Türkiye Selçukluları zamanında Anadolu'da Ahilik müessesesi
The Akhi organisation in the time of Turkey Seljuks at the Anatolia
Yazar: RIFAT İLHAN ÇELİK
Danışman: PROF. DR. REFİK TURAN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Ortaçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Tarih = History
Dizin: Ahi Evran = Ahi Evran ; Ahilik = Akhism ; Anadolu Selçukluları = Anatolian Seljuks ; Fütüvvet = Futuwwat ; Fütüvvetname = Futuwwatnames ; Selçuklular = Seljuks ; Selçuklular Dönemi = Seljuks Period

Özet:
İslâm dünyasında doğup gelişmeye başlayan Fütüvvet Teşkilatı ve Ahilik
Müessesesi farklı dönemlerde farklı gelişim süreçlerine sahne olmuştur. Bu gelişim
süreçleri içerisinde Fütüvvet Teşkilatı'nın çok zengin ve muhtelif manalarına,
manevî temâyüllerine, sosyal hayat görüşlerine değinilmiştir.
VII. ve VIII. yüzyıllardaki İslâm dünyasının siyasî sınırlarının gelişimine
paralel olarak, sosyal kültürel unsurları da gelişmeye ve dönüşmeye başlamıştır.
Bu nispette Fütüvvet Teşkilatı'nın içerisinde Arap kültürüne ek olarak Fars ve Türk
kültür unsurları yer almaya başlamıştır.
Bu çalışmada Ahilik Müessesesi içerisindeki Türk kültürü unsurlarına, Türk
tarihi, edebiyatı ve düşünce tarihinin ilk büyük eserlerinden olan Kutadgu Bilig,
Divanü Lûgât-it Türk ve Atabetü'l-Hakâyık adlı eserlerde nasıl işlendiğine geniş bir
şekilde değinilmiştir. Bu unsurlar arasında yer alan cömertlik, konukseverlik, tuzekmek
hakkı, misafirperverlik, diş kirası, Türk devlet geleneklerinden olan saçı
geleneği bu müessesenin en önemli unsurlarıdır.iv
Siyasal anlamda Anadolu'da Ahiliğin gelişmesi ve yaygınlaşmasındaki en
büyük etken olarak, Türkler'in İslâmiyet'i kabul edip, Ortadoğu'da Büyük Selçuklu
Devleti'ni kurmaları ve yoğun gayretleri soncunda Anadolu'yu fethetmeleri
gösterilmiştir. Anadolu'da ise Türk toplumunun ve müesseselerinin ilk temelleri XI.
yüzyılın ortalarından XIII. yüzyılın ortalarına kadar geçen süreç içerisinde atılmış
olduğu görüşü ileri sürülmüştür.
Anadolu'da ticaretin ve iktisadî faaliyetlerin gelişimine paralel olarak Ahilik
Müessesesi de o nispette güçlenmeye ve yayılmaya başlamıştır. Bunda Selçuklu
hükümdarlarının uygulamış oldukları ekonomik politikaların, tüccarların, kervan
sahiplerinin ve zanaat sahiplerinin zararlarını karşılayan devlet sigortası sisteminin
birinci derecede etkisi olmuştur.
İslâm dünyasında Abbasî Halifesi Nâsır Li-dinillâh'ın (Caliph Nasir Li-dinAllah)
Fütüvvet Teşkilatı'na girmesi, ona resmî bir hüviyet kazandırarak
kurumsallaştırması Fütüvvet Teşkilatı ve Anadolu'daki Ahilik Müessesesi
açısından bir dönüm noktası teşkil eder. Zira Halife Nâsır halifeliğini tanıyan ve
manevî otoritesini kabul eden meliklere ve emirlere mektup yazarak Fütüvvet
Teşkilatı'na girmelerini tavsiye etmiştir. Halife'nin çağrısına İslâm dünyasında
birçok hükümdar olumlu yanıt vermişlerdir. Bu hükümdarlar arasında Türkiye
Selçuklu hükümdarlarından İzzeddîn Keykâvus ve Alâeddîn Keykubât da vardır.
İki Selçuklu hükümdarının birbirlerinin ardısıra resmî olarak Fütüvvet
Teşkilatı'na girmeleri ve Halife'nin manevî otoritesini kabul etmelerinden dolayı
Ahilik Müessesesi devletin desteği ile yaygınlaşarak güçlenmiştir. Bundan dolayı
İslâm dünyasında birçok mutasavvıf ve fütüvvet erbâbı Anadolu'ya gelmiştir.
Bunlar arasında meşhur fütüvvet erbâbı Ahi Evran'da vardır. Ahi Evran'la birlikte
Ahilik Müessesesi Anadolu'da daha da güçlenip yayılmıştır. Siyasî anlamda
Moğollar'rın Anadolu'yu işgalleri enasında siyasî faaliyetleri ve nüfuzları daha da
artmıştır.
XII ve XIII. yüzyıllarda gelişen ve güçlenen Ahilik Müessesesi Anadolu'da
başta iktisadî alanda olmak üzere siyasî, sosyal ve kültürel alanda olmak üzere
peçok rol ifa ederek Anadolu'da Türk toplumunu yönlendirmiş ve geliştirmiştir.

