Tacizade Cafer Çelebi Divanı'nda XV. ve XVl. yüzyıl Osmanlı toplum hayatı
15 th and 16 th centuries Ottoman public life according to Diwan of Tacizade Cafer Çelebi
Yazar: FATMA MELİHA ŞEN
Danışman: PROF. DR. ATİLLA ŞENTÜRK
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eski Türk Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2002
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Divan şiiri = Court poem ; Divanlar = Divans ; Eski Türk edebiyatı = Old Turkish literature ; Eski Türk edebiyatı = Old Turkish literature ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlılar = Ottomans ; Sosyal hayat = Social life ; Tacizade Cafer Çelebi = Tacizade Cafer Çelebi ; Toplum = Society ; Türk toplumu = Turkish society ; Şiir = Poem

Özet:
Bu çalışmada, XV. yüzyıl sonlan ve XVI. yüzyıl başlarında yaşamış olan tanınmış devlet adamı Tâcîzâde Cafer Çelebi'nin divanında bulunan Türkçe şiirlerdeki toplum hayatı unsurları incelenmiş ve eski şiirin toplumdan kopuk olduğu şeklinde var olan yargının gerçeği yansıtmadığı ortaya konmuştur. İncelediğimiz şiirlerde, gündelik hayattan sahnelere çokça yer verildiğim tespit ettik. Beyitlerde, o günkü Osmanlı toplumunun insanları, bunların yaşadığı mekanlar, kullandıkları eşyalar, hastalıklar ve tedavi usulleri, savaş düzeni ve silâhlar, eğlence hayatı, yiyecek ve içecekler, edebiyat ve kitap sanatları, gelenekleri üzerine pek çok ayrıntı bulunmuştur. Çalışmamıza, Cafer Çelebi'nin İsmail Erünsal tarafından hazırlanan Divan'ının tenkidli baskısı (İstanbul, 1983) esas alınmıştır. Eser bu sosyal hayat unsurları incelenerek okunmuş ve fişlenmiştir. Fişler dosyalar haline getirilerek, çeşitli kaynakların yardımı ile açıklanarak bölümler yazılmıştır. Sonuç olarak, incelediğimiz divanda da açıkça tespit edilebildiği gibi, eski şiirin Osmanlı toplum hayatından kopuk olmadığı ispatlanmıştır. ABSTRACT This research is based on the issue of social life in the Turkish poems of Tacizade Cafer Çelebi who was one of the most notable statesmen of the Ottoman Empire. He lived in the second half of the 15th century and in the first half of the 16th century. It's an accepted idea that Ottoman Turkish Poetry is not related to Ottoman Society and also does not reflect daily life. This research proves that this opinion is not true. We could find lots of apperances of daily life in these poems. Some verses depict the various scenes of Ottoman life. Reflections of art and arthitecture, goods, cloths, health, war and soldier with their arms, punishments, sports, entertanments, literature and arts related to manuscripts could be found in these poems. The verses which we studied on are taken from the Diwan of Cafer Çelebi which was prepared to print by Ismail Erünsal (Istanbul, 1983). We read this text for our aim and prepaired an index card according to their subjects. Than, we made files and wrote parts with the help of various sources. As a result, we proved that there are reflections of Ottoman daily life in the Turkish poems of Cafer Çelebi. ııı

Abstract:
Bu çalışmada, XV. yüzyıl sonlan ve XVI. yüzyıl başlarında yaşamış olan tanınmış devlet adamı Tâcîzâde Cafer Çelebi'nin divanında bulunan Türkçe şiirlerdeki toplum hayatı unsurları incelenmiş ve eski şiirin toplumdan kopuk olduğu şeklinde var olan yargının gerçeği yansıtmadığı ortaya konmuştur. İncelediğimiz şiirlerde, gündelik hayattan sahnelere çokça yer verildiğim tespit ettik. Beyitlerde, o günkü Osmanlı toplumunun insanları, bunların yaşadığı mekanlar, kullandıkları eşyalar, hastalıklar ve tedavi usulleri, savaş düzeni ve silâhlar, eğlence hayatı, yiyecek ve içecekler, edebiyat ve kitap sanatları, gelenekleri üzerine pek çok ayrıntı bulunmuştur. Çalışmamıza, Cafer Çelebi'nin İsmail Erünsal tarafından hazırlanan Divan'ının tenkidli baskısı (İstanbul, 1983) esas alınmıştır. Eser bu sosyal hayat unsurları incelenerek okunmuş ve fişlenmiştir. Fişler dosyalar haline getirilerek, çeşitli kaynakların yardımı ile açıklanarak bölümler yazılmıştır. Sonuç olarak, incelediğimiz divanda da açıkça tespit edilebildiği gibi, eski şiirin Osmanlı toplum hayatından kopuk olmadığı ispatlanmıştır. ABSTRACT This research is based on the issue of social life in the Turkish poems of Tacizade Cafer Çelebi who was one of the most notable statesmen of the Ottoman Empire. He lived in the second half of the 15th century and in the first half of the 16th century. It's an accepted idea that Ottoman Turkish Poetry is not related to Ottoman Society and also does not reflect daily life. This research proves that this opinion is not true. We could find lots of apperances of daily life in these poems. Some verses depict the various scenes of Ottoman life. Reflections of art and arthitecture, goods, cloths, health, war and soldier with their arms, punishments, sports, entertanments, literature and arts related to manuscripts could be found in these poems. The verses which we studied on are taken from the Diwan of Cafer Çelebi which was prepared to print by Ismail Erünsal (Istanbul, 1983). We read this text for our aim and prepaired an index card according to their subjects. Than, we made files and wrote parts with the help of various sources. As a result, we proved that there are reflections of Ottoman daily life in the Turkish poems of Cafer Çelebi. ııı