Amerika Birleşik Devletleri'nin Afganistan'dan çekiliş süreci ve Taliban'ın 20 yıl sonra tekrar iktidara gelişinin yazılı basında temsili
Representation of the United States of America's withdrawal from Afghanistan and the Taliban's return to power after 20 years in the print media
Yazar: MUHAMMAD KHALID TAHIRY
Danışman: DOÇ. DR. AYSEL ÇETİNKAYA
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Gazetecilik Ana Bilim Dalı / Gazetecilik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Gazetecilik = Journalism
Dizin: Afganistan = Afghanistan ; Afganistan Savaşı = Afghanistan War ; Amerika Birleşik Devletleri = United States of America ; Gazeteler = Newspapers ; Geri çekilme = Withdraw ; Savaş = War ; Tahliye = Release ; Taliban = Taliban ; Yazılı basın = Written press

Özet:
Afganistan sahip olduğu jeopolitik konumu ve Orta Asya'nın önemi nedeniyle
geçmişten günümüze kadar bir çok büyük devletlerin istilasına uğramıştır. Afganistan'ın
zengin yer altı ve yer üstü kaynaklara sahip olması ve Orta Asya'yı Güney Asya'ya, Çin'i
Ortadoğu'ya bağlayan jeopolitik konumu, geçmişte büyük imparatorlukların, son asırda
Brtitanya Kralığı ve Çarlık Rusya'nın, sonrasında SSCB ve Amerika Birleşik
Devletleri'nin yanı sıra, Çin ve komşu ülkelerin, Afganistan üzerinde sürekli mücadele
etmelerine neden olmuştur. Afganistan 20. yüzyılda olduğu gibi 21. yüzyılda da huzur ve
istikrara kavuşamamıştır.
Bu çalışmada Amerika Birleşik Devletleri'nin Afganistan'dan çekiliş süreci ve
Taliban'ın 20 yıl sonra tekrar iktidara gelişinin basına yansımaları incelenmiştir. Bu
kapsamda Amerika Birleşik Devletleri'nin Ağustos ayı itibarıyla tahliyelerine hız vermesi
ve Taliban'ın da Afganistan topraklarını ele geçirme sürecinin yaşandığı 03- Ağustos –
01 Eylül 2021 tarihleri arasında ABD'nin Afganistan'dan çekilişi ve Taliban'ın iktidara
gelişinin basına yansımaları incelenmiştir. Bu bağlamda ABD'de en fazla tiraji olan dört
gazeteden biri olan The Washinton Post Gazetesi, Türkiye'den Hürriyet gazetesi,
Afganistan'da yayın yapan Hasht e Subh ve Etilaatroz gazetelerinin websiteleri üzerinden
arşiv taraması yapılarak, haberlerin içerik analizi yapılmıştır.
Araştırma sonucunda, Amerika Birleşik Devletleri'nin Afganistan'dan geri
çekilmesi ve Taliban'ın iktidara gelişine ABD ve Türkiye basınının oldukça önem verdiği,
buna karşın Afganistan basınının konuya yeterince ilgi göstermediği saptanmıştır.
Afganistan'daki basın çalışanlarının ülkeden tahliye edilmiş olması ve/veya kendi
imkanları ile komşu ülkelere sığınmış olmaları nedeniyle ilgili tarihler arasında
Afganistan'da çok fazla haber yayınlanamamıştır. Hürriyet gazetesinde bu sürec
içerisinde toplam 562 (%54), The Washinton Post gazetesinde 293 (%28), Hasht e Subh
gazetesinde (8 AM) 101 (%10) ve Etilaatroz gazetesinde ise 83 (%8) haberin yer aldığı belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler: ABD'nin geri çekilmesi, Taliban, Afganistan, Doha Anlaşması, Savaş, Tahliye Süreci, Taliban'ın İktidara Gelişi, Cumhuriyetin Devrilmesi.

Abstract:
Due to its strategic location and importance in Central Asia, Afghanistan has been
invaded by many great powers throughout history. Its rich underground and aboveground
resources and its geopolitical position linking Central Asia to South Asia and China to the
Middle East have caused constant struggles for control over Afghanistan by major empires
in the past, such as the British Empire and the Russian Empire, as well as the Soviet Union
and the United States in recent times, along with China and neighboring countries.
Afghanistan has not been able to achieve peace and stability in the 21st century, just as it
was unable to do so in the 20th century.
This study examines the media coverage of the United States' withdrawal process
from Afghanistan and the Taliban's return to power after 20 years. Within this scope, the
acceleration of the United States' evacuations as of August and the Taliban's process of
taking over Afghanistan between August 3 and September 1, 2021, were analyzed in terms
of their media coverage. An analysis has been conducted on the content of four
newspapers with the highest circulation in the United States, The Washington Post,
Hürriyet newspaper from Turkey, and Hasht e Subh and Etilaatroz newspapers published
in Afghanistan, by conducting an archive search through their websites.
As a result of the research, it has been found that the withdrawal of the United States
from Afghanistan and the rise of the Taliban to power received significant attention from
the US and Turkish press, while the Afghan press did not show enough interest in the
issue. Due to the evacuation of press workers from Afghanistan or their seeking refuge in
neighboring countries, there has been a significant decrease in news coverage from
Afghanistan during the specified dates. It has been determined that Hürriyet newspaper
published a total of 562 news articles (54%), The Washington Post published 293 articles
(28%), Hasht e Subh newspaper published 101 articles (10%) and Etilaatroz newspaper
published 83 articles (8%) during this period.

Keywords: US withdrawal, Taliban, Afghanistan, Doha Agreement, War, Evacuation Process, Taliban's Takeover, Fall of the Republic.