Türkiye'den konut örnekleri bağlamında modern mimaride teknoloji ve yenileme ilişkisi
Technology and refurbishment in modern architecture relationship in the context of housing examples in Turkey
Yazar: İPEK FETİL
Danışman: PROF. DR. GÜLTEN ASLIHAN ÜNLÜ
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Çevre Kontrolü ve Yapı Teknoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Çalışmada, Türkiye modern dönem konut binalarının yenilenmesinde dönem teknolojisinin önemine odaklanılarak dönemin karakterini yansıtan örnek yapılar kapsamlı bir inceleme ile ele alınmış; elde edilen çıktılar neticesinde varılan sonuçların belkemiğini oluşturduğu bir yaklaşım ortaya konulmuştur.
Bu amaçla öncelikli olarak modern kavramının ve bu kavramdan temellenen terimlerin açıklamaları yapılmış ve birbirlerinden farklılaşan yönleri ele alınmıştır. Bu bölümde amaçlanan; terimlerden kaynaklanabilecek karmaşayı ortadan kaldırmak ve modern kavramının ortaya çıkması ile yaşanan kırılmayı daha net anlatabilmektir. Mimaride geçirilen değişimi her yönü ile doğru bir şekilde yorumlayabilmek ancak bahsi geçen ön bilgilerin verilmesi ile sağlanabilir.
Modern kavramı ile ilgili gerekli bilgiler aktarıldıktan sonra modern hareketin ve mimari ile kurulan ilişkinin geçmişi araştırılmıştır. Bu kısımda Batı ülkelerinin ve Türkiye'nin gelişimine ayrı ayrı değinilmektedir. Modern hareketin gösterdiği gelişim ve günlük yaşantıda yarattığı etki; modern düşüncenin doğduğu yer olan Batı'da, bu kavramları sonradan benimsemeye çalışan Türkiye'deki seyrine göre farklılık göstermektedir. Modern hareketin özü olarak Batı ülkelerinin durumu hakkında genel bilgiler verildikten sonra, Türkiye'de cumhuriyetin ilanı ile girilen dönem zaman çizelgesine ayrılarak aktarılmaktadır. 1950 yılının ülkede yaşanan siyasi değişimler, farklılaşan ekonomi politikaları ve dünyada yaşanan savaşın etkileriyle Türkiye'de mimarlık için yeni bir dönemin başlangıcı sayılması ve 1980 yılının da "modernitenin aşılmaya başlandığı" zaman olarak tanımlanması sebepleriyle tez 1950-1980 arası döneme odaklanmaktadır. Odaklanılan dönemde konutlara ilişkin yeni yasaların düzenlenmesi ve Türkiye modern mimarlığının özellikle konut mimarisine yoğunlaşan tavrı nedenleriyle çalışma konut tipolojisi üzerinden ilerletilmiştir.
Bu noktada modern dönem mimarisi ile teknolojinin kurduğu bağdan ve teknolojik değer kavramından bahsetmek gerekmektedir. Mimari ile teknoloji "etle tırnak gibi" birbirine bağlıdır. Modern dönemde teknolojinin mimari üzerindeki güçlü etkileri nedeniyle modern yapılarda teknolojik değerin tanımlanması hem modern mimarlık mirasının hem de yapılardaki yenileme amaçlı müdahalelerin önemine dair farkındalığı arttıracaktır. Yapı elemanlarının bu kriterlere cevap verecek bir anlayış ile tablolaştırılması ve alt başlıklarla detaylandırılması araştırma kapsamında yer alan her yapının analizi için kullanılan tabloların temelini oluşturmuştur. İnceleme için seçilen 10 konut yapısının çalışma kapsamında üretilen tablolarla sağlanan elemanter bakış açısı ile analizi yapılmıştır. Analiz tablolarının oluşturulma sürecine bakıldığında; başlangıç noktasını modern dönem konut binalarının teknolojik özelliklerinin kütle, taşıyıcı sistem, çatı sistemi, cephe sistemi ve merdiven sistemi özellikleri başlıklarına ayrılarak literatür araştırmaları ve yerinde gözlemler ile incelenmesi oluşturmaktadır.
İnceleme için seçilen 10 yapının özelinde farklılaşan ve ortak görülen özellikler belirlenmiştir. Tablolar üzerinden yapılan yorumlar; örnek yapılar üzerinden okunması hedeflenen Türkiye modern dönem konut mimarisinde daha baskın ya da kıyasla daha silik kalan özellikleri belirtmekte ve uluslararası üsluptan farklılaşarak ulusal mimari ile kesişen noktaları teknolojik değer olarak ortaya koymayı hedeflemektedir. Bahsi geçen tespitler Türkiye'de modern dönem konut yapıları (1950-1980) için; tezin sonucunda önerilen yaklaşımın da belkemiğini oluşturmuştur. Tabloda yer alan örnek yapıların kronolojik sıra ile sunulması Türkiye'de modern mimarinin serüveninin de okunmasını sağlamaktadır.
Türkiye modern dönem konut yapılarında yenilemeyi amaçlayan müdahalelerin göz önünde bulundurması gereken hususlar, ortaya konan yaklaşım ile netleştirilmiştir. Çalışmanın son bölümünde kentin aynı gelişim aksında konumlanan M.K. Apartmanı ve Hukukçular Sitesi'nin önerilen yaklaşım çerçevesinde incelemeleri yapılmış; yapıların güncel durumu ve geçirdikleri müdahaleler yaklaşım açısından değerlendirilmiştir. Yaklaşım çerçevesinde incelenen iki örnek yapıda günümüze kadar gerçekleştirilen müdahaleler yorumlanmış, yaklaşıma uygunluğu sorgulanarak bundan sonra gerçekleştirilecek yenileme projelerine yol göstermek amaçlanmıştır. Yapılan yorumlar neticesinde çalışma kapsamında oluşturulan yaklaşımın modern dönem konut yapılarının teknolojik değerini ortaya koyduğu ve yenileme projelerinde yol gösterici bir rota çizebildiği sonucuna ulaşılabilmektedir. 
