İzmir ilindeki bir anadolu lisesinde öğrencilerin organ bağışına bakışı ve bilgi düzeyi
Students' perspectives and knowledge levels on organ donation in a high school in İzmir
Yazar: MEDİNE GÜMÜŞTAŞ
Danışman: PROF. DR. KURTULUŞ ÖNGEL
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / İzmir Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
İZMİR İLİNDEKİ BİR ANADOLU LİSESİNDE ÖĞRENCİLERİN ORGAN BAĞIŞINA BAKIŞI VE BİLGİ DÜZEYİ
Medine GÜMÜŞTAŞ
İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Tıp Fakültesi Aile Hekimliği 
Anabilim Dalı Uzmanlık Tezi, İzmir, Türkiye, 2024                              
Amaç: Bu araştırma, İzmir'deki bir Anadolu Lisesi öğrencilerinin organ bağışı ile ilgili bilgi, düşünce ve tutumlarını inceleyerek bu konuda farkındalık oluşturmayı amaçlamaktadır.
Yöntem: Tanımlayıcı tipte kesitsel bir araştırma olan bu çalışma, İzmir Karşıyaka Emlakbank Süleyman Demirel Anadolu Lisesi'nde öğrenim gören öğrencilerle yapılmıştır. Veriler, araştırmacılar tarafından oluşturulan çoktan seçmeli 25 soruluk anket formu ile Google Forms kullanılarak toplanmıştır. Bulgular, "Statistical Package for Social Sciences (SPSS) 17.0" programı ile analiz edilmiştir. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0.05 olarak değerlendirilmiştir.
Bulgular: Çalışmaya katılan 370 öğrenci arasında, kız öğrencilerin erkek öğrencilere oranla daha yüksek bir katılım gösterdiği, 15-18 yaş grubunun çoğunluğu oluşturduğu ve sınıf seviyeleri yükseldikçe katılımın azaldığı tespit edilmiştir. Katılımcılar organ bağışı konusunda kısmi bilgiye sahip olduğu ve en yaygın bilgi kaynaklarının internet ile sosyal çevreler olduğu belirlenmiştir. Organ bağışı ve beyin ölümü tanımını doğru bilen öğrencilerin oranı yüksek bulunmasına rağmen organ bağışının yapılacağı yerler, bağış şartları ve beyin ölümü kavramı hakkında bilgi eksiklikleri olduğu gözlemlenmiştir. Bu eksikliklerin organ bağışı ile ilgili kararsızlıklara yol açtığı tespit edilmiştir. Doku uyumu konusunda farkındalık yüksekken, bağışlanabilecek organlar hakkında bilgi eksikliği olduğu belirlenmiştir. Organ bağışı yapmayı düşünen öğrenciler altruistik (başkalarına yardım etme) değerlerle motive olurken, bağış yapmama nedenleri arasında korku, kararsızlık ve vücut bütünlüğü endişesinin öne çıktığı gözlemlenmiştir. 
        Çalışmada, Lise 1 öğrencilerinin çevrelerinden organ bağışını öğrenme oranının diğer sınıflara göre daha yüksek olduğu ve organ bağışında bulunmama gerekçesi olarak korku ve kendini hazır hissetmeme durumunun da bu sınıf seviyesinde daha yaygın olduğu istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. Yeterli bilgiye sahip olduğunu düşünen öğrencilerin, organ bağışı ve beyin ölümü tanımlarını daha doğru yaptığı ve bağış yapma eğilimlerinin daha yüksek olduğu tespit edilip; bu bulgular arasında anlamlı bir ilişki bulunmaktadır. Organ bağışı yapmış birini tanıyan ve bu konudaki kişisel deneyimlerden etkilenen öğrencilerin, yakınlarının beyin ölümü durumunda organ bağışını onaylama eğilimleri de daha yüksek olduğu anlamlı bulunmuştur. Fayda odaklı gerekçelerin organ bağışını onaylama kararlarını olumlu yönde etkilediği tespit edilmiştir. Organ bağışını düşünme konusunda kararsızlık ön planda iken, beyin ölümü durumu söz konusu olduğunda organ bağışını düşünme oranları anlamlı bir artış göstermektedir. Benzer şekilde, katılımcıların yakınlarının beyin ölümü durumunda organ bağışını düşünme oranları da anlamlı bir artış göstermektedir. Dini inançların organ bağışına engel olarak algılanması, bağış yapma eğilimini azalttığı; ancak katılımcıların önemli bir kısmı bu inançların engel teşkil etmediğini düşünmektedir Ayrıca, organ mafyası varlığına ilişkin düşüncelerin yüksek oranda olduğu belirlenmiştir.
