Fen bilgisi öğretmen adaylarının mikroplastik kirliliği farkındalık ve çevre sorunlarına yönelik davranış düzeylerinin belirlenmesi
Determination of microplastic pollution awareness of prospective science teachers and levels of their behavior towards environmental problems
Yazar: ÖZLEM ŞİMŞİR
Danışman: PROF. DR. NEZAHAT KANDEMİR
Amasya Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Fen Bilgisi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Plastik üretimi ve kullanımının hızla artması, plastiklerin çevresel etkilerini de artırmaktadır. Plastiklerin çözünmez ve doğada uzun süre bozulmaz olması, özellikle denizlerde ve diğer doğal ortamlarda ciddi kirliliklere neden olmaktadır. Plastik atıkların çevresel etkileri, özellikle mikroplastiklerin oluşumuyla daha da karmaşık bir hal almaktadır. Çevredeki plastikler; doğal olarak rüzgar, hava, güneş ışığı, sulardaki dalga,akıntı,gel-git,tuzluluk,canlı faaliyetleri gibi etkilerle ve  çeşitli antropojenik etkilerle  parçalanarak mikroplastiklere dönüşmektedir. Öğretmenler mikroplastik kirliliği konusunda toplumsal bilinç ve farkındalık düzeyini artırarak, gelecek nesillerin çevre konularına daha duyarlı olmalarını sağlayabilir. Bu nedenle çalışmada; gelecek nesilleri yetiştirecek öğretmen adaylarının mikroplastik konusundaki farkındalık düzeylerinin ve çevre sorunlarına yönelik davranışlarının belirlenmesi amaçlanmıştır. 

Nicel araştırma yöntemlerinden tarama (betimsel) modeli kullanılarak yürütülen çalışmanın çalışma grubunu; 2022-2023 eğitim-öğretim yılında bir devlet üniversitesinin Fen Bilgisi Eğitimi Anabilim Dalı'nda öğrenim gören her sınıf düzeyinden toplam 93 öğretmen adayı oluşturmaktadır. Çalışmada veri toplama aracı olarak "Kişisel Bilgi Formu", "Mikroplastik Kirliliği Farkındalık Ölçeği" ve "Çevre Sorunlarına Yönelik Davranış Ölçeği" kullanılmıştır. İstatiksel analizler için SPSS programı kullanılmıştır. Araştırmadaki değişkenlerin normal dağılıma uygunluğu Shapiro-Wilk testi ile incelenmiştir. Mikroplastik Kirliliği Farkındalık Ölçeği ve Çevre Srounlarına Yönelik Davranış Ölçeği verilerinin normal dağılım göstermediği görülmüştür. Normal dağılıma uygunluk göstermeyen sürekli değişkenler ortalama (sıralar toplamı) değerleriyle ifade edilmiştir. Normallik testi sonucuna göre iki grup arasında yapılan karşılaştırmalarda Mann Whitney U testi, ikiden fazla grup karşılaştırmaları için Kruskal Wallis H testi kullanılmıştır.

Araştırmanın bulguları incelendiğinde, çalışmaya katılan fen bilgisi öğretmen adaylarının mikroplastik kirliliğine yönelik farkındalık düzeylerinin yüksek olduğu görülmüştür. Öğretmen adaylarının mikroplastik kirliliğine yönelik farkındalık düzeylerinde cinsiyet, baba eğitim düzeyi, anne eğitim düzeyi, yaşadığı yerleşim birimi ve çevreye yönelik yayın takip durumu değişkenlerine göre anlamlı farklılık olmadığı belirlenmiştir. Ancak sınıf düzeyi, yaş dağılımı ve çevre eğitimi dersini alma durumu bakımından anlamlı farklılık bulunmuştur. Öğretmen adaylarının sınıf düzeyleri arasında mikroplastik kirliliğine yönelik farkındalık düzeyleri karşılaştırıldığında, sınıf düzeyi arttıkça mikroplastik kirliliğine yönelik farkındalık düzeylerinde artış olduğu görülmüştür. Ayrıca çevre eğitimi dersi alan öğretmen adaylarının mikroplastik kirliliğine yönelik farkındalıkları daha yüksek bulunmuştur. Araştırmadaki diğer ölçek bulguları incelendiğinde, çalışmaya katılan fen bilgisi öğretmen adaylarının çevre sorunlarına yönelik davranış düzeylerinin genel olarak orta düzeyde olduğu sonucuna varılmıştır. Çalışmaya katılan fen bilgisi öğretmen adaylarının çevre sorunlarına yönelik davranış düzeyleri ile öğretmen adaylarının cinsiyetleri, sınıf düzeyi, yaş dağılımı, baba eğitim düzeyi, anne eğitim düzeyi, yaşadığı yerleşim birimi, çevre eğitimi dersini alma durumu ve çevreye yönelik yayın takip durumu değişkenleri ile arasında anlamlı farklılık olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. 

