Diyabet riski olan bireylerin sağlık okuryazarlık düzeylerinin belirlenmesi
Determining the health literacy levels of individuals at risk of diabetes
Yazar: ADİFE AHSEN ÇETİN
Danışman: DOÇ. DR. DİLEK BÜYÜKKAYA BESEN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / İç Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları = Endocrinology and Metabolic Diseases ; Hemşirelik = Nursing ; İç Hastalıkları = Internal diseases
Dizin: Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Diabetes mellitus-tip 2 = Diabetes mellitus-type 2 ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy

Özet:
DİYABET RİSKİ OLAN BİREYLERİN SAĞLIK OKURYAZARLIK DÜZEYLERİNİN BELİRLENMESİ
Yüksek Lisans Tezi
Adife Ahsen ÇETİN
DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ
Hemşirelik Anabilim Dalı 
ÖZET

Bu çalışma diyabet riski olan bireylerin sağlık okuryazarlık düzeylerini belirlemek amacıyla yapılmıştır. 
Araştırmanın örneklemini İzmir Dokuz Eylül Üniversite Hastanesi Endokrin Polikliniğine Aralık 2022 – Nisan 2023 arasında başvuran 350 hasta oluşturmuştur. Veriler toplanırken sosyo-demografik form, "FINDRISK Skoru'' ve "ASOY-TR Ölçeği'' kullanılmıştır. Çalışmada yer alan katılımcıların; %51,1'inin kadın (n:179), %49,4'ünün <25 kg/m2 (n:173) BKI'de, %66'sının evli (n:231), eğitim düzeyi %32'sinde lise (n:112), %22'si işçi (n:77), %21,4'ü ev hanımı (n:75), %48,6'sı eşi ve çocukları (n:170) ile yaşamakta, %52'sinin geliri giderine denk (n:182), %12,6'sı alkol (n:44) kullanmakta, %15,1'inde kronik hastalık (n:53) bulunmaktadır. Katılımcıların FINDRISK gruplarına göre %33,1'inin (n:116) yüksek riskli olduğu, ASOY-TR gruplarına göre %52,9'unda (n:185) genel sağlık okuryazarlık düzeyinin yeterli olduğu belirlenmiştir. Çalışma bulgularına göre; FINDRISK Ölçeği ile ASOY – TR Ölçeği skorları arasında anlamlı ilişki bulunmamıştır. Diyabet riski ile sağlık okuryazarlığı arasında anlamlı ilişki bulunmamakla birlikte; katılımcıların sosyo-demografik özellikler bakımından gelir seviyesi ve alkol tüketim durumlarının sağlık okuryazarlığı alt boyutlarıyla ilişkisi saptanmıştır (p<0,05). Gelir seviyesi düşük olan bireylerin Sağlığı Geliştirme okuryazarlık alt boyut seviyeleri düşük, alkol kullananların Tedavi ve Hizmet okuryazarlık alt boyutu yüksek bulunmuştur (sırasıyla; p<0,05, p<0,05). Bu sonuçlar doğrultusunda; diyabet riskine yönelik sağlık okuryazarlık düzeyini belirleyen araçların geliştirilmesi, bireylere diyabet riskine yönelik farkındalık eğitimi verilmesi ve gelir seviyesi düşük olan bireylerin sağlık okuryazarlık düzeylerini geliştirici destek kaynaklarının arttırılmasının yanında daha yüksek sayıda risk grubuyla tekrarlanmasına ihtiyaç duyulmaktadır.

Anahtar Sözcükler: Sağlık Okuryazarlığı, FINDRISK Skoru, ASOY-TR, Diyabet Riski
Tezin Sayfa Adedi: 85
Danışman: Doç. Dr. Dilek BÜYÜKKAYA BESEN

Abstract:
DETERMINATION OF HEALTH LITERACY LEVELS OF INDIVIDUALS AT RISK OF DIABETES

Master's Thesis
Adife Ahsen ÇETİN
DOKUZ EYLUL UNIVERSITY HEALTH SCIENCES INSTITUTE
Department of Nursing
ABSTRACT
This study was conducted to determine the health literacy levels of individuals at risk of diabetes. 
The sample of the study consisted of 350 patients who applied to Izmir Dokuz Eylül University Hospital Endocrine Polyclinic between December 2022 and April 2023. While collecting data, socio-demographic form, "FINDRISK Score" and "ASOY-TR Scale" were used. Participants in the study; 51.1% were women (n:179), 49.4% had a BMI of <25 kg/m2 (n:173), 66% were married (n:231), and 32% had an education level. high school (n:112), 22% are workers (n:77), 21.4% are housewives (n:75), 48.6% live with their spouse and children (n:170), % 52 of them have an income equal to their expenses (n:182), 12.6% use alcohol (n:44), and 15.1% have a chronic disease (n:53). It was determined that 33.1% (n:116) of the participants were high risk according to the FINDRISK groups, and the general health literacy level of 52.9% (n:185) of the participants was sufficient according to the ASOY-TR groups. According to the study findings; No significant relationship was found between FINDRISK Scale and ASOY – TR Scale scores. Although there is no significant relationship between diabetes risk and health literacy; In terms of socio-demographic characteristics, the income level and alcohol consumption status of the participants were found to be associated with health literacy sub-dimensions (p<0.05). The Health Promotion literacy sub-dimension levels of individuals with low income levels were found to be low, while the Treatment and Service literacy sub-dimension levels of those who used alcohol were found to be high (p<0.05, p<0.05, respectively). In line with these results; There is a need to develop tools that determine the health literacy level for diabetes risk, to provide awareness training to individuals about diabetes risk, and to increase support resources to improve the health literacy levels of individuals with low income levels, as well as to repeat it with a higher number of risk groups.

Key Words: Health Literacy, FINDRISK Score, ASOY-TR, Diabetes Risk
Number of pages of the thesis: 85
Advisor: Assoc. Dr. Dilek BÜYÜKKAYA BESEN