Kent ölçeğinde yangın risk parametrelerinin bina ölçeğinde alınacak yangın güvenlik önlemlerine etkisi ve yangın risk haritası
The effect of fire risk parameters at urban scale on fire safety measures to be taken at building scale and fire risk map
Yazar: KÜBRA DEMİR
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA ÖZGÜNLER
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Yapı Fiziği ve Malzemesi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Sanayi Devrimi, nüfus yoğunluğunun ve mekansal ihtiyaçların artması günümüz kent kavramının ortaya çıkmasına neden olmuştur. Artan nüfus ve yapılaşma yönetilmesi gereken riskleri de beraberinde getirmiştir. Yangın riski güvenli yaşam alanlarının sağlanabilmesi adına yönetilmesi gereken risklerden biridir. Kentleşme süreci, yangın riskini artıran pek çok faktörü de beraberinde getirmiştir. Tarih boyunca yaşanmış büyük kent yangınları bu riskin kent planlama sürecinden başlayarak yönetilmesi gerektiği gerçeğini ortaya koymuştur. Bu nedenle, kentlerde yangın güvenliği, yapılaşma planlaması, altyapı geliştirmeleri ve yangınla mücadele stratejileri gibi konular bütünleşik bir planlama ve uygulama gerektirmektedir.
Geçmişte meydana gelmiş büyük kent yangınlarında da görüldüğü gibi, yangın riski kent ölçeğinden bina ölçeğine kadar değerlendirilmesi gereken bir faktördür. Yangın güvenliğinin sürdürülebildiği yaşam alanlarının sağlanabilmesi ve risk faktörlerinin tekil olarak değil bütünleşik bir senaryonun içerisinde ele alınabilmesi adına kent ölçeğinde bina ölçeğini etkileyen yangın riski faktörleri önem arz etmektedir. Bu parametrelerin parsel ölçeğinden kent ölçeğine kadar analiz edilmesi ve bir risk haritasınının oluşturulması problem tespiti ve bu problemlere yönelik ortaya konulacak çözüm önerileri açısından oldukça kritiktir.    
İhtiyaçlar ve kullanıcıların beklentileri doğrultusunda sürekli değişen kentlerde mevcut risk durumu da değişkenlik göstermektedir. Kent ölçeğinde yangın riskini oluşturan parametrelerin oldukça çeşitli olduğu söylenebilir. Değişen dış etkenler kadar kente dair coğrafik özellikler, deprem gibi faktörler de bu çeşitliliğe neden olabilir. Tüm risk faktörleri bir araya getirildiğinde ve mevcut yapı stokları düşünüldüğünde riski tamamen ortadan kaldırmak mümkün olmayacaktır ancak muhtemel yangın senaryolarına yönelik oluşturulacak ilke ve stratejiler önem kazanacaktır.
Yangın riskinin kentsel parametrelere bağlı olarak değişebileceği düşünüldüğünde aynı fonksiyonda farklı bölgelerde inşa edilmiş yapıların farklı yangın riskleri taşıyabileceği değerlendirilmeli ve yangın güvenlik önlemleri bu doğrultuda planlanmalıdır. Bu durum, kentsel parametrelerin binalar üzerinde ne kadar risk oluşturduğunun çok boyutlu olarak irdelenmesiyle sağlanabilecektir. Binalar üzerindeki yangın riskinin çevresinde bulunan binalar için de risk teşkil ettiği göz ardı edilmemelidir. Bu nedenle her binaya ait risk durumun bir harita üzerinde işlenmiş olması yangın risk yönetiminin etkinliği ve verimliliği açısından oldukça kritiktir.
Bu çalışmada kent ve yapı tasarımının yangın güvenliği açısından bütüncül ele alınması gerektiğini ortaya koymak adına; kentlerde yangın güvenliği kavramı, geçmiş kent yangınları sebepleri ve sonrasında alınan kararlar ve bu örnekler doğrultusunda kentlerde yangın riskini optimize edebilmek adına ele alınması gereken parametreler incelenecek, bu parametreler ve Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik' ten faydalanılarak bir puanlama sistemi oluşturulacak, bu puanlama sistemi farklı bölgelerde bulunan iki konut yapısı üzerinden detaylı incelenecek ve belirlenen bir çalışma alanı üzerinden yangın risk haritası oluşturulacaktır.  
