Primipar sütçü ineklerde periparturient dönemde karşılaşılan sorunların doğumu izleyen ilk 150 gündeki bazı reprodüktif parametreler ve süt verimi üzerine etkisi
The effects of periparturient problems on the reproductive parameters and milk yield into the first 150 days after parturition in primiparous dairy cows
Yazar: FATMA GÖKÇE YAĞCI
Danışman: PROF. DR. MEHMET RIFAT VURAL
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Doğum ve Jinekoloji (Veterinerlik) Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Veteriner Hekimliği = Veterinary Medicine
Dizin: Fertilite = Fertility ; Süt = Milk ; Süt inekleri = Dairy cows ; Süt inekleri = Dairy cows ; Süt verimi = Milk yield ; Veteriner hekimlik = Veterinary medicine ; Üreme = Reproduction

Özet:
Sunulan çalışmada; profesyonel sevk ve yönetim uygulanan işletmelerde periparturient dönemde şekillenen güç doğum, abomazum deplasmanı, retensiyo sekundinarum, uterus enfeksiyonları, subklinik ketosis ve subklinik hipokalsemi olgularının, fertilite parametreleri olan doğum-ilk tohumlama aralığı, doğum-gebe kalma aralığı, gebelik başına düşen tohumlama sayısı ve gebelik oranları ile süt verimi üzerine olan etkisinin araştırılması ile elde edilen bulguların sürü sevk ve idaresinde kullanılabilmesi amaçlandı. 
Bu çalışmada profesyonel inek işletmesine ait 47 adet primipar inek kullanıldı.  Hayvan materyali, periparturient dönemde problem yaşayan inekler (Grup-1, n=27) ve sağlıklı olan inekler (Grup-2, n=20) olmak üzere iki gruba ayrıldı. Çalışmaya dahil edilmiş inekler deneyimli çiftlik personeli tarafından takip edilmiş, gönüllü bekleme süresinin ardından östrusu belirlenen hayvanlar tohumlanmış; 30, 45 ve 60-90. günler arasında üç kere transrektal ultrasonografik muayene yapılarak gebe olan veya olmayan hayvanlar belirlenmiştir. Muayene bulguları ve süt verimi, östrus davranışları, benzeri yönetimsel veriler ve yaşanan patolojiler sürü yönetim sistemine kaydedilmiştir.
Grup 1 ve Grup 2'ye dahil edilen hayvanların, en yüksek süt verim ölçümleri karşılaştırıldığında istatistiksel bir farklılık gözlenmedi (P>0,05). Ancak laktasyon pik verimine ulaşma süreleri Grup 2'de daha kısa olduğu ve periparturient dönemde patolojik sorun yaşayan Grup 1'de ise diğer gruba göre yaklaşık 2 katı bir sürede ulaştığı belirlendi (P<0.05). Postpartum 150 günde fertilite parametreleri değerlendiğinde gruplar arasında sayısal olarak farklılık tespit edilse de istatistiksel olarak bir farklılık saptanmamıştır. Postpartum 250. günde ise; Grup 2'de  doğum-gebe kalma aralığı (109±37,13; 145,58±49,39; P=0,031) doğum-ilk tohumlama aralığı (82,74±27,50; 105,50±38,41; P=0,022); gebelik başına düşen tohumlama sayıları (1,48±0,60; 2,67±1,37; P=0,014); periparturient dönem sorunları yaşayan Grup 1'e göre istatistiksel anlamlılıkta belirgin düzeyde düşüktü. Postpartum 150. günde gebelik oranları sırasıyla Grup 1'de %30, Grup 2'de ise %66.7 (P=0.019); postpartum 250. günde ise sırası ile % 60, %81.5 (P=0.186) olarak belirlendi.
Sonuç olarak; periparturient dönemde geçiş dönemi sorunu yaşayan birinci laktasyondaki düveler ile sağlıklı süreç geçiren düvelerin doğum sonrası 150. güne kadar gebelik oranı hariç, reprodüktif göstergeler yönünden bir farklılık göstermemektedir. İneklerde olduğu gibi ilk doğuma yaklaşan düvelerin geçiş döneminin beslenme ve reprodüktif yönetiminin işletmenin hedeflerini yakalaması açısından kritik kontrol dönemlerinden biri olması gerektiği vurgulanabilir.

Abstract:
The aim of this study was to evaluate the effect periparturient disorders as dystocia, displacement abomasum, subclinical hypocalcemia, uterine infections, and subclinical ketosis on some fertility parameters namely, calving to first artificial insemination interval, calving to pregnancy interval, number of inseminations per pregnancy, pregnancy rate and milk yield in professionally managed dairy farm. Forty seven primiparous dairy cows were included to study. Cows that suffer periparturient disorders allocated to group 1 and healthy cows allocated to group 2. Cows were monitored by experienced farm personel, after the voluntary waiting period cows were inseminated pregnancy examination were performed at 30, 45 and 60 to 90 days post insemination. Examination findings, milk yield, estrus behaviours and other management data were recorded in herd management system. 
The highest milk yield were statistically similar in both groups (P> 0.05). However, it was determined that the time to reach lactation peak yield was shorter in Group 2 (P <0.05). When fertility parameters were evaluated in 150 days postpartum, although there was a numerical difference between the groups, no statistical difference was found. On the 250th day postpartum; the calving to-conception interval (109±37,13; 145,58±49,39; P=0,031); calving to first artificial insemination interval (82,74±27,50; 105,50±38,41; P=0,022); number of inseminations per pregnancy (1,48); were significantly lower in heathy cows. Pregnancy rates on day 150 postpartum were 30% in Group 1 and 66.7% in Group 2 (P = 0.019); respectively, however the pregnancy rates were 60% and 81.5% at 250 day postpartum (P = 0.186), in group 1 and 2 respectively.
As a result; although the heifers in the first lactation and heifers having a healthy period did not show any difference in terms of reproductive parameters except pregnancy rate  until the 150th day after parturition. As in cows, it can be emphasized that the transition period of heifers approaching first calving should be one of the critical control periods in terms of feeding and reproductive management to achieve the objectives of the enterprise.