Radikal laiklikten mutedil laikliğe Cumhuriyet Halk Partisi'nin değişen laiklik politikası: 18 Nisan 1999 ve 31 Mart 2019 Yerel Yönetim Seçimleri mukayesesi vaka analizi İstanbul örneği
Changing politics of Republican People's Party (RPP) from radical laicism to moderate secularism: A comparative study on the cases of 18 April 1999 and 31 March 2019 local elections Istanbul case
Yazar: CANAN İNAN
Danışman: PROF. DR. ERTAN AYDIN
İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: Cumhuriyet Halk Partisi = Cumhuriyet Halk Party ; Karşılaştırmalı analiz = Comparative analysis ; Laiklik = Laicism ; Yerel seçimler = Local electiond

Özet:
Bu çalışma Cumhuriyet Halk Partisi'nin değişen laiklik politikasını 18 Nisan 1999 ve
31 Mart 2019 yerel yönetim seçimlerinde İstanbul örneği üzerinden liderlerin söylem
ve vaatlerini dikkate alınarak ortaya çıkarmayı amaçlamıştır. Çalışmada özellikle
laiklik kavramı din eksenli incelenmiştir. Bu bağlamda laiklik, devlet ve toplum
bağlamında analiz edilerek CHP'nin din ile ilişkisi, ideolojik eğilimleri dikkate
alınmış olup dönemsel olarak analiz edilmiştir. 18 Nisan 1999 seçimlerinde geliştirilen
laiklik söylemi için daha çok o dönemde partinin söylem ve siyasal reklamlarını öne
çıkartan gazeteler arasında olan Cumhuriyet, Hürriyet, Milliyet ve Radikal gazeteleri
dikkate alınırken; 31 Mart 2019 seçimleri için ise daha çok haber ve internet
kaynakların taranmasıyla elde edilmiştir. Araştırmanın sonunda 1999 yılında dönemin
içinde bulunduğu toplumsal, siyasal ve ekonomik koşulların da dikkate alınması
neticesinde 2019 yılı seçimleriyle mukayese edildiğinde daha radikal bir laiklik
anlayışıyla seçim hazırlıkları yapıldığı görülmüştür. Fransız laisizminden beslenen
1990'lı yılların CHP'si daha radikal düzeyde söylem ve politikalarını geliştirirken
daha çok din ile mesafeli tutumu ve farklı yaşam tarzlarını dışlayan bir yaklaşım
benimsemiştir. 2010'lardan sonraki süreçte ise Anglo-Sakson sekülerizmini
benimseyen CHP bu defa ılımlı bir laiklik yaklaşımını benimsemiştir. Farklılıkları
zenginliğe açılan bir anahtar olarak ele alan bu yaklaşımla parti daha liberal bir anlayış
benimseyerek birey yaşamının hem kamusal hem bireysel alanını kapsayan saygı
prensibini merkezine almıştır. Ülkenin içinden geçtiği toplumsal ve siyasal
dönüşümlerde değişimin karşısında durmayan CHP, bu dönüşümle beraber bir
anlamda pragmatik anlayış benimsemiş ve birbirinden farklı bu iki süreçte radikal bir
kopuş örneğini ortaya çıkarmıştır. Belediye başkan adaylarının profillerinden, seçim
sloganı ve seçim gezileri için temaslarda bulunulan alanlarda değinilen ana temalara
ve seçmen kitlelerine değin hemen hemen her konuda bambaşka iki CHP'nin ortaya
çıkması, laiklik politikasında mütedeyyin kesimleri de kapsamak isteyen mutedil bir
anlayışa meyil ettiği anlaşılmıştır.

Abstract:
This study aimed to reveal the changing secularism policy of the Republican People's Party
in the local government elections of 18 April 1999 and 31 March 2019, taking into account
the discourses and promises of the leaders, through the example of Istanbul. In the study,
especially the concept of laicism has been examined in terms of religion. In this context, the concept of laicism was analyzed in the context of the state and society, and the CHP's
relationship between religion and ideological tendencies were taken into account and
analyzed periodically. While considering the secularism discourse developed in the 18
April 1999 elections, Cumhuriyet, Hürriyet, Milliyet and Radikal, which were among
the newspapers that highlighted the party's discourse and political advertisements at
that time; for the 31 March 2019 elections, it was obtained by scanning mostly news
and internet sources. At the end of the research, when the social, political and economic
conditions of the period were taken into account in 1999, when compared to the 2019
elections, it was seen that the election preparations were made with a more radical
understanding of secularism. While the CHP of the 1990s, fed by French laicism,
developed its discourse and policies at a more radical level, it adopted an approach
that mostly excluded religion and different lifestyles. In the period after the 2010s, the
CHP, which adopted Anglo-Saxon secularism, adopted a moderate secularism
approach this time. With this approach, which considers differences as a key to wealth,
the party has adopted a more liberal understanding and has centered on the principle
of respect, which covers both the public and individual spheres of individual life. The
CHP, which did not stand against change in the social and political transformations
the country went through, adopted a pragmatic understanding in a sense with this
transformation and revealed an example of a radical break in these two different
processes. It has been understood that the emergence of two completely different CHPs in almost every subject, from the profiles of the mayoral candidates to the main themes
mentioned in the areas where contacts are made for the election slogan and election
tours, and the electorate, tends to a moderate understanding that wants to include the
religious segments in the secularism policy.