Hanende Mecmuası'nın ilk yedi makamının eserlerinin güfteleri'nin Osmanlıcadan çevirisi ve incelenmesi /
Yazar: MUSTAFA DOĞAN DİKMEN
Danışman: DR. ESER CİNER ÇOLAKOĞLU
İstanbul Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü
Derece: Yüksek Lisans, 1994
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts ; Müzik = Music
Dizin: Güfte = Lyrics ; Hanende mecmuası = Hanende magazine ; Makamlar = Modes ; Müzik = Music ; Osmanlıca = Ottoman ; Türk sanat müziği = Turkish art music ; Çeviri = Translation

Özet:
«Hanende güfte mecmuası» ndaki ilk 7 makamın eserlerinin bugünkü dile çevrilmesini konu olarak seçtiğimiz bu tezimizde, mecmua' nın kendisi; Ferit Devellioğlu' nun «Osmanlıca-Türkce Ansiklopedik Lügati» ndan yararlanılarak materyel olarak kullanılmıştır. Araştırma metodu kullanılarak 29-47, 52-55, 58-59, 63-64, 68-70, 73-75, 78-80. sahifeler arasındaki; RAST, REHÂVÎ, SÂZKÂR, SÛZİDİLÂRÂ, RAST-I CEDÎD, PENÇGÂH ve NİKRİZ makamlarından 153 adet sözlü eser güftesi bugünkü dile çevrilmiştir. «Hanende» nin ve diğer güfte mecmualarının öneminin vurgulandığı "Giriş" bölümünde, Mûsikîmizin bugün içinde bulunduğu durumun da kısa bir yorumu yapılmıştır. Mecmûa'nın tarihçesinin incelendiği II. bölümden sonra, III. bölümde; tanıtımı yapılmış ve içeriği anlatılmış, ayrıca «Hanende» nin emsali diğer güfte mecmualarından bazıları hakkında kısaca bilgi verilmiştir. Bu bölümün sonunda Ahmed Avni Konuk'un kronolojik olarak müzik hayatı ile mûsikîye hizmetleri de anlatılmıştır. Tezimizin asıl amacı olan güfte çevirme kısmı IV. bölümde başlamaktadır. Sözlü eser güfteleri bugünkü dile çevirilirken, günümüz Türkcesinin kullanılmasına ve Aruz vezninin gereği olan "imâle" lere önem verilmiştir. Bu esnada elde edilen bulgular ise "Sonuç" bölümünde değerlendirilmiştir. «Hanende» ve emsali diğer güfte mecmualarında; mecmuayı satın alanların kullanmaları amacı ile, gerek müellifin mecmuaya almadığı, gerekse mecmua basıldıktan sonra bestelenmiş sözlü eser güftelerinin de yazılabilmesi, veya buna benzer sebeplerden dolayı fasılların sonlarında birkaç sahife boş bırakılmıştır. Bu durum hakkında, fasıl sonlarında sahife numarası olarak detaylı bir şekilde "not" düşülmüştür. m

Abstract:
In our thesis, the lyrics book called «Hanende» has been chosen as our subject and has been used as the main material and the Ottoman Turkish Encyclopedia by Ferit Devellioğlu has been used as our referance book. By using research method among the pages of 29-47, 52-55, 58-59, 63-64, 68-70, 73-75, 78-80. «Hanende Lyrics Book» 153 vocal lyrics which have been composed in RAST, REHA VI, SÂZKÂR, SÛZİDİLÂRÂ, RAST-I CEDÎD, PENÇGÂH and NİKRİZ, makams have been analyzed and been translated in to today's Turkish. We have given the necessary explanations in the "Result" section. In the "Beginning" part we have tried to mention how important (source) «Hanende» is and have also talked about the problems of our music today and