Yedinci sınıf sosyal bilgiler ders kitaplarının üst düzey düşünme becerilerinin gelişimine uygunluğu açısından incelenmesi
Analysis of the 7th grade social studies textbooks regarding their suitability for development of higher - order thinking skills
Yazar: KÜBRA ÖDEMİŞ
Danışman: PROF. DR. AHMET DOĞANAY
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Düşünme = Thinking ; Düşünme becerileri = Thinking skills ; Kitaplar = Books ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Sosyal bilgiler = Social studies ; Sosyal bilgiler dersi = Social studies course ; Sosyal bilgiler eğitimi = Social studies education ; Üst düzey zihinsel beceri = High level thinking

Özet:
Çalışmanın amacı yedinci sınıf sosyal bilgiler ders kitaplarının üst düzey düşünme becerilerine dair katkılarının incelenmesidir. Bu bağlamda üst düzey düşünme becerileri eleştirel düşünme becerisi, yaratıcı düşünme becerisi, problem çözme becerisi ve karar verme becerisi olarak sınırlandırılarak araştırmaya ilişkin dört alt amaç oluşturulmuştur. 
Araştırmada MEB Yayınevi tarafından basılan yedinci sınıf sosyal bilgiler ders kitabı ile Bakanlık tarafından kabul edilmiş özel yayınevlerinin bastığı yedinci sınıf sosyal bilgiler ders kitaplarından biri random olarak seçilmiş ve araştırmanın veri kaynağı olarak belirlenmiştir. Yapılan araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden biri olan doküman incelemesi yönteminden yararlanılmıştır. Çalışmada ders kitaplarında yer alan soruları analiz edebilmek amacıyla araştırmacı tarafından her beceri için ayrı ayrı geliştirilmiş rubrikler kullanılmıştır.
Verilerin analizi sonucunda her iki yayınevine ait ders kitabının da üst düzey düşünme becerilerini geliştirme bağlamında kısmen uygun oldukları sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmada MEB Yayınevi'ne ait sosyal bilgiler yedinci sınıf ders kitabının, özel bir yayınevine ait ders kitabına göre üst düzey düşünme becerilerini destekleyecek daha fazla sayıda soru kapsadığı belirlenmiştir. Bu sonuçlar yedinci sınıf sosyal bilgiler ders kitaplarının geliştirilmeye ihtiyaç duyduğunu göstermektedir. Araştırmada ders kitaplarında yer alan soruların niteliklerine önem verilmesi gerektiği ve üst düzey düşünme becerilerinin eşit oranda yer alması önerileri yapılmıştır.
Anahtar kelimeler: Üst düzey düşünme becerileri, sosyal bilgiler, ders kitabı, eleştirel düşünme, yaratıcı düşünme, problem çözme, karar verme.

Abstract:
This study aimed to investigate the contributions of seventh grade social studies textbooks in terms of developing higher-order thinking skills (HOTS). In this context, higher-order thinking skills were limited to critical thinking skills, creative thinking skills, problem solving skills and decision-making skills, and four research questions were established.
As the data source of the research, the study randomly selected, one of the seventh grade social studies textbooks published by the Ministry of National Education publications and one of the seventh grade social studies textbooks published by a private sector publishing house approved by the ministry. One of the qualitative research methods used was the method of document review. In the study, rubrics developed by the researcher were used to analyze the questions in the textbooks.
As a result of the data analysis, it was concluded that the textbooks of both publishers were each partly appropriate in terms of developing higher-order thinking skills. The seventh grade textbook of the Ministry of National Education publishing house covers more questions that will support the higher-order thinking skills in comparison with the textbook of the private publishing house. These results reveal that seventh grade social studies textbooks need to be improved. The study suggests that the qualifications of the activities included in the textbooks should be given importance and that higher-order thinking skills should be equally involved.
Keywords: Higher-order thinking skills, hots, social studies, textbooks, critical thinking, creative thinking, problem solving, decision making.