16.-17. yüzyıl tebriz halıları
Tabriz carpets from past to present
Yazar: KÜBRA GÜL YAVUZ
Danışman: DOÇ. DR. AYŞE ASLIHAN EROGLU
Atatürk Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Geleneksel Türk El Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: El Sanatları = Crafts
Dizin: Halı dokumacılığı = Carpet weaving ; Halıcılık = Carpet business ; Halılar = Carpets ; Motifler = Motifs ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Safeviler = Safavids ; İran halısı = Iran carpet ; İran-Tebriz = Iran-Tebriz

Özet:
XVI-XVII. yüzyılda Safavi dönemi, Tebriz halı sanatında zirve dönem olarak kabul edilmiştir.
Zengin kompozisyonları ve desenleri ile dikkat çeken Şah Abbas döneminde halı sanatı ileri
seviyeye ulaşmış, insanların yaşamlarında ve ekonomisinde oldukça etkili olmuştur. Halıların
büyük çoğunluğunu bitkisel formlar oluşturmuş bununla beraber kompozisyonlarda av sahneli,
portre konulu, ağaçlı gibi birçok kompozisyonlarda yer almıştır.
Halı sanatının yanısıra minyatür, tezhip, hat gibi kitap sanatlarında da ileri bir düzeye ulaşılmış,
sanata ve sanatçılara verilen değerin sonucu olarak tasarımlar çok detaylı ve gösterişli hale
dönüşmüştür. En çok İpek halıların yer aldığı Tebriz halıları adeta tablo niteliği taşımaktadır.
Safavilerin sanat anlayışı zengin tasarımları ile diğer ülkeleride etkilemiştir. Osmanlı Padişahı
Yavuz Sultan Selim İran seferi dönüşünde, 1514'te Tebriz'den beraberinde birçok sanatçı
getirmiştir. Bazı sanatçılar kendi yarattıkları üslupları ile Osmanlı Saray nakkaşhanelerinde
başnakkaşlık görevine kadar yükseltilmiştir. XVI. yüzyıl halılarında madalyonlu, köşe-göbek
formu, saz yolu üslübu dönemin ortaya çıkmış en nadide tasarımlarını meydana getirmiştir.
Kitap sanatlarından halıya geçtiği düşünülen madalyon formu Tebriz halılarında da
uygulanmış, saray halılarında yeni ve zengin kompozisyonların ortaya çıkmasına yol açmıştır.
Türk halılarında madalyon ikinci derecede bir motif olarak kullanılmış, esas şemada sonsuzluk
prensibi hakim olmuştur. Halı sanatındaki zengin kompozisyonlar XVI. yüzyıldan başlayarak
devam etmiş, XVIII. yüzyıla kadar sürekliliğini korumuştur.
Anahtar Kelimer: Safavi, Halı, Tebriz, Motif, Osmanlı

Abstract:
The Safavid Period in the 16th-17th centuries was accepted as the golden age in Tabriz Carpet
Art. The art of carpet reached an advanced level during the reign of Shah Abbas, which attracted
attention with its rich compositions and patterns, and it became much efficacious in people's
lives and their economy. The majority of the carpets were formed by herbal forms, and in
addition to this, many compositions such as hunting scenes, portraits, and trees were included
in the compositions.
In addition to carpet art, an advanced level has been reached in miniature, ornamentation, and
also in book arts such as calligraphy, and designs have turned into very detailed and ostentatious
as a result of the value given to art and artists. Tabriz carpets, which are mostly silk carpets, are
almost like an artistic painting. The Safavids' understanding of art also influenced other
countries with their rich and glamorous designs. The Ottoman sultan, Yavuz Sultan Selim,
brought many artists from Tabriz with him in 1514 on his return from the Iran expedition. Some
artists, thanks to creating their unique style, were promoted to head-nakkash1
in the Ottoman
Palace's nakkash-house 2
. In the 16th century carpets, the medallion form, corner-hub form, and
reed path style created the most precious designs of the period.
The medallion form, which is thought to have passed from book arts to carpet art, was also
applied to Tabriz carpets and provided the emergence of new and rich compositions in palace
carpets. The medallion form was used as a secondary pattern in Turkish carpets and the
principle of infinity prevailed in the basic schemes of the carpets. The rich and glamorous
compositions in carpet art continued from the 16th century and managed to maintain their
continuity until the 18th century.
Keyword: Safavid, Carpet, Tebriz, Motif, Osmanlı