Kanserde Aile bakım deneyimi modeli kapsamında ileri evre kanser hastalarına bakım veren aile üyelerinin deneyimlerinin incelenmesi: Gömülü karma yöntem araştırması
Investigation of the experiences of family members caring for advanced cancer patients in the scope of the family care experience model in cancer: An embedded mixed method research
Yazar: AYLİN HELVACI
Danışman: PROF. DR. LEYLA ÖZDEMİR
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Onkoloji = Oncology
Dizin: Bakım verenler = Caregivers ; Bakım verme yükü = Caregiver burden ; Belirti ve semptomlar = Signs and symptoms ; Hasta bakımı = Patient care ; Hasta bakımı-hastane sonrası = After care ; Yaşam kalitesi = Quality of life

Özet:
Kanserde aile bakım deneyimi modeli ile yürütülen çalışma, ileri evre kanserli hastaların bakım veren aile üyelerinin yaşam kalitelerini etkileyen stresörleri ve bağlamsal faktörleri incelemeyi, bakım verme deneyimlerini ele almayı amaçladı. Gömülü karma yönteme sahip araştırma, Dr. Abdurrahman Yurtaslan Ankara Onkoloji Eğitim ve Araştırma Hastanesinde Eylül 2020-Temmuz 2021 tarihlerinde arasında yürütülmüştür. Araştırmanın nicel aşamasına 125 ileri evre kanser tanılı hastalar ile bakım veren aile üyeleri; nitel aşamasına ise 21 bakım veren aile üyesi dahil edildi. Nicel verilerin analizi SPSS 25.0 istatistik programında, nitel veriler ise Collaizi'nin yedi basamaklı tanımlayıcı çözümleme yaklaşımı kullanılarak gerçekleştirildi. Bağımlı değişken olarak belirlenen yaşam kalitesi, Kanserli Hastalara Bakım Verenlerde Yaşam Kalitesi Ölçeği (CQOLC) ile değerlendirildi. Kanserde aile bakım deneyimi modeli içerisinde stres süreci ile ilgili değişkenlerden semptom, bakım bağımlılığı ve bakıma hazır oluşluk düzeyi bakım veren aile üyelerinin CQOLC puanları üzerinde doğrudan bir etkiye sahiptir (p<0,001). Semptom şiddeti ve bakım bağımlılığı fazla olan hastaların aile üyeleri ile bakıma hazır oluşluk düzeyi düşük olan aile üyelerinin CQOLC puanları daha düşüktür. Bağlamsal faktörler arasında gelir düzeyi, çalışma durumu ve günlük bakım verme süresi, bakım veren aile üyelerinin CQOLC puanları üzerinde doğrudan bir etki göstermiştir (p<0,05). Yapılan nitel görüşmelerden dört tema ortaya çıkmıştır: bakım verme sürecinin dinamiğini anlamak, bakım verme sürecinde hayatın kontrolünü kaybetmek,  bakım verme sürecinde sosyo-ekonomik özgürlüğün sınırlanması ve bakım verme sürecinde hayata tutunma çabası şeklindedir. Tüm sağlık çalışanları bakım veren aile üyelerinde yaşam kalitesinin değerlendirilmesi gerektiğini unutmamalı ve aile üyelerine yönelik eğitim programları yapılandırılmalıdır.

Abstract:
This study carried out with the cancer family caregiving experience model, aimed to examine the stressors and contextual factors affecting the quality of life of the family caregivers of patients with advanced cancer, to address their caregiving experiences. Embedded mixed-method research was carried out at Abdurrahman Yurtaslan Ankara Oncology Training and Research Hospital between September 2020 and July 2021. 125 patients with advanced cancer and their family caregivers were included in the quantitative phase of the study; 21 caregiver family members were included in the qualitative phase. The quantitative data analysis was carried out using SPSS 25.0 statistical program, and qualitative data was carried out using Collaizi's seven-step descriptive analysis approach. Quality of life determining as the dependent variable was evaluated with the Caregivers of Cancer Caregivers (CQOLC). Symptom, care dependency, and preparedness to care level, which are variables related to the stress process in the cancer family caregiving experience model, had a direct effect on the CQOLC scores of family caregivers (p<0.001). Family members of patients with high symptom severity and care dependency and family members with preparedness to care level had lower CQOLC scores. Among the contextual factors, income level, employment status, and daily caregiving duration had a direct effect on the CQOLC scores of family caregivers (p<0.05). Four themes emerged from the qualitative interviews: understanding the dynamics of the caregiving process, losing control of life during the caregiving process, limiting socio-economic freedom in the caregiving process, and an effort to hold on to life during the caregiving process. All healthcare professionals should not forget that the quality of life of their family caregivers should be evaluated, and training programs for family members should be structured.