Çatışmalı evlerden gelen 11-13 yaş çocuklarının duygusal güvenliğini arttırmak: Bir ebeveyn müdahale programının geliştirilmesi ve sınanması
Increasing emotional security of 11-13 aged children from conflict homes: Developing and testing a parent intervention program
Yazar: ŞEYMA RODOP
Danışman: PROF. DR. TELAT GÜL ŞENDİL
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Evlilik çatışması = Marital conflict ; Önleyici müdahale = Preventive intervention

Özet:
Evlilik çatışması ve çocukların uyumu arasındaki bağlantılara yönelik ortaya konan birçok teorik çerçeve ve araştırmada (Grych ve Fincham, 1990; Cummings ve Davies, 1994), evliliklerdeki yüksek çatışmanın sadece klinik örneklemlerde değil toplumdaki bütün ailelerdeki çocuklarda ya da anne babalarda görülen sonuçlar üzerinde genel bir risk faktörü olduğu belirtilmiştir (Coie ve ark., 1993; Cowan, Cohn, Cowan ve Pearson, 1996). Tüm bu bilgiler ışığında bu çalışmanın temel amacı, yıkıcı evlilik çatışması yaşayan anne babaların çatışma biçimlerinde, çocuklarının gözü önündeki çatışma sıklığında ve evlilik çatışmasının çocuklar üzerindeki etkisine dair değerlendirmelerinde olumlu yönde değişim sağlamayı; anne babalık tutum ve davranışlarında kabul-ilgiyi ve çocukların duygusal güvenliklerini arttırmayı; anne babalık tutum ve davranışlarında kontrol-denetimi ve çocuklardaki içe yönelim - dışa yönelim problemlerini azaltmayı amaçlayan bir anne baba müdahale programı geliştirmek ve bu programın uzun süreli etkililiğini üç aylık takip çalışmasıyla sınamaktır. Bu amaçla, 11-13 yaş aralığında çocuğu olan toplam 114 katılımcı (81 anne, 33 baba) ve onların çocuklarıyla (59 kız, 55 erkek) çalışma yürütülmüştür. Müdahale grubu (n=50); kontrol grubu (n=50) ve anne-baba birlikte müdahale grubu (n=14) olmak üzere üç farklı grupta yer alan katılımcılar, ön-test, son-test ve üç aylık takip aşamasında, O'Leary Porter Çatışma Ölçeği, Anne Babaların Evlilik Çatışmasını Değerlendirme Ölçeği, Çocuk ve Gençler için Davranış Değerlendirme Ölçeği ile Çatışma ve Problem Çözümü Ölçeğini; çocukları ise Çocuk Yetiştirme Tutumları Ölçeğini ve Duygusal Güvenlik Ölçeğini tamamlamışlardır. Çalışma sonucunda, geliştirilen müdahale programı katılımcılarının, çocuklarının gözü önündeki çatışma sıklığını azalttığı; evlilik çatışması ve evlilik çatışmasının çocuklar üzerindeki etkileri hakkındaki bilgilerini arttırdığı; çatışma sırasında kullandıkları yıkıcı çatışma stratejilerinden kaçınma ve sözel saldırganlığı azalttığı yönünde bulgular elde edilmiştir.  Bunlara ek olarak, müdahale programına katılan anne babaların çocuklarının duygusal güvensizliğinin ve içe yönelim problemlerinin azaldığı; çocukların değerlendirmesine göre anne ve babaların çocuklarını yetiştirirken kullandıkları tutumların altında yattığı ileri sürülen boyutlardan anne-baba kabul/ilginin arttığı, anne-baba kontrol/denetimin azaldığı ortaya konmuştur. Üç aylık takip çalışması sonucunda, müdahale gruplarında yer alan katılımcıların, yıkıcı çatışma stratejilerinden sözel saldırganlık ve anne-baba kabul/ilgi dışındaki bu değişikliklerin tamamını zaman içerisinde koruduğu görülmüş hatta müdahale öncesine göre son-testte anlamlı bir değişiklik göstermeyen çatışma stratejilerden çocuğun müdahilliği ve iş birliği için takip sonuçlarında daha olumlu yönde anlamlı farklılıklar bulunmuştur. Mevcut çalışmanın, ülkemizde araştırma bulguları ve teorik temellere dayanarak uygulamalı program içeriklerinin geliştirilmesine yol açacağı düşünülmektedir. Ayrıca, mevcut çalışmadan elde edilen sonuçlar doğrultusunda, hem alanyazına katkı sağlanması hem de bu müdahale programının daha geniş toplumsal ortamlarda uygulanması beklenmektedir.

Abstract:
In many theoretical frameworks and studies on the links between marital conflict and children's adjustment (Grych & Fincham, 1990; Cummings & Davies, 1994), it has been reported that higher levels of marital conflict are a general risk factor for the outcomes seen in children or parents in all families in society, not only in clinical samples (Coie et al., 1993; Cowan, Cohn, Cowan, & Pearson, 1996). In the light of all this information, the main purpose of this study is to develop a parent intervention program that aims to provide positive changes in the conflict styles of parents who have destructive marital conflict, in the frequency of conflict in front of their children and in their evaluations of the effects of marital conflict on children; to increase acceptance-affection in parenting attitudes and behaviors; to increase emotional security of children; to reduce control-discipline in parenting attitudes and behaviors; to reduce internalizing and externalizing problems in children. It is also aimed to test the long-term effectiveness of this program with a three-month follow-up study. For this purpose, the study was conducted with 114 participants (81 mothers, 33 fathers) and their 11-13 ages children (59 girls, 55 boys). Participants in the intervention group (n=50), the control group (n=50), and the two-parent intervention group (n=14) completed the O'Leary Porter Scale, Parent's Knowledge of Marital Conflict Scale, Child Behavior Checklist, and Conflicts and Problem-Solving Scales during the pre-test, post-test, and three-month follow-up phases. Their children also completed the Child-Rearing Styles Scale and the Emotional Security Scale. As a result of the study, it was found that the developed intervention program decreased the frequency of conflict in front of their children; increased their knowledge about marital conflict and its effects on children; decreased avoidance and verbal aggression which are destructive conflict strategies. In addition, it was revealed that emotional insecurity and internalizing problems of the children whose parents participated in the intervention program decreased; according to the children's evaluations, parental acceptance-affection increased, and parental control-discipline decreased. As a result of the three-month follow-up study, it was seen that the participants in the intervention groups maintained all of these changes over time, except for destructive conflict strategy verbal aggression and parental acceptance-affection. In fact, significant differences were found in a more positive direction in the follow-up results for child involvement and cooperation among the conflict strategies that did not show a significant change in the post-test compared to the pre-intervention. It is thought that the current study will lead to the development of applied program contents based on research findings and theoretical basis in our country. In addition, in line with the results obtained from the current study, it is expected to contribute to the literature and to implement this intervention program in wider social settings.