Sosyal medyada doğallığın tüketimi: İnstagram filtreleri örneği
Consumption of naturalness in social media: The example of instagram filters
Yazar: NESİBE TUBA BOYNİKAR
Danışman: DOÇ. DR. MUSA ÖZTÜRK
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Sosyoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Sosyoloji = Sociology ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Beden = Body ; Doğallık = Naturalness ; Günlük yaşam = Daily life ; Sosyal ağlar = Social networks ; Sosyal medya = Social media ; Tüketim = Consumption ; İnstagram = Instagram

Özet:
Yeni sosyalleşme mekânları haline gelen sosyal medya araçları gündelik hayata
dahil oluşumuzda önemli bir rol oynamaktadır. Sosyal medya gündelik hayatın seyrine,
konuşma diline, düşünce tarzına derinden nüfuz etmektedir. Bu sebeple toplumsal işleyişi
ele almak için gündelik yaşamın her alanına nüfuz eden sosyal ağların etkisini anlamak
sosyolojik açıdan önemlidir.
Bu çalışmada sosyal medya uygulamalarının yaygın kullanımıyla birlikte yeni bir
boyut kazanan beden algısı görsel içerikleri ile oldukça popüler bir mecra haline gelen
Instagram filtreleri üzerinden ele alınmaktadır. Günümüzde gündelik hayatın her alanını
taşıyabileceğimiz/taşıyabildiğimiz bir mecra haline gelen Instagram beden üzerinde
önemli bir etkiye sahiptir. Instagram üzerine yapılan çalışmalar ekseriyetle mahremiyet
ve benlik sunumu üzerine yoğunlaştığından bedenin ihmal edildiği görülmektedir. Oysa
Instagram görsel içerikleri ile kullanıcılarının görünür olma arzusunu sürekli tetikte
tutarak herkese en iyi temsiliyle dış dünyaya açılma imkânı sunmakta, hatta bir anlamda
kullanıcılarına bunu dayatmaktadır. Bu sebeple Instagramda yaygın olarak kullanılan
güzellik filtreleri bu sürece eşlik eden en önemli araçların başında gelmektedir.
Çalışmada filtre kullanımının bireyler üzerindeki etkisi; ütopik bir mekân olarak
Instagram, tüketimin dijital sahnesi, doğallığın standardize edilmesi ve filtre kullanım
motivasyonları üzerinden ele alınmıştır. Çalışmada nitel araştırma yöntem ve
tekniklerinden yararlanılmıştır. 20-30 yaş aralığında yer alan 15 genç kızla yarıyapılandırılmış görüşme formları aracılığıyla derinlemesine görüşmeler
gerçekleştirilmiştir.
Araştırmanın sonucuna göre güzellik filtreleri bireyi en iyi temsiliyle görünür
olmaya davet etmektedir. Filtrelerin kullanımı bireyleri ideal güzellik anlayışına uymaya
teşvik ettiğinden dolayı gerçek hayatta kendilerini kusurlu görmelerine sebep olmaktadır.
Olumlu geri bildirimlerin filtre kullanımını arttırdığı tespit edilmiştir. Ayrıca filtre
kullanımının tüketim alışkanlıklarını etkilediği, kişinin bedeni üzerinde değişiklikler
yapma (burun estetiği, dudak dolgusu gibi çeşitli cerrahi müdahaleler) arzusunu
tetiklediği ve kişiyi yabancılaştırarak gerçek hayattan koparabildiği sonucuna
ulaşılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Instagram, Filtre, Doğallık, Tüketim, Beden.

Abstract:
Social media tools, which have become new socializing places, play an important
role in our inclusion in daily life. Social media deeply penetrates the course of daily life,
the spoken language and the way of thinking. For this reason, it is sociologically
important to understand the impact of social networks that permeate every aspect of daily
life in order to address social functioning.
In this study, body perception, which has gained a new dimension with the
widespread use of social media applications, is discussed through Instagram filters, which
have become a very popular medium with their visual content. Today, Instagram, which
has become a medium where we can carry/carry every aspect of daily life, has a
significant impact on the body. Since the studies on Instagram mostly focus on privacy
and self-presentation, it is seen that the body is neglected. However, Instagram, with its
visual content, keeps the desire of its users to be visible, offers everyone the opportunity
to open up to the outside world with its best representation, and in a sense, even imposes
this on its users. For this reason, beauty filters, which are widely used in Instagram, are
one of the most important tools accompanying this process.
The effect of filter use on individuals in the study; As a utopian space, Instagram
is handled through the digital scene of consumption, standardization of naturalness and
filter usage motivations. Qualitative research methods and techniques were used in the
study. In-depth interviews were conducted with 15 young girls in the 20-30 age range
through semi-structured interview forms.
According to the results of the research, beauty filters invite the individual to be
visible with their best representation. Since the use of filters encourages individuals to
comply with the ideal understanding of beauty, it causes them to see themselves as flawed
in real life. It has been found that positive feedback increases the use of filters. In addition,
it has been concluded that the use of filters affects consumption habits, triggers the desire
to make changes on the person's body (various surgical interventions such as rhinoplasty,
lip augmentation), and can alienate the person from real life.
Keywords: Instagram, Filter, Naturalness, Consumption, Body