Sağlıklı bireylerde hipotalamo-pitüiter-adrenal aksın değerlendirilmesinde 1 mikrogram ACTH, 250 mikrogram ACTH ve glukagon testlerinin karşılaştırılması /
Yazar: AYHAN LALE
Danışman: PROF. DR. H. FAHRETTİN KELEŞTİMUR
Erciyes Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2009
Konu: Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları = Endocrinology and Metabolic Diseases

Özet:
Amaç: Sağlıklı bireylerde hipotalamo-pitüiter-adrenal aksın değerlendirilmesinde 1mcg ACTH, 250 mcg ACTH ve glukagon testlerinin karsılastırılması.Materyal ve metod: Çalısma 20-70 yas arası her dekattan 12'ser (6 erkek, 6 kadın)kisi olmak üzere toplam 60 gönüllü üzerinde yapıldı. Diyabet, obezite (vücut kitleindeksi>35), bilinen bir endokrin hastalığı (hipotalamus, hipofiz, adrenal, tiroid gibi)olan ve öyküsünde herhangi bir nedenle glukokortikoid kullanımı olan gönüllülerçalısmaya alınmadı. Cushing sendromu süphesi olan 1'i kadın 1'i erkek 2 kisi veadrenal yetmezlik süphesi olan 1 kadın olmak üzere 3 kisi çalısma dısı bırakıldı.Böylece 57 gönüllü (29 erkek, 28 kadın) ile çalısma tamamlandı. Testler her bireyeayrı ayrı uygulandı ve testler arasında en az 48 saatlik süre vardı. Testlerinbaslangıcında ve daha sonra belli aralıklarla plazma kortizol düzeyi ölçümü için kanörnekleri alındı.Bulgular: Testlerin ortalama bazal kortizol değerleri arasında ve bu değerlerincinsiyet ve yasa göre karsılastırılmasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmadı(p>0.05). Ortalama pik kortizol değerleri karsılastırıldığında 250 mcg ACTH testindebu değerin 1 mcg ACTH ve glukagon testlerine göre anlamlı sekilde daha yüksekolduğu bulundu (p<0.001). 1 mcg ACTH ve glukagon testleri arasında ise anlamlıfark yoktu (p>0.05). Testlerin kendi içinde pik kortizol cevaplarının cinsiyet ve yasagöre karsılastırılmasında istatistiksel olarak anlamlı fark yoktu (p>0.05). Pik kortizoldeğerleri açısından 1 mcg ile 250 mcg ACTH testleri (r: 0.367, p: 0.005) ve 250 mcgACTH ile glukagon testleri (r: 0.425, p: 0.001) arasında anlamlı bir korelasyonbulunurken; 1 mcg ACTH ile glukagon testleri arasında korelasyon yoktu (r: 0.082,p: 0.543). Pik kortizol esik değeri 18 mcg/dl alındığında 1 mcg ACTH, 250 mcgACTH ve glukagon testlerinin sensitiviteleri sırasıyla %86, %98.2 ve %54.4; esikdeğer 20 mcg/dl alındığında ise sırasıyla %71.9, %96.5 ve %42.1 olarak hesaplandı.vSonuç: HPA aksı değerlendirilmesinde 250 mcg ACTH testi daha yükseksensitiviteye sahiptir. Bu durum 250 mcg'ın suprafizyolojik bir doz olmasına bağlıolabilir. Testlerin ortalama bazal kortizol değerlerinin cinsiyet ve yasa görekarsılastırılmasında anlamlı fark bulunmamaktadır. Testlerin kendi içinde ortalamapik kortizol değerlerinin cinsiyet ve yasa göre karsılastırılmasında da anlamlı farkyoktur.Anahtar kelimeler: ACTH stimülasyon testi, adrenal, glukagon testi, hipotalamus,HPA aks, insülin tolerans testi.

Abstract:
Aim: This study was performed to compare 1 mcg ACTH, 250 mcg ACTH andglucagon tests for evaluation of HPA axis in healthy subjects with different ages.Materials and methods: This study was carried out on 60 healthy individuals with arange of ages 20-70 and twelve each (6 men, 6 women) from every decades. Theindividuals who have diabet, obesity (body mass index>35), previously diagnosedendocrine disease (hypothalamus, pituitary, adrenal, thyroid, e. g.) and a history ofglucocorticoid use were excluded from the study. Three individuals were excludedfrom the study with suspicion of Cushing?s syndrome or adrenal insufficiency.Therefore the study was completed with 57 individuals (29 men, 28 women). Testswere performed respectively and there was at least 48 hours between each test. Bloodsamples were taken from the individuals for measurement of the basal cortisol and atcertain time points after administration of each test to measure plasma cortisol levels.Results: There was not a statistical significant difference in the comparison of basalcortisol values between tests and according to sex and age (p>0.05). Mean peakcortisol value in 250 mcg ACTH test was significantly higher than 1 mcg ACTH andglucagon tests (p<0.001). Mean peak cortisol value in 1 mcg ACTH was notsignificantly different when compared with glucagon test (p>0.05). There was not astatistical significant difference in comparison of mean peak cortisol values in eachtest itself according to sex and age. There were significant correlations between thepeak cortisol value in 250 mcg ACTH and 1 mcg ACTH tests (r: 0.367, p: 0.005),250 mcg ACTH and glucagon tests (r: 0.425, p: 0.001). But there was not acorrelation between 1 mcg ACTH and glucagon tests (r: 0.082, p: 0.543). While cutofflevel of peak cortisol accepted as 18 mcg/dl the sensitivities of 1 mcg ACTH, 250mcg ACTH and glucagon tests were calculated as %86, %98.2 and %54.4,respectively. ?f this level accepted as 20 mcg/dl the sensitivities were %71.9, %96.5and %42.1, respectively.viiConclusion: 250 mcg ACTH test has a higher sensitivity in the evaluation of HPAaxis. This situation can be depend on that 250 mcg to be a supraphysiological dose.There was not a significant difference in the comparison of basal cortisol valuesbetween tests according to sex and age. Also there was not a significant difference inthe comparison of mean peak cortisol values in each test itself according to sex andage.Key words: ACTH stimulation test, adrenal, glucagon test, hypothalamus, HPA axis,insulin tolerance test.