Türkiye'nin enerji arz güvenliğinin ekonometrik analizi
An econometric analysis of Turkey's energy supply security
Yazar: AYŞENUR AVAR
Danışman: DOÇ. DR. ADİL KORKMAZ
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Ekonometri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Ekonometri = Econometrics ; Enerji = Energy
Dizin: Ekonometrik analiz = Econometric analysis ; Enerji = Energy ; Enerji güvenliği = Energy security ; Prescott, Hodrick = Prescott, Hodrick ; Zaman serileri analizi = Time series analysis

Özet:
Bu çalışmada Türkiye'nin enerji arz güvenliği incelenmektedir. Temel amaç Türkiye'nin enerji arz güvenliğini ölçmek, onu trend ve çevrimsel bileşenlerine ayırmak ve her bileşenin bölgesel olaylardan nasıl etkilendiğini saptamaktır. Enerji arz güvenliği kavramı kurgusal bir nitelikte olduğu için öncelikle onun gözlemsel değişkenler aracılığıyla ölçülmesi gerekir. Bu çalışmada Türkiye'nin enerji arz güvenliğini ölçmek için ekonomik savunmasızlık, enerji yoğunluğu, karbon yoğunluğu, yerli enerji üretim oranı ve enerji ithalat bağımlılığı gibi gözlemsel değişkenleri girdi olarak kullanan temel bileşenler analizinden yararlanılmakta ve elde edilen birinci temel bileşen Türkiye'nin enerji arz güvenliğini temsil eden değişken olarak değerlendirilmektedir. Bu değişken Hodrick-Prescott filtresi kullanılarak trend bileşeni ve çevrimsel bileşen olmak üzere iki parçaya bölünmekte ve bunların hangi değişkenlerden etkilendiği sorusu zaman serileri analizi kullanılarak incelenmektedir. Elde edilen sonuçlara göre bölgedeki kısa ve uzun süreli sarsıntıların enerji arz güvenliğinin trendi üzerinde etkili oldukları saptanmaktadır. İran Devrimi kısa süreli sarsıntılar arasında yer alırken uzun süreli sarsıntılar arasında Sovyetler Birliği'nin Afganistan'a müdahalesi ve Rusya'nın Ukrayna, Belarus, Gürcistan, Moldova ve Baltık Ülkelerine yaptığı petrol ve doğal gaz kesintileri bulunmaktadır. Ayrıca elde edilen analiz sonuçlarına göre enerji arz güvenliğinin trendinin, kendi son üç yılından da etkilendiği anlaşılmaktadır. Enerji arz güvenliğinin çevrimsel bileşeni üzerinde ise şu değişkenlerin anlamlı etkileri vardır: Yenilenebilir enerji kullanımı, yenilenemeyen enerji kullanımı, toplam birincil enerji arzı, politik ve sosyal küreselleşme, İran Devrimi ve Yom Kippur Savaşı. İhtiyaçlarını büyük ölçüde enerji ithalatı yaparak karşılayan Türkiye'nin enerji arz güvenliği bölgedeki kısa süreli sarsıntılarda zaman zaman duraklamakla birlikte azalma eğilimini kararlı denebilecek bir biçimde sürdürmektedir. Elbette enerji arz güvenliğinin azalması korkulacak bir durum olarak değerlendirilebilir. Ancak korkulacak durum, ithalat yapılabildiği için bugün yaşanmakta olan bir tehlikeye değil, gelecekte ithalatın yapılamaması tehlikesine ilişkindir. Söz konusu tehlike, bölgede yaşanabilecek kısa süreli sarsıntılarda enerji ithalatının sarsıntıya uğraması ile gerçekleşir ve yerli enerji kaynakları yetersiz kalırsa refah yitimi olarak kendisini gösterir.

Abstract:
In this study Turkey's energy supply security is examined. The main aim is to measure Turkey's energy supply security, to split in its trend and cycle components and, to determine how each components are being affected from regional events. The concept of energy supply security, first of all, should be measured by the help of some observational variables since it is theoretical. In this study Turkey's energy supply security is measured by principal component analysis (PCA) by using some observational variables such as economic vulnerability, energy intensity, carbon intensity, domestic energy production rate, energy import dependency. The first principal component produced by the mentioned technique is evaluated as Turkey's energy supply security. This theoretical variable is split in two parts such as trend and cycle by Hodrick-Prescott filter and the question how each component is affected from regional events is examined by using time series analysis. According to the results, short and long term fluctuations in the region are found to have an impact on the trend component of Turkey's energy supply security. While the Iranian Revolution was among the short-term quakes, the long-term quakes were Soviet Union's intervention in Afghanistan and Russia's disruption of oil and natural gas to Ukraine, Belarus, Georgia, Moldova and the Baltic States. Furthermore, according to the analysis results, it is understood that the trend component of energy supply security is also affected by the last three years of its own. On the cyclical component of energy supply security, the following variables have significant effects: use of renewable energy, use of non-renewable energy, total primary energy supply, political and social globalization, Iranian Revolution and Yom Kippur War. Turkey, which largely meets its needs by importing energy, and its energy supply security is continuing with the pauses arising from regional crises from time to time. The feared situation is not related to the danger that occurs today because imports can be done, it is related to danger of inability of importing in the future. The danger takes place during the short-term fluctuations that may be experienced in the region and if domestic energy resources are insufficient, it implies a devastating loss of prosperity.