Çin dış politikasında İran
China's foreign policy towards İran
Yazar: ÜMİT ALPEREN
Danışman: PROF. DR. TİMUÇİN KODAMAN
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Amerika Birleşik Devletleri = United States of America ; Sovyetler Birliği = Soviet Union ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası politika = International policy ; Çin = China ; İran = Iran

Özet:
Bu çalışma, Çin'in İran politikasının oluşturulmasında etkin olan dinamikleri Çin dış politikasının stratejik kültürü bağlamında analiz etmeye çalışmaktadır. Bu tezde Çin'in, 1949'da kurulmasından 2010 yılına kadar geçen süreç içerisinde, Çin dış politikasının amaçları çerçevesinde İran politikasının şekillenmesi detaylı bir şekilde ele alınmaktadır. Çin'in İran politikası 1949'dan günümüze, Çin dış politikasının stratejik kültürü tarafından sınırlandırılmış rasyonel seçimlere göre belirlenmektedir. Bu bağlamda, Çin'in İran politikasının şekillenmesinde iki faktör ön plana çıkmaktadır. İlk olarak, özellikle Soğuk Savaş döneminde, Çin'in Sovyetler ve ABD ile olan ilişkileri çerçevesinde İran politikası şekillenmiştir. Soğuk Savaş döneminde Çin, İran'ın jeopolitik konumunu Sovyet 'tehdidinin' yayılmasının önünde bir engel olarak görmüştür. Soğuk Savaş sonrasından günümüze kadar ise, Çin'in ABD ile olan ilişkileri İran politikasını doğrudan etkileyen bir dış faktör olarak ön plana çıkmaktadır. Aynı zamanda Çin, ABD'nin kendisine karşı politikalarında bir pazarlık unsuru olarak görmektedir.  Çin, ABD ile ilişkilerini tehlikeye atmadan, siyasi sorunlara fazla angaje olmadan İran üzerinden jeo-politik alan genişletmeye çalışmaktadır. İkinci olarak ise, Çin'in 1978'lerden itibaren hızlı ekonomik büyümesinin bir gereksinimi olarak, İran önemli bir ticari pazar, enerji kaynak ülkesi olarak ön plana çıkmaktadır. 


Anahtar Kelimeler: Çin Dış Politikası, İran, Stratejik Kültür, ABD, Sovyetler Birliği

Abstract:
This study aims at analyzing dynamics that shape China's foreign policy towards Iran in light of its 'strategic culture'. For this aim this thesis, covers the period between 1949 and 2010.  From 1949 to the present, China's foreign policy towards has been determined by rational choices restrained by China's strategic culture regarding its Foreign Policies.  In this context, two factors come into prominence in formation of China's policies regarding Iran. Firstly, China's Iran Policies were formed within the framework of China's relations with the Soviet Union and the USA, especially in the Cold War era. During Cold War, China has considered Iran's geopolitical position as a barrier preventing 'Soviet expansion'. In post-Cold War era which stretches to the present, China's relations with the USA gained prominence as an external factor that directly determines China's foreign policy towards Iran.  Moreover, China considers such a factor mitigating the USA's policies against China. China seeks to expand its geopolitical influence through Iran without endangering its relations with the USA while avoiding to directly engage with political problems in the region. Secondly, in addition to owning large energy resources, Iran emerges as an important economic market that can fuel China's rapid economic growth since 1970s.


Key Words: China's Foreign Policy, Iran, Strategic Culture, the USA, Soviet Union