Şizofreni hastalarında erken relaps ile ilişkili klinik ve sosyodemografik özelliklerin belirlenmesi
Determining the clinical and sociodemographic characteristics associated with early relapse in schizophrenia patients
Yazar: İBRAHİM GÜNDOĞMUŞ
Danışman: PROF. DR. ÖZCAN UZUN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Gülhane Tıp Fakültesi / Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Antipsikotik ilaçlar = Antipsychotic agents ; Nüks = Recurrence ; Psikiyatrik hastalar = Psychiatric patients ; Sosyodemografik özellikler = Socio-demographic characteristics ; Tedaviye bağlılık ve uyum = Treatment adherence and compliance ; Şizofreni = Schizophrenia ; Şizofreni = Schizophrenia

Özet:
Amaç: Şizofreni relapslarla giden kronik psikiyatrik bozukluktur. Relapsların yaşam kalitesini, sosyal işlevleri ciddi şekilde etkilediği ve geri dönüşümü olmayan sonuçlara neden olabildiği bilinmektedir. Bu nedenle relaps önleme şizofreni tedavisinde kritik bir öneme sahiptir. Relaps riskini potansiyel olarak artırabilecek birçok faktör tanımlanmıştır. Fakat relaps riskini artırabilecek faktörlere ilişkin veriler ülkemizde sınırlıdır. Bu çalışmada, şizofreni hastalarının remisyon sonrası erken relaps oranı ve erken relaps ile ilişkili olası klinik ve sosyodemografik risk faktörlerinin belirlenmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Prospektif doğal gözlem tasarımına sahip olan mevcut çalışmanın örneklemini, Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi Psikiyatri kliniğine çalışmanın yapıldığı tarihlerde başvuran ve relaps tanı kriterlerini sağlayan 308 şizofreni hastası oluşturmaktadır. Katılımcıların sosyodemografik ve klinik özellikleri, klinisyen tarafından hasta ile yapılan görüşmeler sırasında kaydedildi. Psikotik semptomların şiddeti Pozitif ve Negatif Sendrom Ölçeği ve Klinik Global İzlenim Ölçeği (KGİ) ile değerlendirildi. Erken relaps için kesme değeri olarak bir yıl belirlendi. Elde edilen veriler, veri setine kayıt edilerek, uygun istatistiki analizler uygulandı. 
Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması 37,38±12,28 yıldı ve %66,6'sı (n=205) erkekti.  Erken relaps oranı %38,3 olarak bulundu. Yaşın 35'ten küçük olması (HR=2,089, %95 GA 1,288-3,388, p=0,003), psikoaktif madde kullanımı (HR=2,232, %95 GA 1,390-3,582, p=0,001), intihar girişimi varlığı (HR=1,589, %95 GA 1,017-2,482, p=0,042), tedavi uyumunun kötü olması (HR=3,044, %95 GA 1,327-6,984, p=0,001), tedavide uzun etkili antipsikotik bulunması (HR=0,490, %95 GA 0,317-0,5-757, p=0,001), tipik-atipik antipsikotik kombinasyonu (HR=0,349, %95 GA 0,140-0,871, p=0,024) ve KGİ Ölçeği Yan Etki Skoru (HR=1,676, %95 GA 1,232-2,278, p=0,001) erken relapsın bağımsız prediktörleri olduğu tespit edildi.
Sonuç: Tedavi uyumu, psikoaktif madde kullanımı, tedavide uzun etkili antipsikotik bulunması ve tipik-atipik antipsikotik kombinasyonu varlığı erken relapsın değiştirilebilir prediktörleri olarak dikkat çekmektedir. Bu nedenle, mevcut çalışma, relaps önleme müdahalelerinin bu risk faktörlerine odaklanması gerektiğini düşündürmektedir. Bu çalışmanın sonuçları, gelecekte relapsın önlenmesini amaçlayan terapötik müdahaleleri yönlendirmek ve ruh sağlığı politikalarını iyileştirmek için kaynak olarak kullanılabilir.

Abstract:
Objective: Schizophrenia is a chronic psychiatric disorder progressing with relapses. It is known that relapses affect quality of life and social functions seriously, and might cause irreversible results. For this reason, preventing relapses has a critical importance in schizophrenia treatment. Many factors which might increase the risk of relapse potentially have been identified so far. However, the data on factors, which might increase the risk of relapse, are limited in our country. In this study, the purpose was to determine early relapse rates and possible clinical and sociodemographic risk factors associated with early relapse in schizophrenia patients.
Materials and Methods: The sampling of the present study, which had a prospective natural observation design, consisted of 308 schizophrenia patients admitting to the Psychiatry Clinic of Gülhane Training and Research Hospital on the dates when the study was conducted, and who met the criteria for relapse diagnosis. The sociodemographic and clinical characteristics of the participants were recorded during the interviews conducted with the patients by the clinician. The severity of psychotic symptoms were evaluated with Positive and Negative Syndromes Scale and Clinical Global Impression Scale (CGI). A year was identified as the cut-off value for early relapse. The data obtained in the study were recorded in the dataset, and proper statistical analyzes were made.
Results: The mean age of the participants was 37.38±12.28 years, and 66.6% (n=205) were male. Early relapse rate was found to be 38.3%. Being under the age of 35 (HR=2.089, 95% CI, 1.288-3.388, p=0.003), psychoactive substance use (HR=2.232, 95% CI, 1.390-3.582, p=0.001), presence of suicide attempt (HR=1.589, 95% CI, 1.017-2.482, p=0.042), poor treatment compliance (HR=3.044, 95% CI, 1.327-6.984, p=0.001), presence of long-acting antipsychotic treatment (HR=0.490, 95% CI, 0.317-0.5-757, p=0.001), typical-atypical antipsychotic combination (HR=0.349, 95% CI, 0.140-0.871, p=0.024), and CGI Scale Side Effect Score (HR=1.676, 95% CI, 1.232-2.278, p=0.001) were determined to be the independent predictors of early relapse.
Conclusion: Treatment compliance, psychoactive substance use, presence of long-acting antipsychotic treatment, and presence of a typical-atypical antipsychotic combination draws attention as the changeable predictors of early relapse. For this reason, it was speculated in the present study that relapse prevention interventions should focus on these risk factors. The results of this study can be used as a resource to guide therapeutic interventions intended to prevent relapses in the future and to improve mental health policies.