Farklı dozlarda uygulanan azot ve fosforun yabani hardal (Sinapis arvensis L.) bitkisinin verim ve verim unsurlarına etkisi
The effects of different nitrogen and phosphorus fertilizer doses on yield and yield components of wild mustard (Sinapis arvensis L.)
Yazar: ESENGÜL ERİM
Danışman: DOÇ. DR. ERDOĞAN ÖZTÜRK
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı / Endüstri Bitkileri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışma, azotlu ve fosforlu gübre dozlarının yabani hardal (Sinapis arvensis L.)'ın verim ve verim unsurlarına etkilerini belirlemek amacıyla Erzurum ekolojik koşullarında 2015 yılında yapılmıştır. Araştırmada azotun (0, 5, 10, 15 ve 20 kg/da) ve fosforun (0, 3, 6, 9 ve 12 kg/da) beş dozu yer almış, "Tesadüf Blokları" deneme desenine göre üç tekerrürlü olarak yürütülmüştür. Araştırmada; sapa kalkma, çiçek açma, olgunlaşma süresi, bitki boyu, dal sayısı, kapsül sayısı, kapsül başına tohum sayısı, bin tane ağırlığı, tane verimi, hasat indeksi, yağ  ve protein oranı incelenmiştir.
Araştırmada, hardal bitkisinde azotlu gübre dozlarının incelenen tüm karakterlerin üzerine etkileri önemli bulunmuştur. Azotlu gübrenin dekara 20 kg uygulamasında olgunlaşma süresi (69,0 gün), bitki boyu (88,0 cm), dal (3,8 adet), kapsül (63,4 adet) ve kapsül başına tohum sayısı (16,2 adet), bin tane ağırlığı (1,62 g), tane verimi (86,0 kg/da), hasat indeksi (%17,3) ve protein oranı (%28,6) en yüksek olurken, sapa kalkma (39,2 gün) ve çiçek açma süresi (51,5 gün) kontrol uygulamasında artış göstermiştir. Yağ oranı 5 ve yine 20 kg/da (%18,6 ve %18,2) uygulamalarında daha yüksek çıkmıştır. 
Hardal bitkisine uygulanan fosforlu gübrenin farklı dozlarının sapa kalkma süresi, bin tane ağırlığı, tohum verimi, hasat indeksi, yağ ve protein oranı üzerine etkisi önemli bulunmuştur. Dekara 12 kg fosforlu gübre uygulandığında kapsül başına tohum sayısı (15,4 adet), tane verimi (74,7 kg/da) ve yağ oranı (%19,0) en yüksek olmuştur. Çiçek açma süresi (48,4 gün), kapsül sayısı (51,8 adet) ve bin tane ağırlığı (1,59 g) 3 kg/da, olgunlaşma süresi (68,3 gün) 9 ve 12 kg/da, bitki boyu (82,5 ve 82,4 cm) 9 kg/da ve kontrol, protein oranı (%27,5) ise 6 kg/da uygulamasında artış göstermiştir. Sapa kalkma süresi (38,5 gün) ve hasat indeksi (%15,5) gibi karakterler yönünden kontrol uygulaması daha yüksek bulunmuştur. Dal sayısı fosforun sadece 12 kg/da uygulamasında düşük (2,8 adet) olup, diğer dozlarında (3,0 adet) benzer çıkmıştır. 
Araştırmadan elde edilen bir yıllık sonuçlara göre; hardal bitkisinin verim ve önemli kalite kriterleri göz önüne alındığında bölge şartlarında en iyi sonuçlar, azotlu gübrenin 20 kg/da ve fosforlu gübrenin 12 kg/da dozlarından elde edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Hardal, Sinapis arvensis, azot, fosfor, miktar, verim, verim unsurları

Abstract:
This study was conducted to determine effects of nitrogen and phosphorus fertilizer doses on yield and yield components of wild mustard (Sinapis arvensis L.) cultivars in Erzurum ecological conditions in 2015. In this study, five nıtrogen (0, 5, 10, 15 and 20 kg/da) and phosphorus fertilizer doses (0, 3, 6, 9 and 12 kg/da) were used. The experiment was established a randomized complete block design with three replicates. In the study, bolting duration, flowering duration, maturity duration, plant height, branch number, the number of pods per plant, the number of seeds per pod, 1000 seed weight, seed yield, harvest index, oil and protein content were investigated. 
In this study, nitrogen fertilizer doses had significant effect in all examined characters.The highest maturity duration (69,0 days), plant height (88,0 cm), branch number (3,8 unit), the number of pods per plant (63,4 unit), the number of seeds per pod (16,2 unit), seed yield (86,0 kg/da), harvest index (17,3%), protein content (28,6%) from 20 kg/da, oil rate (18,6% and 18,2%) from 5 and 20 kg/da were obtained, while the highest bolting duration (39,2 days) and flowering duration (51,5 days) and were obtained from 0 kg/da (control) the nitrogen fertilizer application
Phosphorus fertilizer doses applied on mustard had significant effect on bolting duration, 1000 seed weight, harvest indexs, oil and protein content. The highest flowering duration (48,4 days), the number of pods per plants (51,8 units) and 100 seed weight (1,59 g) from 3 kg/da, maturity duration (68,3 days) from 9 and 12 kg/da, plant height (82,5 and 82,4 cm) from 9 and control, protein content (27,5 %) from 6 kg/da were obtained. The highest bolting duration (38,5 day) and harvest index (15,5 %) from control, branch number (3,0 units) from all phosphorus doses except from 12 kg/da 2,8 (unit) were obtained.
As a conclusion, It has been found to increase in yield based on nitogrn and phosphorus fertilizer applications on wild mustard in region conditions. Based on the results of the present study it could be suggested that application of 20 kg/da of nitrogen and 12 kg/da of phosphorus fertilizer dose.

Keywords: Mustard, Sinapis arvensis L., nitrogen, phosphorus, quantity, yield, yield components