Yapıların zaman içerisinde yenilemelere ihtiyaç duyması olağandır ancak önemli olan özgün tasarım anlayışına ve teknolojik değerlere zarar vermeyen disiplinler arası çalışma anlayışından temellenen yenilemelerin uygulanmasıdır. Ancak bu şekilde ilerleyerek modern dönem konut binalarının özgün tasarımları ve teknolojik değerleri korunabilir, toplumda yeterli bilinç ve duyarlılığın gelişebilmesinin önü açılabilir.

Abstract:
The study focuses on the importance of technology in case of refurbishment of the modern era residential buildings in Turkey. The example residential buildings reflecting the character of the modern era have been studied in a comprehensive manner. Outputs, which are obtained from the examination of the example residential buildings, form the backbone of the refurbishment approach.
In accordance with this purpose, modern concept and the terms based on this notion are explained initially. Their differences from each other have been put forward in order to eliminate the confusion that may arise from the terms and to explain the breakage with the emergence of the modern concept more clearly. Accurate interpretation of the change in architecture can only be achieved by giving the aforementioned informations.
After imparting the necessary information about the concept of modern, the history of the modern movement and the relationship with architecture were analyzed. The progress of the modern movement in Western countries and Turkey is mentioned separately. Western countries which are the birthplace of modern thought and Turkey which have been tried to adopt these concepts much later have different progress of modern movement and its effect on daily life. After giving the general informations about the status of Western countries as the essence of the modern movement, the period which Turkey has entered with the proclamation of the republic is transferred in its own timeline. The political changes in Turkey, new economy strategies with the change of power and global effects of the Second World War are the reasons why 1950 is the beginning of a new era for architecture in Turkey. This new era ends in 1980 which is defined as "the time when modernity is started to be exceeded". Because of these reasons, the study focuses on the period between 1950 and 1980 in Turkey. Aforementioned period is the time in which new laws are regulated on housing problems. Thus, there is an attitude focusing on housing typology of modern architecture. From all these reasons above, the study analyzes the modern residential buildings in between 1950 and 1980 in Turkey.
At this point, it is necessary to talk about the connection between architecture and technology in the modern era and the concept of technological value. Architecture and technology are intertwined like "flesh and nail". Technological value concept for modern buildings should be defined clearly due to the strong effects of technology in the modern era. Hereby, the awareness of the modern architectural heritage and the refurbishment in buildings will be increased. The technological features of the buildings reflecting the modern understanding constitute the technological value criteria. In order to archieve this purpose, examination tables were created for each example residential building by tabulating the structural elements according to determined the technological value of the modern era buildings in Turkey. Examination tables divide the technological features of modern residential buildings into features of mass, structural system, roof system, facade system and stair system which are elaborated with subheadings. Within the scope of the study, 10 selected residential buildings were analyzed from elementary perspective provided by examination tables in order to define the characteristics of the buildings reflecting the modern understanding. The technological features of the buildings were arranged by the tabulating. Dominant and faint features of modern era residential buildings in Turkey are determined by the commentaries on example buildings. Thus, revealing the intersection between international style and national architecture is aimed. Aforementioned determinations put forward the technological value of modern residential buildings in Turkey and constitute the backbone of the refurbishment approach which is proposed as a result of the study. The examples examined by the tables in chronological order provide to read the adventure of the modern architecture in Turkey.
The technology of the residential buildings which take part in the study context and the technological value concept which should be considered in the course of refurbishment projects are presented by the study. Interventions which aim the refurbishment of modern era residential buildings in Turkey should be performed with the light of the refurbishment approach. At the last chapter of the study; M.K. Apartment and Hukukçular Sitesi which are placed at the same development zone in the city are examined. The scope of the approach and its adequacy in the context of refurbishment projects were evaluated based on the reviews of Hukukçular Sitesi and M.K. Apartment. Within the framework of the approach, the interventions that have been carried out at two example residential buildings until today have been interpreted. The suitability of the approach has been questioned and it was aimed to guide the refurbishment projects to be realized thereafter. It can be concluded that the approach created within the scope of the study demonstrates the technological value of modern residential buildings and can lead a guiding route for refurbishment projects.
In addition to the structural results obtained from the examination of example residential buildings and the refurbishment approach, it is necessary to mention the lack of a multi-disciplinary culture in our country. The example buildings examined in the scope of the study necessitate a combination of both the design and original detail analysis. This combination can only be provided by harmonization of the life philosophy, conservation philosophy, building philosophy and architectural design philosophy. It is obvious that the problems which are experienced at the present time can not be solved in full sense without intercultural understanding. Another point to be mentioned at this point is the inadequacy of archiving the architectural projects. Contradictory informations and inconsistences between the technical drawings of the example buildings were determined during the researches progressed within the scope of the study. This makes it difficult to understand the original design, materials and details. It constitutes the biggest obstacle to the protection of technological value of the modern era in Turkey.
It is usual to need refurbishments for modern buildings over time. However, what is important is the implementation of interventions. It should be appropriate to the original design approach and interdisciplinary work approach. Hereby, that does not harm technological value of the modern era. Archiving of the original information about the structures can be considered as a starting point for the society to reach sufficient consciousness. When all the deficiencies mentioned are taken into consideration, the original designs and technological values of the modern era residential buildings can be preserved and the way to develop sufficient awareness and sensitivity in the society can be opened.