Inflamatuar bağırsak hastalığı olan çocuklarda kemik mineral yoğunluğu ve ilişkili faktörlerin değerlendirilmesi
Evaluation of bone mineral density and related factors in children with inflammatory bowel disease
Yazar: HİLAL BETÜL SALAR
Danışman: PROF. DR. SADIK SAMİ HATİPOĞLU
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Bakırköy Dr. Sadi Konuk Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Kemik dansitesi = Bone density ; Komplikasyonlar = Complications ; Çocuklar = Children ; İnflamatuar bağırsak hastalıkları = Inflammatory bowel diseases

Özet:
Giriş ve Amaç: İnflamatuar barsak hastalıkları (İBH), gastrointestinal sistemin
kronik inflamatuar hastalığı olup Crohn hastalığı ve ülseratif kolit olmak üzere iki tipi
mevcuttur. İBH sistemik inflamasyona neden olarak birçok ekstraintestinal
komplikasyona yol açar. Bunlardan biri olan kemik mineral yoğunluğu (KMY)
düşüklüğü, İBH hastalarında normal popülasyona göre artmıştır. Bu durum ileri
dönemlerde osteoporotik kırıklara yol açabilmektedir. Çocuk İBH hastalarında kemik
mineral yoğunluğu değişikliklerini değerlendirmeyi ve ilişkili olabilecek faktörleri
incelemeyi hedefledik.
Gereç ve Yöntem: Çalışmaya SBÜ Bakırköy Dr. Sadi Konuk Eğitim ve
Araştırma Hastanesi çocuk gastroenteroloji polikliniğinde İBH tanısı ile takipli 6-18
yaş arası olan ve DEXA (çift enerjili X-ışını absorbsiyometri) ile KMY ölçümü
yapılmış olan hastalar dahil edildi. Çalışmamız retrospektif olup hastaların yaş,
cinsiyet, İBH tipi, KMY verileri, laboratuvar değerleri, hastalık aktivite indeksi, boy,
ağırlık, vücut kitle indeksi (VKİ), steroid kullanma süreleri hasta dosyalarından, hasta
değerlendirme formuna kaydedildi. Hastaların DEXA ile L1-L4 lomber KMY
ölçümleri ve Z skorları kaydedildi. Yaşına göre boyu -2 SDS ve altında olan hastalarda
boy yaşına göre KMY Z skoru hesaplandı, düzeltilmiş Z skoru -2 SDS ve altında
olması düşük kemik mineral yoğunluğu olarak kabul edildi.
Bulgular: Çalışma SBÜ Bakırköy Dr Sadi Konuk Eğitim ve Araştırma
Hastanesi Çocuk Gastroenteroloji Kliniği'nde İBH tanısı ile takipli; %42,1'i (n=16)
kız, %57,9'u (n=22) erkek; %76,3'si (n=29) ÜK, %23,7'si (n=9) CH tanılı olmak
üzere toplam 38 çocuk olgunun dosya kayıtları taranarak gerçekleştirilmiştir.
Olguların yaşları ortalama 163,32±38,71 aydır. Z skor ortalaması 0,84±2,05 ve
medyanı 0,2 olarak bulunmuştur. Kızların Z skoru ortalama 0,94±2,26; erkeklerin Z
skoru ortalama 0,78±1,94 bulunmuştur. Hastalık tipi, cinsiyet, boy SDS ölçümleri,
vücut ağırlığı SDS ölçümleri ile Z skor arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki
saptanmamıştır. Yaş ve VKİ ölçümleri ile Z skor arasında pozitif yönlü istatistiksel
olarak anlamlı korelasyon saptanmıştır. Hastalık süresi ve steroid tedavi süresi, serum
D vitamini seviyeleri ile Z skor arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki
saptanmamıştır.
