Harputlu Mahmûd Bahreddîn Dîvânı Sözlüğü (bağlamlı dizin ve işlevsel sözlük)
Dictionary of Harputlu Mahmud's Dîvân (concordance and functional dictionary)
Yazar: LATİFE BİHTER ÖNAL
Danışman: DOÇ. DR. KAMİL ALİ GIYNAŞ
Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Klasik Türk edebiyatı metinlerini anlama ve anlamlandırma hususunda günümüzde birçok metodolojik çalışma yapılmaktadır. Bu çalışma alanlarından birisi de Tarih ve Edebiyat Metinleri Bağlamlı Dizin ve İşlevsel Sözlüğü Projesi diğer ismiyle TEBDİZ'dir. Bu proje sayesinde eserlerdeki sözcüklerin, hangi anlamlarda ve bağlamlarda kullanıldığı sistematik olarak ortaya konulmaktadır. Bu çalışmada, XIX. yüzyıl şairlerinden Harputlu Mahmûd Bahreddîn'in Kamil Ali GIYNAŞ tarafından neşredilen Dîvânı'nın Bağlamlı Dizini ve İşlevsel Sözlüğü hazırlanarak söz konusu eser Tebdiz projesi kapsamında incelemeye tâbi tutulmuştur. Dîvân'da yer alan tüm kelimeler kullanıldıkları bağlam çerçevesinde irdelenmiş, ortaya çıkan verilere dayanılarak şairin üslubu ve sanatı değerlendirilmeye çalışılmıştır. Çalışmada öncelikle şairin hayatı ve şahsiyeti hakkında bilgi verilmiş ve eserleri tanıtılmıştır. Akabinde Dîvân'ın şekil ve ahenge dayalı hususları çeşitli alt başlıklara ayrılarak kapsamlı şekilde incelenmiştir. Şairin üslubunu oluşturan unsurlar; arkaik kelimeler, deyimler, edatlar, bağlaçlar, ünlemler, kalıp ifadeler, ikilemeler, âyet ve hadisler, tamlamalar alt başlığıyla ele alınmıştır. Son kısımda Bahreddîn'in anlam dünyasını gözler önüne seren dîvân'ın bağlamlı dizin ve işlevsel sözlüğü alfabetik sırayla ve tanıklar halinde alt alta gösterilmişitir. Bu tezde, Harputlu Mahmûd Bahreddîn Dîvânı'nı meydana getiren söz varlığı günümüz araştırmacı ve okuyucularına yaklaştırılmaya çalışarak Türkçenin tarihsel sözlüğüne katkı sunulmaya çalışılmıştır.

Abstract:
Nowadays, many methodological studies are carried out on understanding and making sense of Classical Turkish Text Literature. One of these fields of study is History and Literary Texts' Contextual Index and Functional Dictionary Project, in another saying TEBDİZ. By means of this project the meanings and contexts in which the words in the texts are used are systematically revealed. In this study, XIX.th century poets' Prof. Harputlu Mahmûd Bahreddin's Dîvân's contextual index and functional dictionary published by Kamil Ali GIYNAŞ by having been prepared this literary output has been examined within the scope of the Tebdiz project. All the words in the Dîvân were examined within the context in which they were used, and the resulting based on the data, the poet's style and art were tried to be evaluated. In our study first of all, information about the poet's life and personality is given and his works are introduced. Afterwards the issues of the Dîvân based on form and harmony by dividing them into various subheadings have been comprehensively examined. Elements that make up the poet's style: Archaic words, idioms, prepositions, conjunctions, exclamations, formulaic statements, reduplications, verses and hadiths, are discussed under the phrases subheading. In the last part, the contextual index and functional dictionary of the Dîvân, which reveals Bahreddin's world of meaning areare shown one after the other in alphabetical order and with witnesses. In this thesis, an attempt has been made to contribute to the historical dictionary of Turkish by trying to bring the vocabulary that makes up the Dîvân of Harputlu Mahmûd Bahreddîn closer to today's researchers and readers.