Döviz kuru ile makroekonomik büyüklükler arasındaki ilişki: Türkiye üzerine bir uygulama
The relation between exchange rate and fundamentals: A study on Turkey
Yazar: AHMET KARDAŞLAR
Danışman: DOÇ. DR. HARUN BAL
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Döviz kuru = Exchange rate ; Makroekonomi = Macroeconomy ; Makroekonomik büyüklükler = Macroeconomic indicators ; Makroekonomik modeller = Macroeconomic models ; Türk ekonomisi = Turkish economy ; Vektör otoregresyon modeli = Vector autoregression model

Özet:
Bretton Woods sisteminin yıkılmasından sonra esnek kur sistemine geçilmesiyle birlikte, döviz kurlarında büyük dalgalanmalar meydana gelmiş ve döviz kurlarındaki bu oynaklığı açıklamak üzere çeşitli modeller geliştirilmiştir. 
Döviz kuru davranışlarını açıklamada kullanılan geleneksel makro temelli modellerde genel olarak döviz kurlarının para arzı, enflasyon, faiz oranı gibi makroekonomik değişkenler tarafından belirlendiği kabul edilmektedir. Ancak döviz kuru davranışlarını açıklamada kullanılan makro temelli modeller kısa vadede büyük ölçüde başarısız olmuşlardır.
Makroekonomik modellerin kısa vadede döviz kuru hareketlerini açıklamadaki ampirik başarısızlığı ekonomistleri döviz kuru sapmasının nedenlerini araştırmaya ve döviz kurunu belirlemek için yeni modeller araştırmaya teşvik etmiştir.
Döviz kuru sapmasıyla anlatılmak istenen; cari reel efektif döviz kurunun uzun dönem (denge) reel döviz kurundan sapması değil, kısa vadede döviz kurları ile temel makroekonomik değişkenler arasında son derece zayıf bir ilişki olmasıdır.
Döviz kuru sapmasına neden olan faktörleri incelediğimizde genel olarak piyasanın özellikleri (müşteri emir akımları, işlem maliyetleri), piyasa katılımcılarının davranışlarındaki farklılıklar (teknik analizciler ve temel analizciler, söylenti tacirleri) ve firmaların fiyat davranışlarındaki farklılıklar (ulusal para ile fiyatlandırma, üretici ülkenin parasına göre fiyatlandırma) ön plana çıkmaktadır.
Bu çalışmada döviz kuru ile makroekonomik değişkenler arasındaki ilişki Türkiye ekonomisine ait 2003:Q5?2012Q5 dönemi aylık verilerle birim kök ve Vektör Otoregresif (VAR) yöntem kullanılarak test edilmiştir. Çalışmadan elde edilen sonuçlar döviz kuru ile makroekonomik büyüklükler arasında kısa ve orta vadede son derece zayıf bir ilişki olduğuna ve döviz kurunun makroekonomik değişkenlerden sapması olarak değerlendirileceğine işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler: Döviz Kuru Sapması, VAR Modeli, Söylenti Tacirleri, Müşteri Emir Akımları

Abstract:
After the collapse of the Bretton Woods system, flexible exchange regime was used widely and it caused fluctuates on exchange rates and so new models were developed to describe the volatility on the exchange rates.
In the structural macro based models that are used for describing exchange rate behaviour, it is accepted that exchange models are determined by fundamentals such as money supplies, inflation and interest rates. But the macro based models that are used for describing the exchange rate behaviours substantially failed in a short span of time.
Empirical failure of macroeconomic models to explain short-term exchange rate movements encouraged the economists to investigate the causes of this exchange rate disconnect puzzle and to look for the new models to determine the exchange rates.
What is meant by deviation of the exchange rate is not the state in which real effective exchange rate deviates from long-term real exchange rate; it is the state in which there is a weak correlation between key macro economic variables and mid and short-term exchange rates.
When we examine the factors causing deviations in exchange rate, we find ourselves face to face with the general characteristics of the market(order flow, transaction costs), the differences in the behaviours of the market participants (chartist and fundamentalists, noise traders) and the differences in the appraisal attitudes of the companies(consumer currency pricing, produces currency pricing).
In this study, the relation exchange rate and fundamentals was tested by using unit root and VAR( (Vector Autoregressive) methods with the help of the the monthly data gathered between 2003:Q5-2012:Q5 which belongs to the Turkey's economy. The results show that, there is a weak mid and short-term correlation between exchange rate and fundamentals and that are interpreted as exchange rates disconnect from fundamentals.

Keywords: Exchange Rate Disconnect, Purchasing Power Parity, VAR Model, Noise Traders, Order Flow.