Türkçe satıraltı bir sözlük: Kitābü'l-Müsellese
An interlinear dictionary: Kitābü'l-Müsellese
Yazar: TUĞBA POÇAN
Danışman: PROF. DR. ŞÜKRÜ HALUK AKALIN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Dilbilim = Linguistics
Dizin: 9. yüzyıl = 9. century ; Arapça = Arabic ; Kitabü'l-Müsellese = Kitabü'l-Müsellese ; Kutrub = Kutrub ; Satır sistemi = Line system ; Sözlük = Dictionary ; Sözlükbilim = Lexicology

Özet:
Kitābü'l-Müs̠elles̠e, 9.yy'da Kutrub tarafından Arapça olarak hazırlanmış bir sözlüktür. 16.yy'da Türkçe satıraltı oluşturularak sözlüğe satıraltı çeviri niteliği kazandırılmıştır. Bu konuyu seçmemizin sebebi, satıraltı Türkçe el yazması biçimiyle ilgili daha önce hazırlanmış herhangi bir çalışmanın bulunmamasıdır. Ayrıca; daha çok Kur'an-ı Kerim'i anlamak için uygulanan satıraltı çeviri tekniğinin bir sözlükte denenmesi dikkat çekmiştir. Metin 16.yüzyıl sözvarlığı açısından da ayrıca önem taşımaktadır. Satıraltı karşılıklar oluşturulurken kullanılan çeşitlilik ve metinde yer alan bazı gramer parçaları da ilgi çekici olmuştur.
Çalışmamız üç ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde; kısa bir girişin ardından metindeki 16.yüzyıla ait sözvarlığından hareketle teorik bir bölüm hazırlanmıştır. İkinci bölümde ise sözlük çeviri yazıya aktarılmıştır. Son bölümde ise maddebaşlarının alfabetik dizinine yer verilmiştir.
Kitābü'l-Müs̠elles̠e, 9.yy'da Kutrub tarafından Arapça olarak hazırlanmış bir sözlüktür. 16.yy'da Türkçe satıraltı oluşturularak sözlüğe satıraltı çeviri niteliği kazandırılmıştır. Bu konuyu seçmemizin sebebi, satıraltı Türkçe el yazması biçimiyle ilgili daha önce hazırlanmış herhangi bir çalışmanın bulunmamasıdır. Ayrıca; daha çok Kur'an-ı Kerim'i anlamak için uygulanan satıraltı çeviri tekniğinin bir sözlükte denenmesi dikkat çekmiştir. Metin 16.yüzyıl sözvarlığı açısından da ayrıca önem taşımaktadır. Satıraltı karşılıklar oluşturulurken kullanılan çeşitlilik ve metinde yer alan bazı gramer parçaları da ilgi çekici olmuştur.
Çalışmamız üç ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde; kısa bir girişin ardından metindeki 16.yüzyıla ait sözvarlığından hareketle teorik bir bölüm hazırlanmıştır. İkinci bölümde ise sözlük çeviri yazıya aktarılmıştır. Son bölümde ise maddebaşlarının alfabetik dizinine yer verilmiştir.
Kitābü'l-Müs̠elles̠e, 9.yy'da Kutrub tarafından Arapça olarak hazırlanmış bir sözlüktür. 16.yy'da Türkçe satıraltı oluşturularak sözlüğe satıraltı çeviri niteliği kazandırılmıştır. Bu konuyu seçmemizin sebebi, satıraltı Türkçe el yazması biçimiyle ilgili daha önce hazırlanmış herhangi bir çalışmanın bulunmamasıdır. Ayrıca; daha çok Kur'an-ı Kerim'i anlamak için uygulanan satıraltı çeviri tekniğinin bir sözlükte denenmesi dikkat çekmiştir. Metin 16.yüzyıl sözvarlığı açısından da ayrıca önem taşımaktadır. Satıraltı karşılıklar oluşturulurken kullanılan çeşitlilik ve metinde yer alan bazı gramer parçaları da ilgi çekici olmuştur.
Çalışmamız üç ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde; kısa bir girişin ardından metindeki 16.yüzyıla ait sözvarlığından hareketle teorik bir bölüm hazırlanmıştır. İkinci bölümde ise sözlük çeviri yazıya aktarılmıştır. Son bölümde ise maddebaşlarının alfabetik dizinine yer verilmiştir.


Anahtar Sözcükler: Kitābü'l-Müs̠elles̠e, Sözlük, Sözlükçülük, Satıraltı Çeviri, Söz Varlığı, Arapça-Farsça-Türkçe

Abstract:
Kitābü'l-Müsselles̠e is a dictionary written in Arabic by Kutrub at the 9th century. At the 16th century, the dictionary have been improved to be an interlinear translation type by creating the turkish provisions as interlinear. The reason for us to choose that topic is that, there is no previously prepared work in the similiar form as the Turkish ahndwriting manuscript. 
Also it is pointed out that the technique to understand Qur'an by interlinear translation have been applied in a dictionary. The text is also important due its reflection of vocabulary of the 16th century. The diversity that have been used by forming the interlinear provisions and some grammatical phrases in the text are apperaed to be main interest points.
Our work consists of three main parts. In the first chapter; After a short introduction, a theoretical section was prepared by a startup from the vocabulary of the 16th century. In the second part, the dictionary is transferred to the translation. In the last section, the alphabetical index of the article headings is given.


Key Words: Kitābü'l-Mus̠elles̠e, Dictionary, Lexicography, interlinear dictionary, vocabulary, Arabic-Persian-Turkish