19.yüzyıl İstanbul cami mimarisinde ışık - mekan - cephe ilişkisi üzerine bir araştırma
Istanbul mosque architecture in the 19th century light - space - a research on relationship breakthrough
Yazar: EMİNE ÇORUH
Danışman: PROF. DR. M. ZEKİ SÖNMEZ
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Türk İslam Sanatları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Sanat Tarihi = Art History

Özet:
Tez çalışmamızın bel kemiğini oluşturan 19. yüzyıl İstanbul cami mimarisinde görülen ışık, mekân ve cephe faktörleri, döneme damgasını vuran ve bizim seçtiğimiz belli başlı yapılarda aranmış; cephelerden gelen gün ışığının mekâna nasıl aktarıldığı ve mekân içerisinde ne gibi başkalaşımlara uğradığı gözlemlenmeye çalışılmıştır. Kataloğa aldığımız yapılar sabah, öğlen ve akşam olmak üzere günün üç ayrı saatinde ve fotoğraf çekimleri eşliğinde incelenmiş; incelenen bu yapıların iç ve dış mekânlarında var olan ışık değişimleri sanat tarihçisi gözüyle ve mimarlık tarihçisi üslubuyla aktarılmaya çalışılmıştır. Tezimizde, kataloğa aldığımız toplam yapı sayısı 11 iken, bu yapılardan Sadabad Camii ve Ortaköy Camii restorasyonda olduğu için sadece künyeleri verilmiş ve detaylı incelemeye tabi tutulamamıştır.
Tezimizin başlıklarında; ilk olarak 19. yüzyıl Osmanlısı'nın başkenti olan İstanbul'un siyasal, ekonomik ve kültürel ortamı ele alınmıştır. Bu bölümün alt başlığı olan 19. yüzyıl Osmanlı cami mimarisinin genel karakteristiği bölümünde ise, Osmanlı mimarisi Erken Dönem'den başlayarak Batılılaşma Dönemi'ne kadar ve örnekler üzerinden incelenmiştir. Bir diğer başlığımızda mimaride ışık kullanımının tarihsel kökenleri irdelenmiş ve bu durum mağaralardan başlayarak dünya üzerinde görülen mimari üsluplar ve bu üslupların yarattığı örnekler dâhilinde incelenmiştir. Bir sonraki başlıkta Osmanlı öncesi Anadolu dini yapılarında ışığın nasıl kullanıldığı, yine örnekler dâhilinde, incelenmiştir. Bir sonraki başlık ise Osmanlı dönemi dini mimarisinde ışığın nasıl kullanıldığını araştırmaya yöneliktir ve bu bölüm de, verdiğimiz örnekler üzerinden incelenmiştir. Tezimizin bir diğer başlığı ise19.yüzyıl camilerinde ışığın nasıl kullanıldığı üzerinedir. Bu konu, çeşitli yapılar örneklendirilerek anlatıldıktan sonra, katalog ve değerlendirme ? sonuç bölümleriyle tezimiz bitirilmiştir.

Abstract:
In this thesis; political, economical and cultural environment of Istanbul, which was the capital city of Ottoman Empire in 19th century, was handled initially. In the general characteristic of the mosque architecture of 19th Ottoman Empire section, that is the subtitle of initial chapter, Ottoman Architecture was studied with samples starting from Early Period to Westernization Period. Usage of light in architecture was researched deeply including historical connections  and this case was examined  with the effects on the architectural styles on the earth with examples starting from the caves. In another chapter, usage of light in religious  structures during Pre-Ottoman period in  Anatolia was studied with references. Usage of light in religious architecture during the Ottoman Empire period was examined with samples in another section. Other chapter is about the usage of light in Ottoman architecture in 19th century and  this subject was  studied and sampled  with examples and thesis was ended with catalog , evaluation and conclusion sections.
 Light, environment and facade factors in mosque architecture in 19th century in Istanbul, which is the main topic of our thesis, was examined with main architectures in this period and also transfer of light reflecting from the facade    to the environment  and  variation of light in this environment was  searched and examined. Architectural structures that we put in out catalog was studied during the three different times in a day such as  morning, afternoon and evening  with taking picture and variation of light of interior and exterior environment  was tried to express  with the perspective of art historian and style of an architect. Although  there are eleven architectures in the catalog, Sadabat Mosque and Ortakoy Mosque was not studied deeply because of their restoration only  their tags were given.