Sürrealizm akımının kostüm tasarımına yansımaları ve E.T.A Hoffmann'ın eserleriyle olan ortak temaları: Bir analiz ve uygulama çalışması
Reflections of surrealism on costume design and its common themes with E.T.A Hoffmann's tales: An analysis and realization
Yazar: TUĞBA ACAR
Danışman: PROF. FATMA ÖZTÜRK
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sahne Dekorları ve Kostümü Ana Sanat Dalı / Dekor Ve Kostüm Tasarımı Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts ; Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts
Dizin: Alman masalları = German tales ; Bölünmüş benlik = Divided self ; Romantizm = Romanticism ; Sürrealizm = Surrealism

Özet:
20.yüzyıl hayatın her alanında birçok değişimin yaşandığı, insanlığın daha güzel bir yaşam umuduyla girdiği bir yüzyıldır. 18. yüzyılda başlayan bu değişim rüzgârı, beklenenin aksi bir seyirde ilerleyerek birçok acının yaşanmasına yol açar. İki Dünya savaşını yaşayan bu toplum, keskin uçlara ayrılmış siyasi ortamın ve Sanayi Devrimi'nde başlayan karamsar kent yaşamının olumsuzlukları dışında kültürel ve sanatsal anlamda oldukça üretken bir yapı içindedir. Fabrikalaşmanın etkisiyle artan köyden kente göçle beraber değişen ve bireyselleşen sosyal yaşam, toplum içinde güvensizlik, tekinsizlik gibi duyguları barındırsa da birçok fikrin gelişmesinde de etkili olmuştur. Özellikle Paris'te bir araya gelen avangard sanatçılar birçok sanatsal akımın ortaya çıkmasında öncü olurlar. İki Dünya savaşı arasında, yaşanan acıların suçlusu ve özgürleşmenin önündeki engel olarak burjuva toplum yapısını gören Sürrealizm Akımı da böyle bir ortamda gelişmiştir. Sanatçılar, gerçek olamayacak kadar korkunç şeylerin yaşandığı bu yüzyılın gerçekliğini reddederek yeni bir gerçeklik arayışı içine girmişlerdir. Bu yeni gerçekliği, o dönemde oldukça ses getiren Freud'un Psikanaliz teorilerinden etkilenerek, rüyalarda ve bilinçdışında aramışlardır. Benzer bir ruh hali, 18. yüzyılın sonları ve 19. yüzyılın başları arasında etkinlik gösteren Romantizm Akımı sanatçıları arasında da görülmektedir. Aydınlanma Felsefesi, Fransız Devrimi ve Sanayi Devrimi, bu yüzyılda kültürel ve sanatsal faaliyetlerde etkili olur. Aydınlanma'nın etkisindeki Fransız Devrimi ile yükselişe geçen özgürlükçü düşünceler Romantikler tarafından da benimsenmiş olsa da Sanayi Devrimi ve rasyonel düşünce biçimi ile ortaya çıkan kent soylu, sıradanlaşmış ve kısıtlayıcı burjuva yaşamının karşısında durmuşlardır. Sonraki yıllarda seyri değişen ve özgürlükçü fikirlerinden çok şiddet eğilimli ilerleyen devrim hareketinin sonuçları, Romantiklerin özgürlüğü içe dönük bir yolculukta, doğayla uyumlu bir yaşamda, geçmiş efsanelerde ve mitolojik kaynaklarda, fantastik ve büyülü olanda aramalarına yol açar. Gerçekliğe olan güveni ve bağlılıkları zayıflayan Romantikler, eserlerinde hayal ve gerçek arasında sıkışmış karakterlere yer verirler. Yarattıkları hayal dünyaları kaynaklarını mitolojik kaynakların yanı sıra kendi benliklerine yaptıkları yolculuklardan yani rüyalarından ve bilinçdışından almaktadır. Bu yolculuklar kendi benliklerini keşfetmenin yanı sıra gizli kalmış olana ulaşarak evrenin ve doğanın tüm bilgisine ulaşma arzusu içindedirler.
Kendi yaşamı da hayallerinden beslenen sanatçı benliği ve içine doğduğu sıradan burjuva yaşamı arasında kalmak ile geçen Romantik yazar, karikatürist, besteci E.T.A Hoffmann, eserlerinde iki yaşam arasında kalmış ve benlik karmaşası yaşayan karakterlerin hikayelerine yer verir.
