Yüzyıllık göç: 1922'den 2022'ye Türk Yahudileri ve göçleri
One hundred years of migration: Turkish Jews and their migration from 1922 to 2022
Yazar: EMRE KURT
Danışman: PROF. DR. AYŞEGÜL SEVER
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Sosyoloji = Sociology ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Göçler = Migrations ; Göçmenler = Emigrants ; Türkler = Turks ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası politika = International policy ; Yahudiler = Jews

Özet:
Bu çalışma, Cumhuriyetin kuruluşundan 2022 yılına kadar Türkiye'deki Türk Yahudilerinin durumunu ve göçlerini nitel ve nicel yaklaşımları bir arada kullanarak incelemektedir. Osmanlı İmparatorluğu döneminde Yahudi göçleri için hedef ülke olan Türkiye, Cumhuriyet'in kurulmasıyla birlikte göçlerin kaynağı haline gelmiştir. Yahudi vatandaşların göç etmesi, kamuoyunda göçlerin özellikle İsrail'e gerçekleştiği yönünde bir algı oluşmasına yol açmaktadır. Ayrıca, Türkiye'nin 1965 nüfus sayımında ülkede yaşayan farklı etnik grupların sayısını son kez açıklaması, 1965 sonrasında Türkiye'de yaşayan ve ülkeden ayrılan Yahudi vatandaş sayısının bilinmemesine neden olmaktadır. Bu nedenle, mevcut literatürde giderek artan sayıda çalışma, İsrail/Filistin'e yapılan göçleri özellikle 1950'ler veya daha öncesine odaklanarak incelemektedir. Bu tezde, literatürdeki diğer çalışmalardan farklı olarak, Cumhuriyet dönemiyle birlikte yaşanan değişimin nedenleri, devlet-cemaat ve toplum-cemaat ilişkileri ele alınmakta ve "ne zaman, nereye, kaç kişi, neden göç etti" sorularına cevap aranmaktadır. Belirtilen soruları cevaplamak amacıyla göç çalışmalarından, özellikle itme-çekme teorisinden ve demografi çalışmalarında kullanılan nüfus projeksiyonu yönteminden faydalanılmıştır. İtme-çekme teorisi ile Türk Yahudilerinin ülkeyi terk etmelerine yol açan temel nedenler belirlenmeye çalışılmış ve beş farklı göç dönemi oluşturulmuştur. Oluşturulan bu dönemlerde, nüfus projeksiyonu yöntemi kullanılarak, Türkiye'de yaşayan Yahudi vatandaşların sayısının ve ülkeden kaç kişinin ayrıldığının tahmin edilmesi amaçlanmıştır. Ayrıca Türk, İsrail, Amerikan ve Yahudi kuruluşlarının arşiv belgelerinde, ulusal ve uluslararası basın kaynaklarında yapılan araştırmalarla, Türk Yahudilerinin göç dönemleri ve hedef ülkeleri tespit edilmeye çalışılmıştır.

Abstract:
This study examines the state and migrations of Turkish Jews in Turkey for the period between the foundation of the Republic and 2022 using qualitative and quantitative approaches together. Turkey, the destination country for Jews during the Ottoman Empire, became the origin of immigration with the establishment of the Republic. Consequently, the immigration of Jewish citizens leads to a perception in the public that immigration is taking place specifically to Israel. Besides, the fact that Turkey announced the number of different ethnic groups living in the country for the last time in the 1965 census causes the number of Jewish citizens living in Turkey and leaving the country after 1965 to be unknown. Therefore, a growing number of studies in the existing literature focus on the migrations to Israel/Palestine, paying particular attention to the 1950s or earlier. In this thesis, unlike other studies in the existing literature, the reasons for the change in the Republican period, the state-community and society-community relations will be discussed, and the questions of "when, where, how many people, and why did they migrate" will be answered. In order to address the stated questions, migration studies, especially the push-pull theory and the population projection method used in demography studies, are utilized. We determine the driving forces of why Turkish Jews leave the country using the push-pull theory and form five different migration periods. Based on the classified periods, we estimate the number of Jewish citizens living in and leaving Turkey using the population projection method. In addition, we identify the migration periods and destination countries of Turkish Jews by examining the archive documents of Turkish, Israeli, American, and Jewish organizations and national and international press sources.