Hatay bölgesi yabani ve göçmen kuşlarda rehabilite edilen vakaların değerlendirilmesi
Evaluation of rehabilled case in wild and migrant birds in Hatay region
Yazar: EREN CEYLAN
Danışman: PROF. DR. MUHAMMED ENES ALTUĞ
Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Cerrahi (Veterinerlik) Ana Bilim Dalı / Cerrahi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Veteriner Hekimliği = Veterinary Medicine
Dizin: Göçmen kuşlar = Migratory birds ; Hatay = Hatay ; Kuşlar = Birds ; Mortalite = Mortality ; Rehabilitasyon = Rehabilitation ; Retrospektif çalışmalar = Retrospective studies ; Veteriner hekimlik = Veterinary medicine ; Yaşam istatistikleri = Vital statistics ; Yırtıcı kuşlar = Predatory birds

Özet:
Bu klinik retrospektif çalışmada, 2020-2021 yılları arasında Hatay bölgesinde yaralı, hasta ve bakıma muhtaç 54 farklı türde 500 adet yabani kuşa ait tedavi ve rehabilitasyon merkezi demografik verileri değerlendirilmiştir.
Demografik Veriler: Yabani kuşların tür bilgileri, mevsime göre geliş dönemleri, kabul nedenleri ve teşhis edilen hastalık dağılımları belirlendi. Ayrıca, tedavi ve rehabilite edilen, doğaya bırakılan, hayvanat bahçesine gönderilen ve ölen kuş sayılarının dağılımları tür gruplarına göre yıl bazında ve iki yıllık olarak değerlendirilmiştir.
Yaralı yabani kuşların gerekli klinik ve radyolojik muayeneleri yapıldıktan sonra genel durumlarının düzeltilmesi için tedavilerine başlanıldı. Anamnez, klinik bulgular, radyografik bulgular ve hemogram sonuçlarına göre hastalık tanıları konuldu ve kuşlardaki kırık olgularının dağılımı değerlendirildi.
Tür Dağılımları: Tüm gelen yabani kuşların 330 adet (%66)'ini yırtıcı kuşlar, 125 (%25)'ini göçmen kuşlar ve 45 adet (%9)'ini de diğer yabani yerel kuş türleri oluşturdu.
Yabani kuşların mevsimsel geliş durumları değerledirildiğinde; 2020 yılı içerisinde 78 (%35,5)' inin yaz, 54 (%24,5)'ünün ilkbahar, 45 (%20,5)' inin sonbahar ve 43 (%19,5)' ünün de kış mevsimlerinde geldiği belirlendi. 2021 yılında ise 92 (%32,8)' sinin ilkbahar, 77 (%27,5)' sinin sonbahar, 59 (%21,1)' unun yaz ve 52 (%18,6)'sinin kış mevsimlerinde geldiği belirlenmiştir.
Tüm vakaların geliş sebepleri değerledirildiğinde; vaka sıklığına göre ateşli silah yaralanması (%41,4), göç yorgunluğu/halsizlik (%38,2), öksüz yavru (%7,8), sebebi bilinmeyen nedenler (%4,6), elektrik çarpması (%3), diğer hayvan saldırıları (%2,6), kanat ve kuyruk tüneklerinin kesilmesi (%1,8) ve trafik kazası (% 0,6) olduğu belirlenmiştir.
Teşhis edilen hastalıklara göre söylendiği sıra ile vaka sayısı ve % oranları iki yıllık sürede değerlendirildiğinde; 184 (%36,8) kırık, 152 (%30,4) göç yorgunluğu, 44 (%8,8) diğer durumlar (yetim/öksüz kalma vb diğer bilinmeyen), 38 (%7,6) enfeksiyon, 21 (%4,2) paraziter enfestasyon, 15 (% 3,0) yumuşak doku hasarı, 15 (3,0) elektrik çarpması, 9 (%1,8) miyazis, 3 (%0,6) omurga hasarı, 3 (%0,6) kafa travması, 3 (%0,6) kanat ucu ödemi, 2 (%0,4) keratit, 1 (% 0,2) aspirasyon pnömonisi ve 1 (%0,2) artritis olarak belirlenmiştir.
Kırıkların kemiklere göre dağılımı söylendiği sıra ile vaka sayısı ve % oranları iki yıllık sürede değerlendirildiğinde en fazla radius ve ulna %57,06 (radius %7,06, ulna %22,28, radius-ulna %27,71) kırıkları, humerus (%21,74), metakarp (%8,69), tibia (%5,43), femur (%2,71), tarsometatarsus (%1,08), phalanx (%1,08), alt gaga (%0,54) ve üst gaga (%0,54) olarak belirlenmiştir.
