Sakarya ili sanayi bölgesinin şehir merkezinde ve yakın çevresinde oluşturduğu ağır metal birikim seviyelerinin bir biyomonitör karayosunu (Hypnum cupressiforme Hedw.) ve toprak örnekleri üzerinden araştırılması
Determination of atmospheric heavy metal deposition in city center and industry region of Sakarya province by using a biomonitoring moss (Hypnum cupressiforme) and top soils
Yazar: DUYGU YÜCEL
Danışman: DOÇ. DR. GÜRAY UYAR
Zonguldak Karaelmas Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Biyoloji = Biology
Dizin: Ağır metal iyonları = Heavy metal ions ; Ağır metaller = Heavy metals ; Birikim = Accumulation ; Biyomonitorlama = Biomonitoring

Özet:
Bu çalışmada, Sakarya ili sanayi bölgesinin yakın çevresinde ve şehir merkezinde oluşturduğu ağır metal birikim seviyelerinin bir biyomonitör karayosunu (Hypnum cupressiforme Hedw.) ve toprak örnekleri üzerinden araştırılması amacıyla Ekim 2008 ? Ekim 2009 tarihleri arasındaki bir yıllık periyotta gerçekleştirilmiştir. İlk olarak çalışma bölgesi 2x2 km2?lik 35 kareye bölünmüştür. Bu karelere girecek şekilde temiz alanlardan alınmış H. cupressiforme örneklerini içeren 35 adet karayosunu çantası ve 5 adet çalışma bölgesinin dışındaki muhtemel temiz noktalara kontrol örnekleri asılmıştır. Bir yıllık periyot sonunda alınan karayosunu ve yüzeysel toprak numunelerinde yaş yakma metodu uygulanıp, çalışma süresi içerisindeki atmosferik ağır metal birikim değerleri İndüktif Eşleşmiş Plazma Optik Emisyon Spektrometresi (ICP-OES) veya İndüktif Eşleşmiş Plazma Kütle Spektrometresi (ICP-MS) ile ölçülmüştür. Analiz sonuçlarına göre, toprakta kirlilik yaratan elementlerin miktar olarak büyüklük sıralaması Al>Fe>Mn>Cr>V>Ni>Zn>Cu>Pb>Co>As>Sn>Mo>Cd şeklinde, karayosunu üzerinde birikim gösteren elementlerin miktarsal büyüklük sıralaması iseAl>Fe>Mn>Zn>Cu>Pb>V>Ni>Cr>Co>As>Sn>Mo>Cd şeklinde olduğu bulunmuştur. Bu iki sıralama karşılaştırıldığında, çalışma bölgesinde hem yüzeysel toprak hem de karayosunu değerlerinde en yüksek birikim gösteren elementler sırasıyla Al, Fe ve Mn?a en düşük birikim gösteren değerlerin de sırasıyla Co, As, Sn, Mo ve Cd?a ait olduğu tespit edilmiştir. Sonuçlar Avrupa?da ve Türkiye?de benzer yöntemlerle yapılmış çalışmalarla kıyaslandı. Ayrıca çalışılan tüm ağır metaller arasındaki istatistiksel korelasyonlar SPSS istatistik programı kullanılarak karşılaştırıldı.Anahtar Sözcükler: Ağır Metal Birikimi, Biyomonitör, Karayosunu, Toprak, Sakarya.

Abstract:
This study was performed for annual period (between October 2008 and October 2009) with the purpose of investigation on heavy metal deposition in city center and industry region of Sakarya province by using a biomonitoring moss (Hypnum cupressiforme Hedw.) and top soils. First of all, study area was divided into 35 grids which one of them has the dimension of 2x2 km2. After that, moss bags, which include moss samples were collected from uncontaminated regions, were placed in both thirty five sampling points and five control points. At the end of annual period, collected moss and top soil samples were digested by means of wet digestion method and analyzed with Inductively Coupled Plasma Optical Emission Spectroscopy (ICP-OES) or Inductively Coupled Plasma Mass Spectroscopy (ICP-MS). According to the mean results of analyses, the heavy metal concentrations in the top soil are ordered as follows: Al>Fe>Mn>Cr>V>Ni>Zn>Cu>Pb>Co>As>Sn>Mo>Cd, and generalorders heavy metal content in the samples of mosses were determined as follows: Al>Fe>Mn>Zn>Cu>Pb>V>Ni>Cr>Co>As>Sn>Mo>Cd When these two concentration gradings are compared with each other, both top soil and moss samples the highest accumulations belong to Al, Fe and Mn respectively, whereas the least concentrations were detected for Co, As, Sn, Mo and Cd respectively from the study area. The results were compared with the similar studies in Europe and Turkey. In addition statistically correlations between studied all heavy metals were compared by using SPSS statistical programme.Keywords: Heavy Metal Deposition, Biomonitor, Moss, Top soil, Sakarya province