Tıp eğitiminde rol modelliğin önemi:nitel biir çalışma
The importance of role modeling in medical education: A qualitative study
Yazar: CANDAN MANSUROĞLU
Danışman: DOÇ. DR. İPEK GÖNÜLLÜ
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Tıp Eğitimi ve Bilişim Ana Bilim Dalı / Tıp Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sağlık Eğitimi = Health Education

Özet:
Tıp eğitimi, insan yaşamını etkileyen kritik kararlar almayı gerektiren bir mesleğin temelini atar. Bu süreç, yalnızca teorik bilginin aktarılmasıyla sınırlı kalmayıp, aynı zamanda uygulamalı deneyimle bireysel becerilerin geliştirilmesini de içerir. Tıp eğitiminde sıklıkla kullanılan çıraklık modeli, öğrencilerin yalnızca teknik bilgi ve becerileri edinmesini değil, aynı zamanda mesleki kimliklerini ve etik değerlerini şekillendirmelerini de hedefler. Rol modeller bu süreçte öğrenciler için hayati bir rol üstlenir. Uzman hekimlerin bilgi ve deneyimlerini öğrencilerle paylaşmaları, tıbbi uygulamalardaki kritik karar alma süreçlerini gözlemleme fırsatı sunarlar. Öğrenciler hasta ilişkileri, profesyonel sorumluluklar ve etik tutumlar gibi alanlarda gelişim gösterirler.
Biz bu araştırmayı, tıp eğitimi sürecinde rol modellerin öğrenciler üzerindeki etkisini incelemek için planladık.
Araştırmamızın örneklemini, Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Tıp Fakültesi'nde 6. yıl stajlarını tamamlayan 6 öğrenci (intörn) ve aynı üniversiteden mezun olup Ankara Bilkent Şehir Hastanesi Kardiyoloji kliniğinde uzmanlık öğrencisi olarak çalışan 7 doktor oluşturmaktadır. Çalışmada, katılımcıların serbestçe konuşabildiği görüşmeler yapılmış ve bu görüşmeler video kaydına alınmıştır. Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, kolay erişim ve takip imkânı nedeniyle seçilmiştir. Araştırmacı, her katılımcı ile birebir ve  en az 26±3  dakika süren yarı yapılandırılmış görüşmeler yaparak, onların rol modelleri hakkındaki algılarını anlamaya çalışmıştır. İlk görüşme, soruların uygunluğunu belirlemek ve görüşme tekniğinin uygulanabilirliğini test etmek için pilot çalışma olarak değerlendirilmiş ve veriler analize dahil edilmiştir. Katılımcı seçimi kriterleri, gönüllü katılım ve derinlemesine görüşme yapabilme kapasitesini içermektedir.Bu video görüşmelerden elde edilen nitel veriler, katılımcıların onayıyla deşifre edilmiş ve tekrar eden kelimeler belirlenerek kodlar oluşturularak içerik analizi yapılmıştır. Kodlar belirlendikten sonra  temalar tanımlanmıştır. Görüşmelerden elde edilen kodların yanı sıra, literatürde bulunan kodlar da incelenmiş ve rapor hazırlanmıştır. İçerik analizi yapılırken çalışmanın içerik incelenmesi amacıyla toplamda 52  adet kod oluşturulmuş olup birbiri ile örtüşen kodlar atılarak 40 koddan içerik analizi yapılmıştır. Bu kodlar, analiz edilen metinlerden anlamlı ifadelerin sistematik olarak çıkarılmasıyla elde edilmiştir.Kodlama sürecinin ardından, kodlar arasında bağlantılar kurulmuş ve Rol Model Tanımı, Rol Modelde Aranan Özellikler, Rol Model Olarak Algılanan Kişiler, Rol Model Eksikliği ve Alternatif Yaklaşımlar, Rol Modelin Öğrenciler Üzerindeki Etkisi, İletişim Becerileri,Saygınlık ve Mesleki Değerler, Meslek Seçimi ve Etkileri ve Sistemsel ve Çevresel Faktörler olmak üzere toplam 9 tema olarak tanımlanmıştır. Temaların belirlenmesi ile, çalışmanın temel yapı taşları ortaya konmuş ve bu temalar, ilgili kodlarla detaylı bir şekilde açıklanmıştır. Böylece çalışmanın kapsamlı bir içerik analizi sunulmuş, derinlikli bir yorumlama ve sistematik bir yaklaşım sağlanmıştır. Analiz sonuçlarından  rol model tema analizinde bireylerin bilimsel yeterlilik, liderlik, iletişim becerileri ve kişisel özellikler ile ön plana çıktıkları ve  rol model oldukları anlaşılmaktadır. Çalışmanın sınırlılıkları arasında, tek merkezde yapılmış olması, soruların tüm katılımcılar tarafından aynı şekilde cevaplanamaması, nicel verilerle desteklenmemesi, katılımcıların durumlarını, kişisel özelliklerini belirleyecek bir ön test olmaması ve nitel çalışmaların genel sınırlamaları bulunmaktadır. Çok merkezli bir yaklaşım ve nicel verilerle desteklenmesi, sonuçların daha derinlemesine anlaşılmasını sağlayabilir.