Sonuçlar: Bu çalışma, lise öğrencilerinin organ bağışı konusundaki bilgi eksikliklerini ve bağışa yönelik tutumlarını ortaya koymuş, özellikle organ bağışı süreci ve beyin ölümü kavramlarının doğru anlaşılmadığını tespit etmiştir. Öğrencilerin bilgileri ile farkındalıkları arasında olumlu bir ilişki bulunmakta olup bilgi eksikliklerinin giderilmesinin (eğitim programları, dijital medya vb.) farkındalığı ve organ bağışı oranlarını artıracağı öngörülmektedir.
Anahtar Kelimeler: Organ bağışı, Lise öğrencileri, Bilgi eksiklikleri, Farkındalık, Beyin ölümü, Altruistik değerler, Dijital medya, Dini inançlar.

Abstract:
STUDENTS' PERSPECTIVES AND KNOWLEDGE LEVELS ON ORGAN DONATION IN A HIGH SCHOOL IN IZMIR
Medine GÜMÜŞTAŞ
Izmir Katip Celebi University, Faculty of Medicine, 
Department of Family Medicine, Specialist Thesis, Izmir, Türkiye, 2024
Aim: This research aims to examine the knowledge, beliefs, and attitudes of students at an Anatolian High School in Izmir regarding organ donation, with the goal of raising awareness on this issue.
Method: This study, which is a descriptive cross-sectional research, was conducted with students attending Izmir Karşıyaka Emlakbank Süleyman Demirel Anatolian High School. Data were collected using a 25-item multiple-choice questionnaire developed by the researchers, administered via Google Forms. The findings were analyzed using the "Statistical Package for Social Sciences (SPSS) 17.0" software. A statistical significance level of p<0.05 was considered.
Results: Among the 370 students who participated in the study, it was found that female students exhibited a higher participation rate compared to male students, the majority belonged to the 15-18 age group, and participation decreased as grade levels increased. Participants were found to have partial knowledge regarding organ donation, with the most common sources of information being the internet and social circles. Although a high proportion of students correctly defined organ donation and brain death, there were observed knowledge gaps regarding the locations where donations can be made, the conditions for donation, and the concept of brain death. These gaps were found to lead to indecisiveness related to organ donation. While awareness of tissue compatibility was high, there was a lack of knowledge about which organs can be donated. Students considering organ donation were motivated by altruistic values (helping others), while the reasons for not donating included fear, indecisiveness, and concerns about bodily integrity.
         In the study, it was statistically significant that first-year high school students had a higher rate of learning about organ donation from their surroundings compared to other grades, and that fear and feeling unprepared were more common reasons for not donating at this grade level. Students who believed they had sufficient knowledge were found to define organ donation and brain death more accurately, and their propensity to donate was higher, indicating a significant relationship between these findings. It was also found that students who knew someone who had donated organs and were influenced by personal experiences were more inclined to approve organ donation in the event of their relatives' brain death. Benefit-driven reasons were found to positively influence the decisions to approve organ donation. While indecisiveness about considering organ donation was prevalent, the rates of considering organ donation significantly increased when brain death was involved. Similarly, the willingness of participants to consider organ donation in the event of their relatives' brain death showed a significant increase. The perception of religious beliefs as an obstacle to organ donation was found to decrease the tendency to donate; however, a significant portion of participants did not consider these beliefs to be an obstacle. Additionally, high levels of concern regarding the existence of organ trafficking were observed.
Conclusion: This study has identified the knowledge gaps and attitudes of high school students regarding organ donation, particularly highlighting that the concepts of the organ donation process and brain death are not well understood. A positive relationship has been found between students' knowledge and their awareness, suggesting that addressing these knowledge gaps (through educational programs, digital media, etc.) is expected to enhance awareness and increase organ donation rates.
Keywords: Organ donation, High school students, Knowledge gaps, Awareness, Brain death, Altruistic values, Digital media, Religious beliefs.