İlişkisel ekonomi perspektifinden Türk bisiklet endüstrisinde bağlamsallık, yörünge bağımlılığı ve olumsallık
Contextuality, path dependency and contingency in the Turkish bicycle industry from the perspective of relational economics
Yazar: ESİN AVCI
Danışman: PROF. DR. YİĞİT EVREN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Bölge Planlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Bağlamsallık = Contextuality ; Bisiklet endüstrisi = Bicycle industry ; Olumsallık = Contingency

Özet:
Ekonomik faaliyetlerin mekânsal örgütlenmesi ve işleyişine dair konular, başta planlama ve ekonomik coğrafya olmak üzere, pek çok disiplinin uğraş alanı içinde yer almıştır. Geçtiğimiz yüzyılın başlarında neoklasik geleneğin etkisiyle model temelli ortaya çıkan metodolojik ve kuramsal kavrayış zemini, zaman içinde evrim geçirerek, daha gerçekçi, kapsamlı ve derinlikli açıklamalara olanak tanıyan zengin ve çoklu bir yapıya dönüşmüştür. Günümüzde, her ne kadar baskın evrimsel paradigmanın gölgesinde kalmış görünse de, ilişkisel yaklaşım, sözü edilen kavrayış yelpazesinin önemli bir parçası olarak son yirmi yıldır plancı ve coğrafyacılara ilham olmayı sürdürmektedir. İktisadi eylemi bir sosyal eylem olarak gören bu anlayışta vurgu, ekonomik gelişmenin (veya gelişememenin) aktörleriyle, bu aktörleri kuşatan yapılar ve bunlar arasındaki çok katmanlı bağlantılar üzerinedir. Bu karmaşık örüntünün incelenmesinde "bağlamsallık", "yörünge bağımlılığı" ve "olumsallık" üçlü bir analitik çerçeve olarak değerlendirilebilir [1]. Buna göre: (1) bağlamsallık, ekonomik eylemlerin çeşitli sosyal ve kurumsal ilişkilerin oluşturduğu ağlara gömülü olma halini; (2) yörünge bağımlılığı, ekonomik eylemlerin daha önceden gerçekleşen eylemler ve verilmiş kararlardan etkilenme durumunu; (3) olumsallık ise, bu eylemlerin rastlantısal ve açık uçlu olma halini tarifler.
Bu tez, ilişkisel yaklaşım perspektifinden Türkiye'deki bisiklet endüstrisinin mekânsal ve organizasyonel örgütlenmesini analiz etmeyi amaçlamaktadır. 1960'lardan itibaren ülke ekonomik peyzajının önemli bir parçasını oluşturan bu sektör, 2022 yılı itibariyle Avrupa Birliği'ne en çok bisiklet ihraç eden ilk beş ülke arasında yer almaktadır. Nitel araştırma olarak kurgulanan bu çalışmada ana amaç, sektörün gömülü olduğu mekânsal, zamansal ve kurumsal bağlamın ve bu yapının değişiminin ortaya konmasıdır. Bu kapsamda, bisiklet üreticisi 7 firma ve dernek temsilcileriyle bir dizi yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşme yapılmıştır.
Çalışma sonucunda Türkiye'de bisiklet endüstrisinin sektörel ihtiyaçlar ve kullanıcı eğilimlerinin farklılaşması doğrultusunda bir yapısal dönüşüm geçirdiği, zaman içerisinde sektörün yerel ekonomik gelişme bağlamında fırsat pencereleri yakaladığı fakat bu fırsat pencerelerinin değerlendirilemediği, firmaların yer seçiminde güçlü memleket etkisiyle belirli odaklarda ve bulundukları yerlerde yoğunlaşarak sektörün coğrafyasını oluşturduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
The spatial organization of economic actions and their functioning has been studied by many disciplines especially planning and economic geography. The methodological and theoretical ground of understanding which is emerged in base of model by the influence of neoclassic tradition at the beginning of last century, has been become a diversed and multiple structure that opens more realistic, more comprehensive and more in-depth explanations by evolving over time. Relational approach which is nowadays seen as it had been overshadowed by dominant evolutionary paradigm has been maintained being an inspiration to planners and geographers in the last 20 years as an important piece of range of understanding which is mentioned. In this understanding that sees economic action as social action, the emphasis is on the actors of economic development (or not), structures of these actors and multi-layered relations between them. "Contextuality", "path dependency" and "contingency" can be considered as a triple analytical framework in observing this complex pattern [1]. According to this; (1) contextuality identifies economic actions being embedded to the networks which created by various social and institutional relationships; (2) path dependency defines situation that economic actions affected by previous actions and decisions that have been made; (3) contingency explains that these actions are being open-ended and coincidental.
This thesis aims to analyze spatial and organizational organisation of bicycle industry in Turkey from the perspective of relational approach. This sector puts in an appearance among the top five countries that export the most bicycles to the European Union since 2022 which have been formed an important part of economic landscape of the country. The main goal of this study which is designed as qualitative research is presenting spatial, temporal and institutional context that this sector is embedded and alteration of this structure. In this extent, a series of semi-structured in-depth interviews were conducted with 7 firms that manufacturing bicycles and a few representatives associations.
According to the results of the study, it has been observed that bicycle industry has been undergone structural transformation in line with differentiation of sectoral needs and user tendencies, in the course of time, this industry had caught window of opportunities in context of local economic development but the opportunities had never been evaluated and firms created geography of the industry concentrating on the places where they are located and in certain foci with the strong hometown effect in location selection.