Cârullah ez-Zemahşerî'nin el-Keşşâf isimli tefsirinde ehl-i kitap
Ahl al-kitab in Zamahshari's al-Kashshaf
Yazar: AZİZ ÇINAR
Danışman: PROF. DR. MUHAMMED FATİH KESLER
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Din = Religion
Dizin: Ehl-i Kitab = Ahl al-Kitab ; Mutezile = Mutazila ; Tefsir = Commentary

Özet:
Zemahşerî, dinî ve edebî ilimlerde zirveye ulaşmış, çeşitli şehirlerde çok sayıda öğrenciye ders vermiş ilmî bir şahsiyettir. Şöhreti her tarafa yayılmış ve asrının imamı olarak kabul edilmiştir.
Bilhassa dil ve edebiyatla ilgili mevzularda kıymetli eserler veren Zemahşerî, hayatı boyunca sürdürdüğü telif çalışmalarıyla İslâm kültüründe herkesçe bilinen yerini almıştır. O, sadece muhtelif kaynaklardan bilgi toplamakla yetinmemiş, yazdığı bütün eserlerinde kendine mahsus orijinal fikirleri ile İslâm kültürüne önemli katkılarıyla temayüz etmiştir. Bilhassa Keşşâf adlı tefsiriyle büyük bir şöhret yapmıştır.
Zemahşerî?nin bu tefsiri daha ziyade dil ve belâgat bakımından önemlidir. Bu yönüyle kendinden sonra gelen birçok müfessire önderlik yapmıştır. Bütün bu sebeplerden dolayı Keşşâf  ?Ümmü?t-tefâsîr? tefsirlerin aslı/esası kabul edilmiştir. Müfessirimiz, mu`tezile görüşünü benimsediği ve tefsirinde ehl-i sünnet âlimleri hakkında maksadını aşan ifadeler kullandığı gerekçesiyle tenkit edilmiştir.  Eser üzerine birçok şerh, hâşiye ve ta`lîk kaleme alınmış, kullandığı hadislerin tahrici yapılmıştır. 
Müfessirlerin anlamaya ve yorumlamaya çalıştıkları Kur?an-ı Kerim, belli bir bölge ve millete değil, insanların tümüne gönderilen ilâhî bir mesajdır. Dolayısıyla diğer bütün insanlar gibi ehl-i kitap da Kur?an?ın muhataplarıdır. 	 
Zemahşerî?nin Keşşâf isimli tefsirinde, yahudi ve hıristiyanların inanç noktasında eşit olmadıkları anlaşılmaktadır. Kur?an-ı Kerim, bu insanları iki temel grup olarak değerlendirir. Bunlardan birincisi inançları ve aşırılıkları yüzünden hak yoldan çıkmış olan çoğunluğu oluşturan gruptur. Kur?an-ı Kerim, ehl-i kitabın bu inanç ve tutumlarını reddederek onları ortak söze (tevhid) davet etmiştir. Bu tevhid ilkesini kabul etmedikleri takdirde başlarına geleceklerle onları tehdit etmiştir. 
Ehl-i kitap içinde azınlık bir grup ise sağlam inançlarından ve sadakatlerinden dolayı Kur?an-ı Kerim?de övülmüşler ve önceki gruptan istisna edilmişlerdir. Zira onlar, kitaplar ve peygamberler noktasında diğerleri gibi ayrıma gitmemişler, şirke ve küfre götüren inanç ve davranışlar içinde olmamışlardır.

Abstract:
Zamahshari was one of the scholars who reached top level of religious and literary scholarship and he educated large number of student in various cities. His reputation and glory has been expanded over the world and has been accepted as the Imam of his century.
Zamahshari who wrote several substantial books on language and literature, took a significant place in Islam Culture well known by people with copyright studies that were continued in whole his life. He did not content himself with collecting information from diverse sources; furthermore he contributed to Islam Culture with his original ideas in his literary work. Especially his Qur?an interpretation, called al-Kashshaf, has acquired reputation from all over the world. This interpretation has been important in terms of language and rhetoric. With this aspect he has been leader for many interpreters. For this reason, al-Kashshaf ?Ummu al-Tafasir? has been accepted as the master of interpretation.  Zamahshari was criticized with the reason that he adopted Mu?tezila?s view and applied some expressions which exceeded his intention about Ahl al-Sunnah scholars. Many explanation, footnote, postponing were written about this literature and hadiths he used were re-studied.
The Qur?an which has been tried to be understood and interpreted by interpreters has been sent not only for a specific place or nation but also for whole humanity as a divine message. Hence people of the book have been addressee of the Qur?an like other whole human.
In Zamahshari? interpretation, al-Kashshaf, studied on this thesis regarding his view about people of the book, it has been analyzed that Jews and Christians have not been equal at the faith point. Those people have been evaluated as two fundamental groups in Qur?an. The first group has been composed of the people who have veered off Allah way because of their faith and extremity. The Qur?an has invited them to mutual word (tevhid) with ignoring people of the book?s faith and attitude. In case they did not accept tevhid principle, it threatened with the possibilities they could face.
A minority group among people of the book has been praised and excluded by the Qur?an because of their steady faith and loyalty. Hence they did not go to differentiation on books, and prophets and they did not commit attitudes which leaded shirk and profanity like others.