Halit Ziya Uşaklıgil romanlarında aidiyet ve kimlik
Belonging and indentity in Halit Ziya Uşakligil's novels
Yazar: ERHAN GÖKTÜRK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HÜSREV AKIN
Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Aidiyet = Belonging ; Kimlik = Identity ; Roman = Novel ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Uşaklıgil, Halid Ziya = Uşaklıgil, Halid Ziya ; Yeni Türk edebiyatı = New Turkish literature

Özet:
Edebiyatımızda Batılı tarzda ilk başarılı romanların yazılması ve türün teknik
özelliklerinin gerçek anlamda belirginleşmesi Halit Ziya Uşaklıgil ile başlamıştır. Bu
çalışmada Halit Ziya Uşaklıgil'in romanlarını aidiyet ve kimlik bağlamında inceleyerek
belirlediğimiz aidiyet ve kimlik başlıklarından hareketle bu kavramların romanlardaki izleri
tespit edilmiştir.
Halit Ziya'nın romanlarında düşünce ve davranışlardan hareketle kahramanların millî
aidiyet duygusundan uzaklaştıklarını görmekteyiz. Romanlarda dinî göstergelerin az olması,
birkaç kişi dışında kahramanların dinî anlamda davranışlar sergilememeleri karakterlerin dinî
aidiyetinin kırıldığını göstermektedir. Mesleki aidiyet duygusundan uzak, mesleklerinden
bağımsız olan kadın ve erkek tipolojisinde cinsiyet yönüyle aidiyet duygusu da cinselliği ön
palana çıkaran davranışların yoğunluğu ile verilmiştir. Ancak kişilerin cinsel rollerinde
herhangi bir sapma görülmez, aşırı uçlardaki cinsiyet kimliklerine de rastlanmaz.
Halit Ziya'nın roman kişileri, Batı kültürünün etkisiyle millî kimliklerinden
uzaklaşmış, kadın-erkek ilişkileri yönüyle yozlaşmış bir ahlaki kimliğe sahip karakterlerdir.
Birkaç yaşlı kadın dışında dinî kimliğinden soyutlanmış kahramanların bazıları idealize
edilmiş meslekleri bazıları da mevcut şartların yönlendirdiği meslekleri tercih etmişlerdir.
Cinsiyet açısından farklı tipolojiler oluşturan kadın ve erkekler daha çok Batılı hayat tarzını
benimsemiş kimliklerdir. Bu nedenle Halit Ziya'nın romanlarında Batılı unsurlara,
düşüncelere ve davranış şekillerine sıklıkla yer verilmiştir.

Abstract:
Halit Ziya Uşaklıgil, started to write the first successful novels in our literature in the
Western style and to make the technical features of the genre clear. In this study, by
examining Halit Ziya Uşaklıgil's novels in terms of belonging and identity, the traces of these
concepts in the novels have been determined based on the titles of belonging and identity we
have identified.
In the novels of Halit Ziya, we see that heroes move away from the sense of national
belonging by thinking and behaviors. The lack of religious signs in the novels and the fact
that the heroes do not exhibit religious behaviors except for a few people indicate that the
religious belonging of the character is broken. In the typology of men and women who are
independent from their occupations and away from their sense of professional belonging, the
sense of belonging in terms of gender is given by the intensity of behaviors that bring
sexuality to the forefront. However, there are no deviations in the sexual roles of the
individuals and no gender identities at the extremes are encountered.
Halit Ziya's novels are characters who have a moral identity that has been distanced
from their national identities by the influence of Western culture and has been corrupted in
terms of male-female relations. Apart from a few older women, some of the heroes who have
been isolated from religious identity have preferred idealized professions and some have
preferred occupations directed by the present conditions. Women and men who make up
different typologies in terms of gender are mostly identities who have adopted the Western
lifestyle. For this reason, Western elements, thoughts and behavior patterns are frequently
mentioned in Halit Ziya's novels.