Bilişsel davranışçı terapi temelli psikoeğitim programının özel öğrenme güçlüğü olan  ergenlerin duygusal zeka ve sosyal kaygı düzeylerine etkisi
The effect of cognitive behavioral therapy-based psychoeducation program on emotional intelligence and social anxiety levels of adolescents with special learning disabilities
Yazar: CANAN KILIÇKAYA
Danışman: PROF. DR. SİBEL ASİ KARAKAŞ
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Psikiyatri Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Amaç: Bu araştırma bilişsel davranışçı terapi temelli psikoeğitim programının özel öğrenme güçlüğü olan ergenlerin duygusal zekâ ve sosyal kaygı düzeyine etkisi belirlemek amacıyla Atatürk Üniversitesi TDK-2023-12267 numaralı BAP desteği ile gerçekleştirilmiştir.
Materyal ve Metot: Araştırma, Türkiye'de bir özel eğitim ve rehabilitasyon merkezinde 2023 Eylül-2024 Haziran tarihleri arasında gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın evreni, araştırmanın yürütüleceği merkeze devam eden ve araştırmaya alınma kriterlerini taşıyan öğrenciler oluşmaktadır. Araştırmanın örneklemi, evrenden araştırmaya katılmayı kabul eden ve alınma kriterlerini karşılayan öğrenciler arasından rastgele örnekleme ile belirlenmiştir. Bu yöntemle seçilen öğrencilerin 22'si deney grubunu, 22'si ise kontrol grubunu oluşturmuştur. Verilerin toplanmasında araştırmacı tarafından hazırlanan Sosyodemografik veri formu, Ergenler İçin Sosyal Kaygı Ölçeği, Bar-On Duygusal Zekâ Ölçeği Çocuk ve Ergen Formu (EQ-i (YV) kullanılmıştır.
Bulgular: Araştırma sonucu elde edilen verilerin değerlendirilmesi IBM SPSS V23 programı kullanılmıştır. Deney grubu son test ESKÖ toplam puan ortalamasının 20.68±5.21, kontrol grubu son test ESKÖ toplam puan ortalamaları ise 52.13±11.17 olduğu saptanmıştır. Deney ve kontrol grupları arasında ESKÖ son test toplam puan ve tüm alt boyutları puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmuştur (p˂0.05). Deney grubu son test EQ toplam puan ortalaması 166.95±13.21 olduğu, kontrol grubu son test EQ toplam puan ortalaması 151.77±16.30 olduğu saptanmıştır.
Sonuç: ESKÖ sonuçlarındaki iyileşme, özellikle deney grubuna uygulanan BDT temelli psikoeğitim programının kaygı düzeylerini azaltmada etkili olduğunu göstermektedir. Gruplar arasında EQ son test toplam puan ve alt boyutları puan ortalamaları arasında istatistiksel anlamlı fark olarak bulunmuştur (p˂0.05). Bu fark, deney grubundaki katılımcılara uygulanan bilişsel davranışçı terapi (BDT) temelli psikoeğitimin, bireylerin duygusal zekâ gelişimini desteklediği ve bu süreçte olumlu katkılar sağladığı göstermektedir. 
Anahtar Kelimeler: Bilişsel davranışçı terapi, duygusal zekâ, özel öğrenme güçlüğü, psikiyatri hemşireliği, sosyal kaygı

Abstract:
Aim: This research was conducted with the support of Atatürk University BAP project number TDK-2023-12267 to determine the effect of a cognitive-behavioral therapy-based psychoeducation program on the emotional intelligence and social anxiety levels of adolescents with specific learning disabilities. 
Material and Method: The research was conducted between September 2023 and June 2024 at a specialized education and rehabilitation center in Turkey. The target population comprised students attending the center who met predefined inclusion criteria. 
Results: The study sample was selected using a randomization method from students who consented to participate and fulfilled the inclusion criteria. A total of 44 participants were divided into two groups: 22 students formed the experimental group, and 22 students constituted the control group. Data were collected using a sociodemographic data form designed by the researcher, the Social Anxiety Scale for Adolescents (SASA), and the Bar-On Emotional Quotient Inventory: Youth Version (EQ-i:YV). Statistical analysis was performed using IBM SPSS Statistics Version 23. The mean post-test SASA total score for the experimental group was 25.68 ± 5.21, while the control group's mean post-test SASA total score was 52.13 ± 11.17. Statistically significant differences were observed between the post-test total and subscale scores of the experimental and control groups (p < 0.05). The mean post-test EQ-i total score for the experimental group was 166.95 ± 13.21, compared to 151.77 ± 16.30 for the control group. 
Conclusion: The significant improvement in SASA scores indicates that the CBT-based psychoeducation program effectively reduced social anxiety levels among participants in the experimental group. Furthermore, the significant difference in EQ-i post-test total and subscale scores between the groups (p < 0.05) suggests that the program contributed positively to the development of emotional intelligence in the experimental group.
Keywords: Cognitive behavioral therapy, emotional intelligence, social anxiety, specific learning disabilities