Şırnak ilinde küçükbaş yetiştiriciliğinin ekonomik yapısı ve sorunları
Economic structure and problems of small ruminant breeding in Sirnak province
Yazar: HULKİ ÖĞEL
Danışman: DOÇ. DR. MEVLÜT GÜL
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Ekonomi = Economics ; Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışmada Şırnak ilinde küçükbaş üretim faaliyetinde bulunan işletmelerde teknik ve ekonomik yapının belirlenmesi, sorunların belirlenerek çözüm önerilerinin geliştirilmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın ana materyalini, küçükbaş yetiştiriciliğinin yoğun olarak yapıldığı Şırnak ili Merkez, Silopi, İdil ve Cizre ilçelerinde, tabakalı örnekleme yöntemine göre hesaplanan, 128 adet küçükbaş işletmesinden anket çalışması elde edilen veriler oluşturmuştur. Veriler Mart 2016- Şubat 2017 dönemine aittir.

Görüşülen küçükbaş üreticilerinin ortalama yaşı 49.98 yıl, koyun üretim faaliyetinde deneyimi 13.37 yıl, keçi yetiştiriciliğinde ise 13.32 yıldır. İşletmeler ortalamasında arazi miktarı 195.77 dekardır. İşletmelerde toplam küçükbaş hayvan varlığı ortalama 124.03 büyük baş hayvan birimi (BBHB)'dır.

İşletmelerde sağılan toplam küçükbaş hayvan sayısı ortalamada 830.83 baş olarak saptanmıştır. Ortalama laktasyon süresi ise 137.36 gün olarak hesaplanmıştır. Sağılan küçükbaş hayvan başına ortalama 126.90 litre süt elde edilmektedir. Sağılan küçükbaş hayvan başına elde edilen günlük süt verimi 0.92 litre bulunmuştur.

Ele alınan işletmeler ortalamasında aktif sermaye 1861053.85 TL'dir. Hayvan sermayesi ise 803155.66 TL'dir. Bu sermaye unsurunun aktif sermaye içerisindeki payı %43.16 olarak saptanmıştır. Öz sermayenin payı ise %96.77'dir. İşletmeler ortalamasında gayri safi üretim değeri (GSÜD) 466256.26 TL olarak hesaplanmıştır. Küçükbaş yetiştiricilik faaliyetinden elde edilen GSÜD ise 383627.15 TL'dir. Bu değer toplam GSÜD'ün %82.28'ini oluşturmaktadır. Gayri safi hâsıla ortalamada 478223.51 TL, saf hâsıla 188165.75 TL, tarımsal gelir 197634.50 TL, toplam aile geliri ise 197923.56 TL'dir.

Küçükbaş yetiştiricilik faaliyetinde üretim masrafları BBHB başına ortalamada 1859.09 TL'dir. İşletmelerde ortalama nispi kâr 1.66 olarak belirlenmiştir. BBHB başına brüt kâr 2364.65 TL, mutlak kâr ise ortalamada 1234.95 TL olarak tespit edilmiştir.

Bölgede görüşülen işletmecilerin %79.69'u mera kiralarının yüksek olmasının üretimi olumsuz etkilediğini, %74.22'si bölgede var olan güvenlik sorununun yaylalara yansıdığını, bunun ise çoban bulma vb. sorunlara neden olduğunu belirtmişlerdir. Üreticilerin %47.66'sının ise çoban bulmada zorluk çektiklerini, %35.43'ü ise son yıllarda ithal edilen hayvanların bölgede fiyatları ve üretimi olumsuz etkilediğini belirtmişlerdir. Ayrıca işletmecilerin %22.40'ı ise uzun bir dönem hayvanlarını merada otlatmaları neticesinde hanedeki çocuklarının eğitim olanaklarından yararlanamadığı ve durumun çocuklarının eğitimini sekteye uğrattığını bir diğer önemli sorun olarak belirtmişlerdir

Küçükbaş yetiştiricilik faaliyetinden elde edilen Gayri safi üretim değerini etkileyen çeşitli üretim faktörleri arasındaki ilişki Cobb-Douglas üretim fonksiyonu kullanılarak analiz edilmiştir. Fonksiyonunun belirlilik katsayısı (R2) 0.974 olarak tahmin edilmiştir. Bağımsız değişkenlerin gayri safi üretim değerini %97.4 oranında açıklayabildiği tespit edilmiştir. Elde edilen fonksiyonda katsayılar toplamı 0.867 olarak belirlenmiştir. Fonksiyondaki değişkenlerin %10 artırılması ile küçükbaş yetiştiricilik faaliyeti gayri safi üretim değerinde %8.67 birim artış sağlanabilecektir.

