Multipl skleroz tanılı hastalarda özürlülük durumu ve manyetik rezonans görüntüleme bulgularının karşılaştırılması
Comparison of disability and magnetic resonance imaging findings in patients with multiple sclerosis
Yazar: ÇİLEM KOLCA
Danışman: DOÇ. DR. İSMAİL ŞERİFOĞLU
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Bağcılar Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Radyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Radyoloji ve Nükleer Tıp = Radiology and Nuclear Medicine
Dizin: Engellilik = Disability ; Manyetik rezonans görüntüleme = Magnetic resonance imaging ; Multipl skleroz = Multiple sclerosis ; Prognoz = Prognosis ; Ölçekler = Scales

Özet:
Amaç: Multipl skleroz santral sinir sisteminin en sık görülen demiyelinizan hastalığıdır. Son yıllarda tanı ve tedavi protokollerindeki gelişmelere rağmen prognozu oldukça değişkendir. Hastalığın seyrini öngörebilmek için klinik takip ve tekrarlayan görüntülemeler yapılması gerekmektedir. Klinik takipte EDSS skorları kullanılmaktadır. Yüksek EDSS skorları kötü prognoz ile ilişkilidir. Radyolojik takipte ana modalite MRG'dir. Bu çalışmamızda MS hastalarında prognozu tahmin edebilmek amacıyla takip MRG'deki plakların lokalizasyonlarının ve yeni plak gelişiminin EDSS değerleri ile ilişkisini saptamayı amaçladık.
Gereç ve Yöntem: Klinik olarak MS tanısı almış ve bilinen başka ek hastalığı olmayan 65 olgu çalışmaya dahil edildi. Hastaların rutin kontolleri sırasında ardışık olarak çekilmiş iki MRG görüntüsü retrospektif olarak değerlendirildi. Konvansiyonel MRG sekansları (T1AG, T2AG, FLAIR) ve intravenöz kontrast madde enjeksiyonu sonrası alınan T1AG sekansları kullanılarak MS plakları değerlendirildi. Lezyon lokalizasyonları olarak; frontal, parietal, temporal, oksipital loblar, korpus kallosum, perikallosal alan, serebellar hemisfer, medulla oblangata, pons, beyin sapı, talamus, periventriküler ak madde, subkortikal alan, posterior fossa, optik sinir, sentrum semiovale olarak belirlendi. Tetkikler 4 yıllık tecrübeye sahip bir radyolog tarafından değerlendirildi. Radyolojik değerlendirme yapılırken klinik EDSS skorları bilinmiyordu. EDSS skorları klinik skorlama üzerine eğitim almış olan nöroloji doktoru tarafından hesaplandı. Olgular EDSS skoru artış gösterenler ''EDSS progrese'' ve EDSS skorunda değişiklik olmayanlar ''EDSS sabit'' olarak gruplandırıldı. Ayrıca olgular EDSS skoru 2.5 ve altı olanlar ''erken evre'',  EDSS skoru 3 ve üstü olanları ''ileri evre'' olarak gruplandırıldı. Her olgunun EDSS progresyon durumu ve EDSS skoru, plak lokalizasyonu ve yeni plak gelişimi ile karşılaştırıldı. MRG'de kontrast tutan ve/veya yeni gelişen T2 hiperintens plak içeren olgular aktif olarak gruplandırıldı. Hastalık aktivitesi ile plak lokalizasyonları ve EDSS skorları karşılaştırıldı.
Bulgular: Aktiviteye göre plak lokalizasyonlarını değerlendirdiğimizde; serebellar hemisferde plak varlığı aktif hasta grubunda istatistiksel olarak anlamlı derecede yüksekti (p=0.026). Diğer lokalizasyonlardaki plak varlığı ile hastalık aktivite durumu arasında anlamlı bir ilişki yoktu (Tablo 1A ve 1B).
Korpus kallosum lokalizasyonunda yeni plak gelişen olguların EDSS skorları da progreseydi (p=0.011). Ancak diğer lokalizasyonlarda yeni plak gelişimi ile EDSS progresyonu arasında anlamlı ilişki saptanmadı (Tablo 2A ve 2B).
Olgularımızı EDSS ye göre 'erken evre' ve 'ileri evre' olarak gruplandırdığımızda, plak lokalizasyonları ile EDSS düzeyi arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki saptanmadı (Tablo 3A ve 3B).
Sonuç: MRG'de tespit edilen plak lokalizasyonu ve yeni plak gelişiminin EDSS skoru ile ilişkili olduğu ve bu sayede hasta takibinde erken dönemde prognozu öngörüp tedaviye yön vermek amacıyla kullanılabileceği akılda tutulmalıdır.
Anahtar Kelimeler: Multipl Skleroz; Manyetik Rezonans Görüntüleme; EDSS; Prognoz;

Abstract:
Aim: Multiple sclerosis is the most common demyelinating disease of the central nervous system. Despite the advances in diagnosis and treatment protocols in recent years, its prognosis is quite variable. Clinical follow-up and repeated imaging are required to predict the course of the disease. EDSS scores are used in clinical follow-up. High EDSS scores are generally associated with poor prognosis. The main modality in radiological follow-up is MRI. In this study, we aimed to determine the relationship between the localization of plaques in follow-up MRI and the development of new plaques with EDSS values in order to predict the prognosis in MS patients.
Material and methods: Sixty-five patients with clinical diagnosis of MS and no other known comorbidities were included in the study. Two consecutive MRI images taken during the routine controls of the patients were evaluated retrospectively. MS plaques were evaluated using conventional MRI sequences (T1WI, T2WI, FLAIR) and T1WI sequences taken after intravenous contrast agent injection. As lesion localizations; frontal, parietal, temporal, occipital lobes, corpus callosum, pericallosal area, cerebellar hemispheres, medulla oblangata, pons, brainstem, thalamus, periventricular white matter, subcortical area, posterior fossa, cervical spinal cord, optic nerves, centrum semiovale were used. The examinations were evaluated by a radiologist with 4 years of experience. Clinical EDSS scores were not known during radiological evaluation. EDSS scores were calculated by a neurology specialist trained in scoring. The cases were grouped as "progressed EDSS" with increased EDSS score and "not proggressed EDSS" without any change in EDSS score. In addition, patients with an EDSS score of 2.5 and below were grouped as "early stage" and those with an EDSS score of 3 and above as "advanced stage". EDSS progression status and EDSS score of each case were compared with plaque localization and new plaque development. Cases with contrast enhancement and / or newly developed T2 hyperintense plaque on MRI were grouped as active disease. Disease activity and plaque localization were compared with EDSS scores.
Results: When we evaluate the plaque localizations according to activity; The presence of plaque in the cerebellar hemispheres were significantly in higher frequency in the active patient group (p = 0.026). There was no significant relationship between the presence of plaques in other locations and disease activity status (Tables 1A and 1B).
Proggresed EDSS scores were noted among the patients who developed new plaques in the location of the corpus callosum (p = 0.011). However, no significant relationship was found between the development of new plaques and EDSS progression at other locations (Tables 2A and 2B).
When we grouped our cases as "early stage" and "advanced stage" according to EDSS, no statistically significant relationship was found between plaque localizations and EDSS level (Tables 3A and 3B).
Conclusion: Plaque localization and new plaque development detected in MRI are related to the EDSS score and thus, it can be used to predict the prognosis in the early period and direct treatment at follow-up.
Keywords: Multiple Sclerosis; Magnetic Resonance Imaging; EDSS; Prognosis;