Ergenlerde psikiyatrik bozuklukların klinik şiddetinde kronotipi ve kortizol ilişkisinin değerlendirilmesi
Assessment of the relationship between chronotype, cortisol and severity of psychiatric disorders in adolescents
Yazar: GÖZDE BAŞKARA
Danışman: DOÇ. DR. ESRA DEMİRCİ
Erciyes Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Psikiyatri = Psychiatry

Özet:
ERGENLERDE PSİKİYATRİK BOZUKLUKLARIN KLİNİK ŞİDDETİNDE KRONOTİPİ VE KORTİZOL İLİŞKİSİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ
ÖZET
Amaç: Ergenlik döneminde sıkça karşılaştığımız Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), Majör Depresif Bozukluk(MDB) ve Yaygın Anksiyete Bozukluğu(YAB) gibi psikopatolojilerde uyku düzeni ve uyku zamanı tercihi hastalığın kliniğini ve tedavi yanıtını etkilemektedir. Yine bu psikopatolojilerin varlığında düzeylerinin etkilendiği bilinen kortizol hormonunun uyku ile ilişkili bozukluklarda da etkilendiği bilinmektedir. Bu çalışma ile ergenlik döneminde görülen DEHB, MDB ve YAB hastalık şiddetlerinin uyku kronotipisi ve kan kortizol seviyesi ile ilişkilerinin değerlendirilmesi ve sağlıklı kontrollerle kıyaslayarak klinik üzerine etkisinin incelenmesi hedeflenmiştir.
Yöntem:Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Psikiyatri Anabilim dalına ayaktan başvuran 12-18 yaşları arasında çalışmaya dahil edilme kriterlerine uygun 35 DEHB,38 MDB,30 YAB tanısını almış ya da bu tanı ile takip edilen hasta ve kontrol grubu dahil edilme kriterlerini karşılayan 33 sağlıklı ergen çalışmaya dahil edildi.Çalışmaya katılan tüm ergenlere Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi(PUKİ),Sabahçıl-Akşamçıl Ölçeği(SAÖ),Davranışsal İnhibisyon Sistemi / Davranışsal Aktivasyon Sistemi Ölçeği(DİS/DAS) uygulandı. Hastalık şiddeti değerlendirilmesi için Conners Ebeveyn Değerlendirme Ölçeği (CADÖ),Çocuklar için Depresyon Ölçeği(ÇDÖ) ve Çocuklarda Anksiyete Bozukluklarını Tarama Ölçeği (ÇATÖ) uygulandı. Çalışmaya katılan tüm ergenlerden sabah saat 08.00-09.00'da serum kan kortizol seviyesi için kan örnekleri alındı.
Bulgular: PUKİ ve uyku kalitesi açısından bakıldığında, kontrol grubunun PUKİ ölçeğinin ortalama değerinin, diğer üç gruba göre düşük olduğu gözlendi (p<0.001). Kronotip dağılımı açısından gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık saptanmadı (p>0.05). DİS, DAS-dürtü ve DAS-ödül ölçek puanları açısından bakıldığında DEHB ve YAB grubunda DİS ölçeği toplam puanı sağlıklı kontrollere göre yüksek bulundu (p=0.014). DEHB grubunda DAS-dürtü ölçeği toplam puanı sağlıklı kontrollere ve MDB grubuna göre yüksek saptandı (p=0.002). MDB grubunda DAS-ödül ölçeği toplam puanı düşük saptandı (p<0.001).YAB ve MDB grubu serum kortizol düzeyleri kontrol ve DEHB grubuna göre yüksek olduğu gözlendi (p<0.001). Korelasyon analizlerinde kortizol düzeyleri ile hastalık şiddetleri arasında bir ilişki saptanmadı. Ayrıca gruplarda kronotipiye göre kortizol düzeyleri değerlendirildiğinde DEHB, YAB ve kontrol gruplarında akşamcıl kronotipide kortizol düzeyleri yüksek saptandı(p=0.042).Ek olarak gruplarda DİS/DAS puanları ile kortizol düzeyleri ilişkisi bakımından sadece YAB ve MDB gruplarında DİS puanları ile kortizol düzeyleri arasında pozitif korelasyon saptandı (r= 0.441; p=0.015, r= 0.408; p=0.025). DİS/DAS puanları ile SAÖ puanları arasındaki ilişkide ise sadece DEHB grubunda DAS eğlence arayışı alt puanları ile SAÖ puanları arasında negatif korelasyon saptandı (r= -0.394; p=0.019). 
Sonuç: Çocukluk dönemindeki DEHB, MDB ve YAB hastalık gruplarında uyku kalitesi ve uyku zamanı önemli olup hastalığın klinik seyrini ve tedavinin her aşamasını etkilemektedir. Çalışmamızda bu hasta gruplarında uyku kalitesi sağlıklı gruba göre daha kötü olduğu tespit edilmiştir. Bu hasta gruplarında uyku kalitesinin kötü olması hastalığın klinik seyrini etkilemektedir. Kronotipi ergenlik dönemiyle beraber akşamcıl olma yönüne kaymakta ve bunun ev ödevi, elektronik cihaz kullanımı ve sosyal uğraşılar gibi çeşitli sebepleri olabilmektedir. Ayrıca bu hastalık gruplarında kortizol düzeyleri önemli bir biyobelirteç olup klinik seyirde klinisyenlere yol gösterici olabilmektedir. YAB ve MDB'li olanlarda serum kortizol seviyesi yüksek tespit edilmiştir. Kortizol düzeyleri ile hastalık şiddetleri arasında bir ilişki bulunmamasına karşın literatürde bu konuda çalışmalar çok kısıtlıdır ve daha fazla araştırmaya ihtiyaç vardır.

