Futbolda beta endorfin düzeyleri ve laktat eliminasyonunun şut ve sprint performansı üzerine etkileri
The effects of beta endorphin and lactate elimination on shot and sprint performance in soccer
Yazar: FAİK VURAL
Danışman: YRD. DOÇ. DR. FARUK TURGAY
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Spor Sağlık Bilimleri Ana Bilim Dalı / Spor Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Spor = Sports
Dizin: Endorfinler = Endorphins ; Futbol = Football ; Futbolcular = Football players ; Koşu = Running ; Laktatlar = Lactates ; Nöropeptidler = Neuropeptides ; Performans = Performance

Özet:
Amaç: Bu tezin temel amacı; antrene futbolcularda oyunun son periyodunda gözlenen şut ve sprint performansındaki muhtemel düşmede tükürük beta endorfin, düzeyleri ve laktat eliminasyonunun etkilerini araştırmak, bununla beraber tükürük kortizol ve testesteron düzeylerinin de oyun esnasındaki değişimlerini ve belirtilen performans parametreleri ile ilişkilerini araştırmaktı. Gereç ve Yöntem: Araştırma grubu, amatör süper ligde oynayan toplam 16 futbolcudan (yaş: 75,21 ± 6,96, boy: 177,43 ± 5,46 cm, vücut ağırlığı: 23,75 ± 3,47 kg) oluştu. En az 2 gün aralıklar ile yo-yo aralıklı toparlanma testi (seviye 1) ve futbol müsabakası uygulandı. Yo-yo testi sonrası, müsabaka öncesi ve sonrasında sprint ve şut performans testleri yapıldı. Sprint sonrası atılan ş ut ların hızları ' Bushnell Speedster II Spor ts Radar Gun' cihazı ile belirlendi. Müsabaka öncesi (ısınma sonrası, IS), devre arası (DA), maç sonrası (MS) ve yo-yo testi sonrasında alınan parmak ucu kan örneklerinden laktat ve glukoz, tükürük örneklerinden; P- endorfin, testesteron (T), kortizol (K) düzeyleri ELİSA (enzim bağlantılı immüne sorbent assay) yöntemi ile belirlendi. T/K oranları hesaplandı. Ayrıca laktat eliminasyon testi (LET) sonrasında maksimal laktat (MLA) ve laktat eliminasyon hızı (LEH) saptandı. Testler sonrası algılanan zorluk derecesi (RPE) Borg skalası kullanılarak belirlendi. Verilerin analizinde SPSS 18.0 istatistik programı kullanıldı, anlamlılık değeri olarak p<0.05 alındı. Bulgular: MS'de KAH (156) ve LA düzeyleri (4 mM) istirahat değerlerine göre anlamlı olarak artarken, DA'deki değerlerine göre anlamlı bir değişiklik göstermedi. MS'de; testesteron düzeyleri bazal düzeylerine (p=0,01) ve DA'deki düzeylerine göre anlamlı bir artış gösterirken (p=0,001), kortizol ve P-endorfin düzeyleri belirtilen ölçüm zamanları arasında anlamlı bir değişiklik göstermedi (p=0,05). T/K oranı MS'de DA'dekine göre testesterona paralel olarak anlamlı düzeyde artış gösterdi (p=0,05). Kan glukoz düzeyleri DA'de bazal düzeylerine göre anlamlı bir artış gösterdi. MS'dekine göre artarken bazal değerlerine göre ise anlamlı bir farklılık göstermedi. Sadece DA'de glukoz düzeyleri ile testesteron arasında negatif bir ilişki bulundu. DA ve MS'deki glukoz ve laktat düzeyleri arasında ilişkiler bulundu. Devre arasında P-End düzeyleri ile testesteron ve T/K oranı arasında anlamlı pozitif bir korelasyon bulundu. DA ve MS'de ölçülen P-end, testesteron, kortizol ve BORG skalası parametreleri arasında anlamlı bir ilişki bulunmadı. Ayrıca bu parametrelerle LEH, yorgunluk indeksi (Yİ) ve MLA parametreleri arasında da anlamlı ilişki bulunmadı. MS'de ölçülen 20m sprint hızları IS'ye göre %9, şut hızları ise %3,2 oranında anlamlı olmayan bir düşüş gösterdi. MS'deki sprint ve şut performansı ile P-endorfın, LEH ve diğer hormonlar arasında anlamlı bir ilişki bulunmadı.Sonuç:a-) Maçın sonlarındaki sprint ve şut performansında, LEH, P-End ve diğer hormonların anla mlı bir rolü gözlenmedi.b-) Maç esnasında testesteron hariç diğer hormonlarda anlamlı bir değişikliğin olmamasında futbol müsabakasının orta düzeyde bir stres yaratıyor olmasının rolü olabilir.c-) Devre arasında glukoz seviyesindeki artış ve maç sonundaki düşmede testesteronun rolü olabilir.d-) Devre arasında P-End düzeyleri ile testesteron ve T/K oranı arasında bulunan ilişki onun bu periyotta testesteron benzeri anabolik bir fonksiyon gösterebileceğini işaret edebilir.Anahtar Kelimeler: Futbol, P-endorfin, testesteron, kortizol, laktat eliminasyonu, sprint, şut.

