Şizofreni ve benzeri psikotik bozukluk tanısı almış hastalara taburculuk döneminde ilaç tedavisine uyuncunu arttırmaya yönelik olarak verilen ilaç eğitiminde klinik eczacının rolü
The role of the clinical pharmacist in drug education for increasing compliance with drug therapy in the period of discharge with the diagnosis of schizophrenia and other psychotic disorders
Yazar: NADİR YALÇIN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. AYÇE ÇELİKER
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Klinik Eczacılık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Eczacılık = Pharmacy ; Hasta eğitimi = Patient education ; Hasta uyumu = Patient compliance ; Psikotik bozukluklar = Psychotic disorders ; Taburcu olmak = Patient discharge ; İlaç tedavisi = Drug therapy ; Şizofreni = Schizophrenia

Özet:
Şizofreni ve diğer psikotik bozukluk tanılı hastalarda hastalığın şiddetlenmesiyle birlikte taburculuk sonrası dönemde ilaç tedavisine tam olarak uyulamaması hastaların kendileri, aileleri ve psikiyatride çalışan sağlık personeli için büyük bir sorundur. Bu prospektif çalışmada, klinik eczacının taburculuk anında verdiği yazılı ve sözlü ilaç eğitiminin (ilaç rengi ve şekli, etkileşimleri, yan etkileri, vb.) ilaç uyuncu üzerinde etkili olup olmadığı değerlendirilmiştir. 1 Eylül 2016 ve 12 Haziran 2017 tarihleri arasında Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri yatan hasta servisine yatışı yapılan, ICD-10 tanı kriterlerine göre şizofreni, şizoafektif bozukluk, şizotipal kişilik bozukluğu veya akut şizofreni benzeri psikotik bozukluk tanısı alan 40 hasta çalışmaya dahil edildi. Hastalığın şiddetini, ilaç yan etkilerini ve ilaç uyuncunu değerlendirmek amacıyla bir takım ölçekler hastalara uygulanmıştır (sırasıyla; PANSS; UKU, SAS, BARS, AIMS; MARS ve ROMI). Daha sonra taburculuk döneminde, reçete edilen ilaçların düzenli ve önerilere uygun kullanımının önemi klinik eczacı tarafından vurgulanmıştır. Taburcu olduktan 6-8 hafta sonra, hastalar kontrole çağırılarak yatış esnasında uygulanan ölçekler yeniden uygulanmıştır. İlaç eğitiminden sonra uyunç değerlendirme ölçeği MARS'ta istatistiksel olarak anlamlı bir artış görülmüştür (p <0.001). İlaç uyuncu ile cinsiyet, yaş, tütün/alkol kullanımı, medeni durum arasında anlamlı bir korelasyon bulunmamıştır. Bununla birlikte, akatizi göstergesi BARS arttıkça uyunç göstergesi MARS'ın azaldığı gözlenmiştir (r: -0,367; p <0,05). Ayrıca MARS skoru, toplam hastaneye yatış sayısı (r: -0,325; p <0,05) ve kullanılan psikotrop ilaç sayısıyla (r: -0,316; p <0,05) da ilişkili bulunmuştur. Uyunç sürecini etkileyebilecek faktörler çoklu regresyon analizi ile incelendiğinde, akatizinin uyuncu en fazla etkileyen faktör olduğu ortaya çıkmıştır (ß: -0,389, r2: -0,002, F: 0,750). Bu sonuçlar yan etkilerin uyunç üzerine etkisini literatürü destekler nitelikte göstermektedir. Çalışma sonucunda, psikiyatrik bakımda klinik eczacılar tarafından verilen ilaç danışmanlık hizmetlerinin, akılcı ilaç kullanımı için etkili bir şekilde kullanılabileceği görülmüştür. Psikotrop ilaç kullanımına ilişkin ilaç danışmanlığından faydalanmak ve psikiyatride ilaç uyuncunu iyileştirmek için stratejiler geliştirmek gerektiği kanaatine varılmıştır.

Anahtar kelimeler: şizofreni, psikotik bozukluk, uyunç, ilaç eğitimi, klinik eczacı.

Abstract:
The inability to achieve full compliance with drug treatment during the post-discharge period with exacerbations in the illness in patients with schizophrenia and other psychotic disorders is a major problem for the patients themselves, their families, and the healthcare staff in psychiatry. In this prospective study, it was aimed to evaluate whether the written and verbal drug education (drug color and shape, interactions, side effects, etc.) given by the clinical pharmacist during the discharge period had an effect on drug compliance. Between 1st September 2016 and 12th June 2017, 40 patients diagnosed with schizophrenia, schizoaffective disorder, schizotypal personality disorder or acute schizophrenia-like psychotic disorder according to ICD-10 diagnostic criteria who were admitted to Hacettepe University Faculty of Medicine, Department of Psychiatry Inpatient Service, were involved in this study. A number of scales were used to evaluate the severity of illness, drug side effects and drug compliance respectively; PANSS; UKU, SAS, BARS, AIMS; MARS and ROMI. It has been emphasized during discharge to the patients by the clinical pharmacist that how important administering the prescribed medicines regularly and as directed. Six to 8 weeks after discharge, the patients were invited to be reevaluated using the scales applied during admission. There was a statistically significant increase in compliance with treatment as quantitatively assessed by the MARS after drug education (p<0.001). There was no significant correlation between compliance and gender, age, tobacco/alcohol use or marital status. At the same time, a significant correlation between severity of akathisia obtained through BARS and a decrease in MARS scores representing the level of compliance was observed (r: -0.367; p<0.05). A decrease in the baseline MARS score was related to an increase in the total number of hospitalizations (r: -0.325; p<0.05) and the number of psychotropic drugs used (r: -0.316; p<0.05). When the factors that may affect compliance were examined by multiple regression analysis, akathisia was found to have the highest impact on compliance (ß: -0.389, r2: -0.002, F: 0.750). These results support the literature in terms of the importance of the impact of side effects on compliance. As a result of the study, it was seen that drug counseling services given by clinical pharmacists can effectively be employed in psychiatric care, for the rational use of medicines. It appears that it is necessary to take advantage of drug counseling on drug use and to develop strategies to improve drug compliance in psychiatry.

Key words: schizophrenia, psychotic disorder, compliance, drug education, clinical pharmacist.