Çocuklarda akut astım atağı sırasında meydana gelen elektrokardiyografik değişikliklerin değerlendirilmesi
Evaluation of electrocardiographic changes in children during acute asthma excerbation
Yazar: ALAATTİN KIZIL
Danışman: DOÇ. DR. CEM KARADENİZ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İzmir Tepecik Eğt. ve Arş. Hast. / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Astım = Asthma ; Elektrokardiyografi = Electrocardiography ; Kalp = Heart ; P dalgası = P wave ; QT dispersiyonu = QT dispersion ; Çocuk hastalıkları = Child diseases ; Çocuklar = Children

Özet:
Amaç: Astım atağının atriyal ve ventriküler aritmilere eğilimi gösteren EKG
parametreleri (P dalga dispersiyonu, QT ve QTc dispersiyonu, Tpeak-end, Tpeakend/QT ve Tpeak-end/QTc oranı) üzerine olan etkisinin ortaya konulması
amaçlanmıştır.
Gereç ve yöntem: Bu çalışmaya İzmir Tepecik Eğitim Araştırma Hastanesi
Çocuk Alerji polikliniğinde astım tanısıyla takipli olup Şubat 2019 – Ocak 2020
tarihleri arasında astım atağı ile başvuran 5 – 18 yaş aralığındaki hastalar alındı.
Hastaların astım atak sırasında ve ataktan sonra kontrol altında iken EKG'leri çekildi.
Standart 12-kanal EKG (Cardiovit AT-102 plus; Schiller; İsviçre) kağıt hızı 25mm/s
ve 1 mV/cm amplitütte hastalar sırt üsttü pozisyondayken çekildi. Çekilen EKG'lerde
kalp hızı, Pmax süresi, Pmin süresi, P dispersiyonu, QTmax süresi, QTmin süresi, QT
dispersiyonu, QTcmax süresi, QTcmin süresi, QTc dispersiyonu, Tpeak-end (Tp-e)
dispersiyonu, Tp-emax süresi, Tp-emin süresi, Tp-emax/QTmax oranı, Tpemin/QTmin oranı, Tp-emax/QTcmax oranı, Tp-emin/QTcmin oranı hesaplandı.
Veriler SPSS 26.0 (Statistical Package for the Social Sciences, version 26.0)
programına aktarılarak istatistiksel analiz verileri elde edildi. P değeri 0,05'den küçük
olan veriler anlamlı olarak kabul edildi. Atak sırasındaki ve sonrasındaki EKG
parametreleri karşılaştırılarak ventriküler ve atriyal aritmiler yönünden veriler
incelendi.
Bulgular: Çalışmaya toplam 47 çocuk alındı. Çalışmaya alınan hastaların yaş
ortalaması 8,79 ± 3,62 yıl olup %63,8'i (n=30) erkek ve %36,2'si (n=17) kızdı. Hafif
ve orta/ağır astımlı hastaların atak sırasındaki EKG parametreleri karşılaştrıldığında
orta/ağır astımlı grupta Pmax süresi (82.71 ± 10.77 vs. 89.23 ± 7.37; p=0,030) daha
yüksekti ve bu istatistiksel olarak anlamlıydı. Ayrıca P dalga dispersiyonu (PWD)
süresi (36,12 ± 9,15 vs. 38,46 ± 8,56; p=0,382) orta/ağır astımda daha yüksek olmasına
rağmen fark istatistiksel olarak anlamlı değildi. Astım atak sırasında son 24 saat içinde
inhale steroid kullanan hastalar ile kullanmayan hastaların EKG parametreleri
karşılaştırıldığında Tp-emax süresi (73.54 ± 9.6 vs. 65.90 ± 9.92; p=0.016), Tp-emin
süresi (42.31 ± 7.68 vs. 36.76 ± 4.12; p=0.002), Tp-emin/QTmin (0.15 ± 0.02 vs. 0.13
± 0.01; p=0.031), Tp-emax/QTcmax oranı (0.19 ± 0.12 vs. 0.15 ± 0.02; p=0.043) ve
Tp-emin/QTcmin oranı (0.12 ± 0.03 vs. 0.10 ± 0.01; p=0.002) parametrelerinde istatistiksel olarak anlamlı farklı saptandı. Atak sırasında son yirmi dört saat içinde
salbutamol alan hastalar ile salbutamol almayan hastaların EKG parametreleri
karşılaştırıldığında tüm parametrelerde istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmadı
(p>0,05). Atak sırası ve sonrasındaki EKG parametreleri karşılaştırıldığında kalp hızı
(106.13 ± 23.82 vs. 94.26 ± 18.71; p=0.009), Pmax süresi (84.51 ± 10.3 vs. 88.94 ±
9.59; p=0.034) ve QTcmax süresinde (423.43 ± 24.88 vs. 412.43 ± 23.08; p=0.029)
istatistiksel olarak anlamlı fark bulunurken, diğer değişkenlerde anlamlı fark
izlenmedi (p<0.05). Hafif atakta gelen hastaların atak sırasındaki ve sonrasındaki EKG
parametrelerine bakıldığında kalp hızı (105.68 ± 23.47 vs. 94.76 ± 18.05; p=0.03) ve
Pmax süresinde (82.71 ± 10.77 vs. 87.65 ± 9.15; p=0.046) istatistiksel olarak anlamlı
fark izlenirken diğer değişkenlerde istatistiksel olarak anlamlı fark izlenmedi (p>0,05).
Orta/ağır atakta gelen hastaların atak sırasındaki ve sonrasındaki EKG'leri
incelendiğinde Tp-emax süresi (70.15 ± 7.04 vs. 79.38 ± 12.52) istatistiksel olarak
anlamlıyken (p=0,029) diğer değişkenlerde istatistiksel olarak anlamlı fark izlenmedi
(p>0,05).
