Türkiye'de Cumhurbaşkanının konumu
The position of the President in Turkey
Yazar: İSMAİL YAZICIOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. FATMA EBRU GÜNDÜZ
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi = Presidential government system ; Cumhurbaşkanı = President ; Hükümet sistemi = Government system ; Yetki = Authority

Özet:
Yasama ve yürütme kuvvetlerinin birbirlerinden ayrıldığı kuvvetler ayrılığına dayanan sistemler; parlamenter sistem ve başkanlık sistemi olarak ortaya çıkmış, daha sonra bunlara yarı başkanlık sistemi eklenmiştir. Devlet başkanı parlamenter ve yarı başkanlık sisteminde ikili yürütme yapısının bir tarafını, başkanlık sisteminde ise tek başına yürütme organını oluşturmaktadır. Devlet başkanının seçimi ve anayasal yetkilerine göre bu üç sistem karakterize edilmektedir. Devlet başkanının uygulamada anayasal yetkilerini nasıl kullandığı ise siyasal sistemin işleyişini göstermektedir. Buradan hareketle devlet başkanının konumunu belirleyen üç unsur tespit edilmiştir: Devlet başkanının seçimi, devlet başkanının anayasal yetkileri, devlet başkanının anayasal yetkilerini kullanması ve uygulamadaki durum. Bu üç unsur bir bütün halinde değerlendirildiğinde devlet başkanının güçlü ya da zayıf konumda olduğu ortaya çıkmaktadır. Türkiye'de 1921 Anayasasında 1923 yılında yapılan değişiklikten, 1982 Anayasasında 2017 yılında yapılan değişikliğe kadar, Anayasalarımızda yürütme organı ikili yapıya sahip olmuştur. Devlet başkanı olan Cumhurbaşkanı, yürütme organının daha az yetkili tarafı şeklinde düzenlenmiştir. Bununla birlikte, bu süreçte görev yapan Cumhurbaşkanlarının uygulamada anayasal yetkilerinin ötesinde güce sahip olabildikleri görülmüştür. 2017 Anayasa değişikliği ile ise ikili yürütme yapısı terk edilmiş ve Cumhurbaşkanı gerek anayasal yetkiler gerekse de uygulama açısından güçlü bir konuma sahip olmuştur. Bu çalışmada Cumhuriyet dönemi tüm Anayasalarımız dikkate alınarak Cumhurbaşkanının konumu açıklanmıştır. Aynı zamanda devlet başkanının anayasal yetkilerini ölçme yöntemi kullanılmış, 1961 ve 1982 Anayasası ile bu Anayasaların çağdaşı olan başka ülkelerin Anayasaları, devlet başkanlarının anayasal yetkilerine göre birbirleriyle karşılaştırılmıştır.

Abstract:
Systems based on the separation of powers where legislative and executive forces are separated; it emerged as a parliamentary system and a presidential system, and then a semi-presidential system was added. In the parliamentary and semi-presidential system, the head of state is one side of the dual executive structure and in the presidential system, it constitutes the executive body alone. These three systems are characterized by the election of the president and his constitutional powers. How the president uses his constitutional powers in practice shows the functioning of the political system. From this point, three factors determining the position of the head of state were ascertained: the election of the head of state, the constitutional powers of the head of state, the use of the constitutional powers of the head of state and the situation in practice. When these three elements are considered as a whole, it becomes clear that the president is in a strong or weak position. In Turkey, from the amendment of the 1921 Constitution in 1923, until the amendment of the 1982 Constitution in 2017, the executive body in our constitutions had a dual structure. The President, who is the head of state, is organized as the less competent part of the executive body. However, it was observed that the Presidents working in this process could have power beyond their constitutional powers in practice. With the 2017 constitutional amendment, the dual executive structure was abandoned and the President had a strong position in terms of both constitutional powers and practice. In this study, the position of the President was explained by taking into consideration all our constitutions in the Republican period. At the same time, the method of measuring the constitutional powers of the president was used, the Constitution of 1961 and 1982 and the Constitutions of other countries that are contemporary of these Constitutions are compared with each other according to the constitutional powers of the heads of state.