Günümüz kullanıcılarının avlulu mekân örgütlenmelerine ilişkin algıları
Perceptions of today's users regarding courtyard space organizations
Yazar: LATİFE ÖLKER
Danışman: PROF. DR. AYHAN BEKLEYEN
Dicle Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Avlu = Courtyard ; Değerlendirme = Evaluation ; Kullanıcı = User

Özet:
Dünyanın birçok yerinde bulunan avlulu mekân örgütlenmeleri, özellikle sıcak- kuru iklimin hâkim olduğu alanlarda güneş ışığını kontrol etmek ve serin alanlar yaratmak için üretilmiştir. Sıcak bir iklime sahip olan Türkiye'nin Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde yer alan tarihi kentlerin mimari dokusuna hâkim olan avlulu geleneksel binalar da binlerce yıllık bilgi birikimini bünyesinde saklayan iklime uygun bina üretim stratejilerinin günümüze yansıyan örnekleridir. Günümüzün konut mimarisinde bu bina formu neredeyse terk edilmiştir. Ancak son yıllarda tasarımlarında avlulu bina formunun kullanıldığı bazı kamu binaları dikkat çekmektedir. Bu amaçla Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde yer alan Diyarbakır, Mardin, Şanlıurfa ve Gaziantep illerinde üretilen, çoğunluğu yarışma projesi sonucu ödül almış avlulu beş kamu binası, barındırdığı avlulu mekân örgütlenmesi bakımından incelenmiştir. Bu çalışmanın temel amacı, günümüz kullanıcılarının avlulu mekân örgütlenmelerine ilişkin algılarının belirlenmesine odaklanmaktadır. 
Çalışma kapsamında seçilen beş kamu binası, kullanıcı odaklı incelenmiştir. Veriler, 215 katılımcıya uygulanan bir anket tekniği ile toplanmış, SPSS programına aktarılmış ve değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular; kullanıcıların avlu mekanını oldukça beğendiği, oldukça değerli, anlamlı, verimli ve gerekli buldukları yönündedir. Kullanıcıların termal konfor, iç hava kalitesi, doğal aydınlatma, havalandırma, sosyal, iletişim ve güvenlik açısından avluyu oldukça olumlu bir mekân olarak algıladıkları; avluda kullanılan malzeme ve renkleri genel olarak beğendikleri, ancak işçilik kalitesi bakımından beğenmedikleri; avludaki yeşil ve su ögelerinden oluşan alanları ve oturma donatılarını yetersiz buldukları saptanmıştır. Ayrıca Kayapınar ve Yenişehir Belediye Binaları dışındaki diğer binaların avlularının; yaz mevsiminde güneş ışınlarına daha fazla maruz kaldığı, kış mevsiminde ise kar ve yağmur gibi olumsuz koşullardan daha fazla etkilendiği için kullanıcılarında olumsuz bir algı yarattığı ve kullanım sürelerinin azaldığı belirlenmiştir. 
Elde edilen bulgular, gelecekte üretilecek avlulu mekân örgütlenmelerinin tasarımında rehber niteliği taşıması bakımından oldukça önemlidir. Bulguların bu konuda yapılacak diğer çalışmalara ilham vermesi ve literatüre katkı sağlaması beklenmektedir.

Abstract:
The courtyard space organizations in many parts of the world is designed to control sunlight and create cool areas, especially in areas dominated by the hot-dry climate. Traditional buildings with courtyards, which dominate the architectural texture of historical cities in the Southeastern Anatolia Region of Turkey, which has a warm climate, are also examples of climate-appropriate building production strategies that retain thousands of years of knowledge. In today's residential architecture, this building form has almost been abandoned.  However, in recent years, some public buildings in which the courtyard building form has been used in their designs have attracted attention. For this purpose, five public buildings with courtyards produced in the provinces of Diyarbakır, Mardin, Şanlıurfa and Gaziantep, located in the Southeastern Anatolia Region, most of which received awards as a result of the competition project, were examined in terms of organizing the courtyard space that it houses. The main purpose of this study is to determine the perceptions of today's users about the organization of spaces with courtyards.
The five public buildings selected within the scope of the study were examined in a user-oriented manner.The data were collected by a questionnaire technique applied to 215 participants, transferred to the SPSS program and evaluated. The findings obtained are that the users quite like the courtyard space, find it very valuable, meaningful, efficient and necessary. The users perceive the courtyard as a very positive space in terms of thermal comfort, indoor air quality, natural lighting, ventilation, social, communication and security; they generally liked the materials and colors used in the courtyard, but they did not like it in terms of workmanship; It was determined that they found the areas consisting of green and water elements and seating equipment in the courtyard insufficient. In addition, the courtyards of other buildings other than Kayapınar and Yenişehir Municipality Buildings; It has been determined that since it is more exposed to sun rays in the summer and is more affected by adverse conditions such as snow and rain in the winter, it creates a negative perception for the users and the duration of use is reduced. 
The findings obtained are very important in terms of being a guide in the design of the courtyard space organizations to be produced in the future. It is expected that the findings will inspire other studies on this subject and contribute to the literature.