60-72 aylık çocukların sosyal-duygusal iyi oluşlarını ölçmeye yönelik çocuk anne öğretmen ölçeklerinin geliştirilmesi ve çocukların sosyal duygusal iyi oluşlarının bazı değişkenler açısından incelenmesi
Developing child-mother-teacher scales to measure the social-emotional well-being of 60-72 month-old children and investigation of children's social emotional well-being in terms of some variables
Yazar: MERVE TEZEL
Danışman: PROF. DR. ALEV ÖNDER
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Okul Öncesi Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Psikolojik iyi oluş = Psychological well being ; Sosyal iyi oluş = Social well being

Özet:
Okul öncesi dönemde çocukların nasıl hissettiğini çevreleriyle kurdukları etkileşimler etkileyebilmektedir. Küçük çocukların bütünsel gelişimi söz konusu olduğunda sosyal duygusal iyi oluşlarının davranışlarına yansıyabildiği ve çocukların farklı alanlardaki performansları üzerinde etkili olabileceği düşünülebilir. İyi oluş kavramına geniş bir perspektifte bakıldığında, çocukların sadece gelecekte mutlulukları üzerine değil bugün nasıl hissedip çevrelerine yansıttıklarını da incelemek önemlidir. Literatüre bakıldığında iyi oluşu tanımlamaya çalışan çok sayıda araştırma görülebilir. Çeşitli ülkelerin iyi oluş üzerine yayınladıkları indeksler, karşılaştırma raporları göze çarpabilir. Bu araştırmanın amacı, çocuğun sosyal duygusal iyi oluşuna yönelik çocuk, anne ve öğretmen ölçeklerinin geliştirilip alana kolay uygulanabilir, ekonomik ölçme aracı sağlamaktır. Araştırmanın ilk bölümünde, 60-72 aylık okul öncesi dönem çocukları için çocuk, anne ve öğretmen formu ölçekleri geliştirilmiştir. Literatür incelemesinden sonra çocuk formu için resimli 48 madde, anne formu 42 madde ve öğretmen formu 39 madde olarak hazırlanmıştır. Görünüş ve kapsam geçerliği değerlendirilmesi yapıldıktan sonra çocuk formundan 2, Anne formundan 6 ve öğretmen formundan 2 madde çıkarılmış ve formlar revize edilmiştir. Çocuk formu 46, anne formu 36 ve öğretmen formu 37 olarak revize edilmiştir. Formlar hazır hala geldikten sonra 470 çocuğa bire bir resimli çocuk ölçeği uygulanmış, 470 çocuğun annesine anne formu ve 470 çocuğun öğretmenine öğretmen formu doldurulmuştur. Her üç formun da yapı geçerliği ve verilere açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleri uygulanmıştır. Açımlayıcı faktör analizi sonucunda çocuk formunda 11 madde kalırken, anne formunda 24  ve öğretmen formunda 32 madde kalmıştır. Doğrulayıcı faktör analizlerinden sonra çıkarılan bir madde olmamıştır. Çocukların sosyal ve duygusal iyi olma hali çocuk ölçeğinin üç faktörlü yapısına ait 382 veride daha önceden geliştirilen yapının doğrulanmasından sonra hesaplanan güvenirlik katsayısı değerleri incelendiğinde birinci faktörde 0,60, ikinci faktörde 0,70, üçüncü faktörde 0,60 ve ölçeğin genelinde 0,69 güvenirlik katsayısına sahip olduğu görülmektedir. Bu kriterler dikkate alındığında ölçeğin üç faktörü ve geneli için güvenirlik katsayısının kabul edilebilir düzeyde güvenirliğe sahip olduğu görülmektedir. Çocukların sosyal ve duygusal iyi olma hali anne ölçeğinin dört faktörlü yapısına ait 382 veride daha önceden geliştirilen yapının doğrulanmasından sonra hesaplanan güvenirlik katsayısı değerleri incelendiğinde birinci faktörde 0,82, ikinci faktörde 0,80, üçüncü faktörde 0,72, dördüncü faktörde 0,70 ve ölçeğin genelinde 0,87 güvenirlik katsayısına sahip olduğu görülmektedir. Bu kriterler dikkate alındığında ölçeğin dört faktörü ve geneli için güvenirlik katsayısının yüksek düzeyde ve kabul edilebilir düzeyde güvenirliğe sahip olduğu görülmektedir. Çocukların sosyal ve duygusal iyi olma hali öğretmen ölçeğinin beş faktörlü yapısına ait 382 veride daha önceden geliştirilen yapının doğrulanmasından sonra hesaplanan güvenirlik katsayısı değerleri incelendiğinde birinci faktörde 0,94, ikinci faktörde 0,90, üçüncü faktörde 0,92, dördüncü faktörde 0,90, beşinci faktörde 0,90 ve ölçeğin genelinde 0,96 güvenirlik katsayısına sahip olduğu görülmektedir. 
Araştırmanın ikinci kısmında çeşitli değişkenlere göre 60-72 aylık çocukların sosyal duygusal iyi oluş arasındaki ilişki incelenmiştir. Çocuk ölçme aracıyla anne ve öğretmen ölçme aracı arasında manidar bir ilişki bulunmamıştır. Öğretmen ölçeğinin genelinden alınan puanlar ile anne ölçeğinin genelinden alınan puanlar arasında ( r=0,36, p<,05)'e göre olumlu yönde orta düzeye yakın manidar bir ilişki olduğu ortaya çıkmıştır. 
Çocuk formunda her bir alt boyutta ve ölçeğin genelinde kız çocukların sosyal duygusal iyi olma hali puanlarının erkek çocukların sosyal duygusal iyi olma hali puanlarının birbirine denk olduğu görülmektedir. Çocuk formunda; her bir alt boyutta ve ölçeğin genelinde 60-66 aylık olan çocukların sosyal duygusal iyi olma hali puanlarının 67-72 aylık çocukların sosyal duygusal iyi olma hali puanlarının birbirine denk olduğu görülmektedir. Her bir alt boyutta ve ölçeğin genelinde ilkokul, ortaokul ve liseye bağlı anasınıfında öğrenim gören çocukların sosyal duygusal iyi olma hali puanlarının devlet bağımsız anaokulunda öğrenim gören çocukların sosyal duygusal iyi olma hali puanlarının birbirine denk olduğu görülmektedir. Ölçeğin geneline ilişkin çocuklar için annelerinin ve bababalarının yaşlarına ve eğitim hallerine göre; okul öncesinden yararlanma süresine göre; aile gelir seviyesine göre anlamlı bir fark olmadığı ortaya çıkmıştır. Çocuk ölçeğinin geneline ilişkin çocukların kardeş sayılarına göre sosyal duygusal iyi olma hali puanları arasında (F(3-378)=3,46, p=,016<,05)'e göre istatistiksel olarak anlamlı farklılık olduğu görülmektedir. 

