Vücut kompozisyonu değişikliklerinin (sarkopeni, miyosteatoz, ciltaltı ve viseral yağ dokusu artışı) intraarteryal tedavi uygulanan primer ve sekonder karaciğer maligniteli hastalardaki prognostik rolünün araştırılması
Investigation of the prognostic value of body composition changes (sarcopenia, myosteatosis, subcutaneous and visceral fat tissue increase) in patients with primary and secondary liver malignancies receiving intra-arterial treatment
Yazar: YAKUP ÖZBAY
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FATMA GONCA ELDEM
Hacettepe Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Radyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Radyoloji ve Nükleer Tıp = Radiology and Nuclear Medicine

Özet:
Amaç: İntraarteryal tedavi uygulanan hepatoselüler kanser (HSK) ve metastatik kolorektal 
kanser (mKRK) hastalarında işlem öncesi hastaların vücut kompozisyon değişikliklerinin
(sarkopeni, miyosteatoz, ciltaltı ve viseral yağ dokusu indeks artışı) tedavi yanıtına ve 
sağkalıma olan etkisini, ayrıca kontrol görüntülemelerde izlenen vücut kompozisyon 
değişimlerinin sağkalıma etkisini değerlendirmeyi amaçladık.
Gereç ve Yöntem: 1 Ocak 2012-31 Aralık 2022 tarihleri arasında intraarteryal tedavi 
uyguladığımız toplam 160 HSK (ortalama yaş: 63.45±11.79, E/K:123/37) ve 146 mKRK 
(ortalama yaş: 59.98±11.94, E/K:90/56) hastasını belirledikten sonra hastaların işlem öncesi 
30 gün içinde elde edilmiş BT tetkikleri üzerinden L3 vertebra seviyesinden ölçüm ile vücut
kompozisyon parametreleri (iskelet kas alanı, iskelet kas dansitesi, ciltaltı yağ dokusu alanı 
ve viseral yağ dokusu alanı) belirlendi. Sarkopeni ve miyosteatoz tanımı için literatürde 
tanımlanmış sınır değerler; ciltaltı ve viseral yağlanma tanımları için ise kendi hasta 
populasyonumuzun ortanca değerleri kullanıldı. Vücut kompozisyon parametreleri ile tedavi 
yanıtı ilişkisi belirlendikten sonra tek ve çok değişkenli binominal lojistik regresyon yöntemi 
ile tedavi yanıtına etki eden faktörler araştırıldı. Ardından vücut kompozisyon değerlerisağkalım ilişkisi ve tedavi yanıtı-sağkalım ilişkisi Kaplan-Meier yaşam analizi yöntemi ile 
ortaya konuldu. Hastaların kontrol görüntülemelerinden HSK grubu için mRECIST, mKRK 
grubu için RECIST 1.1 kılavuzu doğrultusunda vücut kompozisyon değerlerindeki değişimler 
belirlendi ve negatif veya pozitif yöndeki değişikliklerin sağkalım ile ilişkisi Kaplan-Meier 
analizi ile ortaya konuldu. Ardından tek ve çok değişkenli Cox-regresyon yöntemi ile 
progresyonsuz ve genel sağkalıma etki eden faktörler araştırıldı. Ayrıca "propensity score 
matching" (PSM) yöntemi ile bazal değişkenlerdeki farklılıklar ortadan kaldırılıp seçici 
yanlılık azaltılarak sağkalımı etkileyen faktörler tekrar araştırıldı.
Bulgular: Hepatoselüler kanser hasta grubunda lokal hastalık kontrolü oranı %77.7, objektif 
yanıt oranı %55.4 bulunmuştur. Tedavi yanıtını (objektif yanıt) etkileyen faktörler çok 
değişkenli lojistik regresyon analizi sonucunda erkek cinsiyet (odds oranı: 0.30, %95 güven 
aralığı: 0.11-0.81, p=0.017), ECOG skoru (odds oranı: 0.26, %95 güven aralığı: 0.08-0.89, 
p=0.032), AFP düzeyi (odds oranı: 0.36, %95 güven aralığı: 0.16-0.81, p=0.014) ve ALBI 
skoru (odds oranı: 7.23, %95 güven aralığı: 0.76-68.61, p=0.085)'dir. Hem sarkopenik hem 
miyosteatotik hastaların sağkalım süreleri karşı gruplara göre istatistiksel açıdan anlamlı 
olarak daha kısadır. Lokal hastalık kontrolü ya da objektif yanıtı olan hastaların sağkalım 
süreleri karşı gruplara göre istatistiksel açıdan anlamlı olarak daha uzundur. Kontrol 
görüntülemelerde iskelet kası indeksinde azalma olanların hem progresyonsuz hem de genel 
sağkalım süreleri daha kısayken iskelet kası dansitesinde azalma olanların genel sağkalım 
süreleri daha kısadır. Genel sağkalımı etkileyen faktörler çok değişkenli cox-regresyon 
analizi sonucunda önceden tedavi varlığı (hazard oranı:0.51, %95 güven aralığı: 0.31-0.84, 
p=0.009), Child evresi (p=0.004), albümin düzeyi (hazard oranı=1.56, %95 güven aralığı=1.06-2.31, p=0.024), AFP düzeyi (hazard oranı:1.83, %95 güven aralığı: 1.22-2.75, 
p=0.003), sarkopeni (hazard oranı=1.59, %95 güven aralığı=1.05-2.41, p=0.029), miyosteatoz
(hazard oranı=1.96, %95 güven aralığı=1.32-2.92, p=0.001) ve kontrolde iskelet kası 
indeksinde azalma (hazard oranı=2.13, %95 güven aralığı=1.41-3.22, p<0.001) olarak 
sıralanabilir. "Propensity score matching" sonucunda vücut kompozisyon değerleri olarak 
sarkopeni (hazard oranı: 2.06, %95 güven aralığı: 1.24-3.42, p=0.005) ve kontrolde iskelet 
kas indeksinde azalma (hazard oranı: 2.27, %95 güven aralığı: 1.35-3.81, p=0.002) genel 
sağkalımı belirleyen faktörler arasındadır.
