Bursa'da yer duygusu inşasında hafıza mekânı olarak kentsel kültürel miras alanları
Urban cultural heritage sites as a place of memory in the construction of a sense of place in Bursa
Yazar: BURCU GÖKÖZKUT
Danışman: PROF. DR. MEHMET SOMUNCU
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı / Beşeri ve İktisadi Coğrafya Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Bellek mekanları = Place of memory ; Bursa = Bursa ; Kentsel koruma alanları = Urban conservation areas ; Kentsel kültür = Urban culture ; Kültürel miras = Cultural heritage ; Mekan kimliği = Space identity ; Yer duygusu = Sense of place ; Yere bağlılık = Place attachment

Özet:
Kentteki tarihi doku bir alanı diğerlerinden ayıran kentsel kimliğinin yanı sıra yer duygusu inşasında da önemli alanlardır. Çünkü kentsel kültürel miras ile toplum arasında duygusal bir bağ oluşmaktadır. Bu bağ yer duygusu kavramı ile ilişkilidir. Bu çalışma, Bursa'nın tarihi kent merkezi içinde yer alan Kaleiçi olarak da bilinen Hisar Bölgesi'ni ele almaktadır. Çalışmada, öncelikle Bursa Hisar Bölgesi'ndeki kentsel kültürel miras alanları ve araştırma alanı içinde bu yerlerin önemi ortaya konulmuş, daha sonra ise bu alanları yer duygusu bağlamıyla değerlendirilmiştir. Bu durumda Hisar Bölgesi'nde yer alan tarihi çevre ve plansız kentleşmenin etkisi ile tarihi özelliğini yitirmiş çevre arasındaki yer ile olan ilişkilerdeki farklılaşma incelenmektedir. Bu anlamda çalışmada yer duygusu kavramı; yer kimliği, yer bağlılığı ve yer bağlağımlılığını kapsayacak şekilde bir şemsiye kavram olarak ele alınmaktadır. Çalışmada karma yöntem ile hem nicel hem de nitel araştırma yöntemleri kullanılmıştır. Buna göre araştırma sahası içinde yer alan yerel halk, çalışan ve ziyaretçi gruplarına anket, ölçek çalışması ve derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Veriler SPSS ve MAXQDA programları ile analiz edilirken, nitel veriler betimsel analiz yoluyla aktarılmıştır. Buna göre yer duygusunun alt bileşenleri, yere karşı işlevsel, duygusal ve bilişsel bağlanma olarak ele alınmıştır. Sonuç olarak kişilerin tarihi yapılara işlevsellik kazandırıldığında kullanımı arttırdığı, alternatif bir yer oluştuğunda tarihi yapıları ve ya çevreleri tercih ettiği görülmektedir. Bunun yanı sıra bir mahallenin tarihi özelliğinin bulunması beraberinde eski mahalle kültürü ve komşuluk anlayışını da getirmektedir. Kişilerin yere olan bağlılığında mekânsal özelliklerden çok sosyal bağlamların ön planda olduğu anlaşılmaktadır. Ayrıca kişilerin ikamet yeri olması, aile ve dostlarının aynı alanda yaşaması o yere olan yer duygusunu güçlendirmektedir. Tarihi yapılara atfedilen kimlik, kültür gibi kavramlar bu yapılara olan bağlılığı yükseltmektedir. Tarihi çevrelerdeki fiziksel mekânın değişimi veya eski özelliğini kaybetmesi kişilerin bu alana karşı olan yer duygusunu zayıflatmaktadır.

Abstract:
The historical texture in the city is an important area in the construction of a sense of place as well as its urban identity that distinguishes one area from others. Because there is an emotional bond between urban cultural heritage and society. This connection is associated with the concept of sense of place. This study was carried out in the Hisar Region, also known as Kaleiçi, which is located in the historical city center of Bursa. In the study, firstly, the importance of these places within the urban cultural heritage areas and research area in Bursa Hisar Region was revealed, and then these areas were evaluated in the context of sense of place. In this case, the differentiation in the relations between the historical environment in the Hisar Region and the effect of unplanned urbanization and the environment that has lost its historical feature is examined. The concept of sense of place in the study; place identity is treated as an umbrella concept to cover place commitment and place connectedness. In the study, both quantitative and qualitative research methods were used with mixed method. Accordingly, surveys, scale studies and in-depth interviews were conducted to local people, employees and visitors groups within the research area. While the data were analyzed with SPSS and Maxqda programs, qualitative data were transferred through descriptive analysis. In this way, the sub-components of the sense of place are considered as functional, emotional and cognitive attachment to the place. As a result, it is seen that people increase the use of historical buildings when they are given functionality and prefer historical buildings or environments when an alternative place is formed. In addition, the presence of a neighborhood's historical feature brings with it the old neighborhood culture and neighborliness understanding. It is understood that social contexts are more important than spatial features in the commitment of people to the place. In addition, the fact that people have a place of residence and that their family and friends live in the same area strengthens the sense of place for that place. Concepts such as identity and culture attributed to historical structures increase the attachment on these structures. The change or loss of the physical space in historical environments weakens people's sense of place towards this place.