Tıp ve sağlık bilimleri alanında yükseköğrenim gören öğrencilerin yaşam boyu öğrenme tutumlarının çeşitli değişkenlere göre incelenmesi
Investigation of the lifelong learning attitudes of medical and health sciences students according to various variables
Yazar: OZAN KARACA
Danışman: DOÇ. DR. SÜLEYMAN AYHAN ÇALIŞKAN
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Tıp Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Dijital okuryazarlık = Digital literacy ; Sağlık bilimleri = Health sciences ; Tutum ölçekleri = Attitude scales ; Tıp = Medicine ; Tıp eğitimi = Education-medical ; Tıp öğrencileri = Medicine students ; Yaşam boyu öğrenme = Lifelong learning ; Üniversite öğrencileri = University students

Özet:
Sağlık çalışanları, sağlık alanındaki bilginin dinamik yapısı nedeniyle meslek hayatları boyunca bilgi ve becerilerini güncel tutmak, bir başka deyişle yaşam boyu öğrenen olmak zorundadır. Bu konuyla ilgili alanyazında, Tıp, Diş Hekimliği, Eczacılık ve Hemşirelik gibi sağlık mesleklerinin büyük çoğunluğunu oluşturan bir örneklemin bütüncül veya karşılaştırmalı olarak değerlendirildiği, kuramsal bir yaklaşım veya öğrencilerin mevcut yaşam boyu öğrenme tutumlarınına ilişkin tüm sağlık disiplinlerini değerlendiren kapsamlı bir analize rastlanmamıştır. 
Bu tez çalışmasının temel amacı, Ege Üniversitesi Tıp, Diş Hekimliği, Eczacılık ve Hemşirelik Fakültesi öğrencilerinin yaşam boyu öğrenmeye yönelik tutumlarının belirlenmesidir. Bu amaç doğrultusunda, sağlık bilimlerinde yükseköğrenim gören öğrenciler için geçerli ve güvenilir bir ölçek geliştirilmesi ve geliştirilen bu ölçek ile öğrencilerin yaşam boyu öğrenmeye yönelik tutumlarının, cinsiyet, fakülte, sınıf, yabancı dil bilgisi düzeyi, aile ekonomik durum algısı, anne ve baba eğitim durumu, mezuniyet sonrası ilk hedef ve dijital okuryazarlık durumları gibi farklı değişkenlere göre incelenmesi hedeflenmiştir. 
İlişkisel araştırma (correlational research) modelinde tasarlanan bu çalışma dört ana aşamada gerçekleştirilmiştir. Hazırlık aşamasında derinlemesine alanyazın taraması yapılmıştır. Bu tarama doğrultusunda sağlıkta yaşam boyu öğrenmeye ilişkin kavramsal ve kuramsal çerçeve oluşturularak bağımsız değişkenler belirlenmiştir. Ardından ölçek geliştirme evresine geçilerek, kuramsal çerçeve zemininde nitel veri toplanmıştır. Bu nitel veriler ve alanyazın desteği ile taslak ölçek için madde havuzu hazırlanmış ve uzman görüşleri ile ölçeğe 41 soruluk ilk şekli verilmiştir. Araştırmanın örneklemine benzer özellikler taşıyan farklı bir öğrenci grubundan (n=555) elde edilen verilerle açımlayıcı faktör analizi (AFA) yapılmış, 23 maddeli ve beş faktörlü bir yapı ortaya çıkmıştır. Ardından farklı bir örneklemden (n=254) toplanan veriler ile gerçekleştirilen doğrulayıcı faktör analizi (DFA) ile AFA'da ortaya konan ölçüm modelinin benzer özellikleri taşıyan örneklemlerde de uyum gösterdiği istatistiksel olarak saptanmıştır. Ayrıca ölçeğin Cronbach alpha (α) iç tutarlılılık katsayısı 0,911 bulunmuştur. Böylelikle yaşam boyu öğrenme tutumuna ilişkin geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı geliştirilmiştir. Uygulama evresinde ölçek, bağımsız değişkenleri de ölçen bütüncül bir veri toplama formuyla, tabakalı amaçsal örnekleme yöntemi ile seçilen katılımcılara (n=2118) uygulanmıştır. 
Tıp, diş hekimliği, eczacılık ve hemşirelik öğrencilerinin yaşam boyu öğrenmeye yönelik olumlu tutum segiledikleri saptanmıştır. Bu tutum, fakülte ve ebeveyn eğitim durumlarına göre farklılaşmazken; cinsiyete, aile ekonomik durum algısı, yabancı dil bilgisi düzeyi ve mezuniyet sonrası hedeflere göre farklılaşmaktadır (p<0,05). Ayrıca öğrencilerin yaşam boyu öğrenme tutumları ile yaşları arasında bir ilişki görülmezken dijital okuryazarlık durumları arasında orta düzey bir ilişki belirlenmiştir. 
Bu tez çalışması ile tıp ve sağlık bilimleri alanında eğitim-öğretim faaliyeti yürüten kurumların mezunlarının yaşam boyu öğrenmeye yönelik olumlu tutum geliştirmeleri için yoğun bir mesleksel yabancı dil eğitiminin verilmesi,  bilgiye daha kısıtlı finansal imkanlarla erişebilmenin desteklenmesi, mezuniyet sonrası hedeflerle ilgili olarak öğrencilere kariyer danışmanlık desteğinin verilmesi önerilmektedir. Bunlara ek olarak,dijital öğrenme kaynaklarıyla zenginleştirilmiş öğrenci merkezli bir eğitim politikası ile dolaylı olarak dijital okuryazarlık becerilerinin edindirildiği örtük müfredatlar geliştirilmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler; Tıp; Diş Hekimliği; Eczacılık; Hemşirelik; Sağlık Bilimleri; Yaşam Boyu Öğrenme; Tutum Ölçeği; Sürekli Mesleksel Gelişim; Dijital Okuryazarlık

