XIX. yüzyıl ortalarında Ankara vilayetine bağlı Ayaş kazasının sosyal ve iktisadi durumu
Social and economical situation of Ankara's borough Ayaş in the middle of 19th century
Yazar: ALİ FUAT KARAMAN
Danışman: Y.DOÇ.DR. ŞENNUR ŞENEL
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Tarih = History

Özet:
Yapmış olduğumuz çalışma 19. yüzyılın ilk yarısında Ankara'nın Ayaşkazasının ekonomik ve sosyal durumunu incelemek maksadıylahazırlanmıştır.Tezimize esas teşkil eden ana kaynak, Başbakanlık Osmanlı Arşivindebulunan 206 numaralı temettuat defteridir. H. 1256/ M. 1840 tarihli budefterde Ayaş kazasında yaşayan hane reislerinin isimleri, kullandıkları lakapve unvanları, meslekleri, yıllık kazançları, bir yılda verdikleri vergiler, sahipoldukları toprak ve mülkler ile büyük ve küçükbaş hayvanları kayıtlıdır.Ayaş'ta incelemiş olduğumuz temettuat defterine göre ilçe merkezinde8 mahalle, ilçeye bağlı 1 çiftlik, 45 köy ve bu köylere ait 21 mahalle olmaküzere toplam 75 yerleşim birimi mevcuttur. Bu 75 yerleşim biriminde toplam3.366 hane oturmaktadır.Ayaş'ta tarım önemli bir yer tutmakta bölge ekonomisinin temelinioluşturmaktadır. Defterde kaydedilmiş ekili ve dikili tarım arazilerinin toplambüyüklüğü 108.114 dönümdür. Bu arazilerin toplam kıymeti 3.527.454kuruştur. Tarım arazileri içinde ilk sırayı 89.939 dönüm ile tarla almaktadır.Tarlaların toplam kıymeti 1.527.772 kuruştur. Tarım arazileri içinde ikincisırayı 8.591 dönüm ile bağlar almaktadır. Bağcılık Ayaş'ta çok gelişmiştir.Bağların toplam kıymeti 709.317 kuruştur. Tarım arazileri içinde üçüncü sıra4.737 dönüm ile çeltiğe aittir. Çeltikliklerin toplam kıymeti 814.957 kuruştur.Ayaş'ta tarımdan sonra hayvancılık, halkın önemli geçimkaynaklarındandır. Ayaş'ta küçükbaş hayvan sayısı 46.717 adettir. Buhayvanların toplam kıymeti 923.257 kuruştur. Küçükbaş hayvancılığındaAnkara'ya özgü bir tür olan tiftik keçisi çok önemli bir yer tutar. Çok değerli biryün olan ?sof? un hammaddesi olan tiftik keçisi, Ayaş'ta 22.884 adetbulunmaktadır. Bu hayvanların toplam kıymeti 537.723 kuruştur. Büyükbaşhayvan sayısı 10.002 dir. Bu hayvanların toplam kıymeti 853.125 kuruştur.Yük ve binek hayvanlarının sayısı 4.101 dir. Bu hayvanların toplam kıymeti791.758 kuruştur. Ayaş'ta toplam 3.183 arı kovanı vardır. Bu arıların kıymeti47.791 kuruştur. Ayaş'ta toplam 64.003 hayvan vardır. Bunların kıymeti ise2.615.931 kuruştur.Ayaş emlak bakımından çok zengin değildir. Emlaklerinin toplamkıymeti 368.471 kuruştur.Ayaş'ta halkın mal varlıklarının kıymet toplamı 6.511.856 kuruştur.Toplam gelirleri ise 2.697.824 kuruştur. Mülk-gelir oranı % 40,9'dur. Bugelirlere 769.657 kuruş vergi düşmektedir. Gelir-vergi oranı % 28,5'dir. Mülk-vergi oranı ise % 11,7'dir. Hane başına düşen mülk kıymeti 1.960 kuruş,hane başına düşen gelir 801 kuruş ve hane başına düşen vergi, 229kuruştur.Ayaş, stanbul'u Anakara'ya bağlayan ve oradan da orta doğuya kadaruzanan ticaret yolunun üzerinde bir uğrak noktası olması sebebiyleAnkara'nın gelişmiş kazalarından birisidir.Halkın büyük kısmı toprak sahibidir. Topraktan yoksun, hiçbirgeliri olmayan halk oldukça azdır. Ayaş'ta işsizlerin tahmini sayısı 84 hane vebunların genel nüfusa oranı da % 3,9 dur. Ayaş, tipik tarıma dayalı birOsmanlı yerleşim birimidir.

Abstract:
The study is prepared for examining Ayaş?s one of the district ofAnkara, economic and social situation in the first half of 19th century.The basic source of our thesis is the Income Book that present inOtoman archive of Prime Ministry. The book which is date H.1256 /M.1840consist of homechiefs?that had lived in Ayaş, names, nicknames, jobs, annualrofits, the taxes given per one year by them, their lands, properties, their littlecattles and big cattles.According to the income book, in district centre there are 8neighbourhoods, 1 farm bound to district, 45 villages and 21 neighbourhoodsbelong to these villages, thus, there are 75 living grounds in Ayaş and thosehave 3366 house in.Agriculture is very important for Ayaş. i.e, it forms the main economyof the region. Planted and sewn farm lands that are registered in the bookhave 108.114.000 m2 largeness. These lands?total cost 3. 527.454 piastres.Among the agricultural lands arable fields come first with 89.939.000 m2largeness. Total cost of the arable fields is 1.527.772 piastres. Vineyardscome second among the agriculture lands with 8.591.000 m2 largeness and709.317 piasres cost. Cheltiks come third with 4.737.000 m2 largeness and814.957 piastres cost.Cattle breeding is the second source of livelihood for people of Ayaşand cost of those are 923.257 piastres. Angora goat that is peculiar toAnkara, has great importance for little cattle breeding. There are 22.884angora goat which is the raw material of a very valuable wool named`camlet?in Ayaş. the cost of angora goats is 537.723 piastres. There are10.002 big cattle with a cost of 853.125 piastres. There are 4.101 burdencattles wiyh a total cost of 791.758 piastres. There are 3183 beehives inAyaş with a cost of 47.791 piastres. There are 64.003 cattle in Ayaş with atotal cost of 2.615.931 piastres.Ayaş isn?t wealthy for the residence. The total residence cost is368.741 piastres.Total cost of property of people 6.511.856 and their total income is2.697.824 piastres. Propert-income ratio is % 40,9. 769.657 piastres arethe tax of these incomes. ncome-tax ratio is %28,5. property-tax ratio is%11,7. the property per house is 1.960 piastre, the income per house 801piastre and the tax per house is 229 piasres.Ayaş is one of developed district of Ankara. As it is on the trade roadwhich connects stanbul to Ankara and than extends to middle east.Big amount of peolehave lands taht there are a few people who aredeprive of land and income. Unemployment ratio is %3,9. Ayaş is a typicalOttoman agriculturalliving ground.