Kronik hastalığı olan yakınlarına bakım verenlerin depresyon, kaygı, tükenmişlik belirtilerinde ve yas düzeylerinde sosyal destek ve psikolojik dayanıklılığın düzenleyici rolü
Moderator role of social support and resilience on symptoms of depression, anxiety, burnout and levels of grief in caregivers of relatives with chronic illness
Yazar: GİZEM ÖNAL
Danışman: DOÇ. DR. ZEYNEP TÜZÜN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Klinik Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Bakım verenler = Caregivers ; Bakım verme yükü = Caregiver burden ; Depresyon = Depression ; Hasta bakımı = Patient care ; Hasta yakınları = Patient nearness ; Kaygı = Anxiety ; Kronik hastalık = Chronic disease ; Psikolojik dayanıklılık = Hardiness on psychological ; Sosyal destek = Social support ; Tükenmişlik = Burnout

Özet:
Bu çalışmanın temel amacı kronik hastalığı olan yakınlarına bakım verenlerin yaşadığı 
depresyon, kaygı ve tükenmişlik belirtilerini ve yas düzeylerini yordayan faktörleri ve 
öznel bakım veren yükü ve bakım verme sonuçları (depresif belirtiler, kaygı belirtileri, 
tükenmişlik, yas) arasında sosyal destek ve psikolojik dayanıklılığın düzenleyici rolünü 
incelemektir. Araştırmanın ilk aşamasında Uzamış Yas Bozukluğu Ölçeği-Bakım Veren 
Formu'nun Türkiye'deki geçerlik ve güvenirlik çalışması yürütülmüştür. Ana 
çalışmanın örneklemini Türkiye'de yaşayan ve kronik hastalığı olan bir yakınına bakım 
veren 18-65 yaş arası 318 katılımcı oluşturmaktadır. Katılımcılara araştırmanın amacı 
doğrultusunda, Sosyodemografik Bilgi ve Bakım Verme Formu, Uzamış Yas 
Bozukluğu Ölçeği-Bakım Veren Formu, Zarit Bakıcı Yük Ölçeği, Depresyon, 
Anksiyete ve Stres Ölçeği, Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği, Yetişkinler 
İçin Psikolojik Dayanıklılık Ölçeği ve Maslach Tükenmişlik Ölçeği uygulanmıştır. 
Verilerin istatistiksel analizinde IBM SPSS 22.0 programı kullanılmış ve Hayes'in 
(2018) PROCESS eklentisinden yararlanılmıştır. Elde edilen verileri değerlendirmek 
için Pearson Momentler Çarpımı Korelasyon Analizi, Spearman Sıralama Korelasyon 
Katsayısı Analizi, Tek Yönlü Çok Değişkenli Varyans Analizi (MANOVA), Hiyerarşik 
Çoklu Doğrusal Regresyon Analizi ve Basit Düzenleyici Değişken Analizi 
gerçekleştirilmiştir. Analiz sonuçlarına göre, öznel bakım veren yükünün tüm bakım 
verme sonuçları için anlamlı bir yordayıcı olmasının yanı sıra öznel bakım veren yükü 
ve bakım verme sonuçlarının hem çeşitli demografik değişkenler hem de hastalık ve 
bakım verme sürecine ilişkin değişkenlerle ilişkili olduğu saptanmıştır. Öznel bakım 
veren yükü ile tükenmişlik arasında sosyal desteğin düzenleyici rolü olduğu; öznel 
bakım veren yükü ile depresif belirti ve yas düzeyi arasında ise psikolojik dayanıklılığın 
düzenleyici rolü olduğu görülmüştür. Elde edilen bulgular alanyazın ışığında 
tartışılmıştır. Son olarak araştırmanın klinik doğurguları ve sınırlılıkları değerlendirilmiş 
ve gelecekte yapılacak araştırmalar için öneriler sunulmuştur.

Anahtar Sözcükler
Bakım Veren Yükü, Tükenmişlik, Yas, Depresyon, Kaygı, Sosyal Destek, Psikolojik Dayanıklılık

Abstract:
The main purpose of current study is to investigate the factors that predict depression, 
anxiety and burnout symptoms and grief levels experienced by caregivers of relatives 
with chronic diseases and the moderator role of social support and resilience between 
subjective caregiver burden and caregiving outcomes (depressive symptoms, anxiety
symptoms, burnout, grief). Firstly the validity and reliability study of the Prolonged 
Grief Disorder Scale-Caregiver Form in Turkey was carried out. The sample of the main
study consisted of 318 participants between the ages of 18-65 who live in Turkey and 
care for a relative with a chronic disease. Sociodemographic Information and 
Caregiving Form, Prolonged Grief Disorder Scale-Caregiver Form, Zarit Caregiver 
Burden Scale, Depression, Anxiety and Stress Scale, Multidimensional Perceived Social 
Support Scale, Resilience Scale for Adults and Maslach Burnout Scale were 
administered to the participants. IBM SPSS 22.0 program and PROCESS extension of 
Hayes (2018) were used. Pearson Product-Moment Correlation Analysis, Spearman 
Ranking Correlation Coefficient Analysis, One-Way Multivariate Analysis of Variance 
(MANOVA), Hierarchical Multiple Linear Regression Analysis and Simple Moderation
Analysis were conducted. As a result of analysis, it was found that subjective caregiver 
burden was a significant predictor of all caregiving outcomes, as well as subjective 
caregiver burden and caregiving outcomes were associated both with various 
demographic variables and variables related to the disease and caregiving process. 
Social support has a moderator role between subjective caregiver burden and burnout; 
resilience has a moderator role between the subjective caregiver burden and the levels
of depressive symptoms and grief. The findings were discussed in the light of the 
literature. Finally, the clinical implications and limitations of the study were evaluated 
and recommendations for future research were presented.

Key Words 
Caregiver Burden, Burnout, Grief, Depression, Anxiety, Social Support, Resilience