Van Gölü çevresinde başlangıcından MÖ III. binyıl sonuna kadar arkeolojik bulguların değerlendirilmesi
Evaluation of archaeological findings around the Lake Van from the most beginning to the end of the third millennium BC
Yazar: SİNAN KILIÇ
Danışman: PROF. DR. RAFET ÇAVUŞOĞLU
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Arkeoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Arkeoloji = Archaeology ; Arkeolojik yerleşim = Archaeological settlement ; Ekoloji = Ecology ; Ekolojik faktörler = Ecological factors ; Erken Tunç Çağı = Early Bronze Age ; Taş aletler = Stone tools ; Tunç Çağı = Bronze Age ; Van Gölü = Van Lake ; Van Gölü Havzası = Van Lake Basin

Özet:
Yazının kullanımından önceki dönemlere tarihöncesi dönemler denir. Van
Gölü çevresinde yazının ilk kez MÖ IX. yüzyılın sonlarında, Urartu Krallığı'nın
kurulmasıyla kullanılmaya başladığı bilinmektedir. Ancak Urartulardan önce Doğu
Anadolu bölgesiyle ilgili bilgiler başka yazılı kayıtlarda yer almakta, bölgenin
tarihöncesi MÖ II. binyılın başlamasıyla sona ermiş olmaktadır. Bu nedenle tezimizde
Van Gölü çevresinde MÖ III. binyıl sonuna, yani bir anlamda Doğu Anadolu'da
yazının kullanılmaya başlamasına kadar tarihlenmiş olan bulgular değerlendirilmiştir.
Bu çalışmaya göre bölgede doğal çevre ile insan ilişkisinin Taş Çağı'nda başlamıştır.
Bölgede yer şekilleri bakımından iki unsur öne çıkmaktadır. Bunlardan biri gölün
kendisi, diğeri ise yükseklikleri yer yer 3000 m'yi aşan zirvelerin bulunduğu dağlardır.
Van Gölü ekosisteminin bölgeye sunduğu olanaklar arasında hayvancılık için elverişli
geniş ve besleyici otlaklar, av sahaları, yenilebilir bitki çeşitliliği ve ekilip dikilebilir
arazi varlığı sayılabilir. Ayrıca tektonik yapı ve volkanlar bölgede zengin hammadde
kaynaklarının bulunmasını sağlamaktadır. Son yıllarda iklim değişikliklerinin eski
uygarlıklar üzerindeki etkileri tartışılmakta, dahası Dicle ve Fırat nehirlerindeki su
debilerinin Atlantik okyanusunun kuzeyindeki deniz suyu sıcaklığına bağlı olarak
değiştiği iddia edilmektedir. Bu tür bilimsel tartışmalar, arkeolojik bulguların da belli
bir yere ve zamana ait çevre koşullarının bilinmesine bağlı olarak daha fazla anlam
kazanacağını göstermektedir. Kaldı ki, eski toplulukların içinde yaşadığı doğal çevre
koşulları günümüzde arkeoloji biliminin önemli araştırma alanlarından biri haline
gelmiştir. Van Gölü çevresinin sert iklim koşulları tarihöncesi dönemde sürekli
yaşamaya elverişli olmayan bir ortamın var olduğunu düşündürmektedir. Sonuç olarak
söylenebilir ki, Van Gölü çevresinin kendine özgü coğrafi yapısı bölgede geçmişten günümüze var olan çok kültürlü toplumsal ilişkilerin özünü oluşturmaktadır.

Abstract:
The period before the writing is called prehistory. It is known that the writing
first began to be used around Lake Van at the end of the 9th century BC, with the
establishment of the Urartian Kingdom. However, before the Urartians, information
about the Eastern Anatolia is included in other written records, and the prehistory of
the region should be considered to have ended with the beginning of the 2nd millennium
BC. Therefore, the thesis is evaluated the findings, which covers the era until the end
of the 3rd millennium BC around Lake Van, that is, until the use of writing in Eastern
Anatolia. Acording to this study the relationship between the natural environment and
the human began in Paleolthic in the region. Two elements stand out in terms of
landforms around Lake Van. One of them is the lake itself, and the other is the
mountains with some peaks exceeding 3000 m. Among the opportunities offered by
the ecosystem of the Lake Van for the region are wide and nutritious grasslands
suitable for animal husbandry, hunting grounds, edible plant diversity and arable lands.
In addition, tectonic structure and volcanoes provide rich raw material sources in the
region. In recent years, the effects of climate changes on early civilizations have been
discussed, and it is claimed that the water flow rates in the Tigris and Euphrates rivers
change depending on the sea water temperature in the north of the Atlantic Ocean.
Such scientific discussions show that archaeological findings will gain more meaning
depending on the knowledge of the environmental conditions of a certain place and
time. Moreover, the natural environmental conditions in which the ancient
communities lived, have nowadays become one of the important research areas for the science archeology today. The harsh climatic conditions of the surroundings of the
Lake Van suggest that an environment that was not conducive for long life settlements
existed in the prehistoric time. In conclusion, it can be said that the unique
geographical structure of the Lake Van environment constitutes the essence of the
multicultural social relations that exist from the past to the present in the region.