Devlet muhasebe standartlarının hesap verebilirlik ve uygulanabilirlik açısından incelenmesi: Devlet üniversitelerinde bir araştırma
Examining government accounting standards in terms of accountability and applicability: A research in state universities
Yazar: OĞUZ KUYUMCU
Danışman: PROF. DR. OSMAN BAYRİ
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Muhasebe ve Finans Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Maliye = Finance ; İşletme = Business Administration
Dizin: Kamu muhasebesi = Public accounting ; SA 8000 = Social accountability 8000

Özet:
Hesap verebilirlik, demokratik toplumlarda devleti yönetenlerin halka ve ilgili kurumlara hesap vermesini ve yürütülen iş ve işlemlere ilişkin gerektiğinde yöneticilerden hesap sorulmasını içinde barındıran önemli bir kavramdır. Hesap verebilirlik, kurumların kamu yararı doğrultusunda hareket etme sorumluluğu çerçevesinde ortaya çıkmaktadır. Kurumlar bu görevi icra ederken halktan toplanan vergileri, yer altı ve yer üstü zenginliklerini ve borçlanma yoluyla elde ettikleri kaynakları kullanmaktadır. Kaynakların; etkili, ekonomik ve verimli kullanılması, yöneticilerin halka karşı sorumluluğudur. Bu kapsamda mali hesap verebilirlik ön plana çıkmaktadır. Mali hesap verebilirliğin sağlanabilmesi, iyi bir şekilde işleyen muhasebe ve raporlama faaliyetleriyle mümkündür. Mali hesap verebilirliğin gerçekleştirilmesi; yolsuzlukların ve israfın önlenmesine, vatandaşlarda vergi bilincinin oluşmasına ve devlet ile vatandaşlar arasında güven duygusunun pekişmesine katkı sağlama potansiyeline sahiptir. Bu nedenle söz konusu muhasebe ve raporlama faaliyetlerinin ihtiyaca uygun, modern, uluslararası kabul görmüş normlar çerçevesinde yürütülmesi gerekmektedir. Bu kapsamda Türkiye, Uluslararası Kamu Sektörü Muhasebe Standartlarını (IPSAS) referans alarak Türk devlet yönetim sistemi ve yapısı doğrultusunda Devlet Muhasebesi Standartlarını (DMS) çıkarmaktadır. Bu çerçevede DMS'lerin hesap verebilirliğe hizmet edip etmediğinin, DMS'lere ilişkin mevcut durumun hangi aşamada olduğunun ve DMS'lerin uygulanmasına ilişkin karşılaşılan zorlukların ortaya konması, kamu mali yönetiminde iyileştirmelerin sağlanabilmesi açısından önemli konulardır. Bu kapsamda çalışmada DMS'lerin uygulayıcısı olan devlet üniversitelerinde muhasebe ve raporlama birimi ile iç denetim biriminde görev yapan personele yönelik olarak anket çalışması gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler frekans analizi, açımlayıcı faktör analizi, bağımsız örneklem t testi, tek yönlü varyans analizi-ANOVA ve Pearson Korelasyon Analizine tabi tutulmuştur. Bulgular kapsamında DMS'lere göre yürütülen muhasebe ve raporlama faaliyetlerinin, kamu sektöründe mali hesap verebilirliğe katkı sağladığı tespit edilmiştir.

Abstract:
Accountability is an important concept that includes the accountability of those who govern the state to the public and relevant institutions in democratic societies, and the holding of administrators to account when necessary regarding the work and transactions carried out. Accountability arises within the framework of institutions' responsibility to act in the public interest. While performing this duty, institutions use taxes collected from the public, underground and aboveground wealth, and resources obtained through borrowing. Resources; Effective, economical and efficient use is the responsibility of managers towards the public. In this context, financial accountability comes to the fore. Achieving financial accountability is possible with well-functioning accounting and reporting activities. Achieving financial accountability; It has the potential to contribute to the prevention of corruption and waste, the creation of tax awareness among citizens, and the strengthening of the sense of trust between the state and citizens. For this reason, these accounting and reporting activities must be carried out within the framework of appropriate, modern and internationally accepted norms. In this context, Turkey issues Government Accounting Standards (DMS) in line with the Turkish state management system and structure, taking the International Public Sector Accounting Standards (IPSAS) as a reference. In this context, revealing whether DMSs serve accountability, at what stage the current situation regarding DMSs is, and the difficulties encountered in the implementation of DMSs are important issues in terms of achieving improvements in public financial management. In this context, a survey was conducted among the personnel working in the accounting and reporting unit and internal audit unit at state universities that implement DMS. The data obtained were subjected to frequency analysis, exploratory factor analysis, independent sample t test, one-way analysis of variance-ANOVA and Pearson Correlation Analysis. Within the scope of the findings, it has been determined that accounting and reporting activities carried out according to DMS contribute to financial accountability in the public sector.