Toprak özellikleri ile selenyum yarayışlılığı arasındaki ilişkiler ve sarımsağın selenyum ile zenginleştirilmesi
Relationship between soil properties and availability of selenium, and enrichment of garlic with selenium
Yazar: NİLÜFER TÜRKMEN
Danışman: PROF. DR. İLHAN KARAÇAL
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Ülkemizde sarımsak tarımının en fazla yapıldığı 7 ilde toprakların ve bu yörelerde ekonomik önemi olan sarımsak bitkisinin selenyum içeriklerinin belirlenmesi, ülkemizde tarımsal alanda üzerinde pek fazla çalışmaya rastlanmayan, bitkilerde ve toprakta selenyum içeriği ve selenyum gübrelemesi konusunda veri oluşturulması amacıyla yürütülen bu araştırma; survay çalışması, sera ve tarla denemeleri olmak üzere 3 aşamalı olarak planlanmıştır.Bu çalışmada, sarımsak tarımının en fazla yapıldığı illerden eş zamanlı olarak 80 adet toprak ve bitki örnekleri alınarak selenyum içerikleri araştırılmıştır. Sarımsağın selenyum ile zenginleştirilmesi amacı ile sera denemesinde topraktan 0, 0.25, 0.5, 1.0, 2.0 ve 5.0 mg kg-1 ve bir doz yaprak uygulaması (% 0.01), tarla denemesinde ise yapraktan aynı doz ve topraktan 0, 12.5, 25, 50, 100 g da-1 düzeylerinde Se, sodyum selenattan (Na2SeO4) uygulanmıştır.Ayrıca, Se uygulamalarının sarımsak bitkisinin verim ve bazı kalite özellikleri ile bitki besin maddesi içeriğine etkisinin araştırıldığı bu çalışmada, sera denemesi tesadüf parselleri deneme desenine göre 3 tekerrürlü olarak, tarla denemesi ise Kastamonu-Taşköprü ekolojik koşullarında tesadüf blokları deneme desenine göre 3 tekerrürlü olarak yürütülmüştür. Selenyum ve bazı besin maddesi miktarları ICP-OES tekniği ile belirlenmiştir.Türkiye'de en fazla sarımsak tarımının yapıldığı 7 ile ait ortalamalar incelendiğinde, en fazla selenyum Kastamonu ilinde yetiştirilen sarımsaklarda bulunmuş olup, bunu Muğla, Kırklareli, Karaman, Antalya, Balıkesir ve Kahramanmaraş illeri takip etmiştir ve bu illere ait ortalama selenyum değerleri sırasıyla 0.205, 0.200, 0.166, 0.145, 0.129, 0.125 ve 0.097 mg kg-1 olarak belirlenmiştir. Sarımsak tarımı yapılan toprakların bitkiye yarayışlı selenyum içerikleri incelendiğinde; 1.32 ile 11.16 µg kg-1 arasında değişen değerler belirlenmiş ve ortalama olarak 4.35 µg kg-1 olduğu bulunmuştur.Sera denemesi sonucunda Se uygulamaları ile sarımsağın baş ve gövde kısmında Se miktarının artırılabildiği ve gövde kısmında baş kısmına göre daha fazla Se biriktiği belirlenmiştir.Tarla denemesinde, 25 g Se da-1 uygulamasında sarımsak yumrularının Se içeriğinin yetişkin insanların ihtiyaç düzeyini (70 µg gün-1) karşılamak için yeterli seviyeye ulaştığı bulunmuştur.Anahtar Kelimeler: Selenyum, selenyum zenginleştirilmesi, sarımsak (Allium sativum L.)

Abstract:
This investigation was planned 3 stages, so as to determine the selenium content of garlic plant being grown as an economic crop in 7 provinces of Turkey. Where intensive garlic cultuvation is being practised. No more studies are available on this topic. Hence to get data on selenium content of soil and plants and also selenium fertilization data, the study was consisted of survey, greenhouse (pot experiment) and field experiments.In this study 80 soil and plant samples were collected at the same time from intensive garlic grown fields so as to determine selenium contents of these samples. In pot experiment selenium was applied to soil at the rate of 0, 0.25, 0.5, 1.0, 2.0 ve 5.0 mg kg-1 and only one rate of 0.01 % as a foliar application was used. Whereas in field experiment the foliar rate was same, whereas for field experiment selenium rates were 0, 12.5, 25, 50 and 100 g Se da-1 as sodium selenate (Na2SeO4).In addition to this, application of Se were studied to see the effect of Se on yield of garlic and on some quality characteristics together with plant nutrient contents of the garlic.Pot experiment was planned as a randomized pots design with three replications, whereas field experiment was conducted on Kastamonu-Taşköprü ecological conditions as a randomized block design with three replications. Uptake of selenium and some plant nutrient contents were determined with ICP-OES technique.Intensive garlic cultivation is being done in seven provinces of Turkey and when investigated on an average basis, it was found that maximum Se was found in garlic grown in Kastamonu province. The Se content of 0.205, 0.200, 0.166, 0.145, 0.129, 0.125 and 0.097 mg kg-1 were found in garlic grown at Kastamonu, Muğla, Kırklareli, Karaman, Antalya, Balıkesir and Kahramanmaraş provinces respectively. Garlic cultivated soils when studied for available soil Se content, varied from 1.32 to 11.16 µg kg-1 with an average of 4.35 µg kg-1.According to the results of greenhouse experiment, garlic bulb and stem selenium uptakes could be increased with increased Se applications. Selenium concentration was more in stem than in bulbs.In the field experiment, Se at the rate of 25 g da-1 was found to be enough to increase the Se content of garlic bulbs to the extent of 70 µg Se day-1, an amount being found to be sufficient to full fill the requirement of an adult human being.Key Words: Selenium, enrichment with selenium, garlic (Allium sativum L.)