İdyopatik parkinson hastalığı tanılı hastalarda uyku bozuklukları sıklığı ve hastalık şiddeti ile ilişkisi
Frequency of sleep disorders in patients with idiopathic parkinson's disease and their relationship with the severity of the disease
Yazar: İSMAİL ALKAN
Danışman: DOÇ. DR. VİLDAN ALTUNAYOĞLU ÇAKMAK
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Nöroloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Nöroloji = Neurology
Dizin: Hastalık şiddeti indeksi = Severity of illness index ; Parkinson hastalığı = Parkinson disease ; Uyku = Sleep ; Uyku bozuklukları = Sleep disorders

Özet:
Amaç; İdiyopatik Parkinson hastalığı (İPH), motor ve motor olmayan semptomların görüldüğü kronik bir nörodejeneratif hastalıktır. Motor olmayan belirtiler morbiditeye neden olmaya ve yaşam kalitesinde anlamlı bozulmaya yol açmasına rağmen yeterlice değerlendirilmeyip tedavi edilmemektedirler. Bu belirtilerden biri olan uyku bozuk-lukları İPH'nin her evresinde sık olarak görülmesi ve uygun tedavi ile yaşam kalitesini arttırması nedeniyle özel bir önem içermektedir. Bu çalışmada idyopatik Parkinson hastalarında uyku bozukluklarının sıklığının belirlenmesi, uyku bozukluklarının IPH süresi,şiddeti hastalık evresi gibi faktörlerle ilişkisi değerlendirilmiştir.

Materyal ve metod; Bu çalışmada Karadeniz Teknik Üniversitesi Tıp Fakültesi Nö-roloji anabilim dalı hareket bozukluğu polikliniğine son bir yıl içinde başvuran idyo-patik parkinson tanılı 115 hasta dahil edildi. İdyopatik parkinson hastalığı tanısı Bir-leşik Krallık Parkinson Hastalığı Derneği Beyin Bankası kriterlerine göre konuldu. Hastaların demografik özellikleri, hastalık ile ilgili klinik bilgileri (başlangıç özellik-leri, hastalık süresi, şiddeti, evresi, muayene bulguları ve kullanmış oldukları antipar-kinson ilaçları) kaydedildi. Parkinsonizm bulguları Hareket Bozuklukları Derneği Bir-leşik Parkinson Hastalığı Değerleme Ölçeği (BPHDÖ) dikkate alınarak puanlandı. Uyku bozuklukları açısından bu çalışma için hazırlanmış insomni, rem uykusu davra-nış bozukluğu,gündüz aşırı uykululuğu, huzursuz bacak sendromu, obstrüktif uyku ap-nesi sendromu ,anksiyete ve depresyona yönelik olan bir sorgulama formu ile sorgu-landı.

Bulgular; 115 hastanın 68 (%59,1)'i erkek, 47(%40,9)'si kadın ve yaş ortalamaları 66,18 idi. Ortalama hastalık süreleri ise 5,64 yıl olup, hastalık başlangıç yaş ortalaması 60,6 idi. Hastaların Hoen Yahr(H&Y) evrelerine göre 76 (%66,1)'i evre(1-2 ), 39(%33,9)'u evre (3-4 ) ve BPHDÖ 3.bölüm puanlarına göre yapılan sınıflamaya göre 63(%54,78)'i (çok hafif-hafif), 52(%45,22)'si (orta-şiddetli) olarak saptandı. Hasta-larda görülen uyku bozuklukları sıklıkları; %62,7 insomni, %23, 5 gündüz aşırı uyku-luluk, %40,9 rem uykusu davranış bozukluğu, %29,6 Huzursuz bacak sendromu ve %23,5 obstrüktif uyku apne sendromu olarak bulundu . Genel uyku kalitesi H&Y evresi ve BPHDÖ şiddeti arttıkça bozuk bulundu (p= 0,001 ). Anksiyete ve depresif belirtileri fazla olanlarda kötü uyku kalitesi oranı anlamlı oranda fazlaydı (p=<0,001 ). Rem uyku davranış bozukluğu H&Y evresine göre ileri evredeki hastalarda (p=0,043) ve anksiyete belirtileri şiddetli olan hastalarda daha sık görüldü (p=0,028). Huzursuz bacak sendromu hastalık süresi 5 yıldan fazla olanlarda (p=0,007),H&Y evrelerine hastalık evresi ileri olanlarda (p=0,054) ve hastalık şiddeti fazla olanlarda( p=0,007) daha fazla görüldü. Obstrüktif uyku apne sendromu riski vücut kitle indeksi >30 olanlarda (p=0,002), anksiyete belirtileri daha az olanlarda (p=0,007) ve depresif belirtileri daha hafif olanlarda (p=0,002) daha fazlaydı. Uykusuzluk şiddeti hastalık evresi ( p=<0,001) , hastalık şiddeti fazla olanlarda (p=0,03) ,anksiyete belirtileri daha fazla olanlarda (p= <0,001) ve depresif belirtileri fazla olanlarda (p= <0,001) daha fazla bulundu. Gündüz aşırı uykululuğu hastalık süresi 5 yılın üzerinde olanlarda ( p=0,034), H&Y evresi ileri olanlarda (p=0,074) , hastalık şiddeti fazla olanlarda (p=0,03) , anksiyete belirtileri (p=0,016 ve depresif belirtileri fazla olanlarda (p=0,002) daha fazla görüldü.

