Türk toplumunun dindarlık algısı (Batı Akdeniz örneği)
The perception of religiosity of Turkish society (West mediterranean model)
Yazar: HALİL İBRAHİM AKKUŞ
Danışman: PROF. DR. RAMAZAN UÇAR
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Din = Religion
Dizin: Dindarlık = Religiousness ; Tipoloji = Typology ; Toplumsal farklılaşma = Social differentation ; Türk toplumu = Turkish society

Özet:
Yeryüzünde olumlu ya da olumsuz, doğrudan ya da dolaylı olarak din ile teması olmayan hiçbir insan yoktur. Din olgusuna olumsuz yaklaşan ve tanrıtanımaz olduğunu iddia eden kişiler insanlık tarihi boyunca görülse de dinsiz bir topluma rastlanmamıştır. İnsanlar din olgusuna karşı olumsuz bir tutum sergilerken bile din ile etkileşim halindedir. Dolayısıyla din, tarih boyunca insanların hayatını bir şekilde etki altına almıştır. Din ve toplum arasındaki ilişki tek yönlü olmayıp, aksine karşılıklı bir etkileşim söz konusudur. Din ve dindarlık anlayışı ile dini hayat da toplumsal olaylardan, belli coğrafi, sosyal, ekonomik ve politik faktörlerden, çağdaş düşünce akımlarından etkilenmiştir.
Bireylerin ve toplumların iç ve dış dinamiklerden farklı şekillerde etkilenmesi ve bu doğrultuda zihinlerde farklılaşan din algısı, "yaşanan din" olarak tanımlanan dindarlığın farklılaşmasını da beraberinde getirmektedir. Farklı toplumlarda farklı dindarlık tipleri ortaya çıktığı gibi aynı toplum içinde de farklılaşmalar görülebilmektedir. Bireylerin olgusal kimlikleri doğrultusunda dindarlık anlayışları ve yöneldikleri dindarlık tipleri farklılaşmakta, dindarlık kriterleri içerisinde yer alan çeşitli alt boyutlara yönelik tutumları değişiklik göstermekte ve dindarlıkla ilgili bazı hususlar diğerlerine göre ön planda tutulmaktadır. Bu doğrultuda çalışmamızın amacı, Türk toplumunun dindarlık algısını, diğer bir ifadeyle toplumumuzun hangi inanç ve uygulamaları dindarlık göstergesi olarak algıladığını, Batı Akdeniz örnekliğinde alan araştırması neticesinde ve ampirik veriler ışığında ortaya koymaktır.
Bu araştırmanın modeli iki farklı metoda dayanmaktadır. Teorik kısımda "dokümantasyon" metodu kullanılarak birincil ve ikincil kaynakların toplanmasıyla işe başlanmıştır. Konu ile ilgili kitaplar, dergiler, makaleler, web sayfaları, yayımlanmış veya yayımlanmamış doktora ve yüksek lisans tezleri tespit edilip incelenmiştir. Araştırmamızın esasını teşkil eden uygulamalı kısımda ise tarama (tasvir) metodu ile anket vasıtasıyla elde edilen veriler SPSS ile istatistiksel işleme tabi tutulmuş, araştırmanın hipotezlerinin test edilmesi sağlanmıştır.
Araştırma sonucu olarak Türk toplumunu geleneksel/ilmihalci, modernist/hümanist ve popüler/hurafeci dindarlık tiplerinden yalnızca birinin içerisine koymak mümkün görünmemektedir. Türk toplumunun "eklektik/karma dindarlık" olarak adlandırılabilecek bir dindarlık algısına sahip olduğu söylenebilir.

Abstract:
On the Earth, there is nobody who is not in a relationship with religion, positively or negatively, directly or indirectly. Throughout the history of humanity, although it can be seen that there are people against religion and atheist, the society without religion has not been come across. People interact with religion even when they have a negative attitude towards the phenomenon of religion. Consequently, religion has effected human life somehow during the history. The relationship between religion and society is not in a one way direction, on the contrary there are mutual interaction. With the perception of religion and religiosity, religious life has affected by social events, specific geographical, social, economic and political factors, contemporary thought trends.
The differentiation of individuals and societies in different forms from internal and external dynamics and in this way the differentiated sense of religion in mind brings about the differentiation of the religiosity defined as "living religion". As in various community, the different types of religiosity arise, there can be seen differentiations in same community also. In direction of individuals' factual identities, the understandings of religiosity are differentiated, attitudes towards subscale in the criteria of religiosity shows changes and some issues about religiosity are prioritized besides others. The purpose of our work in this direction is to reveal the perception of religiousness of the Turkish society, in other words, which beliefs and practices perceive our society as a sign of religiousness as a result of field research in the Western Mediterranean region and empirical data.
The model of this research is based on two different methods. In the theoretical part, the "documentation" method was used to collect primary and secondary sources. Related books, magazines, articles, web pages, published or unpublished doctorate and master thesis have been determined and examined. In the practical part of our research, the data obtained by the questionnaire (survey) method were statistically processed with SPSS, and the researchers' hypotheses were tested.
As a result of the research, it is not possible to put Turkish society into only one of the traditional/scholastic, modernist/humanistic and popular/superstitious religious types. It can be said that the Turkish society has a perception of religiosity which can be called "eclectic/mixed religiosity".