Tüketim ve atık: Toplumsal gerçeklik oluşturma eylemleri içinde atık toplayıcılar üzerine bir çalışma
Consumption and waste: A study on waste collectors in social reality rendering actions
Yazar: ELİF CAN SUNA
Danışman: DOÇ. DR. BAYRAM OĞUZ AYDIN
Gaziantep Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İletişim ve Toplumsal Dönüşüm Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: İletişim Bilimleri = Communication Sciences

Özet:
19. yüzyıldan itibaren sanayileşme ve beraberinde yaşanan kentleşmeyle birlikte tüketim toplumunun gelişmesi, üretilen çöp miktarının da hızla artışına neden olmuş ve bu artış, yüzyılın ortalarından itibaren katı atık sistemlerinin geliştirilmesini beraberinde getirmiştir. 20. yüzyılın sonlarına doğru, katı atık hizmetlerinde çöpler, insanların yaşam alanlarından uzaklaştırılan değersiz çıktılar olmaktan ziyade geri kazanılabilecek ve değişim değerine sahip bir meta, endüstriyel bir hammadde olarak görülmeye başlanmış ve bu yaklaşım değişikliğiyle birlikte çöp olarak değerlendirilen nesneler de atık adını almaya başlamıştır. Her iktisadi gelişmenin politik ve toplumsal bir yansıması olduğu gibi tüketimden arta kalanların iktisadi bir değer, piyasada değişim değerine sahip bir ürün haline gelmesi de kaçınılmaz olarak politik ve toplumsal yaşamda bir karşılığa sahiptir. Bu anlayıştan hareketle yapılan bu çalışmada, geçimini atıkların kayıt dışı satışı üzerinden sağlayan Gaziantep kentindeki atık toplayıcıların ekonomik ve sosyal yaşamlarıyla birlikte kentin tüketim davranışlarını atık toplayıcıların deneyimleri üzerinden okumak amacıyla etnografi yönteminin kullanıldığı keşfedici bir araştırma yaklaşımı takip edilmiştir. Katılımcı gözlem ve derinlemesine görüşme teknikleri kullanılarak 14 atık toplayıcıyla yapılan araştırmada atık toplayıcılığın sosyal ve ekonomik yönden yoksulluk, güvencesizlik, belirsizlik, ya da tehlikeli olmakla yaftalanma ile çevrili bir yaşam biçimi sunmasına rağmen yalnızca ekonomik kazanç sağlanacak son seçenek olduğu için değil, bununla beraber bilinçli bir tercih durumunun da var olduğu görülmüştür.

Abstract:
Since the 19th century, the development of a consumer society with industrialization and the accompanying urbanization has led to a rapid increase in the amount of garbage produced, and this increase has led to the development of solid waste systems since the middle of the century. Towards the end of the 20th century, in solid waste services, garbage began to be seen as a commodity that could be recovered and had an exchange value, an industrial raw material, rather than as worthless outputs that were removed from people's living spaces, and with this change in approach, objects that were considered garbage began to be called waste. As every economic development has a political and social reflection, the fact that what is left over from consumption becomes an economic value, a product with exchange value in the market, inevitably has a counterpart in political and social life. Based on this understanding, this study follows an exploratory research approach using the ethnography method in order to read the economic and social lives of waste pickers in Gaziantep, who make their living through the informal sale of waste, and the consumption behaviors of the city through the experiences of waste pickers. Using participant observation and in-depth interviews with 14 waste pickers, the study found that although waste picking offers a way of life surrounded by social and economic poverty, precariousness, uncertainty, or being labeled as dangerous, it is not only the last option for economic gain, but also a conscious choice.