Su'ûdu'l-Mevlevî, hayatı, eserleri ve dîvânı (Zâdegân)
Su?ûdu?l-Mevlevî, his life, works and his dîvân (Zâdegân)
Yazar: NECATİ İŞLER
Danışman: PROF. DR. MEHMET AKKUŞ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / Türk İslam Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2005
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Biyografi = Biography ; Divan edebiyatı = Divan literature ; Edebiyat = Literature ; Suudu'l-Mevlevi = Suudu'l-Mevlevi ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Zadegan = Zadegan ; Şairler = Poets ; Şiir = Poem

Özet:
Suûdu'l-Mevlevî, Osmanlı'nın son yarım asrına, Cumhuriyet'in ise ilk yıllarına şahit olmuş hattat ve şâir bir zâttır. İlim ve sanat erbabı insanlar yetiştiren memur geleneğine sahip bir aileye mensuptur. 16. asrın en büyük alimlerinden olan Şeyhülislam Ebu`s-Suud Efendi'nin soyundan gelmektedir. Edebî kişiliğinin oluşmasında babasının, Mevlevî dostlarından Tâhirü'l-Mevlevî'nin ve İstanbul'un ilim ve kültür ortamının katkıları olmuştur. Dönemin ünlü hattatlarından hat dersleri alarak kendisini bu sahada da yetiştirmiştir.Osmanlı döneminde yirmi yıl encümen katipliği yapan Suûdu'l-Mevlevî, Dîvân'daki görevinden başka, medreselerde yazı ve usûl-i tahrîr muallimliğinde de bulunmuştur. Osmanlı İmparatorluğu yıkıldıktan sonra hattatlıkla geçimini sağlamıştır. Kendisine isnad edilen inkılab aleyhtarlığı suçundan iki yıl Ankara ve İstanbul'da hapis yatmıştır. Millet Kütüphanesi ve Merkez Efendi Camii'nde de görevlerde bulunmuştur.Suûdu'l-Mevlevî, Dîvân şiirinin son sözünü çoktan söylediği bir dönemde yaşamıştır. Tanzimat Fermanı ile başlayan yenilik hareketlerine paralel olarak 19. yüzyılda edebiyatta da edebî türler ve içerik açısından yeni bir edebî anlayış ortaya çıkmıştır. Batı Edebiyatını örnek alarak yeni bir edebiyat anlayışı getirme arayışlarının yanı sıra, Tanzimat'tan sonra da Dîvân şiirinin geleneksel asaletini yaşatmak isteyen şâirler olmuştur. Suûdu'l-Mevlevî, ?Encümen-i Şuara? adı altında biraraya gelen bu şairler topluluğunu takip etmiştir. ?Neo-Klasik? olarak da isimlendirilen bu topluluğun kuvvetli şairlerinden Yenişehirli Avnî'yi örnek alarak bir çok manzûme yazmıştır.Derleme ve biyografik nitelikli kitapları dışında Suûdu'l-Mevlevî'nin bütün şiirlerini toplayan tek eseri ?Zâdegân?dır. Tesbitimize göre de, klasik tarzda yazılmış ve tertib edilmiş son dîvânlardan dır. Şiirlerinin tamamına yakınında ?Suûd? mahlasını kullanmıştır. Mevlânâ ve Mesnevî sevgisi Dîvân'ında ayrı bir yer tutmaktadır.

Abstract:
Suudu?l-Mevlevî is a poet and calligrapher who witnessed the last half-century of the Ottoman Empire and the first years of the Republic of Turkey. He was the member of an aristocrat family, which had brought up many scholars and artists. He was the descendant of the one of the biggest scholars of the 16th century, Ebu?s-Suud Efendi. In addition to his father?s contribution, Tahirü?l Mevlevi and the cultural environment of Istanbul contributed much to his literary capacity. He has also trained himself in calligraphy by taking lessons from the famous calligraphers of his age.Suudu?l-Mevlevî working as clerk in the Dîvân for twenty years has also taught the calligraphy and method of composition in madrasahs. After the collapse of the Ottoman Empire he made his living by calligraphy. He was sentenced to two years imprisonment in Istanbul and Ankara, for revolution opposition imputed to him. He has also officiated in Millet Library and Merkez Efendi Mosque.Suûdu?l-Mevlevî lived in a period when the Divan Poetry had already came to an end. In parallel with modernism beginning the proclamation of Tanzimat Ferman; a new literary approach with respect to literary styles and content had risen in 19th century literature. There have also been some poets aiming at keeping nobility of Divan poetry alive, together with attempts at bringing a new literary concept following Literature in the West. Suûdu?l-Mevlevî has fallowed this group of poetry aggregated under the name of ?Encümen-i Şuara?. Following Yenişehirli Avnî, the powerful poet of this society, he has written so many lyric poems.Except for compilation and biographic books, the only work of Suûdu?l-Mevlevî, aggregating all of his poems is ?Zâdegân?. As far as our investigations, it?s one of the last dîvâns written and arranged in classical style. He has used the penname of ?Su?ûd? in almost all of his poems. His love for Mevlânâ and Mesnevî is given special room in his Dîvân.