Matrakçı Nasuh'un "Menazilnâme" adlı eserinde Topkapı Sarayı gösterimi ve yapı önerileri
Presentation and building recommendation of Topkapı Palace in Matrakçi Nasuh's "Menazi̇lnâme"
Yazar: MERVE GÜRŞEN
Danışman: DOÇ. DR. EMEL EMİNE DÖNMEZ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: 16. yüzyıl = 16. century ; Matrakçı Nasuh = Matrakçı Nasuh ; Menazilname = Menazilname ; Mimarlık tarihi = Architectural history ; Minyatür = Minyature ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı mimarisi = Ottoman architecture ; Topkapı Sarayı = Topkapı Palace ; İslam sanatı = Islamic art ; İstanbul = Istanbul

Özet:
Osmanlı Devleti'nde 16. yüzyılın öne çıkan isimlerden biri olan Matrakçı Nasuh, Kanûnî Sultan Süleyman'ın 1533 - 1535 yılları arasında gerçekleştirmiş olduğu Irâkeyn Seferi'ni, Beyân-ı Menâzil-i Sefer-i Irakeyn-i Sultân Süleymân Hân eserinde ele almıştır. Ordunun İstanbul ile Bağdat arasındaki güzergâh boyunca konakladığı menzillerin resimsel bir şekilde yer aldığı eserde kentler, mimari gösterimlerle belirtilmiştir. Kentleri betimleyen birer gösterge görevindeki mimari ögeler üzerinden Matrakçı Nasuh'un anlatım dilini etkileyen nakkaşlık pratiğini ele aldığımız çalışmamızda ise, eserin başında yer alan İstanbul sayfası ve bu sayfada yer alan Topkapı Sarayı'na odaklanılmıştır. Matrakçı Nasuh'un, Fatih Sultan Mehmed döneminde inşa edilerek 19. yüzyıla dek hükümdarın evi ve devletin merkezi olmuş Topkapı Sarayı gösteriminde, 16. yüzyıl için yeni ve önemli olan bazı yapıları geri planda tutmuş, bazı yapıları gerçek planlarının dışında göstermiş ve bazı yapılara ise hiç yer vermemiş olması, nakkaşın sayfayı planlama aşamasından kaynaklanan bir sorunla karşı karşıya gelmiş olduğu sonucunu ortaya çıkarmıştır. Tezimiz boyunca Matrakçı Nasuh'un, Topkapı Sarayı gösteriminde yer alan tüm bu sorunlara yarattığı özgün çözümler, nakkaşın anlatım dili irdelenerek ele alınmış; gösterimde saray sınırları içerisinde yer alan yapıların kimlikleri hakkında öneriler getirilmiş ve 16. yüzyılda Topkapı Sarayı içerisinde bulunuyor olmasına karşın Matrakçı Nasuh tarafından gösterime dahil edilmemiş yapılar ortaya konulmuştur.

Abstract:
Matrakçı Nasuh, one of the prominent figures of the 16th century in the Ottoman Empire, dealt with the Irakeyn Campaign of Suleiman the Magnificent between 1533 and 1535 in his work Beyân-ı Menâzil-i Sefer-i Irakeyn-i Sultân Süleymân Han. In the work, where the military stops along the route between Istanbul and Baghdad, the cities are indicated with architectural representations in the work.In our study, in which we deal with the muralist practice that affects Matrakçı Nasuh's expression language through architectural elements that serve as indicators describing cities, the focus is on the Istanbul page at the beginning of the work and the Topkapı Palace on this page. In Matrakçı Nasuh's display of Topkapı Palace, which was built during the reign of Mehmed the Conqueror and used to be the residence of the ruler and the center of the state until the 19th century, some structures that were new and important for the 16th century were kept in the background, some structures were outside of their actual plans, and some structures were never built. The fact that he did not include a place revealed that the muralist faced a problem arising from the planning stage of the page. Throughout our thesis, the original solutions created by Matrakçı Nasuh to all these problems in the Topkapı Palace screening are discussed by examining the narrator's language of expression; in the screening, suggestions were made about the identities of the buildings within the borders of the palace and the buildings that were not included in the screening were put forward by Matrakçı Nasuh, although they were in the Topkapı Palace in the 16th century.