Yüksek doz kemoterapi alan hematolojik maligniteli hastalarda OREM'in öz bakım eksikliği kuramına göre ağız öz bakım protokolünün mukozit ve öz bakım gücüne etkisi: Randomize kontrollü çalışma
The effect of the oral self-care protocol on mucositis and self-care agency according to orem's self-care deficiency theory in patients with hematologic malignancies receiving hi̇gh-dose chemotherapy: A randomized controlled study
Yazar: DİLEK ERASLAN
Danışman: PROF. DR. ASİYE AKYOL
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı / İç Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Antineoplastik birleşik kemoterapi protokolleri = Antineoplastic combined chemotherapy protocols ; Ağız sağlığı = Oral health ; Hematoloji = Hematology ; Hematolojik neoplazmlar = Hematologic neoplasms ; Oral hijyen = Oral hygiene ; Stomatit = Stomatitis ; Özbakım = Self-care ; İlaç tedavisi = Drug therapy

Özet:
Amaç: Bu araştırma Orem'in Öz Bakım Eksikliği Kuramına göre temellendirilmiş ağız öz bakım protokolünün oral mukozit ve öz bakım gücüne etkisini incelemek amacıyla yapılmıştır. 
Yöntem: Araştırma, yüksek doz kemoterapi alan hematolojik maligniteli hastalar ile İzmir Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi ve İzmir Tepecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi (Bornova) hematoloji kliniğinde Ağustos 2021- Temmuz 2022 tarihleri arasında randomize kontrollü olarak yürütülmüştür. Araştırma örneklemini bilgisayar tabakalı randomizasyon yöntemi ile dahil edilme ölçütlerine uyan 30 uygulama grubu ve 30 kontrol grubu olmak üzere toplam 60 hasta oluşturmuştur. Araştırma verileri "Hasta Bilgi Soru Formu",  "DSÖ-Oral Mukozit Toksisite Skalası", "Ağız Değerlendirme Rehberi", "Öz Bakım Gücü Ölçeği", "Orem'in Öz Bakım Eksikliği Hemşirelik Teorisine Göre Hazırlanan Veri Toplama Formu", "Ağız Bakım Çizelgesi" ve "Oral Kavite Fotoğraflaması" kullanılarak toplanmıştır. Uygulama grubuna kemoterapi tedavisi başlangıcından 21 gün boyunca eğitim ve ağız bakım uygulamalarının yer aldığı ağız öz bakım protokolü uygulanmıştır. Kontrol grubuna araştırmacı tarafından herhangi bir ağız bakım girişimi uygulanmamış olup klinikteki standart hemşirelik bakımını almıştır. Veriler, tanımlayıcı, Ki-kare testi, Mann Whitney U testi, Mc Nemar testi, Kappa uyum testi, bağımlı ve bağımsız gruplarda t testi ile değerlendirilmiştir. 
Bulgular: Ağız öz bakım protokolü yürütülen uygulama grubunda (%6,7) kontrol grubuna göre (%46,7) oral mukozitin görülme insidansının istatistiksel olarak düşük olduğu (p=0.000), uygulama grubunda 7. ve 14. gün oral mukozit şiddetinin kontrol grubuna göre düşük olduğu (p<0.05), 21.gün izleminde oral mukozit şiddetinde istatistiksel olarak farklılık olmadığı (p>0.05), oral mukozit görülme süre ortamalasının uygulama grubunda (0.33±1.37), kontrol grubuna göre (4.90±5.85) daha düşük olduğu (p=0.000), uygulama grubunun 7., 14. ve 21. gün ağız değerlendirme rehberi puan ortalamasının kontrol grubuna göre düşük olduğu (p<0.05) ve uygulama grubunun 21.gün öz bakım gücü puan ortalamalarının  kontrol grubundan yüksek olduğu saptanmıştır (p=0.000). 
Sonuç: Orem'in Öz Bakım Eksikliği Kuramına göre hazırlanan ağız öz bakım protokolünün yüksek doz kemoterapi alan hematolojik maligniteli hastaların oral mukozit insidans, şiddet ve süresini azaltmada ve öz bakım gücünü arttırmada etkisi olduğu belirlenmiştir.

Abstract:
Objective: This study was conducted in order to examine the effect of oral self-care protocol based on Orem's Self-Care Deficiency Theory on oral mucositis and self-care agency. 
Method: This study was conducted as a randomized controlled trial between August 2021 and July 2022, patients with hematological malignancies receiving high-dose chemotherapy at the İzmir Ege University Faculty of Medicine Hospital and İzmir Tepecik Training and Research Hospital (Bornova). The sample of the study consisted of a total of 60 patients, including 30 application groups and 30 control groups, who met the inclusion criteria using the computer-based stratified randomization method. The study data were collected using "Patient Information Questionnaire,"  "WHO-Oral Mucositis Toxicity Scale,"  "Oral Assessment Guide,"  "Self-Care Agency Scale,"  "Data Collection Form Prepared According to Orem's Self-Care Deficiency Nursing Theory,"  "Oral Care Chart," and "Oral Cavity Photography." The oral self-care protocol, which includes training and oral care practices, was applied to the application group for 21 days from the beginning of chemotherapy treatment. The control group was not subjected to any oral care attempts by the researcher and received standard nursing care in the clinic. The data were evaluated by descriptive statistics, the Chi-square test, the Mann-Whitney U test, the Mc Nemar test, the Kappa compliance test, and the t test in dependent and independent groups.
Results: The incidence of oral mucositis was statistically lower in the oral self-care protocol group (6.7%) compared to the control group (46.7%) (p=0.000), the severity of oral mucositis on days 7 and 14 was lower in the application group compared to the control group (p<0.05), there was no statistically significant difference in the severity of oral mucositis on day 21. monitoring (p > 0.05), the mean duration of oral mucositis was lower in the application group (0.33±1.37) than in the control group (4.90±5.85) (p=0.000), the mean score of the daily oral assessment guide on days 7, 14, and 21 was lower in the application group compared to the control group (p<0.05) and it was found that the average daily self-care agency scores on day 21 were higher of application group than the control group (p=0.000). 
Conclusion: It has been determined that the oral self-care protocol prepared according to Orem's Self-Care Deficiency Theory has an effect on reducing the incidence, severity, and duration of oral mucositis in patients with hematological malignancies receiving high-dose chemotherapy and increasing the agency of self-care.