Budist ve Bektaşi menâkıbnâmelerinin karşılaştırılması: Lalitavistara ve Velâyetnâme örneği
A comparative study of Buddhist and Bektasi hagiographies in context of Lalitavistara and Velayetname
Yazar: MAHMUT YAZAR
Danışman: PROF. DR. ALİ İHSAN YİTİK
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Felsefe ve Din Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion ; Tarih = History ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Tarih boyunca toplumların etkileşimi birçok alanda görülen bir gerçekliktir. Söz konusu etkileşime konu olan başlıklardan biri de inançtır. Toplumların günlük yaşamlarındaki dini uygulamalarının yanı sıra fiziksel alemde görünmeyen, zihinlerinde yaşadıkları inançları zaman zaman benzerlik göstermiş ve günümüzde araştırmalara konu olmuştur. Türklerin Anadolu'ya geldikten sonra hangi kültür ya da kültürlerden izler getirdikleri meselesi de bu başlık altında tartışılmaktadır.
Bu çalışma, Türklerin Müslüman olduktan sonra hangi kültür ya da inançlardan izlere sahip olduklarını tespit etmek maksadıyla iki esere odaklanarak hazırlanmıştır. Budist kutsal kitaplarından biri sayılan ve aynı zamanda bir Buda biyografisi olan "Lalitavistara Sutra" Müslüman mutasavvıf Hacı Bektaş-ı Veli'yi anlatan ve onun bir biyografisi sayılan "Velayetname" adlı eserle karşılaştırılmıştır. 
Çalışmanın birinci bölümünde daha önce hiç Türkçe çevirisi yapılmamış olan Lalitavitara Sutra'nın Türkçe özeti verilmiştir. İkinci bölümde ise orijinal dili Türkçe olan Velayetname tanıtılmıştır. Üçüncü bölümde Lalitavistara Sutra ve Velayetname'nin benzerlik ve farklılıkları iki başlık altında incelenmiş, Bektaşi menakıbnamelerinin Budist sutralarından etkilenip etkilenmediğine dair ipuçları aranmıştır.

Abstract:
The interaction of societies throughout history is a reality seen in many areas. One of the topics that are the subject of the interaction in question is belief. In addition to the religious practices of societies in their daily lives, the beliefs that they live in their minds, which are not visible in the physical world, have shown similarities from time to time and have been the subject of research today. The issue of which culture/cultures the Turks brought to their everyday life and belief after their arrival in Anatolia is also discussed under this title.
This study has been prepared by focusing on two texts to determine which cultures or beliefs the Turks had after they became Muslims. The "Lalitavistara Sutra", which is considered one of the Buddhist holy books and is also a biography of Buddha, has been compared with the text called "Velayetname", which describes the Muslim mystic Haci Bektas-i Veli and is considered a biography of him.
In the first part of the study, a Turkish summary of the Lalitavitara Sutra, which has never been translated into Turkish, is given. In the second part, the Velayetname, which is originally Turkish, is introduced. In the third chapter, the similarities, and differences of the Lalitavistara Sutra and Velayetname were examined under two headings, and clues were sought as to whether Bektasi hagiographies were influenced by the Buddhist sutras.