Uluslararası petrol politikasının Osmanlı Devleti'nin yıkılmasına etkisi
Effect of the international petroleum policy on collapse of the Ottoman State
Yazar: DERVİŞ BAŞA
Danışman: YRD. DOÇ. DR. TUĞRUL ÖZCAN
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Tarih = History ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Enerji = Energy ; Enerji politikaları = Energy policies ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Petrol = Petroleum ; Petrol ürünleri = Petroleum products ; Tarihsel süreç = Hsitorical process ; Uluslararası politika = International policy

Özet:
Petrolün varlığı ilkçağlardan beri bilinmekteydi. Bu madde ilkçağlardan günümüze kadar imkânlar ölçüsünde kullanılmıştır. Mumyalamadan sağlığa, aydınlanmadan silah yapımına, yalıtımdan yol yapımına kadar çeşitli sektörlerde petrol ürünleri kullanıldığı bilinmektedir. Petrolün oluşumu, uzun bir sürecikapsamaktadır. Aynı zamanda yenilenemeyen bir maddedir. Sanayi Devrimi ve sonrasındaki gelişmeler petrol ürünlerine çok daha geniş bir tüketim sahası açmıştır. Motorun icadı ve motorlu taşıtların ortaya çıkması bu maddenin önemini birden artırmıştır. Motorlu araç yakıtı olarak kullanılmaya başlanmasıyla birlikteüretimi ve tüketimi hızla artmıştır.Petrol dünyanın her yerinde kolayca bulunan madde olmadığından dolayı her devletin kendi petrol yataklarına sahip olması mümkün değildir. Maddenin yakıt olarak potansiyeli keşfedildiğinde sanayileşmiş devletler öncelikle bu kaynaklara sahip olmak istemiştir. Doğrudan hâkim olamadıkları yerlerde desömürgeler veya manda hâkimiyeti kurmuşlardır. Bunun için de bazen ekonomik bazen siyasi bazen de askerî tedbirler alarak kaynakları kontrol altında tutmaya çalışmışlardır. Bu süreç içerisinde Osmanlı Devleti bilinen başlıca petrol yataklarının en önemlilerinin bulunduğu büyük bir coğrafyada hâkimiyetsürmekteydi. Irak, Suriye, Libya, Suudi Arabistan, Basra Körfezi, Romanya ve Mısır gibi en zengin petrol rezervleri Osmanlı Devleti'nin elindeydi. Petrolün yakıt olarak kullanılmaya başlandığı 1870'li yıllardan sonra bu topraklar hızla OsmanlıDevleti'nin elinden çıkmaya başlamıştır. Nitekim I. Dünya Savaşı sonunda imzalanan Sevr Antlaşması ile Osmanlı Devleti, zengin petrol yataklarının tamamını kaybetmiştir. Bu topraklar sanayileşmesini tamamlamış olan İngiltere ve Fransa'nın kontrolüne geçmiştir.Anahtar Kelimeler: Dünya Savaşı, Osmanlı İmparatorluğu, petrol, motorlutaşıtlar, imtiyaz, Sanayi Devrimi, Romanya, Gelibolu, İskenderun, Van, Irak,Suriye, Musul, Kerkük.

Abstract:
Existence of petroleum has been known since primeval ages. That material has been used in case of possibilities from primeval ages to the present. It is known that petroleum products have been used in various sectors from mummifying to health, illumination to arm producing, isolation to road construction. Consisting ofpetrol has comprised a long period. It is also a nonrenewable material.Developments during Industrial Revolution and afterwards have opened a large consuming area for petrol products. Invention of motor and emergences of motorvehicles increased importance of that material. Its production and consumptionhas accrued with beginning of its usage as motorvehicle fuel.Because petroleum isnt an easy findable material so it isnt possible foreach state to have its own petroleum deposits. When potential of the material discovered as a fuel, the industrial states initially wanted to have these sources.They established colonies or mandates where they couldnt dominate directly. For this reason they tried to take under control these sources through sometimes economical, political and military measures. In this period Ottoman State haddominated in a vast geography where the biggest certain known petroleum deposits existed. The richest petrol reserves like Iraq, Syria, Libya, Saudi Arabia, Basra Gulf, Rumania and Egypt were in hands of the Ottoman. These lands began to elude speedily from hands of the Ottoman after the years of 1870s thatpetroleum was begun to be used as fuel. It lost all rich petroleum deposits with Sevres Treaty. These lands past under control of England and France whichcompleted their industrialism.Keywords: World war, Ottoman Empire, petroleum, motor?vehicles, concession,Industrial Revolution, Rumania, Gallipoli, Iskenderun, Van, Iraq, Syria, Mosul,Kerkuk