Tip 2 diyabet hastalarında sağlık anksiyetesi ve risk algısının glisemik kontrolle ilişkisinin değerlendirilmesi /
Yazar: MERVE DURMAZ
Danışman: PROF. DR. BERRİN TELATAR
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Fatih Sultan Mehmet Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Anksiyete = Anxiety ; Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Diabetes mellitus-tip 2 = Diabetes mellitus-type 2 ; Glisemik indeks = Glycemic index ; Komplikasyonlar = Complications ; Risk algılaması = Risk Perception ; Risk faktörleri = Risk factors ; Sağlık anksiyetesi = Health anxiety

Özet:
AMAÇ: Diyabetik hastalarda zaman içinde diyabetik komplikasyonlar gelişebilmektedir. Komplikasyonların önlenmesinde iyi bir glisemik kontrol şarttır. Komplikasyonlara ilişkin risk algısının yüksekliği glisemik kontrolün sağlanmasında ve komplikasyonların önlenmesi veya geciktirilmesinde etkili olabilir. Sağlık anksiyetesi, hastaları tıbbi bakıma katılmaya motive ederek glisemik kontrol üzerinde olumlu bir işleve hizmet edebilir. Çalışmamızın amacı Tip 2 DM'li hastalarda komplikasyonlara ilişkin risk algısı ve sağlık anksiyetesi düzeylerini belirleyerek bunların glisemik kontrolle ilişkisini araştırmaktır.
GEREÇ VE YÖNTEM: Bu çalışma tanımlayıcı, kesitsel tiptedir. Çalışmaya 1 Aralık 2020- 28 Şubat 2021 tarihleri arasında SBÜ İstanbul Fatih Sultan Mehmet Eğitim ve Araştırma Hastanesi Üsküdar Diyabet Merkezi polikliniklerine başvuran 354 Tip 2 DM hastası alındı. İlk aşamada hastalıkları ve yaşam tarzları hakkında sorular içeren sosyodemografik anket, ikinci aşamada Risk Algı Ölçeği-Diabetes Mellitus (RAÖ-DM) ve Sağlık Anksiyetesi Envanteri (SAE-Kısa Versiyon) yüz yüze uygulandı. Glisemik kontrol hedeflerine ulaşmayı değerlendirmek için son 3 ayda bakılan HbA1c ve açlık plazma glukozu ile evde ölçülen açlık ve tokluk kan şekeri değerleri kullanıldı. Çalışmamızdaki veriler IBM SPSS sürüm 25.0 ile analiz edildi. Sonuçların yorumlanmasında anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edildi.
BULGULAR: Katılımcıların ortalama HbA1c değeri 7,88±1,82'dir. Risk Algı Ölçeği-Diabetes Mellitus alt boyutları incelendiğinde kişilerin diyabetin komplikasyonlarına yönelik risk bilgisi puanı 2,78±0,32 ile üst sınıra yakın (puan aralığı=0-3) ve bileşik risk algısı puanı 2,92±0,42 ortalamanın üzerinde (puan aralığı=1-4,40), endişe puanları 3,22±0,97 ile üst sınıra yakın (puan aralığı=1-4), orta düzeyde iyimserlik puanları 2,58±0,92 ile orta seviyede (puan aralığı=1-4), kişisel hastalık riski puanı 2,77±0,67 ile orta düzeyde (puan aralığı=1-5) ve çevresel risk puanı 3,12±0,38 ile üst sınıra yakın (puan aralığı=1-4) saptanmıştır. Egzersiz süresi yeterli düzeyde olanlar, kilo verenler, az sayıda ilaç kullananlar ve insülin kullanmayanlar diyabet komplikasyonlarına karşı daha iyimser bulunmuştur. Kadınlarda ve ailesinde diyabet olanlarda diyabet komplikasyonlarına karşı endişe düzeyleri daha yüksek saptanmıştır. Diyabet tanı süresi arttıkça komplikasyonlara ilişkin risk bilgisi ve risk algısı artmaktadır. Puan aralığı 0-42 arasında değişen, 20 puan ve üzeri yüksek sağlık anksiyetesini gösteren SAE ruhsal durum alt boyut ortalaması 12,2±5,46 puan ile sağlık anksiyetesi seviyesi düşük saptanmıştır. Katılımcıların SAE alt boyut %11,6'sı 20 puan ve üzerinde almış olup yüksek sağlık anksiyetesine sahiptir. SAE alt boyutu puanları kadınlarda daha yüksek bulunmuştur. SAE alt boyut puanları ile RAÖ-DM alt boyutlarından 'bileşik risk algısı', 'endişe' puanları arasında pozitif yönde ilişki saptanmıştır. 'Bileşik risk algısı' ile 'endişe', 'kişisel hastalık riski', 'iyimserlik' ve 'çevresel risk' puanları arasında pozitif yönde ilişki saptanmıştır.
