Elektronik para sistemlerinin İslam ekonomisi yönünden analizi ve kripto paralar üzerine bir değerlendirme: Bitcoin örneği
Analysis of electronic money systems in Islamic economics and an evaluation on cryptocurrencies: Bitcoin sample
Yazar: MUSTAFA KOCAİZMİRLİ
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM GÜRAN YUMUŞAK
İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İslam Ekonomisi ve Finansı Ana Bilim Dalı / İslam Ekonomisi ve Uluslararası Finans Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Bilim ve Teknoloji = Science and Technology ; Ekonomi = Economics ; İşletme = Business Administration
Dizin: Bilim ve teknoloji = Science and technology ; Uluslararası finans sistemi = International financial system ; İslam ekonomisi = Islamic economy ; İslami finans teknikleri = Islamic finance techniques

Özet:
Para, bilinebilen insanlık tarihi içerisinde, mal ve hizmet değişimlerinde takastan sonraki mübadele aracı olmuş, dolayısıyla binlerce yıldır ticarette ve günlük hayatta yoğun bir şekilde kullanılan ödeme ve tahsilât aracı haline gelmiştir. Bu özelliğiyle para, bilinebilen tarihin en büyük insanlık icadıdır.
Özellikle değerli madenlerden altın ve gümüş, insanlık tarihi boyunca en çok kullanılan madeni paralar olmuştur. İnsan neslinin çoğalması ve toplumsal yaşamın değişime uğraması ile insanoğlunun kullandığı paralarda zaman içerisinde değişime uğramıştır. Dünyanın değişik bölgelerinde farklı toplumlar ve devletler kendi adlarına metal veya diğer malzemelerden paralar bastırmış ve ticari hayatta bu paraları kullanmışlardır. Bu işleviyle para, bir nevi devletlerin var olma, egemenlik ve bağımsızlık göstergesi haline gelmiştir.
Bugün dünyada 8 milyardan fazla insanın yaşadığı ve bu nüfusun yaklaşık 2 milyar kadarını Müslüman toplumların oluşturduğu bilinmektedir. Müslüman birey ve toplumların hayat anlayışı, hemen her konuda Allah'ın buyruklarına uygun olarak yaşama arzusuyla şekillenmiştir. Bu sosyal gerçeklik; içinde bulunduğumuz modern bilgi çağında, bilişim ve iletişim teknolojilerinin sağladığı yeniliklerin İslam Ekonomisini tercih eden insanlar açısından da incelenmesini, bu ekonominin maksat ve ruhuna uygun olan işlem ve araçlar ile uygun olmayan diğer işlem ve araçların belirlenmesini ihtiyaç haline getirmiştir.
Paranın ticarette ve günlük alışverişte değişim aracı olarak kullanılması ile paranın üretimi yani basılması, güvenliği, saklanması, nakli, değer kazanması ve kaybetmesi gibi konular, geçmişten günümüze kadar pek çok kez gündeme gelmiştir; ancak bugün de hem bireyleri hem de ekonomi çevrelerini sürekli meşgul etmeye devam etmektedir.
Ticari hayatta vazgeçilemez bir ödeme ve değişim aracı olan para, aynı zamanda her dönemin önemli bir zenginlik göstergesi olarak da algılanmıştır. Paranın bu özelliği, zenginler ile ihtiyaç sahipleri arasındaki borç alıp verme işlemlerinde, kredi kullanımlarında, devletlerin vergi tahsilâtında bugün de yoğun bir şekilde hissedilmektedir. Teknolojinin gelişmesi ve bilgi toplumuna geçilmesiyle beraber gündelik hayatlarda bilgisayar ve internet kullanımı artmış, insanlar birçok ticari işlemi internet ortamında gerçekleştirmeye ve hem tahsilât hem de ödemelerini sanal kartlar ve elektronik paralar aracılığıyla yapmaya başlamışlardır.
