Abbâsî Döneminde öne çıkan isyan hareketlerinin Arap şiirine yansıması
شعر الثورات السياسية وتأثيرها على الأدب العربي / The reflection of the prominent rebel movements in the Abbasid era on Arabic poetry
Yazar: HAMZA ELYASİNO
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FETULLAH YENER
Pamukkale Üniversitesi / İslami İlimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Arap Dili ve Belagatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature
Dizin: Abbasi Devleti = Abbasid State ; Abbasiler Dönemi = Abbasid Periods ; Arap edebiyatı = Arabian literature ; Arap şiiri = Arabic poetry ; İsyanlar = Rebellions ; Şiir = Poem

Özet:
İsyan hareketlerinin etrafında oluşan şiir, farklı sınıflardan insanların ve
toplumların yaşamlarıyla ilişkilendirilmiş edebi bir olgudur. Bununla birlikte bize
İslam tarihindeki Arap yaşamının bazı yönlerini de gösterir. Abbâsîler dönemindeki
birey ve grupların psikolojik durumlarına ışık tutar. Siyasi, sosyal, ekonomik ve
entelektüel hayatta hüküm süren yenilik, gelişme, yolsuzluk ve gecikme tezahürlerini
ortaya koyar. Ayrıca Abbâsî devletine karşı ortaya çıkan isyan hareketlerden izler
taşıyan şiirin konusu, eğilimleri, çağrışımları ve özellikleri hakkında bilgi veren
bağımsız bir araştırma yapılmamıştır. Bazı araştırmacılar Abbâsî dönemi ile ilgili
edebiyat ve siyaset konularında inceleme yapmışlar ancak isyan hareketlerden izler
taşıyan şiiri; nesnel, sanatsal ve delalet açısından ele almamışlardır.
Dönemin isyan hareketlerinden etkilenen şiirler, Abbâsî devletinin bu çalkantılı
aşamalarında siyasi durumun yozlaşmasını ve kötülüklerini ortaya koymaya katkıda
bulunmuştur. Bununla beraber gündelik yaşamın zorluğuna bir tepki olarak doğrudan
ve dolaylı bir davet çağrısı yapmıştır. Halkı değişime ve genel tanzimata teşvik etmiştir.
Bu nedenle, bu konunun edebiyat çalışmaları çerçevesinde büyük bir öneme sahip
olduğu düşünülmüş ve incelenmesi gerekli görülmüştür.
Bu çalışmanın birinci bölümünde Câhiliye'den Sadru'l-İslam, Emevîler ve
Abbâsîler dönemlerine kadar Arap şiiri özetlenerek her dönemin önde gelen şairleri ve
öne çıkan şiirlerin temaları genel itibariyle anlatılmaktadır. İkinci bölümde Abbâsî
devletinde etkili olan isyan hareketlerinin başlıca örnekleri tarihsel açıdan ele
alınmaktadır. Her isyan hareketi altında isyan hareketini destekleyen ve isyana karşı
söylenen şiirler temalarına uygun bir şekilde ele alınarak tasnif edilmektedir. Ardından
isyan hareketleri etrafında oluşan şiirler genel bir şekilde değerlendirilmektedir. Bu
şekilde isyan hareketlerinin Arap şiirine nasıl yansıdığını ortaya koymak amaçlanmaktadır.

Abstract:
Poetry, which is formed around rebellion movements, is a literary phenomenon
associated with the lives of people and societies from different classes. However, it
also shows us some aspects of Arab life in Islamic history. It sheds light on the
psychological state of individuals and groups in the Abbasid period. It reveals the
manifestations of innovation, development, corruption and delay that prevail in
political, social, economic and intellectual life. In addition, there has been no
independent research that gives information about the subject, tendencies, connotations
and features of the poem, which bears traces of the rebellion movements against the
Abbasid state. Some researchers have examined literature and politics related to the
Abbasid period, but his poem, which bears traces of rebellion movements; they did not
deal with it in terms of objective, artistic and signification.
The poems influenced by the rebellion movements of the period contributed to
reveal the corruption and evils of the political situation in these turbulent stages of the
Abbasid state. However, they made a direct and indirect invitation call as a reaction to
the difficulty of daily life. They encouraged the people to change and general
regulation. For this reason, it is thought that this subject has a great importance within
the framework of literary studies and it was deemed necessary to examine it.
In the first part of this study, Arabic poetry from Jahiliyya to Sadru'l-Islam, Umayyad
and Abbasid periods is summarized and the leading poets of each period and the themes
of prominent poems are explained in general. In the second part, the main examples of
the rebellion movements that were effective in the Abbasid state are discussed from a
historical perspective. Under each rebellion movement, the poems that support the
rebellion movement and sung against the rebellion are handled and classified in
accordance with their themes. Then, the poems formed around the rebellion
movements are evaluated in a general way. In this way, it is aimed to reveal how the
rebellion movements are reflected in Arabic poetry.