Soğuk Savaş sonrası Türkiye-İsrail ilişkileri
Turkey-Israel relations after the Cold War
Yazar: CANSU BARAKÇİN
Danışman: PROF. DR. NURHAN AYDIN
Kafkas Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Tarih = History

Özet:
Bu çalışmanın temel amacı; soğuk savaş sonrası dönemde Türkiye ve İsrail arasındaki ilişkileri ele alarak değerlendirmektir. Ortadoğu bölgesi; siyasal, ekonomik ve kültürel yapısı sebebiyle uluslararası ilişkilerde çok önemli bir yere sahiptir. Enerji kaynakları açısından dünyanın en zengin bölgelerinden biridir. Bölge, Soğuk Savaş'ın sona ermesiyle birlikte ciddi bir değişime sahne olmuştur. Bu bağlamda, orta doğu gibi her anlamda zor bir coğrafyada bulunmanın vermiş olduğu endişeyle hareket eden Türkiye ve İsrail, tarihsel olarak çeşitli vesilelerle belirli bir ilişki içerisinde olmuşlardır. Türk dış politikasında İsrail ile ilişkiler önemli gündem maddelerinden birini oluşturmaktadır. Bu çalışma, Türkiye ve İsrail arasında siyasi ve iktisadi alanlarda kurulan ilişkileri Adalet ve kalkınma Parti öncesi ve Adalet ve kalkınma Partisi dönemi şeklinde bir ayrım yaparak ele almaktadır. İsrail'in kuruluşu ve Türkiye'nin tanıma sürecini tarihsel olarak genel bir çerçeve çizerek anlatmaya çalışan bu tez çalışması, asıl olarak ikilinin Adalet ve kalkınma Parti dönemindeki ilişkilerinin boyutlarını üzerinde durulacaktır. Türkiye ile İsrail, bulundukları coğrafi konumları itibariyle jeostratejik ve politik olarak bölgede ve uluslararası konjonktürde oldukça önemli iki ülkedir. İki ülke arasındaki diplomatik ve siyasi ilişkiler İsrail devleti kurulduğundan beri devam etmektedir. Soğuk savaş döneminde nispeten daha zayıf kalan ikili ilişkiler, 1990'lı yıllara gelindiğinde iki ülke arasındaki yakınlaşmanın artması ile hızla gelişmiş ve derinleşmiştir. Buna bağlı olarak ticari ve ekonomik ilişkiler de özellikle soğuk savaş dönemde, siyasi ilişkilere bağlı olarak artarak ilerlemiştir. Türkiye ve İsrail siyasi gerilimler yaşadıkları dönemlerde bile ekonomik, ticari ve askeri işbirliklerini devam ettirmişlerdir. İki ülke ilişkileri Ortadoğu coğrafyasının karmaşık ve değişken güç dengeleri nedeniyle, çok kırılgan bir yapıya sahip olduğu için özellikle 2000'li yıllarda diplomatik ve siyasi krizler yoğun olarak yaşanmıştır. Bu çalışmada her iki ülke arasında yaşanan politik ilişiklerin ekonomik ilişiklere olan yansımaları hisse senedi piyasaları baz alınarak olay inceleme metodolojisi vasıtasıyla incelenmiştir. Gerçekleştirilen analizler neticesinde olumlu ilişkilerden Mavi Marmara tazminat anlaşmasının, krizlerden ise Mavi Marmara krizinin ekonomik etkilerinin yoğun şekilde hissedildiğini söylemek mümkündür. Bunun yanında yaşanan diğer olumlu gelişme ve krizlerin tek tarafla yansımaları olduğu gözlemlenmiştir. Gelinen noktada İsrail'in özrü önemli bir adım olarak görülmekle birlikte Türkiye ve İsrail siyasi ilişkilerinde normalleşmenin hemen gerçekleşmesi zor görünmektedir. Uzun vadede bakıldığında İsrail'in Filistin konusundaki tavrı ve atacağı adımlarla birlikte bölgesel gelişmeler de iki ülke ilişkilerinin geleceğini belirleyecektir.

Abstract:
The main purpose of this study; The aim is to evaluate the relations between Turkey and Israel in the post-cold war period. Middle East region; Due to its political, economic and cultural structure, it has a very important place in international relations. It is one of the richest regions in the world in terms of energy resources. The region witnessed a serious change with the end of the Cold War. In this context, Turkey and Israel, acting with the concern of being in a difficult geography in every sense such as the Middle East, have historically been in a certain relationship on various occasions. Relations with Israel constitute one of the important agenda items in Turkish foreign policy. This study deals with the relations established between Turkey and Israel in the political and economic fields by making a distinction between the pre-Justice and Development Party and the Justice and Development Party period. This thesis, which tries to explain the establishment of Israel and the recognition process of Turkey by drawing a historical framework, will mainly focus on the dimensions of the relations between the two during the Justice and Development Party period. Turkey and Israel are two very important countries, geostrategically and politically, in the region and in the international conjuncture, due to their geographical locations. Diplomatic and political relations between the two countries have continued since the establishment of the state of Israel. The bilateral relations, which remained relatively weak during the Cold War, developed and deepened rapidly in the 1990s with the increasing rapprochement between the two countries. Accordingly, commercial and economic relations, especially in the cold war period, have progressed increasingly depending on political relations. Even during periods of political tensions, Turkey and Israel continued their economic, commercial and military cooperation. Diplomatic and political crises have been experienced intensely, especially in the 2000s, as the relations between the two countries have a very fragile structure due to the complex and variable power balances of the Middle East geography. In this study, the reflections of the political relations between the two countries on the economic relations were examined by means of the case study methodology based on the stock markets. As a result of the analyzes carried out, it is possible to say that the economic effects of the Mavi Marmara compensation agreement from the positive relations and the Mavi Marmara crisis from the crises were felt intensely. In addition, it has been observed that other positive developments and crises have one-sided reflections. At this point, Israel's apology is seen as an important step, but it seems difficult to immediately normalize the political relations between Turkey and Israel. In the long term, Israel's attitude towards Palestine and the steps it will take, as well as regional developments will determine the future of relations between the two countries.