Ticaret mallarının zekatı
Zakat of trade goods
Yazar: EMRULLAH DUMLU
Danışman: PROF. DR. BEŞİR GÖZÜBENLİ
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Din = Religion

Özet:
Bu çalışma, mevcut ekonomik yapıda, ticarî mal kavramının kapsam ve sınırlarını tespit etme ve ticarî kapsamda yer alan birbirinden farklı faaliyet türlerine uygulanacak zekat hükümlerinin, klasik ticaret malı hükümleri ile her açıdan aynı olup olamayacağı konularını inceleme amacı taşımaktadır.Günümüzde ticarî hayat, gelişen ekonomik yapıya paralel olarak düne nispetle büyük ölçüde alan genişlemesi yaşamış ve mal değişimine aracılık etmenin yanı sıra, üretim ve tüketim faaliyetlerini de içine almıştır. Gelinen noktada üretim alanında faaliyete yönelmiş sınaî işletmelerle (sanayi sektörü), otel, özel hastane, kara, hava ve deniz işletmeciliği gibi hizmet işletmeleri (hizmet sektörü) geleneksel ticarî faaliyet olan menkul mal alım satımının yanında ticarî kapsamda yer almaktadırlar.Gerek Kur'an-ı Kerimde gerekse Hz. Peygamberin hadislerinde, ticaret mallarının zekat hükümleri (nisap, yıllanma, oran vb. konularda) ile ilgili herhangi bir net bilgi mevcut değildir. Bu alanla ilgili hükümler, Kur'an ve sünnetteki genel esaslar ile sahabe ve tabiin uygulamalarına dayandırılmaktadır. Klasik fıkıh bilginleri, sahabe ve tabiîn uygulamalarına dayanarak bu alana uygulanacak zekat hükümlerinin, paranın zekat hükümleri ile aynı olduğu yönünde ortak bir yaklaşım sergilemişlerdir. Klasik fıkıh müktesebatında zekat hükümleri incelenen ticaret malı, ağırlıklı olarak, para ve canlı hayvan dışındaki menkul mallardır. Ancak günümüzde ticarî kapsamda yer alan ticarî faaliyetlerin tümü, fıkıh kitaplarında incelenen ticarî faaliyetlerle aynı olmadığı için, bu alanlara uygulanacak hükümlerin de paranın hükümleri, dolayısıyla klasik ticaret malı hükümleri ile her açıdan aynı olmaması işin tabiatı gereğidir. Birbirinden yapısal farklılığı olan mevcut ticarî alanlar, sermaye artı kazancın (toplam aktif) yahut sadece gelirin zekata tabi olma durumuna göre özellikle yıllanma, nisap ve oran konularında farklı hükümlere tabi olurlar.Anahtar Kelimeler: Zekat, Nisap, Oran, Matrah, Ticaret, Ticarî Mal, İşletme, Ortaklık, Yıllanma, Ürün, Üretim, Gelir, İrat, Kazanç, Temettü, Mal, Menkul Mal, Servet, Sermaye, Gayr-i Menkul, Mükellef, Mevzu/Konu.

Abstract:
This study is intended to determine the limits and scope of the concept of trade good and examine whether the zakat rules relating different trade activities are similar to the rules relating classical trade goods in any sense.Trade life of today has greatly broadened its scope in paralel with developing economic structure compared to the past and included productive and consumptive activities as well as intervening in good exchange. At present, industrial institutions being involved in productive activities and such examples of service sector as hotel, private hospital, highway, airway and seaway management have been included in the scope of trade together with conveyable good trade, which is the traditional tradeactivity.There is no clear information about the zakat rules of trade goods (about such matters as quorum, aging, rate etc.) in neither the Koran nor the hadiths of the Prophet. The judgements in this scope have been based on the general fundamentals in the Koran and the sunnah and the practices of the sahaba and the tabeen. Classical scholars of fıqh have agreed on the verdict that zakat rules relating trade goods are similar to those of Money, taking into account the practices of the sahabe and the tabeen. İn the classical legal acquis of fiqh, trade good upon which zakat rules are employed includes mostly conveyable goods apart from money and living animals. However, on account of the fact that all of the trade activities within today?s trade concept are not the same as those mentioned in fiqh boks, it is natural that the zakat rules to be employed upon them will not be the same as those of money, and thus, of classical trade goods. Present trade activities with structural differences are subjected to different zakat rules especially with respect to aging, quorum and rate based either on capital plus profit (total active) or on income solely.Key words: Zakat, Quorum, Rate, Basis, Trade, Trade good, Management, Partnership, Aging, Product, Production, Income, Drawings, Profit, Capital bonus, Good, Conveyable good, Wealth, Capital, Real Property, Tax Payer, Subject matter.