Psikolojik dışlanmanın intikam ve affetme üzerindeki etkisinin öz belirleme kuramı çerçevesinden incelenmesi
Investigation for the effect of ostracism on revenge and forgiveness within the framework of self-determination theory
Yazar: MERVE YÜKSEL
Danışman: PROF. DR. HAMİT COŞKUN
Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Psikolojik dışlanma = Ostracism

Özet:
Psikolojik dışlanma, kısa ve uzun vadeli etkileri açısından önemli bir konudur. Bireyler, dışlanmanın tehdit ettiği ihtiyaçlarının sonucunda olumlu ya da olumsuz davranışlara yönelebilmektedir. Dışlanma literatürü oldukça kapsamlı olmakla birlikte psikolojik dışlanmanın sonucunda ortaya çıkan tepkilerle ilgili net sonuçlar bulunmamaktadır. Bu nedenle mevcut çalışmada dışlanma ile öz belirlemede belirtilen ihtiyaçların her birinin hem intikam hem de affetme üzerindeki etkisi test edilmiştir. Yapılan üç deney ile bu etkiler test edilirken duyguların aracı rolü ile reddedilme duyarlılığı ve bilişsel esnekliğin düzenleyici rolü incelenmiştir. Analizler için IBM SPSS Statistics 24 programı kullanılmıştır. Aracı ve düzenleyici analizler için PROCESS macro v4.0 eklentisi kullanılmıştır. Birinci deneyde, dışlanma ve bir görev sonucunda verilen yeterlik geribildiriminin intikam ve affetme üzerindeki etkisi incelenmiştir. Dışlanma ve yeterlik geribildiriminin temel ve etkileşim etkisi anlamlı olmamakla birlikte, yeterlik geribildirimi ile affetme arasındaki ilişkide bilişsel esnekliğin düzenleyici rolü anlamlı bulunmuştur. İkinci deneyde, dışlanma ve sosyal desteğin affetme üzerindeki etkileşim etkisi anlamlı bulunmuştur. Dışlanan ve sosyal destekleri olmayan katılımcılar en düşük affetme düzeyini göstermişlerdir. Öfke ve sakinlik duygularının anlamlı etkisi sosyal destek ve intikam arasındaki ilişkide ortaya çıkmıştır. Katılımcılar sosyal destek algıladıklarında öfkelerinin azalması ve sakinliklerinin artmasıyla intikam düzeyi azalmaktadır. Üçüncü deneyde, dışlanma ve özerkliğin intikam üzerindeki etkileşim etkisi anlamlı bulunmuştur. Dışlanan ve özerk olmayan katılımcılar en yüksek intikam düzeyini göstermişlerdir. Özerkliğin intikam ile ilişkisinde mutluluğun aracı etkisi anlamlı olup, özerk olanların sakinliklerinin artmasıyla intikam düzeyi azalmaktadır. Elde edilen bulgular ilgili kuram ve çalışmalar temelinde tartışılmaktadır.

Abstract:
Ostracism is an important issue in terms of its short and long-term effects. Individuals may turn to positive or negative behaviors as a result of the needs threatened by exclusion. Although the ostracism literature is quite extensive, there are no clear results regarding the reactions that occur as a result of psychological ostracism. Therefore, in the current study, the effects of each of the needs expressed in ostracism and self-determination on both revenge and forgiveness were tested. While these effects were tested in three experiments, the mediating role of emotions and the moderator role of rejection sensitivity and cognitive flexibility were examined. IBM SPSS Statistics 24 program was used for analyses. The PROCESS macro v4.0 plugin was used for mediator and moderator analyses. In the first experiment, the effects of ostracism and competency feedback given at the end of a task on revenge and forgiveness were examined. Although the main and interaction effects of ostracism and competency feedback were not significant, the moderating role of cognitive flexibility in the relationship between competency feedback and forgiveness was found to be significant. In the second experiment, the interaction effect of ostracism and social support on forgiveness was found to be significant. Participants who were excluded and had no social support showed the lowest level of forgiveness. The significant effect of anger and calm emotions emerged on the relationship between social support and revenge. When participants perceive social support, their level of revenge decreases as their anger decreases and their calmness increases. In the third experiment, the interaction effect of ostracism and autonomy on revenge was found to be significant. Participants who were excluded and not autonomous showed the highest level of revenge. The mediating effect of happiness in the relationship between autonomy and revenge is significant, and the level of revenge decreases as the calmness of those who are autonomous increases. The findings are discussed based on relevant theories and studies.