Aşağı Pınar yerleşiminde mekan kullanımı: Toprak kimyası analizleri
Usage space in Aşağı Pınar settlement: Soil chemistry analysis
Yazar: SİBEL ÖZCAN
Danışman: DOÇ. DR. EYLEM ÖZDOĞAN ; DOÇ. DR. RANA ÖZBAL
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Tarih Öncesi Arkeolojisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Arkeometri = Archaeometry
Dizin: Arkeolojik alanlar = Archeological areas ; Arkeolojik yerleşim = Archaeological settlement ; Arkeometri = Archaeometry ; Aşağı Pınar Höyüğü = Aşağı Pınar Tumulus ; Mekan kullanımı = Space usage ; Neolitik Dönem = Neolithic Period ; Toprak = Soil ; Toprak özellikleri = Soil properties

Özet:
Bu tez çalışması, tarım ve hayvancılığa dayalı köy yaşamını temsil eden Aşağı Pınar yerleşmesinde, MÖ 6. binyıla tarihlenen tabakalarındaki mekanların kullanımının anlaşılmasında toprak kimyası analizlerinden yararlanmayı amaçlamaktadır. Farklı tabakalardan, seçilen baz mekanların tabanlarından toplanan örnekler, toprak kimyası analizleri yöntemiyle incelenmiştir. Bu yöntemle, Balkan ve Anadolu Neolitiğinin anlaşılmasında önemli yer tutan Aşağı Pınar'da yaşayan topluluğun mekanları nasıl kullandıkları ve ne tür etkinliklerde bulunmuş olabilecekleri, mikro ölçekli kalıntılar yoluyla mekanlardaki faaliyetlerinin yorumlanması hedeflenmiştir. Mekan analizleri yöntemlerinden biri olan toprak kimyası analizleri, insani aktiviteden kaynaklanan değişimlerin incelenmesine dayanmaktadır. Çalışmada, İstatistik Analiz ve Coğrafi Bilgi Sistemlerinin yardımıyla, çoklu element kombinasyonlarının mekanların tabanlarındaki yoğunluk haritaları değerlendirilerek yorumlanmıştır.

Yapılar, barınma gereksiniminin ötesinde, tasarlanarak inşa edilen, planlama ve kullanım aşamalarında farklı süreçleri barındıran mimari birimlerdir. Bu bakımdan toprak kimyası analizleri bu mekanlarda gerçekleşen etkinliklerin yanı sıra, bunların ne amaçlarla planlandığına ilişkin değerlendirmeler yapılmasına da olanak tanımaktadır. Bu çalışmamızın sonucunda Aşağı Pınar'daki bazı yapılarda gerçekleşmiş olan günlük aktivitelerin çeşitliliği, mekan içi kullanım yoğunluğu ve bunun bölümlemeler ile olan ilişkisi, iç ve dış mekan kullanımı ile tabanlarının yapım süreçleri konularında değerlendirmeler yapılmıştır. Ayrıca yerleşmede Neolitik Dönem'de bulunan hendek sisteminden incelenen kısıtlı sayıdaki örneklerle hendeklerin kullanım amacıyla ilgili varsayımlarda bulunulmuştur.

Mekansal analiz çalışmalarında bütüncül yaklaşımın sağlanması için arkeolojik ve arkeometrik yöntemlerin birlikte değerlendirilmesi gerekmektedir. Aşağı Pınar yerleşmesinde arkeolojik araştırmalarla elde edilen bilgilerin yanı sıra arkeobotanik, arkeozoolojik, buluntu dağılımı ile ilgili çalışmaların sonuçları henüz yayınlanmamıştır. Aynı zamanda önümüzdeki süreçlerde mikromorfolojik, mikroartifact(mikro-buluntu), fitolit vb. mikroarkeolojik çalışmaların yapılması planlanmaktadır. Bu tez çalışmasında elde edilen sonuçların tüm bu çalışmalara bir altlık oluşturacağı düşünülmektedir.

Abstract:
This thesis focuses on understanding the use of spaces where we can trace the beginning and development of the Neolithic Period, in the Aşağı Pinar settlement, which represents village life based on agriculture and animal husbandry. Within the scope of the thesis, samples collected from the floors of the spaces were examined by soil chemistry analysis method. With this method, it is aimed to interpret the spatial activities of individuals and / or groups that make up the Lower Pinar community, which has an important role in understanding the Balkan and Anatolian Neolithics, through the remnants obtained on micro scale. Soil chemistry analysis, which is one of the methods of spatial analysis, is based on the examination of the changes in human base caused by human activity. In this study, density maps in space floors of multiple element combinations are created with the help of Statistical Analysis and Geographic Information Systems.

Beyond the need for housing, the determination of the relationship between vital daily activities and space contributes to the understanding of the spatial order of the architectural plan designed by the community. As a result of this study, evaluations were made on the diversity of daily activities, density of indoor use, relationship between the rooms, use of indoor and outdoor spaces, formation processes of floor bases in Aşağı Pınar spaces. In addition, a limited number of samples examined from the Neolithic Period trench system made assumptions about the use of trenches.

In order to provide a holistic approach in spatial analysis studies, archaeological and archaeometric methods should be evaluated together. In addition to the information obtained from the archaeological researches in the Lower Pinar settlement, the results of the archaeobotanical, archaeozoological and artifact distribution have not yet been published. At the same time, micromorphological microartifact, phytolite, etc. microarchaeological studies are planned. It is thought that the results obtained in this thesis will form a basis for all these studies.