Alkol ve madde bağımlılığında işlevselliğin karşılaştırılması ve sosyoekonomik etmenler, tercih maddesi ve bağımlılık şiddetinin işlevsellik üzerindeki yordayıcı etkisi
Comparing functioning in alcohol and substance addictions and predictive effect of socioeconomic variables, substance preferance and addiction severity on functioning
Yazar: ALİ PAMİR KAPLAN
Danışman: PROF. DR. KÜLTEGİN ÖGEL
Bahçeşehir Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Klinik Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
Bu çalışma, alkol ve madde kullanım bozukluğu olan bireylerin işlevsellik ve sosyoekonomik etmenleri arasındaki ilişkileri; işlevsellik düzeyinde kullanılan alkol veya madde türüne göre görülebilecek farklılıkları ve sosyoekonomik etmenler, alkol ve madde kullanım bozukluğunda bağımlılık şiddeti ve işlevsellik arasındaki yordayıcı ilişkileri saptamayı amaçlamaktadır. Bu amaçla özel bir psikiyatri hastanesinde yatarak tedavi görmekte olan 109 alkol/madde kullanım bozukluğu olan bireylerin Dünya Sağlık Örgütü İşlevsellik ve Yetiyitimi Değerlendirme Ölçeği (World Health Organization Disability Assesment Schedule, WHODAS 2.0) ile işlevselliği, Bağımlılık Profil İndeksi Klinik Form (BAPİ-K) ile alkol ve madde bağımlılık özellikleri ve Demografik Bilgi Formu ve BAPİ-K ile sosyoekonomik düzeyleri ölçülmüştür. 
Analizler esnasında korelasyon analiz türleri, hiyerarşik regresyon ve tek yönlü varyans analizi (ANOVA) kullanılmıştır. Yapılan araştırmanın bulgularına göre; bağımlılık şiddeti ile işlevsellik arasında negatif yönde korelasyon bulunmuştur. Sosyoekonomik etmenler adına ise cinsiyet, algılanan aile ilişkileri ve yoğun alkol ve madde kullanan arkadaş sayısının işlevsellikle ilişkili olduğu bulunmuştur.  Sosyoekonomik etmenlerin işlevsellik ile doğrudan açıklayıcı ilişkisi incelendiğinde; yaş, cinsiyet, medeni durum, çocuk sahibi olma, yaşam biçimi, eğitim düzeyi ve meslek durumunun işlevselliği yordamadığı; alkol ve madde kullanan arkadaş sayısı ve algılanan aile ilişkilerinin düşük düzeyde işlevselliği açıkladığı gözlemlenmiştir. Regresyon modeline bağımlılık şiddeti dahil edildiğinde sosyoekonomik etmenlere yönelik yordayıcı ilişkilerin marjinal anlamlılık ile istatistiksel gücünün düştüğü, bağımlılık şiddetinin tek başına işlevselliği yordadığı görülmüştür. Bu tez çalışmasının sonucunda bağımlılık şiddetinin işlevselliği açıklamada sosyoekonomik etmenlerden daha önemli bir değişken olduğu görülmüştür. Aynı zamanda kullanılan alkol veya madde türüne göre gruplar arasındaki işlevsellikte anlamlı bir farklılık bulunmamıştır.

Abstract:
The aim of the present research is (1) to determine the relationship between functioning and socioeconomic factors in individuals with alcohol and substance use disorders; (2) to determine the relationship between functioning and the type of substance used and lastly (3) to determine predictive variables between addiction severity and functioning. To achieve this, 109 individuals with alcohol/substance use disorders receiving inpatient treatment in a private psychiatric hospital were given World Health Organization Disability Assessment Schedule (WHODAS 2.0) to determine their level of functioning, Addiction Profile Index (API) Clinical Form to determine addiction features and lastly API clinical form and Demographic Information Form was used to determine socioeconomic status
Hierarchical regression, analysis of variance (ANOVA) was used for analyzing the data. The results indicate a negative correlation between addiction severity and functioning. Sex, perceived family relationship quality and number of friends who use drugs were found to be related with functioning. Age, sex, marital status, having children, level of education, habitation status and profession were not found to predict functioning. However, number of friends who use alcohol and/or drugs and poor quality of perceived family relationship quality were found to explain the level of functioning. After including addiction severity in regression analysis, addiction severity alone was found to predict functioning. As a result of this research compared to socioeconomic factors, addiction severity is found to be a more crucial variable in explaining functioning. Furthermore no differences were found in functioning between different substance/alcohol user groups.