Klasik Türk edebiyatında sembolik (temsilî) anlatım üslûbunun gelişimi
Development of the symbolic (allegoric) narration style in the classical Turkish literature
Yazar: HASAN AKTAŞ
Danışman: PROF. DR. TURGUT KARABEY
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Alegori = Allegory ; Anlatım = Expression ; Klasik Türk edebiyatı = Classical Turkish literature ; Sembolizm = Symbolism ; Temsili anlatım = Allegoric narration ; Üslup = Stylistic

Özet:
Klasik Türk Edebiyatında mesnevilerde kullanılan tarzlarından biri de sembolik anlatım (tarzı)dır. Bir olguyu veya düşünceyi doğrudan anlatmak yerine, bazen onu daha canlı ve kolay anlaşılır hale getirmek, diğer bir ifadeyle okuyucuların daha iyi kavrayabilmelerini sağlamak için; bazen siyaseten veya dinen hassas olan bir meseleyi temsillerin gölgesi altında ifade etmek için; bazen de üsluba edebi etki ve derinlik vermek için sembolik anlatım (tarzı) kullanılagelmiştir.Edebiyatımızda daha önce alegorik eserleri bütün halinde incelemeye yönelik bir çalışma yapılmamıştır. Bu sebeple, çalışmamızda fazla derine inmeden, bu geniş alanı ana hatlarıyla tanıtmanın makul ve uygun olacağını değerlendirdik. Bu yapıdaki eserlerin tamamını incelemek, çalışmadan umulan amacı zorlaştıracağından, çeşitli türleri örneklendirecek biçimde bir seçki yaparak bu anlatım tarzıyla ilgili bir ana çerçeve oluşturmağa çalıştık.Çalışmanın Giriş Bölümünde alegori, temsili istiare gibi terimler bağlamında ve bu tarzın mahiyet ve çerçevesiyle ilgili bir değerlendirme yaptık. Birinci Bölümde Türk Edebiyatındaki sembolik eserlere etkisi olan kaynak eserleri inceledik. İkinci Bölümde Klasik Türk Edebiyatındaki temsili anlatıma dayalı eserleri değerlendirdik. Üçüncü Bölümde ise incelediğimiz eserlerden yola çıkarak temsili anlatım ile ilgili bir tasnif yapmağa ve teorik bir çerçeve oluşturmaya çalıştık.

Abstract:
Symbolic (or allegoric) narration is one of the narration styles used in mathnawis of the Classical Turkish Literature. That style was used sometimes to explain an issue or thought easier and more effectively for the readers, sometimes to express an issue, which is religiously or politically sensitive, under the cover of some symbols, and sometimes to give an affect and depth to the expression.Allegoric works in the Classical Turkish Literature have not been studied as a whole so far. Therefore we considered it would be better and proper to introduce that broad area instead of focusing deeply on certain points; also if we had tried to study all of the tens of the allegoric works, that would have troubled the expected results of this study; so, considering different types, styles and periods, we made a certain selection and tried to form a basic framework for this way of expression.In the Introduction, we made a brief analysis regarding the nature and structure of this style in the context of terms like allegory, parable, fabl, `temsili istiare? etc. In the First Chapter we have considered the foreign books that had influences on the similar allegoric Turkish works. In the Second Chapter, we have studied the works of allegoric character in the Classical Turkish Literature. And in the Third Chapter we have tried to make a cathegorisation and form a theorethical framework about allegoric style with referrence to the works we have studied.