Türk romanında tek parti dönemi (1931-1946)
One party term in turkish novels (1931-1946)
Yazar: SALİH ZEKİ HAKLI
Danışman: Y.DOÇ.DR. TUNCAY ÖNDER
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration ; Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: Modernleşme = Modernization ; Roman = Novel

Özet:
Modern anlatım türleri arasında yer alan roman, Avrupa'da burjuvaziningelişmesiyle birlikte 19. yüzyılda ortaya çıkmıştır. İlk zamanlarda bir karakterinmaceralarının anlatıldığı olaylardan oluşan roman, daha sonraları toplumlarıetkileyen siyasal, sosyal ve ekonomik meseleler de ilgilenmeye başlamıştır.Osmanlı'ya ise ilk romanlar 19. yüzyılın sonlarına doğru Batılı romanlarıntercüme edilmesi ile girmiştir.Osmanlı'da ilk özgün roman denemesi ise, Ahmet Mithat Efendi'nin 1872yılında yazdığı Yeniçeriler adlı eseri ile yapılmıştır. Modern anlamdaki romanınbirçok özelliklerine sahip olmayan bu eser daha ziyade uzun bir hikâye olarakkabul edilmektedir. Osmanlı toplumun bu dönemde yaşamaya başladığı sosyaldeğişim kısa zaman içerisinde Osmanlı romanının da ilgi alanına girmiştir. Budönemde yazılan romanlar ile devlet yapısındaki, insan ilişkilerindeki veekonomik düzendeki değişim ele alınmıştır.Cumhuriyet'in ilan edilmesinden sonra Batılılaşmanın devlet eliyleyapılmasından dolayı roman, bu değişimleri halka duyurmak için sıklıklakullanılan bir araç olmuştur. Cumhuriyet'in ilk yıllarında yazılan bu romanlarsiyasal devrimlerin halka benimsetilmesi, toplumsal ilişkilerin Batılı tarzdaoluşturulması ve eski düzenin tam anlamıyla tasfiye edilmesi amacına hizmetetmişlerdir. Romanların bu fonksiyonu yerine getirmelerinin yanı sıra yazılanbirtakım romanlar da yapılan devrimlere ve değişime muhalefet etmişlerdir. Buromanlar ülkedeki tek-parti iktidarının varlığına rağmen, sisteme yönelik eleştiriyapmaktan kaçınmamışlardır.Tek-parti iktidarı dönemini anlatan romanlar arasında yapılan devrimleridestekleyenler olduğu gibi, yapılan siyasî ve toplumsal değişmelere tepkiolarak yazılan romanlar da bulunmuştur. Bununla birlikte iktidarın devrimciözelliğini kaybetmemesi için geleceğe ilişkin tavsiyelerde bulunan vebürokrasinin tutum ve davranışlarını eleştiren romanlar da yazılmıştır.Romanların bu denli çeşitlilik içermesinden dolayı Türk romanı Osmanlı ilebaşlayan ve Cumhuriyet'le devam eden değişim sürecini anlamak için oldukçafaydalı bir kaynaktır. Tek-parti dönemini anlatan romanlarda devrimler vesiyasal değişimin boyutları, iktidardaki Atatürk kültü, eğitimin laikleştirilmesi,bürokrasinin genişlemesiyle başlayan yozlaşma, artan milliyetçiliğin boyutları,demokrasi denemeleri gibi siyasal konular işlenmiştir.İktisadi hayatı etkileyen değişimi inceleyen romanlar ise köydeki ve kenttekihalkın ekonomik durumunu, iktisadi düzene yön veren siyasal ilkeleri vekanunları incelemişlerdir. Toplumsal sorunları inceleyen romanlar ise,Batılılaşma hareketini ve toplumda hızla yayılan baloları, yeni iktidarın kent vemekân anlayışını ve de köyün sosyal yapısını ele almışlardır.Türk romanı zengin bir listeyi kendisine konu edinmesi ve bu konulara farklıaçılardan yaklaşması sayesinde, tek-parti döneminin politikalarının Türktoplumunu nasıl etkilediğine dair önemli bilgiler sağlamaktadır.

Abstract:
Novel, which is one of the modern types of expression, emerged in Europe in19th century, with prospering bourgeoisie. However, novel was composed ofadventures of a character initially, in later years it started to be interested inpolitical, social and economic issues that are affecting societies. In Ottomanhistory, novels has first appeared through the end of 19th Century with thetranslation of Western novels.The first original example of novel in Ottoman was called ?Yeniçeriler?, whichwas written by Ahmet Mithat Efendi in 1872. This work doesn?t have many ofthe charactheristics of a novel in modern sense; so it is perceived as a long tale.Social changes that Ottoman society had experienced during this period,influenced Ottoman novel. Therefore, changes in the structure of state, humanrelations and economic system were undertaken in the novels written duringthis period.Due to the fact that Westernisation was brought by means of governmentafter the proclamation of Republic; novels had been a frequently usedinstrument to announce puclic about the changes in question. These novelswhich were written in the first years of Republic, served to the purposes of;enforcing political revolutions, forming Western style social relations andelimination of previous system. There were also some novels opposing toperformed revolutions and changes, in addition to the novels fulfilling above22 3mentioned purposes. Despite the ruling of Single Party, these novels didn?thesitate to criticise the system.Among the novels explicating Single Party period, while there were some infavor of performed revolutions, there were some others written as a response topolitical and social changes. Besides a number of novels, which were givingadvices to government about keeping its revolutionary feature and there werealso some novels citicising the attitude and behaviour of bureaucracy.Due to the fact that novels had embraced quite deal of varieties, this makesTurkish novel a useful tool to conceive transformation process which wasstarted with the Ottoman and continued with Republic. Political subjects likerevolutions, dimensions of political change, cult of Atatürk in government,secularisation of education, increasing bureaucracy oriented degeneration,dimensions of strengthening nationalism and democracy trials were argued inthe novels expressing Single Party period.Novels which are analysing the changes in economic structure, analyzed theeconomic condition of people living in rural and urban areas, political principlesand laws that are steering economic regulations. On the other hand, Novelsanalysing social problems discussed subjects such as; Westernisationmovements, rapidly spreading balls in the community, understanding of newgovernments? urban and space and also social structure in rural areas.How Single Party policies influenced Turkish society can be overtlyunderstood when the fact that Turkish novel?s long list of subjects and differentaproaches to these subjects, taken into consideration.