Sonuç: Çalışmamızda, özellikle orta ve ağır atak sırasında atriyal aritmilere
yatkınlığı gösteren parametrelerin arttığı izlendi. Buna ek olarak orta-ağır atak
sırasında ventriküler repolarizasyon parametrelerinin de bir miktar daha yüksek
olduğu izlendi. Atak sırasında 2 agonist kullanımının EKG parametreleri üzerine
belirgin bir etkisi olmadığı izlenirken, inhale steroid kullanımının bu parametreler
üzerinde etkili olduğu izlendi. Bu nedenle özellikli uzun süreli inhale steroid kullanan
veya kullanması planlanan hastalarda bu parametrelerin aralıklı olarak izlemi önemli
olduğu düşünüldü.
Anahtar kelimeler: Astım atak, çocuk, elektrokardiyografi

Abstract:
Aim: It is aimed to reveal the effects of asthma exacerbation on ECG
parameters (P wave dispersion, QT and QTc dispersions, Tpeak-end, Tpeak-end/QT
and Tpeak-end/QTc ratios) that tend to atrial and ventricular arrhythmias.
Materials and Methods: In this study, patients between the ages of 5 - 18
who were followed up with a diagnosis of asthma at the Izmir Tepecik Training and
Research Hospital Pediatric Allergy outpatient clinic and applied with an asthma
exacerbation between February 2019 - January 2020 were included. The ECGs of the
patients were taken during and after the asthma attack. A standard 12-lead ECG
recording (Cardiovit AT-102 plus; Schiler; Swiss) was performed with a speed of 25
mm/s and an amplitude of 1 mV/cm while the patients lay in a supine position. Heart
rate, Pmax duration, Pmin duration, P dispersion, QTmax duration, QTmin duration,
QT dispersion, QTcmax duration, QTcmin duration, QTc dispersion, Tp-emax
duration, Tp-emin duration, Tp-e dispersion, Tp-emax / Qtmax ratio, Tp-emin / Qtmin
ratio, Tp-emax / QTcmax ratio, Tp-emin / QTcmin ratio were calculated in attached
EKGs. Data were transferred to SPSS 26.0 (Statistical Package for the Social Sciences,
version 26.0) program and statistical analysis data were obtained. Data with a p value
of less than 0.05 were considered significant. The ECG parameters during and after
the attack were compared and the data were examined for ventricular and atrial
arrhythmias.
Results: A total of 47 children were included in the study. The mean age of the
patients included in the study was 8.79 ± 3.62 years and 63.8% (n=30) were male and
36.2% (N=17) were female. When the ECG parameters of mild and moderate/severe
asthmatic patients during asthma exacerbation were compared, the Pmax duration
(82.71 ± 10.77 vs. 89.23 ± 7.37; p=0.030) was higher in the moderate/severe asthmatic
group and this was statistically significant. In addition, although the P wave dispersion
(PWD) duration (36.12 ± 9.15 vs. 38.46 ± 8.56; p=0.382) was higher in
moderate/severe asthma, the difference was not statistically significant. When the
ECG parameters of patients who used inhaled steroids and those who did not use
inhaled steroids in the last 24 hours during asthma attack were compared, there was a
statistically significant difference in parameters of Tp-emax duration (73.54 ± 9.6 vs.
65.90 ± 9.92; p=0.016), Tp-emin duration (42.31 ± 7.68 vs. 36.76 ± 4.12; p=0.002), Tp-emin / QTmin ratio (0.15 ± 0.02 vs. 0.13 ± 0.01; p=0.031), Tp-emax / QTcmax
ratio (0.19 ± 0.12 vs. 0.15 ± 0.02; p=0.043) and Tp-emin / QTcmin ratio (0.12 ± 0.03
vs. 0.10 ± 0.01; p=0.002). When ECG parameters of patients who received salbutamol
in the last 24 hours during attack and those who did not receive salbutamol were
compared, there was no statistically significant difference in all parameters (p>0.05).
When the ECG parameters during and after the attack were compared there was
statistically significant difference in heart rate (106.13 ± 23.82 vs. 94.26 ± 18.71;
p=0.009), Pmax time (84.51 ± 10.3 vs. 88.94 ± 9.59; p=0.034) and QTcmax duration
(423.43 ± 24.88 vs. 412.43 ± 23.08; p=0.029), while other variables were not
statistically significant (p<0.05). When the ECG parameters of patients with mild
asthma during and after the asthma exacerbation were examined, a statistically
significant difference was observed in the heart rate (105.68 ± 23.47 vs. 94.76 ± 18.05;
p=0.03) and Pmax time (82.71 ± 10.77 vs. 87.65 ± 9.15; p=0.046), there was no
statistically significant difference in other variables (p> 0.05). When the ECGs of the
patients with moderate / severe asthma during and after the asthma exacerbation were
examined, the duration of Tp-emax (70.15 ± 7.04 vs. 79.38 ± 12.52) was statistically
significant (p=0.029) and no statistically significant difference was observed in other
variables (p>0.05).
Conclusion: In our study, it was observed that the parameters showing
susceptibility to atrial arrhythmias increased especially during moderate and severe
attacks. In addition, ventricular repolarization parameters were observed to be slightly
higher during a moderate-to-severe attack. While the use of 2 agonists during the
attack had no significant effect on ECG parameters, the use of inhaled steroids was
observed to be effective on these parameters. For this reason, intermittent monitoring
of these parameters was considered important in patients who were using or were
scheduled to use long-term inhaled steroids.
Key words: Asthma exacerbation, child, electrocardiography