Tedavi naiv HIV ile yaşayan bireylerde kemik mineral yoğunluğunda azalmaya sebep olan faktörlerin değerlendirilmesi
Evaluation of factors leading to decreased bone mineral density in treatment-naive patients living with hiv
Yazar: MERVE ÇAĞRI ZÖĞ YAVUZ
Danışman: PROF. DR. ADALET ALTUNSOY
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Bilkent Şehir Hastanesi / Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Ana Bilim Dalı / Enfeksiyon ve Klinik Mikrobiyoloji Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji = Infectious Diseases and Clinical Microbiology

Özet:
Amaç: Çalışmamızda tedavi naiv HIV ile yaşayan bireylerde kemik mineral yoğunluğunun (KMY) tespiti ve KMY'de azalmaya sebep olan faktörlerin belirlenmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve yöntem: Kliniğimizde takipli olan, Ocak 2015-Mart 2023 tarihleri arasında HIV tanısı almış, tedavi öncesi döneme ait dual enerji X-ray absorbsiyometri (DXA) sonucu bulunan, daha önce osteopeni/osteoporoz tanısı ve frajilite kırığı öyküsü olmayan, 18 yaş üzeri 180 hasta çalışmamıza dahil edilmiştir. HIV ile enfekte bireylerin tanı anında tespit edilen HIV RNA düzeyleri, CD4+T lenfosit sayısı, CD4/CD8+T lenfosit oranı, kan; kalsiyum, fosfor, parathormon, D vitamini düzeyi, glomerüler filtrasyon hızı (GFH), sigara, alkol, madde kullanım öyküsü, günlük kalsiyum alımı ve fiziksel aktivite düzeyleri değerlendirilmiştir. Femur boynu ve lomber vertebra (L1-L4) KMY değerlendirmesi DXA ile yapılmıştır. Premenopozal kadınlar ve 50 yaş altı erkekler Z skoru ile, 50 yaş ve üzeri erkekler T skoru ile değerlendirilmiştir.
Bulgular: Çalışmamızda femur boynu KMY'sinde azalma olan 7(%3,9) hasta, lomber vertebra KMY'sinde azalma olan 30(%16,7) hasta saptanmış olup; T skoru ve/veya Z skoruna göre toplam 33(%18,3) hastada KMY'de azalma tespit edilmiştir. Lomber vertebrada KMY azalması ile ileri yaş, CD4+T lenfosit sayısında azalma, GFH'de azalma, düşük düzeyde fiziksel aktivite ve önerilenin altında günlük kalsiyum alımı arasında anlamlı ilişki saptanmıştır(p<0,05). Lomber vertebra ve femur boynunda KMY azalması ile; HIV RNA düzeyi, düşük vücut kitle indeksi (VKİ), sigara, alkol ve madde kullanımı arasında anlamlı ilişki saptanmamıştır(p>0,05). Elli yaş altı erkeklerde lomber vertebrada KMY düşük olan bireylerde D vitamini düzeyi anlamlı ölçüde düşük saptanmıştır(p<0,05).
Sonuç: Fiziksel aktivite düzeyi yüksek, yeterli kalsiyum ve vitamin D alımı olan HIV ile yaşayan bireylerde tanı anındaki KMY düzeylerinin daha yüksek olduğu saptanmıştır. HIV ile yaşayan bireylerin tanı anında alışkanlıklarının sorgulanması ve biyokimyasal parametrelerin ayrıntılı tespiti doğru ve zamanında müdahalelerle ilerleyen süreçte kemik sağlığı açısından ek farmakolojik tedavilere ihtiyaç duyulmasının önüne geçebilir.
Anahtar kelimeler: HIV, kemik mineral yoğunluğu, osteoporoz

Abstract:
Objective: Our study aims to determine the bone mineral density (BMD) in treatment-naive HIV individuals then investigate the factors which causing the decrease in BMD.
Material and Methods: 180 patients aged 18 years and older, who were diagnosed with HIV between January 2015 and March 2023, had a DXA result for the pre-treatment period, had no previous diagnosis of osteopenia/osteoporosis and no history of fragility fracture, were included in our study. At the time of HIV diagnosis, HIV RNA levels, CD4+T lymphocyte count, CD4/CD8+T lymphocyte ratio, blood calcium, phosphorus, parathormone, vitamin D level, glomerular filtration rate (GFR), smoking, alcohol, substance use, daily calcium intake, and physical activity levels were assessed. Femoral neck and lumbar (L1-L4) BMD evaluations were performed with DXA. Pre-menopausal women and men under 50 years of age were evaluated with Z scores, while men over 50 years of age were evaluated with T scores.
Results: In our study, 7 (3.9%) patients with decreased femoral neck BMD and 30 (16.7%) patients with decreased lumbar BMD were detected, and a total of 33 (18.3%) patients had decreased BMD according to T score and/or Z score. A significant relationship was found between lumbar vertebral BMD decrease and old age, decreased CD4+T lymphocyte count, decreased GFR, low level of physical activity, and daily calcium intake below the recommended level (p<0.05). No significant relationship was found between lumbar and femoral neck BMD decrease and HIV RNA levels, low body mass index (BMI), smoking, alcohol, substance use (p>0.05). Vitamin D levels were significantly lower in men under 50 years of age with low lumbar BMD(p<0.05).
Conclusion: It was found that the BMD levels at the time of diagnosis were higher in individuals living with HIV who were high levels of physical activity and who consumed sufficient calcium and vitamin D. Asking about the habits such as physical activity, diet etc of individuals living with HIV and detailed analysis of their biochemical parameters at the time of diagnosis along with correct and timely interventions can lessen the need for additional pharmacological treatments for bone health.
Keywords: HIV, bone mineral density, osteoporosis.