Bu tez, Yangın güvenliği konusunda kentsel alanlarda yapılacak çalışmalara yönelik etkili stratejiler geliştirilmesine katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Kent ölçeğindeki yangın riski analizi sonuçlarının bina ölçeğindeki güvenlik önlemlerine entegrasyonuyla, yangın risk yönetimi adına daha etkin ve önceden planlanmış stratejilerin oluşturulması hedeflenmektedir. Bu şekilde, yangın güvenliği alanındaki planlama ve uygulamalara katkıda bulunulması, kentsel mekanlarda yangın güvenliği açısından oldukça önemli bir role sahiptir. Bu çalışma ile, kentlerde güvenli yaşam alanlarını sağlamak ve yangın risk yönetiminin etkinliğini artırmak adına yapılacak çalışmalarda geçmiş yangınların irdelenmesinin, kentsel parametrelerin risk faktörü olarak ele alınmasının, risk yönetiminin sistematik ele alınması gerekliliğinin ve risk haritalarının önemi vurgulanmak istenmiştir.

Abstract:
The Industrial Revolution and the increase in population density and spatial needs led to the emergence of today's city concept. Increasing influence and structuring bring with them risks that need to be managed. Fire risk is one of the risks that must be managed in order to provide safe living spaces. The urbanization process has brought with it many factors that increase the risk of fire. Large urban fires throughout history have revealed the fact that this risk must be managed starting from the urban planning process. Therefore, issues such as fire safety in cities, construction planning, infrastructure development and fire fighting strategies require integrated planning and implementation.
Fire risk is a factor that should be evaluated from the city system to the building measurement. It is important that the fire risk, which includes the building scale in the city structure, is important in order to ensure a life where fire safety can be sustained and to deal with risk factors not individually but in an integrated scenario. Analyzing these parameters from parcel size to urban usage and publishing a risk map is very critical in terms of the results of the problem and the solution proposals to be put forward for these problems.
The current risk situation also varies in cities that continue to meet the needs and expectations of users. Urban research finds that the characteristics of fire risk are quite diverse. Various factors such as geographical features of the city, earthquakes, and changing external examinations can cause various causes. When you surround and combine all the risk, and considering the existing building stocks, it will not be possible to completely eliminate the risk, but the principles and strategies to be created for possible fire scenarios will gain importance. 
Considering that the fire risk may vary depending on urban parameters, it should be evaluated that structures built in different regions with the same function may carry different fire risks and fire safety measures should be planned accordingly. This can be achieved by examining multidimensionally how much risk urban parameters pose to buildings. Although fire risks on buildings are quite important depending on urban parameters, it should not be ignored that each building also poses a risk to the surrounding buildings. For this reason, it is very critical for the effectiveness and efficiency of fire risk management to have the risk situation of each building recorded on a map.
In this study, in order to reveal that city and building design should be considered holistically in terms of fire safety; The concept of fire safety in cities, the causes of past urban fires and the decisions taken afterwards, and the parameters that need to be considered in order to optimize the fire risk in cities in line with these examples, will be examined. A scoring system will be created by using these parameters and the Regulation on Fire Protection of Buildings. This scoring system will be created in different regions. The project will be examined in detail over two residential buildings and a fire risk map will be created over a determined work area.
This thesis aims to contribute to the development of effective strategies for studies on fire safety in urban areas. By integrating the results of city-scale fire risk analysis into building-scale security measures, it is aimed to create more effective and pre-planned strategies for fire risk management. In this way, contributing to planning and practices in the field of fire safety has a very important role in terms of fire safety in urban spaces. With this study, we wanted to emphasize the importance of examining past fires, considering urban parameters as risk factors, the necessity of systematic risk management and risk maps in studies to be carried out in order to provide safe living spaces in cities and increase the effectiveness of fire risk management.