Erken çocuklukta dil kullanım envanteri (LUI): pragmatik dil gelişimi değerlendirmesi'nin Türkçe uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması
The adaptation, validity and reliability study of language use inventory (lui) in Turkish: An assessment of young children's pragmatic language development
Yazar: EDA İYİGÜN
Danışman: PROF. DR. İLKNUR MAVİŞ
Anadolu Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Dil ve Konuşma Terapisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Dil gelişimi = Language development ; Dil kullanımı = Language usage ; Dilsel iletişim = Lingual communication ; Güvenilirlik ve geçerlilik = Reproducibility of results ; Okul öncesi çocuklar = Preschool childrens ; Otistik çocuklar = Autistic children ; Otizm spektrum bozukluğu = Autism spectrum disorder ; Sosyal iletişim = Social communication ; Türkçe uyarlama = Turkish adaptation ; Çocuklar = Children

Özet:
Bu çalışma kapsamında, Erken Çocuklukta Dil Kullanım Envanteri: Pragmatik Dil Gelişimi Değerlendirmesi (LUI)'nin Türkçe diline ve Türk kültürüne adaptasyon ve geçerlik güvenirlik çalışmalarının yapılmıştır.   Envanter 173 madde içeren 3 bölüm ve 14 alt alandan oluşmaktadır. Geçerlik ve güvenirlik analizlerinde tipik gelişim gösteren 18-48 aylık çocuğu olan 309 ebeveynin ve 18-71 aylık otizm spektrum bozukluğu (OSB) tanısı olan 45 çocuğun ebeveyninin LUI-TR'ye verdikleri yanıtlar kullanılmıştır. Envanterin güvenilirliğini test etmek amacıyla "Güvenilirlik Analizi", yapı geçerliliği test etmek için "Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA)" yapılmıştır. Yapısal geçerlilik testinden sonra ölçeğin yakınsak ve ıraksak geçerliliği için "Ortalama Açıklanan Varyans" ve "Birleşik Güvenirlik" değerleri hesaplanmıştır. Envantere ilişkin maddelerin madde ayırt ediciliği %27 alt üst madde analizi ile incelenmiştir. Envanterin alt boyutları arasındaki ilişki korelasyon analizi ile incelenmiştir. Envantere ilişkin tüm alt boyutların birbiri ile ilişkili olduğu tespit edilmiştir. Yapılan geçerlik ve güvenirlik analizleri sonucunda, LUI-TR'nin Türkçe konuşan 18-48 aylık çocukların pragmatik dil becerilerinin değerlendirmesinde kullanılacak uygun bir araç olduğu sonucuna varılmıştır.
Cinsiyete göre karşılaştırma yapıldığında, kız ve erkek çocukların envanter puanlarında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık bulunmadığı, yaşa göre karşılaştırma yapıldığında alınan puanların yaşla birlikte artış gösterdiği görülmüştür.
OSB tanılı çocuklar ile tipik gelişim gösteren çocukların pragmatik dil becerileri karşılaştırıldığında, OSB tanılı çocukların tipik gelişim gösteren yaşıtlarından daha düşük puanlar aldıkları belirlenmiştir.

Abstract:
This study aimed to adapt the Language Use Inventory (LUI): An Assessment Of Young Children's Pragmatic Language Development into Turkish. The inventory consisted of 3 sections with 173 items and 14 sub-tests. In the validity and reliability analyzes, the responses of 309 parents of 18-48-month-old children with typical development and 45 parents of children with a diagnosis of autism spectrum disorder (ASD) aged 18-71 months were given to LUI-TR used. For  the reliability of the inventory "Reliability Analysis" was used, and for the construct validity "Confirmatory Factor Analysis (CFA)" was used. After the structural validity test, "Average Explained Variance" and "Combined Reliability" values were calculated for the convergent and divergent validity of the scale. Item distinctiveness of the items related to the inventory was examined by 27% sub-item analysis. The relationship between sub-dimensions of the inventory was analyzed using correlation analysis. It has been determined that all sub-dimensions of the inventory are interrelated. As a result of the validity and reliability analysis, it was concluded that LUI-TR is an appropriate tool to be used in the evaluation of the pragmatic language skills of Turkish speaking children of 18-48 months old.
When a comparison was made by gender, it was observed that there was no statistically significant difference in the inventory scores of girls and boys, and when compared by age, the scores obtained increased with age.
 When the pragmatic language skills of children diagnosed with ASD and children with typical development were compared, it was found that children with ASD had lower scores than their typically developing peers.