Bahçeden peyzaja geçişte etkileşimsel bir unsur olarak peyzaj resmi
Landscape painting as an interactive medium in the transition from the garden to the landscape
Yazar: FATMA SULTAN BOZKURT
Danışman: DOÇ. DR. EBRU ERBAŞ GÜRLER
İstanbul Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı / Peyzaj Mimarlığı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture

Özet:
Yüzyıllar boyunca insanlıkla birlikte insanlığın doğa kavrayışı da değişmiş, bu değişimde pek çok unsur rol oynarken dönüşen kavrayışların okunmasında sanat her zaman önemli bir yere sahip olmuştur. İnsanın doğal çevresi ile kurduğu veya kuramadığı ilişkileri sanat üzerinden okumak mümkün olmuştur.
Bu anlamda keşiflerin ve teknolojik gelişmelerin ivmelendiği Aydınlanma ile birlikte insanlığın entelektüel kapasitesinde ve dünya kavrayışınde büyük dönüşümler yaşanmıştır. Dönemin İngiltere'si toplumsal yapısı ve coğrafi konumu ile öncü bir yere sahip olurken Endüstri Devrimi ve Bilimsel Devrim gibi büyük adımların atılmasında önemli bir rol üstlenmiştir. 18. yüzyıl İngiltere'sinde doğanın resme konu oluş biçimi ile peyzajların biçimlenişi arasında kuvvetli bir ilişki ortaya çıkmış; araziler "havada asılı manzara"lar şeklinde ele alınmıştır. Güç sahibi otoriteler sanatı ve yaşam alanlarını dönüştürme yetisine sahip olmuşlardır. Doğa kavrayışının ve resme konu olan doğanın da tarihsel süreçteki dönüşümünde bu otoritelerin etkisini görmek mümkün olmuştur. Sanayileşme sürecinde olan İngiltere'de yaşanan plansız kentleşme ile birlikte, peyzaj resminde temsil edilen Arcadian peyzajlar toprak sahibi patronların arazilerine uygulanmak istenen bir şeye dönüşmüş ardından tam tersi bir şekilde resimden ilham alınarak tasarlanan arazinin resme konu olması gündeme gelmeye başlamış ve bu iki disiplin arasında tarihi bir bağ kurulmuştur. Öne çıkan bir tür olarak varlık gösterdiği dönem olan 18. ve 19. yüzyıllarda peyzaj resmi, doğaya karşı oluşmuş olan merak ve duyarlılığın en önemli temsil aracı haline gelmiştir. Bu bağlamda pek çok alandan gerek etkilenmiş gerekse etkilemiş ya da tetikleyici bir unsur olarak varlık göstermiştir. Bu tez çalışmasıyla, peyzaj mimarlığının gelişim serüveninde önemli bir etkileşimsel unsur olan peyzaj resminin gerek peyzaj kavramı üzerindeki gerekse meslek pratiği anlamındaki dönüştürücü etkisini ortaya koymak ve bu ilişki ağını endüstrileşme süreciyle önemli bir kırılma noktası olan 18. yüzyıl ve19. yüzyıl başları İngiltere'si bağlamında ele alarak bu eşikteki dinamikleri ve ilişkilenme biçimlerini açığa çıkararak peyzaj mimarlığı tarihi ve kuramı açısından literatüre katkı sağlamak amaçlanmıştır.
Doğanın değişen kavranışıyla birlikte resim sanatında bulduğu karşılığı anlayabilmek adına tarih boyunca bu ilişkilerin nasıl kurulduğu ile ilgili ilişkiler sosyo-kültürel değişimler çerçevesinde 18. yüzyıl öncesi ve 18. yüzyıl ile 19. yüzyıl başlangıcını kapsayan aralıkta Batı eksenli yazılı ve görsel doküman taraması literatür araştırması yapılarak açığa çıkarılmıştır. Yapılan araştırmayla birlikte kavrayıştaki değişimle tuvale yansıyanlar arasında paralellik belirginleşirken insanın rasyonel bakış yeteneği kazanmasıyla eş zamanlı olarak peyzajın resimde kendi başına var olabildiği ortaya çıkmıştır. Avrupa'nın bir ucundan diğer ucuna etkileşimler ağı sonucu bu tür resminin yayılış süreci okunarak haritalandırılmıştır.
