Müzelerdeki düşey sergileme yüzeylerinde aydınlığın düzgün yayılmasını sağlayacak koşulların belirlenmesi
Defining the conditions for providing uniform illuminance distribution on vertical exhibition surfaces in museums
Yazar: SEZGİ KALELİOĞLU
Danışman: PROF. DR. LEYLA ÖZTÜRK
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Yapı Fiziği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Aydınlatma sistemleri = Lighting systems ; Enerji tüketimi = Energy consumption ; Müzeler = Museums ; Sergileme = Exhibition

Özet:
Müzelerin sergi salonlarında iki boyutlu eserler temelde düşey yüzeylerde sergilenir. Düşey yüzeylerdeki aydınlığın denetlenmesi eserlerin zarar görmeden, doğru ve rahat algılanması bakımından önemlidir. Sergileme alanındaki aydınlığın düzgün yayılması ve bu alandaki maksimum aydınlığın nesnenin duyarlılık sınıfına göre önerilen aydınlık düzeyini aşmaması sağlanmalıdır. Aydınlığın homojen olmadığı durumda eserin renkleri özgün halinden farklı algılanarak çalışmanın anlam ve etkisi sanatçının hedeflediğinden uzaklaşabilir. Aydınlık dağılımının denetlenmesi, sergi salonunun boyutlarına, iç yüzey özelliklerine, sergileme yüzeyinin boyut ve konumuna, aydınlatma aygıtının tipi, ışık yeğinlik dağılımı ve konumuna bağlıdır. Bu çalışmanın amacı, hedeflenen aydınlık dağılımı düzgünlüğünün minimum enerji tüketimi ile elde edilebildiği optimum koşulların belirlenmesidir. Belirtilen amaca yönelik yapılan bu çalışmada, sergi salonu yüksekliği için dört ve sergileme yüzeyi boyutuna ilişkin de dört seçenek olmak üzere toplam on altı durum oluşturulmuştur. Söz konusu 16 durum için ele alınan her bir aygıtın konumu optimum koşulları elde etmek üzere ayarlanmıştır. Simetrik ve asimetrik ışık yeğinlik dağılımı olan hem küçük hem büyük boyutlu aydınlatma aygıtları ile çalışılmıştır. Hacim boyutlarının, hacim içinde aydınlatılan duvar sayısının ve iç yüzey çarpanlarının etkisini ortaya koymak amacıyla farklı özelliklerde beş hacim seçeneği ele alınmıştır. Dört hacim yüksekliği, dört sergileme yüzeyi, dört farklı aydınlatma aygıtı ve beş farklı hacim özelliği olmak üzere toplam 320 model hacim DIALux evo aydınlatma programında modellenerek gerekli etüt ve hesaplamalar yapılmıştır. Kullanılan aydınlatma aygıtı özelliği, sergileme yüzeyinin boyutu, hacim özellikleri ve hedeflenen aydınlık dağılımına göre enerji tüketiminin değiştiği saptanmıştır. Aydınlatma aygıtı seçiminde hacim geometrisi ve sergileme yüzeyi özelliklerinin önemi ortaya konmuştur. Enerji verimliliği ve aydınlık dağılımı düzgünlüğü için daha olumlu olan sergileme koşulları tanımlanmış, aydınlatma tasarımcısına müze aydınlatmasında yararlanılabilir veriler sunulmuştur.

Abstract:
In museum exhibition halls, two-dimensional artworks are displayed usually on vertical surfaces. It is essential to control the uniformity of illuminance distribution to ensure that the exhibited objects are perceived fully, comfortably and prevented from being damaged. The illuminance on the display surface should be uniform and shall not exceed the allowed illuminance according to the sensitivity class of the object. The perceived colours of the artefact may differ from the original work if the illumination is not homogeneous. As a result, the meaning and effect of the work may deviate from the artist's intention. 
The control of the illuminance distribution depends on the dimensions of the exhibition hall, inner surface characteristics, the size and location of the display surface, and the type, luminous intensity distribution, and position of the luminaire. This study aims to identify the optimal conditions to acquire the targeted illuminance uniformity using minimal energy consumption. For this purpose, sixteen situations were composed concerning four different heights of the exhibition hall and four display surfaces of various sizes. The position of each luminaire was adjusted in the mentioned sixteen situations to obtain optimum conditions. The luminaires used in the investigation were small and linear with symmetrical and asymmetrical luminous intensity distributions. Five room options with different features are used to assess the effect of room dimensions, the number of walls allocated for display and the reflectance of the inner surfaces. A total of 320 rooms are modelled by the DIALux evo lighting program, based on four ceiling heights, four display surfaces, four luminaires and five rooms. It is determined that the energy consumption changes depending on the luminaire features, display area dimensions, room characteristics and the targeted illuminance uniformity. The study revealed that the choice of the luminaire shall regard the geometry of the room and the properties of the presentation area. In terms of energy efficiency and illuminance uniformity, display conditions leading to better results are defined and useful museum lighting data is presented for lighting designers.