Bilgi kaynakları ve demografik faktörlerin turistlerin destinasyon imajı üzerine etkisi: İstanbul ili örneği
Influence of information resources and demographic factors on tourists' destination image: A case study in Istanbul
Yazar: MEHMET ÖMER ÖZÜÇAĞLIYAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HİLAL KILIÇ
İstanbul Gelişim Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Turizm, bir ülkenin ekonomisinin büyümesi ve ülkenin kalkınması için son
derece önemli bir araçtır. Turizm sayesinde ülkeye döviz girişi sağlandığı gibi turizm
sektöründe yüzbinlerce kişinin istihdam edilmesi de sağlanmaktadır. Turizm, ayrıca
turistik şehirlerin ve bölgelerin gelişimine de katkıda bulunmaktadır. Turizm
sayesinde milli, kültürel ve tarihi değerlerin korunması yönündeki farkındalık daha da
artmaktadır. Turizmin sağladığı dinamizm ile birlikte kültürel ve sosyal değişimler de
gerçekleşmektedir. Turizmin sayılan tüm bu faydalarına ulaşmak için ülkeye turist
çekmek gerekmektedir. Bir ülkenin veya alanın turist çekmesi bir kısım diğer
faktörlerle birlikte o yerin destinasyon imajına bağlıdır. Destinasyon imajı, bir turist
için bir turistik alanın nasıl algılandığıyla ve o yer hakkında turistin izlenimleriyle
ilgilidir. Turistin sahip olduğu destinasyon imajı, turistin o yeri tekrar ziyaret
etmesinde ve o yeri başkalarına tavsiye etmesinde etkili bir faktör olduğundan kritik
bir öneme sahiptir. Bu nedenle bir turistik yerin daha çok turist çekmesi ve o yerin
tekrar ziyaret edilebilmesi için o yer hakkındaki destinasyon imajı algısının yüksek
tutulması gerekmektedir.
Bu araştırmanın amacı, İstanbul'u ziyaret eden turistlerin İstanbul'a yönelik
destinasyon imajı algılarını incelemek ve destinasyon imajı algılarını etkileyen
faktörleri belirlemektir. Bu kapsamda İstanbul'u ziyaret eden turistlerin eğlence
mekanları, seyahat ortamı, kültürel deneyim, şehir hayatı ve özgür yaşam kriterleri
açısından destinasyon imajı algılarının, İstanbul'u ziyaret etmekten duyulan
memnuniyet, İstanbul'u yeniden ziyaret etme niyeti ve İstanbul ziyaretini başkalarına
tavsiye etme üzerindeki etkileri araştırılmıştır. Araştırmada ayrıca İstanbul'u ziyaret
eden turistlerin eğlence mekanları, seyahat ortamı, kültürel deneyim, şehir hayatı ve
özgür yaşam kriterleri açısından destinasyon imajı algı düzeylerinin demografik
değişkenlere göre ve ziyaretin özelliklerine (bilgi kaynaklarına) göre farklılaşıp
farklılaşmadığı da araştırılmıştır.
Araştırmanın verileri, İstanbul'u ziyaret eden 448 yabancı turistten anket
yöntemiyle toplanmıştır. Araştırmada kullanılan anket formu Kişisel Bilgi Formu,
ziyaret değerlendirme ölçeği ve Destinasyon İmajı Ölçeği olmak üzere üç kısımdan
oluşmuştur. Anket formlarıyla toplanan verilerin analiz edilmesi için doğrulayıcı
faktör analizi (DFA) gerçekleştirilmiştir ve ölçeklerin güvenirliğini test etmek için iç
tutarlılık katsayılarının (Cronbach's Alpha) hesaplaması yapılmıştır. İlişki analizleri
için Pearson momentler çarpımı korelasyon testi ve etki analizleri için çoklu doğrusal
regresyon analizi kullanılmıştır. Gruplar arası farklılıkları analiz etmek için ise
bağımsız örneklem t testi ve tek yönlü varyans analizi (ANOVA) testi kullanılmıştır.
