Binaların yaşamı, maddiliği ve doğası üzerine bir değerlendirme
An evaluation on the life, the materiality and the nature of buildings
Yazar: BÜŞRA DİLAVEROĞLU
Danışman: PROF. DR. ÇİĞDEM POLATOĞLU ; PROF. DR. AYŞEN CİRAVOĞLU DEMİRDİZEN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Binaların nasıl varlıklar olduğu sorusu mimarlık alanının temel problemlerinden biri gibi görünse de yapılan çalışmalar iki biçimde demokratik bir bakış ortaya koymazlar. Bunlardan ilki mimarlığa a priori perspektiflerden bakmaktır. Bu bakışlar binanın kendisine başka alanlardan yansıdığı için yönlendirilmiş ve koşullandırılmıştır. İkincisi, mimarlığın maddiliğini yok sayarak, onu modern bilimin ikilikleri üzerinden okumak sorunudur. Bu sorunlar, binalar hakkında üretilen yaklaşımların insanlar ve şeyler arasında asimetrisine sebep olur. Aktör-ağ kuramının modern bilginin üretilme mekanizmalarına karşı ortaya koyduğu bakış açısı, mimarlık bilgisinin de yasa haline gelmiş düzeneklerinin sorgulanmasına alan açmıştır. Bu nedenle bu çalışma yeni materyalist bakışın ortaya koyduğu aktör-ağ kuramı çerçevesinde, bir binanın yaşam döngüsü içinde ortaya çıkan ilişkilerin izlerini ortaya çıkarmayı amaçlar. Bu süreçler, tasarım, inşa edilme ve kullanılma süreçleri ile sınırlandırılmıştır. Çalışmada, Ricardo Bofill tarafından inşa edilen Mohammed Politeknik Üniversitesi alan araştırmasına konu olmuştur. Mimar ve kitle iletişim araçlarının ortaya çıkardığı ağlar için metinsel izlere, kullanıcı etkileşimleri için ucu açık röportajlara başvurulmuştur. Verilerin kodlar yardımı işlenmesi sonucunda, ağ analizi ve görselleştirme yazılımı aracılığıyla binanın sosyal ağı elde edilmiştir. Ağların çözümlenmesi, bina hakkında iki ayrı alanda keşif yapılmasını sağlamıştır. İlki çoklu süreçler boyunca farklı eyleyenlerin, bina ile kurdukları ilişkilerinin anlaşılması ve bu ilişkinin yöneliminin keşfedilmesidir. Bu bölüm Binaların Yaşamı olarak adlandırılmıştır. İkincisi ise, ağda, bina programını oluşturan mekanlar çevresinde oluşan kümelenmelerin arkeolojisinin yapıldığı, Binaların Maddiliği ve Doğası bölümüdür. Bu bölüm, binaların yaşantıyı nasıl şekillendirdiğini, ne yönde inşa ettiğini, neyi engellediğini ya da hangi aktörlerle güçlü ya da zayıf ilişkisellikler geliştirdiğini okumayı olanaklı kılan, binanın gözünden ağa bir bakış denemesidir. Bu çalışma nihayetinde UM6P (Mohammed 6 Politeknik Üniversitesi) özelinde, bir binanın yaşam döngüsü içinde insan eylemlerini nasıl dönüştürdüğüne, hangi davranışları tetiklediğine, nasıl hissettirdiğine, nasıl bir atmosfer oluşturduğuna yönelik çoklu bir bilgi alanını keşfetmiştir. Binalar, çoklu, heterojen ve karmaşıktırlar. İnsan ve insan olmayan aktörler tarafından dönüştürüldükleri gibi, onları da dönüştüren dolanık bir yöngüdümüdürler.

Abstract:
One of the main questions of architectural knowledge is about how buildings happen to exist. What they do, how they become, and how they materialize the nature around them. However, the studies in the architectural field do not seem to reveal a democratic perspective. This undemocratic perspective constructs an asymmetrical result in two ways. The first problem is a priori understanding of the studies that shape knowledge from the constructed perspective. Since these perspectives are reflected through other ontological fields, resulting in a specific type of knowledge. The second problem is the material condition. Since architecture is a material body, possible interpretations of architecture through dichotomies of modern science and ignoring its materiality causes an asymmetrical production of knowledge. These two problems have caused an asymmetrical approach capturing the actual relationality between people and things. This perspective, which the actor-network theory put forward against the mechanisms of production of modern knowledge, caused questioning of the mechanisms of canonical architectural knowledge. For this reason, this study aims to reveal a network of relationships that emerge in the life-cycle of a building within the framework of actor-network theory. The network captures an intra-action of design, construction, and usage processes in terms of architects discourse, mass media critics, and user interactions. In the study, Mohammed Polytechnic University, built by Ricardo Bofill, is used as a field research. While the networks created by the architect and the mass media were obtained through the textual traces left by these actors, the user interactions were obtained through open-ended interviews. After coding and theming the data, the social network of the building was modeled with network analysis and visualition software. The analysis of the networks helps to explore the building in two separate areas. The first; is to discover how the relationship between the architect, mass media, and users with the building is transformed in the design, construction, and usage processes. This chapter is named The Life of Building. Secondly, in The Materiality and Nature of the Buildings section, the archeology of the clusters formed around the building units is done. It makes it possible to read how buildings shape life, in what way they construct the life, what they prevent, or with which actors they develop strong or weak relations. This study has finally discovered multiple fields of knowledge regarding how a building transforms human actions in its life cycle, what behaviors it triggers, how it makes them feel, and what kind of atmosphere it creates. After all, buildings are multiple, heterogeneous, and complex entities. They are complex and entangled things that transform them as they are transformed by human and non-human actors.