İyi tarım uygulamalarında ürün ve üretim bölgesi seçim problemine çok kriterli değerlendirme: Van ili örneği
Multi-criteria assessment on the product and production zone selection problem in good agricultural practices: The case of Van province
Yazar: HARUN GÜNDÜZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ YILDIZ ŞAHİN
Kocaeli Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering
Dizin: ABC analizi = ABC method ; Analitik hiyerarşi süreci = Analytical hierarchy process ; Coğrafi bilgi sistemleri = Geographical information systems ; Çok kriterli karar verme = Multi criteria decision making

Özet:
İyi tarım uygulamaları kapsamında, üretilmek istenen bitkisel ürünlerden maksimum düzeyde verim alınabilmesi, en uygun üretim alanlarının seçilmesiyle mümkündür. Bu nedenle, tarımsal üretimde uygun arazi kavramı, toprak özellikleri, iklim şartları ve topoğrafya gibi birçok faktörü kapsamaktadır. Bu faktörlerin birlikte değerlendirilip uygulamaya koyulması kalite anlamında daha başarılı sonuçlar doğurmaktadır. Araştırma alanı olarak Van ili için yapılan bu tez çalışması iki aşamada yürütülmüştür. İlk aşama, yöre halkına ve ülkemize katkı sağlaması konusunda yararı olacağı düşünülen tarımsal ürün seçim işlemidir. Bu aşamada, araştırma alanında üretilen tarım ürünleri için çok kriterli ABC analizi uygulanarak ekonomik açıdan en çok kar sağlayacak ürün/ürünler tespit edilmiştir. İkinci aşama da ise tarımsal üretim için CBS ortamında çok kriterli değerlendirme yapılmış ve en uygun arazilerin konumları belirlenmiştir. Bu çalışmada ürün tespiti için dört kriter (üretici fiyatı, dünya ihracat payı, Türkiye üretimi içindeki payı, yıllık kişi başı tüketim miktarı), en uygun yer analizi için on üç kriter (arazi kullanım kabiliyeti, büyük toprak grupları, arazi kullanım alanı, toprak derinliği, erozyon, eğim, bakı, yükseklik, sıcaklık, yağış, yerleşim merkezlerine yakınlık, ana karayollarına yakınlık, su kaynaklarına mesafe) dikkate alınmıştır. Her bir kriterin ağırlık değeri ise çok kriterli karar verme tekniklerinden biri olan AHP yöntemiyle sağlanmıştır. Araştırma sonunda çıkan sonuçlara göre, üretiminin yaygınlaştırılması gerektiği ürün ya da ürünler için önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
Within the scope of good agricultural practices, it is possible to obtain maximum yield from the plant products to be produced by selecting the most suitable production areas. Therefore, the concept of suitable land in agricultural production includes many factors, such as soil characteristics, climatic conditions and topography. Evaluating these factors together and putting them into practice leads to more successful results in terms of quality. This thesis study conducted for Van province as a research area was carried out in two stages. The first stage is the agricultural product selection process, which is considered to be beneficial for contributing to the local people and our country. At this stage, multi-criteria ABC analysis was applied for agricultural products produced in the research area and the products / products that will provide the most profit from an economic point of view were identified. In the second stage, multi-criteria evaluation was carried out in the GIS environment for agricultural production and the locations of the most suitable lands were determined. In this study, the four criteria for product identification (producer prices, the share of exports share of world production in Turkey, the per capita annual consumption amount), the most appropriate place for the front three criteria analysis (land use, with the ability to great soil groups, land use areas, soil depth, erosion, slope, aspect, elevation, temperature, rainfall, proximity to urban centers, proximity to main highways, distance to water sources) have been taken into account. The weight value of each criterion was provided by the AHP method, which is one of the multi-criteria decision making techniques. According to the results obtained at the end of the research, recommendations were made for the product or products whose production should be expanded.