Kistik fibrozis ve kistik fibrozis dışı bronşektazi hastalarında obstrüktif uyku apne sıklığı ve klinik bulgularla ilişkisi
Frequency of obstructive sleep apnea (OSA) in adult patients with cystic fibrosis and NON-cystic fibrosis bronchiectasis and reveal the correlation between OSA and clinical findings
Yazar: DUYGU VEZİR
Danışman: PROF. DR. BERRİN CEYHAN
Marmara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Göğüs Hastalıkları ve Yoğun Bakım Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Göğüs Hastalıkları = Chest Diseases
Dizin: Akciğer hastalıkları = Lung diseases ; Bronşektazi = Bronchiectasis ; Demografi = Demography ; Fibroz = Fibrosis ; Kistik fibroz = Cystic fibrosis ; Spirometri = Spirometry ; Uyku apne sendromları = Sleep apnea syndromes

Özet:
Amaç: Erişkin kistik fibrozis (KF) ve KF-dışı bronşektazi hastalarında obstrüktif uyku apne
(OUA) sıklığını belirlemek ve bu hastaların demografik, klinik, mikrobiyolojik, spirometrik
özelliklerinin uyku apnesi ile ilişkisini ortaya koymaktır.
Yöntem: T.C. Sağlık Bakanlığı Marmara Üniversitesi Pendik Eğitim ve Araştırma
Hastanesi Göğüs Hastalıkları Polikliniği tarafından takipli 35 erişkin KF (20 kadın, 15 erkek)
hastası ve 35 KF-dışı erişkin bronşektazi (19 kadın, 16 erkek) hastası dahil edilmiştir.
Hastaların demografik özellikleri, kullandığı ilaçlar, komorbiditeleri, vücut kitle indeksleri
(VKI), Modified Medical Research Center (mMRC) dispne skalası değerleri, balgam kültür
üremeleri, son bir yıl içindeki atak ve hastaneye yatışları kaydedildi. Solunum fonksiyon
testleri (SFT) yapıldı. Her hastaya Epworth Uykululuk Skorlaması (ESS) anketi dolduruldu ve
Polisomnografi (PSG) uygulandı.
Bulgular: 35 Kistik fibrozis ( ort yaş: 27(min-maks:18-38)) ve 35 KF-dışı bronşektazi (ort
yaş: 24 (min-maks: 19-75)) hastalarının demografik verileri karşılaştırıldığında yaş, cinsiyet,
VKI, sigara içiciliği, oksijen kullanım ihtiyacı açısından bir fark saptanmazken hastalık süresi
(p:0.001), yıllık alevlenme sayılarının (p:0.007) ve yıllık hastahaneye yatış sayılarının (0.002)
kistik fibrozis hastalarında daha fazla olduğu saptandı. Komorbid hastalıklardan diyabet kistik
fibroziste daha sıktı (p:0.04) ve pankreas yetmezliğine KF hastalarının 28 (%80)'ninde
rastlanırken KF-dışı hastalarda rastlanmadı. Solunum fonksiyon testleri karşılaştırıldığında ise
FEV1% beklenen ve FVC% beklenen değerlerinin KF hastalarında KF-dışı hastalara göre
daha düşük olduğu saptandı (p:0.003 ve p:0.003). KF ve KF-dışı bronşektazi hastalarında yaş
arttıkça BMI, mMRC skoru, Charlson indeksi ve alevlenme sıklığında artış olduğu görüldü
(p:0.001, p:0.001,p:0.003, p:0.044).
Hastaların tüm uyku testleri değerlendirildiğinde ise uyku apnesi saptanan hastaların
toplamda 37(%53) kişi olduğu ve 19 hastada KF ve 18 hastada KF-dışı bronşektazi olduğu
saptandı. Gruplar ayrı ayrı değerlendirildiğinde ise KF bronşektazili hastaların %54, KF-dışı
bronşektazi hastalarının da %51'inde OUA saptanması nedeniyle hastalık tipinin OUA için
bir risk oluşturmadığı görüldü. KF tanılı hastaların 16'sında hafif, 2'sinde orta, birinde ağır
OUA saptanırken KF-dışı bronşektazi hastalarının 15'inde hafif, 3'ünde orta ağırlıkta OUA
saptandı. OUA gelişimi için erkek cinsiyetin (%68 (21/31)) kadınlara (%41 (16/39)) göre
artmış risk oluşturduğu görüldü (p:0.026).
