Yabancılara Türkçe öğretiminde dinleme metinlerin incelenmesi ve değerlendirilmesi
Examination and evaluation of listening texts in teaching Turkish with foreign language
Yazar: CİHAT BURAK KORKMAZ
Danışman: PROF. DR. MUAMMER NURLU
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Dilbilgisi = Grammar ; Metin inceleme = Text examination ; Türkçe = Turkish ; Türkçe öğretimi = Turkish teaching ; Yabancı dil öğretimi = Foreign language teaching ; Yabancı uyruklu öğrenciler = Foreign domestic students

Özet:
Yabancı dil olarak Türkçenin öğretiminde dört temel becerinin aynı anda öğretilmesi ve geliştirilmesi, öğretim sürecine kılavuzluk eden en önemli ilkelerden bir tanesidir. Bu ilke bağlamında bakıldığında dinleme becerisinin ihmal edilmiş bir dil becerisi olduğu, yabancı dil olarak Türkçe öğretiminin dil bilgisi öğretimi veya salt okuma becerisi gibi görüldüğü yadsınamaz bir gerçektir. Yabancı dil olarak Türkçenin öğretiminde ortak bir müfredat olmayışı hem ders kaynaklarının oluşturulmasında hem de öğretim uygulamalarında farklılıklara sebep olmaktadır. Çalışmaya konu olan öğretim setlerinde yer alan ders kitaplarındaki dinleme metinlerinin; metin sayıları, metin sınıflandırmaları, metinlerdeki kelime sayıları, dil bilgisi konularının öğretim sıraları, metinlerde yer alan ama işlenmeyen dil bilgisi konuları ve metin işleme süreleri incelenip değerlendirilmiştir.  Çalışmanın örneklemini Yedi İklim Türkçe Öğretim Seti (YİTÖS) ve İstanbul Üniversitesi tarafından hazırlanmış İstanbul Yabancılar İçin Türkçe Öğretim Seti (İYTÖS)'ne ait A1, A2, B1, B2 ve C1 ders kitapları oluşturmaktadır. Çalışmanın yöntemi nitel araştırma olarak belirlenip, doküman analizi ve görüşme teknikleri kullanılmıştır. İlgili öğretim setlerinin dinleme metinlerinin ders işleme süreleri tespit edilirken üç uzman öğretim elemanı görüşü alınarak bir akademik takvim süresince uygulama yapılmıştır. Araştırma sonucunda YİTÖS ders kitaplarında 146, İYTÖS ders kitaplarında 90 dinleme metni tespit edilmiştir. Oluşturulma şekline göre YİTÖS'te yer alan dinleme metinlerinin 115 tanesinin kurma, 31 tanesinin özgün olduğu; İYTÖS'te yer alan dinleme metinlerinin ise 66 tanesinin kurma, 24 tanesinin özgün olduğu tespit edilmiştir. İşlevlerine göre metinlerin YİTÖS'te 59 kullanım işlevli, 83 edebî ve 4 diğer metin; İYTÖS'te ise 49 kullanım işlevli ve 41 edebî metin olduğu tespit edilmiştir. Türlerine göre metin sınıflandırması içerisinde her iki öğretim setinde de 6 farklı metin türüne yer verilmiştir. Ancak YİTÖS'te resmî yazı türüne; İYTÖS'te de diğer metin türüne yer verilmemiştir. Çeşitlerine göre metin sınıflandırmasında YİTÖS'te 28 farklı metin çeşidine; İYTÖS'te de 23 farklı metin çeşidine yer verildiği tespit edilmiştir. Bir öğretim setinde yer alıp diğer öğretim setinde hiç yer almayan toplam 16 çeşit metne rastlanmıştır. Kelime sayısı olarak; YİTÖS'te 33.065; İYTÖS'te 16.688 kelime kullanılmıştır. YİTÖS ders kitaplarında yer alan 49 farklı dil bilgisi konusunun dinleme metinlerinde 409 kere, İYTÖS ders kitaplarında yer alan 46 farklı dil bilgisi konusunun ise dinleme metinlerinde 357 kere işlenmediği tespit edilmiştir. YİTÖS dinleme metinlerinin kayıt süreleri 426,5', 7 saat, 10,5 ders saati; İYTÖS dinleme metinlerinin kayıt süreleri 186', 3 saat ve 4,5 ders saati olarak hesaplanmıştır. YİTÖS dinleme metinlerinin işleme süreleri 1750', 29 saat ve 43,5 ders saati olarak hesaplanırken İYTÖS dinleme metinlerinin işleme süreleri 875', 14,5 saat ve 21,5 ders saati olarak hesaplanmıştır. Hem kayıt süreleri hem de metin işleme süreleri dâhil edilerek yapılan genel metin işleme süresi toplamı YİTÖS'te 2176,5', 36 saate ve 54 ders saatine; İYTÖS'te ise 1061', 17,5 saat, 26,5 ders saati olarak hesaplanmaktadır. Yapılan incelemenin ve değerlendirmenin sonunda dinleme metinlerinin; metin sayısı, metin türü, kelime sayısı, dil bilgisi öğretimi ve ders işleme süresi bakımından nasıl olması gerektiği konusunda sonuçlara ulaşılmış ve bu sonuçlara bağlı önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
