Türkiye'de akademik makalelerde öz hazırlama örüntüleri: Disiplinler arası bir analiz
Patterns of academic article abstracts in Turkey: An interdisciplinary analysis
Yazar: HATİCE GÜLŞEN BİRİNCİ
Danışman: PROF. DR. ÜMİT KONYA
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Bilgi ve Belge Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Bilgi ve Belge Yönetimi = Information and Records Management
Dizin: Akademik yazı = Academic writing ; Akademik çalışmalar = Academic studies ; Araştırma davranışı = Exploratory Behavior ; Bilimsel araştırmalar = Scientific researchs ; Disiplinlerarası = Interdisciplinary ; Disiplinlerarası yaklaşım = Interdisciplinary approach ; Makale = Article ; Tür = Type ; Tür çözümlemesi = Type analysis ; Ön hazırlama etkisi = Priming

Özet:
Bu araştırma Türkçe araştırma makalelerindeki öz örüntülerinin disiplinler arası analizini yapmayı amaçlamaktadır. Bu amaçla TÜBİTAK Ulusal Veri Tabanından sosyal ve beşeri bilimler, mühendislik ve temel bilimler, yaşam bilimleri, tıp ve hukuk veri tabanlarında yayımlanmış 246 dergi örneklem olarak seçilmiştir. Araştırmada tabakalı örneklem ve betimleme yöntemleri kullanılmıştır. Analiz sonunda özlerde amaç ve arka plan ögelerinin sıklıkla; yöntem, bulgular ve sonuç ögelerinin görece daha az yer aldığı bulunmuştur. Arka plan ögesinin hukuk alanında zorunlu; diğer veri tabanlarında geleneksel ya da isteğe bağlı olduğu; yöntem ögesinin ise sadece yaşam bilimleri ile mühendislik ve temel bilimler alanlarında geleneksel olduğu tespit edilmiştir. Bulgular ve sonuç ögeleri yaşam bilimleri alanında geleneksel; diğer alanlarda isteğe bağlıdır. Amaç ögesi ise tüm veri tabanlarında gelenekseldir. Veri tabanları ile arka plan, yöntem, bulgular ve sonuç öz ögelerine yer verilip verilmemesi arasında istatistiksel olarak anlamı bir ilişki varken amaç öz ögesine yer verilip verilmemesi arasında istatistiksel olarak anlamı bir ilişki saptanmamıştır. Özlerde en yaygın öge dizilimleri arka plan=>amaç ve sadece arka plan biçiminde gerçekleşmiştir. Yaşam bilimleri ve bir noktaya kadar mühendislik ve temel bilimler alanlarında bir farkındalık oluşmaya başladığı görülse de diğer alanlarda özlerin istenen yetkinlikten henüz çok uzak oldukları değerlendirilmiştir. Öz yazım stratejilerinin geliştirilmesinin, daha esaslı bilimsel faaliyetlerin gerçekleştirilmesine zemin hazırlayacağı; diğer yandan bilgi yönetimi başta olmak üzere bilimsel faaliyetlerle ilişkili tüm mesleki ve akademik alanları geliştireceği düşünülmektedir.

Abstract:
This research aims to make an interdisciplinary analysis on the structural patterns of Turkish abstracts. For this purpose, 246 journals published in social and human sciences, engineering and basic sciences, life sciences, medicine and law databases derived from TUBITAK National Database were selected as corpus. Descriptive method and stratified sampling method were used in the study. At the end of the analysis, the purpose and background moves were frequently; but the method, findings and conclusion moves were found to be relatively less frequent. The background move was compulsory in the field of law; but traditional or optional in other databases. Also the method move was traditional only in the fields of life sciences, engineering and basic sciences. The findings and conclusion moves were traditional in the life sciences; but optionel in other databases. The purpose move was traditional in all databases. A statistically significant relationship was found between the databases and whether or not the background, method, findings and the conclusion were included. On the other hand, no statistically significant relationship was found between the databases and whether or not the purpose move was included. The most common move sequences were background =>purpose and background only. Although it is seen that an awareness has begun to emerge in the fields of life sciences and, to a certain extent, engineering and basic sciences, it has been evaluated that the abstracts are still far from the desired competence in other databases. The development of abstract writing strategies will pave the way for the realization of more fundamental scientific activities; on the other hand, it is thought that it will develop all professional and academic fields related to scientific activities, especially knowledge management.