Hemodiyaliz hastalarında mortalite ve morbidite üzerine etki eden faktörlerin incelenmesi
Investigation of factors affecting mortality and morbidity in hemodialysis patients
Yazar: FİGEN KAHYAOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET KÜÇÜK
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Okmeydanı Eğitim. ve Araştırma. Hastanesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2018
Konu: Nefroloji = Nephrology
Dizin: Böbrek hastalıkları = Kidney diseases ; Böbrek yetmezliği-kronik = Kidney failure-chronic ; Hastaneye yatırma = Hospitalization ; Morbidite = Morbidity ; Mortalite = Mortality ; Renal diyaliz = Renal dialysis ; Sağkalım = Survival

Özet:
Amaç: Kronik böbrek hastalarıson dönem böbrek yetmezliği geliştiğinde yaşamlarını idame ettirebilmek için transplantasyon, periton diyalizi veya hemodiyalize ihtiyaç duyarlar. Ülkemizde ve dünyada kullanılan en sık renal replasman tedavisi hemodiyalizdir. Hemodiyaliz hastalarında mortalite oldukça yüksektir. Bu çalışmada hemodiyaliz tedavisi alan hastaların sağ kalımına etki eden faktörler değerlendirildi.
Gereç ve Yöntem: Çalışmada Mayıs 2017 - Kasım 2017 tarihleri arasında, iki hemodiyaliz merkezinde en az üç ay hemodiyaliz alan toplam 135 hasta dosyası retrospektif olarak incelendi. Hastaların demografik özellikleri, ek hastalıkları, laboratuvar bulguları, hastane yatışları ve hemodiyaliz ulaşım yolu sorunlarının sağ kalıma olan etkileri Cox Regresyon Hazard Modeline göre analiz edildi. Tüm hasta grubunun 5 ve 10 yıllık sağ kalımları Kaplan-Meier Metoduna göre hesaplandı.
Bulgular: Bu çalışmada iki hemodiyaliz merkezinde diyaliz tedavisi altında olan 135 hastanın dosyaları incelendi. Hastaların 72'si (%53,3) erkek, ortalama yaşları 58,89 (SS) (14,73), hemodiyaliz altında ortanca takip süreleri 36,9 (IQR)(11,2-74,3) aydı. 108 hasta haftada 3 kez hemodiyalize girerken, 33 (%24,4) hastanın  ailesinde böbrek hastalığı öyküsü mevcuttu. Son dönem böbrek yetmezliği etiyolojisinde%39,3 ile dm ilk sırada iken %23 ile ht 2. sırada idi. Çalışmaya alınan 135 hastanın 29 u vefat etti. Hastaların genel sağ kalımına bakıldığında tüm kohortta medyan sağ kalım 153 aydı. 1. yıl sağ kalımı %95, 5. yıl sağ kalım %79, 10. yıl sağ kalım %61 olarak görüldü. Cinsiyete göre sağ kalımda istatiksel olarak anlamlı fark görülmedi. Damar erişim sorununa göre sağ kalıma baktığımızda damar erişim sorunu olan grupta sağ kalımın belirgin olarak azaldığı görüldü(p=0,0039). Ek hastalıklar Charlson ko-morbidite endeksine göre skorlandığında Charlson skoru yüksek olan grupta sağ kalımın belirgin olarak azaldığı görüldü(p=0,00023). Regresyon analizinde eksik verilerin dışlanması ile yapılan tam olgu analizinde; ilk diyaliz yaşı, hastane yatış sayısı, hemoglobin düzeyinin ölüm riskinde artış ile ilişkili olduğu görüldü; haftalık diyaliz saati ve CRP'deki artış ise ölüm riskinde azalma ile ilişkili bulundu. Eksik verilerin çoklu atama yöntemi ile yerine koyulması ile yapılan analizlerde ise tam olgu analizinde ölüm riskinde azalma ile ilişkili görülen CRP'nin ve haftalık diyaliz saatinin anlamlılığı kayboldu, daha önce sağ kalımla anlamlı ilişkili bulunmayan Charlson skorunun ise ilişkili hale geldiği görüldü. İlk diyaliz yaşının artması, hastane yatış sayısının artması ve hemoglobin düzeyinde düşme ölüm riskinde artışla ilişkili bulundu.
Sonuç: Bu çalışmada diyalize devam eden hastalarda Charlson ko-morbidite endeksi, hastane yatışları ve hemoglobin düzeyi sağkalımla ilişkili bulunmuştur.

Anahtar kelimeler: hemodiyaliz, mortalite, sağ kalım, hastane yatışı

Abstract:
Aims:The most common renal replacement therapy used in our country and in the world is hemodialysis. The mortality rate in hemodialysis patients is very high. We therefore aimed to evaluate the factors associated with mortality in hemodialysis patients.
Materials and Methods:We retrospectively studied 135 patients who received hemodialysis for at least three months at two hemodialysis centers.We used Cox proportional hazards regression to analyze predictors of mortality, such as demographic characteristics, additional diseases, laboratory findings, hospitalizations and hemodialysis access problems.The 5 and 10-year survival rates was calculated using the Kaplan-Meier method.
Results:Of the 135 patients included, 72 (53.3%) were male, the mean age was 58.89 (SD) (14.73), and the median follow-up period under hemodialysis was 36.9 (IQR) (11.2-74.3) months, 108 (80%) patients had hemodialysis 3 times a week and 33 (24.4%) had a family history of kidney disease. Diabetes was the most common cause of end-stage renal disease(39.3%)followed by hypertension(23%). We observed 29 deaths and a median survival of 153 months. Survival at 1, 5 and 10 years were 95%, 79% and 61% respectively. Survival inpatients with vascular access problems and a high Charlson comorbidity score decreased significantly (p=0.0039, p=0.00023 respectively). In the complete case analysis with the exclusion of missing data in regression analysis; age at first dialysis, number of hospitalizations, and hemoglobin levels were associated with increased risk of death; weekly dialysis hours and increase in CRP were associated with decreased risk of death. In the full-cohort analysis after multiple imputation, the significance of CRP and weekly dialysis hours  disappeared, and the Charlson score became significant. Increase in the age of first dialysis, increase in the number of hospitalizations and decrease in hemoglobin levels were associated with an increased risk of death in both complete-case and full-cohort analyses.
Conclusions: The Charlson comorbidity index and the number of hospital admissions were strong predictors of mortality in this study. Since admissions are due to co-morbid conditions as well; our data suggests that co-morbidity had a major impact on mortality.As a next step, trials of co-morbidity management strategies could be worthwhile as a means to reduce mortality in patients receiving hemodialysis.

Key words: hemodialysis, mortality, survival, hospitalization