Birinci basamak sağlık hizmetine başvuran annelerin ev kazaları ve ilk yardım konusunda bilgi düzeylerinin değerlendirilmesi
Evaluation of knowledge levels of mothers applying to primary health care services on home accidents and first aid
Yazar: SELDA PAMİRY
Danışman: DOÇ. DR. MUHTEŞEM EROL YAYLA ; UZMAN ALİ İHSAN ÇABUK
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Adana Şehir Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı / Aile Hekimliği Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Anneler = Mothers ; Ev kazaları = Home accidents ; İlk yardım = First aid

Özet:
Amaç: Çocuklar yaşamlarının ilk 6 yılını çoğunlukla evde geçirmektedir. Yapılan araştırmalar çocuklarda ev kazalarının yüksek olduğu gösterilmiştir. Yaşanılan ev kazaları çocuklarda ciddi morbidite ve mortalite sebebi olmaktadır. Ev kazalarının birçoğu basit önlemler ile önlenebilmektedir. Ev kazaları gerçekleştiğinde yapılacak bilinçli ilk müdahale ile kazanın sonuçları hafifletilebilir. Ev kazaları olması durumunda çocukların yanında genellikle anneler bulunmaktadır. Annelerin ilk yardım konusunda bilgili olması hayati önem arz etmektedir. Bu çalışma ile annelerin bu konulardaki bilgi düzeylerini değerlendirip ev kazalarını azaltmaya yönelik çözüm önerileri sunarak literatüre katkı sağlamayı amaçlamaktayız.
Gereç ve Yöntem: Bu çalışma tek merkezli, tanımlayıcı, kesitsel olarak tasarlanmış bir anket araştırmasıdır. 01.01.2024 ile 29.02.2024 tarihleri arasında, Gülbahçesi Aile Sağlığı Merkezi (ASM)'ne başvuran 0-6 yaş grubu çocuğu olan 384 anneye yüz yüze soru sorularak veriler toplandı. Katılımcıların sosyodemografik bilgileri, çocuğunun ev kazası geçirip geçirmediği, ev kazası ve ilk yardım konusunda bilgi alıp almadığı sorgulandı. Formun devamında çalışmaya alınan annelere "Ev Kazalarında İlk Yardım Öz-Yeterlik Ölçeği (İYÖYÖ)" ve "0-6 Yaş Çocuklarda Annenin Ev Kazalarına Yönelik Güvenlik Önlemlerini Tanılama Ölçeği (EKYGÖTÖ)" soruları soruldu.  Veriler SPSS v. 29.0 paket programında analiz edildi. Anlamlılık düzeyi için p<0,05 kabul edildi. 
Bulgular: Çalışmaya katılan 384 annenin yaş ortalaması 30,6±6,49 yıldır. %82,6'sı çalışmıyordu. %22,9'u ilkokul, %23,4'ü ortaokul mezunu idi. Katılımcıların %30,7'si çocuğunun ev kazası geçirdiğini, kaza geçirenlerin %31,4'ü yüksekten düşme olduğunu söyledi. Annelerin %21,9'u ev kazaları ile ilgili, %28,1'i ilk yardım ile ilgili bilgi aldığını belirtti. Annelerin ev kazalarında İYÖYÖ'den aldıkları puanların ortalaması 22,07 ± 11,35 iken, EKYGÖTÖ'den aldıkları puanların ortalaması 178,21 ± 15,50 olarak saptandı. Çocuğu ev kazası geçirenlerin EKYGÖTÖ toplam puanlarının, ev kazası geçirmeyenlere göre istatistiksel olarak anlamlı olarak daha düşük olduğu saptandı. Annelerin eğitim durumları ile İYÖYÖ ve EKYGÖTÖ'den aldıkları puanlar karşılaştırıldığında aralarında istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptandı. Annenin eğitim durumu ile ev kaza sıklığı arasında anlamlı ilişki saptanmadı. Annelerin İYÖYÖ'den aldıkları puanların ortalaması çalışanlarda çalışmayanlara göre anlamlı yüksek saptandı. Ailelerinin gelir durumu yüksek olan annelerin İYÖYÖ'den aldıkları puanların ortalaması istatistiksel olarak anlamlı yüksek saptandı. Çocuğa annenin baktığı ailelerde annenin İYÖYÖ'den aldıkları puanlar çocuğa diğerlerinin baktığına göre anlamlı düşük saptandı. Bir çocuklu ailelerde ev kaza sıklığı daha çok çocuğu olan ailelere göre anlamlı daha az saptandı. Yaşanılan evin tipi apartman dairesi olanların, ısınma yöntemi kalorifer/doğalgaz olanların, çocuğun odası ayrı olan annelerin aldıkları İYÖYÖ puanları olmayanlara göre anlamlı olarak daha yüksek saptandı. Annelerin ilk yardım ve ev kazaları ile ilgili bilgi alanların İYÖYÖ ve EKYGÖTÖ puanları almayanlara göre anlamlı yüksek saptandı. Ev kazalarında İYÖYÖ toplam puanı ile EKYGÖTÖ toplam puanı arasında orta düzeyde anlamlı pozitif yönlü korelasyon saptandı.
Sonuç: Ev kazaları ve ilk yardım konusunda eğitim alan annelerin İYÖYÖ ve EKYGÖTÖ puanları anlamlı yüksek saptandı. Aile hekimliği çekirdek yeterliliğinden olan kapsamlı yaklaşım içinde bulunan sağlığı iyileştirme görevimiz çerçevesinde, halkı ev kazaları ve ilk yardım konusunda bilinçlendirmemiz ev kazalarını azaltmasının yanı sıra sonucun ciddiyetini de azaltmasına katkı sağlayacaktır. 

