Türk minarelerinin sonlu elemanlar analizi yöntemiyle deprem performanslarının karşılaştırılması
The comparison of earthquake performance of turkic minarets by finite element analysis method
Yazar: HACI ABDULLAH ERDOĞAN
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET EMİN BAŞAR ; YRD. DOÇ. DR. YUNUS DERE
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Deprem analizi = Earthquake analysis ; Deprem davranışı = Earthquake behavior ; Minare = Minaret ; Sonlu elemanlar analizi = Finite element analysis ; Yığma yapılar = Masonry buildings

Özet:
Kadim kültürler hakkında birçok farklı bilgiyi edindiğimiz tarihi yapılar, hiç şüphesiz geçmiş ve gelecek arasında güçlü bir bağ kurmamıza imkan sağlayan unsurların başında gelmektedir. Yapıldıkları dönem hakkındaki birçok bilgiyi tarihi yapıların incelenmesiyle elde etmek mümkündür. Tarihi yapılar çoğunlukla yığma tekniğinde yapılmıştır. Basınç dayanımı esasına göre çalışan bu binaların çekmeye karşı dayanıksız oldukları bilinmektedir. Yığma yapıların analizlerinde birçok farklı yöntem kullanıla gelmektedir. Bilgisayar teknolojiklerindeki gelişmeler özellikle yığma yapıların analizlerini daha kesin ve kolay gerçekleştirmeye imkân sağlamaktadır. 
Bu çalışmada Türkler tarafından inşa edilen farklı devirlere ait minarelerden en belirgin yedi örnek seçilerek analiz edilmiştir. Öncelikle minarelerin ortaya çıkışı ve gelişimi anlatılarak, Türklerde minarelerin nasıl gelişim gösterdiği sanat tarihi kavramları ve literatüre dayanılarak aktarılmaya çalışılmıştır. Ardından tuğla, tuğla-taş, taş minarelerin tarihi seyir içerisinde yapım teknikleri ve teknolojilerinden bahsedilmiştir. Seçilen yedi farklı minarenin (Kalyan Minaresi, Jam Minar, Sivas Ulu Cami Minaresi, Konya İnce Minare, Bursa Ulu Cami Minaresi, Üç Şerefeli Minare, Selimiye Minaresi) Sonlu Elamanlar Metoduyla gerçekleştirilen analiz çalışmasında, 1999 Kocaeli Depremi kayıtları kullanılarak zaman tanım alanında analizler yapılmıştır. Analizler neticesinde, tarihi süreçte minarelerin malzeme, form ve yapım sistemi bakımından geçirdiği değişimin deprem performanslarına nasıl etki ettiği üzerinde durulmuştur. Çalışmanın son kısmında yığma yapıların güçlendirilmesinde kullanılan metotlar incelenmiş, bunlardan restorasyon tekniği bakımından hangilerinin minareler için uygun olabileceği değerlendirilmiştir. Konya İnce Minare için bir güçlendirme denemesi yapılmıştır. Çalışmanın sonucunda yığma minarelerin salt biçimsel kaygılarla bir gelişim göstermedikleri, aynı zamanda deprem, taşıyıcı sistem ve yanal yüklerin karşılanması, strüktürel zorunluluklar ve daha birçok nedenlerle minarelerde önlemler alındığı görülmüştür.

Abstract:
Historical structures, in which we have many different knowledge about the cultures of the ages, are undoubtedly one of the elements that enable us to establish a strong connection between the past and the future. It is possible to obtain a lot of information about the period they belong by examining historical structures. Historical buildings are mostly built up by masonry techniques. It is known that these buildings, which operate according to the pressure resistance principle, are lack resistant to pulling. Many different methods are used in the analysis of masonry structures. The developments in computer technology, in particular, make it possible to analyze the stacking structures more precisely and easily.
In this study, the seven most prominent minarets of different periods built by the Turks were selected and analyzed. First of all, the emergence and development of minarets in general and have been explained and how minarets of Turks were analyzed regarding the concept of art history and literature. Then, bricks, brick-stone, stone minarets were mentioned in the historical course of construction techniques and technologies. By using Finite Element Analysis Method,  the Time-History Analyzes were applied to the seven selected minarets (Kalyan Minaret, Jam Minaret, Sivas Ulu Mosque Minaret, Konya Ince Minaret, Bursa Ulu Mosque Minaret, Three Balcony Minarets, Selimiye Minaret) the records from the 1999 Kocaeli Earthquake. As a result of analyzes, the earthquake performances were emphasized recording the material, form and construction techniques of minarets from different periods.  In the last part of the thesis, the methods used for strengthening the masonry structures were examined and which of these methods may be suitable for minarets in terms of the restoration technique were assessed. A strengthening technique was tried for Konya Ince Minaret. In conclusion, it was determined that in masonry minarets, there was not only  a development emerged from formal concerns, but also precautions were taken for many other reasons like earthquake, bearing system and lateral loads, structural necessity.