Cemevlerine ilişkin AİHM kararlarının ulusal mevzuata ve yargı kararlarına uygunluğu
Compliance of ECHR decisions regarding Cemevis with national legislation and judicial decisions
Yazar: BUSE HAN ALTUN
Danışman: PROF. DR. SADULLAH GÜLTEN
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Alevi Bektaşi Kültürü Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Alevi inancına dair, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine (AİHM) taşınan çeşitli konulara ilişkin ihlal kararları verilmektedir. Bu başvurulara konu olan hususlardan bir tanesi de cemevlerine ibadethane statüsü verilmemesidir. Bu hususta yapılan başvurularda, din ve vicdan hürriyeti ile ayrımcılık yasağı incelenmekte, laiklik hususu da tartışma konusu haline gelmektedir. AİHM'in bahsi geçen ihlal kararları sonrasında, işbu kararların mevzuata uygunluğu ve herhangi bir mevzuat değişikliği gerektirip gerektirmediği tartışılmaktadır. Bu araştırmada, AİHM'in verdiği kararların gerekçesi ve yöntemi üzerinde durulmakta olup laiklik, din ve vicdan hürriyeti ile ayrımcılık yasağı konusunun Anayasada nasıl işlendiği incelenmekte, Anayasa Mahkemesinin konuya ilişkin verdiği kararlar ve bu kararlar ile AİHM'in verdiği kararlar arasındaki benzerlikler ve farklılıklar tespit edilmektedir. Bu kapsamda, mevzuat incelenmekte ve Alevi vatandaşların hak ihlali iddiaları, karşılaştırma yöntemi ile değerlendirilmektedir. Değerlendirme neticesinde; ibadethanelerin statüsü hususunda, mevzuatta, yeknesaklık ve belirlilik olmadığı, bununla birlikte din ve vicdan hürriyeti ile ayrımcılık yasağı konularında Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Anayasanın benzer düzenlemeler içerdiği, AİHM'in ve AYM'nin kararlarında benzer kıstaslar kullandığı, AYM'nin, AİHM'e benzer bir içtihat oluşturduğu, din ve vicdan hürriyeti ile ayrımcılık yasağını temellendiren esnek bir laiklik anlayışını benimsediği, bu kapsamda verilen kararların, ülke hukukuna uygun olduğu sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler : Alevi, Cemevi, AİHM, AYM, Ayrımcılık Yasağı, Din ve Vicdan Hürriyeti, Laiklik.

Abstract:
There are a few violation decisions about various issues brought to the European Court of Human Rights (ECHR) regarding the Alevi belief. One of the issues among them is that Cemevis are not given the status of worship places. The freedom of religion and conscience along with the prohibition of discrimination are examined, and the issue of secularism becomes a matter of debate in the applications made on this issue. Following the aforementioned violation decisions of ECHR, the compliance of these decisions with the current legislation and whether they require any legislative changes are discussed. In this research, the justification and method of the ECHR's decisions are emphasized; how the issues of secularism, freedom of religion and conscience, and the prohibition of discrimination are addressed in the Constitution are examined; the decisions made by the Constitutional Court on the subject and the similarities and the differences between these decisions and the decisions given by the ECHR are examined. In this context, the legislation is examined and claims of Alevi citizens' rights violations are evaluated by comparison method. As a result of the evaluation and analyses; it has been concluded that there is no uniformity and certainty in the legislation regarding the status of places of worship.  However, it has also been concluded that the European Convention on Human Rights and the Constitution contain similar regulations on the issues of freedom of religion and conscience and prohibition of discrimination; the ECHR and the Constitutional Court use similar criteria in their decisions; the Constitutional Court has created a jurisprudence similar to the ECHR, adopted a flexible understanding of secularism that grounds freedom of religion and conscience and the prohibition of discrimination, and that the decisions made in this context are in accordance with the law of the country.

Key Words : Alevi, Cemevi, ECHR, AYM, Prohibition of Discrimination, Freedom of Religion and Conscience, Secularism.