İntermodal yük taşımacılığında mod seçim kararının konjoint analizi ile modellenmesi
Using conjoint analysis to model intermodal freight transport mode preferences
Yazar: GÜLDEM TOPÇU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ŞEYDA SERDAR ASAN
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Endüstri Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering
Dizin: Konjoint analizi = Conjoint analysis ; İntermodal taşımacılık = Intermodal transportation

Özet:
Tedarik zinciri yönetimi tüm taşımacılık ve ulaştırma faaliyetlerinin planlamasını ve yönetilmesini anlatır. Ayrıca müşteriler, tedarikçiler, göndericiler arasındaki koordinasyonu sağlar. Ürün/hizmet sağlayıcı ile müşteri arasındaki arz ve talebi dengeler. Tedarik zincirinin en önemli amacı doğru zamanda, doğru ürünü, doğru yere teslim etmektir. Bu amaca ulaşırken de en düşük maliyet olanağını göz önünde bulundurmalıdır.
Lojistik faaliyetlerin önemi, son zamanlarda daha belirgin bir şekilde ortaya çıkmaya başlamıştır. Tedarik zinciri lojistiği; malzemelerin, parçaların tedarikçiden üretim veya montaj fabrikalarına, depolara veya perakende satış mağazalarına akışı ve bu akışın düzenlenmesi üzerine yoğunlaşır.
Lojistiğin ana ulaştırma türleri demiryolu, karayolu, suyolu, havayolu ve boru taşımacılığı olarak kabul edilir. Taşımacılık modu belirlenirken hızlı, güvenilir, ucuz ve verimli olması gibi etkenler dikkate alınmaktadır. Mod seçimini etkileyen bir çok kriter olabilir. Bu kriterler taşınacak üründen ürüne, şehirden şehire, ülkeden ülkeye değişmektedir. 
İntermodal taşımacılık, yükün bir yerden diğer yere ulaştırılırken başlangıçtaki ulaşım türünden diğer ulaşım türlerine aktarma aşamasında ürünün kendisinin elleçlenmeden standart yükleme birimi olan konteyner, hareketli kasa, treyler vb kullanarak taşınmasıdır. Ürünün iki ya da daha fazla ulaşım türü ile taşınması gerekir. Son 30 yıl içinde dünya çapında birçok ticari operasyonun daha küresel hale geldiği göz önünde bulundurulduğunda, uzun mesafeli taşıma ihtiyaçları nedeniyle tek bir taşıma modunun kullanılması yeterli olmamaktadır. Farklı taşıma araçları ile mal ve malzemelerin taşınmasını ve depo/terminal içi operasyonları kolaylaştıran standart yük taşıma kaplarının (örn. konteyner) kullanımı yaygınlaşmıştır. İntermodalite, bütün modların birbirine entegre olmasını ve modların verimli kullanılmasını amaçlar. Bu sayede verimliliğin arttırılması hedeflenir.
İntermodal taşımanın tercih edilmesi ile ilgili kriterlerin belirlenmesi ve hangi modların seçilmesi gerektiği konusu intermodal taşımacılık ortaya çıktığından beri üzerine çokça çalışılan bir konu olmuştur. Bu tezin amacı da İntermodal taşımacılıktaki mod seçimini etkileyen kriterlerin önem derecelerinin belirlenmesidir.  Tezin amacı doğrultusunda literatürde mod seçimi ve kriterlerin nasıl belirlendiğini kapsayan araştırmalar incelenmiştir. İncelenen çalışmalarda sıklıkla karar destekleyici sistemleri ve yöntemleri, tam sayılı programlama ve anket çalışmalarına rastlanmıştır.
Mod seçimi kararı genelde zaman ve maliyetin en iyilenmesini amaçlar. Amaç en uygun mod kombinasyonunun seçilmesi ve kullanılmasıdır. Bu arada tarafların istekleri ve görüşleri de önemsenmelidir. Tüm bunların yanısıra başka hangi kriterlerin mod seçimine etki ettiğinin belirlenmesi önemlidir. çok modlu taşımacılığın kullanımının artması ile taşıma kararını etkileyen kriterleri tanımlamak ve önceliklendirmek hem göndericiyi hem de taşıyıcıyı avantajlı duruma getirir.
