Sınaî mülkiyet haklarının cebrî icrası
The enforcement of the industrial property rights
Yazar: ONUR YALÇIN
Danışman: PROF. DR. HAKAN PEKCANITEZ
Galatasaray Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Cebri icra = Forced execution ; Cebri icra hukuku = Compulsory enforcement law ; Fikri ve sınai mülkiyet hakları = Intellectual and industrial property rights ; İcra ve İflas Kanunu = Execution and Bankruptcy Law

Özet:
Tezimizin konusu, sınaî mülkiyet hakları olarak tanımlanan marka, patent, faydalı
model, tasarım, entegre devre topografyaları ve yeni bitki çeşitleri üzerinde ıslahçı haklarının
İcra ve İflâs Kanunu kapsamında hangi cebrî icra işlemlerine konu olabileceği ve bu çerçevede,
bu hakların haczi, rehnedilmeleri ve rehinle güvence altına alınan alacağın vadesinde
ödenmemesi durumunda rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takibe konulmalarının arz ettiği
özellikler, hak sahiplerinin iflâsı halinde iflâs masasına dâhil olmaları ve iflâsın bu haklar
üzerinde meydana getirdiği etkiler ve söz konusu sınaî mülkiyet haklarının paraya
çevrilmesinin ele alınarak incelenmesidir.
İnsanlık tarihinin önemli aşamalarından birisi olan sanayi devrimini izleyen süreçte fikrî
mülkiyet hakkı kavramı özel bir önem kazanmış ve buna bağlı olarak, özellikle marka ve patent
gibi soyut ve gayri-maddî nitelikteki ekonomik değerler, ait oldukları endüstriyel unsurlardan
ve somut malvarlığı kalemlerinden ayrı ve bağımsız bir iktisadi değer haline gelmişlerdir. Bilgi
teknolojilerinin günümüz dünyasında hızla ilerlemesi, sınaî hakların temsil ettiği bağımsız
ekonomik değerin önemini daha da artırmış durumdadır.
Sınaî mülkiyet hakları, esasen bir ölçüde ayırt edici işaretler de dâhil olmak üzere, insan
zihninin geliştirdiği ve fikrî emek ürünü olan soyut nitelikteki malvarlığı haklarıdır. Bu
bağlamda çalışmamızın amacı, sınaî mülkiyet haklarının arz ettikleri bağımsız ekonomik
değerin ulaştığı parasal büyüklük ve aynı zamanda söz konusu hakların kendine özgü soyut
karakteri göz önüne alındığında, bunların bir malvarlığı değeri olarak icra ve iflâs hukuku
bağlamında hangi cebrî icra işlemlerine konu olabileceği sorusuna cevap aramaktır.
Çalışmamız üç ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölüm, "Sınaî mülkiyet haklarına
genel bakış" başlığı altında, sınaî hakların hangi suretle cebrî icra işlemlerine konu edileceği
sorusuna cevap aramadan önce, her bir sınaî mülkiyet hakkının genel özellikleri ve işlevi
hakkında genel bilgiler vermektedir. Bu kapsamda, sınaî hakların genel özellikleri, fikrî
mülkiyet kavramı ile olan ilişkisi, gayri-maddî mal ve mutlak hak niteliği, sınaî haklarda sınırlı
sayı, hakkın doğumu ve ülkeselliği tezin birinci bölümünde tartışılan konular arasındadır. Yine,
marka, patent, faydalı model, tasarım, entegre devre topografyası ve yeni bitki çeşidi üzerinde
ıslahçı hakları tek tek ele alınmış ve bu hakların Sınaî Mülkiyet Kanunu, kendi mevzuatı ve yer
yer, İsviçre hukukundaki yasal düzenlemelerde ele alınış biçimleri değerlendirilmiştir.
