İnsan hakları sözleşmelerinin Türk hukuku üzerindeki dönüştürücü etkisi
The transformative impact of human rights conventions on Turkish law
Yazar: BURÇİN SAVAŞ
Danışman: DOÇ. DR. ALİ OSMAN KARAOĞLU
Yalova Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hukuk = Law

Özet:
İnsan hakları, tüm insanların yalnızca insan olmaktan kaynaklı olarak sahip oldukları, devredilemez ve vazgeçilemez haklardır. İkinci Dünya Savaşı'nın yıkıcı etkisinden sonra uluslararası barışın sağlanmasının asli unsurunun insan haklarının korunması olduğu anlaşılmıştır ve bu amacın gerçekleştirilebilmesi için devletler çok taraflı insan hakları sözleşmelerine taraf olmuştur. Özellikle Birleşmiş Milletler bünyesinde hazırlanan insan hakları sözleşmeleri ile tarihte uğrunda mücadele verilen insan haklarının gelişimi tüm dünyada hızını artırmıştır. Bu gelişmeyi Avrupa gibi bölgesel sistemlerin yükselişi takip etmiştir. Bağlayıcı niteliği haiz sözleşmeler aynı zamanda hem Birleşmiş Milletler denetim mekanizmalarına hem de Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) gibi bölgesel mahkemelere hayat vermiştir. Böylece işler bir sistem haline gelen uluslararası insan hakları hukuku iç hukuklar üzerinde dönüştürücü bir etkiye sahip olmuştur. Bu dönüştürücü etkinin boyutu devletler arasında değişmektedir. Ülkemizde ise insan haklarının korunmasına yönelik atılan adımlar Türkiye'nin Avrupa Birliği adaylığı döneminde yoğunlaşmıştır. Uluslararası düzeyde insan hakları sözleşmeleri ile oluşturulan koruma mekanizmalarının ülkemize yönelik eleştirel raporları, bölgesel düzeyde insan haklarının korunması için oluşturulan koruma mekanizmaları raporları ve mahkeme kararları dikkate alınmış ve böylece iç hukukumuzda hem normatif alanda hem de hukuk politikasında değişim ve dönüşüm yaşanmıştır. Türkiye'nin insan hakları sözleşmelerine tarafiyetinin yanı sıra AİHM gibi bir bölgesel insan hakları mahkemesinin bireysel başvuru yetkisini kabul etmesi de bu değişim ve dönüşüm sürecini hızlandıran bir faktör olmuştur. Bu tez insan hakları sözleşmelerinin dönüştürücü etkisine öncelikle tarihsel bir perspektiften yaklaşmakta ve daha sonra insan hakları sözleşmelerinin yarattığı dönüşümleri Türk hukuku özelinde incelemektedir.

Abstract:
Human rights are inalienable and inalienable rights that all human beings have solely by virtue of being human. After the devastating effects of the Second World War, it was realised that the protection of human rights was the essential element of ensuring international peace and states became parties to multilateral human rights conventions in order to achieve this goal. Especially with the human rights conventions drafted within the United Nations, the development of human rights, which have been fought for in history, has accelerated all over the world. This development was followed by the rise of regional systems such as Europe. Binding conventions also gave life to both UN supervisory mechanisms and regional courts such as the European Court of Human Rights (ECtHR). Thus, international human rights law, which has become a functioning system, has had a transformative impact on domestic laws. The extent of this transformative impact varies between states. In Turkey, the steps taken for the protection of human rights intensified during Turkey's candidacy for the European Union. Critical reports of protection mechanisms established by human rights conventions at the international level, reports of protection mechanisms established for the protection of human rights at the regional level and court decisions were taken into consideration, and thus, changes and transformations were experienced both in the normative field and in legal policy in our domestic law. In addition to Turkey's accession to human rights conventions, Turkey's acceptance of the individual application jurisdiction of a regional human rights court such as the ECtHR has also been a factor of accelerating this process of change and transformation. This thesis firstly approaches the transformative impact of human rights conventions from a historical perspective and then analyses the transformations created by human rights conventions in the context of Turkish law.