Antakya Müzesinde bulunan Soteria mozaiğinin arkeometrik karakterisazyonunun belirlenmesi
Determination of the archeometric characterization of Soteria mosaic in Antakya Museum
Yazar: HÜLYA IŞIK
Danışman: PROF. DR. ABDULKADİR LEVENT
Batman Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Arkeometri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Arkeometri = Archaeometry

Özet:
Mozaik, diğer tüm sanat dallarında da olduğu gibi, insanoğlunun dünyayla kurduğu en önemli estetik bağlardan birisidir. Bir mozaiğe bakıldığında geçmiş zamandaki değişen izleri görebilir, çoktan unutulmuş zamanı tekrar yaşayabiliriz. Mozaik günümüze kadar en az hasarla gelmiş, rüzgâr ve yağmur gibi doğa şartlarına karşı en iyi şekilde direnen ebedi bir sanattır.
Bu tez çalışmasında, öncelikle mozaik sanatının tanımı, ortaya çıkış dönemlerinden itibaren geçirdiği tarihsel gelişimi, mozaik çeşitleri ve türleri alt başlıklar şeklinde incelenmiştir. Mozaik sanatı açısından çok önemli bir konuma sahip olan Hatay'ın tarihçesi ile ilgili bilgi verilip, Hatay mozaiklerinin önemi anlatılmıştır. Daha sonra Antakya müzesinde sergilenen Soteria mozaiğinin makro tanımı yapılarak mozaik hakkında bilgi verilmiştir.
Bu çalışma, üç aşamada gerçekleştirilmiştir. İlk olarak, Soteria mozaiğine ait taş tesseralar taşınabilir Renk Detektörü X- Rite CAPSURE hassas renk ölçüm cihazı kullanılarak renk analizi yapılmıştır. Ardından elementlerinin nicel analizi için tahribatsız bir yöntem olan, Portatif X-Işını Floresans cihazı kullanılarak tesseraların analizi yapıldı. Sonraki aşamada, Soteria mozaiğine ait 10 adet taş tesseranın kayaç türü ve minerallerinin belirlenmesi için laboratuvar ortamında Petrografik analiz yapılmıştır.
Sonuç olarak mozaiklerde kullanılan malzemelerin nitelik ve içeriklerinin incelenmesi; geçmiş, günümüz ve gelecek arasında bağlantı kurarak, mozaiklerin günümüze kadar ayakta kalmasının nedenlerini ortaya çıkarmada önemli katkılar sağlayabilecektir.

Anahtar Kelimeler: Arkeometri, mozaik, petrografik, Renk Detektörü, tessera, P-XRF

Abstract:
Mosaic, as in all other branches of art, is one of the most important aesthetic bonds that humanity has established within the world. Today, when we look at a mosaic, we can see the changing traces of the past, and we can relive the long forgotten past. Mosaic has come to the present with the least damage, and it is an eternal art that resists best against natural conditions such as wind and rain.
This study difine priorities mosaic art, historical development had spent since the emergence period, mosaic varieties and species were studied in the form of subtitles. The importance of Hatay mosaics has been explained by giving information about the history of Hatay which has a very important position in terms of mosaic art. Then Soteria mosaic which is in Antakya Museum was introduced.
This study was carried out in three stages. First of all, colors of the stone tesserae of the Soteria mosaic were analyzed by using the Color Detector X- Rite CAPSURE sensitive color measuring device. Then, tesserae were analyzed by using Portable X-Ray Fluorescence device which is a non-destructive method to determine its elements. In the next stage, petrographic analysis was performed in the laboratory for the determination of rock type and minerals of 10 stone tesseras belonging to the mosaic of Soteria.
As a result, the quality and content of materials used in mosaics; will be able to make a significant contribution to revealing the reasons for the survival of the mosaics until today.

Keywords: Archaeometry, Mosaic, Petrographic, Color Detector, Tessera, P-XRF.