İyonize radyasyonla çalışan sağlık personelinin mesleksel radyasyon risk algısı ve iş güvenliği yönünden incelenmesi
Examination of health personnel working with ionized radiation in terms of occupational radiation risk perception and occupational safety
Yazar: FERHAN KARA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET YORULMAZ
Selçuk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management
Dizin: Mesleki risk = Career risk ; Radyasyon = Radiation ; Radyasyon-iyonizan = Radiation-ionizing ; Radyasyondan korunma = Radiation-protection ; Risk algılaması = Risk Perception ; Sağlık personeli = Health personnel ; İş güvenliği = Work safety ; İş sağlığı = Occupational health

Özet:
Araştırmanın amacı iyonize radyasyonla çalışan sağlık personellerinin mesleksel iyonlaştırıcı radyasyonla risk algısı, yaşam kaygısı ve sağlık endişeleri ile iş güvenliği açısından incelenmesidir.
Çalışma Konya merkezde bulunan kamu üniversite hastanelerinde iyonize radyasyonla çalışan 250 sağlık personeli ile yapılmıştır (S.Ü Tıp Fakültesi Hastanesi ve Necmettin Erbakan Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi). Araştırmada nicel araştırma deseni kullanılmış olup, tanımlayıcı nitelikte bulgular ortaya konulmuştur. Veriler, görgül araştırma tekniğine uygun olarak anket yöntemiyle toplanmıştır. Çalışmada veri toplamada kullanılması amacıyla Sakaoğlu Manavgat tarafından 2011 yılında hazırlanmış olan 44 sorudan oluşan "Mesleksel İyonlaştırıcı Radyasyon Risk Algısı Anketi", Öztürk ve Babacan tarafından 2012 yılında geliştirilen 7 alt boyut ve 45 maddeden oluşan "İş Güvenliği Ölçeği" kullanılmıştır. 
Katılımcıların iyonlaştırıcı radyasyon mesleki risk algısı ortalaması 8,33 ± 1,84 (0-10) , yaşam kaygı düzeyi ortalaması 6,27 ± 2,37 (0-10), sağlık endişesi düzeyi ortalaması ise 7,36 ± 2,49 (0-10) olarak bulunmuştur. Çalışmaya katılan sağlık personelinin bilgi puanı ortalaması 5,84 ± 4,15, iş güvenliği ölçeği puanı 3,03±0,75 olarak tespit edilmiştir. İş güvenliği ölçeğinin alt boyutlarında en düşük puanı mesleki hastalıklar ve şikâyetler alt boyutunun (2,18±0,85), en yüksek puanı ise koruyucu önlemler ve kurallar alt boyutunun (4,05±1,28) aldığı görülmektedir. Fiziksel ortam uygunluğu alt boyutu ile koruyucu önlemler ve kurallar alt boyutu arasında %73'lük pozitif yönde yüksek düzeyde ilişki tespit edilmiştir (r=0,730, p<0,05). İş güvenliği ölçeği ile mesleki hastalıklar ve şikâyetler alt boyutu arasında %68,3'lük,  yönetsel destek ve yaklaşımlar alt boyutu arasında %68,7'lik, malzeme, araç ve gereç denetimi alt boyutu arasında %72,7'lik, pozitif yönde ilişki tespit edilmiştir. Sağlık personelinin %76'sının kişisel koruyucuları temin etmekle ilgili sorun yaşadığı, %70'inin hastanede Radyasyon Güvenliği Komitesi olduğunu bildiği, %33'ünün radyasyon yayan cihazların kalibrasyonunun düzenli olarak yapıldığını bilmediği dikkat çekmektedir. Çalışanların rahatsızlıklarına bakıldığında %21'inin tiroid nodülü, %9'unun kanser, %24'ünün eklem ağrıları olduğu görülmektedir. 
Çalışmada iyonize radyasyonla çalışmanın tüm personel açısından yüksek risk taşıdığı sonucuna ulaşılmıştır. Yaşam kaygısı ve sağlık endişesi yüksek olanların risk algılarının da yüksek olduğu, sağlık endişesi arttıkça da yaşam kaygısının artmakta olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Çalışmada araştırmanın yapıldığı hastanelerde iş güvenliği önlemlerinin sağlandığı sonucuna ulaşılmıştır. Hastanelerde iş güvenliği önlemlerine dikkat edilir, koruyucu önlemler alınır, fiziksel ortam ve şartlar iyi hale getirilir, malzeme temininde problem yaşanmaz ve hastane yönetiminin de personele desteği yüksek olursa iş güvenliği bakımından sağlık personeli için güvenli çalışma ortamı sağlanır.

Abstract:
The aim of the study is to examine health personnel working with ionized radiation in terms of risk perception, life anxiety, health concerns and occupational safety with occupational ionizing radiation.
The study was conducted with 250 health personnel working with ionized radiation in public university hospitals in the center of Konya (S.Ü Faculty of Medicine Hospital and Necmettin Erbakan University Faculty of Medicine Hospital). Quantitative research design was used in the research and descriptive findings were revealed. The data were collected by using survey method in accordance with empirical research technique. "Occupational Ionizing Radiation Risk Perception Questionnaire" consisting of 44 questions prepared by Sakaoğlu Manavgat in 2011, "Occupational Safety Scale" consisting of 7 sub-dimensions and 45 items developed in 2012 by Öztürk and Babacan were used in the study.
The average ionizing radiation occupational risk perception of the participants is 8.33 ± 1.84 (0-10), the average level of life anxiety is 6.27 ± 2.37 (0-10), the average level of health anxiety is 7.36 ± 2.49 ( 0-10). The knowledge point average of the health personnel participating in the study was found to be 5.84 ± 4.15, and the job security scale score was 3.03 ± 0.75. In the sub-dimensions of the occupational safety scale, it is seen that the occupational diseases and complaints sub-dimension has the lowest score (2.18 ± 0.85) and the highest score (4.05 ± 1.28) in the protective measures and rules sub-dimension. A 73% positive high-level relationship was found between the physical environment suitability sub-dimension and the protective measures and rules sub-dimension (r = 0.730, p <0.05). 68.3% between the occupational safety scale and occupational diseases and complaints sub-dimension, 68.7% between the administrative support and approaches sub-dimension, 72.7% between the material, equipment and equipment inspection sub-dimension, positively relationship has been determined. It is noteworthy that 76% of the healthcare personnel have problems in providing personal protectors, 70% of them know that there is a Radiation Safety Committee in the hospital, and 33% of them do not know that the calibration of radiation emitting devices is done regularly. When the ailments of the employees are examined, it is seen that 21% has thyroid nodules, 9% has cancer and 24% has joint pain.  
In the study, it was concluded that working with ionized radiation carries a high risk for all personnel. It is concluded that those with high anxiety and health anxiety have high risk perceptions, and as their health anxiety increases, their anxiety is increasing. In the study, it was concluded that occupational safety measures were provided in the hospitals where the research was conducted. In hospitals, attention is paid to occupational safety measures, protective measures are taken, physical environment and conditions are improved, there is no problem in procuring materials and if the support of the hospital management is high, a safe working environment is provided for health personnel in terms of occupational safety.