Yeşil kalkınma perspektifinde döngüsel ekonomi modeli
Circular economy model in a green development perspective
Yazar: MERVE NUR ÇAK
Danışman: DR. AYŞE ESRA PEKER
Fırat Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Birim kök testleri = Unit root tests ; Döngüsel ekonomi = Circular economy ; Ekonomik kalkınma = Economic development ; En küçük kareler yöntemi = Least squares method ; Sürdürülebilir kalkınma = Sustainable development ; Yeşil büyüme = Green growth ; Yeşil ekonomi = Green economy

Özet:
Döngüsel ekonomi yaklaşımı, kaynakların ekonomide olabildiği kadar uzun tutulmasını ve atık miktarının minimum düzeyde tutulmasını sağlayan bir süreçtir. Döngüsel ekonominin ilk hedefi atıkları bertaraf etmek değildir. Döngüsel ekonominin esas hedefi var olan kaynakların yeniden kullanımını sağlamaktır. Döngüsel ekonomiyle alakalı çalışmalara 1990'lı dönemlerde başlanmıştır ve bu dönemde döngüsel ekonomi ile sürdürülebilir kalkınma yaklaşımı arasında ilişki üzerinde durulmuştur. Günümüzde küresel ölçekte gelişmekte olan ekonomilerin sürdürülebilirliğini sağlayabilmesi için döngüsel ekonomi ve yeşil büyüme kavramı üzerinde yoğunlaştıkları ve bu doğrultuda atık yönetim stratejilerini belirledikleri sonucuna ulaşılmıştır. Dolayısıyla bütün ülkelerin çevre politikalarını gerçekleştirme gayesinde oldukları görülmektedir. Ülkelerin döngüsel ekonomik süreci etkin bir şekilde tasarlayabilmesi için öncelikle bu kavramın sürdürülebilir kalkınma ile ilişkisinin anlaşılması büyük önem arz etmektedir. Ayrıca bu kavramın iktisadi ve toplumsal boyutlarını kapsayıcı bir yaklaşımla değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu bağlamda döngüsel ekonominin önemli ayaklarını oluşturan geri dönüştürülebilir ve kompost atıklar, yenilenebilir enerji arzı, karbondioksit emisyonu ile geri dönüşüm ekonomisi olarak da bilinen sürecin ekonometrik modellemesi 24 OECD üye ülkesi  (Avusturya, Belçika, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Almanya, Macaristan, İrlanda, İtalya, Japonya, Kore, Luxemburg, Hollanda, Norveç, Polonya, Portekiz, Slovak Cumhuriyeti, Slovenya, İspanya, İsveç, İsviçre, Türkiye, İngiltere, Amerika)   için yapılmıştır.  Çalışmada ekonomik büyüme ile geri dönüşen-kompost atık oranı, karbondioksit emisyonu, yenilenebilir enerji arzı ilişkisi iki ayrı model ile panel veri analizi yöntemlerinden Ortalama Grup Dinamik En Küçük kareler Modeli  (DOLSMG) ile analiz edilerek uzun dönemli ilişki ortaya konulmak istenmiştir. Analizde belirtilen 24 ülke için 1995-2019 dönemine ait 16 yıllık veri OECD resmi sitesinden elde edilmiş ve analiz için STATA 16.0 programı ile kullanılmıştır.  Çalışmada birimler arası korelasyon testi ve homojenlik testi yapılmış elde edilen sonuçlara göre yatay kesit bağımlılığı olan ikinci nesil birim kök testinin kullanılması uygun görülmüştür. İkinci nesil birim kök testlerinden Genişletilmiş CIPS Panel Birim Kök Testi ve CADF panel birim kök testi ile durağanlık test edilmiş ardından ikinci nesil panel eşbütünleşme testlerinden ortalama grup dinamik en küçük kareler (DOLSMG) tahmincisi uygulanmıştır.  Elde edilen bulgulara göre geri dönüştürülebilen+ kompost atık miktarının %1 artması ekonomik büyümeyi % 0,04 artırırken, yenilenebilir enerji arzının %1 artması ekonomik büyümeyi %0,20 azaltmaktadır. Bir diğer bulguya göre yenilenebilir enerji arzında yaşanan %1'lik artış karbondioksit emisyonunu büyümeyi % 0,10 artırmakta iken, geri dönüştürülebilen ve kompost atık miktarının %1 artması ise karbondioksit emisyonunu % 0,24 artırmakta olduğu belirlenmiştir. Sonuçlara göre atık miktarının artması ekonomik büyümeyi pozitif yönlü etkilemekte ancak istenen oranda bir artışa neden olmamakta olduğu yenilenebilir enerji arzının artması ise ekonomik büyümeyi azalmaktadır. Bunun temel sebebi yenilenebilir enerji üretiminin oldukça maliyetli olması ve verilerin 16 yılı kapsamasıdır. Uzun yıl verilerinin oluşması durumunda yenilenebilir enerji arzının ekonomik büyümeye etkisinin pozitife doğru yöneleceği tahmin edilmektedir. Çalışmada kurulan bir diğer modelde elde edilen sonuçlara göre ise hem atık miktarı hem de yenilenebilir enerji arzı karbondioksit emisyonunu artırmakta olduğu görülmekte olup havanın emisyon hacminin temizlenmesi için daha uzun bir döneme ihtiyaç olduğu görülmektedir. Döngüsel ekonomi perspektifinde yapılan yeşil ekonomi, çok zaman alan maliyetli bir unsurdur.  Bu bağlamda iklim değişikliği ile mücadele politikalarının hızlı ve etkin bir şekilde ortaya konulması gerekmektedir.  Bu kapsamda oluşturulan politikaların gerekliliği, geri dönüşüm ekonomisi anlayışının benimsenmesi ve doğru adımlar atılması açısından önemlidir.

