Yapısal Eşitlik Modellerinde aracı ve düzenleyici etkilerin modellenmesi
Modeling of mediator and moderator effects in Structural Equation Models
Yazar: ARCAN TIĞRAK
Danışman: PROF. DR. PINAR ÖZDEMİR
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Biyoistatistik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Biyoistatistik = Biostatistics
Dizin: Yapısal eşitlik modeli = Structural equation model ; Yapısal eşitlik modelleme = Structural equation modeling

Özet:
Yapısal Eşitlik Modelleri (YEM), sosyal bilimlerde sıklıkla kullanılan güçlü bir analiz yöntemi olmasına rağmen, geniş örneklem gereksinimi ve model uyumunun regresyon analizlerine kıyasla daha zor değerlendirilmesi gibi nedenlerle sağlık alanında nispeten daha az tercih edilmektedir. Bununla birlikte, YEM'in sunduğu esneklik ve derinlik, bireylerin sağlığını etkileyen biyolojik, bilişsel ve sosyal bağlamsal değişkenlerin bütüncül bir şekilde ele alınmasına olanak tanır. Bu sayede, bireylerin sağlıklı bir yaşam sürdürebilmeleri için hangi alanlara odaklanılması gerektiği konusunda önemli ipuçları sağlanabilir. Özellikle sağlık alanında, örneğin obezite ve buna bağlı sağlıksız yeme tutumları gibi konuların ele alınmasında, YEM'in sunacağı katkılar değerlidir. Bu nedenle bu çalışmada YEM'de sıklıkla kullanılan iki temel modele (aracılık ve düzenleyicilik) dair uygulama örneğinin literatüre kazandırılması ve doğrusal regresyon ile gerçekleştirilen benzerleri ile karşılaştırılması amaçlanmıştır. Bu amaçla günümüzdeki en önemli sağlık sorunlarından biri olan obezite ile ilişkili olan sağlıksız yeme tutumlarından çöplenme ile duygu düzenleme güçlüğünün ilişkisinde psikolojik stresin aracı rolü ve duygu düzenleme güçlüğü ile çöplenme arasındaki ilişkide VKİ'nin düzenleyici rolü incelenmiştir. Model testleri yaş aralığı 17 - 62 arası olan, 303 (%68) kadın ve 141 (%32) erkek olmak üzere toplam 444 kişilik bir örneklemde gerçekleştirilmiştir. Bulgular psikolojik stresin aracı rolüne işaret ederken VKİ'nin düzenleyici rolü bulunamamıştır.

Abstract:
Structural Equation Modeling (SEM) is a powerful analytical method frequently used in social sciences, yet it is relatively less preferred in the health scinces due to its large sample size requirements and the more challenging assessment of model fit compared to regression analyses. However, the flexibility and depth offered by SEM allow for a holistic examination of the biological, cognitive, and social contextual variables that affect individual health. In doing so, it can provide valuable insights into the areas that should be prioritized to ensure a healthy life. In particular, SEM's contributions are valuable in addressing issues such as obesity and related unhealthy eating behaviors. Therefore, this study aims to present an application example of two fundamental SEM models (mediation and moderation) and compare them with similar models conducted through linear regression. To this end, the study examines the mediating role of psychological stress in the relationship between emotional regulation difficulties and binge eating, which is associated with obesity, and the moderating role of Body Mass Index (BMI) in the relationship between emotional regulation difficulties and binge eating. The model tests were conducted with a sample of 444 individuals, aged between 17 and 62, consisting of 303 women (68%) and 141 men (32%). The findings suggest that psychological stress plays a mediating role, while the moderating role of BMI was not found.