Yüksek kolesterollü diyetle beslenen ratlardareyhan ekstraktı ve esansiyel yağının lipidmetabolizması üzerine etkileri
The effects of basil extract and essential oil on lipid parameters inrats fed with high cholesterol diet
Yazar: YASEMİN GÖKÇE
Danışman: PROF. DR. ALİ ADNAN HAYALOĞLU
İnönü Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Gıda Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Gıda Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Gıda Mühendisliği = Food Engineering

Özet:
Hiperlipidemi, lipid metabolizması bozukluğuna bağlı gelişmekte olup, plazma
lipoprotein ve trigliserid düzeyinin yükselmesi olarak ifade edilmektedir. Hiperlipidemi,
damarların intima tabakası altında lipid birikimi sonucu, hücresel-humoral reaksiyonlara
sebep olan ve ateroskleroz olarak adlandırılan vaskuler bozukluğa yol açmaktadır.
Geleneksel bitkisel ilaçlar ve bunların preparatları, doğal kökenli olmaları ve daha az yan
etkileri nedeniyle tedavi edici ve diğer farmakolojik etkilere sahip doğal ilaçlar olarak
binlerce yıldır yaygın olarak kullanılmaktadır. Bu çalışmada, Malatya'nın Arapgir
ilçesi'nde yetişen coğrafi işaret almış olan Arapgir mor reyhanının (Ocimum basilicum L.)
hipolipidemik aktivitesinin araştırılması amaçlanmıştır. Çalışmada 70 adet Wistar Albino
erkek rat kullanılmış ve 7 grup oluşturulmuştur. Kontrol, Kontrol + reyhan ekstraktı (200
mg/kg vücut ağırlığı), Kontrol + reyhan esansiyel yağı (70 mg/kg vücut ağırlığı), Kolesterol
Kontrol, Kolesterol + reyhan ekstraktı (200 mg/kg vücut ağırlığı), Kolesterol + reyhan
esansiyel yağı (70 mg/kg vücut ağırlığı) ve Kolesterol + fenofibrat (200 mg/kg vücut
ağırlığı) şeklinde bir deneme dizaynı oluşturulmuştur. Çalışma sonunda analizler için tüm
hayvanlardan kan ve karaciğer örnekleri alınmıştır. Ratların yüksek kolesterollü bir diyetle
beslenmesi sonucunda, ratlarda serum lipid profillerini, leptini, hepatik trigliserit,
kolesterol seviyelerini, malondialdehit (MDA) konsantrasyonlarını, FAS, LXR'ler, ACLY
ve SREBP-1c karaciğerde ekspresyon seviyelerini artırmıştır. Ekstrakt ve uçucu yağ, serum
trigliserit seviyelerini sırasıyla %28.2, %30.7 ve toplam kolesterolü %21.7 ve %14.5
oranında azaltmıştır. Uygulamalar, AST ve ALT aktivitelerini normal seviyelerine
döndürememiştir. Ekstrakt ve fenofibrat uygulaması, serum leptin düzeylerini sırasıyla
%17.5 ve %27.5 oranında azaltmıştır. Ekstrakt, hepatik trigliseriti %16.4 ve toplam
kolesterolü %22.1 oranında azaltmıştır. Fenofibratın, trigliserit ve hepatik toplam
kolesterol seviyelerini sırasıyla %25.5 ve %46.3 oranında azalttığı belirlenmiştir. MDA
seviyelerindeki düşüş, ektrakt uygulananlarda %34.6, oranında gerçekleşmiştir.
Karaciğerde FAS, LXR'ler, ACLY ve SREBP-1c ekspresyonu ekstrakt uygulandığında
sırasıyla %20,9, %15,4, %20,7 ve %16.9 düzeyinde olmuştur. Uçucu yağ uygulananlar için
düşüş %9.9, %13.6, %10.2 ve %12.5 olarak belirlenmiştir. Sonuç olarak, Arapgir mor
reyhanının, yapısındaki fenolik bileşiklere bağlı olarak serum ve karaciğer lipid profilinde
olumlu değişimlere yol açtığı ve kolesteol seviyesini düşürdüğü saptanmıştır.
Anahtar kelimeler: Hiperlipidemi, Mor reyhan, Ekstrakt, Esansiyel yağ

Abstract:
Hyperlipidemia develops due to lipid metabolism disorder and is expressed as an
increase in plasma lipoprotein and triglyceride levels. Hyperlipidemia causes a vascular
disorder called atherosclerosis, which causes cellular-humoral reactions as a result of lipid
accumulation under the intima layer of the vessels. Traditional herbal medicines and their
preparations have been widely used for thousands of years as natural remedies with
therapeutic and other pharmacological effects due to their natural origin and fewer side
effects. In this study, it was aimed to investigate the hypolipidemic activity of purple basil
(Ocimum basilicum L), grown in the Arapgir district of Malatya and received geographical
indication. In the study, male 70 Wistar Albino rats were used and 7 groups were formed.
Control, Control + basil extract (200 mg/kg body weight), Control + basil essential oil (70
mg/kg body weight), Cholesterol Control, Cholesterol + basil extract (200 mg/kg body
weight), Cholesterol + basil essential oil (70 mg/kg body weight) and Cholesterol +
fenofibrate (200mg/kg body weight) a trial design was created. At the end of the study,

blood and liver samples were taken from all animals for analysis. Feeding a high-
cholesterol diet increased serum lipid profiles, leptin, hepatic triglyceride, cholesterol

levels, malondialdehyde (MDA) concentrations, FAS, LXRs, ACLY and SREBP-1c
expression in the liver in rats. The extract and essential oil reduced serum triglycerides by
28.2%, 30.7%, and total cholesterol by 21.7% and 14.5%, respectively. The applications
did not return the AST and ALT activities to their normal levels. Extract and fenofibrate
administration decreased serum leptin levels by 17.5% and 27.5%, respectively. The extract
reduced hepatic triglyceride by 16.4% and total cholesterol by 22.1%. Fenofibrate reduced
the triglyceride and hepatic total cholesterol by 25.5% and 46.3%, respectively. While the
decrease in MDA levels was 34.6% in the extract applied group, this rate was lower in the
essential oil applied group. Expression of FAS, LXRs, ACLY and SREBP-1c in the liver
decreased by 20.9%, 15.4%, 20.7% and 16.9%, respectively, when the extract was applied.
For those treated with essential oil, the decline was 9.9%, 13.6%, 10.2%, and 12.5%. In
conclusion, Arapgir purple basil causes positive changes in serum and liver lipid profile
and lowering effect in cholesterol depending on the phenolic components in its structure.

Keywords: Hyperlipidemia, Purple basil, Extract, Essential oil