Pekiştireç duyarlılık sistemleri ile obsesif kompulsif bozukluk belirti ve alt tipleri arasındaki ilişkide aleksitimi alt boyutlarının aracı rolünün incelenmesi
The investigation of mediating role of sub-dimensions of alexithymia in the relationship between reinforcement sensitivity systems and obsessive compulsive disorder symptoms and subtypes
Yazar: ELİF DURUK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜLŞAH BALABAN
İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Klinik Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Kendilik psikolojisi = Self psychology ; Klinik psikoloji = Clinical psychology ; Pozitif psikoloji = Positive psychology ; Psikoloji = Psychology ; Psikolojik belirtiler = Psychological symtoms ; Psikolojik sağlık = Psychological health ; İnsan psikolojisi = Human psychology

Özet:
Yapılan çalışmada pekiştireç duyarlılık sistemleri ile obsesif kompulsif bozukluk (OKB) belirti ve alt tipleri arasındaki ilişkide aleksitiminin aracı rolünün incelenmesi ve hangi düzeyde yortmadığının tespit edilmesi amaçlanmıştır. Çalışma, 18 yaş ve üstü 266'i kadın (%75.1) ve 88'i erkek (%24.9) olmak üzere toplam 354 kişinin gönüllü katılımıyla gerçekleştirilmiştir. Yaş için ortalama 30.75 iken standart sapma değeri 8.34 olarak bulunmuştur. Çalışmada veriler Demografik Bilgi Formu, Boyutsal Obsesif-Kompulsif Ölçeği, Perth Aleksitimi Ölçeği (PAÖ) ve Pekiştireç Duyarlılık Ölçeği (PDÖ) kullanılarak toplanmıştır. Araştırmada Pearson Momentler Çarpım Korelasyon Katsayısı yöntemi; Çoklu Doğrusal Regresyon Analizi, Bağımsız Gruplar t-Testi, Tek Yönlü Varyans Analizi ve PROCESS Macro V.4.1. programındaki model 4 kullanılmıştır. Korelasyon analizi sonucuna göre tüm OKB alt boyutları ile PDÖ alt boyutlarından DİS, Kaç, Don ve aleksitiminin bir alt boyutu hariç tüm alt boyutları ile olan ilişkisinde pozitif doğrultuda korelasyon tespit edilmiştir. Bağımsız Gruplar T-Testi Analizi sonuçlarına göre kadınların OKB ölçeklerinden zarar verme endişesinin, DİS, Kaç ve Don ve PAÖ alt ölçeklerinden genel duygu tanıma-ifade-değerlendirme ve negatif duyguları tanıma- ifade- değerlendirme zorlukları puanlarının erkeklerin puanından istatistiksel açıdan anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu bulunmuştur. Regresyon analizi sonuçlarına göre OKB alt boyutlarından, kirlenmenin Don ve Dövüş tarafından, zarar verme endişesinin DİS ve negatif duygu tanımlama zorluğu tarafından, kabul edilemez düşüncenin  DİS ve negatif duygu ifade zorluğu tarafından, simetrinin ise DİS ve pozitif duyguları tanımlama zorluğu tarafından yordandığı görülmüştür. Aracılık analizi sonuca göre ise OKB'nin farklı alt boyutlarının farklı pekiştireç duyarlılık sistemleriyle olan ilişkisinde ise aleksitiminin ve alt boyutlarının kısmi ve tam aracılık rolleri tespit edilmiştir.
Sonuç olarak; OKB, pekiştireç duyarlılık sistemleri ve aleksitimi arasındaki ilişkinin incelendiği bu çalışmadan elde edilen bulgularının kuramsal ve klinik alandaki çalışmalara önemli katkılar sunacağı düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler: Pekiştireç duyarlılığı, aleksitimi, obsesif kompulsif bozukluk.

Abstract:
This study aimed to investigate the mediating role of alexithymia in the relationship between reinforcement sensitivity systems and symptom subtypes of Obsessive-Compulsive Disorder (OCD), and to determine to what extent it predicts. The study was conducted with the voluntary participation of a total of 354 individuals, 266 of whom were female (75.1%) and 88 were male (24.9%), in the age range of 18 and above. The mean age was found to be 30.70, with a standard deviation of 8.34. Data were collected using the Demographic Information Form, Dimensional Obsessive-Compulsive Scale, Perth Alexithymia Questionnaire (PAQ), and Reinforcement Sensitivity Questionnaire (RSQ). Pearson Product-Moment Correlation Coefficient method, Multiple Linear Regression Analysis, Independent Groups t-Test, One-Way Analysis of Variance, and PROCESS Macro V.4.1. were employed in the study. According to the correlation analysis, positive correlations were found between all OCD subdimensions and RSQ subdimensions of BIS, Flight, Freeze, and all alexithymia subdimensions except one. According to the results of the Independent Groups t-Test Analysis, it was found that females scored statistically significantly higher than males in the OCD subscales of Harm, and in the General and Nagative Feeeling Difficulty Identifying, Describing, Appraising of PAQ subscales and in the BIS, Flight, Freeze. Regression analysis results revealed that OCD subdimensions of Contamination were predicted by Freeze and Fight, Harm by BIS and Difficulty Identifying Negative Emotions, Unacceptable Thoughts by BIS and Difficulty Expressing Negative Emotions and Symmetry by BIS and Difficulty Identifying Positive Emotions. The analysis of mediation revealed that alexithymia and it's subdimensions played both partial and complete mediating roles in the connections between various OCD subdimensions and different reinforcement sensitivity systems. In conclusion it is believed that the findings obtained from this study, which examined the relationship between OCD, reinforcement sensitivity systems, and alexithymia, will make significant contributions to theoretical and clinical studies in the field.

Keywords: Reinforcement sensitivity, alexithymia, obsessive compulsive disorder.