Yanya'nın sosyo-ekonomik yapısı ve Tanzimat uygulamaları (1830-1876)
The socio-economic structure of Ioannina and implementation of Tanzimat (1830-1876)
Yazar: FİLİZ YAZICIOĞLU
Danışman: PROF. DR. DAVUT HUT
Marmara Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Türk Tarihi Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Tarih = History

Özet:
Bu tezde, 1821-1829 Rum İsyanı'nın bitişini takip eden yıldan 1876'ya kadar olan dönemde, Osmanlı Devleti'nin Yanya'da yürüttüğü merkezileşme politikası ve Tanzimat uygulamaları incelenmiş, arşiv belgeleri, bölge insanlarının hatıratları ve literatürden yararlanarak ortaya konan sosyo-ekonomik yapının, reformlar üzerindeki etkisi tartışılmıştır. Geleneksel düzenlerini koruma konusunda ısrar eden bölgenin dağ halkları ile toprak sahibi Arnavut eşrafı, isyankâr tutumlar sergileyerek reformların hakkıyla uygulanmasına müsaade etmemişlerdi. Bunun yanı sıra, çoğunlukla Tepedelenli Ali Paşa tarafından bölgede meydana getirilen çiftlikler, zenginlikleri bunlara bağlı olarak gelişen ayrıcalıklı bir zümre ortaya çıkarmıştı. Osmanlı arşiv belgelerinde sıklıkla hanedanlar olarak tabir edilen Vlora ve Viryoni gibi Arnavut aileleri Tanzimat Dönemi'nde gittikçe daha da güçlenerek, fermanın köylülere vaadettiği adil ve eşit düzenin kurulması karşısında engel oluşturmuşlardı. Buna karşın Osmanlı idarecileri bahsi geçen iki aile arasındaki rekabeti kendi lehine kullanarak hem bu engeli aşmaya çalışmış hem de bölgedeki etkinliğini güçlendirmeyi hedeflemişti. Bu açılardan, toprak hukuku ve tasarrufu biçimleri ile taşra idare sistemi, bu çalışmada konu edinilen başlıca kurumlar olmuştur. Diğer taraftan, Yanya'ya sınır olarak kurulan bağımsız Yunan Devleti'nin yayılmacı politika ile yürüttüğü faaliyetler bölgede Osmanlı Devleti açısından güvenlik açığı oluşturmaktaydı. Ayrıca, uzun yıllar boyunca bölgede kök salmış olan Yunan kültürünün Yanya Arnavutları üzerinde meydana getirdiği etki Osmanlı Devleti'nin egemenlik haklarını zedelemekte ve merkez tarafından tehlike olarak algılanmaktaydı. Rum Patrikhanesi ile Yunan Devleti'nin stratejileri ve Rum hayırseverlerin bağışlarıyla bölgede etkili hale gelen Yunan kültürü, aynı zamanda Tanzimat Dönemi'nde benimsenen Osmanlıcılık idealinin neden geç kalmış bir tasarı olduğunu kanıtlamakta ve bu idealin aslında nasıl gerçekleştirilebileceğine dair somut bir örnek sunmaktadır.

Abstract:
This thesis focuses on the centralization policies of the Ottoman Empire in Ioannina from the aftermath of the 1821-1829 Greek Rebellion to 1876, along with the implementation of the Tanzimat reforms. Employing archival materials, memoirs of local residents, and literary sources, the study explores the socio-economic framework and its impact on the reform efforts. The mountain communities in the region, alongside influential Albanian landowners, staunchly clung to their customary systems, displaying rebellious stances that hindered the effective execution of reforms. The chiftliks mostly established in the region by Tepedelenli Ali Pasha gave rise to a privileged class, accumulating wealth and influence. Ottoman archival records identify Albanian families referred to as "dynasties," like Vlora and Viryoni, which gradually gained prominence during the Tanzimat era, impeding the establishment of the equitable order promised to peasants through the edict. Ottoman administrators, however, tried to exploit the rivalry between these families to their advantage, aiming to overcome this challenge and bolster their authority in the region. In this context, the study primarily investigates institutions such as land ownership and management practices, alongside the provincial administrative system. On a different note, the expansionist agendas of the independent Greek State, situated on the borders of Ioannina, engendered a security vulnerability for the Ottoman State in the region. Additionally, the longstanding Greek cultural presence in the area influenced the Ioannina Albanians, eroding the Ottoman Empire's sovereignty and presenting a perceived threat to centralized authority. The strategies of the Greek Patriarchate and the Greek State, and donations from Greek benefactors contributed to the significant influence of Greek culture in the region. This cultural pattern also serves as evidence for why the ideal of Ottomanism, adopted during the Tanzimat period, was a belated design and it provides a concrete example of how this ideal could actually be carried out.