Silivri-Fenerköy örneğinde yerel mimari dokunun belgelenmesi ve korunması konusunda bir yöntem araştırması
A method research on documentation and conservation of local architectural pattern in the Silivri-Fenerköy case
Yazar: AYŞE NİLÜFER AĞAÇCI
Danışman: DOÇ. DR. GÜLFERAH ÇORAPÇIOĞLU
İstanbul Arel Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Günümüzde kırsal alanlardaki yerel mimari dokunun korunması ve
belgelenmesinin önemi; gerek uluslararası koruma örgütlerince yayımlanan
bildirgelerde, gerekse bu konuda yapılan bilimsel araştırmalarda sıklıkla
vurgulanmaktadır. Türkiye'de ise yerel mimari miras örneklerinin bulunduğu
yerleşmelerdeki plansız gelişmeler sonucunda tarihi, kültürel, teknolojik, ekolojik
belge değeri taşıyan özgün mimari dokunun yitirilmesi söz konusudur. Ülkemizdeki
yerel mimari doku örneklerinin belgelenerek korunmasının önemi doğrultusunda bu
tezde İstanbul İli, Silivri İlçesinde yer alan Fenerköy 'ün yerel mimari dokusunun
korunması yönünde bir çalışma yapılmıştır. Tez çalışmasında Fenerköy 'de sağlıklı
bir koruma yaklaşımı geliştirilmesi için bir başlangıç oluşturması, yerel mimari
dokunun sahip olduğu değerlerin görsel ve yazılı bilimsel veriler ile ortaya konması,
belgelenmesi ve çözümlenmesi amaçlanmaktadır. Belgeleme çalışmasında, Türkiye
Bilimler Akademisi Kültür Sektörü ve Kültür ve Turizm Bakanlığı iş birliği ile
evrensel kültür mirasımızın tam olarak belgelenmesi ve envanterinin çıkarılması
amacıyla oluşturulan "TÜBA-TÜKSEK – Türkiye kırsal kültür varlıkları envanteri"
çoktan seçmeli envanter fişleri çalışma içeriğine uyumlu olarak yeniden
düzenlenmiştir. Fenerköy 'ün yerleşme karakterini ve kimlik özelliklerini belgelemek
amacıyla, 60 yapının envanteri çıkarılmıştır. Yapılar özellikleri ve yere uyumları
açılarından envanter fişlerinde yer alan sorgulanma seçenekleri ile değerlendirilmiştir.
Envanter fişlerinde mimarlıkta yerin önemli olduğunu savunan yaklaşımlar dikkate
alınmış ve mevcut yapı stoğunun "yere uyumunun değerlendirilmesi" amacıyla
envanter ekinde verilen yapı ölçeğinde sorgulama seçenekleri oluşturulmuştur.
Sorgulama seçeneklerinden elde edilen sonuçların sayısal olarak değerlendirilebilmesi
amacıyla her bir seçenek için puanlama kriterleri belirlenmiş ve her bir yapı için
toplam yere uyum puanı elde edilmiştir. Yapılar, yere uyum ölçütleri üzerinden
puanlanarak değerlendirilmiştir. Değerlendirme çalışması sonucunda, yapıların
mevcut dokuya uyumlu ve yere özgü sürdürülebilirlik ilkelerini sağladığı tespit
edilmiştir. Değerlendirmeler yere ve dokuya uyumlu yeni yapılacak yapılar için rehber
oluşturmasına olanak sağlayacak nitelikte çalışmalar yapılmasına imkân tanımaktadır.
Elde edilen yerel bilgilerin yeni yapı yapım süreçlerinde kullanılabilecek kaynak veri
oluşturması, günümüze kadar ulaşabilen köy dokusunun korunması ve geleceği
açısından önem taşımaktadır. Tezde farklı alanlar için yapılacak çalışmalar için de
referans olabilecek bir belgeleme ve değerlendirme yöntemi kullanılmıştır. Bu
yöntemin farklı kırsal alanlarda özgün koşullar değerlendirilerek kullanılması
mümkündür.

Abstract:
Nowadays the importance of documentation and conservation the local
architectural pattern in rural areas is frequently emphasized in the declarations
published by international conservation organizations and in scientific research on this
subject. In Turkey, as a result of unplanned developments in settlements with examples
of local architectural heritage, the original architectural pattern, which has historical,
cultural, technological and ecological document value, is being lost. It is important to
document and conserve the local architectural pattern examples in our country. In this
thesis, a study was carried out to preserve the local architectural pattern of Fenerköy,
located in Silivri District of Istanbul Province. It is aimed that the thesis will be a
starting point for developing a conservation approach in Fenerköy. In this context, the
thesis aims to reveal, document and analyze the values of the local architectural pattern
with visual and written scientific data.
In the documentation study, the multiple choice inventory cards of the "TUBATUKSEK-Turkey Rural Cultural Heritage Inventory", which was created in
cooperation with the Cultural Sector of the Turkish Academy of Sciences and the
Ministry of Culture and Tourism in order to document and inventory our universal
cultural heritage, were rearranged in accordance with the content of the study. In order
to document the settlement character and identity characteristics of Fenerköy, an
inventory study was carried out for 60 buildings. The buildings were evaluated in terms
of their features and adaptation to the location, using the query options included in the
inventory cards. In the cards at the building scale, approaches advocating that place is
important in architecture were taken into consideration, and inquiry criteria were
created at the building scale given in the inventory annex in order to "evaluate the
harmony of the existing building stock with the location". In order to numerically
evaluate the results obtained from the query options, scoring criteria have been
determined for each option. The total location adaptation score was obtained for each
structure. As a result of the evaluation study, it was determined that the structures are
compatible with the existing pattern and provide site-specific sustainability principles.
This evaluation enables studies to be carried out that will enable the creation of a guide
for new buildings that are compatible with the location and pattern. It is important for
the conservation and future of the village pattern that has survived to this day that the
local information obtained constitutes source data that can be used in new building
construction processes. In the thesis, a documentation and evaluation method has been
used that can be a reference for studies in different fields. It is possible to use this
method by evaluating the unique conditions in different rural areas on a country basis.