Tefsir açısından İbn Hişâm'ın es-Sîretü'n-Nebeviyye adlı eseri
Ibn Hisham's masterpiece al-Sira al-Nabawiyya in terms of tafsir
Yazar: NURDAN MENDEŞ
Danışman: PROF. DR. ALİCAN DAĞDEVİREN
Sakarya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Din = Religion
Dizin: Es-Sire`tun-Nebeviyye = Es-Sire`tun-Nebeviyye ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Tefsir = Commentary ; İbn Hişam = İbn Hişam ; İslamiyet = Islam

Özet:
Bu çalışmada tarih, edebiyat, soy bilimi ve nahiv alanlarında meşhur şahsiyetlerden

biri olan Ebû Muhammed Cemâlüddîn Abdülmelik b. Hişâm'ın es-Sîretü'n-

nebeviyye adlı eseri tefsir ilmi açısından incelenmiştir. Bu sayede onun tefsir sahasına

yaptığı katkılar belirlenmeye çalışılmıştır. es-Sîretü'n-nebeviyye, Hz. Peygamber'in

(s.a.s) hayatını konu alan ama aynı zamanda tefsirle alakalı bilgileri de içermesiyle

dikkat çeken klasik bir eserdir. Bu eserde Kur'ân ayetleri tarihî gerçekler ışığında

açıklanarak, somut veriler elde edilmiş, bu da tefsir ilmine pozitif bir katkı

sağlamıştır.

"Tefsir Açısından İbn Hişâm'ın es-Sîretü'n-Nebeviyye Adlı Eseri" adını verdiğimiz

bu tez, bir giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde İbn Hişâm'ın yaşadığı

dönem, hayatı ve eserleri ele alınmış, ikinci bölümde Kur'ân tarihi ve Kur'ân ilimleri

açısından es-Sîretü'n-nebeviyye incelenmiş, üçüncü bölümde ise İbn Hişâm'ın tefsir

yöntemi belirlenmeye çalışılmıştır. Kur'ân'ın indiği döneme yakın bir zamanda

yaşamış olan İbn Hişâm, Kur'ân'ın Hz. Peygamber'e inişi, vahyin fetreti ve

Kur'ân'ın yazıya geçirilmesi gibi konuları detaylı bir şekilde ele almıştır. O, sadece

Kur'ân tarihi ile alakalı bilgiler vermekle kalmamış, Kur'ân ilimlerinden esbâb-ı

nüzûl, garîbü'l-Kur'ân, nâsih-mensûh, muhkem-müteşâbih ve i'câzu'l-Kur'ân'a dair

bilgilere de temas etmiştir. Özellikle esbâb-ı nüzûle sıkça yer vermesi, rivayet

verilerini nakleden klasik eserler yanında es-Sîretü'n-nebeviyye'yi sonraki dönemler

için önemli bir başvuru kaynağı konumuna getirmiştir. Ayrıca garîbü'l-Kur'ân ile

ilgili verdiği bilgiler de Kur'ân'ın anlaşılmasına katkı sağlamıştır. İbn Hişâm'ın

ayetleri tefsirde kullandığı yöntem incelenirken de onun, ayeti ayetle, Hz.

Peygamber'in sünnetiyle, sahâbe ve tâbiîn sözüyle ve şiirden delil getirmek suretiyle

tefsir ettiği görülmüştür. İbn Hişâm, tüm bunları yaparken bazen genel kabule

uymayan bilgiler de nakletmiştir. Bu durum, onun edindiği bilgilere verdiği değeri,

hiçbir bilgiyi zayi etmediğini ve onları aktarma konusundaki hassasiyetini göstermesi

açısından önemlidir.

Elde edilen bulgulara göre İbn Hişâm, sonraki dönemlerde daha ziyade bir tarihçi

olarak nitelendirilse de kendi döneminde titiz bir râvi olarak Kur'ân tefsirine hizmet

etmiştir. Tefsir sahasına yönelik önemli bilgiler ve açıklamalar içeren es-Sîretü'n-

nebeviyye, İbn Hişâm'ın, rivayete dayalı tefsir verilerini aktaran ilk temsilciler

arasında sayılabileceğine bir delildir. Yapılan bu çalışma, İbn Hişâm'ın Kur'ân tarihi,

Kur'ân ilimleri ve Kur'ân'ı anlama ve yorumlamaya yönelik değerli aktarım ve

katkılarını ortaya koymaktadır.

Abstract:
Abu Muhammad Camal al-Din Abd al-Malik Ibn Hisham is well-known in history, literature

and genealogy as well as nahw fields.  al-Sira al-Nabawiyya is a classic work written by him.

That is not only giving a remarkable attention to the life of the Hadrat Prophet  (s.a.s) but also

one that clarifies related the topics of tafsir. It is because the verses of the Qur'an are

explained in the light of the historical facts, and concrete data is obtained that makes a

positive contribution to the commentary.

This thesis called "Ibn Hisham's Masterpiece al-Sira al-Nabawiyya in terms of Tafsir"

consists of an introduction and three chapters. In the first chapter, his studies and life in

which he lived are discussed. In the second part, al-Sira al-Nabawiyya is studied in terms of

the history of the Qur'an and the sciences of the Qur'an. In the last

chapter, Ibn Hisham's tafsir method is investigated. Ibn Hisham lived near the period when

the Qur'an was revealed. He had discussed the revelation of the Qur'an to

the Hadrat Prophet (s.a.s), interregnum revelation that issues, such as the implementation of

the Qur'anic text in detail. He has not only given information related to the history of the

Qur'an, but also referred the relevant information from Qur'anic sciences, such as asbab al-

nuzul, garîbu'l-Qur'an, nasikh-mensûkh, muhkam-mutashabih and i'djâz al-Qur'an. Especially

asbab al-nuzul had frequently used in his studies, such that al-Sira al-Nabawiyya played an

important role as reference source for subsequent years. Therefore, it is referred with the

classical works conveying narrations. Moreover, he contributed the understanding of the

Qur'an serving the knowledge regarding the garîbu'l-Qur'an. It is investigated that the method

used by Ibn Hisham about the Qur'anic verses is different from the other scholars in this field.

It is observed that a verse was interpreted with the other verses. A verse was also connected

with the life/acts of the Hadrat Prophet (s.a.v), the interpretations of the companions and the

others came after their death, in conjunction with by bringing verbal and poetic

evidence. When Ibn Hisham did all those accomplishments, he sometimes brought forward

some details that was not suitable the general acceptance by the scholars. This situation is

important to show that he perceptively appreciates any details in his studies. 

In this thesis, al-Sira al-Nabawiyya is investigated in terms of the contribution of him to the

field of tafsir. We studied to show Ibn Hisham's valuable contributions to the understanding

and interpretation of the Qur'an history, the Qur'an sciences and the Qur'an.  According to the

obtained indications, he served as a meticulous narrator to the Qur'an's commentary, even if

he was known as a historian later on. al-Sira al-Nabawiyya, which contains important

information and explanations about the field of tafsir, is an evidence that Ibn Hisham can

be regarded as one of the first representatives to convey the tafsir interpretations based on

the rivayah.