Obsesif kompulsif bozukluk tanısı almış bireylerde ve sağlıklı kontrollerde üst bilişler ve duygusal şemalarının karşılaştırılması
Comparison of metacognitions and emotional schemes in individuals with obsessive compulsive disorder and healthy controls
Yazar: AZİZE HANIM BAŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖZLEM KIZILKURT
Üsküdar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Klinik Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Duygusal şema = Emotional schemes ; Obsessif kompülsif bozukluk = Obsessive compulsive disorder ; Ölçekler = Scales ; Üstbiliş = Metacognitive ; Şema = Schema

Özet:
Bu çalışma, Obsesif kompulsif bozukluk (OKB) tanısı alan bireylerde ve sağlıklı kontrollerde üst bilişlerin ve duygusal şemaların ile karşılaştırılmasını amaçlamıştır. Bununla birlikte bazı sosyodemografik özelliklerin etkisi olup olmadığının incelenmesi amaçlanmıştır.
Araştırmanın örneklemini T.C. Üsküdar Üniversitesi NP İstanbul Nöropsikiyatri Hastanesi Fener yolu Polikliniği'ne ayaktan başvuran, OKB tanısı almış̧ 18-65 yaş aralığındaki 50 gönüllü̈ katılımcı ile bu katılımcılara sosyodemografik özellikler açısından denk ve herhangi bir psikiyatrik tanısı olmayan 56 sağlıklı ve gönüllü kontrol grubu oluşturmuştur. İki gruba da Bilgilendirilmiş̧ Gönüllü̈ Olur Formu (BGOF), Sosyodemografik Veri Formu, Yale-Brown Obsesyon ve Kompulsiyon Ölçeği, Üst-bilişler Ölçeği-30 (ÜBÖ-30), Leahy Duygusal Şema Ölçeği (LDŞÖ) uygulanmıştır. 
 Araştırmada, verileri analiz ederken betimsel ve ileri istatistik teknikler kullanılmıştır. Veri analizi için SPSS v.21 programı uygulanmıştır. Kolmogorov-Smirnov normallik testi ile obsesyon, üst biliş ölçeği ve alt ölçekleri, duygusal şema ölçeği ve alt ölçekleri incelenmiştir. Gruplar arası karşılaştırmalarda bağımsız örneklem t testi, korelasyon analizlerinde Pearson korelasyon analizi yürütülmüştür. OKB ve Sağlıklı Kontrol grubunun demografik dağılımları bakımından karşılaştırılmasında ise çapraz tablolar ile Pearson ki-kare analizi yürütülmüştür. T testinde etki büyüklüklerinin belirlenmesinde Cohen's d kullanılmıştır. Korelasyon analizlerinde ve Mann Whitney U testlerinde etki büyüklüklerinin belirlenmesinde Cohen's r kullanılmıştır. Çalışmada klinik değişkenler bakımından OKB grubunda yapılan gruplar arası karşılaştırmalarda klinik değişken kategorilerine düşen katılımcı sayılarının denk olmaması nedeniyle bu karşılaştırmalarda nonparametrik Mann Whitney U testi kullanılmıştır.
Araştırmada elde edilen sonuçlara göre; OKB tanı almış bireylerde üst biliş düzeyleri ile sağlıklı kontrollerde üst biliş düzeyi arasında istatistiksel olarak anlamlı düzeyde fark saptanmıştır. OKB grubunda üst biliş toplam puanları kontrol grubuna kıyasla anlamlı ölçüde yüksek bulunmuştur (p<0.001). Obsesif kompulsif bozukluk tanısı almış̧ bireylerin üst biliş alt boyutları olan kontrol edilmezlik ve tehlike (p<.000), kontrol ihtiyacı (p<.001) düzeyleri psikiyatrik tanı almayan bireylere göre anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur. 
Araştırmada, duygusal şema alt boyutu olan kontrol edilemezlik puanı, deney grubunda kontrol grubuna kıyasla anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur. (p<0.002). Hisleri kabullenme puanı deney grubunda kontrol grubuna kıyasla anlamlı ölçüde yüksek bulunmuştur (p=0.000). Ruminasyon boyutu, deney grubunda kontrol grubuna kıyasla anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur (p<.0.020). OKB tanısı alan bireylerde uzlaşı puanı, kontrol grubuna göre anlamlı ölçüde yüksek bulunmuştur (p<0.007). Son olarak, duyguları zararlı olarak görme görme puanı, deney grubunda kontrol grubuna göre anlamlı ölçüde yüksek bulunmuştur (p<0.006).
Araştırmanın korelasyon analizleri incelendiğinde; üst biliş toplam puanı ile obsesyon puanları arasında anlamlı bir ilişki olduğu bulunmuştur. Üst biliş toplam puanları ile duygu şemalar alt boyutlarından duygulara karşı zayıflık, akılcılık, ruminasyon, farklılık, duyguları zararlı görme, suçluluk pozitif yönde anlamlı ilişkiler olduğu tespit edilmiştir. Üst biliş toplam puanı ile sadece anlaşılabilirlik puanları negatif yönde anlamlı ilişki olduğu bulunmuştur.
