Türk hikâyesinde mekân (1870-1922 dönemi)
Concept of space in Turkish story (Between the years of 1870-1922)
Yazar: AYŞE DEMİR
Danışman: PROF. DR. HÜLYA ARGUNŞAH
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Edebiyatı Bölümü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Adıvar, Halide Edip = Adıvar, Halide Edip ; Ahmed Mithad Efendi = Ahmed Mithad Efendi ; Hikaye = Story ; Karaosmanoğlu, Yakup Kadri = Karaosmanoğlu, Yakup Kadri ; Karay, Refik Halid = Karay, Refik Halid ; Mekan = Space ; Mekan kimliği = Space identity ; Sami Paşa-Zade Sezayi = Sami Paşa-Zade Sezayi ; Seyfeddin, Ömer = Seyfeddin, Ömer ; Uşaklıgil, Halid Ziya = Uşaklıgil, Halid Ziya

Özet:
Türk Hikâyesinde Mekân adını taşıyan bu tezin konusu, 1870-1922 yılları arasındaki Türk hikâyeciliğinde mekânın kurgu içerisindeki yeri ve bu ögenin olay örgüsü, kişiler, zaman ve anlatım teknikleri gibi ögeleriyle olan iletişimidir. Bu bakımdan tezimizdeki ana amaç, 1870-1922 dönemi Türk hikâyesinde mekân unsurunun hangi sebeplerle ne gibi değişimlere uğradığını tespit etmek ve mekân vasıtasıyla bu dönem hikâyesinin nasıl bir değişim/gelişim çizgisi takip ettiğini ortaya koyabilmektir.Tezin `Türk Hikâyesinde Mekân' gibi aslında geniş bir alanı işaret eden başlığına rağmen asıl incelenecek dönem Tanzimat'tan Cumhuriyet'in ilanına kadar süren devir ve seçilen başlıca yedi yazardır. Bunlar Ahmet Mithat Efendi, Samipaşazade Sezai, Halid Ziya Uşaklıgil, Ömer Seyfettin, Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Halide Edip Adıvar ve Refik Halit Karay'dır.Tezimiz beş ana bölümden oluşmaktadır. İlk bölüm, hikâyelerde kullanılan mekân türlerine olgusal bir bakış açısı getirmeyi hedeflemektedir. Tezin ikinci bölümünde, mekân bağımsız bir yapıdan farklı biçimde, bütünün bir parçası olarak ele alınmaktadır. Tezin esas yapısını ise mekânın, tüm dış unsurlardan soyutlanmış hikâye metni içerisindeki yerini sorgulamak oluşturmaktadır. Mekânın diğer ögelerle ilişkileri açısından incelendiği üçüncü bölüm, genel yapıyı başka bir boyutuyla anlamayı hedeflemektedir. Nesneler dünyasının kurgu içerisindeki görünümlerine değinen çalışmanın dördüncü bölümü bu ögeyi de tıpkı mekânda olduğu gibi hem kurgusal hem de manevi değerleri açısından ele almaktadır.Çalışmamızın `Sonuç' kısmı ise tezin içeriğinin ve belirlenen birtakım ortaklıklarla elde edilen sonuçların değerlendirilmesine ayrılmıştır. Bu bölümde yazarların mekân kullanımlarındaki, çevrelerindeki dünyayı aksettirmedeki seçimlerine, bu noktada ortaya çıkan farklılıklara ve sürekliliklere temas edilmeye çalışılmıştır. Çalışmanın sonuna ise tezde başvurulan eserlerden oluşan alfabetik bir `Kaynakça' eklenmiştir.Anahtar Kelimeler: Türk hikâyesi, mekân, Halid Ziya Uşaklıgil, Ömer Seyfettin, ve Refik Halit Karay.

Abstract:
The subject of this work named ?Türk Hikâyesinde Mekân/Concept of Space in Turkish Story? is the relations of the space with the elements such as the plot, characters, time and narration techniques and also the importance of the space in fiction of the 1870-1922 period of Turkish literature. In this respect, the aim of this research is to determine the changes of the element of space in the 1870-1922 period of Turkish literature with their reasons and to bring out the way of change-development of the story in this period by means of space. Although the title refers to a comprehensive topic like space in Turkish literature the main point of the research is the study of the period that lasted from Tanzimat to the declaration of the republic and the main seven writers of the age. They are Ahmet Mithat Efendi, Samipaşazade Sezai, Halid Ziya Uşaklıgil, Ömer Seyfettin, Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Halide Edip Adıvar ve Refik Halit Karay. This research is made up of five main sections. While the first section aims to put forward a positivist point of view for the types of space that are used in this period, the second section handles the space as a part of the whole rather than an independent element. Interrogation/examining the place of the space in the story abstracted from all of the external elements constitutes the essence of the reseach. The third section in which the space is examined in terms of its relation with other elements, focuses on the comprehension of the general structure from a different dimension. The fourth section which mentions the appearance(s) of the world of objects in fiction handles this element both in fictional and in moral aspects just the same as it was in the subject of space. In the conclusion part of the research the content of the thesis and the results obtained from the defined resemblances are evaluated. In this section, the writers?s usages of the space, their choices about the narration of their surroundings, the differencences and continuities stem from it are tried to be explained. A bibliography made up of the books that are consulted to throughout the research is added at the end of the work.Keywords: Turkish story, space, Halid Ziya Uşaklıgil, Ömer Seyfettin, Refik Halit Karay.