Geleneksel besihaneler ile modern hayvancılık işletmelerinde yetiştirilen sığırların iç hastalıkları parametreleri bakımından karşılaştırılması
Comparison of cattle which are grown in modern and traditional husbandry facilities in terms of internal medicine parameters
Yazar: MUSTAFA İLBEY KILIÇ
Danışman: DOÇ. DR. BÜLENT ELİTOK
Afyon Kocatepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Veteriner Hekimliği = Veterinary Medicine
Dizin: Afyonkarahisar = Afyonkarahisar ; Ahırlar = Barns ; Hayvan barınakları = Animal housisng ; Hayvancılık = Animal husbandry ; Hayvancılık işletmeleri = Livestock enterprises ; Kan parametreleri = Blood parameters ; Stres = Stress ; Sığırlar = Cattles ; Veteriner hekimlik = Veterinary medicine ; İç hastalıkları = Internal medicine

Özet:
Geleneksel Besihaneler İle Modern Hayvancılık İşletmelerinde Yetiştirilen Sığırların İç Hastalıkları Parametreleri Bakımından Karşılaştırılması
Bu çalışma, 6-18 aylık geleneksel besihane (n=50) ile modern işletmelerde yetiştirilen  (n=50) toplam 100 baş sığırın iç hastalıkları yönünden önemli bazı parametrelerinin incelenmesi amacıyla yapılmıştır. Yapılan araştırmada; modern işletmelerin tersine, geleneksel besihanelerde hayvan refahı ve verim açısından öneme sahip olan optimal sıcaklık, nem, su alımı, gerekli dolaşım alanı ve hijyen gibi sağlık koşulların yeterli olmadığı ve bu faktörlerin hayvan üzerinde stres oluşturarak klinik yönden, rumen içeriği, hematolojik ve bazı biyokimyasal paramatrelerde patolojik değişikliklere yol açtığı gözlenmiştir. Bu kapsamda; çalışmanın 1, 3 ve 7. günlerinde hayvanların tümünde rutin klinik muayeneler (vücut sıcaklığı, solunum ve kalp frekansları, rumen hareketleri) yapılarak, rumen içeriği muayeneleri (rumen pH'sı, infusoria sayımı),  hematolojik testler (WBC, RBC, Hb, HCT gibi), kan gazları ölçümleri (pCO2, TCO2, HCO3-, laktat gibi) ve kan biyokimyasal tetkikleri (kortizol, serotonin, T3/T4, AST, GGT, TP ve ALB gibi) yapılmıştır. Çalışma sonucunda; geleneksel besihanelerde yetiştirilen hayvanlarda vücut sıcaklığı, solunum ve kalp frekanslarının modern işletmelerdeki hayvanlardan yüksek olduğu ve bu yüksekliğin istatistiki açıdan önem arz ettiği (p<0.05), ancak rumen içeriğindeki infuzorya sayılarının ise bu grupta, istatistiki açıdan bir fark oluşturmadığı, (p>0.05) fakat numerik olarak düşük olduğu saptanmıştır. Geleneksel besihanelerde yetiştirilen hayvanlarda RBC, HCT, Hb ve nötrofil sayılarının modern besihanelerdeki hayvanlara göre istatistiki açıdan önemli derecede (p<0.05) yüksek olduğu görülmüştür. Modern işletmelerde yetiştirilen hayvanlarla karşılaştırıldığında; PCO2 ve HCO3- düzeylerinin geleneksel besihanelerde istatistiki açıdan önemli derecede (p<0.05) yüksek, WBC, Na+, K+ ve Cl- düzeylerinin ise düşük (p<0.05) olduğu belirlenmiştir. Modern işletmelerde yetiştirilen hayvanlar ile karşılaştırıldığında, geleneksel besihanelerde yetiştirilen hayvanlarda AST ve GGT enzimleri ile glukoz ve kortizol konsantrasyon düzeylerinin istatistiki açıdan önemli derecede (p<0.05) yüksek olduğu, buna karşın SRT, T3/ T4 düzeyleri ile total protein ve albumin konsantrasyonlarının ise istatistiki açıdan önemli (p<0.05) derecede düşük olduğu saptanmıştır. Bu çalışmada ölçümü yapılan parametreler ışığında;  geleneksel besihanelerdeki hayvanların sıcaklık, nem, hareket sınırlaması gibi stres faktörlerin sürekli baskısı altında oldukları, bu olumsuz durumlara karşı cevap olarak metabolizmanın yavaşladığı ve verim kayıplarının şekillendiği, ayrıca bağışıklık sistemlerinin baskılanması nedeniyle hastalıklara daha açık hale geldikleri sonucuna varılmıştır. 
