Türkiye'de katılım bankacılığının vergisel açıdan değerlendirilmesi
Tax evaluation of participation banking in Turkey
Yazar: SEVCAN DEMİRAĞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ŞABAN ERTEKİN
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Ekonomi Finans Ana Bilim Dalı / Ekonomi ve Finans Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Faiz = Interest ; Faizsiz bankacılık = Interest-free banking ; Katılım bankacılığı = Participation banking ; Vergilendirme = Taxation ; Vergiler = Taxes ; İslami bankacılık = Islamic banking ; İslami finans teknikleri = Islamic finance techniques

Özet:
Türkiye'de İslami bankacılık modeli katılım bankaları adı altında yürütülmektedir. Başta faiz hassasiyeti olmak üzere ekonomik, dini ve sosyal nedenlerle geleneksel finans piyasalarında tasarruflarını kullanmak istemeyen yatırımcıların ellerindeki fonların âtıl kalması, katılım bankalarının ortaya çıkmasında önemli bir etken olduğu söylenebilir. Özü faizsizlik ilkesi olup kar ve zarara katılma esasına göre çalışan katılım bankaları, tasarruf sahibinden topladığı fonları yine İslami ilkeler çerçevesinde üretim ve proje gibi alanlarda kullanarak fonların tekrar yatırıma dönüştürülmesini sağlayan kurumlardır. Kamu harcamalarının karşılanmasında önemli bir gelir kaynağı olan verginin bankacılık sistemindeki önemi oldukça büyüktür. Bu bağlamda geleneksel ve İslami bankacılık sisteminin birlikte yürütüldüğü Türkiye'de vergi yükümlülük ve sorumluluklarının bilinmesi oldukça önemlidir. Ancak Türkiye'de katılım bankalarının vergi mevzuatına yönelik yapılan çalışmalar oldukça sınırlıdır. Bu boşluğu doldurmak ve literatüre katkı sağlamak amacıyla, 2007-2020 yılları arasında katılım bankaları tarafından ödenen Kurumlar Vergisi, Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi, Katma Değer Vergisi ve Gelir Vergisinin vergi gelirleri içindeki payı incelenmiştir. Ayrıca geleneksel bankalar tarafından ödenen vergilerin de toplam vergi gelirleri içindeki payı incelenerek karşılaştırma yapılmış ve katılım bankalarının mali yapısı irdelenmeye çalışılmıştır. Elde edilen bulgular, katılım bankalarının vergi gelirleri içinde 0,10, geleneksel bankaların ise 1,07'lik bir paya sahip olduğunu göstermiştir. Kurumlar vergisi açısından bakıldığında ise katılım bankalarının toplam kurumlar vergisi içinde 0,86 iken, geleneksel bankaların ise 6,11'lik bir paya sahip olduğu görülmüştür. Vergisel açıdan değerlendirilen katılım bankalarının sektörde her geçen gün büyümeye devam ettiği, buna karşılık Türk bankacılık sektörünün halen küçük bir parçasını oluşturduğu söylenebilir.

Abstract:
In Turkey, the Islamic banking model is carried out under the name of participation banks. It can be said that the idle funds of investors who do not want to use their savings in traditional financial markets due to economic, religious and social reasons, especially interest sensitivity, are an important factor in the emergence of participation banks. Participation banks, whose essence is the principle of interest-free, operate on the basis of participation in profit and loss, are institutions that enable the funds to be re-invested by using the funds they collect from the savers in areas such as production and projects within the framework of Islamic principles. Tax, which is an important source of income in meeting public expenditures, has a great importance in the banking system. In this context, it is very important to know the tax liabilities and responsibilities in Turkey, where the traditional and Islamic banking system are carried out together. However, studies on the tax legislation of participation banks in Turkey are quite limited. In order to fill this gap and contribute to the literature, the share of Corporate Tax, Banking and Insurance Transactions Tax, Value Added Tax and Income Tax in tax revenues paid by participation banks between 2007-2020 has been examined. In addition, a comparison was made by looking at the share of taxes paid by traditional banks in total tax revenues and the financial structure of participation banks was tried to be examined. The findings show that participation banks have a share of 0.10 and traditional banks a share of 1.07 in tax revenues. In terms of corporate tax, it is seen that participation banks have a share of 0.86 in total corporate tax, while traditional banks have a share of 6.11. It can be said that participation banks, which are evaluated in terms of taxation, continue to grow in the sector with each passing day, however, they still constitute a small part of the Turkish banking sector.