Avrupa Birliği güvenlikleştirme politikalarının etkileri: Bosna Hersek örneği (2004-2018)
The effects of European Unions' securitization policies: The case of Bosnia and Herzegovina (2004-2018)
Yazar: ALPTEKİN TARTICI
Danışman: PROF. DR. YAŞAR ONAY
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Avrupa Birliği = European Union ; Bosna-Hersek = Bosnia-Herzegovina ; Dayton Barış Anlaşması = Dayton Peace Agreement ; Güvenlikleştirme = Securitization

Özet:
Bu çalışmada, Avrupa Birliği'nin 2004-2018 yılları arasında Bosna Hersek'te uyguladığı güvenlikleştirme politikalarının ülkede güvenlik, istikrar ve kalıcı barışın sürekli kılınmasına nasıl ve hangi parametrelerde etki yaptığı ortaya koyulmaktadır. Bosna Hersek'te 1992-1995 yılları arasında 3,5 yıl süren ve yüzbinlerce insanın hayatını kaybetmesine, milyonlarca insanın mülteci veya ülkesinde yerinden edilmiş olmasına neden olan haksız savaşı sona erdirmek ve soykırıma varan eylemleri  durdurmak amacıyla imzalanan Dayton Barış Antlaşması'nın üzerinden 20 yıldan fazla süre geçmesine rağmen, başta AB olmak üzere uluslararası toplum kalıcı barış ve istikrarı sağlamak adına çalışmalarını hâlâ sürdürmektedir. Bosna Hersek siyasetinde etnik çizgi her zamankinden daha fazla parçalanmış ve taraflar arasındaki savaş başka yollarla devam etmektedir. Uluslararası toplum, Bosna Hersek'in Avrupa Birliği'ne tam üyeliği ile tüm taraflardaki savaş izlerinin iyileşeceğini ummaktadır.

AB, Dayton sisteminin eksikliklerine bir cevap olarak geliştirdiği BH'yi AB'ye entegrasyon stratejisi, Kopenhag Okulu Güvenlikleştirme Kuramı ve Huntington'un Medeniyetler Çatışması Kuramı çerçevesinde, siyasi, askeri, toplumsal, ekonomik ve çevresel sektörler göz önünde bulunarak incelenmiştir.  AB'nin 2008 yılında imzalandığı geçici ticaret anlaşması ve 2016 yılında yürürlüğe giren İstikrar ve Ortaklık Anlaşması ile AB üyeliği yolunda önemli gayret sarf edilmiştir. Buna rağmen, BH'nin AB'nin üyelik kriterlerini karşılama konusunda daha yolun başında olduğu, anayasasından seçim sistemin kadar bir çok alanda AB'nin istediği düzenlemeleri tamamlanmadan AB'ye aday ülkesi statüsü kazanmasın bile mümkün olmadığı görülmektedir. Dayton'un ortaya çıkardığı siyasal yapı ve taraflara sunduğu haklar nedeniyle Bosna Hersek halen 1995 yılı siyasetinin çıkmazındadır.

Anahtar Kelimeler: Dayton Barış Antlaşması, Yüksek Temsilcilik, Avrupa Birliği, AB Gücü, AB Özel Temsilciliği.

Abstract:
This study demonstrates how and in what parameters the security policies implemented by the European Union in Bosnia and Herzegovina between 2004 and 2018 affected the security, stability and lasting peace in the country. Although 23 years have passed since the Dayton Peace Treaty, which lasted 3.5 years between 1992 and 1995 in Bosnia and Herzegovina, to end the unjust war that ended hundreds of thousands of lives, and millions of people took refuge or were displaced in their country, the international community, in particular the EU, still continues to work to ensure lasting peace and stability. The ethnic line in Bosnia and Herzegovina politics is more fragmented than ever, and the war between the parties continues in other means. The international community hopes that Bosnia and Herzegovina's full membership in the European Union will heal the traces of war on all sides.

The EU has been examined in consideration of political, military, social, economic and environmental sectors within the framework of the strategy of integration of BiH into the EU - which was developed as an answer to the deficiencies of the Dayton system - the Copenhagen School Security Theory and Huntington's Theory of the Clash of Civilizations. Significant efforts have been made towards EU membership with the provisional trade agreement signed by the EU in 2008 and the Stabilization and Association Agreement which entered into force in 2016. However, it is likely that BiH will not even become a candidate country for the EU without completing the EU-required regulations in many areas, from its constitution to the electoral system, where BiH is at the forefront of meeting EU membership criteria. Bosnia and Herzegovina is still in a stalemate of 1995 politics because of Dayton's political structure and the rights it offers to the parties.

Key Words: Dayton Peace Treaty, High Representative, European Union, EU Force, EU Special Representative