Yurtiçi satışlar ve ihracat ilişkisi: BİST sınai endeksinde yer alan işletmeler üzerine bir uygulama (2010-2020)
The relationship of domestic sales and export: An application businesses included in the BIST industrial index (2010-2020)
Yazar: DİLAN ÖZDEMİR
Danışman: PROF. DR. ADEM ÜZÜMCÜ
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Uluslararası Ticaret Ana Bilim Dalı / Uluslararası Ticaret Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ekonomi = Economics ; İşletme = Business Administration
Dizin: Borsa İstanbul = İstanbul Stock Exchange ; Hisse senetleri = Stocks ; Satış = Sale ; Satış performansı = Sales performance ; Satış politikaları = Sales policies ; Uluslararası ticaret = International trade ; İhracat = Export

Özet:
Uluslararası ticaretin teknolojik gelişmeler tarafından şekillendirildiği günümüz küresel rekabet ortamında uluslararası ticaret teorileri de teknolojik gelişmeler doğrultusunda değişiklik göstermiş, uluslararası ticaretin açıklanmasında yeni yaklaşımlar benimsenmiştir. Teknolojinin gelişmesi üretimin ve ekonomik ilişkilerin küreselleşmesini sağlamıştır. Küreselleşme üretimin, tedarik zincirinin, dış ticaretin ve ekonomik ilişkilerin tamamına nüfuz etmekte, bu durum üretimde ya da tedarik zincirinde meydana gelen bir sorununun dış ticarette daha büyük sorun haline gelmesine neden olmaktadır. Bu bağlamda Covid-19 salgınının meydana gelmesi dünya çapında üretimin azalmasına, tedarik zinciri ağlarının bozulmasına ve dış ticaretin olumsuz etkilenmesine neden olmuştur. Bu nedenle ülkeler rekabet gücü elde edebilmek için yeni stratejiler geliştirmek zorunda kalmış, ihracatın önemi artmıştır. Bu çalışmada Türkiye ihracatında stratejik öneme sahip olan imalat sanayinin yurtiçi satışları ve ihracatı arasındaki ilişki 2010-2020 yılları için incelenmektedir. Çalışmanın veri setini Borsa İstanbul (BIST)'da işlem gören, BIST Sınai Endeksi içinde yer alan ve 2010 yılı itibarıyla itibariyle aktif büyüklüğü 100 Milyon TL'nin üzerinde olan imalat sanayi işletmeleri oluşturmaktadır. Çalışmada verilerin analiz edilmesi için panel veri analizi yöntemi kullanılmış ve bu bağlamda tanımlayıcı testler, homojenlik testi, yatay kesit bağımlılığı testleri, birim kök testi, eş bütünleşme testleri uygulanmıştır. Daha sonra modelin uzun dönem regresyon katsayıları incelenmiş ve model tahmini için Panel Düzeltilmiş Standart Hataları tahmincisi (Panel Corrected Standart Errors- PCSE) kullanılmıştır. Son olarak modellerde kullanılan değişkenler arasındaki nedensellik ilişkisinin incelenmesi için panel nedensellik testi uygulanmıştır. Elde edilen ampirik sonuçlara göre incelenen dönem itibarıyla ele alınan BIST Sınai Endeksinde yer alan 68 sanayi işletmesinin yurtiçi satışları ile ihracatları arasında eşbütünleşme ilişkisi bulunduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu iki değişken arasında ilgili literatürde yer verilen iktisadi anlamda tamamlayıcılık ilişkisi olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca ampirik analiz sonuçlarına göre BİST Sınai Endeksinde yer alan bu imalat sanayi işletmelerinin işletmelerin yurtiçi satışlarında meydana gelen %1 düzeyindeki artışın ihracatlarını 0.77 oranında artırdığı ihracatlarının %1 düzeyinde artmasının ise yurtiçi satışları 0.17 oranında artırdığı bulgusuna ulaşılmıştır.

Abstract:
In today's global competitive environment, where international trade is shaped by technological developments, international trade theories have also varied in line with technological developments, and new approaches have been adopted in explaining international trade. The development of technology has enabled the globalization of manufacturing and economic relations. Globalization's penetration of the entire production, supply chain, foreign trade and economic relations cause a problem in manufacturing or the supply chain to become a bigger problem in foreign trade and economic relations. In this regard, the occurrence of the Covid-19 outbreak has resulted in reduced production worldwide, disrupted supply chain networks and adversely impacted foreign trade. Therefore, countries have had to develop new strategies to achieve competitiveness, and exports have increased in importance. In this study, the relationship between domestic sales and exports of the manufacturing industry, which is of strategic importance to Turkish exports, was examined for the years of 2010-2020. The data set of the study is made up of BIST-traded manufacturing firms with an active size of over 100 Million TL's as of 2010. The study used panel data analysis and applied identifying tests, homogeneity testing, horizontal cross-section dependence tests, unit root testing, co-integration tests in this context. The model's long-term regression coefficients were then examined and the Panel Corrected Standard Errors forecaster (PCSEs) was used for model prediction. Finally, panel causality tests were applied to examine the causation relationship between variables used in models According to empirical results, 68 industrial enterprises included in the BIST Industrial Index as of the period under review have concluded that there is a co-integration relationship between their domestic sales and exports. It has been established that there is a complementary relationship between these two variables in the economic sense included in the corresponding literature. Furthermore, according to the empirical analysis results, these manufacturing enterprises in the BIST Industrial Index found that the 1% increase in domestic sales of enterprises increased their exports by 0.77%, while the 1% increase in exports increased domestic sales by 0.17%.