Askeri gücün değişen işlevi ve NATO'nun var oluş gerekçesi (1991-2014)
The changing role of military power and existence grounds of NATO(1991-2014)
Yazar: YÜCEL TOPÇU
Danışman: PROF. DR. MİTAT ÇELİKPALA
Harp Akademileri Komutanlığı / Stratejik Araştırmalar Enstitüsü / Uluslararası Güvenlik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Askeri savunma = Military defense ; Askeri stratejiler = Military strategies ; Askeri teşkilat = Military organization ; Dönüşüm = Transformation ; Kolektif savunma = Collective defense ; Milli güç = National power ; NATO = North Atlantic Treaty Organisation ; Savunma ve askeri iş birliği = Military deference collaboration

Özet:
"Askeri gücün değişen işlevi ve NATO'nun var oluş gerekçesi (1991-2014)" konulu tez çalışması dört bölümden oluşmuştur. Giriş bölümünde çalışmanın amacı, önemi, yöntemi ve daha önce yapılan benzer çalışmalar incelenmiştir. Birinci bölümde; güç kavramı ve özellikle askeri güç üzerine geçmişte yapılan kavramsal çalışmalar anlatılmış ve daha sonra askeri gücün tarihsel süreç içinde nasıl evirilerek yeni işlevlere sahip olduğu izah edilmiştir. İkinci bölümde; NATO'nun genel dönüşümü ve bu sürecin NATO'nun askeri gücüne nasıl yansıdığı yedi stratejik konseptin kapsadığı dönemler üzerinden incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise yeni güvenlik ortamında BM ve AGİT gibi uluslararası organizasyonların vermek istediği, NATO'nun da almak istediği görevler, NATO dokümanları ve liderlerinin söylemleri üzerinden değerlendirilmiştir. Askeri güç, çalışmanın merkezine oturtulmuş, genelden NATO özeline tümdengelim yöntemiyle çalışma yürütülmüştür. 
Değişime uyum gücüyle NATO, insanlık tarihinin en uzun ömürlü askeri ittifak örgütü olarak varlığını devam ettirmektedir. NATO'nun varlığını devam ettirmesini açıklayabilen tek başına bir kuram veya sebep bulmak zordur. Bu tez çalışmasında; belirsizliğin hâkim olduğu güvenlik ortamının yeni kabul görmüş tehditlerine karşı askeri gücün nasıl çözüm üretebileceği üzerinde durulmuştur. Bu bağlamda harbe hazırlık seviyesi yüksek NATO askeri gücünün, NATO'nun sürekliliğini açıklamada nasıl bir katkısı olduğu incelenmiştir. Kabul gören ortak tehditler üzerinden NATO'nun nasıl çözümler ürettiği ve üretebileceği yorumlanmıştır. 
Gücün bir unsuru olan askeri güç ve onun alt bileşenleri olan kara, deniz ve hava gücü tarihi süreçte bir dönüşüm yaşamakta ve yeni görev alanları ortaya çıkmaktadır. Özellikle son yapılan harekâtlarda teknolojiyi daha yoğun kullanan ve kayıp riskini asgariye indiren hava gücünün kullanımında artış olmuştur. Askeri güç yeni güvenlik ortamının tehditleriyle baş edebilmek için; güvenlik ortamı, savaş ve çatışma ortamı, harekât ortamı, teknoloji, zihinsel, ekonomik ve müştereklik parametrelerinin etkisiyle dönüşmektedir. Askeri gücün, klasik anlamda yıkıcı etkisi ön plana çıkarılmamış; insani yardım, doğal afetlerle mücadele, arama kurtarma gibi barış döneminde de kullanılan ve barışın inşasına katkıda bulunan bir güç olarak ele alınmıştır. Bu şekilde askeri gücün değişen işlevi ve NATO'nun yeni görevleriyle uyumluluğu gösterilmeye çalışılmıştır.
