Türkiye'de yayılış gösteren Teucrium L. türleri üzerinde fitokimyasal ve biyoaktivite çalışmaları
Phytochemical and bioactivity studies on some Teucrium L. species growing in Turkey
Yazar: FADİME AYDOĞAN
Danışman: PROF. DR. CANAN KARAALP
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmasötik Botanik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Botanik = Botany ; Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology ; Kimya = Chemistry
Dizin: Asetofenon = Acetophenone ; Fitokimya = Phytochemical ; Glikozitler = Glycosides ; Sitotoksisite = Cytotoxicity ; Teucrium = Teucrium ; Türkiye = Turkey ; İridoitler = Iridoids

Özet:
Teucrium L. cinsi (Lamiaceae), Türkiye florasında 15'i endemik olmak üzere 47 takson ile temsil edilmektedir. Halk arasında farklı taksonların tonik, aromatik, diüretik, ekspektoran ve laksatif olarak, ayrıca gastrointestinal rahatsızlıklarda, sinir sistemi hastalıklarının tedavisinde, diyabet ve hemoroitte kullanımı kayıtlıdır. Teucrium taksonları üzerinde gerçekleştirilen fitokimyasal çalışmalarda neo-klerodan tip diterpenlerin yanısıra, flavonoitler, fenilpropanoitler, iridoitler, mono-di-tri ve seskiterpenler ile bunların glikozitleri de izole edilmiştir. Yapılan biyoaktivite çalışmaları sonucunda ise bazı taksonların antioksidan, antienflamatuvar, antiülseratif, hepatoprotektif, antidiyabetik, antimikrobiyal ve antifidan etkiler gösterdiği saptanmıştır.
Bu çalışmada Türkiye'de doğal yayılış gösteren Teucrium türlerinden Teucrium, Chamaedrys ve Isotriodon seksiyonlarına ait 8 taksonun (T. sandrasicum O. Schwarz,
T. creticum L., T. brevifolium Schreb., T. pruinosum Boiss., T. ekimii H. Duman , T. divaricatum subsp. divaricatum Exsicc., T. divaricatum subsp. villosum ve T. montbretii subsp. montbretii Benth.) toprak altı ve toprak üstü kısımlarından hazırlanan kloroform ekstrelerinin diterpen profilleri, yüksek performanslı sıvı kromatografisi ile karşılaştırılmıştır. T. sandrasicum ve T. divaricatum subsp. divaricatum'dan hazırlanan metanol, aseton ve su ekstreleri üzerinde çeşitli kromatografik yöntemler (açık kolon kromatografisi, vakum sıvı kromatografisi, orta basınçlı sıvı kromatografisi, İTK vb.) kullanılarak fraksiyonlama ve izolasyon işlemleri gerçekleştirilmiştir. Saf olarak elde edilen moleküllerin yapıları spektroskopik metotlar (1D ve 2D NMR, MS ve IR) kullanılarak aydınlatılmıştır.
Yapılan izolasyon çalışmaları sonucunda T. sandrasicum' dan 4 yeni neo-klerodan tip diterpen ile bilinen 3 iridoit, 1 flavonon, 1 asetofenon ve 6 feniletanoit glikoziti, T. divaricatum subsp. divaricatum'dan ise 6 klerodan tip diterpen, bilinen 1 iridoit ve 1 feniletanoit glikoziti olmak üzere toplam 23 bileşiğin yapısı aydınlatılmıştır. 4 diterpen, doğa ve bilim için yeni bileşiklerdir. Ayrıca bilinen feniletanoit glikozitleri de Teucrium türlerinden ilk kez rapor edilmektedir.Bitkilerden izole edilen diterpen bileşiklerin in vitro sitotoksik etkileri çeşitli hücre hatları üzerinde MTT metodu kullanılarak incelenmiş, moleküllerin 50 μM ve daha düşük dozlarda anlamlı bir sitotoksik etki göstermediği belirlenmiştir.

Abstract:
Teucrium L. genus (Lamiaceae) is represented by 15 endemic of 47 taxa in Flora of Turkey. In addition to the tonic, aromatic, diuretic, expectorant, spasmolitic effect of different Teucrium taxa are used in the treatment of diabetes, hemorrhoid and nervous system diseases. In phytochemical studies showed that flavonoids, phenylpropanoids, iridoids, mono-di-tri and sesquiterpenes, as well as their glycosides were isolated from Teucrium taxa. As a result of bioactivity studies, some of them was showed to have antioxidant, anti-inflammatory, antiulcerative, hepatoprotective, antidiabetic, antimicrobial and antifeedant effects.
In this study, T. sandrasicum O. Schwarz, T. creticum L., T. brevifolium Schreb., T. pruinosum Boiss., T. ekimii H. Duman , T. divaricatum subsp. divaricatum Exsicc., T. divaricatum subsp. villosum ve T. montbretii subsp. montbretii Benth. species that are belonging to Teucrium, Chamaedrys, Isotriodon sections were collected by natural grown at different locations in Turkey.
The diterpene profiles of chloroform extracts obtained from pre-extraction processes from roots and herbs of collected plants were compared with high-performance liquid chromatography. Subsequently the metabolites of methanol, acetone and water extracts prepared from T. sandrasicum and T. divaricatum subsp. divaricatum was investigated in secondary metabolite profile and diversity. The structures of the molecules isolated by various chromatographic methods (column chromatography, vacuum liquid chromatography,medium pressure liquid chromatograph , TLC etc.) were determined using spectroscopic methods (1D and 2D NMR, Mass and IR).
As a result of isolation studies, 3 iridoids, 1 flavanone, 1 acetophenone, 6 phenylethanoid glycosides and 4 new neo-clerodane diterpenes were isolated from T. sandrasicum and 6 clerodane type diterpenes, 1 phenylethanoid glycoside, 1 iridoid were obtained from T. divaricatum subsp. divaricatum. 4 of neo-clerodane diterpenes are new compounds for the science world and firstly isolated from plants. In addition, known phenylethanoid glycosides were first reported by this Teucrium species. In bioactivity studies, diterpenes isolated in our study were examined for cytotoxic effects in different cell lines. In cytotoxic activity studies performed by the MTT method, it was determined that all of diterpene molecules do not show a significant cytotoxic effect at 50 μM and lower doses.