Kitâbü Mürşidi`n-Nisâ (metin-aktarma-inceleme) /
Yazar: ADİLHAN ADİLOĞLU
Danışman: YRD. DOÇ. DR. FERHAT TAMİR
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2005
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Hacı Lokman Asanî el-Balkarî'ye ait, 1909 yılında Dağıstan'ın Temirhan-Şura [bugünkü Buynaksk] şehrinde Arap harfleriyle basılan ve Karaçay-Balkar Türkçesine ait bilinen ilk matbu eser özelliğini taşıyan "Kitâbü Mürşidi'n-Nisâ" adlı eserin transkripsiyonlu metni hazırlanmış, Türkiye Türkçesine aktarılmış ve eser gramer bakımından incelenmiştir. Eser ve eserin müellifi Hacı Lokman Asanî el-Balkarî ile eserin sonunda yer alan yüz beyitten müteşekkil manzumenin müellifi Kâzim Möçü hakkında bilgi verilmiştir. Çalışmamızın inceleme kısmında sırasıyla; önce eserin imlâ özellikleri belirtilmiş; ses bilgisi bölümünde bilhassa Türkiye Türkçesinden farklı özellikler arz eden ünsüzler tanıtılmış, ünlü uyumları ile ünsüz uyumunun eserdeki durumu gözden geçirildikten sonra ses olayları gösterilmiştir. Şekil bilgisi bölümünde ise önce metnimizdeki yapım ekleri tespit edilmiş, daha sonra isim ve fiil çekimleri gösterilmiştir. Ayrıca metnimizdeki iktidarî şekil, isim fiili, fiillerin birleşik çekimi, isimle ve fiille birleşik fiil yapan yardımcı fiiler, sıfat fiiller ve zarf fiiller tespit edilerek bunlarla ilgili örnekler verilmiştir. Bundan sonra metnimizde geçen zamir, sıfat, zarf ve edatlar tespit edilerek ana hatlarıyla izah edilmiştir. Tezimizin inceleme kısmında yapılan açıklama ve hükümler metinden verilen örneklerle delillendirilmiştir. Daha sonra bu gramer incelemesinden elde edilen sonuçlar tezimizin sonuç kısmında özetlenmiştir. Son olarak, "Kitâbü Mürşidi'n-Nisâ" adlı eserin fotokopisi çalışmamızın ek kısmında verilmiştir. Bu çalışmamızla birlikte "Kitâbü Mürşidi'n-Nisâ" adlı eser Latin harflerine ve Türkiye Türkçesine ilk defa aktarılmış olup yine ilk defa üzerinde gramer çalışması yapılmış, ayrıca söz konusu bu eser Türkiyat ilim çevresine ilk defa tanıtılmıştır.

Abstract:
Transcript of "Kitâbü Mürşidi'n-Nisâ", which belongs to Hacı Lokman Asanî el-Balkarî, has been printed in Arabic alphabet at Temirhan-Şura city of Dagestan [current name of the city is Buynaksk] and is the first book to be known as printed in Karachay-Balkar Turkish language, has been prepared, traslated to Turkey Turkish language and analyzed by means grammar. Information submitted covers the book itself, its author and Kâzim Möçü who is the writer of the poem given at the end of the book. Within the research outline of the study; initially grammatic features of the text has been given, consonants that differ from Turkey Turkish language has been described in consequence and following the review of the vowel and consonant harmony phoneme conditions has been depicted in the phonetics chapter, in the morphology chapter following the derivational affixes of the text, declensions and conjugation have been stated. Then pronoun, adverb, adjective and preposition have been explained coarsely in the analysis section of the thesis. Explanations and judgements given in the analysis section of thesis have been proved by the examples given from the text. Result of this grammatic analysis has been submitted at the results section of the thesis. Finally, photocopy of the book named "Kitâbü Mürşidi'n-Nisâ" has been appended to the study. By this study; book named is "Kitâbü Mürşidi'n-Nisâ" has been transcripted to latin alphabet and translated to Turkey Turkish language for the first time, and also grammatic analysis has been conducted for the first time. In addition, this book has been presented to the Turkology science group for the first time.