Yenişarbademliı Isparta bölgesi kaynaklı leucojum aestivum I. bitki örneği üzerinde farmakognozik araştırmalar
Pharmacognostical studies on leucojum aestivum L. plant sample from yenişarbademli-Isparta region
Yazar: YASEMİN ARILIK
Danışman: PROF. DR. GÜLEN İREM KAYA
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmakognozi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Farmakognozi = Pharmacognosy ; HPLC =   ; Toplam kalite kontrol = Total quality control

Özet:
Amaryllidaceae alkaloitleri, biyolojik aktivitelerinin çeşitliliğine bağlı olarak farklı hastalıklarda kullanım potansiyeline sahip olan önemli bir sekonder metabolit grubudur. Bir Amaryllidaceae familyası bitkisi olan Leucojum, dünya genelinde iki alt türle temsil edilmekte ve ülkemizde yalnızca Leucojum aestivum türü doğal olarak yetişmektedir. Tezimiz, Isparta Eğirdir Gölü çevresinde yetişen Leucojum aestivum üzerinde yapılmış detaylı bir kalite kontrol ve fitokimyasal analiz çalışmasını kapsamaktadır. Bitkinin toprak altı ve toprak üstü kısımlarında ayrı ayrı kurutmada kayıp, total kül, hidroklorik asitte çözünmeyen kül, sülfat külü miktar tayini çalışması yapılmış ve sonuçlar yüzde olarak hesaplanmıştır.
Amaryllidaceae familyasının iki önemli alkaloidi olan likorin ve galantamin miktarı, toprak altı ve toprak üstünden hazırlanan örneklerde yüksek performanslı sıvı kromatografisi (HPLC) yöntemi kullanılarak belirlenmiştir. Yine toprak altı ve toprak üstü alkaloit profilini ortaya koyabilmek için gaz kromatografisi-kütle spektrometrisi (GC-MS) yönteminden yararlanılmıştır. Bu araştırmanın sonucunda Leucojum aestivum bitkisinin 20 farklı alkaloit içerdiği saptanmıştır. 
Oda sıcaklığında kurutulmuş ve toz edilmiş total bitki materyalinden hazırlanan total alkaloit ekstresinin sütun kromatografisiyle fraksiyonlandırılması sonucu elde edilen fraksiyonlar, preparatif sütun kromatografisi, preparatif ince tabaka kromatografisi ve kristallendirme gibi yöntemlerden yararlanılarak saflaştırılmıştır. Elde edilen saf bileşiklerin yapıları 1D NMR, 2D NMR ve MS gibi spektroskopik yöntemlerle aydınlatılmıştır. 
Yapı aydınlatma çalışmalarından elde edilen verilere göre, bitkiden galantamin tipte olan galantamin, narvedin; likorin tipte olan likorin, hippamin, pretazettin tipte olan tazettin, 11-deoksitazettin, narsiklasin tipte olan 5.6-dihidrobikolorin, hemantamin tip alkaloitlerden hemantamin ve 11-hidroksivittatin molekülleri ile montanin tipte olduğu belirlenen ve montalökonin olarak isimlendirdiğimiz yeni bir bileşik izole edilmiştir.
İzole edilen bu bileşiklerle MTT ve LDH sızma yöntemleri kullanılarak östrojen bağımlı meme kanser hücre hattı olan MCF-7 hücre dizisi üzerinde antikanser aktivite çalışması yapılmıştır. IC50 değerleri incelenerek aktiviteleri belirlenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Leucojum aestivum L., Kalite Kontrol, Biyolojik Aktivite

Abstract:
Amaryllidaceae alkaloids are an important group of secondary metabolites that have the potential to be used in different diseases depending on the diversity of their biological activities. Leucojum, Amaryllidaceae family, is represented by two subspecies worldwide and only Leucojum aestivum grows naturally in our country. Our thesis includes a detailed quality control and phytochemical study on Leucojum aestivum grown around Lake Eğirdir in Isparta. The amount of loss in drying, total ash, hydrochloric acid insoluble ash, sulphated ash were determined separately in the underground and aboveground parts of the plant, and the results were calculated as percentages.
The amount of lycorine and galantamine, two important alkaloids of the Amaryllidaceae family, were determined by using high performance liquid chromatography (HPLC) method in the samples prepared from aerial parts and bulbs of the plant. Gas chromatography-mass spectrometry (GC-MS) was used to determine the alkaloidal profile of aerial parts and bulbs. As a result, totally 20 different alkaloids were detected in the plant.
The fractions obtained by fractionation of the total alkaloidal extract prepared from the dried and powdered total plant material at room temperature by column chromatography, were purified by using methods such as preparative column chromatography, preparative thin layer chromatography and crystallization. The structures of the obtained pure compounds were elucidated by spectroscopic methods such as 1D NMR, 2D NMR and MS.
According to the data obtained from the isolation and structure elucidation studies, galanthamine, narwedine from the galanthamine subgroup; lycorine, hippamine from the lycorine subgroup; tazettine, 11-deoxytazettine from the pretazettine subgroup; haemanthamine, 11-hydroxyvittatine from the haemanthamine subgroup, 5,6-dihydrbicolorine from narciclasine subgroup, and a new molecule from montanine subgroup that we named montaleuconine were isolated.
Anticancer activity study was performed on the estrogen-dependent breast cancer cell line MCF-7 cell line by using MTT and LDH infiltration methods with these isolated compounds. Their activities were determined by examining their IC50 values.
Keywords: Leucojum aestivum L., Quality Control, Biological Activity