Mardin ve çevresinde bir anlatım biçimi olarak mıtrıplık
Mıtrıplık as a narrative form in and around Mardin
Yazar: NECAT KESKİN
Danışman: DOÇ.DR. SUAVİ AYDIN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Antropoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Antropoloji = Anthropology

Özet:
Çok etnili özelliği ile dikkat çeken Mardin ve çevresinde yürütülen bu çalışmada, müzik, kimlik, etnisite çerçevesinde Mıtırblar ve bir anlatım biçimi olarak mıtrıplık ele alınmıştır. Araştırma alanında meydana gelen sosyo-kültürel değişme sonrası gerek geleneksel olarak müzik faaliyetleri ile uğraşan Mıtırbların gerek öz tanımlamalarında gerekse hâkim kültürel grubun onlara ilişkin tutum ve davranışlarında değişimler yaşanmıştır. Bu değişimleri izleyerek Mıtırblar ve bir anlatım biçimi olarak mıtrıplık hakkında bir fikir ortaya koymak ve alandaki kültürel çeşitliliğe ilişkin küçük bir katkı sağlamak bu çalışmanın amaçlarını oluşturmaktadrr. Aynı zamanda, bu çalışma kimlik olgusunun durumsallığına ilişkin olarak da bir örnek niteliği taşımaktadır. Çingene kökenli olarak düşünülen Mıtırblar, sosyo-kültürel nedenlerle müziğin ve özellikle eğlenceye dayalı müzik üretiminin ayıp ya da günah sayıldığı bir ortamda, geleneksel olarak bu işi devralmış topluluklara verilen bir addır. Genellikle kemançe adı verilen 3 telli bir yaylı çalgı kullanmaktadırlar. Bu çalgı hem Qerecilerle hem de Kürtlerle aralarında bir sınır işlevi görmektedir. Mıtırblar, 1980'lere kadar hâkim toplumsal örgütlenme olan aşiret örgütlenmesi içinde bir nevi hatırlama kültürü yaratan, aşiretin kültürel belleği işlevi gören özellikleri ile aşiret içinde (kenarında) bir yer edinmişlerdir. Bu dönemlerde genellikle bir aşiretin mıtırbları olarak tanımlanmışlardır. 1980 sonrası ortaya çıkan "düşük yoğunluklu savaş", araştırma alanındaki Kürtler arasında ulusal fikirlerin yayılmasını ve bir "uluslaşma" sürecini beraberinde getirmiştir. Bu süreç ile birlikte, Mıtırblar da, Kürtler tararından "ulusal" değer atfedilen anlatım biçimi dengbejlik ve Dengbejler gibi değer görülmeye ve Kürt İçimliğinin içine dâhil edilmeye/olmaya başlanmışlardır. Günümüzde de Mıtırbların anlatılan Kürt İdmliğinin yeniden üretilmesinde de işlev görmektedir.Anahtar Sözcükler: Mıtırb, Mıtnplık, Kemançe, Qereci, Kürt, Etnisite, Kimlik, Müzik, Dengbejler, Mardin.

Abstract:
In this study carried out in and around Mardin famous for its multi-ethnical characteristics, Mitirbs and mıtrıplık as a narrative form are considered in terms of ethnicity, identity, and music. The socio-cultural transformations in the field have brought forth changes both in the self-definition of Mitirbs who are traditionally engaged in musical activities and in the dominant cultural group's attitude and treatment towards them. Observing these changes, exposing the Mitirbs and mıtrıplık as a narrative form and witnessing the cultural diversity in the research area are the aims of this study. This study also aims at revealing the contextual native of identity. Mıtırb thought to have gypsy origins a name given to groups traditionally engaged in music for entertainment in a space where these activities are considered sinful or at least shameful because they contradict cultural norms. They usually play a 3-stringed musical instrument called kemancha. This instrument is also a cultural boundary between them and both Qerecis and Kurds. Mitirbs, who create such a cultural memory in tribe and function as the cultural memory of the tribe, and as such, have a position in the tribe (albeit marginal) which was the dominant social organization until 1980s. In that period, they were generally described as tribal Mitirbs. The "low-intensity war" of the 1980's, brought about the spreading of national ideas and a "nationalizing" process among the Anatolian Kurds as well as concerning the research area. Mitirbs, hence, have gained an esteem near to dengbejs and dengbejlik-an exposition form- valued by Kurds and thus integrated into the Kurdish identity. Nowadays Mitirbs narrations too, function in the reproduction of the Kurdish identity. Key Words: Mitirb, Mitriplik, Kemanche, Qereci, Kurdish people, Ethnicity, Identity, Music, Dengbej, Mardin.