Hastalarımızın Epworth uykululuk ölçeği (ESS) skorları karşılaştırıldığında KF ve KF-dışı
hastalarda istatistiksel olarak anlamlı fark görülmemiştir. PSG bulguları karşılaştırıldığında

4
toplam uyku süresi, uyku etkinliği, uykuya dalma süresi, uykuya daldıktan sonra uyanık geçen
süre, ODI (oksijen Desaturasyon İndeks) , AHI (Apne-Hipopne İndeks), supin pozisyondaki
AHI değerleri, REM evresinde geçirdikleri zaman iki grup arasında istatistiksel olarak anlamlı
fark bulunmadı. KF hastalarının Non-REM Evre 2 uykuda geçirdikleri süre KF-dışı
bronşektazi hastalarına göre daha kısaydı (p:0.034). KF hastalarının uyku boyunca ortalama
oksijen saturasyonları (p:0.001) ve en düşük oksijen saturasyon değerlerinin (p:0.024) KF-dışı
bronşektazi hastalarından istatistiksel olarak anlamlı düşük olduğu görüldü. KF hastalarında
istatistiksel olarak anlamlı derecede ortalama kalp hızı yüksek bulundu (p:0.02). Tüm grupta
OUA olan hastalarda Non-REM Evre 2'de geçirilen uykunun süresinin OUA olmayanlara
göre kısaldığı (p:0.01), REM'de geçen süre ve yüzdenin arttığı bulundu (p:0.001 ve p:0.001).
Hastaların uyku apnesi geliştirmelerinde risk faktörleri değerlendirildiğinde yaş, VKI, sigara
kullanımı, mMRC, hastalık süresi, solunum fonksiyon test parametreleri, komorbidite
indeksleri, gündüz uykululuk hali, balgamda Pseudomonas üremesi, hastalık alevlenme ve
hastaneye yatış sayılarının OUA için bir risk faktörü olmadığı görüldü. Multipl logistik
regresyon analizi de yapıldı ve erkek cinsiyet ile hastalık süresi risk olarak saptandı (p:0.023
ve p:0.041). Hastaları KF ve KF-dışı bronşektazi hastaları olarak ikiye ayırdığımızda ise KF
hastalarında univariate analiz ile sadece mMRC skoru sınırda anlamlılık oluşturdu (OR: 5.37,
CI: 1.01-28.63, p:0.049). KF-dışı bronşektazi hastalarının univariate analiz ile uyku apneleri
için erkek cinsiyet (OR: 6.5, CI: 1.47-28.8, p:0.014), hastalık süresi (OR: 1.12, CI: 1.00-1.25,
p: 0.043), FEV1 L (OR: -3.63, CI: 1.24-10.62, p:0.019), FVC L (OR:-3.76, CI:1.36-10.35,
p:0.011) risk faktörü olarak saptanırken multipl logistik regresyon analizi sadece hastalık
süresini (OR:1.13, CI: 1.00-1.28, p:0.049) riskli bulmuştur.
Sonuç ve Yorum: Çalışmamızda genç erişkin KF ve KF-dışı bronşektazi hastalarının
yarısına yakınında uyku apneye rastlanması dikkat çekici bir bulgudur. Bu iki hastalık grubu
arasında uyku apne sıklığı ve parametreleri arasında farklılık saptanmamıştır ve erkek cinsiyet
ile hastalık süresinin riski artırdığı saptanmıştır. Çalışmamızda bronşektazi
hastalarımızı takip ederken gündüz uykululuk sorgulamalarının ve PSG uygulamasının
yaygınlaştırılmasının gerekli olduğunun önemi gösterilmiştir.

Abstract:
Objective: The study was designed to show the frequency of obstructive sleep apnea
(OSA) in adult patients with cystic fibrosis (CF) and non-CF bronchiectasis and reveal the
relation between OSA and demographic, clinical, microbiological and spirometric
characteristics of these patients.
