Tekniğin entropi bağlamı: Hiper-teknolojik dönüşüm, kapitalizm ve bireyleşme
The entropy context of technics: Hyper-technological transformation, capitalism and individuation
Yazar: BORA ATAK
Danışman: DOÇ. DR. RUHTAN YALÇINER
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Siyaset Bilimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science

Özet:
Teknik, Antik Yunan metinlerinde poiēsisin gerçekleştirilmesini amaçlayan üretim etkinliği merkezinde kavramsallaştırılmıştır. Bu yönüyle insan, araç, teknik-nesne ve teknik-nesneyle irtibatlı olarak teknoloji ile ilişkisi, üretim biçimlerinin tarihsel dönüşümünden ve kapitalist süreçlerden etkilenmiştir. Nitekim büyük sanayi ile makine merkezli üretim, tekniğin farklı bağlamlarının üzerini örterek modern teknolojiye maruziyeti teknikle ilişkilenmede ön plana çıkarmıştır. Bu maruziyetin hiper-teknolojik dönüşümle üstel olarak arttığını ve günümüzde ilişkilenmenin bir yanda teknofobik diğer yanda teknofil veya teknokratik savrulmaya neden olduğunu iddia etmek mümkündür.
Heidegger, ilişkilenmeye dair normatif etik tartışmayı bekleterek bu maruziyetin arkasına geçmeyi ve tekniğin özüne yönelmeyi deneyen ilk düşünürlerdendir. Çerçeveleme (gestell) felsefesi içerisinde tekniğin özündeki tehlikeye işaret eder. Öte yandan Simondon ise bireyleşme felsefesi ile teknikte tehlike değil teknik-nesnelerle ontolojik olarak birbirine bağlı hemzemin bir arkadaşlık ilişkisi bulur. Tespiti her ne kadar taban tabana zıt olsa da Simondon'un etik tartışmanın askıya alınması bakımından metodolojik olarak Heidegger'in izinden gittiği söylenebilir. Temelde Simondon'u takip eden Stiegler ise bu kez tekniğin çift yönlülüğünü – Derrida'dan hareketle – pharmakon kavramı ile açmaya ve politik bağlamına yönelmeye çalışır.
Bu tezde de Heidegger'den Stiegler'e uzanan metodolojik hat izlenmiş; etik tartışması biraz daha bekletilerek öncelikle tekniğin onto-epistemolojik tartışması derinleştirilmeye çalışılmıştır. Buradan hareketle Stiegler'in ön plana çıkardığı tekniğin farmakolojik niteliği entropi ve bağlı kavram seti ile onto-epistemolojik zemine taşınmıştır. Teknik bilginin yatay düzlemdeki merkezileştirici veya yaygınlaştırıcı, düşey düzlemde ise derinleştirici hareketinin sistem entropisinin de yönünü tayin ettiği iddia edilmiş; tekniğin farklı entropi bağlamlarının tekil ve tümel niteliğine dikkat çekilmiştir. Bu çerçevede tezin amacı, tekniğin ve ilişkiselliğinin dönüşümleri temel alınarak bir yanda merkezi formasyondaki kapitalist tekniğin tümel irtibatlarla oluşturduğu entropik süreçler; diğer yanda yaygınlaştırıcı formasyondaki bireyleştirici tekniğin tekil irtibatlarla oluşturduğu negentropik süreçler olmak üzere tekniğin, farmakolojik zemindeki entropi bağlamlarının açığa çıkarılmasıdır. Böylelikle teknik ve teknolojinin etiği, ontolojisi ve epistemolojisi lehine ertelenerek onto-epistemolojik zemindeki bu tartışmada politikaya alan açılmaya çalışılmıştır.

Abstract:
The technics is conceptualized in Ancient Greek texts at the center of production activity, which aims realization of poiēsis. In this respect, its relationship between human, tool, technical object and technology in connection to technical, has been affected by the historical transformation of the modes of production and capitalist processes. As a matter of fact, machine-centered production with modern industry have covered up the different contexts of technics and brought the exposure to modern technology to the fore in relation to technics. It is possible to argue that this exposure has increased exponentially with hyper-technological transformation; and caused today's relationship to technophobic on the one hand and technophile or technocratic drift on the other.
Heidegger was one of the first thinkers who try to get behind this exposure and turn to the essence of technics by suspending the normative ethical debate about the relationship. He points the inherent danger of technics within his philosophy of framing (gestell). On the other hand, Simondon, with his philosophy of individuation, does not find danger in technics, but a level friendship which is ontologically bounded with technical objects. Although his finding is diametrically opposed, it can be said that Simondon methodologically follows Heidegger's footsteps in terms of suspending ethical discussion. Stiegler, who follows Simondon in principle, this time tries to open the bidirectionality of technics – based on Derrida – with the concept of pharmakon and turn to its political context.
In this thesis, the methodological line extending from Heidegger to Stiegler has been followed; by suspending the ethical discussion a little longer, the onto-epistemological discussion of technics was tried to be deepened at first. From this point of view, the pharmacological feature of technics highlighted by Stiegler has been moved to the onto-epistemological ground with entropy and the related set of concepts. It has been claimed that the movement of technical knowledge in the horizontal plane which is centralizing or extensification and the movement in the vertical plane which is deepening also determine the direction of the entropy of the system; attention has been drawn to the singular and total feature of the different entropy contexts of technics. The aim of this thesis is, based on the transformations of technics and its relationality, to reveal the technics' entropy contexts, on pharmacological basis, which are on the one hand entropic processes generated by capitalist technics in the central formation with total liaison, on the other hand individuating technics in the extensive formation with singular liaison. Thus, by suspending ethics of technics and technology in favor of their ontology and epistemology, it has been tried to open space for politics in this discussion on onto-epistemological ground.