Fetâvâ-yı Tatarhâniyye'nin fıkıh tarihindeki yeri (Aile Hukuku örneği)
The place of el-Fetâwâ et-Tatarhâniyye in the history of fikh (exemplary of law of domestic relations)
Yazar: TUĞBA DEMİRKAN
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM KÂFİ DÖNMEZ
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Din = Religion

Özet:
Fetâvâ-yı Tatarhâniyye hicri VIII. y ü z y ı l d a Hindistan'da yazılmıstır. Delhi TürkSultanlıgı'nda önemli bir devlet adamı olan emir Tatarhân'ın talimat vermesi üzerine Âlim b.Alâ (v. 786/1384) tarafından geçmis Hanefî fürû-i fıkıh literatürünü bir araya getirmek üzerederlenmistir. Tasnif ve sekil açısından el-Hidâye'yi örnek alan eserin içerik bakımındanbirincil kaynagı el-Muhîtu'l-burhânî'dir. Hicri II-VIII. yüzyıllar arasında kaleme alınmıs 57kaynaktan yararlanan müellif Muhammed b. Hasen es-Seybânî'nin eserlerine özel bir önemvermis, çogunlukla Imam Ebû Hanîfe, Muhammed ve Ebû Yusuf arasındaki ihtilaflarızikretmis, bazen bunlara Imam Safiî ve Imam Mâlik'in görüslerini ilave etmistir.Fetva kitabı olarak isimlendirilmekle beraber klasik fıkıh kitabı sistematiginde yazılmıs bireserdir. Müellifin bilgileri kaynak eserlerin adlarını belirterek ve aslına riayet edereknakletmeye özen gösterdigi görülmektedir. Birden çok kaynakta aynen buldugu bilgiyikaynakların birinin adını zikrederek, bir eserde mutlak diger birinde mukayyed olarakbuldugu bilgileri ise her ikisini zikrederek nakletmistir.Tezimiz bir giris ve üç esas bölümden olusmaktadır. Giris bölümünde fetva kavramı, fetvaliteratürü hakkında genel bilgiler verdikten sonra Âlim b. Alâ'yı tanıtmaya çalıstık. Birincibölümde Tatarhâniyye'yi metod ve muhteva açısından inceledikten sonra eserin yazmanüshaları ve hakkında yapılmıs çalısmalarla ilgili bilgi verdik. Ikinci bölümdeTatarhâniyye'nin nikâh bölümünü genel bilgiler ve bölgesel farklılıklar açısından incelemeyeçalıstık. Üçüncü bölümde ise Tatarhâniyye'nin kendisinden sonraki fetva kitaplarına etkisiniincelemeyi hedefledik.Bilhassa Osmanlı cografyasında yazılmıs fetva kitaplarının çoguna ve kanunnamelerekaynaklık teskil eden Fetâvâ-yı Tatarhâniyye'nin bu önemini ve degerini ilmi açıdangüvenilir bir derleme olmasından aldıgını söyleyebiliriz.

Abstract:
el-Fetâwa et-Tatarhâniyye was written in India in VIII. century of the Hegira. It wascompiled according to the direction of Emir Tatarkhân, one of the outstanding statesmen ofDelhi Turkish Sultanate, to Âlim b. Alâ (786/1384) with the aim of collecting the andecedentliterature of the Hanafi school of law. Primary source of the book is el-Muhît el-Burhânî,while it has mostly adopted the classification and form of el-Hidâya. The author, as well asreferring to fifty-seven different sources that were written between II. and VIII. centuries,paid special attention to the works of Mohammad b. Hasen es-Sheybânî. He mentioned thecontroversies between Abu Hanife, Abu Yusuf and Mohammad and in some occasions headded the views of Shafii and Malik.Although named as `fatwa book?, it was written in the systematic of a fıkh book. Itseems the author carefully gives the information mentioning the names of the sources andobserving autenticity. If he finds an information in more than one source, he mentions thename of one of the sources; but if he finds it unlimited (mutlak) in one and limited(mukayyed) in another, he mentions the names of both of the sources.The study consists of one introductory and three main chapters. The introduction givesan overview of the concept and literature of fatwa and introduces Âlim b. Alâ. The firstchapter, after examining the method and the content of Tatarhâniyye, gives information aboutthe manuscripts of the book and the studies made on it. The second chapter analyses thechapter of marriage (nikah) form Tatarhâniyye by giving general information and treatingregional variations. The third chapter aims to view the affects of Tatarhâniyye on thesubsequent fatwa books.It may be assumed that el-Fetâwa et-Tatarhaniyye, which is a source for most of thefatwa collections and juridical codes (kanunname) written in the Otoman region, derives itsimportance and value from its reliability academically.