Avrupa komşuluk politikasının Avrupa Birliği-Rusya ilişkilerine etkisi: Ukrayna ve Gürcistan krizleri üzerinden bir değerlendirme
The effect of the European neighborhood policy on European Union-Russia relations: An evaluation through the Ukraine and Georgia crises
Yazar: HALİL GÜNAY
Danışman: DOÇ. DR. MEHLİKA ÖZLEM ULTAN
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı /  Avrupa Birliği Çalışmaları Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations

Özet:
Neorealizm teorisi, uluslararası ilişkilerde devlet davranışlarına sistemsel bir model olarak yaklaşmıştır. Bu bağlamda adı geçen bu sistemsel model, ilk olarak İkinci Dünya Savaşı sonrası iki kutuplu olarak nitelendirilmiş ve daha sonra çok kutuplu ve kutuplar arası geçişken olan bir sisteme dönüşmüştür. Sovyetler Birliği'nin dağılması ile başlayan bu süreçte içinde Ukrayna ve Gürcistan'ın da yer aldığı Avrupa Birliği'nin fiziki sınırlarına yakın olan onbeş ülke bağımsızlığını kazanmıştır. Avrupa Birliği, uluslararası sistemin değişen bu yapısından faydalanarak kendi güç kapasitesini arttırmak, Birlik ülkelerinin ve kurumsal yapısının güvenliğini tesis etmek ve bölgedeki çıkarlarını korumak için, Rusya'nın hinterlantında bulunan eski Sovyet ülkelerini Birlik içerisine dahil etme ya da bu ükeler ile Avrupa Komşuluk Politikası çatısı altında Doğu Ortaklığı Girişimi aracılığyla yakın ilişkiler geliştirme yoluna gitmiştir. Rusya, Avrupa Birliği'nin bu politikalarından rahatsız olmuş ve Birliği kendi güvenliğine tehdit olarak algılamıştır. Bu tehdit algısının sonucu olarak Rusya bölgedeki gücünü, güvenliğini ve çıkarları korumak için ilk olarak Bağımsız Devletler Topluluğu altında Avrasya Ekonomik Birliği ve Kollektif Güvenlik Örgütü üzerinden harekete geçmiştir. Ancak başarıya ulaşamayınca 2008'de Gürcistan ve 2014-2022 yıllarında Ukrayna'ya sert güç kullanmıştır.
Dolayısıyla bu araştırmada, Rusya ile Ukrayna ve Gürcistan arasındaki sert güç mücadelesinin ortaya çıkmasında, "Güç, Güvenlik ve Çıkar" kavramları bağlamında Avrupa Birliği'nin Soğuk Savaş sonrası uygulamaya koymuş olduğu Avrupa Komşuluğu Politikası üzerinden değerlendirilme yapılmıştır. Tezin ana hipotezi, Ukrayna ve Gürcistan krizinin ortaya çıkması, AB ve Rusya'nın "Bölgesel, Enerji, Askeri ve Kültürel" konularda güç kapasitesini arttırmak, güvenliğini tesis etmek ve çıkarlarını maksimize etmek amacıyla uygulamaya koydukları politikanın bir sonucudur.
Bu çalışma, aktörler ve olgular arasındaki ilişkiyi seçilen örnek olaylar çerçevesinde kavramsal ve teorik yaklaşımlardan yararlanarak ve karşılaştırmalı analiz yaparak nitel araştırma yöntemi ile ortaya koyulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Avrupa Birliği, Rusya, Ukrayna Krizi, Gürcistan Krizi, Avrupa Komşuluk Politikası, Neorealizm.

Abstract:
Neorealism theory has approached state behavior in international relations as a systemic model. In this context, this systemic model mentioned was first described as bipolar after the Second World War and then transformed into a system that is multipolar and transitive between poles. In this process that started with the dissolution of the Soviet Union, fifteen countries close to the physical borders of the European Union, including Ukraine and Georgia, gained independence. The European Union, in order to increase its own power capacity by taking advantage of this changing structure of the international system, to establish the security of the Union countries and its institutional structure, and moreover to protect their interests in the region, has tried to include the former Soviet countries in the hinterland of Russia into the Union, or has sought to develop close relations with these countries through under the umbrella of the European Neighborhood Policy the Eastern Partnership Initiative. Russia was disturbed by these policies of the European Union and perceived the Union as a threat to its own security. As a result of this threat perception, Russia first took action through under the Commonwealth of Independent States the Eurasian Economic Union and the Collective Security Organization to protect its power, security and interests in the region. However, when it failed to achieve success, it used hard force against Georgia in 2008 and Ukraine between 2014 and 2022.
Concordantly, this research has evaluated the emergence of the hard power struggle between Russia, Ukraine and Georgia through the European Neighborhood Policy implemented by the European Union after the Cold War, in the context of the concepts of "Power, Security and Interest". The main hypothesis of the thesis is presented as, "The emergence of the Ukraine and Georgia crisis, is a result of the policy implemented by the EU and Russian "Regional, Energy, Military and Cultural" issues in order to increase their power capacity, establish security and maximize their interests".
This study, the relationship between actors and phenomena has been revealed by qualitative research method, using the conceptual and theoretical approaches within the framework of selected case studies and by making comparative analysis.

Key Words: European Union, Russia, Ukraine Crisis, Georgia Crisis, European Neighborhood Policy, Neorealism.