Farabi'nin zihin felsefesi
Farabi's philosophy of mind
Yazar: EYÜP ŞAHİN
Danışman: PROF. DR. HAYRANİ ALTINTAŞ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Felsefesi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2003
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy
Dizin: Akıl = Reason ; Farabi = Farabi ; Ruh = Spirit ; Zihin = Mind ; Zihin felsefesi = Mind of philosophy ; İslam felsefesi = Islamic philosophy

Özet:
Bu çalışmanın Giriş bölümünde Zihin felsefesinin problem alam üzerinde duruldu; Burada, Zihnin mahiyeti, Zihin Teorileri, zihin felsefesi, zihin felsefesinin diğer alanlarla ilişkisi ve zihin felsefesinin tarihsel seyri ile ilgili meseleler ele alı alındı. Birinci bölümde, Fârâbî'nin zihin felsefesinde temel kavramlar olarak tespit edilen akıl, ruh, nefs ve zihin terimlerinin anlamlarına, söz konusu kavramların birbirleriyle olan ilişkisine değinildi. İkinci bölümde, Fârâbî'nin nefs anlayışına ve onun zihinle ilişkisine değinildi: Burada, Nefsin nebatî güçleri olan beslenme, büyüme ve doğurucu güçlere, hayvanı nefsin hareket gücüne, aynı zamanda zihinsel idrak güçleri olarak tespit edilen zahirî ve batmî idrak güçlerine, duyulara, hayal gücüne, vehim gücüne, hatırlama ve hafıza gücüne, insanî nefsin yapıcı ve bilici güçlerine işaret edilerek zihin felsefesi açısından değerlendirildi. Üçüncü bölümde, filozofun zihin felsefesinde, çoğu zaman zihinle eş anlamlı olarak kullandığı akıl konusu ve onun zihin felsefesi açısından değerlendirilmesine çalışıldı: Burada, semavî akıllar ve zihin, ilk neden ve zihin, fa' al akıl ve zihin, insanî akıllar; bilkuvve, bilfiil ve müstefâd akıllar mütalaa edildi. Ayrıca, filozofun akıl anlayışında insanî akılların işlemesinde önemli bir aşamayı teşkil eden fa' al aklın görevi ve ittisal kavramının ifade ettiği anlamlar üzerinde duruldu. Filozofla177 ilgili farklı değerlendirmelerin bu kavramların farklı yorumlanmasından kaynaklandığı sonucuna ulaşıldı. Dördüncü bölümde, düşünce ve zihin ilişkisi, kavramların oluşmasında önemli bir unsur olan tasavvurlar ve tasdikler, düşünce ve varlık arasındaki ilişki, düşünce ve dil arasındaki ilişki ve düşünce ile bilgi arasındaki ilişki zihin felsefesi açısından değerlendirildi. Beşinci bölümde, Fârâbî'nin zihin felsefesindeki yeri ile zihin felsefesinin temel konularından olan ruh ve beden ilişkisi ele alındı: Zihin felsefesi açısından ruhun ölümsüzlüğü, ruhun ferdiyeti, mutlu ruhlar, günahkâr ruhlar ve câhil ruhların durumu işlendi. Filozofun, ruhu ve bedeni birbirinden ayrı iki cevher olarak gören düalist zihin anlayışına sahip olarak değerlendirirken, düalist zihin filozoflarından farklı bir zihin felsefesine de sahip olduğu sonucuna ulaşıldı.

Abstract:
In the Introduction I deal with the problem space of the philosophy of mind; Here, I give general information about the following topics: the nature and theories of mind, philosophy of mind, the relations of philosophy of mind with other subjects and historical developments in the philosophy of mind. In the first chapter, I examine the key concepts and their interconnections in Farabi' s philosophy of mind, such as: intellect, soul, sprit, mind. In the second chapter, I investigate Farabi 's understanding of soul, and its relation with mind. In this chapter, I also study the following topics: the vegetative soul and its faculties of nutrition, development and reproduction; the animal soul and its faculty of movement; the internal and external perceptive faculties which are considered among the mental faculties; the faculties of imagination, memory; human soul 's faculty of doing and knowing. In the third chapter, I investigate Farabi 's concept of intellect which is generally used as synonymous with mind. I evaluate within the context of the philosophy of mind. The following topics are also included in this chapter: the heavenly intellects and mind, the First Cause and the mind, the active intellect and the mind, the human intellect, actuel intellect, acquared intellect. In addition, I have dwelled upon the role of the active intellect which represents a crucial stage in workings of human intellects and I also explain the concept of union and its various179 meanings. I conclude that the different views concerning Farabi's philosophy originate from the different interpretations of these concepts. In the fourth chapter, I study the relation between thought and intellect, along with images and judgements which play an important role in the formation of concepts; the relation between thought and the world; the thought and knowledge. In the fifth chapter, I examine Farabi's place in the history of the philosophy of mind. I also investigate the relation between mind and body, the immortality of the soul, its individuality, the conditions of happy and unhappy and ignorant souls. In the conclusion, I argue that Farabi has a dualistic philosophy and considers body and mind as two different and distinct substances; however, his theory of mind differs from other dualistic philosophers.