Bipolar bozukluğu olan hastalarda serum nörofilament polipeptid düzeyleri ve bilişsel işlevlere etkisi
Serum neurofilament polypeptide levels and its effect on cognitive functions in patients with bipolar disorder
Yazar: ELİF NUR DONBALOĞLU
Danışman: PROF. DR. HALİL ÖZCAN
Atatürk Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Bipolar bozukluk = Bipolar disorder ; Neurobilişsel işlevler = Neurocognitive functions ; Nörofilament hafif zincirleri = Neurofilament light chains ; Orta filament proteinleri = Intermediate filament proteins

Özet:
Giriş: Bipolar bozukluk (BB), depresyon, mani veya hipomani epizotları ile seyreden, semptomatik dönemler arasında normal olan ya da eşik altı belirti gösteren, yetiyitimine ve çoğu alanda işlev kaybına yol açtığı bilinen ciddi bir psikiyatrik bozukluktur. BB'ta bilişsel işlevlerde bozukluk görülebilmektedir ve bu bozulmada nörodejeneratif süreçlerin rol oynadığı düşünülmektedir. BB'ta mani veya depresyon dönemlerinde nörobilişsel bozulmaların varlığı bilinmekle birlikte; ötimik dönem üzerine yapılan çalışmalar bu dönemde de bilişsel fonksiyonlarda bozulmaların devam edebileceğini göstermektedir. Nörofilamentler (NF), hücre içi nöronal hücre iskeleti ara filament polipeptidleridir. Nörofilament hafif zincir (NF-L), nörofilament orta zincir (NF-M), nörofilament ağır zincir (NF-H) ve alfa-interneksin subunitleri bulunmaktadır. NF birçok nörolojik bozuklukta, santral sinir sistemi hastalıklarında ve bazı psikiyatrik hastalıklarda nöronal hasara karşı duyarlıdır. Çalışmamızda BB manik, depresif ve ötimik evlerinde NF-L, NF-M VE NF-H serum düzeylerini ve bu düzeylerin sosyodemografik, klinik ve The Central Nervous System Vital Signs (CNSVS) aracılığıyla nöropsikolojik işlevlerle ilişkisini araştırarak literatüre katkı sağlamayı planlamaktayız.
Yöntem: Çalışmamız BB tanılı hastaların mani, depresyon ve ötimi dönemlerinde nöropsikolojik durumlarının ve yürütücü fonksiyonlarının CNSVS Bilişsel Performans - Dikkat Testleri aracılığıyla değerlendirilmesi; serum NF-L, NF-M, NF-H düzeylerinin değerlendirilmesi ve sağlıklı kontrol grubuyla karşılaştırılmasına yönelik yapılan kesitsel ve tanımlayıcı bir çalışmadır. Araştırmamızın örneklemi, Erzurum Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi Araştırma Hastanesi Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı kliniğinde yatarak tedavi gören veya polikliniğimize ayaktan başvuran, 18-65 yaş arası olgular arasından seçilmiştir. Örneklemimiz DSM-V' e göre BB Tip 1 tanısı almış olan 105 BB hastası (35 hasta manik epizotta, 35 hasta depresif epizotta, 35 hasta ise remisyonda olan hastalardan seçilmiştir) ve 35 sağlıklı gönüllüden seçilmiştir. Çalışmamıza katılan olgu ve kontrol gruplarına sosyodemografik veri formu, Hamilton Depresyon Derecelendirme Ölçeği (HAM-D), Young Mani Derecelendirme Ölçeği (YMDÖ), Kısa İşlevsellik Değerlendirme Ölçeği (KİDÖ), Klinik Global Değerlendirme Ölçeği (CGI), bilgisayar karşısında The Central Nervous System Vital Signs (CNSVS) Bilişsel Performans - Dikkat Testleri uygulanmıştır. Çalışmaya dâhil edilen hasta ve kontrol grubu katılımcılarından serum NF-L, NF-M ve NF-H düzeylerini değerlendirmek amacıyla venöz kan örnekleri alınmıştır.
Bulgular: Çalışmamızda NF-L belirtecinin mani grubu ile remisyon grubu arasında ve remisyon grubu ile kontrol grubu arasında; NF-M belirtecinin mani grubu ile remisyon ve kontrol grupları arasında, depresyon grubu ile remisyon ve kontrol grubu arasında; NF-H belirtecinin ise mani grubu ile remisyon ve kontrol grupları arasında, depresyon grubu ile remisyon ve kontrol grupları arasında ve remisyon grubu ile kontrol grubu arasında anlamlı farklılık gösterdiği tespit edilmiştir. Çalışmamızda CNSVS ana bölüm puanları; mani ve depresyon gruplarında daha belirgin olmak üzere remisyon dönemindeki hastalar da dahil olmak üzere bipolar bozukluğu olan hastalarda sağlıklı kontrollere kıyasla anlamlı ölçüde daha düşük bulundu. BB olan hastalarda serum NF-M düzeyleri ile nörobilişsellik endeksi (NCI), kompozit hafıza, sözel bellek, karmaşık dikkat, bilişsel esneklik, yürütücü işlevler arasında zayıf derecede negatif korelasyon olduğu; serum NF-H düzeyleri ile ise NCI, sözel bellek, görsel bellek, psikomotor hız, tepki süresi, karmaşık dikkat, işlem hızı, yürütücü işlevler, sosyal keskinlik, basit dikkat, motor hızı, kompozit hafıza, bilişsel esneklik ile düşük derecede negatif korelasyon olduğu tespit edildi.
