Doğal öğretim yaklaşımı temelli psikoeğitim programının Otizm Spektrum Bozukluğu tanısı alan okul öncesi dönem çocukların ebeveynlerinde ebeveyn öz yeterlik düzeyine etkisi
The effect of natural teaching approach-based psychoeducation program on parental self-efficacy level in parents of preschool children diagnosed with Autism Spectrum Disorder
Yazar: TÜRKER ORKUN ARSLAN
Danışman: DOÇ. DR. OSMAN NEJAT AKFIRAT
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Otizm spektrum bozukluğu = Autism spectrum disorder ; Çocuk-okul öncesi =   ; Özel eğitime muhtaç çocuklar = Handicapped children who need special education ; Özel gereksinimli çocuklar = Children with special needs

Özet:
Bu araştırmanın amacı, araştırmacı tarafından hazırlanan farkındalık programının otizm spektrum bozukluğu tanısı almış çocuğa sahip ebeveynlerin ebeveyn öz yeterlik düzeyleri üzerindeki etkisinin incelenmesidir. Otizm spektrum bozukluğunun toplumda görülme oranı son yıllarda oldukça yükselmiştir. Erken çocukluk döneminde teşhis alan çocuklar için yoğunlaştırılmış şekilde verilecek bir eğitim oldukça önemlidir. Özellikle bireysel eğitimin önemli olduğu bu dönemlerde çocuğa beceri kazandırılması amacıyla eğitimci ve ebeveynlerin iş birliği yapmaları çok önemlidir. Ebeveynler okuldan kalan zamanlar içerisinde çocukları ile oldukça fazla zaman geçirmektedir. Bu süre içerisinde çocukların okulda kazandığı becerilerin genelleştirilmesi ve yeni becerilerin edinimi gibi süreçlerde ebeveynlere büyük bir rol düşmektedir. Otizm spektrum bozukluğuna sahip olan çocukların gelişimlerinde ebeveynler kritik bir öneme sahip olduğu için ebeveynlere yönelik bir farkındalık programı geliştirilmiştir. Araştırmacı tarafından hazırlanan 90 dakikalık 10 oturumdan oluşan farkındalık programı 2023-2024 eğitim öğretim yılında özel eğitim anaokuluna devam eden otizm spektrum bozukluğu tanısı almış çocuğa sahip olan 27 ebeveyn üzerinde yürütülmüştür. Araştırma kapsamında 9 kişilik deney, 7 kişilik kontrol ve 11 kişilik plasebo grupları seçkisiz bir şekilde oluşturulmuştur. Araştırmada gerçek deneysel model kullanılmıştır. Araştırmada veri toplamak amacıyla Kişisel Bilgi Formu ve Ebeveyn Öz Yeterlik Ölçeği Türkçe Versiyonu (EÖYÖ) kullanılmıştır. Beral (2010) tarafından yeniden uyarlanmış olan EÖYÖ çocuğu otizm spektrum bozukluğu tanısı almış ebeveynlerde, ebeveyn yeterliliklerini ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. Ayrıca oturum sonlarında ve program sonunda elde edilen nitel veriler incelenmiştir. Nicel veriler Wilcoxon İşaretli Sıralar testi ve Kruskal Wallis H testi ile nitel veriler ise içerik analizi ile incelenmiştir. Elde edilen bulgulara göre araştırmacı tarafından geliştirilen farkındalık programının 10 hafta boyunca deney grubuna uygulanması sonucunda deney grubunun hizmetlere ulaşma ve yararlanma stratejileri ile ebeveynlik stratejileri kullanım düzeylerinde artış görülmüştür. Bulgular alanyazın ile karşılaştırılarak tartışılmış ve bazı önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
The purpose of this study is to examine the effect of the awareness program prepared by the researcher on the parental self-efficacy levels of parents of children diagnosed with autism spectrum disorder. The prevalence of autism spectrum disorder in society has increased considerably in recent years. Intensive education is very important for children diagnosed in early childhood. It is very important for educators and parents to cooperate in order to provide skills to the child, especially in these periods when individual education is important. Parents spend a lot of time with their children during their free time from school. During this period, parents have a major role in processes such as generalization of the skills children have acquired at school and the acquisition of new skills. Since parents have a critical importance in the development of children with autism spectrum disorder, an awareness program for parents has been developed. The awareness program, consisting of 10 90-minute sessions prepared by the researcher, was conducted on 27 parents of children diagnosed with autism spectrum disorder attending special education kindergarten in the 2023-2024 academic year. Within the scope of the research, experimental groups of 9 people, control groups of 7 people and placebo groups of 11 people were randomly formed. A real experimental model was used in the research. Personal Information Form and Parental Self-Efficacy Scale Turkish Version (EÖYÖ) were used to collect data in the study. Adapted by Beral (2010), EÖYÖ was developed to measure parental competencies in parents whose children were diagnosed with autism spectrum disorder. Additionally, qualitative data obtained at the end of the session and at the end of the program were examined. Quantitative data were examined by Wilcoxon Signed Rank test and Kruskal Wallis H test, and qualitative data were examined by content analysis. According to the findings, as a result of the application of the awareness program developed by the researcher to the experimental group for 10 weeks, an increase was observed in the experimental group's use of strategies for accessing and benefiting from services and parenting strategies. The findings were discussed by comparing them with the literature and some suggestions were made.