Ekoeleştiri-ekosinema: Hollywood bilimkurgu sinemasında doğa ve iklim izlekleri
Ecocriticism-ecocinema: Nature and climate themes in Hollywood sci-fi cinema
Yazar: GÜLSEREN DİNVAR PEKŞEN
Danışman: PROF. DR. EROL NEZİH ORHON
Anadolu Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sinema Televizyon Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: İletişim Bilimleri = Communication Sciences

Özet:
Antroposen çağı olarak da adlandırılan bu yüzyılda, ekoloji temelli sorunlar giderek
şiddetini ve etki alanını genişleterek ilerleme kaydetmektedir. Küresel ekolojik
sorunların ulaştığı kritik noktada iklimin kırılganlığı ve sistem yapılarıyla olan ilişkisi
hemen her disiplinin çalışma alanını yakından ilgilendirmektedir. Ekosinema yaklaşımı
da doğanın filmlerde temsil edilme sistemine odaklanan ekoeleştirel teorinin bir alt
kırılımıdır. Kültür anlatısı olan sinema metinlerine, ekolojik hassasiyetler göz önünde
bulundurularak yeniden bakma ve değerlendirme girişimidir. Ekosinema başlangıçta
 doğayı konu alan deneysel filmler ve çevre belgeselleri üzerinden bir inceleme alanına
sahipken, zamanla her filmin ekoeleştiri- ekosinema yaklaşımıyla incelenmesi ve
araştırmalara konu olması görüşü yaygınlaşır. Ekosinema; ekolojik yıkımı önlemek,
doğayı korumak amaçlı kültürel alanda verilen ekolojik mücadelenin önemli bir
savunum aracı olarak, iklim kültürünün yaygınlaşmasına anlamlı katkılar sunmayı
hedeflemektedir. Sinema alanında yürütülen ekosinema çalışmaları da giderek iklim
temelinde, küresel çapta kalıcı-sürdürülebilir sistem yapılarını destekleyen bir odağa
yönelmektedir. Ekosinema yaklaşımını benimseyen bu çalışmada da Hollywood
bilimkurgu filmlerindeki doğa ve iklim izleklerinin ekololojik söylem stratejisi
incelenmektedir. Bilimkurgu filmlerindeki ekomerkezci ve insanmerkezci etik ile
kurulan ilişki biçiminin değerlendirilebilmesi adına, farklı içeriklere ve dönemlere ait
olan dört bilimkurgu film örneği üzerinden; Soylent Green (1973), The Island of Dr.
Moreau (1996), The Day After Tomorrow (2004), Don't Look Up (2021) bir
çerçeveleme yapılmıştır. Film çözümlemeleri için ekoeleştirel söylem analizi yöntemine
başvurulmuştur. Örneklem filmlerin temsil yapıları, açık/ örtük ekolojik söylemleri
üzerinde; dönemin güncel tartışmalarının, politik- ekolojik korkularının, bilimsel
kaygılarının yüksek oranda belirleyici olduğu ve insanmerkezci yapıların filmlere hakim
olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
In this century, which is also called the Anthropocene era, ecology-based problems are
progressing by expanding their severity and sphere of influence. At the critical point
reached by global ecological problems, the fragility of the climate and its relationship
with system structures are closely related to the field of study of almost every discipline.
The ecocinema approach is a subset of ecocritical theory that focuses on the system of
representation of nature in films. It is an attempt to re-examine and re-evaluate cinema
texts, which are cultural narratives, by taking ecological sensitivities into consideration.
While ecocinema initially had a field of study based on experimental films about nature
and environmental documentaries, over time, the idea that every film should be
examined and researched with an ecocriticism-ecocinema approach became widespread.
Ekosinema aims to make meaningful contributions to the spread of climate culture as an
important means of defense of the ecological struggle in the cultural field to prevent
ecological destruction and protect nature. Ecocinema studies carried out in the field of
cinema are increasingly turning towards a focus that supports climate-based, globally
permanent-sustainable system structures. Adopting the ecocinema approach, this study
examines the ecological discourse strategy of nature and climate themes in Hollywood
science fiction films. In order to evaluate the relationship between ecocentric and
anthropocentric ethics in science fiction films, four examples of science fiction films
from different contexts and periods; Soylent Green (1973), The Island of Dr. Moreau
(1996), The Day After Tomorrow (2004), Don't Look Up (2021) were framed. The
ecocritical discourse analysis method was used for film analysis. It was found that the
current debates of the period, political-ecological fears and scientific concerns were
highly determinative on the representational structures and explicit/implicit ecological
discourses of the sample films, and that anthropocentric structures dominated the films.
Keywords: Ecocinema, Ecocriticism, Climate Change, Nature, Science Fiction