1990 sonrası Türk sinemasında tipler
The types in Turkish cinema after 90's
Yazar: MUHAMMED SAFA KARATAŞ
Danışman: PROF. DR. SERDAR ÖZTÜRK
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts

Özet:
Tip, sosyolojide, sözlü ve yazılı anlatıda, felsefede ve sinemada ele alınan, kullanılan tartışılan bir kavramdır. Farklı alanlarda kullanılan terim sinemaya karakter, kahraman kavramları gibi miras kalmıştır. Tez bu kavramların kronolojisini, farklı alanlarda kullanılma biçimlerini ve etki alanlarını takip ederek sinemaya aktarılmasını tartışmaktadır. Tezde modern sinemanın yarattığı kişilerin kullanılagelen tip, karakter ve kahramanın dışında olduğu, üzerinde birçok anlamı barındıran bu kavramlarla sinematik tip tartışmasının gerçekleştirilmesinin mümkün olamayacağı iddia edilmektedir. Çalışma, tip, karakter ve kahraman gibi kişi kavramlarının sosyolojide, anlatıda ve sinemada nasıl ele alındığını açıklayarak modern sinemanın bu kavramlarla tartışılamayacağına odaklanmaktadır. Sinematik tip tartışmaları için  iki yeni kavram öne sürülmektedir: "sinetip ve "heykeltip". Sinetiplerin ve heykeltiplerin kavramsal arka planı sosyolojik ve felsefik tartışmalarla oluşturulduktan sonra 1990 sonrası modern Türk sinemasında nasıl göründükleri incelenmiştir. Bununla birlikte kavramlar, sinemada tip tartışması gerçekleştirilerek ve 1990 sonrası modern Türk sinemasının ürettiği filmler analiz edilerek açıklanmaktadır. 1990 sonrası modern Türk sinemasında üretim yapan yönetmenlerinin (Derviş Zaim, Zeki Demirkubuz, Nuri Bilge Ceylan, Yeşim Ustaoğlu, Mahmut Fazıl Coşkun, Onur Ünlü, Tolga Karaçelik, Seren Yüce, Murat Düzgünoğlu, Orhan Eskiköy-Özgür Doğan) ortaya koyduğu sinematik kişiler amaçlı örneklem kapsamında ele alınarak sinema-sosyoloji, sinema-felsefe tartışmalarıyla öne sürülen iki kavram temellendirilmiştir. Bu kavramlar çerçevesinde felsefe yapan sinema, sosyoloji yapan sinema ise film analiz yöntemi olarak kullanılmıştır.

Abstract:
Type is a concept used and discussed in sociology, verbal / written narrative, philosophy and cinema. This term, which is used in different fields, has bequeathed concepts such as character and hero. Our thesis discusses the transfer of these concepts to cinema by following the chronology and areas of influence. The thesis will argue that the people created by the cinema are outside the traditional type, character and hero. It will be asserted that it will not be possible to carry out a discussion of cinematic type with these concepts that have many meanings on them. It will be explained how the concepts such as type, character and hero are handled in sociology, narrative and cinema, and grounds that modern cinema cannot be discussed with these concepts. For this reason, two new concepts will be put forward: "cine-type" and "sculpture-type". These two new concepts will be explained by making a type discussion in cinema and analysing the films produced by Turkish cinema after 1990. After 1990, "cinematic person" produced by independent film directors in Turkish cinema (Derviş Zaim, Zeki Demirkubuz, Nuri Bilge Ceylan, Yeşim Ustaoğlu, Mahmut Fazıl Coşkun, Onur Ünlü, Tolga Karaçelik, Seren Yüce, Murat Düzgünoğlu, Orhan Eskiköy-Özgür Doğan) will be examined in the sampling, and two concepts suggested by cinema-sociology and cinema-philosophy discussions will be grounded. In the thesis, a theory of type in cinema is put forward. The film analysis method used in the thesis cinema as philosophy and cinema as sociology.