Muhammed Salih Tanrıbuyruğu'nun Muhîtu't-Tecvîd isimli eseri (İnceleme-metin)
Muhîtu't-Tecvîd work of Muhammed Salih Tanribuyruğu(Review-text)
Yazar: MUHAMMET MUSTAFA SERDAŞ
Danışman: DOÇ. DR. AHMET GÖKDEMİR
Yalova Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Temel İslam Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion
Dizin: Din eğitimi = Religious education ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Tanrıbuyruğu, Muhammed Salih = Tanrıbuyruğu, Muhammed Salih ; Tecvid = Tecvid ; İslamiyet = Islam

Özet:
Osmanlı Devleti'nin son döneminde yaşayan Tanrıbuyruğu, İzmir'in Konak ilçesinde dünyaya gelmiş, küçük yaşta hâfızlığını ikmal ettikten sonra dinî ilimleri tahsil etmiştir. Daha sonra dönemin önde gelen hocalarından kıraat ilmi okumuştur. Salih Efendi, henüz on sekiz yaşında iken Kestanepazarı Camii'ne İmam-Hatip olarak atanmış, aynı zamanda Kur'ân Kursu'nda da öğrenci yetiştirmiştir. 
Tanrıbuyruğu, sahip olduğu tecvid ve kırâat birikimiyle Muhîtu't-Tecvîd isimli kitabını kaleme almıştır. Bahse konu olan eserinin mukaddime kısmında tecvîdin tarifi, hükmü, Kur'ân öğrenmenin fazileti, kıraat imamları, İmam Âsım'ın ikinci râvisi Hafs'ın rivâyetinin tercih edilmesi gibi konulara değinmiştir. Müellif, sonrasında ise tecvîd konularını sade bir dille işlemiştir. Eserin uyarılar kısmında imâle, işmâm, teshîl, sâd ve sîn okunan kelimeler, secde âyetlerinin hükmü, sekte, hâ-i sekt ve vakf konularını; faydalı bilgiler kısmında ise istiâze-besmele, vakf ve vasl halinde farklı okunan vecihler, lahn ve Kur'ân kıraatinde usûller gibi mevzuları ele almıştır. Mezkûr telifin son kısmında ise harflerin mahreçleri anlatılarak eser tamamlanmıştır. 
Araştırmada bahsi geçen müellif ve eseri ele alınmıştır. Çalışma esnasında öncelikle yazardan bahsedilip daha sonra mezkûr telif incelemeye tabi tutulmuştur. Son bölümde ise eserin transkripsiyonu yapılmıştır. Buradaki amaç Osmanlı'nın son dönemlerinde yaşamış bir âlimin tecvide dair eserinin açığa çıkarılmasının sağlanmasıdır. Araştırmadaki bir diğer hedefse Osmanlı'nın son dönemine ait bir tecvîd telifiyle öncesinde yazılmış birtakım tecvîd eserlerinin içerisinde yer alan bilgilerin karşılaştırılmasıdır. Zira tezin eserin incelenmesiyle ilgili bölümünde mezkûr telifteki bilgilerle öncesinde kaleme alınmış bazı eserlerin içeriğindeki veriler karşılaştırılmaya tabi tutulmuştur. Araştırma sonucunda zikri geçen telifteki tecvide dair öğelerle öncesindeki veriler arasında çok fazla bir farklılığa rastlanılmadığı sonucuna varılmıştır.

Abstract:
Tanrıbuyruğu, who lived in the last period of the Ottoman Empire, was born in Konak district of Izmir, memorized the Qur'an at a young age and studied religious sciences. He later studied recitation, under some leading scholars of the period. Salih Efendi was appointed to the Kestanepazarı Mosque as Imam-Hatip when he was only eighteen years old, and he also educated students in the Qur'an Course.
Tanrıbuyruğu wrote his book Muhîtu't-Tecvîd with his knowledge of tecvid and recitation. In the introduction part of his work, which is the subject of the book, he mentioned the definition of tajweed, its ruling, the virtue of learning the Qur'ân, the imams of recitation, and the preference of the narration of Hafs, the second narrator of Imam Asim. Afterwards, the author dealt with the subjects of tajvid in a plain language. In the warnings section of the work, the words imâle, ismâm, teshîl, sâd and sîn read, the provision of the prostration verses, sekte, hâ-i sekt and foundation; In the section of useful information, it has dealt with issues such as istiâze-besmele, waqf and vasl, which are read differently, lahn and the methods in the Qur'ânic recitation. In the last part of the aforementioned book, the work is completed by explaining the pronunciation and the foundation of the letters.