Salgının üç farklı dalgasında COVID-19 olgularının epidemiyolojik özelliklerinin ve  hastalığın klinik sonuçları ile ilişkili faktörlerin incelenmesi
Investigation of the epidemiological characteristics of COVID-19 cases and the factors related to the clinical outcomes of COVID-19 in three different waves of the epidemic
Yazar: EZGİ EMLİ ALPAY
Danışman: PROF. DR. BELGİN ÜNAL
Dokuz Eylül Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: COVID 19 = COVID 19 ; Epidemiyoloji = Epidemiology ; Pandemiler = Pandemics ; Risk faktörleri = Risk factors ; SARS virüsü = SARS virus

Özet:
AMAÇ: Çalışmada Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi (DEÜTF) Hastanesi'nde Eylül 2020-Ekim 2021 tarihleri arasında COVID-19 salgının üç farklı dalgasında, erişkin COVID-19 olgularının epidemiyolojik özelliklerinin ortaya koyulması ve hastalığın klinik sonuçları ile ilişkili risk faktörlerinin belirlenmesi amaçlanmaktadır.
YÖNTEM: Sürveyans verilerine dayalı izlem çalışmasında, evren DEÜTF'nde Eylül 2020-Ekim 2021 tarihleri arasında COVID-19 tanısı alan erişkin bireylerden oluşmaktadır ve  örnek seçilmeyip tüm evrene ulaşılması planlanmıştır. Araştırmada ikinci dalga 14 Eylül 2020-4 Ocak 2021 dönemini, üçüncü dalga 5 Ocak-21 Haziran 2021 dönemini, dördüncü dalga 22 Haziran-21 Ekim 2021 dönemini kapsamaktadır. Araştırmada hastaların prognozunu etkileyebileceği düşünülen iki farklı düzeyden bilgiler elde edilmiştir. Birinci düzeyde COVID-19 tanısı alan olgulara, ikinci düzeyde ise Türkiye'ye ait veriler bulunmaktadır. Olgu düzeyindeki veriler için DEÜTF COVID-19 İzlem Merkezi (COVIMER) yetişkin ilk izlem formu veri tabanı; ülke düzeyindeki veriler için Global Initiative on Sharing Avian Influenza Data (GISAID), The Oxford COVID-19 Government Response Tracker (OxCGRT), Türkiye COVID-19 Pandemi İzlem Ekranı (TURCOVID19) isimli veri platformları kullanılmıştır. Araştırmanın bağımlı değişkenleri COVID-19 nedenli hastaneye yatış varlığı, yoğun bakım ünitesine yatış varlığı ve ölüm durumudur. Olgu düzeyindeki bağımsız değişkenler yaş, cinsiyet, gelir algısı, öğrenim durumu, çalışma durumu, medeni durum, sigara kullanma durumu, eşlik eden hastalık varlığı, başvuruda semptom varlığı ve türleridir. Ülke düzeyindeki bağımsız değişkenler ise  COVID-19 aşı kapsayıcılığı, COVID-19 kontrol puanı ve tespit edilen SARS-CoV-2 varyant türleridir. Tanımlayıcı bulgular sayı, yüzde ve ortalama ± standart sapma olarak sunulmuştur. Tek değişkenli analizlerde ki-kare testi ve Mann Whitney U testi; çok değişkenli analizlerde iki düzeyli lojistik regresyon analizi kullanılmış, sonuçlar OR ve %95 Güven aralığı ile sunulmuştur.
