Kemal H. Karpat düşüncesinde toplumsal değişme ve din
Social change and religion in thought of Kemal H. Karpat
Yazar: HALİL ALPER
Danışman: DOÇ. DR. İBRAHİM YENEN
Kastamonu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Din = Religion ; Göçler = Migrations ; Karpat, Kemal Haşim = Karpat, Kemal Haşim ; Kültürel kimlik = Cultural identity ; Modernleşme = Modernization ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlıcılık = Ponottoman ; Sosyal değişme = Social change ; Tabakalaşma = Stratification ; İslamcılık = Islamism

Özet:
Bilindiği gibi toplumsal değişimler kendi iç dinamikleri, zamanın ruhu ve şartları, kültürel kodlar, tarihsel kimlik, dış politika, iktisadi yapı, toplumsal miras vb. faktörler göz önünde bulundurularak değerlendirilir. Kültürel sürekliliği sağlayan en güçlü dinamiklerden biri olan din, toplumsal değişimlerin anlaşılması ve doğru bir şekilde değerlendirilmesinde önemli kavramlardan biridir. Buna bağlı olarak dinin toplumsal değişimlerdeki rolü üzerine yapılan çalışmalar son dönemde artmaktadır. Türkiye'nin son iki asırdaki tarihsel ve toplumsal değişimleri izah edilirken, belirli ideolojik kalıp ve kuramlara hapsolma sorunu yaşanmıştır. Tarihsel veya toplumsal olayları bütüncül olarak ele almak yerine tek bir faktöre veya gerekçeye dayandırarak izah etmek, tarihi olayları veya toplumsal değişimleri anlamaktan uzaklaşıp, onları kendi bakış açınızla ve gerçekten uzak bir biçimde kendi zihin dünyanızda tekrardan inşa etmek gibidir. Kemal H. Karpat, Osmanlı'nın son dönemini incelerken bu bakış açısının sonucu olan problemlere işaret etmiş, toplumların tarihsel kimliklerinden koparılamayacağından hareketle devletin ve toplumun yaşadığı değişimleri, Modernleşme, Batılılaşma, Aydınlanma vb. kavramlar etrafında açıklayan tarih tezlerinin aksine, Osmanlı devlet ve toplum yapısının kendi dinamiklerini siyasal yapı, kimlik, inanç, nüfus, göç ve tabakalaşma gibi çoklu faktörler ışığında inceleyerek farklı bir yorum geliştirmiştir. Bundan hareketle siyasi değişimlere rağmen tarihi ve kültürel sürekliliği öne çıkarmış ve "Cumhuriyet, Osmanlı'nın devamıdır" tezini öne sürmüştür. Karpat düşüncesinde Türkiye'nin modernleşme serüvenini bu süreklilik ve akış olmaksızın düşünmek mümkün değildir. Bu çalışmada, Osmanlının son döneminde toplumsal değişmenin rolü ve bu değişmede dinin faktörü Kemal H. Karpat eserlerinden yola çıkarak ele alınacaktır.

Abstract:
As is known, social changes have their own internal dynamics and it is evaluated taking into account factors such as the spirit and conditions of the time, cultural codes, historical identity, foreign policy, economic structure, social inheritance etc. Religion, one of the most powerful dynamics ensuring cultural continuity, is one of the important concepts in the understanding and proper evaluation of social changes. Accordingly, studies on the role of religion in social changes have been increasing recently. While explaining the historical and social changes of Turkey in the last two centuries, there has been a problem of being trapped in certain ideological patterns and theories. Instead of tackling the historical or social events holistically, explaining them by appealing to single factor or reason is like rebuilding them with your own point of view and away them from understanding its own reality. While studying the last period of the Ottoman Empire, Kemal Karpat pointed out the problems that are the result of this point of view. Based on the fact that societies cannot be separated from their historical identities; Karpat, in contrast to historical theses that explain the changes experienced by the state and society around concepts such as Modernization, Westernization, Enlightenment, developed a different interpretation by examining the dynamics of the Ottoman state and social structure in the light of multiple factors such as political structure, identity, faith, population, migration and stratification. Proceeding from this, despite the political changes, he emphasized the historical and cultural continuity and put forward the thesis "The Republic is the continuation of the Ottoman Empire". It is impossible to think about Karpat's idea without this continuity and flow related to Turkey's modernization adventure. In this study, the role of social change in the last period of the Ottoman Empire and the factor of religion in this change will be discussed based on the works of Kemal Karpat.