Non alkolik yağlı karaciğer hastalığı tanısı alan bireylerin ultra işlenmiş besin tüketimi, diyetkalitesi ve beslenme durumunun değerlendirilmesi
Evaluation of ultra processed food consumption, dietquality and nutritional status of individuals diagnosedwith non-alcoholic fatty liver disease
Yazar: REZA KHOSHBAKHT FARSHAD
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ YASEMİN ERTAŞ ÖZTÜRK
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Beslenme Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Non alkolik yağlı karaciğer hastalığı (NAYKH) tanısı alan bireylerin ultra işlenmiş
besin (UİB) tüketimi, diyet kalitesi ve beslenme durumunun değerlendirilmesini
amaçlayan bu çalışma, 25-70 yaş aralığında toplam 252 yetişkin birey üzerinde
yürütülmüştür. Çalışmada iç hastalıkları hekimi tarafından NAYKH tanısı alan
(n=126) ve almayan (n=126) bireylerin oluşturduğu iki grup yer almıştır. Çalışmanın
verileri araştırmacı tarafından hazırlanan anket aracılığıyla yüz yüze toplanmıştır.
Anket bireylere ait demografik bilgiler, NOVA sınıflamasına göre oluşturulmuş
besin tüketim sıklığı formu, diyet kalitesinin belirlenmesi için Akdeniz Diyeti
Bağlılık Ölçeği (MEDAS), fiziksel aktivite kısa anketi ve besin tüketim kaydı
formundan oluşmuştur. Bireylerin antropometrik ölçümleri yapılarak vücut
bileşimleri değerlendirilmiştir. Ayrıca bireylerin dosyalarında bulunan biyokimyasal
veriler kaydedilmiş ve karaciğer hasarına yönelik lipit birikim ürünü (LAP) ve
hepatik steatoz indeksi (HSİ) hesaplanmıştır. NAYKH ve kontrol grubundaki
katılımcılar yaş ve cinsiyet yönünden benzer olacak şekilde çalışmaya dahil
edilmiştir. Ortalama beden kütle indeksi (BKİ) NAYKH grubunda 32,61±5,30 kg/m2
iken kontrol grubunda 27,66±4,99 kg/m2
olarak bulunmuştur (p<0,001). NAYKH
grubunun kontrol grubuna göre ortalama plazma açlık glukozu, trigliserit, kolesterol
ve AST, ALT, GGT gibi karaciğer enzimleri değerlerinin daha yüksek olduğu tespit
edilmiştir (p<0.05). MEDAS puanı NAYKH grubunda 5,52±1,81 ve kontrol
grubunda 6,66±1,86 olarak bulunmuştur (p<0,001). LAP ve HSİ skorları istatistiksel
olarak NAYKH grubunda kontrol gurubuna kıyasla yüksek olarak bulunmuştur
(p<0,001). Metabolik sendrom (MetS) NAYKH ve kontrol grubunda sırasıyla %79,4
ve % 42,9 olarak belirlenmiştir (p<0,05). Ortalama yürüme MET değerleri NAYKH
grubunda düşük (p<0,001) ve ortalama oturma MET değerleri bu grupta daha yüksek
bulunmuştur (p=0,001). UİB'den gelen enerji yüzdesi NAYKH grubunda daha
yüksek bulunmuştur (p<0,001). NAYKH grubunda HSİ ve LAP skorları ile işlenmiş
besinlerin enerji yüzdeleri arasında pozitif yönlü ilişki bulunmuştur (p<0,05). Bu
çalışmanın sonunda NAYKH olan bireylerde UİB tüketimininin daha yüksek ve
Akdeniz diyetine uyumun daha düşük olduğu görülmüştür. UİB tüketimininin
azaltılmasının ve Akdeniz diyetine uyumun artırılmasının NAYKH'dan koruyucu
olabileceği sonucuna varılmıştır.

Abstract:
This study, which aims to evaluatıon of ultra processed food (UPF) consumption,
diet quality and nutritional status of individuals diagnosed with non-alcoholic fatty
liver disease, was conducted on a total of 252 adult individuals between the ages of
25 and 70. The study included two groups of individuals diagnosed with NAFLD by
an internal medicine specialist (n=126) and individuals without a diagnosis of
NAFLD (n=126). Lipid accumulation product (LAP) and hepatic steatosis index
(HSI) for liver damage of individuals were calculated. The mean body mass index
(BMI) was found to be 32.61±5.30 kg/m2
in the NAFLD group and 27.66±4.99
kg/m2
in the control group (p<0.001). It was found that the mean plasma fasting
glucose, triglycerides, cholesterol and liver enzymes values such as AST, ALT, GGT
were higher in the NAFLD group compared to the control group (p<0.05). The
MEDAS score was found to be 5.52±1.81 in the NAFLD group and 6.66±1.86 in the
control group (p<0.001). LAP and HSI scores were statistically found to be higher in
the NAFLD group compared to the control group (p<0.001). Metabolic syndrome
(MetS) was determined as 79.4% and 42.9% in the NAFLD and control group,
respectively (p<0.05). Mean walking MET values were found to be lower in the
NAFLD group (p<0.001) and mean sitting MET values were found to be higher in
this group (p=0.001). The percentage of energy from UPFs was found to be higher in
the NAFLD group (p<0.001). A positive correlation was found between HIS and
LAP scores and the percentage of energy of processed foods in the NAFLD group
(p<0.05). At the end of this study, it was found that UPF consumption was higher
and compliance with the Mediterranean diet was lower in individuals with NAFLD.
Decreased UPF consumption and increased adherence to the Mediterranean diet may
be protective against NAFLD.