İslâmî dönemde Şirvan tarihi (hicri ilk üç asır)
The Shirvan's history in days of on Islam(h. first three ages)
Yazar: CENGİZ MÜRSELOV
Danışman: DOÇ. DR. İSMAİL SAFA ÜSTÜN
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İlahiyat Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Coğrafya = Geography ; Din = Religion ; Tarih = History

Özet:
510 yılından itibaren var olan Sirvansahlar sülalesi ilk zamanlarda Sirvan sehir ileDerbend sehri arasındaki arazilere hâkim idiler. Kısa zamanda Sirvansah idarecileri sınırlarınıKüra nehri ve Derbend kapılarına kadar genislettiler. Bu yerler Sirvansahlar sülalesitarafından idare edildigi için, kurulan devlete de Sirvansahlar devleti adı verilmistir. Sâsânî veBizans döneminde Sirvansah hükümdarları ismini saydıgımız devletlere vergi vererek yarıbagımsızlıklarını asırlarca korumuslardı.Azerbaycan askerleri ilk defa Müslüman askerleri ile Kadisiye (637) savasındakarsılastılar. Bu savasta Azeri askerler Sâsânîlerle beraber Araplara karsı savasıyorlardı.Sâsânî ordusunun yenilgisi üzere Azerbaycan askerleri Cavansir komutasında kuzeyAzerbaycan topraklarına çekilerek kendi memleketlerini korumaya çalıstılar. Ama Cavansirve askerleri Arap fetih ordusunu durduramadı. 643'de halife Hz. Ömer zamanında Sirvanbölgesi slâm topraklarına katıldı.643 ve 704'e kadar Sirvan bölgesi yerli Sirvansahlar hükümdarları tarafından idareedildi. Bu dönemde Sirvan hükümdarları hilafet idarecilerine vergi vermislerdi.705'de Emevî halife Abdülmelik b.Mervan zamanında itibaren Sirvan bölgesi Arapidarecilerine teslim edilerek yönetildi. Emevîlerin yıkılısından sonra Sirvan bölgesininyönetimi Abbasilere geçti. Emevî ve Abbâsiler döneminde Arap idarecilerin yerli halkayaptıkları haksızlıgı nedeni ile çıkan isyanlarda sonucunda Abbâsiler Sirvan bölgesininhakimiyetini kaybetti.

Abstract:
Since 510 years Shirvanshahlar family has dominate the lands between Shirvan andDerbend cities at first time. In a short time the Shirvanshah governers expanded its boundariesup to Kura River and Derbend gates. Because of these lands has been conducting byShirvanshah family, the established state was called by this name. At the periods of Persianand Byzantian Empires Shirvanshah?s rulers had succeed to conserve its semindependence bypaying tax to these countries some century.For the first time Azerbaijani soldiers faced to muslim soldiers in Kadisiye battle (637).Azerbaijani soldiers was fighting with persians against Arab in this battle. After defeating ofPersian army, Azerbaijani soldiers under command of Cavanshir withdrawing to NorthAzerbaijan attempted to defend their homelands. But, commander Cavanshir and his armycouldn`t prevent Arabic army. Thus, Shirvan district has been joined to slamic State in 643 atthe period of caliph Omar.Until 643 and 704 years the region of Shirvan has been conduct by Shirvanshah rulers.The rulers had paid tax to Caliphate governers in this period.Shirvan district was under arabic ruling since term of the caliph of UmayyadsAbdulmelik b. Mervan in 705. Abbasids obtained the ruling of these lands after the collapseof Umayyads and lost the power of Shirvan district at the result of rebel. The cause of rebelwas unlawfull behaviors of arabic governers against people.