Türkiye'de aday öğretmen yetiştirme sürecinin değerlendirilmesi
Evaluation of novice teacher training process in turkey
Yazar: ALPER YETKİNER
Danışman: PROF. DR. FATMA BIKMAZ
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Programları Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aday öğretmenler = Candidate teachers ; Eğitim programları = Education programs ; Mesleki eğitim = Vocational education ; Program değerlendirme = Program evaluation ; Öğretim süreçleri = Teaching processes ; Öğretmen yetiştirme = Teacher training ; Öğretmen yetiştirme programları = Teacher Training Programs ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Bu araştırmada, alanyazın ve aday öğretmenlerin görüşlerine dayalı olarak, aday öğretmenlerin yaşayabilecekleri sorunları ve gereksinim duyabilecekleri eğitim alanlarını belirlemek, aday öğretmen yetiştirme sürecini değerlendirmek ve aday öğretmenlerin mesleki gelişimlerini destekleyecek bir aday öğretmen eğitim programı için öneriler geliştirmek amaçlanmıştır.
Araştırmada tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu Adana, Gaziantep, İzmir, İstanbul, Zonguldak ve Elazığ illerinde aday öğretmen yetiştirme süreci eğitimlerine katılan 812 aday öğretmen oluşturmuştur. Verilerin toplanmasında, Aday Öğretmen Sorun ve Gereksinim Belirleme Anketi (AÖSGBA) ve Aday Öğretmen Yetiştirme Sürecini Değerlendirme Formu (AÖYSDF) kullanılmıştır. Aday öğretmenlerin yaşayabileceklerini düşündükleri sorunların ve gereksinim duyabilecekleri eğitim alanlarının belirlenmesi için ilk olarak alanyazın taraması yapılmıştır. Çeşitli ülkelerde aday öğretmen eğitimi ile ilgili izlenen politikaların neler olduğu, aday öğretmen eğitim programlarının nasıl hazırlandığı ve uygulama süreci incelenmiştir. Ayrıca güncel değişikliklerden haberdar olmak için Singapur, Finlandiya, Hong Kong ve ABD-New York gibi öğretmen eğitimi konusunda ön plana çıkmış ülkelerin öğretmenliğe ilişkin bakış açıları, öğretmen eğitimi programları, öğretmenlik mesleği standartları ve öğretmen değerlendirme modelleri incelenmiştir.
AÖSGBA, doküman incelemesi ve Türkiye'de farklı bölgelerde farklı branşlarda görev yapan on beş aday öğretmenden (yüz yüze ve online ortamda) yarı yapılandırılmış görüşme formu ile elde edilen bilgiler doğrultusunda geliştirilmiş ve uzman görüşüne sunulmuştur. AÖSGBA öğretim becerisi, kişisel ve mesleki gelişim ile okul, aile, toplum ilişkileri başlıkları altında yapılandırılmıştır. Aday öğretmenlerin yaşayabileceklerini düşündükleri sorunlara ve gereksinim duyabilecekleri eğitim alanlarına ilişkin görüşleri yüzde ve frekansları hesaplanarak yorumlanmıştır. AÖYSDF ise 17/04/2015 tarihli ve 29329 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan, Milli Eğitim Bakanlığı Öğretmen Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği'ne dayalı olarak 02/03/2016 tarihinde yürürlüğe giren Aday Öğretmen Yetiştirme Sürecine İlişkin Yönerge'den yararlanılarak geliştirilmiş ve uzman görüşüne sunulmuştur. Aday öğretmenlerin yetiştirme süreci ile ilgili maddelere katılma düzeyleri yüzdelik değer verilerek raporlaştırılmış ve frekans çizelgeleri ile yorumlanmıştır. Aday öğretmenlerin aday öğretmen yetiştirme sürecine ilişkin belirtmek istedikleri görüşlere ilişkin veriler ise bilgisayar destekli nitel veri analizi ile çözümlenmiştir. 
