Sera koşullarında yetiştirilen marul bitkisinin bitki su tüketiminin buharlaşma ve terleme bileşenlerinin belirlenmesi
Determination of evaporation and transpiration components of crop evapotranspiration of lettuce grown under greenhouse conditions
Yazar: YASIN MOHAMED IBRAHIM
Danışman: PROF. DR. DURSUN BÜYÜKTAŞ
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarımsal Yapılar ve Sulama Ana Bilim Dalı / Tarımsal Yapılar ve Sulama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Buharlaşma = Evaporation ; Evapotranspirasyon = Evapotranspiration ; Seracılık = Greenhouse cultivation ; Transpirasyon = Transpiration ; Yaprak alan indeksi = Leaf area index

Özet:
Bu çalışmada farklı sulama suyu düzeylerinde yetiştirilen kıvırcık marulda (Lactuca sativa var. Caipira) evapotranspirasyon (ETc) bileşenlerinden olan evaporasyon (E) ve transpirasyon (T) miktarlarının ayrı ayrı hesaplanması amaçlanmıştır. Bu amaçla yürütülen çalışma 2020 yılı güz yetiştirme döneminde Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi deneme alanında bulunan plastik serada 16.10.2020-22.12.2020 tarihleri arasında tesadüf parseller deneme deseninde yürütülmüştür. E ve T'yi ayrı ayrı hesaplamak amacıyla üzerinde bitki olan ve olmayan saksılar kullanılmıştır. Su stresinin ET ve bileşenlerine olan etkisinin incelenmesi amacıyla araştırmada 3 farklı sulama suyu seviyesi (I100: Tam sulanan konu (%100), I66: I100 konusuna uygulanan suyun %66'sının uygulandığı konu (I100x0.66) ve I33: I100 konusuna uygulanan suyun %33'ünün uygulandığı konu (I100x0.33)) seçilmiştir. Deneme süresince saksılar en fazla iki günde bir tartılmış ve I100 konusunda elverişli kapasitenin %30-40'ı kadar su eksildiğinde tüm konularda sulama yapılmıştır. Tam sulama konusuna uygulanması gereken su miktarı eksilen nemin tarla kapasitesine getirilmesini sağlayacak şekilde kontrollü olarak yapılmıştır. Araştırmada bitkiden meydana gelen terleme doğrudan ölçülerek (Tr(o)) ve modelle tahmin edilerek (Tr(e)) iki yöntem ile belirlenmiştir. Tr(o) ve Tr(e) arasında pozitif yönlü kuvvetli bir ilişki elde edilmiştir. Fakat bu ilişkinin artan su stresine bağlı olarak azaldığı da saptanmıştır. Araştırmada topraktan olan buharlaşma, çıplak topraktan (E) ve bitkili saksılarda örtü yüzdesi dışında kalan alanlarda meydana gelen buharlaşma (Es) olmak üzere iki biçimde belirlenmiştir. Araştırmada su stresinin, marul bitkisinin bitki boyu, kök uzunluğu, örtü yüzdesi, yaprak alan indeksi (LAI), yaprak sayısı, yaş ve kuru baş ağırlığı ile kök ağırlığını önemli düzeyde etkilediği sonucuna ulaşılmıştır (p<0.01). Araştırmada farklı sulama suyu düzeylerinde Es/ETc ve LAI arasındaki ilişkiler de incelenmiş olup tüm sulama konularında üstel bir ilişki belirlenmiştir. Araştırmada kullanılan yöntem ve bölge koşullarına göre kalibre edilen modellerin, marul bitkisinin ET değerini tahmin etmek ve ET'yi bileşenlerine ayırmak için güvenle kullanılabileceği sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
This study aimed to separately compute the evapotranspiration (ETc) components of curly lettuce (Lactuca sativa var. Caipira) grown under different irrigation levels into evaporation (E) and transpiration (T). For this purpose, the study was carried out in the autumn growing season in 2020 in a plastic greenhouse located in the experimental area of Akdeniz University Faculty of Agriculture in a randomized plot design between 16.10.2020 and 22.12.2020. In order to investigate the effect of water stress on ET and its components, three different irrigation water levels (I100: for full irrigation treatment (100%), I66 for 66% (I100 x 0.66) and I33 for 33% (I100 x 0.33)) were selected. During the experiment, the pots were weighed at most once every two days, and irrigation was carried out in all treatments when 30-40% of the water holding capacity in I100 declined. The amount of water required to be applied to the all irrigation treatments was conducted in a controlled manner to ensure that the depleted moisture was brought to the field capacity. In the research, plant transpiration was determined by using two methods by directly measuring (Tr(o)) and by predicting with a model (Tr(e)). A strong positive relationship was obtained between Tr(o) and Tr(e). However, it was also found that this relationship decreased with the increment of water stress. In the research, evaporation from the soil was determined in two ways: evaporation from bare soil (E) and evaporation from planted pots (Es) except the area covered by percentage of plant cover. In the research, it was concluded that water stress significantly affected the lettuce plant height, root length, cover percentage, leaf area index (LAI), number of leaves, fresh and dry head weights and root weights (p<0.01). In the research, an exponential relationship between Es/ET and LAI was found in all treatments. According to the method used in the research and the conditions of the region, it was concluded that the calibrated models can be used for accurate prediction of lettuce ET values and partitioning of ET into its components.