Sultan Baybars dönemi Berîd Teşkilatı
Barid System in Baybars period
Yazar: ÜMMÜGÜLSÜM NAZİK
Danışman: DOÇ. DR. ALİ HATALMIŞ
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Tarih = History
Dizin: Berid = Barid ; Haberleşme =   ; Memlükler = Mamluks ; Sultan Baybars = Sultan Baybars ; İstihbarat = Intelligence

Özet:
Memlükler Devleti'nde (648-923/1250-1517) Bahrî Memlükler (648-784/1250-1382) özellikle Baybars Devri (658-676/1260-1277) siyasî, idârî ve askerî teşkilâtların oluşturulduğu ve biçimlendirildiği bir devre olarak ön plana çıkmaktadır. el-Melik ez-Zahir Rükneddin Baybars el-Bundukdari, Haçlılar ve Moğollar ile sürdürdüğü etkili savaşlar, hasımlarının kendi aralarında anlaşmasını önlemek için sergilediği başarılı diplomatik faaliyetler ve iç politikada getirdiği yeni düzenlemeler sayesinde Memlük Devleti'nin asıl kurucusu sayılmaktadır. Yaptığı düzenlemelerden en hayatî olan müessese berîd müessesesidir. İzleri kaybolmak üzere olan Abbâsî berîdinin üzerine Asya bozkır kültürünü nakşederek atlı süvarileri kullanmış, güvercin postası ve işaret kuleleri gibi erken uyarı yöntemlerini fonksiyonel bir şekilde sisteme dâhil ederek müesseseyi kendine özgü bir yapılanma ile tesis etmiştir. Baybars berîdinin başarısının altında çeşitli iletişim yöntemlerinin tek bir kalem altında kullanılması ve tek bir haberin hızlı ve mümbit bir şekilde iletilmesi için üç sistemin birleştirilmesi gibi sebepler yatmaktadır. Bu bağlamda çalışmanın amacı İslam coğrafyasında şekillenen haberleşme ve istihbarat kurumunu Baybars özelinde inceleyerek dönemin farkını ortaya koymaktır. Çalışmanın giriş bölümünde ana hatlarıyla Memlük Devleti teşkilâtı hakkında bilgi verilmiştir. Birinci bölümde berîdin İslam tarihindeki seyri üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde araştırma konusu olan Baybars dönemi berîd teşkilatına öncesi ve sonrasıyla yer verilmiş, Baybars berîdinin teşekkülü, işleyişi ve finansman kanallarından bahsedilip önemi vurgulanmıştır.

Anahtar Kelimeler: Berîd, Baybars, Memlük, istihbarat

Abstract:
In the Mamluks State (648-923/1250-1517), Bahri Mamluks (648-784/1250-1382) especially Baybars Period (658-676/1260-1277) stands out as a period in which political, administrative and military organizations were formed and shaped. al-Malik al-Ẓāhir Rukn al-Dīn Baybars al-Bunduqdārī is considered the main founder of the Mamluk State, thanks to the effective wars he waged with the Crusaders and Mongols, his successful diplomatic activities to prevent his opponents from getting along with each other, and the new arrangements he brought in domestic politics. The most vital institution among the arrangements he made is the institution of barîd. Baybars used mounted post by engraving the Asian steppe culture on the Abbasid barîd, whose traces were about to disappear. He also established the barid with a unique structure by including early warning methods such as pigeon-post and beacons (optical signals, manāwir) into the system in a functional way. The reasons behind the success of Baybars barîd are the use of various communication methods under a single item and the combination of three systems in order to transmit a single news quickly and fertilely. In this context, the aim of the study is to reveal the difference of the Baybars period by examining the communication and intelligence institution shaped in the Islamic geography in particular Baybars. In the introduction part of the study, information is given about the organization of the Mamluk State. In the first chapter, the course of barîd in the history of Islam is emphasized. In the second part, the barîd organization of the Baybars period, which is the subject of research, is given before and after, the formation, operation and financing channels of the Baybars barîd are mentioned and its importance is emphasized.

Keywords: Barîd, Baybars, Mamluk, intelligence