Demir eksikliği anemisi olan genç kadınlarda insülin direnci ve demir tedavisi ile değişimi
Insulin resistance and ıts alteration with ıron treatment in young women with ıron deficiency anemia
Yazar: KENAN ÇAĞLAYAN
Danışman: PROF. DR. KUBİLAY KARŞIDAĞ
İstanbul Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2011
Konu: Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları = Endocrinology and Metabolic Diseases
Dizin: Anemi-demir eksikliği = Anemia-iron deficiency ; Demir = Iron ; Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Glükoz tolerans testi = Glucose tolerance test ; Homeostaz = Homeostasis ; Kadınlar = Women ; İnsülin = Insulin ; İnsülin direnci = Insulin resistance

Özet:
Giriş: Çeşitli hastalıklar nedeniyle gelişen demir fazlalığı diyabet gelişimini kolaylaştırırken özellikle geçici demir eksikliğinin insülin duyarlılığını arttırdığı bildirilmiştir. Bazı çalışmalarda demir eksikliği olan olgularda demir tedavisinin diyabet, metabolik sendrom ve hipertansiyon ile ilişkili olabileceği bildirilmiştir.Amaç: Bu araştırmada demir eksikliği olan olgularda insülin direnci ile ilişkili parametrelerin değerlendirilmesi ve 3 aylık demir tedavisi sonrasında bu parametrelerdeki değişikliklerin incelenmesi amaçlandı.Yöntem: Çalışmaya Mart 2011-Mayıs 2011 tarihleri arasında İstanbul Tıp Fakültesi İç Hastalıkları Anabilim Dalı, genel dahiliye polikliniğinde demir eksikliği anemisi tanısı konulan premenapozal kadınlar alındı. Kilo, bel çevresi, hemoglobin A1c, hemogram, demir, total demir bağlama kapasitesi, ferritin, hs-C-reaktif protein, trigliserit, LDL kolesterol ve HDL kolesterol değerleri ölçüldü. Ayrıca 75 g glukoz ile oral glukoz tolerans testi yapılarak glukoz ve insülin değerleri belirlendi. İnsülin direncinin belirlenmesi için HOMA-IR ve TVİDİ değerleri hesaplandı. Tüm olgulara +2 değerlikli demir oral olarak verildi. Üç aylık demir tedavisi sonrasında boy, kilo ve bel çevresi ölçümleri, biyokimyasal tetkikler ve oral glukoz tolerans testi tekrarlandı.Bulgular: Çalışmamıza toplam 30 hasta dahil edildi. Hastaların ortalama yaşı 26,8±6,4 (18-39) idi. Hastaların ailelerinde diyabet hikayesi %53,3 ve sigara kullanım oranı %20 idi. Çalışmamızda demir tedavisinin sonunda hastaların kilo, bel çevresi, BKİ'lerinin anlamlı olarak arttığı saptandı. Alt grup analizlerinde tedavi sonrasında HOMA-IR artışı ve TVİDİ azalmasının BKİ değeri <23 kg/m2 olanlarda; sigara içenlerde ve ailesinde diyabet hikayesi olmayan gruplarda daha sık olduğu tespit edildi. Lojistik regresyon analizinde yalnız ailede diyabet hikayesi olmamasının demir tedavisi sonrasında HOMA-IR artışı ile ilişkili olduğu tespit edildi. Bu veri nedeniyle tüm olgularda demir tedavisi sırasında fiziksel aktivite ve diyet hikayesi de ayrıca değerlendirildi ve regresyon analizinde ailede diyabet olmasının insülin direnci gelişimi açısından koruyucu etkisinin kaybolduğu görültü. Tüm parametreler birlikte değerlendirildiğinde en önemli etkinin demir tedavisi sonrasında HOMA-IR'de azalma ile ilişkili bulunan diyet hikayesi olduğu tespit edildi.Sonuç: Çalışmamızda demir eksikliği anemisi olan premenapozal kadınlarda üç aylık oral demir tedavisinin belirgin kilo alımı ve potansiyel olarak insülin direnci gelişimi açısından önemli bir faktör olduğu tespit edilmiştir. Demir tedavisi sırasında diyete dikkat edilmesi, fiziksel aktivitenin arttırılması ve sigara içmekten kaçınılmasının insülin direnci gelişimini önlemede önemli olduğunu ve bu yaşam tarzı değişikliklerine uyum gösteren olgularda demir tedavisinin kilo alımına yol açsa da insülin direncinde azalma sağlayabileceğini düşünmekteyiz.

Abstract:
Introduction: While iron overload is associated with development of diabetes, transient iron deficiency is reported to increase insulin sensitivity. Certain studies indicate that iron treatment in patients with iron deficiency induce predisposition to diabetes, metabolic syndrome and hypertension.Aim: We aimed to investigate parameters associated with insulin resistance in patients with iron deficiency anemia and to assess the differences in these parameters after three months of oral iron treatment.Methods: Premenopausal women who applied to our hospital between March and May 2011 and were diagnosed with iron deficiency anemia were enrolled to this study. Weight, waist circumference, hemoglobin-A1c, total blood count, iron, total iron binding capacity, ferritin, hs-C-reactive protein, triglyceride, LDL cholesterol and HDL cholesterol were determined. 75 g oral glucose tolerance testing was performed and fasting and 60 and 120 minute post-test glucose and insulin levels were recorded. HOMA-IR and WBISI were calculated to assess insulin resistance. All the patients were given oral bivalent iron preparations. After three months of treatment weight, waist circumference, biochemical analyses and oral glucose tolerance test were reassessed.Results: 30 patients were enrolled to our study. Mean age of the patients was 28.6±6.4 (18-39). 53.3% of the patients had family history of diabetes and 20% had smoking history. After iron treatment there was a significant increment in weight, waist circumference and body mass index parameters. Subgroup analyses revealed that a body mass index of <23 kg/m2, smoking history and absence of a family history of diabetes were associated with increment of HOMA-IR and decrement of WBISI after iron treatment. Logistic regression analysis suggested that only absence of family history of diabetes was associated with an increased risk of HOMA-IR increment after iron treatment. Because of this finding all the patients were questioned about increased physical activity and diet properties during iron treatment. Regression analysis revealed that protective effect of a family history of diabetes disappeared when these factors were also taken into account. Regression analysis with all these factors showed that the most important factor was diet which was found to be associated with decrement of HOMA-IR after iron treatment in these patients.Conclusion: Our study showed that a three-month oral iron treatment in premenopausal women with iron deficiency anemia was associated with a significant weight gain and potentially with development of insulin resistance. According to our findings, diet, physical activity and cessation of smoking during iron treatment would be important to avoid onset of insulin resistance. A good compliance to these lifestyle modifications could decrease insulin resistance despite weight gain.