İnhalasyon aromaterapinin yanıklı hastalarda ağrı, kaygı ve uyku kalitesi üzerine etkisi
Effect of inhalation aromatherapy on pain, anxiety, and SLEEP quality in burn patients
Yazar: AYTEN AKKAYA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SEMA KOÇAŞLI ; DOÇ. DR. MERVE AKIN
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Hemşirelik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Aromaterapi = Aromatherapy ; Hemşirelik = Nursing ; Kaygı = Anxiety ; Uyku kalitesi = Quality of sleep ; Yanıklar = Burns ; İlaç veriş-inhalasyon = Administration-inhalation

Özet:
Bu araştırma, yanıklı hastalarda lavanta esansiyel yağı ile uygulanan inhalasyon aromaterapinin ağrı, kaygı ve uyku kalitesi üzerine etkisini belirlemek amacı ile randomize plasebo kontrollü deneysel çalışma olarak gerçekleştirildi.
Araştırmanın evrenini 01 Ekim 2021-15 Nisan 2022 tarihleri arasında Sağlık Bakanlığı Ankara Şehir Hastanesi Erişkin Yanık Tedavi Merkezi'nde yatan hastalar; örneklemini ise araştırmaya dahil edilme kriterlerini karşılayan 60 hasta oluşturdu. Araştırma, inhalasyon aromaterapi uygulanan müdahale (n=30) ve plasebo uygulanan kontrol (n=30) grupları ile gerçekleştirildi. Araştırmanın verileri "Bireysel Veri Toplama Formu", "Görsel Analog Skala", "Durumluk-Sürekli Kaygı Ölçeği" ve "Richard Campbell Uyku Ölçeği" kullanılarak yüz yüze görüşme tekniği ile toplandı. Verilerin analizinde Ki-kare, bağımsız örneklemler T-testi, Greenhouse-Geisser, Bonferroni, Dunn, Mann-Whitney-U, Tekrarlı Ölçümlerde ANOVA, Friedman testleri kullanıldı.
Hastaların yaş ortalamasının 42.97±13.48, %63.3'ünün erkek, %71.6'sının evli, %43.3'ünün ilköğretim mezunu olduğu, %33.3'ünün kronik hastalığının olduğu, %40.0'ının sigara kullandığı belirlendi. Hastaların %46.6'sında yanığın iş yerinde oluştuğu, %46.6'sında alev ile temas nedeniyle yanık meydana geldiği, %93.3'ünde 2. derece derin yanık meydana geldiği, yanık yüzde ortalamasının 11.4±8.1 olduğu, %65.0'ında eller-kollarda yanık oluştuğu, %98.3'ünün yanığa bağlı invaziv girişim geçirdiği belirlendi. Müdahale grubunda yer alan hastaların kontrol grubunda yer alan hastalara oranla ağrı düzeylerinin 3. günden itibaren anlamlı düzeyde azaldığı (p<0.05), 6. gün ölçülen kaygı düzeylerinde müdahale ve kontrol gruplarına göre istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık olmadığı (p>0.05), müdahale grubunda yer alan hastaların kontrol grubunda yer alan hastalara göre uyku kalitesinin 3. günden itibaren daha yüksek olduğu (p<0.05) belirlendi.
Yanıklı hastalara uygulanan inhalasyon aromaterapinin ağrı düzeyini azalttığı, uyku kalitesini ise artırdığı belirlendi. Yanıklı hastalarda ağrıyı azaltmak ve uyku kalitesini artırmak için sağlık profesyonellerinin aromaterapi uygulaması önerilmektedir.

Abstract:
This randomized, placebo-controlled experimental study was carried out to assess the effect of inhalation aromatherapy using lavender essential oil on burn patients' pain, anxiety, and sleep quality.
The universe of the research comprised patients admitted at the Adult Burn Treatment Center of the Ministry of Health Ankara City Hospital between October 1, 2021, and April 15, 2022. The sample consisted of sixty individuals who matched the inclusion criteria. The study was conducted with intervention inhaled aromatherapy (n=30) and control placebo (n=30) administered groups. The data of the study were collected by face-to-face interview technique using the "Individual Data Collection Form", "Visual Analog Scale", "State-Trait Anxiety Inventory", and "Richard Campbell Sleep Scale". Chi-square, Independent Samples T-test, Greenhouse-Geisser, Bonferroni, Dunn, Mann-Whitney-U, Repeated Measures ANOVA, and Friedman tests were used for data analysis.
It was determined that the mean age of the patients was 42.97±13.48 years, 63.3% were male, 71.6% were married, 43.3% were primary school graduates, 33.3% of them have chronic disease, and 40.0% smoked. Burns occurred in the workplace in 46.6% of the patients, burns occurred due to contact with flame in 46.6%, 2nd degree deep burns occurred in 93.3% of the patients, the average burn rate was 11.4±8.1%, and 65.0% had burns on the hands and arms, 98.3% of them had an invasive procedure due to burns was determined. The pain levels of the patients in the intervention group decreased significantly from the 3rd day compared to the patients in the control group (p<0.05), and there was no statistically significant difference in the anxiety levels measured on the 6th day compared to the intervention and control groups (p>0.05), sleep quality of the patients in the intervention group was higher than the patients in the control group, starting from the 3rd day (p<0.05) was determined.
It was determined that inhalation aromatherapy applied to burn patients decreased the pain level and increased the sleep quality. Health professionals can apply inhalation aromatherapy to reduce pain and improve sleep quality in burn patients.