Samsun, Kızılırmak Deltasında bulunan yabanıl kuşlarda Helmint Faunası
Helminth Fauna in wild birds in Kızılırmak Delta, Samsun
Yazar: MEHMET ÖZTÜRK
Danışman: PROF. DR. ŞİNASİ UMUR
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Veterinerlik Parazitolojisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Morfoloji = Morphology ; Parazitoloji = Parasitology ; Veteriner Hekimliği = Veterinary Medicine

Özet:
Samsun, Kızılırmak Deltası, Türkiye'nin Ramsar alanlarından biri olarak koruma altındadır. Türkiye'de bulunan yaklaşık 500 kuş türünün 365'inden fazlası delta sınırları içerisinde halkalanmıştır. Kızılırmak Deltası'ndaki yabani kuşların helmint faunasını belirlemek amacıyla, 64 kuş türüne ait 157 kuş Parazitoloji Anabilim Dalı laboratuvarına getirilerek parazitolojik yönden incelenmiştir. Parazitolojik muayene sonucu toplanan parazitler %70'lik etanolle tespit edilmiş ve muayeneye kadar +4'0C'ta saklanmıştır. Tüm helmintler ışık mikroskobu altında morfolojik özelliklerine göre tanımlanmıştır. Moleküler doğrulama ihtiyacı duyulan 17 parazit incelenmiştir.Yabani kuşlarda yürütülen bu çalışma sonucunda 99 parazit türü tanımlanmıştır. Bu türlerden, Australapatemon minor, Apharyngostrigea cornu, A. pipentis, A. ramai, Apophallus muehlingi, Brachydistomum olssoni, Brachylaima fuscata, Cathaemasia hians, Cotylurus strigeoides, Duboisa syriaca, Echinochasmus beleocephalus, E. coaxatus, E. japonicus, Echinostoma grandis, Gynaecotyla sp., Hysteromorpha triloba, Mosesia megabursata, Neodiplostomum spathula, Notocotylus skrjabini, Parastrigea intermedia, Paramonostomum alveoelongatum, P. bucephale, P. parvum, Paryphostomum radiatum, Pegosomum asperum, Petasiger phalacrocoracis, Philophthalmus lucipetus, Plagiorchis maculosus, Prosthogonimus cuneatus, P. macrorchis, P. ovatus, P. pellucidus, Ribeiroia ondatrae, Saakotrema metatestis, Stephanoprora pseudoechinata, Stomylotrema pictum, Strigea vandenbrokae, Urogonimus certhiae ve Tylodelphys podicipina olmak üzere 39 trematod türü, Anonchotaenia globata, Aploparaksis filum, Dendrouterina macrosphincter, Notopentorchis cyathiformis, Paradilepis scolecina ve Tetrabothrius cylindraceus olmak üzere 6 sestod türü, Capillaria tenuissima, Cyathostoma trifurcatum, Cyrnea (Procyrnea) mansioni, Desmidocercella incognita, D. numidica, Desportesius equispiculatus, D. invaginatus, D. sagittatus,  Microtetrameres cloacitectus, Porrocaecum angusticolle, P. crassum, P. semiteres, Tetrameres skrjabini ve T. spinosa olmak üzere 14 nematod türü belirlenmiştir. Bulunan helmint türlerinden 59'u Türkiye'den ilk defa bildirilmiştir. Moleküler çalışmalar soncunda COI gen bölgesinde Clinostomum tilapiae, Ribeiroia ondatrae ve Strigea falconis türü trematodlar, 28S gen bölgesinde Brachylecithum sp., Cathaemasia hians, Gynaecotyla sp., Pegosomum asperum, Ribeiroia ondatrae ve ITS-1 gen bölgesinde Contracaecum rudolphii, Porrocaecum angusticolle, P. crassum, P. depressum ve P. ensicaudatum türü nematodlar Türkiye'de, COI gen bölgesinde Chaunocephalus ferox ve Duboisia syriaca ve 28S gen bölgesinde Duboisia syriaca ve Stomylotrema pictum trematod türleri dünyada ilk defa bildirilmiştir.

Abstract:
Samsun, Kızılırmak Delta is protected as one of Turkey's Ramsar sites. More than 365 of the approximately 500 bird species in Turkey have been ringed in the delta. In order to determine the helminth fauna of wild birds in the Kızılırmak Delta, 157 birds belonging to 64 bird species were brought to the laboratory of the Department of Parasitology and examined parasitologically. Parasites collected due to parasitological examination were fixed with 70% ethanol and stored at +4'0C until the examination. All helminths were identified according to their morphological characteristics under light microscope. The 17 parasites that needed molecular confirmation were analysed. Ninety-nine parasite species were identified as a result of this study in wild birds. Australapatemon minor, Apharyngostrigea cornu, A. pipentis, A. ramai, Apophallus muehlingi, Brachydistomum olssoni, Brachylaima fuscata, Cathaemasia hians, Cotylurus strigeoides, Duboisia syriaca, Echinochasmus beleocephalus, E. coaxatus, E. japonicus, Echinostoma grandis, Gynaecotyla sp., Hysteromorpha triloba, Mosesia megabursata, Neodiplostomum spathula, Notocotylus skrjabini, Parastrigea intermedia, Paramonostomum alveoelongatum, P. bucephale, P. parvum, Paryphostomum radiatum, Pegosomum asperum, Petasiger phalacrocoracis, Philophthalmus lucipetus, Plagiorchis maculosus, Prosthogonimus cuneatus, P. macrorchis, P. ovatus, P. pellucidus, Ribeiroia ondatrae, Saakotrema metatestis, Stephanoprora pseudoechinata, Stomylotrema pictum, Strigea vandenbrokae, Urogonimus certhiae and Tylodelphys podicipina, 39 trematode species were identified. Six cestode species, including Anonchotaenia globata, Aploparaksis filum, Dendrouterina macrosphincter, Notopentorchis cyathiformis, Paradilepis scolecina and Tetrabothrius cylindraceus, were identified. Fourteen nematode species, including Capillaria tenuissima, Cyathostoma trifurcatum, Cyrnea (Procyrnea) mansioni, Desmidocercella incognita, D. numidica, Desportesius equispiculatus, D. invaginatus, D. sagittatus, Microtetrameres cloacitectus, Porrocaecum angusticolle, P. crassum, P. semiteres, Tetrameres skrjabini and T. spinosa, were identified. As a result of our study, 59 helminth species were reported for the first time in Turkey. Consequently of our molecular study, Clinostomum tilapiae, Ribeiroia ondatrae and Strigea falconis trematode species in the COI gene region, Brachylecithum sp., Cathaemasia hians, Gynaecotyla sp, Pegosomum asperum, Ribeiroia ondatrae trematode species in the 28S gene region, Contracaecum rudolphii, Porrocaecum angusticolle, P. crassum, P. depressum and P. ensicaudatum nematode species in the ITS-1 gene region reported in this study for the first time in the Türkiye. Chaunocephalus ferox and Duboisia syriaca in the COI gene region and Duboisia syriaca and Stomylotrema pictum trematode species in the 28S gene region were reported for the first time globally.