Karşılaştırmalı tüketim fonksiyonları üzerinden gelir dağılımı-hanehalkı harcamaları ilişkisi: Avrupa Birliği örneği
The relationship between income distribution and household consumption over comparative consumption functions: The case of the European Union
Yazar: MUSTAFA BİLİK
Danışman: PROF. DR. RECEP KÖK
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Avrupa Birliği = European Union ; Doğrusal modeller = Linear models ; Gelir dağılımı = Income distribution ; Hanehalkı tüketimi = Household consumption ; Kısmen uyarlanmış bölüşüm modeli = Partial adaptive distribution model ; Panel veri modelleri = Panel data models ; Tüketim = Consumption ; Tüketim fonksiyonları = Consumption functions ; Tüketim harcamaları = Consumption expenditures

Özet:
Gelir dağılımı-tüketim harcamaları ilişkisini analiz eden bu çalışma, üç kısımdan oluşmaktadır. Birinci kısımda, AB üyesi ve müzakere sürecinde bulunan ülkeleri kapsayan örneklem üzerinden, tüketici davranışlarının hangi teorik yaklaşımla temsil edildiği araştırılmaktadır. Dünya Bankası, Uluslararası İskân Bankası (BIS) ve Avrupa İstatistik Ofisi (EUROSTAT) tabanlarından elde edilen veriler kullanılarak, geleneksel tüketim fonksiyonları tahmin edilmektedir. Bu kısımda küresel ölçekte, gelir ve tüketim gibi makroekonomik değişkenlerin normal dağılmadığı bilgisi altında; gamma dağılımı varsayımı çerçevesinde Genelleştirilmiş Doğrusal Model (GLM) tahmincileri elde edilmiş; ele alınan ülkelerde örnekleminde sürekli gelir hipotezinin geçerli olduğu görülmüştür.
Çalışmanın ikinci bölümünde, hanehalkı tüketim harcamaları on iki (12) kategori üzerinden mikro veriler üzerinden incelenmektedir. Burada "Gıda Harcamalarının Gini Esnekliği –1'dir" hipotezi test edilmekle birlikte, her bir harcama kategorisinin gelir dağılımı esnekliği de ayrıca tahmin edilmektedir. Elde edilen GLM tahmincilerine göre, AB (15) örnekleminde gıda harcamalarının Gini esnekliği -0,2'dir. Gelir dağılımında meydana gelen kötüleşmenin gıda, giyim ve konut gibi zorunlu harcamaları azalttığı; mobilya, eğlence ve eğitim gibi lüks harcamaları ise arttırdığı saptanmaktadır. Toplam tüketim harcamalarının yaklaşık %50 oranında zorunlu kategorilere ayrıldığı düşünüldüğünde, gelir dağılımında meydana gelen bozulmanın toplam talebi doğrudan etkilediği ifade edilebilir. Dolayısıyla, toplam talepte istikrarı hedefleyen politikaların, daha iyi gelir dağılımını hedeflemesi bir gerekliliktir.
Çalışmanın üçüncü bölümünde, küresel ölçekte gelişmiş ülkelerden azgelişmiş ülkelere doğru kaynak aktarım mekanizmasının çalıştığı bir yöntem sınamasına yer verilmektedir. Burada Kök-Çetin yaklaşımı içerikli "Kısmen Uyarlanmış Bölüşüm Modeli" EUROSTAT veri tabanlarından sağlanan veriler üzerinden, uygulamalı olarak test edilmektedir. Palma oranı ve İnsani Gelişme Endeksi (İGE) yardımıyla oluşturulan "Bileşke Endeks" üzerinden elde edilen göstergelere göre, en düşük gelirli %40'lık dilimin gelir payında ortalama %0,57 oranında bir artış, en yüksek gelirli %10'luk dilimin payında ise %0,06 oranında bir azalma olgusu önemli bir sonuç olup gelir dağılımını iyileştirilebilecek bir yöntem önerisi ortaya konulmaktadır.

Abstract:
This thesis study consists of three essays on income distribution and consumption expenditure. In the first essay, traditional consumption functions examined through the sample of EU member states and negotiating countries, using data from the World Bank, Bank for International Settlements (BIS), and the Statistical Office of the European Communities (EUROSTAT). Based on the information that macroeconomic variables as income and consumption are nonnormally distributed, the permanent income hypothesis is validated for the underlying countries, according to the Generalized Linear Model (GLM) estimators on the gamma distribution.
In the second essay, household consumption expenditures are analyzed for twelve (12) categories and examined over microdata. The hypothesis of "Gini elasticity of food expenditure is -1" is tested, and the income distribution elasticity of each expenditure category is estimated. Accordingly, the Gini elasticity of food expenditures in the EU (15) sample is -0,2. While the deterioration in income distribution decreases expenditure on necessities such as food, clothing, and housing, it increases luxury expenditure such as furniture, entertainment, and education. With the overall consumption expenditure given by approximately 50 percent into necessity categories, the deterioration in the distribution of income directly affects total demand. Therefore, policies aiming for stability in aggregate demand also need to aim for a better distribution of income.
In the third essay, the "Partial Adaptive Distribution Model", which includes the mechanism of resource transfer from developed countries to less-developed nations, is tested from an empirical perspective. According to the parameters obtained through the "Combined Index" of the Palma ratio and the Human Development Index (HDI), the income share of the poorest 40% is expected to increase by 0.57 percent, while the share of the richest 10% is expected to decrease by 0.06 percent. Accordingly, within the framework of this finding, the study proposes a method for more stable income distribution.