Türkçe eğitiminde ölçme ve değerlendirme: Görev biçimlerinin Türkçe ders kitaplarında görünümü ve sınıflandırılması
Assessment and evaluation in Turkish education: The appearance and classification of task forms in Turkish textbooks
Yazar: RAHİME ŞENTÜRK
Danışman: PROF. DR. GIYASETTİN AYTAŞ
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Dil eğitimi = Language education ; Dinleme becerisi = Listening skill ; Okuma-anlama becerisi = Reading-comprehending skill ; Yazma becerisi = Writing skills ; Ölçme-değerlendirme araçları = Measurement-evaluation tools

Özet:
Bu araştırmada dil öğretiminde ölçme ve değerlendirmeye yönelik geliştirilen kuram ve stratejilerden yola çıkarak dil beceri alanlarını ölçme ve değerlendirme amacıyla kullanılmakta olan görev biçimlerine ilişkin sınıflandırılmış bir yapı sunmak amaçlanmıştır. Bununla birlikte dil beceri alanlarına özgü sınıflandırılan görev biçimlerinin Türkçe ders kitaplarında görünümü incelenmiştir. Betimsel tarama modeliyle yapılandırılan araştırmanın örneklemini 2020-2021 eğitim–öğretim yılında Anıttepe Yayıncılık tarafından hazırlanan 5. sınıf Türkçe ders kitabı ve Millî Eğitim Bakanlığı komisyonunca hazırlanan ortaokul 6, 7 ve 8. sınıf Türkçe ders kitapları oluşturmuştur. Araştırmada ders kitaplarında yer alan görev biçimlerinin dil beceri alanı ve öğrenim düzeyi açısından kullanım sıklığı değerlendirilmiştir. Değerlendirme öncesinde alanyazın taraması ile kuram, yöntem ve tekniklerden yola çıkarak dil beceri alanlarına özgü görev biçimlerine tasarlama, uygulanma ve değerlendirme aşamaları konusunda açıklık getirilmiş ve örnekler oluşturulmuştur. Örneklemde yer alan ders kitaplarını değerlendirmede araştırmacı tarafından oluşturulan dil beceri alanlarına özgü görev biçimleri formu kullanılmıştır. Veriler belge incelemesi yöntemiyle toplanmış, ilk aşamada dört ders kitabındaki (5, 6, 7 ve 8. sınıf) etkinliklerde dil beceri alanlarına ilişkin görev biçimi türlerinin kullanım sıklığı izlek, toplam metin ve etkinlik sayısı göz önünde bulundurularak
belirlenmiştir. Ardından veriler, istatistik paket programında değerlendirilmiştir. Bununla birlikte ders kitaplarında yer alan etkinliklerdeki ölçünleştirilmiş görev biçimlerinin oranları arasında anlamlı farklılığın olup olmadığı z testi ile sınanmıştır. Verilerin çözümlenmesi sonucunda örnekleme alınan ders kitaplarında çoğunlukla okuma becerisi etkinliklerine, ardından yazma becerisi, azalan sırayla konuşma ve dinleme becerisi etkinliklerine yer verildiği görülmüştür. Ders kitaplarındaki etkinliklerde beceri alanlarına göre daha çok belli başlı görev biçimleri (çoktan seçmeli, kısa yanıtlı soru, açık uçlu soru, tümce tamamlama vb.) kullanılırken bazı görev biçimlerinin (çıkartmalı soru, gereksiz sözcükleri çıkartma, betiksel boşluk, hata bulma, proje çalışması, ağ dizge vb.) oldukça az kullanıldığı veya hiç kullanılmadığı tespit edilmiştir. Yapılan değerlendirmeler dil beceri alanlarında kısa yanıtlı soru ve açık uçlu soru görev biçimlerine daha çok yer verildiğini ortaya koymuştur. Ders kitaplarındaki dil beceri alanlarında kullanım sıklıkları değişmekle birlikte bazı görev biçimlerine tekdüze biçimde yinelemelerle yer verilirken bazı görev biçimlerine hiç yer verilmediği görülmüştür. Dil beceri alanlarına göre değişmekle birlikte daha çok eşleştirme, kısa yanıtlı soru, betiksel parçaları sıralama ve boşluk doldurma görev biçimlerinin oranları açısından kitaplar arasında anlamlı bir fark bulunmuştur. Araştırma sonuçlarının dil beceri alanlarını ölçme ve değerlendirmede örnek uygulamalara ilişkin içeriğiyle ve değerlendirmede temel alınabilecek ölçütlere ilişkin açıklamalarıyla alanyazında belirtilen sorunlara ışık tutacağı düşünülmektedir.

Abstract:
In this research, it is aimed to present a classified structure for the task forms used for measuring and evaluating language skill areas, based on the theories and strategies developed for measurement and evaluation in language teaching. In addition, the appearance of the classified task forms specific to language skill areas in Turkish textbooks has been examined. The sample of the research, which was structured with the descriptive scanning model, consisted of the 5th grade Turkish textbook prepared by Anıttepe Publishing in the 2020-2021 academic year and the 6th, 7th and 8th grade Turkish textbooks prepared by the Ministry of National Education commission. In the research, the frequency of use of the task forms in the textbooks in terms of language skill area and education level was evaluated. Before the evaluation, the design, implementation and evaluation stages of the task styles specific to the language skill areas were clarified and examples were created based on the literature review and theories, methods and techniques. In the evaluation of the textbooks in the sample, the task forms form specific to the language skill areas created by the researcher was used. The data were collected by document analysis method, and in the first stage, the frequency of use of task style types
related to language skill areas in the activities in four textbooks (5, 6, 7 and 8th grades) was determined by considering the theme, the total number of texts and the number of activities. Then, the data were evaluated in the statistical package program. In addition, whether there is a significant difference between the ratios of standardized task styles in the activities in the textbooks was tested with the z test. As a result of the analysis of the data, it was seen that the textbooks included in the sample mostly included activities for reading skills, followed by writing skills, and speaking and listening skills in decreasing order. While the main task styles (multiple choice, short answer question, open-ended question, sentence completion, etc.) are used in the activities in the textbooks, some task forms (removal questions, removing unnecessary words, scriptural gaps, fault finding, project work, etc.) are used in the activities in the textbooks. network string etc.) has been found to be used very little or not at all. The evaluations revealed that short-answer question and open-ended question task forms were mostly used in language skill areas. Although the frequency of use varies in the language skill areas in the textbooks, it has been observed that while some task forms are included in a uniform manner with repetitions, some task forms are not included at all. Although it varies according to language skill areas, a significant difference was found between the books in terms of the ratios of more matching, short answer questions, ordering scripts and filling in the blanks. It is thought that the results of the research will shed light on the problems mentioned in the literature, with the content of sample applications in measuring and evaluating language skill areas, and with explanations on the criteria that can be taken as a basis for evaluation.