Atatürk Üniversitesi Eğitim Aile Sağlığı merkezi'ne kayıtlı diyabetik hastaların diyabetik retinopati farkındalığı ve sıklığının değerlendirilmesi
Evaluation of the frequency and awareness of diabetic retinopathy in diabetic patients registered to the Atatürk University Training Family health center
Yazar: YEŞİM YILDIRIM
Danışman: DOÇ. DR. YASEMİN ÇAYIR
Atatürk Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Aile sağlığı merkezi = Family health center ; Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Diabetik retinopati = Diabetic retinopathy ; Hemoglobin A-glikolize = Hemoglobin A-glycosylated

Özet:
Giriş ve Amaç: Diyabetik retinopati (DRP), hiperglisemi ya da insülin yetersizliği sonucu ortaya çıkan, retinada kapillerlerin, venüllerin ve arteriyollerin tutulduğu spesifik bir anjiopati ve buna eşlik eden bir nöropati olarak tanımlanabilir.Tüm dünyada önde gelen körlük nedenlerinden biri olması, diyabetik retinopatinin sosyal, ekonomik ve toplum sağlığı açısından ciddi bir sorun teşkil ettiğinin göstergesidir. Bu çalışmada Atatürk Üniversitesi Eğitim Aile Sağlığı Merkezi'ne (EASM)kayıtlı diyabet hastalarımızın DRP farkındalık düzeyini ve bu hastalardaki DRP sıklığını değerlendirmeyi amaçladık.
Gereç ve Yöntem: Bu çalışma Şubat 2019-Nisan 2020 tarihleri arasında Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi'ne bağlı EASM'lerde yürütülmüştür. EASM'lere kayıtlı diyabet (DM) hastalarına telefon yoluyla ulaşılıp çalışma hakkında bilgi verildi ve çalışmaya davet edildi.Çalışmaya dahil edilme kriterlerini karşılayan diyabet hastalarına ilgili literatür taranarak tarafımızca hazırlanan DRP farkındalık anketi uygulandı. Çalışmaya dahil edilen hastaların sosyodemografik özellikleri (yaş, cinsiyet, medeni durumu, eğitim seviyesi), DM süresi, aldığı DM tedavisi, eşlik eden kronik hastalıkları, sigara kullanımı sorularak kaydedildi. Hastaların kan basınçları ölçülecek, rutin laboratuvar testleri (açlık kan şekeri, HbA1c, tam idrar tahlili, açlık lipidleri) için venöz kan ve idrar numunesi alındı. Kabul eden hastalar ikinci basamak sağlık kuruluşuna yönlendirildi ve bir göz hekimi tarafından detaylı oftalmalojik muayeneleri yapıldı.Muayene bulguları ve DRP olup olmadığı varsa evresi kaydedildi. Çalışmanın verileri SPSS 20.0.0 programı ile analiz edildi. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistiklerin yanısıra Ki-kare ve Student-t testi kullanıldı. Ayrıca ikili logistik regresyon analizi ile DRP olup olmama olasılığını tahmşn ettiren değişkenler belirlendi. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 kabul edildi.
Bulgular: Çalışmamıza 200 diyabet hastası katıldı. Hastaların yaş ortalaması 56,8±9,9 yıldı. Katılımcıların %54,5'i (n=109) erkekti.Katılımcılardan oftalmolojik muayeneyi kabul eden 133 kişinin %36'sında (n=48) DRP mevcuttu.DRP'si mevcut olan 48 hastanın %93,8'inde (n=45) nonproliferatif DRP (NPDRP) tespit edildi. NPDRP'li hastaların ise %62,2'si (n=28) hafif evrede idi.DRP'si mevcut olan hastaların %100'ünde (n=48) mikroanevrizma, %60,4'ünde (n=29) ise mikrohemoraji mevcuttu. Sigara kullananlarda, ileri yaşta, DM tanı süresi fazla olanlarda, HbA1c ortalaması yüksek olanlarda, sistolik kan basıncı ortalaması yüksek olanlarda istatiksel olarak anlamlı oranda DRP sıklığı daha fazlaydı (p<0,05). Bu değişkenler içinde tanı süresi, HbA1C ve sigara kullanımı DRP olasılığını tahmin ettiren en öenmli değişkenler olarak etspit edildi. DM tedavisi olarak insülin ile birlikte oral antidiyabetik (OAD) kullananlarda DRP sıklığı %72,7 (n=16) oranı ile sadece OAD veya sadece insülin kullananlara göre istatiksel olarak daha yüksek bulundu. ''Şeker hastalığının görmenizi etkilediğini düşünüyor musunuz?'' sorusuna DRP'si mevcut olanların %77'si (n=37)''Evet'' cevabını vermiştir.''Şeker hastaları ne sıklıkla göz muayenesi olmalıdır?'' sorusuna %33,5 (n=37) oranında bir yıl cevabı verilmişti''En son ne zaman göz muayenesine gittiniz?'' sorusuna katılımcıların %58,5'i (n=117) ''bir yıldan daha uzun zaman önce'' cevabını vermiş, %6,5'i (n=13) ise ''Hiç'' cevabını vermiştir.''Herhangi bir doktor size göz muayenesi önerdi mi?'' sorusuna %43 oranında (n=86) ''Evet'' cevabı verilmiş, bir sonraki soru olan ''Evet ise kim önerdi?'' sorusuna ise %20 oranında (n=19) ''Aile hekimimim'' cevabı alınmıştır. ''Şeker hastalığının görmeyi etkileyebileceği hakkında kimden bilgi aldınız?'' sorusuna %28 oranında (n=56) ile ''bilgi almadım'' cevabı verilmiş, bu soruda ''aile hekimi'' cevabını verenlerin oranı ise %7 (n=14) olmuştur. 
