Cosinor analizi ve sağlık alanında bir uygulaması
Cosinor analysis and application in health
Yazar: EMİNE EBRU ÖZDEMİR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MESUT AKYOL
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Biyoistatistik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Biyoistatistik = Biostatistics ; Sağlık Eğitimi = Health Education
Dizin: Bipolar bozukluk = Bipolar disorder ; Biyoistatistik = Bioistatistics ; Cosinor analizi = Cosinor analysis ; Depresyon = Depression ; Doğrusal regresyon = Linear regression ; Doğrusal regresyon modelleri = Linear regression models ; Sağlık = Health ; Sirkadiyen ritim = Circadian rhythm ; İstatistiksel yöntemler = Statistical methods ; Şizofreni = Schizophrenia

Özet:
Cosinor analizi bir doğrusal regresyon modelidir. Bu çalışmada amaç, Cosinor analizi yöntemini tanıtmak sağlık alanında kullanımına yönelik bir örnek sunmaktır. 
Önceden belirlenmiş bir zaman diliminde ölçülmüş olarak elde edilen verilerin, belirli bir ritme uyduğu görüldüğünde verileri bir zaman döngüsünde bir araya toplamak artıkları azaltacak ve ritmin dalga biçimini ortaya çıkaracaktır. Ritim içeren verileri kosinüs eğrisi kullanarak analiz etmenin mümkün olduğu düşünülmüştür. Bu tip verileri çözümlemek için,  μ(t)=M+A.cos⁡(ω.t-φ)+ε eşitliği kullanılır. Bu eşitlikte A>0 ise, bir ritim vardır ve bu ritim t=φ/ω anında zirveye ulaşır yani pik yapar. Bu işlev kendini 2π/ω  kadar sürede tekrarlar yani bir periyodu tamamlar.
Uygulama için Bipolar Bozukluk, Depresyon ve Şizofreni tanısı almış hastaların başvuru sayıları, aylık ortalama sıcaklık ve aylık toplam güneşli geçen süreden etkilenip etkilenmedikleri Cosinor analizi yöntemiyle incelenmiş ve elde edilen Cosinor modelleri yorumlanmıştır. Cosinor modeline göre Bipolar Bozukluk ve Depresyon hastaları için en fazla başvuru sayısının görüldüğü zaman, Şubat ayı iken, Şizofreni hastaları için en fazla başvuru sayısının görüldüğü zaman, Mart ayı olarak belirlenmiştir. Cosinor modellerine Aylık Ortalama Sıcaklık ve Aylık Toplam Güneşli Geçen Süre değişkenleri eklendiğinde hasta başvuru sayılarının arttığı görülmüştür.
Cosinor analizi yöntemine göre yaptığımız uygulamada Aylık Ortalama Sıcaklık ve Aylık Toplam Güneşli Geçen Süre arttıkça Bipolar Bozukluk, Depresyon ve Şizofreni hasta başvuru sayılarının arttığı tespit edilmiştir.


Anahtar Kelimeler: Bipolar bozukluk, biyolojik ritim, cosinor analizi, depresyon,
şizofreni

Abstract:
ABSTRACT : Cosinor Analysis and Application in Health
Cosinor Analysis is a basic linear regression model. Aim of this study is to introduce Cosinor Analysis and to submit samples to the health field.
The data, which are measured, in a predetermined time and if it is seen that it keeps up with a determined rhythm reveals that collecting the data in a time loop will reduce the remains and will reveal the rhythm's wave shape.Data including rhythms are thought that it is possible to analyse them using Cosinor Curve.To analyse these kind of datas 𝜇(𝑡)=𝑀+𝐴.cos(𝜔.𝑡−𝜑)+𝜀 equation is used. When A > 0 there is a rhythm and this rhytm 𝑡=𝜑/𝜔 suddenly peaks up. This function repeats itself in a 2𝜋/𝜔 time in other words it completes the period.
For this practise; the patients', who have Bipolar Affective Disorder, Depression, and Schizophrenia, application numbers, if they are affected by the monthly average temperature and total sunshine duration or not is examined with Cosinor Analysis and acquired Cosinor Models are interpreted. According to the Cosinor Models Bipolar Affective Disorder and Depression patients' maximum numbers of applications are in February but for the Schizophrenia it is defined in March. It has been seen that if Monthly Average Temperature and Mean Monthly Total Sunshine (hours) parameters are added the number of patient applications increased.
According to the Cosinor Analysis Study it is stated that, if Monthly Average Temperature and Mean Monthly Total Sunshine (hours) raises Bipolar Affective Disorder, Depression and Schizophrenia patients' application numbers are rising.


Keywords: Bipolar affective disorder, biological rhythm, cosinor analysis,
depression, schizophrenia