el-Askerî'nin (ö.382/992) Tashîfâtü'l-Muhaddisîn adlı eserinin hadis ilmindeki yeri
The position of al-ʿAskarī's (d. 382/992) Tashifât al-Muhaddisîn in the science of hadith
Yazar: MUHAMMED SELİM GÜLAÇTI
Danışman: DOÇ. DR. BAYRAM KANARYA
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Hadis Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion

Özet:
Hicri üçüncü yüzyılın sonu ile dördüncü yüzyılın neredeyse tamamına tekâbül eden bir dönemde yaşayan Ebû Ahmed el-Hasen b. Abdillâh b. Saîd Askerî (ö. 382/992), yazdığı kitaplarla dikkat çeken ancak yeterli sayıda araştırmaya konu olmamış bir müelliftir. Özellikle hadis alanındaki önemli müktesebatının yanında Arap dili ve belâğatı alanında da birikimi olan bir simadır. Bu çalışmada hadis ilmine önemli katkıları olan müellifin Tashîfâtü'l-muhaddisîn adlı eserinin hadis ilmindeki yeri konu edinmiştir.
Çalışma, giriş ve iki bölümden oluşmaktadır. Bununla beraber müellifin tashîf olgusunu ele alış biçimi, tashîf iddialarına konu olan hadislerin Kütüb-i Sitte kitaplarında geçtiği hali ile Askerî'nin kitabında geçtiği halinin mukayesesi üzerinden şekillenmiştir. Askerî tarafından tashîf olduğu iddiasına sahip hadislerin Kütüb-i Sitte kitaplarında var olup olmadığı -nüsha farklılığı dikkate alınarak- incelenmiş ve 281 örnekte şu an matbu haldeki nüshalara bakıldığında Askerî'nin yer verdiği tashîflerden 13 tanesinin değişmediği görülmüştür.
Askerî'nin eserinin hadis ilimleri içindeki yeri noktasında, kelimelerin yapı ve şekil açısından hususiyetlerini açıklaması, Arap dilinde kullanımının nasıl olduğuna ve anlam değişimlerine dikkat çekmesi eserin Garîbü'l-Hadîs ilminin de bir ürünü olduğunu göstermektedir. Diğer taraftan kitabın muhtevasının, lafızları aynı ama okunuşu farklı olan râvi isimlerini barındırması sebebiyle hadis ilmindeki Mu'telif-Muhtelif alt disiplini ile çok yakın bir münasebeti ortaya çıkmaktadır.
Bir lafzın yanlış kullanılması o hadisin delalet ettiği manayı başka bir manaya çevirecektir. Bu durum söz konusu hadis üzerinden verilen hükmü de değiştirme ihtimali vardır. Ancak kitapta yaklaşık 14 ahkam hadis örneği incelenmiş ve hükme etki edecek bir durumla karşılaşılmamıştır. Bununla beraber kitapta, mana eksenli düşünüldüğünde her tashîfin hata sayılmayacağı düşüncesi hasıl olmuştur. Zira kelimede harekenin değişikliği onun mutlak bir şekilde manasının değiştiği ve hatanın meydana geldiği anlamına gelmemektedir.
Nicel bir veri olarak tashîf iddiasıyla ele alınan hadis, râvî ve mekân isimlerinin toplamının 281 olduğu sonucuna varılmıştır. Tashîf iddiası veya görüşlerini delillendirme gibi nedenerle eserde rivayetlerin kaynağına nispeti açısından 1 kutsî hadis, 373 merfû hadis, 6 mevkûf ve 101 maktû hadis kendi sistemi içinde isnatları ile birlikte verilmiştir.

Abstract:
Abu Ahmad al-Hasan b. 'Abdillāh b. Saīd al-ʿAskarī (d. 382/992), who lived in a period corresponding to the end of the third and almost the whole of the fourth century, is a writer who attracted attention with his books but has not been the subject of sufficient research. In addition to his important acquisitions especially in the field of hadith, he is also a person who has accumulated knowledge in the field of Arabic language and eloquence. In this study, the place of the author's work titled Tashīfāt al-muhaddisīn, which has important contributions to the science of hadith, in the science of hadith is discussed.
The study consists of an introduction and two chapters. However, the study is shaped by the author's approach to the phenomenon of taṣḥīf and the comparison of the hadiths that are subject to the allegations of taṣḥīf as they appear in the books of the Al-kutub as-sittah and as they appear in ʿAskarī's book. In this respect, the existence of taṣḥīf in the books of the Al-kutub as-sittah was examined, taking into account the differences in the manuscripts, and a total of 13 examples of taṣḥīf were found out of 373 examples in which ʿAskarī said "there is taṣḥīf here".
In terms of the place of his work in hadith sciences, ʿAskarī's explanation of the characteristics of words in terms of structure and form, and his drawing attention to how they are used in Arabic language and their changes in meaning show that the work is also a product of the science of Ġarīb al-Hadith. On the other hand, the content of the book has a very close relationship with the sub-discipline of Mu'talif-Muḫtalif in the science of hadith, as it contains the names of the narrators whose words are the same but whose pronunciation is different.
The misuse of a word will change the meaning of the hadith to another meaning. This may also change the ruling based on that hadith. However, approximately 14 examples of aḥkām hadith were analyzed in the book and no situation that would affect the ruling was encountered. However, in the book, the idea that not every tashīf will be considered an error when it is considered on the meaning axis has come to the fore. Because the change of the movement in the word does not necessarily mean that its meaning has changed and the error has occurred.
In addition, it was concluded that the total number of names of hadiths, narrators, and places that were discussed with the allegation of taṣḥīf was 281. In terms of the relation of the narrations to their source, 1 sacred hadith, 373 marfū hadiths, 6 mawqūf and 101 maqtū hadiths are given in their own system with their isnāds.