Farklı bitki gelişim dönemlerinde ve değişen dozlarda selenyum uygulamasının bazı çemen (Trigonella foenum-graecum L.) çeşitlerinde verim ve kaliteye etkisi
Effect of selenium application at different plant growth stages and varied doses on yield and quality in some fenugreek (Trigonella foenum-graecum L.) cultivars
Yazar: NAZİRE GÜLŞAH KÜTÜK DİNÇEL
Danışman: PROF. DR. ALİ İRFAN İLBAŞ ; DOÇ. DR. ERMAN BEYZİ
Erciyes Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı / Tarla Bitkileri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu araştırma, farklı bitki gelişim dönemlerinde ve değişen dozlarda selenyum uygulamasının bazı çemen çeşitlerinde verim ve kaliteye etkisini belirlemek amacıyla 2021 ve 2022 yazlık yetiştirme periyodunda iki yıl süre ile yürütülmüştür. Deneme, tesadüf bloklarında bölünen bölünmüş parseller deneme desenine göre dört tekerrürlü olarak kurulmuştur. Çalışmada ana parselleri farklı bitki gelişim dönemleri (fide, çiçeklenme, tohum), alt parselleri çeşitler (Gürarslan, Çiftçi, Berkem) ve altın altı parselleri ise selenyum dozları (0, 25, 50, 75 g/ha) oluşturmaktadır. Çalışmada selenyumun farklı bitki gelişim dönemlerinde uygulanmasının birinci yıl bitki başına bakla sayısı ve protein oranı, ikinci yıl ise bitkide dal sayısı üzerinde istatistiksel olarak anlamlı olduğu bulunmuştur. Uygulanan selenyum dozları, birinci yılda bitki boyu ve baklada tohum sayısı hariç, incelenen tüm özellikler üzerinde etkili olmamıştır. Biyolojik verim ve protein oranı sadece ikinci yılda çeşitler arasında önemli bulunmuştur. 2021 yılında; bitki boyu 42.18–52.88 cm, bitkide dal sayısı 1.90–2.98 adet/bitki, bitki başına bakla sayısı 10.73–30.10 adet/bitki, baklada tohum sayısı 10.98-13.30 adet/bakla, bin tohum ağırlığı 12.45–15.19 g, biyolojik verim 187.96-379.91 kg/da, tohum verimi 56.87-123.01 kg/da, sabit yağ oranı % 3.91-5.09, protein oranı % 22.05-25.73 arasında değişmiştir. 2022 yılında ise; bitki boyu 38.88–49.78 cm, bitkide dal sayısı 1.33–2.00 adet/bitki, bitki başına bakla sayısı 8.95–12.23 adet/bitki, baklada tohum sayısı 7.82-10.96 adet/bakla, bin tohum ağırlığı 16.48-19.25 g, biyolojik verim 257.69-457.78 kg/da, tohum verimi 37.61-72.13 kg/da, sabit yağ oranı % 4.06-5.08, protein oranı % 25.23-29.82 arasında değişim göstermiştir. 
Anahtar Kelimeler: Çemen, selenyum, bitki gelişim dönemi, tohum verimi, sabit yağ oranı

Abstract:
This research was carried out in order to determine the effects of selenium application at different plant growth stages and varying doses on yield and quality in some fenugreek cultivars for two years during the 2021 and 2022 summer growing period. The experiment was established according to the split-split plot design in randomized blocks with four replications. The main plots were composed of different plant growth stages (seedling, flowering, seed formation), the subplots were composed of cultivars (Gürarslan, Çiftçi, Berkem) and the sub-plots were composed of selenium doses (0, 25, 50, 75 g/ha). In this study, it was found that the application of selenium at different plant growth stages was statistically significant on the pod number per plant and protein content in the first year and on the branch number per plant in the second year. The applied selenium doses had no effect on all traits examined except plant height and seed number per pod in the first year. Biological yield and protein content were found to be significant among cultivars only in the second year. Plant height was 42.18–52.88 cm, number of branches per plant was 1.90–2.98 branch/plant, number of pods per plant was 10.73–30.10 pod/plant, number of seeds per pod was 10.98-13.30 seed/pod, thousand seed weight was 12.45–15.19 g, biological yield was 187.96-379.91 kg/da, seed yield was 56.87-123.01 kg/da, crude oil content was 3.91-5.09%, protein content was 22.05-25.73% in 2021. In 2022; plant height was 38.88–49.78 cm, number of branches per plant was 1.33–2.00 branch/plant, number of pods per plant was 8.95–12.23 pod/plant, number of seeds per pod was 7.82-10.96 seed/pod, thousand seed weight was 16.48-19.25 g, biological yield was 257.69-457.78 kg/da, seed yield was 37.61-72.13 kg/da, crude oil content was 4.06-5.08%, protein content was 25.23-29.82%.

Key Words: Fenugreek, selenium, plant growth stage, seed yield, crude oil content