Hafif-orta pnömoni ile izlenen COVID-19'lu bireylerde solunum egzersiz eğitiminin dispne ve yaşam bulguları üzerine etkisi.
The effects of respiratory exercise training on dyspnea and vital signs in COVID-19 patients followed with mild-moderate pneumonia
Yazar: KARDELEN TERCAN
Danışman: DOÇ. DR. AYLA DEMİRTAŞ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Gülhane Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Akciğer hastalıkları = Lung diseases ; COVID 19 = COVID 19 ; Dispnea = Dyspnea ; Nefes egzersizleri = Breathing exercises ; Pnömoni = Pneumonia ; Pulmoner rehabilitasyon = Pulmonary rehabilitation ; Rehabilitasyon = Rehabilitation ; Yaşam istatistikleri = Vital statistics

Özet:
Amaç: Bu araştırma, büzük dudak solunum ve triflow egzersizi eğitiminin hafif-orta pnömonili Covid-19 bireylerinın dispne ve yaşam bulguları üzerindeki etkisinin değerlendirilmesi amacıyla yapılmıştır.
Gereç ve Yöntem: Araştırma ön test- son test kontrol gruplu yarı deneysel olarak yapılmıştır. Araştırmanın evrenini; Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Zekai Tahir Burak Ek Binasında, pandemi kliniklerine yatışı yapılan hafif-orta pnömonili Covid-19 tanısı alan bireyler oluşturmuştur. Araştırmanın örneklemini ise 1 Ekim 2021- 1 Aralık 2021 tarihleri arasında Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Zekai Tahir Burak Ek Binası, pandemi kliniğine yatışı yapılmış olan ve çalışmanın dahil edilme kriterlerini karşılayan 68 birey oluşturmuştur. Araştırmaya; Dispne-12 ölçeğinden en az 15 puan alan,18-80 yaş arasında olan, araştırmaya katılmaya gönüllü, koopere ve oryante olan, klinikte en az 5 gün yatmış, rutin klinik tedavisi (inhaler, steroid ve antibiyotik) almış, solunum sayısı> 20 kez / dakika ve oksijen satürasyonu> %90 olan hafif-orta pnömonili Covid-19 tanısı alan bireyler alınmıştır.  Çalışmanın etik kurul izni Sağlık Bilimleri Üniversitesi Gülhane Bilimsel Araştırmalar Etik Kurulu'ndan alınmıştır.  Araştırmanın verileri Dispne-12 ölçeği, yaşam bulguları ve hastanenin veri tabanına kaydedilen venöz kan gazı değerleriyle toplanmıştır.   Araştırmanın birinci günü ön test yapılarak katılımcılar müdahale ve kontrol grubuna ayrılmıştır. Müdahale grubuna alınan 34 bireye yüzyüze triflow ve büzük dudak solunum egzersiz eğitimi verilmiştir. Bireylerin klinikte yattıkları 5 gün boyunca her gün sabah, öğle ve akşam olmak üzere günde 3 defa bu egzersizleri yapması sağlanmıştır. Yapılan egzersizler araştırmacı tarafından oluşturulan "egzersiz kontrol çizelgesi" ile takip ve kayıt edilmiştir. Egzersiz uygulamalarının bitiminden sonraki gün (altıncı gün) her iki gruba da son test yapılmıştır. Kontrol grubuna son ölçümden sonra triflow ve büzük dudak solunum egzersiz eğitimi verilmiştir. Verilerin değerlendirilmesinde ve istatiksel analizlerde IBM SPSS Statistics 28 paket programı kullanılmıştır. Verilerin analizinde Ki-kare testi, bağımlı t testi, bağımsız t testinden yararlanılmıştır.
Bulgular: Uygulanan bağımsız örneklem t testleri sonucunda ön test Dispne-12 ölçeğinden ve alt boyutlarından alınan puan ortalamaları açısından istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulunmamakta (p>0,05) iken müdahale grubundaki bireylerin, son test Dispne-12 ölçeğinden ve alt boyutlardan alınan ortalama puanları, kontrol grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı derecede düşük bulunmuştur(p<0,05). Uygulanan bağımsız örneklem t testleri sonucunda müdahale grubundaki kişilerin son test PaO2, son test sPO2 düzeyleri kontrol grubundan istatistiksel olarak anlamlı derecede daha fazla iken, müdahale grubundaki son test solunum sayısı, ön test SBP, son test SBP düzeyleri, son test nabız, son test PaCO2 ise, kontrol grubundaki kişilerden istatistiksel olarak anlamlı derecede daha azdır (p<0,05).
