Kentsel alanlarda iklim değişikliği azaltım ve uyum stratejilerinin havza ölçeğinde analizi
Watershed scale analysis of climate change mitigation and adaptation strategies in urban areas
Yazar: ERDA ÇELER
Danışman: PROF. YUSUF SERENGİL
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Orman Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering
Dizin: Arazi kullanımı = Land use ; Ekosistem hizmetleri = Ecosystem services ; Havza ölçeği = Watershed scale ; Kentsel alanlar = Urban areas ; İklim değişikliği = Climate change

Özet:
Kentler, yüksek enerji kullanımı ve yoğun nüfus nedeniyle sera gazı emisyonları için sıcak noktalardır. Kentlerin emisyonları arazi kullanımı, enerji tüketimi ve çeşitli sosyo-ekonomik ve coğrafi faktörlere bağlı olarak değişir. Kentsel alanlardaki artan toplam emisyon değeri doğru bir kentleşme yapısı, teknolojik ve davranış değişikliği yolu ile düşürülebilir. Kentsel alanlarda emisyonları etkileyen önemli fakat genellikle gözden kaçan bir bileşen de arazi kullanımıdır. İklim değişikliği ile mücadelede kentsel alanlar önemli bir işleve sahip olmakla beraber planlama ve uygulama süreçleri veya eylemlerin başarısı ve etkililiği hakkında çok az şey bilinmektedir. Zira şehirler için küresel ölçekte düzenli ve etkin bir sera gazı izleme sistemi henüz geliştirilmemiştir. Bu eylemlerin bilinmesi Paris İklim Anlaşması'nın küresel hedeflerine ulaşmak için önemli bir katkı sağlayabilir.
FAO'nun "Kentsel Ağaçların Yararları" raporunda ağaçlar kentsel alanlara stratejik olarak yerleştirilirse havayı 2 ºC ile 8 ºC arası soğutabilmekte, kentsel kirleticiler ve ince partiküller için filtre özelliği göstermekte, su akışını düzenlemekte ve su kalitesini iyileştirmektedir. Bir ağacın yılda ortalama 150 kg CO2 tutabilmesi iklim değişikliği kaynaklı riskleri azaltmada kritik bir rol oynamaktadır. Ayrıca ağaçların yakınında vakit geçirmek, enerji seviyesini artırarak fiziksel ve zihinsel sağlığı iyileştirirken stresi azaltmaktadır. Yani kentsel ormanların faydaları iklime uyum (ısı adası azaltma, mikro iklimi düzenleme), karbon azaltımı (karbon depolama, enerji kullanımını azaltmak) ve insan sağlığı (gölgeleme ve zihinsel sağlık) olarak düşünülebilir. Bu nedenle iklim değişikliği ile mücadelede şehirlerdeki yeşil alan oranlarının arttırılmasıyla iklim değişikliğine daha dirençli bir kent profiline ulaşılabilir. Bu sayede ekosistem hizmetlerinin sürdürülebilirliği de sağlanabilir. 
Geçmiş ve güncel iklim eylem planları incelendiğinde yeşil alanların azaltım ve uyum bakımından yeterince vurgulanmadığı, doğal temelli çözüm ve ekosistem hizmetlerinin genellikle ihmal edildiği görülmektedir. Bu ihmalin temel gerekçesinin ilgili metotlara ulaşım ve teknik kapasitenin yetersizliği olduğu düşüncesiyle bu çalışma yapılandırılmıştır. 
Kentsel alanlarda sıkça gözlenen sel, taşkın, kuraklık gibi oluşumların kaynağı olan havzalar ise çok sınırlı şekilde ele alınmaktadır. Özellikle taşkın konusu havzadan bağımsız olarak sadece suyun kanalını aşması olarak düşünülmektedir. Çalışmanın genel amacı, doğal temelli çözümler ve havza kavramlarını işlevsel olarak dikkate alacak, şehirlerde iklim değişikliği ile mücadeleyi hem emisyon azaltım/tutum hem de uyum kapsamında güçlendirecek entegre bir yaklaşımın geliştirilmesidir. Bu kapsamda azaltım ve uyum faaliyetlerinin havza ölçeğinde nasıl ilişkilendirilebileceği ve odaklanabileceği ortaya konulmuştur. Çalışmanın alt amaçları şunlardır: (1) Ülke ve kentlerin iklim değişikliği strateji/eylem planlarında uyum, havza, doğa temelli çözüm ve azaltım içeriklerine ne oranda yer verildiğinin ortaya konulması; (2) Ankara ilinin bulunduğu bölgenin yıllık ortalama ve mevsimsel sıcaklık ve yağış verilerine yönelik trend analizi uygulanması ve ileriye dönük projeksiyonlar baz alınarak iklim uyumu kırılganlık ve risk değerlendirmesi; (3) Ankara örneğinde karbon stoklarının arazi kullanımı ve arazi kullanım değişikliği kapsamında zamansal değişiminin ortaya konulması; ve (4) Kentlerde iklim değişikliği ile mücadelede ormancılığın rolünü anlamak, kent ormancılığına ne kadar katkı verildiğini değerlendirmek ve bu konudaki boşlukları saptamak için kent merkezlerindeki Orman İşletme Müdürlüklerine yönelik bir anket çalışmasının gerçekleştirilmesidir. Bu dört alt bileşenin entegre edilmesi ile ormanların kentsel alanlarda uyum ve azaltım yaklaşımlarına nasıl entegre edilebileceği ortaya konulacak ve umuyoruz ki bundan sonra geliştirilecek kentsel iklim eylem planlarında arazi kullanımı ve ormancılığa gereken önem ve ağırlık verilmesi önündeki teknik bariyer ortadan kaldırılmış olacaktır.
