Uluslararası doğrudan yabancı sermaye yatırımlarının vergi özendirme önlemleri karşısındaki durumu ve vergisel teşviklerin başarısında Çin
Situation of investments of the international direct foreign capital overagainst the tax encouragement precautions and China's success in the tax encouragements
Yazar: ALİEKBER ALTINIŞIK
Danışman: DOÇ.DR. EROL ULUSOY
Marmara Üniversitesi / Bankacılık ve Sigortacılık Enstitüsü / Sermaye Piyasası ve Borsa Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Sanayi Devrimi ile beraber kapitalizmin gelişimi ve sermaye oluşumu sonrasındaticari ve endüstriyel işletmelerin bir evrim sürecine girdiği gözlemlenmiştir. Başlangıçtaulusal bazda işletmeler faaliyette bulunurken, sonrasında uluslararası, çokuluslu veulusötesi işletmelerin ekonomik alanda yer edindikleri, küreselleşmeyle berabergünümüzde inanılmaz boyutlara ulaşan uluslararası yabancı sermaye trafiğininekonomik gelişmeleri ve değişimleri etkilediği kaçınılmaz olarak görülmektedir.Gelişmiş ülkelerdeki yerleşik bulunan kişi ve kuruluşlar, sermayelerini daha daartırmak amacıyla, daha kârlı, daha güvenli ve daha avantajlı olarak gördüğü ülkelerebu sermayelerini aktararak, kendi ülkeleri dışında da servet edinirler.Gelişmekte olan ülkeler ise; gelişmiş ülkelerin aksine, içinde bulundukları içtasarruf yetersizliği, döviz kıtlığı ve teknolojik yetersizliklerden dolayı, kendiülkelerindeki doğal kaynaklarını daha da kullanılabilir hale getirebilmek ve mevcutüretim faktörlerini daha etkin bir şekilde değerlendirebilmek için gelişmiş ülkelerdenithalatı kaçınılmaz olan bu sermayeyi ülkelerine çekmek istemektedirler. Bunun içinde;yatırımcılara, kendi ülkelerine yatırım yapmayı cazip hale getirecek teşvikpolitikalarını uygulayarak birbirleriyle rekabet yarışı içerisine girişmişlerdir.Yabancı Sermayenin, yatırım kararı almasında esas olarak Yatırım İklimi, PazarPotansiyeli ve Politik Faktörler önemli belirleyiciler olmakla beraber, küreselleşmesüreciyle birlikte artan bu rekabet ortamında, yabancı sermayeyi ülkeye çekebilmek içinsağlanan teşviklerden biride vergi rekabeti neticesiyle oluşturulan vergisel teşviklerdir.Vergisel Teşviklerin tek başlarına yatırımcıları, yatırım kararı almasında yeterli1olmadığı, ancak yukarıda bahsedilen faktörlerle birlikte ele alınırsa yatırımcılarınyatırım kararı almasında çok daha büyük etki yaratacağı kuşkusuzdur.Bu sebeple; ülkelerin uyguladığı vergi rekabeti, zararlı olmayıp yararlı olduğuölçüde, gerçekten hedeflenen amaca yönelik rasyonel ve selektif bir plana göreuygulandığı sürece, yapılan bu vergi teşvikleriyle birlikte üretim ve verimliliğin artması,iş ve çalışma alanlarının genişlemesi oranında vergi geliri kaybının önlenmesi mümkünolacağı gibi, uzun vadede de vergi gelirinin önemli ölçüde artacağı kaçınılmazdır.Dünya ekonomi tarihinde, bugüne kadar hiçbir ülke Çin Ekonomisi kadarsüratle büyümemiş ve insanların yaşam standardını bu kadar yükseltememiştir. Çin,1989-2005 arası dönemde her yıl ortalama % 9,3 düzeyinde istikrarlı bir kalkınmahızını sürdürmüştür.Çin plânlı ekonomiden serbest ekonomiye geçiş sürecini, Sosyalist PazarEkonomisi modelini 1978'den beri uygulayarak ve geçiş sistemini de bu reformlarlayumuşatarak olası sistem çatışmasının yaşanmasını önlemiştir. 1990-2003 yıllarıarasında toplam ihracatını 8 katına, kişi başına düşen milli gelirini de 3 katınaçıkarmıştır. Ayrıca 50 milyar doları aşan doğrudan yabancı yatırımı da ülkesineçekmiştir.Çin'in, dünya ekonomisine entegrasyonu yolundaki atılımı yabancı sermayelişirketlerin üretimi vasıtasıyla ortaya çıkan dış ticaret yoluyla olmuştur. Çin, küreselekonomiyle bütünleşmenin ilk adımını bölge ülkeleriyle birlikte atmıştır. Çin'in en çokithalat yaptığı ülkeler Japonya, Tayvan, ve Güney Kore'dir. Çin, ABD ve Avrupa ileyaptığı dış ticarette fazla verirken, Güneydoğu Asya ülkeleri ile yaptığı dış ticarette açıkvermektedir. Yani, Çin, ithalatının büyük bir bölümünü bölgesindeki ülkelerdenyaparken, ihracatını ise daha ziyade gelişmiş batılı ülkelere yapmaktadır. Yapılan buithalatla; ithal edilen bu malların yeniden ihraç edilebilir şekle dönüştürülerek Çin'indış ticaretinin gelişmesi sağlanmıştır.