11-15 yaş aralığındaki çocuklarda dental erozyon prevalansının ve etiyolojik faktörlerin belirlenmesi
The assessment of dental erosion prevalence and etiological factors in 11-15 year children
Yazar: DUYGU ÖCAL
Danışman: PROF. DR. LEVENT ÖZER
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Pedodonti Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Diş Hekimliği = Dentistry
Dizin: Alkolsüz içecekler = Soft drinks ; Dental mine erirliği = Dental enamel solubility ; Diş aşınması = Tooth abrasion ; Diş çürükleri = Dental caries ; Ergenler = Adolescents ; Prevalans = Prevalence ; Çocuk = Child

Özet:
Son yıllarda bireylerin yaşam tarzlarında ortaya çıkan değişikliklerle birlikte, dental erozyonun prevalansının arttığı belirtilmektedir. Türkiye'de erozyonun prevelansı ve erozyona yol açan etiyolojik faktörlerle ilgili az sayıda araştırma bulunmaktadır. Ayrıca dünya genelinde yürütülen erozyon çalışmaları, ülkemiz koşullarını tam olarak yansıtmamaktadır. Bu nedenlerle, epidemiyolojik çalışmamızda, 11-15 yaş aralığındaki çocukların daimi dişlerinde dental erozyon prevelansının belirlenmesi, erozyona yol açan olası faktörlerin araştırılması, erozyon ve etiyolojik faktörler arasındaki ilişkinin açıklanması ve bu sayede koruyucu-önleyici uygulamalara katkıda bulunulması amaçlanmıştır.
Çalışmamız Ankara İlinde, nüfus yoğunluğu en fazla olan yedi ilçeden sistematik örnekleme yöntemi ile seçilen 576 öğrenci ile yürütülmüştür. Öğrencilerin çürük değerleri Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) kriterlerine göre DMF-S indeksiyle, dental erozyon varlığı ise O'Sullivan'ın erozyon indeksi kullanılarak değerlendirilmiştir. Erozyonun etiyolojik faktörlerinin belirlenebilmesi için öğrencilerden sistemik hastalıklar, kullanılan ilaçlar, içecek tüketimi, meyve tüketimi, spor alışkanlıkları ve oral hijyen alışkanlıklarını içeren dental erozyon anamnez formunu doldurmaları istenmiştir.
Çalışmamız sonuçlarına göre dental erozyon prevalansının %25,9 olduğu ve erozyonun en sık olarak üst çene kesici dişlerde görüldüğü tespit edilmiştir. En sık görülen erozyon skorunun A1(-) olduğu, erozyondan en çok etkilenen diş yüzeyinin labial/bukkal yüzeyler, en sık etkilenen diş dokusunun mine olduğu belirlenmiştir. Erozyon ile yaş ve cinsiyet ilişkisi incelendiğinde, erozyon görülen ve görülmeyen öğrenciler arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulunmamıştır (p>0,05). 
Sistemik hastalık varlığı, vücut kitle indeksinin yüzdesi, erken doğum ve düşük doğum ağırlığı ile erozyon arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki olmadığı tespit edilmiştir (p>0,05). Yapılan ağız içi muayene sonuçlarına göre DMF-S değerinin 576 çocuk için ortalama 4 olduğu, DMF-S değerleri açısından erozyon görülen ve görülmeyen öğrenciler arasında istatistiksel olarak anlamlı fark olmadığı belirlenmiştir (p>0,05). İlçeler sosyoekonomik düzeylerine göre sınıflanmış, erozyon ile sosyoekonomik düzey (SED) arasında istatistiksel olarak ilişki olmadığı bulunmuştur (p>0,05).
İçecek tüketimi ile erozyon ilişkisi değerlendirildiğinde; erozyon tespit edilenlerde kolalı içecek, gazoz, ayran, sütlü kakaolu içecek, spor içeceği ve enerji içeceği tüketimlerinin istatistiksel olarak anlamlı oranda yüksek olduğu bulunmuştur (p<0,05). Asitli içeceklerin tüketildikleri öğün ile erozyon ilişkisi incelendiğinde, sabah ve öğlen asitli içecek tüketimi ile erozyon arasında ilişki bulunmazken(p>0,05), akşam asitli içecek tüketenlerde erozyon görülme sıklığının istatistiksel olarak anlamlı derecede yüksek olduğu belirlenmiştir (p<0,05). İçeceklerin tüketim şekilleri ve erozyon ilişkisi incelendiğinde, pipet kullanımı, bardakla hızlı ya da yavaş içme, yutmadan önce ağızda bekletme ya da çalkalama gibi tüketim alışkanlıklarının erozyon ile istatistiksel olarak anlamlı ilişkisi olmadığı tespit edilmiştir (p>0,05).
Meyvelerin tüketim sıklıkları ve tüketim şekillerinin dental erozyon oluşumu üzerine etkisinin istatistiksel olarak anlamlı olmadığı (p>0,05) tespit edilirken, meyveli yoğurdun tüketim sıklığı ile erozyon görülme sıklığı arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki olduğu tespit edilmiştir (p<0,05).
Profesyonel olarak tüm yıl yüzenlerde ve en az bir yıldır düzenli spor yapanlarda erozyonun istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu bulunmuştur (p<0,05).
Daha önce diş hekimine gitme, diş hekimi kontrolü, diş fırçalama tekniği, diş fırçası tipi, diş fırçası değiştirme sıklığı, diş ipi kullanımı, gargara kullanımı ile erozyon arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki olmadığı tespit edilmiştir (p>0,05).
Diş fırçalama zamanı ile erozyon arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki olmadığı (p>0,05), fakat yemeklerden sonra ve kahvaltıdan önce-yatmadan önce dişlerini fırçalayanlarda erozyon görülme oranının daha yüksek olduğu belirlenmiştir.
Çalışmamızın sonuçlarına göre dental erozyon ile ilişkili olarak tespit edilen asidik içecek ve yiyeceklerin eroziv potansiyelleri konusunda bireyler bilgilendirilmeli, bu ürünlerin tüketiminin azaltılması için önerilerde bulunulmalıdır. Düzenli olarak yüzme ve spor alışkanlıkları ile erozyon arasında ilişki tespit edildiğinden, bu alışkanlığa sahip bireyler erozyon hakkında bilinçlendirilmeli, koruyucu-önleyici tedaviler ve remineralizasyon uygulamaları yapılmalıdır. Çalışmamızın da dahil olduğu epidemiyolojik araştırmalar, erozyon ile olası risk faktörleri arasındaki ilişkiyi ortaya çıkarmak açısından değerli bilgiler vermektedir. Fakat erozyonun çok faktörlü bir hastalık olduğu, bireysel etkenlerin de erozyon gelişiminde önemli rolü olduğu bilindiğinden, bu nedenle, etiyolojik faktörlerin tam olarak belirlenebilmesi için çok sayıda bireyin dahil edildiği, toplumun tüm kesimlerini yansıtan uzun dönem takipli çalışmalara ihtiyaç olduğu düşüncesindeyiz.

