Erzurum ili merkezi'nde yaşayan semptompsuz adölesanlarda ailevi akdeniz ateşi (AAA) gen polimorfizminin araştırılması
THE INVESTIGATION OF MEDITERRANEAN FEVER GENE POLYMORPHISM IN ASYMPTOMATIC ADOLESCENT WHO LIVES CENTRAL OF ERZURUM
Yazar: AYŞEN GÖK
Danışman: PROF. DR. CELALETTİN KOŞAN
Atatürk Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı Bölümü / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı / Çocuk Nefrolojisi Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2014
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Ailesel akdeniz ateşi = Familial mediterranean fever ; Ergenler = Adolescents ; Erzurum = Erzurum ; Mutasyon = Mutation ; Polimorfizm-genetik = Polymorphism-genetic ; Çocuklar = Children

Özet:
Ailevi Akdeniz Ateşi (AAA), tekrarlayan ateş, karın, göğüs ve eklem ağrısı atakları ile seyreden otozomal resesif geçişli kalıtsal bir hastalıktır. AAA hastalığı, tedavisiz kaldığı takdirde, amiloidoz, böbrek yetmezliği ve ölümle sonuçlanmaktadır. Bu nedenle zamanında ve doğru tanı konması büyük önem taşımaktadır. Ne yazık ki  hastalığa tanı koyduracak spesifik bir laboratuar bulgusu yoktur. Tanı büyük ölçüde klinik semptom ve bulgulara dayanmaktadır. Son zamanlarda AAA hastalığı ile ilgili en önemli gelişme; bu hastalığa yol açan genin ve bu gendeki mutasyonların bulunmuş olmasıdır. AAA ile ilişkili olduğu bilinen MEFV geni 16. Kromozomun kısa kolunda (16p13) lokalizedir. Hastaların yaklaşık %74'ünde rastlanan mutasyonlar sırasıyla; M694V, V726A, M680I, M694I  (Ekzon 10) ve E148Q (Ekzon 2) olarak bildirilmiştir.
AAA hastalığına ilişkin genetik testler klinisyenler tarafından yaygın olarak kullanılmaktadır. Ancak, AAA hastalığının sık görüldüğü toplumlarda sağlıklı bireylerde de yüksek oranda mutasyon bulunması bu testin tanı değerini düşürmektedir. Öte yandan, Türk Toplumu'nda yapılmış, sağlıklı bireylerin hangi AAA mutasyonlarını taşıdığını ve prevelansını araştıran geniş kapsamlı bir çalışma bulunmamaktadır. Genetik testin değeri, mutasyonların türüne ve prevelansına bağlı olduğuna göre, bunun bilinmesi klinisyene büyük katkı sağlıyacaktır.
Amaç: Mutasyon taramaları maliyetli, emek ve zaman isteyen çalışmalardır. Kısıtlı imkanlarımıza karşın bölgemizde küçük de olsa bir grup sağlıklı bireyde bu çalışmayı gerçekleştirdik. Türk Toplumu'nda MEFV gen mutasyonu taşıyıcılık oranını belirlemek amacıyla böyle bir çalışmayı yaparak literatüre katkı sağlamayı amaçladık.
Materyal ve Metod: Araştırmamıza  klinik olarak Ailevi Akdeniz Ateşi (AAA) tanısı almamış sağlıklı toplam 250 kişi dahil edildi. Çalışma grubumuzun yaş ortalaması  16,6 yaş (± 0,9) olarak bulundu. AAA hastalığı klinik olarak sıklıkla 20 yaşından önce belirti verdiği için araştırma grubu olarak lise öğrencileri seçildi. MEFV geni üzerinde bulunan Ekzon 2 ve Ekzon 10 gen bölgesi mutasyonlarının araştırılması için moleküler tekniklerden, mutasyon taramasında altın standart olarak kabul edilen hassasiyeti oldukça yüksek olan Sanger DNA dizi analizi yöntemi kullanıldı. 
Sonuçlar: Çalışmaya alınan 250 kişiden 69'unda (%27,6) MEFV geninde mutasyon tespit edildi. Doğu Anadolu Bölgesi'nde MEFV taşıyıcılık sıklığı 1/ 3,6 olarak bulundu. 
Toplam 9 farklı mutasyon saptandı. Çalışmamıza katılan sağlıklı bireylerde en sık E148Q mutasyonu tespit edildi. İkinci sıklıkta bulunan M694V mutasyonu oldu. Diğerleri sıklık sırasına göre V726A, A744S, M680I, R761H, P369S, R202Q, K695R mutasyonlarıdır. 
Sağlıklı adölesanların genotip dağılımları incelendiğinde 30 kişide heterozigot genotip (%24), 4 kişide homozigot (%1,6), 4 kişide birleşik heterozigot (%1,6), 1 kişide ise kompleks genotip (%0,4) tespit edildi. 
Çalışma grubumuz ve pediatrik nefroloji polikliniğinde takipli AAA hastalarının taşıdığı mutasyonlar karşılaştırıldı ve M694V, M680I, V726A mutasyonu bulunan allel sıklığı AAA hastalarında sağlıklılara göre yüksek ve iki grup arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı bulundu (p< 0,001). Göreceli orantı (Odds Ratio) hesaplaması ile AAA hastası olanlarda sağlıklı gruba göre M694V mutant gen taşıma olasılığı 23,8 kat, M680I mutant gen taşıma olasılığı 10,9 kat, V726A mutant gen taşıma olasılığı 8,4 kat fazla bulundu. E148Q mutasyonu bulunan allel frekansı açısından bakıldığında her iki grup arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmadı (p= 0,544).
