Çocuk hakları ve sosyal hizmetin güçlendirme yaklaşımı açısından suça yönelen çocuk-polis ilişkisi
The juvenile offenders and police relationship from the persrective of children rights and emporewing approach of social work
Yazar: ÖZLEM CANKURTARAN ÖNTAŞ
Danışman: PROF. DR. SEVDA ULUĞTEKİN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2004
Konu: Sosyal Hizmetler = Social Services

Özet:
Araştırmanın amacı, çocuk haklan ve güçlendirme yaklaşımı bağlamında çocuk adalet sistemi içinde yer alan, suça yönelen çocuğun ve polisin gözü ile çocuk-polis ilişkisini incelemektir. Araştırmanın çocuk boyutu için tutukevinde bulunan çocuklarla niteliksel araştırma gerçekleştirilmiş, polis boyutu için ise karakol ve çocuk şubesinde çalışan polislerle niceliksel araştırma yapılmıştır. Ayrıca bir karakolda ve çocuk şubesinde çocuğun gözaltı sürecini daha yakından incelemek ve anlamak amacıyla üç çocuk üzerinde gözlemler yapılmıştır. Böylece çalışmada, toplam 55 yargılanan çocuk ve 193 polisten veri toplanmıştır. Araştırmanın yargılanan çocuk boyutu ile ilgili elde edilen en önemli sonuçları şunlardır: Çocuklar; suç davranışı göstermeden önce aile, eğitim, akran grupları ve yaşadıkları çevreyle ilişkili olarak olumsuz yaşantı deneyimlerine sahiptir. Suç davranışı gösterene kadar neredeyse hiçbir toplumsal hizmet alamayan çocuklara suç davranışı göstermesiyle birlikte polisin cezalandırıcı yaklaşımıyla başlayan bir süreç yaşanmaktadır. Polisle karşılaştıkları andan itibaren cezalandırılan yani "ezilen" çocuklar, tutukevinde yargılandıkları süre içinde özellikle uzun süre tutukevinde hırsızlık, gasp ve adam öldürme gibi suç türleri nedeniyle yargılanan çocuklar, cezalandıran yani "ezen" rolünü üstlenmektedirler. Elde edilen bu sonuçlar, Çocuk Hakları Sözleşmesi'nin öngördüğü biçimde suça yönelen çocukların "toplumla bütünleşmelerini hedefleyen biçimde" bir yaklaşımla karşılaşmadıklarını göstermektedir. Polis boyutu ile ilgili elde edilen sonuçlar şunlardır: Polisler, çocuk hakları konusunda, çocuğun sosyal haklarını ön plana çıkarırken, çocuğun katılım hakkından neredeyse hiç söz etmemektedirler. Polislere göre çocukların suça yönelme nedenlerinin başında; çocukların aileleri, akran grupları ve çocukların içinde yaşadıkları çevre yer almaktadır. Görüşülen polisler, çocukların gözaltı süreciyle ilgili olarak şunları söylemektedirler: Polislerin çoğunluğu, çocukların ailelerine haber verdiklerini buna karşılık, çocuğun saldırganlığına ve kaçma tehlikesine karşı kelepçe taktıklarını belirtmektedir. Ayrıca polisler, gözaltına aldıkları çocukların su ve tuvalet gibi ihtiyaçlarını karşıladıklarını, polislerin tamamına yakını çocukları adli tıp kurumuna götürdüklerini ve kayıtlarının olup olmadığını sorduklarını, çocukları suç mahalline götürdüklerini ve avukat çağırdıklarını da ifade etmektedirler. Araştırma kapsamındaki polisler, çocuğun saldırgan olması halinde nezarethaneyi kullandıklarını belirtmektedirler. Ayrıca polisler tarafından, çocukların gözaltı işlemlerinin çocuk şubesi yerine; karakol, karakolun bağlı bulunduğu ilçe emniyet müdürlüğüne bağlı çalışan sivil ekipler ve o ilin emniyet müdürlüğü asayiş şubesinin ilgili birimleriyle birlikte yaptıkları saptanmıştır. Bu nokta suça yönelen çocuğun haklarının en çok ihlal edildiği kritik bir noktadır. Polislerle yapılan görüşmelerden elde edilen bir diğer önemli sonuç ise; çocuğu olan, çocuk şubesinde çalışmak isteyen ve insan hakları konusunda aldıkları eğitiminin kendi çalışmalarında katkısının olduğunu düşünen polislerin diğerlerine göre çocuğa yaklaşımları daha olumlu bulunmuştur.

Abstract:
The purpose of this research is to analyze the child-police relationship from the eyes of both the child who has inclined towards crime and taken place within the juvenile justice system, and the police in the frame of child rights and the empowerment approach. For the child dimension of the research a qualitative research was conducted with the children in the jail; and for the police dimension a quantitative research was held with the police officers working in police stations and the children's office. Also, the observations were made on three children in order to examine and understand the police custody process of the child closely. Therefore, data were collected throughout the research from 55 children on trial, and 193 police officers. The most important results of this research obtained about the dimension of the child on trial are the following: Children have negative life experiences in relation to family, education, peer groups, and environment before they commit crime. Children, who take no social service until they appear to do criminal behavior, soon, experience a process which starts with the punishing approach of the police. Children who are punished, that is to say, "oppressed" from the time they confront with the police onwards, and have been on trial and in jail for a long time because of crimes such as theft, seizure, and murder adopt the role of the punisher, that is to say, "oppressor." The results obtained show that children who are inclined towards crime are not treated with an approach which is stated in the Convention of Child Rights as "in a way that targets the integration of children to society." The results obtained about the dimension of the police are as follows: Related to child rights, the policemen emphasized the social rights of children, but almost never mentioned about their right of participation. According to the policemen, most frequent reasons why children inclined towards crime are; the families, peer groups, and the environment. The police officers interviewed stated the following about the process of custody of the children; majority of the policemen say that they inform the families, yet again, they handcuff the children for the aggressiveness and danger of escape of the children. Also, the policemen state that they meet the needs of the children under custody such as water, toilet, etc.; almost all take the children to the forensic medicine institution to ask if they have entry before; they take the children to the place of crime, and call attorney. The policemen within the frame of the research state that they use detention room in case the children are aggressive. Moreover, it is identified by the police officers that the custody procedures of the children done at the police center, with the civil teams working under the district police department, and the related units of "that" province's police department public order office, instead of children's police office. This is a critical point in which the rights of the child who is inclined towards crime are most violated. Another important result obtained from the interviews done with the policemen is the following: the police officers who have children, want to work in the children's office, and think that the education they have taken on human rights contributes to their work are found more positive in their approach to children compared to the other police officers.