IV. Mehmed'in ailesi ve hanedan politikası
The family of Mehmed IV and his imperial household politics
Yazar: MERVE ÇAKIR
Danışman: PROF. DR. FERİDUN MUSTAFA EMECEN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Osmanlı Müesseseleri ve Medeniyeti Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Osmanlı imparatorluğu tek bir hanedan ailesi tarafından yönetilmiştir. Bu hanedan ailesinin iç dinamikleri ve hanedan mensuplarının birbirleriyle ilişkileri hem Osmanlı hanedanını yapısını hem de dönemin siyasetini anlamak için anahtar bir öneme haizdir. Enderûn ve bîrûn sultanlarından oluşan geniş ailesi sadakat bağlarının yanında siyasi ittifaklar kurarak siyasete yön verdikleri gibi bazen bağımsız politikalar da üretebiliyordu. 17. yüzyılın değişen verâset şartlarında hanenin en büyüğü olarak küçük yaşta tahta çıkan ve otuz dokuz yıllık saltanat süren IV. Mehmed'in hane politikaları esasen iki dönemde incelenmelidir. Babasının hanesinde başlayan erken dönem ve 1664 tarihinde kendi hanesini kurduğu yetişkinlik dönemi politikaları. Osmanlı siyasi yapısının değişim ve dönüşüm gösterdiği, 17. yüzyılın ikinci yarısı Osmanlı hanedan ailesinin yanında özellikle Köprülü sadrâzamlar ve onun kapısından yetişen devlet adamlarını ön plana çıkarmıştır. Hanedan ailesinin etrafında oluşan seçkin haneler - kendi akrabaları, hizmetlileri ve devlet ricali haneleri- yeni siyaset politikalarını ortaya çıkarmıştır. Ancak, padişah ve hanedan mensuplarına yakın olmak paye, nüfuz ve servet edinmede değişmeyen unsur olarak kalmıştır. IV. Mehmed'in hanedan aile mensuplarıyla ilişkileri ve siyasetteki konumu incelenmiştir. Yetişkinlik döneminde hükümdar vasfı ile hanedan ailesi ve devlet ricali üzerinde uyguladığı "denetimli yetki" politikası ve hanedan siyaseti tezimizin konusunu teşkil etmektedir.

Abstract:
The Ottoman Empire was ruled by a single dynastic family. The internal dynamics of the dynastic family and the relations among the members of the dynasty have been key to understanding both the structure of the Ottoman dynasty and the politics of the period. Not only did his extended family, consisting of the sultans of the Andarūn and the Bīrūn, shape politics by establishing political alliances in addition to their ties of loyalty, they sometimes also pursued independent policies of their own. As the conditions of succession changed during the seventeenth century, from primogeniture to agnatic seniority, Mehmed IV ascended to the throne at a young age as the eldest member of the imperial family. We analyze his household politics during his thirty-nine-year reign mainly in two periods: The early period, which began when still in his father's household, and the policies of adulthood, when he established his own household in 1664. The second half of the seventeenth century marked the beginning of bureaucratic restructuring. Grand viziers and statesmen who had grown up alongside the Ottoman dynastic family, especially the Köprülüs, assumed roles in the state apparatus. Elite households that formed around the dynastic family —those of their own relatives, servants, and state officials— brought about new political policies. However, being close to the sultan and to members of the dynasty remained a constant factor in the acquisition of privileges, influence, and wealth. Accordingly, we analyze the relations between Mehmed IV and members of the dynastic family, as well as the positions he took in governmental politics. Thus, the subject of our thesis is dynastic politics and the "controlled authority" policy he implemented over the dynastic family and state officials, while maintaining his status as monarch during his adulthood.