Türkiye'de yetişen endemik Ononis L. türleri üzerinde farmasötik botanik yönünden araştırmalar
Studies on endemic Ononis L. species growing in Turkey from the point of pharmaceutical botany
Yazar: AYŞE BALDEMİR
Danışman: PROF. DR. MAKSUT COŞKUN
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmasötik Botanik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Anatomi = Anatomy ; Endemikler = Endemics ; Fabaceae = Fabaceae ; Farmakognozi = Pharmacognosy ; Flavonoidler = Flavonoids ; Kromatografi-yüksek basınçlı-sıvı = Chromatography-high pressure-liquid ; Morfoloji = Morphology ; Onanis L. = Onanis L. ; Tıbbi bitkiler = Plants-medicinal

Özet:
Bu çalışma, ülkemizde doğal olarak yetişen Ononis sessilifolia, O. basiadnata, O. macrosperma endemik türleri üzerinde yürütülmüştür. Her türün morfolojik, anatomik özellikleri, kimyasal bileşimleri ve biyolojik aktiviteleri yönünden incelenmiştir.Türlerin morfolojik ve anatomik özellikleri benzerlik ve farlılıkları araştırılmıştır. Betimleme çizim ve orijinal fotoğraflarla desteklenmiştir. Yeni tesbit edilen özellikler türlerin tayin anahtarlarına eklenerek düzenlenmiştir. Ayrıca, türlerin polen ve tohum yüzeyleri incelenmiş, ışık ve taramalı elektron mikroskobu ile fotoğrafları çekilmiştir.Kimyasal çalışmada türlerin kök ve herbaları ana etken madde grupları açısından incelenmiştir. İTK ve YBSK yöntemleri kullanılarak her türün kök ve herbalarında bulunan flavonoit tipi bileşikler tespit edilmiştir. Ayrıca Rutin ve Mirsetin'in YBSK'de miktar tayinleri yapılmıştır.Biyolojik aktivite çalışmalarında antimikrobiyal, antioksidan, anti-enflamatuvar ve yara iyi edici etki araştırılmıştır.Serbest radikal süpürücü aktiviteyi belirlemek için, kalitatif DPPH (1,1-difenil-2-pikrilhidrazil) yöntemi, lipozom lipid peroksidasyonunu belirlemek için ise TBA (Tiyobarbitürik asit) yöntemi uygulanmıştır. Diklormetan ve etilasetat ekstrelerinde yüksek radikal süpürücü etkiye ve Tiyobarbitürik asit yönteminde ise O. macrosperma (herba) O. sessilifolia (herba) ve (kök) EtOH ekstrelerinde gözlemlenmiştir. En yüksek total fenol miktarı türlerin kök ve herba EtOAc fraksiyonlarında tespit edilmiştir.Numunelerin antimikrobiyal aktiviteleri Bauer-Kirby disk diffüzyon yöntemi kullanılarak tanımlanmıştır. Etanol ekstrelerinde bazı bakterilere karşı düşük derecede bir aktivite görülmüştür. Buna ek olarak flukanozol'e göre Candida albicans'a karşı orta derecede bir aktivite gözlenmiştir. O. macrosperma türü dışında diğer türlerin diklormetan ekstrelerinde Gram (+), Gram (-) bakteriler ve mayaya karşı herhangi bir etki görülmemiştir. Bazı etilsetat fraksiyonlarında da Escherichia coli, Staphylococcus aureus, MRSA ve C. albicans'a karşı daha düşük derecede antimikrobiyal aktivite görülmüştür.Bitkilerin yara iyi edici aktiviteleri in vivo olarak linear insizyon ve dairesel eksizyon deney modelleri ile değerlendirildi. İyileşme potansiyeli Centella asiatica'nın % 1'lik ekstresini içeren Madecassol® referansı ile karşılaştırma yapılarak değerlendirildi. Ekstrelerin in vivo anti-enflamatuvar etkileri asetik asit-nedenli kapiller permeabilite artışının inhibisyonuna dayanan Whittle yöntemi ile değerlendirilmiştir. Sonuç olarak her iki deneyde de O. macrosperma'nın su, etanol ekstresi ve etanol ekstresinin etilasetat fraksiyonunda en yüksek etki tespit edilmiştir.

Abstract:
This study was conducted on endemic Ononis species (Ononis sessilifolia Bornm., O. basiadnata Hub. & Mor., O. macrosperma Hub. & Mor.) native to Turkey. Morphological, anatomical, chemical constituents and biological acitivities of each species were studied.The morphological and anatomical features of the species have been investigated, similarities and differences have been demonstrated with drawings and photographs. After adding the new features, new determination key for species were arranged. In addition, surfaces of all pollen and seed morphologies were examined and their photographs were taken with light and scanning electron microscopes.In the chemical study, main active substance groups of the roots and herbs of the species were tried to be determined. Flavonoid type compounds, found in the roots and herbs of each species were determined with TLC and HPLC analysis. Also quantitative analysis of rutin and myrcetin were studied by HPLC.In biological activity studies, antimicrobial, antioxidant, anti-inflammatory and wound healing affect were examined.Antioxidant activities of the extracts were studied by qualitative DPPH (2,2-diphenyl-1-picrylhydrazyl radical) assay to detect the free radical scavenging activity and by thiobarbituric acid (TBA) assay to detect their liposome lipid peroxidation. Dichlorometane and Ethyl acetate extracts showed the highest DPPH free radical scavenging activity and TBA method also has been observed in the highest activity of ethanol extract of O. macrosperma (herb) O. sessilifolia (herb and root). In the ethyl acetate fractions of herb and root of three species, the highest total phenol activities were showed.Antimicrobial activities of the samples were determined using Bauer-Kirby-disc diffusion technique. All ethanol extracts showed less activity against some bacteria. In addition to this, they showed moderate activity against Candida albicans according to flucanozole. Exclude from O. macrosperma herba (OMH), other dichlorometane extracts showed no activity Gram (+), Gram (-) and fungi. All of the butanol extracts showed moderate activity than that of the standarts. Some ethyl acetate fractions also showed less activity against Escherichia coli, Staphylococcus aureus, MRSA and C. albicans.In vivo wound healing activity of the plants were evaluated with linear incision and circular excision experimental models. The healing potential was comparatively assessed with a reference ointment Madecassol®, which contains 1% extract of Centella asiatica. In vivo anti-inflammatory effect of the extracts were assessed by the Method of Whittle based on acetic acid-induced increase in capillary permeability. As a result, in both experiments, water and ethanol extracts and the fraction of the ethyl acetate of O. macrosperma showed the highest impact.