Şanlıurfa ilinde Urfa fıstığı üretiminde uygun alanların coğrafi bilgi sistemleri (CBS) ve çok kriterli karar verme (ÇKKV) analizleri ile belirlenmesi
Determination of suitable areas for Urfa pistachio production in Şanlıurfa province using geographical information systems (GIS) and multi-criteria decision making (MCDM) analysis
Yazar: AHMET AKGÜN
Danışman: DOÇ. DR. SÜLEYMAN SEFA BİLGİLİOĞLU
Aksaray Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Harita Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Jeodezi ve Fotogrametri = Geodesy and Photogrammetry
Dizin: Analitik hiyerarşi yöntemi = Analytical hierarchy method

Özet:
Tarım sektörü, dünya nüfusunun artışı ile birlikte giderek daha önemli hale gelmektedir. Dünya nüfusu hızla artarken, gıda üretimi de aynı oranda artırılmalıdır. Çünkü tarım arazileri sayesinde canlıların temel besin ihtiyacı karşılanmaktadır. Dünyada giderek azalan tarım arazilerinde, bilinçsiz tarımı önlemek adına tarımda sürdürülebilirlik ilkesi ortaya konulmuştur. Tarım arazilerinin verimli kullanımı ancak akılcı yönetim teknikleri ile mümkündür. Bu nedenle sürdürülebilir tarımın başarıya ulaşmasında, ürünlerin bölgesel uygunluk analizi verimin arttırılması açısından önem arz etmektedir. Uygunluk analizi birden çok kriter içerdiğinden Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) analizlerini kapsayan kompleks bir işlem sürecidir. Bu çalışmada, Şanlıurfa ilinde Urfa fıstığı üretimi için uygun alanların belirlenmesinde Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ve Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) yöntemlerinden biri olan Analitik hiyerarşi süreci (AHS) analizlerinin kullanımını amaçlanmıştır. En uygun alanların belirlenmesi amacıyla, ortalama sıcaklık, Nisan ve Mayıs ortalama en düşük sıcaklık, arazi kullanımı kabiliyeti sınıfı, toprak derinliği, yükseklik, eğim, bakı, yerleşim yerlerine yakınlık, yollara yakınlık ve akarsulara yakınlık ve su yüzeylerine yakınlık kriterleri seçilmiştir. Kriterlerin sınıflandırılmasında uzman görüşlere başvurulmuş ve 5 kategoriye ayrılmıştır. Çalışma alanının uygunluk haritasında fıstık üretimine çok uygun alanlar %14.15'ini ve çok az uygun alanlar çalışma alanının sadece %6.46'sını oluşturmaktadır.

Abstract:
The agricultural sector is becoming increasingly important as the world population grows. While the world population is increasing rapidly, food production should be increased at the same rate. Because the basic nutritional needs of living things are met thanks to agricultural lands. The principle of sustainability in agriculture has been put forward in order to prevent unconscious agriculture in agricultural lands that are gradually decreasing in the world. Efficient use of agricultural lands is only possible with rational management techniques. For this reason, regional suitability analysis of products is important for the success of sustainable agriculture in terms of increasing efficiency. Since suitability analysis involves multiple criteria, it is a complex process involving Multi-Criteria Decision Making (MCDM) analysis. In this study, it is aimed to use Geographic Information Systems (GIS) and Analytic Hierarchy Process (AHS) analysis, which is one of the Multi-Criteria Decision Making (MCDM) methods, to determine suitable areas for Urfa pistachio production in Şanlıurfa province. In order to determine the most suitable areas, average temperature, average lowest temperature in April and May, land use capability class, soil depth, elevation, slope, aspect, proximity to settlements, proximity to roads, proximity to rivers and proximity to water surfaces were selected. Expert opinions were consulted in classifying the criteria and they were divided into 5 categories. In the suitability map of the study area, the areas that are very suitable for pistachio production constitute 14.15% and the areas that are less suitable constitute only 6.46% of the study area.