Çin Hükümeti, 1984 yılında vergi teşvikli bölgeler satın almış ve bu bölgelerdeyabancı yatırımlar için daha fazla vergi kolaylığı sağlamaya başlamış ve bu dönemdensonra Çin'e yapılan yabancı yatırımlar ağırlıklı olarak bu bölgelere kaymıştır. Buralara2yatırım yapan yabancı yatırımlara belirli bir süreler vergi muafiyeti ve daha sonrakiyıllar içinde vergi indirimleri uygulanmıştır. Beş yıl boyunca, yeniden yatırılan kârlariçin gelir vergisinde % 40 avantaj sağlanmaktadır. İleri teknoloji ve ihracata yapılanyeniden yatırımlara ise tamamen vergi muafiyeti uygulanabilmektedir. Çin'in topladığıvergiler 382 milyar dolara ulaşmıştır. Toplanan vergilerdeki bu artış bir önceki yılagöre % 20'lik bir fark kaydetmiştir. Çin'in devlet kasasına giren vergi gelirlerindekiyükseliş, artan kişisel gelirlerin ve şirket kârlarının işareti olarak kabul edilmektedir.Genel olarak bakılırsa; Çin'in ekonomik başarısı, büyük ölçüde istikrarlıhükümetlere, yüksek tasarruf ve yatırım oranlarına, dinamik ticarete, yatırım ve sanayipolitikalarına, stratejik planlamaya, enflasyonun ve kamu açıklarının kontrolüne ağırlıkveren makro ekonomik politikalara dayanmaktadır. Bu stratejilerin önemli sonuçları;düşük enflasyon, fiyat istikrarı, yüksek büyüme hızı, ihracatta büyüme ve dışborçlardaki azalmalar şeklinde yansıyarak Çin'i bugünkü konumuna getirmiştir.Ülkemizde de, doğrudan yabancı yatırım ekonomik gündemin en önemlimaddelerinden birini oluşturmasına rağmen, Türkiye'nin doğrudan yabancı yatırımlarıçekmede istenilen seviyeye ulaşamaması, sermaye sıkıntısı çeken ülkemizde, yabancısermaye yatırımlarının artırılması konusunu, temel tartışma konularından biriyapmıştır. Neden yabancı sermayede istenilen seviyeyi yakalayamadığımız sorusununcevabı, şüphesiz bundan sonra geliştirilecek politikalarda da en can alıcı noktayıoluşturacaktır.Yabancı sermaye mevzuatı açısından aslında oldukça liberal olan ülkemiz,uygulamada nedense problemli ülkeler arasında gösterilmekte, yabancı sermayenin bunedenle yatırım kararı alırken ürkek davrandığı belirtilmektedir. Daha da ilginci,hemen hemen her hükümet döneminde yabancı sermayenin ülkeye çekilmesi için gerekliadımların atılacağı belirtilmesine rağmen, günümüze kadar etkin ve kararlı bir iradeortaya konulmuş değildir.3

Abstract:
It is seen that there is an evolution in the commercial and industrial factoriesafter the rise of the industrial revolution and the accumulation of wealth in thecapitalist world. It seems that in the beginning, there were only national firms in themarket, later some other international, multinational and transnational investments andfirms took place in that market. Today, the flow of foreign capital with the globalizationbegan to affect the economic development and changes.The persons or institutions in the developed countries began to tranfer theircapital to the countries which are safer, more advantageous and profitable to get fortuneand rise their capital in these counties.On the other hand, the developing countries, unlike the developed ones, want toattract the attention of foreign investment to evaluate their country?s natural resourcesor to function the certain production factors effectively. That?s why, they don?t haveenough foregn currency, savings and technology in their country. For this reason,government applied some policies of encouragement to appeal foreign capital into theircountry as soon as possible.The climate of investment, the market potentiality and politic factors are themost important parameters in the decision of investment of the Foreign capital in acountry. In addition to this, there is another parameter for foreign capital to invest in acountry that is known as tax encouragement. Government attracts the attention offoreign capital by reducing the level of tax in favour of them. All these parametersmentioned