Araştırmada, OKB, ÜBÖ-30 ve LDŞÖ alt ölçeği boyutlarının yaş, eğitim, gelir düzeyleri açısından ilişkileri incelenmiştir. Analiz sonuçlarında bu değişkenlerle ölçeklerin arasında herhangi birinin puanlarında istatistikçe anlamlı bir farklılık tespit edilmemiştir. Üst biliş alt ölçeği boyutlarından olumlu inançlar, bilişsel güven, bilişsel farkındalık, kontrol ihtiyacı kullanımında kontrol ve deney grubu arasında istatistikçe anlamlı bir farklılık gözlenmemiştir. Duygusal şema alt boyutlarından, hisleri kabullenme, duyguları inkar, onaylanma, duyguları zararlı olarak görme, suçluluk alt boyutlarının istatistikçe anlamlı farklılık olmadığı, tespit edilmiştir.
OKB tanısı almış̧ ve sağlıklı kontrollerin üst biliş düzeyleri ve duygu şemaları ile ilgili yapılacak çalışmaların hastaların tedavi süreçlerine katkı sağlayacağı düşünülmektedir.
Anahtar Kelimeler: Obsesif Kompulsif Bozukluk, Üst Biliş, Duygusal Şemalar

Abstract:
This study aimed to compare metacognitions and emotional schemas in individuals diagnosed with Obsessive Compulsive Disorder (OCD) and healthy controls. Also, the study was aimed to examine whether some sociodemographic characteristics effects on OCD.
The sample of the research is 50 volunteer participants aged 18-65 years who applied to T. C. Üsküdar University NP İstanbul Neuropsychiatry Hospital Feneryolu Polyclinic outpatient, diagnosed with OCD, and 56 healthy and volunteer control groups, who were equal to these participants in terms of sociodemographic characteristics and did not have any psychiatric diagnosis, formed. Informeḑ Voluntary Consent Form (BGOF), Sociodemographic Data Form, Yale-Brown Obsession and Compulsion Scale, Metacognition Scale-30 (MCS-30), Leahy Emotional Schema Scale (LESS) were applied to both groups.
In the research, descriptive and advanced statistical techniques were used while analyzing the data. SPSS v.21 program was applied for data analysis. Obsession, metacognition scale and subscales, emotional schema scale and subscales were examined with Kolmogorov-Smirnov normality test. Independent sample t-test was used for comparisons between groups, and Pearson correlation analysis was used for correlation analyses. Cross-tables and Pearson chi-square analysis were used to compare OCD and Healthy Control groups in terms of demographic distributions. Cohen's d was used to determine the effect sizes in the t test. Cohen's r was used to determine effect sizes in correlation analyzes and Mann Whitney U tests. In the study, the nonparametric Mann Whitney U test was used in these comparisons, since the number of participants falling into the clinical variable categories was not equal in the comparisons between the groups made in the OCD group in terms of clinical variables.
According to the results obtained in the research; A statistically significant difference was found between the levels of metacognition in individuals diagnosed with OCD and the level of metacognition in healthy controls. Metacognitive total scores were found to be significantly higher in the OCD group compared to the control group (p<0.001). The metacognitive sub-dimensions of uncontrollability and danger (p<.000), need for control (p<.001) levels of individuals diagnosed with obsessive compulsive disorder were found to be significantly higher than individuals without a psychiatric diagnosis.
In the study, the uncontrollability score, which is the emotional schema sub-dimension, was found to be significantly higher in the experimental group compared to the control group. (p<0.002). The acceptance of feelings score was found to be significantly higher in the experimental group compared to the control group (p=0.000). Rumination dimension was found to be significantly higher in the experimental group compared to the control group (p<.0.020). The consensus score of individuals diagnosed with OCD was found to be significantly higher than the control group (p<0.007). Finally, the emotional harm score was found to be significantly higher in the experimental group than in the control group (p<0.006).
When the correlation analysis of the research is examined; A significant correlation was found between the total metacognition score and the obsession scores. It has been determined that there are positive relationships between metacognition total scores and emotion schemas sub-dimensions of weakness against emotions, rationality, rumination, difference, seeing emotions as harmful and guilt. It was found that there was a significant negative correlation between metacognition total score and only comprehensibility scores.
In the study, the relationships of OCD, MCQ-30 and LESS subscale dimensions in terms of age, education and income levels were examined. In the analysis results, no statistically significant difference was found between these variables and the scores of any of the scales. No statistically significant difference was observed between the control and experimental groups in the use of positive beliefs, cognitive confidence, cognitive awareness, and need for control, which are the subscales of metacognition. It has been determined that there is no statistically significant difference in the sub-dimensions of emotional schema, acceptance of feelings, denial of feelings, validation, seeing feelings as harmful, and guilt.
It is thought that studies on metacognition levels and emotion schemes of healthy controls and those with OCD will contribute to the treatment processes of patients.
Keywords: Obsessive Compulsive Disorder, Metacognition, Emotional Schemas