Uluslararası adaleti sağlamada Uluslararası Ceza Mahkemesinin rolü ve işlevselliği
The role and the functionality of the International Criminal Court in maintaining international justice
Yazar: BARIŞ SAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİ KEREM KAYHAN
Yalova Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / Kamu Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Tarih boyunca yaşanmış olan ağır insan hakları ihlalleri, bugüne kadar milyonlarca insanın ölümüne ve yaralanmasına yol açmıştır. Bu ihlallerin neden olduğu insani trajediler, uluslararası toplumun vicdanında derin izler bıraktığından geçmişte çeşitli zamanlarda mezkur fiilleri işleyenlerin yargılanması fikri gündeme gelmiştir. İnsan haklarını ağır bir şekilde ihlal eden uluslararası suçların faillerini yargılayarak onları hak ettikleri cezalara çarptıracak bir uluslararası mahkemenin kurulması ancak XXI. yüzyılın başında gerçekleşebilmiştir.
Uluslararası Ceza Mahkemesinin kurulması amacıyla 1998 yılında İtalya'nın başkenti Roma'da bir konferans düzenlenmiştir. Uzun süren tartışmalardan sonra konferansın son günü yapılan oylamada, 120 devletin lehe oyuyla Uluslararası Ceza Mahkemesini kuran Roma Statüsü kabul edilmiştir. Statü'yle birlikte kurulan Mahkeme; savaş suçu, soykırım, saldırı suçu ve insanlığa karşı suçlar gibi uluslararası toplumu bir bütün halinde ilgilendiren en ağır suçları yargılama yetkisine sahip olmuştur.
Statü'nün Giriş kısmında Uluslararası Ceza Mahkemesinin, uluslararası adaleti sağlayarak bu yönde sonsuz bir güven tesis etmesi gerektiği ifade edilmiştir. Uluslararası alanda caydırıcılığın sağlanarak çatışmaların son bulması, uluslararası toplumu ilgilendiren en ağır suçların faillerinin yargılanarak cezalandırılması Mahkemenin gerçekleştirmek istediği esas hedeflerden olmakla birlikte aynı zamanda uluslararası toplumun Mahkemeden beklentileri arasındadır.
Uluslararası adaleti sağlayarak hukukun üstünlüğünü uluslararası alanda tescil etmek için yola çıkan Uluslararası Ceza Mahkemesinin, bugüne kadar gerçekleştirmiş olduğu uygulamalarına bakıldığında durumun kuruluş hedefleriyle örtüşmediği ortaya çıkmaktadır. Mahkeme, özellikle Afrika kıtasıyla sınırlı kalmış ve soruşturmalarının yarı-dan fazlasını Afrika ülkelerine yöneltmiştir. Bu durum karşısında Afrika ülkeleri, Afrikalı siyasi liderler ve Afrika Birliği gibi sivil toplum örgütleri çok sert tepkiler göstererek Mahkemenin meşruiyetini tartışmaya açmıştır.
Bu çalışmada, uluslararası suçluları yargılayarak uluslararası adaleti sağlaması beklenen Uluslararası Ceza Mahkemesinin bu işlevini yerine getirip getiremediği, hukukun üstünlüğüne dayalı bir uluslararası adalet sisteminin kurulmasına katkıda bulunup bulunamadığı Mahkemenin faaliyetleri bağlamında incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Uluslararası Ceza Mahkemesi, Afrika, Uluslararası suçlar, Roma Statüsü, Afrika Birliği.

Abstract:
Human rights violations throughout history led to the grave sufferings including the death and the injury of many people. Those tragedies caused by the violations left deep marks on international community. The idea of prosecuting those who have committed the violations has been challenged various times in the past. The establisment of an international tribunal that would prosecute the perpetrators of international crimes can only be established in the beginning of the XXI. century. 
In 1998, a conference was held in Rome to establish the International Criminal Court (ICC). After the long debates, the Statute of Rome was adopted, with 120 states voting in favor at the last day of the conference. The ICC was established with the Statute which has been authorized to prosecute the most serious crimes that concern the international community as a whole, including war crimes, genocide, crimes of aggression and crimes against humanity.   
In the Preamble of the Statute, it is stated that the ICC should establish an eternal trust in this direction by ensuring international justice. Ending the conflicts by providing deterrence in the international arena and prosecuting and punishing the perpetrators of the most serious crimes that concern the international community are among the main objectives of the Court, but also among the expectations of the international community from the Court.  
Assessing the practices of the ICC, it becomes clear that its current circumstance does not reflect the founding objectives. The Court has limited itself to the African continent and directed more than half of its investigations to African countries. In the face of this situation, African countries, African political leaders and non-governmental organizations such as the African Union reacted very harshly and opened the legitimacy of the Court to discussion. 
In this study, whether the ICC, which is expected to provide international justice by prosecuting international criminals, can fulfill this function and whether it contributes to the establishment of an international justice system based on the rule of law is examined in the context of the Court's activities.

Keywords: International Criminal Court, Africa, International crimes, Rome Statute, African Union.