Coğrafi planlama yönünden Şanlıurfa ilinin tarımsal yapısı
The agricultural structural of province of Şanlıurfa terms of geographical planing
Yazar: SEDAT BENEK
Danışman: PROF.DR. ALİ ÖZÇAĞLAR
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2005
Konu: Coğrafya = Geography

Özet:
ÖZET Şanlıurfa ili, coğrafi bölge ayırımında Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin Fırat Bölümü'nde yer almaktadır. İdari sınırları genel olarak doğal bir sınır niteliğinde oian Şanlıurfa ili, batı ve kuzeybatısında (Fırat Nehri) Gaziantep ve Adıyaman, kuzey ve kuzeydoğusunda (Karacadağ su bölümü çizgisi) Diyarbakır, doğusunda (Büyükdere suyu) Mardin illeri ve güneyinde ise, 223 km uzunluğunda Türkiye-Suriye devlet sınırı ile çevrilidir. Şanlıurfa ilinde genel arazi bölünüşünde tarım alanlarının payı % 64.1, otlak alanların payı % 12.5, koruluk alanların payı % 0.8 ve tarım dışı alanların payı ise % 22,6'dır. Tarım alanlarının içerisinde 1.083.506 (% 90,2) ha "ekili", 117.067 ha ise "dikili" alan olarak kullanılmaktadır. 2003 yılı itibariyle, tarım alanlarının % 25,7'si (308730 ha) sulu, % 74,3'ü (891.843 ha) ise kuru tanm alanı olarak değerlendirilmektedir. Çalışma alanımız, mevcut tarım potansiyeli itibariyle zengin ve elverişli bir durum arz etmektedir. Ancak, modern tarım açısından ele alındığında, bu zengin tarım potansiyelinin yeterince değerlendirilmemesinin bir sonucu olarak, çok ciddi temel yapısal sorunlarının bulunduğu dikkat çekmektedir. Bu temel sorunların başında sulama, sermaye, kredi kullanımı, çiftçi örgütlenmesi, makineleşme, kaliteli tohumluk kullanımı, gübre ve tarımsal ilaç kullanımı, pazarlama ve kalifiye insan gücü konularındaki yetersizlikler ve mülkiyet sorunu gelmektedir. Şanlıurfa ilinde 2003 yılı itibariyle 1.096.645 hektarlık alanda 3.695.755 tonluk üretim gerçekleşmiştir. İlde en çok tarımı yapılan ürün % 32'lik (356750 ha) bir oranla buğdaydır. Buğdaydan sonra % 26'Iık bir oranla arpa ikinci sırada, % 16'lık bir oranla pamuk üçüncü sırada, % 10,9'luk bir oranla kırmızı mercimek dördüncü sırada ve % 9'luk bir oranla da antepfıstığı beşinci sırada yer almaktadır, ilde sulamaya açılan alanlarda, başka bir ifade ile, sulamanın başlaması ile pamuk, mısır, domates, biber, hıyar, patlıcan, kavun, karpuz, antepfıstığı, erik, kayısı, dut, ceviz, badem, nar ve üzüm gibi tarımsal ürünlerin değişik oranlarda önem kazandığı ve kazanmaya devam edeceği gözlenmiştir. 344

Abstract:
SUMMARY The Province of Şanlıurfa, regarding the geograghical descriptions of regions, takes place in the Euphrates Part of the Southeast Anatolia Region. The province of Şanlıurfa are representing the natural borders, is surrounded by (Euphrates River) Gaziantep and Adıyaman in the west and northwest, by Diyarbakır (Karacadağ line of water division) in the nort and northeast, by Province of Mardin (Büyükdere suyu) in the east and by 223 km. long Syria-Yurkey state border in the south. Tha arable lands have a 64.1 % of share in the general division of lands in the Province of Şanlıurfa, 12.5 % of share for mealow lands, a 0.8 % for the grove lands and a 22.6 % for the an cultivated lands. 1.083.506 hektar (90.2 %) of land is used "cultivated" land and 1 17.067 hektar of land is used as "planted" land in respect to the arable lands. By the year 2003, 25.7 % (308730 ha) of the agricultural lands are used as irrigable lands and 74.3 % (891.843 ha) as dry lands of agriculture. Our field of study presents a wealthy and a suitable condition in terms of existing potentials of agriculture. However, as it is taken on the side of modem agriculture, cause these wealty potantials of agriculture havnot yet been suffiently taken into consideration, it is considered that there are very serious basic structural problems of it. At first, we can say the problems of iriigation, finanse, use of crdits, organizasing fanners, mechanization, use of guality seeds, use of fertilizers and agriculturel chemicals, the inadeguicies in the matters of marketing and gualrfied human resources and the problem of ownership. By the year 2003, 3.695.755 tons of production wasrealized in 1.096.645 ha of land in the Province of Şanlıurfa. The most cultivated product in the province is wheat wirh a share of 32 % (356.750 ha of land) in proportion to others. After wheat, yeast comes the second with a share of 26 %, coton is the third with a 16 % of share, fifth place with 9 %. Among the areas which are open to irrigation in other word, by the beginning of irrigation it is observed that the production of such agricultural products as cotton, corn, tomataes, pepper, cucumber, eggplant, melan, watermelan, pistachio, plum, apricot, mulberry, nut, almond, pomegranate and grapes have gained importance in different proportion and also will had an so. 345