Eğitim aile sağlığı merkezine kayıtlı 50-70 yaş arası hastalara kolorektal kanser taraması yaptırma çalışması
A study of screening for colorectal cancer in patients 50-70 years of age who are registered at the educational family health center
Yazar: EMİNE YARADILMIŞ
Danışman: UZMAN İSMAİL ARSLAN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2018
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Aile sağlığı = Family health ; Aile sağlığı merkezi = Family health center ; Kan testleri = Hematologic tests ; Kitle taraması = Mass screening ; Kolorektal neoplazmlar = Colorectal neoplasms ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Teşhis testleri = Diagnostic tests

Özet:
Amaç: Ülkemizde kolorektal kanser taraması katılım oranlarının ve bu konuda kişilerin bilgi düzeyinin oldukça düşük olduğu değişik çalışmalarda gösterilmiştir. Bu çalışmada Eğitim Aile Sağlığı Merkezine kayıtlı kişilere gaytada gizli kan testi önererek kolorektal kanser taraması yapılması amaçlandı.
Gereç ve yöntem: Bu çalışma birinci basamakta gaitada gizli kan testi uygulanıp sonuçların değerlendirildiği bir müdahale çalışmasıdır. Eğitim Aile Sağlığı Merkezine kayıtlı 50-70 yaş arası 214 kişi ile yürütülmüştür. Katılımcılara sosyodemografik özellikleri, hastalık öyküsü, gastrointestinal sistem şikayetleri, kolorektal kanser taraması hakkında bilgi, tutum ve davranışlarını öğrenmeye yönelik sorulardan oluşan anket uygulandı. Taramanın amacı anlatılarak gaytada gizli kan testi önerildi. Kabul edenlere test uygulandı. Test sonuçları değerlendirilerek gerekli yönlendirmeler yapıldı.
Bulgular: Yüzyüze görüşülerek anket uygulanan 214 kişiden %95,1'i gaytada gizli kan testi yaptırmayı kabul etti. Böylelikle Eğitim Aile Sağlığı Merkezine kayıtlı 50-70 yaş arası kişilerin %76,7'sine ulaşılarak %67,8'ine gaytada gizli kan testi uygulanmış oldu. Katılımcıların %15'ine daha önce gaytada gizli kan testi, %20,6'sına sigmoidoskopi veya kolonoskopi yapıldığı öğrenildi. Tarama testlerinden herhangi birini yaptırma oranı %30,3 olarak bulundu. Pozitif sonuç alınan ve klinik şüphe görülen hastaların sevki sonrası 24 kişiye (%11) kolonoskopi yapıldığı öğrenildi. Üç kişide polip tespit edilmiş ve polipektomi yapılmıştı. Bir kişide tubuler adenom (şiddetli displazi, intraepiteliyal karsinom) saptanmıştı.
Sonuç: Kolorektal kanser tarama bilgisinin oldukça düşük olduğu tespit edildi. Bu hususta topluma sağlıklı yaşam davranışlarını kazandırmak için bilgilendirme çalışmalarına yer verilmelidir. Çalışma grubumuzda hayat boyu gaytada gizli kan testi yaptırma oranı %15 iken, %95,1'e yükseltilmiştir. Hedef nüfusta tarama oranımız Sağlık Bakanlığının tarama hedefine (%70) oldukça yakındır. Bir kişide premalign lezyonun erken dönemde tedavisi sağlanmıştır. Bu bağlamda çalışmamız amacına ulaşmıştır. Aile hekimi tarafından katılımcılara kolorektal kanser taraması hakkında yeterli bilgi verilmesi ve gaitada gizli kan testinin yapılmasına yönelik gerekli özenin gösterilmesi durumunda taramaya katılım oranları artacak ve tarama daha etkin uygulanabilecektir. Böylece kolorektal kanser ulusal tarama programı hedefine ulaşmış olacaktır. Çalışmamızın Türkiye'deki aile hekimlerine örnek teşkil edeceği düşünülmektedir.Anahtar Kelimeler: Aile hekimliği, gaytada gizli kan testi, kolerektal kanser taraması.

Abstract:
Aim: It's been shown in different studies that the participation of colorectal cancer screening in our country and the information level of the people in this subject is very low. In this study, we aimed to have colorectal cancer screening by suggesting faecal occult blood test (FOBT) to the family members registered to Educational Family Health Center.
Materials and Methods: This is an intervention study in which blood test is performed on faeces in the first step and the results are evaluated. The study was carried out with 214 people between the ages of 50-70 registered in Dogantepe Educational Family Health Center of Ankara Training and Research Hospital. Questionnaires were administered covering participants' sociodemographic characteristics, disease history, gastrointestinal system complaints, colorectal cancer screening knowledge attitudes and behaviors. FOBT, the test checking occult blood in stool was suggested by explaining the purpose. The test was applied to the people who gave consent. The test results were evaluated and necessary referrals were made.
Results: 95.6% of  214 people who were interviewed, face to face, agreed to have a occult blood test in faeces. Thus, 76.7% of the persons registered to the Family Health Center who are 50-70 years of age were reached and FOBT was applied to 67.8% of them.
It was learned that 15% of the participants had FOBT and 20.6% had sigmoidoscopy or colonoscopy before. The rate of doing any of the screening tests was found to be 30.3%. 24 (11%) of the patients who had positive results and had clinical suspicion reported that they had colonoscopy following the referral. Three individuals had polyps and polypectomy. One patient had tubular adenoma (severe dysplasia, intraepithelial carcinoma).
Conclusion: We found that the information of colorectal cancer screening is very low. In this respect, informative work should be included in order to gain healthy life behaviors. In our study group, the lifetime FOBT completion rate was increased from 15% to 95.6%. Our target screening rate is quite close to the Ministry of Health's screening target which is 70%. In one person, premalignant lesion was treated early. In this context, we have reached the goal of study. If the family physician provides sufficient information about the colorectal cancer screening and the necessary care is taken to perform FOBT, the screening participation rate will be increased and the screening will be more effective. Thus, colorectal cancer will be the target of the national screening program. It is thought that our work will be an example for family physicians in Turkey.
Key Words: Colorectal canser screening, family medicine, fecal occult blood test.