Denizcilikte ve havacılıkta örgütsel kültürün ekip kaynak yönetimi üzerine etkisinin karşılaştırmalı analizi
A comparative analysis of the effect of organizational culture in maritime and aviation on crew resource management
Yazar: BİLGEHAN ÇAKIR
Danışman: PROF. DR. LEYLA TAVACIOĞLU
İstanbul Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Deniz Ulaştırma Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Deniz Ulaştırma Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Deniz Bilimleri = Marine Science ; Denizcilik = Marine ; Sivil Havacılık = Civil Aviation

Özet:
İnsanlık tarihi boyunca ortak amaçlar doğrultusunda bir araya gelen farklı niteliklere sahip kişilerin oluşturduğu örgütler bulunmaktadır. Ortak bir amaç̧ için çalışan insanlardan oluşan bir topluluk olan örgüt, oluşumu sonucunda bir kültür oluşturur ve bu kültüre Örgütsel Kültür denmektedir. Örgütsel Kültür görevlerin yerine getiriliş̧ biçimini ve genel yapıyı belirmekte olup üyelerine örgütsel çerçevede davranışlar için belirleyici bir rol oynamaktadır. Bu kavramın oluşumunu sağlayan kilit unsur insandır. İnsanlar her biri eşsiz olan farklı algı, yetenek ve becerileri içeren karmaşık bir yapıdan oluşmaktadır. Bu karmaşık yapılar tarafından oluşturulan örgütlerde oluşan Örgütsel Kültür de bu doğrultuda karmaşık bir yapıya sahip olmaktadır. Örgütsel hedeflere ulaşmak örgüt açısından önem taşımakta dolayısıyla Örgütsel Kültür'ün de bu hedef doğrultusunda katkı sağlayacak formda olması gerekmektedir. 
Denizcilik ve havacılık örgütlerinde operasyonları emniyetli şekilde sürdürmek büyük önem taşımaktadır. Zaman içinde yapılan teknik iyileştirmeler ile her iki sektörde de verimlilikler arttılmıştır. Ancak bu iyileştirmelere rağmen her iki sektörde de kazalar yaşanmaya devam etmiştir. Geleneksel yöntem olan teknik konular üzerinde yapılan iyileştirmelere rağmen kazaların sürmesi daha önce fark edilmeyen insan faktörü kavramının fark edilmeye başlamasını sağlamıştır. İnsan, doğası gereği hata yapabilmektedir. Bu hataların belirli süreçlerden geçerek kontrol edilememesi kazalara yol açabilmektedir. Havacılık sektöründe kontrol edilemeyen süreçler, büyük ölümcül kazaların gerçekleşmesi ile fark edilmeye başlanmış, farklı yöntemler geliştirilerek incelenmiştir.  
Havacılıkta incelenmeye başlanan insan faktörü konusu, sonrasında Ekip Kaynak Yönetimi EKY kavramının oluşmasını sağlamıştır. EKY insan faktörünün kapsadığı liderlik, durumsal farkındalık, iletişim, takım çalışması, iş yükü yönetimi, stres yönetimi gibi teknik olmayan becerilerin geliştirilerek insan hatalarının en aza indirgenmesi hedeflemektedir. Havacılık sektöründe oluşturulan EKY uygulamaları tarihsel süreçte sürekli olarak gelişerek nesiller boyunca ilerlemiştir. Havacılık sektöründe insanın her daim hata yapabileceği ön kabulü bulunmakta ve EKY uygulamaları uçuş emniyetini arttırmak için gerekli görülmektedir. Havacılıktaki EKY uygulamalarının başarılarını denizcilik sektörü üyeleri tarafından farkedilmesi ile havacılık ile benzer dinamiklere sahip olan denizcilik sektöründe de yüksek paya sahip olan insan faktörü sebepli kazaları azaltmak için EKY uygulamalarının denizcilik sektörüne uyarlanma süreci başlamıştır. Bu süreçte her iki sektördeki farklılıklar sebebi ile uyarlama ve uygulama süreçlerinde farklılıklar meydana gelmiş olup bu farklılıkların oluşmasında birçok farklı paydaş bulunmaktadır. Aynı zamanda EKY; donanım, insan kaynakları ve bilginin en etkin şekilde kullanılması hedeflenmektedir. Denizcilik ve havacılık sektörlerindeki hizmet veren örgütlerin hedefleri arasında emniyetli çalışma büyük bir öneme sahiptir. 
