İstanbul'da üçüncü basamak bir eğitim ve araştırma hastanesi acil servisine başvuran kuduz riskli temas vakalarının değerlendirilmesi: 2 yıllık inceleme
Evaluation of rabies risk contact case attending to the emergency department of a third stage training and research hospital in İstanbul: A 2-year investigation
Yazar: HÜSEYİN AYCAN ÖZSEMERCİ
Danışman: PROF. DR. ÖZGÜR SÖĞÜT
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Acil Tıp Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Acil Tıp = Emergency Medicine
Dizin: Acil servis-hastane = Emergency service-hospital ; Acil tıp = Emergency medicine ; Eğitim ve araştırma hastaneleri = Training and research hospitals ; Halk sağlığı = Public health ; Isırıklar-insan = Bites-human ; Kuduz = Rabies ; Kuduz aşısı = Rabies vaccine ; Kuduz virüsü = Rabies virus ; Profilaksi = Prophylaxis ; Retrospektif çalışmalar = Retrospective studies

Özet:
Kuduz insanlık tarihinin başlangıcından bu yana önemini koruyan zoonotik, nörotrop ve viral kaynaklı bir hastalıktır. İlk yazılı kaynaklardan bugüne mortalitesinin yüksekliği ve etkin tedavi yolları insanlık için hep önemli bir konu olmuştur. 19. yüzyılda Pasteur tarafından aşısı bulunduğundan beri insanlık kuduz ile etkin bir şekilde mücadele imkanı bulmuştur. Teknolojik gelişmelere rağmen virüs santral sinir sistemine ulaştıktan sonra etkin bir tedavisi yoktur. 
Bu nedenle çalışmamızda, kuduz riskli temas nedeniyle acil servise başvuran vakaların demografik özelliklerinin incelenerek, bulaş yollarını azaltılması ve yara yeri temizliği, aşı ve immunglobulinin uygulamalarını içeren profilaksinin uygun şekilde yapılıp yapılmadığının araştırılması amaçlanmıştır. 
Gereç ve Yöntem
Retrospektif, kesitsel, gözlemsel ve tek merkezli olarak planlanan bu çalışmaya hastanemiz Acil Tıp Kliniği'ne 01 Eylül 2019 ile 31 Ağustos 2021 tarihleri arasında, 2 yıllık bir dönemde acil servise başvuran kuduz riskli temas vakaları dahil edildi. Çalışmaya, HBYS üzerinden tıbbi bilgilerine ulaşılabilen Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı 18 yaş ve üstü ile 18 yaş altı tüm hastalar alındı.
Bu vakaların yaş, cinsiyet gibi demografik bilgileri, temas eden hayvanın türü, sahiplilik durumu ve aşılama durumu önceden hazırlanan vaka veri formlarına kaydedildi.
Bulgular
Çalışmaya 1,481 kadın(%39,6) ve 2,257 erkek(%60,4) olmak üzere toplam 3,738 vaka dahil edildi.  Çalışmamızda en fazla vaka sayısı 858 vaka(%23,0) ile 10-19 yaş aralığında idi. En az vaka sayısı ise 84 vaka(%2,2) ile 65 yaş üstü idi. Yaş gruplarına göre 45-64 yaş aralığında ve 65 yaş üstü vaka oranı istatistiksel olarak anlamlı düşük saptandı (p<0,001). 
Kuduz riskli temas vakaları başvurdukları mevsime göre incelendiğinde 3,738 vakanın 1,164'ü(%31,1) yaz mevsiminde, 1,013'ü(%27,1) sonbaharda, 789'u(%21,1) kış mevsiminde ve 772'si(%20,7) ilkbaharda başvurmuş idi. Vakalar temas edilen hayvanın cinsine göre incelendiğinde; 2,064'ü(%55,2) kedi ile, 1,656'sı(%44,3) köpek ile, 13'ü(%0,3) yabani hayvan(kurt, tilki, çakal) ile, 5'i ise (%0,1) diğer hayvanlar(sığır, at, eşek) ile temas sonrası başvurmuş idi. Vakaların 3,089'u(%82,6) sahipsiz, 649'u(%17,4) sahipli hayvan ile temas sonrası başvurduğu tespit edildi. Kuduz riskli temas vakalarının mevsim, hayvanın cinsi ve hayvanın sahiplilik durumuna göre karşılaştırıldığında istatistiksel olarak anlamlı fark vardı (bütün karşılaştırmalar için p<0,001).
