Zihinsel özürlüler özel rehabilitasyon merkezleri: Verilen hizmetler ve sosyal hizmet uygulamaları
The Mental disabled special rehabilitation centers: Services and social work practices
Yazar: ARZU İÇAĞASIOĞLU
Danışman: PROF. DR. IŞIL BULUT
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2002
Konu: Sosyal Hizmetler = Social Services
Dizin: Engelli kişiler = Disabled persons ; Rehabilitasyon = Rehabilitation ; Rehabilitasyon merkezleri = Rehabilitation centers ; Zihinsel engelliler = Mentally retardation

Özet:
ÖZET Toplumların gelişim tarihinde, geçmişten günümüze kadar özürlüler özel ilgi gösterilen bir grubu oluşturmuşlardır. Onlar, kimi toplumlarda yüceltilmiş, insanlık için mistik bir anlam ifade ettikleri düşünülmüş; kimi zaman da cezalandırılmışlardır. İçinde bulunduğumuz modern çağda ise, artık özürlülerin "normal" insanlar gibi toplumsal hayata üretken bir birey olarak katılmaları gerektiği anlaşılmıştır. Zihinsel özürlüler ise özür grupları içinde belki de en çok dışlanan, üretilen hizmetler, uygulanan politikalar açısından en az düşünülen bir kesimi oluşturmaktadır. Zihinsel özürün değiştirilemez bir durum olarak görülmesi bu konuda etkili olmuştur. Oysa, artık günümüzde zihinsel özürlü bireyler için yapılabilecek pek çok müdahalenin varlığı bilinmektedir. Zihinsel özürlü bireyin rehabilite edilerek mümkün olduğu en yüksek oranda "normal" bireyler gibi yaşayabilmesi ve toplum hayatında var olabilmesi sağlanabilmektedir. Zihinsel özürlü bireylerin rehabilitasyonunda çalışan mesleklerin başında sosyal hizmet mesleği gelmektedir. Zaten sosyal hizmet mesleği için ise özürlü gruplar her zaman mesleğin odak noktalarındandır. Mesleğin temel ilkelerinden olan "her birey yalnızca insan olduğu için değerlidir" ilkesi bunu açıkça yansıtmaktadır. Bu çalışma, zihinsel özürlü bireylerin rehabilitasyonları konusunda çalışan, Sosyal Hizmetler Genel Müdürlüğü onayı ile açılan, zihinsel Özürlüler özel rehabilitasyon merkezlerinin verdiği hizmetlerin ve Merkezlerde yapılan sosyal hizmet uygulamalarının neler olduğunu belirlemek amacıyla yapılmıştır. Araştırma betimsel bir çalışmadır. Araştırmanın çalışma evrenini Ankara'da bulunan ve Sosyal Hizmetler Genel Müdürlüğü onayı ile açılan, 38 zihinsel özürlü özel rehabilitasyon merkezi oluşturmuştur. Veri toplama süreci devam ederken bu 38 merkezden 4 tanesi kapanmış, 6 merkez ise araştırmaya katılmayı, kabul etmemiştir.III Araştırmanın çalışma evrenini geri kalan 28 merkez oluşturmuştur. Bu merkezlere tam sayım yolu ile ulaşılmıştır. Araştırmaya katılan Merkezlerde 28'i yönetici, 125'i meslek elemanı olmak üzere toplam 153 kişi bulunmaktadır. Araştırmada veriler Merkez yöneticilerine uygulanan "Kuruluş Bilgi Formu" ve meslek elemanlarına uygulanan soru kağıdı ile toplanmıştır. Ankara'da bulunan merkezlerde tam sayım yapılması, hem de Merkezlerde çalışan personelin az sayıda olması nedeniyle veriler sıklık dağılımları (frekans, yüzde, standart sapma) ile ifade edilmiştir. Araştırmada zihinsel özürlüler özel rehabilitasyon merkezlerinde daha çok zihinsel özürlü bireyin eğitimine ilişkin çalışmalara yer verildiği; rehabilitasyon sürecinde çok önemli olan bireyin sosyal ve mesleki gelişimine ilişkin çalışmaların az sayıda yapıldığı belirlenmiştir. Ayrıca, birer sosyal hizmet kurumu olan bu merkezlerde çalışan sosyal hizmet uzmanlarının sayısının son derece az olduğu, sosyal hizmet mesleğine ilişkin müdahalelerin yapılmadığı, çalışan meslek elemanları içinde sosyal hizmet uzmanının rol ve görevlerini bilmeyen meslek elemanlarının sayısının fazla olduğu bulunmuştur.

Abstract:
IV SUMMARY The disabled has always become a group of special consideration throughout the development history of communities, they were thought to have a mystic meaning and exalted in some communities, while they were punished in some other communities, but, in this modern era, it is recognized that the disabled should participate in the social life as productive individuals like the "normal" individuals. However, the mental disabled is perhaps the most excluded one among the disabled groups, and takes the lowest care in terms of produced services and applied policies. It has been effective on this result that the mental disability is considered as an irremediable case. Indeed, there are mane known interventions that can be made for the mental disabled individuals today. Now, a mental disabled individual can be rehabilitated to live as "normal" individuals and take place in the social life to the highest possible level. The social work profession takes the first rank among the professions that care of rehabilitation of the mental disabled individuals. In fact, the disabled groups form a focus point of the social work profession, the profession has a basic motto "each individual is valued only for being a human" that clearly reflects this fact. This study aims at determining the services rendered by the mental disabled special rehabilitation centers opened with the approval of the general directorate of social services to work for rehabilitation of the mental disabled individuals, and defining the social service applications in such centers. This is a descriptive study, the research universe comprised of 38 mental disabled special rehabilitation centers opened in Ankara with the approval of the general directorate of social services. In the course of data collection, 4 ones of these 38 mental disabled special rehabilitation centers were closed, while 6 centers declined from participating in the research, therefore, the research universe was formed only by the remaining 28 centers, these centers were reached by theintegration methods, the subject centers employ total 153 persons, including 28 managers and 125 professionals. An "institution information form" for the center managers and a questionnaire for the professionals were used for data collection, due to the integration method applied for the centers in Ankara as well as the less number of personnel working in these centers, the data was expressed in frequency distributions (frequency, percentage, standard deviation). It was determined that the mental disabled special rehabilitation centers mainly handle activities for training of the mental disabled individuals, while there were a very few activities for the social and professional development of individuals, which is very important in the course of rehabilitation. It was also observed that the number of social workers is very low in such centers that are social service institutions, and the interventions of social work profession were not applied, and that there was a high number of professionals who do not know the role and duties of a social work.