Okul öncesi eğitim çağında çocuğu olan ailelerin denetim odağı türü ve çocuklarının sosyal davranışlarını denetlemeleri arasındaki ilişki
The Relationship between child social behaviour control and types of locus of control for preschool childrens families
Yazar: KADRİYE EFE
Danışman: DOÇ.DR. OZANA URAL
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / İlköğretim Ana Bilim Dalı / Okul Öncesi Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2005
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Okul öncesi eğitim çağındaki çocukların sosyal davranışları öğrendikleri ilk ortamolan ailelerin kendi yapılarına uygun geliştirdikleri onaylanan ve onaylanmayan davranışkuralları çocuğun sosyal davranışlarını etkilemektedir. Aileler çocuklarına sosyaldavranışları öğretirken çeşitli denetim yolları/ türleri uygulayabilir. Anne-baba kimi zamançocuğuna kurala niçin uyması gerektiğini açıklarken, kimi zaman sadece kurala uymasınıisteyebilir.Yetişkin bireyin sahip olduğu denetim türüyle, kendi çocuğunu denetlerkenkullandığı denetim türleri arasında bir ilişki olup, olmadığı akla gelmektedir.Bu çalışmada okul öncesi eğitim çağındaki çocukların uygun sosyal davranışlargeliştirebilmeleri için ailenin ve okulun önemi üzerinde durulmuştur. Okul öncesi eğitimçağında çocuğu olan ailelerin denetim odağı türü ve çocuklarının sosyal davranışlarınıdenetlemeleri arasındaki ilişki incelenmiştir.Çalışma stanbul ilinde okul öncesi eğitim kurumlarına devam eden çocuklarınaileleri ile sınırlandırılmış ve uygulama 2004-2005 eğitim öğretim yılı Eylül 2004'debaşlamış ve yaklaşık 2 ay boyunca sürmüştür. stanbul iline bağlı 6 özel, 13 resmi okulöncesi eğitim kurumunda çocuğu olan 925 anne-baba çalışmanın örnekleminioluşturmuştur.Ailelerin denetim odağı türü ile ilgili bilgiler Rotter Denetim Odağı Ölçeği(Rotter,1966) ve ailelerin çocuklarının sosyal davranışlarını denetleme yaklaşımları ileilgili bilgiler Aile Sosyal Davranış Denetim Ölçeği (Ural, Efe, 2004) iledeğerlendirilmiştir. Ayrıca araştırmacılar tarafından örneklemin kişisel bilgilerini (cinsiyet,yaş, eğitim durumu, meslek, eşin mesleği, gelir durumu, çocuk sayısı ve ailenin daha önceokul öncesi eğitim ile ilgili bir eğitim alıp, almadığı) belirlemek üzere 8 soru hazırlanmış veanne-babalara diğer ölçeklerle birlikte verilmiştir. Elde edilen verilerin çözümlenmesinde,araştırmanın amaçlarına ve değişkenlerine uygun olarak frekans ve yüzde dağılımı, ilişkisizgrup t- test, tek yönlü varyans analizi, çapraz dağılım ve pearson korelasyon uygulanmıştır.Anlamlı farklılığın bulunduğu durumlarda da farklılığın hangi gruplardan kaynaklandığınıbelirlemek amacıyla Scheffe ve LSD testleri yapılmıştır. statistiksel olarak p değeri .05 ve. 01 olarak kabul edilmiştir.Araştırma bulgularına bakıldığında 925 kişiden oluşan örneklemin çoğunluğununannelerden oluştuğu, orta-üst düzeyde ve genellikle tek çocuklu ailelerden olduğugörülmektedir.ASDD ölçeğinin yaş değişkenine göre anlamlı farklılık gösteren alt boyutları EvDışı Davranış Denetimi, Ev çi Davranış Denetimi, Olgunlaşma ve Olumsuz DavranışDenetimi olduğu yönündedir. ASDD ölçeğinin her bir alt boyutuyla çalışmada yer alankişisel bilgiler arasındaki farklılaşmaya bakılmıştır. ASDD ölçeğinin eğitim durumudeğişkenine göre anlamlı farklılık gösteren alt boyutları Ev Dışı Davranış Denetimi, Ev çiDavranış Denetimi ve Olumsuz Davranış Denetimi olarak ortaya çıkmıştır.ASDD ölçeğinin meslek ve eş meslek değişkenine göre anlamlı farklılık gösterenalt boyutları Ev Dışı Davranış Denetimi, Ev çi Davranış Denetimi ve Olumsuz DavranışDenetimidir. ASDD ölçeğinin gelir durumu değişkenine göre anlamlı farklılık gösteren altboyutları Ev Dışı Davranış Denetimi, Ev çi Davranış Denetimi, Sosyal lişki Denetimi veOlumsuz Davranış Denetimi olarak belirlenmiştir. ASDD ölçeğinin çocuk sayısıdeğişkenine göre anlamlı farklılık gösteren alt boyutları Ev Dışı Davranış Denetimi veOlumlu Davranış Denetimi olarak ortaya çıkmıştır.ç denetim odağı olan anne-babalar ile dıştan denetimli olan anne-babaların AileSosyal Davranış Denetim Ölçeği Görgü Kuralları Denetim alt boyutundan almış olduklarıpuanlar arasında .01 düzeyinde anlamlı bir fark bulunmuştur. Bu farklılık iç denetim odağıtürüne sahip olan anne-babaların lehinedir. ç denetim odaklı anne-babalar, görgü kurallarıdenetimini daha çok kullanmaktadır. ç denetim odaklı anne-babalar görgü kurallarını içselolarak benimsediklerinden bu yönde bir bulgu ortaya çıkmış olabilir.Rotter ölçeği sonuçlarına göre iç ve dış denetim odağı türüne sahip anne-babalarınkişisel bilgilerine göre dağılımına bakılmıştır. Çapraz dağılım sonuçlarına göre toplam 302kişi iç denetimli olup bunlardan 259'u kadın ve grubun %86'sını, 43 kişi erkek ve grubun% 14'ünü oluşturmaktadır.Ailelerin Rotter Denetim Odağı Ölçeği puanı ile Aile Sosyal Davranış DenetimÖlçeği puanları arasında ilişki olup olmadığını anlamak için ?Pearson KorelasyonKatsayısı? işlemi yapılmış yapılan korelasyon analizli sonunda istatistiki olarak anlamlı birilişki bulunamamıştır.

