Ak Zambak (Lillium candidum)'ın fizikokimyasal özellikleri ve antimikrobiyal potansiyelinin incelenmesi
Investigation of physiochemical properties and antimicrobial potential of White Lily (Lilium candidum)
Yazar: YAĞMUR EDA ÖZBEK
Danışman: PROF. DR. ARZU AKPINAR BAYİZİT
Bursa Uludağ Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Gıda Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Gıda Mühendisliği = Food Engineering

Özet:
Lilium candidum, Liliaceae familyasına ait geofit, çok yıllık bir bitkidir. Türkiye'nin biyolojik zenginliklerinden birisi olan Lilium candidum, "Ak Zambak, Beyaz Zambak, Mis Zambak, Desti Zambağı, Mezarlık Zambağı ve Bey Zambağı'' olarak da isimlendirilmektedir. Türkiye coğrafyasında Güneybatı Anadolu Bölgesi, Akdeniz Bölgesi, Aydın, Muğla, Antalya ve çevresinde dağılım göstermektedir. Halk arasında tedavi amaçlı iltihap önleyici kremlerin yapılmasında kullanılmakla birlikte; ülser, cilt yanıkları ve kızarıklıklarının tedavisinde de kullanım alanı bulmaktadır. 
Bu çalışmada Lilium candidum'un "polen, taç yaprak, yaprak, gövde ve soğanı"na ait fizikokimyasal özellikleri ve antimikrobiyal potansiyeli incelenmiştir. Ak Zambak bitki bölümlerinin toplam kuru madde miktarı 9,33-61,98 g 100g-1, kül miktarı %0,33-5,92, protein miktarı %1,14-12,51, yağ miktarı %0,09-7,28, titreedilebilir asitlik miktarı 0,70-1,74 ve pH değerleri 4,26-6,36 arasında değişim göstermiştir. Yağ asidi profili incelendiğinde, tüm bitki bölümlerinde C16:0, C18:0, C18:1, C18:2, C18:3 yağ asitlerinin majör yağ asitleri olduğu saptanmıştır. 
Antimikrobiyal aktivite değerleri ekstraksiyon metoduna ve uygulanan bakteriye göre değişim göstermekle birlikte, yüksek etanol içeren ekstrakt oranlarında yüksek inhibisyon zonu saptanmıştır. Minimum inhibisyon (MİK) ve minimum bakterisidal (MBK) konsantrasyonlar incelenmiştir; MİK değerlerinin ilk ve ikinci ekstraksiyon metodunda 15,625-125 mg mL-1, üçüncü ekstraksiyon metodunda 5-80 mg mL-1 arasında değişmekte olduğu görülmüştür. Antimikrobiyal aktivitesi saptanan ekstraktların zamana bağlı inhibisyon etkileri dikkate alındığında, 10:0 ve 9:1 v/v etanol:su ekstraktlarında daha kısa sürede bakterisidal etkinlik gözlemlenmiştir. Kısa sürelerde ve düşük konsantrasyonlarda antimikrobiyal aktivite gösteren ekstraktların koruyucu olarak fonksiyonel amaçlı kullanımı desteklenmektedir.

Abstract:
Lilium candidum is a geophyte perennial plant which belongs to the Liliaceae family. Lilium, one of the Turkey's biological richness, is also known as "White Lily, Madonna Lily, Sweet Lily, Desti Lily, Cemetery Lily and Bey Lily". Lilium candidum is used in the preparation of anti-inflammatory creams for therapeutic purposes and in the treatment of ulcers, skin burns and rashes. 
In the present study, the physicochemical properties and antimicrobial potential of the "pollen, petal, leaf, stem and bulb" parts of Lilium candidum were determined. Total dry matter amount in white lily plant parts is 9,33-61,98 g 100g-1, ash amount is 0,33-5,92%, protein amount is 1,14-12,51%, fat amount is 0,09-7,28%, titratable acidity varies between 0,70-1,74, pH values between 4.26-6.36. It has been determined that C16:0, C18:0, C18:1, C18:2, C18:3 fatty acids were the major fatty acids in all plant parts. 
Antimicrobial activity values are depending on the extraction method and the bacteria, a high inhibition zone was detected in extracts containing high ethanol. Minimum inhibition (MIC) and minimum bactericidal (MBC) concentrations were examined; MIC values ranged between 15.625-125 mg mL-1 in the first and second extraction methods and 5-80 mg mL-1 in the third extraction method. The time of killing levels of extracts with detected antimicrobial activity, bactericidal activity was observed in a shorter time in 10:0 and 9:1 v/v ethanol:water extracts. The use of extracts that showed antimicrobial activity in shorter periods and at lower concentrations could be used as potential preservative for functional purposes.