Akademik etik ve akademik liyakat hakkında akademisyen görüşleri
Academician views on academic ethics and academic merit
Yazar: MERVE OKAN
Danışman: DOÇ. DR. İLKNUR ŞENTÜRK
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Yükseköğretimin Yönetimi ve Politikası Ana Bilim Dalı / Yükseköğretimin Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Akademik çalışmalar = Academic studies ; Akademisyenler = Academicians ; Etik = Ethics ; Liyakat = Merit ; Meslek ahlakı = Professional ethics ; İş ahlakı = Business ethic

Özet:
Amaç: Araştırmanın amacı akademisyen görüşleri doğrultusunda, akademik
alanlarda etik, liyakat ve liyakat sisteminin varlığı, kapsamı ve niteliğini ortaya koyarak,
mevcut aksaklıkları tespit edip bertaraf etmek için neler yapılması gerektiğine ilişkin
öneriler getirmektir.
Yöntem: Bu çalışma, nitel araştırma desenlerinden fenomenoloji (görüngü
bilim) ile tasarlanmıştır. Çalışma 2020-2021 eğitim-öğretim yılı bahar döneminde
yürütülmüştür. Çalışma grubunu ise İç Anadolu Bölgesi'nde bulunan 2 farklı
üniversiteden toplam 105 akademisyen oluşturmaktadır. Yarı yapılandırılmış görüşme
formu aracılığıyla toplanan veriler içerik analiziyle çözümlenerek kod, kategori ve
temalar oluşturulmuştur.
Bulgular: Akademik etiğin akademisyen, öğrenci ve yöneticiler boyutunda
kritik derecede ihlal edildiği tespit edilmiştir. Başarının nicel ölçeklerle
ilişkilendirilerek, maddi kazanımların temel hedef haline gelmesiyle, unvan ve makam
kazanmak uğruna eğitim öğretim faaliyetlerinin ihmal edildiği, bu nicel kazanımlara bir
an önce kavuşma isteğinin bilimsel yayın etiği ihlallerini de beraberinde getirerek,
akademik teşvik ödeneğiyle birlikte sistemin yayıncılık faaliyetlerinin ticari bir sektör
haline getirilmesinin önünü açması ve bundan nemalanmak isteyen zihniyetin
birleşmesiyle etik yozlaşmanın güçlendiği ve bilimsel çalışmaların niteliğinin giderek
düştüğü belirtilmiştir. Akademide hiyerarşik yapılanmanın bilgi temelinden ziyade
otorite kurma temeline dayanması, gücünü bilgiden değil "konumundan" alanların
astlarına zorbaca, gayri ahlaki ve tehditkâr davranışlarda bulunması dikkat çeken bir
diğer noktadır. Duruşunu korumaya çalışan akademisyenlerin, etik ihlal taleplerine
boyun eğmedikleri için akademik kariyerlerinin sabote edilmeye çalışıldığı, değerlere
sahip çıkarak erdemli davranma noktasında ısrarcı olan akademisyenlerin ise çeşitli
etiketlemelere maruz kaldıkları tespit edilmiştir. Ayrıca akademik liyakat sisteminin niteliğini de sorgulayan bu çalışmada, üniversitelerdeki otorite odaklarının
müdahalesiyle liyakatsiz insanların akademilerde çeşitli kadrolara yerleştirildiği, mevcut
liyakat kriterlerinin "esas" liyakati belirlemeye yönelik olmadığı, mülakat sisteminde
ciddi bir açmaz olduğu, jürilerde etik ihlallerinin çok fazla olduğu, üniversite sayılarının
artışıyla birlikte liyakatsizliğin daha da baskın olmaya başladığı, üniversitelerin
ekonomik politikalardan etkilendiği ve talebe bağlı üretim yapıldığı belirtilmiştir.
Sonuç ve Öneriler: Sonuç olarak akademik etik ihlallerinin eğitim öğretim,
bilimsel üretim ve akademik ilişkiler noktasında dikkate değer bir boyutta olması,
toplumsal ideallerini gerçekleştiremeyecek derecede güçsüzleşen bir akademiyi de
beraberinde getirmektedir. Ayrıca üniversite, iktidar güçler ve piyasa arasında organik
bir bağ olduğu, akademik dürüstlüğün yerine akademik hırsızlığın, akademik liyakat
yerine ölçütsüzlüğün, tevazuunun yerine akademik zorbalığın hâkim olduğu, akademik
liyakat sistemi yerine ise baskın bir şekilde kayırmacılık sisteminin işlediği sonuçlarına
ulaşılmıştır. Bu sebeple eğitimin ilk aşamasından itibaren uygulamalı değerler
eğitiminin ciddiye alınması ve etik derslerinin eğitimin tüm aşamalarına yerleştirilmesi,
araştırma yöntemleri dersinin liseden itibaren verilmesi gerekmektedir. Etiği
üniversitelerde de gündemde tutmak için düzenli etik toplantılar ve etik birimler
oluşturulmalı, etik farkındalık için kamuoyu oluşturularak bütünleşik bir şekilde çeşitli
eğitim faaliyetleriyle desteklenmelidir. Ayrıca etik ihlallerini engellemek için denge
denetleme ve etkin ceza mekanizmaları kurulmalı; bu süreçlerin üniversite içinde
karşılıklılık ilişkisi doğurmayacak bir şekilde olabilmesi için bağımsız kuruluşlarca
yürütülmesi gerekmektedir. Etik ihlalleri bildirme mekanizmaları oluşturulmalı,
akademisyenin eğitimci ve araştırmacı kimliği ayrılmalı ve kendine özgü birtakım etik
problemleri beraberinde getiren akademik teşvik ödeneği yeniden değerlendirilmelidir.
Kayırmacılık ve bezdiriyi engellemeye yönelik uygulamaya geçilmelidir. Kayırmacı
davranışların suç olduğunu ve hangi cezalara muhatap olacağını belirten maddelerin
açıkça Türk Ceza Kanunu'na eklenmesi gerekmektedir. Ayrıca mevcut liyakat kriterleri
nicelikten ziyade niteliği öne çıkaracak şekilde değiştirilmelidir. İnsanların psikolojik
sağlığını tehdit eden mobbinge karşı üniversitelerde sosyal destek birimleri kurularak
açık ve net bir şekilde mobbingin niteliğini ve uygulanması durumunda hangi cezalara
muhatap olunacağını belirten maddelerin yönetmeliğe eklenmesi gerekmektedir.

