Lavandula angustifolia Mill. (lavanta) türünün uçucu yağının kimyasal içeriğinin standardizasyonu üzerine araştırmalar
Standardization of chemical composition of essential oil of Lavandula angustifolia Mill. (lavender)
Yazar: YASEMİN MAMUK
Danışman: PROF. DR. MEHMET ÖZTÜRK ; DOÇ. DR. YUSUF SICAK
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Kimya = Chemistry
Dizin: Gaz kromatografisi = Gas chromatography ; Lavandula angustifolia = Lavandula angustifolia ; Tirosinaz = Tyrosinase ; Uçucu yağlar = Essential oils

Özet:
Lavanta (Lavandula angustifolia) Lamiaceae familyasından, genel olarak Akdeniz'e özgü, hoş kokulu, çok yıllık ve çalı formunda aromatik bir bitkidir. Birçoğu Akdeniz kökenli olmak üzere onlarca farklı lavanta türü bulunmaktadır. Lavantanın türüne bağlı olarak uçucu yağın kimyasal bileşenleri değişiklik göstermektedir. Uçucu yağlar terapötik, sedatif, antiseptik, antiviral ve antibakteriyel etkileri sebebiyle kozmetik, eczacılık ve gıda endüstrisinde kullanılmaktadır. Bu nedenle, lavanta ekonomik değeri olan bir türdür.
Çalışmamız kapsamında, Lavanta (Lavandula angustifolia) uçucu yağının elde edilmesi için standardizasyon araştırmalarının yapılması amaçlandı. Bu amaçla, Muğla ilinde yetişen Lavanta (Lavandula angustifolia) türü farklı şartlarda ve sürelerde kurutuldu. Kurutma işlemi yapılan örneklerin hidrodestilasyon tekniğiyle asidik (pH:5.8), nötr (pH:7.0) ve bazik (pH:8.0) ortamlarda uçucu yağları elde edildi. Farklı şartlarda, elde edilen toplamda 33 uçucu yağın her biri GC ve GC-MS cihazlarında analiz edildi. Ayrıca, lavanta uçucu yağı kozmetikte kullanıldığı için uçucu yağların tirozinaz inhibisyon aktivitesi de incelendi. Uçucu yağlarda 41 bileşen tespit edildi ve tamamı aydınlatıldı. Linalool (%23,93 ile %53,79 arasında), linalool acetate (%0,05 ile %37,32 arasında), borneol (%1,91 ile %19,01 arasında), -terpineol (%0,88 ile %18,4 arasında) ve D-camphor (%1,15 ile %16,13 arasında) majör bileşenler olarak tespit edildi. Uçucu yağlarda sırası ile monoterpenler, monoterpenoidler ve diğer uçucu bileşenlerin baskın olduğu izlendi. 
Lavanta uçucu yağlarının içeriklerinin çeşitli etmenlerle değiştiği ve tirozinaz inhibisyon aktivitesi sonuçlarının farklılık gösterdiği görüldü. 33 uçucu yağ örneğindeki ilk 16 majör bileşenin yüzde miktarları kemometrik yöntemlerle analiz edildi ve 33 yağ arasındaki farklılıklar PCA ve HCA yöntemleriyle ortaya konuldu. Güneşte kurutulan ve 1. gün örneklerinden bazik ortamda elde edilen uçucu yağın Avrupa Farmokopisine en uygun olduğu tespit edildi. Sadece 3-octanon (t), D-camphor (%5,20) ve α-terpineol (%2,52) Avrupa Farmokopisin'de verilen değerler dışında kaldı. Bu tez çalışmasının sonuçları, bitki özütleme, uçucu yağ elde etme bakımından önemli olduğundan halk sağlığını korumak adına uçucu yağ üreten firmalar açısından önem arz ettiğini düşünmekteyiz.

Abstract:
Lavender (Lavandula angustifolia) belonging to Lamiaceae family is a fragrant, perennial and aromatic plant. It generally grows under Mediterranean climate area. There are dozens of different types of lavender which most of them belongs to Mediterranean. Depending on its type and growing area the chemical components of its essential oil vary. Since essential oils have therapeutic, sedative, antiviral and antibacterial effects, they are used in the cosmetics, pharmacy and food industry. Therefore, lavender is also having an economic value.
This thesis study aimed to carry out standardization studies during the obtaining lavender essential oil. For this purpose, collected lavender growing in Mugla city was dried under different conditions and days. Each dried sample was used to obtain essential oils using hydrodistillation technique in acidic (pH:5.8), neutral (pH:7.0) and basic (pH:8.0) conditions, respectively. Each of the 33 essential oils obtained under different conditions were analyzed using GC and GC-MS instruments. In addition, since the essential oils are used in cosmetics, the tyrosinase inhibitory activity of essential oils was studied. Forty-one compounds were detected in essential oils and all were identified. Linalool (ranges 23.93% to 53.79%), linalool acetate (ranges 0.05% to 37.32%), borneol (ranges 1.91% to 19.01%), -terpineol (ranges 0.88% and 18.4%) and D-camphor (ranges 1.15% and 16.13%) were identified as major compounds. In essential oils, monoterpenes, monoterpenoids and other volatile components are dominant, respectively.
The compositions of essential oils and the tyrosinase inhibitory activity results vary when treated with various factors. The percentages of first 16 major components of essential oils were subjected to chemometric studies, and the differences between 33 essential oils were revealed using PCA and HCA techniques.
The essential oil obtained under basic media (pH:8) of the 1st-day sample dried under the sun was the most suitable to the European Pharmacopoeia. Only 3-octanon (t), D-camphor (%5.20) and α-terpineol (%2.52) were out of the range given in European Pharmacopoeia. Since the results of this thesis study are important in terms of plant essential oil extraction, we think that it is important for the companies producing essential oil to protect public health.