Bir kamu hastanesinde koroner arter bypass greft cerrahisi klinik kalitesinin network veri zarflama analizi ile değerlendirilmesi
Evaluation of the clinical quality of coronary artery bypass graft surgery in a public hospital with network data envelopment analysis
Yazar: ZÜHAL ÇAYIRTEPE
Danışman: PROF. DR. AFSUN EZEL ESATOĞLU ; PROF. DR. ATİLLA ARAL
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Hastaneler = Hospitals ; Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management ; Sağlık Yönetimi = Healtcare Management
Dizin: Cerrahi = Surgery ; Devlet hastaneleri = State hospitals ; Grefde damar tıkanması = Graft occlusion-vascular ; Hastaneler = Hospitals ; Kalite = Quality ; Koroner damarlar = Coronary vessels ; Sağlık hizmetleri = Health services ; Sağlık hizmetleri kalitesi = Quality of health care ; Veri zarflama analizi = Data envelopment analysis

Özet:
Klinik kalitenin değerlendirilmesi hizmetle ilişkili gözlemlerin, tedavinin,
sürecin, örgütsel yapı ve sistemlerin, deneyimin, sonuçların ölçümü ile elde
edilmektedir. Klinik kalite üzerinde etkisi olan yapı, süreç ve sonuç ölçütleri eş
zamanlı olarak değerlendirmeye dâhil edilmelidir. Araştırmada; koroner arter bypass
greft (KABG) cerrahisi geçiren hastaların göreli klinik kalite düzeylerinin; sağlık
hizmetinin tüm döngüsünü kapsayan yapı, süreç ve sonuç ölçütleri kullanılarak
Network Veri Zarflama Analizi (NVZA) yöntemiyle ile değerlendirildiği bir model
geliştirilmesi amaçlanmıştır. Türkiye'de en sık ölüme neden olan hastalıklardan biri
olan koroner arter hastalığının tedavisi KABG cerrahisi araştırma vakası olarak
belirlenmiştir. KABG cerrahisi sürecinin tüm aşamaları dikkate alınarak analize dahil
edilecek verilere karar verilmiştir. Elde edilen veriler NVZA (İki Aşamalı) yöntemi ile
analiz edilmiştir. KABG cerrahisi klinik kalitesi yönetsel ve klinik etkinlik
aşamalarında değerlendirilmiştir.
Araştırma evrenini 15 Aralık 2018 – 15 Mart 2019 ayları arasında Ankara
Türkiye Yüksek İhtisas Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde KABG cerrahisi geçiren
hastalar oluşturmuştur. NVZA sonucunda 101 hastadan 3'ünün hem yönetsel hem de
klinik aşamalarda etkin olduğu bulunmuştur. Yönetsel etkinlik aşamasında 15, klinik
etkinlik aşamasında ise 11 hastanın etkin olduğu saptanmıştır. 22 hasta farklı
ağırlıklarda diğer hastalara referans olarak gösterilmiştir. En etkin olan hastanın 85 kez
referans gösterildiği tespit edilmiştir. Yönetsel olarak etkin olmayan hastalar için
NVZA'nın oluşturduğu profile göre; ameliyat ve ameliyat sonrası servis
maliyetlerinin, ameliyat ve yoğun bakım ünitesi döneminde radyoloji ve laboratuvar
maliyetlerinin, yoğun bakım ünitesi döneminde ilaç maliyetlerinin yüksek olduğu
bulunmuştur. Hasta yatış günü açısından üç hizmet döneminde de hasta yatış gününün
etkin olmadığı belirlenen hastalarda daha uzun sürdüğü saptanmıştır. Ayrıca euroscore
puanlarının komorbidite varlığının ve bypass yapılan damar sayısının, KPB ve KK
süresinin hastaların yönetsel anlamda klinik kalite düzeyi üzerine etkisi olduğu
bulunmuştur.
