Kur'an'da derece kelimesi
Degree word (of rank) in the Qur'ān
Yazar: KÜBRA GÖKER
Danışman: PROF. DR. MEVLÜT ERTEN
Kırıkkale Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Ahiret = Hereafter ; Cehennem = Hell ; Cennet = Heaven ; Derece = Degree ; Erdem = Virtue ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Tefsir = Commentary ; Üstünlük = Superiority ; İslamiyet = Islam

Özet:
Hayatın amacının imtihan olması, dünyadaki dereceler ve üstünlüklere herkesin
ulaşamayacağı realitesi Kuran'da hatırlatılmış, ahiret üstünlüklerinin ve derecelerinin
daha büyük olduğu belirtilerek insanların sonsuz hayat olan ahiret başarısı ve
dereceleri için çalışmaları teşvik edilmiştir. İnsanlar için amelleri neticesinde ahiret
dereceleri söz konusudur. Hangi amellerin büyük dereceleri kazandıracağını, bu
dereceleri arzulayan ve büyük başarı için çalışan müminlere sunmak amacıyla bu
konuyu seçtik.
Tezimizde Kur'an'da derece kelimesinin geçtiği ayetleri, klasik ve çağdaş Tefsir
kitaplarında yapılan açıklamalar ışığında inceledik. Derece kelimesine anlam
yakınlığı olan kelimeler ile Cennet ve Cehennemin tanıtıldığı ayetlerden ahiret
derecesi, cennet makamı ya da cehennem seviyesi sayılabilecek kavramları tespit
edip sözlükler ve tefsir kitaplarından istifade ederek açıkladık.
Dünyadaki derece farklarının imtihan ve sosyal iş bölümü için bir sebep kılındığı
belirtilmektedir. Erkek ve kadın cinsi arasında derece farkı, erkeğe yaratılıştan
verilen özellikler sebebiyle yüklenmiş sorumlulukların bir sonucudur. Bu
sorumluluklarına eşdeğer olarak kadınlarda olmayan bir takım haklara sahiptirler.
Ahiret derecesi olarak derece kelimesi olumlu ve olumsuz manada her seviyeyi ifade
etmekle birlikte Kur'an'da çoğu derece kelimesi Cennet makamı ya da üstün kişilerin
fazileti anlamında geçmektedir.
Her insanın dünyada işlediği ameli neticesinde cennette ya da cehennemde bir
derecesi vardır. İnsanı üstün derecelere yükseltecek işlerin başında faydalanılan ilim
gelmektedir. Yüksek derecelere kişiyi ulaştıran diğer ameller, gerçek bir imanın
yansıması olan ve zor zamanlarda gerçekleştirilen hicret, cihad, İslam'ın zayıf
olduğu dönemlerde destek olmak için infak ve mücadele etmek gibi işlerdir.
En yüksek derecede olanlar sırasıyla Nebiler, Sıddıklar, Şehidler ve Salihlerdir.
İlliyyun, Mak'ad-ı Sıdk, Kademe sıdk, Makam-ı Mahmud cennet makamı ifade eden
Kuran kelime ve terkipleridir.
Peygamberler arası derece farkları ve üstünlükler, Peygamber olma cihetiyle değil,
nübüvvetten hariç diğer Peygamberlerden farklı olarak verilen şeyler sebebiyledir.

Anahtar Kelimeler: Tefsir, Derece Farkı, Üstünlük, Fazilet, Makam, Yükselme,
Öne Geçme, Cennet Derecesi, Cehennem Derekesi.

Abstract:
The Qur'ān points out that the purpose of life is to be tested, the degrees and
superiorities in the world cannot be reached by everyone whereas the superiority and
degrees of the here after are greater, and worth working for the success and degrees
of the here after, which is eternal life. We aimed to present it to people's attention
that which deeds will bring great degrees to believers who work for great success.
We examined the verses in which the word degree is mentioned in the Qur'ān in the
light of the explanations made in classical and contemporary Tafsir books and
dictionaries.
The difference in degree between the male and female gender is grounded in the
responsibilities given to men due to the characteristics given by creation.
Although the word degree (ranks) expresses all levels in a positive and negative
sense, most of the words in the Qur'ān point out the station of heaven or the virtue of
superior people.
Every person has a degree in heaven or hell. Knowledge that turns into action comes
first among the things that will raise people to superior degrees. Other deeds, which
are the reflection of a true faith and are carried out in difficult times, such as migration, jihad, donations and struggle to support in times when Islam is that
failing.
The highest rank are the Nebiyyîn, Sıddîkîn, Şuhedâ and Sâlihîn in the Qur'ān.
Illiyyun, Mak'ad-ı Sıdk, Kademe Sıdk, Makam-ı Mahmud are the words and
compositions of the Qur'ān expressing the position of heaven.
The differences in degrees and superiorities between prophets are because of things
given differently from other prophets except prophethood.

Keywords: Tafsir, Degree differences, superiority, virtue, position,
ascending, leading, degrees in Heaven, levels of Hell.