Prepubertal Kızıl tilkilerde (Vulpes vulpes L.) serum anti-müllerian hormon, östrojen ve progesteron konsantrasyonlarının tespit edilmesi
Determination of serum anti-müllerian hormone, estrogen and progesterone concentrations in prepubertal Red foxes (Vulpes vulpes L.)
Yazar: BURAK BÜYÜKBAKİ
Danışman: PROF. DR. CİHAN KAÇAR ; PROF. DR. ARMAĞAN ÇOLAK
Kafkas Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Doğum ve Jinekoloji (Veterinerlik) Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Veteriner Hekimliği = Veterinary Medicine

Özet:
Bu çalışmada, prepubertal Kızıl tilkilerde (Vulpes vulpes Linnaeus, 1758) gerçekleşen 
hormonal değişimler ve bu değişimlerin vajina epiteli üzerindeki etkilerinin 
belirlenmesi amaçlandı. Çalışmada tedavi amacı ile rehabilitasyon merkezine getirilen 
Kızıl tilkiler kullanıldı. Tedavi sürecinin ardından sağlığına kavuşan 18 adet 3-11 aylık 
Kızıl tilkiler çalışmaya dahil edildi. Prepubertal dönemde olduğu doğrulanan Kızıl 
tilkiler 3-5 aylık (Y1, n=11) ve 6-11 aylık (Y2, n=7) olmak üzere yaşa, 2-3,5 kg (A1, 
n=10) ve 3,6-6 kg (A2, n=8) olacak şekilde ağırlığa göre gruplandırıldı. Kızıl tilkilerin
vulva boyutları ölçüldü ve vajinal smear örnekleri alındı. Ayrıca progesteron (P4), 
östrojen (E2) ve anti-müllerian hormon (AMH) konsantrasyonlarının belirlenebilmesi 
için kan örnekleri alındı. Örneklemeler hayvanların doğaya hızlı bir şekilde 
dönebilmesi adına tek seferde gerçekleştirildi. Vulva boyutu ve E2 düzeyi yaş ile artış 
gösterdi (P<0,05), fakat AMH ve P4 seviyesinde şekillenen artış anlamlı değildi
(P>0,05). Ağırlığa göre oluşturulan gruplardaki hormonal değişimler istatistiksel 
olarak anlamlı değildi. Vajinal sitolojide bazal-parabazal hücre yoğunluğu yaşla
önemli ölçüde azalırken, küçük intermediyer hücreler ise artış gösterdi (P<0,05). 
Ayrıca artan vücut ağırlığı çekirdekli ve keratinize süperfisiyal hücre yoğunluğu 
üzerinde etkiliydi (P<0,05). Sonuç olarak, prepubertal dönemdeki Kızıl tilkilerde
seçilen hormon konsantrasyonlarının artan yaşla birlikte değişim gösterebileceği 
belirlendi. Özellikle E2 seviyesindeki artışın vulva boyutları ve vajinal sitolojideki 
hücre değişimiyle ilişkili olabileceği tespit edildi. Kızıl tilkilerde elde ettiğimiz 
bulguların ilerleyen dönemlerde yürütülecek yeni çalışmalar ile detaylandırılabileceği
ve reprodüktif fizyolojilerinin daha kapsamlı araştırılabileceği düşünülmektedir.

Abstract:
This study aimed to determine the hormonal changes that occur in prepubertal Red 
foxes (Vulpes vulpes Linnaeus, 1758) and the effects of these changes on the vajinal
epithelium. Red foxes were brought to the rehabilitation center for treatment purposes 
were used in the study. Eighteen Red foxes aged 3-11 months that recovered their 
health after the treatment process were included in the study. Prepubertal red foxes 
were grouped by age: 3-5 months old (Y1, n=11) and 6-11 months old (Y2, n=7). 
Additionally, they were grouped by weight: 2-3,5 kg (A1, n=10) and 3,6-6 kg (A2, 
n=8). Vulva sizes of red foxes were measured, and vajinal smear samples and blood 
samples were collected to determine progesterone (P4), estrogen (E2), and antiMüllerian hormone (AMH) concentrations. All procedures were performed at once to 
minimize animal handling time. Vulva size and E2 level increased with age (P<0.05), 
whereas the increase in AMH and P4 levels was not significant (P>0.05). Hormonal 
changes in weight-based groups were not statistically significant. However, vajinal
cytology revealed a significant decrease in basal-parabasal cell density and an increase 
in small intermediate cells with age (P<0.05). Furthermore, increasing body weight 
was associated with a significant rise in the density of nucleated and keratinized 
superficial cells (P<0.05). This finding suggests that selected hormone concentrations 
in prepubertal red foxes might change with increasing age. The study revealed a 
significant association between elevated E2 levels, vulva enlargement, and vajinal
cytological alterations. It is suggested that the information we gathered from red fox 
studies can be expanded upon and their reproductive physiology examined in greater 
detail in future research.