Küreselleşme sürecinde istikrar ve yapısal uyum programları /
Yazar: SEVİM AKDEMİR
Danışman: PROF. DR. M. TUBA ONGUN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2000
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Borçlar = Debts ; Dünya Bankası = World Bank ; Dış borçlanma = External borrowing ; Ekonomik istikrar = Economic stability ; IMF = IMF ; Krediler = Credits ; Küreselleşme = Globalization ; Uluslararası kredi = International loan ; Yapısal uyum programları = Structural adjustment programs ; İstikrar = Stability

Özet:
II. Dünya Savaşı sonrasında, dünya ekonomik sisteminde 30 yıl büyüme ve refah ilişkisi sürmüştür. Bu süreç, 1970'li yıllarda ortaya çıkan enflasyon ve durgunluğun - stagflasyonun- ortaya çıkmasıyla son bulmuştur. Böylece, daha önce yaşanan krizlerden farklı yeni bir ekonomik kriz ortaya çıkmıştır. 1980'lerde gelişmiş ülkeler krizden çıkabilmek amacıyla neo-liberal olarak adlandırılan politikaları uygulamaya başladılar. Uluslararası borç krizi de dünya finans sisteminin işlerliğini tehdit eden bir faktör olmuştur. 1970'lerde patlak veren ekonomik ve finansal krizin denetime alınması için, yeni bir yapılanma ve uluslararası işbölümü ortaya çıkmıştır. Böylece 1970'lerin sonu 1980'lerin başlarında küreselleşme hedefleri gündeme gelmiştir. Gelişmekte olan ülkelerin de, uluslararası kredi kurumlan, IMF ve WB, aracılığıyla hedeflenen politikalara uyum sağlaması süreci başlamıştır. Gelişmekte olan ülkeler, IMF ve WB'ce verilen krediler yoluyla, istikrar ve yapısal uyum programlarını uygulamaya yöneltilmişlerdir. Zamanla anılan programı uygulayan ülke sayısı artmış ve programın kapsamı genişletilmiştir. Günümüzde hemen hemen her ekonomik ve sosyal konuyla bağlantılı olarak küreselleşme olgusundan bahsedilmektedir. Bu nedenle, bu olgunun içeriğinin ve neleri kapsadığının iyi belirlenmesi gerekmektedir. Bu sürecin etkilerini Türkiye ve diğer gelişmekte olan ülkeler birlikte yaşamaktadır. Bu nedenle, küreselleşme süreci diye adlandırılan olgunun, gelişmekte olan ülkelerdeki ekonomik etkilerini incelemek önem taşımaktadır. Bu çalışmanın amacı, anılan önemden kaynaklanmaktadır. Çalışma dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde öncelikle, küreselleşme kavramının içeriği ve küreselleşmiş bir ekonominin özellikleri incelenmiştir. Küreselleşme ideolojisinin teorisini oluşturan iktisat teorileri ile ilgili kısa bir literatür taraması yapılarak, dünya ekonomik sistemindeki gelişme ve kriz, krizden çıkabilmek için gündeme gelen küreselleşme süreci incelenmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde, Uluslararası Borç Krizi ve krize neden olan içsel- dışsal faktörler incelenmiştir. Uluslararası Borç Krizi' ni çözebilmek için sunulan Baker ve Brady Planı ve dış borç yönetimine ve finansman yöntemindeki değişiklikler yer almaktadır. Çalışmanın üçüncü bölümünde, Bretton Woods Konferansı ile IMF-WB'nin kuruluşu, amaçlan ve kredi politikasına ilişkin bir tarihçe yer almaktadır. Anılan bu iki kurumun, 1970'li yıllann sonu 1980'lerin başındaki, amaçlanndaki ve kredi politikalanndaki değişim vurgulanmıştır. Bu bağlamda istikrar ve yapısal uyumprogramlarının koşullan, makroekonomik politikaları ve kapsadıkları reformlar incelenmiştir. WB'nin istikrar ve yapısal uyum kredileri yoluyla 42 ülkede uygulanan programın etkilerini ölçmek amacıyla, bu ülkelerin, büyüme hızı, enflasyon, toplam dış borçların GSMH'ya oranı, ihracatın ithalatı karşılama ve cari işlemler açığının GSMH'ya oranı ile programın bölüşüme etkisi incelenmiştir. Çalışmanın dördüncü bölümünde, ülkemizdeki borç krizi ve bu bağlamda uygulanmaya başlayan istikrar ve yapısal uyum programlan incelenmiştir. Uygulanan programın makroekonomik değişkenler üzerindeki etkileri; program öncesi ve sonrası yaklaşımı ve makroekonomik değişkenlerin analizi ile irdelenmiştir. Çalışma her dört bölümde elde edilen bulgular ve yapılan tesbitlerin değerlendirildiği bir sonuç yazısıyla bitmektedir.

Abstract:
The relation between growth and prosperity continued to exist during the 30 years following the end of the Second World War in the world economic system. This process ended with the onset of stagflation in the 1970's. Thus a crisis, entirely different from the former ones, came forth. The developed countries started implementing new economic policies which are generally known as neo-liberal, to overcome the crisis in the 1980's. The International Debt Crisis that broke out in 1982 has been a threat to the functioning of the world financial system. A need for restructuring and international division of work was viewed essential in order to control the economic crisis of the 1970's. Thus, the targets of globalisation were set at the end of the 1970's and the beginning of the 1980's, and the developing countries started to take part in the implementation of policies designed by the IMF and the WB. The developing countries have been directed to implement the stabilisation and structural adjustment programmes, through the credits provided by the IMF and the WB. By time, the number of countries implementing the mentioned programmes increased and the scope of the programmes widened. In our day, the phenomenon of globalisation has become a concept which encompasses practically all economic and social issues. Therefore it is necessary to determine the content and scope of globalisation. Turkey, together with other countries has been experiencing the outcomes of globalisation. Thus, it is important to analyse the economic effects of globalisation. This work consists of four parts. In Part One the content of the globalisation concept and the features of a globalised economy have been discussed. A survey of the economic theories which form the basis of the ideology of globalisation have been made and the development of the world economy, the ensuing crisis and the globalisation policies which were put on the world agenda analysed. In Part Two, the International Debt Crisis and the endogenous and exogenous factors leading to it have been discussed. The Baker Initiative and the Brady Plan, together with the changes in debt management and financing facilities are also analysed in Part Two. In Part Three, there is a short history of the Bretton Woods institutions, their aims and credit policies The changes in the credit policies of these institutions which took place at the aims end of the 1970's and the beginning of 1980's have been dwelt on. In this connection the conditionalities of the stabilisation and structural adjustmentIV programmes, the macroeconomic policies and the reforms embodied in them, have been analysed. The rates of growth and inflation in the countries implementing those programmes, together with the ratio of total debt to GNP, the ratio of exports to imports, the ratio of the current account deficit to the GNP and the affect of the programmes on income distribution have been analysed. In Part Four, the debt crisis experience of our country and the stabilisation and structural adjustment programmes which began to been implemented in this connection have been discussed. The impact of the implemented programme on macroeconomic variables have been analysed, making use of the before-after (pre and post programme) approach. The work ends with a conclusion where all the findings and observations of the previous parts are evaluated.