Mecelle'deki külli kâidelerin Türk hukukuyla mukayeseli incelemesi
A comparative study of qawaid in Majalla with Turkish law
Yazar: ESMA BİLAL
Danışman: PROF. DR. RECEP ÇİĞDEM
Harran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law
Dizin: Karşılaştırmalı hukuk = Comparative law ; İslam hukuku = Islamic law

Özet:
Bu çalışmada, Mecelle'nin ilk 100 maddesi, mer'i Türk hukuku ile 
mukayeseli olarak ele alınmaktadır. Bu maddeler ışığında İslam hukuku ile mer'i Türk 
hukukunun benzer ve farklı yönlerinin tespit edilmesi amaçlanmıştır.  
Bu tezde Mecelle'nin ilk 100 maddesinde, Ebû Saîd el-Hâdimî'nin (v. 
1176/1762) Mecâmiu'l-hakâik adlı eserinden yararlandığı, Hâdimî'nin ise İbn 
Nüceym'in (v. 970/1563) el-Eşbâh ve'n-nezâir eserinden faydalandığı ve bazı 
eklemeler yaptığı belirlenmiştir. Bu kâidelerden bazıları Mecelle'ye aktarılırken kanun 
kitabına uygun olması açısından ya değiştirilmiş ya da kısaltılmıştır. 
Mecelle, Hanefî hukukuna dayanılarak hazırlanmış olsa da bu kâidelerin 
farklı hukuk sistemleri tarafından uygulanabilir oldukları görülmüştür. Tezde, 100 
kâidenin %90 oranında mer'i Türk hukukunda uygulama alanı bulduğu belirlendi. 
Geriye kalan %10 kısmında ise farklılıklar tespit edildi. Zarûret ve ihtiyacın dikkate 
alınması, örfün hukukun kaynağı olması, şüpheden sanığın yararlanması ilkesi gibi 
bazı durumların hem İslam hukuku hem de mer'i Türk hukukunda benimsendiğine 
dikkat çekildi. Muhakeme hukukunda ise iki hukuk sisteminin farklı yaklaşımları 
benimsediği görüldü. Yargılamada İslam hukuku şahitlik sistemini temel olarak 
benimserken mer'i Türk hukuku ceza yargılamasında buna takdiri deliller arasında yer 
vermiştir. Bu çalışma, hukuk sistemlerinin farklı bakış tarzları olsa da temelde 
birbirine benzer yanlarının da olduğunu göstermiştir. 
Anahtar kelimeler: İslam Hukuku, Mecelle, Türk hukuku, Kâide

Abstract:
This study examines 100 qawaid (general principles) of Majalla in 
comparison with positive Turkish law. It aims to find out the similarities and 
differences between Islâmic law and Turkish law in the light of these general 
principles.   
In this thesis, it has been underlined that these qawaid were mainly transferred 
from the book called Majami al-haqaiq written by Abu Said el-Hadimi (d. 1176/1762) 
who copied them from al-Ashbah wa al-Nazair of Ibn Nujaim (d. 970/1563) with some 
new additions. However, some qawaid were altered or shortened in order to make them 
suitable to a code of law.    
It has been seen that although Majalla is based on Hanafi law, these general 
principles are practicable by different legal systems. It has been revealed that 90% of 
these principles are still in practice in positive Turkish law. However, there are 
differences in the remaining 10% of these principles. It has been underlined that 
Islamic and Turkish laws both adopted the principles zarurat (necessity) and needs; 
custom is one of the basis of law and the defendant gets the benefit of doubt in both 
laws. However, it has been observed that both laws have differences in procedure law. 
While Islamic law adopts the witness system as the basis of procedure law, Turkish 
criminal law sees it as the discretionary evidence. This study has shown that although 
the legal systems have different approaches, they have similarities in many aspects. 
Key words: Islamic law, Majalla, Turkish law, Qaida