Şeyhülislam Ebussuûd Efendinin kelâmî görüşleri
Theological views of Ebusuûd Efendi
Yazar: VAHİT GÜNEŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖZDEN KANTER
Hitit Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Din = Religion
Dizin: Eş`ari = Eş`ari ; Kelam = Islamic theology ; Maturidi = Maturidi ; İslamiyet = Islam ; Şeyhülislam Ebussuud Efendi = Şeyhulislam Ebussuud Efendi

Özet:
Tarihsel süreçte Kelam ilmi farklı sistematik ekoller yoluyla gelişimini sürdürmüştür. Mutezile, Eş'arîlik ve Mâtürîdîlik farklı yorum yöntemleriyle kendi tarzlarını oluşturmuşlardır. Bu bağlamda kelam ilmi, bu ekoller vasıtasıyla belirli yöntem tarzlarıyla kendine has bir disiplin haline gelmiştir. Bu ekoller İslam düşünürleri vasıtasıyla yorumlarını zenginleştirmişler ve bu alanda belirli bir kültür oluşturmuşlardır. Bu kültürel atmosferde Ebussuûd Muhammed b. Muhammed el-İmâdî(1490-1574)'nin, İrşâdu'l-akli's-selîm ilâ mezâya'l-kitâbi'l-kerim isimli tefsirinden ve görüşlerine dair yapılan diğer çalışmalardan hareketle Kelâmî görüşlerini sunmayı amaçladık. 
	Çalışmamız üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Ebussuûd'un Ulûhiyet anlayışı; varlık, tevhid, yaratma, tenzih, sıfatlar meselesi ve istivâ anlayışı etrafında işlenmiştir. İkinci bölümde Nübüvvet ve Meâd konuları; vahiy, peygamber göndermenin imkanı, peygamberde bulunması gereken nitelikler, mucize ve keramet, Hz. Muhammed'(s.a.v.)'in peygamberliği, yeniden dirilme, kabir azabı, cennet ve cehennem, şefaat ve Allah'ın ahirette görülmesi şeklinde değerlendirilmiştir. Üçüncü bölümde ise Ebussuûd'un insan anlayışı; insanın yaratılışı, onun fiilleri, hidayet ve dalâlet, iman, rızık ve ecel konuları bağlamında ele alınmıştır.   
	Ebussuûd'un kelam ilmine dair görüşlerini irdelerken onun kelam ekollerinden hangi yorum tarzını benimsediği ve hangi delilleri kullandığı da işlenmiştir. Bu bağlamda onun kelam düşünce tarihinde hangi mezhebi tavırla hareket ettiği ortaya konmuştur. Ayrıca onun; Mutezile, Eş'arîlik ve Mâtürîdîlik yorum yöntemlerinden hangisini benimsediği ve hangi açılardan diğerlerinden ayrıldığı konusu da irdelenmiştir.  
Anahtar Sözcükler: Ebussuûd, Kelam, Eş'arîlik, Mâtürîdîlik, Yorum.

Abstract:
In the historical process, Kalam (Islamic theology) have continued to improve through the systematic schools. Mu'tazila, Asy'ariya, and Maturidiyyah have created their different methods of interpretations. Thus, Ilmukalam(Islamic theology) became an independent discipline with the contributions of above mentioned schools. These schools enhanced their interpretations through scholars of Islam and composed a new culture in this discipline. In this cultural atmosphere, my aim is presentingtheological views of Ebusuûd Efendi by benefiting from his tafsir, İrşâdu'l-akli's-selîm ilâ mezâya'l-kitâbi'l-kerim, and additional sources referencing Ebusuûd. 
Our study includes three chapters: In the first chapter, the Ebusuud's interpertation of being and oneness of God, existence, creation, tenzih (negative theology), the issue of attributions and istiva (Establishing Throne) will bestudied. In the second chapther, prophecy, the afterlife, revelation, the possibility of sending prophets, the basic skills required forbeing a prophet, miracle sand wonders, theprophecy of Muhammad (PBUH), resurrection, helland paradise, torture of grave, şefaat (Intercession), and seeing face of Allah in the afterlife are going to be examined. In the third chapter,  the approcah of Ebusuud about human will be discussed based on creation of humanand his acts, hidayah(guidance) and dalal (perversion),  faith, rizq(provision), and ecel (time of death). 
While analyzing Ebusuûd's ideas about Islamic theology, I discuss which interpretation style that he adopts from schools of Kalam and which evidences he uses. Additionally, I evaluate his critiques on some interpretations of scholars and how he responds these interpretations. Therefore, starting from this point of view, I discuss his affiliation of any theological order in the history of Islamic theology. Also, I examine which methodologies he adopts or rejects in Mu'tazila, Asy'ariya, and Maturidiyyah. 
Keyword: Ebusuûd, Kalam, Asy'ariya, Maturidiyyah, Interpretation.