Ankara ili ayçiçeği ekiliş alanlarında zararlı Avrupa ayçiçeği güvesi [Homoeosoma nebulellum (Den.&schiff.) (Lepidoptera: pyralidae)]'nin biyolojisi ile doğal düşmanlarının belirlenmesi ve mücadele olanakları üzerine araştırmalar
Investigations on the biology and determination of natural enemies and the control possibilities of European sunflower moth (Homoeosoma nebulellum (Den. & schiff.) (Lepidoptera: pyralidae)) harmful on sunflowers in Ankara province
Yazar: CENK YÜCEL
Danışman: PROF. DR. SULTAN ÇOBANOĞLU
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Ankara ili ayçiçeği ekiliş alanlarında zararlı Avrupa ayçiçeği güvesi [Homoeosoma nebulellum (Den.&Schiff, 1775) (Lepidoptera: Pyralidae)]'nin biyolojisi ile doğal düşmanlarının belirlenmesi ve mücadele olanakları üzerine çalışmalar çerezlik ayçiçeği ekiliş alanlarında 2012-2015 yıllarında yapılmıştır. Zararlının larvaları bitkinin polen, çiçek ovarileri ve olgunlaşmakta olan tohumlarında beslenerek veriminin azalmasına neden olmaktadırlar. 

Zararlının yılda 3 döl verdiği, birinci dölünü yabani bitkilerde tamamlarken, ikinci ve üçüncü döllerinin ayçiçeği bitkisinde zarara neden olduğu belirlenmiştir. Zararlının konukçusu olan yabani bitkiler; Eşekdikeni (Carduus nutans L.), Galagan (Onopordum acanthium L.), Kanaryaotu (Senecio vernalis Waldst.&Kit.) ve Avusturya papatyası (Anthemis austriaca Jacq.) olarak tespit edilmiştir. Ülkemizde A. austriaca zararlı için yeni kayıttır.

Hymenoptera takımından 4 parazitoit tür; Bracon hebetor (Say), Bracon trucidator (Marshall), Bracon pectoralis (Wesmael) (Braconidae) ile Exeristes roborator F. (Ichneumonidae)'un zararlının doğal düşmanı olduğu belirlenmiştir. Bracon pectoralis'in zararlıyı parazitlediği Dünyada ilk kez tespit edilmiştir.

Biyoteknik mücadele çalışmalarında pekmezli ve hidrolize proteinli besin tuzakları ile eşeysel çekici feromon-su tuzağı kullanılmıştır. Çalışma sonucunda feromon-su tuzakları diğer tuzaklara göre etkili olmasına rağmen, ayçiçeğinde zarar oranını düşürememiştir. Feromon-su tuzaklarının zararlının ergin uçuşlarının takibinde kullanılabilir olduğu belirlenmiştir.

Zararlının laboratuvar koşullarında biyolojisini belirleme çalışmalarında, yaşam çizelgesi ortaya konulmuştur. Elde edilen sonuçlara göre yumurtaları 2.88 günde açılmaktadır. Larvaları 5 dönem geçirmekte ve dönemlerin gelişme süreleri sırasıyla 3.07, 3.20, 3.63, 3.88 ve 4.17 gün sürmektedir. Prepupa dönemi 2.02 günde tamamlanırken, pupa dönemi 11.87 gün sürmüştür. Ergin ömrü dişilerde 15.86 gün, erkek bireylerde ise 14.64 gündür. Zararlının kalıtsal üreme yeteneği, rm=0.043 dişi/gün, üreme gücü sınırı λ=1.044 dişi/gün, net üreme gücü, Ro=6.45, ortalama döl süresinin, To=43.73 gün olduğu belirlenmiştir.

Abstract:
This study was carried out to investigations on the biology and determination of natural enemies and the control possibilities of European Sunflower Moth (Homoeosoma nebulellum (Den. & Schiff.) (Lepidoptera: Pyralidae)) harmful on sunflowers were carried out in the fields of confectionary sunflower at the Ankara province between 2012-2015 years. The larvae of the moth are feed on the pollen, maturing seeds and flower ovaries of the plant and cause yield decrease. Moth gives 3 offsprings per year, the first offspring completes its life cycle in the feral plants, second and third offsprings cause harm in the sunflower plant. The feral host plants are detected as Musk thistle (Carduus nutans L.), Scottish thistle (Onopordum acanthium L.), Eastern groundsel (Senecio vernalis Waldst.&Kit.) and Austrian chamomile (Anthemis austriaca Jacq.). A. austriaca is also newly recorded as host of this moth.

Four parasite species of the Hymenoptera group; Bracon hebetor (Say), Bracon trucidator (Marshall), Bracon pectoralis (Wesmael) (Braconidae) and Exeristes roborator F. (Ichneumonidae) are detected as the natural enemies. Bracon pectoralis is a parasite of the H.nebulellum which is new record host in The World. 

In this study, traps baited with grape molasses, protein hydrolisate baits and pheromone-water combination were used as attractive devices. Based on our results, grape molasses and protein hydrolisate traps were not attractive to sunflower moth adults. On the other hand, pheromone-water traps were found to be more effective than the other traps but they did not decrease the infestation rate. It has been identified that feromon-water traps can be used to track adult flys of the pest. 

Life table of the moth was studied under the laboratory conditions. Accordingly, eggs hatching 2.88 days. Larval instars 5 cycles, the development period of which are 3.07, 3.20, 3.63, 3.88 and 4.17 days respectively. Prepupae period is completed in 2.02 days, pupae period lasts 11.87 days. Adult life is 15.86 days in females and 14.64 days in males. It has been identified that intrinsic rate of increase of the moth rm=0.043 female/day, finite rate of increase λ=1.044 female/day, net reproduction rate Ro=6.45 offspring, mean generation time To=43.6 day.