Ebü'l Ferec İbnü'l-Cevzî'nin Zâdü'l Mesîr fî ʿİlmi't-Tefsîr adlı eserinde kıraatlere yaklaşımı
Abū al-Faraj Ibn al-Jawzī's approach to the recitation in his work Zad al-Masir fi 'Ilm al-Tafsir
Yazar: ALİ HAYDAR ÖKSÜZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ CEMİL KÜÇÜK
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Kur'ân-ı Kerîm Okuma ve Kırâat Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Arapça = Arabic ; Dil bilgisi = Grammar ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Kıraat = Reading ; Sahih = Sahih ; Söz dizim = Syntax ; Tefsir = Commentary ; İslamiyet = Islam ; Şaz görüş = Say anomaly

Özet:
Kıraat ilmi, Kur'ân âyetlerinin anlaşılmasına katkı sağlayan ve tefsir eserlerinde
çokça istifade edilen bir ilimdir. VI/XII yüzyıllarda yaşamış ve İslâmî ilimlerin
birçok alanında eser vermiş olan Ebü'l-Ferec İbnü'l-Cevzî'nin Kur'ân tefsirine dair
yazmış olduğu Zâdü'l-mesîr fî ʿilmi't-tefsîr adlı eseri de sahih ve şâz kıraatlerin
yoğun bir şekilde faydalanıldığı bir eserdir. Bu çalışmada İbnü'l-Cevzî'nin kısaca
hayatı, tefsirinde zikrettiği kıraatlerin Arap lehçeleri ve sarf-nahiv açısından nasıl
kullanıldığı ve tefsirinde belirtmiş olduğu kıraatlere yaklaşımı tespit edilip
incelenmeye çalışılacaktır.
Çalışmanın giriş bölümü içerisinde, araştırmanın konusu, önemi, amacı, yöntemi ve
sınırı hakkında bilgi verilmiştir. Birinci bölümde tefsirin müellifi İbnü'l-Cevzî'nin
hayatı, ilmî kişiliği, eserleri ve konumuza esas teşkil eden Zâdü'l-mesîr fî ʿilmi'ttefsîr tefsiri hakkında genel bilgiler kısa bir şekilde yer almaktadır. İkinci bölümde
İbnü'l-Cevzî'nin kıraatlere yaklaşım metodunu ortaya koyabilmek açısından çeşitli
başlıklar altında kıraatleri işleyişi izâh edilmeye çalışılmıştır. Üçüncü bölüm ise
tefsirde yer alan kıraatlerin Arap lehçeleri ve sarf-nahiv kuralları açısından
incelendiği bölümdür. Son olarak da sonuç kısmında çalışmanın ortaya çıkan
bulgularına ve varılan sonuçlara yer verilmiştir. Yapılan çalışma sonucunda İbnü'lCevzî'nin yazmış olduğu tefsirinde bir müfessir gözüyle kıraatleri nasıl
değerlendirdiği ve eserinde çokça yer verdiği kıraatlerle Kur'ân tefsirine ne şekilde
katkı sağladığı açıkça görülmektedir. Ayrıca Kur'ân ilimlerinin önemli bir parçası
olan kıraatlerin tefsir eserlerinde ne denli önemli bir yere sahip olduğu da aşikârdır.

Anahtar Kelimeler: Kıraat, Tefsir, Ebü'l-Ferec İbnü'l-Cevzî, Zâdü'l-mesîr fî ʿilmi't-tefsîr, Sahih, Şâz.

Abstract:
The science of recitation is a science that contributes to the understanding of the
verses of the Qur'an and is widely used in commentary works. The work of Abū AlFaraj Ibn Al-Jawzī, who lived in the VI/XII centuries and worked in many fields of
Islamic sciences, on the interpretation of the Qur'an, named Zad al-masir fi 'ilm altafsir, is also an example of authentic and shaz recitations it is a work intensively
utilized. In this study, the life of Ibn Al-Jawzī briefly, how the recitations he
mentioned in his commentary are used in terms of Arabic dialects and sarf-nahiv,
and his approach to the recitations he stated in his commentary will be determined
and examined.
In the introduction part of the study, information is given about the subject,
importance, purpose, method and limit of the research. In the first chapter, general
information about the life, scientific personality, works of Ibn Al-Jawzī, the author of
commentary, and the commentary of Zad al-masir fi 'ilm al-tafsir, which is the basis
of our subject, are briefly given. In the second part, the functioning of Ibnü'l-Cevzî's
recitations under various headings has been tried to be explained in order to reveal
his approach to recitations. The third chapter is the part in which the recitations in the
commentary are examined in terms of Arabic dialects and the rules of sarf-nahiv.
Finally, in the conclusion part, the findings of the study and the conclusions reached
are given. As a result of the study, it is clearly seen how Ibn Al-Jawzī evaluated the
recitations from the eyes of a commentator in his tafsir and how he contributed to the
Qur'an exegesis with the recitations he included in his work. It is also obvious how
important the recitations, which are an important part of the Qur'anic sciences, have
in the works of tafsir.

Key Words: Recitation, Exegesis, Abū Al-Faraj Ibn Al-Jawzī, Zad al-masir fi 'ilm al-tafsir, Ṣaḥīḥ, Sâz.