Cemiyet-i Akvam (Milletler Cemiyeti) bağlamında Cumhuriyet dönemi Türk dış politikası (1923-1938)
Turkish foreign policy in the Republican period in the context of the Cemiyet-i Akvam (League of Nations) (1923-1938)
Yazar: HANDE BİNGÖL
Danışman: PROF. DR. ABDURRAHMAN BOZKURT
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
I. Dünya Savaşı'nın kaçınılmaz neticesi olarak küllerinden yeniden doğmuş olan Genç Türkiye Cumhuriyeti, "Yurtta Barış Dünyada Barış" dış politika düsturunu uluslararası ilişkilerde kendine şiar edinmeyi, uluslararası hukuk temelinde rasyonel olarak tercih etmiştir. Paris Barış Konferansı'nda, Wilson prensiplerinin on dördüncü maddesi doğrultusunda kurulma kararı alınan Cemiyet-i Akvam (Milletler Cemiyeti), savaş sonrası dönemin güç dengesi aracı olarak, kollektif barışın temini sağlayabilecek uluslararası bir örgüt olarak görülmüştür. Fakat kuruluş sürecinde mağlupları pasivize ederek, I. Dünya Savaşı'nın galiplerinin özelliklede İngiltere'nin çıkarlarına hizmet edecek bir dünya düzeni kurma yaklaşımı, en baştan, kendinden beklenen işlevi sorunlu hale getirmiştir. Savaş sonrasında Müttefiklerin çıkarları doğrultusunda Almanya, ilk barış antlaşması olarak Versailles'ı imzalarken, Sèvres ise Osmanlı Devleti'nin imzalamak zorunda kaldığı son barış antlaşması olmuştur. Sèvres Barış Antlaşması'nın ağır hükümleri, İstiklâl Harbi'nin yapılmasını gerekli kılmış, neticesinde imzalanan Lausanne Barış Antlaşması'yla Türkiye Cumhuriyeti Devleti küllerinden yeniden doğmuştur. Bu çalışmada, Birinci Dünya Savaşı'ndan sonra, uluslararası barışın korunması ve devamı amacıyla kurulmuş olan Milletler Cemiyeti'nin yeni Türkiye Cumhuriyeti'ni ilgilendiren meselelerdeki tutum ve kararlarının; Cemiyete üyelik öncesi ve sonrasındaki Türk dış politikasına etkilerinin analizi amaçlanmaktadır. Türkiye Cumhuriyeti'nin kayıp ve kazanımlarına ne ölçüde işlerlik kazandırıldığı o günün ulusal meseleleri bağlamında ele alınacaktır.

Abstract:
The Young Republic of Turkey, which was reborn from the ashes as an inevitable consequence of World War I, rationally preferred to adopt the foreign policy motto of "Peace at Home, Peace in the World" as its motto in international relations on the basis of international law. The League of Nations, which was decided to be established at the Paris Peace Conference in line with the 14th article of the Wilson Principles, was seen as an international organization that could ensure collective peace, as an instrument of balance of power of the post-war period. However, the approach of establishing a world order that would serve the interests of the victors of World War I, especially Britain, by pacifying the defeated in the establishment process, rendered its expected function problematic from the very beginning. After the war, in line with the interests of the Allies, Germany signed Versailles as the first peace treaty, while Sèvres was the last peace treaty that the Ottoman Empire had to sign. The severe provisions of the Sèvres Peace Treaty necessitated the War of Independence, and as a result, the Republic of Turkey was reborn from its ashes with the Lausanne Peace Treaty. İn this study, the attitudes and decisions of the League of Nations, which was established after the First World War for the purpose of preserving and maintaining international peace, on issues concerning the new Republic of Turkey; it is aimed to analyze the effects on Turkish foreign policy before and after the membership to the League of Nations. The extent to which the losses and gains of the Republic of Turkey were put into practice will be discussed in the context of the national issues of that day.