KBRN olayların psikososyal etkileri ve psikososyal destek müdahale önerisi
Psychosocial effects of CBRN events and psychosocial support intervention proposal
Yazar: NİYAZİ ÇETİN
Danışman: PROF. DR. MEHMET EYYUPHAN YAKINCI
İskenderun Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Kimyasal, Biyolojik, Radyolojik, Nükleer Tehditler Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: KBRN = CBRN ; Psikososyal etkiler = Psychosocial effects

Özet:
İlkel atalarımızdan modern insana değin rakibine üstünlük kurmak amacıyla kitlelerin farklı nesneleri silah olarak kullandıkları bilinmektedir. Kimyasal, Biyolojik, Radyolojik ve Nükleer (KBRN) maddeler de modern insanın sahnesinde primitif güdülere hizmet aracı olarak kullanıldıkları bilinen silahlar olarak karşımıza çıkmaktadır. Bilinen ilk KBRN madde kullanımını M.Ö.400'lü yıllarda gerçekleşen Peloponez Savaşı'nda Spartalılar; kömür, sülfür ve zift kullanarak Atinalıları bulundukları saklanma alanlarında zehirleyerek gerçekleştirmiştir. Bu tarihten günümüze değin KBRN maddeler kullanım alanlarının artması, ucuz maliyetlerle kolay üretilebilir olmaları; örgütlü gruplar ve devletlerce baskı, şantaj, kitleleri kontrol gibi amaçlarla kullanılmaları nedeniyle canlı popülâsyonları için yüksek düzeyde risk barındırmaktadır. KBRN maddelerin kazaen yahut kasıtlı olarak kullanılması sonucunda kazazedede, akut dönemde ve uzun vadede görülmesi olası psikososyal etkilerden bahsetmek mümkün görünmektedir. Yapılan araştırmalarda ülkemizde KBRN tehdit yönetimine ilişkin hazırlanan planlarda ve yönetmeliklerde psikososyal destek sürecine ilişkin kapsamlı bir çalışma yürütülmediği görülmüştür.  
Bu çalışmada KBRN olaylarında bireyde meydana gelmesi olası psikososyal etkileri minimalize etmek amaçlanarak olay öncesi dönemde toplumun geneline ve personele gelişimsel önleyici, olay anında kazazedelere ve alanda çalışan çalışmacılara iyileştirici, olay sonrası ise yönlendirme ve yardım alma kaynaklarına ilişkin psikososyal destekleyici kapsamlı bir öneri getirilmek hedeflenmiştir. Hedeflenen kazanımlar doğrultusunda çalışmamızda doküman analizi araştırma modeli kullanılarak süreç nitel kaynaklar doğrultusunda yürütülmeye çalışılmıştır. Çalışmamızın sonucuna bakıldığında KBRN'ye ilişkin toplumsal bilgi eksikliği kaynaklı psikososyal risklerin önüne geçebilmek amacıyla gelişimsel bazda okul temelli kılavuz önleyici çalışmalar tasarlanmış, kazazede psikososyal ihtiyaç formu KBRN'ye uyarlanmış, iyileştirici dönemde görevli ruh sağlığı uzmanları için örnek etkinlik planlanmış ve psikososyal destek süreci paydaşlarında görev yetkesi karmaşasının önüne geçilmek için görev ve sorumluluklar kurumsal destek kaynaklarına göre belirlenmiş ve sürecin tüm paydaşları için öneriler geliştirilmiştir.

Abstract:
From our primitive ancestors to modern humans, it is known that the masses used different objects as weapons in order to gain superiority over their opponents. Chemical, Biological, Radiological and Nuclear (CBRN) substances also appear as weapons known to be used as a service tool for primitive motives on the stage of modern humans. The Spartans in the Peloponnesian War, which took place in 400 BC, the first known use of CBRN substance; He did this by poisoning the Athenians in their hiding places using coal, sulfur and pitch. Since this date, the use of CBRN substances has increased, they can be produced easily with cheap costs; Because they are used by organized groups and states for purposes such as oppression, blackmail and mass control, they pose a high level of risk for living populations. It seems possible to talk about possible psychosocial effects on the victim, in the acute period and in the long term, as a result of the accidental or deliberate use of CBRN substances. In the researches, it has been seen that there is no comprehensive study on the psychosocial support process in the plans and regulations prepared for CBRN threat management in our country.
In this study, with the aim of minimizing the possible psychosocial effects of CBRN incidents on the individual, it is aimed to provide a comprehensive proposal for developmental prevention to the general public and personnel in the pre-event period, remedial for the victims and field workers at the time of the incident, and psychosocial support for referral and assistance resources after the incident. In line with the targeted gains, the process was tried to be carried out in the direction of qualitative sources by using the document analysis research model in our study. Considering the results of our study, in order to prevent psychosocial risks stemming from the lack of social knowledge about CBRN, school-based preventive studies were designed on a developmental basis, the victim psychosocial needs form was adapted to CBRN, a sample activity was planned for mental health professionals working in the convalescent period, and a role in psychosocial support process stakeholders. In order to avoid authority confusion, duties and responsibilities were determined according to institutional support resources and suggestions were developed for all stakeholders of the process.