Yetişkin bireylerin sağlıklı yeme indekslerinin belirlenmesi
A research aiming to determine dietary pattern and healthy eating index of Turkish adults
Yazar: BANUGÜL BARUT UYAR
Danışman: PROF. DR. SEVİNÇ YÜCECAN
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Beslenme = Nutrition

Özet:
Araştırma, Ziraat BankasıHastanesinde görevli personelin diyet örüntülerini, besin çeşitliliğini ve sağlıklı yemeindekslerini belirlemek amacıyla gerçekleştirilmiş, ayrıca bireylerin biyokimyasal göstergeleriile sağlıklı yeme indeksleri arasındaki ilişki irdelenmiştir. Araştırmaya katılan bireyler ZiraatBankası Hastanesinde çalışan yaşları 19-70 arasında değişen rasgele seçilmiş 230'u kadın(41.1 ± 10.67), 170'i erkek (41.4 ± 11.27) toplam 400 kişidir. Tüm bireylere beslenmedurumlarının değerlendirilmesi amacıyla anket formu uygulanmış, antropometrik ölçümleriyapılarak kan değerlerine (Glukoz, Total kolesterol, LDL-kolesterol, HDL-kolesterol, CRP) vekan basınçlarına bakılmıştır. Çalışma sonucunda araştırmaya katılan bireylerin süt, yoğurt,et, tavuk, balık, yumurta, yağlı tohum, toplam sebze ve meyve tüketimlerinin önerilenmiktarların altında olduğu ve erkek bireylerin kadın bireylere göre daha iyi beslendiklerigözlenmiştir. Farklı eğitim düzeyindeki kadın bireylerin tavuk ve balık tüketimleri ile erkekbireylerin ekmek ve sıvı yağ tüketimleri arasındaki farklılığın önemli (p<0.05) olduğubelirlenmiştir. Bireylerin günlük enerji ve besin öğesi tüketim durumları incelendiğinde kadınbireylerin enerji, yağ, doymuş yağ, tekli doymamış yağ, çoklu doymamış yağ, potasyum,çinko, vitamin B1, vitamin B6, erkek bireylerin ise polisakkarit ve sodyum tüketimleriarasındaki farklılığın önemli (p<0.05) olduğu belirlenmiştir. Erkek bireylerin % 84.7'sininpotasyumu, % 45.9'unun diyet posasını, % 51.2'sinin kalsiyumu, % 61.8'inin magnezyumu,% 38.8'inin B1 vitaminini ve % 25.9'unun A vitaminini yetersiz, kadın bireylerin ise %50.9'unun kalsiyumu, % 71.3'ünün demiri, % 40.4'ünün magnezyumu, % 57.0'ının B1vitaminini ve % 33.9'unun B12 vitaminini yetersiz tükettikleri belirlenmiştir. Besin çeşitlilikleriincelendiğinde tüm bireylerin % 97.7'sinin besin çeşitliliği skoru 5 (?6 -<16 çeşit/gün) olaraksaptanmıştır. Sadece % 1.8'inin besin çeşitliliği skoru 0 (<6 çeşit/gün)' dır. Bireyler arasındabesin çeşitliliği 16 ve üzerinde olup besin çeşitliliği skoru 10 olan sadece 2 kişi (% 0.5) vardır.Erkek ve kadın bireylerin eğitim düzeylerine göre gösterdiği farklılıklar istatistiksel olarakönemsiz (p>0.05) bulunmuştur. Bireylerin sağlıklı yeme indeksleri incelendiğinde erkeklerinSYİ skoru 61.6±10.94, kadınların SYİ skoru 60.9±9.69 olarak saptanmıştır. SYİ skorlarınınsadece erkek bireylerde eğitim düzeyiyle beraber arttığı görülmüştür. Erkek bireylerin günlüktahıl, toplam yağ ve kolesterol tüketimlerinin SYİ kategorilerine göre gösterdiği farklılıklaristatistiksel olarak önemli (p<0.05) bulunmuştur. Kan parametreleri ile SYİ arasındaki ilişkiincelendiğinde erkek bireylerin CRP düzeyleri ile SYİ kategorileri arasında ve kadın bireylerintrigliserit düzeyleri ile SYİ kategorileri arasında önemli (p<0.05) ilişki olduğu saptanmıştır.Erkek bireylerin günlük toplam yağdan gelen enerji alımının, kadın bireylerin ise günlükmeyve tüketimlerinin plazma kolesterol düzeyine göre gösterdiği farklılıklar önemli (p<0.05)bulunmuştur. Erkek bireylerin günlük toplam yağdan gelen enerji alımının plazma LDLkolesteroldüzeyine göre gösterdiği farklılıkların önemli (p<0.05) olduğu saptanmıştır.Bireylerin kan basınçları incelendiğinde erkek bireylerin yüksek kan basıncı düzeylerinineğitim düzeylerine göre gösterdiği farklılıklar istatistiksel olarak önemli (p<0.05) bulunmuştur.Yetersiz ve dengesiz beslenmenin doğrudan yada dolaylı olarak yol açtığı hastalıklarbilinmekte, bazı hastalıkların tedavisi yalnızca diyetle mümkün olmakta, bazı hastalıklardaise komplikasyonlar diyetle önlenebilmektedir. Bu nedenlerle de diyet örüntüsünün koruyucuve tedavi edici sağlık hizmetlerindeki yeri daha çok önem kazanmaktadır. Bireysel vetoplumsal özelliklere göre diyet örüntüsünün oluşturulması, hastalıkların azalmasına veyaşam kalitesinin artmasına yardımcı olacaktır. Bu amaçla beslenme eğitimlerinin sürekli vekonusunda uzmanlarca verilmesi sağlanmalı ve o topluma özgü besin ve beslenmerehberleri hazırlanarak plan ve politikalar oluşturulmalıdır.Anahtar kelimeler: Diyet örüntüsü, sağlıklı yeme indeksi

Abstract:
