Emen ovasında (Niğde-Bor) tahıllar ve yoncada sorun olan eremopyrum orıentale'nin idaresinde toprak işleme ve ekim zamanının etkisi
The effects of soil tillage and planting times on eremopyrum orientale which is a problem in cereal and alfaalfa cultivation of emen plain (Ni̇ğde-Bor)
Yazar: ZEKERİYA MALI
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN ÖNEN
Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Eremopyrum orientale (L.) JAUB. ET SPACH Orta Anadolu'da bor toksisitesi ve tuzluluk problemi olan tarım arazilerinde önemli verim kayıplarına neden olan bir yabancı ottur. Tez çalışması ile tahıllarda ve özelikle sonbaharda tesis edilen yoncada E. orientale'nin kontrolünde ruhsatlı herbisit bulunmaması ve hububatta ruhsatlı herbisitlerin bitkiyi kontrol etmede yetersiz kalması nedeniyle, farklı zamanlarda yapılan toprak işleme ve ekim zamanı uygulamalarının etkisi araştırılmıştır. Bu amaçla, Bor ilçesi Kızılca Köyünde yer alan Cıngıllı Organik Tarım A.Ş.'ye ait tarım arazilerinde 2014-2015 vejetasyon döneminde çavdar ve yonca ekili alanlarda 4 tekerrürlü olarak tarla denemeleri kurulmuştur. Çavdar denemesinde; i) direk ekim, ii) toprak işleme sonrası eylül ayında ekim, iii) iki kez toprak işleme sonrası Eylül ayında ekim, iv) Ekim ayında toprak işleme sonrası ekim, v) Kasım ayında toprak işleme sonrası ekim ve vi) Şubat ayında toprak işleme sonrası ekim olmak üzere 6 farklı uygulamaya yer verilmiştir. Yonca denemesinde ise sonbahar ve ilkbahar olmak üzere iki ekim zamanı yer almıştır. Ayrıca alandan toplanan tohumların çimlenme biyolojisine ilişkin bazı çalışmalar yürütülmüştür. Çimlendirme denemeleri 5 tekerrürlü olarak tesadüf parselleri deneme desenine göre petri kaplarında kurulmuştur. Çimlendirme denemelerinde 15 aylık ve 3 aylık E. orientale tohumları kullanılmıştır. Denemeler 3 farklı sıcaklık (5, 15 ve 25 oC) ve 12/12 saat aydınlık/karanlık koşullarına sahip inkübatörlerde yürütülmüştür. Tarla denemelerinde, Mayıs ayı sonunda yabancı ot sayımı yapılmış ve yabancı otun kaplama alanı belirlenmiştir.  Hasat döneminde bitki boyu, kardeş sayısı ve dane/sap verimi saptanmıştır. Çimlenme sıcaklığına bağlı olarak tohumların çimlenme oranları arasında istatistiksel olarak önemli düzeyde farklılıkların bulunduğu saptanmıştır. Çimlenme sıcaklığı arttıkça tohumların çimlenme oranlarında da artış olduğu belirlenmiştir. Maksimum çimlenme oranına 25oC sıcaklıkta ulaşılmıştır. Aynı yıl dökülen tohumların (3 aylık) çimlenme oranı 25oC sıcaklıkta %67 olarak belirlenirken, bir önceki yıl dökülen tohumların (15 aylık) çimlenme oranı ise %93 olarak bulunmuştur. Dolayısıyla E. orientale tohumlarında dormansinin son derece düşük olduğu tespit edilmiştir.