Tez çalışmasının omurgası niteliğindeki "Marka hakkının icra edilmesi ve cebrî icra
türleri bakımından markanın gösterdiği özellikler" başlıklı ikinci bölüm, ülkemizdeki en yaygın
sınaî hak olan ve bu yönüyle de sınaî haklar içinde en yoğun biçimde cebrî icra işlemlerine
konu edilen marka hakkına, İcra ve İflâs Kanunu'nda düzenlenen cebrî icra müesseselerinin
nasıl uygulandığı ile ilgilidir. İkinci bölümde bu kapsamda, İsviçre hukuku ile de karşılaştırmalı
olarak marka haczinin konusu, markaya haciz işlemi tatbik edilmesi, haczin etkisi ve sonuçları
ve hacizli markanın paraya çevrilmesi ve yine rehinli markanın paraya çevrilmesi ile iflâs ve
konkordatonun marka üzerindeki etkileri incelenmiştir.
Çalışmanın "marka hakkı dışındaki sınaî hakların cebrî icrası ve bu haklar bakımından
özelik arz eden cebrî icra işlemleri" başlıklı üçüncü bölümünde ise, patent ve faydalı model,
tasarım, entegre devre topografyaları ve yeni bitki çeşitleri üzerinde ıslahçı hakkı, her bir sınaî
hak özelinde marka hakkından ayrışan yönleri ile cebrî icra işlemlerine konu olmaları
bakımından ayrı alt başlıklar altında incelenmiştir.
Türk hukukunda sınaî haklar için öngörülen koruma, tescil ile sağlanmaktadır. Ancak,
belli hallerde ve belli şartlar altında, sınaî hakkın tescilinden önce de yasal korumadan istifade
edilebilmesi mümkündür. Dolayısıyla, bir sınaî hak tescil edilmiş ise her durumda
haczedilebilmekte ve iflâs halinde de masaya girebilmektedir. Diğer yönden, SMK ve ilgili
yasal düzenlemelerde, haciz de dâhil olmak üzere hukuki işlemlere ilişkin hükümlerin sınaî hak
tescil başvurularına da uygulanacağı belirtilmiştir. Buradan hareketle, bir sınaî hak tescil
başvurusu da haczedilebilir, rehin verildiği takdirde rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takibe
konu olabilir ve iflâs halinde masaya girer. Bu noktada, henüz tescil edilmemiş ve tescil
başvurusuna da konu olmamış sınaî mülkiyet haklarının cebri icra işlemlerine konu olup
olamayacakları da, bu konuda İsviçre Federal Mahkemesi'nin verdiği emsal kararlar ışığında
yine çalışmamızda ele alınıp tartışılmaktadır. Özellikle, tescil edilmemiş ancak fiilen kullanılan
markalar, tamamlanmış ancak tescil için müracaat edilmemiş buluşlar, tasarımlar, entegre devre
topografyaları ve ıslahçı haklarının hukuki durumu bu bağlamda incelenmiştir.
Sınaî hakların haczedilebileceği ve dolayısıyla cebrî icra işlemlerine konu olabileceği
hususu tespit edilip, meydana getirilme ve tamamlanma aşamalarına göre bu hakların
hangilerinin haczedilebileceği açıklandıktan sonraki aşama, bu hakların, İcra ve İflâs
Kanunu'nun hangi hükümlerine göre haczedileceği ve paraya çevrileceğinin saptanmasıdır.
