Erzurum Alaybeyi Höyüğü Demir Çağı seramikleri
Iron Age ceramics of Erzurum Alaybeyi Höyük
Yazar: MEHMET ALİ ÖZDEMİR
Danışman: PROF. DR. MEHMET IŞIKLI
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Protohistorya ve Önasya Arkeolojisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Arkeoloji = Archeology

Özet:
Antik çağ toplumlarının soyo-ekonomik, sosyo-kültürel, ticari, siyasi ve dini özelliklerini yansıtan en önemli maddi kültür kalıntılarının başında seramikler gelmektedir. Bu kültür kalıntılarının üretiminde, kuşkusuz insanoğlunun gündelik yaşamında, pişmiş toprak kaplara ihtiyaç duymasından kaynaklanmış olmalı. Bu bakımdan yerleşik yaşam düzenine geçen tarih öncesi insanı, ürettiği besinin depolanması için kolay şekil verilebilen kilden faydalanarak kaplar üretmeye başlamıştır. O dönemlerde çömlekçiler, elde üretilen seramikler üzerine farklı renkteki killerle şekiller çizerek boyalı seramikler, açkılayarak da parlak seramikler elde etmişlerdir. Bu seramiklerin kil yapısı, pişirme ve biçimlendirilme teknikleri ile kap biçimleri incelendiğinde toplumların gereksinimlerini ve ulaştıkları teknolojik düzeyi yansıttıkları; kaplar üzerine yapılan bezemeler de sanatçının hem bilgide ulaştığı düzeyi hem de yaşadığı toplumun yapısını, beğenisini, sanatını ve dönemin moda anlayışını ortaya koydukları görülmektedir. Bu amaç doğrultusunda Erzurum Ovası'nın batısında yer alan ve TANAP Doğalgaz Boru Hattı projesi kapsamında, 2016-2017 yılları arasında yapılan kurtarma kazıları ile gün yüzüne çıkarılan Alaybeyi Höyüğü' nün Demir Çağı seramikleri ele alınmıştır. Söz konusu seramikler yüzey işlemlerine, formlarına ve bezeme türlerine göre gruplandırılmış; daha sonra radyo karbon verileri ve dönemin mimari özelliklerine göre tarihlendirilmesi yapılmıştır. Bu gruplandırma ve tarihlendirmeden yola çıkarak bölgede sistemli kazılar sonucu güvenilir stratigrafi veren anahtar yerleşimler ışığında bu seramiklerin karşılaştırmaları yapılmıştır. Ayrıca yapılan karşılaştırmalarla bölgeler arası ilişkiler ve etkileşimler belirtilmeye çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Kuzeydoğu Anadolu, Erzurum Ovası, Alaybeyi Höyük, Demir Çağı, Seramik

Abstract:
Ceramics are among the most important material cultural remains that reflect the socio-economic, socio-cultural, commercial, political and religious characteristics of ancient societies. The production of these cultural remains must undoubtedly have originated from the need for terracotta vessels in the daily life of mankind. In this respect, prehistoric humans, who settled down to a sedentary life, started to produce pots for the storage of the food they produced by utilizing easily shaped clay. At that time, potters produced painted ceramics by drawing shapes with different colored clays on handmade ceramics, and shiny ceramics by burnishing. When the clay structure, firing and shaping techniques and vessel shapes of these ceramics are examined, it is seen that they reflect the needs of the societies and the technological level they have reached; the decorations made on the vessels reveal both the level of knowledge reached by the artist and the structure, taste, art and fashion understanding of the society he lived in. For this purpose, the Iron Age ceramics of the Alaybeyi Höyük, located in the west of the Erzurum Plain and unearthed with the rescue excavations carried out between 2016 and 2017 within the scope of the TANAP Natural Gas Pipeline project, are discussed. The ceramics were grouped according to their surface treatments, forms and decoration types; and then dated according to radiocarbon data and the architectural features of the period. Based on this grouping and dating, comparisons of these ceramics were made in light of the key sites in the region that provided reliable stratigraphy as a result of systematic excavations. In addition, the relationships and interactions between the regions were tried to be stated through these comparisons.

Keywords: Northeastern Anatolia, Erzurum Plain, Alaybeyi Höyük, Iron Age, Ceramic.