Uşak örneğinde tematik harita kullanımının öğrencilerin turizm farkındalığı üzerindeki etkisi ve ölçek geliştirme çalışması
The effect of using thematic maps on student's tourisim awareness in the example of Uşak and scale development
Yazar: FADİME YAKIN
Danışman: PROF. DR. HASAN ÇUKUR
Dokuz Eylül Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Coğrafya Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Coğrafya = Geography ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Derslerde, uygun olmayan yöntem, teknik ve materyal kullanımı öğrencilerin bilgiyi anlamadan ve sorgulamadan direkt almalarına neden olmaktadır. Bu durum ise öğrencilerin verilen bilgileri günlük yaşamla ilişkilendirilmesini zorlaştırmakta ve bilgilerin kısa süre içerisinde unutmasına yol açmaktadır. Bu çalışmada ise Türkiye'nin turizm potansiyeli ve varlıkları konusunun öğretiminde CBS' den yararlanılmıştır. Çalışma kapsamında konu yakından uzağa ilkesiyle ele alınarak Uşak'ın turizm potansiyeli ve varlıkları konusu üzerinden işlenmiştir. Uşak, çevresindeki yörelere ve Türkiye geneline göre oldukça az turist çekmektedir. Nitekim 2022 yılında Türkiye'nin turizm gelirlerinden Uşak'a düşen pay sadece % 0,2'dir. Bir bölgedeki turizmin gelişmesi ve turizm faaliyetlerinin etkili bir şekilde yürütülmesi bölgede yaşayan insanların turizm farkındalıklarıyla yakından ilişkilidir.
Bu amaçla çalışmada, CBS aracılığıyla hazırlanan tematik haritaların öğrencilerin turizm farkındalığı üzerindeki etkisi incelenmiştir. Çalışmada öğrencilerin turizme yönelik farkındalıklarını ölçecek bir ölçeğin olmaması ise turizm farkındalık ölçeğinin oluşturulmasını gerekli hale getirmiştir. Bu yüzden çalışmanın bir diğer amacını, geçerli ve güvenilir bir turizm farkındalık ölçeğinin geliştirilmesi oluşturmaktadır. Ortaöğretim öğrencilerinin yaşadıkları yere yönelik turizm farkındalıklarının tespit edilmesi ve geliştirilmesi, turizm sektöründe aktif rol oynayan ve turizm varlıklarına sahip çıkan bireyler yetiştirilmesi açısından önemlidir.
Çalışmanın ölçek geliştirme aşamasının evren ve örneklemini temsil etmesi amacıyla, farklı ortaöğretim kurumlarında ve kademelerinde öğrenim gören öğrenciler çalışmaya dahil edilmiştir. Araştırma 2021-2022 eğitim öğretim yılı içerisinde araştırmaya gönüllü olarak katılan öğrenciler ile gerçekleştirilmiştir. Faktör analizinin ilk aşamasında 359 öğrencinin verilerine SPSS paket programıyla açımlayıcı faktör analizi uygulanmıştır. AFA'daki faktör yapılarını doğrulamak için ise ikinci aşamada 354 öğrencinin verileri AMOS paket programıyla doğrulayıcı faktör analizine tabi tutulmuştur. Yapılan analizler sonucunda 18 maddeden ve 4 boyuttan oluşan bir Turizm Farkındalık Ölçeği elde edilmiştir. Ölçeğin boyutları "Doğa Turizmine Yönelik Farkındalık", "Kültürel Turizm Mekanlarına Yönelik Farkındalık", "Kültürel Turizm Etkinliklerine Yönelik Farkındalık" ve "Spor Turizmine Yönelik Farkındalık" şeklinde adlandırılmıştır. Ölçeğin toplam varyansı %56,070 olarak, Cronbach' alfa katsayı değeri ise ,857 olarak bulunmuştur. Ölçek geliştirme aşamasının sonucunda geçerli ve güvenilir bir turizm farkındalık ölçeğine ulaşılmıştır.
Çalışmanın Uşak'ın turizm potansiyeli'nin tematik haritalar ile aktarılmasının öğrenci farkındalığı üzerindeki etkisini belirleme aşamasında ise yarı deneysel desenlerden "kontrol gruplu ön test-son test deseni" kullanılmıştır. Çalışmada ön test, uygulama ve son test aşamaları uygulanmıştır. Çalışmanın evrenini Uşak Merkez ilçe de yer alan 12.sınıf öğrencileri oluşturmaktadır. Çalışmanın örneklemi uygun örneklem yöntemiyle belirlenmiştir. Bu bağlamda örneklemi, Orhan Dengiz Anadolu Lisesinin 2021-2022 eğitim ve öğretim yılında öğrenim gören 37 öğrenci oluşturmaktadır.
Çalışmanın ön test aşamasında Turizm Farkındalık Ölçeği kullanılarak öğrencilerin farkındalıkları tespit edilmiştir. Çalışma Uşak'ın turizm potansiyeli üzerinden ele alındığı için kullanılan ders materyalleri de buna bağlı olarak hazırlanmıştır. Konu, kontrol grubundaki öğrencilerle geleneksel öğretim yöntemiyle işlenmiştir. Deney grubundaki öğrencilerle ise buluş yoluyla öğretim yöntemiyle ve CBS ile hazırlanan tematik haritalarla işlenmiştir. Uygulama süreci her iki grupta da 1 hafta içerisinde 2'şer saat ayrılarak gerçekleştirilmiştir. Son test aşamasında ise tekrardan turizm farkındalık ölçeği kullanılmıştır.
