Pandemi döneminde stok yönetimi ve eş zamanlı topla dağıt araç rotalama problemi ile karlılığın artırılması: Bir savunma sanayii firmasında uygulama
Increasing profitability with inventory management and vehicle routing problem with simultaneous pickup and delivery during the pandemic period: Application in a defense industry company
Yazar: TUFAN CAN DEMİREL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BÜLENT ÇEKİÇ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Üretim ve İşlemler Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Dünyada yaşanan yoğun rekabet, teknolojik gelişmeler ve sermaye hareketliliği gibi nedenler,
işletmelerin hayatta kalmalarını etkilemiş ve işletmelerin kaynaklarını mümkün olduğunca
etkin ve verimli kullanma ihtiyaçları ortaya çıkmıştır. Özellikle COVID-19 salgını, tedarik
pazarına yönelik arz ve talep zincirindeki aksaklıklar nedeniyle dünya genelinde bir ekonomik
gerileme dalgası başlatmıştır.
Bu çalışmanın ilk kısmında 2019-2022 yılları arasında savunma sanayiinde faaliyet gösteren
bir işletmenin stoklarının yönetimiyle, karlılığı arasında herhangi bir ilişki olup olmadığı
finansal oranlar aracılığıyla tespit edilmeye çalışılmıştır. IBM SPSS programı kullanılarak elde
edilen istatiksel sonuçlar incelendiğinde stok yönetimi ve karlılık arasında istatistiksel olarak
anlamlı ilişkiler gözlemlenmiştir.
Çalışmanın ikinci kısmında ise firmada yarı mamul olarak bir sonraki istasyona ulaştırılmayı
bekleyen stokların hızlı bir şekilde sayı olarak azalmasını sağlayacak iyileştirme çalışmaları
gerçekleştirilmiştir. Bunu yaparken eş zamanlı topla dağıt araç rotalama problemi analiz edilmiş
ve model üzerinden geliştirilen sezgisel yöntem kullanılmıştır. Eş zamanlı topla dağıt araç
rotalama problemi; müşterilerin dağıtım ve toplama taleplerinin eş zamanlı olarak karşılandığı
bir araç rotalama problemidir. Maksimum sayıda iş emrinin istasyonlar arasında hareket
görmesi ve katedilen mesafeyi de en küçükleyecek araç rotalarının oluşturulması
hedeflenmiştir. Problem çözümünde sezgisel bir algoritma geliştirilmiş ve geliştirilen bu
algoritma, Python programı kullanılarak sonuca ulaştırılıp yeni bir çözüm önerisi elde
edilmiştir. Elde edilen güncel veriler firmanın üretim tesislerinde belirlenen binalarda
kullanılmaya başlanmıştır.

Anahtar Kelimeler: Stok Yönetimi, Karlılık, Pandemi, Araç Rotalama, Toplama ve Dağıtım Zaman Pencereleri, Sezgisel Algoritma

Abstract:
Intense competition, technological developments, and capital mobility in the world have
affected the survival of businesses and the need to use their resources as effectively and
efficiently as possible has emerged. In particular, the COVID-19 pandemic has initiated a wave
of economic downturn worldwide due to disruptions in the supply and demand chain for the
supply market.
The first part of this study, it is trying to determine whether there is any relationship between
the management of inventories and the profitability of an enterprise operating in the defense
industry between 2019-2022 through financial ratios. When the statistical results obtained using
the IBM SPSS program are examined, statistically significant relationships between inventory
management and profitability are observed.
In the second part of the study, improvement studies were carried out to ensure that the number
of stocks waiting to be delivered to the next station as semi-finished products in the company
decreased rapidly. In doing so, the simultaneous pick-and-delivery vehicle routing problem was
analyzed and the heuristic method developed from the model was used. The simultaneous pickand-deliver vehicle routing problem is a vehicle routing problem in which the distribution and
collection demands of customers are met simultaneously. It is aimed to create vehicle routes
that will move the maximum number of work orders between stations and minimize the distance
traveled. A heuristic algorithm was developed to solve the problem and a new solution was
proposed by using a Python program. The current data obtained has started to be used in the
buildings determined in the production facilities of the company.

Keywords: Inventory Management, Profitability, Pandemic, Vehicle Routing, Pickup and Delivery Time Windows, Heuristic Algorithm