Şizofreni hastaları'nda pender'in sağlığı geliştirme modeline temellenen psikoeğitimin sağlıklı yaşam biçimi davranışlarına etkisi
The effect of psychoeducation based on pender's health promotion model on healthy lifestyle behaviors in patients with schizophrenia
Yazar: BETÜL KIZILIRMAK
Danışman: PROF. DR. LEYLA KÜÇÜK
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Ruh Sağlığı ve Psikiyatri Hemşireliği Ana Bilim Dalı / Ruh Sağlığı ve Hast. Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Psikiyatri = Psychiatry

Özet:
Giriş: Şizofreni hastalarında obezite ve kardiyometabolik sağlık sorunları sıklıkla ihmal edilmektedir. Amaç: Bu araştırmanın amacı şizofreni hastalarına Pender'in Sağlığı Geliştirme Modeli'ne göre ev ziyaretleri ile uygulanan psikoeğitimin sağlıklı yaşam biçimi davranışları, beden imajı, kendilik algısı ve kardiyometabolik risk faktörleri üzerine etkinliğini değerlendirmektir.
Yöntem: Bu araştırma, randomize kontrollü deneysel bir araştırmadır. Araştırmanın evrenini 180 şizofreni tanılı hasta, örneklemini ise 46 hasta (Girişim:23-Kontrol:23) oluşturmuştur. Verilerin toplanmasında 26 sorudan oluşan Tanıtıcı Bilgi Formu, Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Ölçeği-II (SYBD-II), B-WISE ölçeği (Body-Weight, Image and Self-Esteem) ve Score (Türkiye) kartı kullanılmıştır. Veriler R vers. 2.15.3 programı ile analiz edilmiştir. Sağlığı Geliştirme Modeli'ne göre yapılandırılan eğitim programı ev ziyaretleri ve telepsikiyatrik görüşmelerle hasta ve ailelerine uygulanmıştır. Girişim ve kontrol grubundaki hastalara 6 ay süre ile izlem yapılmıştır.
Bulgular: Araştırmamızda girişim ve kontrol grubunun total kolesterol, trigliserid, LDL ve açlık kan şekeri düzeyi son test değerleri arasında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmış (sırasıyla, p<0.001, p=0.040, p=0.001, p=0.013), girişim grubunun başlangıçta yüksek olan değerleri düşerken kontrol grubunun değerleri artmıştır (p<0,05). Girişim ve kontrol grubunda bel çevresi, bel/kalça oranı, BMI, kardiyovasküler risk skoru (SCORE) ön test ve son test değerleri arasında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmazken, gruplar arasında ön test değerlerine göre son test değerlerinde gözlenen değişime bakıldığında kontrol grubunda izlem sürecinde bu değerlerde artış olurken, girişim grubunda düşüş olduğu saptanmıştır (p<0.001). Girişim grubunun B-WISE ve SYBD-II ölçek puanlarının kontrol grubunun puanlarından anlamlı düzeyde yüksek olduğu saptanmıştır (p<0.001). Sonuçlar: Bu bulgular doğrultusunda sağlığı geliştirme modeli şizofreni hastalarında, sağlıklı yaşam biçimi davranışlarını geliştirmede, kendilik algısını iyileştirmede ve kardiyometabolik risk faktörlerini azaltmada etkili bulunmuştur. Sağlığı geliştirme müdahalelerinin ruh sağlığı hizmetlerine entegrasyonu, şizofreni hastaları ile ailelerinin yaşam kalitesini arttırırken sağlık hizmetlerinin de maliyet etkinliğine katkı sağlayacaktır.

Abstract:
Introduction: Obesity and cardiometabolic health problems in schizophrenia patients are often neglected. Aim: The aim of this study is to evaluate the effectiveness of psychoeducation applied to patients with schizophrenia through home visits according to Pender's Health Promotion Model on healthy lifestyle behaviors, body image, self-perception and cardiometabolic risk factors. Method: This research is a randomized controlled experimental study. The population of the study consisted of 180 patients diagnosed with schizophrenia and the sample consisted of 46 patients (Intervention: 23-Control: 23). Introductory Information Form consisting of 26 questions, Healthy Lifestyle Behaviors Scale-II (HLBS-II), B-WISE Scale (Body-Weight, Image and Self-Esteem) ve Score (Turkey) card were used for data collection. Data were analyzed with R vers. 2.15.3 program. The training program based on Health Promotion Model was applied to patients and their families through home visits and telepsychiatric interviews. Patients in the intervention and control groups were monitored for 6 months. Results: In our study, a statistically significant difference was found between the post-test values of total cholesterol, triglyceride, LDL and fasting blood glucose levels of the intervention and control groups (p<0.001, p=0.040, p=0.001, p=0.013, respectively), and the initially high values of the intervention group decreased while those of the control group increased (p<0.05). While no statistically significant difference was found between the pretest and posttest values of waist circumference, waist/hip ratio, BMI, cardiovascular risk score (SCORE) in the intervention and control groups, when the change observed in the posttest values compared to the pretest values between the groups was examined, it was found that there was an increase in these values in the control group during the follow-up period, while there was a decrease in the intervention group (p<0.001). The B-WISE and SYBD-II scale scores of the intervention group were significantly higher than those of the control group (p<0.001). Conclusion: In line with these findings, the Health Promotion Model was found to be effective in developing healthy lifestyle behaviors, improving self-perception and reducing cardiometabolic risk factors in patients with schizophrenia. Integration of health promotion interventions into mental health services will improve the quality of life of schizophrenia patients and their families and contribute to the cost-effectiveness of health services.