Türkiye'de İslamcı aydın kadınlarda aile anlayışı
Family understanding of Islamist intellectuals women in Türkiye
Yazar: FATMA EROĞLU GENÇ
Danışman: PROF. DR. MEHMET BİREKUL
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Sosyoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Sosyoloji = Sociology

Özet:
İslamcı aydın kadınlar, otuz yılı aşkın bir zamandan beri düşünce temelli eserler, öykü ve romanlar, akademik metinler ve köşe yazıları gibi farklı araçlarla fikirlerini kamuoyuyla paylaşmaktadır. Pek çok farklı konuyla entelektüel biçimde ilgilenmelerine rağmen, ülkedeki siyasi ve sosyal süreçlerin de etkisiyle, kadın, aile ve inanç bağlamındaki tartışmalara daha sık girmek durumunda kalmışlar ve bu konuda yoğun bir birikim oluşturmuşlardır. İslamcı aydın kadınlar aileye ontolojik itirazlar getiren ideolojilerden ayrışmaktadırlar, öte yandan geleneksel ve modern yaşam biçimlerine mündemiç olan ve kadınlar aleyhinde işleyen zihniyet, uygulama ve yaklaşımlara yönelik de itirazları bulunmaktadır. Araştırmamız, İslamcı aydın kadınların aile meselesini, hem kadın kimliklerini hem Müslüman kimliklerini beraber taşıyarak ve bunları çatıştırmadan hangi bağlamlarda ve nasıl yorumladıkları sorusunun izini sürmektedir. Çalışmanın birinci bölümünde Cumhuriyet'in kuruluşundan bugüne İslamcı kadının hikâyesi, ikinci bölümünde Türkiye kamuoyunda aile konusunda sıklıkla tartışılan konular, üçüncü bölümünde ise araştırmanın metodolojisi ele alınmıştır. Nitel yöntem kullanarak hazırlanan dördüncü ve ana bölümde ise örneklem olarak seçilen altı İslamcı aydın kadından gerek doküman incelemesi yoluyla gerekse de mülakatlar yoluyla toplanan veriler tematik analizle raporlanmış ve on ana başlık altında incelenmiştir. Aydın kadınların kimi konularda kendi aralarında da fikirsel olarak farklılaştıkları durumlar söz konusudur. Fakat son tahlilde aile konusunda birbirinden paradigmatik farklılıklarının olmadığı ve yakın bir düşünce dünyasına sahip oldukları görülmektedir. Bununla birlikte ülkedeki diğer pek çok aktöre göre iletişime daha açık, tartışmaya daha gönüllüdürler ve entelektüel birikime sahip kimseler olarak aile meselesini hem kadını hem aileyi gözden çıkarmadan tartışmayı denemektedirler. Kadın olmaları, toplumsal yaşamda erkekler tarafından yeterince fark edilmeyen sorunların tespitinde ve dillendirilmesinde önemli bir rol oynamalarına; dindar kimlikleri ise feminist aktörlere göre aileyle daha barışık bir tutum takınmalarına imkân tanımaktadır.

Abstract:
Islamic intellectual women have been sharing their ideas with the public through different tools such as thought-based works, short stories and novels, academic texts and column articles for more than thirty years. Although they are intellectually interested in many different issues, they have had to engage in discussions about women, family and faith more often due to the influence of political and social processes in the country, and they have created an intensive accumulation on this issue. Islamic enlightened women differ from ideologies that bring ontological objections to the family, on the other hand, they also have objections to mentalities, practices and approaches that are unique to traditional and modern lifestyles and work against women. Our research traces the question of how and in what contexts Islamic enlightened women interpret the family issue by carrying both women's identities and Muslim identities together and without conflicting them. In the first part of the study, the story of the Islamist woman since the foundation of the Republic, in the second part, the issues that are often discussed about the family in the Turkish public, and in the third part, the methodology of the research is discussed. In the fourth and main section, prepared using the qualitative method, the data collected from six Islamist intellectuals selected as a sample, both through document review and through interviews, were reported using thematic analysis technique and examined under ten main headings. There are cases when enlightened women differ ideologically among themselves on some issues. Dec. But in the final analysis, it is seen that they have no paradigmatic differences from each other about the family and have a close world of thought. However, they are more open to communication, more willing to discuss than many other actors in the country, and as people with intellectual background, they try to discuss the family issue without discrediting both the woman and the family. Being a woman allows them to play an important role in identifying and expressing problems that are not sufficiently noticed by men in social life, and their religious identity allows them to adopt a more peaceful attitude with the family compared to feminist actors.