Öğretmen özerkliği hakkında öğretmen ve okul yöneticilerinin görüşleri
The opinions of teachers and school managers on teacher autonomy
Yazar: BİLAL CAN TANIŞ
Danışman: DOÇ. DR. AHMET FARUK LEVENT
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi ve Denetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Mesleki özerklik = Professional autonomy ; Ortaokul öğretmenleri = Secondary school teachers ; Sınıf öğretmenleri = Class teachers ; Sınıf öğretmenliği = School teachers ; Ücretli öğretmenler = Paid teachers ; İlkokul öğretmenleri = Primary school teachers ; İlköğretim öğretmenleri = Primary education teachers

Özet:
Bu çalışmanın amacı, öğretmen özerkliğine ilişkin öğretmen ve okul yöneticilerinin görüşlerinin incelenmesidir. Bu çalışmanın ortaya koyacağı sonuçlarla uygulayıcılar ve araştırmacılar için de yardımcı olması beklenmektedir. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden olgubilim deseni kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubu, ilkokul I. kademede, dört sınıf öğretmeni, bir din kültürü ve ahlak bilgisi öğretmeni, bir İngilizce öğretmeni bir müdür yardımcısı ve bir okul müdürü; ilkokul II. kademede bir Türkçe öğretmeni, bir matematik öğretmeni bir fen bilimleri öğretmeni, bir sosyal bilgiler öğretmeni bir İngilizce öğretmeni, bir din kültürü ve ahlak bilgisi öğretmeni bir müdür yardımcısı ve bir okul müdüründen oluşmaktadır. Çalışmanın verileri, yüz yüze görüşme yoluyla ve yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak elde edilmiştir. Araştırmada toplanan veriler, içerik analizi ile çözümlenmiştir. Araştırma bulgularına göre öğretmen özerkliği "öğretmenlerin sınırlar dâhilinde, baskılardan arınmış bir halde, planlamalarında, yöntem-tekniklerinde ve okul dışı etkinliklerde özgür, bağımsız hareket edebilmesi" olarak tanımlanmıştır. Öğretmen özerkliğinin iş yoğunluğu, müfredat ve zaman yetiştirme sorunları, sınıf mevcutları, kitap, materyal eksiklikleri, imkânsızlıklar, kanunlar ve devlet memurluğundan kaynaklanan engeller, paydaşlardan kaynaklanan baskılardan ve öğretmenlerin isteksizliklerinden etkilendiği araştırma sonuçları arasında yer almaktadır. Bulgulara göre özerkliğin olumlu yönleri, öğretmen gelişimi, meslek itibarının artması, verimin artması olarak öne çıkmaktadır. Öğretmen yetersizlikleri, özerkliğin suiistimal edilmesi gibi olumsuz sonuçlar da ortaya çıkabilir. Özerkliğin ideal halinde sonsuz bir özerklik değil sınırlar dâhilinde öğretmene özellikle eğitimle ilgili kararlarından özgürlük sağlayan bir özerklik durumu olmalıdır. Cinsiyet, medeni durum, kıdem, branş gibi durumların özerkliği etkilediğine dair görüşler mevcuttur. Kadrolu, ücretli, sözleşmeli öğretmen olmak veya özel okulda çalışmak da özerklik bakımından farklı sonuçlar yaratmaktadır. Okul yönetimleri keskin sınırlar içinde hareket etmektedirler. Okul yönetimlerinin öğretmenlerin özerkliğine etkisi yüksektir. Materyal desteği sağlama, öğretmenlerin; arkasında durma, özgürlük tanıma gibi yaklaşımlarla öğretmen özerkliğini destekleyebilecek olan okul yönetimleri denetçi rolleri sebebi ile öğretmenler üzerinde baskı kurmaktadırlar. Okul yönetimleri neticede kendi özerklikleri dairesinde öğretmenlere özerklik sunabilmektedirler. Öğretmenlere göre karar alıcılar öğretmenlere mesleki gelişim desteği sağlama, öğretmenlerin sorunlarını dinleme, şartlarını iyileştirme, mesleğin itibarını yükseltme, yeni derslikler yapma gibi adımlar atarak öğretmen özerkliğini artırabilirler.

Abstract:
The aim of this study is to examine the opinions of teachers and school administrators regarding teacher autonomy. The results of this study are expected to be helpful for practitioners and researchers. The phenomenological design, one of the qualitative research methods, was used in the study. The study group consists of four primary school teachers, a religious culture and ethics teacher, an English teacher, an assistant principal, and a school principal in the first stage of elementry school; and a Turkish teacher, a mathematics teacher, a science teacher, a social studies teacher, an English teacher, a religious culture and ethics teacher, an assistant principal, and a school principal in the second stage of elementry school. The data of the study were obtained through face-to-face interviews using a semi-structured interview form. The collected data were analyzed using content analysis. According to the research findings, teacher autonomy is defined as "the ability of teachers to act freely and independently in their planning, methods-techniques, and extracurricular activities within boundaries, free from pressures." The research results indicate that teacher autonomy is affected by workload, curriculum and time constraints, class sizes, lack of books and materials, limitations, laws, civil service-related obstacles, pressures from stakeholders, and teachers' unwillingness. The positive aspects of autonomy highlighted in the findings include teacher development, increased professional prestige, and increased productivity. However, negative outcomes such as teacher incompetence and the abuse of autonomy may also arise. The ideal form of autonomy should not be infinite but should allow teachers freedom, especially in education-related decisions, within certain boundaries. There are views suggesting that gender, marital status, seniority, and subject area influence autonomy. Being a permanent, paid, or contract teacher, or working in a private school also leads to different outcomes in terms of autonomy. School administrations operate within strict boundaries and have a significant impact on teacher autonomy. While school administrations could support teacher autonomy by providing material support, standing behind teachers, and granting freedom, they also exert pressure due to their supervisory roles. Ultimately, school administrations can only offer autonomy to teachers within their own autonomy boundaries. According to teachers, decision-makers can increase teacher autonomy by providing professional development support, listening to teachers' problems, improving their conditions, enhancing the profession's prestige, and building new classrooms.