SONUÇ: Çalışmamızda komplikasyon ilişkili risk algısı ve sağlık anksiyetesinin glisemik kontrolle ilişkisi değerlendirilmiştir. Çalışmamızdaki diyabetli bireylerin komplikasyon gelişimine yönelik risk bilgisinin ve risk algılarının iyi düzeyde olduğu ve diyabet yönetimlerinin kötü olmadığı saptanmıştır. Komplikasyon ilişkili risk algısı ve sağlık anksiyetesiyle glisemik kontrol arasında ilişki saptanmamıştır. Çalışma sonuçlarının topluma genellenebilmesi için daha geniş çaplı çalışmalara ihtiyaç vardır.
ANAHTAR KELİMELER: Diabetes Mellitus, Risk Algısı, Komplikasyon, Sağlık Anksiyetesi, Glisemik Kontrol

Abstract:
AIM: Diabetic complications may develop over time in diabetic patients. Good glycemic control is essential in preventing complications. High risk perception regarding complications may be effective in providing glycemic control and preventing or delaying complications. Health anxiety may serve a positive function on glycemic control by motivating patients to participate in medical care. The aim of our study is to determine the risk perception and health anxiety levels related to complications in patients with Type 2 DM and to investigate their relationship with glycemic control.
MATERIALS AND METHODS: This study is of descriptive, cross-sectional type. 354 Type 2 DM patients who applied to SBU Istanbul Fatih Sultan Mehmet Training and Research Hospital Üsküdar Diabetes Center polyclinics between 1 December 2020 and 28 February 2021 were included in the study. In the first stage, a sociodemographic questionnaire including questions about diseases and lifestyles, and in the second stage, Risk Perception Scale-Diabetes Mellitus (RPS-DM) and Health Anxiety Inventory (HAI-Short Version) were administered face-to-face. HbA1c and fasting plasma glucose measured in the last 3 months and fasting and postprandial blood glucose values measured at home were used to evaluate the achievement of glycemic control targets. The data in our study were analyzed with IBM SPSS version 25.0. The level of significance in the interpretation of the results was accepted as p<0.05.
RESULTS: The mean HbA1c value of the participants was 7.88±1.82. When the sub-dimensions of the Risk Perception Scale-Diabetes Mellitus are examined, the risk knowledge score for the complications of diabetes is close to the upper limit with 2.78±0.32 (score range=0-3) and the composite risk perception score is above the average of 2.92±0.42 ( score range=1-4.40), anxiety scores are close to the upper limit with 3.22±0.97 (score range=1-4), moderate optimism scores are moderate with 2.58±0.92 (score range= 1-4), the personal disease risk score of 2.77±0.67 is moderate (score range=1-5) and the environmental risk score is 3.12±0.38, close to the upper limit (score range=1-4) detected. Those who have sufficient exercise duration, lose weight, use few drugs, and do not use insulin are more optimistic about diabetes complications. Worry levels about diabetes complications were found to be higher in women and those with a family history of diabetes. As the duration of diabetes diagnosis increases, risk knowledge and risk perception regarding complications increase. With a score range of 0-42, the mean of the HAI sub-dimension, which indicates high health anxiety with 20 points or more, was 12.2±5.46 points, and the level of health anxiety was found to be low. 11.6% of the participants scored 20 or more in the HAI sub-dimension and had high health anxiety. HAI subscale scores were higher in women. A positive correlation was found between the HAI sub-dimension scores and the 'composite risk perception' and 'anxiety' scores from the RPS-DM sub-dimensions. A positive correlation was found between 'composite risk perception' and 'worry', 'personal disease risk', 'optimistic bias' and 'environmental risk' scores.
CONCLUSION: In our study, the relationship between complication-related risk perception and health anxiety with glycemic control was evaluated. In our study, it was determined that the risk knowledge and risk perceptions of the diabetic individuals for the development of complications were at a good level and their diabetes management was not bad. No correlation was found between the perception of complication-related risk and health anxiety and glycemic control. Larger studies are needed to generalize the results of the study to the general population.
KEYWORDS: Diabetes Mellitus, Risk Perception, Complication, Health Anxiety, Glycemic Control