Kütahya Rüşdiye ve Mekteb-i İdadisi (Kuruluşu, gelişimi ve sosyo-kültürel hizmetleri)
Kutahya Middle School (Kütahya Rüşdiyesi) and High School (Kütahya İdadisi) (Establishment, development, cosio cultural services)
Yazar: İSMAİL GİRGİN
Danışman: DOÇ. DR. ARİF KOLAY
Kütahya Dumlupınar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Tarih = History
Dizin: Eğitim kurumları = Education establishments ; Eğitim tarihi = Educational history ; Kuruluş = Foundation ; Kütahya = Kütahya ; Liseler = High schools ; Ortaöğretim kurumları = Secondary education institutions ; Rüşdiye mektepleri = Rushdiye schools ; Sosyokültürel fonksiyonlar = Socio-cultural functions ; Sosyokültürel yapı = Socio-cultural structure

Özet:
Kütahya Rüşdiye ve mekteb-i idadisi (kuruluşu, gelişimi ve sosyo-kültürel hizmetleri) 19. yüzyılda yapılan yenilikler içinde Osmanlı devletini, en çok eğitimde yapılan yenilikler etkilemiştir. Yeni açılan okullar ile geleneksel eğitim beraber devam etse de yeni açılan okullar toplumu ve devleti kısa sürede dönüştürmüştür. Okullar yalnızca sosyalleşme, bilgi ve beceri kazandırma yerleri değil, aynı zamanda resmi düşüncenin ve gelişmelerin aktarıldıkları kurumlar olarak işlev görürler. 1838'den itibaren başta yeni kurulan sivil bürokrasi olmak üzere devletin eleman ihtiyacının karşılanması için rüşdiye ve idadi okulları açılmaya başlamıştır. Bu nedenle rüşdiye ve idadilerin tarihi bir bakıma Osmanlı modernleşmesinin tarihi ile iç içe geçmiş bir süreç olarak ortaya çıkmaktadır.

1865 yılından itibaren başlayan eğitimdeki yenileşme çalışmaları neticesinde  1869 yılında Kütahya rüştiyesi açılmıştır. 1891 yılında idadi binasının hizmete girmesiyle kademe atlamıştır. Özellikle Bursa'nın vilayet olup Kütahya'nın bir liva seviyesine düşmesiyle şehirde meydana gelen duraklamanın ileride yetiştirdiği nesille aşılması imkânı ortaya çıkmıştır. Kütahya İdadisi her ne kadar yüksek mekteblere öğrenci gönderme imkânı olmayan yarım sayılabilecek bir diploma verse de kendi iç dinamiklerini sağlayacak nesiller yetiştirmiştir. Bu çalışmada rüşdiyeden başlayarak sultaniye dönüşen Kütahya rüşdiyesinin nasıl ve hangi şartla altında bu seviyelere geldiği ve Kütahya idadisi olduğunu göreceğiz. Çalışmanın kaynaklarını BOA'nden temin edilen belgeler başta olmak üzere, salnameler, dönemin gazeteleri ve konuyla ilgili telif edilen eserler oluşturmuştur. Kütahya Rüşdiye ve İdadisinin okul işleyişi hakkındaki bilgiler, okulun Maarif Nezareti ve Maarif Müdürlüğü arasındaki işlemler ile ilgili bilgiler değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Kütahya Rüşdiyesi, Kütahya İdadisi

Abstract:
Among the innovations made in the nineteenth century, the Ottoman state was most influenced by the innovations in education. Although the newly opened schools and traditional education continue together, the newly opened schools have transformed the society and the state in a short time. Schools serve not only as socializing, knowledge and skills-building, but also as institutions where formal thought and developments are transmitted. Beginning from 1838, middle schools (rüşdiye) and high schools (idadi) started to be opened in order to educate the staff needed by the state and especially the newly established civil bureaucracy. For this reason, the history of middle schools (rüşdiye) and high schools (idadi) is intertwined process with the history of Ottoman modernization.

Beginning from 1865 in Kütahya, the opening of the middle school, which is considered to be the head of innovation in education, came to light in 1869 with the opening of Kütahya Rüşdiyesi. In 1891, when the high school building (idadi) was put into service, it was leveled. Especially, when Bursa become a province and Kütahya fell to a liva-level, it become possible to overcome the stagnation occurring in the city by the generation to be raised at this schools. Although these gave a diploma that can be considered as a half that has no possibility of sending students to higher schools, these schools educated new generations to provide city's own internal dynamics. In this study, we will see how and under which conditions Middle School of Kütahya (Kütahya Rüşdiyesi) came to these levels and turned into High School of Kütahya (Kütahya İdadisi). In particular, we have attempted to explore this period that was previously lacking much knowledge by utilizing sources such as documents, letters, periodicals and publications from the Ottoman Archives of the Prime Ministry. We evaluated the relationship between the directorate of education and these schools of Kütahya (Kütahya Rüşdiyesi and İdadisi) and the information about the internal process of these schools.

Keywords: Kütahya Middle School (Kütahya Rüşdiyesi), High School (Kütahya Idadisi)