Farklı besin ve uçucu yağların Bombus terrestrıs'in yönelimine etkisi
Effects of different foods and essential oils on the tendency of Bombus terrestris
Yazar: YAĞMUR ULU TÜRÜMEN
Danışman: PROF. DR. İSMAİL KARACA
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Yeryüzünde yetiştirilen bitkisel ürünlerin büyük bir bölümünün gelişmesi için tozlayıcı canlılara gereksinim duyulmaktadır. Tozlayıcılar arasında arılar en önemli grubu oluşturmaktadır. Bunlar içinde de gerek ticari olarak yetiştirilmesi gerekse doğada var olması nedeniyle bombus arıları dikkati çekmektedir. Doğal florada bulunan birçok bitkinin tozlaşmasının sağlanmasında bal arılarından sonra ikinci derecede rol oynayan ve 239 türü bulunan bombus arıları, dünyada 30'dan fazla ülkede ve 25 farklı kültür bitkisinde de tozlayıcı olarak kullanılmaktadır.
Söz konusu bombus arıları içinde Bombus terrestris günümüzde kitlesel ölçekte yıl boyu üretilmekte, ülkemiz de dahil olmak birçok ülkede ticari bir tozlaşma etmeni olarak yaygın şekilde kullanılmaktadır. B. terrestris başta domates olmak üzere serada yetiştirilen birçok ürünün tozlaşmasında yaygın olarak kullanılmaktadır. Arıların farklı besin ve kokulara değişik tepkiler verme özelliklerinden yararlanılarak onları istediğimiz yere yönlendirmek mümkün olabilir. Bu çalışmada B. terrestris'in farklı besin ve uçucu yağlara gösterdiği tepki ölçülmüştür. Bu amaçla B. terrestris'in besin olarak bal, polen, polen+bal ile uçucu yağlardan lavanta, biberiye, çam terebentin, zencefil, okaliptüs ve kekiğe yönelimi denenmiştir.
Sonuç olarak, yapılan çalışmada B. terrestris'in besine yönelme yüzdeleri bal, polen, polen+bal için sırasıyla %16.20, %31.53 ve %15.34 olmuştur. Arıların %36.93 oranında en fazla kontrole yöneldiği saptanmıştır. B. terrestris'in uçucu yağlara yönelme yüzdeleri lavanta, biberiye, çam terebentin, ticari yağ, zencefil, okaliptüs ve kekik için sırasıyla %9.22, %5.27, %20.54, %11.72, %23.44, %9.75 ve %9.68 olmuştur. Kontrole yönelim ise %10.38 olarak saptanmıştır. Arıların  ele alınan uçucu yağlardan en fazla zencefili tercih ettiği belirlenmiştir.

Abstract:
To develop a large part of the plant crops grown on the earth, pollunators are needed. Among pollunators, bees are the most important group. Bombus bees attract attention because of the fact that they have to be cultivated commercially. Bombus bees, which have 239 species and play a role in the second rank after the honey bee in ensuring the pollination of many plants found in natural flora, are used as dusting in more than 30 countries and 25 different cultivated plants in the world.
B. terrestris, which is used as a commercial pollination agent in many countries including our country, is widely used. B. terrestris is widely used for pollinating many products grown in the greenhouses, especially tomatoes. It may be possible to divert them to whatever we want, by utilizing the properties of different responses to different foods and volatiles.  The aim of this study is to measure the responses of B. terrestris to different nutrients and essential oils. For this reason, B. terrestris has been tested with honey, pollen, pollen + honey, lavender, rosemary, pine turpentine, ginger, eucalyptus and oregano.
As a result, response rates to honey, pollen, pollen + honey of B. terrestris were 16.20%, 31.53% and 15.34% respectively. 36.93% of bees tended towards control. Response rates to lavender, rosemary, pine turpentine, commercial oil, ginger, eucalyptus and thyme of B. terrestris were 9.22%, 5.27%, 20.54%, 11.72%, 23.44%, 9.75 and 9.68 respectively. 10.38% of bees tended towards control. The bees mostly preferred the ginger.