Erken modern Avrupa'da diplomasinin gelişiminde Osmanlı İmparatorluğu'nun etkisi
The influence of the Ottoman Empire on the development of diplomacy in early modern Europe
Yazar: ENES YILMAZ
Danışman: PROF. DR. NAMIK SİNAN TURAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations

Özet:
Modern Avrupa tarih yazımında Osmanlılar, kimi zaman çevresel ve/veya
edilgen bir aktör olarak yer almış çoğu zaman ise hiç yer bulamamıştır. Ancak son
yıllarda yapılan çalışmalar da Avrupa tarihinde Osmanlıların yerini vurgular nitelikte
olmuştur. Modern Avrupa'nın temel bir unsuru olarak modern diplomasi de çoğu kez
Osmanlılardan bağımsız ele alınmıştır. Ayrıca Osmanlılar, uzun yıllar uyguladığı ad
hoc diplomasiden ötürü daimî elçilik anlayışından uzak kabul edilmiştir. Çalışmanın
temel sorusu ve iddiası da modern diplomasinin gelişimindeki Osmanlı etkisini
araştırmak ve vurgulamaktır. Bu amaçla hazırlanan çalışmada, Osmanlı
İmparatorluğu'nun erken modern dönemde Habsburg İmparatorluğu, Fransa Krallığı
ve Venedik gibi Avrupalı devletler kurduğu diplomatik ilişkiler ve ittifaklar
üzerinden modern diplomasinin gelişimi ve Osmanlı etkisi incelenmiştir.
Bu tez çalışmamda, "Modern Diplomasi"nin gelişim sürecinde, Osmanlı
İmparatorluğu'nun merkezi bir güç olarak diğer Avrupa devletleri ile olan
münasebetlerini ve böylece modern diplomasinin ortaya çıkışındaki etkilerini
inceledik. Bu çalışma kapsamında, öncelikli olarak Rönesans dönemi yani 15. yüzyıl
Avrupa'sının genel görünümünü ele alarak, Osmanlı İmparatorluğu'nun bu siyasi
konjonktürdeki yerini ele aldık. Ardından, dönemin diplomasi anlayışını irdeleyerek,
Osmanlıların bu anlayışın değişim ve dönüşümündeki merkezi rolünü ortaya
koymaya çalıştık. Çalışmanın nihayetinde ise, tezimin temel iddiası olan modern
diplomasinin gelişiminde Osmanlı İmparatorluğu'nun etkisini, önceki bölümlerde
ifade ettiğim bilgi ve verilerle ortaya koymaya çalıştım.
Bu doğrultuda, hazırlanan tez çalışmasında erken modern dönemde yazılan
eserlerden, hâtıratlardan, sefâretnâmelerden ve arşiv belgelerinden faydalanılmıştır.
Ayrıca, erken modern dönemi inceleyen çok sayıdaki makale ve kitap da çalışma
kapsamında değerlendirilmiştir.
Sonuç olarak ise Osmanlıların erken modern dönemde diplomasinin
dönüşümünde, Habsburglar karşısında oluşturduğu alternatif diplomatik alan
aracılığıyla katkı sahibi olduğu sonucuna varılmıştır. Alternatif diplomatik alan ise
Rönesans diplomasisine, Avrupa'nın dışında da geniş uygulama alanları sunmuş ve
böylece modern diplomasinin gelişiminde katkı sahibi olmuştur.

Abstract:
In modern European historiography, the Ottomans has sometimes been
portrayed as a peripheral and/or passive actor, often not receiving any attention.
However, recent studies have also highlighted the role of the Ottomans in European
history. Modern diplomacy, as a fundamental element of modern Europe, has often
been examined separately from the Ottomans. Furthermore, due to their long-
standing practice of ad hoc diplomacy, the Ottomans have been considered distant
from the concept of permanent embassies. The main question and claim of this study
are to investigate and emphasize the Ottoman influence in the development of
modern diplomacy. In the study, the development of the modern diplomacy and the
Ottoman influence has been examined through the diplomatic relations and alliances
established by the Ottomans with European states such as the Habsburs, France and
Venice during the early modern period.
In this thesis, we examined the Ottoman Empire's relations with other
European states as a central power in the development of "Modern Diplomacy". We
have primarily focused on the general outlook of 15th-century Europe, known as the
Renaissance period, and discussed the Ottomans' position within this political
context. Then, by examining the diplomacy understanding of the period, we tried to
reveal the central role of the Ottomans in the change and transformation of this
understanding. At the end of the study, I tried to reveal the influence of the Ottoman
Empire in the development of modern diplomacy, which is the main claim of my
thesis, with the information and data I expressed in the previous sections.
To this end, the research relies on early modern works, memoirs, travelogues,
and selected archival documents. Additionally, numerous articles and books
examining the early modern period have been evaluated within the scope of this
study. As a result, it was concluded that the Ottomans contributed to the
transformation of diplomacy in the early modern period through the alternative
diplomatic field they created against the Habsburgs.