Madde bağımlılığının önlenmesinde eczacıların rollerinin iyileştirilmesine yönelik bir araştırma
Improving the role of pharmacists in drug abuse prevention
Yazar: SELEN YEĞENOĞLU
Danışman: PROF.DR. İSMAİL ÜSTEL
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Eczacılık İşletmeciliği ve Mevzuatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1999
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Eczacılar = Pharmacists ; Madde kullanım bozuklukları = Substance-related sdisorders ; Narkotik bağımlılığı = Narcotic dependence

Özet:
ÖZET Madde bağımhlığı sosyal, psikolojik, tıbbi, kültürel ve ekonomik gibi birçok boyutu olan ve toplum sağlığını ciddi şekilde tehdit eden bir hastalıktır. Bununla birlikte, başta sağlık elemanları ve eğitimciler olmak üzere anılan hastalığın önlenmesinde, pekçok meslek grubuna bu bağlamda önemli görevler düşmektedir. Toplumun değişik kesimlerinden insan topluluklarıyla içice olan eczane eczacılarının, iyi eczacılık uygulamaları (GPP) çerçevesinde bu hastalığa ve önlenmesine ilişkin yaklaşımlarının belirlenmesi, gelecekte bu meslek grubu üyelerinin birincil önleme çalışmalarında daha aktif rol almasına ışık tutacaktır. Araştırmada temel amaç, Ankara merkez eczaneleri kapsamında hizmet veren eczane eczacılarının madde bağımlılığına ilişkin bilgi ve tutumları ile mesleki rollerini, iyi eczacılık uygulamaları (GPP) ışığında iyileştirmeye çalışmaktır. Ayrıca, toplum sağlığım geliştirme çerçevesinde bu önemli sağlık sorununa yönelik olarak, eczacıların topluma mesleki açıdan hizmet sunma potansiyellerim arttırmaya ve bu potansiyelin davranışlarına yansımasına katkıda bulunmaktır. Araştırma tekniği olarak, eczane eczacılanyla derinlemesine görüşme (toplam 60 eczacı), eczacılık fakültesi son sınıf öğrencileriyle kendilerinin doldurdukları anket (toplam 280 öğrenci) ve yine eczane eczacılanyla yüzyüze anket (toplam 131 eczacı) uygulanmıştır.Elde edilen bulgular aşağıdaki noktalan ortaya koymuştur: * Derinlemesine görüşülen eczacıların %15'i, öğrencilerin %40.7'si ve anket yapılan eczacıların %18.3'ü madde bağımlılığının psikolojik ve fizyolojik boyutu olan bir hastalık olduğuna değinmiştir. -$- Derinlemesine görüşülen eczacıların %83.3'ü; öğrencilerin %77.1'i; gençleri; anket yapılan eczacıların %61. l'i herkesi madde bağımlılığı riski allında görmektedir. $- Derinlemesine görüşülen eczacılar, madde bağımlılığı mücadelesinde alabilecekleri rolleri şu biçimde srralamışlardrr: Hastayı bağımlılık potansiyeli olan ilaçların yan etkileri hakkında uyarmak (%46.7), bağrmhhk potansiyeli olan ilaçlan reçetesiz satmamak (%43.3), hasta-eczacı üetişimine önem vermek (%18.3). Öğrenciler, eczane eczacılannm madde bağımlılığı ile mücadelede şu rolleri alabileceklerine inanmaktadır: Madde bağımlılığının engellenmesi yönünde eğitim verme ve eğitime katılmak (%53.9), damşmanlık hizmeti sunmak (%26.1), bağımlılık potansiyeli olan ilaçlan reçetesiz satmamak (%25.7). ^ Derinlemesine görüşülen eczacıların madde bağımlılığı eğiliminde hedef kitle olarak ilk üç sırada %71.7 oranında gençler/öğrencileri; %26.7 oranında çocuktan; %30 oranında anne-babalan görmektedir. Öğrencilerin madde bağımlılığı eğitiminde ilk üç şurada hedef kitle olarak gördükleri gruplar şöyledir: Gençler/öğrenciler (%86.4), çocuklar (%30.4), herkes (%13.9). vı^ Anket yapılan eczacıların hepsi madde bağımlılığı ve önlenmesine yönelik yüksek tutuma sahiptirler. $- Eczane eczacılarının %69.6'sı, eczacılık fakültesi son sınıf öğrencilerinin %69.9'u fakültede lisans düzeyinde, madde bağımlılığı konusunda aldığı eğitimi yetersiz bulmaktadır. ^ Anket yapılan eczacıların, %75.6'sı madde bağımlılığının engellenmesinde eğitimin rolünün çok önemli, %22. l'i önemli, %2.3'ü orta derecede önemli olduğunu belirtmektedir. $- Eczacıların madde bağımlılığı ve önlenmesi konularında, lisans düzeyinden başlayarak daha kapsamlı eğitilmeleri gerekmektedir. Meslek mevzuatında gerekli değişiklikler yapılarak, eczacıların bu alandaki roUerinin desteklenmesi doğru olacaktır. Eczacıların tutumlanmn profesyonel davranışlara dönüşebilmesi için, iyi eczacılık uygulamaları (GPP) anlayışının yaşama geçirilmesine dönük önlemler alınmalıdır. Böylece, bir taraftan halk sağlığının geliştirilmesi, diğer yandan da mesleğin imajının iyileştirilmesi mümkün olacaktır. Anahtar Kelimeler: Madde Bağımlılığı, Eczacının Rolü, Eczane Eczacılığı, Sosyal Eczacılık, İyi Eczacılık Uygulamaları (GPP). vıı