Tedavi yöntemleri değerledirildiğinde 283 (%57) medikal tedavi, 203 (%40) ortopedi ve 14 (%3) yumuşak doku cerrahisi yapıldığı belirleniştir. Toplam 217 vakada uygulanan cerrahi ve ortopedik tedavilerin söylendiği sıra ile vaka sayısı ve % oranları tedavi yöntemlerine göre değerlendirildiğinde; 69 amputasyon (%31,8), 51 bandaj (%23,5), 72 kafes istirahati (%33,18), 6 intramedüller (İM) pin (%2,8), 3 İM pin ve serklaj (%1,4), 2 eksternal fiksasyon (%0,9) ve 14 yara revizyonu (%6,45) olarak tespit edildi.
2020 yılında 220 vakadan 128 (%58,18)'i tekrar doğaya bırakılırken, 6 (%2,72) sı hayvanat bahçesine gönderildi ve 86 (%39,09)'sı ise ölüm ile sonuçlanmıştır. 2021 yılında ise 280 vakadan 144 (%51,42)'ü tekrar doğaya, 5 (%1,78)' i hayvanat bahçesine bırakılırken 131 (%46,78)'i ise ölümle sonuçlanmıştır.
Sonuç olarak; Toplam iki yıl boyunca 500 vakadan 272 (%54,4) si doğaya salındı, 11 (%2,2) vaka hayvanat bahçesine bırakıldı ve 217 (%43.4) vakada ölüm şekillenmiştir.

Abstract:
In this clinical retrospective study, the demographic data of 500 wild birds of 54 different species that are injured, sick and in need of care in the Hatay region between the years 2020-2021 were evaluated.
Demographic Data: Species information of wild birds, arrival periods according to seasons, reasons for acceptance and distribution of diagnosed diseases were determined. In addition, the distribution of the number of birds treated and rehabilitated, released to nature, sent to the zoo and died were evaluated on a yearly and bi-annual basis according to species groups.
After the necessary clinical and radiological examinations of the injured wild birds, their treatment was started to improve their general condition. Disease diagnoses were made according to anamnesis, clinical findings, radiographic findings and hemogram results, and the distribution of fracture cases in birds was evaluated.
Species Distribution: Of all incoming wild birds, 330 (66%) were raptors, 125 (25%) migratory birds, and 45 (9%) other wild local bird species.
When the seasonal arrivals of wild birds are evaluated; In 2020, 78 (35.5%) of them came in summer, 54 (24.5%) in spring, 45 (20.5%) in autumn and 43 (19.5%) in winter. . In 2021, it was determined that 92 (32.8%) came in spring, 77 (27.5%) in autumn, 59 (21.1%) in summer
When the reasons for the arrival of all cases were evaluated; According to the frequency of cases, gunshot wounds (41.4%), migration fatigue/weakness (38.2%), orphans (7.8%), unknown causes (4.6%), electric shock (3%), other animal attacks (2.6%), cutting of wings and tail perches (1.8%) and traffic accidents (0.6%).
According to the diagnosed diseases, when the number of cases and the percentages are evaluated in a two-year period; 184 (36.8%) fractures, 152 (30.4%) migration fatigue, 44 (8.8%) other conditions (orphan/orphanage etc. other unknown), 38 (7.6%) infections, 21 (% 4.2 parasitic infestation, 15 (3.0%) soft tissue damage, 15 (3.0) electrocution, 9 (1.8%) myiasis, 3 (0.6%) spinal damage, 3 (0%) .6% were head trauma, 3 (0.6%) wingtip edema, 2 (0.4%) keratitis, 1 (0.2%) aspiration pneumonia and 1 (0.2%) arthritis.
When the distribution of the fractures according to the bones is stated, the number of cases and the % rates are evaluated in a two-year period, the maximum radius and ulna 57.06% (radius 7.06%, ulna 22.28%, radius-ulna 27.71%) fractures, humerus (21.74%), metacarpal (8.69%), tibia (5.43%), femur (2.71%), tarsometatarsus (1.08%), phalanx (1.08%), lower beak (% 0.54) and upper beak (0.54%).
When the treatment methods were evaluated, it was determined that 283 (57%) medical treatments, 203 (40%) orthopedics and 14 (3%) soft tissue surgeries were performed. When the surgical and orthopedic treatments applied in a total of 217 cases are evaluated according to the treatment methods, the number of cases and the percentages are; 69 amputations (31.8%), 51 bandages (23.5%), 72 cage rest (33.18%), 6 intramedullary (IM) pins (2.8%), 3 IM pins and cerclage (1,4%), 2 external fixations (0.9%) and 14 wound revisions (6.45%).
While 128 (58.18%) of 220 cases were released back to nature in 2020, 6 (2.72%) were sent to the zoo and 86 (39.09%) died. In 2021, 144 (51.42%) of 280 cases were sent back to nature, 5 (1.78%) were sent to the zoo, while 131 (46.78%) died.
As a result; During a total of two years, 272 (54.4%) of 500 cases were released into the wild, 11 (2.2%) cases were sent to the zoo, and death occurred in 217 (43.4%) cases.