Osmanlı minyatürleri ve tekstilleri arasındaki motif ilişkilerinin incelenmesi
Investigation of motif relationships between Ottoman miniatures and textiles
Yazar: YASEMİN KARACA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET NUHOĞLU
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat ve Tasarım Ana Bilim Dalı / Sanat ve Tasarım Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sanat Tarihi = Art History

Özet:
Bu tezin amacı, Osmanlı dönemi kıyafet, çadır ve yaygı gibi tekstil ürünleri üzerinde kullanılan motiflerin, türleri, kullanım veya tercih sıklığı ile bu motiflerin minyatürlerdeki çizimleriyle bir karşılaştırma yapmaktır. Özellikle 15.-18.yüzyılları arası hem tekstil hem de minyatürün kendi klasik tarzını büyük ölçüde korudukları dikkate alınırsa, el yazması kitaplardaki minyatürlerle tekstil ürünlerinin motiflerinin renk, doku, kontrast, denge, harmoni gibi unsurlar açısından analiz edilmiştir. Araştırmanın sonucunda minyatürlerde bulut, çintemani, hatai gibi motiflerin yaygın bir şekilde tercih edilmesine rağmen az da olsa hayvan motiflerine ve literatürde adı geçmeyen yıldız gibi varlıklara ve kuş gibi hayvanlara benzeyen motiflerin de olduğu saptanmıştır. Dokumacılık tarihi, dokuma atölyeleri araştırılmış, Osmanlı dönemi ipekli dokumaları incelenip, örneklere yer verilmiştir. Tekstil ürünlerindeki motifler incelenip bu motiflerin 152 minyatürdeki, kıyafet, halı, çadır gibi alanlarda kullanımı araştırılmıştır. Nicel araştırma yönteminin kullanıldığı bu çalışmada, minyatürlerin ve tekstil ürünlerinin literatür taraması yapılarak motifler ve minyatürlerin verileri toplanmış, bunların ne şekilde kullanıldığı ortaya konulmaya çalışılmıştır. Çalışmanın evreni Osmanlı dönemindeki el yazması kitaplardaki minyatürlü resimlerdir, ancak tüm minyatürleri tez içinde ele almak imkansız olduğu için, bir tarih süreci gözetilerek, tekstil motifleri ile minyatürlerin benzerlikleri üzerinden seçme yapılmıştır. Bunlar içerisinden araştırmayla paralel olacak tekstil ürünleri ve minyatürler seçilmiştir. Araştırmanın örneklemi, amaçlı örneklem yöntemi kullanılarak Osmanlı dönemi minyatürlerinde kullanılan tekstillerdeki motifler esas alınmıştır.
Anahtar Kelimeler: Kumaş, Motif, Osmanlı Minyatürleri.

Abstract:
The The aim of this thesis is to make a comparison of the types, frequency of use or preference of motifs used on textile products such as clothes, tents and mats in the Ottoman period, and the drawings of these motifs in miniatures. Considering that both textiles and miniatures largely preserved their classical style, especially between the 15th and 18th centuries, the miniatures in manuscript books and the motifs of textile products were analyzed in terms of elements such as color, texture, contrast, balance and harmony. As a result of the research, it was determined that although motifs such as clouds, çintemani and hatai were widely preferred in miniatures, there were also motifs resembling animal motifs, beings such as stars and animals such as birds, which were not mentioned in the literature. The history of weaving, weaving workshops were researched, Ottoman period silk weavings were examined and examples were included. The motifs in textiles were examined and the use of these motifs in 152 models, clothing, carpets and tents were investigated.In this study, where the quantitative research method was used, data on motifs and miniatures were collected by conducting a literature review of miniatures and textile products, and it was tried to reveal how they were used. The universe of the study is the miniature paintings in manuscript books from the Ottoman period, but since it is impossible to cover all the miniatures in the thesis, a selection was made based on the similarities of textile motifs and miniatures, considering a historical process. Among these, textile products and miniatures that would be parallel to the research were selected. The sample of the research was based on the motifs in the textiles used in Ottoman period miniatures, using the purposeful sampling method.
Keywords: Cloth, Theme, Ottoman Miniatures.