Gastronomi deneyiminin davranışsal niyete etkisinde gastronomik duyguların rolü: Alaçatı Ot Festivali'ne katılanlar üzerinde bir araştırma
The role of gastronomic emotions in the effect of gastronomy experience on behavioral intention: A research on the participants of Alaçatı Herb Festival
Yazar: SERCAN BENLİ
Danışman: PROF. DR. A. CELİL ÇAKICI
Mersin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Turizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Turizm = Tourism
Dizin: Davranışsal niyet = Behavioral intention ; Festivaller = Festivals ; Gastronomi = Gastronomy ; Mutfak turizmi = Culinary tourism ; Turistler = Tourists ; Turizm = Tourism ; İzmir-Çeşme-Alaçatı = İzmir-Çeşme-Alaçatı

Özet:
Gastronomi turizmi destinasyonlar için ayırt edici ve fark yaratan, turistler için unutulmaz anı ve duygu yoğunluklu bir deneyim sunan turizm türü olarak öne çıkmaktadır. Dünyada, gastronomi motivasyonuna dayalı seyahatlerin sayısının önemli derecede artmasından dolayı; gastronomi deneyimleri ve duyguları, davranışsal niyetleri etkileyen anahtar faktörler dönüşmektedir. Paylaşılan deneyimler ve duygular doğal olarak potansiyel turistlerin davranışsal niyetlerini etkileyerek destinasyon seçiminde önemli hale gelmektedir. Turistlerin gastronomi deneyimlerinin ölçülebilmesi, gastronomi turistlerinin profillerinin belirlenebilmesi ve bireylerin gastronomi deneyimi ile geleceğe yönelik davranışsal niyetleri arasındaki ilişkide gastronomik duyguların rolünün ortaya koyulması önemlidir. Bu doğrultuda, tez çalışmasının amaçları üç yönlü olarak sıralanabilir; 1) turistlerin gastronomi deneyimi algısı ile ilgili güvenilir ve geçerli bir ölçek geliştirmek, 2) deneyim merkezli bakış açısına dayalı gastronomi turist profillerini ortaya çıkarmak, 3) gastronomi deneyiminin davranışsal niyete etkisinde gastronomik duyguların aracılık rolünün incelenmesi şeklindedir. İlişkisel tarama modelinde ve tanımlayıcı türde tasarlanan araştırmanın verileri, 4-7 Nisan 2019 tarihleri arasında İzmir'in Çeşme ilçesinin Alaçatı mahallesinde düzenlenen 10. Alaçatı Ot Festivali'ne katılanlardan kota örnekleme yöntemiyle yüz yüze toplanmıştır. Veri toplama sürecinde 428 ankete ulaşılmıştır. Çoklu sapan analizi sonrası 26 anket veri setinden çıkarılarak, analizler 402 anket üzerinden yapılmıştır. Analizlerde tanımlayıcı istatistiklerin yanında, açıklayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi, regresyon analizi ve aracılık testlerinden yararlanılmıştır. Gastronomi deneyiminin boyutları; "yerel yiyecek ve mekan deneyimi (YYMD)", "öğrenme deneyimi (OGR)", "tadım deneyimi (TD)" ve "gurme deneyimi (GD)" şeklinde belirlenmiştir. Gastronomik duygular ise "olumlu gastronomik duygular (OLD)" ve "olumsuz gastronomik duygular (OLS)" şeklinde boyutlanmıştır. Davranışsal niyet (DN) değişkeni ise tek boyuttan oluşmuştur. Regresyon analizlerinde; gastronomi deneyimi boyutlarından TD (β=0,222;ΔR2=0,109) ve YYMD'nin (β=0,167;ΔR2=0,137) OLD'yi doğrudan ve anlamlı etkilediği tespit edilmiştir. Ayrıca, TD (β=-0,190;ΔR2=0,023) ve OGR'nin (β=0,197;ΔR2=0,056) OLS'yi doğrudan ve anlamlı etkilediği bulunmuştur. Bununla birlikte, OLD'nin (β=0,449;ΔR2=0,217) ve OLS'nin (β=-0,162;ΔR2=0,241) DN'yi doğrudan ve anlamlı bir şekilde etkilediği ortaya koyulmuştur. Aracılık analizlerinde, TD'nin DN'yi etkisinde OLD ve OLS'nin kısmi aracılık etkisinin bulunduğu; YYMD'nin DN'yi etkisinde OLD'nin kısmi aracılık etkisinin bulunduğu tespit edilmiştir. Kümeleme analizinde, katılımcılar gastronomi deneyimlerine ve demografik özelliklerine göre "deneyimciler", "tadını çıkaranlar" ve "geride kalanlar" şeklinde üç gruba ayrılmışlardır. Grupların birbirinden ayrılmasında cinsiyet, medeni durum, eğitim düzeyi ve gelirin belirleyici olduğu, yaşın ise böyle bir özelliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir.

Abstract:
Gastronomy tourism provides bilateral effects for destinations and tourist. While destinations could present its' distinguishing features through the culinary richness, on the other hand, tourist could experience unforgettable and emotional vacations depends on their gastronomic motivations. Number of travels based on gastronomic motivation significantly increase as a result of numerous gastronomic activities all around the world as well. Hence, shared gastronomic experiences and emotions come into prominence as the key factors effecting others behavioral intensions. It's important to measuring tourists' gastronomic experience, defining tourists' gastronomic profiles and putting forward the mediating role of emotions on the relations between gastronomic experience and behavioral intension. From these point of views, the purposes of this study are three-fold; 1) to develop reliable and valid scale regarding gastronomic experience perception, 2) to reveal gastronomy tourist profiles based on experience-centric point of view 3) to examine the mediating role of emotions on the relations between gastronomic experience and behavioral intension. Therefore, the study is based on exploratory and hypotheses testing research purposes in the context of single and relational screening model. Data were gathered from the participants of 10th Alaçatı Herb Festival organized in Alaçatı/Çeşme by using quota sampling method and face to face contact technique between 4-7 April 2019. Totally 428 questionnaires were collected, however, 26 questionnaires were removed from the data set as a result of multiple outlier analysis, and statistical analyzes were performed by 402 questionnaires. As a statistical analysis, descriptive statistics, explanatory and confirmatory factor analysis, regression analysis and mediation tests were used. Consequently scale development process; the dimensions of the gastronomy experience are labelled as "local food and place experience (LFPE)", "learning experience (LE)", "tasting experience (TE)" and "gourmet experience (GE)". Gastronomic feelings are labelled as "positive gastronomic feelings (PGF)" and "negative gastronomic feelings (NGF)". The behavioral intention (BI) variable is composed of a single dimension. As a result of regression analysis; TE (β=0,222;ΔR2=0,109) and LFPE (β=0,167;ΔR2=0,137) which are the dimensions of gastronomy experience show direct and significant effect on PGF. Similarly, TE (β=0,449;ΔR2=0,217) and LE show direct and significant effect on NGF (β=-0,162; ΔR2=0,241). Besides, both PGF (β=0,449;ΔR2=0,217) and NGF (β=-0,162;ΔR2=0,241) show direct and significant effect on BI. As a result of mediator analysis, mediating role of PGF and NGF over the effect of TE's on BI and mediating role of PGF over the effect of LFPE's to BE have been found statistically significant. Cluster analysis reveals that the participants are divided into three groups as "experiencers", "enjoyers" and "survivors" according to their gastronomic experiences and demographic characteristics. Additionally, gender, marital status, education level and income have been revealed as the significant determinants in the separation of groups, excluding age factor.