Bilişsel davranışçı yaklaşıma dayalı stresle başa çıkma becerileri eğitim programının işgörenlerin stres, kaygı ve iyilik hali düzeylerine etkisi: Karşıyaka Vergi Dairesi örneği
the effect of stress management training program on stress, anxiety and wellness levels of emplyees: The example of Karşıyaka Tax Office
Yazar: ÖYKÜ ÖZÜ
Danışman: PROF. DR. SÜLEYMAN DOĞAN
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Bölümü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Bilişsel davranış terapileri = Cognitive behaviour therapy ; Bilişsel davranışlar = Cognitive behaviours ; Eğitim programları = Education programs ; Kamu kuruluşları = Public institutions ; Kaygı düzeyi = Anxiety level ; Stres = Stress ; Stresle başetme = Coping with stress ; Çalışanlar = Workers ; İyilik hali = Well-being

Özet:
Bu araştırmanın amacı, bilişsel davranışçı yaklaşıma dayalı stresle başa çıkma becerileri eğitim programının işgörenlerin stres, kaygı ve iyilik hali düzeyleri üzerindeki etkisini ortaya koymaktır.Araştırmanın deseni kapsamındaki deney, plasebo ve kontrol gruplarının oluşturulması amacıyla Karşıyaka Vergi Dairesi'nde çalışan 160 memura Stres Belirtileri Ölçeği, Spielberger Durumluk-Sürekli Kaygı Envanteri ve İyilik Halini Değerlendirme Ölçeği uygulanmıştır. Ölçeklerin puanlanmasından sonra, her bireyin tüm ölçeklerden aldığı ham puanlar hesaplanmış ve bunlar standart T puanlarına çevrilmiştir. Standart puanların hesaplanması sırasında kolaylık olması amacıyla bireylerin İyilik Halini Değerlendirme Ölçeği'ne verdikleri cevaplar tersten puanlanmıştır. Tüm bireylerin elde ettikleri toplam puanlar büyükten küçüğe doğru sıralanarak en yüksek puan alan ilk 45 kişi belirlenmiştir. Daha sonra, belirlenen bu 45 kişi, 15'şer kişiden oluşan deney, plasebo ve kontrol gruplarına seçkisiz olarak atanmıştır. Gruplar oluşturuldıktan sonra deney grubuna her biri 90 dakika süren, 12 oturumdan oluşan Stresle Başa Çıkma Becerileri Eğitim Programı uygulanmıştır. Plasebo grubuna ise yine her biri 90 dk. süren 12 oturumdan oluşan Etkileşim Grubu uygulanmıştır. Kontrol grubuna ise herhangi bir işlem uygulanmamıştır.Deneysel ve plasebo uygulamasının bitiminden bir gün sonra katılımcılara Stres Belirtileri Ölçeği, Spielberger Durumluk-Sürekli Kaygı Envanteri ve İyilik Halini Değerlendirme Ölçeği tekrar uygulanmıştır. Verilerin analizinde split-plot (karışık) desenlerde kullanılması uygun bir teknik olan ?Tekrarlanmış Ölçümler için 2x3 İki Faktörlü ANOVA? tekniği kullanılmıştır. Araştırmada tüm analizler için anlamlılık düzeyi .05 olarak alınmıştır.Araştırmadan elde edilen bulgulara göre, Stresle Başa Çıkma Becerileri Eğitim Programı?na katılan bireylerin (deney grubu) genel stres düzeylerinde, bu programa katılmayan bireylerin (plasebo ve kontrol grupları) genel stres düzeylerine göre anlamlı düzeyde bir azalma olmuştur. Ayrıca Stresle Başa Çıkma Becerileri Eğitim Programı' na katılan bireylerin (deney grubu) genel kaygı düzeylerinde, bu programa katılmayan bireylerin (plasebo ve kontrol grupları) genel kaygı düzeylerine göre anlamlı düzeyde bir azalma olmuştur. Yine Stresle Başa Çıkma Becerileri Eğitim Programı' na katılan bireylerin (deney grubu) genel iyilk hali düzeylerinde, bu programa katılmayan bireylerin (plasebo ve kontrol grupları) genel iyilik hali düzeylerine göre anlamlı düzeyde bir artış olmuştur. Yani tüm araştırma denencelerinin bulgularla desteklendiği görülmüştür.Elde edilen bulgular literatür bağlamında tartışılmış; alanda çalışanlara ve ileride yapılacak olan araştırmacılara yön verebilecek önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
The aim of this study is to evaluate the effectiveness of ?Skills of Coping with Stress Educational Program?, based on cognitive-behavioral approach, upon stress, anxiety and wellness levels of workers.In order to determine the subjects of the study paralel to its design, ?Stress Self-Assessment Checklist?, ?Spielbergers Permanent and Situational Anxiety LevelInventory? and ?Wellness Evaluation Scale? were given to 160 people working at Karşıyaka Vergi Dairesi. After scoring the scales, the raw total score of each worker was calculated and these were transformed to standard T-scores. All total scores were listed in order from the maximum to minumum. After that, the first 45 workers who had scored the highest were determined. These 45 workers were randomly assigned to one of the groups of experimental, plasebo or control. The 12 sessioned ?Skills of Coping with Stress Education Program? was applied to the experimental group and the 12-session interaction group was applied to the plasebo group. No intervention was made to the control group. The day after the interventionas had been finished, all the scales were applied to subjects as post tests. For the statistical analyses of the data, the ?2x3 two way ANOVA for Repeated Measures? which is suitable for using with split-plot designs was employed. The findings were evaluated at 0.5 sigificance level.In accordance with the findings gathered from the study, the stress levels of workers in the experimental group were decreased more as compared with the workers in the plasebo and the control group. Moreover, the anxiety levels of workers in the experimental group were decreased more as compared with the other groups. Finally, the wellness levels of workers in the experimental group were increased more as compared with the plasebo and the control group. Thus, all the hypotheses of the study were verified.The findings are discussed under the lights of literature and some suggesstions are offered to practitioners in the field and for future reserachers.