Hematopoetik kök hücre nakil ve takip sürecindeki hastalarda ilaç-ilaç etkileşimlerinin klinik eczacılık yaklaşımı ile değerlendirilmesi
Evaluation of drug-drug interactions in patients hematopoietic stem cell transplantation and follow-up process with clinical pharmacy approach
Yazar: MEHMET DOKUMACI
Danışman: DOÇ. DR. CEREN GÖNEN
Ege Üniversitesi / Eczacılık Fakültesi / Klinik Eczacılık Ana Bilim Dalı
Derece: Eczacılıkta Uzmanlık, 2022
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology ; Hematoloji = Hematology
Dizin: Eczacılar = Pharmacists ; Eczacılık = Pharmacy ; Hematopoetik kök hücre transplantasyonu = Hematopoietic stem cell transplantation ; İlaç etkileşimleri = Drug interactions

Özet:
Giriş ve Amaç: Hematopoetik kök hücre nakil alıcılarında potansiyel ilaç-ilaç etkileşimleri yaygın görülmektedir. Saptanan potansiyel ilaç-ilaç etkileşimlerinin bir bölümü ilaç tedavisini etkilemezken, bir bölümü ise ilaç tedavisi ile ilgili müdahale ihtiyacını ortaya çıkarmaktadır. Bu çalışmanın amacı hematopoetik kök hücre nakil ünitesinde nakil ve takip amacıyla yatışı yapılan hastalarda potansiyel ilaç-ilaç etkileşimlerinin belirlenerek, klinik açıdan anlamlılıklarının değerlendirilmesidir.
Gereç ve Yöntem: Çalışmamız Mart 2021-Eylül 2022 tarihleri arasında Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Hematopoetik Kök Hücre Nakil Merkezi'nde prospektif olarak gerçekleştirildi. Hematopoetik kök hücre nakli ve takibi sürecinde olan hastalar çalışmaya dahil edildi. Potansiyel ilaç-ilaç etkileşimlerini belirlemek için hastaların kullandığı ilaçlar Lexicomp® ve Micromedex® ilaç etkileşim veri tabanları ile tarandı. Tespit edilen potansiyel ilaç-ilaç etkileşimlerin klinik açıdan anlamlılıkları, Lexicomp ve Micromedex etkileşim verileri ve ''Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu'' tarafından yayınlanan ilaçların kısa ürün bilgileri aracılığıyla etkileşimlerin kanıtlarının kalite düzeyi, ortaya çıkabilecek potansiyel advers reaksiyonların şiddeti, hasta ve ilaçla ilgili faktörler ile değerlendirildi. Kanıt kalitesi düzeyi ve advers reaksiyonların şiddeti sırasıyla van Roon ve ark.'nın ''Kanıt kalitesi'' ve ''İlaç etkileşimine bağlı advers reaksiyonların şiddeti'' tablosu ile belirlendi. İlgili advers reaksiyon bulunamadığında "Advers Olaylar için Ortak Terminoloji Kriterleri'ne başvuruldu. QTc'yi uzatan potansiyel ilaç-ilaç etkileşimleri Crediblemeds® ile özellikle koşullu riskler açısından analiz edildi. Hastalarda torsades de pointes seviyesi riski MedSafetyScan® ile belirlendi.
Bulgular: Çalışmaya toplam 53 hasta (32 erkek, 21 kadın) katılmıştır. Çalışmaya katılan tüm hastalarda toplamda 1635 potansiyel ilaç-ilaç etkileşimi belirlenmiştir. 1635 potansiyel ilaç-ilaç etkileşiminin klinik açıdan anlamlılık değerlendirmesine göre 560'ı (%34,2) klinik açıdan anlamlı kabul edilmiştir. Allojenik ve otolog nakil alıcıları arasında klinik açıdan anlamlı ilaç-ilaç etkileşimi sayısı ortalamaları farklı ve allojenik nakil alıcılarında daha yüksekti (p<0,05). Nakil alıcılarında ilk yatış süresi ile potansiyel ilaç-ilaç etkileşimleri sayısı arasında orta dereceli ve pozitif yönlü bir ilişki mevcuttu (r:0,50, p<0,05). 
Sonuç: Hematopoetik kök hücre nakil ve takip sürecindeki hastalarda azımsanmayacak oranlarda klinik açıdan anlamlı potansiyel ilaç-ilaç etkileşimlerinin görüldüğü bulunmuştur. Klinik eczacı potansiyel ilaç-ilaç etkileşiminin sık görüldüğü nakil hastalarında klinik açıdan anlamlı olan etkileşimlerin belirlenmesinde önemli bir rol üstlenebilir ve bu etkileşimlere bağlı ilaç ilişkili sorunların yönetiminde rol oynayabilir.
Anahtar kelimeler: ilaç-ilaç etkileşimi; klinik açıdan anlamlı ilaç-ilaç etkileşimi; hematopoetik kök hücre nakli; klinik eczacılık; klinik eczacı

Abstract:
Background & Aims: Potential drug-drug interactions are common in hematopoietic stem cell transplant recipients. Although some of the potential drug-drug interactions detected do not affect medication therapy, some of them causes the need for medication-related intervention. The aim of this study is to determine the potential drug-drug interactions in patients hospitalized for transplantation and follow-up in the hematopoietic stem cell transplantation setting and to evaluate their clinical significance.
Material & Methods: Our study was conducted prospectively between March 2021 and September 2022 at Ege University Faculty of Medicine Hospital Hematopoietic Stem Cell Transplantation Center. Patients who were in the process of hematopoietic stem cell transplantation and follow-up were included in the study. The drugs used by the patients were scanned with Lexicomp® and Micromedex® drug interaction databases to identify potential drug-drug interactions. The clinical significance of potential drug-drug interactions identified; were evaluated through Lexicomp and Micromedex interaction data and short product information of drugs published by the Turkish Medicines and Medical Devices Agency with the quality of the evidence for interactions, the severity of potential adverse reactions, and patient and medication-related factors. The level of evidences quality and severity of adverse reactions were determinated respectively by van Roon et al.'s table of ''Quality of evidence'' and ''The severity of adverse reactions due to drug interaction''. When related adverse reaction could not be found, were appealed to ''Common Terminology Criteria for Adverse Events''. Potential drug-drug interactions those prolong QTc were analyzied with Crediblemeds® especially in terms of conditional risks. The risk of level Torsades de pointes in patients was determined with MedSafetyScan®.
Results: A total of 53 patients (32 men, 21 women) participated in the study. A total 
of 1635 potential drug-drug interactions were identified in all patients participating in the study. 
Based on the clinical significance assessment of 1635 potential drug-drug interactions, 560 
(34.2%) were considered clinically significant. The mean number of clinically significant drugdrug interactions between allogeneic and autologous transplant recipients was different and 
higher in allogeneic transplant recipients. (p<0.05). There was a moderate and positive 
relationship between the duration of first length of stay and the number of potential drug-drug 
interactions in transplant recipients (r:0.50, p<0.05).
Conclusion: It has been found that clinically significant potential drug-drug 
interactions are seen at substantial rates in patients undergoing hematopoietic stem cell transplantation and follow-up. The clinical pharmacist may undertake an important role identifying clinically significant interactions in transplant patients, where potential drug-drug 
interactions are common, and may play a role in the management of medication-related problems due to these interactions.
Key words: drug-drug interaction; clinically significant drug-drug interaction;
hematopoietic stem cell transplantation; clinical pharmacy; clinical pharmacist