Türkiye'deki özel havayolu işletmelerinin rekabet stratejileri üzerine bir araştırma
A research on competitive strategies of private airlines operating in Turkey
Yazar: HÜSEYİN ÖNDER ALDEMİR
Danışman: DOÇ. DR. FERHAN ŞENGÜR
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sivil Havacılık Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Sivil Havacılık = Civil Aviation ; İşletme = Business Administration
Dizin: Hava yolu işletmeleri = Airline companies ; Hava yolu taşımacılığı = Airline transport ; Rekabet = Competition ; Rekabet stratejileri = Competition strategies ; Sivil havacılık işletmeleri = Civil aviation companies

Özet:
Havacılık sektörü, ülkenin ekonomik (dış ticaret, yurt dışı gelir, vb.) açıdan yaşamsal ve özellikle turizm açısından en stratejik sektörlerinden biridir; dolayısıyla sektörün rekabetçi olması ve hem iç hem de küresel pazarda rekabetçi kalabilmesi kritik bir önem arz etmektedir. Buna rağmen, Türk havayolu işletmelerinin ulusal ve uluslararası rekabetle nasıl başa çıktığı ve rekabet stratejilerini nasıl belirlediği konusu bir belirsizlik taşımakta olup sektörel ya da akademik bağlamda yeterince ele alınmamıştır. Ayrıca bu konuda kapsamlı ve net bir alanyazın mevcut değildir. Bu çalışmada, Türkiye'de yolcu taşımacılığı yapmakta olan havayollarının rekabet stratejileri ve tipolojileri araştırılmış, rekabet stratejilerinin stratejik planlama sürecinde nasıl belirlendiği ve nihayetinde Türkiye'deki havayolu yolcu taşımacılığı sektörünün mevcut durumu ve rekabet yapısı ortaya konulmuştur. Bu araştırma çerçevesinde Türkiye bağlamında yolcu taşımacılığı yapan, tüm evreni içeren tarifeli ve charter uçuş yapan havayolları örnekleme dâhil edilmiş, bayrak taşıyıcı havayolu araştırmanın kapsamının dışında bırakılmıştır. Araştırmada veriler, havayollarının üst düzey yöneticileri ile yapılandırılmış ve yarı yapılandırılmış soruları içeren görüşmeler yapılmak suretiyle nitel araştırma kapsamında toplanmıştır. Havayollarının genel tanıtımı ve bazı karşılaştırmalar için kullanılan ikincil veriler, havayolu işletmelerinin internet sitelerinden elde edilmiştir. Yapılan görüşmeler sonucunda toplam 5 tarifeli ve 3 charter havayolunun Porter'ın Jenerik Rekabet Stratejileri'nin tümüne yer verdikleri fakat bunların içerisinde maliyet liderliğinin öncelikli uygulandığı ve Miles ve Snow'un Rekabet Tipolojisinden ise yolcu taşımacılığı sektöründeki taşıyıcıların genel olarak Analizci-Savunmacı bir rekabet anlayışı içerisinde olduğu sonucuna varılmıştır. 
Anahtar Sözcükler: havayolu, hava taşımacılığı, havayolu rekabeti, rekabet stratejileri, stratejik planlama

Abstract:
Although air transport is one of the most important and strategic industries in terms of Turkey's economy and tourism sector and has very critical importance of having clear strategies for individual companies' well being, a comprehensive and rich literature has not yet been established on how Turkish airline companies have managed to cope with national and international competition and how to determine their competitive strategies. In this study, competitive strategies and strategy typologies of the passenger carriers in Turkey were studied, their involvement in the strategic planning process, current situation and the competition structure of passenger air transport market in Turkey were revealed. Within the framework of this study, all scheduled and charter passenger carriers in the context of Turkey were included in the sample, while the flag carrier airline was excluded since it was out of the scope of the research. The data were gathered under the qualitative research by structured and semi-structured interviews with senior executives of the companies. The secondary data used for the general introduction of airlines and some comparisons were obtained from the websites of the airlines. As a result, it has been concluded that total of 5 scheduled and 3 charter airlines mostly adopt all of Porter's Generic Strategies, yet cost leadership appeared as the primary strategy. According to Miles and Snow's Competitive Typology, passenger carriers generally exhibited Analyzers-Defenders profile.
Keywords: airline, air transport, airline competition, competitive strategies, strategic planning