Türkiye endemiği olan Crataegus tanacetifolia (Lam.) Pers. (alıç)'in üreme biyolojisinin analizi
Analysis of reproductive biology in Crataegus tanacetifolia (Lam.) Pers. (Hawthorn), endemic to Turkey
Yazar: ASLIHAN ÇETİNBAŞ GENÇ
Danışman: PROF. DR. MERAL ÜNAL
Marmara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Biyoloji = Biology
Dizin: Çiçek biyolojisi = Floral biology ; Üreme biyolojisi = Reproductive biology

Özet:
Bu çalışmada Türkiye endemiği olan Crataegus tanacetifolia (Lam.) Pers. (Alıç)'in üreme biyolojisi, çiçek gelişiminin erken evrelerinden başlayarak tohum oluşumuna kadar ışık, floresan ve elektron mikroskobu düzeyinde incelendi.  
Çiçeklerde gelişim apikal meristemin floral meristeme dönüşmesi ile başlar. Floral meristemden önce 20 adet stamen taslağı, ardından 5 adet karpel taslağı farklılaşır. Genç bir anter çeperi dıştan içe epidermis, endotesyum, 2-3 sıralı ara tabaka ve salgı tip tapetum tabakasından meydana gelir. Ara tabaka ve tapetum gelişim esnasında köreldiği halde, epidermis ve endotesyum gelişimin sonuna kadar parçalanmadan kalır. Polen ana hücrelerinde mayoz bölünme düzenli geçer. Mikrospor tetratları tetrahedraldir. Polenler iki hücreli iken doğaya atılırlar. Polenlerde canlılık oranı %98' dir. Karpel taslakları gelişerek 5 lokuluslu alt durumlu bir ovaryum oluştururlar. Stigmalar nemli ve stiluslar kapalı tiptedir. Stilusun nakil dokusu postantesis evresinde belirgin bir huni şekli oluşturur.  
 C. tanacetifolia'da aposporik apomiktik üreme modeli görülür. Megaspor ana hücresi farklılaştığında nusellusta genellikle 1 ya da ender olarak 2 aposporik köken hücresi farklılaşır. Kalloz, megaspor ana hücresinin önce kalaza tarafındaki çeperinde birikmeye başlar ve ardından megaspor ana hücresinin etrafını tamamen sarar. Aposporik köken hücrelerinin çeperlerinde kalloz birikimi görülmez. Megaspor ana hücresi mayoz bölünme ile megaspor tetradını oluştururken, aposporik köken hücresi genişler, vakuoller oluşur ve ardışık mitoz bölünmeler geçirerek önce 2 daha sonra 4 nukleuslu aposporik embriyo kesesini oluşturur. 2 nukleuslu aposporik embriyo kesesi evresinde megaspor tetradında başlayan körelme, 4 nukleuslu aposporik embriyo kesesi evresinde belirginleşir. Aposporik embriyo kesesi hücrelerinin 3. mitoz bölünmesi sonucu 8 nukleuslu olgun aposporik embriyo kesesi oluşur. Olgun aposporik embriyo kesesi 1 yumurta, 2 sinerjit, 3 antipot hücresi ve 2 polar nukleus içerir. Sinerjit hücreleri çizgili cihaz içermez. Anatrop tohum taslağı funikulusdan gelişen ve salgı tabiatında olmayan obturator ve organik madde bakımından zengin olmayan nusellus şapkası içerir. Olgun aposporik embriyo kesesi geliştiğinde stigmada polenler gözlenmez. Tozlaşma proembriyo oluşumu ile aynı zamanlarda başlar ve diploit yumurta partenogenez ile embriyoyu oluştururken, endosperma otonomik olarak gelişir. Endosperma gelişimin başında serbest nukleuslu iken gelişimin ilerleyen evrelerinde hücreli hale geçer.

Abstract:
In this study, reproductive biology of Crataegus tanacetifolia (Lam.) Pers. (Hawthorn), endemic to Turkey, was studied from early stages of flower development to seed formation by light, fluorescence and electron microscopy.  
Flower development starts with the conversion of apical meristem into the floral meristem. Firstly 20 stamen primordia and then 5 carpel primordia differentiate from floral meristem. Young anther wall consists of four layers from outer to inner: an epidermis, endothecium, two or three row of middle layers and a layer of secretory tapetum. Epidermal and endothecial layers remain intact until anther dehiscence; however, middle layer and tapetum disappear during development. At the end of regular meiotic division, tetrahedral microspore tetrads are formed. Pollen grains are shed at 2celled stage. Viability percantage of pollen grains is 98 %. Carpel primordia develop and form an inferior ovary with 5 loculi. The stigma is wet and the style is closed type. The transmitting tissue of the style forms a distinctive funnel shape at post-anthesis stage.  
C. tanacetifolia is an aposporic apomictic species. Concomittant with the differantiation of megaspor mother cell, one or two aposporic initial cells differantiate in the nucellar tissue. Callose firstly starts to accumulate on the chalazal wall of the megaspor mother cell, then completely surrounds it. Nevertheless, callose doesn't accumulate around the aposporic initial cell. Megaspor mother cell divides by regular meiosis and forms a lineer megaspor tetrad. Meanwhile, the volume of aposporic initial cell gradually increases and undergoes successive mitosis to give rise 2 and 4 nucleated aposporic embriyo sac. The atrophy of megaspore tetrad which starts at 2 nucleated aposporic embriyo sac stage, becomes clear at 4 nucleated aposporic embriyo sac stages.  The 8 nucleated mature aposporic embryo sac is formed by third mitosis. The mature aposporic embriyo sac contains an egg cell, 2 synergids, 3 antipodal cells and 2 polar nuclei. Synergids doesn't contain filiform apparatus. The anatropous ovule contains a funicular non-secretary obturator and a nucellar cap with poor organic matter content.  
 Pollination starts at the same time as the proembryo is formed. Diploid egg cell gives rise an embryo with parthenogenesis and the endosperm develops autonomically. Endosperm is free nuclear type at the beginning of development, then it becomes celllular in advanced stages.