Ömer Rûşenî'nin bir Tercî'-bendi'nin şerhi: Müşkil-Küşâ, inceleme - açıklamalı metin - tasavvufî kavramlar sözlüğü
Mushkil-Kusha: Sharh of a poem by Omar Rushani(Analysis - annotated text - dictionary of sufistic conceptions)
Yazar: ÖMER UYAN
Danışman: DOÇ. DR. SÜLEYMAN SOLMAZ
Pamukkale Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Edebiyat = Literature ; Eski Türk edebiyatı = Old Turkish literature ; Müşkil-Küşa = Müşkil-Küşa ; Ruşeni Ömer Dede = Ruşeni Ömer Dede ; Tasavvuf = Mystic ; Tasavvuf edebiyatı = Literature of mysticism ; Terci-bend = Terci-bend ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Şerh = Commentary

Özet:
Bu çalısma, İlâhî tarafından 1479 yılında tamamlanmış 'şerh' türünde bir eser olan 'Müşkil-Küşâ' isimli el yazması metin üzerine gerçekleştirilmiştir. Tek nüshası Manisa İl Halk Kütüphanesi'nde bulunan eser; Ömer Rûşenî'nin "Bir gönülden sevici Allâh'ı" matlalı, muhtevasına göre şathiyye diyebileceğimiz tercî-bendini konu edinmektedir. 40 varaktan ve genelde 15 satırdan oluşan eser, nesih-talik (nestalik) hatla, manzum ve mensur karışık olarak kaleme alınmıştır. İçinde İlâhî'ye ait manzumeler de bulunmaktadır. 
Tezimiz; İnceleme, Açıklamalı Metin ve Tasavvufî Kavramlar Sözlüğü olmak üzere üç ana çerçeveden oluşmaktadır. İnceleme kısmında kelime ve terim olarak şerhe ve şerh eserlerinin önemine dair bazı bilgiler verip 'Müşkil-Küşâ'yı metot, muhteva ve bir 'şerh' olarak değeri yönünden şerh literatüründe konumlandırmaya ve şârihin, şerhinde yararlandığı kaynakları tespit edip sunmaya çalıştık. Açıklamalı Metin kısmında yazma metnin günümüz alfabesine çeviriyazımını yaptık ve dipnot yöntemiyle tüm iktibas, telmih ve metinlerarasılıkları göstermeye çalıştık. Yine aynı yöntemle, ilgili yerlerde, tasavvufî içerikli bu şerh üzerinden İslam düşünce tarihindeki bazı ekoller ve gelenekler arasındaki farklılıklara, tartışmalara atıfta bulunduk. Tasavvufî Kavramlar Sözlüğü'nde ise şerh metninde ve tasavvuf literatüründe geçen ortak tasavvufî kavramların açıklamalarını verip şârihin bunlara verdiği farklı bir anlam varsa belirttik. Aynı şekilde, hiçbir tasavvuf sözlüğünde geçmeyen; ancak tasavvufî bir anlam yüklenerek kullanılan bazı kelimeleri de sözlüğe ekledik.

Anahtar Kelimeler: 
El yazması, şathiyye, şerh, tasavvuf, Ömer Rûşenî, İlâhî, Müşkil-Küşâ, tercî-bend, nazım, nesir.

Abstract:
This study is about the manuscript entitled as "Müşkil-Küşa/Mushkil-Kusha" which is in the form of şerh/sharh and written by İlahi in 1479. The only copy of the book is in the library of Manisa İl Halk Kütüphanesi/Manisa Public Library. The work is about terci-bend of Ömer Ruşeni which have the matla as "Bir gönülden sevici Allâh'ı" and it can be called as şathiyye according to its content. The work consists of 40 leaves with generally 15 lines, written with nestalik style in both verse and prose. It contains pieces of verses that belongs to İlahi as well. 
Our thesis is made of three parts that are analysis, annotated text and dictionary of sufistic conceptions. In the part of anaylsis we gave  information about şerh/sharh in literal and term meanings as well as the importance of şerh/sharh works. We tried to position "Müşkil-Küşa/Mushkil-Kusha" in şerh/sharh literature according to its value of method and content as a şerh. We also tried to ascertain and present the sources that the writer utilized in his şerh. In the part of annotated text we transcripted the manuscript text to current alphabet and tried to show all the quotations, allusions and intertextualism by footnote method. By the same method, we also gave referance to the differences and discussions in the history of Islamic doctrine connected to this şerh/sharh which have sufistic content. In the dictionary of sufistic conceptions, we gave explanations of the common concepts that are seen both in the şerh/sharh text  and the sufistic literature. We also added some words to the dictionary that are not available in sufistic dictionaries but used in sufistic sense in our text. 

Keywords: 
Manuscript, şathiyye, sharh, sufism, Ömer Ruşeni/Omar Rushani, İlahi, Müşkil-Küşa/Mushkil-Kusha, terci-bend, poem, verse, prose.