Kolonoskopi yapılan ve bağırsak biyopsisi alınan hastalarda doku sitomegalovirüs (CMV) durumunun pcr ve serolojik tetkikler ile araştırılması
Investigation of tissue cytomegalovirus (CMV) status using pcr and serological examinations in patients who had colonoscopy and intestinal biopsy
Yazar: HATİCE AŞIK
Danışman: PROF. DR. ÖDÜL EĞRİTAŞ GÜRKAN
Gazi Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı / Çocuk Gastroenterolojisi Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
Amaç: İnflamatuar bağırsak hastalıkları, etyopatogenezinde çevresel, 
genetik, immun sistem ve birçok faktörün rol oynadığı gastrointestinal ve sistemik 
komplikasyonlarla karakterize olan Ülseratif Kolit ve Crohn Hastalığı'ndan oluşan 
kronik seyirli hastalık grubudur. Hastalık atak ve remisyon dönemleri şeklinde 
seyreder. Antibiyotikler, NSAİİ, virüs ve bakteriler başta olmak üzere mikrobiyal 
etkenler atakları tetikleyen faktörlerin başında gelmektedir. İnflamatuar bağırsak 
hastalığı olan kişiler bağırsaklardaki inflamasyon ve aldıkları immunsupresif 
tedaviler nedeniyle enfeksiyonlara ve latent etkenlerin reaktivasyonuna yatkındır. 
Herpesvirüs ailesinden olan ve bağırsak mukozal epiteli dâhil birçok dokuda latent 
kalabilen Sitomegalovirüs, ataklardan sorumlu tutulan etkenlerden biridir. Latent 
kalabilme özelliği sayesinde dokularda hâlihazırda bulunan CMV'nin atak halinde 
kolit etkeni olarak tespit edilebilmesi zorlaşmaktadır. Sitomegalovirüs koliti 
tanısında kullanılan tetkikler doku ve kanda CMV PCR ile virüs yükü tespiti ve 
bağırsak biyopsi dokusunda İHC boyama ile CMV tespitidir. Çalışmamızda 
özellikle İBH olmayan hastaların bağırsak dokusundaki CMV virüs yükünün 
durumunu tespit etmek ve CMV kolitinin daha sık görüldüğü ÜK hasta grubu başta 
olmak üzere İBH olanlarda CMV koliti tanısını koymayı kolaylaştırmak için 
dokudaki CMV virus yükü için eşik değer saptamak amaçlanmıştır.
Yöntem: Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Gastroenteroloji Bilim Dalı 
Endoskopi Ünitesinde 2022 Mayıs-Ocak 2024 tarihleri arasında kolonoskopiye 
alınan tüm hastalar arasında planlandı. Kolonoskopi sırasında biyopsi alımı 
yapılamayan ve çalışmaya katılmayı kabul etmeyen hastalar çalışma dışı bırakıldı. 
Kolonoskopi sırasında rektumdaki ülserli dokudan biyopsi alındı. Rektumdan 
biyopsi alırken doku CMV PCR örneklemi için kontaminasyonu engellemek 
amacıyla ayrı forceps kullanıldı. Biyopsi örneklerinden histopatolojik inceleme ve 
doku CMV PCR için örneklem ayrıldı. Doku biyopsi preparatları CMV için İHC 
ile boyanarak incelendi. Hastalardan eş zamanlı olarak kan CMV PCR ve CMV 
serolojisi [anti-CMV IgG, anti-CMV IgM, CMV IgG avidite (anti-CMV IgM 
pozitif olan hastalarda)] değerlendirildi.
Bulgular: Çalışmaya 139 hastaya yapılan 158 adet kolonoskopi işlemi dâhil 
edildi. Çalışmadaki hastaların 66 tanesi kız (%47,5), 73 tanesi erkek (%52,5) idi.
