Selenyum eksikliği olan ve selenyum suplementasyonu yapılan sıçanlarda Di-2-(Etilhekzil)Fitalat'ın (DEHP) reprodüktif toksisitesinin değerlendirilmesi
The reproductive toxicity of Di-(2-Ethylhexyl)Phthalate in Selenium- Deficient and Selenium- Supplemented rats
Yazar: ÜLFET PINAR ERKEKOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. BELMA GİRAY ; PROF. DR. FİLİZ HINCAL
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmasötik Toksikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology

Özet:
Selenyum, antioksidan savunma sisteminin önemli bir ögesidir ve memeli üreme sisteminin işlevleri için esansiyeldir. Ftalatlar emzik, biberon, oyuncak, kan torbası, i.v. infüzyon tüpü ve diğer medikal malzemelerden, besin ambalaj materyali, tekstil ve yapı malzemelerine kadar çok geniş kullanımı olan PVC tipi plastiklerde esnekliği ve dayanıklılığı artırmak üzere ?plastikleştirici? olarak kullanılırlar. Plastik matriksinden sızarak insanların çeşitli yollardan yoğun temasına neden olurlar ve en yaygın kontaminantlardan biri olarak çevreye yayılırlar. Dietil hekzil ftalat (DEHP) çok kullanılan bir ftalat türevidir ve PVC medikal malzemede -%20-40 oranlarında- kullanılan, genellikle, tek ftalatdır. Laboratuvar hayvanlarında yapılan çalışmalar DEHP'in ve diğer bazı ftalatların gelişimsel ve reprodüktif toksik etkileri olduğunu göstermiştir. Kanıtlar yetersiz olmakla birlikte DEHP'nin benzer zıt etkileri insanlarda da gösterme potansiyeli olabilir. Bu konudaki kaygıların, özellikle erkek bebeklerin ve çocukların gelişen üreme sistemleri yönünden arttığı görülmektedir. Selenyum alım düzeylerindeki yetersizliğin ülkemiz de dahil yaygın olması, selenyumun testiküler yapı ve işlevler için esansiyelliği ve antioksidan işlevleri dikkate alınarak planlanmış olan bu çalışma, DEHP'ın testiküler toksisitesini selenyum eksikliği olan erkek sıçanlarda incelemek ve selenyum suplemantasyonunun ftalat toksisitesine karşı olası koruyucu etkisini araştırmak amacıyla yapılmıştır. Selenyum eksikliği 3 haftalık Sprague Dawley sıçanların 5 hafta süreyle ? 0.05 Se mg/kg içeren diyetle beslenmesiyle oluşturulmuştur. Suplemantasyon grubu 1mg Se/kg diyetiyle beslenmiş, DEHP 1g/kg dozda gavajla ve beslenme periyodunun son 10 gününde uygulanmıştır. Testiküler histopatoloji ve sperm sayısı, motilitesi ve morfolojisi incelenmiş; plazma seks hormonu düzeyleri, testiküler oksidan/antioksidan statü parametreleri ve DNA hasarı ölçülmüştür. DEHP'ın testiküler toksisitesi, testiküler histolojinin ve spermatogenezin bozulması; sperm sayısının ve motilitesinin azalması; testesteron ve FSH düzeylerinde önemli düşüşlere neden olması ile kanıtlanırken, testiste önemli ölçüde oksidan stres oluşturduğu bulunmuştur. DEHP'in bu etkilerinin selenyum eksikliği olan sıçanlarda çok daha ağır olduğu ve selenyum suplemantasyonunun koruyucu etki gösterdiği gözlenmiştir.

Abstract:
Selenium is an important component of cellular antioxidant defense and essential for the functions of mammalian reproductive system. Phthalates are widely used as plasticizers to impart flexibility and durability to PVC type plastic products of wide range such as baby feeding tubes and nipples, toys, blood bags, i.v. infusion tubings and other medical devices, cosmetics and personal care products, food packaging, clothing, and building materials. Phthalates leach out of plastic matrix, generate extensive human exposures by various means, and released directly into the environment being one of the most widely encountered contaminants. Di (ethylhexyl) phthalate (DEHP) is the most widely used phthalate derivative and the only phthalate currently used in PVC medical devices, on average of 20% to 40%. Studies with laboratory animals show that DEHP and some other phthalates can cause reproductive and developmental toxicity. Although the evidences are limited, it seems reasonable that DEHP may have a potential for similar adverse effects in human. Such concerns are increasing particularly for the developing reproductive system of male infants and children. By taking into account the high prevalence of inadequate selenium intake, including in our country, essentiality of selenium in testicular structure and functions and its antioxidant role, this study was designed to investigate the testicular toxicity of DEHP in selenium-deficient male rats and to examine the possible preventive effects of selenium supplementation on phthalate toxicity. Selenium deficiency was generated by feeding 3-week old Sprague Dawley rats with ? 0.05 Se mg/kg diet for 5 weeks. Supplementation group were on 1mg Se/kg diet, and DEHP treated groups received 1g/kg dose by gavage during the last 10 days of feeding period. Testicular histopathology and sperm count, motility and morphology were examined; and plasma levels of sex hormones, various oxidant-antioxidant status parameters and DNA damage in testis were measured. Testicular toxicity and anti-androgenic effect of DEHP was evidenced by disturbed testicular histology and spermatogenesis, diminished sperm count and motility and diminished testosterone and FSH levels; and DEHP induced significant oxidative stress in testis. The effects of DEHP was much more pronounced in selenium deficient rats, while selenium supplementation was protective .