Kadınlarda görgü tanıklığı belleği hataları: Tanık olunan olay sonrası bağımsız bellek bildiriminin sürpriz tanıma testi ile ilişkisi
Eyewitness memory errors in women: The relationship between independent memory declaration and surprising recognition test
Yazar: AYŞENUR SEYREKBASAN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. LEVENT ŞENYÜZ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Deneysel Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Adli Tıp = Forensic Medicine ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Bellek = Memory ; Bellek yanılmaları = Memory falses ; Hatırlama = Remembering ; Kadınlar = Women ; Tanıklık = Testimony ; Tanıma = Recognition

Özet:
Bu araştırmanın temel amacı, görgü tanıklığında olay sonrası herhangi bir müdahale olmaksızın, tanıkların serbest hatırlama ve tanıma görevi performansını incelemektir. Araştırma, pilot çalışma ve iki deneyden oluşmaktadır. Çalışma, Hacettepe Üniversitesi'nde çeşitli fakültelerde okumakta olan 17-25 yaş arası 212 gönüllü kadın katılımcı (pilot çalışma için 76 kişi; Deney 1 için 96 kişi; Deney 2 için 40 kişi) ile yürütülmüştür. 
Katılımcılara Deney 1'de bir hırsızlık videosu izletilmiş, ardından yazılı olarak serbest hatırlama yapmaları ve yanıtlarına ne kadar güvendiklerini Likert tipi bir ölçek üzerinde oylamaları istenmiştir. Daha sonra pilot çalışmadan elde edilen bulgular doğrultusunda hazırlanmış olan gerçek (videoda yer alan orijinal görüntüler), manipüle (video yer alan orijinal görüntülerin manipüle edilmiş hali) ve yanlış (videoda yer almayan detayları içeren görüntüler) fotoğrafların kullanıldığı bir tanıma görevi uygulanmıştır.  Katılımcıların bu görüntü türlerine göre verdikleri tepkiler ile  hem doğru hem yanlış tepkiler için duydukları güven puanları kaydedilmiştir. Deney 2'de ise aynı prosedür, serbest hatırlama olmaksızın takip edilmiştir. Araştırma sonuçlarına göre, serbest hatırlama sonrası tanıma görevi içerisinde en fazla manipüle görüntüler bellek hatası ortaya çıkarırken, verilen tepkiler arasında en fazla güven duyulan görüntüler de yine manipüle görüntüler olmuştur. Bir görgü tanığı tanık olduğu olay ile ilgili küçük miktardaki detay farklılıklarını ayırt etmekte güçlük çekmekte; ancak buna rağmen yanıtına güven duymaktadır. 
Serbest hatırlama olmaksızın tanıma performansı değerlendirildiğinde ise, serbest hatırlamanın olduğu koşul ile benzer bir örüntü oluşmaktadır. Tanıklar yine en çok manipüle görüntülerde bellek hatası yapmıştır ve yine en fazla bu tepkilerine güvenmiştir. Serbest hatırlama performansı ile tanıma testi performansının karşılaştırıldığı durumda ise tanıma görevi içerisinde yer alan görüntü türleri arasında, manipüle görüntüler için bellek hataları yine en fazladır. 
Suç içeren bir olaya tanıklık eden kişiden serbest hatırlama yapması istendiğinde %79 oranında suç ile ilgili detayları doğru hatırlamaktadır. Ardından suç ile ilgili detayları tespit etmesi istendiğinde, olay ile ilgili doğru olarak sunulan detayları hatırlama yüzdesi, serbest hatırlama ile aynıdır. Olay ile benzer fakat olayda yer almayan manipüle detayları doğru ayırt etme yüzdesi  %66'ya gerilemektedir. Olay ile ilgisiz yanlış detayları doğru ayırt etme yüzdesi ise %75'tir. Tanıklar, manipüle detayları tespit etme yüzdeleri en düşük iken yine en fazla bu tür detaylar ile ilgili verdikleri tepkilere güvenmektedir. Bu araştırma doğrultusunda, görgü tanığından güvenilir bilgi edinebilmek için öncelikle hiçbir müdahale olmaksızın serbest hatırlamaya başvurulmalıdır. Tanığın ayrıntıları ayırt etme gücünün kullanılan görüntü türü ile ilişkili olduğu da göz önünde bulundurulması gereken sonuçlardandır.





Anahtar Sözcükler: Görgü tanıklığı belleği, bellek hataları, serbest hatırlama, tanıma görevi, 
güven, görüntü türü: gerçek-manipüle-yanlış fotoğraflar

Abstract:
The main aim of this study is to investigate free recall and recognition task performances of the eyewitnesses after the incident without any intervention. The study consists of a pilot study and two experiments. The study is performed with collaboration of 212 volunteered female participants with ages 17-25, from various faculties of Hacettepe University (76 for pilot study, 96 for Experiment 1 and 40 for Experiment 2).
In Experiment 1, participants watched a theft video and then they were asked to perform a free recall task and to vote their confidence level for their answers on a Likert type scale. Then, a recognition task was performed in which true photographs (original still images from the video) that are prepared according to results from pilot study; manipulated photographs (manipulated versions of the still images from the video), and false photographs (still images that contain details that are not present in the video) are used. Reactions of the participants to each image category, along with their confidence levels on their answers are recorded. In Experiment 2, the same procedure is followed without free recall task. Results show that in recognition after free recall task, manipulated photographs cause the most memory error while the participants have the highest confidence levels for them. An eyewitness has difficulty in recognizing small scale differences in details of the incident he or she eyewitnessed but is confident in his or her answer.
A similar pattern is observed when the free recall task is excluded. Eyewitnesses made the most memory errors in their answers for manipulated photographs, and again with top confidence levels. Comparison of the performances of free recall and recognition tasks showed that memory errors are observed most in manipulated photographs, among all image types in recognition task.
An eyewitness remembers the details about the crime correctly with a rate of 79% when he or she is asked for free recall. When asked to detect the details following the free recall, the rate of correct remembrance of the details is the same with free recall task. The rate reduces to 66% for manipulated details that are similar with the incident but not actually present in it. The rate is 75% for irrelevant, false details. Eyewitnesses detect the manipulated details with lowest performance, however their confidence levels are highest for them.
Study reveals that in order to obtain the most reliable information, free recall without any intervention whatsoever should be performed first. It should also be noted that the detail detection performance of the eyewitness depends on the type of the image.




Key Words: Eyewitness Memory, memory mistakes, free recall, recognition test, confidence, 
image type: true, manipulated-false