Araştırmanın etik onayı, 15.05.2024 tarihinde Ankara Bilkent Şehir Hastanesi Etik Kurulu'ndan TABED 2-24-08 numaralı belge ile alınmıştır.
Bu çalışmayla, Türkiye'de öğrencilerin rol modellerine bakış açılarını inceleyerek, tıp eğitiminde profesyonelleşme sürecinde rol model olmanın ve öğretim becerilerinin önemini vurgulamayı amaçladık. Ayrıca, tüm doktorların aslında birer eğitici olduklarına dikkat çekmek istedik. Çalışmanın bulguları, tıp eğitiminin daha fazla araştırma gerektiren bir alan olduğunu göstermiş ve profesyonelleşme sürecini iyileştirmek, doktorların eğitimci rollerini güçlendirmek için önemli bir kaynak sunmuştur.
Bu çalışmanın sonuçları, gelecekteki araştırmalara yön vermesi açısından değerlidir. Konunun daha iyi anlaşılmasıyla, tıp eğitiminin iyileştirilmesi ve gelecekteki doktorların yalnızca klinik beceriler açısından değil, aynı zamanda profesyonellik, etik ve hasta bakımı açısından da güçlü bir şekilde yetişmelerine katkıda bulunmayı hedefliyoruz. Bu farkındalık, tıp eğitimindeki mevcut eksikliklerin giderilmesine ve sağlık profesyonellerinin eğitiminde daha bütüncül bir yaklaşımın benimsenmesine yardımcı olabilir.

Abstract:
Medical education lays the foundation for a profession that requires making critical decisions impacting human lives. This process is not limited to the transfer of theoretical knowledge but also involves hands-on experience to develop individual skills. The apprenticeship model, frequently used in medical education, aims to equip students not only with technical knowledge and skills but also with the ability to shape their professional identities and ethical values.Role models play a vital role in this process for students. Expert physicians share their knowledge and experience with students, offering them opportunities to observe critical decision-making processes in medical practice. They also contribute to students' development in areas such as patient relationships, professional responsibilities, and ethical attitudes.
This study was designed to examine the impact of role models on students during the medical education process.
The sample of our study consists of 6 students who completed their 6th-year internships at Yıldırım Beyazıt University Faculty of Medicine and 7 doctors who graduated from the same university and are currently working as specialist trainees in the Cardiology Department of Ankara Bilkent City Hospital. In the study, interviews were conducted where participants could speak freely, and these interviews were recorded on video. Yıldırım Beyazıt University was selected due to its easy accessibility and follow-up convenience. The researcher conducted one-on-one, semi structured interviews lasting at least 26±3 minutes with each participant, aiming to understand their perceptions of role models. The first interview was considered as a pilot study to evaluate the appropriateness of the questions and test the feasibility of the interview technique, and the data was included in the analysis. The participant selection criteria included voluntary participation and the ability to engage in in-depth interviews. The qualitative data obtained from these video interviews were transcribed with the consent of the participants, and recurring words were identified, coded, and subjected to content analysis. After the codes were established,  themes were defined. In addition to the codes derived from the interviews, codes found in the literature were also reviewed, and a report was prepared. While conducting content analysis, a total of 52 codes were created for the examination of the content, and after eliminating overlapping codes, content analysis was carried out using 40 codes. These codes were derived through the systematic extraction of meaningful statements from the analyzed texts. Following the coding process, connections were established among the codes, which were then classified into total of 9 main themes defined as Definition of Role Model, Characteristics Sought in a Role Model, Individuals Perceived as Role Models, Lack of Role Models and Alternative Approaches, Impact of Role Models on Students, Communication Skills, Respectability and Professional Values, Career Choice and Its Impacts, Systemic and Environmental Factors.With the identification of the main themes, the foundational structure of the study was revealed, and these themes were thoroughly explained using the related codes. This approach provided a comprehensive content analysis, offering in-depth interpretation and a systematic methodology.The analysis results indicate that in the theme analysis of role models, role models stand out due to their scientific competence, leadership, communication skills, and personal characteristics, highlighting their influence as role models for individuals.The limitations of the study include being conducted at a single center, the questions not being applied uniformly by all participants, the lack of quantitative data, the absence of a pretest to identify participants' situations and personal characteristics, and the general limitations of qualitative research. A multi-center approach and support with quantitative data could provide a deeper understanding of the results.
Ethical approval for the study was obtained from the Ethics Committee of Ankara Bilkent City Hospital with document number TABED 2-24.08 on 15.05.2024.
This study aimed to explore the perspectives of students in Turkey on role models and to highlight the importance of being a role model and teaching skills in the professionalization process of medical education. Additionally, we sought to emphasize that all doctors are, in essence, educators. The findings of the study revealed that medical education is an area requiring further research and provided a significant resource for improving the professionalization process and strengthening the educator roles of doctors.
The results of this study are valuable in guiding future research. By gaining a deeper understanding of this issue, we aim to contribute to the enhancement of medical education and the development of future doctors, not only in terms of clinical skills but also in professionalism, ethics, and patient care. This awareness can help address existing gaps in medical education and promote a more holistic approach to the training of healthcare professionals.