Resimli çocuk kitaplarında aile ortamı ve aile ilişkileri ile annelerin çocuklarıyla kitap okumaya dair görüşlerinin incelenmesi
Investigation of family environment and family relations in pictured children books and the views of mothers about reading books with their children
Yazar: BÜŞRA GÖKTAŞ
Danışman: PROF. DR. GÜLEN BARAN
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Çocuk Gelişimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aile = Family ; Aile içi ilişkiler = Family relations ; Kitap okuma = Book reading ; Resimli çocuk kitapları = Illustrated children books ; Çocuk kitapları = Children's books

Özet:
Bu çalışmada resimli çocuk kitaplarının aile ortamı ile aile ilişkilerine ait unsurlar açısından incelenmesi ve annelerin çocuklarıyla kitap okuma sürecine dair görüşlerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Nitel araştırma desenlerinden durum çalışması ve fenomenolojinin kullanıldığı bu araştırmada çalışma dokümanlarını; 3-6 yaşa yönelik hazırlanmış, 2010-2021 yılları arasında basılmış, içerisinde yalnızca bir adet resimli hikâyenin yer aldığı ve çocuk, anne, baba, kardeş, büyükanne, büyükbaba ya da diğer aile üyelerinden en az üçünü içeren, yerli ve yabancı yazarlar tarafından yazılmış kitaplar oluşturmuştur. Çalışmanın ikinci bölümünde Zonguldak ilinde ikamet eden, 3-6 yaş grubunda çocuğu olan, çocuğu ile resimli kitap okuyan ve çalışma için gönüllü olan 20 anne çalışma grubuna dahil edilmiştir. Araştırmada veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından hazırlanan 'Çocuk Kitaplarında Aile Ortamı ve Aile İlişkilerini İnceleme Formu' ve 'Kitap Okuma Anne Görüşme Formu' kullanılmıştır. Resimli çocuk kitapları doküman analizi yöntemi, annelerin çocukları ile kitap okumaya dair görüşleri betimsel analiz yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. Çalışma sonucunda aile ortamı ile ilgili olarak resimli çocuk kitaplarının tamamına yakınında sevgi gösterme-sıcaklık davranışlarına yer verildiği tespit edilmiştir. Karar alma, sosyal paylaşımlar, problem çözme, iş birliğine sıklıkla; kurallar, sorumluluklar, rekabet, model olma, bağımsızlığı destekleme davranışlarına nadiren yer verildiği belirlenmiştir. Aile ilişkileri ile ilgili olarak kitapların tamamına yakınında açık-doğrudan iletişimin tercih edildiği tespit edilmiştir. İletişim engeli, destekleyici ilişki, ebeveyn tutumu, sosyal destek, etkin dinleme, sen dili, çatışma, olumsuz davranışla baş etme yaklaşımı, takdir ve tenkit etme, nezaket sözcükleri kullanma, duygu paylaşımı davranışlarına sıklıkla; empati ve duyarlı olma davranışlarına nadiren yer verildiği belirlenmiştir. Annelerin çocuklarıyla kitap okumaya dair görüşlerine göre; kitap okumanın anneye çeşitli anlamlar ifade ettiği, annelerin en fazla çocuğun kitaba ilgi duymasını, önem vermesini ve benimsemesini sağlama nedeniyle evde kitaplık bulundurduğu tespit edilmiştir. Çocukların tamamına yakınının 0-3 yaşta kitapla tanıştığı belirlenmiştir. Annelerin çoğunlukla, çocuğun ilgisine yönelik kitap aldığı, kitap okumanın sıklığını ve süresini belirlerken çocuğun kitap okunmasını isteyip istememe durumunun etkili olduğu, okunacak kitabı seçerken içerik özelliklerine dikkat ettiği, resimleme özelliklerinin çocuğun ilgisini kitaba çektiğini düşündüğü tespit edilmiştir. Kitap okumadan önce çoğunlukla günlük rutinlerin yerine getirildiği, kitap okurken ve okuma sonrasında soru sorulduğu belirlenmiştir. Annelerin sıklıkla kitabın taşıması gereken özellikler ile ilgili olarak içerik özelliklerine vurgu yaptığı, amaçlarının dil gelişimini desteklemek olduğu, en çok bilişsel gelişime katkı sağladığını düşündüğü, tekrarlı okuma nedeni olarak çocuğun hikâyeyi ya da karakteri sevmesinin etkili olduğu ve tekrarlı okuma sürecinde farklı bir şey yapmadıkları belirlenmiştir. Araştırmadan elde edilen bulgular ilgili literatür kapsamında tartışılarak önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
This study, aims to examine the pictured children's books in terms of the elements of family environment and family relations and to evaluate the mothers' opinion about the process of reading books with their children. Phenomenology and case study a qualitative research design using working document in this research; intended for 3-6 years old, published between the years 2010-2021, only one picture in the story and takes the place of the child, mother, father, sibling, grandparent or other family member contains at least three, consisted of books written by foreign and domestic authors. In the second part of the study, 20 mothers residing in Zonguldak province, having children in the age group of 3-6 years, reading picture books with their children and volunteered for the study were included in the study group. The 'Family Environment and Family Relations Examination Form in Children's Books' and 'Book Reading Mother Interview Form' prepared by the researcher were used as data collection tools in the study. The method of document analysis of illustrated children's books and mothers' opinions about reading books with their children were analyzed using the descriptive analysis method. As a result of the study, it has been determined that almost all of the children's picture books about the family environment include affection-warmth behaviors. Decision making, social sharing, problem solving, collaboration often; it has been determined that behaviors such as rules, responsibilities, competition, being a model and supporting independence are rarely included. It has been determined that open-direct communication is preferred in almost all of the books regarding family relations. Communication barrier, supportive relationship, parental attitude, social support, active listening, language, conflict, approach to coping with negative behavior, appreciation and criticism, using courtesy words, sharing feelings are frequently; it was determined that empathy and being sensitive behaviors were rarely included. According to mothers' views on reading with their children; it has been determined that reading a book has various meanings for the mother, and mothers have a library at home because they make the child's interest, care and adoption of the book the most. It was determined that almost all of the children were introduced to the book at the age of 0-3. It has been determined that mothers mostly buy books for the child's interest, whether the child wants to read a book is effective when determining the frequency and duration of reading, they pay attention to the content features when choosing the book to be read, and they think that the illustration features attract the child's attention to the book. It was determined that most of the daily routines were fulfilled before reading a book, and questions were asked while reading a book and after reading. It has been determined that mothers often emphasize the content features of the book, their aim is to support language development, they think that it contributes to cognitive development the most, that the child's love of the story or character is effective as the reason for repeated reading, and they do not do anything different in the repeated reading process.