İşçi statüsünde çalışan özürlülerin çalışma ortam ve materyallerinin ergonomik tasarımı konusunda bir araştırma (Sivas ili örneği)
A research on the ergonomical desing of working environments and materials for disabled employees (sample based on the city of Sivas)
Yazar: BERNA BAL OĞUZTÜRK
Danışman: YRD. DOÇ. DR. MEHMET SİLAH
Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı / Yönetim ve Çalışma Psikolojisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2005
Konu: Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations
Dizin: Engelli istihdamı = Disability employment ; Engelli kişiler = Disabled persons ; Ortam tasarımı = Medium design ; Tasarım = Design ; Çalışan özürlüler = Working handicappeds ; Çalışma ortamları = Work environment ; İş hayatı = Work life

Özet:
II ÖZET Özürlülerin yaşam alanlarının ve çalışma alanlarının onların ihtiyaçlarım karşılayacak nitelikte ergonomik olarak tasarlanması ülkemizde hep ihmal edilmektedir. Bu konu sosyal politikalar içerisinde yeteri kadar yer almamaktadır. Özürlülerin insan haklarının ihlal edilmesi sonucunda özürlü kişi "engelli" kişi haline gelmektedir. Bu çalışmanın amacı, çalışan özürlülerin çalışma ortam ve materyallerinin özürlülerin ihtiyaçlarına uygun ergonomik tasarımının yapılıp yapılmadığının belirlenmesidir. Araştırmanın modeli tekil ve ilişkisel tarama modelleridir. Araştırmanın evrenini Sivas'ta, 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında özürlü çalıştırma yükümlülüğü bulunan kamu kurum ve kuruluşları ile özel işyerlerinde çalışan özürlüler oluşturmaktadır. Araştırmanın çalışma evrenini ise Sivas'ta 4857 sayılı İş Kanunun kapsamında özürlü çalıştırma yükümlülüğü bulunan kamu kurum ve kuruluşlan ile özel sektörde çalışan özürlüler oluşturmaktadır. İŞKUR Sivas İl Müdürlüğünden temin edilen "Türkiye İş Kurumu Sivas İl Müdürlüğü Sakat ve Eski Hükümlü Çalıştırmakla (50+İstihdamlı) Yükümlü İşyerleri" listesi dikkate alınarak oransız eleman örnekleme yapılarak araştırmanın örneklemi oluşturulmuştur. Toplam 12 iş yerinde 100 özürlü çalışana ulaşılarak görüşmeler gerçeMeştirilmiştir. Araştırmada veriler, araştırmanın amacına uygun olarak hazırlanmış görüşme formu kullanılarak, yüz yüze görüşme tekniği ile elde edilmiştir. Toplanan veriler betiraleyici çözümleme tekniği yoluyla çözümlenmiştir. Ayrıca uygun düşen değişkenler için Ki Kare tekniği kullanılmıştır. Araştırmanın birinci bölümü özürlülük ve çalışma yaşamı başlığı altında ele alınmış olup özür ve özürlülükle ilgili tanımlar, özürlü politikaları, çalışma yaşamı ve özürlü, özürlü istihdammda kullanılan yöntemler ve özürlünün çalışma yaşamı sorunları anlatılmıştır. Ergonomi ve ergonomik çalışma başlıklı ikinci bölümde, ergonomi bilimi, ergonomini çalışma alanları ve antropometri hakkında bilgiler verilmiştir.Ill Üçüncü bölümde özürlünün iş çevresi, iş alanı ve ergonomik tasarımlar anlatılmış ve özürlüye yönelik ergonomik tasarımlara yol gösteren Türkiye mevzuatından bazı örneklere değinilmiştir. Araştırmanın uygulamalı bölümüne dördüncü bölümde yer verilmiştir. Bu bölümde araştırma tanıtılarak sonuçta elde edilen bulgulara yer verilmiş, yorumlar yapılmış ve öneriler getirilmiştir. Araştırmada, çalışan özürlülerin genelde orta öğrenim seviyesine sahip oldukları, istihdam edilen özürlülerin genelde düşük özür derecesine sahip ve yardımcı araç gereç kullanmayan, ortopedik özürlüler olduğu, oturma materyalinin ergonomik tasarımının, iş yeri zemininin, çalışma ortamındaki gürültü düzeyinin, zemindeki kademe farklılıklannm ve iş yeri fiziksel koşullarının ve düzenlemelerinin özürlünün ihtiyacına cevap vermediği görülmüştür. Çalışan özürlülerin çalışma ortam ve materyallerinin kendilerine göre nasıl düzenlenmesi gerektiği konusunda yeterli bilinç düzeyine sahip olmadığı ortaya çıkmıştır.

Abstract:
IV ABSTRACT In our country, it has been always ignored to design disables' living and working environments so ergonomically that they satisfy disables' needs. In fact, this issue does not take enough attention in social politics. Therefore, violating disables' human rights, a disabled person becomes a real "disabled; blocked" person. The purpose of this study is to determine whether working environments and materials for disables are designed as ergonomically suitable to their needs or not. Models of the research are unique and relational search models. The domain of the research is consisting of disables working in Sivas at the state authorities and boards that are obligated to employ the disabled under the Labour Act of Turkey, Law of No. 4857 as well as private sectors. The sampling of the research has been formed according to disproportionate element sampling taking into account the list of places of business that are obligated to employ the disabled and the past condemned, issued by Turkey Employment Authority Sivas City Directorate. In total, 100 disabled employees in 12 places of business have been interviewed. In the research, the data has been obtained through face-to-face interviews using survey forms that are appropriately designed according to the purpose of the study. The data gathered has been analyzed by the mean of the descriptive analysis technique. Besides, for appropriate variables the Chi-Square method has been applied to determine the significance of them. Under the title of "Defectiveness and Working Life", the first section of the research provides definitions related to disability and defectiveness. In addition, politics of the disabled, working life and the disabled, methods used for the employment of the disabled and problems associated with the disabled's working life are described in this section. The information about ergonomics, ergonomic working fields and anthropometry are provided in the second section, "Ergonomics and Ergonomically Working".V In the third section, the disabled' s working environment, their working fields and ergonomic designs for them are described. Moreover, some illustrative examples of Legislation of Turkey that leads to ergonomic designs for disables are mentioned. The applied part of the research is provided in the fourth section. In this section, the survey is described, findings are displayed and comments are made along with proposals developed for the future improvements. The survey concludes that in general, disables have medium level of education and disables who are employed are physically handicapped people of low level of disability that do not use supplementary tools. Moreover, it has been observed that the ergonomic design of seats, the ground of place of business, the noise level of working environment, differences on the ground levels along with physical conditions and regulations in the place of business do not answer the needs of disables. Besides, the survey shows up that disabled employees do not have enough conscious to arrange the working environments and materials for themselves.