Yapay zeka uygulamaları kullanım kaygısının birleştirilmiş teknoloji kabul ve kullanım teorisi-2 çerçevesinde incelenmesi: Sağlık çalışanları örneği
Investigation of artificial intelligence applications use anxiety within the framework of the unified theory of acceptance and use of technology-2: The case of health care workers
Yazar: MERVE ÖZZEYBEK TAŞ
Danışman: PROF. DR. SEZER KORKMAZ
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı / Sağlık Kurumları Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management ; Sağlık Yönetimi = Healthcare Management

Özet:
Sağlık hizmetleri teknoloji ve emeğin yoğun olarak kullanıldığı hizmetlerdir. Endüstri 4.0 ile birlikte dijital dönüşüm sürecinde yaşanmaya başlanan ve durdurulamayan gelişmelerin sağlık hizmetleri endüstrisine yansımaları kaçınılmaz olmuştur. Sağlık 4.0 ile ortaya çıkan dijital sağlık kavramının en önemli uygulama alanlarından bir tanesi olan Yapay Zeka, sağlık sisteminde devrim niteliğinde yenilikler yaratmıştır. Sağlık hizmetleri ancak sağlık çalışanları ile sunulabilmektedir. Yapay zeka teknikleri/ürünleri ile ilgili, veri gizliliği, güvenilirlik, sorumluluğun kime ait olacağının bilinememesi, uygun teşhis ve tedavinin seçilebilme derecesi, mahremiyet gibi konularda bir takım kaygılar yaşandığına dair bilgiler bulunmaktadır. Bu tezin amacı sağlık çalışanlarının yapay zeka uygulamaları ile ilgili kaygılarının Birleştirilmiş Teknoloji Kabul Ve Kullanım Teorisi-2 çerçevesinde değerlendirilmesidir. Bu çalışma ile yapay zeka uygulamalarının sağlık profesyonellerine nasıl yansıdığı, Birleştirilmiş Teknoloji Kabul Ve Kullanım Teorisi-2'nin (UTAUT-2) sağlıkta yapay zeka uygulamaları ile ilgili sağlık çalışanlarının yaşadığı kaygıda nasıl bir araç olduğu incelenmek istenmektedir. Araştırmanın evrenini Türkiye Sağlık İstatistikleri Yıllığı verilerine göre, Ankara İli'nde görev yapan 69.626 sağlık çalışanı oluşturmaktadır. Çalışmanın örneklemini ise Ankara İli'nde görev yapmakta olan 402 sağlık çalışanı temsil etmektedir. Yapay Zekâ Kaygı Ölçeği ve Birleştirilmiş Teknoloji Kabul Ve Kullanım Teorisi-2 Ölçeğinin alt boyutlarının tamamında cinsiyet ve daha önceden yapay zeka eğitimi alma durumu değişkeni bakımından istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmuştur. Yapay Zeka Kaygı Ölçeğinin puanları bütün boyutlarında kadın katılımcılarda erkek katılımcılara göre daha yüksek bulunurken,  UTAUT-2 Ölçeğinin bütün boyut puanları erkek katılımcılarda kadın katılımcılara göre daha yüksek bulunmuştur. Hekimlerin Yapay Zeka Kaygı Ölçeği puanlarının hemşire, ebe ve sağlık memurlarından istatistiksel olarak anlamlı derecede daha düşük olduğu, Yapay Zeka Kaygı Ölçeği puanları ile UTAUT-2 Ölçeği puanları arasında anlamlı orta düzeyde negatif yönlü ilişki bulunduğu tespit edilmiştir. Ayrıca yapay zeka kaygı boyutlarının sosyodemografik değişkenlere göre davranışsal niyete etkileri incelenmiştir.

Abstract:
Health services are services where technology and labor are used intensively. It has become inevitable that the irrepressible developments that started to occur in the digital transformation process with Industry 4.0 will have reflections on the healthcare industry. Artificial Intelligence, one of the most important application areas of the digital health concept that emerged with Health 4.0, has created revolutionary innovations in the healthcare system. Health services can only be provided by health professionals. There is information that there are some concerns about artificial intelligence techniques/products, such as data confidentiality, reliability, not knowing who will bear the responsibiliy, the degree to which the appropriate diagnosis and treatment can be chosen, and privacy. The aim of this thesis is to evaluate the concerns of healthcare professionals about artificial intelligence applications within the framework of Unified Technology Acceptance and Use Theory-2. This study aims to examine how artificial intelligence applications reflect on healthcare professionals and how the Unified Technology Acceptance and Use Theory-2 (UTAUT-2) is a tool for the anxiety experienced by healthcare professionals regarding artificial intelligence applications in healthcare. According to the Turkey Health Statistics Yearbook data, the population of the research consists of 69,626 healthcare workers working in Ankara Province. The sample of the study represents 402 healthcare workers working in Ankara Province. A statistically significant difference was found in all sub-dimensions of the Artificial Intelligence Anxiety Scale and Unified Technology Acceptance and Use Theory-2 Scale in terms of gender and previous artificial intelligence training variables. While the scores of the Artificial Intelligence Anxiety Scale were found to be higher in female participants than in male participants in all dimensions, all dimension scores of the UTAUT-2 Scale were found to be higher in male participants than in female participants. It was determined that the Artificial Intelligence Anxiety Scale scores of physicians were statistically significantly lower than those of nurses, midwives and health officers, and that there was a significant and moderate negative relationship between the Artificial Intelligence Anxiety Scale scores and UTAUT-2 Scale scores. Additionally, the effects of artificial intelligence anxiety dimensions on behavioral intention according to sociodemographic variables were examined.