Vardiyalı çalışan sağlık personelinin serum nesfatin-1 düzeyi ile sirkadiyen ritim, enerji gereksinimi ve beslenme durumu ilişkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between serum nesfatin-1 level, circadian rhythm, energy requirement, and nutritional status in shift working health personnel
Yazar: MERYEM ÖZDEMİR PETEK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSTAFA ANIL ERBAĞCI ; PROF. DR. AYLA GÜLDEN PEKCAN
Hasan Kalyoncu Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Vardiyalı çalışan bireylerde sirkadiyen sistem bozulması, uyku düzensizliği ve devamında meydana gelen enerji dengesi değişikliği, beslenme bozukluğu durumu olağandır. Beslenme zamanı değişimi açlık tokluk fizyolojisini ve hormonları da etkilemektedir. Bu çalışmada vardiyalı ve sadece gündüz çalışan sağlık personelinin serum nesfatin-1 düzeyi, sirkadiyen ritmi, beslenme durumu, enerji gereksinimi değerlendirilmesi ve iki gruptan alınan verilerin kıyaslanması amaçlanmıştır. Araştırma tanımlayıcı ve kesitsel klinik çalışmadır. SANKO Üniversitesi Hastanesi'nde vardiyalı çalışan (n:38) ve yalnız gündüz çalışan (n:36) 20-45 yaş aralığında (yaş ortalama standart sapma değerleri) toplam 74 sağlık personeli ile yürütülmüştür. Çalışmada karıştırıcı faktörleri dışlamak için iki çalışma grubu da yaş, cinsiyet ve beden kütle indeksi (BKİ) yönünden benzer seçilmiştir. Araştırmacı yüz yüze görüşme yoluyla katılımcıların genel bilgileri, beslenme alışkanlıkları, fiziksel aktivite düzeyi, Pittsburgh Uyku Kalite İndeksi (PUKİ), Algılanan Stres Ölçeği (ASÖ) ve besin tüketim sıklığı verileri belirlenmiş, antropometrik ve indirekt kalorimetre (FitMate) ile DMH (dinlenme metabolik hızı) ölçümleri yapılmış, 3 gün süre ile 24-saatlik besin tüketim kaydı alınmıştır. Gündüz çalışanlardan çalışma saatinde ve vardiyalı çalışanlardan nöbet çıkışında nesfatin-1 analizi için 5 mL kan alınmıştır. Gündüz çalışanların her iki cinsiyette öğün atlama oranı (p<0,05), gündüz çalışan erkeklerin, vardiyalılardan ara öğün tüketme oranı daha yüksektir (p<0,05). Gündüz çalışanların vücut yağ kütlesi ve yüzdesi vardiyalı çalışanlardan daha yüksektir (p<0,05). Vardiyalı çalışanların gündüz çalışanlardan uyku kalitesi daha kötü, stres düzeyleri daha yüksektir (p<0,05). Vardiyalı çalışanların protein alımı gündüz çalışanlardan daha yüksektir (p<0,05). Vardiyalı çalışan erkeklerin stres ve serum nesfatin-1 düzeyi anlamlı pozitif korelasyon göstermektedir (p<0,05). Her iki çalışma grubunda da serum nesfatin-1 düzeyi ile uyku kalitesi, RMR değeri, fiziksel aktivite düzeyi arasında anlamlı fark görülmemiştir (p<0,05). Vardiyalı çalışanlarda serum nesfatin-1 düzeyi anlamlı fark göstermemiş ancak uyku kalitesi, stres düzeyi ve beslenme davranışı bozulma eğilimi göstermiştir. Vardiyalı çalışanların vardiyada beslenme imkanlarının gözden geçirilmesi ve beslenme planlaması ve izlenmesi için bir kurum diyetisyeninin desteğinin sağlanması sağlıklı beslenme ve yaşam kalitesi açısından önerilmektedir.

Abstract:
Circadian system disruption, sleep irregularity, subsequent changes in energy balance, and malnutrition are common in individuals working in shifts . The change in feeding time also affects hunger and satiety physiology and hormones. In this study , it was aimed to evaluate the serum nesfatin-1 level, circadian rhythm, nutritional status and energy requirements of healthcare personnel working in shifts and only during the day and to compare the data obtained from the two groups. The research is a descriptive and cross-sectional clinical study. It was conducted at SANKO University Hospital with a total of 74 healthcare personnel between the ages of 20-45 (age average standard deviation values) who work in shifts (n:38) and only during the day (n:36). In order to exclude confounding factors in the study, both study groups were selected to be similar in terms of age, gender and body mass index (BMI). The researcher collected the participants' general information, nutritional habits, physical activity level, information through face-to-face interviews. Pittsburgh Sleep Quality Index (PSQI), Perceived Stress Scale (PSQ) and food consumption frequency data were determined, DMH (resting metabolic rate) measurements were made with anthropometric and indirect calorimetry ( FitMate ), and a 24-hour food consumption record was taken for 3 days. 5 mL of blood was taken for nesfatin-1 analysis from day workers during working hours and from shift workers after shift work . Daytime workers have a higher rate of skipping meals in both genders (p<0.05), and men working during the day have a higher rate of consuming snacks than shift workers (p<0.05). Body fat mass and percentage of daytime workers are higher than shift workers (p<0.05). Shift workers have worse sleep quality and higher stress levels than day workers (p<0.05). Protein intake of shift workers is higher than day workers (p<0.05). Stress and serum nesfatin-1 levels of men working shifts show a significant positive correlation (p<0.05). There was no significant difference between serum nesfatin-1 level and sleep quality, RMR value, and physical activity level in both study groups (p<0.05). Serum nesfatin-1 level did not show a significant difference in shift workers, but sleep quality, stress level and nutritional behavior tended to deteriorate. It is recommended to review the nutrition opportunities of shift workers and to provide support from an institutional dietitian for nutrition planning and monitoring in terms of healthy nutrition and quality of life.