Türkiye için okul sosyal hizmeti ihtiyacının değerlendirilmesi
Assessment of school social work needs for Türkiye
Yazar: FATİH CEBECİ
Danışman: DOÇ. DR. TANER ARTAN
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı / Sosyal Hizmet Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Sosyal Hizmet = Social Work
Dizin: Okul iklimi = School climate ; Risk altındaki çocuklar = Children under risk ; Öğrenci sorunları = Problems of the students

Özet:
Bu araştırmanın amacı; öğrencilerin, velilerin, öğretmenlerin, psikolojik danışmanların ve okul yöneticilerinin gözünden ortaöğretim öğrencilerinin ekolojik çevresinden kaynaklı okul yaşamını etkileyen sorunları belirlemek ve okul sosyal hizmeti ihtiyacını ortaya koymaktır. Bu bağlamda araştırmada öğrencilerin okul iklimi algılarının çeşitli değişkenlere göre incelenmesi, öğretmenlerin, psikolojik danışmanların ve okul yöneticilerinin okul iklimine ve risk altında bulunan çocuklara ilişkin görüşlerinin tespit edilmesi de hedeflenmiştir. Karma yöntemler araştırması çerçevesinde eş zamanlı nicel + nitel desenin kullanıldığı araştırmanın nicel boyutuna ilişkin evrenini İstanbul ili Zeytinburnu ilçesindeki ortaöğretim kurumlarında öğrenim gören öğrenciler ve veliler oluşturmuştur. Örneklem alma sürecinde küme örnekleme ve basit tesadüfi örnekleme yöntemi kullanılarak on ortaöğretim kurumunda öğrenim gören 1156 öğrenciye ve 401 veliye ulaşılmıştır. Araştırmanın nitel boyutuna ilişkin çalışma grubunun belirlenmesinde ise maksimum çeşitlilik örnekleme yönteminden yararlanılmıştır. Bu bağlamda araştırmanın çalışma grubunu öğrencilerin bulunduğu okullarda çalışan 10 öğretmen, 10 psikolojik danışman ve 10 okul yöneticisi olmak üzere toplam 30 okul çalışanı oluşturmuştur. Araştırmanın nicel verilerini toplamak için öğrencilere "Öğrenci Anketi" ve "Okul İklimi Ölçeği", velilere "Veli Anketi" uygulanmış; nitel verilerini toplamak için ise öğretmenler, psikolojik danışmanlar ve okul yöneticileriyle görüşmede "Öğretmen/Psikolojik Danışman/Okul Yöneticisi Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu" kullanılmıştır. Elde edilen nicel ve nitel veriler ayrı ayrı analiz edilmiş; nicel verilerinden analizinde SPSS 25.0 programından, nitel verilerin analizinde ise MAXQDA 2022 programından yararlanılmıştır. Araştırmadan elde edilen veriler ışığında öğrencilerin okul yaşamını etkileyen öğrenci, aile, toplum, okul sistemi, okul çevresi ve eğitim sistemi kaynaklı dikkat dağınıklığı, teknolojinin bilinçsiz kullanımı, madde kullanımı, okul devamsızlığı, ailenin ilgisizliği, maddi yetersizlik, çocuk işçiliği, pandemi, okul çevresinin güvensiz olması, okulda geçirilen sürenin uzun olması, sınıfların kalabalık olması, rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin yetersiz kalması gibi birçok sorununun olduğu tespit edilmiştir. Bununla birlikte araştırma sonuçları, okul çalışanlarının ailenin ilgisiz olmasından, aileyle iletişim kurulamamasından ve ailelerin veli toplantılarına katılım göstermemesinden dolayı öğrencilerin sorunlarına müdahalede bulunurken zorluklar yaşadığını ortaya koymuştur. Ayrıca araştırma sonucunda öğrencilerin okul iklimi algılarının orta düzeyde olduğu saptanmış ve öğrencilerin okul iklimi algılarının yaş, sınıf, okul türü gibi değişkenlere göre farklılaştığı belirlenmiştir. Öğretmenlere, psikolojik danışmanlara ve okul yöneticilerine göre okulun fiziki yapısının yetersiz olması, rehberlik hizmetlerinin yetersiz olması, okulda güvenlik problemlerinin var olması gibi etkenler de okul iklimini olumsuz etkilemektedir. Diğer taraftan araştırmada elde edilen bulgular öğretmenlerin, psikolojik danışmanların ve okul yöneticilerinin risk altında bulunan çocuk tanımlamalarının literatüre göre dar kapsamda kaldığını ortaya koymuştur. Aynı zamanda öğretmenlerin, psikolojik danışmanların ve okul yöneticilerinin çoğunun "Çocuk Koruma Kanunu" ve "Sosyal Hizmetler Kanunu" hakkında çocuk refahı mevzuatına ilişkin bilgi sahibi olmadıkları ya da bu kanunları sadece duydukları ama içeriğini bilmedikleri sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmadan elde edilen sonuçlar birlikte ele alındığında öğrencilerin sorunlarını ekolojik perspektiften çok yönlü bir bakış açısıyla ele alan okul sosyal hizmet uzmanlarının istihdam edilmesi gerektiği ve okul sosyal hizmeti uygulamasına geçilmesinin elzem olduğu görülmüştür.

