Beş yaş altı sağlıklı çocuklarda pnömokok taşıyıcılığı sıklığı, etkileyen faktörler
Frequency of pneumococcal carriage in healthy children under five, affecting factors
Yazar: ELİF ERGİN
Danışman: PROF. DR. NURİ ZAFER KURUGÖL
Ege Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Akciğer hastalıkları = Lung diseases ; Aşılama = Vaccination ; Aşılar = Vaccines ; Pnömokok aşıları = Pneumococcal vaccines ; Pnömoni = Pneumonia ; Serolojik testler = Serological tests ; Streptococcus pneumoniae = Streptococcus pneumoniae ; Çocuklar = Children

Özet:
GİRİŞ ve AMAÇ: Streptococcus pneumoniae, yüksek morbidite ve mortalite ile seyreden invazif pnömokok hastalığına neden olan, bilinen 100'den fazla serotipi olan önemli bir bakteriyel patojendir. Pnömokok damlacık yoluyla yayılır, pnömoni, bakteriyemi, menenjit, sinüzit ve akut otitis medianın önde gelen nedenidir. Pnömokok enfeksiyonlarının esas kaynağı asemptomatik taşıyıcılardır ve taşıyıcılıktaki ana rezervuar insan nazofarenksidir. Nazofarengeal pnömokok taşıyıcılığı oranı, pnömokoka bağlı hastalıkların ortaya çıkışı ve bakterilerin bulaşması konusunda bilgi vermektedir. Bu çalışmanın amacı beş yaş altı sağlıklı çocuklarda nazofarengeal pnömokok taşıyıcılığının sıklığının belirlenmesi, taşıyıcılığı etkileyen risk faktörlerini belirlemek, ülkemizde rutin olarak uygulanan konjuge pnömokok aşısının (KPA13) nazofarengeal pnömokok taşıyıcılığı üzerine etkisini ortaya koymak, en sık saptanan serotiplerin mevcut aşılarda bulunma durumlarının değerlendirilmesidir.
GEREÇ ve YÖNTEM: Mart 2019 – Mart 2020 tarihleri arasında Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Genel Pediatri ve Sağlıklı Çocuk polikliniklerine başvuran, son 2 hafta içinde antibiyotik kullanımı olmayan ve başvuru anında şikâyeti olmayan, yaşına göre tam aşılı olan 182 sağlıklı çocuk dahil edildi. Tüm çocuklardan nazofarengeal sürüntü örneklemleri alındı. Demografik özellikler, sağlık durumu ve risk faktörleri olgu rapor formuna kaydedildi. Sorgulanan risk faktörleri, çalışmaya katılan çocuklar ve kardeşleri için kreşe veya okula gitme durumu ve süresi, kardeş sayısı, hane halkı sayısı, sigara maruziyeti öyküsü, emzirme öyküsü, önceki aylarda antimikrobiyal ajan kullanımı, hastanede yatış öyküsü, evde sağlık çalışanı bulunma durumu, ebeveynlerle aynı yatağı paylaşma, anne eğitim düzeyi, son üç ay içinde akut otitis media veya alt solunum yolu enfeksiyonu öyküsü gibi yakın zamanda görülen hastalıkları içermektedir. Pnömokok izolatları optokin duyarlılığı ve safra çözünürlüğü kullanılarak tanımlandı. Serotiplendirme, bir lateks aglütinasyon kiti ve Quellung reaksiyonu kullanılarak yapıldı.
BULGULAR: Çalışmaya katılan 182 çocuğun 102'si (%56,0) erkek, 80'i kız (%44,0) idi. Katılımcıların yaş ortalaması 28,09±18,40 (minimum 2- maximum 60) aydı. Katılımcıların %17,0'ı kreşe ya da okula gitmekte, yaklaşık her üç çocuktan birinin kardeşi okula ya da kreşe gitmektedir. Katılımcıların tamamı tam aşılıdır. Annenin eğitim durumuna bakıldığında yarısından fazlasının lise ve üniversite mezunu olduğu, yalnızca %1,1'inin okur yazar olmadığı bildirilmiştir. Çocukların %97,8'i anne sütü almış, %60,4'ü ebeveynlerle aynı yatakta yatmaktadır. Yarısından çoğunun ise sigaraya maruziyeti vardır. Başvuru öncesi son 3 ayda katılımcıların %9,3'ünün hastaneye yatışı, %6,6'sının otit öyküsü, %2,2'sinin pnömoni öyküsü vardır. Çalışmaya katılan 182 katılımcıdan alınan nazofarengeal sürüntü örneklerinin 23'ünde (%12,6) pnömokok identifiye edildi. Yaş gruplarına göre en fazla pozitiflik %21,4 oranında 7-12 aylık grupta iken ikinci en fazla pozitiflik ise %15,6 ile 37-48 aylık grupta saptanmıştır. 182 pnömokok izolatından 10 farklı serotip tanımlandı, 6 serotip (%26) serotiplendirme için kullanılan yöntemlerle tiplendirilemedi. Saptanan en yaygın serotipler serotip 23A (n = 6, %26) ve serotip 15B (n = 3, %13) idi. İzolatların 3'ü (%13) KPA13 aşı suşlarında bulunmakta iken, 20'si (%87) aşı suşlarında bulunmayan serotipler idi. Üç taşıyıcıda, serotip 6A (n = 1, %4,3), serotip 19A (n = 1, %4,3) ve serotip 19F (n = 1, %4,3) şeklinde KPA 13 aşı serotipi saptandı. 13 bileşenli konjuge pnömokok aşısı serotiplerini taşıyanların %66,6'sı 7-12 aylık yaş grubunda, %33,3'ü 49-60 aylık yaş grubunda idi. Diğer yaş gruplarında KPA13 serotipi saptanmadı. Katılımcıların sosyodemografik özellikleri ile pnömokok taşıyıcılıkları arasındaki ilişki değerlendirildiğinde, cinsiyet, okul/kreşe gitme, okul/kreş süresi, kardeş sayısı, okul/kreşe giden kardeş varlığı, anne eğitim durumu, anne sütü alma durumu ve süresi, evdeki kişi sayısı, ebeveynlerle aynı yatakta yatma, evde sağlık çalışanı varlığı ve sigaraya maruziyet ile pnömokok identifikasyonu arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmamıştır.
