Çocuklarda şehir anlayışının gelişimi: yaş, cinsiyet ve sosyo-ekonomik düzeyin şehire ilişkin bilişsel haritalar ve sözel betimlemeler üzerindeki etkisi /
Yazar: CANAN YEĞENOĞLU
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ORHAN AYDIN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1983
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Çocuklar = Children ; Şehir anlayışı = Urban understanding

Özet:
VI ÖZET Bu çalışmada, farklı sosyo-ekonomik düzey (SED)., cinsiyet ve yaş. gruplarındaki çocukların şehir anlayışları, bilişsel haritaları ve sözel betimlemeleri aracılığıyla incelenmiştir. Bu amaçla, Ankaradaki iki ayrı SED'den 9 ve 11 yaş gruplarındaki toplam 80 (40 kız, 40 erkek) denekten, Ankaranın haritasını çizmeleriive şehri sözel yolla betimlemeleri istenmiştir. Bilişsel haritalar önce türlerine göre iki grupta incelenmiş ve somut figürlerin yer aldığı çizimler 'resimsi', çeşitli harita öğelerinin dikey bakışaçısına göre çizilmiş olduğu haritalar ise harita-benzeri1 haritalar olarak değerlendirilmiştir. Haritalarda ne genişlikte bir çev renin kapsandığını. incelemek amacıyla da, çizilen semt sayıları dikkate alınarak 'dar' ve 'geniş' çevre haritaları sınıflaması yapılmıştır. Ayrı ca, cadde ve sokak sayıları ile referans noktaları, her harita için ayrı ayrı toplanarak, frekans puanlar elde edilmiştir. Daha sonra, haritalar, sözkonusu açılardan SED, cinsiyet ve yaş değişkenlerine bağlı olarak ana liz edilmiştir. Sözel betimlemelerin analizinde ise, içerik analizi uygu lanmıştır. Bunun için, deneklerin sözel betimlemeleri eldeki verilerden hareketle tümevarımsal bir şekilde geliştirilen dokuz alt ve bunları kap sayan iki ana kategoriye yerleştirilmiş ve bunlar SED, cinsiyet ve yaş de ğişkenleri açısından karşı! aştın İmi ştır.74 Bulgular, bilişsel haritaların gerek türlerini ve genişliğini, ge rekse içerdiği bilgileri etkileyen en önemli değişkenin SED olduğunu ve farklılığın bütün yönlerden üst SED' in lehine olduğunu ortaya koymuştur. Sonuçlar, ayrıca, harita türlerini etkileyen önemli değişkenlerden birinin de yaş olduğunu, belli bilişsel aşamalara gelinmeden, sembollerle ifade edilmesi gereken harita-benzeri haritaların çizilemediğini göstermiştir. Yaş, ayrıca, cadde ve sokak isimlerine ilişkin bilgiyi de yordayan önem li bir değişken olarak görünmektedir. Cinsiyet değişkeni dikkate alındığın da ise, harita türleri açısından cinsiyetler arasında anlamlı farklar bulun mazken, çevresel bilgi açısından erkeklerin lehine bir durum olduğu göze çarpmaktadır. Çalışmada ayrıca, deneklerin şehire ilişkin sözel betimlemelerinin, bilişsel haritalardan oldukça farklı boyutları içerdiği ve daha çok şehire ilişkin genel bilgilerden oluştuğu bulunmuştur.

Abstract:
75 ABSTRACT The development of children's understanding of the city was asses sed by comparing the cognitive maps and verbal descriptions of different socio-economic-status (SES), sex and age groups of children. The subjects were selected randomly, from the representitive pri mary schools of low and high SES in Ankara, among children of 3rd and 5th grade, totally 80 (40 girls, 40 boys) in number. The subjects were asked to draw a map of Ankara and to describe the city verbally. Cognitive maps were classified in two groups according to their types. The maps consisted of some figures drawn in horizantal view were considered as 'pictorial', whereas the ones figured in vertical view were considered as 'map-like' maps. The maps were also grouped as 'nar row' and 'wide' maps according to districts they covered. The final eva luation of cognitive maps were made by counting the streets and avenues and the reference points within the maps. For each of above mentioned points, the maps were analyzed according to the SES, sex and age varia tions. In the analysis of verbal descriptions, the content-analysis tech nique was used. The verbal descriptions of the subjects were coded in two main and nine sub-categories, which were developed inductively from the data.76 The results indicated that, SES was the most important variable in determining the types and wideness of the maps and the knowledge about the city. The difference was in favour of high SES, for all the cognitive map and verbal description analysis. For the types of maps,- age was one of the effective variations. The results showed that, without being cog- nitively developed to a certain stage, children were not able to draw maps which had to contain some symbolic and abstract figures. Age was again a good predictor for knowledge dealing about streets and avenues. When sex was taken into consideration, results showed that, for the types of maps there was no sex effect, however, for the knowledge about the city the difference was in favour of boys.