Abstract:
The aim of this study is to determine the problems that affect the school life of high school students due to the ecological environment from the eyes of students, parents, teachers, psychological counselors and school administrators and to reveal the need for school social work. In this context, it was also aimed to examine students' perceptions of school climate according to various variables, and to determine the opinions of teachers, psychological counselors and school administrators about school climate and children at risk. Within the framework of mixed methods research, the universe of the research, in which simultaneous quantitative + qualitative design was used, consisted of students and parents studying at high schools in the district of Zeytinburnu in Istanbul province. In the sampling process, 1156 students and 401 parents studying in ten high schools were reached by using cluster sampling and simple random sampling method. The maximum variation sampling method was used in the determination of the study group regarding the qualitative dimension of the research. In this context, the study group of the research consisted of a total of 30 school employees, including 10 teachers, 10 psychological counselors and 10 school administrators working in the schools where the students are present. In order to collect the quantitative data of the research, "Student Questionnaire" and "School Climate Scale" were applied to students and "Parent Questionnaire" was applied to parents; In order to collect qualitative data, "Teacher/Psychological Counselor/School Administrator Semi-Structured Interview Form" was used to interview teachers, psychological counselors and school administrators. Quantitative and qualitative data obtained were analyzed separately; SPSS 25.0 program was used in the analysis of quantitative data, and MAXQDA 2022 program was used in the analysis of qualitative data. In the light of the data obtained from the research, distractions are caused by the student, family, society, school system, school environment and education system affecting the school life of the students, unconscious use of technology, substance use, school absenteeism, indifference of the family, financial inadequacy, child labor, pandemic, school environment. It has been found out that there are many problems such as being insecure, long time spent at school, crowded classes, insufficient guidance and psychological counseling services. However, the results of the research revealed that the school staff had difficulties in intervening with the problems of the students due to the indifference of the family, the inability to communicate with the family, and the failure of the parents to participate in the parent-teacher meetings. In addition to this, it was seen that the school climate perceptions of the students were at a moderate level and it was found out that the school climate perceptions of the students differed according to variables such as age, class and school type. According to teachers, psychological counselors and school administrators, factors such as insufficient physical structure of the school, inadequate guidance services, and the existence of security problems at school also negatively affect the school climate. On the other hand, the findings obtained in the study revealed that the definitions of "children at risk" by teachers, psychological counselors and school administrators remained narrow compared to the literature. At the same time, it has been concluded that most of the teachers, psychological counselors and school administrators do not have knowledge about the child welfare legislation about the "Child Protection Law" and "Social Services Law" or they have only heard of these laws but do not know the content. When the results obtained from the research are considered together, it has been seen that school social workers who deal with the problems of students from an ecological perspective with a multi-faceted perspective should be employed and it is essential to switch to school social work practice.