Havaalanı güvenlik uygulamaları kapsamında yolcu ve personel aramasının haklar açısından incelenmesi
Rights analysis of passenger and staff search within thescope of airport security practices
Yazar: ABDURRAHMAN ÖZYURT
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MENEKŞE KILIÇARSLAN
İSTANBUL TOPKAPI ÜNİVERSİTESİ / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Güvenlik Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration ; Sivil Havacılık = Civil Aviation ; İşletme = Business Administration
Dizin: Arama = Search ; Güvenlik = Security ; Güvenlik önlemleri = Safety measures ; Hava alanları = Airports ; Hava alanları yer hizmetleri = Airport ground arrangemets ; Havacılık sektörü = Aviation sector ; Koruyucu önlemler = Protective measures ; Müşteriler = Customers ; Personel = Personnel ; Yolcu hizmetleri = Passenger services

Özet:
Güvenlik uygulamaları içerisinde havaalanı güvenliği, havaalanı ve hava taşıtları ile
yolcu ve personelin büyük çaplı terör saldırılarına maruz kalması, saldırı sonucu
oluşabilecek can ve mal kaybının çok büyük olabilmesi ve yapılan saldırının
hedeflerinin birden fazla ülkeyi etkileyebilecek olması sebebi ile uluslararası bir
boyutta sonuçlar doğurması karşısında, özel bir öneme sahiptir. Terör saldırıları
yanında uyuşturucu nitelikli suç emtiasının hızlı ve çok uzak mesafelere taşınması
açısından havayolunu kullanmak istemeleri karşısında, bu nevi suç emtiasının vücut
çukurluklarında veya batında saklanması ihtimaline karşı, elektronik aletlerle
aramada tespit edilemeyen suç alet ve eşyasının tespiti için son çare olarak
şüphelenilen durum ve kişilerin eşyaları ve üstlerinin yanında vücut çukurluklarının
da elle aranması uygulaması zaruri bir hal almaktadır. Bilineceği üzere insan vücudu,
evrensel insan hakları açısından da iç hukuk açısından da kural olarak dokunulmaz
bir alandır.
Bu husus; İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi Madde5'te 'işkence ve kötü muamele
yasaklanmıştır', yine Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Madde 3'de'işkence ve
aşağılayıcı kötü muamele yasaklanmıştır'. İç hukukumuz açısından da Anayasa'nın
17. Maddesi de 'kimseye işkence ve aşağılayıcı muamele yapılamayacağı, insanın
haysiyeti ile bağdaşmayan bir muamele ve ceza uygulanamayacağı' şeklinde
birbirlerine paralel olarak düzenlenen hükümlere dayanmaktadır. Ancak, suç
işlenmesinin önlenmesi için, makul şüphenin oluştuğu hallerde önceden birtakım
tedbirler alınması da kaçınılmazdır. Anayasa'nın 20. Maddesi bu konu ile ilgili,
'genel ahlak ve genel sağlığın korunması, suç işlenmesinin önlenmesi, kamu düzeni,
milli güvenlik veya başka kişilerin haklarının ve özgürlüklerinin korunması,
sebeplerinden bir veya daha fazlasına bağlı şekilde, usule uygun şekilde verilmiş hakim kararı olmadığı sürece veya, bu sebeplere bağlı şekilde gecikme bulunan hallerde de kanunen yetkili belirlenmiş merciinin yazılı şekilde emri olmadıkça hiç kimsenin özel kağıtları, üstü veya eşyaları aranamaz ve dahi bunlara el konulamaz' hükmü doğrultusunda ana kurala yönelik istisna düzenlemiştir. Ancak vücut çukurluklarının aranmasının bu madde hükmüne dayandırılıp dayandırılamayacağı doktrinde tartışmalıdır. Havaalanı güvenlik Uygulaması açısından, 5442 sayılı Kanunun Ek 1. Maddesi ve yine bu kanuna göre çıkarılan, Sivil Hava Meydanları, Limanlar ve Sınır Kapılarında Güvenliğin Sağlanması Görev ve Hizmetlerin Yürütülmesi Hakkında Yönetmelikte arama yetkisi tümden mülki Amirliğe verilmiştir.
