"Durgunluk Dönemi"nde Rus Sovyet sineması ve Leonid Ilyiç Brejnev'in kurtardığı filmler"
Russian Soviet cinema during "Era of Stagnation" and "Films that Brezhnev saved"
Yazar: NİGAR ALİYEVA
Danışman: PROF. DR. FATİME NEŞE KAPLAN
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı / Sinema Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Radyo-Televizyon = Radio and Television

Özet:
Bu tez çalışmasında, Sovyetler Birliği'nde "Durgunluk Dönemi" ("Период Застоя") olarak bilinen arifede, özellikle 1964-1982 yılları arasında, Leonid İlyiç Brejnev'in iktidarda olduğu zamanda çekilen Rus Sovyet Sineması ve bu dönemde yapılan filmlere uygulanan sansür temel problem olarak ele alınmıştır.
Tezde asıl konuya geçmeden önce Rus sinemasının tarihine değinilmiştir. 1917 Devrimi öncesindeki imparatorluk döneminde ve devrim sonrası yıllardaki (Lenin, Stalin, Kruşçev dönemleri) Rus Sinemasının geçirdiği aşamalar incelenmiştir. Genç Sovyet Hükümeti'nin yayınladığı kararnamelerin ardından sanat konseyinin sinemalara uyguladığı sansürün Sovyet filmlerinin kaderini nasıl etkilediğine dair bilgiler verilmiştir.
Brejnev hakkında bilgi verildikten sonra onun yönettiği dönem anlatılmış ve dönemin filmlere nasıl yansıdığı ve 1964-1982 yılları arasında hangi filmler en çok izlenme rekoru kırdığı esasen Lyudmila Sokolova`nın "Mosfilm. Dün, Bugün Ve Daima" kitabı üzerinden incelenmiştir. Ayrıca, sinema sanatı, başlangıcından bu yana ister belgesel, ister kurgu türü olsun, tarihi yansıtmanın en iyi araçlarından biri olduğu için, bu çalışmada Rus ve Rus Sovyet Sineması`nın tarihi, özellikle Leonid İlyiç Brejnev'in iktidarda olduğu dönem araştırılarken, 1896-1982 yılları arasında yapılan filmler, ana materyal olarak kullanılmıştır. Leonid İlyiç`in liderliği döneminde kültür, mimari, ekonomi ve siyasetin nasıl geliştiği; -insanlara sırayla özel evlerin verilmesi, yabancı ürünlerin ulaşılır olması, Pepsi-Cola`yı tatmak, modaya uygun giyinmek, modern teknolojiye sahip olmak, vb. yenilikler- filmler, kitaplar, bilimsel makaleler, gazete ve dergi materyalleri üzerinden araştırılmıştır. Ve bu incelemeler sonucunda Mikhail Gorbaçov`un Durgunluk Dönemi olarak nitelendirdiği Brejnev Dönemi`nin aslında "Altın Çağ" olduğu bir daha doğrulanmıştır.
Sanat Konseyi tarafından bazı sahneleri yasaklanan ve tüm olarak rafa kaldırılan filmlerin Brejnev'in müdahalesiyle nasıl beyazperdeye yansıdığı incelenmiştir. Ve tarihte "Brejnev`in Kurtardığı Filmler" olarak bilinen bu ekran işlerine çalışmada özel bölüm ayrılmıştır.
Dünya çapında sevilen ve filmleri tartışmalara yol açan Andrey Tarkovsky, aynı zamanda "Durgunluk Dönemi"nin sinemacılarından biri olmaktadır. Tarkovsky'nin eserleri Türkiye'de incelense de, yaşadığı dönem hakkında çok az bilgi verilmektedir. Bu çalışmada "Durgunluk Dönemi`nde Rus Sovyet Sineması Ve Brejnev`in Kurtardığı Filmler" incelenirken Tarkovsky Dönemi de ortaya çıkmıştır.
iv
Bu araştırmanın amaçlarından biri Brejnev Dönemi araştırılırken Tarkovsky`nin Dönemi`nin de Türkçeye aktarılmasıdır. Ayrıca, çalışmada daha çok Rusça literatürün kullanılması tezi özgün kılmıştır.