Hepatik metastazı olan KRK hasta grubunda lokal hastalık kontrolü oranı %53.1, objektif 
yanıt oranı %23.4 bulunmuştur. Tedavi yanıtını (objektif yanıt) etkileyen faktörler çok 
değişkenli lojistik regresyon analizi sonucunda önceden tedavi varlığı (odds oranı: 4.21, %95 
güven aralığı: 1.36-13.07, p=0.013) ve AST artışı (odds oranı: 0.22, %95 güven aralığı: 0.04-
1.07, p=0.061)'dır. Hem sarkopenik hem miyosteatotik hastaların sağkalım süreleri karşı 
gruplara göre istatistiksel açıdan anlamlı olarak daha kısadır. Lokal hastalık kontrolü ya da 
objektif yanıtı olan hastaların sağkalım süreleri karşı gruplara göre istatistiksel açıdan anlamlı 
olarak daha uzundur. Kontrol görüntülemelerde iskelet kas indeksinde azalma olanlarda 
progresyonsuz ve genel sağkalım süreleri istatistiksel anlamlı olarak daha kısa iken (sırasıyla 
p=0.028 ve p=0.016), iskelet kas dansitesi değişiklikleri ile sağkalım arasındaki ilişki 
istatistiksel açıdan anlamlı değildir (sırasıyla p=0.608 ve p=0.125). Genel sağkalımı etkileyen 
faktörler çok değişkenli cox-regresyon analizi sonucunda ECOG skoru (hazard oranı=2.08, 
%95 güven aralığı= 1.44-2.99, p<0.001), KCFT yüksekliği (hazard oranı=1.84, %95 güven 
aralığı=1.19-2.84, p=0.006), sarkopeni (hazard oranı=2.96, %95 güven aralığı=1.68-5.21, 
p<0.001), kontrolde iskelet kas indeksinde azalma (hazard oranı=2.03, %95 güven 
aralığı=1.16-3.55, p=0.013) ve miyosteatoz (hazard oranı=2.17, %95 güven aralığı=1.31-
3.58, p=0.002) olarak sıralanabilir. "Propensity score matching" sonucunda vücut
kompozisyon değerleri olarak sarkopeni (hazard oranı: 1.91, %95 güven aralığı: 1.20-3.05, 
p=0.006) ve miyosteatoz (hazard oranı: 1.97, %95 güven aralığı: 1.00-3.87, p=0.049) genel 
sağkalımı belirleyen faktörler arasındadır.
Sonuç: Hem HSK hem de mKRK hasta gruplarımızda bazal sarkopeni ve miyosteatoz 
hastaların progresyonsuz ve genel sağkalımı etkileyen faktörlerden birisi olup bu faktörlerin 
varlığı prognozu olumsuz yönde etkilemektedir. Ayrıca kontrol incelemelerde iskelet kas 
indeksindeki azalma da her iki hasta grubunda prognozu olumsuz yönde etkilemektedir.

Abstract:
Purpose: We aimed to evaluate the effect of pre-procedure body composition values
(sarcopenia, myosteatosis, subcutaneous and visceral fat tissue index increase) on treatment 
response and survival, as well as the body composition changes observed in control imaging 
on survival in hepatocellular cancer (HCC) and metastatic colorectal cancer (mCRC) patients 
who received intraarterial treatment.
