Anonim şirket hukuki sorumluluk hükümlerinin esas sözleşmede düzenlenmesi
Arrangement of joint stock company legal liability provisions in the articles of association
Yazar: FURKAN ŞAHİN
Danışman: PROF. DR. MEHMET EMİN BİLGE
Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Şirketler hukuku = Company law

Özet:
Anonim şirket esas sözleşmesi şirketin kuruluş anından itibaren sona ermesine kadar geçen 
süreçte oldukça önemli işlevi haiz bir sözleşmedir. Ortaklığın kurulması, korunması, dışarıya 
tanıtımı, iç ve dış ilişkilerinin düzenlemesi ve pay sahiplerinin hak, yetki ve sorumluluklarının 
tayinindeki fonksiyonu itibariyle adeta şirketin anayasası sayılabilir. Ancak mahiyeti itibariyle 
bir sözleşme olan esas sözleşme, Türk Ticaret Kanunu'nda düzenlenen emredici hükümleri 
ilkesinin varlığıyla ihtiyari düzenlemeler nezdinde kapsamı daraltılmıştır. Emredici hükümler 
ilkesi kanunda düzenlendiği biçimiyle tamamlayıcı esas sözleşme hükümlerine, kanunda açıkça 
izin verilmesi durumunda geçerlilik tanımaktadır. Söz konusu ilke sadece lafzi 
yorumlandığında Anayasa tarafından güvence altına alınmış bulunan sözleşme özgürlüğünü 
ölçüsüz bir biçimde sınırlandırmaktadır. Halbuki temel hak ve hürriyetler kanunla ölçülülük 
ilkesine uygun olmak kaydıyla sınırlandırılabilecektir. Gerek sözleşme özgürlüğünün normlar 
hiyerarşisi nezdinde üstünlüğü gerek emredici hükümler ilkesinin ihdas edildiği maddenin 
kanuni gerekçesi nazara alındığında tamamlayıcı esas sözleşme hükümleri, emredici hükümler 
ilkesinin korumak istediği amacı muhafaza ederek esas sözleşmede yer bulabilecektir. Bir başka 
ifadeyle; şirket esas sözleşmelerinde hukuki istikrar ve belirlilik sağlamak, pay sahiplerini 
korumak ve şirketle ilişkili diğer menfaat gruplarını korumak ekseriyetinde tamamlayıcı esas 
sözleşme hükümleri düzenlenebilecektir. Bu doğrultuda sonuçları itibariyle şirketin esas 
sermayesini doğrudan etkileyen durumları konu alan hukuki sorumluluk hükümleri, esas 
sözleşmeyle başta şirket tüzel kişiliği olmak üzere menfaat gruplarını koruyucu düzenlemelerle 
güvence altına alınabilmelidir. İlave olarak emredici hükümler ilkesinin sağlamak istediği 
hukuki istikrar ve belirlilik çerçevesinde Sermaye Piyasası Kurulu'nun Kurumsal Yönetim 
İlkeleri Tebliği'ne ilişkin düzenlemeler ihdas edilebilmelidir. Bir başka ifadeyle; tahkim, 
arabuluculuk gibi alternatif uyuşmazlık çözüm yollarının konu edildiği, insan haklarının 
korunmasına yönelik düzenlemelerin öngörüldüğü, şirket organlarının görevlerinin detaylı 
somutlaştırıldığı esas sözleşmelerle anonim ortaklık hem ulusal hem uluslararası ticari faaliyeti 
hukuki zemine kavuşturabilmelidir.

Abstract:
The articles of association of a joint stock company is a contract that has a very important 
function in the process from the moment of establishment of the company until its termination. 
It can be considered as the constitution of the company in terms of its function in establishing 
the partnership, protecting it, promoting it to the outside, regulating its internal and external 
relations, and determining the rights, powers and responsibilities of the shareholders. However, 
the scope of the articles of association, which is a contract in its nature, has been narrowed in 
the eyes of optional regulations with the existence of the principle of mandatory norms 
regulated in the Turkish Commercial Code. The principle of mandatory norms gives validity to 
the complementary provisions of the articles of association as regulated in the law, if they are 
expressly permitted by law. The principle in question, when interpreted only literally, 
disproportionately limits the freedom of contract guaranteed by the Constitution. However, 
fundamental rights and freedoms can be limited by law, provided that they comply with the 
principle of proportionality. Considering both the superiority of freedom of contract over the 
hierarchy of norms and the legal justification of the article in which the principle of mandatory 
norms was established, complementary articles of association will be able to find a place in the 
articles of association while preserving the purpose that the principle of mandatory norms aims 
to protect. In other words; Complementary articles of association may be regulated in company 
articles of association to ensure legal stability and certainty, to protect shareholders and to 
protect other interest groups associated with the company. In this regard, articles of provisions, 
which deal with situations that directly affect the company's core capital as a result, should be 
secured by the articles of association and regulations that protect interest groups, especially the 
legal entity of the company. Additionally, regulations regarding the Capital Markets Board's 
Corporate Governance Principles Communiqué should be established within the framework of 
the legal stability and certainty that the principle of mandatory norms aims to provide. In other 
words; A joint stock company should be able to provide a legal basis for both national and 
international commercial activities with articles of association that include alternative dispute 
resolution methods such as arbitration and mediation, stipulate regulations for the protection of 
human rights, and concretize the duties of the company bodies in detail.