Sağlık bilimleri fakültesi öğrencilerinde kafein kullanım bozukluğu, uyku durumu ve duygusal iştah arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between caffeine use disorder, sleep status, and emotional appetite in faculty of health sciences students
Yazar: DOĞA KESKİN
Danışman: PROF. DR. DİDE KILIÇALP KILINÇ
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Üniversite öğrencilerinde kafein kullanım bozukluğu, uyku durumu ve duygusal iştah arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi amacıyla planlanıp yürütülen bu çalışmaya 18-25 yaş arasında 427 öğrenci dahil edilmiştir. Öğrencilere demografik bilgiler, beslenme alışkanlıkları ve antropometrik ölçüm soruları ile Duygusal İştah Ölçeği, Kafein Kullanım Bozukluğu Ölçeği ve Pittsburg Uyku Kalitesi Ölçeği'nden oluşan anket formları uygulanmıştır. Bulgulara göre öğrencilerin %74,7'si kafein içeren içecekler tükettiğini bildirmiştir. Tüm öğrencilerin Kafein Kullanım Bozukluğu ölçek skoru 15,3 ±3,32 olarak bulunmuştur. Çalışmaya katılan öğrencilerin toplam PUKİ skorları 6,69±1,62 olarak bulunmuştur. Öğrencilerin Negatif DİA ve Pozitif DİA skorları sırasıyla; 3,34±1,53 ve 5,50±1,66 olarak bulunmuştur. Öğrencilerin kafein kullanım bozukluğu ölçek puanları ve kafein içeren içecekler tüketme durumları ile PUKİ skor ortalamaları yani uyku kaliteleri arasında yüksek düzeyde anlamlı ilişki olduğu saptanmıştır (p <0,001, r=0,966). Öğrencilerin alkol ve sigara kullanımları ile uyku kalitesi arasında da anlamlı bir ilişki bulunmuştur (p <0,001).
Kötü uyku kalitesine sahip olan öğrencilerin duygusal iştah ölçeği alt boyut puanlarının tümü iyi uyku kalitesine sahip olanlardan yüksek çıkmıştır fakat aralarında anlamlı bir ilişki bulunmamıştır (p>0,05). Yalnızca negatif DİA puanı ve PUKİ skoru arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur (p=0,046). Öğrencilerin pozitif toplam duygusal iştah skor ortalamaları ile kafein içeren içecekler tüketme durumları arasında da anlamlı bir ilişki gözlenmiştir (p=0,046). Öğrencilerin gelir düzeyleri ve hem negatif toplam hem pozitif toplam duygusal iştah skorları arasında anlamlı bir ilişki saptanmıştır (p=0,002, p=0,001). 
Öğrencilere kafein kullanımının olumsuz etkileri hakkında detaylı eğitim verilip, farkındalıklarının arttırılması uyku kalitesini arttırmak ve duygusal iştah parametrelerinde daha iyi sonuçlar elde edebilmek için gereklidir.
Anahtar Kelimeler: kafein, kafein ve uyku, duygusal iştah, uyku ve duygusal iştah

Abstract:
This study, which was planned and conducted to evaluate the relationship between caffeine use disorder, sleep status, and emotional appetite in university students, included 427 students between the ages of 18-25. Questionnaire forms consisting of demographic information, nutritional habits, and anthropometric measurement questions as well as the Emotional Appetite Questionnaire, Caffeine Use Disorder Scale, and Pittsburg Sleep Quality Scale were applied to the students. According to the findings, 74.7% of the students reported that they consumed beverages containing caffeine. The Caffeine Use Disorder scale score of all students was found to be 15.3 ± 3.32. The total PSQI scores of the students participating in the study were found to be 6.69 ± 1.62. The students' Negative EMAQ and Positive EMAQ scores were found to be 3.34 ± 1.53 and 5.50 ± 1.66, respectively. It was determined that there was a highly significant relationship between the students' caffeine use disorder scale scores and their consumption of caffeine-containing beverages and their PSQI score averages, i.e. their sleep quality (p <0.001, r=0.966). A significant relationship was also found between the students' alcohol and cigarette use and their sleep quality (p <0.001). All emotional appetite scale sub-dimension scores of students with poor sleep quality were higher than those with good sleep quality, but no significant relationship was found between them (p>0.05). A significant relationship was found only between the negative EMAQ score and the PSQI score (p=0.046). A significant relationship was also observed between the students' positive total emotional appetite score averages and their consumption of caffeine-containing beverages (p=0.046). A significant relationship was found between the students' income levels and both negative total and positive total emotional appetite scores (p=0.002, p=0.001). Providing detailed training to students about the negative effects of caffeine use and increasing their awareness is necessary to improve sleep quality and achieve better results in emotional appetite parameters. 
Keywords: caffeine, caffeine and sleep, emotional appetite, sleep and emotional appetite