Emtia piyasalarında risk yönetimi: Borsa İstanbul Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası ve Chicago Ticaret Borsası karşılaştırmalı analizi
Risk management in commodity markets: Comparative analysis on Borsa İstanbul Derivatives Market and Chicago Mercantile Exchange
Yazar: NURTEN GÜN
Danışman: DOÇ. DR. EMİNE TAHSİN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisadi Gelişme ve Uluslararası İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Amerika Birleşik Devletleri-Chicago = United States of Amerika-Chicago ; Borsa İstanbul = İstanbul Stock Exchange ; Emtia piyasası = Commodity market ; Karşılaştırmalı analiz = Comparative analysis ; Risk = Risk ; Risk yönetimi = Risk management ; Ticaret borsaları = Commodity exchanges ; Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası = Futures and Options Market

Özet:
Emtia borsaları çok sayıda alıcı ve satıcıyı bir araya getiren, kural ve prosedürleri önceden belirlenmiş olan ve emtia teslimatının genellikle ticaretin gerçekleştiği gün yapıldığı spot işlemler ile teslimatın işlemden ileri bir tarihte yapıldığı vadeli işlemlerin yapılmasına olanak sağlayarak risklerin yönetilmesi ve işlem maliyetlerinin düşürülmesine hizmet eden merkezi platformlardır. Bu çalışmanın amacı ülkemiz emtia piyasalarına örnek teşkil etmesi açısından, modern anlamda ilk emtia borsası olan ve halen dünyanın en büyük emtia borsalarından olan Chicago Ticaret Borsası'nın gelişim sürecini ortaya koymaktır. Tezin hazırlanmasında; literatür taraması, ülke örneklerinin incelenmesi, mevzuat ve mevcut durum analizi yöntemleri kullanılmış olup, iki ülke Borsasının karşılaştırmalı analizi işlem maliyetleri teorisi ışığında "Merkezi İşlem Platformu", "Merkezi Karşı Taraf Hizmeti", "Merkezi Takas Hizmeti" ile "Lisanslı Depoculuk ve Ürün Senedi Sistemi ile Entegrasyon" açısından gerçekleştirilmiştir. Elde edilen bulgular ışığında, Borsa İstanbul Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası'nda kurumsal yapılanmanın Chicago Ticaret Borsası ile büyük ölçüde aynı olduğu ancak bu durumun Türkiye'de emtiaya dayalı vadeli işlem sözleşmelerinin kullanımının yaygınlaşması için yeterli olmadığı sonucuna varılmıştır. Bununla birlikte, emtia piyasalarında derinleşmenin sağlanması açısından Lisanslı Depoculuk ve Ürün İhtisas Borsası'nın önemi üzerinde durularak önümüzdeki yıllarda ortaya çıkabilecek fırsatlar paylaşılmıştır.

Abstract:
Commodity exchange is a centralized location where buyers and sellers manage their risks and reduce transaction costs by carrying out spot and derivatives commodity transactions under a set of clearly defined rules and procedures. In order to set an example for Turkish commodity markets, this study aims to reveal the development of Chicago Mercantile Exchange which is the first commodity exchange in the modern world and still one of the largest commodity exchanges in the world. In the study, literature review, analysis of country samples, legislation analysis and SWOT analysis are held and comparative analysis on two exchanges is performed in consideration of transaction costs theory in terms of "Central Trading Platform", "Central Counter Party Service", "Central Clearing and Settlement Service" and "Integration with Licensed Warehousing and Electronic Warehouse Receipt System". In the light of obtained findings, it is concluded that Borsa Istanbul Derivatives Market and Chicago Mercantile Exchange have substantially the same corporate infrastructure, but it is not enough for widespread use of derivatives commodity contracts on the purpose of risk management in Turkey. On the other hand, the importance of Licensed Warehousing System and Commodity Spot Exchange is discussed for the deepening of the commodity markets in Turkey and possible opportunities in that field are offered.