Çift biyopsili NASH/NAFL hasta grubunda histopatolojik değişime klinik, biyokimyasal ve görüntüleme ilişkili faktörlerin etkisinin araştırılması
Clinical, biochemical and imaging-related factors effects on histopathological change in the paired biopsy study in NASH/NAFl patient group
Yazar: NİSANUR SARIYAR
Danışman: PROF. DR. YUSUF YILMAZ
Marmara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: İç Hastalıkları = Internal diseases

Özet:
Amaç: NAFLD tüm dünyada kronik karaciğer hastalığının en sık sebebi olmakla birlikte
hastalığın seyri tam olarak aydınlatılamamıştır. Hastalığın tanısında karaciğer biyopsisi altın
standart yöntem olmakla birlikte invaziv olmayan yöntemlerin geliştirilmesine yönelik
çalışmalar devam etmektedir. Çalışmamızda çift biyopsili NAFLD hastalarında progresyona
etki eden klinik ve invaziv olmayan skorların etkisi araştırılacaktır.
Gereç ve Yöntem: Çalışmamıza en az iki karaciğer biyopsisi olan 2009-2022 yılları arasında
takip edilen 95 NAFLD hastası dahil edildi. Bu hastaların her iki biyopsi zamanındaki
antropometrik, klinik ve biyokimyasal verileri toplandı. Hastaların Agile3+, Agile4 ve FAST
skoru retrospektif olarak hesaplandı. Ayrıca homojen dağılımlı grup oluşturmak için biyopsi
intervali ortalama 2 yıl olan 69 hasta alt grup olarak değerlendirildi ve bu hastalar histopatolojik
değişime göre sınıflandırıldı.
Bulgular: 95 hastalık kohortta birinci biyopsi zamanında anlamlı fibrozisi olan 71 hasta olup
ikinci biyopsi zamanına göre daha yüksek görüldü ve birinci biyopsi zamanında FAST ve
Agile4 skoru yüksek izlendi. Alt grup olarak değerlendirilen 69 hastanın %26'sı (n=18)
progrese, % 29'u (n=20) regrese ve %45'i (n=31) stabil izlendi. Alt grupta diyabet ve
VKİ'nin progresyona etkisi gözlenmedi. Klinik, antropometrik ve invaziv olmayan skorlar çok
değişkenli regresyon analizine göre değerlendirildiğinde sadece FAST skorunun progresyon
için bağımsız belirleyici faktör olduğu görüldü (OR: %19,95, güven aralığı: %8–38, p < 0.05).
Regresyon ile ilişkili faktör izlenmedi.
Sonuçlar: Çalışmamızın sonucu olarak yüksek FAST skorunun progresyonu belirleyebileceği
gözlenmiştir. Bunun sonucu olarak sadece fibrozisi derecesinin belirlemek için değil aynı
zamanda progresyon için de FAST skoru anlamlı olarak değerlendirildi. Diyabetin progresyona
etkisi gözlenmemiş olup hastalığın seyrine yönelik çalışmalara gerek duyulmaktadır.
Anahtar kelimeler: FAST skoru, progresyon, NAFLD, invaziv olmayan yöntemler, çift
biyopsi

Abstract:
Introduction and Aim: NAFLD is the most common cause of chronic liver disease in the
world and its progression is still unclear. Liver biopsy is the gold standard to asses the liver
stiffness, also several non-invasive modalities have been improved. Our aim was to
investigate the non-invasive liver stiffness assesment scores and their relation with liver
biopsy. Also we evaleuated the impact of clinical parameters on liver stiffness.
Methods: We enrolled the biopsy-proven NAFLD patients who had consecutive paired liver
biopsies during the follow-up between 2009 and 2022. We recorded the anthropometric,
clinical, and biochemical data from NAFLD biobank. FAST, Agile3+ and Agile4 were
calculated retrospectively. Liver biopsy was evaluated via liver biopsy according to Kleiner
classification.
Results: A total of 95 patients were enrolled to the study. The number of patients with
advanced fibrosis at the time of the first biopsy was 71, which was significantly higher than
the second biopsy. The FAST and Agile4 scores at the time of the first biopsy were found to
be high and significant. In a subgroup of 69 patients with approximately 2 years paired
biopsy interval 45% of the participants (n = 31) showed no change in fibrosis, 26% (n = 18)
of patients experienced fibrosis progression, and 29% (n = 20) had evidence of fibrosis
regression. In multivariable logistic regression analysis the only independent predictive factor
for progressive fibrosis was the FAST score. The odds ratio for progressive fibrosis was found
to be increased by 19% (95% confidence interval: 8–38%, p < 0.05) with every unit increase
in FAST score at the time of the initial biopsy. No independent predictors for fibrosis
regression were identified.
Conclusions: Our study showed that patients with higher baseline FAST scores were more
likely to experience fibrosis progression independent of potential confounders. Consequently,
FAST could serve not only as a diagnostic tool for screening fibrosis in NAFLD, but also as a
prognostic indicator. In addition, diabetes and BMI are not related with progression of
disease.
Keywords: FAST score, progression, non-invasive assesment, paired biopsies