Sonuç: Çalışmamızda BB mani, depresyon ve remisyon grupları ile sağlıklı kontrol grubu arasında serum nörofilament polipeptid düzeyleri ve CNSVS bilişsel performans – dikkat testleri sonuçlarının karşılaştırılması neticesinde elde edilen bulgular, bipolar bozuklukta serum nörofilament düzeylerinde yükselme olduğu ve bipolar bozukluğun nörobilişsel işlevlerde belirgin düzeyde bozulmaya sebep olduğu görüşünü desteklemektedir. Bulgularımızın bipolar hastalarda gelişebilecek nöronal hasarın belirlenmesi ve tedavi hedeflerinin şekillendirilmesinde yol gösterici olabileceği kanaatindeyiz.
Anahtar Kelimeler: Bipolar Bozukluk, Nörofilament Polipeptidler, Yürütücü İşlevler, Nörodejenerasyon

Abstract:
Introduction: Bipolar disorder (BD) is a serious psychiatric disorder that progresses with episodes of depression, mania or hypomania, shows normal or subthreshold symptoms between symptomatic periods, and is known to cause disability and loss of function in many areas. Cognitive dysfunction may occur in bipolar disorder, and neurodegenerative processes are thought to play a role in this impairment. Although it is known that neurocognitive impairments occur during periods of mania or depression in bipolar disorder; studies on the euthymic period show that impairments in cognitive functions may continue during this period. Neurofilaments (NF) are intracellular neuronal cytoskeletal intermediate filament polypeptides. There are neurofilament light chain (NF-L), neurofilament medium chain (NF-M), neurofilament heavy chain (NF-H) and alpha-internexin subunits. NF is sensitive to neuronal damage in many neurological disorders, central nervous system diseases and some psychiatric diseases. In our study, we aim to evaluated the executive functions and cognitive functions of manic, depressive and euthymic stages of BD and healthy controls through Central Nervous System Vital Signs (CNVSS), serum levels of NF-L, NF-M and NF-H.
Method: Our study was to evaluate the neuropsychological states and executive functions of patients diagnosed with BD during periods of mania, depression and euthymia through CNSVS Cognitive Performance - Attention Tests; It is a cross-sectional and descriptive study to evaluate serum NF-L, NF-M, NF-H levels and compare them with the healthy control group. The sample of our research was selected among cases between the ages of 18-65 who received inpatient treatment at the Department of Mental Health and Diseases of Erzurum Atatürk University Faculty of Medicine Research Hospital or who applied to our outpatient clinic. Our sample was selected from 105 BD patients diagnosed with BD Type 1 according to DSM-V and 35 healthy volunteers. 35 patients were selected from manic episodes, 35 patients from depressive episodes, and 35 patients from remission. The case and control groups participating in our study were given a sociodemographic data form, Hamilton Depression Rating Scale (HAM-D), Young Mania Rating Scale (YMDS), Brief Functionality Assessment Scale (CIDS), Clinical Global Assessment Scale (CGI). The Central Nervous System Vital Signs (CNVSS) Cognitive Performance - Attention Tests were administered to the case and control groups participating in our study in front of a computer. Venous blood samples were taken from the patient and control group participants included in the study to evaluate serum NF-L, NF-M and NF-H levels.
Results: In our study, the NF-L marker was found to be between the mania group and the remission group, and between the remission group and the control group; NF-M marker was found to be between the mania group and the remission and control groups, and between the depression group and the remission and control groups; It was determined that the NF-H marker showed a significant difference between the mania group and the remission and control groups, between the depression group and the remission and control groups, and between the remission group and the control group. In our study, CNSVS main section scores; It was found to be significantly lower in patients with bipolar disorder, including patients in the remission period, compared to healthy controls, being more prominent in the mania and depression groups. In patients with bipolar disorder, there is a weak negative correlation between serum NF-M levels and neurocognition index (NCI), composite memory, verbal memory, complex attention, cognitive flexibility, and executive functions; there is a low negative correlation between serum NF-H levels and NCI, verbal memory, visual memory, psychomotor speed, reaction time, complex attention, processing speed, executive functions, social acuity, simple attention, motor speed, composite memory, cognitive flexibility.
Conclusion: İn our study, the findings obtained as a result of comparing serum neurofilament polypeptide levels and CNSVS cognitive performance - attention test results between the BD mania, depression and remission groups and the healthy control group support the view that there is an increase in serum neurofilament levels in bipolar disorder, that bipolar disorder causes significant deterioration in neurocognitive functions. We believe that our findings may be guiding in determining the neuronal damage that may develop in bipolar patients and shaping treatment targets.
Keywords: Bipolar Disorder, Neurofilament Polypeptides, Executive Functions, Neurodegeneration