Samsun Terme havzası bazı temel fizyografik karakteristiklerinin belirlenmesi ve tarımsal taşkın alanlarının toprak haritalanması
Determination of some basic physographic characteristics and soil mapping for flood lands in Samsun Terme basin
Yazar: ADEM COŞKUN
Danışman: PROF. DR. ORHAN DENGİZ
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Ülkemizde ve Dünya'da yaşanan nehir taşkınları ve seller tarım arazilerinin zarar görmesine neden olduğu gibi, ciddi can ve mal kayıplarına da sebep olan doğal afetlerden biridir. Yapılan bu çalışma ile ilk olarak Çarşamba Ovası'nın doğusunda kalan ve Terme Çayı'nın ovaya girdiği noktadan denize döküldüğü yere kadar 19 km mesafe içerisinde akarsuyun her iki yakasında yaklaşık 2.5 km genişlik kaplayan ve çoğunluğu düz eğime sahip 53. 6 km2 alan içerisinde toprak, topografya, arazi kullanımı ve arazi örtüsü vb. karakteristiklerinin ortaya çıkartılması, ikinci olarak da bu alan içerisinde taşkından zarar görebilecek tarım alanlarında yayılım gösteren farklı toprakların temel karakteristiklerini belirleyerek detaylı toprak haritasının oluşturulması amaçlanmıştır. Farklı topoğrafik özelliklere (düz, dalgalı, tepelik) sahip olan alan içerisinde özellikle düz ve düze yakın fizyografya hakim durumdadır. Deniz seviyesinden yükseklik ortalama 1 m ile 47 m arasında değişmektedir. Yıllık ortalama yağış ve sıcaklık durumu ise sırasıyla 964.3 mm ve 14.3 oC'dir. Arazi gözlemleri ve topografik, jeolojik ve arazi kullanım durumlarının incelenmesinden sonra, 17 toprak profil çukuru kazılmıştır. Detaylı olarak yürütülen arazi gözlemlerinde burgu ile grid yöntemi ve serbest tarama metotları kullanılmıştır. Her bir profilden genetik horizon esasına göre toprak örnekleri alınmış ve laboratuvarda analizleri yapılmıştır. Laboratuvar analiz sonuçları ve toprak taksonomisine göre topraklar tanımlanmış ve sınıflandırılmıştır. Topraklar 4 ordo, 6 altordo, 8 büyük grup ve 10 alt grup içerisine yerleştirilmiştir.  Bu ordolar içerisinde % 55.3 ile Inceptisoller en fazla alan kaplarken bunu sırasıyla % 30.6 ile Entisoller, 8.9 % ile Vertisoller ve % 5.2 ile de Alfisoller izlemektedir. 10 toprak serisi ve bunlara ait sınırlar 1:25.000 ölçekli harita üzerine aktarılmıştır. Araştırma alanı içerisinde Mescitli serisi (%2.3) en küçük alana sahipken, Altunlu serisi (%17.1) en fazla yayılım alanına sahiptir. Buna ilaveten araştırma alanında belirlenen bazı toprak sorunları hakkında da önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Toprak etüt ve haritalama, Toprak sınıflama, Terme Çayı Havzası.

Abstract:
Flood is probably one of the most devastating natural hazards and causes serious problem not only for agricultural lands but also for losses of life and property in the world. The main aims of this study were to determine firstly land use-land cover, topographic and soil characteristics in 53.6 km2 mostly flat land which was sized about 19 km length which is between Black Sea and at the beginning of mountain and 2.5 km width in both sides of Terme River that located on sought part of Çarşamba Plain and secondly, in order to generate detailed soil map by determining basic characteristic of different soils formed in arable land which can be damaged from flooding events. Different physiographic units (mostly flat and rolling and hilly) are particularly common in the study area. Elevation varies from 1m to 47 m above sea level. Average annual precipitation and temperature are 964.3 mm and 14.3 oC, respectively. After examination of topographic, land use, geologic and geomorphologic maps and land observation, 17 profile places were excavated in the study area. Detailed land observations were done with grid method and auger examinations. The soil samples were taken from each profile based on genetic horizons and their analyses were done in the laboratory. According to the results of laboratory analyses by taking into consideration of soil taxonomy, these soils were classified and described. The soils were grouped under 4 order, 6 suborder, 8 great groups and 10 subgroups within 10 soil series and soil boundaries were shown on the 1:25.000 scale map. Inceptisol has the highest land which is about 55.3 % of the total area following by Entisol (30.6%), Vertisol (8.9%) and Alfisol (5.2%) in the study area. Whereas Mescitli series has the smallest area (2.3%), Altunlu series has largest land in the study area (17.1%). In addition, some necessary recommendations were given to solve some soil problems in this study.

Key Words: Soil  survey and mapping, Soil classification, Terme Basin