Eurocontrol üyesi Türkiye'nin hava sahası sorunları: Ermenistan örneği
Implications of airspace issues in Türkiye: Armenia relations
Yazar: RAMAZAN AYDIN
Danışman: PROF. BURCU BULUT GÜRPINAR AYDIN
Gebze Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Strateji Bilimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sivil Havacılık = Civil Aviation ; Uluslararası İlişkiler = International Relations

Özet:
İnsanoğlunun gökyüzü merakı insanlık tarihi kadar eskidir. Havacılık çalışmaları
asırlar boyunca doğayı inceleyerek önemli mesafeler kat etmiştir. 1903 yılında
Amerikalı Wright kardeşlerin motorlu uçuşu dönüm noktası olmuştur. Motorlu hava
araçlarının kullanımı askeri amaçlara da hizmet etmiştir. Uçakları askeri amaçla ilk
önce kullanan ülke Trablusgarp Savaşı'nda İtalya olmuştur. Trablusgarp Savaşı'nda
İtalya'da Osmanlı Devleti'ne karşı keşif ve gözlem maksadıyla kullanmıştır. Birinci
Dünya Savaşı askeri havacılık açısından önem arz etmektedir. Hava araçları keşif,
saldırı ve taarruz amacıyla bu savaşta etkin bir şekilde kullanılmıştır. 1919 yılında
itibaren Paris Konvansiyonu ile hava sahası egemenlik kavramı şekillenmeye
başlamıştır. İkinci Dünya Savaşı havacılık açısından kırılım noktalarından biri
olmuştur. Etkin olarak kullanılan hava araçları ve fazlalığı sivil havacılığın
gelişmesine sebep olmuştur. 1944 yılında Şikago Konferansı ile Birleşmiş Milletler ile
ICAO'nun temelleri atılmıştır. Uluslararası hava taşımacılığı belirli standart ve
kurallara bağlanmıştır. Havacılık alanında uluslararası başta International Civil
Aviation Organisation (ICAO), International Air Transportation Association (IATA),
European Union Aviation Safety Agenty (EASA), Avrupa Hava Seyrüsefer Güvenliği
Örgütü (EUROCONTROL) olmak üzere çeşitli örgütler kurulmuştur. Hava sahası
hâkimiyeti milli egemenlik unsuruyla bağdaştırılmıştır. Eurocontrol Avrupa hava
sahasında hava seyrüsefer ve trafik hizmetlerinin emniyet, güvenlik ve modern
anlamda standardizasyonunu amaçlamaktadır. Avrupa Hava Seyrüsefer Güvenliği
Örgütü Eurocontrol'e üye ülkeler adına Eurocontrol hava sahasını kullanan havayolu
şirketlerinden hava sahasını kullanım ücreti almaktadır. Bu ücretler ortak havuzda
toplanıp üye ülkelere hava seyrüsefer cihazlarının modernizasyonu, havacılık
personellerinin eğitilmesi ile havalimanı ve tesislerin gelişimi için belirli şartlara bağlı
kalınarak dağıtılmaktadır. Türkiye 1989 yılında Eurocontrol'e üye olmuştur. Havacılık
ve hava sahası bir güç unsuru olarak son yüzyılda karşımıza çıkmaktadır. Jeopolitik
üstünlüğü olan devletler argüman olarak bu üstünlüğü tehdit ve jest olarak
kullanabilmektedir. Sivil amaçlarla kullanılan havacılık, savaş dönemlerinde askeri
amaçlarla modern dönemde de uluslararası ilişkiler ve politik çatışmaların koz alanı
haline dönüşmüştür. Bu politik çatışmaların hava sahası sorunlarına evrilmesinin en
güzel örneklerinden birisi de Türkiye-Ermenistan arasındaki politik, siyasi sorunların
havacılık, hava sahası sorunlarına etkileridir. Türkiye ve Ermenistan Birinci Dünya
Savaşı'nda yaşanan üzücü olayların etkileri siyasi, toplumsal, kültürel olarak her
alanda karşımıza çıkmaktadır. Asırlar boyunca bir arada yaşamış komşu iki toplumun
arasına acı ve trajedilerden kaynaklı sınırlar ve duvarlar örülmüştür. Bu duvarlar öyle
bir noktaya ulaşmış ki gökyüzüne ulaşmış havacılık alanına da sirayet etmiştir.
