Transplantasyon hastalarında immünosupresif tedaviye uyumun değerlendirilmesi
The assessment of immunosuppressive therapy adherence in transplantation patients
Yazar: AYŞE GÜL ATAY DOYĞACI
Danışman: DOÇ. DR. SEVİL GÜLER DEMİR
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Böbrek nakli = Kidney transplantation ; Hasta uyumu = Patient compliance ; Kalp nakli = Heart transplantation ; Karaciğer nakli = Liver transplantation ; Organ nakli = Organ transplantation ; Transplantasyon = Transplantation ; Transplantlar = Transplants ; İmmünosupresif ajanlar = Immunosuppressive agents ; İmmünosüpresyon = Immunosuppression

Özet:
Bu araştırma, böbrek, karaciğer ve kalp transplantasyonu uygulanan hastaların immünosupresif tedaviye uyumunun değerlendirilmesi amacıyla tanımlayıcı olarak yapılmıştır. Araştırmanın örneklemini Başkent Üniversitesi Ankara Hastanesi'nde karaciğer, böbrek ve kalp transplantasyonu yapılan ve Genel Cerrahi, Nefroloji ve Kalp Damar Cerrahi Polikliniklerinde sağlık kontrollerine gelen 60 hasta oluşturmuştur. Verilerin toplanmasında araştırmacı tarafından geliştirilen anket formu kullanılmıştır. Araştırmanın verileri, transplantasyon hastaları ile yüz yüze görüşülerek toplanmıştır. Araştırmada hastaların kullandıkları immünosüpresif ilaçlar adı, dozu, alma saati ve sıklığı yönünden hastanenin sistemindeki bilgilerle karşılaştırılarak immünosupresif tedavi planına uyumu belirlenmiştir. Verilerin değerlendirilmesinde tanımlayıcı istatistikler, Spearman korelasyon katsayısı, Ki Kare ve Fisher Exact testleri kullanılmıştır. Araştırmaya katılan hastaların %46,7'sine böbrek transplantasyonu, %36,7'sine karaciğer transplantasyonu, %13,3'üne kalp transplantasyonu ve %3,3'üne eş zamanlı böbrek ve karaciğer transplantasyonu yapılmıştır. Hastaların tamamının immünosupresif tedavi aldığı, immünosupresif tedavi planına uyum oranının %86,7 olduğu belirlenmiştir. Çalışmada, kullanılan immünosupresif ilaç sayısı ile tedavi planına göre uyumlu kullanılan ilaç sayısı arasında pozitif yönlü anlamlı bir ilişki olduğu (p<0.001) saptanmıştır. Araştırmaya katılan hastaların tamamı immünosupresif ilaçları düzenli kullandıklarını, %40,0'ı bu ilaçların düzenli kullanılmasını etkileyen faktörlerle karşılaştıklarını, bunlardan ilk üçünün de immünosupresif ilaçları almayı unutma (%70,8), ilaç saatlerinin uygun olmaması (%25,0) ve ilaçların yan etkileri (%8,3) olduğunu vurgulamışlardır. Hastalardan %55,0'ı rejeksiyon atağı geçirmiş olup, %93,9'u buna yönelik tedavi almış ve hiçbirinde greft kaybı gelişmemiştir. Araştırmadan elde edilen sonuçlar doğrultusunda, hastaların transplantasyon sonrası dönemde immünosupresif ilaçlara uyum ve uyumsuzluğu arttıran faktörler yönünden düzenli değerlendirilmeleri, hasta ve yakınlarına uyumun arttırılmasına yönelik programlar geliştirilmesi, eğitim ve danışmanlık verilmesi, düzenli izlemlerin yapılması önerilmektedir.

Abstract:
This study was performedas a descriptive study to determinate adherence of immunosuppressive therapy in patients undergoing renal, liver and heart transplantation. The study sample consisted 60 patients who underwent renal, liver and heart transplantation and follow-up visits at Başkent University Ankara Hospital,General Surgery,Nephrology and Cardiovascular Surgery Outpatient Clinics.A questionnaire developed by the researcher was used for data collection.The data of the study were collected by face-to-face interviews with transplantation patients.The immunosuppressive drugs used by the patients in the study were compared by the name,dose,prescription time and frequency in the hospital records, and the adherence of the immunosuppressive treatment plan was determined.Descriptive statistics,Spearman correlation coefficient,Chi square and Fisher Exact tests were used to evaluate data.In the study, renal transplantation was performed in 46.7%,liver transplantation in 36.7%,heart transplantation in 13.3% and simultaneous renal-liver transplantation in 3.3% of the patients.The study showed that all patients received immunosuppressive therapy and therapy adherence rate was 86.7%.In the study,a significant positive correlation was found between the total number of immunosuppressive drugs and the number of drugs used in line with the treatment plan(p<0.001).All patients in the study had used immunosuppressive drugs regularly,40.0% had the factors affecting the regular drug use, the first three factors were as follows:forgetting to use immunosuppressive drugs (70.8%), inappropriate drug hours (25.0%) and adverse effects  (8.3%).A proportion of 55.0% of the patients experienced rejection attack, 93,9% of them treated for this attack and none of them experienced graft loss.The results showed that the patients should be evaluated regularly in terms of immunosuppressive therapy adherence and non-adherence factors in the post-transplantation period, developing of programs, education and counselling should be provided to patients and relatives to increase adherence, and regular follow-up visits are recommended.