Melâmilikteki ahlakî ilkelerin İslam felsefesi bağlamında değerlendirilmesi
Evaluation of moral principles in Melamism in the context of Islamic philosophy
Yazar: TUĞBA ÇELİK
Danışman: PROF. DR. İSMAİL ERDOĞAN
Fırat Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Felsefesi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Felsefe = Philosophy ; Hikmet = Wisdom ; Melamilik = Melamism ; Nefs = Soul

Özet:
Melâmilik, 9. asırda, Horasan'da, Hamdun Kassar tarafından ortaya atılmış önemli bir tasavvufi fikir 
akımıdır. Daha öncesinde ise bu düşüncenin oluşmasına zemin hazırlayan, fikirlerinde Melâmi eğilimleri 
taşıyan sufilerin varlığı söz konusudur. Melamiliğin tasavvuf ve tarikatlardaki tac ve hırka giyme gibi insanları 
halktan ayıran sembolik yaklaşımlara ve tarikatlardaki zikir merasimlerine tepki olarak ortaya çıktığı kabul 
edilmektedir. Çünkü Melâmilere göre bu semboller ve merasimler insanı riyâya düşürebilir. Riyâ tehlikesinden 
kurtulmak için ise ibadetlerin, zikrin gizli yapılması, amellerin ve hallerin gizlenmesi gerekmektedir. Melâmi 
düşüncesinde halkın tepkisi önemsiz kabul edilmektedir. Hatta o kadar önemsizdir ki halkın kendilerini 
kınamasına aldırmazlar. Bir başka deyişle "kınayanın kınamasından korkmazlar". Korkmadıkları gibi zaman 
zaman insanların kınamasına da talip olurlar. Zaten melâmet kelimesi de temelde kınamak ve ayıplamak 
anlamlarına gelmektedir. Nefse muhalefet ve nefsin kendini sürekli kınaması, Melami düşüncesinin ana 
unsurunu teşkil etmektedir. Melâmiler bu fikirlerini doğrudan Kur'an-ı Kerim'e dayandırmaktadırlar.
Bazen aşırı temayüller de taşıyan Melamilik akımının ahlak ilkeleri gerçekten merak konusudur. 
Melâmiliğin ahlaki ilkeleri hakkında bize bilgi veren en önemli eser olarak Ebu Abdurrahman es- Sülemi'nin 
"Risaletü'l Melâmetiyye" ön plana çıkmaktadır. Bu eserde Melâmiliğin ilkeleri kırk beş madde halinde 
belirlenmiştir. Bu çalışmada Melâmiliğin ahlak ilkeleri, genel kabul görmüş İslam filozoflarının yaygın ahlak 
ilkeleriyle karşılıklı mukayese edilmiştir. Sonuçta edinilen izlenim ise bu ilkelerin İslam Ahlak filozoflarının 
görüşleriyle bazı noktalarda benzeştiği, diğer bağlamlarda ise ayrıştığı yönündedir.

Anahtar Kelimeler: Ahlak, Melâmet, Melâmilik, Melâmi, nefis, riya, hikmet, adalet

Abstract:
Melāmism is an important Sufi intellectual movement that was introduced by Hamdun Kassar in 
Khorasan in the ninth century. Prior to this, there were Sufis with Melāmi tendencies in their ideas, which 
prepared the ground for the formation of this idea. It is accepted that Melamism emerged as a reaction to the 
symbolic approaches in Sufism and Sufi orders, such as wearing a crown and a cardigan, which separated 
people from the people, and to the dhikr ceremonies in Sufi orders. Because, according to the Melāmīs, these 
symbols and ceremonies can lead people into hypocrisy. In order to get rid of the danger of hypocrisy, worship 
and dhikr should be done in secret, and deeds and states should be hidden. In Melāmi thought, the reaction of 
the public is considered insignificant. In fact, it is so insignificant that they do not care if people condemn them. 
In other words, "they do not fear the condemnation of the condemner". As they are not afraid, from time to 
time they also aspire to the condemnation of the people. In fact, the word melāmah basically means to condemn 
and shame. Opposition to the ego and its constant condemnation of itself constitute the main element of Melāmī 
thought. The Melamis base these ideas directly on the Holy Qur'an.
The moral principles of the Melamism movement, which sometimes carries extreme tendencies, are 
indeed a matter of curiosity. Abu Abdurrahman es- Sülemi's "Risaletü'l Melâmetiyye" stands out as the most 
important work that gives us information about the moral principles of Melamism. In this work, the principles 
of Melāmism are set out in forty-five articles. In this study, the ethical principles of Melāmism were compared 
with the generally accepted ethical principles of Islamic philosophers. The resulting impression is that these 
principles are similar to the views of Islamic moral philosophers at some points, while they diverge in other contexts.

Keywords: Morality, Melāmah, Melāmism, Melāmi, Nafs, Riya, Wisdom, Justice