Otizm spektrum bozukluğu olan bireylere göz muayenesi olurken sağlık personeli ile iş birliği yapma becerilerinin öğretimi
Teaching the skills of collaborating with health personnel during eye examination for individuals with autism spectrum disorder
Yazar: MUHAMMED DAVUD DAYAN
Danışman: PROF. DR. BİNYAMİN BİRKAN
Biruni Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı / Özel Eğitim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB), altta yatan bilişsel özelliklere sahip ve genellikle diğer koşullarla ortaya çıkan yaygın, yüksek oranda kalıtsal ve heterojen bir nörogelişimsel bozukluk olarak tanımlanmaktadır. OSB yaşam boyu devam eden sağlık ve gelişimsel zorluklarla ilişkilidir. Çeşitli fiziksel ve zihinsel sağlık problemleri OSB'li bireylerde OSB'li olmayan bireylere göre önemli ölçüde daha yaygındır. Dolayısıyla OSB'li bireylerin rutin sağlık kontrolleri için ve sağlık hizmetlerinden faydalanmak için sıklıkla hastaneye gitmeleri gerekebilmektedir. OSB'li bireyler toplumsal alanlardaki uyaranların etkisiyle güçlükler yaşayabilmekte ve problem davranışlar sergileyebilmektedirler. Sağlık hizmetleri sunulan ortamlar da bu toplumsal alanlardan biridir. Bu toplumsal alanlarda bulunan ve ortamla ilişkili olan uyaranların yanı sıra OSB'li bireyin kişisel özelliklerinden veya sağlık hizmeti sunan kişilerden de kaynaklanabilecek zorluklar yaşanabilmektedir. Bu araştırmanın amacı OSB'li bireylere göz muayenesi olurken sağlık personeli ile iş birliği yapma becerilerinin öğretimidir. Araştırmada tek denekli araştırma yöntemlerinden değişen ölçütler modeli, katılımcılar arası yoklama denemeli çoklu yoklama modeli içerisinde kullanılmıştır. Öğretim sürecinde OSB'li bireylerde kullanılan kanıta dayalı uygulamalardan biri olarak kabul edilen şekil verme öğretim yöntemi kullanılmıştır. Araştırmada toplumsal alanlarda problem davranışlar sergileyen OSB'li üç katılımcı yer almıştır. Araştırmada öğretim süreci incelendiğinde katılımcıların yaklaşık 30 öğretim oturumu sonunda hedeflenen beceriyi edindikleri ve devamında genelleme ve izleme oturumlarında da başarılı performans sergiledikleri görülmüştür. Uygulama sonrasında araştırmanın sosyal geçerliliğini değerlendirmek amacıyla alınan öğretmen görüşleri de çalışmanın etkili olduğu yönündedir.
Anahtar Kelimeler: Göz Muayenesi, Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB), Şekil Verme.

Abstract:
Autism Spectrum Disorder (ASD) is defined as a common, highly heritable, and heterogeneous neurodevelopmental disorder that has underlying cognitive features and often co-occurs with other conditions. ASD is associated with developmental health challenges that persist throughout life. Various physical and mental health problems are significantly more common in individuals with ASD than in individuals without ASD. Therefore, individuals with ASD may need to go to the hospital frequently for routine health checks and to benefit from health services. Individuals with ASD may experience various difficulties and exhibit problem behaviors under the influence of stimuli in social areas. Environments where health services are provided are one of these social areas. In addition to the stimuli found in these social areas and related to the environment, many difficulties may be experienced that may arise from the personal characteristics of the individual with ASD or the people providing health services. The purpose of this research is to teach individuals with ASD the skills of cooperating with healthcare personnel during eye examinations. In the study, the changing criterion design within the multiple probe design across-participant probe trials. During the teaching process, the behavior shaping method, which is considered one of the evidence-based practices used in individuals with ASD, was used. Three participants with ASD who exhibited problem behaviors in social areas took part in the study. When the teaching process was examined in the study, it was seen that the participants acquired the targeted skill at the end of approximately 30 teaching sessions and subsequently showed successful performance in the generalization and follow-up sessions. Teacher opinions taken after the application to evaluate the social validity of the research also indicate that the application was effective.
Keywords: Autism Spectrum Disorder (ASD), Eye Examination, Shaping.