İstanbul'da kente bakış açılarının merkez, çeper ve banliyö ekseninde değişimi: Arnavutköy, Beylikdüzü ve Fatih örnekleri
Varieties of urban perspectives in Istanbul on the axis of center, periphery and suburbs: The cases of Arnavutköy, Beylikdüzü and Fatih
Yazar: YİĞİT SAMET ÜNAL
Danışman: DOÇ. DR. BETÜL DUMAN BAY
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İnsan ve Toplum Bilimleri Ana Bilim Dalı / Sosyoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Sosyoloji = Sociology

Özet:
16 milyona yaklaşan nüfusu ve iki yakada yayıldığı geniş coğrafyasıyla
İstanbul, sakinlerine birbirinden farklı kent deneyimleri sunmakta ve yaşatmaktadır. 
Bu çalışmanın amacı bu farklı deneyimler ile beraber kent sakinlerinin kente 
bakışlarını ve kente bakışı biçimlendiren ölçütleri anlamaktır. Araştırmanın amacı 
doğrultusunda kent merkezini temsilen Fatih, banliyöyü temsilen Beylikdüzü ve kent 
çeperini temsilen Arnavutköy ilçesinde amaçlı örneklem tekniğiyle seçilen toplam 
otuz kişiyle derinlemesine mülakatlar gerçekleştirilerek nitel bir araştırma yapılmıştır.
Çalışma kapsamında katılımcılara yaşadıkları yeri tanımlama, aidiyet, 
hizmetler, yaşanılan yere dair memnuniyet, özgürlük ve güvenlik hissiyatları
konularında sorular sorulmuştur. Gerçekleştirilen mülakatlar sonucu kent merkezi, 
banliyö ve çeperdeki katılımcıların yaşadıkları yeri nasıl tanımladıkları, yaşadıkları 
yere aidiyetleri ve kentsel hizmetlerden memnuniyetleri arasında farklılaşma olduğu 
görülmüştür.
Gerçekleştirilen mülakatlar sonucunda mekanların idari sınırlarının ve 
tanımlarının kent sakinleri için geçerli olmayabileceği, yaşanılan mekanda 
gerçekleştirilen projelerin ve etkilerinin kente bakışı biçimlendirebileceği ve kent – kır 
ayrımındaki ölçütlerin hala canlı olduğu görülmüştür. Buna ek olarak İstanbul'da 
merkez, çeper ve banliyöde kentsel hizmetlerin eşit dağılmadığı ve kentsel hizmetlere 
yönelik memnuniyetin de kente bakışı biçimlendirdiği görülmektedir.
Sosyal ilişkilere yönelik sorularda ise, artan yabancı göçmen nüfusu
katılımcıların kendilerini güvende hissetmemelerinin önemli bir sebebi olarak ortaya 
çıkmıştır. Yine sahip olunan sosyal ağların ve mekânın planlılığı veya düzensizliğinin 
de güvenlik hissi açısından önemli olduğu görülmektedir. Kente dair aidiyet hissinin
kent çeperinde ve banliyöde aidiyet hissinin birbirini dışlar şekilde yaşanabileceği 
ortaya çıkmıştır. Özgürlük hissinde ise klasik sosyoloji kuramlarındaki gibi kent – kır 
ayrımına dayalı bir özgürlük hissiyatı yerine mekânın tarihselliğinin de önemli olduğu 
görülmektedir. Ayrıca yaşanılan yere dair memnuniyetin sadece verili fiziksel çevre 
ile ilgili olmadığı, mekândaki sosyal yapı ve ilişkilerin de bu memnuniyet veya 
memnuniyetsizlik hissinde rol oynadığı görülmüştür.

Abstract:
With a population of nearly 16 million and a vast geography on both sides, 
Istanbul offers its residents different urban experiences. The aim of this study is to 
understand these different experiences as well as residents' perspectives on the city and 
the criteria that shape their perspectives. For the purpose of the study, a qualitative 
research was conducted through in-depth interviews with a total of thirty people 
selected by the purposive sampling technique in Fatih district, representing the city 
center; Beylikdüzü district, representing the suburbs; and Arnavutköy district 
representing, the city periphery.
As part of the research, the participants answered questions concerning their 
definition of home, sense of security and freedom, and their sense of belonging and 
services. The interviews have revealed that the participants' definitions of where they 
reside, their sense of belonging there, and their satisfaction with urban services varies 
depending on whether they are in the city center, suburbs, or the periphery.
According to findings, it was observed that the administrative boundaries and 
definitions of spaces may not be valid for city dwellers, that the projects carried out in 
the place of residence and their effects may shape the perspective of the city, and that 
the criteria in the urban-rural distinction are still alive. In addition to this, it is seen that 
urban services are not equally distributed in the center, periphery and suburbs in 
Istanbul and that satisfaction with urban services also shapes the perspective of the 
city.
In the questions on social relations, the growing number of foreign migrant 
population emerged as a significant factor contributing to the participants' feeling of 
being unsafe. Again, it is evident that the social networks and the planned or unplanned 
character of the are influence the sense of security. Regarding the sense of belonging, 
it was revealed that the sense of belonging to the city in the urban periphery and in the 
suburbs can be experienced in a mutually exclusive manner. Rather than a sense of 
freedom, based on the urban-rural distinction, as in classical sociological theories, the 
historicity of the place seems as important in terms of freedom. Satisfaction with the 
place of residence is not only related to the given physical environment but also to the 
social structure and relations in the place, which play a role in this feeling of 
satisfaction or dissatisfaction