Aile planlaması yöntem kullanma sıklığı ve etkileyen faktörler: Kır – Kent örneği
The frequency of using family planning method and affecting factors: Rural – Urban example
Yazar: HÜSNA BALKAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HIDIR SARI
Dicle Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Aile planlaması = Family planning ; Kadınlar = Women ; Kontraseptif ajanlar = Contraceptive agents ; Kontraseptif cihazlar = Contraceptive devices ; Kontraseptifler-oral = Contraceptives-oral

Özet:
Giriş ve Amaç: Aile planlaması yöntem kullanımı, anne ve yeni doğan sağlığını iyileştirmek için önemlidir. Bu çalışmada amaç, kırsal ve kentsel yerleşim bölgelerinde 15-49 yaş aralığındaki evli kadınların aile planlaması yöntem kullanım sıklığını saptamak ve etkileyen faktörleri değerlendirmektir.
Gereç ve Yöntem: Bu çalışmanın tipi tanımlayıcı kesitsel, evreni 447 nüfuslu bir köy ile 500 nüfuslu bir kent yerleşim sitesinde yaşayan 15-49 yaş evli kadınlardır. Çalışmaya kırsal bölgeden 130 ve kentsel bölgeden 120 toplam 250 gönüllü katıldı. Veriler, sosyodemografik özellikler, aile planlaması ve etkileyen faktörlere ilişkin soruları içeren formla toplandı. Analizinde gruplar arası kategorik değişkenlerin karşılaştırılmasında Ki-kare, ikili grupların karşılaştırılmasında Student-t testi kullanıldı. 
Bulgular: Katılımcıların %52,0'ı kırda, %48,0'ı kentte yaşamaktaydı. Yaş ortalaması kırda 33,3±8,7 kentte 36,2±7,6 (min=18-maks=49) yıldı. Herhangi bir yöntem kullanma oranı kırda %70,5 kentte %83,3; Geleneksel yöntem kullanma kırda %64 kentte %25,6; Karşılanmamış AP ihtiyacı kırda %10,7 kentte %3,7; Karşılanmamış modern AP ihtiyacı kırda %54,1 kentte %25'ti ve aralarındaki fark anlamlıydı. Kırda yaşayanların ve eşlerinin eğitim düzeyi, evlilik ve ilk gebelik yaşı, çalışma, meslek sahibi olma, gelir düzeyi, sağlık sigortasının olması, AP'den haberdar olma ve AP eğitimi alma oranı kenttekilerden düşük bulundu. 35 yaş ve üzeri, çekirdek aile, hanedeki kişi sayısı 5 ve üzeri, yaşayan çocuk sayısı 4 ve üzeri, istenmeyen gebeliği olanların AP kullanma oranı yüksek bulundu. Eğitim durumu lise ve altı olanlar, mesleği olmayanlar, AP'den haberdar olmayanlar ve AP eğitimi almamışlarda karşılanmamış modern AP ihtiyacı yüksek bulundu. 
Sonuç: Yaşanılan yere göre AP kullanım, karşılanmamış AP ihtiyacı, karşılanmamış modern AP ihtiyacı ve AP kullanımını etkileyen faktörlerde anlamlı fark saptandı.

Abstract:
Introduction and Objective: The use of family planning methods is important to improve maternal and newborn health. The aim of this study is to determine the frequency of method use among married women aged 15-49 in rural and urban area and to evaluate the factors affecting it.
Material and Method: The type of this study is descriptive and cross-sectional, the population of which is married women aged 15-49 living in a village and an urban settlement. 250 volunteers participated in the study, 130 from the rural 120 from the urban area. The data collected with a form that included questions about sociodemographic characteristics, family planning, and factors affecting. Chi-square used to compare categorical variables between groups, and Student-t test used to compare paired groups.
Results: 52.0% of the participants lived in rural and 48.0% lived in urban. The mean age is 33.3±8.7 in rural and 36.2±7.6 in urban (min=18-max=49). The rate of using any method is 70.5% in rural and 83.3% in urban; Using traditional methods is 64% in rural, 25.6% in urban; Unmet need is 10.7% in rural, 3.7% in urban; The unmet need for modern method is 54.1% in rural and 25% in urban, and the difference between them found significant. The education level of women and their spouses in rural, age at marriage and first pregnancy, working, having a job, income level, having health insurance, being aware of family planning or receiving education found to be lower than those in urban.The rate of method use found to be high among those aged 35 and above, nuclear family, the number of people in the household 5 and above, the number of living children 4 and above, and those with unwanted pregnancy. Unmet need for modern method found to be high in those who had high school education and below, did not have a job, were not aware of family planning or did not receive education.
Conclusion: According to place of residence found the significant difference in terms of method use, unmet need, unmet need for modern, factors affecting.