Çalışmaya katılan fen bilgisi öğretmen adaylarının çevre sorunlarına yönelik davranışları ile mikroplastik kirliliğine yönelik farkındalıkları karşılaştırıldığında ise aralarında düşük düzeyde pozitif yönlü ilişki olduğunu görülmüştür. Mikroplastik kirliliği küresel çapta ciddi bir sorun haline gelmiştir ve bu konuda eğitim ve farkındalığın artırılması önemlidir. Bu bağlamda mikroplastik kirliliği hakkında bilgilendirici derslerin ve materyallerin müfredatlara dâhil edilmesi önerilmektedir.

Abstract:
The rapid increase in plastic production and use also increases the environmental impacts of plastics. The fact that plastics are insoluble and do not degrade in nature for a long time causes serious pollution, especially in the seas and other natural environments. The environmental impacts of plastic waste are becoming more complex, especially with the formation of microplastics. Plastics in the environment; Naturally, it breaks down into microplastics due to effects such as wind, air, sunlight, water waves, currents, tides, salinity, living activities, and various anthropogenic effects. By increasing social awareness and awareness about microplastic pollution, teachers can ensure that future generations are more sensitive to environmental issues. For this reason, in study; It was aimed to determine the awareness levels of prospective teacher candidates who will educate future generations about microplastics and their behaviors towards environmental problems.

The sample group of the study, which was conducted using the survey (descriptive) model, one of the quantitative research methods; It consists of a total of 93 prospective teachers from each grade level studying in the Science Education Department of a state universty in the 2022-2023 academic year. "Personal Information Form", "Microplastic Pollution Awareness Scale" and "Behavior Scale towards Environmental Problems" were used as data collection tools in the study. SPSS program was used for statistical analysis. The suitability of the variables in the study to normal distribution was examined with the Shapiro-Wilk test. It was observed that the data of the Microplastic Pollution Awareness Scale and the Behavior Scale towards Environmental Problems did not show a normal distribution. Continuous variables that do not comply with normal distribution are expressed with mean (sum of ranks) values. According to the normality test results, Mann Whitney U test was used for comparisons between two groups, and Kruskal Wallis H test was used for comparisons of more than two groups.

When the findings of the research were examined, it was seen that the prospective science teachers who participated in the study had a high level of awareness of microplastic pollution. It was determined that there was no significant difference in the awareness levels of prospective teachers regarding microplastic pollution according to the variables of gender, father's education level, mother's education level, residential area and environmental publication follow-up status. However, a significant difference was found in terms of grade level, age distribution and environmental education course taking status. On the other hand, when prospective teachers awareness levels of microplastic pollution were compared between their grade levels, it was seen that as the grade level increased, their awareness level of microplastic pollution increased. In addition, prospective teachers taking environmental education courses were found to have higher awareness of microplastic pollution. When the other scale findings in the study were examined, it was concluded that the behavior levels of the prospective science teachers participating in the study towards environmental problems were generally at a medium level. There is a significant difference between the behavior levels of prospective science teacher candidates participating in the study towards environmental problems and the variables of the prospevtive teacher candidates' gender, class level, age distribution, father's education level, mother's education level, residential area, status of taking environmental education courses and status of following environmental publications. It was concluded that there was no significant difference between the variables of settlement area, environmental education course taking and environmental publication follow-up status.

When the prospective science teachers participating in the study compared their behaviors towards environmental problems and their awareness of microplastic pollution, it was seen that there was a low level positive relationship between them. Microplastic pollution has become a serious problem globally and it is important to raise education and awareness on this issue. In this context, it is recommended that informative courses and materials about microplastic pollution be included in the curriculum.