Faktör analizi ve çok kriterli karar verme teknikleri ile tedarikçi analizi
Supplier evaluation with factor analysis and multi-criteria decision making techniques
Yazar: GÖKÇE GEZMİŞOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. GÜLTEKİN ÇAĞIL
Sakarya Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Endüstri Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering
Dizin: ARAS = ARAS ; Perakendecilik = Retailing ; SWARA yöntemleri = SWARA methods ; VIKOR yöntemi = VIKOR method ; Çok kriterli karar verme = Multi criteria decision making

Özet:
İşletmelerin ileriye dönük planlarını gerçekleştirmesinde şirket başarısının yanı sıra 
iş birliği içerisinde olduğu tüm tedarikçilerin başarısı da önem arz etmektedir. En 
uygun ve doğru tedarikçiler ile çalışmak işletmeler için önemli bir karar sürecidir. 
Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) problemi olan tedarikçi seçimi ve 
değerlendirilmesi literatürde birçok yöntem ile çözümlenmeye çalışılmıştır.
Çalışmada ele alınan 450 tedarikçi ile beslenen perakende sektöründe öncü bir firma 
için tedarik zincirindeki tüm halkaların güçlü olması, firmanın başarısı açısından çok 
daha önem arz etmektedir. Bu sebeple çalışmada firmanın aynı mal grubundan en 
fazla ürün tedarik ettiği 6 tedarikçinin performansları karşılaştırmalı olarak 
değerlendirilmiştir. İlk aşamada firmanın kendi dinamiklerine uygun değerlendirme 
kriterlerini belirlemek için firmanın yer aldığı perakende sektörü de göz önünde 
bulundurularak, literatürde kullanılan kriterler üzerinden istatistiki hipotezler 
kurulmuştur. Kurulan hipotezleri sınamak üzere ters maddeler ve doğrulama soruları 
içeren bir anket formu oluşturularak tedarikçiler ile birebir ilişki halinde çalışan 
uzmanlara uygulanmıştır. Anketin geçerlilik ve güvenirliği Açıklayıcı Faktör Analizi
(AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri ile değerlendirildiğinde 
istatistiki açıdan anlamlı ve tutarlı olduğu belirlenmiştir. Anket sonucunda belirlenen 
teslimat zamanı, teslimat miktarı, red oranı, kalite ve sipariş uygunluğu kriterlerinin 
önem dereceleri SWARA yöntemi ile hesaplanmış, en önemli kriter teslimat zamanı 
iken en az öneme sahip kriter sipariş uygunluğu olarak bulunmuştur. Kriter 
ağırlıklarının belirlenmesinden sonra tedarikçiler ARAS ve VİKOR yöntemleri
kullanılarak birbirleriyle karşılaştırılma olarak değerlendirilmiş ve en iyiden en 
kötüye olacak şekilde sıralama yapılmıştır.
VİKOR yöntemi ile tedarikçiler A>C>B>E>D>F şeklinde, ARAS yöntemi ile 
A>D>C>B>E>F şeklinde sıralanmıştır. Uygulanan iki yöntem sonucunda da en 
uygun tedarikçi A seçilirken, en kötü tedarikçi F olarak belirlenmiştir. Çalışmada 
kriterlerin hipotezler üzerinden toplanması ve hipotez testleri ile ÇKKV metotlarının 
birlikte uygulanması çalışmanın özgün yanını göstermektedir.

Abstract:
Along with the success of the company, the success of all the suppliers which 
cooperates with, is also significant to substantiate of the future plans of the companies. 
Working with the most suitable suppliers is an important decision process for 
businesses. Supplier selection and evaluation, which is a Çok kriterli Karar Verme 
(ÇKKV) problem, has been tried to be solved by using many methods in the literature.
For a leading company in the retail business, which is fed with 450 suppliers 
discussed in the study, the strength of all the links in the supply chain was much more 
vital for the success of the company. Therefore, the performances of the 6 suppliers, 
from which the company supplies the most products from the same product group, 
were evaluated in this study comparatively. In the first step, in order to determine the 
evaluation criteria suitable for the company's own dynamics, statistical hypotheses 
were established based on the criteria used in the literature, taking into account the 
retail sector in which the company is located. In order to make a test the established 
hypotheses, a questionnaire containing the reverse items and validation questions was 
created and applied to the experts working in one-to-one contact with the suppliers. 
When the validity and reliability of the questionnaire were evaluated by Explanatory 
Factor Analysis (EFA) and Confirmatory Factor Analysis (CFA) methods, it was 
determined that it was statistically significant and consistent. The importance levels of 
the delivery time, delivery quantity, rejection rate, quality and order compliance 
criteria determined as a result of the survey were calculated with the SWARA method, 
while the most important criterion was the delivery time, the least important criterion 
was found to be order compliance. After the criterion weights were determined, 
alternative and optimum suppliers were evaluated by using ARAS and VİKOR 
methods and ranked from best to worst.
The suppliers were listed as A>C>B>E>D>F with the VIKOR method and as 
A>D>C>B>E>F with the ARAS method. As a result of the two methods, the most 
suitable supplier A was selected, whereas the worst supplier was defined as F. The 
collection of criteria over hypotheses in the study and the application of hypothesis 
tests and ÇKKV methods together indicate the originality of the study