Türk Cumhuriyetleri arasında olası gümrük birliği ve diğer entegrasyon modellerinin analizi
Analysis of possible customs union and other integration models between Turkish Republics
Yazar: BAYBARSHAN ALİ KAZANCI
Danışman: PROF. DR. MEHMET DİKKAYA
Kırıkkale Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Cazibe modelleri = Gravity models ; Ekonomik bütünleşme = Economic integration ; Gümrük Birliği = Customs Union ; Türk Cumhuriyetleri = Turkish Republics ; Uluslararası ekonomi = International economy ; Uluslararası ticaret = International trade

Özet:
20. yüzyılın son çeyreğinden günümüze küreselleşmenin etkisiyle ekonomik entegrasyon hareketleri önem kazanmıştır. 1991 yılında Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'nin (SSCB) dağılması ve 1994 yılında Avrupa Birliği'nin ilanı ile iletişim ve teknolojideki devrimler bu entegrasyonlara ivme katmıştır. Dolayısıyla ekonomik darboğaz yaşayan gelişmekte olan ülkeler için kalkınma aracı olarak entegrasyonlar umut ışığı olmuştur. Genel olarak bu ülkeler bölgesel ekonomik organizasyonlara üye olsa da bu anlaşmalar kâğıt üzerinde kalmıştır.  Neticede düşünülen ekonomik refah ortamı oluşturulamamıştır.
Bu çalışmanın amacı, Türkiye ve 1991 yılında SSCB'den ayrılan Türk Cumhuriyetlerinin (Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Türkmenistan) birlikte oluşturacağı muhtemel ekonomik entegrasyon yapılarını genel hatlarıyla araştırmaktır. Ayrıca gelecekte olası entegrasyon projelerine fikir verecek ekonomi politikalarının tespitini yapmaktır. Bu kapsamda elde edilen veriler ışığında ekonometrik ve teorik analiz ile entegrasyon aşamalarının uygun olup olmadığını tespit etmektir. 
Uluslararası iktisadın konusu olan ekonomik entegrasyon aşamaları çerçevesinde ilgili ülkelerin birbirleriyle 2000-2018 yılları arasında gerçekleştirdiği ihracat odaklı analizi yapılmıştır. Çok boyutlu panel veri yöntemi ile uluslararası ticareti açıklamada öne çıkan çekim modeli kullanılmış ve 3 ampirik analiz elde edilmiştir. Akabinde ekonomik/parasal birlik aşamasını dünyada başarılı biçimde gerçekleştiren AB örneği baz alınarak Türk Devletlerinin uzun dönemde bu aşamaya gelme ihtimali tartışılmıştır. 
Elde edilen ampirik sonuçlar çekim modelinin temelini oluşturan; "Ülkeler arasındaki ticaretin ekonomik büyüklüklerle doğru, aralarındaki mesafeyle ters orantılıdır." teoriye uygun çıkmıştır. Entegrasyonu ölçen değişkenlerden gümrük birliği ve alternatif modellerden tercihli tarifeler ve serbest ticaret bölgesinin ihracata etkisi pozitif olarak saptanmıştır. Bu verilere göre ülkelerin entegrasyon aşamalarını en kolaydan en zora doğru yapmaları gerektiği sonucu çıkmıştır. Ekonomik/parasal birlik aşamasının ise Türk Cumhuriyetleri için uzun vadede bile mümkün olmadığı görülmüştür.

Abstract:
Since the last quarter of the 20th century, economic integration movements have gained importance with the effect of globalization. With the dissolution of the Union of Soviet Socialist Republics (USSR) in 1991 and the declaration of the European Union in 1994, the revolutions in communication and technology has accelerated these integrations. Therefore, integrations as a development means have been a beacon of hope for developing countries experiencing economic problems. In general, although these countries are members of regional economic organizations, these agreements remained on paper. As a result, the expected economic welfare could not be created.
The aim of this research is to investigate, the possible economic integration structures of Turkey and the Turkic Republics (Azerbaijan, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Uzbekistan, Turkmenistan) which left the USSR in 1991. Additionally, this study aims to determine the economic policies which will give ideas to possible integration projects in the future. With the light of data obtained, it will also contribute to determine whether the integration stages are appropriate with econometric and theoretical analysis.
Within the framework of the stages of economic integration, which is the subject of international economics, an export-oriented analysis of the relevant countries between 2000-2018 is made. With the multidimensional panel data method, the gravity model, which is prominent in explaining international trade, is used and 3 empirical analyzes are obtained. Subsequently, the possibility of Turkish States to come to this stage in the long term is discussed based on the example of the EU that successfully realized the economic/monetary union stage in the world.
The empirical results are in accordance with the theory of "Trade between countries is directly proportional to their economic size and inversely proportional to the distance between them." that forms the basis of the gravity model. The customs union, which is one of the variables measuring integration, and preferential tariffs from alternative models, and the free trade zone's effect on exports were found to be positive. According to research data, it was concluded that countries should do the integration stages from the easiest to the most difficult. It has been seen that the stage of economic/monetary union is not possible even in the long run for the Turkic Republics.