Kan bankacılığı donörlerinde kök hücre bilgi ve farkındalık düzeyinin araştırılması
Investigation of stem cell knowledge and awareness level in blood banking donors
Yazar: NEJLA YILDIZ
Danışman: PROF. DR. ASUMAN SUNGUROĞLU
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Disiplinlerarası Kök Hücre ve Yenileyici Tıp Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Hematoloji = Hematology
Dizin: Bilgi = Knowledge ; Farkındalık = Awareness ; Hematopoetik kök hücre transplantasyonu = Hematopoietic stem cell transplantation ; Hematopoetik kök hücreler = Hematopoietic stem cells ; Kan bankaları = Blood banks ; Kan bağışı = Blood donation ; Kan transfüzyonu = Blood transfusion ; Kök hücreler = Stem cells

Özet:
Hematopoetik kök hücre nakli, kemik iliği hastalıkları başta olmak üzere birçok hastalık grubu için tek umut haline gelmiştir. Naklin yapılabilmesi ise ancak HLA uyumu en üst düzeyde olan donörü bulmaktan geçmektedir. Bu bağlamda akraba içi uygun donörü olmayan hastalar için, ülkemizde Sağlık Bakanlığı bünyesinde "Kemik İliği Bankası (TÜRKÖK)" oluşturulmuştur. Sağlık Bakanlığı bünyesinde 2013 yılında oluşturulan TÜRKÖK Birimi 2015 yılında aktif hale gelmiştir. Sağlık Bakanlığı'ndan elde edilen veriler ışığında, 2019 yılı Aralık ayına kadar sisteme kazandırılmış 565.699 adet donör bulunduğu belirlenmiştir. Mevcut donör havuzu ile ülkemizde nakile ihtiyaç duyan hastaların %68'ine uyumlu donör bulunabildiği de bilinmektedir. %68'lik oranın %90'lara çekilmesi ise ancak toplumdaki bireylerin bu konudaki bilgi düzeyini ölçmekten geçmektedir. Bu doğrultuda yapılan çalışma ile toplumdaki bireylerin HSC konusunda bilgi ve farkındalık düzeyinin belirlenmesi hedeflenmiştir.
 Elde edilen verilen ışığında kök hücre konusunda parça parça bilgilerin olduğu fakat sistematik bir bilgi bütünlüğünün bulunmadığı tespit edilmiştir. Katılımcıların %39,3'ünün TÜRKÖK Biriminden haberdar olmadığı, %71,1'inin hematopoetik kök hücre bağışında bulunmadığı, %68,5'inin kök hücre konusunda yeterince tanıtım ve bilgilendirme yapılmadığını düşündükleri ve %65,1'inin Türk Kızılayı'na hematopoetik kök hücre bağışında bulunabileceklerini bildiği saptanmıştır. Ayrıca %44,3'ünün kendisini nelerin beklediğini bilmediği için yani bilgi yetersizliği nedeniyle bağışta bulunmadığı tespit edilmiştir. Yukarıda yer verilen verilere ek olarak elde edilen veriler doğrultusunda bilgi ve farkındalığın arttrılması için yapılacak uygulamalar ile bağışçı sayısının arttırılması sağlabilecektir. 
Mevcut eksikliklerin giderilmesi konusunda Sağlık Bakanlığı ve Türk Kızılayı'na oldukça yük düşmektedir. Bu konuda yapılacak tanıtımlar, sosyal platformun aktif kullanılması, kurumlara düzenlenecek eğitim programları ve hizmet içi eğitimler ile bu konudaki eksikliklerin giderilmesi sağlanarak donör kazanımını arttırmak mümkündür. Oluşturulan kemik iliği bankasında donör sayısı ne kadar fazla ise, hastaya uyumlu donörün bulunma ihtimali de o kadar fazladır. Bu nedenle HSC bağışı hakkında toplumun bilinçlendirilmesi ve farkındalığın arttırılması gerekmektedir. Yaklaşık 600.000 bine ulaşmış donör havuzunun sayısının arttırılması ile daha fazla insana yaşama şansı sunulabileceği unutulmamalıdır.

Abstract:
Hematopoietic stem cell transplantation has become the only hope for many disease groups, particularly bone marrow diseases. Transplantation is only possible by finding the donor with the highest level of HLA compliance. In this context, a "Bone Marrow Bank (TÜRKÖK)" was established within the Ministry of Health in our country for patients who do not have a suitable donor within the relative. The TÜRKÖK Unit, established in 2013 within the Ministry of Health, became active in 2015. In the light of the data obtained from the Ministry of Health, it is known that there are 565,699 donors added to the system until December 2019. It is also known that there is a donor compatible with 68% of the patients who need transplantation in our country with the current donor pool. However, 68% of the rate is reduced to 90%, but it is only about measuring the level of knowledge of individuals in this field. With this study, it was aimed to determine the level of knowledge and awareness of individuals in society about HSC.
In the light of the data obtained, it has been determined that there is fragmented information about stem cells but no systematic information integrity. 39.3% of the participants were not aware of the TURKÖK Unit, 71.1% did not donate hematopoietic stem cells, 68.5% thought that the stem cell was not adequately promoted and informed, and 65.1% to the Turkish Red Crescent. It has been determined that they know that they can donate hematopoietic stem cells. In addition, it was determined that 44.3% did not donate because they did not know what awaited him, that is, due to lack of information. In line with the data obtained in addition to the data given above, it will be possible to increase the number of donors with the applications to increase knowledge and awareness.
The Ministry of Health and the Turkish Red Crescent have a great burden in eliminating the existing deficiencies. It is possible to increase the donor gain by ensuring the deficiencies in this issue with the introductions to be made on this subject, the active use of the social platform, the training programs to be organized for the institutions and in-service trainings. The greater the number of donors in the created bone marrow bank, the more likely the presence of a compatible donor to the patient. For this reason, it is necessary to raise the awareness and raise awareness of the society about HSC donation. It should not be forgotten that by increasing the number of donor pools reaching approximately 600.000 thousand, more people will be able to live.