Klozapin kullanan ve kullanmayan şizofreni hastalarında işlevselliğin ve işlevselliği etkileyen faktörlerin incelenmesi
Functionality and factors affecting the functionality on schizophrenic patients who use or not USE clozapine
Yazar: UFUK KESKİN
Danışman: DOÇ. DR. VESİLE ALTINYAZAR
Adnan Menderes Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2018
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Antipsikotik ilaçlar = Antipsychotic agents ; Engelli kişiler = Disabled persons ; Klozapin = Clozapine ; Psikiyatri = Psychiatry ; İlaç değerlendirme = Drug evaluation ; İlaçlar = Drugs ; Şizofreni = Schizophrenia

Özet:
Başlık: Klozapin Kullanan ve Kullanmayan Şizofreni Hastalarında İşlevselliğin Ve İşlevselliği Etkileyen Faktörlerin İncelenmesi
Amaç: Şizofreni; düşünme, algı, duygulanım ve sosyal davranış bozukluklarını içeren mental bir hastalıktır ve işlevsellik üzerinde olumsuz etkileri vardır. Şizofreni hastalarında bilişsel, kişiler arası ve mesleki işlevsellik üzerinde klozapinin, özellikle birinci kuşak antipsikotiklere kıyasla, olumlu etkileri olduğu gösterilmiştir. Bu çalışmanın amacı tedavilerinde klozapin kullanılan ve kullanılmayan şizofreni ve şizoaffektif bozukluk hastalarında işlevselliği karşılaştırmak ve klozapinin işlevsellik üzerine etkisini değerlendirmektir.
Yöntem: Çalışma kesitsel tipte bir araştırmadır. Adnan Menderes Üniversitesi Uygulama ve Araştırma Hastanesi Psikiyatri kliniği Psikoz biriminde takip ve tedavileri yapılan, SCID-I'e göre tanı konmuş 184 şizofreni (n=142) ve şizoaffektif bozukluk (n=42) tanılı hasta dâhil edilmiştir. Bu hastalara sosyodemografik veri formu, Dünya Sağlık Örgütü Yeti Yitimi Değerlendirme Çizelgesi (WHODAS-II), Pozitif ve Negatif Sendrom Ölçeği (PANSS), Sımpson-Angus Nöroleptiklere Bağlı Hareket Bozukluklarını Değerlendirme Ölçeği (SAS), Calgary Şizofrenide Depresyon Ölçeği, Yale-Brown Obsesyon Kompulsiyon Ölçeği ve Beck Anksiyete Ölçeği uygulanmıştır. Verilerin değerlendirmesi Statistical Package for Social Science (SPSS) 17.0 programı ile, tanımlayıcı istatistikler, student t, Mann Whitney U testi, Kruskal Wallis, ki-kare ve Spearman Korelasyon analizleri kullanılarak yapılmıştır. İstatistiksel olarak anlamlı bulunan analizler çoklu doğrusal regresyon analizi ile değerlendirilmiştir. Tip 1 hata düzeyi α=0,05 kabul edilmiştir.
Bulgular: Çalışmaya alınan hastaların %47,3'ü (n=87) klozapin kullanılırken %52,7'si (n=97) diğer antipsikotikleri kullanmaktaydı. Hastaların %71,2'sinde şizofreniye eşlik eden başka bir psikiyatrik hastalık bulunmazken, %20,6'sıa depresyon, %14,1'ine OKB, %6,5'ine panik bozukluk, %3,8'ine YAB eşlik etmekteydi. Klozapin kullanan hastalarda PANSS pozitif, negatif ve toplam puanları kullanmayanlara göre anlamlı olarak daha düşüktü. Anksiyete bozukluğu, depresyon tanı oranları; Beck Anksiyete ve Calgary depresyon, ölçeğinden aldıkları puanlar yönünden klozapin kullanan ve kullanmayan hastalar arasında fark yoktu. Klozapin kullanan hastaların SAS ölçeğinden aldıkları puanlar kullanmayan hastalara oranla daha yüksekti. Klozapin kullanan hastalarda OKB tanı sıklığı ve Yale Brown ölçeğinden aldıkları puanlar kullanmayan hastalara göre daha yüksekti. 