Anahtar sözcükler: Çocuklar, Dental Erozyon, Etiyoloji, İçecek, Prevalans

Abstract:
In recent years with the changes in individuals' lifestyle, increase in prevalance of dental erosion is noted. In Turkey researches concerning with prevalance of erosion and the etiological factors that may contribute to erosion are inaduquete. Besides studies conserning dental erosion conducted all over the world has not been fully reflect our countries conditions. For these reasons, the aim of this epidemiologic study was to the assesment of dental erosion prevalence in permanent teeth of 11-15 years old children, investigation of etiological factors leading to erosion, explaining the relationship between the etiologic factors and erosion and contribute to protective applications.
Our study carried out in Ankara with 576 students selected by systematic sampling from seven counties which have the highest population. Children's caries experience was measured using DMF-S (decayed, missed and filled permanent tooth surfaces) according to World Health Organization (WHO) criteria. Dental erosion was evaluated using O'Sullivan's erosion index. Children asked to fill out the dental erosion anamnesis form which contains students' systemic diseases, drugs, consumption of soft drinks, fruit consumption, sport habits and oral hygiene habits in order to determine the etiologic factors of erosion.
According to our results, prevalence of dental erosion was 25,9% and erosion has been found most common in the upper incisors. The score of A1(-) was the most common score, and the most affected areas of the teeth were labial/buccal surface an enamel tissue. There were no significant difference between the presence of erosion and age, gender (p>0,05). 
Presence of systemic disease, the percentile of body mass index, premature birth and low birth weight were not found to be statistically significant related to dental erosion (p>0,05). 
According to the results of the oral examination, the mean of DMF-S value is 4 for 576 children and there was no significant difference between the presence of erosion and DMF-S score (p>0,05). When the counties classified according to socioeconomic status, there was no significant difference between erosion and socio-economic status (p> 0.05).
Considering the relationship between beverage consumption and erosion; cola, sprite, buttermilk, nesquick, sports drinks and energy drinks consumption was found to be statistically significantly higher in erosion group (p <0.05). The relationship between the consumption time of asidic beverage and erosion was examined, there were no relationship between erosion and consumption of acidic drinks in the morning and in the afternoon (p>0,05), however there was statistically significant relationship between consuming acidic drinks in the evening and erosion (p <0.05).
Soft drink consumption patterns and erosion relationship is analyzed, use of pipette, quickly or slowly drinking, holding in the mouth before swallowing, shaking the beverage in the mouth was not statistically significant with erosion (p> 0.05). 
There was no relationship between the frequency of fruit consumption and consumption patterns and dental erosion (p>0.05), while fruit yogurt consumption frequency was significantly associated with dental erosion (p <0.05).
Dental erosion is significantly higher in children who swam professionally all year and who practise sports at least one year (p <0.05).
There was no statistically significant association between the frequency of visiting dentist, tooth brushing technique, type of toothbrush, frequency of toothbrush replacement, flossing, using mouthwash and erosion (p> 0.05).
There was no relationship between time of brushing teeth and erosion, however brushing teeth after meals and before breakfast-before bedtime was higher in the erosion group (p> 0.05).
As a conclusion; cola, sprite, buttermilk, nesquick, sports drinks, energy drinks and fruit yogurt consumption found associated with dental erosion, so individuals should be informed about the erosive potential of those acidic beverages and foods, recommendations should be make to reduce the consumption of these products. Swimming professionaly all year and doing sports at least one year were associated with erosion, so individuals who have these habits should be informed about erosion, remineralization applications and preventive treatments should be made. Epidemiological studies, including our study, provide valuable information about the relationship between erosion and possible risk factors. But erosion is known to be a multifactorial disease, and individual factors also play an important role in the development of erosion. Therefore, long-term follow-up clinical studies included many numerous individuals and reflecting all sectors of society are needed to determine the etiologic factors exactly.

Keywords: Beverages, Children, Dental Erosion, Etiology, Prevalance