Şaphane (Gümüşhane) altın cevherleşmesinin oluşum koşulları ve kökeni
Formation conditions and genesis of the Şaphane (Gümushane) gold mineralization
Yazar: RABİA ŞULE AKBENİZ HACIOSMANOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. YILMAZ DEMİR
Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering
Dizin: Maden yatakları = Ore deposits

Özet:
Şaphane altın cevheri bazalt, andezit ve piroklastlarından oluşan, içerisinde yer yer konglomera, kumtaşı, kiltaşı, killi kireçtaşı ara seviyeleri içeren Eosen yaşlı Kabaköy Formasyonu içerisinde epitermal tipte oluşmuş düşük sülfidasyonlu bir yataktır. Sülfit mineral içeriği oldukça düşük olan cevherde pirit, kalkopirit, sfalerit, galen, tennantit ve enargit ana cevher minerallerini oluşturmaktadır. Nabit demir, bakır ve altın bunlara eşlik etmektedir.
Sıvı kapanımların homojenleşme sıcaklıkları 228 ile 271 °C arasında, tuzlulukları ise 0.7 ağ.% ile 8.1 ağ.% NaCl eşd. arasında değişmektedir. Sıvı kapanımların bu oldukça düşük sıcaklık ve tuzluluk değerleri epitermal tip altın yataklarıyla uyumludur. Cevher zonunda kuvars ve illit ile birlikte serizitin baskın olması epitermal sistemin düşük sülfidasyon tipte geliştiğine işaret etmektedir.
Şaphane cevherinde altın, nabit altının yanında tanımlanmayan altın fazları şeklinde iken, diğer mineraller altın bakımından sterildir. Ancak altın ile birlikte aynı evrede oluşan diğer minerallerin As, Te, Hg ve Sn içeriklerindeki artış bu evredeki altın oluşumu ile ilişkilidir. Cevher minerallerinin çok düşük Co içeriklerine karşılık bazı minerallerin yüksek Ni içerikleri çözelti kaynağının bazik magmatik sistemlerle ilişkili olabileceğini düşündürmektedir. Ancak sıvı kapanımların oldukça düşük tuzluluk değerleri cevheri oluşturan çözelti kaynağının meteorik çözeltilerin baskın olduğu sisteme daha yakın olduğunu göstermiştir. Bundan dolayı Şaphane cevherini oluşturan hidrotermal çözelti kaynağının bazik magmatik yan kayaçlar içerisinde dolaşan meteorik kökenli çözeltiler olduğu sonucuna varılmıştır.

Abstract:
Şaphane gold deposit is a low sulfidation epithermal type deposit formed within the Eocene aged Kabaköy Formation, which consists of basalt, andesite and pyroclasts, and occasionally contains interlayers of conglomerate, sandstone, claystone and clayey limestone. Pyrite, chalcopyrite, sphalerite, galena, tennantite and enargite constitute the main ore minerals in the ore, which has a very low sulfide mineral content. Native iron, copper, and gold accompany to these minerals.
The homogenization temperatures of fluid inclusions are between 228 and 271 °C, and their salinities are between 0.7 wt.% and 8.1 wt.% NaCl equivalent. This very low temperature and salinity ranges of fluid inclusions are compatible with epithermal type gold deposits. The predominance of quartz, illite, and sericite minerals in the ore zone indicates that the epithermal system developed in low sulpfidation type.
In Şaphane ore, gold is in the form of unidentified gold phases besides native gold, while other minerals are sterile in terms of gold content. However, the increase in the As, Te, Hg, and Sn contents of other minerals formed in the same phase with gold shows that they are related to the gold formation in this phase. In contrast to the very low Co contents of the ore minerals, the high Ni contents of some minerals suggest that the source of the hydrothermal solution may be related to basic magmatic systems. However, the very low salinity values of the fluid inclusions showed that the source of the hydrothermal solution forming the ore was closer to the system dominated by meteoric solutions. Therefore, it has been concluded that the source of the hydrothermal solution forming the Şaphane gold deposit is meteoric originated hydrothermal solutions which circulates in the basic magmatic host rocks.