Sağlık inanç modeli temelli yaralanma ölçeği'nin geçerlik ve güvenirlik çalışması ve ergenlerin okulda-trafikte güvenlik önlemlerine yönelik davranışları
Validity and reliability study of health belief model based injury scale and behaviors of adolescents towards safety measures in school-traffic
Yazar: EDA KILINÇ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. KAMER GÜR
Marmara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Ergenler = Adolescents ; Güvenilirlik ve geçerlilik = Reproducibility of results ; Riskli davranışlar = Risk behaviours ; Sağlık = Health ; Sağlık inanç modeli = Health belief model ; Yaralanma ağırlık puanı = Injury severity score ; Yaralar ve yaralanmalar = Wounds and injuries ; Ölçekler = Scales

Özet:
Amaç: Bu çalışmada Sağlık İnanç Modeli (SİM) Temelli Yaralanma Ölçeği'nin Türkçe'ye uyarlanması ve ergenlerin okulda-trafikte güvenlik önlemlerine yönelik davranışlarının belirlenmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Bu araştırma metodolojik ve tanımlayıcı tipte bir çalışmadır. Araştırmanın örneklemini, 2017-2018 Eğitim-Öğretim yılı İstanbul'un bir İlçesi'nde öğrenim gören 9-12. Sınıf toplam 481 öğrenci oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak; sosyo-demografik form, SİM Temelli Yaralanma Ölçeği, Güvenlik Önlemlerine Yönelik Davranış Ölçeği, okul kaza formu kullanılmıştır. Ölçeğin geçerlik ve güvenirlik çalışması için; kapsam ve yapı geçerliği, iç tutarlık, zamana karşı değişmezlik yöntemleri kullanılmıştır. 
Bulgular: Ölçeğin Kapsam Geçerlik İndeksi=0,98'dir. SİM Temelli Yaralanma Ölçeği madde toplam korelasyon değerlerinin 0,71-0,81 arasında, madde alt faktörlerin korelasyonları 0,79-0,82 arasında bulunmuştur. Ölçeğin α katsayısı 0,92 bulunmuştur. Test-retest değeri ölçekteki her madde için en düşük r=0,22 en yüksek r=0,71 bulunmuştur (p<0,05). Doğrulayıcı ve açıklayıcı faktör analizleri ölçeğin 5 faktörlü orijinal yapısını doğruladığı ve toplam varyansın %93'ünü açıkladığı saptanmıştır. Ergenlerin %12,5'inin trafikte, %18,9'unun okulda kaza geçirdiği, %63'ünün motosiklette %92,4'ünün bisiklette kask takmadığı, %20,4'ünün araçta emniyet kemeri takmadığı belirlenmiştir. Okulda kaza geçirenlerin; SİM Temelli Yaralanma Ölçeği Engeller algısı puan ortalaması 2,61±0,99, geçirmeyenlerin 2,89±1,02'dir (p=0,05). Trafikte kaza geçirenlerin Duyarlılık algısı puan ortalaması 4,04±0,67, geçirmeyenlerin 4,23±0,61'dir (p=0,05). Ciddiyet algısı puan ortalaması 3,80±0,75, geçirmeyenlerin 4,05±0,66'dır (p=0,05).
Sonuçlar: SİM Temelli Yaralanma Ölçeği geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracıdır. Ergenlerin yaralanmaya ilişkin sağlık inanç düzeylerini belirlemek için kullanılabilir.
Anahtar Sözcükler: ergen, riskli sağlık davranışları, okul yaralanmaları, sağlık inanç modeli, geçerlik-güvenirlik.

Abstract:
Aim: In this study, it was aimed to adapt the Health Belief Model (HBM) Based Injuries Scale to Turkish and to determine the behaviors of adolescents towards security measures in school-traffic.
Material and Method: This research is a methodological and descriptive study. The sample of the research consists of 481 students from 9-12 classes who are studying in a district of Istanbul in 2017-2018 academic year. As a data collection instrument; socio-demographic form, HBM Based Injury Scale, Behavioral Scale for Safety Precautions, school accident form were used. For the validity and reliability study of the scale; content and construct validity, internal consistency, time invariance methods were used.
Results: The CVI of the scale =0,98. The HBM Based Injury Scale was found to be between 0,71-0,81 for item total correlations and between 0,79-0,82 for substance sub-factors. The α coefficient of the scale is 0,92. For each item in the test-retest rating scale, the lowest r=0,22 and the highest r=0,71 (p<0.05). The CFA and EFA confirmed that the scale had the original 5 factor structure and explained 93% of the total variance. It was determined that 12,5% of the adolescents had an accident in traffic, 18,9% had an accident at school, 63% had no motorcycle, 92,4% did not wear helmets in cycling and 20,4% did not wear safety belts in the vehicle. Those who had an accident in school; the mean score of the HBM Based Injury Scale Barriers perception was 2,61±0,99, and that of those who did not 2,89±1,02 (p=0,05). Susceptibility perception average score of those who had an accident in traffic was 4,04±0,67, The mean score of seriousness perception was 3,80±0,75 (p=0,05).
Conclusions: The HBM Based Injury Scale is a measurement tool with highly adequate reliability and validity indicators.
Key Words: adolescence, risky health behaviors, school injuries, health belief model, validity-reliability.