Erzurum atmosferindeki polisiklik aromatik hidrokarbonların (PAH) örneklenmesi ve analizi
Sampling and analysis of polycyclic aromatic hydrocarbons (PAH) in Erzurum atmosphere
Yazar: ECEM DEMİREL
Danışman: YRD. DOÇ. DR. HANEFİ BAYRAKTAR
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering
Dizin: Hava kalitesi = Air quality ; Yaş çökelme = Wet sedimentation

Özet:
Çalışmalar kapsamında Erzurum kent merkezinde Mart?Haziran 2010 tarihleri arasında pasif örnekleme sistemi kullanılarak 2 noktada toplam 38 adet atmosferik yağış (kar, yağmur) örnekleri toplanmış ve PAH bileşenleri açısından analizlenmiştir. Diğer yandan aynı periyotta Erzurum kent merkezinde bulunan bir noktada aktif örnekleme sistemi kullanılarak 32 adet atmosferik PM fazı ve 6 adet gaz fazı PAH örnekleri toplanmış ve analizlenmiştir.Örnekleme işlemi için toplanan örnekler uygun özütleme ve temizleme aşamalarından geçirilerek Gaz Kromatografi-Kütle Spektrometrisi (GC-MS) cihazında analiz edilmiş ve Amerikan Çevre Koruma Ajansı'nın (US EPA) öncelikli kirleticiler listesindeki 16 hedef PAH bileşiğinin derişimleri belirlenmiştir. Analizler öncesi GC-MS cihazı analiz metodu optimize edilmiş, kalibrasyon ve güvenilirlik testleri gerçekleştirilmiştir. Yine örneklerin analizinden önce yapılan özütleme ve temizlik işlemlerinin uygunluğuna ait testler laboratuvarda gerçekleştirilmiştir.Erzurum ilinde üniversite ve gar bölgesinde yapılan bu çalışmada örnekleme çalışmasına göre kış ve yaz mevsimlerinde toplam ortalama PAH derişimlerinin 6715-37ng/lt ile 9368-120ng/lt konsantrasyon değerlerine sahip olurken her iki bölge için düşük değerler ise sırasıyla ise 3-1 ile 2-0ng/lt değerleri seviyelerinde olduğu görülmüştür. Ayrıca yine bu çalışma kapsamında üniversite bölgesinde aktif örnekleme yöntemi ile PM ve Gaz örneklemesi yapılmıştır. Elde edilen sonuçlara göre en yüksek PAH konsantrasyon değeri 11,71ng/m3 bileşiğinde tespit edilirken en düşük PAH konsantrasyonu ise 0,77 ng/m3 değeri ile tespit edilmiştir. Ölçülen yüksek derişimlerin sebepleri ve PAH bileşiklerinin kaynakları araştırılmıştır. Kaynak belirleme çalışması kapsamında diagnostik oranlar yöntemi ve faktör analizi testleri yapılmıştır.

Abstract:
Within the scope of studies , 38 pieces at the 2 point atmospheric precipitation (snow, rain) samples collected using with passive sampling system between the date of March-June 2010 and in terms of PAH compounds were analyzed. On the other hand in the same period by using a point sampling system, 2 pieces of atmospheric PM phase and sample of 6 pieces of gas PAH phase were collected and analyzed at specific point in the center of the city of Erzurum.Samples collected for the sampling process through the appropriate stages of extraction and cleanup were analyzed at the Gas Chromatography-Mass Spectrometry (GC-MS) instrument and concentrations of the PAH compound of 16 target from PAH Environmental Protection Agency (US EPA) priority pollutants list were determined. GC-MS device are optimized before the analysis method of analysis, calibration and reliability testing was carried out. However, before analyzing the samples in the laboratory tests conducted by the suitability of the extraction and cleaning procedures.According the results of the sampling campaigns in Erzurum, total average PAH concentrations in summer and winter were found as 6716-37ng/lt and 9369-120ng/lt concentration volues for both regions, while low volues, respectively 3-1 and 2-0,2ng/lt volues were found to be level. Also within the scope of this study in the university PM and gas sampling has been done with active sampling method. According to the results, the highest PAH concentration value detected in the compound of 11,71ng/m3 whereas the low PAH concentrations value were determined by the compound of 0,77ng/m3. The causes of high concentrations that measured and sources of PAH compounds were investigated. Within the work of source determine, method of diagnostic rates and factor analysis tests were carried out. The possible reasons and sources of these high concentrations were investigated through diagnostic ratios and source apportionment (factor analysis) techniques.