Afet durumları bağlamında Z kuşağında prososyal davranış ve dayanıklılık: Ankara örneği
Prosocial behavior and resilience in generation Z in the context of disaster situations: The case of Ankara
Yazar: ELİF KALKAN
Danışman: PROF. DR. ÖZCAN GÜNGÖR
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Sosyolojisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Doğal afetler, toplumlar üzerinde derin izler bırakan ve insanların hayatlarını köklü şekilde etkileyen olaylardır. Bu bağlamda, afet durumları bağlamında Z kuşağında prososyal davranış ve dayanıklılık yaklaşımlarını anlamak, toplumsal dayanışma ve yardımlaşma anlayışının genç nesiller üzerindeki etkilerini ortaya koymak açısından önemlidir. Bu çalışmanın amacı; afet durumlarında Z kuşağının prososyal davranışlarını ve bu davranışların milli, dini ve psikososyal iz düşümlerle nasıl şekillendiğini incelemektir. Araştırmada nitel yöntem kullanılarak, Ankara'da yaşayan 18-25 yaş arası Z kuşağından 30 katılımcı ile yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Görüşmelerden elde edilen veriler, içerik analizi ve söylem analizi teknikleriyle değerlendirilmiştir. Çalışmada, Z kuşağının yardımseverlik eğilimlerinin, milli ve dini kimlik inşasıyla olan ilişkisi, dayanıklılık ve sosyal destek algısı gibi faktörler detaylı bir şekilde analiz edilmiştir. Araştırmanın giriş kısmında, araştırmanın konusu, amacı, alt amaçları, önemi, kapsam ve sınırlılığı, geçerliliği ve güvenilirliği, yöntemi, verilerin analizi, toplanması ve mülakat süreci verilmiştir. Birinci bölümde kavramsal çerçeve ele alınmıştır. İkinci bölümde bulguların yorumlanması yapılmıştır. Üçüncü bölümde ise tartışma ve sonuç ortaya konmuştur. Sonuçlar, Z kuşağının afet durumlarında yüksek bir diğerkâmlık bilincine sahip olduğunu ve bu bilinci milli ve dini değerlerle harmanlayarak prososyal davranışlar sergilediğini göstermektedir. Dini inançlar, yardımseverlik ve dayanışma davranışlarında önemli bir motivasyon kaynağıdır. Bu çalışmada, Z kuşağının yardımlaşma davranışları, milli şuur, dindarlık ve dayanıklılık gibi faktörlerin etkisiyle değerlendirilmiş, katılımcıların demografik özelliklerinin bu süreçlerdeki rolü incelenmiştir. Cinsiyet ve yaş gibi demografik değişkenler, yardım etme motivasyonlarını şekillendirmiş, kadınların daha empati odaklı ve duygusal, erkeklerin ise sorumluluk ve milli bilinçle hareket ettikleri görülmüştür. Dindarlık ve sosyal destek algısı, yardımlaşma davranışlarını önemli ölçüde motive eden unsurlar olarak öne çıkmıştır. Bu çalışma, Z kuşağının afet yönetimi ve toplumsal dayanışma konularındaki kritik rolünü vurgulayarak gelecekteki afet yönetimi stratejilerinin geliştirilmesine katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. Ayrıca Z kuşağının milli ve dini değerler çerçevesinde geliştirdikleri diğerkâmlık ve yardımlaşma tutumlarının toplumsal birlik ve beraberlik duygusunu pekiştirdiği gözlemlenmektedir.

Abstract:
Natural disasters are events that leave deep marks on societies and profoundly impact people's lives. In this context, understanding prosocial behavior and resilience approaches within Generation Z during disaster situations is crucial to revealing the effects of social solidarity and cooperation on younger generations. The aim of this study is to examine the prosocial behaviors of Generation Z during disaster situations and how these behaviors are shaped by national, religious, and psychosocial factors. The research was conducted using a qualitative method, with semi-structured interviews held with 30 participants aged 18-25 from Ankara's Generation Z. The data obtained from the interviews were analyzed using content and discourse analysis techniques. The study thoroughly analyzed factors such as the relationship between Generation Z's tendencies toward altruism, national and religious identity construction, resilience, and perceptions of social support. The introduction of the study presents the topic, purpose, sub-objectives, importance, scope and limitations, validity and reliability, methodology, data collection and analysis, and the interview process. The first chapter addresses the conceptual framework, the second chapter interprets the findings, and the third chapter discusses the results. The findings show that Generation Z possesses a high level of altruistic awareness during disasters and integrates this consciousness with national and religious values, exhibiting prosocial behaviors. Religious beliefs are a significant source of motivation in acts of charity and solidarity. This study evaluated Generation Z's helping behaviors in terms of factors like national consciousness, religiosity, and resilience, and examined the role of demographic characteristics in these processes. Demographic variables such as gender and age shaped their motivation to help, with women being more empathy-oriented and emotional, while men acted with a sense of responsibility and national consciousness. Religiosity and the perception of social support emerged as key motivators for prosocial behaviors. This study aims to contribute to the development of future disaster management strategies by highlighting the critical role of Generation Z in disaster management and social solidarity. Moreover, it was observed that the altruism and cooperative attitudes developed by Generation Z within the framework of national and religious values reinforce the sense of social unity and cohesion.