Gazzali'nin delil anlayışı
Ghazzali's theory of argument
Yazar: ESMA GÜNER
Danışman: PROF. DR. ŞABAN ALİ DÜZGÜN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Kelam Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Din = Religion

Özet:
Gazzâlî, mantıgı basta kelâm olmak üzere slâmî ilimlere dâhil eden kisiolarak tanınmaktadır. Gazzâlî'nin böyle tanınması onun tümdengelim yönteminitemele alan klasik mantıgın kelâmda kullanılmasını ısrarla savunmasındankaynaklanmaktadır. Gazzâlî, tümevarım ve analoji yöntemlerinin kelâmdakullanılmasını uygun bulmazken fıkıhta kullanılmasını onaylamıstır. Bunun sebebiaklî alanda kesin yöntemin dısına çıkmak istememesidir. En kesin yöntem olaraktümdengelimi benimsemistir. Gazzâlî'nin kelâmcıları elestirdigi bir husus`delâletü's-sâhid `ale'l-gaib' yöntemini kullanmalarıdır. `Delâletü's-sâhid `ale'lgaib'yönteminin kelâmda kullanılmasını uygun bulmamasının ardında yatangerekçelerden biri bilinenle bilinmeyen (görünenle görünmeyen) arasındakibenzerligi kuracak illetin yanlıs belirlenme ihtimalidir. Digeri bilinenin (sahidin)dayandıgı atomculugun herkes tarafından kabul görmeyen bir yöntem olması vesıradan insanların anlayamayacagı kadar teknik kavramlar içermesidir. Sanıldıgınınaksine Gazzâlî'nin toplumun tüm kesimlerini kelâm ilminden uzak tutmak istemesigibi bir durum söz konusu degildir. O, âlimlerin bir kısmını mukallit sınıfına dâhiletmekteydi. Kelâmî meseleleri düsünmeden baskalarını taklitle yetinen insanlarınteknik kavramların sıkça geçtigi kelâmî tartısmalardan uzak tutulması yadırganacakbir durum degildir. Fakat basta Allah'ın varlıgını ispat olmak üzere diger itikâdîmeseleleri akılla temellendirmeye çalısan kelâm ilmi, insanların uzak tutulacagı birilim haline getirilmeden de onlara hitap edebilir. Kelâm ilminin, slâm itikadını hemdısarıdan gelecek saldırılara karsı korumak hem de imanı aklî olarak temellendirmekiçin farklı ispat yöntemlerine basvurması ve tartısma tekniklerine egilmesikaçınılmazdır. Gazzâlî'nin kelâm ilmini kimi zaman hasta olan insanlara verilecekilaç mesabesinde görüp kimi zaman da farklı dînî akımların çok bulundugu birbölgede bu ilmin ögrenilmesi ve ögretilmesinin zaruriliginden bahsetmesi de bugerekçeyle iliskilidir.

Abstract:
Ghazzâlî is reknown for introducing logic into kalâm and other Islamic sciences. Heinsisted on the use of deduction in kalâm and disapproved the use of induction and analogy intheological questions. However, he approved the use induction and analogy in legal matters.He wanted to use the most certain method in metaphysical domain and believed thatdeduction was the most certain method. He criticized the mutekallimûn (theologians) forusing the method of `redd al-gaib ila al-sahid? (reducing the unobserved to the observed) inkalâm. One of the reasons for his disapproval of `redd al-gaib ila al-sahid? is that it maydetermine properly `illa? (cause) which links the observed to the unobserved. Another reasonis that theory of atomism was not accepted by everyone and some mutakallimûn andphilosophers had rejected it openly. Atomism included technical terms that were cannot beunderstood by the ordinary people. The atomism which grounds the kalam?s cosmologicalargument (hudûs) included terms like atoms, accidents and the discussions such as whetheraccidents cannot be separated from bodies and whether accidents are created with atoms, etc..Contrary to the general conviction, Ghazzâlî did not prohibit the study of kalam to thesections of the society. Ghazzâlî?s warning for the ordinary people against the study oftheological arguments is due to the technical terminology which cannot be understood easilyby them. Nonetheless, kalâm is the science which studies the arguments for the existence ofGod and the matters of religious belief. It?s inevitable for kalâm to use different methods ofproofs and disputations in order to defend the Islamic beliefs against the attacks and to try toestablish religious belief on rational grounds. Ghazzâlî?s evaluation of kalâm both as amedicine to be given to the ill people and as a necessary subject to be studied by competentscholars originates from different needs and different concerns.