Safranbolu şehrinde 17 - 19. yüzyıl Osmanlı camileri /
Yazar: ERENGÜL ERYÜKSEL
Danışman: YRD. DOÇ. DR. MUHAMMET GÖRÜR
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2005
Konu: Sanat Tarihi = Art History

Özet:
Araştırma konumuz içerisine giren Safranbolu' da ki 17-19. yüzyıl Osmanlı camilerinden Köprülü Mehmet Paşa, Dağdelen ve Kazdağlıoğlu camilerini kare planlı, tek kubbeli camiler, İzzet Mehmet Paşa camisini dikdörtgen planlı tek kubbeli, Dişçi, Taş Minare, Lütfiye ve Hamidiyye camilerini ise ahşap tavanlı camiler grubunda inceleyebilmemiz mümkündür. 17 ve 19. yüzyıl Safranbolu camilerinden Lütfiye ve Dişçi camilerinin son cemaat yeri yoktur. Diğer yapılarda ise son cemaat yeri sütunları birbirine ve cephe duvarlarına kemerlerle bağlanmıştır., Taş Minare ve Hamidiyye camilerinin ise son cemaat yeri üç bölümlü olup yan mekanlar oda şeklinde düzenlenmiştir. Yapılarda Hamidiyye camisi dışında birinci kat pencereleri dikdörtgen sivri veya yuvarlak kemerli ikinci ve üçüncü kat pencereleri ise yuvarlak veya sivri kemerlidir. Safranbolu 17-19. yüzyıl Osmanlı camilerinde; düz ahşap tavan, kubbe ve tonoz türü örtü sistemleri kullanılmıştır. Köprülü Mehmet Paşa, Dağdelen ve Kazdağlıoğlu camilerinde kubbeye geçiş elemanı olarak tromp, İzzet Mehmet Paşa Camisi'nde ise pandantife yer verilmiştir. Safranbolu 'daki 17-19. yüzyıl Osmanlı camilerinde taş mermer, tuğla, kiremit, alçı, harç, ahşap, demir, pirinç ve kurşun türünde yapı malzemeleri kullanılmıştır.173 Araştırma konumuz içerisinde olan yapılarda daha çok revak, mihrap ve mahfillerde kullanılan sütun, sütunce ve ayaklar taş, alçı veya ahşap malzemeden yapılmıştır. Yapılarda dekoratif veya yapı elemanı olarak sivri, yuvarlak ve üç dilimli kemerler görülmektedir. Safranbolu camilerinde bulunan mihraplar Dişçi ve Lütfiye camileri dışındaki tüm camilerde eksene simetrik yerleştirilmişlerdir. Hamidiyye ve İzzet Mehmet Paşa camilerinin mihrap nişi güney cephesinden dışarıya taşırılmıştır. Minberler; İzzet Mehmet Paşa Camisinin minberi dışındaki tüm camilerde ahşap malzeme kullanılarak yapılmış olup konik bir külah ve alemle sonlandırılmaktadır. Köprülü Mehmet Paşa, Dağdelen ve İzzet Mehmet Paşa camilerinde vaaz kürsüsü dört ayak üzerine oturmakta ve vaaz kürsüsüne doğuda bulunan merdivenlerle çıkılmakta, Kazdağlıoğlu, Dişçi, Lütfiye ve Hamidiyye camilerinde vaaz kürsüsü doğu duvarına bitişik zeminde dar bir alandan başlayarak yukarı doğru gidildikçe genişlemektedir ve vaaz kürsüsüne batıda bulunan merdivenlerle çıkılmaktadır. 17-19. yüzyıl Safranbolu camilerinde çoğunlukla ahşap malzeme ile yapılmış iki katlı mahfillere yer verilmiştir. Lütfiye ve Hamidiyye camilerinde mahfilin ikinci katının önü açılabilir çapraz çıtalı kafeslerle kapatılmıştır. Araştırmamız dahilinde bulunan camilerin minareleri taş, tuğla veya ahşap malzemeden inşa edilmiş, kare veya çokgen kaideli, tek şerefelidir.

Abstract:
It is possible to examine some of the 17 th. And 19 th. Centuries Ottoman mosques in Safranbolu such as Köprülü Mehmet Paşa, Dağdelen, Kazdağlıoğlu mosques in the square planned, single domed mosques, İzzet Mehmet Paşa Mosque is in the rectangle planned, single domed mosques group and Dişçi, Taş Minare, Lütfiye and Hamidiye mosques in the wooden ceiling group. Lütfiye and Dişçi mosques that are some of the 17 th. and 19 th. centuries Safranbolu mosques don't have any last congregation place. In other builds, such as Köprülü Mehmet Paşa, Dağdelen, Kazdağlıoğlu and İzzet Mehmet Paşa mosques the pillars of the last congregation place are fastened to each other and the front walls with the archs. Taş Minare and Hamidiyye mosques have got three-section last congregation place like room. In builds except from Hamidiyye mosques as first floor windows are rectangle, sharp or round arched, second and third floor windows are round or sharp - arched. In the 17 th. and 19 th. centuries Ottoman mosques in Safranbolu, it is used the cover systems that are in kinds of smooth wooden ceiling, dome and vault. At it is used squinch as a passing element to the dome in Köprülü Mehmet Paşa, Dağdelen and Kazdağlıoğlu mosques, it is given place to pendant in İzzet Mehmet Paşa Mosque.175 In the 17 th. and 19 th. Centuries Ottoman mosques in Safranbolu it is used the build materials which are in kinds of stone, marble, brick, tile, plaster, mortar, wood, iron, brass and lead. In the builds that are our search topic the pillars, small column, and pier which are usually used in the materials such as stone, plaster or wood. In the builds it is seen sharp, round and three - pieced archs as decorative or build element. The mihraps in Safranbolu mosques are settled to the axis in a symmetric style except from Dişçi and Lütflye mosques. The mihrap niche of Hamidiyye and İzzet Mehmet Paşa mosques are settled out of the south forehead. The pulpits except from the pulpit of İzzet Mehmet Paşa Mosque are made being used wood material and are ended with a conical spire and metal device. The ambo in Köprülü Mehmet Paşa, Dağdelen and İzzet Mehmet Paşa mosques stays on all fours and it is climbed to the ambo with the stairs which are on the south, the ambo in Kazdağlıoğlu, Dişçi, Lütfiye and Hamidiyye mosques widens when it is gone to the top by beginning from a narrow place that is close to the south wall and it is climbed to the ambo with the stairs which are on the west. In the 17 th. and 19 th. centuries Safranbolu mosques it's usually given place to the two floored circles which are build with the wooden material in176 Lütfiye and Hamidiyye mosques, the forepart of the second floor of the circle are closed with the openable, crosswise lathed cages. The minarets of the mosques, which are our search topic, are made of the materials such as stone; brick or wood and they are square or polygon pedestaled and single galleried.