Konya ve çevresinde dağılış gösteren bazı balık türlerinin (Leuciscidae, Cyprinidae, Cobitidae) sitogenetik özellikleri
Cytogenetic properties of some fish species (Leuciscidae, Cyprinidae, Cobitidae) distributed in Konya and it's vicinity
Yazar: AHMED SADEQ JABER DOORI
Danışman: PROF. DR. ATİLLA ARSLAN
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Biyoloji = Biology ; Zooloji = Zoology
Dizin: Kromozom analizi = Chromosome analysis ; Sitogenetik analiz = Cytogenetic analysis

Özet:
Bu çalışmada, Türkiye iç sularında endemik Capoeta pestai, Capoeta tinca, Pseudophoxinus anatolicus, Squalius cappadocicus ve Cobitis bilseli'nin kromozomal özellikleri standart giemsa boyama, C-bantlama ve Ag-NOR tekniği kullanılarak araştırıldı. C. pestai ve C. bilseli örnekleri Beyşehir'deki Eylikler Deresinden, C. tinca örnekleri Doğancı Barajı'nın alt kısmındaki Nilüfer Çayı'ndan, P. anatolicus örnekleri Beyşehir Gölü'nün Çiftlikköy kıyısından ve S. cappdocicus örnekleri Aksaray'daki Melendiz Çayı'ndan yakalandı.
C. pestai ve C. tinca'nın diploid kromozom sayısı (2n) 150'dir. C. pestai'nın karyotipi 17 çift metasentrik, 32 çift submetasentrik ve 26 çift subtelosentrik/akrosentrik (NF=248) kromozomdan oluşmaktadır. C. tinca'nın karyotipi 19 çift metasentrik, 30 çift submetasentrik, ve 26 çift subtelosentrik/akrosentrik (NF=248) kromozomdan oluşmaktadır. Sentromerik ve perisentromerik C-bantlar, bazı kromozomlar hariç her iki türün kromozomlarında koyu ya da hafif olarak gözlendi. Hem C. pestai hem de C. tinca'daki aktif Ag-NOR sayısı altıdır. NOR'lar C. pestai'de homolog submetasentrik kromozom çiftlerinin kısa kollarının telomerinde tespit edilirken C. tinca'da homolog olmayan metasentrik ve submetasentrik kromozomların kısa kollarının telomerinde tespit edildi. C. pestai ve C. tinca, Anadolu'daki diğer hekzaploid Capoeta türlerindeki korunmuş karyotipik yapıyı temsil etmektedir. P. anatolicus'un kromozom sayısı 2n=50 ve kromozom seti 12 metasentrik, sekiz submetasentrik, iki subtelosentrik ve üç akrosentrik kromozom çiftinden oluşmaktadır. Temel otozomal kol sayısı 94'tür. Bazı kromozomlarda, hafif ve koyu sentromerik C-bantlar gözlendi. Aktif Ag-NOR'lar, üç submetasentrik kromozomda tespit edildi. Bu NOR'lardan ikisi homozigot birisi heterozigottur. Bazı farklılıklar dışında P. anatolicus'un kromozomal özellikleri, Anadolu'daki diğer Pseudophoxinus türlerindeki korunmuş karyotipik yapıyı temsil etmektedir. S. cappadocicus'un kromozom sayısı 2n=50'dir. Karyotip 14 çift metasentrik, 16 çift submetasentrik, 10 çift subtelosentrik ve 10 çift akrosentrik kromozom (NF=90) içermektedir. Hem C-bantlı hem de CB-DAPI boyalı karyotipte sentromerik ve perisentromerik heterokromatin bantlar tespit edildi. Sentromerik koyu bantlar, bazı çift kollu ve akrosentrik kromozomlarda gözlenirken perisentromerik ve sentromerik hafif bantlar bazı kromozomlarda gözlendi. Tespit edilen aktif Ag-NOR'ların üçüde hemizigottur. NOR'lardan ikisi submetasentrik kromozomların kısa kollarında gözlenirken birisi akrosentrik kromozomun kısa kolunda gözlendi.  Bu NOR sayısı, S. cappadocicus'u Türkiye'deki diğer Squalius türlerinden ayıran kromozomal bir özellik olarak değerlendirilebilir. C. bilseli'nin kromozom sayısı (2n) 50'dir. Karyotipi 4 çift metasentrik, 3 çift submetasentrik, 3 çift subtelosentrik ve 15 çift akrosentrik (NF=70) kromozomdan oluşmaktadır. En büyük metasentrik kromozom çiftinin kısa kolunun telomerik bölgesinde sekonder bir daralma gözlenmiştir. Aynı kromozom üzerinde Ag boyama ile aktif nükleolar organizatör bölge (NOR) tespit edilmiştir. Bir kromozom çifti hariç bütün kromozomlarda sentromerik Konstitütif heterokromatin bantlar (C-bantlar) tespit edildi. CB-DAPI boyama sentromerik bölgelerde pozitifti. C. bilseli'nin sitogenetik özellikleri Türkiye'deki Cobitis türlerinden farklıdır.
