Beş faktör kişilik özelliklerinin sosyal kaygı belirtileri ile ilişkisinde öz- şefkatin aracı rolünün incelenmesi
Investigation of the role of self-compassion in the relationship of five factor personality traits and social anxiety symptoms
Yazar: BÜŞRA PAY
Danışman: DOÇ. DR. ELİF ÇELEBİ
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Klinik Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Beş faktör kişilik modeli = Five factor personality model ; Kişilik = Personality ; Kişilik özellikleri = Personality traits ; Sosyal kaygı = Social anxiety ; Ölçekler = Scales ; Öz duyarlılık = Self compassion

Özet:
Mevcut araştırmada beş faktör kişilik özelliklerinin sosyal kaygı belirtileri ile ilişkisinde öz-şefkatin aracı rolünün incelenmesi amaçlanmıştır. "Demografik Bilgi Formu (DBF)", "Beş Faktör Kişilik Envanteri (BFKE)" ve "Öz- Anlayış Ölçeği (ÖZAN)" aracılığı ile veri toplama işlemi gerçekleştirilmiştir. Araştırma ülkemizin çeşitli devlet ve özel üniversitelerinin farklı bölümlerinde öğrenim görmekte olan 439 (294 kadın, 145 erkek) üniversite öğrencisinin katılımıyla yürütülmüştür. Araştırma verileri SPSS 20.0 programı ve PROCESS Makro v3.3 sürümü ile analiz edilmiştir. Katılımcıların sosyal kaygı belirti düzeyinin sosyo-demografik değişkenler açısından incelenmesi amacıyla bağımsız gruplar t-testi ve tek yönlü varyans analizi (ANOVA) uygulanmıştır. Analiz sonuçlarında sosyal kaygı belirtilerinin sınıf seviyesi, anne ve babanın eğitim düzeyi, algılanan gelir ve herhangi bir psikolojik rahatsızlığa sahip olma durumu açısından farklılaştığı gözlemlenmiştir. Beş faktör kişilik özellikleri, öz-şefkat ve sosyal kaygı belirtileri arasındaki ilişkileri belirlemek için Pearson Korelasyon Katsayısı Analizi'nden yararlanılmıştır. Yapılan bu analiz sonucunda değişkenler arasında anlamlı düzeyde istatistiksel ilişkiler saptanmıştır. İlk olarak, öz-şefkatin beş faktör kişilik özelliklerinin nevrotiklik boyutu ile arasında negatif yönde anlamı ilişki; dışadönüklük, deneyime açıklık, yumuşak başlılık ve sorumluluk boyutları ile arasında pozitif yönde anlamlı ilişki bulunmuştur. İkinci olarak, öz-şefkat düzeyi arttıkça sosyal kaygı belirti düzeyinin azaldığı gözlemlenmiştir. Üçüncü olarak, sosyal kaygı belirtileri ile beş faktör kişilik özelliklerinin nevrotiklik boyutu arasında pozitif yönde anlamlı ilişki; dışadönüklük, deneyime açıklık ve yumuşak başlılık boyutları arasında negatif yönde anlamı ilişki saptanmıştır. Öz-şefkatin aracı rolünü değerlendirmek amacıyla Basit Aracı Değişken Analizi yapılmıştır. Sorumluluk alt boyutu ile sosyal kaygı arasında ilişki bulunamadığından dolayı, sorumluluk değişkeni aracılık analizine dahil edilmemiştir. Araştırma sonuçları nevrotiklik, dışadönüklük, deneyime açıklık ve yumuşak başlılık ile sosyal kaygı belirtileri arasındaki ilişkide öz-şefkatin aracı rolü olduğunu göstermiştir. Araştırmadan elde edilen bu bulgular ilgili alanyazın doğrultusunda tartışılmıştır. Araştırmanın sınırlılıklarına, klinik doğurgularına ve gelecek çalışmalar için önerilere yer verilmiştir.

Abstract:
The aim of the current study is to investigate the mediating role of self-compassion in the relationship between the five-factor personality traits and social anxiety symptoms. Data were collected using the "Demographic Information Form"(DIF) "Five Factor Personality Inventory" (FFPI) and "Self-Compassion Scale (SCS). The study was carried out with the participation of 439 (294 female, 145 male) students who were studying in different departments of various public and private universities in our country. Research data were analyzed with SPSS 20.0 program and PROCESS Macro v3.3 version. In order to examine the social anxiety symptom level of the participants in terms of socio-demographic variables, independent groups t- test and one-way analysis of variance (ANOVA) analysis were applied. As a result, it was observed that the symptoms of social anxiety differed in terms of grade level, education level of the mother and father, perceived income and having any psychological disorder. Pearson Correlation Coefficient Analysis was used for the determination of the relationship among big five personality traits, self-compassion and social anxiety symptoms. As a result of this analysis, statistically significant relationships were found between the variables. Firstly, there was a significant negative correlation between self-compassion and neuroticism dimension of five factor personality traits, whereas there were significant positive relations between extraversion, openness to experience, agreeableness and conscientiousness dimensions. Secondly, it was observed that as the level of self-compassion increased, the level of social anxiety symptoms decreased. Thirdly, there was a significant positive correlation between social anxiety symptoms and neuroticism dimension of five factor personality traits, whereas there were significant negative relations between extraversion, openness to experience, agreeableness dimensions. Then, Simple Mediator Analyses was conducted in order to evaluate the role of self- compassion as a mediator. Since there is no relationship between conscientiousness sub-dimension and social anxiety, conscientiousness variable is not included in the mediation analysis. Research results showed that self-compassion has a mediator role in the relationship between neuroticism, extraversion, openness to experience, agreeableness and social anxiety symptoms. These findings obtained from the research were discussed in the direction of the relevant literature. The limitations of the research, clinical implications and recommendations for future studies are included.