Gelecek okuryazarlık becerisi ve sosyal bilgiler dersi öğretim programı ile ilişkilendirilmesi
Future literacy skills and its relation with social studies curricula
Yazar: MEHMET UYMAZ
Danışman: PROF. DR. ADNAN ALTUN
Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bilim-kurgu = Science-fiction ; Epizodik gelecek düşüncesi = Episodic future thinking ; Gelecek kurguları = Future fictions ; Öğretim programları = Teaching curriculums

Özet:
Gelecek ile ilgili tahminler yapabilmek, olumlu ya da olumsuz her türlü gelişmelere hazırlıklı olmak ve buna göre planlamalar yapabilmek kişinin gelecek okuryazarlık becerisi ile yakından ilişkilidir. Gelecek okuryazarlığı insanların geleceği anlama, hayal etme ve kullanma niteliklerini geliştirmesini sağlayan özel bir beceri olarak tanımlanmaktadır. Bireylerin henüz küçük yaşlarda iken gelecek okuryazarlık becerisini kazanabilmeleri için eğitim-öğretim süreçlerinde gelecek düşüncesinin gelişimine yönelik eğitimler almaları gerekmektedir. Eğitim-öğretim süreci öğrencileri yarına hazırlama amacı taşıdığından yalnızca mevcut bilgi ve becerileri değil, aynı zamanda öğrenme, düşünme ve geleceğe uyum sağlama becerilerini geliştirmek için de önemli bir fırsat sunmaktadır. Geçmiş-bugün-gelecek bağlantısı kurmak amacı çerçevesinde yürütülen sosyal bilgiler dersinde gelecek okuryazarlık becerisini geliştirecek etkinliklerin kullanılmasının önemli olduğu düşünülmektedir. Nitel araştırma olarak tasarlanan bu çalışma gömülü teori deseni ile gerçekleştirilmiştir. Araştırma kapsamında yurt dışı ve yurt içinde gerçekleştirilmiş gelecek konulu çalışmalardan elde edilen sınıflamalar üzerinden gelecek kavramına akademik çalışmalarda nasıl yer verildiği, geçmişteki gelecek çalışmalarının neler olduğu, geleceği düşünmede ne gibi hataların yapıldığının belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu temel amaç çerçevesinde gelecek okuryazarlık becerisinin boyutlarının, alt kavramlarının, ilkelerinin ve gelecek düşüncesine yönelik değerlerin belirlenerek Sosyal Bilgiler Öğretim Programı ile ilişkilendirilebilmesini kolaylaştıracak bir yapı ortaya konmaya çalışılmıştır. Gelecek düşüncesi ile ilgili araştırmalar, gelecek konulu görseller ve bilim kurgu eserleri araştırmanın veri kaynağını oluşturmaktadır. Araştırmanın verilerinin analizinde bibliyometrik analiz, sistematik derleme ve içerik analizi yöntemlerine başvurulmuştur. Araştırmada elde edilen veriler üzerinden gelecek okuryazarlık becerisi ile ilgili boyutları, alt kavramları ve becerileri içeren bir yapı ortaya konmuş ve gelecek fikirlerini yansıtan araştırmaların, gelecek konulu görsellerin ve bilim kurgu eserlerinin gelecek okuryazarlık becerisinin boyutlarına katkı sağladığı belirlenmiştir.

Abstract:
Being able to predict future events, preparing for both positive and negative developments, and planning accordingly are closely intertwined with an individual's futures literacy skills. Futures literacy is defined as a distinct skill that enhances individuals' capacity to comprehend, envision, and apply future scenarios. To ensure that individuals cultivate futures literacy skills from a young age, they must receive education that emphasizes the cultivation of future-oriented thinking within the educational framework. As the educational process aims to equip students for the future, it not only provides a valuable opportunity to augment their existing knowledge and skills, but also to foster learning, critical thinking, and adaptability skills. In this regard, it is of utmost importance to incorporate activities that enhance futures literacy skills into the social studies curriculum, which is designed to establish connections between the past, present, and future. Conducted as a qualitative research endeavor, this study employed a grounded theory design. Within the research scope, the objective was to ascertain how the concept of the future is addressed in academic studies by categorizing findings from both domestic and international future-related research, delineate the nature of prior studies on the future, and identify misconceptions in future-oriented thinking. Aligned with this primary goal, an effort was made to construct a framework that facilitates the identification of dimensions, sub-concepts, principles, and values associated with futures literacy skills, and to correlate this framework with the Social Studies Curriculum. The data sources for this study comprised research on the concept of the future, depictions of the future, and works of science fiction. Bibliometric analysis, systematic review, and content analysis methods were employed in analyzing the research data. Based on the data gleaned from the study, a framework was formulated encompassing dimensions, sub-concepts, and skills pertaining to futures literacy skills. The research also revealed that explorations of future concepts, depictions of the future, and science fiction works contribute to the development of these facets of futures literacy skills.