Fetvânın bağlayıcılığı ve fetvâda hata
The bindingness of fatwa and inaccuracy in fatwa
Yazar: REYYAN ARSLAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ PEHLUL DÜZENLİ
Yalova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Temel İslam Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Din = Religion
Dizin: Fetvalar = Fatwas ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; İslamiyet = Islam

Özet:
Fetvânın bağlayıcılığı ve hatasından bahsedebilmek için öncelikle fetvânın mahiyetinin belirlenmesi gerekmektedir. Şer'î bir soruya cevap vermek olarak tanımlanan fetvâ  önceleri yalnızca ictihad ehliyetini haiz müftüler tarafından ifâ edilmekteyken, zamanla mukallid müftüler de bu faaliyete dahil olmuşlar ve mezheplerin ortaya koyduğu fetvâ usulüne uygun olarak fetvâ vermişlerdir. Bu yüzden fetvâda hata probleminin değerlendirilmesi; içtihada dayalı fetvâlarda fıkıh usulü, taklide dayalı fetvâlarda da fetvâ usulü üzerinden yapılması gerekmektedir. Konunun müstefti ve müftü zemininde ele alındığı bu çalışmada mükellefin sorumluluklarının tespitinde önce anahtar niteliği taşıyan bağlayıcılık kavramı incelenmiştir.
Kaynaklarda genelde istişarî bir konu olarak ele alınan fetvânın, tarih boyu manevî müeyyidelerle bağlayıcılığı devam ederken çeşitli ilmî ve siyasî sebepler gereği maddî müeyyide gerektiren bağlayıcı bir hukuk metnine dönüştüğü de görülmüştür. Bu bağlamda hatalı fetvâ karşısında müftünün medenî ve cezaî sorumlulukları, ehliyetli olup olmamasına göre değişmektedir. Bundan dolayı müsteftinin ehliyetli bir müftüden fetvâ isteyip kendi sorumluluğunu yerine getirmesi halinde, hatalı fetvâsından dolayı müftünün tazmin yükümlüğü mevzu bahis edilmiştir. Öte yandan fetvânın istişarî mahiyetini dikkate alan görüşler böyle bir yükümlülüğünün olmadığını benimsemiştir.

Abstract:
In order to talk about the bindingness of and inaccuracy in fatwa, the nature of the fatwa must first be determined. While the fatwa, which is defined as the answer to a question on sharia (Islamic law), was previously only issued by the muftis who had jurisprudence, the muqallid muftis also became involved in this activity and issued fatwas in accordance with the fatwa methods established by the sects. Therefore, the evaluation of the problem of inaccuracy in fatwa must be made based on the fiqh method in cases of fatwas issued via ijtihad (jurisprudence), and on the fatwa method in cases of fatwas issued via taqlid (imitation). In this study, where the subject is dealt with on the basis of the mustafti (a person seeking a fatwa from a mufti) and the mufti, the concept of bindingness, which is of key importance, was examined first in determining the responsibilities of the mukallaf (religiously accountable person).
It has been seen that the fatwa, which is generally discussed as a consultative subject in the sources, has been binding with moral sanctions throughout history and has at times turned into a legally binding text requiring tangible sanctions due to various scientific and political reasons. In this context, the civil and criminal responsibilities of the mufti in the face of inaccurate fatwa vary according to whether they are qualified or not. Therefore, if the mustafti requests a fatwa from a qualified mufti and thus fulfills his own responsibility, the mufti's obligation to compensate him for his inaccurate fatwa is stipulated. On the other hand, the views considering the consultative nature of the fatwa have adopted no such obligation.