Osmanlı görsel kültüründe yangın sahneleri (17.-19.yy.)
Fire scenes in the Ottoman visual culture (17th-19th centuries)
Yazar: MERVE ÖZCAN
Danışman: PROF. DR. AGAH TARKAN OKÇUOĞLU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Görsel kültür = Visual culture ; Görsel sanatlar = Visual arts ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı sanatı = Ottoman art ; İstanbul tarihi = Istanbul history

Özet:
"Osmanlı Görsel Kültüründe Yangın Sahneleri (17.-19. yy.)" başlıklı tez, Osmanlı Devleti'nin başkenti olan İstanbul'da sıklıkla yaşanan ve büyük felaketlere sebebiyet veren yangınların görsel sanatlara yansımasını konu almaktadır. İstanbul yangınlarının konu olduğu farklı çalışmalarda paylaşılan az sayıdaki görselin dışında yangın sahnelerinin detaylı olarak incelendiği bir araştırma söz konusu olmamıştır. Bu çalışma, 17. ile 19. yüzyıl arasında İstanbul'da yalnızca mimari dokuyu değil aynı zamanda toplumu sosyo-ekonomik yönden etkileyen yangınların görsel kültürde nasıl ve ne amaçla betimlendiğini incelemektedir. Özellikle 19. yüzyılda şehri modern bir görünüme kavuşturmayı amaçlayan çeşitli şehir planlarının ve bu dönemde başlayan belediye hizmetlerinin en önemli nedenlerinden biri olan yangınlara dair görseller bu dönemde artış göstermektedir.
Tezin görsel malzemesini ağırlıklı olarak Metin And'ın çarşı ressamları olarak tanımladığı sanatçıların minyatürleri, Avrupalı ressamların çeşitli gazetelerde yayımlanan gravürleri ve duvar resimleri ile tablolar oluşturmuştur. Tarihsel süreçte yangınlara şahitlik eden vakanüvislerin ve yabancı seyyahların yazdıkları ile gazete haberleri de kapsamlı bir araştırma yapabilmemize ve kaynaklarımızın çeşitlenmesine katkı sunmuştur. Böylece şehrin kültürel kimliğinin değişmesinde önemli rol oynayan yangınlarla ilgili elde edilen tüm görsellerin yapılma nedenleri birincil ve ikincil yazılı kaynaklarla desteklenerek açıklanmaya çalışılmıştır. Tezde, söz konusu dönemde tasvir edilen yangın sahnelerinin belge nitelikleri dışında, sembolik ve sanatsal değerleri de incelenmektedir.

Abstract:
This thesis titled "Fire Scenes in the Ottoman Visual Culture (17th-19th century)" discusses the reflection of the fires, which frequently broke out in Istanbul, the capital city of the Ottoman Empire, and caused great disasters, on visual arts. There is no research elaborating on the fire scenes apart from a limited number of visuals displayed through various studies discussing the Istanbul fires. This study investigates how and for what purpose the fires affecting not only the architectural texture but also the society in the socio-economic terms in Istanbul between the 17th and 19th centuries were depicted in the visual culture. The number of visuals of fires, which were one of the most important reasons for the various city plannings aiming to give the city a modern view particularly in the 19th century and the municipal services commenced in this period, increased in the same period.
The visual materials of the thesis are composed of miniature paintings by the artists described as bazaar painters by Metin And, gravures created by the European painters and published in various newspapers, murals and paintings. The records kept by the chroniclers and foreign travelers witnessing the fires and news articles published in the newspapers during the historical process also provided a contribution to us conducting comprehensive research and diversifying our resources. Accordingly, the reasons for the creation of all the visuals obtained regarding the fires, which had an essential role in the change of cultural identity of the city, were tried to be explained by supporting them with primary and secondary written resources. The symbolic and artistic values of the fire scenes depicted in the period in question were also analyzed in the thesis besides their documental attributes.