Üsküdar kentsel sit potansiyelinin kültürel rota bağlamında değerlendirilmesi
Evaluation of Üsküdar district in the context of cultural route
Yazar: NERMİN VAROL
Danışman: PROF. DR. ELİF ÖZLEM AYDIN
Gebze Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Üsküdar İstanbul'un kentsel hafızasını barındıran en eski ilçelerinden birisidir. İlk
yerleşimlerin M.Ö. 675 yılında başladığı bilinen bölge stratejik konumu nedeniyle
tarihin her döneminde önemli olaylara tanık olmuştur. İstanbul'un fethinden sonra
imar faaliyetlerinin arttığı Üsküdar'da padişahların yanı sıra özellikle hanım sultanlar
birçok eser inşa ettirmiştir ve bölgede günümüze ulaşan çok sayıda kültürel miras ögesi
bulunmaktadır. Ancak 20.yüzyıl itibariyle nüfusun ve yapılaşmanın arttığı ilçede tarihi
değere sahip yapılar zamanla betonarme binaların arasında kalmaya başlamış ve
bölgenin tarihi kent kimliğini okumak zorlaşmıştır. Bu nedenle bölge İstanbul tarihi
yarımadasında bulunan Eyüp, Sultanahmet yerleşimleri gibi çok sayıda tarihi ve
kültürel değere sahip olmasına karşın kültürel turizm bağlamında daha az ziyaret
edilmektedir.
İlçe'nin tarihi ve kültürel öneminin daha tanınır hale gelmesi amacıyla yürütülen bu
çalışmada, tarihi yerleşimin korunmasında katkısı olan kentsel sit alanları bağlamında
oluşturulan kültür rotası ile bölgenin tarihi değerleri ön plana çıkarılmaya çalışılmıştır.
Öneri rota ile kültürel miras yapılarının tekil miras alanlarından öteye geçerek yerleşim
kimliğinin bir bütünlük içinde sergilenmesi istenmiştir. Bu çalışmanın kültürel rota
bağlamında Üsküdar da ki mirasın tanıtımı, farkındalığının arttırılması ve
korunmasına olumlu katkılar sunacağı düşünülmektedir.
Bu bağlamda, çalışmanın ilk bölümünde Kültürel rotalar ve Üsküdar hakkında
literatüre dayalı bilgi verilmiştir. İkinci bölümde çalışma alanı (Üsküdar'ın Ahmediye,
Altunizade, Aziz Mahmut Hüdayi, Barbaros, İcadiye, Mimar Sinan, Murat Reis,
Salacak, Selami Ali, Selimiye, Sultan Tepe, Valide-i Atik, Zeynep Kamil mahalleleri)
kapsamında bulunan iki kentsel sit alanı ve sit alanları dışındaki bölgelerin analiz ve
envanter çalışmaları yapılmıştır. Odak noktaları ve ulaşım ağları belirlenmiştir. Sonuç
olarak kültürel mirasın korunmasına yönelik kültürel rota önerisi ve rotayla bağlantılı
mekanlar hakkında işlevlendirme ve düzenleme önerileri sunulmuştur.

Abstract:
Üsküdar is one of the oldest districts of Istanbul that has an urban memory. The region,
where the first settlements are known to have started in 675 BC, has witnessed
important events in every period of history due to its strategic location. In Üsküdar,
where reconstruction activities increased after the conquest of Istanbul, especially
female sultans as well as sultans built many works and there are many cultural heritage
elements that have survived to the present day in the region. However, as of the 20th
century, the buildings with historical value in the district, where the population and
construction increased, began to remain among the reinforced concrete buildings over
time and it became difficult to read the historical city identity of the region. For this
reason, although the region has many historical and cultural values such as Eyüp and
Sultanahmet settlements in the historical peninsula of Istanbul, it is less visited in
the context of cultural tourism.
In this study, which was carried out in order to make the historical and cultural
importance of the district more recognized, the historical values of the region were
tried to be brought to the forefront with the cultural route created in the context of
urban sites that contribute to the preservation of the historical settlement.
With the proposal route, it was desired that cultural heritage structures go beyond the
individual heritage areas and exhibit the settlement identity in an integrity. It is thought
that this study will make positive contributions to the promotion, awareness raising
and protection of the heritage in Üsküdar in the context of the cultural route.
In this context, in the first part of the study, literature-based information about Üsküdar
and cultural routes was given. In the second part, analysis and inventory studies of two
urban protected areas and regions other than protected areas within the scope of the
study area (Ahmediye, Altunizade, Aziz Mahmut Hüdayi, Barbaros, İcadiye, Mimar
Sinan, Murat Reis, Salacak, Selami Ali, Selimiye, Sultan Tepe, Valide-i Atik, Zeynep
Kamil neighborhoods of Üsküdar) were carried out. Focal points and transport
networks have been identified. As a result, a proposal for a cultural route for the
protection of cultural heritage and suggestions for functionalization and arrangement
of the places related to the route were presented.