Denetim odağının değer sistemleri ahlaki gelişim düzeyi ve öz-ahlaki değerlendirme üzerindeki etkileri /
Yazar: M. ZEKİ ILGAR
Danışman: PROF.DR. MUHİTTİN AŞKIN
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1996
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ahlak = Morality ; Denetim odağı = Locus of control

Özet:
ÖZET Bu araştırmada, denetim odağının değer sistemleri, ahlaki gelişim düzeyi ve öz ahlaki değerlendirme üzerindeki etkileri incelenmiştir. Araştırmada ayrıca cinsiyet ve üniversite yaşantısının bu değişkenler üzerindeki rolü de ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. önemli bir kişilik değişkeni olan denetim odağının söz konusu psikolojik süreçleri nasıl etkilediğini; ya da etkilemede belirleyici bir faktör olup olmadığını saptamak amacıyla ele alman değişkenlerle ilgili bizden önceki araştırmacılar tarafından geliştirilen ölçüm araçları kullanılmıştır. Bu araştırma 1994-1995 öğretim yılında Ağrı Eğitim Fakültesinde birinci ve dördüncü sınıfta okuyan 81 kadın, 197'si erkek olmak üzere toplam 278 denek üzerinde gerçekleştirilmiştir. Çeşitli ölçüm araçlarından elde edilen verilere uygun istatistiksel işlemler uygulanarak öne sürülen hipotezlerin doğrulukları test edilmiştir. Bu çalışmada denetim odağı, cinsiyet ve üniversite yaşantısının değer sistemleri, ahlaki gelişim düzeyi ve öz-ahlaki değerlendirme üzerindeki etkilerini incelemek üzere on hipotez kurulmuştur. Bu hipotezlere ilişkin bulguları şöyle özetleyebiliriz: Denetim odağının değer sistemlerini etkilediği; dıştan denetimlilerin "dini" ve "ahlaki değerlere; içten denetimlerin ise "sosyal" ve "politik*ve değerlere daha çok önem verdikleri; cinsiyet ve üniversite yaşantısının bu etkilemede önemli rol oynadığı saptanmıştır. Denetim odağı, cinsiyet ve üniversite yaşantısının ahlaki gelişim düzeyini etkilemediği; ancak denetim odağının öz-ahlaki değerlendirmede etkili olduğu: bu konuda içten denetimlilerin dıştan denetimlilere göre daha tutarlı davrandıkları, cinsiyet ve üniversite yaşantısının ise etkili olmadığı belirlenmiştir.

Abstract:
ABSTRACT In this study, the effects of locus of control on value sistems, moral development level and self-moral evaluation were observed. Besides, the role of sex and university experience (level of class) was made clear as far as possible. Means of measurement that had been developed by previous researchers were applied to subsejcts in order to find aut how locus of control which is an important personal variable affected the related psychological processes of if there was a determining variable in affecting. The study was carried aut on 278 subjects; 81 females and 197 males studying in first and fourth years in Ağrı Faculty of education during 1994-1995 academic year. The validity of the hypotheses were tested by means of statistical procedures which were suitable to data obtained with the help of different means of measurement. Ten hypotheses were established in order to observe the effects of locus of control on sex, value system of university experience, moral development level and self-moral evaluation in this study. We can summarize the findings concerning these hypotheses as follows. We found aut that locus of control affected value systems; external control cared for "religious" and "political" values; internal control cared for "Social" and "political" values, sex and university experience played and important role in this. It was also pointed out that locus of control didn't affect moral development level, but was affective in self moral evaluation in this sense, those with internal control behaved more appropriately compared with those with external control; and sex and university experience were not effective.