Boşnaklara yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde ortak kültür ögelerinin yeri
The place of common cultural elements in teaching Turkish as a foreign language to Bosnians
Yazar: DZENITA ACUN
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA DURMUŞ
Hacettepe Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Türkiyat Araştırmaları Ana Bilim Dalı / Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bosna-Hersek = Bosnia-Herzegovina ; Boşnaklar = Bosnians ; Kültür = Culture ; Kültürel ögeler = Cultural facts ; Ortak kültür dersleri = Collecive culture lessons ; Türkçe = Turkish ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Türkçe öğretimi = Turkish teaching ; Yabancı dil eğitimi = Foreign language education ; Yabancı dil öğretimi = Foreign language teaching

Özet:
Bu araştırmanın amacı, tek dilli ve tek kültürlü sınıflarda hedef dilin ve kaynak dilin kültürleri arasında belirli düzeyde ortaklıkların olması durumunda, ortak kültür ögelerinin yer aldığı bir dil öğretiminin, öğrenicinin anlama ve başarı düzeylerine olan etkisini, Bosna Hersek örneğinde ortaya koymaktır. Çalışmada, Boşnaklara Türkçe öğretiminde ortak kültür ögelerinin rolü kapsamında, Bosna Hersek'teki ortaokul ve liselerde seçmeli ikinci yabancı dil olarak Türkçe derslerinde, bunun yanı sıra Yunus Emre Enstitüsünün Saraybosna ve Mostar Kültür Merkezlerindeki Türkçe dil kurslarında, Türk ve Boşnak ortak kültür ögeleri kullanılarak hazırlanmış metinlerin öğrenicilerin okuma-anlama düzeylerine etkisi ele alınmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu "Hasan Kikić" Tetovo Zenica ortaokulu, "Skender Kulenović" Radakovo Zenica Ortaokulu, "Dubravica" Vitez ortaokulu, "Vitez" Vitez ortaokulu, "Druga Gimnazija" Zenica lisesi bünyesinde ikinci yabancı dil olarak Türkçe derslerine katılan A2 düzeyi öğrenicileri ile Yunus Emre Enstitüsü Saraybosna Türk Kültür Merkezi ve Yunus Emre Enstitüsü Mostar Türk Kültür Merkezinin Türkçe dil kurslarındaki öğreniciler oluşturmaktadır. Bu araştırmada, Bosna Hersek'te tek dilli ve tek kültürlü öğrenme - öğretme ortamı olması bakımından Türkçe sınıflarında, öğrenicinin kültürü (kaynak kültür) ile hedef dilin kültürü arasındaki ortaklıklar ve bunun yanı sıra öğrenicilerin kültürel arka plan bilgilerinden yararlanılarak yürütülecek öğretim sürecinin öğrenme ve öğretme başarısı üzerine anlamlı bir etkisinin olduğu görüşü savunulmaktadır. 
Bu çalışma, tezin amacına uygun olarak hazırlanmış metinler ve bu metinlere dayalı etkinliklerden oluşmaktadır. Çalışma kapsamında gönüllü katılım formu ve yarı yapılandırılmış görüşme formları hazırlanmıştır. Uygulama sürecinde, öğretici ve öğrenici performanslarına ilişkin kayıtlar oluşturmak amacıyla sınıf içi gözlem yapılmıştır. Sınıfta uygulamanın daha iyi yapılabilmesi için derslerde kullanılan ders kitapları tarama yoluyla incelenmiştir. 
Araştırmanın çalışma grubunu 4 ortaokul, 1 lise ve 2 Türkçe kursunun katılımcıları olmak üzere A2 düzeyinde toplam 111 dil kullanıcısı ve bu kurumlarda ders veren 4 öğretici oluşturmaktadır. Çalışmada nitel ve nicel verilerden oluşan karma yöntem kullanılmıştır. Çalışma kapsamında toplanan nitel verilerde ise betimsel analiz yöntemleri kullanılmış, nicel veriler ise öğrenici ve öğreticilerin dil öğretim sürecinde görüşleri ile desteklenmiştir. Araştırmada elde edilen verilere göre,  hedef dil Türkçe ve kaynak dil Boşnakça arasındaki ortak kültürel ögelerin kullanıldığı metinlerin, öğrenicilerin okuduğunu anlama düzeylerini olumlu etkilediği görülmüştür.

Anahtar sözcükler: Bosna Hersek'te Türkçe Öğretimi, ortak kültür, ortak sözcükler, yabancı dil öğretiminde kültür

Abstract:
The aim of this research is to reveal the effect of a language teaching with common cultural elements on the learner's comprehension and achievement levels in the case of Bosnia and Herzegovina, in the case of a certain level of commonality between the cultures of the target language and the source language in monolingual and monocultural classrooms. In the study, within the scope of the role of common cultural elements in teaching Turkish to Bosnians, texts prepared using Turkish and Bosnian common cultural elements in Turkish as a second foreign language courses in secondary and high schools in Bosnia and Herzegovina, as well as in Turkish language courses in Sarajevo and Mostar Cultural Centers of Yunus Emre Institute. The effect of learners on reading comprehension levels was discussed. The study group of the research consisted of A2 level learners who attended Turkish as a second foreign language classes in "Hasan Kikić" Tetovo Zenica Secondary School, "Skender Kulenović" Radakovo Zenica Secondary School, "Dubravica" Vitez Secondary School, "Vitez" Vitez Secondary School, "Druga Gimnazija" Zenica High School. Emre Institute Sarajevo Turkish Cultural Center and Yunus Emre Institute Mostar Turkish Cultural Center consist of learners in Turkish language courses. In this research, in terms of being a monolingual and monocultural learning-teaching environment in Bosnia and Herzegovina, the partnerships between the learner's culture (source culture) and the culture of the target language, as well as the learning and teaching success of the teaching process to be carried out by utilizing the cultural background of the learners, it is argued that it has a significant effect.
This study consists of texts prepared in accordance with the purpose of the thesis and activities based on these texts. Within the scope of the study, voluntary participation form and semi-structured interview forms were prepared. During the implementation process, in-class observations were made in order to create records regarding the instructor and learner performance. The textbooks used in the lessons were examined through scanning in order to better implement the application in the classroom.
The study group of the research consists of 4 middle school, 1 high school and 2 Turkish course participants, a total of 111 language users at A2 level, and 4 instructors teaching in these institutions. In the study, a mixed method consisting of qualitative and quantitative data was used. The descriptive analysis methods of the qualitative data collected within the scope of the study were used, and the quantitative data were supported by the opinions of the learners and instructors in the language teaching process. According to the data obtained in the research, it was seen that the texts in which the common cultural elements between the target language Turkish and the source language Bosnian were used positively affect the reading comprehension levels of the learners.

Keywords: Turkish Teaching in Bosnia and Herzegovina, common culture, common words, culture in foreign language teaching