Piyasa değeri ve smart beta temelinde oluşturulan endekslerin yatırım performansı açısından karşılaştırılması: Borsa İstanbul uygulaması
Comparison of investment performance of indices created on the basis of market value and smart beta: Borsa Istanbul application
Yazar: MAHMUT ÖZ
Danışman: PROF. DR. BENER GÜNGÖR
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Markowitz'in portföy kuramı üzerine geliştirilen Capital Asset Pricing Model (CAPM) yani Sermaye Varlıkları Fiyatlama Modeli (SVFM) finansal varlığın getirisini piyasa getirisi ile değerlendirmekte ve bunun için oluşturulan pazar portföyü kullanılmaktadır. Sermaye Varlıkları Fiyatlama Modeli, pazar portföy çeşitlendirmesini finansal varlıkların kapitalizasyon ağırlıklarına göre belirlemektedir. Yani model portföy oluştururken varlıkların piyasa fiyatını baz almakta portföy içinde düşük fiyatlı varlıklara daha az, yüksek fiyatlı varlıklara ise daha fazla ağırlık vermektedir. Pazar portföyünün bu şekilde ağırlıklandırılması uzun vadede firmaların temel değerleri ile uyuşmadığı buda portföyün getirisinin olması gerekenden daha az gerçekleştiği gerekçesi ile son yıllarda finans çevrelerinde modelin eleştirilme sebeplerinden biri olmuştur. Modelin eleştiri aldığı diğer bir husus ise yatırımcı veya portföy yöneticilerinin portföy ağırlandırılmasında esnekliğe sahip olmayışı, ağırlıklandırmanın yalnızca hisse senedi piyasa fiyatı ile değişmesidir.
Finans literatüründe pazar portföyü ve endeksinin etkinliğinin eleştirileri neticesinde, pazar endeksinden daha etkin gelişmiş (smart beta) endeksler oluşturulabileceği ortaya konulmuştur. Özellikle firmaların temel verilerine göre oluşturulan smart beta endeksler pazar endeksine alternatif en önemli endekslerdendir.
Bu çalışmada, smart beta temeline dayalı şirket temel verilerine göre ağırlıklandırma yapılarak pazar endeksine alternatif portföyler oluşturulmuştur. Borsa İstanbul'da işlem gören firmaların 2000-2022 yılları arasındaki; dönen varlıklar, nakit ve nakit benzerleri, stoklar, duran varlıklar, toplam varlıklar, kısa vadeli yükümlülükler, toplam uzun vadeli yükümlülükler, ana ortaklığa ait özkaynaklar, hasılat, brüt kar (zarar), net esas faaliyet karı (zararı), esas faaliyet karı (zararı), dönem karı (zararı) temel verileri kullanılmıştır. 2015-2022 yılları arasında ise araştırma ve geliştirme giderleri, işletme faaliyetlerinden nakit akışları, nakit ve nakit benzerlerindeki net artış (azalış) temel verileri kullanılmıştır. Temel verilere dayalı alternatif oluşturulan yeni portföylerin performansı 2000-2022 ve 2015-2022 olmak üzere iki ayrı dönemler halinde BİST-100, BİST-50, BİST-30 ve BİST-TEM endeksi ile karşılaştırılmıştır. Yapılan bu mukayese sonucu BİST-100 endeksine göre, 2000-2022 döneminde net esas faaliyet karına göre ağırlıklandırılan endeks % 1,33; 2015-2022 döneminde ise nakit ve nakit benzerlerindeki net artışa göre ağırlıklandırılan endeks % 1,36 oranında aylık ortalama fazla getiri sağladığı tespit edilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Portföy Riski ve Getirisi, Sermaye Varlıkları Fiyatlama Modeli, Smart Beta, Bist100

Abstract:
The Capital Asset Pricing Model (CAPM), developed on the portfolio theory of Markowitz, evaluates the return of the financial asset with the market return and the market portfolio created for this is used. Capital Asset Pricing Model determines market portfolio diversification according to the capitalization weights of financial assets. In other words, the model is based on the market price of the assets while creating a portfolio, and gives less weight to low-priced assets and more to high-priced assets in the portfolio. The weighting of the market portfolio in this way has been one of the reasons why the model has been criticized in the financial circles in recent years, on the grounds that it does not match the core values of the companies in the long run, and the return of the portfolio is less than it should be. Another issue that the model is criticized for is that investors or portfolio managers do not have flexibility in weighting the portfolio, and the weighting changes only with the stock market price.
As a result of the criticism of the effectiveness of the market portfolio and index in the finance literature, it has been revealed that more effectively developed (smart beta) indices can be created than the market index. In particular, smart beta indices created according to the basic data of companies are among the most important alternative indices to the market index.
In this study, alternative portfolios to the market index were created by weighting according to the company basic data based on smart beta. Between the years 2000-2022 of the companies traded in Borsa Istanbul; current assets, cash and cash equivalents, inventories, fixed assets, total assets, current liabilities, total long-term liabilities, equity of the main partners, revenue, gross profit, net operating profit, operating profit, profit for the period basic data are used. For the years 2015-2022, basic data on research and development expenses, cash flows from operating activities, net increase (decrease) in cash and cash equivalents are used. The performance of new portfolios based on fundamental data was compared with the BIST-100, BIST-50, BIST-30 and BIST-TEM indexes in two separate periods, 2000-2022 and 2015-2022. As a result of this comparison, according to the BIST-100 index, the index weighted according to the net operating profit in the 2000-2022 period is 1,33%; In the 2015-2022 period, the index, which is weighted according to the net increase in cash and cash equivalents, has been determined to provide an average monthly surplus return of 1.36%.
Keywords: Portfolio Risk and Return, Capital Asset Pricing Model, Smart Beta, Bist100