Seyyahların gözüyle Ağrı
The city of Ağrı with the eyes of pilgrims
Yazar: BAŞAK BİLİCİ
Danışman: PROF. DR. ALPEREN KAYSERİLİ
Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Coğrafya = Geography

Özet:
Seyahatnameler bir diğer adıyla gezi yazıları ziyaret edilen bölgeler hakkında elde edilen bilgi, deneyim ve izlenimleri, aktarılmaya değer peyzajları kayıt altına almak amacıyla yazılan hatıra niteliğindeki yazılardır. Seyyahların gözlemlerini, tecrübelerini ve dönemin yapısına ilişkin bilgileri çeşitli şekillerde tasvirleyerek yazıya dökmeleri, söz konusu bölgeye ve döneme ilişkin birçok bilgi sunmaktadır. Dolayısıyla seyahatnamelerin incelenmesi, seyyahların görüşlerinden söz konusu araştırma bölgeleri hakkında bilgi edinilmesi noktasında önem arz etmektedir. 
Araştırmanın amacı Ağrı ve çevresini farklı dönemlerde ziyaret etmiş seyyahların, seyahatnameleri ışığında bölgenin eski dönemlerdeki fiziki coğrafya ve sosyo kültürel durumuna ilişkin bilgiler edinmek ve seyyahların bölgeye yönelik bakış açılarını tanımaktır.
Bu amaç doğrultusunda Ağrı ve çevresini ziyaret eden seyyahların eserlerinin Türkçeye çevirisi yapılan veya İngilizce olan on altı seyahatname örneklem olarak değerlendirilmiştir. Bu seyahatnameler nitel araştırma yöntemleri ile ele alınmış ve doküman analizi ile incelenmiştir. Bölgeyi ziyaret eden seyyahların yoğun olarak ilgi gösterdikleri alanlar belirlenerek en çok rağbet gören Ağrı Dağı ve çevresi çalışmanın bel kemiğini oluşturmuştur. Ayrıca kodlamalar yapılarak seyyahların Ağrı Dağı, topoğrafya, klimatoloji, kültürel özellikler ve ekonomik özellikler gibi dönemle ilgili gözlemleri ayrı ayrı ele alınmıştır.
Yapılan değerlendirmeler sonucunda bölgeyi ziyaret eden seyyahların her ne kadar farklı amaçlarla gelmiş olsalar dahi özellikle Gayrimüslim olanların amaçlarının kutsal olarak gördükleri Ağrı Dağı'na tırmanarak, Nuh Peygamberin gemisinin kalıntılarını görebilmek arzusu olduğu tespit edilmiştir. Seyahatnamelerden elde verilen sonuçlar içerisinde uzun yıllar boyunca farklı etnik kökene sahip toplumların bölgede bir arada yaşam sürdüğü, zengin bir bölge olup ticari faaliyetlerin yoğun olduğu, tarımsal üretim ve hayvancılık yapıldığı, canlı çeşitliliğinin ise süreç içerisinde oldukça farklılık gösterdiği tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Seyyah, Seyahatname, Ağrı, Kültür, Ağrı Dağı, Türkiye.

Abstract:
Travelogues, also known as travel writings, are memorabilia written in order to record the information, experiences and impressions obtained about the visited regions, and the landscapes worth transferring. The fact that the travelers wrote down their observations, experiences and information on the structure of the period in various ways, provides a lot of information about the region and period in question.Therefore, the examination of travelogues is important in terms of obtaining information about the research areas from the opinions of the travelers.
The aim of the research is to obtain information about the physical geography and socio-cultural situation of the region in the old times in the light of the travel books of the travelers who visited Ağrı and its surroundings in different periods and to recognize the perspectives of the travelers towards the region.
For this purpose, sixteen travelogues translated into Turkish or English by the travellers who visited Ağrı and its surroundings were evaluated as samples. These travelogues were handled with qualitative research methods and examined with document analysis. The most popular Mount Ararat and its surroundings formed the backbone of the study by determining the areas in which the travelers visiting the region showed great interest. In addition, by making coding, the observations of the travelers about the period such as Mount Ararat, topography, climatology, cultural features and economic features were handled separately. 
As a result of the evaluations, it has been determined that although the travelers who visited the region came for different purposes, the aim of the non-Muslims was the desire to see the remains of the Prophet Noah's ark by climbing the Mount Ararat, which they consider sacred. Within the results obtained from the travel books, it has been determined that societies with different ethnic origins have lived together in the region for many years, it is a rich region, commercial activities are intense, agricultural production and animal husbandry are carried out, and the diversity of biodiversity varies considerably in the process.

Keywords: Traveler, Travelogue, Ağrı, Culture, Mount Ararat, Turkey.