Eski Çağ Anadolu'sunda tuzun önemi ve tuz yatakları
The importance of salt and salt feeds in Ancient Anatolia
Yazar: EMRE GÜNGÖR
Danışman: DOÇ. DR. YASİN TOPALOĞLU
Atatürk Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Eskiçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History
Dizin: Anadolu = Anatolia ; Eski Çağ = Old Age ; Eski Çağ tarihi = Old Age history ; Salamura = Brine ; Tuz Gölü = Salt Lake ; Tuz hidrat = Salt hydrate

Özet:
Tuz, tarih boyunca her medeniyet için önemli bir mineral kaynağı olmuştur. Bu değerli mineral, toplumlar içinde kimlik kazanarak dinî ve siyasi açıdan da önemli hâle gelmiştir. İnsanoğlu kısa süre içinde tuzu etkin kullanmayı öğrenmiş ve önemi giderek artırmıştır. Eski Çağ toplumlarında yemekler ve bitkisel-hayvansal ürünlerin saklanması başta olmak üzere pek çok alanda kullanılan tuz, insanın doğa ve birbirleriyle olan mücadelesinde, antlaşmalarda önemli bir faktör olmuştur. 
Sıvı olarak deniz, göl ya da tuzlu su kaynaklarında, katı olarak ise "kayatuzu" şeklinde bulunan tuz tarih boyunca hep önemli olmuştur. Hitit kaynaklarında tuz kaynakları ve sevkiyatı hakkında bilgiler tespit edilebilmektedir. Bu kayıtlarda; Durhumit (Durmitta), Duhdušna gibi yataklar, Šukziya, Kalapiya ve Kawarna gibi üretim merkezleri ile elde edilen tuzun sevkiyatı hakkında bilgiler bulunmaktadır. 
Eski Çağ'da Anadolu toprakları diğer madenler bakımından zengin olduğu gibi tuz bakımından da zengin yatak ve tuzlalara sahiptir. Özellikle Orta Anadolu bölgesinde bulunan Çankırı yeraltı mağarası, tuzun Eski Çağ'da ki önemi için iyi bir örnek olarak gösterilebilir. Anadolu, dört tarafındaki denizler ve zengin su kaynaklarıyla önemli tuzlalara da sahiptir. İzmir Çamaltı Tuzlası buna örnek verilebilir. Konya Tuz Gölü önemli tuz kaynaklarından olup bölgeye güçleri için hem besin hem ticarî bir değer olmuştur. Çalışmamızda detaylı olarak işlenen Doğu Anadolu'da da tuz yatakları da yazılı belgeler olmasa da Eski Çağ'da oldukça önemli olmalıdır. Bu çalışma, Anadolu ve çevresindeki Eski Çağ toplumlarının tuzu kullanımı, onlar için önemini ve bu topraklarda tuz yataklarının konumu ve işletilme yöntemlerini belirleyebilmeyi amaçlamaktadır.

Abstract:
Salt has been an important mineral resource for every civilization throughout history. This precious mineral has gained an identity in societies and has become important in terms of religion and politics. Mankind has learned to use salt effectively in a short time and its importance has gradually increased. Salt, which is used in many areas, especially in the storage of food and plant-animal products in ancient societies, has been an important factor in the struggle of people with nature and with each other, in treaties.
Salt, which is found in liquid form in sea, lake or salt water sources, and in solid form in the form of "rock salt", has always been important throughout history. Information about salt sources and shipments can be determined in Hittite sources. In these records; There is information about the shipment of salt obtained from deposits such as Durhumit (Durmitta), Duhdušna, production centers such as Šukziya, Kalapiya and Kawarna.
In ancient times, Anatolian lands were rich in other mines as well as rich in salt beds and salt fields. The Çankırı underground cave, especially in the Central Anatolian region, can be shown as a good example of the importance of salt in the Ancient History. Anatolia also has important salt flats with its seas and rich water resources on all four sides. İzmir Çamaltı Saltworks can be given as an example. Konya Salt Lake is one of the important salt sources and it has been both a nutritional and commercial value for their strength in the region. Although there are no written documents in Eastern Anatolia, which is covered in detail in our study, the salt deposits must have been very important in the Ancient History. This study aims to determine the use of salt by the Ancient Age societies in and around Anatolia, its importance for them, and the location and operating methods of salt deposits in these lands.