Anahtar Kelimeler: Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu, Major Depresif Bozukluk, Yaygın Anksiyete Bozukluğu, kronotipi, uyku kalitesi, kortizol, davranışsal aktivasyon, davranışsal inhibisyon.

Abstract:
ASSESSMENT OF THE RELATIONSHIP BETWEEN CHRONOTYPE, CORTISOL AND SEVERITY OF PSYCHIATRIC DISORDERS IN ADOLESCENTS 
ABSTRACT
Objective: In psychopathologies such as attention deficit and hyperactivity disorder (ADHD), major depressive disorder (MDD), and generalized anxiety disorder (GAD), which we frequently encounter during adolescence, sleep patterns and sleep time preference affect the clinic of the disease and the response to treatment. It is also known that the cortisol hormone, whose levels are known to be affected in the presence of these psychopathologies, is also affected by sleep-related disorders. This study aims to evaluate the relationship between ADHD, MDD, and GAD disease severities seen in adolescence, sleep chronotype, and blood cortisol level, and to examine its clinical effect by comparing it with healthy controls.
Method: 35 ADHD, 38 MDD, 30 GAD patients who were diagnosed with or followed up with this diagnosis, and 33 healthy adolescents between the ages of 12-18, who were admitted to Erciyes University Faculty of Medicine, Department of Child Psychiatry as outpatients and 33 healthy adolescents who met the inclusion criteria were included in the study. Pittsburgh Sleep Quality Index (PSQI), Morningness-Eveningness Scale (MEQ), and Behavioral Inhibition System / Behavioral Activation System Scale (DIS/DAS) were applied to all adolescents participating in the study. Conners Parent Rating Scale (CADS), Children's Depression Scale (CDS), and Children's Anxiety Disorders Screening Scale (CADS) were applied. Blood samples were taken for serum blood cortisol levels from all adolescents participating in the study at 08.00-09.00 in the morning.
Results: In terms of PSQI and sleep quality, it was observed that the average value of the PSQI scale of the control group was lower than the other three groups (p<0.001). There was no statistically significant difference between the groups in terms of chronotype distribution (p>0.05). In terms of DIS, DAS-impulse and DAS-reward scale scores, the total score of DIS scale in the ADHD and GAD group was found to be higher than in healthy controls (p=0.014). The total score of the DAS-impulse scale in the ADHD group was found to be higher than in healthy controls and the MDD group (p = 0.002). The DAS-reward scale total score was found to be lower in the MDD group (p<0.001). Serum cortisol levels in the GAD and MDD groups were observed to be higher than the control and ADHD groups (p<0.001). In correlation analyses, no relationship was found between cortisol levels and disease severity. Additionally, when cortisol levels were evaluated according to chronotype in the groups, cortisol levels were found to be high in the evening chronotype in the ADHD, GAD and control groups (p = 0.042). Additionally, in terms of the relationship between DIS/DAS scores and cortisol levels in the groups, there was a positive correlation between DIS scores and cortisol levels only in the GAD and MDD groups. was detected (r= 0.441; p=0.015, r= 0.408; p=0.025). Regarding the relationship between DIS/DAS scores and MEQ scores, a negative correlation was detected between DAS fun seeking sub-scores and MEQ scores only in the ADHD group (r= -0.394; p=0.019).
Conclusion:Sleep quality and sleep time are important in childhood ADHD, MDD and GAD disease groups and affect the clinical course of the disease and every stage of treatment. In our study, sleep quality was found to be worse in these patient groups than in the healthy group. Poor sleep quality in these patient groups affects the clinical course of the disease. Chronotype shifts towards eveningness with adolescence, and this may be due to various reasons such as homework, use of electronic devices and social activities. In addition, cortisol levels are an important biomarker in these disease groups and can guide clinicians in the clinical course. Serum cortisol level in those with GAD and MDD. was found to be high. Although there is no relationship between cortisol levels and disease severity, studies on this subject in the literature are very limited and more research is needed.
Key Words: Attention Deficit Hyperactivity Disorder, Major Depressive Disorder, Anxiety Disorder, chronotype, sleep quality, cortisol, behavioral activation, behavioral inhibition