19. yüzyılda ve 20. yüzyıl başında İzmir'in ticaret hayatının yapılar üzerinden okunması
In the 19th century and at the beginning of the 20th century, reading of İzmir's commercial life through the buildings
Yazar: ELA ÇELİK
Danışman: PROF. DR. NUR URFALIOĞLU
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Tarihi ve Kuramı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Endüstri = Industry ; Liman şehirleri = Port cities ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Ticaret = Trade ; İzmir = Izmir

Özet:
Sanayi Devrimi sonrasında üretimde yaşanan artışlar sonucunda özellikle Avrupalı 
tüccarların hammadde ve Pazar ihtiyacı arayışı başlamıştır. Bu dönemde Osmanlı 
İmparatorluğu'nda yaşanan toprak kayıpları ekonomisini önemli ölçüde 
etkilemiştir. Bir yandan bu etkileri azaltmak için reformalar, ticaret anlaşmaları, 
komisyonlar ve ıslahatlar gerçekleştirilirken diğer yandan Avrupa'nın hammadde 
ve pazar ihtiyacını karşılayan bir konuma gelmiştir. Batı Anadolu'da önemli bir 
ticaret kenti olan İzmir, topraklarının verimliliği, ürünlerinin çeşitliliği ve kentteki 
azımsanmayacak miktardaki gayrimüslim nüfusu ile Avrupalı tüccarların önemli 
ticaret alanlarından biri olmuştur. İzmir artan ticaret hacmi ile bu hacmi daha da 
arttırmak isteyen yabancı tüccarlar tarafından demiryolu, liman gibi kente önemli 
yatırımlar yapılmıştır. Bu yatırımlarla birlikte İzmir Osmanlı'nın önemli liman 
kentlerinden biri olmuştur. İzmir'de ticaret hayatı yerlilerden yabancı tüccarlara 
geçmiştir. 19. Yüzyıl ve 20. Yüzyılın başında İzmir merkezi ve çevresi ile bir bütün 
olarak işleyen ticaret kenti olmuştur. Tüm bu ticarette yaşanan gelişmeler 
sonucunda ticaretin resmi işleriyle ilgili olarak hükümet konağı ve konsolosluklar; 
para, borç alıp verme işleriyle ilgili borsa-banka yapıları; ticaret hacminin 
genişlemesiyle İzmir dışından gelenlerin konaklaması için oteller ve yeni teknolojik 
gelişmeler karşısında bilgili ve deneyimli elemanlar yetiştirilmesi için eğitim 
yapıları bu süreçte ticaret faaliyetleri ve bunların ihtiyaç duyduğu mekanlar 
arasında sayılabilir. Bahsedilen yapılar ticaret ile ilişkileri bulunsa da tez 
kapsamında ulaşım, gümrük, han ve endüstri yapıları detaylı bir şekilde ele 
alınmıştır. Ticari ürünleri çevreden merkeze ulaştıran demiryolu ve istasyonları 
ulaşım yapıları altında incelenirken, deniz ticaretinin kontrolü ve düzenlenmesi 
gümrük yapıları, geleneksel faaliyetlerin devam ettiği han yapıları, üretim ve 
depolamanın gerçekleştiği endüstri yapıları ile İzmir'in ticaret hayatının bir bütün 
içinde okunmasını sağlanmıştır.

Abstract:
After the Industrial Revolution, as a result of the increases in production especially 
European traders started the search for raw materials and markets. During this period, 
land losses in the Ottoman Empire had a significant impact on its economy. On the one 
hand, reforms, trade agreements, commissions, and reforms were carried out in order 
to reduce these effects, on the other hand, it came to a position that meets the raw 
material and market needs of Europe. Izmir that is an important trade city in Western 
Anatolia has become one of the important trade areas of European traders with the 
fertility of its lands, the diversity of its products, and the substantial non-Muslim 
population in the city. With the increasing trade capacity of İzmir, foreign traders who 
want to increase this trade capacity have made significant investments in the city such 
as railways and ports. With these investments, İzmir became one of the important port 
cities of the Ottoman Empire. Commercial life in İzmir has passed from locals to foreign 
traders. In the 19th century and the beginning of the 20th century, İzmir became a 
functioning trade city with its center and its surroundings. As a result of the 
developments in all these trade, the government office and consulates in relation to the 
official business of trade; exchange-bank structures related to money and lending; With 
the expansion of the trade volume, hotels for the accommodation of those coming from 
outside of Izmir and educational buildings to train knowledgeable and experienced staff 
in the face of new technological developments can be counted among the trade activities 
and the places they need. While the mentioned buildings had a relation with trade; 
transportation, customs, inn, and industrial buildings are discussed in detail within the 
scope of the thesis. While the railways and stations that transport commercial products 
from the periphery to the center were examined under transportation buildings; the 
control and regulation of maritime trade, customs houses; inns where traditional 
activities continue; industrial structures where production and storage took place, and 
the commercial life of Izmir were provided as a whole.