Literatürde bu konuyla ilgili yapılan çalışmalarda belirtilen kriterler genel olarak benzer olmakla birlite çalışmaların amaçları seçilen kriterleri etkilemiştir. Literatür taraması sonucu listelenen kriterler sektörden uzmanlar ile de görüşülerek 6 kritere düşürülmüştür. Bunlar; Taşıma Maliyeti, Taşıma Modu, Taşıma Süresi, Karbondioksit Salınımı, Firmanın Güvenilirliği ile Zarar ve Kayıplardır. Yapılacak çalışmayla bu kriterlerin önem dereceleri saptanmak istenmiştir. 
Literatürde intermodal taşımacılık kararını etkileyen kriterlerin önem derecelerinin belirlenmesi için birçok çalışma yapılmıştır. Karar destek analizleri ile yapılan çalışmalar yoğunluktadır. Sistem içindeki elemanların (gönderici ve taşıyıcıların) görüşleri önemsendiği için bir anket çalışması yapılması gerektiği vurgulanmaktadır. Bu çalışmanın konusunu oluşturan karar, seçim bazlı olduğu için yöntem olarak Konjoint Analiz kullanılmasına karar verilmiştir.
Konjoint analizi, ürün özelliklerine yönelik tercihleri ölçmek, ürün özelliklerinde ve fiyatta meydana gelen değişikliklerin ürün veya hizmete olan talebi nasıl etkilediğini öğrenmek ve pazara sunulması halinde bir ürünün olası kabulünü tahmin etmek için kullanılan nicel bir araştırma tekniğidir. 
Amaç, toplam değerlendirmeyi, herbir kriter düzeyine veya kriter düzeylerinin birleşimine göre hesaplanabilen bileşen puanlarına ayırmaktır. Teori, hem değerlendirme puanı (bağımlı değişken) hem de her kriter düzeyi (bağımsız değişkenler) ve önceden belirlenmiş bir bileşim kuralı için önem derecelerinin mevcut olduğu koşullarla ilgilidir.
Konjoint analizinde değerlendiriciye sunulan ürün profillerini göstermenin farklı yolları vardır. Bugün kullanılan en sık kullanılan teknik, değerlendiricilere bir kerede birden çok ürün konseptini göstererek aralarından hangi tercih edeceğinin sorgulandığı, Seçim Bazlı Konjoint (Choice Based Conjoint – CBC) 'dir. 
Toplanan verilerin analizi aşamasında kullanılan yöntemlerin ortak yönü, tüm seçeneklerin değerlendirilen seçim verilerinden hesaplanan ortak bir ölçekte sunulmasıdır. En iyi yöntem, tüm seçeneklerin bir sıralamasını hesaplamaktır. En sık kullanılan yöntemse her bir seçeneğe bir sayısal değerin, yani bir ölçme değerinin atandığı bir aralığın hesaplanmasıdır.
Bu çalışmada anket tasarımı ve uygulanması için Sawtooh Software'in (Lighthouse Studio 9.5.3) Seçim Bazlı Konjoint Analiz modülü kullanılmıştır. 
Anketin hedef kitlesi lojistik şirketlerinin çalışanları ve şirketlerin lojistik bölümü çalışanları olarak belirlenmiştir. Ankete 200'ün üzerinde tam geri dönüş alınmış olup bu sayı analiz için gerekli koşulları sağlamıştır.
Sonuçların analizinde hiyerarşik Bayes ve fayda veya kısmi fayda hesapları kullanılmıştır.. 
Analiz sonucunda kriterler önem derecelerine göre en yüksekten düşüğe güvenilirlik, zarar ve kayıplar, süre, maliyet, karbon emisyonu ve taşıma modu şeklinde sıralanmıştır . Kriterlerin sıralanmasında seçilen ürünün ve gönderici tipinin etkileri gözlemlenmiştir.  

Bu çalışmada elde edilen sonuçlar lojistik hizmet sağlayıcılara ve göndericilere hizmet tasarımı ve mod seçim kararında ışık tutubilecek niteliktedir.

Abstract:
Supply chain management includes planning and management of all transportation activities. It also provides the coordination between customers, suppliers and shippers. Moreover, supply chain management balances supply and demand between product / service provider and consumers. The aim of supply chain is to deliver the right good at the right time to the right place.It is important to offer the least cost opportunity to the customer while achieving this aim.