Tarım ve Orman Bakanlığı nezdinde tescil edilen yeni bitki çeşitleri üzerindeki ıslahçı hakkı
ayrık olmak üzere, kendi yasal düzenlemelerinde yer alan tescil edilme şartlarını taşıyan sınaî
haklar TPMK nezdinde tescil edilirler. Dolayısıyla, resmi sicile kayıtlı malların, icra dairesi
tarafından kaydına işletilmek suretiyle doğrudan haczine imkan veren İİK md.79/f.II c.3
hükmü, sicile tescilli sınaî hakların haczinde uygulanabilmektedir. Tescil edilmemiş sınaî
hakların haczinde ise, haczin uygulanması bakımından yararlanılacak düzenleme, İİK md.94
hükmüdür. Bu kapsamda, tescilli sınaî hakların haczi İİK md.79/f.II c.3 veya İİK md.94
uyarınca yapılabilmekte iken, tescil edilmemiş sınaî hakların haczinde uygulanması gereken
düzenleme İİK md.94'tür. Ancak bu noktada belirtmek gerekir ki, İİK md.79/f.II c.3 uyarınca
sicile işlenmek suretiyle doğrudan haciz yöntemi henüz başvurusu kabul edilerek tescil
edilmemiş marka başvurularına uygulanamazken, SMK ve ilgili düzenlemelerdeki açık
hükümler doğrultusunda, patent, entegre devre topografyaları ve yeni bitki çeşitleri üzerindeki
ıslahçı hakkı tescil başvuruları sicile işlendiğinden, bu haklara ilişkin başvurularının da İİK
md.79/f.II c.3 uygulanarak doğrudan haczi mümkündür.
İsviçre İcra ve İflâs Kanunu'nun sınaî hakların mehaz madde uyarınca paraya
çevrileceğine dair açık düzenlemesi İİK'da yer almasa bile, hacizli sınaî mülkiyet haklarının
paraya çevrilmesi İİK md.121'de düzenlenen yöntem uyarınca söz konusu olacaktır. Buna göre,
bir sınaî mülkiyet hakkı haczedildiğinde, icra memuru, paraya çevirmenin ne surette
yapılacağını icra mahkemesine sormak; icra mahkemesi de, hacizli sınaî hakkın özelliği ve
üretim sırrı içerip içermediği gibi hususları da göz önünde bulundurarak, açık artırma, satış için
memur tayini ya da uygun görülen diğer tedbirlerin alınması yönünde bir karar vererek paraya
çevirmenin usulünü belirlemek durumundadır. Uygun görülen diğer tedbirler içinde pazarlık
yoluyla satış ve sınaî hakların kendine özgü nitelikleri çerçevesinde benimsenebilecek usûller
de dâhildir. Çalışmamızda, sınaî hakların kendine özgü nitelikleri ve özellikle buluş kavramının
yenilik unsurunu ortadan kalkmasını önleyecek paraya çevirme usulleri ile ilgili öneriler de ele
alınmakta ve tartışılmaktadır.

Abstract:
The subject matter of our study is the in-depth legal analysis of how the trademark,
patent, utlility model, design, integrated circuits and breeders' rights on the new plant varieties
(collectively known as industrial property rights) will be enforced under the Code of Debt
Enforcement and Bankruptcy. In this regard, the seizure of those rights, their being pledged in
favour of the creditor, their enforcement through the realization of the pledge if the secured debt
has not been fully paid when due and payable, the inclusion of such industrial property rights
into the bankruptcy estate, the implications of the right holder's bankruptcy on such rights and
the realization of the industrial property rights are all among the issues that are hereby
discussed.
The intellectual property rights have become playing an increasingly important role
following the industrial revolution which is undoubtedly one of the most important milestones
in the human history. Acordingly, the intangible assets such as trademark and patent rights, in
particular, have become the assets economically independent from industrial elements and
tangible goods which they belong to. It is also an undisputed fact that the importance of the
independent economic value represented by the industrial property rights is even more
significant at a time when the information technologies improve day by day.
In essence, industrial property rights as well as the distinctive signs to a certain extent
are intangible assets produced as the result of intellectual endeavor. The purpose of our study
is therefore to respond the question of how the industrial property rights will be enforced under
the Code of Debt Enforcement and Bankruptcy by taking into consideration such rights'
monetary importance and their intangible character.