Method: Total of 70 patients, of which 35 CF (20 female,15 male) and 35 non-CF
bronchiectasis patients (19 female,16 male), were included in the study. Patients were
recruited from Marmara University Pendik Research Hospital Pulmonary Medicine
Outpatient Clinic. Demographic characteristics, medications, comorbidities, body mass
indexes (BMI), Modified Medical Research Center (mMRC) dyspnea scales, sputum culture
results, exacerbations, and hospitalizations in the last year were recorded. Pulmonary
Function Tests (PFT) were performed. Epworth Sleepiness Scale (ESS) questionnaire was
filled for each patient and polysomnography (PSG) was recorded.
Results: Demographic data comparison results between CF and non-CF bronchiectasis
patients were similar for age (CF mean age:27(18-38) and non-CF mean age 24(19-75)),
gender, BMI, smoking history, supplementary oxygen treatment requirement. However,
statistically significant differences were found in disease duration (p:0.001) and exacerbation
numbers at last year (p:0.007), both higher in CF group. Diabetes was significantly more
frequent (p:0.04) in CF group when compared with non-CF bronchiectasis patients. PFT
results shown that %FEV1 predicted and %FVC predicted values were significantly lower in
CF patients (p:0.003 and p:0.003 respectively). BMI, mMRC score, Charlson index and
exacerbation frequencies were positively correlated with increasing age in all patients
(p<0.001, p:0.003, p:0.044) .
According to sleep test results, it was found that the 53% of the all patients (n=37) had
OSA of which 19 were CF patients and 18 were non-CF bronchiectasis patients. Subgroup
analyze for each group has shown that 54% of the patients in CF group and 51% of the
patients in non-CF bronchiectasis group had OSA and there was no significant difference for
OSA risk between CF and non-CF bronchiectasis patients. In CF group, out of 19 patients 16
had mild, 2 had moderate and 1 had severe OSA whereas in non-CF group 15 patients had
mild, 3 had moderately severe OSA. Gender was found to be a risk factor for developing OSA
in conjoint analyzes, 21/31 male patients versus 16/39 female patients (68% to 41%
respectively, p:0.026)

6
ESS scores did not show any significant difference between CF and non-CF bronchiectasis
patients. Intergroup analyzes for CF and non-CF patients did not show any statistically
significant result for total sleep time, sleep efficiency, sleep latency, time spent awake after
falling asleep, ODI, AHI, AHI values in supine position and time spent in the REM phase.
Time spent in Non-REM Stage 2 sleep was shorter than non-CF bronchiectasis patients in CF
patients (52% to 47% p:0.034). CF patients had significantly lower mean oxygen saturation
(p:0.001) and the lowest oxygen saturation (p:0.0024) levels compared to non-CF
bronchiectasis patients. Mean heart rate beats per minute were significantly higher in CF
patients (p:0.02). OSA group analyzes showed non-REM Stage 2 was shortened (p:0.01) and
the time and percentage spent in REM were increased (p:0.001 and p:0.001) for patients with
OSA when compared with non-OSA CF and non-CF bronchiectasis patients.
Evaluation of the risk factors for development of sleep apnea showed that age, BMI,
smoking history, mMRC score, PFT results, comorbidity indices, daytime sleepiness,
pseudomonas growth in sputum culture, exacerbation frequency and number of
hospitalizations were not risk factors for OSA. Multiple logistic regression analysis was also
performed, and male gender and disease duration were found as risk factors (p:0.023 and
p:0.041 respectively). Subgroup analysis for CF and non-CF bronchiectasis patients only
mMRC score was borderline significant with univariate analysis in CF patients (OR: 5.37, CI:
1.01-28.63, p:0.049). For sleep apnea of patients with non-CF bronchiectasis by univariate
analysis, male gender (OR:6.5, CI:1.47-28.8, p:0.014), disease duration (OR:1.12,CI:1.00-
1.25,p: 0.043), FEV1 L (OR:-3.63, CI:1.24-10.62,p:0.019), FVC L(OR:-3.76, CI:1.36-10.35,
p:0.011) were determined as risk factors. However multiple logistic regression analysis
showed that only disease duration is a significant (OR:1.13, CI:1.00-1.28, p:0.049) risk factor.
Conclusion: It is remarkable that more than half of the patients in both CF and non-CF
bronchiectasis groups had sleep apnea. There was no difference in sleep apnea frequency and
apnea parameters between disease groups. Male gender and disease duration were found as
significant risk factors. According to our findings, it is necessary to disseminate daytime
sleepiness inquiries and PSG applications while following our bronchiectasis patients
regardless of origin.