Bellekten kurguya: Grafik roman ve animasyonda öznelleşen toplumsal deneyimler
From memory to fiction: Subjectivized social experiences in graphic novels and animation
Yazar: CANSU KARAMAN CENGİZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FAİK KARTELLİ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Sanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı
Derece: Sanatta Yeterlik, 2024
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Canlandırma sanatı = Animation art ; Cinsel ve toplumsal cinsiyet azınlıkları = Sexual and gender minorities ; Grafik sanatlar = Graphic arts ; Güzel sanatlar = Fine arts ; Kolektif bellek = Collective memory ; Otobiyografik anı aktarımı = Autobiographical memory transmission ; Otobiyografik bellek = Autobiographical memory ; Özkurmaca = Self fiction

Özet:
Hafızaya olan merak, moderniteden çok önceden beri hep vardır. Ancak, içinde bulunduğumuz dönemde belleğe dair ilginin ivmelenmesinde, modernitenin yarattığı 'unutkanlıkla', 'yapay belleğin imkanları' arasındaki gerilimin özgün payı söz konusudur. Beraberinde, farklı bakış açıları içeren dönemler arasında, ortak aktarımları da görmek mümkündür. Bu kapsamda çalışmanın imge, duyumsama ve toplumsallaştırma bağlamlarıyla kurduğu, Aristoteles'in 'anamnesis'inden, Landsberg'in 'protez hafızası'na uzanan bellek patikası, tez uygulamasının da yerleştiği arka planı oluşturmaktadır. Devamındaki çizgi roman/grafik roman/animasyon uygulama alanları ise, bu patikanın sonuna, 'indekssel olmayan, ikonografik formlarına özgü' yapısı ve gündeliği taşıyan otobiyografi biçimiyle, paradigma değiştirici olarak eklenmeye adaydır. Çünkü gündelik/sıradan olanla kurulan öznel anlatı, gerçekliğe zeval getirmek yerine, onu tanıklık/müzakere kapsamını genişlettiği 'protez bellek' bağlantılarını kurmaya açık hale getirir. Tez odağında yer alan, grafik roman ve animasyonun da içinde olduğu, gerçeği estetize etmeyen fakat gerçekçi biçiminden de sıyırarak aktaran anlatım biçimi, hafıza anlatılarının görsel metaforu olarak kendini sunar. Dolayısıyla, doğrudan deneyimlenmeyen fakat aktarımlarla üstlenilebilen protez hafıza için de uygun bir inceleme zemini oluşturur. Çalışma kapsamında 2000 sonrası üretilen ve toplumsal cinsiyet merkezli 5 otobiyografik grafik roman ve 2 uzun metraj animasyon bu kapsamda, çok modlu söylem analizi ile incelenmiştir. Sonrasında oluşturulan 'Kusmuk Yaka' örneğindeki, benzer toplumsal cinsiyet gerçekliğinin öznel aktarma biçimiyle ise, otobiyografik grafik romanların taşıdığı 'protez hafıza' potansiyeli uygulama ve ilgili literatür çalışmaların birlikteliğiyle gösterilmeye çalışılmıştır.

Abstract:
Curiosity about memory has existed since long before modernity. However, it is the tension between the 'forgetfulness' created by modernity and the 'possibilities of artificial memory' that has contributed to the acceleration of interest in memory in the current period. It is also possible to see common transmissions between periods with different perspectives. In this context, the memory path that the study establishes with the contexts of image, sensation and socialization, from Aristotle's 'anamnesis' to Landsberg's 'prosthetic memory', constitutes the background in which the thesis practice is also located. The comics/graphic novels/animation practice areas that follow are candidates to be added to the end of this path as paradigm shifters with their 'non-indexical, iconographic forms' and the form of autobiography that carries the everyday. Because the subjective narrative established with the everyday/ordinary, instead of undermining reality, makes it open to establishing 'prosthetic memory' connections in which it expands the scope of testimony/negotiation. The form of narration that does not aestheticize reality but conveys it by stripping it of its realistic form, which is the focus of the thesis, including the graphic novel, presents itself as the visual metaphor of memory narratives. Therefore, it constitutes a suitable ground of investigation for prosthetic memory, which is not directly experienced but can be assumed through transference. Within the scope of the study, 5 autobiographical graphic novels and 2 feature-length animations produced after 2000 and centered on gender were examined through multimodal discourse analysis. In the example of 'Puke-Collar', which was created afterwards, the potential of 'prosthetic memory' carried by autobiographical graphic novels was tried to be demonstrated with the combination of practice and related literature studies with the subjective transmission of similar gender reality.