Reşat Nuri Güntekin'in "Damga"romanında söz dizimi incelemesi
Syntax review of Reşat Nuri Güntekin's novel named stamp
Yazar: FATMA YÜKSEL
Danışman: PROF. DR. MELTEM GÜL
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Doğal dillerin yöntem veya kurallarını araştıran kelime grupları ve cümle
unsurlarının arasındaki bağlantıları inceleyen bilim dalı söz dizimi olarak
adlandırılmıştır. Söz dizimi cümle kurmanın temel unsurudur. Bu sebeple dili doğru
ve etkili kullanmak için o dilin hakimi olmak gerekir. Kullanılan dilin kurallarının
anlaşılmış olması o dilde yapılacak iletişimin doğru ve sağlıklı şekilde gerçekleşmesini
sağlar. Söz dizimi sözcüklerin yan yana gelerek meydana getirdikleri yapıları ve bu
yapıların cümleye kattıkları yeni anlamların birbiriyle olan ilişkilerini inceler. Bu
sebeple eserler üzerinde birçok söz dizimi çalışması yapılmıştır. Bu çalışmada
edebiyatımıza birçok eser kazandırmış olan Reşat Nuri Güntekin'in Damga adlı
romanı söz dizimi kapsamında incelenmiştir. Çalışmada amaç, söz konusu olan eserde
cümle kuruluşlarının nasıl olduğunu, eserdeki söz öbeklerini, cümle türlerini,
yapılarını eserden örneklerle ayrıntılı bir şekilde göstermektir. Yazarın Türkçeyi ne
şekilde kullandığını ve söz dizimine nasıl yansıttığını görmek amaçlanmaktadır. Bu
çalışma, beş başlık altında incelenmiştir. İlk bölümde yazarın hayatı, eserleri ve bu
çalışmanın kaynağı olan romanın özeti verilmiştir. İkinci bölümde cümle öğeleri
sırasıyla özne, yüklem, yer tamlayıcısı, nesne, zarf tümleci, cümle dışı unsur şeklinde
ve alt başlıklara ayrılarak örneklerle ortaya konmuştur. Üçüncü bölümde cümleler
anlamlarına göre ve yapılarına ayrılarak açıklanmıştır. Dördüncü bölümde eserde
bulunan kelime grupları incelenmiş araştırmacı yazarların ele alınan başlıklar
üzerindeki görüşlerine yer verilmiştir. Beşinci bölümde cümle tahlilleri söz dizimi
kaidelerine göre Damga romanından cümleler ele alınarak söz dizimi açısından
incelenmiştir. Sonuç bölümünde ise çalışmaya ait bulgular değerlendirilerek
sıralanmıştır

Abstract:
The branch of science that investigates the methods or rules of natural
languages and examines the connections between word groups and sentence elements
is called syntax. Syntax is the basic element of sentence construction. For this reason,
in order to use the language correctly and effectively, it is necessary to be a master of
that language. Understanding the rules of the language used ensures that
communication in that language takes place in a correct, healthy and healthy way.
Syntax examines the structures that words create by coming together and the
relationships between the new meanings that these structures add to the sentence. For
this reason, many syntax studies have been carried out on the works. These works,
which reveal the artists' mastery of style and use of language in all aspects, also shed
light on academic studies. In this study, the novel Damga by Reşat Nuri Güntekin, who
has contributed many works to our literature, was examined within the scope of syntax.
The aim of the study is to contribute to the studies in the field of syntax and to show
in detail how sentence structures are in the work in question, the phrases, sentence
types and structures in the work, with examples from the work. It is aimed to see how
the author uses Turkish and how it is reflected in his syntax. This study was examined
under five headings. In the first part, the author's life, works and a summary of the
novel that is the source of this study are given. In the second part, the word groups in
the work were examined and the opinions of the researcher authors on the topics
discussed were included. In the third chapter, sentence elements are discussed and
presented in the form of subject, predicate, locative complement, object, adverb, nonsentence
element, respectively, and with examples from the text, including the
opinions of the researcher writers on these issues. In the fourth chapter, sentences are
explained according to their meanings and structures. In the fifth chapter, sentence
analyzes were examined in terms of syntax by considering the sentences from the novel
Damga according to the rules of syntax. In the conclusion section, the findings of the
study are listed in items.