Anadolu'da Hellenistik Dönem'de tapınak cepheli kaya mezarları
Rock tombs with temple facades in the Hellenistic Period in Anatolia
Yazar: ERTUĞRUL HİKMET KARAKAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ TİMUR DEMİR
Gaziantep Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Arkeoloji = Archeology

Özet:
Mimari anlamda kayanın kullanımı, sağlamlığı, anıtsal görünümü ve işlene bilirliği açısından önemli olmuştur. Antik Dönem insanlarının, kendine özgü farklı şekillerde ölü gömme adetleri, kazılar dâhilinde gün ışığına çıkarılmıştır. Hellenistik Dönem ve sonrasında, Anadolu'da kaya oyguları, görkemi ve görece fazlalığı ile devamlılığını sürdürmüştür. Ama artık söz konusu kaya oyguları, tapınım alanları ve anıtlar değil kaya mezarlarıdır. Kaya mezarları Anadolu'da yalın süslemenin dışında farklı bir anlam taşıyan bazı ögelerle birlikte varoluş göstermiştir. Bunların bazıları birçok açıdan tüm antik coğrafyadaki önemli kaya mezarları ve yapılarıyla karşılaştırılabilir durumdadır. Anadolu coğrafyasında Hitit ve Urartu'dan başlayan, kaya oluşumlarının el verişli olduğu antik bölgelerin çoğunda neredeyse Hellenistik Dönem'de de devam etmiş ve Ortaçağ'a değin kaya mezarları ile karşılaşılmıştır. Her bölgenin kendine özgü özellikleri, dönemsel uygulamaları, diğer bölgelerle ve coğrafyalarla benzer özellikleri mevcuttur. Çalışma kapsamında Anadolu insanının Hellenistik Dönem'de kaya mezar geleneğine neden ilgi duyduğu, Hellenistik Dönem öncesinde Anadolu'da yaşanılan dönemlerdeki mezar geleneğinden ne kadar etkilendiği araştırılmıştır. Hellenistik Dönem'de Anadolu'da, bölgeler arasındaki geleneğin, uygulanan cephe mimarilerinde birbirini taklit edip etmediği incelenmeye çalışılmıştır. Çalışma kapsamında Anadolu'da Hellenistik Dönem'e tarihlenen 51 adet tapınak cepheli kaya mezarı mevcuttur.

Abstract:
The use of rock in architectural terms has been important in terms of its durability, monumental appearance and workability. The different customs of the ancient people to bury their dead in different ways have been brought to light during excavations. During the Hellenistic Period and afterwards, rock carvings in Anatolia continued their continuity with their magnificence and relative abundance. But these are no longer rock carvings, temples and monuments, but rock tombs. Rock tombs have existed in Anatolia with some elements that have a different meaning other than simple decoration. Some of these are comparable in many respects to important rock tombs and structures throughout ancient geography. Rock tombs were encountered in Anatolia, starting from Hittite and Urartu, and continuing almost into the Hellenistic Period in most of the ancient regions where rock formations were suitable, and until the Middle Ages. Each region has its own unique characteristics, periodic practices, and similar characteristics to other regions and geographies. Within the scope of the study, it was investigated why Anatolian people were interested in the rock tomb tradition in the Hellenistic Period and how much they were influenced by the tomb tradition in the periods lived in Anatolia before the Hellenistic Period. An attempt was made to examine whether the traditions between the regions in Anatolia during the Hellenistic Period imitated each other in the façade architectures applied. Within the scope of the study, there are 51 rock tombs with temple facades dating back to the Hellenistic Period in Anatolia.