Ziya Gökalp'ta din ve milliyetçilik /
Yazar: MEHMET TAHİR ACET
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ALAATTİN DİKMEN
Dicle Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Sosyolojisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Din = Religion ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Din = Religion ; Din sosyolojisi = Religious sociology ; Gökalp, Ziya = Gökalp, Ziya ; Milliyetçilik = Nationalism ; İslam dini = Islam religion

Özet:
İnsanlık tarihi boyunca birey ve toplum yaşamına etki eden en büyük olgulardan
birisi din olmuştur. Ancak özellikle Rönesans ve Reform hareketleri ile birlikte akla
yapılan aşırı vurgu ve Sanayi Devrimi ile Fransız İhtilali sonrası toplum hayatında
görülen büyük değişimler, dinin birey ve toplumsal hayat ile siyasal düzlemde etkisinin
azalmasına neden olmuştur. Dinin birey, toplum ve siyasal düzlemde kapladığı alanın
yerine, modern anlamda ortaya çıkan, başta milliyetçilik olmak üzere çeşitli siyasi,
politik ve kültürel akımların doldurması beklenmiştir. Ancak dinin toplum algısında
oluşturduğu meşrulaştırma dâhil birçok işlevsel yönlerini milliyetçilik fikri tam
anlamıyla yerine getirememiştir. Bu nedenle belli kesimler tarafından milliyetçilik
fikrinin yanında dinin de toplumsal alanda yaşaması istenilmiştir.
Modern anlamda ortaya çıkan milliyetçilik fikri, her milletin bir devlet sahibi
olması fikrini savunmaktadır. Bu fikri akım, Osmanlı Devleti gibi birçok farklı milliyeti
içinde bulunduran devletlerin parçalanmasına zemin hazırlamıştır. Osmanlının
parçalanmasını önlemek amacıyla Osmanlı aydınları tarafından Batıcılık, İslamcılık,
Osmanlıcılık, Türkçülük gibi birçok farklı akım ortaya çıkmıştır.
Bu tür fikirlerin yoğun olarak tartışıldığı dönemin aydınlarından olan Ziya
Gökalp'ın fikir dünyasını bu çalkantılı dönem yoğun olarak etkilemiştir. İlk
dönemlerinde Osmanlıcı-İslamcı bir çizgide olan Gökalp, özellikle Selanik'te geçirdiği
dönem sonrasında fikir hayatında büyük değişmeler yaşamış, böylelikle milliyetçilik
fikrinin son dönem Osmanlının ve yeni kurulacak olan Cumhuriyetin en büyük
teorisyeni haline gelmiştir. Ancak Gökalp, dinin birey ve toplum düzeyinde üstlendiği
işlevsel yönleri ile dinin meşrulaştırma özeliğinden dolayı laik bir yapılanmanın yanına
dini de koymak istemiştir.



Anahtar Sözcükler: Milliyetçilik, Milliyet, işlevsel Din, Meşruiyet, Laiklik

Abstract:
ABSTRACT
Religion has been one of the most significant phenomenon to affect both
individual and social life throughout the history of humankind. However, the effect of
religion on social, political and individual life decreased to a great extent, especially by
means of Renaissaince and Reform movements emphasizing logic in an excessive way
and great changes observed in social life after Industrial and French Revolution,.
Espacially nationalism and some new political, cultural trends were thought to take
place of the field of religion in social, political and individual life. But, nationalism
hasn't actually fulfilled a lot of functional aspects of religion including its legitimatizing
image on the perception of society. So, religion was asked to be on social life besides
nationalism by some common sections of society.
Nationalism demands for each nation to have an autonomous state in modern
sense. This point of view caused states which consist of some different nations like
Ottoman Empire to be dismembered. Different trends like Ottomanism, Turkism,
Islamism and Westernization were put forward by Ottoman intellectuals to prevent
disintegration of Ottoman Empire.
This turbulent period of Ottoman Empire affected intellectuals deeply like Ziya
Gökalp who lived in this period in which those ideas were discussed vehemently. Ziya
Gökalp who supported Ottomanism and Islamism went through a great metamorphosis
in his intellectual life while he was in Selanik. Thus, he bacame the greatest doctrinaire
of nationalism in the last phase of Ottoman Empire and the Turkish Republic. However,
Ziya claims a secular restructuring including religion because of the functional roles of
religion on society and individual and also legitimatizing aspects of religion.




Key Words: Nationalism, Nation, Functional Religion, Legality, Secularism