İzmir İli Bornova ilçesindeki 55 yaş üstü kadınların kanser taraması yaptırma davranışı ve bu davranışın birinci basamak sağlık hizmetleri kullanımı ile ilişkisi
Cancer screening behaviour of women aged 55 or older and its relationship with use of primary health care services in Bornova district of İzmir
Yazar: ABDURRAHMAN ÇINAR
Danışman: DOÇ. DR. TOLGA GÜNVAR
Dokuz Eylül Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2016
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Kadınlar = Women ; Kitle taraması = Mass screening ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Sağlık araştırmaları = Health surveys ; Sağlık hizmetleri = Health services ; Sağlık hizmetleri araştırmaları = Health services research ; Ölçekler = Scales ; İzmir-Bornova = İzmir-Bornova

Özet:
Dünyada olduğu gibi Türkiye'de de kanser önemli bir sağlık sorunudur ve toplam ölümlerin ikinci nedenidir. Kanser taramaları hastalığın erken tanısını sağlayarak önemli bir mücadele basamağını oluşturmaktadır. Ülkemizde UKTSP ile birinci basamak sağlık hizmetlerinin kanser taramada önemi artmıştır. Çalışmamızda kadınların kanser tarama davranışlarının birinci basamak sağlık hizmetleri kullanımı ile ilişkisinin araştırılması hedeflenmiştir.
Kesitsel tanımlayıcı bir desene sahip olan çalışma; İzmir ili Bornova ilçesinde bulunan 120 Aile Hekimliği Birimi (AHB)'den rastgele örneklem yöntemiyle belirlenen 30 AHB'de, Mart-Eylül 2015 tarihleri arasında, rastgele seçilen 383 kadın ile tamamlanmıştır. Birinci Basamak Değerlendirme Ölçeği (PCAS) ve kanser tarama davranışını sorgulayan sorulardan oluşan anket yüz yüze görüşme tekniğiyle uygulanmıştır. 
Kanser taraması yaptırma davranışı incelendiğinde meme kanseri, serviks kanseri ve kolorektal kanserler için en az bir defa kanser taraması yaptıranların oranı sırası ile %57,2, %46,5 ve %20,9 olmuştur. UKTSP'ye göre tarama yaptırma durumuna bakıldığında ise oranlar yine sırası ile %18,5 %40,1 ve %2,9 olmuştur. Meme kanseri yaptırma davranışı PCAS'ın ulaşılabilirlik boyutu ile, serviks kanseri yaptırma davranışı PCAS'ın güven boyutu ile kolorektal kanser taraması ise PCAS'ın yapısal özet boyut ve hasta hekim ilişkisi özet boyutu ile ilişkili bulunmuştur. Buna ek olarak kanser taraması yaptırma davranışı yaş, eğitim düzeyi, sosyoekonomik düzey, gibi demografik değişkenler ve kronik hastalık, kanser öyküsü, ailede kanser öyküsü, kansere yakalanma korkusu gibi değişkenlerle ilişkili bulunmuştur (p<0,05).
Kanser tarama davranışı ve birinci basamak sağlık hizmetleri kullanımı arasında bir ilişki vardır. Birinci basamak sağlık hizmetlerinin ve aile hekimlerinin desteklenmesi, kanser özelinde de hedeflenen sağlık çıktılarına ulaşılmasını kolaylaştıracaktır.

Abstract:
Cancer is a significant health problem worldwide and the second leading cause of all deaths. Cancer screening can provide early diagnosis and, therefore, is an important step for the fight against cancer. In Turkey, the role of primary health care services in cancer screening has become more important after the National Cancer Screeing Standart Program (NCSSP). Our aim is to determine cancer screening behaviour of women and its relationship with use of primary health care services. 
Our study was planned as a cross-sectional study. 30 Family Medicine Units (FMUs) were chosen from 120 FMUs by random sampling. The study was completed between March-September 2015 with 383 women who were randomly selected from these FMUs. Questionnaires consisted of the Primary Care Assessment Survey (PCAS) and questions regarding cancer screening behaviour, and were administered face-to-face. 
When cancer screening behaviour was investigated; having at least one screening test for breast cancer, cervical cancer and colorectal cancer were 57.2%, 46.5% and 20.9%, respectively. When the screening rates were investigated according to the NCSSP; the rates were 18.5%, 40.1% and 2.9%, respectively. Breast cancer screening behaviour was related to the "accessibility" dimension of PCAS, servical cancer screening behaviour was related to the "trust" dimension of PCAS and colorectal cancer screening behaviour was related to the "structural summary scale" and "physician-patient relationship summary scale" of PCAS. Additionally, cancer screening bahaviour was related to demographic variables such as age, education level, socioeconomical level and variables such as presence of chronic disease, history of cancer, family history of cancer and fear of getting cancer (p<0.05). 
There is a relationship between cancer screening behaviour and use of primary health care services. Supporting primary health care services and family physicians may ease reaching to targeted health outcomes specific to cancer.