Mâtürîdî'nin te'vîlâtü'l-kur'ân'ında işârî tefsirin imkânı
The possibility of Ishari tafsir in maturidi's ta'wilat al-Qur'an
Yazar: MUALLA BAZLAMA
Danışman: DOÇ. DR. ÖMER DİNÇ
Hitit Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
İmam Mâtürîdî kelâm, tefsir ve diğer İslami ilimler bağlamında önemli bir âlimdir. Mâtürîdî'nin
işârî tefsir sahasında ismi anılmasa da tefsirinde yaptığı yorumların işârî tefsir kapsamına
gireceği aşikârdır. Te'vîlâtül-Kur'ân, Mâtürîdî'nin dirâyet tefsiri kapsamında değerlendirilmiş
bir eseridir. Mâtürîdî bugüne kadar mütekellim kimliği ile anılmıştır. Müfessirin tasavvuf
kültürüne etkisi ve katkısına dair çalışmalar yakın zamanda yapılmaya başlamıştır. Mesela bazı
çevrelerde onun tefsirinde işârî yorumların olmadığı kanaati dile getirilmektedir. Fakat
yaptığımız çalışmalar Mâtürîdî'nin tefsirinde işârî tefsire katkı sağlayacak görüşleri bulunduğu
yönündedir. Bu çalışma Mâtürîdî'nin tefsirinin işârî yönünü açığa çıkarmak için yapılmıştır.
Çalışma yapılırken Mâtürîdî'nin yaşadığı zaman ve coğrafya göz önünde bulundurularak, onun
tasavvufla irtibatına yönelik bilgilere ulaşılmaya çalışılmıştır. Bu veriler, tarihsel gelişmeler
ışığında ele alınmış, başka zamanlarda, başka kimseler tarafından kaleme alınan bilgiler,
derlenip karşılaştırılarak somut neticelere ulaşılmıştır. Anlaşılan o ki Mâtürîdî tefsirine,
yaşadığı coğrafyanın bilgi ve kültürünü yansıtmıştır. Bunun da önemli göstergelerinden birisi
tefsirine işârî yorumlara dair bazı hususları aktarmış olmasıdır. Kaynaklarda Mâtürîdî'nin
tasavvufî yönün bulunduğu da ifade edilmektedir. Hatta hakkında menkıbe ve rüyalar anlatılan
Mâtürîdî'nin Hızır ile görüştüğü gibi birtakım bilgilere de yer verilmektedir. Kelâbâzî gibi
tasavvufî yönü ön planda olan bir âlimin eserinde, Mâtürîdî'nin zühdü ve yaşantısıyla
Mâverâünnehir sûfîlerini etkilediği anlatılmaktadır. Bu bağlamda Mâtürîdî'yi ve eserini
tasavvuf açısından değerlendirirken, yaşadığı bölgenin mistik yapısını ve bu yapının
İslamlaşma sürecindeki etkilerini göz önünde bulundurmak gerekmektedir. Mâtürîdî'nin
mahzâ bir sûfî olup olmamasından ziyade, ortaya koymaya çalıştığımız şey, onun içinde
bulunduğu zaman ve mekâna ne kattığı ve bu katkıları eserine nasıl yansıttığını anlamakla
doğrudan irtibatlıdır.

Abstract:
Imam Maturidi is an important scholar who studies theology, tafsir and other Islamic sciences.
Even though Maturidi's name in the field of ishari tafsir is not mentioned, it is obvious that the
comments he made in his tafsir will fall within the scope of ishari tafsir. Te'vîlâtül-Kur'an is a
work of Mâtürîdî that has been evaluated within the scope of sagacity commentary. Mâtürîdî
has been remembered with his identity as mutekellim until today. Studies on the
commentator's contributions and contributions to Sufism have recently begun to be carried
out. For example, it is expressed in some circles that there are no symbolic interpretations in
his tafsir. However, the studies conducted indicate that Māturīdī's interpretation is found in a
way that contributes to the ishari interpretation. This study was conducted to reveal the
symbolic aspects of Maturidi's commentary. While carrying out the study, it is tried to obtain
information about Mâtürîdî's connection with Sufism, taking into account the time and
geography in which he lived. These data, when considering developments in developments, are
information written by other people at other times, Concrete results were achieved by
compiling and comparing. It seems that Maturidi reflected the knowledge and culture of the
geography in which he lived in his commentary. One of the important indicators of this is that
he conveyed some issues regarding symbolic interpretations in his tafsir. It is also stated in the
sources that Maturidi had a Sufi side. In fact, some information is also included, such as the fact
that Māturīdī, about whom legends and dreams are told, met with Hızır. In the work of a scholar
such as Kelabazî, whose Sufism aspect is at the forefront, it is stated that Mâtürîdî influenced
the Transoxiana Sufis with his asceticism and life. In this context, when evaluating Maturidi
and his work in terms of Sufism, it is necessary to take into consideration the mystical structure
of the region in which he lived and the effects of this structure on the Islamization process.
Rather than whether Maturidi was a pure Sufi or not, what we are trying to reveal is directly
related to understanding what he contributed to the time and place he was in and how he
reflected these contributions in his work.