Şanlıurfa ili atmosferik toz taşınımı olayı ve sağlığa etkilerinin araştırılması
Transportation of dust and investigation of healt effects in Sanliurfa case
Yazar: MEHTAP YÜCEL
Danışman: YRD. DOÇ. DR. TUBA RASTGELDİ DOĞAN
Harran Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
Havada partikül madde kirliliği son yıllarda zararlarının açık bir şekilde görülmesi birçok bilimcinin
dikkatini çekmiştir. Bu kirlilik sonucunda özellikle atmosferik mineral tozların etkileri en başta
insanoğlunu etkilerken, içinde yaşadığımız çevreye de olumsuz etkiler bırakmaktadır. Çöl tozları
atmosferik taşınımlarla doğal durumu göz önüne sermektedir. Bu çöl tozları basınçlar ve rüzgârlar
sayesinde her yıl, yılın farklı birçok gününde tüm dünyayı toza maruz bırakmaktadır. Rüzgârların
çöller daha çok ekvatora yakın çöller olup bunların bir kısmı ise Türkiye'ye özellikle Doğu ve
Güneydoğu Anadolu Bölgesi'ni etkilemektedir. Bu çalışma da amaç, Uzak menzillerdeki çöllerden
ülkemize özellikle Şanlıurfa'ya taşınan mineral tozların MODIS uydusu ve HYSPLIT programı ile
kaynağını saptamaktır. Bu belirleme sonrasında bunlar arasında mukayese edip ve bunu Harran
Üniversitesi Çevre Mühendisliği bölüm çatısına kurulan bölgesel kamera sistemiyle tozun kaynağının
hangi çölden geldiği ortaya konulmuştur. Yine bölgesel kameralarla aynı yerde kurulumu
gerçekleştirilen Partisol 2025 İD cihazı ile çöllerden gelen toz kaynağına göre başta Sahra Çölü
tozları, akabinde Suriye Çölü tozları ve en sonunda da Arap Yarım adası Çölü tozları bu cihaz
sayesinde toplanılıp, daha sonrasında konsantrasyonları hesaplanmıştır. Bu çalışma sonucunda
Şanlıurfa'yı etkileyen Çöllerin Sahra, Suriye ve Arap Yarımadası'ndan geldiği belirlenmiştir. Bu
tozlar uydu ve program sayesinde kaynak tespiti sonucunda geçiş mevsimleri olan ilkbahar ve
sonbahar mevsimleri aylarında gelmektedir. Toz konsantrasyonu hesabı yapıldıktan sonra M.Akif
İNAN Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nin Göğüs Hastalıkları Poliklinikleri'nden alınan günlük
hastalarının özellikle geçiş mevsimlerinde arttığı alınan hasta sayıları ile araştırılıp aralarındaki
bağlantı ortaya çıkmıştır.

ANAHTAR KELİMELER: Çöl tozları, HYSPLIT programı, MODIS uydusu, Sağlığa etkileri.

Abstract:
Clear observations of the air pollution in recent years has caught the attention of many scientists. As
the result of this pollution, while the atmospherical dusts effects influences mainly the humanity, it
has negative effects on the environment we live within. Desert dust display the situation by
atmospherical move out. This deset dust exposealmsot all the world to dust in different days of
different years thanks to the pressure and winds. Deserts are mostly close to the equator and some of
these send their dust to the Esatern and Southeastern parts of Turkey. The aim of this study is to detect
the source of this mineral dust by using the MODIS Satellite and HYSPLIT Proramme.After the
detection, by comparing among them, the dust source has been detected definitely by local camera
system that as set by Harran University Environmental Engineering Department. Again by the local
cameras, and with the help of Pastisol 2015 ID device which was set at the same area, Sahara Desert
dust, Syrian Desert dust and finally Arabian Peninsula Desert dust has been collected by this device
and their concentrations has been calculated. In the result of this study, it has been detected that the
dust which affects Sanliurfa comes from Sahara, Syrian and Arabian Deserts. As a result of the
detection made by satellite and programme, the source of dust mainly comes in the spring and autumn
seasons which are the transition periods. After the dust concentration calculations have been made, the
data taken from M.Akif INAN Educational and Reserach Hospital Pulmonology Polyclinics about the
patients have proved that in these seasons of transition, the number of their patients rise.

KEY WORDS: Desert dusts, HYSPLIT program, MODIS satellite, Health effects.