Kırgızistan'daki Köktürklere ait arkeolojik eserler
Comparative analysis of the archelogisal monuments of the Tien Shan and Sayan-Altai Kokturks / Сравнительный анализ археологиезких памятников Кёктюрков СаяноАлтая и Тенир-Тоо
Yazar: OZAN TURHAN
Danışman: PROF. DR. KUBATBEK TABALDIEV
Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Arkeoloji ve Sosyal Antropoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History

Özet:
Tarih öncesi çağlardan günümüze kadar birçok medeniyete ev sahipliği yapmış olan Tanrı Dağları, arkeolojik eserler bakımından çok zengin bir bölgedir. Bu coğrafyada yer alan arkeolojik eserler yüzyıldan aşık bir süreden bu yana birçok bilim adamının odak noktası olmuştur. Bu coğrafyada bulunan arkeolojik kaynaklar, arkeologlar ve bu alana meraklı araştırmacılar tarafından incelenmiş ve çeşitli çalışmaların konusu olmuştur.
Tüm dünya medeniyetlerinde olduğu üzere kadim Türk Milleti'nin de geçmiş tarihini, medeniyetini ve kültürünü gün yüzüne çıkarabilmek için yine onlardan kalan maddi belgelere başvurmak gerekmektedir. Bu maddi belgeler, arkeoloji, sanat tarihi ve etnografyanın malzemeleridir.
Bilim adamları tarafından, Köktürklerin maddi unsurları hakkında günümüze kadar birçok akademik çalışma yapılmıştır. Lakin Kırgızistan Coğrafyasında yaşayan Köktürklerin arkeolojik eserlerine dair bilgiler, Türkçe kaynaklarda çok az rastlanmaktadır. Biz bu çalışmamızda Kırgızistan'daki Köktürklerin maddi kültürünün önemli kaynakları olan; kurganları, heykelleri, yazıtları ve kaya resimlerini inceleyeceğiz.
Tez çalışmamız toplamda iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Kırgızistan Coğrafyasında yaşayan Köktürklerin arkeolojik eserlerinin araştırma tarihi ve Kırgızistan Coğrafyası hakkında bilgi verilmiştir. Çalışmamızın ikinci bölümünde Kırgızistan Coğrafyası içerisinde yer alan Köktürklerin arkeolojik eserleri incelenmiştir. Bu çalışmanın asıl amacı: Kırgızistan Coğrafyasında yer alan Köktürklerin arkeolojik eserlerinin bilim âlemine farklı bir bakış açısıyla tekrardan tanıtılmasıdır.

Anahtar Kelimeler: Türk Kültürü, Köktürkler, Kurganlar, Yazıtlar, Heykeller, Kaya Resimleri.

Abstract:
The Tian Shan, which has hosted many civilizations from prehistoric times to the present, is a very rich region with relics. A hundred collections of relic artifacts in this geography have been the focus of many scientists for a while. Remaining resources found in this geography have been examined by archaeologists and researchers interested in this area and have been the subject of various invitations.
As in all world civilizations, in order to reveal the past history, civilization and culture of the ancient Turkish Nation, it is necessary to refer to the material documents left from them. These material documents are the materials of archeology, art history and ethnography.
Many academic studies have been carried out by scientists about the material elements of Köktürks until today. However, the archeological works of Köktürks living in Kyrgyzstan are very rare in Turkish sources. In this study, the important sources of the material culture of the Kokturks in Kyrgyzstan; We will examine kurgans, statues, inscriptions and rock paintings.
Our thesis consists of two parts in total. In the first chapter, the research history of the archeological artifacts of the Köktürks living in the Kyrgyzstan Geography is given.
In the second part of our study, the archaeological artifacts of the Köktürks in the Kyrgyzstan Geography were examined. The main purpose of this study is to re-introduce the archaeological artifacts of the Köktürks in the Kyrgyzstan Geography to the scientific world from a different perspective.

Keywords: Turkish Culture, Kokturks, Kurgans, Inscriptions, Sculptures, Rock Paintings.






Тянь-Шань, в котором с доисторических времен до наших дней прожывало
множество цивилизаций, является очень богатым регионом с реликвиями. Сотня
коллекций реликтовых артефактов в этой географии некоторое время были в
центре внимания многих ученых. Оставшиеся ресурсы, найденные в этой
географии, были изучены археологами и исследователями, интересующимися этой
областью, и были предметом различных приглашений.
Как и во всех мировых цивилизациях, чтобы раскрыть прошлую историю,
цивилизацию и культуру древней тюркской нации, необходимо обратиться к
оставшимся от них материальным документам. Эти вещественные документы
являются материалами археологии, искусствоведения и этнографии.
До сегодняшнего дня учеными было проведено множество академических
исследований материальных элементов древный тюрки. Однако археологические
работы древный турков, проживающий в Кыргызстане, в турецких источниках
встречаются очень редко. В данном исследовании важные источники материальной
культуры древный тюрков Кыргызстана; Мы осмотрим курганы, статуи, надписи и
наскальные рисунки.
Всего наша курсовая состоит из двух частей. В первой главе дается история
исследования археологических артефактов древных турков, проживающих в
Географии Кыргызстана.
Во второй части нашего исследования были рассмотрены археологические
артефакты Древный турков в географии Кыргызстана. Основная цель данного
исследования- повторно представить научному миру археологические артефакты
Древный турков в географии Кыргызстана с другой точки зрения.

Ключевые слова: туркская культура, древный турки, курганы, надписи, скульптуры, наскальные рисунки.