Üriner sistem taş hastalığında androjenlerin rolü
The role of androgens in urinary system stone disease
Yazar: ELBAY BAYRAMLI
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA ÖZGÜR TAN
Gazi Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Üroloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Üroloji = Urology
Dizin: Androjenler = Androgens ; Böbrek taşları = Kidney calculi ; SHBG = SHBG ; Stanolone = Stanolone ; Testosteron = Testosterone ; Östradiol = Estradiol ; Üreter taşları = Ureteral calculi ; Üriner sistem = Urinary tract ; Üriner taşlar = Urinary calculi

Özet:
Giriş
Ürolitiazis, böbrekteki promotor ve inhibitör dengenin bozulması sonucu gelişen kompleks bir süreç ve multifaktoriyel bir patolojidir. Erkeklerdeki renal taş oluşumuna olan yatkınlığın nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte üriner sistem taşlarının en sık görüldüğü 30-40'lı yaşlarda serum testosteron düzeyi en yüksek seviyededir.
Amaç
Üriner sistem taş hastalığı olan erkeklerde seks steroid hormon düzeylerinin, üriner sistem taşı olmayan yaşça benzer bir kontrol grubu ile karşılaştırıldığında daha yüksek olup olmadığının prospektif olarak araştırdık.
Gereç ve Yöntem
Çalışmamızın hasta grubuna Haziran 2022 – Aralık 2022 tarihinde Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Üroloji Polikliniğinde üriner sistem taş hastalığı nedeniyle takipli 21-50 yaş aralığında 40 erkek hasta dahil edilirken; daha önce taş hastalığı öyküsü olmayan 21-50 yaş arası 40 erkek kontrol grubunu oluşturdu. Hasta ve kontrol grubundaki erkeklerin demografik bilgileri, laboratuvar parametreleri ve görüntüleme bulguları hasta dosyalarından ve Gazi Üniversitesi Sağlık Araştırma ve Uygulama Merkezi hastane bilgi yönetim sistemi (Nucleus)'nden bulunarak kaydedildi. Hastalardan ve sağlıklı kontrol grubundan sabah saat 08:00–11:00 arasında açlık kan ve idrar örnekleri alınarak kan biyokimya parametreleri, seks steroidleri (total testosteron, serbest testosteron, DHT, DHEA, SHBG, östradiol) ve tam idrar tetkikine bakıldı. Araştırma verilerinin istatistiksel analizi için R Studio versiyon 1.4.1106 istatistik programı kullanıldı. 
Bulgular
Hasta grubunun ortalama yaşı 40,55  7,5 (22-49) iken, kontrol grubunun ortalama yaşı 39,875  6,568 (28-49) olarak bulundu (p=0,432). Çalışmamızdaki hasta grubunun ortalama total testosteron değeri 421,066 ± 168,416 (141,74-840,54) ng/mL, sağlıklı erkeklerlerde ise 314,616 ± 126,809 (83,7-703,06) ng/mL olarak bulundu ve hasta grubunda anlamlı olarak yüksek olduğu saptandı (p = 0.003). Hasta ve kontrol grubu arasında serbest testosteron, DHT, östradiol, DHEAS ve SHBG açısından istatiksel anlamlı fark yoktu (p=0,564, p= 0,128, p=0,754, p=0,744 ve p=0,985, sırasıyla). Serum ürik asit ve kreatinin ortalama değerleri açısından hasta grubu ve kontrol grubu arasında istatistiksel anlamlı bir fark saptansa da (sırasıyla p= 0,04 ve p<0.001), her iki grupta da gerek serum ürik asit gerekse serum kreatinin değerleri normal sınırlar içindeydi. İdrar dansiteleri ortalama değerleri ise hasta ve kontrol grubunda sırasıyla 1015,375  5,921 (1005-1030), 1019,85  7,127 (1005-1039) olarak hesaplandı ve istatistiksel anlamlı olarak farklıydı (p=0,007).  
Sonuç
Çalışmamızda taşı olan hasta grubunda serum total testosteron düzeylerinin yüksek bulunmasına karşın DHEAS, östradiol, SHBG, testesteronun aktif formu olan serbest testosteron ve daha güçlü bir androjen olan DHT'un kontrol grubuna göre anlamlı farklı olmaması, serum androjen düzeyleri ve taş oluşumu arasındaki ilişkiyi tam olarak aydınlatamamıştır. Serum total androjen düzeylerinin yüksek olması tüm hasta gruplarında olmasa da genetik yatkınlığı olan hasta gruplarında risk faktörü olabilir. Bu konuda sınırlı sayıda araştırma mevcut olup erkeklerdeki bu yatkınlığın nedenini açıklamak için çok merkezli, prospektif ve yüksek hasta sayılı çalışmalara ihtiyaç vardır.

Anahtar Kelimeler: Üriner sistem taş hastalığı, androjenler, testosteron, DHT, DHEAS, östradiol, SHBG

Abstract:
Introduction
Urolithiasis is a complex process with multifactorial etiopathology that develops as a result of disruption of the promoter and inhibitor balance in the kidney. Although the reason for the predisposition to renal stone formation in men is not known exactly, serum testosterone level is at its highest in the 30s and 40s, when urinary system stones are most common.
Aim
We prospectively investigated whether the sex steroid hormone levels were higher in men with urinary stone disease compared to an age-matched control group without urinary stones.
Materials and Methods
The patient group included 40 male patients aged 21-50 years, who were followed up due to urinary system stone disease in the Urology Clinic of Gazi University Hospital between June 2022 and December 2022. The control group consisted of 40 men aged 21-50 years who had no previous history of stone disease. Demographic information, laboratory parameters and imaging findings of men in the patient and control groups were recorded from Gazi University Health Research and Application Center hospital information management system patient data (Nucleus). Fasting blood and urine samples were taken from the patients and healthy control group between 08:00 and 11:00 in the morning, and serum sex steroids (total testosterone, free testosterone, DHT, DHEA, SHBG, estradiol) were studied. Complete urinalysis were also included. R Studio version 1.4.1106 statistical program was used for the statistical analysis of the research data.
Results
The mean ages of patient and control groups were found as 40,55  7,5 (22-49) and 39,875  6,568 (28-49) years respectively. The mean total testosterone value of the patient group was 421.066 ± 168,416 (141.74-840.54) ng/mL, and 314.616 ± 126,809 (83.7-703.06) ng/mL for the control group that was significantly higher in the patient group (p = 0.003). There was no statistically significant difference between the patient and control groups in terms of free testosterone, DHT, estradiol, DHEAS and SHBG (p=0.564, p=0.128, p=0.754, p=0.744 and p=0.985, respectively). Although there was a statistically significant difference between the patient group and the control group in terms of mean values of serum uric acid and creatinine (p= 0.04 and p<0.001, respectively), both were within normal limits in two groups. The mean values of urine densities were calculated as 1015,375 ± 5,921 (1005-1030), 1019.85 ± 7,127 (1005-1039) in the patient and control groups, respectively that was statistically significantly different (p=0.007).
Conclusions
In our study, although serum total testosterone levels were found to be high in the stone patient group, there was no significant difference in terms of DHEAS, estradiol, SHBG, free testosterone and DHT, which did not fully elucidate the relationship between serum androgen levels and stone formation. High serum total testosterone might be a risk factor in people with genetic predisposition for stone disease. There are limited studies on this subject and multicenter, prospective studies with a high number of patients are needed to explain the reason for this predisposition in men.

Keywords: Urinary system stone disease, androgens, testosterone, DHT, DHEAS, estradiol, SHBG