Meclis-i Mebusan'da Ermeni bir entelektüel: Krikor Zohrab
An intellectual in Meclis-i Mebusan: Krikor Zohrab
Yazar: OĞUZHAN ER
Danışman: DOÇ. DR. SAYİM TÜRKMAN
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kafkasya Çalışmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Biyografi = Biography ; Tarih = History ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Azınlık mebusları = Minority deputies ; Ermeni edebiyatı = Armenian literature ; Ermeniler = Armenians ; Sosyalist Ermeniler = Socialist Armenians ; Türk-Ermeni ilişkileri = Turkish-Armenian relations

Özet:
Krikor Zohrab, Osmanlı Devleti'nin son zamanlarındaki en fazla dikkat çeken Ermeni 
entelektüellerin başında gelmektedir. Zohrab, Osmanlı Devleti'nin yıkılışına doğru giden 
süreçte tüm baskılara rağmen toplumsal birliğin sağlanması ve yıkılışın önüne geçilmesi için 
çeşitli çalışmalarda bulunmuş bir yazar, hukuk ve devlet adamıdır. Bu çalışmaya konu olan 
Ermeni entelektüel Zohrab, Osmanlı topraklarında yaşamış, eğitim almış, Ermeni ve 
Türklerin bir arada yaşayabileceği ümidini ortaya koyan çalışmalar yapmış ve toplumsal 
sorunlar konusunda yeni fikirler ortaya koymuştur. Zohrab'ın bu fikirlerinin en önemli 
yansımalarını Meclis-i Mebusan'da yaptığı konuşma ve girdiği tartışmalarda görmek 
mümkündür. Literatüre kazandırdığı sayısız eserlerin yanı sıra Zohrab, Osmanlı Ermeni 
cemaati içinde de aktif görevler almış, üç dönem mebus seçilerek Osmanlı entelektüelleri 
arasında yer almıştır. 
Bu çalışmada Krikor Zohrab'ın hayatı ve kişisel gelişiminde rol oynayan gelişmeler 
Mebusan Meclis Zabıtları ışığında incelenmiş, eğitim hayatına da yer verilen Zohrab'ın 
başta Türk-Ermeni ilişkileri olmak üzere toplumsal sorunlar karşısındaki tutumları 
değerlendirilmiştir. Bu değerlendirmelerde Zohrab'ın eserleri ve Meclis-i Mebusan'da 
yaptığı konuşmalar temel alınmıştır.

Anahtar Kelimeler: Krikor Zohrab, Ermeni, Osmanlı, Entelektüel, Meclis-i Mebusan

Abstract:
Krikor Zohrab is one of the most notable Armenian intellectuals of the late Ottoman 
Empire. Zohrab is a writer, lawyer and statesman who has made various studies to ensure 
social unity and prevent collapse despite all the pressures in the Ottoman Empire. The 
Armenian intellectual Zohrab, who is the subject of this study, lived and had education in 
the Ottoman lands, carried out studies that showed the hope that Armenians and Turks could 
live together, and presented new ideas about social problems. It is possible to see the most 
important reflections of these ideas of Zohrab in his speech and discussions in the 
Parliament. In addition to the numerous works he brought to the literature, Zohrab also took 
active roles in the Ottoman Armenian community, and was among the Ottoman intellectuals 
by being elected as a deputy for three terms.
In this study, the life and developments that played a role in Krikor Zohrab's personal 
development were examined in the light of the Mebusan Parliament Minutes, and Zohrab's 
attitudes towards social problems, especially Turkish-Armenian relations, were evaluated. 
These evaluations are based on the works of Zohrab and the speeches he made in the Parliament.

Keywords: Krikor Zohrab, Armenian, Ottoman, Intellectual, Meclis-i Mebusan