Manyetik rezonans kolanjiopankreatografi ile safra yollarının ve pankreatik kanal varyasyonlarının insidansı ve klinik öneminin değerlendirilmesi
Evaluation of the incidence and clinical significance of biliary tract and pancreatic duct variations with magnetic resonance cholangiopancreatography
Yazar: MERVE ÖZKAYA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ İRFAN ATİK
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Radyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Radyoloji ve Nükleer Tıp = Radiology and Nuclear Medicine

Özet:
Amaç; Bu çalışmanın amacı Manyetik Rezonans Kolanjiopankreatografi (MRKP) ile safra yolları ve pankreas kanal anatomik varyasyonlarının insidansını saptamak, inflamasyon ve malignite ile birlikteliğini araştırmaktır. 
Gereç ve Yöntem; Çalışmaya Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Klinik Araştırmalar Etik Kurulu 21.03.2024 tarih ve 2024-03/30 sayılı etik kurul onayı alındıktan sonra başlandımıştı. Retrospektif tanımlayıcı bir çalışmadır. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Radyoloji Anabilim Dalında 01.04.2022 ve 31.12.2023 tarihleri arasında herhangi bir nedenle MRKP çekilen hastalar PACS (Picture Archiving and Communication Systems) sisteminden retrospektif olarak tarandı. Kolesistektomili hastalar, MRKP değerlendirmesine engel olan safra ve pankreas yollarının anatomisini bozan kitle lezyon bulunanlar ve artefakt bulunan hastalar çalışma dışı bırakıldı. Ayrıca 18 yaşından küçük hastalar MRKP çekimi sırasında yeterli kooperasyon gösteremeyebileceğinden çalışma dışı bırakıldı. Hastaların safra ve pankreas kanal varyasyonları değerlendirildi. Ayrıca safra kesesi ve safra yollarında taş olup olmadığı, eşlik eden inflamasyon ve maligniteler incelendi. Hastaların yaşı ve cinsiyeti not edildi. Çalışmaya 973 olgu dahil edilmiştir. 
Bulgular; Olguların 560'ı (%58) kadın, 413'ü (%42) erkek idi. Olguların yaş ortalaması 60,4717,33 yıl olarak saptandı. Çalışmada 522 (%53,6) olguda safra yolu varyasyonu gözlemlendi. En yaygın görülen varyasyon tipleri; tip 2 safra yolu varyasyonu 145 (%27,78) olguda, tip D safra yolu varyasyonu 137 (%26,25) olguda ve tip 3a safra yolu varyasyonu 81 (%15,52) olguda saptandı. Pankreatik kanal varyasyonları 26 (%2,67) olguda saptandı. En sık rastlanan varyasyonlar pankreas divisum 14 (%53,85) olguda, pankreatikobiliyer bileşke anomalisi dokuz (%34,62) olguda ve ansa pankreatika üç (%11,54) olguda izlendi. Olguların 474 ünde (%48,7) taş, 93 (%9,55) ünde kitle, 177 (%17,9)'sinde akut kolesistit, 78 (%8)'inde akut pankreatit saptandı. Safra yolları varyasyonuna göre taş varlığı yönünden istatistiksel anlamlılık saptandı(p=0,001). Diğer patolojiler yönünden anlamlı farklılık saptanmadı (p>0,05). Pankreatik kanal varyasyonları ile diğer patolojiler arasında anlamlı fark saptanmadı (p>0,05).
Sonuçlar; Çalışmamızda MRKP'nin safra yolları ve pankreatik kanal varyasyonlarının tespitinde etkili bir yöntem olduğu ve bu varyasyonların klinik önem taşıdığı görülmektedir. Varyasyonların tespit edilmesinin tanısal ve cerrahi süreçlerde oluşabilecek komplikasyonların önlenmesine ve tedavi planlamasının daha etkin yapılmasına katkı sağlayacağı kanaatindeyiz.

Abstract:
Aim: The aim of this study is to determine the incidence of biliary tract and pancreatic duct anatomical variations using Magnetic Resonance Cholangiopancreatography (MRCP) and investigate their association with inflammation and malignancy.
Materials and Methods: The study commenced after obtaining ethical approval from the Clinical Research Ethics Committee of Sivas Cumhuriyet University with the protocol number 2024-03/30 dated 21.03.2024. It is a retrospective descriptive study. Patients who underwent MRCP for any reason between 01.04.2022 and 31.12.2023 at the Department of Radiology, Sivas Cumhuriyet University Faculty of Medicine Hospital, were retrospectively reviewed via the Picture Archiving and Communication Systems (PACS). Patients with a history of cholecystectomy, those with mass lesions that distorted the anatomy of the biliary and pancreatic ducts, and those with artifacts that hindered MRCP evaluation were excluded from the study. Patients younger than 18 years old were also excluded due to potential difficulty in cooperation during MRCP. Biliary tract and pancreatic duct variations were evaluated. Additionally, the presence of stones in the gallbladder and bile ducts, as well as associated inflammation and malignancies, were examined. The patients' age and gender were recorded. A total of 973 cases were included in the study.
Results: Of the cases, 560 (58%) were female and 413 (42%) were male. The average age of the cases was determined to be 60.47±17.33 years. Biliary tract variations were observed in 522 (53.6%) cases. The most common types of variations observed were: type 2 biliary tract variation in 145 (27.78%) cases, type D biliary tract variation in 137 (26.25%) cases, and type 3a biliary tract variation in 81 (15.52%) cases. Pancreatic duct variations were observed in 26 (2.67%) cases. The most frequently observed variations were pancreas divisum in 14 (53.85%) cases, pancreaticobiliary junction anomaly in nine (34.62%) cases, and ansa pancreatica in three (11.54%) cases. Stones were detected in 474 (48.7%) cases, masses in 93 (9.55%) cases, acute cholecystitis in 177 (17.9%) cases, and acute pancreatitis in 78 (8%) cases. Statistical significance was found in the presence of stones according to biliary tract variations (p=0.001). No significant differences were found regarding other pathologies (p>0.05). No significant differences were observed between pancreatic duct variations and other pathologies (p>0.05).
Conclusion: In our study, MRCP was found to be an effective method for detecting biliary tract and pancreatic duct variations, which are clinically significant. Identifying these variations may help prevent complications during diagnostic and surgical processes and contribute to more effective treatment planning.