NATO'nun askeri gücünün dönüşümünü tetikleyen güç (devletlerde olduğu gibi) politik irade ve siyaset belgeleridir. NATO'da siyaset belgelerinin karşılığı ise stratejik konseptlerdir. NATO'nun askeri gücü stratejik konseptlere uygun olarak değişmektedir. Askeri gücün dönüşüm yeteneği önemlidir çünkü NATO'nun 21. yüzyılda var oluşunu ve geçerliliğini anlamlı kılan ve onu diğer uluslararası örgütlerden ayıran unsur askeri güçtür. Ülkelerin savunma bütçelerini azaltmaları NATO'nun askeri gücünü etkilemektedir. 2010 Lizbon zirvesiyle ortaya konan akıllı savunma konsepti savunma bütçesi kısıtlamalarına çözüm olarak üretilmiştir. Bununla birlikte akıllı savunma kapsamında bazı kritik yetenekler belirli ülkelerin kontrolü altına girebilecek ve bu ülkelerin NATO içerisindeki konumlarında zamanla değişim yaşanabilecektir. Örneğin KBRN ile mücadele yeteneğine sahip Çek Cumhuriyeti asimetrik tehditlerle mücadelede İttifak içinde aranan ülke pozisyonu kazanabilecektir. Ayrıca karşılıklı bağımlığın artması NATO ülkelerini birbirine yakınlaşmaya zorlayacaktır. Afganistan harekâtı sonrasında evlerine dönecek birliklerin kazanmış oldukları operasyonel kabiliyetlerin, birlikte çalışabilirliğin ve harbe hazırlık seviyesinin kaybedilmemesi için oluşturulan İrtibatlandırılmış Kuvvetleri İnisiyatifi ve Savunma Paketi Konseptleri de NATO'yu gelecekte etkileyecek gelişmelerdendir. İrtibatlandırılmış Kuvvetleri İnisiyatifi NATO karargâhlarının ve unsurlarının milli karargâh ve unsurlarla yakın iş birliği içinde olmasını ön görmektedir. Eğitim, tatbikat, harekât planlama ve icra usullerinin NATO ile uyumlu olması karşılıklı çalışabilirliği artıracaktır. Bu kabiliyetlere sahip olan ülkeler bir ittifak veya koalisyon gücü olarak daha etkin iş birliği içinde olabilecektir. 
NATO resmi dokümanlarında belirtildiği şekilde yeni görevler üç ana başlık altında toplamıştır: Ortak savunma, kriz yönetimi ve iş birliğiyle güvenlik. NATO güvenliği üretirken ortak savunma, kriz yönetimi, savaş, silahlı çatışma, kuvvet kullanma görevlerine ilave olarak güvenlikte kadının rolünden çatışmalardaki çocuk savaşçılara, çevre güvenliğinden sosyal güvenliğe, enerjiden siber güvenliğe kadar çok geniş yelpazede faaliyet göstermektedir. Bu faaliyet alanlarının tamamı yerel ve bölgesel zaman zaman da küresel işbirliklerini gerekli kılmaktadır. NATO, güvenlik alanında askeri ve askeri olmayan tedbirleri yönetebilecek bir sistem yöneticisi rolüne bürünmektedir. NATO, geliştirdiği iş birliği mekanizmalarıyla paylaşılabilir ortak değerlere ve kimliklere vurgu yaparak modern bir dünyada güvenliğin nasıl algılanması gerektiğini tanımlayan ve bu tanıma uygun standartlar koyan bir uluslararası örgüte dönüşmektedir. 
Kuruluşundan günümüze 66. yılına ulaşan ve Soğuk Savaş'ın sona erdiği 1991 yılından günümüze 24 yılı geride bırakan NATO, dağılma öngörülerinin çok erken yapılmış değerlendirmeler olduğunu kanıtlamıştır. Hatta NATO Soğuk Savaş döneminde yapmadığı görevleri sonrasında yapmıştır ve yapmaya devam etmektedir.



