Farklı sosyo-ekonomik ve kültürel özelliklere sahip ailelerde kız çocuklarına ilişkin aile içi kültürel tanımlamalar
Familial and cultural descriptions about the daughters in families of different socio-economic and socio-cultural backgrounds.
Yazar: GÜL AKTAŞ
Danışman: PROF. DR. ESRA BURCU
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Aile = Family ; Aile içi ilişkiler = Family relations ; Aile içi roller = Family roles ; Aile yapısı = Family structure ; Cinsel kimlik = Gender identity ; Kültürel değerler = Cultural values ; Kültürel ortam = Cultural medium ; Kültürel yapı = Cultural structure ; Kültürel özellikler = Cultural characteristics ; Kız çocukları = Young girls ; Rol = Role ; Rol tanımlaması = Role definition ; Sosyoekonomik özellikler = Socio-economic characteristies ; Sosyokültürel özellikler = Socio-cultural characteristies

Özet:
Çalışmamız, aile içindeki ilişkiler yoluyla üretilen ve devam ettirilen kız çocuklarına ilişkin kültürel tanımlamaları ve bu tanımlamaların farklı sosyo-ekonomik ve kültürel düzeydeki ailelerde nasıl şekillendiği konusunu kır-kent bağlamında karşılaştırmayı amaçlarken üç aşamada ele alınmıştır.Birinci aşamada, kız çocuklarının toplumsal ve kültürel kimliklerinin öncelikli olarak ailedeki konumlarıyla ve onlara atfedilen rol ve statülerle belirlendiği noktasından hareket ettiğimizde ailenin kız çocuklarına ilişkin rol beklentileri kültürel tanımlamaları ne yönde etkilemektedir sorusu kır kent bağlamında irdelenmeye çalışılmıştır.İkinci aşamada, Bourdieu'nun kültürel sermaye kavramından yola çıkarak ailenin sahip olduğu kültürel sermayenin (anne-babanın eğitim düzeyi, sahip olduğu mesleği, kişilerin kültürel etkinliklere olanak veren doğduğu ve yaşadığı yerleşim yerinin büyüklüğü) kız çocuklarına yönelik kültürel tanımlamaları nasıl şekillendirdiği sorusuna cevap aranmaya çalışılmıştır.Üçüncü aşama ise ailenin kültürel sermayesi ve bu kültürel sermayeden beslenen kültürel tanımlamaların kız çocuklarının gelecekteki beklenti ve kaygıları üzerindeki rolünü tespit etmeye yöneliktir.Araştırmamız nitel çalışma olup derinlemesine görüşme tekniği kullanılmıştır. Araştırmanın katılımcı grupları 13-18 yaş aralığındaki kız çocukları, anne-babaları ve erkek kardeşlerinden oluşmaktadır. Araştırmamız Ankara'nın Çankaya, Mamak ve Yenimahalle ilçelerinde üçer aile ve Ankara'ya bağlı Ayaş ilçesinin Çanıllı kırsalında yine üç aile ile derinlemesine görüşmeler yapılarak gerçekleştirilmiştir.Çalışmamızın kuramsal çerçevesi kız çocuklarına ilişkin kültürel tanımlamaları belirleyen toplumsal cinsiyet teorileri ile Bourdieu'nun kültürel sermaye kavramı etrafında şekillenmiştir.Araştırma sonucunda, özellikle alt ve orta sosyo-ekonomik ve kültürel düzeydeki aileler ile kırda yapılan görüşmelerde kadınlar, kendilerine verilen geleneksel rolleri eleştirmelerine rağmen ev içi alandaki sorumlulukların kadınlara ait olması gerektiğini içselleştirmişler ve kız çocuklarını da bu öğretiyle yetiştirme yönünde eğilim göstermişlerdir. Buna karşılık, kız çocuklarına yönelik geleneksel rol tanımlamaları üst sosyo-ekonomik ve kültürel düzeydeki aileler tarafından kırılmaya çalışılırken kültürel tanımlamalar nispeten eşitlikçi bir zemine oturtulma yönündedir. Kız çocuklarının genelde aile içindeki kararlara katılımı ve kaynakların kullanımındaki eşitsiz paylaşımı kız çocukları açısından gelecekte iyi bir eğitim ve meslek edinme konusunda daha fazla çaba gösterme zorunluluğunu beraberinde getirmiştir.

Abstract:
This study, conducted at three phases, aims to handle the cultural descriptions originated and maintained about the daughters of the families and compare and contrast in urban and rural aspects how these descriptions are shaped in families of different socio-economic and cultural backgrounds.At the first phase, considering the formulation of the social and cultural identities of girls in accordance with their positions, role and status in their families, how the familial expectations for their daughters affect the cultural descriptions will be analyzed.At the second phase, clarifying Bourdieu?s term ?cultural capital?, how the family?s cultural capital (the education level/ job of parents, the area of residence providing cultural facilities for the inhabitants) shapes the cultural descriptions of the daughters will be focused on.The third phase aims to determine the impact of the family?s cultural capital and the cultural descriptions based on this capital on the future expectations and anxieties of the daughters.This is a qualitative study, in which in-depth interviewing has been used as the major technique. The participants of the research consist of the daughters aged 13- 18, their parents and brothers. By the use of this technique, three families have been interviewed in Çankaya, Mamak and Yenimahalle in Ankara and three families in Çanıllı district in Ayaş.The theoretical dimension of this study has been shaped in accordance with the gender theories, determining cultural descriptions about the daughters, and Bourdieu?s ?cultural capital?.Consequently, the women of lower and middle socio-economic strata in rural areas have internalized their traditional household responsibilities, albeit critically, and have tended to bring up their daughters accordingly. Despite the upper socio-economic and cultural strata?s struggle for deconstructing the traditional roles, cultural descriptions are comparatively formulated on egalitarian bases. The inequality in daughters? participation in domestic decisions necessitated their better education.