Özel yetenekli bireylerin bilimsel süreç becerileri ve bilimsel yaratıcılıkları arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigation of the relationship between scientific process skills and scientific creativity of gifted individuals
Yazar: İLKİM BENAY ÖZENBAŞ
Danışman: DOÇ. DR. MURAT SAĞLAM
Ege Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bilimsel işlem becerisi = Scientific process skill ; Bilimsel yaratıcılık = Scientific creativity ; Eğitim bilimleri = Educational science ; Fen bilgisi eğitimi = Science education ; Çocuklar-üstün yetenekli = Child-gifted ; Özel yetenek = Special ability ; Özel yetenekliler eğitimi = Gifted education

Özet:
Bu çalışma, özel yetenekli 5. ve 6. sınıf öğrencilerinin bilimsel süreç becerileri ve bilimsel yaratıcılıkları arasındaki ilişkiyi araştırmaktadır. Çalışmaya Erzurum, Iğdır ve Kars illeri Bilim Sanat Merkezlerinde öğrenim gören 125 öğrenci katılmıştır. Karma çalışma desenlerinden açıklayıcı sıralı desen kullanılmıştır. Bu desenin amacı, nicel verilerden edilen bulguların nitel verilerden elde edilen bulgularla açıklanmasını sağlamaktır.
Özel yetenekli 5 ve 6. sınıf öğrencilerin bilimsel yaratıcılıklarını ortaya çıkarmak için açık uçlu sorulardan oluşan bir yaratıcılık testi olan Yaratıcı Bilimsel Çağrışımlar Testi kullanılmıştır. Bilimsel süreç becerilerini ortaya çıkarmak için ise yine açık uçlu sorulardan oluşan Diyet Kola Testi (Form-A) kullanılmıştır. Araştırmada nicel veriler, korelasyonel analize tabi tutulmuştur. Nitel veriler ise yarı yapılandırılmış mülakatlardan elde edilmiştir. Nitel verilerin analizi tematik analiz ile gerçekleştirilmiştir. Elde edilen nitel bulgular, nicel bulguların açıklanmasında kullanılmış ve araştırma sorularının cevaplanmasına hizmet etmiştir. 
Bulgular; bilimsel süreç becerileri ile bilimsel yaratıcılığın arasında pozitif istatistiksel olarak anlamlı bir korelasyon olduğunu göstermiştir. Bilimsel yaratıcılığın bileşenlerinden çağrışımsal düşünme ve bilimsel süreç becerileri arasında istatistiksel olarak anlamlı olmayan korelasyon elde edilmiştir. Bunu yanında analojik muhakeme ile bilimsel süreç becerileri arasında pozitif istatistiksel olarak anlamlı orta seviyede bir korelasyon saptanmıştır. Bu, öğrencilerin bilimsel süreç becerilerinde, bilimsel yaratıcılık boyutlarından en fazla analojik muhakemeyi kullandıklarını göstermiştir. Analojik muhakeme, bilimsel süreç becerinden gözlem yapma, değişkenleri belirleme ve hipotez oluşturma becerilerinde aktif olarak rol almıştır.  Bilimsel süreç becerileri ve analojik problem çözme arasında pozitif anlamlı düşük bir korelasyon saptanmıştır. Mülakat öğrencilerinin analojik problem çözerken kaynak ve hedef seçiminde serbest bırakılması başarılı transferler yapmalarını sağlamıştır.  Özel yetenekli öğrencilerin bilimsel yaratıcılıklarının daha verimli bir şekilde ortaya çıkabilmesi için, farklı disiplinlerle entegre edilmiş bilimsel eğitim uygulamaları planlanabilir.

Abstract:
The present study aims to examine the correlation between scientific process skills and scientific creativity among gifted students in the 5th and 6th grades. Participating in the study were 125 students enrolled at Science and Art Centers in Erzurum, Iğdır, and Kars provinces. This study employed an explanatory sequential design derived from mixed research designs. The objective of this design is to elucidate the results derived from quantitative data by incorporating the findings derived from qualitative data.
The Creative Scientific Associations Test, which consists of open-ended questions, was administered to assess the scientific creativity of gifted students in 5th and 6th grade. Form-A of the Diet Coke Test, which also included open-ended questions, was employed to assess scientific process skills. A correlational analysis was conducted on the quantitative data in the study. A semi-structured interview method was used to collect qualitative data. A thematic analysis approach was used to analyse the qualitative data. The qualitative findings were utilized to elucidate the quantitative results and directly addressed the research inquiries.
Results; empirical evidence has demonstrated a statistically significant and positive relationship between scientific process skills and scientific creativity. The study found a statistically insignificant correlation between associative thinking and scientific process skills, which are integral aspects of scientific creativity. Furthermore, a statistically significant positive correlation at a moderate level was indicated between analogical reasoning and scientific process skills. This finding indicated that students predominantly employed analogical reasoning in the domain of scientific process skills, within the various aspects of scientific creativity. Analogical reasoning was a key factor in the development of skills related to observation, variable determination, and hypothesis generation within the scientific process. Research revealed a low and statistically significant positive correlation between scientific process skills and analogical problem solving. Allowing interview students to choose sources and targets while solving analogical problems enabled them to make successful transfers. To optimize the development of scientific creativity in gifted students, it is possible to strategically design scientific education interventions that incorporate many disciplines.