Şizofreni hastalarının bakım veren yükü ve hasta cinsiyetinin bakım veren yüküne etkisi
The caregiver burden of schizophrenia patientsand the effect of patient gender on caregiver burden
Yazar: RECEP BAŞARAN
Danışman: UZMAN İKBAL İNANLI
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Konya Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Psikiyatri Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2018
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Bakım verenler = Caregivers ; Bakım verme yükü = Caregiver burden ; Cinsiyet = Gender ; Şizofreni = Schizophrenia

Özet:
Giriş 
Şizofreni; genç yaşta başlayan,duygu,düşünce,davranış ve işlevselliği etkileyen, kronik seyirli bir hastalık olması nedeniyle hem hastayı, hem de aile üyelerini olumsuz etkilemektedir.Şizofreni hastasına bakım veren aile üyesi;fiziksel,duygusal,sosyal ve ekonomik anlamda güçlüklerle karşı karşıyadır. Çalışmamızda; şizofreni tanılı hastalara bakım verenlerin bakım yükünün değerlendirilmesi ve bakım yüküne cinsiyet ve diğer sosyodemografik ve klinik özelliklerin etkisinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve yöntem
Çalışmaya en az bir yıldır tedavi altında olan yüz şizofreni hastası (50 erkek, 50 kadın) ve bakım verenleri dahil edildi. Profesyonel bakım verenler çalışmaya dahil edilmedi. Bakım veren ve hastaların sosyodemografik ve klinik özellikleri kaydedildi. Bakım veren yükü Zarit Bakıcı Yük Ölçeği (ZBYÖ) ile değerlendirildi. Ek olarak, bakım verenlere Hamilton Anksiyete Derecelendirme Ölçeği (HAM-A), Hamilton Depresyon Derecelendirme Ölçeği (HAM-D) ve Semptom Tarama Listesi (SCL-90R) uygulandı. Hastalara ise Morisky Uyum Ölçeği (MUÖ), İçgörü Değelendirme Ölçeği (İDÖ), Klinik Global İzlenim Ölçeği (CGI), Calgary Şizofrenide Depresyon Ölçeği (CŞDÖ), Pozitif ve Negatif Belirtiler Ölçeği (PANSS), Şizofreni Hastalarında İşlevsel İyileşme Ölçeği (ŞİLÖ) ve Global Değerlendirme Ölçeği (GAS) uygulandı. 
Bulgular
Erkek hastalara bakım verenlerde kadın hastalara bakım verenlere kıyasla HAM-A (p <0.001), HAM-D (p <0.001), tüm ZBYÖ toplam ve alt ölçekleri (p <0.001), tüm SCL90R toplam ve alt ölçekleri (p <0.001) daha yüksek bulundu. Kadın bakım verenlerde ZBYÖ-toplam (p=0.022), ZBYÖ- ruhsal gerginlik ve özel yaşamın bozulması skoru (p=0.016) ve ZBYÖ-ekonomik yük skoru (p=0.002) ve SCL-90R-somatizasyon skoru (p=0.035) erkek bakım verenlerden daha yüksekti. 
Erkek hastalarda PANSS-genel psikopatoloji (p=0.032) ve CŞDÖ (p<0001) skorları kadın hastalardan daha yüksek, İDÖ (p=0.012) skorlarıysa kadın hastalardan daha düşüktü. Hastanın evlilik yaşı (p=0.006), toplam eğitim süresi (p=0.003), hastanede yatış sayısı (p=0.007), hastanede yatış süresi (p=0.001) toplam ZBYÖ skorlarıyla pozitif yönde, çocuk sayısı (p=0.010) negatif yönde koreleydi. Kentsel bölgede yaşayan hastalarda toplam ZBYÖ skoru daha yüksekti (p=0.003).  Benzer şekilde, sigara içenlerde (p = 0.002) ve adli olaya dahil olan hastalarda (p = 0.044)toplam ZBYÖ skoru daha yüksekti. Toplam ZBYÖ skoru PANSS-pozitif (p=0.009), PANSS-genel psikopatoloji (p=0.005), PANSS-toplam skor (p=0.004), CŞDÖ skoru (p<0.001) ile pozitif yönde, İDÖ (p=0.009), ŞİLÖ-sağlık ve tedavi (p=0.045), ŞİLÖ-toplam skoruyla (p=0.028) negatif yönde koreleydi. Ek olarak toplam ZBYÖ skorları GAS kategorisi kötü olan hastalarda daha yüksekti (p=0.020). 
Kentsel bölgelerde yaşayan bakım verenlerde toplam ZBYÖ skorları daha yüksekti (p=0.020). HAM-A (p <0.001), HAM-D (p <0.001) ve SCL-90R tüm ölçek skorları ile toplam ZBYÖ skoru pozitif yönde koreleydi. 
           Multiple regresyon analizinde hastaların erkek cinsiyette olması (t=4.995, p<0.001), şehir-ilçede yaşaması (t=2.929, p=0.004) ve bakım verenlerin HAM-D skorlarının (t=4.549, p<0.001) toplam ZBYÖ skorlarında belirleyici olduğu görüldü (R2=0.722, F=17.020, p<0.001).
