Süheylî Divanı'nda kozmik unsurlar
Cosmic elements in Süheyli's Divan
Yazar: İSMİNUR DALKILIÇ
Danışman: DOÇ. DR. GÜLŞAH GAYE FİDAN
Gaziantep Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Klasik edebiyatımız zengin bir muhtevaya sahiptir. Edebi eserlerde çeşitli inanç, gelenek ve ilimlerin özellikleri görülmektedir.  Bu ilimlerden bir tanesi de kozmik unsurlardır. Kozmik unsurlar kâinat ve kâinatın yaratılışı ile ilgili unsurlardır. Nitekim Klasik şiirleri incelediğimiz zaman şairler başlarına gelen iyi veya kötü bütün olayları gökyüzünde meydana gelen kozmik unsurların hareketlerine bağlamışlardır. Klasik edebiyatta gökyüzü, felekler ve yaratılış ile ilgili tasavvurlar sadece ilkçağ âlimlerinin görüşlerinden ibaret kalmamıştır. Kur'an-ı Kerim'de geçen ayetler, Hz. Muhammed'in hadisleri ve ona ait olan sözlü ve fiili davranışları tasavvurların genişlemesine yol açmıştır. Sonraki dönemlerde gelişen Hint kaynaklı tasavvuf görüşleri ve İsrailiyât'ın da meydana çıkmasıyla kozmik unsur alanında geniş bir silsile oluşmuştur. Çalışmada 16.yy. şairi Süheylî'nin Divan'ında yer alan kozmik unsurlar incelenmiştir. Tez çalışması iki bölümden oluşturuldu. Giriş bölümünde divan sahibi Süheylî'nin hayatı, edebi kişiliği ve eserleri ile ilgili bilgilere yer verildi. Birinci bölümde Klasik Türk şiirinde kozmik unsurlara ve Süheylî'nin divanında kozmik unsurların kullanımına yer verildi. İkinci bölümde adı geçen şairin divanında ışık, karanlık, gölge gibi diğer kozmik unsurların kullanımına yer verildi. Tespit edilen her kozmik unsur için divandan örnekler verilmiştir. Örnek gösterilen beyitler açıklanmıştır. Tezde bahsi geçen felekler ve burçlar ile alakalı görsel Ek 1'de verilmiştir.
Anahtar Sözcükler: Klasik Türk Edebiyatı, Kozmik Unsur, Süheylî

Abstract:
Our classical literature has a rich content. Characteristics of various beliefs, traditions and sciences are seen in literary works.  One of these sciences is cosmic elements. Cosmic elements are elements related to the universe and its creation. The universe in which human beings live has presented a landscape that arouses curiosity, amazement, astonishment and fear since ancient times. As a matter of fact, when we examine the Classical poems, they attribute all the good or bad events that happened to them to the movements of the cosmic elements occurring in the sky. In our classical literature, the ideas about the sky, the heavens and creation are not limited to the views of ancient scholars. Verses in the Holy Quran, Hz. Muhammad's hadiths and his verbal and actual actions and behaviors have led to the expansion of concepts. With the development of Indian Sufi views and the emergence of Israiliyat in later periods, a wide range was formed in the field of cosmic element. In our study, the 16th century. We have examined the cosmic elements in the Divan of poet Süheylî. The thesis study consists of two parts. In the introduction section, information about the life, literary personâlimty and works of the divan owner Süheylî is included. In the first chapter, the definition of cosmic element and the use of cosmic elements in Classical Turkish Literature poetry are included. In the second part, the cosmic elements are identified in the poet's divan, divided into subheadings, and their usage patterns are emphasized. Examples from the divan are given for each cosmic element detected. Example couplets are explained. The visual related to the heavens and zodiac signs mentioned in the thesis is given in Appendix 1.
Key Words: Cosmic Element, Planet, Classical Turkish Literature