Anahtar Kelimeler: Güç, Güvenlik, Askeri Güç, Dönüşüm, NATO, NATO'nun Askeri Gücü, Ortak Savunma, Süreklilik, İş birliği

Abstract:
"The Changing Role of Military Power and Existence Grounds of NATO (1991-2014)" named thesis consists of four parts. Introduction part explains the aim, importance, methodology and the similar studies done before. In the first part; the concept of power and especially conceptual studies done earlier about military power had been studied, then it was explained how military power gained new functions during historical process. In the second part, NATO's political and military transformation were studied by the periods of seven strategic concepts. In the third part, NATO's new missions by coordination with UN and OSCE were evaluated through documents and statements of NATO leaders. Military power in general and especially NATO's military power is sited in the center of the study and carried out with deductive method.
With the power of keeping pace with transformation, NATO has been the longest-lasting military alliance through the human history. It is difficult to find just one theory or one reason that can explain the continuing existence of NATO. In this thesis, it is dominantly focused on how the military power encounter the new accepted threats of security environment which is dominated by uncertainty. In this context, the high level combat readiness of NATO military forces has been analyzed as a main contributer to NATO's continuity. NATO's ability to produce acceptable solutions to common threats is also interpreted.
The concept of power is one of the most commonly used term in international relations and it is also one of the most difficult term to define. As a factor of power, military power and its sub-components; land power, air power and sea power are transforming in historical process and new mission areas have been emerging. The use of air power which use technology more intensely and minimize the risk of loss has been increased especially in recent operations. In order to cope with threats of the new security environment, military power is transforming with the effect of parameters like; security environment, war and conflict, the operational environment, technology, intellectual military knowledge and reduced budgets. In this study, military power has not been handled as a classic sense of the destructive effects during conflicts but also humanitarian aid, combating natural disasters, search and rescue in times of peace as a contributer to the building of peace. By this way it is aimed to show the changing function of military power and its compliance with NATO's new tasks.
NATO's military power transformation is triggered by political will and political documents like in the states. The provision of policy documents are the strategic concepts in NATO. NATO's military power changes according to the strategic concepts.  NATO's military power separates it from other international organizations and makes sense to the existence and validity of NATO in the 21st century. It has been also studied to which political goals can NATO's military force contribute. The smart defence concept which is produced as a solution to budget constraints by 2010 Lisbon summit affects the military power. According to smart defense concept, some critical capabilities may go under the control of certain countries and may change their positions in NATO over time and also this will increase mutual dependence. In addition, the increasing mutual dependence will make NATO countries closer to each other. The other important concepts that will affect NATO in the future are Connected Forces Initiative and Defense Package. Connected Forces Initiative aimed to prevent the loss of interoperability and combat readiness level after Afghanistan operation. Connected Forces Initiative aimed to integrate national headquarters and exercises to NATO closer. If training, exercises, operational planning and execution procedures are compatible with NATO, It will enhance interoperability. Countries that have this capabilities will be more effective as an alliance or coalition partner in operations.
New tasks, as specified in NATO's official documents, are grouped under three main headings: Collective defense, crisis management and security through cooperation. While producing security, NATO not only deals with collective defense, crisis management, war, armed conflict, the use of force but also deals with women and child security, environmental security, social security, energy security and cyber security in such a wide range. All of these activities require cooperation at local, regional and sometimes global level. NATO is transforming to a system administrator to manage the role of military and non-military security measures in the forehead. NATO has developed cooperation mechanisms that emphasise shared values and common security in a modern world and it also sets appropriate standards about how security should be perceived. 
Reaching the 66th years since its foundation and leaving behind 24 years from 1991 when the cold war ended, NATO has proven that dispersion scenarios for NATO was early made assessments. NATO has been more active after the cold war and trying to get new responsibilities in new security environment.


 
Key Words: Power, Security, Military Power, Transformation, NATO, NATO's Military Power, Cooperative Security, Releavance, Permanence, Cooperation.