Halk arasında sedatif amaçla kullanılan bitkiler üzerinde farmakognozik araştırmalar
Pharmacognostic research on plants used for sedative purposes among the people
Yazar: BÜŞRA AĞÖREN
Danışman: PROF. DR. ESRA AKKOL
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmakognozi Ana Bilim Dalı / Eczacılık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology

Özet:
Merkezi sinir sistemi rahatsızlıkları, dünya çapında prevalansı gittikçe artan anksiyete, uykusuzluk, depresyon, epilepsi gibi hastalıkları kapsayan nörolojik hastalıklardır. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ)'nün verilerine göre dünya nüfusunun yaklaşık %10'u anksiyete, yetişkin nüfusunun %30'u insomnia problemleri yaşamaktadır. Anksiyete tedavisinde kullanılan konvansiyonel ilaçların bağımlılık, hafıza kaybı, bilişsel ve cinsel işlev bozukluğu ve bu gruptaki ilaçların kötüye kullanımı gibi önemli olumsuz etkileri nedeniyle günümüzde daha az yan etkiye sahip doğal yollarla elde edilen ürünlerin tercih edilmektedir. Bu kapsamda, bu tez çalışmasında halk arasında sedatif amaçla kullanılan Anthemis fumariifolia Boiss. (çorak papatyası), Verbascum bombyciferum Boiss. (ipek sığırkuyruğu), Rubus canescens D.C. (çobankösteği), Avena sativa L. (yulaf) ve Capparis sicula subsp. sicula Veill. (delikarpuzu) bitkilerinin farklı polaritede hazırlanan ekstrelerinin in vivo delikli kutu testi ve çekme testi deney modelleri kullanılarak sedatif ve anksiyolitik aktivitelerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. C. sicula subsp. sicula bitkisinin toprak üstü kısımlarından hazırlanan metanol (MeOH) ekstresinin çalışılan ekstreler arasında en yüksek aktiviteyi göstermesi nedeniyle MeOH ekstresi üzerinde BAYF çalışmaları yürütülmüştür. Bu amaçla, C. sicula subsp. sicula MeOH ekstresi poliamit kolon kromatografisine tabii tutularak 4 ana fraksiyon (Fr. A, Fr. B, Fr. C ve Fr. D) elde edilmiştir. In vivo deneylerde sedatif aktivitesi yüksek çıkan Fr. B, Fr. C ve Fr. D fraksiyonları üzerinde yapılan izolasyon çalışmaları sonucu 5 adet flavonoit glikoziti [kersetin-3-O-α-ramnopiranozil-(1→6)-β-glukopiranozit (rutin) (1), kersetin-3-O-β- glukopiranozit (2), kersetin-3-O-β-ramnozit (3), izoramnetin-3-O-α-ramnopiranozil-(1→6)-β-glukopiranozit (4) ve kemferol-3-O-(2'',6''-di-O-α-ramnopiranozil)-β-glukopiranozit (5)] izole edilmiştir. Bu bileşiklerden rutin majör bileşik olarak tespit edilmiş olup ve ters faz-yüksek performanslı sıvı kromatografisi (YPSK) ile MeOH ekstresindeki miktarı 8,04 mg/100 mg ekstre, Fr. C'de 76,87 mg/100 mg ekstre olarak belirlenmiştir. Fr. A, B ve D'de rutin miktarı çok düşük olduğu için hesaplanamamıştır. Bununla birlikte, izole edilen flavonoit glikozitlerin anksiyete ile ilişkili GABAA, GABAB, 5-HT1A, 5-HT1B reseptörlerinin etkileşim enerjileri ve protein-ligand etkileşim detayları moleküler docking çalışmaları ile değerlendirmiştir. Çalışmada, izole edilen flavonoit glikozitlerinin anksiyete ilişkili reseptörlere iyi bağlanma etkileşimleri gösterdiği tespit edilmiştir. Sonuç olarak, C. sicula subsp. sicula bitkisinin halk arasında sedatif amaçlı kullanımı ilk kez bu tez kapsamında in vivo çalışmalarla doğrulanmış ve olası aktif bileşikleri ve sedatif ve anksiyolitik mekanizması fitokimyasal ve in silico çalışmalarla belirlenmiştir.

Abstract:
Central nervous system disorders are neurological diseases including anxiety, insomnia, depression, epilepsy and depression, the prevalence of which is increasing worldwide. According to World Health Organisation (WHO) data, approximately 10% of the world population suffers from anxiety and 30% of the adult population suffers from insomnia. Due to the significant negative effects of conventional drugs used in the treatment of anxiety such as addiction, memory loss, cognitive and sexual dysfunction and abuse of drugs in this group, products obtained by natural means with fewer side effects are preferred today. In this context, in this thesis study, the extracts of Anthemis fumariifolia Boiss. (çorak papatyası), Verbascum bombyciferum Boiss. (ipek sığırkuyruğu), Rubus canescens D.C. (çobankösteği), Avena sativa L. (yulaf), and Capparis sicula subsp. sicula Veill. (delikarpuzu) plants prepared at different polarity and evaluated their sedative and anxiolytic activity using in vivo hole-board and traction test experimental models. Since methanol (MeOH) extract prepared from the aerial parts of C. sicula subsp. sicula showed the highest activity among the studied extracts, BGF studies were carried out on MeOH extract. For this purpose, C. sicula subsp. sicula MeOH extract was subjected to polyamide column chromatography and 4 main fractions (Fr. A, Fr. B, Fr. C and Fr. D) were obtained. As a result of isolation studies on Fr. B, Fr. C and Fr. D fractions, 5 flavonoid glycosides [quercetin-3-O-α-rhamnopyranosyl-(1→6)-β-glucopyranoside (rutin) (1), quercetin-3-O-β-glucopyranoside (2), quercetin-3-O-β-rhamnoside (3), isorhamnetin-3-O-α-rhamnopyranosyl-(1→6)-β-glucopyranoside (4) and kaempferol-3-O-(2'',6''-di-O-α-rhamnopyranosyl)-β-glucopyranoside (5)] were isolated. Among these compounds, rutin was detected as the major compound and its amount in MeOH extract was determined as 8,04 mg/100 mg extract and 76,87 mg/100 mg extract in Fr. C by reverse phase-high performance liquid chromatography (HPLC). The amount of rutin in Fr. A, B and D could not be calculated because it was too low. In addition, the interaction energies and protein-ligand interaction details of the isolated flavonoid glycosides with anxiety-related GABAA, GABAB, 5-HT1A, 5-HT1B receptors were evaluated by molecular docking studies. In the study, it was determined that the isolated flavonoid glycosides showed good binding interactions with anxiety-related receptors. In conclusion, the use of C. sicula subsp. sicula for sedative purposes among the people was confirmed for the first time in this thesis by in vivo studies and its possible active compounds and sedative and anxiolytic mechanism were determined by phytochemical and in silico studies.