6. sınıflarda çevrim içi okuryazarlık becerisinin geliştirilmesi
Developing online literacy skills in the 6th graders
Yazar: SÜLEYMAN ÜNLÜ
Danışman: PROF. DR. MUSA ÇİFCİ
Uşak Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Dijital okuryazarlık = Digital literacy ; Ekran okuma = Screen reading ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Türkçe = Turkish ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Çevrimdışı = Offline ; Çevrimiçi = Online ; Çevrimiçi okuma = Online reading

Özet:
Bu araştırmanın amacı, 6. sınıf öğrencilerinin çevrim içi okuryazarlık becerilerinin geliştirilmesine yönelik bir model ortaya koymaktır. Araştırma iki kısımdan oluşmaktadır. Birinci kısımda, çevrim içi okuma alanyazın ve öğretim programları incelenmiş, buradan hareketle Türkçe derslerinin çevrim içi okuma eğitimiyle ilişkilendirilmesine yönelik bir model önerisi geliştirilmesi amaçlanmıştır. Çalışmanın bu aşamasında, alanyazından ve ilgili öğretim programlarından elde edilen veriler doküman incelemesi yöntemiyle içerik analizine tabi tutulmuştur. İçerik analizi sürecinde, üç uzman tarafından veriler kodlanmış, temalar belirlenmiş ve düzenlenmiş, bulgular tanımlanarak yorumlanmıştır. Analiz sonucunda, çevrim içi okuma kazanımları tespit edilmiş, bu kazanımlar "problem oluşturma ve tanımlama", "çevrim içi bilgilere ulaşma", "çevrim içi bilgileri analiz etme", "sentezleme" ve "çoklu ortamları kullanarak bilgiyi iletme" temaları başlıklarında toplanmıştır. Yaygın olarak yer verilen kazanım ve standartlardan hareketle Türkçe Dersi Öğretim Programı'na yönelik çevrim içi okuma kazanımları önerilmiştir. Uygulama öncesinde uzman görüşleri doğrultusunda kazanımlara son şekli verilmiştir. 
Araştırmanın ikinci kısmında, eylem araştırması süreci gerçekleştirilmiştir. Eylem araştırması sürecinde, model önerisinde ortaya konacak çevrim içi okumaya yönelik kazanımlar doğrultusunda etkinlikler hazırlanmıştır. Hazırlanan etkinlikler, araştırmanın çalışma grubunu oluşturan İzmir il merkezinde yer alan bir ortaokulun altıncı sınıfında öğrenim görmekte olan 21 öğrenciye 11 hafta uygulanmıştır. 11 haftalık uygulama sonunda öğrencilerden toplanan 1054 sayfalık veri, analiz edilmek için veri analiz sürecine dâhil edilmiştir. Elde edilen veriler içerik analizi yöntemiyle analiz edilmiştir. 11 hafta süren eğitim sürecinde, önerilen model doğrultusunda hazırlanan dersler betimlenmiştir. 
Eylem araştırmasının nicel kısmında; araştırmacı tarafından geliştirilen "Çevrim İçi Araştırma ve Okuduğunu Anlama Ölçeği", Putman (2014) tarafından geliştirilen ve araştırmacı tarafından Türkçe'ye uyarlanan "Çevrim içi Tutum ve Davranışları Ölçeği", "Çevrim İçi Araştırma ve Okuduğunu Anlama Erişi Testi" kullanılmıştır. Araştırmanın nitel kısmında ise "Araştırmacı Gözlem Formu", "Öğrenci Günlükleri" ve öğrencilerin işlenen modele göre görüşlerini tespit edebilmek için "Yarı yapılandırılmış Görüşme Formu" kullanılmış ve dersin başından sonuna kadar "OBS Studio" programı kullanılarak öğrencilerin yaptığı araştırmalar kayıt altına alınmıştır. Araştırmanın nicel verileri, ön test ve son test olarak uygulanan ölçekten elde edilen veriler "SPSS 23.0 for Windows" ile analiz edilmiştir. Araştırmada çalışma grubu öğrencilerinin ön test ve son test sonucu aldıkları puanların aritmetik ortalama ve standart sapmaları hesaplanmış ve grup içi karşılaştırmalar yapılmıştır. Elde edilen veriler, ilişkili örneklemler t-testi ve Wilcoxon işaretli sıralar testi kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırmanın nitel kısmında, çevrim içi araştırma ve okuduğunu anlamaya yönelik uygulanan öğretimden elde edilen öğrenci görüş ve algılarından hareketle, disiplinler arası ilişki kurma, köprü metin kullanma, günlük yaşamla ilişkilendirme, yazmaya ilgi duyma, yazım ve noktalamaya katkı sunma, kelime hazinesine katkı sunma, internette etkili araştırma yapma, çevrim içi okumanın ilgi çekici ve eğlenceli olması, çevrim içi okuma yaparken öğretmen ve arkadaşlarıyla iş birliği yapma ve son olarak Türkçe dersini diğer becerilerle ilişkilendirme olmak üzere on ana temada toplanmıştır. 
Eylem araştırmacı süreci sonunda, önerilen model doğrultusunda gerçekleşen eğitim ile öğrencilerin çevrim içi okuma düzeylerinin arttığı, derslerin eğlenceli hâle geldiği ve öğrencilerin Türkçe dersine yönelik tutumları ve çevrim içi okumaya yönelik tutum ve davranışlarını olumlu yönde etkilediği sonucuna ulaşılmıştır. Sonuç olarak araştırma süreci boyunca yapılan uygulamaların ortaokul 6. sınıf öğrencilerinin çevrimiçi okuryazarlık becerilerinin gelişimine katkı sağladığı söylenebilir.

