Araçsal ve uzlaşmacı siyaset bağlamında John Rawls üzerine eleştirel bir değerlendirme /
Yazar: DEMET SONGURTEKİN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. EMRE BAĞCE
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2005
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science

Özet:
Günümüz siyaset felsefesinde araçsal ve uzlaşmacı olmak üzere iki alternatif siyaset modelinin olduğu görülmektedir. Temel varsayımları birbirinden farklı olan bu siyaset modelleri farklı bir bakış açısı, insan ve toplum anlayışı sunmaktadırlar. Araçsal siyaset modelinin temel varsayımları kısaca özetlenecek olursa: Araçsal düşünürlere göre insan, özünde bencil ve çıkarcıdır. Öte yandan insan ihtiyaçlarının sınırsız olmasına karşılık kaynaklar bu ihtiyaçları karşılamakta yetersizdir. Son olarak, araçsal rasyonellik doğrultusunda hareket eden birey her şeyi bir araç-amaç ilişkisi içerisinde değerlendirir. Tüm bu önkabullerin şekillendirdiği toplum modeli rekabetçi bir toplum, siyaset modeli de araçsal siyasettir. Araçsal siyaset modeline alternatif bir paradigma sunan uzlaşmacı siyaset modelinin öngördüğü varsayımlar ise, şu şekilde özetlenebilir: İnsan ahlaki ve siyasal bir varlıktır. Siyasal olması dolayısıyla iletişimsel uzlaşmaya meyilli olan insan, ahlaki olması dolayısıyla da kendi üzerinde özdenetim kurmaya yetilidir. İkincisi, insan ihtiyaçları düşünüldüğü gibi sınırsız değil, aslmda zorunlu ihtiyaçlardan ibarettir. Üçüncüsü, iletişimsel rasyonellik doğrultusunda hareket eden insan, eylemlerinin yöneldiği amaçlan iletişim ve uzlaşma yoluyla belirler. Bu varsayımların desteklediği toplum modeli uzlaşmacı bir toplum, siyaset modeli ise uzlaşmacı siyasettir. Araçsal siyaset öngörmüş olduğu varsayımlar nedeniyle istikrarsızlık, iletişimin işelevsizleştirilmesi, toplumsal manipülasyon ve bireyin araçsallaştınlması gibi bir dizi sorun barındırmaktadır. Bu sorunların çözümü ya temel varsayımların tekrar sorgulanmasını ya da uzlaşmacı siyaset gibi farklı bir paradigmayı gerektirir. Ancak çözüm önerileri, temel varsayımlara dokunmadığı için yüzeysel kalmış, aynı sorun ve eğilimleri devam ettirmekten öteye gidememiştir. Bu yöndeki girişimlerden birisi de John Rawls'in adalet kuramıdır. Rawls, adalet düşüncesini kapsayıcı doktrinlerden ve bu doktrinlerin temel varsayımlarından bağımsızmış gibi ele aldığı için, Denkleştirici Adalet Kuramı'nm dayanmış olduğu araçsal siyaset modelinin özüne dokunmamıştır. Ahlaki değerlerden ikisi olan eşitlik ve adaleti araçsal içsiyasetle uzlaştırma yoluna giden Rawls, neticede diğer girişimlerin düştüğü tuzaktan kurtulamamış ve araçsal siyasetin sorun ve eğilimlerini devam ettirmiştir.

Abstract:
Two alternative politics models are striking in today's philosophy of politics as instrumental and conventionalist These two politics models whose basic assumptions are different from each other provide different view, different man and society interpretation. Basic assumptions of instrumental politics can be summarized as: Initially, according to the instrumental thinkers, man is selfish and self-interested basically. On the other hand, human needs are unlimited, while the resources are limited. Finally, the man who act under the instrumental rationality, evaluate everything related with the goal-instrument relation. The society model is competitive society while politics model is instrumental under these assumptions. The assumptions of the conventionalist politics that provide an alternative paradigm can be summarized as: Man is an ethical and political existing. The man who has a tendency to communicative convention cause of being political, at the same time is capable for self-control cause of being ethical. As the second, needs are not unlimited, on the contrary they are formed by the basic needs. Finally, man under communicative rationality, determinate the goals that guide his actions through the communicative convention. The society model is cooperative society, and politics model is conventionalist politics that supported by these assumptions. Instrumental politics has some problems like instability, subordination of the communication, social manipulation and instrumental position of individual. The suggestions against these problems, are shallow and maintain the problems and tendencies cause of not to review the basic assumptions. The Theory of Justice as Fairness is one of the effort in this way. Rawls did not consider the base of the instrumental politics that his theory of justice had endured, because he interpreted the idea of justice as independent from comprehensive doctrines. Rawls preferred to adopt the two ideas of ethical values such as justice and equality, so mat he could not avoid the trap that the other efforts had already fallen in, and maintain the problems and tendencies of instrumental politics.