Ayçiçeği'nde mildiyö (köse) hastalığına dayanıklı genotiplerin moleküler markırlar kullanılarak belirlenmesi
Determination of mildew disase (plasmopara halstedii) resistant genotypes by using molecular markers in sunflower
Yazar: EMRAH AKPINAR
Danışman: PROF. DR. YALÇIN KAYA
Trakya Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoteknoloji ve Genetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Biyomühendislik = Bioengineering ; Genetik = Genetics ; Ziraat = Agriculture

Özet:
Ayçiçeği (Helianthus annuus L.), dünyada ve ülkemizde en önemli bitkisel yağ kaynaklarından biridir. Ülkemiz insanının bitkisel yağ tüketiminde çoğunlukla ayçiçeği yağını tercih etmesi ve son yıllarda artan yağ açığımız, ayçiçeğinin önemini giderek arttırmaktadır. Ayçiçeği yetiştiriciliğinde tohum verimini ve yağ oranını düşüren en önemli sınırlayıcı faktör mantari hastalıklar olup, etmeni Plasmopara halstedii olan mildiyö hastalığı ayçiçeği üretiminde %100'lere varan kayıplara neden olmaktadır. Ayçiçeği üretimini kısıtlayan mildiyö hastalığına karşı dayanıklı çeşitlerin geliştirilmesi ve kullanılması, ekonomik açıdan ülkesel ayçiçeği üretim kaybını önemli derecede önleyecektir. Mildiyö hastalığına dayanıklı çeşitlerin klasik ıslah yöntemleri ile geliştirilmesi hem masraflı hem de uzun bir süreçtir. Dayanıklı çeşit geliştirme çalışmalarında, biyoteknolojik yöntemlerle moleküler markır destekli seleksiyon (MAS) kullanılarak hızlı, etkili ve kesin seleksiyon yapılabilmektedir. Bu nedenle yapılan bu çalışmadaTrakya Bölgesindeki tüm mildiyö ırklarına dayanıklılık sağlayan Pl6 ve PlArg dayanıklılık genlerinin seleksiyonunda kullanılabilecek moleküler markırların belirlenmesi amaçlanmıştır. Çalışmada Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsü'nden temin edilen, Pl6 ve PlArggenlerini taşıyan dayanıklı çeşitlerin hassas çeşitler ile melezlenmesi sonucu elde edilen farklı kademedeki 120'şer genotipte mildiyö hastalığına dayanıklılık testleri yapılmış ve aynı örneklerde Pl6 ve PlArg dayanıklılık genlerinin varlığı moleküler markırlar ile tespit edilmeye çalışılmıştır. Çalışma sonucunda iki markırın Pl6geni ile yakın bağlantılı olduğu ve ıslah çalışmalarında seleksiyon amaçlı kullanılabileceği tespit edilmiştir.PlArg geni için ise bu çalışmada kullanılan ve literatürde sunulan markırların hiç biri yeterince ayırıcı bulunmamıştır.

Abstract:
Sunflower (Helianthus annuus L.) is one of the most important vegetable oil sources in the world and in our country. The preference of sunflower oil in the consumption of vegetable oil increases the importance of sunflower in our country. Sixty percent of the total sunflower is produced in Trakya Region. Therefore each factor for limiting sunflower yield is serious problem for regional economy. Fungal disease, downy mildew, is one of them caused by the Plasmopara halstedii. Development and use of resistant varieties are safe and economic way for long term controlling of the disease. Several downy mildew resistance genes (Pl) have been identified and used in breeding for resistance cultivars. In Trakya region Pl6 and PlArg genes confer effective resistance against to regional virulent strains.  In thisthesis, reported molecular markers related to Pl6 and Plarg genes were investigated for their selection properties for MAS. For this, Pl6 and PlArg genes source cultivars were crossed with susceptible sunflower varieties. Parents and their BC4 level 120 individuals were used for molecular marker studies. All plant materials were also screened phenotypically by inoculation with pathogen spores. Produced DNA fragments by each markers were analysed by AATI capillary electrophoresis system. Two markers for Pl6 gene were detected as useful for MAS.