Tefsir tarihi literatüründe dikotomik tasnifler
Dichotomic classifications in the historiography of tafsir
Yazar: ZELİHA EFE
Danışman: PROF. DR. NECMETTİN GÖKKIR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tefsir Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion ; Tarih = History

Özet:
Macar oryantalist Ignaz Goldziher'in Die Richtungen der Islamichen Koranauslegung isimli eseri, Müslüman Kur'an yorumcularına dair tasnif çalışmalarının Batı akademik çevrelerindeki ilk örneğidir. Goldziher'den sonra Batı'da bu alanda yapılan oryantalist çalışmalar günümüze kadar devam etmiştir. Bu çalışmaların bazılarında Kur'an yorumlarının Batımerkezli bir yaklaşımla, bazı ikilemler/dikotomiler üzere değerlendirildiği ve kategorize edildiği tespit edilmiştir. Söz konusu çalışmalarda birtakım Batılı değerler ölçü kabul edilerek Kur'an yorumları, modernite ve pozitivist bilimle ne derece bağdaştığı sorusu bağlamında ele alınmış; süreçte tasniflere "gelenekçi", "radikal İslamcı", "fundamentalist", "neo-normativist" başlıkları da eklenerek Kur'an yorumları, "modernist-gelenekçi" ve "radikal-ılımlı" dikotomilerine dayalı bir yaklaşımla ele alınmaya başlamıştır. Bu araştırmada epistemolojik ve metodolojik incelemelere tâbi tutulması gereken Kur'an yorumlarının, söz konusu yaklaşımlarla tasnif edilmesinin tefsir alanı açısından bilimsel geçerliliği ve güvenilirliği sorgulanmıştır. Bu doğrultuda ilk önce bazı oryantalist tasnif örnekleri incelenmiştir. Bu incelemeyle araştırmacıların Kur'an yorumcularına dair sınıflandırmalarında esas aldıkları temel ölçütlerin belirlenmesi, çalışmalarda varlığı tespit edilen dikotomiler ve dayanaklarının tespit edilmesi amaçlanmıştır. Yazarların hangi saiklerle bu tasnifleri yaptıkları ise sosyal ve siyasal bağlam dikkate alınarak belirlenmeye çalışılmıştır. Bu çerçevede dönüm noktaları göz önünde bulundurularak oryantalist çalışmalar, klasik ve neo-oryantalist dönem olarak iki ayrı dönemde incelenmiştir. Bir süreç analiziyle sömürgeci ve liberal Avrupa önderliğindeki Batı'dan yeni sömürgeci ve neo-liberal ABD önderliğindeki Batı'ya, mevcut iktidarın politik çıkarları için üretilen söylemler ile Kur'an yorumlarına dair incelenen oryantalist tasnifler arasında sıkı bir ilişkinin bulunduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
Hungarian orientalist Ignaz Goldziher's Die Richtungen der Islamichen Koranauslegung is the first example of the classification of Muslim Qur'anic commentators in Western academic environment. After Goldziher, orientalist studies in this field have continued until today. In some of these studies, it was determined that the interpretations of the Qur'an were evaluated and categorized with Western-centered and dichotomous approaches. In the aforementioned studies, some Western values were taken as a criterion, and the interpretations of the Qur'an were discussed in the context of the question of how much they are compatible with modernity and positivist science. In the process "traditionalist", "radical Islamist", "fundamentalist", "neo-normativist" titles were added to the classifications and the interpretations of the Qur'an began to be handled with an approach based on the "modernist-traditionalist" and "radical-moderate" dichotomy. In this research, the validity and reliability of the classification of Qur'anic interpreters with these approaches and the scientific validity and reliability of the information produced were questioned. In this direction, some examples of orientalist classifications were first analyzed. With this examination, it is aimed to determine the basic criteria that the researchers take as basis in their classifications of Qur'anic interpreters, and to identify the dichotomies and their bases. The motives behind the authors classifications were determined by considering the social and political context. In this framework, considering the turning points in orientalist studies in this field, the orientalist historiography of tafsir is divided into two as the classical and neo-orientalist periods. In the thesis, a process analysis was carried out from the West led by the colonial and liberal Europe to the West led by the neo-colonial and neo-liberal USA. As a result of the analysis, it was determined that there is a close relationship between the discourses produced for the political interests of the current government and the orientalist classifications of Qur'anic interpreters.