Filibeli Ahmet Hilmi'nin dini ve felsefi düşüncesi
Filibeli Ahmet Hilmi's religion and philosophical ideas
Yazar: NURŞEN ODABAŞ YÜKSEK
Danışman: PROF.DR. NADİM MACİT
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Felsefesi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy

Özet:
Bu çalışma Ahmet Hilmi'nin dini ve felsefi düşüncesini incelemeyiamaç edinmiştir. Ahmet Hilmi Türk modernleşmesinin oluşum sürecinde,Türk toplumunda yaşanan fikri krizin anlaşılması ve yorumlanmasıkonusunda özel bir yere sahiptir. Filibeli Ahmet Hilmi, 1865 yılındaBulgaristan'ın Filibe şehrinde doğmuştur. Galatasaray Lisesini bitirmiştir.1914 yılında vefat etmiştir. Filibeli Ahmet Hilmi'nin başlıca eserleri şunlardır:Amâkı Hayal, Tarihi slâm, lmi Aklı Fende Maddiyyun Mesleki Dalâleti, Allah'ınkâr Mümkün mü?, Arifler Sofrası, Üss-i slâm, lmi Ahvâli Ruh, ÖksüzTurgut, Muhalefetin flası v.d.'dır.Filibeli Ahmet Hilmi'nin bilgi anlayışına baktığımızda üç tür bilgidenbahseder. Bunlar: Dini, felsefi ve ilmi bilgilerdir. Bilim bir olayın nasıl olduğuile ilgilenir. Bilimin yöntemi akıl, tecrübe, tümevarım ve tümdengelimdir.Felsefe bir olayın sebepleriyle ilgilenir. Hakikatin bilgisini elde etmemizeyardımcı olur. Onun yöntemi akıl yürütmedir. Din, Allah'ın varlığını bir insanınanlaması ve kabul etmesidir. lmin felsefeye; felsefenin ilme ihtiyacı vardır.Felsefe ile ilmin dayanak noktası da din olmalıdır. Filibeli Ahmet Hilmi Allah'ıbulma ve idrak etmede mümkün varlıklardan hareket etmektedir. Ona göreAllah âlemi yoktan yaratmıştır. nsan beden ve ruhtan oluşmuştur. Ancakinsanın özünü ruh oluşturmaktadır. Filibeli Ahmet Hilmi değer anlayışını Din,Ahlâk ve Hukuk üzerine kurmuştur. Ahlâkta görevler esastır. Görevler, Allahiçin yapılmalıdır. Görevler Allah'a dayandırıldığı sürece kutsaldır. O, Allah'ınvarlığını inkâr eden Pozitivizm, Materyalizm gibi akımları tenkit eder.Anahtar Kelimeler: Filibeli Ahmet Hilmi, Din, Felsefe.

Abstract:
This study is targeted in order to examine Filibeli Ahmet Hilmi?sreligion and philosophical ideas. Ahmet Hilmi plays an important role inunderstanding the opinion crisis felting in Turkish society and commenting onit in the process of Turkish modernization. Filibeli Ahmet Hilmi was born inFilibe (Bulgaria) in 1865. He finished in Galatasaray High school. He died in1914. His main traces are; Amâkı Hayal, Tarihi slâm, Huzuru Aklı FendeMaddiyyun Mesleki Dalâleti, Allah?ı nkâr Mümkün mü?, Arifler Sofrası, Üss-islâm, lmi Ahvâli Ruh, Öksüz Turgut, Muhalefetin flası, etc.Three kind knowledge are in his knowledge intelligence. These arereligion, philosophical, and scientific knowledges. Science is interested inhow the event did. Science?s method are mind, experience, induction anddeduction. Philosophy is interested in the event?s reasons. It helps to get holdof reality?s knowledge. Its method is to reason. A person believes in God isreligion. Science needs philosophy. Also philosophy needs science.Philosophy?s and science?s support have to be been religion. Filibeli AhmetHilmi set off finding and understanding God with a possible existance. In hisopinion, God created from existence the universe. A human was composedof the body and essence. On the other hand, essence is a human?s self.Filibeli Ahmet Hilmi?s value intelligence was assembled on the religion,morals and law. In Morals, functions are foundation. Functions must be doneto be fair. Functions are sacred that as long as they do to be fair. FilibeliAhmet Hilmi criticismed some trends which this trends (positivism,materialism, etc.) had denied God.Key words: Filibeli Ahmet Hilmi, Religion, Philosophy