Kemâleddîn Hüseyin Harezmî'nin Çağatay Türkçesiyle Kasîde-i Bürde şerhi(İnceleme, metin, çeviri, gramatikal dizin) /
Yazar: YILMAZ AKDEMİR
Danışman: YRD. DOÇ. DR. FARUK GÖKÇE
Dicle Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: 13. yüzyıl = 13. century ; Biyografi = Biography ; Dilbilgisi = Grammar ; Dilbilim = Linguistics ; Eski Türk edebiyatı = Old Turkish literature ; Harezmi = Harezmi ; Kaside-i Bürde = Kaside-i Bürde ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Çağatayca = Chagatay language ; Şerh = Commentary

Özet:
Eldeki çalışma 13. yüzyılda yaşamış Mısırlı şair Muhammed Bûsîrî tarafından
kaleme alınan ve İslam coğrafyasında büyük bir şöhrete kavuşan Kasîde-i Bürde'nin
aslen İranlı olan Harezmli şair Kemâleddîn Hüseyin Harezmî'nin 1431 yılında dönemin
hükümdarı Ebu'l-Hayr Han'a sunduğu şerhin incelemesini ihtiva etmektedir. Klasik
Öncesi Devir Çağatay Türkçesiyle kaleme alınan eser Kur'an tefsirleri dışında, Çağatay
ve Harezm Türkçesinde nadir rastlanan şerh edebiyatının Doğu Türkçesiyle yazılmış
bilinen tek örneği olması yönüyle Türk dili araştırmaları açısından son derece önemlidir.
Çalışma; giriş bölümüyle birlikte inceleme, metin transkripsiyonu, Türkiye Türkçesine
aktarım (çeviri) ve gramatikal dizin olmak üzere dört ana bölümden oluşmaktadır. Giriş
bölümünde; Çağatay Türkçesi, Kasîde-i Bürde ve Kasîde-i Bürde'nin Türk dili ve
edebiyatındaki yeri, Kemâleddîn Hüseyin Harezmî'nin hayatı ve eserleri, eserin
muhtevası ile eserin öne çıkan ses ve şekil bilgisi özellikleri ele alınmıştır. İnceleme
bölümünde eserin yazım özellikleri ile ses ve şekil bilgisi yapısı aydınlatılmıştır. Metin
bölümünde Arap harfleriyle kaleme alınmış eserin çevriyazı metoduyla transliterasyonu
yapılmıştır. Çeviri bölümünde metnin aslına sadık kalınarak eserin ruhuna uygun bir
çeviriyle Türkiye Türkçesine aktarımı yapılmıştır. Gramatikal dizin bölümünde eserin
söz varlığını ortaya koyacak alfabetik esaslı geniş bir gramatikal dizin ortaya konmuştur.



Key Words: Türk Dili, Çağatay Türkçesi, Kemâleddîn Hüseyin Harezmî, Kasîde-i Bürde

Abstract:
The present study deals with review of the commentary of Kasîde-i Bürde made
by Harezmi poet Kemâleddîn Hussein Harezmî, who is originally Iranian, submitted to
the ruler Ebu'l-Hayr Han in 1431, which gained a great reputation in the Islamic world
and was penned by an Egyptian poet Muhammad Busiri who lived in 13th century. It is
extremely important for the Turkish language studies since it is the only known example
written in the eastern Turkish of rare commentary literature in Turkish Chagatay and
Khwarezm apart from Interpretations of the Kur'an which was written in Chagatay
Turkish during Pre-Classical period. The study consists of five main sections where
there are introduction, analysis, text transcription, Turkey Turkish transfer (translation)
and grammatical index. In the introduction section: Chagatay Turkish, the Kasîde-i
Bürde and the place of Kasîde-i Bürde in the Turkish language and literature,
Kemâleddîn Hussein Harezmî''s life and works, content and outstanding morpheme and
morphological characteristics of the work are discussed. In the analysis section; the
orthographic features, sound and morphologic structure of the work are explained. In
the text transcription section; transliteration of the work, written with the letters of the
Arabic, has been done by the transcription method. In Translation section; the original
text has been translated to Turkey Turkish in sense for sense giving the spirit of the
source of text. In the grammatical index section; where there is an alphabetic
grammatical index which indicates the expanded vocabularies of the study.



Key Words: Turkish language, Chagatay Turkish, Kemâleddîn Hussein Harezmî, Kasîde-iBürde