2000 sonrası Türkiye'sinde eylem olarak belgesel
Documentary cinema as activism in Turkey after 2000s
Yazar: NAGEHAN USKAN SELVELLI
Danışman: PROF. DR. ALİ AKAY
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Genel Sosyoloji ve Metadoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Belgesel film = Documentary film ; Belgeseller = Documentaires ; Eylem = Action ; Kürt sorunu = Kurdish question ; Kürtler = Kurdish ; Temsil = Representation ; Video = Video

Özet:
Bu çalışma Türkiye'de yaratıcı bir eylem olarak belgesel fikrini temsil ve öz temsil kavramlarıyla ilişkisi çerçevesinde incelemektedir. Ucuzlayan, yaygınlaşan ve erişimi kolaylaşan teknolojilerle birlikte belgesel sinemada öz temsilin yeri artmış ve bu durum, belgesel sinemaya biçimsel anlamda yeni bir katman kazandırmıştır. Sözünü ettiğimiz teknolojilerle birlikte temsil fikri sadece öz temsile evirilmekle kalmamış, aynı zamanda dönüştürücü öğeyi de bünyesine katmıştır. Bu dönüşüm, en ideal durumda, hem filme alanın kendisinde, hem seyircide, hem de toplumsal düzeyde yaşanır. Buradan hareketle belgesel sinemanın video-eylem olarak adlandırılan, video aracılığıyla görüntüyle eylem yapma biçimleriyle taşıdığı devamlılık ilişkisi üzerinden, belgesel-eylem kavramını önereceğiz. Buna ek olarak, günümüz Türkiye'sinde eylem olarak video ve belgeselin bulunduğu konum, sosyo-politik koşullarla taşıdıkları ilişkiler çerçevesinde karşılaştırmalı biçimde sorgulandığında, öz temsilin elverişli ortamlarda uygulanabilir olduğu tespit edilmiştir. Bu anlamda Türkiye sinemasında Kürt stereotiplerinin ellili yıllarda "Yok olarak temsil" inden yola çıkarak, 2000'li yıllara gelindiğinde öz temsile doğru evrildiği, bu öz temsilin kendini en çok "kişisel kameralarla", kendi hikayelerinin aktörü, yönetmeni ve seyircisi olan 1990'lı yılların çocuklarıyla gerçekleştirdiği gözlemlenmiştir. Bir var olma eylemi olarak belgesel sinemanın taşındığı dönüştürücü potansiyel, stereotiplerden kurtuluşla ilişkili olarak gelişmiştir.

Abstract:
This research examines the idea of documentary as a creative act in Turkey. Thanks to the development of technologies, that became cheaper and more easily accessible, self-representation has now more space in the documentary cinema, thus adding a new potential layer to its contents and esthetics. In this sense, not only presentation has evolved into self-representation, but it has also gained a transformative component. This transformation, in a more ideal sense, happens at the same time in the realm of the director, of the spectator, and at a wider social level. Therefore we would like to propose a term called documentary-activism, which is in close relation with the domain of video-activism, while holding a strong belief in the power of the visual image. In addition to this, I interrogate the position of video and documentary activism in Turkey today, in relation to their specific socio-political conditions. As a case study, starting with the "non-existing" representation of Kurdish characters in the 1950's Turkish cinema, and after passing through all sort of sterotypes in the following years, we arrive to the 2000's, when especially the documentary cinema gave Kurdish directors the opportunity of self-representation, together with its transformative power.