Diyaliz hastalarında sosyal destek ve öz bakım gücünün umutsuzluk ve yeti yitimi üzerine etkisi
The effects of social support and self-care ability on despair and disability levels in dialysis patients
Yazar: GAMZE DÖNMEZ
Danışman: UZMAN HÜSEYİN AKSOY
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Adana Şehir Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Böbrek hastalıkları = Kidney diseases ; Böbrek yetmezliği-kronik = Kidney failure-chronic ; Engellilik = Disability ; Malullük = Disability ; Renal diyaliz = Renal dialysis ; Sosyal destek = Social support ; Umutsuzluk = Hopelessness ; Özbakım = Self-care

Özet:
ÖZET
Diyaliz Hastalarında Sosyal Destek ve Öz Bakım Gücünün Umutsuzluk ve Yeti Yitimi Üzerine Etkisi

Giriş ve Amaç: Diyaliz son dönem böbrek yetmezliği olan hastalarda yaşam kurtarıcı çok önemli bir tedavi yöntemidir. Hemodiyaliz hastası haftanın belirli günlerinde diyaliz merkezine gelip tedavi olmakta ve periton diyalizi hastaları ise günde belirlenen sayıda kendi kendine diyaliz işlemini yapmaktadır. Diyaliz tedavisi emek gerektiren bir tedavi yöntemidir ve hastalar bazı sıkıntılar yaşayabilmektedir. Bu çalışmanın amacı diyaliz hastalarının umutsuzluk ve yeti yitimi durumlarına sosyal destek ve öz bakım gücünün etkisini incelemektir.
Gereç ve Yöntem: Bu kesitsel tanımlayıcı çalışma 1 Aralık 2018- 31 Ocak 2019 tarihleri arasında Adana Şehir Eğitim ve Araştırma Hastanesi Diyaliz Ünitesi'nde tedavi almakta olan 200 hemodiyaliz ve periton diyalizi hastası ile yapıldı. Araştırmaya en az 6 aydır diyaliz tedavisi almakta olan hastalar dahil edildi. Araştırmada hastalara sosyodemografik verileri de içeren yapılandırılmış bir anket formu uygulandı. Ayrıca kişilerin algıladıkları sosyal destek düzeyini ölçen Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği (ÇBASDÖ), öz bakımı değerlendirmeye yönelik Öz Bakım Gücü Ölçeği, umutsuzluk düzeylerini ölçmeye yönelik Beck Umutsuzluk Ölçeği (BUÖ), yaşanılan yeti yitimini ölçmeye yönelik Kısa Yeti Yitimi Anketi (KYYA) kullanıldı. Araştırmada kullanılan formlar hastalarla yüz yüze görüşme tekniği kullanılarak dolduruldu. Veriler SPSS 21 programı kullanılarak analiz edildi ve p<0. 05 değeri anlamlı kabul edildi.
Bulgular: Çalışmaya katılan 200 hastanın %41.5'i (n=83) erkek, %58.5'i (n=117) kadındı. Katılımcıların yaş ortalaması 55.11±14.19 idi. %55'i ilkokul veya ortaokul mezunuydu ve %70.5'inin gelir düzeyi düşüktü. Katılımcıların %83.5'i (n=167) hemodiyaliz, %16.5'i (n=33) periton diyalizi hastasıydı. Diyaliz hastalarının %37'si (n=74) minimal derecede umutsuzken, % 15'i (n=30) hafif, % 16'sı (n=32) orta ve % 32'si (n=64 kişi) ise şiddetli derecede umutsuzdu. Ayrıca bu kişilerin %25.5'inde (n=51) hiç yeti yitimi yokken, %23.5'inde (n=47) hafif, %19'unda (n=38) orta ve % 32'sinde (n=64) ise ağır derecede yeti yitimi vardı. Hemodiyaliz hastalarının yeti yitimi durumları periton diyalzizi hastalarına göre anlamlı olarak daha fazlaydı. Sosyal destek düzeyi arttıkça kişilerin öz bakım gücünün anlamlı olarak arttığı bulundu. Yapılan lojisitk regresyon analizinde öz bakım gücünün düşük olması (OR= 9.323) ve yeti yitimi varlığı (OR= 2.566) umutsuzluk için bağımsız risk faktörleri olarak bulundu. Öz bakım gücünün düşük olması (OR= 7.398), diyaliz türünün hemodiyaliz olması (OR= 6.012) ve ek hastalık varlığı (OR= 3.613) ise yeti yitimi için bağımsız risk faktörleri idi.
Sonuç: Diyaliz hastalarının sosyal destek düzeylerinin ve öz bakım güçlerinin arttırılması ile yaşadıkları umutsuzluk ve yeti yitimlerini azaltmak mümkün olabilir.

Anahtar sözcükler: Diyaliz, yeti yitimi, umutsuzluk, sosyal destek, öz bakım gücü.

Abstract:
ABSTRACT
The Effects of Social Support and Self-Care Ability on Despair and DisabilityLevels in Dialysis Patients

Introduction and Aim: Dialysis is very important as a life-saving treatment in patients with end-stage renal failure. Hemodialysis patients go to dialysis centers on certain days of the week and have their dialysis performed, and peritoneal dialysis patients perform a self-dialysis treatment in the specified hours per day. Dialysis treatment is a labor-intensive treatment and patients may experience some problems. The aim of this study was to investigate the effects of social support and self-care ability on dialysis patients' hopelessness and disability levels.
Materials and Methods: This cross-sectional descriptive study was performed with 200 hemodialysis and peritoneal dialysis patients who were receiving treatment in the dialysis unit of Adana City Training and Research Hospital between 1 December 2018 and 31 January 2019. Patients who were on dialysis treatment for at least 6 months were included in the study. A structured questionnaire including sociodemographic data was applied to the patients. In addition, the Multidimensional Scale of Perceived Social Support to measure the level of perceived social support of the individuals, the Self-care Agency Scale to assess self-care ability, the Beck Hopelessness Scale to measure the levels of hopelessness, and the Brief Disabilty Questionnaire to measure the disability level wereused. The forms used in the study were filled with face-to-face interview technique. Data were analyzed using SPSS 21 program and p <0.05 the value was considered significant.
Results: Of the 200 patients included in the study, 41.5% (n = 83) were male and 58.5% (n = 117) were female. The mean age of the participants was 55.11 ± 14.19. 55% were primary or secondary school graduates and 70.5% had low income. Of the participants, 83.5% (n = 167) had hemodialysis and %16.5 (n = 33) had peritoneal dialysis. While %37 (n = 74) of the dialysis patients were minimally hopeless, % 15 (n = 30) were mild, % 16 (n = 32) were moderate, and %32 (n = 64) were severely hopeless. In addition, 25.5% (n = 51) had no disability, 23.5% (n = 47) had mild disability, 19% had moderate (n = 38), and 32% (n = 64) had severe disability levels. Hemodialysis patients had significantly higher disability than peritoneal dialysis patients. It was found that the self-care ability of the individuals increased significantly according to the increased levels of the social support. In the logistic regression analysis, the low self-care ability (OR= 9.323) and the presence of disability (OR=2.566) were found as independent risk factors for the hopelessness levels. Low self-care ability (OR= 7.398), hemodialysis (OR= 6.012) and presence of an additional disease (OR= 3.613) were independent risk factors for the disability levels.
Conclusion: It may be possible to reduce the hopelessness and disability levels of dialysis patients by increasing their social support levels and self-care abilities.

Keywords: Dialysis, disability, hopelessness, social support, self care agency.