Okul öncesi öğrencilerinin matematiksel becerilerini geliştirmede öğretmenlerin rol ve sorumlulukları
Teachers' role and responsibilities in improving preschool students' mathematical skills
Yazar: TUĞBA ÖÇAL
Danışman: DOÇ. DR. CEMALETTİN IŞIK
Atatürk Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / İlköğretim Ana Bilim Dalı / Matematik Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Beceri = Skill ; Beceri kazandırma = Skill acquiring ; Matematik = Mathematics ; Matematik eğitimi = Mathematics education ; Matematiksel beceri = Mathematical skill ; Okul öncesi çocuklar = Preschool childrens ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Okul öncesi eğitim, çocukların fiziksel, zihinsel ve psikolojik olarak hayata hazırlanmasında önemli bir yere sahiptir. Aynı zamanda olumlu kişilik temellerinin atıldığı, yaratıcı yönlerinin ortaya çıkarıldığı ve kendine güvenen bireyler olmalarının sağlandığı kritik bir dönemdir. Böyle bir öneme sahip döneme rastlayan okul öncesi eğitime, dünyada ve ülkemizde artan bir eğilim söz konusudur. Ülkemizde ise okul öncesi eğitimi 36-72 aylık çocukların eğitimini kapsayan bir süreç olup isteğe bağlıdır. Ülkemizde okul öncesi eğitime verilen önemi Milli Eğitim Şuralarında alınan kararlarda, Devlet Planlama Teşkilatı'nın Planlarında ve artan sayıdaki araştırmalarda görmek mümkündür. 
Matematik eğitimi bağlamında düşünüldüğünde, okul öncesi eğitime başlayan çocuklar bu döneme gelmeden önce informal olarak matematiksel becerilere sahiptirler. Günlük yaşamlarında, aileleriyle ve çevreleriyle olan iletişimlerinde matematiği kullanmaktadırlar. Ayrıca, okul öncesi eğitime başladıklarında çocuklarda matematik kaygısı da henüz gelişmemiştir; dolayısıyla, matematiğin eğlenceli yüzünü göstermek için ideal bir zamanlama olduğu düşünülebilir. Aynı zamanda okul öncesi eğitimle çocukların matematiksel bilgilerini güçlendirilerek matematiğe karşı olumlu tutumları da geliştirilebilmektedir.
Bu araştırmada amaç okul öncesi öğretmenleri, son sınıf okul öncesi öğretmen adayları ile okul öncesi eğitimi alan çocukların ailelerinin algılarına göre öğrencilerinin matematiksel becerilerini geliştirmede okul öncesi öğretmenlerinin rolü ve sorumluluklarının neler olduğunu belirlemektir. Dolayısıyla, araştırma durum çalışması yöntemine uygun olarak 2013-2014 akademik yılında Ağrı İl'i merkezinde gerçekleştirilmiştir. Araştırmada okul öncesi öğrencilerin matematiksel becerilerini (Eşleştirme, sıralama, sınıflandırma, karşılaştırma, sayı kavramı ve sayma, işlem kavramı, grafik, ölçme, uzaysal algı ve geometri) geliştirmede öğretmenlerin rol ve sorumlulukları hakkında farklı katılımcı gruplarının algıları tespit edilmeye çalışılmıştır. Araştırmanın katılımcıları, amaçlı örneklem seçme yöntemlerinden zaman ve ulaşım açısından ekonomiklik sağlayan kolay ulaşılabilir örneklem seçme yöntemiyle ulaşılan 27 okul öncesi öğretmeni, Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi'nde eğitim gören 24 son sınıf okul öncesi öğretmeni adayı ile Ağrı İl'inde ikamet eden ve okul öncesi eğitimi alan 20 çocuğun ailelerinden oluşmaktadır. Okul öncesi öğretmenlerinden veri toplamak amacıyla, delphi tekniği yöntemine uygun olarak dört aşamada katılımcıların uzlaşmaya vardıkları durumlar belirlenmiştir. İlk aşamada açık uçlu soruların bulunduğu bir anket, sonraki aşamalarda da 5'li likert tipi soruların olduğu sıralı anketler kullanılmıştır. Okul öncesi öğretmen adayları ile okul öncesi eğitimi alan çocukların ailelerinden ise okul öncesi öğretmenlerinde olduğu gibi aynı durumlarda algıları yarı yapılandırılmış görüşme formlarıyla belirlenmiştir. Elde edilen bulguların analizinde; içerik ve betimsel analiz yöntemlerinden yararlanılmıştır. Okul öncesi öğretmenlerinin uzlaşmaya vardıkları algılar çerçevesinde öğretmen adayı ve ailelerin algıları betimlenmiştir.
