Biyoteröre karşı hazırlıkta karar modelleri: Pandemik A(H1N1) gribi aşı politikaları
Decision models in preparation for bioterror: Pandemic A(H1N1) influenza vaccine policies
Yazar: AHMET GÜZELKARALAR
Danışman: DOÇ. DR. EYÜP ÇETİN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Sayısal Yöntemler Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration ; Matematik = Mathematics ; Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management ; İşletme = Business Administration
Dizin: Aşılar = Vaccines ; Biyoterör = Bioterror ; Bulaşıcı hastalıklar = Communicable diseases ; Karar verme modelleri = Decision making models ; Matematiksel modeller = Mathematical models ; Pandemik A (HIN1) 2009 gribi = Pandemic influence A (HIN1) 2009 ; Sağlık = Health ; Sağlık hizmetleri = Health services ; Terör = Terror

Özet:
Matematiksel modellerin sağlık alanında kullanılmasının önemi gün geçtikçe daha fazla anlaşılmaktadır. Matematiksel modellerin sağlık alanında kullanılması oldukça eskiye dayanmaktadır. Önemli etkiye sahip olan salgın hastalıkların kontrol altına alınması başta olmak üzere sağlık alanında birçok konuda matematiksel modellerin kullanılmasına ihtiyaç duyulmaktadır. Matematiksel modeller, sağlık politikalarını yöneten kişilere alacakları kararlarda yol gösterebilmektedir. Salgınlar bir biyoterör saldırısı olarak da ortaya çıkabilmektedir. Bu çalışmada da pandemik A(H1N1) gribi bir biyoterör saldırısı olarak ele alınmış ve bu saldırı karşısında zararları minimuma indirecek bir matematiksel modelin kullanılması üzerinde durulmuştur.Salgın hastalıklarda toplumun aşılanması, henüz kendisine hastalık bulaşmamış olan kişilerin salgından zarar görmelerini engellemek için kullanılan en yaygın ve etkili yöntemlerden biridir. Matematiksel model ise ne tip bir aşılama stratejisinin tercih edilmesi gerektiği üzerine odaklanmaktadır. Bunu ise bir diferansiyel denklem sisteminin çözümü aracılığıyla gerçekleştirmektedir. Çalışmada bu stratejilerinden ilki olan "hasta kişilerin yakınlarındakileri aşılama - takipli aşılama" stratejisinin, zararları (salgın dolayısıyla ölen kişi sayısı) minimuma indirme konusunda ikinci strateji olan "tüm popülasyonu aşılama - kitle aşılama" stratejisine kıyasla daha etkili ve başarılı olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
The importance of using mathematical models in health field is getting further understood gradually. The usage of mathematical models in health field relies on past. There is a need for using mathematical models on especially taking under control of epidemic diseases which have important impacts and on a lot of subjects in health field. Mathematical models can give the health policy authorities lead for the decisions they are going to make. Epidemics can emerge as bioterror attacks. Pandemic A(H1N1) influenza is considered as a bioterror attack and the usage of a mathematical model that would minimize the damages caused by this attack is emphasized in this study.Vaccinating the society for epidemic diseases is one of the most common and most effective methods in order to avoid the uninfected people from getting damaged by the epidemic. The mathematical model focuses on what kind of vaccinating strategy should be preferred. The model does it by solving a differential equation system. In this study it's concluded that "vaccinating the people who are around the infected patients - traced vaccination" strategy is more effective and more successful for minimizing damages (the number of people died because of epidemic) than the "vaccinating all population - mass vaccination" strategy.