Belgesel film anlatısında oryantalist öğeler: IDFA ödüllü uzun metraj belgesel filmleri üzerine inceleme
Orientalist elements in documentary film narrative: The research on feature-length film documentary films that award winning of IDFA
Yazar: HÜDAİ ATEŞ
Danışman: PROF. DR. DİLEK TAKIMCI
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Radyo-Televizyon = Radio and Television

Özet:
Doğu ve Batı kendi kültürel, tarihsel ve düşünsel yansımalarını taşıdığı birer ayna gibidir. Doğu aynası, karmaşık bir tarih, binlerce yıllık medeniyetler, derin felsefi ve dini öğretiler ile dolu iken Batı aynası ise Antik Yunan ve Roma medeniyetlerinden beslenmiş, Hristiyanlık, Rönesans ve Aydınlanma dönemlerinden etkilenmiş bir yansımadır. Oryantalizm, bize Batı'nın Doğu'yu anlama ve temsil etme sürecinde oluşturduğu bir imgeyi gösteren ayna işlevi görmektedir. Bu ayna, Batı'nın kendi ideolojik, kültürel ve politik yaklaşımlarını yansıtarak, Doğu hakkında belirli imgeler oluşturmaktadır. Oryantalist yaklaşım, Batı'nın Doğu'yu egzotik, gizemli, ilkel ve terörün merkezi olarak tanımlamasıyla karakterize edilmektedir. Batılı araştırmacılar, yazarlar, sanatçılar ve entelektüeller, kendi kültürel, tarihsel ve felsefi çerçevelerini kullanarak Doğu'yu yorumlarlar ve bu yorumlar, gerçek Doğu'nun nesnel gerçekliğini değil, Batı'nın kendi önyargıları ve hayalleriyle şekillendirilmiş bir imgeyi yansıtır.
Belgesel filmler de gerçekliği yansıtan birer ayna görevi görürken oryantalist bakış açısıyla hazırlanan belgeseller gerçekliğin çarpıtılmış bir yansımasını ortaya koyabilmektedir. Aslında belgesel filmler, gerçek olayları ve gerçek kişileri konu alarak izleyicilere bilgi sunmayı amaçlayan yapımlardır. Ancak, bu filmler de yapıldıkları ülkenin kültüründen, ideolojisinden ve önyargılarından etkilenebilmektedir. Oryantalist bir bakış açısıyla yapılan belgesel filmler, Doğu toplumlarını egzotikleştirme, barbarlaştırma, aşağılama veya ilkelleştirme eğiliminde olabilmektedir. Bu tür belgesel filmler, Doğu halkını stereotipik ve basmakalıp imajlarla temsil ederken, gerçek Doğu toplumlarının çeşitliliğini, karmaşıklığını ve gerçekliğini yansıtmayabilmektedir. Belgesel filmler aracılığıyla Doğu'yu ötekileştirmek için bu toplumlara ait gelenekler, ritüeller, inançlar veya yaşam tarzları sadece belirli yönleriyle vurgulanabilirken bu yönler genellikle Batı izleyicilerinin ilgisini çekecek şekilde seçilmekte ve belgesel film festivallerinde izleyicilerin beğenisine sunulmaktadır.
Belgesel film festivalleri, farklı kültürlerden, toplumlardan ve perspektiflerden gelen belgesel yapımların sergilendiği ve tanıtıldığı platformlar iken bu festivaller, Doğu toplumlarının temsillerini ve anlatılarını etkileyebilmekte ve belirli bir izleyici kitlesi tarafından algılanan Doğu imajını şekillendirebilmektedir. Bu araştırma dünyanın en köklü belgesel film festivallerinden birisi olan Amsterdam Uluslararası Belgesel Film Festivali (IDFA)'nin uzun metraj kategorisinde en iyi belgesel film ödülünü alan filmler üzerine bir incelemedir. Belgesel filmler toplumlara ait gerçekleri yansıtan birer ayna olarak düşünüldüğünde Doğu toplumlarının bu prestijli ödülü kazanan filmlerde nasıl yansıtıldığı incelemeye değer bir durum olarak karşımıza çıkmaktadır. Araştırma kapsamında bu belgesel filmlerde Doğu toplumlarının doğal tasvirleri arasına oryantalist öğelerin nasıl yerleştirildiği tespit edilmeye çalışılmaktadır. 
Anahtar Kelimeler: Oryantalizm, Belgesel Film, Gerçeklik, Film Festivali

Abstract:
East and West are like mirrors in which they carry their own cultural, historical and intellectual reflections. While the eastern mirror is full of a complex history, thousands of years of civilizations, deep philosophical and religious teachings, the western mirror is a reflection fed by Ancient Greek and Roman civilizations and influenced by Christianity, Renaissance and Enlightenment periods. Orientalism functions as a mirror that shows us an image created by the West in the process of understanding and representing the East. This mirror creates certain images about the East by reflecting the West's own ideological, cultural and political approaches. The orientalist approach is characterized by the West's definition of the East as exotic, mysterious, primitive and the center of terror. Western researchers, writers, artists, and intellectuals interpret the Orient using their own cultural, historical, and philosophical frameworks, and these interpretations reflect an image shaped by the West's own prejudices and dreams, not the objective reality of the real East.
While documentary films also serve as mirrors that reflect reality, documentaries prepared with an orientalist perspective can reveal a distorted reflection of reality. In fact, documentary films are productions that aim to present information to the audience by taking the subject of real events and real people. However, these films can also be affected by the cultural, ideological and prejudices of the country in which they are made. Documentary films made with an orientalist perspective may tend to exoticize, barbarize, humiliate or primitiveize Eastern societies. While such documentary films represent the Eastern people with stereotypical and stereotypical images, they may not reflect the diversity, complexity and reality of real Eastern societies. In order to marginalize the East through documentary films, the traditions, rituals, beliefs or lifestyles of these societies can only be emphasized with certain aspects, while these aspects are generally chosen to attract the attention of Western audiences and can be presented to the audience at documentary film festivals.
While documentary film festivals are platforms where documentary productions from different cultures, societies and perspectives are exhibited and promoted, these festivals can affect the representations and narratives of Eastern societies and shape the image of the East perceived by a certain audience. This research is an examination of the films that won the best documentary film award in the feature-length category of the Amsterdam International Documentary Film Festival (IDFA), one of the world's most established documentary film festivals. When documentary films are considered as mirrors reflecting the realities of societies, it is worth examining how the Eastern societies are reflected in the films that won this prestigious award. Within the scope of the research, it is tried to determine how orientalist elements are placed among the natural depictions of Eastern societies in these documentary films.
Keywords: Orientalism, Documentary Film, Reality, Film Festival