Ferîdüddin Attâr'ın Mantıku't-tayr adlı eserinde vahdet anlayışını yansıtan terim ve metaforların değerlendirilmesi
Evaluation of the terms and metaphors reflecting the concept of unity in Feriduddin Attar's work "Mantiqu't-Tayr"
Yazar: AYSEL SARIYÜCE
Danışman: PROF. DR. ÖMER YILMAZ
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion
Dizin: Tasavvuf = Mystic

Özet:
Ferîdüddin Attâr Mantıku't-tayr adlı eserinde, vahdet anlayışlarının sistemleşmediği
bir dönemde kendi vahdet anlayışını metaforik bir dil ile ifade etmektedir. Attâr, tasavvuf
ehli sâliklerin yaşayıp tecrübe ettiği manevi ve ruhi edinimlerinden yola çıkarak vahdeti izah
eden metafizik bir sistem ortaya koymaya çalışmaktadır. Attâr'ın kullandığı bu usul ve
yöntemle kendinden sonraki birçok mutasavvıfa öncülük ettiği görülmektedir. Eserin
geneline baktığınızda, vahdet olgusu her şeyin temeli olarak ele alınmış, çeşitli metafor,
tasavvufî terim ve hikayelerle anlatım güçlendirilmiştir. Attâr, Mantıku't-tayr'da kullandığı
metaforik dille tasavvufî hakikatleri kendi vahdet anlayışı çerçevesinde daha anlaşılır
kılmayı hedeflemektedir. Kuşların kişiselleştirilmesi örgüsünde işlediği eserde, kesretten
vahdete ulaşmanın yolları ve yöntemleri, sâliklerin ruhi hallerini metafor ve tasavvufî
kavramlarla ortaya koymaktadır.
Ferîdüddin Attâr, yaşadığı dönemde yozlaşmaya başlayan tasavvufî anlayış içinde
doğru bir tasavvuf ve vahdet anlayışı ortaya koymaya çalışmıştır. O, Mantıku't-tayr'da
sâliklerin çıktığı seyr u sülûktaki hal değişimlerini, bulunması ve kaçılması gereken ahlaki
durumları, döneminin dilsel ve kültürel yapısına uygun olarak anlatmaktadır. Attâr eserde
vahdete engel nefsanî hastalıklar ve bunlara çözüm önerilerinde bulunarak tasavvufun eğitim
yönünü de ortaya çıkarmaktadır.

Abstract:
In his work "Mantiqu't-tayr", Feriduddin Attâr expresses his understanding of unity
through metaphorical language at a time when the concept of unity was not yet systematized.
Attâr aims to establish a metaphysical system that explains unity based on the spiritual and
psychological experiences of Sufi seekers. His method and approach have influenced many
Sufi scholars who came after him. Throughout the work, the concept of unity is considered
the foundation of everything and strengthened through various metaphors, Sufi terms, and
stories. Attâr uses metaphorical language to make Sufi truths more understandable within
the framework of his own understanding of unity. Through the personification of birds, he
illustrates ways and methods for reaching unity from multiplicity, and portrays the spiritual
states of seekers through metaphorical and Sufi concepts.
Living in a period where the Sufi understanding was beginning to become corrupt,
Feriduddin Attâr attempted to establish a correct understanding of Sufism and unity. In
"Mantiqu't-tayr", he describes the changes in the spiritual states of seekers on the path of
spiritual ascension, ethical situations that need to be avoided or embraced, and does so in a
manner consistent with the linguistic and cultural structures of his time. Attâr also highlights
the educational aspect of Sufism by offering solutions for the sickness of desire that prevent
unity