Abay Kunanbayoğlu'nun dini ve ahlaki görüşleri
Abay Kunanbayoğlu's world of religion and thought
Yazar: TIMUR NUSSIPKHANOV
Danışman: PROF. DR. MEHMET EVKURAN
Hitit Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Ahlak = Morality ; Biyografi = Biography ; Din = Religion ; Din anlayışı = Understanding of religion ; Kazaklar = Kazakhs ; Kelam = Islamic theology ; Kunanbayev, İbrahim Abay = Kunanbayev, İbrahim Abay ; Tanrı anlayışı = God understanding ; İnsan-ı Kamil = İnsan-ı Kamil ; İslamiyet = Islam

Özet:
Abay Kunanbayoğlu Sovyetler dönemi Kazak toplumunun dini ve kültürel hayatında etkin bir
role sahiptir. Bölgedeki İslam'ın reel durumu, Türk ve Rus kültürünün kesiştiği bir noktada
durmaktadır. Bu nedenle Kazak toplumunun günümüz ilmi ve kültürel durumunu tespit
edebilmek ve anlayabilmek için Abay'ın üstlendiği rolü bilmek gerekir. Çünkü Abay bir
düşünür olarak Rus kültürüne de vakıf olan Müslüman bir kişiliktir. Onun eserlerinde bu
geniş bakış açısının izleri açıkça görülmektedir.
Abay Kunanbayoğlu'nun eserleri bağımsızlık öncesi dönemde ve bağımsızlıktan bu yana
yirmi yıldan fazla bir süredir farklı yönleriyle incelenmiştir. Ancak araştırmamız bazı
açılardan özgün ve bu nedenle de önemlidir.
Bağımsızlıktan sonraki 10-15 yıl içinde, Arapça ve Farsça bilen İslam'ın Şeriat kanununu
öğrenmiş uzmanların doğu dünya görüşüyle bağlantılı olarak Abay'ın eserlerini
araştırmalarına olan talep yoğun bir şekilde arttı. O dönemde Abay'ın eserlerindeki dil
konusu, Doğu dilleri edebiyatı ve büyük şahsiyetlerle olan bağlantısının ideolojik yönlerini
belirlemek için yeni konular üzerine araştırma konusu olmaya başladı. Bununla birlikte
Abay'ın eserlerindeki Kur'an ve Hadis metinleri, kısmen dini ve İslamî anlam taşıyan Arapça
kelimeler ve ifadeler, Müslüman dünya görüşü bağlamında özel olarak analiz edilmemiştir. Bu
bir ölçüde normaldi. Çünkü bu dönem ateizm propagandası yapan bir toplumdan, özgür
düşünen ve dinsel kökenlerini keşfetme sürecine giren bir toplumsal yapılanmaya
geçiliyordu. Başka bir deyişle, o sıralarda Abay eserlerinin doğru anlaşılmasına giden yol
döşeniyor ve bilgi sahibi şahsiyetlerle sıradan vatandaşa kadar Abay'ın Müslüman dünyav
görüşünün benimsenmesi için hazırlıklar yapılıyordu. Kazak toplumda son yıllarda din
olgusu, toplumdaki en güncel konulardan biri haline geldi. Abay'ın eserleri farklı dinler ve
mezhepler arasında farklı açılardan yorumlanmaya başladı. Deyim yerindeyse Abay,
paylaşılamayan bir değer haline geldi. Kazak toplumunda boy gösteren farklı yaklaşımlar,
Abay'ı kendileri için bir destek olarak yorumlama çabası içine girdiler. Abay'ın dünya görüşü
ve dini görüşleri üzerine yapılan araştırmalar bile, milli değerlerimizi dini dünya tanımımıza
yabancı dinlerle ilişkilendirerek yanlış temsil etme girişimine yol açtı. Tüm bu nedenlerle
Abay'ın düşüncesinin ve dinsel inancının özgün ve doğru olarak ortaya konulması,
kültürümüze yabancı inançlar doğrultusunda çarpıtılması girişimlerine dikkat çekilmesi
büyük nem taşımaktadır. Bu sorun henüz tam olarak çözüm bulmuş değildir. Abay'ın dini
anlayışını ve akidesini tüm gerçekliği ile açıklamak çok önemlidir. Bu konu araştırmamızın
ana amaç ve hedeflerinden biridir. Tezimizin önemi Abay'ın düşünce ve inanç dünyasının
doğru bir şekilde ortaya konulmasında yatmaktadır.

Abstract:
Abay Kunanbayoğlu has an active role in the religious and cultural life of the Kazakh society
of the Soviet period. The real situation of Islam in the region stands at the intersection of
Turkish and Russian culture. For this reason, it is necessary to know the role of Abay in order
to determine and understand the current scientific and cultural situation of Kazakh society.
Because, as a thinker, Abay is a Muslim personality who is also knowledgeable about Russian
culture. The traces of this broad perspective are clearly seen in his works.
Abay Kunanbayoğlu's works have been studied in different aspects in the pre-independence
period and for more than twenty years since independence. However, our research is unique
in some respects and therefore important.
In the 10-15 years after independence, the demand for experts who had learned the Sharia
law of Islam, who knew Arabic and Persian, to research Abay's works in connection with the
eastern worldview, increased intensely. At that time, the language issue in Abay's works
began to be the subject of research on new topics in order to determine the ideological
aspects of Eastern languages literature and his connection with great personalities. However,
the Qur'an and Hadith texts in Abay's works, as well as Arabic words and expressions with
partially religious and Islamic meanings, have not been specifically analyzed in the context of
the Muslim worldview. This was somewhat normal. B The phenomenon of religion in Kazakh
society in recent years has become one of the most current issues in society. Abay's works
began to be interpreted from different angles among different religions and sects. Abay, so to
speak, has become a value that cannot be shared. Even research on Abay's worldview andvii
religious views has led to an attempt to misrepresent our national values by associating
religion with foreign religions in our definition of the world. For all these reasons, it is of
great importance to draw attention to the attempts to distort Abay's thought and religious
belief in an original and correct way, in line with beliefs alien to our culture. This problem has
not yet been fully resolved. It is very important to explain Abay's religious understanding and
creed in all its reality. This topic is one of the main aims and objectives of our research. The
importance of our thesis lies in the correct presentation of Abay's world of thought and belief.