Çankırı, Kurşunlu, Çarşı han yapısının belgelenmesi ve restorasyon önerisi
Documentation and protection proposal of the inner-city inn located kalekapi neighborhood, Kurşunlu district, Çankırı province
Yazar: HALİME SERTAÇ AKYOL
Danışman: DOÇ. DR. AMMAR İBRAHİMGİL
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
İlk Türk İslâm devletleri ile birlikte Türkler, tarihi İpek Yolu'nu doğrudan kontrol eden devletler kurmuşlar ve İpek Yolu'nun güvenliğini sağlamışlardır. Bunun için de İpek Yolu güzergâhında çok sayıda konaklama yapısı inşa edilmiştir. Türk devletleri ile anılan konaklama yapıları, genel olarak kervansaray, ribat ve han isimleriyle bilinmektedir. Bu çalışmanın araştırma konusu olan konaklama yapısı da günümüzde Çankırı ili, Kurşunlu ilçesinin merkezinde bulunmaktadır. Araştırmaya konu olan şehir içi çarşı han yapısı, günümüze büyük ölçüde korunmuş olarak ulaşabildiğinden, 19. yüzyıl şehir içi çarşı hanlarına güzel bir örnektir. Bu araştırma, Anadolu'nun zengin kültür coğrafyasında korunması gereken bu yapı ile ilgili bilimsel ölçütlerle kapsamlı belgelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma kapsamında yapı ve çevresi, yapının bulunduğu yer ile konaklama kavramının tarihsel süreci hakkında çeşitli kaynaklardan bilgiler derlenmiştir.  Yapının yapım yılı ve mimari bilinmemektedir. Bu tez çalışması kapsamında, yapının rölöve çizimleri yapılmış, restitüsyon ve öneri restorasyon projeleri hazırlanmıştır. İncelenen Han yapısı, orta avlusuz plan şeması ile genel han kavramı içerisindeki nadir örneklerden birisidir. 188 ada 4 parselde bulunan Han yapısı çeşitli tarihlerde geçirdiği onarımlar sonucu değişikliklere uğramıştır. Yapı, kullanıcı müdahaleleri ve bilinçsizce yapılan onarımlar sonucu yer yer özgünlüğünü kaybetmiştir. Bazı mekânlarda pencere, kapı, gibi mimari öğeler yok edilmiş ya da değiştirilmiştir. Toplumsal yaşamımızın tarihî bir belgesi niteliğindeki şehir içi Han yapısının gelecek nesillere aktarılabilmesi, bulunduğu olumsuz koşullardan kurtarılması ile mümkündür. Bu da gerekli koruma müdahalelerinin uygulanması, yapının kendisine ve çevresine uygun yeni bir işleve kavuşturulmasına bağlıdır. Proje kapsamında, yapı için gerekli koruma yöntemleri belirlenmiştir. Han yapısının, bulunduğu ilçenin eğitim seviyesi ve genç nüfusu da göz önüne alınarak, yeniden işlevlendirme çerçevesinde, kütüphane kafe olarak günümüz koşullarında yaşayan ve korunan bir yapı olması önerilmiştir.

Abstract:
Along with the first Turkish Islamic states, Turks established states that directly controlled the historical Silk Road and ensured its security. For this reason, many accommodation structures were built along the Silk Road route. The accommodation structures associated with Turkish states are generally known as caravanserais, ribats, and khans. The accommodation structure, which is the research subject of this study, is located in the center of the Kurşunlu district of Çankırı province. The inner-city bazaar in structure, which is the subject of the research, is an excellent example of 19th-century inner-city bazaar inns, as it has survived to the present day primarily preserved. This research aims to document this building, which should be preserved with scientific criteria. Within the scope of the study, information about the building and its surroundings, its location, and the historical process of the concept of accommodation was compiled from various sources. The construction year and architecture of the building have yet to be discovered. Within the scope of this thesis, survey drawings of the building were made, and restitution and proposed restoration projects were prepared. The analyzed han structure is one of the rare examples within the general concept of han with its plan scheme without a central courtyard. The inn located on the 188/4 parcel has been subjected to changes due to repairs on various dates. The building has lost its originality in places due to user interventions and unconscious repairs. In some places, architectural elements such as windows and doors have been destroyed or changed. It is possible to transfer the inner-city Han structure, a historical document of our social life, to future generations by saving it from its unfavorable conditions. This depends on implementing the necessary conservation interventions and restoring the building to a new function suitable for itself and its surroundings. The necessary conservation methods for the building were determined within the project's scope. Considering the educational level and the young population of the district where the inn building is located, it is proposed to be a living and protected building in today's conditions as a library café within the framework of re-functioning.