Meme kanserli kadınlarda cinsel sorunlar ile yaşam kalitesi arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigation of the relationship between sexual problems and quality of life in women with breast cancer
Yazar: NAZİME AKALTUN
Danışman: PROF. DR. AYFER KARADAKOVAN
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı / Onkoloji Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Onkoloji = Oncology

Özet:
Amaç: Bu çalışma; meme kanseri tanısı ile aktif tedavi alan kadınlarda yaşanan cinsel sorunlar ile yaşam kalitesi arasındaki ilişkinin incelenmesi ve cinsel sorunları etkileyen faktörlerin belirlenmesi amacıyla yapılmıştır.

Yöntem: Tanımlayıcı ve ilişki arayıcı nitelikteki çalışmanın örneklemini, Ocak 2023- Nisan 2023 tarihleri arasında, Bursa Uludağ Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi Tıbbi Onkoloji Polikliniği'nde, meme kanseri tanısı ile en az bir aydır tedavi görmekte olan ve araştırmaya dahil edilme kriterlerini karşılayan 250 kadın oluşturmuştur. Örneklem sayısı %95 güven aralığı ve %5 hata payı ile evreni bilinen örneklem formülü kullanılarak belirlenmiştir. Veriler; literatür doğrultusunda hazırlanan Hasta Tanıtıcı Bilgi Formu, Arizona Cinsel Yaşantılar Ölçeği (ACYÖ)-Kadın Formu, Avrupa Kanser Araştırma ve Tedavi Organizasyonu Yaşam Kalitesi Ölçeği ve Meme Kanseri Yaşam Kalitesi Ölçeği (EORTC QLQ-C30 Version 3.0 ve EORTC QLQ-BR23) ile toplanmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde SPSS 22.0 programı kullanılarak tanımlayıcı ve karşılaştırmalı analizler yapılmıştır. Araştırmada istatistiksel anlamlılık p<0,05 kabul edilmiştir.

Bulgular: Araştırmadaki meme kanserli kadınların Arizona Cinsel Yaşantılar Ölçeği (ACYÖ) toplam puan ortalaması 20,70±3,73 olarak yüksek, cinsel işlev bozuklukları kötü durumda bulunmuştur. Aldıkları ACYÖ puanına göre kadınların %99,2'sinde cinsel işlev bozukluğu vardır. Kadınların ACYÖ alt maddeleri puan ortalamasına göre en yüksek/en kötü puan cinsel istek puanıdır. Araştırmadaki kadınların EORTC QLQ-C30 Yaşam Kalitesi Ölçeği fonksiyonel durum puan ortalaması (67,28±18,17) iyi; semptomlar puan ortalaması (33,86±19,09) iyi; genel iyilik hali puan ortalaması (54,40±21,71) ise orta seviyenin az üstünde, iyidir. EORTC QLQ-C30 fonksiyonel durum alt boyutlarından en düşük/en kötü puan emosyonel fonksiyondan alınırken; semptomlar alt boyutlarından alınan en yüksek/en kötü puan yorgunluktan alınmıştır. Araştırmadaki kadınların EORTC QLQ-BR23 Meme Kanseri Yaşam Kalitesi Ölçeği fonksiyonel boyutu puan ortalaması (32,78±18,07) kötü; semptom boyutu  puan ortalaması ise (34,57±17,98) iyidir. EORTC QLQ-BR23 fonksiyonel alt boyutlarından en düşük/en kötü puan cinsel zevk alt boyutundan alınırken; semptom alt boyutlarından alınan en yüksek/en kötü puan sistemik terapi yan etkilerinden alınmıştır. Araştırmada ACYÖ ile EORTC QLQ-C30 fonksiyonel durum boyutu arasında negatif yönde, semptomlar boyutu arasında pozitif yönde; ACYÖ ile EORTC QLQ-BR23 semptom boyutu arasında pozitif yönde istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmuştur (p<0,05, sırasıyla; r:-0,218; r:0,211; r:0,182).  Cinsel işlev bozukluklarını ifade eden ACYÖ puanları ile tanımlayıcı özelliklerdeki değişkenlerimizden yaş, vücut kütle indeksi, eğitim durumu, gelir düzeyi, çocuk sayısı, kronik hastalıklar, eşin yaşı, eşin çalışma durumu, eşin eğitim durumu, eşin kronik hastalığı, evlilik süresi, eşle ilişkiden memnuniyet, meme cerrahisi türü, menopoz durumu, menopoza girme yolu, menopoz süresi, tedavi öncesi cinsel sorun varlığı, tedavi sonrası cinsel sorun varlığı arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmuştur (p<0,05). 

