Arıcılığın ekonomiye katkısı ve temel sorunları (Ardahan ili örneği)
The contribution of beekeeping to economy and its basic problems (The example of Ardahan province)
Yazar: GÜVEN KARAKOYUN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NECİP YILDIZ
Ardahan Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sosyal Hizmet = Social Work

Özet:
Bu tezde, kırsal kalkınma iktisadı bağlamında Ardahan yöresi arıcılığının 
ekonomiye katkısı ve temel sorunları araştırılmış, bal verimini etkileyen faktörler 
belirlenmeye çalışılmıştır. Ardahan ilinin coğrafi konumunun gayet uygun olması ve 
ekolojik yapısının arıcılık için çok zengin doğa koşulları sunmasına rağmen, söz konusu 
bu potansiyelden yeterince fayda sağlanamadığı tespit edilmiştir.  Araştırmada, Ardahan 
ili ve ilçelerinde faaliyet gösteren arıcılık işletmelerinin temel sorunlarını tespit etmek, 
arıcıların bal dışında ürettikleri ürünler hakkında güncel bilgiye ulaşmak, koloni başına 
düşen bal veriminin düşük olmasının nedenlerini araştırmak ve en önemlisi, verimi 
artırmak için kırsal kalkınma bağlamında nelerin yapılması gerektiğini tespit etmek 
amaçlanmıştır.  
Ardahan'da üretilen bal ve diğer arı ürünlerinin hak ettiği değerde pazarlanması 
için bal borsası kurulması, sahte piyasa ballarının girişlerinin yasaklanması için önlemler 
alınması ve arıcılık faaliyetlerinden üst seviyede faydalanılabilmesi için alternatif bir 
turizm çeşidi olan Api turizmi konusunda bilinç oluşturulması gereği; çalışmamızda 
vurgulanan temel meselelerdir. Bahsi geçen bu konularla ilişkili olarak Ardahan Arıcılar 
Birliği kayıtlarından faydalanılmıştır. Bu kapsamda, toplam 612 kayıtlı üreticiden, aktif 
durumda olan 315 arıcılık işletmesi ile yüz yüze görüşülerek anket usulüyle 36 adet soru 
sorulmuş ve bu soruların cevapları SSPS programı yardımıyla analiz edilmiştir. Ayrıca 
Ardahan Arıcılık Gen Merkezi başta olmak üzere, Ardahan Arıcılar Yetiştirme Birliği, 
Tarım İl Müdürlüğü ile diğer ilgili kurumlarda, kuruluşlarda görev yapan uzmanlarla 
görüşülerek konuyla ilgili bilgi ve tecrübeler kayıt altına alınmıştır. 
Çalışmada, Ardahan yöresinde arıcılık faaliyetinde bulunanların çoğunluğunun 
erkeklerden oluştuğu, kadın üreticilerin bu alanda zayıf kaldığı görülmektedir. Yörede 
aktif durumda olan 315 arı işletmesi ile yapılan görüşmelerde; mesleki olarak, %33 
oranıyla kamu çalışanlarının ilk sırada yer aldığı ve faaliyette bulunanların çoğunun 
arıcılığı ikinci bir iş (ek iş) olarak yaptığı anlaşılmıştır. Arıcılık işletmelerinin %70'ine 
yakınının sadece bal üretimi yaptığı, bal dışındaki arı ürünleriyle ilgilenmediği 
belirlenmiştir. İşletmelerle yapılan anketten de anlaşıldığı üzere üreticilerin sırasıyla 
%10,8'nin polen, %3,5'nin propolis, %2,5'nin arı sütü, %1,3'nün arı zehri ürettiği 
bilgisine ulaşılmıştır. 
2017 yılında coğrafi işaret alan Ardahan Çiçek Balının üretim miktarının Türkiye 
ortalamasının hayli altında kaldığı gözlenmiştir. Çalışma kapsamında, sahadaki verilere 
dayalı olarak, Ardahan'da yaklaşık 420 ton bal ve 3 ton balmumu üretildiği bilgisine 
ulaşılmıştır. Oysa TÜİK (2023)'in verileri çerçevesinde, Ardahan ilinde toplam 171 ton 
bal üretildiği bilgisinin paylaşıldığı görülmektedir. Somut veriler baz alındığında, 
Ardahan arıcılarının, toplam üretim bakımından, 81 il içerisinde 69. sırada, Doğu 
Anadolu illeri arasında ise 12. sırada olduğu görülmektedir.  
