8. sınıf T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük ders kitabında yer alan görsellerin bazı kriterlere göre incelenmesi
8th grade T.C. examining the images in the History of Revolution and Kemalism textbook according to some criteria
Yazar: ZEYNEP ESRA BAYRAK
Danışman: PROF. DR. CEMAL GÜVEN
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu çalışmada 8. sınıf Türkiye Cumhuriyeti İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük ders kitabında yer alan
görseller bazı kriterlere göre incelenmiştir. Bu inceleme doğrultusunda; 2023-2024 eğitim öğretim yılında
ortaokul ve imam hatip ortaokullarında okutulan 8. Sınıf Türkiye Cumhuriyeti İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük
ders kitabında kullanılan görsellerin; "Ders Kitapları ve Eğitim Araçları Yönetmeliği", "Taslak Ders Kitabı ve
Eğitim Araçları İle Bunlara Ait E-İçeriklerin İncelenmesinde Değerlendirmeye Esas Olacak Kriterler ve
Açıklamaları" temel alınarak oluşturulan bazı kriterler ile incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla; araştırmada
nitel yaklaşımlarda sıkça tercih edilen doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın veri kaynağını,
2023-2024 eğitim öğretim yılında Talim Terbiye Kurulu tarafından onaylanan, Milli Eğitim Bakanlığı yayınevi
tarafından basımı gerçekleştirilmiş, ortaokul ve imam hatip ortaokullarında okutulan 8. Sınıf T.C. İnkılap Tarihi
ve Atatürkçülük ders kitabı oluşturmaktadır. Verilerin toplanma sürecinde ders kitabında kullanılan görseller
incelenmiştir. Ders kitabında kullanılan bu görseller, içerik analizi yöntemiyle değerlendirilmiş ve
yorumlanmıştır.
Araştırmanın sonucunda, ders kitabında kullanılan 296 görsel tespit edilmiştir. Bu görsellerin 273'ü
üniteler içerisinde yer alırken, geriye kalan 23 görsel ise ünite dışı alanlarda kullanıldığı belirlenmiştir. Ders
kitabında yapılan analize göre hem ünite içinde hem de ünite dışında kullanılan 296 görsel incelenmiş ve sonuç
olarak 14 farklı görsel öge çeşidinin ders kitabında yer aldığı belirlenmiştir. Tespit edilen bu görsel çeşitlerinin
öncelikle ders kitabında ünite içi ve ünite dışı dağılımları tablo olarak gösterilmiş ve tablodaki veriler analiz
edilerek yorumlanmıştır. Yapılan analize göre, ders kitabında en fazla kullanılan görsel öge çeşidi, fotoğraf (183)
olurken; en az kullanılan görsel öge çeşidinin karikatür (1) olduğu tespit edilmiştir. Araştırma sonucuna göre,
ders kitabında bulunan görsel öge çeşitlerinin ve ünitelere karşılık gelerek kullanılan görsel ögelerin frekans
dağılımlarının dengesiz olduğu saptanmıştır. Ayrıca ders kitabında kullanılan bu görsel ögelerin, ünite
kazanımlarıyla ilişkilendirilen konu başlıklarına göre dağılımları tablolarda verilerek, görsel ögeler ile metin
içeriğinin uyumu ve anlamsal bütünlüğü de değerlendirilmiştir. Bu değerlendirmeye göre, bazı konu
başlıklarında kullanılan görsel ögelerin, görsel numara ve açıklamasına yer verilmediği ve görsel öge ile metin
içeriğinin ayrı sayfalarda yer aldığı tespit edilmiştir. Bu durumun olduğu yerlerde metin içeriği ile görsel öge
uyumunun zedelendiği ve anlamsal bütünlüğün bozulduğu görülmüştür. Ulaşılan sonuçlar doğrultusunda ders
kitaplarındaki görsel ögelerin çeşidi arttırılarak daha dengeli bir şekilde dağılımının yapılması ve her görsel
ögenin, görsel numara ve açıklamasının bulunması önerilmektedir.
Anahtar Kelimeler: Türkiye Cumhuriyeti İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük, Ders kitabı, Görsel öge

Abstract:
In this study, the images in the 8th grade The Republic of Türkiye History of Revolution and
Atatürkism textbook were examined according to some criteria. In line with this review; In the 2023-2024
academic year, 8th grade The Republic of Türkiye secondary schools and imam hatip secondary schools. Images
used in the History of Revolution and Atatürkism textbook; It is aimed to be examined with some criteria created
based on the "Textbooks and Educational Tools Regulation", "Criteria and Explanations to be Basis for
Evaluation in the Examination of Draft Textbooks and Educational Tools and Their E-Content". To this end; The
document analysis method, which is frequently preferred in qualitative approaches, was used in the research. The
data source of the research is 8th grade The Republic of Türkiye students who are taught in secondary schools
and imam hatip secondary schools, approved by the Board of Education and Discipline in the 2023-2024
academic year, published by the Ministry of National Education publishing house. It constitutes a textbook on
History of Revolution and Atatürkism. During the data collection process, the visuals used in the textbook were
examined. These visuals used in the textbook were evaluated and interpreted using the content analysis method.
As a result of the research, 296 images used in the textbook were identified. While 273 of these images
were located within the units, the remaining 23 images were determined to be used in areas outside the unit.
According to the analysis made in the textbook, 296 visuals used both within and outside the unit were examined
and as a result, it was determined that 14 different types of visual elements were included in the textbook. First
of all, the distribution of these identified visual types within and outside the unit in the textbook was shown as a
table and the data in the table was analyzed and interpreted. According to the analysis, the most used visual
element in the textbook was photography (183); It was determined that the least used type of visual element was
cartoon (1). According to the results of the research, it was determined that the frequency distributions of the
types of visual elements in the textbook and the visual elements used corresponding to the units were
unbalanced. In addition, the distribution of these visual elements used in the textbook according to the topics
associated with the unit achievements is given in the tables, and the harmony and semantic integrity of the visual
elements and text content are evaluated. According to this evaluation, it was determined that the visual elements
used in some topics were not included in their visual number and description, and that the visual element and
text content were located on separate pages. It has been observed that in places where this situation occurs, the
harmony between the text content and the visual element is damaged and the semantic integrity is disrupted. In
line with the results obtained, it is recommended that the variety of visual elements in the textbooks be increased
and distributed more evenly, and that each visual element has a visual number and explanation.
Keywords: The Republic of Türkiye History of Revolution and Atatürkism, Course book, Visual element