Aşılama durumuna göre değerlendirildiğinde; 81'i(%2,17) profilaksi önerilmeyen, 2,420'si(%64,74) dört doz aşılanan, 1,097'si(%29,35) üç doz aşılanan ve 140'ı(%3,75) iki doz aşılanan grupta idi. Temas profilaksisi uygulanan vakalarda üç doz ve dört doz aşılama oranı istatistiksel olarak anlamlı yüksek saptandı(p<0,001). 
Sonuç
Çalışmada elde ettiğimiz veriler doğrultusunda, hastanemiz acil servisine başvuran kuduz riskli temas vakalarının büyük çoğunluğunu çocuk ve genç erişkin 10-19 yaş grubu oluşturmuştur. Vakaların büyük çoğunluğu kuduz riski taşımayan temas olup; kuduz riskli temas vakalarına ise güncel kuduz rehberinde önerilen 3 ya da 4 doz aşılama ile etkin profilaksinin yapıldığı sonucuna varılmıştır.  
Ek olarak vakaların sıklıkla yaz ve sonbahar mevsiminde sahipsiz sokak hayvanları tarafından temas sonrası başvurduğu söylenebilir. Bu yüzden, kuduz riskli temas vakalarının azaltılması için yerel yönetimler tarafından sahipsiz sokak hayvanlarını kayıt altına alarak temas öncesi hayvanların aşılanması ve barınak ihtiyaçlarını temin edilmesi önem arz etmektedir. 
Anahtar kelimeler
Kuduz riskli temas, hayvan ısırıkları, profilaksi, halk sağlığı.

Abstract:
Rabies is a zoonotic, neurotrophic and viral disease that has maintained  its  importance since the beginning of human history. From the first written sources, the high mortality rate and effective treatment methods have always been an important issue for humanity. Since the vaccine was discovered by Pasteur in the 19th century, humanity has had the opportunity to effectively combat rabies. Despite technological advances, there is no effective treatment after the virus reaches the central nervous system.
Therefore, in our study, it was aimed to investigate the demographic characteristics of the cases who applied to the emergency department due to rabies risky contact, to reduce the transmission routes and to investigate whether prophylaxis including wound cleaning, vaccination and immunoglobulin applications is performed appropriately.
Materials and Methods
In this retrospective, cross-sectional, observational and single-centered study, rabies risky contact cases who applied to the Emergency Department of our hospital between 01 September 2019 and 31 August 2021, in a 2-year period, were included. All patients aged 18 years and older and under 18 years of age, citizens of the Republic of Turkey, whose medical information could be accessed via HBYS, were included in the study.
Demographic information such as age, gender, type of contact animal, ownership status and vaccination status of these cases were recorded in the pre-prepared case data forms.
Results
A total of 3,738 cases, including 1,481 women (39.6%) and 2,257 men (60.4%), were included in the study. In our study, the highest number of cases was 858 patients (23.0%) between the ages of 10-19. The least number of patients was 84 patients (2.2%) over the age of 65. According to age groups, the rate of cases in the 45-64 age range and over the age of 65 was found to be statistically significantly lower (p<0.001).
When rabies risky contact cases were analyzed according to the season they applied, 1,164 (31.1%) of 3,738 patients were in summer, 1,013 (27.1%) were in autumn, 789 (21.1%) were in winter, and 772 (31.1%) were in winter. 20.7) had applied in the spring. When the cases are examined according to the type of the contacted animal; 2,064 (55.2%) with cats, 1,656 (44.3%) with dogs, 13 (0.3%) with wild animals (wolf, fox, jackal), and 5 (0%) ,1) applied after contact with other animals (cattle, horse, donkey). It was determined that 3,089 (82.6%) of the cases applied after contact with an unattended animal and 649 (17.4%) after contact with a possessed animal. p<0.001) for comparisons.
When evaluated according to the vaccination status; 81 (2.17%) were not recommended prophylaxis, 2,420 (64.74%) were vaccinated with four doses, 1.097 (29.35%) were vaccinated in three doses, and 140 (3.75%) were vaccinated with two doses was in the group. In cases where contact prophylaxis was applied, the rate of three-dose and four-dose vaccination was found to be statistically significantly higher (p<0.001).
Conclusion
In line with the data we obtained in our study, the majority of rabies risky contact cases admitted to the emergency department of our hospital consisted of children and young adults aged 10-19. Most of the cases are contact without rabies risk; It has been concluded that effective prophylaxis is applied to rabies risky contact cases with 3 or 4 doses of vaccination recommended in the current rabies guideline.
In addition, it can be said that the cases are frequently applied after contact by stray animals in the summer and autumn seasons. Therefore, in order to reduce rabies risky contact cases, it is important to register stray animals by local governments, to vaccinate animals before contact and to provide shelter needs.
Keywords
Rabies risk contact, animal bites, prophylaxis, public health.