Türkiye'de vergi performansını etkileyen bileşenlerin analizi ve il düzeyi vergi performansı indeksinin oluşturulması
The analysis of components affecting tax performance in Turkey and establishment of provincial level tax performance index
Yazar: METİN ALLAHVERDİ
Danışman: PROF. DR. ALİ ALAGÖZ
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Muhasebe Finansman Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Maliye = Finance
Dizin: Hiyerarşik kümeleme = Hierarchical clustering ; Vergi gelirleri = Tax revenues ; Vergi kapasitesi = Tax capacity ; Vergi toplama = Tax collection ; Vergi yükü = Tax burden

Özet:
Türkiye'de kamu harcamalarının finansmanında başlıca kaynak kalemi toplanan vergi gelirleridir. Özellikle son yıllarda ülke ekonomisinin gelişmesi, kişi başına düşen milli gelirdeki artış, nüfusun şehirlere göçü ve diğer sosyo-ekonomik nedenler kamu yatırımları ve harcamalarına olan talebi artırmıştır. Bu durum, ana harcama kaynağı olan vergilere ait ülke vergi performanslarını kamu maliyesi açısından önemli bir gösterge haline getirmektedir. Nitekim vergi performansının ölçümü ve değerlendirilmesi, bir ülkede uygulanacak olan maliye politikasının belirlenmesi açısından önem arz etmektedir.
Bu araştırmanın temel amacı, Türkiye'nin vergi performansını ölçebilecek göstergelerin neler olduğunu ve bu göstergeleri hangi faktörlerin etkilediğini ortaya koyarak Türkiye'nin 2006-2020 yılları arasındaki 15 yıllık dönemine ait il düzeyi vergi performansını ölçmektir. Bu amaç doğrultusunda araştırmada belirlenen vergi göstergelerle birlikte kümeleme analizi kullanılarak Türkiye'nin vergi bölgeleri oluşturulmuştur. Araştırmada ayrıca kümeleme sonucu oluşturulan vergi bölgelerinin performansını ölçmek için matematiksel modele dayanan performans ölçüm metodu geliştirilmiş ve bunun sonucunda Türkiye'nin 2006-2020 dönemine ait il düzeyi vergi performansı indeksi oluşturulmuştur. Son olarak il düzeyi vergi performansı indeksi ile çeşitli ekonomik, demografik, sosyokültürel, finansal ve teknolojik değişkenlerle ilişkisi ortaya çıkarılmıştır.

Abstract:
The main source of financing public expenditures in Turkey is tax revenues. Especially in recent years, the development of the country's economy, the increase in national income per capita, the migration of the population to cities and other socio-economic reasons have increased the demand for public investments and expenditures. This situation makes the country's tax performance of taxes, which are the main source of expenditure, an important indicator in terms of public finance. As a matter of fact, the measurement and evaluation of tax performance is important for determining the fiscal policy to be implemented in a country.
The main objective of this study is to measure Turkey's tax performance at the provincial level for the 15-year period between 2006-2020 by revealing what indicators can measure Turkey's tax performance and which factors affect these indicators. For this purpose, Turkey's tax regions were formed by using clustering analysis together with the tax indicators determined in the research. In the study, a performance measurement method based on a mathematical model was developed to measure the performance of the tax regions formed as a result of clustering, and as a result, a provincial tax performance index for Turkey's 2006-2020 period was created. Finally, the relationship between the provincial tax performance index and various economic, demographic, sociocultural, financial and technological variables is revealed.