Sosyobilimsel konuların öğretimine yönelik bir öğrenme ve öğretme çerçevesinin geliştirilmesi: Fen bilimleri öğretmenleri ile bir delphi çalışması
Towards developing a learning and teaching framework for teaching socioscientific issues: A delphi study with science teachers
Yazar: ŞULE ÇALIŞKAN
Danışman: PROF. DR. OSMAN SERHAT İREZ
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Biyoloji Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Delphi tekniği = Delphi technique ; Fen bilgisi = Science ; Fen bilgisi dersi = Science lesson ; Sosyobilimsel durum temelli öğretim yaklaşımı = Socioscientific  issue based instruction approach ; Sosyobilimsel konular = Soscioscientific issues ; Öğrenme = Learning ; Öğrenme yöntemleri = Learning methods ; Öğretim yöntemleri = Teaching methods ; Öğretme = Teaching ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Birçok araştırmacı sosyobilimsel konuların sınıf içinde yer almasının fen öğrenimi ve
öğretimi açısından oldukça etkili bir bağlam sunduğunu savunmaktadır. SBK, alan
bilgisinin ve bilimin doğasının anlaşılması için etkili bir alan sunmaktadır. Aynı zamanda
SBK öğretimi, öğrencilerin bilime karşı ilgi ve motivasyonlarını artırmayı ve
argümantasyon becerilerinin gelişmesini sağlamaktadır. SBK öğretimin farklı bilgi
alanlarını nasıl etkilediğini ve fen eğitimi açısından ne kadar önemli olduğunu gösteren
birçok çalışma olmasına rağmen, SBK'nın sınıf içine transfer edilmesi ile ilgili çalışmalar
oldukça sınırlıdır. Bu noktadan hareketle bu çalışmanın amacı, SBK öğretiminde
kullanılabilecek bir öğrenme-öğretme çerçevesinin oluşturulmasıdır.
Çalışmanın amacı doğrultusunda araştırmada Delphi yöntemi kullanılmıştır. Delphi
yönteminin amacı, belirli bir konuda uzman görüşlerini ortaya çıkarmak ve bir uzlaşma
sağlamaktır. Çalışmaya 24 fen bilimleri öğretmeni katılmıştır. Delphi çalışması üç
aşamada yürütülmüştür. Birinci aşamada 24 uzmana SBK öğretiminde hedeflenmesi
gereken kazanım, amaçlar, materyal nitelikleri, öğrenme ortamının özellikleri,
kullanılabilecek öğretim strateji, yöntem ve tekniği ve değerlendirme yaklaşımları
üzerine 6 açık uçlu soru sorulmuştur. Uzmanlardan gelen cevaplar içerik analizi ile analiz
edilmiş ve 6 tema belirlenmiştir. Bu temalar altında toplam 82 kod ortaya çıkarılmıştır.
İkinci aşamada bu kodlar ile 7'li likert tipi bir anket oluşturulmuştur. Oluşturulan anket
uzmanlara gönderilerek her bir ifadeyi 1 – 7 arasında değerlendirmeleri istenmiştir.
Üçüncü aşamada ise bu maddeler uzmanlara tekrar gönderilerek uzmanların bu maddeleri
yeniden değerlendirmeleri istenmiştir. Her bir maddenin ortalama, medyan, çeyrekler
arası açıklık ve bu maddelere 7 tam değerini verenlerin yüzdesi hesaplanmıştır. İstatiksel
analizler sonucunda medyanı 7,00'nin altında olan maddeler elenmiştir. Geriye kalan
maddelerden ise çeyrekler arası açıklık değeri 1,00'in üzerinde olan maddeler elenmiştir.
Çalışmanın sonucunda SBK öğretiminde kullanılabilecek altı boyuta sahip bir öğrenmeöğretme çerçevesi ortaya çıkmıştır. Oluşturulan öğrenme-öğretme çerçevesinin boyutları
ve içerikleri şu şekilde özetlenebilir. Kazanım boyutunda 15 madde belirlenmiş olup
"Bilimsel tartışma becerilerini geliştirir." ve "Çok yönlü düşünebilme becerilerini
geliştirir." kazanımları örnek olarak verilebilir. Tartışma boyutu altında 6 madde 
oluşturulmuş bu maddelerden "Toplum" ve "Etik" boyutun öne çıktığı söylenebilir. 6
maddeyi kapsayan Materyal nitelikleri boyutu ise "Farklı bakış açılarını yansıtmalıdır."
ve "Öğrenci seviyesine uygun içerikte olmalıdır." maddeleri ile örneklendirilebilir.
Öğrenme ortamlarını niteleyen 12 maddeyi içine alan Öğrenme Ortamının Nitelikleri
boyutu ise "Demokratik tartışma ortamı yaratılmalıdır." ve "Öğretmen tartışmayı
yönetme becerisine sahip olmalıdır." maddelerini kapsamaktadır. Öğretim strateji,
yöntem ve teknikleri boyutu 9 maddeden oluşmuş ve bu maddelerden "Araştırmasorgulama temelli öğretim yaklaşımı" ve "Argümantasyon" maddeleri öne çıkmıştır. Son
boyut olan değerlendirme yaklaşım ve teknikleri boyutunda ise 5 madde mevcut olup
"Öğrencilerin bilimsel tartışma performanslarının değerlendirilmesi" ve "Tutum
değişikliği ölçekleri kullanmak" maddelerini içermektedir.
Gerçekleştirilen bu çalışma ile SBK'nın öğrenme ortamına etkili bir şekilde entegre
edilmesinde kolaylaştırıcı bir öğrenme-öğretme çerçevesi oluşturulmuştur. Bu çerçeve
bir bağlam olarak SBK tercih edildiğinde eğitimcilerin/öğretmenlerin kazanım
boyutundan değerlendirme sürecine kadar kullanabileceği rehberlik niteliğinde bir
yapıdadır.

