Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde süne, Eurygaster integriceps Puton  (Hemiptera: Scutelleridae) ergin parazitoitlerinin bazı biyoekolojik özellikleri ve moleküler karakterizasyonu ile hasat sonrasındaki göç davranışları
Some bio-ecological features and molecular characterisation of adult parasitoids of sunn pest Eurygaster integriceps Puton (Hemiptera: Scutelleridae) and post-harvest migration behaviours
Yazar: MEHMET DUMAN
Danışman: PROF. DR. ERDAL SERTKAYA
Mustafa Kemal Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Buğday = Wheat ; Eurygaster integriceps = Eurygaster integriceps ; Hasat sonu = Postharvest ; Parazitlenme = Parasitism ; Süne = Shield bug

Özet:
Bu çalışmayla Süne, Eurygaster integriceps Puton popülasyonları üzerinde önemli bir baskı unsuru olan Süne ergin parazitoitlerinin parazitleme oranları, beslendiği konukçu bitkiler, morfolojik ve moleküler teşhislerinin yapılması ve doğal şartlarda yüksek parazitlenmenin gerçekleştiği zamanın belirlenmesi ile parazitli ve parazitsiz bireylerde yumurta verimi araştırılmıştır. Bu amaçla Süne erginleri kışlak alanlarından ovaya inmeye başladığı Mart sonu Nisan boyunca örneklenmiş, Diyarbakır ve Şanlıurfa illeri hububat alanlarında ise Nisan-Temmuz ayları arasında sürveyler yapılmıştır. Çalışma alanında 2013-2014 yıllarında Karacadağ kışlak alanı ve ovada hububat alanlarında Süne erginlerinin parazitlenme oranları sırasıyla ortalama 2013 yılında % 3,82-% 8,30, 2014 yılında %4,33-%7,23; ovada 2013 yılında %15,89-%20,15; 2014 yılında %14,55-%19,96; yeni nesil ergin döneminde 2013 yılında %1,67, 2014 yılında %5,80, kışlağa göç döneminde ise 2013 yılında %2,80, 2014 yılında %2,76 arasında değişmiştir. Morfolojik karakterler dikkate alınarak ergin, larva ve pupa teşhis anahtarları oluşturulmuş ve Phasia subcoleopterata L., Eliozeta helluo (Fabricius, 1805), Ectophasia crassipenis (Fabricius 1794) ve Elomya lateralis (Meigen, 1824) türleri belirlenmiştir. Süne erginlerinde doğal parazitlenmenin 17 Nisan-15 Mayıs tarihleri arasında yüksek oranda gerçekleştiği ve bu parazitoitlerin ovada buğday alanlarında yer alan florada çiçek nektarlarından Kır teresi, Tarla köpek papatyası ve Karahindiba; kışlakta ise İmam kavuğu, Pis kokulu karahindiba ve Civanperçemi bitkilerinde beslendiği tespit edilmiştir. Süne erkek ve dişilerinde parazitlenme oranları karşılaştırıldığında dişi Süne erginlerinin erkeklere oranla daha fazla tercih edildiği belirlenmiştir. Parazitlenmiş dişi Süne ergininleri ile parazitlenmemiş dişilerin yumurta verimi karşılaştırılmış; parazitlenmenin yumurta verimini önemli derecede azalttığı tespit edilmiştir. Moleküler çalışmalarda sözkonusu parazitoitlere ait örneklerin DNA dizi analizleri gerçekleştirilmiş ve NCBI'deki veri tabanına kaydedilmiş; türler arasındaki en yüksek genetik uzaklık E. helluo-P. subcoleoptrata (0.327), en düşük genetik uzaklık E. helluo-E. crassipennis (0.012) arasında belirlenmiştir.

Abstract:
The current study focused on the Sunn pest, Eurygaster integriceps Puton adult parasitoids, which are important factors to suppress the Sunn pest populations, their host plants, morphological and molecular identifications, the time of the highest parasitism in the nature and difference on the egg productions rates between the parasitized and unparasitised individuals.  For this purpose, Sunn pest adults were sampled starting from the start of the migration from the overwintering sites to the plains at the end of March and during April, and cereal fields of Diyarbakır and Şanlıurfa provinces were also surveyed in April-July. Parasistism rates in Karacadağ overwintering site and on the plains were 3.82%-8.30% in 2013, 4.33%-7.23% in 2014 respectively; on the plains 15.89%-20.15% in 2013 and 14.55%-19.96% in 2014, new generation adult stage 1.67% in 2013, 5.80% in 2014, migration to overwintering sites period 2.80% in 2013 and 2.76% in 2014. 
Identification keys were created based on the morphological characters and Phasia subcoleopterata L., Eliozeta helluo (Fabricius, 1805), Ectophasia crassipenis (Fabricius 1794) and Elomya lateralis (Meigen, 1824) species were identified. The highest ratio of natural parasitism were determined to be between 17 April and 15 May and the host plants of these parasites on which they feed the flower nectars of were observed to be Cardaria draba (kır teresi), Anthemis arvensis (tarla köpek papatyası) and Crepis foetida (karahindiba) as flora of the plains; Senecio vernalis (imam kavuğu), Crepis alpina (pis kokulu karahindiba) and Achillea millefolium (civan perçemi) as flora of the overwintering sites. Comparing the parasitism rates, it was also determined that the adult females of the Sunn pest were preferred over the males. Parasitized females produced significantly less eggs comparing to the un-parasitized ones. DNA sequence analyses of the parasites were recorded in NCBI database and the highest genetic distance was between E. helluo-P. subcoleoptrata (0.327), and the lowest genetic distance was between E. helluo-E. crassipennis (0.012).