2000'li yıllarda dünyada gelir eşitsizliğine ekonomik ve siyasal kurumların etkisi /
Yazar: MEHMET MURAT BALKAN
Danışman: DOÇ. DR. İLKAY YILMAZ
Mersin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Ekonomik özgürlük = Economic freedom ; Gelir dağılımı = Income distribution ; Gelir paylaşımı = Revenue sharing ; Kurumsal ekonomi = Corporate economy ; Yeni kurumsal iktisat = New institutional economics

Özet:
Gelir dağılımının ekonomik özgürlükler ve kurumlarla olan ilişkisinin analizi, gelir eşitsizliğinin kaynağına ilişkin önemli bir açıklama getirme potansiyeline sahiptir. Bu çalışmada, gelir eşitsizliğinin sömürücü ve kapsayıcı kurumlara sahip ülkelerdeki dağılımı ele alınmış ve sömürücü ve kapsayıcı kurumlar ile olan ilişkisi incelenmiştir. Çalışmanın temel tezi, hem ekonomik özgürlüklerin yüksek olduğu kapsayıcı kurumlara sahip olan ülkelerde hem de ekonomik özgürlüklerin düşük olduğu sömürücü kurumlara sahip olan ülkelerde gelir eşitsizliğinin yüksek düzeyde olabileceğidir. Kapsayıcı kurumlara sahip olan ülkelerde, bireyler özgürlükçü bir piyasa ortamında enerjilerini ve yeteneklerini mal ve hizmet üretiminde olabildiğince verimli kullanarak gelirlerini artırmaya çalışırlar. Piyasada gelirlerin belirlenmesinde önemli rol oynayan yetenek ve çalışma azmi gibi özellikler, bireyler arasında eşit dağılmadığı için böyle bir ortamda ortaya çıkacak olan gelir dağılımının da eşit olmaması doğaldır. Öte yandan, sömürücü kurumlara sahip olan ülkelerin çoğunda, siyasal ve dolayısıyla ekonomik iktidarı elinde bulunduran ve toplumun küçük bir kesimini oluşturan elit sınıf, toplumun geniş kesimlerinin özgürlüklerinin çiğnenmesi ve ekonomik kaynakların verimsiz bir şekilde kullanılması pahasına, piyasaları denetim altına almakta, yüksek ve adil olmayan vergiler, lisanslar, regülasyonlar ve keyfi uygulamalarla gelir dağılımını kendi lehine çevirmekte ve son derece eşitsiz hale getirebilmektedir. Diğer bir deyişle, kural olarak, kapsayıcı kurumlara sahip olan ülkelerde ekonomik büyümeye katkıda bulunan üretken insanlar zenginleşirken, sömürücü kurumlara sahip olan ülkelerde iktidarda bulunan ve toplumun diğer kesimlerini sömüren insanlar zenginleşmektedir. Her iki durumda da gelir dağılımı eşitlikçi olmaktan çıkmaktadır. 
Hem sömürücü kurumların hem de kapsayıcı kurumların farklı nedenlerle de olsa gelir eşitsizliğini artırıyor olmaları, ekonomik özgürlükler ile gelir dağılımı arasındaki ilişkinin yönü ve eğilimi hakkında öngörüde bulunmamıza imkân vermektedir. Sömürücü kurumlara sahip bir ülkenin kurumlarının sömürücü niteliğinin artması, yani daha sömürücü bir hale gelmesi durumunda, bireylerin ekonomik özgürlükleri daha da kısıtlanacak ve devleti kontrol eden elit sınıfın gelir dağılımı üzerindeki kontrolü ve payı artacaktır. Böyle bir durumda gelir eşitsizliğinin daha da artacağı açıktır. Diğer yandan, sömürücü kurumlara sahip olan ülke, kurumlarını daha az sömürücü ve daha fazla kapsayıcı bir hale getirmeye başlarsa, ekonomik özgürlüklerdeki artış ile birlikte elit kesimin gelir dağılımı üzerindeki etkisinin ve gücünün azalması, toplumun dışlanmış kesimlerinin gelirlerinin artmasına ve elit kesimin gelirinin düşmesine yol açabilecek ve gelir eşitsizliğini azaltabilecektir. Ekonomik özgürlüklerdeki artış devam ederken gelir eşitsizliğinin de bir süre daha azalmaya devam etmesini bekleyebiliriz. Ancak belli bir ekonomik özgürlük düzeyinden sonra ekonomik özgürlüklerin, yetenekli ve çalışkan insanlara toplumun bu özellikler açısından daha az şanslı diğer kesimlerine göre çok daha yüksek bir gelir düzeyine ulaşma imkânı vermesi nedeniyle gelir eşitsizliğinde yeniden bir artışa neden olması şaşırtıcı olmayacaktır. Kısacası, ekonomik özgürlük düzeyi en düşükten en yükseğe doğru ilerlerken gelir eşitsizliğinin önce azalması, belli bir noktada minimuma ulaşması ve daha sonra tekrar artması (U harfi şeklinde bir grafik oluşturması) beklenmektedir.   