Araştırma sonucunda AÖSGBA'ne göre aday öğretmenlerin göreve başlayacakları zaman yaşayabileceklerini düşündükleri sorunlara ve gereksinim duyabilecekleri eğitim alanlarına ilişkin öğretim becerisi başlığı altında yer alan motivasyon ve rehberlik, planlama, öğretim programı, öğrenme ortamı ile ölçme ve değerlendirme başlıkları altındaki maddelere ilişkin çoğunlukla sorun yaşamayacaklarını düşündükleri belirlenmiştir. Kişisel ve mesleki gelişim başlığı altında yer alan mesleki gelişim bilinci, hizmetiçi eğitim ve kişisel/mesleki gelişim etkinlikleri ile performans ve değerlendirme başlıkları altındaki maddelere ilişkin çoğunlukla sorun yaşamayacaklarını düşündükleri belirlenmiştir. Okul, aile ve toplum ilişkileri başlığı altında yer alan iletişim kurma ve yardım alma, aileler, çevre, konaklama ve ulaşım, okul yöneticileri ile yaşanan sorunlar başlıkları altındaki maddelere ilişkin de çoğunlukla sorun yaşamayacaklarını düşündükleri, okul yöneticileri ile yaşanan sorunlara ilişkin ise çoğunlukla sorun yaşayacaklarını düşündükleri belirlenmiştir.
AÖYSDF'na göre aday öğretmenlerin aday öğretmen yetiştirme sürecini değerlendirmelerinde yetiştirme programı başlığı altındaki maddelere ilişkin adaylıklarının Eylül döneminden itibaren altı ay daha devam etmesini ve yetiştirme eğitimi süresince bağımsız olarak derslere girilmemesini çoğunlukla alt düzeyde derecelendirdikleri aynı başlık altındaki diğer maddeleri ise üst düzeyde derecelendirdikleri belirlenmiştir. Çalışma programı başlığı altında yer alan dosya, günlük vb. dokümanların hazırlanmasını ve ikinci yazılı sınavdan da başarısız olan aday öğretmenlerin öğretmen olma hakkını kaybedip memur olması maddelerini alt düzeyde, aynı başlık altında yer alan diğer maddeleri ise üst düzeyde derecelendirdikleri belirlenmiştir. İl/ilçe milli eğitim müdürlerinin, yetiştirme süreci koordinatörlerinin, eğitim kurumu yöneticilerinin ve danışman öğretmenlerin görevleri başlıkları altındaki maddeleri çoğunlukla üst düzeyde derecelendirdikleri belirlenmiştir. Yetiştirme sürecinin amaçları başlığı altındaki tüm maddelere ilişkin de aday öğretmenlerin üst düzeyde derecelendirme yaptıkları belirlenmiştir. Aday öğretmenlerin, AÖYSDF'nda yer alan açık uçlu soruya ilişkin görüşleri ise aday öğretmen yetiştirme sürecinin olumlu yanları, aday öğretmen yetiştirme süreci ile ilgili sorunlar ve aday öğretmen yetiştirme süreci ile ilgili öneriler başlıkları altında toplanmıştır.
Araştırmanın sonuçları doğrultusunda, aday öğretmenlik sürecinin akademisyenlerin, MEB uzmanlarının, okul yöneticilerinin, kıdemli öğretmenlerin ve aday öğretmenlerin görüşleri doğrultusunda yeniden yapılandırılması, aday öğretmen eğitiminin planlanmasında daha sistemli olunması, danışman öğretmenlerin ve okul yöneticilerinin bilgilendirilmesi için daha kapsamlı ve anlaşılır eğitimlerin düzenlenmesi ve hizmet içi eğitimlerin yeniden yapılandırılması, uygulanması düşünülen aday öğretmen yetiştirme süreci eğitimlerinin yapılandırılıp pilot uygulama ile denenmesi, aday öğretmen yetiştirme süreci eğitiminin göreve başlanacak yerde yapılması ve aday öğretmenlerin değerlendirilmesinde, sözlü sınavlarda aday öğretmenin gelişim sürecinden haberdar olan kişilerin de yer alması gerektiği önerilmiştir.