Anahtar Kelimeler : 
Selçuklular, Türkiye Selçukluları, Halife Nasır, Ahi Evran,
Ahilik Müessesesi, Fütüvvet Teşkilatı, Türk Kültürü,
Fütüvvetnâme.

Abstract:
Born and raised in the Muslim world began to develop Futuvva
Organization and the Akhı Organization different at different periods of
development has been the scene. This development process within the Futuvva
Organization meaning of the organization to a very rich and diverse spiritual
attitude, social life their opinions.
Political boundaries of the world of Islam in the 7th and 8th century in
parallel with the development and socio-cultural development from elements. In
this respect, in addition to the Arabic Culture Turk and Persian Culture elements
began to take place into the Futuvva Organization.
Turkish history, literature and the history of thought first of the great works
which of the Kutadgu Bilig, Divan-ı Lügâti't-Türk and Atabetü'l-Hakâyık his work on
how it's processed broadly elements located between generosity, hospitality, saltbread
right, hospitality, dental rent, saçı one of the Turkish state traditions is one of
the most important elements of this organization.
Politically in Anatolia Akhism development and expansion the biggest
factor, the Turkish Islam accept, in the Middle East the Great Seljuk State of the
organizations and their intensive efforts result Anatolia conquer. In anatolia also
the Turkish society and the institution of the first foundations, in Akhism, including
those of the 11th century in the middle within the period until the middle of the 13th
century, the opinion has been thrown.vii
Trade and economic activities parallel to the development Akhı
Organization that relative to strengthen and spread. The Seljuk rulers have applied
their economic policies, traders, caravan owners and craft owners hurt that meets
the state insurance system in the first degree has been the impact.
Futuvva Organization of the Islamic world to enter the Abbasid caliphs,
giving him an official identity institutionalize Futuvva Organization and Akhı
Organization in Anatolia in terms of institutions and constitute a turning point.
Because the Caliph Nasır caliphate recognize and spiritual authority accepts
meliks and emirs by writing a letter Futuvva Organization from entering
recommendation Chalip the call in the Islamic world many rulers positive response
rulers of Turkey Seljuks İzzeddin Keykavus and Alauddn Keykubat are. Two Seljuk
ruler of each other one after the formal Futuvva Organization entering and caliph,
the spiritual authority to accept. Because of the Akhı Organization of government
with the support widespread, in the Islamic world many sufis and futuvva
connoisseurs came to Anatolia. Among them, there is also Akhı Evran the famous
futuvva connoisseurs.

Anahtar Kelimeler : 
The Seljuks, The Seljuks in Turkey, Caliph Nasir Li-din-
Allah, Akhı Evran, Akhı Organization, Futuwwa
Organization, The Turkish Culture, The Futuwwatnamah.