Endüstri yapılarının kültürel miras olarak irdelenmesi ve değerlendirilmesi: İzmir Liman Arkası örneği
Research and evaluation of the industrial buildings as a cultural heritage: A case study the Backyard of İzmir Port
Yazar: EYLEM ŞİMŞEK
Danışman: YRD. DOÇ. DR. EMEL KAYIN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Bölümü / Restorasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Endüstri devrimi insanlık tarihinin dönüm noktalarından biri olarak yasanmıstır.Geleneksel tarzda üretim yerini endüstriyel üretime bırakmıs; üretim yapıları da buüretim tarzına baglı olarak biçimlenmistir. Endüstri yapıları, teknik ilerlemelerledegisen islevlerine karsılık veremeyince terk edilmistir. Terk edilen endüstriyapılarının yeni kent düzenlemelerinde yıkılması, 1970'lerden itibaren endüstritoplumunun tepkisini çekmis ve endüstriyel miras kavramı olusmustur. Endüstrimirasının, kentsel ölçekte, mimari ve peyzaja yönelik korunma sorunlarıbulunmaktadır. Bu sorunlara korumanın sürekliligi ve kültürel islevi temel alınarakrasyonel öneriler, degerlendirme yaklasımları getirilmektedir. Avrupa'da bölgeselölçekte ve yapı ölçeginde endüstri mirasının korunması ve degerlendirilmesineyönelik uygulamalar yapılmaktadır.Avrupa kaynaklı ekonomiye liman kenti olarak eklemlenen zmir'de gelisen ticaret19. yüzyılda endüstrilesme çabalarını tetiklemistir. Geçmiste Daragacı olarak bilinenLiman Arkası Bölgesi'nin endüstri bölgesi olarak gelisimi bu dönemde baslamıs,Cumhuriyet döneminde de sürmüstür. Bölgedeki endüstri yapıları 1980'li yıllardanitibaren kent merkezinin gelisme baskısı, çevre kirliligi gibi kentsel faktörler ilegelisen üretim sistemleri gibi üretime iliskin faktörler sonucunda terk edilmeyebaslanmıstır. 20. yüzyıl boyunca farklı plan yaklasımları gelistirilen Liman ArkasıBölgesi'nin potansiyeli 21. yüzyıl basında degerlendirilmeye baslanmıstır.Günümüzde endüstri kurumlarının terk ettigi bölgede, kent belleginde ve ülketarihinde yer edinmis endüstri kompleksleri ve fabrika yapıları bulunmaktadır.Kültürel miras kapsamında ele alınması gereken endüstri kompleksi ve fabrikayapılarının bölgesel ve yapı ölçeginde, üretim sürecine ait izlerle bir bütün olarak,ivedilikle koruma altına alınıp degerlendirilmesi gerekmektedir. Bölgedeki ?zmirHavagazı Fabrikası? endüstri kompleksi bu baglamda tarihi ve mimari özellikleri ileanaliz edilerek koruma yaklasımları gelistirilmektedir.

Abstract:
Industrial buildings that could not adapt to the changings according to the technicalrevolutions, have been abandonded. The destruction of the abandoned industrialbuildings within the new city arrangements has got the reaction of the industrialsociety beginning from the 1970?s and has constituted the industrial heritage concept.Having a European based economy the seaport zmir city, with its commercialdevelopments has allerted the industrialization efforts of the 19th century. Thedevelopment of the district of Backyard of zmir Port called Daragacı in past timeshas begun during this period and has shown its continuation during the RepublicPeriod. The industrial buildings of this zone have become beeing abondonedbeginning from the 1980s as a result of the urban factors such as the pressure of thedevelopment of the center, environment pollution and production factors such asdeveloping production systems. This district even if nowadays has been abondonedfrom its belonging industrial buildings, shelters in itself industrial complexes andfactories which have had their place in the city memory and country history. Thereexist an urgent need of taking under conservation and evaluation of the industrialcomplexes and factories treated under the cultural heritage concept in regional andbuilding scale altogether with the traces of the production process. In this context theindustrial complex ?zmir Coal Gas Factory? belonging to this district is analysed forits architectural and historical features and conservation approaches are constitutedand developed.