Değerleme ve amortisman uygulamaları kapsamında maddi ve maddi olmayan duran varlıkların Vergi Usul Kanunu (VUK) ile standartlar (TMS/BOBİ FRS) açısından karşılaştırılması
Comparison of tangible and intangible assets in terms of Tax Procedure Code (VUK) and standards (TMS/BOBİ FRS) within the scope of valuation and depreciation practices
Yazar: MUHAMMET DURNAGÖL
Danışman: PROF. DR. SELMAN AZİZ ERDEN
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Muhasebe Finansman Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Özellikle küreselleşme ile birlikte artan üretim kapasitesi ve hızla gelişen teknolojiye bağlı olarak maddi ve maddi olmayan duran varlıkların işletmelerin finansal tablolarında giderek artan bir biçimde önemli bir yer tuttuğu görülmektedir. Bu öneme binaen, bu çalışmadaki amaçlardan biri, işletmelerin finansal tablolarında önemli bir yer tutmaya başlayan maddi ve maddi olmayan duran varlıkların Vergi Usul Kanunu (VUK) ve standartlar (TMS/BOBİ FRS) açısından karşılaştırılmasını yapmak, bu karşılaştırma neticesinde VUK ve standartlar arasındaki benzerlik ile farklılıkları ortaya koymaktır. Son olarak çalışmanın konusunu oluşturan hususların vergi matrahına etkileri muhasebesel örnekleriyle birlikte irdelenmeye çalışılmıştır. 

Küreselleşme ile birlikte artan ekonomik ilişkiler sermayenin uluslararası alanda daha rahat hareket etmesine neden olmuş ve bunun neticesinde uluslararası yatırımın önemi artmış, küresel ortaklıklar ve ticaretler sıradan hale gelmiştir. Bu küreselleşme ile birlikte uluslararası yatırımcılar yatırım yapacakları veya fon aktaracakları ülkelerde bulunan işletmelerin finansal tabloları ve mali durumları hakkında detaylı bilgiye sahip olmak istemektedirler. Ancak her ülkenin kendine ait bir muhasebe sistemi olması bu durumu zorlaştırmaktadır. Bu durum ülkelerin muhasebe sistemlerinin de küreselleşme ile birlikte birbirine yakınlaşması ihtiyacını ortaya çıkarmıştır. Böylelikle yatırımcıların, kredi verenlerin ve finansal tablo kullanıcılarının ihtiyaçlarını karşılamak ve dünya ile entegre bir sistem kurmak için Türkiye'de muhasebe standartları (TMS/TFRS/BOBİ FRS) yayımlanarak uluslararası ortak bir muhasebe sistemi oluşturulmaya çalışılmıştır.

Çalışmada da görüleceği üzere, ortaya konulan farklılıkların daha çok değerleme (ölçümleme) ile amortisman yöntemleri özelinde yoğunlaştığı anlaşılmıştır. Bu nedenle çalışmada ağırlıklı olarak değerleme (ölçümleme) ile amortisman yöntemleri üzerinde durulmuş ancak diğer konulara ayrı bir başlık açılmasa da yeri geldiğinde değinilmiştir.

Çalışmada da bahsedildiği üzere, son dönemde yapılan kısıtlı kanun değişiklikleri ile VUK ve standartlar biraz daha uyumlu hale gelmiştir. Tabi ki standartlar ile vergi mevzuatı arasındaki bu farklılıklar beraberinde işletmeler açısından ek külfetler oluşmaktadır. Yine çalışmada da belirtildiği üzere, standartlar VUK'un aksine kural değil ilke bazlı bir yaklaşımı benimsemiş, daha gerçekçi ve işletme yanlısı bir yaklaşım içerisinde olmaya çalışmış, VUK'un ise daha çok vergi matrahını aşındırmayı engelleyici bir yapıda, bu sebeple daha otoriter kuralcı bir yaklaşım içerisinde bulunduğu anlaşılmıştır.

Çalışma giriş ve sonuç bölümleri haricinde üç bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın ilk bölümünde, maddi ve maddi olmayan duran varlıkların VUK ve standartlar kapsamında tanım, amaç, kapsam ve sınıflandırılması detaylarıyla belirtilmiş, ikinci bölümünde değerleme (ölçümleme) kavramı üzerinde durulmuş, modeller (yöntemler) detaylarıyla anlatılmış, örneklerle konu pekiştirilmeye ve tablolar vasıtasıyla da karşılaştırılmaya çalışılmış, üçüncü bölümde ise yine önemli farklılıkların olduğu amortisman yöntemleri detaylarıyla açıklanmış, örneklendirilmiş ve tablolaştırılmıştır. Yine ayrı bir başlık açılmadan diğer önemli hususlara da çalışma içerisinde değinilmiştir.

Abstract:
It has been observed that tangible and intangible assets have an increasingly important place in the financial statements of businesses especially due to growing production capacity and roaring technology with globalization. Regarding this importance, one of the objectives of this study is to make a comparison of the tangible and intangible assets that have started to take an important place in the financial statements of  businesses in terms of the Tax Procedure Law (VUK) and standards (TMS/BOBİ FRS), to present the similarities as well as the differences between VUK and standards as a result of this comparison. Finally, the effects of the issues that constitute the subject of the study on the tax base have been tried to be examined with accounting examples.

Increasing economic relations due to globalization have induced capital to move more easily in the international sphere. As a result, the importance of transnational investment has increased while global partnerships and trade have become commonplace. With this globalization, global investors require detailed information about the financial statements/situations of the companies/taxpayers in the countries where they will invest or transfer funds. However, the fact that each country has its own accounting system makes it challenging. This has also brought about the need for countries' accounting systems to converge with one another due to globalization. Therefore, to meet the needs of investors, creditors, and users of financial statements, and hence to establish a World-integrated system, a common accounting system has been tried to be established in our country too, by publishing accounting standards (TMS / TFRS / BOBI FRS).

As can be noticed in the study, it is understood that the confessed differences are mostly concentrated on valuation (measurement) methods and amortization practices. Therefore, this study zeroes in on valuation (measurement) methods together with the amortization practices, however, other topics are covered when appropriate despite not being delivered under a separate title.

As mentioned in the study, TPL and standards have become a little more compatible with the limited legal changes made recently. Of course, these differences between standards and tax legislation create additional burdens for businesses. Again, as stated in the study, the standards have adopted a principle-based approach rather than a rule, unlike the TPL, and have tried to have a more realistic and pro-business approach, while the TPL has a structure that prevents eroding the tax base, and therefore has a more authoritarian normative approach. It was understood that it was in .

The study consists of three chapters except the introduction and conclusion sections. In the 1st chapter of the study, the definition, purpose, and scope of tangible and intangible assets in tandem with VUK and standards are expressed in detail; the notion of valuation (measurement) is dwelled upon in the 2nd chapter, models (methods) are explained in detail, and the subject is tried to be reinforced with samples, and determined via tables; while the amortization practice marked with important differences is explained in detail, exemplified and tabulated in the 3rd chapter. Yet again, other important topics are mentioned within the scope of our study sans separate titles.