Bazı indolin temelli yeni dispers ve akrilik boyar maddelerin sentezi ve karakterizasyonu
Synthesis and characterization of some indoline-based new disperse and acrylic dyestuffs
Yazar: UĞUR ÇAM
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ DEMET GÜRBÜZ
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Kimya Eğitimi Ana Bilim Dalı / Organik Kimya Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Kimya = Chemistry

Özet:
Azo boyar maddeler, günümüzde boya kimyasının en büyük üretim hacmini temsil etmektedir ve gelecekte önemlerinin daha da artması beklenmektedir. Boya ve baskı pazarının yönetiminde çok önemli rol oynamaktadırlar. Azo boyar maddeler, en çok kullanılan boyar maddelerdir ve toplam boyar maddelerin %60'ını oluşturmaktadırlar. Endüstride kullanılan tüm boyar maddelerin yaklaşık olarak %70'i azo boya maddelerdir.
Bu tez çalışmasında; tekstil sektörü için yeni dispers ve akrilik boyar maddelerin sentezi ve karakterizasyonu yapılmıştır. Dispers boyar maddeler genellikle polyester elyaf türünün boyanmasında kullanılırken; akrilik boyar maddeler akrilik ve katyonik boyanabilir polyester elyaf türlerine uygulanmaktadır. Bu tez çalışmasında boyar madde sentezlerinde kenetleme maddesi olarak 1,3,3-trimetil-2-metilenindolin kullanılmıştır.
Literatür araştırmaları sırasında bu kenetleme maddesi ile  sektörde sık kullanılan akrilik boyar maddelerin sentezlendiği gözlenmiştir. Bu tezin özgünlüğü ise farklı diazo bileşikleri kullanılarak ticari kullanıma dönebilecek yeni dispers ve akrilik boyar maddelerin sentezidir. Sentezlenen boyar maddelerin karakterizasyonu, kumaş uygulamaları ve performans testleri yapılmıştır. Karakterizasyon aşamasında farklı kromatografik ve spektroskopik yöntemlerden yararlanılmıştır. Kumaş uygulamalarında farklı elyaf türlerine çektirme metodu ile boyar maddeler uygulanmıştır. Performans testlerinde ise boya seçiminde önemli bir kriter olan haslık özelliklerinin değerlendirilmesi yapılmıştır.

Abstract:
Azo dyes represent the largest production volume of dye chemistry today, and their relative importance may even increase in the future. Azo dyes are the most used dyes and account for more than 60% of total dyes. Approximately 70% of all the dyes used in industry are azo dyes.
In this thesis, synthesis and characterization of new disperse and acrylic dyestuffs for the textile industry have been made. Generally, disperse dyestuffs are used for dyeing polyester fiber; acrylic dyestuffs are applied to acrylic and cationic dyeable polyester fiber types. 1,3,3-trimethyl-2-methyleneindoline was used as a coupling agent for dyestuff synthesis.
During the literature research, it was observed that acrylic dystuffs, which are frequently used in the textile industry, are synthesized with this coupling agent. The originality of this thesis is the synthesis of new disperse and acrylic dyestuffs that can be used commercially by using different diazo compounds. Characterization, fabric applications and performance tests of the synthesized dystuffs have been made. Different chromatographic and spectroscopic methods were used in the characterization phase. In fabric applications, dyestuffs are applied to different fiber types by exhaust method. In performance tests, fastness properties which are an important criterion in dye selection were evaluated.