Hakasların Altın Çüs ve Altın Arığ destanlarına arketipsel sembolik bir yaklaşım
An archetical symbolic approach to the epics of the Khakas Altın Çüs and Altın Arığ
Yazar: MEHMET BEYAZİT
Danışman: DOÇ. DR. MERİÇ HARMANCI
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Türk dünyası coğrafyasında yaratılmış pek çok edebi türden biri olan destanlar, Hakas 
Türklerinin oluşturduğu edebi külliyat içinde de önemli bir yer tutar. Toplumların 
mitik alt yapıları, kültürel kodları, geçirmiş oldukları sosyal ve tarihsel deneyimler gibi 
pek çok unsuru bünyesinde barındıran destanlar, toplumların kahraman algılarını da 
ortaya koyan halk anlatılarıdır. Destanlardaki olayları çözümlemek, kahramanları 
tanımak o destanın yaratıldığı toplumu tanımak, anlamak ve geçmiş deneyimlerine, 
düşünce yapılarına, arkaik kültürlerine ait fikir sahibi olmak açısından önem 
taşımaktadır. Destan anlatılarında yer alan kahramanlar, insanın bir birey olma 
süreçlerini arka planda olağanüstü hikayelerle anlatan yapılardır. Bu çalışmanın 
konusu olan "Altın Çüs" ve "Altın Arığ" destanları Hakas destan külliyatına ait 
destanlardır. Bu çalışmada "Altın Çüs" ve "Altın Arığ" destanları analitik psikoloji 
yöntemi ile arketipsel ve sembolik olarak incelenmiş, bu destanların arketipler ve 
semboller açısından zengin bir değer ihtiva ettiği tespit edilmiştir. Çalışma üç ana 
bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın giriş bölümünde destanlar hakkında genel bilgi 
verildikten sonra Hakaslar, tarihçeleri, destan gelenekleri ve Hakas destan geleneği 
üzerine yapılan çalışmalar ile ilgili bilgilere yer verilmiştir. İkinci bölümde 
psikolojinin tarihçesi; incelenecek destanların yöntemi olan analitik psikoloji, 
arketipler ve kuramı ortaya atan Carl Gustav Jung'a yer verilmiştir. Üçüncü bölümde 
ise Altın Çüs ve Altın Arığ destanlarının arketipsel incelemelerine yer verilmiştir. 
Çalışmanın sonuç bölümünde de elde edilen sonuçlar ve değerlendirmeler 
sunulmuştur.

Abstract:
Epics, one of the many literary genres created in the geography of the Turkish world, 
have an important place in the literary corpus created by the Khakas Turks. Epics, 
which contain many elements such as the mythical infrastructures, cultural codes, 
social and historical experiences of societies, are folk narratives that also reveal the 
heroic perceptions of societies. It is important to analyze the events in the epics, to 
know the heroes, to know and understand the society in which the epic was created, 
and to have an idea about their past experiences, mindsets and archaic cultures. The 
heroes in the epic narratives are the structures that tell the processes of man's becoming 
an individual with extraordinary stories in the background. The epics of "Altın Çüs" 
and "Altın Arığ", which are the subject of this study, are epics belonging to the Khakas 
epic corpus. In this study, "Altın Çüs" and "Altın Arığ" epics were analyzed 
archetypically and symbolically with the analytical psychology method, and it was 
determined that these epics contain a rich value in terms of archetypes and symbols. 
The study consists of three main parts. In the introduction part of the study, after giving 
general information about epics, information about Khakass, their history, epic 
traditions and studies on Khakas epic tradition are given. n the second part, the history 
of psychology; Carl Gustav Jung, who put forward analytical psychology, archetypes 
and theory, which is the method of epics to be examined, is included. In the third part, 
archetypal studies of the epics of Altın Çüs and Altın Arığ are given. In the conclusion 
part of the study, the results and evaluations are presented.