İstanbul perşembe pazarı bölgesinin endüstri mirası kapsamında değerlendirilmesi
Evaluation of Istanbul perşembe bazaar district within the scope of industrial heritage
Yazar: RUHAN ERTOĞRUL
Danışman: DOÇ. DR. ADEM ERDEM ERBAŞ
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Kentsel Koruma ve Yenileme Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
18. ve 19. yüzyılları arasında başlayan endüstri devrimi ile yaşanan gelişmeler kenti ve kentte yaşanan değişim sürecini etkilemiştir. Kentte yaşanan değişimler modern endüstri şehirlerini ortaya çıkarmıştır. Modern endüstri şehirleri özellikle kırdan kente olan yoğun göçler sonucunda oluşmuş ve bu kontrolsüz göç beraberinde şehirlerde büyük değişimlere yol açmıştır. Yaşanan değişim sürecinde kentlerde yeni mekânsal ihtiyaçlar ortaya çıkmış kentleri bu doğrultuda dönüştürmüştür. Bu fiziksel dönüşümü sosyo-ekonomik dönüşüm takip etmiş ve günümüzde ise sanayinin boşalttığı alanlar yönüyle sanayisizleşme gibi tartışmalar devam etmektedir. Diğer yandan, tarihsel katmanlara ait izleri sanayi alanlarının miras kavramı altında korunması, kullanılması ve geliştirilmesi düşüncesi de ağırlık kazanmıştır. Bu değişimden etkilenen önemli yer ve yapılardan biriside limanlar ve liman bölgeleridir. Kentin ana omurgası olan endüstri ve liman alanları, üretim biçimlerinin ve hammadde kaynaklarının değişmesi, teknolojik ilerlemeler, mekânsal desantralizasyon kararları ve artan arazi değerleri nedeniyle kent dışına taşınmış ve bunun sonucunda ise kent içinde atıl kalan işlevsiz alanlara dönüşmüştür. Endüstri yapılarının işlevini yitirdiği bölgelerde, kent belleğinde ve ülke tarihinde yer edinmiş endüstri yapıları ve bu yapılar sayesinde şekillenmiş bir gelenek ve kültür mirası bulunmaktadır. Kentleşme süreci ve kent kültürünün önemli bir parçasını oluşturan limanlar ve liman mirasının bir parçası olduğu Endüstri mirasının dünyada ve ülkemizde korunmasına yönelik farkındalık zaman içerisinde gelişmiş ve kıyılarda yer alan bu sanayi mirasının nasıl korunup işlevlendirilmesi gerektiğine yönelik yöntemler geliştirilmiştir.
8. Yüzyıldan bu yana Galata olarak adlandırılan bölge içerisinde varlığını sürdüren Perşembe Pazarı bölgesi Bizans ve Osmanlıdan kalma farklı gelenek ve kültür mirasının aktarıldığı, tersane ve liman alanı olarak varlığını sürdürmese bile liman etkisiyle şekillenmiş kentsel dokusu ve İmparatorluklar döneminin finans ve ticari merkezi olan fonksiyonun, bölgeye özgü gelenek, kültür ve mimari özelliklerinin sürdüğü bazı din ve kültürler için hala sembol özelliğini sürdüren bir bölgedir. 
Tez kapsamında Perşembe Pazarı bölgesi ve çevresinde geçmişten günümüze kadar yapılan planlar endüstri mirası bağlamında limanın sahip olduğu somut ve somut olmayan miras çerçevesinde değerlendirilerek alan üzerine etkileri tez kapsamında incelenmiş olup, geçirdiği sosyo-ekonomik dönüşümlerin liman ve çevresindeki etkisi çerçevesinde bu bölgede yaşanan son durum saptanılmıştır. Bu tespit çalışması, alanda yapılan teknik çalışmalar sonucunda elde edilmiştir. Endüstri mirası bağlamında Perşembe Pazarı bölgesinin sahip olduğu somut ve somut olmayan miras, bölgede yapılacak planlama çalışmaları için önemli bir yönlendirici olmalıdır.

Abstract:
The industrial revolution that started between the 18th and 19th centuries affected the city and the change process in the city. The changes in the city have created modern industrial cities. Modern industrial cities were formed as a result of intensive migration from rural to urban areas and this uncontrolled migration led to major changes in the cities. In the process of change, new spatial needs emerged in the cities and transformed them accordingly. This physical transformation was followed by socio-economic transformation and nowadays, debates such as deindustrialization continue in the fields emptied by industry. On the other hand, the idea of protecting, using and developing the traces of historical layers under the concept of heritage has gained weight. One of the important places and structures affected by this change is harbors and port areas. Industrial and port areas, which are the main backbone of the city, have been moved out of the city due to changes in production types and raw material resources, technological advances, spatial decentralization decisions and increasing land values, and as a result, they have become dormant areas in the city.
In the regions where the industrial structures have lost their functions, there are industrial structures that have taken place in the city memory and in the history of the country and there is a tradition and cultural heritage formed by these structures. Awareness on the protection of industrial heritage in the world and in our country, which is an important part of the urbanization process and urban culture, is a part of the port and port heritage, developed over time and methods have been developed for the protection and functionalization of this industrial heritage located on the shores.
The Perşembe Bazaar, which has existed in the region called Galata since the 8th century, has been transferred to different traditions and cultural heritages from Byzantine and Ottoman times, even though it does not survive as a shipyard and harbor area. It is still a symbolic region for some religions and cultures where unique traditions, cultures and architectural features persist.
Within the scope of the thesis, the plans made in and around the Perşembe Bazaar region from the past to the present are evaluated within the framework of the concrete and intangible heritage owned by the harbor within the context of industrial heritage, and the effects on the area are examined within the scope of the thesis. This determination was obtained as a result of technical studies in the field. In the context of industrial heritage, the tangible and intangible heritage of the Perşembe Bazaar region should be an important guide for planning activities in the region.