Depresyon: Geleceğe yönelik öngörüler ve prefrontal işlevler açısından bir değerlendirme
Depression: An evaluation based on future expectations and prefrontal functions
Yazar: HASAN ERGÜLER
Danışman: PROF. DR. AYŞEGÜL DURAK BATIGÜN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Klinik Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Psikiyatri = Psychiatry ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Depresyon = Depression ; Gelecek = Future ; Gelecek kurguları = Future fictions ; Gelecek tahmini = Future guess ; Prefrontal korteks = Prefrontal cortex

Özet:
Bu çalışmada prefrontal işlevler ile geleceğe yönelik olumlu ve olumsuz öngörülerin depresyon semptom şiddetlerinin yordanmasında ne derece etkin oldukları incelenmiştir. Çalışma örneklemini yaşları 18 ile 31 arasında değişen ve seçkisiz atama usulüne göre erişilmiş toplam 401 üniversite öğrencisi oluşturmuştur. Katılımcıların prefrontal, veya diğer bir deyişle yürütsel işlevlerinin ne derece yetkin olduğunu ölçmek amacıyla Prefrontal İşlevler Ölçeği (PİÖ), depresyon semptom şiddetlerini belirleyebilmek amacıyla Beck Depresyon Envanteri (BDE) ve son olarak gelecekle alakalı öngörülerinin olumlu ve olumsuz öngörülere göre nasıl şekillendiğini belirleyebilmek amacıyla da Geleceğe Yönelik Öngörüler Ölçeği (GYÖ) uygulanmıştır. Araştırmada depresyon semptom şiddetlerinin artışı ile birlikte diğer değişkenlerin ne yönde farklılık gösterdiği ve prefrontal işlevler ile depresyon semptom şiddetleri arasında geleceğe yönelik öngörülerin belirgin aracılık rollerinin olup olmadığı incelenmiştir. Elde edilen bulgulara göre depresyon semptom şiddetleri arttıkça prefrontal işlevler belirgin bir şekilde azalmış; geleceğe yönelik olumsuz öngörüler belirgin bir şekilde daha fazla olası, buna karşın olumlu öngörüler de daha az olası görülmüştür. Depresyon semptom şiddetleriyle prefrontal işlevler arasındaki ilişkide ise geleceğe yönelik öngörülerin kısmi aracılık görevi üstlendiği, içgörü ve davranışların vicdan yönünde yönetimi olan iki PİÖ alt ölçeği üzerinde ise tam aracılık gösterdiği gözlemlenmiştir. İleriki çalışmaların henüz Türkçe yazına yeni eklenmiş GYÖ ölçeği ile birlikte özellikle depresyon ve komorbid anksiyeteye odaklanmalarının bu alanda önemli içgörülere vardırabileceği düşünülmektedir. Terapi yapılandırılmasında ise geleceğe yönelik öngörülerle birlikte yürütsel işlevlerin önemine değinilmesi, bu çalışmanın ardından takip edecek olan daha kapsamlı araştırmaların gerekliliğine vurgu yapılması ve Türk yazınında geleceğe yönelik öngörülerin bir araştırma alanı olarak önemine dikkat çekilmesi hedeflenmiştir.

Abstract:
The aim of this study was to investigate the roles of prefrontal (executive) functions as well as both positive and negative future prospections in predicting the severity of depression symptom scores. Study sample consisted of 401 voluntary university students, aged between 18 and 31, following a random sampling strategy. Assessment of prefrontal functions, depression symptoms and future prospections were conducted by self-report questionnaires PİÖ (Prefrontal Functions Scale), BDE (Beck Depression Inventory) and GYÖ (Future Prospections Scale), respectively. Mediating roles of future prospections in the regression analysis between depression and executive functions were also assessed. Our findings indicated that as depression scores increased, prefrontal function scores as well as positive future prospection perceived likelihood scores showed a consequent decrease, whereas negative future prospection perceived likelihood scores demonstrated a significant increase. Future prospection scores were also observed to partially mediate the relationship between executive functions and depression severity. Two factors of the five factor test PİÖ, namely insight and moral evaluation of behaviours, were further found to be under the full mediation of future prospections. Future studies could benefit from the incorporation of the future prospection scale GYÖ, being newly adapted to the Turkish scientific literature as part of this study, and focus on roles of future thinking in depression. Future studies may help construct novel insights with regards to the improvement of related therapeutical processes in alleviating associated symptoms based on the significance of future prospections as is understood with respect to executive functions.