In the field of teaching Turkish as a foreign language, the four basic skills' being taught and developed simultaneously is one of the most important principles guiding in the process of teaching. When examined in the context of this principle it is an undeniable fact that the listening skill is a skill which has been neglected and the concept of teaching Turkish as a foreign language has been perceived consisted of just grammar teaching and reading skill. The absence of a common syllabus in the field of teaching Turkish as a foreign language causes some differences in both creating course sources and teaching practices. In this study, the numbers, the classifications, the number of the words, the sequence of the grammar subjects, the grammar subjects untaught but existent in the texts and the teaching periods of the listening texts of the coursebooks belonging to the teaching sets which are the subjects of this study were examined and evaluated. The study constitutes of A1, A2, B1, B2 and C1 level coursebooks of the teaching sets of Yedi İklim Turkish Teaching Set (YİTÖS) and Istanbul Turkish Teaching Set For Foreigners prepared by Istanbul University (İYTÖS). The method of the study was determined as a qualitative research method and also document analysis and interview techniques were used. Along the determination process of the teaching times of the listening texts of the related teaching sets an application was performed in an academic calendar period by consulting three academicians. As a result of the research, 146 listening texts in YİTÖS coursebooks  and 90 listening texts in İYTÖS coursebooks were determined. With regards to the creation methods it was determined that of YİTÖS coursebooks the 115 listening texts were fictional and 31 ones were original; so of İYTÖS 66 ones were fictional and 24 ones were original. According to the functions, it was determined that 59 of the texts in YİTÖS are usage functional,83 ones are literary and 4 ones are of other kinds; as of İYTÖS, 49 ones are usage functional and 41 ones are literary. As for the classification of the texts according to their types, 6 different types of texts are included in both of the teaching sets.  However, the kind of official writing was not given a place in YİTÖS and neither was the other kind of text in İYTÖS. As for the classification of the texts according to their kinds, it was determined that 28 different kinds of texts are included in YİTÖS and 23 ones were included in İYTÖS. Also 16 kinds of texts which were included in a set but not included at all in the other one were encountered. As for the vocabulary numbers, 33.065 words in YİTÖS and 16.688 ones in İYTÖS were used. It was detected that 49 grammar subjects in YİTÖS coursebooks do not take place in their listening texts for 409 times; similarly, the 46 grammar subjects of İYTÖS coursebooks also do not take place in their listening texts for 357 times.  It was calculated that the recording time of the listening texts of YİTÖS was 426,5', 7 hours,10,5 periods; and the one of the listening texts of İYTÖS was 186', 3 hours and 4,5 periods. In addition to that it was also calculated that the teaching time of the listening texts of YİTÖS was 1750', 29 hours and 43,5 periods; and the one of the listening texts of İYTÖS was 875', 14,5 hours and 21,5 periods. The general text teaching time including both the recording and the text teaching time of YİTÖS is 2176,5', 36 hours and 54 periods and as for İYTÖS it is 1061', 17,5 hours and 26,5 periods. At the end of the examination held and the evaluation carried out, from the aspect of text numbers, text type, vocabulary numbers, grammar teaching and teaching time some results were reached about how the listening texts should be and some suggestions were made accordingly.