Sonuç: Hafif-orta pnömonili Covid-19'lu bireylere verilen büzük dudak solunum ve triflow eğitimlerinin sonucunda dispne şiddetinin azaldığı ve yaşam bulgularında anlamlı düzelmeler olduğu saptanmıştır. Akciğer bulguları gösteren ve henüz yoğun bakım ihtiyacı olmayan Covid-19'lu bireylerden pulmoner rehabilitasyon uygulamalarını tolere edebilecek ve kontrendikasyona sebep olabilecek hastalıkları olmayan (pulmoner hipertansiyon, kardiyak problemler vs.) kişilerin aldıkları tedaviye ek olarak triflow ve büzük dudak solunum egzersizlerinin de dahil edilmesi, rehabilitasyon hemşirelerinin bu uygulamaların eğitimini vermesi ve taburculuk sonrası telerehabilitasyon hizmetlerinin kullanımı önerilmektedir.
Anahtar Kelimeler: Covid-19, hafif-orta pnömoni, pulmoner rehabilitasyon, solunum egzersizi, triflow

Abstract:
Aim: This research was conducted with the aim of using pursed lip breathing and triflow exercise training on dyspnea and vital signs of Covid-19 individuals with mild to moderate pneumonia.
Materials and Methods: This study was conducted as quasi-experimental design with pretest-posttest control group. The universe of the study; In Ankara Education and Research Individual Zekai Tahir Burak Annex Building, individuals with Covid-19 with mild-to-moderate pneumonia who were admitted to pandemic clinics were formed. The study sample consisted of 68 individuals who were admitted to the pandemic clinic of Ankara Education and Research Individual Zekai Tahir Burak Annex Building between October 1, 2021 and December 1, 2021 and met the inclusion criteria of the study. Inclusion criteria were a score of at least 15 on the Dyspnea-12 scale, aged between 18 and 80, volunteered to participate in the study, cooperative and oriented, hospitalized for at least 5 days, received routine clinical treatment (inhalers, steroids and antibiotics), respiratory rate> 20 times Covid-19 individuals with mild-to-moderate pneumonia with / min and oxygen saturation> 90% were recruited. Ethics committee approval was obtained from Health Sciences University Gülhane Scientific Research Ethics Committee. The data were collected with the Dyspnea-12 scale and vital signs recorded in the individual system. On the first day of the study, a pre-test was conducted and the participants were divided into intervention and control groups. Face-to-face triflow and pursed lip breathing exercise training was given to 34 individuals included in the intervention group. It was ensured that individuals do these exercises three times a day, in the morning, afternoon and evening, during the five days they were hospitalized in the clinic. The exercises were followed and recorded with the "exercise control chart" developed by the researcher. The post-test was administered to both groups on the day (sixth day) after the end of the exercise practices. Triflow and pursed lip breathing exercise training was given to the control group after the last measurement. IBM SPSS Statistics 28 package program was used for data evaluation and statistical analysis. Chi-square test, dependent t test and independent t test were used in for data analysis.
Results: As a result of the independent sample t-tests applied, there was no statistically significant difference in terms of the scores obtained from the pre-test Dyspnea-12 scale and its sub-dimensions (p>0.05), the mean scores of the individuals in the intervention group, obtained from the posttest Dyspnea-12 scale and sub-dimensions, were found to be statistically significantly lower than the control group (p<0.05). As a result of the independent sample t tests applied, the post-test PaO2 and post-test sPO2 levels of the individuals in the intervention group were statistically significantly higher than the control group.The posttest respiratory rate, pretest SBP, posttest SBP levels, posttest heart rate, and posttest PaCO2 in the intervention group were statistically significantly lower than those in the control group (p<0.05).
Conclusion: As a result of pursed lip breathing and triflow training given to individuals with mild to moderate pneumonia with Covid-19, it was the severity of dyspnea decreased and there were significant improvements in vital signs. Including triflow and pursed lip breathing exercises in addition to the treatment received by individuals with Covid-19 who show lung symptoms and do not need intensive care yet, and those who can tolerate pulmonary rehabilitation applications and do not have diseases that may cause contraindications (pulmonary hypertension, cardiac problems, etc.), it is recommended that rehabilitation nurses provide training on these practices and use of telerehabilitation services after discharge.
Keywords: Covid-19, mild- moderate pneumonia, pulmonary rehabilitation, respiratory exercises, triflow.