Cumhuriyet dönemi romanlarında nezaket ifadeleri
Expressions of courtesy in novels of the Republican period
Yazar: ELMAS ÜNAL
Danışman: DOÇ. DR. ERKAN HİRİK
Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Bu çalışmada Cumhuriyetin kuruluşundan bugüne dek belirli aralıklarla yazılmış altı 
roman incelenmiştir. Romanların farklı dönemlerden seçilmesinin sebebi kullanılan 
nezaket ifadelerinin Türkiye Türkçesinde geniş bir zaman diliminde ne gibi 
değişiklikler gösterdiğini göstermektir. Bununla birlikte nezaketin hangi 
işaretleyicilerle gösterildiğinin tespiti çalışmanın diğer amacıdır. Bu çalışmanın veri 
tabanı kurgusal sözlü dil kullanımlarının yazılı hâle getirilmiş kullanımlarından 
oluşmaktadır. Bu çalışmada Yakup Kadri Karaosmaoğlu'nun Kiralık Konak (1922), 
Reşat Nuri Güntekin'in Yaprak Dökümü (1930), Peyami Safa'nın Yalnızız (1951), 
Yaşar Kemal'in İnce Memed-1 (1955), Hüseyin Nihal Atsız'ın Ruh Adam (1972), 
Nazan Bekiroğlu'nun Nar Ağacı (2012) adlı romanları taranıp Brown ve Levinson'ın 
(1987) nezaket kuramı çerçevesinde değerlendirilmiştir.
Birinci bölümde çalışmanın araştırma problemi, amacı, yöntemi ve konusu 
anlatılmıştır. İkinci bölümde konunun kuramsal çerçevede açıklaması yapılmıştır. 
Üçüncü bölümde ise taranan romanlardan elde edilen örnekler Brown ve Levinson'ın 
nezaket kuramı çerçevesinde incelenmiştir. Ayrıca bu örnekler Hirik'in (2018)
Türkçede Tekrarlı Yapı Sınıfları adlı çalışmasında kullandığı sınıflandırmaya göre 
değerlendirilmiştir. Böylece Brown ve Levinson'un anlamsal sınıfları ile Hirik'in 
yapısal sınıfı ifadeler bağlamında karşılaştırılmıştır. Sonuç kısmında ise çalışmada 
elde edilen veriler bütüncül bir gözle değerlendirilmiştir.

Abstract:
In this study, six novels, written at significant intervals from the foundation of the 
Republic until the present day, are studied. The reason for the selection of novels from 
different periods is to show what changes the courtesy statements used showed in the 
Turkish language of Turkey over an extensive period. Additionally, determining with 
which markers kindness shown is the other purpose of the study. The database of this 
study consists of the use of fictional oral language rendered into written usages. In this 
study, Yakup Kadri Karaosmaoğlu's The Rented Mansion (1922), Reşat Nuri 
Güntekin's The Fall of Leaves (1930), Peyami Safa's We are Alone (1951), Yaşar 
Kemal's Memed, My Hawk (1955), Hüseyin Nihal Atsız's Soul Man (1972), Nazan 
Bekiroğlu's Pomegranate Tree (2012) named novels scanned and Brown and 
Levinson's novels (1987) are evaluated within the framework of the theory of 
politeness.
In the first part, the study's research problem , the purpose of the study, the method, 
and the subject of the study are explained. In the second part, the subject are explained 
in a hypothetical framework. In the third part, the samples obtained from the scanned 
novels are examined within the framework of Brown and Levinson's theory of 
kindness. In addition, these examples are evaluated according to the classification used 
in the study of Hirik's (2018) named Repetitive Structure Classes in Turkish. Thus, 
Brown and Levinson's semantic classes and Hirik's structural class are compared in 
the context of expressions. In the conclusion part, the data obtained in the study are 
evaluated with a holistic view.