Göçün lokalizasyonunda nedensellik analizi: İstanbul'da yerelötesi yerleşimler
Causality analysis in the localization of migration: Translocal settlements in Istanbul
Yazar: AHMET TÜREL
Danışman: PROF. DR. SİNAN MERT ŞENER
İstanbul Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Mimari mekan = Architectural space ; Uluslararası göç = International migration ; Zorunlu göç = Forced emigration ; Çok mekanlılık = Multi-spatiality

Özet:
Göç olgusu insanlık tarihi boyunca var olmuştur ve bireylerin veya toplulukların bir yerden başka bir yere hareketini ifade eder. Bu hareketlilik ekonomik, sosyal, siyasi, çevresel veya diğer çeşitli nedenlerden kaynaklanabilir. Göç, insanların yaşamlarını, kimliklerini, kültürel dinamiklerini ve mekânsal ilişkilerini temelden değiştirmektedir. Bu bağlamda, göç sürecinde yaşanan mekânsal yer değiştirmeler, bireylerin fiziksel çevrelerini, sosyal ilişkilerini ve toplumsal rollerini yeniden tanımlamalarını gerektirmektedir.
Son yıllarda, İstanbul ve Türkiye'de ekonomik daralmanın yaşandığı bir dönemde, göçmenlere ilişkin karşıt görüşler hem siyasi hem de sosyal bağlamlarda geniş çapta tartışılmaktadır. Bu tartışmanın temel unsurları arasında [1] kontrolsüz sınır geçişlerindeki artış, [2] artan nüfusun karşılaştığı ekonomik sorunlar ve [3] kontrolsüz kentsel büyümeye yol açan uyum sorunları yer almaktadır. Tartışma aynı zamanda sorunların ortaya çıktığı iki temel noktaya işaret etmektedir: göçmenlerin geldikleri yerler ve yerleştikleri şehirler. Temel sorunlar öncelikle ekonomik olmakla birlikte, hem kolonizasyonun hem de kitlesel göçün kümülatif etkilerini yaşayan kentlerde ortaya çıkmaktadır.
Bu tez, göçmenlerin mekânsal deneyimlerine odaklanarak Suriye'den Türkiye'ye göç eden vasıflı göçmenlerin durumlarını ve rotalarını incelemektedir. Araştırma, göçmenlerin genel yaşam deneyimleri içinde gelişen örüntüleri veya bağlantıları anlamayı amaçlamaktadır. Göç sürecini hem belirli bir yerle ilişki kurmak hem de farklı yerler arasında bağlantılar kurmak olarak ele alıyor ve göçmenlerin birden fazla yerde var olduğunu vurgulamaktadır.
Tez, göçün uluslararası doğasını ve bu bağlamdaki teorik kavramları incelemektedir. Göç teorileri ve göçün nedenselliği derinlemesine incelenmektedir. Ayrıca, Türkiye'nin göçe yaklaşımı ve göçteki rolüne ilişkin teorik bir çerçeve sunulmaktadır. Araştırma metodolojisi, etnografik bir araştırma yönteminin benimsenmesini ve göçmenlerin sosyal, ekonomik ve mekânsal yönlerinin derinlemesine analiz edilmesini içermektedir.
Araştırmanın temel sorusu şudur: "Göç kariyeri" kavramı, kentsel bağlam ve mekân üretim süreçlerine odaklanarak, göç hikâyelerini kapsayıcı bir anlayış olarak nasıl geliştirilebilir ve bu kavram, gelecekteki potansiyel hareketlilikler için değişen ve gelişen bir kariyer yapısını önermek amacıyla nasıl kullanılabilir? Alt araştırma soruları arasında göç süreci boyunca mekânsal deneyimler ile göç kariyerleri arasındaki bağlantı, göçmenlerin bütüncül yaşam deneyimlerinde hangi kalıpların ortaya çıktığı, zorunlu göçe maruz kalanların deneyimleri ile mekân ve yer arasındaki ilişki, Suriye'den Türkiye'ye zorunlu olarak göç edenlerin yerleşim süreçlerindeki deneyimleri, bu deneyimlerin onları nasıl etkilediği, iş ve kariyer fırsatlarını etkileyen faktörler ile göç sürecinde kullanılan sosyal ve kültürel ağların anlaşılması yer almaktadır.
