Maliyet yönetiminde dijitalleşmeye geçişi etkileyen faktörlerin AHP ile analizi
Analysis of the factors affecting the transition to digitalization in cost management with AHP
Yazar: FİDAN AKAY
Danışman: DOÇ. DR. ROZİ MİZRAHİ
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Muhasebe Finansman Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Dijitalleşmenin sürekli ve hızlı bir şekilde gelişmesi ile artık hayatın her alanında yer almasını sağlamıştır. Hızlı bir şekilde yaşanan dijitalleşme beraberinde birçok dijital uygulamaları getirmiştir. Yapay Zeka,  Nesnelerin İnterneti, Dijital İkiz, Block Zinciri, Bulut Bilişim gibi dijitalleşmeyi oluşturan yazılım ve uygulamaların ortaya çıkması hem günlük hayatı hem de iş süreçlerini etkilemiştir.
Çalışmada dijitalleşmenin işletmelerde en çok hangi alanda maliyet yönetimine katkı sağladığı yer almıştır. Bu kapsamda dijitalleşme ve maliyet kapsamlı bir şekilde incelenerek devamında dijitalleşmenin muhasebe ile olan ilişkisine yer verilmiştir. Araştırma kısmında dijitalleşmenin maliyet yönetimine üç temel sektör olan Üretim, Ticaret ve Hizmet  sektörlerine etkisine göre sıralaması yapılmış  ve hangi sektörü göreli olarak ne kadar etkilediği incelenmiştir. Bu kapsamda sıralamanın neye göre yapılacağını belirlemek için öncelikle literatür incelenerek dijitalleşmenin maliyet yönetimine etkisinin değerlendirilebileceği kriterler belirlenmiştir. Çalışmada kullanılan yöntem birden çok ölçüte göre birden çok alternatifin sıralanmasını gerektiren problemler için kullanılan bir Çok Kriterli Karar Verme Yöntemi olan Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP)'dir. Çalışmada belirlenen kriterler araştırma kapsamında Uzman olarak belirlenmiş olan üç Karar Verici tarafından Saaty ölçeğine göre  değerlendirilmiştir.
Elde edilen veriler AHP algoritması kullanılarak analiz edilmiş, kriter ağırlıkları elde edilmiş ve çalışmanın alternatifleri olan  üretim, ticaret ve hizmet sektörleri belirlenen kriterler göz önünde bulundurularak dijitalleşmenin maliyet yönetimi üzerindeki etkisine göre sıralanmıştır. Çalışmanın araştırma kısmında elde edilen sonuçlara göre, ana kriterler içinde en etkili kriter İşletme İçi Faktörler (0,89) olurken İşletme Dışı Faktörler (0,11) ikinci sırada yer almıştır. Alt kriterlerin karşılaştırılmasının sonucunda ise Maliyet Tasarrufu (0,34) en etkili kriter olarak birinci sırada yer almıştır. Devamında ise ikinci sırada Veri Analitiği (0,25), üçüncü sırada Bireysel Hataları Önlemesi ve Kullanım Kolaylığı (0,10), dördüncü sırada Uzaktan Çalışma Olanağı (0,07) ile İletişim ve İş Birliğinde Kolaylık (0,07) ve Yasal Mevzuat Değişikleri (0,07) , beşinci sırada Zaman Tasarrufu (0,05), altıncı sırada Küresel Rekabet Ortamı (0,04) yer alarak en az etkili kriter olmuştur. Alternatiflerin karşılaştırılmasında ise birinci sırada Hizmet sektörü (0,62) yer almıştır ve en etkilen sektör olmuştur. İkinci sırada Ticaret sektörü (0,31), üçüncü sırada Üretim sektörü (0,07) yer alarak en az etkilenen sektör olmuştur

Abstract:
The continuous and rapid development of digitization has enabled its integration into every aspect of life. The swift pace of digitization has introduced numerous digital applications. The emergence of technologies such as Artificial Intelligence, the Internet of Things, Digital Twins, Blockchain, and Cloud Computing has impacted both daily life and business processes. This study examines how digitization contributes to cost management in businesses. In this context, a comprehensive analysis of digitization and cost management is provided, followed by an exploration of the relationship between digitization and accounting. 
The research segment involves ranking the impact of digitization on cost management across three primary sectors: Manufacturing, Trade, and Services. The study examines how each sector is relatively affected and determines the criteria for ranking through a review of the literature to assess the impact of digitization on cost management. The method used in this study is the Analytic Hierarchy Process (AHP), a Multi-Criteria Decision-Making (MCDM) technique that requires ranking multiple alternatives based on various criteria. The criteria identified in the study were evaluated by three Decision Makers, designated as experts, using the Saaty scale.
The data obtained were analyzed using the AHP algorithm, resulting in the determination of criteria weights. Based on these weights, the sectors of Manufacturing, Trade, and Services were ranked according to the impact of digitization on cost management. According to the results obtained in the research segment, among the main criteria, Intra-Organizational Factors (0.89) were found to be the most influential, while Extra-Organizational Factors (0.11) were ranked second. In terms of sub-criteria, Cost Savings (0.34) emerged as the most influential, followed by Data Analytics (0.25), Prevention of Individual Errors and Ease of Use (0.10), Remote Work Capability (0.07), Ease of Communication and Collaboration (0.07), and Legal and Regulatory Changes (0.07), with Time Savings (0.05) and Global Competitive Environment (0.04) being the least influential criteria. In the comparison of alternatives, the Services sector (0.62) was ranked first, indicating the highest impact. The Trade sector (0.31) was ranked second, while the Manufacturing sector (0.07) was the least affected.