Allojenik periferik kök hücre nakli yapılan hastalarda engraftman zamanı ve graft versus host hastalığı üzerinde etkili olabilecek faktörlerin değerlendirilmesi
Evaluation of engraftment time and factors effective on gvhd in patients undergoing allogeneic peripheral blood stem cell transplantation
Yazar: METE ŞEKERCAN
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA ÇETİN
Erciyes Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2010
Konu: Hematoloji = Hematology
Dizin: Engrafman = Engraftment ; Greft versus host hastalığı = Graft versus host disease ; Hücre nakli = Cell transplantation ; Kemik iliği = Bone marrow ; Kök hücreler = Stem cells ; Retrospektif çalışmalar = Retrospective studies

Özet:
Amaç: Geçtiğimiz yıllar içerisinde hematopoetik kök hücre naklindeki gelişmeler bu işlemin uygulanabileceği hastalık yelpazesini oldukça genişletmiştir. Günümüzde hematopoetik kök hücre nakli (HKHN) lösemiler, lenfomalar, multiple myeloma, aplastik anemi, solid tümörler, immun sistemin malign olmayan kalıtsal hastalıkları, eritrosit hastalıklarını da içeren çok sayıda hastalıkta başarılı bir şekilde uygulanabilmektedir. Transplant sonrası engraftman gecikmesi ve graft versus host hastalığı (GVHH) morbidite ve mortalite nedeni olabilen, maliyetli ve hasta konforunu etkileyen önemli komplikasyonlardır. Bu çalışmada engraftman kinetiği ve GVHH üzerine etkili olabilecek hasta, verici ve aferez ürün özellikleri ortaya konulmaya çalışıldıGereç ve yöntem: Çalışmaya Ocak 2000 yılı ve Ocak 2010 yılları arasında Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi, Hematoloji Bilim Dalı, Erciyes Transplant Merkezi'nde allojenik periferik kök hücre nakli yapılmış 226 hasta alındı. Hasta, verici ve aferez bilgileri retrospektif olarak incelendi.Bulgular: Olguların 95 (%42.2)'i kadın, 131 (%57.8)'i erkek idi ve hastaların yaşları 16?58 yıl arasında değişmekte olup, ortalama yaş 29.38 ± 10.7 yıl idi. Hastaların 107 (%47)'i akut myeloid lösemi (AML), 77 (%34)'ü akut lenfoblastik lösemi (ALL), 22 (%9.7)'si aplastik anemi nedeniyle kalan hastalar ise kronik myeloid lösemi, multiple myelom ve paroksismal nokturnal hemoglobinüri idi. Nakil yapılan 151 (%66) hastada kan grup uyumsuzluğu yokken, 25 (%11) hastada minör kan grup uyumsuzluğu, 40 (%17) hastada ise major kan grup uyumsuzluğu, 10 (%0.4) hastada karışık tip kan grup uyumsuzluğu vardı. Tüm hastalarda periferik kök hücre kullanılmıştı. 205 (%90.7) hastada human lökosit antijen (HLA) doku uyumu tam iken, 15 (% 6.6) hastada HLA doku grubu açısından bir antijen uyumsuzluğu, 2 (%0.88) hastada HLA doku grubu açısından iki antijen uyumsuzluğu var iken 4 (%1.76) hastada verici kaynağı akraba dışı vericiydi. Ortalama lökosit engraftmanı 13. günde, trombosit engraftmanı 11. günde gerçekleşti. Kök hücre mobilizasyonunda lenograstim ve filgrastim kullanıldı. Vericilerin beyaz küre, mononükleer hücre sayısı (MNH), hemoglobin konsantrasyonlarının engraftman üzerine etkisi yoktu (P>0.05), aferez ürün materyalinin içindeki beyaz küre, kırmızı küre, farklılaşma kümesi molekülü (CD34) sayısı ve MNH sayısı ile engrafman arasında anlamlı istatiksel ilişkiye ulaşılamadı (P>0.05). Takiplerde 119 (%52.6) hastada GVHH gelişmezken, 58 (%25.6) hasta akut GVHH, 49 (%21.6) hasta kronik GVHH tanısı aldı. Akut GVHH zamanı ortanca: 39/gün, ortalama: 45±26.07/gün (7-99/gün) idi. Kronik GVHH gelişimi ortalama 210±103/gün (100-583/gün) olarak gerçekleşti. Kan grup farklılığı ile akut GVHH ve kronik GVHH oluşumu arasında bir ilişki tespit edilmedi (sırasıyla P=0.741 ve P=0.891).Sonuç: Bu çalışmada kök hücre mobilizasyonunda kullanılan filgrastimin lökositlerin 1500/mikrolitre (µl), trombositlerin 100000/µl'ye ulaşmasında lenograstime göre anlamlı avantaj sağladığı (sırasıyla P=0.045 ve P=0.004) tespit edildi. Verici ve aferez ürün özelliklerinden olan CD34, MNH, verici beyaz küre, verici hemoglobin düzeyi, ürün beyaz küre, aferez süresi, ürün miktarı, kan grup farklılığı ile engraftman süresi ve GVHH arasında anlamlı ilişki bulunamamıştır (P>0.05)Anahtar kelimeler: Allojenik periferik kök hücre, engraftman, graft versus host hastalığı

