Bazı Sternbergia türlerinde doku kültürleriyle soğancık üretimi ve dış koşullara aktarılması
In vitro bulblet production from some of Sternbergia species and their acclimatization
Yazar: CUMA KARAOĞLU
Danışman: PROF. DR. SEBAHATTİN ÖZCAN
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Biyoteknoloji = Biotechnology

Özet:
Ülkemiz genetik çeşitliliğinde önemli bir yere sahip olan ve geofit olarak adlandırılan soğanlı bitkiler; içermiş oldukları alkaloidler ve sahip oldukları güzel çiçeklerden dolayı parfümeri ve ilaç sanayisi ile süs bitkisi olarak önemli bir potansiyele sahiptir. Amaryllidaceae familyasına dahil olan Sternbergia cinsi de önemli geofitlerdendir. Bu çalışmada Sternbergia cinsine ait Sternbergia candida, S. fischeriana, S. clusiana ve S. lutea türlerinden in vitro soğancık eldesi ve dış koşullara adaptasyonla ilgili çalışmalar yapılmıştır. S. candida'nın olgunlaşmamış embriyolarından ve ikili soğan pul yapraklarından in vitro koşullarda yüksek oranda soğancıklar elde edilmiştir. Bu soğancıklardan; gelişimlerini ilk 6 aydan sonra + 15 ?C'de sürdüren, soğan çapı 1 cm ve üzeri, köklü veya kökleri koparılmış olarak torf, perlit ve vermikülit (1:1:1) içeren saksılara aktarılan, +15 ?C ve % 80 nem içeren iklim dolabında gelişimlerine devam eden ve burada dormansiye girip hasat edilerek toprağa aktarılanların en yüksek adaptasyonu sağladıkları tespit edilmiştir. S. fischeriana'nın ikili soğan pul yapraklarından en yüksek sonuç eksplant başına 10 adet soğancık ile 1 mg/l BAP - 0.5 mg/l NAA içeren MS besin ortamından, olgunlaşmamış embriyolarından en yüksek sonuç ise eksplant başına 2.9 adet soğancık ile 4 mg/l BAP - 1 mg/l NAA içeren MS besin ortamından elde edilmiştir. S. clusiana'nın ikili soğan pul yapraklarından ve olgunlaşmamış embriyolarından sırasıyla; ekplant başına 2.1 ve 2.2 adet soğancık ile 2 mg/l BAP ve 1 mg/l NAA içeren MS besin ortamından en yüksek sonuçlar elde edilmiştir. S. lutea'nın ikili soğan pul yapraklarından en yüksek sonuç ise eksplant başına 15 adet soğancık ile 4 mg/l BAP ve 0.5 mg/l NAA içeren MS besin ortamından elde edilmiştir. S. candida, S. fischeriana, S. clusiana ve S. lutea türlerinden önemli sayıda in vitro soğancık elde edilmiştir. S. candida soğancıklarıyla yapılan dış koşullara adaptasyonla ilgili denemelerden tespit edilen yöntemler; Süs ve tıbbi bitki olarak ekonomik önemi olan geofit bitkilerin hızlı çoğaltımı ve dış koşullara adaptasyonunun sağlanması için uygulanabilecektir. Bu uygulamalarla hem bu bitkilere olan talepler karşılanmış olacak, hem de bu bitkilerin doğadan aşırı sökümleri neticesinde nesillerinin tehlike altına girmesi engellenebilecektir.

Abstract:
Bulbous plants (geophytes) are an important part of genetic biodiversity of Turkey and have a great potential in perfume, pharmaceuticals industry since, they contain alkaloids and ornamental flower industry because of beautiful flowers. The genus Sternbergia is an important geophytes of Amaryllidaceae family. The study was conducted on Sternbergia candida, S. fischeriana, S. clusiana and S. lutea species belonging to Sternbergia genus to regenerate bulblets in vitro and acclimatise them to outside conditions. High frequency of bulblets were recorded on immature embryos and twin scale explants of S. candida. As a result of these experiments, the cultured bulblets were subcultured to +15 oC after 6 months. Thereafter, the bulblets that achieved bulb diameter of 1 cm or more with roots or removed roots were transferred to +15 oC and 80% humidity in pots containing torf, perlite and vermiculite (1:1:1) in the growth chamber. The bulblets entered dormancy under these conditions; therefore these were given cold treatment at +5 oC, which resulted in maximum acclimatization. The highest number of 10 and 2.9 bulblets per explant from twin scale and immature embryo of S. fischeriana were recorded on MS medium containing 1 mg/l BAP ? 0.5 mg/l NAA and 4 mg/l BAP ? 1 mg/l NAA respectively. The highest number of 2.1 and 2.2 bulblets per explant from each of twin scale and immature embryo of S. clusiana were recorded on MS medium containing 2 mg/l BAP?1 mg/l NAA. The highest number of 15 bulblets per explant from twin scales of S. lutea were recorded on MS medium containing 4 mg/l BAP ? 0.5 mg/l NAA. Significant number of bulblets were obtained from S. candida, S. fischeriana, S. clusiana and S. lutea. The methods determined from in vitro micropropagation and acclimatization experiments on S. candida, can also be applied for the micropropagation and acclimatisation of other economically important ornamental and medicinal geophytes. The techniques will not only meet demands of these plants but will also reduce risks of their disappearance due to their unauthorized collection from wild flora.