Sürdürülebilirlik raporlarında önemlilik değerlendirmesi ve belirleyici faktörlerin incelenmesi
Materiality assessment and determining factors examination in sustainability reports
Yazar: SERAP NUR ÖZATA CANLI
Danışman: DOÇ. DR. MURAT SERÇEMELİ
Giresun Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İşletme Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Sürdürülebilirlik raporları, işletmelerin faaliyetlerinin ekonomik, sosyal ve çevresel 
etkilerini açıklamasını sağlayan güçlü bir araçtır. Ancak sürdürülebilirliğin 
ekonomik, sosyal ve çevresel boyutlarına dair raporlama kapsamının oldukça geniş 
olması işletmeler açısından büyük bir zorluk teşkil etmektedir. Önemlilik ilkesi, 
uluslararası kuruluşlar tarafından sürdürülebilirlik raporlarının içeriğini belirlemek 
için yol gösterici ilke olarak sürdürülebilirlik raporlaması gündemine dahil edilmiştir. 
Sürdürülebilirlik raporlamasında önemlilik ilkesi eşik görevi üstlenmektedir. Eşiğin 
üzerinde kalan konular önemli olarak görülmekte ve sürdürülebilirlik raporlarının 
içeriğini oluşturmaktadır. İşletmeler sürdürülebilirlik raporlarının oluşturulması 
sürecinde gerçekleştirecekleri önemlilik değerlendirmeleri ile kendileri ve paydaşları 
için en önemli konuları belirleyebilecekler ve raporlayabileceklerdir. Böylelikle hem 
işletmeler hem de paydaşlar açısından sürdürülebilirlik raporlamasından beklenen 
faydalar elde edilecektir. Bu çalışma çeşitli kuruluşlar tarafından sürdürülebilirlik 
raporlamasında tavsiye edilen önemlilik değerlendirmesine, işletmelerin nasıl ve ne 
ölçüde yanıt verdiğini araştırmaktadır. Bu amaçla BİST TÜM ve FORTUNE 
GLOBAL 500'de listelenen işletmelerin sürdürülebilirlik raporlarında yer alan
önemlilik değerlendirmelerine dair açıklamalar, önemlilik değerlendirme 
açıklamalarının kapsamı ve söz konusu sürece etki eden değişkenler incelenmektedir. 
Çalışmada sürdürülebilirlik raporları içerik analizi tekniği ile incelenmiş ve önemlilik 
değerlendirme açıklamaları üzerinde etkili olduğu düşünülen değişkenler ANOVA 
analizi ile önemlilik değerlendirme açıklamalarının kapsamı üzerinde etkili olduğu 
düşünülen değişkenler ise ordinal lojistik regresyon analizi ile test edilmiştir. 
ANOVA testi sonucunda BİST TÜM işletmeleri için önemlilik değerlendirme 
endeksi üzerinde mülkiyet, büyüklük, güvence beyanı, sürdürülebilirlik komitesi ve 
sektör değişkenlerinden yalnızca güvence beyanının istatistiksel olarak anlamlı bir 
farklılığa sahip olduğu; FORTUNE GLOBAL 500 işletmelerinin önemlilik 
değerlendirme endeksi üzerinde bağımsız değişkenlerden hiçbirinin anlamlı bir 
farklılığa sahip olmadığı tespit edilmiştir. Önemlilik değerlendirme açıklamalarının 
kapsamı incelendiğinde en yüksek puana sahip kategorinin hem BİST TÜM hem de 
FORTUNE GLOBAL 500 işletmeleri için süreçten bahsetme şeklinde olduğu tespit 
edilmiştir. Son olarak lojistik regresyon analizi sonucuna göre BİST TÜM işletmeleri 
için önemlilik değerlendirme açıklamalarının kapsamı üzerinde kurumsal finansal 
performans ölçütlerinden ROA, Tobin Q oranı ile kurumsal büyüklüğün, FORTUNE 
GLOBAL 500 işletmelerinin önemlilik değerlendirme açıklamalarının kapsamı 
üzerinde ise kurumsal finansal performans ölçütlerinden Piyasa-Defter Oranı ile 
kurumsal yönetimin istatistiksel olarak anlamlı bir etkiye sahip olduğu tespit 
edilmiştir. Çalışma bugüne kadar önemlilik değerlendirmesine yönelik literatürde 
gerçekleştirilmiş en kapsamlı çalışma olmakla birlikte elde edilen sonuçlar hem 
Türkiye hem de küresel çapta işletmeler tarafından önemlilik ilkesinin nasıl 
uygulandığına ilişkin mevcut durumu ortaya koyacak niteliktedir.

Abstract:
Sustainability reports are a powerful tool that enables businesses to disclose the 
economic, social and environmental impacts of their activities. However, the wide 
scope of reporting on the economic, social and environmental dimensions of 
sustainability poses a great challenge for businesses. The principle of materiality has 
been incorporated into the sustainability reporting agenda by international 
organizations as the guiding principle for determining the content of sustainability 
reports. The materiality principle serves as a threshold in sustainability reporting. 
Issues above the threshold are considered important and form the content of 
sustainability reports. Businesses will be able to identify and report the most 
important issues for themselves and their stakeholders through materiality 
assessments during the creation of sustainability reports. Thus, the expected benefits 
from sustainability reporting will be achieved for both businesses and stakeholders.
This study investigates how and to what extent businesses respond to the materiality 
assessment recommended by various organizations in sustainability reporting. For 
this purpose, the statements regarding materiality assessments in the sustainability 
reports of the companies listed in BIST ALL and FORTUNE GLOBAL 500, the 
scope of the materiality assessment disclosures and the variables affecting the 
process in question are examined. In the study, sustainability reports were examined 
with the content analysis technique, and variables thought to be effective on the 
materiality assessment disclosures were tested by ANOVA analysis, and variables 
affecting the scope of the materiality assessment disclosures were tested with ordered 
logistic regression analysis. As a result of the ANOVA test, it was determined that 
only the assurance statement had a statistically significant difference among the 
ownership, size, assurance statement, sustainability committee and sector variables 
on the materiality assessment index for BIST ALL businesses. It has been 
determined that none of the independent variables have a significant difference on 
the materiality evaluation index of FORTUNE GLOBAL 500 companies. When the 
scope of materiality assessment statements was examined, it was determined that the 
category with the highest score was mentioning the process for both BIST ALL and 
FORTUNE GLOBAL 500 companies. When the scope of materiality assessment 
statements was examined, it was determined that the category with the highest score 
was mentioning the process for both BIST ALL and FORTUNE GLOBAL 500 
companies. Finally, according to the results of logistic regression analysis, ROA, 
Tobin's Q ratio and corporate size, which are among the corporate financial 
performance measures, have a significant effect on the scope of materiality 
assessment disclosures for BIST ALL businesses; It has been determined that 
Market-Book Ratio, one of the corporate financial performance measures, and 
corporate governance have a statistically significant effect on the scope of materiality 
assessment disclosures of FORTUNE GLOBAL 500 companies. The study is the 
most comprehensive study in the literature on materiality assessment to date. The 
results obtained reveal the current situation regarding how the principle of materiality 
is applied by businesses both in Turkey and in the global context.