Şeyh Çakır Köyü (Kütahya-Hisarcık) Alevîliği
Sheikh Çakır Sultan Village (Kütahya/Hisarcık) Alawism
Yazar: MUSTAFA CEYLAN
Danışman: PROF. DR. MEHMET SAFFET SARIKAYA
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Din = Religion ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Aleviler = Alawis ; Alevilik = Alawiism ; Bektaşilik = Bektashism ; Kütahya-Hisarcık-Şeyh Çakır = Kütahya-Hisarcık-Şeyh Çakır ; Mezhepler = Sects ; Mezhepler tarihi = Sect history ; İbadet = Worship ; İslamiyet = Islam

Özet:
Şeyh Çakır köyü Kütahya Hisarcık'a bağlıdır. Adını aldığı Şeyh Çakır, VII/XIII. yüzyılda Anadolu'da yaşamış derviş erenlerdendir. Horasan Erenlerinden Şeyh Çakır Sultan'ın köylüler arasındaki anlatılarından hem Yesevî-Bektaşî tarikat geleneğine bağlı bir derviş olduğu hem de bölgenin Türkleşmesine ve İslamlaşmasına öncülük etmiş bir savaş gazisi olduğu anlaşılmaktadır. Şeyh Çakır Sultan'ın yerleştiği yerde günümüzde onun ismini taşıyan Şeyh Çakır köyü ve türbesi bulunmaktadır.
Bu araştırmada Şeyh Çakır'ın Türkistan'da ki Yesevî tarikatı ile olan ilişkisi, manevi işaretle Türkistan'dan Anadolu'ya gelişi, çağdaşı Hacı Bektâş-ı Velî ile olan irtibatı, Şeyh Çakır köyü Alevî-Bektaşî Ocağı'nın, kurulması ve günümüze yansımalarına değinilecektir.
İlk tespitlerimize göre kendilerini İslam içinde gören çevredeki diğer Müslümanlarla birlikte hareket eden köydeki camilerinde günlük ritüellerine devam eden bir yapıya sahip oldukları anlaşılmaktadır. Tespit edebildiğimiz kadarıyla Şeyh Çakır Sultan ve Şeyh Çakır köyü Alevî-Bektaşî inanç, ibadet, örf ve adetleri ile ilgili bir takım çalışmalarda atıflar yapılsa da İslam Mezhepleri Tarihi perspektifiyle kapsamlı bir çalışma yapılmamıştır.
Bu araştırmada günümüzde geleneği halen uygulanan Şeyh Çakır Ocağı'nın, inanç, ibadet, ahlak, örf ve adetlerini bu çalışma ile ortaya çıkarılması hedeflenmiştir. Bu yapılırken öncelikle Şeyh Çakır Sultan'ın hayatı, tarihi kişiliği, günümüze kadar süregelen Alevî-Bektaşî geleneği ve yaşayan örnekliği ile ele alınacaktır. Daha sonra güncel boyutlarıyla farklı cem törenleri takip edilerek çözümlenecek ve cem törenlerinin diğer dinî ibadetlerle ilişkisi irdelenecektir. Yine köylünün günlük hayatında benimseyegeldikleri doğum, sünnet, evlenme, ölüm vb. adetlerindeki inanç motifleri tespit edilerek yorumlanmaya çalışılacaktır.

Anahtar Kelimeler: Şeyh Çakır Sultan, İslam, Mezhep, Yesevîlik, Alevîlik, Bektaşîlik

Abstract:
Sheikh Cakir is a village in the district of Hisarcık of Kütahya Province, Turkey. Sheikh Cakir is a dervish Saint who lived in Anatolia in 13th century. It is understood from the narratives among the villagers that Sheikh Cakir, one of Khorasan saints, was a dervish devoted to Yassawi-Bektashi sect tradition and a war veteran who directly contributed to turkization and islamisation of the region. Sheikh Cakir village was the location where Sheikh Cakir Sultan was first settled and there is tomb constructed in the name of him in the village.
This study will focus on the connection of Sheikh Cakir with the Yassawi sect in Turkistan, his arrival in Anatolia from Turkestan upon a spiritual call, his contact with Haji Bektash Veli, establishment Alawism/Bektashi Society as a result of his devotedness to Haji Bektash Lodge as well as reflections of it at present time.
They follow Islamic orders; they act with those others in the village and follow the routine prayers in the mosque in the village. As far as we could find out, Sheikh Cakir Sultan and Sheikh Cakir village were referred in some works addressing Alawism/Bektashi beliefs, worships and customs. However, they have never been a subject of a complete study conducted with the perspective of History of Islamic Sects.
This study has the objective of exploring the beliefs, worships and customs of Sheikh Cakir seedbed whose orders are still being followed at present time. Biography and historical figure of Sheikh Cakir Sultan, Alawism/Bektashi order which is still being followed today as well as current time samples will be touched upon for this objective. Various cem ceremonies will be followed and analyzed while the connection of cem ceremonies with other religious worships will also be explored. Belief patterns in birth, circumcision, marriage and death ceremonies that villagers observe at present time (on daily life) will be determined and interpreted.

Key Words: Sheikh Cakir Sultan, Islam, Sect, Yassawism, Alawism, Bektashism