Kabul ve kararlılık temelli danışmanlığın yaşam kalitesi ve sigara bıraktırma üzerine etkisi
The effect of acceptance and commitment-based counselling on quality of life and smoking cessation
Yazar: MAHMUT EVLİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NURAY ŞİMŞEK
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Ruh Sağlığı ve Hast. Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Danışmanlık = Consulting ; Kabul ve kararlılık terapisi = Acceptance and commitment therapy ; Sigara içme = Smoking ; Sigarayı bırakma = Smoking cessation ; Yaşam kalitesi = Quality of life

Özet:
Araştırma, kabul ve kararlılık temelli danışmanlığın yaşam kalitesi ve sigara bıraktırma üzerine etkisini incelemek amacıyla yapıldı. Araştırma randomize kontrollü deneysel desenli bir çalışma olarak; 17 müdahale, 18 kontrol grubunda olmak üzere 35 birey ile yürütüldü. Araştırmada etik kurul onayı ile bireylerden yazılı bilgilendirilmiş gönüllü olur alındı. Araştırma verileri Kişisel Bilgi Formu, SF-36 Yaşam Kalitesi Ölçeği, Fagerström Nikotin Bağımlılığı Ölçeği (FNBÖ) kullanılarak toplandı. Müdahale grubuna 6 hafta, haftada 1 seans olmak üzere 6 seans kabul ve kararlılık temelli danışmanlık verildi. Veriler, tanımlayıcı istatistiksel metotları (ortalama, standart sapma, frekans), Mann Whitney U testi, Spearman Korelasyon ve Friedman tekrarlı ölçüm varyans analiz testleri kullanılarak değerlendirildi.
Müdahale ve kontrol grubu benzer demografik özelliklere sahipti. Müdahale grubunda günde içilen sigara sayılarının müdahale sonrası ve izlem ölçüm sayı ortalamalarında anlamlı düşüş olduğu ve bu düşüşün kontrol grubundaki katılımcıların günde içilen sigara sayı ortalamalarından anlamlı oranda düşük olduğu belirlendi. 
Müdahale grubunun FNBÖ müdahale izlem ölçüm puan ortalamalarında anlamlı düşüş olduğu ve bu düşüşün kontrol grubunun FNBÖ izlem ölçüm puan ortalamalarından anlamlı oranda düşük olduğu saptandı. SF-36 Yaşam Kalitesi alt ölçek puanlarının müdahale grup içi değerlendirmesinde; fiziksel rol fonksiyon, ağrı ve emosyonel rol fonksiyon dışındaki bütün alt boyutlarda anlamlı puan artışlarının olduğu görüldü.
Sonuç olarak; kabul ve kararlılık temelli danışmanlığın yaşam kalitesi ve sigara bıraktırma üzerine etkili olduğu belirlendi. Bu sonuç doğrultusunda, sigara bıraktırma konusunda bireylere danışmanlık hizmeti verilirken kabul ve kararlılık temelli danışmanlık ilkelerinin kullanılması önerilmektedir. 
Anahtar Kelimeler: Kabul ve Kararlılık, Danışmanlık, Yaşam Kalitesi, Sigara Bırakma

Abstract:
This study was aim to evaluate the effect of acceptance and commitment- based counseling on quality of life and smoking cessation. The research was conducted as a randomized contolled experimental design with 35 individual that 18 of them were control, and 17 of them were experimental group.  Ethics committee approval with written informed consent of individual was taken in the research. The data were collected with Personel Information Form, SF-36 Quality Of Life Scale, The Fagerström Test for Nicotine Dependence (FTND). The experimental group was given acceptance and commitment- based counseling for six week, 6 sessions as one sesssion per week. The data were analyzed descriptive statistical methods (mean, standart deviation, frequency), Mann Whithney U test, Spearman Correlation and Friedman repetitive measurement variance analysis test.
The experimental and control groups had similar demographic characteristics. In the experimental group was determined that the number of cigarettes smoked per day decreased significantly post- intervention and mean number of follow-up measurements, and this decline was significantly lower than the mean number of cigarettes per day of participants who were with in control group. 
In the experimental group was defined that mean score of FTND intervention measurement of the experimental group significantly decrease, and this decline was significantly lower than mean score of FTND intervention measurement of control groups. The evaluation of SF-36 Quality Of Life subscale points within experimental group was observed an increase, significantly in all subscale points except physical role function, pain, and emotional role function.
As a conclusion, it was found that acceptance and commitment- based counseling had an effect on quality of life and smoking cessation. In accordance with this result; it is recommended that to use the principles of acceptance and commitment- based counseling when providing counseling services about smoking cessation.
Key words: Acceptance and Commitment, Counselling, Quailty of Life, Smoking Cessation