Türk sinemasında toplumsal gerçekçilik akımı ve sansür (1960-1970 dönemi)
Social realism movement and censorship in Turkish cinema (1960-1970 period)
Yazar: ALİ ÖZTÜRK
Danışman: DOÇ. DR. ŞÜKRÜ SİM
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Radyo-Televizyon = Radio and Television

Özet:
Türkiye Cumhuriyetinin gerek kuruluşu öncesi ve gerekse sonrasında yaşanan
gelişmeler toplumsal yapıyı derinden etkilemiştir. Toplumdaki değişimlerin görülmesi
ise 1950?li yılları bulmuştur. 50?li yıllardan itibaren tarımsal alanda yaşanan
makineleşmeyle birlikte, kırsaldan büyük kentlere doğru yaşanan iç göçler, işsizlik,
emekçi kesim ve gecekondulaşma olgularını ortaya çıkardığı görülmektedir.
1960 yıllara geldiğinde ise ülkedeki değişim sürecinin çeşitli aşamalarda geçmesi,
değişimin görünür ve toplumda karşılık bulması beklenen bir durum haline gelmiştir.
Dönemin önde gelen tartışma konuları; kırdan kente göç, kentlerin göç yoluyla gelen
insanları dönüştürememesi, gecekondu, kültürel çatışmalar, işçi sınıf, grev ve sendikal
haklar olmuştur.
Hızlı bir değişimin yaşandığı, evlerde Radyo?nun hükümdarlığının sürdüğü ve
televizyonun henüz olmadığı bu dönemde; halkın tek eğlence aracı sinemadır. Mevcut
dönem, bir yandan ticari sinemanın yapıldığı, diğer yandan toplumsal sorunların ele
alındığı filmlerin yapılabilme imkânlarının oluştuğu, içerik anlamında olduğu kadar
biçim anlamında da cesur denemelerin yapıldığı ve sinemanın yaratıcılık bakımından
dinamizm kazandığı yıllardır.
27 Mayıs 1960 askeri müdahalesi sonrası gelişen özgürlük ortamıyla birlikte toplumda
yaşanan büyük değişim ve bunun sonucu ortaya çıkan toplumsal faydacılığı gözeten bir
sinema hareketinin ortaya çıktığı görülmektedir. Metin Erksan, Halit Refiğ, Ertem
Göreç ve Duygu Sağıroğlu gibi yönetmenler, başta İtalyan ?Yeni Gerçekçiliği? olmak
üzere Sovyet sineması ve dünya sinemasındaki gelişmeleri takip etmiş ve birikimlerini Anadolu?nun hikâyeleriyle birleştirerek yeni bir sinema anlayışının kapılarını
aralamışlardır. Bu yeni sinema anlayışı ?Toplumsal Gerçeklilik? akımı olarak
nitelendirmek mümkündür.
Bu çalışmada Türk sinemasında 1960-1970 arası dönemde ortaya çıkan ?Toplumsal
Gerçekçilik? akımı ve mevcut dönemde ?Türk Sinemada Sansür? konusu incelenmiştir.
İlk önce 1960-1970 dönemi kapsamlı şekilde belirleyebilmek için literatür taraması
yapılmıştır. Çalışmanın sınırlılıkları kapsamında mevcut dönem öncesi Türk
sinemasının içinde bulunduğu durum değerlendirilmiştir. Ardından 1960-1970
dönemine ait belirlenen ve Toplumsal Gerçekçi tarzda olan 10 film incelenmiştir.



Anahtar Kelimeler: Türk Sinemasında Toplumsal Gerçekçilik, Türk Sinemasında 
Sansür, Sansür

Abstract:
The developments experienced both before and after the establishment of the Republic
of Turkey have deeply affected the social structure. And the changes in society were
emerged in the 1950s. It is revealed that the internal migration from rural areas to the
big cities, unemployment, laborer groups and squatting facts were emerged with
mechanization in the agricultural field Since the 50s.
And by the 1960s, it is observed that the transition process in Turkey had been through
various stages, and the changes had become visible and had reflections in the people.
The leading topics of discussion in that period; were the rural-to-urban migration,
failure of urban to transform people coming through migration, slum, cultural conflict,
working class, strikes and trade union rights.
During this period rapid change, where television has not been present yet and Radio
has its day in home; the only means of public entertainment was cinema.
In this period, commercial cinema was popular on the one hand, and the opportunities
were arising to make films dealt with social problems on the other hand, and again in
these years brave attempts were made on both content and format as the cinema has
gained dynamism in creativity.
As a result of major changes emerged in the society after the intervention of the military in May 27, 1960, it is seen that a cinema movement on social utilitarianism appears to
have emerged. Directors such as Metin Erksan, Halit Refig, Ertem Göreç and Duygu
Sağıroğlu was following the developments in the Soviet cinema and the world cinema,
Italian "New Realism" in particular, and was paving way to a new cinema
understanding by combining their knowledge with the stories of Anatolia. This new
understanding of cinema is referred to as the "Social Reality" Trend (movement).
In this study, the "Social Realism" movement was examined, brought by directors, who
had no chance to express themselves in pre-1960 Turkish cinema, as a new
understanding.
First, a literature reviews was carried out to identify the 1960-1970 period
comprehensively. Within the limitations of the study, the overall political situation in
Turkey in that period, and the conditions of the Turkish cinema was evaluated. Then, 10
films of the Social Realistic type from the 1960-1970 period were analyzed.
In addition, the censorship in cinema, which had profoundly affected the character of
the Turkish cinema, has also been discussed in the final section of the study.



Key Words : Social Realism Movement, Censorship in Turkish cinema, Censorship.