Hacı Bayram-ı Veli Külliyesi /
Yazar: HAMİT ARBAŞ
Danışman: DOÇ. DR. HAKKI ACUN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1992
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Ankara'nın önemli tarihi yapılarından biri olan ve bugün halen cami ve türbe olarak
kullanılan Hacı Bayram-ı Veli Külliyesi'nin mimarisi bu tezin ana konusunu teşkil etmektedir.
inşa edildiği dönemden itibaren toplumun çeşitli ihtiyaç l arına cevap veren Hacı Bayram-ı
Veli Camii devrinin müstesna yap ıl arından biridir.
Ankara'nın Ulus semtinde yer alan ve iki katlı kapalı tarzda yapılmış olan Hacı Bayram-ı Veli
Külliyesi pek çok alanda eğitim veren bir müessese olmuş, bünyesinde sayısız alim barındırmış bir
yapıdır.
Bu asitane, çok yönlü bir şahsiyet olan Hacı Bayram- Veli tarafından 15. yüzyılda
yaptırılmıştır. Medrese tahsilinden sonra tasavvufa yönelen Hacı Bayram - ı Veli Türk ve islam
toplumuna madden ve manen hizmet etmiş, ilim ve sanatın ge l işmesine önemli katkılarda
bulunmuştur.
17. 18. asır camileri arasında özel bir yere sahip olan Hacı Bayram Camii, dönemi camilerinin
özelliklerini taşısa da ilk olarak 15. asırda yapılmıştır.
Bu cami zaviye geleneğinde yapılmasına rağmen, zaviye planı göstermemektedir.
Uzunlamasına dikdörtgen planlı, üstü düz tavan örtülü, kırma çat ılı olan cami, dış görünüşü ve
planıyla Ankara Camilerine benzemektedir.
Ahşabın hakim malzeme olduğu Hacı Bayram Camii'nin en zengin süslemeleri harim ve
kadınlar mahfilinde yer almaktadır.
Caminin minberi kendi devrinden kalmış olup, orijinal işçiliği ile dikkat çekmektedir.
Hacı Bayram-ı Veli Camii'nin alçı mihrabı ise devrinin kalıplama tekniği ile yapılmış olan
stalaktit nişli, ölçü bakımından dar ve aynı zamanda yüksek mihraplarına benzemektedir.
Bu camide duvarların alt kısmına kadar yenilenmiş 18. as ırd an olan mavi-beyaz Kütahya çini
kaplamalarını görmekteyiz. Cami bu yönü ile Ankara'da görebileceğimiz tek eserdir.
Eserde zengin hüsnü hat örneklerine rastlanmaktadır.
Hacı Bayram-ı Ve li Türbesi kare planlı olup üzeri kubbeyle örtülüdür. Bu yönüyle, türbe aynı
yüzyı l da Ankara'daki tek örnektir.
Biz şu ana kadar dikkat ve titiz likle ele alınmayan çilehane üzerinde çalışıp, ilk defa buranın
planını ve yine ilk defa Hacı Bayram-ı Veli külliyesinin dikkatle hazırlanmış vaziyet planını verdik.

Abstract:
The main subject of this thesis is the architectural structure of the campus-complex of Haji
Bayram Wall, which is one of the most salient histarical edifices of Ankara, and has been used as a
mosque and shrine since its construction.
Serving several socio-spiritual needs of the society since its construction, the mosque was
one of the most noteworthy architectural models of the time when it was bui lt.
The campus-complex of Haji Bayram Wall which is located in the Ulus district of Ankara, built
in a model of double-stored and closed edifice has become an institution that had given courses in
many scientific branches, and had brought many lslamic scholars 1 'ulamô' within its campuscomplex.
This asitane 1 educational and spirituallodge was built by Haji Bayram Wall, who was a manyfaceted
great Muslim scholar. Following his madrasah studies, he inclined to lslamic mysticism 1
Tasawwuf, and served his society both materially and spiritually as well as supported the
development of sciences and arts during his lifetime.
Though this campus-complex carries the architectural features of the edifices bui lt in the 171
h
and 181
h centuries, it was first built in the 151
h century.
Despite the fact that this mosque and its surraunding buildings were built in accordance with
darwish-lodge models of the time, it does not represent the architectural aspects of this model. W ith
its elongated oblong plan, covered its plafond with fiat ceil ing, jerkin head, external appearance, and
general plan, it looks !ike the mosques of Ankara, asa whole.
With heavily used hardwood in its structure, the Haj i Bayram Wall Mosque has its finest
adornments in the sections of preserved-space 1 har/m, and mahfi/ 1 mahfel, screened and elevated
loge.
The minbar 1 "pulpit" of the mosque comes from its building time and is of noteworthy due
to its original workmanship.
The Haji Bayram Wall Mosque's mihrôb 1 "niche in the wall of the mosque" made up of
plaster is created with the molding mode of its time, shaped with sta lactite niche seem !ike narrow in
measurement and at the same time high mihrôbs.
On the walls of the mosque down to their lowest parts, blue-white Kütahya tile-coverings
made of in the 181
h century can be observed. With these features, the mosque is unique and only one
in Ankara, which one can find in the region.
What is more, the edifice is of rich lslamic calligraphy 1 Husn Khatt, spread in many corner of
it.
On the other hand, the Haji Bayram Wall Shrine is with quadrature plan and covered with
cupola. From this aspect and the time when bui lt, the shrine is unique in Ankara. Till the present, we have in the first time studied on the çilehane 1 "darwish trial loge"
meticulously and diligently, and prepared its plan as well as the situational plan of the campuscomplex
of Haji Bayram Wali.