Yaşlı bireylerde akılcı ilaç kullanımı davranışları ve bilgi düzeylerinin incelenmesi
Investigation of rational drug use behaviors and knowledge levels of elderly individuals
Yazar: İPEK BAKIMLI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ EMEL TUĞRUL
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Esasları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Akılcı ilaç kullanımı = Rational drug use ; Bilgi düzeyi = Level of knowledge ; Yaşlılar = Aged ; İlaç kullanımı = Drug utilization ; İlaç kullanımını değerlendirme = Drug utilization review

Özet:
Amaç: Bu araştırma yaşlı bireylerin akılcı ilaç kullanımı davranışları, akılcı ilaç kullanımı
bilgi düzeylerinin ve akılcı ilaç kullanımını etkileyen faktörlerin incelenmesi amacıyla
yapılmıştır.
Gereç ve Yöntem: Bu araştırma analitik-kesitsel olarak 01 Ekim 2021- 01 Kasım 2022
tarihleri arasında Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Araştırma ve Uygulama Hastanesi'nde
yatarak tedavi alan hastalarla dâhiliye ve cerrahi kliniklerinde yürütülmüştür. Araştırmanın
örneklemine, evreni bilinmeyen örneklem hesabı yöntemi ile 440 yaşlı birey alınmıştır.
Araştırma verilerinin toplanmasında sosyo-demografik özellikleri içeren tanıtıcı özellikler
formu, yaşlıların akılcı ilaç kullanımı davranışlarını değerlendirmek için soru formu ve akılcı
ilaç kullanım bilgi düzeylerini belirlemek için akılcı ilaç kullanım ölçeği kullanılmıştır.
Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistikler, Mann-Whitney U ve Kruksal-Wallis testi
kullanılmış, p<0,05 istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir.
Bulgular: Araştırmaya alınan yaşlıların yaş ortalamasının 72,56±5,84 olduğu ve %51,8'inin
erkek olduğu belirlendi. Yaşlıların %91,6'sının sağlık sorunu olduğunda hekime başvurduğu,
%92,7'sinin hekimin verdiği ilaç dışında ilaç kullanmadığı, %85,9'unun kalan ilaçları
sakladığı belirlendi. Yaşlıların %98,9'unun ilaçların yan etkileri konusunda bilgi almadığı,
%89,3'ünün ilaçların prospektüsünü okumadığı ve %79,1'inin ilaçların son kullanma tarihini
kontrol etmediği bulundu. Yaşlıların %72,3'ünün hekime muayene olmadan ağrı kesici ilaç
kullandığı belirlendi. Yaşlıların akılcı ilaç kullanma ölçeği puan ortalamasının 32,52±2,93
olduğu saptandı. Okur yazar olmayanların ve bekar olanların akılcı ilaç kullanımı bilgi
düzeylerinin daha düşük olduğu bulundu. Evde tarihi geçmiş ilaç bulundurma, ilaçların son
kullanma tarihini kontrol etme, kendi başına antibiyotik kullanma davranışları ile akılcı ilaç
kullanımı ölçeği puan ortalaması arasında anlamlı bir fark olduğu belirlendi (p<0,05).

10
Sonuç: Çalışma sonucunda yaşlıların akılcı ilaç kullanım bilgi düzeylerinin düşük olduğu
sonucuna ulaşıldı. Yaşlıların eğitim durumunun, evde tarihi geçen ilaç bulundurmanın,
muayene olmadan antibiyotik kullanma durumunun, ilaçların saat ve dozunu hatırlama
durumunun akılcı ilaç kullanım bilgi düzeylerini etkilediği saptandı.

Anahtar kelimeler: Akılcı ilaç kullanımı, İlaç kullanımı davranışları, Yaşlı

Abstract:
Objective: This research was conducted for the purpose of examining rational drug use
behaviors, rational drug use information levels and factors affecting rational drug use.
Materials and Methods: This analytical-cross-sectional study was conducted in the internal
medicine and surgery clinics of Aydın Adnan Menderes University Research and Application
Hospital between 01 October 2021 and 01 November 2022 with inpatients. 440 elderly
individuals were included in the sample of the study with the method of sampling calculation
of unknown universe. In the collection of research data, an introductory characteristics form
including socio-demographic characteristics, a questionnaire to evaluate rational drug use
behaviors of the elderly, and a rational drug use scale to determine rational drug use
knowledge levels were used. Descriptive statistics, Mann-Whitney U and Kruksal-Wallis tests
were used in the analysis of the data, and p<0,05 was considered statistically significant.
Results: It was determined that the mean age of the elderly people included in the study was
72,56±5,84 and 51,8% were male. It was determined that 91,6% of the elderly applied to the
physician when they had a health problem, 92,7% did not use any medicine other than the
medicine prescribed by the physician, and 85,9% kept the remaining medicines. It was found
that 98,9% of the elderly did not receive information about the side effects of drugs, 89,3%
did not read the prospectus of the drugs, and 79,1% did not check the expiration date of the
drugs. It was determined that 72,3% of the elderly used pain medication without consulting a
physician. The mean score of the rational drug use scale of the elderly was found to be
32,52±2,93. It was found that illiterate and single people had lower knowledge of rational
drug use. It was determined that there was a significant difference between the behavior of
keeping expired drugs at home, checking the expiration date of drugs, using antibiotics on
their own, and the mean score of the rational drug use scale (p<0,05).

12
Conclusion: As a result of the study, it was concluded that the rational drug use knowledge
level of the elderly was low. It was determined that the education level of the elderly, having
expired drugs at home, using antibiotics without being examined, and remembering the time
and dose of the drugs affected the rational drug use knowledge levels.

Keywords: Rational drug use, Drug use behaviors, Elderly