İstanbul Boğazı ve Haliç biyota ve sedimentinde radyonüklid analizi
Radionuclide analysis in sediment and biota in the Bosphorus and the Golden Horn
Yazar: ÖNDER KILIÇ
Danışman: PROF. DR. YAVUZ ÇOTUK
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Biyoloji = Biology
Dizin: Radyasyon = Radiation ; Radyoaktif elementler = Radioactive elements ; Radyoaktif kirlenme = Radioactive pollution ; Sezyum = Cesium ; Çökeller = Sediments ; İstanbul-Haliç = İstanbul-Haliç

Özet:
Bu çalışmada, Akdeniz midyesi (Mytilus galloprovincialis Lamarck, 1819) ve sediment örneklerinde ekolojik bakımdan önemli olan yapay ve doğal radyonüklidler (137Cs, 40K, 232Th ve 238U) ölçülmüştür. Bu radyonüklidlerin aktivite konsantrasyonları HPGe (yüksek saflıktaki germanyum) dedektörlü gama spektrometresinde ölçülmüştür.Midye ve sediment örnekleri mevsimsel olarak İstanbul Boğazı ve Halic'inde, 5 istasyondan 2008 ve 2009 yıllarında toplanmıştır. Sediment örneklerinin partikül büyüklüğü < 63 µm ve > 63 µm olmak üzere iki fraksiyona ayrılmıştır. Böylece, sedimentteki bütün radyonüklidlerin analizi sedimentin bu iki fraksiyonunda yapılmıştır. Midyenin yumuşak ve kabuk dokularında da aynı radyonüklidlerin analizi yapılmıştır. Elde edilen aktivite konsantrasyonları literatürle karşılaştırılmıştır. Ayrıca, midye örneklerindeki tüm radyonüklidlerin aktivite konsantrasyonları ile sediment örneklerindeki aktivite konsantrasyonları karşılaştırılmış ve midyelerde bulunan aktivite konsantrasyonlarının, tüketicilerin sağlığı açısından risk oluşturmayacak düzeyde olduğu sonucuna varılmıştır.Bütün örneklerde, 137Cs, 40K, 232Th ve 238U radyonüklidlerinin aktivite konsantrasyonları üzerine mevsimlerin etkisi incelenmiştir. Sediment örneklerinde fiziko-kimyasal parametrelerin (partikül büyüklüğü, organik madde %'si ve pH değeri) radyonüklid birikimi üzerindeki etkisi araştırılmıştır. Aynı zamanda, örnekleme istasyonlarından alınan su örneklerinde ölçülen fiziko-kimyasal parametrelerin (sıcaklık, tuzluluk, iletkenlik, pH değeri ve çözünmüş oksijen) midyelerin radyonüklid birikimi üzerindeki etkileri de incelenmiştir.

Abstract:
In the present study, activity concentrations of artifical and natural radionuclides (137Cs, 40K, 232Th and 238U), which have ecological importance, were measured in the Mediterranean mussel (Mytilus galloprovincialis Lamarck, 1819) and sediment samples. The activitiy concentrations of these radionuclides were measured using gamma spectrometer equipped with HPGe (high purity germanium) detector.Mussel and sediment samples were seasonally collected from 5 stations in the Bosphorus strait and the Golden Horn in 2008 and 2009. Sediment samples were separated to < 63 µm and > 63 µm particle fractions. Thus, the analysis of all radionuclides were carried out in these two fractions of sediment. Also, the analysis of same radionuclides were carried out in soft and shell tissues of mussels. Elevated activity concentrations were compared with the literature. Besides, the activity concentrations of all radionuclides in mussel samples were compared with the activity concentrations in sediment samples and found acitivity concentrations in mussels were deduced in the nonhazardous level in terms of consumers health.Seasonal effect on the activity concentrations of 137Cs, 40K, 232Th and 238U radionuclides was investigated in the all samples. The effect of physico-chemical parameters (particulate fractions, organic matter % and pH value) on the radionoculides accumulation were studied in the sediment samples. At the same time, the effects of measured physico-chemical parameters (temperature, salinity, conductivity, pH value and dissolved oxygen) in collected water samples from the sampling stations on the radionuclides accumulation of the mussels were investigated.