Abbas vesîm efendi; hayatı, eserleri, edebî kişiliği, divanının tenkitli metni ve incelemesi
Abbas vesîm; his life, his works, his literature identity, the edition critique of his divan and its evaluation
Yazar: İBRAHİM HALİL TUĞLUK
Danışman: DOÇ.DR. İSMAİL HAKKI AKSOYAK
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Tez, Giriş'le başlar. Bu bölümde tezimizin bölümlerini tanıttık.Birinci bölümde Abbas Vesîm'in yaşadığı on sekizinci yüzyılı siyasi,ilmî ve edebî açıdan inceledik. Bu bölümde ayrıntılara inmeden AbbasVesîm'in yaşadığı yüzyılı ortaya koymaya çalıştık.İkinci bölümde Abbas Vesîm'in hayatını, eserlerini ve sanatınıinceledik.Abbas Vesîm, 18. yüzyılda yaşayan, ilmî ve edebî çalışmalarıyla önplana çıkan önemli bir şahsiyettir. Tıp, astronomi alanlarında eserler vermiş,ayrıca mürettep bir Divan da tertip etmiştir.Arapça, Farsça, İtalyanca, Yunanca ve bazı Afrika dillerini de bildiğiniyine kendisi eserlerinde belirtmektedir. Abbas Vesîm'in en önemli özelliğiaraştırma meraklısı biri olmasıdır. İlim yolunda yaptığı seyahatlar ve geniş biryelpazede verdiği eserler bu iddiamızı doğrulamaktadır. Abbas Vesîm,dönemin birçok eser vermiştir.Abbas Vesîm, birçok tasvvufî çevrede bulunmuş, Divanı'nda da yeryer tasavvufî unsurlara yer vermiştir.Abbas Vesîm'in tıp alanında; Düstûru'l-Vesîm fî Tıbbı'l-Cedîd ve'l-Kadîm, Vesîletü'l-Metâlib fî İlmi't-Terâkib adlı eserleri, astronomi alanındaNehcü'l-Bülûğ fî Zîci'l-Ulûğ, Risâle fî Rü'yeti'l-Hilâl, Tercemeti Kitâbi'l-Bercendi Mine'l-Husûf ve'l-Küsûf adlı eserleri kaleme almıştır. Ayrıcakaynaklarda belirtilen ancak kütüphanelerde göremediğimiz Risâle-i Vefkadında bir eseri de vardır.Tezin üçüncü bölümü Divan'ın İncelenmesidir. Bu bölüm, altıbölümden oluşur: Din-Tasavvuf, Cemiyyet, İnsan, Maddi ve Manevi Haller,Tabiat, Realite.Tezin dördüncü bölümünü Divan'ın edisyon kritiği oluşturur. Metinkuruluşunda Topkapı Hazine H nüshasını esas aldık. Mısır M ve Vatikan Vnüshaları H. nüshasına göre eksiktir. Divandaki nazım şekilkleri; Kaside,Kıt'a, Gazel, Rubâ'î , Beyit şeklinde dizilmiştir. Edisyon kritik neticesinde 280gazel, 12 kaside, (1 mesnevi), 12 kıt'a (tarih), 1 tercî-i bend, 1 nazm, 47rubâ'î vardır. Kaside başlığı altında kaleme alınan bir şiir kafiye yapısıitibariyle mesnevidir. Tarihler genellikle kıta nazım şekliyle kaleme alınmıştır.Kaside nazım şekliyle yazılmış iki şiir ve rubâ'î nazım şekliyle yazılmışyedi şiir Farsça yazılmıştır. Bunun yanında diğer nazım şekillerinde deFarsça beyitler ve Arapça-Farsça kelime ve tamlamalar vardır. AbbasVesîm'in Türkçesinin çok ağır olduğu söylenemez. Şiirlerinde vezin hatalarıvardır.Anahtar Sözcükler1. Abbas Vesîm2. Hayatı3. Eserleri4. Edebî Kişiliği5. Divan

Abstract:
Thesis study starts with the Introduction.First part we studied the political, scientific and literature aspects of theeighteenth century in which Abbas Vesim Efendi lived. In this part, we tried toclarify the century that Abbas Vesîm lived without too much detail.We scrutinized the life, works and the art of Abbas Vesîm in thesecond part.Abbas Vesim is an important personality who lived in the eighteenthcentury and is foregrounded with his scientific and literary works. He wroteworks on medicine, astronomy, furthermore, wrote a prepared (mürettep)Divan, too.In his works he indicates that he speaks Arabic, Persian, Italian, Greekand some African languages. The most significant feature of Abbas Vesim isthat he is a curious researcher. His travels in order to search science and hisworks on a great spectrum verifiy this claim. Abbas Vesim took lessons frommany scientists of his age.Abbas Vesîm, has been to many mystic places and has given place tomystic elements in his Divan.Abbas Vesim wrote Düsturul Vesîm fi Tıbbıl Cedîd vel Kadim andVesîletü?l- Metâlib fi İlmi?t-Terâkib on medicine. On astronomy, he wroteNehcü?l-Bulûğ fi Zîci?l-Ulûğ, Risâle fi Ru?yetil Hilâl and Tercemeti Kitâbi?l-Bercendî Minel Husûf. Furthermore he wrote Risâle-i Vefk which is indicatedin the sources but cannot be found in the libraries.The third part of our study is the evaluation of Divan. We devided thispart into six sections: Religion- Mysticism, Community, Human, Material andDivine Statues, Nature, Reality.The fourth part of our work is composed of the edition critique of theDivan. In the text that we formed from edition critique there are 280 gazel, 12kaside, (1 mesnevi), 12 tarih, 1 tercî-i bend 1 nazm and 47 rubâi. We take H.edition into granted in the formation of the text. M and V editions are notcomplete when compared to H. edition. The writing style of the Divan is asfollows: kaside, gazel, rubâi and beyit. One of the poems that is witten underthe heading of Kaside is mesnevi by its rhyme structure. Dates are generallywritten as kıta poet form.There are nine poems in Persian two of which are written in kasideform and seven of which are written in Rubai form. In addition to this, thereare Persian beyits and Arabic- Persian words and phrases in other literarywriting forms. It cannot be argued that the Turkish of Abbas Vesîm is toohard. There are vezin mistakes in his poems. The poet gave an importanceto the use of voice.Key Words1. Abbas Vesîm2. His iife3. His Works4. His Littrary personality5. Divan