İşitme kayıplı çocukların yürütücü işlev ve dil becerilerinin geliştirilen yürütücü işlevler ölçeği ve uyarlanan pragmatik profil ile incelenmesi
Examination of executive function and language skills of children with hearing loss by developed executive functions scale and adapted pragmatic profile
Yazar: TAMER GENÇ
Danışman: DOÇ. DR. MURAT DOĞAN
Anadolu Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı / İşitme Engelliler Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bilişsel esneklik = Cognitive flexibility ; Dil becerileri = Language skills ; Dil işlevleri = Language functions ; Ketleme = Inhibition ; Pragmatik dil = Pragmatic language ; Çalışma belleği = Working memory ; Ölçme-değerlendirme = Measurement and evaluation ; İşitme engelli çocuklar = Hearing impaired children

Özet:
Hedefe yönelik davranışlarımızı düzenlememizi sağlayan yürütücü işlevlerde 
yaşanan sorunlar sosyal ve akademik yaşantıda başarısızlığa sebep olmaktadır. Yürütücü 
işlevler ve dil becerilerinin ilişkili süreçler olduğu, işitme kayıplı çocukların hem 
yürütücü işlevlerde hem de dil becerilerinde sorun yaşadıkları göz önünde 
bulundurulduğunda her iki beceriyi de bildirime dayalı değerlendirmeyi sağlayacak 
araçlara ihtiyaç duyulmaktadır. Bu nedenle çalışmanın ilk bölümünde 3,0-11,11 yaş arası 
çocukların yürütücü işlevlerini değerlendiren geçerli ve güvenilir bir ölçek geliştirmek ve 
"The Pragmatics Profile for People who use AAC" dil değerlendirme aracının Türkçe 
uyarlama çalışmasını yapmak amaçlanmıştır. Çalışmanın ikinci bölümünde ise amaç 
geliştirilen ve uyarlanan araçlar kullanılarak işitme kayıplı ve işiten çocukların yürütücü 
işlev ve dil becerilerini incelemektir. Sonuç olarak geliştirilen YİÖ-Ebeveyn ve YİÖÖğretmen'in 6 boyutlu yapıdan oluşan, geçerli, güvenilir ve ayırt ediciliği yüksek iki 
ölçme aracı oldukları ortaya konmuştur. Uyarlama çalışması yapılan Pragmatik Profil'in 
dilsel ve yapısal eşdeğerliğine ilişkin kanıtlar süreç içerisinde görev alan uzmanların 
nitelikleri ve deneyimleri ile sağlanmıştır. Ayrıca pragmatik dil becerileri ve yürütücü 
işlevlerin ilişkili süreçler olduğu işitme kayıplı ve işiten çocukların yürütücü işlevlerinde 
işiten çocuklar lehine fark olduğu ortaya konmuştur.

Abstract:
Problems in executive functions that enable us to regulate our goal-oriented 
behaviors cause failure in social and academic life. Considering that executive functions 
and language skills are related processes, and children with hearing loss have problems 
in both executive functions and language skills, there is a need for tools that will provide 
declarative assessment of both skills. Therefore, in the first part of the study, it was aimed 
to develop a valid and reliable scale that evaluates the executive functions of children 
aged 3,0-11,11 and to adapt the language assessment tool "The Pragmatics Profile for 
People who use AAC" into Turkish. In the second part of the study, it was aimed to 
examine the executive functions and language skills of children with hearing and hearing 
loss by using developed and adapted tools. As a result, it has been revealed that the EFSParent and EFS-Teacher, which were developed during the research process, are valid, 
reliable and highly distinctive measurement tools consisting of 6 dimensional structures. 
Evidence for linguistic and structural equivalence of the Pragmatic Profile, which was 
adapted, was provided by the qualifications and experiences of the experts involved in 
the process. In addition, it has been revealed that pragmatic language skills and executive 
functions are related processes, and that there is a difference in the executive functions of 
hearing and hearing loss children in favor of hearing children.