Sanat yapıtları ve katharsis
Art works and catharsis
Yazar: NURTAÇ ELÇİ AKPINAR
Danışman: PROF. DR. UŞUN TÜKEL
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Sanat Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Felsefe = Philosophy ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Ahlak = Morality ; Ahlak felsefesi = Moral philosophy ; Aristoteles = Aristotle ; Katharsis = Catharsis ; Kathasaritsagara = Kathasaritsagara ; Poetika = Poetics ; Sanat = Art ; Sanat eserleri = Artistic works

Özet:
Bu tez çalışmasında Aristoteles'in "Poetika" adlı eserinde söz ettiği katharsis doktrini üzerinden sanat yapıtları ele alınacaktır. Filozofun tragedya tanımı içerisinde söz ettiği fakat ileri bir açıklama getirmediği katharsis kavramı, yüzyıllar içerisinde çok sayıda farklı argümana ilham kaynağı olmuştur. Bu argümanlar dört ana başlık altında toplanabilir: İzleyicinin acıma ve korku deneyiminde aşırılık ve yoksunluk arasında uygun ifadeye ulaştığı ahlâki bir arındırma biçimi; patolojik acıma ve korku duygularının izleyiciden arındırıldığı tıbbi anlamda bir arındırma biçimi; kahramanın trajik eyleminin ahlâki kirliliğinin oyun esnasında arıtıldığı yapısal bir biçim; evrensel bir anlayışla izleyicinin, tasvir edilen acınası ve korku veren olayları kavradığı entelektüel bir aydınlanma biçimi. Çalışmanın amacı, dört başlık altında sınıflandırılan bu yaklaşımlar ile seçilen sanat yapıtlarının ne denli örtüştüğünü ortaya koymaktır. 
       Tez çalışması iki ana bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde Ayn Rand tarafından "Batı Uygarlığı'nın tüm yükünü omuzlarında taşıyan felsefi bir atlas" olarak tanımlanan Aristoteles ve eserleri tanıtıldıktan sonra "Poetika"ya, içerisinde geçen kavramlara yönelik derinlemesine bir bakış sunulacak, akabinde katharsis argümanlarının gelişimi tarihsel ve kuramsal olarak incelenecektir. İkinci bölümde dört başlık altında değerlendirilen argümanlar izleğinde Tiziano ve 1554-1562 yılları arasında gerçekleştirdiği "Danaë", "Venüs ve Adonis" (her ikisi de Prado'da), "Perseus ve Andromeda" (Londra, Wallace Koleksiyonu'nda) "Diana ve Actaeon", "Diana ve Callisto" (her ikisi de Edinburgh, İskoçya Ulusal Galeri'de), ve "Europa'nın Kaçırılması" (Boston, Isabella Stewart Gardner Müzesi'nde) adlı yapıtlarından oluşan Poesie Dizisi, Poussin ve "Aşdod'da Veba" adlı yapıtı, Alfredo Jaar ve "Görüntülerin Matemi" (2002) adlı düzenlemesi ve son olarak da Michael Haneke ve "Ölümcül Oyunlar" (1997/2007) adlı sinema filmi ele alınacaktır.

Abstract:
In this study, through catharsis doctrine which Aristotle had mentioned in his "Poetics", art works will be analyzed. Although the Greek philosopher only mentions but never introduces a further explanation, catharsis had been an inspiration for many different arguments in the following centruies. These arguments would bu classified under four main headlines: As a form of moral purification in which the spectator achieves the proper mean between excess and deficiency in experiencing pity and fear; as a form of medical purgation in which the pathological elements of pity and fear are purged from the spectator; as a structural process by which the tragic deed of the hero is, in the course of the play, purified of its moral pollution; as the process of intellectual clarification by which the spectator comes to understand, under a universal heading, the nature of the particular pitiable and fearful events that have been depicted. The purpose of the study is to propound that the approches under the four main headlines are in accord with the selected art works. 
       The dissertation consists of two main sections. In the first section  Aristotle, who was defined by Ayn Rand as "a philosophical Atlas who carries the whole of Western civilization on his shoulders" and his works will be put forth; subsequently a thorough overview for the "Poetics" and for the concepts within the work will be introduced. Then the development of the catharsis arguments will be examined both historically and theoretically. The second section will comprise the analysis of Titian's "Poesie Paintings" which consist of "Danaë", "Venus and Adonis" (Prado), "Perseus and Andromeda" (Wallace Collection), "Diana and Actaeon", "Diana and Callisto" (National Gallery of Scotland), and "The Rape of Europa" (Isabella Stewart Gardner Museum) that are painted between 1554 and 1562; Poussin's "The Plague at Ashdod" (1630, Louvre);  Alfredo Jaar's "The Lament of the Images" (2002) and finally Michael Haneke's "Funny Games" (1997/2007) in accordance with these catharsis arguments.