Azerbaycan edebiyatında polisiye roman: Cemşid Emirov eserleri
The detective novel in Azerbaijani literature: Works of jamshid amirov
Yazar: GONCA KARADAĞ
Danışman: DOÇ. DR. AFİNA BARMANBAY
Kafkas Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çağdaş Türk Lehçeleri Ana Bilim Dalı / Azerbaycan Türkçesi ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Azeri edebiyatı = Azerbaijan literature ; Emirov, Cemşid = Emirov, Cemşid ; Polisiye = Dedective ; Polisiye romanlar = Detective novels ; Roman = Novel ; Türk edebiyatı = Turkish literature

Özet:
Dedektif unsurlar, en eski dönemlerden beri edebiyatta hep var olmuştur. Polisiye roman türü, dünya edebiyatında 19. yüzyılda ortaya çıkmıştır. Azerbaycan Edebiyatında ise 20. yüzyılın ortalarından itibaren polisiye türünde eserler verilmeye başlanmıştır. 
Azerbaycan edebiyatında polisiye romanın kurucusu, Cemşid Emirov hesap edilmektedir. Azerbaycan'da polisiye roman ve Cemşid Emirov eserlerinin incelenmesi, yapmış olduğumuz tez çalışmasının asıl konusudur. Bu bağlamda Azerbaycan polisiyesinin ortaya çıkış süreci, dönemin siyasi koşulları, Cemşid Emirov'un hayatı, eserlerinin özetleri ve tahlilleri ayrıntılı bir biçimde ele alınmıştır. Cemşid Emirov'a ait olan tüm romanlar, orijinalinden tek tek okunarak çalışmada kullanılmıştır. Yazarın gerçek hayattan seçtiği karakterlerin yaşamları ile ilgili araştırmalar yapılmış ve elde edilen bilgiler, roman tahlillerinde kullanılmıştır. Bunun yanı sıra, Azerbaycan edebiyatında Cemşid Emirov'dan sonra başlayan polisiye roman akımı hakkında bilgiler verilmiştir. 
Bu tez çalışmasının yapılma nedeni; Türkiye sahasında Azerbaycan edebiyatı hakkında yapılan araştırmalar içerisinde Azerbaycan polisiye romanları hakkında yeterli araştırmanın yapılmamasıdır. Çalışma sürecinde hem Azerbaycan polisiyesi hakkında bilgiler toplamak hem de bu konuda yapılacak olan araştırmalara ışık tutmak, önceliğimiz olmuştur. 
Yapılan çalışma, toplamda iki ana bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde dedektif eser ve polisiye türü hakkında genel bilgiler verilmiştir. Dünyada, Türkiyede ve Azerbaycan'da polisiye roman ve ayrıca, her üç sahaya ait polisiye romanların karşılaştırılması, alt başlıklar hâlinde incelenmiştir. Azerbaycan edebiyatında polisiye romanların kurucusu olan Cemşid Emirov'un hayatı ve sanatı, yine bu bölümde işlenmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde ise Cemşid Emirov'un "Sahil Operasyonu", "Pırlanta Meselesi", "Kara Volga", "Şehir Yatarken", "Benim Gerçek Aşkım" adlı polisiye romanları ayrıntılı bir şekilde ele alınmıştır.

Abstract:
The detective elements have always existed in literature since the earliest times. The detective novel genre emerged in world literature in the 19 th century. In Azerbaijani literature, the detective novels started to be produced in the middle of the 20 th century. Jamshid Amirov is considered to be the founder of the detective novel genre in Azerbaijani literature. The main subject of this study is the detective novel in Azerbaijani literature and the analysis of Jamshid Amirov's works. In this context, the process of Azerbaijani detective novel emergence, the political conditions of that period, the life of Jamshid Amirov, the summaries and analyses of his works are discussed in detail. All the novels of Jamshid Amirov have been read in original and used in this study. The lives of the characters chosen by the author from real life have been studied and the information received has been used in the analysis of the novels. In addition, the information about the detective novel movement that started after Jamshid Amirov in Azerbaijani literature is provided. The main reason for writing this thesis is the fact that there are not enough studies on Azerbaijani detective novels among the studies on Azerbaijani literature in Turkey. When working on this thesis, our priority has been both to gather information about Azerbaijani detective novels and to light the way for other studies to be conducted on this topic. This study consists of two main parts. In the first part, general information on the detective novels and detective genre is given. In this part, the detective novels are studied and compared under three subtitles such as detective novels in the world, Turkey and Azerbaijan. The life and art of Jamshid Amirov, who is the founder of detective novels in Azerbaijani literature, are also studied in this part. In the second part, such detective novels of Jamshid Amirov as Sahil Operasyonu, Pırlanta Meselesi, Kara Volga, Şehir Yatarken are analysed in detail.