Çocuk acil servise başvuran akut böbrek hasarı olgularının demografik, klinik ve prognostik özelliklerinin araştırılması
Investigation of the demographic, clinical and prognostic characteristics of acute renal damage cases applying to the children's emergency department
Yazar: KAAN ÇELEBİER
Danışman: PROF. DR. SARE GÜLFEM ÖZLÜ
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
Giriş: Akut böbrek hasarı (ABH) , tüm yaş gruplarında gözlenebilen, renal
fonksiyonlarda aniden yaşanan bozulma sonucu üre ve diğer metabolik derivelerin
kanda birikimi ile süregelen zararlı bir süreçtir. Yüksek mortalite ve morbidite sebebi
olması ile her yaş grubunda yakın izlem, etkin ve hızlı tedavi gerektiren bir
durumdur. Bu sebeple araştırmacılar ABH'nın erken tanınması ve klinik seyrinin
belirlenmesi adına çeşitli kriterler oluşturmuşlardır. Ancak halen tanı ve klinik
derecelendirmede kullanılan ortak bir konsensus oluşmamıştır.
Amaç: Çalışmamız Ankara Bilkent Şehir Hastanesi Çocuk Acil
Polikliniklerine başvuru Sonrasında ABH tanısı ile izlenen ve tedavi edilen olguların
değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Çalışmamızda Eylül 2019 ile Nisan 2022 tarihleri
arasındaki 2 yıllık süreçte hastanemiz çocuk acil polikliniklerine ayaktan ve
dışmerkezlerden sevk ile başvuran, çocuk hastalıkları servisi, çocuk yoğun bakım
ünitesi ve çocuk acil gözlemde izlem ve tedavileri yapılan, başvuruda ABH tanısı
alan, 1 ay – 18 yaş arasındaki hastalar, retrospektif olarak incelenmiştir. ABH
tanımlamada KDIGO kriterleri kullanılmıştır. Hastaların yaşları, cinsiyetleri,
şikayetleri, geldikleri yerler, başvuru vital bulguları, başvuru fizik muayene
bulguları, sahip oldukları kronik hastalıkları, laboratuvar bulguları, ABH nedeni, tipi
ve evresi, izlendikleri servisler, tedavi yöntemleri, prognoz ve iyileşme süreleri
araştırılmıştır.
Bulgular: Hastalarımızın yaşları 1 ay – 18 yaş arasında değişmekte olup
ortanca yaş 13 olarak hesaplanmıştır. Hastaların %57,5'i 121 ay ve üzerindeki
hastalardı. Hastalarımızın %44,8'i kız , %55,2'si erkekti. Hastalarımızın %89,7'si
Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı , %10,3'ü göçmen statüsündeki hastalardı. Hastaların
%75,9'u Ankara'dan , %24,1'i Ankara dışı bölgelerden başvurmuştu. Hastaların
%39,3'ünde daha önceden bilinen ve başvuru esnasında halen izlenmekte olan
kronik bir hastalığı olup, en sık görülen ek hastalık grubu %9,7 ile nörolojik hastalık
grubuydu. Hastalarımızın %39'unda başvuru öncesinde ilaç kullanım öyküsü
mevcuttu. Hastalarımızın %46,9'u prerenal , %49'u renal , %1,4'ü postrenal ABH
olarak sınıflandırılmış olup %2,8'i bu üç grup içinde sınıflandırılamamıştır.

