Kamusal mekan organizasyonunun toplumsal cinsiyet bağlamında analitik değerlendirilmesi: Trabzon Faroz-Ganita sahil parkı örneği
Analytical evaluation of public space organization in the context of gender: Trabzon Faroz-Ganita beach park example
Yazar: NİMET HEKİMOĞLU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ZEYNEP YILMAZ BAYRAM
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Dünya genelinde insanların yarısından fazlası kentsel alanlarda günlük hayat pratikleri birbirinden oldukça farklı şekilde yaşamaktadır ki bunun önemli nedenlerinden biri toplumsal cinsiyettir. Biyolojik olarak kadın ve erkek arasındaki fark yerine toplumun kadına ve erkeğe yüklediği roller üzerinden tanımlanan bu kavram, mekan kullanımın biçimlerinde de farklılıkları ve kadınlar için birtakım kısıtlılıkları/zorlukları beraberinde getirmektedir. Kadınlar genellikle boş zamanlarını ev içi sorumluluklarıyla vakit geçirirken, erkekler daha çok dışa dönük ve rekreatif aktivitelerle değerlendirme eğilimindedirler. Bu çalışmada, kamusal mekanın sahip olduğu niteliklerin toplumsal cinsiyet bağlamında kadınların ve erkeklerin kullanım düzeyini nasıl etkilediğinin belirlenmesi amaçlanmaktadır. Çalışma alanı olarak seçilen, Trabzon Faroz-Sahil Ganita Parkı ve kullanıcılarına yönelik yapılan araştırmada, nitel ve nicel araştırma yöntemleri birlikte kullanılarak üç aşamalı bir süreç izlenmiştir. İlk aşamada, alanın fiziksel yapısı ve kullanım biçimleri yerinde tespit edildi; ikinci aşamada mekansal veri analizleri, gözlemler ve görüşmeler yapıldı ve üçüncü aşamada ise kamusal mekan nitelikleri ile kadınların ve erkeklerin kullanım biçimlerine ilişkin bulgular birlikte değerlendirildi. Parkı, kadınların erkeklerden farklı kullandığı tespit edildi, bunun nedeni ise güvenlik endişeleri, erişilebilirlik düzeyindeki kısıtlılıklar, konfor koşullarının yetersizliği ve bakım hizmetleri yönündeki eleştirilerden kaynaklandığı bulgulandı. Sonuç olarak, kent planlama ve kentsel tasarım süreçlerinde kadınların ve erkeklerin eşit kullanım düzeyine sahip kamusal mekânlar oluşturmaya yönelik politikalar oluşturulmuştur.

Abstract:
More than half of the global population lives in urban areas, where daily life practices vary significantly, one of the major reasons being gender. This concept, defined not by the biological differences between men and women but by the roles assigned to them by society, also leads to differences in the use of space and imposes certain limitations/difficulties for women. Women generally spend their leisure time fulfilling domestic responsibilities, whereas men tend to engage in more outward and recreational activities. This study aims to determine how the qualities of public space affect the usage levels of women and men within the context of gender. The study area selected was Trabzon Faroz-Sahil Ganita Park, and a three-stage process was followed using both qualitative and quantitative research methods. In the first stage, the physical structure and usage patterns of the area were identified on-site; in the second stage, spatial data analyses, observations, and interviews were conducted; and in the third stage, the findings regarding the characteristics of public space and the usage patterns of women and men were evaluated together. It was found that women use the park differently from men, due to concerns about safety, limitations in accessibility, inadequate comfort conditions, and criticisms regarding maintenance services. As a result, policies aimed at creating public spaces with equal usage levels for women and men have been developed in urban planning and urban design processes.