Anahtar kelimeler: Etik, Akademik etik, Liyakat, Akademik liyakat, Kayırmacılık

Abstract:
Purpose: The purpose of the research is to reveal the existence, scope and
nature of the ethics, merit and merit system in academic fields, in line with the opinions
of academicians, and to make suggestions about the things that should be done to
identify and eliminate the existing problems.
Method: This study was designed with phenomenology, one of the qualitative
research designs. The study was conducted in the spring term of the 2020-2021
academic year. The study group consists of 105 academicians from 2 different
universities in the Central Anatolia Region. The data collected through the semistructured interview form were analyzed by content analysis and codes, categories and themes were created.
Findings: It has been determined that academic ethics are violated critically in
terms of academician students and administrators. It has been stated that educational
activities are neglected for the sake of gaining title and office upon becoming of the
financial gains the main target by correlation of the success with quantitative scales, and
that ethical corruption is getting stronger and the quality of scientific studies is
gradually decreasing due to the reasons that the desire to achieve these quantitative
gains as soon as possible brings along the violations of scientific publication ethics and
the system paves the way for publishing activities to become a commercial sector with
academic incentive allowance and combination of the mentality that wants to take
advantage of it. Another noteworthy point is that the hierarchical structure in the
academy is based on the basis of authority rather than knowledge, and those who take
their power from their "position", not from knowledge, engage in bullying, immoral and
threatening behaviour towards their subordinates. It has been found that the academic
careers of the academicians who try to protect their stance are tried to be sabotaged
because they do not submit to the ethical violation demands, and the academics who insist on acting virtuous by protecting the values are exposed to various labelling.
Further, in this study, which also questions the quality of the academic merit system, it
is stated that unqualified people are placed in various positions in academies with the
intervention of authority centers in universities, the current merit criteria are not
intended to determine the "main" merit, there is a serious dilemma in the interview
system, there are many ethical violations in juries, with the increase in the number of
universities, inadequacy has started to dominate, universities are affected by economic
policies and production based on demand is being made.
Conclusion and Suggestions: As a result, the fact that the violations of
academic ethics are at a remarkable level in terms of education, scientific production
and academic relations bring along an academy that is so weak that it cannot realize its
social ideals. Moreover, it has been concluded that there is an organic link between the
university, the ruling powers and the market, academic theft is dominant instead of
academic honesty, lacking of criteria instead of academic merit, academic bullying
dominates instead of modesty, and the system of favouritism is dominant instead of the
academic merit system. For this reason, applied values education should be taken
seriously from the first stage of education, ethics courses should be placed in all stages
of education, and research methods course should be given beginning from high school.
Regular ethics meetings and ethical units should be established in order to keep the
ethics on the agenda in universities, and ethical awareness should be created and
supported with various educational activities in an integrated way. Also, balance control
and effective punishment mechanisms should be established in order to prevent ethical
violations and these processes should be carried out by independent institutions in order
to ensure that these processes do not create a reciprocal relationship within the
university. Mechanisms for reporting ethical violations should be established, the
educator and researcher identity of the academician should be separated, and the
academic incentive allowance, which brings with it certain ethical problems, should be
re-evaluated. Implementation should be started to prevent favouritism and bullying.
Articles stating that favouritism is a crime and which penalties it will be subject to
should be clearly added to the Turkish Penal Code. In addition, existing merit criteria
should be changed to emphasize quality rather than quantity. The social support units
should be established in universities against mobbing, which threatens the psychological
health of people and articles that clearly and unequivocally indicate the nature of mobbing and what penalties will be incurred in case of its implementation should be added to the regulation.

Keywords: Ethics, Academic ethics, Merit, Academic merit, Favouritism