Okul temelli cinsel istismardan koruma psiko-eğitim programının öğrenciler, öğretmenler ve ebeveynlerin bilgi düzeylerine etkisi
The effectiveness of a school-based psycho-educational program for preventi̇ng from sexual abuse over students, teachers and parents
Yazar: YASİN YILMAZ
Danışman: DOÇ. DR. FULYA CENKSEVEN ÖNDER
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Cinsel eğitim = Sexual education ; Eğitim kurumları = Education establishments ; Grup rehberliği = Group guidance ; Okul-aile ilişkisi = School-family relations ; Ortaokul öğretmenleri = Secondary school teachers ; Psiko-eğitim programı = Psycho-educational program ; Çocuk istismarı = Child abuse ; Çocuk istismarı-cinsel = Child abuse-sexual ; İlkokul öğretmenleri = Primary school teachers ; İstismar = Abuse

Özet:
Bu araştırmanın temel amacı 1., 2., 3. ve 5. sınıf düzeyindeki öğrencilere yönelik geliştirilen cinsel istismardan korunma psiko-eğitim programının etkiliğini sınamaktır. Ayrıca ebeveynlerin ve öğretmenlerin cinsel istismara ilişkin bilgi düzeylerinin de sınanması amaçlanmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu Mersin ili Tarsus ilçesinde öğrenim gören 94'ü (69 ilkokul, 25 ortaokul) deney 104'ü (76 ilkokul, 28 ortaokul) kontrol grubu olarak belirlenen 198 öğrenciden oluşmuştur. Araştırmada öğretmen grubu ise Mersin ili Tarsus ilçesindeki bir ortaokulda görev yapan 13'ü kadın 15'i erkek toplam 28 kişiden oluşmaktadır. Çalışmaya 53 ebeveyn katılmıştır (kadın n= 46, erkek n= 7) ve eğitimine katılan ebeveynler arasından gönüllü olan 9 öğrencinin annesi ile yapılan görüşmeler sonucunda nitel veriler toplanmıştır. Bu araştırma kapsamında hem sayısal verilerden hem de nitel verilerden elde edilen sonuçlar kullanıldığı için yöntem üçgenlemesi yapılmıştır. 
Eğitim programının uygulanmasının öncesinde öntest, sonrasında sontest ve 4 ay sonrasında izleme testi uygulamaları hem deney hem de kontrol grubu öğrencilerine yapılmıştır. Çalışma kapsamında öğretmenlere verilen eğitim öncesinde ve sonrasında öntest ve sontest 4 ay sonrasında ise izleme testi uygulaması gerçekleştirilmiştir. Ebeveynlere yönelik olarak eğitim verildikten ve öğrencilere yönelik programın uygulaması bitirildikten sonra görüşmeler yapılmıştır. Çalışmada araştırmacı tarafından uyarlama çalışması yapılan Çocukların Cinsel İstismar Bilgi Düzeyi Ölçeği (CİBDÖ) ile Öğretmenlerin Cinsel İstismar Durumlarını Bildirme Tutumları Ölçeği (ÖCİBTÖ) ve araştırmacı tarafından hazırlanan görüşme formu kullanılmıştır. Elde edilen veriler parametrik testler ve nitel veri analizi aracılığıyla değerlendirilmiştir.
Cinsel İstismardan Korunma Psiko-Eğitim Programı (CİKEP) olarak adlandırılan ve beş oturumdan oluşan psiko-eğitim programına katılan 2., 3. ve 5. sınıf düzeyindeki öğrencilerin CİBDÖ puanlarında uygulama öncesi puanlarına göre anlamlı düzeyde yükselme olmuştur. Buna karşın 1. sınıf düzeyindeki öğrencilerin öntest ve sontest puanları arasında anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. 2., 3. ve 5. sınıf düzeyindeki öğrencilerin CİBDÖ puanlarındaki bu artışın dört ay sonra yapılan izleme ölçümlerinde de sürdüğü anlaşılmıştır. Öğretmenlerin ÖCİBTÖ puanlarında ise öntest uygulamasına göre anlamlı düzeyde farklılık olduğu ve bu farklılığın dört ay sonra yapılan izleme testlerinde de sürdüğü anlaşılmıştır. Ebeveynlerle yürütülen çalışma sonunda ise ebeveynler programın faydalı olduğunu bildirmişlerdir. Bulgular cinsel istismarın önlenmesine yönelik yapılabilecek çalışmalar kapsamında ve okul temelli programlar bağlamında tartışılmıştır. 


Anahtar kelimeler: Öğrenci, Öğretmen, Ebeveyn, Çocuk Cinsel İstismarı, Cinsel İstismardan Korunma Psiko-Eğitim Programı, Okul Temelli Program

Abstract:
The main aim of this study was to test the effectiveness of the psycho-educational program that is developed for the prevention of sexual abuse over the 1st, 2nd, 3rd and 5th grade students. Also it is aimed to test the knowledge levels of parents and teachers about sexual abuse. The research group of the study consisted of 94 students in experimental group (69 primary, 25 secondary) and 104 students in control group (76 primary, 26 secondary) schoolers who were in Tarsus, Mersin. The teachers participating in the research were 15 of whom female and 13 of whom male totally 28 teachers who were working in a secondary school in Tarsus, Mersin. The research included 53 parents (female n = 46, male n = 7) and the qualitative data were collected by focus group interview with the mother of 9 students who were volunteers among the participating parents. Method triangulation was performed at this research since the results obtained from both quantitative data and qualitative data.
Prior to the implementation of the training program pre-test, after the training progrram post-test and 4 month later follow-up test were applied to both the experimental and the control group. Within the scope of the study pre-test, post-test and follow-up tests were performed before, after and 4 month later after the training given to the teachers. After the training for the parents were completed, the implementation of the program for the students were carried out and then a focus group interview was held with parents. In this study the adaptaion of the Children's Knowledge of Abuse Questionnaire - Revised (CKAQ-R) and the Teachers' Reporting Attitude Scale for Child Sexual Abuse: TRAS-CSA was made by the researcher. Data were analysed by using parametric tests and qualitative data analysis technique.
There was a significant increase in the CKAQ-R scores of the students in the 2nd, 3rd and 5th grade who participated in Sexual Abuse Protection Psycho-Education Program (CIKEP) consisting of five sessions. However, no significant difference was found between the pre-test and post-test scores of the first grade students after the program. It is understood that this increase in the CKQA-R scores of the 2nd, 3rd and 5th grade students continued in the follow-up measurements carried out after four months. It was found that there was a significant difference in the TRAS-CSA post-test scores of the teachers according to the pre-test application and this difference continued in the follow-up tests conducted after four months. The parents reported that the program was beneficial and had no negative effect on the children duruing the focus group interviews at the end of the study. 
These findings were discussed in the context of school-based programs within the scope of studies to prevent sexual abuse.

 
Keywords: Student, Teacher, Parent, Child Sexual Abuse, Sexual Abuse Protection Psycho-Education Program, School Based Program.