İslam Hukukunda beytü'l-mâl'in tüzel kişiliği
Legal personality of treasury of Islamic state in Islamic Law
Yazar: MUHAMMED TEVFİK TORTOP
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ÜNAL YERLİKAYA
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law
Dizin: Fiil ehliyeti = Capacity to act ; Gerçek kişiler = Real persons ; Hak ehliyeti = Capacity to have rights ; Hazine = Treasury ; Kişilik = Personality ; Kişilik hakkı = Personality right ; Tüzel kişilik = Legal personality ; İslam Hukuku = Islamic Law

Özet:
Şahıs, modern hukuk sistemlerine göre haklara ve borçlara/vücûb ehliyetinesahip olan varlıkları ifade etmektedir. Şahsiyet ise bütün ehliyet çeşitlerini, şahsî halleri (kişisel durumları, kişisel hal sicilleri) ve kişilik haklarını (hukukî anlamda değer taşıyan maddî manevî varlıkları) ihtivâ eden bir kavramdır. İnsanlar, şahıs olarak kabul edilen ve bu anlamda hak sahibi/hukuk süjesi olma özelliği gösteren varlıkların başında gelmektedir. Ayrıcamodern hukuk sistemleri mana itibariyle önceden beri var olan bir takım mal ve insan topluluklarının da hukuk ve hak süjesi olma özelliği gösterdiğini kabul etmektedir. Bu bağlamda insanlar hakikî şahıs/gerçek kişi olarak, bahsi geçen topluluklar ise hükmî şahıs/tüzel kişi olarak isimlendirilmektedir.
Pozitif hukuk sistemleri tarafından şahsiyet atfedilen ve hak süjesi konumunda olduğu kabul edilen topluluklara benzer yapılanmaların İslam Hukuku'nda da var olduğu gözlenmektedir. Bu çalışmada söz konusu topluluklardan sadecebeytü'l-mâl müesesesi inceleme konusu edilmiştir. Zira beytü'l-mâlin yapısı, içeriği ve işleyişi bakımından hükmî şahsiyetin zorunlu unsurlarını barındırması ve müstakil anlamda bir zimmete sahip olması, İslam Hukuku'nda da mana itibariyle hükmî şahsiyetin var olduğunu açık bir şekilde göstermektedir.
Ayrıca bu çalışmada, modern hukuk sitemlerince çerçevesi çizilmiş olan hükmî şahsiyetin, İslam Hukuku'ndaki beytü'l-mâl kurumuna hangi noktalardan değdiği tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu noktalar tespit edilirken şahsiyet kavramının içeriğinden hareketle beytü'l-mâlin, vücûb ve edâ ehilyetleri ve yine bu ehliyetlerin kapsamındaki salâhiyetlere olan iktidârı çeşitli yönlerden somutlaştırılmak suretiyle ele alınmıştır.

Abstract:
According to modern legal systems, the person refers to entities that have rights and liabilities. Personality is a concept that includes all kinds of capacities, personal situations and personality rights. People are at the forefront of beings who are considered to be individuals and who have the qualification to be legal subject. In addition, modern legal systems recognize that a number of commodities and communities have also demonstrated the ability to be legal subject. In this context, people are named as real persons, and commodity or person gruoups are called legal persons (legal entities).
It is observed that there are also similar structures to legal persons in Islamic law. Because the fact that the Islamic public purse possesses the necessary elements of legal personality and possesses an independent debit, clearly shows that there are legal personality concept in Islamic Law. In this study, only the Islamic public purse and its common features with modern legal person concept was examined.