Kendi eserinin çevirmeni: Pertev Naili Boratav'ın derleyip Fransızcaya aktardığı Türk halk masallarının sözdizimsel, anlamsal ve edimsel açıdan incelenmesi
The translator of his own work: The analysis in terms of a synactic, semantic and pragmatic of the translations of the Turkish folktales compiled and transfered into French by Pertev Naili Boratav
Yazar: ASLI ÇELİK
Danışman: DOÇ. DR. MURAT ÖZCAN
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mütercim Tercümanlık Ana Bilim Dalı / Çeviri ve Kültürel Çalışmalar Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Mütercim-Tercümanlık = Translation and Interpretation
Dizin: Anlamsal çeviri = Semantic translation ; Boratav, Pertev Naili = Boratav, Pertev Naili ; Edimsellik = Performativity ; Fransızca = French language ; Masallar = Tales ; Söz dizim = Syntax ; Türk halk hikayeleri = Turkish folk stories ; Türk masalları = Turkish tales ; Çeviri = Translation ; Çeviri bilim = Science of translation

Özet:
Bu çalışma, sözlü dilden derlenerek yazılı dile aktarılan özgün bir eserin yazarı tarafından farklı bir dil dünyasına aktarılmasındaki değişim ve dönüşümlere odaklanmaktadır. Bu bağlamda çalışma, iki farklı çeviri boyutuyla ele alınarak çeviri eyleminin dil kullanımı biçimi odaklı diliçi çeviri eylemi ile başlayan bir çeviri ya da öz-çeviri eylemi olduğunu ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çeviri teorisinin çeviri pratiğine yararlı ve uygulanabilir olduğunu göstermeyi amaçlayan Andrew Chesterman tarafından uzman çevirmenlerin çevirilerini incelemek amacıyla öne sürülen "Çeviri Eylem Kuramı" çerçevesinde bütüncül bir yaklaşım ile çevirmenin yaratıcılığı ve yeniden yazım becerisi incelenmektedir. Türk halk masallarının analizi Chesterman'in sözdizimsel, anlamsal ve edimsel olarak üç ana başlık altında topladığı otuz farklı çeviri stratejisine göre detaylı bir şekilde yapılmıştır. Ardından analizin sonucunda çıkan verilere dayanarak çeviri normları ve çeviri etik değerleri çerçevesinde bir eleştiriye de yer verilmektedir. Analizde %47,2 oranıyla toplamda 3380 bulgunun tarandığı sözdizimsel çeviri stratejilerinin dillerin farklılığına bağlı olarak en sık kullanılan çeviri stratejileri olduğu sonucuna varılmıştır. Ayrıca analizde 1506 örneğin tarandığı anlamsal stratejiler %21,0'lik kısmı ve 2279 bulgunun tarandığı edimsel stratejiler %31,8'lik kısmı oluşturmaktadır. Sonrasında nitel analizler ve nicel bulgular ışığında Chesterman tarafından ileri sürülen çeviri normları ve etik değerleri açısından bir yorumlamayla çeviri eylem modelinin tamamlandığı bütüncül bir çalışma gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın çevirmenin farklı dil düzeylerindeki başarısıyla ortaya koyduğu Türk halk masallarının çok katmanlı ve kapsamlı disiplinlerarası bir birliktelik neticesinde irdelenmesinin sonraki çalışmalara yeni bir ufuk açacağı düşünülmektedir.

Abstract:
This study focuses on the changes and transformations of an original work compiled from the oral language and transferred to the written language by the author in its transfer to a different language world. In this context, the study aims to reveal that the act of translation is an act of translation or self-translation that starts with the act of diamesic translation by considering two different translation dimensions. Aiming to show that translation theory is useful and applicable to translation practice, the translator's creativity and rewriting skills are examined with a holistic approach within the framework of "The Theory of Translational Action" put forward by Andrew Chesterman to examine the translations of expert translators. The analysis of Turkish folktales was made in detail according to thirty different translation strategies that Chesterman gathered under three main headings as syntactic, semantic and pragmatic. Then, based on the data obtained as a result of the analysis, a criticism within the framework of translation norms and translation ethical values is also included. In the analysis, it was concluded that syntactic translation strategies, in which a total of 3380 findings were scanned with a rate of 47.2%, are the most frequently used translation strategies depending on the difference of languages. In addition, semantic strategies, in which 1506 samples were scanned, constituted 21.0%, and usage strategies, in which 2279 findings were scanned, constituted 31.8%. Afterwards, a holistic study was carried out in which the theory of translational action was completed with an interpretation in terms of the translation norms and the ethical values put forward by Chesterman with qualitative analyzes and quantitative datas. This study is thought that the examination of Turkish folktales, which the study reveals with the success of the translator in different language levels, as a result of a multi-layered and comprehensive interdisciplinary cooperation will open a new horizon for future studies.