Hasan Sezâyî-i Gülşenî Dîvânı'nda tasavvuf terminolojisinin işlevsel sözlüğü
A concept dictionary of the sufi terminology in the Diwan of Hasan Sezâyî-i Gülşenî
Yazar: IŞIL ŞİMŞEK ÖRNEK
Danışman: PROF. DR. EMİNE YENİTERZİ
Üsküdar Üniversitesi / Tasavvuf Araştırmaları Enstitüsü / Tasavvuf Kültürü ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Dini unsurlar = Religious elements ; Divan edebiyatı = Divan literature ; Divan şiiri = Court poem ; Divanlar = Divans ; Hasan Sezayi-i Gülşeni = Hasan Sezayi-i Gülşeni ; Sözlük = Dictionary ; Tasavvuf = Mystic ; Tasavvufi unsurlar = Mystical elements ; Şiir = Poem

Özet:
Çalışmada 18. yüzyıl mutasavvıflarından şair Hasan Sezâyî-i Gülşenî'nin Dîvân'ında yer alan tasavvufî kelime ve kavramların tespit edilerek işlevsel sözlük oluşturulması; böylelikle Hasan Sezâyî-i Gülşenî'nin tasavvuf terminolojisinin hazırlanması amaçlanmıştır. Bu doğrultuda, Dîvân'da ele alınan tasavvufî terim ve sözcüklerin araştırılmasında Ali Rıza Özuygun'un doktora tezi olarak hazırladığı ve daha sonra neşrettiği tenkitli metin esas alınmıştır. İşlevsel sözlük için tespiti yapılan kelime ve kavramlar alfabetik sıraya göre düzenlenmiştir. Çalışmada ilk olarak kavramların kökeni, Arap ve transkripsiyon harfleriyle yazılışı, Dîvân'daki geçiş sıklık sayısı verilmiştir. Daha sonra lügat ve tasavvuf ıstılahındaki manası ilgili tasavvuf terimleri sözlüklerinden araştırılarak ne ifade ettiği belirtilmiştir. Bu açıklamanın hemen altına kavramın geçiş sıklığını gösteren beyit ve bentler sıralanmıştır. Aynı şekilde metinde geçen âyet, hadîs, dua ve Arapça ibareler de tezde belirtilmiştir. Çalışmanın devamında Hasan Sezâyî Dîvân'ında geçen tasavvufî kelime ve kavramların listesi hazırlanarak Dîvân'da en sık kullanılan kavramlar gösterilmiştir. Yine bu liste, Üsküdar Üniversitesi Tasavvuf Araştırmaları Enstitüsünde Kemâl-i Ümmî, Hüsâmeddîn-i Uşşâkî, Azîz Mahmûd Hüdâyî ve Abdülmecîd-i Sivâsî'nin Dîvânları için yapılmış benzer tezlerin sonuçları ile sunularak mukayesesi yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler
Hasan Sezâyî-i Gülşenî, Sezâiyye, Dîvân, Tasavvuf Kavramları, İşlevsel Sözlük

Abstract:
In this study, it is aimed to prepare a functional dictionary by determining the sûfî terms and concepts in the Dîvân of the poet Hasan Sezâyî-i Gülşenî, one of the 18th century Sûfîs. In this direction, the text prepared by Ali Rıza Özuygun as his doctoral thesis and published later was taken as a basis in the research of the sûfî terms and concepts in the Dîvân. Sufi terms determined for the glossary were divided in an alphabetical order. In the study, first, the origin of the terms, their spelling in Arabic and transcript letters, the frequency of occurrence in Dîvân are given. Afterwards, Lexical and sûfî meanings of the terms were determined from the related glossaries and meanings were presented. Just below that, related couplets showing the frequency of the sûfî terms are listed. In the thesis, the verses, hadiths, prayers and Arabic phrases that were found in the Dîvân are also included. Then, a table of sufi terms in Hasan Sezâyî-i Gülşenî's Dîvân was prepared and the most frequently used terms in the Dîvân were presented. Additionally, this tablo was compared with the results of similar theses prepered for the Divans of Kemâl-i Ümmî, Hüsâmeddîn-i Uşşâkî, Aziz Mahmûd Hüdâyî and Abdülmecîd-i Sivâsî at Üsküdar University Sufi Studies Institute.

Key Words
Hasan Sezâyî-i Gülşenî, Sezâiyye, Diwan, Sufi Terms, Sufism, Concept Dictionary