Refah devleti tipolojileri çerçevesinde Türkiye'de kadın ve aileye dönük sosyal politikalar ve etkileri
The social policies towards women and family and their effects in Turkey in the scope of welfare state typologies
Yazar: VAROL DUR
Danışman: PROF. DR. ŞERİFE TÜRCAN ÖZŞUCA
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Sosyoloji = Sociology ; Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations
Dizin: Aile = Family ; Aile politikaları = Family policies ; Kadın politikaları = Women policies ; Refah devlet = Welfare state ; Sosyal politika = Social policy ; Sosyal refah = Social welfare ; Tipoloji = Typology ; İstihdam = Employment ; İstihdam politikaları = Employment policies

Özet:
İdeal tiplere dayanan refah rejimi tipolojileri, ülkelerin uyguladıkları sosyal politikalar bakımından karşılaştırılmasına imkân veren kullanışlı araçlar olarak ortaya çıkmıştır. Üzerine yapılan eleştirilerle gelişen ve genişleyen bir yöntem olarak refah rejimi tipolojileri, gerek uygulanan politikaların, gerekse ülkelerin üzerinde ilerlediği patikaların tespiti açısından önemli çalışmalardır. Ampirik temele dayalı karşılaştırmalı sosyal politika literatüründe Türkiye'nin de yer aldığı çalışmaların sayısı oldukça azdır. Mevcut çalışmaların ise Türkiye'nin pozisyonuna ilişkin bir fikir birliği içerisinde olduğunu söylemek mümkün değildir. Bu durum, mevcut sorunlara çözüm üretmeyi ve gelecekteki eksiklikleri öngörmeyi sağlayan bir çerçeve oluşturmayı zorlaştırmaktadır.

Kadın ve aileye dönük politikalar anlamında Türkiye hükümetinin temel yaklaşımı, aileyi öncelemek ve kadının sorunlarını aile politikaları çerçevesine çözmeye çalışmak olmuştur. Güncel dönemde de bu yaklaşım geçerliliğini korumuştur. Mevut iktidarın temel sorunu aile yapısının bozulması ve yaşlanan nüfusun en önemli sosyal sorun olarak tanımlayan politik söylem ile istihdam piyasası ve nüfus yapısına ilişkin istatistiklerde yaşanan değişimdeki çelişki olmuştur. Politik söylem kadının geleneksel cinsiyet rollerine vurgu yapıp, nüfus artışının önemini çizerken, diğer taraftan kadın istihdamının artışı önemli bir öncelik olarak ortaya konmaktadır. Fakat diğer taraftan istihdam politikasını desteklemesi gereken örneğin bakım sorumluluğun aile dışına taşınması için gereken önlemler alınmamaktadır. Bu durum Türkiye'yi, yakın gelecekte, diğer Güney Avrupa ülkelerinde görülen yenilenme oranı altında nüfus artışı/düşük kadın istihdamı gibi ikili olumsuzluklarla karşı karşıya bırakabilecektir.

Bu kapsamda, tez çalışmasının ilk amacı, nicel ve nitel araştırma yöntemleri kullanarak, Türkiye'deki refah rejimi modelinin temel aktörleri olan aile ve kadına yönelik sosyal politikaları esas alarak, Türkiye'nin karşılaştırmalı refah tartışması içerisindeki yerini belirlemektir. İkinci amaç ise bu karşılaştırmalı tespite dayanarak, Türkiye'nin gelecekte karşılaşabileceği sorunları ortaya koymak ve karşılaştırmalı bir çerçeveden çözüm önerileri sunmaktır. Bu yapılırken sadece iyi örnekler değil, kötü örnekler de değerlendirilmekte ve geçmişten bugüne dinamik bir araştırma yöntemi kullanılmaktadır. Böylece Türkiye'de aile ve kadına dönük sosyal politikalar, zaman ve mekân olarak geniş bir perspektifte incelenmektedir.

Abstract:
Welfare state typologies based on ideal types have appeared useful means that allow compare the countries according to their social policies. Welfare state typologies as an evolving and expanding method with the criticisms made on it are important studies in terms of determining the policies applied and the paths in which countries are progressing. The number of studies about Turkey is limited in the empirical cooperative social policy literature. It is not possible to say that the existing studies are in a consensus about Turkey's position. This situation makes difficult to create a framework that enable to both producing solutions for current problems and envisaging future shortcomings.

Main approach of Turkish governments in terms of policies towards family and women is to prioritize family and to solve women's problem in the scope of family policies. This approach is still valid in the current period. Primary concern of current government is the conflict between political discourse prioritized deterioration in family structure and aging population as the main social problems and changes in labour market and demographic figures. In the one hand, Political discourse has emphasized traditional gender roles of women and has underlined the importance of population increase; on the other hand, increasing women employment has been accepted as an important priority. However, conversely, the measures that aim to support employment policies such as defamilisation of care responsibilities has not been taken. Due to this situation, Turkey can face dual negativity like population increase under regeneration rate/low women employment rate, observed in other South European countries, in the near future.

In this scope, first goal of this thesis is to determine the Turkey's position in cooperative welfare discussion based on social policies towards family and women as the key actor in Turkish welfare state model by using quantitative and qualitative technics. Second goal is to define the problems that Turkey may face in the future and provide suggestions for possible solution on the ground of cooperative analysis. In line with these goals, not only positive examples and but also negative ones will be examined and a dynamic method will be employed from past to present. In this way, social policies towards family and women in Turkey will be analysed in a broad perceptive as time and space.