Vergiye gönüllü uyum bağlamında mükellef hakları üzerine amprik bir çalışma
An empirical study on taxpayers' rights in the context of voluntary tax compliance
Yazar: ÖZLEM SÖKMEN GÜRÇAM
Danışman: YRD. DOÇ. DR. AHMET TEKİN
Dumlupınar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Maliye = Finance
Dizin: Mükellef hakları = Taxpayer rigts ; OECD ülkeleri = OECD countries ; Vergi mükellefi = Taxpayer ; Vergi uyumu = Tax compliance ; Vergilendirme = Taxation ; Vergiler = Taxes

Özet:
Ekonominin gelişmesiyle birlikte vergi, devletin geliri açısından insan hayatında önemli bir araç olmaktadır. Vergi idareleri tarafından toplanan verginin mükelleflerce gönüllü ya da gönülsüz olarak verilmesi mükellef hakları konusunu ön plana çıkarmaktadır. Mükellef haklarının iyi bir düzeyde olması vergiye gönüllü uyumun artmasına yol açmakta iken mükellef haklarının yeterli bir seviyede olmaması da mükelleflerin gönüllü uyumunu azaltmaktadır. Mükellef hakları ilk olarak İngiltere'de Magna Carta ile gündeme gelmiştir. Daha sonra ABD, Avustralya ve Kanada gibi ülkeler de mükellef hakları ve mükellef haklarının korunması konularına yasalarında yer vermişlerdir. Günümüzde de bu konular, vergi idarelerinin değişen ve yenilenen anlayışıyla birlikte mükellefler açısından önem kazanmaktadır. Vergi idarelerinde mükellefe rağmen iş yapılması anlayışı değişerek mükellefle birlikte iş yapılması anlayışı, mükellef haklarının önemini daha çok arttırmaktadır. Mükellef hakları, vergiye gönüllü uyumun arttırılması yönünden gerekli görülmektedir. Çünkü mükellef haklarının eksik ya da yetersiz olduğu ülkelerde gönüllü uyum düşük olmaktadır. Bu konulara özellikle OECD ülkelerinde de vurgu yapılmaktadır. 
Bu tez,  hak, mükellef hakları ve vergiye gönüllü uyum kavramlarını hem Türkiye'de hem de OECD ülkelerinde yer alan mükellef haklarının neler olduğunu açıklamayı ve bununla birlikte mükellef hakları konusunda Türkiye'de var olan eksikleri tespit etmeyi ve bu eksiklikleri ortadan kaldıracak çözüm önerileri sunmayı amaçlamaktadır. Tezin en önemli amacı ise, Doğu Anadolu Bölgesinde bulunan ve vergiye gönüllü uyum konusunda istenilen düzeyde olmayan Erzurum, Kars, Iğdır, Van ve Ağrı illerinde faal olan gelir vergisi mükelleflerinin mükellef hakları ve vergiye gönüllü uyum ile ilgili görüşlerini analiz etmektir.


Anahtar Kelimeler: Mükellef Hakları, Mükellef Bildirgeleri ve OECD Ülkeleri

Abstract:
With the development of economy, taxes have become an important tool in human life in terms of income for the state. The payments of the taxes that are collected by Tax Offices in a willing or unwilling manner have brought the issue of Taxpayers' Rights into the front line. While the Taxpayers' Rights being at a desired level increases the voluntary adaptation to taxation; if these rights are not at a desired level, this decreases the voluntary adaptation to taxation. Taxpayers' Rights were first brought into agenda with Magna Carta in Britain. Then, some other countries like the USA, Australia and Canada also included Taxpayers' Rights and the protection of these rights in their legal systems. Today, this topic has become even more important for taxpayers with the new and changing understanding of the Tax Offices. The understanding of "doing business in spite of taxpayers" in Tax Offices has evolved into "doing business together with the taxpayers", and this has increased the importance of Taxpayers' Rights. These rights are considered as necessary to increase the voluntary adaptation to taxes; because in countries where Taxpayers' Rights have missing points or are inadequate, the voluntary adaptation is at lower levels. These issues are especially emphasized in OECD Countries. 
This thesis aims to examine the concepts of Right, Taxpayers' Rights, and voluntary adaptation to taxes; and to explain the Taxpayers' Rights in Turkey and in OECD Countries. It is also the aim of the study to determine the missing points in Taxpayers' Rights in Turkey; and finally, to recommend solution offers to eliminate these missing points. The most important aim of the thesis is analyzing the viewpoints of income taxpayers, who are active in the cities of Erzurum, Kars, Iğdır, Van and Ağrı, which are located in Eastern Anatolia region, and which do not have a desired adaptation level to the taxation in Turkey, on the Taxpayers' Rights and on voluntary adaptation to taxation.


Key Words: Taxpayer Rights, Taxpayer Bill of Rights, and OECD Countries.