Anayasal denk bütçe politikası ve Türkiye`de uygulanabilirliği /
Yazar: İBRAHİM ACAR
Danışman: PROF. DR. COŞKUN CAN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2002
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Anayasa = Constitution ; Bütçe = Budget ; Bütçe açıkları = Budget deficits ; Bütçe politikaları = Budget policies ; Denk bütçe = Equal budget ; Kamu harcamaları = Public expenditures ; Mali disiplin = Financial dicipline

Özet:
Bütçe, halktan bütçeyi hazırlayan maliye bürokrasisine ve oradan siyasilere kadar uzanan çizginin bir sonucudur. Bütçe, meclisten siyasi iktidara ve sonrasında bütçenin finansmanını sağlayan gruplar ile harcamalardan yararlanan kesim arasında bir denge sağlamaktadır. Siyasi iktidarlar bir yandan hizmetlerini/harcamalarını sürdürmek/arttırmak isterken diğer yandan bu harcamaların finansmanı noktasında tıkanabilmektedir. Bu noktada başvurulan olağanüstü finansman araçları, ekonomideki dengeleri altüst edebilmekte ve ülkeyi yüksek faiz ve enflasyonun etkin olduğu bir sarmala alabilmektedir. Mali disiplinin kontrol dışı kaldığı bu durumlarda ekonomide bütün dengeler yerinden oynamaktadır. Yukarıdaki süreçler günümüzde pek çok ekonomiyi etkisine almıştır. Her ülke kendisine göre çıkış yollan aramış, radikal yöntemlere başvurmuş, hatta bu konuda IMF, WB ve OECD gibi uluslararası iktisadi kuruluşlar da reform niteliğindeki önerileriyle yönlendirici olmuştur. Bilinen en yaygın uygulamalar arasında AB ülkelerinde Maastricht Kriterleri, ABD'de GRH (Gramm-Rudman-Hollings Act) ve diğer "Denk Bütçe Yasaları", Yeni Zelanda'da FRA (Fiscal Responsibility Act) örnek olarak verilebilir. Bu tezde, Türkiye'de denk bütçeye ilişkin toplumsal bilincin varlığı ve eğilimin yönü tespit edilmek istenmiştir. Burada "Anayasal Denk Bütçe" önerisinin uygulanabilirliği tartışılmaktadır. Öncelikle denk bütçeyi gerektiren mevcut duruma ilişkin perspektifler oluşturulmuştur. Sonra yıllar itibariyle bütçe analizleri yapılarak bugün gelinen noktanın gelişimi incelenmiştir. Denk bütçe konusunda en önemli unsur olan toplumsal bilinç ve halkın denk bütçeye olan güveni ve denk bütçeden beklentilerini ölçmek amacıyla gerçekleştirilen anket ve sonuçlan bu kısımda değerlendirilmiştir. Ayrıca ekonomik, sosyal ve hukuki altyapıya ilişkin toplumsal bilincin olup olmadığı incelenmiştir. Buna yönelik meclisten sivil toplum kuruluşlarına, odalar ve sendikalardan vatandaşlara kadar, denk bütçeye olan ilgi araştırılıp konunun Türkiye için uygulanabilirliği konusunda değerlendirmeler yapılarak çalışma tamamlanmıştır.

Abstract:
Budgets are the outcomes of the processes which begin from the public and continues with the finance bureaucracy and politicians; and make balance with the groups that finance the budget and the groups that benefit from expenditures. Governments want to continue/ increase their services / expenditures but in the same time they have difficulties about the finance of them. In these cases, the financial tools that have been used may demolish economic balances and cause spirals made of high interest rates and inflation. As a result, it is inavoidable to be in instability for the economies where fiscal discipline is out of control. In most countries, economy is influenced by the processes like these. Every country look for the ways to overcome these negative situations and sometimes the international economic organizations like IMF, WB and OECD guide these countries with their reformist suggestions. Well known examples of these fiscal interferences are Maastricht criteria for EU, GRH in USA and FRA in New Zeland. In this study, social consciousness and trends about budget balance in Turkey examined and suggestion of constitutional budget balance is discussed. In this respect, a scale that measures the trust in and expectations about budget balance is prepared and questionnaires are collected from the parliament, non profit organizations, labor unions, universities etc. Thus, possibility of budget balance practice for Turkey is evaluated. Furthermore, social consciousness about economic, social and legislative substructures is studied. Perspectives regarding the existent circumstances that requires budget balance are formed and soon budget analysis are done annually and final states are examined. V(