Küresel ekonomik krizin Türkiye'nin dış ticaretine etkisi: Ülke gruplarına göre Çekim Modeli analizi
The effect of the global economic crisis on Turkey's international trade: Gravity Model analysis by country groups
Yazar: YEŞİM CAN
Danışman: PROF. DR. EMİNE ARZU İMREN KARAOSMANOĞLU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Ekonomik kriz 2008 = Economical crisis 2008 ; Yer çekimi modeli = Gravity model

Özet:
Amerika Birleşik Devletleri'nde finans piyasalarında ortaya çıkan ve daha sonra reel sektöre sıçrayarak tüm dünyayı etkisi altına alan 2008 Küresel Kriz, birçok iktisat teorisyeni tarafından son yüzyılda yaşanan en önemli kriz olarak görülmektedir. Küresel çapta üretimin daralmasına ve uluslararası ticaret akımlarının yavaşlamasına neden olduğu için Dünya ekonomisi eski refah seviyesine uzun süre dönememiştir. 2009 yılında krizin etkisi derinleşmiş ve toplam ticaret hacmi yüksek olan ülkeler bu durumdan daha fazla etkilenmiştir. Dünya ve Türkiye'nin dış ticaretinin küresel krizden etkilenme durumunu aktarmayı hedefleyen bu çalışmada, Çekim Modeli çerçevesinde Poisson Pseudo En Çok Olabilirlik tahmincisi kullanılmıştır. 2008 Küresel Krizin, Türkiye'nin ticaret ortakları OECD, AB ve Euro alanına üye ülke grupları ile ticaretine etkisi ayrıca analiz edilmiştir. Çalışmada araştırma dönemi; kriz öncesi (1980-2007), kriz sonrası (2010-2020) ve tüm dönem (1980-2020) olmak üzere üç farklı dönemde ele alınmıştır. Genel olarak analizde, Dünya ve Türkiye'nin ticaretinin 2008 Küresel Krizden etkilendiği, bu etkide modellerde kullanılan reel efektif döviz kurunun payının olduğu sonucuna varılırken; sınır komşusu olma, bölgesel ticaret anlaşmaları, parasal birlikler gibi çok taraflı direnç faktörlerinin ise Türkiye'nin ticaretinde önemli bir yere sahip olduğu saptanmıştır.

Abstract:
The 2008 Global Crisis, which emerged in the financial markets in the United States and then spread to the real sector and affected the whole world, is seen by many economic theorists as the most important crisis in the last century. Since the crisis caused global production to contract and international trade flows to slow down, the world economy could not return to its former level of prosperity for a long time. The impact of the crisis deepened in 2009 and countries with high total trade volume were more affected by this situation. In this study, which aims to convey the impact of the global crisis on the foreign trade of the world and Turkiye, the Poisson Pseudo Maximum Likelihood estimator was used within the framework of the Gravity Model. The impact of the 2008 Global Crisis on Turkiye's trade with its trade partners, OECD, EU and Euro area member country groups, was also analyzed. Research period in the study; It was discussed in three different periods: before the crisis (1980-2007), after the crisis (2010-2020) and the entire period (1980-2020). In general, the analysis concluded that the trade of the world and Turkiye was affected by the 2008 Global Crisis and that the real effective exchange rate used in the models had a share in this effect; It has been determined that multilateral resistance factors such as being a border neighbor, regional trade agreements, and monetary unions have an important place in Turkiye's trade.