Sovyet dönemi Özbekistan'ı lideri Şeref Reşidov (1917-1983): Hayatı, faaliyetleri ve eserleri
Sharof Rashidov, the leader of Soviet Uzbekistan (1917-1983): His life, activites and works
Yazar: FERUZA SHOKIROVA
Danışman: PROF. DR. AHMET KANLIDERE
Marmara Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Türk Tarihi Ana Bilim Dalı / Genel Türk Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Tarih = History
Dizin: Biyografi = Biography ; Komünist Parti = Communist Party ; Reşidov, Şeref = Rashidov, Sharof ; Sovyetler Birliği = Soviet Union ; Özbekistan = Uzbekistan

Özet:
Özbekistan'ın Sovyetler Birliği'nin bir parçası olarak varlığını sürdürdüğü yıllarda ülkeyi yöneten Şeref Reşidov, belli başlı bir dönemin kendi adıyla anılmasını sağlayan yöneticidir. Yoksul bir çiftçi ailesinde doğan Şeref Reşidov'un çocukluğu Sovyetlerin oluşum devrine denk geldi. Cizzak Pedagoji Meslek Okulu ve Semerkant Devlet Üniversitesi'ndeki tahsili sonrasında iş kariyerine önce öğretmen ve muhabirlikle başlayan Reşidov, 1959'da Özbekistan SSC Komünist Partisi'nin Birinci Sekreterliğine kadar yükseldi. Ülkeyi yönettiği 24 yıl boyunca, depremden viraneye dönüşen Taşkent'in kısa sürede onarılması, bilim ve kültürün gelişimi, başkentte metro inşası, insanların yaşam şartlarının iyileştirilmesi gibi önemli işlere öncülük etti. Bununla birlikte Reşidov dönemi nepotizm ve rüşvetçiliğin devlet düzeyinde yayılması ile de akıllarda kalmıştır. Bugün vatanında Reşidov tartışılan bir şahsiyettir. Onu Özbekistan'ın bağımsızlığına zemin hazırlayan milli kahraman olarak görenler olduğu gibi, Moskova siyasetine aşırı uyum gösteren, milletin başını belaya sokan Pamuk İşine sebep olan bir yönetici olarak değerlendirenler de bulunmaktadır. Reşidov'un sırlı ölümü de kafalarda soru işareti bırakmaktadır. Özbekistan'ın önemli yerlerinde görev alan çocukları tarafından çıkarılan, babalarının hayat yolunu anlatan kitap dışında Reşidov'un hayatı ve yaşadığı dönemi ayrıntılarıyla anlatan, bilimsel usulle yazılmış, kapsamlı belli başlı bir eser henüz yoktur. Türkiye'de gerek Sovyet Özbekistan'ı konusu gerek Reşidov dönemi tarihçiler tarafından yeteri kadar araştırılmamıştır. Bu çalışma Reşidov simasında Özbekistan için önemli bir devri analiz etmeyi, dolayısıyla Reşidov'un kendi eserleri, çocukları ve çağdaşlarının hatıraları, süreli yayınlarda çıkan yazılar ve arşiv belgelerinin yardımıyla sistematik bir biyografi ortaya koymayı amaçlamaktadır.

Abstract:
Sharof Rashidov, who ruled Uzbekistan during the years, when it was a part of the Soviet Union, was the ruler whose name represents a whole era in the history of the country. Born in a poor family of farmers, Sharof Rashidov's childhood coincided with the formation of the Soviet Union, and he grew up as the state started to form and develop. Following his education at Jizzak Pedagogical Technicum and Samarkand State University, Rashidov first started his career as a teacher and a reporter, eventually rising to become the Fırst Secretary of the Communist Party of the Uzbek Soviet Socialistic Republic in 1959. During his 24 years rule of the country, he made enormous contributions such as re-building the capital Tashkent which was ruined by the earthquake, development of sience and culture, building of underground metro in capital, and improving the every day living conditions of the people. Nevertheless, the Rashidov era also remembered for  the spread of nepotism and bribery at the state level. Today Rashidov is a controversial figure in his homeland. There are those who see him as the national hero who prepared the ground for the independence of Uzbekistan, as well as those who blame him of excessive alligence to Moscow politics and causing the Cotton Scandal that put the nation in grieve and trouble. The mysterious death of Rashidov leaves a lot of question marks. Apart from the book about his life published by his children who take important positions within the government and other institutions, there is no comprehensive work written in scientific way, describing Rashidov's life and his work in detail. In Turkey, neither Soviet era Uzbekistan, nor Rashidov period has been studied sufficiently by historians. This study aims to fill this gap and analyze an important era in Uzbekistan through Rashidov's life. A systematic biography will be written using Rashidov's own works, the memories of his children and contemporaries, the articles published in periodicals and archival documents.