Ege bölgesi'ndeki su ürünleri işleme tesislerinin mevcut durumu, sorunları ve çözüm önerileri
Current situation,  problems and solution suggestions of seafood processing plants in the aegean region
Yazar: MUSTAFA AVŞAN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ALİ GÜNLÜ
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Su Ürünleri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Su Ürünleri = Aquatic Products

Özet:
Bu çalışmada; Ege Bölgesi'ndeki su ürünleri işleme tesisleri gezilerek, işleme tesislerinin mevcut yapısı, karşılaştıkları sorunlar ve bunlara karşı alınabilecek çözüm önerileri ortaya konulmaya çalışılmıştır. Ege Bölgesi'nde faaliyette bulunan 25 adet su ürünleri işleme tesisinde anket çalışması yapılmıştır. Öncelikle çalışmanın yürütüldüğü illerin Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlükleri ile görüşülerek saha programları hazırlanmıştır. İşleme tesisleri ziyaret edilirken mümkün olduğunca o işletmenin sahibi veya sorumlu teknik elemanlarıyla görüşmeler yapılmıştır. 
Yapılan değerlendirmeler sonucunda; İşleme tesislerinin büyük bir kısmının (% 56) 2001 yılından sonra, özel şahıslar tarafından kendi arazilerinde kurulduğu belirlenmiştir. Çoğunluğunun (% 32) 500 ton/gün ve üzerinde bir kapasiteye sahip olduğu, büyük bir kısmının (% 44) 40 ve üzeri personel istihdam ettiği ve bu personellerin 4-6 yıldır aynı işleme tesisinde çalıştıkları, işleme tesislerinden 12 tanesinin sezonluk işçi çalıştırdığı, diğerlerinin ise sadece daimi işçi çalıştırdıkları tespit edilmiştir. İşleme tesislerinin hepsinde en az bir adet olmak üzere Su Ürünleri Mühendisi istihdam edildiği, bu mühendislerin büyük bir kısmının (% 31) 4-7 yıl önce mezun oldukları ve 4-6 yıldır aynı işleme tesisinde çalıştıkları tespit edilmiştir. İşleme tesislerinde yoğun olarak (% 64) balık işlendiği, ancak bunun yanında karides, kerevit ve salyangoz gibi ürünlerin de işlendiği, balıklardan yoğun olarak  (% 22) levrek, (% 21) çipura ve (% 19) alabalığın işlendiği, bu işlenen ürünlerin büyük bir kısmının (% 54) fileto olarak, bunun yanında füme, marinat, salamura olarak da değerlendirildiği ve bu işlenen ürünlerin çoğunlukla (% 78) toptan olarak pazarlandığı belirlenmiştir. İşleme tesislerinden birinin ürünlerini şokladığı için buza gereksinim duymadığı, ikisinin buz imalatı yapmadığı ve dışarıdan satın aldığı, diğer işleme tesislerinin hepsinde ise buz imalatı yapıldığı tespit edilmiştir. İşleme tesislerinin büyük bir kısmında (% 76) AB onay numarasının bulunduğu ve işledikleri su ürünlerini yoğun olarak (% 21) Almanya ve (% 16) İngiltere'ye ihraç ettikleri ancak bunun yanında ABD, İtalya, Rusya, Hollanda, Danimarka, Fransa, Japonya gibi ülkelere de ihraç ettikleri belirlenmiştir. İşleme tesislerinin büyük bir kısmı (% 39) hammadde ihtiyacını kendisi üreterek karşılamakta, ancak bunun yanında üretim çiftliklerinden ve av teknelerinden satın alınarak da karşıladıkları tespit edilmiştir.  İşleme tesislerinin büyük bir kısmında (% 76) sıvı atıklar için arıtma sistemi bulunduğu, işleme tesislerinin çoğunlukla (% 46) yılda 11 defa ve daha fazla denetlendiği, ekseriyetle (% 68) personele ayda en az bir defa teknik ve hijyen konusunda eğitim verildiği, personelin çalışma saatlerinin çoğunlukla (% 72) 8 saat olduğu tespit edilmiştir.
Anket sonuçlarına göre, su ürünleri işleme sanayi sektörünün, aynı işletmede uzun süre çalışan eleman yetersizliği ve kalifiye eleman sıkıntısı çektiği, hammaddenin pahalı olması üretilen malın fiyatının da yüksek olmasına sebep olduğu, işletme sahiplerinin teşvik alma ve devlet kredisi kullanma konusunda isteksiz davrandıkları gibi, en kısa sürede çözümlenmesi gereken önemli sıkıntıların olduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Ege Bölgesi, Su Ürünleri İşleme Tesisleri, Anket Çalışması

Abstract:
Within the concept of this study, the present structures of sea food processing plants in Aegean Region, the problems they face, and suggestions for solving these problems have been tried to put forward. A survey study has been conducted including 25 processing plants in the Aegean Region. Firstly, field programs have been established by discussing with Directorates of Provincial Food Agriculture and Livestock of the provinces where the processing plants. The processing plants have been visited. During the plant visits, the owner of the plant or the responsible technical staff has been interviewed as much as possible. 
In conclusion of the evaluations, it has been determined that an important fraction of the processing plants (56%) have been established within the lands of the plant owners who are private persons. 32% of the plants have a capacity equal to or greater than 500 ton/day, 44% employs a staff of 40 or more persons who have been continuing to work for the same plant for 4 - 6 years; 12 of the 25 plants employ seasonal workers, whereas the rest only employ permanent workers. All of the plants employ at least one sea food engineer; 31% of these engineers graduated 4 - 7 years before and have been working for the same plant for 4 - 6 years. 64% of the plants process fish, but they also process shrimp, kerevit, snail and alike. Among fish, they process 22% sea bass, 21% gilthead seabream, 19% trout. 54% of the fish are processed in fillet form, and the rest are processed in smoke, marinat or brine. 78% of these processed products are marketed wholesale. Two of the plants do not have the capacity to produce ice and procure it from outside sources and one of the plants does not need ice as it applies quick freezing, where the rest of the plants produce ice. 76% of the plants hold EU confirmation numbers and 21% of their imports go to Germany, 16% to Britain, and the rest to foreign countries including USA, Italy, Russia, Netherlands, Denmark, France and Japan. 39% of the plants produce the necessary raw materials itself, however they also sourced from sea product farms and fishing boats. 76% of the plants have liquid waste treatment facilities, 46% of the plants are investigated 11 times or more annually, 68% provide monthly training in terms of technical or hygiene aspects. The daily work hour of the workers of 72% of the plants is 8 hours.
As a result of the conducted survey, below critical problems related to see food processing production have been determined: insufficiency of staff working for the same company for a long time, lack of qualified staff, increase in the price of products due to expensive raw materials, reluctance of plant owners to benefit from incentives or government loans.

Keywords: Aegean region, Seafood Processing Plants, Survey