Abstract:
ABSTRACT Substance abuse is a disease which has social, psychological, medical, cultural and economic dimensions. It also theratens public health in a very serious way. However, especially health professionals and educators have vital roles in the prevention of this disease. As community pharmacists are close to community, in the light of Good Pharmacy Practise (GPP) guidelines they will take more active roles in the prevention of substance abuse. In this study the main aim is to make a contribution for improving the professional roles of the community pharmacists serving in Ankara in terms of substance abuse knowledge and attitudes in the light of GPP. Besides, concerning this serious health issue from health promotion perspective, expanding the potential roles of pharmacists counseling activities is aimed. The research technique employed has been in-depth interviews with community pharmacists (a total of 60 pharmacists), self-administered questionnaire with school of pharmacy students (fourth year students) (a total of 280 students) and face to face interviews (a total of 131 pharmacists) through a questionnaire. The obtained findings indicate the following points: $- Of the pharmacists who are in-depth interviewed, %15; of the students, %40.7 and of the pharmacists who are interviewed through a questionnaire, %18.3 stated that substance abuse is a disease which has both psychologic and physiologic characteristics. viu- Of the pharmacists who are in-depth interviewed, %83.3; of the students, %77. 1; found teenagers; of the pharmacists who are interviewed through a questionnaire %61. 1 found everyone in the community under the risk of substance abuse. Of the pharmacists who are in-depth interviewed, indicated that they can take the following roles in the prevention of substance abuse: warning the patient/consumer about the adverse reactions of medicines which have dependence risk (%46.7), not to sell medicines which have a risk of abuse (%43.3), giving priority to patient-pharmacist communication (%18.3). Whereas students believe that community pharmacists can take these mentioned roles in the prevention of substance abuse:Educating people against drug abuse and participating continuing education programs (%53.9), providing counseling service regarding substance abuse (%26.1), not to sell medicines which have a risk of abuse without prescription (%25.7). Of the pharmacists who are in-depth interviewed, %71.7 assume that teenagers/students; %26.7 assume that children; %30 assume that parents have to be the target group in the education of substance abuse prevention. Whereas of the students, %86.4 assume that teenagers/students; %30.4 assume that children and %13.9 assume that everyone in the community have to be the target group in the education of substance abuse prevention. All of the pharmacists who are interviewed through a questionnaire have a positive attitude concerning prevention of substance abuse. Of the community pharmacists, %69.6; of the students, %69.9 stated that the undergraduate education concerning substance abuse in the school of pharmacy was inadequate. ixOf the pharmacists who are face to face interviewed %75.6 stated that education is very important, %22. 1 indicated that education is important. And %2.3 of the pharmacists stated that education has an avarege importance in prevention of drug abuse. Pharmacists should be educated in a more comprehensive way concerning drag abuse and drug abuse prevention from the beginning of their undergraduate education. Necessary changes have to be made in the legislation about Pharmacy and Pharmaceutical Services. Also, it will be useful to give support for the role of the pharmacists in this context. In order to change the pharmacists' attitudes into action, some measures should be taken. So that good pharmacy practice (GPP) guidelines can be applied in daily life. Thus it will be possible to improve the public health as well as the image of pharmacy profession. Key Words: Substance (Drug) Abuse, Pharmacists' Role, Community (Retail) Pharmacy, Social Pharmacy, Good Pharmacy Practice (GPP). x