İbn-i İyâs'ın Bedâ'i'uz-Zuhûr fî Vakâ'i'ud-Duhûr adlı eserinin beşinci cüz 3-102 sayfalar arası tercümesi
The translation of the pages 3-102 of the fifth book "İbn-i İyâs Bedâ'i'uz-Zuhûr fî Vakâ'i'ud-Duhûr"
Yazar: AYAT TURAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ DOĞAN GÜN
Mersin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Tarih = History
Dizin: Memlükler = Mamluks ; Tarihçilik = Historiography ; Yavuz Sultan Selim = Yavuz Sultan Selim ; İbn İyas = İbn İyas

Özet:
Bedâ'i'u'z-Zuhûr fî Vakâ'i'u'd-Duhûr, İbn-i İyâs'ın 5 ciltten oluşan en önemli eseridir. Müellif, hem Memlükler döneminde hem de Osmanlı Dönemi'nin ilk yıllarında yaşadığı için her iki devletin tarihine ait olayları müşahede etmiş ve sahip olduğu bilgileri kitabına aktarmayı başarmıştır. İbn-i İyâs, Memlük soyundan gelen Türk kökenli bir tarihçidir. Eserini Arapça ancak Ammice olarak tabir edilen karışık bir halk diliyle yazmıştır. Bundan dolayı dönemin tarihçileri tarafından kullandığı dil sebebiyle büyük eleştirilere maruz kalmıştır. Yazar, Bedâ'i'u'z-Zuhûr fî Vakâ'i'u'd-Duhûr'un 5. cildinin 3 ile 102. sayfaları arasında zikredilen, 1516- 1517 yıllarını içeren olayları, zamansal açıdan detaylandırarak yorumlamıştır. Bu eserde, Memlük Sultan'ı Kansuh Gavri'nin ve Yavuz Sultan Selim'in, Mercidabık Muharebesi, halifelere hilat giydirilmesi, elçilerin azil ve vefat haberleri, idari nizamlar, içtimai durumlar, dini ve gayri dini bayramlarla oyun ve av eğlenceleri, Nil'in yükselme ve alçalma zamanları, ilginç doğumlu bebekler, rüzgâr ve yağmurla ilgili meteorolojik bilgilerle âlim, edip, şair, tarihçi ve ileri gelenlerin biyografilerinden bahsedilmiştir. Eseri neşreden Muhammed Mustafa, beşinci cildin önsözünde İbn İyâs'ın çağdaşları gibi kendine özgü üslubu olduğundan söz etmektedir. Ayrıca bazı olayları şiirlerle yorumlamıştır. Eserindeki şiirlerin büyük çoğunluğu da kendisine aittir. Osmanlı Devleti'nin 1517 yılında Memlük Devleti'ne son vermesi ile bağlantılı kaynaklar arasında, Memlük Devleti'nin çöküş döneminde yazarın bizzat olayları yaşaması ve gözlemlemesi nedeniyle eser, bu dönemle ilgili araştırma yapanlar için önemli bir referans kaynak kitap niteliğindedir. Mısır'ın, Memlüklerden Osmanlılara geçiş devri hakkında verilen bilgiler son derece önemlidir.

Abstract:
Bedâ'i'u'z-Zuhûr fî Vakâ'i'u'd-Duhûr is the most important work of Ibn-i Iyâs consisting of
five volumes. Since the author lived both in the Mamluks period and in the first years of the
Ottoman Empire, he observed the events of the history of both states and succeeded in
transferring his knowledge to his book. Ibn-i Iyâs is a historian of Turkish origin, descended
from the Mameluke line. He wrote his work in Ammice, in a mixed folk language. Therefore, he
was subjected to great criticism for the language used by historians of the period. The writer, in
fifth volume, between the 3rd and 102th pages of Bedâ'i'u'z-Zuhûr fî Vakâ'i'ud-Duhûr, handled
the events involving the years 1516-1517 giving time details, interpreting in a detailed way. The
work, deals with Mercidabık Battle of the Mameluke Sultan Kansuh Gavri and Yavuz Sultan
Selim, the dressing of caliphs for the caliphs, the deposition and death news of ambassadors,
administrative armies, social situations, informal and religious holidays, game and hunting
entertainments, Nile's rising and falling times, interestingly born babies, meteorological
information about wind and rain, biographies of scholars, authors, poets, historians, and
notables. In the preface of the fifth volume, Muhammad Mustafa, who published the work,
mentions that Ibn-i Iyâs has a unique style like his contemporaries. He also interpreted some
events with poems. Most of the poems in his works belong to him. Among the sources
associated with the termination of the Ottoman state to the Mamluk state in 1517, it is an
important reference resource for the researchers of the period because the writer personally
experienced and observed the events during the ending period of the Mamluk state. Information
about the transfer of Egypt from the Mamluks to the Ottomans is extremely important.