İmam Muhammed eş-Şeybânî ile İmam Şâfiî'nin birbirlerine yönelik eleştirileri
Imam Muhammad ash-Shaybani and Imam Shafii's criticisms of each other
Yazar: ALİ UÇAK
Danışman: PROF. DR. ABDURRAHMAN CANDAN
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
İslam hukukunun aşamalı bir şekilde geliştiğini söylemek mümkündür. Zira hicri ikinci ve üçüncü dönemlerde yaşayan âlimler/müctehidler, karşılaştıkları problemleri zamanının verileri ve ilmi anlayışlarıyla çözmeye çalışmış ve bir metot ortaya koymaya gayret etmişlerdir. Ancak her bir fakih, şahsına münhasır bir anlayışa sahip olduğu için vakaları farklı şekillerde değerlendirmiş ve doğal olarak birbirleriyle ihtilaf etmişlerdir. İslam Hukuk tarihinde Ehl-i Hadis ve Ehl-i Re'y ekollerinin oluşması, bu ihtilafın sonuçlarından birisidir. Ehl-i Medine'nin imamı ve temsilcisi Malik b. Enes (ö.179/795) iken Ebû Hanîfe (ö.150/767) de Re'y ekolünün imamı ve temsilcisi kabul edilmektedir. Bu çalışmada mezkûr fakihlerin yetiştirdiği en önemli talebelerden İmam Muhammed eş-Şeybânî (ö.189/805) ile İmam Şâfiî'nin (ö.204/820) birbirleriyle ilişkileri ve karşılıklı eleştirileri ele alınmaktadır. Tarafların İmam Malik'ten ders görmeleri ve Şâfiî'nin İmam Muhammed'e talebelik yapması gibi hususlar iki fakihin müstakil olarak ele alınmalarını yararlı hale getirmektedir. Çalışmada iki fakihin eleştirileri üzerinde bir okuma ve anlama amaçlanmıştır. Tez, giriş ve iki ana bölümden oluşmaktadır. Girişte konunun başlığı, amacı, önemi ve yöntemi hakkında bilgilerin yanı sıra ihtilafa, ekollere dair de muhtasar olarak bilgi verilmiştir. Tezin birinci bölümünde tarafların eleştirilerini daha iyi anlama adına, onların biyografilerine, usûl anlayışlarına ve birbirleriyle etkileşimlerine yer verilmiştir. Ayrıca bu bölümde İmam Muhammed'in Ehl-i Medine âlimleriyle yakınlığı ve etkileşimi sonucunda onlar gibi veya benzer şekilde mütalaa ettiği meselelere de yer verilmiştir. İkinci ve son bölümde ise, tarafların münazaraları, İmam Muhammed'in Ehl-i Medine fakihlerine eleştirileri ve İmam Şâfiî'nin bunlara cevabı ile hocasına yönelttiği eleştiriler irdelenmiştir.

Abstract:
It is possible to say that Islamic law has developed gradually. Because the scholars /mujtahids who lived in the second and third periods of the Hijri tried to solve the problems they faced with the data and scientific understanding of their time and tried to put forward a method. However, since each faqih has an exclusive understanding of his person, they evaluated the cases in different ways and naturally disagreed with each other. The formation of the Ahl al-Hadith and Ahl al-Re'y schools in the history of Islamic jurisprudence is one of the consequences of this conflict. The imam and representative of the Ahl al-Madinah is Malik b. Anas (d.179/795) while Abu Hanifa (d.150/767) is accepted as the imam and representative of the de Re'y school. In this study, Imam Muhammad ash-Shaybani, one of the most important students raised by the mentioned faqihs (d.189/805) and Imam Shafii (d.204/820) their relations with each other and their mutual criticism are discussed. Considerations such as the fact that the parties learned lessons from Imam Malik and the fact that Shafii was a student of Imam Muhammad make it useful to treat the two faqihs separately. In this study, it is aimed to read and understand the criticisms of two faqihs. The dissertation consists of an introduction and two main parts. In addition to information about the title, purpose, importance and method of the subject, concise information about the conflict and schools is given in the introduction. In the first part of the thesis, in order to better understand the criticisms of the parties, their biographies, procedural understanding and interaction with each other are included. In addition, in this section, the issues that Imam Muhammad dealt with as a result of his closeness and interaction with the Ahl al-Madinah scholars, such as them or in a similar way, are also included. In the second and last part, the discussions of the parties, Imam Muhammad's criticisms of the Ahl al-Madinah faqihs and Imam Shafii's response to them and the criticisms directed at his teacher are examined.