Kemal Tahir'in Esir Şehir Üçlemesi'nde söz dizimi çalışması
Syntax study in Kemal Tahir's Esir City Trilogy
Yazar: GÜLBAHAR YALMAN
Danışman: DOÇ. DR. OKAN CELAL GÜNGÖR
Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Yeni Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Dilbilim = Linguistics

Özet:
Dil, denildiğinde akla gelen ilk şey iletişimdir. Her insan farklı bir kültür içerisinde dünyaya gelse de tüm insanları aynı çatı altında toplayıp bu iletişimi sağlayan sistem dildir. Dil, milletten millete farklılıklar gösterse de her dilin olduğu gibi, Türk dilinin de kendine özgü belli başlı kuralları vardır. Dil, varlığını bu kurallar sayesinde korur. Bu kuralların yansımasını ise Türkçenin usta şair ve yazarlarının eserlerinde en iyi şekilde görebilmek mümkündür. Söz dizimi çalışmalarının amacı da eserler üzerinden Türkçenin söz dizimsel kurallarını ve cümle yapısını tespit etmektir.

       Bu çalışmada, Kemal Tahir'in Esir Şehrin İnsanları romanı, söz dizimi açısından incelenmiş, kelime gruplarını içinde barındıran cümleler bu romandan tespit edilmiştir. Çalışmada Leyla Karahan'ın Türkçede Söz Dizimi kitabında yer alan tasnifi esas alınmakla birlikte söz dizimi unsurları işlenirken konuyla ilgili belli başlı araştırmacıların görüşlerine yer verilmiş ve bazı terim ve isimlendirmelerde bu araştırmacıların görüşlerinden de yararlanılmıştır. 

      Bu çalışmanın amacı, temelde Türkçenin söz dizimsel zenginliğini ortaya çıkarmak, daha önce yapılan söz dizimi çalışmaları ışığında Esir Şehrin İnsanları romanını kelime grupları, cümlenin ögeleri, cümle türleri bakımından inceleyerek bu unsurların bu romandaki kullanımlarını örneklendirmek ve böylece Türkçedeki söz dizimi çalışmalarına katkıda bulunmaktır. Ayrıca çalışmada, eserden hareketle Türk edebiyatının önemli kalemlerinden olan Kemal Tahir'in yaşadığı döneme ışık tutmak ve döneminde kullandığı dil hakkında çıkarımlarda bulunmak amaçlanmaktadır. 

      Çalışmada söz dizimi unsurlarının tespit edilmesinde kaynak tarama yöntemi kullanılmıştır. Kelime gruplarının, ilgili eserden örnek cümleler ile kullanıldığı bağlam içinde verilmesine özen gösterilmiştir. Çalışmanın sonuna ise araştırmacıların kelime grupları üzerine yapmış olduğu çalışmalarda, kelime grupları için kullanmış oldukları isimlendirmelerin tablosu eklenmiştir.

Abstract:
When we talk about language, the first thing that comes to mind is communication.
Although every individual is born into a different culture, language is the system that brings all people together under one roof and facilitates this communication. While languages vary from nation to nation, Turkish, like any other language, has its own specific rules. Language maintais its existence through these rules. The reflection of these rules can be best observed in the works of master poets and writers of Turkish. The aim of syntax studies is to determine the syntactic rules and sentence structure of Turkish through these works.


          In this study, Kemal Tahir's novel "Esir Şehrin İnsanları" has been exaamined from a syntactic perspective, and sentences containing word groups have been identified from the novel. Although the study is based on the classification found in Leyla Karahan's book Türkçede Söz Dizimi (Syntax in Turkish), the opinions of notable researchers on the subject have been inculed in the discussion of syntactic elements, and some terms and classifications have also benefited from these researchers' views.
    
      The purpose of this study is primarily to reveal the syntactic richness of Turkish by examining the novel Esir Şehrin insanları in terms of word groups, sentence elements, and sentence types, based on previous syntactic studies. This involves illustrating the use of these elements in thee novel and thus contributing to syntactic researc in Turkish. Additionally, the study aims to shed light on the era in which Kemal Tahir, a prominent figure in Turkish literature, lived, and to make inferences about the language he used during that period. 


      In this study, the method of source scanning was used to identify syntactic elements, Care was taken to present the context in which word groups are used in the revelant work by providing example sentences. At the end of the study, a table summarizing the terminology used by researchers for word groups in their studies has been included.