Türkiye'nin Orta Ege kıyılarında deniz memelilerinin durumu ve balıkçılıkla etkileşimi
The status of marine mammals and their interaction with fisheries along the Central Turkish Aegean coasts
Yazar: HARUN GÜÇLÜSOY
Danışman: PROF. DR. ŞÜKRAN CİRİK
Dokuz Eylül Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Deniz Bilimleri ve Teknolojisi Ana Bilim Dalı / Canlı Deniz Kaynakları Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2006
Konu: Deniz Bilimleri = Marine Science ; Su Ürünleri = Aquatic Products ; Zooloji = Zoology
Dizin: Ege Denizi = Aegean Sea

Özet:
Bu çalışmanın amacı, Türkiye'nin Orta Ege karasularındaki deniz memelilerinin dağılımlarının belirlenmesi, karaya vuran deniz memelilerinin belirlenmesi ve ?balıkçılık faaliyeti ile ilişkili? etkileşiminin saptanması ve değerlendirilmesi için yapılmıştır. Bu kapsamda, ana hatlarıyla 11 Kasım 2003 ve 24 Kasım 2004 tarihleri arasında kuzeyde Ayvalık ve güneyde Didim-Taşburun arasında kalan Ayvalık, Dikili, Foça, Urla, Dalyanköy, Sığacık, Kuşadası ve Taşburun balıkçı barınaklarındaki balıkçılar ile yapılan anket çalışmalarını ve 1993 ve 2004 yılları arasında fırsat el verdiği ölçüde toplanmış kıyıya vurma vakalarının değerlendirmesini içermektedir. Anket çalışmalarında balıkçı barınaklarındaki profesyonel kıyı balıkçılarının en az % 30'u ile, sahada balıkçılık yapan trata, gırgır ve trol teknelerinin tamamının sırasıyla % 32, % 31 ve % 27'si ile görüşülmüştür. Anket çalışmalarına katılan balıkçılar sınıflarına göre ayrıldıklarında kıyı balıkçıları toplamda 2.643 kişi-yıl (n=112), trolcüler 544 kişi-yıl (n=25), gırgırcılar 628 kişi-yıl (n=26) ve tratacılar 371 kişi-yıl (n=16) deneyimle anketleri değerlendirmişlerdir. Bildirim çokluğuna göre sırasıyla Afalina Tursiops truncatus'nın Çeşme'den kuzeyde kalan alanda daha yoğun şekilde dağılım gösterdiği, Çizgili Yunus Stenella coeruleoalba'un Çeşme'nin güneyindeki sahada, Tırtak Delphinus delphis'ın Kuzey Ege'de yoğunluk gösterdiği ve İspermeçet Balinası Physeter macrocephalus'nın ise Kuşadası ve Saroz Körfezleri'nin girişlerinde gözlendiği belirtilmiştir. Nadiren gözlenmiş Cetacea türleri ise, Grampus Grampus griseus, Mysticete, Katil Balina Orcinus orca, Mutur Phocoena phocoena, Kuvier Balinası Ziphius cavirostris ve Yalancı Katil Balina Pseudorca crassidens'dır. Akdeniz keşiş foku Monachus monachus'nun ise Foça ve Sığacık arasında kalan alanda yoğun bir şekilde gözlendiği bildirilmiştir. Araştırma sahasındaki balıkçıların % 86'sı deniz memelileri ile çeşitli şekillerde etkileşimde olduklarını bildirmişlerdir. Cetacea'ların müdahaleleri, zararları, avı kaçırmaları ve ekonomik etkileri dikkate alınarak yapılan değerlendirmeler sonucunda en çok etkilenen ana balıkçı grupları sırasıyla gırgırlar, kıyı balıkçıları, tratalar ve troller olmuştur. Av gereçlerine Tursiops truncatus, Delphinus delphis ve Monachus monachus türlerinin saldırıları yaptığı düşünülmektedir. Balıkçıların bildirimlerine göre 2003-2004 yıllarında hedef dışı av olarak yaklaşık 180 Cetacea'nin yakalandığı tahmin edilmiş olup, bunların öncelik sırasına göre gırgır (Akdeniz'deki ilk önemli etkileşim olarak ortaya çıkmıştır) ve kıyı balıkçıları iletrollerin etkileşimi sırasında olduğu bildirilmiştir. Tüm bu olumsuzluklara karşın, balıkçılar sahadaki balık stoklarının azalmasında deniz memelileri yerine kendi sektörlerini öncelikli sorumlu tutmuşlardır. Ancak, deniz memelilerinin korunmalarına temkinli yaklaşmışlar ve azaltılması yönünde eğilim göstermişlerdir.

Abstract:
This study was carried out to assess the distribution and strandings of marine mammals as well as their operational interactions with the fisheries in the central Turkish Aegean national waters. Within this context, the general scopes of the study were 1. inquiries with the questionnaires among the fishermen at the fishing ports located between Ayvalık on north and Didim-Taşburun on south and namely Ayvalık, Dikili, Foça, Urla, Dalyanköy, Sığacık, Kuşadası and Taşburun between 11 November 2003 and 24 November 2004, and 2. assessment of the stranding events collected opportunistically between 1993 and 2004. For the questionnaire applications, while at least 30 % of the professional artisanal fishermen were inquired at the each fishing port, in decreasing order 32 %, 31 % and 27 % of the entire fleet of seine, purse-seine and trawl fishermen operating in the study area were inquired. When categorised, the questionnaires were assessed by the artisanal, trawl, purse-seine and seine fishermen with a total of 2.643 (n=112), 544 (n=25), 628 (n=26) and 371 (n=16) man-years experience respectively. According to decreasing reporting frequency, Tursiops truncatus had an increasing occurrence tendency on the north of Çeşme, Stenella coeruleoalba in the south of Çeşme and Delphinus delphis in the North Aegean Sea, and Phsyeter macrocephalus at the entrances of Kuşadası and Saroz Gulfs. Moreover, the cetaceans species rarely reported were Grampus griseus, Mysticete, Orcinus orca, Phocoena phocoena, Ziphius cavirostris ve Pseudorca crassidens. The only pinniped species Monachus monachus was reported to have concentrated between Foça and Sığacık. In response to questionnaires 86 % fishermen reported to have a certain degree of interaction with marine mammals. When reported cetacean interactions including encounters around fishing operation area, depredations, driven fish from fishing gears away and economic loss taken into consideration, the most affected fishermen in decreasing order were purse-seine, artisanal, seine and trawl fishermen. It was believed that depredation on fishing gear was made by Tursiops truncatus, Delphinus delphis and Monachus monachus. According to fishermen reports it is estimated that 180 Cetacea were by-caught from 2003 to 2004, and these were happened during interactions with mainly purse-seine ? this is the first marked affect of this fishery in the Mediterranean Sea ? and artisanal fishermen, and with a minor contribution of trawl fishermen. Tough all these negative reports, fishermen claimed that instead of marine mammals the main responsible ofdepletion of fish stocks was the fishery sector. However, they have been cautious in their approach for the conservation of marine mammals and showed a tendency in favour of culling.