Dış ticaret ve büyüme arasındaki ilişkinin Avrupa dönüşüm ekonomileri için analizi
The analysis of the relationship between growth and trade for European transition economies
Yazar: YAĞMUR SAĞLAM
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN AVNİ EGELİ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Ekonomik analiz = Economic analysis ; Ekonomik büyüme = Economic growth ; Eşbütünleşme = Cointegration ; Geçiş ekonomisi = Transition economies ; Uluslararası ticaret = International trade ; İhracat = Export

Özet:
Dış ticaret ve büyüme arasındaki etkileşim, iktisat yazınının en çok tartışılan konularından birisi olmuştur. Konuyla ilgili pek çok teorik ve ampirik çalışma yapılmış olmasına rağmen değişkenler arasındaki ilişkinin yönü, konunun araştırılma biçimi, ele alınan ülke ile ülke grupları ve kullanılan yöntem bağlamında literatüre katkılar devam etmektedir. Bu çalışmanın amacı,  dış ticaret ve büyüme arasındaki ilişkiyi teorik ve ampirik olarak araştırmak, ihracata dayalı ve iç talep çekişli büyüme stratejilerinden hangisinin ele alınan ülkeler özelinde ve genelinde ekonomik büyüme üzerine daha fazla katkı yaptığını karşılaştırarak değerlendirmektir.
Çalışmada dış ticaret (net ihracat, iç talep) ve büyüme değişkenleri arasındaki etkileşim Data Stream veri tabanından elde edilen 1990-2015 dönemine ait yıllık veriler kullanılarak analiz edilmiştir. Kullanılan veriler hem yatay kesit hem de zaman serisi olmak üzere iki boyut içerdiğinden panel veri analizi tekniklerinden yararlanılmıştır. Sırasıyla; İkinci Nesil Birim Kök Testleri (CADF, Hadri-Kruzomi, Multifaktör), Westerlund ECM Panel Eş-Bütünleşme, Heterojen Panel Nedensellik Testleri yapılmış ve Pesaran (2006) Ortak İlişkili Etkiler (CCE) Modeli ile uzun dönem katsayıları tahmin edilmiştir. 
Çalışmanın bulguları; net ihracat, iç talep ve büyüme arasındaki ilişkinin tüm veri seti için pozitif ve anlamlı olduğunu göstermektedir. Bu nedenle dış ticaret ile ekonomik büyüme arasında uzun dönemde çift yönlü bir nedensellik ilişkisi mevcuttur.Ancak iç talebin büyüme üzerine katkısı net ihracata göre yedi kat daha fazladır. Avrupa dönüşüm ekonomileri için tek tek değerlendirme yapıldığında ekonomik büyümeye; ELG stratejisi bağlamında Romanya ve Bosna-Hersek, DLG stratejisi bağlamında Polonya ve Çek Cumhuriyeti en çok katkı yapan ülkelerdir. Yüksek ve sürdürülebilir bir büyüme için uzun dönemde her iki stratejinin de uyum içerisinde yürütülmesi gerekmektedir. O halde bu stratejiler arasındaki uyumu yakalayacak politika önerisi; "iç talebe uygun ve teknoloji yoğun üretim fazlasının dış piyasada fiyat rekabetçi olacak şekilde ihraç edilmesi" şeklinde olmalıdır.

Abstract:
The relationship between growth and trade has been argued many times in the literature. The topic is still current and still dealing with different methodologies, countries or group of countries by researchers. Because of this, to understand the relationship better between these variables theoretically and empiricallythat topic helded again with a different approach which is explaining export led growth and domestic demand led growth strategies comparatively for European Transition Economies.
The yearly data for the period between 1990-2015 was taken from Data Stream database and because of data includes both cross section and time dimension, it is necessary to apply panel data analysis' techniques. Respectively; second generation unit root tests (CADF, Hadri-Kruzomi, Multifactor), Westerlund ECM panel co-integration test, Heterogen Panel Causality tests are applied and Common Correlated Effects (CCE) Model estimated for these variables.
According to test results; the relationship between net export and growth is positive and significant for all countries. Also the relationship between domestic demand and growth is positive and significant for all transition economies. Correspondingly, it is possible to say that ELG and DLG strategies are accepted for European transition economies and the direction of the relationship between growth and trade is bilateral (feedback).
In respect of implication results; the contribution of domestic demand on growth is much bigger than net export. The leading countries for ELG strategy are; Romania, Bosnia and Herzegovina but for Poland and Czech Republic DLG strategy contributes more on economic growth. It is a better macroeconomic policy to have the balance between export led and domestic demand led growth strategiesfor a sustainableeconomic growth. The key approach of high growth rate is; to produce high technology with competitive price according to domestic demand and export it to the foreigner markets.