Sürdürülebilir kalkınma kapsamında eko-verimlilik ve eko-inovasyon: Dinamik mekansal panel veri analizi
Eco-efficiency and eco-innovation in the context of sustainable development: Dynamic spatial panel data analysis
Yazar: MEHMET ALİ YÜCEL
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET KENAN TERZİOĞLU
Trakya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Ekonometri Ana Bilim Dalı / Ekonometri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Ekonometri = Econometrics
Dizin: Dinamik panel teknikleri = Dynamic panel techniques ; Eko inovasyon = Eco innovation ; Ekonometrik modeller = Econometric models ; Ekonomik kalkınma = Economic development ; Ekonomik verimlilik = Economic efficiency ; Mekansal ekonometri yaklaşımı = Spatial econometrics approach ; Panel veri modelleri = Panel data models ; Sosyo-mekansal etkileşim = Socio-spatial Interaction ; Sürdürülebilir kalkınma = Sustainable development ; Sürdürülebilir çevre = Sustainable environment

Özet:
Kitlesel üretime geçilmesiyle birlikte ortaya çıkan hammadde(kaynak) kullanımının hızlanması, enerji kullanımında artış yaşanması ve küreselleşme sonucunda tüketim düzeyleri ve bireysel alışkanlıklarda değişim yaşanması çevresel bozulmanın temelini oluşturmaktayken, yeşil-çevre dostu teknolojilere önem verilmemesi, politik düzenleme-yaptırım eksiliği vb. gibi faktörler belirli bölgelerde sınırlı kalan çevresel kirliliğinin küresel boyutlara taşınmasını sağlayarak iklimsel ve eko-sistemik yapıda bozukluklara neden olmakta ve doğanın kendini yenileyebilmesini engelleyebilmektedir. Bu kapsamda, çevresel yapının üzerindeki olumsuz etkilerin ülke ekonomilerindeki belirli maliyet ve harcamalar ile doğrudan/dolaylı ilişkili olması, sanayileşmeyle birlikte ülke ekonomilerinin sürekli ve sürdürülebilir olmayan büyüme isteğinde olması ve çevresel kirlilik faktörünün komşuluk ilişkilerden etkilenmesi nedeniyle çevresel bozulma kavramının ülkelerin mekânsal ilişkilerini gözeterek makroekonomik sistemlerle/yapılarla birlikte incelenmesi gerekliğini ortaya çıkmaktadır. Matematiksel verilerin mekânsal/coğrafi boyutuna anlam kazandırabilen mekânsal ekonometrik yöntemler, bölgesel-konumsal verilerin modellenmesine, uygun spesifikasyonun belirlenmesine, hipotezlerin test edilmesine ve tahmin edilmesine olanak sağlamaktadır. Bu kapsamda, son dönemlerde, sınır ilişkilerinin önem kazanması, komşuluk ilişkilerine özgü ortak sosyo-ekonomik politikaların belirlenmesi nedeniyle kuramsal ekonometrik modellemelerine karşın mekân-zaman sürecini analize dahil eden mekânsal ekonometri yöntemi önem kazanmaktadır. Tez çalışma kapsamında Türkiye ve seçili Avrupa ülkelerinin, iktisadi, siyasi ve sosyal yaşamda ortak politikalar altında hareket etmesi ve birçok ülkenin mekân etkisinin görülmesini sağlayan sınır komşuluğuna sahip olması nedeniyle dinamik sürecin dahil edildiği mekânsal panel veri yöntemi kullanılmaktadır. Dinamik olmayan mekânsal modeller açıklayıcı değişkenlerin yalnızca uzun dönem etkilerini tahmin etmekteyken, dinamik sürecin dahil edildiği mekânsal modeller kısa dönem etkilerin de tahmin sürecine dahil edilmesini sağlamaktadır. Tez çalışması kapsamında, çalışma grubunda bulunan ülkelerin, dinamik sürece sahip olan mekânsal ilişkilerinin uzun dönem doğrudan-dolaylı ve kısa dönem doğrudan-dolaylı etkilerinin 2010-2018 dönemleri itibariyle ortaya konulması amaçlanmaktadır. Tez çalışması, ülkelerin mekânsal ilişkilerini gözeterek, eko-verimlilik düzeylerinin belirlenmesi amacıyla iki model ve eko-inovasyon kapasitesinin belirlenmesi amacıyla bir modelden oluşmaktadır. Tez çalışma kapsamında elde edilen bulgular, çalışma grubunda bulunan ülkelerin komşuluk ilişkilerini gözeterek, daha fazla ürün/hizmet sunumu daha az enerji/doğal kaynak ile sağlanabilmesine neden olan eko-verimlilik uygulamalarını ve çevresel bozulmanın önlenmesi/azaltılması için yeni veya geliştirilmiş süreçleri, teknikleri, uygulamaları ve sistemleri içererek maliyetlerin azalmasına ve kalitenin sağlanmasına neden olan eko-inovasyon uygulamalarını benimsemesi ile birlikte çevresel alanda sürdürülebilirlik sağlayabileceğini göstermektedir. Ek olarak tez çalışmasında elde edilen sonuçlar, belirli bir konumun eko-inovasyon ve eko-verimlilik politikalarını benimsemesi durumunda, komşu ülkelerinde kendi ülkelerinde benzer politikaları benimseyerek uygulayabileceğini belirtmektedir.

Abstract:
The acceleration of the use of raw materials (resources), the increase in energy use, and the change in consumption levels and individual habits as a result of globalization, which emerged with the transition to mass production, are the basis of environmental degradation. Factors such as not paying attention to green-environment-friendly technologies, lack of political regulation/enforcement cause environmental pollution that is limited in certain regions to global dimensions, causing disturbances in the climatic and eco-systemic structure. In this context due to the fact that the negative effects on the environmental structure are directly/indirectly related to certain costs and expenditures in the country economies, the country's economies show an unsustainable growth trend with industrialization and the environmental pollution factor is affected by neighborhood relations, spatial relations should be considered while examining the concept of environmental degradation emerges that the concept of environmental degradation should be analyzed together with macroeconomic systems / structures. Spatial econometric methods, which can give meaning to the spatial/geographic dimension of mathematical data, allow modeling of regional-spatial data, determining the appropriate specification, testing and predicting hypotheses. In this context, spatial econometrics method, which includes the spatial-time process in the analysis, despite theoretical econometric models, has gained importance recently due to the importance of border relations and the determination of common socio-economic policies specific to neighborhood relations.  Within the scope of thesis work, Turkey and selected European countries in economic, political and social life to produced common policies and countries are border neighbors the spatial panel data method is used because of the dynamic process involved. Non-dynamic spatial models predict only the long-term effects of descriptive variables, while spatial models that include the dynamic process also allow short-term effects to be included in the forecasting process. Within the scope of the thesis, it is aimed to reveal the long-term direct-indirect and short-term direct-indirect effects of the spatial relations of the countries in the study group, which have a dynamic process, as of 2010-2018 periods. The thesis study consists of two models for determining eco-efficiency levels and one model for determining eco-innovation capacity, taking into account the spatial relations of countries. Findings obtained within the scope of the thesis study, eco-efficiency practices that cause more products/services to be provided with less energy/natural resources and adopt eco-innovation practices that reduce costs and ensure quality by including new or improved processes, techniques, practices and systems to prevent/reduce environmental degradation considering the neighborhood relations of the countries in the working group shows that it can provide sustainability in the environmental field. In addition, the results obtained in the thesis indicate that if a particular position adopts eco-innovation and eco-efficiency policies, it can be implemented in neighboring countries by adopting similar policies in their own countries.