Kocaeli Üniversitesi öğrencilerinin sağlık okuryazarlığı düzeyleri ve bu durumun akılcı ilaç kullanımıyla olan ilişkisinin incelenmesi
Health literacy levels of Kocaeli̇ University students and an investigation of the relation of this situation with rational drug use
Yazar: ESMA YAĞIZ
Danışman: PROF. DR. TUNCAY MÜGE ALVUR
Kocaeli Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Akılcı ilaç kullanımı = Rational drug use ; Kocaeli = Kocaeli ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy ; Ölçekler = Scales ; Üniversite öğrencileri = University students ; İlaç kullanımı = Drug utilization ; İlaç kullanımını değerlendirme = Drug utilization review

Özet:
AMAÇ: Bu çalışmanın amacı; Kocaeli Üniversitesi öğrencilerinin sağlık okuryazarlığı düzeylerini ve akılcı ilaç kullanımı bilgi düzeylerini belirlemek ve sağlık okuryazarlığı düzeylerinin akılcı ilaç kullanımı düzeyleriyle olan ilişkisini incelemektir.
GEREÇ VE YÖNTEM: Tasarım tipi kesitsel-analitik olan araştırmanın evreni, çalışmanın yapıldığı 2019-2020 eğitim öğretim yılında Kocaeli Üniversitesi'nde okumakta olan üniversite öğrencilerinden oluşmaktadır. Örneklem büyüklüğü hesaplamasında daha önce yapılan bir çalışmanın verileri kullanılarak minimum 500 kişiye ulaşılması hedeflendi ve araştırmaya dâhil olma kriterlerini taşıyan 684 kişi araştırmanın örneklemini oluşturdu. Veri toplama araçları olarak; katılımcıların demografik ve sosyoekonomik özellikleri ile mevcut sağlık durumunun sorgulandığı kısa anket formu, Avrupa Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği Türkiye Uyarlaması (ASOY-TR 47) ve Akılcı İlaç Kullanımı Ölçeği(AİKÖ) online anket yöntemiyle uygulandı. Çalışma onamı anket metninin önünde yer alan yazılı onam ile alındı. Araştırmadan elde edilen verilerin değerlendirmesinde Statistical Package for the Social Sciences 18 paket programı kullanıldı. Pearson ki kare, Mann Whitney-U ve One sample T-Test istatistiksel testleri kullanıldı. İstatistiksel anlamlılık p<0,05 olarak değerlendirildi.
BULGULAR: Çalışmaya yaşları 18 ila 39 arası, 355'i kadın 329'u erkek toplam 684 üniversite öğrencisi katılmış olup, genel yaş ortalaması 20,99±2,17'dir. Öğrencilerin %9,6'sının sağlık güvencesi yoktur ve %21,1'i sigara kullanmaktadır. Öğrencilerin %60'ı son bir yıl içinde acil servise başvurmuş ve bu başvuruların ancak %16'sı yatarak tedavi almayı gerektirmiştir. Katılımcıların ASOY-TR 47 ölçeği ortalama puanı 2,85±0,47 ve indeks puan ortalaması 30,89±7,98 olarak bulunmuş olup, bu puan sorunlu/sınırlı sağlık okuryazarlığı kategorisine karşılık gelmektedir. Öğrencilerin %21,2'sinin yetersiz, %44,9'unun sorunlu/sınırlı, %23,8'inin yeterli ve %9,9'unun mükemmel sağlık okuryazarlığı düzeyine sahip olduğu saptanmıştır. Katılımcıların AİKÖ ortalama puanı 38,21±3,95'tir. Çalışmamızda 599 (%87,6) öğrencinin akılcı ilaç kullanımı bilgi seviyesi yüksek, 85 (%12,4) öğrencinin ise akılcı ilaç kullanımı bilgi seviyesi düşüktür. Kadınların, geliri yetenlerin, ailesinde sağlık personeli olanların, tıp ve sağlık bilimleri fakültelerinde okuyanların ve son bir yılda acil servise beşten daha az başvuranların AİKÖ puanları daha yüksektir.
SONUÇ: Her 3 üniversite öğrencisinden 2'sinin sağlık okuryazarlığı düzeyinin yetersiz veya sorunlu/sınırlı olduğu saptanmıştır. Her 100 üniversite öğrencisinden 12'sinin (%12,4) akılcı ilaç kullanımı bilgi seviyesi düşüktür. Bireylerin sağlık okuryazarlığı düzeyleri arttıkça, akılcı ilaç kullanımı bilgi düzeylerinin de arttığı saptanmıştır. Sonuç olarak; üniversite öğrencilerinin büyük bir kısmının SOY konusunda, az da olsa göz ardı edilemeyecek bir kısmının AİK konusunda bilgilendirilmeye ihtiyacı vardır. Önceliğin sağlık okuryazarlığına verilmesi suretiyle her iki konuda da eş zamanlı, bütüncül ve etkili eğitim programları planlanmalıdır.
Anahtar kelimeler: Sağlık okuryazarlığı, akılcı ilaç kullanımı, ASOY-TR 47, AİKÖ, üniversite öğrencileri

Abstract:
AIM: The aim of this study is; to determine the health literacy levels of Kocaeli University students and their knowledge of rational drug use and to examine the relationship between their health literacy levels and their level of rational drug use.	
MATERIALS AND METHODS: The universe of the research, whose design type is cross-sectional-analytical, consists of university students studying at Kocaeli University in the 2019-2020 academic year when the study was conducted. In calculating the sample size, it was aimed to reach a minimum of 500 people by using the data of a previous study, and 684 people who met the inclusion criteria were constituted the sample of the study. As data collection tools; short questionnaire that queried the current health status and demographic and socioeconomic characteristics of the participants, the European Health Literacy Scale Turkey Adaptation and Rational Drug Use Scale was applied to the online survey method. Study consent was obtained with the written consent given in front of the text of the questionnaire. Statistical Package for the Social Sciences 18 package program was used to evaluate the data obtained from the study. Pearson chi-square, Mann Whitney-U and One sample T-Test statistical tests were used. Statistical significance was evaluated as p <0.05.
RESULTS: A total of 684 university students, 355 females, 329 males, between the ages of 18 and 39 participated in the study, and the general average age was 20.99 ± 2.17. 9.6% of the students do not have health insurance and 21.1% smoke. 60% of the students applied to the emergency service in the last year and only 16% of these applications required inpatient treatment. The ASOY-TR 47 scale mean score of the participants was found to be 2.85 ± 0.47 and their index score as 30.89 ± 7.98, which corresponds to the problematic / limited health literacy category. It was found that 21.2% of the students were insufficient, 44.9% problematic / limited, 23.8% sufficient and 9.9% had excellent health literacy. Participants' mean AİKÖ score is 38.21 ± 3.95. In our study, 599 (87.6%) students had a high level of knowledge on rational drug use, and 85 (12.4%) students had a low level of knowledge on rational drug use. The AİKÖ scores of women, those who can afford it, those who have family members of healthcare professionals, those who study at medical and health sciences faculties, and those who have applied to the emergency department less than five in the last year are higher.
CONCLUSION: It was determined that the health literacy level of 2 out of every 3 university students was insufficient or problematic / limited. 12 of every 100 university students (12.4%) have a low level of knowledge on rational drug use. It was found that as individuals' health literacy levels increased, their knowledge of rational drug use also increased. As a result; a large part of university students need to be informed about health literacy, and a few that cannot be overlooked about rational drug use. Simultaneous, integrated and effective education programs should be planned on both subjects by giving priority to health literacy.
Keywords: Health literacy, rational drug use, ASOY-TR 47, AİKÖ, university students