Türkiye kökenli doğal zeolitin Rhyzopertha dominica (L.) (Coleoptera:Bostrychidae) ve Tribolium confusum du Val (Coleoptera: Tenebrionidae) erginlerine karşı değişik sıcaklık ve orantılı nemlerdeki etkinliği üzerine çalışmalar
Studies on the efficienc of Turkey origined raw zeolite against the adults of Rhyzopertha dominica (L.) Coleoptera:Bostrychidae) and Tribolium confusum du Val (Coleoptera: Tenebrionidae)
Yazar: SİBEL MARAŞ
Danışman: PROF. DR. MEVLÜT EMEKCİ
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Doğal zeolit = Natural zeolite ; Klinoptilolit = Clinoptilolite ; Rhyzopertha dominica = Rhyzopertha dominica ; Tribolium confusum = Tribolium confusum

Özet:
Bu tezde, Türkiye kökenli doğal zeolitin Klinoptilolit formuyla 0, 250, 500, 750, 1000 ve 2000 ppm konsantrasyonlarında muamele edilen buğdaya, 20, 25 ve 30 °C sıcaklık ile % 55 - 75 orantılı nem koşullarında 7, 14 ve 21 gün süreyle maruz kalmanın Rhyzopertha dominica (L.) ve Tribolium confusum du Val erginleri üzerindeki öldürücü etkisi ile F1 ergin gelişimi üzerindeki etkileri araştırılmıştır. Klinoptilolit'e maruz kalma süresi ve uygulama dozundaki artışın ölüm oranını arttırdığı görülürken, en yüksek dozda dahi her iki böcekte de mutlak ölüm görülmemiştir.
Klinoptilolit'in R.dominica üzerindeki öldürücü etkisi doz, sıcaklık ve maruz kalma süresiyle doğru orantılıyken, nemle ters orantılıdır. T.confusum'da ölüm oranı doz, nem oranı ve maruz kalma süresi artışıyla doğru orantılıyken, sıcaklıkla arasında direk bir bağ bulunamamıştır. En yüksek ölüm oranı 25 °C sıcaklıkta 2000 ppm dozda 21. günde R.dominica'da (% 60) % 55 nemde, T.confusum'da ise (% 20) % 75 nemde kaydedilmiştir.
Her iki böcekte de en yüksek F1 baskılanma oranı 20 °C % 55 orantılı nemde kaydedilmiştir. Baskılanma oranı; doz artışıyla artarken, 20 ve 30 °C sıcaklıklarda nem artışıyla azalmış, 25 °C'de nem artışıyla artmıştır.
Uzun süreli uygulamalardaki etkinliğin belirlenmesinde 90 ve 180 gün süreyle 0, 200, 400, 600 ve 800 ppm konsantrasyonlarda, 25 °C sıcaklık ve % 55±5 nemde çalışılmıştır. R.dominica  (% 57) ve T.confusum (% 51) en yüksek baskılanma oranı 90 gün sonunda 800 ppm'de kaydedilmiştir. Zeolitin uzun dönemde popülasyonu belli bir düzeyde baskı altında tutabileceği, ancak baskılayıcı etkinin zamanla kaybolabileceğini görülmüştür.
Sonuçlar değerlendirildiğinde; depo zararlılarıyla mücadelede ham zeolitin koruyucu olarak kullanılabileceği görülmüştür.

Abstract:
In this thesis, Rhyzopertha dominica (L.) and Tribolium confusum du Val adults exposed to wheat treated with Turkey origin clinoptilolite form of natural zeolite at 0, 250, 500, 750, 1000 and 2000 ppm concentrations at 20, 25, 30 °C temperature and 55% - 75 RH conditions for 7, 14 and 21 days to asses adult mortality and F1 adult development. While increase in dose rate and exposure time inreased the mortality, however, complete adult mortality was not observed in both insect species even at the highest dose.
While the lethal effect of clinoptilolite on R.dominica adults is directly proportional to dose, temperature and exposure time, it is inversely proportional to humidity. While the mortality rate in T.confusum is directly proportional to the increase in dose, humidity and exposure time, no direct link was found with temperature. The highest mortality rate was recorded in R.dominica (60%) at 55% RH and at 75% RH in T.confusum (20%) on the 21st day at a dose of 2000 ppm at 25°C.
The highest F1 suppression rate in both insects was recorded at 20 °C 55% relative humidity. While suppression ratio increased with increasing dose, it decreased with the increase of RH at 20 and 30 °C, then accelerated with the increase of RH at 25 °C.
In determining the effectiveness in long-term applications, it was studied under 0, 200, 400, 600 and 800 ppm concentrations, 25 °C temperature and 55 ± 5% RH for 90 and 180 days. The highest suppression rate of R.dominica (57%) and T.confusum (51%) was recorded at 800 ppm after 90 days. It has been observed that the zeolite can keep the population under a certain level of pressure in the long term, but the suppressive effect may disappear over time.
When the results are evaluated; it has been observed that raw zeolite can be used as a preservative in combating warehouse pests.