Aile sağlığı merkezine başvuran hipertansiyon ve diyabet hastalarında stigma ve ilişkili faktörlerin değerlendirilmesi
Evaluation of stigma and related factors in hypertension and diabet patients applying to A family Health center
Yazar: NURGÜL AKTAN BEKTAŞ
Danışman: PROF. DR. OKCAN BASAT
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Gaziosmanpaşa Taksim Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile sağlığı merkezi = Family health center ; Damgalama = Stigmatization ; Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Hipertansiyon = Hypertension ; Sosyal destek = Social support

Özet:
Giriş ve Amaç: Bu çalışmanın amacı; Hipertansiyon (HT) ve Diyabetes Mellitus (DM) hastalarının kronik hastalıklarına bağlı damgalanma düzeyi, depresyon durumu, algıladıkları sosyal desteğin saptanması ve hastalık regülasyonu ile ilişkisinin değerlendirilmesidir.
Yöntem: Çalışma tek merkezli, tanımlayıcı bir araştırma olup, İstanbul Gaziosmanpaşa Rahime Başaran Aile Sağlığı Merkezi'ne 13 Eylül - 13 Aralık 2020 tarihleri arasında başvuran 18-80 yaş arası, 6 aydan uzun süreli  ve tek başına DM'i yada HT'u olan, eşit sayıda 100 gönüllü ile gerçekleştirildi. Hastaların sosyo-demografik özellikleri, hastalık süresi, HbA1c düzeyi, sistolik ve diyastolik tansiyon değerleri bakıldı. Kronik Hastalıklarda Beklenen Stigma Ölçeği (CIASS) ile damgalanma düzeyi, Hasta Sağlık Anketi-9 Ölçeği (PHQ-9) ile psikolojik sağlık durumu ve Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği (MSPSS) ile algılanan sosyal destek durumu yüz yüze görüşme tekniği ile sorgulandı. Verilerin analizinde SPSS programı kullanıldı. İstatiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 alındı.
Bulgular: Yaş ortalaması 56,4±11,4 yıl, hastalık tanı süresi 10,4±7,2 yıl olan, 50 HT ve 50 DM hastası çalışmaya dahil edilmiştir. Ortalama sistolik kan basıncı 122,80±10,80 mmHg, ortalama diyastolik kan basıncı 78,20±5,96 mmHg ve ortalama HbA1c düzeyi 7,78±2,46'dır. DM hastalarının aileleri (p=0,000), iş ortamları (p=0,000) ve sağlık çalışanları (p=0,000) beklenen stigma düzeyleri, HT hastalarından anlamlı düzeyde yüksek gözlenmiştir.  DM hastalarının %62'sinde , HT  hastalarının %86'sında tedavilerinin regüle seyrettiği görülmüştür. Regüle DM hastalarının, regüle olmayan DM hastalarına göre polifarmasi sıklığı (p=0,029) ile ek hastalık varlığı (p=0,025) daha fazla iken, sağlık çalışanları stigma düzeylerinin (p=0,002) anlamlı oranda daha az bulunmuştur.  
Hipertansif evli olgularda algılanan sosyal destek düzeyinin (p=0,022) daha fazla olduğu ve farkın eşinden kaynaklı destek (p=0,012) ile oluştuğu saptanmıştır.  Regüle DM ve regüle HT hastalarının stigma düzeylerinin karşılaştırılmasında DM hastaları , aile stigması (p=0,000), iş yaşamı stigması (p=0,000), sağlık çalışanı stigması (p=0,000) dahil olmak üzere daha yüksek toplam stigma puanına (p=0,000) sahipken, algılanan sosyal destek ölçümü açısından benzer izlenmişlerdir (p>0,05). Depresif  DM hastaları olmayanlara göre daha yüksek stigma düzeyine sahipken (p=0,021), depresif HT hastaları olmayanlara benzer stigma düzeyine sahipti (p=0,261). Ancak doğrusal regresyon analizinde hem HT hastalarında (F = 4,073, p =0,012, R² = 0,21)  hem de DM hastalarında (F = 3,154, p =0,012, R² = 0,30) kronik hastalıklarda beklenen stigma puanı artışına depresyon puan artışının etkili olduğu gösterildi. 
