Hayvancılık işletmelerinde oluşan atıkların işletimi ve olası çevre etkileri; Afyonkarahisar örneği
Management of waste from animal breeding enterprises and its environmental potential impact; Afyonkarahisar case
Yazar: HAKAN VAROL
Danışman: PROF. DR. ATILGAN ATILGAN
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarımsal Yapılar ve Sulama Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Hayvancılık işletmelerinde ortaya çıkan hayvan gübresinin önlem alınmadan açıkta yığınlar halinde biriktirilmesi sonucu görüntü ve koku kirliği oluşturur. Hayvan gübresi içerisindeki azot ve fosfat'ın yağışlarla yıkanarak yüzey su kaynaklarına ulaşması sonucu ötrofikasyona neden olabilmektedir. Bu araştırma, Afyonkarahisar yöresindeki büyükbaş, küçükbaş ve kanatlı hayvancılık işletmelerinde gerçekleştirilmiştir. Hayvancılık işletmelerinde ortaya çıkan atıkların mevcut durumları ve depolanma koşulları ile çevreye yapmış oldukları zararlı etkileri araştırılmıştır. Neyman formülü kullanılarak % 95 güvenirlik sınırı ve % 5 hata payı ile anket uygulanacak büyükbaş ve küçükbaş hayvancılık işletmesi sayısı sırasıyla 123 ve 70 olarak belirlenmiştir. Kanatlı hayvancılık işletmelerinin ise tamamında olmak üzere 182 adet işletmede anket çalışması yapılmıştır.
Etüt edilen büyükbaş hayvancılık işletmelerinin % 82,1'inde, küçükbaş hayvancılık işletmelerinin % 92,9'unda ve kanatlı hayvancılık işletmesinin % 57,1'inde gübre deposu olmadığı belirlenmiştir. Hayvan gübresinin işletmelerde açıkta ve rastgele biriktirildiği belirlenmiştir. Büyükbaş hayvancılık işletmelerinin % 87,8'inde, küçükbaş hayvancılık işletmelerinin % 98,5'inde ve kanatlı hayvancılık işletmelerinin % 87,9'unda hayvan gübresinin açıkta yığınlar halinde biriktirildiği belirlenmiştir. Büyükbaş hayvancılık işletmelerinin % 95,1'inde, küçükbaş hayvancılık işletmelerinin ise % 97,1'inde hayvan gübresinin ve yığınlarının yerleşim yerlerine olan uzaklıkları 1600 m'den daha az mesafede olduğu belirlenmiştir. Kanatlı hayvancılık işletmelerinde bu oran % 9,3 olarak belirlenmiştir. İşletmelerin nerdeyse tamamında gübre yığınlarının en yakın su kaynağına olan mesafesinin önerilen uzaklıklara (≥ 300 m) uygun olduğu belirlenmiştir. Gübre depoları veya yığınlarının işletme içerisindeki su kaynağına olan mesafesinin büyükbaş hayvancılık işletmelerinin % 87'sinde ve küçükbaş hayvancılık işletmelerinin % 91,4'ünde 30 m'den daha az olduğu belirlenmiştir. 
Yukarıda verilen araştırma sonuçlarına göre Afyonkarahisar yöresinde hayvansal üretim sonucu ortaya çıkan hayvan gübresinin depolanması ve yönetimi ile ilgili problemlerin hala devam ettiği belirlenmiştir. Dolayısıyla uygun depolanmayan ve yönetilmeyen hayvan gübresi ve atıkların çevre kirliliği açısından tehlike oluşturmaya devam edecektir.

Abstract:
The accumulation of the manure from livestock enterprises in the open lot without any precautions causes visual and odor pollution.  Nitrogen and phosphate in the animal manure can be washed off with rainfall and reach the surface water sources, which can cause the eutrophication. This research was carried out in cattle, small ruminant and poultry breeding enterprises in Afyonkarahisar region. The current conditions of the animal waste from livestock enterprises and the storage conditions and the harmful effects on the environment were investigated. The number of cattle breeding and small ruminant enterprises to be surveyed with a 95% confidence limit and a 5% error margin using the Neyman equation was determined as 123 and 70 respectively. Surveys were conducted in 182 enterprises, including poultry farming enterprises.
It has been determined that there is no manure storage in 82.1% of cattle breeding enterprises, 92.9% of small ruminant breeding enterprises and 57.1% of poultry breeding enterprises. It has been determined that animal manure in enterprises have been accumulated in the open lot and randomly. It was determined that animal manure was stored in open lot as a pile in 87.8% of cattle breeding enterprises, 98.5% of small ruminant breeding enterprises and 87.9% of poultry breeding enterprises. It has been determined that the distances of animal manure and piles to the residential areas are less than 1600 m in 95.1% of cattle breeding enterprises and 97.1% of small ruminant breeding enterprises. This rate was determined as 9.3% in poultry breeding enterprises. It has been determined that, in almost all enterprises, the distance of the manure pile to the nearest water source is within the recommended range (≥ 300 m). Manure storages or piles were found to be less than 30 m distance to the water source in enterprise at 87% of cattle breeding enterprises and 91.4% of small ruminant enterprises.
According to the results of the research given above, it has been determined that the problems related to the storage and management of animal manure which occurred as a result of animal production in Afyonkarahisar region are still continuing. Therefore, properly non-stored and unmanaged animal manure and waste will continue to pose a threat to the environment.