Deney ve kontrol gruplarının ön test ve son test verileri arasındaki farklılığı incelemek için bağımsız gruplar t-testi ve bağımlı gruplar t-testi analizleri uygulanmıştır. Ön test ve son test verilerinin aritmetik ortalamaları arasındaki farkı incelemek için ise etki büyüklüğü değerleri incelenmiştir. Araştırma sonucunda ulaşılan bulgular değerlendirildiğinde kontrol ve deney gruplarının ön test puanları arasında anlamlı bir farklılığa ulaşılamamıştır. Son testte ise gruplar arasında anlamlı bir farklılığın olduğuna ve etki büyüklüğü değerinin yüksek çıktığına ulaşılmıştır. Çalışma sonucunda, kontrol grubundaki öğrencilerde anlamlı bir turizm farkındalığının gelişmediğine, deney grubundaki öğrencilerde ise anlamlı bir turizm farkındalığının geliştiğine ulaşılmıştır. Çalışma doğrultusunda; ölçeğinin geliştirilmesi ve kullanım durumu, CBS'nin kullanımı, turizm farkındalığının kazandırılması ve Uşak'ın turizmiyle ilgili önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler: CBS, coğrafya eğitimi, Uşak turizmi, öğrenci farkındalığı

Abstract:
The use of inappropriate methods, techniques and materials in lessons causes students to take information directly without understanding and questioning. This situation makes it difficult for students to associate the information given with daily life and causes them to forget the information in a short time. In this study, GIS was utilized in teaching the subject of Turkey's tourism potential and assets. Within the scope of the study, the subject was handled with the principle of near to far and the tourism potential and assets of Uşak were covered through the subject. Uşak attracts very few tourists compared to the surrounding regions and Turkey in general. As a matter of fact, Uşak's share of Turkey's tourism revenues in 2022 is only 0.2%. The development of tourism in a region and the effective implementation of tourism activities are closely related to the tourism awareness of the people living in the area.
For this purpose, the study examined the effect of thematic maps prepared through GIS on students' tourism awareness. The lack of a scale to measure students' awareness of tourism in the study made it necessary to create a tourism awareness scale. Therefore, another aim of the study was to develop a valid and reliable tourism awareness scale. It is important to identify and develop secondary school students' tourism awareness of the place where they live in order to raise individuals who play an active role in the tourism sector and protect tourism assets.
In order to represent the population and sample of the scale development phase of the study, students studying at different secondary education institutions and levels were included in the study. The research was conducted with students who voluntarily participated in the research during the 2021-2022 academic year. In the first stage of factor analysis, exploratory factor analysis was applied to the data of 359 students with SPSS package program. In order to verify the factor structures in EFA, the data of 354 students were subjected to confirmatory factor analysis with AMOS package program in the second stage. As a result of the analysis, a Tourism Awareness Scale consisting of 18 items and 4 dimensions was obtained. The dimensions of the scale were named as "Awareness towards Nature Tourism", "Awareness towards Cultural Tourism Places", "Awareness towards Cultural Tourism Activities" and "Awareness towards Sports Tourism". The total variance of the scale was found to be 56,070% and Cronbach's alpha coefficient value was found to be .857. As a result of the scale development phase, a valid and reliable tourism awareness scale was reached.
At the stage of determining the effect of transferring Uşak's tourism potential with thematic maps on student awareness, "pretest-posttest design with control group" was used as one of the quasi-experimental designs.  In the study, pre-test, application and post-test stages were applied. The population of the study consisted of 12th grade students in Uşak Central district. The sample of the study was determined by convenient sampling method. In this context, the sample consists of 37 students studying at Orhan Dengiz Anatolian High School in the 2021-2022 academic year.
In the pre-test phase of the study, students' awareness was determined by using the Tourism Awareness Scale. Since the study was based on the tourism potential of Uşak, the course materials used were prepared accordingly. The subject was taught with the traditional teaching method with the students in the control group. With the students in the experimental group, the subject was taught with the invention teaching method and thematic maps prepared with GIS. The implementation process was carried out in both groups for 2 hours each in 1 week. In the post-test phase, the tourism awareness scale was used again.
Independent groups t-test and dependent groups t-test analyses were applied to examine the differences between the pretest and posttest data of the experimental and control groups. Effect size values were analyzed to examine the difference between the arithmetic averages of the pretest and posttest data. When the findings of the study were evaluated, no significant difference was found between the pretest scores of the control and experimental groups. In the post-test, however, there was a significant difference between the groups and the effect size value was high. As a result of the study, it was found that students in the control group did not develop a significant tourism awareness, while students in the experimental group developed a significant tourism awareness. In line with the study, suggestions were made regarding the development and use of the scale, the use of GIS, raising tourism awareness and tourism in Uşak.

Keywords: GIS, geography education, Uşak's tourism, student awareness