İran nükleer programının uluslararası aktörlerin tehdit algılamalarına ve Türk dış politikasına etkisi
The effect of İran nuclear program on the international actors' threat perceptions and Turkish foreign policy
Yazar: HASAN ÜRKÜT
Danışman: DR. GÖKHAN SARI
Kara Harp Okulu Komutanlığı / Savunma Bilimleri Enstitüsü / Güvenlik Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations

Özet:
2002 yılında gizli nükleer santrallerin ortaya çıkması ile başlayan İran nükleer krizi, uluslararası toplumun gündemindeki en önemli güvenlik sorunlarından biri olarak devam etmektedir. ABD önderliğindeki Batılı devletler İran nükleer programının askerî amaçlı olduğunu ileri sürerken, İran nükleer faaliyetlerinin sivil amaçlı olduğunu iddia etmektedir. Bölgenin lider gücü olmak için nükleer programını rasyonel bir dış politika aracı olarak gören İran ile Batı dünyası arasındaki ilişkiler nükleer krizden dolayı her geçen gün kötüleşmektedir. Neticede bu konunun çözümü ile ilgili uluslararası platformda cereyan eden girişimler ve tartışmalar İran?ın nükleer programını uluslararası bir krize dönüştürmüştür. Uluslararası aktörlerin İran?ın nükleer programına yönelik tutumu tehdit algılamaları çerçevesinde şekillenirken kriz daha karmaşık bir hale bürünmüştür. 
Öte yandan Türkiye?nin 2000?li yıllardan itibaren komşularıyla sorunlarını diplomasi, diyalog ve ekonomik anlamda karşılıklı bağımlılıkla çözme arzusu; halen devam etmekte olan İran nükleer krizi konusundaki tutumunu belirlemiştir. Türk karar alıcıları, Batılı güçlerin yaptırımlara yönelik eğilimine rağmen İran yönetiminin nükleer politikalarına karşı daha yumuşak bir üslubu benimsemiştir. Bu bağlamda 2010 yılında Türkiye ve Brezilya?nın ortak girişimleri ile İran?la imzalanan Tahran Bildirisi krizin çözümüne bir katkı sağlamamıştır. Daha sonra Türkiye?nin BM Güvenlik Konseyi?nin 1929 sayılı yaptırım kararına hayır oyu kullanması, Türkiye?nin İran?ın nükleer programını korumaya çalıştığı yönünde eleştirilere yol açmış ve Batı?da ?eksen kayması? tartışmalarını tetiklemiştir.  
Bu tez çalışması; Uluslararası aktörlerin İran nükleer programı karşısında aldığı tutumu anlamlandırmak için İran nükleer programından aldıkları tehdit algılamalarını irdelemek maksadıyla hazırlanmıştır. Ayrıca,  Türkiye?nin bu soruna yaklaşımı geçmişten çıkarılan dersler çerçevesinde geleceğe yönelik değerlendirmelerle ele alınmaya çalışılmıştır.

Abstract:
Iranian nuclear crisis was started in 2002 with the emergence of secret nuclear power plants. It continues to be one of the most important security problems in the agenda of the international community. The US-led Western powers argue that Iran's nuclear program is for military purposes, whereas Iran claims its nuclear activities are for civilian purposes. Iran sees its nuclear program serving as a rational instrument of foreign policy to become the leading power of the region. So the relations between Iran and the Western world due to the nuclear crisis worsen with each passing day. As a result, the solution of this issue that took place on the international platform initiatives and discussions have transformed Iran's nuclear program over an international crisis. The crisis has been become more complex while international actors? attitude towards Iran's nuclear program was shaped within the framework of the perceptions of threat. 
On the other hand, since the 2000s Turkey's desire to solve the problems with its neighbors using diplomacy, dialogue and the economic sense of mutual dependency has determined its position on the Iranian nuclear crisis which is still ongoing. Turkish decision-makers, in spite of the tendency of Western powers for sanctions against the Iranian government's nuclear policy have adopted a softer style. In this context, in 2010 with the joint venture Turkey and Brazil signed the Tehran Declaration with Iran didn?t provided a contribution to the solution of the crisis. Then, Turkey?s negative vote to the UN Security Council?s No.1929 sanction decision has led to criticism of in the direction of trying to protect Iran's nuclear program and has triggered "shift of axis" debate.
 This treatise is prepared in order to make sense of the attitude of the international actors in the face of Iran's nuclear program while examining their perceptions of threat perceptions towards it. In addition, Turkey's approach to this problem within the framework of the lessons learned from past assessments is discussed for the future.