Tekirdağ ilindeki kimyasal yaralanmaların değerlendirilmesi
Assessment of chemical injuries in Tekirdağ province
Yazar: MUKADDES DEMİREL
Danışman: DOÇ. DR. BEDİA GÜLEN
Bezm-i Alem Vakıf Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Afet Yönetimi Ana Bilim Dalı / Afet Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Afet yönetimi = Disaster management ; Endüstriyel kirlilik = Industrial pollution ; Gaz zehirlenmesi = Gas poisoning ; Karbonmonoksit zehirlenmesi = Carbon monoxide poisoning ; Kimyasal kirlilik = Chemical pollution ; Kimyasal maddeler = Chemical materials ; Kimyasal yaralanma = Chemical injury ; Kimyasal zararlar = Chemical damages ; Tekirdağ = Tekirdağ ; Yaralar ve yaralanmalar = Wounds and injuries

Özet:
Günümüzde yaşamın her alanında kullanılan kimyasal maddelerin 100.000'den fazla
çeşidi olduğu ve her yıl ortalama 500 milyon ton üretilerek piyasaya sürüldüğü
biliniyor. Kimyasalların kullanımı sırasında, ihmal, kasıt ya da kaza nedeniyle çeşitli
kimyasal yaralanmalar gelişebilir. Bu olguların patofizyolojilerinin farklı olması
nedeniyle, tüm yaralanmalar içerisinde nicelik olarak az bir bölüm oluştursalarda,
mortalite ve morbitide oranları yüksektir. Kimyasal yaralanmaların sıklıklarının
belirlenmesi amacıyla çalışma bölgesi olarak, büyükşehir statüsünde nüfus
popülasyonuna sahip, büyük endüstri faaliyetleri ve geniş tarım arazileriyle, kimyasal
madderle temasının yüksek olduğunu düşündüğümüz Tekirdağ ili seçilmiştir. İlin
kimyasal yaralanma verileri değerlendirerek bölgenin kimyasal yaralanma riskleri
belirleyip, önlemler hakkında fikirler sunmak ve bu yolla literatüre katkı sağlamak
amaçlanmıştır.
Kimyasal yaralanma sıklıklarının ve özelliklerinin belirlenmesi için 01.01.2016-
01.09.2019 tarihleri arasında,Tekirdağ İl Sağlık Müdürlüğüne bağlı 112 Acil Sağlık
Hizmetleri biriminin il genelinde müdehale ettiği vakalar retrospektif olarak
incelendi. Kimyasal yaralanma özelliği gösteren olgular; fabrika tipi kimyasallar ile
bulaş, tarım ilacı zehirlenmeleri, korozif madde yaralanmaları, karbonmonoksit
zehirlenmeleri, solunum yolu ile zehirlenmeye neden olan kimyasallar, kimyasal
yanıklar, kimyasal patlamalar, sebebi belirtilmemiş kimyasallarla temas sonucu
yaralanma ve diğer olarak kategorize edildi. Elde edilen veriler SPSS programına
kaydedilerek istatiksel analiz yapıldı.
Belirtilen tarihler arasında kimyasal yaralanmalar ile uyumlu olan 1858 olgu tespit
edilerek çalımamıza dahil edildi. Vakaların (n=879) %47.3'ünün karbonmonoksit,
(n=297) %16.0'ının korozif madde, (n=192) %10.3'ünün fabrika tipi kimyasal,
(n=285) %15.3'ünün sebebi bilinmeyen kimyasal, (n=128) %6.9'unun solunum
zehirleyen kimyasal ve (n=77) %4.1'nin ise diğer kimysal nedenler ile gerçekleşmiş
olduğu tespit edildi. Tüm kimyasal yaralanmaların (n=804) %43.3'ü kadın, (n=1054)
%56.7'si erkekti. Mevsimlere göre dağılım; olguların (n=541) %29.1'inin ilkbahar,
(n=445) %24.0'ının yaz, (n=346) %18.6'sının sonbahar, (n=526) %28.3'ünün kış
mevsiminde olduğu tespit edildi. Çalışmamızda olay saati ile etkilenme nedeni
karşılaştırılması sonuçlarına göre değişkenler arasındaki ilişki %95 güven düzeyinde
anlamlı(X2=186.499 p=0.000 p<0.05) olarak görülüp olguların; karbonmonoksitten
en çok (n=235) %26.7 oranı ile 18:00-00:00, korozif maddeden en çok (n=125)
%42.1 oranı ile 12:00-18:00, fabrika tipi kimyasallardan en çok (n=55) %28.6 oranı
ile 12:00-18:00, sebebi bilinmeyen kimyasallardan en çok (n=110) %38.6 oranı ile
12:00-18:00, solunum zehirlenmesi nedeniyle en çok (n=55) %43 oranı ile 12:00-
18:00 ve diğer nedenlerden dolayı ise en çok (n=32) %41.6'sının 12:00-18:00
saatleri arasında etkilendikleri belirlendi.