Bu açıdan bakıldığında, ülkemizde geleneksel besihanelerin modern işletmelere dönüşüm hızının daha da artırılması ve desteklenmesine devam edilmesinin, ülkemiz ekonomisi açısından son derece büyük öneme haiz olduğu, bu çalışmada elde edilen bilimsel verilerle kanıtlanmıştır. 
Yaptığımız bu çalışma bölge ve ülke genelinde anılan parametreleri içeren ilk çalışma olması münasebetiyle orijinal bir çalışma olup, bu konuda daha sonra yapılacak çalışmalara referans oluşturacağı kanısındayız. 
Anahtar Kelimeler: Barınak, besihane, modern, geleneksel, hayvan, stres, kan.

Abstract:
Comparison of Cattle Which Are Grown in Modern and Traditional Husbandry Facilities in Terms of Internal Medicine Parameters
This study was carried out on a total of 100 cattle aged between 6 to 18 months housed in modern (n = 50) and traditional (n=50) husbandry facilities to investigate some important parameters related to internal medicine. Contrary to modern husbandry facilities, health status such as optimal temperature, humidity, adequate intake of water, proper circulation area and hygiene, are not sufficient in the traditional husbandry, and these factors cause stress on the animals leading to pathological changes in clinical, ruminant content, hematological and some biochemical parameters. For this purpose; routine clinical examinations (body temperature, respiration and heart rates), ruminal fluid examinations (rumen pH, infusoria count), hematological examinations (WBC, RBC, HB, HCT, etc.), blood gas measurements (such as pCO2, TCO2, HCO3-, LAKT), and blood biochemical assays (such as cortisol, serotonin, T3/T4, AST, GGT, TP and ALB) were measured in all animals on days 1, 3 and 7 of the study. At the end of the study; respiration and heart frequencies were higher than those of the animals in the modern husbandry, and these differences were statistically significant (p <0.05), but there were no statistically significant differences (p> 0.05) between the groups in terms of the ruminal infusioria count  although it was numerically low in traditional husbandry group. WBC, RBC, HCT, HB and NOTR in traditional husbandry animals were found to be statistically significantly higher (p <0.05) than those of the animals in modern husbandry. Compared to animals raised in modern husbandry, PCO2 and HCO3- levels were found to be significantly higher (p <0.05), while Na, K and Cl levels were lower (p <0.05). Compared with animals grown in modern husbandry, AST and GGT enzymes and GLU and CORT concentrations in the animals in traditional husbandry were found to be statistically significant (p <0.05) whereas SRT, T3/T4 levels and TP and ALB concentrations were statistically significantly (p <0.05) lower. In this study, it has come to the conclusion that the animals in the traditional husbandry were under constant pressure by the stressors such as temperature, humidity, motion limitation, resulting in slowing down of metabolism, loss of yield, and suppression of the immune system in response to these adverse conditions.
From this point of view, it has been proven with scientific data collected in our study that the further acceleration and support of the transformation of traditional husbandry into modern ones in our country has a great contribution potential on our country's economy.
This work is an original study in the sense that it is the first study to include the mentioned parameters in the region and the whole country, and we believe that this will be a reference for future studies.
Key words: Shelter, husbandry, modern, traditional, animal, stress, blood.