Çevrimiçi sunulan bilişsel ögelerle zenginleştirilmiş hikâye yapısı öğretiminin koklear implantlı öğrencilerin okuduğunu anlama becerilerine etkisi
The effect of online story structure instruction enriched with cognitive elements on reading comprehension in students with cochlear implants
Yazar: HATİCE AKÇAKAYA
Danışman: PROF. DR. CEVRİYE ERGÜL
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı / Özel Eğitim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bilişsel ögeler = Cognitive elements ; Ders kitapları = Textbooks ; Hikaye = Story ; Hikaye yapısı öğretimi = Story structure instruction ; Koklear implantlar = Cochlear implants ; Okuma-anlama becerisi = Reading-comprehending skill ; Türkçe dersi = Turkish lesson ; Özel eğitim = Special education ; Özel eğitime muhtaç çocuklar = Handicapped children who need special education ; İlköğretim öğrencileri = Primary education students

Özet:
Bu çalışmanın amacı çevrimiçi sunulan bilişsel ögelerle zenginleştirilmiş hikâye yapısı öğretiminin koklear implantlı öğrencilerin okuduğunu anlama becerilerine etkisini incelemektir. Ayrıca verilen öğretimin öğrencilerin edindikleri becerileri sürdürüp sürdürmedikleri ve genelleyip genellemedikleri ile uygulama adımlarını doğru bir şekilde izleyip izlemediklerine ve bilişsel ögeleri kullanımlarına etkisi ile öğrencilerin ve annelerinin müdahaleye ilişkin görüşleri incelenmiştir. 
Bu araştırma tek denekli deneysel desenlerden denekler arası çoklu yoklama deseni ile yürütülmüştür. Araştırmaya kaynaştırma uygulamaları kapsamında 4 ve 5. sınıfa devam eden üç koklear implantlı öğrenci katılmıştır. Bilişsel ögelerle zenginleştirilmiş hikâye yapısı öğretiminde kullanılmak üzere 31 hikâye türünde metin yazılmış ve öğrencilerin hikâye unsurlarını bulma becerileri yazılan bu hikâyelerle değerlendirilmiştir. Ek olarak, öğretimin genelleme becerilerine etkisini değerlendirmek üzere önceki yıllarda kullanılan Türkçe Ders kitaplarından iki hikâye türü metin kullanılmıştır. Bilişsel ögelerle zenginleştirilmiş hikâye yapısı öğretimi kapsamında tahmin etme, metin yapısı bilgisinden yararlanma ve önemli bilgiyi önemsiz bilgiden ayırma, altını çizme, kendi sözcükleriyle ifade etme gibi bilişsel ögelerden yararlanılmıştır. Öğretim aşamaları; hikâye unsurları öğretimi, model olma, rehberli uygulamalar ve bağımsız uygulamalar gibi aşamalardan oluşmuştur. Öğretimde etkileşimsel diyaloglar, sesli düşünme, hikâye haritası gibi destekleyici bilişsel ögeler ile performans geri bildirimi tekniğinden yararlanılmıştır. 
Sonuç olarak çevrimiçi sunulan bilişsel ögelerle zenginleştirilmiş hikâye yapısı öğretiminin üç öğrencide de yüksek etki büyüklüğü ile etkili olduğu, öğrencilerin edindikleri becerileri öğretim bittikten üç ve altı hafta sonra da korudukları görülmüştür. Ayrıca araştırmaya katılan üç öğrenciden ikisinin öğrendikleri stratejileri genelleyebildiği gözlenmiştir. Dahası araştırmaya katılan öğrencilerin ve ailelerin araştırmanın sosyal geçerliğine ilişkin görüşleri oldukça olumludur. Son olarak, araştırmaya katılan tüm öğrencilerin önemli bilgilerin altını çizme ve kendi sözcükleriyle ifade etme ve hikâye yapısı bilgisinden yararlandıkları, sadece birinin tahmin ögesinden yararlandığı görülmüştür. Doküman analizinden elde edilen bulgular öğrencilerin uygulama adımlarını tam olarak izlemediklerini göstermiştir.

Abstract:
The aim of this study is to examine the effect of online story structure instruction enriched with cognitive elements on reading comprehension skills in students with cochlear implants. In addition, it was examined that the effects of the instruction on whether the students maintained and generalized the skills they acquired and follow the instruction steps in a true way. Lastly, it was examined the opinions of students and their mothers about the intervention.
The experimental design was multiple probes with probe trials design across subjects which is one of the single-subject designs. Three students with cochlear implants attending 4th and 5th grades participated in the study within the scope of mainstream practices. Thirty-one story-type texts were written to be used in story structure instruction enriched with cognitive elements and students' reading comprehension skills were evaluated by finding the story elements and writing them. In addition, two stories from language arts textbooks that were used in previous years were used to evaluate the effect of instruction on generalization skills. Within the scope of story structure instruction enriched with cognitive elements, there were cognitive elements such as predicting, using text structure knowledge, distinguishing important information from unimportant one, and highlighting the line, and paraphrasing. Instructional stages consisted of story element's introduction, modeling, guided practices, and independent practices. The instruction included cognitive supportive elements such as interactive dialogues, think-aloud, story maps. Also, the technique of performance feedback was used.
As a result, it was observed that online presented story structure instruction enriched with cognitive elements was effective with a large effect size in all 3 students, and students maintained the skills they acquired 3 and 6 weeks after the instruction was completed. Furthermore, it was observed that two of the three students participating in the study were able to generalize the skills they learned. Moreover, the opinions of the students and families participating in the research about the social validity of the research are quite positive. Lastly, all students participating in the study were able to use highlight the important information in the story, paraphrasing, story structure, and just one of them was able to use predicting. The findings from document analysis showed that all students did not follow the instruction steps exactly, after the intervention.