Yengeç sepeti sendromuna ilişkin öğretim üyelerinin görüşleri
The opinions of lecturers regarding crabs in a bucket phenomenon
Yazar: EZGİ ALACAN
Danışman: DOÇ. DR. AHMET FARUK LEVENT
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi ve Denetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmanın amacı, yengeç sepeti sendromuna ilişkin öğretim üyelerinin görüşlerinin incelenmesidir. Bu çalışmada nitel araştırma desenlerinin içinde yer alan durum çalışması kullanılmıştır. Örneklem grubu ise amaçlı örnekleme yöntemlerinden olan maksimum çeşitleme örneklemesiyle oluşturulmuştur. Araştırmanın örneklemini İstanbul ilinde resmi üniversitelerde ve vakıf üniversitelerinde görev yapan 20 öğretim üyesi oluşturmuştur. Bu çalışmanın verileri elde edilirken görüşme teknikleri kullanılmıştır. Elde edilen veriler betimsel analiz yöntemiyle derinlemesine incelenmiştir. Ayrıca içerik analizi yöntemi de eş zamanlı kullanılmıştır. 
Elde edilen bulgulara göre öğretim üyelerinin öğretim üyesi olma sürecinde deneyimlemek zorunda kaldıkları ve en çok karşılaştıkları sorunların başında kadro bulma sorunu olduğu görülürken bunu kayırma, anlaşmazlıklar ve mobbing gibi problemler izlemiştir. Öğretim üyelerinin öğretim üyesi olduktan sonra karşılaştıkları sorun ise çalışma ortamı ve şartlarının olumsuz etkileri olarak gözlemlenmiştir. Yazılı olmayan kuralların hiyerarşik sistem içinde normalleştirilmesi, gereksiz iş yükü sorunları da yaşadıkları zorluklar arasındadır.  Bu durum onların performanslarını, bağlılık, aidiyet, iş doyumu gibi duygularını ve örgüt iklimlerini olumsuz bir şekilde etkileyebilmektedir. Kadro için gerekli olan yayın şartlarını sağlamalarına rağmen kadronun yıllar sonra açıldığını belirtmişlerdir. Akademik kariyer basamaklarında ilerlerken başarılarının iyi olmasına rağmen kadro alımlarında referans istendiği, başarılarının dikkate alınmadan referansı olmayan kişilerin kadrolara alındığı vurgulanmıştır. Bununla birlikte kariyer basamaklarında ilerlemek için gerekli olan ALES puanının çok belirleyici olmaması gerektiğini düşünen katılımcıların olduğu görülmüştür. Öğretim üyelerinin kadroya başvuru süreçlerinde çevresinden aldığı tepkiler, mesleğin maddi getirisinin gösterilen çabayla eşdeğer bulunmaması gibi etmenlerin kişilerin motivasyonlarının düşmesine neden olduğu bulgusuna ulaşılmıştır. Öğretim üyeleri, kurum dışı personel sayısını artırmak amacıyla niteliğe bakılmadan kurum dışından yapılan başvuruların tercih edildiğini, bu nedenle de liyakata önem verilmediğini belirtmiştir. Öğretim üyesi kadro alımlarında cinsiyetten kaynaklı sorunlarla ilgili olarak katılımcıların çoğu artık böyle bir sorunun olmadığını belirtmiştir. Bununla birlikte sorun olarak kadınların yeteri kadar emek veremeyeceği inancının olduğu, kadınların yönetim kadrosunda az oldukları ve kadınlara pozitif ayrımcılık yapıldığı şeklinde görüşler ileri sürülmüştür. Öğretim üyelerinin meslekte yükselme sürecinde karşılaştıkları sorunlarla ilgili olarak en fazla dile getirilen sorunlardan birinin meslektaşların olumsuz tutumları şeklinde ifade edilmiştir. Meslekte yükselmek isteyen öğretim üyeleri meslektaşlarının 'yengeç sepeti sendromu' taşıdıklarını, akademik kariyerlerinde ilerlemek isteyen kişilere sürekli olumsuz eleştiri yaptıklarını, motivasyonlarını düşürdüklerini ve başarı elde edildiğinde bile takdir edilip destek alamadıklarını belirtmişlerdir. Bu durum ise 'Yengeç Sepeti Sendromunun' kurumda birlik, beraberlik, ekip çalışması ve çalışanlar arasında sinerji sağlanması bakımından ciddi bir engel teşkil ettiği söylenebilmektedir. Ayrıca öğretim üyelerinin diğer öğretim üyeleri hakkındaki düşünceleriyle ilgili olarak ön plana çıkan görüş, kıskançlık ve rakip görme olarak ifade edilmiştir. Öğretim üyelerinin birbirlerini kıskanma ve rakip olarak görmeleri bir arada huzur ve güvenli biçimde çalışma bakımından olumlu bir durum değildir. Bununla birlikte motivasyon düşürücü tutumlar, tarafgirlik, bencillik ve eleştiride aşırılık gibi yengeç sendromunun göstergeleri olan olumsuz tutum ve davranışlar araştırma bulgularında yoğun bir şekilde kendini göstermiştir. Öğretim üyelerinin görüşlerine göre üniversite yönetimi ve öğretim üyeleri arasındaki rekabetin kurum kültür ve başarısını büyük ölçüde olumsuz etkilediği görülmüştür. Bazı öğretim üyeleri ise kariyer gelişimine meslektaş etkilerinin olumlu katkı sağladığı yönünde görüş belirtmişlerdir. Bunun ikili ilişki durumuna göre değiştiğini ve olumsuz etkiler yaşadıklarını belirten öğretim üyelerinin görüşleri izlemiştir. Öğretim üyelerinin büyük kısmının yengeç sepeti sendromuyla karşılaşmaları onların kişisel ve psikososyal gelişimlerini etkilediği gibi mesleki verimlerini ve kariyer gelişimlerini de olumsuz etkilediği gözlemlenmiştir.

