Türk müziğinde duygudurum analizi: Zirgüleli hicaz ve şedleri
Emotion analysis in Turkish music: Zirguleli hicaz and transpozed
Yazar: HİDAYET TİMUR SARICA
Danışman: PROF. EROL DERAN
Haliç Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Musikisi Ana Sanat Dalı / Türk Musikisi Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Müzik = Music

Özet:
Bu Çalışmada, Prof. Erol Deran'ın "Zirgüleli Hicaz Seyahatnamesi" isimli taksim konseri örnekleminde duygudurum analizi yapılmıştır. Zirgüleli Hicaz makamının beş şeddi vardır. Hicazkâr, Suzinak, Evcara, Suzidil ve Şedaraban. "Zirgüleli Hicaz Seyahatnamesi" taksim konseri bu beş makama geçiş icrasını kapsamaktadır. Modern psikoloji ve psikiyatri bilimlerinin özellikle son yüzyıldaki araştırmaları neticesinde duygudurumun tanımı yapılmış, duygunun oluşma süreçleri biyopsikososyal olarak gösterilmiştir. Sanatın duyguduruma, duygudurumun da sanata olan etkileri farklı kuramlarla açıklanmaya çalışılmıştır. Ancak bugüne kadar bu karşılıklı etkileşimin ortasında yer alan eserin, müzik türünün, makamın kendisine yönelik araştırma hemen hiç yoktur. Bir müzik türünün, makamın duyguduruma etkisi veya duygudurumun müzik türü, makama etkileri çalışılmış ancak müzik türünün, makamın kendiliğinin duygudurumunun ne olduğu ise hiç araştırılmamıştır. 
Makamları meydana getiren ses perdelerinin kendine has özellikleri, frekansları göz önünde bulundurulmuş, modern psikoloji ve psikiyatri analiz yöntemleri kullanılarak multi disipliner bir yaklaşım sürdürülmüştür. Bu çalışmada taksimler notaya alınmış ve geçki analizleri yapılmıştır. Analizlerde yapılan bölümlemeler geçki, çeşni ve icra tekniğine göre oluşturulmuştur. Üzerinde çalışılan grup daha önce herhangi bir psikolojik rahatsızlığı olmayan, müzik eğitimi almakta olan 30 gönüllü bireyden oluşmaktadır. Bu bireylere Hamilton Depresyon Ölçeği (HAM-D), SCL-90 Semptom Tarama Testi (SCL-90), Durumluk-Süreklilik Kaygı Ölçeği (STAI-I / II) ve Mizaç Karakter Envanteri (TCI) uygulanmıştır. Herhangi bir psikopatolojisi saptanmayan 30 gönüllü bireye dinleti öncesi ve sonrası Duygudurum Profili Ölçeği (DP) uygulanmıştır.
Dinleti öncesi ve sonrası duygudurum profillerinin karşılaştırılması neticesinde; Evcara makamının ılımlı melankolik özellikler gösterdiği, Hicazkâr makamının huzurluluk içerdiği, Suzidil ve Suzinak makamlarının diğer makamlara göre daha nötr bir duyguduruma sahip olduğu, Şedaraban makamının ise orta düzeyde bir melankoliye sahip olduğu gözlenmiştir.
Sonuç olarak, seçilen makamların yüzyıllar içerisinde kültürel ve sanatsal birikimlerinin yanı sıra, bireylerdeki duygudurumun dışavurumuna aracılık eden makamların kendilerinin de bir duyguduruma sahip olduğu söylenebilir.

Anahtar kelimeler: Duygu, Duygudurum Profili, Makam.

Abstract:
In this study, Prof. Erol DERAN's mood analysis was conducted in the sample of taksim concert named "Zirgüleli Hicaz Travelogue". The Zirgüleli Hicaz maqam has five walls. Hicazkâr, Suzinak, Evcara, Suzidil and Şedaraban. The "Zirgüleli Hicaz Travelogue" taksim concert includes the transition to these five maqams. As a result of the researches of modern psychology and psychiatry sciences, especially in the last century, the definition of mood has been made and the formation processes of emotion have been shown as biopsychosocial. The effects of art on mood and the effects of mood on art have been tried to  be explained with different theeories. The effects of art on mood and the effects of mood on art have been tried to be explained with different theories. However, until now, there is almost no research on the work, music genre, modality that is in the middle of this mutual interaction. The effect of a musical genre, sound on mood and, or the effects of mood on the musical genre, maqam has been studied, but the mood of the musical genre, maqam itself has never been investigated. 
The unique characteristics and frequencies of the tones that make up the makams were taken into account, and a multidisciplinary approach was maintained by using modern psychology and psychiatry analysis methods. This in the study, the taksims were notated and the transition analyzes were made. The partitions made in the analyzes were created according to the transition, flavor and performance technique. The group being worked on is consisted of 30 volunteers who do not have any psychological disorders before and are receiving, receiving music education. Hamilton Depression Scale (HAM-D), SCL-90 Symptom Screening Test (SCL-90), State-Trait Anxiety Inventory (STAI-I / II), and Temperament Character Inventory (TCI) were administered to these individuals. Mood Profile Scale (DP) was administered to 30 volunteers without any psychopathology before and after the concert. 
As a result of the comparison of mood profiles before and after the concert; It has been observed that Evcara maqam shows moderate melancholic features, Hicazkâr maqam contains peace, Suzidil and Suzinak maqams have a more neutral mood compared to other maqams, and Şedaraban has a medium level of melancholy.
As a result, it can be said that in addition to the cultural and artistic accumulation of the selected makams over the centuries, the makams that mediate the expression of mood in individuals also have a mood.
Key words: Maqam, Mood, Mood Profile.