Hatay ili doğal sulak alanların jeomorfolojik ve hidrografik özellikleri, temel sorunları ve sürdürülebilir yönetimi
Geomorphological and hydrographic characteristics, key issues and sustainable management of natural wetlands in Hatay province
Yazar: ZÜMRÜT YILDIRIM ANLAR
Danışman: DOÇ. DR. ERGİN CANPOLAT
Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Doğal çevre = Natural environment ; Ekolojik çevre = Ecological environment ; Fiziki coğrafya = Physical geography ; Sürdürülebilir çevre = Sustainable environment ; İnsan-çevre etkileşimi = Human-environment interaction

Özet:
Bu çalışma, Hatay il sınırları içerisinde bulunan birbirinden uzak 3 doğal sulak alanın (Gölbaşı Gölü, Haydarlar Gölü ve Milleyha Sulak Alanı) jeomorfolojik ve hidrografik özelliklerinin incelenmesi, temel sorunlarının tespiti ve sürdürülebilir yönetimine yönelik değerlendirmeler yapılması amacıyla gerçekleştirilmiştir. Bu bağlamda, Hatay'daki doğal sulak alanların jeomorfolojik, jeolojik, biyolojik, hidrografik ve ekolojik özellikleri, sulak alanlardan yararlanma, sulak alanın çevre üzerindeki ekonomik ve sosyal etkileri, literatür, veri setleri ve saha çalışmalarıyla; alanlardaki sorunlar ise sözlü görüşmeler ve arazi çalışmalarıyla ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Sulak alan ve çevresindeki değişim analizi ve modelleme çalışmalarında; arazi gözlemi, Coğrafi Bilgi sistemleri (CBS) ve Uzaktan Algılama Teknolojileri (UZAL); yöntem ve tekniklerden yararlanılmıştır.
Hatay'daki sulak alanların doğal özellikleri insan etkisiyle her geçen gün daha da bozulmaktadır. Kırıkhan ilçe sınırlarında içerisinde yer alan Gölbaşı Gölü sulak alanı, Türkiye'deki birçok sulak alan gibi aşırı ve plansız kullanımı nedeniyle her geçen gün kirlenmekte, doğal özelliklerini kaybederek yok olmaya yüz tutmaktadır. Hassa ilçe sınırları içerisinde yer alan Haydarlar Gölü, çevredeki su kaynaklarının aşırı kullanımı, tarımsal sulama faaliyetleri sonucu ekolojik yapısı bozulmaktadır.  Samandağ ilçe sınırları içerisinde yer alan Milleyha Sulak Alanı, kurutma ve doldurma faaliyetleri ile alanı gittikçe daralmaktadır.
Yapılan çalışma ve değerlendirmeler, doğal sulak alanların beslenme potansiyelindeki sınırlılıklara ve sulak alanların jeomorfolojik anlamda çok da derim olmayan göl çanaklarına, diğer bir ifade ile sığ su potansiyeline rağmen; bu alanlar üzerinde önemli olumsuz kullanım faktörleri ve kirletici potansiyellerin varlığı tespit edilmiştir. Bu alanların korunması, sürdürülebilir kullanımı ve gelecek nesillere aktarılması açısından öncelikli olarak alandaki insan kaynaklı olumsuz etkilerin bir an önce sonlandırılması son derece önemlidir. Sulak alanların yasal olarak korunması ve rehabilitasyonu, Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği'nde belirtildiği gibi, bu alanlar için etkili yönetim planlarının geliştirilmesine bağlıdır.

Abstract:
This study aims to examine the geomorphological and hydrographic features of three distant natural wetlands (Gölbaşı Lake, Haydarlar Lake, and Milleyha Wetland) located within the borders of Hatay province, identify their main issues, and provide evaluations for their sustainable management. In this context, the geomorphological, geological, biological, hydrographic, and ecological characteristics of the natural wetlands in Hatay, the utilization of wetlands, and the economic and social impacts of the wetlands on the environment have been revealed through literature, data sets, and field studies; the problems in the areas have been identified through interviews and fieldwork. Observations, Geographic Information Systems (GIS), and Remote Sensing Technologies (RST) were used in the analysis and modeling studies of the changes in the wetlands and their surroundings.
The natural features of the wetlands in Hatay are deteriorating day by day due to human impact. The Gölbaşı Lake wetland, located within the borders of Kırıkhan district, like many wetlands in Turkey, is increasingly polluted and losing its natural features due to excessive and unplanned use. Haydarlar Lake, located within the borders of Hassa district, is experiencing ecological degradation due to excessive use of surrounding water resources and agricultural irrigation activities. The Milleyha Wetland, located within the borders of Samandağ district, is shrinking due to drainage and filling activities.
The studies and evaluations conducted have revealed that despite the limited feeding potential of natural wetlands and the shallow water potential, significant negative utilization factors and pollutant potentials exist on these areas. Protecting these areas, ensuring their sustainable use, and transferring them to future generations require the immediate cessation of human-induced negative impacts in the area. The legal protection and rehabilitation of wetlands, as stated in the Wetlands Protection Regulation, depend on the development of effective management plans for these areas.