Tarihi yapıların yeniden kullanımı ve sürdürülebilirlik: Hamamönü örneği
Reuse of historical buildings and sustainability: The case of Hamamönü
Yazar: İREM COŞAR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ EMİRHAN COŞKUN
Haliç Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Tarihi bölgeler kentlerin kimliğini oluşturur ve bu bölgeler geçmişin izlerini içinde barındırır. Bu sebeple tarihi bölgelerin korunması ve yapıların günümüzde aktif bir şekilde işlevlerini sürdürmeleri o kentin kimliğinin korunmasına hizmet etmektedir. Bu bölgeler atıl bir şekilde bırakılmamalı, modern ihtiyaçlara cevap veren bir işlev yüklenerek kente yeniden kazandırılmalıdır. Yapılan Restorasyon ve Rekonstrüksiyon çalışmalarında yapının özgünlüğü bozulmamalı ve atfedilen fonksiyonların hepsi geri dönüştürülebilir olmalıdır. Bu yapılar mimari açıdan önem teşkil eden ve geçmişin izlerini taşıyan yapılar olduğundan, korunmaları ve etkili bir şekilde kullanılmaları toplumsal ve tarihi bir sorumluluktur.  Tarihi yapıların yeniden kullanımında ilk avantajlardan biri, enerji ve kaynak tasarrufu sağlamasıdır. Yeni bir yapı yapmak yerine mevcut yapıyı restore etmek, malzeme üretiminden kaynaklanan çevresel baskıyı küçültebilir. Bu olay, sürdürülebilir inşaat malzemelerinin kullanılması ve enerji verimliliğinin arttırılmasıyla daha da güçlenir. Ayrıca, tarihi yapıların ve bölgelerin restore edilerek kullanılması, şehir planlamasında da önemli bir etmen sağlar. Bu bölgeler genellikle kentlerin çekirdeğinde bulunur ve onları yeniden hayata geçirmek, şehir yaşamına olumlu etki sağlayabilir. Yeniden kullanılan tarihi yapılar, yerel ekonomiye katkı sağlayabilir ve kültürel turizmi teşvik edebilir. Ancak, tarihi yapıların yeniden yapılandırılmasıyla ilgili güçlükler de vardır. Restorasyon süreci masraflı olabilir ve uzun bir süreçte sürdürülebilirlik için planlama, yönetim ve ilgili birimlerin bir uyum içerisinde çalışmasını gerektirir. Ayrıca, modern standartlara uyum sağlamak için yapıda bazı teknik sorunlarla karşılaşılabilir. Bu noktada, tarihi yapıların yeniden işleve sunulması ve sürdürülebilirliği, kültürel mirası koruma, enerji tasarrufu ve şehir planlaması gibi birçok avantaj sunar. Ancak bu süreç, homojen bir yaklaşım, uzmanlık ve halkın katılımını gerektirir. 
Bu tezde incelenen Hamamönü bölgesi, Ankara'nın tarihi yapısını bünyesinde barındıran ve özellikle Osmanlı dönemine ait mimari eserlere ev sahipliği yapan önemli bir bölgedir. Bölge, tarihi yapıların yeniden yapılandırılması, sürdürülebilirliğinin sağlanması, kültürel mirasın korunması ve şehir yaşamının geliştirilmesi açısından özel bir öneme sahiptir. Hamamönü'nde tarihi yapıların restore edilerek hizmete açılması, bölgenin kültürel zenginliğini  yansıtarak  turistik  bir  cazibe  merkezi  haline  getirebilir.  Bu, yerel ekonomiye
katkı sağlarken aynı zamanda tarihi ve geleneksel döngüyü korur. Aynı zamanda, Hamamönü'nde tarihi nitelikteki yapıların sürdürülebilir bir şekilde kullanılması, enerji verimliliği ve çevresel izlenim açısından da pozitif sonuçlar doğurabilir. Restorasyon aşamalarında yenilikçi sürdürülebilir materyallerin kullanılması ve enerji tasarrufu merkezli çözümlerin adapte ettirilmesi bazı teknik güçlükler ve masraflı restore işlemleriyle birlikte, bu süreci zor ve dağınık hale getirebilir. Ayrıca, modern konfor normlarına adapte olma çabaları, tarihi dokunun korunmasıyla dengelenmelidir. 
