Bireylerin sağlığa ilişkin algılarının informal ödeme tutumlarına etkisi
The effect of individuals' health perceptions on informal payment attitudes
Yazar: EBRU İLTER
Danışman: DOÇ. DR. NESRİN AKCA
Kırıkkale Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sağlık Yönetimi = Healthcare Management

Özet:
Bu çalışma, bireylerin sağlığa ilişkin algılarının informal ödemeleri yapmaya
yönelten unsurlarına ve informal ödeme tutumlarına etkilerini araştırmayı amaçlayan
kesitsel tipte nicel bir araştırmadır. Araştırmanın evrenini Hatay'da yaşayan 18 yaş
ve üzeri yetişkin bireyler oluşturmaktadır. Araştırmada basit tesadüfi örnekleme
yöntemi kullanılmış, gönüllülük esas alınarak 400 bireye anket yöntemi
uygulanmıştır. Araştırmada veri toplama araçları olarak; kişisel bilgi formu, Sağlık
Algısı Ölçeği, İnformal Ödeme Yapmaya Yönelten Unsurları Belirlemeye Yönelik
Ölçek ve İnformal Ödemelere Yönelik Tutumu Belirlemeye Yönelik Ölçek
kullanılmıştır. Sonuçların elde edilmesinde tanımlayıcı analizler, güvenirlik analizi, normallik testleri, bağımsız örneklem t-testi, Pearson korelasyon analizi, doğrusal
regresyon ve tek yönlü varyans analizi (ANOVA) kullanılmıştır. Yapılan analiz
sonuçlarındaki farklılığı belirlemek için Post-Hoc. çoklu karşılaştırma testlerinden
biri olan Tukey-HSD testinden faydalanılmıştır. Sağlık Algısı Ölçeği puan
ortalamalarının (ort:50,09 Min:32-Max:72), İnformal Ödeme Yapmaya Yönelten
Unsurları Belirlemeye Yönelik Ölçek puan ortalamalarının (ort:2,5 Min1-Max:4,94)
ve İnformal Ödemelere Yönelik Tutumu Belirlemeye Yönelik Ölçek puan
ortalamalarının (ort:2,93 Min:1,94-Max:4,25) orta düzeyde olduğu araştırma
sonuçlarından görülmektedir. İnformal ödemeleri yapmaya yönelten unsurların, informal ödemelere yönelik
tutumun ve bireylerin sağlık algılarının; demografik özellikler ve informal ödeme ile
ilgili görüşlerine göre anlamlı farklılık gösterdiği belirlenmiştir (p<0,05). İnformal
ödemeleri yapmaya yönelten unsurlar, informal ödemelere yönelik tutum ve
bireylerin sağlık algıları arasında anlamlı ilişkiler olduğu bulunmuştur (p<0,05). İnformal ödemeleri yapmaya yönelten unsurların arttırılmasıyla informal ödemelere
yönelik tutumun da artacağı; bireylerde sağlık algısının arttırılması ile informal
ödemeleri yapmaya yönelten unsurların azalacağı tespit edilmiştir.
Bireylerin sağlık algılarının informal ödemeleri yapmaya yönelten unsurların %8'ini
anlamlı olarak açıkladığı; sağlık algısının kontrol merkezi alt boyutunun bireylerde
informal ödeme yapmaya yönelten unsurları negatif yönde istatistiksel olarak anlamlı
bir şekilde etkilediği belirlenmiştir. Bireylerin sağlık algılarının informal ödemelere
yönelik tutumların %5,4'ünü anlamlı olarak açıkladığı; sağlık algısının kontrol
merkezi alt boyutunun bireylerde informal ödemelere yönelik tutumları negatif
yönde; sağlığın önemi alt boyutunun ise bireylerde informal ödemelere yönelik
tutumları pozitif yönde istatistiksel olarak anlamlı bir şekilde etkilediği
görülmektedir. Bireylerin bir kısmı; informal ödemenin yasaya aykırı, etik dışı, ahlaki açıdan yanlış, yolsuzlukla eşdeğer olduğunu ve mesleki yozlaşmaya neden
olacağını düşünürken; bir kısmı da hızlı ve kaliteli hizmet almak, sıra beklememek, tanınmış bir doktora muayene olmak, özel ilgi görmek ve sağlık hizmetini tam olarak
alamamaktan korktukları için informal ödemeye başvurduklarını belirtmişlerdir. Bireyleri bu tür ödeme yapmaya yönelten sağlık algılarının değiştirilmesi ve alınacak
sağlık politikası önlemleriyle birlikte informal ödemelerin azalacağı düşünülmektedir.

Abstract:
This study is a cross-sectional quantitative research that aims to investigate the
effects on the factors that lead them to make informal payments and their informal
payment attitudes of individuals' health-related perceptions. The population of the
research consists of adult individuals aged 18 and over who live in Hatay. Simple
random sampling method was used in the research, the survey method was applied to
400 individual on a voluntary basis. As data collection tools in the research; personal
information form, Health Perception Scale, Scale for Determining the Factors That
Lead to Making Informal Payments and Scale for Determining Attitudes towards
Informal Payments were used. Descriptive analyses, reliability analysis, normality
tests, independent samples t-test, Pearson correlation analysis, linear regression and
one-way analysis of variance (ANOVA) were used to obtain the results. The Tukey- HSD test, one of the post-hoc multiple comparison tests, was used to determine
differences in the analysis results. It can be seen from the research results that the
average score of the Health Perception Scale mean scores (ort:50,09 Min:32-Max:72), Scale for Determining the Factors That Lead to Making Informal Payments mean
scores (mean:2,5 Min1-Max:4,94) and Scale for Determining Attitudes Towards
Informal Payments are (mean: 2.93, Min: 1.94-Max: 4.25) at a medium level. Factors that lead to making informal payments, attitudes towards informal payments
and individuals' health perceptions; it was determined that there was a significant
difference according to demographic characteristics and their opinions about
informal payment (p <0.05). It was found that there were significant relationships
between the factors that led to making informal payments, attitudes towards informal
payments, and individuals' health perceptions (p<0.05). As the factors that lead to
informal payments increase, the attitude towards informal payments will also
increase; it has been determined that by increasing the perception of health in
individuals, the factors that lead them to make informal payments will decrease. vi
Individuals' health perceptions significantly explained 8% of the factors that lead to
making informal payments; it was determined that the control center sub-dimension
of health perception negatively affected the factors that lead to making informal
payments in a statistically significant way. Individuals' health perceptions
significantly explained 5.4% of attitudes towards informal payments; the control
center sub-dimension of health perception negatively affects individuals' attitudes
towards informal payments; it is seen that the importance of health sub-dimension
positively affected individuals' attitudes towards informal payments in a statistically
significant way. Some of the individuals; consider that informal payment is unlawful, unethical, morally wrong, tantamount to corruption and will lead to professional
corruption; some of them stated that they resorted to informal payments because they
wanted to receive fast and quality service, not to wait in line, to be examined by a
well-known doctor, to receive special attention, and because they were afraid of not
receiving full healthcare. It is thought that informal payments will decrease with the
changing of health perceptions that lead individuals to make such payments and the
health policy measures to be taken.