Türkiye'de kültürel bağlamda kadın emeği: Konfeksiyon atölyelerinde çalışan kadın işçiler üzerine bir araştırma
Women's labor in workshop production in Turkey: From cultural perspective
Yazar: KAORU MURAKAMİ
Danışman: PROF. DR. RUŞEN KELEŞ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Yönetimi ve Siyaset Bilimi Ana Bilim Dalı / Kent ve Çevre Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1999
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Atölye = Workshop ; Hazır giyim sektörü = Ready wear sector ; Kadın iş gücü = Women labour force ; Kadın işçiler = Women workers ; Kadınlar = Women ; Kültür = Culture ; Namus = Honour ; Türk kültürü = Turkish culture ; Çalışan kadınlar = Working women ; İşçiler = Workers

Özet:
ÖZET 1980 sonrası Türkiye'de kadının işgücüne katilimi hem sayısal, hem de biçimsel olarak büyük değişime uğramaktadır. Kentsel yoksul tabakadan artan oranda kadın emeği ihracata yönelik emek yoğun sektörlerde istihdam edilmektedir. Bu çalışma emek ilişkilerinin kadınlar üzerindeki etkisini açıklamaya çalışmaktadır. Saha araştırması bekar genç kadın işçilerin istihdam edildiği konfeksiyon sektöründe fason üretim yapan atölyelerde yapılmıştır. Bu araştırma, kadının emeğe katılma biçimini sınırladığı düşünülen namus kavramıyla ilişkili kültürel normların rolü vurgulanarak, çalışma ilişkilerinin toplumsal ve kültürel yönlerine odaklanmıştır. Araştimada, uluslararası fason üretim ilişkilerindeki marjinal konumuyla tanımlanan atölye üretim yapısı analiz birimi olarak alınmıştır. Bu tür çalışma ilişkilerinin mevcudiyetinde, işçilerin ailesi yaşadıkları çevreden çekinmeden bekar genç kızı atölyeye yollayabilmekte, işveren ise konfeksiyon üretiminde gerekli yeterli ve ucuz işgücünü elde etmektedir. Bu bulgular, atölyede kadın işçi çalıştırılmasının, kültürel kodların kapitalist üretim mantığı tarafından sömürüldüğünü göstermektedir. Ancak, bu tür sömürü yapısı durağan olmayıp, yöre halkının namus kavramımn değişmesiyle ve konfeksiyon sektöründeki yapısal gelişime paralel olarak farklılaşmaktadır. Son dönemde çalışma ilişkilerinde ortaya çıkan ekonomik çıkarları daha fazla vurgulayan akıla değişimler, yerel halkın namus kavramındaki ve konfeksiyon sektöründeki yapısal dönüşümüm sonucu olarak açıklanabilir.

Abstract:
ABSTRACT The post- 1980 Turkey has experienced great transformation of women's labor both in quality and quantity. More and more women from urban lower strata are employed in labor intensive exporting sectors. In this study, the nature of labor relations are inquired to explain the effects of this process on women workers. Field survey is conducted on workshop production in clothing sector, where mainly young unmarried girls are employed. The study focused on social and cultrual aspects of the labor process by emphasizing the role of cultural codes related to the concept of sexual honor (namus, in Turkish), which is expected to restrict the way of labor participation of women. The study analyzes such relations in the context of workshop production which is characterized by its marginal position in the international subcontracting relations. During the field research a family like relations between the employer and employee was observed. The former behaves as "father" or "mother" who are expected to be the guardian of sexual honor of their daughters in the local cultural context. Because of such relations between employers and employees, parents are able to send their daughters to the workshop without any hesitation. At the same time, employer is able to keep enough labor force at cheap price. It is possible to say that the local cultural codes are exploited by capitalist economy to provide cheap and flexible labor. However this structure of exploitation is dynamic by nature. The recent changes of labor relations toward more economically rational-one can be explained by the result of the transformation of the concept of sexual honor among the local people and also the structure of clothing sector.