Endometrium kanseri hastalarında adjuvan radyoterapi modalitelerinin cinsel fonksiyon üzerine etkilerinin araştırılması
Investigation of the effects of adjuvant radiotherapy modalities on sexual function in endometrial cancer patients
Yazar: BURCU BAL BOZALAN
Danışman: PROF. DR. BÜLENT ÖZDAL
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Kadın Hastalıkları ve Doğum Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Kadın Hastalıkları ve Doğum = Obstetrics and Gynecology
Dizin: Brakiterapi = Brachytherapy ; Cinsel işlev bozukluğu-fizyolojik = Sexual dysfunction-physiological ; Cinsel işlevler = Sexual functions ; Endometrial neoplazmlar = Endometrial neoplasms ; Endometriyum = Endometrium ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Radyoterapi = Radiotherapy

Özet:
Amaç: Çalışmamızda endometrium kanserinde radyoterapi almayan, vajinal brakiterapi alan, eksternal beam radyoterapi alan ve vajinal brakiterapi ile birlikte eksternal beam radyoterapi alan hastalar arasında tedavi sonrası dönemde cinsel fonksiyon durumunun araştırılması planlanmıştır. 
Gereç ve Yöntem: Çalışmamıza 21.06.2021- 31.12.2021 tarihleri arasında Ankara Şehir Hastanesi Jinekoloji Onkoloji polikliniğine başvuran endometrium kanseri nedeniyle opere edilmiş ve sonrasında radyoterapi almamış hastalardan ve vajinal brakiterapi, eksternal beam radyoterapi veya her ikisini birden almış hastalardan çalışmaya dahil edilme kriterlerini karşılayan toplam 106 kadın dahil edilmiştir. Radyoterapi almayan 40 hasta bir grup, vajinal brakiterapi alan 39 hasta bir grup, eksternal beam radyoterapi alan 13 hasta bir grup ve vajinal brakiterapi ile birlikte eksternal beam radyoterapi alan 14 hasta bir diğer grup olmak üzere araştırmamız dört gruptan oluşmaktadır. Hastalara ait yaş, boy, kilo, VKİ, parite gibi demografik veriler kaydedilmiş ve tüm hastalara cinsel fonksiyon değerlendirmesi için FSFI (Female Sexual Function İndex) ölçeği uygulanmıştır. Verilerin analizinde SPSS 11.5 programından faydalanılmıştır.
Bulgular: 4 grup FSFI ölçek skorları arasında anlamlı fark bulunmuş olup radyoterapi tedavisi arttıkça FSFI skor ortalamaları anlamlı şekilde azalmış bulunmuştur (p=0,005). Radyoterapi almayan grupta FSFI skor ortalaması 22,37±6,51; vajinal brakiterapi grubunda 19,46±5,43; eksternal beam radyoterapi grubunda 16,88±6,18 ve eksternal beam radyoterapi ve vajinal brakiterapi grubunda 16,49±7,80 olarak bulunmuştur. FSFI ölçeği alt birimlerinden istek, uyarılma ve doyum gruplar arasında anlamlı farklı bulunurken lubrikasyon, orgazm ve ağrı için 4 grup arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmamıştır. İstek ölçek puanı ortancası radyoterapi almayan grupta 3,60 (min:1,20 maks:5,40), vajinal brakiterapi grubunda 2,40 (min:1,20 maks:4,20), eksternal beam radyoterapi grubunda 2,40 (min:1,20 maks:4,20) ve eksternal beam radyoterapi ve vajinal brakiterapi grubunda 1,20 (min:1,20 maks:4,20) olarak bulunmuştur. Uyarılma ölçek puanı ortancası radyoterapi almayan grupta 2,85 (min:1,20 maks:5,70), vajinal brakiterapi grubunda 1,20 (min:1,20 maks:5,40), eksternal beam radyoterapi grubunda 1,50 (min:1,20 maks:2,70) ve eksternal beam radyoterapi ve vajinal brakiterapi grubunda 1,65 (min:0 maks:4,80) olarak bulunmuştur. Doyum ölçek puanı ortancası radyoterapi almayan grupta 3,80 (min:1,20 maks:6,00), vajinal brakiterapi grubunda 3,60 (min:1,20 maks:6,00), eksternal beam radyoterapi grubunda 2,40 (min:1,20 maks:6,00) ve eksternal beam radyoterapi ve vajinal brakiterapi grubunda 2,40 (min:0 maks:5,60) olarak bulunmuştur. Ağrı ölçek puanı ortancası radyoterapi almayan grupta 6,00 (min:2,00 maks:6,00), vajinal brakiterapi grubunda 6,00 (min:2,00 maks:6,00), eksternal beam radyoterapi grubunda 6,00 (min:1,20 maks:6,00) ve eksternal beam radyoterapi ve vajinal brakiterapi grubunda 4,40 (min: 0-6,00) olarak bulunmuştur. Ağrı skoru ortanca değeri dört grup arasında anlamlı bir fark göstermemiştir ancak kombine radyoterapi alan hastalar geri kalan hasta gruplarıyla karşılaştırıldığında kombine tedavi alanlarda disparoni anlamlı şekilde fazla bulunmuştur.
Sonuç: Çalışmamızda endometrium kanseri hastalarında radyoterapi modalitelerinin cinsel fonksiyonu anlamlı şekilde azalttığı; özellikle kombine radyoterapi tedavilerinde cinsel fonksiyonun daha da çok azaldığı ve disparoninin arttığı bulunmuştur. Bu nedenle endometrium kanseri hastalarında daha seçici radyoterapi endikasyonları konulması gerektiğini ve kombine tedavilerden kaçınılması gerektiğini düşünüyoruz.
 
