İstanbul lâvtasında teknik çalışmalar
Technical exercises on Istanbul lute
Yazar: GÖKHAN ÇAYLAK
Danışman: DOÇ. DR. ENVER METE ASLAN
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Müziği Ana Bilim Dalı / Türk Müziği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Müzik = Music
Dizin: Lavta = Lute ; Müzik = Music ; Müzik aletleri = Musical instruments ; Müzik eserleri = Music works ; Müzik kültürü = Music culture ; Çalgılama teknikleri = Instrumentation techniques ; Çalgılar = Musical instruments ; İcra = Performing ; İstanbul = Istanbul

Özet:
Çalışmaya konu olan lâvta 18-20. Yüzyıllar arası İstanbul merkezli bir bölgede;
kahvehane, meyhane gibi mekânlarda eğlence müziği ağırlıklı, daha çok halk ezgileri icra
edilen ve bir çeşit İstanbul halk müziği çalgısı da denilebilen İstanbul lâvtasıdır. Daha çok
İstanbul kemençesi ile birlikte icra edilmiş; kemençenin melodi icrasına İstanbul lâvtası
ritim ve dem ses sağlamıştır. Bu oluşum ise kültür tarihinde kabasaz takımı olarak
isimlendirilmiştir. Genellikle Rum müzisyenlerin elinde hayat bulan çalgı, 20. Yüzyılla
beraber değişen kültür ve sosyolojik sebeplerden dolayı tercih edilmemeye başlanmıştır.
Aynı dönem içinde Tanburî Cemil Bey'in yapmış olduğu taksim kayıtları ile ritim tutan
eşlik rolünden melodi çalan solo bir çalgıya dönüşmüştür. İstanbul lâvtası Cemil Bey'den
günümüze çeşitli müzisyen ve araştırmacıların özel ilgileri sayesinde ulaşabilmiştir.
Türk müziğinde meşk yönteminin önemi, geçerliliğini koruyan bir öğretim şeklidir.
Geleneksel icra üslubu tarihten günümüze meşk yöntemi ile öğretilmiş ve aktarılmıştır.
21. Yüzyıl günümüz müzik eğitiminde meşk yöntemi ile birlikte, gelişen teknoloji ve
metodoloji ile çalgıya yönelik çağdaş tekniklerin harmanlanması sayesinde eğitim
kalitesinin artacağı düşünülmektedir. Buradan yola çıkılarak İstanbul lâvtası eğitimine
katkıda bulunmak ve icracısının teknik yönden gelişmesini sağlamak için teknik
alıştırmalara yönelik öneri niteliğindeki bu çalışma yapılmıştır. Çalışmada ilk olarak
icracının sağ el tekniği üzerinde durulmuş, ardından parmak baskıları ve sol el tekniği ele
alınmıştır. Parmak baskı çalışmaları, pozisyon bilgisi ile birlikte verilmiş olup alıştırmalar
Türk müziğinde yer alan farklı usullerle sunulmuştur. Bu sayede alıştırmalar birer müzik
cümleciğine dönüşüp farklı mızrap vuruş çeşitleri içermiş ve melodik yönden nispeten
zengin hale gelmiştir. Alıştırmalarda müzik alanında dünyaca kabul görmüş terimlerden
yararlanılması ile hem icracının terimlere aşina olması hem de çalgının eğitim ve
öğretiminin çağdaş yöntemlere bütünleşik olması amaçlanmıştır. Alıştırmaların metronom
eşliğinde sık ve çok tekrar edilmesi ile icracının sağ ve sol el tekniği kuvvetleneceği,
çalgıya olan hâkimiyetinin artacağı ve müzikalitesinin gelişeceği düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler: İstanbul Lâvtası, Lâvta, İcra, Teknik, Alıştırma

Abstract:
The lute, which is the subject of this study, is an Istanbul lute, which can be called
a kind of Istanbul folk music instrument, mostly used for folk melodies in places such as
coffee houses and taverns in an Istanbul-centered region between the 18th and 20th
centuries. It was mostly used with the Istanbul kemenche, and the Istanbul lute provided
rhythm and deep sound to the melody performance of the kemenche. This formation is
named as the rough melodies (kabasaz) team in the cultural history. The instrument, which
generally came to life in the hands of Greek musicians, started not to be preferred due to
the changing culture and sociological reasons with the 20th century. In the same period,
with the improvisation recordings made by Tanburî Cemil Bey, it transformed from a
rhythm-keeping accompaniment role to a melody-playing solo instrument. The Istanbul
lute has been able to reach from Cemil Bey period to the present day thanks to the special
interests of various musicians and researchers.
The importance of the meşk method in Turkish music is a teaching method that
maintains its validity. The traditional performance style has been taught and transferred
from the past to the present with the meşk method. It is thought that the quality of
education will increase thanks to the blending of contemporary techniques for the
instrument with the developing technology and methodology, together with the meşk
method in today's 21st century music education. Based on this, this study, which is
recommendatory for technical exercises, was made in order to contribute to the Istanbul
lute education and to ensure the technical development of its performer. In the study,
firstly, the right hand technique of the performer was focused on, then finger pressures and
left hand technique were discussed. Finger pressure exercises were given together with
position information, and the exercises were presented in different styles in Turkish music.
In this way, the exercises turned into musical clauses, included different plectrum beats
and were relatively enriched in terms of melodies. By making use of globally accepted
terms in the field of music in the exercises, it was aimed both for the performer to be
familiar with the terms and for the education and training of the instrument to be integrated
with contemporary methods. It is thought that the right and left hand techniques of the
performer will be strengthened, his/her dominance over the instrument will increase and
his/her musicality will improve by repeating the exercises frequently and often in the
accompaniment of the metronome.

Keywords: Istanbul Lute, Lute, Performance, Technique, Exercise