Diyarbakır ekolojik koşullarında farklı azot ve fosfor dozlarının bazı aspir (Carthamus tinctorius L.) çeşitlerinde verim ve verim özellikleri üzerine etkisi
The effect of different nitrogen and phosphorus doses on yield and yield traits of some saffl ower (Carthamus tinctorius L.) varieties in Diyarbakır ecological conditions
Yazar: MEHTAP ANDIRMAN
Danışman: PROF. DR. DAVUT KARAASLAN
Dicle Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı / Tarla Bitkileri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Aspir = Safflower ; Azot = Nitrogen ; Carthamus tinctorius L. = Carthamus tinctorius L. ; Fosfor = Phosphorus

Özet:
Aspir bitkisinin tohumlarında %20-50 oranında yağ bulunmakta ve toplam doymamış yağ asitleri bakımından yaklaşık %90'larda (oleik ve linoleik) olması yemeklik yağ kalitesinin ne kadar önemli olduğunun ispatıdır. Bu çalışma, Diyarbakır sulu koşullarında, 2019-20 ve 2020-21 yetiştirme sezonlarında, Dicle Üniversitesi, Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü'ne ayrılan araştırma ve uygulama alanında bazı aspir çeşitlerinde farklı fosfor ve azot dozu uygulamalarının verim ve verim parametreleri üzerine etkisini incelemek amacıyla kışlık olarak 2 yıl süre ile yürütülmüştür. Deneme tesadüf bloklarında bölünen bölünmüş parseller deneme desenine göre kurulmuş olup 2 aspir çeşidi (Dinçer ve Safir), 4 farklı dozda (0, 5, 10, 15 kg/da) saf azotlu gübre uygulaması, 3 farklı dozda (0, 6, 12 kg/da) saf fosfor gübresi ve 4 tekerrür olmak üzere toplam dört faktör ele alınmıştır.Bu araştırmada; bitki boyu, yan dal sayısı, tabla sayısı, tabla çapı, ana sap kalınlığı, taç yaprak verimi, bin tane ağırlığı, tohum verimi, ham yağ oranı ve protein oranı değerleri incelenmiştir. Elde edilen veriler ışığında iki yıllık ortalamaların fosfor * azot * çeşit interaksiyonuna göre; tohum verimi, en fazla dekara 5 kg N + dekara 12 kg fosfor uygulaması ile Safir çeşidinden (304,84 kg/da) elde edilirken, en az değeri ise dekara 0 kg N + dekara 0 kg fosfor uygulaması ile Dinçer çeşidinden (187,57 kg/da) elde edilmiştir. Protein oranı % 12,26-19,50 arasında tespit edilmiştir. Yağ oranı en fazla dekara 15 kg N + dekara 12 kg fosfor dozu uygulamaları ile Safir çeşidinden (% 39,30) elde edilirken, en az değeri ise dekara 0 kg N + dekara 0 kg fosfor dozu uygulamaları ile Dinçer çeşidinden (% 28,03) elde edilmiştir. Bu çalışma sonucunda, gübrenin bilinçsiz ve fazla miktarda kullanılmasının önüne geçilmesinin yanı sıra çevre kirliliğini de engellemiş olacağı düşünülerek, hem bilime hem de üreticilere ışık tutacağı öngörülmektedir.

Abstract:
The seeds of the safflower plant contain 20-50% oil and the fact that they are approximately 90% (oleic and linoleic) in terms of total unsaturated fatty acids is proof of how important the quality of edible oil is. This study was carried out to examine the effects of different phosphorus and nitrogen doses on yield and yield parameters in some safflower cultivars in the research and application area allocated to Dicle University, Faculty of Agriculture, Field Crops Department in the 2019-20 and 2020-21 growing seasons in Diyarbakir irrigated conditions carried out for 2 years. The experiment was established according to the experimental design of divided plots divided in random blocks and 2 types (Dinçer and Safir), 3 different doses (0, 6, 12 kg/da) of pure phosphorus fertilizer, 4 different doses (0, 5, 10, 15 kg/da) pure nitrogen fertilizer application and 4 replications, a total of four factors were discussed.In this study; plant.height, number.of lateral branches, number.of heads, diameter.of the tray, main stem thickness, petal yield, thousand-seed weight, seed yield, crude oil ratio and protein ratio values were investigated.In the light of the data obtained, according to the phosphorus * nitrogen * variety interaction of the two-year averages; The highest seed yield was obtained from Safir variety (304.84 kg/da) with the application of 5 kg N + 12 kg phosphorus per decare, while the lowest value was obtained from the Dinçer variety with 0 kg N + 0 kg phosphorus application per decare (187,57 kg/da) were obtained. Protein ratio was found between 12,26-19,50%. The highest oil rate was determined from Safir variety (39,30%) with 15 kg N + 12 kg phosphorus application per decare, and the lowest value was determined from Dinçer variety (28,03%) with 0 kg N + 0 kg phosphorus application per decare. As a result of this study, it is anticipated that it will shed light on both science and producers, considering that the unconscious and excessive use of fertilizers will be prevented, as well as preventing environmental pollution.