Anahtar Kelimeler: Anne, çocuk, ev kazaları, ilk yardım,

Abstract:
Aim: Children spend the first 6 years of their lives mostly at home. Studies have shown that home accidents are high in children. Home accidents cause serious morbidity and mortality in children. Most of the home accidents can be prevented with simple precautions. When home accidents occur, the consequences of the accident can be alleviated with conscious first intervention. In case of home accidents, mothers are usually with the children. It is vital that mothers are knowledgeable about first aid. With this study, we aim to contribute to the literature by evaluating the knowledge levels of mothers on these issues and offering solutions to reduce home accidents.
Materials and Methods: This study is a single-centre, descriptive, cross-sectional survey research. Between 01.01.2024 and 29.02.2024, data were collected by asking face-to-face questions to 384 mothers with children aged 0-6 years who applied to Gülbahçesi Family Health Centre (FHC). Sociodemographic information of the participants, whether their child had a home accident, and whether they received information about home accidents and first aid were questioned. In the continuation of the form, 'First Aid Self-Efficacy Scale for Home Accidents (FASESHA)' and 'Scale for Diagnosing the Safety Measures of Mothers for Home Accidents in Children Aged 0-6 Years (SDSMMHA)' questions were asked to the mothers included in the study.  The data were analysed in SPSS v. 29.0 package programme. P<0.05 was accepted for significance level. 
Results: The mean age of 384 mothers who participated in the study was 30.6±6.49 years, 82.6% were not working, 22.9% were primary school graduates and 23.4% were secondary school graduates. 30.7% of the participants said that their child had a home accident, and 31.4% of those who had an accident said that it was a fall from a height. 21.9% of the mothers stated that they received information about home accidents and 28.1% about first aid. The mean scores of the mothers obtained from the FASESHA in home accidents were 22.07 ± 11.35, while the mean scores obtained from the SDSMMHA were 178.21 ± 15.50. It was found that the total scores of the SDSMMHA of those whose children had home accidents were statistically significantly lower than those whose children did not have home accidents. A statistically significant difference was found between the educational status of the mothers and the scores they obtained from the FASESHA and SDSMMHA. No significant relationship was found between the educational status of the mother and the frequency of home accidents. The mean scores obtained by the mothers from the FASESHA were found to be significantly higher in working mothers than in non-working mothers. The mean scores of the mothers whose families had high income status were found to be statistically significantly higher. In families in which the mother cared for the child, the mean scores of the mothers on the FASESHA were significantly lower than those in families in which the child was cared for by others. The frequency of home accidents was significantly lower in families with one child than in families with more children. The FASESHA scores of the mothers whose type of house was an apartment, whose heating method was central heating/natural gas, and whose child had a separate room were significantly higher than those of the mothers who did not have a separate room. Mothers who received information about first aid and home accidents had significantly higher FASESHA and SDSMMHA scores than those who did not. In home accidents, a moderately significant positive correlation was found between the total score of FASESHA and the total score of SDSMMHA.
Conclusion: Mothers who received training on home accidents and first aid had significantly higher FASESHA and SDSMMHA scores. Within the framework of our duty to improve health within the comprehensive approach, which is one of the core competences of family medicine, raising awareness of the public about home accidents and first aid will contribute to reducing the severity of the result as well as reducing home accidents. 

Keywords: Mother, child, home accidents, first aid,