İnsan-çevre-mekan ilişkilerinin ifade ve etkileşim aracı olarak kullanımları: Özgürlüğün mekansal temsilleri
The uses of human-environment-place relations as means of expression and interaction: Spatial representations of freedom
Yazar: ESER YAĞÇI
Danışman: PROF. DR. NESRİN DENGİZ
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Sorunları Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
İnsanın, içinde yaşadığı ya da deneyim üretmek üzere algıladığı ve kurguladığı çevre ile ilişkileri, daima zaman ve mekan ile algılanır, anlamlandırılır, tariflenir, hatırlanır, aidiyet bulur ya da değiştirilir. İnsan, yaşamı ve yaşamını sürdürdüğü çevreyi anlamlandırma gereksinimi duyduğu sürece mekan, yalnızca bir barınma alanı değil, aynı zamanda ifade aracı olarak kulanılır. Mekanın temsil ettikleri, insan ve mekan arasında dolaylı ya da dolaysız farklı ilişkiler kurabilir, ayrıca yeni kopukluklar da oluşturabilir. Özgürlük temel bir gereksinim olarak kabul edildiğinde, mekan da önemli bir ifade aracı olarak kavrandıkça, insanla kurabileceği ilişkilerin sınırsızlığı ile normlardan, yapılardan, hiyerarşiden bağımsız ele alınması ihtiyacı açığa çıkar. Bu bağlamda, özgürlüğün felsefi tanımlarını yorumlayan ve kullanan anarşist düşünce, özgürlük temsillerinin yorumlanmasında referans alınır. Kentleşme ile başlayan, -soyut mekansal kurgulara kadar- birçok farklı alanda izlenen mekansal örgütlenme biçimlerinde farklılaşma, mimarlık bir disiplin haline gelip paradigmalarını belirlemeden önce de vardı. Ancak, mimarlığın, sonrasında şehirciliğin birer disiplin olarak, erk unsurlarının etkisinde gelişen hiyerarşi ve normlara bağlı gelişmesi, insanın fiziksel ve tinsel gereksinimlerini ne oranda dikkate aldığı sorusunu ortaya koyar. Süregelen somut ve soyut mekansal yaklaşımlar, ifade ve etkileşimde araçsallaşan mimarlık ediminin ve kuramının geleceğine yönelik ipuçları verir.

Anahtar Kelimeler : insan-çevre-mekan ilişkileri, ifade, özgürlük, etkileşim, 
mimarlık

Abstract:
Mankind, in his relationship to the environment, appeals to time and place to define, interpret, evaluate, belong to or replace his surroundings in order to prove his existence. With regard to the remarkable need for finding explanations to life, place and its representations become evermore substantial. These spatial representations might potentially evoke new relations and either social or spatial disconnections.  As freedom is considered a basic and natural requirement and place an important means of expression, the need for perceiving the place independently, released from recent norms, structures and other hierarchical forms become essential. In this context, to conceptualize freedom, anarchy becomes the key term for evaluations. From the first urban developments to highly abstract spatial forms that predate the architectural specification of its paradigms as a discipline, the place had always been interpreted in its recent forms of spatial organization. However, architecture then urbanism, as disciplines of spatial hierarchy, has been engaged with power elements through norms and principles, thus begging consideration of which aspects of the physical, psychological and spiritual needs of humankind have been taken into account. The answer relies upon the recent abstract and concrete approaches to spatial expression, providing clues for future predictions in the evolution of architectural practices and theories that instrumentalize social and spatial interactions.

Key Words : human-environment-place relations, expression, freedom, interaction, 
architecture