Geçmişten günümüze mekân üst örtülerinde biçimsel tasarımın değişimi
Formal design changes of top cover spaces from the past to the present
Yazar: NESİBE YILMAZ
Danışman: DOÇ. DR. ÖZGE GÜNDEM
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture ; Tarih = History ; İç Mimari ve Dekorasyon = Interior Design and Decoration
Dizin: Mimarlık tarihi = Architectural history ; İç mekan tasarımı = Interior design

Özet:
Bu çalışmada modern ve sonrası dönemlerdeki üst örtü tasarımlarının geçmiş dönemlerle olan biçimsel ilişkilerinin kurulması amaçlanmıştır. İç mekândan görülen yüzeylerin ele alındığı bu çalışmada üst örtülerin tarihi; lineer, eğrisel, karma biçimler başlıkları altında geçmişten moderne, modern ve modern sonrası dönemlere ayrılarak ele alınmıştır. Araştırmanın konusu biçimsel gelişmelere bağlı olduğundan incelenen örnekler görsel materyaller üzerinden sunulmuştur.
Yapılan incelemeler sonucunda tarih boyunca farklı coğrafyalardan ve dönemlerden üst örtülerin geniş bir çeşitliliğe sahip olduğu görülmüştür. Çalışmada farklı örnekler üzerinden yapılan analizlerde birbirini tekrar eden pek çok biçime rastlanmıştır. Daha sık karşılaşılan lineer ve eğrisel üst örtülerin benzer biçimsel türlerin devam etmesine öncü olduğu gözlemlenmiştir. Bununla birlikte malzemenin tanıdığı ve teknolojinin sunduğu imkanlar doğrultusunda daha özgün ve farklı formlar oluşturma imkânı ortaya çıkmış ve bunun için karma biçimli üst örtüler oluşturma yoluna gidildiği görülmüştür. 
Modern döneme kadar sıklıkla görülen süslemeli üst örtülerin azaldığı ve üst örtüde dekor ögelerinden uzaklaşıldığı, malzeme ve strüktürün kendisi ile bir kimlik oluşturulduğu görülmüştür.
Karma üst örtüler, birçok işlevi ve biçimi bir arada bulunduran tasarımlardan oluşmaktadır. Buna göre estetik ve rasyonel ihtiyaca göre şekillenen esnek biçimi sebebiyle ortaya koyulacak yeni üst örtülerin karma biçimlere sahip olacağı düşünülmektedir.
Sonuç olarak; üst örtünün tarihsel gelişimi bir zincir gibi eklemlenerek gelişmiştir. Bu esnada zaman zaman üsluplar arasında bir kopuşa sebebiyet verecek kadar farklı örnekler de doğmuştur. Bununla birlikte biçimin yeniden üretilmesinde sıfır noktasından bir üst örtü tasarımının oluştuğu söylenememektedir. Geçmişle direkt veya bilinçsiz olarak kurulan tasarım ilişkileri gözlemlenmiş olup, üst örtülerin ortak noktalara sahip olduğu, formun kaynağı hakkındaki fikirlerini şekillendiren birtakım tutumların, yöntemlerin ve felsefelerin kültürlerinden miras alındığı görülmüştür.

Abstract:
In this study, the aim is to establish the formal relationships between upper garment designs from the modern and post-modern periods and those from previous periods. Focusing on surfaces seen from the interior, the historical progression of upper garments is divided into pre-modern, modern, and post-modern periods under the headings of linear, curvilinear, and mixed forms. Since the subject of the research is contingent upon formal developments, the examined examples are presented through visual materials. 
The examinations unveil a vast array of top covers across diverse geographical locations and historical epochs. Analyses conducted on various exemplars underscore numerous recurrent patterns. Notably, it is observed that the more prevalent linear and curvilinear top covers often serve as precursors to the perpetuation of analogous formal typologies. Nevertheless, innovations in materials and technology have facilitated the emergence of more unique and distinct forms, leading to the adoption of hybrid top covers. It is observed that embellished upper garments, commonly seen until the modern period, have decreased, and there is a departure from decorative elements in upper garments, with an emphasis on material and structure to establish an identity.
Subsequent periods reveal a divergence from decorative elements in top covers, with an emphasis on the material and structure itself to delineate an identity.
Hybrid top covers embody designs that amalgamate multiple functions and forms. Accordingly, it is posited that new top covers, tailored to aesthetic and rational requisites, will adopt hybrid forms owing to their adaptable nature.
In conclusion, the historical evolution of top covers has progressed in a concatenated manner akin to a chain. Nevertheless, instances of divergence between stylistic epochs have emerged intermittently. Nonetheless, it cannot be contended that a top cover design originates from the zero point in the reiteration of form. Observations suggest that consciously or unconsciously established design relationships with the past influence top covers, with shared traits among them, and a range of attitudes, methods, and philosophies shaping conceptions about the genesis of form are inherited from cultural legacies.