Glechoma hederacea L. Üzerinde farmakognozik araştırmalar
Pharmacognostic studies on Glechoma hederacea L.
Yazar: SÜMEYYE USTA
Danışman: DOÇ. DR. BURÇİN ERGENE
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmakognozi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology

Özet:
Asya, Avrupa ve Amerika'da yayılış gösteren, Lamiaceae familyasının üyesi olan Glechoma cinsinin dünya genelinde 7 doğal olarak yetişen ve 1 hibrit türü teşhis edilmiştir. Tez çalışması kapsamında, Glechoma cinsinde yer alan ve halk arasında ''yer sarmaşığı'' olarak bilinen G. hederacea taksonunun topraküstü kısımlarından hazırlanan etanollü, metanollü ve sulu total ekstrelerin fitokimyasal analizi ve aktivite çalışmaları yapılmıştır. G. hederacea'nin halk arasında; bronşit, astım, soğuk algınlığı, öksürük, diyabet, baş ağrısı, sarılık, safra ve böbrek taşı, gastrointestinal ve enflamasyonlu rahatsızlıkları tedavi etme amacıyla kullanıldığı bilinmektedir. G. hederacea'nin dünyada ve ülkemizde halk arasında yara iyi edici etki amacıyla da kullanıldığı bilinmektedir. Literatür verileri incelendiğinde, G. hederacea üzerinde yara iyi edici aktiviteye dair yeterli çalışmanın yapılmadığı tespit edilmiştir. Bununla birlikte, ülkemizde de G. hederacea üzerinde fitokimyasal ve biyolojik etki çalışmalarına dair bir veri bulunmamıştır. Bitki ekstresinin yara iyi edici etkisine dair literatüre katkı sağlanması ve halk arasındaki kullanımın bilimsel bir temele dayandırılması hedefiyle yola çıkılan bu tez çalışmasında; G. hederacea'nin yara iyi edici aktivitesi, scratch (çizgi) yara iyileştirme deneyi ile in vitro olarak incelenmiştir. Çalışma kapsamında, G. hederacea topraküstü kısımlarından metanol, etanol ve su çözücüleri ile hazırlanan total ekstrelerin fitokimyasal profilleri yüksek performanslı sıvı kromatografisi ile aydınlatılmıştır. G. hederacea etanollü ve metanollü ekstrelerin benzer fitokimyasal içeriğe sahip olduğu saptanmıştır. Ekstrelerin içeriğinde rutin, klorojenik asit ve rosmarinik asit bileşikleri tespit edilmiştir. G. hederacea sulu ekstresinde ise, bu bileşikler tespit edilmemiştir. G. hederacea topraküstü kısımlarının miktar tayini analizinde, ana bileşen rosmarinik asit (%0,2116±0,0008-0,5988±0,0041) ardından klorojenik asit (%0,0917±0,0002-0,1739±0,0004) olarak saptanmış, en düşük miktarda ise rutin (%0,0384±0,0001-0,0633±0,0001) bileşiği tespit edilmiştir. G. hederacea topraküstü kısımlarından hazırlanan total ekstrelerin her birinin Folin Ciocalteu yöntemi ile toplam fenol madde miktarı, alüminyum klorür yöntemiyle toplam flavonoit madde miktarı tespit edilmiştir. Total fenol madde miktarı; en yüksek metanollü (85,1740±4,6693 mg GAE/g kuru ekstre) ardından etanollü (80,8687±2,2789 mg GAE/g kuru ekstre) ekstrede, en düşük sulu (71,1298±2,4003 mg GAE/g kuru ekstre) ekstrede saptanmıştır. Total flavonoit miktarı ise; en yüksek etanollü (42,5651±1,9937 mg QE/g kuru ekstre) ardından metanollü (32,8976±1,2673 mg QE/g kuru ekstre) ekstrede, en düşük yine sulu (15,5038±0,3518 mg QE/g kuru ekstre) ekstrede tespit edilmiştir. Total ekstrelerin her birinin antioksidan kapasitesi in vitro spektrofotometrik yöntemlerle tayin edilmiştir. DPPH radikalini süpürücü aktivite yöntemi sonucunda, etanollü (IC50=0,2110±0,0107 mg/mL) ve metanollü (IC50=0,1636±0,0174 mg/mL) ekstrenin antioksidan kapasitesi referans madde butilhidroksi toluene (IC50=0,2393±0,0072 mg/mL) göre daha yüksek bulunmuştur. G. hederacea metanollü ekstresinin sitotoksik aktivitesi MTT yöntemi ile değerlendirilmiş, ekstrenin 1 mg/mL doza kadar L929 hücre hattına karşı herhangi bir sitotoksik etki göstermediği bulunmuştur. G. hederacea'nin yara iyi edici etki potansiyeli olduğu ancak kontrol (%80) ile kıyaslandığında metanollü ekstrenin (%83) belirgin bir yara iyi edici etkisinin olmadığı saptanmıştır.

