Bazı ekmeklik buğday (Triticum aestivum L.) çeşitlerinde tohuma ön işlem ve azot dozu uygulamalarının kış öncesi büyüme özellikleri ile tane verimi ve kalite özelliklerine etkileri
The effects of seed pre-treatments and nitrogen doses on seedling growth traits, grain yield and quality characteristic of bread wheat (Triticum aestivum L.) varieties
Yazar: BEKİR ATAR
Danışman: PROF. DR. ZEKERİYA AKMAN
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Azotlu gübreler = Nitrogen fertilizers ; Buğday = Wheat ; Gibberellik asit = Gibberellic acid ; Ön koşullama = Pre-conditioning

Özet:
Çalışmada; ekmeklik buğdayda (Triticum aestivum L.) ekim öncesi tohum uygulamaları ile farklı azot dozlarının verim ve verime etki eden bazı büyüme özellikleri üzerine etkileri araştırılmıştır. Tarla denemeleri Süleyman Demirel Üniversitesi Tarımsal Araştırma ve Uygulama Merkez Müdürlüğü arazisinde, 2007-08 ve 2008-09 vejetasyon dönemlerinde yürütülmüştür. Araştırma'da Dağdaş-94, Bağcı-2002 ve Karahan-99 ekmeklik buğday çeşitleri kullanılmıştır.Çalışma, Tesadüf Bloklarında Bölünen Bölünmüş Parseller Deneme Desenine göre, 3 tekrarlamalı olarak yürütülmüştür. Araştırmada 4 farklı azot dozlarının (0, 5, 10 ve 15 kg N/da) ve 4 farklı tohum uygulamasının (kontrol, saf su, 100 ve 200 ppm GA3) etkileri incelenmiştir. Tohumlar, ekimden önce 3 saat süreyle ıslatıldıktan sonra oda sıcaklığında kurutularak ekilmiştir. Azot dozlarının yarısı ekimle birlikte, diğer yarısı sapa kalkma döneminde uygulanmıştır.Tohum uygulamalarının kış öncesi büyüme özellikleri üzerine, azot dozlarının hasat döneminde ölçülen parametreler üzerine etkisi belirgin olmuştur. 200 ppm GA3 uygulamaları %50 çıkış süresini kısaltmış, fide uzunluğunu ise %33 oranında artırmıştır. Ancak fide boyunun uzaması fide saplarında sararma, beyazlama ve yatmaya neden olduğu gözlenmiştir. İncelenen özellikler genel olarak değerlendirildiğinde 10 ve 15 kg N/da azot dozlarının olumlu etkileri benzer olmuştur. Gübre maliyetleri de dikkate alınırsa 10 kg N/da dozunun uygun olduğu söylenebilir. Her iki yılın ortalaması dikkate alındığında, en yüksek tane verimi Bağcı-2002 çeşidinde, 15 kg azot dozu ve saf su uygulamasında (415.0 kg/da) elde edilmiştir. En yüksek tane protein oranı ise Karahan-99 çeşidinde, 15 kg azot dozu ve kontrol uygulamasında (%16.5) elde edilmiştir. Ayrıca çalışma sonucunda, çiftçi koşullarında üretim maliyetini artırmayan ön ıslatma uygulamasının önerilebilir olduğu sonucuna varılmıştır.

Abstract:
This study was conducted to investigate the effects of seed pre-treatments with gibberellic acid and nitrogen doses on yields of bread wheat cultivars (Triticum aestivum L.) and the effects on some vegetative growth characteristics affecting the yields. The field experiments were conducted at Süleyman Demirel University, Agricultural Research and Experiment Station throughout the growing season of 2007-08 and 2008-09. The winter wheat cultivars, Dagdas-94, Bagci-2002, and Karahan-99 were used in these experiments.The experiment was conducted as split-split plot randomized block design with three replications. The experiment were planned to investigate the effects of 4 different nitrogen dosages (0, 5, 10 and 15 kg/da) and 4 different seed treatments (control, pure water, 100 and 200 ppm GA3). The seeds which had been soaked up for 3 hours before sowing had been air dried at room temperature and then planted. The half of nitrogen dosages was applied with planting and the other half was applied to plots during the bolting.Both the effect of seed pre-treatments on seedling growth traits and the effect of nitrogen doses on maturity periods of wheat were found to be significant. Gibberellic acid treatment (200 ppm) reduced the mean time for 50% germination and increased the length of seedling nearly 33%. Due to increase in the length of seedling, its stems turned out to be yellow and white and lodged. When the characteristics investigated are evaluated generally, the positive effects of the dosages of 10 and 15 kg N/da were the similar. Considering the cost of fertilizers, it can be said that the dosage of 10 kg N/da was appropriate. Considering the average of two years, the highest grain yield (415.0 kg/da) was obtained from Bağcı-2002 cultivar, 15 kg of nitrogen dose, and in pure water treatment plot. The highest grain protein content (%16.5) was obtained from the Karahan-99 cultivar, 15 kg of nitrogen dose, and in control plot. In addition, it was concluded that the pure water treatment that do not increase the cost of production can be considered as recommendable.