Türk-Yunan nüfus mübadelesi (1923-1925) /
Yazar: MURAT KARATAŞ
Danışman: DOÇ. DR. VAHDET KELEŞYILMAZ
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2004
Konu: Sosyoloji = Sociology ; Tarih = History ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Göçler = Migrations ; Lozan Ahali Mübadelesi = Lausanne Exchange of Populations ; Lozan Antlaşması = Lausanne Treaty ; Lozan Konferansı = Lausanne Conference ; Mübadele = Exchange ; Nüfus = Population ; Türk-Yunan ilişkileri = Turkish-Greek relations ; Türkiye = Turkey ; Uluslararası göç = International migration ; Yunanistan = Greece

Özet:
Lozan Barış Konferansı'nın birinci devresinde başta İngiltere, Fransa ve italya gibi günün Avrupalı büyük devletlerinin de dahil olduğu azınlıklar alt komisyon çalışmalarında Türk-Yunan nüfus mübadelesi meselesi sonuca bağlandı. Buna göre söz konusu iki devlet 30 Ocak 1923 tarihinde imza ettikleri Türk-Yunan ahali değişimine dair sözleşme ve ek protokol gereğince eksi tebaaları olan Yunanistan tabiyetindeki Müslümanfar ile Türkiye tabiiyetindeki Ortodoks Rumları karşılıklı olarak zorunlu göçe tabi tutuyorlardı. Söz konusu anlaşma imza edildiği tarih ile her iki taraftan da fiili göç başlamış ve devam etmekteydi. Her iki devlette bu anlaşma ile başlamış olan fiili göç halini 1 Mayıs 1923 itibariyle resmi hale dönüştürmeyi ve en kısa zamanda sonuçlandırmayı kabul ediyorlardı. Ancak işlem çeşitli nedenlerde 1923 yılının Kasım ayının ortalarında başlamış ve ancak 1925'in başlarında sonuçlandırılabilmiştir. Bu uygulama ile Anadolu'dan Yunanistan'a yaklaşık 1.250.000 Rum, Yunanistan'dan Türkiye'ye 500.000, yer değiştirmiştir. Ancak mübadele işlemi ile ilgili olarak ortaya çıkan sorunlar yumağı 1926, 1930, 1933 yıllarında yapılan anlaşmalar ile yaklaşık on yıl içerisinde ancak halledilebitmiştîr. Bu çalışmada 1923-1925 yılları arasında zorunlu göç ile Yunanistan'dan Türkiye'ye gelmek zorunda kalan mübadillerin taşınması, iskan edilmeleri, üretici hale getirilebilmeleri için Türk Devleti tarafından kendilerine yapılan arazi, tohumluk, alet-edevat yardımları, mübadillerin yerleştirildikten sonra yeni topraklarında karşılaştıkları sorunlar, ülkeye siyasi, sosyal, kültürel nüfus, ekonomik katkıları/etkileri tespite çalışılmıştır. Ancak konunun daha iyi anlaşılması için sorunun tarihi temellerine inilmeye çalışılmıştır.173 Bunun için öncelikle "Giriş" bölümünde Türk göç tarihinin önemli dönüm noktası olan 1699'dan başlayarak 1923'e kadar devam eden süreçte çevreden (Balkanlar ve Kafkaslar) merkeze (Anadolu'ya) gerçekleşen göçleri ve göçlerin meydana getirdiği, muhacir, mübadil, mübadele ve benzeri kavramlarla yine göçlerin ortaya çıkardığı göçlerle ilgili kurumsal çalışmalar (Teşkilatları) vermeye çalışılmıştır. Bundan sonra birinci bölümde Türk-Yunan nüfus mübadelesini doğuran tarihi süreç irdelenmeye konulmuştur. Burada karşımıza; 1789 Fransız inkılabı sonucunda ortaya çıkan "Milliyetçilik" fikri ve başta Rusya, İngiltere ve Fransa gibi dönemin büyük devletlerinin Osmanlı İmparatorluğunun tarihi coğrafyası üzerinde giriştikleri ekonomik çıkar kavgalarında küçük Balkan topluluklarını amaçları için kullanmaları ve bu topluluklardan biri olan Yunanistan'ın devlet haline geldikten sonra Türk'e ve Türklüğe karşı giriştiği nüfus ve coğrafya yönünden büyüme siyasetinin Megalo idea (Büyük Ülkü) 'nın arkasında yer aldıkları görülmüştür. Çalışmanın ikinci bölümünde ise, Yunanlıların "Kaybedilmiş Vatan" olarak gördükleri, bugün Türkiye'nin Batı bölgesini oluşturan toprakları işgal hareketlerinin sonuçsuz kalmasından sonra Anadolu'dan Yunanistan'a doğru gerçekleşen Rum göçünün ortaya çıkardığı sorunların Birinci dünya savaşını bitiren ve Yeni Türkiye Cumhuriyetinin Milletlerarası arena'da kuruluşunu tescil eden Lozan Barış Konferansında ela alınmasını ve ortaya çıkan sözleşme metni ile Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde Lozan Barış Konferansının kesintiye uğradığı dönemde konu ile ilgili cereyan eden Meclis tartışmaları verilmeye çalışılmıştır. Üçüncü bölümde, Türk Milleti için var olmak ile yok olmak arasında bir noktayı ifade eden Türk İstiklal harbinin kazanılması sonrasında Türkiye Cumhuriyetinin kuruluş senedi olarak kabul ettiğimiz Lozan barış