Abstract:
The purpose of this research is to examine the opinions of faculty members regarding crabs in a bucket phenomenon. In this study, a case study, which is among the qualitative research designs, was used. The sample group was formed by maximum variation sampling, which is one of the purposeful sampling methods. The sample of the research consisted of 20 faculty members working at public and foundation universities in Istanbul. Interview techniques were used while obtaining the data of this study. The data obtained was examined in depth using the descriptive analysis method. In addition, the content analysis method was used simultaneously.
According to the findings, it was seen that the most common problems that faculty members had to experience and encountered in the process of becoming a faculty member was the problem of finding staff, followed by problems such as favoritism, disagreements and mobbing. The problem that faculty members encountered after becoming faculty members was observed to be the negative effects of the working environment and conditions. Normalization of unwritten rules within the hierarchical system and unnecessary workload problems are among the difficulties they experience.  This situation may negatively affect their performance, feelings such as commitment, belonging, job satisfaction, and organizational climate. They stated that although they met the broadcasting conditions required for the position, the position was opened years later. It has been emphasized that while progressing through the academic career ladder, references are requested when recruiting staff despite their good success, and people without references are recruited without taking their achievements into consideration. However, it was observed that there were participants who thought that the ALES score required to advance in the career ladder should not be very decisive. It has been found that factors such as the reactions faculty members receive from their environment during the application process for the position, and the fact that the financial return of the profession is not equal to the effort made, cause people's motivation to decrease. Faculty members stated that in order to increase the number of external personnel, applications from outside the institution are preferred regardless of qualifications, and therefore merit is not given importance. Regarding gender-related problems in faculty recruitment, most of the participants stated that there is no such problem anymore. However, opinions have been put forward that the problem is that there is a belief that women cannot work hard enough, women are few in management staff, and positive discrimination is made against women. It has been stated that one of the most frequently mentioned problems regarding the problems encountered by faculty members in the process of promotion in the profession is the negative attitudes of colleagues. Faculty members who want to advance in their profession stated that their colleagues have 'crab basket syndrome', constantly criticize those who want to advance in their academic careers, reduce their motivation, and do not receive appreciation and support even when success is achieved. This situation can be said that the 'Crabs in a Bucket Syndrome' poses a serious obstacle in terms of unity, solidarity, teamwork and synergy among employees in the institution. In addition, the most prominent view regarding faculty members' thoughts about other faculty members was expressed as jealousy and seeing a rival. Faculty members being jealous of each other and seeing each other as rivals is not a positive situation in terms of working together peacefully and safely. However, negative attitudes and behaviors that are indicators of the Crabs syndrome, such as demotivating attitudes, bias, selfishness and excessive criticism, have been intensely evident in the research findings. According to the opinions of the faculty members, it has been observed that the competition between the university administration and faculty members has a negative impact on the institutional culture and success. Some faculty members stated that peer influences positively contributed to career development. The opinions of faculty members who stated that this varies depending on the bilateral relationship status and that they experienced negative effects were followed. It has been observed that the majority of faculty members encounter crab basket syndrome, affecting their personal and psychosocial development as well as negatively affecting their professional productivity and career development.