Ayçiçeği tarımında herbisitlerin önerilen doz uygulamalarında insan ve çevre üzerindeki eşik değerlerin belirlenmesi
Determination of threshold values on human and environment in recommended dosage applications of herbicides in sunflower cultivation
Yazar: BURCU ÇOBAN
Danışman: PROF. DR. ALİ MUSA BOZDOĞAN
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Makineleri ve Teknolojileri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Ayçiçeği = Sunflower ; Eşik değer dinamikleri = Threshold dynamics ; Herbisitler = Herbicides ; Pestisitler = Pesticides ; Tarım = Agriculture

Özet:
Ülkemizde yaklaşık 23 milyon ha alanda tarım yapılmaktadır. Ayçiçeği ekilişleri yaklaşık 1 milyon ha olup üretimin %65'i Tekirdağ, Konya, Edirne, Kırklareli, Adana illerinde gerçekleşmektedir. Yabancı otlar kültür bitkilerinin ışığına, suyuna ortak olmakta ve verim düşüklüğüne neden olmaktadır. Ayçiçeği ekilişlerinde yabancı otlara karşı 17 aktif madde kullanılmaktadır. Bunlar; aclonifen, benfluralin, clomazone, cycloxydim, dimethenamid-P, fluazifop-P-butyl, flurochloridone, haloxyfop-P-methyl, imazamox, linuron, metolachlor, oxyfluorfen, pendimethalin, propaquizafop, quizalofop-P-ethyl, terbuthylazine ve tribenuron methyl'dir. Bu çalışmada, herbisit uygulamalarının insan (operatör, işçi ve izleyici) ve çevre (sucul organizmalar, topraktaki kalıcılık, yeraltı sularına bulaşma, arılar, kuşlar, yersolucanları ve yararlı eklembacaklılar) üzerindeki risk değerleri belirlenmiştir. Hesaplamalarda belirlenen risk değerleri, 0,000 ile 1,000 arasında değişen Eşik Değerine (ED) dönüştürülmüş ve yorumlanmıştır. Yapılan hesaplamalar sonucunda; 17 aktif maddenin 16'sında insan üzerindeki ED'leri 0,064 ile 1,000 arasında değiştiği belirlenmiştir. Çevre üzerindeki ED incelendiğinde, 17 aktif maddenin 4'ünde 0,003 ile 0,568 arasında değiştiği saptanmıştır. Sonuç olarak, özellikle insan üzerindeki risk değerlerinin yüksek olduğu ve ilaçlamalar sırasında herbisit maruziyetini azaltmak amacıyla kişisel koruyucu ekipmanların mutlaka kullanılması ve ayrıca çevre üzerindeki risk değerlerinin azaltılması amacıyla çevreyle dost uygulama yöntemlerinin kullanılması gerektiği sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Tarım, Pestisit, İnsan, Çevre, Hedef dışı organizmalar

Abstract:
Agriculture is carried out on approximately 23 million hectares of land in our country. Sunflower cultivate is approximately 1 million ha and 65% of the production takes place in Tekirdağ, Konya, Edirne, Kırklareli and Adana provinces. Weeds share the light and water of cultivated plants and cause low yield. 17 active substances are used against weeds in sunflower cultivation. These are aclonifen, benfluralin, clomazone, cycloxdim, dimethenamide-P, fluazifop-P-butyl, flurochloridone, haloxyfop-P-methyl, imazamox, linuron, metolachlor, oxyfluorfen, pendimethalin, propaquizafop, quizalofop-P-methyl, pendimethalin, propaquizafop, quizalofop-P-methyl, ethylbuzalofronzine. In this study, the risk values of herbicide applications on human (operator, worker and audience) and the environment (aquatic organisms, persistence in soil, contamination of groundwater, bees, birds, earthworms and beneficial arthropods) were determined. The risk values determined in the calculations have been converted into Exceedence Factor (EF) varying between 0.000 and 1,000 and interpreted. As a result of the calculations, it has been determined that the EF values on humans in 16 of 17 effective substances varied between 0.064 and 1,000. When the EF values on the environment were examined, the EF value was determined in 4 of the 17 active substances and ranged between 0.003 and 0.568. As a result of this study, it has been concluded that especially the risk values on humans were high and personal protective equipment must be used in order to reduce herbicide exposure during spraying, and also environmentally friendly pesticide application methods should be used in order to reduce the risk values on the environment.

Keywords: Agriculture, Pesticide, Human, Environment, Non-target organisms