Türkiye iç hatlar havayolu sektöründe uçak kapasitesi ihtiyacının belirlenmesi
Determination of need for aircraft capacity in Turkish domestic aviation sector
Yazar: ZEKERİYA ÇOŞTU
Danışman: PROF. DR. ÖZKAN ÜNVER
Ufuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İşletme Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Ulaşım = Transportation ; İşletme = Business Administration
Dizin: Hava yolları = Airlines ; Hava yolu işletmeleri = Airline companies ; Hava yolu taşımacılığı = Airline transport ; Hava yolu ulaşımı = Air transportation ; Kapasite = Capacity ; Uçaklar = Airplanes

Özet:
Türkiye yurt içi havayolu ulaĢımı, 2003 yılında gerçekleĢtirilen liberalleĢmenin
neticesi olarak, yurt genelinde yaygınlaĢmıĢ; hizmet verilen hat, gerçekleĢtirilen
sefer ve taĢınan yolcu sayıları çok büyük bir artıĢ göstermiĢtir. YaĢanan bu
geliĢmeye rağmen, Türkiye yurt içi pazarında havayolu sektörünün tam
olgunluğa ulaĢtığı söylenemez. TaĢınan yolcu sayısının toplam nüfusa oranı,
seferlerin homojen dağılımı, direkt sefer düzenlenen hat sayısı gibi parametreler,
henüz sektörün doygunluğa ulaĢmadığına iĢaret etmektedir.
Ġç hatlarda gerçek pazar potansiyelinin değerlendirilebilmesi için verimli bir
planlamaya ihtiyaç duyulmaktadır. Bunun için öncelikle pazarın gerçek
potansiyelinin analiz edilmesi gerekmektedir. Bu çerçevede oluĢturulan Büyük
Verimlilik Modeli ile, pazara dair büyük veriler iĢlenerek, hem mevcut hatların
arz-talep dengeleri, hem de potansiyel hatlar tespit edilmiĢtir. Buna göre, iç
hatlarda mevcut potansiyelin doğal sınırları içinde %25'lik bir büyüme imkanı
vardır. Pazar büyüklüğünün yanında mevcut seferler ile yolcu talebinin
özellikleri de analiz edilmiĢtir. Analizler neticesinde, verimli bir büyüme için
kullanılan uçakların kapasitelerinin büyük önem taĢıdığı görülmüĢtür. Hali
hazırda ise sektörde uçak tipi kullanımından kaynaklı bir verimsizlik söz
konusudur. Hem mevcut verimsizliğin azaltılması, hem de ilave büyümenin
sağlanabilmesi için kullanılan uçak tiplerinin doğru tespit edilmesi gerekmektedir.
Bu doğrultuda, yolcu talep özellikleri, uçak tiplerinin ekonomileri bakımından
kıyasları, havayolu sektörünün mevcut durumunun ve büyüme potansiyeli göz
önünde bulundurularak bir ihtiyaç analiz modeli hazırlanmıĢ ve buna göre iç
hatlarda kullanılması gereken uçak sayısı ve uçak tipleri belirlenmiĢtir.
Sonuç olarak, Türkiye yurt içi havayolu sektöründe mevcut potansiyel %25'lik
bir doğal büyümeye olanak sağlamaktadır. Bu büyümenin sağlanması ve
sektörde verimliliğin oluĢturulabilmesi için, %10 oranında 200 ve üzeri koltuk 
kapasiteli, %60 oranında 150-190 bandında koltuk kapasiteli, %30 oranında ise
90-120 bandındaki bölgesel uçak tipine ihtiyaç olduğu tespit edilmiĢtir.

Anahtar Kelimeler: Yurt içi havayolu sektörü, pazar potansiyeli, büyük veri,
uçak tipleri, bölgesel uçaklar

Abstract:
Turkish aviation industry has achieved a spectacular improvement over the past
decade. After the deregulation of the industry in 2003, the number of routes
served, number of flights conducted and of passenger carried has increased
rapidly, and air transportation service has spread all over the country.
Despited this growth , Turkish domestic market hasn't reached mature level.
Some indicators like penetration rate, number of direct routes and homogenity
of distribution of flights among city pairs reflect the fact that domestic market is
underserved yet.
In order to exploit the real potential in the market, it is necessary to have a
efficient planning. For this, the first step should be determine the exact potential
even on sub-markets. Within that context, Big Effiency Model has developed,
and it made it possible to evaluate the supply level of the current routes and
relative demand amounts of potential new routes by using relevant outsource
data. According to evaluation of the model, the market has a neutral potential
up to %25 of growth without any inorganic effect. Additionally, current state and
characteristics of supply and nature of the demand in domestic market has
been analysed in this paper.
Analysis done within this study show that the type and capacity of aircraft to be
used is very important for a efficient growth. However, the current composition
of the airline fleets creates inefficiency. In order to reduce the inefficieny and
afford the potential growth, it is very curitial to set the optimum fleet composition.
Within that context, it's studied on a model analyzing the number of aircraft
needed and aircraft types that should be used in domestic market by taking into
consideration some basic determinants such as passanger demand
characteristics, economies of different types of aircrafts, current state and
attributes of aviation sector and growth potential, and reached a suggestion for
the optimum state of fleet composition in the Turkish domestic aviation sector. 
IX
As a result, it is believed that domestic airline industry should consist of the total
fleet by narrow body aircrafts having 200 to 220 seat capacity, narrow body
aircrafts having 150 to 190 seat capacity and regional aircrafts having 90-120
seat capacity, with the percentages of %10, %60 and %30, respectively.
Key Words: Domestic airline industry, market potential, big data, aircraft types,
regional jets