Eskişehir yöresinde süne emgisinin ekmeklik buğdayda kalite üzerine etkisinin belirlenmesi
Determination of the effect of sunn pest in Eskişehir region on the quality of bread wheat
Yazar: GİZEM ÇOMA
Danışman: PROF. DR. MURAT OLGUN
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Buğday = Wheat ; Buğday gluteni = Wheat gluten ; Buğday paçalı = Wheat blends ; Buğday unu = Wheat flour ; Süne = Shield bug

Özet:
Bu çalışmada, ülkemizde ve bölgemizde gittikçe zararı artan sünenin (Eurygaster spp), buğday kalitesi üzerine olan zarar etkisini belirlemek amacıyla; protein oranı, unda nem miktarı, bin tane ağırlığı, hektolitre ağırlığı, gluten oranı, gluten indeksi, sedimantasyon, beklemeli sedimantasyon ve düşme sayısı (falling number) üzerine etkileri araştırılmıştır. Çalışmada 2014-2015 yılında kıraç koşullarda yetiştirilen Bezostaja-1, Sönmez-2001 ve Yunus çeşitlerinden elde edilen tohumlar kullanılmıştır. Bulgulara göre süne, protein oranına fazla etki etmemekte ancak protein kalitesine etki etmektedir. Diğer taraftan, süne zararı undaki nem miktarına etki etmemekle birlikte, %14 civarında nem miktarı ekmek yapım özelliğini arttırmaktadır. Bin tane ve hektolitre ağırlığı, çeşitlere ve tane kalitesine bağlı iken, süne zararının bu faktörlere etkisi bulunmamaktadır. Bu özellikler dolayısıyla Bezotaja-1 çeşidi unda nem miktarı, bin tane ağırlığı ve hektolitre ağırlığı yönünden en iyi çeşit olarak belirlenmiştir.  Benzer şekilde gluten oranı da, çeşitler arası farklılık gösteren, fakat süne zararından önemli oranda etkilenmeyen bir özellik olup, Sönmez-2001 çeşidi en fazla gluten oranına sahip çeşit olarak belirlenmiştir. Gluten indeks değeri, sedimantasyon, beklemeli sedimantasyon ve düşme sayısı; hem genotipik farklılıktan, hem de süne zararından oldukça etkilenen özellikler olarak belirlenmiştir. Sedimantasyonun süne zararından fazla etkilenmediği tespit edilmiş olup, beklemeli sedimantasyonun, %3 süne zararından sonra değerinin düştüğü tespit edilmiştir. Bu bulgulara göre Bezostaja-1 çeşidi en kaliteli çeşit olarak belirlenmiştir. Gluten indeksi, artan süne zararı ile birlikte düşmekte ve %3 den fazla süne zararı da düşme sayısına olumsuz etki etmektedir. Bu iki özellik bakımından da Yunus çeşidi en kaliteli çeşit olarak belirlenmiştir. Bu açıklamalar doğrultusunda Bezostaja-1 ve Sönmez-2001 çeşitleri kaliteli çeşitler olarak belirlenmekle birlikte süne zararının protein oranı, bin tane ağırlığı, hektolitre ağırlığı, gluten oranı ve nem oranı üzerine etkisinin olmadığı ve bu özellikler yönünden farklılıkların çeşitlerden kaynaklandığı; yine süne zararının gluten indeks, sedimantasyon, beklemeli sedimantasyon, düşme sayısı üzerine etki yaptığı ve süne zarar eşiğinin %3 olduğu sonucuna varılmıştır.

Abstract:
The aim of  this study was to determine the effect of sun pest (Eurygaster integriceps) damage on protein content, flour moisture content, sedimentation, thousand grain weight, test weight, wet gluten content, gluten index, modified sedimentation and falling number in bread wheat genotype. Study was conducted in the seeds of wheat genotype Bezostaja-1, Sönmez-2001 and Yunus grown in dryland conditions of 2014-2015 crop growing seasons. Results rewealed that sunn pest didn't have insignificant effect on protein content, sun pest significantly affected protein quality. Use of Sönmez-2001 and Bezostaja-1 in crop production is so essencial to increase high quality cropproduction. Moreover, one moisture content is unaffected from sunn pest damage, it is aimed to be 14% in bread making quality. Thousand grain weight and test weight seemed to be insensitive to sunn pest damage significant differences occured between genotype. Bezostaja-1  was determined as the highest quality genotype in moisture content, test weight and thousand grain weight. Similar trend was observed in wet gluten content and Sönmez-2001 had the highest quality. Gluten index, sedimentation, modified sedimentation and falling number significantly, affected from sunn pest and genotypic differeces decrease occured with increasing sunn pest damage and Yunus had the highest value. Quality of sedimentation and modified sedimentation were significantly decreased after 3% sunn pest damage level. The hightest sedimentation and modified sedimentation contents belonged to Bezostaja-1. Falling number has drawn similar trend and after 3% sunn pest damage quality decreased and Yunus had the highest value. Thus, Bezostaja-1 and Sönmez-2001 genotypes were determined as higher quality genotypes. Insignificant effect were observed in protein content, thousand grain weight, test weight, wet glutencontent, and moisture content significant differences belonged to genotype differeces. Sunn pest damage was determined as significant in glutenindex, sedimentation, modified sedimentation and falling number on sunn pest damage threshold was determined as 3%.