Adnan Menderes Üniversitesi Tıp Fakültesi'nde akut gastroenterit tablosuyla takip edilen hastaların klinik, demografik, laboratuvar ve tedavi özelliklerinin değerlendirilmesi
Evaluation of Clinical, Demographic, Laboratory and Treatment Characteristics ofPatients with Acute Gastroenteritis at Adnan Menderes University Faculty ofMedicine
Yazar: KARTAL BERKAY GÜRKAN
Danışman: DOÇ. DR. SONER SERTAN KARA
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
Akut gastroenterit (AGE) dünya genelinde, özellikle gelişmekte olan düşük ve orta
gelirli ülkelerde önemli bir sağlık sorunudur. Tüm dünyada 5 yaş altı çocuklarda mortalite
sebeplerinde üçüncü sırayı almaktadır. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) verilerine göre her yıl
yaklaşık 1,7 milyar çocukluk çağı ishal vakası görülmekte, yaklaşık 443.832 beş yaş altı
çocuk yaşamını yitirmektedir.
Bu çalışmanın amacı; AGE tanısıyla başvuran çocuk hastaların demografik ve
klinik özellikleri ile laboratuvar verilerini değerlendirmek ve hasta grubunun eser element
düzeylerini kontrol grubu ile karşılaştırmaktır. Ayrıca elde edilen sonuçlarla akut
gastroenterit tedavi ve yönetiminde yeni bir bakış açısı kazanabilmektir.
Çalışmamıza 31 Ağustos 2022 –1 Eylül 2023 tarihleri arasında Aydın Adnan
Menderes Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Enfeksiyon Bilim Dalı'nda akut gastroenterit
tanısı alan 6 ay-5 yaş arası, kronik hastalığı ya da sürekli kullandığı ilacı olmayan, son bir
ay içerisinde antibiyotik ya da probiyotik kullanmamış 79 hasta ve hiçbir yakınması
olmayan 40 sağlıklı çocuk dahil edilmiştir.
Hastaların sosyo-demografik bilgileri, antropometrik ölçümleri, ishal ve kusma sayı
ve süreleri, ateş, iştahsızlık ve karın ağrısı varlığı kaydedildi. Hastaların ek gıdaya başlama
zamanı, anne sütü alma süresi, rotavirüs aşılama durumu, aynı evde kreşe giden çocuk,
hijyen davranışları, aylık ortalama gelir, tuvalet sayısı ve ev dışında tuvaletin varlığı
soruldu. Hastaların dehidratasyon düzeyini ve ishalin şiddetini standardize edebilmek için
Klinik Dehidratasyon Skalası (CDS) ve Modifiye Vesikari skorlaması (MVS) ölçekleri
kullanıldı. Hastaların geliş anında tam kan sayımı, kan gazı, böbrek fonksiyon testleri, CRP
düzeyi ve etiyolojiye yönelik gaita tetkikleri yapıldı. Olası elektrolit imbalansına yönelik
rutin serum elektrolit seviyeleri (sodyum, potasyum, klor) kontrol edilirken, ICP-MS
yöntemiyle eser element düzeyleri (alüminyum, arsenik, kadmiyum, kobalt, mangan, nikel,
bakır, molibden, selenyum, çinko ve demir) Agilent 5800 ICP-OES cihazı kullanılarak
değerlendirildi.
xii
İki grup arasında yaş ve cinsiyet açısından fark yoktu. Hasta grubunun aile ortalama
gelir düzeyi daha yüksek bulundu. Rotavirüs aşısı hasta grubunun daha büyük kısmına
uygulanmıştı. Olguların en sık şikâyeti ishal, iştahsızlık ve kusma idi. Olguların ortalama
MVS skorları 8,1±3,2 idi ve 27(%34,2) olguda şiddetli ishal tespit edildi. Ortalama CDS
skoru 1,9 bulundu ve 7(%8,8) olguda ağır dehidratasyon tablosu görüldü. Yetmiş (%88,6)
hastanın gaitasında etken saptanmadı. En çok saptanan etken rotavirüstü (n=5, %6,3).
Çalışmamızda olguların kreatinin, CRP, serum alüminyum ve manganez düzeyleri kontrol
grubuna göre anlamlı derecede daha yüksekken; kan gazlarında pH ve HCO3 ve serum
sodyum, klor, magnezyum, bakır, molibden ve çinko düzeyleri daha düşük düzeyde
bulundu.
Çalışmamızda CDS ve MVS ölçeklerine göre dehidratasyon dağılımı birbirinden
farklı sonuçlandı ve bu durum dehidratasyon sınıflandırılmasında kullanılan skorlamalarla
ilgili yeni çalışmaların yapılması gerekliliğini ortaya koydu. Çalışmamızdaki rotavirüs
aşılanma oranı gelişmiş ülke oranlarına göre daha düşük olsa da önceki Türk çalışmalara
kıyasla daha yüksek olduğu görüldü. Rotavirüs aşılamasının gaitada saptanan etken
dağılımını etkilediği düşünüldü. Çalışmamızda çinko düzeyleri literatürle uyumlu görüldü
ve literatürü güncel verilerle destekledik. Olgu grubunda alüminyum ve manganez düzeyi
yüksek saptandı. Bu sonuçlar ön planda besinlerle yüksek miktarda alım ya da ishalin
neden olduğu dehidratasyona bağlı olabileceği gibi literatürde inflamatuar bağırsak
hastalıklarında gelişen bağırsak mukoza hasarına bağlı da gelişmiş olabileceği düşünüldü.
