Çukurova'da çeltik yanıklığı hastalığı (Pyricularia oryzae Cav.)'nın epidemiyolojisi ve mücadelesi üzerine çalışmalar
Studies on epidemiology and control measures of rice blast disease caused by (Pyricularia oryzae Cav.) in Çukurova plain
Yazar: EFKAN AKÇALI
Danışman: PROF. DR. ŞENER KURT
Mustafa Kemal Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışmada, ilk olarak Çukurova bölgesi çeltik ekim alanlarında sorun olan çeltik yanıklığı hastalığı etmeni Magnaporthe grisea'nın koloni gelişimi ve spor yoğunluğu üzerine sıcaklık ve yaprak ıslaklık süresi, kesikli yaprak ıslaklık süresi ile ışık yoğunluğu ve süresinin etkileri araştırılmıştır. Bu çalışmalara ilaveten Edirne ve Osmancık-97 çeşitlerinin yanıklık hastalığına karşı reaksiyonları belirlenmiştir. İkinci olarak 2011-2012 yıllarında hastalığın oluşumu ve gelişimi üzerine hava sıcaklığı (°C), oransal nem (%), yağış miktarı (mm), günlük yaprak ıslaklık süresi (saat) ve rüzgar hızı (m/s) gibi iklimsel parametreler ile mücadelede farklı ilaçlama metodu ve ekim yöntemlerinin hastalık şiddeti ve verim üzerine etkileri de araştırılmıştır. Edirne ve Osmancık-97 çeşitleri üzerinde artan sıcaklık ve yaprak ıslaklık süresinin hastalık şiddetini arttırdığı ve en yüksek hastalık şiddeti (%) değerlerinin sırasıyla 12,3 ve 4,0 ile 28°C sıcaklık ve 30 saat yaprak ıslaklık süresinde oluştuğu saptanmıştır. Etmenin optimum 28°C sıcaklıkta hastalık oluşumu için 4 saatlik yaprak ıslaklık süresi yeterli bulunmuştur. Yaprak ıslaklık süresindeki artışa ilave olarak kesikli ıslaklık süresindeki azalışın hastalığın şiddetini (%) artırdığı belirlenmiştir. Farklı ışık yoğunluklarının ve sürelerinin P.oryzae'nin koloni gelişimi üzerine etkisi görülmez iken, 12 saat ışıklanma süresi ve 2000 lüx ışık yoğunluğunda 38 spor x 103/cm2 spor yoğunluğu ile en yüksek değere ulaşmıştır. İki yıllık arazi çalışmalarında; hastalığın oluşumu için yaprak ıslaklık süresinin, spor oluşumu ve yayılması için ise nispi nem değerinin önemli olduğu gözlemlenmiştir. İlaçlı tohum ekimi ve fide dikimi hastalık şiddetini düşürmüştür. En düşük hastalık şiddetinin %6,1-9,3 ile ilaçlı tohum şeklinde fide dikimi yapılan parselde olduğu belirlenmiştir. İlaçlı tohum şeklinde fide dikimi yapılan parselde yeşil aksam ilaçlaması sonucunda da hastalık şiddeti %6,6-4,6 ile en düşük bulunmuştur. Farklı ilaçlama metodu ve ekim yöntemlerinin ise verim üzerine etkisi gözlenmemiştir.

Abstract:
In this study,firstly, the effects of  temperature, duration of leaf wetness and intermittent leaf wetness together with the intensity and duration of light on colony growth and spore density of Pyricularia oryzae, in addition to the reaction of Edirne and Osmancık-97 cultivars against the rice blast disease causal agent (Pyricularia oryzae Cav.) were also determined in growing areas of Çukurova region. Secondly, incidence and development of the disease by the climatic parameters such as temperature (°C), relative humidity (%), amount of rainfall (mm), daily leaf wetness duration (h) and wind speed (m/s) simultaneously with the effects of variable spraying and planting methods as the part of disease control measures on the disease severity and the yield were also studied in 2011 to 2012. Disease severity was increased by the rising temperature and leaf wetness cultivars on Edirne and Osmancık-97 and the highest disease severity (%) values were recorded as 12,3 and 4,0 respectively ,while  the temperature was 28°C and the duration of  leaf wetness was 30 hours. Optimum temperature at 28°C and the duration of leaf wetness for 4 hours was found sufficient for the disease incidence. In addition to the increase in the duration of leaf wetness, reduction in the duration of intermittent leaf wetness has also a role on increasing the disease severity (%). The maximum value of spore density was achieved as 38 spore x 103/cm2 by 12 hours of exposure time and 2000 lux light intensity  while no impact was found on colony growth of P. oryzae by variable light intensities and duration of leaf wetness and relative humidity value were found as important  factors for the disease occurrence and the spore formation and release, respectively through the two years of field experiment. The use of treated seeds and seedlings reduced the severity of the disease. The lowest disease severity was found as 6,1 to 9,3 %  where it was used. However, the disease severity was also recorded as the lowest value by % 6,6 and % 4,6 through foliar spraying in the plot where the seedlings were performed from treated seeds. No impact on different spraying and planting methods on the yield was found.