Madde kullanım bozukluğu olan bireylere uygulanan relaps önleme psikoeğitim programının relaps oranı, sosyal işlevsellik, algılanan esenlik ve stresle baş etme biçimlerine etkisi
The effect of psychoeducation program designed to prevent relapse in individuals with substance use disorder on the relapse rate, social functioning, perceived well-being, and coping strategies with stress
Yazar: MARAL KARGIN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. DUYGU HİÇDURMAZ
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Psikiyatri Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Esenlik = Well-being ; Madde kullanım bozuklukları = Substance-related sdisorders ; Nüks = Recurrence ; Psikiyatrik hemşirelik = Psychiatric nursing ; Sosyal ilişkiler = Social relations ; Stres yönetimi = Stress management

Özet:
Araştırma, relaps önleme psikoeğitim programının madde kullanım bozukluğu olan bireylerdeki relaps oranına, sosyal işlevsellik, algılanan esenlik ve stresle başa çıkma biçimlerine etkisini değerlendirmek amacı ile ön test, son test ve izleme desenli kontrol gruplu bir müdahale araştırması olarak planlanmıştır. Araştırmanın örneklemini Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi'ne bağlı olan AMATEM'de alkol dışı madde kullanım bozukluğu tedavisi alan, detoksifiye olmuş ve çalışmaya katılmayı kabul eden 29 müdahale ve 29 kontrol grubunda olmak üzere toplam 58 birey oluşturmuştur. Müdahale grubundaki bireylere haftada en az bir kez uygulanan ve toplam 10 oturumdan oluşan programın her bir oturumu, oturum için belirlenen gündem konusu çerçevesinde 90-150 dakika süreyle gerçekleştirilmiştir. Verilerin toplanmasında; idrarda madde ölçümü, Kişisel Bilgi Formu, Sosyal İşlevsellik Ölçeği, Algılanan Esenlik Ölçeği ve Stresle Başa Çıkma Tarzları Ölçeği uygulanmıştır. Veri toplama araçları müdahale ve kontrol grubunda olan bireylere psikoeğitim programına başlamadan önce, psikoeğitim programı sonunda ve 3 ay sonraki izlemde olmak üzere toplam üç kez uygulanmıştır. Çalışma sonunda psikoeğitim verilmeyen kontrol grubunda %31 oranında relaps yaşanmasına karşın müdahale grubunda olan bireylerde hiç relaps yaşanmamış (p˂0.05), üç ay sonra yapılan izlemde ise müdahale grubunda %3.4 olan relaps oranı kontrol grubunda %20.7 bulunmuştur (p˃0.05). Müdahale grubunda Sosyal İşlevsellik Ölçeği "öncül sosyal etkinlikler", "boş zamanları değerlendirme", "bağımsızlık düzeyi yetkinlik" alt boyutları ve ölçek toplam puan ortalamaları kontrol grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde her ölçümde artmıştır (p˂0.05). Algılanan Esenlik Ölçeği'nde sosyal alt boyut dışında kalan tüm alt boyutlar ve toplam puan ortalamaları müdahale grubunda kontrol grubuna göre istatistiksel olarak her ölçümde anlamlı olarak artmıştır (p˂0.05). Stresle Başa Çıkma Tarzları Ölçeği'nde "kendine güvenli" ve "iyimser" yaklaşım alt ölçeği puan ortalamaları istatistiksel olarak anlamlı düzeyde her ölçümde artmış, "çaresiz" ve "boyun eğici" yaklaşım puan ortalamaları ise azalmıştır (p˂0.05). Araştırmadan elde edilen sonuçlar doğrultusunda madde kullanım bozukluğu olan bireylere uygulanan relaps önleme psikoeğitim programının bireylerin relaps oranı, algılanan esenliği, sosyal işlevselliği ve stresle başetme biçimlerine olumlu etkilerinin olması nedeniyle bu bireylerin relaps yaşamalarının önlenmesi ve ruhsal durumlarının güçlendirilmesi için bu tür programların sürdürülmesi ve sisteme dahil edilmesi önerilmiştir.

Abstract:
The study was planned as an intervention study with a pre-test, post-test and follow-up design and a control group to evaluate the effect of psychoeducation program designed to prevent relapse in individuals, who receive treatment for substance use disorder, on the relapse rate, social functioning, perceived well-being, and coping strategies with stress. The sample of the study consisted of a total of 92 individuals, of which 46 were in the intervention group and 46 were in the control group, who agreed to participate in the research, detoxified, and received treatment for non-alcoholic substance use disorder at AMATEM, in Ankara Numune Training and Research Hospital. Each session of the program, which consists of a total of 10 sessions that took 90-150 minutes each, were provided to the individuals in the intervention group at least once a week according to the designated objectives and agenda set for each session. Personal Information Form, Social Functioning Scale, Perceived Wellness Scale, Coping Strategies with Stress Scale, and urine drug test were used for data collection. The data collection instruments were applied to the individuals in the intervention and control groups for a total of three times, once before the psychoeducation program, after the psychoeducation program, and 3 months after the completion of the program as a follow-up. At the end of the study, although there were relapses in the control group at the rate of 31%, there was no relapse in the intervention group (p<0.05), and at the follow-up after 3 months the relaps rate was 3.4% in the intervention group and 20.7% in the control group (p>0.05). In the intervention group, the "preliminary social activities", "leisure time activities", "independence level competence" sub-scale score averages and the total scale score average of the Social Functioning Scale were found to be significantly higher compared to the control group in all measurements (p<0.05). In the Perceived Well-Being Scale, the total score and mean scores of all the sub-scales except the social sub-scale were found to be significantly higher in all measurements compared to the control group (p<0.05). The mean scores of the "self-confident" and "optimistic" approach sub-scale scores of the Coping Strategies with Stress Scale were found to be increased significantly in all measurements, whereas the mean "helpless" and "submissive" approach sub-scale scores were decreased (p<0.05). In line with the results obtained in the research, it is recommended to continue to provide and integrate the psychoeducation program designed to prevent relapse in individuals with substance use disorder in order to prevent relapses and improve their mental statuses since it has positive effects on the relapse rate, perceived well-being, social functioning and strategies for coping with stress in such individuals.