Yok olma tehlikesi altındaki batı anadolu endemik bitkimizin (Salvia smyrnea) doku kültürü yoluyla çoğaltılması
Reproduction of the endemic western anatolian plant (Salvia smyrnea) in danger extinction by tissue culture
Yazar: ŞÜKRAN KARATAŞ
Danışman: PROF. DR. HATİCE DEMİRAY
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı / Botanik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Biyoloji = Biology
Dizin: Ada çayı = Sage ; Köklendirme = Rooting ; Meristem kültürü = Meristem culture ; Salvia = Salvia ; Tomurcuklar = Buds

Özet:
Bu çalışmada yok olma tehlikesi altındaki Batı Anadolu endemiği ve tıbbi bitkisi olan Salvia smyrnea BOISS. (İzmir Adaçayı) (Lamiaceae) in vitro koşullarda mikroçoğaltımı için ortam geliştirilmiştir. Salvia türleri halk tıbbında özellikle uçucu yağların eldesinde ve koku verici ajanlar olarak besin ve kozmetik sanayiinde kullanılmaktadır. Salvia türleri parfüm, besin ve farmasötik gibi çeşitli endüstri dallarında kullanılan tibbi ve aromatik bir bitkidir. Tıbbi bitki olarak önemi, içerdiği antioksidant, antidiyabetik, antienflamatuar, antimikrobiyal, antikanser ve hipolipidemik özelliklerinden kaynaklanmaktadır. Ayrıca son yıllarda yapılan çalışmalarda hafıza ve sinir sistemiyle ilgili bozukluklarda da potansiyel bilinç açıcı özellikleri yapılan in vitro hayvan deneyleriyle ortaya koyulmuştur. Salvia smyrneae BOISS.'in in vitro tomurcuk indüksiyonu ve gövde rejenerasyonu yoluyla çoğaltılması çalışması gerçekleştirildi. İn vitro rejenerasyonu DKW ortamı üzerinde BAP ve IBA nın çeşitli hormon kombinasyonlarıyla gerçekleştirilmiştir. Denemenin ilk aşamasında nodal eksplant alınarak farklı BAP (0.6 mgl-1,2.0 mgl-1, 3.0 mgl-1) ve IBA (0.01 mgl-1, 0.2 mgl-1, 1 mgl-1) kombinasyonları ile gövde poliferasyonu sağlanmıştır. Sonuçlara göre göre aksillar nodal eksplantlardan tomurcuk indüksiyonu en fazla DKW ortamında 3 mgl-1 BAP ve 1 mgl-1 IBA hormon kombinasyonuyla başarılı olundu. Oluşan tomurcuklar farklı konsantrasyonlarda (0.1 mgl-1, 1 mgl-1, 2 mgl-1) IBA köklendirme hormonu uygulanmış DKW ortamı içerisinde köklendirilmiştir.  Elde edilen sonuçlara göre en iyi köklendirme ortamının 1mg IBA içeren DKW ortamı olduğu saptanmıştır. Daha sonra bitkiler steril toprak ve torf karışımında (3:1) paper bag'lere alınarak %90 nemle sera koşullarına geçirilmişler. Birer aylık süre zarfında da kademeli olarak açık alana alıştırılmıştır. Ayrıca meristem kültürü ile bitkinin mikropropogasyonu için BAP ilaveli (0.1, 1.0 ve 2 mg/lt) DKW ortamı kullanılmıştır. Gövde proliferasyonunu takiben bitkiler köklendirilerek aklimitize edilmişlerdir.

Abstract:
In this study, in vitro micropropagation medium was developed for Salvia smyrneae BOISS. (İzmir Sage) (Lamiaceae), an endangered West Anatolian endemic and medicinal plant. Salvia species are used in folk medicine especially for essential oils and as flavouring agents in food and cosmetic industry. Salvia species are medicinal and aromatic plant which used in various industries like parfume, food and pharmaceutic. The importance as an medicinal plant comes from its antioxidant, antidiabetic, anticancer and hypolipidemic properties. Recent years its cognitive bioactivities in memory and nerve related disorders were revealed by animal in vitro studies. In vitro bud induction and micropropagation of S. smyrneae BOISS. was performed by shoot regeneration. In vitro regeneration of plant was achieved on DKW medium with the different combinations of BAP and IBA hormones. In the initial step of the experiment shoot proliferation was achieved by different combinations of BAP (0.6 mgl-1, 2.0 mgl-1, 3.0 mgl-1) and IBA (0.01 mgl-1, 0.2 mgl-1, 1 mgl-1). According to results, bud induction were succeeded mostly by the DKW medium suplemented with the combination of 3 mgl-1 BAP and 1 mgl-1 IBA hormones. Proliferated buds were rooted in DKW medium also with different combinations of IBA (0.1 mgl -1, 1 mgl-1, 2 mgl-1) hormone.  Results show that DKW media supplemented with IBA (1 mgl-1) was the best medium for rooting. Plants than transferred to the sterile soil and turf combination (3:1) in paper bags with 90% fumigation to green house conditions. After one months period they acclimatised to field conditions. In addition, BAP added (0.1, 1.0 and 2 mg/lt) DKW medium was used for the micropropogation of the plant with meristem culture. Following stem proliferation, the plants were rooted and acclimatized.