Zaman esaslı faaliyet tabanlı maliyetleme sisteminin liman işletmeciliğinde uygulama önerisi
A proposal for the implementation of time-driven activity based costing system in port operations management
Yazar: R. ŞEBNEM YAŞAR
Danışman: PROF. DR. SÜLEYMAN YÜKÇÜ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Deniz yolu taşımacılığı = Sea transportation ; Deniz yolu taşımacılığı = Sea transportation ; Konteyner terminali = Container terminal ; Liman işletmesi = Port operation ; Limanlar = Ports ; Maliyet sistemleri = Cost systems ; Maliyetleme = Costing ; Zaman sürücülü faaliyet tabanlı maliyetleme = Time driven activity based costing ; İşletmecilik = Business administration

Özet:
Günümüz dünyasını etkisi altına alan küreselleşme olgusunun bir sonucu olarak, ülkeler arasındaki fiziksel ve ekonomik sınırlar önemini yitirmiştir. Bu bağlamda, ülkelerin birbirine olan bağımlılıkları da her geçen gün artmaktadır. Küreselleşmenin etkilerinin en yoğun görüldüğü alanların başında ticaret gelmekte; mal ve hizmetlerin rakiplerden daha hızlı ve ekonomik biçimde hedef pazara ulaştırılması, işletmelere önemli bir rekabet avantajı sağlamaktadır. Bunun sonucu olarak da küresel tedarik zincirlerini birbirine bağlayan, verimli çalışan ve maliyet yönünden etkin olan taşımacılık sistemleri, ülkelerin ekonomik gelişimlerini hızlandıran unsurlar olarak ön plana çıkmaktadır.
Küresel ticarette, malların %80'inden fazlasının denizyoluyla taşınması ve limanlarda elleçlenmesi, ülkelerin ticari rekabet güçlerinin büyük ölçüde uluslararası deniz taşımacılığı hizmetlerine ve liman ağlarına etkin erişimlerine bağlı olduğunu göstermektedir. "Deniz taşımacılığının sanayileşmesi" olarak da adlandırılan "konteyner taşımacılığı", sunduğu çok sayıda teknik ve ekonomik avantajlardan dolayı dünya ticaretinde çok önemli bir yer edinmiş; buna bağlı olarak da konteyner terminallerinin önemi hızla artmıştır. 
Konteyner terminalleri arasındaki rekabet, maliyetleri azaltmak ve operasyonel verimliliği artırmak yönünde limanları baskı altına almaktadır. Maliyetlerin azaltılmasının ön koşulunu ise, doğru maliyet bilgisine sahip olmak oluşturmaktadır. Bunun yanı sıra, maliyet bilgileri, işletme faaliyetlerinin planlanmasında, yürütülmesinde ve kontrol edilmesinde yönetim için oldukça önem taşımaktadır. 
Tüm bu bilgiler ışığında, çalışmanın amacını; konteyner terminallerindeki hizmet üretim süreçlerinin maliyetlerini farklı maliyetleme yöntemleriyle belirlemek ve çıkan sonuçları doğruluk ve uygulanabilirlik açısından karşılaştırmak oluşturmaktadır. Bu amaç doğrultusunda, TCDD İzmir Alsancak Limanı konteyner terminalinde uygulama yapılmış ve terminalde 2013 yılında gerçekleştirilen hizmet üretim miktarı ve buna bağlı olarak oluşan fiili maliyet tutarları baz alınarak, geleneksel maliyetleme, faaliyet tabanlı maliyetleme ve zaman esaslı faaliyet tabanlı maliyetleme yöntemleriyle, bir konteyner için belirlenen farklı hareket seçeneklerinin maliyetleri belirlenmiştir. Ortaya çıkan sonuçlar doğrultusunda yöntemler, hizmet üretim sürecini gerçekçi şekilde yansıtabilmeleri ve maliyetleri doğru şekilde ortaya koyabilmeleri açılarından karşılaştırmaya tabi tutulmuştur.



Anahtar Kelimeler: Maliyetleme Sistemleri, Zaman Esaslı Faaliyet Tabanlı Maliyetleme, Faaliyet Tabanlı Maliyetleme, Liman İşletme Maliyetleri,Konteyner Terminali Maliyetleri.

Abstract:
As a result of the phenomenon of globalization that exerts an influence over today's world, the importance of physical and economic borders between countries has been diminished. In this context, the interdependency between the countries increases day by day. The impact of globalization shows itself mainly at commercial life, so the delivery of goods and services to the target market in a more rapid and economic way than the rivals constitutes a significant competitive advantage. As a result of this, the transportation systems that connect global supply chains, work efficiently, and are cost-efficient come to the fore as elements that foster the economic developments of the countries.
The fact that over 80 percent of the global trade by volume is carried by sea and handled at port facilities shows that the commercial competitive power of countries depends on their effective access to the international maritime transportation services and port networks. Container transportation, which can also be called as "industrialization of maritime transportation", gained significant ground in the world trade by offering numerous technical and economic advantages, and accordingly the container terminals have grown up in importance.
Increased competition between container terminals puts pressure on the ports to reduce costs and increase operational productivity. To have the right cost information constitutes a prerequisite for cost reduction. In addition, cost information is of vital importance for planning, execution and control of business operations.
In the light of these facts, to determine the cost of production process at the container terminals by different costing methods and to compare their outcomes according to accuracy and applicability constitutes the aim of this research. For this purpose, an empirical study at TCDD İzmir Alsancak Port has been conducted based upon the amount of service production and actual costs realized in the year 2013, and various container movements' costs have been estimated according to traditional costing, activity based costing, and time-driven activity based costing methods. The above mentioned methods have been compared with each other in order to identify their capability to reflect the production process, and to estimate costs accurately.



Keywords: Costing Systems, Time-Driven Activity Based Costing, Activity Based Costing, Port Operating Costs, Container Terminal Costs.