İbn Derrâc el-Kastallî'nin divanında tarihsel ögeler
Historical elements in Ibn Darraj al-Qastalli's poetic works
Yazar: ESRA İLDEŞ
Danışman: PROF. DR. MEHMET FARUK TOPRAK
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Doğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı / Arap Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature
Dizin: Arap edebiyatı = Arabian literature ; Arap şiiri = Arabic poetry ; Endülüs = Andalucia ; Endülüs edebiyatı = Andalusian literature

Özet:
Şiirde ve nesirde gerek işlenilen konular itibariyle gerekse farklı nazım şekillerine ilham olması açısından edebiyata damgasını vuran dönem ve coğrafyalardan olan Endülüs, doğudan birçok âlim ve şaire de ev sahipliği yapmıştır. Siyasetteki değişimlerin edebiyata etkilerini oldukça hızlı gördüğümüz dönemler, hiç kuşkusuz tarihi dönüm noktalarıdır. Tez çalışmamız Endülüs'ün dönüm noktalarından biri sayılabilecek Hacip Abdulmelik'in vefatıyla Endülüs Emevî Devleti'nin içine düştüğü iç karışıklığa şahit olmuş bir şair olan İbn Derrâc el-Kastallî'yi [ö. 421/1030] konu edinmekte ve Batı'nın [Endülüs'ün] Mutenebbî'si olarak anılan şairin şiirlerindeki tarihsel öğelerin incelenmesini hedeflemektedir.
İbn Derrâc'ın divanının el yazmasına uzun çabalar sonucu ulaşılmış ve kaybolduğu düşünülen eser 1969 Yılında neşredilmiştir. II. Hişam'ın hâcibi el-Mansûr b. Ebî Âmir'in himayesinde saray kâtipliği ve şairliği yapan İbn Derrâc, gerek  miri himayesinde iken Endülüs'ün yaşadığı parlak döneme gerekse sonrasında gelen siyasi istikrarsızlık ve karmaşa haline yakından şahit olmuştur.
Bu çalışmanın, şairin tarihi malzemeleri şiirlerinde nasıl kullandığına dair bir bakış sunması; böylece İbn Derrâc'ın hem kendi dönemindeki tarih tasavvurunu hem de şairin tarihe tanıklığının izlerini yakalayarak Endülüs edebiyatı, tarihi ve kültürüne dair çalışmalara mütevazı bir katkı olması hedeflenmiştir.

Anahtar Sözcükler: Endülüs, Fitne Dönemi, Endülüs Şairleri, İbn Derrâc el-Kastallî, el-Mansûr b. Ebî Âmir

Abstract:
Andalusia, one of the periods and geographies that left its mark on literature in terms of both the topics covered in poetry and prose and in terms of inspiring different verse forms, has hosted many scholars and poets from the East. The periods in which we see the effects of the changes in politics on the literature as well as on the people, are undoubtedly historical turning points. Our thesis study focuses on Ibn Darraj al-Qastalli  [d. 421/1030] is the subject and aims to examine the historical elements in the poems of the poet, who is known as the Mutanebî of the West [Andalusia].
The manuscript of Ibn Darraj's diwan, which was thought to have been lost, was found after great efforts and the collection was published in 1969. Ibn Darraj who worked as a palace clerk and poet under the patronage of al-Mansur b. Abi Amir -the Hajib of Hisham II- closely witnessed both the bright period of Andalusia under the auspices of the Amiris and the political instability and chaos that followed afterwards.
This study presents an overview of how the poet uses historical materials in his poems; Thus, it is aimed to make a modest contribution to the studies on Andalusian literature, history and culture by capturing the traces of both the imagination of the history in Ibn Darraj's period and Ibn Darraj's own historical witness for his own time.

Keywords: Andalusia, Sedition Period, Andalusian Poets, Ibn Darraj al-Qastalli, Al Mansur b. Abi Amir