Our study is composed of three main chapters. The first chapter entitled "A general
overview of the industrial property rights" gives information on the overall characteristics and
functions of each industrial property rights before responding the question of how they will be
enforced. In this regard, the general specifications of industrial property rights, their
connections with intellectual property, their being of intangible and absolute rights, the numerus
clausus principle, the emergence of such rights and their territoriality are among the issues that
were addressed in the first chapter. Also, in this chapter, trademark, patent, utility model,
design, integrated circuit and breeders' rights on the new plant varieties are each addressed per
the Industrial Property Law, their own legislation and their handling under Swiss Law.
The second chapter of our study which forms the essential part and entitled: "The
enforcement of trademark and the characteristics of trademark in terms of the sorts of ways of
enforcement" deals with the fact that how the debt enforcement rules and principles under the
Code of Debt Enforcement and Bankruptcy are applied to trademark which is the most
commonly used and enforced industrial property right in Turkey. Accordingly, in the second
chapter the subject matter and placement of the seizure, the effects and implications of the
seizure, the realization of the seized and pledged trademark and the effects and implications of
bankruptcy and concordat are addressed in a comparative manner with the Swiss Law.
In the third chapter entitled: "The enforcement of industrial property rights other than
trademark and significant enforcement transactions for such rights", we provide legal analysis
under sub-sections on how patent, utility model, design, integrated circuits and breeders' rights on the new plant varieties are enforced with a view of their features differentiating from
trademark.
Under Turkish law, the protection granted to the industrial property rights are obtained
through registration. However, under certain conditions and circumstances, it is possible that
the industrial property right can enjoy legal protection before it is registered. Besides, the
Industrial Property Law and the relevant legislation provide that the legal provisions concerning
transactions including seziure are also applicable to the registration filings. From this
perspective, the registration filing of an industrial property right can be seized, can be realised
as the result of the specific procedure concerning the enforcement of pledges and they can be
part of the bankrupcty estate. At this point, we also provided in our study a legal analysis on
whether the unregistered industrial property rights and those that are not subject to a filing yet
can be enforced in line with the approach of the Swiss Federal High Court. In particular, the
legal status of trademarks that are currently in use but not have been registered yet, inventions,
designs, integrated circuits and breeders' rights on new plant varieties that are finalized but not
having been filed for registration yet are also discussed.
Once it has been concluded that the industrial property rights can be seized and they can
be enforced and once it has become clear which of those rights can be seized as per the phase
of their being emerged, the next stage is to determine the relevant provisions of the Code of
Debt Enforcement and Bankruptcy to be applied to the seizure and realization of such rights.
Setting aside the breeders' rights on new plant varieties which are registered with the Ministry
of Agriculture, the industrial property rights fulfilling the conditions to be registered in their
own legislation are registered with the Turkish Trademark and Patent Office. Therefore, the
article 79 para.II, sentence 3 allowing direct seizure by the debt enforcement office of the goods
registered with an official registry can apply to the seizure of the industrial property rights. As
regards the seizure of the rights that have not been registered, the provision to apply to the
seizure is the article 94 of the Code of Debt Enforcement and Bankruptcy. In this regard, the
registered rights are seized both under the article 79 para.II sentence 3 or article 94 while article
94 applies for the seizure of the industrial property rights that have not been registered.
However, we should also note that while article 79 para.II sentence 3 allowing direct seziure is
not applicable for trademark filings, as per the clear provisions in the relevant legislation, the
registration filings for patent, integrated circuits and breeders' rights on new plant varieties can
be seized per the article 79 para.II sentence 3 of the Code of Debt Enforcement and Bankruptcy.
Although the provision under the Swiss Code of Debt Enforcement and Bankruptcy
specifying the realization of the industrial property rights was not imported into the Turkish
Code of Debt Enforcement and Bankruptcy, the industrial property rights that were seized are
realised as per the method envisaged under article 121. When an industrial property right is
seized, the debt enforcement office is under the obligation to seek opinion from the Debt
Enforcement Court on how the seized right will be realized. The Debt Enforcement Court, in
return, has to decide on the proper method of the realization, namely, public auction, nomination
of civil servant to handle the sale or other measures by taking into account whether the industrial
property right contains production secret. The other measures comprise the sale through
bargaining and other ways of realization which will be decided within the framework of the
specific industrial property right. In our study, the suggestions regarding the proper ways of
realization to protect the production secret of the invention are also discussed.