Sonuç: Çalışmamızda İBH tanılı çocuk hastaların KMY Z skorlarını ve yaş,
cinsiyet, boy, vücut ağırlığı, VKİ, hastalık süresi, serum D vitamini düzeyi, hastalık
aktivitesi, steroid tedavisi alma durumu gibi faktörlerle ilişkisini inceledik. Hastaların
KMY Z skorları ile yaş, vücut ağırlığı, vücut kitle indeksi arasında pozitif korelasyon
saptanırken diğer faktörlerle istatistiksel olarak anlamlı ilişki saptanmadı. Çocukluk
dönemi, yetişkin kemik kütlesi oluşumunda önemli yere sahiptir. Bu dönemde
İBH'nın KMY üzerine etkilerini takip etmek, etkili olabilecek risk faktörlerini
belirlemek ileri dönemde osteoporoz gelişiminin önlenmesi için önem arz etmektedir.
Çalışma sonucumuz ve literatürdeki çalışmalar göz önünde bulundurulduğunda
VKİ'si düşük olan hastalar KMY düşüklüğü açısından dikkatle izlenmelidir.
Anahtar kelimeler: çocuk, DEXA, ekstraintestinal komplikasyonlar,
inflamatuvar bağırsak hastalığı, kemik mineral yoğunluğu

Abstract:
ntroduction and Aim: Inflammatory bowel disease (IBD) is a chronic
inflammatory disease of the gastrointestinal tract and has two types: ulcerative colitis
and Crohn's disease. IBD causes systemic inflammation, leading to serious
extraintestinal systemic complications. One of these, low bone mineral density
(BMD), is increased in IBD patients compared to the normal population. This may
lead to osteoporosis and osteoporotic fractures in the future. We aimed to evaluate
bone mineral density changes in pediatric IBD patients and to examine the factors that
may be related.
Materials and Methods: Patients aged 6-18 years, who were followed up in
the pediatric gastroenterology outpatient clinic of SBU Bakırköy Dr Sadi Konuk
Training and Research Hospital with the diagnosis of IBD and whose BMD was
calculated with DEXA (dual energy X-ray absorptiometry) were included in the study.
Our study is retrospective and patients' age, gender, weight, height,, body mass index
(BMI), IBD type, BMD data, laboratory values, disease activity index, steroid use
durations were recorded in the patient evaluation form from the patient files. L1-L4
lumbar BMD measurements and Z scores of the patients were recorded with DEXA.
BMD Z score was calculated according to height age in patients whose height was -2
SDS and below for age, and a corrected Z score of -2 SDS and below was considered
as low bone mineral density.
Results: The study was carried out by scanning the file records of 38 pediatric
cases with the diagnosis of IBD in the Pediatric Gastroenterology Clinic of SBU
Bakırköy Dr Sadi Konuk Training and Research Hospital. 42.1% (n=16) of the patients
were female, 57.9% (n=22) were male; 76.3% (n=29) were diagnosed with UC and
23.7% (n=9) with CD. The mean age of the cases was 163.32±38.71 months. The mean
Z score was 0.84±2.05 and the median 0.2. The mean Z score of the girls was
0.94±2.26; The mean Z score of men was 0.78±1.94. No statistically significant
correlation was found between disease type, gender, height SDS measurements, body
weight SDS measurements and Z score. A statistically significant positive
correspondence was found between age and BMI measurements and Z score. No
statistically significant correspondence was found between the duration of the disease
and the duration of steroid treatment, serum vitamin D levels and the Z score.
Conclusion: In our research, we examined the bone mineral density of
pediatric patients with IBD and its relationship with factors such as age, gender, body
weight, height, body mass index, disease duration, serum vitamin D level, disease
activity, steroid treatment. A positive correlation was found between the patients'
BMD Z scores and body weight, body mass index and age. No statistically significant
relationship was found with other factors. Childhood is important to formation of adult
bone mass. In this period, it is important to monitor the effects of chronic inflammatory
diseases such as IBD on bone mineral density and to determine the risk factors that
may be effective in preventing the development of osteoporosis in the future.
Considering the results of our study and the studies in the literature, patients with low
BMI should be carefully monitored in terms of low BMD.
Keywords: bone mineral density, child, DEXA, extraintestinal complications,
inflammatory bowel disease