Antepfıstığı anaçlarının doku kültürü yöntemleriyle kitle üretimi ve üretim sırasında karşılaşılan sorunların çözümü /
Yazar: HADİŞE ŞEN YÜCEL
Danışman: DOÇ. DR. SELİM ÇETİNER
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1995
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Antep fıstığı = Pistachio ; Bahçe bitkileri = Horticultural crops ; Doku kültürü = Tissue culture

Özet:
85 6. ÖZET Çalışmada Pistacia türlerinden Pistacia terebinthus, L. (melengiç), Pistacia khinjuk, Stock (buttum), Pistacia atl&ntika, Desf. (atlantik sakıza) ve Pistacia integerrima, Stewart 'in doku kültürü yöntemleriyle kitle üretimi ve üretimi sırasında karşılaşılan sorunların çözümü üzerine araştırmalar yapılmıştır. Çalışmada yöntem olarak meristemlerin ve tohumların çimlendirilmesiyle elde edilen sürgünlerin kültüre alınması kullanılmıştır. Meristem kültüründe genç fidanların aktif büyüme periyodundan alınan sürgün uçları yüzey sterilizasyonundan geçirilmiş ve 0.5 mm büyüklüğündeki meristemler izole edilerek meristem geliştirme ortamına dikilmişlerdir. Genç sürgünlerin kültüre alınmasında ise; tohumlar yüzey sterilizasyonundan geçirilmiş ve sıvı çimlendirme ortamına konmuşlardır. Burada çimlenen sürgünlerden 1.5 cm boyunda kesilmiş ve çoğalma ortamına dikilmişlerdir. Çalışmada Murashige & Skoog (1962) hazır besi ortamı aşamalara göre farklı büyüme düzenleyiciler eklenerek kullanılmıştır. Kültürler 25 ± 2 °C sıcaklık, 16 sa aydınlatma süresince 1500-2000 lux ışık şiddeti koşullarında geliştirilmiştir. Meristemler, Meristem Geliştirme Ortamında dikimden 6 hafta sonra gelişip 2-3 yapraklı sürgün haline gelmişler ve kardeşlenme ortamına şaşırtılmışlardır. Tohumlar ise sıvı çimlendirme ortamında, kağıt köprüler üzerinde 15 gün karanlık ortamda tutulmuşlar ve bu süre sonunda çimlenmişlerdir. 15 gün sonra aydınlığa çıkarılan çimlenmiş tohumlar, 3-4 gün boyunca 25 ± 2 "c sıcaklıkta, 16 sa aydınlık86 süresince 1500 - 2000 lux ışık şiddeti koşullarında geliştirilmişlerdir. Daha sonra tepe sürgünü 1.5 cm boyunda kesilerek çoğalma ortamına dikilmişlerdir. Kardeşlenme ortamında bulunan sürgünler 3 hafta süresinde yan sürgünler oluşturmuşlardır. Fakat sürgünlerin meristem geliştirme ortamına dikilmesinden, gelişip yeni sürgünler vermesine kadar bütün aşamalarında problemlerle karşılaşılmıştır. Bu problemler sürgün ucu kararması, vitrifikasyon, yaprak, gövde ve dip kısımda kahverengileşme, gövde ve yapraklarda kızarma ve varyasyon olarak gözlenmiştir. Bu problemlerin çözülmesi için yapılan çalışmalarda farklı hormon konsantrasyonları denenmiş, sık altkültüre alınmış, askorbik asit uygulaması yapılmış, farklı ortamlar, aktif karbon ve farklı ortam katılaştırıcıları kullanılmıştır. Bitkiciklerin altkültüre alınma işlemine meristem kültüründe çoğalma aşamalarında 9 altkültür devam edilmiş ve altkültür sayısının fazla olmasının etkileri gözlenmiştir. Sonuçta bitkiler uzun süre altkültüre alındığında varyasyona uğradıkları gözlenmiştir. Taze sürgünlerin kültüre alınmasında ise çoğalma 4. altkültüre kadar devam ettirilmiştir. Çoğalma aşamasında sağlıklı görünen bitkicikler köklenme ortamına alınmışlardır. Köklenme aşamasında da aynı problemlerle karşılaşılmıştır. Ayrıca bitkicikler kök oluşturmadan ölmüşlerdir. Köklenmeyi teşvik edici çalışmalar yapılmıştır. Farkla oksinler, farklı konsantrasyonlarda denenmiş, farklı güçte makro besin elementeleri içeren Murashige & Skoog (1962) besi ortamı kullanılmış, bitkicikler Agrobacterium rhizogene bakterisiyle bulaştırılarak saçak kök teşvikine çalışılmıştır. Bu uygulamaların içerisinde87 Agrobacterium rhizogenes uygulaması çok az bitkide kök teşvikini sağlamıştır. Köklerime kazık kök şeklinde olmuştur. Köklenmiş bitkilerin dış koşullara adaptasyonu sağlanamamıştır.

Abstract:
88 7. SUMMARY In this study, investigations were done on in vitro mass propagation of Pistacia species such as Pistacia khinjuk Stock, Pistacia atlantica Desf., Pistacia terebinthus L. and Pistacia integerrima Stewart via tissue culture methods and on solving the problems faced during the propagation. In this study meristems, and the shoots which were obtained by germinating the seeds were cultured. Firstly, shoot tips were taken from the young seedlings in active growth period were surface sterilized and meristems 0.5 mm in lenght isolated and cultured in meristem growth medium. Secondly, seeds were surface sterilized and cultured in liquid germinating medium. Shoots taken from the very young seedlings 1.5 cm in lenght were decapitated and cultured in multiplication medium. In this study, Murashige & Skoog (1962) medium was used supplemented with different growth regulators at different stages. Explants were cultured at 25 ± 2 °C under 16 h photoperiod and 1500-2000 lux light intensity. Meristems in meristem growth media were grown and became the shoots which had 2-3 leaves then transferred to the multiplication media. Seeds were placed on filter paper bridges in liquid media and germinated in the dark after 15 days. Then they were cultured at 25 i 2 °C under 16 h photoperiod and 1500-2000 lux light intensity. Shoot tips 1.5 cm in length were placed on multiplication medium. Shoots on multiplication medium were produced new auxiliary shoots in 3 weeks. But there were problems from the89 beginning to end. These problems were shoot tip necrosis, vitrifications, browning, reddening of stems and leaves and variation. In order to solve these problems some studies such as different concentrations of growth regulators and antioxidants treatments, usage of different media and activated charcoal, usage of different solidification materials. In meristem culture, nine subcultures were continued for multiplication, and the effects of the more subculture number were observed. As a result, plantlets showed variation during subculturing for a long time. Subculture number of the fresh shoots was 4. After multiplication stage healthy plantlets were placed on rooting media. The same problems were faced up during the rooting stages. In addition, plantlets died before rooting. Some studies which were stimulating the root formation were done. Different auxins at different concentrations, MS medium at different strength, sucrose at different amounts, the bacteria Agrobacterxum rhizogenes were used in order to stimulate rooting. Agrobacterium rhizogenes treatment ensured root formation for a few plants. The adaptation of the rooted plants was not ensured.