Le sujet de notre étude est l'analyse légale approfondie de la manière dont la marque,
les brevets d'invention, le modèle d'utilité, le design, les circuits intégrés et les obtentions
végétales (collectivement appelées droits de propriété industrielle) seront exécutés en vertu du
Code de la Poursuite et de la Faillite. À cet égard, la saisie de ces droits, leur mise en gage en
faveur du créancier, leur exécution par la réalisation du gage si la créance garantie n'a pas été
entièrement payée à son échéance, l'inclusion des droits de propriété industrielle dans le la
masse de la faillite, les implications de la faillite du titulaire sur ces droits et la réalisation des
droits de propriété industrielle font partie des questions qui sont ici discutées.
Les droits de propriété intellectuelle jouent un rôle de plus en plus important à la suite
de la révolution industrielle qui est sans aucun doute l'une des étapes les plus importantes de
l'histoire de l'humanité. En conséquence, les actifs incorporels tels que les marques et les
brevets d'invention, en particulier, sont devenus des actifs économiquement indépendants des
éléments industriels et des biens corporels auxquels ils appartiennent. Il est également
incontestable que l'importance de la valeur économique indépendante représentée par les droits
de propriété industrielle est encore plus significative à un moment où les technologies de
l'information s'améliorent de jour en jour.
En substance, les droits de propriété industrielle ainsi que les signes distinctifs dans une
certaine mesure sont des actifs incorporels produits à la suite d'un effort intellectuel. L'objectif
de notre étude est donc de répondre à la question de savoir comment les droits de propriété
industrielle seront exécutés dans le cadre du Code de la Poursuites et de la Faillite en tenant
compte de l'importance pécuniaire de ces droits et de leur caractère immatériel.
Notre étude est composée de trois chapitres principaux. Le premier chapitre intitulé "Un
aperçu général des droits de propriété industrielle" donne des informations sur les
caractéristiques générales et les fonctions de chaque droit de propriété industrielle avant de se
demander comment ils seront exécutés. À cet égard, les spécifications générales des droits de
propriété industrielle, leurs liens avec la propriété intellectuelle, leur appartenance à des droits
immatériels et absolus, le principe du numerus clausus, l'émergence de ces droits et leur
territorialité font partie des questions traitées dans le premier chapitre. En outre, dans ce
chapitre, la marque, les brevets d'invention, le modèle d'utilité, le design, les circuits intégrés
et les obtentions végétales sont tous traités conformément à la Loi Sur la Propriété Industrielle,
à leur propre législation et à leur traitement en vertu du droit Suisse.
Le deuxième chapitre de notre étude, qui constitue la partie essentielle et intitulé:
"L'exécution forcée de la marque et les caractéristiques de la marque en termes de types de
moyens d'exécution", traite du fait que la manière dont les règles et principes de recouvrement
des créances dans le Code de la Poursuite et de la Faillite s'appliquent à la marque qui est le
droit de propriété industrielle le plus couramment utilisé. En conséquence, dans le deuxième
chapitre, la saisie, les effets et les implications de la saisie, la réalisation de la marque saisie et
gagée et les effets et implications de la faillite et du concordat sont traités de manière
comparative avec le droit Suisse.
Dans le troisième chapitre intitulé: "L'exécution forcée des droits de propriété
industrielle autres que les marques et les opérations importantes d'exécution forcée de ces
droits", nous fournissons une analyse juridique sous des sous-sections sur la manière dont les brevets d'invention, le modèle d'utilité, le design, les circuits intégrés et les obtentions végétales
sont exécutés en vue de différencier leurs caractéristiques de la marque.
