Multipl sklerozda koku ve tat duyularının değerlendirilmesi; kognisyon ile korelasyonu
Assessment of olfaction and gustation in multiple sclerosis;correlation with cognition
Yazar: NAİLA ALAKBAROVA
Danışman: PROF. DR. ÖZGÜL EKMEKCİ
Ege Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Nöroloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2015
Konu: Nöroloji = Neurology
Dizin: Biliş = Cognition ; Biliş bozuklukları = Cognition disorders ; Bilişsel işlev = Cognitive function ; Koku = Odor ; Koku duyusu = Smell ; Multipl skleroz = Multiple sclerosis ; Tat = Taste

Özet:
MS hastalarında hem inflamasyon hem de progresif aksonal yıkıma bağlı
diğer fonksiyonların yanında tat ve koku duyularının da etkilendiği literatürde
değişik oranlarda bildirilmiştir. Ancak bu duyuların, duyarlılığı ve özgüllüğü daha
yüksek kognitif testler, hastalığın süresi, özürlülük, depresyon, yorgunluk gibi
parametrelerle karşılaştırıldığını gösteren ayrıntılı çalışmaya rastlanamadı.
Bu çalışmamızda, MS tanılı hastalarda ve normal bireylerde olfaktör ve
gustatuar fonksiyon değerlendirildikten sonra mevcut olan bozuklukla kognitif
bozukluk arasında ilişki araştırılmış, bu amaçla olgular Hamilton Depresyon Skalası,
EDSS, Modifiye Yorgunluk Etki Skalası, koku ve tat duyusu testleri, ardından ise
nöropsikolojik testlerle incelenmiştir.
Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı multipl skleroz
polikliniğinde, takip edilen revize McDonald 2010 tanı kriterlerine göre RRMS ve
SPMS tanıları almış benzer yaş (21-50) ve cinsiyette 30 kişilik hasta ve 20 kişilik
kontrol grubu ile yapılan çalışmamız, MS hastalarında özelikle SPMS hastalarında
kognitif etkilenmenin yanında tat ve koku duyularında bozulma olduğu sonucunu
ortaya koymuştur. RRMS olgularının %33.3'ünde koku testi, %40' ında tat duyusu
bozuk saptanırken, SPMS olgularının %80'de koku duyusunda, %73.3'de tat
duyusunda bozukluk saptanmıştır. Çalışmamızda, olfaktor fonksiyon ile kognisyon
arasında bir ilişki gösterilememiştir ancak gustatuar fonksiyonun dikkat, bilgi işlem
hızı, çalışma belleği gibi kognitif fonksiyonları değerlendiren PASAT ve SDMT
testleriyle ilişkisi gösterilmiştir. Gustatuar bozukluğu olan ve olmayan MS
olgularının kognitif testleri karşılaştırıldığında PASAT ve SDMT puanları arasında
istatistiksel farklılık ve aynı zamanda tat testi puanları ile PASAT ve SDMT arasında
pozitif korelasyon saptanmıştır. Ancak koku testi için bu farklılıklar ve korelasyon
görülmemiştir. Hem koku hem tat duyusu bozukluğu özürlülük derecesi ile ilişkili
bulunmuştur.
Sonuç olarak, Multipl sklerozda oldukça sık oranda inflamasyon veya
nörodejenerasyona sekonder olfaktör ve gustatuar fonksiyon bozukluğu
gelişmektedir. Hem koku hem de tat duyusu bozukluğu özellikle özürlülük artışı ile
koreledir. Bu korelasyon nörodejeneratif etkiyle açıklanabilir. Çalışmamızda diğer
nörodejeneratif hastalıklardan farklı olarak koku ve kognisyon arasında bir ilişki
gösterilememiştir ancak tat duyusunda, dikkat, çalışma belleği, bilgi işlem hızını
değerlendiren testlerde bozulma ile birliktelik saptanmıştır. Koku ve tat duyusu
bozukluğu, diğer özürlülük nedenleri gibi yaşam kalitesini bozmakla birlikte, yaşamı
tehdit edebilecek olumsuz sonuçlara neden olabilmektedir. Bu nedenle, hastaların bu
açıdan sorgulanması ve objektif testlerle değerlendirilmesi önerilir.

Abstract: