Çok kriterli karar verme yöntemleri ile finansalperformans analizi: BİST 100 endeksinde bir uygulama
Financial performance analysis with multi-criteria decision-making methods: an application in BİST 100 index
Yazar: LATİF ERTEN
Danışman: PROF. DR. NEVSER MİNE TÜKENMEZ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Finans Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Karar vermenin günlük hayattaki önemi büyük olduğu gibi iş hayatında da oldukça önemlidir. Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV), mühendislik, işletme, endüstri, bilim ve devlet idarelerinde yaygın olarak kullanılan bilimsel bir çalışmadır. ÇKKV, karar vericileri çok fazla kriter ve çoğu zaman birbiriyle çelişen alternatifler içeren problemlerle başa çıkmada destekleyici bir disiplindir.
Çalışmada çok kriterli karar verme yöntemlerinin karşılaştırılması ve aralarındaki ilişkinin saptanması amaçlanmıştır. Bu amaçla BIST 100 endeksi içerisinde işlem gören 10 adet perakende ticaret sektörü firmasına ARAS, CODAS, EDAS, VİKOR, TOPSİS ve WASPAS yöntemleriyle cari rasyo, nakit rasyosu, borçlanma rasyosu, alacak devir hızı rasyosu, stok devir hızı rasyosu, faaliyet karlılığı rasyosu ve özsermaye karlılık rasyosu olmak üzere 7 adet kriter kullanarak finansal performans ölçümü değerlendirmesi yapılmıştır. Ardından firmalar 2017 -2021 yılları için yöntemler bazında sıralanmıştır. Kriterler finansal rasyolardan seçilmiş olup CRITIC yöntemiyle kendi içlerinde ağırlıklandırılmıştır. Yıllar bazında hesaplanan ÇKVV yöntemlerinin sonuçları 2017-2021 yılları için karşılaştırılmıştır. Her yılın değerlendirmesi ayrı yapılmıştır. Değerlendirmeler yapılırken sonuçlar Spearman sıra korelasyon analizi ile karşılaştırılmıştır. Sonuçlara göre, CODAS – WASPAS ve ARAS – TOPSİS yöntemlerinin çalışmaya dahil olan 5 yıl için aralarında pozitif ve anlamlı yönde ilişki bulunmaktadır. Ayrıca EDAS – CODAS, ARAS - CODAS,
v
ARAS - WASPAS, VİKOR – CODAS ve WASPAS - VİKOR yöntemleri arasında çalışmaya dahil edilen beş yılda da anlamlı ilişki saptanmamıştır.
Anahtar Kelimeler: Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleri, Finansal Performans Analizi, Aras Yöntemi, Codas Yöntemi, Critic Yöntemi, Edas Yöntemi, Vikor Yöntemi, Waspas Yöntemi.

Abstract:
Decision making is very important in business life as well as in daily life. Multi-Criteria Decision Making (MCDM) is a widely used scientific study in engineering, business, industry, science, and government administration. MCDM is a discipline that supports decision makers in dealing with problems involving too many criteria and often conflicting alternatives.
In this study, it is aimed to compare multi-criteria decision making methods. For this purpose, 10 retail trade sector companies traded in the BIST 100 index are given the current ratio, cash ratio, debt ratio, receivables turnover ratio, inventory turnover ratio, sales profitability ratio and equity capital ratio with ARAS, CODAS, EDAS, VIKOR, TOPSIS and WASPAS methods. Financial performance measurement evaluation was made using 7 criteria. Then, the companies were listed on the basis of methods for the years 2017-2021. Criteria are selected from financial ratios and weighted within themselves using the CRITIC method. The results of the MCDM methods calculated on the basis of years were compared for the years 2017-2021. Each year was evaluated separately. While making the evaluations, the results were compared with the Spearman rank correlation analysis. According to the results, there is a positive and significant relationship between the CODAS – WASPAS and ARAS – TOPSIS methods for the 5 years included in the study. In addition, no significant relationship was found between the EDAS - CODAS, ARAS - CODAS, ARAS -
vii
WASPAS, VIKOR - CODAS, and WASPAS - VIKOR methods in the five years included in the study.
Keywords: Multi Criteria Decision Making, Financial Performance Analysis, Aras Method, Codas Method, Critic Method, Edas Method, Vikor Method, Waspas Method.