Türk ve uluslararası vergi hukukunda daimi işyerine kazanç atfedilmesi
Attribution of profits to permanent establishment in Turkish and internatioanal tax law
Yazar: MESUT KARADAĞ
Danışman: PROF. DR. EMRAH FERHATOĞLU
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı / Maliye Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Maliye = Finance
Dizin: Dar mükellef = Limited taxpayer ; Kurumlar vergisi = Corporate tax ; Türk vergi hukuku = Turkish tax law ; Uluslararası hukuk = International law ; Uluslararası vergi anlaşmaları = International tax treaties ; Vergi hukuku = Tax law ; Vergi matrahı = Tax base ; Vergiler = Taxes ; İşyeri = Work place

Özet:
Daimi işyerine kazanç atfedilmesi, uluslararası vergi hukukun en tartışmalı ve
ve en eski konularından birisidir. Yabancı teşebbüsler, kaynak ilkesi gereği, faaliyette
bulundukları ülkelerde yalnızca daimi işyerleri aracılığı ile elde ettikleri kazançlar
üzerinden vergilendirilebilirler. Bu bakımdan, kaynak devlette bir daimi işyerinin
bulunup bulunmadığı, eğer daimi işyeri bulunuyorsa ona atfedilecek kazancın
belirlenmesi kaynak devlet tarafından alınacak vergi tutarını doğrudan etkilemektedir.
Bu durum, aynı zamanda ikamet devletinin vergi gelirlerini de etkilemekte, hatta
kurumların vergi planlama stratejilerinin de gözden geçirilmesine sebep
olabilmektedir. Bu açıdan bakıldığında daimi işyerine kazanç atfedilmesine ilişkin
yaklaşımlar, bir tarafında kaynak devleti, bir tarafında ikamet devleti ve bir tarafında
da özellikle çok uluslu şirketlerin içinde bulunduğu mükellef gruplarının yer aldığı bir
mücadeleye konu olmaktadır. Bu mücadelede devletlerin ve mükelleflerin dışında,
OECD gibi uluslarüstü organizasyonların da konuya yaklaşımı ve çalışmaları
belirleyici olabilmektedir. Bu çalışmada daimi işyeri kavramının tanımı, gelişimi,
uluslararası vergi hukuku ile devletlerin içi hukuku arasında nasıl ilişki kurulduğu,
özellikle dijitalleşme ile birlikte gelişen yeni iş yapma modelleri karşısında devletlerin
vergilendirme yetkilerinin kaynak ve ikamet devleti olarak nasıl etkilendiği gibi
hususlar ile OECD Yaklaşımı olarak bilinen OECD'nin 2010 yılında yayınladığı
Rapor'da bulunan hususlara yer verilmiştir.
Diğer taraftan, Türk vergi hukukunda daimi işyerine kazanç atfedilmesi konusu
da çalışmamızın odak noktalarından birisini oluşturmaktadır. Türkiye'nin iç
hukukunda daimi işyerine kazanç atfedilmesi, dar mükellef kurumların
vergilendirilmesi konusuna denk gelmektedir. Türk vergi hukukunda daimi işyerine
ilişkin düzenlemeler OECD ülkelerine kıyasla daha dar kapsamlı ve geliştirilmesi
gereken düzenlemeler olarak nitelendirilmektedir. Ayrıca, çalışmada Türkiye'nin taraf
olduğu vergi anlaşmalarında daimi işyerine kazanç atfedilmesine ilişkin kuralların
Model Anlaşmalardan ve birbirlerinden hangi hususlarda farklılaştığı da inceleme
konusu yapılmıştır.
Son olarak, bu çalışmada, OECD Yaklaşımı ile getirilen düzenleme ve
değişiklik önerilerinin OECD Model Vergi Anlaşması ve genel olarak anlaşma
hukukuna etkilerine ve daimi işyerine kazanç atfedilmesine ilişkin sorunların
çözümünde yeterli olup olmadığına değinilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Kurumlar Vergisi, Daimi İşyeri, OECD Yaklaşımı, Dar Mükellef Kurumlar, BEPS Eylem Planları, Vergi Matrahı

Abstract:
The attribution of profits to the permanent establishments is one of the most
controversial and oldest issues of international tax law. Foreign enterprises can only
be taxed on the earnings they earn through permanent establishments in the countries
in which they operate, in accordance with the principle of resource taxation. In this
regard, determining whether there is a permanent establishmet in the source state and
if there is a permanent establishment, the earnings to be attributed to it will directly
affect the tax amount to be collected by the source state. This situation also affects the
tax revenues of the state of residence and may even cause the tax planning strategies
of the institutions to be reviewed. From this point of view, approaches to attributing
profits to the permanent establishment are the subject of a tug-of-war struggle
including the source state on one side, the state of residence on the other and taxpayer
groups involving multinational companies on the other. In this struggle, besides states
and taxpayers, the approach and studies of supra-state organizations such as OECD
can be determinant. The definition of the concept of permanent establishment, its
development, how it establishes a relationship between international tax law and the
domestic law of the states, how the taxation powers of states are affected as a source
and country of residence, especially in the face of new business models developed with
digitalization, and the regulations in the Report published by OECD in 2010 which is
known OECD Approach are given in this study.
On the other hand, the issue of profit attribution to permanent establishments
in Turkish tax law is also within the scope of the study. The regulations of permanent
establishment in Turkey's domestic law is more narrow and undeveloped as compared
to other OECD countries. Attribution of profits to permanent establishments in Turkish
tax law coincides with the taxation of limited taxpayer institutions. How to determine
whether the rules for differentiation in tax treaties to which Turkey is a party to the
earnings attributable to a permanent establishment is one of the aims of this study.
Finally, the effects of the regulations and amendment proposals brought by the
OECD Approach to the OECD Model Tax Treaty and treaty law in general and
whether they are sufficient in solving the problems related to attribution of profits to
the permanent establishment is given in this study.

Key Words: Corporate Income Tax, Permanent Establishments, OECD Approach, Limited Taxpayer Institutions, BEPS Action Plans, Tax Base