IV-IX. yüzyıllarda Horasan
Khorasan in the IV-IX. centuries
Yazar: NOOR AGHA NOOR OGHLO
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM TELLİOĞLU
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Tarih = History
Dizin: Horasan = Horasan ; Kent tarihi = Urban history ; Yerleşim yapısı = Settlement structure ; Yerleşim yeri = Location area ; İnançlar = Beliefs ; İslam tarihi = Islamic history

Özet:
Bu çalışmada bugünkü Afganistan, İran ve Türkmenistan'ın topraklarını kapsayan ve geçmiş adıyla bilinen Horasan tarihini tez konusu olarak ele aldığımız (IV-IX. YÜZYILLARDA HORASAN) konusunu temel kaynaklara dayanarak araştırdık. Altı asırlık bir zaman dilimini kapsayan bu çalışmada Horasan tarihinin İslam öncesi ve sonrası oldukça büyük bir öneme sahiptir. Horasan tarih boyunca farklı milletlere ve inançlara ev sahipliği yapma açısından zaman zaman milletlerin göç ve mücadele alanı olsa da sonraki dönemlerde de insanlık tarihinde yeniden doğan medeniyetin mekezi haline gelmiştir. Geçmişte Horasan'a göç eden Türk kavimleri, İran'lı milletlerle mücadeleye girmişlerdir. Göçler ve fetihler sonucunda doğmuş olan sonuçlar sonrki dönemlerde Horasan'ı fark yaratacak bir yer haline getirmiştir. İslam tarihçilerinden Taberi, kendi eseri olan el-Rüsül ve'l-Melük kitablarında Horasan'ın İslam öncesini ve sonrasını kayda almakla birlikte bu bölgenin İran-Turan arasında sürekli bir mücadele alanına dönüştüğüne işaret etmektedir. M.Ö. I. asırda ve İslam öncesi Horasan'a göç eden Yüeh-chih Türkleri ve Sakalar inançları olarak Budizm inancını Kuşan'lar Çin ve Hindistan'a yaymışlardır. İran'da hüküm süren Sasani'ler Zerdüşti inancına inanıyorlardı. Horasan'ın batı kısmı yani Nişapur'a hâkimiyet sağlayan Sasani'ler İslam öncesi ve sonrası Horasan kapısından Türklerin saldırılarına maruz kalmışlardır. İslam sonrası Horasan Ebu Müslim'in ihtilalı ve Mamun'un Abbasi tahtına geçmesi konusu ile ilgili olarak ve sonraki dönemlerde yeniden Türk devletlerinin doğuş merkezi olan Horasan oldukça büyük öneme sahip olmuştur.
Anahtar Sözcükler: Horasan, İran-Turan, İslam öncesi ve sonrası, Göçler ve yerleşimler.

Abstract:
In this study today, khorasan wich is known with its past name, covering the land of Afghanistan, İran and Turkmenistan, and based on the basic sources of Khorasan history (KHORASAN İN THE IV-IX. CENTURİES). In this study, covering a period of six centuries. The Histori of Khorasan haz a great importance befor and after İslam. Khorasan has been the center of civilization in the history of mankind in the later periods as well as befor the İslamic world, although different nations have been the area of migration and struggle of the nations from time to time host beliefs. The Turkish tribes who migrated to Khorasan in the past have entered the struggle against Iranian nations. The results that were born as a result of migrations and conquests in Khorasan made it a different place in later periods. One of the Islamic historians, the Taberi, points to the fact that the book, which was written in its own works, was converted into a continuous struggle between Iran and Turan. The beliefs of Turks who migrated before Islam in I. century before Christ and spread to Buddhism as the beliefs of Turks have spread to China and India. In Iran, the dominant Sasanis believed in the belief of the Zoroastrian. The Sasanids were dominated in the west (Nishapor) of Khorasan, they have been attacked by Turks before and after Islam. After the revolution of Ebu Muslim and after the throne fight of Mamun, in the following periods, Khorasan, wich is the center of the Turkish state, has a great importance.
Key words: Khorasan, Iran and Turan, Before and after Islam, Migration and settlements.