Stoma bakımı eğitiminde mobil sağlık uygulaması kullanımının bireyin stomaya uyumuna ve peristomal cilt lezyonlarının gelişimine etkisi
The effect of using mobile health application in stoma care education on individual's adaptation to stoma and development of peristomal skin lesions
Yazar: EYLEM TOĞLUK YİĞİTOĞLU
Danışman: PROF. DR. MERDİYE ŞENDİR
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Hemşirelik Esasları Ana Bilim Dalı / Hemşirelik Esasları Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Sağlık Eğitimi = Health Education
Dizin: Cerrahi stomalar = Surgical stomas ; Deri hastalıkları = Skin diseases ; Hasta eğitimi = Patient education ; Hemşirelik bakımı = Nursing care ; Komplikasyonlar = Complications ; Mobil uygulama = Mobile application ; Psikososyal uyum = Psychosocial harmony ; Stoma = Stomata ; Tedaviye bağlılık ve uyum = Treatment adherence and compliance

Özet:
Bu çalışma; stoma bakımı eğitiminde mobil sağlık uygulaması kullanımının bireyin stomaya uyumuna ve peristomal cilt lezyonlarının gelişimine etkisini değerlendirmek amacıyla gerçekleştirilen son-test kontrol gruplu yarı deneysel tasarımlı bir araştırmadır.
Araştırma evrenini, İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa ve İstanbul Tıp Fakültesi Hastaneleri ile İstanbul Bakırköy Dr. Sadi Konuk Eğitim Araştırma Hastanesi ve İstanbul Eğitim Araştırma Hastanesi Stomaterapi Ünite'lerine başvuran bireyler, örneklemini ise araştırma kriterlerine uyan 60 stomalı birey oluşturdu. Çalışma, stoma bakımı eğitiminde mobil sağlık uygulaması (STOMA-M) kullanılan deney grubu (30 birey) ve eğitim kitapçığı kullanılan kontrol grubu (30 birey) ile gerçekleştirildi.
Araştırma verilerinin toplanmasında "Bireysel Özellikler Tanılama Formu", "Ostomili Bireylere Yönelik Uyum Ölçeği (OUÖ)", "Peristomal Cilt Lezyonlarını Değerlendirme Aracı: SACS" ve "Stoma Bakımı Eğitimi Değerlendirme Formu" kullanıldı. Verilerin analizi bilgisayarda IBM SPSS Statistics 22.0 programı ile uygun istatistiki yöntemler kullanılarak gerçekleştirildi. 
Araştırmaya katılan deney ve kontrol grubundaki bireylerin sosyodemografik özelliklerinin benzer olduğu, %70'inin tıbbi tanısının kanser, % 53,3'ünün stoma tipinin ileostomi, çoğunlukla (% 78,3) geçici süreli olarak stoma açıldığı belirlendi. Araştırma kapsamına alınan bireylerin izlem aylarına göre yapılan değerlendirmesinde, deney grubunun OUÖ puan ortalaması, stoma bakımı yapma durumları ve eğitimden memnuniyet oranlarının kontrol grubuna göre anlamlı düzeyde yüksek olduğu saptandı (p<0,05). Peristomal cilt lezyonlarının gelişmesi açısından birinci ayda deney ve kontrol grubu arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık görülmezken (p>0,05). Üçüncü ayda kontrol grubunun lezyonlarında görülen iyileşmenin anlamlı düzeyde farklı olduğu belirlendi (p<0.05). 
Sonuç olarak, STOMA-M uygulaması bireylerin stomaya uyumunu arttırmada ve stoma bakımı yapmalarında daha etkili olduğu, peristomal cilt komplikasyonlarını önlemede etkili olmadığı saptandı.
Anahtar Kelimeler: stoma, mobil sağlık uygulaması, peristomal cilt komplikasyonları, uyum, eğitim

Abstract:
This study is a semi-experimental research with a post-test control group evaluates the effect of the use of a mobile health application in stoma care education on the individual's compliance with a stoma and the development of peristomal skin lesions.

The study population has included the patients who have been followed by the stoma therapy units in Istanbul University-Cerrahpaşa Medical Faculty Hospital, Istanbul Medical Faculty Hospital, Istanbul Bakırköy Dr. Sadi Konuk Training and Research hospital and, Istanbul Training and Research Hospital. The sample consisted of 60 patients with a stoma and who met the including criteria. The study was carried out with the experimental group (30 individuals) using the mobile health application (STOMA-M) in stoma care education and the control group (30 individuals) using the training booklet.

"Individual Characteristics Diagnosis Form," "Adaptation Scale for Individuals with Ostomy (OAS)," "Peristomal Skin Lesions Assessment Tool: SACS" and "The Stoma Care Training Evaluation Form" were used to collect research data. The analysis of the data was carried out on the computer using IBM SPSS Statistics 22.0 program using appropriate statistical methods.   
            
The sociodemographic characteristics of the participants in both experimental and control groups were similar. Of the 70 % of the medical diagnosis was cancer, 53,3 % of the stoma type was ileostomy, mostly (78,3 %) was temporarily opened. In the evaluation of the individuals included in the study according to the months of follow-up, it was found that the mean score of the experimental group, the status of stoma care, and satisfaction with education were significantly higher than the control group (p <0,05). There was no statistically significant difference between the experimental and control groups in the first month in terms of the development of peristomal skin lesions (p> 0,05). In the third month, the improvement in the lesions of the control group was found to be significantly different (p<0,05). 

As a result, it was found that the STOMA-M application was more effective in increasing compliance and performing stoma care of individuals with a stoma; however, it was not effective in preventing peristomal skin complications.
 Keywords: stoma, mobile health application, peristomal skin complications, compliance, education.