Yunan-Roma gizem dinlerinde aşamalar
Stages in Greek-Roman mystery religions
Yazar: ŞENİZ GÜNER
Danışman: PROF. DR. EFRUMİYE ERTEKİN
Mersin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Tarih = History
Dizin: Dinler = Religions ; Dinler tarihi = History of religions ; Gizemcilik = Mysterianism ; Gizli Hristiyanlar = Crypto-Christians ; Kybele = Kybele ; Roma Dönemi = Roman Period ; Roma mitolojisi = Roman mythology ; Yunan = Greek ; İnisiyasyon = Initiation ; İsis = Isis

Özet:
Bu çalışmanın ana eksenini, MÖ 6. yüzyıldan MS 5. yüzyıla kadarki bin yılı aşkın dönemde Akdeniz ve Batı dünyasının dini görünümünü değiştiren Gizem Dinlerinin Aşamaları oluşturmaktadır. Bu Gizemler, karakter ve görünüm açısından büyük bir aralığı kaplamaktadır. Bunlardan bazıları Yunan kaynaklıyken çoğunluğu diyebileceğimiz önemli bir kısmı Doğu kaynaklıdır. En önemlileri, Yunan Eleusinian, Frig Ana Tanrıça Kybele, Mısır kaynaklı İsis ve Serapis ve Pers kaynaklı Mithra'dır. Eleusinian Gizemi neredeyse on bir yüzyıl boyunca insanların tutkularını beslemiştir. Kraliçe İsis ve Tanrı Serapis ise Roma'da beş yüzyıl, Yunan dünyasında ise sekiz yüzyıl boyunca adanmışların hayatını etkilemiştir. Ana Tanrıçaya duyulan saygı ise İtalya'da altı yüzyıl boyunca devam etmiştir. Saydığımız bu gerçekler ise Antik dönem gizemlerini dikkate almaya başlamanın gerekliliğini tüm açıklığıyla ortaya koymaya yetmektedir. Yayılmalarında ise pek çok durum etkili olmuştur. Bunlar arasında; insanların hayal güçlerini hızlandırarak onların derinlerde kalmış duygularını açığa çıkarmaları ve darbesinden korktukları kaderin eğer tanrıyla birlik olunursa onları ezmeyeceği düşüncesi vardır. Ayrıca katılımcıların günahlarının lekesinin arınma yoluyla çıkacağı ve insanların bu arınmadan dolayı umutsuz bir şekilde ölmeyecekleri fikri, onları acılarından uzaklaştırmış ve hayat yüklerinin hafifleyeceği gibi maneviyatlarına dokunan duyguları beslemiştir. Bu düşünceleriyle Yunan ve Roma gibi, güçlü iki dehanın zorluklarla inşa ettiği her şeyi yok etme tehdidinde bulunan gizem dinleri, tanrının yaşamı ve onunla birlikteliğin nasıl olacağına dair inananlarına "Sır" vermiştir. Yunan dehasının aklı ve mantığı ön planda tutan düşünce yapısı, Roma'nın ise soğuk ve monoton olan, bireyi arka plana iten, devlet çıkarlarını ön planda tutan dini yapısı insanları tatmin etmemeye başlamıştır. İnsanlar artık 'kesin bir söz' arzusu içindedirler. Bu sır kardeşliğine katılmak için bir deneme ve hazırlık süresi geçiren katılımcı, eğer bu dönemi başarıyla geçerse cemaate katılacak ve inisiye olacak, sonrasında kutsanmış ruhu Tanrı'nın tezahürüyle buluşacak ve huzura kavuşacaktır. 

Anahtar Kelimeler: Gizem Dini, İsis, Kybele, İnisiyasyon, Ölümsüzlük

Danışman: Prof. Dr. Efrumiye ERTEKİN, Tarih Anabilim Dalı, Mersin Üniversitesi, Mersin

Abstract:
The main part of this study is composed of the stages of the mystery religions that changed the religious views of the Mediterranean and Western world from the 6th century BC to the 5th century AD. These Mysteries cover a large range in terms of character and appearance. Some seem to come from Greek resources, while a significant part of what we can call the majority is from the East. The most important ones are the Greek Eleusinian, Phrygian Mother Goddess Kybele, Isis and Serapis of Egypt and Mithra of Persia. The Eleusinian Mystery has fed people's passions for almost eleven centuries. Queen Isis and God Serapis have influenced the lives of believers for eight centuries in the Greek world and five centuries in Rome. Respect for the Mother Goddess lasted for nearly six centuries in Italy. These facts are adequate to reveal the necessity of starting to take into account the mysteries of antiquity. Many factors must have been effective in the spread of these mysteries. Among them might be deep-rooted feelings of the contemporary people that reveal themselves using this kind of imagination, and the idea that the fate, of which they were scare, would not crush them if they got united with Gods. Further, the idea that the stain of the believers' sins would come out through purification and that people would not die desperately because of this purification must have taken their suffering away from them, and nurtured the feelings related to their spirituality easing their life burden. With these thoughts, the mystery religions, such as Greece and Rome, threatening to destroy everything that two powerful geniuses had built with difficulty, gave "secret" to those who believe in the life of God and how to associate with him/her/it. The thinking way of Greek Intellects, who prioritized mind and logic, and the cold and monotonous religious structure of Rome, which gave precedence to the state interests while ignoring individuals, must have become unsatisfactory for the people. People now desired for 'a certain word'. The participant undergoing a trial and preparation period to join this secret brotherhood would join and initiate the congregation if he passed this period successfully, and then the blessed spirit would meet the manifestation of God and get peace.
Keywords: Mystery Religion, Isis, Cybele, Initiation, Immortality
Supervisor: Prof. Dr. Efrumiye ERTEKİN, Department of History, Mersin University, Mersin.