Allojeneik kök hücre nakli sonrasında akut ve kronik graft versus host hastalığı (GVHH) gelişen hastalarda tanı anında ve GVHH tedavisi sonrası periferik kanda mucosal associated invariant T hücrelerinin karşılaştırılması
Comparison of mucosal associated invariant t cells in peripheral blood at diagnosis and after GVHH treatment in patients with acute and chronic graft versus host disease (GVHH) after allogeneic stem cell transplant
Yazar: AYŞEN GÖRÜNMEZOĞLU
Danışman: PROF. DR. SİNEM CİVRİZ BOZDAĞ
Ankara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Hematoloji = Hematology
Dizin: Akım sitometrisi = Flow cytometry ; Biyobelirteçler = Biomarkers ; Greft versus host hastalığı = Graft versus host disease ; Hematopoetik kök hücre transplantasyonu = Hematopoietic stem cell transplantation ; Kök hücreler = Stem cells ; T lenfositleri = T lymphocytes ; Teşhis = Diagnosis

Özet:
Amaç: Hematopoietik kök hücre nakli (HKHN); hematolojik maligniteler, kalıtsal bozukluklar ve primer immün yetersizliklerde hayat kurtarıcı bir tedavi seçeneğidir. Hematopoietik kök hücre naklinin birçok komplikasyonu bulunmaktadır. Bunlardan en önemlisi transplant ilişkili morbidite ve mortalitenin en önemli nedenlerinden biri olan  GVHH'dir. Bu çalışmanın amacı, GVHH tedavi yanıtını değerlendirmede MAIT hücrelerin bir biyobelirteç olarak rolünün incelenmesidir. Ayrıca MAIT hücre rekonstrüksiyonuna etki edebilecek hastaların demografik özellikleri, tanıları, donör özellikleri, nakil tarihleri, GVHH profilaksisi, GVHH tipi, GVHH yaygınlığı, GVHH grade, relaps öyküsü,  nakil hazırlık rejimi, viral enfeksiyonlar gibi parametreleri de  incelenerek bu sürecin aydınlatılmasına katkıda bulunmak hedeflendi.
         Gereç ve Yöntem: Belirlenen süre zarfında hematopoetik kök hücre nakli yapılmış ve doku düzeyinde GVHH tanısı almış olan 35 hasta çalışmaya dahil edildi. Hasta grubunda GVHH aktivasyonu değerlendirilerek aktif ve geçirilmiş GVHH grubu olarak ikiye ayrıldı. Aktif GVHH olan hastalar; AGVHH için Glucksberg Evreleme Sistemi, ,KGVHH için ise NIH Evreleme sistemi kullanılarak evrelendirildi. Hastaların demografik özellikleri, nakil süreci ve GVHH hastalığı ile ilgili özellikler kaydedildi. Benzer yaş grubunda kronik hastalık, enfeksiyon ve ilaç kullanımı öyküsü olmayan 19 sağlıklı gönüllü kontrol grubunu oluşturdu. Hasta ve kontrol grubundan Flow sitometrik inceleme için periferik kan örneği alındı. Flow sitometrik inceleme ile T lenfosit oranı, MAIT hücre oranı ve MAIT hücre alt tipi oranları hesaplanarak karşılaştırıldı.
         Bulgular: Verici özellikleri, HLA uyumu, hazırlık rejimi, kan grubu ve cinsiyet uyumu gibi MAIT hücre rekostrüksiyonuna etki eden faktörler aktif GVHH ve geçirmiş GVHH gruplarında benzer olarak bulundu ve aralarında istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulunmadı. Hasta grubunda T lenfosit oranı, MAIT Hücre oranı ve CD4-8+MAIT hücre alt tipi oranı ile kök hücre miktarı arasında korelasyon bulunmadı. GVHH aktif grubunun T lenfosit oranı %67,3±18,4, geçirmiş GVHH grubunda T lenfosit oranı ise  %67,8±10,9 olup istatistiksel olrak iki grup arasında anlamlı fark saptanmadı. MAIT hücre oranı GVHH aktif grupta %0,94±1,5, GVHH geçirmiş grupta ise %0,53±0,56 olarak ölçüldü. Her iki grupta da MAIT hücre oranı sağlıklı grupla karşılaştırıldığında oldukça düşüktü. Hasta grubunda CD4-8+  MAIT hücre alt tipi  %74±15,5, kontrol grubunda ise %84,3±6,5 oranla dominant tip olup hasta grubunda anlamlı düzeyde düşüktü. GVHH aktif grupta da, GVHH geçirmiş grupta da dominant MAIT hücre alt tipi CD4–CD8 + MAIT hücreleriydi. GVHH geçirmiş grupta CD4–CD8 + MAIT hücre oranı sağlıklı gruba göre anlamlı düzeyde düşük saptandı. T lenfosit oranı ile tanı anından nakile ve çalışmaya kadar geçen süre ile nakilden çalışmaya kadar geçen süre arasında korelasyon bulunmadı. Ancak MAIT hücre oranı ile tanı anından çalışmaya kadar geçen süre ile nakilden çalışmaya kadar geçen süre arasında pozitif yönlü korelasyon saptandı. Verici alt tipleri, tanı, GVHH profilaksisi, DLI, relaps, Viral enfeksiyon öyküsü,  GVHHH gradeleri ve GVHH tedavisi seçenekleri gibi pek çok değişkenin MAIT hücre oranı ve alt tiplerinin dağılımına olan etkisi hasta sayısının yetersiz olması nedeniyle istatistiksel olarak değerlendirilmedi. 
         Sonuç: Çalışmamızda aktif ve geçirilmiş GVHH gruplarında MAIT hücre oranları arasında anlamlı farklılık saptanmaması GVHH tedavi yanıtını değerlendirmede MAIT hücre düzeyi ölçümünün prediktif bir biyobelirteç olmadığını düşündürmektedir.

