İslami bankacılığa stratejik bir bakış: Sosyal bankacılık önerisi
A strategic overview of Islamic banking: A social banking proposal
Yazar: FAHRETTİN ÖZDEMİRCİ
Danışman: DOÇ. DR. SERHAT YÜKSEL
İstanbul Medipol Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Yönetim ve Strateji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Bankacılık = Banking ; İşletme = Business Administration

Özet:
Faizsiz bankacılık sistemine dini nedenler, ekonomik nedenler, sosyal nedenler, politik nedenlerden dolayı ihtiyaç olabilir. Faizin mikro ve makroekonomiye olumsuz etkileri nedeniyle faiz oranlarının yüksek olmaması hep arzu edilir. Politik olarak inanç temelli yönetim biçimini tercih etmiş devletler faizli bir sistemden kaçınmak için faizsiz bankacılık sistemine ihtiyaç duyabilirler. Katılım bankaları veya İslami finans kuruluşları her ne kadar faizsiz bir model hedefleseler de sonuçta bir bedel talep etmeden borç verememekte ve bir bedel ödemeden mevduat toplayamamaktadırlar. Katılım bankaları adı faizsiz bankacılık olsa da uygulamada tam faizsiz bir sistem gibi çalışamamaktadır. Bu nedenle kâr amacı taşımayan faizsiz bir bankacılık "sosyal bankacılık" modeli üzerinde çalışılmıştır. Bu çalışma yapılırken bankacılık ve katılım bankacılığının günümüze kadar geldiği bilgi birikiminden yararlanılmıştır. Türkiye'de faaliyet gösteren mevduat bankaları ve katılım bankalarının kesintisiz 16 yıllık verileri üzerine bir dizi istatistiksel analizler yapılmıştır. Faiz kavramı içerisinde bulunan bankanın kâr beklentileri, faaliyet giderleri ve riskleri ayrı ayrı analiz edilmiştir. Bu analizlerde ağırlıkla karlılığı etkileyen faktörler ve faiz oranlarını etkileyen faktörler üzerinde durulmuştur. Böylece faizi zorunlu kılan etmenler ve faiz oranlarına etkileri araştırılmıştır. Bu analizlerden yola çıkarak kâr amacı olmayan faizsiz bir banka modeli önerilmiştir. Bu sistemin çalışabilmesi için öncelikle zekât fonunun bulunması, sosyal bankacılık için yasal mevzuatın izin vermesi, bankanın çalışma usul ve esaslarının bir üst kurul tarafından düzenlenmesi, yetkilendirilmesi, faaliyet izni verilmesi ve denetlenmesi gerekmektedir. Çalışma tamamen faizsiz bir banka modeli üzerine bir çalışma olması nedeniyle diğer çalışmalardan ayrılmaktadır. Ancak faizsiz bir bankanın faizsiz ekonomik sistem içerisinde ve ekonomik sistemin bu modelini destekleyecek unsurlarla donatıldığında mümkün olabileceğini de unutmamak gerekmektedir. 
Anahtar Kelimeler; faizsiz bankacılık, faizin tarihçesi, karz-ı hasen, riba, sosyal bankacılık

Abstract:
The interest-free banking system may be needed for religious, economic, social, or political reasons. Due to the negative effects of interest on micro and macro economy, it is always desirable that interest rates are not high. States that have politically preferred faith-based management may need an interest-free banking system to avoid an interest-based system. Although participation banks or Islamic financial institutions aim for an interest-free model, they cannot lend without charging a fee and cannot collect deposits without paying a fee. Even though participation banks are called interest-free banking, they cannot work like a full interest-free system in practice. For this reason, a non-profit interest-free banking "social banking" model has been studied. While conducting this study, the knowledge of banking and participation banking has been used. A series of statistical analyzes have been made on the uninterrupted 16-year data of deposit banks and participation banks operating in Turkey. The profit expectations, operating expenses and risks of the bank, which is included in the concept of interest, are analyzed separately. In these analyzes, the factors affecting profitability and the factors affecting interest rates are emphasized. Thus, the obligatory interest rates and their effects on interest rates were investigated. Based on these analyzes, a non-profit interest-free bank model is proposed. In order for this system to work, first of all, it is necessary to have a zakat fund, to allow the legal legislation for social banking, to regulate the working procedures and principles of the bank, to be authorized, to give an operating permit and to be audited by a higher board. The study differs from other studies as it is a study on a completely interest-free bank model. However, it should not be forgotten that an interest-free bank is possible within the interest-free economic system and when equipped with elements to support this model of the economic system.
Keywords; interest-free banking, history of interest, karz-ı hasen, riba, social banking