İbn Hibbân'ın bazı hadislerin ferd olduğu iddialarına itirazları (et-tekâsîm ve'l-envâ' özelinde)
Objecions of Ibn Hibbân against the claims of some hadiths being fard (specially at al-taqâsîm wa al-anwâ')
Yazar: AİŞE NİDA YILDIZ
Danışman: PROF. DR. BEKİR KUZUDİŞLİ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Hadis Ana Bilim Dalı / Hadis Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Hicri dördüncü asrın önde gelen âlimlerinden olan İbn Hibbân'ın et-Tekâsîm ve'l-envâ' adlı kitabı hadis literatüründe çeşitli özellikleriyle incelenmeyi hak eden bir eserdir. Hadisleri farklı bir tasnif metodu ile sunan eserin önemli özelliklerinden biri de hadis başlıklarında ve hadislerin ardından yapılan açıklamalarda müellifin kendi görüşlerini ve tenkidlerini kaydetmesidir. Bu tenkidler arasında bir râvinin teferrüd ettiği iddiası ve İbn Hibbân'ın karşı delilleri dikkat çekmektedir. Elinizdeki çalışma bu konuya yoğunlaşmaktadır.
Bu çalışmada, İbn Hibbân'ın 130 teferrüd iddiasına yönelik itirazları farklı açılardan tahlil edilerek genel bir tablo sunulmuştur. İtirazlarda kullanılan ifadeler tespit edilmiş, müellifin açıklamalarından hareketle hangi açılardan teferrüd iddialarına itiraz edildiği ortaya konmuştur. Ayrıca itirazların tabakalar açısından dağılımı ve bu dağılımın hadis tarihi açısından nasıl yorumlanması gerektiği üzerinde durulmuş, teferrüd iddialarına hangi çözüm yollarıyla karşı çıkıldığı tespit edilerek müellifin i'tibar metodu açıklanmıştır. Daha sonra bu itirazlardan temsil gücü yüksek iki örnek detaylı bir şekilde incelenmiştir.
Bu iki örnekte teferrüd olmadığı iddiasıyla itiraz eden İbn Hibbân'ın, bununla neyi kastettiği, tam olarak neye itiraz ettiği ve muhataplarının kimler olabileceği tespit edilmiştir. Tüm bunlar ise İbn Hibbân'ın teferrüde yaklaşımını anlama noktasında katkı sağlayacağı gibi onun hadis tenkid metoduna dair de bazı tespitlerde bulunma imkânı sunmaktadır.

Abstract:
The book titled al-Taqāsīm wa-al-anwāʻ by Ibn Ḥibbān, one of the leading scholars of the fourth century of the Hijri, is a work that deserves to be examined with its various features in the hadith literature. One of the important features of the work, which presents the hadiths with a different classification method, is that the author records his own opinions and criticisms in the hadith titles and in the explanations made after the hadiths. Among these criticisms, the claim of tafarrad for a narrator and Ibn Ḥibbān's counter-evidence attract attention. The present study focuses on this issue.
In this study, Ibn Ḥibbān's objections to the 130 tafarrud claims are analyzed from different perspectives and a general picture is presented. The expressions used in the objections have been identified, and based on the author's explanations, it has been revealed in which respects the tafarrud claims are objected to. Furthermore, the distribution of the objections in terms of layers and how this distribution should be interpreted in terms of hadith history were emphasized, the ways used to object to the tafarrud claims were determined and the author's iʻtibār method was explained. Then, two highly representative examples of these objections were examined in detail.
It has been determined what Ibn Ḥibbān, who objected claiming that there were no tafarruds in these two examples, meant by this, what exactly he objected to and who his addressees might be. All of these will contribute to understanding Ibn Ḥibbān's approach to the tafarruds and also offer the opportunity to make some determinations about his hadith criticism method.