Orta Asya'ya düzenlenen keşif seferleri Sir Marc Aurel Stein'ın hayatı ve eserleri
Expeditions to central asia, Sir Marc Aurel Stein's life and bibliography
Yazar: DİLEK TAŞ
Danışman: PROF. DR. DURSUN ALİ AKBULUT
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Tarih = History
Dizin: Biyografi = Biography ; Keşif = Viewing(Hukuk) ; Orta Asya = Central Asia ; Stein, Sir Marc Aurel = Stein, Sir Marc Aurel ; Sömürgecilik = Colonialism ; Tarih = History ; Tarih araştırmacıları = History researcher ; Tarihçilik = Historiography ; İngiltere = England

Özet:
Yakınçağ Tarihinin tanımını yaparken, sömürge arayışı ve dünya siyasetine yön veren etkin devlet olma yarışı karşımıza çıkan başlıklardan sadece iki tanesidir. Bu doğrultuda başta Rusya, İngiltere, Fransa olmak üzere benzer devletler, Orta Asya ve Güney Asya'da faaliyetlerini sürdürmüşlerdir.  Özellikle İngiltere'nin Hindistan üzerindeki etkisi ve Rusya'nın Batı Türkistan'daki konumu, bu bölgelerin tarihinin yazılışında kendilerine ait bölümleri oluşturacak şekilde gerçekleşmiştir. İç Asya olarak isimlendirebileceğimiz Taklamakan Çölü'nü çevreleyen bölge, bu yarışın sürdürüldüğü bölgelerden biridir. Bazen asker kökenli uzmanların, bazen bilim adamlarının önderliğinde oluşturulmuş sefer grupları, İç Asya'ya keşif seferleri düzenlemişlerdir. Koşullara bağlı olarak aylarla veya birkaç yılla sınırlandırılan bu seyahatlerin sonuçları sadece askeri olmamış, bölgenin topografyası, meteorolojik verileri, bölge halklarının antropolojik özellikleri, arkeolojik öneme sahip konumlar gibi veriler düzenli olarak kaydedilerek, sefer sonrasında birçok bilim alanına hizmet eden raporlar hazırlanmıştır. Sir Marc Aurel Stein, İngiltere desteğiyle İç Asya'ya ve Ön Asya'ya çok sayıda keşif seferi düzenlemiş arkeolog, bilim adamı, kâşif ve yazar olarak değerlendirilen bir kişidir. Seferleri ve elde ettiği sonuçlar, kendi döneminde, İngiltere'nin sömürge ve etkin devlet olma yarışına hizmet etmiş olsa da ortaya çıkardığı, başlı başına bir kütüphane niteliğini taşıyan kitapları, fotoğrafları, mektupları ve arkeolojik buluntu envanterleri, sosyal bilimler alanında Stein Coğrafyası olarak adlandırabileceğimiz bölgede çalışacak olan akademisyenler için çok kıymetli kaynak eser olma özelliğini korumaktadır. Bu eserler, sefer güzergâhlarında yer alan şehirler, ören yerleri ve elde edilen buluntuların hem geçmişi hem de Stein dönemine ait durumu hakkında fotoğraflarla örneklendirilen bilgiler sunmaktadır. Sir Marc Aurel Stein, bilim ve araştırma aşığı olan ve kendini bu doğrultuda sürekli geliştirmiş bir insandır. Araştırmalarına destek sağlamak amacıyla İngiliz yöneticilerin sömürge gayretini kullanmış olsa da 81 yıllık ömrünün son günlerini dahi keşif gezisi amacıyla geçirmesi, onun bilim insanı olduğuna örnek teşkil etmektedir.



Anahtar Sözcükler: Sir Marc Aurel Stein, Keşif Seferi, Asya, Orta Asya, İçAsya, Ön Asya, Sömürge.

Abstract:
Colonization and becoming an effective government on the world's politic system are two titles of the Modern Age description. With these aims, some countries, like Russia and England, pursued their actions in Central Asia and South Asia. Especially the effect of England over India and the position of Russia in West Turkistan are particular subjects at the history of these districts. The area, surrounding the Taklamakan Desert and named as Innermost Asia, is one of these districts, the colonization competition focused on. Expedition groups which were formed sometimes specialists from military or scholars, travelled through the Central Asia. These expeditions took months or years according to situations and their results weren't only for the military aims. During expeditions, important data was recorded, about topographical and meteorological knowledge of the region, anthropological features of peoples living on these districts and the sites, significant archaeologically. The reports of them were prepared at the end of the expeditions and they contributed to lots of sciences. Sir Marc Aurel Stein made a lot of expeditions to the Central Asia and Asia Minor with the support of United Kingdom and he was qualified as archaeologist, scholar, explorer and writer. Even though his expeditions and their results served to UK for colonization and being an effective government during Stein day, his books, photographs, letters and archaeological finds, like a library on their own, keep their value for the academicians who will work on the region, will be able to be named as Stein's geography. These resources presented information with the photographs about the cities placed on the expedition route, the sites and antiques, dig out during expeditions and we can trace on these photos either historical side or their conditions at Stein's day. Sir Marc Aurel Stein is a scholar and researcher and loved his position very much so he always developed himself at this way. Albeit he applied the colonization aim of the Britain to get the support of it to their researches, spending the last days of his life, eighty one years, for the expedition in Afghanistan exemplify that he was a scholar.




Key Words: Sir Marc Aurel Stein, Expedition, Asia, Central Asia, Innermost
Asia, Asia Minor, Colonization.