İstanbul Boğazı'nda deniz trafik güvenliğinin risk tabanlı bulanık-AHP ve FMEA yöntemleri ile incelenmesi
Analysis of maritime traffic safety in Istanbul Strait using fuzzy-AHP and FMEA methods based on risk
Yazar: NAZMİ BAYAR
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN YILMAZ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Gemi İnşaatı ve Gemi Makineleri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Gemi Mühendisliği = Marine Engineering
Dizin: Deniz kazaları = Maritime accidents ; Hata türleri ve etkileri analizi = Failure mode and effect analysis ; Risk analizi = Risk analysis ; İstanbul = Istanbul ; İstanbul Boğazı = Bosphorus

Özet:
Stratejik ve jeopolitik önemi her geçen gün artan İstanbul Boğazı, çevresinde yaşayan insan ve canlı nüfusu ile de olası bir deniz kazasında büyük risklere açık durumdadır.Bu çalışmada İstanbul Boğazı bölgesinde bu güne kadar yaşanmış kazaların oluşma nedenleri üzerinde Bulanık Analitik Hiyerarşi Prosesi (fuzzy-AHP) ve Hata Türleri ve Etki Analizi (FMEA) yöntemleri ile analiz yapılarak, İstanbul halkı ve çevresi için Boğaz trafiğinin oluşturduğu riskler belirlenmiştir. Yapılan analizlere göre bulunan risklerin oluşturacağı tehlikelerin ve olası kazaların engellenmesi için ortadan kaldırılması gereken nedenler belirlenmiştir.Boğaz'da yaşanan kazaların %29.1'i çatışma tipi kazalar olmuştur. Bu kaza tipi can ve mal kaybına sebep olduğu gibi çeşitli etkenler ile birleşerek çevre kirliliği oluşturabilmektedir. Yaşanan kazaların oluşma nedenlerinin birçok kaza tipi için benzerlik taşıdığı görülmüştür. Çatışma, karaya oturma, çatma ve temas tipi kazalarda en sık yaşanan kaza nedenlerinin hatalı manevra, hatalı seyir, ve hava muhalefeti olduğu görülmüştür. Hatalı manevra ve seyir nedenlerinin temelinde insan hatası olduğu düşünülmektedir. Her iki kazanın birinde aktör olarak yer alan Türk gemilerinin kılavuz alma oranları ise %1'ler düzeyindedir. Bu ise kazaların insan hatası sonucu olduğunu destekler bir durumdur.Ayrıca Boğaz'da yaşanan çatışma tipi kazaların %18'inin 500 GRT altındaki gemilerin karıştığı görülmektedir. Yaygın görüş olan riskin büyük gemilerden kaynaklandığı düşüncesinin hatalı olduğu gözler önüne serilmiştir. Düzensiz sefer yapan bu gemilerin de trafik kontrol sistemine dahil edilmesi gerekmektedir.Ayrıca Marmaray çalışması nedeniyle başlatılan tek yönlü trafik uygulaması kazaların üzerinde azaltıcı etkilere sahip olmuştur, bu nedenle tek yönlü trafik uygulamasının çalışmanın bitmesinden sonrada devam edilmesinde fayda bulunmaktadır.

Abstract:
Strategic and geopolitical importance of Istanbul Passage is increasing in each day, Passage has major risks for the environment and people living in Istanbul vicinity with the probable sea accident.In this study, Fuzzy Analytical Hierarchy Process (Fuzzy-AHP) and Failure Mode and Effect Analysis (FMEA) method is applied on accident causes lived in Istanbul Passage vicinity till today for defining risks of sea traffic for population and environment of Istanbul. By analysis applied in this study, ?hazards that occurred from risk? and ?causes to avoid probable sea accidents? are defined.In Istanbul Strait, %29.1 of the total accidents occurred in Istanbul Strait as collision type accident. Collision type accidents may be caused by loss of live and property, also environmental pollution can be lived by association of various factors. On the other hand most of the accidents resulted in Istanbul Strait have similarity with the causes of occurrence. Both collision, grounding, conflict, contact type accidents often have common causes as wrong maneuvering, wrong course and weather conditions. Human fault is the main factor of wrong maneuvering and wrong course accident causes. Turkish vessels placed as one actor per each two accidents, but ratio of taking pilot service of Turkish vessels is nearly %1 level. This supports that the accidents occur mostly from human fault theory.In addition, fewer than 500 GRT vessels resulted with %18 of the collision accidents lived in Istanbul Strait. This ratio shows that, widespread opinion that the idea of risk arising from large vessels is wrong. The vessels that making irregular course must be taken under control with the vessel traffic service.One-way traffic application that initiated according to Marmaray construction has mitigating effects on the accidents, therefore it will be useful to continue one-way traffic application after the ending of the construction to lower the risk level of accidents.