Osmanlı'da esrarlı bir anlatı: 19. yüzyıl macera romanı olarak Hagop Haciyan'ın Kış Geceleri
A mysterious ottoman narration: Hagop Haciyan's Kış Geceleri as a 19th century adventure novel
Yazar: AZRA ÇELİK
Danışman: DOÇ. DR. EROL KÖROĞLU
Boğaziçi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Yeni Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: 19. yüzyıl = 19. century ; Haciyan, Hagop = Haciyan, Hagop ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı edebiyatı = Ottoman literature ; Roman = Novel ; Türk romanı = Turkish novel

Özet:
Bu tez temelde bir popüler roman türü olarak sınıflandırılmış macera romanı alttürünün bir örneği olarak Agop Haciyan'ın Kış Geceleri romanını incelemektedir. 19. Yüzyıl Osmanlı'sında kaleme alınan eser, aslında öncelikle "Pera Geceleri" ismiyle Ermenice olarak kaleme alınıp sonrasında Türkçe'ye kimi değişikliklerle aktarılmış ve döneminde üç baskı yapacak kadar popüler olmuştur. Beyoğlu çevresindeki Ermenilerin başlarından geçen maceraları konu alan metin, türsel olarak Paris Esrarı metni ile bir ilişkilenme içindedir. Paris Esrarı'nın kurucu metni olduğu "esrarlı şehir maceraları" türünü sürdüren Kış Geceleri, Osmanlı edebiyatı bağlamında bu türe dair bir çeşitlemede bulunarak türde bir sapma yaratmış olur. Esrarlı şehir maceralarının ortak özelliklerine bakıldığında metin çoğunlukla bir şehrin göbeğinde bir suç sebebiyle intikam alınacak bir durumun ortaya çıkması ve var olan düzenin bozulması izleğinde yürür, adaletin yeniden tesis edilmesi ile sonlanır. Maceranın sonunda süper-güçlü konumdaki kahramanlar adaleti kendi usullerince uygulayarak düzeni yeniden tesis eder ve zayıfların intikamını alarak metni kapatırlar. Oysa Kış Geceleri metni intikamın bir türlü alınamayışı, metnin mağdurlarının birer maduna dönüşmesi ve kahramanlar elinden tesis edilemeyen adaletin devlet eli ile tesis edilmesi ile sonlanır. Bu haliyle metin türde bir sapma yaratmış olur.

Abstract:
This thesis examines Agop Haciyan's Kış Geceleri as an example of an adventure novel sub-genre classified as a popular novel genre. Written in the 19th century Ottoman Empire, the work was originally written in Armenian under the name of "Pera Geceleri" and then transferred to Turkish with some changes and became popular enough to make three editions in its period. The text, which is about the adventures of the Armenians in the Beyoğlu region, is generically related to the Mystery of Paris text. Continuing the "mysterious revenge adventures" genre, of which Mystery of Paris is the founding text, Kış Geceleri has created a variation in this genre in the context of Ottoman literature. When we look at the common features of mysterious vengeance adventures, the text mostly walks in the heart of a city with the emergence of a situation to take revenge due to a crime and the deterioration of the existing order, ending with the restoration of justice. At the end of the adventure, the super-strong heroes restore order by applying justice in their way, and take revenge on the weak, and close the text. However, the text of Kış Geceleri ends with the inability to take revenge, the victims of the text turn into madness, and the establishment of justice by the state, which cannot be established by the heroes. In this way, the text creates a kind of deviation.