Oyunculuk sanatında Diderot'un kurgu üstünlüğü ilkesi ışığında David Mamet'in practical aesthetics (pratik estetik) yöntemi
David Mamet's practical aesthetics method in the light of Diderot's principle of fiction in the art of acting
Yazar: EMİRHAN YEŞİLYUVA
Danışman: DOÇ. DR. SİBEL ERDENK
Dokuz Eylül Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Sahne Sanatları Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts
Dizin: Diderot, Denis = Diderot, Denis ; Kurgu = Fiction ; Mamet, David = Mamet, David ; Oyunculuk = Acting ; Pratik estetik = Practical aesthetics ; Tiyatro = Theatre ; Tiyatro oyunları = Theater plays

Özet:
Oyunculuğun bir sanat disiplini haline evrildiği yirminci yüzyıl, Konstantin Stanislavski öncülüğünde disiplinlerarası çalışmalar ile oyunculuk sanatına yeni bir boyutun kazandırıldığı yüzyıl olmuştur. Doğal ve gerçekçi bir performans için duyguyu ve psikolojik çalışmaları merkez alarak oluşturduğu oyunculuk yaklaşımıyla Stanislavski, kendisinden sonraki duygu merkezci oyunculuk yöntemlerinin kaynağını oluşturmanın yanında, aynı gerçekçi oyunculuk modeli yaratmak adına duygu çalışmalarına karşı durarak geliştirilen biçimsel ve kurgusal oyunculuk yaklaşımlarının da ilham kaynağı olmuştur. Bu tez çalışması, David Mamet'in Pratik Estetik Yöntemi'nin oluşumunu, yöntemin içeriğini, beslendiği alanları saptamak ve Denis Diderot'nun Aktörlük Üzerine Aykırı Düşünceler adlı kitabında söz ettiği kurgusal bütünlük, kurgu üstünlüğü ilkesi, duygu karşıtlığı tanımlarıyla karşılaştırarak değerlendirmek ve kurgusal bir oyunculuk yaklaşımını tartışmak üzere hazırlanmıştır. İki bölümden oluşan bu tez çalışmasının birinci bölümünde, Aydınlanma Dönemi gelişmelerinin tiyatro ve oyunculuk sanatı üzerindeki etkileri, 18. Yüzyıl filozofu olan Diderot'nun oyunculuk sanatı üzerine saptadığı sorunlar, oluşturduğu teorik çözümler ve oyunculuk sanatına bir öneri olarak sunduğu kurgu üstünlüğü ilkesi araştırılmıştır. İkinci bölümde ise doğal ve gerçekçi oyunculuk kapsamında Stanislavski ve ondan sonra geliştirilmiş oyunculuk yaklaşımları, David Mamet'in imzasını taşıyan Pratik Estetik Yöntem'i oluşturan koşullar, yöntemin etki alanları, aşamaları, eleştirileri, uygulama örnekleri araştırılmış; Diderot'nun kurgu üstünlüğü ilkesi ışığında karşılaştırmalı olarak incelenmiş ve değerlendirilmiştir. Bu çalışmanın amacı, her oyuncu adayının rol çalışmaları sırasında karşılaşabileceği duygu, konsantrasyon, farkındalık, amaç ve özgüven sorunlarına karşı çözüm önerisi olarak oluşturulmuş, her bireye uygun, anlaşılabilir, pratik, güncel ve iyi hissettiren Pratik Estetik Yöntem'i oyunculuk eğitimi ve role hazırlık sürecinde değerlendirilebilecek bir yöntem önerisi olarak literatüre kazandırmaktır.

Abstract:
The twentieth century, in which acting has evolved into an art discipline, has been the century in which a new dimension has been brought to the art of acting with interdisciplinary studies under the leadership of Konstantin Stanislavski. Stanislavski, with his acting approach that he created by centered on emotion and psychological studies for a natural and realistic performance, became the source of the emotion-centered acting methods after him, as well as the formal and fictional acting approaches that were developed against emotion studies in order to create the same realistic acting model. This thesis study has been prepared to determine the formation of David Mamet's Practical Aesthetic Method, the content of the method and the areas it is supported and to evaluate and discuss a fictional acting approach by comparing it with the definitions of fictional integrity, the principle of superiority of fiction, and anti-emotion, which Denis Diderot mentioned in his book, The Paradox of Acting. In the first part of this thesis, which consists of two parts, the effects of the Enlightenment Period developments on the art of theater and acting, the problems that Diderot, the 18th century philosopher, determined on the art of acting, the theoretical solutions he created and the principle of fiction superiority that he presented as a suggestion to the art of acting were investigated. In the second part, on the other hand, Stanislavski and acting approaches developed after him within the scope of natural and realistic acting, the conditions constituting the Practical Aesthetic Method bearing David Mamet's signature, the effects of the method, its stages, criticisms, examples of application have been researched and analyzed comparatively in the light of Diderot's principle of fiction superiority. The aim of this study is to create a solution to the problems of emotion, concentration, awareness, purpose and self-confidence that every actor candidate may encounter during role studies and to introduce the Practical Aesthetics Method, which is suitable for every individual, understandable, practical, current and feeling good, to the literature as a method proposal that can be evaluated in the process of acting education and role preparation.