   Bu çalışmada ekonomik özgürlüklerle gelir eşitsizliği arasında yukarıda öngörülen ilişkinin test edilmesi amaçlanmıştır. 2000-2007 arasını kapsayan bir dönem için 135 farklı ülkeye ilişkin ekonomik özgürlük indeksleri ile gini katsayılarının yanı sıra bir dizi ekonomik ve sosyal değişkene ait verilerle yapılan regresyon analizi, ekonomik özgürlüklerle gelir eşitsizliği arasındaki ilişkinin beklendiği gibi, düşük ekonomik özgürlük düzeylerinde negatif, yüksek ekonomik özgürlük düzeylerinde ise pozitif olduğunu ortaya koymuştur.

Abstract:
The analysis of the relationship between income distribution and economic freedoms has the potential of providing an important explanation for the sources of income inequality. In this study, the distribution of income inequality across countries with extractive and inclusive institutions, and the relationship between income inequality and economic institutions have been examined. The main thesis of the study is that income inequality can be high both in countries with inclusive institutions where economic freedoms are high and in countries with extractive institutions where economic freedoms are low. In countries with inclusive institutions, individuals try to increase their income by using their energies and skills as efficiently as possible in the production of goods and services in a free market environment. Since skills and energies, which play an important role in determining incomes in the free market economy, are not evenly distributed across individuals, it is natural that the income distribution that will emerge in such an environment will be unequal. On the other hand, in most countries with extractive institutions, the elite class, which holds political and therefore economic power and constitutes a small part of the society, regulates and controls the markets, imposes high and unfair taxes, uses regulations and licenses in order to increase their incomes at the expense of the large sections of the society. This leads to inefficient use of economic resources and makes the income distribution extremely unequal. In other words, as a rule, in countries with inclusive institutions productive people who contribute to economic growth get richer, whereas in countries with extractive institutions people who hold power and exploit other segments of society get richer. In both cases, income distribution turns out to be unequal.
The fact that both extractive and inclusive institutions increase income inequality, albeit for different reasons, allows us to make predictions about the direction and the trend of the relationship between economic freedoms and income distribution. If the extractive character of the institutions of a country with extractive institutions increases, that is, if these institutions become more extractive, the economic freedoms of individuals will be further restricted and the control of the elite class over income distribution and consequently its income share will increase. In such a case, it is clear that income inequality will increase even more. On the other hand, if the country with extractive institutions starts making its institutions less extractive and more inclusive, the decrease in the influence and power of the elite on the income distribution together with the increase in economic freedoms may lead to an increase in the incomes of non-elites and a decrease in the incomes of the elites, which reduces the income inequality. While economic freedoms increase, we can expect income inequality to continue to decrease for a while. However, it would not be surprising if, after a certain level of economic freedom, an increase in economic freedoms may again cause an increase in income inequality since these freedoms allow talented and hardworking people to increase their incomes in the market much more than others. In short, as the level of economic freedom progresses from the lowest to the highest, it is expected that income inequality will first decrease, then reach a minimum at a certain point, and then increase again, thus forming a U-shaped graph.
In this study, the above-mentioned relationship between economic freedoms and income inequality has been tested. For the period between 2000 and 2007, by using economic freedom indices and gini coefficients, as well as data on a number of economic and social variables for 135 different countries a regression analysis has been carried out. The results have shown that as expected the relationship between economic freedom and income inequality is negative at low levels of economic freedom, and positive at high levels of economic freedom.