Türkiye'de dezavantajlı gruplara yönelik önyargının derecesi, önyargıyla ilişkili değişkenler ve önyargının azaltılması
The degree of prejudice against disadvantaged groups in Turkey, variables related to prejudice and reducing prejudice
Yazar: İLKNUR TAYINMAK
Danışman: PROF. DR. HABİBE TUĞBA EROL KORKMAZ
Mersin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
Mevcut tez çalışmasının amacı, mevcut örneklemde çeşitli dezavantajlı gruplara yönelik önyargı derecesini, bu önyargıyla ilişkili sosyal psikolojik değişkenleri ve önyargıyı azaltma yöntemlerinden biri olan hayali temasın etkisini incelemektir. Bu amaçlar doğrultusunda tezde üç araştırma yürütülmüştür. Birinci Çalışmada Kürt, Alevi, LGBT ve Suriyeli göçmenlere yönelik tutumlar, Duygu Termometresi, Sosyal Mesafe Ölçeği, Önyargısal Tutumlar Ölçeği ve kalıpyargıları incelemek amacıyla sunulan açık uçlu bir soru aracılığıyla ölçülmüş ve karşılaştırılmıştır. Birinci Çalışmaya Karabük Üniversitesi'nde ön lisans, lisans veya lisans üstü eğitim gören ve yaşları 17 ile 42 aralığında değişen 418 birey katılmıştır. Bu çalışmada Suriyeli göçmenlere yönelik tutumların, diğer üç gruba kıyasla anlamlı şekilde daha olumsuz olduğu bulunmuş ve ikinci ve üçüncü çalışmada göçmenlere yönelik tutumlar incelenmiştir. İkinci çalışmada adalete duyarlılık, sistemi meşrulaştırma, ahlaki uzaklaşma ve sosyal temasın, Suriyeli göçmenlere yönelik önyargı ile ilişkisi bir Yapısal Eşitlik Modeli çerçevesinde test edilmiştir. Bu çalışmaya 18-41 yaş aralığındaki 443 ön lisans, lisans ve lisans üstü öğrenci katılmıştır.  Bu çalışmada mağdur duyarlılığının, sistemi meşrulaştırma ve ahlaki uzaklaşma aracılığıyla göçmenlere yönelik önyargıyı etkilediği; gözlemci duyarlılığının ise ahlaki uzaklaşma aracılığıyla önyargıyı yordadığı belirlenmiştir. Bu çalışmada ahlaki uzaklaşmanın, önyargıyı pozitif yönde, sistemi meşrulaştırmanın ise negatif yönde yordadığı saptanmıştır. Ayrıca göçmenlere sosyal temas miktarının, ahlaki uzaklaşma ile göçmenlere yönelik genel duygu arasında düzenleyici rolde olduğu bulgulanmıştır. Üçüncü Çalışmada ise Suriyeli göçmenlere yönelik önyargıyı azaltmada hayali temasın etkisi sınanmıştır. Bu çalışma, 117 lisans ve lisans üstü öğrencisinin katılımıyla gerçekleştirilmiştir. Bu araştırmada 2 (grup: deney x kontrol) x 3 (zaman: Zaman 1 x Zaman 2 x Zaman 3) tekrar ölçümlü grup deseni kullanılmıştır. Elde edilen bulgulara göre deney ve kontrol grubunun tutumlarında, zaman içerisinde anlamlı bir farklılık mevcut değildir. Ancak bu araştırmada Suriyeli göçmenlere yönelik tutumlar üzerine zamanın temel etkisinin anlamlı olduğu belirlenmiştir.

Abstract:
The aim of the current thesis is to examine the degree of prejudice towards various disadvantaged groups in the current sample, the social psychological variables associated with this prejudice, and the effect of imaginary contact as one of the methods to reduce prejudice. In line with these objectives, three studies were conducted in the thesis. In the first study, attitudes towards Kurdish, Alevi, LGBT and Syrian immigrants were measured and compared through the Emotion Thermometer, Social Distance Scale, Prejudicial Attitudes Scale and an open-ended question to examine stereotypes. In the first study, 418 individuals aged between 17 and 42 years old and studying at Karabük University as associate, undergraduate or graduate students participated. In this study, attitudes towards Syrian immigrants were found to be significantly more negative compared to the other three groups, and attitudes towards immigrants were examined in the second and third studies. In the second study, the relationship between sensitivity to justice, system justification, moral disengagement and social contact with prejudice towards Syrian migrants was tested within the framework of a Structural Equation Model. In this study, 443 associate, undergraduate and graduate students between the ages of 18-41 participated.  In this study, it was determined that victim sensitivity affects prejudice against immigrants through system legitimization and moral distancing, while observer sensitivity predicts prejudice through moral disengagement. In this study, moral disengagement predicted prejudice positively, while system legitimization predicted prejudice negatively. In addition, it was found that the amount of social contact with immigrants played a moderating role between moral disengagement and general feelings towards immigrants. In the third study, the effect of imaginary contact on reducing prejudice against Syrian immigrants was tested. This study was conducted with the participation of 117 undergraduate and graduate students. In this study, 2 (group: experimental x control) x 3 (time: Time 1 x Time 2 x Time 3) repeated measures group design was used. According to the findings, there is no significant difference in the attitudes of the experimental and control groups over time. However, in this study, it was determined that the main effect of time on attitudes towards Syrian immigrants was significant.