Sadrüşşerîa'nın belâgat ilimlerine dair el-Vişâh adlı eserinin tahkik ve tahlili
Critical edition and analysis of al-Wishāḥ in rhetoric by Sadr al-Sharī'ah
Yazar: AHMET AYDIN
Danışman: DOÇ. DR. MUSA ALAK
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Arap Dili ve Belagatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Din = Religion ; Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature
Dizin: Belagat = Eloquence ; Fahreddin er-Razi =   ; Miftahu'l-Ulum = Miftahu'l-Ulum ; Razi = Razi ; Sadruşşeria es-Sani = Sadruşşeria es-Sani ; Sekkaki = Sekkaki

Özet:
Sekkâkî'nin (555-626/1160-1229) Miftâhu'l-ulûm adlı eseri belâgat tarihinde önemli bir dönüm noktası olmuş; bu eserin yazımıyla birlikte belâgat ilimleri tekâmül sürecinin sonuna doğru yaklaşmıştır. Miftâhu'l-ulûm'un özellikle belâgate dair olan üçüncü kısmı üzerine pek çok şerh, hâşiye, ihtisar vb. çalışmalar yapılmıştır. Bu çalışmalardan biri de Sadrüşşerîa'nın (ö. 747/1346) el-Vişâh fî zabti meâkıdi'l-Miftâh isimli eseridir. Sadrüşşerîa el-Vişâh'ın telifinde sadece Miftâhu'l-ulûm'u değil onunla birlikte belâgat tarihinde yine önemli bir yeri olan Fahreddin er-Râzî'nin (ö. 606/1210) Nihâyetü'l-îcâz isimli eserini de esas almıştır. Bu iki eserden hareketle belâgatin üç ana ilim dalı olan meânî, beyân ve bedî ilimlerini kapsayan muhtasar bir eser meydana getirmiştir. Tezimizde Sadrüşşerîa'nın belâgat ilimlerine dair kaleme aldığı bu eserini tahkik/edisyon kritik kuralları çerçevesinde gün yüzüne çıkarmayı ve onu ilim dünyasının istifadesine sunmayı amaçladık. Eserin tahkikinin ardından onun belâgat tarihindeki yerini ve önemini belirlemeyi hedefledik. Bu amaçla ilk olarak Sadrüşşerîa'nın hayatını ve ilmî kişiliğini ele aldık. Daha sonra el-Vişâh'ın iki ana kaynağı olan Nihâyetü'l-îcâz ile Miftâhu'l-ulûm'u tanıttık. el-Vişâh'ın pek çok açıdan tahlilini yaptıktan sonra son olarak el-Vişâh ekseninde Sadrüşşerîa'nın belâgat tasavvurunu genel olarak ortaya koymaya ve onun belâgatin temel meselelerine dair özgün olduğunu düşündüğümüz görüşlerini îzah edip değerlendirmeye çalıştık.

Abstract:
al-Saqqāqī's (555-626/1160-1229) Miftāḥ al-ulūm was an important turning point in thehistory of rhetoric, and with the writing of this work, the sciences of rhetoric approached the end of the process of their development. Especially the third chapter of Miftāḥ al-ulūm, which deals with rhetoric, has been the subject of many commentaries, glosseses and summaries. One of these works is Sadr al-Sharī'a's (d. 747/1346) al-Wishāḥ fī zabti maāqīd al-Miftāḥ. Sadr al-Sharī'ah based al-Wishāḥ not only on Miftāḥ al-ulūm but also on Fakhr al-Dīn al-Rāzī's (d. 606/1210) Nihāyat al-ījāz, another important work in the history of rhetoric. Based on these two works, he created a concise work covering the three main sciences of rhetoric, namely meānī-bayān and bedī sciences. In our thesis, we aimed to explore this work of Sadr al-Sharī'a on the sciences of rhetoric within the framework of the rules of tāhqīq/critical edition and to present it to the benefit of the scholarship. After tāhqīq of the work, we aimed to determine its place and importance in the history of rhetoric. For this purpose, we first discussed Sadr al-Sharī'a's personal and intellectual life. Then we introduced al-Wishāh's two main sources, Nihāyat al-ījāz and Miftāḥ al-ulūm. After analyzing al-Wishāḥ in many aspects, we finally tried to reveal the conseption of rhetoric in Sadr al-Sharī'a focusing on his al-Wishāḥ and explain and evaluate his original views in the essential issues of rhetoric.