Üçüncü el sigara dumanı ile ilgili inanışlar ölçeğinin Türkçe uyarlaması, geçerlilik ve güvenilirlik çalışması
The Turkish adaptation, validity and reliability study of the beliefs about thirdhand smoke skale
Yazar: TUĞBA YILMAZ
Danışman: DOÇ. DR. TİJEN ŞENGEZER
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Keçiören Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Güvenilirlik ve geçerlilik = Reproducibility of results ; Sigara dumanı kirliliği = Tobacco smoke pollution ; Sigara içme = Smoking ; Türkçe uyarlama = Turkish adaptation ; Ölçekler = Scales

Özet:
Giriş ve Amaç: Üçüncü el sigara dumanı (ÜESD) yakın zamanda tanımlanan 
ve ciddi sağlık problemlerine yol açan önemli bir halk sağlığı problemidir. Ülkemizde 
henüz önemi anlaşılamamış ve bu konuda yeterli sayıda çalışma yapılmamıştır. Bu 
çalışmamızın amacı ÜESD konusunda Haardörfer ve arkadaşları tarafından 
geliştirilmiş olan "Beliefs About ThirdHand Smoke (BATHS)" ölçeğinin Türkçe 
uyarlamasını yaparak Türk halkı için geçerli ve güvenilir bir ÜESD ölçeği elde 
etmektir.
Gereç ve Yöntem: Geçerlilik ve güvenilirlik çalışması olarak tasarlanan bu 
çalışma metodolojik tipte bir araştırmadır. Gerekli izinler ve etik kurul onayı alındıktan 
sonra BATHS ölçeğinin dil uyarlaması; birbirinden bağımsız üç çevirmen tarafından 
Türkçeye çeviri, ortak Türkçe versiyon oluşturulması, farklı iki çevirmen tarafından 
İngilizceye geri çeviri, orijinal metin ile karşılaştırma, uzman görüşü alınması, gerekli 
düzenlemelerin yapılması, pilot uygulama yapılması ve Türkçe ölçeğe son halinin 
verilmesi aşamaları gerçekleştirilerek yapılmıştır. Çalışmamız daha sonrasında mayıs 
ve haziran aylarında Ankara Keçiören Eğitim ve Araştırma Hastanesi ile Yükseltepe 
semt polikliniğinde yürütülmüştür. Çalışmaya bu polikliniklere başvuran ve dâhil 
edilme kriterlerini karşılayan 256 kişi katılmıştır. Çalışmada katılımcılara 
"sosyodemografik özellikler formu" ve BATHS ölçeğinin Türkçe uyarlaması olan 
"üçüncü el sigara dumanı ile ilgili inanışlar" ölçeği yüz yüze görüşme yoluyla
uygulanmıştır. Verilerin analizi için IBM® SPSS© 24 ve AMOS 21 istatistik paket 
programları kullanılmıştır. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 kabul edilmiştir.
Bulgular: Çalışmamıza 256 kişi katıldı. Katılımcıların yaş ortalaması 39 idi. 
Katılımcıların %50'si kadın, %50'si erkekti. Katılımcıların %69,5'ü sigara içmekteydi.
Bireylerin %44,1'i yaşadıkları evde sigara içildiğini söylerken %35,6'sı yaşadıkları 
evde sigara içilmediğini geriye kalan %20,3'ü ise evde sigara içilmesine bazen izin 
verildiğini ifade etmekteydi. Ölçeğin Cronbach alfa değeri 0,910 olarak hesaplanmış 
ve güvenilir aralıkta bulunmuştur. Ölçeğin iki faktör ile açıklanan alt ölçeklerinin 
x
Cronbach alfa değeri 0,849 ve 0,835 olarak bulunmuş ve alt ölçeklerin de güvenilir 
olduğu sonucuna varılmıştır. Ayrıca maddeler arası korelasyon matrisi incelendiğinde 
maddeler arası ilişkilerin orta ve üstü olduğu görülmüştür. Madde toplam istatistikleri 
tablosu incelendiğinde her bir maddenin ölçekte kalması gerektiği sonucuna 
ulaşılmıştır. Maddelerin içi tutarlılığı yüksektir. Üçüncü el sigara dumanı ile ilgili 
inanışlar ölçeğinin iki faktörlü modeline birinci düzey doğrulayıcı faktör analizi 
(DFA) uygulanarak hesaplanan CMIN/df=3,119 ve RMSEA=0,091 olup bu değerler 
için modelin uyumunun kabul edilebilir olduğunu; RMR=0,054, GFI=0,946, 
AGFI=0,889, NFI=0,953 ve CFI=0,967 olup bu sonuçlara göre model uyumunun iyi 
olduğunu söyleyebiliriz. 
