Türkülerin varyantlaşması üzerine bir araştırma
A research on variantization of Turkish folk songs
Yazar: İBRAHİM ÖZ
Danışman: DOÇ. DR. SEVİLAY GÖK
Akdeniz Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Müzik Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Müzik = Music

Özet:
Sözlü kültür geleneğinin önemli bir parçası olan halk türküleri aktarılırken, içinde bulunduğu bölgenin kültürüne ve coğrafi özelliklerine göre şekillenmektedir. Bu aktarım süreci türkülerin canlılığını korumasında, yenilenmesinde, gelişmesinde ve yayılmasında oldukça önemlidir. Türküler aktarılırken, halk tarafından sevilmiş, akılda kalıcı güçlü ezgiye ve sözlere sahip bir türkü gezici aşıklar, türkü yakıcılar, mahalli sanatçılar tarafından ya da savaş, göç, askerlik, düğün gibi çeşitli nedenlerden dolayı, zaman içerisinde bazen aynı yöre içinde, bazen de birbiri arasında kilometrelerce mesafe olan başka bir yörede ezgisi ve sözleri benzerlik gösteren, ezgisi farklı sözleri benzeyen veya ezgisi benzer sözleri farklı olan  küçük farklılıklar gösteren yeni bir halk türküsü olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu yeni halk türküsü varyant türkü olarak isimlendirilmekte ve türkü varyantlarının sayısı tam olarak bilinmemektedir. 
Araştırmada TRT repertuvarına kayıtlı ve birbirinin varyantı olduğu düşünülen, ezgisi ve sözleri benzer 34, ezgisi farklı sözleri benzer 34 ve ezgisi benzer sözleri farklı 32 türkü olmak üzere toplam 100 türkü tespit edilmiştir. Türkülerin ezgi/söz yapısı bakımından benzerlik ve farklılıklarının ortaya konularak, yazılı kaynak oluşturması amaçlanmaktadır. Bu araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi modeli kullanılmıştır. Araştırma verileri TRT repertuvarından amaçlı rastgele yöntemiyle seçilmiştir. 
Araştırmada TRT repertuvarına kayıtlı birbirinin varyantı olduğu düşünülen 100 türkü detaylı olarak incelenmiştir. Türkülerin birbiriyle olan benzerlik ve farklılıkları tablolar ve nota materyalleriyle karşılaştırılarak yorumlanmıştır. Ezgisi ve sözleri benzer, ezgisi benzer sözleri farklı türkülerin genel olarak birbirine yakın bölgeler de aynı yöre de aynı il veya ilçeler de ezgisi farklı sözleri benzer türkülerin ise birbirine uzak yörelerde varyantının oluştuğu görülmüştür.

Abstract:
Folk songs, which are an important part of the translated cultural tradition, are shaped according to the culture and geographical characteristics of the region. This transfer process is very important for the preservation, renewal, development and dissemination of folk songs. While folk songs are being transmitted, a powerful folk song with a catchy melody and lyrics is played for various reasons such as traveling lovers, folk songs, local artists or war, migration, military service, wedding.  they were Decoupled among themselves, sometimes in the same region, sometimes for miles. In another remote region, it appears as a new folk song with similar melodies and lyrics, similar melodies or different melodies and different lyrics. This new folk song is called a variant folk song, and the exact number of folk song variants is unknown.
A total of 100 folk songs, 34 of which are the same melody and lyrics recorded in the TRT repertoire, 34 of which are the same lyric and different melodies, 32 of which are different lyrics and the same melody, have been identified in the research. let there be various songs. for each other. It is aimed to create a written source by revealing the similarities and differences of folk songs in terms of melody/ lyric structure. In this study, the document review model, which is one of the qualitative research methods, was used. The research data were selected from the TRT repertoire by a purpose-oriented random method.
In the research, 100 folk songs recorded in the TRT repertoire and thought to be derived from each other were examined in detail. The similarities and differences of the folk songs with each other were interpreted by comparing the table and note materials. Folk songs with similar melodies and lyrics in the same region, the same province or district, different melodies and similar lyrics in distant regions have formed folk song varieties.