Hadis lafızlarının tespiti: Sahîhu'l-Buhârî örneği
Assessment of the wordings of the hadiths: The example of Sahih al-Bukhari
Yazar: NOUR ALHILA
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN HANSU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Hadis Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Hadis = Hadith ; Lafız = Listeral ; Rivayetler = Rumours ; Sahih-i Buhari = Sahih-i Buhari ; İslamiyet = Islam

Özet:
Bu çalışmada muhaddislerin, hadislerin lafızlarını zabt konusundaki gayretleri Sahîh-i Buhârî'den örnekler çerçevesinde ele alınmıştır. İlk olarak Hz. Peygamber'in (s.a.) nübüvvetten önce ve sonrasında konuştuğu dil, Hz. Peygamber sonrası sahâbe ve tâbiûnun lafızların zabtı konusunda gayretleri ve Arap dilinin geçirdiği merhaleler, rivayet asrında şifâhî ve yazılı rivayet gibi hadis lafızlarına etki eden amiller ile muhaddislerin bu konudaki gayretleri ele alınmıştır. 
Bu araştırma muhaddislerin lafızların zabtı konusundaki gayretlerini müstakil bir çalışmada ele alma ve Sahih-i Buhârî özelinde uygulamalı örneklerle değerlendirme noktasında benzeri çalışmalardan ayrılmıştır. Tez, üç ana tema üzerine odaklanmıştır. Birinci ve ikinci bölüm ana konuya giriş mahiyetindedir. Üçüncüsünde ise Buhârî'nin Sahih'inde lafızların zabtı konusundaki gayretlerine ilişkin meseleler ele alınmıştır. Hadisler arasında hem metin hem sened bakımından ortaya çıkan lafız farklılıklarının nedenleri ortaya konulmaya çalışılmıştır. 
Hadis lafızlarınının orijinallerini muhafaza etme konusundaki gayretleri incelemesi bakımından alanında ilk olan bu çalışma, hadisçilerin sadece isnad araştırmalarıyla yetinmediklerini, metnin orijinalliğini korumak için de titiz bir gayret gösterdiklerini Sahîhu'l-Buhârî özelinde ortaya koymuştur.

Anahtar Kelimeler: Hz. Peygamber'in Hitabı, Lafzî rivayet, Manayla rivayet, Ravi Tasarrufu, Lafız tespiti, Buhârî'nin Dili

Abstract:
In this study, the efforts of the Muhaddiths to assess the wordings of the hadiths have been investigated within the framework of examples from Sahih al-Bukhari. Firstly, the language that the Prophet (peace be upon him) spoke before and after the prophethood, the efforts of the Companions (Sahabe) and the Followers (Tabiun) after the Prophet to memorize the words, the stages of the Arabic language, the factors influencing the wordings of the hadiths such as verbal and written narration in the era of narration, and the efforts of the Muhaddiths in this regard have been studied.
This research differs from similar studies in terms of dealing with the efforts of the Muhaddiths on the assessment of the wordings in an independent study and evaluating them with applied examples in the context of Sahih al-Bukhari. The thesis focuses on three main topics. The first and second chapters are dedicated to an introduction to the main subject. In the third chapter, the issues related to Bukhari's efforts on the assessment of the wordings in his Sahih have been discussed. It has been tried to reveal the reasons of the differences in the wordings between the hadiths in terms of both text and narration (sened).
This study, which is the first in its field in terms of examining the efforts to preserve the originals of the wordings of the hadiths, revealed that, in the case of Sahih al-Bukhari, the Muhaddiths were not content with only the research of narration, but also showed meticulous efforts to preserve the originality of the text.

Keywords: Speech of the Prophet, narration by wording, narration by meaning, behavior of the narrator, assessment of the wordings, Bukhari's Language