Bankalarda karlılık analizi: Türk bankacılık sektörü üzerine bir uygulama
Profitability analyisis in banking sector: An emprical research in Turkey's banking sector
Yazar: GÖZDE ÇERÇİ
Danışman: PROF. DR. YILDIRIM BEYAZIT ÖNAL
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Bankacılık = Banking ; İşletme = Business Administration
Dizin: Analiz = Analysis ; Bankacılık sektörü = Banking sector ; Bankalar = Banks ; Kar analizi = Profit analysis ; Karlılık = Profitability ; Türk bankacılık sektörü = Turkish banking sector

Özet:
Bankacılık sektörü bir çok ülkede olduğu gibi, Türkiye ekonomisinde de önemli bir role sahiptir. Bankacılık sektörünün etkin ve verimli çalışması ülke ekonomisinin gelişmesi açısından büyük önem arzetmektedir. Dolayısıyla bankacılık sektörünün karlılığını etkileyen faktörlerin araştırılması, sadece banka yönetimi ve sahipleri açısından değil, devlet ve diğer finansal otoriteler açısından da son derece önemlidir. Bu sebeple, bankaların karlılıklarına etki eden faktörlerin neler olduğunun belirlenmesi, özellikle bankacılık alanında çalışan araştırmacıların, uzun bir süreden beri ilgilerini çeken konuların başında gelmektedir. Bu çalışma, Ocak 2003-Mayıs 2010 tarihleri arasında, Türkiye'de faaliyet gösteren mevduat bankalarının karlılıklarını etkileyen faktörleri araştırmayı amaçlamaktadır. Çalışmda, çoklu doğrusal regresyon yöntemi ile, mevduat bankalarının net faiz marjı ve aktif karlılıklarına etki eden faktörler, bankalara özgü ve makro ekonomik değişkenler ile açıklanmaya çalışılmıştır.Bankacılık sektörünün karlılığını açıklamaya çalışan araştırmalara bakıldığında, bankaların karlılık ölçütlerinin;bankaların aktif karlılığı, net faiz marjı ve özsermaye karlılığı olduğu görülmektedir. Bahsedilen karlılık ölçütlerini açıklayan değişkenlerin ise; bankalar tarafından kontrol edilebilen mikro değişkenler, genel çevre ve ekonomik koşulların yönlendirdiği makro değişkenler ve yerleşik finansal sistemin özelliklerini temsil eden finansal yapı değişkenleri olduğu belirtilmektedir. Bu üç grup açıklayıcı değişken içinde de, araştırmacıların seçtiği değişkenler oldukça farklılık gösterebilmektedir.Bu çalışmada, En Küçük Kareler tahmin yöntimi kullanılarak, 2003-2010 yılları arasında, makro ekonomik ve bankalara özgü değişkenlerin, ülkemizdeki mevduat bankalarının net faiz marjı ile aktif karlılıklarının üzerindeki etkilerinin araştırılması sonucunda; aktif karlılığının, toplam kredilerin toplam mevduata oranı ve faiz dışı gelirlerin toplam aktiflere oranından olumlu yönde; faiz dışı giderlerin net kara oranından ise olumsuz yönde etkilendiği görülmüştür. Mevduat bankalarının net faiz marjının ise, toplam kredilerin toplam mevduata oranından, faiz dışı gelirlerin toplam aktiflere oranından ve takipteki alacak karşılıklarının takipteki kredilere oranından aynı yönde etkilendiği ortaya çıkmıştır. Takipteki alacaklar karşılığının takipteki alacaklara oranı ve para arzındaki büyüme ile mevduat bankalarının aktif karlılığı arasında, ayrıca faiz dışı giderlerin net kara oranı ve para arzındaki büyüme ile net faiz marjı arasında istatistiksel olarak anlamlı sonuçlara ulaşılamamıştır. Sonuçlar topluca incelendiğinde, mevduat bankalarının karlılık performanslarında, yapılan diğer çalışmalar ile uyumlu olarak, kendi mali bünyelerinin ve operasyonel başarılarının oldukça önem taşıdığı görülmektedir.Anahtar Kelimeler: Aktif Karlılık, Net Faiz Marjı, Mevduat Bankaları, EKK Tahmin Yöntemi, Çoklu Doğrusal Regresyon Analizi

Abstract:
As in many other countries, banking sector plays an important role in Turkey?s economy. An efficiently operating banking sector is important for the economic development of the country. Therefore, to investigate the factors underlying the profitability of the banking sector is crucial not only for bank management and owners, but also for the government and other financial authorities. For this reason, determination of the factors effecting the profitabilty of the banks, has been one of the most popular topics, especially for the researchers who have been working in this field. This study aims to investigate the factors affecting the profitbilty of commercial banks, operating in Turkey, between 2003 January and 2010 May. In this thesis, working with multiple linear regression method, net interest margin and return on assets of the commercial banks in Turkey, are tried to be explained with bank-specific and macro economic variables.When trying to explain the profitability performance of the commercial banks, it is seen that most frequent use of the profitability criterias are banks? return on assets, net interest margin and return on equity; while the variables describing these criterias would be, micro variables which are controlled by the banks themselves, macro variables which are guided by overall economic conditions and financial structure variables which are representing the financial system of the country. In these three groups of explanatory variables, researchers select variables that may vary greatly.Using least squares estimation method, the results of the thesis of the bank specific and macro economic variables affecting commercial bank?s return on assets and net interest margins from 2003 Januaray to 2010 May are that, loans to deposit ratio and non interest income to total assets have a positive affect, but non interest expenses to net income ratio has a negative affect to banks return on assets. Net interest margin of the commercial banks are affected by the ratio of total loans to total deposits, non interest income to total assets ratio and also provisions for non performing loans to non performing loans ratio in the same direction. In addition to these results, provisions for non performing loans to non performing loans ratio and growth in money supply has not reached a statistically satisfactory result with bank?s return on assets. Moreover, non interest expenses to net income ratio and growth in money supply have also no significant effect in commercial bank?s net interest margin in Turkey. When all results combined together, compatible with previous researches, it can easily be said that the bank specific factors affect the commercial bank?s profitability in a quite major way.Keywords: Return on Assets, Net Interest Margin, Commercial Banks, Least Squares Estimation Method, Multiple Linear Regression Method