2./8. asır Medine hadis halkaları
Hadith circles of Medina in the second/eighth century
Yazar: RIDVAN TALHA YÜCEDAĞ
Danışman: DOÇ. DR. MUHAMMED ENES TOPGÜL
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Temel İslam Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion ; Tarih = History
Dizin: 8. yüzyıl = 8. century ; Hadis = Hadith ; Halkalar = Rings ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Suudi Arabistan-Medine = Saudi Arabia-Medina ; İslamiyet = Islam

Özet:
Medine, İslam dünyasının 2./8. yüzyıldaki en önemli ilim merkezlerinden ‎‎(emsâr) biridir. Bu sebeple Medine'de hadis ilminin merkezî aktörleri olan râvilerin ‎ve bu râviler arasındaki irtibatların incelenmesi, hadis tarihinin erken döneminin ‎doğru analizi için elzemdir. Söz konusu gereklilikten hareketle bu çalışmada Medineli ‎‎2./8. yüzyıl râvileri arasındaki ilmî ilişkiler ve bu ilişkilerin en önemli formu olan ‎halkalar ele alınmıştır. Halka sahibi önemli kişiler ele alınmadan önce mezkûr ‎yüzyılda Medine'de yaşadığı tespit edilen 973 râvi ilgi alanları, yaşadıkları dönem, ‎rivayet sayıları, güvenilirlik durumları, cinsiyet ve etnik kökenleri, mezhepleri ve ‎geçim vasıtaları gibi farklı açılardan tahlile tabi tutularak şehrin ilmî yapısı tasvir ‎edilmiştir. Ardından 2./8. yüzyıldaki Ehl-i hadîs ders halkalarının nasıl tespit ‎edileceğine dair daha önce vazedilen bir metodun uygulanması sonucunda ilgili zaman ‎diliminde Medine'de Nâfi' mevlâ İbn Ömer, İbn Şihâb ez-Zührî, Ebü'z-Zinâd ‎Abdullah b. Zekvân, Zeyd b. Eslem, Yahya b. Saîd el-Ensârî, Muhammed b. ‎Abdurrahman İbn Ebî Zi'b ve Mâlik b. Enes'e ait yedi halka bulunduğu tespit edilmiş ‎ve halka sahibi bu râvilerle halkalarının mensupları arasındaki ilişkiler detaylı bir ‎şekilde incelenmiştir. Daha sonra halkalara dâhil olamayan küçük ilişki ağları ve bilgi ‎akışlarına yer verilmiştir. Nihayetinde çoğunluğunu yukarıda zikredilen yedi râvi ile ‎onların hoca ve talebelerinin oluşturduğu Medine Ehl-i hadîs'inin tartışmalı hadis ‎meseleleri bağlamında büyük oranda homojen bir yapı arz ettiği ve bu ekolün ‎birikimini elde etme, sentezleme, yorumlama ve sonraki nesle aktarma konusunda en ‎önemli rolü üstelenen 2./8. yüzyıl râvisinin, neredeyse her halkada yer alan Mâlik b. ‎Enes olduğu sonucuna varılmıştır.‎

Abstract:
Medina was one of the most significant knowledge centers (amṣār) of the ‎Islamic world in the second/eighth century. Thus, it is essential that Medinan ‎transmitters and their networks are properly analyzed, if one is to make sense of the ‎early history of hadith. Out of this necessity, this study investigated the scholarly ‎networks of Medinan hadith transmitters of the second/eighth century, and more ‎specifically the most developed form of these networks – hadith circles. As a prequel ‎to the hadith circles, intellectual history of early Medina was traced by scrutinizing the ‎‎973 hadith transmitters that were said to have lived in Medina during the first two ‎centuries of the hijra from different angles, such as their fields of interest, dates of ‎death, number of hadiths, reliability in terms of al-jarḥ wa al-taʿdīl, genders and ‎tribes, sects, and occupations. Then, utilizing the method that was subsequently put ‎forward on how to determine the scholarly circles of Ahl al-Hadith, this study ‎discovered that there were seven hadith circles in Medina in the relevant time period. ‎These circles belonged to Nāfiʿ the mawlā of Ibn ʿOmar, Ibn Shihāb al-Zuhrī, Abū al-‎Zinād ʿAbd Allāh bin Dhakwān, Zayd b. Aslam, Yaḥyā bin Saʿīd al-Anṣārī, ‎Muḥammad b. Abd al-Raḥmān Ibn Abī Dhiʾb, and Mālik b. Anas. These were followed ‎by the smaller networks that did not make into the circles. Ultimately, this thesis ‎concluded that the Ahl al-Hadith of Medina –the majority of which is composed of the ‎seven narrators mentioned above, their teachers, and students– has a homogeneous ‎structure concerning their views on the controversial issues of the time. Also, it was ‎observed that the most prominent Medinan scholar of the second/eighth century was ‎Mālik b. Anas, who was a part of almost every hadith circle in the city; in collecting, ‎synthesizing, interpreting, and transferring the Medinan tradition of the first two ‎centuries after hijra to the next generation.‎