SONUÇ: Pnömokok taşıyıcılık oranı, Türkiye'de yapılan daha önceki çalışmalarla benzer bulundu. Risk faktörleri ile taşıyıcılık arasında ilişki bulunmadı. 13 bileşenli konjuge pnömokok aşısının yaygın kullanımı ile aşı serotiplerinde azalma, aşı dışı serotiplerde ise artış görüldü.
Anahtar kelimeler: Streptococcus pneumoniae, pnömokok taşıyıcılığı, serotip, konjuge pnömokok aşısı

Abstract:
INTRODUCTION and OBJECTIVE: Streptococcus pneumoniae is an important bacterial pathogen with more than 100 known serotypes, causing invasive pneumococcal disease with high morbidity and mortality. Pneumococcal spread by droplets is the leading cause of pneumonia, bacteremia, meningitis, sinusitis and acute otitis media. The main source of pneumococcal infections is asymptomatic carriers and the main reservoir of carriage is the human nasopharynx. It provides information on the rate of nasopharyngeal pneumococcal carriage, the occurrence of pneumococcal diseases and the transmission of bacteria. The aim of this study is to determine the frequency of nasopharyngeal pneumococcal carriage in healthy children under the age of five, to determine the risk factors affecting carriage, to reveal the effect of the conjugate pneumococcal vaccine (PCV13), which is routinely applied in our country, on nasopharyngeal pneumococcal carriage, and to evaluate the presence of the most frequently detected serotypes in current vaccines.
MATERIALS and METHODS: Between March 2019 and March 2020, 182 healthy children who applied to Ege University Faculty of Medicine General Pediatrics and Healthy Children outpatient clinics, did not use antibiotics in the last 2 weeks, did not have any complaints at the time of admission, and were fully vaccinated for their age were included. Nasopharyngeal swab samples were taken from all children. Demographic characteristics, health status and risk factors were recorded in the case report form. The risk factors questioned were the status and duration of going to kindergarten or school for the children participating in the study and their siblings, the number of siblings, the number of household members, the history of smoking exposure, the history of breastfeeding, the use of antimicrobial agents in the previous months, the history of hospitalization, the presence of a home health worker, the same as the parents bed-sharing, maternal education level, recent illnesses such as acute otitis media or lower respiratory tract infection in the last three months. Pneumococcal isolates were identified using optokine sensitivity and bile solubility. Serotyping was performed using a latex agglutination kit and the Quellung reaction.
RESULTS: Of the 182 children participating in the study, 102 (56.0%) were boys and 80 (44.0%) were girls. The mean age of the participants was 28.09±18.40 (minimum 2-maximum 60) months. 17.0% of the participants go to kindergarten or school, and the sibling of one out of every three children goes to school or nursery. All participants are fully vaccinated. Considering the educational status of the mothers, it was reported that more than half of them were high school and university graduates, and only 1.1% were illiterate. 97.8% of the children were breastfed and 60.4% slept in the same bed with their parents. More than half of them have exposure to cigarettes. In the last 3 months before admission, 9.3% of the participants had a history of hospitalization, 6.6% had a history of otitis, and 2.2% had a history of pneumonia. Pneumococci were identified in 23 (12.6%) of the nasopharyngeal swab samples taken from 182 participants. According to age groups, the highest positivity rate was 21.4% in the 7-12 month group, while the second highest positivity was found in the 37-48 month group with 15.6%. 10 different serotypes were identified from 182 pneumococcal isolates, 6 serotypes (26%) could not be typed using the methods used for serotyping. The most common serotypes detected were serotype 23A (n = 6, 26%) and serotype 15B (n = 3, 13%). While 3 (13%) of the isolates were found in PCV13 vaccine strains, 20 (87%) were serotypes not found in vaccine strains. PCV13 vaccine serotypes, serotype 6A (n = 1, 4.3%), serotype 19A (n = 1, 4.3%), and serotype 19F (n = 1, 4.3%) were detected in three carriers. Of those carrying PCV13 serotypes, 66.6% were in the 7-12 month age group, and 33.3% were in the 49-60 month age group. PCV13 serotype was not detected in other age groups. When the relationship between the sociodemographic characteristics of the participants and their pneumococcal carriers was evaluated, it was determined that gender, school/nursery attendance, school/nursery duration, number of siblings, presence of siblings going to school/nursery, mother's education level, breastfeeding status and duration, number of people in the house, and in the same bed with parents. No statistically significant correlation was found between hospitalization, presence of a home health worker, exposure to cigarettes and pneumococcal identification.
CONCLUSION: The pneumococcal carriage rate was found to be similar to previous studies conducted in Turkey. No relationship was found between risk factors and carriage. With the widespread use of the 13-valent pneumococcal conjugate vaccine, a decrease in vaccine serotypes and an increase in non-vaccine serotypes were observed.
Key words: Streptococcus pneumoniae, pneumococcal carriage, serotype, conjugate pneumococcal vaccine