Yatak başı akut pankreatit şiddet indeksinin (BISAP) revize atlanta sınıflamasına göre akut pankreatitin şiddetini öngörmedeki yeri /
Yazar: IŞIL ÇÖLÜOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. ÖMER BURÇAK BİNİCİER ; DOÇ. DR. CENGİZ CEYLAN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İzmir Tepecik Eğt. ve Arş. Hast. / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı / Gastroenteroloji Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Gastroenteroloji = Gastroenterology
Dizin: Hastalık şiddeti indeksi = Severity of illness index ; Pankreas = Pancreas ; Pankreas hastalıkları = Pancreatic diseases ; Pankreatit = Pancreatitis ; Sınıflandırma = Classification ; Ölçekler = Scales

Özet:
Giriş: Akut pankreatit (AP) artan yaşam süresi, obezite, alkol kullanımı, hiperlipidemi, ilaç kullanımı gibi faktörler ve tanısal yöntemlerin kullanımının artmasına bağlı insidansı artış gösteren önemli bir gastrointestinal klinik hadisedir. Hastalıkta artan insidansa rağmen erken tanı yöntemleri ve hastalığın patofizyolojisinin anlaşılması ile son dekatlarda hastanede yatış süresi, maliyet ve mortalite oranlarında azalmalar bildirilmektedir. Genel olarak AP'de mortalite %2-5 olarak görülmekte ve bu oran şiddetli formunda %20-30 olarak bildirilmektedir.
　　　　　　AP prognozu ve hastalık şiddeti değerlendirmeye yönelik birçok skorlama sistemi (Ranson kriterleri, Modifiye Glasgow skorlaması, akut fizyoloji ve kronik sağlık değerlendirmesi (APACHE) II-IV vs.) bulunmaktadır. Tüm bu skorlama sistemleri ile yapılan çalışmalarda morbidite ve mortalite oranlarının altta yatan etiyolojiden bağımsız, hastalık şiddeti ve 48 saatten uzun süren organ yetmezliği tablosu ile yakın ilişkili olduğu görülmüştür. Bu skorlama sistemlerinin kompleks yapıları ve kullanım zorlukları nedeniyle AP'de yatak başı hastalık şiddeti indeksi (BISAP) gibi skorlama sistemlerinin kullanımı artış göstermiştir. BISAP, hastanın başvuru esnasında hastalığının prognoz ve ciddiyetini belirlemeye yarayan basit, kullanışlı yeni bir skorlama sistemidir.
　　　　Amaç: Ülkemizde BISAP skorlama sisteminin etkinliğine yönelik geniş hasta sayılı bir çalışma bulunmamaktadır. Çalışmamızın amacı AP'de yaş, cinsiyet, pankreatit tipi ve komorbid hastalıkların mortalite üzerine etkisi ile birlikte, hastalık prognozu ve ciddiyetini göstermede etkinliği kanıtlanmış olan fakat 48. saatten sonra değerlendirilebilirliği olan Revize Atlanta Sınıflaması (RAC) baz alınarak, BISAP skorlama sisteminin akut pankreatit şiddetini ön görmedeki yerini araştırmaktır.
　　　　Materyal ve metod: Bu çalışma tek merkezli, retrospektif, kesitsel, tanımlayıcı olarak tasarlanmıştır. Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İzmir Tepecik Eğitim ve Araştırma Hastanesinde Ocak 2013-Aralık 2020 tarihleri arasında acil servise karın ağrısı ile başvuran, 18 yaş ve üzeri, AP tanısı alarak yatışı yapılan hastalar dahil edilecek şekilde hasta bilgi yönetim sistemi üzerinden retrospektif olarak tarama yapıldı. Çalışmaya AP tanı kriterlerini karşılayan 1000 hasta dahil edildi. Hastaların başvuru anındaki BISAP skorları kaydedildi. Organ yetmezliği ve komplikasyon varlığı araştırılarak RAC'na göre pankreatit sınıflandırması yapıldı. Organ yetmezliği Modifiye Marshall skorlama sistemi kullanılarak belirlendi. Hastaların yaşları, cinsiyetleri, komorbid hastalıkları, pankreatit öyküleri, etiyolojileri, BISAP skorları, RAC'na göre hastalık şiddeti, hastanede yatış süreleri ve mortalite oranları kaydedildi.
　　　　Bulgular: Mortalite açısından cinsiyet ve etiyolojiye göre gruplar arasında anlamlı istatistiksel farklılık gözlenmedi (sırasıyla; p=0.157 ve p<0.05). Cox regresyon tek değişkenli analizde ileri yaş (> 65 y) (p=0.003), hipertansiyon (HT) (p=0.007), iskemik kalp hastalığı (p=0.001) ile mortalite arasında istatistiksel anlamlı ilişki izlenirken, diabetes mellitus (DM) (p=0.336), hiperlipidemi (HL) (p=0.593), serebrovasküler hastalık (SVH) (p=0.95), kronik obstruktif akciğer hastalığı (KOAH)/astma (p=0.209), kronik böbrek yetmezliği (KBY) (p = 0.209), malignite (p=0.101), cinsiyet (p=0.171), mekanik/mekanik dışı nedenler (p = 0.261) ile mortalite arasında istatistiksel anlamlı ilişki olmadığı görüldü. Çoklu regresyon analizinde koroner arter hastalığı (KAH)'nın mortaliteyi bağımsız olarak 3.2 kat arttırdığı (% 95 CI; 1.5-6.5; p = 0.001) görülmüştür. BISAP skoru 3 ve üzerinin RAC'na göre şiddetli akut pankreatit (SAP)'li hastaları göstermedeki sensitivitesi %79, spesifitesi %91, pozitif prediktif değeri (PPV) %69, negatif prediktif değeri (NPV) %94 olarak görüldü (kappa=0.85).
