Kültürel varlıkların yönetiminde semantik ağ ve coğrafi bilgi teknolojileri çerçevesinde bir sürdürülebilirlik yaklaşımı: Konumsal Semantik Kültür Ağı (KoSeKA) modeli
A sustainability approach in the management of cultural assets within the frame of semantic web and geographic information technologies: Geospatial Semantic Culture Network (KoSeKA) model
Yazar: SAFA BURAK GÜRLEYEN
Danışman: PROF. DR. ÖZGÜR KÜLCÜ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Bilgi ve Belge Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Bilgi ve Belge Yönetimi = Information and Records Management ; Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve Kontrol = Computer Engineering and Computer Science and Control
Dizin: Anlamsal ağlar = Semantic networks ; Bilgi merkezleri = Information centers ; Bilgi sistemleri = Information systems ; Bilgi yönetimi = Information management ; Coğrafi bilgi sistemleri = Geographical information systems ; Konumsal semantik kültür ağı = Geospatial semantic culture network ; Kurumsal sürdürülebilirlik = Corporate sustainability ; Kültür varlıkları = Cultural properties ; Kültürel bellek = Cultural memory

Özet:
Türkiye'de kültürel varlıkların yönetilmesine yönelik sayısal koruma ve çevrimiçi erişimi sağlayacak sürdürülebilir bir bilgi sisteminin olmayışı, kültürel varlık yönetimi ve hatta bilgi hizmetlerinin geneline yönelik çalışmalarda coğrafi bilgi sistemleri (CBS) ve semantik ağ uygulamalarından faydalanılmamış olması bu çalışmanın odak noktasını oluşturmaktadır. Araştırmanın hipotezi; "Türkiye'deki kültürel varlık bulunduran kurumların, sayısal ortamda kültürel varlıkların yönetilmesine yönelik planlama, süreç ve uygulamaları sürdürülebilir değildir" olarak belirlenmiştir.

Bu bağlamda, Türkiye'de kültürel varlıkların yönetimine yönelik süreç ve uygulamaların mevcut durumlarını ortaya çıkartarak karşılaşılan sorunların hangi nedenlerden kaynaklandığı tespit edilmesi, CBS ile kültürel varlıkların yönetimi arasındaki ilişkinin belirlenerek semantik ağda bir coğrafi bilgi sistemi tasarlanmasında kavramsal ve teknik altyapının belirlenmesi ve sayısal ortama aktarılan bilgilerin yönetilmesinde içeriğin özgünlüğü bozulmadan uzun süreli korumayı ve çevrimiçi erişimi sağlayacak bir modelin geliştirilmesi amaçlanmıştır.

Modelin oluşturulmasında betimleme ve vaka çalışması yöntemleri kullanılmıştır. Verilerin elde edilmesinde literatür derinlemesine incelenmiş, kültürel varlıklar ile bellek kurumları arasındaki ilişkiler saptanmış, kültürel varlıkların sayısal ortamda yönetimi konusu standartlar ve uygulama örnekleri üzerinden incelenerek CBS geliştirilmesine yönelik gereksinimler ortaya çıkartılmıştır. Bu bilgilerden hareketle görüşme ve anket formu olmak üzere iki aşamalı olarak gerçekleştirilen alan araştırmasında 23 adet kurum/kuruluş temsilcisi ile görüşme yapılmış, ilaveten 30 kişinin katılımıyla anket uygulaması gerçekleştirilmiştir.

Arşiv, kütüphane, müze, araştırma merkezleri, vakıf/dernek, kamu ve özel sektör kurum ve kuruluşları ile üniversiteler şeklinde kültürel varlıklar ile etkileşim içerisinde bulunan geniş bir yelpazeden yetkililerin görüşleri ile elde edilen bulguların değerlendirilmesi neticesinde hipotez ve alt hipotezlerimizin kabul edildikleri tespit edilmiştir.

Yapılan alan araştırması ile literatür değerlendirmesinden sağlanan bilgiler doğrultusunda, Türkiye'de kültürel varlıkların yönetilmesi süreçlerinde kullanım imkânı bulacak, kamu ve özel kurum/kuruluşlar, bellek kurumları, araştırma merkezleri, üniversiteler, araştırmacılar ve vatandaşların kullanımına katkı sağlayacak "Konumsal Semantik Kültür Ağı (KoSeKA) Modeli" önerisi ve literatüre yön verecek tanımlamalar ortaya çıkartılmıştır. Sadece kültürel varlıkların yönetimi değil, farklı disiplinlerde de kullanılmak üzere tasarlanan model önerisi içerisinde yasal düzenlemeler, idari yapılanma ve teknik altyapıya yönelik öneriler de sunulmuştur.

Türkiye'de ulusal kültürel varlıklar bilgi sisteminin oluşturulmasında, bu çalışmada elde edilen bulgular ile analizler sonucu sunulan önerilerin temel teşkil edeceği değerlendirilmektedir.

Anahtar Sözcükler: Bilgi yönetimi, Kültürel varlıkların yönetimi, Sürdürülebilirlik, Coğrafi bilgi sistemleri, Semantik ağ, Konumsal semantik kültür ağı, Kültürel bellek kurumları

Abstract:
This study focuses on, the lack of sustainable information systems that enable digital preservation and online access for the management of cultural assets, also the lack of utilization of geographic information systems (GIS) and semantic web applications in management and even information services. The hypothesis of this research is determined as "plans, processes and practices towards managing cultural assets in digital environment of Turkey's cultural memory institutions, are not sustainable". In this context, the objectives of this research are below:

- Reveal the current status of processes and practices towards management of cultural assets in Turkey and determine what causes the problems encountered,
- Reveal the relationship between GIS and the management of cultural assets and determine the conceptual and technical infrastructure in GIS design in the semantic web,
- Developing a model that will provide long-term preservation and online access without changing the authenticity of the content in the management of the information transferred to digital environment.

Descriptive and case study methods have been used to create the model. In data collection the literature has been examined in depth, the relationship between cultural assets and cultural institutions has been determined, digital environmental management has been examined through standards and GIS development practices and requirements have been revealed. In the field research, which was carried out in two stages as an interview and a questionnaire, 23 representatives of institutions / organizations were interviewed, and a survey was conducted with the participation of 30 people.

It was determined that our hypotheses and sub-hypotheses were accepted as a result of evaluating the findings obtained from the opinions of a wide range of officials interacting with cultural assets such as archives, libraries, museums, research centers, foundations / associations, public and private sector institutions and organizations, and universities.

According to the information provided from field research and literature review, a model proposal named "Geospatial Semantic Culture Network (KoSeKA)" and definitions that will guide literature has been presented to be used in the process of management of cultural assets in Turkey. This model will contribute to the use of public and private institutions / organizations, memory institutions, research centers, universities, researchers and citizens. Within the model proposal designed to be used not only in the management of cultural assets, but also in different disciplines, suggestions for legal regulations, administrative structuring and technical infrastructure are also presented.

It is considered that the proposals in this study will form the basis of the national cultural assets information system in Turkey.

Keywords: Information management, Management of cultural assets, Sustainability, Geographic information systems, Semantic web, Geospatial semantic cultural network, Cultural memory institutions