Bu çalışmada özellikle paranın tarihçesi, İslam dünyasındaki kullanımı, Osmanlı Devleti'nde nasıl kullanıldığı, paranın kullanım alanları, altın ve gümüş para sistemleri, ilk kâğıt paranın ortaya çıkışı, bankaların ve merkez bankalarının kuruluş süreci gibi konular öncelikle ele alınmış, daha sonra da bilişim teknolojisinin gelişmesi ve bilgi toplumuna geçişle beraber internetin yaygın kullanılması sonucu ortaya çıkan elektronik bankacılık hakkında bilgi verilmiştir. Bunun doğal sonucu olarak da elektronik, dijital, kripto para birimi gibi bugünkü sanal ekonomik araçlar ve işlevleri incelenmiştir. Bu araçlar ve işlevleri üzerine yapılmış araştırma ve incelemelerin ekonomik alanda hem bugün yaşanmakta olan hem de ileride yaşanması mümkün ve muhtemel olan sorunlar ve çözüm yolları hakkında bilimsel çalışmalara katkı sağlaması hedeflenmiştir.
Tez çalışmada özellikle elektronik para sistemlerinin özü ve yapısı, disiplinler arası bir perspektifle ele alınıp İslam hukuku, bankacılık ve bilgisayar mühendisliği açısından incelenmiş gerek Bitcoin gerekse diğer kripto paralar İslam ekonomisi açısından değerlendirilip uygun olan ürünler sonuç bölümünde önerilmiştir.
Anahtar Kelimeler: İslam ekonomisi, elektronik kripto para, bitcoin, blok zincir

Abstract:
Throughout the known human history, money has been the means of exchange after barter in the exchange of goods and services, and therefore has become a means of payment and collection that has been used extensively in trade and daily life for thousands of years. With this feature, money is the greatest human invention in known history.
Gold and silver, especially precious metals, have been the most used coins throughout human history. As the human generation increased and social life changed, the currencies used by human beings also changed over time. Different societies and states in different parts of the world minted coins made of metal or other materials in their names and used these coins in commercial life. With this function, money has become a kind of indicator of the existence, sovereignty and independence of states.
It is known that more than 8 billion people live in the world today and approximately 2 billion of this population is Muslim. The understanding of life of Muslim individuals and societies is shaped by the desire to live in accordance with God's commands in almost every respect. This social reality: In the modern information age we are in, it has become necessary to examine the innovations provided by information and communication technologies from the perspective of people who prefer Islamic Economy, and to determine the processes and tools that are compatible with the purpose and spirit of this economy and other processes and tools that are not.
Issues such as the use of money as a medium of exchange in trade and daily shopping and the production of money, that is, its printing, security, storage, transportation, gain and loss of value, have been brought to the agenda many times from past to present; However, today it continues to occupy both individuals and economic circles.
Money, which is an indispensable means of payment and exchange in our commercial life, has also been perceived as an important indicator of wealth in every period. This feature of money is still felt intensely today in the borrowing and lending transactions between the rich and the needy, in the use of loans, and in the tax collection of states. With the development of technology and the transition to the information society, the use of computers and the internet in daily life has increased, and people have begun to carry out many commercial transactions on the internet and make both collections and payments through virtual cards and electronic cryptocurrencies.
In this study, issues such as the history of money, its use in the Islamic world, how it was used in the Ottoman Empire, areas of use of money, gold and silver monetary systems, the emergence of the first paper money, the establishment process of banks and central banks were first discussed, and then the development of information technology. Information was given about electronic banking, which emerged as a result of the widespread use of the Internet with the transition to the information society. As a natural result of this, today's virtual economic tools such as electronic, digital and cryptocurrency and their functions have been examined. It is aimed that the research and studies on these tools and their functions will contribute to scientific studies on the problems and solutions that are experienced today and that may be experienced in the future in the economic field.
In our thesis study, the essence and structure of electronic cryptocurrencies systems were discussed from an interdisciplinary perspective, researched in terms of Islamic law, banking and computer engineering, and both Bitcoin and other cryptocurrencies were evaluated in terms of Islamic economy and suitable products were suggested in the conclusion section.
Keywords: Islamic economy, electronic cryptocurrencies, bitcoin, blockchain