Tezin takip eden bölümünde ilişkiler ağının bir düğüm noktası olduğu kabul edilen 18. yüzyıl ve 19. yüzyıl başları İngiltere'sinin dönem yapısı incelenmiş, döneme hakim olan güzel, yüce, pitoresk kavramları üzerinden kavramsal analiz ile ilişkiler keşfedilmiş, İngiltere'de peyzaj resminin serüveni ele alınmış, kısaca dönem İngiltere'si için genel çerçeve oluşturulmuştur. Diğer yandan akılcı bakış açısının hakim olduğu 18. yüzyıldan 19. yüzyıla geçiş sürecinde İngiltere'de endüstrileşmenin çevresel etkileri gözle görülür boyuta ulaşmış ve doğa kavrayışında akılcı bakışla birlikte duyarlılık geliştirilmiştir. Aynı zamanda doğa felsefesinden modern bilimlere geçiş dönemi olarak değerlendirilebilecek olan bu dönemde bilimsel gelişimi sağlamak adına doğa gözlemleriyle öne çıkan doğa kaşifleri ile peyzaj ressamlarının ortak paydada buluştukları ve bu süreçte doğanın resmedilişinin etkileyen, etkilenen ve araç olma durumları üzerine iklim bilimi, yer bilimi ve bitki bilimi özelinde araştırmalar genişletilmiş ve ilişkiler ağı oluşturulmuştur. Dönemin İngiltere'si için oluşturulan çerçeve kapsamında Romantizm yaklaşımları ile yayılan, sanatçı duyarlılığı ile resmedilen doğa ele alınmış, değişen toplumsal ve çevresel faktörler ışığında önde gelen sanatçı yaklaşımları değerlendirilmiştir.
Peyzaj resmi ile peyzaj mimarlığı pratiği arasında kurulan ilişkinin direkt yansıması olarak kabul gören natüralist yaklaşımlı İngiliz peyzaj bahçeciliği ve resimle kurduğu ilişki değerlendirilmiştir. Kıtadaki peyzaj resmi uygulamasıyla ve İngiltere'deki patronların erken endüstrileşen İngiltere'nin, kır evlerinde görmek istedikleri peyzajların ilişkisi tarihsel dizinde haritalanmıştır. Toplumsal durumların yanı sıra resim sanatının bu yaklaşımın ortaya çıkışında ve uygulanışındaki etkileri üç ana figürün aracılığıyla ele alınarak yaklaşımdaki "doğal olma durumu" tartışılmıştır.
Tezin merkezinde yer alan dönem kapsamında; tüm literatür taramaları, kavramsal analizler ve etkileşimler ilişkiler ağı sonucunda peyzaj resminin peyzaj pratiği ve günümüz peyzaj mimarlığının temel fenomenlerinden olan iklim bilimi, yer bilimi ve bitki bilimi gibi doğa bilimlerinin ortaya çıkış süreçlerinde etkileyen, etkilenen ve/veya araç olarak etkileşimsel bir role sahip olduğunu söylemek mümkün olmuştur.
