Şeyh Gâlib Dîvânı'nın şahıs kadrosu
List of characters in the Şeyh Gâlib's Dîvân
Yazar: AYŞE TORTUK
Danışman: PROF. DR. HALİL İBRAHİM YAKAR
Gaziantep Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Dîvân edebiyatının 18. Yüzyılında Şeyh Gâlib önemli bir yere sahiptir. Esad ve Gâlib mahlaslarıyla yazdığı şiirlerini toplayarak 24 yaşında iken Dîvân'ını meydana getirdi. Birçok buluşu ve yarattığı mazmunlarla Dîvân edebiyatının gelişmesinde büyük bir rol oynamıştır. Şeyh Gâlib'in eserlerinin en önemli yönlerinden birisi de tasavvufi temellere sahip olmasıdır. Eserlerinde güçlü semboller kullanan Gâlib, hayal unsurlarına sıkça yer vermiştir. Bu çalışmada ele aldığımız Şeyh Gâlib Dîvânı, mitolojinin, tarihin, dinin ve efsanelerin Dîvân şiirine kaynaklık etmesine iyi bir misal oluşturmuştur. Eserde kullanımına rastladığımız mitolojik ve efsanevi şahsiyetlerin sayıca çokluğu, şairin bu isimler etrafında ördüğü imgelem ve söz konusu unsurları işlemedeki becerisi, Klasik Türk şiir geleneğinde eski anlatı ve şahısların yarattığı mânâ zenginliği konusunda bize dikkate değer bilgiler vermektedir. Birçok beyitte gönderme yapılan Şehnâme kaynaklı kahramanlar ya da Arap ve Yunan kökenli ve dini şahsiyetler, ihtiyaç duyulan hayal gücünü pekiştirmekte ve ifade imkânı bakımından şaire yeni olanaklar sunmaktadır. Eserde yer verilen kişi ve motiflerin şiire taşıdığı anlamsal açılımlar, Klasik Türk şiirinin kültürel zenginliğini de ayrıca ortaya koymaktadır. Bu durumda Şeyh Gâlib Dîvânı'nın mitolojik - efsanevi - tarihi – dini kişiliklerin ele alınışı bakımından incelenmesi, Klasik Türk şiirini mühim bir yönüyle gözler önüne sermek fırsatı sağlayacaktır.  Çünkü bu eserin, bilhassa şahıslar üzerinden metinler arası kullanımları örneklendirmek adına oldukça zengin malzemeyi ihtiva ettiği görülmektedir. Yeni ve orijinal hayallerin şiirleştirilmesi doğrultusunda Şeyh Gâlib'in söz konusu şahsiyetleri nasıl değerlendirdiği ve hangi yönleriyle yorumladığı da ancak bu malzemenin tasnif ve tahliliyle mümkündür.
Anahtar Sözcükler: Şeyh Gâlib, Dîvân, şahıslar, kişilikler

Abstract:
Şeyh Gâlib has an important role in the 18th century of Dîvân literature. He collected his poems under the pseudonyms Esad and Gâlib and created his Dîvân when he was 24 years old. He played a great role in the development of Dîvân Literature with his many inventions and metaphors he created. One of the most important aspects of Şeyh Gâlib's works is that it has sufistic foundations. Using strong symbols in his works, Gâlib frequently included elements of imagination.   The Dîvân of Şeyh Gâlib, which we discussed in this study, is a good example of mythology, history, religion and legends being the source of Dîvân poetry. The large number of mythological and legendary figures that we come across in the work, the imagination that the poet create around these names and his skill in processing the mentioned elements, give us remarkable information about the old narrative and the richness of meaning created by the individuals in the Classical Turkish poetry tradition. Heroes originating from Şehname or religious figures of Arab and Greek origin, which are referred to in many couplets, reinforce the needed imagination and offer new possibilities to the poet in terms of expression. The semantic expansions of the people and motifs included in the work also reveal the cultural richness of Classical Turkish poetry. In this case, the examination of Şeyh Gâlib's Dîvân in terms of mythological - legendary - historical - religious personalities will provide an opportunity to reveal an important aspect of Classical Turkish poetry. Because it is seen that this work contains very rich material in order to exemplify the intertextual uses, especially through individuals. In line with the poetization of new and original dreams, how Şeyh Gâlib evaluates and interprets these personalities is only possible with the classification and analysis of this material.
Key words: Şeyh Gâlib, Dîvân, list of characters