Simgesel tiyatroda ölüm teması
The theme of death in the symbolist theatre
Yazar: BEYZA NUR DOĞAN VATANSEVER
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ VEYSEL ÖZTÜRK ; DOÇ. DR. ESRA DİCLE
Boğaziçi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Bu tez Türk tiyatrosunda dikkate değer eserler verilen simgesel tiyatro türünün ölüm temasıyla kurduğu ilişkiye odaklanmaktadır. Ölüm fikrinin bireyde yarattığı sorgulamalar, korkular ve belirsizlik duygusu; bu temanın temsili için hem biçimde hem içerikte özel tercihler gerektirir. Dilin çağrışımlara dayalı bir biçimde kullanılması, sahnede iletişimin ve aksiyonun yerini durağanlığın ve içe bakışın alması, ölüm fikrinin tetiklediği geçmiş anlatısının ve varoluşsal sorgulamaların metinde ve sahnelemede oyuna hâkim hâle gelmesiyle simgesel tiyatro ölüm temasının tiyatroda temsil edilmesine olanak sağlar. Bu çalışma, ölümü merkezî tema olarak seçen birçok simgesel tiyatro metninde benzer biçimde çizilen "gizemli misafir" karakterinin sahip olduğu işlevsel rolü inceler. Tema ve tür arasındaki ilişkinin kendisini en çok bu karakterin varlığında açık ettiğini söylemek mümkündür. Ölüm teması oyunlarda ortak bir anlatımı ve sorgulamaları üretirken tür içinde birtakım değişimler yaşanır. Ahmet Muhip Dıranas'ın Gölgeler'i ve Sabahattin Kudret Aksal'ın Evin Üstündeki Bulut oyunu bireyin kendi ölümü ve yaşamı üzerine bir sorgulama başlatırken; Sevim Burak'ın Sahibinin Sesi oyununda aynı tür ve tema ortaklığı ideolojik yüzleşmeleri sahneye taşır. Oyunlarda ortak olarak bir leitmotif gibi işleyen, temanın temsil yükünü taşıyan ve anlatımı zenginleştiren "gizemli karakteri" incelemek tür içindeki değişimleri takip etmeyi ve anlamlandırmayı sağlayacaktır.

Abstract:
This thesis focuses on the relationship between the theme of death and the symbolist theatre genre, which produces remarkable works in Turkish theatre. Questions, fears and feelings of uncertainty created by the idea of death in the individual; the representation of this theme requires specific choices in both form and content. Symbolic theater allows the theme of death to be represented in theatre, with the use of language based on associations, communication and action being replaced by stasis and introspection on stage, and the past narrative and existential inquiries triggered by the idea of death becoming dominant in the text and staging. This study examines the functional role of the "mysterious guest" character, which is drawn similarly in many symbolist theater texts that choose death as the central theme. It is possible to say that the relationship between theme and genre reveals itself most in the presence of this character. While the theme of death produces a common narrative and questions in the plays, some changes occur within the genre. While Ahmet Muhip Dıranas's Gölgeler  and Sabahattin Kudret Aksal's Evin Üstündeki Bulut initiate an inquiry into the individual's own death and life; In Sevim Burak's Sahibinin Sesi  the same genre and theme commonality brings ideological confrontations to the stage. Examining the "mysterious character", which functions like a leitmotif in plays, carries the burden of representation of the theme and enriches the narrative, will enable us to follow and make sense of the changes within the genre.