İnsanlık tarihinde duygu ve düşüncelerin yansıtılmasında temel bir yere sahip olan resim sanatı, doğa kavrayışının, peyzaj algısının tarihte okunması konusunda sağladığı kolaylığın yanında dönem insanının doğal çevreyi algılayış biçimini gözler önüne sermiş ve hakim bir tür olarak var olduğu dönemlerde pek çok bilimsel gelişmede aktif rol oynamıştır. Resimsi peyzaj bahçeciliği yaklaşımıyla bahçe ve açık yeşil alan sınırları önce görsel anlamda ortadan kalkmış, peyzaj kavramında çığır açan dönüşüm yaşanmıştır. Yaklaşım, önce varlıklı gelir gruplarının bahçeleriyle yaygınlaşmış, takip eden süreçte Endüstri Devrimi'yle birlikte çevresel ve atmosferik kirliliğin çığ gibi büyüdüğü hızlı gelişen ve plansız kentlerde peyzaj mimarlığı disiplini açısından önemli hareketlere dönüşerek bugünkü karşılığını bulmasında önemli bir etki yaratmıştır. Günümüz peyzaj mimarlığının gelişiminde resim sanatının yerini anlamak adına resimsi bakış açısıyla varlık bulan natüralist peyzaj bahçelerinin rolüne çekilen dikkatin yanında peyzaj resmiyle diğer bilim dallarının gelişimi ve hepsinin etkileşimiyle oluşan ortamın etkisini değerlendirmek son derece kritiktir. Gerek peyzaj mimarlığı pratiğinde yarattığı doğrudan etkiler, gerek doğa bilimlerinin ortaya çıkışında oynadığı etkin rol aracılığıyla peyzaj resmi, bugünkü anlamda peyzaj mimarlığı disiplininin temellerini oluşturan alanlarla derin etkileşimler kurarak bir ortam yaratmıştır. Tarih boyunca doğal çevre ile kurulan ilişkilerin bir yansıması olduğu gibi doğa kavrayışında büyük kırılmaların yaşandığı bahsi geçen dönemde de öne çıkan bir etkileşimsel unsur olarak varlık göstermiştir. Bu sebeple peyzaj resmi ile peyzaj mimarlığı arasındaki ilişki mevcutta düşünüldüğü gibi doğrusal değil çok daha karmaşık bir yapıya sahiptir.

Abstract:
Thoughout history, humanity's understanding of nature has changed along with humanity, and while several factors play a role in this transformation, art has always had an important place in reading the changing perceptions. It has been possible to read the relationships that people have or cannot establish with their natural environment through art.
Humanity liberated in thought; they started to wonder, question and observe, gave up on ideal beauty and their passion for order, turned their face towards the natural, and as they discovered and learned, they tried to develop an authority on the natural environment this time. The art of painting and landscape practices have also revealed the transformation of authority that the human being, who considers nature as a separate entity, has lived with it throughout history. In this sense, with the Enlightenment, in which discoveries and technological developments accelerated, great transformations were experienced in the intellectual capacity of humanity and in the understanding of the world. While the England of the period had a leading place with its social structure and geographical location, it played an important role in taking great steps such as the Industrial Revolution and the Scientific Revolution. In 18th century England, a strong relationship emerged between the way nature was the subject of painting and the formation of landscapes; The lands were handled as "just like a landscape hung". Powerful authorities have had the ability to transform art and living spaces. It has been possible to see the influence of these authorities in the transformation of the understanding of nature and the nature that is the subject of the painting in the historical process. With the unplanned and rapid urbanization in England, which was in the process of industrialization, the Arcadian landscapes represented in the landscape painting turned into something that was desired to be applied to the lands of the landowner bosses, and then, on the contrary, the land designed with the inspiration of the painting, became the subject of the painting, and a historical link has been established between these two disciplines. In the 18th and 19th centuries, when landscape painting existed as a prominent genre, it became the most important representation of curiosity and sensitivity towards nature. In this context, it has existed affecting, affected or a triggering factor. The main purpose of this study is to reveal the transformative effect of landscape painting, which is an important interactive element in the development adventure of landscape architecture, both on the concept of landscape and in terms of professional practice, and to discuss this relationship network in the context of England in the 18th and early 19th centuries, which was an important breaking point with the industrialization process, to contribute to the literature in terms of landscape architecture history and theory by revealing the dynamics and interrelationships on this threshold. The main objectives of the study were determined as follows; to reveal the relationship between human understanding of nature and the art of painting in the historical process and to understand the factors that play a role in the changing understanding of nature, to explore the main elements that made the 18th-early 19th century the breaking point for landscape architecture and to reveal the social and environmental structure and dominant concepts of England of the period, to reveal and interpret the forms of association in the emergence of other natural sciences in this period of landscape painting, to examine the interactive role of landscape painting in the emergence of today's landscape architecture in this critical period.
In order to understand the response of the changing understanding of nature in the art of painting, the relations about how these relations were established throughout history were revealed within the framework of socio-cultural changes, by conducting a literature search of Western-oriented written and visual documents in the period between the pre-18th century and the 18th century and the beginning of the 19th century. With the research done, while the parallelism between the change in perception and what is reflected on the canvas becomes clear, it has been revealed that the landscape can exist on its own in the painting, simultaneously with the human gaining the ability of a rational view. As a result of the network of interactions from one end of Europe to the other, the spread of this genre painting has been read and mapped.
