Mahalle olgusundaki değişimin sosyo-kültürel ve morfolojik açıdandeğerlendirilmesine yönelik bir araştırma: Kurtuluş Mahallesi örneği (Kahramanmaraş)
A study on the socio-cultural and morphological evaluation of the change in the neighborhood phenomenon: The case of Kurtuluş neighborhood (Kahramanmaraş)
Yazar: ŞEYMA GEBEL
Danışman: PROF. DR. İDİL AYÇAM ; DOÇ. DR. HATİCE KALFAOĞLU HATİPOĞLU
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Kahramanmaraş = Kahramanmaraş ; Mahalleler = Neighborhoods ; Morfolojik analiz = Morphological analysis ; Sosyokültürel yapı = Socio-cultural structure

Özet:
Mahalle olgusu, günümüzde gerçekleşmekte olan hızlı değişim ve dönüşümü neticesinde mahalleyi mahalle yapan niteliklerini gün geçtikçe kaybederek, yaşanılabilirliğini ve sürdürülebilirliğini yitirmektedir. Mahallelerin, kentleri, kentlerinde Dünya'yı şekillendirdiği düşünüldüğünde mahallenin değişim ve dönüşümüne yönelik yapılan analizler önem kazanmaktadır. Bu noktada, mahallelerin geçmişte bünyesinde barındırdığı toplumsal ve mekânsal parametrelerin analiz edilmesi yalnızca geleneksel olan mahallelerin anlaşılmasını ve korunmasını değil, yeni yerleşimlerin planlanmasına da önemli ölçüde katkı sağlayacaktır. Tarihi kentlerin birçok anlamda sahip olduğu birikim ve deneyimden dolayı Antik Çağlardan bu yana birçok yerleşime ev sahipliği yapmış olan Kahramanmaraş kent merkezinde bulunan Kurtuluş Mahallesi bu tez kapsamında çalışma alanı olarak seçilmiştir. Çalışmada, ilk olarak konuya üst ölçekte bakılarak kentlerin günümüzde sürdürülebilir olma durumundan ve mahalle olgusuna yansımalarından bahsedilmiştir. Sonrasında çalışmada kullanılan temel tanım ve yöntemlere yönelik bilgilere yer verilmiştir. Çalışmanın devamında Kahramanmaraş'a ait bilgilere yer verilerek, kent formunun tarihsel süreç içerisinde gelişimi incelenmiş ve alan çalışmasına zemin oluşturulmuştur. İki bölüme ayrılarak gerçekleştirilen alan çalışmasında, ilk olarak 1957'den günümüze kadar bölgeye ait hazırlanmış olan haritalar üzerinden mahallenin morfolojik dokusundaki değişim yol/ulaşım, yapı adası, bina kat sayısı, arazi kullanım, tescilli yapılar, yeşil alanlar, yaya yolları/yürünebilirlik, sokak ve çıkmazların yapısı, insan, bina ve sokak ilişkisi ve geleneksel konut dokusu başlıklarında analiz edilmiştir. İkinci kısımda ise mahalle sakinleriyle gerçekleştirilen söyleşi ile mahallenin sosyo-kültürel dokusu ve değişimi incelenerek konu bütüncül bir şekilde ele alınmıştır. Sonuç bölümünde ise mahallenin değişimine yönelik bulgulara ve önerilere yer verilmiştir.

Abstract:
As a result of the rapid change and transformation taking place today, the neighborhood phenomenon is losing its livability and sustainability by loosing the qualities that make the neighborhood a neighborhood. Considering that neighborhoods shape the cities, cities shape the world, the analyzes made for the change and transformation of the neighborhood gain importance. At this point, analyzing the social and spatial parameters that neighborhoods have contained in the past will contribute significantly not only to the understanding and preservation of traditional neighborhoods, but also to the planning of new settlements. Due to the accumulation and experience of historical cities in many senses, the Kurtuluş Neighborhood in the city center of Kahramanmaraş, which has hosted many settlements since ancient times, has been selected as a study area within the scope of this thesis. In the study, firstly, by looking at the subject at a higher scale, the sustainability of cities today and their reflections on the neighborhood phenomenon are mentioned. Then, the information about the basic definitions and methods used in the study was mentioned. In the continuation of the study, the basic information about Kahramanmaraş was given and the development of the city form in the historical process was mentioned and the ground was created for the field study. In the field study, which was divided into two sections, the change in the morphological texture of the neighborhood was analyzed in road/transportation, building island, number of building floors, land use, registered buildings, green spaces, pedestrian paths/walkability, structure of streets and dead ends, human, building and street relationship and traditional housing texture headings through the maps prepared for the region from 1957 to the present day. In the second part, the socio-cultural texture and change of the neighborhood were examined with the interview study, and the phenomenon of the neighborhood was discussed in a holistic way. In the conclusion part, the findings about the change of the neighborhood were evaluated.