Buğdaylarda kökboğazı çürüklüğünün patojenisitesi ve bunun genetik dayanıklılık yoluyla kontrolü
The pathogenicity of crown rot on wheat and its control by genetic resistance
Yazar: GÜL ERGİNBAŞ ORAKCI
Danışman: PROF. DR. ENGİN KINACI
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı / Genel Biyoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Biyoloji = Biology

Özet:
Bu çalışma, Türkiye' de kışlık buğdayda %43' e kadar çıkabilen verim kayıplarına neden olan Fusarium culmorum' un neden olduğu kökboğazı çürüklüğüne karşı buğday çeşitlerinin dayanıklılığının belirlenmesi amacıyla yürütülmüştür. Bu amaçla, sera ve tarla koşullarında F. culmorum izolatlarının, patojenisitesi inokulasyon tekniklerinin optimizasyonu ve buğday dayanıklılığını belirleme çalışmaları yürütülmüştür.Türkiye'de buğday yetiştirilen alanları temsil eden 14 F.culmorum izolatı, patojenisitelerinin saptanması için ekmeklik buğdaylar üzerinde test edilmiştir. `Çeşit x izolat' interaksiyonu önemli (P<0.001) bulunmuş olup, kök ve kökboğazı değerleri arasında korelasyon (R=0.76) bulunmuştur. İzolat-5, kısmi dayanıklı (PR) ve hassas (S) kontrol hatları arasında en iyi ayırımı yapan, en patojenik izolat olarak belirlenmiştir.Üç farklı inokulasyon tekniğinin araştırılması için 2 patojen izolat kullanılarak bir deneme kurulmuştur. Patojenisite ve PR ile S kontrol hatları arasındaki ayırıma bakılarak inokülasyon tekniklerinin etkinlik sıralaması, kökçüğe bulaştırma > tohuma bulaştırma > gövdeye bulaştırma şeklinde saptanmıştır.Dayanıklı ve hassas kontrol hatları ile birlikte, 121 farklı yazlık ve kışlık buğday genotipinden oluşan bir set, birbirini takip eden iki yıl boyunca, kökboğazı çürüklüğü etmenleri inokule edilmiş tarla ve sera koşulları altında test edilmiştir. Bunlardan ümitvar bulunan 28 genotip ilave çalışmalarla tarla ve serada yeniden test edilmiştir. Hem serada (kök ve kökboğazı çürüklüğü bakımından) hem de tarla da (akbaşak etkisi ve kökboğazı çürüklüğü bakımından) değerlendirilen değişkenler, arasında korelasyon ve çeşit etkisi önemli bulunmuştur. Bu 28 hattan ikisi TURKİYE-CIMMYT-ICARDA Uluslararası Kışlık Buğday Programı ve ikisi Avustralya orijinli buğday genotipi olup, en iyi dayanıklılık kaynakları olarak bilinen ve literatürlerde yayınlanmış olan 2-49 ve Sunco' ya eşit veya daha iyi dayanıklı olarak belirlenmiştir.

Abstract:
This study was carried out to determine resistance wheat genotypes for crown rot, caused by the species Fusarium culmorum which has been found to cause yield losses of up to 43% on winter wheats in Turkey. With this aim, pathogenicity of Fusarium culmorum isolates, optimization of inoculation techniques and resistance screening studies were set up in greenhouse (GH) and field.Representative 14 F. culmorum isolates from Turkish wheat growing regions were assessed for their pathogenicity on bread wheat. A highly significant (P<0.001) ?variety x isolate? interaction was found. There was a significant correlation (R=0.76) between root and crown scores. Isolate-5 was found the most pathogenic and the best differential for variation between the partially resistant (PR) and susceptible (S) check lines.An experiment was established for investigating of three different inoculation techniques using two pathogenic isolates. Results clearly indicated that the effect of methods were rank as seedling dipping method > grain colonization > stem base inoculation with respect to pathogenicity and differentiating PR and S checks.A nursery of 121 different spring and winter wheat lines for crown rot (CR) were screened under inoculated field and GH conditions for their resistance for two consecutive years. Of these, 28 promising lines and were further evaluated in both field and in the greenhouse. The variables assessed both in greenhouse (for root and crown rots) and field (whitehead and crown rots) were found to be correlated, and the variety effect was significant for these variables. Out of the 28 lines, two originating from the joint TURKEY-CIMMYT-ICARDA International Winter Wheat Improvement Program and two spring wheat lines from Australia were identified to provide resistance equivalent or better than the best known, published resistant sources, 2-49 and Sunco.