Yüksek seviyeli doğal radyasyon alanlarında gama dozuna dayalı yaşam boyu kanser riskinin belirlenmesi
Life time cancer risk assesments due to the gamma radioactivity in the high level nature radiation area
Yazar: UĞUR ECEBAY
Danışman: PROF. DR. GÜNSELİ YAPRAK
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Nükleer Bilimler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Fizik ve Fizik Mühendisliği = Physics and Physics Engineering

Özet:
Dünya üzerine yüksek seviyeli doğal radyasyon alanları uranyum ve toryum içeren materyallerle birlikte bulunmaktadır. Öte yandan, uranyum madenciliği, nükleer güç reaktörlerinin işletimi, endüstriyel ve medikal uygulamalar ve yanı sıra nükleer olmayan işletmeler, istenmeyen şekilde doğal radyoaktivitenin zenginleşmesine neden olmuştur. Uranyum içeren cevherlerin çıkarılmasında ve işlenmesinde önemli miktarda NORM (doğal olarak oluşan radyoaktif materyal) içeren kalıntı açığa çıkmakta ve bu cüruf yığınları ile atık sular insan sağlığı ve çevre açısından risk oluşturmaktadır. Bu anlamda, Köprübaşı ilçesinde bulunan uranyum yataklarından ve burada yapılana maden işletmeciliğinden kaynaklandığı öne sürülen radyasyon değerlerinin yüksek olduğu iddiaları, uzun süredir devam etmekte ve spekülasyona neden olmaktadır. Bu doğrultuda sunulan tez kapsamında, Köprübaşı uranyum havzasında yüzey topraklarında ve uranyum madeninin yüzeyde gözlendiği Kasar cevher örneklerinde 226Ra, 232Th ve 40K aktivite konsantrasyonları saptanmış, radyonüklit dağılım haritaları oluşturulmuş, topraktan radon salınım hızı tayin edilmiş, radyasyon zarar indeksleri hesaplanmış ve karasal gama dozuna dayalı yaşam boyu kanser riski tahmin edilmiştir.

Abstract:
Limited areas of noticeably high absorbed dose rates in air around the world are associated with thorium and uranium bearing minerals in the soil. On the other hand, many exposures to natural radiation sources are modified by human practices. In particular, uranium mining, the progressive development of the nuclear industry and other non-nuclear technologies and the widespread and ever–increasing use of radiation and radioactivity isotopes have led to radioactive contamination in the environment, with  resultant additional exposure of human populations. Extraction and separation of U from its minerals and ore is the associated problem of disposal of the radioactive waste which is generated. In this sense, there are many speculations on the uranium mining and milling in the Köprübaşı region. For this purposes, the activity measurements of the 226Ra, 232Th and 40K radionuclides in the soils and ore samples from Köprübaşı have been performed in order to evaluate the background of natural radiation and radioactivity. Based on the available data, the radiation hazard parameters; the absorbed dose rate (D), the annual effective dose rate (AED), and the external (Hex) hazard index associated with the surveyed soils/ore are calculated. Additionally, life time cancer risk due to the environmental contamination by the naturally occurring radionuclides is assessed on the basis of the gamma radioactivity. Furthermore, the data allowed for the mapping of the surface soil activity of natural radionuclides as well as the radon flux in the investigated areas.