Somali'de yeni atanan okul müdürlerinin göreve hazırlanması süreçlerine ilişkin algıları
Perceptions of newly appointed school principals in Somalia on the preparation process
Yazar: MOHAMED AHMED NUR SH ALI
Danışman: PROF. DR. NECLA ŞAHİN FIRAT
Dokuz Eylül Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı /  Eğitim Yönetimi ve Denetçiliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmanın amacı, yeni okul müdürlerinin göreve atandıkları dönemde yönetim görevlerinin hangi yönlerini ne kadar zor bulduklarına ve bu zorluklara ne düzeyde hazırlıklı olduklarına ilişkin görüşlerini belirlemek, bu görüşlerin onların ve görev yaptıkları okulun bazı özelliklerine göre anlamlı farklılık gösterip göstermediğini ortaya koymak ve elde edilen bulgulara dayalı olarak hem uygulayıcılar hem de araştırmacılar için öneriler geliştirmektir.
   Araştırmanın örneklemi; 2021-2022 eğitim-öğretim yılında Somali'nin Mogadişu Şehri ve Puntland Bölgesinin Las Anod şehrindeki kamu ve özel ilkokul, ortaokul ve liselerde çalışan 181 yeni atanan okul müdüründen oluşmaktadır. Araştırma verileri, Webber vd. (2014) tarafından geliştirilen "International Study of Principal Preparation (ISPP) Survey" kullanılarak toplanmıştır. Çalışmada, 22 alt probleme cevap aranmıştır. Veriler; aritmetik ortalama, standart sapma, t-testi, Kruskal Wallis, ANOVA, LSD, Kruskal Wallis ve Mann-Whitney U testleriyle analiz edilmiştir. Araştırmadan elde edilen bulgular aşağıdaki gibi özetlenebilir.
Araştırmaya katılan yeni okul müdürlerinin, göreve atandıkları dönemde meslekleriyle ilgili olarak ölçek genelinde "katılıyorum" düzeyinde zorluk yaşadıkları saptanmıştır. Yeni okul müdürlerinin en fazla problemi "Çevreyle ilgili zorluklar" boyutunda yaşadığı görülmektedir. Onu sırasıyla "Sistemle ilgili zorluklar", "Okul paydaşlarıyla ilgili zorluklar" ve "Kendisiyle ilgili zorluklar" boyutları izlemektedir. 
Yeni okul müdürlerinin göreve atandıkları dönemde mesleklerinin hangi yönlerini ne düzeyde zor bulduklarına ilişkin algılarının bütün boyutlar ve ölçek genelinde onların cinsiyet, yaş, göreve atandıkları dönemdeki yaş, müdürlük kıdemi, müdür yardımcılığı kıdemi, şu anda yürütmekte oldukları müdürlük görevinden önce toplam mesleki kıdemi (öğretmenlik + müdür yardımcılığı) ve okuldaki kayıtlı öğrenci sayısı değişkenleri açısından anlamlı farklılık göstermediği ortaya çıkmıştır. 
Lisans mezunu yeni okul müdürlerinin göreve atandıkları dönemde "Kendisiyle ilgili zorluklar" ve "Sistemle ilgili zorluklar" boyutları ile ölçek genelinde yüksek lisans mezunu olanlardan daha fazla zorluk yaşadıkları, ancak ölçeğin diğer boyutlarındaki zorluklar konusunda öğrenim düzeyi değişkeni açısından anlamlı bir farklılığın olmadığı görülmüştür. Kentsel bölgelerdeki yeni okul müdürlerin göreve atandıkları dönemde ölçek genelinde ve ölçeğin tüm boyutlarında kırsal bölgelerdeki okullara atanan yeni müdürlerden meslekleriyle ilgili problemlerde istatistiksel olarak daha fazla zorluk yaşadıkları görülmektedir. Ortaokul ve liselere atanan yeni müdürler, göreve başladıklarında "Çevreyle ilgili zorluklar" boyutunda ilkokullarda görev yapan yeni müdürlerle karşılaştırıldığında daha fazla sorun yaşamaktadırlar. "Okul paydaşlarıyla ilgili zorluklar" boyutuna bakıldığında, liselerdeki yeni okul müdürlerinin, ilkokullardakilere nazaran, daha fazla sıkıntı yaşadıkları anlaşılmaktadır. Ölçek geneli değerlendirildiğinde hem ortaokul hem de liselerde görev yapan yeni müdürlerin ilkokullardaki yeni müdürlere kıyasla daha fazla güçlük yaşadıkları gözlenmektedir. Ancak, yeni okul müdürlerinin, ölçeğin "Kendisiyle ilgili zorluklar" ve "Sistemle ilgili zorluklar" boyutlarındaki zorluklara ilişkin algıları arasında görev yaptıkları okulun düzeyi açısından anlamlı bir farklılık bulunmamaktadır.  
