Hekimlerde tükenmişlik düzeyi ve algılanan stres düzeyinin sigara içme davranışları üzerine etkisi
The effect of burnout level and perceived stress level on smoking behaviors in physicians
Yazar: ELİF GEDİK BAŞARAN
Danışman: DR. IŞIK GÖNENÇ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Hamidiye Uluslararası Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Amaç: Çalışmamızda hekimlerde tükenmişlik düzeyi ve algılanan stres
düzeyi ile sigara içme davranışları arasındaki ilişkinin araştırılması amaçlanmıştır.

Gereç ve Yöntem: Tanımlayıcı ve kesitsel tipteki bu çalışmada, Haydarpaşa
Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesinde, 27.01.2023 27.03.2023 tarihleri arasında
aktif olarak çalışan, 245 gönüllü hekime sosyodemografik veri formu, Maslach
Tükenmişlik Envanteri (MTE), Algılanan Stres Ölçeği (ASÖ) yüz yüze görüşme ve
online anket şeklinde uygulanmıştır. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0.05 olarak
kabul edilmiştir.

Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması 32.36±7.35 yıl olup %58.4'ü
kadındı ve %28.6'sı sigara kullanmaktaydı. Katılımcılar yorucu geçen mesai
gününde (%77.1), öfkelendirici bir olay yaşadığı mesai gününde (%92.9) ve kendini
yetersiz hissettiği, karar vermekte güçlük çektiği günlerde (%80) sigara içme
davranışlarının arttığını bildirmiş, katılımcıların %65.7'si sigara içmenin bir mola
fırsatı olduğunu ve rahatlatıcı etkisi olduğunu belirtmiştir.
Tükenmişlik durumları ile algılanan stres düzeyleri arasında alt boyutlarda
güçlülük farkı bulunmasına rağmen pozitif yönlü bir ilişki bulunmuştur.
Tükenmişlik düzeyleri çocuğu olanlarda, cerrahi branşlarda çalışanlarda,
nöbet tutanlarda, uzman hekimlerde, evde evcil hayvan besleyenlerde ve klinikteki iş
durumunu zor olarak belirten hekimlerde anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur.
Hekimlerin öfkelendirici bir olay yaşadıkları, yorucu geçen mesai günü ve
kendilerini yetersiz hissettikleri, karar vermekte güçlük çektikleri günlerde sigara
içme davranışlarının arttığı gözlemlenmiş ve sigara içme davranışı artanlarda
tükenmişliğin de daha yüksek olduğu bulunmuştur.
Kadın hekimlerde, asistan hekimlerde, her gün alkol kullananlarda, klinikteki
işini zor olarak tanımlayanlarda stres algısı düzeyi daha yüksek bulunmuştur.
Yorucu geçen mesai günü ile kendilerini yetersiz hissettikleri, karar vermekte
güçlük çektikleri günlerde sigara içme davranışlarının arttığını belirten hekimlerde
algılanan stres düzeyleri de daha yüksek bulunmuştur.

Sonuç: Hem tükenmişlik durumları hem de algılanan stres düzeylerinin
sigara kullanımı, kullanılan sigara ve tütün ürünü türü, kullanılan sigara miktarı,
sigara içilen süre açısından anlamlı farklılık göstermediği bulunmuştur. Ancak sigara
içme miktarının klinikte hekimin gün içinde yaşadığı yorucu, öfkelendirici ve
kendini yetersiz hissettiği karar vermekte güçlük çektiği durumlarda anlamlı düzeyde
artış gösterdiği tespit edilmiştir.

Anahtar kelimeler: Tükenmişlik, algı, stres, sigara, hekim

Abstract:
Aim: In our study, it was aimed to investigate the relationship between the
level of burnout and perceived stress in physicians and their effect on smoking
behaviors.

Materials and Methods: In this descriptive and cross-sectional study,
sociodemographic data forms, Maslach Burnout Inventory (MBI), Perceived Stress
Scale (PSS) were applied to 245 volunteer physicians who were actively working at
Haydarpaşa Numune Training and Research Hospital between 27.01.2023 and
27.03.2023, by face-to-face interviews and online questionnaires. Statistical
significance level was accepted as p<0.05.

Results: The mean age of the participants was 32.36±7.35 years, of the
participants 58.4% were women and 28.6% were smokers. Participants reported that
their smoking behaviors increased during a tiring working day (77.1%), on a working
day when they experienced an irritating event (92.9%), and on the days when they
felt inadequate and had difficulty in making decisions (80%).
Although there was a difference of strength in the sub-dimensions between
burnout and perceived stress levels, a positive correlation was found.
Burnout levels were found to be significantly higher in those who had
children, those working in surgical branches, those working on night shifts,
specialists, those who had pets at home, and those who stated their work situation in
the clinic as difficult.
It was observed that the smoking behaviors of the physicians increased on the
days when the physicians experienced an irritating event, a tiring working day, and
when they felt inadequate and had difficulty in making decisions, and it was found
that the burnout was higher in those whose smoking behavior increased.
The level of stress perception was found to be higher in female physicians,
residents, those who use alcohol every day, and those who describe their work in the
clinic as difficult.
Perceived stress levels were found to be higher in physicians who stated that
their smoking behaviors increased on days when they felt inadequate and had
difficulty in making decisions, or had a tiring working day.

Conclusion: It was found that both burnout and perceived stress levels did
not differ significantly in terms of smoking, type of cigarette and tobacco product
used, amount of cigarettes and duration of smoking. However, it was determined that
the amount of smoking increased significantly when the physician experienced
exhaustion, anger, inadequacy or had difficulty in making a decision.

Keywords: Burnout, perception, stress, cigarette, physician