Pender' in sağlığı geliştirme modeline göre yapılandırılmış motivasyonel görüşmenin tip 2 diabetes mellitus' da diyabet öz yönetim davranışları üzerine etkisi
The effect of motivational interviewing based on pender's health development model on diabetes self-management  behaviors in TYPE 2 diabetes mellitus
Yazar: ELANUR ULUDAĞ
Danışman: PROF. DR. MAĞFİRET KAŞIKÇI
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Esasları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Davranış değişiklikleri = Behavioral changes ; Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Diabetes mellitus-tip 2 = Diabetes mellitus-type 2 ; Glisemik indeks = Glycemic index ; Kendini yönetme = Self management ; Motivasyonel görüşme = Motivational interviewing ; Sağlığın geliştirilmesi = Health promotion

Özet:
Amaç: Bu çalışma Pender'in sağlığı geliştirme modeline göre yapılandırılmış motivasyonel görüşmenin Tip 2 Diabetes Mellitus'da (T2DM) diyabet öz yönetim davranışları üzerine etkisini belirlemek amacıyla ön test-son test karşılaştırmalı kontrollü deneysel olarak yapılmıştır.
Materyal ve Metot: Araştırmanın evrenini, 1000 birey oluşturdu. Örneklemini ise  araştırma kriterlerini karşılayan 30 deney, 30 kontrol olmak üzere 60 birey oluşturdu. Araştırma Gümüşhane Devlet Hastanesi Dahiliye Polikliniği/Kliniğinde 20.09.2019– 20.05.2020 tarihleri arasında gerçekleştirildi. Araştırmada veriler; Tanıtıcı Bilgi Formu, Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Ölçeği, Diyabet Öz Etkililik Ölçeği ile toplandı ve metabolik değişkenlere yönelik laboratuvar sonuçları değerlendirildi. Araştırma deney grubundaki bireylere 3 ay boyunca haftada 1 kez Pender'in sağlığı geliştirme modeline dayalı motivasyonel görüşme girişimi yapılacak şekilde yürütüldü. 3 ay sonunda, hem deney grubundaki hem de kontrol grubundaki bireylere ölçekler tekrar uygulandı. Verileri değerlendirilirken tanımlayıcı istatistiksel metotları (sayı, yüzde), ki-kare testi, bağımsız gruplarda t testi ve eşleştirilmiş t testi kullanıldı. 
Bulgular: T2DM' de Pender'e dayalı yapılan Motivasyonel Görüşme (MG) girişimi sonucu diyabet öz yönetimi davranışlarında (egzersiz,glikoz takibi, tedavi vs.) olumlu yönde anlamlı derecede fark oluşurken, kontrol grubunda olumsuz yönde fark oluştuğu bulundu. MG girişimi sonucu deney grubunda metabolik değişkenler HbA1c ve AKŞ değerlerinde anlamlı derecede düşüş olurken, HDL, LDL, kolestrol ve trigliserit düzeylerindeki düşüşün anlamlı derece olmadığı bulundu. Kontrol grubunda ise bu değerlerde anlamlı derece yükselişlerin olduğu görüldü. SYBDÖ ve öz-etkililik ölçeğinden alınan puan ortalamaları deney grubunda anlamlı derecede yükseliş gösterirken, kontrol grubunda benzer seviyede kaldığı görüldü.
Sonuç: Pender'in sağlığı geliştirme modeline göre yapılandırılmış motivasyonel görüşmenin T2DM'de diyabet öz yönetim davranışlarını olumlu yönde artırdığına varıldı. Bu sonuç ile T2DM'li bireylerin diyabet öz yönetim davranışlarını sürdürebilmeleri için bu bireylerin hastalıkla ilgili eğitimlerinin Pender'e dayalı MG doğrultusunda verilmesi önerilir.

Abstract:
Aim: In order to determine the effect of motivational interview structured according to Pender's health promotion model on diabetes self-management behaviours in type 2 DM, a pre-test-post-test was conducted in a comparative controlled experimental manner.
Material and method: The population of the study was 1000 individuals. Its sample consisted of 60 individuals, 30 experiments and 30 controls. The research was conducted in the Internal Medicine Polyclinic / Clinic of Gumushane State Hospital between 20.09.2019 - 20.05.2020. The data of the study were Information Sheet, the Healthy Lifestyle Behaviour Scale, Diabetes self-efficacy Scale and the laboratory results are evaluated considering metabolic variables. The study was conducted by applying motivational interview attempts based on Pender's health promotion model. Applying this model, I had an interview with experimental group once a week for three months. At the end of 3 months, the scales were applied again to the individuals in both the experimental group and the control group. Descriptive statistical methods (number, percentage), chi-square test, independent groups t test and paired t test were used in order to evaluate the data. 
Results: As a result of motivational intervention based on Pender in T2DM, there was a significant positive difference in diabetes self-management behavior (exercise, glucose monitoring, treatment, etc.), while a negative difference was found in the control group. As a result of MG intervention, there was a significant decrease in metabolic variables HbA1c and FBG values in the experimental group, while the decrease in HDL, LDL, cholesterol and triglyceride levels was not found to be significant. In the control group, it was observed that there were significant increases in these values. While the mean scores obtained from HLBS and self-efficacy scale increased significantly in the experimental group, it was observed that it remained at a similar level in the control group.
Conclusion: It was concluded that motivational interview structured according to Pender's health promotion model positively increased diabetes self management behaviors in type 2 DM. With this result, it is recommended that individuals with T2DM be educated about the disease in line with Pender-based MG so that they can continue their diabetes self-management behavior.