1850-1950 yılları arasında tablolarda kullanılan boya-pigment-bağlayıcı-yağların karakterizasyonunun yapılması ve restorasyon yöntemlerinin geliştirilmesi
Characterization of paint pigments and bindings oils in the paintings between 1850-1950 and the development of the restoration methods
Yazar: YILDIZ ÇAKMAK
Danışman: PROF. DR. NİLHAN KAYAMAN APOHAN ; DOÇ. DR. EMRAH ÇAKMAKÇI
Marmara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Organik Kimya Ana Bilim Dalı / Kimya Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Polimer Bilim ve Teknolojisi = Polymer Science and Technology
Dizin: Boyalar = Dyes ; Pigmentler = Pigments ; Restorasyon = Restoration ; Tablolar = Paintings

Özet:
Yağlıboya tabloları restore ederken uygulanan hatalı restorasyon müdahaleleri hem dünyada hem Türkiye'de restorasyon ve konservasyon alanında farklı çözüm yollarının araştırılmasına sebep olmuştur. Yağlıboya tablo yüzeyinde sararan veya eskiyen vernik katmanını ve zamanla biriken toz kalıntılarını temizlemek için tabloya doğrudan çözücü ile müdahale etmek istenmeden de olsa hem eserin orijinal boya katmanına hem de restoratöre zarar verdiği bilinmektedir.

Bu tez çalışmasında, yağlıboya tablo yüzeyindeki sararmış vernik tabakasını orijinal boya katmanına zarar vermeden temizlemek için biyo bazlı jeller tasarlanmıştır. Bu amaçla, çözücüyü esere doğrudan temas ettirmeden, çevre dostu çözücü ile şişirilmiş jeller ile temizlik yapılması hedeflenmiştir.

Bu tez çalışması iki bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde, ünlü Türk ressamlarımız tarafından yapılan dört yağlıboya tablonun karakterizasyonu FTIR, SEM-EDX ve HPLC analiz yöntemleriyle belirlendi. Bu yöntemlerle, yağlıboya tabloların pigment, bağlayıcı ve vernik türü tespit edilerek tabloların karakterizasyonu belirlendi.

Çalışmanın ikinci bölümünde ise, karakterizasyonları belirlenen tabloların yüzeyindeki vernik katmanını temizlemek için biyo bazlı tiyol-en kürlenebilen filmler sentezlendi. Filmler için biyo bazlı olan; pirogalol esaslı üç fonksiyonlu allil, pirogalol esaslı üç fonksiyonlu tiyol, izosorbid diallil, izosorbid ditiyol ve limonen ve pentaeritritol tetrakistrimerkaptopropiyonat monomerlerinden sentezlenen Limonen-PETMP bileşiği kullanıldı. Sentezlenen filmlerin karakterizasyonu FTIR, TGA, DMA, DSC ve temas açısı analizleri uygulanarak belirlendi.  Filmler, yine çevre dostu olan dimetil karbonat (DMC) ve etil asetat (EA) çözücülerinde şişirildi. Sentezlenen biyo bazlı film, yağlıboya tablo üzerindeki sararmış vernik tabakasını almada başarılı olmuştur. Yağlıboya tablo yüzeyinin temizlik öncesi ve sonrası görüntüleri taramalı elektron mikroskop (SEM) ile analiz edilmiştir.

Abstract:
Incorrect restoration and conservation applications in oil painting restoration spearheaded the research for alternative methods of restoration and conservation both in Turkey and the world. It is known that direct use of solvents to remove yellowed and aged varnish and dust residues from the painting might harm both the original paint layer and the conservator.
In this dissertation, designs for possible bio-based gels to clean the yellowed varnish layer are investigated. For this purpose, the aim was to clean the artwork using gels impregnated with environmentally friendly solvents that reduces direct contact with the artwork, reducing damage to the original paint layer and the conservators themselves.

This thesis work consists of two parts. In the first part, four oil paintings by famous Turkish painters were characterized in terms of the pigments, binders and varnish types used by FTIR, SEM-EDX and HPLC analysis.

In the second part of the study, several curable thiol-ene films are synthesized, to be used in the cleanup of the varnish layer on the aforementioned paintings. For the films, bio-based compounds including pyrogallol-based tri-functional allyl, pyrogallol-based tri-functional thiol, isosorbide diallyl, isosorbide dithiol and limonene adduct compound synthesized from limonene and pentaerythritol tetrakis(3-mercaptopropionate) monomers were used. Synthesized films are characterized using FTIR, TGA, DMA, DSC and contact angle analysis. The films were swollen in Dimethyl carbonate (DMC) and ethyl acetate solvents, which are also environmentally friendly. The synthesized bio-based film was successful in removing the yellowed varnish layer on the oil painting. The images of the oil painting surface before and after cleaning were analyzed by scanning electron microscope (SEM).