Değişen evlilik ritüelleri, kültür etkileşimi ve tüketim ilişkisi: Tokat ili örneği
Changing marriage rituals, culture interaction and consumption relationship: The case of Tokat
Yazar: ÇİĞDEM ALİÇAVUŞOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. ELİF BOYRAZ
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Sosyoloji = Sociology ; İşletme = Business Administration
Dizin: Evlilik = Marriage ; Kültür = Culture ; Kültürel etkileşim = Cultural interaction ; Ritüel = Ritual ; Tüketici davranışı = Consumer behavior

Özet:
Kültürün önemli bir bileşeni olan ritüeller toplumsal düzeni yansıtmanın yanı sıra kültürel değerlerin yaratılması ve yeniden canlandırılması anlamında bir araç olarak hizmet etmektedir. Evlilik süreci ritüelleri ait olunan kültürü içinde barındıran, ondan etkilenen ve onu etkileyen önemli olaylardır. Bir kültürdeki evlilik tüketimini ritüeller aracılığıyla incelemek bu araştırmanın konusunu oluşturmaktadır. Bu araştırmanın amacı, kültürel değişim ve etkileşimin evlilik ritüellerine ve dolayısıyla evlilik tüketimine ne ölçüde yansıdığını ortaya koymak ve evlilik ritüel tüketicilerinin profillerini tespit etmektir.  Bu amaç doğrultusunda nitel ve nicel araştırma yöntemleri bir arada kullanılarak karma yöntem ile bir çalışma tasarlanmıştır. Nitel veriler evlilik sürecinde olanlar, evliler ve kayınvalidelerden oluşan 15 kişi ile yapılan derinlemesine mülakatlar aracılığıyla toplanmış, analiz sürecinde içerik analizinden faydalanılmıştır. Nitel araştırma neticesinde elde edilen veriler ışığında nicel veri toplama aracı geliştirilmiştir. Nicel çalışmada farklı illerde ikamet eden 417 tüketiciden veri toplanmıştır. Oluşturulan evlilik ritüelleri tüketimi ifadeleri faktör analizine tabi tutularak evlilik ritüeli tüketici profillerinin belirlenmesinde kullanılacak faktör boyutları tespit edilmiştir. Gösterişçi ritüel tüketimi, geleneksellik, modern fotoğraf çekim ritüelleri, bohça kültürü karşıtlığı, modern hazırlık ritüelleri, düğün öncesi ritüel karşıtlığı, çiftlerin bütçelerini kullanma, modern evlilik teklifi ritüelleri, ritüel tüketiminde aile bütçesini kullanma ve gelinin damattan modern ritüel beklentileri yapı geçerliliği test edilmiş evlilik ritüelleri tüketimi boyutlarıdır. Bu faktörler aracılığıyla tüketiciler kümeleme analizi ile bölümlendirilerek dört evlilik ritüeli tüketici kümesi elde edilmiştir. Bunlar; kararsızlar, arada kalanlar, kusursuz ritüel düşkünleri ve hazırcı ritüel düşkünleri kümeleridir. Yapılan ANOVA testleri neticesinde kümeler arasında evlilik ritüelleri tüketimi açısından anlamlı farklılıklar olduğu tespit edilmiştir. Son olarak yapılan analizler neticesinde uygulayıcılar ve gelecekteki araştırmalar için öneriler geliştirilmiştir.

Abstract:
Rituals, which are an important component of culture, serve as a tool for the creation and revitalization of cultural values as well as reflecting the social order. The rituals of the marriage are important events that contain the culture to which one belongs, are affected by it and affect it. Examining marriage consumption in a culture through rituals is the subject of this research. The aim of this research is to reveal the extent to which cultural change and interaction are reflected in marriage rituals and therefore on marriage consumption, and to determine the profiles of marriage ritual consumers. For this purpose, a mixed method study was designed by using qualitative and quantitative research methods together. Qualitative data were collected through in-depth interviews with 15 people who are in the process of marriage, married and mother-in-law, and content analysis was used in the analysis process. A quantitative data collection tool was developed in the light of the data obtained as a result of the qualitative research. In the quantitative study, data were collected from 417 consumers residing in different provinces. The created marriage rituals consumption scale was subjected to factor analysis and the factor dimensions to be used in determining the marriage ritual consumer profiles were determined. Conspicuous ritual consumption, traditionalism, modern photographic rituals, bundle opposition,  modern preparation rituals, opposition to pre-wedding rituals, using couples' budgets, modern marriage proposal rituals, using family budget in ritual consumption, and bride's modern ritual expectations from the groom, are the marriage rituals consumption dimesions. By means of these factors, consumers were segmented by cluster analysis and four marriage ritual consumer clusters were obtained. These clusters are included; invisible, in-between, perfect sets of ritualists and free-rider ritualists clusters. As a result of the ANOVA tests, it was determined that there were significant differences between the clusters in terms of consumption of marriage rituals. As a result of the analysis, recommendations for practitioners and future research were developed.