Kayıt dışı istihdamın mali etkileri /
Yazar: YAKUP SÜNGÜ
Danışman: PROF. DR. ŞÜKRÜ KIZILOT
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2004
Konu: Maliye = Finance ; Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations
Dizin: Denetim = Control ; Denetim sistemleri = Control systems ; Finansal etki = Financial effects ; Kayıt dışı istihdam = Informal employment ; Maliyet = Cost ; İstihdam = Employment

Özet:
176 ÖZET Kayıtdışı ekonomi genel olarak, kamu otoritelerinin denetimi ve bilgisi dışında kalan her türlü ekonomik işlemler olarak tanımlanmaktadır. Kayıtdışı ekonominin çalışma hayatına yansıması, ilgili sosyal güvenlik yasalarına aykırı olarak işçi çalıştırılması olarak karşımıza çıkmaktadır. Kamu kurumlarının resmi istatistikleri kullanılarak yapılan hesaplamaya göre, ülkemizde 1998-2002 döneminde 5.8 milyon ile 6.5 milyon arasında kişi kayıtdışı çalışmaktadır. Kayıtdışı istihdam, hem çalışan kişilerin sosyal güvenceden yoksun kalmalarına, hem de kamu kurumlarının büyük miktarda sigorta prim ve vergi gelirlerinden mahrum kalmalarına neden olmaktadır. Kayıtdışı istihdam, çalışan kişilerin çalışmasının ilgili kamu kurumlarına hiç bildirilmemesi, çalışmalarının ücret veya gün sayısı olarak eksik bildirilmesi şeklinde karşımıza çıkmaktadır. Kişilerinin çalışmalarının kamu kurumlarına hiç bildirilmemesi durumunda hesaplanan toplam mali kayıp 2002 yılı için 11.5 Katrilyonu bulmaktadır. Bu tutar yaklaşık olarak 7.2 Milyar $'a tekabül etmektedir. KKBG'nin çok yüksek olduğu ve IMF ile yapılan müzakerelerde beklenen kredi tutarları ile karşılaştırıldığında bu rakamın önemi ortaya çıkmaktadır. Ayrıca, çalışan kişilerin gerçek ücretleri üzerinden değil de asgari ücret üzerinden kamu kurumlarına bildirilmeleri, yüksek tutarlarda sigorta primi ve vergi kaybına neden olmaktadır. 2001 yılı için 6.7 Katrilyon sigorta primi ve vergi kaybı hesaplanmıştır. İstihdamın maliyetinin AB standartlarından yüksek olması ve kayıtdışı istihdamın denetiminin etkin olmaması kayıtdışı istihdamın en önemli nedenleri arasında sayılır. Çalışmamızın amacı, kayıtdışı istihdamın devlete maliyetini hesaplayıp bu olgu ile mücadele etme gereğini ortaya koymaktır. Çünkü önemi ve177 maliyeti kavranmayan bir olgu ile mücadele etmek başarısızlıktan öteye gidemez. Bu amaç doğrultusunda çalışmamızın kapsamı üç bölüm olarak belirlenmiştir. Çalışmamızın teorik altyapısını oluşturan birinci bölümde kay ıtd ışı ekonomi ile ilgili genel bilgiler, kayıtdışı istihdamın türleri, nedenleri, rakamsal boyutu ve AB ülkelerindeki genel durum konularına değinilmiştir. Çalışmamızın ikinci bölümünde kayıtdışı istihdamın neden olduğu sigorta primi kaybı ve vergi kaybı tutarları hesaplanmış, makroekonomik büyüklüklerle karşılaştırmalar yapılmış, bu konuda son yıllarda yapılan düzenlemelerle denetim sistemi üzerinde durulmuştur. Çalışmamızın son bölümünde ise kayıtdışı istihdamla mücadelede karşılaşılan sorunlar ve alınabilecek önlemler konuları irdelenmiş, özellikle istihdamın maliyetinin düşürülmesi ve denetim sisteminin yeniden yapılandırılması modelleri ortaya tartışmaya açılmıştır.

Abstract:
178 SUMMARY Unrecorded economy is defined as every kind of economic transactions that stays out of audit and knowledge of public authority. The reflection of unrecorded economy on business life emerges as employing worker contrary to relevant social security laws. According to the calculation via using formal statistics of public institutions, among 5.8 and 6.5 millions people worked as unrecorded between 1998-2002 in our country. Unrecorded employment causes both working people being deprived of social security and public institutions being deprived of huge amount of insurance premiums and tax revenues. Unrecorded employment emerges as not to report the working people to relevant public institutions and to report the days worked and wages as incomplete. The fiscal cost amounts to 11.5 quadrillions TL for 2002 in the event of not reporting the working people. This means 7.2 billions dollar. When it is compared with PSBR is very high and the expected credits held at negotiations with IMF, we can see the importance of this number. Besides, informing of working people on the basis of minimum wage but not their real wages causes huge losses of premium and tax. For 2002, 18 quadrillions TL losses were computed. The most important reasons for unrecorded economy are high employment cost compared to EU standards and ineffective audit. The aim of our study is computing the cost of unrecorded economy to the state, and show the requirement of fighting with this fact. Because, fighting with a fact, whose cost and importance is not comprehended fails.179 Following this aim, the extend of our study is determined as three parts. In the first part that constitutes the theoric infrastructure of this study, we talk about ; general information about unrecorded economy, unrecorded employment, types of unrecorded employment,, reasons, numerical dimension and general state in EU countries. In the second part, the amount of insurance premiums loss and tax loss was computed, comparisons were made with macroeconomic indicators, stressed arrangements made during last years and audit system, in the last part, the problems faced during fighting the unrecorded economy and possible measures were investigated and the models of restructuring the audit system and decreasing employment cost were opened to discussion.