Osmanlı hukukunda muvazaa
Collusion in ottoman law
Yazar: MERVENUR DEMİREL
Danışman: DR. İBRAHİM ÜLKER
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / Kamu Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Beyan = Statement ; Muvazaa = Simulation ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı hukuku = Ottoman law ; Rıza = Consent ; Sözleşmeler = Contracts ; Türk hukuk tarihi = Turkish law history ; Türk hukuku = Turkish law ; İrade = Will

Özet:
İslam-Osmanlı hukuku içerisinde kişiler, hukukun öngördüğü sınırlar dahilinde istedikleri gibi sözleşme yapabilme ve mülklerinde tasarrufta bulunabilme hakkına sahiptir. Tarafları hukuki işlem yapmaya sevk eden irade ve hukuki işlemi inşa eden irade beyanlarının birbirine uygun olması işlemin geçerliliği açısından büyük önem arz etmektedir. Ancak kimi zaman tarafların gerçek iradeleri ile irade beyanları arasında uygunsuzlukların meydana geldiği görülmektedir. Bu uygunsuzluk tarafların kastı olmaksızın meydana gelebileceği gibi kasıtlı olarak de uygunsuzluğun meydana getirildiği görülmektedir. Çalışmamıza konu olan muvazaa işlemi de kasıtlı olarak meydana getirilen uygunsuzluk hallerinden biridir. Muvazaa, kişilerin gerçek iradelerine aykırı olarak ve üçüncü kişileri aldatmak amacıyla sahte bir sözleşme yapmalarıdır.
Kişiler vergi gibi kanuni bir yükümlülükten kaçmak, alacaklı ya da varislerinden mal kaçırmak ya da bir hukuki düzenleme ile yasaklandığı bir işlemi gerçekleştirmek gibi hukuka aykırı sebeplerle muvazaalı işlemlere başvurabilir. Bunun haricinde muvazaalı işlemin tarafları arasında sonradan ihtilaflar da yaşanabilir. Dolayısıyla hukuka aykırılıkların ve olası hak kayıplarının önüne geçebilmek için tarafların gerçek iradelerinin ortaya çıkarılması son derece önemlidir.
Türk hukuk sisteminde yaygın olarak yer alan muvazaalı işlemlere İslam-Osmanlı hukuk sisteminde de rastlanılmaktadır. Genel yapısı ve unsurları açısından iki hukuk sistemi arasında benzerlikler vardır. Bununla beraber muvazaalı işlemlerin hukuki sonuçları açısından belirgin farklılıklar da mevcuttur. İslam-Osmanlı hukukunda görünürde yapılan sözleşmenin geçerliliği açısından sözleşme türleri farklılık göstermektedir. Aynı zamanda tarafların muvazaalı işlem hakkındaki tutumları da muvazaalı işlemin geçerliliği üzerinde etkili olmaktadır. Bu açıdan İslam-Osmanlı hukuk sisteminin teorik açıdan günümüz hukukundan farklı bir yapıda olduğu görülmektedir. 
Bu çalışmada muvazaalı işlemler, İslam ve Osmanlı hukuku kaynakları dahilinde teorik olarak incelenmiştir. Dönemin fetvalarından, İstanbul kadı sicillerinde yer alan örneklerden yararlanılmıştır. 
Anahtar Kelimeler: İrade Beyanı, Rıza, Muvazaa, Gizli İşlem, Fasit

Abstract:
In Islamic-Ottoman law, individuals have the right to make contracts and dispose of their properties as they wish, within the limits stipulated by the law. It is of great importance for the validity of the transaction that the declarations of intention, which lead the parties to take legal action, and which constitute the will and the legal action, are compatible with each other. However, sometimes it is observed that there are inconsistencies between the true will and declaration of intention of the parties. While these misleading declarations may occur without any intention, deliberate manipulation can also be seen in some cases. 
The collusive transaction, which is the subject of this study, is one of the cases of intentional contradiction. Collusion is a counterfeit contract that people make against their true will to deceive third parties. It is a state of incompatibility that the parties of a contract consciously create between the intention and the declarations of intention. 
Citizens may apply to the collusive transactions for illegal reasons such as avoiding paying taxes, smuggling property from their creditors or successors, or performing a transaction that is prohibited by legal regulation. Apart from this, disagreement may also occur between the parties of the collusive transaction in the next stages. Therefore, it is extremely important to reveal the true will of the parties in order to prevent illegal violations and possible loss of rights.
Collusive transactions in the Turkish legal system are often encountered in the Islamic-Ottoman legal system. There are similarities between the two legal systems in terms of their general structure and components. Nevertheless, there are significant differences in the legal consequences of the collusive transactions. The types of contracts differ with regards to the validity of the apparent contract concluded in Islamic-Ottoman law. Meanwhile, the attitudes of the counterparties about the collusive transaction also affect its validity. From this point of view, it is noticed that the Islamic-Ottoman legal system is theoretically different from the current legal system.
In this study, collusive transactions were examined theoretically within the sources of Islamic and Ottoman law. To achieve this aim, the fatwas of the period and the examples in the Istanbul Kadi registers were used. 
Keywords: Declaration of Intention, Consent, Collusion, Conspiracy Voidable