Vergi adaleti açısından ücret gelirinin beyan usulü vergilendirilmesi: Gelişmiş ülke uygulamaları ve Türkiye için öneriler
Taxation of wage income at declaration method in terms of tax justice: Developed country practices and recommendations for Türkiye
Yazar: ASLIHAN KÜDEN
Danışman: DOÇ. DR. GÜL KAYALIDERE
Manisa Celal Bayar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı / Maliye Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Maliye = Finance
Dizin: Asgari ücret = Minimum wage ; Gelir vergisi = Income tax ; Vergi tevkifatı = Tax witholding

Özet:
Bu tezin amacı, ücret gelirinin nihai olarak tevkifat usulüyle vergilendirilmesiyle diğer gelir unsurları aleyhinde maruz kaldığı vergi adaletsizliklerini ortaya çıkararak ücret gelirinde beyanname usulünü farklı yöntemlerde uygulayan gelişmiş ülke incelemelerinde Türkiye için adaleti sağlayıcı öneriler sunmaktır. Bu amaç kapsamında tezin ilk bölümünde vergi adaleti ve ücret kavramları ve ücretin vergilendirme yöntemleri olan beyan ve tevkifat usulünde vergilendirme hem mükellef hem de vergi dairesi açısından bazı vergi ilkeleri çerçevesinde olumlu ve olumsuz sonuçları incelenmiştir. İkinci bölümde, Türkiye'de ücret gelirinin vergilendirilmesi, üçüncü bölümde ise ABD, İsviçre ve Almanya uygulamaları detaylı olarak incelenmiştir. Ülke incelemeleri seçiminde beyanname verme yöntemleri dikkate alınarak seçilmiştir. Bu üç ülke ücret gelirinde beyan usulünü farklı şartlarda uygulaması nedeniyle seçilmiştir. Ülke uygulamalarının oluşturulması sırasında ilk kaynaklar olan kanun ve mevzuat incelemeleri yapılmıştır. Üçüncü bölümün devamında Türkiye'de nihai olarak uygulanan tevkifat usulü ile ücret gelirinin vergilendirilmesinde beyan usulünü, tevkifatın yanında zorunlu beyan, yalnızca zorunlu beyan ve tevkifatın yanında gönüllü beyan olarak uygulayan bu üç ülke uygulamaları çeşitli istatistiki verilerle karşılaştırılarak değerlendirilmiştir. Bu değerlendirmelerin sonucunda gelir vergisinin tevkifat usulüyle nihai olarak vergilendirilmesinin beyan usulüyle vergilendirilmesinin karşısında vergi adaletsizliği oluşturduğu anlaşılmıştır. Nihai olarak tevkifat usulüyle vergilendirilen ücret gelirinin beyan usulünde olduğu gibi gelirden harcamaların düşülmesi imkânının olmaması sınırlı ölçüde kesintilerin bulunması asıl ödeme gücüne ulaşılmasını engellediği görülerek vergi yükünün ücret gelirinde kalmasına neden olmaktadır. İncelenen ülke uygulamalarında beyanname ile tamamlanan tevkifat usulünün ücret geliri elde eden mükellef için ödeme gücüne ulaşmasını sağlayarak vergileme yönteminde eşitlik oluşturduğu ortaya konulmuştur. Bu sonuç doğrultusunda Türkiye'de vergi yükünü taşıyan, tevkifat usulünün nihai uygulama olması nedeniyle asıl ödeme gücüne ulaşılamayan ücret geliri elde eden mükelleflerin tevkifat usulünün yanında beyan usulüyle vergilendirilmesi önerisi getirilmiştir. Tüm bu araştırmalar karma araştırma yöntemleri kullanılarak yapılmıştır.

Abstract:
The aim of this study is to reveal the tax injustices that wage is subjected to against other income types with the final taxation of wage by withholding method and to provide recommendations to ensure justice for Turkey by examination of developed countries that practice the declaration procedure in different methods in wage. For this purpose, in the first chapter of the study, the concepts of tax justice and wage and the positive and negative consequences of taxation methods of wage, namely declaration and withholding taxation, are examined within the framework of some tax principles for both the taxpayer and the tax office. In the second chapter, the taxation of wage in Turkey and the third chapter, the practices of the USA, Switzerland and Germany are examined in detail. These three countries were selected because they practice the declaration procedure in wage under different conditions. During the creation of country practices, the first sources, laws and legislation, were examined. In the continuation of the third chapter, the final withholding procedure in Turkey and the practice the declaration procedure of these three countries as mandatory declaration with withholding, mandatory declaration only and voluntary declaration with withholding, are evaluated by comparing them with various statistical data. As a result of these evaluations, it is understood that the final taxation of income tax through the withholding method creates tax injustice against the taxation through the declaration method. The fact that wage, which is final taxed by withholding method, does not have the opportunity to deduct expenditures from income as in the declaration method, and that there are limited deductions, prevents the actual ability to pay and causes the tax burden to remain on wage. In the practices of the countries examined, it has been revealed that the completion of the withholding procedure with the declaration procedure creates equality in the taxation method by enabling the taxpayer who earns wage to reach the ability to pay. In line with this result, due to withholding tax is the final practice in Turkey taxpayers who earn wage bear the tax burden, therefore taxation through the declaration method in addition to the withholding method has been proposed. All these studies were conducted using mixed research methods.