Mu'tezile'de kelamullah ve mahiyeti
Word of God (Kalamullah) and its nature in the Mu'tazilite
Yazar: HASAN TÜRKMEN
Danışman: PROF. DR. MAHMUT AY
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Kelam Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Din = Religion
Dizin: Kelam = Islamic theology ; Kelamullah = Kelamullah ; Konuşma = Speech ; Mutezile = Mutazila ; İslamiyet = Islam

Özet:
Tezimiz giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Tezin giriş kısmında dilin ana unsurlarından biri olan kelam kavramının iletişim sürecinde dil ile olan ilişki sürecine yer verilmiştir. Daha sonra bu kavramın neliğine dair kelami ekollerin bakış açılarına değinilmiştir. Yine bu doğrultuda bu kavramın mütekellim ve logos kavramlarıyla olan ilişki sürecine temas edilmiştir.
Tezin birinci kısmında yaratılmış varlıklarla iletişim ve irtibat halinde olan Tanrı'nın konuşmasının imkanı hususu irdelenmiştir. Bu hususta özellikle O'nun nasıl konuştuğundan ziyade niçin konuştuğu sorunu ön plana çıkmaktadır. Ayrıca bu bölümde O'nun konuşmasının tezahürü olan Kur'an'ın, O'nun bilgisi ve vahyi ile olan ilişki boyutuna da yer verilmiştir.
Tezin ikinci bölümü, çalışmanın ana çerçevesini belirlemektedir. Bu bölümde ilahi kelamın mahiyetine yönelik Mu'tezili kelamcıların yaklaşımlarına değinilmiştir. Bu noktada onların ilahi kelamın ses ile harf arasındaki ilişki boyutu çerçevesinde ileri sürdükleri görüş ve düşüncelerine karşılaştırmalı olarak yer verilmiştir. Bunu yanısıra onların bu görüş ve düşüncelerinin rasyonel temelde değerlendirilmesi yapılmıştır. 
Tezin üçüncü bölümünde ise, ''Kur'an'ın yaratılmışlığı'' fikrinin Mu'tezili kelamcılar tarafından dilsel ve teolojik temellendirilmesi üzerinde durulmuştur. Bu eksende onların bu temellendirmelerinin gerekçeleriyle birlikte sunumunun yanısıra Sünni kelamcıların onların bu iddialarına yönelik itiraz ve eleştirilerine karşılaştırılmalı olarak yer verilmiştir.

Abstract:
Our thesis consists of an introduction part and three chapters. In the introduction, there the relationship of Kalam that main part of the language with communication in the process of language covered. Then, mentioned viewpoint of theological schools related with that concept. Also are referred relation process of spoken (mutekellim) and logos with that concept.
In the first chapter Gods communication and liaison with created entites were studied. In this regard especially come to the fore that why he speaks instead of how he speaks. This chapter involved relation of the Our'an which is manifest of him with his knowledge and revelation.
Second chapter of thesis determined the main frame of this study. In this chapter the Mu'tazili theologian's approaches about nature of divine speech were covered. At this point were mentioned their opinions and thoughts under letter and sound of divine speech comperatively. Besides are made an assessment of this opinions and thoughts rationally.
In the third chapter the justification the doctrine of ''Createdness of the Our'an'' linguistically and theologically by the Mu'tazili theologians was discoursed. In this connection was mentioned presentation this justification is that they together with the reasons the Sunnite theologian's objections and criticisms intend for their arguments as well as covered comparatively.