Basra Körfezi'nde üs siyaseti
Base politics in the Persian Gulf
Yazar: YUSUF BAHADIR KESKİN
Danışman: PROF. DR. MUZAFFER KOÇ
Marmara Üniversitesi / Orta Doğu ve İslam Ülkeleri Araştırmaları Enstitüsü / Ortadoğu Siyasi Tarihi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Askeri üsler = Military bases ; Orta Doğu = Middle East

Özet:
Üs kavramı birçok farklı alanda kullanılmakta olan, askeri kökenli bir terimdir. Bu 
terim, onlarca farklı türevi kapsamakla birlikte günümüzde hala sınırları kesin olarak çizilmiş 
bir tanım yapabilmek zordur. Askeri boyutuyla tarihin ilk dönemlerinden günümüze dek hem 
savaşlar ve hem de savaşlardan kaçınabilmek için bir araç olarak tercih edilmektedir. Coğrafi 
keşiflerin ardından stratejik geçiş noktalarındaki karakol ve lojistik destek noktası
niteliğindeki üsler, imparatorluklar için küresel egemenliğin anahtarı olmuştur. Teknolojik 
imkanların genişlemesine paralel şekilde, üslere yönelik teknik gereksinimler azalma 
eğilimine girse de Soğuk Savaş dönemiyle birlikte siyasi misyonları dolayısıyla bu varlıklara 
olan talep yeniden artış göstermiştir. Bu bağlamda askeri üslerle ilgili çalışmaların öncü 
isimlerinden Robert E. Harkavy denizaşırı askeri üsleri, "küresel güçlerin hegemonik bir 
meydan okuma aracı" olarak ifade etmektedir. 
Çalışmanın teorik kısmını oluşturan üs siyaseti, "denizaşırı askeri varlıkların edinimi, 
kullanımı ve sonlandırılması sürecinde, taraf aktörler arasında oluşan etkileşimler bütünü" 
şeklinde tanımlanabilir. Bu doğrultuda askeri üslerin teknik ve siyasi amaçları, zaman 
içerisinde amaçların ne yönde değişim gösterdiği, taraflar arasında sorunsuz bir üs 
kullanımının nasıl mümkün olabileceği ve üslerin taraf aktörlerin stratejilerinde nerede 
konumlandığı Basra Körfezi'ndeki üç monarşi özelinde (Suudi Arabistan, Bahreyn, Katar)
incelenmektedir. Üs siyaseti teorisinin genel hatları belirtilmiş ve denizaşırı askeri üslerin 
yarattığı siyasi etkileşimlere dair altı farklı hipotez bölge özelinde test edilerek, teorinin 
inşasına katkı sunulmaya çalışılmıştır. Daha önceki çalışmalardan farklı olarak otoriter 
yönetimlerde üs siyasetinin nasıl şekillendiği ve taraf aktörler arasında nasıl bir etkileşim 
meydana getirdiği, vaka analizleri ile ortaya koyulmaktadır. Üs siyaseti teorisinin ağırlıklı 
şekilde ana aktörler arası gelişmelere odaklandığı, dolaylı aktörlerin etkilerini yeteri kadar
hesaba katmadığı öne sürülmektedir.

Abstract:
The concept of base is a term that has a military origin and is employed in a vast 
array of areas. Although the concept encompasses lots of meanings or uses, there is still not a 
precise definition available. Thanks to its military dimension, a base has been preferred as a 
means to wage wars or to refrain from wars since the very beginning periods of history of 
conflicts. After the geographical discoveries, considered as police stations and logistical 
support points at strategic crossing points, bases became the key to global sovereignty for the 
empires. Although the technical needs for bases have decreased as a result of the expansion of 
technological possibilities, the demands for bases have increased again due to their political 
missions with the Cold War period. In this context, Robert E. Harkavy, one of the pioneers of 
studies on military bases, describes overseas military bases as "a hegemonic challenge tool of 
global powers".
Base politics, the theoretical part of the study, can be defined as "the whole of 
interactions among the parties during the acquisition, use and termination of overseas military 
assets". In this sense, this research was to examine the technical and political aims of the 
military bases, how the aims have changed over time, how it is possible to use a base without 
any problems between the parties, and where the bases are located in the strategies of the 
party actors in the context of the three monarchies in the Persian Gulf (Saudi Arabia, Bahrain, 
Qatar). In the research, firstly, the general lines of the base politics theory were addressed. 
Further, six different hypotheses about the political interactions created by overseas military 
bases were tested in the region, by contributing to the construction of the theory. Unlike 
previous studies, how the base politics is shaped in authoritarian governments and how it 
creates an interaction between the party actors has been unearthed through case studies.
According to the findings of the research, it can be concluded that the base politics theory 
mainly focuses on the developments among the main actors. Accordingly, it can be argued 
that indirect actors do not sufficiently take their effects into account.