İstatistiki anlamlılık %95 güven aralığında aranmıştır.
Araştırmanın bulguları, İstanbul'u ziyaret eden yabancı turistlerin en yüksek
düzeyde değerlendirilen destinasyon imajı faktörlerinin görsel kültürel deneyim (4,59)
ve şehir hayatı (4,55) faktörleri olduğu ve en düşük düzeyde değerlendirilen
destinasyon imajı faktörlerinin ise LGBT ve uyuşturucu odaklı özgür yaşam (2,72) ve
denizle ilgili eğlence mekanları (3,77) faktörleri olduğunu göstermiştir. Ayrıca,
İstanbul'u ziyaret eden yabancı turistlerin İstanbul'u ziyaret etmekten duydukları
memnuniyet düzeyinin, ziyareti başkalarına tavsiye etme düzeyinin ve yeniden ziyaret
etme niyeti düzeyinin çok yüksek olduğu saptanmıştır.
Araştırmanın bulguları, İstanbul'u ziyaret eden yabancı turistlerin açık hava
eğlence mekanları, denizle ilgili eğlence mekanları, makro ölçekli seyahat ortamı,
mikro ölçekli seyahat ortamı, görsel kültürel deneyim, kültürü öğrenme deneyimi,
şehir hayatı, yetişkin odaklı özgür yaşam ve LGBT ve uyuşturucu odaklı özgür yaşam
destinasyon imajı faktörleri düzeyinin ziyaret memnuniyeti düzeyi üzerinde anlamlı
bir etkisi olmadığını göstermiştir. Benzer olarak bu dokuz faktörün İstanbul'u ziyaret
eden yabancı turistlerin İstanbul ziyaretini başkalarına tavsiye etme düzeyleri üzerinde
de anlamlı bir etkisi olmadığı tespit edilmiştir. Diğer taraftan bu dokuz faktörün
İstanbul'u ziyaret eden yabancı turistlerin İstanbul'u yeniden ziyaret etmek üzerinde
%13'lük anlamlı bir varyans açıkladığı ve dokuz faktör içerisinde denizle ilgili eğlence
mekanları, makro ölçekli seyahat ortamı, görsel kültürel deneyim ve kültürü öğrenme
deneyimi destinasyon imajı faktörleri düzeyinin yeniden ziyaret etme niyeti düzeyi
üzerinde anlamlı etkisi olduğu bulunmuştur. Anlamlı etkisi olan bu dört faktör
içerisinde ilk üçünün etkisi pozitif yönlü iken kültürü öğrenme deneyimi destinasyon
imajı faktörlerinin etkisi negatif yönlüdür. İstanbul'u ziyaret eden yabancı turistlerin
ziyareti başkalarına tavsiye etmelerinin İstanbul'u tekrar ziyaret etme niyetini
etkilemediği, diğer taraftan ziyaret memnuniyetinin İstanbul'u tekrar ziyaret etme
niyetini olumlu olarak etkilediği sonucuna ulaşılmıştır. Bu araştırmanın fark
analizleriyle ilgili bulguları, İstanbul'u ziyaret eden yabancı turistlerin geldikleri ülke,
cinsiyet, medeni durum, yaş, eğitim düzeyi, gelir düzeyi, ziyaret sayısı ve ziyaret süresi
farklılaştığı zaman destinasyon imajını belirleyen bazı faktörler açısından algı
düzeylerinin de farklılaştığı sonucuna ulaşılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Turizm, Turist, Destinasyon İmajı, Ziyaret Memnuniyeti, Ziyaret
Etme Niyeti.

