Diyarbakır tarihi Suriçi bölgesinin korunmasında ulaşım politikalarının rolünün irdelenmesi
Examination of the role of transport policies in the protection of the historical Surici region of Diyarbakir
Yazar: SABRİ YILMAZ
Danışman: PROF. DR. ÜMMÜGÜLSÜM DAĞLIOĞLU
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Diyarbakır-Suriçi = Diyarbakır-Suriçi ; Koruma = Conservation ; Tarihi kent merkezi = Historical city centre ; Ulaşım = Transportation

Özet:
Tarihi çevreler, geçmişten günümüze birçok uygarlıkların yaşamsal faaliyetlerini yürüttüğü mekânların günümüze kadar süre gelen birikimleriyle oluşmuşlardır. Kentsel tarihi mekânlar; tarih boyunca insan ilişkilerini, sosyal ve kültürel anlamda değişimleri biçimlendiren, ekonomik ve demografik kriterler açısından sürekli değişim içerisinde olmuştur. Tarihi çevreler zaman boyutu içerisinde insan ihtiyaçlarına göre değişen yaşam biçimi, nüfus değişimleri, sosyal ve kültürel olaylar gibi nedenlerle şekillenmektedir. Tarihi çevrenin tarihsel süreç içerisinde maruz kaldığı bu değişimler tarihi kentlerin kendine özgü mekânsal niteliklerinde ve tarihi kentin kent kimliğinde değişimlere neden olmuştur. Tarihi kent merkezlerinin maruz kaldığı bu değişimlere karşı, mekânların ve yapıların gelecek nesillere aktarılmasının sağlanması amacıyla 'Koruma' kavramı önem kazanmıştır. Tarihi çevrelerin korunması ile tarihi kentlerin mekânsal ve kültürel birikimlerinin gelecek nesillere aktarılmasında,  mekâna özgü kriterlerin ortaya konulması ve tarihi çevrenin tahribatının en aza indirilmesi amaçlamıştır. 
Kentlerde artan ekonomik faaliyetler ve nüfus, tarihi kent merkezlerinin yerleşim alanının odağı olması, ticari merkez konumuna gelen tarihi kent merkezlerinin kullanımını arttırmıştır. Tarihi kent merkezlerinde ticari ve hizmet sektörünün yoğunlaşması ile fonksiyon değişiklikleri yaşanmıştır. Yaşanan fonksiyonel değişimler, tarihi kent merkezlerinin özgün dokusunun bozulmasında etkili olmuştur. Özellikle motorlu taşıt kullanımının artması ve ulaşım çözümlerinde geliştirilen araç odaklı yaklaşımlar, tarihi çevrenin ulaşım baskısı altında kalmasına, vibrasyon, hava kirliliği, görsel kirlilik vb. sorunların yanı sıra yeni ulaşım güzergâhlarının açılması ile pek çok özgün değerin yitirilmesine neden olmuştur. Bu çalışma ile tarihi kent merkezlerinde ulaşımdan kaynaklanan sorunlarının çözümüne ilişkin gerçekleştirilen uygulamaların tarihi doku üzerinde yarattığı tahribatın Diyarbakır Suriçi örnekleminde ortaya konması, koruma-kullanma dengesi gözetilerek tarihi çevrenin özgün dokusunun sürekliliğinin sağlanmasına yönelik ulaşım politikalarının geliştirilmesi amaçlanmıştır. Bu bağlamda araştırma alanının günümüze değin gelişimi ve değişimi, alana ilişkin gerçekleştirilen planlama çalışmaları kapsamında irdelenmiş, ulaşım sistemi analizleri yapılarak yerel halk ile sözlü görüşmeler gerçekleştirilmiş ve analizlerin değerlendirilmesi sonucunda koruma-kullanma dengesini sağlamak için ulaşımdan kaynaklanan sorunların çözümüne yönelik öneriler ortaya konmuştur

Abstract:
Historical environments have been formed with the accumulation of the places where many civilizations have carried out their vital activities from the past to the present. Urban historical places; Throughout history, it has been in constant change in terms of economic and demographic criteria that shaped human relations, social and cultural changes. Historical environments are shaped by reasons such as life style changing according to human needs, population changes, social and cultural events. These changes that the historical environment has been subjected to in the historical process have caused changes in the spatial characteristics of the historical cities and the urban identity of the historical city. The concept of "Conservation" has gained importance in order to ensure that spaces and structures are passed on to future generations against these changes that historical city centers are subjected to. Preserving the historical environments and transferring the spatial and cultural accumulations of historical cities to future generations, it is aimed to reveal the site-specific criteria and to minimize the destruction of the historical environment.
The increasing economic activities and population in the cities, the fact that the historical city centers are the focus of the settlement area have increased the use of historical city centers that have become commercial centers. Functional changes have been experienced in historical city centers with the concentration of commercial and service sectors. The functional changes experienced have been effective in the deterioration of the original texture of historical city centers. Especially the increase in the use of motor vehicles and the vehicle-oriented approaches developed in transportation solutions cause the historical environment to be under the pressure of transportation, vibration, air pollution, visual pollution, etc. In addition to the problems, with the opening of new transportation routes, many original values have been lost. In this context, the aim of the study was to identify the damage caused by the access problems in historical city centers and the practices carried out to solve these problems on the historical texture, to investigate and reveal the causes of the problems caused by transportation, and to develop transportation policies that will provide protection to the original texture by considering the balance of protection and use. In the field of research, transportation-related analyzes have been made and as a result of the evaluation of the analyzes, suggestions have been made for the development of transportation systems to solve the problems caused by transportation in the context of protection-use balance.