Abstract:
Preschool children learn about social behaviour in the family, where rules ofbehaviour are specified according to the family structure. These rules determine the socialbehaviour of the child. Families apply various kinds of control when educating theirchildren about social behaviour. Parents sometimes explain why the child must abide by arule and other times they just demand that s/he do it. The relation between the self controlof the adult, and her control over the child may be of interest.This study focuses on the roles of the school environment and the family on thesocial behaviour of the preschool child. The relationship between the control focus type ofthe family and their control of the social behaviour of the child has been investigated.The study has been restricted to families with preschool children in Istanbul. It hasstarted in September 2004 and has been completed within two months. 925 parents withchildren in 6 private, 13 public preschool education facilities have been the sample of thestudy.Data of the control focus of families have been evaluated with Rotter's Internal-External Locus of Control Scale (Rotter,1966) The families? control mechanisms have beenevaluated with Family Social Behaviour Control Scale (Ural, Efe, 2004). Researches havedeveloped 8 questions to identiy the personal data of the sample (such as sex, age,education, occuptaion, spouse?s occupation, income, number of children, knowledge aboutpreschool education). The data have been analyzed with frequency and rate distribution,Independent Sample t Tests, one way anova,crosstabs and pearson correlation In caseswith meaningful differantiation, Scheffe and LSD tests have been applied to determine thesource of differantiation. Statistically, the p value of .05 and .01 has been accepted.Majority of the sample of 925 people were mothers from middle-upper classfamilies with a single child. The sub dimensions that reveal a meaningful differentiation inthe age factor are Behaviour Control Outside, Behaviour Control At Home, Maturation andNegative Behaviour Control. Differentiation between the personal data in each subdimension has been observed. The sub dimensions that reveal a meaningful differentiationin the education factor are Behaviour Control Outside, Behaviour Control At Home andNegative Behaviour Control.The sub dimensions that reveal a meaningful differentiation in the occupation andoccupation of spouse factors are Behaviour Control Outside, Behaviour Control At Homeand Negative Behaviour Control. The sub dimensions that reveal a meaningfuldifferentiation in the age factor are Behaviour Control Outside, Behaviour Control AtHome, Maturation and Negative Behaviour Control.The sub dimensions that reveal a meaningful differentiation in the income factorare Behaviour Control Outside, Behaviour Control At Home, Social Behaviour Control andNegative Behaviour Control. The sub dimensions that reveal a meaningful differentiation inthe number of children factor are Behaviour Control Outside and Positive BehaviourControl.Parents with internal control focus and parents with external control focus differon a level of .01 in Family Social Relation Behaviour Control sub dimension. Parents withinternal control focus and parents with external control focus show a meaningful differenceof .01 in Family Social Behaviour Control Scale, manner control sub dimension. Parentswith internal control focus use manner control more frequently. The reason for this maybethat those with internal control focus adopt the codes of conduct internally.The distribution of parents with internal and external control focus according to theRotter scale results have been determined according to their individual information. A totalof 302 were with internal control focus, 259 of them were female and made up 86% of thegroup, 43 of them were male and made up 14%of the group.To determine if there is a relationship between the Rotter Control Focus Scalescores and the Family Social Behaviour Control Scale scores of families, the ?PearsonCorrelation Coefficient? has been applied. The correlation anaysis has revealed nomeaningful relationship between two scales.