İlhamlarını aynı kaynaklardan alan, benzer ruh halinin yaşandığı dönemlerde ortaya çıkan Sürrealizm ve Romantizm ele alındığında, Sürrealizmin Romantizmin mirasını taşıdığı ve geliştirdiği görülmektedir. Birçok ortak temanın işlendiği bu akımlar ve E.T.A Hoffmann'ın eserleri, bu eser metni içerisinde, ortak temalar çevresinde incelenmiş ve bağlantı kurulmuştur. Romantiklerden farklı olarak daha kolektif bir yapı içinde olan Sürrealizm Akımı, birçok sanatsal teknik keşifte bulunmanın yanı sıra sanatın ve tasarımın diğer dalları ile iş birliği içinde olmuştur. Bu iş birliklerinden olan giysi, moda ve kostüm tasarımları bu çalışmanın odak noktalarından biri olmakla beraber, E.T.A Hoffmann'ın Altın Saksı, Kum Adam ve Prenses Brambilla adlı masallarından yola çıkılarak yapılan kostüm tasarımının plastik anlayışına ilham kaynağı olmuştur.

Abstract:
The 20th century is a century in which many changes occurred in all areas of life, and humanity entered it with the hope of a better life. Contrary to expectations, the wind of change that gained momentum in the 18th century progressed in an unexpected direction, leading to many sufferings. This society, which experienced two World Wars, was highly productive in cultural and artistic terms despite the adverse effects of the politically polarized environment and the bleak urban life that began with the Industrial Revolution. The changing and individualizing social life due to increased rural-to-urban migration driven by industrialization, although fostering feelings of insecurity and unease within society, also played a role in the development of many ideas. Avant-garde artists who gathered in Paris, in particular, were pioneers in the emergence of many artistic movements. The Surrealism Movement, which developed in such an environment between the two World Wars, saw the bourgeois social structure as the culprit of the sufferings and the obstacle to liberation. Artists, rejecting the reality of this century where things too horrific to be real occurred, embarked on a quest for a new reality. Influenced by Freud's psychoanalytic theories, which made a significant impact at that time, they sought this new reality in dreams and the unconscious.
A similar mindset can be observed among the artists of the Romantic Movement, between the late 18th century and the early 19th century. The Enlightenment Philosophy, the French Revolution, and the Industrial Revolution influenced cultural and artistic activities during this century. Although the libertarian ideas that rose with the French Revolution, influenced by the Enlightenment, were embraced by the Romantics, they stood against the bourgeois life that emerged from the Industrial Revolution and rational thinking, which they saw as mundane and restrictive. In the following years, as the course of the revolutionary movement shifted from libertarian ideals to more violent tendencies, the results led the Romantics to seek freedom in an inward journey, a life in harmony with nature, in past legends and mythological sources, and in the fantastic and magical. With their trust and attachment to reality weakened, the Romantics featured characters in their works who were trapped between imagination and reality. The imaginary worlds they created drew their sources not only from mythological origins but also from their journeys into their own selves—that is, from their dreams and the unconscious. These journeys, besides discovering their own selves, were driven by a desire to reach the hidden and to attain all the knowledge of the universe and nature.
The Romantic writer, caricaturist, and composer E.T.A. Hoffmann, whose own life was spent torn between the artistic self he created through his dreams and the ordinary bourgeois life into which he was born, features stories of characters caught between two lives and experiencing identity confusion in his works.
When considering Surrealism and Romanticism, which emerged during periods characterized by similar states of mind and drew inspiration from the same sources, it is evident that Surrealism inherited and developed the legacy of Romanticism. In this text, these movements, which explore many common themes, and the works of E.T.A. Hoffmann have been examined and connected around these themes. Unlike the Romantics, the Surrealism Movement, which had a more collective structure, not only made numerous artistic technical discoveries but also collaborated with other branches of art and design. One of the focal points of this study is the costume, fashion, and clothing designs that emerged from these collaborations. The costume design, inspired by E.T.A. Hoffmann's works The Golden Pot, The Sandman, and Princess Brambilla, serves as a starting point for this exploration.