1950 sonrası Türk Resim Sanatı'nda soyutlama 
eğilimleri ve plastik çözümlemeler
Abstracti̇on trends and plasti̇c analysi̇es of after 1950 Turki̇sh Pai̇nti̇ng Art
Yazar: SABRİYE ÖZTÜTÜNCÜ
Danışman: PROF. SADETTİN SARI
Akdeniz Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Resim Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
1950 yılından itibaren dünyada gelişen bazı toplumsal olaylar, sanat çevrelerinde
geniş yankı uyandırmış ve kitleleri arkasından sürüklemiştir. İnsan hakları, demokrasi,
sosyal yaşam gibi konularda sanatın her kolunda eserler üretilerek, toplum ve içinde
yaşanan insani değerler yeniden sorgulanmıştır. Böyle bir çevrenin yansıması olarak
Türkiye'de farklı çevre ve kutuplar, yaşanan toplumsal olaylara kayıtsız kalamamış,
toplumu ve düzeni sorgulayıcı fikir tartışmaları yaşanmıştır. Beslendiği kaynakların
başına toplumsal yaşam formlarını koyan Türk sanatçısı, farklı üsluplarda benzer
konuları eserlerine yansıtmıştır. 1950'li yıllar özellikle savaş, çatışma ve kargaşa gibi
kavramların zengin ifade biçimi bulduğu yıllardır. ABD ve Rusya arasında gerçekleşen
Soğuk Savaş yılları, Kore, Vietnam, Birinci Çinhindi, Arap-İsrail, Cezayir Bağımsızlık
Savaşları gibi dünya tarihine damga vuran savaşların yaşandığı yıllardır. Diğer taraftan
Türkiye'de de uzun yıllar unutulmayan, günümüzde de en önemli devrimlerden biri
olarak kabul gören Küba Devrimi' de yine 1950'li yılların önemli toplumsal
olaylarından biri olarak bilinmektedir.
Geniş halk kitlelerinin etkilendiği, çekirdek aile yapısının ideolojik temeller
üzerinde şekillendiği bu yıllar, tam anlamıyla kargaşa ve sosyolojik toplumsal olayların
somut-soyut ilişkisi içinde değerlendirilebileceği, toplumsal sarsıntıların etki eksenini
genişletmektedir. Böylece ideolojide kavramsal anlamda somut bir karşılık bulamayan
sanatçılar, kendi arayışları içinde herkese farklı anlamlar ifade eden yeni ve daha geniş
bir dünya arayışı içine girmiştir. Hayal, her toplumda yerini masmavi bir gökyüzü ve
özgürlük kavramları içinde tutsak yürekleri aydınlanma, karanlıktan arındırma
endişesi ile baş başa bırakmıştır. Sanatçı sorgulayan, sorgulanan, sorgulatan bir birey
olarak yeniden doğuşun anahtarını soyut ve var olmayan, ancak olduğundan son
derece emin bir kilide doğru ilerletmektedir. Bu kararlılık, sanatçının bunalım
dünyasına bir ümit, haykırış ya da doğaüstü hissetmesini sağlayan yaratıcılık aşısının
panzehri gibi olmuştur.
Bu araştırmada soyut resmin figür, nesne, mekân ile olan ilişkisi, biçim, içerik
ve estetik değer bağlamında gelişim süreci incelenmiş, dönem içerisinde yer alan
sanatçıların üslup farklılıkları belirlenmiştir. II. Dünya Savaşı sonrası tüm Dünyada
vii
olduğu gibi Türkiye'de de önemli sosyal, kültürel ve ekonomik değişimler meydana
gelmiş, bu değişim resim sanatına da yansımıştır. Böylece 1950'den itibaren Türk
resim sanatı gelişme gösteren bir döneme girmiştir. Bu dönem, endüstrileşme ile
gelen teknik, bilimsel, düşünsel alanda gelişimlerin hızlı olduğu bir dönemdir. Tüm
alanlardaki bu hızlı gelişim, soyut biçimin gelişmesinde önemli rol oynamıştır.
Toplumsal yapıdaki değişimler ve gelişimler, insan düşüncesini değiştirerek felsefi
derinlik kazandırmıştır
Bu gelişmelerin yarattığı iç huzursuzluk sonucunda sanatçı, doğadan nesneleri
arındırmak istemiş, bunun sonucunda resimde nesne kültürü parçalanmaya
başlamıştır. Soyut sanat, sanatçının iç dünyasını öznel, metafizik gibi kavramlarla
baş başa bırakarak farklı bir dünyaya sürüklemiş, kendi mantığı ile açıklanabilen
biçimler oluşturma yolunu tercih etmesini sağlamıştır.
