Devhatü'l-Meşâyıh ve zeyilleri (inceleme - tenkitli metin - indeks)
Devhatü'l-Meşâyih and the additions on Devhatü'l-Meşâyih
Yazar: EMRAH BİLGİN
Danışman: PROF. DR. METİN AKKUŞ
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Biyografi = Biography ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Biyografi = Biography ; Devhatü'l-Meşayıh = Devhatü'l-Meşayih ; Şeyhülislam = Seyhulislam

Özet:
Osmanlı döneminde Taşköprizâde'nin Şakâyıku'n-Nu'mâniyye'sinden sonra biyografik eserler te'lifi bir gelenek haline gelmiştir. Bunlar için tabakat, vefeyât, terâcim vb. yanında "ulu ağaç" anlamına gelen devha kelimesi de kullanılmıştır. Şakâyık'ta, tarih kitaplarında ve tezkirelerde de Osmanlı döneminde vazifelendirilmiş şeyhülislâmların terâcim-i ahvâllerine yer verilmiştir. Ancak bu konuda yazılan ilk müstakil eser, Müstakîmzâde Süleyman Sadeddin Efendi (ö. 1788) tarafından yazılmış olan Devha-yı Meşâyıh-ı Kibâr'dır. Daha sonra müellif, eserine iki zeyl yazmıştır. Fakat zeyiller, bununla sınırlı kalmamıştır. Çok beğenildiği anlaşılan esere yine geleneğe uygun olarak peş peşe zeyiller yazılmıştır. Mehmed Münîb Efendi'nin (ö. 1822/1823) bu esere iki zeyli vardır. Süleyman Fâik Efendi (ö. 1837), Münîb Efendi'nin zeylini devam ettirmiştir. Esere başka bir zeyl yazan Mektûbîzâde Abdülaziz Efendi (ö. 1862) ise Süleyman Fâik Efendi'nin zeylini yetersiz ve yanlış bulduğu için yeniden zeyl yazmıştır. Osmanlı tarihinde çok önemli bir yere sahip olan şeyhülislâmlar hakkında bilgi veren bu eser ve zeyilleri üzerinde ayrıntılı bir çalışma yapılmamıştır. Eserlerin içerisinde ayrıca devirlere dair siyasî, tarihî ve içtimaî bilgiler de yer almaktadır.


Anahtar Kelimeler: Biyografi, devha, zeyl, şeyhülislâmlar, Müstakîmzâde.

Abstract:
Biographical studies after Taşköprizâde's Şakâ'iku'n-Nu'mâniyye has become a tradition in the Ottoman period. For them, besides the stories, obituary, biographies, etc. devha which means "great tree" is also used as a name. The life stories of the sheikhs of islam who have been assigned a mission in the Ottoman period are mentioned in Şakâyık, history books and the biyographies. However, the first self-contained work written on this subject is Devha-yı Meşâyıh-ı Kibâr that written by Müstakîmzâde Süleyman Sadeddin Efendi (d. 1788). Afterwards the author, has written two addendums on Devhatü'l-Meşâyıh but the additions not limited with these two study. On the book has been admired, according to tradition, were written addendums in succession. Mehmed Münîb Efendi (d. 1822/1823), has two addendum on this work. Subsequently Süleyman Fâik Efendi (d. 1837), has continued Mehmed Münib's addendum. In another addendum to work Mektûbîzâde Abdülaziz Efendi (d. 1862) who has been found Süleyman Fâik Efendi's addendum insufficient and incorrect has been re-written an addendum. There has not been a detailed study on this book and the addendums on it which include the knowledge about the sheikhs of islam have a very importent place in the Ottoman history. In these books there are information about the period's political, historical and social events too.


Keywords: Biography, devha, addendum, sheikhs of islam, Müstakîmzâde.