Abstract:
The circular economy approach is a process that ensures that resources are kept in the economy as long as possible and the amount of waste is kept to a minimum. The primary goal of the circular economy is not to dispose of waste. The main goal of the circular economy is to reuse existing resources. Studies on the circular economy started in the 1990s, and in this period, the relationship between the circular economy and the sustainable development approach was emphasized.  It has been concluded that today, in order to ensure the sustainability of developing economies on a global scale, they focus on the concept of circular economy and green growth and determine their waste management strategies in this direction. Therefore, it is seen that all countries aim to realize their environmental policies. In order for countries to design the cyclical economic process effectively, it is of great importance to first understand the relationship between this concept and sustainable development. In addition, the economic and social dimensions of this concept should be evaluated with an inclusive approach.In this context, econometric modeling of the process, which is also known as recyclable and compost waste, renewable energy supply, carbon dioxide emission and recycling economy, which constitutes the important pillars of the circular economy, has been made for 24 OECD member countries (Austria, Belgium, Denmark, Finland, France, Germany, Hungary, Ireland, Italy, Japan, Korea, Luxemburg, Netherlands, Norway, Poland, Portugal, Slovak Republic, Slovenia, Spain, Sweden, Switzerland, Turkey, England, America). In the study, the relationship between economic growth and recycled-compost waste rate, carbon dioxide emission, renewable energy supply was analyzed with two different models and the Average Group Dynamic Least Squares Model (DOLSMG), which is one of the panel data analysis methods, to reveal a long-term relationship. For the 24 countries mentioned in the analysis, 16 years of data for the period 1995-2019 were obtained from the OECD official site and used with the STATA 16.0 program for analysis. In the study, inter-unit correlation test and homogeneity test were performed and according to the results obtained it was found appropriate to use the second generation unit root test with cross-section dependence. Stability was tested with the Extended CIPS Panel Unit Root Test and CADF panel unit root test, which are the second generation unit root tests, and then the average group dynamic least squares (DOLSMG) estimator from the second generation panel cointegration tests was applied. According to the findings, 1% increase in the amount of recyclable + compost waste increases economic growth by 0.04%, while an increase in renewable energy supply by 1% reduces economic growth by 0.20%. According to another finding, a 1% increase in renewable energy supply increases carbon dioxide emissions by 0.10%, while an increase in the amount of recyclable and compost waste by 1% increases carbon dioxide emissions by 0.24%. According to the results, the increase in the amount of waste affects the economic growth positively, but it does not cause an increase in the desired rate, and the increase in the renewable energy supply decreases the economic growth. The main reason for this is that renewable energy production is very costly and the data covers 16 years. In case of long-term data, it is estimated that the effect of renewable energy supply on economic growth will be positive. According to the results obtained in another model established in the study, it is seen that both the amount of waste and the renewable energy supply increase the carbon dioxide emission and it is seen that a longer period is needed to clean the emission volume of the air. The green economy made in the circular economy perspective is a costly element that takes a lot of time.  In this context, policies to combat climate change should be put forward quickly and effectively.  The necessity of the policies created in this context is important for the adoption of the understanding of recycling economy and for taking the right steps.