Çarşı kavramının tarihsel değişiminin analizi ve tasarım önerileri: İznik Konak Çarşı
Analysis of the historical change of the bazaar concept, and design suggestions: İznik Konak Çarsı
Yazar: AYŞENUR KANDEMİR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ VEHBİ TOSUN
İstanbul Kültür Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Ana Bilim Dalı / İç Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: İç Mimari ve Dekorasyon = Interior Design and Decoration
Dizin: Ara mekanlar = Intermediate places ; Bursa-İznik = Bursa-İznik ; Kentsel mekan = Urban space ; Kimlik = Identity ; Kültür = Culture ; Turizm = Tourism ; Çarşı = Bazaar

Özet:
Tarih öncesi dönemlerden beri insanoğlu, barınma ihtiyacına yönelik mekânlar
yaratmakta ve çözümler üretmektedir. Bireyin içinde bulunduğu mekân, zamanla
bireyin düşüncelerinin, dini ve kültürel hareketlerinin ve mekândaki faaliyetlerinin
fiziksel bir kaydı haline gelir. Özel mekânlar bireylerin kültür ve değerlerini
yansıtırken, kentsel mekânlar toplumun değerlerini yansıtır. Bu nedenle kentler, ait
oldukları toplumun düşünce ve yaşam biçimlerini yansıtan somut veriler olarak kabul
edilebilir. Kentlerin merkezleri, kentin ilk yerleşim alanları olduğundan, daha fazla
kültürel öğe, tarihi doku ve dolayısıyla içinde yaşayan toplumun kimliğine ve yaşam
tarzına dair daha fazla ipucu içerir.

Bu çalışmada, tarih boyunca kentlerin merkezinde yer alan çarşı kavramı, geçmişten
günümüze kentsel iç mekân kapsamında incelenmiştir. Kentsel ara mekânı oluşturan
öğeler ve organizasyon biçimleri incelenmiş, elde edilen veriler sentezlenerek
tümevarım yöntemiyle tasarım kodları oluşturulmuş ve bu tasarım kodları pilot
çalışma olarak sunulacak tasarım önerisinde kullanılmıştır. Pilot çalışma alanı olarak,
çok katmanlı bir kültürel geçmişe ve bu nedenle kültürel turizm potansiyeline sahip
olan İznik şehri ve şehrin eski kent merkezinde yer alan Konak Çarşı seçilmiştir.
Mevcut yapılı çevre genel olarak, kentin geçmişi ve kullanıcıları ile doğru anlam ve
iletişim kurulmasını sağlayan kodları barındırmamaktadır. Yapılı çevrenin bölgenin
tarihi ve kültürel kimliği ile örtüşecek şekilde yeniden tasarlanması önemlidir. Bu
amaçla İznik Belediyesi'ne ait olan ancak İznik'in tarihi ve kültürel kimliğini
yansıtmayan Konak Çarşı seçilmiştir. Önerilen projedeki kodlar kullanılarak kentsel
iç mekân çerçevesinde yeniden düzenlenecek olan Konak Çarşı'nın, kullanıcı ile
iletişim kuran, kültürel ve tarihi değerini yansıtan bölgesel bir dönüm noktası ve odak
noktası olması hedeflenmektedir.

Anahtar Kelimeler: Çarşı, Kentsel Ara Mekân, Kültür, Kimlik, İznik, Turizm

Abstract:
ABSTRACT
Since prehistoric times, humankind has been creating spaces and finding solutions for
his shelter needs. The space in which the individual resides becomes a physical record
of the individual's thoughts, religious and cultural movements, and activities in the
space over time. While private spaces reflect the culture and values of individuals,
urban spaces reflect the values of society. For this reason, cities can be accepted as
concrete data reflecting the thoughts and lifestyles of the society they belong to. Since
the centers of the cities are the first settlement areas of the city, they contain more
cultural elements, historical texture and therefore more cues for the identity and
lifestyle of the society living in them.
In this study, the concept of the bazaar, which has been in the center of cities
throughout history, has been examined within the scope of urban interior space, from
the past to the present. The elements that make up the urban interior space and the
forms of organization were examined, the obtained data were synthesized, the design
codes were created with the inductive method, and these design codes were used in the
design proposal to be presented as a pilot study. As the pilot study area, the city of
Iznik, which has a multi-layered cultural background and therefore cultural tourism
potential, and Konak Çarşı, which is located at the center of the old city was chosen.
In general, the existing built environment today does not contain the codes that provide
the correct meaning and communication with the city's past and the users. It is,
important that the built environment be redesigned to coincide with the history and
cultural identity of the region. For this purpose, Konak Çarşı, which belonged to Iznik
Municipality but which also does not reflect the historical and cultural identity of Iznik
is chosen. It is aimed that Konak Çarşı, which will be reorganized within the
framework of urban interior space by using the codes in the proposed project, will be
a regional landmark and focal point that communicates with the user and reflects its
cultural and historical value.

Keywords: Bazaar, Urban Interior Space, Culture, Identity, Iznik, Tourism