Edgar Allan Poe'nun The Murders in the Rue Morgue başlıklı öyküsünün anlam ve gösterge evreninin Türkçe çevirilerinde yeniden yaratılması
Re-creating the world of meaning and sign of Edgar Allan Poe's story titled The Murders in the Rue Morgue in its Turkish translations
Yazar: AYŞE ZEYNEP KIVANÇ
Danışman: PROF. DR. SÜNDÜZ ÖZTÜRK KASAR ; DOÇ. DR. BEKİ HALEVA
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Batı Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı / Diller ve Kültürlerarası Çeviribilim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Batı Dilleri ve Edebiyatı = Western Linguistics and Literature
Dizin: Amerikan edebiyatı = American literature ; Anlam = Meaning ; Gösterge bilim = Semiotics ; Göstergebilimsel analiz = Semiotic analysis ; Hikaye = Story ; Kısa hikayeler = Short stories ; Poe, Edgar Allan = Poe, Edgar Allan ; Türkçe çeviri = Turkish translation ; Çeviri = Translation

Özet:
Göstergebilimsel çözümleme bir yazınsal metinde anlam ağlarının nasıl örüldüğünü inceleyen kuramsal bir model sunar. Metnin anlam evrenini oluşturan bu ağlarının çözümlenmesi, kaynak dilde oluşturulmuş bir anlam evrenini erek dilde yeniden düzenleyecek olan çevirmen için de son derece önemlidir. Bu çalışmanın amacı Edgar Allan Poe'nun kendi "Kısa Öykü Kuramı"nın ilkelerini uygulayarak yazdığı The Murders in the Rue Morgue başlıklı öyküsünün göstergebilimsel çözümlemesini yapmak ve öykünün üç Türkçe çevirisini çeviri göstergebilimi yaklaşımıyla değerlendirerek çevirmenin karşılaşabileceği anlam tuzakları konusunda farkındalık oluşturmaktır. Göstergebilimsel çözümlemede, Sündüz Öztürk Kasar'ın Paris Göstergebilim Okulu çalışmalarıyla geliştirilmiş göstergebilim kuramlarını Jean-Claude Coquet'nin "söyleyenler göstergebilimi" yaklaşımıyla harmanlayarak önerdiği yazınsal metne yönelik gösterge okuma ve çözümleme yöntemi kullanılmıştır. Bu yöntem kapsamında, söyleyenlerin öznelik bileşenleri incelenmiş ve metindeki yerdeşlikler, karşıtlıklar, çağrışımlar ve yananlamlar araştırılarak öykünün anlam evreni belirlenmiştir. Çeviri metinlerin değerlendirilmesi Sündüz Öztürk Kasar'ın Antoine Berman'dan esinlenerek geliştirdiği Çeviride Anlam Evrilmesi Dizgeselliği kullanılarak yapılmıştır. Bu değerlendirme için, öykü başlığının, kaynak dilden farklı dillerde yazılmış söz birimlerinin, italik söz birimlerinin ve söylem düzeyindeki söz birimlerinin oluşturduğu 93 örnek kümesi anlam evirici eğilimler açısından incelenmiştir. Bu incelemenin bulguları, çevirmenlerin bir kısa öykü bağlamında çok daha önemi olan dilsel göstergeleri erek dile aktarırken farklı sıklıklarda çeşitli anlam evirici eğilimler gösterdiklerini ortaya çıkarmıştır. Çeviri göstergebilimi ışığında yapılacak yazınsal metin çözümlemesi kaynak metnin göstergeler evrenini erek metne aktarma çabasındaki çevirmenin bu göstergeleri okuyabilmesine katkı sağlayabilecektir. Anlam arayışındaki çevirmenin anlam evirici eğilimler konusunda edineceği farkındalık, çeviri sürecinde ortaya çıkabilecek anlam evrilmelerinin en aza indirilmesini sağlayarak kaynak metnin anlam evreninin çeviri metinde yaratılabilmesine yardımcı olacaktır.

Abstract:
Semiotic analysis offers a theoretical model that examines how networks of meaning are constructed in a literary text. The analysis of these networks that make up the semantic universe of the text is also remarkably important for the translator, who will rearrange a semantic universe created in the source language in the target language. The aim of this study is to make a semiotic analysis of Edgar Allan Poe's story titled The Murders in the Rue Morgue which he wrote applying the principles of his own "Theory of the Short Story" and to raise awareness about the semantic traps that the translator may encounter by evaluating the three Turkish translations of the story with the approach of semiotics of translation. In semiotic analysis, the sign reading and analyzing method for literary texts was used which was proposed by Sündüz Öztürk Kasar who combined the semiotic theories developed along with the studies of Paris School of Semiotics with the approach of Jean-Claude Coquet's "Semiotics of Instances of Enunciation". Within the scope of this model, subject components of enunciators were examined and semantic universe of the story was determined by investigating isotopies, contrasts, associations and connotations in the text. Translated texts were evaluated by using "Systematics of Designification in Translation" developed by Sündüz Öztürk Kasar, inspired by Antoine Berman. For this evaluation, 93 sample sets consisting of story title, phrases written in languages other than the source language, italicized phrases and discourse-level phrases were examined in terms of designificative tendencies. The findings of this study revealed that the translators exhibited various designificative tendencies at different frequencies when conveying linguistic signs, which are much more important in the context of a short story, into the target language. The literary text analysis to be performed in the light of semiotics of translation will contribute to the translator's ability to read these signs, who is attempting to transfer the semiotic universe of the source text into the target text. The awareness that the translator in pursuit of meaning will acquire about designificative tendencies will help to create the semantic universe of the source text in the translated text by minimizing designifications that might occur in the process of translation.