Sahabe döneminde tefsirin temel dinamikleri
The fundamental dynamics of interpretation in the period of the companions
Yazar: REŞİT ÖZER
Danışman: PROF. DR. MEHMET DAĞ
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Bu çalışmanın amacı, sahabe döneminin panoramasından hareketle siyasi, sosyo-kültürel, epistemolojik ve iktisadî etmenlerin Kur'ân'ın anlaşılması ve yorumlanmasına etkilerini incelemektir. Sosyal, siyasi ve farklı dinî anlayışların ortaya çıkmasının temellerinin bu dönemde atıldığı bilinmektedir. Çalışmada bunun temel sebeplerini irdelemeye ve tarihî arka planındaki temel saiklerle ayetler arasındaki münasebeti kurmaya çalışılacaktır. Temel hedefin, dönemi tasvir etmek değil Kur'ân merkezli var olan vakıaların temel alt ve arka planındaki nedenlerini tarihsel ve eleştirel olarak keşfetmek ve irdelemek olacaktır.
Kur'ân mesajının doğru anlaşılmasında başta Hz. Peygamber'in ilahî metni anlama ve anlamlandırması, sahih Kur'ânî tasavvur noktasında ise Hz. Peygamber'e en yakın nesil olan sahabenin, ayetleri nasıl anladıkları önem arz eder. Hz. Peygamber'in tedrisinden geçen ve nüzul asrını bizzat kare kare müşahede eden sahabenin, bu dönemin ilmî mirasını muhafaza edip sonraki nesillere aktarması, sahih Kur'ân yorumuna ulaşmada takip ettikleri metodoloji önemlidir. 
Bu çalışma, giriş, üç bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Girişte, çalışmanın metodolojik sınırları ile yöntemi hakkında genel bilgiler verilecektir. Birinci bölümde, sahabe döneminin panoraması hakkında temel malumat belirlenecektir. İkinci bölümde, sahabenin Kur'ân tasavvuru ile tefsir faaliyetleri işlenecektir. Üçüncü bölümde ise sahabe tefsirinin niceliği, bilgi değeri, tefsir geleneğindeki yeri ve sahabenin ulûmü'l-Kur'ân'a kaynak teşkil eden açıklamaları ele alınacaktır.

Abstract:
The aim of this study is to examine the effects of political, socio-cultural, epistemological and economic factors on the understanding and interpretation of the Qur'an, by depending on the panorama of the Companions period. It's known that the foundations of social, political and different religious understandings' emergence were laid during this period. In this study, it will be examined the main reasons of it and tried to establish the relationship between the verses and the main motives in the historical background. The main purpose is not to depict the era but to explore and examine historically and critically the fundamental underlying and background causes of the events existing as the Quran centered.
It is important the understanding and interpretation of the divine text by Prophet Muhammad on the correct understanding of the message of the Qur'an as firstly, and how the Companions, who are the closest generation to the Prophet, understood the verses. The effort of the Companions to understand the Qur'an contains important data. The methodology followed by The Companions, who went through the education of The Prophet and witnessed the age of revelation frame by frame, for reaching an authentic interpretation of the Qur'an and transferring it to the next generations by preserving the scientific heritage of this period is extremely precious. 
This study consists of an introduction, three chapters and a conclusion. In the introduction, general information about the methodological boundaries and approach of the study will be provided. In the first chapter, information about the panorama of the Companions period will be determined. In the second chapter, the companions' conception of the Quran and their activities in the field of interpretation will be handled. In the third chapter, the quantity, the value of knowledge, the place in the interpretation tradition and the explanations constituting the source of ulûmü'l-Qur'an of the Companions' interpretation will be discussed.