Altay Türklerinin Rusya'ya katılış sürecindeki politik, sosyo-ekonomik ve kültürel durumları (XVII-XIX. yüzyıllar)
Of Altay Turks in the process of accessing Russia political, socio-economic and cultural situations (XVII-XIX. centuries)
Yazar: ALİ HÜSGÜNEL
Danışman: PROF. DR. AHMET TAŞAĞIL
Yeditepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Tarih = History

Özet:
Türk milletine yurtluk yapmış Altay coğrafyası her zaman stratejik ve önemli bir konumda yer almıştır. Altay Cumhuriyeti ve çevresi insanlık tarihinin en eski devirlerinden itibaren insanlığın eski yaşam alanları arasında yer almıştır. Altay sahalarında M.Ö. 3000 yıllarında Oğuz tipli brakisefal beyaz bir ırk yaşamıştır. Güney Sibirya ve Altay'da M.Ö. 2500-1700 yılları arasında Afanasyevo, M.Ö. 1000 Andronova, M.Ö. 800 sıralarında ise Mayemir kültürlerinin izleri takip edilmektedir. Altay yaşam alanları Türk siyasi birliklerinin ve devletlerinin yaşam alanları ile ilişkilidir. Kao Ch'e ve Tele birlikleri, Hun, Göktürk, Uygur, Kırgız, Kimek-Kıpçak, Türk devlet oluşumları içerindeki boy sistemi sayesinde günümüze kadar varlıklarını koruyabilmişlerdir. Moğol ve Cungar devletlerinin mücadeleleri ve taht kavgaları sürecinde çok sayıda Altay yerel halkları zarar görmüştür. XVI. yüzyılın sonralarında Sibir-Hanlığı'nın yıkılması ile bağlantılı Çarlık Rusya Altay sınır bölgelerine yakınlaşmıştır. Çarlık Rusya gerek askeri görevlileri ve silah gücünün üstünlüğü gerekse diplomatlarının çıkarcı siyasetleri ile kendi devletlerinin siyasi, politik, ekonomik ve dini kolonizasyon hedeflerini uygulamaya geçirmiştir. Rus çarına bağlılık yemini ve siyasi tabiiyet ile başlayan süreç daha sonraları amanatlara en sonunda ise yasaklara dönüşmüştür. Altay halkları tarafından Rus ve Cungar devletlerine ödenen yasaklar kolonileştirme faaliyetlerini hızlandırmıştır. Altay halklarının yaşam alanları ve çevrelerinde bulunan sahalar XVII. ve XVIII. yüzyıllar arasında Çarlık Rusya ile Cungar Devleti arasındaki siyasi çekişmelerinin merkezinde yer almıştır. Çarlık Rusya ve Chin İmpratorluğu'nun siyasi ve askeri faaliyetlerinin sonucunda Pekin ve Çuguçak anlaşmaları ile tarihi Altay toprakları iki devlet tarafından işgal edilmiştir.

Abstract:
The Altai geography, which has been home to the Turkish nation, has always been in a strategic and important position. Altai Republic and its surroundings have been among the ancient living spaces of humanity since the earliest periods of human history. BC in the Altai fields. A brachycephalic white race of the Oghuz type lived around 3000 BC. BC in Southern Siberia and Altai. Afanasyevo, between 2500 and 1700 BC. 1000 Andronova, B.C. Around 800, traces of the Mayemir cultures can be traced. Altai living spaces are related to the living spaces of Turkish political unions and states. Kao Ch'e and Tele unions have been able to maintain their existence until today thanks to the clan system within the Hun, Gokturk, Uyghur, Kyrgyz, Kimek-Kipchak and Turkish state formations. During the struggles and throne fights of the Mongol and Jungian states, many Altai local people were harmed. XVI. In the later centuries, in connection with the collapse of the Siberian Khanate, Tsarist Russia moved closer to the Altai border regions. Tsarist Russia implemented the political, political, economic and religious colonization goals of its own state, both with the superiority of its military officers and weapon power and the self-interested policies of its diplomats. The process, which started with an oath of allegiance to the Russian Tsar and political nationality, later turned into amanats and finally into prohibitions. The bans paid by the Altai people to the Russian and Jungian states accelerated colonization. The living spaces of the Altai people and the areas around them date back to the 17th century. and XVIII. It was at the center of the political conflicts between Tsarist Russia and the Jungian State between the centuries. As a result of the political and military activities of Tsarist Russia and the Chin Empire, the Altai lands were occupied by the two states with the Beijing and Chuguchak agreements.