Tarihi yapı bilgi modellemesi (TYBM) yönteminin taşınmaz kültür varlıklarında belgeleme amaçlı kullanılabilirliğinin araştırılması; Afyonkarahisar Ulu Camii örneklemi
Research on the use of historic building information modeling (HBIM) technique on immovable cultural heritage at Afyonkarahisar Grand Mosque for documentation purposes
Yazar: HARUN MEVLÜT TUNAY
Danışman: PROF. DR. HİCRAN HANIM HALAÇ
Eskişehir Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Koruma Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Dokümantasyon ve Enformasyon = Documentation and Information ; Jeodezi ve Fotogrametri = Geodesy and Photogrammetry ; Mimarlık = Architecture
Dizin: Afyonkarahisar = Afyonkarahisar ; Kültür varlıkları = Cultural properties ; Kültürel miras = Cultural heritage ; Kültürel yapı = Cultural structure ; Tarihi yapılar = Historic structures ; UNESCO = United Nation Educational Scientific and Cultural Organization ; Ulu Cami = Ulu Mosque ; Yapı bilgi modellemesi = Building information modeling

Özet:
UNESCO Dünya Mirasları olan kültür varlıklarının gelecek nesillere aktarılabilmesi için koruma ve belgeleme çalışmalarında, disiplinlerarası iş birliğiyle müdahale kararlarının hızlı ve doğru alınması, miras yapısının geçmişten günümüze geçirdiği değişimlerin pratik yöntemlerle güncellenmesi, yapının hassas şekilde ölçülüp analiz edilmesi gerekmektedir. Belgeleme çalışmalarında teknoloji ile gelişen ve tercih edilen modern yöntemler, geleneksel belgeleme yöntemlerine alternatif oluşturmakta ve çalışmalara hız kazandırmakta fakat beklenen faydayı sağlayamamaktadır. Bina yaşam döngüsü boyunca fayda sağlayan Yapı Bilgi Modellemesi (YBM), inşası gerçekleşecek yapıya ait verileri tek bir platformda depolayabilen, disiplinlerarası iş birliğini kolaylaştıran, kesintisiz veri akışı sağlayabilen, otomatik revizyon kapasitesine sahip bir ekosistemdir. Yapı Bilgi Modellemesi'nin kültür varlıklarının koruma ve belgeleme çalışmalarına entegrasyonu Tarihi Yapı Bilgi Modellemesi (TYBM) olarak adlandırılmaktadır. TYBM sayesinde kültür varlıklarına ait eski ve güncel veriler tek bir platformda depolanarak veri kayıplarının önüne geçilmekte, yapılan hassas ölçümlerle kültür varlığının detaylı modeli üretilebilmekte ve YBM ekosisteminin sunduğu bütün potansiyeller UNESCO Dünya Mirası yapılarının belgelenme çalışmalarında kullanılabilmektedir. Çalışmada, geleceğin belgeleme yöntemi olması beklenen TYBM yöntemi, UNESCO Dünya Mirası ve Anadolu'nun Orta Çağ Dönemi Ahşap Direkli ve Kirişli Camilerinden birisi olan Afyonkarahisar Ulu Camisi'nin modern belgeleme yöntemlerinden lazer tarama ile nokta bulutu verileri üretilip otomatik araçlarla tasarım elemanlarına göre sınıflandırılan kafes modeller YBM yazılımlarında akıllı nesne kütüphanelerine dönüştürülerek oluşan sanal modeli ile bütün diğer verileri tek bir dosyada birleştirilerek uygulanmaktadır.   Çalışma, TYBM yönteminin ulusal ve uluslararası kültür varlıklarının belgeleme çalışmalarında kullanımını yaygınlaştırarak, koruma uzmanlarına bir kılavuz niteliği taşıyacaktır.

Abstract:
Passing on the cultural assets that are UNESCO World Heritage Sites to future generations necessitates making quick and correct intervention decisions with interdisciplinary collaboration, updating the changes in the heritage structure from past to present with practical methods, and sensitively measuring and analyzing the structure. While modern methods developed with technology and preferred in documentation studies create an alternative to conventional documentation methods and accelerate the work, they fail to deliver the expected benefit. Building Information Modeling (BIM), which provides benefits throughout the building life cycle, is an ecosystem that can store the data of the building to be constructed on a single platform, facilitate interdisciplinary collaboration, provide continuous data flow, and support automatic revision capacity. Historical Building Information Modeling (HBIM) refers to the integration of Building Information Modeling into the conservation and documentation of cultural assets. Data loss is avoided with HBIM by storing old and current data of cultural properties on a single platform; a detailed model of a cultural property with precise measurements can be produced; and all the BIM ecosystem's potential can be used in the documentation of UNESCO World Heritage structures. In the study, the future's expected documentation method, HBIM, is implemented by combining a virtual model of one of the UNESCO World Heritage's and Anatolia's medieval period wooden pillared and beamed Afyonkarahisar Grand Mosque, and all the other data of the mosque into a single file. This virtual model of the mosque was generated by producing the point cloud data of the mosque with laser scanning, a modern documentation method, and converting the lattice models, which are classified according to design elements by automatic tools, into smart object libraries in BIM software. The study will serve as a guide for conservation experts by broadening the usage of the HBIM method in the documentation of national and international cultural assets.