Enerji sistemindeki çok düzeyli değişim çerçevesinde toplum-politika geri bildirim döngülerinin tasarlanması
Designing community-policy feedback loops in the framework of multi level transition in energy system
Yazar: AYŞE VELİOĞLU
Danışman: PROF. DR. BUKET AYŞEGÜL ÖZBAKIR
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Bölge Planlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Enerji = Energy ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Enerji konusu; bireyin yaşamını, toplumsal işleyişi, kurumsal yapıyı ve uluslararası ve ulusal politikaları değiştiren, yönlendiren hayati meselelerden birisidir. İçinde bulunduğumuz yüzyıl ile birlikte kaynakların tükenmesi, çevresel kirlilik ve iklim değişikliği gibi küresel sorunlar ile karşı karşıya bulunulmakta, geleneksel kaynak kullanımına dair bir değişim, tartışmasız bir öncelik haline gelmektedir. Amaçlanan bu değişim doğrultusunda, ilk kapsamlı adım 1992 yılında Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi'nde (United Nations Framework Convention on Climate Change – UNFCCC) atılmıştır. Böylece iklim değişikliğine dair ülkelerin ortak sorumlulukları belirlenmiştir.
İklim değişikliği ile mücadele çerçevesinde geliştirilen enerji değişimi kavramı; mevcuttaki ekolojik, politik, ekonomik, kurumsal, toplumsal ve teknolojik sistemlerin yeni bir kaynak kullanımı doğrultusunda revize edildiği süreç olarak açıklanabilmektedir. Enerji değişiminin nasıl gerçekleştirileceği, yönetileceği ve değişimin kentsel sisteme nasıl yansıyacağı ise güncel olarak tartışılmaya devam edilen, hakkında uluslararası birçok kuruluşun ve farklı disiplinlerin yayınlar ürettiği bir konudur. Ancak enerji sistemlerinin karmaşık yapısı nedeniyle değişimin tek disiplin açısından değil, çok-düzeyli bir bakış açısı ile ele alınması gerekmektedir. Tezin kavramsal çerçevesinde; enerji değişimi sosyo-teknik geçiş teorisi ve çok-düzeyli perspektif doğrultusunda; 'Küresel enerji peyzajı', 'Mevcut arz-talep yapısı' ve 'Yenilikçi girişimler' olmak üzere üç düzeyde, ekolojik, politik, ekonomik, kurumsal, toplumsal ve teknolojik faktörlere dayalı olarak açıklanmaktadır. 
Türkiye'deki enerji değişim sürecinde; artan enerji talebi beraberinde yenilenemeyen enerji kaynak kullanımı da artış göstermeye devam etmekte ve enerji değişimine dair Paris Anlaşması'nda verilen taahhütlerin altında kalınmaktadır. Türkiye'nin ulusal enerji politikaları ve yerel eylem planları incelendiğinde, ulusal ve yerel ölçekli planların farklı vizyonlar çerçevesinde enerji politika ve planları geliştirildikleri görülmektedir. Ulusal politikalar Türkiye'deki hiyerarşik politika üretim süreçleri gereği yerel enerji politikalarının genel çerçevesini oluştururken yerel politikalardan geri bildirim almamaktadır. Bu nedenle mevcuttaki enerji değişim politikaları enerji sisteminin arz ve talep taraflarını oluşturan kurumsal ve toplumsal yapıdaki değişimi gerçekleştirememektir. Dolayısıyla başarılı enerji değişim politikaları için yenilikçi girişimler düzeyinden başlayan ve geri bildirim döngüleri ile üst düzeylerdeki toplum kurum ve politikaları değiştiren bir mekanizmaya ihtiyaç duyulmaktadır. 
Bu tez metodolojisi iki aşama içermektedir. İlk aşamada kavramsal çerçevede açıklanan enerji değişiminin faktörleri, nicel analizler ile incelenmektedir. Çoklu-regresyon analizleri ile ekolojik, ekonomik, kurumsal, toplumsal ve teknolojik faktörlerin yenilenebilir enerji arzına etkisi; 54 ülke 36 değişken bağlamında ölçülmektedir. Analiz sonuçlarına göre tezin ilk hipotezini doğrular nitelikte enerji değişimi ekolojik, politik, ekonomik, kurumsal, toplumsal ve teknolojik faktörlere bağlı olarak gerçekleşmektedir. Kurumsal ve toplumsal faktörlerin enerji değişimindeki etki ağırlığının düşük çıktığı analizde, yenilenebilir enerji arzı düşük olan ülkelerdeki kurumsal ve toplumsal kapasitenin de düşük olduğu görülmektedir.
