Kafkas ve Anadolu balarısı koruma arılıklarında Nosema enfeksiyonu
Nosema infection in conservation apiaries of Caucasus and Anatolian honey bees
Yazar: SELİN ÇORBA UYURCA
Danışman: PROF. DR. İRFAN KANDEMİR
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Biyoloji = Biology ; Zooloji = Zoology
Dizin: Apis mellifera = Apis mellifera ; Nosema = Nosema ; Nosema ceranae = Nosema ceranae ; Oksalik asit = Oxalic acid

Özet:
Balarısı popülasyonları, hem biyotik hem de abiyotik faktörler nedeniyle son yıllarda ciddi tehlikelerle karşı karşıyadır. Bu sebeplerden bir taneside Nosema enfeksiyonudur. Nosema hastalığı yetişkin bal arılarının bağırsak yollarını enfekte eden en önemli mantar hastalıklarından birisidir. Bu hastalığa yaygın olarak Nosema apis ve Nosema ceranae türleri neden olmaktadır. Nosema sporları gözle görülememektedir. Ancak ışık mikroskobu kullanılarak mikroskobik olarak sporların gözlenmesi mümkündür.  Hastalık kaynağının belirlenebilmesi için mikroskobik incelemeler yeterli değildir, doğru bir teşhis için ileri moleküler analizlere ihtiyaç duyulmaktadır.
Bu çalışma kapsamında Kafkas ve Anadolu balarısı koruma arılıklarında belirlenen kovanlar üzerinde enfeksiyonun durumu belirlenerek takibi yapılmış ve hastalık etmeni yapılan PCR analizi sonucunda tüm arılıklarda Nosema ceranae olarak bulunmuştur. Ayrıca Nosema enfeksiyonu, Ankara, Artvin, Ardahan illerinde bulunan koruma arılıklarında iklim ve coğrafik özellikler bakımından da kıyaslanarak incelenmiştir.
Hastalığın asemptomatik olması ve kolonilerde bir dizi sorunla birlikte koloni kaybına kadar giden durumlara yol açması nedeniyle takibinin iyi yapılması gerektiği yapılan bilimsel çalışmalarda vurgulanmaktadır. Son yıllarda hastalığın tedavisi için toksisitesi az ve doğal içerikli ürünlere yönelim artmıştır. Bunlardan biri de organik bir asit olan okzalik asittir. Bu çalışma kapsamında okzalik asitin hastalık üzerindeki etkinliğini belirlemek amacıyla doğal olarak hastalıkla enfekte olan kovanlardan bir kısmına okzalik asit muamele edilmiştir, muamele sonrası Nosema sporlarının sayısında anlamlı bir fark bulunmuştur (p<0,05).
Bu sonuçlar hep birlikte ele alındığında hastalığın doğru yönetimi, profilaksisi ve kontrolünün doğru yapılmasının arıcılık sektöründeki ekonomik kayıpları büyük ölçüde azaltabileceği düşünülmektedir. Ayrıca elde ettiğimiz verilerle ileride yapılacak çalışmalara ışık tutarak hastalığın kontrol edilmesi ve takibinin yapılmasında yeni stratejilerin geliştirilebilmesine imkân sağlanması amaçlanmıştır.

Abstract:
Honey bee populations have faced serious dangers in recent years due to both biotic and abiotic factors. One of these reasons is Nosema infection. Nosema disease is one of the most important fungal diseases that infect the intestinal tract of adult honey bees. This disease is commonly caused by Nosema apis and Nosema ceranae species. Nosema spores cannot be seen with the naked eye, but it is possible to observe the spores using a light microscope. However, microscopic examinations are not sufficient to determine the source of the disease, advanced molecular analyzes are needed for an accurate diagnosis. 
Within the scope of this study, the infection status was determined and followed up on the hives determined in Anatolian and Caucasian honey bee protection apiaries, and the disease agent was found to be Nosema ceranae in all apiaries as a result of PCR analysis. In addition, Nosema infection has been compared in terms of climate and geographical characteristics in Ankara, Artvin, Ardahan provinces. Since the disease is asymptomatic and causes a series of problems in the colonies, leading to colony loss, it is emphasized in scientific studies that good follow-up should be done. In recent years, the tendency towards products with low toxicity and natural ingredients has increased for the treatment of the disease. One of them is oxalic acid, which is an organic acid. In this study, in order to determine the effectiveness of oxalic acid on the disease, some of the naturally infected hives were treated with oxalic acid, a significant decrease in Nosema spores was reported after the treatment (p<0,05). 
When these results are taken together, it is thought that the correct management, prophylaxis and control of the disease can greatly reduce the economic losses in the beekeeping sector. In addition, it is aimed to enable the development of new strategies in the control and follow-up of the disease by shedding light on the future studies with the data we have obtained.