Maarif müfettişleri ile ilk ve ortaokul yönetici ve öğretmeenlerinin bilgi uçurma davranışına ilişkin görüşleri
The opinions of education supervisors, administrators and teachers working in primary and middle schools in relation to the behavior of whistleblowing
Yazar: ALİ BALTACI
Danışman: PROF. DR. ALİ BALCI
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Yönetimi ve Politikası Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi ve Teftişi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Denetçiler = Controller ; Eğitim yönetimi = Educational administration ; Okul yöneticileri = School administrators ; Ortaokul öğretmenleri = Secondary school teachers ; Ortaokullar = Secondary schools ; Whistleblowing = Whistleblowing ; Öğretmen görüşleri = Teacher opinions ; İlkokul öğretmenleri = Primary school teachers ; İlkokullar = Primary schools

Özet:
Bu araştırmanın amacı, maarif müfettişleri ile ilköğretim okulu yönetici ve öğretmenlerinin görüşlerine göre, Türk Eğitim Sisteminde bilgi uçurma davranışının, kamu ve özel ilköğretim okullarındaki düzeylerini belirlemektir. Tarama modelinde olan çalışma, nicel ve nitel yöntemlerin birlikte kullanıldığı 'karma araştırma' yaklaşımı ile yürütülmüştür. Araştırmanın nicel aşamasında hedef evreni, Ankara'da 32.055'i kamu, 5.594'ü özel ilköğretim okullarında görevli toplam 37649 öğretmen, 4341'i kamu ilköğretim okullarında, 570'i özel ilköğretim okullarında görevli toplam 4911 yönetici ve 291 maarif müfettişi oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemini ise, 381 öğretmen, 357 yönetici ve 166 maarif müfettişi oluşturmuştur. Çalışmanın nitel bölümü 20 öğretmen, 12 yönetici ve 7 maarif müfettişi ile gerçekleştirilmiştir. 
Örneklemi oluşturan gruplara araştırmacı tarafından hazırlanan "Bilgi Uçurma Ölçeği" uygulanmıştır. Elde edilen veriler SPSS programında çözümlenmiştir. Nicel araştırma ölçeğine ilişkin katılımcıların verdikleri yanıtların aritmetik ortalama, standart sapma değerleri hesaplanmıştır. Araştırmaya katılanların bilgi uçurmaya ilişkin görüşlerini belirlemek için ilişkisiz örneklemlerde t-testi ve tek faktörlü varyans analizi (ANOVA) uygulanmıştır. Araştırmanın nitel aşamasında 39 katılımcı ile görüşme yapılmış, ardından görüşme dökümleri içerik analizine tabi tutulmuştur.
Araştırmada ulaşılan sonuçlara göre, eğitim örgütlerinde bilgi uçurma davranışının mesleki kıdem, eğitim durumu, okul türü (kamu – özel) ve yaş değişkenleriyle ilgisinin bulunmamasına rağmen cinsiyetin bilgi uçurma davranışını etkilediği; öğretmen ve maarif müfettişlerinin, bilgi uçurma davranışını daha çok benimsedikleri belirlenmiştir. Bilgi uçurma nedenleri, cinsiyete veya yaşa göre değişmektedir. Eğitim seviyesinin artması, bilgi uçurma davranışını artırmaktadır. Çeşitli korku durumları ve koruma güdüsü ile kişiler arası iletişime olan inanç, eğitim örgütlerinde bilgi uçurulmamasının başlıca nedenleri arasında yer almaktadır. Eğitim örgütlerinde, içsel bilgi uçurma kanallarıyla bilgi uçuranların çoğunlukla üst yönetime ve iş arkadaşlarına bilgi verdikleri saptanmıştır. Buna karşın, dışsal bilgi uçurma kanallarını tercih edenlerinse çoğunlukla aile fertlerine bildirimde bulundukları belirlenmiştir.



Anahtar Kelimeler: Bilgi Uçurma, Bilgi Uçuran, İlkokul, Ortaokul, Maarif Müfettişi, Öğretmen, Okul Yöneticisi.

Abstract:
The aim of this research to determine the behavior of whistleblowing level of public and private primary schools in the Turkish education system, according to the inspectors, administrators and teachers who work in public and private elementary schools. The study was carried out with a mixed research design including quantitative and qualitative methods. The target population of the quantitative phase of the study consisted of 37.649 teachers (32.055 of whom work in public and 5.594 of whom work in private elementary schools) and 4.911 administrators (4.341of whom work in public and 570 of whom work in private elementary schools) and 291 inspectors. The sample of the study was composed of 381 teachers, 357 administrators and 166 inspectors. In the qualitative phase of the study consisted of 20 teachers, 12 administrators and 7 inspectors. 
Data were collected from sample by using "Whistleblowing Scale" which was developed by the researcher. The data were analyzed with the Statistical Package for Social Sciences (SPSS). Arithmetic means and standard deviations of the answers that participants gave to items of the scale were calculated and then all the items were put into order to determine their relative importance according to view of the participants of the scale. T-test and one-way analysis of variance (ANOVA) were used whether the participants' views differ according to various variables. In the qualitative phase of the research 39 participants were interviewed and then the documents were examined with content analysis.
The results of this study indicate that gender affects the behavior of whistleblowing in educational organizations; although, some of the variables (educational level, sector (public - private) and age) do not absence of interest on behavior of whistleblowing; however, participants who have less seniority, are more willing to whistleblowing; moreover, teachers and inspectors more adapt to the behavior of whistleblowing. The causes of whistleblowing differs by gender and age. The behavior of whistleblowing increases by increment of educational level. The faith of interpersonal communication, various anxiety states and protection motives are on among the main reasons of 'not whistleblowing'. It was found that in the educational organizations, those who use internal whistleblowing channels, mostly provide information to senior management and colleagues. Despite that it was determined that those who prefer external whistleblowing channels, mostly inform family members.



Key Words: Whistleblowing, Whistleblower, Primary School, SecondarySchool, Inspector, Teacher, School Administrator.