Göreve yeni başlayan okul müdürlerinin mesleklerinin zorluklarına ölçek genelinde "katılıyorum" düzeyinde hazırlıklı hissettikleri anlaşılmaktadır. Ölçek boyutlarına ait puan ortalamaları incelendiğinde, yeni okul müdürlerinin en fazla "Çevreyle ilgili" zorluklara hazır hissettikleri görülmektedir. Bu boyutu sırasıyla "Sistemle ilgili zorluklara hazırlık", "Okul paydaşlarıyla ilgili zorluklara hazırlık" ve "Kendisiyle ilgili zorluklara hazırlık" boyutları izlemektedir.
Yeni okul müdürlerinin göreve atandıkları dönemde mesleklerinin zorluklarına ne düzeyde hazırlıklı olduklarına ilişkin algılarının onların yaş, müdürlük kıdemi, müdür yardımcılığı kıdemi, şu anda yürütmekte oldukları müdürlük görevine başlamadan önceki toplam mesleki kıdem (öğretmenlik + müdür yardımcılığı), görev yaptıkları okuldaki kayıtlı öğrenci sayısı ve görev yaptıkları okulun bulunduğu bölge değişkenleri açısından ölçeğin hem genelinde hem de boyutlarında anlamlı bir farklılık bulunmamaktadır. Yeni atanan erkek okul müdürlerinin göreve yeni başladıkları dönemde mesleklerinin yalnızca "Çevreyle ilgili" zorluklarına kadın okul müdürlerine oranla daha hazırlıklı hissettikleri anlaşılmaktadır. Ancak ölçeğin genelinde ve diğer boyutlarında ele alınan zorluklara, göreve yeni başlayan kadın ve erkek okul müdürlerinin benzer düzeyde hazırlıklı oldukları inancını taşıdıkları görülmektedir. Lisans mezunu yeni okul müdürleri, lisansüstü eğitimi tamamlamış yeni okul müdürleriyle kıyaslandığında, "Okul paydaşlarıyla ilgili" zorluklara daha hazırlıklı olduklarına inanmaktadırlar. Ölçeğin genelinde ve diğer boyutlarında yer alan yönetimsel zorluklara hazırlık konusunda okul müdürlerinin öğrenim düzeyi, anlamlı bir farklılık yaratmamaktadır. Göreve başladıklarında 25 yaş altı ile 25-34 yaş aralığında olan okul müdürleri, ölçek genelindeki zorluklar ile "Kendileriyle" ve "Sistemle" ilgili zorluklara, göreve başladıkları zaman 45 ve üstü yaşa sahip müdürlere nazaran, daha hazırlıklı olduklarına inanmaktadırlar.  Yeni okul müdürlerinin göreve başladıkları dönemde mesleklerinin zorluklarına ne düzeyde hazırlıklı olduklarına ilişkin algıları arasında, okul düzeyine göre, ölçeğin genelinde ve "Çevreyle ilgili zorluklar" boyutunda anlamlı bir farklılık saptanmamıştır. Ancak diğer boyutlarda söz konusu değişken, yeni müdürlerin görevlerinin başlangıcında karşılaştıkları zorluklara hazır olma düzeyinde anlamlı bir farklılık yaratmıştır. Hem ilkokullarda hem de ortaokullarda çalışan yeni okul müdürleri, liselerde görev yapanlarla kıyaslandığında, "Kendileriyle" ve "Sistemle" ilgili zorluklara daha hazır olduklarını düşünmektedirler. Ayrıca ortaokullarda görev yapan yeni okul  müdürleri, "Okul paydaşlarıyla" ilgili zorluklara, liselerdekilerden daha hazırlıklı olduklarına inanmaktadırlar.

