Siyasal bir kategori olarak dostluk
Friendship as a political category
Yazar: SERAY KUMLU
Danışman: DOÇ. DR. ÖZKAN AGTAŞ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Siyaset Bilimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: Dostluk = Friendship ; Siyasal kuram = Political theory ; Siyaset = Politics ; Siyaset felsefesi = Political philosophy

Özet:
Siyasal düşünce içerisinde, kimi zaman satır aralarında kimi zamansa münferit çalışmalar içinde karşımıza çıkan dostluk kavramı Antik Yunan düşüncesinde siyasal tartışmaların merkezi kavramlarından biridir. Yunan polisleri ortaya çıkmadan önce hetaireia (yoldaşlık) ilişkilerinde, konuk-dostluk ilişkisinde gözlemlediğimiz dostluk (philia) bağı, Aristoteles'in düşüncesinde polisi ayakta tutacak kadar güçlü bir biraradalık olarak değerlendirilmiştir. Roma Cumhuriyeti ve Roma İmparatorluğu döneminde dostluk ilişkisi Roma siyasetinde etkili olmak isteyen yöneticilerin patronaj ilişkilerine dönüşmüştür. Öte yandan siyasal bütüne gösterilen sadakat dostlara gösterilen sadakatin önüne geçmiştir. Hıristiyanlık ortaya çıktığında dostluk pagan bir ilişki olarak görülmüş ve tehlikeli bulunmuştur. İnsanların, başka bir amaç gütmeden dostunun esenliği adına onunla ilişki kurduğu, eşitlik, karşılıklılık gibi özellikler barındıran, ifade ve deneyim özgürlüğüne dayanan dostluk kavramına ve birlikte iyi bir yaşam oluşturma düşüncesine bu yeni çağda rastlamak mümkün değildir. Kardeşlik, Hıristiyanların dostluk yerine geçirdiği yeni birliktelik olmuştur. Bu düşüncede başkalarını sevmek ve onlarla iyi ilişkiler kurmak yalnızca Tanrı için ve O'nun sevgisi dolayımıyla mümkündür. Orta Çağ kapandığında, Aydınlanma düşüncesinin etkisiyle insanlar yeniden dünyevi yasayı Tanrısal yasanın önüne geçirecektir. Halk egemenliğinin ilanından sonra, Fransız Devrimi'nin sloganlarından biri olan ve bir çeşit dostluk ilişkisi olarak görülen kardeşlik, bir ulus oluşturabilmenin temel motivasyonlarından biri olarak görülmüştür. 20. yüzyılda Schmitt, siyasal olanı dost-düşman ayrımı üzerinden kavramayı önererek düşmanın her zaman siyasal bir düşman olması gerektiği uyarısını yapsa da modern dünya içerisinde siyasal düşmanın belirlenmesindeki muğlaklığın ve modern ayrımlar (siyaset-ahlak, özel alan-kamusal alan gibi) arasındaki geçişkenliğin kaygı verici boyutları olduğu görülmektedir. Modernliğin vaat ettiği ve sürekli ihlâl ettiği ayrımlar üzerine düşünen Derrida, siyasalın yayıldığı alana nelerin dahil olduğu sorusunu sorar ve ulus-devletlerin, yani günümüz demokrasilerinin kendilerini her zaman homojen bir erkek kardeşliği ve aynı anlama gelmek üzere dostluklar olarak sunduklarını söyler. Dostluğun çağdaş siyaset teorisi içerisinde ele alınışından yola çıkarak ve içinde yaşadığımız demokrasilerin kendilerini homojen, simetrik, dışlayıcı erkek kardeşlikleri olarak kurguladığını göz önünde bulundurarak, hem ulus-devletler içerisinde hem de onların dışında, hem herkesin eşitlik, özgürlük ve hakkaniyet talebini dikkate alarak hem de herkesin heterojen tekilliğine saygı göstererek nasıl bir arada yaşarız sorusu sorulmuş ve yeni bir siyasallık tahayyülü için, "biz" üzerine, biraradalıklarımız üzerine, dostluk üzerine yeniden düşünmenin gerekliliği dile getirilmiştir.

Abstract:
The concept of friendship, which we encounter in political thought, sometimes between the lines and sometimes in individual works, is one of the central concepts of political discussions in Ancient Greek thought. Before the emergence of Greek polis, the bond of friendship was observed in hetaireia (comradeship) relations and in guest-friendship relations. Friendship (philia) was considered as a strong togetherness that will keep the polis alive in Aristotle's thought. During the Roman Republic and the Roman Empire, the friendship relationship turned into patronage relations of the rulers who desired to be influential in Roman politics. On the other hand, the loyalty to the political entity whole preceded the loyalty to friends. When Christianity emerged, friendship was regarded as a pagan relationship and was found dangerous. It is not possible in this new era to come across the concept of friendship based on freedom of expression and experience and the idea of creating a good life together, which includes features such as equality and reciprocity, where people establish a relationship with their friend for the sake of their well-being without any other personal interests. Brotherhood has become the novel union that Christians replace friendship with. It is only possible for God and through His love to love and establish good relations with others on the basis of this thought. With the end of the Middle Ages, people will once again put the secular law before the divine law under the influence of the Enlightenment. After popular sovereignty was declared, brotherhood, which was one of the slogans of the French Revolution and was seen as a kind of friendship, was regarded as one of the main motivations for building a nation. In the 20th century, although Schmitt warned that the enemy should always be a political enemy by suggesting to understand the political through the friend-enemy distinction, the ambiguity in the determination of the political enemy in the modern world and the violations between modern distinctions (such as politics-morality, private sphere-public sphere) has been seen source of concern. Reflecting on the distinctions that modernity promises and constantly violates, Derrida asks the question of what is involved in the dissemination of the political field, and says that nation-states, that is, contemporary democracies, always present themselves as a homogeneous brotherhood and friendships to mean the same thing. Based on the approach of friendship within the contemporary political theory and considering that the democracies we live in construct themselves as homogeneous, symmetrical, exclusionary brotherhoods, both within and outside nation-states, it was asked how we can live together by taking into account everyone's demand for equality, freedom and equity and at the same time by respecting everyone's heterogeneous singularity. And the necessity of rethinking on "us", on our togetherness, on friendship was expressed for a new imagination of politics.