Gündelik hayattaki yeri, kökeni ve neliği bakımından vicdan
Conscience: In terms of its origin, nature, and significance in daily life
Yazar: SEVGİ ÖZCAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ DİLEK ARLI ÇİL
Maltepe Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı / Felsefe Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Vicdan = Conscience

Özet:
Gündelik yaşamda insanların çeşitli kullanımlarında görüldüğü üzere vicdan, çoğunlukla her bir kişinin ahlaki bakımdan iyi ile kötüyü, doğru ile yanlışı ayırt ederek doğru değerlendirmeler yapmasını sağlayan bir duygu, yetenek, güç ya da ilke olarak kabul edilmektedir. Ancak vicdana sahip olan her insanın kaçınılmaz olarak doğru değerlendirmeler yapabileceği savı, tartışmaya açık, sorgulanması gereken bir savdır. Böylesi bir sorgulamayı konu edinen bu çalışmada, öncelikle vicdanın gündelik yaşamdaki yerini gözler önüne sermek amacıyla Cengiz Aytmatov, Fyodor Dostoyevski ve Lev Nikolayeviç Tolstoy'un eserleri incelenmektedir. Bu eserlerde görülen vicdanın gündelik yaşamdaki kullanımlarının felsefi temelleri ise farklı filozofların insan ve değer anlayışlarına dayanan görüşlerinde bulunmaktadır. Bu bakımdan Immanuel Kant, Friedrich Nietzsche ve İoanna Kuçuradi'nin vicdana ilişkin görüşleri Aytmatov'un ve Dostoyevski'nin eserlerinde açığa çıkan, insan olmanın sorumluluğunun bilincine karşılık gelen vicdanın felsefi temelini oluşturmaktadır. Buna karşılık Tolstoy'un eserlerinde görülen belirli bir ahlaka, dine veya Tanrı gibi bir otoriteye dayanan vicdan anlayışının felsefi kökenleri ise John Locke, Ashley Cooper Shaftesbury, Francis Hutcheson, Joseph Butler, David Hume ve Jean Jacques Rousseau'nun insan ve değer anlayışları ile temellendirdikleri vicdana ilişkin düşüncelerinde bulunmaktadır. Değişik ahlakları, dini inançları veya Tanrı fikrini esas alan bir değerlendirme biçimi olarak vicdan anlayışının her insan için geçerli olabilecek doğru bir değerlendirmenin olanağının koşulu olup olamayacağının sorgulanması gerekmektedir. Dolayısıyla bu çalışmada Kant, Nietzsche ve Kuçuradi'nin görüşleri doğrultusunda doğru değerlendirmenin neliği ve olanağının koşullarının neler olduğu felsefi temelleri bakımından sorgulanmaktadır. Böylece ahlak, Tanrı düşüncesi, dini inanç, ideoloji, yarar-çıkar gibi öznel ve/veya göreli ilkelerin değerlendirmelerimizin ölçütü olup olamayacağını, doğru değerlendirmenin temelini nerede aramak gerektiğini ortaya koymak mümkün olacaktır.

Abstract:
As can be seen in its different usages in daily life, conscience is accepted as a feeling, an ability, a power, or a principle that often enables one to make the correct evaluation by distinguishing good from bad, right from wrong. However, the thesis that everyone who has a conscience can inevitably make correct evaluations is questionable and must be inquired. In this study which carries out such an inquiry, first of all, in order to reveal the place of conscience in daily life, the works of Chingiz Aitmatov, Fyodor Dostoyevsky and Lev Nikolayevich Tolstoy is being examined. The philosophical foundations of different usages of conscience in daily life, revealed in these works, could be grounded on the various conceptions of human being and value of different philosophers. In this respect, Immanuel Kant, Friedrich Nietzsche and Ioanna Kuçuradi's thoughts on conscience constitute the philosophical basis of the conscience as the consciousness of the responsibility of being a human, which revealed in the works of Aitmatov and Dostoyevsky. The philosophical foundations of the understanding of conscience in Tolstoy's works, which depends on a certain moral, religion or authority of God, could be grounded on the thoughts of John Locke, Ashley Cooper Shaftesbury, Francis Hutcheson, Joseph Butler, David Hume and Jean Jacques Rousseau's view on conscience depending on a certain conception of human and value. It should be questioned whether the conception of conscience as a form of evaluation, that is based on various religious or moral beliefs, or an idea of God, is a condition of possibility of right evaluation that is valid for every human being. Therefore, in this study, through the views of Kant, Nietzsche and Kuçuradi, the nature of the correct evaluation and the conditions of its possibility will be investigated in terms of its philosophical foundations. Thus, it will be shown whether any relative and/or subjective criterion such as religious, moral, ideological beliefs, any idea of God, or individual interests can be admitted as a principle for the correct ethical evaluation, and the place where we should investigate the real foundations of its.