Harran Ovasında sulama birliklerinin sistemperformanslarının değerlendirilmesi
The evaluation of system performance of irrigation associations in Harran Plain
Yazar: İBRAHİM HAKKI GÜRBÜZ
Danışman: PROF. DR. İDRİS BAHÇECİ
Harran Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışmada, Şanlıurfa Harran Sulamasının, Şanlıurfa Ana Kanalından su alan ve su kaynağına fiziki olarak yakın, orta ve uzak konumda olan üç sulama birliğinin 2015-2016 yılı sistem performansları değerlendirilmeye çalışılmıştır. Su kaynağı olarak Şanlıurfa Ana Kanalının başlangıç noktası alınmış ve buna sıfır km uzakta olan Fırat Sulama Birliği (SB), 23 km uzakta olan Harran SB ve 76 km uzakta olan Tahılalan SB'leri seçilmiştir. Bu amaçla, Uluslararası Su Yönetimi Enstitüsü'nün (IWMI), diğer bazı araştırmacılar tarafından geliştirilen dışsal performans göstergeleri ve çevresel göstergelerin yanısıra, sulamacılar ve birlik yöneticileri ile yapılan anket sonuçları kullanılarak seçilen üç sulama birliğinin sulama sistem performansları değerlendirilmiştir. Performans göstergeleri; a- Fiziksel, b- Kurumsal, c- Ekonomik ve d- Çevresel etkinlik ana başlıkları altında incelenmiştir. Su kaynağına yakın olan birliklerde suya istedikleri miktarda ve zamanda ulaştıkları için sulamacıların doğal olarak birliklerinden memnuniyet oranlarının en yüksek olduğu gözlemlenmiştir. Yönetim ve altyapı olumsuzluklara rağmen birliklerin pek çok fiziksel performans göstergesi Türkiye'deki örneklerine eşit veya yüksek bulunmuştur. Bunun asıl nedenleri; şebekeye verilen suyun bolluğu, tarımsal parsellerin çok geniş olması ve bölgedeki gelişmiş tarımsal mekanizasyonun sonucudur.  Bölgede topoğrafyaya bağlı olarak sadece Tahılalan SB alanında az miktarda taban suyu ve tuzluluk problemi görülmüştür. Birliklerin yeni çıkarılacak mevzuatlar ile güçlendirilmesi, birliklerde güçlü tarımsal eğitim-yayım bölümlerinin açılması, birliklerde çiftçilerin yararlanacağı tarımsal alet-ekipman parklarının oluşturması, basınçlı sulamanın başlatılıp, yaygınlaştırılması,  her yıl muhakkak gerçekçi sulama planlarının yapılması ve uygulanması ile su kullanımının ölçülmesi sistemden beklenen faydanın çok daha yüksek oranlarda sağlanabilmesi için alınması gereken tedbirler olarak özetlenebilir.

Abstract:
In this study, 2015-2016 system performances of three irrigation unions of Şanlıurfa Harran Irrigation, which are receiving water from Şanlıurfa Main Channel and are physically located in close,  middle and distant to the water source, were evaluated.The starting point of the Şanlıurfa Main Channel was taken as the water source and Fırat Irrigation Union (IU), which is zero km away, Harran IU, 23 km away and Tahılalan IU, 76 km away from the water source were selected. For this purpose, the irrigation system performances of the sellected three irrigation unions were evaluated by using of  external performance and environmental indicators developed by some other researchers and International Water Management Institute (IWMI) as well as results of questionnaires conducted with irrigationers and union managers. Performance indicators are examined under the main headings of a- Physical, b- Institutional, c- Economic and d- Environmental effectiveness. It was observed that the satisfaction rate of irrigationers from the unions close to the water source was the highest as they reached the water at the desired amount and time. Despite infrastructure and management negativity of the selected irrigation unions, many physical performance indicators are equal or higher than the samples from Turkey. The main reasons for this are; the result of the abundance of water supplied to the system, the very large agricultural parcels and the advanced agricultural mechanization in the region. Depending on the topography in the region, only a small amount of groundwater and salinity problems were observed in the Tahılalan IU area. Strengthening the unions with the new legislation to be enacted, opening of strong agricultural training-extension departments in the unions, forming agricultural tool-equipment parks to be used by the farmers in the unions, initiating and expanding the pressure irrigation, preparing and implementing realistic yearly irrigation plans and measuring water use can be summarized the measures to be taken for achiving much more benefit from the system.