Okul öncesi dönem çocuklarında mekan kavramı ve alternatif eğitim kurumlarının mekansal algıya yönelik yaklaşımları
The concept of place in preschool children and the approaches of alternative educational institutions on spatial perception
Yazar: DERYA EMİNE ERİŞEN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ İSMAİL EMRE KAVUT
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İç Mimarlık Ana Bilim Dalı / İç Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Mimarlık = Architecture ; İç Mimari ve Dekorasyon = Interior Design and Decoration
Dizin: Mekansal algı = Spatial perception ; Çevresel algı = Environmental perception ; İnsan-mekan ilişkisi = Human-space relationship ; İç mekan = Interior space ; İç mekan tasarımı = Interior design

Özet:
Psikologlar ve toplum bilimcileri tarafınca araştırılan, incelenen algı ve kuramları,  mekân, davranış ve çevre ile ilgili yapılan araştırmalarda da önemli yer tutmaktadır. Tasarlanan mekânların insan üzerinde etkisi tasarımın temel fonksiyonlarının bir parçasıdır. Mekân tasarımının değerlendirilmesi ve kullanımı yetişkinler ile çocuklar arasında ciddi algısal farklılıklar oluşturmaktadır. Çocuklar tarafından kullanılan mekânlar ve çevre onların fiziksel, bilişsel gelişim süreçlerinin şekillenmesinde etken rol üstlenirler. Algı sistemleri ve davranış biçimlerinin ifade ettiği şeyleri sözlü ve yazılı olarak aktaramayan çocuklar için tasarlanan mekânların, çocuk özelinde yapılan inceleme ve araştırmaların dayandığı veriler ile ele alınması gerekmektedir. 
Tez içeriğinde çocuk kavramının mimarlık ve mekân kavramı ile vücut bulmasından kaynaklı olarak öncelikle çocuk ve mimari mekân kavramına değinilmiştir.
Araştırma kapsamında değinilen çocuk kavramı ve gelişimleri konusunda yapılan inceleme ve araştırmalar, psikanalist ve kuramcıların görüşleri ile ifade edilmiştir. Mimari olarak mekân kavramının tanınması, algı ile birlikte ele alınmıştır. Mekânsal algının dayandığı parametrelere ve mekânsal algının kullanıcı üzerinde kimlik etkileşimine yer verilmiştir. 

Mekân tasarımının psikolojik ve gelişimsel etkileri literatür araştırmalarında güçlü bir etken olduğu ortaya çıkmıştır. Bu durum çocuklar ile ilgili mekânsal tasarımları gerçekleştirirken algısal kavramlar kaygısı ile yaklaşılması gerekliliğini doğurmaktadır. Çocukların bulundukları iç ve dış mekânsal faktörler öğretici potansiyeli taşırlar. Öncelikli olarak ev ortamında başlayan eğitim, 3 yaş itibari ile sosyalleşmenin ilk basamağı olan çocuklar için tasarlanmış kurumlara yerini bırakmaktadır. Okul öncesi eğitim sürecinde fiziksel çevre öğretici role sahiptir. Bu eğitim ortamlarının çocukların gereksinimlerine yanıt verebilecek şekilde mekânsal kurgusunun sağlanması, geleceğin yetişkini olacak olan bireye birçok pozitif yansıma sağlar. Kullanıcısı ile etkileşime geçen mekân ve fiziksel çevre, çocuk gelişim sürecinde bulundukları ortamda somut ve soyut değerler ile destekleyicidir. Çalışmada, yetişkinliğin temel taşlarının oturduğu çocukluk döneminin en önemli süreci olan okul öncesi dönem çağı çocukların gelişim süreçleri, algılama kavramları, mekân kavramı ve dönemlerine uygun tasarlanmış mekânların çocuklar üzerindeki etkisi incelenmiştir. Geleneksel eğitim sistemine tepki olarak çıkan sistemler ve mekânsal tasarımları eğitim sistemine yansıması çalışma içerisinde örnek kurumlar üzerinden analiz edilerek yorumlanmıştır. 
ANAHTAR KELİMELER: Çocuk, Mekân, Algı, Okul öncesi dönem eğitim kurumları

Abstract:
The perceptions and theories examined and researched by psychologists and sociologists also play an important role in researches about place, behavior and environment. The impact of the designed places on people is a part of the basic functions of design. Assessment and use of the designed place leads to serious perceptual differences between adults and children. The places and environment used by children play an active role in shaping their physical and cognitive development processes. The places designed for children who cannot pass on the verbal and written expressions of the systems of perception and their behavior should be addressed with the data based on child-specific studies and research. 

In this study, firstly, the concept of child and architectural place has been mentioned because the concept of child has emerged from the concepts of architecture and place. 

The researches and studies about the concept and development of children, which are mentioned in this study, are expressed by the opinions of psychoanalysts and theoreticians. The architectural recognition of the place has been discussed together with perception. The parameters on which the spatial perception is based and the identity interaction of spatial perception on the user are addressed.

The psychological and developmental effects of place design have emerged as a powerful factor in the literature. This situation leads to the fact that the perceptual concepts should be taken into consideration while performing place designs for children. Factors in interior and exterior places where children are present have instructive features. The education, which started in the home environment, leaves the place for the institutions designed for children as the first step of socialization after 3 years of age. In the pre-school education process, the physical environment has an instructive role. Providing these educational environments with a spatial set-up in order to respond to the needs of children provides many positive reflections to the future adult. The place and physical environment interacting with the user support the child development process with tangible and abstract values in their environment.

In this study, the development processes, the concepts of perception, the concept of place and the effects of the places which are designed according to the development periods of the children were examined in the pre-school age children, which is the most important part of childhood in which the basis of adulthood is formed. The systems and their place designs in response to the traditional education system have been analyzed and interpreted through exemplary institutions in the study.

KEYWORDS: Child, Place, Perception, Preschool education institutions