Fatma Aliye'nin romanlarındaki ideal kadın kimliğinin paradoksları
Paradoxes of ideal female identity in Fatma Aliye's novels
Yazar: SEVAL SEZER
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NURSELİ GAMZE KORKMAZ
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Fatma Aliye = Fatma Aliye ; Kimlik = Identity ; Tanzimat Dönemi = Tanzimat Period ; Türk romanı = Turkish novel

Özet:
Bu çalışmada, Tanzimat Dönemi romanlarında ele alınmaya başlanan kadın sorununun Fatma Aliye'nin romanlarındaki kadın kahramanlarına yansıması ve bu yansımanın İslam kadını kavramı çerçevesinde yarattığı çelişki üzerinden tartışılması hedeflenmiştir. Bahsi geçen dönemde Fatma Aliye Hanım, gazete ve dergilerdeki yazılarının yanı sıra romanlarında da kadın sorununu ele almıştır. Bu sorunu ele alırken temelde toplumun genel zihniyetini temsil eden anlayışa karşın ideal kadını yeni bir bakış açısıyla kaleme alsa dahi geleneğin ürettiği kodlar da yazarın romanlarında hâkim unsur olmaya devam etmiştir. Fatma Aliye'nin bir yandan geleneksel baskı mekanizmaları ile mücadele eden kadını romanın merkezine alırken diğer bir yandan bu mücadeleyi muhafazakâr kimliğini koruyarak ele alması ile paradoksal bir kadın imgesine yol açtığını görmek mümkündür. Fatma Aliye'nin bu paradoksal kadın imgesi sosyal feminizm anlayışıyla da bağdaştırılmış, kadının aile içerisinden başlayarak emeğinin görmezden gelinmesi ve kadının hane içinde yabancılaşması romanlarında belirli bir noktaya kadar taşınmıştır. Fatma Aliye'nin romanlarında toplumsal dönüşüm ile birlikte modernleşen ve değişen kadın, eğitimli ve olgun olmasına karşın aile hayatında fedakârlık misyonuyla hareket etmiştir. Bu misyonu yüklenen kadının tutunacağı dalı rasyonelliği olarak görülmüş ve duygularına ket vurulmuştur. Kendi benliğine karşın aile içi iktidar dengelerini önceleyen bu kadın imajında bireyselliğin muhafazakâr kimlik ile karşıtlığının tartışılması, Türk romanında geleneksel edebiyatın bir kolu ve bir alt damarı olarak kendisi var eden kadın romanlarının temelleri bağlamında önemli görülmektedir.

Abstract:
In this study, it is aimed to discuss the reflection of the problem of women, which started to be discussed in the novels of the Tanzimat Period, on the heroines of Fatma Aliye's novels and the contradiction created by this reflection within the framework of the concept of Islamic woman. In the aforementioned period, Fatma Aliye Hanım dealt with the issue of women in her novels as well as her articles in newspapers and magazines. While addressing this problem, the codes produced by the tradition continued to be the dominant element in the author's novels, even though he wrote the ideal woman with a new perspective, despite the understanding that basically represents the general mentality of the society. It is possible to see that Fatma Aliye, while taking the woman who struggles with traditional oppression mechanisms to the center of the novel, on the other hand, deals with this struggle by preserving her conservative identity, resulting in a paradoxical woman image. This paradoxical image of woman by Fatma Aliye has also been associated with the understanding of social feminism, and the ignoring of women's labor starting from within the family and the alienation of women within the household has been carried to a certain point in her novels. In Fatma Aliye's novels, the modernized and changing woman with the social transformation acted with the mission of self-sacrifice in her family life, despite being educated and mature. The branch on which the woman, who undertakes this mission, will cling, was seen as her rationality and her feelings were inhibited. Discussing the opposition of individuality and conservative identity in this image of woman, who prioritizes the balance of power in the family against her own self, is considered important in the context of the foundations of women's novels that create themselves as a branch and sub-vein of traditional literature in Turkish novels.