Afganistan, Tahar ili, Deşti Kale ilçesi ağzı
Dashtikala district in Takhar province located in Afghanistan
Yazar: RASHİD AHMAD BURGET
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SERAP KARAKILIÇ AKI
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Bu çalışmada Afganistan'ın Tahar ili Deşti Kale ilçesinden metinler derlenerek  ağız özellikleri incelenmiştir. Çalışma Giriş, Ses ve Şekil Bilgisi, Metinler ve Sözlük bölümlerinden oluşmaktadır. Giriş bölümünde Afganistan ve tezin çalışma sahası olan Deşti Kale ilçesi hakkında genel bilgiler verilmiştir. Söz konusu tezin inceleme kısmı ses bilgisi ve şekil bilgisi olmak üzere iki ayrı bölümden meydana gelmiştir. Ses bilgisi bölümünde;  ünlü ve ünsüzlerle ilgili  genel bilgiler verilerek uyumları ve ses olayları metinlerden örnek verilerek incelenmiştir. Şekil bilgisi bölümü; isim, sıfat, zamir ve edat bölümlerinden oluşmaktadır. Sonuç bölümünde; Deşti Kale hakkında kısaca bilgi verilerek; bu ağızda tespit edilen ses ve şekil bilgisi özellikleri ile ilgili önemli hususlar metinlerden örnek verilerek açıklanmıştır. Kaynakça bölümünde bu çalışmada faydalanan bütün eserlerin künyeleri yazılmıştır. Ayrıca çalışma sırasında yer alınmayan ama tezimizin önemli hususlarında bilgi veren farklı kaynaklar da yazılmıştır. Deşti Kale ilçesinin merkez ve köylerine gidilerek  Ağustos 2020 – Ekim 2020 tarihleri arasında yaklaşık 40 kaynak şahısla görüşme yapılarak derlemeler yapılmıştır.  Söz konusu kayıtlar TDK tarafından kabul edilen çeviriyazı  fontları esas alınarak yazıya dökülmüştür. Sözlük bölümünde ise çalışmanın temelini oluşturan metinlerde geçen  kelimeler metindeki adresi Türkiye Türkçesi anlamı ve alfabetik sırasıyla verilmiştir.

Abstract:
In this study, texts from Deshti Kale district of Tahar province of Afghanistan were compiled and their dialect features were examined. The study consists of Introduction, Phonology, Texts and Dictionary. In the introduction, general information about Afghanistan and Deşti Kale district, which is the study area of the thesis, is given. The examination part of the thesis in question consists of two separate parts, phonology and morphology. In the sound information section; By giving general information about vowels and consonants, their harmony and sound events were examined by giving examples from texts. Shape information section; It consists of nouns, adjectives, pronouns and prepositions. In the conclusion section; By giving brief information about Deşti Kale; The important issues related to the phonetic and morphological features detected in this dialect are explained by giving examples from the texts. In the bibliography section, the tags of all the works benefiting from this study are written. In addition, different sources that were not included during the study, but that provide information on important issues of our thesis, were also written. Compilations were made by going to the center and villages of Deşti Kale district and interviewing approximately 40 resource persons between August 2020 and October 2020. The aforementioned records were transcribed based on the transcription fonts accepted by the TDK. In the dictionary part, the words used in the texts that form the basis of the study are given in the text, their address in Turkey Turkish meaning and in alphabetical order.