Bu tez çalımasında nitel bir araştırma yöntemi olarak betimsel analiz kullanılmıştır. Brejnev döneminin siyasi, ekonomik, sosyolojik ve kültürel yönleri araştırılmış, istatistiksel veriler, tarihi belgeler, bilimsel çalışmalar ve yorumlar toplanılmış ve dönemin filmleri bu karma literatür bilgisi ışığında incelenmiştir. Bu tezde, Türkiye'de sinema alanında çok az araştırılan Rus Sovyet Sineması'nın Durgunluk Dönemi araştırılmış, Leonid İlyiç Brejnev`in sinemaya olan ilgisi ve onun "kurtardığı filmler" belge ve delillerle incelenmiş ve Türkiye'de sinema literatürüne özgün bir katkı sunulmuştur.

Abstract:
This thesis examines Russian soviet cinema produced during the time when Leonid Ilyich Brezhnev was in power, especially in 1964-1982, on the eve of "Era of Stagnation" («Период Застоя») in the Soviet Union and the censorship would be considered as a major problem. Before moving on to the main topic of the thesis, the history of Russian cinema has been touched upon. The stages of Russian cinema in the imperial period before the 1917 revolution and in the post-revolutionary years (Lenin, Stalin, Khrushchev periods) has been considered. After the basis of decrees of the Young Soviet Government it has been given the information on how the fate of Soviet films was affected by the censorship introduced in cinemas by the Arts Council. After providing information about Brezhnev, it was explained the period over which he ruled, how this period was reflected in films and which films broke the most viewing records in 1964 - 1982 were examined mainly through Lyudmila Sokolova's book "Mosfilm. Yesterday, Today and Always". Moreover, since the art of cinema, whether documentary or fiction, has from the very beginning been one of the best tools for reflecting history, this study explores the history of Russian and Russian Soviet cinema, especially the period when Leonid Ilyich Brezhnev was in power in films produced 1896–1982. Cultural, architectural, economic and political development under the leadership of Leonid Ilyich; -people were given private houses one after another, foreign products became available, Pepsi-Cola tasting, fashionable clothes, availability of modern technologies etc. - were researched through films, books, scientific articles, newspaper and magazine materials. And as a result of these studies, it was once again confirmed that the Brezhnev period, which Mikhail Gorbachev called "Stagnation period", was in fact a "Golden age." It was examined how the films, some scenes from which were banned and generally postponed by the Arts Council with Brezhnev's intervention, were reflected on the big screen. And a special section is devoted to these screen works, known in history as " the Films Saved by Brezhnev ". Andrey Tarkovsky, who is loved worldwide and whose films spark controversy, was also one of the filmmakers of the " Stagnation period". Although Tarkovsky's work was studied in Turkey, but information that was given about the period in which he lived was little. In this study, looking at "Russian Soviet Cinema in Recession and the Films Saved by Brezhnev", the Tarkovsky era also emerged. One of the goals of this study is to convey the Tarkovsky`s period in Turkish while studying the Brezhnev period. In addition, the use of predominantly Russian literature in the research made the thesis original. In this thesis, descriptive analysis was used as a qualitative research method. The political, economic, sociological and cultural aspects of the Brezhnev period were examined, statistics, historical
vi
documents, scientific research and commentary were collected, and films of the period were examined in the light of this mixed literary knowledge. In this thesis, stagnation period of Russian Soviet cinema, little explored in the field of Turkish cinema, was explored, using documents and evidence to examine Leonid Ilyich Brezhnev's interest in cinema and the films that he "saved" and was made an original contribution to Turkish film literature.