Bankacılıkta kur riski ve kur riski yönetiminde türev ürünler
Currency risk in banking and derivatives in currency risk management
Yazar: KEMAL ÇAĞATAY ŞİMŞEK
Danışman: PROF. DR. ORHAN ÇELİK
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Bankacılık = Banking
Dizin: Döviz kuru riski = Exchange rate risk ; Döviz riski = Currency risk ; Forward = Forward ; Kur riski = Rate of exchange risk ; Opsiyon = Option ; Risk yönetimi = Risk management ; Swap = Swap ; Türk bankacılık sektörü = Turkish banking sector ; Vadeli işlem piyasaları = Futures markets ; Vadeli işlem sözleşmeleri = Future contracts

Özet:
Kur riski, kur ve paritelerdeki değişiklikler nedeniyle zarara uğrama olasılığıdır. Bankalar döviz pozisyonu aldıklarında kur riskiyle karşılaşmaktadırlar.

Bankacılık sektöründe kurlarda meydana gelen dalgalanmalardan kaynaklanan riskin yönetilmesi önemlidir. Kur riski yönetimi, bankanın faaliyetlerini yürütürken maruz kaldığı kur riskinin belirlenmesi, ölçülmesi ve minimize edilmesine yönelik faaliyetlerdir. 

Kur riskinin olumsuz etkilerinden korunmak için bankalar türev ürünler kullanmaktadırlar. Türev ürünler, riskleri yönetmek ve risklere karşı korunmak amacıyla kullanılabildiği gibi, spekülasyon ve arbitraj amacıyla da kullanılmaktadır. Türev ürünler, içinde barındırdıkları risklere karşın, kullanımlarındaki kolaylık ve sağladıkları ekonomik yararlar nedeniyle, günümüz ekonomilerinin vazgeçilmez finansal araçlarından biridir. 

Forward, futures, opsiyon ve swap gibi çeşitleri bulunan türev ürünler, günümüzde risk yönetimi çerçevesinde bankalar tarafından yaygın olarak kullanılmaktadır. Son yıllarda yaşanan finansal krizlerle beraber artan kur riskini kontrol etmek ve bu riskten korunmak amacıyla Türk bankacılık sektöründe de türev ürün kullanımına giderek daha fazla ağırlık verilmektedir.

Türk bankacılık sektöründe en çok kullanılan türev ürün swap işlemleridir. Swap işlemlerinin bileşenleri incelendiğinde, en büyük payı döviz swap işlemlerinin oluşturduğu görülmektedir.

Bu çalışmada, Türk bankacılık sektörü türev ürün kullanım dinamiklerinin anlaşılması açısından döviz swaplarının kullanımını etkileyen makroekonomik faktörlerin belirlenmesine yönelik analizler yapılmıştır. Döviz swap işlemleri ile makroekonomik değişkenler arasındaki ilişki Granger nedensellik analizi, regresyon analizi, VAR etki tepki analizi ve varyans ayrıştırması analizi ile incelenmiştir. Yapılan analizler sonucunda döviz swap işlemleri ile bilanço dışı riskler, enflasyon, piyasa riski, TCMB rezervleri ve bankalardaki TL mevduatı arasında bir ilişki tespit edilmiştir.

Abstract:
Currency risk is the probability of loss due to changes in foreign exchange rate and parity. Banks are faced with currency risk when they have foreign currency position.

In banking sector, it is important to manage the risks arising from the fluctuations in exchange rates. Currency risk management refers to the activities of identifying, measuring and minimizing the currency risk that banks face while performing their activities.

To avoid the negative effects of currency risk, banks use derivatives. Derivatives can be used for speculation and arbitrage purposes, or for managing and hedging risks. In spite of their risks, derivatives are one of the indispensable financial instruments in today's economy, because of the ease of use and economic benefits they provide.
 
Nowadays, derivatives, which have varieties such as forwards, futures, options and swaps have been widely used by the banks within the context of risk management. The use of derivatives has increasingly been given more importance within Turkish banking sector in order to avoid from and control the currency risk, which increased as a result of the financial crises, which took place in recent years.  

Swaps are the most widely used derivatives in Turkish banking sector. Considering the components of swap transactions, currency swap transactions constitute the largest percentage.

In this study, analyses aiming at determining the macroeconomic factors which affect the use of currency swap derivative were performed to understand the dynamics of using derivatives in Turkish banking sector. The relationship between currency swap transactions and macroeconomic variables were analyzed through Granger causality analysis, regression analysis, VAR impulse response analysis and variance decomposition analysis. As a result of these analysis, it was found that there is a relationship between currency swap transactions and off-balance sheet risks, inflation, market risk, Central Bank reserves and TRY deposits in the banks.