Yeşilyurt fayı'nın göreceli tektonik evriminin morfometrik indislerle belirlenmesi
Determination of the relative tectonic evolution of yeşi̇lyurt fault by morphometric indices
Yazar: SELİN SALMAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FİKRİ AĞGÜN ; DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET KÖKÜM
Bitlis Eren Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Acil Durum ve Afet Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering
Dizin: Doğal afetler = Natural disasters ; Doğu Anadolu fay zonu = Eastern Anatolian fault zone ; Jeomorfometrik analiz = Geomorphometric analysis

Özet:
Bu tez çalışması kapsamında Malatya iline bağlı Kale ilçesi doğusundan başlayıp Yeşilyurt yerleşim alanına kadar ~DKD doğrultusunda ~70 km boyunca uzanan potansiyel aktif sol yönlü Yeşilyurt Fayı'nın (YF) tektonik jeomorfolojisi ve deformasyon özelliklerini belirlemek amacıyla Dağ Önü Eğriselliği (Smf), Hipsometrik Eğri (HE) ve Hipsometrik İntegral (HI), Vadi Tabanı Genişliğinin-Vadi Yüksekliğine Oranı (Vf) ve Asimetri Faktörü (AF) morfometrik indisleri kullanılmıştır. YF üzerinde 4 adet segment tanımlanarak bu segmentler doğudan batıya doğru sırasıyla S1, S2, S3 ve S4 olarak adlandırılmıştır. Hesaplanan Smf değerleri S1, S2 ve S3 segmentleri açısından orta derecede tektonizmaya, S4 segmenti açısından ise düşük derecede tektonizmaya işaret etmektedir. YF üzerinde 17 alt havzada Hipsometrik Eğri (HE) ve Hipsometrik İntegral (HI) indisleri hesaplanmıştır. Tektonik etkinin erozyona baskın olduğu havzalar S1, S2 ve S4 segmentleri üzerinde birer adet ile sınırlı kalırken, erozyonun tektonik kuvvetlere göre daha baskın olduğu havzalar ise tüm segmentler üzerinde görülmektedir. Çalışma alanında S1, S2, S3, S4 segmentleri boyunca 19 adet Vf değeri hesaplanmıştır. Genel olarak bakıldığında en düşük Vf değerlerinin S2 segmenti üzerinde görüldüğü belirlenmiştir. YF üzerinde yer alan S1, S2 ve S3 segmentleri için elde edilen göreceli yükselme hızının 0.5 ila 0,05 mm/yıl, S4 segmenti için ise 0,005 mm/yıl'dan daha düşük olduğu hesaplanmıştır. Çalışma alanında yer alan havzaların AF değerleri yüksek asimetri sınıfına sahip havzaların oranı 64.71%  olup güçlü tektonik etkilerin mevcut olduğunu gösterir. Bu sonuçlar, incelenen drenaj havzasının çoğunlukla asimetrik olduğunu ve muhtemelen belirgin tektonik aktivitelerden etkilendiğini göstermektedir. Yeşilyurt Fayı üzerinde yer alan S1, S2, S3 ve S4 segmentlerinin Mw6,3 ila 7,2 büyüklüğünde deprem üretebilecek uzunluklara sahip olduğu hesaplanmıştır. Olası bir depremde Malatya il merkezini ve yakın çevresini doğrudan etkileyebilecek potansiyele sahip olan YF'nin deprem tehlikesinin belirlenebilmesi, afetler yaşanmadan önlenmesi veya zararlarının azaltılması için daha fazla çalışmaya ihtiyaç duyulmaktadır. Bu sonuçlar, YF'nin bölgenin deformasyon evriminde aktif rol aldığını göstermektedir.

Abstract:
In this thesis, various morphometric indices such as Mountain-Front Sinuosity (Smf), Hypsometric Curve (HC) and Integral (HI), the Ratio of Valley Floor Width-to-Height (Vf), and Asymmetry Factor (AF) were utilized to assess the tectonic geomorphology and deformation characteristics of the potentially active, left-lateral Yeşilyurt Fault (YF). This fault extends approximately 70 km in a ENE direction from the eastern Kale district of Malatya province to the Yeşilyurt settlement. The fault was divided into four segments (S1, S2, S3, and S4) from east to west. The calculated Smf values indicate moderate tectonic activity for the S1, S2, and S3 segments, while S4 exhibits low tectonic activity. HC and HI values were determined for 17 sub-basins along the YF. The sub-basins with dominant tectonic activity over erosion were limited to one per segment on S1, S2, and S4, while erosion generally prevailed in all other segments. Nineteen Vf values were measured along the four segments, with the lowest Vf values occurring on the S2 segment. The relative uplift rates for the S1, S2, and S3 segments range between 0.05 and 0.5 mm/year, whereas for the S4 segment, the rate is below 0.005 mm/year. Additionally, 64.71% of the catchments in the study area exhibited AF values indicating high asymmetry, which suggests strong tectonic influence. These findings imply that the drainage basin is largely asymmetric, likely due to significant tectonic activity. Furthermore, the length of the S1, S2, S3, and S4 segments suggests that the YF is capable of generating earthquakes with magnitudes ranging from Mw 6.3 to 7.2. Further studies are necessary to assess the earthquake hazard posed by the YF, which has the potential to impact the Malatya city center and surrounding areas. These results highlight the active role of the YF in the region's tectonic deformation.