Eski Mezopotamya'da törenler
The ceremonies in ancient Mesopotamia
Yazar: SUZAN AKKUŞ MUTLU
Danışman: PROF. DR. SEBAHATTİN BAYRAM
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Eskiçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Tarih = History
Dizin: Asurlular = Assyrians ; Babil = Babylonian ; Dini tören = Ritual ; Mezopotamya = Mesopotamia ; Nevruz = Nauruz ; Sümerler = Sumerians ; Tapınaklar = Temples ; Törenler = Ceremonies

Özet:
Tabiat olaylarını izah edemediğinde ya da korktuklarında kendilerinden daha güçlü gördüğü şeylere inanan insanoğlu, aslında kâinatın tek bir Allah tarafından idare edilebileceğini aklına sığdıramadığı için çok tanrılı bir inanç sistemi oluşturmuştur. Birbirinden farklı tanrıları bulunan eskiçağ Mezopotamya toplumları bu tanrıları insan biçiminde tasavvur ederek derecelendirmişlerdir. Tabiattaki olayların tanrılar tarafından yönlendirildiğine ve gelecekte olacak olaylara onların karar verdiklerine inanmışlardır. Bu nedenle onları memnun etmek için tanrılara törenler düzenlemişler ve kurbanlar sunmuşlardır. Bununla birlikte insanoğlunun yaratılışından bu yana toplumlara peygamberler gönderildiği ve tek Allah inancının yer yer hâkim olduğu kabul edilmelidir.Mezopotamya kavimleri tanrıları insan gibi düşündüklerinden gün içerisinde onlara törenler düzenleyerek yiyecekler sunmuşlardır. Sumerliler ?Ningirsu'nun Arpasını Yeme Ayı?, ?Ceylan Yeme Ayı? ve ??ulgi Bayramı Ayı? gibi her yıl pek çok bayram yaptıklarını biliyoruz. Ancak tezimiz sırasında yapmış olduğumuz çalışmalar neticesinde bu bayramların ayrıntıları hakkında bir bilgiye ulaşamadık. Mezopotamya kavimlerinin düzenledikleri törenler içerisinde en önemlisi Yeni Yıl bayramı olmuştur.Önemli bir işleve sahip olan mitler, inancı düzenler ve güçlendirir. Pek çok mitin ritüelle bağlantısı bulunmaktadır. Eskiçağ toplumlarında önemli bir yeri olan Yeni Yıl bayramının temeli bir Sumer mitine dayanmaktadır. Dumuzi ile İnanna arasındaki kutsal evlilik töreni Sumerlilerden itibaren dönemin kralı ve din kadınlarının başının temsili olarak katıldığı törenlerle kutlanmıştır. Eskiçağ toplumları tanrının yeraltına inişini kuraklık ve kıtlık olarak yorumladığı için üzüntü ile karşılarken, tanrının yeryüzüne çıkması bolluk ve bereketi getirdiği inancı nedeniyle sevinçle karşılanmıştır. Baharın gelişinin kutlanması olarak da ifade edilen bu olay günümüz toplumları tarafından Nevruz bayramı olarak kutlanmaktadır.Tapınaklarda düzenlenen törenler içerisinde en önemlilerinden biri de ağız açma ve ağız yıkama ritüelidir. Tanrıyı neşelendirmek için yapılan ağız açma töreninde lezzetli ve güzel kokulu maddeler tanrı heykelinin ağzına verilirdi. Ağız yıkama ise özel bir kap içindeki temizleyiciler ile zenginleştirilmiş suyun heykelin ağzına dökülmesiyle gerçekleştirilirdi. M?s pî veya ağız yıkama ritüeli ile tanrının ruhunun heykelin ruhunu doldurduğuna inanılırdı. Heykel uzakta iken festivaller yapılmazdı. Bu nedenle heykeller zaman zaman kaçırılarak çeşitli bölgelere boyun eğdirmek amacı ile politik bir araç olarak kullanıldı.Anahtar Sözcükler1. Mezopotamya2. Bayram3. Kurban4. Tanrı5. Ak?tu

Abstract:
Human being who couldn?t explain natural events or when they?re afraid, believed in something stonger than themselves, created a polytheist system as they couldn?t think that whole universe could be managed by one single Allah. These ancient Mesopotamia societies who had different kinds of gods, graduated them by imagining them as human beings. They believed that these gods regulated natural events and they could decide on what was going to happen in future. As a result of that, people arrenged ceremonies and gave sacrificies to satisfy them. Besides, since the creation of human being prophets have sent to these societies and it should be admitted that a monotheist system existed locally.As Mesopotamia societies thought that their gods were alike human being, they arranged ceremonies to give them food in a day. We know that Sumerians had many festivals such as ?Month of eating Ningirsu?s barley? and ?Month of Sulgi festival?. But we couldn?t achieve a sufficient knowledge about these festivals? details as a result of research we carried out. of all festivals Mesopotamia societies arranged, the most important one is New Year Festival.Myths which have a crucial function, regulates and reinforces the religion. Many kinds of myths have a relationship with rituals. New Year Festival which had an important role in ancient socities is based on a Sumerian myth. The holly marriage between Dumuzi and Inanna was celebrated by ceremonies in which king and the religional leader of women participated since Sumerians.Ancient societies, felt despair for God?s going subterranean since it was interpreted as drought and famine. At the same time they were happy for God?s going on earth as they belieaved that it brought wealth and abundance. This event which is also explained as coming of spring is celebrated by modern societies as Nauruz.Among the ceremonies arrenged in temples, one of the most important one is the ritual of opening and cleaning the mouth. In opening mouth ceremony, delicious and good smelling foods were put in the mouth of the icon of the god to satisfy him. Cleaning the mouth was carried out by pouring a water which was enriched by special cleaning materials into the icon?s mouth. It was believed that with the ritual of cleaning the mouth or M?s pî, god?s spirit filled the spirit of the icon. When the icon was away, festivals weren?t arrenged. For this reeason, icons were abducted from time to time to make other regions submit as a political tool.Key Words1. Mesopotamia2. Bairam3. Sacrifice4. God5. Ak?tu