Nesne merkezli koruma yaklaşımına tamamlayıcı bir olgu olarak kentsel arkeolojik yığılma
Urban archaeological accumulation as a complementary notion to the object oriented conservation approach
Yazar: HATİCE SENEM DOYDUK
Danışman: PROF. DR. CENGİZ CAN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Rölöve-Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Mimarlık = Architecture
Dizin: Arkeolojik miras = Archaeological heritage ; Kentsel koruma = Urban conservation ; Koruma = Conservation

Özet:
Bu çalışma, koruma disiplinindeki düşünsel altyapının, nesneye -farklı ölçeklerdeki fiziksel yapılanmalara- odaklandığı argümanını geliştirerek, bu saptamayı problemleştirir. Nesne merkezli algının etkisi, tarihsel çevre üzerine alınan kararlarda da gözlenir. Kültürel mirası gelecek kuşaklara aktarma sorumluluğunu üzerine alan koruma alanında, tarihsel çevre, nesnelerden oluşan düzenli bir bütün olarak algılanır ve bir başka düzenli bütün olarak ele alınan kente eklemlenerek korunması -çağdaş bir motto olarak yaşatarak koruma- hedeflenir. Çalışmada, kentsel gelişimin ve birikimin bir düzen içerisinde gerçekleşmediği argümanına dayanılarak, korumanın tarihsel çevreyle kurduğu ilişkide belirleyici olan ?düzene sokma? yaklaşımı sorgulanmakta. Kentteki kuralsız, kontrolsüz birikim, çalışmada geliştirilen yığılma kavramı ile anlatımını bulurken, kentsel koruma alanında kullanımı yaygınlaşan katman kavramına da yığılma olgusu ile anlam farkları kapsamında değinilmekte. Yığılma, kuşkusuz kentin her noktasında gerçekleşirken, çalışmada yığılmanın, kent boşluklarındaki yansımaları araştırılmakta. Günümüzde üzerinde nesne bulundurmayan kent boşlukları, geçmişte gerçekleşmiş ve günümüzde süregelen arkeolojik ve sosyal yığılmaları barındırmasıyla ele alınmakta.Yukarıda içeriği özetlenen, ?kentsel yığılmanın korunması? konusu, çalışmada arkeoloji, nesne ve boşluk kavramları ile birlikte -ya da bu kavramlarla ilişkilendirilerek- ele alınıyor. Giriş bölümünün ardından üç ana bölümü içeren çalışmanın kuramsal altyapısını oluşturan 2. bölümde, sözü edilen kavramların anlam ve içerikleri araştırılıyor. Bölüm içerisinde yığılma öncelikle arkeoloji kapsamında zemin altında araştırılıyor. Yığılmanın içeriğindeki nesneler, koruma nesnesi olarak incelenirken yığılmanın gerçekleştiği alanlardan biri olan kent boşlukları, korumada ihmal edilen kent parçaları olarak işleniyor. Koruma yasa ve toplantı kararlarının yer aldığı 3. bölümde de yine aynı kavramlar incelenmekte. Korumaya ait kavram ve kuramların önemli bir bölümü konferanslar çerçevesinde geliştirildiğinden, çalışmada ele alınan kavramların kuramsal dayanakları ve yasal çerçeveleri koruma toplantıları kapsamında araştırılmakta. Yığılma olgusunun fiziksel çevrede incelendiği 4. bölümde de 3 kent boşluğuna yer veriliyor. Sarnıç boşluğu, kent meydanı, ticaret limanı gibi birbirinden biçimsel ve işlevsel olarak bu derece farklı boşluklar, aynı kavramlar aracılığıyla ancak farklı yöntemlerle araştırılıyor. Özgün içerikleri ile farklı koruma problemlerini barındıran kent boşluklarındaki kentsel arkeolojik yığılmanın korunması konusu araştırılmakta.Koruma uygulamalarına ve korumanın inşai içeriğine doğrudan atıfta bulunmayı hedeflemeyen çalışmanın sonucunda, kentin hangi biçimlerde biriktiği, bu birikimin korunmasının düşünsel araçları araştırılmakta. Kentin, kronolojik bir ardışıklıkta birikmediği kabulü, koruma alanının mevcut koşul ve bağlamı için radikal gibi görünen bir söylemi oluşturur. Ancak, koruma çerçevesinde gerçekleştirilecek bu tür bir kent birikimi okuması, tarihi çevredeki nesneleri düzene sokup kente eklemleme çabasına odaklanılmasını dengeleyebilir.

Abstract:
This study problematizes the argument that the intellectual foundations of the discipline of conservation focus on the objects -built formations at different scales-. The impact of this `object-centred perception? is also observed in the conservation decisions regarding the historical environment. Historical context is conceived as a regular whole consisting of objects in the filed of conservation which takes the responsibility of transmitting the cultural heritage to successive generations, and its preservation by articulation to the city which is also tackled as a regular unity -preservation by revitalizing? as a contemporary motto- is aimed. In the study, the approach of putting things into order that is a determining aspect in the relationship between the discipline of conservation and the environment is questioned based on the argument that urban development and accumulation do not take in a regular manner. The irregular and uncontrolled stratification of cities is delineated by the concept of accumulation while the notion of layer is discussed in terms of its difference from accumulation. While this process of accumulation is materialized in every part of the city, here its ramifications in the urban voids are elucidated. The urban voids, which do not accommodate object today, are analysed in regard to the archaeological and social accumulations that had taken place and have still been ongoing today in these voids.The issue of the ?conservation of urban accumulation? is tackled in accordance with the concepts of archaeology, object and void in the study. Following the introduction, the meaning and content of the aforementioned concepts are scrutinized in the second chapter that constitutes the theoretical foundation of the study. The concept of accumulation is primarily investigated focusing on sub-ground in the scope of archaeology. While the objects within the accumulation are handled as objects of preservation, the voids are tackled as urban components that are neglected in conservation as areas in which the accumulation occurs. The same concepts are also analysed in regard to legislations in the third chapter which conservation laws, regulations and decisions are discussed. The theoretical background and legal frameworks of the concepts studied in the thesis are explored within the scope of conservation charters since the majority of concepts and theories are developed in the conservation conferences. Three urban voids are analysed in the fourth chapter which studies the notion of accumulation in physical environment through case studies. These functionally and morphologically different voids, such as a cistern void, urban square and a commercial port, are analysed through the same concepts yet different methodologies. Here, the subjects of the conservation of archaeological accumulation in the urban voids which accommodate different conservation problems due to their unique contents are investigated.In conclusion of the study, which does not directly refer neither to the constructional content nor the applications of conservation, the issues of how cities are accumulated and what are the intellectual instruments for the conservation of this accumulation are discussed. The assumption that city does not accumulate in a regular chronological sequence may constitute a seemingly controversial rhetoric for the current conditions of the discipline of conservation. However, such a complementary reading of urban accumulation within the framework of conservation may contribute to the alleviation of focusing merely on the endeavours of putting the objects of historical context into order and articulating them into the city.