Sonuç: IPH'da uyku bozuklukları sık görülen non-motor problemlerdir. Anket çalış-mamızda IPH'da sırasıyla en sık insomni ve sonrasında Rem uykusu davranış bozuk-luğı ve gündüz aşırı uykululuğu olmak üzere uyku bozuklukları tariflendi. IPH 'da hastalık şiddeti ve evresi ile korele olarak uyku bozukluklarının sıklığı artmaktadır. Non-motor belirtilerden biri olan uyku bozuklukları dikkate alınmalı, IPH olan her hastada uyku bozuklukları sorgulanmalı ve tedavi buna göre planlanmalıdır.

Abstract:
Aim; Idiopathic Parkinson's disease (IPD) is a chronic neurodegenerative disease with motor and non-motor symptoms. Although non-motor symptoms cause morbidity and lead to significant deterioration in the quality of life, they are not adequately evaluated and treated. Sleep disorders, one of these symptoms, are of special importance because they are frequently seen in all stages of IPD and increase the quality of life with app-ropriate treatment. In this study, the frequency of sleep disorders in idiopathic Parkin-son's patients and the relationship between sleep disorders and the factors such as IPD duration, severity and disease stage were evaluated.

Material and method; In this study, 115 patients with idiopathic parkinsonism who applied to the movement disorder polyclinic of Karadeniz Technical University Fa-culty of Medicine, Department of Neurology over the past year were included. The diagnosis of idiopathic Parkinson's disease was made according to the UK Parkinson's Disease Society Brain Bank criteria. Demographic characteristics of the patients, cli-nical information about the disease (initial characteristics, disease duration, severity, stage, examination findings and antiparkinsonian drugs used) were recorded. Parkin-sonism findings were scored using the Movement Disorders Association Unified Par-kinson's Disease Rating Scale (UPDRS). In terms of sleep disorders, an inquiry form prepared for this study was prepared for insomnia, REM sleep behavior disorder, excessive daytime sleepiness, restless legs syndrome, obstructive sleep apnea synd-rome, anxiety and depression.

Results; Of the 115 patients, 68 (59.1%) were male, 47 (40.9%) were female, and their mean age was 66.18 years. The mean disease duration was 5.64 years, and the mean age of disease onset was 60.6. According to the H&Y stages of the patients, 76 (66.1%) were stage (1-2), 39 (33.9%) were stage (3-4) and UPDRS stages 63 (54%, 78) (very mild-mild), 52 (45.22%) (moderate-severe). Frequency of sleep disorders seen in pa-tients; 62.7% insomnia, 23.5% excessive daytime sleepiness, 40.9% REM sleep beha-vior disorder, 29.6% restless legs syndrome and 23.5% obstructive sleep apnea synd-rome. The overall sleep quality was found to be impaired as the H&Y stage and the severity of the UPDRS increased (p= 0.001). The rate of poor sleep quality was signi-ficantly higher in patients with more anxiety and depressive symptoms (p=<0.001). REM sleep behavior disorder was more common in patients with advanced-stage ac-cording to H&Y stage (p=0.043) and in patients with severe anxiety symptoms (p=0.028). Restless legs syndrome disease duration was more than 5 years (p=0.007), H&Y stages were more common in patients with advanced disease stage (p=0.054) and those with higher disease severity (p=0.007). Obstructive sleep apnea syndrome risk was higher in those with BMI >30 (p=0.002), those with fewer anxiety symptoms (p=0.007) and those with milder depressive symptoms (p=0.002). The severity of in-somnia was found to be higher in the disease stage (p=<0.001), in those with higher disease severity (p=0.03), in those with more anxiety symptoms (p= <0.001) and in those with more depressive symptoms (p= <0.001). Patients with excessive daytime sleepiness disease duration over 5 years (p=0.034), advanced H&Y stage (p=0.074), patients with severe disease severity (p=0.03), anxiety symptoms (p=0.016 ) and dep-ressive symptoms (p=0.002) were seen more.

Conclusion: Sleep disorders are common non-motor problems in IPD. In our survey study, sleep disorders were described in IPD, the most common insomnia followed by RSBD and EDS, respectively. In IPD, the frequency of sleep disorders increases in correlation with disease severity and stage. Sleep disorders, which is one of the non-motor symptoms, should be taken into account, sleep disorders should be questioned in every patient with IPD and treatment should be planned accordingly.