Abstract:
The Effects of Beta Endorphin and Lactate Elimination on Shot and Sprint Performance in Soccer Aim: The main aim of this study was to examine the effects of lactate elimination and saliva beta-endorphine levels on the probable decrease in the shot and sprint performances observed in the last period of the match in trained athletes; and to examine the changes in saliva cortisol and testosterone levels during a match and their relations with the given performance parameters.Method: The research group of the study consisted of 16 footballers (age: 75,21± 6,96, height; 177,43 ± 5,46 cm, body weight: 23,75 ± 3,47 kg) playing in the amateur super league. Yo-yo intermittent recovery tests (level 1) and football matches were done in at least 2-day- intervals. Following the yo-yo test, spring and shot performance tests were performed before and after the matches. 'Bushnell Speedster II Sports Radar Gun' device was used to measure the speeds of the shots after sprints. Lactate and glucose were tested in finger-prick blood samples taken before the match (BM), in halftime (HT), after the match (AM) and after the yo-yo test; and P-endorphin, testosterone (T), cortisol (C) levels were determined by using ELiSA (enzyme-linked immune sorbent assay) method. T/K levels were calculated. Moreover, following the lactate elimination test (LET), maximal lactate (MLA) and lactate elimination speed (LES) were determined. Rating of Perceived Exertion (RPE) was determined by using Borg scale. SPSS 18.0 program was used for the analyses of the data, and the value of significance was taken as p<0.05. Results: While HR (156) and LA (4 mM) levels increased in AM significantly in comparison to resting values, no significant difference was observed in comparison with HT values. AM testosterone levels showed a significant increase in comparison with their basal levels (p=0,01) and their HT levels (p=0,001), whereas cortisol and P-endorphine levels showed no significant difference between the times of measurement given (p=0,05). T/K rate increased significantly parallel with testosterone in AM in comparison to HT (p=0,05). Blood glucose levels increased significantly compared to their HT basal levels. While increasing in comparison with AM they did not show a significant difference in comparison with their basal values. It was found a negative relation between glucose levels and testosterone. The relationships were found between glucose and lactate levels in HT and AM. A significant positive correlation was found between P-End levels in HT and testosterone and T/K rate. No significant relation was observed between P-End, testosterone, cortisol and BORG scale parameters measured in HT and AM. Also, no significant relation was found between these parameters and LES, fatigue index (FI) and MLA parameters. 20m sprint speed measured in AM fell by %9 in comparison with BM and shot speed by %3,2, which was not significant. No significant relation was found between sprint and shot performance in AM and P-endorfin, LEH and other hormones.Conclusion:a-) In the sprint and shot performance towards the end of the match, no significant role of LES, P-End and other hormones was observed.b-) The fact that a football match causes a medium level stress may have a role in the fact that no other hormones showed significant changes than testosterone during the soccer match.c-) Testosterone may have a role in the increase in glucose level in the half time and the decrease after the match.d-) The relation found between P-End levels and testosterone and T/K rate in the halftime may indicate that P-End may show an anabolic function similar to testosterone in this period.Key words: Soccer, P-endorphin, testosterone, cortisol, lactate elimination, sprint, shot.