Böbrek nakli hastalarında karotis intima media kalınlığı ile kardiyovasküler mortalite, morbidite ve greft kaybı arasındaki ilişki
Böbrek nakli hastalarinda karotis i̇ntima media kalinliği i̇le kardiyovasküler mortalite, morbidite ve greft kaybi arasindaki i̇lişki
Yazar: DUYGU ŞAHİN
Danışman: DOÇ. DR. ARZU VELİOĞLU
Marmara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2018
Konu: Nefroloji = Nephrology
Dizin: Böbrek hastalıkları = Kidney diseases ; Böbrek nakli = Kidney transplantation ; Böbrek yetmezliği-kronik = Kidney failure-chronic ; Fibroblast büyüme faktörü = Fibroblast growth factor ; Gref reddi = Graft rejection ; Kardiyovasküler fizyolojik fenomen = Cardiovascular physiological phenomena ; Kardiyovasküler hastalıklar = Cardiovascular diseases ; Kardiyovasküler sistem = Cardiovascular system ; Karotis arterleri = Carotid arteries ; Karotis intima media = Carotid intima media

Özet:
Giriş ve Amaç
Günümüzde son dönem böbrek hastalığının en iyi tedavisi böbrek naklidir. Böbrek nakli sonrasında kardiyovasküler hastalıklar (KVH) önemli bir mortalite ve morbidite nedeni olarak karşımıza çıkmaktadır. Karotis intima media kalınlığının (KIMK) ultrasonografik ölçümü böbrek nakli hastalarında koroner aterosklerozun göstergesi olarak kullanılabileceği bildirilmiştir. 
Çalışmamızın amacı böbrek nakli yapılan hastaların post-transplant dönemde yapılan KIMK ölçümleri ile post-transplant dönemde gelişen kardiyovasküler hastalıkları, risklerini ve buna bağlı mortalite ve morbidite ve greft kaybı arasındaki ilişkiyi araştırmak ve KIMK'nın, aterosklerozun bir göstergesi olarak, kardiyovasküler hastalık, greft kaybı ve/veya ölüm riskini belirlemekte kullanılabilirliğini değerlendirmektir.
Gereç ve Yöntem
Çalışmaya 2010 yılı ve öncesinde böbrek nakli yapılan ve 2010 yılında KIMK ölçülen 45 hasta dahil edildi. Retrospektif olarak hastaların demografik bilgileri, diyaliz öyküleri, laboratuvar verileri, almakta oldukları immünsupresif ajanlar ve diğer tedaviler, post-transplant dönemde diyaliz ihtiyaçlarının gelişip gelişmediği, FGF-23 düzeyleri, KIMK ölçümleri ve plak varlıkları kaydedildi. Post-transplantasyon hastaların KVH ve greft kaybı öyküsü alındı. Kardiyovasküler olay (KVO), greft kaybı ve/veya ölüm gelişen hastaların verileri karşılaştırıldı.
Bulgular
Çalışmamıza katılan 45 hastanın % 55.6'sı kadın, % 44.4'ü ise erkekti. 3 (% 6.7) hastanın bilinen DM, 41 (% 91.1) hastanın bilinen HT, 28 (% 62.2) hastanın ise bilinen HL öyküsü mevcuttu. Nakil öncesi diyaliz süresi ortalama 32.73 ± 33.7 ay idi. Hastaların ölçüm sırasındaki yaş ortalaması 41.96 ± 11.33 yıl ve ölçüm sonrası takip süresi 81.33 ± 30.46 ay idi. Tüm hastaların KIMKort 0.59 ± 0.11 cm, FGF-23 ortalaması 11.3 ± 7.04 pg/ml idi. Ölçüm sonrasında 3 (% 6.7) hastada KVO, 7 hastada (% 15.6) greft kaybı ve 1 hastada (% 2.2) ölüm gelişti.
KVO geçiren hastaların ölçüm sırasındaki yaş ortalaması 55.33 ± 14.36 yıl, nakil öncesi diyaliz süresi 21 ± 19.67 ay, KIMKort 0.66 ± 0.13 cm, FGF-23 ortalaması 11.19 ± 4 pg/ml idi. Greft kaybı gelişen hastaların ölçüm sırasındaki yaş ortalaması 43.29 ± 10.82 yıl, nakil öncesi diyaliz süresi 36.71 ± 38.43 ay, KIMKort 0.62 ± 0.08 cm, FGF-23 ortalaması 20.61 ± 12.14 pg/ml idi. Ölüm gerçekleşen hastanın ise ölçüm sırasındaki yaşı 66 yıl, nakil öncesi diyaliz süresi 39 ay, KIMKort 0.69 cm ve FGF-23 ortalaması ise 15.7 pg/ml idi. 
KIMK ölçümü sonrasında KVO, greft kaybı ve/veya ölüm gelişen toplam 9 hastanın hiçbirinde, regresyon analizlerinde, yaş, KIMKort, FGF-23 düzeyi, diyaliz süresi, DM, HT ve HL varlığı, plak varlığı, biyokimyasal parametreler ve lipid profili ve tedavi ajanları açısından anlamlı bir fark elde edilmedi.
Tartışma ve Sonuç
Bu çalışmada, KIMK ile böbrek naklinden sonra gelişen KVO, greft kaybı ve/veya ölüm arasındaki olası ilişki varlığı araştırıldı. Literatürde KIMK'nın sistemik ve koroner aterosklerozun göstergesi olduğunu ve hem sağlıklı popülasyonda hem de böbrek nakli yapılan hastalarda gelişebilecek olan kardiyovasküler olayların predikte edilmesinde kullanılabileceğini destekleyen çalışmalar mevcuttur ancak bizim çalışmamızda bu ilişkiyi destekleyen veriler elde edilmedi. Literatürde KIMK ile greft kaybı arasındaki ilişkiyi araştıran bir çalışma bulunmamıştır ve bizim çalışmamız da KIMK ile greft kaybı arasında bir ilişki olmadığı gözlemlenmiştir. Daha önce yapılan çalışmaların birçoğundan farklı olarak KIMK ile aterosklerotik süreçler arasında ilişki bulunmaması örneklemin küçük olması ile açıklanabilir ancak bu konuyla ilgili daha fazla prospektif çalışma yapılmasına ihtiyaç vardır.


