Rusçada zıt anlamlı deyimler
Phraseological antonyms in Russian language
Yazar: FATMA ATAKLI SAÇAK
Danışman: PROF. DR. ZEYNEP BAĞLAN ÖZER
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Rus Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Batı Dilleri ve Edebiyatı = Western Linguistics and Literature ; Dilbilim = Linguistics
Dizin: Deyimler = Idioms ; Dilbilim = Linguistics ; Karşıt anlamlı kelimeler = Opposite word ; Rusça = Russian ; Zıtlık = Contrast

Özet:
Yaşadığımız evrene, doğaya, topluma ve içsel dünyamıza karşıtlıklar hâkimdir. Zıt
anlamlı sözcükler ve deyimler nesnel gerçeklikte var olan bu karşıt olguları
yansıtmaktadır. Deyimbilim, Rus dilbiliminde 1940'lı yıllarda bağımsız bir bilim dalı
olarak ünlü dilbilimci V. V. Vinogradov'un çalışmalarıyla ortaya çıkan, dilbilgisel
yapılarının ve anlamlarının doğasına bakılmaksızın tüm deyimsel yapıları inceleyen
bir bilim dalıdır. Geçmişten günümüze kadar deyimbilimle ilgili çok sayıda çalışma
yapılmıştır ancak zıtlık bağıntısında bulunan deyimler yeterince araştırılmamıştır.
Bu bağlamda çalışmamızın amacı zıtlık kavramının doğasını felsefi açıdan ortaya
koymak, Rusçada zıt anlamlı deyimlerin temel kavram ve özelliklerini kuramsal
açıdan dildışı ve diliçi etkenleriyle birlikte belirli bir sistem çerçevesinde incelemek
ve uygulama bölümünde tespit edilen Rusça zıt anlamlı deyimlerin bir sözlüğünü
hazırlamaktır. Tezimizde ayrıca Rusça zıt anlamlı deyimlerin sınıflandırılma
girişiminde bulunulmuş olup anlamsal ve biçimsel açıdan üç gruba ayrılmıştır.
Çalışmamızda araştırma yöntemleri olarak karşılaştırmalı tarih yöntemi, semantik,
etimolojik, morfolojik ve tasvirsel inceleme yöntemleri kullanılmıştır. Tez
çalışmamızda deyimler kuramsal açıdan ele alınmakla birlikte zıt anlamlı deyimlerin
doğasını ortaya koymak için onun dildışı ve dilsel etkenleri birlikte değerlendirilmiştir.
Buna göre karşıt anlamlılık kavramının temelinde yatan zıtlık olgusunun mantıksal,
felsefi ve psikolojik yönleri ortaya çıkarılmış, zıt anlamlı sözcükler dilbilimsel açıdan
incelenmiştir. Türkiye'de ilk kez Rus dilinde zıt anlamlı deyim kavramı ve belirleme
yöntemleri, zıt anlamlı deyim araştırmalarının tarihsel gelişimi ve bu tür deyimlerin
sınıflandırılma çeşitleri çalışmamızda anlatılmıştır. Tez çalışmamızın uygulama
bölümünde hazırlanan "Rusça – Türkçe Zıt Anlamlı Deyimler Sözlüğü" bu iki dil
çiftinde oluşturulan ilk sözlük girişimidir.

Abstract:
Antonyms are everywhere, in nature, in the universe, in communities and in inner
self, Human being express themselves with various oppositions. Antonyms and
phraseological antonyms reflect these opposite facts that exist in objective reality.
Phraseology is a particular mode of expression became branch of science after the
works of eminent linguist V. V. Vinogradov, as an independent field of study in
Russian linguistics during the 1940s, focusing on idiomatic structures regardless of
the nature of their grammatical structures and meanings. Many studies on idioms
have been conducted in the course of linguistic studies however, the relationship
between idioms and contrast have not been adequately researched. Within this
context, the aim of this study is to reveal the nature of the concept of contrast
philosophically. By examining linguistic and extralinguistic factors and setting the
principals and aspects of phraseological antonyms in Russian theoretically can be
seen as further achievements of this study the with a outcome of a phraseological
antonyms dictionary in Russian. This study is also attempt to classify Russian
phraseological antonyms and had been divided into three groups in terms of
semantic and structural. In this study, comparative studies in history, semantic,
etymological, morphological and descriptive examinations are involved as research
methods. Idioms are considered theoretically and their linguistic and extralinguistic
factors are evaluated holistically to reveal the nature of phraseological antonyms.
The logical, philosophical and psychological aspects of the opposition are also held
to reveal the concept of antonymy. It is the first attempt to provide understanding for
the concept phraseological antonyms in Russian and determination methods of it,
and to set their historical development and classification of phraseological antonyms
in the field of linguistics in Turkey. This study is also considered as the first "Russian
- Turkish Dictionary of Phraseological Antonyms" for these two language pairs.