Fıkıh tarihinde ihtisar geleneği ve İmam Tahavi'nin "el-muhtasar isimli eseriyle İmam Kuduri'nin "el-muhtasar" isimli eserini muhkayesesi
The tradition of expertise in the history of fiqh and İmam Tahavi's compilation of "al-muhtasar" and İmam Kuduri's "al-muhtasar"
Yazar: YAHYA MACİT
Danışman: PROF. DR. DAVUT YAYLALI
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Hukuku Ana Bilim Dalı / Temel İslam Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law
Dizin: Kuduri = Kuduri ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Tahavi = Tahavi ; İslam hukuku = Islamic law ; İslam tarihi = Islamic history ; İslamiyet = Islam

Özet:
Çalışmamız, fıkıh tarihi ve fıkıh literatürü çalışmasıdır. İslam Fıkıh Tarihinde bir
yazım türü olarak Muhtasar eserlerden bahsetmektedir ve üç bölümden oluşmaktadır.
Birinci bölümde öncelikle konunun temelini teşkil eden "muhtasar" kavramı
üzerinde duruldu. Kavramsal bir çerçeve çizildi. Muhtasar eserler sadece fıkha münhasır
olmadığından ve bu tür eserler İslam ilim tarihinde mevcut bütün ilim dallarında
olabildiğinden, kavramsal çerçevenin ardından İslam ilim geleneğinde ihtisar ve
muhtasar eserler hakkında genel bilgi verildi. Bilahare fıkıh tarihinde ihtisar geleneği
çerçevesinde bilgiler sunuldu. Bu konu detaylandırılırken fıkhî mezhepler tarihinin ana
gövdesini oluşturan dört büyük sünnî mezhebin bu meyandaki çalışmaları ele alındı.
Konunun makul sınırlar içinde kalması için böyle bir sınırlandırmaya gidildi.
İkinci bölümde iki meşhur fıkhî muhtasarın müellifleri ve muhtasarları hakkında
bilgi verildi. Bu konu, eserlerin mukayesesinin yapıldığı üçüncü bölümle bağlantılı
olarak ele alındı. Bu bağlamda, biri Mısır diğeri Bağdat merkezli olarak yazılmış iki
meşhur Muhtasar'ın müelliflerinin yaşadıkları zaman ve mekânların ilmi ve kültürel
açıdan tahlilleri yapıldı. İlmi birikimlerinde ve bu eserleri yazmalarında etkili olan
faktörlerin, yaşadıkları bu sosyo-kültürel ortamlardaki izleri sürüldü. Kişisel ve ilmi
hayatları kısaca irdelendi.
Üçüncü bölümde ise her iki muhtasarın şekil, muhteva üslup gibi birkaç açıdan
karşılaştırılması yapıldı.
Anahtar Kelimeler: İhtisar, Muhtasar, Fıkıh, Medeniyet, İslam İlim Tarihi.

Abstract:
Our study is the study of the history of Fıqh and the literature of Fıqh. It mentions
Mukhtasar works as a type of writing in the History of Islamic Fıqh.
In the first chapter, firstly, the most important concept that forms the basis of the
subject, the concept of Mukhtasar was emphasized. A conceptual framework was
drawn. Because of mukhtasar works are not exclusive to Fıqh and such works can be
found in all branches of science in the history of Islamic science, general information
about mukhtasar and mukhtasar works in the Islamic scientific tradition was given after
the conceptual framework. Later on, information was presented within the framework of
the tradition of mukhtasar in the history of Fıqh. While this topic is elaborated, the
studies of the four major Sunni sects on this subject, which constitute the main body of
the history of practical sects, were written. A limitation was made to keep the subject
within reasonable limits.
In the second part, information was given about the authors and the mukhtasar of
two famous Fıqh mukhtasar. This subject was discussed in connection with the third
part, in which the two works were compared. In this context, scientific and cultural
analyzes of the times and places where the authors of the two famous Muhtasars, one of
which was based in Egypt and the other in Baghdad, were made. The traces of the
factors that were effective in their scientific accumulation and writing these works were
traced in these socio-cultural environments in which they lived. Their personal and
scholarly lives were briefly examined.
In the third part, a comparison of both mukhtasar in terms of form, content and
style was made.
Keywords: Ikhtısar, Mukhtasar, Fıqh, Civilization, Hıstory Islamic of Science.