Araştırma sonucunda, okul öncesi öğretmenlerinin üzerinde kesinlikle durulması gereken matematiksel beceriler olarak algıladıkları sayı kavramı ve sayma ile uzaysal algı – geometri becerilerinde öğretmen adayları ve ailelerde sıklıkla durmuşlardır. Öğretmenlerin sorumlulukları konusunda ise okul öncesi öğretmenlerinin uzlaşmaya vardıkları sorumluluklar çerçevesinde diğer katılımcı grupları da, okul öncesi eğitimi programında da belirtilen çocukların yaşları, bireysel farklılıkları, matematiği eğlenceli hale getirme, güvenli bir ortam hazırlama ve renkli materyalleri seçme gibi durumlar üzerinde sıklıkla durmuşlardır. Öğrencilerin matematiksel becerilerini geliştirmedeki rolleri konusunda, okul öncesi öğretmenlerinin uzlaştıkları roller ile öğretmen adayı ve ailelerin üzerinde durdukları roller benzer bir şekilde öğretmenin öğretici ve rehber olma rolleri bağlamında benzerlik göstermiştir.

Abstract:
Early childhood education is significant for preparing children physically, intellectually, and psychologically to real life. Besides, it is critical due to the fact that positive personality's roots, children's creative aspects, and children's being self-confident issues are gained in this period. There is an increasing tendency to early childhood education due to its importance both in the world and in our country. In Turkey, early childhood education involves the education of 36-72 months old children and it is voluntary. The given importance to this education can be seen in the decisions of National Education Councils, Plans of Ministry of Development, and increasing number of research about this subject. 
In the context of mathematics education, children start early childhood education with their informal mathematical skills. In their real lives, during their communications with their family and people around them, they use mathematics. Moreover, children do not have math anxiety when they start preschools and therefore, it can be thought that it is an ideal time to show the enjoyable face of mathematics. At the same time, with the help of early childhood education children's mathematical knowledge can be strengthened and their positive attitudes can be improved.
Aim of this research is to determine preschool teachers', senior preschool teacher candidates' and parents' perceptions about preschool teachers' roles and responsibilities in improving preschool students' mathematical skills. Therefore, this study was done as a case study in Ağrı city center during 2013-2014 academic year. In this study, different participant groups' perceptions about the preschool teachers' role and responsibilities in improving preschool students' mathematical skills (Matching, sorting, grouping, comparing, counting and number, operation, graphic, measuring, spatial sense and geometry) were found. Convenience sampling, which is one of the nonprobability sampling method and is appropriate for time and access, was utilized to select 27 preschool teachers, 24 senior class prospective preschool teachers training in Ağrı İbrahim Çeçen University, and 20 parents who have children going preschool. To collect data from preschool teachers delphi technique was used; in the first stage, a questionnaire with open ended questions and in the further stages questionnaires with 5 likert type of questions were utilized. For gathering data from prospective teachers and parents about the same issues, semi-structured interview forms were used. Content and descriptive analysis methods were  benefitted to analyze data gathered. Based on the perceptions that preschool teachers reached a settlement, both prospective teachers' and parents' perceptions are described. 
At the end of the study, mathematical skills that preschool teachers perceived as they should be considered definitely were numbers - counting and spatial sense-geometry, and they were also mentioned by both prospective teachers and parents. About the preschool teachers' responsibilities, both preschool teachers reached a settlement in and other participant groups mentioned frequently were considering children's ages and individual diferences, introducing mathematics' enjoyable face, preparing safe environment and choosing colorful materials. Lastly, about preschool teachers' role in improving children's mathematical skills, both preschool teachers reached a settlement in and prospective teachers and parents insisted were instructive and guide roles.