Çorum merkez ve Mecitözü ilçelerine bağlı köylerde kalem işi süslemeli camiler
Mosques with hand-drawn decorations in the villages of Çorum center and Mecitözü districts
Yazar: BUSE SENA YURDAKUL
Danışman: DOÇ. DR. ÇİĞDEM KARAÇAY
Hitit Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sanat Tarihi = Art History

Özet:
Bu çalışma, Çorum Merkez ve Mecitözü İlçesi ile ilçeye bağlı köylerde bulunan camilerin kalem işi süslemelerinin incelenmesini amaçlamaktadır. Bu bağlamda öncelikle Çorum merkeze bağlı köyler ile Çorum'un Mecitözü ilçesi ve ilçeye bağlı köylerde saha araştırması yapılmıştır. Saha araştırmasında kalem işi süslemeli dokuz cami tespit edilmiştir. Bu camiler: Elvan Çelebi Köyü Camii, Doğla Köyü Camii, Mecidiyekavak Köyü Camii, Üçköy Köyü Camii, Alören Köyü Camii, Palabıyık Köyü Camii, Mislerovacığı Köyü Camii, Doğu Mahallesi Camii ve Güvenli Köyü Camii'dir. Tespit edilen camilerden Mecidiyekavak Köyü Camii, Palabıyık Köyü Camii, Mislerovacığı Köyü Camii, Doğu Mahallesi Camii ve Güvenli Köyü Camii ilk defa bu çalışmada ele alınmıştır. Elvan Çelebi Köyü Camii, Doğla Köyü Camii, Alören Köyü Camii ve Üçköy Köyü Camii ise daha öncesinde farklı yayınlarda tanıtılmış olmasına rağmen bölgede kalem işi süslemenin önemine vurgu yapmak, kalem işi süslemenin yaygınlığını ortaya koymak ile motif ve kompozisyon açısından örnek sayısını çoğaltmak amacıyla bu çalışmaya dâhil edilmiştir.
Saha araştırmasında tespit edilen kalem işi süslemeli camiler ile ilgili katalog bölümü oluşturulmuştur. Çalışmanın ana temasını kalem işi süslemeler oluşturduğu için katalog bölümünde camilerin mimari özellikleri hakkında kısa bilgi verilmiş, kalem işi süslemelerde motif ve kompozisyon özellikleri ise detaylı olarak tanımlanmıştır. Camilerin çizim ve fotoğrafları ilgili bölümde yer almaktadır. 
Yapılarda kalem işi süslemeler harim duvarlarında, tavanda ve kadınlar mahfilini taşıyan desteklerin yastık yüzeyinde sıva ve ahşap üzerinde görülmektedir. Kalem işi süslemelerde beş farklı tür tespit edilmiştir. Bunlar, bitkisel ve geometrik motifler, sembolik tasvirler, mimari tasvirler ve yazıdır. Kompozisyonda tasvir edilen motifler Türk süsleme sanatlarında sıklıkla tasvir edilen motiflerdendir.

Abstract:
This study aims to examine the hand-drawn decorations of mosques located in Çorum center, Mecitözü district and villages affiliated to the district. In this context, firstly, field research was conducted in the villages of Çorum center, in the Mecitözü district of Çorum and the villages of the district. Nine mosques with hand-drawn decorations were identified in the field research. These mosques are: Elvan Çelebi Village Mosque, Doğla Village Mosque, Mecidiyekavak Village Mosque, Üçköy Village Mosque, Alören Village Mosque, Palabıyık Village Mosque, Mislerovacığı Village Mosque, Doğu Mahallesi Mosque, and Güvenli Village Mosque. Among these, Mecidiyekavak Village Mosque, Palabıyık Village Mosque, Mislerovacığı Village Mosque, Doğu Mahallesi Mosque, and Güvenli Village Mosque were examined for the first time in this study. While Elvan Çelebi Village Mosque, Doğla Village Mosque, Alören Village Mosque, and Üçköy Village Mosque have been previously introduced in different publications, they were included in this study to emphasize the importance of hand-drawn decorations in the region, to demonstrate its prevalence, and to expand the repertoire of examples in terms of motifs and compositions.
A catalog section was prepared for the mosques identified with hand-painted ornamentation during the fieldwork. Since the primary focus of the study is hand-painted ornamentation, the catalog section provides brief information about the architectural features of the mosques, while the motifs and compositional characteristics of the hand-drawn decorations are described in detail. Drawings and photographs of the mosques are included in the relevant section.
The hand-drawn decorations in the structures is observed on the harim walls, ceilings, and the cushion surfaces of supports carrying the women's gallery, applied on plaster and wood. Hand-drawn decorations Five distinct types of decoration were identified: vegetal motifs, geometric motifs, symbolic depictions, architectural depictions, and inscriptions. The motifs depicted in the compositions are frequently seen in Turkish decorative arts.