Sonuç olarak, bu çalışmada geleneksel sitogenetik yöntemler kullanıldı. Türlerin ayrıntılı sitogenetik analizi için moleküler tekniklerden olan Floresan In Situ Hibridizasyon (FISH) tekniği kullanılabilir. Ayrıca bu çalışmada tespit edilemeyen heteromorfik cinsiyet kromozomlarının tespitinde Karşılaştırmalı Genomik in situ Hibridizasyon (CGH) tekniğinden yararlanılabilir.

Abstract:
In this study, chromosomal characteristics of endemic Capoeta pestai, Capoeta tinca, Pseudophoxinus anatolicus, Squalius cappadocicus and Cobitis bilseli from Turkish inland waters were investigated using standard Giemsa staining, C-banding and Ag-NOR technique. C. pestai and C. bilseli samples were obtained from Eylikler Stream in Beyşehir, C. tinca samples from Nilüfer Stream below Doğancı Dam, P. anatolicus samples from Çiftlikköy shore of Beyşehir Lake and S. cappdocicus samples from Melendiz Stream in Aksaray.
The diploid chromosome number (2n) of C. pestai and C. tinca is 150. The karyotype of C. pestai consists of 17 pairs of metacentric, 32 pairs of submetacentric, and 26 pairs of subtelocentric/acrocentric (NF=248) chromosomes. The karyotype of C. tinca consists of 19 pairs of metacentric, 30 pairs of submetacentric, and 26 pairs of subtelocentric/acrocentric (NF=248) chromosomes. Centromeric and pericentromeric C-bands were observed as dark or slightly dark on the chromosomes of both species except for some chromosomes. The number of active Ag-NORs in both C. pestai and C. tinca are six. NORs were detected in the telomeres of the short arms of homologous submetacentric chromosome pairs in C. pestai, while they were detected in the telomeres of the short arms of nonhomologous metacentric and submetacentric chromosomes in C. tinca. C. pestai and C. tinca represent the conserved karyotypic structure in other hexaploid Capoeta species from Anatolia. The chromosome number of P. anatolicus is 2n=50 and the chromosome set consists of 12 metacentric, 8 submetacentric, two subtelocentric and three acrocentric chromosome pairs. The basic autosomal arm number is 94. Dark and slightly dark centromeric C-bands were observed on some chromosomes. Active Ag-NORs were detected on 3 submetacentric chromosomes. Two of these NORs were homozygous and one was heterozygous. Except for some differences, the chromosomal features of P. anatolicus represent the conserved karyotypic structure in other Pseudophoxinus species in Anatolia. The chromosome number of S. cappadocicus is 2n=50. The karyotype contains 14 pairs of metacentric, 16 pairs of submetacentric, 10 pairs of subtelocentric and 10 pairs of acrocentric chromosomes (NF=90). Centromeric and pericentromeric heterochromatin bands were detected in both C-banded and CB-DAPI stained karyotypes. Centromeric dark bands were observed in some double-armed and acrocentric chromosomes, while pericentromeric and centromeric light bands were observed in some chromosomes. All three of the active Ag-NORs detected were hemizygous. Two of the NORs were observed in the short arms of the submetacentric chromosomes, while one was observed in the short arm of the acrocentric chromosome. This NOR number can be considered as a chromosomal feature distinguishing S. cappadocicus from other Squalius species in Türkiye. The chromosome number (2n) of C. bilseli is 50. Its karyotype consists of four pairs of metacentric, three pairs of submetacentric, three pairs of subtelocentric and 15 pairs of acrocentric (NF=70) chromosomes. A secondary constriction was observed in the telomeric region of the short arm of the largest metacentric chromosome pair. An active nucleolar organizer region (NOR) was detected on the same chromosome by Ag staining. Centromeric Constitutive heterochromatin bands (C-bands) were detected on all chromosomes except one chromosome pair. CB-DAPI staining was positive in centromeric regions. The cytogenetic features of C. bilseli are different from Cobitis species in Türkiye.
As a result, traditional cytogenetic methods were used in this study. For detailed cytogenetic analysis of species, the molecular technique Fluorescence In Situ Hybridization (FISH) can be used. In addition, Comparative Genomic in situ Hybridization (CGH) technique can be used to detect heteromorphic sex chromosomes that could not be detected in this study.