Fıkıh kaynaklarında namazın farzları hakkında delil olarak kullanılan hadislerin tahrici ve tahlili
Analysis and analysis of hadiths used as evidence about the fards of prayer in fiqh sources
Yazar: ONUR BALIM
Danışman: PROF. DR. SAMİ ŞAHİN
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Namaz, ilk peygamber Hz. Adem (a.s.) ile son peygamber Hz. Muhammed (s.a.v.) arasında gelmiş geçmiş bütün peygamberlerin şeriatlarında emredilen bir ibadettir. Allâhu Teâlâ'ya tazim ve kulluğu izhar etmek olan bu ibadetin maksadı ve gayesi tarih boyunca aynı olsada, mahiyeti ve keyfiyeti dönem dönem farklık gösterebilmektedir. İslâmiyet'le birlikte son halini alan namazın nasıl kılınması gerektiğini bizzat Hz. Cibrîl Hz. Peygamber'e (s.a.v.) imamlık yaparak fiili olarak talim etmiş, O'da (s.a.v.) daha sonra bu ibadeti ümmetine tarif ve tebliğ etmiştir. Ashâb-ı kirâm, Raslullâh'tan (s.a.v.) talim ve müşahede ettikleri bu ibadeti kendinden sonraki nesillere tevarüs yoluyla aktarmışlar, daha sonra gelen fakihler de namaz hakkında nakledilen haberlerden belirli usullere riayet ederek birtakım hükümler isitnbat etmişler ve bunları sistematik bir hale getirerek bu sahada İslâm ümmetine büyük bir hizmet sunmuşlardır.

Hz. Peygamber (s.a.v.) namazı fiili olarak tarif etmekle birlikte, ashâbına kendisinden gördükleri şekilde kılmalarını emretmiş, aslına uygun olarak kılmayan kimseleri ikaz ederek namazın muayyen bir şekli olduğuna işaret etmiştir. Namaz ile alakalı rivayetler mülahaza edildiğinde, bunların Hz. Peygamber'den (s.a.v.) tek seferde topyekün sadır olmadığı, bilakis muhtelif zamanlarda ve mekanlarda peyderpey zikredildiği anlaşılmaktadır. Namazın farzlarına taalluk eden hadislerin vürud sebebi ekseriyetle yeni bir ilahi hükmü tebliğ etmek olduğu gibi, bazen namaz ile alakalı bir ayeti tefsir etmek, bazen namaz ile alakalı yöneltilen bir suale cevap vermek, bazen de namazı yanlış kılan bir kimseyi ikaz etmek suretiyle olmuştur. Bu gibi sebeplerle teşekkül eden hadis müktesabatı, zamanla namaz ahkamı için büyük kaynak oluşturmuştur.  

Fıkıh alimleri, namazın tarifinde zikredilen"muayyen şartlardan ve rükünlerden teşekkül eden bir ibadettir" şeklindeki ifadede bahsedilen şartları ver rükünleri, kitap ve sünnet olarak tabir edilen Kur'ân ayetlerinden ve Hz. Peygamber'in (s.a.v.) hadislerinden istinbat etmişler, bu iki asli kaynakla birlikte bunlara tabi olan başka usülleride kullanmışlardır. Fakihler tarafından, Kur'ân ayetlerinin yorumlanması, Hz. Peygamber'in (s.a.v.) hadislerini huccet değeri taşıması, bu ikisine bağlı diğer tali metodları kullanma noktasındaki farklı bakış açıları, bazı meselelerde bir takım muhtelif görüşlerin ortaya çıkmasına sebebiyet vermiştir. 

Bu çalışmada sözkonusu şartların ve rükünlerin tespiti ve tayini noktasında hadislerin rolüne temas edilecek, namazın farzlarıyla alakalı hükümlerin bina edildiği rivayelerin tahrici ve tahlili yapılacak, sünnetin/hadisin dinde bir teşri' kaynağı olması cihetine, Kur'ân ile arasındaki yakın münasebete ve Hz. Peygamber'in (s.a.v.) dinde hüküm koyma salahiyetini haiz olduğuna işaret edilecektir.

Abstract:
Salah is an act of worship that was commanded in the sharia of all prophets from the first prophet Adam (pbuh) to the last prophet Muhammad (pbuh). Although the purpose and aim of this worship, which is to show respect and servitude to Allah, has been the same throughout history, its nature and quality may differ from time to time. The way to perform salah, which took its final form with Islam, was personally taught by Gabriel acting as an imam to prophet Muhammed (pbuh), who then described and conveyed this act of worship to his ummah. The honorable companions, who learnt and observed this act of worship from the Messenger of Allah (pbuh), passed it on to the next generations by inheriting it, and the jurists who came later, derived certain rulings from the narrations about salah by adhering to certain procedures and by systematically organizing them, they provided a great service to the Islamic Ummah at this stage.

The Prophet (pbuh) described prayer in action, but he also ordered his companions to perform it in the way they saw him do, and warned those who did not perform it in accordance with the original, indicating that salah had a specific form. When considering the narrations related to salah, it is understood that they did not come from the Prophet (pbuh) all at once, but rather were mentioned one by one at various times and places. The reason for the emergence of hadiths related to the obligations of salah was mostly to convey a new divine ruling, sometimes to interpret a verse related to salah, sometimes to answer a question about salah, and sometimes to warn someone who performed salah incorrectly. The hadith heritage that emerged for such reasons has become a major source for the rules of salah over time.

Scholars of jurisprudence have derived the conditions and pillars mentioned in the definition of salah, which is "an act of worship consisting of certain conditions and pillars", from the verses of the Quran, which is called the Book, and the hadiths of the Prophet (pbuh), which is called the Sunnah, and have used other methods that are subject to these two primary sources. The interpretation of the verses of the Qur'an by the jurists, the value of the hadiths of the Prophet (pbuh) as evidence, and the different perspectives on using other secondary methods related to these two have led to the emergence of various views on some issues.

In this study, the role of hadiths will be touched upon in determining the conditions and pillars mentioned, the narrations on which the rules regarding the obligations of salah are based will be recorded and analyzed, and the aspect of the sunnah/hadith as a source of legislation in religion, its close relationship with the Quran, and the authority of the Prophet (pbuh) to make rules in religion will be pointed out.