Yerel yönetimlerde kurumsal risk yönetimi uygulamalarının analitik hiyerarşi süreci (AHP) modeli ile incelenmesi: İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) örneği
Investigation of enterprise risk management practices in local governments with analytic hierarchy process (AP) model: The case of İstanbul Metropolitan Municipality
Yazar: GENCAY KARAKAYA
Danışman: PROF. DR. HASAN TÜREDİ
İstanbul Ticaret Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Muhasebe Denetim Ana Bilim Dalı / Muhasebe Ve Denetim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration ; İşletme = Business Administration
Dizin: Analitik hiyerarşi süreci = Analytical hierarchy process ; Belediyeler = Municipalities ; Kurumsal risk yönetimi = Enterprise risk management ; Risk = Risk ; Risk yönetimi = Risk management ; Yerel yönetimler = Local administrations ; İstanbul Büyükşehir Belediyesi = Istanbul Metropolitan Municipality

Özet:
Yerel yönetimler; vatandaşların/paydaşların ihtiyaçlarına bağlı olarak taleplerinin artması ve çeşitlenmesinden kaynaklı olarak önemi ve görevi giderek artan kurumlardır. Söz konusu taleplerin artması ile birlikte aynı hızda artan bir talep karşılama ve hizmet aktarma mecburiyetinin oluşması, yerel yönetimlere özgü bir durumun doğmasına sebep olmuştur. Bu durum; merkezi idareden yerel idareye doğru kayan bir yetki ve sorumluluk mekanizmasının oluşmasıdır. 
Bununla birlikte yerel yönetimler; amaç ve hedeflerine ulaşabilmeleri için etkin risk yönetim süreçlerini tesis etmelidirler. Kurumsal risk yönetimi (KRY), yerel yönetimler özelinde gittikçe artan ve karmaşık hale gelen risk yönetim süreçlerine sistematik, akademik ve analitik çözümler getirmektedir. Çalışma dâhilinde işlenmek istenilen KRY süreci, ortaya çıkışı ve işleyişi bakımından; iç denetim, iç kontrol ve kurumsal yönetim uygulamalarının birer asli unsuru olarak değerlendirilmektedir. Çalışmanın başlangıcından sona ermesine kadar geçilecek tüm evrelerde bu hususlar her zaman göz önünde tutulmuştur.
Çalışmanın uygulama kısmında ise, sosyal bilimlerde son dönemlerde daha çok kullanılmaya başlanan Analitik Hiyerarşi Süreci (Analytic Hierarchy Process - AHP) modeli tercih edilmiştir. Bunun nedeni analitik ve sistematik bir süreç olan kurumsal risk yönetimini; yine akademik, analitik ve sistematik bir model olan analitik hiyerarşi süreci ile değerlendirmektir. Çalışmada analitik hiyerarşi sürecinin var olan temel boyutlarına ek olarak geliştirilen, özgün katkılar da sunulacaktır. Bu anlamda metodun bundan sonraki kullanımları için de katkı sağlayacağı düşünülmektedir.
Araştırmanın örneklemini, İstanbul Büyükşehir Belediyesinde iç denetim, iç kontrol ve KRY yapılarının kuruluşu ve işleyişinde aktif görev almış; daire başkanları, başkan yardımcıları, müdürler, müdür yardımcıları, denetçiler oluşturmaktadır. Söz konusu örneklem kümesi tespit edilirken yargısal örnekleme yoluna başvurulmuştur. Veri toplama yöntemi olarak da derinlemesine mülakat tekniği uygulanmıştır.
Söz konusu modelin uygulanması noktasında İBB' nin tercih edilmesinin sebebi; müstakil olarak iç denetim biriminin etkin ve verimli çalışması, iç kontrol yapısının mevcut ve işler olması, KRY'ye ilişkin bir bilinç ve bazı çalışmaların olması,  kurumsal yapısı, büyüklüğü,  hizmet alanı bakımından risklerin çeşitliliği ve sayısı nedeniyledir.

Abstract:
Local governments are institutions the importance and work of which gradually increases resulting from the increase and variation of the demands depending on the needs of the citizens/partners. The emergence of the requirement of meeting the demands and giving service, which increase at an equal rate with the increase of the relevant demands, has caused the emergence of a situation that is specific to the local governments. That situation is the growth of an authority and responsibility mechanism, which moves from the central government to local government. 
On the other hand, the local governments should establish effective risk management processes to achieve their aims and goals. Enterprise risk management (ERM) offers systematic, academic and analytic solutions for the risk management processes, which gradually increase and gets complicated as specific to local governments. The ERM process, which is wanted to be handled within the scope of the study, is evaluated as an essential component of the practices of internal audit, internal control and corporate governance in terms of its emergence and operation. Those points are always taken into account in all the stages since the beginning of the study till the end. 
For the practice of the study, Analytical Hierarchy Process (AHP) model, which is used only in a few studies of social sciences, has been preferred. That is because to evaluate the enterprise risk management, which is an analytic and systematic process, with analytic hierarchy, which is also an academic, analytic and systematic model. In this study; there will be also presented original contributions which have been developed in addition to the basic dimensions of the analytic hierarchy process. In that sense, it is predicted that it will also contribute for the next use of the method. 
Head of departments, vice chairmen, managers, assistant managers and auditors, who took active charge at internal audit, internal control and ERM structures' foundation and running in Istanbul Metropolitan Municipality (IMM), constitute the sample of the research. Judgment sampling method has been used while identifying the relevant sample set. As the data collection method, depth interview technique has been applied. 
The reason why IMM was preferred for the practice of the relevant model is because of that its internal audit unit is independently working effective and efficiently, its internal control structure is available and functioning, it has awareness and some works about ERM, its organizational structure, its largeness, and the diversity and the number of the risks in terms of its service area.