Bazı aspir (Carthamus tinctorius L.) çeşitlerinde farklı fosfor dozunun aspir verim ve yağ asitleri kompozisyonu üzerine etkisi
Effects of different phosphor dose on safflower (Carthamus tinctorius L.) yield and fatty acid composition ın some safflower varietes
Yazar: MEHMET AY
Danışman: DOÇ. DR. FERHAT ÖZTÜRK
Şırnak Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Aspir = Safflower ; Fosfor = Phosphorus ; Tohum verimi = Seed yield ; Yağ asitleri = Fatty acids

Özet:
Bu araştırma, farklı fosfor dozlarının bazı aspir çeşitlerinde verim ve yağ kalitesi üzerine etkilerini belirlemek amacıyla yürütülmüştür. Araştırmada, Dinçer ve Remzibey genotipleri materyal olarak kullanılmıştır. Fosfor içerikli gübre kontrol dahil 5 farklı dozda (0, 8, 12, 16 ve 20 kg/da) uygulanmıştır. Tarla denemeleri, 2020-2021 üretim yılında Dicle Üniversitesi araştırma alanında, tesadüf bloklarında bölünmüş parseller deneme desenine göre, üç tekerrürlü olacak şekilde kurularak yürütülmüştür. Farklı dozlarda uygulanan fosfor dozlarının genotiplere ait etkilerinin belirlenmesi amacıyla verim parametrelerinden bitki boyu, dal sayısı, tabla sayısı, tabla tohum sayısı, tabla çapı, tane verimi, bin tane ağırlığı, klorofil miktarı tespit edilerek, kalite hakkında önemli bilgiler veren protein, yağ ve yağ asitleri kompozisyonları saptanmıştır.Tarla koşullarında yürütülen deneme sonucunda; Araştırmada genotiplere göre değişmekle birlikte genotipler arasındaki farklılık ve fosfor doz uygulamaları arasındaki farklılıklar önemli görülmüştür. Araştırma sonucunda fosfor dozu oranı etkili görülmüş olup; Bitki boyu 109,29-127,21 cm, dal sayısı 8,80-12,56 adet/bitki, tabla sayısı 12,20- 17,49 adet/bitki, tabla çapı 4,04-4,92 cm, tabla tane sayısı 24,43-36,60 adet/bitki, 1000 tane ağırlığı 37,13 - 42,20 g, tane verimi 246,60 – 387,24 kg/da, protein %12,27-15,42, klorofil 258,53 – 394,42 ve yağ oranı %28,01-33,13 değerleri arasında belirlenmiştir. Yağ asitleri kompozisyonu bakımından çeşitler ve fosfor dozlarının etkisi önemli görülmüştür. Oleik (%13,08-25,85), araşidik (%0,41-0,50), eikosenoik asit (%0,13-0,18), stearik asit oranı (%2,82-3,16), palmitik (%6,88-7,64), miristik (%0,11-0,14), linoleik (%62,47-74,84) ve linolenik asit (%0,78-0,98) arasında değiştiği saptanmıştır. Bu çalışmada fosfor uygulamalarının genotiplerin hem verim öğeleri hem de kalite özellikleri açısından ön plana çıktığı ve fosforun aspir üretimi için önemli olduğu kanaatine ulaşılmıştır.

Abstract:
This study was carried out to determine the effects of different phosphorus doses on yield and oil quality in some safflower genotypes. Dinçer and Remzibey genotypes were used as material in the study. Phosphor fertilizer was applied in 5 different doses (0, 8, 12, 16 and 20 kg/da). Field trials were carried out in the research area of Dicle University in the production year of 2020-2021, according to the randomized blocks split plots trial design, with three replications. To determine effects of different zinc doses on the varieties as plant height, number of branches, number of heads, seed number in capitula, diameter of capitula, grain yield, thousand grains, chlorophyll amount were determined, protein and oil content which provide important information about quality and fatty acid compositions were determined. As a consequence of trials carried out in field conditions, In the study, although it varies according to genotypes, the difference between genotypes and the differences between phosphor dose applications were found to be significant. As a result of the research, the phosphor dose rate was found to be effective. Plant height 109,29-127,21 cm, number of branches 8,80-12,56 units/plant, number of capitula 12,20- 17,49 units/plant, diameter of capitula  4,04-4,92 cm, number of seed on capitula 24,43-36,60 units/plant, 1000 seed weight  37,13 - 42,20 g, seed yield  246,60 – 387,24 kg/da, protein %12,27-15,42, chlorophyll  258,53 – 394,42 and oil rate  %28,01-33,13  values between were determined.İn terms of fatty acid composition, Which The effects of cultivars and phosphor doses were found to be significant. Oleic (%13,08-25,85), arachidic (%0,41-0,50), eicosenoic acid (%0,13-0,18), stearic acid rate (%2,82-3,16), palmitic (%6,88-7,64), myristic (%0,11-0,14), linoleic (%62,47-74,84) and linolenic acid  (%0,78-0,98) were found to be between values. In this study, it was concluded that phosphor applications come to the forefront in terms of both yield components and quality characteristics of genotypes and It was concluded that phosphorus is important for safflower production.