Francis Hutcheson ve ahlâk duyusu teorisi
Francis Hutcheson and his theory of moral sense
Yazar: KEMAL BAKIR
Danışman: PROF. DR. NEVZAT CAN
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: 18. yüzyıl = 18. century ; Ahlak felsefesi = Moral philosophy ; Etik = Ethics ; Felsefe = Philosophy ; Hutcheson, Francis = Hutcheson, Francis

Özet:
Bu çalışmada, felsefe tarihinde yeni ve orijinal bir çıkış olarak nitelendirilen Francis Hutcheson'ın ahlâk duyusu teorisi ele alınıp incelenmiştir. Hutcheson, Aydınlanma Dönemi olarak bilinen 18. yüzyıl'da bilinçli bir felsefi ve kültürel hareket olarak ortaya çıkıp gelişen İskoç Aydınlanması'nın babası olarak görülür. O, bu dönemde gelişen sanayi ve ticarete bağlı olarak ortaya çıkan problemler üzerine odaklanmış, insanların bir kısmının refaha bir kısmının ise sefalete sürüklenmesi ile iyice yozlaştığını düşündüğü insani ilişkileri düzenleyecek bir ahlâkî kavrayışa ihtiyaç olduğu kanaatine varmıştır.Mevcut, rasyonalist, sezgici ve teolojik ahlâk teorilerinin yetersiz kaldığını, egoist ahlâk teorilerin ise bu problemleri gidermekten ziyade daha da artırdığını düşünen Hutcheson, yeni bir teori olarak, bütün insanları ortak yargıda buluşturduğunu iddia ettiği ahlâk duyusunu ileri sürmüştür. Ahlâk duyusu, zihnin, akıl ve iradeden bağımsız olan ve onlardan önce gelen, iyiyi ve kötüyü algılama yetisidir. Bu anlamda insanın erdem idelerinin kaynağıdır. Hiçbir teolojik, sezgisel ve rasyonel bağımlılığı yoktur. Tamamen içgüdüsel ve empiriktir. Nesnesi, duygulanımlardır. İnsanı iyi bir eylemin rotasına sokan, motive eden duygu, iddia edildiği gibi bencillik değil hayırseverliktir. Ahlâk duyusu hayırsever duygulanımları ve bu doğrultudaki eylemleri onar, bencil duygulanımları ve eylemleri ise onamaz.

Abstract:
In this study, Francis Hutcheson's theory of moral sense qualified as an original rise in the history of philosophy was examined. Hutcheson is considered to be the father of Scottish Enlightenment that arose and developed as a conscious philosophical and cultural movement in the 18th century known as the Enlightenment Period. He focuses on the problems occurred as a result of developing industrialization and trade and reaches the conclusion that a moral sense that arranges human relations which has been degenerated since some people are led to welfare and some to poverty is needed. Hutcheson who thinks that the current rationalistic, intuitionist and theological moral theories have become inadequate, and the egoist moral theories have strengthened these problems rather than removing them put forwards moral sense as a new theory which gathers all people at a common point.Moral sense is the ability of mind to perceive the good and the evil independent from reason and volition and coming before them. In this sense, it is the source of human's ideas of virtue. It does not have any theological, intuitive and rational dependence. It is by contrast entirely instinctive and empirical. Its object is the affections. Affection, as has been claimed, is not selfishness but the benevolentness that puts human to the centre of action and motivates him. Moral sense approves benevolent affections and actions but disapproves selfish affections and actions.