Vergilerin gelir eşitsizliğine etkisi: 2002-2008 dönemi için bir analiz
Effects of taxes on income inequality: 2002-2008 an analysis for Turkey
Yazar: MEHMET ALİ ÖZYER
Danışman: DOÇ. DR. HAKKI HAKAN YILMAZ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Maliye = Finance
Dizin: Eşitsizlik = Inequality ; Gelir dağılımı = Income distribution ; Gelir vergisi = Income tax ; Türk vergi sistemi = Turkish tax system ; Vergi sistemi = Tax system ; Vergiler = Taxes

Özet:
Bu çalışmada Türkiye'de 2002–2008 döneminde sosyal güvenlik primleri dahil gelir vergisinin Lorenz eğrileri,  yüzde paylar analizi ve Gini katsayısı değişim ölçüsü yardımıyla yeniden dağıtım etkisinin ölçülmesi amaçlanmıştır. Vergi öncesi (piyasa) ve vergi sonrası (kullanılabilir) gelir dağılımına ilişkin Gini katsayılarının hesaplanmasını gerektiren çalışmada,   vergi sonrası gelir dağılımı için incelenen döneme ilişkin toplam 78.077 örnekte TÜİK hanehalkı bütçe anketlerinde bildirilen kullanılabilir fert gelirlerinden yararlanılmıştır. Vergi öncesi gelir dağılımına ilişkin veri bulunmaması nedeniyle fertlerin anketlerde bildirdikleri kullanılabilir gelirleri üzerindeki vergi yükleri tahmin edilerek Türkiye'de ilk defa hanehalkı vergi öncesi (brüt) gelirleri hesaplanmıştır.  
Çalışmada Gini katsayısı değişim ölçüsüyle vergi ve transferlerin yeniden dağıtım etkisi; 2002 yılında % 14,29, 2007 yılında % 10 ve 2008 yılında da % 12,50 olarak hesaplanmıştır. Sadece gelir vergilerinin yeniden dağıtım etkisinin ise 2002–2004 döneminde yükselme eğiliminde ve  % 6 civarında iken, 2005 yılından itibaren azalmaya başlayarak 2008 yılında % 2,12'ye düştüğü görülmüştür. Bu sonuçlar Türk Gelir Vergisi Sisteminin kayda değer bir yeniden dağıtım etkisinin olmadığını, gelir eşitsizliğinin daha çok transfer harcamalarıyla azaltılmaya çalışıldığını göstermektedir. Tüketim vergilerinin yüküne yönelik yapılan analizde ise % 10'luk ilk 8 gelir diliminin toplam gelir paylarına göre daha yüksek bir vergi yüküyle karşılaştıkları görülmüştür.

Abstract:
This study analyzes the redistributive impacts of taxing on the inequality of household income level in Turkey, in 2002-2008 eras. It is assessed the distributional effects of the taxation using by the Gini coefficients, Lorenz Curves and decile ratio approaches for household pre- and post-tax income. The Household Income and Consumption Expenditures Survey, which is answered by a sample of 78077 households, conducted by the Turkish Statistical Institute for the period 2002-2008 is used for this purpose. 
This study is based on the measurement of the redistribution effects of taxation on the market distribution and disposable income distribution. As the pre-tax (gross) income is not declared in surveys, the gross income for households is computed as follows: Transfers are subtracted from the sum of the disposable income that is declared in surveys and then the estimated tax burden added. Total effect of taxes and benefit system is 14,29 % in 2002, then reducing by  gradually 12,50 %  in 2008. The effect of direct tax system is 6,12 % in 2002, then reducing by gradually 2,12 % in 2008. Main findings of this study are that transfers (benefits) are the most important factors in reducing inequality in Turkey, rather than taxes. Further, redistributive impacts of taxation were close to those of transfers at the beginning of the era (2002-2004); however, the effects of taxes decreased gradually over time towards 2008, and eventually became insignificant. In the context of indirect taxes, the lower income groups faced heavier burden than higher income groups to their income shares.