Abbâsî Devletinde siyaset-ulemâ ilişkisi: "İlk Asır örneği"
The relationship between politics and ulamā in the Abbasid Empire" in the case of the First century"
Yazar: MAŞİDE KAMİT
Danışman: PROF. DR. MEHMET BAHAÜDDİN VAROL
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Bu araştırmada, Abbâsî Devleti'nin ilk asrında (132/750-232/847) siyaset-ulemâ ilişkisinin fiilî ve fikrî alanda nasıl tezahür ettiği ve bu ilişkinin Abbâsî yönetimi ve ulemâ açısından ortaya çıkan olumlu ve olumsuz sonuçları incelenmiştir. Tarihi süreçte İslâm toplumlarında siyaset ve ulemâ arasındaki ilişki, toplum düzeninin korunması, adaletin sağlanması ve dinî ilke ve değerlerin siyasî kararlara yansıtılmasında önemli bir fonksiyona sahiptir. Bu ilişki, toplumun dinî ve ahlaki normlarının korunmasının yanı sıra siyasî gücü elinde tutan yöneticilerin halk nazarındaki meşruiyetlerinin pekiştirilmesinde de kritik bir rol oynamıştır. Abbâsîler, İslâm tarihinde bir dönüm noktası olarak kabul edilen bir ihtilalle Emevîler'in yaklaşık bir asırlık hakimiyetine son vererek 132/750 yılında iktidara gelmiştir. Sosyal ve siyasî yapıda önemli değişikliklerin gerçekleştiği bu dönemde başta tedvin, tasnif ve çeviri faaliyetleri olmak üzere İslam düşünce ve medeniyetini şekillendiren gelişmeler yaşanmıştır. Bu nedenle Abbâsî Devleti'nin ilk asrı siyaset ve ulemâ arasındaki ilişkilerin seyri yönüyle ayrı bir önem taşımaktadır. Abbasî yönetiminin siyasî ideolojisi karşısında ulemânın iş birliği ve muhalefet yönünde sergilediği yaklaşımlar, idari, hukuki, dinî ve ilmî alanlardaki görevlendirmeler ve ulemâya karşı baskı uygulamaları kapsamında ele alınmıştır.
Anahtar kelimeler: Abbâsîler, meşruiyet, ulemâ, din

Abstract:
The research analyzes the relationship between politics and the religious scholars (ulamā) during the first century of the Abbasid State (132/750-232/847) in both practical and intellectual spheres, as well as the positive and negative consequences of this relationship for the Abbasid administration and the ulemā. Throughout the historical process, the relationship between politics and the ulamā in Islamic societies has played a significant role in maintaining social order, ensuring justice, and applying religious principles and values to political decisions. This relationship has been crucial not only in preserving the religious and moral norms of society but also in reinforcing the legitimacy of the rulers who hold political power in the eyes of the public. The Abbasids came to power in 132/750 by overthrowing the Umayyads in a revolution that was a turning point in Islamic history, ending almost a century of Umayyad rule. Significant changes in the social and political structure occurred during this period, with developments shaping Islamic thought and civilisation, particularly in activities such as codification, classification and translation. Therefore, the first century of the Abbasid state is particularly important in terms of the relationship between politics and the ulemā. The study discusses the ulemā's approach as cooperation and opposition to the political ideology of the Abbasid administration in the context of administrative, legal, religious, and scientific appointments and pressures on the ulemā.
Keywords: Abbasids, legitimacy, ulamā, religion