Sonuç
Çalışmamızda şizofreni hastalarına bakım verenlerde; hastaların ve bakım verenlerin sosyodemografik özelliklerinin ve klinik özelliklerinin bakım yüküyle ilişkili olduğu belirlenmiştir. Bakım yükü; erkek şizofreni hastalarına bakım verenlerde; kadın şizofreni hastalarına göre daha yüksektir ve tüm alanları olumsuz etkilemektedir.
Ayrıca erkek hastalara bakım verenlerde anksiyete, depresyon belirtileri ile SCL-90R ile ölçülen tüm psikiyatrik belirtiler daha yüksekti. Erkek şizofreni hastalarına bakım verenler hem bakım yükü, hem psikiyatrik belirti ve hastalık yaşama açısından daha büyük risk taşımaktadırlar. Ayrıca; hastanın erkek cinsiyette olması, hastanın kentte yaşıyor olması ve bakım verenin depresyonda olması bakım yükünün belirleyici faktörleri olarak belirlendi.
Şizofreni hastalarına bakım verenler ciddi olarak bakım yükü ve psikiyatrik morbidite riski taşımakta olup özellikle hasta erkek olduğunda tanımlanan riskler daha yüksektir. Bakım verenlerin tanımlanan riskler açısından değerlendirilmesi ve gerekli müdahalelerin yapılması hem hasta hem de bakım veren için olumlu katkılar sağlayabilir.

Abstract:
Introduction
Schizophrenia is a chronic and severe mental disorder that affects how a person thinks, feels, behaves and functionality. Moreover, the schizophrenia show up early stages of life like adulthood and because of chronicity patients and their family affected negatively. Caregiver who is family member of schizophrenia patient; is faced with physical, emotional, social and economic difficulty. In thıs research; we will plan assessment of caregiver burden and effects of patient gender, sociodemographic and clinic features on caregiver burden. 
Material and methods
One hundred caregivers and patients (fifty male and fifty female patients) under treatment for schizophrenia for at least 1 year were included in the study. Professional caregivers were excluded from the study. Sociodemographic and clinical features of patients and caregivers were recorded. The Zarit Caregiver Burden Scale (ZCBS) was used for the assessment of caregiver burden. Moreover, Hamilton Anxiety Scale (HAM-A), Hamilton Depression Rating Scale (HAM-D) and Symptom Check List (SCL-90R) were administered to caregivers. Patients were assessed by the Morisky Medication Adherence Scale (MMAS), the Schedule for Assesing the Three Components of Insight(SAI), Clinical Global Impression Scale (CGI), the Calgary Schizophrenia Depression Scale (CSDS), Positive and Negative Symptom Scale (PANSS), Functional Remission of General Schizophrenia" (FROGS) Scale, Global Assessment Scale (GAS) was administered.
Results
HAM-A (p<0.001), HAM-D (p<0.001), all ZBCS total and subscales (p<0.001), all SCL90R total and subscales (p<0.001) were higher in caregivers of male patients compared to caregivers of female patients. ZCBS-total score (p=0.022), ZCBS-psychological tension and impaired private life subscale score (p=0.016), ZCBS-economic burden subscale score (p=0.002) and SCL90R-somatization subscale score (p=0.035) were higher in female caregiver than male caregiver. 
PANSS-general psychopathology (p=0.032), CSDSscore is higher (p<0.001), and SAI score is lower (p=0.012) in male patients compared to female patients. Patients' age of marriage (p=0.006), total duration of education (p=0.003), number of hospitalizations(p=0.007), duration of hospitalization (p=0.001) correlated positively with total ZBCS score. However the number of children correlated negatively (p=0.010). Total ZBCS scores were higher in patients living in urban areas (p=0.003). Similarly, total ZBCS scores were higher in smokers (p=0.002) and patients involved in a forensicevent (p=0.044). Total ZBCS scorescorelatedwith PANSS-positivesubscale (p=0.009), PANSS-general psychopathology (p=0.005), PANSS-total scores (p=0.004), CSDSscores (p<0.001),positively, however, SAI score (p=0.009), FROGS-treatment (p=0.045) and FROGS-total score(p=0.028) corelatednegatively. Besides, total ZBCS scorewerehigher in patientswithpoor GAS category (p=0.020). 
Total ZBCS scorewerehigher in caregiverliving urban areas (p=0.020). HAM-A (p<0.001), HAM-D (p<0.001) and SCL-90R total andallsubscalescorescorelated total ZBCS scores, positively. 
Multiple linear regression analysis revealed that living in the urban areas(t=2.929, p=0.004), patientsgender (male)(t=-4.995, p<0.001),andcaregivers HAM-D scores(t=4.549, p<0.001) emerged as significantpredictors of caregiverburden (R2=0.722, F=17.020, p<0.001). 
Conclusion
We detect that in this research sociodemographic and clinical features of patients and caregivers are related with caregiver burden. Caregiver burden is higher in male patients than female patients and effects negatively all the areas of life.
Moreover, in male patients; anxiety, depression and all psychiatric signs are higher which are measured with SCL-90R. Caregivers whose patients are male; under the risks like caregiverburden, psychiatric signs and new disease. Also predictive factors are; male gender and live in a city in patient, depression in caregivers.
Caregivers of schizophrenia patients are under severe caregiver burden and psychiatric morbidity. Also in male patients these risks are increased. All the caregivers must be evaluated and done essential interventions because these interventions contribute positively in patients and caregivers.