Açık mekanlarda davranış konumları: Oturma davranışının değişiminin incelenmesi
Behavior settings in open spaces: Analyzing the variations in sitting behavior
Yazar: SEMA MUMCU
Danışman: PROF. DR. ALİ ÖZBİLEN
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture

Özet:
Kentsel açık mekanlardaki etkinlikler sosyalleşmenin ve toplum olma duygusunun oluşmasında önemli rol oynarlar. Bu konuda oturma, yaslanma, ayakta durma gibi durağan etkinliklerin, sosyalleşmeye yönelik sohbet etme, diğer insanları izleme gibi diğer etkinlikleri desteklediği çeşitli araştırmalarla saptanmıştır. Özellikle oturma ve beraberinde gerçekleşen etkinliklerin, bir açık mekanın başarıyla işlev görmesinde en önemli faktörlerden biri olduğu belirtilir. Ancak bu etkinliklerin gerçekleştiği mekanların tasarımına ilişkin araştırmalar eksiktir. Bu tez çalışmasında, oturma etkinlikleri için nasıl daha başarılı mekanlar tasarlanabileceği sorusundan yola çıkarak, mekan-davranış ilişkisi bağlamında oturma ve beraberinde gerçekleşen etkinliklerin oluşumunu incelemeyi amaçlanmıştır.İnsanların günlük çevreleri içinde gözlenerek mekan-davranış ilişkisinin daha iyi anlaşılacağını savunan ekolojik yaklaşım benimsenmiş ve davranış konumu, sağlanan olanaklar, görsel hakimiyet ve görsel korunma teorilerinden faydalanılarak bir araştırma modeli ortaya koyulmuştur. Bu modelle oturma ve beraberindeki etkinliklerin gerçekleştiği bir davranış konumunun kullanıcılarına sağlaması gereken olanaklar peyzaj tercihi alanından yola çıkarak tanımlanmıştır. Tanımlanan bu kavramların oturma etkinliğinin çeşitlenmesi (değişimi) ile ilişkileri uygulama çalışması ile araştırılmıştır.Araştırmanın uygulama kısmı bir davranış konumu sörveyi olup, dört aşamadan meydana gelmiştir ve çalışma alanı olarak Trabzon kent merkezinde yer alan Kanuni Park'ı seçilmiştir. Çalışmanın sonucunda oluşturulan araştırma modeli ile görsel hakimiyet-görsel korunma olarak belirlenen olanak türlerinin, davranış konumları içinde gerçekleşen etkinliklerin oluşumunu etkilediği ve yönlendirdiği ortaya koyulmuştur. Özellikle görsel hakimiyet bakımından daha iyi olanaklar sağlayan konumların daha çok tercih edildiği, buralarda diğer yerlere göre davranış örüntüleri bakımından daha fazla çeşitlilik olduğu saptanmıştır. Görsel hakimiyet-görsel korunma olanaklarının, farklı cinsiyetler ve gruplar tarafından farklı değerlendirildikleri de belirlenmiştir.

Abstract:
The activities taking place in urban open spaces have an important role on formation of socialization and sense of being community. About this subject by various researches it has been determined that stationary activities like sitting, waiting, leaning support other activities which lead socialization such as chatting, watching others. Especially sitting behavior was mentioned as an important factor for successful functioning of an urban open space. However, researches on design of settings in which sitting and attendant activities take place are deficient. With the question of how to design more successful spaces for sitting activity this study aims to analyze the formation of sitting and attendant activities in the context of space-behavior relationship.With adopting the ecological approach, which posits observing human behavior in their everyday environment instead of laboratories, behavior setting theory, affordances theory, and prospect-refuge theory were used and a research model were established. By means of this model the affordances of a behavior setting in which sitting and attendant behaviors take place were defined in light of landscape preference studies. The relationship between these concepts and the variations in sitting activity were investigated in this study.This research is a behavior setting survey which consists of four phases. Kanuni Park which is in the centre of Trabzon was chosen as the study area. At the end it was found out that the prospect-refuge affordances, which were determined by means of research model, affects and directs the formation of activities take place in behavior settings. Especially the settings with strong prospect affordances were found to be more preferred and rich in behavior patterns. Also it was found out that prospect-refuge affordances were evaluated in different ways by different genders and groups.