Ekolojik kriz ve hukuk ilişkisi çerçevesinde Türkiye'nin HES problemi
Türkiye's hydroelectric challenge: Analyzing the relationship between ecological crisis and law
Yazar: SENA BAŞAK DAĞDEMİR
Danışman: DOÇ. DR. DUYGU HATİPOĞLU AYDIN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hukuk = Law ; Siyasal Bilimler = Political Science ; Sosyoloji = Sociology

Özet:
Türkiye'de enerji üretiminde en çok tercih edilen yöntem hidroelektrik enerjisidir. Bu tez, Hidroelektrik Enerji Santrallerin (HES) ekolojik ve sosyal etkilerini ekolojik hukuk perspektifinden ele alarak hukuk ve ekolojik kriz arasındaki bağlantıyı araştırmaktadır. Türkiye'deki HES'ler üzerine pek çok çalışma olmasına rağmen HES mevzuatının ve hukuki uygulamaların ekolojik ve sosyal etkileri ile etkinliğinin sistematik değerlendirmesini yapan çalışmalar kısıtlıdır. Bu çalışmada, Türkiye'nin HES probleminin sosyo-ekolojik krizle ilişkisi, ilgili yasal mevzuatın etkinliği ve uygulanabilirliği üzerinden incelenmektedir. HES'lerin hukuki çerçevede sistematik olarak incelenmesiyle HES'ler özelinde, hukuka yüklenen çevre koruma ve çevresel adalet sağlama beklentilerinin karşılanıp karşılanmadığı araştırılarak literatüre katkı sağlamak hedeflenmektedir. Çalışmada, Türkiye'nin HES problemi, yasal mevzuat ve uygulama, ekolojik ve sosyal gereklilikler ile kalkınma ve sürdürülebilir enerji konuları arasındaki çekişmeli dinamikleri araştırmak için hukuk, sosyoloji, ekoloji ve politika gibi farklı disiplinlerden görüşleri bir araya getiren bir yaklaşım izlenmiştir. Bu kapsamda, tez çalışmasının ilk bölümünde sırasıyla ekolojik kriz, çevre hukukunun etkisizliği ve HES'lerin sosyo-ekolojik kriz temelinde nasıl sorunsallaştığı ele alınmaktadır. Bu bağlamda ilk bölümde, HES'lere yönelik ekolojik ve sosyal çalışmalar incelenerek devlet, sermaye aktörleri, yerel toplumlar, çevre aktivistleri gibi farklı grupların su politikaları ve HES uygulamalarının belirlenmesindeki rolü değerlendirilmiştir. Değerlendirme sonucunda HES'ler, ekonomik kalkınma, çevre koruma, sosyal adalet ve yasal gereklilikler arasındaki gerilimin belirginleştiği bir kesişim noktası olarak ortaya çıkmıştır. İkinci bölümde HES'ler hakkındaki yasal mevzuat ve dava örnekleri incelenerek hukuk sisteminin çevresel ve sosyal endişeleri gidermek konusundaki etkinliği araştırılmıştır. Hukukun etkisizliğindeki en önemli faktörün, devlet ve şirketlerin aleyhlerine buldukları mahkeme kararlarına uymaması olduğu gözlemlenmiştir. Ekolojik koruma ve çevresel adaletle ilgili yasal düzenleme ve uygulamaların etkisizliği, hukukun politik, ekonomik ve insan merkezli karakteri çerçevesinde tartışılarak çalışma sonuçlandırılmıştır.

Abstract:
Hydroelectric energy is Türkiye's most preferred energy production method. This thesis investigates the connection between law and ecological crisis by examining the ecological and social impacts of Hydroelectric Power Plants (HPPs) from the perspective of ecological law. There are numerous studies on HPPs in Türkiye however, studies systematically examining the effects and effectiveness of HPP legislation together with the legal practices on socio-ecological level are limited. This study evaluates the socio-ecological crisis relationship of Türkiye's HPP issue through the effectiveness and applicability of relevant legislation. The thesis aims to contribute to the literature by systematically analyzing HPPs within the legal framework and investigating whether the expectations of being the provider of environmental protection and environmental justice imposed on the law are being met. The study adopts an interdisciplinary approach, integrating perspectives from various disciplines such as law, sociology, ecology, and politics to explore the contested dynamics between legal regulations and practices, ecological and social imperatives, and development and sustainable energy regarding Türkiye's HPP issue. Therefore, the first chapter of the thesis addresses the ecological crisis, the impotence of environmental law, and the problematic characteristics of HPPs within the context of the socio-ecological crisis. The first chapter examines ecological and social studies related to HPPs. It assesses the roles of the state, private companies, local communities and environmental activists in determining water policies and HPP projects. This assessment reveals that HPPs emerge as a significant intersection of economic development, environmental protection, social justice, and legal obligations. The second chapter critically examines the legal framework and case studies concerning HPPs to investigate the legal system's effectiveness in addressing environmental and social concerns. The examination indicates that the non-compliance of state and private companies with court decisions against their favour is a primary factor contributing to the inefficacy of law. The study was concluded by discussing the ineffectiveness of legal regulations and practices in ecological protection and environmental justice regarding the political, economic and human-centered character of the law.