Okul müdürlerinin kullandıkları güç türleri ile örgütsel bağlılık ve örgütsel sinizm arasındaki ilişkide psikolojik iklimin aracı rolü
Psychological climate as a mediating role in the relationship between types of power used by school principals and organizational commitment and organizational cynicism
Yazar: AYFER KÖŞKER
Danışman: PROF. DR. YILMAZ TONBUL
Ege Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi, Teftişi, Planlaması ve Ekonomisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Araştırmanın amacı; okul müdürlerinin kullandığı güç türlerinin, örgütsel
bağlılık ve örgütsel sinizmi yordamasında psikolojik iklimin aracılık rolünün
incelenmesi" dir.

Araştırmada ilişkisel tarama modeli kullanılarak değişkenler arasındaki
ilişkiler analiz edilmiştir. Veriler betimsel analiz yöntemiyle düzenlenmiş ve
yorumlanmıştır. Psikolojik iklimin, güç türleri ile örgütsel bağlılık ve örgütsel sinizm
arasındaki ilişkide aracı bir değişken olarak rol oynayabileceği değerlendirilmiş ve
bu ilişkiler yapısal eşitlik modeli kullanılarak test edilmiştir.

Araştırma evreni İzmir ilindeki kamu ilkokullarında görev yapan ilkokul
öğretmenlerini kapsamaktadır. İlk olarak araştırma kapsamında geliştiren Okul
Müdürlerinin Kullandıkları Güç Türleri Ölçeği basit rastgele örneklemeyle seçilen
580 katılımcı üzerinde test edilmiştir. Daha sonra hem geliştirilen ölçek hem de diğer
ölçekler 527'sı kadın ve 129'i erkek 656 katılımcılı örneklemlem büyüklüğü
üzerinde uygulanmıştır.

Araştırmada veri toplama aracı olarak; Kişisel ve Mesleki Bilgi Formu, Okul
Müdürlerinin Kullandıkları Güç Türleri Ölçeği, Örgütsel Sinizm Ölçeği, Örgütsel
Bağlılık Ölçeği ve Psikolojik İklim Ölçeği kullanılmıştır.
Okul müdürlerinin kullandıkları güç türleri ölçeğine yönelik açıklayıcı faktör
analizi ile ölçek yapısı oluşturulmuştur. İç tutarlılık analizi yapılmış ve doğrulayıcı
faktör analizi ile sınanmıştır.

Sonuçlara göre, sosyo-demografik özelliklerden cinsiyet değişkeni; güç
algıları, bağlılık türleri, örgütsel sinizm ve psikolojik iklim üzerinde belirgin bir
etkiye sahip değildir. Eğitim düzeyi, değere dayalı güç ve ahlaki bağlılık gibi olumlu
algıları artırırken, düşük eğitim seviyesi örgütsel sinizm gibi olumsuz algılarla
ilişkilendirilmiştir. Psikolojik iklim, örgütsel sinizm ve zoraki bağlılık gibi olumsuz
tutumları azaltırken, ahlaki bağlılık gibi olumlu tutumları güçlendirmektedir. Değere
dayalı güç, olumlu etkiler yaratırken, zoraki ve hesapçıl güç algıları sinizm ve
olumsuz bağlılık türlerini artırmaktadır. Müdürle çalışma süresi ve okulun sosyo-
ekonomik düzeyi de bireylerin örgütsel algılarını ve tutumlarını anlamlı şekilde
etkilemektedir. Sonuç olarak araştırma kapsamında toplam 37 hipotez oluşturulup
sınanmıştır. Söz konusu bu hipotezlerden 29 hipotez kabul edilirken 8 hipotez
reddedilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Okul Müdürleri, Güç Türleri, Örgütsel Bağlılık,
Örgütsel Sinizm, Psikolojik İklim

Abstract:
The purpose of the research; Examining the mediating role of psychological
climate in predicting the types of power used by school principals, organizational
commitment and organizational cynicism.

A relational survey model was employed to analyze the relationships between
variables. Data were organized and interpreted using descriptive analysis. It was
evaluated that psychological climate might act as a mediating variable in the
relationship between power types, organizational commitment, and organizational
cynicism. These relationships were tested using a structural equation model.

The study population comprises primary school teachers working in public
primary schools in İzmir, Turkey. Initially, the School Principals' Power Types Scale
developed for this research was tested on 580 participants selected through simple
random sampling. Subsequently, the developed scale and other instruments were
applied to a sample size of 656 participants, consisting of 527 women and 129 men.

Data collection tools included the Personal and Professional Information
Form, School Principals' Power Types Scale, Organizational Cynicism Scale,
Organizational Commitment Scale, and Psychological Climate Scale. The structure
of the School Principals' Power Types Scale was established through exploratory
factor analysis. Internal consistency analysis was performed, and the structure was
validated through confirmatory factor analysis.

According to the findings, among socio-demographic variables, the gender
variable does not have a significant impact on power perceptions, commitment types,
organizational cynicism, or psychological climate. Educational level positively
influences perceptions such as value-based power and moral commitment, while
lower educational levels are associated with negative perceptions like organizational
cynicism. Psychological climate reduces negative attitudes like organizational
cynicism and coercive commitment while strengthening positive attitudes like moral
commitment. Value-based power generates positive effects, whereas coercive and
calculative power perceptions increase cynicism and negative commitment types.
The duration of working with the principal and the socio-economic level of the
school also significantly affect individuals' organizational perceptions and attitudes.
In conclusion, a total of 37 hypotheses were formulated and tested within the scope
of the study. Of these, 29 hypotheses were accepted, while 8 were rejected.

Keywords: School Administrators, Power Types, Organizational Commitment, Organizational Cynicism, Psychological Climate