Artvin ili, Şavşat ilçesi'ndeki ahşap camilerin mimari özellikleri, koruma sorunları ve koruma yaklaşım önerileri
Architectural features, conservation problems and conservation approach proposal of wooden mosques in Şavşat, Artvin
Yazar: SAFİYE NAGEHAN AYTEKİN
Danışman: DOÇ. DR. AYNUR ÇİFCİ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Rölöve-Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Artvin-Şavşat = Artvin-Şavşat ; Camiler = Mosques ; Koruma = Conservation ; Yığma yapılar = Masonry buildings

Özet:
Doğu Karadeniz Bölgesi'nin en doğusunda yer alan Artvin, halen zengin kültürel 
mirasını sürdüren şehirlerden biridir. Yöredeki çok kültürlülük geleneksel 
mimaride kendini özellikle değişen idari yapıya paralel olarak dini mimaride 
göstermiştir. Günümüzde Artvin'in dokuz ilçesinden biri olan Şavşat'ta; arşiv 
belgelerine göre yönetim 16. yüzyıl ortalarında Osmanlı'ya geçmiş ve Hıristiyan olan 
bölgedeki halk zamanla Müslümanlığı benimsemiştir. Bu süreçte ilçe merkezinden 
köylere kadar; kiliseler camiye dönüştürülmüş ya da geleneksel ahşap mimariye 
uygun olarak ahşap mescit ve camiler inşa edilmiştir.
Bu nedenle tez kapsamında, ahşap dini mimari mirasın incelenmesi hedeflenmiş ve
yerel kaynaklardan Şavşat'a bağlı 64 köydeki dini yapılar hakkında bilgi toplanmaya 
çalışılmıştır. Yapılan araştırmadan, 13 köyde 8'i 19. yüzyıl ile 1950'ler arasına, 7'si 
ise 1950 yılı sonrasına tarihlendirilen günümüze ulaşabilmiş toplam 15 geleneksel 
ahşap cami tespit edilmiştir. 2019 yazında gerçekleştirilen alan çalışmalarında 
camilerde ayrıntılı ölçüm, fotoğraf çekimi, sözlü tarih çalışması ve literatür 
araştırması yapılarak yöredeki geleneksel ahşap camilerin mimari özellikleri ve 
koruma sorunları belgelenmiştir. 
Çalışma 4 bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde, Artvin İli'nde bulunan camiler ve 
geleneksel ahşap yapılar ile ilgili literatür taraması, tezin amacı ve sağladığı orijinal 
katkı hakkında bilgi verilmiş, ayrıca çalışmanın yöntemi ayrıntılı bir şekilde 
açıklanmıştır.
İkinci bölümde, Şavşat'ın coğrafi, fiziksel durumu ve tarihsel gelişim süreci ile ilgili 
bilgilere yer verilmiştir.
Üçüncü bölümde, Şavşat'taki yapımı 1950 yılı öncesine tarihlendirilen ahşap
camilerin her biri için rölöve çizimlerini (planlarını, kesitlerini ve bazı önemli 
yapısal detaylarını), fotoğraflarını içeren paftalar hazırlanmış, camilerin konumu, 
tarihsel geçmişi ve mimari özellikleri ele alınmış, plan özellikleri, yapım teknikleri 
ve kullanılan yapı malzemeleri ayrıntılı olarak değerlendirilmiştir. 1950 sonrasına 
tarihlendirilen camiler için ise geleneksel ahşap mimarinin devamlılığı 
irdelenmiştir.
Dördüncü bölümde, Şavşat'a bağlı 13 köyde daha önce belgeleme çalışması 
yapılmamış geleneksel 15 ahşap caminin koruma sorunları ayrıntılı olarak 
incelenmiştir. Günümüzde uygun olmayan malzeme ve tekniklerle yapılan 
müdahaleler göz önünde bulundurularak, özgün ahşap camilerin gelecek nesillere 
ulaşabilmesi için doğru koruma önerilerinin belirlenmesine gayret edilmiştir. 
Anahtar Kelimeler: Artvin, Şavşat, Camiler, Yığma ahşap tekniği, Koruma

Abstract:
Artvin, located in the easternmost part of the Eastern Black Sea Region, is one of the 
cities that still maintains its rich cultural heritage. Multiculturalism indicated itself 
in traditional architecture, especially in religious architecture in parallel with the 
changing administrative structure. In Şavşat, one of the nine districts of Artvin 
today; according to archival documents, the administration passed to the Ottoman 
Empire in the middle of the 16th century and the people who were Christians 
adopted Islam in time. In this process, from the district center to the villages; 
churches were converted into mosques or wooden masjids and mosques were built 
in accordance with traditional wooden architecture. 
Within the scope of the thesis, it was tried to gather information about the religious 
structures in 64 villages of Şavşat from local sources. A total of 15 traditional 
wooden mosques were identified in 13 villages, 8 of which were dated between the 
19th century and the 1950s, and 7 of them were dated after 1950. In the field studies 
carried out in the summer of 2019, architectural features and conservation 
problems of traditional wooden mosques in the region were documented by making 
detailed measurements, photographing, oral history studies and literature research 
in mosques.
The study consists of 4 parts. In the first part, information about the literature 
review on mosques and traditional wooden structures in Artvin Province, the aim 
of the thesis and its original contribution is given, and the method of the study is 
explained in detail.
In the second part, infromation about the geographical, physical conditon and 
historical development process of Şavşat District is given.
In the third section, for each of the wooden mosques in Şavşat that construction 
dates back to before 1950, sheets containing architectural drawings (plans, sections 
and details), photographs were prepared, its location, historical and architectural 
features were explained, construction techniques and building materials used were 
evaluated. The continuity of traditional wooden architecture was examined for 
mosques dated after 1950.
In the fourth chapter, the conservation problems of 15 traditional wooden mosques, 
which have not been documented before, in 13 villages of Şavşat are determined in 
detail. Considering the interventions made with inappropriate materials and 
techniques today, It has been tried to give the right conservation proposals so that 
the characteristic wooden mosques can reach future generations.
Keywords: Artvin, Savsat Mosques, Wooden log construction, Conservation