Osmanlı fetvalarında mûsikî
Music in the Ottoman fatwas
Yazar: TACETDİN BIYIK
Danışman: PROF. DR. MURAT SARICIK
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Din = Religion ; Müzik = Music ; Tarih = History
Dizin: Dini müzik = Religious music ; Fetvalar = Fatwas ; Müzik = Music ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı müziği = Ottoman music ; Osmanlı sanatı = Ottoman art ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; İslam tarihi = Islamic history ; Şeyhülislam = Seyhulislam

Özet:
Bu çalışmada; dinî ve din dışı türleriyle mûsikî hakkında Osmanlı şeyhülislâm ve müftüleri tarafından verilen fetvaların tespit edilip tasnifinin yapılarak değerlendirilmesi amaçlanmıştır. 
Çalışmada; fetva, şeyhülislâm/müftü ve mûsikî kavramları ele alınarak Osmanlı şeyhülislâmlarına ait bilinen ilk fetva mecmuasından en son fetvanın yayınlandığı mecmuaya kadar (Arapça-Osmanlıca, matbu-mahtût ayrımı yapılmaksızın) temin edilen fetva mecmualarının tanıtımı yapılıp bu eserlerde bulunan dinî ve din dışı mûsikî ile alakalı fetvalar tespit edildi. Tespiti yapılan fetvalar, içeriklerine ve/veya bugünkü mûsikî bilimine göre tasnife tabi tutuldu. 
Osmanlı toplumundaki dinî kurum ve kişilerin bu konuda neler söyledikleri, her türü ile mûsikîye nasıl baktıkları, fetvaların verildiği dönemdeki dinî ve din dışı mûsikî kültürü, buna bağlı olarak sosyal hayat ve eğlence hayatının özelliklerinin neler olduğu gibi sorulara fetva penceresinden bakılarak cevap aranıp bir sonuca ulaşılmaya çalışıldı.
Çalışma neticesinde; Osmanlı'da şeyhülislâm ve müftülerin çoğunun mûsikînin aleyhinde fetva verdikleri buna rağmen mûsikînin toplumun hemen hemen her kesiminin dinî ve/veya din dışı yaşantısının tamamında her zaman mevcudiyetini muhafaza ettiği görüldü.

Anahtar Kelimeler: Mûsikî, Dinî Mûsikî, Dans, Dinî Rans, Eğlence, Fetva, Şeyhülislâm, Müftü, Yazma Eser

Abstract:
In this study, it is aimed to determine, classify and evaluate the fatwas on music, including religious and non-religious genres, given by the Sheikh al-Islam and Muftis of Ottoman Empire.
In the study, the concepts of fatwa, Sheikh al-Islam-Mufti and music are discussed. The journals about fatwas of Ottoman Sheikh al-Islams, from the first known fatwa to the most recent publication, including Arabic or Ottoman and printed or manuscript, are presented and the fatwas related to religious and non-religious music in these publications were determined. The fatwas identified were classified according to their content and/or the modern science of music.
It is tried to answer various questions such as what the religious institutions and people among the Ottoman society said about this subject, how they considered all kinds of music, what was the properties of the culture of the religious and non-religious music during the period of fatwas and accordingly the properties of the social life and entertainment life, through the window of fatwa.
As a result of the study; it can be seen that most of the Sheikh al-Islams and muftis in the Ottoman Empire gave fatwas against the music, but even so the music always maintained its existence in religious and / or non-religious life of almost every part of the society 

Key Words: Music, Religious Music, Dance, Religious Dance, Entertainment, Fatwa, Sheikh al-Islam, Mufti, Manuscript