Türkiye'de imar hakkı aktarımı yönteminin uygulanabilirliğinin incelenmesi: patara özel çevre koruma bölgesi örneği
Investigation of the applicability of the transfer of development right method in Turkey: An example of patara special environmental protection area
Yazar: SAADET YEŞİL
Danışman: PROF. DR. HÜLYA DEMİR
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Harita Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Geomatik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Mühendislik Bilimleri = Engineering Sciences

Özet:
Doğal, kültürel ve tarihi değerlerin korunması esnasında mülkiyet hakkının
tamamen ya da kısmen sınırlandığı görülmektedir. Bu durumda ortaya çıkan hak
mağduriyetlerinin engellenmesi amacıyla başta Amerika Birleşik Devletleri olmak
üzere dünyanın çeşitli yerlerinde imar hakkı aktarımı (İHA) yöntemi
kullanılmaktadır. İHA aracının Türkiye mevzuatına girişi, 2004 yılında 5226 sayılı
Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu ile Çeşitli Kanunlarda Değişiklik
Yapılması Hakkında Kanun ile gerçekleşmiştir. Bu çalışmada İHA modelinin genel
olarak tanıtılması ve özel çevre koruma bölgesi (ÖÇKB) örneğinde Türkiye için
uygulanabilirliğinin irdelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla, öncelikle, korunan alan
ve ÖÇKB terimleri açıklanmış; imar hakkı aktarımı yönteminin çeşitli
tanımlamaları yapılarak İHA kavramı, tarihsel gelişimi, temel unsurları ve koruma
ile olan ilişkisi yönleriyle incelenmiş; yöntemin Türkiye mevzuatındaki yeri ve
uluslararası örnek uygulamalara değinilerek, Türkiye için örnek oluşturabilecek 
xiv
detaylar belirlenmiş; ülkemizdeki koruma alanlarında uygulanan diğer
yöntemlerle karşılaştırılması yapılarak olumlu ve olumsuz yönleri ortaya
konulmuş; Patara ÖÇKB'de seçilen pilot bir alanda örnek uygulamaya yer verilmiş
ve İHA'nın ÖÇKB'lerde uygulanabilirliği irdelenmiştir. Bu çerçevede anket
çalışması gerçekleştirilmiş, çalışmanın sonuçları yapılan örnek uygulamada
dikkate alınmıştır. Sonuç olarak, İHA yönteminin Türkiye'de uygulanabilirliği için
yeterli yasal, sosyal ve ekonomik koşullarının oluşması gerekliliği, yoksa yapılan
uygulama ile mülkiyet hakkı ihlali, memnuniyetsizlik, zaman kaybı, ekonomik
kayıp gibi yasal ve toplumsal açıdan olumsuz sonuçlar ortaya çıkabileceği
belirlenmiştir.
Anahtar Kelimeler: İmar hakkı aktarımı, aktaran bölge, aktarım bölgesi, özel
çevre koruma, Patara Özel Çevre Koruma Bölgesi.

Abstract:
It is observed that the right of property is fully or partially constrained at the
protection of natural, cultural and historical values. In order to prevent the
victimization of rights that arise in this case, the method Transfer of Development
Right (TDR) was utilized in many parts of the world, primarily in the United States.
TDR method was began to use in Turkey's legistration in 2004 through The Law on
Amendments to Various Laws, No. 5226 Law on the protection of cultural and
natural assets. In this study, it is aimed to introduce the TDR model in generally
and to examine its applicability for Turkey in the example of a special
environmental protection area (SEPA). For this purpose, first of all, the terms
protected area and SEPA were explained; the concept of TDR, its historical
development, its basic elements and its relationship with protection were
examined by making various definitions of the method of transfer of development
right by mentioning the place of the method in Turkish legislation and
international best practices. Details that could set an example for Turkey were
determined; the positive and negative aspects of it were revealed by comparing it
with other methods applied in conservation areas in our country; a sample 
xvi
application was included in a selected pilot area in SEPA of Patara and the
applicability of TDR in SEPA were examined. In this framework, a focus group
study was carried out, and the results of the study were taken into account in the
sample application. As a results, it has been determined that for the applicability of
the TDR method in Turkey, it is necessary to create sufficient legal, social and
economic conditions, otherwise, negative legal and social consequences such as
violation of property rights, dissatisfaction, loss of time and economic loss may
occur with the application.
Keywords:Transfer of Development Right, Sending Zone, Transfer Zone, Special
Environmental Protection, Patara Special Envionmental Protection Area