Anahtar Kelimeler: Endometrium kanseri, radyoterapi, vajinal brakiterapi, eksternal beam radyoterapi, cinsel işlev bozukluğu

Abstract:
Objective: In our study, it was planned to investigate the sexual function status in the post-treatment period among patients who did not receive radiotherapy for endometrial cancer, received vaginal brachytherapy, received external beam radiotherapy, and received external beam radiotherapy together with vaginal brachytherapy.
Materials And Methods: In this study, patients who were operated for endometrial cancer, who applied to Ankara City Hospital Gynecology Oncology clinic between 21.06.2021 and 31.12.2021 and did not receive radiotherapy afterwards, patients who received vaginal brachytherapy, external beam radiotherapy or both, and of all those patients who met the inclusion criteria of our study; a total of 106 women were included. Our study consists of four groups: a group of 40 patients who did not receive radiotherapy, a group of 39 patients who received vaginal brachytherapy, a group of 13 patients who received external beam radiotherapy, and another group of 14 patients who received external beam radiotherapy with vaginal brachytherapy. Demographic data such as; age, height, weight, BMI, parity of the patients were recorded and the FSFI (Female Sexual Function Index) scale was applied to all patients for sexual function assessment. SPSS 11.5 program was used in the analysis of the data.
Results: There was a significant difference between the FSFI scale scores of the 4 groups, and as the radiotherapy treatment increased, the FSFI score averages decreased significantly (p=0.005). In the group that did not receive radiotherapy, the mean FSFI score was 22.37±6.51; 19.46±5.43 in the vaginal brachytherapy group; It was found to be 16.88±6.18 in the external beam radiotherapy group and 16.49±7.80 in the external beam radiotherapy and vaginal brachytherapy group. While the FSFI subunits of desire, arousal and satisfaction were significantly different between the groups, there was no statistically significant difference between the 4 groups in terms of lubrication, orgasm and pain. The median of the desire scale score was found to be 3.60 (min:1.20 max:5.40) in the group that did not receive radiotherapy, 2.40 (min:1.20 max:4.20) in the vaginal brachytherapy group, and 2.40 (min:1.20 max:4.20) in the external beam radiotherapy group and 1.20 (min:1.20 max:4.20) in the external beam radiotherapy and vaginal brachytherapy group. The median arousal scale score was found to be 2.85 (min:1.20 max:5.70) in the group that did not receive radiotherapy, 1.20 (min:1.20 max:5.40) in the vaginal brachytherapy group, and 1.50 (min:1.20 max:2.70) in the external beam radiotherapy group and 1.65 (min:0 max:4.80) in the external beam radiotherapy and vaginal brachytherapy group. The median of the satisfaction scale score was found to be 3.80 (min: 1.20, max: 6.00) in the group that did not receive radiotherapy, 3.60 (min: 1.20, max: 6.00) in the vaginal brachytherapy group, and 2.40 (min:1.20 max:6.00) in the external beam radiotherapy group and 2.40 (min:0 max:5.60) in the external beam radiotherapy and vaginal brachytherapy groups. The median of the pain scale score was found to be 6.00 (min:2.00, max:6.00) in the group that did not receive radiotherapy, 6.00 (min:2.00, max: 6.00) in the vaginal brachytherapy group, 6.00 (min:1.20 max:6.00) in the external beam radiotherapy group and 4.40 (min:0-6.00) in the external beam radiotherapy and vaginal brachytherapy groups. The median value of pain score did not differ significantly between the four groups, however, dyspareunia was found to be significantly higher in those who received combined treatment compared to the remaining patient groups.
Conclusion: In our study, it was concluded that; radiotherapy modalities significantly decreased sexual function in endometrial cancer patients; especially in combined radiotherapy treatments, it was also found that sexual function decreased even more and dyspareunia increased. For this reason, we believe that more selective radiotherapy indications should be practised in endometrial cancer patients and combined treatments should be avoided.

Key words: Endometrial cancer, radiotherapy, vaginal brachytherapy, external beam radiotherapy, sexual dysfunction