Yunus Emre Divanı'nın kelime dünyası
Vocabulary word of Divan by Yunus Emre
Yazar: YUDUM GÖRMÜŞ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. HÜSEYİN ÖZBAY
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2003
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Divanlar = Divans ; Kelimeler = Words ; Yunus Emre = Yunus Emre

Özet:
Yûnus Emre Dîvânı'nın Kelime Dünyası" adını verdiğimiz bu çalışmada, öncelikle dîvândaki bütün kelimeler ve kelime türlerini ayrı ayrı inceleyerek, kelime yoğunluklarını ve birbirlerine oranlarını tespit ettik. Yaptığımız incelemeler, sonucunda, eldeki verilerden de yola çıkarak, Yûnus Emre'nin üslûbunu oluştururken, kullandığı kelimelerden nasıl faydalandığını tespit etmeye çalıştık. Şairin kullandığı bütün kelimeler ile birlikte oluşturduğu ifâde kalıpları ve mecazlar tam anlamıyla mükemmeldir. Şair şiirlerinde tasavvufi konuları ele almış ve anlam, duygu, şekil arasında mükemmel bir denge sağlanmıştır. Yûnus Emre, kelimelerin ses ve anlam gücünü ortaya koyarak, kendine özgü duygu, düşünce ve imgeleri içtenlik ve bütünlük içerisinde anlatmayı başarmıştır. Konuşulan dilden faydalanarak, rahat, kolay bir söyleyiş tarzı oluşturan şair, mecaz ve sembollerden, teşbih ve istiare gibi söz sanatlarından, kafiye, redif ve ikilemelerin müzikalitesinden de faydalanarak, başarılı ve orijinal bir üslûp meydana getirmiştir. Şair az ve öz söz söylemeyi başarmasının yanı sıra, çok derin ve anlaşılması güç konu ve kavramları, Türkçenin gücünden faydalanarak daha kolay anlaşılır hâle getirmiştir. 4 Çalışmamız içerisinde incelediğimiz isim ve sıfat tamlamaları da, onun imaj dünyasını gösteren önemli malzemelerdir. Şair varlık ve kavramları gösterip, belirtirken, kalıplaşmış benzetmeler ile kendi fikir, his ve hayâl dünyasını gösteren yeni ve orijinal buluşlarla kendine has bir imaj ve ifâde tarzı oluşturmuştur. V180 Yûnus'un şiirleri senfoniktir. Bir beste gibi ahengi ve lirizmi sayesinde, akla kolay yerleşir ve ezberlenebilir niteliktedir. Yûnus Emre aktif bir mistiktir. Gerek hayat felsefesinde, gerek şahsî dünyasındaki bu dinamizm, onun şiirlerinde de yansımıştır.- Kullandığı bol sayıdaki fiil ve fiil unsurlarıyla meydana getirdiği bu dinamik üslûp, muhakkak ki edebî niteliktedir. Şiirlerinden anladığımız üzere, aşk ve gönül adamı olan Yûnus Emre, dinî ilimlerin yanı sıra, halk edebiyatı ve halk kültürüne de vâkıf bir şairdir. O Türkçe'nin bütün imkân ve güzelliklerini kullanabilmiş, Türkçeye tam anlamıyla hâkim ve âşık bir şairdir. Yûnus Emre, Türk Dilinin usta ve emekçisi olarak oluşturduğu üslûp ile, daha çok seneler araştırma ve incelemeye tâbi tutulacak, zevkle okunacak bir gizli hazine gibidir.

Abstract:
In this study called "Vocabulary Word of Divan by Yunus Emre," we investigated in detail and individually all the word and word types in the divan, and determined the word incidences and their proportions. Through exhaustive analysis and utilization from the available data, we attempted to figure out how Yunus Emre employed the words in shaping his style. All the words Yunus Emre used, and phrases and metaphors he formulated, are completely perfect. Choosing his themes mostly from Sufi realm, he managed to establish a perfect balance between meaning, feeling and form. Revealing the power of sound and meaning out of the words, Yunus Emre was able to express su/'s generis feelings, thoughts and images in sheer sincerity and integrity. He benefited from the spoken language to formulate an easy and uncomplicated poetic style, and he managed to devise a successful and original style by making use of metaphors and symbols, and figures of speech such as simile and tropes as well as the musicality of rhymes, replications and repetitions.He was capable of speaking concisely, and at the same time, he managed to make the profound and intricate subjects and conceptions easy to comprehend by making using the powerful and dexterous usage of the Turkish language. The noun and adjectival phrases, which we investigated in our study, are significant indicators of his world of imagery. He articulated a style of imagery and expression peculiar to him with the help of novel and original devices, which show his world of thinking, feeling and imagination through patterned similes in representation of entities and concepts. Poems by Yunus are symphonic. They can easily be remembered and memorized thanks to their harmony and lyricism. Yunus Emre was an active devotee of mysticism. His dynamism both in philosophy and personal word is clearly reflected in this poetry. The dynamic style which he devised by abundant usage of verbs and verbal words is definitely of literary quality.A man of love and heart, as understood from his poems, Yunus Emre was proficient in religious matters as well as popular literature and popular culture. He was a wise poet in love, completely adept in the usage of the Turkish language, and employing of all possibilities and beauties of it. The style which Yunus Emre, as a master and laborer of the Turkish language, invented, is like a secret treasury, which will be studied and investigate for many years to come and read with pleasure.