Zincirli Höyük, Tatarlı Höyük ve Ovaören-Yassıhöyük arkeobotanik verileri ışığında Demir Çağı'nda beslenme
Iron Age diet in light of the archaeobotanical data of Zincirli Höyük, Tatarlı Höyük and Ovaören-Yassıhöyük
Yazar: GAMZE KOÇ
Danışman: DOÇ. DR. ATAKAN AKÇAY ; PROF. DR. HALİL ÇAKAN
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Arkeoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Arkeobotanik = Archaeobotany ; Arkeolojik alanlar = Archeological areas ; Beslenme = Nutrition ; Demir Çağı = Iron Age ; Tatarlı Höyük = Tatarlı Tumulus ; Yassıhöyük = Yassıhöyük ; Zincirli Höyük = Zincirli Tumulus

Özet:
Bu çalışmada, Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin Orta Fırat Bölgesinde yer alan Geç Hitit dönemi yerleşimlerinden biri olan Zincirli Höyük arkeobotanik örnekleri çalışılmıştır. Genellikle kömürleşmiş vaziyette ve az sayıda mineralleşme ile korunan bitki kalıntıları tanımlanmış ve fotoğraflanmıştır. Kıyaslama amacıyla Tatarlı Höyük (Adana) ve Ovaören-Yassıhöyük (Nevşehir) arkeobotanik örnekleri de incelenmiştir. Zincirli Höyük coğrafi konumundan, doğal kaynaklarından ve verimli topraklarından dolayı Erken Tunç Çağı'ndan Helenistik döneme kadar yerleşim görmüştür. Yerleşimin paleo-çevresel görünümünü, beslenme alışkanlıklarını, tarımsal faaliyetlerini ve ritüel pratiklerini anlamak için arkeobotanik bulgular önem arz etmektedir.Beslenme pratiklerini ortaya koymak için yapılan arkeobotanik çalışmalar sonucunda familya, cins ve tür seviyesinde toplamda 16 farklı bitki taksonu tespit edilmiştir.  Orta Anadolu'da karasal iklim özelliklerine sahip Ovaören-Yassıhöyük yerleşiminde incelenen Demir Çağı örnekleri sonucunda beslenmenin göstergesi olan 14 farklı takson bitki çeşidi tespit edilmiştir. Akdeniz bölgesinde bulunan ve Akdeniz iklim özelliklerine sahip Tatarlı Höyük yerleşiminde Demir Çağı seviyelerinden alınmış örneklerin inceleme sonuçlarına göre ise beslenme emaresi olan 6 farklı takson tespit edilmiştir. Demir Çağı örneklerinin inceleme sonuçlarına göre buğdaygiller ve baklagiller baskın olarak tüketilmiş mahsullerdir. Buğdaygiller (Poaceae) içerisinde; arpa (Hordeum sp.), ekmeklik/makarnalık buğday (Triticum aestivum/durum) baskın görünmektedir. Baklagiller (Fabaceae) içerisinde ise mercimek (Lens culinaris) ve karaburçak (Vicia ervilia) yoğun olarak karşımıza çıkmaktadır. Üzüm (Vitis vinifera) ve zeytin (Olea europaea) ise beslenme açısından önemli diğer arkeobotanik veriler olarak görülmektedir. Tatarlı Höyük ve Ovaören-Yassıhöyük'ün yabani bitki kalıntıları da bu çalışmada yer almaktadır. Ovaören-Yassıhöyük'te aile, cins ve tür bazında toplam 15 farklı yabani bitki taksonu tespit edilmiştir. Tatarlı Höyük'te ise aile, cins ve tür bazında toplam 4 farklı yabani bitki görülmüştür.

Abstract:
The archaeobotanical samples of Zincirli Höyük which is one of the Late Hittite archaeological settlements in the Middle Euphrates region of the Southeastern Anatolia region has been studied. The plant is usually preserved in a charred state and protected by a mineralization process. After the identification, it has been photographed. For comparison purposes, archaeobotanical samples of Tatarlı Höyük and Ovaören, Yassıhöyük were also used. Zincirli Höyük was inhabited from the Early Bronze Age to the Hellenistic period due to its geographical location, natural resources, and fertile soil. Archaeobotanical results are important to understand the settlements of paleoenvironmental landscape, dietary habits, agricultural activities, and ritual practices. As a result of the archaeobotanical studies conducted to reveal the nutritional practices, a total number of sixteen plant taxa were identified on the basis of family, species, and genus. As a result of the Iron Age samples examined in Ovaören-Yassıhöyük, which has terrestrial climate characteristics with fourteen taxa. According to the results of the analysis of samples taken from the Iron Age levels in Tatarlı Höyük, which is located in the Mediterranean region and has Mediterranean climate characteristics has six taxa. According to the survey, grains and legumes are the predominantly consumed crops by Iron Age. Also, wheatgrass (Poaceae); barley (Hordeum sp.), bread wheat (Triticum aestivum / durum) appears to be dominant. Furthermore, legumes (Fabaceae), lentils (Lens culinaris), and black vetch (Vicia ervilia) were common too. Grapes (Vitis vinifera) and olives (Olea europaea) were seen as other nutritionally important archaeobotanical data. The wild plant remains of Tatarlı Höyük and Ovaören-Yassıhöyük are also included in this study. In Ovaören-Yassıhöyük, a total of 15 different wild taxa have been identified on the basis of family, genus and species. In Tatarlı Höyük, a total of 4 different wild taxa were seen on the basis of family, genus and species.