Çubuk (Ankara) perlitlerinin petrolojisi ve bölge volkanizması ile ilişkisi, İç Anadolu, Türkiye
Petrology of Çubuk (Ankara) perlites and their relationship with regional volcanism, Central Anatolia, Turkey
Yazar: BÜŞRA ÇELİK
Danışman: DOÇ. DR. KIYMET DENİZ YAĞCIOĞLU
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
İç Anadolu, Senozoyik dönem boyunca yoğun volkanik aktiviteye maruz kalarak volkanik ve piroklastik kayaçlar ile volkan camlarının meydana gelmesine neden olmuştur. Bu yoğun volkanik aktivitenin bir ürünü olan perlit hakkında daha önce çalışmalar yapılsa da kökeni ve yaşlandırması hakkında bir çalışma bulunmamaktadır. Çalışma alanı, İç Anadolu Bölgesi'nde Ankara ilinin Çubuk ilçesinde yer alan Susuz Köyü, Kuyumcu Köyü ve Yukarıemirler Köyü civarını kapsamaktadır. İnceleme alanındaki temel birimleri Orta-Üst Triyas yaşlı metamorfik kayalar ile Jura yaşlı allokton kireçtaşları oluşturmaktadır. Metamorfik temel kayalar volkanikler ile kesilmektedir. İncelenen perlitler Mamak ve Bozdağ Formasyonları içerisinde gözlenmektedir. Yapılan bu çalışmada Çubuk civarındaki perlitlerin yayılımlarının belirlenmesi, mineralojik, petrografik ve jeokimyasal özellikleri ile bünyesindeki suyun kökeni ve yaşının belirlenerek bölgedeki diğer volkanik kayalarla ilişkisinin ortaya konulması amaçlanmıştır. Çalışma alanındaki perlitler KB-GD doğrultulu normal faylar boyunca yüzlek vermiş olup yayılımları yaklaşık D-B yönlüdür ve mikroskobik olarak holohiyalin dokuludur. Perlit içerisindeki hidratasyon suyunun kökeninin aydınlatılması amacıyla yapılan O-D kararlı izotopik çalışma sonucunda, perlitlerin δ18O içerikleri ‰16,8-17,3 (ortalama ‰17,08), δD miktarları -137,73 ile -126,23 (ortalama -133,30 ‰) ve %3,02-3,24 arasında H2O (ortalama ağırlıkça %3,17) içeriği tespit edilmiştir. Ayrıca perlitlerin içerisindeki suyun meteorik suların hidratasyonu sonucu oluştuğu ve son dengeyi 50-20°C arasında kaybettiği anlaşılmıştır. 40Ar/39Ar yaşlandırma verilerine göre, Çubuk civarı perlitlerinin 43.6±0.0 Ma yaşında ve Lütesiyen (Orta Eosen)'de oluştuğu sonucuna varılmıştır. Buna göre, Çubuk perlitlerinin bölgedeki volkanik kayalarla eş yaşlı olduğu sonucu çıkarılmıştır.

Abstract:
Central Anatolia was exposed to intense volcanic activity during the Cenozoic period, resulting in the formation of volcanic and pyroclastic rocks and volcanic glass. Although there have been previous studies on perlite, which is a product of this intense volcanic activity, there is no study on its origin and aging. The study area covers the surroundings of Susuz Village, Kuyumcu Village and Yukarıemirler Village, located in the Çubuk district of Ankara province in the Central Anatolia Region. The basement units in the study area consist of Middle-Upper Triassic aged metamorphic rocks and Jurassic aged allochthonous limestones. Metamorphic basement rocks are cut by volcanics. The examined perlites are observed within the Mamak and Bozdağ Formations. In this study, it was aimed to determine the distribution of perlite around Çubuk, to determine its mineralogical, petrographic and geochemical properties, the origin and age of the water in it, and to reveal its relationship with other volcanic rocks in the region. Perlites in the study area are exposed along NW-SE oriented normal faults, their distribution is approximately E-W and microscopically they have a holohyaline texture. As a result of the O-D stable isotopic study conducted to elucidate the origin of hydration water in perlite, δ18O contents of perlites were 16.8-17.3‰ (average 17.08‰), δD amounts were -137.73 to -126.23‰ (average -133.30) and H2O content between 3.02-3.24% (3.17% by weight on average) were determined. It has also been understood that the water in perlites was formed as a result of the hydration of meteoric waters and lost its final equilibrium between 50-20°C. According to 40Ar/39Ar dating data, it is concluded that the perlites around Çubuk are 43.6±0.0 Ma old and formed in the Lutetian (Middle Eocene). Accordingly, it was concluded that Çubuk perlites are contemporaneous with the volcanic rocks in the region.