　　　　Sonuç: Çalışmamızda AP hastalarında ileri yaş (<65), iskemik kalp hastalığı ve HT varlığının mortalitede artışla ilişkili olduğu görülmüştür. DM, KBY, HL, SVH, KOAH/astım, malignite, cinsiyet ve etiyoloji ile mortalite arasında bir ilişki bulunmamıştır. Hastaların BISAP skorları RAC sınıflaması ile karşılaştırıldığında BISAP 3 ve üzerinde SAP'li hastaları saptamada %79 sensitivite ve %91 spesifiteye sahip olduğu görülmüştür.

Abstract:
Introduction: Acute pancreatitis (AP) is an important gastrointestinal clinical event with an increased incidence due to factors such as increased life expectancy, obesity, alcohol use, hyperlipidemia, drug use and the use of diagnostic methods. Despite the increasing incidence of the disease, with early diagnosis methods and understanding of the pathophysiology of the disease, decreases in hospital stay, cost and mortality rates have been reported in recent decades. In general, mortality in acute pancreatitis is 2-5%. This rate is reported as 20-30% in its severe form.
　　　　There are many scoring systems (Ranson Criteria, Modified Glasgow Score, Acute Physiology and Chronic Health Evaluation (APACHE) II-IV etc.) to evaluate AP prognosis and disease severity. In studies conducted with all these scoring systems, it was observed that morbidity and mortality rates were closely related to disease severity and organ failure for more than 48 hours, independent of the underlying etiology. The use of scoring systems such as the the Bedside Index for Severity in Acute Pancreatitis (BISAP) has increased in acute pancreatitis due to the complex nature of these scoring systems and the difficulties of using them. BISAP is an easy, cheap and new scoring system that helps to determine the prognosis and severity of the disease at admission.
　　　　Objective: There is no study with a large number of patients on the effectiveness of the BISAP scoring system in our country. The aim of our study is to investigate the role of the BISAP scoring system in predicting the severity of acute pancreatitis, based on the Revised Atlanta Criteria, which has proven efficacy in showing the prognosis and severity of the disease, but can be evaluated after 48 hours, together with the effect of age, gender, etiology and comorbid diseases on mortality in acute pancreatitis.
　　　　Materials and Methods: This study was designed as a single center, retrospective, cross-sectional, descriptive study. Patients who were admitted to the emergency department with abdominal pain, 18 years of age and older, hospitalized with a diagnosis of AP between January 2013 and December 2020 at the T.C. University of Health Sciences, İzmir Tepecik Health Application and Research Center were retrospectively screened through the patient information management system.  1000 patients were included in the study. The patients were diagnosed with acute pancreatitis by evaluating typical abdominal pain, elevation of serum amylase and lipase, and abdominal imaging. The BISAP scores of the patients at the time of admission were recorded. Pancreatitis was classified according to Revised Atlanta Criteria (RAC) by investigating the presence of organ failure and complications. Organ failure was determined using the Modified Marshall scoring system. Patients' age, gender, comorbid diseases, pancreatitis histories, etiology, BISAP scores, disease severity according to RAC, length of hospital stay and mortality rates were recorded.
　　　　Results: According to the analysis made; There was no statistically significant difference between genders in terms of mortality (p = 0.157).  In terms of mortality rates, no statistically significant difference was found between the groups separated according to etiology (p <0.05). In the Cox regression univariate analysis, a statistically significant relationship was observed between advanced age (> 65) (p = 0.003), hypertension (HT) (p = 0.007), ischemic heart disease (p = 0.001) and mortality, whereas diabetes mellitus (DM) ( p = 0.336), hyperlipidemia (HL) (p = 0.593), cerebrovascular disease (CVD) (p = 0.95), chronic obstructive pulmonary disease (COPD) / asthma (p = 0.209), chronic renal failure (CRF) (p = 0.209), malignancy (p = 0.101), gender (p = 0.171), mechanical / non-mechanical causes (p = 0.261) and mortality was not found to be statistically significant. In the multiple regression analysis, it was seen that coronary artery disease (CAD) increased mortality independently 3.2 times (95% CI; 1.5-6.5; p = 0.001). According to the RAC classification of BISAP score 3 and above, the sensitivity in detecting patients with severe acute pancreatitis (SAP) was 79%, the specificity was 91%, positive predictive value (PPV) was 69% and negative predictive value (NPV) was 94%. (kappa = 0.85).
　　　　Conclusion: In our study, it was determined that advanced age (<65), ischemic heart disease and the presence of HT were associated with increased mortality in patients. No relationship was found between DM, CRF, HL, LVH, COPD / asthma, malignancy, gender, etiology and mortality. When the BISAP scores of the patients were compared with the RAC classification, it was seen that they had 79% sensitivity and 91% specificity in detecting patients with SAP, BISAP 3 and more.