Toplam 139 hastanın 30 tanesi Crohn Hastalığı (%21,5), 37 tanesi Ülseratif Kolit 
(%26,6), 72 tanesi (%51,7) İBH dışı tanılara sahipti. Çalışmadaki toplam 139 
hastanın verileri gruplama yapılmadan tanılarına ve aldıkları tedaviye 
bakılmaksızın değerlendirildiğinde, serum CMV PCR ve doku CMV PCR titreleri 
arasındaki korelasyona bakıldığında istatistiksel olarak anlamlı saptandı (p<0,001, 
rho:0,618 ). Aynı şekilde değerlendirildiğinde serum CMV PCR ile İHC (p:0,904) 
ve doku CMV PCR ile İHC (p:0,833) arasındaki korelasyona bakıldığında 
istatistiksel olarak anlamlı bulunmadı. İBH olan grup ve İBH olmayan gruptaki 
hastaların serum CMV PCR (p:0,315) ve doku CMV PCR (p:0,092) titreleri
arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptanmadı. Ülser saptanan ve ülser 
saptanmayan gruptaki hastaların serum CMV PCR (p<0,0001) ve doku CMV PCR 
(p<0,001) titreleri arasında istatistiksel anlamlı farklılık saptandı. Ülserli İBH 
hastalarının ve ülserli İBH olmayan hastaların serum CMV PCR, doku CMV PCR 
değerleri, İHC durumları arasında istatistiksel anlamlı fark saptanmadı (serum 
CMV PCR için p:0,494, doku CMV PCR için p:0,799, İHC için p:0,352). Ülserli 
İBH hastalarının ve ülsersiz İBH hastalarının serum CMV PCR, doku CMV PCR 
değerleri, İHC durumları karşılaştırıldığında istatistiksel olarak anlamlı fark 
saptandı (serum CMV PCR için p:0,009, doku CMV PCR için p:0,017, İHC için 
p:0,065). Steroid kullanan ve kullanmayan hastaların serum ve doku CMV PCR 
titreleri karşılaştırıldığında istatistiksel olarak anlamlı fark saptandı (serum CMV 
PCR için p:0,002, doku CMV PCR için p<0,0001). Anti-TNF ajan kullanan ve 
kullanmayan hastaların serum CMV PCR ve doku CMV PCR titreleri 
karşılaştırıldığında istatistiksel anlamlı fark saptanmadı (serum CMV PCR için 
p:0,759, doku CMV PCR için p:0,540).
Sonuç: Çalışmamız sonucunda CMV tanısında kullanılan tetkiklerin 
birbirine korelasyonuna bakıldığında serum ve doku CMV PCR titrelerinin korele 
olduğunu fakat serum ve doku CMV PCR titrelerinin İHC ile korele olmadığını 
saptadık. Ülserli ve ülsersiz hasta gruplarını kıyasladığımızda serum ve doku CMV 
PCR titrelerinde anlamlı fark olduğunu gözlemledik. Ülser varlığı ve hastaların 
tanılarını birlikte değerlendirdiğimizde ise ülserli İBH hastaları ve ülserli İBH 
olmayan hastalar arasında serum –doku CMV PCR ve İHC arasında anlamlı fark 
olmadığını; ülserli İBH hastaları ve ülsersiz İBH hastaları arasında serum-doku 
CMV PCR ve İHC arasında anlamlı fark olduğunu saptadık. Bu doğrultuda tanıdan 
bağımsız olarak ülser varlığının fark yarattığını gösterdik. Steroid kullanan ve 
kullanmayan hastalar kıyaslandığında serum-doku CMV PCR titreleri arasında 
anlamlı fark saptadık. Anti-TNF kullanan ve kullanmayan hastaları 
kıyasladığımızda ise serum-doku CMV PCR titreleri arasında anlamlı fark 
saptamadık.
Anahtar Kelimeler: İnflamatuar bağırsak hastalığı, Ülseratif Kolit, Crohn 
Hastalığı, Sitomegalovirüs, PCR, İHC

Abstract:
Aim: Inflammatory bowel diseases (IBD) consist of Ulcerative Colitis (UC) 
and Crohn's Disease, characterized by gastrointestinal and systemic complications 
involving environmental, genetic, immune system and various factors in their 
etiopathogenesis. The disease progresses in flare-ups and remission periods. 
