Şihâbüddin Mahmûd el-Âlûsî'nin Neşvetü'ş-şemûl fi's-seferi ilâ İslâmbûl adlı Seyahatnâmesinin belâgat ilmi açısından incelenmesi
The rhetorical analysis of s̲h̲ihāb al-Dīn Maḥmud al-Alūsī's Travel Book "Nashwat al-Shamūl fī al-Safar ilā Islāmbūl"
Yazar: SÜMEYYE DURĞAN
Danışman: DOÇ. DR. HATİCE ARSLAN SÖZÜDOĞRU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion ; Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature
Dizin: Alusi = Alusi ; Arap edebiyatı = Arabian literature ; Belagat = Eloquence ; Ennahda = Ennahda ; Osmanlılar = Ottomans ; Seyahat = Travel ; Seyahatname = Seyahatname ; İstanbul = Istanbul

Özet:
Şihâbüddin Mahmûd el-Âlûsî, Nahda dönemi Arap Edebiyatının öne çıkan isimlerinden biridir. Âlûsî bu dönemde yazmış olduğu seyahatnâmesi Neşvetü'ş-şemûl fi's-seferi ilâ İslâmbûl ile döneme ışık tutacak bilgiler vermiştir. Ancak seyahatnâmesi araştırmacılar tarafından yeteri kadar çalışılmamıştır. Âlûsî'nin edebiyatçı kimliğine ışık tutacak Neşvetü'ş-şemûl fi's-seferi ila İslâmbûl'un özelliklerini sunmanın Arap dili ve Belâgati alanında çalışacaklara katkı sağlayacağı kanaatindeyiz.
Bu çalışmanın giriş bölümünde genel bilgilere ve literatür değerlendirilmesine ek olarak Âlûsî'nin hayatı kısaca anlatılmıştır. İlk bölüm seyahat ve Arap edebiyatında seyahatnâmeler konusunu içermektedir. İkinci bölümde eserin seyahatnâme olması hasebiyle birçok alana kaynaklık edebileceği göz önünde bulundurularak tanıtımsal bir değerlendirme yapılmıştır. Son bölüm ise ilgili seyahatnâmede öne çıkan teşbih, istiâre, kinâye, tıbâk, mübâlağa, cinâs, seci ve iktibâs sanatları örneklerinden oluşmaktadır.
Sonuç olarak; Neşvetü'ş-şemûl fi's-seferi ilâ İslâmbûl Nahda dönemi Arap edebiyatında sanatlı diliyle ön plana çıkan bir seyahatnâmedir. Böylece çalışmada hem Âlûsî'nin hem de seyahatnâmesinin edebî gücünün bir bakıma anlaşılması sağlanmıştır.

Abstract:
Shihāb al-Dīn Maḥmūd al-Ālūsī is one of the famous figures of the Nahda period in Arab literature. It was during this period that al-Ālūsī had written a travel book titled Nashwat al-Shamūl fī al-Safar ilā Islāmbūl, which provides insightful observation in this era.  Although his travel book gives significant insights in this era, this travel book has not been satisfactorily studied by researchers. Presenting features of the book Nashwat al-Shamūl fī al-Safar ilā Islāmbūl which sheds light on al-Ālūsī's literary persona could provide significant contribution to people who will do research on Arabic literature and rhetoric field. 
The introduction to this study provides general information and a review of the literature. It also includes a brief account of al-Ālūsī's life.  The first chapter handled the topic of travel and travel books in Arabic literature. In the second chapter, the work Nashwat al-Shamūl fī al-Safar ilā Islāmbūl is descriptively evaluated. It is also to consider its significance as a travel book that can be accepted as a one of the sources for various fields. In the final chapter, foremost examples of literary devices are presented; such a simile, metaphor, antithesis, hyperbole, pun, paronomasia, and allusion. In conclusion, Nashwat al-Shumūl fī al-Safar ilā Islāmbūl is a travel book which came to prominence because of it's artistic language in the Arabic literature of the Nahda period. As a result, this study provides the understanding of both Alusi's and his travel book's literary prowess in a sense.