Organizasyonlarda algılanan örgütsel adaletin örgütsel vatandaşlık davranışı üzerine etkileri ve Kayseri'de bir araştırma
The effects of perceived organizational justice on organizational citizenship behavior in organizations and a study in Kayseri
Yazar: ZEKİ ATEŞ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. MAHMUT ÖZDEVECİOĞLU
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2004
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Adalet = Justice ; Kayseri = Kayseri ; Örgütsel adalet = Organizational justice ; Örgütsel vatandaşlık = Organizational citizenship ; Örgütsel vatandaşlık davranışı = Organizational citizenship behavior

Özet:
Bu çalışmanın amacı, organizasyonlarda algılanan örgütsel adaletin (ÖA) örgütsel vatandaşlık davranışı (ÖVD) üzerindeki etkilerini belirlemek ve demografik özelliklerin ÖA algılamaları ile ÖVD'yi nasıl etkilediğini araştırmaktır. Bu çalışma kuramsal bilgilerin ve geçmiş araştırmaların gözden geçirildiği literatür taraması ve ÖA'nın ÖVD üzerindeki etkileri ile demografik özelliklerin hem ÖA hem de ÖVD üzerindeki etkilerini öngören hipotezlerin test edildiği saha araştırmasından oluşmaktadır. Saha araştırmasında; Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlı 33 farklı okulda görev yapan 449 öğretmenin ÖA algılamaları ve kendilerinin ifade ettikleri ÖVD'leri, iki farklı soru formu aracılığıyla tespit edilmeye çalışılmıştır. ÖA ölçeği olarak, Niehoff ve Moorman' ın 1993'te hazırladıkları soru formu, ÖVD ölçeği olarak da Podsakoff ve Mackenzie'nin 1989'da geliştirdikleri soru formu kullanılmıştır. ÖA ölçeğinde katılımcılardan çalıştıkları okulu ve yöneticilerini, ÖVD ölçeğinde ise kendi davranışlarını değerlendirerek sorulara yanıt vermeleri istenmiştir. Elde edilen verilerin analizi; eğitim durumu değişkeninin ÖA ile bireye yönelik örgütsel vatandaşlık davranışı (BÖVD) üzerinde negatif yönlü etkisinin olduğunu ve yaş değişkeninin ÖVD ile örgüte yönelik örgütsel vatandaşlık davranışı (ÖÖVD) üzerinde pozitif yönlü etkisinin olduğunu göstermiştir. Analiz sonuçlan, ÖVD üzerinde ÖA'nın oldukça güçlü pozitif yönlü etkisinin olduğunu da desteklemiştir. îşlem adaleti, ÖVD üzerinde en güçlü etkisi olan ÖA türüdür. îşlem adaleti, nezaket boyutu dışında, sportmenlik davranışı başta olmak üzere tüm ÖVD boyutları üzerinde etkilidir. Ayrıca analiz sonuçları, ÖA'nın (tipik olarak işlem adaletinin) ÖÖVD'ye oranla BÖVD üzerinde daha fazla etkisinin olduğunu göstermiştir. ANAHTAR KELİMELER : Örgütsel adalet, işlem adaleti, dağıtım adaleti, etkileşim adaleti, örgütsel vatandaşlık davranışı, eğitim.

Abstract:
The purpose of this study is to determine the effects of perceived organizational justice (OJ) on organizational citizenship behavior (OCB), and to investigate how the demographic variables may influence OJ and OCB. This study is composed of literature review examining the theories and the previous researches, and a field study testing hypotheses suggesting the effects of OJ on OCB, and the effects of demographic variables on both OJ and OCB. In the field study, perceived OJ and self reported OCB of the 449 teachers, teaching at 33 different schools of The Ministry of Education, had been collected by two different questionnaires. The OJ questionnaire was based on Niehoff and Moorman's (1993) scale, and the OCB questionnaire was based on Podsakoff and Mackenzie's (1989) scale. In the O J questionnaire, the participants were asked to express the perception of justice considering their organization and supervisors. In the OCB scale, the same participants were asked to report their own OCB's. The results showed that, education had a negative influence on both OJ and organizational citizenship behavior-individual (OCB-I), and age had ^.positive influence on OCB and organizational citizenship behavior-organization (OCB-O). The results of the analysis also supported the very strong positive effect of OJ on OCB. Procedural justice was the type of OJ which had the strongest effect on OCB. Procedural justice had the strongest effect on sportsmanship and had a great influence on all dimensions of OCB except courtesy. Furthermore results indicated that, OJ (typically procedural justice) influenced OCB-I more than OCB-O. KEY WORDS: Organizational justice, procedural justice, distributive justice, interactional justice, organizational citizenship behavior, education.