Klinik olarak etkin olmayan hastalar için NVZA'nın oluşturduğu profile göre;
yoğun bakım ünitesinde diğer işlem maliyetlerinin, ameliyat sonrası serviste sarf
malzeme maliyetlerinin daha yüksek olduğu bulunmuştur. Etkin olmadığı belirlenen
hastaların daha uzun süre yoğun bakım tedavisine ihtiyaç duydukları ve ameliyat
sonrası iyileşme sürelerinin daha uzun sürdüğü belirlenmiştir. Ayrıca bu hastalarda
eurokore puanlarının, bypass yapılan damar sayısının istatistiksel olarak anlamlı
farklılığının olduğu, KPB ve KK süresinin daha uzun sürdüğü ve kullanılan TDP
miktarının daha fazla olduğu bulunmuştur. 
Araştırma sonuçlarına göre klinik kalite değerlendirmesinde yapı, süreç ve sonuç
ölçütlerinin eş zamanlı kullanılmasının ve değerlendirmelerin hasta ölçeğinde
yapılmasının uygun olacağı düşünülmektedir. Hastalık bazlı en iyi uygulama sınırları
ve kalite iyileştirme noktalarını işaret eden NVZA ile klinik kalitenin
değerlendirilmesi, elde edilen sonuçların performans değerlemede kullanılması
önerilmektedir.

Abstract:
Evaluation of the Clinical Quality of Coronary Artery Bypass Graft
Surgery in a Public Hospital with Network Data Envelopment Analysis
Evaluation of clinical quality is obtained by measuring observations related to
service, treatment, process, organizational structure and systems, experience and
results. Structure, process, and outcome measures that have an impact on clinical
quality should be included in the assessment simultaneously. The aim of the study is
to develop a clinical quality assessment model in which the relative clinical quality
levels of patients undergoing coronary artery bypass graft (CABG) surgery are
evaluated with network data envelopment analysis (NDEA), by using structure,
process and outcome measures covering all dimensions of healthcare.
In Turkey, coronary artery disease leading causes of all deaths are in the first
place. CABG surgery, which is the treatment of coronary artery disease, has been
identified as a research case. Considering all stages of the CABG surgery process, the
data to be included in the analysis was decided. The obtained data were analyzed by
NDEA (Two-Stage) method. The clinical quality of CABG surgery has been evaluated
at the managerial and clinical efficacy stages.
Research universe is patients who underwent CABG surgery between December
15, 2018 and March 15, 2019 in Ankara Turkey High Specialization Training and
Research Hospital. As a result of NVZA, it was found that 3 of 101 patients were
effective in both managerial and clinical efficiency stages. It was determined that 15
patients in the managerial efficiency stage and 11 patients in the clinical efficiency
stage were efficient. 22 Patients are referred with different weights to other 79 patients.
It was determined that the most effective patient was referred 85 times. When the
profile created by NDEA for the patients who are not managerially efficient is
examined; it was found that the total cost of pre-operative and postoperative service
period, the cost of radiology and laboratory during the pre-operative and intensive care
unit period, and the drug costs during the intensive care unit period are high. In patients
determined by NDEA to be inefficient; it was found that the patient's hospitalization
day was longer in all three healthcare periods. In addition, it was found that the
euroscore, the presence of comorbidity, the number of bypassed vessels, cardio
pulmonary bypass (CPB) and cross clamp (CC) duration had an effect on the clinical
quality level of the patients at the managerial stage.
When the profile created by NDEA for patients who are determined to be
inefficient clinically; It was found that other service costs in the intensive care unit and
consumable costs in the postoperative service were higher. It has been determined that
ineffective patients require longer intensive care treatment and their postoperative
recovery times take longer. It was found that there was a statistically significant difference in the euroscore and the number of bypassed vessels in ineffecient patients.
In addition, it was determined that the CPB and CC times took longer and the amount
of fresh frozen plasma unit used was higher.
According to the results of the research, it is appropriate to use the structure,
process and outcome measures simultaneously in clinical quality assessment and to
make the evaluations on the patient scale. It recommended to assest clinical quality
with NDEA, which indicates disease-based best practice limits and quality
improvement points and also the the results of NDEA can use in performance
evaluation.