Ortaokul düzeyinde cebir öğrenme-öğretme süreçlerinin göstergebilim bağlamında incelenmesi
Examining the teaching and learning processes of algebra in secondary school level from the viewpoint of semiotics
Yazar: ŞAHİN DANİŞMAN
Danışman: PROF. DR. DİLEK TANIŞLI
Anadolu Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Cebir = Algebra ; Gösterge bilim = Semiotics ; Matematik eğitimi = Mathematics education ; Matematik öğretimi = Mathematics teaching ; Ortaokullar = Secondary schools ; İletişim = Communication

Özet:
Matematik öğretiminde gerçekleşen iletişim süreçlerinin incelenmesinin, çözümlenmesinin ve iletişimde açık olmayan mesajların ortaya çıkarılmasının, öğretim süreci ile ilgili farklı bir bakış açısı sağlayacağı düşünülebilir. Bu bağlamda bu araştırmanın amacı, Düzce ilindeki bir matematik öğretmeni ve ortaokul öğrencileri tarafından matematik dersi cebir öğrenme-öğretme süreçlerinde kullanılan sözlü ve sözsüz iletişim göstergelerinin neler olduğunun ve hangi amaçlarla kullanıldığının göstergebilimsel yöntem ile çözümlenerek belirlenmesidir. Bütüncül tek durum deseninin benimsendiği araştırmanın katılımcıları, sekizinci sınıf düzeyinde öğrenim gören 25 öğrenci ile bu öğrencilerin matematik öğretmenidir. Araştırmanın verileri, sınıf içi öğretim sürecine ve klinik görüşmelere yönelik olarak alınan video kayıtları, klinik görüşmeler ve öğrenci materyalleri aracılığıyla elde edilmiştir. Araştırma bulguları, matematik öğretmeninin cebir öğrenme-öğretme sürecinde konuşma, yazma, beden dili ve dil ötesi öğeler kapsamında çeşitli gösterge türlerini kullandıklarını ortaya koymaktadır. Özellikle beden dili kapsamında, jestlerin, kafa hareketlerinin, göz temasının ve yüz ifadelerinin sıkça kullanıldığı görülmektedir. Cebirsel ifade, özdeşlik ve çarpanlara ayırma ile ilgili kullanılan çeşitli jestler ortaya konulmuştur. Diğer yandan, matematik öğretmeninin sözlü/sesli, sözlü/sessiz, sözsüz/sesli ve sözsüz/sessiz iletişim göstergelerini çeşitli amaçlarla eşzamanlı olarak birlikte kullandığı belirlenmiştir. Öğretim sürecinde, konuşma dilinin kaynaklık ettiği sözlü/sesli iletişim göstergeleri ile beden hareketleri ile çizimlerin kaynaklık ettiği sözsüz/sessiz iletişim göstergeleri diğer iki kategoriye kıyasla daha sık bir biçimde kullanılmaktadır.

Abstract:
It can be thought that examining, analyzing, and uncovering messages that are not open in communication will provide a different perspective on the teaching process in mathematics teaching. In this context, the purpose of this research is to examine the types and purposes of use of verbal and non-verbal signs used in the teaching and learning processes of algebra by mathematics teacher and middle school students in Düzce province through semiotic method. Participants of this case study are 25 students studying at the eighth grade and mathematics teachers of these students. The data of the research were obtained through video recordings for the classroom teaching process and clinical interviews, and student materials. Research findings reveal that mathematics teacher uses different types of signs in terms of speaking, writing, body language and paralinguistics. Especially, the teacher often uses gestures, nod movements, eye contact and facial expressions as parts of body language. Various gestures have been put out for the terms of algebraic expressions, identity and factorizing. Additionally, mathematics teacher simultaneously uses verbal/vocal, verbal/non-vocal, non-verbal/vocal and non-verbal/non-vocal communication signs for various purposes. In the teaching process, verbal/vocal communication signs originating from the spoken language and non-verbal/non-vocal communication signs created by body movements and drawings are used more frequently than the other two categories.