Kaçış merdivenlerinin yangın güvenliği açısından değerlendirilmesi
Evaluation of escape stairs in terms of fire safety
Yazar: HÜSNİYE SUEDA YILMAZ
Danışman: DOÇ. DR. ERKAN AVLAR
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Yapı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Bina tasarımı = Building design ; Yapı yönetmelikleri = Building regulations

Özet:
Bina tasarımı, kullanıcıların gereksinimleri doğrultusunda oluşturulmakta ve birçok risk faktörü içermektedir. Bir binada yangını engellemenin en kolay yolu binada bulunan yangın kaynaklarının kullanımını sınırlandırmak olabilir. Ancak yangın kaynaklarının ortadan kaldırılması gerçekçi olmayan bir korunma yöntemidir. Binalar genellikle, ısıtma ve pişirme işlemleri, elektrik ve cihaz sistemleri, doğal afetler ve kazalar, dikkatsizlikler ve bilinçli yakmalar gibi birçok etkene maruz kalmaktadır. Bu nedenle yangın güvenliği konusunda öncelikli olarak, can ve mal güvenliği, söndürme işlemelerinin sürekliliği ve çevresel koruma konuları dikkate alınmaktadır. 
Bina tasarımında öncelikli olarak can güvenliği konularında alınması gereken önlemler; kullanıcıların can güvenliği; erken uyarı, bina tahliye stratejileri, kaçış yolu tasarımı, söndürme çalışmaları, çıkışların güvenliği gibi kriterlerin bir araya gelmesi ile sağlanabilmektedir.
Binalarda yangın güvenliği açısından etkili ve güvenli tasarımın sağlanması, bina tasarım ve planlama sürecinde yangın güvenliğine ilişkin kurallarının belirlenmesine ve uygulanmasına bağlı olarak değişmektedir. Binalarda yangın güvenliği, aktif ve pasif yangın güvenlik önlemlerinin birlikte kullanılması ile sağlanmaktadır. Aktif yangın güvenlik sistemlerinin devreden çıkması durumunda pasif önlemler binanın tahliye işlemlerinin tamamlanmasında büyük önem taşımaktadır. Pasif yangın güvenlik önlemleri, kullanıcı sayısı, kullanıcıların binaya aşina olması, hareket kabiliyeti (binayı yardım almadan terk edebilme durumu), kullanıcıların yangın konusundaki bilinci ve yangın tehlikesinin tanınması, bina tahliye stratejileri, binanın kullanım süresi, bina yüksekliği, kaçış merdiveni sayısı ve çıkışların yeterli olması gibi birçok etkene bağlıdır. 
Kaçış merdivenleri yapının terk edilmesi için nihai çıkışlara ulaşımı sağlamaktadır. Kaçış yolu tasarımında yapılan hatalar ya da eksiklikler can kayıplarına neden olmaktadır. Geçmiş yangınlar, can kayıplarının büyük çoğunluğunun kaçış merdiveni tasarımındaki eksikler ve hatalar yüzünden olduğunu ortaya koymaktadır. Kaçış yolları tasarımında düşey kaçış yollarının doğru planlanması, can kayıplarının önlenmesi ve hatalı uygulamaların önüne geçilmesi açısından önem taşımaktadır. 
Bu tez çalışmasının ilk bölümünde, önceki çalışmalar incelenerek literatür özeti yapılmış, çalışmanın amacı ve ortaya konulan hipotez anlatılmıştır. İkinci bölümünde yangınla ilgili genel tanımlar yapılarak, geçmiş yangınlarda kaçış merdivenlerinin önemi ve yangınların yönetmelikler üzerindeki etkileri incelenmiştir. Daha sonra, kaçış merdivenlerinin sınıflandırılması yapılarak, binalarda kaçış merdiveni tasarımını etkileyen faktörler ele alınmıştır. Tezin üçüncü bölümde Amerika, Avustralya, İngiltere, İsveç, Kanada, Rusya, Türkiye olmak üzere 7 ülkenin kod standart ve yönetmelikleri incelenerek, kaçış yolu tasarımı için belirlenen tasarım kuralları arasındaki farklılıklar gözlenmiş ve genel değerlendirmeler yapılmıştır. 
