Bazı Gentiana türleri üzerinde farmakognozik araştırmalar
Pharmacognostical investigations on some Gentiana species
Yazar: DUYGU KAYA
Danışman: PROF. DR. TAYFUN ERSÖZ ; DOÇ. DR. FUNDA NURAY YALÇIN
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Eczacılık Bölümü / Farmakognozi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Benzofenon = Benzophenone ; Doğal bileşikler = Natural compaunds ; Eczacılık = Pharmacy ; Farmakognozi = Pharmacognosy ; Flavonoidler = Flavonoids ; Gentiana pyrenaica = Gentiana pyrenaica ; Gentianaceae = Gentianaceae ; Glikozitler = Glycosides ; Monoamin oksidaz inhibitörleri = Monoamine oxidases inhibitors ; İridoitler = Iridoids

Özet:
Kaya D. Bazı Gentiana Türleri Üzerinde Farmakognozik Araştırmalar. Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Farmakognozi Programı Doktora Tezi. Ankara, 2013. Gentiana (Gentianaceae) cinsi, bitki kimyası açısından ilginç özellikler gösteren ve uzun yıllardan beri geleneksel halk tıbbında geniş bir şekilde kullanılmakta olan türlere sahiptir. Gentiana türlerinin kimyasal yapısında yer alan iridoit, sekoiridoit, flavonoit C-glikoziti ve ksantonlar bitkilerin gösterdiği farmakolojik etkilerden sorumlu bileşikler olarak kabul edilirler. Öte yandan, aynı bileşikler Gentiana cinsinin kemotaksonomisi açısından da önemli birer anahtar olarak değerlendirilirler. Önceki yıllarda, Anabilim Dalımızda Gentiana türleri üzerinde gerçekleştirilen çalışmaların devamı niteliğinde planlanan bu tez çalışmasında, Uludağ (Bursa) ve Ziganalar (Trabzon)'da yetişmekte olan Gentiana pyrenaica, G. verna subsp. balcanica ve G. verna subsp. pontica türlerinin toprak üstü kısımlarının kimyasal yapısının aydınlatılması ve MAO-A enzim inhibisyonu etkilerinin araştırılması hedeflenmiştir. Bu amaçla Gentiana pyrenaica, G. verna subsp. balcanica ve G. verna subsp. pontica türlerinin toprak üstü kısımlarının sulu ekstreleri hazırlanmış, bu ekstrelerin MAO-A inhibisyonu etkisi test edilmiştir. Kromatografik çalışmalar sonunda G. verna subsp. pontica'dan 1 yeni sekoiridoit glukoziti, 3 yeni benzofenon glukoziti yanı sıra 2 ksanton glukoziti; G. pyrenaica'dan 1 flavon C-glukoziti ve 2 basit fenol glukoziti izole edilmiştir. G. verna subsp. balcanica'nın kimyasal yapısı YBSK sistemi kullanılarak araştırılmıştır. Gentiana pyrenaica, G. verna subsp. balcanica ve G. verna subsp. pontica ekstrelerinin ve iki benzofenon glukozitinin MAO-A enzim inhbisyonu yaptıkları belirlenmiştir.

Abstract:
Kaya D. Pharmacognostical Investigations on Some Gentiana Species. Hacettepe University Institute of Health Sciences Ph. D. Thesis on Pharmacognosy Programme. Ankara, 2013. The genus Gentiana (Gentianaceae) consists species with important phytochemical properties and have been widely used in traditional folk medicine. Iridoids, secoiridoids, C-glycosylflavones and xanthones are considered as the most promising groups of compounds responsible for the pharmacological activities of the species. Moreover, they are also considered as the key compounds for the taxonomical characters of the genus Gentiana. The aim of this thesis, which was organized as a continuation of our previous studies on Gentiana species in our department, was to identify the chemical composition as well as MAO-A enzyme inhibition activities of the overground parts of Gentiana pyrenaica, G. verna subsp. balcanica and G. verna subsp. pontica, growing on Uludağ (Bursa) and Zigana Mts. (Trabzon). The H2O extracts of the over ground parts of the title plants were prepared and the MAO-A inhibitory acitivity of these extracts were tested. By means of chromatographic studies a new secoiridoid glucoside, three new benzophenone glucosides in addition to two xanthone glucosides were isolated from G. verna subsp. pontica; and a flavon C-glucoside and two simple phenolic glucosides were isolated from G.pyrenaica. Chemical composition of G. verna subsp. balcanica were analyzed by using an HPLC method. Gentiana pyrenaica, G. verna subsp. balcanica and G. verna subsp. pontica and two benzophenone glucosides were found to possess MAO-A inhibitory activity.