Hüseyin Rahmi Gürpınar'ın romanlarındaki zarflar ve kullanışları
Adverbs in Hüseyin Rahmi Gürpınar's novels and the methods of their use
Yazar: MURAT ULUDAĞ
Danışman: PROF. DR. AHMET AKÇATAŞ
Uşak Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Yeni Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Dil bilgisi-zarf = Grammar-adverb ; Dilbilgisi = Grammar ; Gürpınar, Hüseyin Rahmi = Gürpınar, Hüseyin Rahmi ; Roman = Novel

Özet:
Türkçe'de zarf/belirteç konusu hem dil çalışmaları hem de edebiyat
araştırmaları için önem arz etmektedir. Zarflar bir eylemi, bir sıfatı veya bir başka
zarfı nitelik, nicelik, yer, zaman, ölçü, soru gibi çeşitli bakımlardan etkileyip onları
açıklayan ya da değiştiren sözcüklerdir. Türk Dili araştırmalarında, özellikle gramer
ve sentaks çalışmaları için önemli dil unsurlarıdır. Dil çalışmalarının yanında
edebiyat araştırmalarında, bir edebi eserin sanat ve estetik bakımından incelemesi
bakımından da önem taşımaktadırlar.
Bu araştırmada zarflar, örnek cümlelerle belirlenen tasnife uygun olarak
incelemeye tabi tutulmuştur. Örnek cümleler Hüseyin Rahmi Gürpınar'ın bazı
romanlarındaki örneklerden seçilmiştir. Tasnif olarak Prof. Dr. Hacı Ömer
Karpuz'un Türkçede Zarflar adlı eseri temel alınmıştır. Zarflar temelde iki ana
kategoride incelenmiştir: Yapılarına göre zarflar ve işlevlerine göre zarflar.
Yapılarına göre zarflar kendi içinde iki ana başlıkta incelenmiştir: Tekli zarflar ve
birleşik zarflar.
İşlevleri bakımından zarflar kendi içinde iki ana başlıkla tasnif edilmiştir: Tek
işlevli zarflar ve çok işlevli zarflar. Tek işlevli zarflar ise 22 kategoride incelenmiştir:
Niteleme, zaman, yer-yönelme, sebep, nicelik, sıralama, birliktelik, benzetme, tekrar,
karşılıklılık, karşıtlık, vasıta, karşılaştırma, görelik, doğrulama, kesinlik, yeterlik,
gösterme, ihtimal, sınırlandırma, şart ve ekleme zarfları. Çok işlevli zarflar ise 3
kategoride ele alınmıştır: Zaman-niteleme, yer-niteleme, zaman-yer zarfları.
Hüseyin Rahmi Gürpınar hem edebi kişiliği hem de eserlerinde kullandığı dil
bakımından önemli Türk roman yazarlarındandır. Kullandığı dilin yalın ve mahalli
olması dil incelemeleri bakımından onun eserlerini daha da önemli kılmaktadır. Bu
çalışmada zarflar, Hüseyin Rahmi'nin Mürebbiye, şık, Deli Filozof ve Metres adlı
romanları taranıp cümle örnekleri seçilerek belirlenen tasnife uygun bir şekilde
kategorilendirilmiştir.
Çalışma, araştırma konusunun teorik bölümünü de içeren giriş, cümle
örneklerinin yer aldığı inceleme ve değerlendirme - sonuç bölümlerinden
oluşmaktadır. Giriş bölümü çalışmanın kavramsal çerçevesi ve zarf konusunun teorik
bölümü ile Hüseyin Rahmi'nin hayatı ve eserlerini de kapsayan bölümdür. İnceleme
bölümü araştırmanın asıl bölümüdür. Bu bölümde Prof. Dr. Hacı Ömer Karpuz'un
Türkçe'de Zarflar adlı çalışmasındaki zarf tasnifi kullanılmıştır. Hüseyin Rahmi'nin
bahsi geçen eserlerinden seçilen cümle örnekleri bu tasnife uygun bir biçimde
incelenip kategorilendirilmiştir. Değerlendirme ve sonuç bölümleri ile tezde ulaşılan
sonuçlar ayrıntılı olarak verilmiştir.
Araştırmada yapıları bakımından 387, işlevleri bakımından 1135 zarf cümle
örneği listelenmiştir. Yapıları bakımından cümle örnekleri de dâhil olmak üzere
araştırma sonucunda niteleme ve zaman zarflarının eserlerde yoğun olarak
kullanıldığı dikkat çekmiştir. Yeterlilik, sınırlandırma ve şart zarflarının ise en az
kullanılan zarflar olduğu tespit edilmiştir. Bir edebi eserin güçlü ve etkili olmasında
zarfların önemi bir kez daha ortaya konulmuş ve Hüseyin Rahmi'nin sanat ve edebi
dilindeki ustalığında zarfların rolü açık bir şekilde ortaya konulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Zarf, Zarf Türleri, Türkçede Zarflar, Hüseyin Rahmi Gürpınar,
İnceleme

