Kamu hizmetlerinin finansmanı bağlamında zekât vergi ilişkisi
The link between zakah and tax in the context of financing public sevices
Yazar: FERİDE SIRMA KUYUCUOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. MAHMUT SAMAR
Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi / İslami Araştırmalar Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion

Özet:
Zekât, İslam'ın temel şartlarından biri olup, ibadet olması dışında çok 
sayıda hikmetleri bulunan bir müessesedir. Eski ümmetlerde de var olan zekât, 
İslam'ın ilk dönemlerinden itibaren kurumsal bir yapı içerisinde uygulanmıştır. 
Günümüzde de çeşitli İslam ülkelerinde zekâtın kurumsal niteliğe sahip olduğu 
gözlemlenmektedir. 
Son asırda Sosyal devlet anlayışı ön plana çıkmış ve bu anlayışın 
temelinde iç barışın temini ve devamlılığı, düşük gelirli ya da dezavantajlı 
grupların devlet eliyle desteklenmesi yatmaktadır. Düşük gelirli vatandaşların 
devlet tarafından desteklenmesi İslam toplumlarında zekât, sadaka, karz-ı hasen 
gibi yollarla gerçekleşmektedir. 
Zekâtın sarf yerleri ile devlet bütçesinin büyük bir kısmını oluşturan 
verginin harcama yerlerinin bir kısmı kesişmektedir. Bu noktada zekâtın 
kurumsallaştırıldığı takdirde aynı zamanda vergi gibi bir kamu hizmetlerinin
finansman yöntemi olabileceği ortaya çıkmaktadır. Söz konusu meselenin 
anlaşılabilmesi ve değerlendirilebilmesi adına bu çalışma giriş ve sonuç dışında üç 
ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde kavramsal çerçeve çizilmektedir. 
Ayrıca zekât ve zekât ilişkili kavramlar ile birlikte konunun anlaşılabilmesine 
yardımcı olacak diğer kavramlara değinilmektedir. İkinci bölümde zekât ve 
verginin benzer ve farklı yönleri ortaya konulmaktadır. Son bölümde ise zekâtın 
kurumsallaşmasının önemine değinilerek ilgili model ve yöntemler üzerinde 
durulmaktadır. Zekâtın kendine özgü durumları sebebiyle, kurumsallaştırıldığı 
takdirde bütçede özel bir fon veya zekât için özel bir birimin kurulması gereği 
ortaya çıkmaktadır. Nitekim zekâtın kurumsal olarak toplanması ve etkin bir 
şekilde dağıtılması hem bireysel hem toplumsal açıdan çok yönlü yararlar 
sağlayacaktır. 
Anahtar Kelimeler: Zekât, vergi, zekât vergi ilişkisi, kamu hizmetlerinin 
finansmanı, zekât müessesi

Abstract:
Zakat is one of the basic pillars of Islam and it is an institution that has
many wisdoms apart from being a worshiped. Zakat, which is understood to exist 
in the old ummahs, has been applied in an institutional structure since the first 
periods of Islam. Today, it is observed that zakat has an institutional nature in 
various Islamic countries.
In the last century, the concept of the Social state has come to the 
forefront, and based on this understanding, the provision and continuity of internal 
peace, the support of low-income or disadvantaged groups by the state lies. 
Support of low-income citizens by the State is carried out in Islamic societies 
through means such as zakat, charity, and qard hasan.
Some of the places where zakat is spent and the spending places of the tax, 
which constitutes a large part of the state budget, intersect. At this point, it 
becomes clear that if zakat is institutionalized, it can also be a public financing 
method like taxes. In order to understand and evaluate the issue in question, this 
study consists of three main chapters apart from the introduction and conclusion. 
In the first chapter, the conceptual framework is drawn. In addition, zakat and the 
concepts related to zakat are mentioned, as well as other concepts that will help to
understand the topic. In the second part, similar and different aspects of zakat and 
tax are presented. In the last part, by mentioning the importance of the 
institutionalization of zakat the relevant models and methods are emphasized. Due 
to the specific peculiarities of zakat, if it is institutionalized it becomes necessary 
to establish a special fund in the budget or a special unit for zakat. As a matter of 
fact, the institutional collection and effective distribution of zakat will provide 
multifaceted benefits in both individual and social aspects.
Key Words: Zakat, tax, the link between zakah and tax, financing public 
services, institution for zakat