Okul öncesi eğitimi alan özel gereksinimli ve tipik gelişim gösteren çocukların anneleriyle ilişkilerinin incelenmesi
Investigation of maternal relationship of preschoolers with typical development and preschoolers with special needs
Yazar: NACİYE KARATAŞ
Danışman: DOÇ. DR. ZEYNEP ALAT
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İlköğretim Ana Bilim Dalı / Okul Öncesi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ana-çocuk ilişkisi = Mother child relations ; Deprem davranışı = Earthquake behavior ; Evlilik uyumu = Marital adjustment ; Okul öncesi eğitim = Preschool education ; Sosyal destek = Social support ; Sosyal yalnızlık = Social loneliness ; Yalnızlık = Loneliness ; Çocuk-okul öncesi =   ; Özel eğitim = Special education ; Özel eğitime muhtaç çocuklar = Handicapped children who need special education

Özet:
Bu araştırmada okul öncesi eğitimi alan çocukların anneleriyle olan ilişkilerinin yaş, eğitim durumu, medeni hal, meslek, gelir durumu, ücretli bir işte çalışıp çalışmama durumu, sahip oldukları çocuk sayısı, özel gereksinimli çocuğa sahip olma, yalnızlık, sosyal destek algısı, çift uyumu, depresyon anksiyete ve stres gibi bağlamlar doğrultusunda incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmaya tipik gelişim gösteren 120 ve özel gereksinimli çocuğa sahip 80 anne olmak üzere toplamda 200 anne dahil edilmiştir.
Tipik gelişim gösteren ve özel gereksinimli çocuğa sahip annelerin Demografik Bilgi Formu, Ana-Baba-Çocuk İlişki Ölçeği, UCLA Yalnızlık Ölçeği, Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği, Çift Uyum Ölçeği ve Depresyon Anksiyete Stres Ölçeğine verdikleri cevaplar doğrultusunda veriler elde edilmiştir. Araştırmanın sonuçlarına göre özel gereksinimli çocuğa sahip annelerin tipik gelişim gösteren çocuğa sahip annelere göre anne-çocuk ilişkisi, yalnızlıkları, sosyal destek algıları, depresyon anksiyete ve stres düzeyleri arasında anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Ücretli bir işte çalışan annelerin herhangi bir işte çalışmayan annelere göre anne-çocuk ilişkisi, yalnızlıkları ve depresyon anksiyete ve stres düzeyleri arasında ise anlamlı düzeyde farklılık olduğu saptanmıştır. Fakat sosyal destek algıları ve çift uyumları arasında anlamlı bir farklılık görülmemiştir. İlkokul mezunu annelerin anne-çocuk ilişkisi lise, ön lisans ve lisan mezunu annelere göre düşük bulunmuştur. Anne-çocuk ilişkisi ile; yalnızlık arasında orta düzeyde, sosyal destek arasında düşük düzeyde negatif, çift uyumu arasında düşük düzeyde negatif, depresyon anksiyete ve stres düzeyleri arasında orta düzeyde pozitif ilişki bulunmuştur. Yalnızlık, çift uyumu, sosyal destek algısı, depresyon anksiyete ve stres düzeyinin anne-çocuk ilişkisini yordadığı tespit edilmiştir. Araştırma sonucunda elde edilen bulgular alanyazın çerçevesinde tartışılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Okul öncesi dönemde anne çocuk ilişkisi, özel gereksinimli çocuğa sahip anneler, yalnızlık, sosyal destek algısı, depresyon, stres.

Abstract:
The aim of this study was to investigate maternal relationship of preschoolers in terms of maternal variables including demographics, employment status, number of children in the family, having a child with special needs, loneliness, perception of social support, relationship with the partner, depression, anxiety, and stress. The sample included 200 mothers of child with preschoolers in total with 120 mothers having a child with typical developmental and 80 mothers with child with special needs. The instrument used in the study for data collection purposes were Demographic Information Form, Child Parent Relationship Scale, UCLA Loneliness Scale, Multidimensional Perceived Social Support Scale, Dyadic Adjustment Scale, and Depression Anxiety Stress Scale (DASS).  Analysis of the data showed a significant difference between mother-child relationship, loneliness, social support perceptions, depression anxiety and stress levels of mothers with special needs compared to mothers with typical developmental children. Mothers who were in paid employment differed significantly from those unemployed in terms of loneliness, mother-child relationship, depression anxiety, and stress. However, there was no significant difference between the perceptions of social support and relationship with the partner. The mother-child relationship of mothers with a primary school degree was found to be lower compared to other with high school, associate and bachelor degrees. Mother-child relationship showed correlation with loneliness, social support, dyadic adjustment, depression anxiety and stress levels. Loneliness, couple adjustment, social support perception, depression anxiety and stress level predicted mother-child relationship. It was found that loneliness, dyadic adjustment, social support perception, depression anxiety and stress level combined was a predictor of the mother-child relationship.

Key Words: Preschool mother - child relationship, mothers children with special needs, loneliness, social support, depression, stress.