Siklotrifosfazenlerin antrakinonlar ile reaksiyonları ve sitotoksik aktivitelerinin incelenmesi
Investigation of the reactions and cytotoxic activities of cyclotrihosphazenes with anthraquiones
Yazar: GİZEM DEMİR DEMİREL
Danışman: PROF. DR. GÖNÜL YENİLMEZ ÇİFTÇİ
Gebze Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Kimya = Chemistry

Özet:
Dünya genelinde kalp ve damar rahatsızlıklarından sonra en çok ölüme sebep olan hastalıkların başında kanser gelmektedir. Bilim insanları, sitotoksik etkisi olan kanser önleyici ajanları sentezlemeye ve özelliklerini incelemeye devam etmektedir.
Fosfazenler -[N=PR2]- (R=halojenler, farklı inorganik, organometalik veya organik nükleofiller vb.), düz zincir, halkalı ya da yüksek molekül ağırlıklı polimerik yapıda bulunabilirler. Bu grubun iyi bilinen hetero halkalı üyelerinden birisi olan hekzaklorosiklotrifosfazen (N3P3Cl6), çok fonksiyonlu moleküler düzenlemeler için sağlam inorganik platformuyla bilinir. Fosfazenler, farklı özelliklere sahip reaktiflerle kolayca yerdeğiştirme reaksiyonları gerçekleştirir. Reaktiflere göre farklı fiziksel, kimyasal özellik gösterebilme kabiliyeti araştırmacıların bu bileşiği ana iskelet olarak seçmelerine sebep olmuştur. Kinon ailesinin önemli bir üyesi olan antrakinon ve türevleri geniş farmakolojik özelliklere sahip olmasının yanı sıra seçici sitotoksik etkiler gösterebilme kabiliyetine sahiptir. 
Tez çalışmasında, hekzaklorosiklotrifosfazenin 2,2-dimetil-1,3-propandiol ile reaksiyonları incelendi ve monospiro-, monoansa-, dispiro- ve monoansa-monospiro- bağlı bileşikleri elde edildi.  Elde edilen bileşiklerin sırasıyla 2-aminoantrakinon, 2-hidroksiantrakinon ve 2-hidroksimetilantrakinon ile reaksiyonları gerçekleştirildi ve nihai ürün olan 5-9 bileşikleri elde edildi. Ayrıca hekzaklorosiklotrifosfazen ile de 2-aminoantrakinon reaksiyonları gerçekleştirilerek, 10-11 bileşikleri elde edildi. Sentezlenen bileşikler uygun yöntemlerle saflaştırıldı ve yapıları kütle (MALDI-TOF) spektrometrisi, 1H, 31P, fourier dönüşümlü kızılötesi (FT-IR) spektroskopi yöntemleri ile aydınlatıldı. Tez çalışması kapsamında sentezlenen bileşiklerin (1-3, 5, 8, 9) MCF-7, MCF-12A, DLD-1 ve CCD-18Co hücre hatlarına karşı biyolojik aktivite çalışması yapılarak, DNA'ya etkileri Agaroz-Jel elektroforez yöntemi incelendi.

Abstract:
Cancer is the leading cause of death after cardiovascular diseases worldwide. Scientists continue to synthesize anti-cancer agents with cytotoxic effects and study their properties.
Phosphazenes -[N=PR2]- (R=halogens, different inorganic, organometallic or organic nucleophiles etc.), can be found in straight chain, cyclic or high molecular weight polymeric structures. Hexachlorocyclotriphosphazene (N3P3Cl6), one of the well-known heterocyclic members of this group, is known for its robust inorganic platform for multifunctional molecular arrangements. Phosphazenes easily perform substitution reactions with reagents with different properties. The ability to show different physical and chemical properties according to the reagents caused the researchers to choose this compound as the main skeleton. Anthraquinone and its derivatives, an important member of the quinone family, have broad pharmacological properties as well as the ability to show selective cytotoxic effects. 
In the thesis study, the reactions of hexachlorocyclotriphosphazene with 2,2-dimethyl-1,3-propanediol were investigated and monospiro-, monoansa-, dispiro- and monoansa-monospiro- linked compounds were obtained. Reactions of the obtained compounds were carried out with 2-aminoanthraquinone, 2-hydroxyanthraquinone and 2-hydroxymethylanthraquinone, respectively, and the final product 5-9 compounds were obtained. In addition, by performing 2-aminoanthraquinone reactions with hexachlorocyclotriphosphazene, compounds 10-11 were obtained. The synthesized compounds were purified by appropriate methods and their structures were elucidated by mass (MALDI-TOF) spectrometry, 1H, 31P, fourier transform infrared (FT-IR) spectroscopy methods. Within the scope of the thesis study, biological activity studies of the synthesized compounds (1-3, 5, 8, 9) against MCF-7, MCF-12A, DLD-1 and CCD-18Co cell lines were conducted and their effects on DNA were investigated by Agarose-Gel electrophoresis method.