Tartışma: Araştırmamızın sonucunda Erzurum İl Merkezi'nde yaşayan sağlıklı adölesanlarda MEFV taşıyıcılık sıklığı 1/ 3,6 olarak bulundu. Bu oran Türkler'de ve diğer etnik gruplarda daha önce yapılmış olan çalışmalarla karşılaştırıldığında sonuçların benzer olduğu görüldü.
Çalışmamız sonucunda sağlıklılarda en sık E148Q mutasyonu saptandı ve E148Q homozigot taşıyıcısı olan dört kişide AAA klinik bulgularının olmadığı görüldü. Bununla birlikte sağlıklı kişilerle klinik olarak AAA tanısı almış olan hastalar E148Q mutasyonu bulunan allel frekansı açısından karşılaştırıldığında iki grup arasındaki farkın istatistiksel olarak anlamlı bulunmamış olması E148Q mutasyonunun hastalık yapıcı mutasyondan ziyade benign polimorfizm olduğunu desteklemektedir.
Çalışmaya katılan asemptomatik bireylerin 4'ünde homozigot (%1,6), 4'ünde birleşik heterozigot (%1,6), birinde ise kompleks genotip (%0,4) tespit edilmiş olması birleşik heterozigot (compaund heterozigot), homozigot, kompleks genotip mutasyon taşıyıcılarının asemptomatik olabildiğini göstermektedir. Bu genotiplere sahip olan bireyler AAA gelişebilme ihtimaline karşın yakın takibe alındılar.
Anahtar Kelimeler: Ailevi akdeniz ateşi, MEFV gen mutasyonu, çocukluk dönemi.

Abstract:
Familial Mediterranean Fever (FMF) is an autosomal recessive hereditary disease, which associated with recurrent fever, abdominal, chest and joint pain attacks. MEFV gene known to be associated with FMF is localized in the short arm of 16th chromosome (16p13). MEFV gene encodes a protein, which called Pyrin (Marenostrin) containing 781 amino acid. It is expressed that this protein, which is expressed in granulocytes, plays a negative regulator role in inflammatory response. Mutated Pyrin undergoes structural changes and therefore insufficient inhibition of inflammation occurs with more leukocyte migration. The most common mutatitons are that approximately 74% of patients have, M694V, V726A, M680I, M694I (exon 10) and E148Q (exon 2) respectively.
Aim: Mutation screenings are expensive, needs efforts of someone and time to consuming. Despite our limited facilities in our region, we conducted this study in a small group of healthy individuals. In this study we aimed to contribute to the literature with determining the rate of MEFV gene mutation carriers in the Turkish Society.
Material and Methods: In our clinical research 250 healthy individuals were included who did not diagnose FMF. The average age of the study group was calculated as 16.6 years (± 0.9). As FMF disease clinical symptoms often observe before 20 ages high school students were selected as research group. To search Exon 2 and Exon 10 gene region mutations which is located on MEFV gene, Sanger DNA sequencing method that one of the molecular techniques considered the gold standart for mutation screening with high sensitivity,  was used. 
Results: In 69 children out of 250 enrolled in the study MEFV gene mutations were detected. In the Eastern Anatolia Region MEFV carrier frequency was found of 27.6 %.
Nine different kinds of mutations were detected. Most frequent mutations were E148Q and M694V in healthy individuals, respectively. Other muatations were in order to frequency, V726A, A744S, M680I, R761H, P369S, R202Q and K695R mutations. 
When examined the genotype type in healthy adolescents, heterozygous homozygous, compound heterozygous and complex genotypes were identified in 24%, (30/250), 1.6%  (4/250), 1.6% (4/250) and 0.4% (2/250) respectively. 
The mutations in our study group and patients with FMF who have followed-up in pediatric nephrology departmant were compared. In patients with FMF M694V, M680I and V726A mutant allels were in high frequency compared to healty children and  difference between groups was significant (p<0.001). 
 Compared to healthy group, in patients with FMF carrying M694V, M680I and V726A mutant genes were found,  23.8, 10.9 and 8.4 times higher respectively. In terms of allel frequency with E148Q mutation, diffirence between the goups was not statistically significant (p= 0.544).
Discussion: The results of our research in the Eastern Anatolia Region has demonstrated that carrying mutant MEFV gene was found to be 27.6%. When this result was compared with the previous studies carrying mutant MEFV gene was smilar between Turkish children and other ethcnic groups. Our study determined the most frequent E148Q in healthy people and in four people who had E148Q homozygous mutation did not have any FMF clinical findings. However, when patients who have diognosed FMF compared with healthy people in terms of allel frequency with mutations, the fact that the statistcal difference between the groups was not significant. This supports that E148Q mutation is a benign polymorphism rather than disease-causing mutation.
In present study as we have determined, homozygous mutation in 4 (1.6%)  children, compound heterozygous in 4 (1.6%)  children,  complex genotype in 1 (0.4%)  child, this results may show that compound heterozygous, homozygous, complex genotype mutation carriers can be asymptomatic. Individuals who have this genotype have to follow closely in case of the possibility of  amyloidosis evolving.
Key words: Childhood, familial mediterranean fever, MEFV gene mutations.