15

Hastalarımızın başvuru esnasındaki şikayetleri incelendiğinde en sık %43,4 oranında
kusma ve %26,9 oranında ateş şikayeti olduğu görüldü. Hastalarımızın başvuru
öncesinde şikayetlerinin süresinin ortanca değeri 3 gün olarak saptandı.
Hastalarımızın başvuru anındaki vital bulguları incelendiğinde %3,4'ünde vücut ısısı
>38 olarak ölçülmüş , %22,1'inde taşikardi , %2,1 inde bradikardi görülmüş , %
75,9'unda nabız normal olarak değerlendirilmiştir. Başvuru anında hastalarımızın
%15,2'si hipertansif , %12,4'ü hipotansif %72,4'ü normotansif olarak
değerlendirilmiştir. Hastalarımızın başvuru esnasında diürezleri incelendiğinde
%33,6'sı oligürik , %15,7'si anürik olarak değerlendirilmiş olup %50,7'sinde normal
sınırlarda diürez mevcuttu. Hastalar KDIGO evrelemesine değerlendirildiğinde
%22,7'si KDIGO evre 1 , %36,5'i KDIGO evre 2 , %40,8'i KDIGO evre 3 olarak
değerlendirildi. Hastalarımızın %57,9'u çocuk hastalıkları servisinde , %32,4'ü
çocuk yoğun bakım ünitesinde , %9,6 sı çocuk acil gözlemde izlendi. Hastalarımızın
ortanca yatış süresi 8 gün olarak hesaplandı. Ortanca iyileşme süresi 4 gün olarak
saptandı. KDIGO evre 3 olarak değerlendirilen hastaların ortanca yaşı 6, KDIGO
evre 2 olarak değerlendirilen hastaların ortanca yaşı 15 , KDIGO evre 3 olarak
değerlendirilen hastaların ortanca yaşı 15 olarak hesaplandı. KDIGO evre 3
olarakdeğerlendirilen hasta grubunun %52,5'i çocuk yoğun bakım ünitesinde
izlenmiştir. Çocuk acil polikliniği başvurusu sonrasında ABH tansı alan ve
sonrasında çocuk yoğun bakım ünitesine yatırılarak izlenen hastaların %65,9'u
KDIGO evre 3 olan hastalardı. KDIGO evresi ilerledikçe çocuk yoğun bakım
ünitesinde izlenme oranı artmış ve bu bulgu istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur
(p<0,001 ). Hastalarımızın %17,2'sine renal replasman tedavisi (RRT) uygulandı.
RRT uygulanan hastaların %48,2'sine hemodiyaliz (HD) , %8,1'ine periton diyalizi
(PD) , %12,2'sine sürekli venö venöz hemodiyaliz (CVHD) , %31,5'ine HD ve PD
birlikte uygulanmıştır. RRT tedavisi süresinin ortanca değeri 7 gün olarak
saptanmıştır.
Gözlem süresi sonunda hastalarımızın %11'i ABH'ye bağlı , %2'si ABH dışı
sebeplerden hayatını kaybetmiştir. ABH'ye bağlı mortalitenin görülmesinin ortance
değeri 8 gündü. Mortalite daha çok prerenal sebepli ABH olan hastalarda gözlendi.
RRT alan hasta grubunda mortalite oranı %36 iken, RRT almayan hastalarda %8,3
olarak hesaplandı. Öncesinde kronik bir ek hastalık sebebi ile izlenen hastalarda
%17,5 oranında mortalite görülürken, ek hastalığı olmayan hastalarda %10,2
oranında mortalite görüldü. Hastalarımızın %4,8'inde kronik böbrek hastalığı

16

geliştiği görüldü. Hastalarımızın %17,2'sinde KBH gözlenmemiş ancak laboratuvar
ve klinik olarak izleminde tam bir düzelme gözlenmemiştir. Hastalarımızın
%64,8'inde klinik ve laboratuvar olarak tamamen düzelme görülmüştür.
Sonuç: ABH çocukluk yaş grubunda yüksek mortalite ve morbiditeye yol
açması sebebiyle ciddi bir hastalık tablosudur. Çalışmamızda tek merkezli olarak
retrospektif bir biçimde hastalar incelenmiştir. Çalışmamızda olguların %40'ında
kronik bir hastalık mevcut olup, ABH gelişmesinde yatkınlığa neden olup, ABH'nın
iyileşmesini zorlaştırmaktadır. Gelişmiş ülkelerde gözlendiği gibi ülkemizde de ABH
etyolojisinde prerenal sebepler daha sık görülmeye başlanmıştır. Ancak bu geçiş
döneminde halen sepsis ve dehidratasyon sebebiyle oluşan ABH de ülkemizde sık
gözlenmektedir. Çalışmamızda ileri evre olarak değerlendirilen hastaların
çoğunluğunun daha küçük yaş grubunda olduğu, küçük yaş grubunda ABH açısından
daha dikkatli olunması gerektiğini ortaya koymaktadır.
ABH de mortalite ve morbiditenin azaltılması için ABH açısından eğitim ve
hizmet basamaklarının kalitesinin arttırılması, 3. Basamak merkezlere riskli
hastaların daha erken dönemlerde yönlendirilmesi gerekmektedir. Böylelikle hasta
prognozlarında iyileşme sağlanabilir. Bu hususta, daha fazla çok merkezli randomize
prospektif çalışmalara ihtiyaç vardır.
Anahtar Kelimeler: Çocuk, Çocuk Acil Servis, KDIGO, ABH, böbrek