Bu çalışmanın amacı Örgütsel Kültür ve EKY'nin denizcilik ve havacılık çalışanları üzerindeki etkisini incelemektir. Bu doğrultuda örneklemini Türk ticari denizcilik çalışanları ve Türk sivil havayolu çalışanlarının oluşturduğu Etik Kurul onayı alınmış anket uygulanmıştır. Örgütsel Kültür ve EKY çalışmaları her iki sektör için birlikte ve ayrı ayrı incelenmiştir. Denizcilik literatüründe teknik olan konular çerçevesinde yapılan çalışmaların geleneksel denizcilik çalışmalarını oluşturması, teknik olmayan becerilerin incelendiği çalışmaların sınırlı sayıda olması bu çalışmanın temel motivasyonunu oluşturmaktadır. 
Çalışmanın ilk bölümünde çalışmaya ait amaç, kapsam, sınırlılıklar, önem ve literatür taraması, ikinci bölümde Örgüt ve Örgütsel Kültür kavramları, üçüncü bölümde Ekip, Kaynak, Yönetim ve EKY kavramları, dördüncü bölümde Örgütsel Kültür ve EKY ilişkisi, beşinci bölümde yöntem, altıncı bölümde bulgular, yedinci bölüm ise sonuç ve önerilerden oluşmaktadır.
Çalışmanın amacı doğrultusunda, katılımcıların Örgütsel Kültür ve EKY özelliklerinin, çalışılan sektöre göre farklılık gösterip göstermediği incelenmiştir. Çalışmada nicel araştırma yöntemlerinden genel tarama modeli kullanılmıştır. Çalışma kapsamında katılımcılardan araştırmacılar tarafından oluşturulan anket yoluyla veriler toplanmıştır. SPSS programı ile verilerin analizinde betimsel ve çıkarımsal istatistik yöntemlerinden faydalanılmıştır. Elde edilen bulgular doğrultusunda havacı katılımcıların Örgütsel Kültür ve EKY boyutlarının ortalamalarının, denizci katılımcılara göre daha yüksek olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Örgütsel Kültür ve EKY ilişkisinin ANOVA testi ile incelenmesi sonucu her iki boyut arasında pozitif ve doğrusal yönde ilişki olduğu görülmüştür. Özetle Örgütsel Kültür'ün EKY uygulamarını pozitif yönde etkildiği sonucuna ulaşmışmıştır. Havacılık sektöründe elde edilen yüksek ortalamaların Örgütsel Kültür ve EKY uygulamalarında daha yüksek ortalamalara sahip olmasında havacılıkta teknik olmayan beceriler üzerinde yapılan çalışma ve uygulamaların katkısı olduğu düşünülmektedir. Bu uygulamaların Denizcilik sektörüne uyarlanmasının sektöre katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Abstract:
Throughout the history of humanity, there have been organizations formed by people with different qualifications who have come together for common purposes. The organization, which is a community of people working for a common purpose, creates a culture as a result of its formation and this culture is called Organizational Culture. The culture of an organization determines the way tasks are fulfilled and the general structure, and plays a critical role in determining how its members behave in the organization. Humans are the key element in the formation of this concept. People are made up of a complex structure that includes different perceptions, abilities and skills, each of which is unique. Cultures within organizations created by these complex structures have a complex structure in this direction as well. Achieving organizational goals is critical for the organization, so Organizational Culture should be in a form that will contribute towards this goal.
In maritime and aviation organizations, it is of critical importance to maintain operations safely. With technical advancements over time, productivity has increased in both sectors. However, despite these improvements, accidents continued to occur in both sectors. The occurrence of accidents despite advancements in the traditional method of solving technical issues prompted recognition of the human factor, which had been overlooked before. Human nature makes mistakes. Failure to control these errors by working through certain processes can lead to accidents. Such uncontrollable processes have started to be noticed with the realization of major fatal accidents in the aviation sector, and different methods have been developed and examined.
