Çocuklarda dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu tedavisi alan hastaların ritim değerlendirmesi
Rhythm assessment for the use of attention deficit and hyperactivity disorder drugs in children
Yazar: GÖKÇE SÜMER
Danışman: DOÇ. DR. RUKİYE ÜNSAL SAÇ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Atomoksetin = Atomoxetine ; Elektrokardiyografi = Electrocardiography ; Ergenler = Adolescents ; Hiperaktiviteli dikkat eksikliği bozukluğu = Attention deficit disorder with hyperactivity ; Kalp = Heart ; Kalp fonksiyon testleri = Heart function tests ; Metilfenidat = Methylphenidate ; QT dispersiyonu = QT dispersion ; Çocuklar = Children

Özet:
Amaç: Bu çalışmada; dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) tanısı alan çocuk ve ergen hastalarda, metilfenidat (MPH) ve atomoksetin (ATX) tedavilerine başlanmadan önce ve başlandıktan sonra yapılmış olan kardiyak monitorizasyonun önemini belirlemek; MPH ve ATX tedavilerinin elektrokardiyografi (EKG)'de atriyal ileti ve ventriküler repolarizasyon parametreleri üzerindeki etkilerini saptamak amaçlandı.
Gereç ve Yöntem: Çalışmaya, Ankara Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Kliniği Çocuk Kardiyoloji Polikliniği'ne DEHB tanısı alarak başvuran, 6-18 yaş arasındaki çocuk ve ergenler dahil edildi. Kontrol grubu, yaş ve cinsiyet olarak benzerlik gösteren, Çocuk Kardiyoloji Polikliniği'nde muayene olmuş, kardiyak patoloji saptanmamış, kronik bir hastalığı olmayan ve ilaç kullanmayan çocuklardan seçildi. Farmakolojik tedavi öncesi DEHB tanılı hastalara ve kontrol grubuna EKG çekildi. Ailevi aritmik hastalık düşünülmeyen ve DEHB tedavisi olarak MPH ve ATX başlanmasına karar verilen hastaların tedavi öncesi, bir ay sonra ve üç ay sonraki EKG'lerinde QT aralığı, düzeltilmiş ortalama QT değerleri (QTc), QT dispersiyonları (QTd), düzeltilmiş QT dispersiyonları (QTcd), PR aralığı ve P dispersiyonu (Pd) hesaplandı.
Bulgular: Çalışmaya alınan 55 DEHB tanılı hastanın ortalama yaşı 10,05±2,78 yıl olup, %23,6'sı (n=13) kız, %76,4'ü (n=42) erkek cinsiyetti. Hasta grubunun DEHB tedavisi başlamadan önce, başladıktan bir ay ve üç ay sonraki EKG değerlendirmesinde, QTd, QTc ve QTcd değeri kontrol grubuna göre artmış bulundu (p<0,01). Ek olarak, üç ay sonra Pd değeri kontrol grubuna göre artmış bulundu (p<0,01). MPH başlanmış hasta grubunda, kontrol grubuna göre, bir ay sonraki QTd, QTc, QTcd değerleri ile, üç ay sonraki QTd, QTc, QTcd ve Pd değerleri; ATX başlanmış hasta grubunda ise, kontrol grubuna göre bir ay sonraki QTcd değerleri ile üç ay sonraki QTc ve QTcd değerleri artmış bulundu (p<0,05). MPH başlanmış hasta grubunda, bir aylık ve üç aylık tedavi sonrası tedavi öncesine göre QT aralığı, QTd, QTc ve QTcd değerleri artarken, üç aylık tedavi sonrasında ek olarak Pd değerleri de anlamlı derecede artmıştı (p<0,05). ATX başlanmış hasta grubunda bir aylık tedavi sonrası tedavi öncesine göre QTd, QTc, QTcd değerleri ile, üç aylık tedavi sonrası tedavi öncesine göre QT aralığı, QTd, QTc, QTcd değerleri artmış (p<0.05), PR aralığı anlamlı derecede azalmış bulunmuştur (p<0.05).
Sonuç: DEHB tedavisinde stimulan ajan olarak kullanılan MPH ile noradrenalin geri alım inhibitörü olan ATX'in, ventriküler repolarizasyodaki bölgesel farklılıkları yansıtan ve malign ventriküler artimilerin belirteci kabul edilen QTd ve yine ventriküler aritmi riskini değerlendirmek açısından değerli olan QTc değerini arttırdığı görülmüştür. Bu nedenle bazal EKG değerlendirmeleri normal bile olsa DEHB tedavisi alırken kısa ve uzun vadede ritim değerlendirmesi yapılması yararlı olacaktır. 
Anahtar Kelimeler: Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu; Elektrokardiyografi; Metilfenidat; Atomoksetin

Abstract:
Objective: In this study, it was aimed to determine the importance of cardiac monitoring performed before and after starting methylphenidate (MPH) and atomoxetine (ATX) treatment in children and adolescents diagnosed with attention deficit hyperactivity disorder (ADHD); and to determine the effects on atrial conduction and ventricular repolarization parameters in electrocardiography (ECG).
Materials and Methods: Children and adolescents between the ages of 6-18 years, who were admitted to the Ankara Health Practice and Research Center Child Health and Diseases Clinic, Pediatric Cardiology Outpatient Clinic, with the diagnosis of ADHD were included in the study. The control group was constituted of children matched with age and gender, who were examined in the Pediatric Cardiology Outpatient Clinic, had no cardiac pathology, did not have a chronic disease and did not use drugs. ECGs were performed in patients with ADHD and control groups before pharmacological treatment. QT interval, corrected mean QT values (QTc), QT dispersions (QTd), corrected QT dispersions (QTcd), PR interval and P dispersion (Pd) of the ADHD patients, without familial arrhythmic disease, who were decided to start MPH and ATX as ADHD treatment were calculated in their ECGs, before treatment, one month and three months after treatment. 
Results: The mean age of 55 ADHD patients included in the study was 10.05±2.78 years, 23.6% (n=13) were female and 76.4% (n=42) were male. QTd, QTc and QTcd values increased when compared to the control group in the ECG evaluation of the patient group one month and three months after the start of ADHD treatment (p<0.01). In addition, after three months, the Pd value increased when compared to the control group (p<0.01). In the patient group, whose MPH was started, the QTd, QTc, QTcd values after one month and QTd, QTc, QTcd and Pd values after three months increased when compared to the control group (p<0.05). After a month of treatment, QTd, QTc, QTcd values increased. QT interval, QTd, QTc, QTcd values were increased (p <0.05), PR interval was significantly decreased compared to pretreatment after three months in the group of patients who started atomoxetine (p <0.05).
Conclusions: It has been observed that, MPH as a stimulating agent in ADHD treatment and ATX, which is a noradrenaline reuptake inhibitor, increase the value of QTd, which is considered to be the marker of malignant ventricular arrhythmia reflecting regional differences in ventricular repolarization and also increased the QTc value, which is also valuable in assessing the risk of ventricular arrhythmia. Therefore, even if basal ECG evaluations are normal, it will be useful to perform rhythm evaluation in the short and long term while receiving ADHD treatment.
Key Words: Attention deficit hyperactivity disorder; Electrocardiography; Methylphenidate; Atomoxetine