Sonuç: Katılımcıların tamamına yakınında cinsel işlev bozukluğu olduğu, cinsel işlev bozukluğunun birçok faktörden etkilendiği ve cinsel işlev bozukluğu arttıkça yaşam kalitesinin kötüleştiği sonucuna varıldı.

Abstract:
Objective: This work; The aim of this study was to examine the relationship between sexual problems and quality of life in women with breast cancer diagnosis and active treatment, and to determine the factors affecting sexual problems.

Methods: The sample of the descriptive and relationship-seeking study consisted of 250 women who had been treated for at least one month with the diagnosis of breast cancer in Bursa Uludağ University Health Application and Research Center Medical Oncology Polyclinic between January 2023 and April 2023 and met the inclusion criteria of the study. The number of samples was determined using a known sample formula with a %95 confidence interval and a %5 margin of error. Data; Patient Descriptive Information Form prepared in line with the literature, Arizona Sexual Experiences Scale (ASEX)-Female Form, European Cancer Research and Treatment Organization Quality of Life Scale and Breast Cancer Quality of Life Scale (EORTC QLQ-C30 Version 3.0 and EORTC QLQ-BR23) were collected. In the evaluation of the data, descriptive and comperative analyzes were made using the SPSS 22.0 program. Statistical significance was accepted as p<0,05 in the study. 

Results: The Arizona Sexual Experiences Scale (ASEX) total score average of the women with breast cancer in our study was 20,70±3,73 and sexual dysfunctions were found to be in poor condition. According to their ASEX score, %99,2 of women have sexual dysfunction. The highest/worst score according to the women's ASEX sub-items score is the sexual desire score. The EORTC QLQ-C30 Quality of Life Scale functional status mean score of the women in our study was good (67,28±18,17); symptoms mean score (33,86±19,09) was good; mean general well-being score (54,40±21,71) is good, slightly above the moderate level. While the lowest/worst score from the EORTC QLQ-C30 functional status sub-dimensions was obtained from emotional function; The highest/worst score obtained from the sub-dimensions of symptoms was taken from fatigue. The mean score of the EORTC QLQ-BR23 Breast Cancer Quality of Life Scale functional dimension of the women in our study was poor (32,78±18,07); symptom dimension mean score (34,57±17,98) is good. While the lowest/worst score of the EORTC QLQ-BR23 functional sub-dimensions was obtained from the sexual pleasure sub-dimension; The highest/worst scores from symptom sub-dimensions were taken from systemic therapy side effects. In our study, there was a negative correlation between ASEX and EORTC QLQ-C30 functional status dimension, and a positive correlation between symptoms dimension; A statistically significant positive correlation was found between ASEX and EORTC QLQ-BR23 symptom size (p<0,05, respectively; r:-0,218; r:0,211; r:0,182). ASEX scores expressing sexual dysfunctions and descriptive variables such as age, body mass index, education level, income level, number of children, chronic diseases, spouse's age, spouse's employment status, spouse's education level, spouse's chronic illness, duration of marriage, satisfaction with spouse A statistically significant relationship was found between breast surgery type, menopause status, the way to menopause, duration of menopause, presence of sexual problems before treatment, and presence of sexual problems after treatment (p<0,05).

Conclusion: It was concluded that almost all of the participants had sexual dysfunction, sexual dysfunction was affected by many factors, and quality of life worsened as sexual dysfunction increased.