Stresle başa çıkmanın yordayıcıları olarak erken dönem uyumsuz şemaları ve öz anlayış
Early maladaptive schemas and self-compassion as predictors of stress
Yazar: HATİCE AKTAKKA
Danışman: PROF. DR. MEHMET ENGİN DENİZ
İstanbul Arel Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Klinik Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Başa çıkma = Coping ; Erken dönem uyum bozucu şemalar = Early maladaptive schemas ; Stres = Stress ; Stresle başetme = Coping with stress ; Ölçekler = Scales ; Öz duyarlılık = Self compassion ; Üniversite öğrencileri = University students

Özet:
Erken dönem uyumsuz şemalar, çocukluk döneminde yaşanan ve etkileri hayat boyunca gözlenen olumsuz olaylar ya da travmaları içermekte, stresle başa çıkma becerisi gibi hayatın içinde yer alan konularda etkisini göstermektedir. Bu çalışmanın amacı stresle başa çıkmanın yordayıcıları olarak erken dönem uyumsuz şemaları ve öz anlayışı araştırmaktır. Bu çalışma 2020 yılında İstanbul ilinde eğitim-öğretime devam eden kolaylı örnekleme yöntemiyle belirlenen 381 üniversite öğrencisinin (224 kadın - 157 erkek) katılımıyla gerçekleşmiştir. Öğrenci Bilgi Formu, Stresle Başa Çıkma Ölçeği, Young Şema Ölçeği ve Öz Anlayış Ölçeği kullanılarak veriler toplanmıştır. Araştırma sonucu elde edilen verilerin analizleri için, 'Korelasyon Analizi', 'Çoklu Regresyon Analizi', 'Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA)' , 'Bağımsız Örneklem T-Testi' kullanılmıştır.
Araştırma sonuçlarına göre; ''Dine Sığınma'' stresle başa çıkma tutumunun negatif yönde yordayıcıları olarak 'Ayrıcalıklılık/ Yetersiz Özdenetim' ve 'Tehditler Karşısında Dayanıksızlık' erken dönem uyumsuz şemaları bulunmuştur. ''Dış Yardım Arama'' stresle başa çıkma tutumunun pozitif yönde yordayıcıları olarak 'Onay Arayıcılık' ve 'Terk Edilme' erken dönem uyumsuz şemaları olarak bulunmuştur. Negatif yönde yordayıcıları ise
'Ayrıcalıklılık/ Yetersiz Özdenetim' , 'Tehditler Karşısında Dayanıksızlık' , 'Duygusal Yoksunluk' , 'Kendini Feda' erken dönem uyumsuz şemaları bulunmuştur. ''Aktif Planlama'' stresle başa çıkma tutumunun pozitif yönde yordayıcıları olarak 'Sosyal İzolasyon/Güvensizlik' , 'Cezalandırılma' ve 'Yüksek Standartlar' erken dönem uyumsuz şemaları ve Öz-Anlayış olarak bulunmuştur. Negatif yönde yordayıcıları ise 'Ayrıcalıklılık/ Yetersiz Özdenetim' ve 'Duygusal Yoksunluk' erken dönem uyumsuz şemaları bulunmuştur. ''Kaçma (Duygusal-Eylemsel)'' stresle başa çıkma tutumunun pozitif yönde yordayıcıları olarak 'Karamsarlık' ve 'Terk Edilme' erken dönem uyumsuz şemaları olarak bulunmuştur. Negatif yönde yordayıcıları ise 'Duyguları Bastırma' , 'Kusurluluk' erken dönem uyumsuz şemaları bulunmuştur. ''Kaçma (Bio-Kimyasal)'' stresle başa çıkma tutumunun pozitif yönde yordayıcıları olarak 'Duygusal Yoksunluk' , 'Ayrıcalıklılık' ve 'Terk Edilme' erken dönem uyumsuz şemaları olarak bulunmuştur. Negatif yönde yordayıcıları ise 'Onay Arayıcılık' ve 'Cezalandırılma' erken dönem uyumsuz şemaları bulunmuştur. ''Kabul-Bilişsel Yeniden Yapılanma'' stresle başa çıkma tutumunun pozitif yönde yordayıcıları olarak 'Cezalandırılma' erken dönem
uyumsuz şeması ve Öz-anlayış bulunmuştur.
Araştırmaya katılan üniversite öğrencilerinin verdiği yanıtlar aracılığıyla bu sonuçlara ulaşılması, çalışmanın sınırlılıklarını oluşturmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Erken dönem uyumsuz şemalar, Stres, Stresle Başa Çıkma, Öz anlayış

Abstract:
Early maladaptive schemas include negative events and traumas experienced during childhood, whose effects are observed throughout life, and show their impact on issues such as the ability to cope with stress. The purpose of this study is to early maladaptive schemas and self-compassion as predictors of stress. Participants of the research were 381 (224 female- 157male) university students from Istanbul. The data were collected using the Student Information Form, Stress Coping Scale, Young Schemas Scale and Self-Compassion Scale in a survey of university students, a survey was conducted. In addition, 'Correlation Analysis', 'Multiple Regression Analysis', 'One Way ANOVA' and 'Independent Sampling T-Test' were used for the analysis of the data obtained.
According to the results of this study; Early maladaptive schemas of 'Insufficient Self-Control' and 'Vulnerability' were found as negative predictors of 'Becoming Religious'. Early maladaptive schemas of 'Approval Seeking' and 'Abandonment' were found as positive predictors of 'Looking for Outer Help'. Early maladaptive schemas of 'Insufficient Self-Control', 'Vulnerability', 'Emotional Deprivation' and 'Giving Oneself Up' were found as negative predictors of 'Looking for Outer Help'. Early maladaptive schemas of 'Social İsolation/Mistrust', 'Punitiveness' 'Unrelenting Standards' and 'SelfCompassion' were found as positive predictors of 'Active Planning'. Early maladaptive schemas of 'Insufficient Self-Control' and 'Emotional Deprivation' were found as negative predictors of 'Active Planning'. Early maladaptive schemas of 'Pessimism' and 'Abandonment' were found as positive predictors of 'Escaping (Emotional-Operational)'. Early maladaptive schemas of 'Emotional İnhibition' and 'Defectiveness' were found as negative predictors of 'Escaping (Emotional-Operational)'. Early maladaptive schemas of 'Emotional Deprivation', 'İnsufficient Self-Control' and 'Abandonment' were found as positive predictors of 'Escaping (Bio-Chemical)'. Early maladaptive schemas of 'Approval Seeking' and 'Punitiveness' were found as negative predictors of 'Escaping (Bio-Chemical)'. Early maladaptive schemas of 'Punitiveness' and 'Self-Compassion' were found as positive predictors of 'Acceptance- Cognitive Reconstruction'.
Achieving these results through the answers of the university students participating in the research constitutes the limitations of the study.

Key Words: Early maladaptive schemas, Stress, Coping with stress, SelfCompassion