Çavdar denemesinde en yüksek yabancı ot yoğunluğu direk ekim yapılan parsellerde görülmüştür. Bitkinin sadece sonbaharda çimlendiği, ilkbaharda ise çimlenmediği saptanmıştır. Dolayısı ile sulama ve/veya yağışların etkisi ile çimlenen bitkiler toprak işleme ile kaldırılmıştır. Erken dönemde (eylül/ekim aylarında) yapılan toprak işleme ile bitkiler önemli ölçüde ortadan kaldırılmasına rağmen toprak işleme sonrası çıkan bitkilerin daha sonra sorun oluşturmadığı saptanmıştır. Nitekim direk ekim yapılan parselde yabancı ot yoğunluğu 1340 bitki/m2 iken; Kasım ve bilhassa şubat ayındaki sürümü takiben gerçekleştirilen ekimde yabancı otların yoğunluğu sırası ile 115 ve 20 bitki/m2'ye kadar düşmüştür. Ancak çavdar verimi dikkate alındığında 2 kez toprak işleme ve eylül ayında ekim uygulamasında en yüksek verime ulaşılmıştır. Dolayısıyla; E. orientale'nin sorun oluşturduğu alanlarda arazinin Ağustos ayında sürülmesi daha sonra sulanması suretiyle yabancı ot çıkışının sağlanması,  daha sonra (Eylül ayında) arazinin tekrar sürülerek ekimin yapılması suretiyle yabancı ot yoğunluğunun ekonomik olarak zarar vereceği seviyenin altına düşürülebileceği ortaya konulmuştur. Yonca denemesinden elde edilen sonuçlara göre;  E. oriantale sorunu bulunan alanlarda tohum yatağı hazırlığı ve ekim işleminin sonbahar yerine ilkbaharda yapılması gerektiği görülmüştür.

Abstract:
Eremopyrum orientale (L.) JAUB. ET SPACH is a weed which causes significant yield losses in the agricultural fields of Central Anatolia where the soils have boron toxicity and salinity problems. There is no herbicide certified to be used against E. orientale and herbicides used for grains are not effective to manage the weed. Therefore, the effects of soil tillage and planting practices applied at different periods were investigated in this thesis. Field experiments with four replicates in rye and alfalfa plantations have been established within the agricultural fields of Cingilli Organic Farming located in Kizilca Village of Bor town during 2014-2015 period. Fallowing practices were applied in the rye field experiments; i) direct planting (no-till), ii) planting in September fallowing the soil tillage, iii) planting in September fallowing two soil tillage, iv) planting in October fallowing soil tillage, v) planting in November fallowing soil tillage, and vi) planting in February fallowing soil tillage. Two planting times including in fall and spring were applied in alfalfa experiment. In addition, some studies have been conducted regarding the germination biology of seeds collected from field. Germination experiment was conducted in petri dishes based on randomized plots experimental design with 5 replications. Fifteen-month and 3-month seeds of E. orientale were used in the germination tests. Trials have been carried out in the incubator at 3 different temperatures (5, 15 and 25 ° C) and 12/12 hour light / dark conditions. In the field trials, weeds were counted conducted in late May and the coverage of weeds was determined. Plant height, number of siblings and grain / straw yield was determined during the harvest. Statistically significant differences were found among the germination rate of the depending on the germination temperature. Seed germination rate increased with the increase in germination temperature. The maximum germination rate was obtained at 25oC. The germination rate of spilled seed in same year (3 months) at 25 ° C temperature was 67% while the germination rate of the seeds from the previous year (15 months) was 93%. The dormancy has been found to be extremely low in E. orientale seed.
The highest weed density was observed in the direct plating plots of rye trial. The plant only germinates in the fall and does not germinate in the spring. Therefore, germinating plants with the effect of precipitation and / or irrigation have been removed by soil tillage. Despite the elimination of plants in the early period (September / October months) by soil tillage, plants emerging after tillage do not create problem for the crop. Weed density in direct planting plots was determined as 1340 plants/m2 while; the densities of weeds following the tillage performed in November and particularly in February were 115 and 20 plants/m2 respectively. However, considering the rye yield, the highest yield was obtained with 2 times tillage and cultivation practices in September. Therefore; management of E. orientali should be performed with the fallowing sequence; 1) soil tillage in August and irrigation in order to ensure the weed emerging, 2) soil tillage in September to reduce the weed density and sowing. According to the results obtained from alfalfa trial; seed bed preparation in areas where the problem of E. oriantal is encountered must be done in the spring instead of the fall.