2010'lar Türk sinemasında komedi türü ve yeni yaklaşımlar: "Deadpan" mizahı
Comedy genre in 2010s Turkish cinema and new approaches: "Deadpan" humor
Yazar: MUSTAFA ÇENGEL
Danışman: DOÇ. DR. YUSUF ZİYA GÖKÇEK
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı / Sinema Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Radyo-Televizyon = Radio and Television

Özet:
Komedi türü, sinemanın ilk ortaya çıktığı zamanlardan bu yana ortalardadır ve seyirci 
tarafından en çok tercih edilen film türlerinin başında gelmektedir. Başlarda teatral bir anlatı 
benimseyen komedi filmleri, zamanla sinema dilinin gelişmesiyle beraber yeni güldürü 
unsurları kullanmaya başlamaktadır. Popüler anlatının güldürü unsurları yıllar geçtikçe 
kalıplaşmakta ve birçok filmde benzer mizah öğelerinin yer aldığı görülmektedir. Türk 
sinemasındaki komedi filmleri tarihsel olarak incelendiğinde, benzer bir gelişimin ortaya 
çıktığı gözlemlenmektedir. İlk yıllarında tiyatro oyunlarının etkisiyle şekillenen yerli komedi 
filmleri, 1940'lı yıllardan sonra yeni denemeler yapmaya başlamakta ve 1950'li yıllardan 
sonra da popüler bir anlatı yapısının oluştuğu gözlenmektedir. Geleneksel Türk oyunlarından 
da etkilenen Türk komedi filmleri, içinde yaşanılan döneme göre toplumsal eleştiri, acıklı 
güldürü ve romantik komedi gibi pek çok alt türde yapımlar ortaya koymaktadır. 1990'lı 
yıllarda film üretimlerinin azalmasıyla duraklama dönemine geçen Türk sineması, 2000'li 
yıllarda yerli komedi filmlerinin gişe başarıları sayesinde yeniden yükselişe geçmeye 
başlamaktadır. Çekilen filmlerin sayısı ve elde edilen gişe hasılatı rekorları artmaya devam 
ederken, 2010'lu yıllarla birlikte benzer anlatı yapısındaki filmlerin tekrar tekrar üretildiği 
görülmektedir. Bu anlatı yapısı abartılı oyunculuklar, görsel yerine işitsel mizah ve yoğun 
müzik kullanımıyla şekillenen hızlı kurgular ile şekillenmektedir.
Bu komedi anlatı yapısının karşıtı olarak değerlendirebileceğimiz deadpan mizahı ise 
yaşadığı topluma yabancılaşan karakterlerin, yaşadığı ilginç ve absürt olaylar karşısında 
donukluğunu koruyarak oldukça sade tepkiler vermesiyle ortaya çıkan ironik durumlar ile 
güldürüyü gerçekleştirmektedir. Türk sinemasında deadpan mizahını benimseyen filmler, 
2010'lu yıllarda karşımıza çıkmaya başlamaktadır ve bu araştırmanın konusu olan Anons
(yön. Mahmut Fazıl Coşkun, 2017) ve Ölümlü Dünya (yön. Ali Atay, 2018) filmleri bu 
bağlamda söylem çözümlemesi yöntemiyle analiz edilmektedir. Oyuncu performanslarındaki 
sadeliğin ötesine geçen deadpan mizahı sineması, sinematografik olarak da sade bir üslup 
benimseyerek kamera kullanımı, kurgu ve müzik gibi unsurları minimal ama oldukça zengin 
bir şekilde kullanmayı tercih etmektedir.

Abstract:
The comedy genre has been around since the first emergence of cinema and is one of 
the most preferred film genres by the audience. Comedy films, which initially adopted a 
theatrical narrative, started to use new elements of humor with the development of the cinema 
language. The humor elements of the popular narrative have been stereotyped over the years 
and many films have similar humor elements. A historical analysis of comedy films in 
Turkish cinema reveals a similar development. Turkish comedy movies, which were shaped 
by the influence of theater plays in their early years, started to make new experiments after the 
1940s and a popular narrative structure was formed after the 1950s. Turkish comedy films, 
which are also influenced by traditional Turkish plays, make productions in many sub-genres 
such as social criticism, tragicomedy and romantic comedy according to the period in which 
they take place. Turkish cinema, which entered an unproductive period in the 1990s due to the 
decline in film production, started to rise again in the 2000s thanks to the box office success 
of Turkish comedy movies. As the number of films made and the box office records achieved 
continue to increase, it is seen that films with a similar narrative structure have been produced 
over and over again since the 2010s. This narrative structure is shaped by exaggerated acting, 
aural humor instead of visual, and fast-paced editing shaped by the intense use of music.
Deadpan humor, which can be considered as the antithesis of this comedic narrative 
structure, provides laughter with ironic situations that arise when characters who are alienated 
from the society they live in react quite simply by maintaining their dullness when they face 
interesting and absurd events. Movies that adopt deadpan humor in Turkish cinema started to 
appear in the 2010s, and the films Anons (dir. Mahmut Fazıl Coşkun, 2017) and Ölümlü 
Dünya (dir. Ali Atay, 2018), which are the subject of this study, are analyzed in this context 
through discourse analysis. Going beyond the simplicity of the actors' performances, cinema 
of deadpan humor also adopts a modest cinematographic style and prefers to use elements 
such as camera use, editing and music in a minimal but very rich way.