Ortaokul öğrencilerinde öz yeterlik, hedef ve görev yönelimi ve sosyal medya kullanımı üzerine nitel bir araştırma
A qualitative research on self-efficacy, goal and task orientation, and social media use in secondary school students
Yazar: TAYHAN BARAN GÖLLER
Danışman: DOÇ. DR. ÇİĞDEM ÖNER
İstanbul Rumeli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology

Özet:
Sosyal paylaşım ağları ve dolaylı olarak sosyal medya araçları bireylerin; kısıtlanmış 
bir alan içinden dışarıya doğru yarı açık veya açık bir görüntü geliştirmelerine, bu sistem 
içinde bağlantılı diğer kullanıcıların oluşturduğu profilleri listeleyebilmelerine, bu 
kullanıcıların güncellediği bağlantı listelerini inceleyebilmelerine, söz konusu bağlantıları 
takip etmelerini sağlayan bir internet tabanlı uygulama dizini olarak hizmet vermektedir. Bu 
uygulamalar içinde bağlantı, etkileşim ve paylaşım seçenekleri her uygulamada değişiklik 
göstermektedir. Günümüzde internet kullanımının içinde kendine yer bulan sosyal medya 
kullanımı hızla artış göstermektedir. Nitekim, sosyal medya kullanımın dijital çağa gözlerini 
açmış genç nüfusta daha yoğun olması, özellikle orta öğrenim seviyesinde ve beliren 
yetişkinlikte sosyal medya araçlarına yönelimin bir değer olarak öne çıkarılması dikkat 
çekici bulunmaktadır. Ortaokul öğrencilerinin gelişimsel geçiş süreçlerinde aileleri, 
öğretmenleri ve çevrelerinin kendilerinden beklentilerine yanıt vermeleri bağlamında bir 
dizi olumlu ve olumsuz sonuçlarla karşılaştıkları bilinen bir gerçeklik olarak 
değerlendirilmektedir. Ergenlik çağının başlangıcı olan ortaokul dönemi öğrencilerini, bir 
yandan bedensel ve hormonal değişimler, diğer yandan akademik gelişimi içine alan zihinsel 
gelişim süreçleri zorlamaktadır. Bu zorlanma öğrencilerin kendilerinden beklenen hedef ve 
sorumlulukları üstlenebilme ve yerine getirebilme durumlarını, dolayısıyla öz yeterlik 
algılarını fazlasıyla etkilemektedir. Bu süreçte diğerleri ve akranlarla ilişkileri geliştirebilme, 
sosyal dünya içinde yerini saptama benzeri gereksinimler doğrultusunda ortaokul öğrencilerinin kimi zaman yol gösterici, kimi zaman eğlenmeyi teşvik edici, kimi zaman 
farkındalığı besleyici yönü ile sosyal medya kullanıma ağırlık verdikleri gözlenmektedir. Bu 
gözlemden yola çıkılan araştırmanın amacı, ortaokul öğrencilerinin öz yeterlikleri, hedef ve 
görev yönelimleri ve sosyal medya kullanımların niteliksel analizinin yapılmasıdır. 
Çalışmada, derinlemesine mülakat tekniği kullanılmış, araştırmanın çalışma grubuna
İstanbul Tuzla İlçesinde öğrenimlerini sürdüren yaşları 10 ile 13 aralığında olan 10 kız ve 
10 erkek olmak üzere toplamda 20 ortaokul öğrencisi dahil edilmiştir. Araştırmanın 
bulguları, ortaokul öğrencilerinin sosyal medya ile ilişkilerinde öne çıkan sosyal medya 
kullanımı, öz yeterlik ve hedef ve görev yönelimi olmak üzere üç ana tema oluştuğunu ortaya 
koymuştur. Bulgular, sosyal medya kullanımı temasının arkadaşlık, ilişki kurma, psikolojik 
destek, rahatlama ve akademik destek olmak üzere beş alt bileşene sahip olduğunu 
göstermiştir. Bir diğer bulgu, öz yeterlik temasının iletişim, öz güven, çaba ve kendine 
inanma olmak üzere dört alt bileşeni içerdiğini ortaya koymuştur. Araştırmanın farklı bir 
bulgusu hedef ve görev yönelimi temasını gün ışığına çıkarmıştır. Bu bulgulara göre hedef 
ve görev yönelimi teması sorumluluk, başarı, motivasyon ve zaman yönetimi olmak üzere 
dört alt bileşenden oluşmaktadır. Sonuç olarak, ortaokul öğrencilerinin sosyal medya 
kullanımlarının öz yeterlik ve hedef ve görev yönelimleri üzerinde olumlu etki yaptığı 
bulgularına ulaşılmıştır.

Anahtar sözcükler: Öz Yeterlik, Hedef Yönelimi, Görev Yönelimi, Sosyal Medya, Sosyal Medyanın Etkileri.

Abstract:
Social sharing networks and indirect social media tools allow individuals to; serve as 
an internet-based application directory that allows users to develop a semi-open or open view 
from within a restricted area to the outside, to list the profiles created by other users 
connected within this system, to examine the connection lists updated by these users, and to 
follow these connections. Within these applications, connection, interaction, and sharing 
options vary in each application. Nowadays, social media usage which has a place in internet 
usage is increasing rapidly. As a matter of fact, it is noteworthy that the use of social media 
is more intense among the young population who have opened their eyes to the digital age, 
and that the tendency to social media tools is highlighted as a value, especially at the 
secondary education level and emerging adulthood. It is a known fact that secondary school 
students encounter a number of positive and negative consequences in their developmental 
transition processes in terms of responding to the expectations of their families, teachers, 
and environment. Secondary school students who are at the beginning of adolescence, are 
challenged by physical and hormonal changes, on the one hand, and mental development 
processes, including academic development, on the other. This strain greatly affects students' 
ability to undertake and fulfill the goals and responsibilities expected of them, and therefore 
their sense of self-efficacy. In this process, it is observed that secondary school students 
focus on using social media, sometimes as a guide, sometimes as an incentive to have fun, 
and sometimes as an awareness-raising aspect, in line with needs such as developing 
relationships with others and peers and determining their place in the social world. The purpose of the research based on this observation is to conduct a qualitative analysis of 
secondary school students' self-efficacy, goal and task orientations, and social media usage. 
In the study, in-depth interview technique was used, and a total of 20 secondary school 
students, 10 girls and 10 boys, aged between 10 and 13, who were continuing their education 
in Istanbul Tuzla District, were included in the study group. The findings of the research 
revealed that there were three main themes in secondary school students' relationships with 
social media: social media use, self-efficacy, and goal and task orientation. Findings 
indicated that the theme of social media use has five subcomponents: friendship, relationship 
building, psychological support, relaxation, and academic support. Another finding revealed 
that the theme of self-efficacy includes four subcomponents: communication, selfconfidence, effort, and self-belief. A different finding of the research brought to light the 
theme of goal and task orientation. According to these findings, the theme of goal and task 
orientation consists of four subcomponents: responsibility, success, motivation, and time 
management. As a result, it was found that secondary school students' use of social media 
had a positive impact on their self-efficacy and goal and task orientation.

Key words: Secondary School Students, Self-Efficacy, Goal Orientation, Task Orientation, Social Media, Effects of Social Media.