Klasea cinsine ait bazı türlerin fenolik bileşenlerinin HPLC-DAD ile aydınlatılması ve kemometrik analizi
Identification of phenolic components of some species that belong to the genus Klasea cass. via HPLC-DAD and its chemometric analysis
Yazar: DİLAN BAYRAM
Danışman: PROF. DR. MEHMET ÖZTÜRK
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Kimya = Chemistry
Dizin: Analitik kimya = Analytical chemistry

Özet:
Bu tez çalışmasının amacı; Türkiye'de doğal olarak yetişen Klasea cinsine ait 15 türün fenolik bileşenlerinin HPLC ile araştırılması ve fenolik bileşenler ile antioksidan aktivitenin kemometrisini yaparak türler ve aktiviteleri arasında korelasyonlar kurmaktır. 
Klasea cinsi, Asteraceae familyasının üyesi olup ekdisteroidler içermesi bakımından önemli cinslerinden biridir. Özellikle Orta Asya, İran, Türkiye ve Akdeniz bölgesinde dağılım gösteren Klasea cinsinin ülkemizde 5 tanesi endemik olmak üzere toplam 16 türü yetişmektedir.
Ülkemizin farklı bölgelerinden toplanan Klasea cinsine ait 15 tür sırasıyla hekzan ve metanol kullanılarak ekstre edildiler. 15 farklı Klasea türünün metanol ekstrelerinin içerdiği fenolik bileşikler HPLC-DAD cihazı ile standartlara karşı analiz edildi. Ekstrelerin antioksidan aktivitesi ise DPPH serbest radikal giderimi, ABTS katyon radikali giderimi ve CUPRAC yöntemleri kullanılarak belirlendi. Türler arasındaki ilişkileri tespit etmek amacıyla, türlerde teşhisi yapılan fenolik bileşiklerin ve antioksidan aktivitenin kemometrisi Minitab programı kullanılarak yapıldı. 
Çalışılan türler içerisinden Klasea kotschyi CUPRAC ve ABTS testlerinde en yüksek antioksidan aktiviteyi gösterirken, Klasea kurdica DPPH testinde en yüksek aktiviteyi gösterdi. HPLC-DAD cihazında taraması yapılan 27 fenolik maddeden; klorojenik asit ve rutin tüm Klasea türlerinde ortak fenolik bileşik olarak gözlendi. 
Klasea türlerine ait örneklerin klorojenik asit, rutin, DPPH, ABTS ve CUPRAC ile yapılan temel bileşen analizi (PCA) sonuçlarına göre klorojenik asitin Klasia kotschyi (KKM), Klasea quinquefolia (KQM), Klasea coriaceae (KCoM), Klasea bornmuelleri (KBM), Klasea serratuloides (KSM) ve Klasea kurdica (KkuM) örneklerinde diğer örneklerden daha baskın olduğu ve aynı zamanda bu örneklerin CUPRAC ve ABTS antioksidan aktivitelerinin de yüksek olduğu görüldü. Diğer yönden DPPH aktivitesi Klasea lasiocephala (KLM) ve Klasea kurdica (KkuM) örneklerinde diğer örneklere göre daha yüksek olduğu belirlendi.  Klasea türlerinin klorojenik asit, rutin, ABTS, DPPH ve CUPRAC aktiviteleri yönünden dağılımını karşılaştırmak ve PCA sonuçları ile kıyaslayabilmek için ayrıca hiyerarşik kümeleme analizi (HCA) de yapıldı. HCA sonuçlarının PCA sonuçlarını desteklediği görüldü.

Anahtar Kelimeler: Klasea Cass. Türleri, HPLC-DAD,  Antioksidan Aktivite, Kemometri, Fenolik Bileşik.

Abstract:
The aims of this thesis are to investigate the phenolic components of the 15 Klasea species growing naturally in Turkey using HPLC-DAD and to establish correlations between the species and the antioxidant activity by the chemometric approach.
Klasea genus is one of the important genus of Asteraceae family due to containing ecdysteroids. Klasea genus distributes especially in Central Asia, Iran, Turkey and the Mediterranean regions. In Turkey, Klasea are represented by 16 species which five of them are endemic.
The Klasea species collected from various regions of Turkey were extracted with hexane and methanol, successively. The phenolic compounds of methanol extracts of 15 Klasea species were analyzed using HPLC-DAD against standard compounds. The antioxidant activity of the extracts was performed using three complimentary assays; namely, DPPH free radical scavenging, ABTS cation radical scavenging and CUPRAC assays. The chemometric analyses were done using Minitab programme for the antioxidant activity results and the phenolic compounds amounts to reveal the relationships between the species.
Among the 15 species studied, Klasea kotschyi showed the highest antioxidant activity in CUPRAC and ABTS assays, while Klasea kurdica in DPPH assay. Among the phenolic compounds screened in the methanol extracts using HPLC-DAD reveled that chlorojenic acid and rutin were the common phenolic compounds in all Klasea species.
According to the results of Principal Component Analyses (PCA) which was permormed using chlorogenic acid, rutin, DPPH, ABTS and CUPRAC, chlorogenic acid was abundant in Klasia kotschyi (KKM), Klasea quinquefolia (KQM), Klasea coriaceae (KCoM), Klasea bornmuelleri (KBM), Klasea serratuloides (KSM) and Klasea kurdica (KkuM) species compared to other samples. Moreover, the antioxidant activity of these species by the CUPRAC and ABTS assays was relatively high. On the other hand, the free radical scavenging activity by DPPH assay was relatively higher in Klasea lasiocephala (KLM) ve Klasea kurdica (KkuM). To compare the distribution of Klasea species in terms of chlorogenic acid, rutin, ABTS, DPPH and CUPRAC results the Hierarchical Cluster Analysis (HCA) was also performed. As a result, HCA results supported that of PCA.

Keywords: Klasea Cass. species, HPLC-DAD, Antioxidant Activity, Chemometry, Phenolic Compounds.