Deney tasarımında karma etkiler modelinin üretim sektöründe uygulanması
Application of mixed effects model in experimental design in production sector
Yazar: MUKADDES ŞİMŞEK
Danışman: PROF. DR. BERNA YAZICI
Eskişehir Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İstatistik Ana Bilim Dalı / Uygulamalı İstatistik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: İstatistik = Statistics
Dizin: Deney tasarımı = Experimental design ; Faktöriyel tasarım = Factorial design ; Çok faktörlü model = Multifactor model ; Üretim = Production

Özet:
Fabrikaların üretim hattında, hammaddeler çeşitli işlemlerden geçirilerek yarı 
mamul ve son ürün haline getirilmekte ve üretim esnasında, kalite kontrol ve denetim 
süreçleri ile ürünlerin standartlara uygunluğu amaçlanmaktadır. Üretimin her aşamasında 
müşteri memnuniyeti, kalite ve yüksek verimlilik hedeflenmektedir. Yüksek verimlilik 
için üretim hattındaki faktörler ve bu faktörlerin düzeyleri göz gönünde bulundurularak, 
üretim için en uygun koşul sağlanmaktadır. Üretim sürecinde uygun koşullar elde edilerek 
üretim yapılması, fabrikanın verimliliği ve ürün kalitesi açısından kritik öneme sahiptir.
Yüksek verimlilik ile ürün kalitesinin sağlanması, ortamın sıcaklık, nem ve hijyen 
koşullarının kontrol edilmesi, makinelerin düzenli bakımı, kalibrasyonlarının yapılması,
çalışanların iş sağlığı ve güvenliği kurallarına uyması ile sağlanmaktadır. Böylece, üretim 
sırasında herhangi bir aksaklık yaşanmadan, yüksek kaliteli ve standartlara uygun 
ürünlerin elde edilmektedir.
Bu çalışmada, bir fabrikadaki çikolata üretim hattında yer alan kalıp ısıtma ve kalıp 
soğutma kabinlerindeki sıcaklık ve nem oranlarının üretimdeki ıskarta oranına etkileri 
araştırılmıştır. Veri toplama aracı olarak, sensörlerden elde edilen kalıp ısıtma ve kalıp 
soğutma kabinlerindeki ortam sıcaklığı ve nem verileri kullanılmıştır. Karma etkiler 
modeli istatistiksel analiz olarak kullanılmıştır. Bu araştırmanın amacı, üretim hattındaki 
nem ve sıcaklığın ıskarta oranı üzerine etkilerini belirlemektir. 
Anahtar Sözcükler: Deney tasarımı, Üretim, Çok faktörlü deneyler, Karma etkiler 
modeli

Abstract:
In the production line of the factories, raw materials are processed through various 
processes and turned into semi-finished and final products, and during production, quality 
control and inspection processes aim to ensure that the products comply with the
standards. Customer satisfaction, quality and high efficiency are targeted at every stage 
of production. For high efficiency, the most suitable conditions for production are 
provided by taking into account the factors in the production line and the levels of these 
factors. Obtaining appropriate conditions during the production process is critical for the 
efficiency of the factory and product quality. Ensuring high efficiency with product 
quality is achieved by controlling the temperature, humidity and hygiene conditions of 
the environment, regular maintenance, calibration of the machines, and compliance of the 
employees with occupational health and safety rules. Thus, high quality and standardcompliant products are obtained without any disruptions during production.
In this study, the effects of temperature and humidity rates in the mold heating and 
mold cooling cabins on the chocolate production line in a factory on the scrap rate in 
production were investigated. Ambient temperature and humidity data in mold heating 
and mold cooling cabins obtained from sensors were used as a data collection tool. Mixed 
Effects Models were used as statistical analysis. The purpose of this research is to 
determine the effects of humidity and temperature in the production line on the reject rate.
Keywords: Experimental design, Production, Multi-factorial experiments, Mixed effects 
model