Mimar Sinan camilerinde kolon tipleri ve bunların düşey ve yatay yük taşıma kapasitelerinin belirlenmesi
Column types in Mimar Sinan's mosques and determination of their vertical and lateral load carrying capacities
Yazar: OKAN TÜRKMEN
Danışman: PROF. DR. MUHAMMET ARİF GÜREL
Harran Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering
Dizin: Camiler = Mosques ; Dayanım = Strength ; Geometrik özellikler = Geometric properties ; Kolon = Colon ; Mimar Sinan = Mimar Sinan

Özet:
Dünya mimarlık ve mühendislik tarihinin en büyük ustalarından biri hiç kuşkusuz Mimar Sinan'dır. İnşa ettiği birçok eser bulunmaktadır. Mimar Sinan denildiği zaman akla gelen ilk yapı türü camilerdir. Mimar Sinan'ın Şehzade Camisi çıraklık eseri, Süleymaniye Camisi kalfalık eseri ve Selimiye Camisi ustalık eseri olup bu camiler kendisi için mihenk taşı olmuştur. Bu nedenle Mimar Sinan Camileri sanatsal ve mühendislik açısından birçok çalışmaya konu olmuştur. Duvarlar, kolonlar (ayaklar ve sütunlar), payandalar, kemerler, kubbeler ve temeller tarihi cami türü yapıların ana taşıyıcı elemanlarıdır. Genel literatürde bu elemanlarla ilgili birçok değerli çalışma yapıldığı görülmektedir. Mimar Sinan'ın camileri ile ilgili kitaplar, bu eserleri sanatsal açıdan değerlendiren çalışmalar ve mühendislik özellikleri ile deprem dayanımları gibi konuları ele alan makale ve tez çalışmaları mevcuttur. Tarihi yapılardaki kolonlar ve duvarlar düşey ve yatay yüklerin taşınması için hayati öneme sahip taşıyıcı elemanlardır. Sinan'ın tasarlamış olduğu camiler incelendiğinde kolon kesitleri için geniş bir çeşitlilik olduğunu görmekteyiz. Bu çeşitlilik bizleri özel olarak bu konu üzerinde çalışmaya, kolonların geometrik özelliklerini, yatay ve düşey yük taşıma kapasitelerini araştırmaya teşvik etmiştir. Bilindiği kadarıyla özel olarak bu konuda ve bu kapsamda bir çalışma yapılmamıştır. Buradan hareketle bu tez çalışmasında Mimar Sinan Camilerindeki kolon tipleri ile bunların düşey ve yatay yük taşıma kapasiteleri araştırılmıştır. Bu çalışmanın ulusal ve uluslararası yapı mühendisliği literatürü için özgün ve yararlı bir çalışma olacağı düşünülmektedir.

ANAHTAR KELİMELER: Mimar Sinan, Cami, Kolon, Geometrik özellikler, Dayanım

Abstract:
One of the great masters of world architecture and engineering history is undoubtedly Mimar Sinan. There are many works that he has built. Mosques are the first building type that comes to mind when Mimar Sinan is mentioned. Architect Sinan's Şehzade Mosque is a work of apprenticeship, Süleymaniye Mosque is a work of journeyman, and Selimiye Mosque is a work of mastery, and these mosques have been a touchstone for him. For this reason, Mimar Sinan Mosques have been the subject of many works in terms of art and engineering. Walls, columns (pillars and columns), buttresses, arches, domes and foundations are the main bearing systems of historical mosque-type structures. In the general literature, there are many valuable studies on these elements. There are books about Mimar Sinan's mosques, studies evaluating these works from an artistic point of view, and articles and thesis dealing with engineering features and earthquake resistance. Columns and walls in historical buildings are vital elements for vertical and horizontal loads. When the mosques designed by Sinan are examined, we look that there is a wide variety of column sections. This diversity has encouraged us to work specifically on this subject, to investigate the geometric properties of columns, their horizontal and vertical load-carrying capacities. As far as is known, no study has been carried out specifically on this subject and in this context. In this thesis, column types in Mimar Sinan Mosques and their vertical and horizontal load-bearing capacities will be examined. This is considered that the work will be an original and useful study for the national and international structural engineering literature.

KEY WORDS: Architect Sinan, Mosque, Column, Geometric properties, strength