Rusça gazetelerde Kafkas Cephesi (1914-1917)
Causasian Front in the Russian newspapers between (1914-1917)
Yazar: FATİH MEHMET EŞKİ
Danışman: DOÇ. DR. GÖZDE SAZAK
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türkiyat Araştırmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Tarih = History
Dizin: Gazeteler = Newspapers ; Kafkas Cephesi = Caucasian Front ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Rusya = Russia ; Tarih = History ; Yazılı basın = Written press ; Çarlık Dönemi = Tsarist Period

Özet:
Kafkasya Çarlık Rusya yayılmacılığında önemli bir bölge olmuştur. 18. yüzyılın sonlarında Kuzey Kafkasya'da hakimiyet sağlayan Çarlık Rusya, Tiflis'in ilhak edilmesinden sonra Osmanlı Devleti ve İran ile girdiği mücadeleden sonra 19. yüzyılın ilk çeyreğinde Güney Kafkasya'yı topraklarına katmıştır. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nda Kars, Ardahan ve Batum'u ele geçiren Çarlık Rusya, Osmanlı Devleti ile yeniden karşı karşıya geleceği Birinci Dünya Savaşı'nda Anadolu'nun içlerine yapacağı operasyonlar için fırsat elde etmiştir.
 Osmanlı Devleti'nin Birinci Dünya Savaşı'na dahil olması ile Rus Kafkas Ordusu Doğu Anadolu'da bulunan Türk-Rus sınırını geçmiştir. Yapılan Köprüköy ve Azap Muharebelerinde 3. Ordu birlikleri başarılı olmuştur. Fakat 22 Aralık 1914 tarihinde 3. Ordu tarafından başlatılan Sarıkamış Harekâtı'nın başarısızlıkla sonuçlanması üzerine Rus Kafkas Ordusu Kafkas Cephesi'nde ilerleme imkânı elde etmiştir. 17 Nisan 1915'te Van'ı işgal eden Rus Kafkas Ordusu Doğu Karadeniz kıyı şeridinde Türk kuvvetleri karşısında üstünlük sağlamıştır. 1916 yılına gelindiğinde 3. Ordu birliklerinin sebatlı bir savunma yapmasına rağmen 16 Şubat 1916 tarihinde Erzurum işgal edilmiştir. Rus Kafkas Ordusu daha sonra sol kanadında 18 Şubat 1916'da Muş'u, 3 Mart 1916'da Bitlis'i, sağ kanadında ise 7 Mart 1916'da Rize'yi, 17 Mart 1916'da Trabzon'u, 16 Temmuz 1916'da Bayburt'u, 22 Temmuz 1916'da Gümüşhane'yi, 25 Temmuz 1916'da Erzincan'ı işgal etmiştir. Bu süreçte 3. Ordu bir taraftan da iaşe sıkıntıları ve salgın hastalıklar ile mücadele etmek zorunda kalmıştır. Rus işgali ile bölgede yaşayan Müslüman ahali evlerini terk etmiştir. 18 Aralık 1917 tarihinde imzalanan Erzincan Mütarekesi şartları gereği Rus Kafkas Ordusu Anadolu topraklarından çekilmiştir.
 Köklü bir geleneğe sahip olan Rusça gazeteler ise Birinci Dünya Savaşı yıllarında kendilerine uygulanan askerî sansür programına rağmen önemli bir görev üstlenmişlerdir. Yeni ekler, başlıklar ve konularla savaş ile ilgili haber içeriklerini zenginleştirmişlerdir. Rusça gazeteler Rus Kafkas Ordusu Karargâh Merkezi'nin günlük resmî duyurularının yanı sıra cephedeki birçok kaynak aracılığı ile askerî hareketliliği günü güne sayfalarına taşımıştır. Rusça gazeteler ayrıca Kafkas Cephesi ve işgale uğrayan Anadolu şehirleri ilgili siyasî, sosyal, dini, ekonomik, etnografik, yeraltı ve yerüstü zenginlikleri gibi birçok konuyu Rus kamuoyu ile paylaşmıştır. Yaptıkları propaganda nitelikli içerikler ile haber ve yazılara yer veren Rusça gazeteler Çarlık Rusya devletinin kolonileştirme faaliyetlerine hizmet etmişlerdir. Bu çalışmada Birinci Dünya Savaşı yılları ve Kafkas Cephesi'ne tanıklık eden ve önemli birer belge niteliğindeki Rusça gazeteler temel kaynak olarak kullanılmıştır. Çalışmada ayrıca daha geniş bir bakış açısı oluşturmak amacı ile Çarlık Rusya askeri arşiv belgeleri, Türkçe ve Rusça araştırma eserleri, makale ve hatıratlardan faydalanılmıştır.

Abstract:
The Caucasus was an important region in the expansionism of Tsarist Russia. Tsarist Russia, which dominated the North Caucasus at the end of the 18th century, added the South Caucasus to its lands with the annexation of Tbilisi in the first quarter of the 19th century, after the struggle with the Ottoman Empire and Iran. Tsarist Russia, which captured Kars, Ardahan, and Batum in the 1877-1878 Ottoman-Russian War, had the opportunity to carry out operations in Anatolia when it faced the Ottoman Empire again in the first world war. With the involvement of the Ottoman Empire in the First World War, the Russian Caucasian Army crossed the Turkish-Russian border in Eastern Anatolia. The Turkish 3rd Army was victorious in the Battles of Köprüköy and Azap. However, after the failure of the Sarıkamış Operation initiated by the 3rd Army on 22 December 1914, the Russian Caucasian Army had the opportunity to advance on the Caucasian Front. The Russian Caucasian Army, which occupied Van on April 17, 1915, gained superiority over the Turkish forces on the Eastern Black Sea coastline. Erzurum was occupied on February 16, 1916, despite the steadfast defense of the 3rd Army units. The left flank of the Russian Caucasian Army then occupied Muş on February 18, 1916, and Bitlis on March 3, 1916, while the right flank occupied Rize on March 7, 1916, Trabzon on March 17, 1916, Bayburt on July 16, 1916, Gümüşhane on July 22, 1916, and Erzincan on July 25, 1916. The 3rd Army had to struggle with food shortages and epidemics in this process. The Muslim population living in the region left their homes with the Russian occupation. Following the terms of the Erzincan Armistice signed on 18 December 1917, the Russian Caucasian Army withdrew from Anatolian lands.
 Russian newspapers, which have a deep-rooted tradition, undertook an essential role despite the military censorship program during the First World War. They have enriched the news content about the war with new attachments, titles, and topics. In addition to the daily official announcements of the Russian Caucasus Army Headquarters, the Russian newspapers carried the military activity to its pages day by day through many sources at the front. The Russian press also shared with the Russian public many issues such as the political, social, religious, economic, and ethnographic characteristics of the occupied Anatolian cities and their underground and aboveground riches. Russian newspapers, which included propaganda content, news, and articles, served the colonization activities of the Tsarist Russian state. In this study, Russian newspapers, which are important documents and witnessed the First World War and the Caucasian Front, were used as the main source. Furthermore, russian archival documents, Turkish and Russian research works, articles, and memoirs were also used to create a broader perspective.