Çalışmanın sonucunda; incelenen kod, standart ve yönetmeliklerde yer alan kurallar arasında, kaçış merdivenleri ile ilgili birçok farklılıkların olduğu belirlenmiştir. Bu farklılıklar, bina tahliyesini zayıflatmakta ve kaçış sürelerinin uzamasına neden olmaktadır. Kurallar arasındaki farklılıklar ülkelere göre ya da ülkelerin bulundukları coğrafi koşullara göre değişkenlik gösteremeyeceğinden binalarda yangın güvenliğine ilişkin kuralların bütün ülkeler için aynı olması ve farklılıkların ortadan kaldırılarak bilimsel verilere dayanan tasarım yöntemlerinin geliştirilmesi gerekliliği ortaya çıkmıştır. Bu çalışmanın binalarda yangın güvenlikli tasarım konusunda var olan kurallardaki eksikler ve hataların giderilmesi için, bina tipolojisi ve kullanıcı profili göz önünde bulundurularak özel simülasyon programları ile desteklenen doktora düzeyinde yapılacak araştırmalara referans olabileceği düşünülmektedir.

Abstract:
Building design is applied according to the needs of the users and it involves many risk factors. The easiest way to avoid the fire risk in a building may be to limit the use of fire sources in the building. However, eliminating the fire sources in a building is not a realistic way. Buildings are generally exposed to several effects such as heating operations, cooking operations, electrical and equipment systems, accidents, natural disasters, careless behaviors and conscious burnings. That's why primarily in terms of fire safety; life safety, property safety, continuity of the fire fighting operations and environmental protection aspects are considered.
In building design and construction, at first step precautions in terms of life safety must be taken into account. Life safety of the users is achieved on the condition that criteria such as early warning, building evacuation strategies, fire escape design, fire fighting operations and safety of the fire exits are maintained together at the same time.
Achieving an effective and safe design in buildings in terms of fire safety varies depending on the fact that rules regarding the fire safety are defined and applied during the building design and planning process. Fire safety in buildings can be maintained by using passive and active fire safety systems together in the building. If the building is not protected via active fire fighting systems then the passive fire fighting systems have great importance in maintaining a safe evacuation from the building. Passive fire fighting system design depends on many factors such as number of the users, the familiarity of the users to the building, the ability of the users to recognize the fire hazards and to take the appropriate actions (evacuating the building on their own without any help), building evacuation strategies, usage period of the building, building height, the sufficient number of the fire escape stairs and fire exits.
Fire escape stairs provide the means of reaching the final exit for evacuating the building. However, improper or insufficient fire escape routing design leads to deaths. Previous fires shows that the cause of many of the deaths occur as the result of the improper and faulty fire escape stair design. Correct planning of the vertical fire escape routes in the fire escape route design process have great importance in preventing the deaths and improper applications.
In the first section of this thesis study; a literature summary is prepared upon analyzing the previous studies, the purpose of the study and the proposed hypothesis are described. In the second section, general definitions related to the fire safety are described and the importance of the fire escape stairs in the previous fires together with the impact of these fires on the regulations are examined. Afterwards, fire escape stair classification is presented and the factors affecting the fire escape stair design in buildings are considered. In the third section of the thesis study; the regulations, codes and standards in U.S.A., Australia, England, Sweden, Canada, Russia and Turkey are analyzed. The differences in the escape route design requirements are investigated and general evaluations are performed. 
As a result of the study, it can be stated that there are many differences in the requirements present in the examined codes, standards and regulations in terms of fire escape stairs. These differences weaken the building evacuation and increase the time to escape from the building. Since the requirements can not vary based on the countries or the geographical conditions of the countries, it is necessary that safety requirements regarding the building fire safety must be the same for all countries and design procedures based on scientific data must be developed eliminating these differences. It is considered that this study will be a reference for the doctorate level researches that take into account the building typology and user profile and that are supported by simulation programs in order to eliminate the faults and missing points in the requirements in the fire safety building design.