Şevkânî'nin Fethu'l-Kadîr'de kırâatleri tetkik usulü
Examining methodology of Shawkani in his fath al-qadir
Yazar: ADEM YEŞİLDAĞ
Danışman: DOÇ. DR. HATİCE ŞAHİN AYNUR
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Fethu`l-Kadir = Fethu`l-Kadir ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Kıraat = Reading ; Rivayetler = Rumours ; Tefsir = Commentary ; Yemen = Yemen ; İslamiyet = Islam ; Şevkani = Shawkani

Özet:
Çalışmanın amacı, Muhammed b. Ali eş-Şevkânî'nin telif ettiği Fethu'l-Kadîr isimli tefsîr eserindeki kırâat meselelerinin tahlil edilmesidir. XVIII-XIX. yüzyılda Yemen'de hayat süren ve Zeydiyye mezhebine mensup bir çevrede yetişen Şevkânî, otuzlu yaşların başından itibaren müçtehit derecesine ulaştığı düşüncesiyle belirli bir mezhebin mukallidi olmayı reddetmiş ve mezhepler üstü bir yaklaşım sergilemiştir. Birçok mezhep ve fırkayı amelî ve itikâdî anlayışları sebebiyle eleştiren müellif, Selefiyye'ye ise nassların zâhiriyle amel ettikleri gerekçesiyle yakın durmuştur. 
Şevkânî'nin Zeydî geçmişinin olması, Fethu'l-Kadîr eserinin bu çerçevede değerlendirilmesine, dolayısıyla onun Zeydî kırâat anlayışını tesis edeceği beklentisine yol açmaktadır. Ancak Kurtubî (ö. 1273) ve Süyûtî (ö. 1505) etkisinin oldukça yoğun olduğu görülen bu eserde herhangi bir mezhep aidiyeti olmadığı anlaşılmaktadır. 
Müellif, genel olarak âyet-i kerîmelerin izahına kırâat farklılıklarıyla başlamaktadır. Mütevâtir ve şâz ayrımı yapmadan zikrettiği tevcîhlerin bazılarında detaylı bilgilere yer vermekte bazılarında ise rivâyeti ifade ile yetinmektedir. Onun daha çok detaylara yer verdiği tevcîhlerde ortaya çıkan kırâat anlayışı, örnekler eşliğinde endüksiyon (tümevarım) usulü ile izah edilmiştir. Bu bağlamda onun hayatı kısaca dile getirildikten sonra Fethu'l-Kadîr tefsîri tanıtılmış; kırâatler ile Şevkânî'nin kırâatlere bakışı genel hatlarıyla değerlendirilmiştir. 
Şevkânî, kaynaklarının oldukça güçlü ve çeşitli olduğu tefsîrinde kırâat sahasında detay bilgi denilebilecek seviyede nakillerde bulunmaktadır. Bununla birlikte ihtisas alanının kırâat olmamasından dolayı olsa gerek, bazen bu alana dair oldukça ibtidaî seviyede yanlış veya eksik bilgilere de yer verebilmektedir. Tefsîr ve kırâat kaynaklarında yer alan kırâat bilgilerinin bazen birbirleriyle örtüşmediği gerçeği göz önüne alındığında, bu eksiklerin ekoller arasında yeknesaklığın olmamasına dayalı olduğu düşünülmektedir. Böylelikle çalışma neticesinde ortaya çıkan ana fikir; eserin geniş alanda kırâat meselelerine yer vermesiyle beraber, bu meselelerin klasik kırâat eserlerine arz edilerek denetlenmesinin uygun olacağı şeklinde özetlenmektedir.

Anahtar Sözcükler: Şevkânî, Fethu'l-Kadîr, Tefsîr, Kırâat, Rivâyet.

Abstract:
This study aims to analyze the recitation issues in the commentary work named Fath al-Qadir written by Muhammed b. Ali al-Shawkani. Shawkani, who lived in Yemen in the 19th century and grew up in an environment belonging to the Zaydiyya sect, refused to be a follower of a particular sect with the thought that he had reached the rank of mujtahid from the early thirties and displayed a supra-sectarian approach. The author, who criticizes many sects for their practical and creed understandings, stayed close to Salafiyya on the grounds that they acted according to the outward signs of the texts. The fact that al-Shawkani has a Zaidi background leads to the evaluation of Fath al-Qadir's work in this framework, and therefore to the expectation that he would establish the Zaidi recitation understanding. However, it is understood that the text has no sectarian affiliation though the intense influence of Kurtubî (d. 1273) and Süyûtî (d. 1505) can be seen.
The author generally starts the explanation of verses with the differences in recitation. He gives detailed information in some of the tawjeehs that he mentioned without distinguishing between mutawâtir and shaz, and in others he is content with the narration. His understanding of recitation that can be seen in his tawjeehs, where he gave more details, was explained with the induction method, accompanied by examples. In this context, after briefly mentioning his life, Fath al-Qadir commentary was introduced. Then, recitations and Shawkani's view of recitations were evaluated in general terms.
In his commentary, where his sources are quite strong and diverse, Shawkani conveys the recitations in a detailed way. However, due to the fact that his field of specialization is not recitation, it can sometimes include totally incorrect or incomplete information. Considering the fact that the recitation information in the commentary and recitation sources sometimes do not overlap with each other, it is thought that these deficiencies are based on the lack of uniformity among the schools. Thus, the main idea that emerged as a result of the study is that it would be appropriate to present these issues to classical qiraat works and inspect them accordingly though the work includes recitation issues within a wider scope.

Keywords: al-Shawkani, Fath al-Qadir, Commentary, Qiraat, Narration.