Nonalkolik yağlı karaciğer hastalığı ile epikardiyal yağ dokusu kalınlığı, karotis intima media kalınlığı ve aortik propagasyon velositesi arasındaki ilişki
The relationship between nonalcoholic fatty liver disease and epicardial adipose tissue thickness, carotid intima media thickness, and aortic propagation  velocity
Yazar: ERSİN ÖZTÜRK
Danışman: PROF. DR. FATİH ÖZÇİÇEK
Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: İç Hastalıkları = Internal diseases

Özet:
Nonalkolik yağlı karaciğer hastalığı (NAYKH), kişide aşırı alkol tüketimi, 
karaciğerde yağlanmaya neden olacak başka bir hastalık, operasyon öyküsü veya ilaç 
kullanımı olmadan hepatositlerin %5'inden fazlasında hücre içi yağlanma olmasıdır. 
Nonalkolik yağlı karaciğer hastalığı Amerika'da Hepatit C (HCV) virüsüne bağlı karaciğer 
sirozundan sonra en sık karaciğer nakli nedenidir. 
Kalp çevresinde biriken visseral yağ dokusunun özel bir formu olarak epikardiyal yağ 
dokusu (EYDK), fizyolojik koşullar altında, metabolik, termojenik (kahverengi yağ olarak) ve 
mekanik (kardiyo-koruyucu) özelliklere sahiptir. Epikardiyal yağ dokusu kalınlığı ve hacmi 
visseral yağ, koroner arter hastalığı, subklinik ateroskleroz, insülin direnci, metabolik 
sendrom ve kardiyak değişiklikler ile ilişkilendirilmiştir. Epikardiyal yağ dokusu kalınlığı; 
NAYKH'nin varlığı ve ilerlemesi ile ilişkili olan bir parametredir.
Karotis intima media kalınlığı (KİMK) ile kardiyovasküler hastalık (KVH) riski 
derecesi tahmin edilebilir. NAYKH ile kardiyovasküler hastalık arasındaki ilişkiyi saptamak 
için KİMK kullanılabilir. Ateroskleroz arteriyel yapıların tamamını etkilediği için, takip ve 
tedavisinde periferik arterlerin seçimi daha konforludur. 
Artan arter sertliği, artan akış direnci ile akış yayılma hızını azaltabilir. Buna 
dayanarak aortik propagasyon velositesi (APV), basit, invaziv olmayan tekrarlanabilir bir 
teknik olarak arteriyel sertliği belirlemek için kullanılabilir. Aortik propagasyon velositesi ile 
koroner arter hastalığı şiddeti arasında ters bir korelasyon mevcuttur. Ayrıca APV ile KİMK 
arasında da ilişki bulunmuştur.
Amaç: Çalışmanın amacı NAYKH ile EYDK, KİMK ve AVP arasındaki ilişki olup 
olmadığını saptamaktır. Nonalkolik yağlı karaciğer hastalığı ile ateroskleroz ve 
kardiyovasküler hastalık riski arasındaki ilişkiyi gösteren yeterli noninvaziv parametre yoktur.
Çalışacağımız parametreler aynı zamanda ateroskleroz ile ilişkili parametrelerdir. Çalışma 
tanımlayıcı olarak planlanmıştır. Çalışmamıza Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Tıp 
Fakültesi Mengücek Gazi Eğitim ve Araştırma Hastanesinde iç hastalıkları kliniğine rutin 
kontrol amacı ile başvurup kan tetkikleri ve abdomen ultrasonografi (USG) yapılan 18 yaş 
üzeri 216 hasta dahil edilmiştir. 
2
Gereç ve Yöntem: Çalışmaya katılan bireylerin yaş, cinsiyet, EYDK, KİMK, APV, 
NAYKH Fibrozis Skoru, vücut kitle indeksi (VKİ), bel ve kalça çevresi, sistolik ve diyastolik 
kan basıncı, mitral E/ A oranı, aortik strain, aortik distensibilite, aortik stiffness index ve bazı 
laboratuvar parametreleri karşılaştırılmıştır. 
