Telkin edici görüşmelerin çocukların bellekleri üzerindeki etkisi
The effect of suggestive interviews on children's memories
Yazar: MİNE CİHANOĞLU
Danışman: PROF. DR. ŞEYDA AKSEL
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Bölümü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Gelişim Psikolojisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Bellek = Memory ; Gelişim psikolojisi = Development psychology ; Okul öncesi dönem = Preschool period ; Psikoloji = Psychology ; Telkin yöntemi = Suggestion method ; Çocuk gelişimi = Child development ; Çocuklar = Children ; Ölçme-değerlendirme = Measurement and evaluation

Özet:
Bu araştırmada, okulöncesi dönemde telkinin çocuk belleği üzerindeki etkilerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Çocuklarda telkine yatkınlığı etkileyen, görüşme ortamına ve çocuğun bireysel özelliklerine bağlı bazı değişkenler ele alınmıştır. Araştırmaya, yaşları 4-6 arasında değişen (48-80 ay), 49'u kız, 51'i erkek toplam 100 çocuk katılmıştır. Çocuklara, katılımcı olarak izledikleri bir tiyatro oyununa ilişkin farklı türde sorular yöneltilmiştir. Katılımcılar seçkisiz olarak iki gruba atanmışlardır. Gruplardan birinde kısa (yaklaşık bir hafta), diğerinde uzun aralıklarla (yaklaşık bir ay) gerçekleştirilen görüşmelerde yanıtlamışlardır. Bu sorularla çocukların serbest hatırlama, ipuçlu hatırlama ve telkine yatkınlık düzeyleri değerlendirilmiştir. Yanlış yönlendirici soruların da yer aldığı bu görüşmeler iki kez tekrarlanmıştır. Bunların ardından ayrı bir görüşmede verilen bellek testi ile katılımcıların belleklerinde, verilen telkinlerin etkisiyle oluşan bozulma derecesi ölçülmüştür. Ayrıca çocukların alıcı dil becerileri ve akıcı zekaları, mizaçları ve ebeveynlerinin çocuk yetiştirme tarzlarının, onların telkine yatkınlık düzeyi ve diğer bellek performanslarıyla ilişkileri incelenmiştir. Bu bilişsel ve psiko-sosyal özellikleri ölçmek için sırasıyla Peabody Resim Kelime Testi (PRKT), Renkli Progressive Matrisler (RPM), Çocuklar için Kısa Mizaç Ölçeği ve Çocuk Yetiştirme Anketi kullanılmıştır. Uzun aralıklarla görüşme yapılan grubun telkine yatkınlık düzeyinin ve telkinler sonucu belleklerinde oluşan bozulmanın kısa aralıklarla görüşülen gruptan daha fazla olduğu gözlenmiştir. Katılımcıların yaşları; tepkisellik, sebatkarlık ve sıcakkanlılık özellikleri; anne-babalarının itaat bekleme, sıcaklık ve açıklayıcı akıl yürütme ebeveynlik tarzları; alıcı dil becerileri ve akıcı zekaları; serbest hatırlama ve ipuçlu hatırlama performansları telkine yatkınlık düzeyleriyle ilişkili bulunmuştur. Bulgular, ilgili alanyazın ışığında ve adli alandaki uygulamalarla ilişkisi kapsamında tartışılmıştır.

Abstract:
In this study, it was aimed to investigate the effects of suggestions on children?s memories in the preschool period. Some of the factors which affect children?s suggestibilities were explored ? interview context variables and child?s individual characteristics. A total of 100 children, 49 girls, 51 boys, aged 4-6 years (48-80 months) participated in the study. Children were asked different types of questions about a theatre play they participated and watched. Participants were randomly assigned to two groups. They answered these questions in the interviews which were conducted after short delays (approximately one week) in one of the groups, and after long delays in the other group (approximately one month). Children?s free recall, cued recall performances and their suggestibility were assessed with these questions. The interviews which also contained misleading questions were repeated twice. Following these interviews, the memory impairment caused by the suggestions was assessed in a separate interview. Moreover, the relations of children?s receptive language skills and fluid intelligence, their temperament and their parents? child rearing attitudes to their free recall and cued recall performances, and their suggestibility were also examined. In order to measure these cognitive and psycho-social characteristics, Peabody Picture Vocabulary Test, Raven Progressive Matrices, Short Temperament Scale for Children, and Child Rearing Questionnaire were used. The group which was interviewed with longer time intervals was found to be more suggestible and showed greater memory impairment than the group which was interviewed with short intervals. Participants? age; reactivity, persistence, and approach characteristics; their parents? obedience demanding, warmth, and inductive reasoning styles; receptive language skills and fluid intelligence; free recall and cued recall performances were found to be related with their suggestibility. Results were discussed in relation to the relevant literature and their applicability in the forensic settings.