Meta-etikten meta-hukuka: Hukuk felsefesinde dışavurumcu bir iz
Meta-ethics to meta-jurisprudence: An expressivist trace in legal philosophy
Yazar: ALİ SAĞLAM
Danışman: PROF. DR. MUHARREM KILIÇ
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Hart, Herbert Lionel Adolphus = Hart, Herbert Lionel Adolphus

Özet:
Çalışmamızda modern dönem ahlâk ve hukuk felsefeleri arasındaki etkileşim hukuki pozitivizmin en önemli temsilcilerinden H.L.A. Hart'ın düşünceleri özelinde incelenmiştir. Ahlâk ve hukuk felsefeleri arasındaki ilişki literatürde çoğunlukla ahlâki faydacılık ve klasik hukuki pozitivizm bağlamında ele alınmaktadır. Araştırmamızda daha yakın bir döneme odaklanılarak modern analitik hukuki pozitivizm üzerindeki, kaynağını ahlâk felsefesinden alan kuramsal etkinin ortaya çıkarılması hedeflenmiştir. Bu doğrultuda, Hart'a modern dönem ahlâk felsefesinde geliştirilen bir yaklaşım olan "meta-etik dışavurumculuğu" atfeden Kevin Toh'un görüşleri hareket noktası seçilmiştir. Hart'a dışavurumculuk pozisyonu, kuramında geliştirdiği "içsel bakış açısı" kavramı aracılığıyla atfedilmektedir. Hart'ın dışavurumculuğunun türüne yönelik görüş ayrılıkları ise meta-etik bilişselcilik ve gayri-bilişselcilik tartışması ekseninde ortaya çıkmaktadır. Öte yandan birtakım yazarlar, Hart'ın görüşleri ile yakın dönem düşünürlerden Simon Blackburn'un "yarı-realist" ve Allan Gibbard'ın "norm-dışavurumcu" yaklaşımları arasında benzerlik kurmaktadır. Anılan yaklaşımlar vasıtasıyla dışavurumculuğun günümüzde bilişselcilik ile gayri-bilişselcilik arasında hibrit bir pozisyona evrildiği söylenebilir. Hart'ın yaşadığı dönemde söz konusu dışavurumcu yaklaşımların bugünkü haline ulaşacak ölçüde gelişmemiş versiyonlarının mevcut olduğu düşünüldüğünde, incelenen yazarların görüşleri çerçevesinde Hart'ın "proto yarı-dışavurumcu" olarak değerlendirilebileceği kanaatindeyiz.
Hart'ın hukuk düşüncesinde "içsel bakış açısı" kavramı aracılığıyla kendisini gösteren dışavurumculuk, modern dönem ahlâk felsefesi ve hukuk felsefesi arasındaki etkileşim noktalarından birisidir. Hukuk felsefesi tartışmalarının normatif düzeyde hukuk ve ahlâk tartışmalarıyla sınırlandığı eleştirileri göz önüne alındığında, ahlâk felsefesi ve hukuk felsefesi arasındaki söz konusu etkileşimin açığa çıkarılması "meta-hukuksal dışavurumculuk" benzeri, doğrudan normatif sorunlara odaklanmayan yeni ve özgün yaklaşımların geliştirilmesinin önünü açmaktadır. Böylelikle "hukuk felsefesinde dışavurumcu bir iz" olarak Hart'ın hukuk teorisi, farklı yaklaşımların "meta-etikten meta-hukuka" taşınmasında öncü rol üstlenmektedir.

Abstract:
In this study, the interaction between modern moral and legal philosophy is analyzed in the context of the thoughts of H.L.A. Hart, one of the most important representatives of legal positivism. The relationship between moral and legal philosophy is mostly discussed in the context of utilitarianism and classical legal positivism. Our study aims to reveal the theoretical influence on modern analytical legal positivism, which is sourced from moral philosophy, by focusing on a more recent period. Accordingly, the views of Kevin Toh, who attributes "meta-ethical expressivism" to Hart, have been chosen as the starting point for the inquiry. Disagreements about Hart's expressivism arise around the debate on meta-ethical cognitivism and non-cognitivism. On the other hand, some philosophers draw similarities between Hart's views and Simon Blackburn's "quasi-realist" and Allan Gibbard's "norm-expressivist" theories. Through these theories, expressivism today evolves into a hybrid position between cognitivism and non-cognitivism. Considering that there were early versions of these expressivist approaches in Hart's time, we believe that Hart can be considered a "proto quasi-expressivist" within the framework of the views of the philosophers examined.
Expressivism, which emerged through the concept of "internal point of view" in Hart's theory, is one of the points of interaction between modern moral and legal philosophy. Considering the criticism that legal philosophy debates are limited to discussions of law and morality at the "normative level", revealing the interaction between moral and legal philosophy paves the way for the emergence of new and original approaches such as "meta-legal expressivism". Thus, Hart's legal theory, as an "expressivist trace in legal philosophy", plays a leading role in transferring different approaches from "meta-ethics to meta-jurisprudence".