Anahtar Kelimeler: Çevrim İçi Okuma, Dijital Okuryazarlık, Yeni Okuryazarlık Becerileri.

Abstract:
The study aims to present a model for the development of online literacy skills of 6th grade students. This study includes two parts. In the first part, the online reading literature and curriculum were examined, and it was aimed to develop a model proposal for associating Turkish lessons with online reading education. At this part of the study, the data obtained from the literature and related curriculum were analyzed through using content analysis by document analysis method. In the content analysis process, data were coded by 3 experts and themes were created and arranged. Then, the findings were defined and interpreted. As a result of the analysis, online reading gains were determined, and the identified gains were gathered under the themes of "creating and defining problems", "accessing online information", "analyzing online information", "synthesizing and transmitting information using multimedia". According to the commonly used learning outcomes and standards, online reading outcomes for the Turkish Lesson Curriculum have been suggested. Before applying, the gains were finalized in line with the expert opinions.
In the second part of the study, the action research process was carried out. During this process, activities were prepared in line with the achievements for online reading to be revealed in the model proposal. The prepared activities were applied for 11 weeks to 21 sixth grade students at a secondary school located in the city center of İzmir, which constitutes the study group of the research. At the end of the 11-week, a total of 1054 pages of data obtained from the students was included in the data analysis process. The obtained data were analyzed through content analysis method. The lessons prepared in line with the proposed model were described during this 11-week.
In the quantitative part of action research; "Online Research and Reading Comprehension Scale" developed by the researcher, "Online Research and Reading Comprehension Achievement Test", and "Online Attitudes and Behaviors Scale" which was developed by Putman (2014) and adapted into Turkish by the researcher were used. In the qualitative part of the study, the "Researcher Observation Forms", "Student Diaries", and "Semi-structured Interview Forms" were used to explore students' opinions on the processed model. In addition, from the beginning to the end of the lessons, students' research was recorded by using the "OBS Studio" program. The quantitative data of the study, which was obtained from pre-test and post-test, was analyzed by "SPSS 23.0 for Windows". Then, the arithmetic mean and standard deviations of the pre-test and post-test scores of the study-group students were calculated and in-group comparisons were made. The obtained data were analyzed using the paired samples t-test and the Wilcoxon signed-rank test. The qualitative part of the study consists of ten themes based on the students' views and perceptions obtained from the teaching applied for online research and reading comprehension (Online Reading). These themes are to establish interdisciplinary relationships, use hypertext, associate with daily life, be interested in writing, contribute to spelling and punctuation, contribute to vocabulary, conduct effective research on the Internet, be online reading interesting and fun, collaborate with friends while reading online, and associate the Turkish lesson with other skills.
At the end of the action research, it was concluded that, with the education carried out in line with the proposed model, the online reading levels of students increased, the lessons became more enjoyable, students' behaviors related to online reading and their attitudes towards Turkish lesson and online reading were affected positively. In short, it can be concluded that the applications made during the research process contribute to the development of online literacy skills of 6th grade students.

Keywords: Online Reading, Digital Literacy, New Literacy Skills.