Lise öğrencilerinde kariyer kararı verme güçlükleri
High school students' career decision-making difficulties
Yazar: TANSU MUTLU
Danışman: PROF. DR. FİDAN KORKUT OWEN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Karar verme = Decision making ; Kararsızlık = Instability ; Kariyer = Career ; Kariyer beklentileri = Career expectation ; Lise öğrencileri = High schools students ; Öz yeterlilik = Self-efficacy ; Öz yeterlilik algısı = Self-efficacy belief ; Öznel iyi oluş = Subjective well-being

Özet:
Araştırma lise 1. sınıf öğrencilerin kariyer karar verme güçlük düzeyleri ile kariyer karar verme yetkinliği, öznel iyi oluş ve sosyo-ekonomik düzeyleri arasındaki ilişkiyi bir model yardımıyla test etmek amacıyla tasarlanmıştır. Araştırmadaki diğer bir amaç ise öğrencilerinin kariyer karar verme güçlük düzeylerinin lise türü ve cinsiyete göre farklılaşıp farklılaşmadığını incelemektir.Araştırmanın evrenini Eskişehir'deki resmi ortaöğretim okullarında öğrenim gören lise 1.sınıf öğrencileri oluştururken; örneklemini 680 lise 1.sınıf öğrencileri oluşturmuştur.Araştırmada Gati ve Saka (2001) tarafından geliştirilen ve Bacanlı (2008) tarafından uyarlanan ?Kariyer karar Verme Güçlükleri Ölçeği?, Bozgeyikli (2004) tarafından geliştirilen ?Meslek Kararı Verme Yetkinlik Ölçeği?, Eryılmaz (2009) tarafından geliştirilen ?Ergen Öznel İyi Oluş Ölçeği ?, Bacanlı (1997) tarafından geliştirilen ?Sosyo-Ekonomik Düzey Ölçeği? kullanılmıştır. Araştırmada ele alınan diğer değişkenler araştırmacı tarafından geliştirilen ?Kişisel Bilgi Formu? ile elde edilmiştir.Araştırmada elde edilen verilerin çözümlenmesinde SPSS 18 ve Lisrel 8.7 kullanılmıştır. Kariyer karar verme güçlük düzeyinin öznel iyi oluş, sosyo-ekonomik düzey ve kariyer kararı vermede yetkinlik beklentisi tarafından açıklanmasına ilişkin bulgular yapısal eşitlik modeli ile test edilmiştir. Kariyer karar verme güçlük düzeylerinin cinsiyet ve lise türüne göre farklılaşıp farklılaşmadığını incelemek için t-testi kullanılmıştır.Yapısal eşitlik modeline ilişkin uyum indeks değerlerinin iyi uyum sınırları içerisinde olduğu bulunmuştur. Yapılan analizler sonucunda yapısal eşitlik modeli uyum indekslerinden ?2 değerine (?2 = 456.26) ilişkin p değerinin manidar olduğu (p<.01) olduğu görülmüştür. ?2 ve serbestlik derecesine oranına (?2/sd =456.26/183=2.4) göre değerlendirildiğinde, elde edilen sonuca göre uyumun çok iyi olduğu ifade edilebilir. Gözlenen değişkenlere ilişkin parametre değerleri ve ilgili istatistikler incelendiğinde kariyer karar verme güçlük düzeyinin kariyer kararı vermede yetkinlik beklentisi, öznel iyi oluş ve sosyo-ekonomik düzey tarafından açıklandığı görülmektedir. Kariyer kararı vermede yetkinlik beklentisi, öznel iyi oluş ve sosyo-ekonomik düzeyinin kariyer karar vermede güçlük düzeyini açıklama oranı r2=.29 olarak bulunmuştur. Araştırmada öğrencilerinin kariyer karar verme güçlük düzeylerinin cinsiyete ve lise türüne göre farklılaşmadığı bulunmuştur. Elde edilen bulgulara dayanılarak, kariyer karar verme güçlüklerini etkileyen etmenlerin belirlenmesi için oluşturulan kavramsal modelin istatistiksel olarak geçerli olduğu söylenebilir.Bulgular literatür ışığında tartışılarak yorumlanmıştır. Alandaki uygulamacılara ve araştırmacılara önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
This study was designed to investigate the possible relationship between 1st year high school students' career decision-making difficulties and their career decision-making self-efficacy, subjective well-being and socio-economic level using a model. Another purpose of the study was to find out if there is a difference on the students' career decision-making level of difficulties according to school type and gender. The sample for this study consisted of 680 1st year high schools students drawn from the target population 1st year high school students studying in secondary schools in Eskişehir, Turkiye. The data for this study were collected using the following instruments: ?Career Decision-Making Difficulties Questionnaire? developed by Gati and Saka (2001) and adapted by Bacanli (2008), ?Career Decision- making Self-efficacy Scale? developed by Bozgeyikli (2004), ?Adolescent Subjective Well Being Scale? developed by Eryilmaz (2009) and, ?Socio-economic Status Scale? developed by Bacanli (1997). Demographic information from participants were obtained usia a ?Personal Information Form? developed by the researcher. Data gathered during the study were analyzed using SPSS 18 and Lisrel 8.7 programs. Outcomes that explain career decision-making level of difficulty using subjective well-being, socio-economic level and career decision expectation of competence were tested via a structural equation model. The t-test was used to investigate the existence of any difference in career decision-making level of difficulty according to gender and school type. The fit index values of the structural equation model are within the limits of a good fit. This analysis revealed a p value of ?2 (?2 =456.26), which is one of the fit index of structural equation model, is significant (p<.01). One can say that fitting is very well considering ?2 and degree of freedom ratio (?2/DF =456.26/183=2.4). After analyzing parameter values and relevant statistics of the observed variables, career decision-making level of difficulty was explained by career decision expectation of competence, subjective well-being and socio-economic level. The explanation ratio of career decision expectation of competence, subjective well-being and socio-economic level on explaining career decision-making level of difficulty was r2=.29. As a result of the study, it has been revealed that career decision-making level of difficulty doesn?t differentiate according to gender and school type. Based on the findings, one can say that, the conceptual model developed to identify factors that affect career indecision, is statistically valid. Findings were reviewed and interpreted in light of the current literature. Recommendations were made for practitioners and researchers of the field.