Geleneksel turhal konutlarında yerleşim ve cephe özelliklerinin tipolojik analizi
Typological analysis of settlement and facade characteristics in traditional turhal housings
Yazar: MERVE TALAY
Danışman: DOÇ. DR. RANA KARASÖZEN
Eskişehir Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Koruma Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Geleneksel konut = Traditional dwelling ; Geleneksel mimari = Traditional architecture ; Koruma = Conservation ; Tipoloji = Typology ; Tokat-Turhal = Tokat-Turhal

Özet:
Geleneksel dokular; sosyal özelliklerin, kültürel özelliklerin, bilgi birikiminin mekana yansıdığı, tarihi yaşatan yerlerdir. Bu dokular yerleşim özellikleri, plan ve cephe karakteri, yapı malzemesi ve yapım tekniği ile pek çok özgün değere sahiptir. Ancak günümüz yaşam standartlarının beraberinde getirdiği koşullar ve doğal koşulların etkisiyle geleneksel dokular özgünlüğünü yitirmeye başlamaktadır. Kültürel süreklilik açısından bu dokuların korunması ve geleceğe aktarılması önem arz etmektedir.
Kültürel değerlerin büyük oranda korunarak günümüze ulaştırıldığı Tokat ili Turhal ilçesi; anıtsal yapıları, geleneksel kent dokusunu ve geleneksel konutları bünyesinde barındırmaktadır. İlçede geleneksel dokuyu barındıran alan deprem riski nedeniyle riskli alan ilan edilmiş ve bu alanda kentsel dönüşüm kararı alınmıştır. Nitelikli konutları barındırmasına ve anıtsal yapılarla bütünleşmiş kentsel dokunun varlığına rağmen bu alanda bulunan geleneksel konutlardan yalnız bir tanesi tescillidir. Kentsel dönüşüm projesi kapsamında yıkımların başladığı alanda kültürel miras niteliğindeki tescilsiz geleneksel konutlar yok olma tehdidi ile karşı karşıyadır.
Turhal ilçesinde tespit edilen 303 geleneksel konutun ele alındığı bu çalışmada geleneksel Turhal konutlarının yerleşim ve cephe özellikleri değerlendirilmiştir. Değerlendirme; yerinde gözlem, alan çalışması ve kaynaklar taranarak yapılmış ve analizlerle geleneksel konutların yerleşim ve cephe özelliklerine dair tipolojik veriler elde edilmiştir. Tipolojik veriler değerlendirilip analiz ve tablolarla açıklanarak geleneksel Turhal konutlarına dair sınıflandırmalar yapılmıştır. Yapılan çalışmalar sonucu elde edilen verilerle geleneksel konutlar için envanter oluşturulmuştur. 
Bilinçsiz müdahalelerle özgünlüğü bozulan ya da korunması bir yana günümüze ulaşamadan yıkılan kültürel miras unsurları göz önünde bulundurulduğunda kültürel değerlerin sürdürülebilirliği açısından belgeleme ilk aşamadır. Bu tez çalışmasında yok olma tehdidi ile karşı karşıya olan 303 geleneksel konut ve bu konutları içeren yerleşim dokusunu belgelemek ve gelecek çalışmalar için referans oluşturmak amaçlanmıştır.
Anahtar Sözcükler: Tokat, Turhal, Geleneksel Konut, Belgeleme, Tipoloji

Abstract:
Traditional textures are places where social characteristics, cultural characteristics, and knowledge are reflected in the space and keep the history alive. These textures have many unique values: their settlement features, plan and facade character, building material, and construction technique. However, due to the conditions brought by today's living standards and natural conditions, traditional textures are starting to lose their specifity. In terms of cultural continuality, it is essential to concervation of these textures and transfer them to the future.
Turhal district of Tokat, where cultural values have been significantly preserved, contains monumental structures, traditional urban texture, and traditional residences. The area with the traditional texture in the district has been declared a risky area due to the earthquake risk, and an urban transformation decision has been taken in this area. Despite having qualified houses and the existence of an urban texture integrated with monumental buildings, only one of the traditional houses in this area is registered. In the area where demolitions started within the scope of the urban transformation project, unregistered traditional houses, which are cultural heritage, face with extinction.
In this study, which deals with 303 traditional houses identified in the Turhal district, the settlement and facade characteristics of traditional Turhal houses are evaluated. On-site observations, field studies, and sourcescanning is used for evaluation, and typological data on traditional houses' settlement and facade characteristics were obtained through analysis. Typological data were evaluated and explained with analysis and tables, and classifications of traditional Turhal houses were made. An inventory was created for traditional houses with the data obtained from the studies.
Considering the cultural heritage elements that have been destroyed by unconscious interventions or that have not been preserved, let alone preserved, documentation is the first step in the sustainability of cultural values. In this thesis it  is aimed to document the 303 traditional houses that are threatened with extinction and the settlement pattern containing these houses, and to create a reference for future studies.
Keywords: Tokat, Turhal, Traditional Housing, Documentation, Typology