Osmanlı'dan Cumhuriyet'e geçişte tasavvuftaki irfani gelenek: Ahmed Avni Konuk örneği
The gnostic tradition of sufism in the transition from the Ottoman Empire to the Turkish Republic: Ahmed Avni Konuk
Yazar: ESMA ÖZTÜRK
Danışman: PROF. DR. ETHEM CEBECİOĞLU
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tasavvuf Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Din = Religion
Dizin: Gelenekler = Traditions ; Konuk, Ahmet Avni = Konuk, Ahmet Avni ; Mevlana Celaleddin-i Rumi = Mevlana Celaleddin-i Rumi ; Mutasavvıf = Theosofistical ; Tasavvuf = Mystic ; Tasavvufi unsurlar = Mystical elements ; Vahdet-i vücud = Unity of existence ; İbn Arabi = İbn Arabi ; İslamiyet = Islam

Özet:
Bu çalışmayla Cumhuriyet'in ilk yıllarında kaleme almış olduğu eserlerle tasavvufun tefekkür boyutuna vurgu yapan; gerek şerh ve gerekse tercüme yoluyla Osmanlı tasavvuf anlayışını günümüze nakleden Ahmed Avni Konuk'un irfânî  geleneğe katkılarını ortaya koymak amaçlanmaktadır. Bugüne kadar tasavvufî düşünceleri üzerine yeterince araştırma yapılmamış olmakla birlikte, bu ilmî şahsiyetin çok yönlü birikimi araştırmamız vesilesiyle günümüz tasavvuf çalışmalarına dâhil edilmek istenmektedir. 
Çalışmamızda mutasavvıfımızın hayatı incelenmiş, ilmî kişiliğinin farklı yönleri, tasavvuf terbiyesine etki eden şahsiyetler üzerinden ortaya çıkarılmış, son olarak da şerhini yaptığı eserler taranarak, bu eserler vasıtasıyla elde edilen tasavvufî görüşleri detaylı bir incelemeyle değerlendirilmiştir. 
Ömrünü Ekberî ve Mevlevî geleneğin başlıca eserlerini tercüme ve şerh etmeye adamış olan Konuk'un tüm bu eserlerinde esas alınan temel mesele "Vahdet-i vücûd" düşüncesidir. Hatta o, bu düşünce çatısı altında yazdığı eserlerinde İbnü'l-Arabî ve Mevlânâ gibi iki mutasavvıfı uzlaştırmıştır. Geniş bir bilgi ve birikim gerektiren bu çabası neticesinde İbnü'l-Arabî ve Mevlânâ okumaları yeni bir perspektif kazanmıştır. Böylelikle, bahsi geçen eserlerin yeniden okunmasına da vesile olmuştur. Zikredilen tüm bu nedenlerden dolayı Konuk'un tasavvuf çevrelerince hatırlanması gereken âlimlerden birisi olduğu düşünülmektedir.


Anahtar Kelimeler: İrfânî gelenek, Ahmed Avni Konuk, vahdet-i vücûd, İbnü'l-Arabî, Mevlânâ.

Abstract:
In the early years of the Turkish Republic, Ahmet Avni Konuk emphasized the contemplative dimension of Sufism with his works, by his translations and commentaries he conveyed Ottoman Sufism to the present day and this thesis aims to find out the Sufi scholar's contribution to the gnostic tradition. A sufficient research hasn't been conducted about Ahmet Avni Konuk until now and his contribution to the field of Sufism is intended to be included in the present Sufism studies through this research.
In this thesis, his life, his mystical personality, different aspects of his academic personality have been revealed through examining the people who affect his Sufi discipline, and finally the works of his commentaries have been screened, mystical vision obtained through these works are evaluated with a detail.
Konuk who dedicated his whole life to the translation and commentary of Ekhbarîya ve Mawlavî traditions' major works where the central issue is the thought of "wahdat al wujud- Unity of Existence." Under the roof of this thought, he reconciled Ibn Arabi and Rumi in his works. This effort which requires a broad knowledge and experience has been successfully concluded by him and by this way Rumi and Ibn Arabi readings gained a new perspective. In addition to this, his efforts conduced to the re-reading of these works. Due to above mentioned reasons, it is thought that Konuk has to be remembered as an important scholar by sufi peripheries.


Key words: Gnostic tradition, Ahmed Avni Konuk, wahdat al wujud-Unity of Existence, İbn Arabî, Rumi.