Beton ve asfalt kaplamaların çevre sağlığı açısından etkilerinin karşılaştırılması
Comparison of environmental impacts of concrete and asphalt pavements
Yazar: ANIL ÖZIRMAK
Danışman: PROF. DR. ALİ TOPAL
Dokuz Eylül Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İş Sağlığı ve Güvenliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ulaşım = Transportation

Özet:
Karayollarının yapımında, düzgün bir yuvarlanma yüzeyi sağlamanın yanı sıra
trafik yüklerini indirgemek, yaymak ve altyapıya iletmek üzere; birden fazla tabakadan
oluşan üstyapı tabakaları kullanılmaktadır. Bu üstyapıların en üst yüzeyindeki tabaka
kaplama tabakası olarak isimlendirilmekte olup, en yaygın iki türü; esnek kaplama
olan bitümlü sıcak karışım (BSK) kaplamalar (asfalt yollar) ve rijit kaplama olan beton
kaplamalardır (beton yollar).
Ülkemizde özellikle son yıllarda üzerinde ciddiyetle durulmaya başlanan İş Sağlığı
ve Güvenliği konusu sayesinde çevre ve insan sağlığına daha da önem verilmeye
başlanmıştır. Bu çalışmada; çevreye verilen zararların, nihayetinde insan ve işçi
sağlığını tehdit edeceği bilinciyle yola çıkılarak, yol yapımında kullanılan beton ve
asfalt kaplamaların; ham maddeden, yola serimine kadar olan süreçteki çevreye olan
zararlı etkileri karşılaştırılmıştır. Özellikle Türkiye Çimento Müstahsilleri Birliği
(TÇMB) tarafından, beton yolların ham madde ve malzemelerinin tamamen yerli
üretim olmasının yanı sıra asfalt yollara göre daha çevreci olduğu da iddia
edilmektedir. Bu sebeple; KGM sorumluluk sahasındaki otoyolların halen yüzde
100'ü asfalt kaplamalı yol olduğundan, beton yolların yaygınlaşması için yapılan
çalışmalar ve girişimler devam etmektedir. Bunun sonucunda 2017 yılında,
Karayolları Teknik Şartnameleri ve Yol Yapım Dairesi Başkanlığı'nın görev ve
sorumluluklarında beton yollar yer almaya başlamıştır.
Bu çalışmada, son zamanlarda yaygınlaştırılması için üzerinde bir çok araştırma,
çalışma ve deneme yolları yapılan beton kaplamalı yollar, ülkemizde hala en çok tercih
edilen kaplama çeşidi olan BSK kaplamalı asfalt yollar ile çevreye verdikleri zararlar
açısından karşılaştırılmıştır. Beton ve asfalt kaplamalı yolların ocaktan başlayan ve
atık hale gelene kadar olan yolculuğundaki üretim, nakliye, uygulama, bakım gibi
aşamalarda ortaya açığa çıkan karbondioksit eşdeğeri ve partiküler madde emisyonv
faktörleri kullanılmıştır. Bu sayede beton ve BSK kaplamalı yolların objektif bir
şekilde karbondioksit eşdeğeri ve partiküler madde emisyonları açısından
karşılaştırılması amaçlanmıştır. Salınan emisyonların değerleri, -online olarak saatlik
ve periyodik olarak yerinde ölçülseler dahi- işletmelerden ve Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı'ndan elde edilemediği için yurtdışı kaynaklı araştırmalardan yararlanılarak
hesaplamalarda kullanılmıştır.

Abstract:
Superstructure layers consisting of more than one layer, are used, to reduce, spread
and transfer the traffic loads to the lower layers besides to provide a smooth rolling
surface in the construction of motorways. The top layer of road superstructures is
called surface or wearing course or simply, road pavement which has two the most
common types, rigid (concrete) and flexible (bituminous mixtures) pavements.
In Turkey, Occupational Health and Safety is seriously focused in recent years
which leads to care both human and environmental health more. With awareness of
environmental damages can threaten human and worker health, the environmental
effects from the raw material production to the paving processes of the concrete and
asphalt motorways compared in this study. Besides being fully domestic product,
concrete pavements are claimed to be more environmental friendly by Turkish Cement
Manufacturer Association (TÇMB). Therefore studies and initiatives to widen the
concrete roads are continuing in order to reduce the percentage of the asphalt paved
highways with 100 percent. As a result of these initiatives, concrete reads are added to
the duties and responsibilities of Republic of Turkey General Directorate of Highways
in 2017.
In this study, concrete pavements which has a number of research, studies carried
on and hot-mix asphalt (HMA) pavements which are the most common pavement type
in Turkey are compared in terms of environmental damages. Carbondioxide
equivalent and Particulate Matter emission factors related to the processes of
production, transportation, application and maintenance of the concrete and HMA
paved motorways constructions are used. Foreign sources and rates are used because
the emitted rates had not been obtained from the manufaturer enterprises and even
from Ministry of Environment and Urbanization although the emission rates are
monitored online on an hourly and measued in situ on periodic basis.