Türkiye'deki LGBTİQ+ hareketinin STK'laşması: Neoliberalizm, sivil toplum ve cinselliğin müzakeresi
NGOization of LGBTIQ+ movement in Turkey: Negotiating neoliberalism, civil society and sexuality
Yazar: ATİLLA YARDAŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SELDA TAŞDEMİR AFŞAR
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Kadın ve Toplumsal Cinsiyet Çalışmaları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Cinsel ve toplumsal cinsiyet azınlıkları = Sexual and gender minorities ; Neo-liberalizm = Neo-liberalism ; Sivil toplum = Civil society ; Sivil toplum örgütleri = Nongovernmental organizations ; Sosyal hareketler = Social movements

Özet:
Ekonomik politikaların olanaklı kıldığı öznellikler ve alanların birbiri ile etkileşimi, toplumsal hareketlerin dönüşümü ve işlevselleştirdiği stratejileri anlamak için elverişli bir alan sunmaktadır. Neoliberalizmin ekonomik anlayışının, ideolojik yansımaları, yapıp-etmeleri dönüştürücü/bozuşturucu gücü toplumsal hareketlerin mücadele anlayışlarını, stratejilerini ve pratiklerini etkilemektedir.  LGBTİQ+ hareket(ler)inin aynı anda barındırdığı ulusaşırı ve yerel karakteristikler ile neoliberalizmin konsolidasyonu için araç ve kaynaklara sahip sivil toplumu bir arada dikkate aldığımızda neoliberal akılsallığın etkisinin tartı(şı)labileceği bir kesişime odaklanmış olunmaktadır. Söz konusu kesişime odaklanarak bu araştırma kapsamında Kaos GL Dergisi üzerinden arşiv çalışması ile Türkiye'deki LGBTİQ+ hareketinin politik konumlanışı ve benimsenen mücadele pratiklerine dair söylemsel izlek incelenerek bir referans noktası oluşturulmuştur. Oluşturulan referans noktası, 1990 – 2003 tarihleri arasında LGBTİQ+ hareketine dahil olmuş 40 yaş üstü ve 2010 sonrasında harekete katılmış 30 yaş altı olan LGBTİQ+ hak savunucuları ile yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmelerden elde edilen veriler üzerinden hizalanmaya çalışılmıştır. Böylece Türkiye'deki LGBTİQ+ hareketinin farklı dönemlerinde harekete katılma, mücadele algıları ve pratikleri konularında hak savunucularının düşünce ve deneyimlerinin nasıl şekillendiği ve değiştiği ve bu değişimleri neoliberal akılsallığın ne derece etkilediği incelenebilmiştir. Bulgular doğrultusunda LGBTİQ+ların işlevselleştirebildikleri ve müttefiklerini arttırabildikleri her alanda mücadeleyi yaygınlaştırmaya çalıştıkları, neoliberal akılsallığın bireysel güçlenme ve özgürleşmeye yönelik algısının tam olarak benimsenmediği fakat hareket alanının daraltılması itibariyle gerçekleştirilen pratiklerin biçimsel olarak bu akılsallıkla benzer göründüğü ve güncel amacın mevzi kaybetmemeye odaklanıldığı sonucuna varılmıştır.

Abstract:
The interactivity of subjectivities and domains made possible by economic policies provides a suitable area to understand the transformation of social movements and the strategies they functionalize. The economic understanding of neoliberalism, its ideological reflections, and its transformative/disruptive power influence the understandings of struggle, strategies, and practices of social movements. When we consider the LGBTIQ+ movement(s) with its simultaneous transnational and local characteristics together with civil society possessing tools and resources for the consolidation of neoliberalism, we focus on an intersection where the influence of neoliberal rationality can be discussed. Focusing on this intersection, within the scope of this research, a reference point has been established by examining the discursive track related to the political positioning and adopted struggle practices of the LGBTIQ+ movement in Turkey through archival work on the Kaos GL Magazine. This point has been aligned with the data obtained from semi-structured in-depth interviews with LGBTIQ+ rights advocates who joined the movement between 1990-2003 and are over the age of 40, and those who joined the movement after 2010 and are under the age of 30. Thus, how the thoughts and experiences of rights advocates on joining the movement, perceptions of struggle, and practices shaped and changed in different periods of the LGBTIQ+ movement in Turkey, and to what extent this change was influenced by neoliberal rationality, was examined. It has been concluded that LGBTIQ+ individuals try to spread the struggle in every area where they can functionalize and increase their allies, the perception of neoliberal rationality towards individual empowerment and liberation is not fully embraced, but the practices performed due to the narrowing of the field of movement formally appear similar to this rationality, and the current goal focuses on not losing ground.