Yoncatepe iskeletlerinde diş taşının incelenmesi
Examination of dental calculus in Yoncatepe skeletons
Yazar: EZGİ KARABULUT
Danışman: PROF. DR. İZZET DUYAR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Antropoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Antropoloji = Anthropology
Dizin: Dental antropoloji = Dental antropology ; Diş taşları = Dental calculus ; Urartular Dönemi = Urartians Period ; Van = Van ; İskelet = Skeleton

Özet:
Bu çalışmada Yoncatepe'de (Van) ele geçirilen ve Urartu Dönemine ait iskeletlerin diş taşları makroskobik olarak incelenmiştir. Çalışmada ayrıca Urartu gömütleriyle karışık halde ele geçmiş ve daha yakın bir tarihte gömüldüğü tespit edilen aktüel (G.Ö. ~100 yıl) iskeletlerin diş taşları da incelenerek ağız sağlığı ve beslenmedeki tarihsel süreklilik ve değişimler anlaşılmaya çalışılmıştır. Urartu Dönemine ait 149 bireyin 433, aktüel 22 bireyin 92 dişi ve izole haldeki 313 diş incelenmiştir. Diş taşlarını kaydetmek için Brothwell'in görsel derecelendirme sistemi ve Dobney ve Brothwell'in daha ayrıntılı derecelendirme sistemi kullanılmıştır. Urartu Dönemine ait 341 daimi dişin 276'sında (%80,9) diş taşı bulunurken aktüel 78 daimi dişin 73 tanesinde (%93,6) diş taşı gözlemlenmiştir. Bu veriler zaman içerisinde diş taşı oranının arttığı anlamına gelmektedir. Diş taşı şiddetinin dağılımı; Urartu Döneminde %80 "hafif", %20 "orta",%0 "ileri", aktüellerde %78,6 "hafif", %21,4 "orta", %0 "ileri" şeklindedir. Yoncatepe topluluğunda yüksek diş taşı prevalansı ve yaygın olan "hafif" diş taşı şiddeti ile buradaki sakinlerin ağız sağlığının görece iyi durumda olduğunu göstermiştir. Urartu Dönemi Yoncatepe topluluğunda yüksek diş taşı görülme sıklığının en önemli sebebi, karbonhidrat oranı yüksek ürünler kullanılması ve dibek, ezgi gibi öğütme taşları ile öğütülmüş bakliyat, bulgur ve un gibi gıdaların yaygın olarak kullanılmasıdır. Aynı bölgeye ait (Van) eski Anadolu topluluklarıyla karşılaştırıldığında, Yoncatepe topluluğunun diş taşı prevalansının yüksek oranlarda görüldüğü gruplar arasında yer aldığı gözlemlenmiştir. Buna karşın Yoncatepe topluluğunda diş taşı şiddeti diğer iskelet serileriyle benzerlik göstermektedir. Yoncatepe'de diş çürüğü ve diş aşınmasının zaman içerisindeki değişimine paralel olarak diş taşının yaygınlaşmasının tarım ürünleri tüketiminin artması ile açıklanabileceği sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
In this study, the dental calculus of the skeletons found in Yoncatepe (Van), dated to the Urartian Period were examined macroscopically. Additionally, the dental calculus of the Actual Period (~100 years ago) skeletons were also examined, and the historical continuity and changes in oral health and nutrition were tried to be understood. 433 teeth of 149 individuals from the Urartian Period, 92 teeth of 22 individuals from the Actual Period and 313 isolated teeth were examined. Brothwell's visual grading system and Dobney and Brothwell's more detailed grading system were used to record calculus. While calculus was found in 276 (80.9%) of 341 permanent teeth belonging to Urartian Period, calculus was observed in 73 (93.6%) of 78 permanent teeth in the Actual Period. These data mean that dental calculus rates increase over time. Distribution in the degree of dental calculus; It is 80% "slight", 20% "medium", 0% "considerable" in Urartian sample, 78.6% "slight", 21.4% "medium", 0% "considerable" in actual one. The high prevalence of calculus and common "light" calculus in the Yoncatepe community indicated that the residents here were in relatively good oral health. The most important reason for the high incidence of calculus in the Urartu in Yoncatepe is the use of products with a high carbohydrate content and the widespread use of foods such as ground legumes, bulgur and flour with grinding stones such as dibek and ezgi. When compared to the ancient Anatolian communities of the same region, it was observed that the Yoncatepe community was among the groups with high dental calculus prevalence. On the other hand, calculus degree in the Yoncatepe community is similar to other skeletal series. It has been concluded that the prevalence of dental calculus in Yoncatepe, in parallel with the change in tooth decay and tooth wear over time, can be explained by the increase in the consumption of agricultural products.