Anahtar Kelimeler: Sosyobilimsel Konular, Delphi Yöntemi, Öğrenme-Öğretme
Çerçevesi

Abstract:
Many researchers argue that the inclusion of socio-scientific issues in the classroom
provides a highly effective context for learning science. SSI provides an effective area
for understanding the nature of science and learning science content. At the same time,
the teaching of SSI increases students' interest and motivation towards science and
promotes their argumentation skills. Although there are many studies indicating how SSI
teaching affects different areas of knowledge and how important it is for science
education, studies on transferring SSI into the classroom are very limited. From this point
of view, the aim of this study is to develop a learning-teaching framework that can be
used in the teaching of SSI.
To this end, The Delphi method was used in the study. The purpose of the Delphi method
is to elicit expert opinions on a particular subject and to reach a compromise. The
participants of the study were 24 science teachers who have expertise and experience in
SSI teaching. The Delphi study was conducted in three stages. In the first stage, six openended questions were asked to 24 experts on the objectives, teaching materials, learning
environment characteristics, teaching strategies, methods and techniques and evaluation
approaches that should be targeted in SSI teaching. Responses from experts were
analyzed by content analysis and 82 codes under 6 six themes were revealed. In the
second stage, a 7-point Likert-type questionnaire was created using these codes. The
questionnaire was sent to the experts and asked to evaluate each statement between 1 - 7.
In the third stage, these items were sent back to the experts and the experts were asked to
reevaluate them. The mean, median, interquartile range of each item and the percentage
of those who gave these items 7 full values were calculated. As a result of statistical
analysis, substances with a median of less than 7.00 were eliminated. Of the remaining
items, items that interquartile range value more than 1.00 were eliminated.
As a result of this study, a six-dimension learning-teaching framework that can be used
in the teaching of SBK has emerged. The dimensions and contents of the created learningteaching framework can be summarized as follows. The Learning Objectives dimension
is consisted of 15 items, such as "To develop scientific process skills" and "To develop
ability to think from multiple perspectives". The Cross Cutting Themes dimension is 
consisted of 6 themes of which "Society" and "Ethics" dimension are the most prominent
ones. The Teaching Materials dimension emphasizes the aspects and qualities of the
teaching materials which can be exemplified as "reflecting different perspectives". The
Learning Environment dimension includes 12 items describing the most effective
learning environments for SSI learning and teaching. The Teaching strategies, methods
and techniques dimension is consisted of 9 items and among which "Research-inquiry
based teaching approach" and "Argumentation" came to the fore. The Assessment of
Learning dimension is the last dimension and includes 5 items.
To conclude, the study proposed a facilitating learning-teaching framework to integrate
SSI effectively into the learning environment. This framework can be used as a guide that
educators/teachers can utilize in preparing to teach SSI in school science.

Keywords: Socio-scientific Issues, Delphi Method, Learning-Teaching Framework