Anne sütünün osteopontin düzeyi ile maternal beslenme ve bebek sağlığı arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Assessment of the relationship between osteopontin levels in breastmilk, maternal nutrition and health of the baby
Yazar: AYŞEGÜL AKSAN
Danışman: PROF. DR. FATMA GÜLHAN SAMUR
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Anne sütü = Milk-human ; Bebek beslenmesi = Infant nutrition ; Bebek sağlığı = Infant health ; Bebekler = Infant ; Diyet = Diet ; Osteopontin = Osteopontin

Özet:
Osteopontin (OPN) glikozile bir fosfoproteindir. Matür anne sütündeki OPN düzeyini etkileyebilecek maternal faktörleri ve anne sütü OPN düzeyi ile yeni doğan sağlığı arasındaki olası ilişkiyi araştırmak amacıyla planlanan bu araştırmaya, Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi İhsan Doğramacı Çocuk Hastanesi Sosyal Pediatri Ünitesi'nde takip edilen 85 birey katılmıştır. Bireylere genel özelliklerini ve sağlık durumlarını, besin tüketim sıklıklarını ve bebeklerinin genel özelliklerini değerlendirmeye yönelik anket formu uygulanmış, annelerin boy uzunluğu ve vücut ağırlığı, beden kütle indeksi (BKİ) ile bebeklerin boy uzunluğu, vücut ağırlığı ve baş çevresi ölçümleri alınarak kaydedilmiştir. Bireylerden anne sütü (5 mL) örnekleri alınmış ve bu süt örneklerinde ELISA yöntemi ile osteopontin analizi yapılmıştır. Anne sütünün osteopontin düzeyi ortalama 137,1±56,8 mg/L olarak saptanmıştır. Anne sütü OPN düzeyi; laktasyon döneminde D vitamini desteği kullanan annelerde kullanmayanlara göre daha yüksek (p<0,05), antibiyotik kullanan ve sigara kullanan annelerde kullanmayanlara göre daha düşük (p<0,05) bulunmuştur. Gebelikte aşırı ağırlık kazanan bireylerin anne sütü OPN düzeylerinin yeterli ve düşük ağırlık kazananlara göre daha düşük olduğu saptanmıştır (p<0,05). Laktasyon döneminde şişman olan bireylerin anne sütü OPN düzeyleri zayıf ve normal bireylere göre daha düşük bulunmuştur (p<0,05). Yapılan regresyon modellemesinde gebelikte ağırlık kazanımının (β=-3,048, p=0,012) ve maternal BKİ'nin (β=-6,267, p=0,000) anne sütü OPN düzeyi ile negatif yönde ilişkili olduğu belirlenmiştir. Maternal BKİ ve gebelikte ağırlık kazanımına göre düzeltilen regresyon modellemesinde maternal enerji alımı ile anne sütü OPN düzeyi arasında negatif yönde ilişki belirlenmiştir (β=-0,038, p=0,001). Maternal BKİ ve enerji alımına göre düzeltilen anne sütü OPN düzeyleri ile diğer maternal diyet bileşenleri arasındaki ilişkiyi gösteren regresyon modelinde, enerji dışındaki diğer diyet bileşenleri ile anne sütü OPN düzeyleri arasında anlamlı ilişki bulunmamıştır (p>0,05).Anne sütü OPN düzeyleri persentillere ayrılarak sınıflandığında, anne sütü OPN düşük olan annelerin bebeklerinin birinci ve üçüncü ay vücut ağırlıkları anne sütü OPN düzeyi normal ve yüksek olan annelerin bebeklerinden anlamlı ölçüde düşük bulunmuştur (p<0,05). Anne sütü OPN düzeyi düşük olan annelerin bebeklerinin doğum, 1.ve 3. ay boy uzunlukları anne sütü OPN düzeyi normal ve yüksek olan annelerin bebeklerinden anlamlı ölçüde düşüktür (p<0,05). Anne sütü OPN düzeyleri ile bebeklerin baş çevresi ölçümleri arasında anlamlı ilişki bulunmamıştır. (p<0,05). Anne sütü OPN düzeyi daha yüksek olan annelerin bebeklerinin daha iyi büyüme paternine sahip olduğu ve ateş şikayeti ile hastaneye başvurma sıklıklarının daha düşük olduğu gözlenmiştir (p<0,05). Bu çalışmanın sonuçlarına göre anne sütü OPN düzeyi maternal faktörlere bağlı olarak değişkenlik göstermekte ve bu farklılıklar bebeklerin immün sistem gelişimini ve büyümesini etkileyebilmektedir. Bu nedenle yeterli ve dengeli bir maternal beslenme örüntüsünün oluşturulması konusunda anneler desteklenmeli ve eğitilmelidir. Ayrıca anne sütü alamayan bebekler için standart fomulalara osteopontin eklenmesi konusunda da daha fazla araştırma, uygulama ve devlet politikaları gündeme gelmelidir.

