Risâle-i Esrâr-ı Cevâhir-i Rabbanî: Giriş-metin-sözlük-tıpkıbasım
Ri̇sâle-i̇ Esrâr-i Cevâhi̇r-i̇ Rabbanî
Yazar: TUNCAY BİLİR
Danışman: YRD. DOÇ. DR. SERHAT KÜÇÜK
Karabük Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Yeni Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Biçimbilim = Morphology ; Osmanlıca = Ottoman ; Rabbani = Rabbani ; Risale = Pamphlet ; Risale-i Esrar-ı Cevahir-i Rabbani = Risale-i Esrar-ı Cevahir-i Rabbani ; Ses bilgisi = Phonetic ; Tasavvuf = Mystic

Özet:
Risâle-i Esrâr-ı Cevâhir-i Rabbanî adlı eseri hem fonetik hem de morfolojik 
açıdan incelemek için bu çalışma yapılmıştır. Çalışma fonetik açıdan bakıldığında 
vokalleri, konsonantları ve ses değişmelerini kapsamaktadır. Morfolojik açıdan 
bakıldığında ise isim, fiil, sıfat, zamir, zarf, edat, bağlaç, ünlem gibi sözcük yapılarını 
ve bunlara gelen ek biçimlerini içine almaktadır. Çalışma yapılırken tamamıyla metnin 
orijinaline bağlı kalınmıştır. Metnin çeviri yazısında herhangi bir ekleme veya çıkarma 
söz konusu değildir. Dizin ve sözlük bölümünde sözcükler alfabetik sıraya göre 
verilmiştir. Bunu yaparken sözcüklerin hangi dilden geldikleri, metin içindeki anlamları 
ve bu sözcüklere gelen ekler de dikkate alınmıştır. Gerek duyulduğunda, aynı sözcüğün 
metin içinde birden fazla anlamı varsa o sözcükle ilgili örnek kullanım italik yazıyla 
verilmiştir. Çalışma, bu eserin özellikleri bakımından Eski Anadolu Türkçesinin son, 
Osmanlı Türkçesinin ilk dönemine ait olduğunu göstermiştir. Çünkü Eski Anadolu 
Türkçesine ait belirgin özelliklere bu eserde rastlanmamıştır. Ayrıca gice - giçe, dedi - 
didi, egerce - egerçi gibi ikili kullanımlar yazında farklılıkların olduğunu ortaya 
koymaktadır. Kalınlık - incelik uyumunun korunduğu görülürken konsonant uyumunun 
olmadığı görülmektedir. Morfolojik açıdan bakıldığında Türkçe sözcüklerde fiillerin 
kullanımı diğer sözcük kategorilerine göre son derece fazladır. Sözcük yapısı 
bakımından en çok Arapçadan gelen sözcüklerle karşılaşmaktayız. Eserin dinî bir eser 
olması bu durumu ortaya çıkarmıştır. İçeriksel açıdan bakıldığından dinî düşüncenin 
ayet ve hadislerle doğrulanmaya çalışıldığını görüyoruz. Ayrıca değişik hikâyelerle ve 
şiirlerle tasavvufî düşünce verilmeye çalışılmıştır. Eser tüm bu özellikleri ile içinde 
bulunulan döneme ayna tutmaktadır. 

Anahtar Sözcükler: Risâle, Osmanlı Türkçesi, Rabbanî, Tasavvuf, Cevâhir

Abstract:
This study is done to examine Risâle-i Esrâr-ı Cevâhir-i Rabbanî work phonetic 
and morphologial point of view. In terms of phonetic, this study includes vocals, 
consonants and sound interchanges. However, on the morphological side, it includes 
word structures such as noun, verb, adjective, pronoun, preposition, conjunction, 
interjection and additional formats combining of these structures. While working, it's 
completely abided to the original text. By no means, there hasn't been any addition or 
removal in the transcript of the text. Words are given in alphabetical order in the index 
and dictionary section. By this way, the origins of words, meaning in the text and 
additions to the words are taken into consideration. When it is necessary, if one word 
has more than one meaning, with in the text, it was given in italics. This work shows 
that, in terms of features this text belongs to the last term of Old Anatolion Turkish and 
the first term of Ottoman Turkish. It's clear, because there is no obvious features of 
ancient Old Anatolian Turkish in this work. In addition, same dual usages such as gice - 
giçe, dedi - didi, eğerce – eğerçi reveals the differences in writing. Thickness-fineness 
harmony protection is seen while consonant harmony isn't. In point of morphology, the 
use of verb in Turkish words are much more than the other categories. We meet mostly 
Arabic words in terms of word structure. As it's a religious work, reveals this situation. 
Contextual point of view, we see that there is an attempt to validate religious ideas with 
versicles and hadiths. In addition it was tried to sumbit the sufi philosophy via different 
stories and rhymes. With all there features, the work represents the referenced period. 

Key Words: Risâle, Ottoman Turkish, Rabbanî, Mysticism, Cevâhir