Türkiye'nin endüstri içi ticareti
Intra industry trade in Turkey
Yazar: BİGE KÜÇÜKEFE
Danışman: DOÇ. DR. DÜNDAR MURAT DEMİRÖZ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Bölümü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Teorisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Endüstri içi ticaret = Intra-industry trade ; Uluslararası ticaret = International trade ; Üretim endüstrisi = Production industry ; Üretim sektörü = Production sector

Özet:
Mal üretiminden daha fazla artan günümüz ticareti, özellikleri açısından, geleneksel ticaret teorileriyle açıklanamayacak kadar karmaşık bir yapıdadır. Günümüz ticaretini açıklamakta kullanılan yeni dış ticaret teorilerinin içinde endüstri içi ticaret (EİT) dikkat çekmektedir. EİT, ülkelerin aynı endüstriye ait malları hem ihraç hem de ithal etmesinin nedenleri üzerinde durur.Bu tezin ilk bölümünde yeni ticaret kuramlarına temel teşkil eden geleneksel dış ticaret kuramları incelenmiştir. İkinci bölümde EİT'i açıklayabilen yeni dış ticaret teorileriyle birlikte EİT modelleri anlatılmıştır. Üçüncü bölümde EİT ölçme yöntemleri üzerinde durulmuştur. 4. ve son bölümde de EİT ölçümleri yapılmıştır. Bu ölçümlerde Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın (TCMB) istatistiki verileri içeren Elektronik Veri Dağıtım Sisteminde (EVDS) bulunan 1982-2008 yıllarını kapsayan verilerden yararlanılmıştır. Bu veriler, anametal sanayi, deri ve ayakkabı sanayi, diğer ulaşım araçları sanayi, gıda sanayi, giyim sanayi, kağıt sanayi, kimya sanayi, makine teçhizat sanayi, metal eşya sanayi, mobilya sanayi, plastik sanayi, taşıt araçları sanayi, tekstil sanayi, tütün sanayilerindeki ithalat-ihracata ait olan verilerdir. Bu verilerle MATLAB programı kullanılarak Grubel Lloyd endeksi, Balassa endeksi, Düzeltilmiş Grubel Lloyd endeksi, Michealy endeksi, Aquino Endeksi hesaplanmıştır. Bu çalışmanın amacı Türkiye'deki ticaret yapısının incelenmesi, 1982-2008 yılları arasında EİT'in hangi sanayi sektöründe ne oranda yapıldığının araştırılmasıdır ve etkilerinin ortaya konulmasıdır. Çalışmanın sonucunda, Türkiye'de 1989 mali liberalizasyon, 1996 Gümrük Birliği ve 2001 krizinden sonra özelleştirmeler ve yabancı doğrudan yatırımların etkisiyle ticaret yapısında değişme ve EİT'de bir artış görülmüştür.

Abstract:
With an increase exceeding the goods production, today?s trade is so complex that it can?t be explained for traditional trade theories. Intra-industry trade (IIT) draws attention among the new trade theories to explain today?s trade. IIT deals with the causes of both export and import of the goods in the same industry by countries.In the first chapter of this thesis, traditional trade theories as a basis for new trade theories are presented. Chapter 2 describes the new foreign trade theories explaining IIT and models for the IIT. Then in Chapter 3, techniques for the measurement of IIT are described. Finally in Chapter 4, EIT measurements are performed. The statistical data used in the measurements belong to the years from 1982 to 2008 and have been obtained from the electronic data distribution system of the Central Bank of Turkey. The industries for which the IIT measurements have been presented are main metal industry, leather and shoe industry, other transport vehicles industry, food industry, clothing industry, paper industry, chemical industry, machinery equipment industry, metal goods industry, furniture industry, plastic industry, motorized vehicles industry, textile industry, and tobacco industry. Grubel Lloyd index, Balassa index, corrected version of Grubel Lloyd index, Michealy index, and Aquino index have been calculated by using MATLAB software. The purpose of this study is to analyze trade structure in Turkey and to investigate the portion of IIT in the studied industries for the period 1982-2008. As a conclusion of this study, changes in the trade structure and increases in IIT have been observed because of the fiscal liberalization in 1989, custom union in 1996 and privatization and foreign direct investment following 2001 crisis.