Cəlil Məmmədquluzadə'nin seçilmiş öykülerinin Azerbaycan Türkçesinden Türkiye Türkçesine aktarılması ve öykülerdeki ki'li tümcelerin incelenmesi
Translating Cəlil Məmmədquluzadə's selected stories from Azerbaijani Turkic to Turkey Turkic and analysing the sentences which include "ki" in those stories
Yazar: BİLGE KAĞAN GÖRKEM
Danışman: DOÇ. DR. SEMA ASLAN DEMİR
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı / Çağdaş Türk Lehçeleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Dilbilim = Linguistics
Dizin: Azerbaycan = Azerbaijan ; Azeri edebiyatı = Azerbaijan literature ; Celil Mehmetkuluzade = Celil Mehmetkuluzade ; Dilbilgisi = Grammar ; Dilbilim = Linguistics ; Türkiye Türkçesi = Turkey Turkish

Özet:
Celil Memmedguluzade; Azerbaycanlı yazar, küçük öykünün büyük üstadı, gazeteci ve Azerbaycancılık fikrinin yaratıcılarından biridir (Həbibbəyli, 2004). Azerbaycan edebiyatının en ünlü temsilcilerindendir. Kafkasya ve İran'dan Uzakdoğu Asya, Afrika ve Avrupa ülkelerine kadar geniş bir coğrafyada Türk dünyasında ilgi ile karşılanan, 1906 – 1931 yılları arasında yayımlanmış "Molla Nasreddin" mizah dergisinin yaratıcısı ve editörüdür (Habibbeyli, 2008). Azerbaycan edebiyat tarihinde hem kendi takma adı hem de 25 yıl boyunca yayımladığı derginin adı olan "Molla Nasreddin" adı ile tanınır. Kurduğu derginin çatısı altında realist-demokratik edebî bir okul kurmuştur. Azerbaycan milliyetçiliğinin oluşmasında etkin rol oynamıştır (Həbibbəyli, 2004). Celil Memmedguluzade'nin eserlerinin dili konuşma diline oldukça yakındır veeserlerinde kitümce kullanımının oldukça sık olduğu gözlenmektedir. Bu çalışmanın ilk aşamasında Celil Memmedguluzade'nin seçilmiş öyküleri Azerbaycan Türkçesinden Türkiye Türkçesine aktarılmış, ikinci aşamasında ise öykülerde geçen ki bağlaçlı (tümleyicili) tümcelerden hareketle bir inceleme yapılmaya çalışılmıştır. 
ki bağlacı dilimize Farsçadan geçmiştir (Tekin, 1989, s. 62). Farsçadan, İran coğrafyasıyla daha yakın ilişkileri olan Azerbaycan, daha çok etkilenmiştir (Ortaylı, 2016). Bu nedenle Azerbaycan Türkçesindeki Farsça unsurlar Türkiye Türkçesine oranla daha fazladır. ki bağlacı da bu unsurlardan biridir. Bu bağlacın sık kullanımı aynı zamanda işlevsel çeşitlilik de doğurmuştur. Bu çalışmada ki bağlacının Azerbaycan Türkçesindeki sözü edilen anlam/işlev çeşitliliği de incelenecektir.

Abstract:
Cəlil Məmmədquluzadə is a writer from Azerbaijan, who is a big master of little stories, dramatist, journalist and one of the creators of the ideology of Azerbaijanism (Həbibbəyli, 2004). He is a representative of the literature of Azerbaijan. He was the creator and editor of the "Molla Nasreddin" magazine, published between 1906 and 1931, which interested a lot of people in a large area from Caucasia and Iran to Far East Asia, Africa and European countries; namely in all Turkestan (Habibbeyli, 2008). In the history of Azerbaijan literature, he is also known with the name of "Molla Nasreddin" which was both his nickname and the magazine's name that is published by him. He founded a realistic-democratic literary school under the umbrella of the magazine he had founded. He played an active role for forming of Azerbaijan's nationalism (Həbibbəyli, 2004). The language of his works is very close to conversational language and it is realized that the conjunction ki is widely used in the stories.
The conjunction ki derived and naturalised from Persian (Tekin, 1989). Azerbaijan that had closer relations with Iran than Turkey (Ortaylı, 2016, s. 133), had been influenced more. So; there is more Persian elements in Azerbaijani Turkic than Turkey Turkic (Turkish) now. The conjunction ki is also one of those elements. The widely usage of that conjunction resulted in wide meanings. Namely; the conjunction ki has more meanings in Azerbaijani Turkic than Turkey Turkic. In this work; the variation of the conjunction ki in Azerbaijani Turkic-mentioned before-is going to be analysed and the differences of the conjunction ki used both Turkey Turkic and Azerbaijani Turkic going to be revealed.