Atık getirme merkezi yer seçimi için melez bir yaklaşım: Çankaya Belediyesi örneği
Hybrid approach for drop-off center site selection: Çankaya Municipality sample
Yazar: TUĞÇE DÜZCE
Danışman: YRD. DOÇ. DR. MURAT ARIKAN
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering

Özet:
Gerçekleşen hızlı ekonomik büyüme, sanayileşme,  teknolojik gelişme, kentleşme, nüfus artışı ve refah seviyesinin yükselmesi üretilen atık miktarında artışa neden olmaktadır. Artan atık miktarı nedeniyle karşılaşılan zorluklar atıksız veya olabildiğince az atıklı üretimi ve tüketimi amaçlayan "atık yönetimi yaklaşımını" gerektirmektedir. Atık yönetimi, atıkların çevreye ve yasalara uygun şekilde toplanmasını, geçici olarak depolanmasını, geri kazanılmasını, düzenli depolanmasını ve benzeri işlemlere tabi tutulmasını kapsamaktadır. AB Atık Çevre Direktifinde 2015 yılı hedeflerinden biri atıkları kaynağından ayrı toplamaktır. Bu hedefe ulaşmak ve ülkemizde sürdürülebilir bir atık planı uygulamak için etkin kullanılabilecek atık getirme merkezlerinin açılması gerekmektedir. Bu tezde, Çankaya İlçe Belediyesine ait atık getirme merkezlerinin kuruluş yer seçim problemi ele alınmıştır. Problemin amacı, tüketicilerin kaynağından ayrı topladıkları atıkları kolaylıkla getirip bırakabilecekleri getirme merkezlerinin yerinin belirlenmesi, bu sayede de toplanan geri dönüştürülebilir atık miktarının ve ayırma kalitesinin arttırılmasıdır. Bunun için atık getirme merkezi yer seçimini etkileyen kriterler belirlenmiş, birbirleri ile olan ilişkileri DEMATEL ile tespit edilmiş ve bu ilişkiler dikkate alınarak her bir kriterin ağırlığı ANP (Analytical Network Process) yöntemiyle hesaplanmıştır. Ardından bu ağırlıklar kullanılarak her tesis aday yeri için bir öncelik değeri elde edilmiştir. Daha sonra yer seçim problemi, atıkların toplanma stratejisi de dikkate alınarak, kamu sektörü tesis yer seçiminde yaygın olarak kullanılan p-medyan, p-merkez ve bu iki problemin amaçlarını eş zamanlı dikkate alan centdian problemi olarak ayrı ayrı modellenmiştir. Bu problemlere ait amaç fonksiyonları da aday tesis yerleri için belirlenen öncelik değerleri ile LP-metrik yaklaşımı kullanılarak birleştirilmiş, böylece tesis yerleri çok amaçlı olarak belirlenmiştir.

Abstract:
Rapid economic growth, industrialization, technological development, urbanization, population increase and  increased prosperity result in an increase of produced waste. Because of the difficulties  which stem from the increased waste quantities, the "waste management approach", which aims production and consumption without or with possibly few waste, is considered necessary. Waste management includes collection, temporary and regular storage and recycling of waste in an enviroment-friendly and legitimate manner. One of the objectives in EU Waste Enviromental Directive, 2015 is collecting the waste seperately from its source. In order to ensure this objective and to implement a sustainable waste plan in our country, waste drop-off centers, which are used effectively throughout the world, should be opened. In this study, the waste drop-off center  location selection problem of Çankaya County Municipality is considered. The aim of the study is to determine the location of drop-off centers that can be used by citizens to leave the waste collected seperately from their sources, thus the amount of the collected recyclable waste and the seperation quality can be increased. Hence, the criteria which affects the location of waste drop-off centers are determined, their interrelations are identified by DEMATEL and considering these interrelations, ANP (Analytical Network Process) is used to calculate the criteria weights. Then, by using these weights, priority values are obtained for each candidate location. Subsequently, by taking the decided waste collection strategy into account, the plant location problem is modelled as p-median, p-center and centdian problems which are commonly used in public plant locations. The objective function of the foregoing problems are combined with priority values of candidate locations by LP-metric approach, and consequently plant locations are determined in a multi-objective manner.