Newhall simülasyon modeline göre Doğu Karadeniz ve İç Anadolu bölgelerinin toprak nem ve sıcaklık rejimlerinin belirlenmesi ve çölleşme açısından karşılaştırılması
Determination and comparison of soil moisture and temperature regimes of Central Anatolia and East Black Sea regions using Newhall simulation
Yazar: MÜMİN TURAN
Danışman: PROF. DR. ORHAN DENGİZ
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Çölleşme, gerek bölgesel gerekse evrensel boyutta tüm insanlığın ortak sorunudur. Doğal sebepler ve sosyoekonomik yönetimsel nedenlerle ortaya çıkan çölleşme; insan aktiviteleri sonucu etkisini arttırarak her geçen gün kamuoyunda kendisinden daha çok söz ettirmektedir. Bu çalışma, Türkiye ölçeğinde iklimsel verilerin uç değerlerin görüldüğü ve dolayısıyla çölleşme hassasiyetinin farklı düzeylerde çıkacağı düşüncesiyle; İç Anadolu Bölgesi ile Karadeniz Bölgesi'nin Doğu Karadeniz Bölümünde yürütülmüştür. İç Anadolu Bölgesi 195012 km², Doğu Karadeniz Bölümü ise 48217 km²'dir. Çalışma alanlarında 10 yıl ve daha fazla süre ile ölçüm yapan toplam 183 meteoroloji istasyonu verisi kullanılmıştır. Bu istasyonlardan elde edilen aylık ortalama sıcaklık ve yağış verilerinden; 'Java Newhall Simulation' uygulamasıyla o noktaya ait toprak sıcaklık ve toprak nem rejimleri elde edilmiştir. Toprak nem rejimleri toprak derinliğine bağlı olarak değişebildiği için aynı noktanın 20, 50, 100 ve 200 cm derinlikteki nem ve sıcaklık rejimleri belirlenmiştir. Elde edilen bu nem rejimlerinin Jeoistatiksel yöntemlerle bölge geneline dağılımı yapılmıştır. Çalışma sahalarının çölleşmeye hassas alanların belirlenmesinde NRSC tarafından geliştirlen çölleşme modeli kullanılmıştır. Çölleşmeye hassas olan alanlar FAO-WRB toprak sınıfları ile derinlikleri toprak nem rejimlerini dikkate alınarak oluşturulan matris ile belirlenmiştir. Elde edilen sonuçlara göre, İç Anadolu'da; çölleşme açısından risk içermeyen 'nemli alanlar' % 0.0 'düşük' % 3.0, 'orta' % 14.3, 'yüksek' % 21.4,  'aşırı' % 27.7,  ve 'kuru alanlar' % 33.5 olarak belirlenmiştir. Doğu Karadeniz Bölümü'nde ise; 'nemli alanlar' % 54.5, 'düşük' % 1.8, 'orta' % 8.3, 'yüksek' % 17.3, 'aşırı' % 0.6, ve 'kuru alanların' % 17.6 alan kapladığı belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Newhall Simulasyon Modeli, Toprak Nem ve Sıcaklık Rejimi, Çölleşme.

Abstract:
Desertification is a common problem for whole humanity whether we considered in the dimensions of region or universe. It is caused by natural events and socioeconomic governance also by human activities increasingly as a result the mention of desertification in the public opinion is increasing day by day. This study was conducted in the Central Anatolia Region and the East Blacksea Region where the extreme values of climate data received throughout Turkey and because of these data dhe notion comes up different leveles of desertification presicion are received. The Central Anatolia Region covers about 195012 km² and the Eastern Black Sea Region has 48217 km². Ten years-data obtained from 183 meteorological stations were used in the study area. Under favour of monthly average temperature and precipitation data taken from these stations, soil temperature and soil moisture regimes were defined using 'Java Newhall Simulation' program. Because soil moisture regime changes accordance with soil depth, for 20, 50, 100 and 200cm deepness of the same area moisture. These moisture regimes were distributed to the whole region by geostatistical methods. The desertification model developed by NRSC was sed to determine desertification risk status of the study areas. In addition, the soil that is vulnerable to desertification was efined in accordance with the matrix of FAO-WRB soil classes and soil moisture regimes. As a result of this matrix, 0.0% of Central Anatolian Region was defined as humid soil without risk, 3.0% as low, 14.3% as moderate, 21.4% as high, 27.7% as extreme and 33.5% as dry areas. Besides, 54.5% of East Blacksea Region was classifed as humid areas, 1.8% as low, 8.3% as moderate, 17.3% as high, 0.6% as extreme and 17.6% as dry areas.

Key words: Newhall Simulation Model, Soil Moisture and Temperature Regimes, Desertification