Deleuzeyen perspektifle Ruhların Jülyeti, Brezilya, Beden ve Ruh filmlerinin çözümlenmesi
Analysis of the Juliet of the Spirits, Brazil, Body and Soul films with a Deleuze's perspective
Yazar: MUSTAFA UĞURAL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FİLİZ ERDOĞAN TUĞRAN
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İletişim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Medya ve İletişim Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Felsefe = Philosophy ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Görsel imge = Visual image ; Zaman imge = Time image

Özet:
Çalışmanın temelini oluşturan unsur Gilles Deleuze'ün sinema felsefesine kattığı
terimlerdir. Bu bağlamda Gerçeküstücülük akımı dahilinde Federico Fellini'nin Ruhların
Jülyeti (1965), Terry Gilliam'ın Brezilya (1985) ve Ildikó Enyedi'nin Beden ve Ruh
(2017) filmlerinin Deleuze'ün özellikle Quad kavramı üzerinde durulmaktadır.
Deleuze'ün Quad kavramının, potansiyelleri arttırma ya da potansiyelden arındırma
noktasında ise Spinoza'nın duygulanım kavramından yararlanılmaktadır. İmgeler ile
ilerleyen filmlerin, Deleuze'ün görüntüsel-imge ve sessel-imge kavramlarıyla birlikte
incelenmektedir. Sinema felsefesinin imgeler dünyasını çözümleme olgusunun
Deleuze'ün yersizyurtsuzlaşma kavramıyla, çerçevelenmiş sahnelerin yine Deleuze'ün
Quad kavramı dahilinde değerlendirilmektedir. Bu durumun yol açtığı duygulanım
potansiyelleri kamera hareketleri kapsamında çözümlenmektedir. Quad ile potansiyel
arasındaki ilişkinin, sanat akımlarından gerçeküstücülük akımı dahilinde ele alınan,
Ruhların Jülyeti, Brezilya, Beden ve Ruh filmleri üzerinden tartışması sağlanmıştır. Aynı
metodoloji içerisinde, köksap, fark ve tekrar, organsız beden, kristal-imge ve zamanimge kavramları ön plana çıkarılarak tartışılacaktır. Mekansal bağlamda
yersizyurtsuzlaşmanın gerçeküstücülük ile bağlantısı imgelerin felsefi bağlamda ilişkisi
ve gerçekliğin, gerçeküstücülük ile duyu-motor mekanizmasının yıkımı dahilinde
incelenmiştir. Gerçeküstücülük için geçerli olan imgeler dünyası ve gerçeğin, simgesel
dünyasının yıkımı, salt olarak Deleuze'ün görüntüsel imgesine ve sessel imgesine
tekabül etmektedir. Temelde Quad kavramının zihinde oluşan imgelerin yitip gitmesi ve
sadece çerçeve içerisinde kalan olguların anlatısındaki potansiyelin yitimini
sağlamaktadır. A priori bağlamda ele alınan duyu-motor mekanizmasının yıkımı ve
Quad kavramı dahilinde potansiyel yitimi, Deleuzeyen bağlamda Gerçeküstücü filmlerde
ele alınmaktadır.
Bu araştırmada amacımız Gilles Deleuze'ün sinema felsefesi terimleriyle,
Gerçeküstücülük akımının ortak noktalarını, imgeler üzerinden öne çıkartmaktır. Bu
doğrultuda Gilles Deleuze'ün sinema felsefesi terimlerinin, gerek teknik, gerek içerik
açısından örnekler üzerinden tartışması yapılmıştır. Teknik ve içerik kapsamında, özellikle
duygulanım-imge ön plana çıkartılmıştır. Çalışmada amaçlı örneklem tekniği
uygulanmakla beraber nitel analiz yöntemi kullanılmıştır.

Anahtar Sözcükler: Görüntüsel-İmge, Sessel-İmge, Gerçeküstücülük, Quad, Duygulanım-İmge

Abstract:
The basis of the study is the terms that Gilles Deleuze added to the philosophy
of cinema. In this context, within the Surrealism movement, Federico Fellini's Juliet
of the Souls (1965), Terry Gilliam's Brazil (1985) and Ildikó Enyedi's Body and Soul
(2017) films, especially Deleuze's concept of Quad, are emphasized. Spinoza's concept
of affect is used at the point where Deleuze's Quad concept increases or purifies
potentials. Films that progress with images are examined together with Deleuze's
concepts of visual-image and sonic-image. The phenomenon of analyzing the world
of images in the philosophy of cinema is evaluated within Deleuze's concept of
deterritorialization, and the framed scenes are evaluated within Deleuze's concept of
Quad. The affective potentials caused by this situation are analyzed within the scope
of camera movements. The relationship between quad and potential is discussed
through the films Juliet of the Souls, Brazil, and Body and Spirit, which are considered
within the art movement of surrealism. Within the same methodology, the concepts of
rhizome, difference and repetition, body without organs, crystal-image and time-image
will be highlighted and discussed. The connection between spatial deterritorialization
and surrealism has been examined within the philosophical context of images and the
destruction of reality, surrealism and the sensory-motor mechanism. The world of
images and the destruction of the symbolic world of reality, which are valid for
surrealism, correspond exactly to Deleuze's visual image and sonic image. Essentially,
the concept of Quad ensures the disappearance of the images formed in the mind and
the loss of the potential in the narrative of the facts that remain only within the frame.
The destruction of the sensorimotor mechanism, which is considered in the a priori
context, and its potential loss within the concept of Quad, are discussed in Surrealist
films in the Deleuzian context.
Our aim in this research is to highlight the common points of the Surrealism
movement, in terms of Gilles Deleuze's philosophy of cinema, through images. In this
direction, the terms of Gilles Deleuze's philosophy of cinema were discussed through
examples in terms of both technique and content. Within the scope of technique and
content, especially affect-image has been brought to the fore. In the study, besides the
purposeful sampling technique was applied, the qualitative analysis method was used.

Keywords: Optical-Image, Sonic-Image, Surrealism, Quad, Affection-Image