Edebi metinlerde metafor kullanımının cinsiyet temsilleri açısından incelenmesi
Analyzing the use of metaphor with respect to gender representations in literary works
Yazar: ŞULE YÜKSEL
Danışman: DOÇ. DR. MELEK GÖREGENLİ
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kadın Çalışmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2004
Konu: Sosyoloji = Sociology ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Cinsel kimlik = Gender identity ; Cinsiyet rolleri = Gender roles ; Edebi eserler = Literary works ; Edebi metinler = Literary texts ; Metafor = Metaphor

Özet:
Çalışmanın konusu edebi metinlerde kullanılan metaforların toplumsal cinsiyet özellikleri açısından incelenmesini ele almaktadır. Buna göre, ilk bölümde, toplumsal cinsiyet kavramının ne olduğu, biyolojik cinsiyetten nasıl farklılaştığı ve farklı durumlar çerçevesinde bireylerin toplumsal cinsiyet olgusunu nasıl yaşadıkları anlatılmaktadır. Aynı bölümde, toplumsal cinsiyet özelliklerinin bireylere yüklediği rolleri açıklamak amacıyla, öncelikle roller ve konumlar kuramı tanıtılmış; bu paralelde cinsiyet rol teorisi ve bu rollerin oluşturduğu sterotip kavramı ve literatürde öne çıkan araştırmacıların ortaya koyduğu ~ çalışmalar aktarılmıştır. Toplumsal cinsiyetin kültür içersinde öğrenilen/öğretilen bir kavram "olması gerçeğinden yola çıkarak, sosyal öğrenme kuramına yer verilmiştir. Çalışmada incelenen metafor sanatının toplumsal cinsiyetle ilişkilendirildiği kısımla takip eden bölüm, metaforun çeşitli araştırmacıların yaptıkları tanımlarla devam etmektedir. Metaforun nasıl ele alınması gerektiği ile ilgili olarak aktarılan kuramsal yaklaşımlar ve metaforların belli başlıklar altında gruplandırılması ve edebiyatta metaforun nasıl kullanıldığı kısaca tanıtılmıştır. Mehmet Eroğlu'nun Zamanın Manzarası ve Şebnem İşigüzel'in Sarmaşık adlı romanlarında kullandıkları metaforların toplumsal cinsiyet özellikleri temelinde çözümlendiği ikinci bölümde, sadece kişilerin verili toplumsal düzen içinde cinsiyet özelliklerine uygunluğu değil, aynı zamanda, karşı cinse ait özelliklere sahip bireylerin kullandıkları metaforlar da örneklenmiş ve sebepleri tartışılmıştır. Buna göre, son bölüm içersinde yapılan tartışmada, öncelikle metinler genel olarak karşılaştırılmış ve metaforlar aracılığıyla dil kullanımı açısından toplumsal cinsiyete gösterdikleri paralellik tartışılmıştır. 131

Abstract:
This study aims to analyze the metaphors used in literary works -in this study two novels- from the perspective of the reflection of gender traits. The study consists of three main parts. In the first part, the concept of gender is discussed and the difference between gender and sex is defined. How a person experiences gender in various circumstances is explained. In the same part, in order to clarify the roles imposed on people by gender traits, role theory is introduced and sex role theory and streotypes with some important work of researches are basically discussed. Accepting the idea that gender is something that is learned and taught within the culture, social learning theory is explained. What is primarily discussed under the next title is the relationship between gender and metaphor. Next, various definitions of metaphor from various researchers are introduced. In this part, some basic approches about how to understand metaphors are also explained. In the second part of the study, the metaphors used in two novels written by Şebnem İşigüzel and Mehmet Eroğlu are analyzed. Their gender related references are discussed. In the final part, the novels are generally compared and from the perspective of using language by means of metaphors, how paralel they are to the traditional gender traits. 132