Uzay ekonomisinin dinamikleri: Uygulamalı bir analiz
The dynamics of the space economy: An applied analysis
Yazar: MEHMET FIRAT OLGUN
Danışman: PROF. DR. YÜKSEL BAYRAKTAR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Uzay, keşfedilme arzusuyla insanlık için hep ilgi odağı olmuştur. Sovyetler Birliği'nin 1957'de Sputnik-1'i fırlatarak uzaya ilk yapay uyduyu göndermesi, insanların uzayı etkileşim içinde olduğu bir alan haline getirmiştir. Uzay, keşfedilmeye başlandığından beri uzay ekonomisi de var olmuştur. 2010'dan beri üstel şekilde büyüyen uzay ekonomisi, günümüzde 470 milyar $'lık büyüklüğe ulaşmıştır. Uzay ekonomisinin ana aktörü ABD'dir. ABD uzay ekonomisi, küresel uzay ekonomisinin yaklaşık %45'ini oluşturmaktadır. 

ABD, ülke ihtiyaçlarını destekleyen, küresel olarak rekabetçi, inovasyon odaklı ve yeni pazarlarda ABD'nin önde olmasını sağlayan ticari uzay sektörünün büyümesini teşvik etmeyi politika olarak benimsemiştir. NASA, yüksek teknoloji, Ar-Ge ve nitelikli işgücü gelişimini destekleyerek ABD'nin rekabet gücüne ve ulusal ekonomisine kaktı sağlamaktadır. NASA, 2021 mali yılında 23.27 milyar $ bütçeyle ABD ekonomisine 71 milyar $ gelir sağlamıştır. ABD uzay ekonomisi 2021 yılında yaklaşık 210 milyar $'a ulaşmıştır.

Bu tezin amacı uzay endüstrisinin dinamiklerini incelemektir. Bu kapsamda ABD sektörleri özelinde uygulamalı bir analiz gerçekleştirilmiştir. 10 sektöre ait 2012-2021 dönemi ele alınarak ampirik uygulama yapılmıştır. Uzay dinamikleri arasındaki nedensellik ilişkisi Dumitrescu-Hurlin nedensellik testi ile incelenmiştir. Uzay dinamiklerinin uzay ekonomisi üzerindeki etkisi ise Mean Group (MG), Augmented Mean Group (AMG), Sabit Etkiler (FE) ve Rassal Etkiler (RE) tahmincileri ile ortaya konulmaya çalışılmıştır. Dumitrescu-Hurlin nedensellik analiz sonuçları uzay istihdamı ile uzay ekonomisi arasında çift yönlü bir nedensellik ilişkisi olduğunu göstermiştir. Uzay ekonomisi ile fikri mülkiyet yatırımları arasında ise tek yönlü nedensellik ilişkisi söz konusudur. Bu nedensellik ilişkisi sektörel fikri mülkiyet yatırımlarından uzay ekonomisine doğrudur. Sektörel uzay istihdamı ile sektörel fikri mülkiyet yatırımları arasında da çift yönlü nedensellik ilişkisi bulunmaktadır. Öte yandan uzay dinamiklerinin uzay ekonomisi üzerinde istatistiksel olarak anlamlı etkisinin olduğu ampirik olarak ortaya konulmuştur. Tüm tahmincilerden elde edilen sonuçlar sektörel uzay istihdamı, fikri mülkiyet hakları yatırımları ve toplam faktör verimliliğinin sektörel uzay ekonomisi üzerinde pozitif bir etkiye sahip olduğunu göstermektedir.

Abstract:
Space has always been the center of interest due to the desire to be discovered. The Soviet Union's launch of Sputnik-1 in 1957, sending the first artificial satellite into space, made space an area of interaction for humans. Since space began to be explored, the space economy has also existed. The space economy, which has been growing exponentially since 2010, has reached a size of $470 billion today. The main actor of the space economy is the United States. The U.S. space economy accounts for approximately 45% of the global space economy. 

The U.S. has adopted a policy of promoting the growth of the commercial space sector, which supports national needs, is globally competitive, focuses on innovation, and ensures the country's leadership in emerging markets. NASA contributes to the U.S. competitiveness and national economy by supporting high technology, R&D and skilled workforce development. In the 2021 fiscal year, NASA generated $71 billion in revenue for the U.S. economy with a budget of $23.27 billion. The U.S. space economy reached approximately $210 billion in 2021. 

The aim of this thesis is to examine the dynamics of the space industry. In this context, an applied analysis has been conducted specifically for the U.S. sectors. Empirical analysis was carried out for the period 2012-2021 for 10 sectors. The causal relationship between space dynamics was analyzed using the Dumitrescu-Hurlin causality test. The impact of space dynamics on the space economy has been attempted to be revealed with Mean Group (MG), Augmented Mean Group (AMG), Fixed Effects (FE), and Random Effects (RE) estimators. The results of the Dumitrescu-Hurlin causality analysis indicated a bidirectional causality relationship between space employment and the space economy. On the other hand, there is a unidirectional causality relationship between the space economy and intellectual property investments, which goes from sectoral intellectual property investments to the space economy. A bidirectional causality relationship exists between sectoral space employment and sectoral intellectual property investments. Furthermore, it has been empirically shown that space dynamics have a statistically significant effect on the space economy. The results obtained from all estimators indicate that sectoral space employment, intellectual property rights investments, and total factor productivity have a positive effect on the sectoral space economy.