Tarih-i Muntazam-ı Nâsırî (622-750): Tercüme ve değerlendirme
Tarikh-i Muntazam-i Nasiri (622-750): Translation and evaluation
Yazar: YUNUS TENŞİ
Danışman: PROF. DR. NAMIG MUSALI
Kastamonu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History

Özet:
Muhammed Hasan Han (1843-1896), Kaçarlar döneminde İran'ın önemli devlet 
adamlarından biri İtimadüssaltana olmuştur. Kendisi İran'ın Paris Büyükelçiliğinde 
diplomat olarak çalışmış, daha sonraları Devlet Basımevi'nin ve Devlet Tercüme 
Bürosu'nun başkanlığını yapmıştır. 1883'te İran'ın Basın ve Yayın Bakanı görevine 
getirilmiştir. Muhammed Hasan Han, çok sayıda eserin müellifidir. Tez kapsamında 
yazarın Tarih-i Muntazam-ı Nâsırî adlı Farsça eseri incelenmiştir. İlk kez 1881-1883'te 
yayımlanmış olan söz konusu eser 3 ciltten oluşmakta ve hicretin ilk yılından müellifin 
zamanına kadar uzanan olayları içine almaktadır. Tezin kronolojik çerçevesi, Tarih-i 
Muntazam-ı Nâsırî'nin ilk cildi içinde yer alan Hicretin 1. ve 132. yılları arasındaki 
dönemin anlatımı ile sınırlı tutulmuştur. Böylece Müslümanların Mekke'den Medine'ye 
hicretinden başlayarak Emevî iktidarının sonuna kadar devam eden bir süreç 
araştırmaya konu olmuştur. Özellikle de İslâm fetihlerine ayrıntılı biçimde yer 
verilmiştir. Tezin ilk bölümünü teşkil eden giriş kısmında konunun önemi, amacı ve 
araştırma yöntemlerine temas edilmiştir. İkinci bölümde Muhammed Hasan Han'ın 
hayatı ve faaliyetleri anlatılmış, eserleri tanıtılmıştır. Üçüncü bölümde Tarih-i 
Muntazam-ı Nasırî üzerinde değerlendirmelerde bulunulmuştur. Dördüncü bölümde ise 
eserin Hicri 1 ve 132 yılları arasında geçen olayları kapsayan bölümleri Farsçadan 
Türkçeye tercüme edilmiştir. Sonuç kısmında araştırma ve tercüme faaliyetlerimiz 
sırasında geldiğimiz kanaatlere yer verilmiştir. Tez çalışmamızın, Kaçarlar dönemi İran 
tarihçiliğinin İslamiyet'in ilk dönemine yönelik bakışının değerlendirilmesi açısından 
alana katkı sağlayacağını umudunu taşımaktayız.

Abstract:
Muhammad Hasan Khan Itimadussaltana (1843-1896) was one of the important 
statesmen of Iran during the Qajar period. He worked as a diplomat at the Iranian 
embassy in Paris, and later became head of the State Publication House and the State 
Translation Bureau. In 1883, he was appointed Minister of Press and Publications of 
Iran. Muhammad Hasan Khan is the author of many works. As part of the dissertation, 
the author's Persian work entitled Tarikh-i Muntazam-i Nasiri was considered. The work 
in question, first published in 1881-1883, consists of 3 volumes and covers events from 
the first year of the Hijri to the time of the author. The chronological scope of the 
dissertation is limited to the narrative of the period between the 1st and 132nd years of 
the Hijri in the first volume of the Tarikh-i Muntazam-i Nasiri. Thus, the subject of the 
study was the process that began with the resettlement of Muslims from Mecca to 
Medina and continued until the end of the Umayyad reign. In particular, Islamic 
conquests are described in detail. In the Introduction, which is the first chapter of the 
dissertation, the importance, purpose and methods of researching the topic are touched 
upon. The second chapter tells about the life and activities of Muhammad Hasan Khan 
and describes his works. The third chapter dedicated to the evaluation of Tarikh-i 
Muntazam-i Nasiri. The fourth chapter is devoted to the translation from Persian into 
Turkish of the chapters of Tarikh-i Muntazam-i Nasiri, covering the events between 1 
and 132 AH. The final part presents the conclusions that we have come to in the course 
of our research and translation activities. We hope that our dissertation will contribute 
to science in terms of assessing the views of Iranian historiography of the Qajar era on 
the first period of Islam.