Tarihsel süreç içinde mevlid icrası
Execution of mevlid in the historical process
Yazar: AYKUT KARAÇAM
Danışman: PROF. DR. CENK GÜRAY
Hacettepe Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Geleneksel Türk Müzikleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Müzik = Music
Dizin: Ezgi = Melody ; Karaca, Kani = Karaca, Kani ; Makamlar = Modes ; Mevlid = Mawlid ; Müzik = Music ; Müzik eserleri = Music works ; Süleyman Çelebi = Süleyman Çelebi ; Vesiletü`n Necat = Vesiletü`n Necat ; Çalgılama teknikleri = Instrumentation techniques ; İcra = Performing

Özet:
Coğrafyamızda yaklaşık 600 yıldır icra edilen ve köklü bir gelenek haline gelen Süleyman Çelebi'nin Vesiletü'n Necât isimli eseri birçok insanın özel günlerinde icra ettiği/ettirdiği bir eserdir. Bu eserin yanı sıra farklı mevlidler yazılmış olsa da en çok icra edilen ve mevlid denince akla gelen ilk eser bu "mevlid" olmuştur. Elimizde bulunan mevlid mecmualarında mevlidhanların icraları sırasında okuyacakları beyitleri hangi makamda okuyacaklarını hatırlamaları hususunda yardımcı olacak makam isimleri not alınmıştır. İncelemeye konu olan 7 mecmuanın birbiriyle tutarlılığı, mevlidin doğaçlama olarak icra ediliyor olmasına rağmen genel olarak ustadan çırağa üslup ve makamsal yapı açısından güçlü bir biçimde aktarıldığını göstermektedir. Günümüz mevlidhanlarının icralarının ezgisel ve makamsal açıdan tek tipleşmesinden dolayı, geleneğin anlaşılıp günümüz icralarına ezgisel ve makamsal zenginlik açısından katkı sağlaması büyük önem arz etmesi ve bu alandaki çalışmaların azlığı yazarın konuyu çalışma isteğini artırmıştır.
Ele aldığımız 7 mecmuanın birbirleriyle kıyaslanmasının yanı sıra Kâni Karaca (1930-2004) ve Hafız Mecid Sesigür'ün (1903-1962) ulaşılabilen mevlid kayıtlarının transkripsiyonu yapılıp, "ezgi çekirdekleri" temelli analiz yöntemiyle makamlarını tespit edip, 7 mecmua ve iki son dönem icracının tamamının bir tabloda kıyaslanarak mevlid icrasının nazari açıdan yaklaşık 300 yıl içerisindeki değişiminin tespiti amaçlanmıştır. Bu tespit: geleneğin sonraki nesillere aktarımı noktasında meşk sisteminin günümüzdeki boşluğunu doldurmaya yardımcı olacaktır.

Abstract:
Suleyman Celebi's Vesiletü'n Necat, which has been performed in our geography for nearly 600 years and has become a long-established tradition, is a work performed by many people on their special days. Although different mawlids, were written in  addition to this work, it was the most performed and the first work that comes into mind when the topic is mawlid. in the mawlid journals we have, the names of the magams have been noted to help the mawlidhans remember in which magam they will recite the couplets during their performance. 
The consistency of the 7 journals, which are the subject of the study, will indicate that the performance of mawlid is carried out in terms of master-to-apprentice style and magam structure in general. In addition to comparing the 7 journals we have discussed, the mevlid recordings of Kani Karaca (1930-2004) and Hafiz Mecid Sesigur (1903-1962) were transcribed and their modes were determined using the analysis method based on "melody cores", and the results of 7 journals and two last period performers were transcribed. It is aimed to determine the change of the mevlid, performance in approximately 300 years from a theoretical point of view by comparing all of them in a chart.