Bu amaçlara ulaşmak için, iklim değişikliği azaltım ve uyum stratejileri arazi kullanımı, ormancılık, havza yaklaşımı ve uyum yönlerinden ele alınmıştır. Bu çalışmadan elde edilen sayısal verilerin değerlendirme sonuçları çalışmalar arası genel etki hakkında çıkarımların yapılması için meta-analiz yöntemi uygulanmıştır. Araştırma bulguları, seçili ülke ve kentlerin iklim eylem planlarında, azaltım politika ve önlemlerinin uyuma nazaran daha geniş yer bulduğunu, havza kavramı ve doğa temelli çözümlere ise yeterince yer verilmediğini ortaya koymuştur.

Abstract:
Cities are hotspots for greenhouse gas emissions due to high energy use and dense population. Emissions from cities vary depending on land use, energy consumption, and various socio-economic and geographical factors. GHG emissions in urban areas can be reduced through a suitable urbanization structure, technological and behavioral change. Land use is an essential component but often overlooked, influencing emissions in urban areas. While urban areas play a crucial role in combating climate change, little is known about the planning and implementation processes or the success and effectiveness of actions. A regular and effective greenhouse gas monitoring system on a global scale for cities has not been developed yet. Knowing these actions can make an essential contribution to achieving the global goals of the Paris Climate Agreement. FAO's "The Benefits of Urban Trees" report suggests that if trees are strategically placed in urban areas, they can cool the air by between 2 ºC and 8 ºC, act as filters for urban pollutants, and fine particulates regulate water flow and improve water quality. A tree that can absorb an average of 150 kg of CO2 per year is critical in reducing the risks of climate change. In addition, spending time near trees reduces stress while increasing energy levels, improving physical and mental health. So the benefits of urban trees can be thought of as climate adaptation (heat island reduction, microclimate regulation), carbon reduction (carbon storage, reducing energy use), and human health (shading and mental health). For this reason, a city profile that is more resistant to climate change can be achieved by increasing the rate of the green area in cities in combat against climate change. In this way, the sustainability of ecosystem services can also be ensured. 
While the past and current climate action plans are examined, it is observed that green areas are not emphasized enough in terms of mitigation and adaptation, and natural-based solutions and ecosystem services are generally neglected. This study has been structured with the inadequacy of access to the relevant methods and technical capacity.
Watersheds, which are the source of floods, overflows, and droughts frequently observed in urban areas, are managed very limitedly.  In particular, independent of the basin, flooding is considered only as the overflow of water. The general aim of the study is to develop an integrated approach that will take into account natural-based solutions and watershed concepts functionally and strengthen the combat against climate change in cities within the scope of both emission reduction/sequestration and adaptation.  This context has revealed how mitigation and adaptation activities can be related and focused on the watershed scale. The sub-objectives of the study are: (1) To demonstrate the extent to which adaptation, watershed, nature-based solution, and mitigation contents are included in the climate change strategy/action plans of countries and cities; (2) To the application of trend analysis for annual average and seasonal temperature and precipitation data of the region where Ankara province is located, and climate adaptation vulnerability and risk assessment based on projections; (3) To reveal the temporal variation of carbon stocks in the context of land use and land-use change in the case of Ankara; and (4) To understand the role of forestry in combating climate change in cities, evaluate how much it contributes to urban forestry, and identify gaps in this regard, a survey is conducted for forest district managers in urban centers. Integrating these four sub-components will exhibit how forests can be adequately embedded into adaptation and mitigation approaches in urban areas. We hope that the technical barriers will be removed to give crucial importance and weight to land use and forestry in the urban climate action plans to be developed from now on.
In order to achieve these goals, climate change mitigation and adaptation strategies were investigated regarding land use, forestry, watershed approach, and adaptation. The data obtained were evaluated with the meta-analysis method. The results revealed that mitigation policies and measures had a broader place in the climate action plans than adaptation, while watershed and NbS concepts have not been included appropriately.