Leibniz felsefesinde Tanrı ve evrenin cevherdeki temsiller
The representations of God and the universe by the essence in Leibniz's philosophy
Yazar: SAİME KARAKULAK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ KAYHAN ÖZAYKAL
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy

Özet:
Bu çalışmada Leibniz'in metafiziğinde yer alan monadların Tanrı ve evreni temsil edişleri ele alınarak bu temsillerin birlik ve çokluk bakımından sahip oldukları hakikat ve tutarlılık savunulacaktır. Bu bağlamda birinci bölümde cevherin tarihi arka planı ele alınacaktır. Monad kavramının temelinde cevherle ilgili geçmiş birikimin izleri olması nedeniyle, öncelikle Antik Yunan'daki arke problemi incelenecek ve Leibniz'in etkilendiği filozofların cevherle ilgili yaklaşımlarına dair genel bir çerçeve çizilecektir. Böylece monad kuramının teşekkülünde tarihi anlayışların uzantısı ortaya konmuş olacaktır. İkinci bölümde takriben Leibniz'le aynı dönemde yaşamış olan Spinoza ile Malebrenche'ın cevher anlayışıyla ilgili ortak ve ayrı noktalar vurgulanarak tartışmaya sunulacak ve kuramın bazı çelişkileri gösterilmeye çalışılacaktır. Devamında Leibniz felsefesinde yer alan mekanik anlayış ve bu mekanik anlayışın temellendiği monadın daha ziyade ontolojik yapısı üzerinde durulacaktır. Bu vesileyle yakın dönemdeki cevher anlayışın monadın ontolojik açıdan belirlenmesinde etkili noktaları tespit edilmiş olacak ve bu etkilere rağmen orijinal bir cevher anlayışının temel hatları ortaya konmaya çalışılacaktır. Son bölümde ise monadın işleyişini açıklayan ve mahiyetini belirleyen mühim kavramlar analiz edilerek kuramın genel hali resmedilecektir. Bu kavramlarla ilişkili olarak monadın birlik ve çokluk bakımından nasıl evren ve Tanrı'yı temsil ettiği, hakikat ve tutarlılık bağlamında gösterilmeye çalışılacaktır. Buna göre ontolojik açıdan Tanrı'yla benzer olmasına rağmen ondan farklı statülere sahip olan ve biricik yapısını da bu benzerliğe borçlu olan monadın hakiki varlık olduğu, algısı sayesinde ayna vazifesi gördüğü; Tanrı ve evreni temsil edişinin mahiyetiyle tutarlı olduğu, monad sayısınca farklı bakışaçılarının meydana geldiği ve bunun da birlikteki çokluğu mümkün ve makul kıldığı ortaya konmuş olacaktır.  
Anahtar Kelimeler: Cevher, Monad, Tanrı, Evren, Birlik, Çokluk, Temsil.

Abstract:
In this study, the monads' representation of God and the universe in Leibniz's metaphysics will be discussed and the truth and consistency of these representations in terms of unity and multiplicity will be defended. In this context, the historical background of the essence (substance) will be discussed in the first chapter. Since the concept of the monad is influenced by the previous philosophical theories of the essence, the arche problem in Ancient Greek philosophy will be examined first and a general framework will be drawn regarding the approaches to the essence by the philosophers who influenced Leibniz. Thus, the extension of historical understandings in the formation of the monad theory will be revealed. In the second part, the common and separate views of Leibniz's contemporaries Spinoza and Malebranche on the essence will be discussed and some contradictions of the theory will be tried to be shown. Afterwards, the mechanical understanding in Leibniz's philosophy and the ontological structure of the monad, on which this mechanical understanding is based, will be highlighted. Here, the points of influence from the recent understanding of the essence in the ontological determination of the monad will be determined, and an effort is made to reveal the basic lines of an original understanding of essence despite these influences. In the last part, the general state of the theory will be depicted by analyzing the important concepts that explain the functioning of the monad and determine its nature. In relation to these concepts, an attempt is made to show how the monad represents the universe and God in terms of unity and multiplicity, in the context of truth and consistency. According to this, though the monad is ontologically similar to God, it will be revealed that it has different statuses from Him and owes its unique structure to this similarity, and is a real entity that acts as a mirror thanks to its perception; that its representation of God and the universe is consistent with its nature and that different viewpoints exist as much as there are monads. 
Key Words: Substance, Monad, God, Universe, Unity, Multiplicity, Representation.