Bu bağlamda, göç nedenleri, izlenen güzergâhlar, yerleşim tercihleri, uyum sorunları ve gelecek planları gibi konuları kapsayan bir ön saha çalışması gerçekleştirilmiştir. Saha çalışması anketi, göçmenlerin ikamet yerleri, hareketlilikleri, uyum süreçleri, kişisel özellikleri ve gelecek planlarına ilişkin sorular içermektedir. Araştırma, İstanbul'da yaşayan 60 Suriyeli göçmenin katılımıyla gerçekleştirilmiştir. Veriler, SPSS 28 kullanılarak Ki-kare anlamlılık testi ile analiz edilmiş ve %50'lik kritik bir anlamlılık sonucu elde edilmiştir.
Ön saha çalışmasının bulguları, ana araştırmanın yapılandırılmasında kullanılmıştır. Ana araştırma, İstanbul'un farklı bölgelerinde yaşayan 19 yetişkin Suriyeli göçmenle gerçekleştirilmiştir. Bu göçmenler, şehirde çeşitli pozisyonlarda çalışmakta ve yaşamakta olup, benzer yaşam tarzlarını paylaşmakta ve sosyal ve fiziksel olarak aktif bir yaşam sürdürmektedirler. Katılımcılar, kartopu örnekleme yöntemi kullanılarak, bilgi sahibi ve iletişim becerileri yüksek bireylerden seçilmiştir. Araştırma, göç yolculuklarına odaklanarak süreci ve bu süreçle ilişkili tüm mekânları bir bütün olarak ele alan bütüncül bir yaklaşımı takip etmiştir. Araştırma, İstanbul'da yaşayan Suriyeli göçmenlere odaklanmasına rağmen, her potansiyel göç hikâyesi için algılanabilir bir rehber olmayı amaçlamaktadır.
Çalışmanın bulguları, göçmenlerin göç kararlarını etkileyen tarihsel, kültürel, coğrafi ve teknolojik faktörlerin önemli rol oynadığını vurgulamaktadır. Göçmenler, yaşam alanlarında hem zorluklarla hem de fırsatlarla karşılaşırken, Türkiye'de kalma isteği, mülk edinme, geçmiş göç deneyimleri ve sosyo-politik dinamikler gibi çeşitli etkenler, göç etme kararlarını önemli ölçüde etkilemektedir. Ayrıca, geçmiş hareketlilikler, göçmenlerin gelecekteki hareketlilik tercihlerini şekillendirmede kritik bir rol oynamakta ve göç yolculuğu boyunca deneyimlerini etkileyerek yerler arasındaki bağlantıları dikkate almalarına neden olmaktadır. Bu nedenle çalışma, göç fikrinin ortaya çıkışından hedefe ulaşılmasına kadar olan süreçteki tüm mekânsal ve deneyimsel karşılaşmaların bir "göç kariyeri" oluşturduğunu vurgulamaktadır. Bulgular, uluslararası göçün dinamik doğasını ortaya koyarken, mimarlık ve göç arasındaki ilişkiyi daha derinlemesine araştırmak amacıyla nitel yöntemler ve daha geniş katılımcı katılımıyla bu karmaşıklıkları keşfetme yolları sunmaktadır.
Bu tez, göçün mekânsal boyutunu ve göçmenlerin mekânsal tercihlerini anlamaya yönelik kapsamlı bir model sunmakta ve bu modelin gelecekteki göç hareketliliği üzerindeki etkilerini değerlendirmektedir. Göçmenlerin mekânsal stratejilerine ve ulusötesi yerleşim deneyimlerine odaklanan bu çalışma, göç ve mekân arasındaki ilişkiyi derinlemesine inceleyerek alana önemli katkılarda bulunmaktadır. 
Araştırma, aynı zamanda, göçmenlerin menşe ve varış ülkeleri arasında bağlantılar kurduğu ulusötesi göçün karmaşıklıklarını da vurgulamaktadır. Bu bağlantılar, göçmenlerin mekânsal ve sosyal deneyimlerini şekillendirmede kritik bir rol oynamaktadır. Göçmenler, yeni mekânsal bağlamlara uyum sağlarken kültürel, ailevi ve bazen ekonomik bağlarını koruyarak sıklıkla "yerel-ötesi" kimlikler oluşturmaktadır. Çalışma, göç sürecini anlamak için yalnızca bireylerin fiziksel hareketlerini değil, aynı zamanda yolculuk ve yerleşim süreçlerinde etkileşimde bulundukları mekânsal ve sosyal ilişkiler ağlarını da analiz etmenin gerekli olduğunu vurgulamaktadır.
