Şâtıbî'nin bid'at anlayışı
Shatibi's understanding of bid'at
Yazar: SÜLEYMAN ÖZDEMİR
Danışman: DOÇ. DR. BEDRİ ASLAN
Batman Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Bid'at kavramı terim olarak " dinde daha önce benzeri bulunmayıp sonradan ortaya çıkan (muhdes) şey" anlamına gelmektedir. Bid'at kavramına sahabe döneminden bu yana çeşitli yorumlar yapılmış ve belli çerçeveler çizilmiştir. Kimi bu çerçeveyi geniş tutarken kimisi de bu çerçeveyi iyice daraltmıştır. Makasın bu kadar geniş olmasının sebebi konu ile ilgili farklı yorum ve yöntemlerin varlığıdır. Bu çalışmayla önemli ölçüde konuyu ele alan Ebû İshâk İbrâhîm b. Mûsâ b. Muhammed el-Lahmî eş-Şâtıbî el-Gırnâtî' nin (ö.790/1388) bid'at ile ilgili dağınık olan görüşleri bir araya toplanmış ve değerlendirilmiştir. Çalışmamız giriş ve iki bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde çalışmamızın kapsam ve yöntemiyle birlikte İslam hukuk literatüründe bid'at ile ilgili yapılmış klasik ve çağdaş dönemlerde ki eserlerle ilgili bilgi verdik. Birinci bölümde Endülüs'ün yetiştirmiş olduğu önemli alimlerden biri olan Şâtıbî'nin yetişmesinde önemli bir etken olan maddi ve manevi çevre, şahsiyeti, hocaları ve öğrencileri ele alınmıştır. Bunların bir semeresi olarak ortaya çıkan ve özellikle konuyla ilgili olan 'el-İ'tisâm' adlı eseri ile birlikte diğer eserlerini de tanıtmaya çalıştık. Bir başka alt başlıkla İslam hukuku çerçevesinde bid'at kavramının sözlük ve ıstılahi anlamını, ortaya çıkışı ve sebeplerini, son olarak da bid'atın taksimi ile ilgili bilgiler verilmiştir. İkinci bölümde 'Şâtıbî'nin Bid'at Anlayışı' üst başlığı altında bid'at kavramının tarifi ve içeriği, kavramın kötülenmesi ile ilgili delilleri, bid'atın kısımları, kime bid'atçı denilip denilemeyeceği, bid'atçının günah dereceleri, bid'atçıların dayanak olarak göstermiş oldukları istidlal kaynakları gibi konuyla ilgili bazı konular ele alınmıştır. Sonuç bölümünde ise Şâtıbî'nin görüş ve yöntemlerinin genel bir pörtfoyundan sonra konu ile ilgili kanaat ve önerilerimize de yer verdik.

Abstract:
The concept of bid'ah (innovation) is defined in Islamic terminology as "a matter introduced into religion that has no precedent" (muhdath). Since the time of the Companions of the Prophet, various interpretations have been made about this concept, and its boundaries have been defined differently. While some scholars have kept these boundaries broad, others have significantly narrowed them. This diversity is due to the existence of various interpretations and approaches regarding the topic. This study aims to gather and evaluate the scattered views of Abu Ishaq Ibrahim ibn Musa ibn Muhammad al-Lakhmi al-Shatibi al-Gharnati (d. 790/1388), who extensively addressed the issue of bid'ah. The study consists of an introduction and two chapters. In the introduction, the scope and methodology of the study are explained, along with information on classical and contemporary works on bid'ah in Islamic legal literature. The first chapter discusses the material and spiritual environment that shaped al-Shatibi, one of the most significant scholars of al-Andalus, as well as his personality, teachers, and students. It introduces his works, with particular focus on al-I'tisam, which is especially relevant to the topic, as well as his other writings. Additionally, the linguistic and terminological meanings of bid'ah, its origins and causes, and its classifications within the framework of Islamic law are examined. The second chapter, titled "Al-Shatibi's Understanding of Bid'ah", explores the definition and content of the concept of bid'ah, the evidence supporting its condemnation, its classifications, the criteria for identifying someone as an innovator, the degrees of sinfulness attributed to innovators, and the sources that innovators use as the basis for their arguments. In the conclusion, a general evaluation of al-Shatibi's views and methodologies is presented, followed by the author's opinions and suggestions regarding the subject matter.