Klozapin kullanan hastaların WHODAS 2.0 ölçeğinin biliş, hareket, kendine bakma, insanlarla geçinme, ev, iş veya okul aktiviteleri, topluma katılma alanlarından ve ölçeğin toplamından aldıkları puanlar kullanmayan hastalara göre daha düşüktü. Düzenli egzersiz yapma alışkanlığı biliş alanında; yüksek eğitim seviyesi de biliş, kendine bakma, insanlarla geçinme, ev aktiviteleri, topluma katılma ve toplam puanlar yönünden işlevsellik üzerinde olumlu etki ederken; cinsiyet, medeni durum, alkol kullanma ve OKB tanısı almış olmanın işlevsellik düzeyleri üzerinde bir etkisi saptanmadı. Hastaların yaşları, kullandıkları antipsikotik dozları, SAS, PANSS, Beck anksiyete ve Calgary depresyon ölçeklerinden aldıkları puanlar arttıkça işlevsellik düzeyleri kötüleşmekteyken;  Yale Brown ölçeğinden aldıkları puanlar arttıkça hareket alanında işlevsellik düzeylerinin iyiye gittiği görülmüştür. İşlevsellik düzeyi ile arasında ilişki saptanan değişkenler doğrusal regresyon analizi ile incelendiğinde klozapin tedavisi, şizofreni semptom düzeyleri ve eğitim düzeyinin WHODAS 2.0 toplam puanını yaklaşık olarak %40 oranında tahmin edebildiği görülmüştür.  Klozapin kullanımı ve yüksek eğitim düzeyi ölçek puanını azaltırken, semptomların şiddetlenmesi ölçek puanını arttırmaktadır
Sonuçlar: Şizofreni ve şizoaffektif bozukluk tedavisinde klozapin kullanımının işlevselliği her alanda olumlu etkilediği saptanmıştır. Klozapin kullanımı ayrıca pozitif ve negatif semptomlar üzerinde de olumlu etki göstermektedir. Klozapin kullanımına ek olarak eğitim seviyesinin artması işlevselliği olumlu etkilerken semptomların şiddetli seyretmesi işlevselliği azaltmaktadır.
Anahtar kelimeler: Şizofreni, Engellilik Değerlendirmesi, Klozapin

Abstract:
Title: Functionality and Factors Affecting the Functionality on Schizophrenic Patients Who Use or Not Use Clozapine
Objective: Schizophrenia is a mental dissorder which involves thought, perception, affect and social behavior disorders and has negative effects on functioning. Clozapine has been shown to have positive effects on cognitive, interpersonal and occupational functioning, particularly when compared to first-generation antipsychotics. The aim of this study is to compare the functioning of schizophrenia and schizoaffective disorder patients with and without clozapine treatment and to evaluate the effect of clozapine on functioning.
Methods: The study is a cross-sectional study. Diagnosed according to SCID-I, 184 schizophrenia (n = 142) and schizoaffective disorder (n = 42) were included in the follow-up and treatment of the psychosis unit of the Adnan Menderes University Research and Treatment Hospital Psychiatric Clinic. Sociodemographic data form, World Health Organization Disability Assessment Scale (WHODAS-II), Positive and Negative Syndrome Scale (PANSS), Scale for Assessment of Movement Disorders due to Simpson-Angus Neuroleptics (SAS), Calgary Schizophrenia Depression Scale, Yale-Brown Obsessive Compulsions Scale and Beck Anxiety Scale were examined. Data were analyzed using Statistical Package for Social Science (SPSS) 17.0 program. Descriptive statistics, student t, Mann Whitney U test, Kruskal Wallis, chi-square and Spearman correlation analysis were performed. Statistically significant analyzes were evaluated by multiple linear regression analysis. Type 1 error level α = 0.05 was considered.
Results: 47.3% (n = 87) of the patients were using clozapine, while 52.7% (n = 97) were using other antipsychotics. 71.2% of the patients did not have another psychiatric disorder while 20.6% had depression, 14.1% had Obsessive Compulsive Disorder, 6.5% had panic disorder, 3.8% were with by Generalized Anxiety Disorder . PANSS positive, negative, and total scores in patients who used clozapine, they were significantly lower than patients who did not use. Anxiety disorder, depression diagnosis rates; Beck Anxiety and Calgary depression scores did not differ between patients who used clozapine and who didn't. Patients who used clozapine had a higher score on the SAS scale than patients who did not use. Clozapine-treated patients had a higher frequency of OCD diagnosis and higher Yale Brown scale scores than counterparts. 
The WHOAS 2.0 scale's cognition, mobility, self-care, getting along, life activities, participation in society domains and total scores were lower of patients using clozapine than who didn't. Keep in training and higher education level had a positive effect on functioning; while gender, marital status, alcohol use, and having OCD had no effect. Older age and higher antipsychotic drug doses, higher scores of SAS, PANSS, Beck anxiety and Calgary depression scales were related to worse functional levels. As the Yale Brown's scale scores increased, the level of functionality in the mobility domain got better. As the result of linear regression analyse Clozapine treatment, schizophrenia symptom levels, and education level were able to estimate WHODAS 2.0 total score at approximately 40 percent. While clozapine use and higher educational level reduced the scale score, the exacerbation of the symptoms increased the scale score.
Conclusion: The clozapine treatment on patients with schizophrenia and schizoaffective disorder was found to have a positive effect on the functionallity on each domain. The use of clozapine also positively affects positive and negative symptoms.In addition, higher education level affects functionallity positively, while a severe symptoms reduces functionality.
Key words: Schizophrenia, Disability Evaluation, Clozapine