Gelişmekte olan ülkelerin çokuluslu işletmelerinin doğrudan yabancı yatırımlarında lokasyon seçimi: Türkiye üzerinden bir karar modeli
Location choice for foreign direct investment of emerging market multinational companies: A decision model from Turkey
Yazar: NİLAY UTLU
Danışman: PROF. DR. ESİN CAN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İşletme Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Doğrudan yabancı sermaye yatırımları = Foreign direct investments ; Gelişmekte olan ülkeler = Developing countries ; Uluslararası işletmeler = International enterprises ; Yer seçimi = Location selection

Özet:
Bu çalışmada; gelişmekte olan ülkelerin çokuluslu işletmelerinin (GOÜÇUİ) uluslararasılaşma süreçleri, işletmelerin dış pazara giriş stratejilerinden doğrudan yabancı yatırımlar (DYY), GOÜÇUİ'lerin DYY'leri için lokasyon seçimlerini etkileyen faktörler ve son olarak Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) yöntemlerinden Analitik Ağ Süreci (AAS) modeli ele alınmıştır. Araştırmanın amacı,  GOÜÇUİ'lerin DYY'lerinde lokasyon seçimi için Türkiye üzerinden bir ÇKKV modeli geliştirmektir. Araştırmanın ikinci amacı ise, ana ülkesi gelişmekte olan ülke olan ÇUİ'lerin DYY yaparken doğru lokasyon seçimi yapmasını sağlayacak bir karar modeli sunmak ve gelecekteki araştırmalara yol gösterici olmaktır. Araştırmanın önemi, GOÜÇUİ'lerin DYY lokasyon seçimlerinde Türkiye üzerinden bir karar modelini ilk kez sunan bir çalışma olmasıyla öne çıkmıştır. Araştırma kapsamında, dış yatırım alanında uzmanlaşmış 5 akademisyen ve 2014 yılında Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu (DEİK) tarafından sunulan rapora göre Türkiye ulusal ekonomisinin gelişimine katkı sağlayan otomotiv ve yan sanayi sektöründe faaliyet gösteren 5 Türk ÇUİ'nin her biriyle görüşme gerçekleştirilmiştir. Araştırma verileri, GOÜÇUİ'lerin DYY lokasyon seçimini etkileyen kriterlerin ve 3 alternatif lokasyonun öncelik sıralarının belirlemesine ilişkin hazırlanan anket formunun uzmanlar tarafından puanlanmasıyla elde edilmiştir.  Araştırma verilerinin analizinde, AAS tekniği kullanılmıştır. Araştırma sonucunda,  (1) GOÜÇUİ'lerin DYY lokasyon seçimlerini etkileyen ilk 3 kriterin coğrafi özellikler, uluslararası anlaşmalar ve kültürel özellikler olduğu, (2) alternatifler içinden gelişmekte olan ülkelerin tercih edildiği tespit edilmiştir.

Abstract:
In this study; internationalization process of emerging market multinational companies (EMNCs), foreign direct investment (FDI) of companies' foreign market entry strategies, factors affecting location choice for FDI of EMNCs and finally Analytic Network Process (ANP) of Multi-Criteria Decision Making (MCDM) methods was discussed. The aim of research is to develop a MCDM model for the location choice of EMNCs' FDI from Turkey. The second aim of the research is to provide a decision model for the location choice of FDI whose main country is emerging market and guide future research. The importance of research has come to the forefront by presenting a decision model for the location choice of EMNCs' FDI from Turkey for the first time. In the scope of the research, interviews were held with 5 expert academicians in the field of foreign direct investment and 5 Turkish Multinational Companies (MNCs) which according the presented report by the Foreign Economic Relations Board in 2014, operate in the automotive and industrial sectors contributing to the development of the Turkish national economy. The research data were obtained from survey form scored by experts which prepared for the priority determination of the location choice criteria for FDI of EMNCs and the 3 alternatives location. In the analysis of the research data, Analytic Network Process (ANP) technique were used. As a result of the research, it is found that (1) the top-three location choice criteria for FDI of EMNCs are geographical features, international agreements and cultural features, (2) emerging countries are preferred through the alternatives.