Eski Türk inanç sistemi kaynaklı uygulamaların ekoloji ile ilişkisi
The relationship between old Turkish belief system-based practices and ecology
Yazar: BESTAMİ BOZOĞULLARINDAN
Danışman: PROF. DR. MEHMET EROL
Gaziantep Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Bitkiler = Plants ; Doğa = Nature ; Ekoloji = Ecology ; Eski Türk inançları = Old Turkish beliefs ; Halk bilimi = Folklore ; Hayvanlar = Animals ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; İnançlar = Beliefs

Özet:
Doğa ile etkileşim içerisinde yaşayan insan, doğaya ve onun unsurlarına yapmış olduğu her eylemde doğayı bir ölçüde değiştirmiş olur. İnsanlık, takip edebildiğimiz en eski devrelerden itibaren hayatını devam ettirebilmek maksadıyla doğadan faydalanmıştır. İlkel insanın çevresiyle sınırlı kalan faydalanma, bugün insanlığın gelmiş olduğu aşamada tüm evreni kapsar hale gelmiş ve doğa üzerinde geri dönülemez hasarlar bırakmaya başlamıştır. Ülkemiz için de durum farklı değildir.
Günümüzün en önemli problemlerinden biri olan doğa tahribi birden fazla disiplinin etkileşimiyle çözülebilecektir. Türk folkloru çözüme katkı sağlayacak zengin materyallere sahiptir. Bu bağlamda çalışmamızda, eski Türklerin dünya görüşünden hareketle doğaya ve onun unsurlarına karşı takındığı korumacı yaklaşım ele alınmaya çalışılmıştır. Geleneksel Türk dünya görüşü insanı doğadan ayırmamış ve doğayı oluşturan hayvan, bitki vb. unsurlar karşısında ayrıcalıklı bir konuma getirmemiştir.
Doğanın canlı şekilde tasavvur edilmesi sonuç olarak ekolojik bir bakış doğurmuş ve bu bilinç halk inanışlarına yansıtılmıştır. Çalışmada ilk olarak ekoloji hakkında bilgi verilmiş, çevre sorunlarının boyutları tartışılmış, sorunun çözümü için öneriler sunan yaklaşımlara değinilmiştir. Daha sonra hayvanlar, bitkiler ve su ile ilgili korumacı anlayışı yansıtan inanışlara değinilmiş, yeri geldiğinde ekolojik unsurlara zarar veren inanışlar üzerinde de durulmuştur. Son olarak inanışlara kaynaklık eden mit, destan, efsane gibi folklor ürünleri bağlamında genel bir değerlendirme yapılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Halk inanışları, Ekoloji, Doğa, Hayvan, Bitki.

Abstract:
A person living in interaction with nature changes nature to a certain extent
in every action he makes to nature and its elements. Humanity has benefited from
nature in order to survive from the earliest periods we could follow. Utilization, which
is limited to the environment of the primitive man, has become the whole universe at
the stage where humanity has come and started to leave irreversible damages on nature.
The situation is not different for our country. The destruction of nature, which is one
of the most important problems of today, can be solved by the interaction of more than
one discipline. Turkish folklore has rich materials that will contribute to the solution.
In this context, in this study, the protectionist approach of the old Turks against nature
and its elements is tried to be taken into consideration based on the world view.
Traditional Turkish world view does not separate man from nature and nature, animals,
plants and so on. elements in a privileged position. The vivid imagination of nature
ultimately gave rise to an ecological perspective and this consciousness was reflected
in popular beliefs. In this study, firstly information about ecology is given, the
dimensions of environmental problems are discussed and approaches that provide
suggestions for the solution of the problem are discussed. Afterwards, beliefs
reflecting protectionist understanding about animals, plants and water were mentioned
and beliefs that harm the ecological elements were also emphasized. Finally, a general
evaluation has been made in the context of folklore products such as myth, epic and
legend which are the sources of beliefs.
Key words: Folk Belief, Ecology, Nature, Animal, Plant.