Edirne'de bulunan 15.yy ve 16. yy'da inşaa edilmiş tarihi cami ve türbelerin taşıyıcı sistem analizi ve çözüm önerileri
Structural systems analysis and solution proposal for mosques and tombs built in 15.th and 16.th centuries, located in Edirne
Yazar: ÖZLEM ŞİŞİK
Danışman: DOÇ. DR. MAHMUD SAMİ DÖNDÜREN
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering

Özet:
Tarihi yapılar bir toplumun geçmişini anlatan en önemli kalıntılardır. Yılların yıpratıcı etkilerine ve doğal afetlere maruz kalmış tarihi yapılar, genelde çok büyük sorunların etkisi altında olup, yıkılma ve yok olma riski taşırlar. Tarihi yapıların çoğu basınç gerilmelerine göre yapılmış yığma yapı niteliğindedir. Dolayısıyla yapıların strüktür bileşenlerini, taşıyıcı duvarlar, sütunlar, payandalar, tonozlar ve kubbeler oluşturmaktadır. Zaman içerisinde bu yapılarda kullanılan malzemelerde ve strüktürde çeşitli etkiler sonucunda bazı sorunlar ortaya çıkmaktadır. Bu sebeple, tarihi yapılarda onarım ve güçlendirme faaliyetleri çerçevesinde bir takım uygulamalara gidilmesi gerekmektedir. Bu çalışmada, tarihi yapıların restorasyonu konusunda, önemli kısımlardan biri olan yapıların taşıyıcı sistemlerinin yeterliliğinin kontrolü ve gerekiyorsa yeterliliğinin sağlanması konusu incelenmiştir. Bu amaçla, Edirne'de bulunan ve 15.YY. ile 16. YY'da inşa edilmiş 4 adet cami ve 2 adet türbe örneklerinin statik analizleri yapılarak, uygulanmış ve/veya uygulanabilecek güçlendirme önerileri ortaya konulmuştur. Yapılar SAP 2000 versiyon 18 paket programında sonlu elamanlar modeli ile modellenerek çeşitli yükler altında oluşan kuvvetler ve gerilmeler hesaplanmıştır. Bu gerilmelere bağlı oluşan deformasyonlar belirlenmiştir. Hesaplanan deformasyon ve gerilmelerin emniyet gerilmelerini aşıp aşmadığı irdelenmiştir. Ayrıca tarihi yapılarda taşıyıcı sistem elemanları ve kullanılan malzemeler hakkında bilgi verildikten sonra, yığma yapılarda kullanılan modelleme yöntemleri kısaca anlatılmıştır. Sayısal uygulama için Ayşe Kadın Camii, Edirne-Merkez Beylerbeyi Türbesi, Edirne-Uzunköprü Gazi Turhan Bey Camii, Edirne-Merkez Sitti Sultan Camii, Edirne-Merkez Demirtaş (Timurtaş) Camii, Edirne-Merkez Tütünsüz Baba Türbesi seçilmiştir. Bu yapıların lineer statik ve dinamik analizleri yapılmıştır. Bu analizler yapılırken 4. derece deprem bölgesi ivme kayıtları kullanılmıştır. Sonlu elemanlar yöntemi kullanılarak makro modelleme yaklaşımı ile modellemeler yapılarak SAP 2000 paket programı yardımıyla çözümler elde edilmiştir. Analiz sonuçlarında yapıda oluşan asal gerilmeler değerlendirilmiş, cami ve türbelerin statik anlamda taşıyıcılık durumları belirlenmiştir.

Abstract:
Historical buildings are the most important ruins to describe history of a society. Buildings exposed to harsh effects of years and to natural disasters are generally under effect of very serious problems and they have risk of collapse and extinction. Most of historical buildings are built with pressure stress and have the characteristics of masonry structures. Therefore, the structure components of buildings are constituted bearing walls, columns, buttresses, vaults and domes. In time, some problems were occurred in used materials and in structure as a result of various effects. Therefore, it is necessary to apply various applications in framework of repair and strengthening of buildings. In this study, about the restoration of historic buildings, the control of the adequacy of the bearing systems as one most important part of structure and if needed ensuring the adequacy will be examined. For this purpose,static analysis of 4 mosque and of 2 tombs, built in 15th and 16th centuries located in Edirne, will be made and suggestion reinforce applied and/or will be applied will be revealed. Structure will be modeled with finite element model of SAP 2000 V18 package program and the forces generated under various loads and stresses, the occurred deformation due to that, overflow of allowable stress of this deformation and stresses will be investigated. Also, after giving information about the history of the structure and the materials used in structural elements, modeling methods used in masonry structures will be discussed. For numerical applications, Ayşe Kadın Mosque, Edirne-Merkez Beylerbeyi Tomb, Edirne-Uzunköprü Gazi Turhan Bey Mosque, Edirne-Merkez Sitti Sultan Mosque, Edirne-Merkez Demirtaş (Timurtaş) Mosque, Edirne-Merkez Tütünsüz Baba Tomb has been selected. The linear statics and dynamic analyzes of these buildings will be made. While this analysis, acceleration standard of the seismic zone 4 will be used. Solutions will be obtained by using macro modeling approach with finite element model and by help of SAP 2000 package program. This study also will evaluate the results of the principal stresses in the structure and strengthening method will be recommended for structures with inadequate carrier systems.