Eşrefoğlu Cami çinilerinden yola çıkarak günümüz seramik sanatında kişisel uygulamalar
Personal applications in modern ceramic art bades on Eşrefoğlu Mosque tiles
Yazar: MUAMMER IŞIK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÖKÇE UYSAL BAŞER
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tasarım Ana Bilim Dalı / Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: El Sanatları = Crafts
Dizin: Camiler = Mosques ; Eşrefoğlu Cami = Eşrefoğlu Mosque ; Seramik sanatı = Ceramic art ; Süsleme sanatı = Decorative art ; Türk çini sanatı = Turkish tile art ; Çini = Tile ; Çini sanatı = Tile art

Özet:
İlk çağlardan günümüze kadar işlevsel ve sanatsal yönleriyle kullanılan seramik, günümüze kadar farklı tekniklerle üretilmeye devam etmiştir. Türk seramik tarihinde Uygur Dönemi ile yeni bir uygulama başlar. Seramik hammaddelerinin içerisine firit ilave edilerek düşük derecede yüksek pişirim etkisi alınır. Süslemede ise geleneksel motiflerin ön plana çıktığı görülür. Günümüzde çini olarak adlandırdığımız bu uygulama, seramik üzerine geleneksel motiflerin işlenmesi ile elde edilen çalışmalardır. Çini sanatının üretimi; dönemlere, teknik ve tezyinatına, resimsel teknik ve öğelere, sanatçının kendine has bakış açısına, ifade biçimine göre farklılıklar gösterir. Uygurlar ile başladığı kabul edilen Türk çini sanatı, Karahanlı, Gazneli, Büyük Selçuklu, Anadolu Selçuklu ve Osmanlı dönemlerindeki farklı uygulamalarla günümüze kadar varlığını sürdürür. Günümüze ulaşan mimari eserlerde kullanılan, mozaik çini ve sırlı tuğla dönemin çini sanatı hakkında bize bilgi vermektedir. Mozaik çini ve sırlı tuğlanın mimaride kullanılması süsleme sanatına zenginlik katmaktadır. Günümüzde kullanımı biten sırlı tuğla geleneğinin devam etmesi Türk İslam süsleme sanatının gelişimine büyük katkı sağlayacaktır. Mozaik çini süsleme sanatı ise hala varlığını sürdürmektedir. 
Bu tez konusunda Uygurlar döneminden başlayarak, Selçuklular ve Beylikler döneminin çini sanatı hakkında bilgiler toplanarak incelenmiştir. Günümüzde hala uygulanan çini sanatının farklı teknik uygulamaları olan sırlı tuğla, sırsız tuğla, sır altı, sır üstü, lüster, kazıma, kabartma, mozaik teknikleri hakkında literatür taramaları yapılmıştır. Yapılan literatür taramaları da uygulama yapılarak tatbik edilmiştir. Konumuz olan Eşrefoğlu caminin tarihçesi, mimarisi, yapı elemanları hakkında detaylı kaynak araştırması yapılmıştır. Süslemeleri hakkında yerinde incelemeler yapıldıktan sonra çinili iç kapı, mihrap, kubbeye geçiş elemanları ve kubbenin detaylı fotoğraflama çalışmaları yürütülmüştür. Bütün bu yapılan literatür taraması ve araştırmalardan sonra kişisel tasarımlar hazırlamış ve yapılan bu tasarımlar seramik panolara aktarılmıştır. Bu özgün tasarım panolarda sır altı tekniği ve mozaik tekniği kullanılmıştır. Eşrefoğlu camisinin süsleme sanatı geçmişten yola çıkarak günümüzün sanat anlayışıyla yeniden yorumlanmıştır. Fakat tasarımda geçmişe bağlılık ön planda tutulmuştur. Bu yüzden motiflerin ana temsı Eşrefoğlu camisinden alınmıştır. Modern çizgiler ana temayı öldürmeyecek şekilde yardımcı unsur olarak kullanılmıştır.

Abstract:
Ceramic, which have been used in functional and artistic aspect from ancient times until today, have continued to be produced with different techniques until today. A new practice begins in Turkish ceramic history with the Uighur period. By adding frit into ceramic raw materials, a low degree of high firing effect is obtained. Traditional motifs are seen to stand out in decoration. This application, which we call tile today is the work obtained by processing traditional motifs on ceramic. The production of tile varies according to periods, techniques and decorations, pictorial techniques and elements, the artist's unique perspective and expression style.The Turkish tile art, which is considered to have started with the Uyghurs, continues to exist with different practices in the Karahanlı, Gazneli, Great Seljuk, Anatolian Seljuk and Ottoman periods. Mosaic tiles and glazed bricks, which are used in architectural Works that have reached today, give us information about the tile art of the period. The use of mosaic tiles and glazed bricks in architecture creates richness in the art of decoration. Continuation of the glazed brick tradition, which is not used today, will greatly contribute to the development of Turkish Islamic decorative art. Mosaic tile decoration art is still in existence.
This thesis subject has been studied by gathering information about the tile art of the Seljuk and Principalities period starting from the Uyghurs period. Literature reviews have been made on the different technical applications of glazed brick, unglazed brick, under glaze, over glaze, luster, scraping, relief and mosaic techniques, which are still applied today. The literature reviews have also been applied by applying. As a result of these investigations, frilly patterns, floral, geometric motifs medallions, kufi writings on the tiled interior door, mihrab and dome were used in the original design. Later, these designs were transferred to ceramic panels. Under glaze technique and mosaic technique were used in these original design panels. The decorative art of Eşrefoğlu Mosque has been reinterpreted with today's understanding of art based on the past. However, loyalty to the past has been prioritized in design. Therefore, the main theme of the motifs is taken from Eşrefoğlu Mosque. Modern lines are used as auxiliary elements so as not to destroy the main theme.