Türkiye'de yağlık ayçiçeği üretiminde değişim trendleri ve ekilen alan-fiyat ilişkisi
Changes in sunflower oil production in Turkey in tred of and planted area-price relationship
Yazar: BERFİN MAYDA
Danışman: PROF. DR. SEMİHA KIZILOĞLU
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Amaç: Yağlık ayçiçeğinin Türkiye ve Dünya genelinde 1991-2019 yılları arası istatistiki veriler ile karşılaştırmasını yaparak değişim trendlerini ortaya koymaktır. Ayrıca yağlık ayçiçeğinin Türkiye geneli ekilen alan - çiftçi eline geçen fiyat ilişkisini belirlemektir. 
Yöntem: 1991-2019 dönemine ait 28 yıllık dönem içerisinde değişim trendlerini (üretim miktarı, hasat edilen alanı, ekilen alan, verim miktarı, ithalat ve ihracatı,  yağlık ayçiçeği fiyatı, mazot fiyatı ve gübre (amonyum sülfat) fiyatı) sabit ve değişir esaslı indeksler kullanılarak belirlenmeye çalışılmıştır. Türkiye geneli yağlık ayçiçeği ekim alanı ile çiftçi eline geçen fiyat arasındaki ilişki KOYCK modeli kullanılarak analiz edilmiştir.
Bulgular: 1991-2019 yılları arasında dünyada yağlık ayçiçeği hasat edilen alanı 2019 yılında 1991 yılına göre %60 oranında, üretimde %128,3 oranında ve verim %46 oranında artış göstermiştir. Türkiye'de 2019 yılı hasat edilen alan 1991 yılına göre %19,6 üretim %143,8 ve verim %103,5 oranında artış göstermiştir. 1991-2019 yılları arasında 3 dönem olarak ele alındığında birinci dönemde Türkiye ve dünyada yağlık ayçiçeği üretim, hasat edilen alan ve verimde azalma görülürken ikinci ve üçüncü dönemlerde sürekli bir artış yaşanmıştır. KOYCK modeli analize göre, ayçiçeği fiyatındaki %10'luk artış bir yıl sonraki ekim alanında %1,5 oranında artışa neden olmaktadır. 
Sonuç: 1991-2019 yılları arası 3 döneme ayrılmıştır. Türkiye ve dünyada birinci dönemde (1991-2001) hasat edilen alan, üretim ve verimde azalma görülürken ikinci dönem(2001-2011) ve üçüncü dönemde (2011-2019) sürekli artış yaşanmıştır. Yağlık ayçiçeği fiyatının ekim alanı üzerine etkisi ise ayçiçeği fiyatlarındaki bir değişim yaklaşık 1,8 yıl sonra ekim alanını etkileyeceği sonucuna varılmıştır.

Abstract:
Purpose:  Oil sunflower in Turkey and across the world by making a comparison with statistical data from 1991-2019 year are reveals trends change. In addition, the sown area of sunflower oil to Turkey in general - into the hands of farmers to determine the relationship of prices.
Method: To determine the trends of change (production amount, harvested area, cultivated area, yield, import and export, oil sunflower price, diesel price and fertilizer (ammonium sulphate) price) in the 28-year period of 1991-2019 using fixed and variable indexes. It has been studied. Turkey was analyzed using the general relationship between oilseed sunflower field with passing into the hands of farmers Koyck price model.
Findings: Between 1991 and 2019, the harvested area of sunflower for oil increased by %60 in 2019 compared to 1991, by %128.3 in production and by %46. Production %19.6 compared to the year 2019. The area harvested in Turkey in 1991 increased by %143.8 and %103.5 yield. Taken as a 3 year period between 1991-2019 Turkey and sunflower oil production in the world in the first period, the second is seen in the harvested area and yields decline, and there has been a steady increase in the third period. According to the KOYCK model analysis, a %10 increase in sunflower price causes an increase of %1.5 in the cultivation area one year later.
Results: It is divided into 3 periods between 1991-2019. Turkey and the world in the first period (1991-2001) harvested area, production and yield decrease was seen in the second period (2001-2011) and in the third period (2011-2019) there has been constantly increasing. The effect of the price of oil for sunflower on the cultivation area is concluded that a change in sunflower prices will affect thecultivation area approximately 1.8 years later.