Dikkat eksikliği-hiperaktivite bozukluğu tanılı uyku sorunu olan çocuklarda yapılandırılmış bir uyku hijyeni eğitimi ve progresif kas gevşeme egzersizi programının uyku, yürütücü işlevler ve DEHB semptomları üzerine etkisinin incelenmesi
Research of the effects on sleep, executive functions and ADHD symptoms of  sleep hygiene training and progressive muscle relaxation exercise program in children with attention deficit hyperactivity disorder who have sleep problems
Yazar: GAYE TÜRKMEN NOYAN
Danışman: DOÇ. DR. ABDURRAHMAN CAHİD ÖRENGÜL
İstanbul Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Psikiyatri = Psychiatry

Özet:
Arka plan ve amaç: Uyku sorunları DEHB'ye sık eşlik etmekte ve DEHB belirtilerini olumsuz etkilemektedir. DEHB'li çocuklarda uykuya yönelik müdahalelerin ve bunlara eklenen gevşeme egzersizlerinin etkinliği ile ilgili net veri bulunmamaktadır. Çalışmamızda DEHB'li çocuklarda uyku hijyeni eğitimi (UH) ve buna progresif gevşeme egzersizlerinin (KG) eklenmesinin etkilerinin incelenmesi amaçlanmıştır.
Yöntem: Çalışmaya 6-12 yaş arası uyku sorunu olan DEHB tanılı 57 çocuk dahil edilmiştir. DEHB şiddeti için CADÖ, psikolojik sorunlar için GGA, yaşam kalitesi için WİBÖ, ebeveynin uyku kalitesi için PUKİ, uyku hijyeninin değerlendirilmesi için UHİ kullanılmıştır. Ayrıca Nöropsikolojik değerlendirme amacıyla Stroop Testi, İşaretleme Testi ve GİSD-B uygulanmıştır. Değerlendirme görüşmelerinden sonra örneklem randomize şekilde UH ve UH+KG olarak 2 müdahale grubuna ayrılmıştır. Gruplar, grup eğitimi verildikten sonra haftalık telefon görüşmeleri ile 8 hafta takip edilmiştir. Takip sonunda başlangıç değerlendirmeleri tekrarlanmıştır.
Bulgular: Müdahale ile her iki grupta da uyku süresi, hijyeni ve sorunları, DEHB belirtileri, diğer psikolojik sorunlar, işlevsellik ve ebeveyn uyku kalitesinde anlamlı olumlu değişiklikler saptanmıştır. Nöropsikolojik testlerde özellikle test tamamlama sürelerinde anlamlı değişiklikler saptanmıştır. Gruplara uygulanan müdahalelerin etkileri açısından akran ilişkileri ve kaygı skorlarında UH+KG grubu lehine anlamlı farklılık saptanmıştır.  
Sonuç: Uyku hijyeni eğitiminin DEHB'li çocuklarda uyku sorunlarının yanısıra psikolojik belirtiler, işlevsellik ve nöropsikolojik profil üzerine olumlu etkileri olduğu görülmüştür. Uyku hijyenine KG eklenmesinin kaygı ve akran sorunları üzerinde anlamlı farklı etki oluşturduğu gözlenmiştir. Bu sonuçlara göre sadece uyku sorununun hedeflendiği durumlarda uyku hijyeni eğitimi yalnız başına yeterliyken, kaygı ve akran ilişkilerinin de hedeflendiği durumlarda uyku hijyeni eğitimine KG eklenmesi faydalı olabilir.  
Anahtar kelimeler: DEHB, uyku müdahalesi, progresif gevşeme egzersizi, nöropsikoloji

Abstract:
Object:	 Sleep problems are frequently co-occur with ADHD and negatively affect ADHD symptoms. There are no clear data on the effectiveness of sleep hygiene interventions and progressive muscle relaxation exercises added to them in children with ADHD. In this study, the effects of sleep hygiene training (SH) and the addition of progressive muscle relaxation exercises (PMR) in children with ADHD were investigated. 

Method:	Fifty-seven children aged 6-12 years with ADHD who had sleep problems were included in the study. CPRS was used for ADHD severity, SDQ for psychological problems, WFIRS for quality of life, PSQI for parental sleep quality, and UHI for sleep hygiene assessment. In addition, Stroop Test, Cancellation Test and Auditory Verbal Digit Span Test- Form B were applied for neuropsychological evaluation. After the assessment interviews, the participants were divided into two random intervention groups as SH and SH+PMR. After the group training, the groups were followed up with weekly telephone interviews for 8 weeks. At the end of the follow-up, baseline assessments were repeated.

Results:	 The intervention resulted in significant positive changes in sleep duration, hygiene and problems, ADHD symptoms, other psychological problems, functioning and parental sleep quality in both groups. Significant changes were found in neuropsychological tests, especially on test completion time. Significant differences were found in favor of the SH+PMR group between the interventions applied to the groups in peer relations and anxiety scores. 

Conclusion: Sleep hygiene training had positive effects on psychological symptoms, functioning and neuropsychological profile as well as sleep problems in children with ADHD. The addition of PMR to sleep hygiene had affected anxiety and peer problems significantly. According to these results, while sleep hygiene training alone is sufficient when only sleep problems are targeted, it may be recommended to add PMR to sleep hygiene training when anxiety and peer relations are also targeted.

Keywords: ADHD, sleep intervention, progressive relaxation exercise, neuropsychology