After the human factor issue, which was extensively studied in aviation, the concept of Crew Resource Management (CRM) was formed. CRM aims to minimize human errors by developing non-technical skills such as leadership, situational awareness, communication, teamwork, workload management, and stress management, which are covered by the human factor. Throughout history, CRM has evolved in the aviation industry in a continuous, evolutionary process. It has progressed through generations to become universally accepted in aviation from a workshop study and adopted in all areas of aviation depending on the regulations. In the aviation industry, there is a presumption that people can always make mistakes, and CRM applications are considered necessary to increase flight safety. In order to see the success of CRM in aviation and to reduce human factor-related accidents in their own industry, which has a similar dynamic, the maritime industry has adopted CRM practices implemented in aviation. In this process, due to the differences in both sectors, there have been differences in the adaptation and implementation processes. There are many different stakeholders in the formation of these differences. Furthermore, CRM, hardware, human resources, and information are intended to be used in the most effective manner. Safe working is of critical importance among the objectives of service organizations in the maritime and aviation sectors. In this context, it is thought that organizational culture is related to CRM practices.
The aim of this study is to examine the effect of organizational culture and CRM on maritime and aviation workers. In this direction, the survey application, which was approved by the Ethics Committee, whose sample consisted of Turkish commercial maritime employees and Turkish civil airline employees, was applied on a voluntary basis. As a result of the literature review, organizational culture and CRM studies were reviewed. In addition, studies in which both sectors were compared together were examined. The main motivation for this study is the fact that studies carried out within the framework of technical subjects in the maritime literature constitute traditional maritime studies and the low number of studies examining non-technical skills.
The first part of the study discusses the purpose of the study, scope of the study, limitations of the study, importance of the study and literature review of the study. 
In the second part, organization concepts, culture concepts, organizational culture concepts, organizational culture types are examined. Culture concepts reviewed in details such as culturel differences, layers of the culture, the dimensions the national culture concept of Hoftstede. Organizational culture concepts reviewed in details such as factors of the organizational culture, the relation between organizational culture and organizational climate, the spesifications of the organizational culture, the items and layers of the organizational culture, organizational culture approachs and the types of organizational culture are examined.
In the third part, the concept of human factors, the concept of crew, the concept of resource, the concept of management, the concepts of Crew resource management, CRM concept in aviation, the CRM training and legal basis of CRM training in aviation, CRM concept in maritime, the development process of CRM in maritime and the CRM training and legal basis of CRM training in maritime are examined. Human factors concepts reviewed in details such as human factors, human factors assestments conceptual models. Crew concepts reviewed in details such as group concept, team concept, crew concept. CRM concepts reviewed in details such as CRM dimensions. CRM concept in aviation reviewed in details such as CRM skills, CRM evaluations, CRM generations.  CRM training in aviation reviewed with different authorities rules. CRM concept in maritime reviewed in details such as historical background, CRM generations in maritime, CRM trainings in maritime and legal basis of the trainings.  
In the fourth part the relationship between Organizational Culture and CRM has been examined.
In the fifth section the method of the study, data collection tool, details of the survey explained. 
In the sixth section, the findings are presented. Findings of the study shown that aviators have higher organizational culture response averages, implying that aviator participants have higher organizational culture tendencies than seafarers. CRM response averages are higher in aviators, indicating that aviator participants have higher CRM tendencies than sailor participants. 
The seventh chapter consists of conclusions and recommendations. The data from the organizational culture tendency scale application was determined to have a normal distribution. The CRM scale application data was determined to have a normal distribution. It was discovered that there is a positive and significant relationship between the participants' organizational culture tendencies and their CRM perspectives, and that this relationship is linear. In other words, as participants' Organizational Culture tendencies improve, their views on CRM improve as well. According to this viewpoint, organizational culture has a positive relationship with CRM practices.
In line with the purpose of the study, it was examined whether the organizational culture and CRM characteristics of the participants differ according to the sector. A general survey model was used in the study as one of the quantitative research methods. Within the scope of the study, data were collected from participants through a questionnaire created by the researchers. Descriptive and inferential statistical methods were used in the analysis of the data with the SPSS program. From the results, it was concluded that the average of the organizational culture and CRM dimensions of the aviator participants was higher than those of the mariners. As a result of examining the relationship between organizational culture and CRM with the ANOVA test, it was seen that there was a positive linear relationship between both dimensions. In summary, it has been concluded that organizational culture has a positive effect on CRM practices. It is thought that the studies and practices on non-technical skills in aviation contributed to the higher averages obtained in the aviation sector in organizational culture and CRM applications. Adapting these practices to the maritime sector is thought to have positive effects on the industry.