Anahtar kelimeler: maternal diyet, olgun süt, osteopontin, anne sütü osteopontini

Abstract:
Osteopontin (OPN) is a glycosylated phosphoprotein. Eighty-five subjects who have their routine check-up visits at Hacettepe University Faculty of Medicine Ihsan Dogramaci Children's Hospital Social Pediatrics Unit participated in this study which aimed to examine OPN levels of mature breast milk and maternal factors that possibly affect OPN level and possible relations between breast milk OPN levels and newborn's health. A questionnaire was applied to evaluate general characteristics of subjects and their health status, food frequencies with amounts and general characteristics of infants and height and weight of mothers and height, weight and head circumference infants were recorded. Subjects were asked to breastfeed their babies (10 minutes average), then milk samples (5 ml) were taken in glass bottles (pyrex teflon covered glass bottle). Osteopontin analysis of milk samples were analysed by ELISA method. Osteopontin level of breast milk were determined as 137.1±56.8 mg/L. Breast milk osteopontin levels were higher in mothers who had vitamin D supplementation (p<0.05) than who did not have and lower in mothers who used antibiotics (p<0.05) than who did not use during lactation period. Breast milk osteopontin levels of mothers who smoke were also lower than who did not smoke (p<0.05). Subjects who had excessive weight gain during pregnancy had lower breast milk osteopontin levels than who had adequate or normal weight gain (p<0.05). According to BMI classification during lactation period, breast milk osteopontin levels of obese subjects were found lower than lean and normal subjects (p<0,05). A negative correlation determined between breast milk osteopontin levels and weight gain during pregnancy (β=-3.048, p=0.012) and maternal BMI (β=-6.267, p=0.000) in regression modelling. In fixed regression modelling according to maternal BMI and pregnancy weight gain, there was a negative correlation between maternal energy intake and breast milk osteopontin levels (β=-0.038, p=0.001). In regression modelling which was calculated to assess relations breast milk levels which were fixed according to maternal BMI and energy intake and other maternal diet components, there were not significant relation between diet components except energy and breast milk osteopontin levels (p>0.05). When breast milk osteopontin levels classified by quartiles, 1st and 3rd month weights of infants whose mother had lower breast milk osteopontin levels were significantly lower than infants whose mother had normal and high breast milk osteopontin levels (p<0.05). Similarly, heights of infants whose mother had lower breast milk osteopontin levels were significantly lower than infants whose mother had normal and high breast milk osteopontin levels (p<0.05). There were not any significant relation between breast milk osteopontin levels and head circumference of infants. It was observed that mothers with higher breast milk OPN had better growth patterns and the frequency of fever complaints and hospital admission was lower (p<0.05). According to the results of this study, breast milk OPN levels vary depending on maternal factors and these differences can affect the immune system development and growth of infants. For this reason, mothers should be supported and educated in establishing an adequate and balanced maternal feeding pattern. In addition, more research, implementation and state policies should be implented in the addition of osteopontin to standard fomulae for babies who cannot get breast milk.

Keywords: maternal diet, mature milk, osteopontin, human milk osteopontin