Tahrânî'nin eẕ-Ẕerîʿa ilâ teṣânîfi'ş-Şîʿa adlı eserindeki tefsir maddesinin incelenmesi
Examination of the termination article in Tehrānī's work called Al-Dharīʿa İlā Ṭaṣānīfi al-Shī'a
Yazar: MURAT ÇEVİK
Danışman: DOÇ. DR. SEMA ÇELEM
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Bibliyografya türü eserler ilmî çalışmalara kolaylık sağlaması, geçmişten günümüze kaleme alınan eserlerden hareketle yeni ilmî çalışmalara yön vermesi bakımından ayrı bir öneme sahiptir. Buna karşın bazı kişilerin mezhebi aidiyetleri, karşıt mezhep mensuplarınca telif edilen kaynaklar hakkında yeterli bilgi sahibi olmalarına engel olmaktadır. Çalışmamızda Tahrânî tarafından resmî-özel birçok Şiî kütüphane taranarak oluşturulan ve Şiî âlimlerce yazılan tüm eserleri anlatmayı hedefleyen eẕ-Ẕerîʿa ilâ teṣânîfi'ş-Şîʿa adlı eserin tefsir bölümünü inceledik. Ülkemizdeki tefsir araştırmalarında Şîa tefsir geleneği üzerinde yapılan çalışmaların sınırlı olması tefsir araştırmacılarının alana hâkimiyetini olumsuz etkilemektedir. eẕ-Ẕerîʿa'nın tefsir bölümünde yer almasına karşın bilinmeyen yahut zamanla unutulan eser müelliflerini tespit ederek tefsir araştırmacılarına Şiî tefsir literatürü hakkında farkındalık sağlamayı hedefledik. Tahrânî'nin eẕ-Ẕerîʿa'yı yazarken yararlandığı kaynaklar ve benimsediği yöntem tespit edilmeye çalışıldı. eẕ-Ẕerîʿa'daki müelliflerin Türkiye akademisi için önemli bir kaynak olan Diyânet İslam Ansiklopedisi'ndeki durumları araştırıldı. Her iki eserde mevcut olan müelliflerin mezhebi kimliklerine dâir yapılan açıklamalar karşılaştırıldı. Ortak ve farklı mezhebi kimlikle değerlendirilen müellifler tespit edildi. Ayrıca Ehl-i Sünnet ve Şîa'nın Kur'ân'a yaklaşımları karşılaştırılmıştır. Tahrânî'nin tefsir usûlüne dâir eẕ-Ẕerîʿa'da verdiği bilgiler ifade edilmiştir. Çalışmamızda araştırma, inceleme,  karşılaştırma, nitel ve nicel araştırma metotları kullanılmıştır. Çalışmamız, eẕ-Ẕerîʿa'nın tefsir bölümündeki müelliflerin tespiti ve bu kişilerin Diyanet İslam Ansiklopedisi'nde araştırılmasıyla sınırlıdır. Ayrıca her iki eserde yer alan müellifler hakkında paylaşılan bilgilerin karşılaştırılması yapılmıştır. Tahrânî eẕ-Ẕerîʿa'nın tefsir bölümde üç yüz ellinin üzerinde eseri zikretmiş ve bu eserleri iki yüz elli farklı müellife atfetmiştir. Bu müelliflerin Diyânet İslam Ansiklopedisi'nde araştırılması sonucunda altmış yedi tanesinin bu ansiklopedide ayrı maddeler halinde yer aldığı görülmüştür. Diyânet İslam Ansiklopedisi'ndeki altmış yedi ismin otuz biri Şiî olarak tanıtılırken, yirmi müellifin Şiî olmadığı vurgulanmıştır. Geriye kalan on altı ismin mezhepleri hakkında herhangi bir açıklama yapılmamıştır. Müellifin yer verdiği isimler çoğunlukla İran-Horâsân, Irak, Hicaz, Suriye ve Mâverâünnehir ilim bölgelerinde yetişen âlimlerden oluşmaktadır. Ayrıca birçok Sünnî kaynakta Şiî olmadığı vurgulanan bazı isimlerin Tahrânî tarafından Şiî kabul edilerek eẕ-Ẕerîʿa'ya dâhil edilmiş olduğu görülmüştür.

Abstract:
Bibliography type works have a special importance in terms of facilitating scientific studies and guiding new scientific studies based on works written from past to present. On the other hand, some people's sectarian affiliation prevents them from obtaining sufficient information about the sources compiled by members of the opposing sect. In our study, we examined the commentary section of the work called Al-Dharīʿa İlā Ṭaṣānīfi al-Shī'a, which was created by Tehrānī by scanning many official and private Shiite libraries and aims to explain all the works written by Shiite scholars. The limited number of studies on the Shia tafsir tradition in tafsir research in our country negatively affects the dominance of tafsir researchers in the field. We aimed to raise awareness about Shiite tafsir literature among tafsir researchers by identifying the authors of works that are unknown or forgotten over time, although they are included in the tafsir section of al-Dharīʿa. An attempt was made to determine the sources Tehrānī used and the method he adopted while writing al-Dharīʿa. The status of the authors in al-Dharīʿa in the Diyanet Islamic Encyclopedia, which is an important resource for the Turkish academy, was investigated. The explanations regarding the sectarian identities of the authors in both works were compared. Authors evaluated with common and different sectarian identities were identified. In addition, the approaches of Ahl al-Sunnah and Shia to the Quran are compared. The information Tehrānī gave in al-Dharīʿa about the tafsir method is expressed. Research, analysis, comparison, qualitative and quantitative research methods were used in our study. Our study is limited to identifying the authors in the tafsir section of al-Dharīʿa and researching these people in the Diyanet Islamic Encyclopedia. Additionally, the information shared about the authors in both works was compared. Tehrānī mentioned more than three hundred and fifty works in the commentary section of al-Dharīʿa and attributed these works to two hundred and fifty different authors. As a result of researching these authors in the Diyanet Islam Encyclopedia, it was seen that sixty-seven of them were included in separate articles in this encyclopedia. While thirty-one of the sixty-seven names in the Diyanet Islam Encyclopedia were introduced as Shiite, it was emphasized that twenty authors were not Shiite. No statement has been made about the sects of the remaining sixteen names. The names included by the author are mostly scholars who grew up in the scientific regions of Iran-Khorasan, Iraq, Hejaz, Syria and Transoxiana. In addition, it has been observed that some names, which are emphasized as not being Shiite in many Sunni sources, were accepted as Shiite by Tehrānī and included in al-Dharīʿa.