Amit köprülü artesunat benzotiyofen türevlerinin sentezi
Synthesis of amide bridged artesunate benzothiophene derivatives
Yazar: TAMERLAN MAMMADOV
Danışman: PROF. DR. ARİF KIVRAK ; DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖMRÜYE ÖZOK ARICI
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Ana Bilim Dalı / Organik Kimya Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Kimya = Chemistry

Özet:
Doğal bir ürün olan artemisinin molekülü, 1970 yılında Dr. Tu YouYou tarafından
keşfi gerçekleştirilen ve hala günümüzde en etkili sıtma ilacı olarak kullanılmaktadır. Son
zamanlarda yalnızca sıtma tedavisinde değil kanser gibi çeşitli hastalıkların tedavisinde
kullanılmaktadır. Artemisininle birlikte artemisinin türevlerinin de etkili olduğu
bulunmuştur. Literatür çalışmalarına bakıldığında çoğunluğunu artemisinin ve yarı sentetik
türevlerinden artermer, dihidroartemisinin ve artesunat yeni biyolojik etkileri üzerinedir. Bu
çalışmada, biyolojik etkisi ile önemi bilinen benzotiyofen ile amit köprülü artemisinin
molekülü birleştirilerek farklı türevler sentezlenmiştir. Benzotiyofen ve türevleri, anti-
inflamatuar, anti-kanser, anti-fungal ve anti-depresan biyolojik özellik göstermektedir.
Yapısında benzotiyofen gibi heteroaromatik grup bulunduran türevler biyolojik etkiyi
arttırdığı bilinmektedir.
Çalışmamızda doğal ürün olan Pelin bitkisinden izole edilen artemisinin molekülü
ile benzotiyofen kullanılarak amit köprülü artemisinin-benzotiyofen yeni türevleri
tasarlanmıştır ve sentezi gerçekleştirilerek karakterizasyonu yapılmıştır. İlk olarak
geliştirilen yöntemler (Elektrofilik halkalaşma tepkimesi, Sonagashira kenetlenme
tepkimesi, Steglich esterleşme tepkimesi ve Suzuki Miyaura kenetlenme reaksiyonu)
kullanılarak amit köprülü artesunat-benzotiyofenin bulunduğu 9 türev oldukça iyi verimler
ile sentezlenmiştir. Sentezlenen final ürünlerinin molekül aydınlatması spektroskopik
yöntemler ile teşhis edilmiştir.

Abstract:
The artemisinin molecule, a natural product, was discovered by Dr. Tu YouYou in
1970 and is still the most effective malaria drug used today. Recently, not only the treatment
of malaria but also various treatments such as cancer have been used. It has been revealed
that artemisinin is also effective along with artemisinin. Literature studies show that the
majority of them focus on the new biological effects of artemisinin and its semi-synthetic
derivatives such as artemether, dihydroartemisinin, and artesunate.
In this study, different derivatives were synthesized by combining the artemisinin
molecule with a benzothiophene-amide bridge. Benzothiophene and its derivatives exhibit
anti-inflammatory, anti-cancer, anti-fungal, and anti-depressant biological properties. It is
known that derivatives containing a heteroaromatic group such as benzothiophene increase
the biological activity.
In our study, new artemisinin-benzothiophene derivatives with an amide bridge were
designed using the artemisinin molecule isolated from the Pelin plant, a natural product, and
benzothiophene, and their synthesis and characterization were carried out. First, using the
developed methods (electrophilic cyclization reaction, Sonogashira coupling reaction,
Steglich esterification reaction, and Suzuki-Miyaura coupling reaction), 9 derivatives
containing amide-bridged artesunate-benzothiophene were synthesized with quite good
yields. The molecular elucidation of the synthesized final products was identified by
spectroscopic methods.