Dokuz Eylül Üniversitesi Hastanesinde COVID-19 tanısı almış hastalarda tüm nedenlere bağlı ölümler ve ilişkili etmenlerin incelenmesi
Examination of all-cause mortalities and associated factors in patients diagnosed with covid-19 at Dokuz Eylül University Hospital
Yazar: AHMET FURKAN SÜNER
Danışman: PROF. DR. BELGİN ÜNAL
Dokuz Eylül Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Halk Sağlığı = Public Health

Özet:
AMAÇ: Bu kohort çalışmasında 19 Mart 2020 ile 31 Mayıs 2021 tarihleri arasında, Dokuz Eylül Üniversitesi Hastanesinde COVID-19 tanısı alan kişilerde tüm nedenlere bağlı ölüm hızını belirlemek ve ilişkili etmenleri incelemek amaçlanmıştır. 
YÖNTEM: Çalışma retrospektif kohort çalışması olarak yürütülmüştür. Çalışma Dokuz Eylül Üniversitesi Hastanesinde gerçekleştirilmiştir. Araştırma grubu, 19.03.2020'den başlayarak 31.05.2021 tarihine kadar DEÜ Hastanesine başvurup Polimeraz Zincir Reaksiyonu (PCR) ile COVID-19 tanısı alan 18 yaş üstü 8955 hastadan oluşmaktadır. Bu çalışmada, DEÜ-COVIMER tarafından toplanan, hastaların sosyodemografik verileri, sağlık durumları, ölüm verileri kullanılmıştır. Çalışmada örnek seçilmemiş, tüm hastalara ulaşılmaya çalışılmıştır. Çalışmanın bağımsız değişkenleri yaş, cinsiyet, medeni hal, eğitim, algılanan ekonomik durum, alkol, sigara, kronik hastalık durumu ve sayısı, tanı öncesi şikayetlerin varlığı ve sayısıdır. Çalışmanın bağımlı değişkeni tüm nedenlere bağlı ölümdür. Tanımlayıcı istatistikler; kategorik değişkenler için, sayı ve yüzde olarak, sürekli değişkenler için ortanca (IQR) olarak verilmiştir. Çalışmada tüm nedenlere bağlı ölümle ilişkili etmenlerin incelenmesinde sağkalım analizleri kullanılmıştır. Ölenler için sağkalım süresi, tanı alınan tarih ile ölümün olduğu tarih arasındaki süre; hayatta kalanlar için ise ilk tanı tarihi ile hastane bilgi yönetim sistemi üzerinden ölüm durumunun en son sorgulandığı 01.03.2022 tarihi arasındaki süre şeklinde hesaplanmıştır. Bağımsız değişkenlerin kategorileri sağkalım süresi açısından karşılaştırılırken Kaplan Meier sağkalım eğrileri hazırlanarak sağkalım süreleri Log Rank testi ile karşılaştırılmıştır. Tüm nedenlere bağlı ölümü belirleyen faktörleri incelemek amacıyla Cox Regresyon Modelleri oluşturulmuştur. Modele konan değişkenlere karar verilirken Kaplan Meier analizlerinde istatistiksel olarak anlamlı olan değişkenler dikkate alınmıştır. Analizler SPSS paket programı versiyon 26 ile yapılmıştır. İki yönlü p değeri<0.05 düzeyi istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir.
BULGULAR: Çalışma grubundaki 8955 kişinin yaş ortancası 42 (31-55)'dir. Hastaların %51.2'si kadındır. Takip süresi boyunca (ortanca 452 (330-482) gün) toplam 421 (%4.7) hasta ölmüş; ölümlerin %61.9'i Dokuz Eylül Üniversitesi Hastanesi'ne ilk başvuruda ölümlerin %39.1'i hastaneden taburcu olduktan sonra meydana gelmiştir. Araştırma grubunda ilk 28 gün içinde (erken) ölüm hızı %2.9 (n=259) 28 günden sonra (geç) ölüm hızı ise %1.8'dir (n=162). Tüm nedenlere bağlı mortalite evde tedavi edilen hastalarda (%0.8) daha düşükken, serviste yatan hastalarda (%12.0) ve yoğun bakım hastalarında (%72.2) daha yüksektir. Yaşın artması, erkek olmak, eğitim düzeyinin düşük olması, kronik hastalık varlığı, kronik hastalık sayısının artması, alkol tüketmemek, sigara kullanmak, tanı öncesi şikayet yokluğu, tanı öncesi şikayetin artması, yoğun bakım ve servis yatışı sağkalım sürelerini anlamlı olarak kısaltmaktadır (p<0.001). Medeni hal (p=0.319) ve algılanan ekonomik durum (p=0.271) sağkalım üzerinde etkili bulunmamıştır. Modele alınan tüm faktörlere göre düzeltme yapılan çok değişkenli Cox regresyon modelinde 80 yaş üstü hastalarda tüm nedenlere bağlı ölüm riski 50 yaş altı hastalara göre daha yüksek bulunmuştur (aHR:20.9; %95 CI: 10.1-43.0). Tüm nedenlere bağlı ölüm riski sigarayı bırakmış veya halen sigara içenlerde içmeyenlere göre daha yüksektir (aHR:1.6; %95 CI: 1.2-2.3). Tanı öncesi şikayeti olmayan hastalarda tüm nedenlere bağlı ölüm riski 3 ve daha fazla şikayeti olanlara göre artmıştır (aHR:1.5; %95 Cl: 1.1-2.2). Yoğun bakımda yatan hastalarda tüm nedenlere bağlı ölüm riski (aHR:58.0; %95 Cl: 36.5-96.1) ayaktan hastalara göre daha yüksek bulunmuştur.
