Menenjit tanısı ile izlenen çocuk hastaların klinik ve epidemiyolojik özelliklerinin incelenmesi ve konjuge haemophilus influenzae tip b ve konjuge pnömokok aşılarının ulusal takvime eklenmesi sonrası bakteriyel menenjit yükünün değişiminin araştırılması
Investigation of the clinical and epidemiological characteristics of pediatric patients diagnosed with meningitis and the changes in the burden of bacterial meningitis following the inclusion of conjugate haemophilus influenzae type b and conjugate pneumococcal vaccines in the national immunization schedule
Yazar: GÖZDE NUR YAĞCİ
Danışman: PROF. DR. HALİL ÖZDEMİR
Ankara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
Amaç: Menenjit tanılı çocuk hastaların epidemiyolojik, klinik, laboratuvar ve radyolojik özelliklerinin incelenmesi, tanıda belirleyici olabilecek özelliklerin ortaya konması amaçlanmıştır. İkinci olarak ise çocukluk çağı rutin aşı takvimine konjuge Haemophilus influenzae tip b (Hib) aşısı ve konjuge pnömokok aşısı (KPA) eklenmesi sonrası bakteriyel menenjit yükünün değişiminin incelenmesi amaçlanmaktadır.
Gereç ve Yöntem: 1 Ocak 2006- 31 Aralık 2023 tarihleri arasında Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Enfeksiyon Hastalıkları Bilim Dalı Servisi'nde yatarak tedavi edilen 1 ay-18 yaş aralığındaki menenjit tanılı 134 çocuk hasta retrospektif olarak epidemiyolojik, klinik, laboratuvar ve radyolojik özellikleri ile incelenmiştir.
Bulgular: Hastaların ortalama ve ortanca yaşları sırasıyla 53,49±61,66 ay ve 14,5 (1-204) ay olarak saptandı. Hastaların 57'si (%42,5) kız ve 77'si (%57,5) erkek idi. Hastaların 66'sının (%49,3) aseptik, 68'in (%50,7) bakteriyel menenjit olduğu belirlendi. Hastalarda başvuru yakınmalarında ateş (%97,8), beslenme azalması (%77,6), kusma (%53,7), bulantı (%47), uyku hali (%44), baş ağrısı (%41,8), huzursuzluk (%38), nöbet geçirme (%17,2), öksürük (%16,4), boğaz ağrısı (%8,2), fotofobi (%2,2) olarak tespit edildi. Hastaların başvuru fizik muayenesinde %44,7'sinde ense sertliği, %36,5'inde Kernig pozitifliği, %38,8'inde Brudzinski pozitifliği, %30,5'inde fontanel bombeliği, %17,2'sinde ciltte döküntü ve %6'sında parotit saptandı. Bakteriyel menenjit hastalarında kan lökosit sayısı, kan nötrofil yüzdesi, C-reaktif protein (CRP) ortalama değeri, sedimentasyon değeri aseptik menenjit grubuna göre anlamlı derecede yüksek bulunmuştur (p<0,001, p=0,001, p<0,001, p=0,001). Bakteriyel menenjit grubunda olanların hemoglobin değeri, lenfosit yüzdesi ve potasyum değeri aseptik menenjit grubunda olanlardan anlamlı düzeyde düşük saptanmıştır (p=0,005, p=0,001, p=0,008). Bakteriyel menenjit grubunda bulunan hastaların beyin omurulik sıvısı (BOS) lökosit değeri (p<0,001) ve BOS protein (p<0,001) değeri aseptik menenjit grubundan anlamlı düzeyde yüksek iken, BOS glukoz düzeyi ise anlamlı düzeyde düşük (p<0,001) saptanmıştır. Tüm yaş gruplarında tüm nedenli menenjit hastalık yükü en fazla 2006 yılında (22/100000) iken, en az 2012 yılında (1,1/100000) saptanmıştır. Tüm yaş gruplarında bakteriyel menenjit hastalık yükü en fazla 2007 yılında (9,1/100000) iken, en az 2018 yılında (0,6/100000) saptanmıştır. Tüm yaş gruplarında aseptik menenjit hastalık yükü en fazla 2006 yılında (18,6/100000) iken, en az 2012 ve 2014 yıllarında (0/100000) saptanmıştır. Tüm yaş gruplarında Hib kaynaklı menenjit hastalık yükü 2007 yılı için 1,3/100000, 2008 yılı için 1,1/100000 ve 2015 yılı için ise 0,7/100000 olarak bulunmuştur. Tüm yaş gruplarında Neisseria meningitidis hastalık yükünün en fazla 2014 yılında (2,3/100000) olduğu görülmüştür. Tüm yaş gruplarında Streptococcus pneumoniae kaynaklı hastalık yükü en fazla 2020 yılında (3,5/100000) saptanmıştır. Tüm yaş gruplarındaki 2006-2007 yıllarında (aşı öncesi dönem) bakteriyel menenjit hastalık yükü 6,6/100000 iken 2009-2010 yıllarında (KPA-7 dönemi) 6/100000 ve 2012-2023 yıllarında (KPA-13 dönemi) ise 2,7/100000 şeklinde olup aralarında anlamlı farklılık saptanmıştır (p=0,006). Tüm yaş gruplarındaki S. pneumoniae kaynaklı menenjit hastalık yükü aşı öncesi dönemde 1,5/100000 iken KPA-7 döneminde 1,2/100000 ve KPA-13 döneminde ise 1,1/100000 şeklinde olup aralarında anlamlı farklılık bulunmasa da oran açısından bakıldığında azalma eğiliminde olduğu görülmüştür (p>0,05). Tüm yaş gruplarındaki KPA-13 öncesi dönemde (KPA-7 ve aşı öncesi dönem birlikte) bakteriyel menenjit hastalık yükü 5,9/100000 iken KPA-13 sonrası dönemde 2,7/100000 şeklinde olup aralarında anlamlı farklılık saptanmıştır (p=0,002). Tüm yaş gruplarındaki KPA-13 öncesi dönemde S. pneumoniae nedenli menenjit hastalık yükü 1,3/100000 iken KPA-13 sonrası dönemde ise 1,1/100000 şeklinde olup aralarında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık bulunmasa da oran açısından bakıldığında azalma eğiliminde olduğu görülmektedir (p>0,05)
Sonuç: Çocukluk çağında yüksek morbidite ve mortalite nedeniyle bakteriyel ve aseptik menenjit ayırımının yapılması, doğru tedavi stratejilerinin belirlenmesi ve hastalık yönetiminde önemlidir. Ulusal aşı takvimine Hib ve KPA aşılarının eklenmesi ile menenjit hastalık yükünde belirgin azalma görülmüştür.

