Geleneksel Gaziantep evlerinde cephe uygulamaları
Facade applications in traditional Gaziantep houses
Yazar: MELİHA YİLAN
Danışman: PROF. DR. ALİ BAŞ
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Bilimi Ana Bilim Dalı / Sanat Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Sanat Tarihi = Art History

Özet:
Gaziantep'in merkez ilçeleri olan Şahinbey ve Şehitkamil'de yer alan 19. Yüzyıl sonu ve 20. yüzyıl başlarına tarihlendirilen konutlardan seçilen on beş örneğin cephe düzenlemesini konu alan bu tez çalışması; giriş, Türk evi mimarisinin gelişimi, plan tipleri ve geleneksel Gaziantep evleri, katalog, değerlendirme, karşılaştırma ve sonuç başlıklarıyla altı ana bölümden oluşmaktadır.

Geleneksel Gaziantep evleri kendine özgü mimarisiyle dikkati çekmektedir. Özellikle taş malzeme ile inşa edilmeleri sebebiyle çok sayıda tescilli evin günümüze kadar ulaşabildiği şehirde, bu evlerin yaşatılmasına yönelik olarak çeşitli çalışmalar yürütülmektedir.

Avlulu olan Gaziantep evleri genellikle düzgün yonu taş kullanılarak inşa edilmiş, kapı, pencere, korkuluk gibi bölümlerde ise ahşap ve metal malzemeye yer verilmiştir. Zemin kat sokak cepheleri giriş dışında genelde sağır tutulmuş, ayrıca bazı örneklerde bir adet küçük pencere de yer almıştır. Buna karşılık evlerin avlu cepheleri merdiven, giriş, boy pencereleri ile aydınlatma ve kuş pencereleri, eyvan vb. elemanlarla oldukça hareketli bir görünüm sergiler.


Seçilen on beş örnek plan ve genel özellikleriyle kısaca tanımlandıktan sonra cephe özellikleri ve süslemesi açısından detaylı bir şekilde ele alınmış ve cepheye yansıyan bütün elemanları değerlendirme bölümünde yorumlanmıştır. Ayrıca yakın çevresindeki bazı il ve ilçelerdeki konutların cephe özellikleriyle kısa bir karşılaştırılması yapılmıştır.

Abstract:
This thesis study, which deals with the facade arrangement of fifteen examples selected from the houses dated to the end of the 19th century and the beginning of the 20th century in Şahinbey and Şehitkamil, the central districts of Gaziantep; It consists of six main sections: introduction, development of Turkish house architecture, plan types and traditional Gaziantep houses, catalogue, evaluation, comparison and conclusion.

Traditional Gaziantep houses attract attention with their unique architecture. In the city, where many registered houses have survived to the present day, especially because they were built with stone materials, various studies are carried out to keep these houses alive.

Gaziantep houses with courtyards are generally built using smooth-cut stones, and wooden and metal materials are used in sections such as doors, windows and railings. The street facades of the ground floor are generally kept deaf except the entrance, and there is also a small window in some examples. On the other hand, the courtyard facades of the houses are decorated with stairs, entrances, tall windows and lighting and bird windows, iwans, etc. It exhibits a very active appearance with the elements.

After briefly defining the selected fifteen examples with their plan and general features, they are discussed in detail in terms of façade features and decoration, and all the elements reflected on the façade are interpreted in the evaluation section. In addition, a brief comparison of the façade features of the houses in some provinces and districts in the immediate vicinity was made.