Kent imgeleri ve kentli kimliği: Şanlıurfa üzerine nitel bir araştırma
Urban images and urban identity: A qualitative study on Şanlıurfa
Yazar: MEHMET TAYANÇ
Danışman: DOÇ. DR. REŞAT AÇIKGÖZ
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Sosyoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Gösterge = Sign ; Kent kimliği = Urban identity ; Kentlileşme = Urbanized ; Kentlilik = Urban citizenship ; İmge = Image ; Şanlıurfa = Şanlıurfa ; Şehir imajı = City İmage

Özet:
Her toplum; kalıcı olmak için sürekli bir arayış içerisindedir. Bunu yaparken de her daim çeşitli imgelere, sembollere ve göstergelere ihtiyaç duymaktadır. Kentler de bu amaca hizmet edip, söz konusu bu imgelerin ve göstergelerin sergilendiği mekânların toplamı olarak anlam kazanmaktadır. Hazırlan bu çalışmada kentin boşluklarında karşımıza çıkan imgelerin ve göstergelerin kent ve kentli kimliğinin üretilmesindeki rolünün ne olduğu incelenmiştir. Bunun yanında kentlerde farklı amaçlar doğrultusunda inşa edilen bu imgelerin bireyin kente, mekana ve topluma dair tutum, davranış ve düşüncesi üzerinde ne derece belirleyici olduğunu ortaya çıkarmayı amaç edinmiştir. Ayrıca iktidarların siyasal ve iktisadi ideolojisinin taşıyıcısı rolünü üstlenen bu kentsel imgelerin bireyin siyasi düşüncesi üzerinden şekillendirici yönü olduğu üzerinde durulmuş ve kentsel imgenin bir kentin tanıtılmasında ve markalaşmasındaki yeri belirlenmeye çalışılmıştır. Tüm bunlar ise kent imgesi, kent göstergesi, kent hafızası, kent ve kentli kimliği gibi kavramlar üzerinden açıklanmıştır.
İçinde barındırdığı mekânsal ve sembolik özelliklerden dolayı bir imgesel anlamda zengin bir kent görüntüsü sunan Şanlıurfa, sahip olduğu bu özelliğinden dolayı diğer birçok kentten ayrılmaktadır. Çalışmamız, Şanlıurfa kent merkezi sınırları içerisinde yer alan belli kentsel imgelerin dönemlere bağlı olarak ne tür bir değişime uğradığı, bu değişime sebep olan siyasi ve sosyal süreçlerin ne olduğu ve bu değişimin kentli kimliği üzerindeki etkisini inceleme gayreti taşımaktadır. Bu doğrultuda nitel bir araştırma olarak tasarlanan çalışmada, veri toplamak amacıyla yüz yüze mülakat tekniği ve sözlü tarih yöntemi kullanılarak önceden belirlenmiş 40 kişi ile görüşme yapılmıştır.  İmgenin sürekli bir değişim içinde olması, geçmişe dair bilgiye ulaşma noktasında 16 kişi ile sözlü tarih görüşmesine yer verilmiş, geri kalan 24 kişi ile ise yüz yüze mülakat yapılmıştır. Elde edilen veriler ise belli kavramlar üzerinden analiz edilmiştir.
Saha kısmında elde edilen veriler doğrultusunda kentsel imge ile kentli kimliği arasındaki karşılıklı etkileşimin olduğu gözlemlenmiştir. Mekân/imge kentli tarafından inşa edilirken kentli kimliğinin de inşa edilen imgeler üzerinden şekillendiği sonucuna varılmıştır. Çalışmanın araştırma alanı olarak belirlenen Şanlıurfa'da da kent ve kentli kimliğinin inşa edilmesinde kentsel mekânların/imgelerin belirleyici rolü oluğu verisine ulaşılmıştır. Ayrıca Şanlıurfa'nın sahip olduğu çoğu kentsel imgenin tarihsel olaylara sahne olması toplumsal ve kentsel hafızanın oluşmasında imgenin önemli bir yere sahip olduğunu göstermiştir. Bunun yanında kent imgelerinin iktidarların sahip olduğu ideolojinin ve düşüncenin inşa edilmesinde, kalıcı olmasında önemli bir yere sahip olduğu sonucuna varılmış ve kentliye bu doğrultuda birer kimliğin inşa edildiği sonucuna varılmıştır. Tüm bunların yanında toplumsallaştırıcı bir özelliğe sahip olan kentsel imgenin, ortak duygu ve düşüncenin oluşumuna da katkı sağladığı gözlemlenmiştir. Aynı zamanda bireylerin bir araya gelmesinde ve örgütlenmesinde kentsel imgeni dikkat çeken bir yönü olduğuna ulaşılmıştır.

Abstract:
Every society seeks a constant quest to be permanent. In doing so, it always needs various urban images and signs. Cities favor this purpose and find meaning as the sum of the places where images and signs in question are exhibited. In this study, the role of images and signs that appear in the city's gaps in the production of urban and urban identity has been examined. On the other hand, it was emphasized how these urban images, which play the major role of the political and economic ideology of the governments, have a shaping feature on the attitudes, behaviors and thoughts of the individuals, and thus the role of urban image in the promotion and branding of a city was tried to be determined.All of this is explained through concepts such as urban imagery, urban indicator, urban memory, urban and urban identity.
Şanlıurfa which, presents an Islamic city with its spatial and symbolic features, differs from many other cities due to these features. Our study tries to examine within the boundaries of the city center of Şanlıurfa what kind of change has occurred in the urban images depending on the periods and whatpolitical and social processescaused this change and the effect of this change on the urban identity. In this regard, in the study, interviews were made with 40 pre-determined people using face to face interview technique and oral history method. As the image is in constant change, an oral history interview was held with 16 people to obtain information about the past, while 24 others were only interviewed.The data obtained were analyzed based on certain concepts.
Based on the data obtained in the field, the interaction between the urban image and the urban identity was examined. One of the findings is that while the space/image is built by the urbanite, the identity of the urbanite is also shaped by the constructed images. In Şanlıurfa, which is determined as the research area of the study, urban spaces/images played a decisive role in the construction of urban and urban identity. In addition, the fact that most urban images owned by Şanlıurfa are the scene of historical events have shown that the image has an important place in the formation of social and urban memory. Besides, it was concluded that the imagery of the city has an important place in the construction of the ideology and thought that the rulings have, and an identity was built in this direction. In addition to all these, it has been observed that the urban image, which has a socializing feature, contributes to the formation of common feelings and thoughts. At the same time, it has been found that the urban image has a remarkable aspect in the gathering and organization of individuals.