Abstract:
Objective: The aim of this study is to investigate the epidemiological, clinical, laboratory, and radiological characteristics of pediatric patients diagnosed with meningitis and to identify features that may be decisive in diagnosis. Additionally, it aims to examine the changings in the bacterial meningitis burden following the addition of conjugate Haemophilus influenzae type b (Hib) vaccine and pneumococcal conjugate vaccine (PCV) to the routine childhood immunization schedule.
Materials and Methods: A retrospective analysis was conducted on 134 pediatric patients aged 1 month to 18 years who were diagnosed with meningitis and hospitalized in the Department of Pediatric Infectious Diseases at Ankara University Faculty of Medicine between January 1, 2006, and December 31, 2023. The patients were analyzed for their epidemiological, clinical, laboratory, and radiological characteristics.
Results: The mean and median ages of the patients were 53.49±61.66 months and 14.5 (range 1-204) months, respectively. Of the patients, 57 (42.5%) were female, and 77 (57.5%) were male. Aseptic meningitis was detected in 66 patients (49.3%), while bacterial meningitis was found in 68 patients (50.7%). The most common presenting symptoms were fever (97.8%), decreased feeding (77.6%), vomiting (53.7%), nausea (47%), lethargy (44%), headache (41.8%), irritability (38%), seizures (17.2%), cough (16.4%), sore throat (8.2%), and photophobia (2.2%). On physical examination, 44.7 % had neck stiffness, 36.5 % had a positive Kernig sign, 38.8 % had a positive Brudzinski sign, 30.5% had bulging fontanelles, 17.2% had a rash, and 6% had parotitis. In patients with bacterial meningitis, the mean white blood cell count, neutrophil percentage, C-reactive protein (CRP), and erythrocyte sedimentation rate were significantly higher than those in the aseptic meningitis group (p<0.001, p=0.001, p<0.001, p=0.001). Hemoglobin levels, lymphocyte percentage, and potassium levels were significantly lower in the bacterial meningitis group compared to the aseptic meningitis group (p=0.005, p=0.001, p=0.008). Cerebrospinal fluid (CSF) white blood cell count (p<0.001) and CSF protein levels (p<0.001) were significantly higher, while CSF glucose levels were significantly lower (p<0.001) in the bacterial meningitis group. The overall meningitis disease burden was highest in 2006 (22/100000) and lowest in 2012 (1.1/100000). The bacterial meningitis burden was highest in 2007 (9.1/100000) and lowest in 2018 (0.6/100000). The aseptic meningitis burden was highest in 2006 (18.6/100000) and lowest in 2012 and 2014 (0/100000). The Hib meningitis burden was 1.3/100000 in 2007, 1.1/100000 in 2008, and 0.7/100000 in 2015. The Neisseria meningitidis disease burden was highest in 2014 (2.3/100000), and the Streptococcus pneumoniae disease burden was highest in 2020 (3.5/100000). The bacterial meningitis burden in all age groups was 6.6/100000 in 2006-2007 (pre-vaccine era), 6/100000 in 2009-2010 (PCV7 era), and 2.7/100000 in 2012-2023 (PCV13 era), with a significant difference between the periods (p=0.006). The S. pneumoniae meningitis burden was 1.5/100000 in the pre-vaccine era, 1.2/100000 in the PCV7 era, and 1.1/100000 in the PCV13 era, showing a decreasing trend though not statistically significant (p>0.05). The bacterial meningitis burden was 5.9/100000 before the PCV13 introduction and 2.7/100000 afterward, with a significant difference between the two periods (p=0.002). The S. pneumoniae meningitis burden was 1.3/100000 before the PCV13 introduction and 1.1/100000 afterward, with no statistically significant difference but a decreasing trend (p>0.05).
Conclusion: Differentiating between bacterial and aseptic meningitis is crucial in childhood due to the high morbidity and mortality associated with bacterial meningitis. The addition of Hib and PCV to the national vaccination schedule has led to a significant reduction in the meningitis disease burden.