Uluslararası ilişkilerde koruma sorumluluğu kavramına teorik bir yaklaşım: İngiliz Okulu perspektifi
A theorethical approach to responsibility to protect in international relations: The English School perspective
Yazar: ADEM ALİ İREN
Danışman: DOÇ. DR. MUHARREM GÜRKAYNAK
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Hukuk = Law ; Siyasal Bilimler = Political Science ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Devlet egemenliği = State sovereignty ; Egemenlik = Sovereignty ; Koruma sorumluluğu = Responsibility to protect ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; İngiliz Okulu Teorisi = English School Theory ; İnsani müdahale = Humanitarian intervention

Özet:
Uluslararası siyaset ve uluslararası hukukun en tartışmalı konularından olan insani müdahale ya da yirmi birinci yüzyılda ciddi değişikliğe uğramış haliyle koruma sorumluluğu insan haklarını koruyarak insani güvenliği sağlamayı amaçlamaktadır. Buna rağmen bu prensipleri kabul eden devletlerin uygulamalarında söz konusu ilkelere gerektiği kadar riayet edilmediği gözlenmektedir. Bu durumun sebepleri uluslararası ilişkiler teorilerinden İngiliz Okulu bağlamında yapılacak detaylı analizler çerçevesinde ele alınacaktır.
Hem uluslararası düzeni hem de insan haklarını koruma durumunda kalan devletler bir ikilem yaşamaktadırlar. İkilemde kalan devletler uluslararası siyasetin gerekliliklerini dikkate alarak politika oluşturdukları için koruma sorumluluğunu yerine getirmede uluslararası düzenden ve güç dengesinden etkilenmektedirler. Bunun yakın dönemdeki en önemli örneklerini Ruanda'dan Suriye'ye kadar uzanan çeşitli krizlere farklı tepkiler gösteren uluslararası toplumun tavrında görmekteyiz. Ahlaki ve etik yönü ağır basan insan hakları ve insani güvenlik kavramlarının uluslararası siyasette yaygınlaşmasıyla, uluslararası ilişkilerin anarşik karakterindeki muhtemel değişimleri ve bu  değişimlerin devlet davranışları üzerindeki etkisini İngiliz Okulu bakış açısıyla ölçmeyi amaçlayan bu çalışma insani müdahale, koruma sorumluluğu, İngiliz Okulu ve devlet egemenliği  gibi kavramlara odaklanmaktadır. 
İkinci Dünya savaşı sonrasında yaygınlaşmaya başlayan insan hakları, Soğuk Savaşın bitimiyle yeni bir döneme girmiş ve insan haklarının uluslararasılaşması hızlanmıştır. Fakat uluslararası sistemin gereklilikleri, egemenlik kavramı ve insan haklarının korumaya çalıştığı değerler zaman zaman birbiriyle çatışmaktadır. Evrensel insan hakları oluşturma çabalarının önündeki en büyük engel ise doğu-batı, kuzey-güney ekseninde kültürel, siyasal ve ekonomik anlamda ayrışan dünyanın değişik bölgelerinin insani güvenliği ve insan haklarını korumayı farklı şekillerde algılamaları olmaktadır. Yirmi birinci yüzyılın hemen başında ortaya çıkan "koruma sorumluluğu" kavramı gün geçtikçe gelişerek meşru bir zemine oturmaya başlamış ve devlet egemenliği algısındaki değişimi destekleyerek insani güvenliğin ön plana çıkmasına neden olmuştur. Devletin güvenliği yerine insani güvenliği ön plana çıkaran bu yaklaşım, gücü devlet tekelinden çıkararak küresel anlamda bireyler üzerine dağıtmaktadır. Egemenlik devlete, insanı ve onun haklarını koruma sorumluluğu yüklemekte, devletin bu sorumluluğunu yerine getir(e)mediği durumlarda ise koruma sorumluluğu uluslararası toplumun bir görevi haline gelmektedir. Devletler, koruma sorumluluğunun insanı ve insan haklarını koruyan normatif tavrını teoride destekledikleri kadar uygulamada yeterince desteklememektedirler. Siyasi ve hukuki açıdan hiçbir devlet koruma sorumluluğunun önlemeye çalıştığı insanlığa karşı işlenen suçları, soykırımı, etnik temizliği ve savaş suçlarını desteklememesine rağmen, uluslararası toplum  çoğu insani krizde birbirinden farklı tavır sergilemiştir. İnsan haklarını ve insani güvenliği korumayı amaçlayan "koruma sorumluluğu" akademik, felsefi, siyasi ve hukuki temelleri haklı savaş ve insani müdahaleye uzanan yeni bir kavramdır. Bahsi geçen kavramın devlet davranışları üzerine etkisinin uluslararası ilişkiler teorilerinden İngiliz Okulu bakış açısıyla ele alınacak olması, çalışmanın özgün değerini ortaya koymaktadır.


Anahtar Kelimeler: Devlet Egemenliği, İnsani Müdahale, Koruma Sorumluluğu, İngiliz Okulu, , Dayanışmacılık, Çoğulculuk

Abstract:
One of the most debated topics of international relations and international law, humanitarian intervention or responsibility to protect which is considerably changed version of it aims at enabling human security by protecting human rights. Even though states accept principles of responsibility to protect in theory, it is observed that they do not comply with instructions of it in practice sufficiently. The reasons of that situation will be discussed in the context of the English School theory, which is one of international relations theories, within the scope of detailed analysis.
States has faced a dilemma between maintaining international order and protecting human rights. States living this stalemate are affected from international balance of power and international order by virtue of considering political exigencies of international politics while forming policy. Recent illustrations of this condition have been seen reactions of international society in response to several cirises ranging from Ruand to Syria. As moral and ethical norms such as human rights and human security spread across international politics, anarchical character of international relations has started to alter. Hence this thesis targeting to explain possible changes on states' reactions through detailed analysis  focusing on humanitarian intervention, responsibility to protect, the English School and state sovereignty. 
End of the Cold War has ushered in a new era for internationalization of human rights which become widespread theme of international relations after the Second World War. Nevertheless, state sovereignty, exigencies of international politics and values human rights try to defend sometimes contradict each other. The greatest obstacle to create universal human rights different perceptions on human security and human rights of several part of the world dividing cultural, political and economical manner. As an emerging norm right after the twenty first century, responsibility to protect gradually takes the legitimate ground and it engender to come into prominence of human security by supporting changes on state sovereignty. This approach placing more importance human security over state security distributes power on individuals rather than monopolization of it in the hand of state. Sovereignty lays a burden for states to protect individuals and human rights and if the state shirks its duty or manifestly fails to pull its weight then responsibility to protect becomes a duty of international community. States do not support normative approach of responsibility to protect defending human and human rights as much in theory as in practice. Although no state affirm human rights abuses which responsibility to protect aims at hindering such as ethnic cleansing, crime against humanity, genocide and war crimes, international society has shown two distinct reactions in many humanitarian crises. Protecting human rights and human security, responsibility to protect is a new concept having sound basis on academic, historic, philosophic and legal manner, which extend to just war and humanitarian intervention. It has indicated originality of the thesis to examine effects of responsibility to protect on states' foreign affairs from the English School point of view.


Key Words: State Sovereignty, Humanitarian Intervention, Responsibility to Protect, The English School,Solidarism, Pluralism