Hukuki açıdan atıkların sınır ötesi dolaşımı
Legal view of cross-border movement of wastes
Yazar: ÇİSEM AYLANÇ
Danışman: PROF. DR. HACI CAN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / Avrupa Birliği Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Atıklar = Wastes ; Basel kriterleri = Basel criteria ; Elektronik atıklar = Electronic wastes ; Plastik atıklar = Plastic wastes ; Serbest taşınım = Free convection ; Sınır ötesi iş birliği = Cross-border cooperation ; Tehlikeli atıklar = Hazardous wastes ; Ticaret = Trade ; Uluslararası anlaşmalar = International agreements ; Yasal düzenlemeler = Legal regulations

Özet:
Günümüze kadar yapılan uluslararası, ulusal ve Avrupa Birliği düzeyinde pek
çok hukuki düzenlemeye rağmen atıkların sınır ötesi dolaşımı çevreyi ve insan
sağlığını tehdit eden bir sorun olmaya devam etmektedir. Güncel gelişmelerle revize
edilen bu düzenlemelerin içerisinde, Basel Sözleşmesi asgari standartları belirlemekte
iken Avrupa Birliği hukukunda daha kısıtlayıcı hükümler bulunmaktadır. Ancak,
meydana gelen olaylar, devletler tarafından bu yükümlülüklere tam olarak
uyulmadığını göstermektedir. Basel Sözleşmesi kapsamında devletlerin
yükümlülüklere uyumunu ve uygulamalarını izleyen mekanizmanın zorlayıcı bir
yetkisi bulunmamaktadır. Avrupa Birliği'nde ise, Avrupa Komisyonu'nun özellikle
Avrupa Birliği Adalet Divanı'nda üye devletlere karşı açacağı ihlal davasının, söz
konusu ihlalin ortadan kaldırılması için üye devletler üzerinde bir baskı
yaratabilmektedir. Basel Sözleşmesi ile kurulan mekanizmanın ve münferit olarak
Avrupa Komisyonu'nun, mevcut yetkilerini atıkların sınır ötesi dolaşımında yaşanan
sorunların önlenmesine yönelik daha etkin bir şekilde kullanması gerekmektedir.
Basel Sözleşmesi'nin tarafı olan Türkiye, son yıllarda Avrupa Birliği'nden
ithal edilen atıkların artışıyla gündemdedir. Türkiye, aynı zamanda Avrupa Birliği'ne
üyeliğe aday devlet statüsü sebebiyle özel bir konumda bulunmaktadır. Çevre
konusundaki ulusal mevzuatın, üyeliğe kadar Avrupa Birliği müktesebatıyla uyumlu
hâle getirilmesi yükümlülüğü bulunmaktadır. Bu uyum süreci Avrupa Komisyonu
tarafından izlenmektedir.
Çalışmanın birinci bölümünde, atık kavramının hukuki tanımı belirlendikten
sonra atık ticaretinin tarihsel gelişimi ve yapılan hukuki düzenlemeler hakkında kısaca
bilgi verilmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde, bazı atık türleri açıklanmış ve atık
ticareti rejimini düzenleyen uluslararası hukuk, ulusal hukuk ve Avrupa Birliği hukuku
hükümleri ele alınmıştır. Üçüncü bölümde, bu hükümlerin uygulanmasını izleyen
mekanizmalar ve yetkilerine yer verilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Atık Kavramının Hukuki Tanımı, Atık Ticareti, Basel Sözleşmesi, Atıkların Taşınımı Tüzüğü, Uyum ve Uygulama, İhlal.

Abstract:
Despite many legal regulations at the international, national and European
Union level, the transboundary movement of waste continues to be a problem that
threatens the environment and human health. Among these regulations, which have
been revised with current developments, the Basel Convention sets minimum
standards, while there are more restrictive provisions in European Union law.
However, events show that these obligations are not fully complied with by the states.
Under the Basel Convention, the mechanism that monitors states' compliance with
obligations and their implementation does not have a coercive authority. In the
European Union, on the other hand, the European Commission's infringement lawsuit
against member states, especially at the European Union Court of Justice, can create
pressure on the member states to eliminate the said infringement. The mechanism
established by the Basel Convention, and the European Commission individually, need
to use their existing powers more effectively to prevent problems in the cross-border
movement of wastes.
Turkey, which is a party to the Basel Convention, has been on the agenda with
the increase of waste imported from the European Union in recent years. Turkey is
also in a special position due to its status as a candidate state for membership to the
European Union. There is an obligation to harmonize national legislation on the
environment with the European Union acquis until accession. This harmonization
process is monitored by the European Commission.
In the first part of the study, after determining the legal definition of the concept
of waste, brief information is given about the historical development of waste trade
and the legal regulations. In the second part of the study, some types of waste are
explained and the provisions of international law, national law and European Union
law regulating the waste trade regime are discussed. In the third part, the mechanisms
that monitor the implementation of these provisions and their powers are given.

Keywords: Legal Definition Of The Concept Of Waste, Waste Trade, Basel Convention, Waste Shipments Regulation, Implementation and Compliance, Infringement.