This research was planned and carried out in order to determine dietary patterns, fooddiversity and healthy eating indexes of personnel in the Turkish Agriculture Bank Hospital,and also the relation between biochemical indicators and healthy eating index of individualswas studied. The research includes randomly selected 230 female (41.1 ± 10.67) and 170male (41.4 ± 11.27) personnel (total 400 hospital personnel) who are between ages of 19and 70. A questionnaire was conducted on all individuals in order to evaluate their nutritionalstatus, and both blood values (Glucose, Total cholesterol, LDL- cholesterol, HDLcholesterol,CRP) and blood pressure were controlled by anthropometric measurement. Afterthe study, it was determined that milk, yogurt, meat, chicken, fish, egg, oilseeds, total fruitand vegetable consumption of the personnel joined in this research was less than suggestedquantity and male personnel eat healthier than females. It was also determined that thedifference between chicken and fish consumptions of female individuals who have differenteducational level and bread and oil consumptions of male individuals was important(p<0.05). After examination of daily energy and nutrition element consumptions of theindividuals, it was determined that the difference (p<0.05) between consumption of energy,fat, saturated fat, single unsaturated fat, multiple unsaturated fat, potassium, zinc, VitaminB1, Vitamin B6 of female individuals and polysaccharide, sodium consumptions of maleindividuals was important (p<0.05). Insufficient consumption of potassium in 84.7% of maleindividuals; of diet pulp in 45.9% of males, of calcium in the 51.2% of males, of magnesiumin the 61.8% of males, of Vitamin B1 in the 38.8% of males, of Vitamin A in the 25.9 % wasdetermined. Also, insufficient consumption of calcium in the 50.9% of female individuals, ofiron in the 71.3% of the females, of magnesium in the 40.4% of females, of Vitamin B1 in the57.0% in the females, of Vitamin B12 in the 33.9% of the females was determined. The dietdiversity score of 97.7% of all individuals was determined as 5 (?6 -<16 types of food/day).Only 1.8% of the individuals had a diet diversity score of 0 (<6 types of food/day).Among theindividuals, only 2 individuals had diet diversity of 16 and more, their diet diversity score was10 (0.5%). Statistically, the differences between males and females in respect of theireducational levels were determined as unimportant (p>0.05). After examining healthy eatingindex of individuals, healthy eating index (HEI) score of males was determined as61.6±10.94 and the females? HEI score was 60.9±9.69. It was seen that HEI scores of malesincreased parallel with their educational levels. The differences of daily cereals, total fat andcholesterol consumptions of male individuals in respect of HEI categories was found asunimportant (p<0.05) statistically. After examination of relation between blood parametersand HEI, it was determined that there was an important relation (p<0.05) between CRPlevels and HEI categories of males, also the relation between triglyceride levels and HEIcategories of female individuals was determined as important. The differences of energytaking of male individuals from daily total fat and females? daily fruit consumptions in respectof plasma cholesterol was determined as important (p<0.05). The differences of energytaking of male individuals from daily total fat in respect of plasma LDL-cholesterol wasdetermined as important (p<0.05). After examining blood pressures of the individuals, thedifferences between high blood pressure levels of male individuals and their educationallevels were found as unimportant (p<0.05) statistically. It is well known that insufficient andunbalanced nutrition cause diseases directly or indirectly. Some diseases can be onlytreated by the help of diet, and complications of some diseases can be avoided by diet. As aresult of these facts, the role of dietary pattern in the protective and therapeutic healthservices is getting more and more important. Forming a diet pattern according to individualand social characteristics will help avoiding diseases and increasing quality of life. Therefore,nutritional training activities must be carried out by experts, nutrition and eating guidelineswhich are peculiar to that society must be prepared, policies and plans must be established.Keywords: Dietary pattern, healthy eating index