Osmanlı Ceza Hukukunda adil yargılama ilkesi
Fair trial principle in the Ottoman Criminal Law
Yazar: MÜGE VATANSEVER ÖZTÜRK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ İREM KARAKOÇ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / Kamu Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Hukuk = Law ; Kamu Yönetimi = Public Administration ; Tarih = History
Dizin: Adalet = Justice ; Adil yargılama = Fair hearing ; Ceza hukuku = Criminal law ; Ceza yargılaması = Criminal procedure ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı hukuku = Ottoman law ; Türk Ceza Hukuku = Turkish criminal law ; İlke = Principle

Özet:
Adil yargılanma fikri insan haklarının temelini oluşturmaktadır. Adil yargılama ilkesi, bütün insan haklarını koruyucu nitelikte bir ilkedir. Adil yargılama ilkesinin ihlâli durumunda diğer bütün haklar yok olma tehlikesiyle karşılaşabilir. Bu sebeple, sanık gerçekten suçlu da olsa adil yargılanma hakkına sahiptir. Adil yargılama ilkesi, adil bir yargılama için gerekli olan unsurları güvence altına alarak, yargılamanın hakkaniyete uygun ve adil bir biçimde yerine getirilmesini amaçlamaktadır. Adil yargılanma hakkı, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi tarafından kişilere tanınan temel ve evrensel bir insan hakkıdır. Adil yargılama ilkesi, günümüzdeki şekliyle hukuki metinlerde yer almadan önce çeşitli tarihi süreçlerden geçmiştir.
Eski Türklerin sahip olduğu "devletin temelinin adalete dayandığı" anlayışı, İslâmiyet'in kabul edilmesinden sonra kurulan Türk devletlerinde ve özellikle Osmanlı Devleti'nde benimsenmiştir. Türk devlet geleneğinin önemli ilkelerinden biri olan "adaletle hükmetme", "halka adil davranma" kuralı Osmanlı Devleti'nin yönetim felsefesinin temelini oluşturmuştur. Osmanlı Hukuku'nun en önemli amaçlarından biri adaletin yerine getirilmesidir.
Osmanlı ceza muhakemesinde adil yargılama, konulan ilkelerle gerçekleştirilmiştir. Buna göre, Osmanlı Devleti'nde yaşayanların hak arama hakları ile tarafsız ve bağımsız mahkemelerde yargılanma hakları vardı. Osmanlı Hukuku'nda sanıkların alenî ve kanunî bir şekilde makul sürede yargılanma hakları da bulunmaktaydı. "Herkesin suçsuzluğunun asıl olması", "şüpheden sanığın yararlanması" ve "hakkaniyete uygun yargılanma hakkı" gibi ilkeler de Osmanlı ceza yargılamasında adaleti gerçekleştirmeye, haksızlığı ve hakkın kötüye kullanılmasını önlemeye yönelik ilkelerdir. Osmanlı Devleti'nde, hem Klasik Dönemde hem Tanzimat Dönemi'nde yargılamalarda adaletin gerçekleştirilmesi sağlanmaya çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Adalet, Osmanlı Yargılaması, Kadı, İlkeler, Tanzimat.

Abstract:
The idea of fair trial is the basis of human rights. The principle of fair trial is a primitive principle that protects all human rights. In the event of a violation of the fair trial principle, all other rights may face the danger of extinction. For this reason, even if the defendant is really guilty, he has the right to a fair trial. The fair trial principle aims at ensuring the fairness of the judiciary in a fair and equitable manner by securing the elements necessary for a fair trial. The right to a fair trial is a fundamental and universal human right afforded to persons by the European Convention on Human Rights.
The idea that "the foundation of the state is based on justice" which the ancient Turks possessed was adopted in the Turkish states established after the acceptance of Islam and especially in the Ottoman State. The Turkish state tradition, which is one of the important principles of "to judge with justice", "to be fair to the public" rule formed the basis of the philosophy of the administration of the Ottoman State. One of the most important aims of Ottoman Law is fulfillment of justice.
Fair trial in the Ottoman criminal procedure was carried out with the principles of the put. According to this, those living in the Ottoman State had the right to search rights and to be trial in impartial and independent courts established by law. In Ottoman Law, the defendants also had the right to publicly and lawfully be tried within a reasonable time. The principles such as "be the main of everyone's innocence", "the defendant benefits from doubt" and "right to fair trial" are principles for realizing justice in Ottoman criminal proceedings and preventing abuse of right and wrong. In the Ottoman Empire, justice was tried to be realized both in the Classical Period and in the Tanzimat Period.

Keywords: Justice, The Ottoman Trial, Qadi, Principles, The Tanzimat.