COVİD-19 sürecinde yoğun bakım ünitelerinde bakıma yönelik alınan kararlarda hemşirelerin rolünün analizi ve etik açıdan değerlendirilmesi
Analysis of the role nurses and ethical evaluation in thedecisions taken for care in intensive care units in the COVID-19 process
Yazar: TUĞBA DOĞAN
Danışman: PROF. DR. İLHAN İLKILIÇ ; PROF. DR. MELEK NİHAL ESİN
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Tıp Tarihi ve Etik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Deontoloji ve Tıp Tarihi = Medical History and Ethics ; Hemşirelik = Nursing
Dizin: COVID 19 = COVID 19 ; Etik-hemşirelik = Ethics-nursing ; Hemşirelik bakımı = Nursing care ; Hemşirelik rolü = Nurse's role ; Korona virüs enfeksiyonları = Coronavirus enfections ; Korona virüsler = Coronaviridae ; Pandemiler = Pandemics ; Tıp etiği = Medical ethics ; Yoğun bakım = Intensive care ; Yoğun bakım üniteleri = Intensive care units

Özet:
Ülkemizde Covid-19 pandemisi ile mücadelenin çeşitli safhalarında günlük vaka
sayılarındaki yüksek artış hastanelerdeki hasta sayısına yansımış, hastane
polikliniklerinde, servislerinde ve yoğun bakım ünitelerinde hastaların tedavi ve
bakımlarını farklı açılardan olumsuz olarak etkilemiştir. Bu olumsuz etkilenmenin en
önemli özelliklerinden biri kaynakların sınırlı olmasından dolayı hastaya ayrılan
zamanın kısıtlanmasıdır. Bu durum ise anamnez alma için ayrılan sürenin azalmasının
yanında, hastanın karar sürecine müdahil olması, hastanın değerler sisteminin bu
kararlarda göz önünde bulundurulması, hasta yakınlarıyla iletişimin kalitesi ve
özerklik/otonomi ilkesinin pratik hayata geçirilmesini olumsuz yönde etkilemiştir.
Covid-19 özelindeki bu tabloda özellikle yoğun bakım hemşirelerinin farklı bir özelliği
ön plana çıkmıştır. Hemşirelerin mesleki görev ve sorumlulukları gereği hastaları yoğun
olarak gözlemleme ve yakından değerlendirme imkanları olduğu için hastaların bakım
ve tedaviye karşı yaklaşımını, arzu ve isteklerini öğrenmede ve hasta yakınlarıyla
iletişimde çok önemli bir görev üstlenmişlerdir. Yoğun bakım ünitelerinde zaten mevcut
olan bu özellik Covid-19 Pandemisi özelinde etik boyutu da olan daha büyük bir önem
kazanmıştır.
Bu yüksek lisans çalışması yukarıda açıklanan sorun çerçevesinde hemşirelerin
genelde yoğun bakım ünitesindeki, özelde ise Covid-19 hastaları için ayrılan yoğun
bakım ünitelerinde etik boyutu olan kararlardaki mevcut rolünü tespit ve analiz etmeyi
amaçlamıştır. Bu amaç doğrultusunda önce nicel bir yöntemle konuyla ilgili sorular
anket çalışması çerçevesinde hazırlanmış ve örneklem analizine göre Türkiye genelinde
yoğun bakım hemşirelerinin görüşlerini temsil etme gücü olduğu kabul edilen 240
yoğun bakım hemşiresine Online olarak şahsa ait e-posta yoluyla, Telegram ve
WhatsApp programlarındaki yoğun bakım hemşire gruplarındaki kişilere sorulmuştur.
Bu araştırma Covid-19 özelinde Türkiye'de bir ilk olup konuyla ilgili önemli veriler
sunmaktadır.
Çalışma sadece nicel araştırma düzeyinde kalmamış olup elde edilen sonuçlar
hemşirelik alanında en önemli etik teorilerden biri olan ihtimam etiği (care ethics)
teorisi bağlamında ele alınıp normatif olarak değerlendirilmiştir. Anketten elde edilen
sonuçlar özellikle özerklik çerçevesinde analiz edilmiştir. Diğer taraftan son zamanlarda
tıp etiği tartışmalarında önemli bir yeri olan ahlaki kaygı (moral distress) da hem anket
çerçevesinde sorgulanmış hem de çalışmanın tartışma kısmında ele alınmıştır. Etik
açıdan önemli olan bu araştırma sonuçları etik açıdan analiz edildikten ve normatif
açıdan değerlendirildikten sonra bu önemli etik boyutları olan sorunların anlaşılması,
kavranması ve çözülmesine yönelik çalışmanın sonunda bazı önemli tavsiyelerde
bulunulmuştur.

Abstract:
The rapid increase in the number of daily cases at various stages of the fight
against the Covid-19 pandemic in our country was reflected in the number of patients in
hospitals and negatively affected the treatment and care of patients in hospital
polyclinics, wards, and intensive care units. One of the most significant factors of this
negative impact is the restriction of time allocated to the patient due to limited
resources. In addition to reducing the time allocated for medical history taking, this
situation negatively affected the involvement of the patient in the decision-making
process, the consideration of the patient's system of value in these decisions, the quality
of communication with the relatives of the patient and the practical actualization of the
principle of self-determination/autonomy. In this situation specific to Covid-19, a
different feature of intensive care nurses has emerged. Since nurses have the
opportunity to frequently observe and evaluate patients due to their professional duties
and responsibilities, they undertake an important task in learning the approach of
patients regarding care and treatment, their desires and wishes, and communicating with
their relatives. This feature, which is already present in intensive care units, has gained
greater importance with an ethical dimension, specifically in the Covid-19 Pandemic.
The aim of this master's study is to identify and analyze the current role of
nurses in decisions with ethical dimensions in the intensive care units in general and in
the intensive care units reserved for Covid-19 patients in particular, within the scope of
the problem described above. In accordance with this purpose, firstly, questions on the
subject were prepared within the framework of a questionnaire study with an
quantitative method, and 240 intensive care nurses, who are considered to have the
capacity to represent the views of intensive care nurses throughout Turkey according to
the sampling analysis, were asked online via personal e-mail, to individuals in intensive
care nurse groups in Telegram and WhatsApp applications. This research is a first in
Turkey regarding Covid-19 and provides important data on the subject.

The study did not only remain at the quantitative research level, but the
obtained results were evaluated normatively in the context of the theory of care ethics,
one of the most important ethical theories in the field of nursing. The results obtained
from the questionnaire were analyzed especially in the scope of self-determination. On
the other hand, moral distress, which has an important place in recent medical ethics
discussions, was questioned within the framework of the questionnaire and discussed in
the discussion section of the study. After ethically analyzing and normatively evaluating
these ethically important research results, some important recommendations are made at
the end of the study to understand, comprehend, and solve these important ethical
problems.