Türk hukukunda taşınır kültür varlığı koleksiyonculuğunun hukuki esasları ve denetimi
Legal principles and audit of movable cultural estate collection in Turkish law
Yazar: CANAN KİPİCİ KÖKERER
Danışman: PROF. DR. OĞUZ SANCAKDAR
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / İnsan Hakları Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Kültür varlıklarının korunması insanlığın geçmişle kurduğu bağ bakımından önemlidir. Kültür varlıklarının bozulmadan gelecek nesillere aktarılması devletin yükümlülüğü olduğu gibi şimdiki nesillerin gelecek nesillere borcudur. Koleksiyon faaliyetiyle, Devlet, kültür varlıklarını koruma yükümlülüğünü gönüllü zilyetlerle paylaşmaktadır. Koleksiyonculuk faaliyeti uzun zaman önce insanların biriktirme, sergileme duygusu sonucu ortaya çıkmıştır. Başlarda dini ve manevi motivasyon ile yapılsa da sonrasında sanatsal ve entelektüel kaygılar insanları koleksiyon faaliyetine yönlendirmiştir.  
Hukukumuzda taşınır kültür ve tabiat varlıklarının koleksiyon faaliyetine konu edilebilmesi mümkündür. Ancak yasa dışı kültür varlığı ticaretinin önüne geçmek ve kültür varlıklarına zarar gelmesini önlemek amacıyla koleksiyonculuk faaliyeti denetime tabi tutulmuştur. Denetim neticesinde koleksiyon izin belgesi iptal edilebilir, cezai soruşturma başlatılabilir, koleksiyondaki eserlere el konulabilir. Ancak koleksiyonculara uygulanacak yaptırımlar ve koleksiyondaki eserlerin akıbeti Yönetmelikte düzenlenmiştir. Bu durum, suçun ve cezanın kanuniliği ilkesine muhalefet teşkil etmektedir. İncelediğimiz Yüksek Mahkeme kararları da bu doğrultudadır. 
Koleksiyoncular ve idare arasında çatışmalar yaşanmaktadır. İdare ve koleksiyoncular arasındaki çatışmaların en belirgin sebebi kültür varlıkları üzerindeki tasarruf yetkilerinin kısıtlanmasından kaynaklanmaktadır.
Ayrıca izin belgesinin iptaliyle koleksiyonda yer alan kültür varlıklarının idareye teslimi noktasında mülkiyet hakkına getirilecek kısıtlamaların Kanunda düzenlenmesi şartı yerine getirilmediğinden eleştiri konusu yapılmaktadır.
Çalışmamızda denetim hususunda hukuki düzenlemelerde yer alan eksiklikler ile koleksiyonda yer alan kültür varlıklarının mülkiyeti hususları Yüksek Mahkeme kararları eşliğinde incelenmiş ve çözüm önerileri getirilmeye çalışılmıştır. 

Anahtar Kelimeler: Koleksiyon, Koleksiyonculuk, Taşınır Kültür Varlığı Koleksiyonculuğu, Koleksiyonculuğun Denetimi, Kültür Varlıklarının Mülkiyeti

Abstract:
Preservation of cultural assets is important in terms of humanity's bond with the past. It is the obligation of the state to transfer cultural assets to future generations without being damaged, as well as the debt of current generations to future generations. Through the collection activity, the State shares the obligation to protect cultural assets with voluntary possessors. Collecting activities emerged a long time ago as a result of people's sense of collecting and displaying. Although it was initially done with religious and spiritual motivation, artistic and intellectual concerns later directed people to collection activities.  
In our law, it is possible for movable cultural and natural assets to be subject to collection activities. However, collecting activities have been subject to supervision in order to prevent illegal cultural property trade and prevent damage to cultural assets. As a result of the audit, the collection permit may be canceled, a criminal investigation may be initiated, and the works in the collection may be confiscated. However, the sanctions to be applied to collectors and the fate of the works in the collection are regulated in the Regulation. This situation constitutes an opposition to the principle of legality of crime and punishment. The Supreme Court decisions we have examined are in this direction. 
There are conflicts between collectors and the administration. The most obvious reason for conflicts between the administration and collectors stems from the restriction of disposition powers over cultural assets.
In addition, it is a subject of criticism because the requirement that the restrictions on property rights to be regulated in the Law at the point of handing over to the administration of the cultural assets in the collection upon cancellation of the permit is not fulfilled.
In our study, the deficiencies in the legal regulations regarding inspection and the issues of ownership of the cultural assets in the collection were examined in light of the Supreme Court decisions and solutions were tried to be proposed.

Key Words: Collection, Collecting, Movable Cultural Asset Collecting, Control of Collecting, Ownership of Cultural Assets