Hokand Hanlığı merkez teşkilatı /
Yazar: FAYZULLAKHON OTAKHONOV
Danışman: PROF. DR. HAYRUNNİSA ALAN
İstanbul Medeniyet Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Tarih = History

Özet:
Hokand Hanlığı, Türkistan bölgesinde Şeybanîlerin dağılmasından sonra ortaya çıkan Hanlıklardan biridir. Temelleri 1709'da atılan ve 1876'da Rusya Çarlığı'nın işgal etmesiyle yıkılana kadar yaklaşık iki asır varlığını sürdüren Hokand Hanlığı ile ilgili çalışmaların çoğu siyasi tarih odaklıdır. Siyasî tarihte toplumsal yapı ve teşkilata ilişkin bilgilere dolaylı olarak ve kısaca yer verilirken, ayrıca ana hatlarıyla teşkilat hakkında yayınlanmış bazı makaleler de mevcuttur.
Siyasi yapıların (hanlık, beylik) nasıl organize edildiğini bilmek, Orta Asya'da ortaya çıkan devletlerin tarih ve kültürleri hakkında kapsamlı bir anlayışa sahip olmaya yardımcı olacaktır. Ayrıca siyasal örgütlenmelerin şekil ve işleyiş biçimlerinin yanı sıra, toplumsal ve kültürel hayatın da bilinmesi bu devletlerin ortaya çıkış ve dağılma süreçlerini daha doğru inceleme olanağı sunmaktadır. Siyasal kültür ve işleyişteki sürekliliği ve değişimleri görme fırsatı vermesi açısından, bu çalışmanın ana odak noktası olan Hokand Hanlığı'nın merkez teşkilatını ortaya koymak, 18.yüzyıl ve sonrasındaki Orta Asya'ya ilişkin tarih ve kültür anlayışımıza katkı sağlayacaktır. 
Bu çalışmamızda, Hanlık hükümdarlarının mensubu oldukları Ming boyu, hanları destekleyen sosyal gruplar olarak kutlu aileler, hanların meşruiyeti, atalık, biy, han gibi unvanlar, yönetim merkezinde bulunan ordunun yapısı da dahil olmak üzere Hanlığın sınırları, protokolde yer alan yetkililer ve sahip oldukları görevler ile protokolde yer almayan ancak orda'da görev alan bazı memuriyetler üzerinde durulmuştur. Bu doğrultuda, Hokand Hanlığı teşkilatı çok büyük oranda Hokand Hanlığı devrinde kaleme alınan ana kaynaklara dayanarak ortaya konmuştur. Hokand Hanlığı merkez teşkilatının yanı sıra Minglerin kökeni, Hanlığın kesin sınırları, içindeki vilayetlerin sınırları, hanların dünürleri ve zümrelerle olan ilişkileri ile ayim denilen eşlerinin yetkileri hususunda özgün bulgular ortaya konulmuştur.

Anahtar Kalimeler: Hokand Hanlığı, Merkez Teşkilat, Ming Hanedanı, Han Ordası, Meclis, Kutlu Görünüş

Abstract:
The Khanate of Kokand is one of the khanates that emerged after the disintegration of the Shaybanids in the Turkestan region. Most of the studies on the Khanate of Kokand, whose foundations were laid in 1709 and continued to exist for about two centuries until it was destroyed by the invasion of the Russian Tsardom in 1876, are focused on political history. While information about the social structure and organization is included indirectly and briefly in the political history, additionally, there are some articles published on the organization with the main lines. 
Knowing how the political structures (khanate, beylik) are organized will help to have a comprehensive understanding of the history and culture of the states established in Central Asia. In this regard, knowing the social and cultural life besides the form and modus operandi of political organizations will provide the opportunity to analyze the emergence and dissolution processes of these states more accurately. In order to reveal the central organization of the Khanate of Kokand, which is the main focus of this study in terms of allowing us to see the continuity and changes in the political culture and operation, will contribute to our understanding of the history and culture of Central Asia in the 18th century and later.
In this study, we shed light on the Ming clan to which the ruler of the khanate were belonged, the kutlu (substantial) families as the social groups that supported the khans, the legitimacy of the khans, the titles such as atalık, biy, han, and the adjectives used for them, as well as the borders of the khanate, the structure of the orda that is the administrative center, the authorities in the protocol and the duties they were entitled to, including some civil servants that were not included in the protocol but were assigned in the orda. We have revealed the organization of the Khanate of Kokand based on the primary sources written during the Khanate of Kokand period. In addition to the central organization of the Khanate of Kokand, we have revealed the original findings as the origin of the Mings, the definite borders of the Khanate, including lines of the provinces within, the khans' relationship with their in-laws and coteries, and the authority of the ayims, wives of khans.
Keywords: The Khanate of Kokand, Central Organization, Uzbek Ming Dynasty, Orda of Khan, Majlis, Qutlu Korinish