Biyoaktif ilaç adayı yeni molekül sentezleri
Bioactive drug candidate new molecule synthesis
Yazar: ÖZNUR EYİLCİM
Danışman: DOÇ. DR. ÖMER TAHİR GÜNKARA
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Ana Bilim Dalı / Organik Kimya Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Kimya = Chemistry

Özet:
Siklokatılma reaksiyonları çeşitli halkalı organik moleküllerin yapımı için önemli dönüşümlerdir. Azot atomu içeren heterohalkalı bileşikler, birçok doğal yapılarda ve tıbbi açıdan önemli bileşiklerde yaygın olarak bulunmaktadırlar. Farmasötik bileşiklerin sentezinde karbon-azot bağı oluşumunun sıklıkla gerekli olduğu düşünüldüğünde, etkili yeni C-N bağı oluşumu yöntemleri geliştirmek önemlidir.
Organik kimyanın temel yapıtaşlarından biri olan maleimid bileşiklerinin antibakteriyel, antifungal ve antikanser gibi birçok biyolojik aktiviteye sahip olduğu bilinmektedir. Bu amaçla karakteristik N-C-O bağına sahip olan bu bileşik türevlerinin sentezi son yıllarda büyük ilgi görmektedir. Özellikle glikojen sentaz aktivitesini düzenleyen glikojen sentaz kinaz-3 inhibitörü olarak geliştirilen moleküller içerisinde önemli rol oynamaktadır. 
Bitişik çoklu azot atomları içeren heterohalkalı bileşikler, çeşitli doğal ürünlerde, ilaçlarda ve biyolojik olarak aktif moleküllerde yer alan çok önemli motiflerdir. Aza-oksiallil katyon olarak bilinen yeni bir ara ürün aracılığıyla [3+3]-siklokatılma reaksiyonları, son zamanlarda azot içeren 6 üyeli heterohalkalı bileşiklerin sentezinde önemli rol oynamaktadır. Önemli bir nitrojen kaynağı sınıfı olarak azidler ise, bu çerçeveleri oluşturmak için organik sentez çalışmalarında çokça kullanılmışlardır. 
Bu tez çalışmasının ilk bölümünde indol substitue maleimid bileşiklerinin sentezi gerçekleştirilmiştir. Sentezlenen indol substitue maleimid bileşiklerinin azot atomlarına alkil zincir yapıları eklenmiş ve çeşitli gruplarla türevlendirilmiştir. 
Bu tez çalışmasının ikinci bölümünde ise bir dizi yeni 1,2,3,4-tetrazin türevleri ile 4-oksazolidinon türevlerine ait sentez çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Azidler ve in situ aza-oksiallil katyonlar arasında [3+3]-siklokatılma reaksiyonu gerçekleştirilmiş ve yeni 1,2,3,4-tetrazin ve 4-oksazolidinon bileşikleri sentezlenmiştir. 
Sentezi gerçekleştirilen tüm bileşiklerin yapıları FTIR, 1H-NMR, 13C-NMR (APT) ve HRMS (QTOF) gibi spektral verilerle aydınlatılmıştır. Ayrıca sentezlenen yeni moleküllerin biyolojik aktivite (antikanser/MTT) ve moleküler kenetleme çalışmaları İstanbul Bilgi Üniversite'sinde gerçekleştirilmiştir.

Abstract:
Cycloaddition reactions are important transformations for the construction of various cyclic organic molecules. Heterocyclic compounds containing nitrogen atoms are widely found in many natural structures and medically important compounds. Considering that carbon-nitrogen bond formation is often required in the synthesis of pharmaceutical compounds, it is important to develop effective new methods of C-N bond formation.
Maleimide compounds, one of the basic building blocks of organic chemistry, are known to have many biological activities such as antibacterial, antifungal and anticancer. For this purpose, the synthesis of these compound derivatives with characteristic N-C-O bonds has attracted great attention in recent years. It plays an important role especially among molecules developed as glycogen synthase kinase-3 inhibitors that regulate glycogen synthase activity.
Heterocyclic compounds containing multiple adjacent nitrogen atoms are very important motifs involved in a variety of natural products, drugs, and biologically active molecules. [3+3]-cycloaddition reactions via a new intermediate known as aza-oxyallyl cation have recently played an important role in the synthesis of nitrogen-containing 6-membered heterocyclic compounds. Azides, as an important class of nitrogen sources, have been widely used in organic synthesis studies to create these frameworks.
In the first part of this thesis study, the synthesis of indole substituted maleimide compounds was carried out. Alkyl chain structures were added to the N atoms of the synthesized indole substituted maleimide compounds and derivatized with various groups.
In the second part of this thesis, synthesis studies of a series of new 1,2,3,4-tetrazine derivatives and 4-oxazolidinone derivatives were carried out. [3+3]-cycloaddition reaction was carried out between azides and in situ aza-oxyallyl cations and new 1,2,3,4-tetrazine and 4-oxazolidinone compounds were synthesized.
The structures of all synthesized compounds were elucidated with spectral data such as FTIR, 1H-NMR, 13C-NMR and HRMS (QTOF). In addition, biological activity (anticancer/MTT) and molecular docking studies of synthesized new molecules were carried out at Istanbul Bilgi University.