Burdur Gölü Havzası mermer ocaklarının çevresel etkilerinin ve atık yönetimi uygulamalarının incelenmesi
Investigation of environmental impacts and waste management practices of Burdur Lake Basin marble quarries
Yazar: TURGUT ERDEM
Danışman: PROF. DR. ŞEHNAZ ŞULE KAPLAN BEKAROĞLU
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
Ülkemizde ve dünyada birçok sektörde kullanılan madencilik faaliyetleri, ekonomik açıdan büyük öneme sahiptir ve ülkelerin kalkınması ve gelişimi için hayati bir rol oynamaktadır. Açık ocak işletme yöntemi, cevher veya minerallerin çıkarılması işlemlerinin tamamını kapsayan bir madencilik yöntemidir ve bu işlemlerin ekonomik, verimli ve güvenli bir şekilde gerçekleştirilmesi önemlidir. Türkiye'de birçok ilde yoğun bir şekilde mermer üretimi yapılmaktadır. Mermer, gün geçtikçe artan bir kullanım alanına sahip olan ve genel madencilik sektöründe önemli bir yere sahip olan bir maden türüdür. Türkiye'deki mermer Ocaklarının sayısının artmasıyla birlikte, tehlikeli atık miktarı da artmış ve bu da tehlikeli atık yönetimini önemli bir konu haline getirmiştir. Tehlikeli atıkların bertarafı özel teknolojiler gerektirebilir ve bu teknolojilerin yüksek maliyetleri, tehlikeli atıkların düzensiz bertaraf edilmesine yol açabilir. Bu durumun önlenmesi ve tehlikeli atık yönetiminin sürdürülebilirliğinin sağlanması için tehlikeli atıkların nihai bertarafı öncesinde tekrar kullanım ve geri kazanım yöntemlerinin geliştirilmesi gerekmektedir. Bu kapsamda, mermer ocaklarının iş akışı, proses yapısı ve her proses aşamasında oluşan tehlikeli atıkların kaynakları ve miktarları belirlenmiş, tehlikeli atıkların geri kazanım ve bertaraf yöntemleri incelenmiştir. Ayrıca, atık beyan sistemi verileri kullanılarak atık üretim faktörleri (AÜF) hesaplanmıştır. Tesis kapasitesi başına üretilen atık miktarına ilişkin kabul edilebilir bir aralığı tanımlayan AÜF'lerin belirlenmesi atık yönetiminin iyileştirilmesi ve atık beyan sistemine denetim kabiliyeti kazandırılması açısından oldukça önemlidir. Tesisler ve yetkili kurumlar için belirlenen bu AÜF'ler,  tesisteki atık yönetimi ile ilgili gerekli iyileştirilmelerin yapılmasında kontrol mekanizması amacıyla kullanılabilir. Çalışma kapsamında yer alan ocaklarda oluşan tehlikeli atıklar için AÜF değerleri 1,16E-07 – 5,64E-05 arasında değiştiği belirlenmiştir ve en yüksek AÜF değeri 15 01 06 atık koduna aittir. Atık oluşumu büyük ölçüde hammaddelerin kalitesine ve işleme verimliliğine bağlı olduğu gözlenmiştir. Üretilen atıkların, artıkların ve yan ürünlerin farklı endüstriler için hammadde üretimi alanında kullanılarak atık geri kazanımının sağlanmasını amaçlayan sürdürülebilir atık yönetimi ön plana çıkmaktadır. Mermer ocağı yetkilileri ile görüşmeler yapılarak tehlikeli atık yönetim sisteminin mevcut durumu ve sorunları analiz edilmiş ve atık azaltımı ve geri kazanım oranlarının artırılması için öneriler sunulmuştur. Bu sayede, tehlikeli atık yönetimi daha etkin hale getirilerek çevresel ve ekonomik sürdürülebilirlik sağlanması için öncülük edecek bir çalışma yapılmıştır.

Abstract:
Mining activities used in many sectors in our country and in the world are of great economic importance and play a vital role in the development and progress of countries. The open pit mining method is a mining method that covers the entire extraction of ores or minerals, and it is important that these processes are carried out economically, efficiently, and safely. Marble is intensively produced in many provinces in Turkey. Marble is a type of mineral that has an increasing area of use and has an important place in the general mining sector. With the increase in the number of marble quarries in Turkey, the amount of hazardous waste has also increased, which has made hazardous waste management an important issue. The disposal of hazardous waste may require special technologies, and the high costs of these technologies may lead to irregular disposal of hazardous waste. To prevent this situation and ensure the sustainability of hazardous waste management, reuse and recovery methods must be developed before the final disposal of hazardous waste. In this context, the workflow of marble quarries, process structure, and the sources and amounts of hazardous wastes generated at each process stage were determined, and the recovery and disposal methods of hazardous waste were examined. In addition, waste production factors (WFP) were calculated using waste declaration system data. Determining the WFP s, which define an acceptable range for the amount of waste produced per facility capacity, is very important in terms of improving waste management and providing control capability to the waste declaration system. These WFPs determined for facilities and authorized institutions can be used as a control mechanism in making necessary improvements regarding waste management in the facility. It was determined that WFP values for hazardous wastes generated in the quarries included in the study ranged between 1.16E-07 - 5.64E-05, and the highest WFP value belongs to waste code 15 01 06. t has been observed that waste generation largely depends on the quality of raw materials and processing efficiency. Sustainable waste management, which aims to ensure waste recycling by using the produced wastes, residues and by-products in the field of raw material production for different industries, comes to the fore.The status and problems of the hazardous waste management system were analyzed by interviewing marble quarry officials, and suggestions were presented to reduce waste and increase recovery rates. In this way, a pioneering study was carried out to ensure environmental and economic sustainability by making hazardous waste management more effective.