Yaşam döngüsü değerlendirmesi bağlamında ürün seçiminde dijital tasarım araçlarının irdelenmesi
Examination of digital design tools in product selection in the context of life cycle assessment
Yazar: ECEM KÖŞÜRGELİ
Danışman: DOÇ. DR. GÖKÇE TUNA TAYGUN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Yapı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Değerlendirme = Evaluation ; Sayısal tasarım = Digital design ; Yapı ürünleri = Building products ; Yaşam döngüsü = Life cycle

Özet:
Yapı, kullanıcılarının gereksinmelerini yapı ürünleri aracılığıyla karşılamaktadır. Endüstri Devrimi öncesi az sayıda ürün arasından kolaylıkla gerçekleştirilen yapı ürünü seçimleri; endüstrileşme ile birlikte farklı nitelikteki ürünlerin ortaya çıkmasıyla tasarımcılar için zorlayıcı bir sürece dönüşmüştür. Her yapı ürününün farklı çevresel etkileri olduğundan doğru ürünü seçmek, sürdürülebilirlik anlamında önem kazanmaktadır. Yapı ürünleri; hammadde edinimi, üretim, uygulama, kullanım, geri dönüşüm veya yok edilme süreçlerini kapsayan döngü boyunca çevreyle doğrudan ya da dolaylı etkileşimdedir. Yaşam Döngüsü Değerlendirmesi (YDD), yapı ve yapı ürünlerinin döngüsel süreçlerindeki çevresel etkilerini ortaya koyan yöntemdir. Bu doğrultuda çevreci yapı ürünü seçimleri, YDD bağlamında yapılabilir. YDD bağlamında ürün seçimi, gelişen teknolojiler sayesinde dijital tasarım araçlarıyla gerçekleştirilmektedir.

Çalışmanın amacı; dijital tasarım araçlarıyla YDD bağlamında ürün seçmek, YDD bağlamında ürün seçiminde kullanılan dijital araçları irdelemek ve tasarımcılar arasında bu araçların yaygınlaşmasına katkı sağlamaktır. Ayrıca çalışma, çevreci yapı ürünü seçiminin vurgulanması ve bu ürünlerin tasarım pratiğine entegre edilebilmesi açısından önemlidir.

Çalışma altı bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde literatür özeti, tezin amacı, hipotez; ikinci bölümde ise yapı ürünü–çevre ilişkisi, YDD yöntemi, yapı ürünlerinin YDD süreçleri ele alınmıştır. Üçüncü bölümde yapı ürünü seçimindeki yöntemler incelenirken; dördüncü bölümde YDD bağlamında ürün seçiminde faydalanılabilecek yapı ürünü YDD modelleri, ürün katalogları, elektronik tablo tabanlı araçlar, genel YDD araçları ve dijital tasarım araçları ele alınmıştır. Bilgisayar destekli tasarım, yapı bilgi modellemesi, hesaplamalı tasarım araçları şeklinde sınıflandırılabilen dijital tasarım araçları, Revit ve Rhinoceros yazılımlarıyla örneklenmiştir. Çalışmadaki temel araştırmanın yapıldığı beşinci bölümde ise YDD bağlamında ürün seçimi için dijital tasarım araçlarına entegre edilebilen Tally, One Click LCA ve Bombyx araçları irdelenmiştir. İrdelemeler, geliştirilen örnek yapının betonarme, çelik, çağdaş ahşap strüktür seçenekleri üzerinden gerçekleştirilmiştir. Ardından YDD bağlamında ürün seçiminde Tally, One Click LCA, Bombyx araçlarının genel ve karşılaştırmalı değerlendirmeleri yapılarak bulgular ortaya konmuştur. Son bölümde, araştırma sonuçları ve öneriler ifade edilmiştir. Gerçekleştirilen değerlendirme sonucunda YDD bağlamında ürün seçiminde dijital tasarım araçlarının, kullanıcılara zaman, pratiklik; çevreye ise sürdürülebilirlik bağlamında önemli katkılar sağlayacağı anlaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Yaşam döngüsü değerlendirmesi (YDD), yapı ürünü seçimi, YDD bağlamında yapı ürünü seçimi, dijital tasarım araçları, YDD bağlamında yapı ürünü seçiminde dijital tasarım araçları.

Abstract:
Buildings meet the demands of its users through building products. Building product selections, which were simply made among a few number of products in the industrial revolution, have turned into a challenging process for designers with the emergence of products with different qualities today. Since each building product has different environmental effects, choosing the right product gains importance in terms of sustainability. Building products are in direct or indirect interaction with the environment throughout a cycle that includes raw material extraction, production, application, usage, recycling or disposal. Life Cycle Assessment (LCA) is a method to present the environmental impacts of building and building products in their circular processes. In this context, environmental friendly building product selections can be executed based on LCA. Product selection based on LCA, can be acquired with digital design tools via developing technologies.

The aim of the study is to select products in the context of LCA with digital design tools, to examine the digital tools used in product selection in the context of LCA, and to contribute to the generalise of these tools among designers. In addition, the study is important in terms of emphasizing the choice of environmentally friendly construction products and integrating these products into design practice.

The study consists of six chapters. In the first chapter, the literature summary, the purpose of the thesis and the hypothesis are expressed, while in the second chapter, the building product-environment relationship, the LCA method, and the LCA processes of the building products are discussed. While the methods used in the selection of building products are examined in the third chapter; building product LCA models, product catalogs, spreadsheet-based tools, general LCA tools and digital design tools that can be used in product selection in the context of LCA are discussed in the fourth chapter. Digital design tools, which can be classified as computer aided design, building information modeling and computational design tools, are exemplified by Revit and Rhinoceros software. In the fifth chapter, where the basic research of the study is made, Tally, One Click LCA and Bombyx tools that can be integrated into digital design tools for product selection in the context of LCA are examined. The examinations were carried out on the concrete, steel and contemporary wooden structure options of the developed sample building. Then, general and comparative evaluations of Tally, One Click LCA, Bombyx tools were made in product selection in the context of LCA, and the findings are presented. In the last section, research results and recommendations are explained. As a result of the evaluations, it has been understood that the use of digital design tools in product selection in the context of LCA will make significant contributions to designers in terms of time, practicality and sustainability in the environment.

Keywords: Life cycle assessment (LCA), building product selection, building product selection in the context of LCA, digital design tools, building product selection in the context of LCA with digital design tools.