Abstract:
Health professionals should update their knowledge and skills in their professional lives due to the dynamic nature of knowledge in the field of health; in other words, they should be lifelong learners. The related literature lacks a theoretical approach and a comprehensive analysis of current student attitudes towards lifelong learning based on samples that include the majority of health professions (such as medicine, dentistry, pharmacy, and nursing) where students have been analyzed with a holistic or comparative approach.
The main aim of the present study was to determine the attitudes of students at Ege University's faculties of medicine, dentistry, pharmacy, and nursing, towards lifelong learning. For this purpose, the study aimed to develop a valid and reliable scale to determine the attitudes of higher education students in health sciences towards lifelong learning according to gender; faculty; class; foreign language knowledge level; parental income level perception; parental education; post-graduation goals and digital literacy variables.
This study, designed with a correlational research model, was conducted in four main phases. In the preparation phase, an in-depth literature review was conducted. Based on the literature review, independent variables were identified within a conceptual and theoretical framework for lifelong learning in medicine and health sciences. Then, in the scale development phase, qualitative data was collected based on the theoretical framework. Using this data and the literature review findings, an item pool consisting of 41 items was developed. Expert opinion was obtained for this draft version of the scale. Exploratory factor analysis (EFA) was performed with data obtained from a group of students (n = 555) with similar characteristics to the sample of the study. As a result of this analysis, a structure consisting of 23 items and five factors emerged. Confirmatory factor analysis (CFA) was performed with data collected from a different sample (n = 254). As a result of this, it was found that the measurement model was consistent in a different sample with similar characteristics. Besides, the Cronbach's alpha internal consistency coefficient of the scale was 0.911. Thus, the developed lifelong learning attitude scale was found to be valid and reliable. In the application phase, the holistic data collection instrument (that also measured the independent variables) was applied to the sample (n = 2118), selected with a stratified purposive sampling method.
Within this thesis, suggestions were provided to the institutions in the field of medicine and health sciences to train lifelong learners. These included providing intensive vocational foreign language education, free access to information resources and career counseling support to the students regarding post-graduation goals.
Besides, recommendations have been made to develop a student-centered educational policy enriched with digital learning resources and implicit curricula that indirectly acquire digital literacy skills.

Keywords; Medicine; Dentistry; Pharmacy; Nursing; Health Sciences; Lifelong Learning; Attitude Scale; Continuing Professional Development; Digital Literacy.