Türkiye, Ermenistan'ın 1991 yılında SSCB'den bağımsız olması ile insani ilişkilerini
ön planda tutarak komşuluk ve dostluk elini uzatmıştır. Fakat Ermenistan tarafından
bu barış eline Türkiye Cumhuriyeti milli güvenlik ve egemenliğini zedeleyici birtakım
söylem ve eylemlerde bulunmaktadır. Bu söylemlerde Ermeni diasporasının düşmanca
söylem ve eylemleri etkilidir. Ayrıca Ermenistan'ın Azerbaycan ile ilgili sorunları da
bölgede problemlerin ana unsurlarından biridir. Türkiye-Ermenistan ilişkilerinin
seyrini etkileyen unsurlardandır.
Anahtar Kelimeler: Eurocontrol, Hava Sahası, Egemenlik, Türkiye, Ermenistan

Abstract:
Mankind's curiosity about the sky is as old as human history. Aviation studies have
come a long way by studying nature over the centuries. In 1903, the powered flight of
the American Wright brothers was a turning point. The use of motorized aircraft also
served military purposes. The first country to use airplanes for military purposes was
Italy in the Tripolitanian War. In the Tripolitanian War, he used it for reconnaissance
and observation purposes against the Ottoman Empire in Italy. The First World War
is important in terms of military aviation. Aircraft were used effectively in this war for
reconnaissance, attack and attack purposes. Since 1919, with the Paris Convention, the
concept of airspace sovereignty has begun to take shape. The Second World War was
one of the breaking points in terms of aviation. Effectively used aircraft and their
excess have led to the development of civil aviation. In 1944, the foundations of the
United Nations and ICAO were laid with the Chicago Conference. International air
transport is subject to certain standards and rules. In the field of aviation, various
international organizations have been established, especially the International Civil
Aviation Organization (ICAO), the International Air Transportation Association
(IATA), the European Union Aviation Safety Agent (EASA), and the European Air
Navigation Safety Organization (EUROCONTROL). Airspace dominance has been
associated with the element of national sovereignty. Eurocontrol aims to standardize
air navigation and traffic services in European airspace in the safety, security and
modern sense. On behalf of the member countries of Eurocontrol, the European
Organization for the Safety of Air Navigation, Eurocontrol charges airlines that use
Eurocontrol airspace a fee for the use of the airspace. These fees are collected in a
common pool and distributed to the member countries for the modernization of air
navigation devices, the training of aviation personnel, and the development of airports
and facilities, adhering to certain conditions. Turkey became a member of Eurocontrol
in 1989. Aviation and airspace have emerged as an element of power in the last
century. States with geopolitical superiority can use this superiority as an argument as
a threat and gesture. Aviation, which is used for civilian purposes, has become a trump
card for international relations and political conflicts in the modern period for military
purposes in times of war. One of the best examples of the evolution of these political
conflicts into airspace problems is the effects of political problems between Turkey
and Armenia on aviation and airspace problems. The effects of the sad events of the
First World War in Turkey and Armenia are seen in every field politically, socially
and culturally. Borders and walls have been built between two neighboring societies
that have lived together for centuries due to pain and tragedies. These walls have
reached such a point that they have reached the sky and spread to the field of aviation.
With the independence of Armenia from the USSR in 1991, Turkey extended the hand
of neighborliness and friendship by prioritizing its humanitarian relations. However,
Armenia has been carrying out some discourses and actions that harm the national
security and sovereignty of the Republic of Turkey. The hostile rhetoric and actions of
the Armenian diaspora are effective in these discourses. In addition, Armenia's
problems with Azerbaijan are one of the main elements of the problems in the region.
It is one of the factors affecting the course of Turkey-Armenia relations.
Keywords: Eurocontrol, Airspace, Sovereignty, Turkey, Armenia