Okul öncesi dönem çocuklarının sınıf içi güç ilişkilerinin incelenmesi
Investigation of power relationships in early childhood classrooms
Yazar: SERHAT GÜNDOĞDU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSTAFA YAŞAR
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Okul Öncesi Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Güç ilişkileri = Power relations ; Okul öncesi dönem = Preschool period ; Okul öncesi eğitim = Preschool education ; Okul öncesi çocuklar = Preschool childrens ; Sınıf içi davranışlar = In-class behaviors

Özet:
Bu araştırma, okul öncesi dönem çocuklarının sınıf içi güç ilişkilerini incelemek amacıyla yapılmış nitel bir çalışmadır. Çalışmada çocuk-çocuk, öğretmen-çocuk ve çocuk-öğretmen arasındaki güç ilişkileri incelenmiştir. Araştırma Adana il merkezinde, bir devlet üniversitesine bağlı uygulama anaokulunun 5-6 yaş grubu sınıflarından birinde yürütülmüştür. Çalışma grubunu sınıfın öğretmeni ve sınıfta eğitim gören 19 çocuk oluşturmuştur. Çocukların 10'u erkek 9'u kızdır.
Araştırma verileri, nitel veri toplama yöntemleri olan görüşme, gözlem ve araştırmacı günlüğü yoluyla toplanmıştır. Elde edilen nitel verilerin analizinde içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. İçerik analizinde ham veriler sistematik kodlama işlemine tabi tutulmuştur. Verilerin analizinde tümevarımsal yaklaşım uygulanmıştır.
Araştırma bulgularına göre okul öncesi dönem sınıfında güç hakimiyeti sağlamak için iki temel stratejinin kullanıldığı görülmüştür. Bu stratejiler zorunlu kılma ve gönüllü olmasını sağlama şeklinde ortaya çıkmıştır. Hem çocuklar birbirleri üzerinde güç hakimiyetini sağlarken hem öğretmen çocuklar üzerinde etki oluştururken hem de çocuklar öğretmene isteklerini gerçekleştirirken bu iki stratejiyi kullanmaktadırlar. 
Çocuk-çocuk ve öğretmen-çocuk güç ilişkisinde daha çok zorunlu kılma stratejisi kullanılmıştır. Çocuk-öğretmen güç ilişkisinde ise daha çok gönüllü olmasını sağlama stratejisi kullanılmıştır. Çocukların arkadaşlarına ve öğretmene karşı zorunlu kılma stratejilerinden en çok emrivaki yapma, gönüllü olmasını sağlama stratejilerinden de istek belirtme yöntemini kullandığı görülmüştür. Öğretmenin ise uyarılar yoluyla çocukları zorunlu kıldığı ve ödüller yoluyla da gönüllü olmalarını sağladığı 
Öğretmenin çocuklarla olan fiziksel ve ilişkisel mesafesi sınıf içi tüm güç ilişkilerini (çocuk-çocuk, öğretmen-çocuk, çocuk-öğretmen) etkilemektedir. Sınıf içi güç ilişkilerinde sınıf kurallarının devamının sağlanması hem çocuklar hem de öğretmen için önemli bir unsur olmaktadır. Öğretmen, gönüllü olmasını sağlama stratejisini daha çok çocuğa yönelik kazanımlar için kullanırken, zorunlu kılma stratejisini daha çok sınıf yönetiminin sağlanması için kullanmaktadır. Çocuklar sahip olduklarının devamı ve korunması için paylaşmayı kabul etmedikleri durumlarda akranlarına karşı zorunlu güç kullanımına başvururken, başka bir çocuğun sahip olduklarını kendisi ile paylaşmasını istediği durumlarda gönüllü olmasını sağlama stratejisine başvurdukları ortaya çıkmıştır. 

Anahtar kelimeler: Akran ilişkileri, güç ilişkileri, öğremen-çocuk ilişkileri

Abstract:
This study is a qualitative study with the aim to examine the power relationships in early childhood classrooms. In the study, power relations between child-child, teacher-child and child-teacher were examined. The research was conducted in the 5-6 age group class of the practice kindergarten within a state university in Adana city center. The study group consisted of 19 children who were trained in the same classroom and the class teacher. Of the participants, 10 were boys and 9 were girls.
The research data were collected through qualitative data collection methods such as interview, observation and researcher diary. The content analysis method was used for data analysis. In content analysis, raw data were subjected to systematic coding. In the analysis of the data, an inductive approach was used.
According to research findings, two basic strategies have been used to provide power dominance in preschool class. These strategies emerged in the form of enforcement and volunteerism. When the children create power dominance on each other, when the teachers create an effect on the children and when the children make the teachers do what they want them to do, they all use these two strategies. 
Child-child and teacher-child power relations use more enforcement strategies. In child-teacher power relations the volunteerism strategy was used. It was observed that in the enforcement strategy, children commonly use the fait accompli method for their friends and teachers. It was observed that the teacher used mostly warnings against children. In the strategy of ensuring volunteerism, it was observed that children use the demanding method against their friends and teachers and the teachers use the awarding method against the children.
The physical and relational distance of the teacher with the children affects all the classroom power relations (child-child, teacher-child, child-teacher). Maintaining class rules is an important element in power relations. The strategy of volunteerism is most commonly used for the achievements of the child by the teacher. On the other hand, the enforcement strategy is used to ensure classroom management.  When children do not agree to share for the continuity and prevention of their possessions, they resort to the use of force against their peers. When the children want another child to share his belongings with them, they resort to the volunteerism strategy. 
Keywords: Peer relations, power relations, teacher-child relationship