İlköğretim Türkçe ders kitaplarından resimeleme-içerik ilişkisi üzerine bir inceleme, ilköğretim ikinci sınıf için Türkçe kitabının tasarım ve resimlemesi /
Yazar: ALİ KILIÇ
Danışman: PROF. DR. İSMAİL KAYA
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Grafik Ana Sanat Dalı
Derece: Sanatta Yeterlik, 2003
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ders kitapları = Textbooks ; Kitap tasarımı = Book design ; Resimli kitaplar = Illustrated books ; Türkçe = Turkish ; Türkçe dersi = Turkish lesson ; Türkçe öğretimi = Turkish teaching ; İlköğretim okulları = Primary education schools ; İlköğretim öğrencileri = Primary education students ; İllüstrasyon = Illustration

Özet:
11 ÖZET Türkçe ders kitapları çocukların anadillerini öğrendikleri en önemli kaynaklardan biridir. Anadilini sağlıklı yöntem ve sunumlarla öğrenecek çocuk, kitabın getirdiği olumlu ve olumsuz tüm getirilerin etkisinde kalacağı bir iletişim ortamı içinde olacaktır. Ülkemizde, eğitim kurumlarında okutulan ders kitaptan incelendiğinde, hazırlanması ve geliştirilmesi konusunda büyük sorunların olduğu görülmektedir. Ders kitaplarının resimlemesi ve grafik tasarımında karşılaşılan sorunlar bunlardan sadece bir tanesidir. Araştırma çalışması, bu sorunları irdeleyen ve çözüm getirmeye çalışan bir öneri sunmak amacıyla hazırlanmıştır. Araştırma raporu, çocuklara yönelik ders kitaplarının tarihsel gelişimi, ilköğretim 2. sınıf Türkçe ders kitaplarının çocuğun görsel eğitimine olan etkileri, tasarımı açısından ilköğretim ders kitaplarının sorunları, yayınevleri ve ders kitaplarına okullarda okutulmak üzere onay veren Talim ve Terbiye Kurulu'nun sorunları üzerine bir araştırma yapılmış, çağdaş seviyelere ulaşmış bir Türkçe ders kitabının nasıl hazırlanabileceği üzerine araştırmalar yapılmıştır. Milli Eğitim Basımevi tarafından yayımlanmış Türkçe ders kitabının metilini Hikmet özyürek ve F. Nilgün Kozinoğlu yazmıştır. 2000 yılı İlköğretim 2. sınıf Türkçe ders kitabının resimlemelerini Güler Toptaş, grafik tasarım, dizgi ve sayfa düzeni de Tevfik Özüak ve Serkan Çetin Şahin tarafından yapılmıştır. Sanat Eseri Çalışması Raporu kapsamına ilköğretim 2. sınıfın hangi Türkçe Ders Kitabı'nın alınacağı, eğitim uzmanları, grafik tasarımcılar, öğretmenler ve çocuklarla yapılan görüşmeler sonucunda belirlenmiştir. Şu an okutulmakta olan, içerik açısından en iyi kitap olduğu onayı eğitim bilimciler tarafından alınmıştır. Ders kitabına öneri olarak getirilen resimleme, grafik tasarım, dizgi ve düzeni A4 boyutuna uygun tasarlanmış kitabın içeriğine müdahale edilmemiştir, öneri resimlemeler "ecoline" boya kullanılarak yapılmıştır.Ill Bu çalışma önerisini hazırlarken yayınevi ve yazardan bağımsız çalışılmıştır. Çalışma ilköğretim 2 sınıf öğrencileri için hazırlanmış kitabın içeriğini değiştirmeden sadece resimlemesine öneri getirmiştir. Tez çalışması resimlemelerdeki yanlışlarını irdeleyen ve öneri getiren bir rapor niteliğini taşımaktadır, öneri getirilen kitabın resimlemelerinde 7-8 yaşlarındaki çocuğun ders kitabı olarak kullanacağı düşünülmüş, o yaşlardaki çocukların çevrelerini algılama biçimleri, dünyalarının renklilik ve çeşitliliği, oyun ve eğlence anlayışı dikkate alınmıştır. Metni direkt anlatmak yerine eğlenceli ayrıntılara yer verilmiştir. Rapor ders kitabına getirilen resimleme, grafik tasarım ve sayfa düzeni öneri çalışması ile birlikte altı bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde resimli çocuk kitaplarının tarihçesi ve cumhuriyetten günümüze ders kitaplarının tarihçesi irdelenmiştir. Aynı bölüm içinde ders kitabının tanımı üzerinde durulmuştur, ikinci bölümde çocuğun görsel ve sanatsal gelişimi ve ilköğretim ders kitaplarındaki resimlemelerin çocuğun görsel eğitimi üzerindeki etkileri irdelenmiştir. Üçüncü bölümde ilköğretim ders kitaplarının tasarım sorunları ele alınmıştır. Dördüncü bölümde çocuğun eğitiminde Türkçe Ders Kitaplarının önemi ve Çağdaş bir Türkçe Ders Kitabının özellikleri üzerinde durulmuştur. Beşinci bölümde adına öneri getirilen ilköğretim 2. sınıf Türkçe ders kitabı rapor kapsamında oluşturulmuş olan çalışma ile karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Raporun sonuna da öneri getirilmiş Türkçe ders kitabı eklenmiştir.

Abstract:
IV ABSTRACT Turkish language textbooks are one of the most significant sources for children to learn their mother tongue. Children could learn their mother tongue through proper methods and delivery. They will be in the comminication environment which will be affected by both positive and negative aspects of the textbook. When textbooks used in the Turkish education system are closely analysed, it is clearly recognized that there are certain problems in relation to the development of textbooks. Designs of pictures and graphics in textbooks are only one of such problems. This study is designed to analyse these problems and to provide suggestions about these problems. This research specifically deals with the following issues: historical background of the textbooks, the effects of the 2nd grade Turkish language textbooks on the visual education of students, design problems of the primary level textbooks, the problems related to the Educational Coincei (Talim ve Terbiye Kurulu) which approves the textbooks and the qualities of contemporary Turkish language textbooks. The textbook analysed in the study is published by the Ministry of National Education and its contents is writtien by H. özyürek and F. N. Kozinoğiu. its pictures are drawn by G. Toptaş and its graphical design, compozition and page design are created by T.Özüak and S. Ç. Şahin such visual features of textbooks are assessed by educatinal specialists, designers, teachers and target students. Educational specialists, designers, teachers and target students. Educational content of the textbooks are reviewed byeducation specialists. The textbook analysed in the study was approved in terms of itscontent. Pictures were made using " ecoline" paint. This proposal was developed independent from both publisher and the author. And it was concerned with the pictures of the 2nd grade Turkish language textbook. While developing the proposal, perception ways of thechildren ( 7-8 ages ), their colourful world and their play and fun preferences were taken into consideration. Instead of direct presentation of the text content more enjoyable details were included. The study has six chapters including proposal regarding pictures, graphical and page design. First chapter deals with the historical background of the pictorial textbooks for children and the development of textbooks from the beginning of the 20 th century to recent times. This chapter also provides the definition of the textbooks. Second chapter analyzes the children's visual and artistic development and the effects of the pictures used in textbooks on the visual education of children. Third chapter is concerned with the problems regarding the textbook designs. The next chapter is about the importance of the Turkish Language textbooks and the characteristics of a contemporary Turkish Language textbook. The Last chapter compares the evaluation report of the 2nd grade Turkish language textbook and the proposed issues. And finally the proposed version of the Turkish Language textbook is attached.