Kürtçe romanda anlatıcı perspektif ve söylem /
Yazar: GÜNEŞ KAN
Danışman: DOÇ. DR. HACI ÖNEN
Dicle Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kürt Dili ve Kültürü Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Anlatıcı = Narrator ; Edebi söylem = Literary discourse ; Kürtçe = Kurdish ; Roman = Novel ; Söylem = Discourse ; Söylem analizi = Discourse analysis ; Söylem bilim = Discourse science ; Yabancılar edebiyatı = Forigners literature

Özet:
Günümüzde dünya edebiyatı içinde yer alan Kürtçe roman, doğduğundan 
1990‟lara kadar çok, tartıĢmanın dozu hafiflemiĢ haliyle de 2000‟lere kadar ontolojik 
bağlamda tartıĢmalı bir alan olmuĢtur. Bu tartıĢmanın en büyük sebebi, anı, 
biyografi, yaĢanmıĢ gerçeklik ya da kurgulanan gerçekliklerin, hatta deneme ve 
karalamaların roman adı altında yayınlanmasıydı. Yanı sıra muhtemelen yayıncıların 
Kürtçe yazımı teĢvik etme kaygıları nedeniyle teknik anlamda yetkin olsun olmasın 
Kürtçe yazılmıĢ birçok metni roman kategorisi altında yayınlaması, Kürtçe roman 
tartıĢmasını alevlendiren faktörlerdendir. Yayın aĢamasındaki değerlendirmelere 
benzer biçimde Kürtçe romanın eleĢtiri ve analizi de çoğunlukla içeriksel bağlamda 
yapılagelmiĢ, yapısal ve teknik yönü büyük oranda göz ardı edilmiĢtir. Bu çalıĢma, 
anlatıcı, perspektif ve söylem özelinde Kürtçe romanın bir anlatıbilimsel 
değerlendirmesidir. 1990 sonrasında yazılmıĢ realist, modernist ve postmodernist 
romanlara yoğunlaĢan çalıĢma, 1990‟ların Kürtçe roman için bir dönüm noktası 
olduğu ve edebi anlayıĢların romanın yapısal özeliklerinin biçimleniĢinde etkili 
olduğu iddiası taĢımaktadır. Bu bağlamda çalıĢma, 1990 sonrasında belli bir ivme 
kazanan Kürtçe romanın etkisinde yazıldığı realizm, modernizm ve postmodernizmin 
de doğrultusunda gerçekleĢen değiĢim ve dönüĢümünü, anlatıbilimin anlatıcı, 
perspektif ve söylem unsurları çerçevesinde ortaya serme amacındadır. ÇalıĢmaya 
konu edinen Kürtçe romanlar, Gérard Genette‟in yöntemi esas alınarak analiz 
edilmekle beraber diğer önemli anlatıbilimcilerin konuya dair yaklaĢımları da göz 
önünde tutulmuĢtur. ÇalıĢmada anlatıbilim üzerine okumalar analitik ve diyalektik 
yöntemle araĢtırma malzemelerine uygulanmıĢtır.
Anahtar Sözcükler: Kürtçe Roman, Edebi AnlayıĢlar, Anlatıcı, Perspektif,
Söylem.

Abstract:
The Kurdish novel, which is take part in the world literature today, has been a 
very controversial area in the ontological context from its emerge until 1990s. The 
discussion in question, continues until 2000s, at a reduced döĢe. The main reason for 
this discussion was that memories, biographies, lived reality or fictionalized realities, 
even essays and scribbles were published under the name of novel. Besides, the fact 
that publishers publish many Kurdish texts under the category of novel, probably 
because of their concerns to encourage writing in Kurdish, is one of the factors that 
blazed the discussion of Kurdish novel. In a similar way to the evaluations at the 
publication stage, criticism and analysis of the Kurdish novel has also been mostly 
done in context, and its structural and technical aspects have been substantially 
ignored. This study is a narratological evaluation of the Kurdish novel in respect to 
narrator, perspective and discourse. Concentrating on the realist, modernist and 
postmodernist novels written after 1990, the study claims that the 1990s was 
milestone fort he Kurdish novel and that literary movements were effective in 
formatting the structural features of the novel. In this context, the aim of this study is 
to disclosure alteration and transformation of the Kurdish novel, which gained a 
significant acceleration after 1990, within the framework of narrator, perspective and 
discourse elements of narratology. In this direction, realism, modernism and 
postmodernism, in which the Kurdish novel was written under the influence, will be 
considered as important paradigms. Although Kurdish novels that are subject of the 
study were analyzed based on the method of Gérard Genette, the approaches of other 
important narrators on the subject were also taken into consideration. In the study, 
readings on narratology were applied to research materials with analytical and 
dialectical methods.
Keywords: Kurdish Novel, Literary Movements, Narrator, Perspective, 
Discourse.