Arap gramerinde kavram ve terminoloji sorunu
The concept and terminology problem in Arabic grammar
Yazar: RIFAT AKBAŞ
Danışman: PROF. MEHMET ŞİRİN ÇIKAR
Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature
Dizin: Arapça = Arabic ; Dilbilgisi = Grammar ; Kavramlar = Concepts ; Terimler = Terms

Özet:
Bu çalışmada, Arap gramer ilminde sıklıkla kullanılan bir takım kavramların, itiraz ve eleştiri yöntemleriyle yapılmaya çalışılan tanımları ele alınmıştır. Çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde "Kavram" kelimesi tüm anlamlarıyla çok yönlü incelendikten sonra Arapçada kavram oluşturma mekanizmalarından İrticâl (الارتجال), İştikâk (الاشتقاق), Ta'rîb (التعريب), Mecâz (المجاز) ve Naht (النّحْت) kuramları üzerinde durulmuştur.
İkinci bölümde, Arap gramerinin öncesinde varolan selîka olgusu ve zeminini hazırlayan başlıca etkenlere yer verilmiştir. Daha sonra kurucusu hakkındaki rivayetler, temel dayanakları,  özgünlüğü hakkındaki tartışmalar, irtibatlandırılmaya çalışılan yabancı kültürler ile önemini gösteren çeşitli yaklaşımlar ele alınmıştır. Gramer alanında yer edinmiş kavramlara ve bu kavramlar etrafında dillendirilmeye çalışılan muhtelif tanımlar hakkında da bir takım ön bilgiler aktarılmıştır. Bu bölümde Sîbeveyhi'nin el-Kitâb (الكتاب) adlı eserinde doğrudan veya dolaylı olarak ele aldığı bazı gramer kavramlarına ayrıca dikkat çekilmiştir. Sîbeveyhi'den sonraki dönemlerde genelde bireysel bazen de kollektif yaklaşımlar çerçevesinde incelenmeye tabi tutulan bazı kavramlar ise, bir kavram-terim sorunun kanıtı  olarak sunulmaya çalışılmıştır. 
Üçüncü bölümde ise gramer kavramlarının oluşumunda etkili olan faktörler ve kavram-terim sorununun başlıca nedenleri üzerinde durulmuş ve çalışma, sonuç ve bazı önerilerin verilmesiyle sonlandırılmıştır.

Abstract:
In this study, some definitions which are frequently used in Arabic grammar are discussed with the methods of objection and criticism. The study consists of three parts. After being examined the word "concept" in all its meanings in the first part, it has been focused on the theories such asİrticâl (الارتجال), İştikâk (التعريب), Ta'rîb (التعريب), Mecaz (المجاز) and Naht (النحت) which are the concept formation mechanism.
In the second part, it is included the main factors that prepared the "selika " fact and its ground existed before the Arabic grammar. The narratives about the founder, the foundations of the foundation, the discussions about the originality, the various cultures which are tried to be connected with the foreign cultures are discussed thereafter. Some preliminary information has been given about the concepts that have taken place in the field of grammar and about the various definitions which are tried to be spoken around these concepts. Attention has been drawn to some of the grammatical concepts which directly or indirectly deals with inSibeveyhi'sel-Kitâb (الكتاب) workin this section. Some of the concepts that have been examined in the framework of individual and sometimes collective approaches in the post-Sibeveyhi period have been tried to be presented as evidence of a concept-term problem.
The factors which are effective in the formation of the grammatical concepts and the main reasons of the concept-term problem are emphasized and ended by giving the study, results and some suggestions in the third part.