Sonuç: Bu çalışmamız ile BATHS ölçeğinin Türkçe dilinde güvenilir ve 
geçerli bir ölçek olduğu sonucuna ulaştık.
Anahtar Kelimeler: sigara, sigara kullanımı, üçüncü el sigara dumanı, 
BATHS ölçeği.

Abstract:
Introduction and Aim: ThirdHand smoke (THS) is an important public health 
problem that has been identified recently and causes serious health problems. Its 
importance has not yet been understood in our country and there has not been enough 
study on this subject. The aim of this study is to obtain a valid and reliable THS scale 
for Turkish people by adapting the Turkish version of the "Beliefs About ThirdHand 
Smoke (BATHS)" scale developed by Haardörfer et al.
Materials and Methods: This study, which was designed as a validity and 
reliability study, is a methodological study. Language adaptation of the BATHS scale 
after obtaining the necessary permissions and ethics committee approval; Translation 
into Turkish by three independent translators, creating a common Turkish version, 
back-translating into English by two different translators, comparing with the original 
text, getting expert opinion, making necessary arrangements, making a pilot 
application and finalizing the Turkish scale were carried out. Afterwards, it was carried 
out in Ankara Keçiören Training and Research Hospital and Yükseltepe District 
outpatient clinic in May and June. 256 people who applied to these outpatient clinics 
and met the inclusion criteria participated in the study. In the study, the 
"Sociodemographic characteristics form" and the Turkish version of the BATHS scale, 
"Beliefs About ThirdHand Smoke" scale, were administered through face-to-face 
interviews. IBM® SPSS© 24 and AMOS 21 statistical packages were used to analyze 
the data. Statistical significance level was accepted as p<0.05.
Results: 256 people participated in our study. The mean age of the participants 
was 39. 50% of the participants were female and 50% were male. 69.53% of the 
participants were smokers. While 44.14% of the individuals stated that smoking was 
allowed in the house they lived in, 35.55% of the individuals stated that smoking was 
not allowed in the house they lived in, and the remaining 20.31% stated that smoking 
was sometimes allowed at home. The Cronbach's Alpha coefficient of the scale was 
calculated as 0.910 and was found in the reliable range. The Cronbach's Alpha 
xii
coefficients of the subscales of the scale, which were explained by two factors, were 
found to be 0.849 and 0.835, and it was concluded that the subscales were also reliable. 
In addition, when the inter-item correlation coefficient matrix was examined, it was 
seen that the inter-item correlations were medium and above. When the item total 
statistics table was examined, it was concluded that each item should remain on the 
scale. The internal consistency of the items is high. CMIN/df=3.119 and 
RMSEA=0.091 calculated by applying first-level confirmatory factor analysis (DFA) 
to the two-factor model of the "Beliefs About ThirdHand Smoke" scale, and the fit of 
the model for these values is acceptable; RMR=0.054, GFI=0.946, AGFI=0.889, 
NFI=0.953 and CFI=0.967, we can say that the model fit is good according to these 
results.
Conclusion: With this study, we concluded that the BATHS scale is a reliable 
and valid scale in Turkish language.
Key Words: cigarette, smoking, thirdhand smoking, BATHS scale.