Aile hekimliği uzmanlık öğrencilerinin organ bağışı ve kan bağışı hakkındaki tutumları
Attitudes of family medicine specialist students about organ donation and blood donation
Yazar: TUĞBA TURAN
Danışman: DOÇ. DR. MURAT ALTUNTAŞ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Bağcılar Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı / Aile Hekimliği Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Doktorlar = Physicians ; Doktorlar-aile = Physicians-family ; Doku ve organ tedariği = Tissue and organ procurement ; Kan bağışı = Blood donation ; Tutumlar = Attitudes ; Çözüm yöntemleri = Solution methods ; İntörnlük ve asistanlık = Internship and residency

Özet:
Organ naklinde gelişmelerin en üst safhalarda olduğu bu zamanda organ
bağışındaki yetersizlik nakillerin önündeki en büyük engel olarak görülmektedir.
Aynı şekilde Kızılay'ın yaptığı bütün kampanyalara rağmen ülkemizde kan bağışı
yeterli düzeyde değildir. Organ nakli ve kan nakli insan hayatını kurtarmada bu kadar
önemli noktada iken bağışların yetersiz olması önemli ve çözülmesi gereken bir
sorundur. Bu konuda halkı bilinçlendirmek adına hekimlere büyük sorumluluklar
düşmektedir. Bu çalışmada aile hekimliği uzmanlık öğrencilerinin organ bağışı ve
kan bağışı tutumlarını değerlendirmek ve farkındalıklarını tespit etmek
amaçlanmıştır.

GEREÇ VE YÖNTEM

Çalışmamız gözlemsel, kesitsel ve tanımlayıcı niteliktedir. İstanbul Avrupa
Yakasındaki aile hekimliği uzmanlık öğrencilerinden çalışmayı kabul ettiklerine dair
bilgi onam formu alındıktan sonra veriler çevrimiçi anket yöntemi uygulanarak
toplandı. Çalışmaya 203 kişi katılmayı kabul etti. Tanımlayıcı istatistikler sonuçlar
sayısal değişkenler için minimum, maksimum, ortalama, ortanca, standart sapma;
kategorik değişkenler için sayı ve yüzde olarak verildi. Mevcut verilerin analizleri
SPSS istatistik programı ile yapıldı. Niceliksel verilerin karşılaştırılmasında Mann
Whitney U Test ve Kruskal Wallis Testi, ölçeklerin alt boyutları arasındaki ilişki
değerlendirilirken Spearman Korelasyon Testi kullanıldı. Tüm istatistiksel testlerde
önemlilik düzeyi p< 0.05 olarak kabul edildi.

BULGULAR

Çalışmaya katılan hekimlerin %32,0'ı organ bağışı, %47,3'ü kan bağışı
eğitimi almıştı. Organ bağışında bulunmayı düşünenlerin oranı %62,6 olarak
görüldü. Geçmişte kan bağışında bulunanların oranı %48,8 olarak tespit edildi.

vii

Araştırmaya katılan bireylerin Organ Bağışı Tutum Ölçeği "yardımseverlik ve
ahlaki değerleri/inançları" alt boyutundan ortalama 100,57±16,08 puan, "tıbbi olarak
ihmal edilme korkusu" alt boyutundan ortalama 20,49.±12,61 puan, "bedensel
yaralanma korkusu" alt boyutundan ise ortalama 25,03.±13,02 puan ve negatif
ifadeler toplamından 45,53±24,83 puan aldıkları bulundu. Bireylerin Kan Bağışı
Tutum Ölçeği'nden ortalama 3,21±0,79 puan, "toplumsal ve sosyal sorumluluk" alt
boyutunda ortalama 3,78±1,14 puan, "endişe" alt boyutunda minimum ortalama
2,59±0,94 puan, "toplumsal görüş ve anlayış" alt boyutunda ise ortalama 2,78±1,03
puan aldığı saptandı.

SONUÇ

Bu çalışmada aile hekimliği uzmanlık öğrencilerinin organ bağışı ve kan
bağışı yaklaşımları değerlendirilerek olumlu sonuçlar tespit edilmiştir. Hekimlerin
olumlu yaklaşımlarına rağmen endişe ve korkularının var olduğu görülmüştür.
Hekimlerin organ bağışı ve kan bağışı farkındalıklarının arttırılması gerektiği
vurgulanmıştır. Çalışmamızda katılımcıların organ bağışı ve kan bağışı tutumları
değerlendirilse de endişe ve korku nedenlerini araştırmak için ve yaklaşımların
toplumu yönlendirici düzeyde farkındalık oluşturacak seviyeye çıkarılması için daha
geniş ve kapsamlı çalışmalara ihtiyaç vardır.

Anahtar Sözcükler
Aile Hekimliği, Organ Bağışı, Kan Bağışı, Tutum, Çözüm Önerisi

Abstract:
The developments in organ transplantation are at the highest levels recently,
the inadequacy of organ donations are seen as the biggest obstacle to
transplantations. Likewise, despite all the campaigns of the Kızılay, blood donation
is not sufficient in our country. While organ donation and transplantation can be a
life-saving procedure for the organ recipient, insufficient donations are an important
problem that needs to be solved. Physicians have too many responsibilities in order
to raise public awareness about this issue. In this study, it was aimed to evaluate the
organ donation and blood donation attitudes of family medicine residents on this
issue.

MATERİALS AND METHODS

The study is cross-sectional, descriptive and analytical. The sample was
collected by applying an online questionnaire method to 203 family medicine
residents in European side of Istanbul, after obtaining informed consent forms that
they agreed to survey. Descriptive statistics were determined as minimum,
maximum, mean, median, and standard deviation for numerical variables and they
were determined as numbers and percentages for categorical variables. The analysis
of the available data was done with the SPSS statistical program. Mann Whitney U
Test and Kruskal Wallis Test were used to compare quantitative data, and Spearman
Correlation Test was used to evaluate the relationship between the sub-dimensions of
the scales. Significance level was accepted as p< 0.05 in all statistical tests.

RESULTS

32.0 % of the participating family medicine residents had received training on
organ donation and %47,3 of them had received training on the blood donation. The
proportion of those who intend to donate organs was 62.6%. It was found that 48,8 %
of the participants donated blood before.

ix

The Organ Donation Attitude Scale consists of three relatively independent
components: humanity and moral conviction, fears of medical neglect and fears of
bodily mutilation. The mean score obtained from the sub-dmensions of humanity and
moral conviction, fears of medical neglect, fears of bodily mutilation of the humanity
and moral conviction are 39,00±16, 49,51.±12,61 44,97.±13,02, respectively in this
study. It was found that they have got 94.47±24.83 points from the total of negative
statements.
The Blood Donation Attide Scale consists of social and social responsibility,
anxiety, social opinion and understanding. The mean score of the Blood Donation
Attitide Scale is 3,21±0,79 point. The mean scores obtained from the sub-dimensions
of social and social responsibility, anxiety, social opinion and understanding are
3,78±1,14, 2,59±0,94 and 2,78±1,03, respectively.

CONCLUSION

In this study, the approaches of family medicine residents to organ donation
and blood donation were evaluated and positive results were determined. Despite the
positive approach of physicians, it was observed that they had concerns and fears
about becoming a donör. It was emphasized that physicians' awareness of organ
donation and blood donation should be increased. Although the organ donation and
blood donation attitudes of the participants were evaluated in our study, we need
more comprehensive study to investigate the causes of anxiety and fear and in order
to raise the approaches to a level that will create awareness at the guiding level of the
society.

Keywords
Family Medicine, Organ Donation, Blood Donation, Attitude, Solution Suggestion