Kadının sığınma hakkının toplumsal cinsiyet perspektifiyle değerlendirilmesi
Evaluation of women's refugee rights by gender perspective
Yazar: SERAP TEPE ŞELARU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ LAMİ BERTAN TOKUZLU
İstanbul Bilgi Üniversitesi / Lisansüstü Programlar Enstitüsü / Hukuk Ana Bilim Dalı / İnsan Hakları Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Kadın hakları = Women rights ; Kadın sorunları = Women problems ; Kadınlar = Women ; Sosyal grup = Social group ; Sığınma = Asylum ; Toplumsal cinsiyet = Gender ; Uluslararası hukuk = International law ; İstanbul Sözleşmesi = Istanbul Convention

Özet:
Uluslararası sığınma hukukunun toplumsal cinsiyet körü bir alan olarak inşa edilmesi nedeniyle, kadınlar, hem kadın hem sığınmacı olarak uluslararası sığınma hukuku alanında iki kez ötekileştirilmişlerdir. Kadınların, evrensel bir insan hakkı olan sığınma hakkından eşitlik ve ayrımcılık yasağı doğrultusunda yararlanması, uluslararası sığınma alanının, toplumsal cinsiyete dayalı sığınmanın bir hak olarak kabul edildiği bir alana dönüşmesi ile mümkün olmuştur. Bu dönüşüm, kadın hakları alanındaki gelişmelerle bağlantılı olarak gerçekleşmiştir. BMMYK ise, merkezinde kadının olduğu ana akımlaştırma politikaları ile bir yandan uluslararası sığınma hukuku alanında kadının öncelikli bir özne olarak kabul edilmesini hedeflerken, diğer yandan benimsenen cinsiyetçi ve özcü söylemlerle kadına yönelik ayrımcı yaklaşımın yapısal bir sorun olarak varlığını devam ettirmesine sebep olmuştur. Bu yapısal sorunun en yakıcı görünümü, kadının toplumsal cinsiyete dayalı sığınma iddialarına yönelik hem normatif hukuki çerçevede hem de uygulamada benimsenen ayrımcı tutumda görülmektedir. Kadının toplumsal cinsiyete dayalı sığınma taleplerine ilişkin genel eğilim, kadının sosyal ve kültürel bir özne olarak, siyasi bir özne olarak değil, görülmesi nedeniyle, belirli bir toplumsal gruba mensubiyet gerekçesi bağlamında değerlendirilmesine yöneliktir. Ancak hem bu gerekçeye ilişkin kapsamın dar tutulması hem de benimsenen farklı yaklaşımlarla belirsiz ve öngörülemeyen bir sığınma süreci yaratılması nedeniyle, kadının toplumsal cinsiyete dayalı sığınma hakkına erişimi güçleştirilmiştir. Bu nedenle, İstanbul Sözleşmesi ile tanımlanan toplumsal cinsiyete dayalı sığınma hakkı, kadının sığınma hakkına erişiminde karşılaştığı bu güçlüklerin bertaraf edilmesi açısından taşıdığı önem bağlamında incelenmiştir. Son olarak, Türkiyeli kadınların, toplumsal cinsiyete dayalı sığınma taleplerinin kabul edilebilirliği İstanbul Sözleşmesi'nin normatif hukuki çerçevesi bağlamında tartışılmıştır.

Abstract:
Since international refugee law was built as a gender-blind area, women were marginalised twice in the field of international refugee law, both as women and asylum seekers. It is possible for women to benefit from refugee rights, which are universal human rights, in line with the principle of equality and the prohibition of discrimination, due to being transformed the international refugee field into a field where gender-based asylum is accepted as a right. This transformation occurred in connection with the developments in the field of women's rights. While UNHCR, on the one hand, aimed at accepting women as a primary subject in the field of international refugee law with its mainstreaming policies at which center women were,  on the other hand, with the sexist and essentialist discourses adopted, the discriminatory approach towards women continued as a structural problem. The most bitter appearance of this structural problem has been seen in the discriminatory attitude adopted for women's gender-based asylum claims, both in the normative legal framework and in the practice. The general tendency towards women's gender-based asylum claims is to evaluate women within the context of membership in a particular social group as a basis, because woman has been considered as a social and cultural subject, not as a political subject. However, the access to gender-based asylum of women has been made difficult due to the narrow scope of this justification and the creation of an ambiguous and unpredictable asylum process with different approaches. For this reason, gender-based asylum right defined by the Istanbul Convention has been examined in the context of its importance in terms of overcoming these difficulties that women face in access to asylum right. Finally, the acceptability of gender-based asylum claims of Turkish women has been assessed in the context of the Istanbul Convention normative legal framework.