Ayrıca tez, kentsel dinamiklerin göç deneyimi üzerindeki önemli etkilerini ön plana çıkarmaktadır. İstanbul gibi büyük göç merkezleri olan şehirlerde, sosyo-ekonomik yapılar göçmenlerin mekânsal stratejilerini ve yerleşim kalıplarını derinden şekillendirmektedir. Analizler, kentsel altyapının, iş olanaklarının, konut koşullarının ve sosyal ağların, göçmenlerin yeni çevrelerinde nasıl hareket ettiklerini belirleyen kritik unsurlar olduğunu ortaya koymaktadır. Kentsel ortamlar ile göçmenlerin uyum stratejileri arasındaki bu etkileşim, özellikle kitlesel göçün hızlı kentsel büyümeye katkı sağladığı bağlamlarda, şehirlerin göçmenleri daha iyi nasıl ağırlayıp entegre edebileceğine dair önemli bilgiler sunmaktadır.
Son olarak, bu tezde geliştirilen "göç kariyeri" kavramı, göçmenlerin uzun vadeli mekânsal hareketlerini anlamaya yönelik yenilikçi bir çerçeve sunmaktadır. Göç kariyeri yaklaşımı, göçün tek bir olay olmadığını, zaman içinde ekonomik, sosyal ve mekânsal etkenlerle şekillenen evrimsel bir süreç olduğunu öne sürmektedir. Bulgular, bu çerçevenin gelecekteki göç senaryolarına uygulanabileceğini ve potansiyel hareketlilik kalıplarını öngörerek, politika yapıcılar için göç yönetiminde değerli araçlar sunabileceğini göstermektedir.
Sonuç olarak, çalışma, göçmenlerin göç kararlarını etkileyen çeşitli faktörleri ve bu faktörlerin göç kariyerleri üzerindeki etkilerini derinlemesine anlamaya yönelik önemli bulgular sunmaktadır. Ayrıca, göçmenlerin yeni çevrelerine uyum sağlama süreçlerinde karşılaştıkları zorlukları ve bu zorluklarla başa çıkma stratejilerini incelemektedir. Göçmenlerin mekânsal deneyimleri ile göç kariyerleri arasındaki dinamik etkileşimleri ortaya koyarak, tez, gelecekteki araştırmalar ve politika oluşturma süreçleri için önemli katkılar sağlamaktadır.

Abstract:
The phenomenon of migration has existed throughout human history and refers to the movement of individuals or communities from one place to another. This mobility can be driven by economic, social, political, environmental, or various other reasons. Migration fundamentally changes people's lives, identities, cultural dynamics, and spatial relationships. In this context, the spatial relocations experienced during the migration process require individuals to redefine their physical environments, social relationships, and societal roles.
In recent years, during a period of economic contraction in Istanbul and Turkey, opposing views on migrants have been widely debated in both political and social contexts. The core elements of this debate include [1] the increase in uncontrolled border crossings, [2] the economic issues faced by the growing population, and [3] adaptation problems leading to uncontrolled urban growth. The discussion also points to two primary locations where issues arise: the places migrants come from and the cities they settle in. While the fundamental problems are primarily economic, they manifest in cities experiencing the cumulative effects of both colonization and mass migration.
This thesis focuses on the spatial experiences of migrants, examining the situations and routes of skilled migrants who moved from Syria to Turkey. The research aims to understand patterns or connections that develop within the overall life experiences of migrants. It considers the migration process as both establishing a relationship with a specific place and creating connections between different places, emphasizing that migrants exist in multiple locations.
The thesis explores the international nature of migration and the theoretical concepts in this context. Migration theories and the causality of migration are thoroughly examined. Additionally, a theoretical framework on Turkey's approach and role in migration is provided. The research methodology includes adopting an ethnographic research method and deeply analyzing the social, economic, and spatial aspects of migrants.