Abstract:
peace, conference in the com mission Works including important European conunteries such as Engaland, France and Italy. Akcording to this, two related counteries were forcing Muslims in Turkey and Orthodox Greeks in Turkey their own missing population to immigrate reciprocally in accordance with the contract an the additional protocol on Exchange of Turkish. Grek population signed on 30th January 1923. Immigration started actively when the related treaty was signed. Bath counties accepted to formalise state of immigration and bring it to on end beginning from 1st May 1923. However the application started in the middle of November 1923 for some reasons and was ended in early 1925 s. Appaximately 1.250.000 Greeks from Anatolia to Greece and 500.000 Turks from Greece to Anatolia changed atheir places by could be solved in ten years by treaties signed in 1926, 1930, 1933. In this study we tried to relieve movements of exchangigs from Greece to Turkey, their settlements, Support for land, agriculture, equipment given to them by the state, their problems they faced after being settled on their new land and their political, social, cultural, economic, popular contributions to the country. We tried to exemine bases of the problem to make the subject be understeed beter. So in "Introduction" part, we tried to describe associative studies (organizations) regarding the immigrations with immigrations from around (the Balcanians and the Cavcasians) to the center (Anatolia) in the process from 1699 to 1923 which is an important turning point in the history of Turkish Immigration and the concepts exchanging, immigrant, Exchange and so on.176 Then, in the first part, we examined histeric period causing Exchange of Turkish - Grek population. We faced nationalism appeared as a result of the French Revulation in 1789. We've also seen that importort countries in these years like Russia, England and France made economic profits abusing small Balcanian groups on land of the Otoman Empire and Greece one of these groups had growth policy on population and land called "Megalo Idea" (Great Gaal) against Turks and Turkism. in the second part we tried to relieve that Grek Immigration from Anatolia to Greece caused many problems after the failive of Grek invasion on the western part of Anatolia seen as last land by Greeks and these problems were included in the Laussanne Peace Treaty proving that 1st World War ended and New Turkish Republic was founded internationally. We also mentioned about discussions in the Turkish Grand National Assembly dring the period the Laussanne Peace Treaty was interrupted. In the third part, we tried to explain topics on nearly 400.000 exchangings of Ministry of Exchange, Ministry of Public Works and Settlement as a result of campulsory immigration accepted in the laussanne Peace Treaty we approved as prof of existence of Turkish Republic after the Independence War the choice of being or not being for Turkish population accordind to the papers Vatan, Vakit and Hakimiyet-i Milliye. In the fourth and last part we tried to give state support on field, property, equipment in accordance with their jobs for the immigrants to earn their living after they came to the country and popular, economic, social and cultural results of immigration.