Dijital okuryazarlık ile ilgili gerçekleştirilen çalışmaların analizi
Analysis of studies conducted on digital literacy
Yazar: CİHAN SALMA
Danışman: DOÇ. DR. RECEP KAHRAMANOĞLU
Gaziantep Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmanın amacı dijital okuryazarlık ile ilgili yapılan araştırmaların genel eğilimlerini incelemektir. Sistematik literatür taramasının kullanıldığı bu araştırmada YÖK Ulusal Tez Merkezi'nde ve DergiPark'ta Türkçe yayınlanmış çalışmalar çalışma grubuna dâhil edilmiştir. Tarama sonucunda elde edilen bulgular betimsel analiz yöntemi ile çözümlenmiştir. Bu çalışmada, dijital okuryazarlık ile ilgili 35 tez ve 37 makale olmak üzere toplam 72 çalışma analiz edilmiştir. 2017-2022 yılları arasında dijital okuryazarlık konusundaki araştırmaların türleri ve yöntemleri incelenmiş ve belirgin eğilimler ortaya konulmuştur. Bu dönem boyunca dijital okuryazarlık konusunun giderek artan bir ilgi gördüğü, özellikle 2021 ve 2022 yıllarında yapılan çalışmaların sayısında belirgin bir artış olduğu gözlemlenmiştir. Araştırmaların büyük çoğunluğu (%75) nicel yöntemlere dayanmaktadır, bu da dijital okuryazarlık konusunda somut ve ölçülebilir verilerin toplanmasına yönelik bir eğilimi göstermektedir. Karma ve nitel yöntemlerin daha az tercih edilmesi, dijital okuryazarlığın derinlemesine incelenmesine yönelik çalışmaların eksikliğini işaret etmektedir. Bu nedenle, gelecekte nitel ve karma yöntemlerin daha fazla kullanılması, dijital okuryazarlığın farklı boyutlarının daha iyi anlaşılmasına katkı sağlayabilir. Örnekleme yöntemleri açısından en sık kullanılan yöntem uygun örnekleme olmuştur, ancak bazı çalışmalarda örnekleme yöntemi belirtilmemiş veya kullanılmamıştır. Bu durum, metodolojik eksikliklerin varlığını göstermektedir. Tez çalışmalarının daha çeşitli ve karmaşık örnekleme yöntemlerini benimsediği gözlemlenmiştir. Öğretmenler ve öğretmen adayları en çok çalışılan gruplar olup, dijital okuryazarlık araştırmalarının genellikle ilkokul ve ortaokul seviyelerine yoğunlaştığı belirlenmiştir. Veri toplama araçları arasında ölçekler en sık kullanılan araçlardır. Veri analiz yöntemlerinde ise nicel analiz yöntemleri (%90,82) baskındır, özellikle ANOVA, t-testi ve korelasyon analizi gibi kestirimsel yöntemler yaygın olarak kullanılmıştır. Nitel analiz yöntemleri ise betimsel analiz ve içerik analizi ile sınırlı kalmıştır. Araştırma sürecinde karşılaşılan problemler ve sınırlılıkların giderilmesine yönelik, uygulayıcılara ve araştırmacılara yönelik çeşitli öneriler sunulmuştur. Özellikle dijital okuryazarlık eğitimlerinin artırılması ve nitel çalışmaların sayısının artırılması önemli öneriler arasındadır. Müfredat ve öğretim programlarına yönelik öneriler ise dijital okuryazarlığın eğitim kademelerinde okutulması ve programlarda yer alması gerektiğini vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler: dijital okuryazarlık, sistematik literatür taraması, betimsel analiz

Abstract:
The aim of this study is to examine the general trends in research related to digital literacy. Utilizing a systematic literature review, studies published in Turkish in the YÖK National Thesis Center and DergiPark were included in the study group. The findings obtained from the review were analyzed using the descriptive analysis method. In this study, a total of 72 studies, including 35 theses and 37 articles, related to digital literacy were analyzed. The types and methods of research on digital literacy between 2017-2022 were examined, revealing distinct trends. During this period, there was a noticeable increase in interest in digital literacy, especially with a significant rise in studies conducted in 2021 and 2022. The majority of the research (%75) is based on quantitative methods, indicating a tendency to collect concrete and measurable data on digital literacy. The lower preference for mixed and qualitative methods points to a lack of in-depth studies on digital literacy. Therefore, increased use of qualitative and mixed methods in future research could contribute to a better understanding of different dimensions of digital literacy. In terms of sampling methods, the most frequently used method was convenience sampling, although some studies did not specify or use any sampling method, indicating methodological deficiencies. It was observed that thesis studies adopted more varied and complex sampling methods. Teachers and teacher candidates were the most studied groups, and digital literacy research generally focused on primary and secondary education levels. Among data collection tools, scales were the most commonly used instruments. In data analysis methods, quantitative analysis methods (%90.82) predominated, particularly inferential methods such as ANOVA, t-tests, and correlation analysis. Qualitative analysis methods were limited to descriptive and content analysis. Various recommendations were made to address the problems and limitations encountered during the research process, as well as for practitioners and researchers. Notably, increasing digital literacy training and the number of qualitative studies were important suggestions. Recommendations for curriculum and instructional programs highlighted the need for digital literacy to be taught at different educational levels and included in programs.

Keywords:  Digital literacy, systematic literature review, descriptive analysis