İslam ceza hukukunda uzlaştırma
Reconciliation in Islamic criminal law
Yazar: MÜCAHİT SAİD SAK
Danışman: DOÇ. DR. AHMET KILINÇ
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law

Özet:
Çalışmanın konusu, ceza hukukuna ait uyuşmazlıklarda alternatif çözüm yolu
olarak başvurulan uzlaştırma kurumunun ortaya çıkışı, İslam hukuku literatüründe
düzenlenme şekli ve günümüz İslam hukukunu referans olarak gösteren bazı ülkelerde
uygulanışının incelenmesidir. Yaşadığımız bu topraklarda geçen asra kadar İslam hukuku
çerçevesinde uygulanma imkânı bulmuş uzlaştırma kurumunun incelenmesi, günümüz
ceza hukukunda sistematik olarak 2017 yılından beri uygulanagelen uzlaştırma kurumunun
dinamiklerini anlamak adına büyük bir öneme haizdir.
Çalışma üç ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde uzlaştırma kurumunun
beslendiği adalet anlayışı olan onarıcı adalet incelenmiştir. Onarıcı adaletin tarihsel
süreçleri ve İslam hukukunun asli kaynaklarındaki yeri tespit edilmiştir. Ardından onarıcı
adaletin bir yansıması olan uzlaştırma kurumunun tarihsel bakımdan ve İslam hukukunun
asli kaynakları bakımından konumu ve önemi ortaya konmuştur.
İkinci bölümde uzlaştırmanın İslam hukuku literatüründeki yeri tespit edilmeye
çalışılmıştır. Bunun için İslam hukukunda ceza hukuku alanındaki bazı kavramlar izah
edilmiş; özellikle uzlaştırmanın uygulanabildiği ve uygulanamadığı suçları gösterebilmek
adına suç tipleri ve uygulanan cezalar ayrıntılandırılmıştır. Yapılan çalışma İslam
hukukunda dört büyük hukuk ekolü (mezhep) olan Hanefi, Hanbeli, Şafii ve Maliki
mezhepleri ile sınırlandırılmıştır. Böylelikle çalışma sahası belli hukuk ekollerine
odaklanarak mevzunun dağılmasının ve karmaşıklaşmasının önüne geçilmiştir.
Son bölümde ise bazı ülkelerde uzlaştırma ile ilgili yapılan günümüzdeki
uygulamalara odaklanılmıştır. Zira çalışmada hedef olarak belirlenen hususlardan biri,
İslam hukukunu referans olarak gösteren ülkelerdeki güncel uygulamalardır. Bu maksatla
Pakistan, Katar, Endonezya ve Moritanya'da uzlaştırma ile ilgili yapılan düzenlemeler
incelenmiştir. Yapılan bu inceleme anayasal düzenlemeler, yasal düzenlemeler ve diğer
mevzuatlar dikkate alınarak yapılmıştır. Yeri geldikçe mahkemelerin uygulamalarından da
yararlanılmıştır. Ayrıca üçüncü bölümde incelenen ülkeler; ikinci bölümde tercih edilen
dört büyük hukuk ekolünden birine tâbi halkların çoğunluk olarak yaşadığı ülkelerdir.
Böylece hukuk ekollerinin, ülkelerde uygulanan hukuk kurallarına etkileri de tespit edilmek istenmiştir. Bu sebeple Hanefi mezhebi için Pakistan, Hanbeli mezhebi için Katar,
Şafii mezhebi için Endonezya, Maliki mezhebi için ise Moritanya seçilmiştir.

Abstract:
The subject of the study is to examine the emergence of the institution of
reconciliation, which is used as an alternative solution in criminal law disputes, the way it
is regulated in the Islamic law literature and its application in some countries that refer to
Islamic law today. The examination of the institution of reconciliation, which has found the
opportunity to be applied within the framework of Islamic law until the last century in
these lands where we live, is of great importance in order to understand the dynamics of
the institution of reconciliation, which has been systematically applied in today's criminal
law since 2017.
The study consists of three main parts. Restorative justice, which is the
understanding of justice that the institution of reconciliation feeds on, is examined in the
first part. The historical processes of restorative justice and its place in the primary sources
of Islamic law are identified. Then, the position and importance of the institution of
reconciliation as a reflection of restorative justice, in terms of historical perspective and the
primary sources of Islamic law, is revealed.
The place of reconciliation in the literature of Islamic law was tried to be
determined in the second part. For this purpose, some concepts in the field of criminal law
in Islamic law have been explained; particularly the types of crimes and the penalties
applied have been detailed in order to show the crimes to which reconciliation can and
cannot be applied. The study is limited to the four major schools of law (sects) in Islamic
law, namely Hanafi, Hanbali, Shafi'i and Maliki sects. Thus, by focusing the field of study
on certain schools of law, the study is prevented from becoming dispersed and
complicated.
The last section focuses on the current practices of conciliation in some countries.
This is because one of the issues identified as a target in this study is the current practices
in countries that refer to Islamic law as a guide. For this purpose, the regulations on
conciliation in Pakistan, Qatar, Indonesia and Mauritania have been examined. This
examination was made by taking into account constitutional regulations, legal regulations
and other legislation. The practices of the courts have also been utilized from time to time. In addition, the countries examined in the third chapter are the countries where the
majority of the people live in one of the four major legal schools preferred in the second
chapter. Thus, it is sought to determine the effects of the legal schools on the legal rules
applied in these countries. For this reason, Pakistan was chosen for the Hanafi school,
Qatar for the Hanbali school, Indonesia for the Shafi'i school and Mauritania for the Maliki
school.