Modernin izinde karşıtlıkların güncel mimarlık örnekleri üzerinden incelenmesi
Examination of oppositions in the traces of modernity through examples of contemporary architecture
Yazar: DERYA SÖNMEZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HANDE DÜZGÜN BEKDAŞ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Karşıtlıklar evrenin denge unsurudur. Gerçeğin temel ölçütü ancak mevcut 
durumun zıddıyla belirlenebilir. Karşıtlıkların mimarideki yeri yadsınamaz 
derecede önemlidir. Bu çalışma, modern mimarlıkta yalınlaşmanın hâkimiyetinin, 
mimari eserlerde kullanılan karşıtlık unsurlarını nasıl kısıtladığını ve bu durumun 
mimari ifade üzerindeki etkilerini incelemeyi amaçlamaktadır. Modern mimarlık 
takipçilerine en azıyla yetinmeyi öğütler. Tasarımda bu arılaştırmacı yaklaşım, tek 
bir buyurgan öğenin hâkim kılındığı tekil bir kurgu sistemini savunur. Modern 
mimarinin benimsediği "yalın" ve rasyonel yaklaşım, 1960'lardan itibaren çeşitli 
mimar ve tasarımcılar tarafından eleştirilmiştir. Yapılan bu eleştiriler çerçevesinde, 
bu çalışmada mimaride "yalınlık" kavramının "çeşitlilik ve kaosa" dönüşümünün 
anlaşılmasını sağlamak hedeflenmektedir. Yalınlık kavramının bu eleştirel süreç 
etrafında şekillenen evrimine dikkat çeken bu çalışma, modernin izinde gelişen 
güncel mimarlığın dinamiklerini anlamamıza yardımcı olmayı amaçlamaktadır. 
Önemli bir diğer husus ise, modern mimarideki yalınlaşma anlayışının neden 
olduğu yapılaşmanın, kentin düzen ve düzensizlik arasındaki karmaşık sistemine
ters düşen bir nitelik taşıyarak, kentin canlılığı, çeşitliliği ve dinamizmiyle uyumsuz 
bir varoluşa yol açmasıdır. Karşıtlık unsurlarının mimarlık pratiğinde kullanımının, 
kentin çeşitliliğine ve devingenliğine katkısı önem arz eder. Eşdeğer bir yaklaşımla, 
mekânı oluşturan elemanları, hâkim unsuru öne çıkarmayı önceleyen değil, 
karşıtlıklar arasındaki uyumu yakalamak maksadıyla kompoze etmek yaşamsal 
gereklikleri sağlamak adına belirleyici bir önem taşır. Karşıtlıklar dengeli ve ölçülü 
bir biçimde kullanıldığında mimarlıktaki, orijinal, etkileyici yapılar yaratma 
potansiyelini açığa çıkarır. Çalışmada yapılan literatür incelemesi sonucunda 
karşıtlıkların önemi ortaya konulmakta, betimsel analiz ile türlerine dair açılımlar 
yapılmaktadır. Bu bağlamda örneklem grubu üzerinden içeriksel bir analiz 
yapılmıştır. Analizler değerlendirildiğinde, mimarlıkta karşıtlıkların kullanımına 
verilen önemin artmasıyla birlikte farklı ve yaratıcı ifadelerin de paralel olarak artış 
gösterdiği, bunun da mimarlık dünyasında çeşitliliği ve estetik zenginliği yeniden 
canlandırdığı düşünülmektedir.
Anahtar Kelimeler: Çok yönlülük, güncel mimarlık, karşıtlık, modernist 
mimarlık, yalınlaşma

Abstract:
Opposites are an essential element of the universe. The fundamental criterion of 
reality can only be determined by juxtaposing it with the opposite of the current 
state. The significance of opposites in architecture is undeniably profound. This 
study explores how minimalism's dominance in modern architecture has 
constrained the use of contrasting elements in architectural works and its impact on 
architectural expression. Followers of modern architecture advocate for 
minimalism, urging to suffice with the minimum. In design, this investigative 
approach advocates for defending a singular narrative dominated by a single 
authoritative element. Various architects and designers have criticized the 
"minimal" and rational approach embraced by modern architecture since the 1960s. 
In light of these critiques, this study aims to understand the transformation of 
"simplicity" into "diversity and chaos" in architecture. By highlighting the 
evolution of the concept of simplicity through this critical process, this study aims 
to assist in understanding the dynamics of contemporary architecture developed in 
the footsteps of modernism. Another crucial aspect is that the understanding of 
simplification in modern architecture leads to a structure that contradicts the 
complex system between order and disorder in the city, resulting in an existence 
incompatible with urban life's vitality, diversity, and dynamism. The use of 
opposing elements in architectural practice contributes significantly to the diversity 
and dynamism of urban environments. Similarly, with an equivalent approach, 
composing elements of space to capture the harmony between opposites, rather than 
prioritizing the dominant element, is crucial to ensuring vital necessities. When 
opposites are used in a balanced and measured manner in architecture, they reveal 
the potential to create original and impactful structures. Through a literature review 
and descriptive analysis, the importance of opposites is emphasized, and insights 
into their types are provided. A content analysis was conducted based on the sample 
group in this context. When the analyses are evaluated, it is believed that the 
increasing emphasis on the use of opposites in architecture leads to a parallel 
increase in diverse and creative expressions, thus revitalizing diversity and aesthetic 
richness in the architectural world.
Keywords: Versatility, contemporary architecture, contrast, modernist 
architecture, simplification