Ali Şîr Nevâyî'nin Garâibü's-Sıgar adlı divanının tahlili
Analysis of Ali Şîr Nevâyî's court named Garâibü's-Sıgar
Yazar: MUHTEREM SAYGIN
Danışman: PROF. DR. SÜLEYMAN SOLMAZ
Pamukkale Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Ali Şir Nevai = Ali Şir Nevai ; Divan edebiyatı = Divan literature ; Divanlar = Divans ; Eski Türk edebiyatı = Old Turkish literature ; Gara'ibü's-Sıgar = Gara'ibü's-Sıgar ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Çağatay edebiyatı = Chagatay literature

Özet:
Sanat eseri; sanatkârın hayatı, varlıkları, evreni algılama biçimini ifade eder. 
Sanatkâr, ferdi olduğu toplumun zihniyetini ve kültür ögelerini dil ile estetik bir 
biçimde anlatır. Bu bakımdan edebî eser, yazıldığı çağın sosyokültürel unsurlarını 
anlayıp yorumlamak, kültürel birikimin mahiyetini belirlemek, kültürel belleğin 
gelecek kuşaklara aktarılma biçimini ortaya koymak adına büyük önem arz 
etmektedir. Klasik Türk edebiyatı araştırmalarında divan tahlilleri bu anlamda 
büyük bir boşluğu doldurmaktadır. XV. Yüzyılda yaşamış olan Türk edebiyatının 
en önemli şahsiyetlerinden olan Ali Şîr Nevâyî, kültürel unsurlara eserlerinde sık 
yer vermesi bakımından dikkate değer bir sanatkârdır. 
Ali Şîr Nevâyî'nin Garâibü's-Sıgar adlı divanının tahlilinin yapıldığı bu 
çalışma, dört bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında Ali Şîr Nevâyî'nin hayatı, 
edebî kişiliği, dil ve üslup özellikleri, Türk edebiyatına tesiri ve eserleri hakkında 
bilgi verilmiştir. Çalışmanın ilk bölümünde divanda geçen din ve tasavvuf ile ilgili 
hayal ve tasavvurlar iki ana başlık altında değerlendirilmiştir. Cemiyet hayatına 
dair tüm unsurların ele alındığı ikinci bölümde sosyal yaşamın divandaki 
yansımaları açıklanmıştır. İnsan ve insana dair hususların incelendiği üçüncü 
bölümde genel anlamda sevgili, âşık ve rakip ile ilgili hayal ve tasavvurlar analiz 
edilmiştir. Son bölümde tabiat bahsi; kozmik âlem, hayvanlar, bitkiler, zaman ve 
zamana ait mefhumlar, dört unsur, meyveler ve benzeri şekilde alt başlıklara 
ayrılarak incelenmiştir. Tahlil çalışmasında yapılan açıklamalar örnek beyitlerle 
desteklenmiştir. 
"Ali Şîr Nevâyî'nin Garâibü's-Sıgar Adlı Divanının Tahlili" adlı bu 
çalışmanın Çağatay sahası ve klasik Türk edebiyatı alanında yapılacak çalışmalara 
katkı sağlaması ümit edilmektedir.

Abstract:
The work of art expresses the artist's way of perceiving the life, beings and 
the universe. The artist expresses the mentality and cultural elements of the society 
of which he is a member in an aesthetic manner with language. In this respect, 
literary work is of great importance in understanding and interpreting the 
sociocultural elements of the era in which it was written, determining the nature of 
cultural accumulation, and revealing the way in which cultural memory is 
transferred to future generations. Divan analysis in classical Turkish literature fills 
a big gap in this sense. XV. Ali Şîr Nevâyî, one of the most important figures of 
Turkish literature who lived in the 19th century, is a remarkable artist in that he 
frequently includes cultural elements in his works.
This study, in which the analysis of Ali Şîr Nevâyî's divan named Garâibü'sSıgar was made; It consists of four parts. In the introduction part, information is 
given about Ali Şîr Nevâyî's life, literary personality, influence on Turkish literature 
and his works. In the first part of the study, the dreams and visions related to 
religion and sufism in the Divan were evaluated under two main headings.
The reflections of social life on the Divan are explained in the second chapter, 
in which all aspects of community life are discussed. In the third part, in which 
human and human issues are examined, dreams and visions about beloved, lover 
and rival in general are analyzed. In the last chapter, the natüre talk, cosmic World, 
animals, plants, time and notions of time, four elements, fruits, and so on were 
divided into sub-headings. The explanations made in the analysis study were 
supported with sample couplets. It is hoped that this study called "The Analysis of 
Ali Şîr Nevâyî's Garâibü's-Sıgar Divan" will contribute to the studies to be carried 
out in the field of Çağatay and classical Turkish literature.