Türkiye'deki İslam tapınma mekanı tasarımları ve mimari tasarım paradigmalarının mimari proje yarışmaları üzerinden değerlendirilmesi
Islamic worship space design in Turkey and architectural design paradigms evaluation on the architectural design competition
Yazar: İBRAHİM TÜRKERİ
Danışman: DOÇ. DR. FERİDE ÖNAL
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Kuralları kesin olan İslam dini ve onun tapınma mekânı üzerinde çalışırken, tarihsel referans noktasını İslamiyet'in erken dönemlerinden daha da geriye çekmek yani "kutsal" kavramı üzerinden dil inşa etmek mümkündür. İslam tapınma mekânı sorunsalından çok daha öncesinde şekillenmiş bir mesele olan "kutsal" meselesinden başlayıp düşünmek, kullanılan kelime sayısını artırarak İslam tapınma mekânına ve onun tasarım sorunsalına başka bir açıdan yaklaşabilmeyi sağlamaktadır.
İslam tapınma mekânının tasarım boyutunun Türkiye kadrajındaki karşılığı olarak cami, tartışma platformlarında ideolojik bir nesne olarak görülmektedir. Fakat mimarlık ortamı için üzerinde durulabilecek asıl durum; görünenin ötesindeki bir güç ile mekân üzerinden bağ kurmak için bu mekânı tasarlarken izlenilen mimari tasarım paradigmalarının oluşturduğu etki alanını anlamaktır. Türkiye mimarlık ortamında "cami sorunsalı" adıyla meselenin tartışılması, tartışmanın boyutunun ortak bir konuşma aralığı olarak beliren mimari tasarım paradigmaları kadar olduğunu göstermektedir. Cami tasarımı elde etmek için yarışma yönteminin kullanılması, bu tezi destekleyen en önemli göstergedir. 
Mimarlık ortamında gündem oluşturması bakımından önem atfeden ve mesele üzerine söz söyleyebilme olanağı sunan yarışmalardan, mimarlık ortamının İslam tapınma mekânlarına dair üretim biçimini şekillendiren tasarım paradigmalarını çekip çıkarmanın mümkündür. Bu açıdan bakıldığında tüm fiziki ve beşeri paradigmaların mimarlık ortamında tartışılmasını sağlayan en önemli platformlardan birisi yarışmalardır. Cami mimarisi üzerine fikir veya proje elde etmeyi hedefleyen yarışmaların, mimarlık ortamında cami sorunsalını tartışmaya açmak anlamında önemli bir yeri vardır. Tarihsel olarak incelendiğinde yurt içerisinde düzenlenen bu yarışmalarla birlikte, Türkiye'deki mimarların yurtdışındaki cami mimarisi üzerine fikir veya proje elde etmeyi hedefleyen yarışmalarda kazandıkları başarıların ve tasarımlarının paylaşılması da İslam tapınma mekânı tasarımı üzerine yapılan tartışmalara alan açmıştır. Bunun yanı sıra; nüfus artış oranından daha fazla bir oranda artış gösteren cami inşası,  son beş yılda cami mimarisi üzerine fikir veya proje elde etmeyi hedefleyen yarışmaların artması, yani yarışma yöntemine başvuracak kadar cami talebinin artması, üzerinde konuşulacak çok "şey"in olduğunu göstermektedir.

Abstract:
Rules of the definitive work on the Islamic religion and its worship space, attract more backward from the historical reference point of early Islam ie "holy" is possible to build on the concept of language. A matter which has been shaped in the pre-Islamic worship space more problematic "sacred" think starting from the issue of increasing the number of words used to approach it from another angle to provide the space and its design problem of Islamic worship.
As the provision of Islamic worship in the mosque space frame design size Turkey is seen as an ideological object of discussion. But the actual situation may be focused on for the architectural environment; to establish a link through space with a power beyond the domain that created this space to understand appearing designing watched architectural design paradigms. Turkey architectural environment "mosque problematic" discussed the matter with the name that appears in the range of architecture common speech of the debate indicate that as the size of the design paradigms. Mosque of competition methods used to achieve the design is the most important indicators that support this thesis.
Architecture environment agenda in terms of creating and attaching importance to the competition, offering the possibility of a say on the matter, it is possible to pull out the architectural environment design paradigms that shape the way on the production of Islamic places of worship. In this respect, enabling architecture paradigms discussed in all the physical and human environment are one of the most significant platform competition. On mosque architecture ideas or projects aiming to achieve competition, the architecture of the mosque problematic environment has an important place in terms of open discussion. With this contest, organized within the country if Historically, on mosque architecture abroad architects in Turkey idea or project the achievements gained in the competition which aims to achieve, and the sharing of design has opened space for debate on Islamic worship space design. And also; The construction of a mosque showing a greater rate of increase in the rate of population increase in the last five years the architecture of mosques on the idea or project to increase competition, which aims to achieve, namely to apply for the competition method mosques increased demand, so on will be discussed "something" shows that in.