El-Bahâ Züheyr'in Divanının biçembilimsel açıdan edebi kritiği
Analysis of Baha ZUheyr's Divan in terms of stylistics
Yazar: ABDULLAH HOUT
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA KAYA
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arap Dili ve Belagatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature
Dizin: Baha Züheyr = Baha Züheyr ; Divan şiiri = Court poem ; Divanlar = Divans ; Metinlerarasılık = Intertextuality ; Ritim = Rhythm ; Söz dizim = Syntax ; Üslup = Stylistic ; Şiir = Poem

Özet:
Bu çalışma, edebî tenkit ve biçembilim çalışmalarına yeterince konu olmamış ve layık olduğu ilgiyi gereğince görmemiş olan Arap Edebiyatının Eyyubî dönemi edebiyatçılarından seçkin bir şairi ve divanını incelemektedir. Eyyubî dönemi, Arap Edebiyatı tarihinin önemli bir kesitidir. Çalışmaya konu olan Bahâ Züheyr ise bu dönem şairlerinin en yetkinidir. Zira, kendisi, şiir alanındaki edebî yetkinliği sayesinde dönemin siyasî ve ilmî mahfillerinde itibar görmüştür. Bahâ Züheyr, Arap diline olan üstün vukûfiyeti ve sahip olduğu fevkalâde edebî kudretiyle, hissiyatını ve fikriyatını tatlı ve akıcı bir biçimde dile getirmiş, bu nedenle sehl-i mumteniyi ustaca kullandığı kabul edilmiştir. Bu yönüyle şair ve divanı incelemeye değerdir.
Çalışmada öncelikle şairin hayatı ve eserlerine yer verilmiş, döneminin siyâsî ve ictimâî durumundan söz edilmiş, edebî şahsiyetini şekillendiren etkenlere ve eleştirmenlerin ona ilişkin görüşlerine değinilmiştir. Eski Arap şiirinin önemli bir yapıtı olan bu divanın incelenmesi ise biçembilim yaklaşımıyla yapılmıştır. Zira bu yaklaşım son dönem edebî tenkit yöntemlerinden biridir. Bu yaklaşım çerçevesinde divan; sesbilim, sözcükbilim, anlambilim ve sözdizim düzleminde kritik edilmiştir. Divan her açıdan incelenmiş, gerekli olan yerlerde istatistiksel verilere yer verilmiş Bu bağlamda, şairin, divanında yoğun biçimde kullandığı seslere, sözcüklere, cümle yapılarına ve bunların anlambilimsel değerine ışık tutulmuş ve böylece şairin kendine özgü edebî üslubu aydınlatılmaya çalışılmıştır. Ayrıca bu inceleme dolaylı biçimde döneme ilişkin edebi çalışmalara katkı sunmakta ve dönemi bu açıdan tanıtmaktadır.
Anahtar Kelimeler: el-Bahâ Züheyr, Biçembilim, Ritim, Metinlerarasılık, Söz Dizimi.

Abstract:
This research is concerned with the study of a poet belonging to the Ayyubid era, an era that did not receive the attention it deserves by critics and scholars of stylistics, the Ayyubid era is one of the most important Arab literary eras, and Al-Bahâ Zuhair is the best representative of the poets of that era, since he occupied important political, scientific and literary positions. Through his ingenuity and mastery of language, Al-Bahâ was able to express his ideas fluidly and smoothly which is why his poetry is worthy of study and analysis.
The research - which is an attempt to study ancient Arabic poetry - will address the anthology of Al-Bahâ Zuhair and study it according to the modern stylistic approach. This study seeks to define the biography of Al-Bahâ Zuhair in terms of origin and shed light on the nature of the era in which he lived and the most important factors that contributed to the formation of his literary persona and the critical opinion of him, it also aims to review the most important linguistic, semantic and stylistic elements in his poetry, dive into the depths of the text, and focus on the procedures that the critic relies on in analyzing the literary text, and analyzing them in a way that reveals the aesthetic elements in them and evaluate the style of their creator, through the analysis of a selection of his poetry in an integrative stylistic analysis that expresses Al-Bahâ Zuhair's poetic vision through his collection. Stylistics is one of the most important means capable of revealing the distinctive characteristics of any literary text or linguistic expression, by placing it under the microscope of phonetic, lexical, semantic and structural stylistic levels. 
This research attempts to provide illumination on the production of poets in this era in order to motivate students to pay attention to the poets of this period in the history of Arabic poetry. 

Key words: Al-Bahâ Zuhair, Stylistic, The poetic lexicon, Intertextuality, Syntax.