Kastamonu Müftülüğü 1970-2015 yılları arası Şifahi Sorular Defterinin fetva usulü bakımından incelenmesi
A critical examination of the Book of Verbal Questions of Muftiate of Kastamonu (1975-2015) in terms of fatwa methodology
Yazar: MEHMET FATİH YILDIRIM
Danışman: DOÇ. DR. AHMET ÖZDEMİR
Kastamonu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Karşılaşılan ve çözüme kavuşturulması için ehline sorulan, şer'î bir meselenin cevaplandırılması demek olan fetva, fıkhın dinamik alanıdır. Hz. Peygamber (s.a.v) ile başlayıp sahâbe ve tabiîn nesli ile devam eden süreç, fetva verme yetkisine sahip uzmanlarca yerine getiriliyordu. Zamanla ihtiyaca binaen kurumsal bir kimliğe kavuşan fetva müessesesindeki fetvalar kayıt altına alınmıştır. 1970-2015 yılları arasında Kastamonu Müftülüğü fetva birimine yöneltilen ve kayıt altına alınan soruların teşkil ettiği iki adet defter, halkın fıkıh anlayışı hakkında vereceği fikir ile dinî, sosyal ve ahlakî hayatına ışık tutması bakımından önem taşımaktadır. Kastamonu Müftülüğünün söz konusu yılları kapsayan fetva defterlerinde akaid, ibadetler ve muamelatla ilgili olmak üzere toplamda üç yüz on dokuz soru ve cevap yer almaktadır. Fetvalar ağırlıklı olarak Kastamonu halkından gelen sorulara verilen cevaplardan müteşekkildir. Bununla birlikte miras ile ilgili Tokat'lı bir vatandaşın sormuş olduğu soruyu da barındırmaktadır. Giriş kısmında tezin konusu, amacı, önemi ve kapsamına değinildikten sonraki bölümde, tezin hazırlanmasındaki yönteme kısaca vurgu yapılmıştır. Çalışmamızı üzerine temellendireceğimiz teorik bilgilerin ele alındığı bölümde, genel olarak fetva, fetva verme yetkisi ve fetva verme kurumları, fetva usûlü hakkında bilgi verilmiştir. Defterlerdeki sorular öncelikle içerdiği konulara göre tasnif edilerek fetva usûlü açısından değerlendirilmiştir. Şifahi sorular ışığında Müslüman bireylerin fetva ve fetva kurumu ile olan ilişkisi bağlamında Türkiye'de fetvanın konumuna değinildikten sonra çalışmadan elde edilen sonuca ve buna bağlı olarak bazı önerilere yer verilmiştir. Ekler kısmında ise, fetva defterlerinin dış kapak özellikleri, iç özellikleri ve fetvaların fıkhî konulara göre tasnifi yer almaktadır.

ANAHTAR KELİMELER: Fıkıh, Fetva, Fetva defteri, Müftü, İbadet, Aile Hukuku, Soru-Cevap

Abstract:
A fatwa is defined as an answer to a question pertaining to Islamic law (Sharī'ah) that is posed to experts for resolution. It represents a dynamic field of fiqh, the Islamic legal tradition. The process, initiated by the Prophet Muhammad (pbuh) and perpetuated by the Sahaba and Tabiin, was conducted by experts vested with the authority to issue fatwas. Over time, the fatwas that were issued in this context, which gained an institutional identity due to the necessity for such a system, were recorded. The two notebooks, which consist of questions addressed to the fatwa unit of the Muftiate of Kastamonu between 1970 and 2015, are of significant value in terms of illuminating the religious, social and moral life of the people, as well as providing insight into the understanding of fiqh. The fatwa books of the Muftiate of Kastamonu, spanning the specified period, encompass a total of 319 questions and responses pertaining to matters of belief, worship, and practice. The fatwas are primarily composed of responses to queries from the citizens of Kastamonu. Additionally, the collection includes a query regarding inheritance posed by an individual from Tokat. The introduction provides an overview of the subject matter, the rationale for the study, its significance and the scope of the thesis. It also outlines the methodology employed in the preparation of the thesis. The section on theoretical information provides an overview of the concepts of fatwa, the authority to issue fatwa, the institutions of fatwa issuance, and the fatwa procedure. The questions in the notebooks are initially classified according to the subjects they address and subsequently evaluated in terms of the procedural aspects of fatwa issuance. In light of the aforementioned questions, this study examines the role of fatwa in Türkiye within the context of the relationship between Muslim individuals and the fatwa institution. It then presents the findings of the study and offers suggestions for future research. The appendices include images of the outer covers and internal features of the fatwa books, as well as a classification of the fatwas according to fiqh subjects.

KEYWORDS: Fıqh, Fatwa, Fatwa book, Mufti, Worship, Family Law, Question and Answer.