Abstract:
Aim:  Hematopoietic stem cell transplant (HSCT); It is a life-saving treatment option in hematological malignancies, hereditary disorders and primary immune deficiencies. Hematopoietic stem cell transplantation has many complications. The most important of these is GVHD, which is one of the most important causes of transplant-related morbidity and mortality. The aim of this study is to examine the role of MAIT cells as a biomarker in evaluating GVHD treatment response. In addition, it was aimed to contribute to the clarification of this process by examining parameters such as demographic characteristics, diagnoses, donor characteristics, transplant dates, GVHD prophylaxis, GVHD type, GVHD prevalence, GVHD grade, history of relapse, transplant preparation regimen, viral infections, which may affect MAIT cell reconstruction.

Materials and Methods: 35 patients who underwent hematopoietic stem cell transplantation and diagnosed with tissue-level GVHD within the specified period were included in the study. GVHD activation was evaluated in the patient group and divided into two groups as active and previous GVHD. Patients with active GVHD; AGVHD was staged using the Glucksberg Staging System and for KGVHD using the NIH Staging System. The demographic characteristics of the patients, the transplantation process and the characteristics of GVHD disease were recorded. 21 healthy volunteers in the similar age group without a history of chronic disease, infection or drug use constituted the control group. Peripheral blood samples were taken from the patient and control groups for flow cytometric examination. T lymphocyte ratio, MAIT cell ratio and MAIT cell subtype ratios were calculated and compared by flow cytometric examination.
Results: Factors affecting MAIT cell reconstruction, such as donor characteristics, HLA compatibility, preparation regimen, blood group, and gender match, were found to be similar in active GVHD and previous GVHD groups, and there was no statistically significant difference between them. In the patient group, no correlation was found between the ratio of T lymphocyte, MAIT Cells, and CD4-8+MAIT cell subtypes and the amount of stem cells. The ratio of T lymphocytes in the GVHD active group was 67.3±18.4%, and the ratio of T lymphocytes in the group with previous GVHD was 67.8±10.9%, and there was no statistically significant difference between the two groups. The rate of MAIT cells was 0.94±1.5% in the GVHD active group and 0.53±0.56% in the GVHD group. The MAIT cell rate was quite low in both groups compared to the healthy group. CD4-8+ MAIT cell subtype was the dominant type in the patient group with a rate of 74±15.5% and in the control group with a rate of 84.3±6.5%, it was significantly lower in the patient group. The dominant MAIT cell subtype was CD4–CD8 + MAIT cells in both the GVHD active group and the GVHD group. The rate of CD4–CD8 + MAIT cells was found to be significantly lower in the group that had GVHD compared to the healthy group. There was no correlation between the T lymphocyte ratio and the time from diagnosis to transplantation and study, and the time from transplantation to employment. However, a positive correlation was found between the MAIT cell rate and the time from diagnosis to work and the time from transplantation to work. The effects of many variables such as donor subtypes, diagnosis, GVHD prophylaxis, DLI, relapse, Viral infection history, GVHD grades and GVHD treatment options on the distribution of MAIT cell ratio and subtypes were not statistically evaluated due to the insufficient number of patients.
 Conclusion: In our study, no significant difference was found between MAIT cell rates in active and previous GVHD groups, suggesting that MAIT cell level measurement is not a predictive biomarker in evaluating GVHD treatment response.