Osmanlı Dönemi Rum Ortodoks kiliselerinin mimari özellikleri ve koruma önerileri:  Bursa örneği
Architectural characteristics and conservation proposals of Ottoman Period Greek Orthodox churches: The case of Bursa
Yazar: MEHMET FATİH AYDIN
Danışman: PROF. DR. İLTER BÜYÜKDIĞAN
Maltepe Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Bursa ve Cumalıkızık Yönetim Planı 2014 yılında kabul edilmiş ve aynı yıl Bursa'nın planda belirlenmiş olan tarihî alanları UNESCO Dünya Mirası Listesine girmiştir. Yönetim Planı içinde yer alan yapıların büyük çoğunluğu Osmanlı Dönemi eserleridir. Ancak, Bursa'nın Osmanlı hâkimiyeti öncesi de sahip olduğu kadim bir tarihî geçmişi bulunmaktadır. Bursa; Eski Çağ'dan itibaren pek çok medeniyete ev sahipliği yapmış önemli bir yerleşimdir. Bursa'nın Osmanlı hâkimiyetine girdiği 1326 (H.726) yılı öncesine kadar, bölgede yaşayan Rumların inşa etmiş oldukları ibadethanelerin bir kısmı günümüze de ulaşmıştır. Ancak Tanzimat Fermanı'na kadar geçen süre, Hristiyan tebaanın yeni ibadethane yapamadığı, mevcut olanları onarmak için de belli kısıtlamalara tabi oldukları bir dönemdir. Osmanlı, her ne kadar gayrimüslimleri inanç ve ibadet konusunda serbest bırakmış olsa da, ibadethaneler ile ilgili inşa ve onarım faaliyetlerine önemli kısıtlamalar getirmiştir. İmparatorluğun son dönemlerinde ortaya çıkan Batılılaşma çabaları ve bu doğrultuda uygulanan pek çok alandaki reform çalışmaları ile 19. yüzyılın ortalarında bu kısıtlamalar büyük oranda ortadan kalkmış ve gayrimüslimlere yeni ibadethanelerin yapımı için izin verilmiştir. Tezin konusu da ağırlıklı olarak bu izinler sonrasında inşa edilmiş olan Rum Ortodoks kiliseleridir. Ancak ayrıntılı olarak incelenen onbeş kiliseden dördü Tanzimat Fermanı öncesinde, 19. yüzyılın ilk yarısında inşa edilmiştir. Tez kapsamında kiliselerin güncel durumları fotoğraf ve çizimlerle belgelenmiş, ilk inşa edildikleri tarihteki durumlarının tespiti amacıyla restitüsyon çalışmaları ve çizimlerine yer verilmiş, koruma problemlerine değinilmiş, gelecek yıllara ilişkin de korunmaları ve yaşatılmaları için koruma önerileri ortaya konmuştur.

Abstract:
Bursa and Cumalıkızık Management Plan was adopted in 2014 and in the same year, the historical areas of Bursa determined in the plan were included in the UNESCO World Heritage List. The vast majority of the buildings in the Management Plan are works of the Ottoman Period. However, Bursa has an ancient historical past that it had before the Ottoman rule. Bursa; It is an important settlement that has hosted many civilizations since the Ancient Age. Before 1326 (H.726), when Bursa came under Ottoman rule, some of the places of worship built by the Greeks living in the region have survived to the present day. However, the period until the Tanzimat Edict was a period when Christian subjects could not build new places of worship and were subject to certain restrictions to repair existing ones. Although the Ottomans left non-Muslims free to believe and worship, they imposed significant restrictions on the construction and repair activities related to places of worship. With the Westernization movements that emerged in the last periods of the Empire and the reform studies in many areas implemented in this direction, these restrictions were largely eliminated in the middle of the 19th century and non-Muslims were allowed to build new places of worship. The subject of the study is mainly the Greek-Orthodox churches built after these permissions. Four of the fifteen churches discussed within the scope of the study were built before the Tanzimat Edict, in the 19th century. It was built in the first half of the century. In the study, the current status of the churches was documented with photographs and drawings, restitution studies and drawings were included in order to determine their condition on the date they were first built, conservation problems were mentioned, and conservation suggestions were put forward for their protection and survival for the coming years.