Amasra 321 Ada 38-39 Parsel kurtarma kazılarında bulunan bezemeli mimari elemanların incelenmesi
Research on the architectural elements with decoration unearthed from the salvage excavations in the plots of 321/38-39 in Amasra
Yazar: UMUT BOSTANCI
Danışman: DOÇ. DR. MÜJDE PEKER
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Klasik Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Antik mimari = Antique architecture ; Klasik Roma mimarisi = Classical Rome architecture ; Klasik arkeoloji = Classical archeology

Özet:
Günümüzde Bartın iline bağlı Amasra ilçesi üç yanı tepe ve dağlarla çevrili, kuzeyde Karadeniz'e uzanan yarımada ve adalara sahip kıyı kentidir. MÖ 1. binyıl öncesindeki durumuna ilişkin pek bilgi bulunmayan bölgede kent niteliğine sahip en eski yerleşim, ismine antik kaynaklar ve sikkelerde rastlanılan, MÖ 7. yüzyılda Miletos kolonisi olarak kurulduğu düşünülen Sesamos'tur. MÖ 4. yüzyıl sonunda ise Kraliçe Amastris, synoikismos ile ismini taşıyacak Amastris kentini kurmuştur. MÖ 1. yüzyılda Roma Cumhuriyeti'nin kontrolüne geçmiş kent daha sonraları Bizans, Ceneviz ve Osmanlı egemenliğine girmiştir.

 Amasra Müzesi Müdürlüğünce 2017 yılında 321 Ada 38-39 Parsellerde gerçekleştirilen sondaj kazılarında Roma İmparatorluk Dönemine ait olduğu düşünülen mimari elemanlara rastlanmış ve çalışmalara 2022-2023 yıllarında kurtarma kazıları ile devam edilerek yapının mevcut parseller içerisinde kalan bölümünün büyük bir kısmı ortaya çıkartılmıştır. Kuzeyde Opus Reticulatum örgülü duvar ve güneyde sütun sırasına sahip anıtsal nitelikteki yapının doğu ve batı sınırları çalışma alanı dışında kalması nedeniyle tespit edilememiştir. Bu alanda bulunmuş bezemeli mimari elemanların incelenmesi çalışmanın konusunu oluşturmaktadır. 

Yapının güney cephe kurgusunu Attika-Ion tipi sütun kaideleri, yivsiz sütun tamburları, Korinth sütun başlıkları, epistylos-friz blokları ve en üstte sima ile bütünleşik konsollu geison blokları oluşturmaktadır. Mimari elemanlar üzerinde Ion kymationu, Lesbos kymationu, akanthus ile anthemionun yanı sıra çeşitli bitkisel motiflere yer verilmiştir. Yerel işçiliğe sahip bezemeler, Paphlagonia ve Anadolu'daki diğer bölgelerden örneklerle karşılaştırıldığında biçim ve üslup bakımından MS 2. yüzyılda görülen özellikleri yansıttığı anlaşılmaktadır. Bazı mimari elemanlar üzerindeki bezemeler tamamlanmadan bırakılmıştır.

Abstract:
The district of Amasra, located within the Bartın province, is a coastal city surrounded on three sides by hills and mountains, with a peninsula and islands extending to the north into the Black Sea. Information about the region prior to the 1st millennium BCE is scarce, but the oldest settlement with urban characteristics identified in the area is Sesamos, which is thought to have been established as a colony of Miletus in the 7th century BCE, as evidenced by ancient sources and city coins. At the end of the 4th century BCE, Queen Amastris founded the city of Amastris, named after herself, through a process known as Synoikismos. By the 1st century BCE, the city had come under the control of the Roman Republic, and later it fell under Byzantine, Genoese, and Ottoman dominion.

In 2017, excavation work carried out by the Amasra Museum Directorate at 321 Island, Parcels 38-39, uncovered the remains of a structure thought to date back to the Roman Imperial Period. The work continued with salvage excavations in 2022-2023, revealing a significant portion of the building that remains within the parcels. Due to the eastern and western boundaries of the structure being outside the excavation area, these limits could not be identified. This study focuses on the examination of the architectural elements decorated found in this area.

The southern façade of the building consists of Attic-Ionic type column bases, plain column drums, Corinthian capitals, epistyle-frieze blocks, and cornice blocks with integrated consoles at the top. The decorative elements on these architectural features include Ionian kymation, Lesbos kymation, acanthus, anthemion, as well as various animal figures and plant motifs. The decorations, which highlight local craftsmanship, exhibit not only well-known Anatolian practices but also likely reflect a provincial influence. When compared with artifacts found throughout Anatolia and in the Paphlagonia region, which includes Amastris, these decorations are believed to reflect the characteristics of the 2nd century CE in terms of form and style. It is evident from the unfinished state of the architectural elements that the embellishments of the structure were incomplete.