İsmail Hakkı Bursevî'nin Rûhu'l-Beyân Tefsirinde cin ve şeytan
Dschinn und teufel in İsmail Hakki Bursevîs Tafsīr des Rūhu'l-Beyān
Yazar: NURAN GÖKER
Danışman: DOÇ. DR. NURDANE GÜLER
Kırıkkale Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Duyu organlarıyla algılayamadığımız ve metafizikî âleme ait olan varlıklar Kur'ân aracılığıyla bizlere bildirilmiştir. Cinler ve şeytanlar da bu kategoride yer almaktadır. "Cin" kavramı "örtmek, gizlemek" manasında  (جن)"cnn" fiilinden oluşmuş ve duyu organlarıyla idrak edilemeyen, görünmeyen ruhanî varlıklar için kullanılmıştır. Şeytan ise, cin tayfasından olması sebebiyle gözle görülemeyen varlık olarak birçok tanımı yapılmış, kötülüğün temsilcisi, habis ruh, kötü karakter ve kötülüğün sembolü olmuş bir varlıktır. Şeytan lafzı شطن)  ) "ştn" fiilinden türemiş olup "hayırdan ve rahmetten uzak kalmış, yanıp helake maruz kalmış" manasındadır.  Yüce Allah, Kur'ân'da cinlerin ve şeytanların varlığından bahsetmiş, pek çok âyette onlar hakkında bilgi vermiş ve özellikle cinlerden bahseden müstakil bir sûre indirmiştir. Cin sûresi olarak bilinen bu sûrede cinlerin özelliklerine değinilmiştir. Cinlerin iyi ve kötü olanlarından bahsedilmiş kötü olanlarına şeytan denilmiştir. Kur'ân'da farklı sûrelerde cinlerin yaratılış maddesine, güçlü olduklarına, Hz. Süleyman'ın onları ağır işlerde kullandığına ve ordusunda bulundurduğuna, hızlı hareket edebildiklerine, fani olduklarına, akıl sahibi olduklarına ve sorumlu olduklarına değinilmiştir. Kur'an'da şeytan ise, farklı isimleriyle kullanılmakla birlikte, âyetlerde Hz. Âdem'e secde emrine karşı gelerek Allah'a isyan etmesinden, huzurdan kovulmasından, mühlet verilmesinden, Hz. Âdem ve eşini kandırmasından, âdemoğullarına düşmanlığından ve vesvese vermesinden, soyundan, ordularının olduğundan bahsedilmiştir. Hz. Peygamber'in bazı hadislerinde cinler ve şeytanlar hakkında bilgi verildiği görülmektedir. Örneğin, cinlerin ve şeytanların beslendikleri ortamlardan ve insanın vücudunda kanın dolaştığı gibi dolaşıp vesvese verdiklerinden bahsetmiştir. Biz bu çalışmamızda İşâri gelenekten gelen İsmail Hakkı Bursevî'nin Rûhu'l-Beyân adlı tefsirinde cinler ve şeytanlarla ilgili âyetleri incelemeye çalıştık. Bu konuda birçok çalışma yapılmasına rağmen Rûhu'l-Beyân perspektifinden herhangi bir çalışma olmaması ve buna olan merakımız bu konuyu çalışma nedenimizdir.

Abstract:
Beings that we cannot perceive with our senses and that belong to the metaphysical realm have been revealed to us through the Qur'an. Jinn and devils are also in this category. The term "jinn" is formed from the verb (جن) "cnn" meaning "to cover, to conceal" and is used for invisible spiritual beings that cannot be perceived with the sense organs. Satan, on the other hand, is a being that is invisible to the eye because it belongs to the jinn, and has been described in many definitions as a representative of evil, an evil spirit, an evil character and a symbol of evil. The word Shaytan (Satan) is derived from the verb شطن) ) "shtn" and means "one who is far from good and mercy, one who is exposed to destruction".  Allah Almighty has mentioned the existence of jinn and devils in the Qur'an, and has given information about them in many verses, and has revealed a separate sūrah that specifically mentions jinn. In this surah, known as the Surah of the Jinn, the characteristics of the jinn are mentioned. The good and bad jinn are mentioned and the bad ones are called Satan. In different suras of the Qur'an, the creation of the jinn, their strength, the fact that Solomon used them for heavy work and kept them in his army, that they can move fast, that they are mortal, that they have intelligence and that they are responsible are mentioned. In the Qur'an, Satan is used by different names, but the verses mention his rebellion against Allah by disobeying the command to prostrate to Adam, his expulsion from His presence, his being given respite, his deceiving Adam and his wife, his enmity and mischief against the sons of Adam, his progeny, and his armies. Some of the Prophet's hadiths provide information about jinns and devils. For example, he mentioned the environments in which jinns and devils feed and that they circulate in the human body like blood circulates and give mischief. In this study, we have tried to examine the verses related to jinns and devils in Ismail Hakki Bursawī's tafsir Rūhu'l-Bayān, which comes from the Isāri tradition. Although there are many studies on this subject, the lack of any study from the perspective of Rūhu'l-Bayān and our curiosity about it is the reason for us to study this subject.