Majör depresyonda ödülle ilişkili öğrenmenin değerlendirilmesi
Relation of major depression with reward  related learning
Yazar: AHMET GÜRCAN
Danışman: DOÇ. DR. KORAY BAŞAR
Hacettepe Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2018
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Anhedoni = Anhedonia ; Depresif bozukluk = Depressive disorder ; Depresif bozukluk-majör = Depressive disorder-major ; Depresyon = Depression ; Ödüllendirme = Rewarding ; Öğrenme = Learning

Özet:
Gürcan A., Majör Depresyonda Ödülle İlişkili Öğrenmenin Değerlendirilmesi. Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi, Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı, Uzmanlık Tezi, Ankara, 2017.
Amaç: Anhedoni, depresyonun çekirdek belirtilerinden biridir. Son yıllarda ödül süreçleri bağlamında farklı boyutları araştırılan anhedoni majör depresyonun seyrinde ve tedavi yanıtında etkilidir. Bu çalışmada majör depresyonda anhedoninin farklı boyutlarının ölçekler ve ödülle ilişkili öğrenmeyi değerlendiren bir davranışsal görev ile incelenmesi, depresyonun diğer özellikleri ile ilişkisinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. 
Yöntem: Hacettepe Üniversitesi Erişkin Hastanesi Psikiyatri Polikliniğinde majör depresyon tanısıyla izlenen, yapılandırılmış görüşmeyle (SCID-I) DSM-IV ölçütlerine göre yaşam boyu tanıları doğrulanan 78 hasta araştırmaya alınmıştır. Majör depresyon tanısını karşılamayan hastalar 'Remisyonda Majör Depresyon' (RMD, n=40), majör depresyon tanısını değerlendirme sırasında karşılayan hastalar 'Majör Depresyon' (MD, n=38) gruplarını oluşturmuştur. Halen ve yaşam boyu ruhsal bozukluk tanısı konulmayan 40 bireyle 'Kontrol' (K) grubu oluşturulmuştur. Depresyon şiddeti Beck Depresyon Envanteri'yle (BDE), süreklilik gösteren fiziksel ve sosyal anhedoni Chapman Fiziksel Anhedoni Ölçeği (FAÖ) ve Chapman Sosyal Anhedoni Ölçeği (SAÖ) ile, durumluk anhedoni Klinisyen Tarafından Uygulanan Snaith Hamilton Zevk Alma Ölçeği Türkçe Formu (SHAPS-C-TR) ile, durumluk anksiyete Durumluk-Sürekli Kaygı Envanteri Durumluk Kaygı alt ölçeği (DKE) ile, silik bipolar belirtiler Hipomani Soru Listesi-32-Yenilenmiş Sürümü (HSL) ile, dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu belirtileri Wender-Utah Derecelendirme Ölçeği (WUDÖ) ile değerlendirilmiştir. Ödülle ilişkili öğrenme Olasılıklandırılmış Ödül Görevi (OÖG) ile değerlendirilmiştir. OÖG ile ilgili değerlendirmeler yapılırken, katılımcıların ÖOG verilerinin analize uygunluğu, depresyon şiddetleri ve dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğuna dair veriler göz önünde bulundurulmuştur. İstatistiksel analizler SPSS Statistics 22.0 kullanılarak, T testi, Mann Whitney U testi, Welch ANOVA, Kruskal Wallis testi, Pearson testi, Spearman testi, ANOVA, ANCOVA ile yapılmıştır. Anlamlılık ölçütü olarak p < 0,05 kabul edilmiştir.
Bulgular: Klinisyen tarafından uygulanan SHAPS-C-TR anhedoni puanları MD grubunda, remisyonda depresyon ve kontrol gruplarından yüksek bulunmuştur. Durumsal anhedoniyi değerlendiren bu ölçek puanları FAÖ, SAÖ, BDE anhedoni ve melankoli alt ölçekleri ile ilişki göstermemiştir. Ancak BDE'nin zevk almakta kaybı değerlendiren tek maddesiyle anlamlı ilişki saptanmıştır. Klinisyen tarafından uygulanan SHAPS-C-TR'nin durumsal olarak zevk alma (hedonik kapasite) ile ilişkili anhedoniyi değerlendirdiği düşünülmüştür. Anhedoninin istekle ilgili boyutunu değerlendirmek üzere uygulanan sorular geçerli bulunmamıştır.  
Anhedoninin ödülle ilişkili öğrenmeyle ilgili boyutunu değerlendirmek üzere uygulanan OÖG verilerinin analizi için, görevin teknik ölçütleri, BDE ve WUDÖ puanları dikkate alınarak bazı katılımcılar dışarıda bırakılmıştır. Yanıt yanlılığı ile ilgili değişkenlerin klinik ölçeklerle değerlendirilen anhedoni puanları ile orta ve üzeri düzeyde ilişkisi gösterilememiştir. Değerlendirilen örneklemin (MD n=15, RMD n=35, K n=37) tümünde ödülle ilgili yanıt yanlılığı (YY) değişiminde blok etkisi gözlenirken, gruplar arasında fark saptanmamıştır. Tüm örneklem SHAPS-C-TR'ye göre (eşik puan: 4) anhedonisi olan  (n=12) ve olmayan (n=75) olarak ikiye bölündüğünde YY değişimi açısından gruplar arasında anlamlı fark saptanmamıştır; ancak anhedonisi olmayan grupta ilk blokta YY, hem ikinci, hem de üçüncü bloktakinden anlamlı olarak daha düşük bulunmuştur. Anhedonisi olan grupta ise ardışık bloklar arasında YY değişimi saptanmamıştır.  
Sonuç: Majör depresyonda zevk almayla ilgili anhedoninin durumsal özellik gösterdiği, ödülle ilişkili öğrenmenin sağlıklı kontrollerden farklı olmadığı gösterilmiştir. Bu bulgunun daha büyük örneklemlerde yinelenmesi gerekmektedir. Ödülle ilişkili öğrenmeyle ilgili bozulmanın depresyon tanısı veya öyküsünden çok ölçeklerle değerlendirilen anhedoninin şiddetiyle ilişkili olabileceği gösterilmiştir. 
Anahtar Kelimeler: Majör depresyon, anhedoni, ödülle ilişkili öğrenme 

