Kapadokya yöresindeki yerleşim alanlarının mimari nitelikleri bağlamında irdelenmesi
Contextual analysis of architectural aspects of settlements in Cappadocia district
Yazar: NESLİHAN ÖZCAN ABDİK
Danışman: DOÇ. DR. GONCA BÜYÜKMIHÇI
Erciyes Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Mimari analiz = Architectural analysis ; Mimari yapı = Architectural structure ; Mimari ögeler = Architectural elements

Özet:
Geleneksel mimari dokusu, kültürel özellikleri ve doğal oluşumları ile dünyanın önemli koruma alanlarından biri olan Kapadokya Bölgesi, kaya oyma yerleşimlerin, yeraltı şehirlerinin ve yığma taş yapıların oluşturduğu, doğal oluşumlarla da bütünleşen yerel dokusu ile ön plana çıkmaktadır. Kapadokya Bölgesi'nin genel mimari karakteri incelendiğinde, bölgedeki tüm yerleşim birimlerinde; kaya oyma mekanların ve peribacalarının varlığı, malzeme kullanımı gibi ortak özelliklere sahip olmanın yanı sıra bazı farklılıklarının da bulunduğu gözlemlenmektedir.Bölgedeki yerleşim alanlarının mimari karakterinin tespit edilebilmesi amacıyla hazırlanan bu tezde, Kapadokya'nın karakteristik özelliklerini yansıtan 3 yerleşim birimi olan Ürgüp, Uçhisar ve Göreme'nin mimari karakterini oluşturan özellikleri irdelenmiştir. Bu bağlamda öncelikle Kapadokya Bölgesi'nin genel tanımı yapılmış ve bölgenin karakterini belirleyen tarihsel, kültürel, topografik, dini etkenler ve demografik yapısı incelenmiştir. Yerleşimlerin mimari niteliklerinin belirlenmesi ve karşılaştırılmalarının yapılabilmesi amacıyla, çalışma alanını oluşturan yerleşim alanlarının kentsel dokusu ve bu dokuya doğal oluşumların, anıtsal yapıların ve sivil mimarlık örneklerinin etkisi incelenmiş, doku bütününde ağırlıklı bir etkiye sahip olduğu görülen sivil mimarlık örnekleri detaylı bir şekilde ele alınmış, plan şemaları, kütle biçimlenmeleri, bezeme ve malzeme özellikleri bağlamında değerlendirilerek ortak özellikleri ve farklılıkları belirlenmiştir. Böylelikle Kapadokya Bölgesi'ndeki yerleşim birimlerinin katmanlı ve dinamik yapı sistemi içindeki oluşum mantığını anlamak ve bu yerleşim birimlerinin benzerlik ve farklılıklarını ortaya koyabilmek amaçlanmıştır.Bu çalışma ile, özellikle sivil mimarlık örneklerinin doğal oluşumlarla bütünleşerek birimlerin genel karakteristiğinin oluşmasındaki rolü vurgulanmış, bölgede yaygınlaşan restorasyon uygulamalarında yerel doku özelliklerinin vurgulanması, çeşitli nedenlerle özgün özelliklerini yitirmeye başlayan bu dokunun belgelenmesi, ortak özellikleri ve farklılıklarının belirlenmesi ve gelecekte yapılacak koruma çalışmalarına kaynak oluşturulması hedeflenmiştir.Anahtar kelimeler: Kapadokya, Ürgüp, Uçhisar, Göreme, kentsel doku, konut

Abstract:
Kapadokya (Cappadocia) District, that has been one of the most significant protected areas of the world through its traditional architectural patterns, cultural attributes and natural formations, becomes prominent by its local structure which is composed of settlements carved into stone, underground cities and stone buildings, articulated with natural formations. An analysis of general architectural characteristics of Kapadokya District produces results, by which the similarities such as the existence of spaces carved into stone, hoodoos, resemblance in used material, with little dissimilarity in all the studied settlements, are observed.In this thesis which involves ascertaining architectural aspects of settlements in the district, characteristics of three settlements called Ürgüp, Uçhisar and Göreme, which reflect distinguishing features of Kapadokya, are studied. In this context, primarily, a general definition of Kapadokya has been given and historical, cultural, topographical constitution of the district in addition to its properties pertaining to religious and demographical facts. In order to assess and compare architectural assets of settlements in the field, their urban structure and the effects of natural formations, monuments and civil architecture are examined. Civil architecture examples which have a significant roll in the urban structure are studied in detail, assessed in respect to their plan schemes, mass forms, systematically repeated motifs and material properties; similarity and dissimilarity comparisons which allow understanding the formation logic in layered and dynamic structure system of settlements in Kapadokya District and thus producing an analogy of these settlements are intended.This project intends particularly to emphasize the role of civil architectural examples integrated to natural formations in creating general characteristics of settlements, indicate to restoration works which are becoming increasingly commonplace to, document the loss of urban structure?s unique properties by various reasons, reveal the similarities and dissimilarities of the settlements and finally to create a source for future preservation projects.Keywords: Kapadokya, Urgup, Uchisar, Goreme, urban structure, housing