Bayramî-Şemsî tarikatı menakıpnamelerinin toplum hayatına etkileri bağlamında değerler bakımından incelenmesi
Analysis of the hagiographies of the Bayrami-Şemsi sect in terms of the values within the context of their effects on social life
Yazar: ZEHRA HAMARAT
Danışman: DOÇ. DR. ABDULKADİR EMEKSİZ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Halk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Din = Religion ; Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Dini değerler = Religious values

Özet:
Türk toplum hayatında etkili olan tarikatlar belli değerler ekseninde bireyleri yetiştirmiş ve toplumu şekillendirmede önemli bir rol oynamıştır. Tarikatların birey ve toplum hayatındaki söz konusu işlevi bu çalışmada Bayramî-Şemsî tarikatı özelinde ele alınmış; bu tarikatın hem mensuplarına hem de diğer insanlara hangi değerleri nasıl bir içerikle benimsetmeye çalıştığı, bu değerlerin aktarım sürecinde ve insanların yetiştirilmesinde tarikatın lideri olan şeyhlerin ve bu şeyhlere bağlı olarak anlatılan menkıbelerin ne tür bir işlev üstlendiği anlamaya dayalı bir yöntemle ortaya koyulmaya çalışılmıştır. Ayrıca kitleleri etkileme gücüne sahip olan şeyhlerin bu güç ve etkilerinin değerlerin yaratılması, aktarılması, yeni içeriklerle sunulması ve böylece toplumsal zihniyetin oluşturulması sürecinde nasıl işlediği üzerinde de durulmuştur. Tarikata ait değerlerin hem tarikatı daha iyi analiz edebilme hem de toplumu anlama adına önemli olduğu düşüncesinden hareketle incelemeler bu değerleri yansıtma konusunda etkili olan menkıbeler üzerinde gerçekleştirilmiştir. 
	Bayramî-Şemsî tarikatında adil olma, bağışlayıcı olma, doğru olma, itaatkar olma, kanaatkar olma, sabırlı olma, saygılı olma, tevazu sahibi olma, tevekkül sahibi olma ve yardımsever olma değerlerinin özellikle vurgulandığı, bu değerlerin özellikle tarikat merkeze alınarak öne çıkarıldığı ve bu değerlere sahip kişilerin idealleştirildiği sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca belli bir zihniyeti oluşturma adına birtakım değerlerin bilinçli olarak şeyhlere bağlandığı, hatta bu kişilerin belli değerlerin temsilcisi olarak sunulduğu ve bu süreçte menkıbelerin önemli bir rol üstlendiği görülmüştür.


Anahtar Kelimeler: Halk tasavvufu, Bayramî-Şemsî tarikatı, değerler, menkıbeler,dinî örgütlenme, şeyhler, rol model.

Abstract:
The sect which were very influential on the life of Turkish society educated the individuals within the framework of specific values and had an important role in shaping the society. The function of the sect mentioned was discussed in the sample of the Bayrami-Şemsi sect.  It is tried to be identified what values along with what type of content the sect got both its members and the other people accept. In attempt to be able to present what kind of function the sheiks and the hagiographies told depending on the sheiks, it was tried to be stated through the approach based on comprehension. It is also emphasized how the sheiks, who are effective on the crowd of people, and the hagiographies operated in the process of creation, transmission, representation with a new content of these effects and power and therefore in the formation of the social mentality. Through considering the idea that values belonging to the sect is important in order to analyze the cult better and understand the society, the analysis were made on the hagiographies that are considered as an important thing on reflecting these values. 
It is concluded that the Bayrami-Şemsi sect is especially emphasized the values of being just, merciful, true, obedient, contented, patient, respectful, modest, faith and helpful. In addition to that, it is determined that those of values are specially highlighted at the core of the sect and the people having those values are idealized. Moreover, some values are deliberatively linked to the sheiks so as to create a certain mentality. Furthermore, it is found that the sheiks were presented as the representative of some values and the hagiographies have a crucial role in this process.


Key Words: Folk sufism, Bayrami-Şemsi sect, values, hagiographies, religious organisation, sheiks, role model.