Türkiye madencilik endüstrisi için eğitim ve sertifikasyon modeli geliştirilmesi
Development of training and certification model for Turkish mining industry
Yazar: MEHMET SUPHİ ÜNAL
Danışman: PROF. DR. BAHTİYAR ÜNVER
Hacettepe Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Maden Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Maden İşletme Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Maden Mühendisliği ve Madencilik = Mining Engineering and Mining

Özet:
Yakın geçmişte ülkemizde büyük boyutlu maden kazaları yaşanmıştır. Dolayısıyla Türkiye madencilik sektöründe İş sağlığı ve güvenliği (İSG) koşullarının iyileştirilmesi gerekmektedir. Güvenli ve verimli bir çalışma gerçekleştirmenin birinci koşulu eğitimli iş gücü oluşturulmasıdır. Ülkemizde genel anlamda tüm sektörlerde eksik ve yetersiz olduğu düşünülen eğitim ve sertifikasyon sorununun özellikle madencilik ve inşaat sektörlerinde çok daha belirgin olduğu söylenebilir. Diğerlerine kıyasla kaza oranlarının bu sektörlerde daha yüksek olması bu eksikliğin en önemli göstergesidir. 
Türkiye madencilik sektöründe sertifika sistemi yeni kurulmaya başlanmıştır. Ülke kaynaklarımızın verimli ve güvenli bir şekilde değerlendirilmesi için kapsamlı bir eğitim sisteminin kurularak işletilmesi zorunludur. Bir işin yapılması sırasında işin kalitesini etkileyen en önemli etmen insandır. İnsan etmenini en aza indirgemek için ise o işi yapan kişiden bağımsız olarak bahsi geçen işin, en uygun şekilde hangi koşullar altında, nasıl yapılacağının belirli normlara göre açıklanmış olması gerekmektedir. Bu aynı zamanda işin verimli ve güvenli bir biçimde yapılmasını da sağlayacaktır. Bu nedenle birçok ülkede yapılacak işleri tanımlayan ve en uygun şekilde nasıl yapılması gerektiğini ortaya koyan standartlar bulunmaktadır.
Bu tez çalışmasında, Avustralya ve Amerika Birleşik Devletleri (ABD) madencilik sektörlerinde yürürlükte olan eğitim ve sertifikasyon sistemleri incelenerek ülkemizdeki mevcut uygulama ile karşılaştırılmıştır. Avustralya ve ABD'de yürürlükte olan bu sistemler uzun yıllar önce geliştirilmeye başlanmış olup sürekli olarak güncellenmektedir. Avustralya ve Amerika Birleşik Devletleri'nde uygulanan eğitim sistemlerinin tarihsel süreci, oluşumu, işleyişi ve içerikleri hakkında bilgiler verilmiştir. Türkiye'deki ulusal yeterlilik sistemi, Türkiye Yeterlilikler Çerçevesi, Mesleki Yeterlilik Kurumu, Ulusal Meslek Standartları ve Ulusal Yeterlilikler kapsamında incelenerek bu kurum ve kavramların hazırlanma ve işleyiş süreçleri açıklanmıştır.  Türkiye, ABD ve Avustralya'daki madencilik sektörü ile ilgili eğitime esas iş tanımları incelenerek bu mesleklerin nasıl sınıflandırıldığı açıklanmış ve Türkiye ile madenciliğin güvenli yapıldığı diğer ülkeler arasındaki farklar ortaya konulmuştur. 
Ülkemizde madencilik sektörü için yeterliliği hazırlanacak meslek sayısı 41 olarak belirlenmiştir. Hazırlanan standartlar en fazla Türkiye Yeterlilikler Çerçevesi (TYÇ) 5. seviyeye kadar olan seviyeleri kapsamaktadır. Bu seviye, ön lisans eğitimine karşılık gelmektedir. TYÇ içerisinde maden sektöründe mühendislik ve yönetim kademeleri için oluşturulmuş özel meslek tanımlamaları yer almamaktadır. Mevcut yasalar gereği çok büyük sorumlulukları bulunan yönetici kademelerinin mutlak surette sertifikalandırılmaları gerekmektedir. 
Mevzuat gereği çok kısa sürede çok sayıda çalışana sertifika verilmesi gerekmektedir. Bu çalışmanın sonucunda, sürecin doğru şekilde yönetilmesine olanak sağlayacak etkin ve verimli bir eğitim sistemi oluşturabilmek amacıyla; standart ve yeterliliklerin hazırlanma süreci, eğitim programı yapısı ve içeriği,  eğitimlerin verilmesi ve sertifikalandırılmasına yönelik bir sistem önerisinde bulunulmuştur.


Anahtar Kelimeler: Madenci eğitimi, sertifikasyon, meslek standartları, mesleki yeterlilikler, iş sağlığı ve güvenliği, verimli madencilik

Abstract:
Turkish mining industry has faced with some disastrous mining accidents in recent years. Hence, it is of utmost importance to improve the occupational health and safety conditions related to this sector. First step of realizing a safe and efficient work place environment is to have a well-educated work force. Although the training and certification systems are reported to be lacking in every sectors of Turkish industry, mining and construction industries are noted to be distinctly separated from all others in this aspect. High frequency of accidents recorded in mining and construction industries is a prominent indicator of this problem.
Turkish mining industry has recently started to adopt the certification systems. It is imperative that a comprehensive training system is established and operated in order to evaluate Turkey's resources efficiently and safely. Human factor is the most important aspect that affects the quality of a work done. The norms and conditions to carry out a task must be laid out in specific details to minimize the human factor. This would also provide an efficient and safe work environment. Thus, there are standards for enabling proper definition and execution of duties in many countries.
In this dissertation study, current training and certification systems of Australia and United States of America (USA) are investigated and compared with the current status of Turkish system. Systems in Australia and USA have been established around 20 years ago and are still updated frequently. Information on the historical progress, formation, implementation and content of training systems in these countries are presented. The preparation and implementation processes of the Turkish Qualifications Framework, Vocational Qualifications Authority, National Occupation Standards and National Qualifications are examined and national qualification system of Turkey is also explained by the help of these terms and institutions. Job definitions related to training in Turkey, Australia and USA are examined and the classification systems of these jobs are explained. The differences between Turkey and the other countries where safe mining practices are applied have been presented.
41 jobs related to mining industry are deemed appropriate for the qualification system in Turkey. Prepared standards are covered up to level 5 in accordance to Turkish Qualifications Framework (TQF). It should be noted that level 5 of TQF is equal to upper secondary education degree. Specific job descriptions for engineering and management stages for mining industry are not included in TQF. However, executive levels that have great responsibilities under current laws must definitely be certified in absolute terms. 
A very large number of employees reaching to around 125.000 are required to be certified in a relatively short period in Turkey. Hence, it is crucial to set up a proper systematic for this purpose. This study presents recommendations for a system covering; setting of standards and qualifications, structure and content of the training programs together with delivering of training and certification process for the purpose of creating an opportunity to manage the process of establishing an effective and efficient training system.

Keywords: miners' training, certification, occupational standards, occupational qualifications, occupational health and safety, efficient mining