Sağlık sisteminde dış kaynaklardan yararlanma: T.C. Sağlık Bakanlığı hastanelerinde dış kaynaklardan yararlanma uygulamalarının değerlendirilmesi
Outsourcing in health care system: evaluation of outsourcing practices at T.R. ministry of health hospitals
Yazar: ÇAĞDAŞ ERKAN AKYÜREK
Danışman: PROF. DR. İSMET ŞAHİN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sağlık Kurumları Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Hastaneler = Hospitals ; Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management ; İşletme = Business Administration
Dizin: Devlet hastaneleri = State hospitals ; Dış kaynaklardan yararlanma = Outsourcing ; Hastaneler = Hospitals ; Sağlık kuruluşları = Health institutions ; Sağlık sektörü = Health sector ; Sağlık sistemleri = Health systems

Özet:
Dış kaynaklardan yararlanma, örgüt içerisinde yürütülen hizmet veya işlemlerin üçüncü taraf bir hizmet sunucusuna devredilmesi ve bu temin sürecinin sözleşme ya da ortaklık yönetimi ile kontrol edilmesidir. Türk Sağlık Sisteminde 1990 yıllardan bu yana dış kaynaklardan yararlanma olgusunun giderek gelişen ve üretim yönetim sürecinde önemli finansal büyüklüğe eriştiği kabul edilmektedir. Bu çalışmanın öncelikli amacı, Türkiye?de Sağlık Bakanlığı Hastaneleri?nde dış kaynaklardan yararlanmanın kuramsal değerlendirmesini yapmak, erişilen finansal büyüklüğü tespit etmek, ve sektördeki yöneticilerin dış kaynaklardan yararlanma olgusunun sektörel performansa ilişkin değerlendirmelerini ortaya koymaktır. Araştırmanın bu amacının yanı sıra Türk Sağlık Sistemi içerisinde dış kaynaklardan yararlanma uygulamalarının ulaştığı finansal büyüklüğü ortaya koymak gibi bir amacı daha vardır. Araştırmanın evrenini Türkiye?deki Sağlık Bakanlığı hastaneleri ve bu hastanelerin üst düzey yöneticileri olan Başhekimler ve Hastane Müdürleri oluşturmaktadır. Evrenin tamamına ulaşılmaya çalışılması nedeniyle örneklem çekilmemiştir. Dış kaynaklardan yararlanma süreci karar verici makamın bağlı bulundukları İl Sağlık Müdürlükleri olması nedeniyle E grubu hastaneler ve bu hastanelerin yöneticileri araştırmanın yönetsel boyutunda kapsam dışında bırakılmıştır. E-posta yoluyla katılımcılara ulaştırılan anketlerden % 27 oranında bir geri dönüş sağlanmıştır. Yöneticiler dış tedarikçi seçiminde en fazla mevzuata ve yasal gerekliliklere uygunluğu ön planda tuttuklarını, Dış Kaynaklardan Yararlanma uygulamalarını tercih etmelerinde en önemli gerekçelerin hizmet kalitesini artırmak, daha verimli hizmet üretmek ve hasta memnuniyetini artırmak olduğunu ifade etmişlerdir. İlgili hükümet organlarının teşviki ve bu yöndeki yasal düzenlemeler yöneticilerin Dış Kaynaklardan Yararlanma sürecindeki kararlarını en fazla etkileyen faktör olarak öne sürülmüştür. Yöneticilere göre Dış Kaynaklardan Yararlanma uygulamalarının en önemli sonuçları hizmet kalitesinin artması, hasta memnuniyeti üzerindeki artırıcı etkisi olması ve verimli hizmet gereksinimini karşılamasıdır. Yöneticiler Dış Kaynaklardan Yararlanma uygulamalarına ait en önemli risklerin seçilen tedarikçinin finansal istikrarsızlığı, tedarikçiye bağımlı hale gelme ve tedarikçiden kaynaklı nedenlerle hastane imajının zedelenmesi olduğunu belirtmişlerdir. Dış Kaynaklardan Yararlanma uygulamalarını tercih etmeme ve gerçekleştirememe nedenleri arasında en fazla altı çizilen maddeler ise kurum bünyesinde bu hizmeti verebilecek nitelik ve nicelikte personelin olması, finansal kaynak yetersizliği ve yasal altyapının yetersizliğidir. Araştırmanın finansal boyutunda Tek Düzen Muhasebe Sistemi içerisinden edinilen, 2008 ? 2012 yılları arasındaki zaman dilimi için seçilen bazı harcama kalemleri ait muhasebe kayıtlarından faydalanılmıştır. Sağlık Bakanlığı?na bağlı hastanelerin araştırmaya konu olan zaman dilimi içerisinde en fazla harcama yaptıkları Dış Kaynaklardan Yararlanma alanları temizlik, çamaşırhane ve veri hazırlama - bilgi işlem hizmetleridir.

Abstract:
Outsourcing is contracting out an internal service or process to a third party service provider on the basis of a contract or partnership management. It is accepted that outsourcing in the healthcare system has been gradually expanded and reached to a significant financial size in production management process since 1990s in Turkey. The primary aim of the study is to conduct a theoretical assessment on outsourcing at the hospitals affiliated with the Ministry of Health in Turkey, to identify the achieved financial size, and to present evaluation by the sector managers on outsourcing wıth regards to the sectoral performance. In addition, the study aims at presenting the financial size achieved by the outsourcing practices within the healthcare system in Turkey. The survey universe is consisted of the hospitals affiliated with the Ministry of Health and the head physicians and hospital managers of these hospitals in Turkey. Sampling was not taken in order to reach the universe as a whole. Group E hospitals and their managers were excluded from the administrative aspect of the survey since the decision maker for outsourcing is the provincial health directorate in their case. The response rate for questionnaires sent to the respondents via e-mail is 27%. The managers stated that they prioritize compliance with the legislation and legal requirements in the selection of providers, and among the reasons for preferring outsourcing practices are increasing the service quality, producing more effective service, and increasing patient satisfaction. Incentives of related government bodies and the related legal arrangements are the two leading factors affecting the decisions by the managers in the outsourcing process. According to the managers, the most important outcomes of the outsourcing practices can be listed as increase in service quality, being an increasing factor for patient satisfaction, and meeting efficient service needs. The most important risks regarding outsourcing practices, as stated by the managers, are financial instability of the selected provider, being dependent on the provider, and damage on the hospital image caused by the provider. The most highlighted reasons for not preferring or implementing outsourcing practices are the lack of sufficient number of qualified personnel who can provide the service internally, lack of financial resources, and the lack of legal infrastructure. In the financial aspect of the survey, accounting records belonging to some expenditure items selected for a timeframe between 2008-2012 and obtained from the Unified Accounting System were utilized. It was found that cleaning, laundry, and data preparing-IT services are the outsourcing areas where most of the outsourcing spending by the Ministry of Health Hospitals was made within the specific timeframe.