Öğretmenlik mesleği için etik ilkeler ve etik ilkelere ilişkin öğretmen görüşleri
Codes of ethics for the teaching profession and teachers' opinions on ethical codes
Yazar: AYŞE ORDU
Danışman: DOÇ. DR. CANAY DEMİRHAN İŞCAN
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Programları Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Etik = Ethics ; Etik değerler = Ethical values ; Meslek ahlakı = Professional ethics ; Öğretmenler = Teachers ; Öğretmenlik = Teaching

Özet:
Bu araştırmada, öğretmenlik mesleği etik ilkelerinin belirlenmesi; bu etik ilkelerden öğretmenler tarafından önemli görülenlerin saptanması; öğretmenler tarafından önemli bulunan etik ilkeler ile cinsiyet, öğrenim durumu, kıdem, okul kademesi, mezun olunan fakülte ve branş arasında farklılık olma durumunun incelenmesi amaçlanmıştır. Bu araştırmada öğretmenlik meslek etiği ilkelerini belirlemek için ulusal ve uluslararası alan yazın taraması yanında 15 ülkede belirlenmiş olan öğretmenlik meslek etiği ilkeleri incelenerek öğretmenlik mesleği için etik ilkelerin neler olması gerektiği ve etik ilkelerin hangi temalarla ilgili olması gerektiği belirlenmiştir. Etik ilkelere ilişkin belirlenen temalar şunlardır: Eğitim politikası, yasalar ve insan haklarına; topluma; ebeveyn/vasi/ailelere; öğrenciye; mesleğe; meslektaşlara; öğretmen kuruluş/topluluklarına ve değerlere yönelik etik ilkeler. Araştırmada öğretmenlerin önemli buldukları etik ilkeleri belirlemek için, Öğretmenlik Mesleği Etik İlkelerini Belirleme Anketi geliştirilmiş ve uygulanmıştır. Anket, 2018-2019 eğitim-öğretim yılı bahar döneminde MEB'e bağlı ilkokul, ortaokul ve liselerde görev yapmakta olan toplam 650 öğretmene uygulanmıştır. Böylece, öğretmen görüşlerine göre önemli bulunan etik ilkeler belirlenebilmiştir. "İnsanlık onuru, manevi ve kültürel değerler bakımından çevresine örnek olur.", "Toplumun dilini ve kültürünü koruma ve geliştirme konusunda öğrencilerine rol model olur.", "Öğrencilerin eğitiminde, okul ve ebeveynlerin karşılıklı sorumluluklarını yerine getirmelerine önem verir.", "Öğrencilerin zihinsel, fiziksel, sosyal, entelektüel, duygusal ve ahlaki gelişimlerini destekler.", "Mesleğe ilişkin bilgi ve becerisini değerlendirerek mesleki gelişimini sürekli olarak desteklemeye çaba gösterir." ve "Meslektaşlarının mesleki duruş ve görüşlerine saygı duyar." etik ilkeleri bulundukları temalarda öğretmenler tarafından önemli görülen etik ilkeler olarak belirlenmiştir. Öğretmenlerin bu bölüme verdikleri yanıtlar sayesinde, ki-kare uyum iyiliği testi yürütülmüş ve öğretmenler tarafından önemli bulunan etik ilkelerin önemli bulunma durumlarının beklenen ve gözlenen değerleri arasındaki fark incelenmiştir. Ki-kare uyum iyiliği testi analizine göre, eğitim politikası, yasalar ve insan haklarına yönelik etik ilkelerden "İnsanlık onuru, manevi ve kültürel değerler bakımından çevresine örnek olur." etik ilkesi ile topluma yönelik uyulması gereken etik ilkelerden "Toplumun dilini ve kültürünü koruma ve geliştirme konusunda öğrencilerine rol model olur." etik ilkesinin önemli bulunma durumunun beklenen ve gözlenen değerleri arasında anlamlı bir farklılık olmadığı tespit edilmiştir. Ki-kare uyum iyiliği analizinde farklılık tespit edilmeyen bu iki etik ilkenin önemli bulunma durumunun beklenen değerlerle uyumlu olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu araştırmada öğretmenlerin önemli buldukları etik ilkelerle belirlenen değişkenler arasında anlamlı bir farklılık olup olmadığını belirlemek için ki-kare bağımsızlık testi yürütülmüştür. Analiz sonucuna göre, "Öğrenciler ve öğretmenler arasındaki, dil, din, ırk, etnik köken, aile statüsü, cinsel yönelim, engellilik durumu gibi bireysel farklılıklara herhangi bir ayrımcılık yapmadan hassasiyetle yaklaşır." ve "Meslektaşlarıyla uyum içinde iş birliği ve dayanışmayı güçlendirmeye çabalar." etik ilkesinin önemli bulunmasıyla cinsiyet arasında anlamlı bir ilişki belirlenmiştir. Etik ilkeleri önemli bulmakla cinsiyet arasında anlamlı bir ilişki olup olmadığına bakılan diğer etik ilkelerde anlamlı bir farklılık bulunamamıştır. "Öğrencilerin zihinsel, fiziksel, sosyal, entelektüel, duygusal ve ahlaki gelişimlerini destekler." etik ilkesinin önemli bulunmasıyla öğrenim durumu arasında anlamlı bir ilişki olduğu tespit edilmiştir. Etik ilkeleri önemli bulmakla öğrenim durumu arasında anlamlı bir ilişki olup olmadığına bakılan diğer etik ilkelerde anlamlı bir ilişki bulunamamıştır. Ayrıca hiçbir etik ilkeyle kıdem, öğretimin gerçekleştirildiği okul kademesi, mezun olunan fakülte ve branş ile etik ilkeleri önemli bulmak arasında anlamlı bir ilişki bulunamamıştır. Araştırmada elde edilen sonuçlar doğrultusunda Türkiye'de öğretmenlik mesleğine ilişkin etik ilkeler önerilmiş, bu ilkeler ve öğretmenlerin önemli gördüğü ilkelerin, öğretmenler tarafından meslekte uygulanması konusunda öğretmenin hizmet öncesi ve hizmet içi eğitim sürecine yansımasına yönelik öneriler sunulmuştur.

