Sa'dü'd-din Teftâzânî'nin "Şerhu Miftâhi'l-'Ulûm" adlı eserinin tahkik ve tahlili (Meânî bölümü)
A critical edition and analysis of Sa'd al-Dîn al-Taftâzânî's Sharḥ Miftâḥ al-'Ulûm (Part on semantics)
Yazar: ABDULHAMİD RAMAZANOĞLU
Danışman: PROF. DR. ADEM YERİNDE
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Arap Dili ve Belagatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature
Dizin: Arapça = Arabic ; Belagat = Eloquence ; Miftahu'l-Ulum = Miftahu'l-Ulum ; Sadettin Teftazani = Sadettin Teftazani ; Şerh = Commentary

Özet:
Hicrî ilk dört asırda nahiv, tefsir, kelam vb. ilimler içerisinde dağınık halde kendine yer bulan belâgat ilmi, Abdülkâhir el-Cürcânî gibi bazı âlimlerin bu alana hasredilen kitaplarıyla birlikte bağımsız bir ilim haline gelmiş, Sekkâkî'nin Miftâhu'l-'ulûm adlı eseriyle de gelişimini büyük ölçüde tamamlamıştır. Kelam ve felsefe eko-lüne mensup âlimlerin belâgat çalışmaları büyük ölçüde Miftâhu'l-'ulûm çerçevesinde şekillenmiştir. Bu eser üzerine yazılan pek çok şerh arasından temayüz edenlerden biri Teftâzânî'nin Şerhu'l-Miftâh'ıdır. Teftâzânî bu şerhten önce belâgate dair yazdığı Mutavvel ve Muhtasar isimli iki eseriyle bu alandaki maharetini ispat etmiş, bu vesi-leyle ilim ehlinin itibarına mazhar olmuş bir âlimdir. Bu çalışma, Teftâzânî'nin kütüp-hanelerde yazma halinde bulunan Şerhu'l-Miftâh adlı bu mühim eserini pek çok yön-den tahlil etmeyi ve hacminin genişliğine binaen baştan el-Fennü'r-râbi', el-Fasl ve'l-vasl ve'l-îcâz ve'l-itnâb başlığına kadar olan kısmını tahkik kurallarına uygun bir bi-çimde ortaya çıkartıp ilim ehlinin istifadesine sunmayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler: Belâgat, Sekkâkî, Miftâhu'l-'ulûm, Sa'düddîn etTeftâzânî, Şerhu'l-Miftâh

Abstract:
During the earliest four centuries of Islamic calendar, the science of rhetoric ('ilm al-balāgha) was not yet an independent scholarly field of study, but instead it was treated scatteredly under various topics of some other independent academic disciplines such as grammar (naḥw), Qur'ānic exegesis (tafsīr) and theology (kalām).
Scholars like 'Abd al-Qāhir al-Jurjānī contributed greatly to this field through their comprehensive works dedicated specifically to it and made the science of rhetoric an independent scholarly discipline. For the most part, the development of the Islamic science of rhetoric reached its completeness with al-Sakkākī's Miftāḥ al-'ulūm. This work was quite influential on the works of scholars of theology and philosophy on topics related to the science of rhetoric. Many commentaries were later written on this work and Sa'd al-Dīn al-Taftāzānī's Sharḥ Miftāḥ al-'ulūm was one of the most distinguished ones. Prior to this commentary, al-Taftāzānī wrote two other works on rhetoric, namely Muṭawwal and Mukhtaṣar. His outstanding performance in these two works proved his high qualifications and competency in scholarly circles. In our thesis, we have concentrated on various manuscripts of Sharḥ Miftāḥ al-'ulūm available at libraries and analyzed its content from the beginning to the chapter entitled al-Fann al-rābi'. Due to the huge length and size of the complete manuscript, we have not covered the whole work. We have aimed at providing a critical edition and analysis of the parts in question.

Key words: The Science of Rhetoric, Sakkākī, Miftāḥ al-'ulūm, Sa'd al-Dīn al-Taftāzānī, Sharḥ Miftāḥ al-'ulūm