Aynı yönetmeliğin 21. Maddesi; yolcuların, bagajların ve yanlarındaki eşyaların, kontrol ve denetimden geçirilmesi, uçak için tehlike oluşturabilecek maddelerin hava alanı sınırlarına ve dahi uçağa girişinin önlenmesi, olası bir saldırının uçağa alınmadan tespit edilmesi amaçlı tedbir alınmasına yöneliktir. Aynı tedbirler havayolu yük veya kargo taşıyan kurum ve kuruluşları da kapsamaktadır. Bahsi geçen hükümler ile bu yetkinin kapsamını belirlenirken 22. Maddede; yapılacak uygulamanın usulünü belirlemiştir. Yukarıda bahsedilen mevzuata göre, yapılan uygulamalar açısından, elle arama-vücut araması-çıplak arama diye de tabir edilen, kişi vücut çukurluklarının da aranabilmesine olanak sağlayan açık bir hüküm olmadığı gözükmektedir. Bu bağlamda kişi hak ve hürriyetlerinin ancak kanun ile kısıtlanabileceğine dair Anayasa kaidesi karşısında, meri mevzuatta açık bir hüküm bulunmamasına rağmen güvenlik uygulaması olarak vücut çukurluklarının elle aranmasının insan haklarına aykırı olup olmadığı bu çalışmada ana soru olarak cevaplandırılmaya çalışılacaktır.

Abstract:
Among the security practices, Airport Security, Airport and Aircraft, passengers and
personnel are exposed to large-scale terrorist attacks, the loss of life and property that
may occur as a result of the attack can be very large, and the targets of the attack can
affect more than one country, and therefore, there are consequences on an
international scale. has significance. In addition to terrorist attacks, in the face of
their desire to use the airline for the transportation of drug-related crime goods to fast
and very long distances, the suspected situation and the belongings of the suspects as
a last resort for the detection of criminal tools and goods that cannot be detected in
the search with electronic devices, in case this kind of crime goods are stored in the
pits of the body or in the abdomen. The practice of manually searching the body
cavities as well as their bodies becomes essential.As it is known, the human body is
an inviolable area in terms of both Universal Human Rights and domestic law.
This matter; Article 5 of the Universal Declaration of Human Rights 'No one shall be
subjected to torture or to cruel, inhuman or degrading treatment or punishment', also
in article 3 of the European Convention on Human Rights, 'Prohibition of torture No
one shall be subjected to torture or inhuman or degrading treatment or punishment. ',
and in terms of domestic law, Article 17 of the Constitution 'Everyone has the right
to live and to protect and develop their material and spiritual existence. Except for
medical obligations and the cases written in the law, the body integrity of the person
cannot be touched; cannot be subjected to scientific and medical experiments without
his consent. No one can be tortured or tortured; no one shall be subjected to a
punishment or treatment incompatible with human dignity.
However, in order to prevent committing a crime, it is inevitable to take some
precautions beforehand in cases where reasonable suspicion arises. Article 20 of the
Constitution states, "…unless there is a duly given judge's decision, depending on
one or more of the reasons such as national security, public order, prevention of
crime, protection of general health and public morals, or protection of the rights and
freedoms of others; unless there is a written order of the authority authorized by law
in cases where delay is inconvenient due to these reasons; No one's clothes, private
papers and belongings can be searched or seized. However, it is controversial in
doctrine whether the search for body cavities can be based on the provision of this
article.In terms of airport security practice, the search power has been given to the
civil administration in the Additional Article 1 of the Law No. 5442 and the
Regulation on the Ensuring Security at Civil Airports, Ports and Border Gates, and
the Execution of Services.
In the 21st article of the same regulation, "Measures shall be taken to ensure that the
passengers, baggage, and belongings with the passengers are checked and inspected,
to prevent the entry of weapons, explosives and substances dangerous for the aircraft
into the airport borders and to the aircraft, to deter, and to detect a possible attack
before it reaches the aircraft. Postal administrations, cargo companies and related
organizations that transport packages, cargo and cargo by air; take measures to
prevent the loading and entry of explosives, weapons and substances, goods and
packages that will endanger flight safety. According to the above-mentioned
legislation, it seems that there is no clear provision that allows the search of the
person's body cavities, also called hand search-body search-naked search, in terms of
the practices made. In this context, the main question in this study will be tried to be
answered as to whether the manual search for body cavities as a security practice is
against human rights, despite the absence of a clear provision in the current
legislation, against the Constitutional rule that individual rights and freedoms can
only be restricted by law.