Üniversitelerde mali etkinlik: 1992 yılında kurulan devlet üniversiteleri üzerine karşılaştırmalı bir inceleme
Financial efficiency at universities: A comparative analysis on Turkish public universities founded in 1992
Yazar: ASLI GÜNAY
Danışman: PROF. DR. MURAT ALİ DULUPÇU
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Finansal etkinlik = Financial efficiency ; Finansal kaynaklar = Financial resources ; Üniversiteler = Universities

Özet:
Son on yılda ülkemizde hem kamu maliyesi hem de yükseköğretim sisteminde yaşanan değişimler, üniversitelerde hem mali kaynakların arttırılmasını hem de bu kaynakların etkin kullanımını zorunlu kılmaktadır. Böylelikle, üniversitelerin etkinliklerinin ölçümü de ülkemizde öne çıkan bir konu haline gelmiştir. Bu kapsamda, örneklem olarak Türkiye'de 1992 yılında kurulan 23 devlet üniversitesi ele alınarak girdi yönelimli Veri Zarflama Analizi (VZA) yöntemiyle 2004-2013 dönemi için üniversitelerin mali etkinlikleri hesaplanmış ve mali yönden etkin olmayan üniversitelerin özellikle girdilerini ne ölçüde azaltmaları gerektiği ortaya konulmuştur. Benzer şekilde, üniversitelerin genel ve stok değişken girdilerine göre de çıktı yönelimli VZA yöntemi ile etkinlikleri hesaplanmış ve özellikle çıktılarını ne ölçüde arttırmaları gerektiği belirtilmiştir. Diğer yandan, Malmquist Toplam Faktör Verimliliği Endeksi (MTFVE) yöntemi kullanılarak da üniversitelerin toplam faktör verimliliklerindeki değişimler ve bu değişimlerin kaynakları belirlenmiştir. 

Öte taraftan, 23 devlet üniversitenin hazırladıkları ilk stratejik planlar ve performans programları içerik analizine tabi tutularak; üniversitelerin mali kaynaklarına yönelik belirledikleri hedef ve performans göstergelerinin hangi başlıklar altında kümelendikleri gösterilmiştir. Bir başka ifadeyle, üniversitelerin bu rapor ve programları için nitel bir veri analizi yapılarak, nitel veriler nicel hale getirilmiştir. 

Uygulama sonucunda, VZA yöntemine göre yıllar itibariyle mali yönden etkin üniversite sayısının 15'i geçemediği görülmektedir. Ayrıca, MTFVE ile de üniversitelerin 10 yıllık dönem boyunca mali girdilerine göre ortalama toplam faktör verimliliklerinin %5 oranında azaldığı ve bu düşüşün de teknolojik gerileme kaynaklı olduğu gösterilmiştir. Diğer yandan, üniversitelerin stratejik plan ve performans programlarında mali kaynaklar için belirledikleri amaç, hedef ve göstergeler arasındaki uyumsuzluk ortaya konularak; bu durumun üniversitelerin mali kaynak kullanımında etkinliğe ulaşılamamasında belirleyici bir faktör olduğu belirtilmiştir.

Abstract:
In the last decade, both public finance and developments in higher education system required increase in financial resources and efficient use of them at universities. This raises the importance of measuring efficiency of universities in our country. In this context, financial efficiency was measured for 23 Turkish public universities founded in 1992, computed by using input based Data Envelopment Analysis (DEA) for 2004-2013 period. Furthermore, policy suggestions were presented for universities found to be financially inefficient in order to decrease especially their input resources. Similarly, general efficiency and efficiency according to stock variable inputs of universities were also computed by using output based DEA to display how much universities should increase their outputs to be efficient. Also, Malmquist Total Factor Productivity Index (MTFPI) was used to measure changes in total factor productivity levels of these universities and determine the sources of these changes.

On the other hand, the very first strategic plans and performance programs prepared by 23 Turkish public universities in 2004-2013 period were analyzed using content analysis so that objectives, targets and performance indicators of universities regarding to financial sources could be clustered under general topics. In other words, qualitative data about strategic plans and performance programs were employed to generate quantitative data through a qualitative analysis technique.   

Results of the DEA showed that the number of financially efficient universities was not greater than 15 (out of 23 universities) in 2004-2013 period. Additionally, MTFPI analysis revealed that average total factor productivity with respect to financial sources of these 23 state universities decreased by 5% due to technological recession. Also, inconsistency among financial objectives, targets and performance indicators of universities mentioned in their strategic plans and performance programs was found to be main but not the only reason for not reaching to financial efficiency.