Sebeb-i Nüzûl rivayetleri açısından Mukâtil B. Süleyman'ın tefsiri ile İbn Hişâm'ın Es-Sîre'si; Karşılaştırmalı bir inceleme
In terms of Asbab Al-Nuzul, Muqâtil b. Sulayman's tafsir and Ibn Hisham's as-Sīre: A comparative study
Yazar: FİRDEVS YAŞAR
Danışman: PROF. DR. MEHMET SUAT MERTOĞLU
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Mukâtil b. Süleyman'ın (ö. 150/767) et-Tefsîrü'l-kebîr'i, tefsir alanında sebeb-i nüzûl 
rivayetlerine sık sık yer vermesiyle bilinen, bir bütün olarak günümüze ulaşmış en eski tefsir eseridir.
Bunun yanında Hz. Peygamberin hayatını ele alan temel kaynaklarından kabul edilen ve günümüze 
eksiksiz bir şekilde intikal eden en eski siyer kaynağı olarak İbn Hişâm'ın (ö. 218/833) es-Sîretü'n-
nebeviyye'si de yoğun bir şekilde esbâb-ı nüzul rivayetleri barındırmaktadır. Bu çalışmada Mukâtil ile 
İbn Hişâm'ın eserlerinde yer alan sebeb-i nüzûl rivayetleri mukayese edildi.
Kendi alanlarında kaynak kabul edilen bu eserlerin mukayese edilmesi, erken dönemde tefsir ilmi ile 
siyer ilminin alakalarının ne düzeyde olduğunu anlamayı sağlamaktadır. Tezde Mukâtil'in tefsiri ile 
İbn Hişâm'ın es-Sîre'sinde yer alan sebeb-i nüzul rivayetleri ele alınıp, benzerlik ve farklılıkları 
incelendi. Bu inceleme, erken dönemde tefsir ve siyer ilimlerinde kaleme alınmış olan bu iki eserin 
sebeb-i nüzul rivayetleri üzerinden sahip oldukları tefsir bilgisi ile Kur'an âyetleri ve sebeb-i nüzul 
bilgisi olmadan siyerin tam anlaşılamayacağını, öte yandan siyer ve sebeb-i nüzul olmadan da Kur'ân 
âyetlerinin tefsirinin eksik kalacağını, tefsir ve siyer ilimlerinin erken dönemden itibaren sıkı bir bağa 
sahip olduğunu göstermekmektedir.

Abstract:
The oldest work of Tafsīr that has survived to the present day as a whole, known in the field of 
tafsir for frequently including narrations of the reason for descent, is Muqātil b. Sulaymān It is al-
Tafsīr al-kabīr of Muqātil b. Sulaymān (d. 150/767). Besides this, al-Sīra al-Nabawiyya, of Ibn 
Hishām (d. 218/833), which is considered to be one of the main sources on the life of the Prophet and 
is the oldest source of Sirah that has been transmitted to the present day completely, also contains 
intense narrations of asbāb al-nuzūl. In this study, the rumor about the reason for landing in the works 
of Muqātil and Ibn Hishām will be compared.
 Comparing these works, which are considered sources in their own fields, enables us to understand 
the level of relationship between the science of tafsir and the science of sirah in the early period. In the 
thesis, Muqātil's tafsir and the terms of asbab al-nuzul in Ibn Hisham's as-Sîra were discussed and their 
similarities and differences were examined. This review shows that these two works, which were 
written in the early period of tafsir and sirah sciences, cannot fully understand the sirah without the 
tafsir knowledge they have through the terms of asbab al-nuzul and the Quranic verses and the asbab 
al-nuzul knowledge. This also shows that the interpretation of the verses of the Quran will remain 
incomplete, and that the sciences of tafsir and Sirah have had a close bond since the early period.