Tarımda Genetiği Değiştirilmiş Organizma (GDO) kullanımının iktisadi ve beşeri etkileri
Economic and human effects of the use of Genetically Modified Organisms (GMO) in agriculture
Yazar: DAMLA ARTIKASLAN
Danışman: DOÇ. DR. NECMETTİN ÇELİK
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Gıda ihtiyaçlarının ve hayat döngüsünün sağlanabilmesi açısından ciddi bir
yere sahip olan tarım sektörü, dünya nüfusunun ve ihtiyaçlarının dramatik bir şekilde
artmasıyla birlikte önemini artarak korumaktadır. Bu durum, politika yapıcıların
tarımsal verimliliği arttırmaya yönelik çareler aramasını ve politikalar geliştirmesini
beraberinde getirmektedir. Bu açıdan bakıldığında, tarımda GDO kullanımı tarımsal
verimliliğin arttırılması noktasında, özellikle küreselleşmeyle birlikte, önemli bir
uygulama aracı haline gelmiştir. Ancak, GDO kullanımının tarımsal verimlilik
üzerindeki etkileri kuşkulu olmakla birlikte kanser, diabet, astım, alerjik reaksyion gibi
çeşitli sağlık sorunlarına sebep olabileceğine dair kaygıların varlığı, GDO kullanımını
tartışmalı hale getirmektedir. Bu doğrultuda çalışmada, 2003-2019 yılları arasında ve
dünya genelindeki 12 ülke öznelinde, GDO kullanımının tarımsal verimlilik ile çeşitli
hastalıklara sebep olabileceği argümanından hareketle sağlık harcamaları üzerindeki
etkilerinin Panel Veri Analizi yardımıyla incelenmesi yoluna gidilmiştir. Buna göre,
GDO kullanımının tarımsal verimlilik üzerindeki etkilerinin analiz edildiği Rassal
Etkiler Panel Modeli bulguları, GDO kullanımının tarımsal verimlilik üzerindeki
pozitif yönlü etkilerinin göz ardı edilebilir boyutlarda kaldığını; bununla birlikte, GDO
kullanımının sağlık harcamaları üzerindeki etkilerinin analiz edildiği Sistem GMM
Panel Model bulguları ise, GDO ile sağlık harcamaları arasında, gözardı edilebilir
boyutlarda da olsa, pozitif yönlü bir ilişkinin olduğunu ortaya koymaktadır. Bu açıdan
bakıldığında, tarımsal verimliliğin arttırılması amacıyla, etkinliği oldukça tartışmalı
olan ve çeşitli hastalıklara sebebiyet verebileceği iddia edilen GDO kullanımı yerine
analiz kapsamında tarımsal verimliliğin en önemli pozitif yönlü belirleyicisi olarak
tespit edilen tarımda sermayeleşmenin arttırılması, organik tarım yöntemlerine
odaklanılması ve GDO'lu ürünlere yönelik farkındalığın arttırılması yoluna
gidilmelidir. Bu sayede, hem tarımsal verimliliğin arttırılması hem de olası
hastalıkların sağlık harcamaları üzerinde oluşturacağı yükün azaltılması sağlanabilecektir.

Abstract:
The agricultural sector, which has a significant importance in terms of meeting
food needs and the life cycle, is becoming increasingly important with the dramatic
increase in the world population and its needs. This situation leads policy makers to
seek solutions and develop policies to increase agricultural productivity. From this
perspective, the use of GMOs in agriculture has become an important policy tool to
increase agricultural productivity, especially with globalization. However, while the
effects of GMO use on agricultural productivity are questionable, criticisms that GMO
use may cause various health problems such as cancer, diabetes, asthma and allergic
reactions make GMO use controversial. Accordingly, this study analyzes the effects
of GMO use on agricultural productivity and health expenditures on the basis of the
argument that GMO use may cause various diseases between 2003-2019 in 12
countries around the world with the help of Panel Data Analysis. The findings of the
Random Effects Panel Model, which analyzes the effects of GMO use on agricultural
productivity, reveal that the positive effects of GMO use on agricultural productivity
remain negligible; however, the findings of the System GMM Panel Model, which
analyzes the effects of GMO use on health expenditures, reveal that there is a positive
relationship between GMO use and health expenditures, albeit negligible. From this
point of view, in order to increase agricultural productivity, instead of using GMOs,
the effectiveness of which is highly controversial, capitalization in agriculture should
be increased, organic farming methods should be focused on and awareness of GMO
products should be increased. In this way, both agricultural productivity can be
increased and public health expenditures that may caused by potential health problems
related with GMO can be decreased.