Büyük market zincirlerinde psikososyal risk etmeni olan stresin ve çalışma koşullarının stres üzerine olan etkisinin incelenmesi
A research of the effects of stress and working conditions on stress as A psychosocial risk factors in big chain stores
Yazar: HAKAN VATANSEVEN
Danışman: PROF. DR. HASAN ALPAY HEPERKAN
İstanbul Aydın Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Ana Bilim Dalı / İş Sağlığı ve Güvenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Psikoloji = Psychology ; İstatistik = Statistics
Dizin: Marketler = Markets ; Psikososyal risk = Psychosocial risk ; Stres = Stress ; Zincir mağazalar = Chain stores ; Çalışma koşulları = Working conditions ; İş stresi = Job stress

Özet:
Stres günlük yaşantının göz ardı edilemeyecek gerçeklerinden biridir ve bireyler günlük yaşamında pek çok stres faktörü ile karşılaşırlar. Stresin sadece kişinin fiziksel veya mental sağlığı ile değil aynı zamanda bireyin çalışma koşulları ve demografik özellikleri ile de ilişkili olduğu ileri sürülmektedir. Bu araştırmanın amacı büyük market zincirlerinde çalışan kişilerin stres algıları ile çalışma koşullarındaki arasındaki ilişkiyi tespit etmektir. Çalışmaya toplam 794 kişi katılmıştır ve yaş aralığı 18-60'tır. Çalışma verilerine ulaşmak amacıyla demografik özellikler, algılanan stresi ölçeği ve çalışma koşulları ölçeği kullanılmıştır. Çalışmanın bağımlı değişkenleri algılanan stres ve çalışma koşulları iken bağımsız değişkenleri ise çalışanlara ait olan birden fazla demografik özelliği kapsamaktadır.
Demografik özellikleri kapsamında büyük market zincirlerinde çalışan kişilerin cinsiyet, yaş, eğitim durumu, unvan, medeni hal, işyerindeki çalışma yılı, toplam çalışma yılı, haftalık çalışma süresi, müşteri yoğunluğunu fiziksel duruma olumsuz etkisi ve müşteri yoğunluğunun psikolojik duruma olumsuz etkisi değerlendirilmiştir. Çalışma koşulları kapsamında ise işyerini çalışanlardan talepleri, çalışanların iş üzerindeki kontrol kapasitesi, çalışanların işyerindeki aldığı destek, çalışan ilişkileri, çalışan rolleri ve işyerindeki değişim değerlendirilmiştir.
Stresin cinsiyete, yaş aralığına, öğrenim düzeyine, işyerindeki unvana, müşteri yoğunluğunun fiziksel duruma olumsuz etkisi ve müşteri yoğunluğunun psikolojik durumuna olumsuz etkisi ile anlamlı farklılık gösterdiği ancak eğitim durumu, medeni hal, işyerindeki çalışma yılı, toplam çalışma yılı, haftalık çalışma süresi ile anlamlı farklılık göstermediği anlaşılmıştır.
Çalışma koşullarının ise işyerindeki unvan, toplam çalışma yılı, haftalık ortalama çalışma süresi, müşteri yoğunluğunun fiziksel duruma olumsuz etkisi ve müşteri yoğunluğunun psikolojik duruma olumsuz etkisi ile anlamlı bir ilişkisi olduğu anlaşılmıştır. 
Verileri incelenmesinde stres ve çalışma koşullarının demografik özellikler ile arasındaki ilişkiyi tespit edebilmek için Anova ve T testi kullanılmıştır. Stres ve çalışma koşulları arasındaki ilişkinin tespitinde ise korelasyon analizi ve çoklu regresyon analizi kullanılmıştır. Yapılan çalışmadan büyük market zincirlerinde çalışan kişilerin stres ve çalışma koşullarının bazı alt boyutlarının arasında anlamlı ilişki olduğu anlaşılmış ve sebepleri ve alınabilecek önlemler ile ilgili önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
Stress is one of the facts that cannot be ignored in daily life, and individuals encounter many stress factors in their daily life. It is suggested that stress is deciphered not only by physical or mental health but also by the working conditions and demographic characteristics of the individual. The aim of this study is to determine the relationship between stress perceptions and working conditions in large supermarket chains. A total of 794 people participated in the study and the age range is 18-60. Working life age demographic characteristics, perceived stress scale and working conditions history were used. The variables of the study included more than one demographic feature, the independent variables of which belong to the employees, perceived stress and working conditions.
Demographic characteristics are gender, age, educational status, title, marital status, working year in the workplace, total working years, weekly working hours, negative impact of customer concentration on physical condition and negative impact of customer concentration on psychological status were evaluated. The demands of the workplace from the employees for working conditions, the support of the working jobs in the workplace, the roles of the employees and the change in the workplace were evaluated.
Stress, gender, age range, education level, title in the workplace, the negative effect of the physical intensity of the customer and the negative effect of the physical intensity on the psychological status, but the educational status, marital status, working years in the workplace, total working years, weekly working hours, weekly The section about working time was not shown.
Working conditions have a meaningful relationship with the title, total working years, average working time, the effect of customer density on the physical condition and the psychological situation of customer density.
In analyzing the data, Anova and T test were used to determine the relationship between stress and working conditions and demographic characteristics. Correlation analysis and multiple regression analysis were used to determine the relationship between stress and working conditions. It is understood from the study which is applied at big market chains that there is a significant relationship between some sub-dimensions of stress and working conditions, and suggestions made about the reasasons.