In the following part of the thesis, the period structure of the 18th century and early 19th century England, which is considered to be a nodal point in the network of relations, is examined, relations are explored through conceptual analysis through the concepts of beautiful, sublime, picturesque that dominate the period, and the adventure of landscape painting in England is discussed. In short, the general framework for the period England was formed. On the other hand, in the transition period from the 18th century to the 19th century, when the rational perspective was dominant, the environmental effects of industrialization in England reached a visible level and sensitivity was developed in the understanding of nature with a rational perspective. In this period, which can be considered as the transition period from natural philosophy to modern sciences, in order to advance scientific development, nature explorers and landscape painters, who come to the fore with their observations of nature, meet on a common ground. Climate science, earth science and plant science on the states of being affected, affecting and instrumental in the portrayal of nature, research has been expanded and a network of relations has been created. Within the framework created for the England of the period, nature, which was spread with Romanticism approaches and depicted with an artist sensitivity, was discussed, and leading artist approaches were evaluated in the light of changing social and environmental factors.
English Landscape Gardening, the practice in which "Ideal Landscapes" were applied directly from canvases to the lands, creating scenes in specific frames, has been studied in depth. English landscape gardening with a naturalist approach, which is accepted as a direct reflection of the relationship established between landscape painting and landscape architecture practice, and its relationship with painting have been evaluated. The relationship between the practice of landscape painting on the continent and the landscapes that British patrons wanted to see in the country houses of early industrializing England is mapped in the historical index. In addition to social situations, the effects of painting on the emergence and application of this approach are discussed through the approaches and contributions of three main figures.
Within the scope of the period in the center of the thesis; As a result of all the literature reviews, conceptual analyzes and interactions, it was possible to say that; Landscape painting has an interactive role as an influencing, affected and/or tool in landscape practice and the emergence processes of natural sciences such as climate science, earth science and plant science, which are the main phenomena of today's landscape architecture.
The art of painting, which has a fundamental place in the reflection of emotions and thoughts in the history of humanity, has shown the way the people of the period perceive the natural environment, as well as the ease it provides for the understanding of nature and the perception of landscape in history, and has played an active role in many scientific developments during its existence as a dominant species.
Landscape painting has found a response from the canvas to the land with the great transformation it has caused in the understanding of nature, on the other hand, it has an important place in the acquisition of a new dimension of landscape architecture by playing an active role in understanding the landscape elements from a scientific point of view. Ian McHarg, in his book Design with Nature, described the geometric designs of previous periods as "non-ecological", while he described the 18th-century English landscape gardens as "pioneer ecology". With this study, it has been revealed that the ecological dimension is open to discussion in terms of intervention dimensions to the natural structure, even if it has an ecological pioneering role in certain senses. The realization of these practices, which are carried out with many manipulations in the natural environment, but by observing nature and being inspired by nature, can show that it plays a leading role in the understanding of nature in the way of being ecological. At least, it provided a transition to an approach that emulates the natural, rather than a line dominated by geometric shapes, built with the aim of demonstrating human dominance over the natural environment. On the other hand, with the approach of pictorial landscape gardening, the boundaries of the garden and open green space first disappeared visually, and a groundbreaking transformation was experienced in the concept of landscape. The approach first became widespread with the gardens of wealthy income groups, and in the following period, it transformed into important movements in terms of landscape architecture discipline in rapidly developing and unplanned cities where environmental and atmospheric pollution grew like an avalanche with the Industrial Revolution, and had a significant impact on finding its current counterpart.
In order to understand the place of painting in the development of today's landscape architecture, it is extremely critical to evaluate the effect of the environment created by the development of landscape painting and other disciplines and the interaction of all of them, as well as the attention drawn to the role of naturalist landscape gardens that come into existence with a pictorial perspective. Landscape painting has created an environment by establishing deep interactions with the fields that form the basis of the discipline of landscape architecture in today's sense, both through its direct effects on the practice of landscape architecture and the active role it played in the emergence of natural sciences. As it is a reflection of the relations established with the natural environment throughout history, it has also existed as a prominent interactional element in the aforementioned period when there were great breaks in the understanding of nature. For this reason, the relationship between landscape painting and landscape architecture is not linear as it is currently thought, but has a much more complex structure.