Olgu grubunda bakır düzeyi düşük saptandı ancak literatürde çalışmamızın aksine sonuçlar
mevcut. Bu durum ishalde bakır replasmanı ihtiyacı açısından daha çok çalışma yapılması
gerekliliğini gösterdi. Olgu grubunda molibden düzeyinin düşük saptanması, literatürde bu
konuyla ilgili çalışma olmaması açısından değerlidir. Sadece inflamatuvar bağırsak
hastalığı tedavisinde molibden kullanılmış olup, koliti azalttığı gösterilmiştir. Çalışmamız
akut gastroenteritte eser elementlerle ilgili literatüre hem kaynak hem de ışık oldu. Akut
gastroenteritte eser element düzeyleri ve etkileriyle ilgili yeni çalışmaların yapılmasına
ihtiyaç vardır.

Abstract:
Acute gastroenteritis (AGE) is a major health problem worldwide, especially in
developing, low and middle income countries. It is the third leading cause of mortality in
children under 5 years of age worldwide. According to World Health Organization (WHO)
data, approximately 1.7 billion cases of childhood diarrhea occur each year, and
approximately 443,832 children under the age of five die.
The aim of this study was to evaluate the demographic and clinical characteristics
and laboratory data of pediatric patients admitted with the diagnosis of acute gastroenteritis
and to compare the trace element levels of the patient group with the control group. In
addition, to gain a new perspective in the treatment and management of acute
gastroenteritis with the results obtained.
In our study, 79 patients between the ages of 6 months and 5 years, who were
diagnosed with AGE between August 31, 2022 and September 1, 2023 at Aydın Adnan
Menderes University Faculty of Medicine, Department of Pediatric Infectious Diseases,
who had no chronic disease nor continuous medication, who had not used antibiotics nor
probiotics in the last month, and 40 healthy children without any complaints were
included.
Socio-demographic information, anthropometric measurements, number and
duration of diarrhea and vomiting, fever, anorexia and abdominal pain were recorded.
Patients were asked about the time of starting supplementary food, duration of
breastfeeding, rotavirus vaccination status, children attending kindergarten in the same
household, hygiene behaviors, average monthly income, number of toilets and presence of
toilets outside the home. Clinical Dehydration Scale (CDS) and Modified Vesikari Scoring
(MVS) scales were used to standardize the level of dehydration and severity of diarrhea.
Complete blood count, blood gas, renal function tests, CRP level and stool tests for
etiology were performed on admission. Routine serum electrolyte levels (sodium,
potassium, chlorine) were checked for possible electrolyte imbalance, and trace element
xiv
levels (aluminum, arsenic, cadmium, cobalt, manganese, nickel, copper, molybdenum,
selenium, zinc and iron) were determined by ICP-MS method. It was evaluated using an
Agilent 5800 ICP-OES instrument.
There was no difference between the two groups in terms of age and gender. The
average income of the patient group was higher. Rotavirus vaccine was administered to a
larger proportion of the patient group. The most common complaints were diarrhea,
anorexia and vomiting. The mean MVS score was 8.1±3.2 and 27 (34.2%) patients had
severe diarrhea. The mean CDS score was 1.9 and severe dehydration was observed in
7(8.8%) cases. Seventy (88.6%) patients had no causative agent in their stool. The most
common agent was rotavirus (n=5, 6.3%). In our study, creatinine, CRP, serum aluminum
and manganese levels were significantly higher in the cases compared to the control group,
whereas pH and HCO3 in blood gases and serum sodium, chlorine, magnesium, copper,
molybdenum and zinc levels were found to be lower. In our study, the distribution of
dehydration according to the CDS and MVS scales was different from each other and this
revealed the need for further studies on the scoring used in the classification of
dehydration. Although the rotavirus vaccination rate in our study was lower than the rates
in developed countries, it was found to be higher compared to previous Turkish studies.
Rotavirus vaccination was thought to affect the distribution of the causative agent detected
in the stool. In our study, zinc levels were compatible with the literature and we supported
the literature with current data. Aluminum and manganese levels were found to be high in
the case group. These results may be due to dehydration caused by diarrhea or high dietary
intake, or they may be due to intestinal mucosal damage that develops in inflammatory
bowel diseases in the literature. Copper level was found to be low in the case group, but
there are results in the literature contrary to our study. This situation showed that more
studies should be done in terms of the need for copper replacement in diarrhea. The low
level of molybdenum in the case group is valuable in terms of the lack of studies on this
subject in the literature. Molybdenum has only been used in the treatment of inflammatory
bowel disease and has been shown to reduce colitis. Our study has been both a source and
a light to the literature on trace elements in acute gastroenteritis. Further studies on trace
element levels and their effects in acute gastroenteritis are needed.