Abstract:
The genus Glechoma is a member of the Lamiaceae family, spreading in Asia, Europe and America with 7 naturally growing and 1 hybrid species identified worldwide. Within the scope of the thesis, phytochemical analysis and activity studies of ethanol, methanol and aqueous total extracts prepared from the aerial parts of G. hederacea taxon, commonly known as "ground ivy" in the genus Glechoma, were conducted. G. hederacea is known to be used for the treatment of bronchitis, asthma, cold, cough, diabetes, headache, jaundice, gall and kidney stones, gastrointestinal and inflammatory disorders. G. hederacea is also known to be used as a wound healing agent among the people in the world and in our country. According to the literature data, it was determined that there were not sufficient studies on the wound healing activity of G. hederacea. Moreover, there is no data on phytochemical profile and biological effects of G. hederacea in our country. In the content of this thesis, which aims to contribute to the literature on the wound healing effect of the plant extract and to establish a scientific basis for the use of the plant extract among the people, the wound healing activity of G. hederacea was investigated in vitro by scratch wound healing assay. Within the scope of the study, phytochemical profiles of total extracts prepared from the aerial parts of G. hederacea with the solvents methanol, ethanol and water were characterized by high performance liquid chromatography. It was found that ethanol and methanol extracts of G. hederacea had similar phytochemical content. The extracts were determined to contain the compounds rutin, chlorogenic acid and rosmarinic acid. These compounds were not detected in G. hederacea aqueous extract. In the quantitative analysis of G. hederacea aerial parts, the main component was found to be rosmarinic acid (0.2116±0.0008-0.5988±0.0041%) followed by chlorogenic acid (0.0917±0.0002-0.1739±0.0004%), and the lowest amount of rutin (0.0384±0.0001-0.0633±0.0001%) was detected. Total phenol content of each extract prepared from the aerial parts of G. hederacea was determined by Folin Ciocalteu method and total flavonoid content was determined by aluminum chloride assay. Total phenol content was found to be highest in methanol (85.1740±4.6693 mg GAE/g dry extract) followed by ethanol (80.8687±2.2789 mg GAE/g dry extract) and lowest in aqueous extract (71.1298±2.4003 mg GAE/g dry extract). Total flavonoid content was highest in ethanol (42.5651±1.9937 mg QE/g dry extract) followed by methanol (32.8976±1.2673 mg QE/g dry extract) and lowest in aqueous extract (15.5038±0.3518 mg QE/g dry extract). The antioxidant capacity of each of extract was determined by in vitro spectrophotometric methods. As a result of DPPH radical scavenging activity method, the antioxidant capacity of ethanol (IC50=0.2110±0.0107 mg/mL) and methanol (IC50=0.1636±0.0174 mg/mL) extracts were higher than the reference substance butylhydroxy toluene (IC50=0.2393±0.0072 mg/mL). The cytotoxic activity of G. hederacea methanol extract was evaluated by MTT assay and it was found that the extract did not exhibit any cytotoxic effect on L929 cell line up to a dose of 1 mg/mL. It was found that G. hederacea has the potential for wound healing activity, but the methanol extract (83%) did not possess significant wound healing activity compared to the control (80%).