Büyük ölçekli kuralların öğretiminin okuduğunu anlamaya etkisi
The effect of the teaching of macrolutes on reading comprehension
Yazar: ÖZLER ÇAKIR
Danışman: PROF. DR. ÖZCAN DEMİREL
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1995
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Büyükölçekli kurallar = Macrolutes ; Okuma-anlama = Reading-comprehension ; Öğrenme yöntemleri = Learning methods

Özet:
Bu araştırmada van Dijk ve Kintsch (1983) tarafından geliştirilen etkileşimli okuma kuramı çerçevesinde, büyükölçekli stratejilerin ilkokul 4. sınıf öğrencilerine özet yazma kuralları biçiminde öğretilmesinin okuduğunu anlama becerisine etkileri araştırılmıştır. Bu bağlamda araştırmada büyükölçekli stratejilerin öğretiminin (1) öğrencilerin okuma sürecinde kullanılan bilişsel stratejilerin farkında oluşluklannı; (2) verilen bir metni özetleyebilme becerilerim ve (3) çoktan seçmeli test sorularını yanıtlayabilme becerilerini ne düzeyde etkilediği sınanmıştır. Araştırmanın 1. bölümünde çalışmanın temellendirildiği kuramsal altyapı tanıtılmış, bu kuramsal altyapıya ilişkin deneysel çalışmalar tartışılmış, Türkiye'deki anadili eğitimine yönelik sorunlar sunulmuştur. 2.bölümde araştırmanın yöntemi ortaya konmuştur. Çalışmamızda denk kontrol gruplu öntest-sontest deneysel deseninin gerekleri yerine getirilmeye çalışılmış, bu amaçla bir devlet ilköğretim okulundaki iki 4. sınıf deney ve kontrol grupları olarak random yolla seçilmiştir. Grupların denkliği geliştirilen bir testle sağlanmış, deney süresince herbir denenceye yönelik olarak farklı ölçme araçları kullanılmıştır. 3.bölümde geliştirilen programın uygulama sonuçları tartışılmıştır. Programın, öğrencilerin kuram çerçevesinde belirlenen belliII okuma stratejilerinin farkında oluşluklarını (açıklayıcı bilgi) etkilediği gözlemlenmiştir. Denel işlem, kurma metinde toplam puanlar açısından deney ve kontrol grupları arasında anlamlı bir fark göstermemiş ancak deney grubunun kendi içinde ön ve sontest puanlan açısından anlamlı bir fark yaratmıştır. Doğal metin özetlerinde ise deney öncesi deney ve kontrol grupları arasında toplam puanlar açısından 0.05 anlamlılık düzeyinde bir fark gözlenmiş, bu bağlamda kontrol grubunun giriş puanlarının daha yüksek olduğu saptanmıştır. Doğal metin özetlerinden alınan sontest toplam puanları açısından gruplar arasında 0.05 anlamlılık düzeyinde bir fark gözlenmemiştir. Bu bağlamda, denel işlemin doğal metin özetlerine ilişkin olarak deney grubunda etkili olduğu söylenebilir. Okuduğunu anlama testinde bağımsız iki grup karşılaştırması sonuçlarına göre gruplar arasında anlamlı bir fark gözlenmemiş ancak deney ve kontrol gruplarının bağımlı iki grup karşılaştırması sonuçlarına göre denel işlemin deney grubunda 0.05 anlamlılık düzeyinde fark yarattığı, kontrol grubunda ise herhangi bir fark olmadığı yapılan çözümlemeler sonucunda ortaya konmuştur. Bu araştırmanın bulguları, van Dijk ve Kintsch (1983) 'in kuramına ilişkin olarak gerçekleştirilen diğer araştırmaların sonuçlarıyla da desteklenmiştir. Araştırmanın bulgularına dayalı olarak, anadili eğitiminde program geliştirmeye yönelik çalışmalara ışık tutacak öneriler 4. bölümde sunulmuştur.

Abstract:
Following the interactive reading model of van Dijk and Eintsch (1983), in this study, the effects of the direct teaching of macro strategies as the summarizing rules on the 4. grade primary school students' reading skills have been analyzed. In this respect, the study aims at answering the following questions: Does the teaching of macro strategies (1) help the students to develop their declarative knowledge in text processing? (2) affect the students' summarizing skills? (3) affect their achievement in a reading comprehension test? The true control pre-test, post-test model is used as the experimental design of the study. Two groups from a public primary school have been chosen, the experimental and the control groups, and have been assigned randomly. During the study, various tests have been used related to each hypothesis of the study. The results of the study have shown that the treatment has affected the experimental group's declarative knowledge. For testing the effect of macro strategies on the summarizing skills of the students, two different texts have been used. The results of the protocols of the structured text have shown no significant difference between the groups' total scores. However, the treatment has shown significant effects between the pre and post test total scores of the experimental group.IV For the total scores of the authentic text, a significant difference has been observed between the pre- test protocols of the groups. The analysis has shown that the mean of the total scores of the control group is higher than the mean of the total scores of the experimental group. The post-test total scores of the authentic text have shown no significant difference between the groups. In this respect, it has also been concluded that the treatment has affected the experimental group positively. Related to the reading comprehension test, no significant difference has been observed between the groups. On the other hand, with group statistical analysis of the test has shown a significant difference between the pre and post test results of the experimental group but no significant difference has been found in the control group in this respect. The findings of the present study correspond with the findings of the similar studies carried out on the basis of van Dijk and Kintsch's (1983) model. We hope that the suggestions proposed in this study will shed light on further studies in the field of mother tongue education.