Türkiye'de kirlilik yaratan sektörlerin dış ticareti ve rekabet gücü
Foreign trade and competitiveness of pollution intensive good in Turkey
Yazar: BÜŞRA ORAN
Danışman: PROF. DR. AYŞE DİLEK SEYMEN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ekonomi = Economics ; İşletme = Business Administration
Dizin: Kirlilik = Pollution ; Rekabet = Competition ; Rekabet gücü = Competitive power ; Sektörel analiz = Sectoral analysis ; Ticari işletmeler = Commercial institutes ; Uluslararası ticaret = International trade ; Çevre kirleticiler = Environmental pollutants ; Çevre kirliliği = Environmental pollution ; İhracat = Export

Özet:
Bu çalışmanın temel amacı, Türkiye'de kirlilik yaratan sektörlerin dış ticaret yapısını ve rekabet gücünü analiz etmektir. Analizi yaparken dikkate alınan temel sorular, "Kirlilik yaratan sektörlerin Türkiye'nin dış ticaretindeki yeri nedir?", "Türkiye'nin kirlilik yaratan sektörlerde rekabet gücü var mıdır?", "Türkiye kirlilik yaratan sektörlerin üretimi ve ihracatı yoluyla gelişmiş ülkeler açısından bir kirlilik sığınağı mıdır" soruları olmuştur. 
Çalışmada, kirlilik yaratan sektör tanımlaması ve sektörlerin belirlenmesinde Avrupa Birliği Çevresel Baskı Raporu referans olarak alınmıştır. 1989-2018 dönemi, 4 haneli NACE Rev.1.1 dış ticaret verileri, 4 haneli, ISIC. Rev.3 ticaret verilerine dönüştürülmüştür. Temel veri kaynakları UN COMTRADE- WITS (Dünya Entegre Ticaret Çözümü) ve TÜİK'tir. Kirlilik yaratan sektörlerin ticaret yapısı ve rekabet gücünü belirlemek için, Balassa (1965) tarafından geliştirilen Karşılaştırmalı İhracat Performans Endeksi (CEP) ve Açıklanmış Karşılaştırmalı Üstünlük Endeksi (RCA), Grubel ve Lloyd'un Endüstri-içi Ticaret Endeksi (197) ve Brulhart'ın (1994) Marjinal Endüstri-içi Ticaret Endeksi kullanılmıştır. Üçüncü soruya cevap verebilmek için Seymen (2009)'in Sektörel Bilateral Ticaret Yoğunlaşma (SBT) Endeksi'nden yararlanılmıştır.
Çalışmanın bulgularına göre, 2018 yılında Türkiye, kirlilik yaratan sektörlerinin yüzde 50'sinde uluslararası pazarda rekabet gücüne sahip bulunmaktadır (45 sektörün 23'ünde). Aynı yıl rekabet gücüne sahip kirleten sektörler, kirleten sektör ihracatının yüzde 72'sini, Türkiye ihracatının yüzde 21'ini oluşturmaktadır. Rekabet gücü yüksek, ilk iki sırada yer alan sektörler, sırasıyla (2710) Demir Çelik Ana Sanayii ve (2720) Demir Çelik Dışındaki Ana Metal Sanayii'dir. Kirlilik yaratan sektörler ihracatının ülke dağılımı incelendiğinde, gelişmekte olan ülkelere de ihracat yapılmakla birlikte, Almanya, ABD, Birleşik Krallık, Fransa, Italya, Finlandiya, İsveç ve İsviçre gibi  gelişmiş ülkelerin ilk sıralarda yer aldığı görülmektedir. Bu bulgular, bazı spesifik kirleten sektörlerde Türkiye'nin kirlilik sığınağı olduğunu düşündürmektedir.

Anahtar kelimeler: Çevre ve Dış Ticaret, Kirlilik Yaratan Sektörler, Rekabet Gücü

Abstract:
The main objective of this research is to determine the foreign trade structure and competitiveness of polluting sectors in Turkey. The main questions were, "What is the share of polluting sectors in Turkey's foreign trade." "Has Turkey competitiveness in polluting sectors trade in international market?" and "Whether Turkey is a pollution heaven for developing countries by producing and exporting polluting commodities." for the motivation of analyses.
In the research, European Union Environmental Pressure Report were used as a reference in the definition of polluting sectors. 1989-2018 period, 4-digit NACE Rev.1.1. foreign trade datas were employed and transformed to 4-digit ISIC Rev.3 from UN COMTRADE-World Integrated Trade Solution (WITS) and TURKSTAT Database. Several indexes are calculated to observe the trade structure and competitiveness of polluting sectors of Turkish export, such as Comparative Export Performance Index (CEP) and Revealed Comparative Advantage Index (RCA) by Balassa (1995), Intra Industry Trade Index (IIT) by Grubel-Lloyd (1971) and Marginal Intra Industry Trade Index(MIIT) by Brulhart (1994). To answer the third question, country distribution of polluting sectors also analysed using Sectoral Bilateral Trade Index (SBT) by Seymen (2009). 
In according to finding of the research, Turkey has competitiveness 50 percent of her polluting sectors (23 of 45 sectors) exports in international market. Those competing sectors have 72 percent share in exports of total polluting sectors and 21 percent share in total exports of Turkey. Main competitive polluting sectors in Turkish exports are (2710) Manufacture of Basic Iron and Steel, (2720) Manufacture of Basic Precious and Non-ferrous Metals. Although there are some developing countries, Turkey's main exporting countries in polluting sectors are developed countries such as Germany, the US, the UK, France, Italy, Finland, Sweden and Switzerland. These findings show that for some specific sectors, Turkey seems a pollution heaven for some developed countries.

Keywords: Environmental and Foreign Trade, Polluting Sectors, Competitiveness.