Birinci basamakta ev ziyareti ile yaşlıların düzenli izleminin yaşam kalitesine etkisinin değerlendirilmesi
Evaluating of the effect of regular monitoring of the elders through home visits in the primary health care services on the health related quality of life
Yazar: AYLİN SENA BELİNER
Danışman: PROF. DR. ALİYE MANDIRACIOĞLU
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Geriatri = Geriatrics ; Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Sağlık eğitimi = Health education ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; Yaşlılar = Aged

Özet:
Giriş ve Amaç: Dünya nüfusu hızla yaşlanmaktadır. Araştırmanın amacı, birinci basamak sağlık hizmetleri kapsamında ev ziyareti ile yaşlıların düzenli izleminin yaşam kalitesine ve medikal durumundaki değişime etkisini değerlendirmektir.
Gereç ve Yöntem: Girişim-kontrol grubu ve önce-sonra karşılaştırmalı olarak kurgulanan araştırma,2010 yılında Adalet Mahallesi'nde bir yıllık izlemi içermek üzere 193 yaşlı(G:96,K:97) ile yürütülmüştür. WHOQoL-BREFTR, WHOQoL-OLD, Katz'ın Günlük Yaşam Aktiviteleri İndeksi, Lawton ve Brody'nin Enstrümental Günlük Yaşam Aktiviteleri İndeksi, Yesavage Geriatrik Depresyon Ölçeği, 10 Dakikalık Tarama Testi ve araştırma kapsamında geliştirilen Yaşlı Sağlığı İzlem Formu kullanılmıştır. Belirlenmiş risklere göre tanımlanmış riskli yaşlılar ayrıca değerlendirilmiştir. Girişim grubuna bir yıl içinde 2,riskli bulunanlara 3 kez izlem gerçekleştirilmiş; kontrol grubuna önce-sonra ziyaretleri yapılmıştır. Ev ziyareti sırasında ayrıca kan basıncı, random kan şekeri, bel-kalça çevresi ölçümleri yapılmış; belirlenen konularda sağlık eğitimi verilmiştir. Veri analizi için SPSS 16.0 paket programı ve EpiInfo Statcalc 2011 kullanılmıştır. Etik açıdan gerekli izinler alınmıştır.
Bulgular: Girişim grubunda girişim sonrası sistolik kan basıncı (p= 0.004), diastolik kan basıncı(p= 0.041), rasgele kan şekeri(p= 0.046), Yesavage Depresyon ölçeğindeki değerlerde (p<0.001) istatistiksel olarak anlamlı düzeyde iyileşmeler olmuştur. Hiçbir girişim yapılmayan kontrol grubunda da Depresyon ölçeği değerlerinde istatistiksel olarak anlamlı düzeyde iyileşme gözlemlenmiştir (p=0.001). Girişim ve kontrol grubu arasında girişim sonrası Katz ölçeği'nde elde edilen puanlar arasında (p= 0.011) istatistiksel düzeyde anlamlı fark bulunmaktadır. Riskli bireylerde girişim ve kontrol gruplarında girişim Yesavage Depresyon Ölçeği'nde iyileşme (G: p= 0.001; K: p= 0.042) dışında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmamaktadır. Girişim grubunun girişim öncesi ve sonrası WHOQoLBREFTR ölçeğinin tüm alt alanlarında (bedensel p<0.001; ruhsal p<0.001; sosyal p<0.001; çevresel p= 0.015) ve WHOQoLOLD'un ise sosyal katılım (p<0.001) ve ölüm ve ölmek (p<0.001) alt alanlarında girişim öncesine göre girişim sonrası puanlarında istatistiksel olarak anlamlı artış; kontrol grubunda WHOQoLBREFTR için ruhsal alan (p= 0.041) ve çevresel alan (p= 0.034) açısından ikinci ziyarette birinci ziyarete göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde düzelme bulunmaktadır. Girişim sonrası girişim grubundakilerin yaşam kalitesi toplam skor ortalaması, kontrol grubundakilere göre istatistiksel olarak anlamlı ölçüde yüksektir (p= 0.019). 
Sonuç ve Öneriler: Ev ziyareti ile yaşlıların düzenli izleminin yaşam kalitesine ve medikal duruma olumlu yönde etkisi olmaktadır. Bu araştırma,hizmet sunumuna örnek oluşturacak ve diğer hizmet sunum modellerine veri kaynağı olacaktır.

Abstract:
AIM: The world's population is ageing rapidly. The aim of this study is evaluating the effect of regular monitoring of the elders through home visits in the primary health care services on the health related quality of life and the change in elders' medical condition.
MATERIALS AND METHODS: Research planned as intervention-control groups and before–after interventions, has been conducted in Adalet District in 2010 with 193 elders (I:96, C:97) including one year follow-up in. Scales used are as follows: WHOQoL-BREFTR, WHOQoL-OLD, Katz Index of ADL, Lawton-Brody IADL, Yesavage Geriatric Depression Scale, 10 Minute Comprehensive Screening Tool and "The Geriatric Health Monitoring Form" developed for the research. Seniors that were identified within defined risks were also evaluated seperately. Followups were conducted twice and thrice a year for the intervention group and risky seniors, respectively. The control group was visited at the begining and in the end of the research. During home visits, health education was given to elders with identified issues and also blood pressure, random blood glucose, waist-hip circumference of elders were measured. SPSS 16.0 Software Package and EpiInfo Statcalc 2011 were used for data analysis and has obtained the necessary permits regarding ethical issues were obtained.
RESULTS: After intervention, a statistically significant improvement were observed in blood pressure(p= 0.041), random blood glucose (p= 0.046), depression scale (p<0.001) in intervention group. In control group which was not intervened with, a statistically significant improvement was observed in depression scale (p= 0.001). After the intervention, there was a statistically significant improvement in the intevention group compared with control group on the Katz scale (p= 0.011). Regarding risky elders, there was a statistically significant improvement only on the depression scale (I p=0.001; C p=0.042). In the intervention group, after the intervention a statistically significant improvement in all subdomains of WHOQoL-BREFTR (physical p<0.001; psychological p<0.001; social p<0.001; environmental p= 0.015) and in social participation (p<0.001), death-and-dying (p<0.001) subdomains in WHOQoL-OLD were recorded. In the control group, when the first and second visits were compared, there was a statistically significant improvement in some subdomains of WHOQoL-BREFTR (psychological p=0.041; environmental p=0.034). After the intervention, the mean value of the total module score in the intervention group was statistically significantly higher than that of the control group (p=0.019). 
CONCLUSIONS: Regular monitoring of the elders through home visits have an positive effect on the health related quality of life and in elders' medical condition. This research is designed as an example of providing services for elders and supply data to other service models.