Ortaöğretim din kültürü ve ahlak bilgisi dersinin örtük program    açısından incelenmesi
Analysis of secondary religion culture and moral information course in terms of hidden curriculum
Yazar: NURULLAH AYDENİZ
Danışman: DOÇ. DR. AHMET ESKİCUMALI
Sakarya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ders programları = Curriculum ; Din kültürü ve ahlak bilgisi dersi = Religious culture and moral knowledge lesson ; Ortaöğretim = Secondary education ; Ortaöğretim okulları = Secondary education schools ; Program değerlendirme = Program evaluation ; Örtük program = Hidden curriculum

Özet:
Türk eğitim sisteminde milli, manevi ve kültürel değerleri kazandırmak amacıyla birçok derse yer verilmektedir. İlkokuldan itibaren hayat bilgisi ve sosyal bilgiler gibi derslerle başlayan öz değerlerle donatma faaliyetleri ortaöğretimde tarih vb. derslerle devam etmektedir. Ancak dördüncü sınıftan başlayarak sekizinci sınıfa kadar haftada iki saat, dokuzuncu sınıftan on ikinci sınıfa kadar da haftada bir saat olarak verilen DKAB dersi içerdiği dini, kültürel ve ahlaki değerlerle Türk eğitim sisteminde öz değerleri aktarmada en önemli sorumluluğu üstlenmiştir. Öte yandan 2000'li yıllarla birlikte ders programları üzerinde ciddi çalışmalar yapılarak, gelişmiş ülkelerin büyük oranda öne çıkardığı yapılandırmacılık yaklaşımı, yenilenen programların esası haline getirilmiştir. Program yenileme çalışmaları DKAB dersini de kapsamış, benzer anlayışla Ortaöğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi Öğretim Programı yapılandırmacılık, öğrenci merkezlilik ve çoklu zekâ kuramına göre yeniden şekillendirilmiştir.  Ancak DKAB dersinin uygulanması esnasında bu yeni yaklaşım, yöntem, teknik ve ilkeler ne derece dikkate alınmaktadır? DKAB dersi amaçlarına ulaşabilmekte midir? Öğrencilerin derse ilgisi ve katılımı ne düzeydedir? Bu ve benzeri soruların cevaplarının arandığı çalışmamız örtük program kavramıyla isimlendirilmiştir. Çünkü literatürde farklı tanımlarına rastlansa da örtük program kavramı daha çok, okullarda resmi programın uygulanması esnasında ortaya çıkan farklılıkları ifade etmektedir. 
Araştırma, Sakarya'nın milli, manevi değerlerinin görece yüksek olduğu bir ilçesinde nitel yöntemler kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Başarı seviyesine göre sıralanmış beş ortaöğretim okulunda 2015-2016 eğitim öğretim yılının yaklaşık 2/3'ü kadar süren gözlemlerden sonra hem DKAB öğretmenleri hem de gözlem yapılan sınıflardan seçilen onar öğrenci ile görüşmeler yapılmıştır.
Yapılan çalışma ile ortaöğretim DKAB dersinin heyecandan yoksun olduğu, öğrencilerde bulunan "zaten biliyoruz" düşüncesinin derse ilgi ve katılımı düşürdüğü, programın aksine dersin uygulamada öğretmen merkezli olduğu, dersin öğrenciler tarafından "kolay geçilebilir ve dinlenilen bir ders" olarak nitelendiği, sınıf dışı faaliyetlerin ve materyal kullanımının çok sınırlı olduğu gibi sonuçlara ulaşılmıştır. Diğer taraftan hemen her öğretmen ve öğrenci dersin yeterince etkili olamadığını belirtirken önemli oranda öğrenci de DKAB dersinin hep tekrar eden konuları işlediği kanaatini paylaşmıştır.

Abstract:
There are many lessons in the Turkish education system in order to gain national, spiritual and cultural values. Equipping self-esteem in the primary education begins with lessons like Life Science and Social Studies, then it continues with lessons such as History in secondary education. However, the Religious Culture and Moral Education (DKAB) Lesson, which is two hours per week from the fourth to the eighth class, and one hour a week from ninth to twelfth class, has undertaken the most important responsibility in conveying the self-values in the Turkish education system with the religious, cultural and moral values it contains. On the other hand, serious studies have been done on the curriculum in the year 2000's and the constructivism approach put forward by developed countries has become the basis of renewed programs. This program revision works also contain the DKAB lesson and the curriculum of DKAB in the Secondary Education has been reshaped according to constructivism, student centeredness and multiple intelligence theory. However, to what extent are these new approaches, methods, techniques and principles taken into account during the implementation of the DKAB lesoon? Can the DKAB lesson reach its goals? What is the level of interest and participation of students in the DKAB lesson? Our work which is looking for answers to this and similar questions is named "implicit program" concept. Because the "implicit program" concept expresses the differences that arise during the implementation of the formal program in schools although there are different definitions of it in the literature.
This research was carried out using qualitative methods in a district of Sakarya where the national and spiritual values are relatively high. Observations were made in two thirds of the educational year 2015-2016 at five secondary education institutions ranked according to achievement level, theninterviews were made with both DKAB teachers and ten students selected from the observation classes. 
Eventually, the following results have emerged: The secondary school DKAB lessons exclude excitement; The idea that "we already know" owned by the students reduces the interest and participation in the lesson; unlike the program the lesson is teacher-centered in practice; The lesson is described as "a lesson that can be easily passed and listened to" by the students; the use of materials and extracurricular activities are very limited in DKAB lesson. On the other hand,   almost every teacher and student indicates that the course is not effective enough and a significant number of students also shared the view that the DKAB lesson was always working on recurring topics.