Bu çalışma 21. Türkiye Psikiyatri Derneği Yıllık Toplantısı ve Klinik Eğitim Sempozyumu'nda (19-22 Nisan 2017, Antalya) verilen Araştırma Projesi Teşvik Ödülü kapsamında Türkiye Psikiyatri Derneği tarafından desteklenmiştir.

Abstract:
Gürcan A., Relation of Major Depression with Reward  Related Learning. Hacettepe University, Faculty of Medicine, Department of Psychiatry, Dissertation Thesis, Ankara, 2017.
Objectives: Anhedonia is the one of the core symptoms of depression. The anhedonia has influences in the progress and response to treatment of major depression and it's investigated in different dimensions in the context of reward processes in recent years. In this study it was aimed to investigate different dimensions of anhedonia by using scales and a behavioral task with assess reward related learning and relation of these dimensions and other features of depression. 
Method: Seventy eight outpatients diagnosed with major depression and whose lifelong diagnosis was confirmed by Structured Clinical Interview for DSM-IV (SCID-I) and followed by Hacettepe University Hospital Psychiatry Polyclinic were recruited. Patients who didn't have symptoms which fulfill the criteria of major depression constituted 'Remitted Major Depression' group (RMD, n=40), and patients who had still symptoms which fulfill the criteria of major depression constituted the 'Major Depression' group (MD, n=38). Control Group (C) consisted of healthy individuals who were never diagnosed with any psychiatric disorder. Thirty eight patients who had still symptoms which fulfill the criteria of major depression constituted the Major Depression (MD) group and other forty patients constituted the Remitted Major Depression (RMD) group. Comorbid Axis I mental diagnosis other than remitted anxiety disorders were excluded. Depression severity was evaluated with Beck Depression Inventory (BDI), trait like physical anhedonia was evaluated with Chapman Physical Anhedonia Scale (PAS), trait like social anhedonia was evaluated with Chapman Social Anhedonia Scale (SAS), state like anhedonia was evaluated with Clinician Administrated Snaith Hamilton Pleasure Scale Turkish Version (SHAPS-C-TR), state anxiety was evaluated with State-Trait Anxiety Inventory (STAI) state anxiety subscale, subthreshold bipolarity was evaluated with Hypomania Checklist-32-Revised Version (HCL-32-R) and symptoms of attention deficit hyperactivity disorder were evaluated with Wender Utah Rating Scale(WURS). Reward related learning was evaluated with Probabilistic Reward Task (PRT) which is a behavioral task. While analyzing the data of PRT, quality of the data, depression severity and evaluations about attentions deficit hyperactivity disorder were considered. Data were analyzed with T test, Mann-Whitney U test, Welch ANOVA, Kruskal Wallis test, Pearson test, Spearman test, ANOVA and ANCOVA by using SPSS Statistics 22.0. Significance level was set as p <0.05.
Results: Clinician administrated SHAPS-C-TR anhedonia scores of MD group was higher than RMD and C groups. This score which shows state-like anhedonia wasn't correlated. On the other hand, only item of BDI which evaluates loss of pleasure was correlated with SHAPS-C-TR anhedonia score. These results suggested that SHAPS-C-TR is evaluated state-like anhedonia (hedonic capacity). The items of SHAPS-C-TR which were applied to evaluate anticipatory dimension of anhedonia were found invalid. Some participants' PRT data which evaluates reward related learning were excluded by considering BDI and WURS scores and technical quality of the data for PRT. The correlations between scores of anhedonia which evaluated by clinical scales and variables related to response bias weren't moderate or more. For variation of the response bias, there was block effect for all participants (MD n=15, RMD n=35, C n=37) but the groups weren't significantly different. When the whole sample divided by using SHAPS-C-TR anhedonia scores (threshold set as 4) as anhedonics (n=12) and non-anhedonics (n=75) no difference determined between groups. But non-anhedonics group's response bias of block 1 significant different than response bias of block 2 and block 3 group, and in anhedonics group. On the other hand in anhedonic group there was no difference between response bias for following .
Conclusion: The results of the study suggest that in major depression, consummatory anhedonia showed state like characteristics, and reward related learning wasn't different from C group. This results need replication with bigger sample sizes. And it showed that impairment in reward related learning might have stronger relations between anhedonia which is evaluated by scales more than diagnosis or history depression.                                                                                                                                                                                                                                           
Keywords: Major depression, anhedonia, reward related learning

This study was supported by Turkish Psychiatric Association as a part of 21. Turkish Psychiatric Association Annual Meeting and Clinical Education Symposium, 'Research Incentive Award' (Antalya, 19-22 April 2017).