Tez çalışmasının birinci bölümünde; Soyut ve soyutlama üzerinde durulmuştur.
Biçim, öğe, öznelcilik ve içerik kavramları incelenmiştir. Batı sanatı ile Türk
sanatındaki soyut resim ve soyutlama hakkında araştırma yapılmıştır.
Tez çalışmasının ikinci bölümünde; 1950 sonrası yıllar içerisinde gelişen ve
değişen toplumsal olaylar incelenmiştir. Aynı dönem içinden seçilmiş sanatçıların
uygulamalarındaki üslup farklılıkları belirlenmiş, soyutlamanın felsefesi, mantığı ve
psikolojik süreci üzerinde yapılan araştırmaların sonuçlarına dayalı olarak bu veriler
belli bir sistematik geliştirilerek açıklanmaya çalışılmıştır Soyutlamanın belirlenen
baslıkları altında seçilen sanatçılar ve yapıtları soyut sanat ile olan ilişkileri
bağlamında incelenmiştir.
Tez çalışmasının üçüncü bölümünde; Öznel bir tavır olarak soyut resmin plastik
açıdan ele alınması ve yorumlanması yer almaktadır. Soyut sanatın unsurlarına bağlı
olarak uygulamaya konulan, çalışmaların yer aldığı bu bölüme tez çalışmasının
kapsamına uygun uygulama çalışmaları yer almaktadır. Resim uygulamaları, tez
çalışmasının çerçevesini belirleyen baslıkla ilişkilendirilerek araştırmaya dâhil
edilmiştir.

Abstract:
Beginning from 1950 some developing social events around the world since has
aroused great repercussions in the art circles and trailed population. Human rights,
democracy, social life issues such as works of art produced in every field of art, society
and the values of re-questioned. In such a different environment and poles in Turkey,
not only uninterested in the social events but also community discussions and ideas
experienced interrogator scheme. Turkish artist affected the social life, the works of the
different methods that reflected similar topics. The 1950s, especially in war, conflict and
turmoil for many years as the concepts found in rich form of expression. Between
Russia and the United States during the Cold War, Korea, Vietnam, the First Indochina,
the Arab-Israel War of Independence, such as Algeria is experiencing wars that marked
the history of the world for many years. On the other hand evergreen in Turkey for
many years, now recognized as one of the most important revolutions in the Cuban
Revolution in the 1950s, it is known as one of the major social events.
Broad masses of the people affected by the nuclear family structure formed on the
ideological foundations of these years, literally, sociological upheaval and social events
assessed in relation to the concrete-abstract, broadening the impact of social upheavals.
So artist cannot find a response to a concrete ideology of the conceptual which means
different things to everyone in their quest for a worldwide search for new and more
entered into it. Imagine the location of every society trapped in their hearts blue sky and
freedom concepts of enlightenment, left alone with the dark concerns purification. Artist
questioned, interrogated, which questions the abstract and non-existent key to rebirth as
an individual, but extremely confident that promotes the right of a lock. This
commitment to the world of the artist's crisis of hope, the outcry was either antidote or
vaccine creativity that supernatural feel.
In this study, the figure of abstract painting, object, space, its relationship with the
format, content and aesthetic value are examined in the context of the development
process within the period determined in the artists' stylistic differences. All around the
world after World War II as well as in Turkey, important social, cultural and economic
changes have occurred, this change is reflected in the art of painting. Thus, since 1950,
ix
Turkish painting art entered a period that is made progress. This period of
industrialization came with the technical, scientific and intellectual developments that is
fast period. The rapid development in all areas, played a significant role in the
development of abstract form. Changes and developments in social structure, has given
people the idea that changing the philosophical depth. As a result of these
developments, civil unrest created by the artist wanted to purify the objects in nature, it
began to disintegrate, as a result of this it started to part the culture of the object in the
picture. Abstract art, the artist's inner world of metaphysical concepts such as leaving
alone plunged into a different world, with its own logic to choose the path of creating
forms, has explained.
In the first part of the thesis, abstract and abstraction focused. Format, item,
examined the concepts of subjectivism and content. Western art and Turkish art's of
abstract painting and abstraction made investigation.
In the second part of the thesis, developing and changing social events in the years
after 1950 were examined and artists' practices were selected from the same period, the
differences in style. Abstraction, philosophy, logic, and these data are based on the
results of psychological research on the process of developing systematic attempts to
explain under the titles of the works of selected artists and art abstraction abstract
examined in the context of its relations with.
In the third section, a subjective attitude and interpretation of abstract painting is to
be addressed in terms of plasticity. Depending on the elements of abstract art that is
implemented, the scope of work, including proper application of this section of the
thesis is the work. Oil painting studies, thesis title in relation to establishing a
framework has been involved in this study.