Tanzimat'tan Cumhuriyet'e eğitim ve Edirne'de inşa edilen eğitim yapıları(1839 – 1923)
Education from Tanzimat Period to Republic and education buildings in Edirne(1839 – 1923)
Yazar: FATMA TATLI IŞILAY YILDIRIM
Danışman: PROF. DR. MEHMET ZEKİ SÖNMEZ
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Türk İslam Sanatları Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Edirne = Edirne ; Edirne-Kaleiçi = Edirne-Kaleiçi ; Edirne-Karaağaç = Edirne-Karaağaç ; Eğitim kurumları = Education establishments ; Eğitim tarihi = Educational history ; Eğitim yapıları = Educational buildings ; Kent mimarisi = Urban architecture ; Mimari özellikler = Architectural characteristics ; Okul mimarisi = School architecture

Özet:
Osmanlı İmparatorluğu, Avrupa karşısında savaşlarda arkası arkaya yenilgiler almaya başlayınca ıslahat yapması kanaatine varmıştır. Savaşa bağlı bu yenilgilerin ardından ilk ıslahat hareketleri orduda ve ordu eğitiminde başlamıştır. Batılı devletlerin Osmanlı İmparatorluğu'ndan köklü reformlar yapmasını ve Gayrimüslim azınlıklara çeşitli haklar tanınmasını istemesi sonucu 1856 Islahat Fermanı yayınlanmıştır. Fermanın eğitim tarihi açısından önemi, her çocuğa tüm okullara gidebilme hakkı tanınması ve Müslim, Gayrimüslim her millete kendine ait okul açabilme serbestîsinin getirilmesidir. Fermanın getirdiği bu yetki sayesinde bu tarihten sonra, Katolikliği ve Protestanlığı yaymak isteyen Fransa, Almanya, Amerika, Avusturya, İtalya ve İngiltere gibi ülkeler de Osmanlı coğrafyasında okullaşmaya başlamıştır.
Osmanlı Devleti'nde her düzeyde okul açılmasını sağlayabilmek, eğitim alanında yaşanan sıkıntıları gidermek ve eğitimi bir düzene sokmak amacıyla, okulları eğitim düzeylerine göre sınıflandıran, Müslim, Gayrimüslim ve yabancıların açacakları özel okullara dair kurallar getiren, 1869 tarihli Maarif-i Umumiye Nizamnamesi yayınlanmıştır. 1879 yılında düzenlenen Maarif Nezareti Teşkilatı ile günümüz eğitiminin temelleri atılmış, eğitim ilk, orta, lise, yüksek eğitim diye basamaklara ayrılmıştır.	
Edirne, eğitim hareketlerinden fazlasıyla etkilenen Osmanlı kentlerinden biri olmuştur. Bir ordu merkezi olması nedeniyle Askeri Rüşdiye, Askeri İdadi gibi önemli okullar açılmıştır. Bunun yanında II. Abdülhamid döneminde Edirne'de pek çok okul açıldığı görülmektedir.	
Edirne'de bulunan Gayrimüslim azınlıklar ise batılı tarzda, çağdaş eğitim veren pek çok okul açmışlardır. Bunun yanında Katolik ve Protestan misyoner tarikatlarının da eğitim yoluyla kendilerine yandaş çekmek amacıyla kendi eğitim kurumlarını açtığı görülmektedir.
Çalışma Müslim, Gayrimüslim ve yabancıların açmış oldukları eğitim yapılarının tarihini, mimarisini ve sanatsal özelliklerini incelemiştir.

Abstract:
Ottoman Empire decided to make structural reforms as a result of successive defeats related the wars against the European countries. After the defeats related to wars, first reform movements started in the army and army education.
In 1856 Rescript of Reform (Islahat Fermanı) was declared as a consequence of western countries demands from Ottoman Empire to make radical reforms and to widen the rights of Non-Muslim minorities. The importance of this reform in compliance with education history is giving rights to every child to attend every school and to give freedom to open private schools by Muslim or Non-Muslim minorities.
By courtesy of the reform, after 1856 countries like France, Germany, USA, Austria, Italy and England which wanted to spread Catholicism or Protestantism started schooling at the Ottoman Empire geography.
With intent of being able to open schools at every level solving problems at the field of education and organizing the education entirely General Education Directory (Maarif-i Umumiye Nizamnamesi) was declared in 1869 which classified schools according to educational level and prescribed about private schools opened by Muslims, Non-Muslims and foreigners.
Education Ministry Organization (Maarif Nezareti Teşkilatı) which was established in 1869 laid the foundation for modern-day education. Education was divided to steps of primary, middle, lycee and higher education.
Edirne became one of the most prominent Ottoman cities which were influenced exceedingly by the education movement. Due to being an important army settlement center, important schools like Military Junior High School (Askeri Rüşdiye) and Military High School (Askeri İdadi) was opened in Edirne. Besides that countless school were opened in II. Abdülhamit era.
Non-Muslims also opened numerous schools which provided modern education in western-style. In addition it is seen that, Catholic and Protestant missionary seats opened their own education institutions on the purpose of gaining followers by the way of education.
This study researched the history, architecture and artistic characteristics of education structures established by Muslim, Non-Muslims and foreigners.