BULGULAR: Bu çalışmada 8208 olgu incelenmiştir. Ulaşma oranı %84'tür. Dalga 2'de 3842 olgu, dalga 3'te 2613 olgu, dalga 4'te 1753 olgu yer almaktadır. Araştırma grubunun %51.4'ü kadın, %23.1'i 35-44 yaş grubundadır. Olguların %36.3'ünde eşlik eden en az bir kronik hastalık bulunmaktadır. Olguların %10.1'i COVID-19 servisine, %3.5'i ise yoğun bakım servisine yatırılarak tedavi edilmiştir. COVID-19 nedenli mortalite oranı %2.2'dir. Salgın dalgaları arasında olguların cinsiyet dışındaki diğer epidemiyolojik özellikleri ve hastalığın klinik sonuçları açısından anlamlı fark bulunmaktadır. Dalga 2 ve dalga 4'te ileri yaş olguların oranı ile COVID-19 nedenli yoğun bakıma yatış ve mortalite oranı Dalga 3'e göre anlamlı şekilde daha yüksektir (p<0.001). Son dalgaya doğru, kötü gelir durumu bildiren ve asemptomatik olguların oranı  artmakta iken düşük öğrenim düzeyine sahip, en az bir kronik hastalığı olan ve hastanede yatırılarak tedavi gören olguların oranı azalmaktadır (p<0.05). Hastalığın klinik sonuçları ile ilişkili risk faktörlerinin değerlendirildiği çok değişkenli analiz sonucunda; tüm değişkenlere göre düzeltildikten sonra COVID-19 nedenli mortalite riskini, yaştaki her bir birim artış 1.15 (%95 GA: 1.12-1.18) kat, erkek cinsiyet 2.05 (%95 GA: 1.17-3.58) kat, diyabet 2.16 (%95 GA: 1.2-3.89) kat, kalp yetmezliği 2.61 (%95 GA: 1.08-6.29) kat, kanser 4.1 (% 95 GA: 1.83-9.19) kat,  böbrek yetmezliği 5.87 (%95 GA: 2.48-13.9) kat artırmakta iken toplumsal aşı kapsamındaki artış (OR: 0.76; %95 GA: 0.59-0.98) mortalite riskini azaltmaktadır. COVID-19 nedenli hastaneye yatış riskini, yaştaki her bir birim artış 1.05 (%95 GA: 1.04-1.06) kat, erkek cinsiyet 1.78 (%95 GA: 1.43-2.22) kat, ilkokul altı eğitim düzeyi 1.30 (%95 GA:1.01-1.70) kat, diyabet 1.35 (%95 GA: 1.04-1.76) kat, koroner arter hastalığı 1.35 (%95 GA:1.01-1.82) kat, kanser 2.33 (%95 GA: 1.47-3.7) kat, böbrek yetmezliği 4.29 (%95 GA: 2.36-7.81) kat, kronik akciğer hastalığı 2.25 (%95 GA: 1.38-3.68) kat artırmaktadır. 
SONUÇ: Bu çalışmaya göre ileri yaş, erkek, düşük öğrenim düzeyine sahip ve kronik hastalığı olan bireylerin SARS-CoV-2 ile enfekte olmaları durumunda hastalığı ağır geçirme ya da ölüm gerçekleşme riski daha yüksektir. Belirlenen bu duyarlı gruplara karantina, izlem ve bağışıklama gibi COVID-19'a yönelik halk sağlığı uygulamalarında öncelik verilmeli ve klinik uygulamalarda bu olgular ilk başvuru anından itibaren daha yakından takip edilmelidir. Araştırmada toplumsal aşı kapsayıcılığının mortalite riskinde azalma ile ilişkili olduğu gözlenmiştir.  Bu bağlamda; aşı tereddüttü ve karşıtlığının önüne geçerek toplumsal aşı kapsayıcılığını arttırmak için aşının önemi, yan etkileri konusunda kamuya açık mesajlar ile toplumun bilinçlendirilmesi ve COVID-19 hastalık ve aşı sürveyansı sonuçlarının kamuoyuyla paylaşılması gerekmektedir.
ANAHTAR SÖZCÜKLER: COVID-19, SARS-CoV-2, Klinik Sonuçlar, Risk Faktörleri

Abstract:
OBJECTIVE: The aim of this study is to investigate the epidemiological characteristics of adult COVID-19 cases and to determine the risk factors associated with the clinical results of the disease in three different waves of the COVID-19 epidemic between September 2020 and October 2021 at Dokuz Eylül University Faculty of Medicine. 