SONUÇ: COVID-19 hastalarında tüm nedenlere bağlı ölüm riskini erkek olmak, yaşlı olmak, eğitim düzeyi düşüklüğü, tanı öncesindeki kronik hastalıklar, alkol tüketimi, sigara kullanımı, tanı öncesi şikayetler ve ilk başvuruda tedavinin yoğun bakım ya da serviste yapılması arttırmıştır. Risk altındaki gruplar, erken tanı, izlem ve tedavi açısından öncelikli olarak değerlendirilmelidir. Sağlık politikaları, risk faktörlerini dikkate alarak pandemi yönetimini planlamalı ve kaynakları etkili bir şekilde dağıtmalıdır. 
ANAHTAR SÖZCÜKLER: COVID-19, Ölüm, Kohort çalışması

Abstract:
AIM: The aim of this study was to determine the all-cause mortality rate and examine the associated factors in individuals diagnosed with COVID-19 at Dokuz Eylul University Hospital between March 19, 2020, and May 31, 2021.
METHOD: This study was conducted as a retrospective cohort study. The research took place at Dokuz Eylül University Hospital. The study group consisted of 8955 individuals aged 18 and over who applied to Dokuz Eylül University Hospital and were diagnosed with COVID-19 via PCR from March 19, 2020, to May 31, 2021. In this study, sociodemographic data, health status, and mortality data collected by DEÜ-COVIMER were utilized. The study did not involve sample selection, and an attempt was made to reach all patients. The independent variables of the study included age, gender, marital status, education, perceived economic status, alcohol consumption, smoking, presence of chronic diseases, and the number of chronic diseases, as well as the presence and number of pre-diagnosis complaints. The dependent variable of the study was all-cause mortality. Descriptive statistics were presented as counts and percentages for categorical variables and as median (IQR) for continuous variables. Survival analyses were used to investigate factors associated with all-cause mortality. For those who died, survival time was calculated as the period between the date of diagnosis and the date of death. For those who survived, survival time was calculated as the period between the date of the initial diagnosis and the last inquiry date (March 1, 2022) when the death status was last checked in the hospital information system. Kaplan-Meier survival curves were prepared, and survival times were compared using the Log-Rank test when comparing the categories of independent variables in terms of survival time. Cox Regression Models were constructed to examine the factors determining all-cause mortality. A forward variable selection method was employed in the analysis. When deciding on the variables to be included in the model, those that were statistically significant in the Kaplan-Meier analyses were taken into account. The analyses were conducted using SPSS software version 26. A two-tailed p-value of <0.05 was considered statistically significant.
RESULTS: The median age of the study group of 8,955 individuals was 42 (IQR: 31-55). Of the patients, 51.2% were female, and 48.8% were male. During the median follow-up period of 452 days (range: 330-482 days), 421 (4.7%) patients died. Among these cases, 261 (61.9%) died during their initial admission to Dokuz Eylul University Hospital, while 160 (39.1%) died after being discharged from the hospital. A total of 259 (2.9%) patients died within 28 days (early), while 162 (1.8%) patients died after 28 days (late). All-cause mortality was lower among patients treated at home (0.8%) compared to those hospitalized in regular wards (12.0%) and intensive care units (72.2%). Age, being male, lower educational level, the presence of chronic illnesses, an increase in the number of chronic illnesses, not consuming alcohol, smoking, the absence of pre-diagnosis complaints, an increase in pre-diagnosis complaints, and admission to intensive care and regular wards were found to significantly shorten survival times (p <0.001). Marital status (p=0.319) and perceived economic status (p=0.271) were not found to influence survival. In the multivariable Cox regression model adjusted for all factors included in the model, the risk of all-cause mortality was found to be higher in individuals aged 80 and over compared to those aged 50 and under (aHR: 20.9; 95% CI: 10.1-43.0). The risk of all-cause mortality was higher in those who had quit smoking or were still smoking compared to non-smokers (aHR: 1.6; 95% CI: 1.2-2.3). The absence of pre-diagnosis complaints was associated with an increased risk of all-cause mortality compared to those with 3 or more complaints (aHR: 1.5; 95% CI: 1.1-2.2). Patients admitted to intensive care had a higher risk of all-cause mortality (aHR: 58.0; 95% CI: 36.5-96.1) compared to outpatients.
CONCLUSION: In COVID-19 patients, the risk of all-cause mortality was increased by being male, older age, lower educational attainment, pre-existing chronic diseases, alcohol consumption, smoking, pre-diagnostic complaints, and initial admission to intensive care or a regular ward. High-risk groups should be prioritized for early diagnosis, monitoring, and treatment. Health policies should be designed to manage the pandemic effectively by considering these risk factors and allocating resources accordingly.
KEY WORDS: COVID-19, Mortality, Cohort Study