Estetik operasyonların sosyal etmenleri ve tıbbileştirme ile ilişkisi: Rinoplasti üzerine nitel bir araştırma
Social factors of aesthetic operations and their relationship with medicalization: A qualitative research on rhinoplasty
Yazar: HİLAL AKMAN DÖMBEKCİ
Danışman: PROF. DR. YUNUS EMRE ÖZTÜRK
Selçuk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management ; Sağlık Yönetimi = Healtcare Management ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Cerrahi-plastik = Surgery-plastic ; Estetik = Aesthetics ; Medikalizasyon = Medicalization ; Sosyal faktörler = Social factors ; Sosyal medya = Social media ; Tıp sosyolojisi = Medical sociology

Özet:
Son yıllarda estetikle ilgili olguların gerek medyada gerekse toplumsal hayatta yaygınlaştığı görülmektedir. Bedenin görünümünün sağlık ile ilişkilendirilmesi ve güzelliğin tıbbileştirilmesi bu tezin çıkış noktasını oluşturmuştur. Estetik üzerinde araştırma alanı rinoplasti olarak belirlenmiştir. 
Bu tezin amacı, bireyleri rinoplasti operasyonuna yönlendiren sosyal faktörleri belirlemek ve burun estetiği ile tıbbileştirme arasındaki ilişkiyi irdelemektir. Bu amaç doğrultusunda günümüzde burun güzelliği anlayışının açıklanması, insan burnunun yeniden inşasının irdelenmesi, bireyleri rinoplasti operasyonlarına yönelten toplumsal etmenlerin neler olduğunun anlaşılması ve açıklanması, burun estetiği ile tıbbileştirme arasında nasıl bir ilişki olduğunun çözümlenmesi ve burun estetiği alanındaki tıbbi gücün sosyal kontrol aracı olarak kullanımının irdelenmesi hedeflenmiştir. Tezin ilk kısmında ilgili literatürden yararlanılarak kavramsal çerçeve oluşturulmuştur. Sonrasında yönteme ilişkin bilgilerin yer aldığı bölüm bulunmaktadır. Araştırmada nitel yöntem ve fenemonoloji deseni tercih edilmiştir. Araştırma amacına ulaşılması için Konya'da görev yapan 11 Plastik Rekonstrüktif ve Estetik cerrah ve Konya'da yaşayan, rinoplasti operasyonu geçiren 17 hasta ile derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Bu görüşmelerin tematik analizi MAXQDA 20 Programı üzerinden gerçekleştirilmiştir. Burada oluşturulan temalardan yararlanılarak araştırmanın bulguları raporlanmıştır. Sonrasında tezin amacına uygun olarak bulguların değerlendirilmesi gerçekleştirilmiştir. 
Araştırma sonucunda Konya'da rinoplasti geçirenlerin çoğunluğunun genç kadınlardan oluştuğu ve sosyo-ekonomik durumun rinoplastiyi etkilemediği tespit edilmiştir. Bireyleri rinoplastiye yönelten en önemli etmenlerin sosyal medya, sosyal çevre, ruhsal sağlık problemlerinin artışı ve hekimlerin yönlendirmeleri olduğu tespit edilmiştir. Sosyal medyada takip edilen tanıdık çevrenin, fenomenlerin, ünlülerin ve estetik cerrahların paylaşımlarının bireylerinin rinoplasti talep etmelerinde önemli etkileri olduğu anlaşılmıştır. Bireylerin daha çok estetik ve güzellik amacıyla rinoplasti talep ettikleri, bazılarının ise nefes alamama gibi fiziksel sağlık sorunu gerekçesiyle tıbbileştirme yoluna gittikleri görülmüştür. Bu durum hasta hekim etkileşimi kapsamında tıbbileştirme olarak değerlendirilmiştir. Estetik cerrahların ise yeni estetik uygulamaları veya var olan uygulamalara yeni isimler kullanarak popüler hale getirdikleri gözlemlenmiştir. Bu durum kavramsal düzeyde tıbbileştirme olarak ele alınmıştır.

Abstract:
In recent years, it is seen that aesthetics related phenomena have become widespread both in media and social life. The starting point of this thesis is the association of the appearance of the body with health and the medicalization of beauty. This research area on aesthetics has been determined as rhinoplasty.
The aim of this thesis is to determine the social factors that direct individuals to rhinoplasty operation and to examine the relationship between nasal aesthetics and medicalization. In line with this purpose, it is aimed to explain the concept of nasal beauty, to examine the reconstruction of the human nose, to understand and explain what the social factors that direct individuals to rhinoplasty operations are, to analyze the relationship between nasal aesthetics and medicalization, and to examine the use of medical power in the field of nasal aesthetics as a social control tool. In the first part of the thesis, a conceptual framework has been created using the relevant literature. Then there is a section containing information about the method. Qualitative method phenomenology design was preferred in the research. In-depth interviews were conducted with 11 Plastic Reconstructive and Aesthetic surgeons working in Konya and 17 patients living in Konya who underwent rhinoplasty operation in order to achieve the research objective. Thematic analysis of these interviews was carried out through the MAXQDA 20 Program. The findings of the research were reported by using the themes created here. Then, the findings were evaluated in accordance with the purpose of the thesis.
As a result of the research, it was determined that the majority of those who had rhinoplasty in Konya consisted of young women and that the socioeconomic status did not affect rhinoplasty. It has been determined that the most important factors that direct individuals to rhinoplasty are social media, social environment, increase in mental health problems and physicians' guidance. It has been understood that the shares of familiar environment, phenomena, celebrities and plastic surgeons followed on social media have important effects on individuals' demand for rhinoplasty. It has been observed that individuals mostly demand rhinoplasty for the purpose of aesthetics and beauty, and some of them prefer medicalization for physical health problems such as not being able to breathe. This situation was evaluated as medicalization within the scope of patient-physician interaction. It has been observed that plastic surgeons popularize new aesthetic applications or existing applications by using new names. This situation has been handled as a conceptual medicalization.