Nisāʾ Sûresi özelinde erkek ve kadın: Semantik ve tematik tahlil
Man and woman in Surah Al-Nisāʾ: A semantic and thematic analysis
Yazar: ZEYNEP DİNLER
Danışman: DOÇ. DR. ESRA GÖZELER
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Bu çalışmada, Nisāʾ sûresinin tematik yapısı içerisinde erkek ve kadın konusunun yeri ve önemi incelenmektedir. Bu konuyu ele alırken mevḍuʿī tefsir metodu benimsenmektedir. Bu çalışmanın kapsamı, klasik dönem sözlükleri ve tefsirlerle sınırlı tutularak sûredeki erkek ve kadın kavramlarının orijinal anlamına ulaşmak hedeflenmektedir. Çalışma boyunca tematik tahlil ve kelimelerin filolojik ve semantik analizi yapılmak suretiyle Kur'ân'ın ve Nisāʾ sûresinin bütünlüğünü dikkate alarak kavramsal ilişkiler ağı tespit edilmeye çalışılmaktadır. 
Nisāʾ sûresinin genel özelliklerini, ismini, tertîb ve nüzûl sırasını, faziletini, önceki ve sonraki sûrelerle münasebetini ve içerdiği konularının ele alındığı ilk bölümde sûrenin tematik yapısı içerisinde erkek ve kadın konusunun merkezi önemi ortaya konulmaktadır. Burada, erkek ve kadının sûredeki anlamını belirleme noktasında ilk âyetin ve âyette yer alan taḳvā, nefs-i vāḥide, bes̠s̠e ve zevc kavramlarının kilit bir rol oynadığı ortaya çıkmaktadır.
Bu çalışmada etimolojik ve filolojik tahlil yoluyla Nisāʾ sûresinde kadın ve erkek anlamına gelen tüm kelimeler tespit edilmekte ve bir tasnife tabi tutulmaktadır. Böylelikle "racul" ve "nisāʾ", "ẕeker" ve "uns̠ā", "baʿl" ve "imraeʾ" olmak üzere üç kavram çiftine ulaşılmaktadır. Bu kavram çiftlerinin her birinin ve köklerinden türeyen kelimelerin Kur'ân'da kullanıldığı bağlamlar ve anlam örüntüleri incelenerek kelimelerin Kur'ân'daki genel işlevleri ve Nisāʾ sûresi özelindeki tematik öneminin daha iyi anlaşılmasına yol açtığı ortaya konulmaktadır.
Son olarak erkek ve kadın ile ilgili âyetlerin klasik dönem tefsirlerde yer alan nüzûl sebepleri, lafız ve mana tahlillerinin yapılması suretiyle âyetler içeriklerine göre tasnif edilmekte ve erkek ve kadın konusunun özellikle [yaratılış ve aile bağları (erḥām), yetimlerin hakları ve malları (eytām ve emvāl), miras hükümleri (aḥkām-ı ferāʾiḍ), ahlâkî suçlar ve cezası, tevbe ve ıṣlāḥ, nikâh ve mehir, aile hukuku (aile içi anlaşmazlıklar ve çözüm yolları) ] merkezî konular bağlamında ele alındığı neticesine ulaşılmaktadır.

Abstract:
This study examines the place and importance of the subject of men and women within the thematic structure of the Surah Nisāʾ by using the mawḍūʿī tafsīrmethod.. The scope of this study is limited to early period dictionaries and tafsīr works, aiming to reach the original meaning of the concepts of men and women in the surah. Throughout the study, the network of conceptual relationships is attempted to be identified by taking into account the integrity of the Qur'an and Surah Nisāʾ, through thematic analysis and philological and semantic analysis of words.
The first chapter deals with the general characteristics of Surah Nisāʾ, its name, order and sequence of revelation, its virtue, its relations with the previous and subsequent surahs, and the subjects it contains, reveals the central importance of the topic of men and women within the thematic structure of the surah. Here, it becomes apparent that the first verse and the concepts of taḳvā, nefs-i vāḥide, bes̠s̠e, and zevc in the verse play a key role in determining the meaning of men and women in the surah.
In this study, all words meaning women and men in Surah Nisāʾ are identified through etymological and philological analysis and are subjected to a classification. Thus, three concept pairs are reached: "racul" and "nisāʾ", "ẕakar" and "unsthā", "baʿl" and "imraaʾ". The contexts and meaning patterns in which each of these concept pairs and the words derived from their roots are used in the Qur'an are examined, revealing that the words' general functions in the Qur'an and their thematic importance specifically in Surah Nisāʾ are better understood.
Finally, the verses related to men and women are classified according to their contents by conductingoccasions of the revelation, word and meaning analyses in classical period tafsīr, and it is concluded that the topic of men and women, especially [creation and family ties (arḥām), rights and properties of orphans (aytām and amvāl), inheritance provisions (aḥkām-ı farāʾidh), moral crimes and punishment, repentance and reform, marriage and dowry, family law (domestic disputes and solutions)] is addressed in the context of central issues.