Abstract:
Tourism is an extremely important tool for the growth of a country's economy
and the development of the country. Thanks to tourism, foreign currency inflows are
provided to the country and hundreds of thousands of people are employed in the
tourism sector. Tourism also contributes to the development of touristic cities and
regions. Due to tourism, awareness of the protection of national, cultural and historical
values is increasing. Along with the dynamism provided by tourism, cultural and social
changes also take place. In order to reach all these benefits of tourism, it is necessary
to attract tourists to the country. The tourist attraction of a country or area depends on
the destination image of that place, along with a number of other factors. Destination
image is related to the perception of a touristic area for a tourist and the tourist's
impressions about that place. The destination image of the tourist has a critical
importance as it is an effective factor for the tourist to revisit that place and recommend
it to others. For this reason, in order for a touristic place to attract more tourists and to
be able to visit that place again, the perception of the destination image about that place
should be kept high.
The aim of this research is to examine the destination image perceptions of
tourists visiting Istanbul and to determine the factors affecting their destination image
perceptions. In this context, the effects of destination image perceptions of tourists
visiting Istanbul in terms of entertainment venues, travel environment, cultural
experience, city life and free-living criteria on their satisfaction with visiting Istanbul,
their intention to revisit Istanbul and recommending their visit to others have been
researched. In the study, it was also investigated whether the destination image
perception levels of the tourists visiting Istanbul in terms of entertainment venues,
travel environment, cultural experience, city life and free life criteria differ according
to demographic variables and the characteristics of the visit.
The data of the research were collected from 448 foreign tourists who visited
Istanbul by questionnaire method. The questionnaire used in the research consisted of
three parts: Personal Information Form, Visit Evaluation Scale and Destination Image
Scale. Confirmatory factor analysis (CFA) was performed to analyze the data collected
with the questionnaire forms, and the internal consistency coefficients (Cronbach's
Alpha) were calculated to test the reliability of the scales. Pearson product-moment
correlation test was used for correlation analysis and multiple linear regression
analysis was used for effect analysis. Independent sample t-test and one-way analysis
of variance (ANOVA) test were used to analyze the differences between groups.
Statistical significance was sought at the 95% confidence interval.
The findings of the study indicate that the destination image factors that are
evaluated at the highest level of foreign tourists visiting Istanbul are visual cultural
experience (4,59) and city life (4,55), and that the destination image factors that are
evaluated at the lowest level are LGBT and drug-oriented free life ( 2.72) and sea-
related entertainment venues (3.77). In addition, it has been determined that the level
of satisfaction of foreign tourists visiting Istanbul from visiting Istanbul, the level of
recommending the visit to others and the level of revisit intention are very high.
The findings showed that the level of life destination image factors, which are
open-air entertainment venues, sea-related entertainment venues, macro-scale travel
environment, micro-scale travel environment, visual cultural experience, culture
learning experience, city life, adult-oriented free life and LGBT and drug-oriented
freelance, did not have a significant effect on the level of visit satisfaction. Similarly,
it has been determined that these nine factors do not have a significant effect on the
level of foreign tourists visiting Istanbul to recommend Istanbul to others. On the other
hand, these nine factors explain a significant 13% variance on foreign tourists visiting
Istanbul and revisit Istanbul, and It has been found that within nine factors, sea-related
entertainment venues, macro-scale travel environment, visual cultural experience and
cultural learning experience destination image factors have a significant effect on the
level of revisit intention. While the effect of the first three of these four factors that
have a significant effect is positive, the effect of the culture learning experience
destination image factors is negative. It has been concluded that the foreign tourists
visiting Istanbul, recommending the visit to others does not affect the intention to visit
Istanbul again, on the other hand, visit satisfaction positively affects the intention to
visit Istanbul again. The findings of this study related to the difference analysis have
been concluded that when the country of origin, gender, marital status, age, education
level, income level, number of visits and duration of visit of foreign tourists visiting
Istanbul differ, their perception levels also differ in terms of some factors that
determine the destination image.
Keywords: Tourism, Tourist, Destination Image, Visit Satisfaction, Intention to visit.