Anlamsal web ve etmen teknolojileri kullanarak sağlık bilgi sistemi geliştirme
Developing a healthcare information system using semantic web and agent technologies
Yazar: KİBARİYE GÜNEY
Danışman: YRD. DOÇ. DR. RIZA CENK ERDUR
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bilgisayar Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve Kontrol = Computer Engineering and Computer Science and Control
Dizin: HL7 = HL7 ; Hastane randevu sistemi = Hospital appointment system ; Ontoloji = Ontology ; Sağlık bilgi sistemleri = Health information systems ; Sağlık sistemleri = Health systems ; Tıbbi bilişim = Medical informatics

Özet:
Yazılım etmenleri günümüzde bilgi teknolojileri alanının en önemli ve en hızlı gelişim gösteren araştırma alanlarından birisidir. Bir yazılım etmeni, kullanıcısı adına belirli amaçları yerine getirmek üzere davranma yeteneği olan, özerk (otonom) ve amaç yönelimli bir yapıya sahip yazılım bileşenidir. Çok-etmenli sistem ise, tek bir etmenin kendi başına çözemediği veya etkin bir biçimde çözemeyeceğini düşündüğü problemleri birbiriyle işbirliği yaparak eşgüdümlü bir biçimde çözmek için bir araya gelen etmen topluluğudur.Bu çalışmada, anlamsal web ve çoklu etmen teknolojileri kullanılarak, HL7 uyumlu tıbbi veri iletişimi ve akıllı randevu alma süreçlerini yerine getiren çok-etmenli bir sağlık bilgi sistemi tasarlanmış ve gerçekleştirilmiştir. Sistem gerçekleştirilirken FIPA (Foundation For Intelligent Physical Agents) standartlarına uyumlu JADE (Java Agent Development Environment) etmen geliştirme çerçevesi kullanılmıştır.Geliştirilen çok-etmenli sistemde; Merkezi Randevu Sistemini, MedicalNet Sistemini, tıbbi merkezleri, tıbbi merkez içerisinde bulunan departmanları, departman içerisinde çalışan doktorları ve kullanıcıları (hastaları) temsil eden etmenler altı ayrı etmen sınıfından türetilmektedir. Bu etmenlerin her birinin kendilerine özgü davranışları vardır ve bu davranışlarını kullanıcılara ve doktorlara servis sağlamak için yönetmektedirler.Sistemde özerk çalışan etmenlerle, doktorlar tarafından HL7 uyumlu hasta verisine erişilebilmekte ve hasta adına akıllı randevu alma işlemleri gerçekleştirilebilmektedir. Ayrıca, Anlamsal Web teknolojilerinin sunduğu olanaklardan faydalanmak amacıyla, JADE uygulama tanımlı ontoloji ve içerik dili modeli kullanılarak Sağlık Ontolojisi adında basit bir ontoloji geliştirilmiştir. Geliştirilen çok-etmenli sistemde yer alan etmenlerin, birbirlerine kayıtlanma ve akıllı randevu alma aşamasında, bu anlamsal bilgi üzerinde işlem yapması ve birbirleriyle iletişimlerinde bu ontolojiyi kullanmaları sağlanmıştır.

Abstract:
Nowadays, software agent technology is one of the most important and rapidly developing research areas of the information technologies domain. A software agent is an autonomous and a goal-oriented software entity that has the ability of acting in order to achieve particular objectives on behalf of its owner. A Multi-agent System is a group of collaborative agents, in which complex problems those cannot be handled by a single agent are solved.In this study, a health information system which can transfer the HL7 compliant medical data and execute the intelligent appointment processes has been designed and implemented using semantic web and multi agent technologies. FIPA (Foundation For Intelligent Physical Agents) compliant JADE (Java Agent Development Environment) agent development framework has been used to implement the system.The agents in the developed multi-agent system have been derived from six different classes representing Central Appointment System, MedicalNet System, medical centres, departments in the medical centre, doctors working in the department, and users (patients). Each of these agents has specific behaviours and these behaviours provide services to users and doctors.Autonomous agents working in the system allow doctors to access the HL7 compliant patient data and they can execute intelligent appointment processes on behalf of patients. In addition, to make use of the advantages provided by the Semantic Web technologies, a simple ontology named Health Ontology has been developed using the JADE application-defined ontology and content language model. The agents process this semantic knowledge and communicate with each other using this ontology while registering themselves and organizing intelligent appointments.