Ortaokul öğrencilerinde okul tükenmişliğini azaltmaya yönelik olarak geliştirilen bilişsel davranışçı terapi temelli psikoeğitim programının etkililiğinin karma yöntem ile incelenmesi
An ınvestıgatıon with mixed method on the effects of psychoeducation applıcatıons based on cognıtıve behavıoral therapy to reduce the school burnout levels of secondary school students
Yazar: SÜMEYYE ULAŞ
Danışman: DOÇ. DR. İSMAİL SEÇER
Atatürk Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Bilişsel davranış terapileri = Cognitive behaviour therapy ; Karma yöntemler = Mixed methods ; Okul tükenmişliği = School burnout ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Psiko-eğitim programı = Psycho-educational program ; Tükenmişlik = Burnout

Özet:
Amaç: Bu araştırma ile ortaokul öğrencilerinin okul tükenmişlik düzeylerini azaltmaya yönelik olarak bilişsel davranışçı terapi temelli psikoeğitim uygulaması geliştirilmesi ve etkililiğinin karma araştırma yöntemi ile test edilmesi amaçlanmıştır.   Yöntem: Bu çalışmada karma araştırma yöntemlerinden olan gömülü desen kullanılmıştır. Bu amaçla bir müdahale uygulamasını içeren deneysel uygulama öncesinde, sırasında ve sonrasında olmak üzere üç farklı zamanda nitel veri sürece dâhil edilmiştir. Araştırmanın müdahale uygulaması gerçek deneysel desenlerden ön test son test kontrol gruplu deneysel desen ile yürütülmüştür. Araştırma 2018-2019 eğitim-öğretim yılında Erzurum ilinde bulunan iki farklı ortaokulda 8. sınıfta öğrenim gören öğrenciler ile yürütülmüştür. Örnekleme sürecinde öncelikle küme örnekleme yöntemi ile çalışmanın yürütüleceği okullar belirlenmiş ve bu okullarda okul tükenmişliği yaşayan öğrenciler belirlendikten sonra tesadüfi örnekleme yöntemi ile belirlenen 30 öğrenci ile deney ve kontrol grupları belirlenerek araştırma sürecinde geliştirilmiş olan BDT temelli psikoeğitim uygulaması deney grubunda 9 hafta boyunca gerçekleştirilmiştir. Araştırma sürecinde nitel verilerin analizinde betimsel ve içerik analiz yöntemleri, nicel verilerin analizinde normallik analizleri ve Tek Faktörlü Kovaryans Analizi uygulanmıştır.  Bulgular: Araştırmadan elde edilen bulgular BDT temelli psikoeğitim uygulamasının okul tükenmişliğinin azaltılmasında etkili bir yaklaşım olduğunu ve uygulama esnasında elde edilen dokümanların ve uygulama sonrasında yapılan görüşme süreçlerinin analizinden elde edilen bulguların nicel yöntemlerle elde edilen bulgularla örtüştüğü ve nitel bulguların nicel bulguları yeterli düzeyde açıkladığı belirlenmiştir. Sonuç: Araştırma sonucunda uygulanmış olan bilişsel davranışçı terapi temelli okul tükenmişliği psikoeğitim programının ortaokul öğrencilerinin okul tükenmişliği düzeylerini azaltmada etkili bir program olduğu ve nitel bulguların bu durumu teyit ettiği söylenebilir. Anahtar Kelimeler: Okul tükenmişliği, bilişsel davranışçı terapi, psikoeğitim, gömülü karma desen.

Abstract:
Purpose: In this study, it is aimed to develop a psycho-education application based on cognitive behavior therapy to reduce the burnout levels of secondary school students and to test its effectiveness with mixed research design.   Method: Embedded design, among mixed research designs, was used in the study. For this purpose, qualitative data were included in three different time periods - before, during and after the experimental application- including an intervention application. Intervention application of the study was carried out with the experimental design with the pre-test post-test control group which is real experimental design. The study was conducted with 8th grade students in two different secondary schools located in the Erzurum province in the 2018-2019 academic year.  In the sampling process, the schools where the study would be conducted with cluster sampling method were determined, and in these schools, the experimental and control groups were determined by the random sampling method after the determination of the students who experienced school burnout and CBT-based psychoeducation was applied on the experimental group for 9 weeks. Descriptive and content analysis methods in the analysis of qualitative data in the research process, and normality analysis and Single-factor Covariance Analysis were used for the analysis of quantitative data, Findings: As a result of the findings obtained from the study, it was determined that CBTbased intervention was an effective approach to reduce school burnout, the findings obtained from the analysis of the documents obtained during the application and from the interview process after the application are parallel to the findings obtained by the quantitative methods, and qualitative findings adequately explain quantitative findings. Results: As a result of the study, it can be said that the school burnout psychoeducation program based on cognitive behavioral therapy is an effective program for reducing secondary school students' school burnout levels and that qualitative findings confirm this situation. Keywords: School burnout, cognitive behavioral therapy, psychoeducation, embedded design