İzmir Sanayi Mektebinin Osmanlı sanayileşme politikalarının eğitim üzerinden değerlendirilmesi ve toplumsal yansımaları
Evaluation of Ottoman industrialization policies of Izmir Industrial School through education and their social reflections
Yazar: ESİN SUSAM
Danışman: DOÇ. DR. SEDAT BİNGÖL
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ekonomi = Economics ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Tarih = History
Dizin: Ekonomi tarihi = Economic history ; Endüstri politikaları = Industrial policies ; Endüstrileşme = Industrialization ; Eğitim = Education ; Eğitim tarihi = Educational history ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; İzmir Sanayi Mektebi = Izmir Industrial School

Özet:
Araştırmanın amacı; Osmanlı Sanayileşme Politikalarının, eğitime yansımasının
somut bir göstergesi olan sanayi mekteplerinin, İzmir Sanayi Mektebi örneği üzerinden
değerlendirilmesi ve bunun toplumsal yansımalarını incelemektir. Araştırmada Tarih
bilimine ait araştırma yöntemleri kullanılmıştır. Tarih biliminin öngördüğü şekilde
belgelerin saptanması için kaynak taraması yapılmış, kaynaklar sınıflandırılmış,
incelenmiş ve çözümleme yapılmıştır. Bu bağlamda, Başbakanlık Osmanlı Arşivinde
yer alan belgeler, İzmir Sanayi Mektebi Arşivindeki yıllıklar, Aydın Vilayet
Salnameleri, Maarif Salnameleri, Düsturlar, Birinci El kaynaklar ve Telif eserlerden
elde edilen bilgiler objektif bir şekilde değerlendirilmiştir.
Osmanlı bürokrasisinde, sanayileşmenin yalnızca fabrika ve üretim tesisleri
açarak sağlanamayacağı farkındalığı oluşmasıyla birlikte, sanayileşme politikaları
çerçevesinde devlet teşvikiyle yetim çocuklara sanat eğitimi verilmesi ve sürdürülebilir
üretim yapılması amacıyla sanayi mektepleri açılmıştır. Yetim çocukların barınma ve
eğitim imkânı buldukları sanayi mektepleri, sanat dallarının yaşatılmasına hizmet
etmiştir.
Sanayi mekteplerinin ilklerinden biri olan İzmir Sanayi Mektebi, gerek birçok
yetim çocuğun barındırılması ve gerekse üretim faaliyetleri bakımından sanayi
mektepleri arasında en başarılılardandır. Kurulduğu tarihten itibaren varlığını sürdüren
İzmir Sanayi Mektebi, İzmir'in bir liman kenti olması, hayırseverlerin bağışları,
özellikle de mektep yararına düzenlenen piyangolar sebebiyle, diğer sanayi mekteplerine göre daha büyük bir bütçeye sahipti. Bu nedenle İzmir Sanayi
Mektebinde, diğerlerinden fazla sanat dalı bulunmaktaydı.
İzmir Sanayi Mektebinde yetişen kişiler bölgenin ve başka bölgelerin zanaatkâr
ihtiyacını karşılamaktaydı. Bu bakımdan İzmir Sanayi Mektebi örneği, sanayi
mekteplerinin sanat ustası yetiştirerek, sanayileşmenin eğitim kurumları aracılığıyla
ilerletilmesinin doğru bir adım olduğunu göstermektir.
Sanayi Mektepleri, ağır sanayi oluşturulması ve sanayi ağı kurulması yönünden
ciddi bir rol oynayamasa da sanatların yaşatılması ve modern teknolojiyle hafif sanayi
üretiminin gerçekleştirilmesi bakımından önemli bir yere sahiptir.

Anahtar Sözcükler: Osmanlı sanayileşmesi, Osmanlı sanayileşme politikaları, Eğitim, İzmir sanayi mektebi, Tarih

Abstract:
The aim of the research is; to evaluate the industrial schools, which are a
concrete indicator of the reflection of the Ottoman Industrialization Policies on
education, through the example of Izmir Industrial School and to examine their social
reflections. In the research, research methods of historical science were used. In order to
determine the documents as predicted by the science of history, the source was scanned,
the sources were classified, examined and analyzed. In this context, the documents in
the Prime Ministry Ottoman Archive, the annuals in the Izmir Industrial School
Archive, the Aydın Vilayet Salnames, the Maarif Yearbooks, the Maxims, the First
Hand sources and the information obtained from the copyright works were evaluated
objectively.
With the awareness in the Ottoman bureaucracy that industrialization could not
be achieved only by opening factories and production facilities, industrial schools were
opened with the aim of providing art education to orphan children and making
sustainable production with the encouragement of the state within the framework of
industrialization policies. The industrial schools, where orphan children had the
opportunity to live in shelter and education, served to keep the arts alive.
Izmir Industrial School, which is one of the first of the industrial schools, is one
of the most successful among the industrial schools in terms of housing many orphan
children and production activities. Izmir Industrial School, which has existed since its
establishment, had a larger budget than other industrial schools due to the fact that Izmir
is a port city, the donations of philanthropists, especially the lotteries organized for the
benefit of the school. For this reason, there were more branches of art in Izmir Industrial
School than any other.
The people who grew up in Izmir Industrial School met the artisan needs of the
region and other regions. In this respect, the example of Izmir Industrial School is to
show that it is a right step to advance industrialization through educational institutions
by training art masters of industrial schools.
Although Industrial Schools cannot play a serious role in terms of creating heavy
industry and establishing an industrial network, they have an important place in terms of
keeping the arts alive and realizing light industrial production with modern technology.

Keywords: Ottoman industrialization, Ottoman industrialization policies, Education, Izmir industrial school, History