Su kullanım hizmet bedelinin belirlenmesinde ikincil gelirlerin etkisinin değerlendirilmesi: Aydın Ovası Sulama Birliği örneği
Evaluation of the effect of sideline revenue in determining water usage service fee: The example of Aydın plain Irrigation Association
Yazar: MELEK YİĞEN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MURAT TEKİNER
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarımsal Yapılar ve Sulama Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Katılımcı sulama yönetimi = Participatory irrigation management

Özet:
DSİ 21. Bölge Müdürlüğü DSİ Aydın 212. Şube Müdürlüğü sorumluluk sahasında yer alan Aydın Ovası Sulama Birliğinin 2005-2018 yılları arasındaki 14 yıllık dönem için tarımsal ve ekonomik etkinlik göstergeleri kullanılarak sulama sistem performansı değerlendirilmiş ve özellikle birliğin ekonomik sürdürülebilirliğinde ikincil gelirlerin katkısı tartışılmıştır. Değerlendirme sonucunda birlikten elde edilen sağlıklı veriler dikkate alınarak seçilen 11 adet tarımsal ve ekonomik etkinlik göstergelerinin ortalama, en yüksek ve en düşük değerleri şu şekilde sıralanmıştır. Tarımsal etkinlik göstergelerinden sulama oranı %68,2-%83,2-%50,5, fiilen sulanan alan oranı %80,7-%95,3-%59,1, çiftçi sulama oranı %12,5-%37,1-%1,6, toplam sulama oranı %78,2-%92,6-%61,8 olarak gerçekleşirken ekonomik etkinlik göstergeleri, su ücreti toplama performansı %55,7-%76,2-%30,7, toplam su ücreti toplama performansı %81,7-%109,6-%54,1, masrafları karşılama oranı %56,2-%81,0-%28,3, bakım masraflarının gelire oranı %83,5-%148,9-%36,1, toplam işletme bakım ve yönetim masrafı 312,8-618,4-84,6 TL/ha, mali yeterlilik oranı 0,97-1,50-0,57 ve ikincil gelir performansı %12,2-%21,2-%6,3 olarak gerçekleşmiştir. Ayrıca incelemesi yapılan dönemde birliğin ikincil gelirlerinin ortalama dağılımı da en yüksekten en düşüğe sırasıyla, katılım payları %36,8, diğer gelirler %27,8, para cezaları %26,5,  faiz gelirleri %7,4 ve kurum malları gelirleri ise %1,6 olarak hesaplanmıştır. Yapılan performans değerlendirmesi sonucunda birlik yönetimine, ikincil gelirleri dolayısıyla ikincil gelir performansını düzenli olarak takip etmeleri ve bir sonraki yılın sulama suyu ücret tarifesi belirlenirken bu oranın dikkate alınması önerisi getirilmiştir. Bu önerinin uygulanmasıyla sulama suyu ücretlerindeki gereksiz artış engellenerek su kullanıcılar bir yandan sulu tarıma teşvik edilmiş diğer yandan da sulama oranı, su ücreti toplama performansı ve dolayısıyla mali yeterlilik oranı gibi önemli performans göstergelerinin beklenen düzeylerde gerçekleşmesi sağlanmış olacaktır.

Abstract:
The irrigation system performance of Aydın Plain Irrigation Association, which is located in the responsibility area of DSİ 21st Regional Directorate, DSİ Aydın 212th Branch Directorate, was evaluated by using agricultural and economic efficiency indicators for the 14-year period between 2005-2018, and especially the contribution of secondary revenues to the economic sustainability of the association was discussed. As a result of the evaluation, the average, highest and lowest values of 11 agricultural and economic efficiency indicators selected by taking into account the healthy data obtained from the union are listed as follows. Among the agricultural efficiency indicators, irrigation rate was 68,2%-83,2%-50,5%, actually irrigated area rate 80,7%-95,3%-59,1%, farmer irrigation rate 12,5%-37,1%-1,6%,  total irrigation rate 78,2%-92,6%-61,8%, while economic efficiency indicators, water fee collection performance 55,7%-76,2%-30,7%, total water fee collection performance 81,7%-109,6%-54,1%, cost recovery ratio 56,2%-81,0%-28,3%, maintenance cost to revenue ratio 83,5%-148,9%-36,1%, total MOM cost per irrigated area 312,8-618,4-84,6 TL/ha, financial adequacy ratio 0,97-1,50-0,57 and sideline revenue  performance was 12,2%-21,2%-6,3%. In addition, the average distribution of the sideline revenues of the union during the period under review was calculated as follows: participation fees 36,8%, other revenues 27,8%, fines 26,5%, interest income 7,4% and corporate property revenues 1,6%. As a result of the performance evaluation, it was suggested to the union management that they should regularly monitor their sideline revenues and therefore their sideline revenue performance and that this rate should be taken into account when determining the irrigation water fee tariff for the next year. By implementing this suggestion, unnecessary increases in irrigation water fees will be prevented and water users will be encouraged to engage in irrigated agriculture, while important performance indicators such as irrigation rate, water fee collection performance and therefore financial adequacy rate will be ensured to be realized at expected levels.