Ardahan'da arıcıların temel sorunlarının başında; kışlama, temel eğitim ve yöntem 
eksikliği, Artvin ve civar illerden gelen arıların yaydığı hastalık ve arı ırkında meydana 
getirdiği melezleştirme olayı, ana arı değişim sürecinde yapılan hatalar, çayır biçme 
takviminin öne alınması, gece ve gündüz sıcaklık farkından dolayı oluşan don (kırağı), il 
dışında imal edilen ancak içeriğinin ne olduğu tam olarak bilinmeyen keklerin neden 
olduğu hastalıklar, Afrika, Suriye, İran ve Arabistan üzerinden gelen toz bulutları, iklim 
değişikliği ve kolonilere yapılan yanlış müdahaleler nedeniyle oluşan stres faktörü gibi 
birtakım sorunlar gelmektedir. Çalışma boyunca, bahsi geçen bu sorunlar da göz önünde 
bulundurularak, Ardahan'daki arıcılığın çözülebilir durumda olan temel sorunlarına, 
başta verimi artırma amacı doğrultusunda, bir takım çözüm önerileri sunularak, kırsal 
kalkınma iktisadına katkı sunulmaya çalışılmıştır. 
Anahtar Sözcükler:  
Arıcılık Ekonomisi, Bal ve Arı Ürünleri, Kırsal Kalkınma İktisadı, Üretimde Verimlilik, 
Ardahan, Arıcılığın Sorunları.

Abstract:
In this thesis, the contribution of beekeeping to the economy and its fundamental 
problems in the Ardahan province were investigated in the context of rural development 
economics, and the factors affecting honey yield were tried to be determined. Although 
the geographical location of Ardahan province is very suitable and its ecological structure 
offers very rich natural conditions for beekeeping, it has been determined that this 
potential is not sufficiently utilized. The aims of the research are respectively to determine 
the fundamental problems of beekeeping enterprises operating in Ardahan province and 
its districts, to reach up-to-date information about the products produced by beekeepers 
other than honey, to investigate the reasons for the low honey yield per colony, and most 
importantly, to determine what should be done in the context of rural development in 
order to increase yield. 
The main issues emphasized in our study are as follows, the establishment of a 
honey stock exchange for the marketing of honey and other bee products produced in 
Ardahan at the value they deserve, taking measures to prohibit the entry of fake market 
honeys, and creating awareness about Apitourism, an alternative tourism type, in order to 
benefit from beekeeping activities at the highest level. In relation to these aforementioned 
issues, the records of the Ardahan Beekeepers Association were used. In this context, 315 
active beekeeping enterprises out of a total of 612 registered producers were interviewed 
face to face and 36 questions were asked using the survey method and the answers to 
these questions were analyzed with the help of the SSPS program. In addition, experts 
working in the Ardahan Beekeeping Gene Center, Ardahan Beekeepers Breeding 
Association, Provincial Directorate of Agriculture and other relevant institutions and 
organizations were interviewed and their knowledge and experiences on the subject were 
recorded.  
In the study, it was observed that the majority of those engaged in beekeeping 
activities in the Ardahan region were men and that female producers were weak in this 
field. In the interviews conducted with 315 active beekeeping enterprises in the region, it 
was found out that public employees were in the first place with a rate of 33%, and most 
of those who were active did beekeeping as a second job (additional job). It was 
determined that almost 70% of the beekeeping enterprises only produced honey and were 
not interested in bee products other than honey. As understood from the survey conducted 
with the enterprises, it was determined that 10.8% of the producers produced pollen, 3.5% 
propolis, 2.5% royal jelly and 1.3% bee venom, respectively.  
It was observed that the production amount of Ardahan Flower Honey, which 
received a geographical indication in 2017, was well below the Turkish average. Within 
the scope of the study, based on the data in the field, it was found out that approximately 
420 tons of honey and 3 tons of beeswax were produced in Ardahan. However, within the 
framework of TÜİK (2023) data, it is seen that the information shared is that a total of 
171 tons of honey was produced in Ardahan province. Based on concrete data, it is seen 
that Ardahan beekeepers are in the 69'th place among 81 provinces and 12'th place 
among Eastern Anatolian provinces in terms of total production. 
In the study it was found out that the main problems of beekeepers in Ardahan are 
respectively wintering, lack of basic education and methods, diseases spread by bees 
coming from Artvin and surrounding provinces and the hybridization event they cause in 
the bee race, mistakes made during the queen bee exchange process, bringing the meadow 
mowing calendar forward, frost caused by the difference in day and night temperatures, 
diseases caused by the cakes manufactured outside the province, the exact content of 
which is not known, dust clouds coming from Africa, Syria, Iran and Arabia, climate 
change and stress factors caused by wrong interventions made to the colonies. 
Throughout the study, considering these problems, a number of solution suggestions were 
made to the fundamental problems of beekeeping in Ardahan that could be solved, 
primarily with the aim of increasing productivity, and an attempt was made to contribute 
to the rural development economics. 
Keywords: 
Beekeeping Economy, Honey and Bee Products, Rural Development Economics, 
Efficiency in Production, Ardahan, Problems of Beekeeping.