Çalışmamızda bölgedeki en fazla patolojik etkiye sahip olan kimyasalın
karbonmonoksit olduğu belirlenirken, korozif madde yaralanmalarının, sebebi
bilinmeyen kimyasallar ile yaralanmaların, endüstriyel toksikolojik yaralanmaların
ve diğer kimyasal yaralanmaların da çalışma bölgesinde görüldüğü belirlendi.
Kimyasal yaralanmalar konusundaki durumunun tespiti için yapılan bu çalışma,
sonuçların değerlendirilmesiyle yetkililerce alınanbilecek koruyucu sağlık hizmetleri
hakkında fikir edinilmesini sağlamaktatır. Ayrıca elde edilen bulgular, Tekirdağ ili
başta olmak üzere özellikle sanayi bölgelerinde farkındalık sağlanması ve koruyucu
kampanyaların oluşturulması için kullanılabilir. Artan farkındalık ve önlemler
sonucunda kimyasal madde maruziyetlerinde insan ve maddi kayıpları azalabileceği
öngörülmüştür.
Anahtar Kelimeler: Kimyasal yaralanma, Korozif madde, Karbonmonoksit,
Tekirdağ, Endüstriyel Toksik Yaralanma

Abstract:
It is known that there are more than 100,000 varieties of chemicals used in all areas
of life today, and an average of 500 million tons are produced and released to the
market every year. During the use of chemicals, various chemical injuries may
develop due to negligence, intent, or accident. Because the pathophysiologies of
these cases are different, although they form a small part in all injuries, their
mortality and morbidity rates are high. In order to determine the frequency of
chemical injuries, Tekirdag province, which has a population population of
metropolitan status, with large industrial activities and large agricultural land, was
chosen as the study region, which we think has a high contact with chemical
madderle. By evaluating the chemical injury data of the province, it is aimed to
determine the risks of chemical injury of the region, to present ideas about measures
and to contribute to the literature in this way.
In order to determine the frequency and characteristics of chemical injuries,between
01.01.2016 and 01.09.2019, 112 emergency medical services units affiliated to
Tekirdag Provincial Health Directorate were retrospectively examined. Cases
showing chemical injury characteristics; factory type to mess with chemicals,
pesticide poisoning, corrosive substance injuries, carbon monoxide poisoning,
respiratory toxicity, chemicals that cause chemical burns, chemical explosions, and
other injuries as a result of contact with chemicals were categorized as unspecified
cause. The data obtained were recorded in the SPSS program and statistical analysis
was performed.
1858 cases consistent with chemical injuries were identified and included in our
study. 47.3% of cases (n=879) were found to be carbon monoxide, (n=297) 16.0%
were corrosive, (n=192) 10.3% were Factory-type chemicals, (n=285) 15.3% were
unknown chemicals, (n=128) 6.9% were respiratory poisoning chemicals and (n=77)
4.1% were caused by other chemical causes. Of all chemical injuries (n=804), 43.3%
were female and (N=1054) 56.7% were male. Distribution by season; it was found
that 29.1% of cases (n=541) were in spring, (n=445) 24.0% were in summer, (n=346)
18.6% were in autumn, (n=526) 28.3% were in winter. According to the results of
comparing the event time and the cause of impact in our study, the relationship
between the variables was significant at 95% confidence level(X2=186.499 p=0.000
p<0.05).; most of the carbon monoxide (n=235) %rate of 26.7 18:00-00:00, from the
most corrosive substances (n=125) %rate of 42.1 12:00-18:00, most of the chemicals
factory type (n=55) %rate of 28.6 12:00-18:00, unknown to most of chemicals
(n=110) %rate of 38.6 12:00-18:00, respiratory toxicity because most of them (n=55)
of 43% with a rate of 12:00-18:00 and for other reasons, most (n=32) %41.6% 12:00-
18:00 was effected between.
In our study, it was determined that carbon monoxide was the chemical that had the
most pathological effect in the region, while corrosive substance injuries, chemicals
and injuries whose cause is unknown, industrial toxicological injuries and other
chemical injuries were also observed in the study area. This study, conducted to
determine the status of chemical injuries, provides insight into the preventive health
services that authorities receive by evaluating the results. In addition, the results
obtained can be used to raise awareness and create protective campaigns, especially
in industrial areas, especially in Tekirdag province. As a result of increased
awareness and measures, human and material losses from chemical exposure may be
reduced.
Keywords: Chemical injury, corrosive substance, carbon monoxide,Tekirdağ,
industrial toxic injury