Anahtar Sözcükler: Aday öğretmen, aday öğretmen eğitimi, aday öğretmen eğitim programı.

Abstract:
The aim of this study is to determine the problems that novice teachers encounter and the training areas they need, to evaluate the novice teacher training process and to develop a novice teacher education program to support the professional development the novice teachers based on the opinions of the novice teachers.
 Survey design was used in the study. The study group was comprised  of 812 novice teachers participating in novice teacher training process in Adana, Gaziantep, İzmir, Istanbul, Zonguldak and Elazığ. Novice Teacher Problem and Requirement Determination Questionnaire (NTPRDQ) and Novice Teacher Training Process Evaluation Form (NTTPEF) were used for data collection. In order to determine the problems that the novice teachers think they can live in and the areas of education they may need was first explored through the literature review. In various countries, what are the policies for novice teacher education, how are the novice teacher training programs prepared and what is the implementation process are investigated. Furthermore, in order to be informed about current changes, perspectives on teacher education, such as Singapore, Finland, Hong Kong and USA-New York, teacher education programs, teaching profession standards and teacher evaluation models examined.
NTPRDQ was developed based on document analysis and fifteen novice teachers working in different branches in different regions in Turkey (face to face and on-line environment) were developed in line with the information obtained by the semi-structured interview form and presented to experts. NTPRDQ was structured under the titles of teaching skill, personal and professional development and school, family, community relations. The opinions of the novice teachers about the problems they think they can live and the education areas they may need were interpreted by calculating the percentages and frequencies. On the other hand, NTTPEF was developed on the basis of the Directive on the Novice Teacher Training Process which was enacted on 02/03/2016 based on the Ministry of National Education's Teacher Appointment and Relocation Regulation published in the Official Gazette dated 17/04/2015 and numbered 29329 and presented to experts. Novice teachers' levels of involvement in the subjects related to the training process were reported with percentage value and interpreted with frequency tables. The data about the opinions of the novice teachers on the novice teacher training process were analyzed by computer aided qualitative data analysis. 
According to the results of NTPRDQ; It was determined that novice teachers thought they would not have problems with motivation and guidance, planning, curriculum, learning environment and measurement and evaluation items under the heading of teaching competence related to the problems they encountered when they were in relative time and the areas they needed. It was also determined that they often thought that they would not have problems with professional development knowledge, in-service training and personal / professional development activities under the heading of personal and professional development, and in terms of items under performance and evaluation headings. It was revaled that novice teachers thought they would have problems mostly with the school administrators and the problems they encountered, on the other hand,  It was determined that novice teachers often thought that they would not have problems about communication and getting help under the heading of school, family and community relations, families, environment, accommodation and transportation, problems with school administrators.
According to results of NTTPEF; It was determined that the candidates for the subjects under the title of the training program continued for six months from September and that the other subjects under the same title, which were graded mostly at the lower level, were not graded independently during the training period. It was also revaled that the novice teachers who failed in the second written examination lost their right to become teachers and ranked civil servants at the lower level and the other articles ranked under the same title at the upper level. It was determined that the Provincial/District National Education Principals, the training process coordinators, the educational institution managers and the advisors' teachers rank the items under the titles of the tasks mostly at a high level. It was also revealed that the candidates for all the subjects under the title of the training period were graded at the highest level. The opinions of the novice teachers on the open-ended question in the NTTPEF were collected under the headings of the positive aspects of the novice teacher training process, the problems related to the novice teacher training process and the recommendations related to the novice teacher training process.
Based on the research results, it is recommended that it is necessary to re-develop the novice teacher training process in line with the opinions of academicians, MoNE experts, school administrators, senior teachers and novice teachers, to be more systematic in planning novice teacher training, to organize more comprehensive and understandable trainings for informing consultant teachers and school administrators.  In the study, It is also recommended that in-service training should be restructured, preliminary application of novice teacher training should be carried out, and those who are aware of the development process of the novice teacher should take part in oral exams.
Keywords: Novice teacher, novice teacher training, novice teacher training program.