İşitme kayıplı çocuklar için web tabanlı işitsel eğitim programının geliştirilmesi
Development of a web-based auditory training program for children with hearing loss
Yazar: SEVGİ KUTLU
Danışman: PROF. DR. CEM MEÇO
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Kulak Burun Boğaz Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Kulak Burun ve Boğaz = Otorhinolaryngology (Ear-Nose-Throat)

Özet:
Bu çalışmada; İşitme kayıplı çocukların işitsel algı becerilerini geliştirecek ve uzaktan takibine olanak sağlayacak web tabanlı işitsel eğitim programının geliştirilmesi, farklı yaş gruplarındaki normal işiten çocuklara uygulanarak programın kullanılabilirliğinin değerlendirilmesi, uzman görüşünün alınması ve ailelerin program ile ilgili kullanılabilirlik ve memnuniyet düzeylerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Geliştirilen programda fark etme, ayırt etme, tanıma, anlama, işitsel hafıza-dikkat -sıralama ve fonolojik farkındalık modülleri ve toplamda 38 alt bölüm/oyun oluşturulmuştur. Her oyunda üç farklı zorluk seviyesi yer almış ve %70 başarı oranı aranmıştır. Çalışmamıza okul öncesi çağda olan 18 çocuk ve ebeveynleri, okul çağında olan 18 çocuk ve ebeveynleri ile 10 uzman odyolog dahil edilmiştir. Uygulamanının kullanılabiliriliğini değerlendirmek için aileler ve uzmanlar için beş alt faktörde iki değerlendirme formu oluşturulmuştur. Uzmanlar uygulamayı kullanım kolaylığı (ort. 4.70), anlaşılabilirlik (ort 4.79), memnuniyet (ort. 4.70), tasarım (ort. 4,63) ve motivasyon (ort. 4.80) faktörleri açısından çok olumlu bulmuşlardır. Değerlendirme formundaki tüm faktörlerin ortalaması 4.74 olup, bu da uzmanların uygulamanın genel kullanılabilirliğini çok olumlu bir şekilde bulduklarını göstermiştir. Çalışmaya katılan 36 çocuğun ebeveynleri tarafından doldurulan değerlendirme formu analizlerine göre kullanım kolaylığı (ort. 3.94), memnuniyet (ort. 3.90), tasarım (ort. 4.04) ve motivasyon (3.80) faktörleri olumlu olarak değerlendirilirken, anlaşılabilirlik (ort. 4.22) faktörü çok olumlu bulunmuştur. Değerlendirme formunun genel durumuna bakıldığında tüm faktörlerin ortalaması 3.99 olup eğitim programı olumlu olarak değerlendirilmiştir. Okul öncesi ve okul çağı gruplarına göre yapılan karşılaştırmalarda ise kullanılabilirlik açısından istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmamıştır (p>0.05). Çalışmamızda okul öncesi çağdaki çocuklar ile okul çağındaki çocukların 6 modülde yer alan oyunlardan aldıkları skorlar karşılaştırılmıştır. Fark etme, ayırt etme, tanıma, anlama ve işistsel hafıza-dikkat-sıralama modüllerinde tüm zorluk seviyelerinde her iki grupta yer alan çocukların tamamının %70 başarı oranını yakaladıkları görülmüştür. Ancak birçok alt bölümde okul çağı çocuklarının ortalama değerlerinin daha yüksek olduğu bulunmuştur. Yapılan korelasyon incelemesinde de yaş arttıkça bazı zorluk seviyelerinde çocukların başarı oranlarının da arttığı görülmüştür.  Çalışmamızda fonolojik farkındalık modülünde yer alan 2 alt oyunda her iki grupta yer alan çocuklar (benzer kelimler 1 ve benzer kelimeler 2) %70 başarıyı yakalamışlardır. Ancak diğer üç alt oyunda okul çağı çocukları tüm zorluk seviyelerinde %70 başarıyı yakalarken okul öncesi dönemdeki çocukların ortalama başarıları daha düşük olarak bulunmuştur. Yapılan korelasyon analizine göre yaş arttıkça çocukların fonolojik farkındalık alt oyunlarında gösterdikleri başarı oranları artmıştır. Genel olarak elde edilen skorlara bakıldığında uygulamanın 3-10 yaş arasındaki çocuklar için kullanılabilir olduğu ve yönergelerin açık olduğu görülmektedir. Çalışmamız kapsamında geliştirmiş olduğumuz web tabanlı işitsel eğitim programının geleneksel işitsel rehabilitasyona ek olarak kullanılabileceği ve işitme kayıplı bireylerin cihazlarından sağladıkları faydayı en üst düzeye çıkarabilecekleri varsayılmaktadır. Anahtar Sözcükler: İşitme kaybı, işitsel algı, işitsel eğitim programı, işitsel rehabilitasyon, uygulama.

Abstract:
This study aimed to develop a web-based auditory training program to improve the auditory perception skills of children with hearing loss and to enable remote monitoring, to evaluate the usability of the program by applying it to normal hearing children of different age groups, to obtain expert opinion and to determine the usability and satisfaction of families with the program. In the developed program, the modules Identification, Discrimination, Recognition, Comprehension, Auditory Memory- Attention- Sequencing, and Phonological Awareness and a total of 38 sub-sections/games were created. Each game had three different levels of difficulty and a 70% success rate was targeted. The study involved 18 preschool children and their parents, 18 school-age children and their parents, and 10 experienced audiologists. To evaluate the usability of the application, two evaluation forms with five sub-factors were created for parents and experts. The experts rated the application very positively in terms of usability (mean 4.70), comprehensibility (mean 4.79), satisfaction (mean 4.70), design (mean 4.63), and motivation (mean 4.80). The mean of all factors in the evaluation form was 4.74, indicating that the experts found the overall usability of the application to be very good. According to the analysis of the evaluation form completed by the parents of the 36 children participating in the study, the factors of usability (mean 3.94), satisfaction (mean 3.90), design (mean 4.04) and motivation (mean 3.80) were rated positively, while the factor of comprehensibility (mean 4.22) was rated very positively. Considering the overall situation of the evaluation form, the average of all factors was 3.99 and the training program was rated positively. There was no statistically significant difference (p>0.05) between the preschool and school-age groups in terms of usability. Our study compared the results of preschool and school-age children in the games in 6 modules. It was observed that all children in both groups achieved a 70% success rate at all levels of difficulty in the Identification, Discrimination, Recognition, Comprehension, and Auditory Memory-Attention-Sequencing modules. However, it was found that the mean scores of school-aged children were higher in many sub-sections. In the correlation analysis, it was observed that the success rates of the children in some difficulty levels increased with increasing age.  In our study, in two sub-sections of the phonological awareness module (Similar Words 1 and Similar Words 2), the children in both groups achieved 70% success. However, in the other three sub-sections, while the school-aged children achieved 70% success at all difficulty levels, the average success of the preschool children was lower. According to the correlation analysis, the success rate of the children in the phonological awareness sub-games increased with increasing age. Considering the results obtained in general, it can be concluded that the application can be used for children aged 3-10 years and that the instructions are clear. It is suggested that the web-based auditory training program developed as part of our study can be used as an adjunct to traditional auditory rehabilitation and that people with hearing loss can maximize the benefit they get from their devices.
Keywords: App, auditory perception, auditory rehabilitation, auditory training program, hearing loss.