Osmanlı Rokoko'su çerçevesinde Makedonya–Kalkandelen Alaca Cami
Macedonia-Kalkandelen Alaca Mosque in aspect of Ottoman Rococo
Yazar: TÜRKAN ÖZTÜRK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FETTAH AYKAÇ
İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi ve Sanatları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Sanat Tarihi = Art History

Özet:
Osmanlı Devleti için XVII. yüzyıl yükseliş döneminin sona erdiği ve duraksamanın başladığı bir yüzyıl olmuştur. 1699 yılında Karlofça Antlaşması ve ardından 1718 yılındaki  Pasarofça Antlaşması ile ilk kez batıya elçiler gönderilerek  tarihte "Lale Devri" olarak adlandırılan yeni bir dönem başlamıştır. Artık yenileşmenin, modernleşmenin batıya açılma ve batılılaşma olduğu kanaati sarayda kabul görmeye başlamıştır. III. Ahmet  döneminde Yirmi Sekiz Mehmet Çelebi Fransa'ya bir heyetle sefir olarak gönderilmiş, sefir Fransa'daki izlenimlerini kayıt altına almış ve Padişaha arz etmiştir. Bunun üzerine mimarî de batılılaşma beraberinde süslemdei de  batıya yönelmeyi başlatmıştır. İlk olarak Kağıthane'de padişaha yazlık saray olarak yapılan  Sadabad Kasrı mimarî de batılılaşmanın İstanbul'daki ilk örneğidir. Batı XVII. Yüzyılda mimarî de , resimde, heykelde ilk önce İtalya barok sanatının daha sonrada Fransa Rokokosu sanatının etkisi ile Rönesans'tan sonra yeni akımları denemeye başlamıştır. Osmanlıda bu dönemde mimarî de barok sanatının etkileri görülse de en önemli değişikliği duvar resim sanatında görülür. Önce sivil mimarî  sonra da dinî mimarî  rokoko sanatının etkisi altında kalmış, yükselme döneminin minyatür sanatı terk edilerek üç boyutlu resim sanatı tercih edilmiştir. Dinî mimarî de kullanılan bu rokoko sanatı dinî inançların ve toplumsal değer yargılarının süzgecinden geçerek yeni bir stil ortaya çıkarılmış ve böylelikle Osmanlı Rokokosu doğmuştur. Bu yeni sanat akımı Anadolu ve Balkanlarda da kendinî göstermiş olup, Makedonya Kalkandelen Alaca Camii dış ve iç duvar süslemeleriyle, süsleme çeşitliliğiyle, renk cümbüşüyle ve adeta tüm duvarlarının tamamıyla renklerle bezemesiyle türünün en önemli örneklerinden birisi olmuştur. Alaca Cami günümüze kadar her daim mimarî  yapısından ziyade süslemeleriyle ön plana çıkmış ve bu özelliği ile UNESCO tarafından dünya kültür mirası listesine alınmıştır.

Abstract:
For Ottoman Empire ,17th century has been the century in which the rising period ended and the stagnation began.With the signing the Treaty of Karlowitz in 1699 and then the Treaty of Pasarofca in 1718, by sending the  ambassadors to the west for the first time, a new period called "Tulip Era" began in history. From now on, the belief that innovation and modernization means opening to the west and westernization has begun to be accepted in the palace. During the reign of Ahmet 3rd, Twenty-Eight Mehmet Celebi was sent to France as an ambassador with a delegation, the ambassador recorded his impressions in France and then presented them to the Sultan. So,westernization in architecture started to turn the ornamentation to the west, as well. The Sadabad Pavilion, first built as a summer palace for the sultan in Kağıthane, is the first example of westernization in architecture in Istanbul. With the influence of Italian baroque art and then French Rococo art, after the Renaissance, The West started to try new trends in architecture, painting and sculpture. Although the effects of baroque art in architecture were seen in this period in the Ottoman Empire, the most important change is seen in the art of wall painting.First, civil architecture and then religious architecture were under the influence of rococo art, the miniature art of the ascension period was abandoned and three-dimensional painting art was preferred. This rococo art, which is used in religious architecture, passed through the filter of religious beliefs and social value judgments and a new style was revealed and thus Ottoman Rococo was born. This new art movement has also shown itself in Anatolia and the Balkans, and Macedonia Tetovo Alaca Mosque has become one of the most important examples of its kind with its exterior and interior wall decorations, variety of ornaments, a riot of colors and almost all of its walls are decorated with colors. Alaca Mosque has always come to the fore with its decorations rather than its architectural structure, and with this feature, it has been included in the world cultural heritage list by UNESCO.