Matematik öğretmen adaylarının deneyim fırsatları aracılığı ile farkındalıklarının incelenmesi: Polinom kavramı bağlamı
Examining pre-service mathematics teachers' noticing through experience opportunities: The context of polynomial concept
Yazar: ESRA SELCEN YAKICI TOPBAŞ
Danışman: PROF. DR. ZİYA ARGÜN
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Ana Bilim Dalı / Matematik Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu çalışmanın amacı, polinom kavramı bağlamında ortaöğretim matematik öğretmen adaylarına sunulan bazı deneyim fırsatları aracılığıyla adayların, öğrencilerin matematiksel düşünmelerine, öğrenme ve öğretme sürecine dair farkındalıklarının incelenmesidir. Bu fırsatlar; polinom kavramıyla ilgili öğretmen adaylarına sunulan video-kaydı ve sınıf içi öğretime ait senaryoları incelemeleri ile öğretmenlik uygulaması dersi sürecindeki deneyimleridir. Araştırma 2016-2017 eğitim-öğretim yılı bahar döneminde 14 hafta boyunca gerçekleşmiştir. Bu araştırma, öğretmen adaylarının her bir deneyim fırsatı sürecindeki farkındalıklarının derinlemesine incelenmesi amacıyla nitel araştırma metotlarından durum çalışması olarak tasarlanmıştır. Araştırmanın durum ve katılımcılarını Ankara ilindeki bir devlet üniversitesinde öğrenim gören dört ortaöğretim matematik öğretmen adayı oluşturmaktadır. Katılımcılar, belli kriterler göz önünde buldurularak, ölçüt örnekleme yöntemine göre ve gönüllülük esas alınarak belirlenmiştir. Araştırmanın verileri, her bir deneyim fırsatı sürecinde bireysel ya da grup görüşmelerinin video kayıtları, ses kayıtları, öğretmen adaylarının araştırma boyunca deneyim fırsatları süreçlerine dair deneyimlerini paylaştıkları günlükler ve öğretmen adaylarının sınıf içi uygulamaları sürecinin video kaydının yanı sıra araştırmacının gözlem notları aracılığıyla toplanmıştır. Öğretmen adaylarının farkındalıklarının dikkat etme ve karşılık vermeye karar verme bileşenlerine ait veriler içerik analizi, yorumlama bileşenine ait veriler ise betimsel analiz (literatürde bulunan temalar çalışmaya uyarlanarak) yoluyla analiz edilmiştir. Araştırmada elde edilen bulgulara göre öğretmen adaylarının her bir deneyim fırsatı sürecindeki farkındalıkları, öğrencilerin matematiksel düşünmeleri, öğretmenin pedagojik yaklaşımı, kavramın matematiksel yapısı ve öğretimi bağlamındaki yapısı şeklinde üç ana başlıkla kategorilendirilmiştir. Öğretmen adaylarının yorumlama yaklaşımlarının; dikkat ettikleri birim fikirlere, bu fikirlere dair deneyimlerine, donanım ve genel tecrübelerine göre şekillendiği tespit edilmiştir. Bu çalışmada "karşılık verme" ve "karşılık vermeye karar verme" bileşenlerine ait bulguların adayların özellikle öğrencilerin matematiksel düşünmeleri ve öğretmenin öğrencilere verdiği karşılıklara dikkat ettiği durumlardan elde edildiği görülmektedir. Öğretmen adaylarının sınıf içi uygulamalarında öğrencilerin düşünmesini sorgulayan yaklaşımla karşılık vereceğine dair bulgulara ulaşılmıştır. Araştırmada adaylara polinom kavramı bağlamında sunulan gerçek sınıf içi ders videosu aracılığıyla adayların, öğrencilerin matematiksel düşünmelerini detaylı incelemelerinin diğer deneyim fırsatlarında da dikkat ettikleri durumları tetiklediği düşünülmektedir. Adayların farkındalıklarının farklı deneyim fırsatları süreçlerine, alan bilgilerine ve bu süreçlerdeki psikolojik durumlarına göre farklılık gösterdiği görülmüş ancak çalışmanın uzun soluklu olması nedeniyle adayların farkındalık eğilimlerinin ne yönde olduğuna (matematiksel düşünme, matematiksel dil kullanımı, öğretmenin pedagojik yaklaşımı, vb.) dair de genel bir izlenim edinilmiştir. Öğretmen farkındalığını bir matematiksel kavram bağlamında farklı deneyim fırsatları aracılığıyla incelemeye dair çıkarımlar paylaşılmıştır.

Abstract:
The aim of this study is to examine the noticing of pre-service secondary mathematics teachers about students' mathematical thinking, teaching, and learning processes through the experience opportunities provided to them in the context of the concept of polynomials. The experience opportunities include viewing the video-recordings and in-class teaching scenarios provided to the pre-service teachers about the concept of polynomials and their experiences during the teaching practice course. The research was conducted for 14 weeks in the spring term of the 2016-2017 academic year. This research was designed as a case study from qualitative research methods in order to examine pre-service teachers' noticing of each experience opportunity process in depth. The cases and participants of the research consist of four pre-service secondary mathematics teachers studying at a state university in Ankara. The participants were determined according to the criterion sampling method and on the basis of volunteerism, taking certain criteria into account. The data for the research were collected through video and audio recordings of individual or group interviews during each experience opportunity process, diaries in which the pre-service teachers shared their experiences about the experience opportunity processes throughout the research, video recordings of the pre- service teachers' classroom practices, as well as the researcher's observation notes. The data related to the paying attention and deciding to respond component of pre-service teachers' noticing were analyzed through content analysis, and the data related to the interpretation component were analyzed through descriptive analysis (by adapting the themes in the literature to the study). According to the findings obtained in the research, pre-service teachers' noticing in the process of each experience opportunity was categorized under three main headings: students' mathematical thinking, teacher's pedagogical approach, mathematical structure of the concept, and its structure in the context of teaching. It has been determined that the interpretation approaches of the pre-service teachers are shaped according to the unit ideas they pay attention to, their experiences with these ideas, their competence, and their general experience. In this study, it has been seen that the findings of the components "responding" and "deciding to respond" were obtained from the cases where the candidates paid attention, especially the students' mathematical thinking and the teachers' responses given to the students. It has been found that pre-service teachers will respond with an approach that questions students' thinking in their classroom practices. In the research, it has been thought that the detailed examination of students' mathematical thinking through the real classroom video presented to the candidates in the context of the concept of polynomial triggers the cases that they pay attention to in other experience opportunities. It has been observed that the pre-service teachers' noticing differs according to different experience opportunities processes, their field knowledge, and their psychological state in these processes, but due to the long-term nature of the study, a general impression of the direction of the noticing tendencies of the pre-service teachers' (mathematical thinking, use of mathematical language, teacher's pedagogical approach, etc.) has been acquired. The implications of examining teacher noticing in the context of a mathematical concept through different experience opportunities were shared.