Sonuç olarak, Hamamönü'nde tarihi yapıların yeniden kullanımı ve sürdürülebilirliği, kültürel, ekonomik ve çevresel açılardan bir dengenin kurulmasıyla gerçekleştirilir. Bu süreç, yerel yönetim, uzmanlar ve toplumun işbirliği ile başarılı bir şekilde yönetilmelidir. Bu çalışmada, tarihi yapıların yeniden kullanımı sürecinde ulusal ve uluslararası mimari yapılardan örnekler verilmiştir. Verilen örnekler ''yeniden yapılandırılma ve sürdürülebilir Restorasyon çalışmalarının incelenmesi'' bağlamında belirli parametreler üzerinden değerlendirilmiştir. Ayrıca Ankara'nın toplumsal ve kültürel değerlerini yansıtan Hamamönü'nde geçmişten günümüze yapılmış koruma çalışmaları, bölgenin ilk hali ve restore edildikten sonraki hali karşılaştırılarak yapılan çalışmalar neticesinde deneyimlenen fiziksel ve toplumsal dönüşümlerin ve ayrıca ekonomi ve turizm gelişimini nasıl etkilediği açısından ortaya konulmuştur. Hamamönü'nün bu anlamdaki başarısı, diğer aynı türde uygulamaların nasıl yapılabileceği mevzusunda bir rehber olarak kullanılabilir. Bu tez, tarihi yapıların yeniden kullanımı ve sürdürülebilirliği konularındaki önemli bir mevzuyu ele alarak, Hamamönü örneğinde ortaya çıkan başarı ve öğretileri vurgulamaktadır. Tez, ileriki zamandaki Restorasyon projeleri ve kentsel koruma planları hedefleri için önemli bir referans sunmaktadır.

Abstract:
Historical regions form the identity of cities and these regions contain traces of the past. For this reason, the preservation of historical regions and the active functioning of the buildings today serve to preserve the identity of that city. These regions should not be left idle, but should be reintroduced to the city by assuming a function that meets modern needs. The originality of the structure should not be compromised in the Restoration and Reconstruction works, and all of the attributed functions should be recyclable. Their preservation and effective use is a social and historical responsibility since these buildings are architecturally important and bear traces of the past. One of the first advantages of reusing historical buildings is that they save energy and resources. Restoring an existing structure rather than building a new structure can reduce the environmental pressure caused by material production. This phenomenon is further strengthened by using sustainable construction materials and increasing energy efficiency. In addition, the restoration and use of historical buildings and regions also provides an important factor in city planning. These areas are often located in the core of cities, and revitalizing them may have a positive impact on city life. Historical buildings reused can contribute to the local economy and encourage cultural tourism. However, there are also difficulties associated with the reconstruction of historical buildings. The restoration process can be costly and requires planning, management and relevant units to work in harmony for sustainability over a long period of time. Additionally, some technical problems may be encountered in the structure to comply with modern standards. At this point, the reinstatement and sustainability of historical buildings offers many advantages such as protecting cultural heritage, energy saving and urban planning. However, this process requires a homogeneous approach, expertise and public participation.
The Hamamönü region examined in this thesis is an important region that embodies the historical structure of Ankara and hosts architectural works especially from the Ottoman period. The region has a special importance in terms of restructuring historical buildings, ensuring their sustainability, protecting cultural heritage and developing city life. Restoring and putting into service the historical buildings in Hamamönü may reflect the cultural richness of the region and turn it into a tourist attraction center. This contributes to the local economy while at the same time preserving the historical and traditional cycle. At the same time, the sustainable use of historical buildings in Hamamönü can also have positive results in terms of energy efficiency and environmental impression. Using innovative sustainable materials and adapting energy-saving solutions in the restoration stages can make this process difficult and messy, with some technical difficulties and costly restoration processes. Additionally, efforts to adapt to modern comfort norms must be balanced with the preservation of the historical fabric.
As a result, the reuse and sustainability of historical buildings in Hamamönü is achieved by establishing a balance in cultural, economic and environmental aspects. This process must be managed successfully with the cooperation of local government, experts and society. In this study, examples from national and international architectural structures are given in the process of reuse of historical buildings. The examples given were evaluated according to certain parameters in the context of "examination of reconstruction and sustainable restoration works". In addition, the conservation efforts carried out from past to present in Hamamönü, which constitutes a part of Ankara's social and cultural heritage, are presented in terms of how the physical and social change affected the economic and tourism development as a result of the studies by comparing the initial state of the Hamamönü region and its state after restoration. Hamamönü's success in this sense can be used as a guide on how other similar applications can be carried out. This thesis, addresses an important issue regarding the reuse and sustainability of historical buildings and emphasizes the successes and teachings emerging from the Hamamönü example. The thesis provides an important reference for future restoration projects and urban conservation plans.