Arşiv belgeleri ışığında Beylerbeyi ve Emirgan camileri
Beylerbeyi and Emirgan mosque in the ottoman archive
Yazar: NEZİHA BEZCİ
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET MEMİŞ
Sakarya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Sanatları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Abdülhamid I = Abdülhamid I ; Arşiv belgeleri = Archive documents ; Belgeler = Documents ; Beylerbeyi Cami = Beylerbeyi Mosque ; Camiler = Mosques ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı sanatı = Ottoman art ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Vakıflar = Foundations ; İstanbul-Emirgan = İstanbul-Emirgan

Özet:
Kaybedilmiş gücün tekrar kazanılabilmesi düşüncesiyle batıya açılan Osmanlı'nın Avrupa ile siyasal, sosyal, kültürel ve sanatsal alanda yakınlaşmaları Osmanlıya her alanda yeni bir boyut kazandırmıştır. Özellikle mimaride Batı'dan alınan yeni teknik ve üsluplar kullanılmaya başlanmış, bu üsluplar Osmanlı mimarlarının elinde yoğrularak Türk rokoko ve baroğu diyebileceğimiz kendine özgü bir hal almıştır. Çalışmada öncelikle I. Abdülhamid'in yaşamı, ıslahatları ile devletin ekonomik ve sosyal durumunun yanında dönemin sanat anlayışı üzerinde durulmuştur. Osmanlı devletinin ekonomik anlamda sıkıntılı bir süreç içinde bulunduğu bu dönemde I. Abdülhamid'in almış olduğu tedbirler ile bu sıkıntılara rağmen yaptırdığı eserlere vakfiyesi ışığında değinilmiştir.
Osmanlı'nın zengin arşivi, bazen ustası bilinmeyen bir müze eşyasının, bazen bir saray mensubu tarafından yaptırılan bir binanın, bazen kaybolmuş bir sarayın, bir kasrın veya herhangi bir yapının, bazen padişah ve hanedan üyelerinin yaptırdığı vakıfların, bazen de şehzadelere, padişahlara çeşitli sebeplerle verilen hediyelerin bilgilerini orijinal belgeler ışığında ortaya koymaktadır. Tezin ana konusu olan ikinci ve üçüncü bölümlerinde ise I. Abdülhamid'in vakıf eserlerinden Beylerbeyi ve Emirgan camileri arşiv belgelerine dayanarak incelenmiştir. Onarım belgelerine bağlı olarak günümüze kadar gelen zaman diliminde Camilerin geçirdikleri değişimler ele alınmaya çalışılmıştır. Hatta onarımların yanında kaynaklardan edindiğimiz bilgilere göre II. Mahmud döneminde Emirgan Camii'nin neredeyse yeniden inşa edildiği bilgisine ulaşılmaktadır. Beylerbeyi Camisine ise II. Mahmud döneminde minare ve hünkâr mahfili gibi yeni unsurlar eklenmiştir. Onarım ve eklemelerde ilgili dönemin sanatsal üsluplarını taşıyan büyük değişimler yapıldığı arşiv kayıtlarından çıkarılmaktadır.
Tezde arşiv belgeleri ışığında I. Abdülhamid tarafından vakfedilen camilerin onarım ve değişim biçimleri ele alınacaktır. Ayrıca camilerde kullanılan sanatsal üsluplar da analiz edilecektir.

Abstract:
The political, social, cultural and artistic convergence of the Ottoman Empire with Europe, which opened to the west for the purpose of regaining the lost power, has given the Ottoman Empire a new dimension in every field. In particular, new techniques and styles from the West started to be used in architecture. These styles were created in the hands of Ottoman architects and formed a unique style that we can call Turkish rococo and baroque. In this turbulent time of the Ottoman Empire in economic situation, the measures taken by Abdulhamid I and the facilities he had builded despite all the problems were examined in the light of foundations created for them. 
This rich archive of the Ottoman Empire appears through sometimes in a museum with an item of unknown makers, in a building built by members of a palace, lost a palace, a manor or any structure, sometimes in foundations founded by the sultans or the other imperial family and sometimes via the artchives of the presents given to the the sultans for a variety of reasons. Coming from this context, the second and third sections which constitutes the main research of the thesis studies the Beylerbeyi and Emirgan mosques which are among the vaqif buildings constructed by the Abdulhamid I on the basis of archival documents. By mostly using the repair documents the changes undergone by the mosques until today were tried to be addressed 
In fact, apart from the repairs, through the archival papers we know that the Emirgan Mosque was almost completely rebuild by the Mahmud II.  Mahmud II also added a new minaret and a special place for sultan's to pray to the Beylerbeyi Mosque. It can be extracted from the archive records that large changes bearing artistic styles of the relevant periods were added in repairs and additions. 
In the thesis, the repair and change of forms of the mosques, which were founded by Abdulhamid I, will be examined in the light of archival documents. Furthermore, the artistic styles used in mosques will be analyzed.