The fundamental question of the research is: How can the concept of a 'migration career' be developed as an inclusive understanding of migration stories by focusing on the urban context and production processes of space, and how can this concept be used to propose a changing and evolving career structure for potential future mobilities? Sub-questions include how spatial experiences and migration careers are connected throughout the migration journey, which patterns emerge in the holistic life experiences of migrants, the relationship between the experiences of those subjected to forced migration and place and space, the experiences of those who have forcibly migrated from Syria to Turkey during their settlement processes, how these experiences affect them, the factors affecting job and career opportunities, and understanding the social and cultural networks used during the migration process.
In this context, a preliminary field study covering topics such as reasons for migration, routes taken, settlement preferences, adaptation challenges, and future plans was conducted. The field study survey includes questions about migrants' residences, movements, adaptation processes, personal characteristics, and future plans. The study was conducted with the participation of 60 Syrian migrants living in Istanbul. The data were analyzed using the Chi-square significance test with SPSS 28, showing a critical significance result of 50.
The preliminary field study findings were used to structure the main research study. The main research was conducted with 19 adult Syrian migrants living in different locations within Istanbul. These migrants, who live and work in various positions within the city, share similar lifestyles and are socially and physically active. Participants were selected using the snowball sampling method, with informed and communicative individuals chosen. The research followed a holistic approach, focusing on migration journeys and examining the process and all related spaces as a whole. While the research focuses on Syrian migrants living in Istanbul, it aims to be a perceptible guide for every potential migrant story.
The findings of the study highlight the significant role of historical, cultural, geographical, and technological factors that influence migrants' migration decisions. While migrants encounter both challenges and opportunities in their living areas, various factors such as the desire to stay in Turkey, property ownership, past migration experiences, and socio-political dynamics significantly influence their decisions to migrate. Additionally, past movements play a critical role in shaping migrants' future mobility preferences, influencing their experiences throughout the migration journey and considering connections between places. Therefore, the study emphasizes that all spatial and experiential encounters in the emergence of the idea of migration and reaching the destination form a migration career. These findings underscore the dynamic nature of international migration and suggest ways to explore these complexities through qualitative methods and broader participant involvement to further investigate the relationship between architecture and migration.
This thesis presents a comprehensive model for understanding the spatial dimension of migration and the spatial preferences of migrants, evaluating the impacts of this model on future migration mobility. Focusing on the spatial strategies and transnational settlement experiences of migrants, this study provides significant contributions to the field by deeply examining the relationship between migration and space. 
The research also underlines the complexities of transnational migration, where migrants form connections between their origin and destination countries, and these connections play a critical role in shaping their spatial and social experiences. Migrants often establish translocal identities as they maintain cultural, familial, and sometimes economic ties with their homeland while simultaneously adapting to new spatial contexts in the host country. This study emphasizes that understanding the migration process requires analyzing not only the physical movement of individuals but also the broader networks of relations, both spatial and social, that they engage with during their journey and settlement.
Furthermore, the thesis highlights the significant impact of urban dynamics on the migration experience. In cities like Istanbul, which serve as major migration hubs, the socio-economic structures profoundly shape the spatial strategies and settlement patterns of migrants. The analysis reveals that urban infrastructure, job opportunities, housing conditions, and social networks are crucial determinants of how migrants navigate their new environments. This interplay between urban settings and migrant adaptation strategies offers insights into how cities can better accommodate and integrate migrants, particularly in contexts where mass migration contributes to rapid urban growth.
Lastly, the concept of a 'migration career' developed in this thesis provides a novel framework for understanding the long-term spatial trajectories of migrants. The migration career approach suggests that migration is not a singular event but an evolving process shaped by economic, social, and spatial factors over time. The findings suggest that this framework can be applied to future migration scenarios to predict and plan for potential mobility patterns, thus offering policymakers valuable tools for managing migration in an increasingly globalized and urbanized world. 
In conclusion, the study provides an in-depth understanding of the various factors affecting migrants' migration decisions and the impacts of these factors on their migration careers. It also examines the challenges migrants face in adapting to their new environments and their strategies for coping with these challenges. By revealing the dynamic interactions between migrants' spatial experiences and migration careers, the thesis offers significant contributions to future research and policy-making.