Mevlevi mutfak felsefesinin yerel halkın yemek kültüründeki yeri: Konya örneği
The place of Mevlevi cuisine philosophy in local people's food culture: A case of Konya
Yazar: BETÜL ARSLAN
Danışman: DOÇ. DR. OSMAN ÇAVUŞ
Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Gastronomi ve Mutfak Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Gastronomi ve Mutfak Sanatları = Gastronomy and Culinary Arts

Özet:
Gastronomi, kapsamı ile başta kültür, sanat, edebiyat, coğrafya, felsefe gibi
alanlarla iç içe geçmiş ve bu alanların etkileri dahilinde yemeğin üretiminden
tüketimine kadar geçen aşamaları kapsamaktadır. Asıl amaç biyolojik ihtiyacın
karşılanması olan yeme eylemi oluşumunda kültür, coğrafya ve inanç gibi
değişkenleri barındırmaktadır. Dünya mutfaklarının da şekillenmesini sağlayan
coğrafi koşullar, din ve tabular gibi çeşitli etkenlerin varlığı ile mutfak kültürlerinin
ortaya çıkmasını sağlamıştır. Özellikle mutfak kültürü kapsamıyla, yemek
felsefesinin örnekleri Uzak doğu mutfaklarında görülmektedir. Türkiye
coğrafyasında önemli bir değer olan Mevlevilik kendi içerisinde öğretileri
barındırırken, eğitimin mutfak temelli olması sebebi başta olmak üzere kendi
mutfak felsefesine hakimdir. Bu çalışmanın amacı Mevlevi mutfak felsefesinin
değerinin ortaya çıkarılmasına katkı sağlamaktır. Bu amaçla merkezi dergâhın
Konya'da olması nedeniyle Konya yerel halkının yemek kültüründe Mevlevi
mutfak felsefenin yeri araştırılmıştır. Araştırmada literatür incelemesinin ardından,
yarı yapılandırılmış görüşme tekniği uygulanmış, toplanan veriler ile katılımcıların
yanıtları değerlendirilerek çeşitli kodlar ve temalar oluşturulmuştur. Elde edilen
kod ve temalar ile katılımcıların yanıtları sistematikleştirilmiştir. Verilerin analizi
için betimsel ve içerik analizi uygulanmıştır. Katılımcıların cevapları
doğrultusunda Mevlevi mutfağına özgü niteliklerin, Konya yerel halkının mutfak
kültüründe benzer özellikler taşıdığına rastlanmıştır. Bunun yanı sıra Mevlevi
mutfak felsefesine ait farkındalığın düşük olduğu ortaya çıkmıştır. Ulaşılan
sonuçlar ile Mevlevi mutfağının bilincinin ne düzeyde olduğu tespit edilmiş ve bu
sonuçlar doğrultusunda gelecekte yapılması muhtemel çalışmalara önerilerde bulunulmuştur.

ANAHTAR KELİMELER: Yemek Kültürü, Yemek Felsefesi, Mevlevilik, Mevlevi Mutfağı

Abstract:
Gastronomy, intertwined with various fields such as culture, art, literature,
geography, and philosophy, encompasses the stages from the production to the
consumption of food within the influences of these areas. The primary purpose,
forming the act of eating, which is ultimately aimed at meeting biological needs,
involves numerous variables. The existence of various factors such as geographical
conditions, religion, and taboos has contributed to the emergence of culinary
cultures, shaping global cuisines. Particularly within the scope of culinary culture,
examples of food philosophy can be observed in Far Eastern cuisines. Mevlevism,
a significant value in the geography of Turkey, incorporates its teachings internally,
with education being kitchen-oriented, making it inherently familiar with its own
culinary philosophy. The purpose of this study is to contribute to the revelation of
the value of Mevlevi culinary philosophy. For this purpose, the research
investigates the place of Mevlevi culinary philosophy in the food culture of the local
population in Konya, where the central dergah is located. Following a literature
review, a semi-structured interview technique was employed, and data obtained
were evaluated, leading to the creation of various codes and themes. The codes,
themes, and participants' responses were systematized for analysis. Descriptive and
content analyses were applied to analyze the data. According to the responses of
the participants, it was found that the distinctive qualities of Mevlevi cuisine share
similarities with the culinary culture of the local population in Konya. However, it
was also revealed that awareness of the Mevlevi culinary philosophy is low. The
obtained results determine the level of awareness of Mevlevi cuisine and provide
recommendations for future studies based on these findings.

KEYWORDS: Food Culture, Food Philosophy, Mevlevism, Mevlevi Cuisine