Kaldırımın politik potansiyeli
The political potential of the sidewalk
Yazar: EBRU ÜLGEN ŞENDİL
Danışman: DOÇ. DR. KEVSER İSMET ÜSTÜNDAĞ
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Şehircilik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Eşik = Threshold ; Heterotopi = Heterotopia ; Kaldırımlar = Sidewalks ; Taktik = Tactics

Özet:
Bu çalışma, bir eşik mekanı olan metaforik kaldırımın kamusal alandaki yerini tartışmayı amaçlamaktadır. Egemen gücün "hiçkimsenin alanı" olarak tanımlamayı manipüle ettiği kaldırımın bir müşterek alan olarak "hepimizin alanı" olduğunu ve kent hakkının öznelerinden biri olduğunu savunmaktadır.
Çalışmanın temel önermesi, kamusal alanın gündelik ve göz ardı edilen sahnesi olan kaldırımlarda egemen gücün ürettiği stratejilere karşılık kamusal aktörün taktikleri artarsa kaldırımın kimliği belirir ve kullanıcının aidiyet hissi artar, şeklindedir.
Kaldırım mekanının kent gündelik hayatında ne demek olduğu çalışmanın temel alt sorularından biridir. Kentlinin gündelik hayat pratikleri ile kaldırımın genel değerlendirilmesi ilişkilendirildiğinde ortaya nasıl bir metaforik kaldırım çıkmaktadır? Çalışmanın genelinde bir eşik mekan olarak ele alınan heterotopik özellikleri tanımlanmaya çalışılacak olan kaldırımın gündelik kullanımı ve anlamı ne kadar çeşitlenebilmektedir? Bu alternatif durumların oluşumu hangi değişkenler değerlendirilerek tespit edilecektir? Bu çalışma, Situasyonistlerin dediği gibi, alternatif durumların ürediği kentsel mekanların özgürleştirici potansiyeline kaldırımda  tanık olma niyetindedir.
Bu çalışmada kaldırım metaforik olarak ele alınacaktır. Kaldırımın teknik özellikleri, fiziksel olarak işlevi ve yeterliliği, kent planlamada plan ve uygulama biçimlerine dair konular ele alınmayacaktır. Metaforik kaldırım, kentlinin özel alanını terk ettiği anda adım attığı ilk kamusal alandır. Özel alanın sınırının hemen ötesindedir. Her birimizin eşiğin önüdür. Kaldırımın metafor olarak ele alınması ile, Atina ile Marakeş ya da Paris ile Mardin kaldırımları arasındaki yapısal farklar ortadan kaldırılacak olup fiziksel olarak birbirinden çok farklı olan bu kamusal alanların birbirleriyle konuşabilmesi sağlanacaktır.
Bu çalışmada temel materyal kaldırım pratiğidir. Söz konusu materyali sistematik olarak ele alabilmek için bu çalışmada, Marks'ın ekonomi-politik incelemesinde "soyuttan somuta" yöntemi olarak açıkladığı yaklaşım kullanılarak kaldırım pratiğinin özünün yakalanması amaçlanmaktadır.
Kaldırımdaki alternatif durumların ya da taktiklerin ortaya çıkış koşulları tanımlanmaya çalışılacaktır. Ardından, ortaya konan yeni somutlarda yapılacak değişikliklerin metaforik kaldırımda üretebileceği fırsatlar, ihtimaller ve imkanlar araştırılacak ve tartışılacaktır. Araştırmanın temel aracı olan gözlem ile kavramsal tartışmanın sonuçları, Atina ve İstanbul kaldırımlarında yapılan saha çalışması ile belirlenecektir. 
Kamusal hayatın coğrafi olarak sadece büyük kamusal alanlardan ibaret olmadığını Lefebvre, Benjamin ve De Certeau gibi düşün insanları ortaya koymuşlardır. Foucault'un iktidar ve mekânın eklemlenmesindeki heterotopya kavramını, Stavrides, kentsel mekanda kamusallığın özgün biçimlerinde arayarak anlık gündelik mekana taşımıştır. Bu çalışmada ise, incelenen tüm bu kavramsal izlek sonucunda, kaldırım mekanının bir eşik mekan olarak taktik ve durumların sürekli olarak belirdiği bir mekan olarak  ortaya koyduğu potansiyeli araştırılacaktır.
Çalışmanın soyut bölümünde tartışılan izleğin, çalışmanın somut bölümünde incelenen kaldırımlardaki karşılığı aranacak ve kaldırımın politik potansiyelinin ortaya çıktığı kaldırımların barındırdığı temel göstergelerinin neler olduğu saptanacaktır.

Abstract:
This study aims to discuss the position of the metaphorical sidewalk in the public life as a threshold space. This paper declares sidewalk is "everybody's" as a commons but not "nobody's" as the soverign power suggests and manipulates and sidewalk is a subject of the right to the city. 
The main proposition of the study is that if the tactics of the public actor increase in response to the strategies produced by the sovereign power on the sidewalks, which are the everyday and ignored stage of the public space, the identity of the sidewalk appears and the sense of belonging of the user increases.
What the sidewalk space means in the daily life of the city is one of the main sub-questions of the study. What kind of metaphorical sidewalk emerges when the daily life practices of the citizens are associated with the general evaluation of the sidewalk? To what extent can the daily use and meaning of the sidewalk, whose heterotopic features will be tried to be defined, which is considered as a threshold space throughout the study, diversified? By evaluating which variables will the formation of these alternative situations be determined? This study intends to witness, on the sidewalk, the liberating potential of urban spaces, where alternative situations arise, as the Situationists say.
In this study, sidewalk will be discussed metaphorically. The technical features of sidewalk, the physical function and sufficiency of sidewalk, the plans and application of sidewalks in urban planning will not be discussed. Metaphoric sidewalk is the first place that a citizen stepped out of the private space. It is just beyond the boundary of the private area. It is then and there in front of all our thresholds. The handling of the sidewalk as a metaphor will remove the structural differences between Athens and Marrakesh or Paris and Mardinsidewalks and allow these public spaces to speak to each other, which are physically very different from each other.
The main material in this study is sidewalk practice. In order to deal with the material in question systematically, in this study, it is aimed to capture the essence of pavement practice by using the approach described by Marx as the "from the abstract to the concrete" method in his analysis of political economy.
The conditions for the emergence of alternative situations or tactics on the sidewalk will be tried to be defined. Then, the opportunities, possibilities and possibilities that the changes to be made in the new concretes that have been introduced will be explored and discussed in the metaphorical sidewalk. The results of observation and conceptual discussion, which are the main tools of the research, will be determined by fieldwork on the sidewalks of Athens and Istanbul.
Lefebvre, Benjamin and De Certeau have put forward the idea that the public life is not just take place on main public areas geographically. Stavrides carried Foucault's concept of heterotopia in the articulation of power and space to the instantaneous everyday space by seeking it in the original forms of publicity in urban space. In this study, as a result of all this conceptual path examined, the potential of the sidewalk space as a threshold space, as a space where tactics and situations constantly appear, will be investigated.
The correspondence of the theme discussed in the abstract part of the study on the sidewalks examined in the concrete part of the study will be sought and the main indicators of the sidewalks where the political potential of the sidewalk emerges will be determined.