İmparator VI. Ioannes Kantakuzenos'un "Historia" adlı eserinin IV. kitabının çeviri ve değerlendirilmesi
The translation and evaluation of fourth book of Emperor Ioannes VI Cantacuzenus' Historia
Yazar: GÖKÇE TELLİ
Danışman: DOÇ. DR. MURAT KEÇİŞ
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Tarih = History
Dizin: Bizans İmparatorluğu = Byzantine Empire ; Ioannes Kantakuzenus = Ioannes Cantacuzenus ; Kuruluş = Foundation ; Orhan Gazi = Orhan Gazi ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı-Bizans ilişkileri = Ottoman-Byzantium relations ; Palaiologos Dönemi = Palaeologos Period ; Tarih = History

Özet:
Kantakuzenos, Bizans'ın çöküşe giden süreçteki son büyük sülalesi olan Palaiologos Hanedanlığı'nın üç imparatoru (II. Andronikos, III. Andronikos ve V. İoannes) döneminde perde ardından Bizans siyasetine yön vermiştir. Tahta çıktığında 52 yaşında olan ve sadece 7 yıl (1347-1354) imparatorluk yapan Kantakuzenos sonra tahttan feragat ederek bu makamı meşru imparator olan damadı V. İoannes'e bırakarak inzivaya çekilmiştir. Keşiş olarak manastıra çekildiği bu inziva günlerinde 1320 yılından başlayarak tahttan feragatinden birkaç yıl sonra 1356 yılında nihayet bulan yaşadığı döneme ilişkin tarihi olayları yansıtan 4 kitaptan oluşan "Historia"yı kaleme almıştır. Kantakuzenos; imparatorluk, askerlik, bilim adamlığı, devlet adamlığı, din adamlığı ve keşişlik gibi farklı meziyetlere sahip olmasının yanı sıra, kendi döneminin olaylarını kaydeden tek Bizans imparatorudur. Tarihini kaleme alma amacı Bizans İmparatorluğu'nun XIV. yüzyıldaki sosyal ve politik tarihini anlatmak değil; mevkiinden feragat etmiş, türlü iftiralara maruz kalmış, yanlış anlaşılmış bir devlet adamının hatırat eseri olarak kendi icraatını savunmaktır. Kantakuzenos, naiplik hükümetine karşı giriştiği taht mücadelesinde Aydınoğlu Umur Gazi ve Orhan Bey ile ittifak yapmıştır. Batının Türklere karşı negatif algısının aksine bu müttefikliğini güçlendirmek adına kızı Theodora'yı Orhan Gazi'ye eş olarak vererek Osmanlılarla akrabalık bağı kurmuştur. Bu bağ Konstantinopolis'teki iktidarı ona getirse de ilerleyen dönemlerde Çimpe Kalesi'nin kaybı ve Türkmenlerin Gelibolu'ya iskânı Osmanlılara Avrupa kapılarını açmış ve Bizans İmparatorluğunu çöküşe sürüklemiştir. Taraflılığına rağmen tecrübeli bir devlet adamının kaleminden çıkan eser sahip olduğu içerik ve detaylar bakımından Bizans histografisinde eşsiz bir yere sahiptir. Dilimize baştan sona bir tercümesi bulunmayan bu eser, Ortaçağ ve Osmanlı kuruluş devrine ait verdiği detaylar bakımından önemli bir eksikliği gidermek adına yapılmıştır. Çalışmamızla bir nebze de olsa boşluğun doldurulacağı ve karanlıkta kalmış noktaların aydınlatılacağı kanaatindeyiz.
 
Anahtar Kelimeler: İoannes Kantakuzenos, Palaiologos, Andronikos, Bizans, Umur Gazi, Orhan Gazi, Theodora, Çimpe Kalesi, Tarih

Abstract:
Cantacuzenus had directed the Byzantine policy in the period of collapse behind the scenes during the term of emperors Andronicus II, Andronicus III and Ioannes V who belong to the last great Dynasty of Palaiologos. When he came to throne, he was 52 years old, he stayed as emperor only for seven years (1347-1354), after then he abdicated the crown, retired and left it to his groom who is legal emperor indeed, Ioannes V.  After a few years following his retirement, he started to write his Historia, telling the years between 1320 and 1356 which consists of four volumes. Cantacuzenus, as an emperor, soldier, scholar, statesman and theologist, was also the only Byzantine emperor who recorded the cases of his own term. The purpose of this book is not to describe the social and political history of the 14th century Byzantine Empire, on the contrary to defend himself as a great statesman who tried to rule the events that had been experienced throughout that century as emperor who was slandered and misunderstood. He made an alliance with Aydinoglu Umur Pasha and Emir Orhan during his struggle against the regency goverment. Contrary to negative perception of the West against Turks, he tried to change this view by giving his daughter Theodora to Emir Orhan and established a kinship with Ottomans. Although it brought him the power, the loss of Tzympe Castle, settling of Turks in Gallipoli opened the door of Europe to Ottomans and started the collapse of Byzantine Empire. Despite its biased view, this work, which comes from the pen of an experienced statesman has a unique place because of its content and details in Byzantine Histography. It has undergone a significant deficiency in terms of details of Middle Ages and stablishment of Ottomans. There is no translation in our language.  By our work, we think that this gap will be filled to a certain extent and dark spots will be illuminated. 

Key Words: Ioannes Cantacuzenus, Palaiologos, Andronicus, Byzantine, Umur Gazi, Emir Orchan, Theodore, Tzympe Castle, Historia