Avrupa Birliği süresince Kıbrıs meselesi /
Yazar: BARAN GÜRSES
Danışman: DOÇ. DR. TÜREL YILMAZ
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2004
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Avrupa Birliği = European Union ; Kıbrıs = Cyprus ; Kıbrıs sorunu = Cyprus problem ; Tam üyelik = Full membership ; Türkiye = Turkey ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası politika = International policy

Özet:
164 ÖZET Başlangıcından bu yana Türkiye'nin gündemini en fazla işgal eden ve dış politika karar vericilerinin üzerinde en yoğun olarak mesai harcadıkları dış politika konularının başında gelen Kıbrıs meselesi gerek Ada'da yaşayan Türkler'le olan yakın dilsel, dinsel, tarihi ve kültürel bağlar dolayısıyla, gerekse de coğrafi konumuyla bitmeyen bir öneme sahip olagelmiştir. Kıbrıs'ın Türkiye için önemi ise hiç şüphesiz en başta Adada aynı soydan gelen, aynı kültürü, aynı dili paylaştığı Kıbrıs Türk halkının yaşamasından kaynaklanır. Türkiye'nin birinci hedefi Adadaki Türk halkının barış, özgürlük ve güvenlik içinde yaşamasını temin etmektir. Zaten Türkiye taraf olduğu 1960 Garanti Andlaşması ile Kıbrıs'ta huzuru ve adanın bağımsızlığını koruyacağına dair uluslararası yükümlülük altına girmiştir. Kıbrıs'taki Türk varlığının korunması ayrıca Türkiye'nin Doğu Akdeniz ve Orta Doğu'da ekonomik ve siyasal varlığını sürdürebilmesi açısından da yaşamsal bir önem taşımaktadır. Stratejik boyutu tartışılmaz bir önem arzetmekle birlikte yıllardır devam eden ve bir milli dava haline gelen Kıbrıs sorunu, elastik olmayan ve tepkiselci bir dış politika psikolojisinin oluşmasına da neden olmuştur. Söz konusu psikoloji Türkiye'nin Kıbrıs-Ege hattına indirgenen meselelerin dışındaki sorunları göz ardı etmesine ya da gereken ilgiyi gösterememesine yol açmış ve hatta farklı dış politika stratejileri geliştirmesine engel olabilmiştir. Kıbrıs meselesi, 1990 yılında Kıbrıs Rum Kesimi'nin Ada'nın tamamı adına AT'ye tam üyelik için başvurmasıyla AB'yi de yakından ilgilendirir hale getirmiştir. Yunanistan'ın AB'ye girmesinden ve özellikle GKRY'nin de 1990'da tam üyelik başvurusu yapmasının ardından AB Kıbrıs165 meselesinin en önemli aktörlerinden biri ve hatta Yunanistan'ın da önüne geçerek Türkiye'nin doğrudan muhatabı haline gelmiştir. NATO, BM, ve Avrupa Konseyi gibi kuruluşlara üye, batılı değerlere sahip, demokratik ve laik Türkiye'nin, Avrupa Uluslar Topluluğu'nun ayrılmaz bir parçası olmasını ve bu bağlamda gönülden arzuladığı AB'ye üyelik hedefini de Osmanlı'dan bu yana devam eden batıyla entegre olma sürecinin doğal bir sonucu olarak görmek gerekir. Türkiye'nin AB'ye üyelik hedefi tek taraflı bir istek de değildir. Halkının büyük çoğunluğu müslüman olan laik ve demokratik bir Türkiye'nin AB'ye üyeliği hiç şüphesiz AB'nin de küresel çıkarlarının bir gereğidir. Kıbrıs sorununun, Doğu Akdeniz'deki Türk ulusal çıkarları göz ardı edilmeksizin bir an önce makul bir çözüme kavuşturulması başta AB ile ilişkiler olmak üzere Türkiye'ye birçok sahada ve konuda manevra kabiliyeti kazandırarak Türk dış politikasının yeni açılımlarla şekillenmesine vesile olacağını kabul etmek gerekir. Bu bağlamda, akılcı ve gerçekçi yaklaşımlarla hareket ederek diplomatik müzakereler sürecinde Kıbrıs ve AB politikalarının uyumlaştırılması büyük bir önem taşımaktadır. "Avrupa Birliği Sürecinde Kıbrıs Meselesi" başlığını taşıyan yüksek lisans çalışmasında da Türk Dış Politikasının en önemli ilgi alanlarından belki de ilk ikisini teşkil eden Kıbrıs ve AB konuları birbirleriyle doğrudan bağlantılı olarak ele alınmaktadır. Bunun en önemli nedeni, iki meselenin Türk dış politikası açısından birbirinden bağımsız şekilde ele alınamayacak kadar içice girmiş olmaları ve birinde yaşanan herhangi bir gelişmenin en önce diğerini olumlu veya olumsuz bir şekilde etkiliyor olmasıdır. Dolayısıyla, iki konu beraberce bir bütün içerisinde incelenmektedir.