METHOD: The population of the longitudinal study based on surveillance data was 9786 adult individuals diagnosed with COVID-19 in Dokuz Eylül University Faculty of Medicine between September 2020 and October 2021. The second wave was between 14 September 2020-4 January 2021, the third wave was between 5 January-21 June 2021, and the fourth wave was between 22 June-21 October 2021. In this study, there were two different levels for data; the first level is data from COVID-19 cases and the second level is data on country level pandemic control measures. The data on epidemiological and clinical characteristics of COVID-19 cases were obtained from Dokuz Eylül University Faculty of Medicine, COVID-19 Monitoring Center (COVIMER) database. The global data platforms named Global Initiative on Sharing Avian Influenza Data (GISAID), The Oxford COVID-19 Government Response Tracker (OxCGRT), Turkey COVID-19 Pandemic Monitoring Screen (TURCOVID19) were used for the data on the macro-level. The dependent variables of the study were COVID-19-related mortality, intensive care unit (ICU) admission and hospital admission. The independent variables were age, gender, income perception, educational level, employment status, marital status, smoking status, presence of comorbidities, presence and types of symptoms at admission, COVID-19 vaccine coverage, COVID-19 control score and variants of SARS-CoV-2.  Descriptive findings were presented as numbers, percentages, mean ± standard deviation. The change in epidemiological and clinical characteristics of cases according to epidemic waves was evaluated using Chi-Square test. The relationships between independent variables and dependent variable were evaluated with Chi-Square and Mann Whitney U test. Multilevel logistic regression analysis was used to define macor and micro level independent factors for hospitalisation and mortality.
RESULTS: In this study, 8208 cases were interviewed.  The response rate was 84%. There were 3842 cases in wave two, 2613 cases in wave three, and 1753 cases in wave four. Among the research group, 51.4% were female, 23.1% were 35-44 years old, and 36.3% had at least one chronic illness. In total, 10.1% of the patients were hospitalized, 3.5% required ICU admission, and 2.2% had died. There was a significant difference between epidemic waves for clinical outcomes of the disease and epidemiological characteristics, except gender. In wave two and four, the proportions of older cases (≥ 65 years of age), hospitalization and mortality were  significantly higher than wave three (p<0.001). Towards the last wave, while the proportion of asymptomatic and low-income cases increased, the proportion of cases with low education levels, having at least one chronic disease, and hospitalized treatment decreased (p<0.05). In the multivariable analysis, older age  (adjusted odds ratio [aOR] 1.15 [1.12-1.18] per one-year increase), male gender (aOR 2.05 [1.17-3.58], diabetes ( aOR 2.16 [1.2-3.89]), heart failure (aOR 2.61 [1.08-6.29]), cancer (aOR 4.1 [1.83-9.19]), chronic kidney failure (aOR 5.87  [2.48-13.9]), and vaccine coverage (aOR 0.76 [0.59-0.98]) were independently associated with COVID-19-related mortality. Older age  (aOR 1.05 [1.04-1.06] per one-year increase), male gender (aOR 1.78 [1.43-2.22], diabetes (aOR 1.35 [1.04-1.76]), coroner heart disease (aOR 1.35 [1.01-1.82]), cancer (aOR]2.33 [1.47-3.7]), chronic kidney failure (aOR 4.29  [2.36-7.81]), low level of education (aOR 1.30 [1.01-1.70]), and chronic lung disease (aOR 2.25 [1.38-3.68]) were independently associated with COVID-19-related hospitalization.
CONCLUSION: According to this study, older age, male gender and chronic disease seriously increase mortality and morbidity in COVID-19 infection. For this reason, people in this group, should be given priority in public health practices such as quarantine, monitoring, immunization, and these cases should be followed more closely from the first admission in clinical practices. Moreover, in the study, it was observed that increasing vaccine coverage was associated with a decrease in the risk of mortality. In this context; public awareness should be raised about the importance and side effects of COVID-19 vaccines to prevent vaccine hesitancy and opposition and to increase vaccine coverage. It is necessary to share the results of COVID-19 disease and vaccine surveillance with the public in order to provide an environment of social trust.
KEY WORDS: COVID-19, SARS-CoV-2, Clinical outcomes, Risk factors