Diabetes mellitus hastalarında diyabetik ayak bilgi düzeyi ve ayak bakımı davranışlarının değerlendirilmesi
Evaluation of diabetic foot knowledge and foot care behaviors in patients with diabetes mellitus
Yazar: İBRAHİM TİPİ
Danışman: DOÇ. DR. FUNDA GÖKGÖZ DURMAZ ; DOÇ. DR. OĞUZHAN AKSU
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Konya Şehir Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Amaç: Bu çalışmada diabetes mellitus hastalarının diyabetik ayak hakkında ne kadar bilgiye sahip olduğu ve ayak bakımı konusundaki davranışlarını belirlemek amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Çalışma tanımlayıcı ve kesitsel bir araştırmadır. Anket verileri Konya Şehir Hastanesi Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Polikliğine başvuran hastalar ile görüşülerek toplanmıştır. Araştırma gönüllülük prensibine uygundur ve çalışmanın kapsam ve amacı açıklandıktan sonra bütün katılımcıların kendisinden  yazılı ve sözlü aydınlatılmış onam alınmıştır. Araştırma verilerini toplamak için ilgili literatür doğrultusunda oluşturulan Sosyodemografik Özellikler ve Hastalığa Ait Bilgilerin yer aldığı form, Semmes Weinstein Monofilament Testi, Diyabetik Ayak Bilgi Ölçeği (DABÖ), Diyabetik Ayak Bakımı Özetkililik Ölçeği (DABÖÖ) ve  Ayak Bakım Davranış Ölçeği (ABDÖ) kullanılmıştır. Veriler SPSS programı ile analiz edilmiştir.
Bulgular: Çalışma 302 hasta ile tamamlandı. Katılımcıların yaş ortalaması 54 (18-79) bulundu. %65,2'si (n=197) kadın, %79,8'i (n=241) evli, %59,9'u (n=181) ilkokul mezunuydu. Katılımcıların diyabet süresi ortanca 10 (0,1-40) yıl bulundu. Diyabet hastalığının tipini bilenlerin %19,4'ü (n=27) Tip 1, %77,7'si (n=108) Tip 2 ve %2,9'u (n=4) diğer DM grubundaydı. DABÖ puan ortalaması 4 (3-5), ABDÖ puan ortalaması 53,88±0,4 ve DABÖÖ puan ortalaması 62 (53-72) bulundu. Semmes Weinstein monofilament test sonucu %86,1'inin (n=260) pozitif ve %13,9'unun (n=42) negatifti (patolojik). Hastaların yaş, cinsiyet, medeni durum, öğrenim durumu, çalışma durumu, gelir durumu, alkol ve sigara kullanma durumuna göre DABÖ, ABDÖ ve DABÖÖ puan ortalamalarının karşılaştırılmasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulunmadı (p>0,05). Diyabet hastalığının süresi 10 yıldan fazla olanların (p<0,001), diyabetin tipini bilenlerin (p=0,014), diyabetle ilgili eğitim alanların (p=0,009), düzenli egzersiz yapanların (p=0,003), daha önce diyabetik ayak yarası olan ya da bu nedenle ampüte edilen bir hasta ile karşılaşanların (p<0,001) ve diyabete bağlı komplikasyon gelişenlerin (p=0,029) DABÖ puan ortalaması istatistiksel olarak anlamlı yüksek tespit edildi. HbA1c'si 8 üzerinde olanların (p=0,004), evde kan şekerini sıklıkla ya da her gün ölçenlerin (p<0,001), diyabetin tipini bilenlerin (p=0,004), diyabetle ilgili daha önce eğitim alanların (p=0,001) ve düzenli egzersiz yapanların (p<0,001) ABDÖ puan ortalaması istatistiksel olarak anlamlı yüksek tespit edildi. Verilen diyete uyumu iyi olanların (p=0,002), diyabet kontrolü için 3 ay ve daha az sürede doktora gidenlerin (p<0,001), diyabetle ilgili daha önce eğitim alanların (p=0,015), düzenli egzersiz yapanların (p=0,010) ve daha önce diyabetik ayak yarası olan ya da bu nedenle ampüte edilen bir hasta ile karşılaşanların (p=0,035) DABÖÖ puan ortalaması istatistiksel olarak anlamlı yüksek tespit edildi. 54 yaş ve üzeri hastalarda (p=0,015), kadınlarda (p=0,021), öğrenim durumu ilkokul ve altında olanlarda (p<0,001), geliri, giderinden az olanlarda (p=0,005), diyabet süresi 20 yıldan fazla olanlarda (p<0,001), diyabet dışı kronik hastalığı olanlarda (p=0,013) ve şu an ya da geçmişte ayağında yara olanlarda (p<0,001) monofilament testinin patolojik olma oranının yüksek olması istatistiksel olarak anlamlı bulundu.
