Memlükler Dönemi hadis tartışmalarında Bedreddin ez-Zerkeşî'nin yeri
The place of Zarkashī in the ḥadīth debates of Mamluk Period
Yazar: FATİH ÇİMEN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MUHAMMET BEYLER
Yalova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Din = Religion
Dizin: Bedreddin Zerkeşi = Bedreddin Zerkeşi ; Hadis = Hadith ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Memlükler = Mamluks ; Memlükler Dönemi = Mamluks Period ; İslamiyet = Islam

Özet:
Bedreddin ez-Zerkeşî, Memlükler döneminde Kahire'de yaşamış,  usûl, fıkıh ve hadis başta olmak üzere çeşitli alanlarda altmıştan fazla eser telif etmiş çok yönlü ilmî bir şahsiyettir. Onun yaşadığı dönem, hadis ilmi açısından oldukça velûd bir dönemdir. Zerkeşî de usûl, şerh, ricâl ve tahric alanlarında telif ettiği ondan fazla eserle hadis ilmine önemli katkılarda bulunmuştur. Memlükler döneminin hadis ilmi açısından bir özelliği de, hadis konularına dair dönemin âlimleri arasında yaşanan tartışmalardır. Zerkeşî de bu tartışmalara, usûlcü kimliğinin yanında hadis ilmine olan vukûfiyeti ile müdahil olmuş, farklı çıkarım ve görüşleriyle hadis meselelerinin çözümüne katkıda bulunmaya çalışmıştır. Özellikle İbnü's-Salâh'ın Mukaddime'sine yazmış olduğu Nüket adlı eserinde, hadis meselelerine dair ileri sürdüğü görüş ve tenkitleriyle hadis ilmine olan vukûfiyetini göstermiştir. Bu çalışmada Zerkeşî'nin söz konusu eseri, dönemin önemli hadis âlimleri tarafından İbnü's-Salâh'ın Mukaddime'si üzerine yazılan ihtisar, şerh ve nüket eserleriyle mukayeseli olarak tetkik edilerek, Zerkeşî'nin söz konusu tartışmalardaki yerinin tespit edilmesi amaçlanmıştır. Çalışma sonucunda Zerkeşî'nin münekkit ve çok yönlü ilmî kişiliğinin, tartışmalı hadis meselelerinin çözümüne olumlu katkı sağladığı, bununla birlikte, ortaya koyduğu görüşlerin kendinden sonraki döneme etki ettiği görülmüştür. Ayrıca Zerkeşî, eserlerinde hadis meselelerinin çözümü noktasında usûl âlimlerinin ve ehl-i hadisin metotlarını mezc etmek suretiyle farklı görüşler ileri sürmüş, böylece İslâmî ilimlerin arasındaki kaçınılmaz irtibatı başarılı bir şekilde ortaya koymuştur.

Abstract:
Badruddīn al-Zarkashī lived in Cairo during the reign of the Mamlūks and published more than sixty works in various fields of Islamic sciences mainly in the branches of usūl, fiqh and hadīth. The period he lived was very productive in terms of hadīth sciences. Zarkahsī made an important contribution to the fields of usūl, sharh and rijāl and takhrīj with more than ten books he wrote. One of the aspects of this era was the debates among the scholars of the period. Zarkashī had participated in these debates as an usūl and hadīth scholar and tried to contribute to the solution of issues about hadīth with his different argumentations and opinions. Especially in his Nukat he penned on Ibn al-Salāh's Muqaddima, his views and criticism showed his erudition in the issues of hadīth. In this thesis, it is aimed to show Zarkashī's place in the aforementioned debates of his period by examining his Nukat in comparison with the other works of ikhtisār, sharh and nukat written on Ibn al-Salāh's Muqaddima. As a result of the study, it is seen that Zarkashī made a positive contribution to controversial hadīth issues as a critique and a well-rounded scholar, and also he had an impact on the scholars of the later period. In addition, Zarkashī combined the methods of usūl and hadīth scholars in his works and could put forward different opinions. Accordingly, he successfully demonstrated the inevitable relationship among different the Islamic sciences.