Teistik kader algısının problemlerle başa çıkma tutumu üzerindeki etkisi: Bolu ili örneği
The effect of the theistic fatalism perception on the attitude of coping with problems: Bolu example
Yazar: MEHMET BAYIR
Danışman: DOÇ. DR. ABDULLAH DURAKOĞLU
Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Sosyoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Din = Religion ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Başa çıkma = Coping ; Din anlayışı = Understanding of religion ; Din psikolojisi = Religious psychology ; Din sosyolojisi = Religious sociology ; Dini başa çıkma = Religious coping ; Dini tutumlar = Religious attitudes ; Kader = Destiny ; Kadercilik = Fatalism ; Teizm = Theism

Özet:
Günümüzde de tartışılmaya devam eden "kader" kavramı, İslam dininde Kelam disiplini içerisinde ele alınan bir problemdir. Teistik kader inanışında her şeyi Tanrı'nın önceden bilerek takdir ettiğine inanılmaktadır. Dolayısıyla insanlar, problemlerle başa çıkarken teistik kadercilik algısını da kullanmaktadır.
Bu çalışmada, teistik kader algısının problemlerle başa çıkma tutumları üzerindeki etkisinin tespit edilmesi amaçlanmıştır. Çalışmada teistik kader algısı ile problemlerle baş etme tutumu arasında anlamlı bir ilişki olup olmadığı ve bu ilişki üzerinde bazı değişkenlerin aracı etkisi bulunup bulunmadığı araştırılmıştır. Bolu ilinde yaşayan yetişkinler içerisinden rastgele örnekleme yöntemi ile seçilen 402 kişi üzerinde yürütülen nicel araştırmada ankete başvurulmuş ve bu kapsamda Teistik Kader Algısı Ölçeği ve Başa Çıkma Tutumlarını Değerlendirme (COPE) Ölçeği kullanılmıştır. 
Araştırmanın en önemli sonucu, katılımcıların başına gelenlerden daha çok insanı sorumlu tutan bir algıya sahip olduklarıdır. Başlarına gelen olaylarda irade sahibi olanın yalnızca Allah olduğuna inanma biçimindeki algılama düzeyi %23 ölçülmüştür. Katılımcıların problemlerle başa çıkma tutumları %52 ile orta düzeydedir. Farklı baş etme tutumları detaylı olarak değerlendirildiğinde dini başa çıkma başta olmak üzere (%80,92), pozitif yeniden yorumlama ve gelişme, plan yapma, aktif başa çıkma ve yararlı sosyal destek kullanımına daha çok başvurdukları görülmüştür. 
Araştırma sonucunda teistik kader algısı ve problemlerle baş etme tutumları arasında düşük düzeyde de olsa pozitif ve anlamlı bir ilişki olduğu belirlenmiştir. Yani teistik kader algısı arttıkça problemlerle baş etme anlamlı düzeyde artmaktadır. Problemlerle başa çıkmanın %2,7'sinin teistik kader algısından beslendiğini söylemek mümkündür. Teistik kader algısı ve problemlerle baş etme tutumları arasındaki ilişkide aracı etkiler incelendiğinde cinsiyet, yaş ve eğitim durumunun ilişki üzerinde aracı etkilerinin bulunmadığı belirlenmiştir.

Abstract:
As a concept of "fate", which is still being discussed today, is a problem dealt with within the Kalam discipline in Islamic religion. In the theistic belief of fate, it is believed that everything is appreciated by God knowingly beforehand. Therefore, humans beings also use the theistic fatalism perception while coping dealing with problems.
In this study, it is aimed to determine the effect of theistic fatalism perception on attitudes of coping with problems. In this study, it was investigated whether there is a significant relationship between the theistic fate perception and the attitude of coping with problems, and whether some variables have a mediating effect on this relationship. The questionnaire was applied to the survey on 402 people selected by random sampling method among adults living in Bolu province, and the Theistic Perception of Destiny Scale and the Assessment of Coping Attitudes (COPE) Scale were used in this context.
The foremost result of the research is that the participants have a perception that holds more people responsible than what happened to them. The perception level of believing that only God has of the will in the events that happened to them was measured as 23%. The attitudes of the participants to cope with the problems to be at a medium of level with 52%.  When different coping strategies were evaluated in detail, it was seen mainly to use religious coping (%80,92), it has been observed that they resort to positive reinterpretation and development, planning, active coping, and useful social support use more.
As a result of the research, it was determined that there is a positive and significant relationship, albeit at a low level, between the theistic perception of destiny and attitudes to cope with problems. In other words, as the theistic fate perception of  increases, coping with problems increases significantly. It is possible to say that 2.7% of coping with problems is fed by the theistic perception of fate. When the intermediary effects in the relationship between theistic fatalism perception and the problems and coping attitudes were examined, it was found that gender, age and educational status did not have an intermediary effect on this relationship.