Klasik öncesi Çağatay Türkçesi söz varlığı incelemesi
Lexicological study of pre-classical period Chagatay Turkish
Yazar: KÜBRA AKGÜN
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM ŞAHİN ; PROF. DR. ZEKİ KAYMAZ
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Lehçeleri Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Lehçeleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Adbilimi = Onomastic ; Adlar = Nouns ; Lütfi = Lütfi ; Sekkaki = Sekkaki ; Söz varlığı = Vocabulary ; Çağatayca = Chagatay language

Özet:
Klasik Öncesi Çağatay Türkçesi Söz Varlığı İncelemesi isimli bu çalışmada Çağatay Türkçesinin kuruluş aşamasında yer alan Lutfî ve Mevlâna Sekkâkî'nin divanları incelenmiştir. Divanlardaki isim türündeki sözcükler çalışmanın temelini oluşturmaktadır. Çalışmanın amaçları Lutfî ve Mevlâna Sekkâkî'deki isimleri detaylı bir şekilde incelemek, şairlerin düşünce yapılarına ilişkin fikir sahibi olmak, divanlardan hareketle dönemin kültürel, siyasî, sosyal yaşantısını anlamak, şairlerin kullandıkları sözcüklerin çeşitliliğini görmek, bu isimlerin metin bağlamında anlamlarına değinmektir. Bu bakımdan divanlardaki isim türündeki sözcükler, betimleme (tasvirî) yöntemi ve istatistikî yöntemle ele alınmıştır. Divanlardan elde edilen veriler ışığında Lutfî ve Mevlâna Sekkâkî'nin söz varlığı unsurları yorumlanmıştır. Bunun neticesinde Lutfî'deki sözcük sayısının Mevlâna Sekkâkî'den yüksek olduğu sonucuna varılmıştır. 
	Çalışma, giriş, birinci bölüm, ikinci bölüm ve sonuç bölümlerinden meydana gelmektedir. Giriş bölümü, tezin konusu, amacı, yöntemi, yararlanılan kaynaklar, kapsamı, sınırlılıkları, literatür özeti ve  Lutfî ve Mevlâna Sekkâkî'nin hayatı hakkında bilgilerin yer aldığı bölümdür. Birinci bölümde söz varlığı ve tematik söz varlığı kavramları tanıtılmış, tematik söz varlığı çalışmalarından örnekler sunulmuştur. İkinci bölüm, tezin inceleme bölümüdür. Burada Lutfî Divanı ve Mevlâna Sekkâkî Divanı'ndan taranan isim kategorisindeki sözcükler özel isimler ve cins isimler olarak iki ayrı sınıfa ayrılmıştır. Bu bölümdeki özel isimler adbilim bakış açısına göre ele alınmıştır. Cins isimler bölümü ise kendi içerisinde kullanım işlevleri doğrultusunda incelenmiştir. Her bölümün altında grafikler verilmiş, grafiklerden hareketle Lutfî ve Mevlâna Sekkâkî'deki unsurlar değerlendirilmiştir. Sonuç bölümünde ise bu eserlerden elde edilen veriler izah edilmiş, sözcük sayılarına değinilmiş, sözcüklerin köken bilgilerine yer verilmiştir. 
Anahtar Kelimeler: Çağatay Türkçesi, Lutfî Divanı, Mevlâna Sekkâkî Divanı, söz varlığı, isimler.

Abstract:
Lexicological Study of Pre-classical Period Chagatay Turkish, the divans of Lutfî and Mevlâna Sekkâkî, which were involved in the founding phase of Chagatay Turkic, were analysed. The nouns in the divans form the basis of the study. The study aims to examine the names in Lutfî and Mevlâna Sekkâkî in detail, to get an idea of the poets' thought structures, to understand the cultural, political and social life of the period through the basis of the divans, to recognise the variety of words used by the poets and to mention the meanings of these names in the context of the text. In this respect, the nouns in the divans were approached using the descriptive and the statistical method. Based on the data obtained from the divans, the vocabulary elements of Lutfî and Mevlâna Sekkâkî's were interpreted. As a result, it was concluded that the number of words in Lutfî is higher than in Mevlâna Sekkâkî's.
	The study consists of an introduction, a first chapter, a second chapter, and a conclusion. The introduction contains the subject, aim, methodology, resources used, scope,  limitations, literature summary, and information about the life of Lutfî and Mevlâna Sekkâkî. In the first chapter, the concepts of vocabulary and thematic vocabulary are introduced and examples of thematic vocabulary studies are presented. The second chapter is the analysis part of the work. Here, the words in the category of names found in Lutfî's Divan and Mevlâna Sekkâkî's Divan are primarily divided into two categories: proper nouns and common nouns. The proper nouns in this section are examined from the point of view of onomastics. The section on common nouns was analysed in line with their usage functions. Graphs are provided at the end of each section, and the lexical elements of Lutfî and Mevlâna Sekkâkî are interpreted based on these graphs. In the conclusion, the data obtained from these works are explained, the number of words is mentioned, and the origin information of the words is given.
Keywords: Chagatay Turkic, Lutfî's Divan, Mevlâna Sekkâkî's Divan, vocabulary, nouns.