V.V. Velyaminov-Zernov'un "Kırım Yurtına ve Ol Taraflarga Dair Bolgan Yarlıglar ve Hatlar" eserine göre Kırım tarihi (1515 I. Mehmed Giray Han ve 1666 IV. Mehmed Giray Han dönemi arası)
History of Crimea according to V.V.Velyaminov-Zernov's "Kırım Yurtına ve Ol Taraflarga Dair Bolgan Yarlıglar ve Hatlar" (between the period of 1515 Mehmed Giray Khan and 1666 IV. Mehmed Giray Khan)
Yazar: ELİF KELEŞ
Danışman: DOÇ. DR. DERYA DERİN PAŞAOĞLU
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Kırım Hanlığı, diplomatik, siyasî, ekonomik, kültürel açıdan araştırılmaya değer resmî belgelerden oluşan zengin bir külliyat bırakmıştır. Velyaminov-Zernov'un derlediği, Kırım Hanlığı'nın Rus Çarlığı, Leh Krallığı ve Prusya Krallığı ile gerçekleştirdiği diplomatik faaliyetlerini içeren yarlıklar kronolojik olarak değerlendirilmiştir.

Bilindiği üzere Kırım Hanlığı, Altın Orda Hanlığı'nın dil ve devlet geleneğine bağlı kalmıştır. Altın Orda Hanlığı'nın bakiyesi olan Kırım Hanlığı'nın idarî yapısı Moğol İmparatoru Cengiz Han yasalarından beslenmektedir. 1475'te Kırım Hanlığı'nın Osmanlı Devleti'nin hakimiyeti altına girmesi Kırım Hanlığı'nın iç yapısını, ekonomisini, diplomatik faaliyetlerini, sosyal ve kültürel yapısını etkilemiştir. Jeopolitik konumu nedeniyle komşu devletlerle siyasi ve ekonomik ilişkiler kuran Kırım Hanlığı, güçlü olduğu dönemlerde bölgesindeki siyasi dengeleri şekillendirmiştir. Ayrıca Kırım Hanlığı, diplomatik yazışmalarında da Osmanlı Devleti'nin etkisinde kalmıştır. Söz konusu etkileşim Velyaminov-Zernov'un Rus Çarlığı, Leh Krallığı ve Prusya Krallığı'na gönderdiği yarlıklarda ilerleyen dönemlerde açıkça görülmektedir.

Çalışmanın Türk Tarihi ve Kırım Tarihi araştırmalarına olduğu kadar dil-kültür ve sosyo-ekonomik tarihine ışık tutması hedeflenmektedir. Çalışmada, mevcut Kırım tarihi kaynakları ile Velyaminov-Zernov'un eseri karşılaştırılarak ilgili dönem arası (1515-1666) detaylı şekilde değerlendirilmiştir. Söz konusu çalışmanın Kırım Hanlığı tarihine katkı sağlaması umulmaktadır.

Abstract:
The Crimean Khanate left a rich corpus of official documents worthy of diplomatic, political, economic and cultural research. The documents compiled by Velyaminov-Zernov, which include the diplomatic activities of the Crimean Khanate with the Russian Tsardom, the Kingdom of Poland and the Kingdom of Prussia, are analyzed chronologically.

As is known, the Crimean Khanate adhered to the language and state tradition of the Golden Horde Khanate. The administrative structure of the Crimean Khanate, the remnant of the Golden Horde Khanate, was based on the laws of the Mongol Emperor Genghis Khan. The fall of the Crimean Khanate under the Ottoman Empire in 1475 affected the internal structure, economy, diplomatic activities, social and cultural structure of the Crimean Khanate. The Crimean Khanate, which established political and economic relations with neighboring states due to its geopolitical position, shaped the political balances in its region during its periods of power. The Crimean Khanate was also influenced by the Ottoman Empire in its diplomatic correspondence. This interaction can be clearly seen in Velyaminov-Zernov's letters to the Russian Tsardom, the Kingdom of Poland and the Kingdom of Prussia.

The study is intended to shed light on the linguistic-cultural and socio-economic history as well as Turkish History and Crimean History. In the study, the relevant period (1515-1666) is evaluated in detail by comparing the existing Crimean historical sources with Velyaminov-Zernov's work. It is hoped that this study will contribute to the history of the Crimean Khanate.