Erken Demir Çağında Ege ve Doğu Akdeniz konut mimarlığı
Early Iron Age demestic architecture in the Aegean and the Eastern Mediterranean
Yazar: YAPRAK ERAN
Danışman: PROF. DR. ENGİN ÖZGEN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Protohistorya ve Önasya Arkeolojisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1994
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Demir Çağı = Iron Age ; Doğu Akdeniz bölgesi = Eastern Mediterranean region ; Ege bölgesi = Aegean region ; Erken Demir Çağı = Early Iron Age ; Konut mimarisi = Housing architecture

Özet:
Bu çalışmanın konusu 120O-7O0 yılları arasına tarihlenen Kıta Yunanistan, Ege adaları, Girit, Kıbrıs, Anadolu ve Levant konut mimarlığıdır. Konut planları, biçim ve sosyal ve ekonomik bir birim Dİ an avlu temel alınarak oluşturulan bir tipoloji ve üc evreden oluşan bir kronolojik ayrım doğrultusunda sınıflandırılarak incelenmiştir. Bölge konut mimarlığında üc ana plan tipi vardır: Oval, apsidal ve dörtgen. Az sayıda olan oval ve apsidal konut verilerinin tümü Ege yerleşmelerinde bulunmuştur. Ege ve Doğu Akdeniz genelinde konutların büyük çoğunluğunu dörtgen planlı evler oluşturur. Avlusuz dörtgen planlı evler arasında tek mekanlılar ve özellikle mekanları enlemesine bölünmüş tip yaygındır. Bölgede en -fazla örneği bulunan konut tipi avlulu olanlardır. Konutun mimarisini doğanın fiziksel koşullarının yanı sıra, içinde yasayan ailenin dünya görüsü, yasama biçimi, sosyal -fiziksel gereksinimleri, ekonomik ve teknik olanakları belirler.11 Konut mimarlığında kullanılan inşaat malzemeleri tas. kerpiç ve ahşaptır. İnşaat tekniğinde de bölgeler arasında önemli farklılıklar yoktur. Çukur temel kullanımı yaygın bir uygulama değildir. Buna karşılık» tas subasman her bölgeden birçok evin ortak özelliğidir. Tas duvarlarda en sık kullanılan teknik» basit kuru duvar tekniğidir. Bu arada çamur hareli tas ve kerpiç duvarlar da inşa edilmiştir. Dikme kullanımı Ege ve Kıbrıs evlerinde ancak gerekli hallerde başvurulan bir öğedir. ^ Levant" ta ise, dikme kullanımı Erken Demir Cağ konutlarının en belirgin özelliğidir. Evlerin büyük kısmında hemzemin kapı boşlukları saptanmıştır. Kapılarda eşik kullanımı yaygındır, buna karşılık korunagelmis pervaz örnekleri fazla değildir. Pencereler içinse, elimizde pek somut veri yoksa da, ele gecen konut modellerinde pencereler olması, bunun bir veri eksikliği olduğunu düşündürür. Evlerin çatıl ama sistemleri bakımından da elimizdeki tek somut veri yine konut modelleridir. Bunlarda düz dam ve beşik çatı uygulamaları görülür, tnsaa tekniğinin daha basit Dİ ması nedeniyle düz damın daha yaygın kullanılmış olduğu düşünülebilir. Evlerin tabanları sıkıştırılmış toprak olabileceği gibi, tas döşeli de olabilir. Evlerin ic döşem öğeleri, yasam koşulları gereği basit ama işlevseldir. Ocaklar, fırınlar ve sekiler en önemli ic döşem öğeleridir. Sekiler Ege adalarındaki konutlar için yaygın bir özellik oluşturur. Evlerin birçoğunda erzak depolanmak amacıyla kullanılan çukurlara, ambarlara ve küplere ait izler bulunmuştur.

Abstract:
This study deals with the domestic architecture of Mainland Greece, the Aegean Islands, Cyprus, the Southern and Western coasts of Anatolia and the Levant in the period 1200-700 B.C. House plans are classified according to typological and chronological divisions. Form is the primary division in the typology, and courtyard is the basic unit of the subdivision, since the courtyard plays an important role in domestic life and it has a social meaning as well. There are three basic house forms in the region: oval, apsidal and quadrangular. Oval and apsidal houses are only found in the Aegean settlements and they are very few in number. In the Aegean and the Eastern Mediterranean the majority of the houses are quadrangular in form. Among the "quadrangular houses without courtyard", the "single- roomed houses" and especially the "houses with rooms on the latitudinal axis" are commmon. However in the area most of the quadrangular houses have courtyard.iv House -form is not only the result of physical forces, such as climate, topography, site, available materials but also the result of social and economic conditions of the inhabitants. The basic building materials are the same all over the areas stone, mudbrick and wood. There are no big regional differences in building techniques either. Stone- socle and dry-masonry technique are quite common to all regions. Superstructures are usually built with mudbrick. Pillars are used in houses in the Aegaean and Cyprus where they are necessary, however in the Levant the use of pillar is fairly common. In many houses doors with thresholds are found Dn the floor level. Some have traces of stone door- jambs. There is no direct evidence for window openings, however they exist on house models of the period. Flat roofs must have been the general rule in all the regions, although some of the house models have thatched roofs. The floors are either of packed clay or are stone. Types of house fittings are very simple and all are functional: hearths, ovens and benches are the most common. Pits and pithoi are used for storage.