Duyguların kültürel politikası bağlamında modern sonrası tiyatroda katharsisin dönüşümü
The transformation of catharsis in postmodern theatre in the context of the culturel politics of emotions
Yazar: BERKAY ERDOĞAN
Danışman: DOÇ. DR. BANU AYTEN AKIN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Sahne Sanatları Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts ; Sosyoloji = Sociology

Özet:
Bu çalışma, günlük hayatta sıkça göz ardı edilen ve mantık ile çatışma halinde olduğu varsayılan duyguların kültürel bir politika ürettiği ve tiyatronun buna içkin olduğu görüşünü temel almaktadır. Stoacı bakış açısıyla duyguların mutluluk vaadi olarak ele alınması, Spinoza'nın bedenin düşünceleri olduğu ve duyguların siyasi otoritenin politik aracı olması yaklaşımlarıyla konu sosyolojik, siyasi ve felsefi bakımdan tartışılmaya başlanır. Sara Ahmed'in duyguları yalnızca bireysel değil toplumsal-kültürel bir zeminde ele aldığı çalışmaları çerçevesinde duyguların kültürel politikası bağlamında tiyatronun nerede durduğu belirlenecektir.
İlk bölümde duyguların kültürel politikası bağlamında katharsis kavramının kaynağına yönelik ampirik bir inceleme yapılır. Paganist ritüellerin konvansiyonel bir etkinlik olarak tiyatroya dönüşmesi, seyir yeri ile oyun yeri arasındaki ilişkinin dinamiklerini düzenlemiştir. Mimetik olanın özdeşleşme ve yanılsamayla kathartik bir etkiye dönüşmesi ile duygulanım oluşur. Antik Yunan'da tragedyalar, idealleştirilmiş tipleri birer kurban olarak sahneye taşıyarak özdeşleşme ve yanılsama ile toplumsal normların yeniden üretilmesini sağlar. Katharsis kavramı acı, acıma, korku, şiddet gibi olguları bir araya getirerek alımlayıcıda aynısının kendi başına geleceğine dair bir korku yaratarak normların devamlılığını sağlamak amacıyla politik olana hizmet etmiştir. 
İkinci bölümde 20. yüzyılda ortaya çıkan iki farklı biçim-eğilim üzerinden katharsis kavramı tartışmaya açılır. İlk olarak modern dünyanın değişen üretim ilişkileri çerçevesinde, Aristotelesçi tiyatrodan ayrılarak Marksist diyalektik ideolojiden beslenen bir tiyatro anlayışı ortaya koyan Brecht'in Epik-Diyalektik Tiyatrosu ile katharsis olgusunun form değiştirdiği görülür. Modern sonrası dünyanın bireyci yapısını ötekilerin diliyle ortaya koyan In-Yer-Face Tiyatro ise toplumsal olan bireysel olanla ters yüz edilerek katharsis olgusuyla işbirliği yapar. Bu çalışmada, Sara Ahmed'in duygu yaklaşımları ekseninde bahsedilen değişimler irdelenerek Epik-Diyalektik Tiyatro ile In-Yer-Face Tiyatro'nun model oyunları incelenmiş, katharsis olgusunun değişiminin izleri sürülmüştür.

Abstract:
This study is based on the view that emotions, which are often ignored in daily life and assumed to be in conflict with logic, produce a cultural policy and that theater is immanent in it. From the Stoic point of view, the subject begins to be discussed sociologically, politically and philosophically with the approaches of dealing with emotions as the promise of happiness, Spinoza as thoughts of the body and emotions as political instruments of political authority. Within the framework of Sara Ahmed's works in which she deals with emotions not only on an individual but also on a socio-cultural basis, it will be determined where theater stands in the context of the cultural politics of emotions.
The first part is an empirical examination of the origin of the concept of catharsis in the context of the cultural politics of emotions. The transformation of paganist rituals into theater as a conventional activity regulated the dynamics of the relationship between the viewing place and the place of play. Affective occurs when the mimetic is transformed into a cathartic effect by identification and illusion. In ancient Greece, tragedies brought idealized types to the stage as victims, enabling the reproduction of social norms through identification and illusion. The concept of catharsis has served the political one in order to maintain norms by bringing together phenomena such as pain, pity, fear, violence, etc., creating in the receiver a fear that the same will happen to her/him.
In the second part, the concept of catharsis is discussed through two different forms-tendencies that emerged in the 20th century. First, within the framework of the changing production relations of the modern world, it is seen that the phenomenon of catharsis has changed form with Brecht's Epic-Dialectical Theater, which departs from Aristotelian theater and puts forward an understanding of theater fed by Marxist dialectical ideology. In-Yer-Face Theater, which reveals the individualistic structure of the post-modern world through the language of others, cooperates with the phenomenon of catharsis by turning inside out the social with the individual. In this study, the aforementioned changes in the axis of Sara Ahmed's emotional approaches were examined and the model plays of Epic-Dialectical Theater and In-Yer-Face Theater were examined and the traces of the change in the phenomenon of catharsis were traced.