mentioned the things should be done and have left the comments to the reader. What we have tried to talk in this section is the importance of lyrics book, the differences between these books from the books which collect different poems and also their specialities. In the second part, the history of this book has been talked about. In the third part (A) which is called "General information related to the subject" we have tried to introduce the book and have given detailed information on the book. In the third part (B), we have tried to make the subject of our thesis more clear, by giving information on the other lyric books to supply a source on our thesis. «Mecmûa-i Elhân», «Şevk-i dil (Bahariye şarkı mecmuasıdır)», «Nağamât-ı aşk yahud yeni şarkı mecmuası», «Câmi'ül elhân veyâhud mükemmel şark fasıl mecmuası», «Mecmûa-i Arifi (Hacı)», «Mecmûa-i Karha ve nakşıha ve şarkıyyât», «Ziyâ-yı şevk (Şevki)», «Sermâye-i zevk», «Âheng-i tarab», «Sünbülistân-ı mûsikî», «Musavver (Resimli yeni şarkılar)», «Gülzâr-ı mûsikî», «Neş6e-i dil», «Şevk-i ivdil», «Gıdâ-yı rûh», «Gıdâ-yı rûh yâhud ceb mecmuası (Antolojisi)» «îrâe-i nagamât», «Musavver (resimli) yem şarkılar», «Bergüzâr-ı Edhem yâhud Tâlim-i usûl-i mûsikî». In the third part (C), we have talked about the life of Ahmed Avni Konuk, his chronologis life and music life and have also mentioned the makams which have been discovered by him which are DİLKEŞÎDE and BEND-İ HİSÂR, also Dilkeşîde Mevlevi Religious ceremonies and Rast Kâr-ı Nâtık which is composed of 119 makams (Collection of small tunes) and apart of his "Kar'V which are in the from of DİLKEŞÎDE, RAHATÜLERVÂH, ACEMAŞİRAN, DİLKEŞHÂVERAN, ARABAN, BAYATİARABAN-BÛSELİK, KÜRDÎLİHİCAZKÂR he has also composed works m the form of "Beste" we have also mentioned his works in BESTENİGÂR, MUHAYYER, ARABAN, ARAZBAR, DİLKEŞÎDE, HÜZZAM, KARCI?AR, SİPİHR, SUZİDİL, SUZİNAK, ŞEHNAZ-BÛSELİK, ŞEVK-İ DİL makams. In the "Last part" which we have studied his othr works, we have mentioned his mystic studies. The main part which is the aim of our thesis is the "Fourth part" and we have collected the translation of the lyrics as it follows: RAST FASLI (Works which are composed in the makam of RAST): 1-) Kâr-ı nâtık, Hatipzâde 2-) Kâr-ı nâtık, Dede efendi 3-) Hafif kâr (Şevknâme), Hoca Abdülkâdir 4-) Düyek kâr, Hoca Abdülkâdir 5-) Düyek kâr, Hoca Abdülkâdir 6-) Düyek kâr-ı nev, Dede efendi 7-) Devr-i hindî nakış beste, Hoca Abdülkâdir Birinci takım: 8-) Çenber beste, Zaharya 9-) Hafif beste, Tab 'i 10-) Ağır semaî, Recep Çelebi 11-) Yürük semaî, Hafız Post İkinci takım:12-)Zencîr beste, Kadri 13-) Hafif beste, Kadri 14-) Ağır semaî, Itrî 15-) Yürük semaî, Hoca Abdülkâdir Üçüncü takım: 16-) Muhammes beste, Karakızzâde 17-) Hafif nakış beste, Hoca Abdülkâdir 18-) Ağır semaî, Corci 19-) Nakış yürük semaî, Şeyda Hafız Dördüncü takım: 20-) Berefşân beste, Ayintâbî Mehmed bey 21-) Muhammes nakış beste, Hoca