Osmanlı Devleti'nde kiliselerin tamir ve inşası: 1839-1856
Repearing and Building of churches in the Ottoman State: 1839-1856
Yazar: SÜHEYL ALEMDAR
Danışman: PROF. DR. FAHRETTİN TIZLAK
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Sanat Tarihi = Art History ; Tarih = History
Dizin: Dini yapılar = Religious buildings ; Katolik = Catholic ; Kiliseler = Churchs ; Onarım = Repair ; Ortodoks = Orthodox ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Restorasyon = Restoration ; İnşaat = Construction

Özet:
Osmanlı Devleti 600 yıldan fazla bir süre boyunca, farklı dil, din ve kültürel geçmişi olan toplumları geniş bir coğrafyada birlikte yaşatmayı başarmıştır ve bu hala araştırmacıları şaşırtmaktadır. Bu yüzden topluluk türlerini, uygulanan hukuk sistemini ve Osmanlı-Türk hâkimiyet anlayışını incelemek gerekmektedir.Müslüman halkın gayrimüslim halk ile beraber sükûnet ve refah içinde yaşamasının din ve vicdan hürriyeti ile doğrudan ilişkili olduğunun farkında olan Osmanlı yöneticileri ve devlet adamları, kilise ve sinagoglarla ilgili problemleri çözmek için zamanlarını ayırdılar. Bu konuda çıkabilecek kargaşayı önlemek için kiliselerin yapım ve onarımına ilişkin bazı düzenlemelere giriştiler.İslâm hukukuna göre, savaşlar yoluyla fethedilen bölgelerde bulunan kiliseleri ortadan kaldırma hakkına ya da gücüne sahip olmalarına rağmen, Osmanlı yöneticileri, çoğu zaman bu yetkiyi hiç kullanmadılar. Yeni kilise inşasının yasak olmasına rağmen, uygulamada yerel yöneticiler geleneklere dayanan ve hakkaniyet kaynaklı yetkilerini kullanarak kilise yapılmasına izin verdiler. Sadece ihtiyaç halinde yeni kiliselerin yapılmasına izin vermekle kalmayıp aynı zamanda yangınlar ve depremler sonucu hasar gören kiliselerin onarımına hem izin verdiler hem de yardımcı oldular. Fakat Osmanlı Devleti'nin son dönemlerinde kanunsuz olarak inşa edilen veya izin alınmaksızın tamamlanan bu yapıların yanı sıra, kiliselerin yapım ve onarımı ile ilgili birçok değişiklik yaşandı. Özellikle ıslahatlardan sonra kilise yapılmasına ilişkin talepler arttı. Ama bu arada kiliselerin inşa ve tamiri konusunda Hıristiyan toplumlar arasında birçok anlaşmazlık çıktı ve devlet, huzuru temin etmek adına bu anlaşmazlıklara müdahalede bulunmak zorunda kaldı. Özellikle XIX. yüzyılda olduğu gibi, çağın güçlü devletleri, gayrimüslim halk aracılığı ile Osmanlı'nın iç işlerine karışmaya kalkıştılar, ayrıca kiliselerin inşa ve tamiri konularında müdahalede bulundular.Anahtar sözcükler: Osmanlı Devleti, kilise, kilise tamiri, kilise inşası, Ortodoks, Katolik, yabancı devlet.

Abstract:
The Ottoman Empire had succeeded in making different communities with different linguistic, religious and cultural backgrounds to live together in a large geographical territory for over 600 years and this still surprises researhers. Hence it?s necessary to analyse the Ottoman-Turkish sovereignty savenergity approach, the law system that?s applied and the forms of communities.Being conciouss of the fact that the serenity and prosperity of its non-Musslim citizens was directly related to their freedom of religioun and conscience, the Ottoman governers and adminstrators have spared their time to solve the problems related to churches and synagogues. They imposed some regulatıons related to restoration and construction of churches in order to avoid anarchy in this issue.The Ottoman administrators, who had the power or right to demolish the churches according to Islamic law which are in the conquered territories, didn?t use this authority most of the time. Altough the construction of new churches was forbidden, local local governers allowed the construction of churches by using their traditional authority. They not only allowed the construction of new churches when necessary, they restored churches damaged as a result of earthquakes or or fires. In the last period of the Otoman Empire, there were many changes related to the restoration about construction of churches, including those built without permission. Especially after the reforms there has been an increase in demand for the construction of the churches. Many conflicts arose in the restoration and construction of churches among the Christian Communities and the state had to intervene in these conflicts in order to provide peace. Particularly during the 19th century the other powerful states of the era had tried to interfere in the Ottoman?s internel affairs through the non-Muslim communities. They also intervened in matters related to the restoration and construction of churches.Key Words: Ottoman States, church, the building of the churches, the restoration of the churches, Orthodox, Catholic, foreign state.