Akdeniz Yahudileri, Sefaradlar, Ladino dili ve kültürü: Nasreddin Hoca ve Djoha üzerine mukayeseli bir çalışma
Mediterranean Jews, Sephardim, Ladino language and culture: A comparative study on Nasreddin Hodja and Djoha
Yazar: ÖMER FARUK DAĞCİ
Danışman: PROF. DR. ARDA ARIKAN
Akdeniz Üniversitesi / Akdeniz Uygarlıkları Araştırma Enstitüsü / Akdeniz Ortaçağ Araştırmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Karşılaştırmalı Edebiyat = Comparative Literature
Dizin: Djoha = Djoha ; Ladino = Ladino ; Mizah = Humour ; Molla Nasreddin = Mullah Nasreddin ; Sefarad = Sephardi ; Yahudiler = Jews

Özet:
Akdeniz havzasına ve kıta Avrupa'sına yayılan Yahudiler, yaşadıkları coğrafyada oluşturdukları dinsel inanışlar, gelenekler, kültürel pratikler ve âdetler bakımından temelde iki ana gruba ayrılır. Birinci grupta Aşkenaz Yahudileri yer alır ki bu grup özellikle Doğu Avrupa ve Rusya'da yaşamış olan Yahudileri niteler. İkinci grupta yer alan Sefarad Yahudileri ise, Sefarad sözcüğünün İbrani dilinde "İspanya" anlamına gelmesinden de anlaşılacağı gibi, İspanya kökenli Yahudileri nitelemektedir ki bu toplum 1492 yılında İspanya'dan kaçarak Osmanlı devletine sığınan Yahudilerin oluşturduğu grubu kapsamaktadır. Sefarad Yahudileri Akdeniz'in batısından doğusuna yapılan göç ile daha sonra Ladino olarak adlandırılacak olan İberya'da oluşmuş olan dillerini ve kültürlerini de beraberlerinde Osmanlı topraklarına getirmişlerdir. Ladino edebiyatının sözlü geleneğinde önemli bir yere sahip olan mizahi figür şüphesiz Djoha'dır.  Nasreddin Hoca ile aynı coğrafyada anlatılmış ve aktarılmış olan Djoha hikâyeleri, Nasreddin Hoca'ya ve Nasreddin Hoca'nın içinde bulunduğu Türk İslam kültürüne ait birçok unsuru barındırır. Bu çalışmada, Pertev Naili Boratav'ın derlemelerinden oluşan Nasreddin Hoca ile Matilda Koen-Sarano'nun derlediği Djoha Ke Dize? başlıklı eseri her iki metinde beliren ortak unsurların gün yüzüne çıkarılması için mukayeseli bir şekilde incelenmiştir. Mukayese sonucunda elde edilen bulgular paylaşılarak Djoha hikâyelerinde Nasreddin Hoca'nın bir Ladino kültürü unsuru olarak dönüşümü gözler önüne serilmektedir.

Abstract:
The Jews who spread to the Mediterranean basin and continental Europe are fundamentally divided into two groups regarding the religious traditions, cultures, and customs they have created. While Ashkenazi Jews were described as the Jews, those who mainly lived in Eastern Europe, Sephardic Jews, as the word Sephardi means "Spain" in the Hebrew language, describes the Jews of Spanish origin. This group embodies a group of Jews expelled from Spain in 1492 and took refuge in the Ottoman Empire. With the migration from the west to the east of the Mediterranean Sea, the Sephardic Jews brought their Iberian language, later called Ladino, to the Ottoman lands. There is no doubt that Djoha is a comic figure who has an important place in the oral tradition of Ladino literature. The stories of Djoha, which were told and transmitted in the same geography as Nasreddin Hodja, contain many elements of Nasreddin Hodja and the Turkish-Islamic culture. A comparative study is conducted on Pertev Naili Boratav's Nasreddin Hodja and Matilda Koen-Sarano's Djoha Ke Dize? and the transformation of Nasreddin Hodja in Djoha stories is revealed.