Ziyâî İsmail Bin Ali-Metâliü'l-Âliye fi Gurreti'l-Galiye (210b-301a) giriş-metin-inceleme
Ziyâî İsmail Bin Ali "Metaliü'l Aliye fi Gurreti'l Galiye" [210b-301a] leaves introduction-text-review
Yazar: MUHİTTİN SARKI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BİLGE KAYA YİĞİT
Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: 18. yüzyıl = 18. century ; Hekimoğlu Ali Paşa = Hekimoğlu Ali Paşa ; Nesir = Prose ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Türk şiiri = Turkish poem ; İsmail Ziyaeddin = İsmail Ziyaeddin ; Şiir = Poem

Özet:
Bu çalışma Metâli'ü'l-Âliye Fi Gurreti'l-Gâliye adlı eserin [210b-301a] varaklar
arasını inceleme ve transkripsiyon etmek suretiyle meydana getirilmiştir. Eserin 210b
sayfasında 1736 tarihinde üçüncü kez Bosna Eyaletine beylerbeyi olarak atanan
Hekimoğlu Ali Paşa'nın ölüm tarihi olan 1758 yılına kadar yaşamış olduğu olayları,
karşılaştığı durumları vb. anlatmıştır. Bu 22 yıllık zaman diliminde yaşamış olduğu
olaylar arasında; savaşları, Mısır valiliğine gelişi, tekrar sadarete getirilişi ve azli, çeşitli
görevleri, sürgün edilmesi olayları vardır.
Eserin müellif hattı olduğu düşünülen İÜ TY 2486 nu. İstanbul Üniversitesi
Kütüphanesi yazmasıdır. Fakat bu konuda çelişkilerin olduğunu belirtmekte yarar vardır.
Bazı kaynaklar TY 1207 nu. İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi yazmasının müellif hattı
olduğunu belirtir. Eserin transkript edilirken esas alınan nüshanın TY 2486 nu. İstanbul
Üniversitesi Kütüphanesi yazmasıdır. Ancak metin günümüz harflerine aktarılırken
okuma güçlüğü çekilen yerlerde diğer nüshalara başvurulmuştur. Eserin dört yazması
hakkında yer aldığı İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi nüsha tavsif kayıtları
verilmiş ve Viyana Millî Kütüphanesindeki eserin bir diğer dijital kopyasına bakılarak
nüshaların yazma tavsifi yapılmıştır.
Çalışmada Hekimoğlu Ali Paşa'nın ikincil kaynaklardaki hayatı hakkındaki
bilgiler ışığında yazılmaya ve eksikler giderilmeye çalışılmıştır. Ali Paşa'nın eserin
sonundaki şiirlerinden yola çıkarak şairlik tarafı hakkında sathi bir değerlendirme
yapılmıştır. Haricen eserin müellifi hakkında bilgiler verilmiştir.
Çalışma giriş, inceleme, metin, özel adlar dizini ve sonuç olmak üzere beş
bölümden meydana getirilmiştir. Giriş bölümü; 18. yüzyılda sosyo-kültürel ve edebi
hayat, Ali Paşa'nın ve oğlu eserin müellifi İsmail Ziyaeddin'in hayatı yer almaktadır.
İnceleme bölümü; eserin nüshaları, eserdeki Atasözü-deyim-besceste beyitler ve
Hekimoğlu Ali Paşa'nın şiirlerinin değerlendirilmesinden meydana gelir. Metin
kısmında [210b-301a ] varaklar transkripsiyon edilerek hazırlanmıştır. Okuduğumuz
metinde Hekimoğlu Ali Paşa'nın 1736-1758 yılları arasında yapmış olduğu Bosna
Valiliği, Mısır Valiliği, Trabzon Valiliği, Anadolu Beylerbeyliği gibi ömrünün son yirmi
iki yılındaki hayatı ve vazifeleri hakkında bilgiler mevcuttur. Özel adlar dizinindeyse
okunan varaklardaki (210b-301a) özel adlar belirtilmiştir. Sonuç kısmında metnimizin
değerlendirilmesi yapılarak Ali Paşa'nın şiiri ve hayatı hakkında bulgulara yer verilmiştir.
Kaynakça bölümünde yararlanılan yapıtlar gösterilmiştir. Ekler kısmında transkripsiyon
işaretleri, metnin nüshalarından örnekler, mührünün, külliyesinin ve kabrinin fotoğrafları
mevcuttur.
Anahtar kelimeler: "Metaliü'l Aliye fi Gurreti'l Galiye", İsmail Ziyaeddin Bey,
Hekimoğlu Ali Paşa, 18.Yüzyıl Osmanlı Şiiri,18.yüzyıl Osmanlı Edebiyatı Nesri

Abstract:
This study was made by examining and transcribing the foils of Metâli'ü'l-Âliye
Fi Gurreti'l-Gâliye [210b-301a]. On page 210b of the work, Hekimoğlu Ali Pasha, who
was appointed as the governor of Bosnia for the third time in 1736, had lived until 1758,
the date of his death, and the situations he faced. She was told. Among the events he has
experienced during this 22-year period; wars, coming to the governorship of Egypt,
reintegration and dismissal, various duties, exile, etc. there are others.
TY 2486, which is thought to be the author's line. Istanbul University Library. But
it is worth noting that there are contradictions in this regard. Some sources TY 1207 nu.
He states that the manuscript of the Istanbul University Library is the author line. The
transcript of the work is based on TY 2486. Istanbul University Library. Errors were
corrected by providing extensive information about the five manuscripts of the work.
In this study, it is tried to be written in the light of information about Hekimoğlu
Ali Pasha's life in secondary sources and to eliminate the deficiencies. Based on Ali
Pasha's poems at the end of the work, a surface evaluation was made. External
information about the author is given.
The study consists of four sections: introduction, review and text. In the
introductory section, copies of the work, the life of the author, the life of Hekimoğlu Ali
Paşa, the history and oeuvre in the work, and the poems of Hekimoğlu Ali Paşa. In the
examination part, information was given about the duties and various places that Ali
Pasha did between 1736-1758. In the text [210b-301a] the foils were prepared by
transcription. In the conclusion, findings about Ali Pasha are given. The works used in
the bibliography section are shown.
Keywords: "Metaliü'l Aliye fi Gurreti'l Galiye", İsmail Ziyaeddin Bey,
Hekimoğlu Ali Pasha, 18th Century Ottoman Poetry, Prose of the 18th century Ottoman
Literature