İmam hatip lisesi ögrencilerinde merhamet değerinin tasavvufî açıdan değerlendirilmesi(Sivas ili örneği)
Evaluation of the value of compassion in imam hatip high school students from a sufi perspective (Sivas province example)
Yazar: IRAZ POLAT
Danışman: PROF. DR. KADİR ÖZKÖSE
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion
Dizin: Tasavvuf = Mystic

Özet:
ÖZET
Merhamet, sözlükte, şefkatle davranmak, iyilikle muamele, acımak, bağışlamak, cezasını affetmek anlamlarına gelmektedir. Kavram olarak merhamet, iyilik sunmayı istemek, ihtiyaç duydukları şeyi vermek, güçleri yetmeyecek şeyleri onlara teklif etmemek anlamlarına gelmektedir. Tasavvuf terminolojisinde ise, Allah rızası için muhabbetle, şefkatle ve nezaketle yapılan iyiliğin, musibetlerden uzak tutmanın veya sıkıntılarını giderme halinin Allah'ın esmasının, insanlar üzerindeki tecellisidir.
Merhameti besleyen unsurlar, muhabbet, sabır, kalp ve nefis temizliği, infak duygusu, gönle hitap etmek, fütüvvet, ihlas ve fakr olarak sıralanmaktadır. Merhametin toplumda ve bireyde yansımaları kardeşlik bilinci, yardım ahlâkı, tevâzu, şükür ve kanaattir. Merhameti engelleyen durumlar ise haset, cimrilik, karşılık beklemek, kibir ve kalbin kararmasıdır.
İmam hatip lisesi öğrencilerinde merhamet düzeylerini ve merhamet düzeyi ile ilişkisi olabileceğini varsaydığımız cinsiyet, ebeveyn eğitim durumu, aile gelir düzeyi, ikamet ettiği yer, bakımıyla ilgilenilen canlı ile tarikat ve cemaatlere yakınlıklarını araştırdığımız bu tezde, Sivas ilinde bulunan 7 imam hatip lisesinde öğrenim gören 516 öğrenci dâhil edildi. Katılımcıların sosyodemografik verileri, bakımıyla ilgilenilen canlı olup olmadığı, tarikat ve cemaatlere yakınlıkları ve merhamet anketi skorları kaydedildi.
Katılımcıların %51.7 (n=267)'si kız öğrenciydi. 134 katılımcı (%26) 9. sınıf, 129 katılımcı  (%25) 10.sınıf, 133 katılımcı (%25.8) 11. sınıf, 120 katılımcı (%23.3) 12. sınıfta bulunmaktaydı. Katılıcıların %84.7 (n=437)'si ailesi ile birlikte ikamet etmekteydi. 90 katılımcının (%18.3) tarikat veya cemaatlere yakınlığı bulunmaktaydı. 115 katılımcının (%22.3) bakımıyla ilgilendiği canlı vardı. Katılımcıların ortalama merhamet düzeyi 95.4 (12.0) bulundu. 
Kız öğrencilerin ortalama merhamet düzeyi (97.4±10.5) erkek öğrencilerin merhamet düzeyinden (93.2±13.1) istatistiksel olarak daha yüksekti (p=0.02). İstatistiksel anlamlılığa ulaşmasa da 9. sınıf öğrencilerinin merhamet düzeyi (96.6±11.2) diğer sınıflara göre, annesi    
üniversite mezunu olanların merhamet düzeyi (96.5±14.1)  annesi diğer eğitim düzeylerine sahip öğrencilere göre, babası okur-yazar olmayanların merhamet düzeyi  (102.1±14.8) babası diğer eğitim düzeyine sahip öğrencilere göre, aile gelir düzeyi yüksek olanların merhamet düzeyi (96.2±11.4) düşük olanlara göre, tarikat ve cemaatlere yakın olanların merhamet düzeyi (96.7±12.7) olmayanlara göre, bakımıyla ilgilendikleri kimsesi bulunanların merhamet düzeyi  (96.4± 11.7) bulunmayanlara göre daha yüksek skorlara sahipti.  
