Kültür merkezi cephelerinin tasar öge ve ilkelerine göre görsel algı analizi
Visual perception analysis according to the design elements and principles of cultural center facades
Yazar: NEVRA İLHAN
Danışman: PROF. DR. FATMA DEMET AYKAL
Dicle Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Cephe = Facade ; Cephe tasarımı = Facade design ; Cephe özellikleri = Facade properties

Özet:
Kültür merkezi yapıları, kentin tarihi, gelenekleri, inançları, kültürel ve sosyal değerlerini yaşatmak, gelecek nesillere bu bilgi ve değerleri aktarmak amacıyla kullanılan kamu binalarıdır. Bununla birlikte toplumun sanatsal ve sosyal ihtiyaçlarını karşılamak için kullanıcılara farklı mekânlar da sunmaktadır. Kent kullanıcıları için sosyal bir etkileşim alanı oluşturan bu yapı grubu, toplumun kimliği ile bölgenin kültürünü koruma ve sürdürülebilir olmasını sağlamaktadır. Dolayısıyla kent için sosyal bir buluşma alanı sunan bu yapıların aktif bir şekilde kullanılması oldukça önemlidir. Kullanıcıların işlevsel ve konforlu bir alan da sosyal ile kültürel aktivitelerini gerçekleştirmesinin yanı sıra kentliler için estetik açıdan da bir doyum yaşatmalıdır. Bu etkenler kültür merkezi yapısının devamlı olarak kullanılmasını sağlayan önemli özelliklerdir. 
Kültür merkezleri ile kentte yaşayan bireyler arasında ilk iletişimi cepheler sağlamakta ve cephenin sahip olduğu etkin tasarım hedef kitlenin yapıyı kullanmasına teşvik etmektedir. Cephenin etkin ve özgün tasarımı ise tasarımcıların yapı kurgusunu oluştururken kullandığı bazı kılavuzlar sayesinde gerçekleşmektedir. Bu kılavuzlar binanın vermek istediği soyut mesajı somut bir şekilde kullanıcılara aktarmaya yardımcı olan tasar öge ve ilkeleridir. Tasar öge ve ilkeleri, bir binanın hem işlevsel hem de estetik olarak tasarım kurgusunu oluşturma da önemli bir rol oynamaktadır. Bu tasarım elemanları cephe kompozisyonun görsel kalitesini etkilemekte ve bireyle görsel bir iletişim kurulmasını sağlamaktadır. Bu doğrultuda çalışma, kent için önemli bir simge olan kültür merkezi yapılarına ait cephelerde görsel bir etki yaratmak için tasar öge ve ilkelerinin kullanılıp kullanılmadığını ve bu tasar öge ve ilkelerin bireyin görsel algısını nasıl etkilediğine dair bir hipotez sunarak, hipotezin doğruluğu tespit edilmeye çalışılmıştır. Çalışmadaki temel amaç, kültür merkezlerinin cephe oluşumunu etkileyen tasar öge ve ilkelerini belirleyerek, bireylerin kültür merkezlerini görsel olarak nasıl algıladığı ve yapıyla nasıl bir ilişki kurduğunu açıklamaktır. Çalışmanın problemi Türkiye ve Dünya'da bulunan on kültür merkezi örneği kapsamında incelenmiştir. Her bölgeden beş örnek seçilerek, bu yapıların cephelerinde bulunan tasar öge ve ilkeleri ve bireylerde duyusal olarak bıraktığı hisleri belirlemeyi amaçlayan iki farklı anket çalışması yapılmıştır. Anketlerin değerlendirilmesi sonucunda ise Türkiye ve Dünya'da bulunan kültür merkezi yapılarının cepheleri ayrı ayrı değerlendirilmiş ve sonra bu örnekler arasında bir kıyaslama yapılmıştır. Çalışma sonucunda ise sunulan hipotezin doğruluğu ölçülerek, kültür merkezi yapılarının hedef kitlenin nasıl dikkatini çekebileceği ve tasarımcıların bu yapı grubunun cephe tasarımında nelere dikkat etmesi gerektiğine dair öneriler sunulmuştur

Abstract:
Cultural centre buildings are public buildings used to keep the history, traditions, beliefs, cultural and social values of the city alive and to transfer this knowledge and values to future generations. However, they also offer different spaces to the users to meet the artistic and social needs of the society. This building group, which creates a social interaction area for urban users, ensures the protection and sustainability of the identity of the society and the culture of the region. Therefore, it is very important that these buildings, which offer a social meeting area for the city, are actively used. In addition to the realisation of social and cultural activities by the users in a functional and comfortable area, it should also provide aesthetic satisfaction for the city dwellers. These factors are important features that ensure the continuous use of the cultural centre structure. 
Facades provide the first communication between cultural centres and the individuals living in the city and the effective design of the facade encourages the target audience to use the building. The effective and original design of the facade is realised thanks to some guidelines used by the designers while creating the building fiction. These guidelines are the design elements and principles that help to convey the abstract message that the building wants to give to the users in a concrete way. Design elements and principles play an important role in creating the design fiction of a building both functionally and aesthetically. These design elements affect the visual quality of the facade composition and provide a visual communication with the individual. In this direction, the study aims to determine whether design elements and principles are used to create a visual effect on the facades of cultural centre buildings, which are an important symbol for the city, and how these design elements and principles affect the visual perception of the individual, and to determine the accuracy of the hypothesis. The main purpose of the study is to determine the design elements and principles that affect the facade formation of cultural centres and to explain how individuals perceive cultural centres visually and how they relate to the building. The problem of the study is examined within the scope of ten examples of cultural centres in Turkey and the world. Five examples were selected from each region and two different questionnaires were conducted to determine the design elements and principles on the façades of these buildings and the sensory feelings of individuals. As a result of the evaluation of the questionnaires, the facades of cultural centre buildings in Turkey and in the world were evaluated separately and then a comparison was made between these examples. As a result of the study, the accuracy of the hypothesis presented was measured and suggestions were presented on how cultural centre buildings can attract the attention of the target audience and what designers should pay attention to in the facade design of this building group.