Çağdaş tiyatro sahneleme yaklaşımlarında değişen seyirci dinamikleri
Changing audience dynamics in contemporary theater staging approaches
Yazar: AYŞE KALAYCI
Danışman: DOÇ. DR. MÜNİP MELİH KORUKÇU
İstanbul Aydın Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Drama ve Oyunculuk Ana Sanat Dalı / Sahne Sanatları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts
Dizin: Modern tiyatro = Modern theatre ; Sahneye koyma = Staging ; Seyirciler = Audiences ; Tiyatro = Theatre ; Tiyatro oyunları = Theater plays

Özet:
Tiyatro sanatı binlerce yıldır varoluşuyla kişileri, kitleleri ve toplumları ekonomik, siyasi ve sosyal gelişimlerin gölgesi altında anlatmaya, eleştirmeye ve sorgulamaya davet eder. Bu nedenle tiyatronun gelişimi ve şekillenme süreci, seyircinin nitelik ve nicelik olarak gelişimi ile daima eş değer düzeyde ilerlediği görülmektedir. Çağının ruhu ve gereklilikleri açısından, seyircisiyle kurulacak olan ilişkinin boyutunun nasıl olması gerektiği konusunda yenilikçi yollar aramıştır. Modern dönem içerisinde tiyatro sanatına yaratıcı unsur olarak dahil olan "yönetmen" ile birlikte seyirci dinamiklerindeki dönüşüm; oyun alanı – seyir alanı ilişkisi, seyirci – oyuncu ilişkisi, seyircinin işlevselliği, misyonu ve konumu üzerinden şekillenmiştir. Böylece sahnenin seyirciyle kurduğu dolaylı / dolaysız ilişki, seyircinin üzerinde yaratılan etki, seyircinin edilgen ya da etkin konumu zenginleşmiş ve çeşitlenmiştir. Yönetmenin ortaya çıkışıyla başlayan ve çağdaş sahneleme süresince değişen seyirci dinamiklerinde kırılma yaratan tiyatro yönetmenlerinin gerçekleştirdikleri sahneleme pratiklerinde seyirci dramaturgisini belirlerken etkileyen unsurlar nelerdir? Yönetmenlerin sahnelemelerinde oyun alanı – seyir alanı ilişki yapısına dair düşüncelerinin seyircinin işlevselliğine ve konumuna etkisi nedir? Tiyatro sanatının öz-biçim ilişkisinin seyircinin algılama boyutuna ve işlevselliğine etkisi nedir? Çağının insanına yön veren gelişmelerin tiyatro sanatının pratiklerine etkisi hangi yönde gerçekleşmiştir? Bu tezin temel amacı bu dört soruya cevap aramaya yönelik olacaktır. Modern ve Modern sonrası tiyatro çerçevesinde, tiyatro sanatına yön veren yönetmenler tercih edilerek sahneleme pratikleri ve anlayışları üzerinden seyirci dinamiklerinin detaylı analizi gerçekleştirilecektir.
Anahtar Kelimeler: Seyirci Dinamikleri, Oyun Alanı – Seyir Alanı İlişkisi, Seyirci –Oyuncu İlişkisi, Modern Dönem Tiyatro, Modern Sonrası Tiyatro, Çağdaş Tiyatro

Abstract:
The art of theater with its existence for thousands of years invites people, masses and societies to explain , criticize and question the life under the effects of economic, political and social developments. Therefore, it has been recognized that the development and shaping process of theater always progresses at the same level within the changes and the developments of the audience in terms of quality and quantity. Through the spirit and the requirements of its age, the art of theater always tried to find innovative and new ways to establish a mutual relationship with its audiences. The transformation in the dynamics of the spectator together with the director who was included as the creative person/element of theater in the modern period has been shaped by the relationship between the playing - viewing area and the player - spectator through the functionality, mission and the position of the audience. Thus, the mission and the position of the spectator has been changed, enriched and varified accordingly through the direct or indirect relationship established between the stage and the spectator. What are the factors affecting the audience dramaturgy in the staging practices of director theater, which started with the emergence of the director, and created a break in the change of the dynamics of the audience during contemporary age? What is the effect of the directors' thoughts on the relationship between the playing field and viewing area in their staging, on the functionality and the position of the spectator? What is the effect of the main idea - form of the theater on the perception, dimension and the functionality of the audience? In which direction did the developments that shape the people of the age affect the practices of the art of theater?
The main purpose of this thesis is to seek answers to these four questions. Detailed analysis of dynamics of spectator will be carried out through staging practices and understanding of the chosen directors and the plays within the framework of modern and postmodern periods of theater.
Keywords: Dynamics of the Audience, Play Field, Wiewing Area, Actor-AudienceRelationship, Modern Theater, Post Modern Theater, Contemporary Theater