Hezâr Esrâr adlı tıp kitabının latin harflerine aktarılması ve tasnif çalışması
Transferring the medicine book called 'Hezâr Esrâr' i̇nto latin alphabet and classification studies
Yazar: FIRAT TUNA
Danışman: PROF. DR. HAKAN BEHCET SAZYEK
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Kitaplar = Books ; Mustafa Behçet = Mustafa Behçet ; Tıp = Medicine ; Tıp tarihi = History of medicine

Özet:
Mustafa Behçet 19. yüzyılda yaşamış ve Osmanlıda hekimbaşılık
yapmış bir kişidir. Mustafa Behçet'in yazımını başlattığı, derlemelerle
oluşturulmuş Hezâr Esrâr döneminin önemli tıp kitapları arasında yer
almıştır. Mustafa Behçet'in yazmaya başladığı bu eseri Abdülhak Molla
ve Hayrullah Efendi tamamlayıp 1862 yılında basıma sunmuştur. Kitap
adından da anlaşılacağı üzere bin maddelik bir ana bölümden
oluşmakta ve bununla birlikte bir giriş, on altı maddelik ilave ve
düzeltme bölümlerini barındırmaktadır. Eser sadece sağlık sorunlarıyla
ilgili çözümler içermeyip günlük hayatta karşılaşılacak birçok problemle
de ilgili bilgiler içermektedir. Uygulanması aklî olan maddelerin dışında
bâtıl olanlar da kitapta yer almıştır. Adı geçen kitaptaki maddeler kendi
arasında sınıflamaya tabi tutulduğunda arı sokması, bitki-ağaç, büyü-
sihir, cimâ'- cinsellik, cinsiyet, diyalog, doğa olayları, düş görme, eşya
ve maddeler, güç, hamilelik, hayvan, maden, renk, sağlık, sarhoşluk,
sirke, su, süt, şarap, yazı, yiyecek, zehir gibi yazılı olarak bulunmayan
alt başlıklara ayrıldığı anlaşılmaktadır. Bu maddelerin en yoğun
toplandığı kısımlar olarak hayvan, bitki ve sağlık başlıkları gösterilebilir.
Eser Roma, Yunan, İtalyan, Arap ve İslâm medeniyetlerine
mensup birçok hekimden faydalanılarak bir araya getirilmiştir. Bu da
eserin çok kültürlü bir yapıya sahip olmasını ve farklı alanlarda
uzmanlık isteyen birçok faydalı bilginin bir araya getirilmesini
sağlamıştır.Bu bilgiler ışığında Hezâr Esrâr'ın döneminde halkı
bilgilendirmeamacıyla yazılmış önemli bir tıp kitabı olduğunu söylemek doğru
olacaktır.
Anahtar Kelimeler: Mustafa Behçet, Abdülhak Molla, Hayrullah
Efendi, halk tıbbı, aklî, bâtıl.

Abstract:
Hezâr Esrâr whose writing started by Mustafa Behçet and
consisted of compilations, had been in the list of the most important
medicine books of that period. This work which was started to be
written by Mustafa Behçet, was completed by Abdülhak Molla and
Hayrullah Effendi and was provided for publication in 1862. As the
name suggests, this book consists of a main episode with one thousand
items and on the other hand an introduction, sixteen additional items
and correction parts. This work not only consists of health problems,
but also includes a lot daily problems which we can encounter and lots
of practical information that can make our life easier.
Except for the mental applicable items the superstitions ones are
also inclueded in the book. If we clasify the items among them, it can be
undersood that it is divided into the subtitles which is not found in the
book like 'bee sting, plant-tree, magic and sorcery, sexual intercourse,
sexuality, sex, dialoque, natural events, dreaming, goods and material,
power, pregnancy, animal, mine, colour, health, inebriation, vinegar,
water, milk, vine, writing, food, poison'. The items in the book are more
intensely brought together under the title of animal, plant and health.
As Hezâr Esrâr is an folk medicine book, the plants and mixtures
that will be used for cure are prepared taking care of amounts for the
human health since it is important. The units of measurements that is
used by writer are belong to Ottoman, Arabian and Persian civilizations.
The work was brought together making use of a lot of doctors from
Roman, Greek, Italian, Arabian and Islam civilizations. So this provided
not only the work to have many cultured structure but also to be able to
bring a lot of useful informations, which need speciality in different
fields, together.
This book is not only a medicine book of Ottoman Period but also
it is a pharmacy book. It also has a characteristic that keeps historical
quality about medicine belongs to applications which was brought from
past by not only Arabian, Ottoman but also Islamic and the Europian
civilizations.