Hırka formasyonu (Beypazarı, Ankara, Türkiye) bitümlü şeyllerinin inorganik element depolanmaları ve organik-inorganik elementler arasındaki kökensel ilişkiler
Inorganic element depositions of hirka formation (Beypezari, Ankara, Turkey) bituminous shales and genetic relationships between organic and inorganic elements
Yazar: BERNA YAVUZ PEHLİVANLI
Danışman: PROF. DR. ŞÜKRÜ KOÇ
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
İnceleme alanı Çayırhan (Beypazarı Ankara, Türkiye) kuzeyinde yaklaşık 30 km2'lik bir alanda yer alır. Çalışma alanında Paleozoyik, Mesozoyik ve Senezoyik yaşlı kayaçlar yer almaktadır. Miyosen yaşlı Hırka Formasyonu bu tez çalışmasının materyallerini oluşturan bitümlü kayaçları kapsamaktadır.Orta Miyosen yaşlı Beypazarı havzası Hırka Formasyonu bitümlü şeyllerinin element oranlarının tespiti edilebilmesi için içeriklerinin ICP-MS tekniğinden, organik jeokimyasal analizler için piroliz analizinden, mineraojik tespitler için ince-parlak kesit incelemelerinin yanısıra XRD ve SEM-EDS analizlerinden faydalanılmıştır. Örneklerin organik madde bileşenleri, inorganik element oranları, Nadir toprak element içerikler (NTE), duraylı izotop (?34S ve ? 13C) sonuçları ve tektonik provenans özelliklerine göre gölsel bir çökelme ortamında (laküstrin ortam) oksikten öksiniğe değişen fizikokimyasal şartlara işaret eden mikro ortamlarda oluşmuştur.Sonuç olarak bitümlü şeyllerin hesaplanan çeşitli indekslere göre günlenme ve alterasyondan etkilenmemiş olduğu, duraylı izotop verilerine göre organik maddenin biyojenik kökeni ve sadece sediman oluşum süreçleri içinde oluştuğu, organik madde ve ana kayacın ilksel özelliklerini koruduğu ve element mobilitelerinin oldukça düşük düzeylerde olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca petrol türetme potansiyeli olan organik maddece zengin bu kayaçlar (TOC % 2,08-48,48), Mn, Mg, Pb, Zr, Sr, K, Ti, Ca, Rb, U, Co, U, Th ve K gibi inorganik elementlerce zenginleşmiştir.

Abstract:
The study area is located in an area north of the approximately 30 km2 of Cayirhan (Beypazari, Ankara, Turkey). These rocks are Paleozoic, Mesozoic and Senezoyic in age. This project study materials include bituminous rocks of Hirka formation of Miocene age.Bituminous shales of Middle Miocene Hırka formation in Beypazari basin were analyzed by employing methods such as the ICP-MS analysis to elements, ICP-MS technique for the content of the element, pyrolysis analysis for organic geochemical analysis, thin-polished cross-sectional studies and XRD and SEM-EDS analysis to detect mineralojic and petrographical characteristics. According to the results of these analyses, components of organic matter, inorganic element ratios, Rare Earth Elements (REE) content, stable isotope results (?34S and ? 13C) and tectonic provenance of the samples indicate micro-environments with varying physicochemical conditions from oxic to euxinic in a lacustrine environment.As a result of this thesis, according to various index calculated of bituminous shales were unaffected by weathering and alteration; the stable isotopes data were only occured in the formation processes of sediment and biogenic origin of organic matter; to protect the primal properties of organic matter and host rock and to be quite low levels of element mobility. In addition, these rocks are rich in organic matter with the potential to derive from petroleum (2.08 to 48.48% TOC) and inorganic elements enrichment such as Mn, Mg, Pb, Zr, Sr, K, Ti, Ca, Rb, U, Co, U, Th and K.