En droit turc, la protection accordée aux droits de propriété industrielle est obtenue par
l'enregistrement. Cependant, dans certaines conditions et circonstances, il est possible que le
droit de propriété industrielle bénéficie d'une protection juridique avant son enregistrement. En
outre, la Loi Sur la Propriété Industrielle et la législation pertinente prévoient que les
dispositions légales concernant les transactions, y compris la saisie, s'appliquent également aux
dépôts d'enregistrement. Dans cette perspective, le dépôt d'enregistrement d'un droit de
propriété industrielle peut être saisi, peut être réalisé à la suite de la procédure spécifique
concernant la réalisation des gages et ils peuvent faire partie de la masse en faillite. À ce stade,
nous avons également fourni dans notre étude une analyse juridique sur la question de savoir si
les droits de propriété industrielle non enregistrés et ceux qui ne font pas encore l'objet d'un
dépôt peuvent être exécutés conformément à l'approche du Tribunal Fédéral Suisse. En
particulier, le statut juridique des marques qui sont actuellement utilisées mais qui n'ont pas
encore été enregistrées, les inventions, les designs, les circuits intégrés et les obtentions
végétales qui sont finalisés mais n'ont pas encore été déposées pour enregistrement sont
également examinés.
Une fois qu'il a été conclu que les droits de propriété industrielle peuvent être saisis et
qu'ils peuvent être exécutés, et une fois qu'il est devenu clair lequel de ces droits peut être saisi
selon la phase de leur émergence, l'étape suivante consiste à déterminer les dispositions
pertinentes de le Code de la Poursuite et de la Faillite à appliquer à la saisie et à la réalisation
de ces droits. Hormis les obtentions végétales qui sont enregistrées auprès du Ministère de
l'Agriculture, les droits de propriété industrielle remplissant les conditions pour être enregistrés
dans leurs propre législation sont enregistrés auprès de l'Office Turc des Marques et des Brevets
d'Invention. Par conséquent, l'article 79, paragraphe II, phrase 3 autorisant la saisie directe par
le préposé des biens inscrits à un registre officiel peut s'appliquer à la saisie des droits de
propriété industrielle. En ce qui concerne la saisie des droits non enregistrés, la disposition
applicable à la saisie est l'article 94 du Code de la Poursuite et de la Faillite. À cet égard, les
droits enregistrés sont saisis à la fois en vertu de l'article 79, paragraphe II, phrase 3, ou de
l'article 94, tandis que l'article 94 s'applique à la saisie des droits de propriété industrielle qui
n'ont pas été enregistrés. Cependant, nous devons également noter que l'article 79, paragraphe
II, phrase 3, autorisant la saisie directe n'est pas applicable pour les dépôts de marques mais
conformément aux dispositions claires de la législation pertinente, les dépôts d'enregistrement
pour les brevets d'inventions, les circuits intégrés et les obtentions végétales peuvent être saisies
conformément à l'article 79, paragraphe II, phrase 3 du Code de la Poursuite et de la Faillite.
Bien que la disposition du Loi Suisse de la Poursuite Pour Dettes et de la Faillite
spécifiant la réalisation des droits de propriété industrielle n'ait pas été importée dans le Code
Turc de la Poursuite et de la Faillite, les droits de propriété industrielle saisis sont réalisés selon
la méthode envisagée à l'article 121. Lorsqu'un droit de propriété industrielle a été saisie, le
préposé est dans l'obligation de demander l'avis du tribunal des poursuites sur la manière dont
le droit saisi sera réalisé. En contrepartie, le tribunal des poursuites doit décider de la méthode
appropriée de réalisation, à savoir, vente aux enchères publique, confier la réalisation à un
gérant ou prendre toute autre mesures en tenant compte du fait que le droit de propriété
industrielle contient un secret de production. Les autres mesures comprennent la vente de gré à
gré et d'autres modes de réalisation qui seront décidés dans le cadre du droit de propriété
industrielle spécifique. Dans notre étude, les suggestions concernant les moyens de réalisation
appropriés pour protéger le secret de production de l'invention sont également discutées.