Kentsel yaşam kalitesini artırmaya yönelik bir uygulama aracı olarak kentsel dönüşüm, Gaziosmanpaşa örneği
Urban regeneration as an implementation tool to improve the quality of urban life Gaziosmanpaşa example
Yazar: ELİF BAYRAKTAR
Danışman: DOÇ. DR. ERCAN KOÇ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Kent mekanı yaşayan canlı bir sistem gibi değişim ve dönüşüm içindedir. Kentin bu değişim sürecinde, 1950'li yıllar itibariyle savaş sonrası ağır hasar gören kentlerin yeniden ayağa kalkma sürecinde kentsel dönüşüm planlama literatürüne girmiş olup, kentlerin fiziksel, sosyal ve ekonomik zarara uğramış veya işlevselliğini kaybetmiş alanlarını yeniden canlandırmak ve kentlerde kaybolan yaşam kalitesini yükseltmek amacıyla planlamanın en etkin uygulama biçimlerinden biri olmuştur. 
Yaşam kalitesi kavramı ile ilgili yazın incelendiğinde; insanın ve toplumun gelişmesine etki eden ekonomik, sosyal ve çevresel koşulların kesişiminde ve bu koşulların etkileşimi ile ortaya çıkan bir olgu olarak tanımlanmaktadır. Kent mekanında yaşam kalitesini oluşturan unsurlar ise doğal ve yapılı çevrenin nesnel bileşenleri ile bireyin kendi yaşamı ve yaşadığı çevreye ilişkin öznel düşünceleri, algı ve memnuniyetleri çerçevesinde şekillenmektedir. 
Konut ve bulunduğu çevre, kişinin yaşantısına dair algısına etki eden, yaşam kalitesine yön veren bir unsurdur. Kişinin seçimleri doğrultusunda yaşamayı tercih ettiği çevre bireyin yaşam şekli ile uyumlu olduğu zaman yaşam kalitesi algısının pozitif olduğu, seçim imkanı olmadığı durumda ise yaşam kalitesi üzerinde olumsuz etkiler gözlenebilmektedir. 
Ülkemizde kentsel dönüşüm çalışmaları 1980 sonrası gündemde yer almaya başlamış, 1999 Marmara Depremi'nden sonra ise ağırlıklı olarak afet odaklı kentsel dönüşüm faaliyetleri izlenmiş ve 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanunun 2012 yılında yürürlüğe girmesi ile özellikle İstanbul'da hız kazanmıştır. Kentsel dönüşümün temel altyapısını oluşturan ilgili Yasanın Uygulama Yönetmeliğinde "yaşam kalitesinin arttırılması esastır" tabiriyle yaşam kalitesinin ana amaç olduğu vurgulanmıştır. Ancak uygulamada mevcut yapı stokunun yıkılıp, ada/parsel/bina ölçeğinde hızlı ve sürekli konut üretimini öncelikli kılan ve kentsel dönüşüm emsal teşvikleri ile planlamayı etkisiz kılan uygulamalar gerçekleşmektedir. 
Hazırlanan tez çalışması kapsamında; Gaziosmanpaşa İlçesi, Yenimahalle, 9A Riskli Alan bölgesinde, yerel yönetim ve Bakanlıkça planlanıp hayata geçirilen kentsel dönüşüm projesi üzerinden yaşam kalitesinin ve bu çerçevede bireyin kentsel alanda toplumla, doğal ve yapılı çevre ile olan etkileşimini güçlendirecek temel unsurlar belirlenerek yaşam kalitesi tartışılmakta, gelecekteki uygulamalara katkı amaçlanmıştır.

Abstract:
Urban space is a dynamic and complex system like a living organism, it is in constant change and transformation. In the process of change/transformation of urban space, the concept of 'urban regeneration' has entered the planning literature especially after the second world war and has become one of the most effective implementation tools of planning used to revitalise areas that have suffered physical, social and economic collapse or lost their function in the city and to improve the quality of life lost in cities. 
When the literature on the concept of quality of life is examined; it is defined as a phenomenon that emerges at the intersection of social, economic and environmental conditions that affect the development of the individual and society and with the interaction of these conditions. The elements that constitute the quality of life in the urban space are shaped within the framework of the objective components of the natural and built environment and the subjective thoughts, perceptions and satisfaction of the individual regarding their own life and the environment they live in. Housing and the environment in which housing is located is a component that directly affects the individual's perception of their life and directs the quality of life. While the perception of quality of life is positively affected when the environment and housing area where the individual chooses to settle in line with their preferences are suitable for the lifestyle of the individual, when there is no possibility of choice, inability to adapt to the environment and negative effects on quality of life can be observed. In our country, urban regeneration activities started to take place in the agenda after 1980, and after the 1999 Marmara Earthquake, mainly disaster-oriented urban regeneration activities were followed and accelerated especially in Istanbul with the enactment of the Law No. 6306 on the Transformation of Areas Under Disaster Risk in 2012. In the Implementing Regulation of the relevant Law, which constitutes the basic infrastructure of urban transformation, it is emphasised that the quality of life is the main objective with the phrase 'increasing the quality of life is essential'. However, in practice, practices that prioritise the demolition of the existing building stock and rapid and continuous housing production at the island/parcel/building scale and that render planning ineffective with urban transformation precedent incentives are being implemented. 
Within the scope of the thesis study, the quality of life is discussed by determining the basic elements that will strengthen the quality of life and the interaction of the individual with the society, natural and built environment in the urban area in this framework through the urban transformation project planned and implemented by the local administration and the Ministry in Gaziosmanpaşa District, Yenimahalle, 9A Risky Area region, and it is aimed to contribute to future practices.