Sağlık hizmetleri alanında eğitim veren bir lisede öğrencilerin obezite sıklığı ve beslenme alışkanlıklarının incelenmesi
Examination of obesity prevalence and nutritional habits of students in a high school providing education in the field of health services
Yazar: DİLEK İLBASAN
Danışman: PROF. DR. SARP ÜNER
LOKMAN HEKİM ÜNİVERSİTESİ / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Hemşirelik = Nursing

Özet:
Bu araştırma sağlık hizmetleri alanında eğitim veren bir lisedeki öğrencilerde obezite sıklığını, beslenme alışkanlıklarını ve bunlar ile ilişkili olabilecek bazı faktörleri belirlemek amacıyla yapılmıştır. 
Tanımlayıcı kesitsel tipteki çalışma 2023-2024 eğitim öğretim yılında Ankara'da sağlık hizmetleri alanında eğitim veren bir lisede öğrenim gören 13-19 yaşları arasındaki 310 öğrenciyle yapılmıştır. Veri toplama yüz yüze anket uygulama ve bazı antropometrik ölçümler ile yapılmıştır. ''Beslenme Alışkanlıkları İndeksi (BAİ)'', araştırmacı tarafından literatür taranarak oluşturulan 'Beslenme Özellikleri, Sosyodemografik ve Diğer Bazı Özellikler Anket Formu'' kullanılmıştır. Öğrencilerin boy ve vucut ağırlığı ölçülerek Beden Kütle İndeksi (BKİ) hesaplanmış, persentil eğrilerine göre obezite durumları belirlenmiştir. Elde edilen veriler yüzdelik dağılım, ortalama, standart sapma, ki-kare ile analiz edilmiştir.
Obezite sıklığı %6,1 olan çalışma grubunda öğrencilerin %17,4'ü fazla kiloludur. Öğrencilerin %59,4'ü öğün atlamakta olup genellikle iştahsızlık nedeniyle kahvaltı yapmamaktadır. Öğrencilerin %85,8'i hazır gıda tüketmektedir ve bunların çoğu sevdikleri için ve arkadaşlarıyla birlikteyken tüketmektedir. Çalışmada öğrencilerin gelir durumu ve vücut ağırlığına göre kendini tanımlama durumu ile BKİ arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmuştur. Ailesinde obez birey olan ve hekim tarafından tanısı konulmuş kronik hastalığı bulunan katılımcılar ile BKİ arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki bulunmuştur. BAİ toplam puan ortalaması (±SD) 11,95 (±3,83) olan öğrencilerin %7,1'i risk taşımamakta, %49,7'si hafif, %38,7'si orta ve %4,5'i yüksek risk grubunda yer almaktadır. BKİ ile öğrencilerin günlük su tüketimi, diyet yapma, yiyecekleri yeme şekli gibi beslenme alışkanlıkları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark vardır.
Araştırma sonuçlarına göre fazla kiloluluk ve obezite sıklığı azımsanmayacak düzeyde olan öğrencilerin beslenme alışkanlıklarında risk durumları bulunmaktadır. Bu alanda adölesanlarda temsiliyeti yüksek ve farklı antropometrik ölçümlerle kapsamlı araştırmalar yapılması önerilmektedir. Özellikle okul sağlığı çalışmalarına gereken önem verilmeli ve çalışmaların ülkedeki tüm okullarda uygulanması sağlanarak sık aralıklarla denetimleri yapılmalıdır.

Abstract:
This study was conducted to determine the prevalence of obesity, dietary habits and some factors that may be related to obesity among students in a high school providing education in the field of health services.
The descriptive cross-sectional study was conducted in 2023-2024 academic year with 310 students aged 13-19 years studying at a high school in Ankara in the field of health services. ''Eating Habits Index (BAI)'', ''Nutritional Characteristics, Sociodemographic and Some Other Characteristics Questionnaire Form'', which was created by the researcher by reviewing the literature, were used. Body Mass Index (BMI) was calculated by measuring the height and body weight of the students and their obesity status was determined according to percentile curves. The data obtained were analyzed with percentage distribution, mean, standard deviation and chi-square.
The prevalence of obesity was 6.1% and 17.4% of the students were overweight. 59.4% of the students skip meals and usually do not eat breakfast due to lack of appetite. 85.8% of the students consume ready-to-eat food and most of them consume it because they like it and when they are with friends. In the study, a statistically significant difference was found between self-identification status and BMI according to students' income status and body weight. A significant positive correlation was found between BMI and participants with obese family members and chronic diseases diagnosed by a physician. The mean total score (±SD) of BAI was 11.95 (±3.83) and 7.1% of the students were not at risk, 49.7% were in the mild risk group, 38.7% were in the moderate risk group and 4.5% were in the high risk group. There is a statistically significant difference between BMI and students' eating habits such as daily water consumption, dieting, and the way they eat food.
According to the results of the study, students with a considerable prevalence of overweight and obesity have risk situations in their eating habits. In this field, it is recommended to conduct comprehensive studies with high representativeness and different anthropometric measurements in adolescents. In particular, school health studies should be given the necessary importance and studies should be implemented in all schools in the country and audits should be carried out at frequent intervals.