Bozyaka Eğitim Araştırma Hastanesi dahili birimlerinde görev yapan kadın sağlık çalışanlarının sağlık davranışlarının değerlendirilmesi
Evaluation of health behaviours of female healthcare workers in general internal medicine unit at Bozyaka Training and Research Hospital
Yazar: YASEMİN ERGÜL KUNDURACI
Danışman: PROF. DR. ZELİHA ASLI ÖCEK
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Halk Sağlığı = Public Health

Özet:
Amaç:Bu araştırmanın amacı Bozyaka Eğitim ve Araştırma Hastanesi dahili birimlerinde görev yapan kadın sağlık çalışanlarının sağlıklı yaşam biçimi davranışlarını, sağlık taramalarına ve bağışıklama programlarına katılma durumlarını belirlemektir.
Gereç ve Yöntem: Araştırmanın evreni Bozyaka Eğitim Araştırma Hastanesi dahili birimlerinde görev yapan 271 kadın sağlık çalışanı oluşturmuş, örnek grup seçilmemiştir. Veri toplama 15 Temmuz- 15 Ağustos 2016 tarih aralığında yapılmıştır. Çalışanların %93,3'üne (253 kişi) ulaşılmıştır. Değişkenler sosyodemografik ve çalışma durumu, doğurganlık ve sağlık durumu, sağlıklı yaşam biçimi davranışları, sağlık çalışanlarına yönelik aşıların yapılmış olması ve sağlık taramalarına katılım düzeyi olarak beş ana grupta sınıflandırılmıştır. Araştırmada sağlıklı yaşam biçimi davranışlarından beslenme, fiziksel aktivite ve stres yönetimi değişkenleri Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Ölçeği'nin ilgili alt boyutları ile ölçülmüştür. Anket formunda katılımcıların yaş, medeni durum, aile tipi, çocuk sayısı, menopoz veya emzirme durumu, eğitim düzeyi, geliri, mesleği, çalışma saati, çalışma şekli, nöbet sayısı, deneyimi, kronik hastalıkları, sağlık algısı, beden kütle indeksi, bel çevresi ve bel-kalça oranı, sigara-alkol kullanımı, aşılama ve periyodik sağlık taramasına katılım düzeylerine yönelik sorular yer almaktadır. Veriler yüzyüze görüşme tekniğiyle toplanmıştır. Boy ve kilo kalibrasyonu yapılmış stadiometre ve tartılar ile, bel ve kalça çevresi mezura ile standartlara uygun şekilde ölçülmüştür. İstatistiksel analizlerde tanımlayıcı istatistikler, Student t testi, ki-kare test, Mann Whitney U, Kruskal Wallis, Tek yönlü varyans analizi, Bonferroni testleri ve Korelasyon testleri kullanılmıştır. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak alınmıştır.  
Bulgular: Araştırma grubunun %61,7'si hemşire veya ebe, %77,9'u lisans ve lisans üstü mezunudur. Yaş ortalaması 36,90±9,03'tür. Katılımcıların %62,8'i evli, %60,9'u çocuk sahibidir. Hanede yaşayan kişi sayısı ortalama 2,69±1,17, çocuk sayısı 0,92±0,84, aylık kişi başı geliri 2676,71±1499,42'dir. Grubun %96'sı  kadrolu iken, %68,8'i gündüz+nöbet sisteminde çalışmaktadır. Ortalama haftalık çalışma süresi 44,66±7,67 saat; aylık gece nöbeti sayısı 3,43±2,95; çalışma deneyimi 14,09±9,68 yıldır. 
Araştırma grubunun %11,1'i menopozda, %2,8'i emzirme dönemindedir. Katılımcıların %53,8'i herhangi bir kronik hastalığı olduğunu bildirmiştir. En sık bildirilen kronik hastalık %13,5 ile tiroid hastalıklarıdır. Beden indeksi ortalaması 23,67±3,64; bel/kalça oranı ortalaması 0,80±0,06'dır. Grubun %64,4'ü sağlığını mükemmel, çok iyi veya iyi şeklinde değerlendirmiştir.
Çalışanların %22,9'u düzenli sigara içmektedir. Alkol kullanımına ilişkin olarak 3 kişi riskli içici bulunmuştur. Katılımcıların sağlıklı yaşam biçimi davranışlarından beslenme fiziksel aktivite ve stres yönetimi puan ortalamaları sırasıyla 26,82±5,44; 17,00±7,21; 21,31±5,10'dur. Analizlerde 45 yaş ve üzeri katılımcıların beslenme ve stres yönetimi; bekarların, geliri yüksek olanların ve sağlık algısı görece iyi olanların stres yönetimi; sağlık algısı görece iyi olanların stres yönetimi ve fiziksel aktivite puanları yüksek bulunmuştur (p<0,05).
Çalışanların beyanına bağlı tam aşılı veya doğal bağışık/hastalığı geçirmiş olma düzeyleri hepatit A, hepatit B, kızamık-kızamıkçık-kabakulak, su çiçeği ve tetanoz için sırasıyla %65,2; %90,1; %75,9; %74,7; %71,9 olarak bulunmuştur. Son bir yılda mevsimsel grip aşısı yaptırma %9,9'dur.
