Kentsel peyzaj planlamada ısı adası oluşumunun uzaktan algılama yönetimi ile analizi; Samsun örneği
Analysis of heat island formation in urban landscape planning with remote sensing method; a case study of Samsun
Yazar: BURCU ÇEVİK DEĞERLİ
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET ÇETİN
Kastamonu Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture

Özet:
Kentlerde nüfus artışı ile birlikte oluşan Kentsel Isı Adası etkisinin, kentin çevresel faktörlerine ve makro ölçekte iklim değişimine varan etkisinin, araştırılma gereği duyulmuştur. Bu amaçla Kentsel Isı Adası olgusu ile yakından ilişkili olan Arazi Yüzey Sıcaklığı'nın çevresel faktörlerden, NDVI, NDBI, Albedo ve Arazi Kullanımı/Arazi Örtüsü değişimi ile ilişkisi uzaktan algılama yöntemi ile incelenmiştir. Landsat 8 OLI/TIRS ve Landsat 7 ETM+ uydu görüntülerinin ham verilerine, Arc Gis 10.2 ve Q Gis 3.16 yardımcı programlarından faydalanılarak algoritmalar uygulanmıştır. Yapılan analizler sonucunda Samsun merkez ilçeleri, ilkadım ve Atakum ile kırsalda Bafra ve Ondokuzmayıs ilçelerini içine alan çalışma alanında 2000-2020 yılları arasında yeşil alan miktarı %14,1 oranında azalmıştır. Bu oranın yapılaşmış alanlarda %7,1, çıplak toprak alanlarda ise %7,33 artış olarak paylaşıldığı görülmüştür. Yeşil alanlardaki azalışın Arazi Yüzey Sıcaklığı değerine olan etkisine bakıldığında 2000 yılında maksimum Arazi Yüzey Sıcaklığı 41,75 °C iken, 2020 yılında 43,44 °C'ye çıktığı görülmektedir. Arazi Yüzey Sıcaklığı'ndaki artışın yapılaşmış alan sınfında olduğu görülmüştür. Çalışma alanı genelinde 20 yılda NDVI indeksi 0,05, NDBI indeksi 0,03'lük artış gösterirken, Albedo ise 0,01'lik azalış göstermiştir. Tüm bu bulguların KIA oluşumuna etkisi, UTFVI indeksinin hesaplanması ile nicel olarak tanımlanmıştır. UTFVI haritalarından yapılan alan analizleri sonucunda 20 yılda Yok diliminde %84 azalış, Zayıf diliminde % 104 artış, Orta dilimde % 10 azalış, Güçlü diliminde %15 azalış, Daha güçlü diliminde % 8 artış, En güçlü diliminde % 179 oranında artış görülmektedir. En yoğun artış En güçlü diliminde olmakta ve Kentsel Isı Adası etkisini ortaya koymaktadır.

Abstract:
It was felt necessary to investigate the effect of the Urban Heat Island effect, which occurs with the population growth in the cities, on the environmental factors of the city and the macro-scale climate change. For this purpose, the relationship between Land Surface Temperature, which is closely related to the phenomenon of Urban Heat Island, and environmental factors such as NDVI, NDBI, Albedo, and Land Use/Land Cover change was investigated by remote sensing method. Algorithms were applied to the raw data of Landsat 8 OLI/TIRS and Landsat 7 ETM+ satellite images by using the Arc Gis 10.2 and Q Gis 3.16 utilities. As a result of the analyzes made, the amount of green space decreased by 14,1% between 2000 and 2020 in the study area, which includes the central districts of Samsun, İlkadım and Atakum, and the rural areas of Bafra and Ondokuz Mayıs. It has been observed that this rate is shared as 7,1% in built up areas and 7,33% in bare soil areas. Considering the effect of the decrease in green areas on the Land Surface Temperature value, in 2000 while maximum Land Surface Temperature  is 41,75 °C, it is seen that in 2020 increased to 43,44 °C. It was observed that the increase in Land Surface Temperature was in the built-up area class. While the NDVI index increased by 0,05 and the NDBI index by 0,03 in 20 years across the study area, Albedo decreased by 0,01. The effect of all these findings on the formation of Urban Heat Island, it was defined quantitatively by calculation of the UTFVI index. As a result of the field analysis made from the UTFVI maps, in 20 years there is an 84% decrease in the None slice, a 104% increase in the Weak slice, a 10% decrease in the Middle slice, a 15% decrease in the Strong slice, an 8% increase in the Stronger slice, and an increase of 179% in the strongest slice. The most intense increase is in the strongest slice and reveals the Urban Heat Island effect.