Altındağ ilçesi kadın eğitim ve kültür merkezlerine üye kadınlarda sağlık okuryazarlığı düzeyleri ile yeme farkındalığı arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between health literacy levels and eating awareness among women members of Altındağ district women education and cultural centers
Yazar: AYŞE NUR İNAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ YUNUS EMRE BULUT
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Gülhane Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics ; Halk Sağlığı = Public Health

Özet:
Amaç: Bu araştırma Ankara ili Altındağ ilçesi Kadın Eğitim ve Kültür Merkezlerine (KEKM) üye kadınlarda sağlık okuryazarlığı düzeyleri ile yeme farkındalığı arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi amacıyla yapılmıştır.
Gereç ve Yöntem: Araştırma, Mayıs-Haziran 2023 tarihleri arasında Ankara ili Altındağ Belediyesine bağlı KEKM'lerine üye, çalışmaya katılmaya gönüllü olan 18 yaş ve üzeri kadın bireyler ile yüz yüze görüşülerek yürütülmüştür. Araştırmada katılımcılara demografik özellikleri ile sağlık bilgilerini içeren anket formu, sağlık okuryazarlığı düzeylerini değerlendirmek için TSOY-32 ölçeği ve yeme farkındalıklarını değerlendirmek için YFÖ-30 ölçeği uygulanmıştır. Katılımcıların çalışmada kullanılan ölçeklerden aldıkları puanların sosyo-demografik özellikleri açısından kıyaslanmaları amacıyla Mann Whitney U Testi ve Kruskal Wallis Testi kullanılmıştır.
Bulgular: Çalışmaya katılan 324 kadının yaş ortalaması 46,4±11,9 yıldır. Katılımcıların %81,2'si evli, %71,6'sı ev hanımı, %35,8'i ilkokul mezunu, %40,1'i kronik hastalığa sahip, %10,2'si sigara kullanmakta ve BKİ ortalamaları 29,07±5,29 kg/m²'dir. Katılımcıların %39,5'i kilolu ve %43,2'si ise obezdir. Katılımcıların sağlık okuryazarlığı ölçek puan ortalaması 32,93±8,67'dir. Katılımcıların sağlık okuryazarlığı düzeylerine göre dağılımı değerlendirildiğinde %36,1'i yeterli, %34,9'u sorunlu sınırlı, %14,8'i yetersiz ve %14,2'si mükemmel sağlık okuryazarlığı düzeyine sahiptir. Katılımcıların YFÖ-30 toplam puan ortalaması 2,77±0,49'dur. Katılımcıların TSOY-32 puanı yeterli olanların YFÖ-30 yeme disiplini alt boyutu puan ortalaması 3,15±0,92, TSOY-32 puanı yetersiz olanların 2,87±0,75'tir. Katılımcıların YFÖ-30'un alt boyutları ve toplam aldıkları ortalama puanlar ile TSOY-32 puanları arasında yeme disiplini bakımından istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmıştır (p<0,05). Çalışma ve gelir durumu ile sağlık okuryazarlığı düzeyi arasında anlamlı bir ilişki bulunmuş olup yaş, eğitim düzeyi, çalışma-gelir durumu ve BKİ sınıfı ile yeme farkındalığı durumu arasında da istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir (p<0,05).
Sonuç: Kadınların sağlık okuryazarlığı ve yeme farkındalığı seviyelerini artırmak, toplum sağlığını güçlendirmek ve sağlığı geliştirmek amacıyla, kurumsal iş birliği ile düzenlenecek çalışmalarla kadınlara eğitim verilmelidir.
Anahtar Kelimeler: Kadınlar, Sağlık okuryazarlığı, TSOY-32, Yeme farkındalığı, YFÖ-30

Abstract:
Aim: This research was conducted to evaluate the relationship between health literacy levels and eating awareness among women who are members of Women Education and Culture Centers (KEKM) in Altındağ district of Ankara. 
Materials and Methods: The research was carried out between May and June 2023 by face-to-face interviews with female individuals aged 18 and over who volunteered to participate in the study and who were members of KEKMs at Ankara province Altındağ Municipality. In the study, a questionnaire including demographic characteristics and health information, Turkey Health Literacy Scale-THLS-32 scale to evaluate health literacy levels and Mindful Eating Questionnaire-MEQ-30 scale to evaluate eating awareness were applied to the participants in the study. Mann Whitney U Test and Kruskal Wallis Test were used to compare the scores obtained from the scales in terms of socio-demographic characteristics.
Results: The average age of 324 women participated in the study is 46.4±11.9 years. 81.2% of the participants are married, 71.6% are housewives, 35.8% are primary school graduates, 40.1% have chronic diseases, 10.2% smokers, and their BMI average is 29,07±5.29 kg/m². 39.5% of the participants are overweight and 43.2% are obese. The health literacy scale average score of the participants is 32.93±8.67. When the health literacy levels of the participants are evaluated, 36.1% has sufficient, 34.9% has problematic-limited, 14.8% has insufficient and 14.2% has excellent health literacy levels. The participants' mean total score on the MEQ-30 scale was 2.77±0.49. For participants with sufficient THSL-32 scores, the mean score on the MEQ-30 dietary discipline sub-dimension was 3.15±0.92, while for those with insufficient THLS-32 scores, it was 2.87±0.75. Statistically a significant difference is found between the sub-dimensions of the participants' MEQ-30 and their total average scores and their THSL-32 scores in terms of eating discipline (p<0.05). There is a significant relationship between employment and income status and health literacy level, as well as a statistically significant correlation found between age, education level, employment-income status, BMI class, and eating awareness status (p<0.05).
 Conclusion: To improve women's health literacy and awareness of nutrition, education should be provided to women through institutional collaboration with the aim of strengthening public health and enhancing overall well-being.
 Keywords: Health Literacy, MEQ-30, Mindful Eating, THLS-32, Woman