Kader algısı ile otoriteryen kişilik arasındaki ilişki üzerine bir inceleme
A study on the relationship between perception of fate and authoritarian personality
Yazar: BÜŞRA KORKMAZ
Danışman: PROF. DR. HASAN KAPLAN
İbn Haldun Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Determinizm = Determinism ; Din psikolojisi = Religious psychology ; Kader = Destiny ; Otoriter kişilik = Authoritarian personality ; Otoriteriyenizm = Authoritarianism ; Ölçekler = Scales ; Özgür irade = Freedom of will ; İslamiyet = Islam

Özet:
Bu araştırmada yıkıcı davranış dinamikleri ile bağlantılı olarak II. Dünya savaşı sırasında ve sonrasında sosyal psikolojide ele alınan otoriteryanizm (yetkeci kişilik) ile teistik kader algısı arasındaki ilişki üzerinde odaklanılmıştır. Araştırma, "katı, dogmatik, hoşgörmez ve itaatkâr" özellikleri içinde barındıran davranış biçiminin teistik kader algısı ile arasında ne tür bir ilişki olduğunu açığa çıkarmayı ve böylece bu değişkenlerin arasındaki ilişkileri anlamada bazı bulgulara ulaşarak ileride konuyla ilgilenecek olan araştırmacılar için yol göstermeyi hedeflemektedir.

Araştırma nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modeline göre tasarlanmıştır. Çalışmanın örneklemi 18-65 yaş arası 500 katılımcıdan oluşmaktadır. Katılımcıların % 29,8'i erkek, % 70,2'si kadındır. Araştırmada Kişisel Bilgi Formu, "Dindarlık Ölçeği", "Teistik Kader Algısı Ölçeği" ve "Sağ Kanat Yetkeciliği Ölçeği" kullanılmıştır.

Çalışmada kader algısı, otoriteryen (yetkeci) kişilik ve sosyo-demografik değişkenler arasında ilişkiler tespit edilmiştir. Otoriteryen kişilik ile sosyo-demografik değişkenler arasında anlamlı farklılıklar tespit edilmiştir. Kaderci tutum ile otoriteryen kişilik arasında pozitif yönde anlamlı ilişki tespit edilirken, özgür iradeci tutum ile otoriteryen kişilik arasında negatif yönde anlamlı ilişki tespit edilmiştir. Ayrıca dindarlık düzeyi ile otoriteryen kişilik ve teistik kader algıları arasında anlamlı ilişkiler tespit edilmiştir. 

Bu çalışmadan elde edilen bulgular yaşamda karşılaştığı olaylar karşısında kendini pasifleştirerek olayları Allah'a yükleyen kaderci tutumun otoriteryen kişilik ile doğru orantılı; yaşamda kendine aktif pozisyon tayin eden özgür iradeci tutumun otoriteryen kişilik ile ters orantılı olduğunu göstermektedir.

Abstract:
This research focuses on the relationship between authoritarianism (authoritarian personality), which was discussed in social psychology during and after World War II, in connection with destructive behavior dynamics, and theistic perception of destiny. The research aims to reveal the relationship between the behavior style, which includes the characteristics of "strict, dogmatic, intolerant and obedient", and the theistic perception of destiny, and thus, by reaching some findings in understanding the relationships between these variables, contributing the future research in the field. 
The research was designed according to the relational survey model as one of the quantitative research methods. The sample of the study consists of 500 participants between the ages of 18-65. 29.8% of the participants are men and 70.2% are women. In the research, Personal Information Form, "Religiousness Scale", "Theistic Fate Perception Scale" and "Right Wing Authoritarianism Scale" were used. 
In the study, it was found out that there are relationships between the perception of destiny and the authoritarian personality. Significant differences were found out between the authoritarian personality and socio-demographic variables. While a significant positive relationship was found out between fatalistic attitude and authoritarian personality, a negative significant relationship was found out between free will attitude and authoritarian personality. In addition, meaningful relationships were found out between the level of religiosity and the perceptions of authoritarian personality and theistic destiny. 
The fatalistic attitude, which is considered as the individual's pacifying himself in the face of the events he encounters in life and attributing the events to God, has a positive relationship with the authoritarian personality. The freewill attitude, in which the individual holds himself in an active position in life and refers to himself in the attributes of events, is negatively related to the authoritarian personality.