Aile sağlığı merkezlerinde verilen çocuk sağlığı hizmetlerinin içeriği
Content of child health services provided by family health centers.
Yazar: NURŞAH ÖZKAN BAYRAKÇI
Danışman: PROF. DR. AYŞE EMEL ÖNAL
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sosyal Pediatri Ana Bilim Dalı / Sosyal Pediatri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine ; Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
Erken çocukluk dönemi (0-60 ay); çocuk gelişimin en hızlı olduğu dönemdir. Bu nedenle bebek ve çocuklara verilen birinci basamak sağlık hizmetlerinin sürekli iyileştirilmesi, geliştirilmesi ve desteklenmesi gerekmektedir. 
Ülkemizde nüfusun %26,9 'unu çocuklar oluşturmaktadır. Onlara sunulan koruyucu sağlık hizmetleri genellikle aile hekimleri tarafından verilmektedir. Bu çalışmada aile hekimlerinden 0-60 ay çocuk sağlığı hizmetlerinde gördükleri sorunları ve bu sorunlara yardımcı olabilecek önerileri değerlendirmeleri istendi.

Türkiye'de aile hekimliği sisteminde görev yapan 26.476 aile hekimi evren olarak kabul edildi. Tabakalı örneklem ile her ilden en az bir olacak şekilde, toplamda 564 aile hekimine Google anket ile ulaşılarak örnek büyüklüğü tamamlandı. 

Hekimlerin çocuk nüfus ortalaması 245±181,37 idi. Aile hekimlerinin %46'sının çalıştıkları ilçelerde ekip (diş hekimi, sosyal hizmet görevlisi gibi) vardı fakat beraber çalışamıyorlardı. Kronik hastalığı olan çocukların takibinde hekimlerin %63,65'i branş doktoruna ulaşamama, %74,11'i ailelerin randevu alamamasına bağlı zorlanıyorlardı. Hekimlerin %18,44'ü ''Bebek Çocuk Ergen '' protokolleri kitapçığını bilmiyor sadece % 27,84'ü ''Gelişim İzleme ve Değerlendirme Rehberini'' uyguluyor, %63,12'si fiziksel veya cinsel istismar vakası deneyimi olmadığını, % 71,28'i ailelerin çocukları ateşlendiğinde antibiyotik istekleri olduğunu, %72,52'si çocuk ilaç dozlarını ayarlamakta zorlanmadığını, % 57,09'u çocuklara günde iki kez dişlerini fırçalamaları gerektiğini tavsiye ettiğini, %20,92'si çocuklara düzenli diş kontrolü yaptığını ve %49,6'sı aile hekimliği sistemine Tele-Tıp entegrasyonu yapılamayacağını belirtiyordu. Ailelerin çocuklarını en sık ASM'ye getirme nedenleri %88 oranında aşılamaydı.

Birinci basamak sağlık hizmetlerinin ülkemizde çocuk sağlığında daha etkin olabilmesi için sevk zincirinin kolaylaştırılarak başlatılması gerekmektedir. Bunun için aile hekimlerinin sıraladığı sorunların ve çözümlerin dikkatle takip edilmesi, eksiklerin giderilmesi, birinci basamağın ekiple desteklenmesi, halkın sağlık okur yazarlığının arttırılması ve sağlık çalışanlarının eğitim desteğinin efektif olması gerekmektedir. 

Anahtar Kelimeler: Birinci basamak Sağlık hizmetleri, Aile Hekimliği, Anne-Çocuk Sağlığı, Sağlık hizmetleri Kalitesi, Koruyucu Sağlık Hizmetleri

Abstract:
Child development occurs fastest in early childhood (0-60 months). Accordingly, primary health care services provided to babies and children need continuous improvement.

Children constitute 26.9% of the Turkish population. Preventive health services are mostly provided by general practitioners (GPs), who were asked about problems in providing health services in early childhood. Ideas for solutions were also sought.

26,476 GPs in Turkey formed the population. A stratified sample of 564 family physicians were contacted, at least one from each province. 

The average paediatric population per GP was 245±181.37. Despite 46% team working by GPs, collaboration was considered problematic. Obtaining chronic disease follow-up by specialists was deemed an issue by 63.65%. 74.11% reported problems with secondary care referral systems.18.44% were unfamiliar with the "Infant Child Adolescent" protocol booklets and only 27.84% applied the "Development Monitoring and Evaluation Guide". 63.12% had no experience in child abuse cases. 71.28% reported family insistence on antibiotic treatment. 72.52% confidently adjusted paediatric doses. 57.09% advised twice daily tooth-brushing, and 20.92% undertook regular paediatric dental check-ups. Integrating telemedicine into practice seemed unfeasible for 49.6% in primary health care. Vaccination was the most common reason families brought their children to ASM, and the rate of 88% is presented effectively.

 Simplification is needed for more effective paediatric primary care. The following solutions are called for: Acting on GPs' views, team working, public health awareness and effective professional healthcare training.

Key Words: Primary Health Care, Family Health Center, Maternal-Child Health, Quality of Primary Care, Preventive Health Services