İşletmecilerin önemli bir bölümü, yetiştiricilik faaliyetinde en önemli unsurlardan biri olan yem masrafına yönelik arazilerinde yem bitkileri yetiştirebilmeleri açısında yem bitkilerine yönelik destekleme politikalarının geliştirilmesi gerektiğini belirtmişlerdir. İşletmecilerin önemli bir kısmı, küçükbaş yetiştiriciliğine yönelik desteklemelerin artırılması gerektiğini, girdi fiyatları konusunda üreticilere yönelik indirimler uygulanması gerektiğini, hayvancılığı yönelik politikaların sürekli değişmesinin üretimi olumsuz etkilediğini, yani politikaların sürekli değiştirilmemesini önermişlerdir.

Anahtar Kelimeler: Küçükbaş, Ekonomik Analiz, Maliyet, Şırnak

Abstract:
In this study, the objective was to determine the technical and economic structure of the small ruminant production enterprises in Şırnak province and to identify the problems and to develop solution proposals. The primary material of the study was the data obtained from 128 small ruminant farm surveys calculated by stratified sampling method in Centre, Silopi, İdil and Cizre districts of Şırnak province where small ruminant farming was intensively performed. The data belongs to the period of March 2016 - February 2017.

The average age of interviewed sheep breeders was 49.98 years, experience in sheep production was 13.37 years, and goat breeding is 13.32 years. The average size of the farms was 195.77 decares. In enterprises, the total number of small ruminant animals was 124.03 bovine animal unit (BAU). 

The total number of small ruminants milked in the enterprises was determined to be 830.83 head, on average. Average lactation duration in goat and sheep milk production was calculated as 137.36 days. An average of 126.90 litres of milk was obtained per animal, per year. The mean daily milk yield was found to be 0.92 kg per animal from the mean lactation time.

The active capital in the average of the listed companies was 1861053.85 TL. The average of animal capital in the enterprises was 803155.66 Turkish Lira. The share of this capital element in the active capital was 43.16%. The share of equity was 96.77%. The total gross production value (GPV) in the enterprises was calculated as 466256.26 TL on average. The GPV obtained from small ruminant breeding activity was 383627.15 TL in the average of the enterprises. This value constitutes 82.28% of total GPV. Gross production income was 478223.51 TL on average, absolute income was 188165.75 TL, agricultural income was 197634.50 TL, and total family income was 197923.56 TL.

Production cost for small ruminant farming activity was 1859.09 TL per BAU. The average relative profit in the business was 1.66. The gross profit per BAU was 2364.65 TL, and the absolute profit was 1234.95 TL.

The 79.69% of the farmers reported that high pasture rents had a negative effect on production. 74.22% of farmers reported that safety/security in the region made it difficult to find shepherds. 47.66% of the producers expressed difficulty in finding shepherds. 35.43% stated that imported animals in recent years had a negative effect on prices and production in the region. Also, they pointed out that the children were not able to access educational opportunities (22.40%).

The relationship between the various productions factors affecting the gross production value obtained from small ruminant farming activity was analysed using the Cobb-Douglas production function. The coefficient of determination of the function (R2) was 0.974. It was found that the independent variables can explain the gross production value by 97.4%. The sum of the coefficients obtained was 0.867. Increasing the variance of the function by 10% will result in an 8.67% increase in gross production value for the small ruminant farming enterprises.

Many farmers made it clear that they want supportive policies to develop feed plants so that they can grow feed plants to offset their feed costs —which is one of the essential elements in the agriculture activity. A significant number of operators have suggested that support for small ruminant businesses should be increased; that reduced costs for operating expenses of farmers should be applied; and that the constant change of policies related to animal husbandry negatively affects production.

Keywords: Small Ruminant, Economic Analysis, Production Cost, Şırnak