Kişilerarası iletişim sürecinde toplumsal cinsiyet kimliğine ilişkin kalıpyargıların belirlenmesi
Determining stereotypes about the gender identity in interpersonal communication process
Yazar: DERYA GÜL ÜNLÜ
Danışman: DOÇ. DR. VELİ POLAT
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Halkla İlişkiler ve Tanıtım Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Cinsel kimlik = Gender identity ; Kalıp yargılar = Stereotypes ; Kişiler arası iletişim = Interpersonal communication

Özet:
Toplumsal yaşama katıldığı andan itibaren bireyin kurduğu tüm bireylerarası ve gruplararası ilişkiler, onun toplumsal cinsiyet rolüne ve toplum tarafından kendisine verilen toplumsal cinsiyet kimliğine uygun bir biçimde gerçekleşmektedir. Kişilerarası iletişim sürecinde de, bireyin sahip olduğu toplumsal cinsiyet kimliğinin kurulan iletişimin şekillenmesi üzerinde önemli bir etkisi bulunmaktadır. Bununla birlikte, kişilerarası iletişim karşılıklı bir anlam inşa etme süreci olarak düşünüldüğünde, toplumsal yapının tanımladığı toplumsal cinsiyet rolleri ve bu rollere bağlı olarak ortaya çıkan toplumsal cinsiyet kalıpyargılarının iletişim süreci üzerindeki belirleyiciliğini yadsımak mümkün değildir. Çünkü bireylerin karşılaştıkları kişi ya da olayları anlamlandırma biçimleri, içinde bulundukları toplumsal yapıya ait değerler sisteminden ve bu değerler sistemi içerisinde yer alan kalıpyargılardan bağımsız değildir. 
Bu bağlamda gerçekleştirilen çalışma, kişilerarası iletişim sürecinde kadın ve erkek iletişim kaynağının toplumsal cinsiyet kimliğine bağlı olarak ortaya çıkan kalıpyargıların belirlenmesi amacını taşımaktadır. Bu kalıpyargılar, iletişim kaynağının dış görünüşü, konuşma ve dinleme biçimleri ve beden dili özellikleri üzerinden ele alınmıştır. Kalıpyargıların içeriğini belirleyebilmek amacıyla öncelikle bir pilot araştırma gerçekleştirilmiş ve içerisinde iletişim kaynağına ilişkin kalıpyargıları farklı düzeylerde niteleyen sıfatların bulunduğu bir listeye ulaşılmıştır. Sonrasında, kadın ve erkek iletişim kaynağı hakkındaki kalıpyargıları en yüksek düzeyde ifade eden ilk üç sıfat üzerinden bir anket çalışması gerçekleştirilmiştir. Anket çalışması aracılığıyla, kişilerarası iletişim sürecinde kadın ve erkek iletişim kaynağının çeşitli özelliklerine ilişkin hem kalıpyargılar hem de kalıpyargılara ilişkin duygu durumları ölçümlenmiştir. Çalışmanın son aşamasında ise, ulaşılan bulgular üzerinden, kadın ve erkek iletişim kaynağına ilişkin kalıpyargılara ve katılımcıların çeşitli demografik özellikleri üzerinden kalıpyargıların incelendiği karşılaştırmalı tablolar ve analizlere yer verilmiştir.

Abstract:
From the moment an individual becomes a part of social life, all the interpersonal and intergroup relations take place according to individual's gender role and gender identity given by society to the individual. Individual's gender identity has an important role on the shaping of the communication established also in interpersonal communication process. On the other hand, when interpersonal communication is considered as a mutual process of constructing meanings, effect of gender roles defined by social structure and gender stereotypes resulting from these roles on communication process cannot be ignored. Because individuals' way of making sense of persons or events they encounter is not independent of the ethos of social structure, which they belong, and stereotypes in this ethos. 
Conducted within this context, the study aims to determine stereotypes related to the gender identity of male and female communication source in interpersonal communication process. These stereotypes were analysed in terms of communication resource's appearance, ways of speaking and listening, and body language characteristics. For the purpose of determining the content of stereotypes, first, a pilot research was conducted and a list, which includes adjectives that describes stereotypes related to communication source on different levels, was prepared. After this, a questionnaire study was carried out with three adjectives, which describe stereotypes about male and female communication source at the highest level. Through the means of the questionnaire, both stereotypes about the various features of male and female communication sources, and emotions related to stereotypes in the communication process were measured. In the last phase of the study, stereotypes related to male and female communication source, comparative tables and analyses conducted with various demographic characteristics of participants were presented based on the findings.