İbn Sînâ'da doğa kavramı
The concept of nature in İbn Sina
Yazar: SELİME ÇINAR
Danışman: PROF. DR. ÖMER TÜRKER
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Felsefesi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy

Özet:
Metafizik alanında felsefe tarihine önemli katkılarda bulunan İbn Sînâ'nın, benzer derecede katkıda bulunduğu diğer bir alan fiziktir. Bu alanda ele alınması gereken en önemli konulardan biri de doğa kavramıdır. İbn Sînâ'nın doğa kavramı konusunda Aristoteles'in ve Yeni-Platoncu filozofların düşüncelerine nispetle özgünlüğü, cevaplanması gereken önemli bir soruyu teşkil etmektedir. İbn Sînâ doğa kavramını hem cisme içkin seviyede hem de onu aşkın seviyede ele almıştır. Bir şeyin arazî değil bizzat hareketinin ve sükûnunun kendisinde bulunan ilk ilkesi olarak tanımladığı temel anlamda doğayı, unsurların hareketinin ilkesi olarak kabul etmiş ve bu ilkeyi fail bir güç sayarak, doğa konusunda tevarüs ettiği açıklamaları derinleştirmiş ve ayrıntılandırmıştır. İçkin doğayı unsurların sureti sayarak onu bir cevherle özdeşleştirmiştir. Böylece hareket olmadığında da cevherin var olduğunu, hareketi mümkün kılan meylin yahut cevherin kendisinden çıkan fiillerin ve niteliklerin doğa olmadığını, bu şekilde de hareketin ve sükûnun ilkesi olan doğanın değişimin içinde değişmeden var olduğunu vurgulamıştır. Aşkın doğa olarak feleklerin etkisini ve ayaltına yönelik idaresini kabul etmiştir. Bununla birlikte hem içkin hem aşkın doğa konusunda onu diğer filozoflardan kategorik olarak ayıracak bir görüşe sahiptir. Oluşun hareketle değil ancak varlık verme ile gerçekleşebileceğini savunarak, varlık ve mahiyet ayrımı temelinde ortaya koyduğu suret alma teorisi ile fizik seviyede fail saydığı doğadan metafizik seviyede fail olma özelliğini kaldırmış, böylece onu sadece hareket veren ve ancak hazırlayıcı olan bir ilkeye dönüştürmüştür. Bu şekilde kendisinden önceki diğer bütün filozofların benimsediği, doğanın bağımsız bir ilke olmadığı vurgusunu zirveye taşımıştır.

Abstract:
Ibn Sina, who has made substantial contributions to the history of philosophy in the field of metaphysics, contributed to the field of physics to a similar degree. One of the most important issues to be dealt with in this field is the concept of nature. Ibn Sina's originality regarding the concept of nature, compared to the thoughts of Aristotle and Neo-Platonist philosophers, constitutes an important question that needs to be answered. Ibn Sina analyzed the concept of nature both as immanent to body and as transcendent to body. He defined the nature the primary principle of the motion and rest of something which in it, essentially and not accidentally and identified it with the principle of the motion of the elements. He considered this principle as an active power and elaborated the account of nature which he inherited. By identifying the immanent nature with the forms of the elements he regarded it as a substance. Thus, he emphasized that the substance exists even when there is no motion. The inclination that makes the motion possible, or the actions and qualities arising from the substance are not nature. In this way, nature, which is the principle of motion and rest, exists as unchanged in the change. He accepted the influence of the heavens and their governance of sublunary realm as the transcendent nature. However, his view on both immanent and transcendent nature distinguishes him from other philosophers categorically. He argued that generation is only possible by giving existence, not by motion. Therefore, according to his formation theory on the basis of the distinction between existence and quiddity, he removed the feature of being an agent in metaphysical level from nature, which he considered an agent in the physical level. Thus, he transformed it to just a mover and a preparatory principle. In this way, he emphasized the notion that nature is not an independent principle which all other philosophers before him argued, most strongly.