Kuzey Irak'ta kurulan atabeylikler
Atabeyliks established in Northern Iraq
Yazar: ŞAHİN YILMAZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ŞABAN CEM TUYSUZ
Kafkas Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Ortaçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Tarih = History
Dizin: Atabeg = Atabag ; Haçlı seferleri = Crusades ; Irak = Iraq ; Kuzey Irak = Northern Iraq ; Nureddin Mahmut Zengi = Nureddin Mahmut Zengi ; Selçuklular = Seljuks ; Zengiler = Zangids ; İmadeddin Zengi = İmadeddin Zengi

Özet:
Büyük Selçuklu Devleti egemenlik sınırlarını izlediği fetih siyaseti sayesinde Horasan'dan Akdeniz'e kadar genişletmişti. Ancak devletin hâkim olduğu topraklar, dönemin koşullarında merkezden yönetilemeyecek kadar büyük olduğu için; uç bölgelerine gönderilen atabeylere bağlı şehzadeler, devlet teşkilatını yürütürken, sınırları da korumakla görevliydiler.

Sultanlar tarafından gönderilen şehzadelere yönetme işini öğretmesi için görevlendirilen atabeyler, bir süre sonra bağımsız hareket ederek kendi devletlerini kurmak için harekete geçtiler. Bunun sonucunda bir dizi siyasi, sosyal ve kültürel gelişme meydana geldi.

Türklerin yoğun olarak yerleşmiş olduğu Kuzey Irak; Abbasi Halifeliği, Selçuklular, Haçlılar ve Eyyûbilerin egemenlik sahalarının orta noktasında kalması açısından dönemin en stratejik bölgelerinden biridir. Bu bölgede kurulan atabeylikler çok sayıda savaşa, diplomatik anlaşmaya, imar çalışmalarına ve sanatsal faaliyetlere imza attılar. İmadeddin Zengî'nin atabey olarak görevlendirildiği 1127 yılından başlayarak 1232 yılına kadar devam eden bu 105 yıllık dönem Kuzey Irak'ta Türklerin varlığının kalıcı olarak tescillendiği bir dönem olması nedeniyle Türk tarihi açısından önemlidir.

1096 yılında gerçekleşen I. Haçlı Seferinin etkileri sürerken başlayan bu süreç, Büyük Selçukluların tarih sahnesinden çekilmesiyle başka bir boyut kazanarak Eyyubîler gibi yeni güçlerin yükselmesine neden olmuş; Moğol istilasıyla son bulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Zengî, Nureddin Mahmud, Gökböri, Selçuklular, Haçlı Seferleri

Abstract:
The Greate Seljuk State extended its border from Khorasan to Mediterranen Sea thanks to its conquest policy. However, since the state-dominated lands were too large to be managed centrally in the conditions of the period; the princes affiliated with the attachments sent to the end regions were in charge of protecting the borders while running the state agency.

Assigned to princes sent by the sultans to teach the bussiness, the atabegs acted independintly after a while establish their own state. As a result, a series a political, social and cultural events took place.

Northern Iraq, where the Turks are concentrated; is one of the most strategic regions of the period in terms of being at the midpoint of the Abbasid Caliphate, Seljuks, Crusaders and Ayyubids. The subordinates established in this region have signed many wars, diplomatic agreements, zoning studies and artistic activities. This 105-year period, starting from 1127 when Imadeddin Zengî was appointed as atabey and continuing until 1232, is important for Turkish history as it is a period in which the existence of Turks is permanently registered in Northern Iraq.

This process, which started while the effects of the First Crusade, which took place in 1096, continued, gained another dimension with the Great Seljuks withdrawing from the history scene, allowing new powers such as the Ayyubids to rise; it ended with the Mongol invasion.

Key words: Zangi, Nureddin Mahmud, Gokbori, Seljukids, The Crusades