Türk ve İslam Eserleri Müzesi 247 numaralı Safevi mushafının tezyini yönden incelenmesi
The examination of the Safavid mushaf numbered 247 of the Museum of Turkish and Islamic arts in terms of ornamentation
Yazar: PINAR ŞENER
Danışman: PROF. MÜNEVVER ÜÇER
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Geleneksel Türk Sanatları Ana Sanat Dalı / Tezhip Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: El Sanatları = Crafts ; Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: El sanatları = Handicrafts ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Safeviler = Safavids ; Süslemeler = Ornamentations ; Tezhib sanatı = Illumination art ; Türk ve İslam Eserleri Müzesi = Turkish and Islamic Arts Museum ; Yazma eserler = Manuscripts

Özet:
Kur'ân-ı Kerîm insanlığa rehber olması sebebiyle gönderilmiş son kutsal kitaptır.
Asırlar boyunca istinsah edilmiş, bezenmiş ve yazıldığı bölgelerin sanat zevkine ışık
tutmuştur.
İncelenmiş olan mushaf TİEM'de bulunan 247 envanter numaralı eserdir. Safevi
Dönemi'nde Şiraz'da üretilmiştir. Safevi Dönemi hem İran hem de İslam sanatları
içinde önemli bir yere sahiptir. Şiraz ise en geniş kapsamlı müzehhep eserlerin
üretildiği bir bölge olmuştur.
Eserin hattatı Abdülkadir b. Abdülvehhap bin Şahmîr el-Hüseynî'dir. Müzehhibi
bilinmemektedir. İncelenen eser çift sayfa zahriye ve serlevha sayfası, surebaşları,
hâtime sayfası, falname sayfası ve mushaf güllerinden oluşmaktadır. Altın, lacivert,
sülyen, kızıl kahve, yeşil, mavinin yoğunlukta kullanımıyla döneminin tezhip
anlayışının renkliliğine ışık tutmaktadır.
Eser metni dört ana başlık içermektedir. İlk kısım Safevi tarihine, dönemin sanat
anlayışına ve kitap sanatlarının gelişimine ışık tutmaktadır. İkinci kısım da
musfahlardaki tezhipli bölümler yer alır ve üçüncü kısım da incelemiş olduğum TİEM
247 Nolu eserin tezyini yönden analizi fotoğraflarla belgelenmiş, motif ve desenlerin
daha iyi anlaşılabilmesi için çizimlerle desteklenmiştir. Tezin son kısmında ise
incelediğim eserde yer alan renk ve motif tarzından yola çıkarak özgün bir eser ortaya
konmaktadır.
Analiz edilen ve hazırlanan eserlerle ilgili sonuç bölümünde değerlendirme
yapılarak tez tamamlanmıştır.
Anahtar Kelimeler: Tezhip, Safevi, Sanat, Geleneksel, Mushaf, Yazma Eser, TİEM

Abstract:
Quran is the last book sent by God to guide humanity. It has been copied and
embellished for centuries while it has lighted the way for aesthetic appreciation.
The mushaf examined is the work with inventory number 247 in TİEM (Museum
of Turkish and Islamic Arts). It was produced in the Safavid period in Shiraz. The
Safavid period has an essential role in Persian and Islamic Arts, while Shiraz is one of
the critical regions where the most far-reaching gilt (müzehhep) works have been
produced.
The calligrapher of the work is Abdülkadir b. Abdülvehhap bin Şahmîr el-Hüseynî.
The illuminator (müzehhip) of the work is not known. The work examined consists of
a double-paged zahriye and headline page, an epilogue, falname (fortune-telling page)
and mushaf roses. Mainly used colors of gold, navy blue, red lead, red-brown, green
and blue reflect the variegation regarding the understanding of illumination (tezhip) of
the time.
The text of the work includes four main titles. The first one reveals the Safavid
period, the sense of the art of the relevant period and the progress of book arts. The
second introduces the illuminated parts in mushafs, while the third covers the analysis
of the work examined with TİEM inventory number 247 in terms of ornamentation.
The analysis is documented with photographs and supported with drawings so that the
patterns and designs can be better understood. The last part of the thesis introduces an
original work of art, inspired by the colors and designs in the work examined in this
thesis.
The thesis ends with an evaluation section concerning the works of art analyzed
and produced.
The Keywords: Illumination, Safavid, Art, Traditional, Mushaf, Manuscript, TIEM