Zazaca halk anlatılarında mitolojik unsurlar (Örnek metinler)
Mythological elements in Zazaki folk narratives (A study of sample texts)
Yazar: BUŞRA GÖKALP
Danışman: PROF. DR. HASAN ÇİFTCİ
Bingöl Üniversitesi / Yaşayan Diller Enstitüsü / Zaza Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore

Özet:
Mitoloji, kuşaktan kuşağa aktarılan toplumun hayal gücünün etkisiyle zaman
içinde biçim değiştiren tanrılar, tanrıçalar, evrenin doğuşu gibi sembolik ve alegorik
anlatıların yer aldığı kutsal anlatılar şeklinde tanımlanabilir. Dünyadaki birçok
topluluk ve halk grubu üzerinde etkisi olan mit ve mitolojik unsurlar Zaza halk
edebiyatında da ele alınıp değerlendirilmesi gereken konulardandır. Zaza halk
edebiyatında, günümüze kadar yapılan çalışmaların büyük bir kısmı derleme türünde
gerçekleştirilmiştir; ancak mit ve mitolojik araştırmalar üzerinde yeterince
durulmamıştır. Oysa mitlerin, diğer halklarda olduğu gibi Zaza toplumunda da
geçmişten günümüze kadar varlığını sürdürdüğü ve toplumsal yaşama etki ettiği
gözlemlenmektedir. Özellikle Zazacada önemli sözlü halk edebiyatı eserlerinden olan
masal, efsane, halk hikâyeleri vb. türlerde mitolojik unsurların izini sürmek, etkilerini
görmek mümkündür. Bu çalışmada ele aldığımız örnek metinler üzerinden söz konusu
masal, efsane ve halk hikâyesi gibi türlerde bulunan mitolojik unsurların tespiti ve
yorumlanmasına odaklanılmaktadır.
Çalışmamızda, saha çalışması/derleme yöntemi yerine halk anlatısı türlerini
konu edinen basılı eserler ve kısmen derleme çalışması niteliğindeki Zazaca eserler
esas alınmıştır. Bu eserlerde yer alan anlatılarda bulunan mitolojik unsurlara
odaklanılarak bu unsurların ortaya çıkarılması ve incelenmesi amaçlanmıştır.
İncelediğimiz eserlerdeki mitolojik unsurların evrensel ölçekte ortak semboller olduğu
belirlenmiş ve bu sembollerin Zazacadaki mahiyetleri bilimsel metotlar çerçevesinde
tespit edilmiştir. Elde edilen tespitler doğrultusunda ortaya çıkarılan mitolojik öğeler,
halk bilimi metotları ve metin tahlil yöntemleri ışığında incelenmiştir. Herhangi bir
mitolojik motifin Zazaca halk anlatılarında da yer alabileceği düşüncesi, anlatıların
içerisinde yer alan mitolojik unsurları ortaya çıkarma amacı bu çalışmanın
yapılmasındaki ana motivasyon kaynağını oluşturmaktadır.

Abstract:
Mythology can be defined as sacred narratives containing symbolic and
allegorical stories, which change over time due to the influence of the society's
imagination, involving gods, goddesses, and the creation of the universe, passed down
from generation to generation. Myths and mythological elements, which have an
impact on many communities and ethnic groups worldwide, are also subjects that need
to be addressed and evaluated in Zaza folklore. This is because significant portions of
the studies conducted in Zaza folklore until today have been in the form of
compilations; however, there hasn't been much focus on myth and mythological
research. It is observed that myths, like in all societies, have persisted from the past to
the present and influenced social life in Zaza society as well. Particularly in Zazaki, it
is possible to trace and observe mythological elements in genres such as folk tales,
legends, and folk stories, which are important oral literature works.
In this study, we focus on identifying and interpreting mythological elements
found in genres such as folk tales, legends, and folk stories through examples taken
from texts. As a method, instead of fieldwork/compilation, Zazaki works focusing on
genres of oral literature and compilation works have been primarily considered. The
aim is to focus on the mythological elements found in these works, to reveal and
analyze them. It has been emphasized that the mythological elements found in these
works are universal symbols, and their nature in Zazaki has been determined within
the framework of scientific methods. The mythological elements revealed within the
scope of this study have been analyzed through folkloric methods and text analysis
techniques. The main motivation behind conducting this study is the idea that any
mythological motif could also be found in Zazaki folk narratives, and the aim to reveal
the mythological elements within these narratives.
Keywords: Folklore, Mythology, Folk Narratives, Zaza Folklore, Zazaki
Mythic Elements.