Jeostrateji ve jeopolitiğin ülke dışı politikalarındaki yeri ve Türkiye /
Yazar: BİLAL KARABULUT
Danışman: DOÇ. DR. HAYDAR ÇAKMAK
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2004
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Jeopolitik = Geopolitic ; Jeopolitik konum = Geopolitic position ; Jeostratejik konum = Geostrategic position ; Türk dış politikası = Turkish foreign policy ; Uluslararası politika = International policy

Özet:
176 ÖZET Bu çalışma; strateji, jeostrateji ve (ağırlıklı olarak) jeopolitik kavramlarını irdelemekte ve bu kavramların genel olarak ülke dış politikalarındaki, özelde de Türk Dış Politikasındaki yerini ortaya koymaya çalışmaktadır. Çalışmanın "Strateji, Jeostrateji ve Jeopolitik" başlıklı ilk bölümünde, konunun kavramsal bir çerçevesi çizilmeye çalışılmaktadır. Günümüzde de muğlaklığını koruyan strateji, jeostrateji ve jeopolitiğin ne olduğu birkaç cümle ile açıklanamayacağı için çalışmanın bu bölümünde kavramların etimolojik temeli ortaya konduktan sonra kavramlar hakkındaki farklı tanımlamalara yer verilmektedir. Strateji ve jeopolitik kavramlarının tarihsel süreçte nasıl şekillendiği, bu kavramların gelişmesine büyük katkıları olan düşünürlere de yer verilerek, ele alınmakta, siyasi coğrafya ve jeopolitiğin farklılıkları ortaya konduktan sonra jeopolitik teorilere geniş bir yer verilmektedir. Jeopolitik Teoriler: Soğuk Savaş Dönemi ve öncesi ve Soğuk Savaş Sonrası Dönem olarak iki başlıkta incelenmektedir. Böylesi bir ayrıma gidilmesinin sebebi, bu köklü değişimin hemen her alanda olduğu gibi jeopolitik teoriler üzerinde de etkisinin olmasıdır. İlk bölüm, Türk yazarların jeopolitik teorilerine yer verilerek tamamlanmaktadır. Çalışmanın "Jeostrateji ve Jeopolitiğin Ülke Dış Politikalarındaki Yeri" adlı ikinci bölümünde; coğrafi faktörlerin ülke dış politikalarındaki yeri kavramsal açıdan irdelenmekte, konunun somutlaştırılması bağlamında iki örnek ülkenin dış politikalarında jeostrateji ve jeopolitiğin yeri (je°P°litik teorilerin uygulamaya ne şekilde kılavuzluk ettiğini ortaya koyması açısından da) ele alınmaktadır. Amerika Birleşik Devletleri ve Almanya gibi iki örnek ülkenin seçilmesinin sebebi, jeopolitiğin gelişiminde bu iki ülke düşünürlerinin177 ağırlıklı bir yeri olması ve bu iki ülkenin dış politikalarını bu kavramın gereklerine göre şekillendirmesidir. Çalışmanın "Türk Dış Politikası'nda Jeostrateji ve Jeopolitiğin Yeri" adlı son bölümünde, Türkiye'nin fiziki coğrafya bakımından konumu ortaya konduktan sonra jeostratejik ve jeopolitik konumu irdelenmektedir. Soğuk Savaş sonrası dönemde dünyada köklü değişimlerin yaşanmış olması ve yaşanan değişimlerin ülkelerin jeostratejik ve jeopolitik konumlarında kaymalar meydana getirmesi nedeniyle çalışmanın bu bölümünde, Türkiye'nin jeostratejik ve jeopolitik konumunun Soğuk Savaş sonrası dönemde geçirdiği değişim süreci genel hatlarıyla ortaya konmaktadırr. Nihai aşamada ise Türkiye'nin jeopolitik teoriler içindeki yeri ve ünlü düşünürlerin Türkiye'nin jeopolitik konumu konusundaki görüşleri gelecekte uygulamaya kılavuzluk etmesi bakımından incelenmektedir.

Abstract:
178 SUMMARY This study examines the concepts of strategy, geostrategy and particularly geopolitics with an attempt to expound the role played by these concepts in foreign policies of states in general and in Turkish foreign policy in particular. The first part of the study is written with the emphasis on the conceptual framework of the subject matter. The concepts of strategy, geostrategy and geopolitics continue to be obscure ideas, even today. Thus, it is not possible to explain them within few sentences that, the first part of the study both states the etymological basis of these concepts, and gathers various definitions of them together. The historical development of the ideas of strategy and geopolitics are studied with references to the thinkers who contributed to this process. The differences between the regularly confused concepts of political geography and geopolitics are also given in this part, with a focus centred on geopolitical theories. The Cold War, inter alia, had effect on geopolitical theories. This is the reason why they are examined in Pre-Cold War and Cold War periods as well as in Post-Cold War period. The first part of the study is concluded with an emphasis on the geopolitical theories of Turkish scholars. The second part of the study, named The Role Played by Geostrategy and Geopolitics in Foreign Policy", begins with a conceptual analysis of the subject matter and includes two cases to demonstrate how geopolitical theories guide the foreign policies of states. The United States of America and Germany are selected as cases, considering they being crucial states in the development of the concept of geopolitics, and geopolitics being an important element in the foreign policies of these states.179 The last part, The Role of Geostrategy and Geopolitics in Turkish Foreign Policy", pays attention to Turkey's geographical location and examines the geostrategic and geopolitical standing of her. The end of Cold War resulted in fundamental changes in the world with a reflection to the geostaretegic and geopolitical standing of states. This is the motive that the last part of the study briefly states the change in Turkey's geostrategic and geopolitical standing in the post-Cold War period. Ultimately, the study examines the place of Turkey in geopolitical theories to guide future applications in Turkish foreign policy.