Kamusal alan ergonomisinin sağlıklı kent bağlamında değerlendirilmesi
Evaluation of public space ergonomics in the context of healthy city
Yazar: ELİF ÇELİK KAYA
Danışman: PROF. DR. ASLI SUNGUR ; DOÇ. DR. ÇİĞDEM CANBAY TÜRKYILMAZ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Engelsiz kent = Barrier-free city ; Sokak mimarisi = Street architecture ; Sürdürülebilir kentleşme = Sustainable urbanization ; Sürdürülebilir mimari = Sustainable architecture ; Yarı kamusal alan = Semi-public space ; Çocuk dostu kent = Child friendly city ; Şehir mimarisi =

Özet:
Kamusal alanlar, insanların günlük rutinleri içerisinde bireysel rahatlama ve diğer
insanlarla veya canlılarla etkileşim kurma mekanlarıdır. Günümüzde kamusal alanlar olarak değerlendirilen kentsel yeşil alanların insan sağlığını olumlu yönde etkileyebilecek potansiyele sahip olduğu söylenebilir. Kentin önemli mekanları olan bu alanların sağlıklı olması, ergonomik tasarımları ile doğrudan ilişkilidir.
Ergonomik tasarlanan alanlar, kullanıcılarında hastalık oluşturmaktan ziyade, olası hastalıkları önleyici bir rol üstlenmektedir. Bu çalışma, ergonomi çerçevesinde sağlığa olumlu etkileri olan kamusal alanların, çocuklar açısından erişilebilirliğini incelemekte ve kullanıcı katılımı ile davranışlarını analiz etmektedir.
Kentsel kamusal alanların ergonomik tasarımının kullanıcıların sağlık ve güvenliği üzerindeki rolü vurgulanarak, farklı sosyo-demografik yapıların bu alanları nasıl farklı şekilde kullandığı analiz edilmiştir. Araştırma kapsamında İstanbul'un Ümraniye İlçesi Çakmak Mahallesi ve Kadıköy İlçesi Suadiye Mahallesi ile Kopenhag'da Norrebro ve Indre By mahallelerindeki parklar karşılaştırmalı olarak ele alınmış, çocukların bu alanlardan nasıl faydalandıkları ve bu alanların ergonomik tasarımının çocukların erişilebilirliği ile kullanım durumu arasındaki ilişki, verilerin karşılıklı analizi yapılarak incelenmiştir.
Araştırmada Space Syntax (Mekan Dizimi) ve Pierre Bourdieu'nun sermaye teorisi kullanılarak, çocukların ergonomik ihtiyaçları ile bu alanların kullanımı arasındaki ilişki araştırılmıştır. Yöntem olarak saha gözlemleri, demografik veriler, dijital haritalar ve 4-11 yaş arasındaki çocuklara yönelik antropometrik ölçümler kullanılmıştır. Çalışma, hafta içi ve hafta sonu olmak üzere iki farklı günde toplam 17 parkta gerçekleştirilen gözlemlerden elde edilen bulgularla çocukların kamusal alanlardaki davranışlarını, fiziksel yapıların kullanımını ve sosyal etkileşimlerini analiz etmeye odaklanmıştır.
Bulgular, İstanbul ve Kopenhag'daki çalışma alanları arasında ortak özellikler
olduğunu ortaya koymaktadır. Kadıköy ve Indre By gibi sosyo-ekonomik düzeyi yüksek bölgelerde yaşayan çocuklar, kamusal alanlara daha kolay erişim sağlayabilirken, bu alanların fiziki koşulları çocuk ölçeği esas alınmadığı halde erişilebilirlik açısından daha yüksektir. Buna karşın, Ümraniye ve Norrebro gibi sosyo-ekonomik açıdan dezavantajlı bölgelerde yaşayan çocuklar için bu tür alanlara erişim daha kısıtlı olup, bu alanların donanım ve erişilebilirlik açısından yetersiz olduğu gözlemlenmiştir. Sonuç olarak, çalışma çocuk dostu kamusal alanların tasarımı konusunda önemli öneriler geliştirmekte ve çocukların mekansal ihtiyaçlarının anlaşılmasına dair önemli bulgular sunmaktadır.

Abstract:
Public spaces serve as places for individuals to relax and interact with others or the environment as part of their daily routines. Urban green spaces, regarded as public spaces today, have the potential to positively impact human health. Ergonomically designed areas do not contribute to disease but rather play a preventative role in avoiding potential health issues. This study examines the accessibility of public spaces, which have positive health effects, particularly for children, and analyzes user participation and behavior within these spaces.
The research emphasizes the role of ergonomic design in public urban spaces on
the health and safety of users while analyzing how different socio-demographic structures use these spaces differently. As part of the research, parks in the Ümraniye district's Çakmak neighborhood and Kadıköy district's Suadiye neighborhood in Istanbul, as well as the Nørrebro and Indre By neighborhoods in Copenhagen, were compared. The study examined how children utilize these spaces and explored the relationship between the ergonomic design of these areas and children's accessibility and usage through comparative data analysis.
Using Space Syntax and Pierre Bourdieu's capital theory, the study investigated the relationship between children's ergonomic needs and the use of these spaces.
Methods included field observations, demographic data, digital maps, and
anthropometric measurements of children aged 4 to 11. The research focused on
analyzing children's behavior, physical structure usage, and social interactions in
public spaces, drawing on findings from observations conducted in 17 parks on both
weekdays and weekends.
The findings revealed common characteristics between the study areas in Istanbul and Copenhagen. Children living in socio-economically advantaged areas, such as Kadikoy and Indre By, had easier access to public spaces, even though the physical conditions of these spaces were not designed with a child-centered scale in mind.
In contrast, children in socio-economically disadvantaged areas, such as Umraniye and Norrebro, faced more limited access to these spaces, and the equipment and
accessibility in these areas were observed to be insufficient. These differences were linked to spatial variations arising from the socio-economic and demographic structures of the respective cities. Depending on how spatial capital shaped these spaces, the extent to which children's ergonomic needs were satisfied varied, which
directly impacted children's access to public spaces. In conclusion, the study offers significant recommendations for the design of child-friendly public spaces and
provides valuable insights into understanding children's spatial needs.