Yeni kurumsalcılık teorileri bağlamında liberal barış inşası ve hakikat komisyonları
Liberal peacebuilding and truth commissions within the framework of new institutionalism theories
Yazar: VOLKAN ŞEYŞANE
Danışman: PROF. DR. BURAK SAMİH GÜLBOY
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Barış = Peace ; Barışı sağlama = Peacekeeping ; Geçiş dönemi = Transition period ; Hakikat komisyonları = Truth commissions ; Onarıcı adalet = Restorative justice ; Tarihsel kurumsalcılık = Historical institutionalism ; Uzlaşma komisyonları = Reconcilation commissions ; Yeni kurumsalcılık = Neo-institutionalism

Özet:
Geçmiş insan hakları ihlalleri ile hesaplaşma, geçiş süreci veya çatışma sonrası toplumların çözüm bulmak zorunda oldukları başlıca sorunlardan biridir. Bu bağlamda, hakikat komisyonları geçmişle yüzleşmek konusunda geçiş dönemi adaletinin uluslararası düzeyde tanınmış bir yöntemini oluşturmaktadır. Komisyonlar, genel olarak, geçmişteki sistematik ihlalleri araştırmak amacıyla kurulan, yargısal olmayan, özerk, resmi ve geçici birer mekanizma olarak tanımlanmaktadır. İlk olarak 1974 yılında kurulan hakikat komisyonları Soğuk Savaş'ın sona ermesinden bu yana sayıca artmış ve küresel bir olgu olarak ortaya çıkmıştır. Dahası komisyonlara atfedilen fonksiyonlar çeşitlenmiş ve komisyonlar demokrasiye geçiş süreçlerinin yanı sıra çatışma sonrası barış inşasının da bir bileşeni haline gelmiştir. 

Bu tez, hakikat komisyonlarının neden ve nasıl ortaya çıktığını, dönüştüğünü ve küresel bir model olarak çatışma sonrası barış inşasının bir mekanizması haline geldiğini yeni kurumsalcılık yaklaşımları ışığında analiz etmektedir. Bu bağlamda tez, rasyonel seçim kurumsalcılığının bu sorunsalı yanıtlamakta yetersiz kaldığını savunmakta ve tarihsel, sosyolojik ve söylemsel kurumsalcılık yaklaşımları çerçevesinde çok boyutlu bir açıklama modeli geliştirmektedir. Bu doğrultuda tez, hakikat komisyonlarının işlevsel değeri veya kurumsal verimlilikleri nedeniyle yaygınlaşmadığını göstermiştir. Çalışma, komisyonların belirli bir tarihsel ve siyasal bağlam içerisinde öznelerin söylemsel etkileşimleri sonucu geçmişle yüzleşme konusunda bilişsel olarak gerekli ve normatif olarak uygun bir patika olarak inşa edildiği için uluslararası düzeyde kurumsallaştığı ve liberal barış inşasının tamamlayıcı bir parçası haline geldiği sonucuna varmıştır. Birincil kaynaklar, arşiv çalışması ve mülakatlara dayalı olarak gerçekleştirilen bu tez ayrıca Arjantin, Şili, El Salvador, Güney Afrika ve Sierra Leone'de kurulan komisyonları incelemektedir.

Abstract:
Accountability for past human rights violations is one of the major issues that transitional and post-conflict societies have to address. In this regard, truth commissions constitute an internationally-recognized method of transitional justice for dealing with the past. Commissions are generally defined as a non-judicial, independent, official and ad hoc mechanism to investigate systematic past abuses. First established in 1974, truth commissions have increased in number and emerged as a global phenomenon since the end of the Cold War. Furthermore, their functions have diversified and, apart from democratic transitions, they have also become a component of post-conflict peacebuilding. 

In light of the new institutionalist approaches, this thesis analyzes how and why truth commissions emerged, transformed and, as a global model, became a mechanism of post-conflict peacebuilding. In this context, it argues that rational choice institutionalism is insufficient to address this question and suggests a multidimensional explanation model within the framework of historical, sociological and discursive institutionalist approaches. Therefore it shows that truth commissions did not proliferate due to their functional value or institutional efficiency. The study concludes that truth commissions have been internationally institutionalized and become an integral part of liberal peacebuilding since they were constructed as a cognitively necessary and normatively appropriate path for dealing with the past through agents' discursive interactions within a particular historical and political context. Based on primary sources, archival research and interviews, this thesis also examines commissions established in Argentina, Chile, El Salvador, South Africa, and Sierra Leone.