Türkiye'de ilahiyat akademisinin Alevilik meselesine yaklaşımı
Approach of the theological academy in Turkey to the issue of Alevism
Yazar: HAVVA BETÜL İN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FATMA ÇAKMAK
Harran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Din Sosyolojisi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion

Özet:
Din, din ekseninde oluşan gruplar ve cemaatler toplumsal yapı dinamiklerini oluşturan ve etkileyen birer sosyal sistemdir. Özellikle Anadolu havzasında, sosyal sistemin parçası olan bu dini gruplar hacimli bir alanı kaplamaktadır. Alevilik, Ali'ye mensup, Ali'ye ait anlamlarına gelen; Hz. Ali ve Ehl-i Beyt sevgisiyle yoğrulmuş İslam'ın içinden bir yoldur. Köklerini geçmişten alan ve bugüne olan etkisi yok sayılamayan Alevilik, toplumsal, sosyal ve siyasi anlamda güncel bir meseledir. Bu yönüyle hakkında bir çok kez çalışılmış ve bu alana dair kapsamlı bir literatür oluşturulmuştur. Araştırmada farklı yönleriyle çeşitli zamanlarda yeniden gündeme gelen Alevilik konusuna, konunun muhataplarından olan ilahiyat akademisinin perspektifinden bakmak amaçlanmıştır. Giriş hariç üç ana bölümden oluşan çalışmanın ilk bölümünde Aleviliği doğuran ve besleyen unsurlar; Aleviliğin, tarihsel-teolojik bağlamları; İslam tarihi ve İslam coğrafyası odağında ele alınmıştır. Ayrıca uzun zamandır bir arada kullanılan ve bu nedenle karıştırılan Alevilik-Bektaşilik farklılaşmasına da temas edilmiştir. İkinci bölümde Türkiye'de Alevilik meselesinin sosyolojik boyutlar ilk olarak Alevilerin kendilerini algılayışları olmak üzere; Alevililik'te yeni yaklaşımlara ve Alevilerin tarih boyunca devlet ile olan ilişkilerine
değinilmiştir. Çalışmanın son bölümünde ise Türkiye'deki ilahiyat akademisyenleri arasında Alevilik konusunda en fazla eser veren beş ismin, güncel Alevi sorunları ve taleplerine yönelik düşünceleri incelenmiştir.

ANAHTAR KELIMELER: Din, Alevilik, Bektaşilik, İlahiyat, Cemevi.

Abstract:
Religion, communities which are formed around religion, and groups are social
systems that create and affect the dynamics of social structure. Especially in the
Anatolian region, these religious groups, which are part of the social system, have a
significant space. Alevism, means belonging to Hazrat Ali, is a path through Islam,
blended with the love of Ali and Ahl al-Bayt. Alevism, which takes its roots from the
past and whose impact on the present cannot be ignored, is a current issue in terms of
social, political, and societal aspects. Therefore, it has been studied many times about
Alevism, an extensive literature has been created in this field. The aim of this study
is to examine the issue of Alevism, which has been reconsidered from different
perspectives at different times, from the perspective of the theological academies,
which are among those interested in the subject. In the first part of the study, which
consists of three main chapters except the introduction, the elements that gave rise to
and nourish Alevism are addressed, focusing on the historical-theological contexts of
Alevism, Islamic history and Islamic geography. Additionally, the differentiation
between Alevism and Bektashism, often used interchangeably, is addressed. The
second section examines the sociological dimensions of the Alevism issue in Turkey,
focusing on how Alevis perceive themselves, new approaches to Alevism, and the
historical relationship between Alevis and the state. In the last part of the study, the
thoughts of the five names who produced the most works on Alevism in the
theological academy regarding current Alevi problems and demands were examined.

KEYWORDS: Religion, Alevism, Bektashism, Theology, Cemevi.