Çorum ili patates üretim alanlarında gövde kanseri ve siyah kabukluluk hastalığı etmeni rhizoctonia solani' nin yaygınlık ve anastomosis gruplarının belirlenmesi üzerine araştırmalar
Study on distribution and anastomosis groups of rhizoctonia solani causal agent of potato stem cancer and black scurf disease in potato production areas of Çorum
Yazar: BURCU SARAÇOĞLU ERASLAN
Danışman: DOÇ. DR. YUSUF YANAR
Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Anastomoz = Anastomosis ; Patates = Potato ; Patojenite = Pathogenicity ; Rhizoctonia solani = Rhizoctonia solani ; Solanum tuberosum = Solanum tuberosum

Özet:
Bu çalışma, Çorum Yöresinde yetiştirilen patates (Solanum tuberasum) bitkilerinin toprak altında kalan hastalıklı gövde yumrularından izole edilen Rhizoctonia solani Kühn'nün anastomosis gruplarını, bunların patojenisiteleri ile hastalık oranını belirlemek amacıyla 2007-2009 yılları arasında yapılmıştır.Patates bitkilerinde boy kısalığı, zayıf gelişme ve tepe yapraklarında antasiyon birikimine neden olan R. solani, toprak altında kalan gövdeler üzerinde içe çökük kırmızı kahverengi lezyonlar, yumrular üzerinde ise çok sayıda siyah renkte sklerotiler oluşturmaktadır.Çorum yöresinde 2007 yılında yoğun patates tarımı yapılan Deliler Köy'ünde hastalık oranını belirlemek amacıyla yapılan sürveylerde bu fungusun her tarlada bulunmadığı tespit edilmiş ve hastalıklı yumru oranı ortalama % 1,54 olarak saptanmıştır. 2008 yılında Altınbaş, Bayat, Beydili, Çeşmeören, Deliler, Düvenci, Hamamlıçay, Karapürçek, Ömerbey, Üyük, köylerinde yapılan sürveyler sonucu ortalama hastalık oranı ise % 6,60 olarak tespit edilmiştir.2007-2008 yılları arasında patates tarlalarından toplanan bitkilerin toprak altındaki miselyum ve lezyon görülen gövdelerinden yapılan 86 izolasyon sonucunda R. solani izolatı elde edilememiş ortamlarda çoğunlukla Fusarium türleri gelişmiştir. Sklerotlı yumrulardan yapılan 63 izolasyon sonucu elde edilen izolatların ise hepsinin AG-3 anastomosis grubu ile uyumlu olduğu tespit edilmiş ve bölgede AG-3 anastomosis grubunun hakim olduğu yapılan çalışma ile belirlenmiştir.Yapılan mikroskobik gözlemlerde R. solani' nin hifleri distal septumun yakınından genellikle dik bir açı ile dallanmakta ve dallanmanın başlangıç noktasında daralma görülmektedir. İzolatların koloni gelişimleri ile günlük gelişim hızları da saptanmıştır.Yaprak ve gövde de yapılan patojenisite testlerinde Agria patates çeşiti ile şansa bağlı olarak seçilen izolatlar üzerinde uygulama yapılmıştır. Yapılan yaprak patojenisite testinde 15 farklı patates tarlasından elde edilen izolattan 10 tanesinde %100 lezyon gözlenmiştir. En düşük lezyon ise %47,64 2009 yılında Altınbaş Köyünden elde edilmiş olan Rh9YAl2 kodlu izolatta gözlenmiştir. Gövde de yapılan patojenisite testinde ise %68,07 hastalık oranı ile 2009 yılında Karapürçek Köyünden elde edilen Rh9YKa3 kodlu izolatın en virülant olduğu; 2008 yılında Altınbaş Köyünden elde edilen Rh8YAl2 kodlu izolatın ise virülant olmadığı gözlemlenmiştir.

Abstract:
This study was carried out to determine anastomosis groups cultural characteristics pathogenicity and disease rates at Rhizoctonia solani Khün isolates recovered from crown tubers, stolons and stems of potato (Solanum tuberesum L.) plants grown in the vicinity of Çorum during 2007 and 2009 growing seasons.R. solani caused standing, aerial tubers, dark brown sunken leasons an crown and stem, an tubers, it devoloped dark brown to black irregularly shaped sclerotia.In 2007, survey was conducted in potato fields located in Deliler Village of Çorum to determine the disease level. R. solani was not found in every field surveyed in Deliler and tuber disease rate was 1.54 % percet. In 2008, survey was conducted in Altınbaş, Bayat, Beydili, Çeşmeören, Deliler, Düvenci, Hamamlıçay, Karapürçek, Ömerbey, Üyük, and average disease rate was found to be 6.6%. In 2007-2008, R. solani could not be isolated from infected crown, root and stolon of potato plants. Mainly Fusarium spp. were obtained from these plant samples.A total of 63 R. solani isolates were isolated from patato tubers covered with sclerotia and all of them belonged to anastomosis group AG-3. This study showed that the common AG-group was AG-3 in Çorum. Daily radial growth rates of the isolates from anastomosis groups AG- 3 were determened on potato destrose agar medium.Pathogenicity of randomly selected isolates were determened by using detached leaf and stem tests on Agria potato cultivar. Ten of the tested isolates caused 100 % lesion development on the potato leaves. Lowest lesion development was observed (47.64 %) with isolate Rh9YA12 obtained from Altınbaş. Based on the detached stem test resulds, isolate Rh9YKa3, obtained from Karapürçek in 2009, was the most virulant isolate with 68.07 % disease rate while the isolate Rh8YA12, obtained from Altınbaş in 2008, was found to be non-pathogen on potato.