Anahtar Kelimeler: Böbrek nakli, karotis intima media kalınlığı, FGF-23,
kardiyovasküler olay, greft kaybı

Abstract:
Introduction and Objective
The best treatment for end-stage renal disease is renal transplantation. Cardiovascular diseases (CVD) after kidney transplantation are the most important cause of significant mortality and morbidity. Ultrasonographic measurement of carotid intima media thickness can be used as a marker of coronary atherosclerosis in renal transplant recipients.
In this study, we aimed to investigate the relationship between carotid intima media thickness and cardiovascular mortality and morbidity, graft loss and death in renal transplant recipients and to assess the usefulness of the intima media thickness of carotid as an indicator of atherosclerosis in determining the risk of cardiovascular disease, graft loss and / or death
Material and Method
Forty-five kidney transplant patients whose carotid intima media thickness was measured in 2010 were included in this study. Their demographic information, dialysis stories, laboratory data, immunosuppressive agents, FGF-23 levels, CIMT measurements and plaque presence were recorded. Patients who had a cardiovascular event, graft loss and/or death after measurement of CIMT in post-transplantation period were identified. The data of patients who had CVD, graft loss and/or death were compared.
Results
55.6% of the patients were female and 44.4% were male. There were known DM of 3 (6.7%) patients, known HT of 41 (91.1%) patients and known HL of 28 (62.2%) patients. The mean age of the patients when CIMT measurement is made was 41.96 ± 11.33 years and the follow-up time after the measurement was 81.33 ± 30.46 months. The mean duration of dialysis before transplantation was 32.73 ± 33.7 months. Thickness average of carotid intima media of all patients was 0.59 ± 0.11 cm, FGF-23 mean was 11.3 ± 7.04 pg / ml. After measurement, 3 patients (6.7%) had CVD, 7 patients (15.6%) had graft loss and 1 patient (2.2%) had death. 
The mean age of the patients with CVD was 55.33 ± 14.36 years, mean duration of dialysis before transplantation was 21 ± 19.67 months, CIMTmean was 0.66 ± 0.13 cm and FGF-23 was 11.19 ± 4 pg / mL. The mean age at the time of CIMT measurement of the patients who had graft loss was 43.29 ± 10.82 years, mean duration of dialysis before tranplantation was 36.71 ± 38.43 months, CIMTmean was 0.62 ± 0.08 cm and FGF-23 was 20.61 ± 12.14 pg / mL. In the case of death, the age of measurement was 66 years, pre-transplantation dialysis duration was 39 months, CIMTmean was 0.69 cm and FGF-23 was 15.7 pg / mL. 
There were no significant differences between the groups when compared in regard of  age, CIMTmean, FGF-23 level, duration of dialysis, presence of DM, HT and HL, plaque presence, biochemical parameters and lipid profile and treatment agents.
Discussion and Conclusion
In this study, the possible association between carotid intima-media thickness and CVD, graft loss and / or death following renal transplantation was investigated. There are studies in the literature supporting that CIMT is indicative of systemic and coronary atherosclerosis and may be used in predicting cardiovascular events that may develop in both healthy populations and patients with renal transplantation but in our study there was no data supporting this association. In the literature, there is no study investigating the relationship between CIMT and graft loss, and in our study there was no correlation between CIMT and graft loss. Unlike most previous studies, the lack of association between CIMT and atherosclerotic processes can be explained by the small sample size, but there is a need for more prospective studies on this topic.

Key words: Renal transplantation, Thickness of carotid intima-media, FGF-23,
cardiovascular event, graft loss