Türkiye'de yaş çay işleyicilerinin kırsal kalkınma yatırım desteklerinden yararlanma durumu ve programın etkilerinin değerlendirilmesi
The use of rural development investment supports of the wet tea processors in Turkey and the evaluation of the effects of the program
Yazar: AYKUT BİLGEÇ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÇAĞATAY YILDIRIM
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı / Tarım Politikası ve Yayım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Türkiye dünyadaki en önemli 10 çay üreticisinden biridir. Üretilen yaş çayın
işletmeler tarafından işlenmesi ile son tüketiciye ulaştırılmaya hazır hale
gelmektedir. Kırsal alanlarda tarıma dayalı sanayinin gelişmesi ve sayılarının artmasında devlet teşviklerinin etkisi büyüktür. Çay işleyen işletmelerde KKYDP kapsamında desteklenmektedir. Hem iç tüketim hem ihracat açısından önemli bir katma değer unsuru olan çay işleyicilerinin bu desteklerden yararlanma durumu ve desteklerin etkilerinin neler olduğu tam olarak bilinmemektedir. Bu nedenle çalışmada Türkiye'de kırsal kalkınma destekleri kapsamında tarıma dayalı ekonomik yatırımlar programından yaş çay işleyicilerinin yararlanma durumunun ve desteklerin meydan getirdiği değişimin incelenmesi ile kazanımların belirlenmesi amaçlanmıştır.
Araştırmada proje kapsamında Rize ilinde faaliyet gösteren ve destek alan 17 adet yaş çay işleyicisi ile yapılan yüz yüze anketler ile veriler elde edilmiştir. Tanımlayıcı istatistiklerle sosyo-ekonomik analiz gerçekleştirilmiş ve incelenen işletmelerin durumları ortaya koyulmuştur. Proje kapsamında verilen desteklerin etkisinin belirlenmesi amacıyla eğilim skoru eşleştirme yöntemi kullanılmıştır. Araştırma bulgularına göre hibe desteğinden yararlanan işletmelerin kapasiteleri artmış, birim maliyetlerinden düşüşler meydana gelmiştir. Destek öncesi duruma göre karlılıkları artmıştır. Eğilim skorlarının destek öncesi duruma göre önemli derecede yükseldiği belirlenmiştir. Genellikle destekten memnun olan işletmeler bürokratik işlerin yoğunluğu nedeniyle sorun yaşamaktadır. Etkisinin iyi düzeyde olduğu belirlenen destek programıyla ilgili prosedürlerin azaltılması ve desteğin çeşitlendirilmesi daha işletmenin yararlanmasını sağlayacağı önerilmektedir.

Abstract:
Türkiye is one of the 10 most important tea producers in the world. After the produced fresh tea is processed by the enterprises, it becomes ready to be delivered to the end consumer. Government incentives have a great impact on the development and increase in the number of agriculture-based industries in rural areas. Tea processing enterprises are also supported within the scope of KKYDP. It is not fully known whether tea processors, which are an important added value element in terms of both domestic consumption and exports, benefit from these supports and what the effects of the supports are. For this reason, the study aimed to determine the benefits
of fresh tea processors from the agriculture-based economic investments program within the scope of rural development supports in Turkey and to examine the changes brought about by the supports. In the research, data was obtained through face-to-face surveys conducted with 17 fresh tea processors operating and receiving support in Rize province within the scope of the project. Socio-economic analysis was carried out with descriptive statistics and the situations of the examined enterprises were revealed. The propensity score matching method was used to determine the impact of the supports provided within the scope of the project. According to the research findings, the capacities of the enterprises benefiting from the grant support increased and their unit costs decreased. Their profitability has
increased compared to the situation before the support. It was determined that propensity scores increased significantly compared to the pre-support situation. Generally, businesses that are satisfied with the support experience problems due to the intensity of bureaucratic work. It is suggested that reducing the procedures related to the support program, which has been determined to have a good effect, and diversifying the support will enable more businesses to benefit.