Sonuç: Çalışmamızda DM hastalarında stigma düzeyi HT hastalarından daha yüksek, tedavi regülasyon oranı ise daha düşük bulunmuştur. DM hastalarında kronik hastalık beklenen stigma düzeyinde sosyal desteğin belirleyici olmayıp, psikolojik sağlık durumunun bağımsız belirleyici olması ve sağlık çalışanları tarafından oluşturulan stigmanın regüle olmayan DM hastalarında regüle hastalara göre yüksek saptanması, DM  regülasyonunda hasta psikolojisi ve sağlık çalışanını rolüne dikkat çekmiştir.
Anahtar Sözcükler: Hipertansiyon, Diyabetes mellitus, Stigma, Sosyal Destek

Abstract:
Introduction and Purpose: The aim of this study is; Determining the level of stigmatization, depression status, perceived social support in patients with hypertension (HT) and Diabetes Mellitus (DM) due to their chronic diseases, and evaluating the relationship with disease regulation.
Methods: The study is a single-centered, descriptive study and was carried out with an equal number of 100 volunteers who applied to Istanbul Gaziosmanpasa Rahime Başaran Family Health Center between 13 September and 13 December 2020, aged 18-80, with more than 6 months of DM or HT alone. Socio-demographic characteristics, duration of disease, HbA1c level, systolic and diastolic blood pressure values were looked at. The level of stigma with Chronic Illness Anticipated Stigma Scale (CIASS), psychological health status with Patient Health Questionnaire-9 Scale (PHQ-9) and perceived social support status with Multidimensional Perceived Social Support Scale (MSPSS) were questioned with face-to-face interview technique. SPSS program was used in the analysis of the data Statistical signiability level p<0.05 was taken.
Results: 50 HT and 50 DM patients with an average age of 56.4±11.4 years and a diagnosis period of 10.4±7.2 years were included in the study. The mean systolic blood pressure is 122.80±10.80 mmHg, the mean diastolic blood pressure is 78.20±5.96 mmHg and the average HbA1c level is 7.78±2.46. Families of DM patients (p=0.000), work environments (p=0.000) and healthcare workers (p=0.000) expected stigma levels were significantly higher than HT patients. It was observed that in 62% of DM patients and 86% of HT patients, their treatment was regulated. Regulated DM patients had a significantly lower frequency of polypharmaceutials (p=0.029) and additional disease presence (p=0.025) than non-regulated DM patients, while health workers had significantly lower stigma levels (p=0.002). It was determined that the perceived level of social support (p=0.022) was higher in hypertensive married patients and that the difference was caused by support from the partner (p=0.012). DM patients had a higher total stigma score (p=0.000) when comparing stigma levels of regulated DM and regulated HT patients, including family stigma (p=0.000), work life stigma (p=0.000), health worker stigma (p=0.000), and similarly monitored in terms of perceived social support measurement (p>0.05). Depressive DM had a higher level of stigma (p=0.021) than non-depressive DM patients, while depressive HT had a similar level of stigma to those without patients (p=0.261). However, linear regression analysis showed that depression score increase was effective in the expected increase in stigma score in both HT patients (F = 4,073, p =0.012, R² = 0.21) and DM patients (F = 3,154, p =0.012, R² = 0.30).
Conclusion: In our study, stigma levels were found to be higher in DM patients than HT patients and lower treatment regulation rates. Chronic disease in DM patients is not decisive at the expected level of stigma, but the independent determination of psychological health status and the high detection of stigma created by health workers compared to regulated DM patients in non-regulated DM patients have drawn attention to the role of patient psychology and health workers in DM regulation.
Keywords: Hipertantion, Diabetes mellitus, Anticipated Stigma, Social Support