Bazı yabani ayçiçeği türlerinin (Helianthus spp.) in vitro ve in vivo koşullarda türler arası melez performanslarının araştırılması
Investigation of hybrid performances of some wild sunflower species (Helianthus spp.) under in vitro and in vivo culture conditions
Yazar: ZEHRA ÖLMEZ
Danışman: PROF. DR. NAZAN DAĞÜSTÜ
Bursa Uludağ Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Ayçiçeği = Sunflower ; Embriyo kültür teknikleri = Embryo culture techniques ; Helianthus annuus = Helianthus annuus ; Melezleme = Hybridization ; Morfolojik özellikler = Morphological properties

Özet:
Bu çalışma Bursa koşullarında yabani ayçiçeği genotipleri (Helianthus spp.) ve CMS hatlarıyla yapılan tür içi ve türler arası melezleme programı sonucu gelişen olgunlaşmamış embriyoların embriyo oluşturma performanslarının in vitro ve in vivo koşullarda araştırılması amacıyla 2019 yılında Uludağ Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü, doku kültürü laboratuvarı, sera ve arazi koşullarında yürütülmüştür. Çalışmada kullanılan bitki materyali USDA-Amerika'dan temin edilen 4 adet yabani ayçiçeği genotipi ve Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsü'nden 4 adet CMS hattan oluşmuştur. 
Araştırmada tür içi ve türler arası melezlemelerden elde edilen embriyolara 10-12 gün sonra embriyo kültürü uygulanmıştır. Melez bitkiler üzerinde yapılan morfolojik ölçümlerde (bitki boyu, tabla çapı, yaprak sayısı, yaprak eni, yaprak boyu, petiol uzunluğu, sap kalınlığı) önemli farklılıklar olduğu gözlemlenmiştir.
Arazi koşullarında F1 elde etmek amacıyla 4 adet CMS hat ile 4 adet yabani ayçiçeği genotipi kullanılmış ve toplamda 16 adet farklı kombinasyonda melezlemeler yapılmıştır. Tür içi ve türler arası melezlemeler sonucu 2517-A x H annuus (9), 2517-A x H  argophylus (35), 6388-A x H argophylus (35), 9661-A x H annuus (17), 9661-A x H annuus (9) melez kombinasyonlarından tohum elde edilememiştir.

Abstract:
This study was carried out in 2019 in Bursa Uludağ University Faculty of Agriculture, Field Crops Department, tissue culture laboratory in order to investigate the embryo formation performance of immature embryos developed as a result of in species crossing program with wild sunflower genotypes (Helianthus spp.) and CMS lines in Bursa conditions. were carried out under greenhouse and field conditions. The plant material used in the study was obtained from 4 wild sunflower genotypes from USDA-USA and 4 CMS lines from Trakya Agricultural Research Institute.
Embryos obtained from inter and intraspecies hybridization were cultured 10-12 days later. It has been observed that there are significant differences in morphological observations (plant height, head diameter, number of leaves, leaf width, leaf length, petiole length, stem thickness) in hybrid plants.
In order to obtain F1 in field conditions, 4 CMS lines and 4 wild sunflower genotypes were used and crosses were made in 16 different combinations in total. As a result of inter and intraspecific hybridization, no seeds could be obtained from 2517-A x USDA9, 2517-A x H. argophylus (35), 6388-A x H. argophylus (35), 9661-A x H. annuus (17), 9661-A x H. annuus (9) combinations.