Türkiye tarım ürünleri dış ticaretinin analizi
Analysis Turkey's agricultural foreign trade
Yazar: ALARA GÜL DİLEK
Danışman: PROF. DR. TOLGA TİPİ
Bursa Uludağ Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Rekabet gücü = Competitive power ; Tarım = Agriculture ; Uluslararası ticaret = International trade

Özet:
Bu çalışma, 2000-2021 döneminde Türk tarım sektörünün dış ticaretini analiz etmeyi ve
seçili tarım ürünlerinin ihracat performanslarını ortaya koymayı amaçlamıştır. Tarımsal
dış ticaret verilerinin analizinde Harmonize Sistem (HS), Uluslararası Standart Ticaret
Sınıflandırması (SITC) ve Uluslararası Standart Sanayi Sınıflamaları (ISIC) kullanılarak
karşılaştırma yapılmıştır. Çalışmada ayrıca, seçilmiş tarım ürünlerinin İhracat Piyasa
Payı (İPP), Açıklanmış Karşılaştırmalı Üstünlükler (AKÜ) endeksi, İthalat Sızma Oranı,
Uzmanlaşma Katsayısı, Dış Rekabete Açıklık, İthalat/İhracat endeksleri kullanılarak
rekabet gücünün analizi amaçlanmıştır. Rekabet gücü analizi amacıyla seçilen tarım
ürünleri limon, mandalina, greyfurt, portakal, kuru üzüm, kabuklu fındık ve
zeytinyağıdır. Yapılan analizlere göre, Türkiye'nin kuru üzüm, kabuksuz fındık
ihracatında güçlü pazar payına sahip olduğu, greyfurt ihracatının pazar payında artış
görüldüğü ancak portakal, limon ve zeytinyağı ihracatında pazar payının ve
karşılaştırmalı üstünlüğünün gerilediği saptanmıştır. Pazarlama, finansman, girdi
maliyetlerinin yüksekliği gibi sorunlar rekabet gücünü olumsuz etkilemektedir. Rekabet
gücünün arttırılması ve geliştirilmesi için söz konusu olumsuz faktörlerin giderilmesi
istikrarlı gelişime yardımcı olacaktır. Türkiye tarım ürünleri ihracatını artırmak için
alternatif pazarları ve tanıtım çalışmaları da yapmalıdır.

Abstract:
This study aimed to analyze the foreign trade of the Turkish agricultural sector in the
period 2000-2021 and to reveal the export performances of selected agricultural
products. In the analysis of agricultural foreign trade data, comparisons were made
using the Harmonized System (HS), International Standard Trade Classification (SITC),
and International Standard Industry Classifications (ISIC). The study also aims to
analyze the competitiveness of selected agricultural products by using Export Market
Share (EMS), Revealed Comparative Advantage (RCA) index, Import Penetration Rate,
Concentration Coefficient, Openness to Foreign Competition, Import/Export indices.
The research analyzed the competitiveness of Turkey's foreign trade of citrus, raisins,
shelled hazelnuts, and olive oil. According to the analysis, it has been determined that
Turkey has a substantial market share in the exports of dried figs, raisins and shelled
hazelnuts, while the market share of tangerine and grapefruit exports has increased, but
it has lost its market share and comparative advantage in the exports of oranges, lemons
and olive oil. High input costs, poor financing, and marketing issues are all detrimental
to competitiveness. Stable development will be aided by the elimination of these
detrimental elements in order to boost and enhance competitiveness. To expand the
export of agricultural products, Turkey should seek out new markets and engage in
promotional activities.