Dahili birimlere başvuran hastalarda kanser bilgi yükü ile kanser taramalarına yönelik tutumların değerlendirilmesi
Evaluation of cancer information overload and attitudes towards cancer screening in patients admitted to internal units
Yazar: NEBİHA KENAR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FUNDA AKDURAN
Sakarya Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Davranışsal tutum = Behavioural attitude ; Hemşirelik = Nursing ; Hemşirelik rolü = Nurse's role ; Kanser =   ; Kanser hastaları = Cancer patients ; Makine öğrenmesi = Machine learning

Özet:
GİRİŞ VE AMAÇ: Kanser dünyadaki ölüm sebepleri arasında ikinci sırada yer alan ve uygun önlemlerin alınmasıyla önlenebilen bir hastalıktır. Kanserin önlenmesinde ve sağlığın korunmasında, en önemli yöntemlerden birisi kanser taramalarıdır, kanser bilgi yükü ise taramaların önünde önemli engellerden birisidir. Bu araştırmanın amacı; dahili birimlere başvuran hastalarda kanser bilgi yükü ile kanser taramalarına yönelik tutumların değerlendirilmesidir.
GEREÇ VE YÖNTEM: Tanımlayıcı ve kesitsel olarak planlanan araştırma Bilecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi dahili birimlere başvuran 410 hastanın katılımı ile gerçekleşmiştir. Veri toplama aracı olarak; Hasta Bilgi Formu, Kanser Taramalarına Yönelik Tutum Ölçeği ve Kanser Bilgi Yükü Ölçeği kullanılmıştır. Araştırmada elde edilen veriler IBM SPSS Statistics 26 programı, R programlama dilinin 4.1.3 sürümü ve G*Power 3.1 kullanılarak değerlendirilmiştir.
BULGULAR: Hastaların yaş ortalamasının 38.25±12.46 olduğu, %69.8'inin kadın, %68.8'inin evli, %58.5'inin kanser hakkında bilgi sahibi olduğu, %66.1'inin kanser taraması yaptırmadığı saptanmıştır. Katılımcıların kanser bilgi yükü düzeylerinin 17.14±4.91 ortalama ile düşük olduğu, kanser taramalarına yönelik tutum düzeylerinin 100.13±13.58 ortalama ile yüksek olduğu belirlenmiştir. Hastaların kanser bilgi yüklerinin gelir düzeyine göre anlamlı farklılık gösterdiği (p<0.05), kanser taramalarına yönelik tutumlarının aylık gelir, ailesinde/çevresinde kanser öyküsü olma, kanser hakkında bilgili olma ve kanser taraması yaptırma durumu arasında da anlamlı farklılık gösterdiği saptanmıştır (p<0.05). Kanser bilgi yükünün, kanser taramalarına yönelik tutumu üzerindeki etkisini belirlemek üzere geliştirilen regresyon modeli F(1,408)=49.896, p=0.001 anlamlı bulunmuştur. Kanser bilgi yükünün kanser taramalarına yönelik tutum üzerinde negatif ve anlamlı bir etkisi vardır (β= -0.321; t(408)=-6.855, p=0.001).  Çalışmada kanser taramalarına yönelik tutumun tahmininde Shapley değerlerine göre en önemli değişkenin kanser bilgi yükü olduğu saptanmıştır.
SONUÇ: Hastaların kanser bilgi yükünün düşük, kanser taramalarına yönelik tutum düzeylerinin yüksek olduğu görülmüştür. Kanser taraması yaptıranların sayısının ve kanser hakkında herhangi bilgiye sahip olma durumunun yeterli düzeyde olmadığı belirlenmiştir. Hastaların kanser bilgi yükü düştükçe taramalara yönelik tutumları artmıştır. Çalışmada makine öğrenimi yaklaşımıyla tahmin analizi, bulguları güçlendirmiş olup, kanser taramalarına yönelik tutumu etkileyen en önemli değişkenin Kanser Bilgi Yükü Ölçeği olduğu saptanmıştır. Kanser taramalarına yönelik longitudinal ve makine öğrenmesi yaklaşımlarıyla tahmine yönelik yeni modellerle çalışmalar yapılması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler: Kanser Bilgi Yükü, Kanser Taramalarına Yönelik Tutum, Hemşire, Makine Öğrenimi

Abstract:
INTRODUCTION AND AIM: Cancer is a disease that ranks second among the causes of death in the world and can be prevented by taking appropriate measures. Cancer screening is one of the most important methods in preventing cancer and maintaining health; on the other hand, cancer information overload is one of the important obstacles to screening. The aim of this study is to evaluate the cancer information overload and attitudes towards cancer screening in patients admitted to internal units. 
MATERIAL AND METHOD: The descriptive and cross-sectional researcj was carried out with the participation of 410 patients who applied to the internal units of Bilecik Training and Research Hospital. Patient Information Form, Attitude Scale Towards Cancer Screening, and Cancer Information Overload Scale were used as a data collection tool. The data obtained in the research were evaluated using the IBM SPSS Statistics 26 program, the 4.1.3 version of the R programming language and G*Power 3.1.
FINDINGS: It was determined that the age average of the patients was 38.25±12.46, 69.8% were female, 68.8% were married, 58.5% had knowledge about cancer, and 66.1% did not have cancer screening. It was stated that the cancer knowledge level of the participants was low with an average of 17.14±4.91, and the level of attitude towards cancer screening was high with an average of 100.13±13.58. It was identified that the cancer information overload of the patients differed significantly according to their income level (p<0.05), and their attitudes towards cancer screening also showed a significant difference between monthly income, having a family/circle history of cancer, being knowledgeable about cancer, and having cancer screening (p<0.05). The regression model developed to determine the effect of cancer information overload on the attitude towards cancer screenings was found to be significant F (1.408) =49.896, p=0.001. Cancer information overload has a negative and significant effect on attitudes towards cancer screening (β=-0.321; t (408) =-6.855, p=0.001). In the study, it was measured that the most important variable according to Shapley Values in estimating the attitude towards cancer screening is cancer information overload.
CONCLUSION: It is observed that the cancer information overload (CIO) of the patients is low and their attitudes towards cancer screening is high. In this thesis study, it was determined that the number of people who had cancer screening and their information about cancer were not sufficient. According to the research data, it was examined that as the cancer information load of the patients decreased, their attitudes towards screening increased. In this study, longitudinal studies for cancer screening are presented as a recommendation. In this study, outcomes was strengthened with machine learning approach predictive analysis and it is determined that the most important variable affects the attitude to cancer screening is Cancer Information Overload Scale. It is recommended to work with new models for prediction with machine learning approaches. 

Keywords: Cancer Information Overload, Attitudes towards Cancer Screening, Nurse, Machine Learning