Romatoid artrit hastalarında serum interlökin 17 ve subgrupları ile interlökin 23 düzeylerinin klinik ve radyolojik parametrelerle ilişkisi
The association of levels of interleukin 17 and subgroups and interleukin 23 with clinical and radiological parameters in rheumatoid arthritis patients
Yazar: ÜLKÜ UÇAR
Danışman: PROF. DR. MEHMET TUNCAY DURUÖZ
Akdeniz Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı / Romatoloji Bilim Dalı
Derece: Tıpta Yan Dal Uzmanlık, 2013
Konu: Romatoloji = Rheumatology
Dizin: Artrit-romatoid = Arthritis-rheumatoid ; Manyetik rezonans görüntüleme = Magnetic resonance imaging ; İnterlökin 17 = Interleukin 17 ; İnterlökin 23 = Interleukin 23

Özet:
Amaç: Bu çalışmada amacımız; romatoid artrit (RA) hastalarında serum IL-17A, IL-17B, IL-17C, IL-17F ile IL-23 seviyelerinin araştırılması, bu sitokinlerin RA hastalarında klinik, laboratuvar ve radyolojik bulgularla ilişkisinin değerlendirilmesidir. 
Gereç ve yöntem: Çalışmaya 1987 ACR kiterlerini karşılayan 70 RA hastası ile 41 kişilik kontrol grubu (21 osteoartrit hastası ve 20 sağlıklı gönüllü) dahil edildi. RA hastalarının ve kontrol grubunun serum IL-17A, IL-17B, IL-17C, IL-17F ile IL-23 düzeyleri ELISA yöntemi ile ölçüldü. RA hastalarının her iki el ? el bilek direkt grafileri (modifiye Sharp Van der Heijde skorlama sistemi) skorlanarak, daha çok etkilenen taraftan çekilen el-el bilek MRG?leri ödem ve erozyon skorları (RA MRI skorlama (RAMRIS) sistemi) hesaplandı. IL-17 ve IL-23 düzeyleri ile RA hastalarının klinik, laboratuvar ve radyolojik bulguları arasındaki ilişki değerlendirildi.
Bulgular: Çalışmamızda RA hastalarında, serum IL-23 düzeyi kontrollerden anlamlı olarak yüksek saptandı. RA grubu ile kontrol grubu serum IL-17A, IL-17B, IL-17C, IL-17F düzeyleri arasında istatistiksel anlamlı farklılık saptanmadı. DAS 28?e göre gruplandırıldığında remisyondaki, hafif, orta ve yüksek aktiviteli hastalarla kontrol grubu arasında IL-17A, IL-17B, IL-17C, IL-17F düzeyleri arasında istatistiksel anlamlı farklılık saptanmadı. Buna karşın IL-23 düzeyinin ise tüm RA hasta gruplarında kontrol grubuna göre yüksek olduğu görüldü. IL-17A, IL-17B, IL-17C, IL-17F ve IL-23 serum düzeyleri ile hastalık süresi, yaşam kalitesi ve fonksiyonel durum skorları, direkt grafi Sharp van der Heijde skoru ve laboratuvar parametreleri arasında korelasyon saptanmadı. Sadece RF ve anti-CCP ile sırasıyla IL-17A, IL-17B ile IL-17A, IL-17F arasında negatif yönde düşük düzeyde korelasyon saptandı. IL-17A ve IL-17C skorları ile MRG el bileği ödem ve total ödem skorları arasında orta düzeyde pozitif yönde korelasyon mevcuttu. RA hastaları MRG ödem skoruna (el bileği, total) göre iki gruba ayrıldığında IL-17A, IL-17C ve IL-17F düzeylerinin ödem skoru yüksek grupta anlamlı olarak yüksek olduğu saptandı. 
Sonuç: Bulgularımız RA hastalarında serum IL-23 düzeylerinin RA tanısını desteklemede yardımcı olmakla birlikte hastalık aktivitesinin takibinde ek bilgi vermediğini göstermiştir. IL-17?nin kronik dönemden ziyade hastalığın başlangıcında ve akut alevlenmelerde yüksek olduğu bilinmektedir. Bizim çalışmamızda da IL-17A, IL-17B, IL-17C, IL-17F düzeylerinin, çoğunluğu yerleşik RA hastalarından oluşan hasta grubumuzda kontrol grubundan farklı olmadığı saptanmıştır. Buna karşın çalışmamızda önceki verilere ek olarak IL-17A, IL-17C ve IL-17F düzeylerinin MRG ödem skoru yüksek olan grupta anlamlı olarak yüksek olması bu sitokinlerin hastalığın akut alevlenmesinin belirteci olarak kullanılabileceğini ayrıca pre-erozif ve destrüktif değişiklikleri öngörme ve hastalık progresyonunu değerlendirmede bir parametre olabileceğini düşündürmektedir.

Anahtar kelimeler: Romatoid Artrit, İnterlökin 17, İnterlökin 23, MRG.

Abstract:
Objective: In this study, our aim was to determine serum levels of IL-17A, IL-17B, IL-17C, IL-17F and IL-23 in rheumatoid arthritis (RA) patients and to investigate the association of these cytokines with clinical, laboratory and radiological parameters in RA.
Materials and methods: Seventy RA patients fulfilling 1987 ACR criteria and control group of 41 volunteers (20 OA patients and 20 healthy subjects) were enrolled in the study. Patients and control group serum IL-17A, IL-17B, IL-17C, IL-17F and IL-23 levels were measured with ELISA method. RA patients? plain radiographic images of bilateral hands were scored (modified Sharp Van der Heijde method) also edema and erosion scores (RA MRI scoring (RAMRIS) system) of hand and wrist MRI scans of the most affected side were calculated. The association between serum levels of IL-17 and IL-23 with clinical, laboratory and radiological findings in RA were evaluated.
Results: In our study serum IL-23 levels of RA patients were significantly higher than control group. There was no statistically significant difference for serum IL-17A, IL-17B, IL-17C, IL-17F levels between RA patients and control group. When analyzed according to DAS-28 scoring system, there was not any statistically significant difference for IL-17A, IL-17B, IL-17C, IL-17F levels between RA patients (remission, low, moderate and high disease activity) and control group. On the other hand serum levels of IL-23 were significantly higher in all RA groups compared with controls. No correlations were found between IL-17A, IL-17B, IL-17C, IL-17F and IL-23 levels and disease duration, quality of life and functional status scores, Sharp Van der Heijde score and laboratory parameters. Only a weak negative correlation was found between RF and anti-CCP with IL-17A, IL-17B and IL-17A, IL-17F respectively. There was a moderate positive correlation between IL-17A, IL-17C levels and both wrist and total edema MRI scores. When RA patients were divided into two groups according to MRI edema scores, it was found that levels of IL-17A, IL-17C and IL-17F levels were significantly higher in the group with higher edema scores. 
Conclusion: Our results showed that, inspite of being a useful marker to support the diagnosis of RA, IL-23 does not give additional information about disease activity in RA patients. It is known that IL-17 is higher at early phases and acute attacks rather than late phases in RA patients. We also found that serum levels of IL-17A, IL-17B, IL-17C, IL-17F were similar between patients most of whom had established RA and control group. On the other hand, our data showing that patients with higher IL-17A, IL-17C and IL-17F levels had higher MRI edema scores, allowed us to think that these cytokines could be used as a marker of acute attacks and a parameter for prediction of preerosive and destructive changes and rapid disease progression.

Key words: Rheumatoid arthritis, Interleukin 17, Interleukin 23, MRI.