Kars'ın Koşasazlı âşığı Selahattin Dündar
Selahattin Dündar, Kars' lover from Koşasaz
Yazar: ADİL GÜNEŞ
Danışman: DOÇ. DR. HÜSEYİN KÜRŞAT TÜRKAN
Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Aşıklar(Aşıklık geleneği) = Minstrel tradition ; Halk hikayeleri = Folk tales

Özet:
Âşık edebiyatı, Türk Edebiyatının kadim köklerinden yeşeren halk edebiyatının çınarından sarkan, ozan/baksı geleneğinin suyuyla büyüyen önemli bir daldır. Genellikle halk şairlerinin sözlü olarak icra ettiği şiirlerinden ve hikâyelerinden oluşur. Âşık edebiyatı, çoğunlukla aşk, sevgi, doğa, toplumsal olaylar gibi konuları işler ve genellikle saz eşliğinde söylenir. Bu edebiyat dalı, Türk kültüründe önemli bir yere sahiptir ve halkın duygularını, düşüncelerini yansıtan bir aynadır. Âşık edebiyatı, genellikle 13. yüzyıldan itibaren belirgin bir şekilde ortaya çıkmış 15. yüzyıl ve 19. yüzyılları arası yükseliş dönemine geçip günümüze kadar etkisini sürdürmüştür.
Sözlü kültür geleneğin etkisiyle büyüyen Âşık edebiyatı, günümüzde sözlü ve yazılı kültür olarak devam etmiştir. Göçlerin, yükselen teknolojinin ve hayat şartlarının etkisiyle gelişip, kendini güncelleyerek halk edebiyatına yeni anlayışlar getirmiştir. Meydan ve köylerden çıkıp farklı sahneleri ve dijital ortamları araç edinmiştir. Âşık atışmaları, lebdeğmez, muamma ve önemli günlerde âşıklar arası mektuplaşma âdeti/sanatını marifet/ustalık oyununa dönüştürmesi bu örneklerden bazılarıdır.
Her ne kadar akademik çalışmalarda âşık edebiyatının köklü bir gelenekten gelmesinin tarihi önemi vurgulanıyorsa da günümüzde, icracıların gelenekten neredeyse kopma, aşınma ya da yeni icracıların, sayısının azalmasının sonucu âşık edebiyatının zayıflama tehlikesiyle karşı karşıya kaldığı düşüncesi de vardır. Günümüzde bu konular akademik camiada konuşulmaya devam ederken geleneğin bütünüyle kaidelerini koruyan, kudretli âşıkları son kale vazifesi görmektedir. Hünerlerini en güzel biçimiyle sergilerken ustalıklarını paylaşmakta, üretmekte ve geleneğe bağlı yeni âşıklar yetiştirmektedirler. Kadim geleneğin yetiştirdiği güçlü ustalardan biri de Kars'ın bağrından çıkan Koşasazlı Âşık  Dündar'dır.
Yapılan bu tez çalışmasında Âşık  Dündar'ın hayatı, âşıklığı, sanatı ve sanatının içinde yer alan şiirleri incelenmiştir. Çalışmamız Ön söz ile Giriş, Dört bölüm, Kaynakça, Sözlük ve Ekler kısmından oluşmaktadır. 
Âşık  Dündar'ın hayatı ve âşıklığıyla ilgili bilgiler, soyu, doğum tarihi, öğrenim durumu, evliliği ve çocukları gibi konuları içermektedir. Âşık  Dündar'ın âşıklığa başlama süreci, kullandığı mahlaslar, etkilendiği âşıklar, katıldığı âşık programları ve aldığı ödüller de detaylı bir şekilde ele alınmıştır. Ayrıca, şiirlerinin vezin, hece ölçüsü, durak, kafiye yapısı, redif ve söz sanatları gibi özellikleri incelenmiştir. Tematik olarak milli konular, dini konular, güncel konular, tarihi olaylar, toplumsal konular, yaşam biçimi, doğa, aile, halk kültürü ve toplumsal eleştiri gibi konular da ele alınmıştır. 
Âşık  Dündar'ın şiirlerinde kullanılan söz sanatları da detaylı bir şekilde açıklanmış ve örneklerle desteklenmiştir. Bu inceleme sonucunda elde edilen analizler görsel grafiklerle desteklenmiştir. Çalışmamızın son bölümü ise Âşık  Dündar'ın sonradan eklenen şiirleri, atışmalar, muammalar ve deyimler haricinde kalan şiirleri hece ölçülerine ve ayak düzenine göre sıralandı.

Abstract:
Minstrel literature is an important branch that grows with the water of the bard/baksi tradition, hanging from the plane tree of folk literature that grew from the ancient roots of Turkish Literature. It generally consists of poems and stories performed orally by folk poets. Minstrel literature mostly deals with topics such as love, affection, nature, social events and is usually sung with saz accompaniment. This branch of literature has an important place in Turkish culture and is a mirror that reflects the feelings and thoughts of the people. Minstrel literature generally emerged prominently from the 13th century onwards, went through a period of rise between the 15th century and the 19th century, and has continued its influence until today.
Minstrel literature, which grew under the influence of oral culture tradition, continues today as oral and written culture. It has developed and updated itself under the influence of migrations, rising technology and living conditions and brought new understandings to folk literature. He left the squares and villages and used different scenes and digital environments as his tool. Minstrel quarrels, lebdeğmez, muamma and turning the custom/art of correspondence between lovers into a game of ingenuity/mastery on important days are some of these examples.
Although academic studies emphasize the historical importance of minstrel literature coming from a deep-rooted tradition, today there is also the idea that minstrel literature is in danger of weakening because of performers breaking away from tradition, attrition, or the decrease in the number of new performers. Today, while these issues continue to be discussed in the academic community, the powerful minstrels of the tradition, who protect all its rules, serve as the last castle. While exhibiting their skills in the most beautiful way, they share their mastery, produce and train new minstrels who are committed to tradition. One of the strong masters trained by the ancient tradition is Koşasazlı Âşık  Dündar, who comes from the heart of Kars.
This thesis includes Âşık Dündar's life, minstrelsy, art and the poems in his art. Our study consists of a Foreword, Summary, Introduction, four chapters, Dictionary, Appendices and References, Glossary and Appendices.
Information about the life and minstrelsy of minstrel  Dündar includes topics such as his ancestry, date of birth, summary status, marriage and children. 
The process of minstrel  Dündar's initiation into minstrelsy, the pseudonyms he continues to use, the minstrels he was influenced by, and the awards related to the minstrel programs he attended are discussed in detail. In addition, the features of his poems such as meter, syllable prices, stops, rhyme structure, rhyme and figures of speech. Thematically, topics such as national issues, religious issues, current issues, historical events, social issues, lifestyle, nature, family, folk culture and social criticism are also discussed. 
The figures of speech used in Âşık  Dündar's poems are also explained in detail and supported with examples. The analyzes obtained because of this examination are visually supported. In the last part of our study, the poems he wrote after Âşık  Dündar, except for foot beats, enigmas and idioms, were listed according to their syllabic meter and order.