Erzurum ilinde kadınların sağlık okuryazarlığı düzeyi ve sosyodemografik özelliklerinin kanser taramalarına katılım durumları ile ilişkisi
Relationship between women's health literacy level and sociodemographic characteristics and their participation in cancer screening in erzurum province
Yazar: ESRA YAVUZ
Danışman: DOÇ. DR. ZAHİDE KOŞAN
Atatürk Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Halk Sağlığı = Public Health

Özet:
Amaç: Çalışmada Erzurum ili merkez ilçelerinde ikamet eden 40-70 yaş arası kadınların kanser taramalarına katılım davranışlarının belirlenmesi, bireylerin sağlık okuryazarlığı ile sosyodemografik özelliklerinin taramalara katılım üzerindeki etkisinin incelenmesi amaçlanmıştır.
Yöntem: Kesitsel tipteki bu çalışmanın evrenini Erzurum ili merkez ilçelerinde yaşayan 40-70 yaş arası 62.695 kadın oluşturmaktadır. Örneklem büyüklüğü 658 kişi hesaplanmıştır. Merkez ilçelerde bulunan Aile Sağlığı Merkezlerine gidilerek bu kurumlara başvuran kadınlara anket formu yüz yüze görüşme tekniğiyle uygulanmıştır. Bireylerin sağlık okuryazarlığı düzeylerinin belirlenmesi için Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği-32 kullanılmıştır. Elde edilen veriler SPSS-20 paket programına aktarılarak tanımlayıcı istatistiklerin yanısıra ki-kare testleri ve binary lojistik regresyon analizleri kullanılmıştır. p<0.05 değeri anlamlı olarak kabul edilmiştir.
Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması 50.8 ± 7.4, %83.9'u evli, %30.5'i  lise ve üzeri eğitim düzeyine sahiptir. Katılımcıların gaitada gizli kan testi, mamografi ve smear testlerine katılım sıklığı sırasıyla %22.5, %59.0 ve %34.7 olup yeterli/üzeri sağlık okuryazarlığı düzeyine sahip olanların sıklığı %30.2 bulunmuştur.  Sağlık okuryazarlığı düzeyinin kişilerin kanser taraması yaptırma durumu üzerinde anlamlı bir etkisi olmadığı saptanmıştır. Yapılan analizlerde sağlık çalışanı tarafından tarama önerisi alma, kronik hastalık varlığı, kişinin obez olması, sağlık durum algısının kötü olması, ailede/çevresinde kanser öyküsü varlığının taramalara katılımı olumlu yönde etkilediği sonucuna varılmıştır.
Sonuç: Erzurum ilinde kadınların kanser taramalarına katılım sıklığı istenen seviyede değildir. Taramalara katılımın arttırılabilmesi için özellikle sağlık çalışanları tarafından kişilerin bireysel özellikleri dikkate alınarak bilgilendirmeler yapılması önemlidir. Koruyucu bir sağlık hizmeti olması nedeniyle taramaların yapıldığı birinci basamak sağlık kuruluşlarının varlığından kişiler haberdar edilmelidir. Taramaların düzenli yaptırılmasının önemi ve taramaların özellikle semptom ortaya çıkmadan önceki dönemde yaptırılması gerektiği vurgusu ile taramalara katılımda süreklilik ve başarı sağlanabilir.

Abstract:
Objective: In our study, it was aimed to determine the participation behaviors of women aged 40-70 years residing in the central districts of Erzurum province in cancer screenings and to examine the effect of health literacy and sociodemographic characteristics of individuals on participation in screenings.
Method: The population of this cross-sectional study consisted of 62.695 women aged 40-70 years living in the central districts of Erzurum province. The sample size was calculated as 658 people. Family Health Centers in the central districts were visited and the questionnaire form was applied to women who applied to these institutions by face-to-face interview technique. Turkey Health Literacy Scale-32 was used to determine the health literacy levels of individuals. The data obtained were transferred to the SPSS-20 package program and descriptive statistics as well as chi-square tests and binary logistic regression analyses were used. p<0.05 was accepted as significant.
Results: The mean age of the participants was 50.8 ± 7.4 years, 83.9% were married, and 30.5% had high school or higher education. The rates of participation in fecal occult blood test, mammography and smear tests were 22.5%, 59.0% and 34.7%, respectively, and the rate of those with adequate/above adequate health literacy level was 30.2%.  It was found that health literacy level did not have a significant effect on cancer screening. In the analyzes, it was concluded that receiving a screening recommendation by a health worker, the presence of chronic disease, obesity, poor health status perception, and the presence of cancer history in the family/environment positively affected participation in screening.
Conclusion: Women's participation in cancer screenings in Erzurum province is not at the desired level. In order to increase participation in screenings, it is important that information should be provided by healthcare professionals taking into account the individual characteristics of individuals. Since it is a preventive health service, people should be informed about the existence of primary health care institutions where screenings are performed. Continuity and success in participation in screening can be ensured by emphasizing the importance of regular screening and that screening should be performed especially in the period before symptoms appear.