Türkiye'de emek piyasası esnekliği
Flexibility in the labour market of Turkey
Yazar: ÖZGE SELVİ YAVUZ
Danışman: PROF. DR. GÜLDEN ÜLGEN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Teorisi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Esnek çalışma = Flexible working ; Esneklik = Flexibility ; İş gücü piyasası = Labour market

Özet:
1945 ile 1970 yılları arasında altın dönemini yaşamış olan kitle üretiminin girdiği kriz endüstri ilişkilerinde yeni bir dönemi başlatmıştır. Kriz nedeniyle azalan kâr oranlarını arttırmak, hızla yükselen işsizlik sorununu aşmak ve tüketici tercihlerinde meydana gelen değişimleri yakalamak amacıyla üretim sisteminin ve çalışma koşullarının yeniden düzenlenmesi kaçınılmaz olmuştur. Kriz sonrası dönemin baskın paradigması, üretim ve emek süreçlerinin talepteki anlık değişimler ve konjonktürel dalgalanmalara en hızlı şekilde uyum sağlamasını öngören esneklik olmuştur. Çalışma hayatında esneklik ise tam zamanlı ve ücretli işlerin yerine işletmenin ihtiyacına göre istihdam edilen atipik işleri ve iş ilişkilerini düzenleyen yasaların koruyuculuğunun azaltılmasını ifade etmektedir.
Bu dönemde teknolojinin etkisiyle üretim sistemi bilgisayarlaşmış, aynı işi daha az sürede ya da daha az işçi ile yapmak mümkün olmuştur. Üretim süresi ve zamanına ek olarak üretim mekânı da serbestleşmiştir. Bir ürünün üretilmesi için gerekli tasarım, hammadde temini, üretim, dağıtım ve pazarlama aşamalarının her biri farklı ülke hatta kıtalarda gerçekleştirilmeye başlanmıştır. Bu dönemde dünyadaki değişimler yalnızca ekonomik alanda yaşanmamış, bireylerin davranış ve tercihleri de değişmiş kişiselleştirilmiş, özel mallara yönelik talep artmıştır.
Gelişmiş ülkelerde başlayan esnekleşme süreci 1990'ların ikinci kısmında gelişmekte olan ülkelerin de uyum stratejisi haline gelmiştir. Yüksek işsizlik, işgücüne düşük katılım, kayıt dışılık ve emeğin vasıfsızlığı gibi yapısal sorunlarla boğuşan Türkiye emek piyasasında esneklik, 1990'lardan itibaren tartışılmaya ve uygulanmaya başlanmış ve 2003 yılında 4857 sayılı iş kanunu ile resmi olarak benimsenmiştir.

Abstract:
The crisis of mass production which lived its' golden era between 1945 and 1970 has started a new era in industrial relations. To rearrange the production system and working conditions became indispensable to catch up with the changes in consumers' preferences and to overcome the ever-increasing unemployment problem. The dominant paradigm of post-crisis period became flexibility that estimates production and labour processes to adapt into instant changes in demands and conjectural fluctuations. Flexibility in working life, on the other hand, refers to decreasing the protectiveness of laws that regulate business relationships and atypical works in which people are employed according to the needs of an enterprise rather than full time and paid works.
In this period, production system was computerized through the effect of technology and it was then possible to complete a work in a shorter period of time or with less number of employees. In addition to production period, the place of production was also liberalized. Each one of stages required for the production of a good such as design, supply of raw material, production, distribution and marketing started to take place in different countries and even different continents. In this period, the changes in the world were not solely in the field of economy; behaviours and preferences of individuals changed and became personalized as well and demand for special goods increased.
Flexibilisation process started in developed countries turned into an adaptation strategy in developing countries in the second half of 1990s. In the labour market of Turkey tackling with structural problems such as high level of unemployment, low participation to labour force, informal economy and unqualified labour, flexibility have been discussed and applied since 1990s and it was officially adopted through industrial low no. 4857 in 2003.