Sitral ve estragol bakımından zengin reyhan (Ocimum basilicum L.) genotiplerinin verim ve uçucu yağ kompozisyonunun karşılaştırılması
Comparison of yield and essential oil composition in basil (Ocimum basilicum L.) chemotypes with citral and estragole
Yazar: YASEMİN AÇIKBAŞ
Danışman: PROF. DR. İSA TELCİ
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışma, sitral ve estragol bakımından zengin Reyhan (Ocimum basilicum L.)
genotiplerinin verim ve uçucu yağ kompozisyonlarının karşılaştırılması
amacıyla 2014 yılında Tokat-Kazova'da, 2016 yılında Isparta ekolojisinde
yürütülmüştür. Çalışma, tesadüf blokları deneme deseninde 3 tekerrürlü olarak
kurulmuştur. Bitki materyali olarak 5'i Sitral 4'ü Estragol olmak üzere toplam 9
reyhan genotipi kullanılmıştır. Çalışmada her iki ekolojide de bitki boyu, kuru ve
yeşil herba verimleri ile kuru yaprak verimleri incelenmiştir. Ayrıca uçucu yağ
oranları distilasyonla elde edilmiş, sadece Isparta ekolojisinde bileşenlerinin
kalitatif ve kantitatif değerleri GC MS ve GC FID ile belirlenmiştir. Çalışma
sonucunda en yüksek bitki boyu değerleri Tokat'ta 87.9 cm ile R-10A
genotipinde, Isparta'da ise 72.3 cm ile R-17 nolu genotipte elde edilmiştir.
Toplam yeşil herba verimleri Tokat'ta 1762.2-5174.2 kg/da, Isparta'da ise
995.1-4151.3 kg/da arasında değişmiştir. Çalışmada toplam en yüksek verim
Tokat'ta R-10A (5174.2 kg/da) ve R-10L (4348.0 kg/da) genotiplerinden,
Ispartada ise R-29 (4151.3 kg/da) genotipinden alınmıştır. Çalışmada uçucu yağ
oranı Tokat ekolojisinde biçimlere göre sırasıyla % 0.38-1.83 ile % 0.40-1.52
aralığında, Isparta ekolojisinde ise % 0.17-1.53 ile % 0.20-2.77 aralığında
değişmiştir. En yüksek uçucu yağ oranı her iki ekolojidede Y-26 nolu genotipten
elde edilmiştir. Bu genotipte iki biçim ortalamasına göre en yüksek değerler
Tokat'ta % 1.42 Isparta ise % 2.15 olarak belirlenmiştir. Çalışmada bileşen
analizleri sadece Isparta ekolojisinde yapılmış ve sitralce zengin kemotiplerde
oranlar biçimlere göre sırasıyla % 29.6-57.4 ile % 33.7-69.0 arasında değişmiş,
en yüksek değerleri R-10L genotipinde elde edilmiştir. Estragolce zengin
genotiplerde ise estragol oranları biçim dönemlerine göre ilk biçimde % 89.9-
96.9 ikinci biçimlerde ise % 89.4-96.6 arasında değişmiş en yüksek değer R-10A
genotipinden elde edilmiştir. Çalışma sonucunda, uçucu yağ oranı her iki
ekolojide de Y-26 genotipinde yüksek bulunmuştur. Çalışmada ayrıca sitralce
zengin R-10L ve R-29, estragolce zengin R-10A genotiplerin verimlerin yüksek
olduğu, reyhan genotiplerin her iki ekolojidede üretilebileceği ve üretimin
kimyasal içeriğide gözönüne alınarak yapılması gerektiği belirlenmiştir.

Abstract:
The study was conducted to determine yield and chemical composition of citral
and estragole basil (Ocimum basilicum L.) chemotypes in Tokat-Kazova during
2014 and Isparta ecology during 2016 vegetation periods. The study was
planned in randomized blocks design with 3 replicates, and total 9 basil
genotypes were used, 5 and 4 of which were citral and estragole, respectively.
Plant height, yields (fresh and dried herb and died leaves yields) were examined
both ecology with essential oil contents distillated with neo clevenger.
Qualitative and quantitative data of essential oil components in Isparta ecology
were identified with GC-MS and GC FID. As a result, the highest plant height
values were obtained in R-10A genotype with 87.9 cm in Tokat and 72.3 cm in
Isparta. Total fresh herb yields varied from to 1762.2 to 5174.2 kg/da in Tokat
and from 995.1 to 4151.3 kg/da in Isparta. The highest yield were obtained
from R-10A (5174.2 kg/da) and R-10L (4348.0 kg/da) genotypes in Tokat and
from R-29 (4151.3 kg/da) in Isparta. Essential oil contents of first harvesting in
Tokat were between 0.38 and 1.83%, while that of second harvesting were
between 0.40 and 1.52%. Essential oil contents of Isparta ecology were between 0.17
and 1.53% in first cutting, between to 0.20-2.77% in second harvesting. The highest
essential oil ratio was obtained from Y-26 genotypes both location with 1.42%
in Tokat and 2.15% in Isparta location. Citral contents of citral-rich chemotypes
were between 29.6 and 57.4% in first harvest, between 33.7 and 69.0% in
second harvest. The highest values were obtained in R-10L genotyp. In
estragole-rich genotypes, estragole contens ranged from 89.9% to 96.9% in the
first harvest and from 89.4% to 96.6% in the second harvest. The higest
estragole content were obtained in R-10A. As a result of the study, the essential
oil ratio was the highest in the Y-26 genotype in both ecologies. In the research,
R-10L and R-29 of citral rich genotypes give highest yields, while R-29 of
estragole high chemotypes. The study also showed that the yields of R-10L and
R-29 citral rich genotypes were highest with R-10A estragol-rich genotypes. The
genotypes could be cultivated in both ecologies; it must be consideration of
chemical composition in decision of cultivation.