Kazakça meal çalışmaları ve değerlendirmesi
Purview study of Koran in Kazakh
Yazar: ZHANDOS AITBAYEV
Danışman: PROF. DR. AHMET NEDİM SERİNSU
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Din = Religion

Özet:
Kur'an İslam'ın Kazak topraklarına yayılmaya başladığı döneminden itibaren
Kazakçaya çevrilmiştir. Göçebe Kazak halkının karşılaştığı zorluklar nedeniyle pek
çok değerli eser günümüze kadar ulaşamamıştır. SSCB döneminde Kur'an'ın
tercümesi devam ettirildi. Ancak o dönemdeki meâller, Sovyet rejimi ideolojisine
dayanarak çevrildiği için Kur'an meâli olarak değil, yalnızca edebî bir eser olarak
değerlendirilebilir.
Çalışmamızda kadim zamanlardan bugüne pek çok âlim yetiştiren Türkistan
coğrafyasında Sovyet döneminin aşırı politikasının ne gibi etkileri olduğu, bağımsızlık
sonrasında Kazakistan'da yapılan meâl çalışmalarının niteliği ve niceliği ilmî
yöntemlerle incelenip yaşanan değişim ve gelişim bir sonuç olarak ortaya konmuştur.
Kur'an'ın dоğru аnlаşılabilmesine katkı sağlamауа yönelіk tеnkіt ve tеklіflеrler
yapılmıştır.
Çalışmamızın Giriş bölümünde; Araştırmanın Konusu ve Önemi, Araştırmanın
Amacı ve Yöntemi ele alınmıştır. Kazakistan Coğrafyası, Kültürel Yapısı ve Kazakça
hakkında bilgi verilmiştir. Birinci Bölüm'de; Kazakça Meâl Geleneğinin Tarihçesi,
Kazak Dilinde Kur'an Çalışmalarının Doğuşu, Kısmi ve Tam Meâl Çalışmaları,
Kazakistan'da Rus Dilinde Yapılmış Çalışmalar, Kur'an İlimlerine Dair Akademik
Çalışmalar incelenmiştir. İkinci Bölüm'de ise çalışmamızın ana konusu olan Kazakça
dört meâl çalışması kapsamlı şekilde incelenmiştir. Ayrıca meâl mütercimlerinin
hayatlarına yer verilmiştir. Kazakça meâllerin anlatım dili, teknik özellikleri, orijinal
tercüme metinlerden örnekler, eksik ve yanlış tercüme edilen âyetlerden örnekler
verilerek araştırma içerik bakımından zenginleştirilmiştir.

Abstract:
The Qur'an has been translated into Kazakh since the time when Islam began to
spread in Kazakh lands. Due to the difficulties experienced by the nomadic Kazakh
people, many valuable works could not reach today. The translation of the Qur'an
continued during the USSR period. But the times of that period were translated
according to the ideology of the Soviet regime. Thus, translation of that period cannot
be considered as a translation, but only as a literary work.
In our study, the effects of the extreme policy of the Soviet period in the
geography of Turkestan, which has brought up many scientists from ancient times to
the present, and the quality and quantity of the studies carried out in Kazakhstan after
independence are examined, changes and developments are presented. Criticisms and
suggestions have been made as a contribution to the correct understanding of the
Qur'an.
In the Introduction part of our study the subject and importance of the research,
the purpose and method of the research are discussed. Information is given about the
geography, culture and Kazakh language of Kazakhstan. In the First Chapter, the
history of Kazakh food tradition, the birth of Qur'anic studies in Kazakh language,
partial and full meal (translation) studies, studies in Russian language in Kazakhstan
and academic studies related to Qur'an studies were examined. In the second part, four
translations in the Kazakh language, which is the main subject of our study, has been
comprehensively examined. In addition, the lives of the translators are also included.
The content of the research has been enriched by giving examples of narrative
language, technical features, original translated texts, incomplete and incorrectly
translated verses.