1873-1896 depresyonu ve Osmanlı Devleti ekonomisi üzerindeki etkisi
1873-1896 depression and its effect over Ottoman Empire economy
Yazar: ÖZER ÖZÇELİK
Danışman: PROF. DR. RAMAZAN KILIÇ
Dumlupınar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Duyun-u Umumiye İdaresi = Administration of Ottoman Public Debt ; Finansal kriz = Financial crisis ; İş çevrimleri = Business cycles

Özet:
İktisat tarihçilerine göre iktisadi manada yaşanan ilk spekülatif balon olan
1637?deki Lale Çılgınlığı ile başlayan ekonomik krizler günümüzde dahi farklı şekillerde
karşımıza çıkmaktadır. 1873-1896 depresyonu, 19. Yüzyılın en büyük depresyonu olarak
isimlendirilmekte ve kapitalist sistemin ilk uluslararası krizi olarak tarihte önemli bir yer
tutmaktadır.1873-1896 depresyonu, Mayısta Avusturya ve Almanya?da patlak vermiş; İtalya,
Hollanda ve Belçika?ya yayılmıştır. Eylül?de ise Atlas Okyanusu?nu geçerek ABD?de kriz
baş göstermiş daha sonra geri dönerek İngiltere, Fransa ve Rusya?yı da içine almıştır.
1873?te paniğin durmadığının bir göstergesi olarak Viyana Borsa?sı çökmüştür. Bu krizin
genel eğilimi durgunluk ve yavaş büyüme olsa da çevre ülkeler açısından etkisi oldukça
sarsıcı olmuştur. 1873-1896 depresyonu, sanayileşmiş ülkelerde etkisini daha derin
hissettirmiştir. Krizin Kıta Avrupa?sındaki etkileri çok fazladır. Ancak uluslararası
rekabetin baskıları ve Almanya ile ABD gibi ülkelerin sanayide İngiltere?den daha baskın
olmaları güçlü bir sermaye birikimi sağlamalarına sebep olmuştur. ABD ve Almanya geç
kalmanın avantajını iyi kullanmışlar ve depresyon döneminden sonra büyüme süreçlerini
hızlandırmışlardır.1873 krizi zaten zayıf olan Osmanlı mali sistemini de bir darboğaza itmiştir.
Kaynaklarının neredeyse yarısını borç ve faiz ödemelerine ayırmış olan Osmanlı Devleti
1875 yılında borç faiz ödemelerinin ertelenmesini istemiştir. 1881?de Muharrem
kararnamesi ile ödenecek borçlar belirlenmiş ve ödemenin nasıl yapılacağı şartnamede
belirlenmiştir. Bu kararname ile birlikte Rüsum-ı Sitte İdaresinin geniş bir şekli olan
Düyun-ı Umumiye İdaresi kurulmuştur. Düyun-ı umumiye idaresi sonuç olarak Osmanlı
tahvil sahipleri için ve Osmanlı dış borçlarının teminatı olmuş, yayınladığı iktisadi
raporlarla Osmanlı Maliyesini yönlendirmiş, yabancı sermeye ve iş çevrelerini Osmanlı
Devleti?ne çekmiş, birçok kaynağı denetimi altına almıştır.Osmanlı Devleti, 1873-1896 krizi ile birlikte küçük üreticiye önemini artırmıştır.Düyun-ı Umumiye İdaresi?nin de küçük üreticilere yardımlarda bulunması ve Osmanlı
Devleti?nin uyguladığı politikaları aynen sürdürmesi bu önemin artmasının bir sonucudur.
Osmanlı Devleti?nde 1873-1896 krizi ile bankacılık, sigortacılık ve ulaşım ağı hizmetleri
(demiryolu ve liman) gibi sektörlerin gelişmesini sağlamış ve yabancı yatırımların ülkeye
girişinde bir sınır konulmamıştır. Yabancı yatırımların ziyadesiyle, demiryolu yatırımlarına
yöneldiği ve Avrupa?daki ve Amerika?daki demiryolu yatırımlarının daha çok Osmanlı
Devletinde yer almaya başladığı görülmektedir. 1850?li yıllardan itibaren 1873 krizine
kadar merkez ülkelerden çevre ülkelere bir nakit akışı sağlanmış ancak bu nakit akışı çevre
ülkelerde dış ticaret hadlerine yansımamıştır. Bunun en güzel örneği de Osmanlı
Devleti?nin 19. Yüzyılın son çeyreğindeki bu krizden derinden etkilenen bir çevre ülke
olduğu tezidir.



Anahtar Kelimeler: Finansal Krizler, İş çevrimleri, Düyun-ı Umumiye, 1873-1896 Depresyonu

Abstract:
According to economic historians, the economic crises, started with Tulipmania
in 1637 which is also the first speculative baloon, emerge in different shape at the
present time. 1873-1896 depression is named as the 19th century?s greatest depression
and it is seen as the first international crise of capitalist system in the history.
1873-1896 depression arose in Avustralia and Germany on May, and spread to
Italy, Belgium and Holland. The crise appeared in USA on September by passing
atlantic ocean, then turns back to England, France and Russia. The Vienna Stock
Market collapsed in 1873 as the indicater of ceaseless of panic. Even though the general
trend of this crise is stability and slow growth, its effect was shocked over neighbouring
countries. 1873-1896 crise evoke its effect more deep at industrialized countries. The
effects of crise was more on europe continent. However, the pressure of international
competition, and becoming of Germany and USA more dominative industrial power
over England cause capital accumulation and accelaration of their growth process after
depression period. So, they used advantage of being delayed well.
1873 crise pushed already weak Ottoman?s financial system into a bottleneck.
Ottoman Empire who seperated its half of resources into debth and interest payment
wanted postpone of its debth interest payment in 1875. In 1881 with Muharrem
enactment, Ottoman determined its debth to be paid, and determined how to make those
payment in this contract. With this enactment, the more wide shape of Rüsum-ı Sitte
Adminstration which is Administration of Düyun-ı Umumiye was established.
Consequently, administration of Duyun-ı Umumiye had become a warrant against
foreign debth and bond owners. Also it led Ottoman?s finance with its published
economic reports and appealed foreign capital into Ottoman Empire, and caused
regulation of lots of resources as well.Ottoman Empire increased its attention against small producer with 1873-1896
crise. And it was also the result of Ottoman Empire stable policies and aids of Duyun-ı
Umumiye administration. 1873-1896 crise provide development of banking, insurance,
and transportation network ( railroad and port ) sectors. In addition, they didn?t put any
restriction to foreign investments inflowing country. Especially, foreign investments
seen to concentrating on railroad investments, and seen Europe and USA?s railroad
investments taking place in Ottoman Empire. After 1850 a cash flow from central
countries to neighboured countries was seen until 1873 crise. On the other hand, this
cash flow didn?t reflect to neighbour countries? foreign trade rates. The best example to
this, Ottoman Empire was the most effected neighbour country from that crise in the last
quarter of 19th century



Key Words: Financial Crises, Business Cycles, Public Debth Administration, 1873-1896 Depression