İş güvencesizliği, iş yerinde görünürde var olma (presenteeism) ve iş yaşam dengesinin etkileşimi: İş yerinde görünürde var olmayla ilgili bir ölçek geliştirme çalışması ve konuya ilişkin bir araştırma
Interaction of work insecurity, presenteeism and work-life balance: A scale development study on visibility at the workplace and a research related to the subject
Yazar: SEDA MUMLU KARANFİL
Danışman: DOÇ. DR. ALTAN DOĞAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İnsan Kaynakları Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Mavi yakalı çalışanlar = Blue collar workers ; Presenteeizm = Presenteeism ; Ölçek geliştirme = Scale development ; Ölçekler = Scales ; İş güvencesi = Job security ; İş güvensizliği = Job insecurity ; İş-yaşam dengesi = Work-life balance

Özet:
Çalışanların iş güvencesizliği algılarının iş yerinde görünürde var olma (presenteeism) davranışları üzerindeki etkisinin incelenmesi ve çalışanların iş güvencesizliği algılarının iş yerinde görünürde var olma davranışlarına etkisinde iş-yaşam dengesinin aracı rolünün belirlenmesine yönelik yürütülen bu tez çalışmasında öncelikle iş güvencesi ve iş güvencesizliği kavramları ele alınmıştır. Sonra günümüzde sıklıkla araştırmalara konu olan iş yerinde görünürde var olma kavramı açıklanmıştır. Son olarak araştırmanın diğer bir değişkeni iş-yaşam dengesi kavramı tanımlanmıştır. İş yerinde görünürde var olma-presenteeism kavramının ölçümü ve Ulusal yazındaki Türkçe karşılığı konusunda henüz tam bir fikir birliğine varılmamıştır. Bu bağlamda araştırmada presenteeism kavramının "İş yerinde görünürde var olma" şeklinde kullanılmasına karar verilmiştir. Ayrıca çalışmayı iş yerinde görünürde var olma ölçeğinin geliştirilmesi takip etmektedir. Ölçek geliştirme sırasında öncelikle ilgili literatür taranmış ve iş yerinde görünürde var olma kavramını ölçmeye aday sorular oluşturulmuştur. Nicel verilerin nitel veriler ile desteklenmesi amacı ile ölçme aracı geliştirilirken odak grup görüşmeleri yapılmıştır. Odak grup görüşmelerinden elde edilen veriler içerik analizine tabi tutularak araştırma soruları oluşturulmuştur. Araştırma sorularına son hali verildikten sonra ölçek toplamda 400 kişiye ulaştırılmıştır. Elde edilen veriler ile keşfedici ve doğrulayıcı faktör analizi yapılmış ve sonuç olarak 18 maddelik bir iş yerinde görünürde var olma ölçeği oluşturulmuştur. Çalışmanın son bölümünde, çalışanların iş güvencesizliği algılarının iş yerinde görünürde var olma üzerindeki etkisinde iş-yaşam dengesinin aracı rolünün belirlenmesi amacıyla Beylikdüzü Organize Sanayi bölgesindeki işletmelerde, mavi ve beyaz yakalı çalışanlar ile yapılan araştırma sonuçları yer almaktadır. Araştırma verileri, iş güvencesizliği algısı, iş-yaşam dengesi ve iş yerinde görünürde var olma seviyelerinin belirlenmesi amacıyla hazırlanan anket formları aracılığıyla toplanmıştır. Araştırma verilerinin analizinde faktör analizi, t testi, pearson korelasyon analizi ve regresyon analizleri kullanılmıştır.
Araştırma sonucunda çalışanların iş güvencesizliği algılarının iş-yaşam dengesi ve iş yerinde görünürde var olma ile ilişkili olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca iş güvencesizliği algısının iş yerinde görünürde var olma davranışını istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif etkilediği sonucuna ulaşılmıştır. Son olarak iş güvencesizliği algısının iş yerinde görünürde var olma davranışına etkisinde iş yaşam dengesinin kısmi aracılık rolü olduğu görülmüştür.

Abstract:
This thesis/study aims to examine the effect of employees' perceptions of job insecurity on their presenteeism behavior at work and seeks to determine the mediator role of work-life balance in the effect of employees' job insecurity perceptions on their presenteeism behavior. Also, the concepts of job security and job insecurity are primarily discussed in the study. Then, the concept of being present in the workplace, which is often the subject of research today, is explained. Finally, another variable of the research is the concept of work-life balance. There is no consensus yet on the measurement of the concept of presenteeism in the workplace and its Turkish equivalent in the national literature. In this context, it was decided to use the concept of presenteeism in the research as "apparent presence in the workplace". In addition, the study is followed by the development of the scale of presence in the workplace. During the scale development, first of all, the relevant literature was scanned and candidate questions were formed to measure the concept of apparent presence in the workplace. During the scale development, initially, the relevant literature was examined and potential indicators were generated to measure the concept of presenteeism behavior in the workplace.  Focus group interviews were conducted while the measurement tool was being developed in order to support the quantitative data with qualitative data. The data obtained from the focus group interviews were subjected to content analysis and research questions were formed. After finalizing the research questions, the scale was conducted on 400 people. Exploratory and confirmatory factor analysis were carried out with the data obtained, and as a result, an 18-item scale of presenteeism was developed. In the last part of the study, the results of the research conducted with blue and white collar workers in the Beylikdüzü Organized Industrial Zone in order to determine the mediating role of work-life balance in the effect of employees' perceptions of job insecurity on their presenteeism behavior are included. Research data was collected using questionnaires designed to assess job insecurity, work-life balance, and presenteeism behavior at the workplace. Factor analysis, t test, Pearson correlation analysis and regression analyzes were used in the analysis of the research data. As a result of the research, it has been determined that the perceptions of job insecurity of employees are related to work-life balance and presenteeism behavior. In addition, it was concluded that the perception of job insecurity has a statistically significant and positive effect on the behavior of being presenteeism. Finally, it has been observed that work-life balance has a partial mediating role in the effect of job insecurity perception on the presenteeism behavior.