Supply chain logistics focuses on movement and storage of materials or parts from suppliers to production and installation factories, warehouses and retailers.
Main transportation modes in logistics are railway, highway, water, airways and pipeline. While choosing the transportation mode; cost, speed and credibility must be examined. 
The decision criteria may vary from product to product, city to city and country to country. 
Intermodal transportation is delivering goods using containers, swap bodies and trailers rather than usual handling in the process of moving goods from one transportation type to another. In order to call something intermodal it has to use at least two transportation modes. Over the last thirty years, considering that most of the worldwide trading operations have been globalized, long range needs made unimodal transportation model insufficient. 
The use of standardized intermodal transportation units (eg containers) has become widespread, enabling the transport of goods and materials by different types of vehicles and facilitating easier operational operations in warehouses / terminals..
It has been highly debatable to determine intermodal criterion to choose which mode should be used in intermodal transportation. The aim of this thesis is to determine the criteria affecting the mode selection in intermodal transport and their importance ratings. In line with this aim, research papers on transportation decision have been examined. The reviewed studies mainly use decision support methods, integer programming and surveys.
Today, Intermodal Transportation is a highly preferred method for both senders and carriers. The benefits of Intermodal Transportation approved in a lot of research papers. Freight transport mode choice is an important decision in logistics and supply chain management. Shipper's freight modal choice depends not only on the attributes of the commodities to be transported, and attributes of shipments but also on service characteristics. Mode choice problem can be modeled as a multi-criteria decision process.
The mode choice is aimed primarily at maximizing time and cost. The aim is to select and use the most appropriate mode combination. At the same time, the wishes and opinions of the parties should be considered. In addition to all these, it is important to determine what other criteria affect the mode selection. In these days when unimodal transportation is no longer attractive, defining and prioritizing the criteria that affect multimodal transport decision makes both the sender and the carrier advantageous.
The criteria list gathered from the literature is narrowed down to six using expert opinions. These are: cost, time, carbon dioxide emission, company reliability, damage and losses and transportation mode. In our research we want to identify the priority levels of these criteria.
There have been several research papers on determining these priorities on intermodal transportation. Decision support analysis is highly popular. Considering the supplier and carrier opinions, we decided to organize a survey. Since the decision we focus on is choice based, we decided to use Conjoint Analysis method. 
Conjoint Analysis is a systematic tool for creating and ranking potential design configurations with multiple conjoined features to measure decision maker's preferences. In the thesis, we plan to examine the decision maker's preferences of mode choice based on selected criteria.
Conjoint Analysis, is a research technique to find out the preferences about product specifications, learn how price changes affect the demand on the product or services and to predict recognition of the product when it is launched.
The goal is to divide the total evaluation into pieces which can be calculated in a form of levels of attributes. The theory is about both evaluation points (dependant variable) and every attribute levels (independant variable) and conditions where a predetermined combination rule exists.
Utility is the most fundamental concept in conjoint analysis and the conceptual basis for measuring value. Utility is assumed to be based on the value placed on each of the levels of the attributes (partworth). The respondents react to varying combinations of attribute levels with varying levels of preference, thus we can calculate the total utility of a product/service with any combination of attribute levels.
There are different ways to show product profiles. Today the most popular technique is Choice Based Conjoint (CBC) which participants are asked to make a choice from multiple product concepts.
CBC, is a sub-family of analytic analysis techniques used for naming the determined experiments and analyze them. In a choice experiment, a tester is presented with a few options from a parameterized field to choose his or her preference. Calculating these is only an observation of tester choices.
In this study Sawtooh Software (Lighthouse Studio 9.5.3) was used to design the software and analyze the results.
Surveys target audience has been chosen from logistics companies, their employees, and shippers. More than 200 returns were made to the survey, which fits the assumptions of the analysis.
Utility values were derived by Hierarchical Bayes (HB) estimation and used to explain shippers' transportation service preferences. 
As a result of the analysis, reliability is ranked first and followed by losses and damages, time, cost, carbon emission and the transportation mode..
In the ranking of the criteria, the effects of the selected product and the sender type is observed. 
Based on results from all respondents' and clustered respondents' preferences the thesis provides recommendations to logistics service providers for service design and to shippers for decision support.