Sonuç: Çalışmamızda EASM'ye kayıtlı DM hastalarında DRP oranı %39 bulundu. Sigara kullananlarda, ileri yaşta, uzun süredir DM hastası olanlarda, HbA1c ve sistolik kan basıncı yüksek olanlarda DRP daha fazla  görüldü. Hastalarımızın DRP hakkında bilgi ve farkındalığı ise düşük olarak değerlendirildi. DM'li hastaların bilgilendirilmesi ve farkındalığının artırılması gerektiği, bunun için ulusal çapta çalışmalar yapılması ve sağlık çalışanları arasında geniş kapsamlı iş birliğinin gerekli olduğu düşünüldü. Bu konuda özellikle birinci basamak sağlık hizmeti sunan ve koruyucu hekimlik için kilit noktada bulunan aile hekimlerinin  önemli bir rolü olduğu düşünüldü.
Anahtar Sözcükler: diyabet, diyabetik retinopati, HbA1C, aile hekimliği

Abstract:
Background and Aim: Diabetic retinopathy (DRP) can be defined as specific angiopathy and accompanying neuropathy in which capillaries, venules, and arterioles are involved in the retina. The disease occurs as a result of hyperglycemia or insulin deficiency. The fact that it is one of the leading causes of blindness worldwide indicates that diabetic retinopathy poses a severe problem concerning social, economic, and public health. In this study, we aimed to evaluate the DRP awareness of diabetic patients enrolled in the Atatürk University Training Family Health Center (TFHC) and assess the frequency of DRP in this population.
Materials and Methods: This study was conducted between February 2019-April 2020 in the TFHCs affiliated to Atatürk University Faculty of Medicine. Diabetic (DM) patients registered to the TFHC were contacted by phone, informed about the study, and invited to join. The researchers prepared a DRP awareness questionnaire and applied it to diabetic patients who met the inclusion criteria by reviewing the literature. The patients' sociodemographics (age, sex, marital status, education level, DM duration, DM treatment type, accompanying chronic diseases, and smoking status were recorded. The blood pressure of the patients was measured, and venous blood and urine samples were taken for routine laboratory tests (fasting blood glucose, HbA1c, complete urinalysis, fasting lipids). The patients who accepted were referred to a secondary healthcare facility, and detailed ophthalmic examinations were performed by an ophthalmologist. Examination findings, the presence of DRP, and its stage were recorded. Data of the study were analyzed with the SPSS 20.0.0 program. Chi-square and Student t-tests, as well as descriptive statistics, were used for data analysis. Variables that are predicting the probability of to have DRP were determined by binary logistic regression analysis.The statistical significance level was accepted as p <0.05.
Results: Two hundred diabetic patients participated in our study. The mean age of the patients was 56.8 ± 9.9 years. Of the participants, 54.5% (n = 109) were male. DRP was present in 36% (n = 48) of the 133 participants who accepted ophthalmologic examination. Nonproliferative DRP (NPDRP) was detected in 93.8% (n = 45) of the 48 patients with DRP. Of the patients with NPDRP, 62.2% (n = 28) were in the mild stage. All (n = 48) patients with DRP had microaneurysms, and 60.4% (n = 29) had microhemorrhage. Significantly higher DRP was found in smokers, elderly patients, patients with a longer diagnosis of DM, high mean HbA1c, and high mean systolic blood pressure (p<0.05). Among these variables, time to diagnosis, HbA1C and smoking were identified as the most important variables predicting the probability of DRP.The frequency of DRP was 72.7% (n = 16) in patients who used insulin and oral antidiabetics (OAD). The frequency of DRP in these patients was significantly higher than those using only OAD or only insulin. Of the patients with DRP, 77% (n = 37) responded "Yes" to the question, "Do you think diabetes affects your vision?" In 33.5% (n = 37) of the patients, the answer to the question, "How often should diabetics have an eye examination?" was "one year." To the question, "When did you last have an eye examination?" 58.5% (n = 117) of the participants responded "more than a year ago," and 6.5% (n = 13) gave the answer "never." "Yes" was selected by 43% (n = 86) of the participants in response to the question, "Did any doctor recommend you eye examination?" The next question, "If yes, who suggested it?" was answered by 20% (n = 19) of the occasions as "My family doctor." To the question, "From whom did you get information that diabetes may affect vision?", 28% (n = 56) answered "I did not receive any information." The rate of those who chose "Family physician" in this item was 7% (n = 14).
Conclusion: In this study, the DRP rate in DM patients registered with the TFHC was 39%. DRP was more common in smokers, elderly, long-term DM patients, and those with high HbA1c and systolic blood pressure. The knowledge and awareness of our patients about DRP was evaluated as low. It was thought that the patients with DM should be informed and their awareness should be increased, that it is necessary to carry out national studies and comprehensive cooperation between healthcare professionals. It was thought that family physicians, who provide primary health care services and are at the critical point for preventive medicine, have an essential role in this regard.
Keywords: diabetes, diabetic retinopathy, HbA1c, family medicine