Abstract:
Objective: Recent developments in AHST (allogeneic hematopoietic stem cell transplantation) enlarged the range of diseases in which this process can be applied. Nowadays we can apply, AHST, in leukemias, lymphoma, multiple myeloma, aplastic anemia, solid tumors, non-malignant hereditary diseases of immune system and many other diseases including red blood cell disorders. Engraftment delay and GVHD are grievous, expensive complications which may cause mortality, morbidity and decrease patient comfort. In this study, we tried to introduce patients, donors, and apheresis products, characteristics which may influence engraftment time and GVHD.Material and Methods: The study includes 226 allogeneic peripheral blood stem cell transplanted patients in Erciyes University, Medicine Faculty, Hematology Department, Erciyes Transplant Center, between January 2000-January 2010. Patients, donors and apheresis products reviewed retrospectively.Results: 95 (%42.2) of the subjects were female, 131 (%57.8) of the subjets were male and the mean age was 29.38±10.7 differing from 16 to 58. 107 (%47) of the patients were acute myeloid leukemia (AML), 77 (%34) of the patients were acute lymphoblastic leukemia (ALL), 22 (%9.7) of the patients were aplastic anemia and the rest were chronic myeloid leukemia, multiple myeloma, paroxysmal nocturnal hemoglobinuria. 151 (%66) of the transplanted patient did not have blood group incompatibility, 25 (%11) had minor blood group incompatibility, 40 (%17) had major blood group incompatibility, 10(%4) had mixed type blood group incompatibility. Peripheral blood stem cell was used in all patients. In 205 (%90.7) of the patients human leukocyte antigen (HLA) matches were full, 15 (%6.6) of them one antigen mismatch ant 2 (%0.88) of them had two antigen mismatch also 4 (%1.76) of them had unrelated donors which were not relatives. Mean leukocyte engraftment time was 13 days, mean platalet engraftment time was 11 days. Lenograstim and filgrastim were used in stem cell mobilization. The amount of white blood cell, mononuclear cell and hemoglobin concentration of donors did not have effect on engraftment (P>0.05). In follow up period graft versus host disease (GVHD) did not develop in 119 (%52.6) patients, acute GVHD developed in 58 (%25.6) and chronic GVHD developed in 49 (%21.6) of the patients. The mean time for acute GVHD to grow was 39 days (45±26.07day) between (7-99 days) , the same time for chronic GVHD was 210±103 day between (100-583 days). We could not find any relationship between development of acute and chronic GVHD and difference of blood type (P=0.741 for acute and P=0.891 for chronic)Conclusion: In this study we found out that filgrastimin which is used 1500/mikrolitre (µl) for leukocyte and 100000/µl for platalet has statistically significant adventages according to lenograstime in stem cell mobilizations (P=0.045 and P=0.004). We could not find out any statistically significant relationship between engraftment time GVHD and CD34, MNH, donor white blood cell, donor hemoglobin level, product white blood cell, apheresis time, product amount, blood group difference which are characteristics of donor and apheresis product. (P>0.05)Key Words: Allogeneic peripheral blood stem cell, engraftment, graft versus host disease (GVHD)