Abstract:
Objective: Acute kidney injury (AKI) is a harmful process that can be
observed in all age groups and continues with the accumulation of urea and other
metabolic derivatives in the blood as a result of sudden deterioration in renal
functions. Due to its high mortality and morbidity, it is a condition that requires close
monitoring, effective and rapid treatment in all age groups. For this reason,
researchers have established various criteria for the early recognition of AKI and for
determining its clinical course. However, there is still no common consensus used in
diagnosis and clinical grading. Our study aimed to evaluate the cases followed up
and treated with the diagnosis of AKI after admission to the Pediatric Emergency
Outpatient Clinic of Bilkent City Hospital in Ankara.
Materials and Methods: In our study, between September 2019 and April
2022, patients aged 1 month to 18 years, who applied to the pediatric emergency
outpatient clinics of our hospital with referral from outpatients and external centers,
were followed up and treated in the pediatric intensive care unit and pediatric
emergency observation, were diagnosed with AKI on admission, between September
2019 and April 2022. patients were reviewed retrospectively. KDIGO criteria were
used to define AKI. Age, gender, complaints, place of origin, admission vital signs,
physical examination findings at admission, chronic diseases they have, laboratory
findings, cause, type and stage of AKI, services followed, treatment methods,
prognosis and recovery time were investigated.
Results: The ages of our patients ranged from 1 month to 18 years, and the
median age was calculated as 13. 57.5% of the patients were 121 months and older.
44.8% of our patients were girls and 55.2% were boys. 89.7% of our patients were
citizens of the Republic of Turkey and 10.3% were patients with immigrant status.
75.9% of the patients applied from Ankara and 24.1% from regions outside Ankara.
In 39.3% of the patients, there was a chronic disease that was known before and still
being followed at the time of admission, and the most common additional disease
group was the neurological disease group with 9.7%. 39% of our patients had a
history of drug use prior to admission. 46.9% of our patients were classified as
prerenal, 49% as renal, 1.4% as postrenal AKI, and 2.8% could not be classified in
these three groups. When the complaints of our patients at the time of application

18

were examined, it was seen that the most common complaints were vomiting
(43.4%) and fever (26.9%). The median value of the duration of the complaints of
our patients before the admission was determined as 3 days. When the vital signs of
our patients at the time of admission were examined, body temperature was
measured as >38 ℃ in 3.4%, tachycardia was observed in 22.1%, bradycardia was
observed in 2.1%, and the pulse was evaluated as normal in 75.9%.
At the time of admission, 15.2% of our patients were considered
hypertensive, 12.4% hypotensive and 72.4% normotensive. When the diuresis of our
patients was examined at the time of admission, 33.6% were oliguric, 15.7% were
anuric, and 50.7% had diuresis within the normal range. When the patients were
evaluated for KDIGO staging, 22.7% of them were evaluated as KDIGO stage 1,
36.5% as KDIGO stage 2, and 40.8% as KDIGO stage 3. 57.9% of our patients were
followed up in the pediatric service, 32.4% in the pediatric intensive care unit, and
9.6% in the pediatric emergency observation. The median length of stay of our
patients was calculated as 8 days. The median recovery time was 4 days. The median
age of the patients evaluated as KDIGO stage 3 was 6, the median age of the patients
evaluated as KDIGO stage 2 was 15, and the median age of the patients evaluated as
KDIGO stage 3 was 15. 52.5% of the patient group evaluated as KDIGO stage 3 was
followed in the pediatric intensive care unit. 65.9% of the patients who were
diagnosed with AKI after applying to the pediatric emergency outpatient clinic and
were followed up in the pediatric intensive care unit were patients with KDIGO stage
3. As the KDIGO stage progressed, the rate of follow-up in the pediatric intensive
care unit increased and this finding was statistically significant (p<0.001). Renal
replacement therapy (RRT) was applied to 17.2% of our patients. Hemodialysis
(HD) in 48.2%, peritoneal dialysis (PD) in 8.1%, continuous venous venous
hemodialysis (CVHD) in 12.2%, HD and PD combined in 31.5% of RRT patients
has been applied. The median value of the duration of RRT treatment was 7 days.
At the end of the observation period, 11% of our patients died due to AKI
and 2% of them died from causes other than AKI. The median value for AKI-related
mortality was 8 days. Mortality was mostly observed in patients with prerenal AKI.
While the mortality rate was 36% in the group of patients who received RRT, it was
calculated as 8.3% in patients who did not receive RRT. While a mortality rate of
17.5% was observed in patients who were followed up due to a chronic co-morbid

19

disease, a mortality rate of 10.2% was observed in patients without additional
disease. It was observed that 4.8% of our patients developed chronic kidney disease.
CKD was not observed in 17.2% of our patients, but no complete improvement was
observed in the laboratory and clinical follow-up. Clinical and laboratory
improvement was observed in 64.8% of our patients.
Conclusion: AKI is a serious disease because it causes high mortality and
morbidity in the childhood age group. In our study, patients were examined
retrospectively as a single center. In our study, 40% of the cases had a chronic
disease, which predisposes the development of AKI and complicates the recovery of
AKI. As observed in developed countries, prerenal causes have started to be seen
more frequently in the etiology of AKI in our country. However, AKI caused by
sepsis and dehydration is still frequently observed in our country during this
transition period. In our study, the majority of the patients evaluated as advanced
stage are in the younger age group, revealing that more attention should be paid in
terms of AKI in the younger age group.
In order to reduce mortality and morbidity in AKI, it is necessary to
increase the quality of education and service levels in terms of AKI, and to refer
risky patients to 3rd level centers in earlier periods. Thus, improvement in patient
prognosis can be achieved. In this regard, more multicenter randomized prospective
studies are needed.
Keywords: Child, Pediatric Emergency Department, KDIGO, AKI, kidney