Türkiye koruma deneyiminin uluslararası koruma tüzükleri ve dünya kültürel ve doğal mirasının korunmasına dair sözleşme çerçevesinde değerlendirilmesi: Mardin örneği
The evaluation of conservation practice in Turkey via the framework of international conservation charter and the world heritage convention: Case of Mardin
Yazar: EZGİ YEKBUN AKSU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞEGÜL ALTINÖRS ÇIRAK
Dokuz Eylül Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: UNESCO = United Nation Educational Scientific and Cultural Organization

Özet:
Tarihsel katmanlar açısından Dünya'nın en zengin bölgelerinden olan Anadolu kentlerine tarih öncesi devirlerden itibaren farklı kültürel grupların yerleşmesi ve mekânı amaçları doğrultusunda dönüştürmesi ile oluşan sosyal ve kültürel birikimler mekanda izler bırakmış ve tarihi yerleşmelerin kendine özgü karakteristik yapılarının ve kentin kimliğinin oluşmasına olanak sağlamıştır. 

Ülkeler uluslararası platformlarda çerçevelenen ve dünya ölçeğinde önde gelen kurum ve kuruluşlarca yürürlüğe konulan koruma yaklaşımlarını kendi sistemlerine adapte etmeye çalışmaktadır. Her ülke kendi içsel dinamikleri bağlamında bu durumu gerçekleştirmektedir. 19. yüzyılda restorasyon ilkeleri belirlenerek oluşmaya başlayan koruma anlayışı, kurumsal yapılanmaların örgütlenme süreci ile devam etmiştir. Örneğin Avrupa'da gerçekleştirilen arkeolojik araştırmalar ve restorasyon tartışmaları Osmanlı aydınlanma sürecine de yansımış ve ilk olarak 1869 yılında çıkarılan Asar-ı Attika Nizamnamesi ile koruma yaklaşımlarının ilk adımı atılmıştır. Günümüze kadar farklı tarihlerde değişikliklere uğrayan koruma mevzuatı halen değişiklikler geçirmekte, yeni kavramların ve yaklaşımların benimsenmesi gündeme gelmektedir.  

Bu kapsamda uluslararası sözleşme, bildirge ve tüzüklerde yer alan kavramsal, yönetsel, finansal örgütlenme yapılarından bazılarının Türkiye koruma mevzuatına aktarılabildiği, bazılarının ise hiç yer almadığı veya daha önce aktarılan bazı yaklaşımların bugün bırakıldığı gözlenmektedir. Bu çalışma ile, Uluslararası sözleşmeler ile ülkemizdeki koruma politikalarına yansımalarının, Anadolu coğrafyasında çoklu kültürel ve mekansal özelliklerin günümüzde yaşamaya devam ettiği yegane örneklerden biri olan Mardin Kenti üzerinden incelenmesini ve Mardin'in "Kültürel Peyzaj Alanı" olarak UNESCO Dünya Miras Listesi adaylık sürecinde ülkemiz koruma mevzuatı ile dünya koruma mevzuatı uyum sürecinin değerlendirilmesini amaçlamaktadır.

Çalışma Uluslararası sözleşmeler ve Türkiye koruma anlayışında yer alan farklı yaklaşımların, uyum ve etkileşim süreçlerinin yol açtığı kavramsal değişimlerin, yaşanan ve yaşanması olası uygulama sorunlarının tespiti ve çözüm arayışlarının geliştirilmesi hedefleri açısından önem arz etmektedir.

Abstract:
Anatolian cities which are the richest regions of the world in terms of historical layers, the social and cultural accumulations formed by the settlement of different cultural groups from the prehistoric times and the transformation of the space in direction of their purpose left a trace on the urban land and enabled the historical settlements to form the city's unique construction characteristic and urban identity.

Nations are trying to adapt the conservation approaches to their own systems which are framed in international platforms and world-wide and enforced by leading institutions and organizations. Each country realizes this situation in the context of its internal dynamics. The concept of conservation, which began to take place in the 19th century, continued with the organizational process of institutional structures. For example, European archaeological research and restoration discussions were reflected into the Ottoman Empire's enlightenment process and the first step of conservation approaches was taken with the Asar-i Attika Nizamnamesi which was firstly published in 1869.

The legislation of conservation, is still undergoing changes, within the adoption of new concepts and approaches. In this context, considering the World and Turkey's conservation legislation history it is seen that some declarations, bylaws, some of managerial and financial structures, which forms a basis for historical environmental conservations acts in the World, were transferred to Turkey's conservation approach. However some of them were never taken or subtracted. 

This study aims to examine the main legal and institutional arrangements and policies on conservation in context of Mardin City, which is one of the unique example where multi-cultural and spatial features of Anatolia continue to survive in today's World. It is also intended to evaluate the concordance in process of conservation legislation between Turkey and the World via Mardin's nomination in UNESCO World Heritage List as a "Cultural Landscape Area".

This study denotes different approaches in global and national conservation concepts, conceptual changes caused by compliance and interaction process. Thus, it contributes to detection of possible implementation problems and development of solutions.