Hastanelerde yüksek performanslı iş sistemlerinin hasta ve çalışan güvenliğine etkisi
The effect of high‒performance work systems on patient and employee safety in hospitals
Yazar: AYSUN DANAYİYEN
Danışman: PROF. DR. ŞEVKİ BURAK BEKAROĞLU
Marmara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı / Sağlık Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management ; Sağlık Yönetimi = Healthcare Management
Dizin: Güvenlik = Security ; Hasta güvenliği = Patient safety ; Hastaneler = Hospitals ; Psikolojik güçlendirme = Psycholojical empowerment ; Sağlık personeli = Health personnel ; Yüksek performanslı çalışma sistemleri = High performance working system ; Çalışanlar = Workers ; İnsan kaynakları yönetimi = Human resources management ; İş güvenliği = Work safety

Özet:
Amaç: Hastanelerde yüksek performansı sağlamak üzere uygulanan insan kaynakları sistemlerinin (YÜPİS) hasta ve çalışan güvenliğine etkisini çalışan algısına dayalı ölçmek, güçlendirme ve sendikal faaliyetlerin rolünü belirlemek ve bu amacı gerçekleştirmek üzere hastanelerde yüksek performanslı iş sistemleri düzeyini belirleyen bir ölçek geliştirmek.
Gereç ve Yöntem: Araştırma, hastanelerde algılanan yüksek performanslı iş sistemlerinin belirlenmesine yönelik ölçek geliştirilmesi amacıyla metodolojik, yüksek performanslı iş sistemlerinin hasta ve çalışan güvenliğine etkisinin belirlenmesi amacıyla tanımlayıcı bir araştırmadır. İstanbul, Malatya ve Bursa'da hizmet veren üç eğitim ve araştırma hastanesinde, Eylül 2019‒Aralık 2019 tarihleri arasında, online anket yöntemiyle çalışma yürütülmüştür. Eksik, hatalı anketlerin çıkarılmasıyla 309 form üzerinden değerlendirme yapılmıştır. Veri analizinde tanımlayıcı istatistikler, faktör analizi, korelasyon analizi, varyans analizi ve yapısal eşitlik modeli kullanılmıştır. 
Bulgular: YÜPİS'in performans değerleme boyutu doğrudan raporlama sıklığını %20 artırıyorken diğer boyutları yapısal ve psikolojik güçlendirme aracılığıyla hasta güvenliğine etki etmektedir. Yapısal güçlendirme hem hasta bilgilerinin aktarımını (%19) hem de raporlama sıklığını (%28) artırmaktadır. Eğitim ve gelişim, dönüşümcü liderlik ve sendikal faaliyetler birlikte yapısal güçlendirmenin (R2 = 0,632) arkasındaki yapıdır. Psikolojik güçlendirme güvenlik davranışına uyum (%26) ve katılımı (%12) artırmaktadır ve istihdam güvenliği, kararlara katılım ve ekip çalışması birlikte psikolojik güçlendirmenin (R2 = 0,229) arkasındaki yapıyı oluşturmaktadır. YÜPİS'in ücretleme boyutu ise güvenlik uyumunu (%12) artırarak çalışan güvenliğine doğrudan ve hasta güvenliğine dolaylı etkide bulunmaktadır. 
Sonuçlar: YÜPİS'in hasta ve çalışan güvenliğine doğrudan ve güçlendirme aracılığıyla etkileri dikkate alındığında, sağlık yöneticilerinin, klinisyenler dâhil tüm personelin güçlendirilmesi ile güvenlik davranışlarını biçimlendirmek ve yönlendirmek üzere insan kaynakları yönetiminin kurumsal kapasite geliştirmesi işlevini harekete geçirmesi önerilmektedir.

Abstract:
Aim: To measure the impact of high‒performance work systems (HPWS) on the patient and employee safety on the basis of personnel's perceptions, to determine the role of empowerment and union activities on that, and to reach those by developing a scale that determines the level of HPWS applied in hospitals.
Materials and Methods: The research is descriptive to determine the effect of high‒performance work systems on patient and employee safety, and methodological to develop a scale for determining perceived high‒performance work systems in hospitals. An online survey method was used in three training and research hospitals serving in Istanbul, Malatya, and Bursa, between September 2019 and December 2019. By removing incomplete and incorrect questionnaires, 309 forms are evaluated. Descriptive statistics, factor analysis, correlation analysis, variance analysis and structural equation model are used in data analysis.
Result: While the performance appraisal dimension of HPWS directly increases the reporting frequency by 20%, other dimensions affect patient safety through structural and psychological empowerment. Structural empowerment increases both the transfer of patient information (19%) and the frequency of reporting (28%). Education and training, transformational leadership and union activities together are the asses behind structural empowerment (R2 = 0.632). On the other hand, psychological empowerment increases compliance (26%) and participation (12%) on safety behavior. Employment safety, participation in decision‒making, and teamwork together form the structure behind psychological empowerment (R2 = 0.229). Moreover, the compensation dimension of HPWS has a direct impact on employee safety and an indirect impact on patient safety by increasing safety compliance (12%). 
Conclusion: Considering the direct and indirect effect of HPWS on patient and employee safety, it is suggested that healthcare managers should mobilize the institutional capacity building function of human resources management to shape and guide safety behaviors by empowering all personnel, including clinicians.