Bulgular: Elde edilen verilere göre, hepatosteatoz olmayan bireylerin EYDK 
ortalaması 3,9±0,8 mm iken, hepatosteatoz olanların ortalaması 5,1±0,7 mm olarak saptanmış 
ve iki grup arasında anlamlı fark bulunmuştur (p<0,001). Hepatosteatoz olmayan bireylerin 
KİMK ortalaması 0,82±0,12 mm olup, hepatosteatoz olanlarda bu değer 1,01±0,12 olarak 
tespit edilmiştir (p<0,001). Hepatosteatoz olmayan bireylerin APV ortalaması 56,4±7,9 cm/sn 
iken, hepatosteatoz olanların APV ortalaması 43,8±7,9 cm/sn olarak saptanmıştır (p<0,001). 
Hepatosteatoz olmayan ve olan grupların demografik özellikleri karşılaştırıldığında bel ve 
kalça çevresi, sistolik ve diyastolik kan basıncı, VKİ, NAYKH fibrozis skoru, aortik 
distensibilite, aortik stiffness indeks, aortik strain değerleri arasında istatistiksel olarak 
anlamlı fark tespit edilmiştir. Grupların laboratuvar tetkikleri karşılaştırıldığında ise glukoz, 
total kolesterol, yüksek yoğunluklu lipoprotein (HDL), düşük yoğunluklu lipoprotein (LDL), 
trigliserid, alanin aminotransferaz (ALT), aspartat aminotransferaz (AST), gama glutamil 
transferaz (GGT) ve ürik asit değerleri arasında anlamlı fark saptanmıştır. Hepatosteatoz
derecelerine göre bakıldığında, grupların VKİ, bel çevresi, kalça çevresi, kan basıncı, 
NAYKH fibrozis skoru, aortik distensibilite, KİMK, EYDK, aortik strain, aortik stiffness, 
APV, trigliserid değerleri arasında anlamlı fark saptanmıştır. Regresyon analizinde ise 
VKİ'deki artışın hepataosteatozu 1,29 kat, EYDK'daki artışın ise hepatosteatozu 5,49 kat 
artırdığı saptanmıştır.
Sonuç: NAYKH ile KIMK, EYDK ve APV arasında anlamlı ilişki saptanmıştır. 
NAYKH'nı öngördüren parametreler olarak VKİ ve EYDK tespit edilmiştir. NAYKH
karaciğerde siroz ve HCC riskinde artışa neden olmaktadır. Ek olarak, NAYKH'ın 
ateroskleroz ve KVH ile de ilişkili olduğu bilinmektedir. Bu yüzden erken tanı ve tedavisi
önemlidir. Noninvaziv yöntemler olan EYDK, KİMK ve APV gibi parametrelerle NAYKH 
tanısı olan hastaların ateroskleroz ve KVH riski açısından değerlendirilmesi faydalı olabilir

Abstract:
Nonalcoholic fatty liver disease (NAFLD) is the presence of intracellular fat 
deposition in more than 5% of hepatocytes without excessive alcohol consumption, another 
disease that will cause fatty liver, a history of operation or drug use. Nonalcoholic fatty liver 
disease is the most common cause of liver transplantation in the United States, after hepatitis 
C (HCV) virus-induced liver cirrhosis.
Epicardial adipose tissue (EAT), as a special form of visceral adipose tissue 
accumulating around the heart, has metabolic, thermogenic (as brown fat) and mechanical 
(cardioprotective) properties under physiological conditions. Epicardial adipose tissue 
thickness (EATT) and volume have been associated with visceral fat, coronary artery disease, 
subclinical atherosclerosis, insulin resistance, metabolic syndrome, and cardiac changes. 
