Bellek-mekân ilişkisi bağlamında anı mekânlarının değerlendirilmesi ve korunması: Muğla Menteşe tarihi kentsel doku
Evaluation and conservation of the memoryscapes in the context of memory-space relations: Muğla Menteşe urban historic fabric
Yazar: FERAN ÖZGE GÜVEN ULUSOY
Danışman: PROF. DR. NURAY ÖZASLAN
Eskişehir Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Bellek mekanları = Place of memory ; Kültürel miras = Cultural heritage ; Mekansal bellek = Spatial memory ; İnsan-mekan ilişkisi = Human-space relationship

Özet:
Kentsel kültürel miras alanları, tarihsel süreç içerisinde oluşan ve gelişen fiziksel katmanların bir arada bulunduğu, yaşayan insanların deneyimleri, anıları, ortak geçmişi, hikayeleri ve kimliği ile anlam kazanan yerlerdir. Her bir katmanın kullanıcısıyla etkileşim içinde, kendi zamansal ve mekânsal bağlamını yeniden şekillendirmesiyle oluşan alanlar, zaman içerisinde kentsel ortamda yapılan keskin ve yıkıcı müdahaleler ile değişime uğramaktadır. İnsanların kent mekânıyla kurduğu bağın kopmasıyla sonuçlanan değişimler ile, kültürel miras alanları bağlamlarını ve anlamlarını yitirmektedir. Ayrıca, sosyal, ekonomik, toplumsal, fiziksel ve tarihsel olarak çok boyutlu bilgileri içeren kültürel miras alanlarında, bağlamın tamamını bütüncül bir şekilde değerlendirerek; fiziki verilerle somut olmayan verilerin ilişkilendirilmesini sağlayacak koruma yaklaşımı üretmek de güçleşmektedir.
Bu bağlamda, tezin temel amacı, anının mekânsal kodlu bir veri olduğundan yola çıkarak, mirasın toplumsal bağlamdan kopartılmadan tüm unsurlarıyla yerin bir öğesi ve gündelik hayatın kaynaklarından biri olması gerektiğini vurgulamak; kültürel miras alanlarının fiziki ve kültürel bağlamda varlıklarını sürdürmesi ve korunması için anıyı mekânsal verilere entegre etmek; elde edilen bilgileri koruma prensiplerinin oluşturulmasında kullanılır kılacak bütüncül bir yaklaşım önermektir.
Çalışmanın örneklem alanı olan Muğla ili Menteşe ilçesi tarihi kentsel doku ve çevresi, kentin tarihsel sürekliliği içinde geçirdiği bazı kırılma noktalarına rağmen, kentte yaşayanların mekânla kurduğu diyalogun; yaşayanlar ve mekânlar arasında anı ve anlam üretiminin devam ettiği bir alandır. Kentte yaşayanlarla yapılan derinlemesine görüşmelerden elde edilen anıya ait veriler ve fiziksel veriler birbiriyle aynı düzlemde ilişkilenemeyecek dinamikleri içermektedir. Çalışma kapsamında kullanılan yaratıcı haritalama ise bu dinamikleri görünür kılarak, analiz ve değerlendirmeleri yapmaya olanak sağlayacak bilgi altyapısının oluşmasını sağlamaktadır. Dolayısıyla, bu verilerin entegre edilmesi ile hem tarihi kentsel dokuda yer alan kültürel miras alanlarının korunması için genel çerçeve belirlenmiş hem de Muğla Menteşe tarihi kentsel dokusu için koruma ilkeleri ve stratejileri oluşturulmuştur.

Abstract:
Urban cultural heritage sites where physical layers, evolving and transforming in a historical process, exist together and gain meaning within the inhabitants' experiences, memories, common pasts, stories and identity. These sites where each layer forms with the interaction in between the users, by shaping its own temporal and spatial context, change in time by the sharp and destructive interventions. These changes, resulting in the disconnection with the people and urban space, cause the loss in the meaning and context of cultural heritage sites. In order to that, it is difficult to produce conservation approach which ensures the connection of physical and intangible data by evaluating the context integratively in cultural heritage sites, involving social, economic, physical and historical information.
In this context, the main aim of the thesis, based upon the information that memory is a spatial-coded data, to emphasize that cultural heritage should be a constituent of 'place' with its all items and a source of daily life without breaking the social context; to integrate the memory to the spatial data in order to make the cultural heritage sites sustain in the cultural and physical context; to propose a holistic approach that will make the information obtained from the research utilized in the formulation of conservation principles.
The case study of the thesis, Muğla city Menteşe township urban historic fabric and near environment is a place where the production of meaning, memory and place attachment still continue for the inhabitants; despite of the breaking points in the historical continuity of the city. The data about memory gathered from the in-depth interviews of inhabitants and the data of physical features include the dynamics which cannot be associated with each other in the same plane. The creative mapping, utilized in the thesis, enables to create the information basis by making these dynamics visible through making analysis and evaluations. Therefore, by the integration of these data, both the general frame for the conservation of the cultural heritage sites in the urban historic fabrics and the conservation principles and strategies special to historic urban fabric for Muğla Menteşe are identified.