Mekân ve beden
Space and body
Yazar: DENİZ KAŞIK
Danışman: PROF. DR. LEVENT ŞENTÜRK
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Bina Bilgisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Araçsallaştırma = Instrumentalization ; Mekan = Space ; Yersizyurtsuzlaştırma = Deterritorialization ; İnsan bedeni = Human body

Özet:
İnsan, tarihsel olarak izini sürebildiğimiz en eski eserlerden günümüze kendisinin her
yönü ile araştırma konusu olmuştur. Antik dönemden bu yana soyut ve somut yönleri ile
açıklanmaya, varlığı ve yok oluşu kavranmaya çalışılmış; sadece tarihin ve bilimin değil,
dinin de en önemli nesnesi olmuştur. İnsan bedeni; yaşayan, ölümü tadan, hastalanan,
hareket eden beden, dünyanın tarih boyunca geçirdiği maceradan nasibini almış, bu macera
ile dönüşmüş; kâh ömrü uzamış, kâh hapsedilmiş; kâh salgınlar ile yok olmaya yüz tutmuş,
kâh piksellere indirgenmiştir. Beden, toplumsal ve evrensel dönüşümlerin izinin
sürülebildiği bir öğe olmuştur. Aynı anda birçok ilişkinin biçimlendiği bir bütünlük olarak
tanımlayabileceğimiz mekân da fiziksel, duyumsal, toplumsal, geometrik birçok veçhesiyle
insan ile doğrudan etkileşimde olan; toplumun ve insanın maceralarından birebir etkilenen
ve yeniden tanımlanan bir gerçekliktir.
Bu çalışmada da toplumsal dönüşümlerden birebir etkilenen mekân ve beden; birbiri
ile etkileşime geçen, farklı dönemlerde farklı biçimlerde birbiri ile ilişkilenen iki ayrı unsur
olarak ele alınmış; beden-mekân etkileşimi, tarihsel üç kavşağın ayırdığı dört farklı bölümde
anlatılmıştır. Bu yol ayrımlarının ilki dünya tarihinde kırılma noktası olarak kabul edilen
Sanayi Devrimi, ikincisi iki dünya savaşı sonrasının modern, kapitalist sahnesi; üçüncüsü
ise bilişim/iletişim alanındaki teknolojik gelişmeler ile tetiklenen dijital devrim sonrasının
sahnesidir. Çalışmanın ilk bölümünde Sanayi Devrimi'ne kadar olan süreçte beden ve mekân
etkileşiminin antropomorfik izleri sürülmüştür. Çalışmanın ikinci bölümünde, makineleşme
sürecinde bedenin mekanikleşmesi ve mekânda aygıtsallaşması irdelenmiştir. Çalışmanın
üçüncü bölümünde mekanik, kapalı bir sistem olarak tanımlanmış modern bedenin mekânda
nasıl çözülebileceği ve organikleşebileceğine dair yaklaşımlar ele alınmış ve çalışmanın son
bölümünde dijitalleşme ile bedenin bütünlükten parçaya, organik olandan veriye dönüşümü
irdelenmiştir.

Abstract:
Humankind has historically been the subject of research in every aspect of itself,
from the oldest artifacts we can trace to the present day. Since antiquity, it has been tried to
be grasped with its abstract and concrete aspects including its existence and extinction. It
has become a crucial object not only in history and science but also in religion. The human
body: living, dying, sick and moving body, has had its share of the adventures of the world
throughout history and has been transformed by this adventure; sometimes its life was
prolonged, sometimes it was imprisoned, sometimes it was about to disappear with
epidemics, sometimes it has been reduced to the pixels. However, the body has been a
genesis where social and universal transformations can be traced. Space, which we can
define as a totality in which various interactions are materialized at the same time, is in
interaction with human beings with its many aspects such as physical, urban, social, and
geometric so that it is discussed as a reality that is directly affected and redefined by the
adventures of society and human being.

In this study, the body and space as two separate concepts that are directly affected
by social transformations, regarded as realities interacting with each other and interrelated
in diverse ways in different periods. The Interaction of body-space is illustrated in four
different sections distinguished by three historical crossroads. The first one is the Industrial
Revolution which is widely accepted as a breaking point in history. The second is the
modern, capitalist stage after the two world wars. The third is the scene of the post-digital
revolution triggered by technological elaborations in the field of
informatics/communication. In the first section of the study, anthropomorphic traces of body
and space interaction were revealed until the Industrial Revolution. In the second section,
the mechanization of the body and its instrumentation in space; during the industrial
development was researched. In the third section, approaches to how the modern body
which is defined as a mechanical, confined system can be dissolved and non-structuralized
in space was discussed. In the last section, the transformation of the body from totality to the
part, from organic to the data, by the effect of digitalization was discussed.