Materials and Methods: A total of 160 HCC (mean age: 63.45±11.79, M/F: 123/37) and 
146 colorectal cancer patients with liver metastases (mean age: 59.98±11.94, M/F: 90/56) 
which we were treated intra-arterial therapy between January 1, 2012 and December 31, 2022 
were included in our study. We determined the patient body composition values (skeletal 
muscle area, skeletal muscle density, subcutaneous fat tissue area and visceral fat tissue area) 
by measuring at the L3 vertebra level on the patients' CT scans obtained within 30 days 
before the procedure. Thresholds defined in the literature were used for the definition of 
sarcopenia and myosteatosis; whereas the median values of our own patient population were 
used for subcutaneous and visceral adiposity definitions. The relationship between body 
composition values and treatment response was analysed, and the factors affecting treatment 
response were investigated using the univariate binomial logistic regression analyses. Then, 
the body composition values-survival relationship and the treatment response-survival 
relationship were evaluated by the Kaplan-Meier survival analysis. Changes in body 
composition values were measured according to mRECIST guideline for HCC and RECIST 
1.1 guideline for mCRC in follow-up imaging of the patients, and the relationship of negative 
or positive changes with survival was evaluated by Kaplan-Meier survival analysis. After 
that, factors affecting progression-free and overall survival were investigated using univariate 
and multivariate Cox-regression analyses. In addition, the factors affecting survival were reinvestigated by eliminating differences in baseline patient characteristics and reducing 
selective bias with the "propensity score matching" (PSM) analyses.
Results: In the hepatocellular cancer patient group, the local disease control rate was 77.7% 
and the objective response rate was 55.4%. Factors affecting treatment response (objective 
response) were revealed as male gender (odds ratio: 0.30, 95% confidence interval: 0.11-
0.81, p=0.017), ECOG score (odds ratio: 0.26, 95% confidence interval: 0.08-0.89, p=0.032), 
AFP level (odds ratio: 0.36, 95% confidence interval: 0.16-0.81, p=0.014) and ALBI score 
(odds ratio: 7.23, 95% confidence interval: 0.76-68.61, p=0.085) as a result of multivariate 
logistic regression analysis, The survival times of both sarcopenic and myosteatotic patient 
groups are statistically significantly shorter than the opposite groups. The survival times of 
patients with local disease control or objective response groups are statistically significantly 
longer than the opposite groups. In control imaging, both the progression-free and overall 
survival times of those with a decrease in skeletal muscle index are shorter, while those with 
a decrease in skeletal muscle density have shorter overall survival times. As a result of 
multivariate cox-regression analysis, the factors affecting overall survival were the presence of previous treatment (hazard ratio: 0.51, 95% confidence interval: 0.31-0.84, p = 0.009), 
Child stage (p = 0.004), albumin level (hazard ratio = 1.56, 95% confidence interval=1.06-
2.31, p=0.024), AFP level (hazard ratio:1.83, 95% confidence interval: 1.22-2.75, p=0.003), 
sarcopenia (hazard ratio=1.59, 95% confidence interval=1.05- 2.41, p=0.029), myosteatosis 
(hazard ratio=1.96, 95% confidence interval=1.32-2.92, p=0.001) and decreased skeletal 
muscle index in control (hazard ratio=2.13, 95% confidence interval=1.41-3.22, p< 0.001). 
As a result of "propensity score matching", among the body composition values were 
sarcopenia (hazard ratio: 2.06, 95% confidence interval: 1.24-3.42, p=0.005) and decrease in 
skeletal muscle index in control (hazard ratio: 2.27, 95% confidence interval: 1.35-3.81, 
p=0.002) are the factors determining overall survival.
In the mCRC patient group, the local disease control rate was 53.1% and the objective 
response rate was 23.4%. The factors affecting treatment response (objective response) were 
the presence of prior treatment (odds ratio: 4.21, 95% confidence interval: 1.36-13.07, 
p=0.013) and AST increase (odds ratio: 0.22, 95% confidence interval: 0.04-1.07, p=0.061). 
The survival times of both sarcopenic and myosteatotic patient gropus are statistically 
significantly shorter than the opposite groups. The survival times of patients with local 
disease control or objective response groups are statistically significantly longer than the 
opposite groups. While progression-free and overall survival times are statistically 
significantly lower in those with a decrease in skeletal muscle index in control imaging
(p=0.028 and p=0.016, respectively), the relationship between skeletal muscle density 
changes and survival is not statistically significant (p=0.608 and p=0.125, respectively).
Factors affecting overall survival were ECOG score (hazard ratio = 2.08, 95% confidence 
interval = 1.44-2.99, p<0.001), LFT elevation (hazard ratio = 1.84, 95% confidence interval = 
1.19-2.84, p=0.006), sarcopenia (hazard ratio=2.96, 95% confidence interval=1.68-5.21, 
p<0.001), decrease in skeletal muscle index in control (hazard ratio=2.03, 95% confidence 
interval=1.16-3.55, p=0.013) and myosteatosis (hazard ratio = 2.17, 95% confidence interval 
= 1.31-3.58, p = 0.002). As a result of "propensity score matching", among the body 
composition values were sarcopenia (hazard ratio: 1.91, 95% confidence interval: 1.20-3.05, 
p=0.006) and myosteatosis (hazard ratio: 1.97, 95% confidence interval: 1.00-3.87, p=0.049) 
are the factors determining overall survival.
Conclusion: In both our HCC and mCRC patient groups, baseline sarcopenia and 
myosteatosis are one of the factors affecting the progression-free and overall survival of 
patients, and the presence of these factors negatively affects the prognosis. In addition, the 
decrease in skeletal muscle index in control examinations negatively affects the prognosis in 
both patient groups.