 Anahtar Kelimeler: 60-72 aylık çocuklar, Çocuğun sosyal duygusal iyi oluşu, Erken çocukluk dönemi.

Abstract:
How children feel in the preschool period can be affected by the interactions they have with their environment. When it comes to the holistic development of young children, it can be thought that their social and emotional well-being can be reflected in their behaviors and can be effective on children's performance in different areas. When looking at the concept of well-being from a broad perspective, it is important to examine not only the happiness of children in the future, but also how they feel and reflect on their environment today. When we look at the literature, it can be seen that there are many studies that try to define well-being. Indices and comparison reports published by various countries on well-being can be noticed. The aim of this research is to develop child, mother and teacher scales for the child's social emotional well-being and to provide an easily applicable and economical measurement tool. In the first part of the study, child, mother and teacher form scales were developed for 60-72 months old preschool children. After the literature review, 48 items with pictures for the child form, 42 items for the mother form and 39 items for the teacher form were prepared. After the face and content validity evaluation, 2 items were removed from the child form, 6 items from the mother form and 2 items from the teacher form, and the forms were revised. The child form was revised as 46, mother form 36 and teacher form 37. After the forms were ready, a one-to-one illustrated child scale was applied to 470 children, the mother form of 470 children and the teacher form of 470 children's teachers were filled. The construct validity of all three forms and exploratory and confirmatory factor analyzes were applied to the data. As a result of the exploratory factor analysis, 11 items remained in the child form, 24 items in the mother form and 32 items in the teacher form. There was no item removed after confirmatory factor analysis. When the reliability coefficient values calculated after the verification of the previously developed structure in 382 data belonging to the three-factor structure of the children's social and emotional well-being scale were examined, the reliability coefficient values were 0.60 in the first factor, 0.70 in the second factor, 0.60 in the third factor, and 0.69 in the overall scale. coefficient is seen. Considering these criteria, it is seen that the reliability coefficient for the three factors of the scale and in general has an acceptable level of reliability. When the reliability coefficient values calculated after the confirmation of the previously developed structure in 382 data belonging to the four-factor structure of the children's social and emotional well-being of the mother scale were examined, 0.82 in the first factor, 0.80 in the second factor, 0.72 in the third factor, and 0.70 in the fourth factor. it is seen that the scale has a reliability coefficient of 0.87 in general. Considering these criteria, it is seen that the reliability coefficient for the four factors of the scale and in general has a high and acceptable level of reliability. When the reliability coefficient values calculated after the verification of the previously developed structure in 382 data belonging to the five-factor structure of the children's social and emotional well-being teacher scale were examined, the first factor was 0.94, the second factor was 0.90, the third factor was 0.92, and the fourth factor was 0.90. it is seen that it has a reliability coefficient of 0.90 in the fifth factor and 0.96 in the overall scale.
In the second part of the study, the relationship between social-emotional well-being of 60-72 month-old children according to various variables was examined. There was no significant relationship between the child assessment tool and the mother and teacher assessment tool. According to (r=0.36, p<.05) scores, there is a significant positive correlation close to medium level between the scores obtained from the general teacher scale and the scores obtained from the overall mother scale.
In the child form, it is seen that the social emotional well-being scores of girls and the social emotional well-being scores of boys are equivalent to each other in each sub-dimension and overall scale. In child form; it is seen that the social emotional well-being scores of the children aged 60-66 months in each sub-dimension and the overall scale are equivalent to the social emotional well-being scores of the children aged 67-72 months. In each sub-dimension and in general, it is seen that the social-emotional well-being scores of children studying in primary, secondary and high school kindergartens are equivalent to the social-emotional well-being scores of children educated in state independent kindergartens. According to the ages and education levels of their mothers and fathers for the children of the scale in general; according to the period of benefiting from pre-school; It was found that there was no significant difference according to family income level. It is seen that there is a statistically significant difference between the social-emotional well-being scores of the children according to the number of siblings of the children in general, according to (F(3-378)=3.46, p=.016<.05).
Keywords: 60-72 months old children, Early childhood period, Social emotional well-being of the child.