Tarihi deney ve modellerin tekrarlanması tekniğinin lise öğrencilerinin bilime karşı tutumları ve bilimin doğası anlayışları üzerine etkisi
The effects of replicating historical experiments and models on students' attitudes towards science and their understandings of nature of science
Yazar: ZEYNEP NESLİHAN KÖYLÜ
Danışman: PROF. DR. SERHAT İREZ
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Biyoloji Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bilim tarihi = History of science ; Bilimin doğası = Nature of science ; Deneyler = Experiments ; Fen bilgisi = Science ; Fen bilgisi eğitimi = Science education ; Fen okuryazarlığı = Scientific literacy ; Lise öğrencileri = High schools students ; Ölçme-değerlendirme = Measurement and evaluation

Özet:
Bilim ve teknolojinin hızla ilerlemesiyle beraber ortaya çıkan ihtiyaçlar doğrultusunda bilimin topluma katkısını takdir eden, bilimin amaç ve sınırlılıklarının farkında, bilimin ortaya koyduğu sonuçlara eleştirel yaklaşabilen bilimsel okuryazar bireylere ihtiyaç duyulmaktadır. Bu ihtiyaç göz önünde bulundurularak bilimsel okuryazar bireyler yetiştirmek fen eğitiminin temel amaçlarından biri haline gelmiştir. Fen eğitiminde bilimsel okuryazar bireyler yetiştirme amacına hizmet eden pek çok yaklaşım bulunmaktadır. Fen bilimleri eğitiminde bilim tarihinin kullanılması da bu amaca hizmet eden yaklaşımlardan biridir. 
Fen bilimleri eğitiminde bilim tarihinin bir bağlam olarak kullanılmasının önemi ve değeri pek çok araştırma tarafından ortaya konulmuştur. Bilim tarihi fen bilimleri eğitimi içerisinde farklı yollarla kullanılmaktadır. Yaratıcı drama, rol yapma tekniği, film kullanımı, tarihsel metin okuma ve hikâye kullanımı fen bilimleri eğitiminde bilim tarihini etkili bir şekilde kullanmaya uygun ortamlar yaratmaktadır. Diğer taraftan daha az kullanılan ancak etkinliğinin çok daha fazla olduğu tartışılan bir başka teknik tarihi deney ve modellerin tekrar edilmesidir.
Bu araştırmanın amacı, bilim tarihi kullanımında tarihi deney ve modellerin tekrar edilmesi tekniğinin öğrencilerin bilime karşı tutumları ve bilimin doğası konusundaki anlayışlarını nasıl etkilediğinin ortaya çıkarılmasıdır. Bu çalışma, İstanbul'da özel bir ortaöğretim kurumunda 11. sınıfta eğitim gören 19 öğrenci ile gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın amacı doğrultusunda araştırma 2 aşamalı gerçekleşmiş ve çalışmada nicel ve nitel yöntemler birlikte kullanılmıştır. Katılımcıların bilime karşı tutumlarındaki değişimi belirlemede 'Bilimsel Tutum Ölçeği', bilimsel bilginin doğasına yönelik anlayışlarındaki değişimin ölçülmesi için de 'Bilimin Doğası İnanışları Ölçeği' kullanılmıştır. Diğer taraftan katılımcıların süreç içerisindeki deneyimlerinin analiz edebilmesi için uzman görüşleri doğrultusunda oluşturulmuş görüşme formu ile yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. 
Çalışmanın sonuçları tarihi deney ve modellerin tekrarlanması tekniğinin katılımcıların bilime karşı tutumlarında ve bilimin doğasının bazı temalarında önemli gelişmeler yarattığını ortaya koymuştur. Sonuçlar tarihi deney ve modellerin tekrarlanmasının öğrencilerin bilime karşı tutumlarını geliştirmede önemli bir teknik olduğunu, ayrıca bu tekniğin öğrencilerin bilimin bazı özellikleri konusunda anlayışlarını geliştirmede önemli bir bağlam yarattığı tespit edilmiştir. Bu noktadan hareketle, tarihi deney ve modellerin tekrar edilmesi tekniğinin fen bilimleri derslerinde kullanılabilecek etkin bir öğretim tekniği olduğu düşünülmektedir.

Abstract:
It is generally accepted that democratic societies in the new century necessarily need science-literate citizens who have an understanding of the workings of science thus enabling them to engage in a critical dialogue about the political and moral dilemmas posed by science and technology and arrive at considered decisions. Hence, educating scientifically literate individuals has become one of the major objectives of science education throughout the world. To achieve scientific literacy, science educators offered and developed various learning contexts and approaches. One of the important learning contexts offered by science educators has been the use of the history of science (HOS) in science teaching. 
Many studies exposed the importance and value of using the HOS as a context in science teaching. With the recognition of the value of the HOS in science teaching, various methods have been suggested to bring the HOS in science classes: creative drama, role play, use of films, reading out historical text and stories are some of these. Meanwhile, another method that is used less commonly, but with assertions about its higher potential is the replication of historical experiments and models in science teaching. 
To this end, the main aim of this study is to explore the impact of replicating historical experiments and models method on students' attitudes towards science and their understanding of nature of science (NOS). The participants of the study were nineteen 11th grade students from a private high school in Istanbul. The study was conducted in two stages. Qualitative and quantitative approaches were used to explore the effect of replicating historical experiments. The Scientific Attitude Questionnaire and the Nature of Science Beliefs Questionnaire were utilized to reveal the effects of the implementation on participants' attitudes towards science and understanding of nature of science respectively. Furthermore, semi-structured interviews were conducted with the participants in order to assess their experiences and thoughts about the implementation.
Results of the study suggest that the method of replication constitutes an important approach to improve students' attitudes towards science, and that it also provides a significant context helping students develop their understanding regarding some characteristics of science. Given these, it is considered that the engaging in historical experiments and models is an effective method that can be used in science education.