Geçiş iklim zonunda farklı sarıçam (Pinus sylvestrıs L.) populasyonlarının tohum/fidan morfolojik ve biyokimyasal özellikleri ile ekolojik faktörlerin ilişkilendirilmesi
Association of seed / sapling morphological and biochemical properties with ecological factors of different scots pine (Pinus sylvestris L.) populations in the transition climate zone
Yazar: ÖZLEM MEŞE
Danışman: PROF. DR. MUHAMMED NURİ ÖNER
Çankırı Karatekin Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering
Dizin: Fidanlar = Saplings ; Kalite = Quality ; Kimyasal bileşenler = Chemical component ; Sarıçam = Scoth pine ; Tohumlar = Seeds

Özet:
Bu çalışmada; farklı yöre ve yükseltilerdeki meşcerelerden toplanan Sarıçam tohumlarının karakteristikleriyle yetişme ortamı özellikleri arasındaki ilişkilerin belirlenmesi amaçlanmıştır. Sarıçam tohumlarında bazı kimyasal bileşenler analiz edilmiştir. Bu analizler; prolin, protein, glikoz, fruktoz, sukroz gibi çözülebilir şekerler, malondialdehit (MDA), hidrojen peroksit (H2O2) ve antioksidan enzimlerden süperoksit dismutaz (SOD) ve peroksidaz (POD) enzim aktiviteleri ölçülmüştür. Bununla birlikte toplanan tohumlardan 2+0 yaşında tüplü sarıçam fidanları yetiştirilmiştir. Bu fidanların ibrelerinde de kimyasal bileşen olarak fotosentetik pigmentler (klorofil a, klorofil b ve karotenoid), fidan kalitesini ortaya koyabilmek için morfolojik ölçümler yapılmıştır. Bu morfolojik ölçümler fidan boyu (FB), kök boğazı çapı (KBÇ), kök taze ağırlığı (KTA), kök kuru ağırlığı (KKA), gövde taze ağırlığı (GTA), gövde kuru ağırlığı (GKA), terminal sürgün boyu (TSB), yan kök sayısı (Yankök) ve yan dal sayısı (YDS)'dır. Ayrıca bu çalışma kapsamında tohumların toplandığı ağaçların etrafından üç farklı derinlikten (0-15 cm, 15-30 cm ve 30-60 cm) toprak örnekleri alınmıştır. Bu toprak örneklerinde pH, elektriksel iletkenlik (EC), kireç, organik madde, tekstür ve bitkiye yarayışlı fosfor (P2O5) analizleri yapılmıştır. Elde edilen verilerle yetişme ortamı özellikleri, tohum kimyasal özellikleri, toprak özellikleri ve fidanların morfolojik özellikleri arasındaki ilişkiler korelasyon ve faktöriyel ANOVA analizleriyle belirlenmiştir. Bayramören populasyonu, bin dane ağırlığı, çimlenme yüzdesi, glikoz, fruktoz ve H2O2 açısından diğer populasyonlara göre en düşük, Çankırı populasyonları MDA ve H2O2 bakımından en yüksek miktarda bulunmuştur. En yüksek çimlenme yüzdesi Yenice populasyonlarında, 1701-1800 m yükseltide ve güneybatı bakısında olduğu tespit edilmiştir. Tohum kalitesi ile çevresel faktörler arasındaki ilişkiler değerlendirilerek tohum kalitesinin tahmininde önemli olan değişkenler ortaya konulmuştur.

Abstract:
In this study, we evaluated some characteristics of the Scots pine seeds as related to the topographical features of stand sties.  Soluble sugars such as glucose, fructose and sucrose, proline, protein, malondialdehyde (MDA), hydrogen peroxide (H2O2) and superoxide dismutase (SOD) and peroxidase (POD) enzyme activities from antioxidant enzymes were measured in the seeds. In addition, 2+0 years old tubed scots pine seedlings were grown from the collected seeds. Photosynthetic pigments (chlorophyll a, chlorophyll b and carotenoid) were determined in the needles of seedlings, and morphological measurements of seedling height (FB), root collar diameter (KBD), root fresh weight (KTA), root dry weight (KKA), stem fresh weight (GTA), stem dry weight (GKA), terminal shoot length (TSB), lateral roots (Yankok) and lateral shoots (YDS) were measured in seedlings. Also, soil samples were taken from three different depths (0-15 cm, 15-30 cm and 30-60 cm) around the trees, from which the seeds were collected. pH, electrical conductivity (EC), CaCO3, organic matter, texture and plant-available phosphorus (P2O5) were determined in the soil samples. The relationships between the data obtained and the characteristics of the site, seed chemical properties, soil properties and morphological characteristics of the seedlings were analyzed by correlation and factorial ANOVA analyses. Bayramören sample area was the lowest in terms of thousand grain weight, germination percentage, glucose, fructose and H2O2 compared to other populations, Çankırı populations were the highest amount in terms of MDA and H2O2. The highest germination percentage was found in Yenice populations, at an altitude of 1701-1800 m and in the southwest aspect. By evaluating the relationships between seed quality and environmental factors, the variables that are important in the estimation of seed quality are confessed.