Abstract:
In Turkish, the subject of adverb (also known as "belirteç") is important for
both language studies and literature studies. Adverbs are words that affect and
explain or change an adverb, an adjective or another adverb in a variety of ways such
as quality, quantity, location, time, measure, question. They are important language
elements in Turkish language studies, especially for grammatical and syntax studies.
In addition to language studies, they are also important in literary research in terms
of a literary work's analysis in terms of art and aesthetics.
In this study, adverbs were examined in accordance with the classification
determined with sample sentences. Sample sentences were selected from examples in
some of Hüseyin Rahmi Gürpınar's novels. As a classification, Professor Hacı Ömer
Karpuz's study called "Türkçede Zarflar" is based on. Adverbs are basically
examined in two main categories: Adverbs according to their structures and adverbs
according to their functions. According to their structures, adverbs are examined
under two basic headings: singularly adverbs and compound adverbs.
Interms of their functions, the adverbs are classified under two basic
headings. Single-function adverbs and multi-function adverbs. Single-function
adverbs were examined in 22 categories: qualification, time, place, cause, quantity,
coordination, togetherness, simile, repeatition, reciprocity, antonymy,
instrumentcase, adding, delimitation, comparison, relativity, confirmation, adequacy,
competence, demonstration, probability, conditional. Multi-functional adverbs are
handled in 3 categories: Time-qualification, place-qualification, time-place adverbs.
Hüseyin Rahmi Gürpınar is one of the important Turkish novel writers, both
in terms of his literary personality and the language he uses in his works. The fact
that the language he uses is simple and local makes his Works even more important
in terms of language studies. Inthisstudy, Hüseyin Rahmi's novels Mürebbiye, Şık,
Deli Filozof and Metres were scanned, and sentence examples are selected and
categorized in accordance with the classification determined.
This study consists of an introduction containing the theoretical part of the
research topic, an examination with examples of sentences and evaluation result sections. The introduction part is the section that includes the conceptual
framework of the study, the theoretical part of the adverb topic and the life and
works of Hüseyin Rahmi. The examination section is the main part of the research.
In this section, the adverb classification in Professor Ömer Karpuz's "Türkçe'de
Zarflar" study was used. Evaluation and result sections and the results reached in the
thesis aregiven in detail. The sentence samples selected from the mentioned works of
Hüseyin Rahmi were examined and categorized in accordance with this
classification.
In this study, 417 adverbs sentence examples in terms of their structures and
1203 adverbs sentence examples in terms of their functions are listed. It was note
worthy that qualification and time adverbs were used extensively in the works as a
result of the research, including sentence samples in terms of their structure.
Adequacy, delimitation and conditional adverbs were found to be the leastused
adverbs. The importance of adverbs has once again been demonstrated in the strength
and effectiveness of a literary work and the role of adverbs in the art and literary
language of Hüseyin Rahmi is clearly demonstrated.

Keywords: Adverb, Adverbs Types, Adverbs in turkish, Hüseyin Rahmi Gürpınar,
examination