Kronik hastalıklara açısından risk grubunda olanların; %95,4'ünün son bir yılda tansiyon ölçümü, %94,3'ünün son bir yılda kolesterol testi, %98,2'sinin son üç yılda diyabet testi, %96,2'sinin son beş yılda tiroid fonksiyon testi yaptırdığı saptanmıştır. Katılımcıların %58,5'inin her ay kendi kendine meme muayenesi yaptığı; %36'sının son iki yılda klinik meme muayenesi yaptırdığı belirlenmiştir. Kırk yaş ve üstü katılımcıların %49'u son iki yılda mamografi, 30 yaş ve üstü katılımcıların %59,5'i son beş yılda smear testi; 50 yaş ve üstü katılımcıların %59,5'i son iki yılda dışkıda gizli kan testi yaptırdığını bildirmiştir.
Sonuç: Araştırma sonucunda katılımcıların sağlıklı yaşam biçimi davranışları ölçeğinin beslenme ve stres yönetimi alt boyutlarından görece daha iyi puan aldıkları gözlenmiştir. Fiziksel aktivite ve sigara kullanımı açısından sorunlu bir durum söz konusudur.Sağlık çalışanlarından oluşan araştırma grubu için tetanoz, KKK, grip gibi aşılar açısından tam aşılılık düzeyinin yetersiz, kronik hastalıklara yönelik taramalara katılımın yüksek, ancak kanser taramalarına katılımın beklenenden düşük düzeydedir.
Anahtar Kelimeler: Sağlık çalışanı, yaşam biçimi, sağlık taraması, aşılanma.

Abstract:
Aim: The aim of this study is to determine the healthy lifestyle behaviors and the participation in health screenings and immunization programs among thefemale healthcareworkersin the internal care units at Bozyaka Training and Research Hospital.
Materials and Methods: The target population of the research was composed of 271 female healthcare workers in the internal care units at Bozyaka Training and Research Hospital; no sampling was conducted, with 93.3% (253 people) of the staff reached. Variables were classified into five main groups as socio-demographic and working status, fertility and health status, healthy lifestyle behaviors, having the immunizations recommended for health workers, and participation level in health screenings. Among the healthy lifestyle behaviors, nutrition, physical activity, and stress management variables were measured with the relevant subscales of the Healthy Life Style Behaviors Scale. The questionnaire consisted of questions regarding participants' age, marital status, family type, number of children, menopause or breastfeeding status, educational level, income, occupation, working hours, working style, number of nightshifts, experience, chronic diseases, health perception, body mass index, waist-hip ratio, use of tobacco and alcohol, and level of participation in immunizations and periodic health screenings.The data were collected using a face-to-face interview technique. Height and weight were measured with calibrated stadiometer and bascule; the waist and hip circumferenceswere measured with tape measure in accordance with the standards.Descriptive statistics, Student t-test, Chi-squared test, Mann-Whitney U-test, Kruskal-Wallis H-test, one-way ANOVA, and Bonferroni test were used in statistical analyses. Statistical significance level was taken as p<0.05.
Results: Among 61.7% the research group were nurse or midwifes and 77.9% had bachelorsorpost-graduate degree. Their average age was 36.90±9.03.  Among the 62.8% of the participants were married and 60.9% had children. The average number of people in their household was 2.69±1.17; the average number of children was 0.92±0.84; the average monthly income per capitawas 2,676.71 TL±1,499.42. Among them 96% had permanent positions staff; 68.8% worked both daily and had night shifts. The average weekly work hours were 44.66 (±7.67); the average number of monthly nightshifts was 3.43 (±2.95); the average work experience was 14.09 years (±9.68).
Among participants 11.1% are in menopause and 2.8% in the breastfeeding period. Of the study group, 53.8% reported a chronic illness. The most frequently reported chronic illnesswas thyroid disease with 13.5%. The average body mass index was 23.67±3.64; the average waist-hip ratio was 0.80±0.06. Among participants 64.4% rated their health as excellent, very good or good.
Among employees 22.9% regularly smoked. Three participants were using alcohol excessively. Among the healthy lifestyle behaviors, participants' mean scores of nutrition, physical activity, and stress management were 26.82 ±5.44; 17.00±7.21; and 21.31±5.10 respectively. In the analyses, the nutrition and stress management scores of participants aged 45 and over were found to be higher; the stress management scores of those unmarried, with high income, and with relatively better health perception were higher; the stress management and physical activity scores of those with relatively better health perception were higher (p<0.05).
The levels of reported full-immunization or natural immunity to hepatitis A, hepatitis B, measles-mumps-rubella, smallpox, and tetanus among employees were found to be 65.2%, 90.1%, 75.9%, 74.7%,and 71.9%, respectively. Seasonal influenza vaccination was 9.9% in the last year.
Of those in the risk group for chronic diseases, 95.4% had blood pressure measurement in the last year, 94.3% had cholesterol test in the last year, 98.2% had diabetes screening test in the last three years, 96.2% had a thyroid function test in the last five years. Among respondents 58.5% had self-administered their breasts every month; 36% had undergone a clinical breast examination in the last two years. 49% of participants over aged ≥40 ages had mammography in the last two years; 59.5% of participants aged ≥30 had smear test in the last five years; 59.5% of participants aged ≥50 reported having occult blood test in stool in the last two years.
Conclusion: As a result of the study, it was observed that the participants scored better in the nutrition and stress management subscales of the healthy lifestyle behaviors scale. Participants should improve their  physical activity and smoking behaviours. For the research group consisting of health workers, the level of complete immunization for tetanus, MMR, and influenza was inadequate; participation in screening for chronic diseases was high but participation in cancer screenings was much lower than expected.
Keyword: healthcare workers, lifestyle, health screening, immunization, vaccination