İslam muhâkeme hukukunda defi davası
Defence case of Islamic judgement law
Yazar: DERYA ŞİMŞEK
Danışman: DOÇ. DR. AYHAN HIRA
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Temel İslam Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law
Dizin: Davalar = Cases ; Defi = Exception ; Savunma = Defence ; İslam hukuku = Islamic law ; İslam muhakeme hukuku = Islamic judgement law

Özet:
Yaratılış itibarıyla farklı mizaçlara sahip olan insanlar kimi zaman bir menfaati elde etmek ya da bir zararı uzaklaştırmak adına kendi çıkarlarını ön planda tutmuşlardır. Bu tavır bazen bir başkasının hakkının ihlali ile sonuçlanmış, uyuşmazlıklar ortaya çıkmış ve yargıya başvurmak kaçınılmaz olmuştur.  Uyuşmazlığa düşen tarafların başvuracağı yargı organlarının görevi, taraflar arasındaki uyuşmazlığı hakkaniyet çerçevesinde çözüme kavuşturmaktır. Bu noktada İslâm hukukunda davanın taraflarının belirlenmesi ve husumetin en adil bir biçimde çözüme kavuşturulması ilke edinilmiş, kişinin kendisini savunma hakkı koruma altına alınarak bununla ilgili gerekli düzenlemeler yapılmıştır.
Bu çalışmada muhâkeme usulünde savunma vasıtaları kapsamında değerlendirilen ve davalının kendisine yöneltilen iddiaya karşı ileri sürebileceği bir hak olan "defi davası" konusu ele alınmıştır. İlk olarak klasik fıkıh literatüründe konuyla ilgili bilgiler derlenmiş sonra da bu bilgiler ışığında defi davasının niteliği, kapsamı, kabulü için gerekli olan şartlar, ileri sürülebilme zamanı ve türleri incelenmiştir.
Giriş ve üç bölümden oluşan çalışmamızın giriş bölümünde tezimizin konusu, amacı, yöntemi ve kapsamına dair öz bilgi verilmiştir. Birinci bölümde, genel olarak dava teorisi anlatılmış, İslâm hukukundan farklı olarak defi ve itiraz ayrımına giden beşerî hukuk sisteminin bu ayrımı hangi temellere dayandırdığı hakkında bilgi verilmiş, ardından davada sıfat yokluğu sebebiyle gündeme gelen husumetin defi ve defi davası arasındaki farklar ele alınmıştır. İkinci bölümde, asıl davanın ve defi davasının taşıması gereken genel ve özel şartlar incelenmiş, ispat yolları araştırılmıştır. Üçüncü bölümde, dava konusu hakka etkisi bakımından defi davasının çeşitleri ve hükümleri incelenmiş, bunlara ilişkin örnek davalara yer verilmiştir. 
Çalışmamızın içerdiği meseleler öncelikle İslam hukukunda ele alınmış, sonrasında pozitif hukuk sistemine değinilerek mukayese yapılmak suretiyle benzerlikler ve farklılıklar tespit edilmeye çalışılmıştır. Ayrıca gerek Osmanlı döneminde kaleme alınan fetva mecmualarından gerekse Yargıtay kararlarından örnek davalar verilerek konunun daha anlaşılır olması hedeflenmiştir.

Anahtar Kelimeler: İslam Hukuku, Muhâkeme, Savunma, Defi Davası.

Abstract:
People with different temperaments by nature have sometimes prioritized their interests to obtain a benefit or remove harm. This attitude sometimes resulted in the violation of someone else's rights; as a result, disputes arose, and it was inevitable to resort to the judiciary. The duty of the judiciary department to be applied by the parties to the dispute is to resolve the strife between the parties within the framework of equity. At this point, Islamic law adopts the principle of determining the parties to a case and resolving hostilities most equitably, where the rights to self-defense is preserved, and necessary measures are taken. 
In this study, the subject of "appealing lawsuit" which is considered within the scope of the means of defense in the trial procedure and is a right that the defendant can claim against the opposite side, will be discussed. Firstly, the information on the subject in the classical Fiqh literature was compiled and collected, and then, in the light of this information, the nature of the case's defense, its scope, the conditions necessary for its acceptance, and the time and types of assertion were examined.
In the introduction part of the study, which consists of an introduction and three parts, the subject, purpose, method, and scope of our thesis are stated. In the first chapter, the theory of litigation is explained in general and the information about the basis of the positive legal system, which differs from Islamic law, and on which grounds this distinction is based, has been elaborated. Besides this, the issue that comes to the fore due to the absence of some traits in the case is given. The differences between the defense (defi) of the hostility and the arguments (defi) of the case are discussed. In the second part, the general and special conditions that the main case and the defense case should have were examined, and the ways of proof for the defense case were searched. In the third part, the types and provisions of the default lawsuit are examined in terms of their effect on the right that is the subject of the lawsuit, and sample cases related to these are given.
The issues included in the study were first discussed from the perspective of Islamic law. Then the similarities and differences were tried to be determined by comparing the positive legal system. In addition, it aims to make the subject more understandable by giving sample cases from both the Supreme Court decisions and the fatwa journals written in the Ottoman period.

Keywords: Islamic Law, Judgment, Plea, Defence Case.