Hatay yemek kültürü ve üzerinde etkili olan coğrafi faktörler
Hatay food culture and geographical factors affecting
Yazar: MERCAN UÇAR
Danışman: PROF. DR. MEHMET SAİT ŞAHİNALP
Harran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Doğal çevre = Natural environment ; Yemek kültürü = Food culture

Özet:
Beslenme insanların en temel ihtiyaçlarından biridir. Bu temel ihtiyaç
toplumdan topluma değişen yemek kültürünün oluşmasına olanak sağlamıştır. Yemek
kültürünün şekillenmesinde coğrafi, toplumsal, tarihî, dinî, kültürel birçok faktör etkili
olmaktadır. Bu yüzden yemek kültürü birçok bilim dalının inceleme konusu
olmaktadır. Yemek kültürü konusu Beşeri Coğrafyanın alt araştırma alanı olan kültür
coğrafyasının alanına girmektedir. Kültür coğrafyası; coğrafyacılar tarafından bir
kültürün hem beşeri hem de çevresel etkilerini mekânsal olarak gözlemleyerek ve
yorumlayarak ortaya çıkarmaya çalışmaktadır. Bu çalışmada yemek kültürünü
etkileyen faktörler, yemek kültürünün mekân ve zaman içindeki değişimi coğrafyanın
ilkeleri esas alınarak incelenmektedir.
 Bu çalışmada Hatay yöresinin yemek kültürü, fiziki ve beşeri coğrafyanın
bakış açısıyla incelenecek ve elde edilen bulgular ortaya konulmuştur. Hatay tarih
boyunca birçok medeniyete ev sahipliği yapmış Anadolu ve Suriye kültürünün
kesiştiği noktada yer almaktadır. Bulunduğu coğrafi konum itibariyle de İpek
Yolu'nun Akdeniz ile birleştiği noktada bulunmaktadır. Günümüzde hâlâ birçok
kültürü içinde barındıran Hatay ili kendine has yemek kültürü ile UNESCO tarafından
dünyada 26 tane bulunan Gastronomi şehirleri arasına alınmıştır. Bu yemek
kültürünün ortaya çıkmasında coğrafyanın etkilerini görebilmek adına bu çalışma
hazırlanmaktadır. Hatay'da yaşayan etnik toplulukların kendine has yemekleri,
birbirinden farklı olarak yapılan yemekler ve Hatay yemekleri olarak hepsinin ortak
yaptıkları geleneksel yemeklerin coğrafi şartlarla ilişkisi üzerinde durulmuştur. Ayrıca
bir dinler mozaiği olan Hatay'da farklı dinlerin ve mezheplerin yaptıkları yemekleri
ve bu yemeklerin Hatay yemek kültürüne etkileri ele alınmıştır. Çalışmada yöre halkı
ile bire bir görüşme, çalışma sahasında gözlem ve incelemeler yapılmıştır. Arazi gezisi
sırasında gerçekleştirilen görüşmelerle beraber ses ve kamera kayıtları alınmış ve
fotoğraflar çekilmiştir.
Elde edilen bulgulara göre yörenin yemek kültüründe doğal şartların önemli bir
yeri bulunmaktadır. Yöre insanı doğanın sunmuş olduğu zenginliklerden faydalandığı
için doğal şartların etkisi mutfak kültüründe önemli bir yer edinmiştir. Yörenin kışları
yağışlı yazları sıcak iklimi yörede Akdeniz iklim elemanlarının oluşmasına sebep
olmuştur. Birçok endemik bitki barındıran bölgede bu durum yemek kültürüne de etki
etmiştir. Bölgenin Anadolu ve Arap yarımadası arasında yer alması her iki kültürün de
yemeklerine ev sahipliği yapmasına neden olmuştur. Yeryüzü şekillerinin farklılık
göstermesi Hatay yemeklerinin ana malzemelerinin temin edildiği tarım ve
hayvancılık faaliyetlerinin yapılmasına olanak sağlamıştır.
 Hatay'da yemek kültürü zamanla değişikliklere uğrasa da coğrafi özelliklerin
fazla değişmemesinden dolayı hâlâ önemini korumaktadır. Yemek kültürünün
geleceğe aktarılması için hem doğal ortam şartlarının hem de beşeri özelliklerin
korunması gerekmektedir.

Abstract:
Nutrition is one of the most basic needs of humans. This basic need has enabled
the formation of a food culture that varies from society to society. Many geographical,
social, historical, religious and cultural factors are effective in shaping food culture.
That's why food culture is the subject of study in many branches of science. The subject
of food culture falls within the field of cultural geography, which is a sub-research
field of Human Geography. Cultural geography; Geographers try to reveal both the
human and environmental effects of a culture by observing and interpreting it spatially.
In this study, the factors affecting food culture and the change of food culture in space
and time are examined based on the principles of geography.
 In this study, the food culture of the Hatay region will be examined from the
perspective of physical and human geography and the findings will be presented.
Hatay is located at the intersection of Anatolian and Syrian cultures, which have hosted
many civilizations throughout history. Due to its geographical location, it is located at
the point where the Silk Road meets the Mediterranean. Hatay province, which still
hosts many cultures today, has been included among the 26 Gastronomy cities in the
world by UNESCO with its unique food culture. This study is being prepared in order
to see the effects of geography on the emergence of this food culture. The unique
dishes of the ethnic communities living in Hatay, the dishes prepared differently from
each other, and the relationship between the traditional dishes common to all of them
as Hatay dishes and geographical conditions were emphasized. In addition, the dishes
prepared by different religions and sects in Hatay, which is a mosaic of religions, and
the effects of these dishes on Hatay food culture are discussed. In the study, one-on-
one interviews with local people, observations and investigations were conducted in
the study area. Along with the interviews held during the field trip, audio and camera
recordings were made and photographs were taken.
According to the findings, natural conditions have an important place in the
food culture of the region. Since the local people benefit from the riches offered by
nature, the effect of natural conditions has gained an important place in culinary
culture. The region's climate, with rainy winters and hot summers, has led to the
formation of Mediterranean climate elements in the region. This situation has also
affected the food culture in the region, which hosts many endemic plants. The region's
location between Anatolia and the Arabian peninsula has caused it to host dishes from
both cultures. Differences in landforms have enabled agriculture and animal husbandry
activities, which provide the main ingredients of Hatay dishes.
 Although the food culture in Hatay has changed over time, it still maintains its
importance because the geographical features have not changed much. In order to
transfer food culture to the future, both natural environmental conditions and human
characteristics must be preserved.