Microbial agents, including antibiotics, NSAIDs, viruses and bacteria, are among 
the factors triggering attacks. Individuals with inflammatory bowel disease are 
susceptible to infections and reactivation of latent agents due to inflammation in the 
intestines and immunosuppressive treatments. Cytomegalovirus (CMV), a member 
of the Herpesviridae family capable of latency in various tissues including intestinal 
mucosal epithelium, is one of the agents responsible for attacks. Due to its ability 
to remain latent in tissues, it becomes challenging to detect CMV, already present 
in tissues, as a causative agent during attacks. Diagnostic tests for CMV colitis 
include CMV PCR in tissue and blood for viral load detection, along with CMV 
detection in intestinal biopsy tissue by Immunohistochemical (IHC) staining. Our 
study aimed to determine a threshold value for CMV viral load in tissue to facilitate 
the diagnosis of CMV colitis, particularly in patients without IBD and mainly in 
UC patients where CMV colitis is more common.
Methods: All patients undergoing colonoscopy at the Endoscopy Unit of 
the Gazi University Faculty of Medicine, Department of Pediatric 
Gastroenterology, between May 2022 and January 2024 were included. Patients 
who could not undergo biopsy during colonoscopy and those who refused to 
participate were excluded. Biopsies were taken from ulcerated tissue in the rectum 
during colonoscopy. Separate forceps were used to prevent contamination during 
biopsy collection for tissue CMV PCR sampling. Biopsy samples were divided for 
histopathological examination and tissue CMV PCR. Tissue biopsy specimens were 
stained with IHC for CMV. Simultaneously, CMV PCR in blood and CMV 
serology (anti-CMV IgG, anti-CMV IgM, CMV IgG avidity in patients with 
positive anti-CMV IgM) were evaluated.
Results: A total of 158 colonoscopy procedures were included in the study, 
involving 139 patients. Of these patients, 66 were female (47,5%) and 73 were male 
(52,5%). Among the 139 patients, 30 had Crohn's Disease (21,5%), 37 had 
Ulcerative Colitis (26,6%), and 72 (51,7%) had non-IBD diagnoses. When 
evaluating the correlation between serum CMV PCR and tissue CMV PCR titers 
without grouping by diagnosis and treatment, a statistically significant correlation 
was found (p<0,001, rho:0,618). However, no statistically significant correlation 
was found between serum CMV PCR and IHC (p:0,904) or tissue CMV PCR and 
IHC (p:0,833). There was no statistically significant difference between serum 
CMV PCR (p:0,315) and tissue CMV PCR (p:0,092) titers in patients with and 
without IBD. Significant differences were observed in serum CMV PCR 
(p<0,0001) and tissue CMV PCR (p<0,001) titers between patients with and 
without ulcers. There was no significant difference in serum CMV PCR (p:0,494), 
tissue CMV PCR (p:0,799), and IHC (p:0,352) between UC patients with and 
without ulcers. However, a significant difference was found in serum CMV PCR 
(p:0,009), tissue CMV PCR (p:0,017), and IHC (p:0,065) between UC patients with 
and without ulcers. When comparing patients using steroids and those not using 
steroids, a significant difference was found in serum CMV PCR (p:0,002) and tissue 
CMV PCR (p<0,0001) titers. There was no significant difference in serum CMV 
PCR (p:0,759) and tissue CMV PCR (p:0,540) between patients using and not using 
anti-TNF agents.
Conclusion: Our study found a correlation between serum and tissue CMV 
PCR titers in CMV diagnostics, but no correlation was observed between serum 
and tissue CMV PCR titers and IHC. Significant differences in serum and tissue 
CMV PCR titers were observed when comparing patients with and without ulcers. 
When considering the presence of ulcers and patient diagnoses together, we found 
no significant difference in serum-disease PCR, tissue CMV PCR, and IHC 
between UC patients with and without ulcers; however, significant differences were 
observed between UC patients with and without ulcers. Independent of the 
diagnosis, we showed that the presence of ulcers makes a difference. When 
comparing patients using and not using steroids, we found a significant difference 
in serum and tissue CMV PCR titers. However, no significant difference was 
observed in serum and tissue CMV PCR titers between patients using and not using 
anti-TNF agents.
Key words: Inflammatory bowel disease, Ulcerative Colitis, Crohn's Disease, 
Cytomegalovirus, PCR, IHC