above can only be effective in the flow of foreing investment in a country,when they are provided for the foreign capital at the same time and altogether.1Therefore, tax competition cannot be hazardous for country?s economy oncondition that it is applied rationally and selectively according to a plan. Production andproductivity can rise with these encouragement in tax system. Moreover, tax income canincrease in the long run because of the expand in the work places and job opportunities.In the history of economy, there isn?t another country except Chinese Economythat rose the life Standard of people in a country by increasing so f ast. The averageeconomic development of China is about 9.3 % between 1989-2005.China began to transform its socialist economic model (planned) into marketeconomy gradually in 1978. This slow passage into a new economy prevented possipleconflict in chinese economy. China rose its total export 8 times and national income percapita 3 times between 1990 and 2003. In addition, the amount of foreign capital inChina was approximately 50 billion dollars.China integrated its economy to the world economy by means of the pruductionof foreign investment in that country. Because these firms pruduced and exported toother countries. China began to coordinate its economy with the global one by havingeconomic relation with the neighbour countries. Most of Chinese import is from itsneighbour countries, Japan, Taiwan and South Corea. China generally exports toEurope and USA and imports from the countries of South East Asia. That is, there isn?ta trade balance between China and Western Contries. Namely, China buys fromneighbours and sells to developed western countries in general. In other word, Chineseexport expanded because of the fact that it firstly imported from the neigbour countriesthen it exported to other countries by transforming them into a new export product. SoChina began to developed.In 1984, Chinese government bought tax encouragement regions, and itprovided a lot of tax relief for the foreign investors. After that, the proportion of foreigninvestment in Chine bagan to go up. Chinese government firsly didn?t take tax form theforeign investors who came to China to do business for a while, then it provided taxrelief for them. The government gets 40 % advantageous because of resaved income taxduring 5 years? period. They do not take tax from the investment in new and hightechnology and import sectors. China collects about 382 billion dollars in a year as an2income tax. The amoun of total tax above is 20 times more than the tax collectedprevious year. This increase in Chinese budget indicates us the fact that the profit ofcomponies and national capita per income of Chinese people are rising and rising.Generally speaking, the development of China generally depends on macro-economic politics like a stable governement, high proportion of savings and investment,dynamic trade, the politics of industry and investment, strategic planning, the control ofinflation and public sector deficits. Some of the most essential outcomes of this strategyare as follows: low inflaton, price stability, high speed of growing, growing in exportand low foreign debts.Although direct foreign investment is the most important economic agenda in ourcountry, Turkey is not so successful to attract foreign investment. For this reason, this isone of the most crucial problems we have stil had. Because, Turkey suffers from thelack of capital. It will be possible to find the answers for this problem in the future withthe new politics.Even though, our country is highly liberal in the regulations of foreigninvestment, it is seen as problematic in the application of these regulations. Thus, foreigninvestors are sceptic about investment in Turkey. The most interesting thing is thatalthough every government seems determined about the foreign investment, there is notseen any effective and determined will in Turkish governments so far.3