Meşk silsilesinin bestekârlarda makâm-terkîp seyri kullanımlarına etkisi (Hammâmîzâde İsmâil Dede Efendi örneği)
The effect of meşk sequence on composers' use of makam composition course (Hammâmîzâde İsmail Dede Efendi example)
Yazar: TOLGA SARAÇOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. EMRAH HATİPOĞLU
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Müziği Ana Bilim Dalı / Türk Müziği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Müzik = Music
Dizin: Hacı Arif Bey = Hacı Arif Bey ; Klasik Türk müziği = Classical Turkish music ; Makamlar = Modes ; Meşk = Meşk ; Türk müziği = Turkish music ; Usul = Rhytm ; Zekai Dede Efendi = Zekai Dede Efendi ; İsmail Dede Efendi Hammamizade = İsmail Dede Efendi Hammamizade ; Şevki Bey = Şevki Bey

Özet:
Meşk, makâm müziğinin repertuvar, tavır ve üslup aktarımında önemli bir eğitim-öğretim yöntemidir. Her hoca zihninde taşıdığı bilgiyi uygun gördüğü sırayla talebesine aktarır. Çalışmada, bu aktarım sonucu yetişen talebenin hangi seviyede hocasına benzer bir üslûb geliştirdiğini tespit etmek amacıyla araştırmaya dahil olan bestecilerin aynı makâm veya terkîpte besteledikleri eserler seçilip seyir analizleri yapılmıştır. İncelenen eserler, dönemin nazarî kaynaklarıyla da kıyaslanarak seyir analizleri yapılmıştır. Teori ve icra sahasının benzer ve farklı yönleri tespit edilmiştir.  Şevkî Bey'in dinî formda sözlü eseri bulunmadığı için çalışma din dışı formlarda sözlü eserlerden oluşmaktadır. Şevki Bey ve Hacı Ârif Bey özelinde Uşşâk makâmında besteledikleri eserlerin sayıca çokluğu sebebiyle aynı seyir özelliğine sahip olanlar çalışmaya alınmamıştır. Yapılan analizler sonucunda makâm/terkip kullanımlarında benzer ve farklı yönler tespit edilmiştir. Kimi zaman bir besteci dikkat çeken bir farkla silsileden ayrılırken kimi zaman hepsi ortak bir çizgide eser ortaya koymuşlardır. Hüzzam terkîbinde bestelenen eserlerde seyir anlayışı bakımından meşkin bağlayıcılığı tespit edilmiş ancak Uşşâk makamında bestelenen eserlerde seyir anlayışlarında meşk silsilesi birbirinden ayrılmıştır. Dönemin nazarî kaynaklarının eserler ile kıyaslanması sonucu tarifler ile eserler arasında çok yönlü benzerlik ve farlılıklar elde edilmiştir. Uşşâk eserler Tedkîk ü Tahkîk ile seyre başlangıç yönünden kısmen uygunluk gösterirken Haşim Bey Edvârı ve Mûsîkî Istılâhatı ile benzer kullanıma sahiptir.

Abstract:
Meşk is an important educational method used in the repertoire, manner, and style of the makam probability. Each teacher transmits his/her knowledge to the students in a sequence that he/she considers appropriate. In the study, in order to determine at what level the student who grew up with this transmission developed a style similar to his/her teacher, the works composed by the composers included in the research in the same makam or composition were selected and their course analyses were conducted. Similar and different aspects of the theory and practice were identified. Since Şevkî Bey does not have any vocal forms in religious form, the study consists of vocal forms in non-religious forms. Due to the large number of forms composed by Şevki Bey and Hacı Ârif Bey in Uşşâk makam, those with the same flow characteristics were not included in the study. As a result of the analyses, similar and different aspects were determined in the use of makam/composition. Sometimes a composer left the line with a striking difference, sometimes they all produced works in a common line. In the works composed in Hüzzam composition, binding of meşk has been determined in terms of the understanding of the flow, but in the works composed in the Uşşâk makam, the meşk chain was separated from each other in the understanding of the flow. As a result of comparing the theoretical sources of the period with the works, many similarities and differences between the descriptions and the works were obtained. While Uşşâk compositions are partially compatible with Tedkîk ü Tahkîk in terms of starting the flow, they have similar usage with Haşim Bey Edvârı and Mûsîkî İstılâtı.