Toplumsal ayrımcılıklara farklı bir bakış: Yaşlı ayrımcılığı ve ötekileştirme
A different perspective to social discrimination: Ageism and othering
Yazar: SÜLEYMAN YURTTAŞ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. EREM SARIKOCA
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Ayrımcılık = Discrimination ; Kimlik = Identity ; Yaşlılar = Aged ; Ötekileşme = Otherisation

Özet:
Bu çalışmanın amacı, üniversitede öğrenim gören öğrencilerin, yaşlı ayrımcılığı ile ilgili tutum ve davranışlarını etkileyen faktörleri belirlemektir. Bu çalışmada açımlayıcı sıralı bir karma yöntem deseni kullanılmış olup, bu desen önce nicel veri toplamayı ve sonrasında bu nicel verileri detaylı nitel veriler ile açıklamayı kapsamaktadır. Çalışmanın nicel aşamasında cinsiyet, yaş, gelir durumu, siyasi görüş gibi bağımsız değişkenler ile yaşlı ayrımcılığı arasındaki ilişkiyi test etmek amacı ile Bayburt Üniversitesinde öğrenim gören öğrencilerden kişisel bilgi formu ve araştırmacı tarafından geliştirilen Pozitif ve Negatif Yaşlı Ayrımcılığı Ölçeği (PNYAÖ) ile veriler toplanmıştır. Çalışmanın nitel aşamasında ise yarı yapılandırılmış görüşme tekniği uygulanmıştır. Bu aşamada, öğrencilerin, yaşlıları nasıl tanımladığına, yaşlılar dışında kalan diğer gruplara yönelik ayrımcılık uygulamalarına, yaşlılara yönelik pozitif ve negatif yönlü ayrımcılık uygulamalarına ve bunların nedenlerine odaklanılmıştır.
Yapılan istatistiksel analizler sonucunda, katılımcıların, yaşlılara karşı olumlu tutuma sahip olduğu tespit edilmiştir. Ölçek verileri ile elde edilen bu sonuç, görüşme verilerinin analizi ile de desteklenmiştir. Bu veriler ışığında, yaşlı ayrımcılığının, diğer ayrımcılık alanlarında olduğu gibi, kimlik edinme ve buna bağlı olarak ötekileştirme pratiklerinden farklı bir yapıya sahip olduğu belirlenmiştir. Yaşlılara yönelik olumsuz tutum ve davranışların altında yatan nedenlerin, yaşlıların yaşından kaynaklanmadığı, kişisel çıkar ve yaşam tarzını koruma isteğinin yanında, psikolojik, cinsel ve fiziksel açıdan zarar görmeye bağlı olarak geliştiği belirlenmiştir. Diğer taraftan yaşlılara yönelik olumlu tutum ve davranışların altında yatan nedenlerin, "geleceğe yönelik beklentiler, din, gelenekler ve yaşlıların yaşı" olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
The aim of this PhD. Thesis was to reveal effective factors which influence the attitudes and behaviors of university students towards ageism. Having an exploratory repeated mixed method, the current study encompasses obtaining quantitative data first and cross-validate it with the detailed qualitative data. To collect quantitative data from university students to examine the effect of independent variables such as gender, age, income and political view on ageism, "Positive and Negative Ageism Scale" (PNAS) with a demographic survey developed by the researcher was implemented. For the qualitative part, semi-structured interview sessions were conducted. The spotlight of this part was on how students describe elders, their discrimination levels for groups other than elders, their positive and negative discrimination towards elders and the potential reasons behind it.
The results of the statistical analyses indicated that participants had a positive attitude towards elderly people. This finding obtained from the scale was also supported with the interview results. In this respect, this study revealed that ageism had a different construct when compared to other fields of discrimination which had practices of othering and identity acquisition. Additionally, another finding was that the underlying rationale of ageism did not derive from elderly age but primarily originate from personal profit, life style preservation, potential psychological, physical and sexual harm. On the other hand, the motivation of positive attitude towards elderly people was found to have driven by future expectations, religion, traditions and the age of the elders.