Bölgesel hegemonya olma arayışı çerçevesinde İran-Suudi Arabistan rekabeti
Iran-Saudi Arabia rivalry in the quest for regional hegemony
Yazar: MUHAMMET ALİ DEMİR
Danışman: DOÇ. DR. YUSUF SAYIN
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Bölgesel egemenlik = Regional hegemony ; Neo-Gramscian = Neo-Gramscian ; Orta Doğu = Middle East ; Orta Doğu politikası = Middle East policy ; Rekabet = Competition ; Suudi Arabistan = Saudi Arabia ; Uluslararası rekabet = International competition ; İran = Iran

Özet:
Bu çalışma, "İran ve Suudi Arabistan bir bölgesel hegemonik güç olmak için ne yapmıştır/yapmaktadır?" sorusuna yanıt aramaktadır. Bahsedilen temel soruya cevap verebilmek amacıyla çalışma üç bölüme ayrılmış ve her bir bölümde bölüm sorunsallarıyla çalışmanın haritası çizilmeye çalışılmıştır. Bu kapsamda birinci bölümde; "hegemonya nedir, Uluslararası İlişkiler'de genel geçer bir hegemonya tanımlaması var mıdır, Neo-Gramşiyan'cı görüşte hegemonya kavramının alt yapısı ve çerçevesi nedir?" soruları tartışılmaktadır. İlk bölümdeki bu sorular, çalışmanın teorik ve kavramsal alt yapısını oluşturulmasını sağlamıştır. İkinci ve üçüncü bölümde; aynı başlıklar üzerinden sırasıyla İran'ın ve Suudi Arabistan'ın bölgesel hegemonya kurma girişimleri karşılaştırılmıştır. İkinci bölümde İran'ın, üçüncü bölümde Suudi Arabistan'ın "tahakküme/rızaya dayalı hegemonya oluşturabilme politikaları nelerdir?" problemine cevap aranmıştır. Bölümler içerisinde her iki ülkenin de askerî güçleri, silah kapasiteleri, bölge devletlerinde yaşanan iç karışıklıklarda üstlendikleri roller, ekonomileri, uluslararası örgütlerle ilişkileri ve ideolojileri ile bu ideolojileri kapsamında bölge dışında nüfuz elde etme çabaları ayrı ayrı değerlendirilmiştir. Çalışma; İran ve Suudi Arabistan'ın bölgesel liderlik arayışında hem maddi hem de ideolojik güçlerini genişletmeye çalıştığı, İran'ın Suudi Arabistan'a kıyasla bölgesel hegemonya için daha fazla girişimde bulunduğu ve her iki ülkenin de hegemonya için çok sayıda adım atmasına rağmen yakın gelecekte bu hedeflerinin gerçekleştirmelerinin önünde engeller olduğu sonucuna varmaktadır.

Abstract:
This study examines the question of "What did/are Iran and Saudi Arabia doing to become a regional hegemonic power?". With the aim of answering the basic question mentioned, the study is divided into three parts; and in each part, the map of the study is tried to be drawn with the chapter problematics. In this context, the first chapter discusses; "What is hegemony, is there a general definition of hegemony in International Relations, what is the substructure and framework of the concept of hegemony in the Neo-Gramsian view?". These questions in the first part, constitutes the theoretical and conceptual infrastructure of the study. In the second and third sections; under the same headings, the attempts of Iran and Saudi Arabia to establish regional hegemony were compared, respectively. In the second part, the answer to the problem of Iran's and, in the third part Saudi Arabia's, "What are the policies of establishing hegemony based on domination/consent?" has been sought. Within the chapters, the military forces of both countries, their weapon capacities, their roles in the internal conflicts in the states of the region, their economies, their relations with international organizations and their ideologies, and their efforts to gain influence outside the region within the scope of these ideologies have been evaluated separately. The study concludes that Iran and Saudi Arabia are trying to expand both their material and ideological powers in the search for regional leadership, Iran has taken more initiatives for regional hegemony compared to Saudi Arabia, and although both countries have taken many steps for hegemony, there are obstacles for the realization of these goals in the near future.