Yapılı çevrenin iyileştirilmesi bağlamında mahalle ölçeğinde evsel atık yönetimi örneği
Neighborhood solid waste management case in the context of built-up environment redevelopment
Yazar: RUMEYSA SELVET SAVRUK
Danışman: DOÇ. DR. SERHAT BAŞDOĞAN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Konut Üretimi ve Yapım Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Atık yönetimi = Waste management ; Evsel atıklar = Domestic wastes ; Katı atıklar = Solid wastes ; Sürdürülebilirlik = Sustainability

Özet:
Dünya nüfusu ve tüketim hızla artarken kişi başı üretilen atık miktarı artmakta, 
kaynaklar azalmakta ve çıkarılması zorlaşmaktadır. Birçok faktöre göre değişse de 
kentlerdeki atık yönetim sistemleri doğrusal sisteme bağlı, pahalı ve sürdürülebilir 
olmayıp çoğunlukla merkezi ve kent ölçeğindedir. Dolayısı ile yapılı çevrede 
sürdürülebilir kentler için bütünleştirici döngüsel atık yönetimi stratejisi 
gerekmektedir. Mimarlar ve kent tasarımcıları da çevrenin koruyucuları olarak 
sürdürülebilirlik için kaynak kullanımı ve çevre üzerindeki etkiyi en aza indiren 
mekanları, fikirleri hedeflemek sorumluluğundadır. Bu tez öncelikle mimarların 
ve kent tasarımcılarının kentlerde sürdürülebililr bir atık yönetimine nasıl katkı 
sağlayabileceğini araştırmakla ilgilidir. Sürdürülebilir atık yönetimi stratejileri ve 
döngüsel kentler mekana özgü, çok ölçekli, çok perspektifli ve farklı boyutlu birçok 
ilkeler barındırır. Bu kapsamda da sürdürülebilir, kaliteli kentler ve kapalı atıkenerji sistemleri ile ilgili literatür taraması yapılmış kaynak ve atık yönetimi için 
teknolojik, yenilikçi ve sürdürülebilir stratejiler araştırılmıştır. Genellikle mahalle 
veya yapı ölçeğinde; evsel atıkların azaltılmasını, yeniden kullanılmasını ve geri 
dönüştürülmesini/kazanılmasını amaçlayan atık-kaynak döngülerini kapatan atık 
xv
çözümleri ve sistemleri incelenmiştir. Atık yönetimleri farklı ölçeklerde birçok 
parametreyi barındıran karmaşık bir sistemdir. Bu yüzden bu sistemlerin nasıl 
entegre edilebileceğini pekiştirmek amacıyla Bağcılar ilçesi Kirazlı mahallesinde 
atık döngülerini kapatan sıfır atık mahalle tasarımı geliştirilmiştir. Farklı döngüsel
atık akışlarıyla ilgili onarım, ileri dönüşüm, geri dönüşüm ve önleme gibi 
faaliyetlerleri kapsayan bu sistemler için mimari mekan tasarımları önerilmiştir. 
Özellikle atığın büyük kısmını üreten konut alanlarında sakinlerin katılımını 
sağlayan aktiviteler ve mekanlarla desteklenmiş bu da hedeflenen aşağıdan 
yukarıya toplum temelli dönüşüm için önemli bir adım olmuştur. Bu müdahaleler 
kentsel kaliteyi artırmakta, toplumsal etkileşimleri güçlendirmekte, yeni iş alanları 
yaratmakta, alandaki atık-kaynak döngüsünü korumakta ve sürdürülebilir bir kent 
için sıfır atık hedefine ulaşılmasına büyük oranda katkıda bulunmuş dolayısıyla 
çevresel, ekonomik, ve sosyal faydalar sağlamıştır. Çalışma yapılı çevrenin 
geleceği ve yeni tasarlanan konsept projeler için atık-kaynak döngülerini 
kapatacak önerileri de sunmaktadır.

Abstract:
While the world population and consumption increase rapidly, the amount of 
waste produced per capita increases, resources decrease and it becomes difficult 
to remove. Although it varies according to many factors, waste management 
systems in cities are not linear, expensive and sustainable, and they are mostly 
central and urban scale. Therefore, an integrative circular waste management 
strategy is required for sustainable cities in the built environment. Architects and 
urban designers are also responsible for targeting spaces and ideas that minimize 
the impact on the environment and resource use for sustainability as guardians of 
the environment. This thesis is primarily about investigating how architects and 
urban designers can contribute to a sustainable waste management in cities. 
Sustainable waste management strategies and circular cities contain many sitespecific, multi-scale, multi-perspective and multidimensional principles. In this 
context, a literature review on sustainable, quality cities and closed waste-energy 
systems has been made and technological, innovative and sustainable strategies 
for resource and waste management have been researched. Usually at 
xvii
neighborhood or building scale; Waste solutions and systems that close wastesource loops aiming to reduce, reuse and recycle/recover household waste are 
examined. Waste management is a complex system that contains many parameters 
at different scales. Therefore, in order to reinforce how these systems can be 
integrated, a zero waste neighborhood design has been developed in the Kirazlı 
neighborhood of Bağcılar district, which closes the waste cycles. Architectural 
space designs have been proposed for these systems, which include activities such 
as repair, upcycling, recycling and prevention related to different circular waste 
flows. Particularly in residential areas that generate most of the waste, it was 
supported by activities and spaces that ensure the participation of residents, and 
this has been an important step for the targeted bottom-up community-based 
transformation. These interventions increase urban quality, strengthen social 
interactions, create new jobs, preserve the waste-resource cycle in the area, and 
have contributed greatly to achieving the zero waste goal for a sustainable city, 
thus providing environmental, economic, and social benefits. The study also offers 
suggestions for the future of the built environment and newly designed concept 
projects to close the waste-resource cycles.