Şah Veliyyullah Ed-Dihlevi (Ö. 1176/1762) ve El-Müsevva adlı muvatta şerhi
The shah Waliyyullah Al-Dehlawee (d.1176/1762) and his interpretation Al-Musavva of muvatta
Yazar: METİN AKSOY
Danışman: YRD. DOÇ. DR. MURAT AKKUŞ
Aksaray Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Temel İslam Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Din = Religion
Dizin: Hadis = Hadith ; Muvatta = Muvatta ; Rivayetler = Rumours ; Şah Veliyyullah Dehlevi = Şah Veliyyullah Dehlevi ; Şerh = Commentary

Özet:
Bu çalışmamızda hayatını ve ilmî serüvenini inceleme fırsatı bulduğumuz Şah Veliyyullah ed-Dihlevî (ö.1176/1762), 1700'lü yıllara damgasını vuran muhaddis şahsiyetlerden biri olarak karşımıza çıkmaktadır. ed-Dihlevî'nin özellikle hadis alanında yaptığı hizmetler sayesinde kendisinden önceki dönemlerde itibarını kaybetmeye yüz tutmuş olan hadis ilmini tekrar canlandırdığına ve bu canlanmanın günümüzde dahi etkisinin bulunduğuna şahit olmaktayız. Onun hadis konusunda telif etmiş olduğu eserler, hem yaşadığı döneme ve hem de günümüze ışık tutmaktadır. Ayrıca ed-Dihlevî'nin hadisi fıkıhla birleştirme başarısı, sahih kaynaklarımızdan bize nakledilen hadislerin anlaşılmasına fazlasıyla katkı sağlamıştır.
ed-Dihlevî, İmam Malik'in (ö.179/795) el-Muvatta'sının Yahya b. Yahya (ö.234/849) rivayetine el-Müsevva Şerhu'l-Muvatta adlı bir şerh yazmıştır. el-Muvatta ise,  İmam Malik'in en meşhur eseri olup fıkıh konularıyla ilgili bir takım hadisleri, Medine halkının uygulamalarını, sahabe ve tabiûn fetvaları ile İmam Malik'in kendi içtihadlarını içine alır. Müellifinin hadis ve fıkıh ilimlerinde otoritesinden ve kendi dalında ilk eserlerden olması dolayısıyla el-Muvatta, kaleme alındığı tarihten günümüze kadar itibar edilmiş bir eserdir. Gördüğü bu itibarın neticesidir ki üzerine birçok âlim tarafından ciltlerce şerh çalışması yapılmıştır. 
ed-Dihlevî yukarıda ismi geçen eserinde, hadisleri başta fıkıh yönü olmak üzere birçok yönden izah etmiş, izah ederken de ilim talebesinin anlayacağı bir uslup ile görüşlerini serdetmiştir. Ayrıca âlimlerden naklettiği rivayet ve görüşleri, kimi zaman delillerle desteklemiş kimi zaman da aksine delil getirmek suretiyle onların görüşlerini ve delillerini çürütmüştür. 
ed-Dihlevî'nin herkes tarafından bilinmeyen ve bizim de bu çalışmamızda tanıtmayı amaç edindiğimiz el-Müsevva adlı eserinde serdetmiş olduğu izahları ve kullanmış olduğu üsluptaki mahâreti, onun bir çok ilmi alanda mâhir olduğunu bize göstermektedir.

Abstract:
In this work, Shah Walıyyullah al-Dehlawee (d.1176 / 1762), which we find a chance to investigate his life and his scientific adventure, emerges as one of the muhaddis' personalities who stamped on the 1700s. We are witnessing that thanks to the services that al-Dehlawee had done especially in the domain of hadith, he revived the hadith that had lost its reputation in the previous periods and that even this revival is still influential today. His works, which he has written about hadith, are both a turning point and a daylight. In addition, Dehlawee's hadith has made a great contribution to the understanding of the hadiths that have been transmitted to us from our authentic sources.
al-Dehlawee, al-Muwatta of the Imam Malik (d.179 / 795) Yahya b. Yahya wrote a commentary al-Musevva Sharh al-Muvatta in his narration of al-Qa'ida (p. 234/849). al-Muvatta is the most famous work of Imam Malik and contains a number of hadiths on the subjects of fiqh, practices of the people of Medina, companions and natural felts, and Imam Malik's own ijtihad. The al-Muvatta is a work that is as much respected as day-to-date from the date of receipt of the deposit, as it is from the authority of the author in hadith and fiqh science and from the first works in his own field. The reason for this reputation is that many scholars have been working on sharpsholes.
al-Dehlawee explained the hadiths in many ways, mainly in the aspect of fiqh, in his above-mentioned work, and he explained his views with a style that the understanding of the subject of the study could understand. Moreover, narrations and views conveyed by scholars have sometimes refuted their views and arguments by bringing in evidence, sometimes supported by evidence.
The explanations that al-Dehlawee has published in his work al-Musevva, whose aim is to introduce in our work and which is not known by everyone, shows us that he is a masterpiece in many scientific fields.