Muhyiddîn el-Kâfiyecî (879-1474) ve en-Niseb li Ehli'l-Edeb adlı eserinin Arap dili ve belâgatı açısından incelenmesi ve eserin tahkiki
Examination of Muhyiddîn el-Kâfiyecî (879-1474) and his work named en-Niseb li Ehli'l-Edeb in terms of Arabic language and relationship and analysis of the work
Yazar: GÜLSÜM KÖMÜRCÜ
Danışman: PROF. DR. YUSUF DOĞAN
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
15. yüzyılda, Osmanlı devleti zamanında yaşamış olan Muḥyiddîn el-Kâfiyecî çok yönlü bir alimdir. Başta tefsir, hadis, kelam ve fıkıh gibi temel İslamî ilimler yanında nahiv ve mantık gibi alet ilimlerinde de onlarca eser kaleme almıştır. Onun, yüzden fazla kitap yazdığını nakleden kaynaklar vardır. Bunların çoğunluğu küçük hacimli risalelerden ibarettir. Bu incelemelerden biri, en-Niseb li-Ehli'l-Edeb isimli kitaptır. Arap dili (nahiv) üzerine yazılmış olan bu kitap, yazma bir eserdir. Bu kitabın tespit edebildiğimiz tek nüshası Süleymaniye Kütüphanesi'nde bulunmaktadır. Söz konusu eser üzerine müstakil bir inceleme yapılmamıştır. Çalışmamızda bu risaleyi içeriği bakımından incelemeyi amaçladık. Kısaca en-Niseb olarak anılan kitap, nispet konusu üzerine kaleme alınmıştır ve eser üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde nispetin tarifi ve nisbetin sebepleri incelenmektedir. Nisbetin hükümleri başlığını taşıyan ikinci bölümde nispet ilmine olan ihtiyaç vb. konular ele alınmaktadır. Kitabın üçüncü ve son bölümünde ise tam ve haberî nisbetle ilgili konular incelenmiştir. Eserde bahsi geçen konular nahiv, mantık, fıkıh, kelam, tefsir, hadis ve tasavvuf gibi ilimler zaviyesinden açıklanmıştır. Meselelerin izahında birçok ayet, hadis-i şerif, Arap şiiri ve atasözü delil olarak gösterilmiştir.  Tüm bu özellikler sebebiyle eserin zengin bir içeriğe sahip olduğu söylenebilir.  
Anahtar Kelimeler: Arap Dili, Nahiv, Mantık, en-Niseb, Kâfiyecî.

Abstract:
Muhyiddîn al-Kâfiyâjî, who lived in the 15th century during the Ottoman state, is a versatile scholar. He wrote dozens of works on basic Islamic sciences such as tafsir, hadith, scholostic - theology and fiqh, as well as instrument sciences such as Arabic grammar (sentaks) and logic. There are sources that say he wrote more than a hundred books. Most of them are small volumes of treatises. One of these studies is the book called an-Nısab li-Ahl al-Adab. This book, written on the Arabic language, is a manuscript. The only copy of this book that we have been able to identify is in the Süleymaniye Library in Istanbul. No research has been done on this book on its own. In our study, we aimed to examine this treatise in terms of its content. The book, which is briefly referred to as an-Nısab, was written on the subject of relevance and the work consists of three parts. In the first chapter, the definition of the relevance and the reasons for the relevance are examined. In the second chapter, titled the provisions of relevance, the need for the science of relevance etc. topics are covered. In the third and last part of the book, the issues related to the exact and news relevance are examined. The subjects mentioned in the work are explained from the point of view of sciences such as Arabic grammar, logic, fiqh, scholostic - theology, tafsir, hadith and mysticism. Many verses of the Qur'an have been shown as evidence in the explanation of the issues. Because of all these features, it can be said that the book has a meaningful content.
Key Words: Arabic Language, Arabic Grammar, Logic, an-Nısab, al- Kâfiyâjî.