Orta Çağ'da Serahs (Sarahs)
Serakhs in the Middle Ages
Yazar: GELDİNAZAR HAYDOV
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÇOŞKUN ERDOĞAN
Atatürk Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Ortaçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History
Dizin: Horasan = Horasan ; Kaleler = Fortnesses ; Kent tarihi = Urban history ; Kültürel miras = Cultural heritage ; Mimari eserler = Architectural works ; Orta Çağ = Middle Ages ; Türkmenistan-Ahal- Serahs = Türkmenistan-Ahal- Sarahs

Özet:
Bugünkü Türkmenistan sınırlarında bulunan Serahs, tarihin her döneminde
önemini koruyan bir merkez olmuştur. Perslerin hükümdarı I. Serhas'ın kurduğuna
inanılan şehir, önceleri Grek coğrafyacılar tarafından adlandırılan Baktria bölgesinin
içerisine sokulmuştur. Sâsânîler zamanında bölgeye verilmiş olan Horasan ismi bundan
sonra gelen Türk-İslam devletleri tarafından da kabul görmüştür. Serahs, bundan itibaren
İsam coğrafyacıları tarafından da Horasan şehirlerinden birisi olarak zikredilmiştir.
Şehrin kurulmuş olduğu bölge hakkında yapılan arkeolojik çalışmaların
yetersizliği, şehrin tarihinin incelenmesi hususunda önemli bir sorun teşkil etmektedir.
Yağılan son derece cüzi arkeolojik kazılar neticesinde şehrin eskiden son derece verimli
bir vaha üzerinde kurulmuş olduğu, ancak onuncu yüzyıllardan sonra bu hüviyetini
kaybederek çölleşmeye başladığı ortaya çıkarılmıştır.
Persler tarafından kurulan Serahs, Büyük İskender'in doğu seferi sırasında
fethedilen şehirlerden birisi olmuştur. Sonra İskender'in ardılı olan Seleukoslar'ın
idaresine girmiştir. Daha sonra İran'ın köklü hanedanlarından Partlar ve Sâsânîler bu
şehre egemen olmuştur. İslam fetihleri ile birlikte Arapların eline geçen Serahs, onuncu
yüzyıldan itibaren Türk devletlerinin yönetimine girmiştir. Selçuklu, Harezmşah, İlhanlı
ve son olarakta Timur devletinin bir parçası olmuştur. Bu önemli şehrin hakkında hususi
bir çalışmanın olmaması bizi bu boşluğun doldurulmasına yöneltmiştir.
Anahtar Kelimeler: Serahs, Baktria, Horasan, Türkmenistan, Tecen Nehri,
Serahs Kalesi.

Abstract:
Serahs, located on the borders of today's Turkmenistan, has been a center that
maintains its importance in every period of history. The city, which is believed to have
been founded by Xerxes I, the ruler of the Persians, was inserted into the Bactria region,
which was previously called by the Greek geographers. The name Khorasan, which was
given to the region during the Sassanid period, was also accepted by the Turkish-Islamic
states that came after that. Serahs has been mentioned as one of the cities of Khorasan by
the geographers of Isam from now on.
The inadequacy of archaeological studies on the area where the city was founded
poses an important problem in examining the history of the city. As a result of the
extremely small archaeological excavations, it was revealed that the city was once
founded on an extremely fertile oasis, but after the tenth centuries it lost this identity and
started to become a desert.
Founded by the Persians, Serahs became one of the cities conquered during
Alexander the Great's eastern campaign. Then it came under the rule of the Seleucids, the
successor of Alexander. Later, the Parthians and Sassanids, one of the deep-rooted
dynasties of Iran, dominated this city. Serahs, which was captured by the Arabs with the
Islamic conquests, came under the rule of the Turkish states from the tenth century. It
became a part of Seljuk, Harezmşah, İlhanlı and finally Timur state. The lack of a special
study about this important city has led us to fill this gap.
Key Words: Sarakhs, Khorasan, Turkmenistan, Bactria, Tecen River, Sarakhs
Castle.