İkinci aşamada, enerji değişiminin başladığı yer olarak görülen 'Yenilikçi girişimler' düzeyinde toplum ve politika arasındaki bir geri bildirim döngüsü kurgulanmaktadır. JPI-Urban/ERA-NET "Akıllı Şehirler ve Toplumlar" projesi doğrultusunda üretilen ve TÜBİTAK tarafından desteklenen "Enerji Verimli Kentsel Yaşam Biçimleri için Toplumsal Veri Döngüleri (CODALoop)" projesi kapsamında bireyden başlayarak sırasıyla toplum ve politikaların enerji değişimini sağlayacak bir geri bildirim döngüsünün oluşturulması amaçlanmıştır. Bu doğrultuda İstanbul'un Kadıköy ilçesindeki yaşayan vatandaşlar ve Kadıköy Belediyesi'nin başta olduğu kamu-özel sektör kuruluşlarıyla 'Enerji Farkındalığı' ve 'Enerji Politikaları' başlıklı iki ayrı atölye düzenlenmiştir. Atölye sonuçlarına göre bireylerin enerji değişimine dair bilinçli olmakla birlikte motivasyon ve teknik altyapı yetersizliğine sahip oldukları görülürken; yerel ölçekli kamu-özel kurumlarının enerji değişime dair görev ve sorumluluklarının bilincinde olduğu ancak toplumun taleplerini ve enerji tüketim tercihlerini arka planını anlamada yetersiz kaldıkları görülmüştür.

Abstract:
The energy issue is an important topic which is changing and affecting the individual life, community, institutional structure, and national policies. In this century, with many global problems are faced such as the depletion of resources, environmental pollution, and climate change, alteration of the traditional resources is becoming a reality indisputably. In the direction of this aim, the United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC) has been held in Rio, 1992 as the first step. 
The energy transition that is developed in the frame of the challenge with climate change can be explained as a process which includes revisions of the existing ecologic, politic, economic, institutional, social and technological systems toward a new resource usage. The methods, management, and reflections of the energy transition are arguing lately in the academic area. Also, many disciplinary is producing publications about energy transition in their perspectives. However, the energy transition can not only be discussed in one disciplinary perspective. It is required a multi-level perspective because of the complex structure of energy systems. In the conceptual framework of the thesis, the energy transition is explained in three levels (global energy landscape, current supply-demand, and innovative initiatives) and six factors (ecological, political, economic, institutional, social and technological) with socio-technical transition theory and multi-level perspective.
At the energy transition process in Turkey, demand keeps going to increase together with non-renewable energy usage and the indicators of the country are falling behind of Paris Agreement commitments. When the national and local policies of Turkey have been examined, it can be observed that those policies which are different scales developed different plans in the frame of their energy transition visions. National policies are not taking feedbacks from other scale policies while they are setting the general framework of the energy transition policies for the local level. Therefore the existing policies are not successful since they cannot change institutional and social structures which are the supply-demand sides of the energy system. So, a mechanism which is starting from innovative initiatives level and changing the upper levels with feedback loops is needed for the successful energy transition. 
The methodology of this thesis includes two stages. In the first stage, energy transitions factors which are explained in the conceptual framework are examined with quantitative analyses. The effects of six factors to the renewable energy supply are measured with multi-regression analysis in 54 countries, via 36 variables. According to corroborative results of the analysis, renewable energy supply changes depending on six factors: ecologic, political, economic, institutional, social and technological. Also, low renewable energy supply shows parallelism with insufficient capacities of institutional and social factors in the sample.
At the second stage of methodology, a feedback loop which is between community and policy has been designed in the innovative initiative level of the energy transition. In the scope of the CODALoop project which is developed in the direction of the JPI-Urban/ERA-NET 'Smart Cities and Communities' Project and supported by TÜBİTAK, constructing a feedback loop which starts from the individual level and affects the community and policy levels is aimed. Thus, two workshops (Energy awareness workshop and Energy policies workshop) were organized with citizens and public-private institutions in İstanbul, Kadikoy. According to the results of the workshops, individuals have not sufficient infrastructure in their district although they are conscious of the energy transition for changing their consumption habits. In response to this, it can be observed that institutions and local governments are aware of their responsibilities, but they are falling behind to understanding the demands of the community and their energy consumption choices.