Üniversite öğrencilerinin problemli internet kullanımlarının yaşamda anlam, temel psikolojik ihtiyaçlar ve bazı demografik değişkenlere göre incelenmesi
An examination of problematic internet use among university students in terms of life meaning, basic psychological requirements, and some demographic factors
Yazar: ELİF ÇALIŞKAN
Danışman: PROF. DR. ADNAN KAN
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Demografik değişkenler = Demographic variables ; Problem davranış = Problem behavior ; Psikolojik ihtiyaçlar = Psychological needs ; Yaşamın anlamı = Life meaning ; Ölçekler = Scales ; Üniversite öğrencileri = University students ; İlişkisellik = Relatedness ; İnternet = Internet ; İnternet bağımlılığı = Internet addiction ; İnternet kullanımı = Internet use

Özet:
Mevcut çalışmada beliren yetişkinlik döneminde bulunan üniversite öğrencilerinin problemli internet kullanımlarının, yaşamda anlam varlığı, anlam arayışı, özerklik, yeterlik, ilişkili olma temel psikolojik ihtiyaçları, cinsiyet ve internet kullanım amaçlarına göre farklılaşıp farklılaşmadığı incelenmiştir. 18-29 yaş aralığında, internet kullanıcısı olan, 340 (%68) kadın, 160 (%32) erkek, toplam 500 üniversite öğrencisi, araştırmaya gönüllü olarak katılmıştır.  Veriler, geçerliği ve güvenirliği kanıtlanmış olan "Problemli İnternet Kullanım Ölçeği- PİKÖ", "Yaşamda Anlam Ölçeği- YAÖ" ile araştırmacı tarafından hazırlanan "Kişisel Bilgi Formu" aracılığıyla online ve yüz yüze olarak toplanmıştır. Araştırmada değişkenler arasındaki ilişkileri ortaya koymaya yönelik, ilişkisel model kullanılmıştır. Bununla birlikte, araştırma kapsamında "Öz Belirleme Kuramına (Self Determination Theory)" dayanarak problemli internet kullanımı, yaşamda anlam ve temel psikolojik ihtiyaç doyumu arasında bir model kurulmuştur.
Analizler için SPSS ve LISREL paket programları kullanılmıştır. Verilerin analizinde, MANOVA testi, t-testi, Pearson momentler çarpımı korelasyon katsayısı ve yapısal eşitlik modeli (YEM) analiz yöntemleri kullanılmıştır. Analiz sonuçlarına göre, katılımcıların problemli internet kullanımı puanları, yaşamda anlam varlığı, anlam arayışı puanları ve temel psikolojik ihtiyaç doyumu puanlarının cinsiyete göre anlamlı düzeyde farklılaştığı görülmüştür. Elde edilen diğer bir bulguya göre, öğrencilerin interneti sıklıkla iletişim-sohbet-mesajlaşma, eğitim-bilgi edinme ve eğlence amaçlı kullandıkları tespit edilmiştir. Kullanım amaçları ile problemli internet kullanımı arasındaki ilişki incelendiğinde ise, eğitim-bilgi edinme, online oyun oynama ve günlük sorunlardan uzaklaşma amaçlı internet kullanımı ile problemli internet kullanımı arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Yapısal eşitlik modeli analiz sonuçlarında ise, temel psikolojik ihtiyaç doyumu ve yaşamda anlam arasında yüksek düzeyde anlamlı bir ilişki bulunmuş olup, ihtiyaç doyumunun artması yaşamda anlama sahip olma üzerinde %81'lik bir etkiye sahip olduğu ortaya konulmuştur. Benzer şekilde yaşamda anlam ile problemli internet kullanımı arasında da negatif yönde ve yüksek düzeyde anlamlı ilişkiler gözlenmiştir. Bu doğrultuda, araştırmada öz belirleme kuramına göre, beliren yetişkinlikte temel psikolojik ihtiyaçlarının karşılanmasının, yaşamda anlam düzeylerini artırdığı ve bunun da problemli internet kullanım düzeyini azaltmada etkili olduğu ortaya konmuştur. Böylelikle ilgili çalışma, beliren yetişkinlikte problemli internet kullanımının ardında yer alan motivasyonlar arasında, özerklik, ilişkili olma, yeterlik temel psikolojik ihtiyaçlarının ve yaşamda anlamın yer aldığını doğrulamıştır.  Elde edilen bulgular, önceki çalışma sonuçlarıyla karşılaştırılarak, literatüre sağladığı katkı bakımından tartışılmıştır.

Abstract:
In this study, it was investigated whether the problematic internet use of university students in emerging adulthood differs according to the existence of meaning in life, search for meaning, autonomy, competence, relatedness, basic psychological needs, gender and internet use purposes. 500 university students in all, 340 (68%) girls and 160 (32%) boys, between the ages of 18 and 29, who used internet, were chosen at random and voluntarily took part in the study. The data were collected online and face-to-face through the "Problematic Internet Use Scale", "Meaning in Life Scale" and the "Personal Information Form" prepared by the researcher, whose validity and reliability have been proven. A relational model was used in the study to identify the links between the variables. In addition, within the parameters of the study, the structural equation model was used to phenomenologically investigate the relationships between the variables developed based on the "Self Determination Theory." SPSS and LISREL package programmes were used for the analysis. Research data were analyzed using MANOVA, Independent Samples t-test, Pearson Product-Moment Correlation Coefficient and SEM analysis methods. According to the results of the analysis, it was determined that the participants' problematic internet use scores, existence of meaning in life and meaning-seeking scores, and basic psychological needs scores differed significantly according to gender. It has been observed that students frequently use the internet for communication-chat-messaging, education-get information and entertainment purposes. When the relationship between the purpose of use and problematic internet use is examined, significant relationships were found between the use of the internet for education-information, playing online games and escaping from daily problems and problematic internet use. According to the results of the structural equation model, it has been determined that the basic psychological needs of autonomy, competence and relatedness have a positive effect on the level of meaning in life; it has been seen that the level of meaning in life, which has the sub-dimensions of existence of meaning in life and search for meaning, has a negative effect on problematic internet use. According to the self-determination theory, it was determined that satisfying the basic psychological needs in emerging adulthood, increases the level of meaning in life and this is effective in reducing the level of problematic internet use. The findings were compared with the results of previous studies and discussed in terms of the contribution to the literature.