Turgut Özal Tıp Merkezi Diyabet polikliniğine başvuran yetişkin hastaların sağlık okuryazarlığı düzeyi ve ilişkili faktörler
HEALTH literacy level and related factors of adult patients admitted to Turgut Özal Medical center diabetes outpatient clinic
Yazar: ERKAN ÖZDEMİR
Danışman: PROF. DR. ERKAN PEHLİVAN
İnönü Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy ; Yetişkinler = Adults

Özet:
Amaç: Bu araştırma, Turgut Özal Tıp Merkezi Diyabet polikliniğine başvuran yetişkin hastaların sağlık okuryazarlığı düzeyi ve bu düzeyi etkileyen faktörleri incelemek amacı ile yapılmıştır.
Materyal ve Metot: Tanımlayıcı ve kesitsel nitelikte olan bu çalışma 287 diyabet hastası ile yürütülmüştür. Veri toplama aracı olarak bireyin sosyo-demografik özelliklerini, hastalığı hakkındaki temel bilgileri elde etmeye ve değerlendirmeye yönelik olan bir anket ve hastaların sağlık okuryazarlığı düzeyini belirlemek üzere "Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği-32 (TSOY-32)" kullanılmıştır. Çalışmada tanımlayıcı ve kategorik verilerde sayı ve yüzde değerleri, sürekli verilerde ise ortalama±standart sapma (Ort±SS) ve ve ortanca (min-max) değerleri ile gösterilmiştir. Verilerin normal dağılıma uygunluğu Kolmogorov-Smirnov testi ile değerlendirilmiştir. Normal dağılıma uygunluk göstermeyen verilerin analizinde ikili grupların karşılaştırılmasında Mann Whitney U-testi kullanılmıştır. İkiden fazla değişkenlerin karşılaştırılmasında Kruskal Wallis testi ve korealsyon için Spearman korelasyon testi yapılmıştır. Analizlerde istatistiksel anlamlılık düzeyi p<0.05 olarak kabul edilmiştir.
Bulgular: Araştırmaya katılanların %51.2'si erkek, 48.8'i kadındır. Yaş ortalaması 53.8±13.4'tür. Katılımcıların %15.3'ü okuryazar değil, %47.4 ilköğretim mezunu, %22.3'ü lise ve %15'i üniversite mezunudur. Araştırmaya katılanların TSOY-32 indeks puan ortalaması 27.8±9.8 olup ölçek kategorisine göre %36.6'sının yetersiz, %32.8'inin sınırlı-sorunlu, %22.6'sının yeterli ve %8'inin mükemmel sağlık okuryazarlığı kategorisinde olduğu saptanmıştır.
Sonuç: Araştırmada katılımcıların TSOY-32 indeks puanı ile cinsiyet, yaş, medeni durum, eğitim seviyesi, gelir durumu arasında anlamlı ilişki tespit edilmiştir. Diyabet hastalarında glisemik kontrolün bir göstergesi olan HbA1c düzeyi ile TSOY-32 indeks puanı arasında negatif yönlü anlamlı korelasyon vardır.
Anahtar Kelimeler: Diyabet, sağlık okuryazarlığı, yetişkin

Abstract:
Aim: The aim of this study was to examine the health literacy levels and related factors of adult patients admitted to Turgut Özal Medical Center Diabetes Outpatient Clinic
Material and Method: The descriptive and cross-sectional study was conducted with 287 diabetic patients. As a data collection tool, a questionnaire aimed at obtaining and evaluating the socio-demographic characteristics and basic knowledge of the participants about diabetes, and the "Turkey Health Literacy Scale-32 (TSOY-32)" was used to determine the health literacy level of the participants. In the study, it is shown as number and percentage values in descriptive and categorical data, and mean±standard deviation (mean±SD) and median (min-max) values in continuous data. The conformity of the data to the normal distribution was evaluated with the Kolmogorov-Smirnov test. Mann Whitney U-test was used to compare paired groups in the analysis of data that did not conform to normal distribution. The Kruskal Wallis test was used to compare more than two variables, and the Spearman correlation test was used for correlation. The statistical significance level in the analyzes was accepted as p<0.05.
Results: 51.2% of the participants were male and 48.8% were female. The mean age is 53.8±13.4 years. 15.3% of the participants are illiterate, 47.4% are primary school graduates, 22.3% are high school graduates and 15% are university graduates. The index score average of the TSOY-32 of the participants in the study was 27.8±9.8, and according to the scale category, 36.6% had insufficient health literacy, 32.8% had limited-problematic, 22.6% had adequate and 8% had excellent health literacy.
Conclusion: In the study, a significant relationship was found between the participants' TSOY-32 index score and gender, age, marital status, education level, and income status. A negative significant correlation was found between the HbA1c level, which is an indicator of glycemic control, and the TSOY-32 index score in diabetes patients.
Key Words: Diabetes, health literacy, adult