Abdülkâdir 22-) Ağır semaî, Hoca Zekâî efendi 23-) Yürük semaî, Ayintâbî Mehmed bey Beşinci takım: 24-) Düyek nakış beste, Hoca Abdülkâdir 25-) Muhammes nakış beste, Acemler 26-) Ağır semaî, Na'lî 27-) Yürük semaî, Bekir ağa Altıncı takım: 28-)Zencîr beste, Hoca Zekâî efendi 29-) Ağır semaî, Hoca Abdülkâdir 30-) Nakış yürük semaî, Hoca Abdülkâdir Şarkiyat: 3 1-) Marş-ı Âlî-i Hamîdî, Gavatelli Paşa 32-) Rif at bey 33-) Aksak semai, Hoca Zekâî efendi 34-) Ağır aksak, Şâkir ağa 35-) Ağır aksak, Ketânî Hafız efendi 36-) Ağır aksak, Edhem efendi 37-) Aksak, Rif at bey 38-) Aksak, Âsim bey vıvııREHÂVÎ FASLI (Works which are composed in the makam of REHÂVÎ): 1-) Kâr, Gulam Şâdî Birinci takım: 2-) Remel beste, Kapdanzâde 3-) Muhammes beste, Dede efendi 4-) Ağır semaî, Hafız Post 5-) Yürük semaî, Hoca Abdülkâdir ikinci takım: 6-) Frengifer beste, Kapdanzâde 7-) Muhammes beste, Dellalzâde İsmail efendi 8-) Ağır semaî, Tab'î 9-) Yürük semaî, Itrî efendi Şarkiyat: 10-) Ağır aksak, İstavrî usta 11-) Nuri bey vııı12-) Düyek, İsmet ağa 13-) Düyek, Dede efendi 14-)Nâyî Hacı Pityos SÂZKÂR FASLI (Works which are composed in the makam of SÂZKÂR): 1-) Remel beste, İlyâ 2-) Zencîr beste, Tab'î 3-) Nakış Yürük semaî Şarkiyat: 4-) Aksak, Nuri bey 5~) Devr-i hindî, Zekâî efendi 6-) Enver efendi SÛZİDÎLÂRÂ FASLI (Works which are composed in the makam of SÛZİDÎLÂRÂ): 1-) Darbeyn beste, III. Selim 2-) Hafif beste, III. Selim 3-) Ağır semaî, III. Selim 4-) Yürük semaî, III. Selim Şarkiyat: 5-) Aksak semai, III. Selim 6-) Aksak, III. Selim 7-) Aksak, Hafız efendi 8-) Düyek, Rızâ efendi 9-) Düyek, Nuğman ağa 10-) Sofyan, Manuk RAST-I CEDID (works which are composed in the makam of RAST-I CEDÎD): 1-) Kâr, Dede ve Mahmud efendiler Birinci takım: 2-) Çenber beste, Dede efendi 3-) Hafif beste, III. Selim ıx4-) Ağır semaî, Dede efendi 5-) Yürük semaî, Dede efendi İkinci takım: 6-) Remel beste, Nuğman ağa 7-) Muhammes beste, Corci 8-) Ağır semaî, Corci 9-) Yürük semaî, Nuğman ağa Şarkiyat: 10-) Aksak, Nuğman ağa PENÇGÂH FASLI (Works which are composed in the makam of PENÇGÂH): 1-) Kâr, Hoca Birinci takım: 2-) Kâr-ı Murassa, Hoca Abdülkâdir 3-) Ağır semaî, Hoca Abdülkâdir 4-) Yürük semaî, Acemler İkinci takım: 5-) Çenber beste, Itrî 6-) Fer' beste, Itrî 7-) Ağır semaî, Hoca Abdülkâdir Şarkiyat: 8-) Aksak, Ahmed efendi 9-) Nakış semaî, Hoca NİKRİZ FASLI (Works which are composed in the makam of NİKRİZ): Birinci takım: 1-) Zencîr beste, Yusuf Çelebi 2-) Hafif beste, Hafız Rif at 3-) Ağır semaî, Osman ağa4-) Yürük semaî, Kassamzâde ikinci takım: 5-) Çenber beste, Hasan efendizâde 6-) Türkî darbı, Hâşim bey 7-) Ağır semaî, Şeştârî ta Üçüncü takım: 8-) Zencîr beste, Haham 9-) Muhammes beste, Itrî 10-) Yürük semaî, Kadri ağa Şarkiyat: 1 1-) Aksak, Nuri bey 12-) Aksak, Mustafa ağa As it has been mentioned above we have done the translations in today's Turkish and have taken place in the "Result" section of our thesis. XI