Akkuyu Nükleer Enerji Santrali'nin yakın çevresinde yayılış gösteren Pelophylax bedriagae (Rana bedriagae) (Amfibia: Anura) türünde arka plan radyonüklit aktivite seviyelerinin belirlenmesi
Determination of background radionuclide activity levels in Pelophylax bedriagae (Rana bedriagae) (Amfibia: Anura)populations living in the habitats close to the Akkuyu Nuclear Power Plant
Yazar: SEZGİN AKSAKAL CESUR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSTAFA YAVUZ ; DOÇ. DR. SÜLEYMAN FATİH ÖZMEN
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Zooloji = Zoology

Özet:
Bütün canlılar ve dolayısıyla hayvanlar hayatta kalmak ve yaşamsal faaliyetlerini sürdürebilmek adına özel habitatlara ihtiyaç duyarlar. Bu habitatlar her canlı grubu için ortak ya da farklı gereksinimleri içerirler. Çevremiz hem doğal faktörler aracılığıyla hem de endüstriyelleşme, madencilik aktiviteleri ve kentleşme gibi antropojenik (insan kaynaklı) süreçler ile sürekli olarak kirletilmektedir. Bu kirlilikten hem karasal, hem de sucul formlar doğrudan ya da dolaylı olarak etkilenmektedir. Yaşamlarını iki ayrı fazda geçiren amfibiler yani iki yaşamlılar hem sucul hem karasal ekosistemin getirdiği kirleticilere maruz kalmaktadır. Bu sebeple amfibi türleri ekositem ve habitat kirliliğinin oldukça yaygın olarak kullanılan biyoindikatör türleri olarak tanımlanmaktadır. Son yıllarda gelişen teknoloji ile birlikte çevresel etkenler değerlendirilirken; doğal radyasyon ölçütleri de dikkate alınmaktadır. Dünya üzerinde var olan bütün canlılar arka plan radyasyonuna maruz kalmaktadır. Doğal radyasyon kaynakları arasında kozmik ışınlar, gezegenimizi oluşturan bileşenlerden kaynaklanan ve aynı zamanda bizim ve diğer tüm canlıların yapısında bulunan radyoaktif maddeler bulunmaktadır. Bu maruziyet çoğu durumda toplumu ilgilendiren ya da çok az kaygı veren bir durumdur, ancak ekosistemlerin sağlığı açısından koruma önlemlerinin dikkate alınması gerekir.
Türkiye Cumhuriyeti Devleti 2010 yılında Rus kökenli bir nükleer enerji şirketi olan ROSATOM ile Mersin'in Büyükeli ilçesinde VVER-1200 reaktörlü, dört adet güç ünitesine sahip olan ve toplamda 4800 MW güç kapasiteli Akkuyu Nükleer Enerji Santrali (NES)'nin inşa edilmesini öngeren bir işbirliği anlaşması imzalamıştır. Nükleer santraller her ne kadar çevreye küçük miktarlarda radyoaktivite salınımı gerçekleştiriyor olsalar da bu salınımların çevre sağlığını etkileyebilme ihtimali bulunmaktadır. Bir nükleer enerji santrali çalışmaya başlamadan önce, çalışma sırasında ve görev süresini tamamladıktan sonra olmak üzere çevresel etkilerinin incelenmesi önerilmektedir. Bu kapsamda bir NES çalışmaya başlamadan önce tesis çevresinde mevcut radyonüklitlerin tanımlanması, ölçülmesi ve değerlendirilmesi ile radyoaktivite seviyelerinde meydana gelebilecek dalgalanmaların tanımlanması gerekmektedir.
Bu bağlamda tez çalışmasında amfibilerin Anura takımında yer alan Pelophylax bedriagea türü Akkuyu NES sahası çevresinin radyasyon aktivitesinin değerlendirilmesi için biyomonitör tür olarak belirlenmiştir. Elde edilen veriler bu türün radyoaktivite değerlendirmeleri için biyomonitör tür olarak kullanılmasını destekler niteliktedir. 5 farklı lokalitede gerçekleştirilmiş olan biyoizlem çalışmaları sonucunda Akkuyu NES sahası çevresinde 30 km'lik güvenlik zonunun radyoaktivite açısından normal alanlar sınıfında olduğu tespit edilmiştir. Akkuyu NES çevresinin radyolojik arka plan radyasyon seviyelerinin beklirlendiği bu çalışma santralin çalışması doğrultusunda ekosistemde gözlemlenebilecek olası etkilerin değerlendirilmesi açısından bir temel veri kütüphanesi oluşturulmasına katkıda bulunması bakımından oldukça önemlidir.

Abstract:
All living things, and therefore animals, need special habitats in order to survive and maintain their vital activities. These habitats contain common or different requirements for each living group. Our environment is constantly polluted both by natural factors and by anthropogenic processes such as industrialization, mining activities and urbanization. Both terrestrial and aquatic forms are directly or indirectly affected by this pollution. Amphibians, who spend their lives in two separate phases, are exposed to pollutants brought by both aquatic and terrestrial ecosystems. For this reason, amphibian species are defined as bioindicator species, which are widely used in ecostem and habitat pollution. While environmental factors are being evaluated with the technological developments in recent years; Natural radiation is also must be taken into account. All living things in the world are exposed to background radiation. Natural sources of radiation include cosmic rays, radioactive materials that originate from the components that make up our planet, and are also in the structure of us and all other living things. This exposure is of little or no public concern in most cases, but conservation measures need to be taken into account for the health of ecosystems.
Republic of Turkey signed a cooperation agreement with ROSATOM, a Russian-based nuclear energy company, in 2010, which proposes the construction of the Akkuyu Nuclear Power Plant with VVER-1200 reactor, four power units and a total power capacity of 4800 MW in the Büyükeli district of Mersin. Although nuclear power plants release small amounts of radioactivity to the environment, these emissions may affect environmental health. It is recommended to evaluate the environmental impacts of a nuclear power plant before it starts to work, during operation and after the end of its mission. In this context, it is necessary to define, measure and evaluate the existing radionuclides around the facility and to define the fluctuations that may occur in the radioactivity levels before a nuclear energy plant begins operating, 
As a result of this, Pelophylax bedriagea which is in the Anura ordo of amphibians, was determined as a biomonitor species to evaluate the radiation activity of the Akkuyu NPP area. The data obtained in this thesis support the use of this species as a biomonitor species for radioactivity evaluations. As a result of the biomonitoring studies carried out in 5 different localities, it has been determined that the 30 km safety zone around the Akkuyu NPP site is in the normal areas class in terms of radioactivity. This study, in which the radiological background radiation levels of the Akkuyu NPP environment are determined, is very important in terms of contributing to the creation of a basic data library in terms of evaluating the possible effects that can be observed in the ecosystem in line with the operation of the power plant.