Sonuç: Diyabetle ilgili eğitim alan, düzenli egzersiz yapan, diyabetin tipini bilen ve daha önce diyabetik ayak yarası olan ya da bu nedenle ampüte edilen bir hasta ile karşılaşan hastaların diyabetik ayak bilgi düzeyi ve ayak bakımı davranışlarının daha iyi olduğu tespit edildi. Aile hekimleri diyabet hastalarının en çok ziyaret ettiği hekimlerdir. Hastaların her ziyaretinde ayak muayenesi yapılmalı ve ayak bakımı hakkında eğitim verilmelidir. Hastalara düzenli egzersizin önemi anlatılmalıdır. Aile hekimlerince verilen bu eğitimler koruyucu hekimlik açısından önem taşımaktadır.  
Anahtar Kelimeler: Diabetes Mellitus, Diyabetik Ayak, Diyabetik Ayak Bilgi Düzeyi, Ayak Bakımı Davranışları.

Abstract:
Objective: In our study, we aim to assess the level of knowledge that patients with diabetes mellitus have regarding diabetic foot and to evaluate their behaviors related to foot care.
Materials and Methods: The study is a descriptive and cross-sectional research. Survey data were collected through interviews with patients attending the Endocrinology and Metabolism Diseases Outpatient Clinic at Konya City Hospital. The research was conducted in accordance with the principle of voluntariness, and written and verbal informed consent was obtained from all participants after explaining the scope and purpose of the study. To collect research data, a form containing Sociodemographic Characteristics and Disease-related Information, the Semmes Weinstein Monofilament Test, the Diabetic Foot Knowledge Scale (DFCKQ), the Diabetic Foot Care Efficiency Scale (DFCES), and the Foot Care Behavior Scale (FCBS) were utilized. The data were analyzed using the SPSS program
Results: The study was completed with 302 patients. The average age of the participants was 54 (ranging from 18 to 79). Among them, 65.2% (n=197) were women, 79.8% (n=241) were married, and 59.9% (n=181) had completed primary education. The median duration of diabetes among the participants was 10 years (ranging from 0.1 to 40 years). Among those who knew the type of diabetes, 19.4% (n=27) had Type 1, 77.7% (n=108) had Type 2, and 2.9% (n=4) had other types of diabetes. The average DFCKQ score was 4 (ranging from 3 to 5), the average FCBS score was 53.88±0.4, and the average DFCES score was 62 (ranging from 53 to 72). According to the Semmes-Weinstein monofilament test, 86.1% (n=260) were positive, while 13.9% (n=42) were negative (pathological). There were no statistically significant differences in the average DFCKQ, FCBS, and DFCES scores based on age, gender, marital status, education level, employment status, income level, and alcohol and tobacco use (p>0.05). Those with a duration of diabetes longer than 10 years (p<0.001), those who knew the type of diabetes (p=0.014), those who received education related to diabetes (p=0.009), those who engaged in regular exercise (p=0.003), those who had previously encountered a patient with diabetic foot ulcers or had a patient who underwent amputation for this reason (p<0.001), and those who developed diabetes-related complications (p=0.029) had statistically significantly higher average DGCKQ scores. Additionally, individuals with an HbA1c level above 8 (p=0.004), those who frequently or daily measured their blood sugar at home (p<0.001), those who knew the type of diabetes (p=0.004), those who had previously received education related to diabetes (p=0.001), and those who engaged in regular exercise (p<0.001) had statistically significantly higher average FCBS scores. Those who had good adherence to the prescribed diet (p=0.002), those who visited a doctor for diabetes control within 3 months or less (p<0.001), those who had previously received education related to diabetes (p=0.015), those who engaged in regular exercise (p=0.010), and those who had previously encountered a patient with diabetic foot ulcers or had a patient who underwent amputation for this reason (p=0.035) had statistically significantly higher average DFCES scores. In patients aged 54 and older (p=0.015), women (p=0.021), those with primary education or lower (p<0.001), those with income less than their expenses (p=0.005), those with a diabetes duration of more than 20 years (p<0.001), those with chronic diseases unrelated to diabetes (p=0.013), and those currently or previously having foot ulcers (p<0.001) had a statistically significant higher rate of pathological results in the monofilament test.
Conclusion: Patients who received education about diabetes, engaged in regular exercise, knew the type of diabetes they had, and had previously encountered a patient with diabetic foot ulcers or who underwent amputation showed better knowledge regarding diabetic foot care and foot care behaviors. Family physicians are the most frequently visited doctors by diabetes patients. Each visit should include a foot examination and education about foot care. The importance of regular exercise should also be emphasized to patients. The education provided by family physicians is crucial for preventive healthcare.
Keywords: Diabetes Mellitus, diabetic foot, diabetic foot knowledge level, foot care behaviors.