Doğan Arslan Mescidi duvar yüzeylerindeki tasvirler
The wall paintings of Doğan Arslan Mescid
Yazar: YUSUF BAŞTÜRK
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA BEYAZIT
Pamukkale Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Duvarlar = Walls ; Eskişehir-Sivrihisar-Mülk = Eskişehir-Sivrihisar-Mülk ; Kaya resimleri = Petroglyphs ; Mescitler = Masjids ; Petroglifler = Petrogliphs ; Tasvir = Description ; Yazıtlar = Inscriptions

Özet:
Eskişehir'in Sivrihisar ilçesine bağlı Mülk köyünde bulunan Doğan Arslan
Mescidi kitabesindeki tarihe göre 1247 yılında inşa edilmiştir. Yapının işlevi
hakkında kitabede mescid tanımı geçmesine rağmen bazı soru işaretleri
bulunmaktadır. Mülk köyü mezarlığında höyük olduğu düşünülen bir tepe
üzerinde bulunması, içerisinde yakın döneme kadar sandukanın olması ve
kitabenin yapıya ait olmadığı yönünde görüşler de yapının işlevi hakkındaki
tartışmalara konu olmaktadır. Genel olarak dikdörtgen planlı yapı iki bölümden
oluşmaktadır. Tezimizin konusu gereği mimari detaylar kısaca açıklanmış, asıl
konumuz olan tasvirler ayrı başlık altında incelenmiştir.
Yapının dış cephesinde taş blokların yüzeyinde ve iç cephenin duvar
yüzeylerinde kazıma tekniğinde yapılmış, sanatsal ve ikonografik değere sahip
olan geçmiş dönemlerdeki geleneği bize yansıtan figürler irdelenmiştir. Dış ve iç
cephe yüzeyinde toplam 206 tasvir bu kritere göre belirlenmiştir.
Belirlenen bu tasvirler arazide tek tek fotoğraflanıp ölçüleri alınarak
envanterlenmiştir. Daha sonra bu tasvirler AutoCAD 2019 programında çizilerek
çeşitli başlıklar altında sınıflandırılmıştır. İnsan, el, hayvan, bitki, geometrik
şekiller ve damgalar şeklinde ayrılan tasvirler tekrar belirli başlıklar halinde
Anadolu'da ve Orta Asya'da benzer yapım tekniğinde ve benzer tasvirlerin
görüldüğü yapılarla ve kaya resim alanlarıyla karşılaştırılmıştır. Ayrıca İslamiyet
öncesi ve İslamiyet sonrası dönemlerde Türklerin kültürlerinde barındırdığı
ikonografik anlamlarıyla değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Sivrihisar, Mülk Köyü, Doğan Arslan, Mescid, Duvar Yüzeyi
Tasvirleri, Kaya Resmi, Petroglif.

Abstract:
Based on the date of its epigraph, the Doğan Arslan Mescid which is located
in the village of Mülk of Sivrihisar district of Eskişehir was built in 1247. Even
though the description about the function of the structure is mentioned in the
epigraph, it also includes question marks. The cemetery of Mülk village being
situated on a hill which is thought to be a tumulus, in which the existence of a cist
until a short time ago and the opinions that the epigraph not belonging to the
building, have all contributed to the discussions about the purpose of the building.
The rectangle designed structure basically consists of two sections. The
architectural details are briefly stated in accordance with the context of the thesis
and the images, which are the main focal point, are examined under a separate
heading.
The carving technique was used on the surface of the stone blocks on the
exterior and on the interior wall surfaces of the structure and figures of artistic
and iconographic value which reflected the traditions of past times were rendered
the main focus. A total of 206 images on the exterior and interior surfaces were
determined according to this criterion.
Each identified image was photographed and measured individually out in
the field and inventoried accordingly. Later these images were drawn in AutoCAD
2019 and classified under various headings. The images that is grouped as human,
hand, animal, plant, geometric shapes and seals have been compared yet again
under specific headings with structures observed with the construction techniques
seen in Anatolia and Central Asia as well as with similar depictions and with the
fields of cave paintings. Furthermore, they also have been evaluated within the
iconographic meanings observed within the cultures of Turks during pre- and
post-Islamic periods.

Key Words: Sivrihisar, Mülk Village, Doğan Arslan, Mescid, Wall Paintings, Cave
Painting, Petroglyph.