Şanlıurfa ve halep eyvanlı avlulu evleri üzerine bir karşılaştırma
A comparison on the courtyard houses with iwan in Şanlıurfa and aleppo
Yazar: MAHMUT MEDENİOĞLU
Danışman: PROF. DR. ALEV ERARSLAN GÖÇER
İstanbul Aydın Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture ; Tarih = History

Özet:
Tarih boyunca ortak veya farklı medeniyetlerin yerleştikleri kentler, medeniyetlerin benimsedikleri inanç sistemlerini ve yaşayan halkın kimliklerini yansıtan bir mimari örgünün izlerini taşır. Ortak sınır, tarih, iklim ve kültür paylaşan Şanlıurfa ve Halep şehirleri mimari kimlik ve özellikle geleneksel konut mimarisi açısından benzerlik gösterdikleri aşikâr bir gerçektir. Bu bağlamda, her iki kentin geleneksel konut mimarisinin temsilcisi olan eyvanlı avlulu evlerin genel mimari özellikleri araştırılıp benzerlik ve farklılıkların ortaya çıkarılması çalışmanın ana amacını oluşturmaktadır. Bu tez, Şanlıurfa ve Halep şehirlerinin tarihi, iklimsel ve sosyal özelliklerini sunarak, eyvanlı avlulu evlerin biçimlenmesini etkileyen çevresel ve sosyal faktörleri sebep-sonuç ilişkisini kurarak analiz etmektedir. Şanlıurfa ve Halep'teki örnek konutlar üzerinden iki kent arasındaki farklılıkları ve benzerlikleri belirlemektedir. Bu çalışma, geleneksel eyvanlı avlulu evlerin mimari özelliklerini karşılaştırmalı bir şekilde inceleyip, benzerlik ve farklılıkların kaynaklandığı faktörlerin altını çizmektedir. Tez kapsamında, önce iki şehrin genel tarihi, coğrafi ve genel özellikleri kapsamlı bir araştırmanın sonucunda sunulmuştur, ardından oluşumunu etkileyen çevresel ve kültürel özellikleri anlatılan iki şehrin geleneksel eyvanlı avlulu evlerin genel mimari özellikleri, plan tipolojileri, malzeme, taşıyıcı bilgileri ve plan elemanları anlatılmıştır. Her iki bölgeden olmak üzere tipoloji açısından çeşitlilik sağlayan beşer konut belirlenip analiz föyleri kapsamında tanıtılmıştır. Analiz föylerinden elde edilen veriler, grafiklere dönüştürülüp karşılaştırılıp analiz edilmiştir. Bu analiz yapılan karşılaştırmanın ışığında önce genel mimari özellikler sonra seçili evlerin özellikleri değerlendirilerek karşılaştırma sonuçlar sıralanmıştır. Sonuç olarak iki bölgede de konutların genel mimari özellikleri bağlamında ana hatlar düzeyinde birçok ortak özellik paylaştıkları görülmüştür. Ancak sosyo-ekonomik ve sosyo-kültürel faktörlerden kaynaklı olduğu düşünülen bazı göz ardı edilmeyecek derecede farklılıklar saptanmıştır.

Abstract:
Throughout history, cities settled by common or different civilizations bear the traces of an architectural pattern that reflects the belief systems adopted by civilizations and the identities of the people living there. It is an obvious fact that the cities of Şanlıurfa and Aleppo, which share a common border, history, climate and culture, show similarities in terms of architectural identity and especially traditional residential architecture. In this context, the main purpose of this study is to investigate the general architectural characteristics of the houses with iwan courtyards, which are the representatives of the traditional residential architecture of both cities, and to reveal the similarities and differences. This thesis presents the historical, climatic and social characteristics of the cities of Şanlıurfa and Aleppo and analyzes the environmental and social factors affecting the formation of houses with iwan courtyards by establishing a cause-and-effect relationship. It identifies the differences and similarities between the two cities through sample houses in Şanlıurfa and Aleppo. This study examines the architectural characteristics of traditional houses with iwan courtyards in a comparative manner and underlines the factors from which similarities and differences arise. Within the scope of the thesis, first the general historical, geographical and general characteristics of the two cities are presented as a result of a comprehensive research, then the general architectural features, plan typologies, materials, structural information and plan elements of the traditional iwan courtyard houses of the two cities, whose environmental and cultural characteristics affecting their formation are described. Five houses from each of the two regions that provide diversity in terms of typology were identified and introduced within the scope of analysis sheets. The data obtained from the analysis sheets were converted into graphs, compared and analyzed. In the light of this analysis, first the general architectural features and then the features of the selected houses were evaluated and the results of the comparison were listed. As a result, it has been observed that the houses in both regions share many common features at the outline level in terms of general architectural features. However, there are some notable differences that are thought to be due to socio-economic and socio-cultural factors.