Abstract:
This study aimed to find out codes of ethics for teaching profession; in doing so, it aimed to sort out the codes of ethics which are considered important by the teachers; moreover, it aimed to analyze if there are differences between those codes of ethics which were considered important and the teachers' gender, their graduation degree, their experience, grades of school where they teach, faculty and major they graduated from. In order to determine the codes of ethics, apart from searching the relevant studies nation-wide and internationally, codes of ethics for the teaching profession which are determined in 15 countries have been found out. By examining the codes of ethics in those countries, what themes must exist and what codes of ethics these themes must include have been identified. The themes regarding the codes of ethics are as follows: educational policy, regulations and human rights; society; parents; students; profession itself; colleagues; teachers' councils and values. In order to assess the codes of ethics which are considered important by the teachers, Defining Codes of Ethics for Teaching Profession Survey was developed and applied. The survey was applied to a number of 650 teachers working at primary, secondary and high schools of MEB during the 2018-2019 Spring term. In doing so, the codes of ethics, considered important according to the views of teachers, were assessed. "Teachers act as a role model for students in terms of caring and respecting human dignity, moral and cultural values.", "Teachers act as a role model for students in terms of maintaining and developing the culture and language of the society.", "Teachers give importance to carry out the mutual responsibilities of school and parents for the sake of the students' education, and act accordingly.", "Teachers support mental, physical, social, intellectual, emotional and moral development of students.", "Reflecting on his/her knowledge and capability concerning the profession, teachers strive for the continuous professional development." and  "Teachers respect their colleagues' professional stance and opinions." are considered as the important codes of ethics by the participants in this study. Thanks to the data that was collected via the Defining Codes of Ethics for Teaching Profession Survey, chi-square goodness of fit test was conducted, the difference between the expected and observed values of ethical codes that are considered important by the participants has been analyzed. According to the chi-square goodness of fit test, two codes of ethics have indicated no significant difference between the expected and the observed values of being considered important. These are; "Teachers behave as role models in terms of human dignity, moral and cultural values." and "Teachers behave as role models in terms of protecting and maintaining the language and culture of the society.". It has been concluded that the two codes of ethics that showed no difference between the expected and observed values of being considered important were compatible with the expected values. In order to examine the difference between the variables and the importance that has been given to codes of ethics by the participants, chi-square test was carried out. The analyses showed that two of the codes of ethics are affected by the gender of the participants. The codes of ethics that are affected by gender are; "Teachers approach the personal differences of students and colleagues, such as mother tongue, religion, race, ethnicity, socio-economic background of family, sexual orientation, and disability, with sensitivity and without any discrimination." and "Teachers try to strengthen collaboration and cooperation in harmony with colleagues.". The code of ethics that is affected by graduation degree is; "Teachers support mental, physical, social, intellectual, emotional and moral development of students.". No significant difference has been discovered between the other codes of ethics and gender, graduation degree, experience, grades of school where teachers teach, faculty and major they graduated from. Within the light of these findings, recommendations have been made on ethics of the teaching profession in terms of teacher education. Regarding this, it has been suggested that any subject on ethics of the teaching profession that is taught during teacher education ought to cover the codes of ethics on education policy, regulations and human rights; society; parents; students; professional development; colleagues, and what is more, the codes of ethics regarding these themes ought to be relevant to the values of equality and fairness. As a consequence of the findings of the study, codes of ethics have been determined and suggested. Several recommendations have been made in terms of the reflections (on pre-service and in-service teacher education) of these codes of ethics and the codes of ethics that are considered important by teachers towards the practice of the codes in the profession.