Bazı bitki ekstraktlarının patates böceği [Leptinotarsa decemlineata (Say) (Coleoptera, Chrysomelidae)] üzerine kontakt ve davranışsal etkileri
Behavioural and toxic effects of some plant extracts to colorado potato beetle [Leptinotarsa decemlineata (Say) (Coleoptera, Chrysomelidae)]
Yazar: MUSTAFA ALKAN
Danışman: PROF. DR. AYHAN GÖKÇE ; PROF. DR. KENAN KARA
Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışmada altı farklı bitkiden (Acanthus dioscoridis L., Achillea millefolium L., Bifora radians M. Bieb., Heracleum platytaenium Boiss,  Humulus lupulus L., Phlomoides tuberosa (L.) Moench) elde edilen bitki ekstraktlarının etkinliği patates böceği [Leptinotarsa decemlineata (Coleoptera: Chrysomelidae)] üzerinde denenmiştir. Bu amaçla bitki ekstraktlarının kontakt, mide zehiri, yumurta açılımı, yumurta bırakmayı engelleyici, uzaklaştırıcı, beslenmeyi engelleyicisi ve larval gelişme üzerine olan etkileri araştırılmıştır. Ayrıca bitki ekstraktlarının bileşenleri GC/MS cihazı ile analiz edilmiştir. Üçüncü dönem larvalar için en yüksek kontakt toksisite %100 ölüm oranı ile H. platytaenium bitki ekstraktında görülmüş ve % 96 ölüm oranı ile bunu H. lupulus ekstraktı takip etmiştir. Kontakt toksisite çalışmalarının ikinci kısmında ümitvar sonuçlar veren bitki ekstraktları ile doz-ölüm çalışmaları yapılmıştır. Doz-ölüm denemeleri sonucunda üçüncü dönem larvalarda H. platytaenium için LD50 ve LD90 değerleri sırasıyla 0,206 µg/böcek ve 0,402 µg/böcek olarak hesaplanmıştır. Mide zehir etkisi denemelerinde en yüksek aktivite % 74 ölüm oranı ile üçüncü dönem larvalar için H. platytaenium ekstraktında saptanmıştır. H. platytaenium ekstraktının 10 g/L'lik konsantrasyonu konsantrasyon-etki denemeleri sonucunda mide zehir etkisi olarak % 92 ölüm sağlamıştır. Ovisidal etki denemelerinde en yüksek etki % 4'lük yumurta açılımı ile H. platytaenium ekstraktında saptanmış, bu bitki ekstraktının etkinliğini % 19 ile A. millefolium ekstraktının etkinliği takip etmiştir. H. platytaenium ile yürütülen konsantrasyon etki denemelerinde 75 g/L'lik konsantrasyonun yumurta açılımını önemli derecede engellediği sonucuna varılmıştır. Yumurta bırakma denemelerinde H. platytaenium ve H. lupulus ekstraktları kontrole göre farklı etkilere sahip olmuştur. Denemeye alınan bitki ekstraktlarının larval gelişmeyi etkilediği ve bu etkilerin konsantrasyon ile paralel olarak arttığı sonucuna varılmıştır. Altı bitki ekstraktının uzaklaştırıcı etkileri seçenek testi ile incelendiğinde tüm ekstraktların değişen oranlarda repellent etkiye sahip olduğu belirlenmiştir. Beslenmeyi engelleyici etki denemelerinde ise H. lupulus, H. platytaenium ve A. millefolium ekstraktlarının 10 g/L'lik konsantrasyonda en yüksek beslenmeyi engelleyici etkiye sahip olduğu ortaya konmuştur.

Abstract:
In this study, efficacies of six different plants (Acanthus dioscoridis L., Achillea millefolium L., Bifora radians M. Bieb., Heracleum platytaenium Boiss,  Humulus lupulus L., Phlomoides tuberosa (L.) Moench) extracts were investigated against the Colorado potato beetle [Leptinotarsa decemlineata (Coleoptera: Chrysomelidae)]. For this purpose, contact, stomach poison, ovicidal, antiovipositoin, repellent, antifeedant and larval development effects were studied. Also oil components of plant extracts were analyzed by GC/MS instrument. The greatest contact toxicity to 3rd instar larvae was seen H. platytaenium extract which caused 100 % mortality, followed by H. lupulus extract with 96 % mortality. In the second part of contact toxicity studies, with the promising extracts dose-response bioassays were carried out. As a result of dose-response trials made with the 3rd instar larvae, extract of H. platytaenium LD50 and LD90 values were 0.206 and 0.402 µg/insect respectively. The highest stomach poison effect for the 3rd instar larvae, was seen H. platytaenium extract which caused 74 % mortality. Studies that was related with the concentration-response experiment showed us, using 10 g/L concentration of H. platytaenium extract, was provided 92% mortality as a stomach poison. In ovicidal effect experiments, the greatest ovicidal effect was observed by the H. platytaenium with 4 % egg hatching ratio and followed by Achillea millefolium with 19 %. Concentration-response trials made with 75 g/L concentration of H. platytaenium extracts showed significantly inhibit the egg hatching of L. decemlineata. In antiovipositoin experiments, extract of H. platytaenium and H. lupulus have different effects from the control group. Plant extracts were affect the larval development and it was found that this effect increased depending on the concentration. Six plant extract when was examined by choice test for the repellent effect and all of these extracts have different repellent effects. In antifeedant experiments, 10 g/L concentration of H. lupulus, H. platytaenium and A. millefolium extracts were found the highest antifeedant effect.