Sağlıklı erişkin bireylerde tükürük kortizolünün biyolojik varyasyonunun değerlendirilmesi
Estimation of the biological variation of salivary cortisol in healthy adults
Yazar: FATİH SERİN
Danışman: PROF. DR. MEHMET ŞENEŞ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Tıbbi Biyokimya Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Biyokimya = Biochemistry

Özet:
Amaç: Sağlıklı bireylerde sabah tükürük kortizolünün birey içi (CVI) ve bireyler arası (CVG) biyolojik varyasyonunun, LC-MS/MS ve elektrokemilüminesans immünölçüm (ECLIA) yöntemleri ile hesaplanması amaçlandı. Elde ettiğimiz biyolojik varyasyon verileri ile tükürük kortizolü için bireysellik indeksi (II), referans değişim değerleri (RDD), analitik kalite gereklilikleri ve cinsiyet alt grupları için tabakalandırma yapmanın gerekli olup olmadığı değerlendirildi.
Gereç ve Yöntem: EFLM Biyolojik Varyasyon Çalışma Grubu'nun dahil etme ve hariç tutma kriterleri esas alınarak belirlenen 41 sağlıklı gönüllüden (21 kadın, 20 erkek), 10 hafta boyunca haftanın belirli bir günü 08.00-10.00 arasında, preanalitik evreden kaynaklanabilecek varyasyonu minimuma indirmek amacıyla standart bir prosedür uygulanarak, tükürük numunesi toplandı. Numuneler toplanıp santrifüj edildikten sonra üç porsiyona ayrılıp, analiz gününe kadar -80°C'de muhafa edildi. LC- MS/MS ve ECLIA yöntemleri ile tek çalışmada, rastgele ve her iki yöntem için de ikişer tekrarlı olmak üzere tükürük kortizolü ölçümleri gerçekleştirildi. Her iki yöntem için CLSI kılavuzları esas alınarak tükürük kortizolü ölçümü için metot değerlendirme çalışması yapıldı. BIVAC kontrol listesi esas alınarak, sabah tükürük kortizolü için CVI, CVG, II, RDD ve analitik kalite gereklilikleri iki yöntem için ayrı ayrı belirlendi.
Bulgular: LC-MS/MS yöntemi ile gerçekleştirilen ölçümlere göre sabah tükürük kortizolü için CVI: %31.1 (28.1-34.5; %95 GA), CVG: %27.5 (21.2-37.6; %95 GA), II: 1.13, RDDyukarı: +%131.1, RDDaşağı: -%56.7, arzu edilen impresizyon <%15.6, bias <%11 ve izin verilen toplam hata (TEa <%36 bulundu. ECLIA yöntemi ile gerçekleştirilen ölçümlere göre CVI: %28.1 (25.7-30.8; %95 GA), CVG: %31.3 (24.5-42.6; %95 GA), II: 0.89, RDDyukarı: +%100.6, RDDaşağı: -%50.2, arzu edilen impresizyon <%14, bias <%11 ve TEa <%34 bulundu. Her iki yöntemle de elde edilen biyolojik varyasyon değerlerine göre, cinsiyet grupları için tabakalandırma yapmanın gerekli olmadığı belirlendi.
Sonuç: Çalışmamız BIVAC kriterleri esas alınarak gerçekleştirilen ilk tükürük kortizolü biyolojik varyasyonu ilk çalışmasıdır. Her iki yöntem için de çalışmanın CVI'yı saptama gücü, en yüksek değer olan, 1'dir. Her iki yöntemle elde edilen CVI ve CVG değerleri, güven aralıkları ile değerlendirildiğinde birbirbini kapsamaktadır. Tükürük kortizolü orta derecede bireysellik göstermektedir; buna göre ölçüm sonuçlarının, bireysel referans aralıklara göre veya popülasyona dayalı referans aralıklar ve referans değişim değeri ile birlikte değerlendirilmesi uygun görünmektedir.
Anahtar kelimeler: Analitik kalite gereklilikleri, bireysellik indeksi, biyolojik varyasyon, Cushing sendromu, metot değerlendirme, referans değişim değeri, tükürük kortizolü

Abstract:
Aim: We aimed to calculate the within-subject (CVI) and between-subject (CVG) biological variations of morning salivary cortisol in healthy subjects by LC- MS/MS and electrochemiluminescence immunoassay (ECLIA) methods. With the biological variation data we obtained, we evaluated the index of individuality (II), reference chance values (RCV), analytical quality specifications (APS), and whether stratification for gender subgroups is necessary for salivary cortisol.
Materials and Methods: Saliva samples were collected from 41 healthy volunteers (21 females, 20 males), identified on the basis of the inclusion and exclusion criteria of the EFLM Biological Variation Working Group, between 08.00 a.m. and 10.00 a.m. on one day of the week for 10 weeks, following a standardized procedure to minimize variation due to the preanalytical phase. After collection and centrifugation, the samples were divided into three portions and stored at -80°C until the day of analysis. Salivary cortisol measurements were performed by LC-MS/MS and ECLIA methods in a single study, randomly and with two replicates for each method. Method evaluation studies were performed for salivary cortisol measurement based on CLSI guidelines for both methods. Based on the BIVAC checklist, CVI, CVG, II, RCV, and APS for morning salivary cortisol were determined separately for both methods.
Results: According to the measurements performed by LC-MS/MS, CVI for morning salivary cortisol was 31.1% (28.1-34.5; 95% CI), CVG: 27.5% (21.2-37.6; 95% CI), II: 1.13, RCVup: +131.1%, RCVdown: -56.7%, desired imprecision <15.6%, desired bias <11% and desired total allowable error (TEa) <36%. According to the measurements performed by the ECLIA method, CVI: 28.1% (25.7-30.8; 95% CI), CVG: 31.3% (24.5-42.6; 95% CI), II: 0.89, RCVup: +100.6%, RCVdown: -50.2%, desired imprecision <14%, desired bias <11% and desired TEa <34%. According to the biological variation values obtained using both methods, stratification for sex groups was not necessary.
Conclusion: Our study is the first study of salivary cortisol biological variation based on the BIVAC criteria. The power of the study to detect CVI for both methods was 1.00, which is the highest value. The CVI and CVG values obtained using both methods cover each other when evaluated with confidence intervals. Salivary cortisol shows moderate individuality; therefore, we suggest evaluating the measurement results according to personalized reference intervals or in combination with population-based reference intervals and reference change values.
Keywords: Analytical quality specifications, biological variation, Cushing's syndrome, index of individuality, method verification, reference chance value, salivary cortisol