Eski ve yeni İran makam müziğinin karşılaştırmalı incelemesi
The comparision of old and new schools of Iraninan makam's music
Yazar: ANNA REZAEI
Danışman: DOÇ. DR. EVRİM HİKMET ÖĞÜT
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Müzikoloji Ana Bilim Dalı / Etnomüzikoloji ve Folklor Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Müzik = Music
Dizin: Makamlar = Modes ; Müzik = Music ; Müzik eserleri = Music works ; Müzik kültürü = Music culture ; İran = Iran

Özet:
İran makam müziğini tarih boyunca ele alan bu çalışma, eski ve yeni nazari ekolleri, ortak kökenleri ve birbirleriyle ilişkileri bağlamında incelemeyi amaçlamaktadır. 
Birinci bölümde, İran müzik kültürü, İslam'dan önce ve İslam'dan sonra olmak üzere iki başlık halinde kısaca özetlenecektir. İslam'dan önceki dönemle ilgili bilgiler çok sınırlıdır. İslam'dan sonraki dönem İslam'ın gelişinden Kacar (1794-1925) dönemine kadar olan süreç ve Kacarlardan bugüne gelen süreç olarak ikiye ayrılabilir.
İkinci bölümde, İran müziğin genel özelikleri ele alınırken, detaylı bir şekilde "makam müziği"nin "destgâh"a dönüşmesinden bahsedilecek ve bu dönüşümün gerçekleştiği 18. yüzyılın İran müziği için önemi dikkate alınacaktır. Bu bölümde, temelleri Farabi ve İbn-i Sina tarafından atılan İran makam müziğinin yeniden tasnif edilmesi ve Kacar döneminde başlayarak Pehlevi döneminde zirveye ulaşan Batılılaşmanın müzik üzerindeki etkisinden söz edilecektir. Batı eğitim sisteminin medreselerde uygulanması ve çok sesli müziğin rağbet görmesi konu edilirken, 19. yüzyılın başlarında batı müziğiyle uyum sağlayabilmek adına destgâh müziği için önerilen yeni sistemler de bu bölümde ele alınacaktır.
Tezin üçüncü bölümünde nazariyat açısından, ilk olarak İran makam müziğinin temelleri ele alınacak, daha sonra, İran destgâh müziği İran makam müziğiyle karşılaştırılacaktır. Bunu yaparken, makam müziğin en önemli özelliklerinden biri olan perde aralıkları ve dörtlü ve beşliler merkeze alınacaktır.
Son bölümünde ise elde edilen sonuçlar değerlendirecektir. Çalışmada elde edilen bilgiler, İran makam müziğinin de destgâh müziğinin de makamsal olup sistemci okulun önerileri üzerinde kurulu olduğunu göstermektedir. Her iki müziğin yapısında dörtlüler ve beşliler kullanılır. Bu dörtlü ve beşliler benzeştiği gibi, destgâh müziğinde kullanılan makamlar, genelde İran eski nazariyatında kullanılan makamlardır. Yalnız, eski nazariyatta kullanılan tüm makamlar destgâh müziğinde kullanılmamıştır. Başka bir değişle, destgâh müziği makam müziğin bir özetidir.

Abstract:
The purpose of this thesis is to compare the old and new schools of Iranian maqam music. The focus of the study is on the Iranian maqam music theory and how it changed during the history. The focus will be on the use of intervals and tetrachords in the both periods.
The first section of the study is dedicated to Iranian music history. The history of Iranian music can be divided into two periods: 1. Iranian music before Islam, and 2. Iranian music after Islam. Iranian music after Islam itself divided into two parts. First from Islamic conquest of Persia till the end of the Safavid, and second from Qajar till now. This deviation related to the changes started to appear in the late 18th century according to tendency to innovation and modernization. These changes caused the Iranian music theory, which first was based on maqams achieve a new appearance under the name of dastgah music, these transformations started somewhere between 17th to 19th centuries.
In order to understand how these changes happened and how they affected Iranian music, in the third part, first the Iranian music intervals and scales will be explained. These intervals were analyzed into two parts, intervals based on the old theory and intervals that used in recent dastgah music. Then these two schools will be compared.
And after all in last section we will talk about the conclusion. It would be possible to say that Iranian music culture is based on 13th century scholastic system theories. Both music schools have similar tetrachord, pentachord and intervals. Most of the times maqams which used in dastgah music are the same maqams used in the Iran old music school.  But the maqams used in the dastgah music are less than the maqams in old school. In other words dastgah is a summary of Iran old music school.