Ahlat Selçuklu Meydan Mezarlığı'ndaki Havend Bin Bergi imzalı mezar taşları
The tombstones signed by Havend Bin Bergi in Ahlat Seljuk Cemetery
Yazar: SEDA EVRENDİLEK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET KULAZ
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Sanat Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sanat Tarihi = Art History

Özet:
Anadolu coğrafi konumundan dolayı tarih boyunca insanların önemli bir
yaşam alanı olmuştur. Tarih sahnesinde görülen ilk uygarlıklardan günümüze kadar
sayısız medeniyete ev sahipliği yapmıştır. Bu coğrafyada yaşamış, hüküm sürmüş her
medeniyetten bir iz bulmak mümkündür. Tarihin karanlığına gömülmüş olsalar da bu
medeniyetlerden bize kalan birçok tarihi eser bulunmaktadır. Anadolu'nun her
köşesinde tarihi bir doku bulmak mümkündür.
Ahlat da Anadolu'nun bu zengin tarihi mirasından nasibini almış güzide
yerlerden biridir. Mezopotamya, İran ve Anadolu'da hüküm sürmüş uygarlıklardan
oldukça etkilenen Ahlat'ta günümüze kadar sağlam bir şekilde gelmiş birçok tarihi
eser bulunmaktadır. Ahlat'ın sahip olduğu tarihi eserlerin en önemlilerinden biri
kuşkusuz tarihi mezarlıklarıdır. Binlerce mezar taşının olduğu bu mezarlıklar sanat ve
kültür tarihimiz açısından oldukça değerlidir. Bu mezar taşları hem birer sanat eseri
hem de birinci elden kaynak niteliğinde tarihi belgelerdir.
Tarihimize ışık tutan bu kaynakları araştırıp bilim dünyasına kazandırmak
namına Ahlat Selçuklu Meydan Mezarlığında eser vermiş olan Havend bin Bergi adlı
mezar taşı ustasına ait 29 eser incelenmiştir. Sanatkârın yaptığı mezarlar, sanat üslubu,
tipoloji, tarihsel gelişim ve yaşadığı dönemin sanat anlayışıyla karşılaştırmalı olarak
ele alınmıştır. Havend bin Bergi adlı sanatkârı yetiştiren usta, kendisinin yetiştirdiği
ustalar ve aynı dönemde eser vermiş diğer ustalarla olan etkileşimi değerlendirilmeye
çalışılmıştır.
Havend bin Bergi'nin yaptığı eserlerle bilim ve sanat dünyasına
kazandırdıkları irdelenmiştir. Eserlerinde yer alan bilgilerin özelde Ahlat genelde ise
Anadolu ve İslam sanatına ve tarihine katkılarının neler olabileceği belirlenmeye
çalışılmıştır. Sanatkârın yapmış olduğu tüm mezar taşları belli bir yöntem dahilinde
çözümlenerek bir araya getirilmiş ve bilim dünyasının istifadesine sunulmuştur.

Abstract:
Due to its geographical location, Anatolia has been an important habitat for
people throughout history. It has hosted numerous civilizations from the earliest seen
on the stage of history to the present day. It is possible to find traces of every
civilization that has lived and ruled in this geography. Although they may have been
buried in the darkness of history, many historical artifacts from these civilizations have
been left to us. It is possible to find a historical texture in every corner of Anatolia.
Ahlat is one of the distinguished places that have inherited a rich historical
heritage from Anatolia. Ahlat, which has been greatly influenced by civilizations that
ruled in Mesopotamia, Iran, and Anatolia, has many historical artifacts that have come
down to us intact until today. Undoubtedly, one of the most important historical
artifacts that Ahlat possesses is its historical cemeteries. These cemeteries, with
thousands of tombstones, are quite valuable in terms of our art and cultural history.
These tombstones are both works of art and historical documents firsthand.
In order to shed light on our history and to contribute these sources to the world
of science, 29 artifacts belonging to Havend Bin Bergi, a tombstone master who
worked in the Ahlat Seljuk Square Cemetery, were examined. The tombs made by the
artist were studied comparatively in terms of art style, typology, historical
development, and the artistic understanding of the period he lived in. The interaction
between the master who trained Havend Bin Bergi, the masters he trained, and other
masters who worked in the same period was evaluated.
The contributions of Havend Bin Bergi to the world of science and art through
his works were analyzed. It was tried to determine what contributions the information
in his works could make specifically to Ahlat, generally to Anatolia, and to Islamic art
and history. All tombstones made by the artist were analyzed within a certain method
and brought together for the benefit of the scientific world.