Toplu konutlarda sosyal uyum analizi: Erzurum örneği
Social cohesion analysis in public housing: Erzurum case
Yazar: MAHMUT YILDIRIM
Danışman: DOÇ. DR. TUNA BATUHAN
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kentsel Tasarım Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Amaç: Bu çalışmanın amacı, toplu konut kavramının başlangıcından günümüze kadar geçirdiği evrimi incelemek, bu süreçlerin insan yaşamı üzerindeki etkilerini değerlendirmek ve günümüz koşullarında toplu konutların amacına uygun olup olmadığını tartışmaktır. Çalışma, sosyal uyum perspektifi çerçevesinde Erzurum'da bulunan TOKİ konutlarında yaşayan sakinlerin deneyimlerini mercek altına alarak, toplu konutların tasarım kriterlerini uzman görüşleriyle değerlendirmeyi hedeflemektedir. Bu bağlamda, elde edilen sonuçlar doğrultusunda, sosyal uyum açısından daha iyi toplu konut tasarımları için öneriler sunulacaktır.
Yöntem: Bu çalışmada dört aşamalı yöntem uygulanmıştır. Literatür Tarama Aşaması: İlk olarak, toplu konut kavramı, sosyal uyum kavramı ve bu iki kavram arasındaki ilişki detaylı bir literatür taraması ile incelenmiştir. Uzman Görüşleri ve Analitik Hiyerarşi Süreci (AHS): İkinci aşamada, literatür taramasından elde edilen bilgiler doğrultusunda Türkiye genelinde ve Erzurum özelinde toplu konut tasarım kriterleri uzman görüşleri aracılığıyla değerlendirilmiştir. Bu değerlendirmeler Analitik Hiyerarşi Süreci (AHS) yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. Mekânsal ve İstatistiksel Analiz: Üçüncü aşamada, üç farklı örneklem alanında mekânsal sosyal uyum analizleri gerçekleştirilmiştir. Bu alanların nitel ve nicel değerlendirmeleri IBM SPSS Statistics 26 Programı kullanılarak analiz edilmiştir. Toplu Konutlarda Sosyal Uyum (TKSU) Analizi: Son aşamada, elde edilen veriler Toplu Konutlarda Sosyal Uyum (TKSU) Analizi kapsamında, kendi içinde ve farklı yöntemler arasındaki ilişkiler bağlamında değerlendirilmiştir. Bu süreç, toplu konut projelerinin sosyal uyum açısından daha kapsamlı bir şekilde anlaşılmasına ve geliştirilmesine olanak sağlamıştır.
Bulgular: Çalışma sonucunda elde edilen veriler, Erzurum'da seçilen TOKİ konutlarının mekânsal analizleri ve nitel-nicel değerlendirmeleri ışığında şunları ortaya koymuştur: Uzman görüşleri, toplu konut projelerinde sosyal uyumun sağlanması için en kritik tasarım kriterlerinin sosyal donatılar, ulaşım ağı ve erişilebilirlik ile açık ve yeşil alanların kalitesi olduğunu vurgulamıştır. Yapılan incelemeler, TOKİ konutlarının sayısal olarak yeterli seviyede olduğunu ancak niteliksel açıdan yetersiz kaldığını göstermiştir. Bu konutların, başlangıçtaki amaçlarından uzaklaştığı ve sosyal uyum perspektifinden bakıldığında önemli gelişmelere ihtiyaç duyduğu tespit edilmiştir.
Sonuçlar: Yürütülen AHS yöntemi ile, toplu konutların kritik tasarım kriterleri belirlenmiş ve seçilen örneklem alanlarının mekânsal ve istatistiksel analizleri sonucunda bu alanların sosyal uyum çerçevesindeki mevcut durumu tesp it edilmiştir. Bu bulgular, toplu konutların amacına uygun olarak tasarlanması ve sosyal uyum perspektifinden geliştirilmesi gerektiğini ortaya koymuştur. Ayrıca, toplu konutların insan yaşamı üzerindeki etkileri ile toplu konut, sosyal uyum ve kullanıcı ilişkisi detaylı olarak açıklanmış, toplu konutların sosyal uyumu destekleyecek şekilde nasıl tasarlanması gerektiği konusunda öneriler sunulmuştur.

Abstract:
Purpose: The aim of this study is to examine the evolution of the mass housing concept from its inception to the present day, to evaluate the impact of this evolution on human life, and to discuss whether current mass housing developments align with their intended purpose. The study focuses on the experiences of residents in TOKI housing projects in Erzurum from the perspective of social cohesion. It aims to assess the design criteria of mass housing through expert opinions. Based on the findings, the study will provide recommendations for designing mass housing projects that better promote social cohesion.
Method: In this study, a four-stage methodology was applied. Literature Review Stage: Initially, the concepts of mass housing, social cohesion, and the relationship between these two concepts, were thoroughly examined through a detailed literature review. Expert Opinions and Analytic Hierarchy Process (AHP): In the second stage, based on the information gathered from the literature review, the design criteria for mass housing in Turkey and specifically in Erzurum were assessed through expert opinions. These assessments were analyzed using the Analytic Hierarchy Process (AHP) method. Spatial and Statistical Analysis: In the third stage, spatial social cohesion analyses were conducted in three different sample areas. Qualitative and quantitative evaluations of these areas were analyzed using IBM SPSS Statistics 26. Social Cohesion in Mass Housing (SCMH) Analysis: In the final stage, the data collected were evaluated within the framework of the Social Cohesion in Mass Housing (SCMH) Analysis. The relationships within the data and between the different methodologies were explored. This process facilitated a more comprehensive understanding and development of mass housing projects from a social cohesion perspective.
 Findings: The findings from this study, based on the spatial analyses and qualitative-quantitative evaluations of selected TOKI housing in Erzurum, reveal the following insights: Expert opinions highlight that the most critical design criteria for ensuring social cohesion in mass housing projects are the provision of social amenities, transportation networks and accessibility, and the quality of open and green spaces. The assessments indicate that while TOKİ housing is quantitatively sufficient, it falls short qualitatively. These findings suggest that the housing projects have deviated from their original purpose and require significant improvements from a social cohesion perspective.
Conclusions: Through the application of the Analytic Hierarchy Process (AHP), the critical design criteria for mass housing were identified. Spatial and statistical analyses of the selected sample areas were conducted, revealing their current state in terms of social cohesion. These findings underscore the necessity for designing mass housing in alignment with their intended purpose and enhancing them from a social cohesion perspective. Furthermore, the study detailed the impact of mass housing on human life and explored the relationship between mass housing, social cohesion, and user experiences. Based on these insights, recommendations were provided on how to design mass housing to better support social cohesion.