Kuzey Doğu Anadolu bölgesindeki Origanum acutidens (Hand.-Mazz.) ietswaart popülasyonlarinin agronomik ve moleküler karakterizasyonu
Agronomic and molecular characterization of Origanum acutidens (Hand.-Mazz.) ietswaart populations in Northern Anatolia region
Yazar: HALİT KARAGÖZ
Danışman: PROF. DR. RAMAZAN ÇAKMAKÇI
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Ülkemizde endemik olarak yetişen Origanum acutidens (Hand.-mazz.) ietswaart bitkisine ait genotipler 5 farklı il olmak üzere 70 farklı lokasyondan toplanmıştır. Ortalama taze herba verimi 220,4 gr, ortalama drog herba veriminin 63,12 gr ortalama drog yaprak verimi 41,31 gram, yaprak/ yaprak+sap oranı ortalaması % 54,47, ortalama yan dal sayısının 8, ortalama taç genişliği ise 43,11 cm, bitki boyu ortalaması 37,06 cm ve klorofil içeriği ortalaması ise 49,54 olarak belirlenmiştir. Kuzey Doğu Anadolu Bölgesinden toplamış olduğumuz Origanum acutidens genotiplerinin uçucu yağ oranı ortalama  %0,68 olarak belirlenmiş olup maksimum uçucu yağ oranının ise %1,13 olduğu kaydedilmiştir. Yapmış olduğumuz çalışmada Origanum acutidens bitkisinde 35 farklı uçucu yağ bileşeni olduğu tespit edilmiş ve açıkça görülmüştür ki Origanum acutidens bitkisine ait en yüksek orandaki uçucu yağ bileşeni karvakroldur(% 8,22-90,77). Karvakrolden sonra temel bileşenler p-simen (%0,42-55,51) olduğu, bu bileşenleri borneol (%1,3-5,9), timol  (%0,2-3,5), beta-karyofillen (%1,1-2,4), gama-terpinene (%0,3-3,4), linalool (%0,4-2,3) ve eugenal (%0,0-3,6%) bileşenlerinin izlediği belirlenmiştir. iPBS DNA analizleri kullanılarak 31 Origanum acutidens örneğinde Jaccard'a göre hesaplanan genetik mesafeler incelendiğinde birbirine en uzak genotipler %49 TERCAN-4 ve TERCAN-6 genotipleri olurken en yakın genotipler %19 ile İSP-1 ve AŞK-4 genotipleri olmuştur. Kümeleme ve dendogram analiz sonuçlarında ise genotiplerin 3 ana grupta toplandığı görülmüştür. Ayrıca Delta-k değeri 8 olarak belirlenmiş olup structure analizine göre genotiplerin sekiz gen havuzu içerinde olduğu saptanmıştır. Çalışmamızda PIC değerleri 0,28-0,42 arsında değişirken en yüksek PIC değeri iPBS-2378 nolu primerde ölçülmüştür. Çalışmada kullanılan 10 primer den toplam 284 bant ölçülmüş olup ortalama polimorfizim oranı % 98,36 olarak kaydedilmiştir. Bu çalışmadaki iPBS 2228, 2251 ve 2270 numaralı primerler haricindeki diğer primerin polimorfizm oranı %100 olarak tespit edilmiştir. Bu çalışmanın sonuçları, İPBS analizinin, Origanum acutidens genotipleri arasındaki genetik çeşitliliğin tahmini için kullanılabileceğini ve çeşitli bölgelerdeki Origanum acutidens genotiplerinin daha büyük bir koleksiyonundaki çeşitliliğin inceleneceği ileride yapılacak çalışmalara potansiyel olarak dâhil edilebileceğini göstermektedir.

Abstract:
Origanum acutidens (Hand.-mazz.) ietswaart growing endemically in our country were collected from 70 different localities including 5 different cities. Average of fresh herb yields (220.4 gr), average of drog herbal yield( 63.12 gr), average of drog leaf yield (41.31 gr), average of leaf/leaf + scape ratio (%54.47), average number of side branch (8), average of plant crown width (43.11 cm), average of plant height (37.06 cm) and average of chlorophyll content (49.54) were determined as morphologically. The essential oil ratio of Origanum acutidens genotypes collected from The North East Anatolia Region was determined as 0.68% and the maximum essential oil ratio was recorded as 1.13%. It was found in the study that Origanum acutidens contain 35 different essential oil components and it is obvious that the highest essential oil component of the Origanum acutidens is Carvacrol (8.22-90.77 %). It was identified that after carvacrol, the main component is p-cymene (0.42-55.51%).and these components were followed by borneol (1.3-5.9%), thymol (0.2-3.5%), beta-caryophyllene (1.1-2.4%), gamma-terpinene (0.3-3.4%), linalool (0.4-2.3%) and eugenal (%0.0-3.6%). When calculated genetic distances according to Jaccard in 31 Origanum acutidens genotypes were examined by using iPBS DNA analyzes, farthest genotypes are TERCAN-4 and TERCAN-6 (49%) and nearest genotypes are İSP-1 and ASK-4 (19%). In clustering and dendogram analysis results, it was seen that genotypes were collected in 3 main groups. In addition, the delta-k value was determined as 8, and according to the structure analysis, the genotypes were found to be in the eight gene pools. The PIC values ranged from 0.28 to 0.42 and the highest PIC value was measured at the primer of 2378 and 284 primers were measured from 10 primers used in the study and the average of polymorphism rate was recorded as 98.36%. Except to primers 2228, 2251, and 2270, the polymorphism rate of the other primers were determined as 100%. The results of this study showed that the iPPS analysis could be used to estimate the genetic diversity among the Origanum acutidens genotypes and potentially could be involved in next studies to examine the diversity of a larger collection of Origanum acutidens genotypes in various regions.