Osmanlı ilmiye teşkilatında muallim-i Sultânîler
Teachers of Sultans in Ottoman ilmiye organisation
Yazar: KAMİLE ÇAM İNAN
Danışman: PROF. DR. MEHDİN ÇİFTÇİ
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion ; Tarih = History
Dizin: Padişahlar = Padishahes ; Şehzadeler = Shahzade

Özet:
Seyfiye ve kalemiye ile birlikte Osmanlı Devleti'nin üç önemli meslek grubundan biri de ilmiye teşkilatıydı. Şeyhülislâm, nakîbüleşraf, kazasker, kadı ve müderris gibi ulemânın yer aldığı bu meslekte padişah hocası anlamına gelen muallim-i sultânî de bulunmaktaydı. Osmanlı padişahları genellikle şehzadelikleri döneminde kendilerine yol gösteren hocalarını tahta geçtikten sonra muallim-i sultânî olarak atarlardı. Bu kişiler, sultanlara ders vermeye devam ederken devlet yönetiminde de onlara danışmanlık yaparlardı. İlk dönemlerde yetki ve sorumluluk bakımından şeyhülislâmdan sonra gelen muallim-i sultânîler, III. Murad'ın hocası Hoca Sâdeddin Efendi ile birlikte devlet yönetiminde söz sahibi olmuşlar ve şeyhülislâmın önüne geçmişlerdir. II. Mustafa döneminde ise padişahın sadrazama, hocası Seyyid Feyzullah Efendi'nin sözünden çıkmamasını emrettiği nakledilmektedir. Gün geçtikçe otoritesi artan ve yetki alanı genişleyen muallim-i sultânîler, zamanla ilmiyedeki tayinlere ve devlet yönetimindeki işlere müdahale eder hale gelmişlerdir. Bu çalışmada Osmanlı padişahlarını yetiştiren ve onlara danışmanlık yapan muallim-i sultânîlerin devlet teşkilatı ve teşrifatındaki yerleri, biyografileri, yaptıkları vazifeler ve gelirleri gibi birçok bilgi incelenmek suretiyle bu ulemâ grubunun gün yüzüne çıkarılması hedeflenmektedir.

Abstract:
The Ottoman Empire had three important professional groups: the military (seyfiye), the bureaucracy (kalemiye), and the religious scholars (ilmiye). The ilmiye organization was responsible for religious and legal affairs, including positions such as shaykh al-Islam, nakib al-Eshraf, kadi, kazasker, and mudarris. Within this profession, there was also the role of muallim-i sultânî, who served as the sultan's teacher. In the Ottoman Empire, the sultans would appoint their teachers as muallim-i sultânî after ascending to the throne, as they had guided them during their princely education. These individuals continued to teach the sultans while also advising them in matters of state. In the early periods, muallim-i sultânîs, particularly Hoca Sâdeddin Efendi, the teacher of Sultan Murad III, gained influence in state administration and surpassed the authority of shaykh al-Islam. During the reign of Sultan Mustafa II, it is said that the sultan ordered the grand vizier to follow the advice of his teacher, Seyyid Feyzullah Efendi. Over time, muallim-i sultânîs gained more authority and expanded their sphere of influence, interfering in appointments within the ilmiye and involving themselves in state affairs. This study aims to shed light on the role of muallim-i sultânîs in the Ottoman state organization and protocol by examining their positions, biographies, duties, and income, focusing on those who educated the Ottoman sultans and provided them with guidance and counsel.