Epicardial adipose tissue thickness is a parameter associated with the presence and 
progression of NAFLD.
The degree of cardiovascular disease (CVD) risk can be predicted by carotid intimamedia thickness (CIMT). CIMT can be used to determine the relationship between NAFLD 
and cardiovascular disease. Since atherosclerosis affects all arterial structures, the choice of 
peripheral arteries is more comfortable in the follow-up and treatment. 
Increased arterial stiffness can reduce flow propagation velocity with increased flow 
resistance. Based on this, aortic propagation velocity (APV) can be used to determine arterial 
stiffness as a simple, non-invasive and reproducible technique. There is an inverse correlation 
between aortic propagation velocity and the severity of coronary artery disease. In addition, a 
relationship has been found between APV and CIMT.
Objective: The aim of the study is to determine whether there is a relationship 
between NAFLD and EATT, CIMT and AVP. There are not enough noninvasive parameters 
to show the relationship between nonalcoholic fatty liver disease and the risk of 
atherosclerosis and cardiovascular disease. The parameters we studied are also the parameters 
associated with atherosclerosis. The study was planned as descriptive. Our study included 216 
patients over the age of 18 who presented to the internal medicine clinic of Erzincan Binali 
Yıldırım University Faculty of Medicine Mengücek Gazi Training and Research Hospital for 
routine control and performed blood tests and abdominal ultrasonography (USG).
4
Materials and Methods: Age, gender, EATT, CIMT, APV, NAFLD Fibrosis Score, 
body mass index (BMI), waist and hip circumference, systolic and diastolic blood pressure, 
mitral E/A ratio, aortic strain, aortic distensibility, aortic stiffness index and some laboratory 
parameters of the individuals participating in the study were compared.
Results: According to the data obtained, the mean EATT of individuals without 
hepatosteatosis was 3.9±0.8 mm, while the mean of those with hepatosteatosis was 5.1±0.7 
mm, and a significant difference was found between the two groups (p<0.001). The mean 
CIMT of individuals without hepatosteatosis was 0.82±0.12 mm, and this value was found to 
be 1.01±0.12 mm in patients with hepatosteatosis. (p<0.001). While the mean APV of 
individuals without hepatosteatosis was 56.4±7.9 cm/sec, the mean APV of those with 
hepatosteatosis was 43.8±7.9 cm/sec (p<0.001). When the demographic characteristics of the 
groups with and without hepatosteatosis were compared, a statistically significant difference 
was found between waist and hip circumference, systolic and diastolic blood pressure, BMI, 
NAFLD fibrosis score, aortic distensibility, aortic stiffness index, and aortic strain values. 
When the laboratory tests of the groups were compared, there was a significant difference 
between glucose, total cholesterol, high-density lipoprotein (HDL), low-density lipoprotein 
(LDL), triglyceride, alanine aminotransferase (ALT), aspartate aminotransferase (AST), 
gamma glutamyl transferase (GGT) and uric acid values. Considering the degrees of 
hepatosteatosis, a significant difference was found between the groups' BMI, waist 
circumference, hip circumference, blood pressure, NAFLD fibrosis score, aortic distensibility, 
CIMT, EATT, aortic strain, aortic stiffness, APV, and triglyceride values. In the regression 
analysis, it was determined that an increase in BMI increased hepatosteatosis 1.29 times, and 
an increase in EAT increased hepatosteatosis 5.49 times.
Conclusion: A significant correlation was found between NAFLD and CIMT, EATT 
and APV. BMI and EATT were determined as parameters predicting NAFLD. NAFLD 
causes increased risk of liver cirrhosis and HCC. In addition, NAFLD is known to be 
associated with atherosclerosis and CVD. Therefore, early diagnosis and treatment is 
important. It may be useful to evaluate patients with NAFLD diagnosis in terms of 
atherosclerosis and CVD risk with parameters such as EATT, CIMT and APV, which are 
noninvasive methods.