Hattat Yâkut el-Musta'simî, ekolü ve hat sanatındaki önemi
Calligrapher Yâqut al-Musta'simî, his school and his place in Islamic calligraphy
Yazar: EMİNE KIRKAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FETTAH AYKAÇ
İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi ve Sanatları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Sanat Tarihi = Art History

Özet:
Yâkut el-Musta'simî (ö. H.698/ M.1298) İslâm Hat Sanatı tarihinin en önemli
hattatlarından biridir. Küçük yaşta Rum ülkesinden esir alındığı nakledilmiş, Bağdat'a 
götürülmüş, son Abbasî halifesi Müsta'sım-billâh'ın himayesinde yetişmiş, saray 
kütüphanesindeki hocalardan yazı dersi almıştır. O özellikle hat dehâları İbn Mukle
(ö. 328 / 940) ve İbnü'l-Bevvab'ın (ö. 413 / 1022) yazılarını incelemiş, onların 
yazdıklarını taklit etmiş, onların kaidelerine bağlı kalmış ama kendine mahsus bir yazı 
üslubu geliştirmiş ve aklâm-ı sitte denilen altı nevi yazıda yeni bir üslubun sahibi 
olmuştur. O kalem ağzı kesişinde değişiklik yapmış her kalem nevine göre kalem ağzı 
meyilini yeniden belirlemiş, geliştirdiği üslupla yazı daha estetik ve zarif bir görüntüye 
kavuşmuştur. Oluşturduğu tarz İslâm dünyası tarafından beğenilmiş ve onun yazıları 
hattatlar için ulaşmak istedikleri bir hedef olmuştur. Yâkut en çok Mushaf yazmış, 
uzun hayatı boyunca birçok öğrenci yetiştirmiş, en başarılı altı öğrencisiyle birlikte 
kendisine Esatize-i Seb'a denmiştir. Vefatından sonra öğrencileri gittikleri yerlere
onun üslubunu taşımışlardır. Ortaya koyduğu üslup birçok hattat tarafından takip 
edilmiştir. Osmanlı ülkesinde yine onun yazıları vesilesiyle Şeyh Hamdullah mektebi 
doğmuş artık hattatlar bu tarzda eserlerini vermişler fakat Ahmet Karahisarî adlı 
meşhur hattat Yâkut yolunda eserlerini ortaya koymuş hatta onu aşmıştır. İran'da ise 
sanatçılar aklâm-ı sittede Yâkut tarzında yazmaya devam etmişlerdir. Onun birçok 
eseri günümüze ulaşmıştır. Dünyanın dört bir yerindeki müze ve kütüphanelerde de 
yazıları mevcutsa da en fazla sayıda eseri Türkiye'de bulunmaktadır.

Abstract:
Yâqut al-Musta'simî (698 / 1298) is one of the most important calligrapher in the 
history of Islamic Calligraphy. It is said that he was brought as a slave from Anatolia 
region at a young age. He was taken to Baghdad, brought up under the patronage of 
the last Abbasid caliph, Musta'sım-Billah, and took writing lessons from the teachers
in the palace library. He especially studied the writings of the geniuses of calligraphy 
such as İbn Mukle and İbnü'l-Bevvab, imitated their writings, adhered to their rules, 
but developed a unique writing style and became the owner of a new style in six types 
of writing called aklâm-ı sitte (six pen). He made changes in the point of the pen, 
redefined the inclination of the pen tip which varried according to each pen type, so 
the writing gained a more aesthetic and elegant appearance with the style he developed. 
The style he created was admired by the Muslim word and his writings became a peak 
for calligraphers. Yâqut wrote the most mushafs and was called Esatize-ı Seb'a (Seven
Masters), together with his six most successful students. He also trained many students 
throughout his long life. After his death, his students carried his style wherever they 
went. His style was followed by many calligraphers. Sheikh Hamdullah School was 
born in the Ottoman country in XV. century, thanks to his writings, and calligraphers 
produced their works in this style. The famous Ottoman calligrapher named Ahmet 
Karahisarî produced his works on the Yâqut road and even surpassed it. In Iran, on the 
other hand, artists continued to write in the Yâqut style in aklâm-ı sitte. Many of his 
works have survived to the present day. Many of his writings are available in museums 
and libraries all over the world, but the largest number of his works are in Türkiye.