Türkiye Türkçesindeki alkış ve kargışlarda doğaya ilişkin ögeler
Elements related to nature in Turkey Turkish prayers and curses
Yazar: BADE TABAR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ OĞUZ ERGENE
Mersin Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Beddua = Curse ; Dil bilgisi = Grammar ; Dil bilim = Linguistics ; Doğa = Nature ; Dua = Prayer ; Kalıp sözler = Formulaic words ; Söz varlığı = Vocabulary ; Türkiye Türkçesi = Türkiye Turkish

Özet:
Bir dilin söz varlığı o dili kullanan toplumların kültürüne ışık tutan temel kaynaklardandır. Söz varlığı kapsamında değerlendirilen kalıp sözler dili kullanan toplumun bireylerinin ilişkilerinde gelenekselleşen sözlerden oluşur. Bu sözler çoğunlukla farkında olmadan öğrenilir, kullanılır ve nesilden nesile aktarılır. Böylelikle toplumun ilişki haritası bir ortak kültür olarak kalıp sözler aracılığıyla çizilir. Bu bağlamda kalıp sözler dâhilindeki iyi dilek bildiren alkışlar ve kötü dilek bildiren kargışlar kültürel yansımanın net görülebileceği bir zemin oluşturmaktadır. Bu çalışmada, doğaya ilişkin ögelerin alkış ve kargışlarda işlenişi incelenerek Türk toplumunun doğayı algılama ve dilinde yaşatma eğilimlerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda üzerinde çok fazla çalışma yapılmamış bir konu olan alkış ve kargışlar hakkında bilgi verilip çeşitli yazılı kaynaklardaki alkış ve kargışlar taranmıştır. Ulaşılan Türkçe alkış ve kargışlardan doğaya ilişkin öge içeren 236 alkış ve 982 kargış tespit edilmiştir. Tespit edilen alkış ve kargışlar içerdikleri doğaya ilişkin ögeler göz önünde bulundurularak sınıflandırılmıştır. Halkın duygu durum yansımaları olan bu sözlerden kargışların sayısının alkışların sayısına oranla daha fazla olduğu göze çarpmakla birlikte kullanılan ögelerin de farklılaştığı görülmüştür.

Abstract:
The vocabulary of a language is one of the main sources that shed light on the culture of societies using that language.The stereotypical words evaluated in the scope of  vocabulary existence is composed of words that are traditional in the relations of the members of the society. These words are often learned without being aware, used and transmitted from generation to generation. Thus, the relationship map of the society is drawn through stereotypical words as a common culture. In this context, the prayers reporting good wishes and and curses reporting bad wishes within the scope of stereotypical words constitute a ground  where cultural reflection can be seen clearly. In this study, it was aimed to determine the tendency of Turkish society to perceive the nature and perpetuate it in language by examining the process of elements related to nature in prayers and curses. For this purpose, it was given information about prayers and curses which has not been studied much, and prayers and curses were scanned in various written sources 236 prayer and 982 curse containing elements related to nature were determined from the Turkish  prayers and curses that were reached out. The prayers and curses were classified by taking into consideration the elements of nature they contain. From these words, which are reflections of public's emotions, it was seen that number of curses are more than the number of prayers and the elements used differentiate.