Sermaye piyasası hukukunda kamusal denetim ve yaptırım sistemleri: Avrupa Birliği ve Türkiye karşılaştırması
Public supervision and enforcement systems in capital markets law: European Union and Turkey
Yazar: HANİFE ERGÜN AKSU
Danışman: DOÇ. DR. NESLİHAN GÖKTÜRK
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / Kamu Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Avrupa Birliği = European Union ; Ceza yaptırımı = Criminal penalty ; Devlet müdahalesi = State intervention ; Kamu denetimi = Public inspection ; Sermaye Piyasası Kanunu = Capital Market Law ; Sermaye piyasası = Capital market ; Türkiye = Türkiye ; İdari denetim = Administrative supervisions ; İdari yaptırımlar = Administrative sanctions

Özet:
Fon ihtiyacı olan projeler ve kişiler ile birikimlerini yatırıma çevirmek isteyenleri belirli standartlar dahilinde bir araya getiren finansal piyasalar, dünya ekonomilerinin temelini oluşturmaktadır. Finansal piyasaların bir alt dalı olan sermaye piyasaları ise, bu katılımcıları buluşturmada uzun vadeli fonlama ve yatırım imkanı sunarak sürdürülebilir bir ekonomik büyüme vaat etmektedir. Dolayısıyla sermaye piyasalarının sağlıklı işleyişinde, bireylerin veya kurumların menfaati yanında kamusal bir yararın da bulunduğundan bahsetmek mümkündür. Bu anlamda etkin bir piyasa oluşturulması için, tüm piyasa aktörlerine öngörülebilir hukuk kuralları çerçevesinde faaliyet gösterebilecekleri ve bu faaliyetlerinde suiistimale uğramayacakları hususlarında güven aşılanması gerekmektedir. Kamusal yarar ve piyasa güvenilirliğinin sağlanması hedefi, sermaye piyasalarındaki kamusal müdahaleyi de meşru kılmaktadır. Devletler tarafından sermaye piyasası hukuku oluşturulması, bu hukuk kurallarına uygunluğun idari otoritelerce denetlenmesi ve ihlal durumunda gerek idari gerekse cezai yaptırımlar uygulanması kamusal müdahale sistemini oluşturmaktadır. Teknolojik gelişmelerle birlikte sermaye piyasalarının teknik boyutunun da artması, bu alandaki kamusal denetim ve yaptırım mekanizmalarının günceli takip edebilmesini bir zorunluluk haline getirmiştir. Öte yandan, yeniliklerin aşırı bir müdahaleye maruz bırakılması ile ortaya çıkabilecek olumsuzluklara karşı belirli bir dengenin gözetilmesi de aynı derecede önem arz etmektedir. Aksi halde piyasaların beklenen hızda gelişimi ve derinleşmesi mümkün olmayacak veya ortaya çıkan güncel piyasa aktiviteleri yer altına çekileceğinden denetim imkanları zayıflayacaktır. Bu dengenin gözetildiği sağlam bir zeminde ilerleyebilmek adına, gelişmekte olan piyasalara sahip Türkiye'nin, sermaye piyasası hukukunu ve dolayısıyla kamusal denetim ve yaptırım sistemini Avrupa Birliği ekseninde kurgulaması doğru bir adım olmuştur. Fakat, Avrupa Birliği kurallarının mevzuatımıza aktarılışı sırasında kamusal müdahale dengesini sağlayan incelikli yönlerin gözden kaçırılmaması gerekmektedir. Aynı zamanda sermaye piyasası hukukunun kamu yönünü oluşturan idare ve ceza hukuku kurallarının, ekonomik alanlara ilişkin düzenlemelerdeki tamamlayıcı etkisine de önem verilmelidir. Bu çerçevede, çalışmanın temel amaçları, Avrupa Birliği ve Türkiye sermaye piyasası hukukunda oluşturulan kamusal denetim ve yaptırım sistemlerinin kapsamlı bir biçimde karşılaştırılması ve sermaye piyasası alanındaki idari ve cezai yaptırımların birbirlerini tamamlayan yönlerinin ortaya konmasıdır. Bahsedilen amaçlar doğrultusunda her iki hukuk sisteminde de sırasıyla idari otoritelerin yapılandırılışı, denetim yetkileri, temel piyasa aktörlerinin yükümlülükleri ve bu yükümlülüklerin ihlali ile ortaya çıkan idari ve cezai sorumluluk rejimleri açıklanmıştır. Karşılaştırma sonucunda ise Türkiye'deki sistemin eksik görülen yanları tespit edilmiş ve bunların geliştirilmesindeki öneriler gerekçelendirilerek sunulmuştur.

Abstract:
The main function of financial markets is to bring people who needs funding and who has more resources than they need together in certain standards. Capital markets are a branch of financial markets which promise a longer termed funding and therefore a sustainable economic growth. That is why it is possible to say that healthy functioning of capital markets is also a concern of the public interest. Relating to that, in order to create an efficient market, a certain confidence of legal predictability and non-abusive environment must be instilled to all market participants. Public interest issue and the aim of integrity are the clearest justifications of public intervention towards the free market economies. Public intervention systems consist of; promulgating capital markets law, public supervision of these rules of law and enforcement of administrative or criminal sanctions in the case of an infringement. Evolvement in the technical extent of capital markets through technological innovations, creates an obligation for public supervision and enforcement systems to constantly follow the current conditions. On the other hand, restoring a balance between supervision and enforcement and negative impacts of excessive interventions is regarded equally important. Otherwise, desired development pace of capital markets would not be reached or innovative financial activities could take place in unsupervised market environments. Therefore, designing a capital markets law and public supervision and enforcement system in line with the European Union, which is considered a developed market economy, is a right step for Turkey to move forward on a solid ground that this balance is minded. However, in the process of transferring European rules to Turkish law, it is vital to notice some sophisticated parts of the European Union law that restores the intervention balance. Also, the complementary relationship between administrative and criminal law in these kind of economic study fields must be taken into account. Within this context, main objectives of the present study are, comparison of public supervision and enforcement systems that European Union and Turkish capital markets laws provide and setting forth the complementary sides of administrative and criminal sanctions in this field of law. In accordance of these objectives, both legal systems are analyzed with the similar categorizations. These categorizations are constituted in the following order; designing models of regulatory and supervisory administrative authorities, supervisory powers that these authorities possess, legal obligations of the key market participants, administrative and criminal enforcement powers in case of an infringement of these obligations. As the final part of this study, a comparison of the ways that these issues are handled in European and Turkish regulations is made, regulatory gaps that weakens Turkish capital markets supervision and enforcement system are established and prospective suggestions for Turkey are offered.