Ankara kent merkezinde ağır metal kirliliğinin bölgesel değişimi
Regional change of heavy metal pollution in Ankara city center
Yazar: AKRAM MOHAMED OMAR ALJAMAH
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET ÇETİN
Kastamonu Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Malzeme Bilimi ve Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture ; Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Tüm dünyada olduğu gibi Türkiye'de de yerleşim alanlarının artışı ile çevre sorunları artmış, bu durum çevre kirliliği başta olmak üzere pek çok sorunu da beraberinde getirmiştir. Çevre kirliliği bileşenleri içerisinde ağır metaller insan ve çevre sağlığı açısından en tehlikeli ve önemli olanlarıdır. Özellikle Pb, Cr, Cd, Zn, Ni, Ba ve V ağır metaller arasında en toksik ve ölümcül olanlarındandır ve bu ağır metallerin çevredeki konsantrasyonları sürekli artmaktadır. Kirlilik artışından en çok etkilenen elemanların başında ise toprak gelmektedir. Topraklar hem bitkiler için bir beslenme ve yaşam ortamı, hem de çevrenin en önemli bileşenlerden birisidir. Bunun yanında özellikle üst toprak, hava kirliliğinin düzeyinin de en önemli göstergelerindendir. 
Bu çalışmada da Türkiye'nin başkenti ve en büyük ikinci şehri olan Ankara'da kent merkezindeki Ba, Cd, Cr, Ba, Cu, Mn, Ni, Co, Zn, S, V, P, Na, K, Ca, Fe, Mg ve Al kirliliğinin üst topraklar yardımıyla belirlenmesi ve haritalanması amaçlanmıştır. Çalışma kapsamında Ankara kent merkezi farklı özelliklerdeki alt bölgelere ayrılmış ve bu bölgeleri temsilen 50 noktadan üst toprak örnekleri alınarak ağır metal analizleri yapılmıştır. Daha sonra ağır metal konsantrasyonlarının bölgesel bazda değişimleri istatistiki olarak değerlendirilmiş, veriler ArcGIS 10.7 yazılımı kullanılarak Coğrafi Bilgi Sistemlerine (CBS) aktarılmış daha sonra enterpolasyon yöntemlerinden kriging yöntemiyle modellenmiş ve kirlilik haritaları oluşturulmuştur. Çalışma sonucunda hangi ağır metaller bakımından hangi bölgelerin daha kirli olduğu ayrı ayrı belirlenmiştir.

Abstract:
As in the whole world, environmental problems have increased with the increase in settlement areas in Turkey, and this situation has brought about many problems, especially environmental pollution. Among the components of environmental pollution, heavy metals are the most dangerous and important in terms of human and environmental health. In particular, Pb, Cr, Cd, Zn, Ni, Ba and V are among the most toxic and deadly heavy metals and the concentrations of these heavy metals in the environment are constantly increasing. The soil is one of the most affected elements by the increase in pollution. Soils are both a feeding and living environment for plants and one of the most important components of the environment. In addition, especially the top soil is one of the most important indicators of the level of air pollution.
In this study, it is aimed to determine and map the pollution of Ba, Cd, Cr, Ba, Cu, Mn, Ni, Co, Zn, S, V, P, Na, K, Ca, Fe, Mg and Al pollution in the city center of Ankara, which is the capital and second largest city of Turkey, with the help of topsoils. Within the scope of the study, Ankara city center was divided into sub-regions with different characteristics and heavy metal analyzes were made by taking topsoil samples from 50 points representing these regions. Then, the changes of heavy metal concentrations on a regional basis were statistically evaluated, the data were transferred to Geographic Information Systems (GIS) using ArcGIS 10.7 software, then modeled by kriging method from interpolation methods and pollution maps were created. As a result of the study, it was determined separately which areas were dirtier in terms of which heavy metals.