Allah'ın isimlerinin de tecellisi ile kişinin çıktığı hayat yolculuğunda, ahlâkını güzelleştirmek için merhamet düzeyinin yükselebileceği düşünülmektedir. Merhameti, en üst düzeye taşıma, kişinin gayreti ve tasavvufî terbiye ile olur. Tasavvuf bu anlamda sohbet, zikir, sorumluluk verme, seyahat ve örnek insanların önderliğinde ahlâkın eğitilebileceğini düşünmektedir. Öğrencilerin merhamet düzeyini artırmak için, ailelerinden ve öğretmenlerinden daha çok merhamet görmeleri, sorumluluk almaları ve eğitim sisteminde tasavvufî yaklaşıma yer verilmesi gereklidir. 
Anahtar Kelimeler: Merhamet, Tasavvuf, İmam hatip lisesi

Abstract:
ABSTRACT
Compassion, in the dictionary, means to act with mercy, compassion, to treat with kindness, to pity, to forgive, to forgive the punishment. As a concept, compassion means wanting to offer favours, giving what they need, not offering them what they cannot afford. In Sufi terms, it is the manifestation of Allah's essence on people, which is the state of doing good deeds with affection, compassion and kindness for the sake of Allah, keeping them away from calamities or relieving their troubles.
The elements that nourish compassion are listed as love, patience, purity of heart and soul, sense of giving, appealing to the heart, futuvvet, ihlas and fakr. The reflections of compassion in the society and the individual are brotherhood consciousness, ethics of help, humility, gratitude and conviction. The conditions that prevent compassion are envy, stinginess, expecting reciprocity, arrogance and darkening of the heart.
In this thesis, we investigated the level of compassion and assumed to be related to the level of compassion such as gender, parental education level, family income level, place of residence, living creature taken care of, and closeness to sects and congregations, which we in imam hatip high school students. 516 students studying in 7 imam hatip high schools in Sivas province were included. The sociodemographic data of the participants, whether there was a living being in their care, their closeness to sects and congregations, and the compassion questionnaire scores were recorded.
51.7% (n=267) of the participants were female. 134 participants (26%) were in 9th grade, 129 (25%) in 10th grade, 133 (25.8%) in 11th grade, and 120 (23.3%) in 12th grade. 84.7% (n=437) of the participants resided with their families. 90 participants (18.3%) were close to sects or congregations. 115 participants (22.3%) had a living being in their care. The mean compassion level of the participants was 95.4 (12.0). 
The mean compassion level of female students (97.4±10.5) was statistically higher than that of male students (93.2±13.1) (p=0.02). Although it did not reach statistical significance, the level of compassion of 9th grade students (96.6±11.2) was higher than that of other grades, the level of compassion of those whose mothers were university graduates (96.5±14.1) was higher than that of students whose mothers had other educational levels, the level of compassion of those whose fathers were illiterate (102.1±14. 8) than the students whose fathers had other educational levels, the compassion level of those whose family income level was high (96.2±11.4) than the students whose family income level was low (96.2±11.4), the compassion level of those who were close to sects and congregations (96.7±12.7) than the students who were not, and the compassion level of those who had caregivers (96.4±11.7) than the students who did not.  
It is thought that the level of compassion can be increased of life with the manifestation of the names of Allah. Carrying compassion to the highest level is possible with the efforts of the individual and Sufi discipline. In this sense, Sufism believes that morality can be educated through conversation, dhikr, giving responsibility, travelling and the leadership of exemplary people. In order to increase the level of compassion of students, it is necessary that they receive more compassion from their families and teachers, that they take responsibility and that the Sufi approach is included in the education system.
Keywords: Compassion, Sufism, Imam Hatip High School