Osmanpazarlı İsmail Niyazî Efendi ve mevlidi
İsmail Niyazi Efendi from Osmanpazarı and his mawlid
Yazar: VEDAT SABRİ AHMED
Danışman: PROF. DR. ALİ İHSAN ÖBEK
Trakya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Balkan Çalışmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Bulgaristan'da asırlardır yaşayan Türklerin kimlikleri İslâm kültürüyle
şekillenmiştir. Osmanlı döneminde Bulgaristan topraklarında muhkemleşen Türk
İslâm kültürü sayesinde Bulgaristan Türkleri, ruh yapılarında var olan Peygamber
sevgisinin göstergelerinden biri olan mevlidi okumaya, okutmaya, dinlemeye ve
yazmaya özel bir anlam yüklemektedir.
Rus-Türk Savaşı sonucu Bulgaristan Türklerinin azınlık durumunda
kalmalarıyla millî ve manevî değerlerini, din, dil ve kültürlerini koruma, yaşatma ve
besleme konusunda mevlid geleneği çok önemli bir işlev görmüş ve görmektedir.
Zira Hazreti Muhammed ve ona adanan mevlid, zaman içerisinde Bulgaristan
Türklerinin kimliğinin önemli unsurlarından bir durumuna gelmiştir.
Osmanlı dönemi Bulgaristan topraklarında mevlid geleneğini sürdürme
konusunda etkisi görülen Osmanpazarlı İsmail Niyazî Efendi, mevlidi teşvik etmesi
ve özellikle bunun için bir mevlid eseri kaleme almasıyla bu kültürü sonraki nesillere
aktarma konusunda kalıcı izler bırakmıştır. Zira yazmış olduğu mevlid, her ne kadar
edebî bakımdan fazla bir değer taşımasa da, günümüze kadar okunması ve insanların
bir araya gelmesine vesile olması sebebiyle dinî ve külütrel bir unsur olarak değer
taşımaktadır.
Bu çalışmanın giriş bölümünde mevlid edebiyatı ve kültürüne değinerek bu
bağlamda Bulgaristan'daki mevlid geleneği incelenmektedir. Birinci bölümde bir
mevlid eseri kaleme alarak mevlid kültürüne katkısı görülen Osmanpazarı (Omurtag)
yöresinin yetiştirdiği değerli ilim adamı İsmail Niyazî Efendinin hayatı, çalışmaları
ve eserleri geniş bir şekilde tanıtılmaktadır. Ayrıca kaleme aldığı mevlidin farklı
nüshaları, muhtevası ve özellikleri incelenmektedir. İkinci bölümde ise ilk defa
eserin tenkitli metni sunulmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Bulgaristan, Müslüman Türk, Kültür, Mevlid,
Osmanpazarı, İsmail Niyazî

Abstract:
The identities of the Turks who have been living in Bulgaria for centuries have
been shaped by Islamic culture. Thanks to the Turkish-Islamic culture, which became
widespread on the territory of Bulgaria during the Ottoman period, the Bulgarian
Turks attach a special meaning to reading, teaching, listening and writing the
mawlid, which is one of the indicators of the love of the Prophet Muhammad that
exists in their spiritual structures.
As the Bulgarian Turks became a minority as a result of the Russo-Turkish
War, the mawlid tradition played and continues to play a very important role in
protecting, sustaining and nurturing their national and spiritual values, religion,
language and culture. Because the Prophet Muhammad and the mawlid dedicated to
him have become an important element of the identity of Bulgarian Turks over time.
İsmail Niyazi Efendi from Osmanpazarı (Omurtag), who was influential in
continuing the mawlid tradition in Bulgaria during the Ottoman period, left a
permanent mark on transferring this culture to the next generations by encouraging
the mawlid and especially by writing a mawlid work for it. Even though the mawlid
he wrote does not have much literary value, it has value as a religious and cultural
element because it is read to this day and has been a tool in bringing people together.
In the introduction section of this study, mawlid literature and culture are
discussed and the mawlid tradition in Bulgaria is examined in this context. In the first
part, the life, works and works of İsmail Niyazi Efendi, a valuable scholar from the
Osmanpazarı region who contributed to the mawlid culture by writing a mawlid
work, are introduced in detail. In addition, different copies of the mawlid he wrote,
its content and features are examined. In the second part, the critical text of the work
is presented for the first time.
Key Words: Bulgaria, Muslim Turks, Culture, Mawlid, Osmanpazarı, İsmail
Niyazi