Depremden fiziksel ve sosyal etkilenebilirlik değerlendirme modeli: Avcılar örneği
Earthquake and physical and social vulnerability assessment model for settlements: Case study Avcilar district
Yazar: GÜL YÜCEL
Danışman: PROF. DR. GÖRÜN ARUN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Yapı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Afet yönetimi = Disaster management ; Afetler = Disasters ; Deprem hazırlığı = Earthquake preparedness ; Depreme dayanıklı binalar = Earthquake resistant buildings ; Yapı düzensizlikleri = Structural irregularities ; Yapı elemanları = Building elements ; Yapı hasarları = Structure damages

Özet:
Dünyada ve Türkiye'de deprem, sel, heyelan kasırga vb doğal afetler sonucu birçok ekonomik ve sosyal kayıplar oluşmaktadır. Çalışmada, deprem tehlikesi altındaki mevcut yerleşim alanlarının afet öncesi fiziksel ve sosyal etkilenebilirliğini değerlendirmeye yönelik, Türkiye için uygun değerlendirme formunun geliştirilmesi amaçlanmıştır. Çalışma, konu ile ilgili yapılmış benzer çalışmaların araştırılması, değerlendirme formunun geliştirilmesi, uygulama, analizler ve sonuçların değerlendirilmesi süreçlerini içermektedir.Etkilenebilirlik değerlendirme formunu; binanın üzerinde bulunduğu zemin özellikleri, bina fiziksel özellikleri, bina tahliye koşulları ve sosyal (demografik ve sosyoekonomik) yapı ana başlıkları oluşturmaktadır. Binanın üzerinde bulunduğu zemin için yüzey fayları, yer sarsıntısı, sıvılaşma duyarlılığı, heyelan tehlikesi ve depremle ilgili sel tehlikesine ilişkin veriler ele alınır. Fiziksel dokuyu oluşturan başlıca unsurlar; binanın taşıyıcı sistemi ve taşıyıcı olmayan etkilenebilir bileşenleridir. Binanın tahliye sistemi etkilenebilirlik değerlendirmesinde; merdiven taşıyıcı sistemi, merdiven evi özellikleri, kaçış yolu genişliği, çıkış kapısının boyutları, açılış yönleri ve doğal aydınlatma ile binanın en yakın açık alana mesafesi gibi konular değerlendirilir. Bina konut kullanıcısı için sosyal etkilenebilirlik kapsamında etkilenebilir yaş grupları, gelir, eğitim, mülkiyet durumu vb. gibi alt başlıklarda değerlendirme yapılır.Çalışmada geliştirilen depremden fiziksel ve sosyal etkilenebilirlik değerlendirme formu İstanbul Avcılar ilçesinde 40 betonarme binada (349 konut) ve 1225 kişiye (konut kullanıcısı) uygulanmıştır. Değerlendirme formunun kesinleştirilmesinde ilgili meslek gruplarından (mimarlık, şehir plancılığı ve inşaat mühendisliği) anket yoluyla görüş alınmıştır. Anketlerden elde edilen verilerin SPSS istatistiksel analize yönelik bilgisayar yazılım programı yardımı ile faktör analizi, uyum analizi ve karar ağacı analizi gerçekleştirilmiştir. Uygulama alanından elde edilen veriler, SPSS istatistiksel analize yönelik bilgisayar yazılım programı yardımı ile değerlendirilmiş (ki-kare testi), etkilenebilir değişkenler arası bir bağlantı olup olmadığı incelenmiştir. Binaların 1968?1975 arasında inşa edilmiş olması, kademeli olarak ruhsatlandırılmış olması ve yapım özellikleri, birçok etkilenebilirlik değişkenle bağlantılı bulunmuştur.

Abstract:
Most of the settlements in Turkey and in the world suffer economical and social losses due to the natural disasters as earthquake, flood, landslide and hurricane. In this study the vulnerability assessment model is developed for earthquake prone areas in Turkey. The methodology of the study is based on the analysis of existing assessment tools, preparing and developing a checklist and applying it on an existing settlement in an earthquake prone area.The vulnerability assessment model includes ground factors, building?s physical conditions, building evacuation and social (demographic and socioeconomic) aspects of the settlement. The ground vulnerability factor is taken through the earthquake zone, soil classification, land sliding and liquefaction threats. Physical vulnerability factor depends on the structural on non-structural threats of the building; building evacuation vulnerability factor includes the position of the staircase, opening of the building exit doors to the street and distance of the building to the closest open area. Social vulnerability factor considers the age group, gender, family type, education, ownership, income etc of the building users.As a case study, the vulnerability assessment model is applied on Avcılar district in Istanbul. The developed checklist is applied on 40 different reinforced concrete residential buildings (349 apartments) on 1225 persons. For the evaluation of the checklist forwarding questionnaire to related professional groups (architecture, urban planning and civil engineering) is applied. The results of the questionnaire are examined with SPSS software with factor analysis, decision tree analysis and correspondence analysis. The results of the study in the area are examined with SPSS software (with chi-square test) to look for any correlation between each vulnerability factor. The construction period 1968-1975 of the buildings, taking construction permission in different periods and construction quality have various relationships with many of the vulnerability factors.