İngiliz hakimiyetinde Kıbrıs Türk (Müslüman) eğitimi (1914-1948)
The Turkish (Muslim) Cypriots' education under the british rule (1914–1948),
Yazar: BİLAL GÜNEŞ
Danışman: DOÇ. DR. HAYRİ ÇAPRAZ
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Tarih = History
Dizin: Eğitim = Education ; Eğitim programları = Education programs ; Eğitim sistemi = Education system ; Eğitim sorunları = Education problems ; Eğitim tarihi = Educational history ; Kıbrıs = Cyprus ; Kıbrıs Türkleri = Cyprus Tuks ; Müslümanlar = Muslims ; Türk toplumu = Turkish society ; İngiltere = England

Özet:
Bu çalışmada, 1914 ve 1948 yılları arasında İngiliz Hâkimiyeti altında Kıbrıs Türk Eğitimi incelenmiştir. Tezin amacı, tarihsel süreçte siyasal ve kültürel anlamda Türkiye için önemini her zaman korumuş olan Kıbrıs Türk Toplumu ve Eğitimi'nin, İngiliz Sömürge İdaresi altında yaşadığı değişimleri ve safhaları ortaya koymaktır. Ayrıca çalışma, Sömürge Hükümeti eğitim siyaseti'nin Kıbrıs Türk Toplumu'na kültürel etkisi ile Rum-İngiliz ilişkilerinin Kıbrıs Türk Eğitimi'ne yansımalarını da analiz etmektedir.
Çalışmada, İngiltere ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti arşiv kaynakları, bazı gazeteler ile telif eserler karşılaştırmalı olarak kullanıldı. Özellikle, 1914-1948 arasında Sömürge Hükümeti'nin hazırladığı eğitim yasaları, eğitim raporları, yıllık istatistikler ile Kıbrıs Sömürge Hükümeti memurlarının kendi aralarında ve Kıbrıs Hükümeti ile Sömürgeler Bakanlığı arasında geçen yazışmalar çalışmanın temel verilerini oluşturdu. Buradan elde edilen veriler, kronolojik akışa uygun olarak ve konu bütünlüğü sağlanacak şekilde değerlendirildi.
Tezde şu saptamalara erişilmiştir: Kıbrıs'ta İngiliz İdaresi'nden önce geleneksel Osmanlı Eğitim Kurumları vardı. İngilizler; 1878'de Ada'ya yerleştiklerinde mevcut eğitime radikal bir müdahalede bulunmadan ve denetleyici konumunda kalarak, kendi eğitim meselelerinde karar alma konusunda Kıbrıs Türk Toplumu'na göreceli bir özerklik tanıdılar. Ancak Kıbrıs Türk Eğitimi, Birinci Dünya Savaşı'ndan sonra İngiliz Sömürge Hükümeti'nin bilinçli ve sistemli müdahalesine maruz kaldı ve Türkiye ile olan bağı koparıldı. İlköğretim okulları, "Mutlak Hükümet Denetimi" altına alındı. Ortaöğretim okulları ise Hükümet yardımlarının şartlara bağlanması suretiyle, denetime açık hale getirildi. Sömürge Hükümeti'nin bu siyasetinin şekillenmesinde, Rumların "Enosis" faaliyetlerinin de etkisi olduğu dikkati çekmektedir. Siyasi olarak Kıbrıs Türk Toplumu, İngilizler tarafından, Rumlar kadar "tehlikeli" bulunmasa da, eğitim uygulamaları açısından, iki toplum da aynı uygulamalara tabi tutuldu.
Sömürge Hükümeti, 1914-1948 yılları arasında, Ada'da izlediği Eğitim Siyaseti'yle Kıbrıs Türk Toplumu'nun zihinsel ve kültürel dönüşümüne etki etmiştir. Eğitim müfredatına müdahalelerle, kendisini İngiliz Kültürü'ne yakın hissedecek bir toplumun temel dinamikleri oluşturulmuştur.
Anahtar Kelimeler: Kıbrıs, Eğitim, Türk Toplumu, İngiltere, İlköğretim, Ortaöğretim.

Abstract:
This study analyzes the Turkish Cypriots' Education under the British rule between the years of 1914-1948. The aim of the study is to reveal the changes and paces undergone by the Turkish Cypriots under the British colonial administration in the field of education importance of which has been profoundly felt across the island. Beside the effect left by the Colonial Government educational policy over the Turkish Cypriots, the study also analyzes the impacts of the relationship between the Greek Cypriots and the Colonial Government on the Turkish Cypritos' Education.
In the study, the archival resources both in England and in Turkish Republic of Northern Cyprus, some newspapers and copyrighted works are used in a way of comperative analysis. The education laws, education reports, yearbooks issued by the Colonial Administration and despatches between the Colonial Administration's staffs itself or between the Colonial Govrnment and the Colonial Office. The data adopted in this way is evaluated by minding chronogical order and coherence.
In the study the following findings are reached. Before the British rule, There were traditional Ottoman education institutions in Cyprus. Abstaining from exercising radical influence on existing education structure and only supervising it, in 1878 the British gave relative autonomy to the Turkish Cypriots on the subject of making decision about their own education affairs. Following the First World War, the systematic and deliberate intervention by the Colonial Government of Cyprus was imposed on the Turkish Cypriots' Education and the bond between Turkey and the Turkish Cypriots were broken. The primary education was brought under the absolute control of the Colonial Government. On the other hand the secondary education was subjected to the Government's supervision by making conditional on the grants given by the Colonial Governmemt to the secondary schools throughout the island. It is determined the fact that the developmet of the Colonial Government's policy over the Turkish Cypriots' Education was overwhelmingly affected by the Greek Cypriots' bid to achieve "Enosis", too. The Turkish Cypriots weren't thought to be posing as much threat to the Colonial Govenment as the Greek Cypriots was. Nevertheless both communities were subjected to same treatment in terms of sanctions imposed by the Colonial Government regardles of their involvement in the anti-government activities.
The Colonial Govrenment became influential in shaping the Turkish Cypriots' mental and cultural transformation by means of the education policy carried out between 1914 and 1948. Basic dynamics of a community that felt drawn to the British culture was created with the intervention in curriculum.
Key Words: Cyprus, Education, The Turkish Cypriot Community, England, The Elementary Education, The Secondary Education.