Çocukluk çağında idrar yolu enfeksiyonutanısı konulan hastaların retrospektifincelenmesi
Retrospective examination of patients diagnosed with urinary tract infection in childhood
Yazar: AYŞENUR DEMİR
Danışman: PROF. DR. MEDİNE AYŞİN TAŞAR
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
Amaç: Bu çalışmada, üçüncü basamak bir eğitim araştırma hastanesinde idrar
yolu enfeksiyonu tanısı alan çocuklarda risk faktörlerine göre, en sık saptanan
etkenlerin ve antibiyotik dirençlerinin belirlenmesi amaçlandı. Bu sayede, ampirik
tedavide en uygun ajanı seçerek hastaları doğru tedavi etmek ve idrar yolu
enfeksiyonuna (İYE) bağlı komplikasyonları en aza indirmek hedeflendi.
Gereç ve Yöntem: 2020- 2022 yılları arasında Çocuk Acil Kliniği, Çocuk
Enfeksiyon ve Çocuk Nefroloji Polikliniği'ne başvuran, idrar kültüründe üremesi
olup İYE tanısı alan bir ay-18 yaş arası hastalar geriye dönük tarandı ve dahil edilme
kriterlerine uyan 664 hasta çalışmaya dahil edildi. Verilerin değerlendirilmesinde
SPSS 25 kullanıldı.
Bulgular: Çalışma grubundaki hastaların yaş ortanca değeri 84 (1-204) ay
saptandı ve %83,9'u (n=557) kız, %16,1'i (n=107) erkek cinsiyetinde idi. Hastaların
%10,7'sinde (n=71) üriner sistem anomalisi saptandı. Hastaların idrar kültürlerinde
en sık E. coli (%85,1), Klebsiella spp. (%4,7) ve P. miribalis (%3,9) üremesi
saptandı. Mikroorganizmaların en sık seftazidime (%59,6 direnç ve %7,1 orta
duyarlılık) karşı direnci saptandı; bunu ampisilin (%52,6), seftriakson (%34,4) ve
amoksisilin-klavunat (%33,9) direnci takip etti. E. coli'nin en sık seftazidime (%62,4
direnç, %6,2 orta duyarlılık) karşı dirençli olduğu saptandı.
Hastaların %32,2'si PN, %67,8'i sistit tanısı aldı. PN tanısı alanların ortanca
yaş değeri 60 (1-204) ay, sistit tanısı alanların ortanca yaş değeri 96 (1-204) ay idi ve
cinsiyet açısından her iki grup arasında anlamlı fark saptanmadı (p>0,05).
Hastaların %22,7'sinde (n=151) tekrarlayan İYE vardı. Bu hastalarda en sık
E. coli (%83,4) ve Klebsiella spp (%5,3) saptandı; en fazla ampisilin direnci (%63,1)
var idi. Tekrarlayan İYE olan hastalarda, olmayanlara göre seftriakson ve ampisilin
direnci daha yüksek bulundu.
Hastaların %6'sında (n=40) İYE için profilaktik antibiyotik kullanım öyküsü
vardı. Bu hastalarda en sık E. coli (%80) ve koagülaz negatif stafilokok (%7,5)
saptandı; direnç en fazla seftazidime (%68,7) karşı idi. Profilaktik antibiyotik

11

kullananlarda, kullanmayanlara göre seftriakson ve trimetoprim-sülfametoksazol
direnci yüksek bulundu.
Tüm yaş gruplarında (1-12 ay, 13-60 ay, >60 ay) en sık saptanan
mikroorganizma E. coli (sırası ile, %76,2, %84,7, %87) idi. Tüm yaş gruplarında
seftazidim direnci en fazla idi. İlk bir yaşta; amoksisilin-klavunat, TMP-SMX,
sefiksim, siprofloksasin, gentamisin, amikasin direnci diğer yaş gruplarına göre daha
fazla saptandı.
Sonuç: Ampirik tedavide antimikrobiyal ajan tercihi yapılırken; altta yatan
hastalıklar, profilaksi alıp almadığı, tekrarlayan İYE geçirip geçirmediği, hastanın
yaşı ve bölgesel antibiyotik direnci önemlidir. Hastanemizde en fazla direncin
seftazidime karşı saptandığını ve seftriaksona karşı da %30'un üzerinde direnç
olduğunu düşünürsek, ampirik tedavide üçüncü kuşak sefolosporinlerin kullanımı
konusunda şüpheler oluşmaktadır. Tekrarlayan İYE'lerde ve antibiyotik profilaksisi
alan hastalarda, üçüncü kuşak sefalosporinler ampirik tedavide ilk aşamada tercih
edilmemesi gerektiği düşünülmektedir. Nitrofurantoine direnç düşük oranda
saptandı; PN ve sistemik enfeksiyonlar dışında tedavide kullanılabileceği düşünüldü.
Tüm yaş gruplarında, aminoglikozidler ampirik tedavide güvenle tercih edilebilir.
Çalışmamızda bölgesel antibiyotik direnç verileri belirlenerek İYE saptanan
hastalara doğru ve uygun antibiyotik seçiminde literatüre katkı sağlanmıştır.

