İbn Cerir et-tabirinin Kur`an anayışı ve Te`vil tercihleri
Ibn Jarir al Tabari`s understanding Quran and his preferences in interpretation
Yazar: ATİK AYDIN
Danışman: PROF. DR. ÖMER ÖZSOY
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2004
Konu: Adli Tıp = Forensic Medicine ; Din = Religion

Özet:
ÖZET Aydın, Atik, "İbn Cerîr et-Taberî'nin Kur'an Anlayışı ve Te'vil Tercihleri", (Doktora Tezi), Yöneten: Prof. Dr. Ömer Özsoy, 179 + V sayfa. Muhammed b. Cerîr et-Taberî (310/923), tefsir tarihinde ismi en başta zikredilen ve müfessirlerin imâmı olarak kabul edilen bir âlimdir. Onun Câmi'u'l- Beyân 'an Te 'vili Âyi 1-Kur 'ân adlı tefsiri, gerek ilk dönem tefsir mirasını ihtiva eden en kapsamlı eser olması ve gerek içerdiği özgün değerlendirmeler bakımından hiçbir tefsir araştırıcısının vazgeçemeyeceği bir eserdir. İbn Cerîr et-Taberî'nin Kur'an Anlayışı ve Te'vil Tercihleri adlı tezimiz, bir giriş ve iki bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde, biyografik bilgilere fazlaca yer vermeden, daha çok ilmî hüviyeti bakımından Taberî'nin hayatını ve düşünce sistemini irdelemeye çalıştık. Ayrıca, çalışmamıza konu olan Taberî'nin Câmi'u'l- Beyûn 'an Te 'vili Âyi 1-Kur 'ân adlı tefsirinin, tefsir tarihi içindeki yerini de Giriş bölümünde ele aldık. Birinci bölümde, Taberî'nin Kur'an anlayışını inceledik. Bu bölümde, bir taraftan genel olarak Taberî'nin Kur'an tasavvuru konusunu ele alırken, diğer taraftan da, onun, tefsir usûlünün temel bazı konularına dair görüşlerine yer verdik. Öte yandan, tezimizin önemli kavramlarından te'vil ve tefsir kavramlarını da bu bölümde ele aldık. İkinci bölümde, Taberî'nin te'vil tercihleri ve bu tercihleri dayandırdığı ölçütleri ele aldık. Tezin ek bölümünde ise Taberî'nin te'vil tercihlerinin sayısını ve tercih ölçütlerinin dağılımını gösteren bir tabloya yer verdik. Sonuç olarak, Taberî'nin tefsiri, muhatap ve dil merkezli bir Kur'an anlayışının ürünü olarak ortaya çıkan bir tefsirdir. Taberî'nin menkul bilgiye dayalı olarak yaptığı tercih sayısı, dil ve usûl bilgilerine bağlı olarak yaptığı tercihlerin % 10'undan daha azdır. Bu oran, Taberî'nin tefsiri hakkında yapılan 'rivayet tefsiri' değerlendirmesinin yerinde bir değerlendirme olmadığını ve eğer, rivâyet-dirâyet tefsir çeşitlerinden birine dahil edilmesi gerekirse, tefsirinin dirayet tefsirleri içinde mütalaa edilmesi gerektiğini açıkça ortaya koymaktadır. 178

Abstract:
SUMMARY Aydın, Atik, "Ibn Jarîr al Tabari's Understanding Quran and His Preferences in Interpretation" (Doctoral thesis), Supervisor: Professor Dr. Ömer Özsoy, 1 79 + V pages. Muhammad İbn Jarîr al Tabari (310/923) is the principal, foremost commentator, and one of the most quoted reference in the history of the exegesis of the Quran. His commentary entitled "Jami ' al Bayan 'an Ta 'wil al Ây al Quran" is a rare original piece of work, is very comprehensive and as one of the earliest critical explanations, an authenticated commentary of the Quran. As such, it is an indispensable reference work for Quranic exegesis researchers. Our thesis entitled "Ibn Jarîr al Tabari's Understanding Quran and His Preferences in Interpretation" comprises an introduction and two sections. A brief biographical sketch in the introduction is followed by an investigation of Tabari's life and ideas from a scholarly perspective. The methodology of his concepts and thought processes are examined. The first section constitutes a careful study of Tabari's understanding of the Quran. In this section, on the one hand we have considered, Tabari's conception of interpretation in general, while on the other hand, we have elucidated his opinions on some fundamental principles of exegesis methodology. Further, in this section, concepts of ta'wil and tafsîr are highlighted. The second section includes Tabari's preferences in interpretation, the criteria and arguments supporting these preferences. The annex to the thesis presents a statistical chart displaying the distribution of the criteria and Tabari's preferences in interpretation. We conclude from our study that Tabari's commentary is the product of an understanding and interpretation of the Quran that is centered on language and the audience it addresses. Tabari's preferences in interpretation based on traditional knowledge are less than 10 % compared to his preferences based on language and methodology. This ratio refutes the prevailing assertion that Tabari's commentary and interpretation is based primarily on tradition, and in fact supports the notion that his commentary is inference based. 179