Bosna-Hersek müze ve koleksiyonlarında yatağan
The yataghan in Bosnia and Herzegovina museums and collections
Yazar: AMİLA BECİROVİC LUKARCANİN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SUAT ALP
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Müzecilik = Museology ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Bosna-Hersek = Bosnia-Herzegovina ; Bıçak = Knife ; Metal silahlar = Metal weapons ; Metaller = Metals ; Müzeler = Museums ; Sanat eserleri = Artistic works ; Yatağan = Yataghan

Özet:
Çalışmamızda Bosna Hersek'te müzelerde ve koleksiyonlarda bulunan yatağan
örnekleri incelenmiştir. Tezde konu edilen örnekler 17., 18. ve 19. yüzyıla ait
olduğundan dönemsel açıdan konunun sınırları bu yüzyıllar arasındadır. Tezimizin
ikinci bölümünde Bosna-Hersek'in coğrafi özellikleri, Osmanlı Döneminden önce
Bosna-Hersek'teki siyasi ve sosyal yapı, Bosna-Hersek'te Osmanlı Dönemi gibi konular
ele alınmaktadır. Üçüncü bölümde yatağanın tanımı ve belirgin özellikleri, tarihsel
süreçteki değişim ve gelişimi, yatağanın yapımında ve süslemesinde kullanılan
malzemeler, yatağanın yapım ve süsleme teknikleri, süsleme özellikleri
incelenmektedir. Tezin dördüncü bölümünde Bosna-Hersek'te Osmanlı Döneminden
önce kesici silah üretimi ve kullanımı, Bosna-Hersek kültüründe yatağanın kullanımı,
Bosna-Hersek'te yatağanın üretimi, Bosna-Hersek'te yatağan üretiminin tarihi kapsamı;
Bosna-Hersek'te Osmanlı Dönemi'nde yatağanın hammaddelerine ilişkin madencilik
faaliyetleri ve maden ocakları; Bosna-Hersek'te yatağan üretim merkezleri ve ticaret;
Bosna-Hersek'te yatağan üreten atölyeler ve zanaatkârlar/ sanatkârlar hakkında bilgi
verilmektedir. Tezin beşinci bölümünde Bosna-Hersek müze ve koleksiyonlarında
bulunan yatağanların analizi yapılmıştır. Beşinci bölümden sonra sonuç bulunmaktadır.
Çalışmanın ekinde Katalog bölümü bulunmaktadır.
Bosna-Hersek kültüründe ve folklorunda yatağan 15.-20. yüzyıllar arasında önemli bir
yer tutmaktadır. Savaşlarda, yanı sıra günlük hayatta, diplomatik ilişkilerde, törenlerde,
iyileşme ve tılsım yönüyle folklorun bir parçasıydı. Ele alınan örneklerin bir çatı altında
toplanması, analiz edilmesi, tipoloji oluşturulması, yatağanların yazıtlarının yeniden
tercüme edilmesi ve konuya ilişkin diğer yeni bulguların akademik literatüre
kazandırılması araştırmamızın amacı ve önemini teşkil etmektedir. Çalışmamızda müze
ve koleksiyonlardaki eserleri incelemede yöntem olarak analiz ve literatür taraması
kullanmıştır.

Anahtar Sözcükler: Yatağan; Osmanlı; kesici silahlar; Bosna-Hersek folkloru, tipolojisi.

Abstract:
This thesis examined yataghans from museums and collections in Bosnia and
Herzegovina. Since the examples in the thesis belong to the 17th, 18th and 19th
centuries, the boundaries of the subject are between these centuries. In the second
chapter of this thesis the geographical features of Bosnia-Herzegovina, the political and
social structure in Bosnia-Herzegovina before the Ottoman Period, and the Ottoman
Period are discussed. In the third chapter, the definition and distinctive features of the
yataghan, its developments in the historical process, the materials used in the
construction and decoration, the construction and decoration techniques of the yataghan
are examined. In the fourth part of the thesis the follwing topics are found: the
production and use of cutting weapons in Bosnia-Herzegovina before the Ottoman
period, the use and the production of yataghan, the historical scope of yataghan
production; Mining activities and mines related to the raw materials used for production
of the yataghan; production centers and trade; workshops and craftsmen/artists. In the
fifth part of the thesis, the yataghan examples were analyzed. After the fifth chapter,
there is the conclusion chapter. The additional part of the study is the Catalogue part.
In the period between 15th-20th centuries in culture and folklore of Bosnia and
Herzegovina yataghan occupies an important place. It was used in the wars, as well as
in daily life, folklore, diplomatic relations, ceremonies, healing and as talisman. The
purpose of research is to collect and analyze the samples under one roof, to create a
typology, to re-translate the inscriptions of the yataghans and to bring other new
findings. In our study, analysis and literature review methods were used.

Keywords: Yataghan; Ottoman cutting weapons; Bosnia-Herzegovina folklore; typology.