Ege Bölgesi-Bozdağlar Yöresi'nde bitki tür çeşitliliğinin günümüz ve iklim değişimi altında potansiyel dağılım modellemesi ve haritalaması
Modeling and mapping the current and future distribution of plant species diversity in the Bozdağlar District of the Aegean region
Yazar: AYŞEGÜL TEKEŞ
Danışman: PROF. DR. KÜRŞAD ÖZKAN
Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering

Özet:
İklim değişikliği, son yüzyıl içerisinde orman ekosistemlerinde özellikle bitki tür çeşitliliği ve dağılım alanlarında belirgin etkilere yol açmıştır. Bu yaklaşım doğrultusunda tez çalışmasında Ege Bölgesi'nde bulunan Bozdağlar Yöresi'ndeki bitki tür çeşitliliğinin günümüz ve gelecekteki iklim koşulları altında potansiyel dağılım alanlarının tahmin edilmesi amaçlanmıştır. Çalışmada bitki tür çeşitlilik hesaplaması kapsamında alfa tür çeşitliliği hesaplanmıştır. Alfa tür çeşitlilik hesaplamaları Shannon-Wiener indisi, Simpson indisi, doğrudan tür zenginliği hesabı ve doğru tür zenginliği (düzeltmeli) eşitliği kullanılarak BİÇEB yazılımında gerçekleştirilmiştir. Alfa tür çeşitliliğinin günümüz için potansiyel dağılım modellemesi Regresyon Ağacı, Genelleştirilmiş Eklemeli Model (GEM) ve Random Forest yöntemleri kullanılarak yapılmıştır. İklim verileri WorldClim veri tabanından temin edilmiştir. Çalışmada gelecek iklim koşullarına ait veriler UKESM1-0-LL projeksiyonuna ait olarak SSP1 2.6, SSP2 4.5, SSP3 7.0 ve SSP5 8.5 senaryoları itibariyle 2081-2100 yılları için indirilmiştir. Alfa tür çeşitliliğinin modellenmesi sonucunda en yüksek R2 değeri Random Forest yönteminde tespit edilmiştir. Bu nedenle Random Forest yöntemine göre günümüz ve gelecekteki olası dağılım alanlarının potansiyel dağılım modellemesi ve haritalaması yapılmıştır. Modeli şekillendiren değişkenler eğim, bio1, bio7 ve relnoon olarak tespit edilmiştir. İklim senaryolarına genel olarak bakıldığında sahada çeşitliliğin gelecekte değişebileceği ve farklı bölgelerde bitki tür çeşitliliğinde kayıplar ve artışlar yaşanabileceği gözlenmiştir. Elde edilen sonuçların ormancılık çalışmaları bakımından bölgeye özgü koruma stratejileri ve yönetim planlamalarının geliştirilmesine katkı sağlayacağı düşünülmektedir. 

Anahtar Kelimeler: Alfa tür çeşitliliği, Biyolojik çeşitlilik, Çeşitlilik modellemesi, İklim değişikliği, İklim senaryoları, Random forest

Abstract:
Climate change has had pronounced effects on forest ecosystems, particularly in plant species diversity and distribution areas, over the past century. In line with this approach, the aim of the thesis study is to estimate the potential distribution areas of plant species diversity in the Bozdağlar Region in the Aegean Region under current and future climatic conditions. Alpha species diversity was calculated within the scope of plant species diversity calculation. Alpha species diversity calculations were done in the BİÇEB software using the Shannon-Wiener index, Simpson index, species richness estimation, and the true species richness equation. Regression Tree, Generalized Additive Model (GAM), and Random Forest methods were used to model the distribution of alpha species diversity according to present climate conditions. Climate data were obtained from the Worldclim database. In the study, data on future climate conditions were downloaded for 2081-2100 for the SSP1 2.6, SSP2 4.5, SSP3 7.0, and SSP5 8.5 scenarios of the UKESM1-0-LL projection. As a result of modeling alpha species diversity, the highest R2 value was determined in the Random Forest method. Therefore, potential distribution modeling and mapping of present and future potential distribution areas were carried out using Random Forest method. The variables shaping the model were identified as slope, bio1, bio7 and reelnoon. Looking at the climate scenarios in general, it was observed that diversity in the field may change in the future and there may be losses and increases in plant species diversity in different regions. It is thought that the results will contribute to the development of region-specific conservation strategies and management plans in terms of forestry studies. 

Key Words: Alpha species diversity, Biodiversity, Diversity modeling, Climate change, Climate scenarios, Random Forest