Abstract:
The aim of this research is to determine the perceptions of newly appointed school principals regarding the level of difficulty they face in various aspects of their administrative duties at the time of their appointment, as well as the extent to which they feel prepared for these challenges. Additionally, it seeks to explore whether these perceptions significantly differ based on certain characteristics of the principals and the schools they work in, and to develop recommendations for both practitioners and researchers based on the findings.
The sample of the study consists of 181 newly appointed school principals working in public and private primary, middle, and high schools in Mogadishu City and Las Anod City in the Puntland Region of Somalia during the 2021-2022 academic year. The research data were collected using the "International Study of Principal Preparation (ISPP) Survey" developed by Webber et al. (2014). The study addresses 22 sub-problems. The data were analyzed using arithmetic mean, standard deviation, t-test, Kruskal-Wallis, ANOVA, LSD, Kruskal-Wallis, and Mann-Whitney U tests. 
It was found that the newly appointed school principals who participated in the study generally experienced difficulties related to their profession at the "agree" level across the entire scale at the time of their appointment. The area where the newly appointed principals faced the most significant challenges was in the "Challenges related to the environment" dimension. This was followed by the "Challenges related to the system," "Challenges related to school stakeholders," and "Challenges related to oneself" dimensions, respectively.
Moreover, the perceptions of newly appointed principals regarding the level of difficulty they experienced in various aspects of their profession did not show significant differences across all dimensions and the overall scale when analyzed based on variables such as gender, age, age at the time of appointment, years of experience as a principal, years of experience as a vice-principal, total professional experience before their current role (including teaching and vice-principalship), and the number of students enrolled in their schools.
It was found that newly appointed school principals with a bachelor's degree experienced more difficulties in the "Challenges related to oneself" and "Challenges related to the system" dimensions, as well as across the overall scale, compared to those with a master's degree. However, no significant differences were observed in the other dimensions of the scale based on the education level variable.
Additionally, newly appointed principals in urban areas faced statistically more challenges across the overall scale and in all dimensions of the scale compared to those appointed to rural schools. Newly appointed principals in middle and high schools encountered more difficulties in the "Challenges related to the environment" dimension than their counterparts in primary schools at the start of their roles. In the "Challenges related to school stakeholders" dimension, it was observed that high school principals faced more difficulties compared to those in primary schools. When considering the overall scale, newly appointed principals in middle and high schools faced more challenges than those in primary schools.
However, there were no significant differences in newly appointed principals' perceptions of difficulties in the "Challenges related to oneself" and "Challenges related to the system" dimensions based on the school level at which they worked.
It is understood that newly appointed school principals felt "agree" level of preparedness for the overall challenges of their profession. When examining the mean scores for the dimensions of the scale, it appears that the new principals felt most prepared to handle "Challenges related to the environment." This is followed by "Preparedness for challenges related to the system," "Preparedness for challenges related to school stakeholders," and "Preparedness for challenges related to oneself," respectively.

Newly appointed school principals did not show any significant differences in their perceptions of how prepared they were to handle the challenges of their profession in terms of their age, principal tenure, vice principal tenure, total professional experience prior to their current position (including teaching and vice principal roles), the number of registered students at their school, or the school's location. However, newly appointed male principals felt more prepared to handle "environment-related" challenges compared to their female counterparts. In contrast, both male and female principals felt similarly prepared for the general challenges of the role and across the other dimensions.
When comparing educational background, principals with only a bachelor's degree believed they were better prepared for "challenges related to school stakeholders" compared to those with graduate-level education. However, no significant difference was observed in their preparedness for overall administrative challenges or the other dimensions of the scale based on their education level.
Principals under the age of 25 and those aged 25–34 felt more prepared to address both general challenges and "self-related" and "system-related" challenges than those who were 45 years old or above at the time of their appointment.
No significant difference was found between school levels in terms of overall preparedness or for "environment-related challenges." However, the variable of school level did lead to meaningful differences in principals' perceptions of their preparedness in other areas. Both elementary and middle school principals felt more prepared to deal with "self-related" and "system-related" challenges than their counterparts in high schools. Additionally, middle school principals felt more prepared for "challenges related to school stakeholders" than those in high schools.