Abstract:
166 ABSTRACT The Cyprus issue, one of the main topics of the Turkish foreign policy, which has overwhelmingly been on the agenda of Turkey and on which the decision makers of the Turkish foreign policy has intensively overworked since it has started, has always been significant both due to strong linguistic, religious, historic and cultural ties with the Turkish Cypriots and due to its geographic location. From Turkey's standpoint, the significance of Cyprus undoubtedly emanates from the existence of Turkish Cypriots sharing the same culture and language and coming from the same descent with the Anatolion Turks. Turkey's primary goal is to provide peace, liberty and security for the Turks living in the island. Turkey has already assumed an international obligation to safeguard the tranquility and the independence of Cyprus as required by the 1960 Treaty of Guarantee to which it has become a party. The protection of the Turkish existence is also vital for the perpetuation of the economic and political presence of Turkey in the Eastern Mediterranean and the Middle East. The Cyprus issue, the starategic dimension of which is indisputable and which has become an ongoing national case, has also brought about an inflexible foreign policy psychology. This has caused Turkey to neglect or not to pay the necessary attention to the issues other than the problems of Cyprus-Aegean axis. The mentioned psychology has even hindered Turkey to develop different foreign political strategies. The issue has become subject to the EU's close interest after the application of the Greek Cypriot Administration for full membership to the EC on behalf of the whole island in 1990. The EU has become one of the major players in the Cyprus issue after the accession of Greece and167 especially the application of Greek Cypriot Administration for full membership to the Union and it has even become the direct counterpart of Turkey in the issue. Turkey, a member of NATO, UN, and Council of Europe and a democratic and secular state which has adopted western values, is an integral part of Community of European Nations. Within this context, the objective of becoming a full member to the EU should be considered as a natural result of the ongoing integration process continuing since the Ottoman era. The mentioned objective should not be perceived as a unilateral demand. The global interests of the EU necessitates the membership of a secular and democratic country with a predominantly muslim population such as Turkey. One should acknowledge that a reasonable settlement of the Cyprus issue without neglecting Turkey's national interests in the Eastern Mediterranean will contribute to Turkey's capabilities in various areas and issues, especially in relations with the EU and will offer an opportunity for shaping the Turkish foreign policy with new initiatives. In this regard, the harmonization of Cyprus and EU policies by rational and realistic approaches within the process of diplomatic negotiations is of great importance. Thus, in this master's dissertation named "The Cyprus Issue Within the Process of European Union", the Cyprus and EU matters which are probably the two most important issues of Turkish foreign policy, are taken up as directly and closely related matters. The main reason for this is that the mentioned issues are interconnected and can not be examined separately. Any development in one of them affects the other immediately. Therefore, the two subjects are analyzed together as a whole.