Sartan grubu etken maddelerinin hidroklorotiyazid ile kombinasyonlarının tek metot ile eş zamanlı tayini için stabilite göstergeli HPLC yöntemi geliştirilmesi ve validasyonu
Development and validation of a stability-indicating HPLC method for the simultaneous determination of sartan group active ingredients' combinations with hydrochlorothiazide using a single method
Yazar: AYŞENUR YALÇIN
Danışman: PROF. DR. ELÇİN YILMAZ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Kimya Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Kimya Mühendisliği = Chemical Engineering

Özet:
Yüksek tansiyon Dünya'da en sık karşılaşılan kronik hastalıklardan biri olmakla 
birlikte 2025 yılında hipertansiyon hastası yetişkinlerin oranının %29.2'ye çıkacağı 
öngörülmektedir. Hipertansiyon hastalığı söz konusu olduğunda tedavi yaklaşımı 
hastadan hastaya değişiklik gösterebilmektedir. Hipertansiyon tedavisinde tek bir 
etken madde içeren ilaç ile tedavinin kan basıncını etkili bir şekilde düşüremediği 
durumlarda, başka sağlık problemi olmayan hipertansif hastalar için ikili ya da üçlü 
kombinasyonlar şeklinde tedaviler uygulanmaktadır. Losartan, Valsartan ve 
İrbesartan etkin maddelerinin içinde bulunduğu anjiyotensin II dönüştürücü enzim 
inhibitörleri, hipertansiyonu azaltmak için kullanılan en yaygın antihipertansif 
ilaçlardan biridir ve kan basıncıyla ortaya çıkan hastalıkların kontrolünde hayati rol 
oynamaktadır. Hidroklorotiyazid ise böbreklerin su tutma kabiliyetini engelleyerek 
vücuttan atılan idrar miktarını artırarak kan basıncının azalmasını sağlayan bir 
diüretiktir. 
Geliştirilen Yüksek Performanslı Sıvı Kromatografisi yöntemi Losartan Potasyum, 
Valsartan ve İrbesartan etken maddelerinin HCT ile kombine ilaç ürünlerinin eş 
zamanlı tayini için bir alternatiftir. Yapılan çalışmada bu dört antihipertansif ilacın 
en uygun koşullardaki kromatografik ayrımının gerçekleştirilmesi için SunFire 
kolonu (4,6x250mm,5μm) 40°C sıcaklığında kullanılmıştır. pH değeri 4.3'e 
ayarlanarak kullanılan 10mM KH2PO4 tampon çözeltisi ve asetonitril (50:50, h/h) 
içeren mobil faz, A ve B hatlarından izokratik şekilde 1 ml/dk akış hızında sisteme 
verilmiştir. Ayrıca analiz, bir PDA dedektör kullanılarak 254 nm dalga boyunda 9 
dakikadan daha kısa sürede gerçekleştirilmiştir. Çalışma aralığı %20-150 
arasındadır ve LOD-LOQ değerleri sırasıyla HCT için 0.06-0.50 mg/L, Losartan 
Potasyum için 0.20-0.50 mg/L, Valsartan için 0.16-0.80 mg/L ve İrbesartan için 
0.15-0.75 mg/L olarak bulunmuştur. Yöntemin geri kazanım değerleri %98-102 
arasındadır. Bu etken maddeler ve kombinasyonları asit ve bazla hidroliz, 70°C'de 
ısıyla termal bozunma, hidrojen peroksitle oksidasyon içeren zorlu stres 
çalışmalarına tabi tutulmuştur. Geliştirilen analitik yöntemde ana pikler, bozunma 
ürünleri ve safsızlıklardan etkili bir şekilde ayrıldığından stabilite göstergelidir.
Özetle çalışmada bu dört etken maddenin kombine biyoaktif ürünlerinin, toz ve 
farmasötik preparatlarda eş zamanlı tespiti için tek dalga boyunda, basit, hızlı, 
tekrarlanabilir ve kararlı bir HPLC metodu geliştirilmiş ve validasyonu yapılmıştır.

Abstract:
Hypertension is one of the most commonly observed chronic diseases worldwide, 
and it is predicted that by the year 2025, the rate of adults with hypertension will 
increase to 29.2%. When dealing with hypertension, treatment approaches can vary 
from patient to patient. In cases where single-agent therapy fails to effectively 
reduce blood pressure, dual or triple combinations of medications are applied for 
hypertensive patients without other health problems. Angiotensin II converting 
enzyme inhibitors, including the active ingredients Losartan, Valsartan and 
Irbesartan, are one of the most common antihypertensive drugs used to reduce 
hypertension and play a vital role in controlling diseases caused by blood pressure. 
Hydrochlorothiazide, on the other hand, is a diuretic that enhances the excretion of 
urine from the body by inhibiting the kidneys' ability to retain water, thereby 
lowering blood pressure.
The developed HPLC method provides an alternative for the simultaneous 
determination of Losartan Potassium, Valsartan, and Irbesartan along with HCT in 
combination drug products. In this study, SunFire column (4.6x250mm,5μm) was 
used at 40°C to perform the chromatographic separation of these four 
antihypertensive drugs under optimal conditions. The pH was adjusted to 4.3 using a 10mM KH2PO4 buffer solution, and a mobile phase consisting of acetonitrile 
(50:50, v/v) was delivered to the system isocratically at a flow rate of 1 ml/min 
through A and B lines. Furthermore, analysis was performed in less than 9 minutes 
using a PDA detector at a wavelength of 254 nm. The method's working range is 
between 20-150%, and the LOD-LOQ values were found to be 0.06-0.50 mg/L for 
HCT, 0.20-0.50 mg/L for Losartan Potassium, 0.16-0.80 mg/L for Valsartan, and 
0.15-0.75 mg/L for Irbesartan, respectively. The recovery values of this method 
range from 98% to 102%. The active ingredients and their combinations were 
subjected to challenging stress tests including hydrolysis with acid and base, 
thermal degradation at 70°C, and oxidation with hydrogen peroxide. Due to the 
effective separation of the main peaks from the degradation products and its 
impurities, the method can be utilized as a stability-indicating approach.
In summary, this study focuses on the a single-wavelength, simple, fast, repeatable, 
and stable HPLC method has been developed and validated for the simultaneous 
detection of these four active ingredients in combined bioactive products in powder 
and pharmaceutical preparations.