Galaksimizdeki serbest elektron dağılımı ve nötron yıldızlarının uzaklıkları
Free electron density in the galaxy and distances of neutron stars
Yazar: PINAR KÜTÜKCÜ
Danışman: PROF. DR. KUTSAL BOZKURT ; DOÇ. DR. AŞKIN ANKAY
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Fizik Ana Bilim Dalı / Fizik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Fizik ve Fizik Mühendisliği = Physics and Physics Engineering
Dizin: Dağılım = Distributions ; Nötron yıldızları = Neutron stars ; Uzaklık = Distance ; Yıldızlar arası ortam = Interstellar medium

Özet:
Bu çalışmada Galasideki plazma dağılımının, bir başka ifadeyle Galaksinin şeklinin
belirlenmesi amaçlanmıştır. Galaksimizi dışarıdan gözlemek mümkün olmadığı için,
içeriden yapılan gözlemler ve bu gözlemlerden elde edilen verilerden yararlanarak
Galaksimizin şekli hakkında bilgi sahibi olabiliriz. Yıldızların konumlarından yola
çıkarak veya Sefe değişkenleri yardımıyla Galaksinin şeklini belirlemek mümkündür.
Galaksideki plazma dağılımının (HII bölgeleri ve süpernova kalıntıları) ve radyo
pulsar uzaklıklarının bilinmesiyle de Galaksinin yapısı ve şekli hakkında bilgi
sahibi olunabilir.
 Bunun için bu çalışmada, Galaksi'nin birinci çeyreğinde yer
alan radyo pulsarlar için uzaklık-dağılım ölçüsü (DM) ilişkileri kurulmuştur.
 Bu
ilişkiler kurululurken Galaksi dar katı açı aralıklarına bölünmüştür (4 derece galaktik
boylam (l) ve 4 derece galaktik enlem (b)). İlişkiler kurulurken birinci çeyrekte
gözlenmiş ve DM ölçümü yapılmış radyo pulsarlar ele alınmış ve belirli kritirler
göz önünde bulundurulmuştur.
 Kurulan uzaklık-DM ilişkilerinden yararlanılarak
bakış doğrultusundaki ortalama serbest elektron dağılımı belirlenmiştir. Bunun için
her dar katı açı aralığı için ilişkiler grafiklerle gösterilmiş ve grafiklerin eğimlerinin
tersleri alınmıştır.
 Grafiklerin eğimlerinin tersi bakış doğrultusundaki ortalama
serbest elektron dağılımını vermektedir.
 Galaksi'nin birinci çeyreği Galaksi'nin
merkezini de içerdiğinden, gerek kollarda gerek de merkezde yoğun plazma
bölgeleri bulunmaktadır.
 Çalışmada ayrıca bu yoğun plazma bölgelerinin etkisi
de tartışılmıştır. Literatürde DM kullanılarak oluşturulan çeşitli uzaklık hesaplama
modelleri bulunmaktadır. Bu çalışmada belirlenen uzaklık verileri, literatürde kabul gören diğer DM'e bağlı uzaklık modellerinin sonuçlarıyla kıyaslanmıştır.

Abstract:
In this study, the distribution of plasma in the Galaxy, in other words, the shape of
the Galaxy is intended to be determined. Since it is not possible to observe our
Galaxy from the outside, we can have information about the shape of our Galaxy
by making use of the observations made from the inside and the data obtained
from these observations. It is possible to determine the shape of the Galaxy based
on the positions of the stars or with the help of Cepheid variables. By knowing
the distribution of plasma in the galaxy (HII regions and supernova remnants) and
radio pulsar distances, information about the structure and shape of the Galaxy can
be obtained. For this reason, distance-dispersion measure (DM) relationships are
established for radio pulsars located in the first quadrant of the Galaxy. In establishing
these relationships, the Galaxy is divided into narrow solid angle intervals (4 degrees
of galactic longitude (l) and 4 degrees of galactic latitude (b)). While constructing
distance–DM relations, observed radio pulsars in the first quadrant with measured
DM values are used. Certain criteria are taken into account while establishing these
relations. By using the established distance-DM relations, the average free electron
density distribution in the line of sight was also determined. Since the first quadrant
of the Galaxy also includes the center of the Galaxy, it contains dense plasma both in
the arms and in the center. The effect of these dense plasma regions is also discussed
in the study. There are various distance calculation models created using DM values of
radio pulsars in the literature. In this study, the adopted distance data are compared
with the results of the models in the literature.