Anahtar Kelimeler: İdrar yolu enfeksiyonu, çocuk, tekrarlayan idrar yolu
enfeksiyonları, profilaktik antibiyotik tedavisi, antimikrobiyal
direnç

Abstract:
Aim: This study aimed to determine the most frequently detected
microorganisms and their antibiotic resistance patterns according to risk factors, in
children diagnosed with urinary tract infection (UTI) in a tertiary training and
research hospital. In this way, it was aimed to treat the patients correctly and
minimize the UTI- related complications by choosing the most appropriate agent in
empirical treatment.
Materials and Methods: Patients who admitted to the Pediatric Emergency
Clinic, Pediatric Infectious Diseases and Pediatric Nephrology Polyclinics between
2020 and 2022, aged 1 month to 18 years and were diagnosed with urinary tract
infection due to growth in urine culture were retrospectively scanned and 664
patients who met the inclusion criteria were included in the study. SPSS 25 program
was used to evaluate the data.
Results: The median age of patients in the study group was detected as 84
(ranging from 1to 204 months) months, with 83,9% (n=557) being female and 16,1%
(n=107) being male. In 10,7% (n=71) of the patients urinary tract anomalies were
detected. The most common pathogens detected in the urine culture of patients were
E. coli (85,1%), Klebsiella spp. (4,7%) ve P. miribalis (3,9%) respectively. Resistance
of microorganisms was most frequently detected against ceftazidime (59,6%
resistance and 7.1% intermediate sensitivity); this was followed by resistance to
ampicillin (52,6%), ceftriaxone (34,4%) and amoxicillin-clavunate (33,9%). It was
found that E. coli was found to be most frequently resistant to ceftazidime (62,4%
resistance, 6,2% intermediate sensitivity).
33,2% of patients were diagnosed with pyelonephritis (PN) and 67,8% were
diagnosed with cystitis. The median age of those diagnosed with PN were 60 (1-204)
months, the median age of those diagnosed cystitis were 96 (1-204) months and no
significant difference was found between the two groups regarding gender (p>0,05).
22,7% (n=151) of patients had recurrent UTI. Among these patients, the most
commonly detected agents were E. coli (83,4%) and Klebsiella spp. (5,3%); with the

13

highest resistance observed against ampicillin (63,1%). Patients with recurrent UTIs
exhibited higher resistance to ceftriaxone and ampicillin.
6% (n=40) of patients had a histroy of prophylactic antibiotic use for UTI. In
these patients, E. coli (80%) and coagulase negative staphylococci (7,5%) were most
frequently detected and resistance was highest againts ceftazidime (68,7%). The
ceftriaxone and trimethoprim-sulfamethoxazole resistance was found to be higher in
those who used prophylactic antibiotics than who did not use them.
Across all age groups (1-12 months, 13-60 months, >60 months) E. coli was
the most frequently identified microorganism (76.2%, 84.7%, 87%, respectively).
Ceftazidime resistance was highest in all age groups. In the first year of life; higher
resistance rates were observed for amoxicillin-clavunate, TMP-SMX, cefixime,
ciprofloxacin, gentamicin and amikacin compared to other age groups.
Conclusion: When choosing an antimicrobial agent in empirical treatment;
underlying diseases, whether prophylaxis is taken or not, whether the patient has had
recurrent UTI, the patient's age and regional antibiotic resistance are important.
Considering that the highest resistance was detected against ceftazidime and over
30% resistance against ceftriaxone in our hospital, doubts arise regarding the use of
third generation cephalosporins in empirical treatment. It is thought that third-
generation cephalosporins should not be preferred in the first stage of empirical
treatment in patients with recurrent UTIs and receiving antibiotic prophylaxis.
Resistance to nitrofurantoin was detected at a low rate; it was thought that it could be
used in treatment other than PN and systemic infections. In all age groups,
aminoglycosides can be safely preferred in empirical treatment. By determining
regional antibiotic resistance data, we contributed to the literature in choosing the
right and appropriate antibiotics for patients with UTI.

Keywords: Urinary tract infection, child, recurrent urinary tract infections,

prophylactic antibiotic treatment, antimicrobial resistance