Engele sahip insanlara ilişkin haber ve köşe yazılarının Birgün, Cumhuriyet, Hürriyet ve Yeni Şafak gazetelerindeki sunumu
Presentation of news articles and columns about people who have disabilities in Birgün, Cumhuriyet, Hürriyet and Yeni Şafak newspapers
Yazar: BÜLENT ÖZDEMİR
Danışman: PROF. DR. NEJDET ATABEK
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Basın ve Yayın Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Gazetecilik = Journalism ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Birgün gazetesi = Birgün newspaper ; Cumhuriyet gazetesi = Cumhuriyet newspaper ; Engelli kişiler = Disabled persons ; Gazeteciler = Journalists ; Gazetecilik = Journalism ; Haberler = News ; Hürriyet gazetesi = Hürriyet newspaper ; Makale = Article ; Sosyal dışlanma = Social exclusion ; Yeni Şafak gazetesi = Yeni Şafak newspapers

Özet:
Bu çalışmanın konusunu, Türkiye basınını temsilen seçilmiş Birgün, Cumhuriyet, Hürriyet ve Yeni Şafak gazetelerinin engele sahip insanlar ve engellilik olgusuna ilişkin yaklaşımlarının, bu gazetelerde 1 Ocak-31 Aralık 2005 tarihleri arasında yayınlanmış haber ve köşe yazıları üzerinden analizi oluşturmaktadır. Sözü edilen gazetelerin engellilik olgusuna ilişkin yaklaşımları değerlendirilirken, engele sahip insanlar hakkında toplumdaki hâkim olan inanç, değer ve kalıp yargılar göz önünde bulundurulmuştur.  Bunun yanında gazetelerin yaklaşımları, 1980'li yıllardan itibaren gerçekleşen iletişim ve medya alanındaki teknolojik ve ekonomik dönüşümün ortaya çıkardığı arz yönlü ve kâr odaklı habercilik anlayışı ekseninde değerlendirilmiştir. Çalışmada,  engele sahip insanları sosyal katılımdan sistemik olarak dışlayan fiziksel ve sosyal bariyerleri öne çıkaran engelli çalışmaları da önemli referans noktalarından birini oluşturmuştur. Bu bağlamda, haber ve habercilik kavramlarının özellikle 1980 sonrası iletişim, medya ve basın alanlarının ekonomi-politik dönüşümü çerçevesinde irdelenmesi, engellilik olgusunun engele sahip insanlar hakkındaki hâkim inanç, değer, kalıp yargılar ile ilişkilendirilerek değerlendirilmesi ve örnek olarak seçilmiş gazeteler üzerinden Türkiye basınının engellilik olgusu ve engele sahip insanlara ilişkin yaklaşımının ortaya çıkarılması, çalışmanın genel çerçevesini oluşturmuştur. Bu bakımdan çalışmada, basının engele sahip insanlara nasıl yer verdiğinin açığa çıkarılması amaçlanmıştır. Çalışmada nicel ve nitel analiz yöntemlerinden yararlanılmıştır. Nicel analiz bölümünde, gazetelerin bütün sayfalarında engele sahip insanlar hakkında yayınlanmış haber ve köşe yazılarının sayısal dağılımları belirlenmiştir. Nitel analiz aşamasında ise gazetelerde yer alan haberlere eleştirel söylem analizi uygulanmıştır. Sonuç olarak, engellilik olgusu ve engele sahip insanlar hakkında yayınlanan haberlerin, belli bazı temalar etrafında toplanmış, merhamet etme, acıma, üzülme gibi duyguların açığa çıkarılması yoluyla tiraj ve kâra odaklanmış, yayıncı kuruluş ve ajanslar tarafından sıkça üretilen haberler olduğu görülmüştür. Ayrıca, bu haber ve köşe yazılarının, engele sahip insanların sosyal dışlanmışlıklarını kişisel "yetersizlikler"ine indirgeyen yaygın inançlar ile genellikle fikri benzerlikler taşıdığı gözlemlenmiştir.  Çalışma kapsamındaki haber ve köşe yazıları bu bakımdan, çoğunlukla engele sahip insanlar hakkındaki yaygın inanç, değer ve kalıp yargıları yineleyerek, bunların yaygınlaşmasını sağlamış, bu insanları tam bir sosyal katılımdan sistemik olarak dışlayan fiziki ve sosyal bariyerleri ise daha az gündeme taşıyarak belirsizleştirmiştir. 
Anahtar Sözcükler: Engellilerin medyada temsili, Engelliler ve basın, Engelliler ve haber, Engelli çalışmaları, Sosyal dışlanma, Sosyal model, Ayrımcılık.

Abstract:
The subject of this study is the analysis of the approaches of the newspapers Birgün, Cumhuriyet, Hürriyet and Yeni Şafak, which were selected to represent the Turkish press, to the people with disabilities and the phenomenon of disability with the help of news articles and columns published in these newspapers between January 1 and December 31, 2005. While evaluating the approaches of the newspapers to the phenomenon of disability, the dominant beliefs, values and stereotypes in the society regarding the people with disabilities were taken into consideration. In addition, the approaches of newspapers were evaluated in the context of supply-oriented and profit-driven journalism, which emerged from the technological and economic transformation in the field of communication and media since the 1980s. In the study, disability studies which emphasize physical and social barriers that exclude the people with disabilities from social participation systematically constitute one of the important points of reference. In this context, the general framework of the study consists of the analysis of the concepts of news and journalism in the framework of the economical-political transformation of the communication, media and press areas especially after the 1980s, the evaluation of the phenomenon of disability in relation to dominant beliefs, values and stereotypes about the people with disabilities, and the determination of the approach of the Turkish press to the people with disabilities and the phenomenon of disability with the help of newspapers selected as examples. In this respect, the study aims to reveal the attitude of press towards the people with disabilities. Quantitative and qualitative analysis methods were used in the study. In the quantitative analysis stage, numerical distributions of news articles and columns published about the people with disabilities on all pages of newspapers were determined. In the qualitative analysis stage, critical discourse analysis was applied to the news articles published in the newspapers. In conclusion, it was seen that the news articles published about the people with disability and the phenomenon of disability are gathered around certain themes, and they are frequently produced news by publisher organizations and agencies that focus on circulation and profit by revealing the feelings such as compassion, mercy and sadness. In addition, it was observed that these news articles and columns often have intellectual similarities with the common belief that reduces the social exclusion of the people with disabilities to their personal "incompetence". In this regard, the news articles and columns covered by the study have made the common beliefs, values and stereotypes about the people with disabilities widespread by repeating them, and made the physical and social barriers that systematically exclude these people from a complete social participation less visible by bringing up these subjects less often.
Keywords: Representation of people with disabilities in the media, People with disabilities and news articles, Disability studies, Social exclusion, Social model, Discrimination.