Kelâm kaynaklarında iktisadi bir konu olarak fiyatların oluşumu
Price formation as an economic issuein kalam sources
Yazar: İBRAHİM ALMA
Danışman: PROF. DR. SERVET BAYINDIR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam İktisadı ve Finansı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Din = Religion ; Ekonomi = Economics
Dizin: Ekonomi = Economy ; Fiyat = Price ; Fiyat hareketi = Price movement ; Fiyat oluşumu = Price discovery ; Hadis = Hadith ; Kelam = Islamic theology ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Nass = Nass ; İslam ekonomisi = Islamic economy ; İslamiyet = Islam

Özet:
ktisadi bir konu olan fiyat oluşumu kelâm eserlerinde Allah'ın ve insanların fiilleri bağlamında ele alınmıştır. Fiyat konusu iktisat tarihi boyunca değer kavramıyla birlikte değerlendirilmiş ve iktisadi doktrinleri birbirinden ayıran temel bir faktör olmuştur. Çalışmamızda öncelikle fiyat ve fiyat ile ilgili kavramlar ele alınmıştır. Daha sonra fiyat kavramının nasslardaki işlenişine değinilmiş, ilgili ayet ve hadisler verilerek gerekli değerlendirilmeler yapılmıştır. Kelâmda konuya dair mezheplerin görüşleri ele alınmış ve kelâmcıların anlayışlarına yer verilmiştir. Daha sonra modern iktisadın ekoller bazında fiyat oluşumuna dair görüşleri ele alınarak konu modern iktisatçıların ve kelâmcıların görüşlerinin mukayese edilmesi suretiyle değerlendirilmiştir.
Bu çalışmada iktisadi bir mesele olan fiyatın kelâmcılar tarafından incelenmesinin ardındaki esas unsurun ne olduğu sorgulanmış ve onların fiyat oluşumuna yaklaşımı ile modern iktisadın yaklaşımı arasındaki benzerlik ve farklılıkların tespit edilmesi hedeflenmiştir.
Sonuç olarak kelâmcıların bu konuyu ele almalarının temel sebebi olarak iktisadi hayatın asıl koordine edicisini tespit etmeye yönelik olduğu görülmüştür. Bunu yaparken de küllî ve cüz'î irade arasındaki ilişkiyi anlama noktasında kendi aralarında lugavî bazı ihtilafların ortaya çıktığı tespit edilmiştir. Ayrıca modern iktisat ile kelâmcılarda iktisadın ardında ortak bir ulûhiyet vurgusunun olduğu ortaya konmuştur. Ancak modern iktisadın sekülerleşme çabaları dolayısıyla ulûhiyet vurgusunu açıkça ifade etmeyip başkaca soyut kavramlar üreterek açıklamaya çalıştığı tespit edilmiştir.

Abstract:
Price formation, which is an economic subject, has been discussed in Kalamic writings in the context of Allah's and humans' actions. Throughout the history of economics, the subject of the price has been examined together with the concept of the value, and has been a fundamental factor that distinguishes economic doctrines from each other. In this study, firstly, price and other related concepts are discussed. Then, the verses of the Qur'an that are related to the price are mentioned, and necessary statements are made along the way by giving examples from the Hadeeths as well. Then, the Kalamic schools of thought are discussed in respect with the concept of price formation, and certain scholars' ideas are explained in depth. Lastly, the price formation is discussed based on the views of modern economic schools of thought, and is evaluated by comparing modern scholars' views to those of Kalamic.
In this study, the main motivation of Kalamic scholars to understand the concept of price, which is an economic issue, is questioned, and it is aimed to detect the similarities and differences between the approaches of Kalam scholars and modern economics. It is seen that the main reason why Kalam scholars dealt with this subject was to determine the real coordinating agent of economic life. But it is found that some linguistic conflicts arose among Kalam scholars while trying to understand the relationship between absolute volition and partial volition. In addition, it is seen that both Kalam scholars and modern economics have an emphasis on divine action that takes place in the economic life. However, it is determined that modern economics does not clearly express this divinity because of its efforts to be secular, but rather tries to explain it through other abstract concepts.