Ebu Hanife örnekliğinde İslam hukukunda siyasi muhalefet
Abu Hanifah's conception of opposition in Islam law
Yazar: VEYSEL BÜYÜK
Danışman: DOÇ. DR. ALPASLAN ALKIŞ
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Hukuk = Law
Dizin: İslam hukuku = Islamic law

Özet:
İnsani ilişkiler ve siyaset alanında vuku bulan muhalefet olgusu insanlık tarihi kadar
köklü bir geçmişe sahiptir. Hukuk alanında görüşleri değer bulanlar, bu alana ait görüşler
de ortaya koymuşlardır. Ebu Hanife de bunlardan birisidir. İslam hukukunda siyasi
muhalefet alanında sıklıkla adı zikredilen Ebû Hanîfe, hakkında birbiriyle çelişir gibi
görünen farklı düşüncelerin ortaya konduğu, sahip olduğu görüşleri türlü taraflar ve
gruplar arasında haklılıklarının ispatı için kullanılmaya çalışılmış bir kimsedir. Hakkında
ortaya atılan bu farklı görüşler ve söylemler arasında bir uzlaşıya gitmek ise gerekli bir
durum halini almıştır. Özellikle de onun muhalif tutumlarının değerlendirilmesi sırasında
ortaya çıkan ihtilafları mümkün oldukça uzlaştırmak, onun doğru tanınabilmesi için
önemlidir. Bu çalışma içerisinde bu düşünceyle hareket edilmeye çalışılırken, mümkün
olduğu kadar ona nispet edilen eserlerden faydalanılacak, ilk kaynaklardan beslenmeye
çalışılacak ve kendisine nispet olunan eserlerde siyasi tutumlarının sebeplerini açıklar
şeklinde olan ve kendisine nispet olunan görüş ve söylemler değerlendirmelere tabi
tutulacaktır.. Ebû Hanîfe'nin, hem ahlaki hem de fıtrî olarak sahip olduğu kişiliği ve
duruşu, siyasetteki tutumlarına yansımış ve belirleyici rol oynamıştır. Olaylar salt bir
siyasi çekişme şeklinde gerçekleşmeyip, iç ve dış etkenlerin olaylara yön vermesi
şeklinde gerçekleşmiştir. Ebû Hanîfe çevresinde gerçekleşen olaylar fıkhî bir kimliğe
sahip olduğu gibi, fıkıhtan bağımsız, kişisel etkilerin de şekillendirdiği olaylar olmuştur.
Kişisel ve sosyal etkenler, olayları aynı oranda şekillendirmiştir. Ebû Hanîfe etrafında
gelişen ve sahip olduğu siyasi görüşünü yansıtan olaylar ne kadar tarafsız ve derinlikli
tahlil edilebilirse, Ebû Hanîfe'nin siyasete ve siyasi muhalefete olan yaklaşım tarzı da o
kadar net ortaya çıkarılabilecektir.

Anahtar Kelimeler: Ebû Hanîfe, Muhalefet, Zulüm, Hurûc.

Abstract:
The phenomenon of opposition occurring in the field of human relations and politics has
a history as deep-rooted as the history of mankind. Abu Hanifa, whose name is often
mentioned in the field of political opposition in Islamic law, is a person about whom
different opinions that seem to contradict each other have been put forward, and his views
have been tried to be used to prove their Decency between various parties and groups. On
the other hand, it has become a necessary situation to reach a compromise between these
different opinions and discourses put forward about him Especially it is important to
reconcile the conflicts that arise during the evaluation of his oppositional attitudes as
much as possible in order for him to be recognized correctly. While trying to act with this
idea in this study, the works related to him will be used as much as possible, the first
sources will be tried to feed, and the opinions and discourses related to him in the form
of explaining the reasons for his political attitudes in the works related to him will be
evaluated. Abu Hanifa's personality and stance, which he had both morally and
physically, were reflected in his attitudes in politics and played a decisive role. The events
did not take place in the form of a mere political struggle, but took place in the form of
internal and external factors directing events. The events that took place around Abu
Hanifa had a fiqh identity, as well as events that were independent of fiqh and shaped by
personal influences. The more impartial and in-depth the events that have developed
around Abu Hanifa and reflect his political views can be analyzed, the clearer Abu
Hanifa's approach to politics and the political opposition will be revealed.

Keywords: Abu Hanifah, Opposition, Persecution, Uprising.