Canlı karaciğer vericilerinin cerrahi girişim sonrası yaşam kalitesinin değerlendirilmesi
Evaluation of life quality after surgical intervention ofliving liver donors
Yazar: MEHTAP ALİŞAN SÜLE
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ TULUHA AYOĞLU
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Cerrahi Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı / Cerrahi Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Canlı donörler = Living donors ; Karaciğer = Liver ; Karaciğer hastalıkları = Liver diseases ; Karaciğer nakli = Liver transplantation ; SF-36 Sağlık Taraması = SF-36 Health Survey ; Yaşam kalitesi = Quality of life

Özet:
Araştırma, canlı karaciğer vericilerinin cerrahi girişim sonrası yaşam kalitesinin değerlendirilmesi amacıyla tanımlayıcı olarak yapıldı. Araştırma evrenini, Şubat 2020-Ocak 2022 tarihleri arasında Memorial Hastanesi-Şişli Organ Nakli Merkezi'nde canlı karaciğer vericisi olanlar, örneklemini ise örneklem seçim kriterlerini karşılayan, canlı karaciğer vericisi olan 30 kişi oluşturdu. Araştırma öncesinde, İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Sosyal ve Beşeri Bilimler Etik Kurulu'ndan, araştırmanın yapıldığı kurumdan ve canlı vericilerden izin alındı. Veriler, "Canlı Verici Tanıtım Formu", "SF-36 Yaşam Kalitesi Ölçeği" ve "Sayısal Ağrı Ölçeği" kullanılarak 4 aşamada toplandı. Çalışmada elde edilen bulgular değerlendirilirken, istatistiksel analizler için bilgisayar ortamında SPSS (Statistical Package for the Social Sciences) programı kullanılarak yapıldı.
Araştırmaya katılan 30 canlı vericinin yaş ortalamasının 32,73±10,10 olduğu, %53,3'ünün kadın, %66,7'sinin evli ve %46,7 ilköğretim mezunu olduğu saptandı. Cerrahi işlem sonrası canlı vericilerin %26,7'sinin cerrahi işlem ile ilgili sorun yaşadığı, en çok yaşanan sorunun yara yeri enfeksiyonu olduğu saptandı. İşlem sonrası hastanede yatış süresi ortalama 13,13±4,81 gün olduğu, canlı vericilerin %50'sinin çocuğu için canlı verici olduğu, alıcının sağlık durumlarını %76,7'sinin iyi olarak değerlendirdiği, canlı karaciğer vericilerini en çok etkileyen durumun ise %16,7 oranla alıcı ile olan ilişkiler olduğu belirlendi. Ameliyat öncesi dönem, ameliyat sonrası 1. ay, 3. ay ve 6. ayda yapılan ölçümlerde canlı vericilerin SF-36 Yaşam Kalitesi Ölçeği'nden aldıkları puanlarda istatistiksel olarak anlamlı düzeyde farklılık olduğu saptandı (p<0,001). Genel olarak SF-36 Yaşam Kalitesi Ölçeği tüm alt boyutlarında yaşam kalitesinin ameliyat sonrası 1. ay ölçümlerinde en düşük düzeye ulaştığı, 3. ayda yaşam kalitesinin yükseldiği ve 6. ayda tamamen normale döndüğü bulundu. Yaş ile yaşam kalitesi arasında anlamlı düzeyde negatif yönlü bir ilişki varlığı olduğu, canlı vericilerin yaşları arttıkça enerjilerinin azaldığı ve genel sağlığa yönelik yaşam kalitesinin düştüğü bulundu. Kadınların erkeklere göre yaşam kalitesinin daha düşük olduğu belirlendi. Evli canlı vericilerin ameliyat öncesi fiziksel rol güçlüğü ve genel sağlığa yönelik yaşam kalitesinin daha düşük olduğu belirlenirken; bekarların ameliyat sonrası 3. ayda ise fiziksel rol güçlüğü ve ruhsal sağlığa yönelik yaşam kalitesinin daha düşük olduğu belirlendi. Eğitim durumu ilköğretim olanların, geliri giderini karşılamayanların yaşam kalitesinin daha düşük olduğu saptandı. Cerrahi işlem ile ilgili bir sorun yaşayan canlı vericilerin ameliyat sonrası 6. ayda fiziksel fonksiyona yönelik yaşam kalitesinin daha düşük olduğu belirlendi. Vericilerin tamamının ameliyat olmaktan pişman olmadığını ve sağlığa zarar vermediğini düşündüğü bulundu.
Araştırma sonucunda, canlı karaciğer vericilerinin yaşam kalitesinin cerrahi girişim sonrası 1. ay düştüğü ve 6. aya kadar ameliyat öncesi dönemle aynı hatta daha yüksek seviyeye ulaştığı belirlendi.
Nisan 2022 , 131 sayfa.
Anahtar kelimeler: Karaciğer nakli, canlı verici, yaşam kalitesi, SF-36 Yaşam Kalitesi Ölçeği

Abstract:
The research was conducted descriptively to evaluate the quality of life of living liver donors after surgical intervention. The population of the research consisted of living liver donors at Memorial Hospital-Şişli Organ Transplant Center between February 2020 and January 2022, and the sample consisted of 30 people who were living liver donors meeting the sample selection criteria. Prior to the research, permission were obtained from the Istanbul University-Cerrahpaşa Social and Human Sciences Ethics Committee, from the institution where the research was conducted, and from the living donors. The data were collected in using the "Living Donor Identification Form", "SF-36 Quality of Life Scale" and "Numerical Pain Scale". While evaluating the results obtained in the study, statistical analyses were performed using the Statistical Package for the Social Sciences (SPSS) program in a computer environment.
The mean age of the 30 living liver donors participating in the study was 32.73±10.10 years, 53.3% were women, 66.7% were married, and 46.7% had graduated from primary education. It was determined that 26.7% of the living donors had problems related to surgical intervention in the postoperative period, and the most common problem was wound infection. The average hospital stay after the procedure was 13.13±4.81 days, and 50% of the living donors were donate for their children, 76.7% of the recipients evaluated their health status as good, it was determined that the most affecting situation for living liver donors was relationship with the recipient with a rate of 16.7%. A statistically significant difference was detected in the scores that donors received from the SF-36 quality of life scale in measurements in the preoperative period, in the first, 3rd, and 6th months (p<0.001). In general, the assessment of the quality of life in all sub-dimensions of the SF-36 scale reached to its lowest level in the measurements in the post-operative 1st month, and the quality of life improved in the 3rd month, and returned to normal in the 6th month. A significant negative relationship between age and quality of life was found, donors' energy decreased with increasing age, and their quality of life for general health decreased. The quality of life of women was found to be lower compared with men. While it was determined that married donors had lower physical role difficulties and lower quality of life for general health before surgery; however, single donors physical role difficulties and the quality of life for mental health were lower in the 3rd month after surgery. It was found that the quality of life of those whose educational status is primary education, those whose income does not cover expenses, were lower. The quality of life for physical function of donors who had a problem related to surgical intervention was determined to be lower in the 6th month after surgery. It was found that none of the donors regretted having surgery and considered it not harmful to health.
As a result of the research, it was found that the quality of life of living liver donors decreased in the first month after the surgical intervention surgery, reached the same or higher level as the preoperative period until the 6th month.
April 2022, 131 pages.
Keywords: Liver transplantation, living donor, quality of life, SF-36