Hava aracı modernizasyonunda uygulanacak yapısal modifikasyonlar için tersine mühendislik ve tamir tasarımı
Reverse engineering and repair design for structural modifications on aircraft modernization process
Yazar: DURMUŞ ALİ ŞAHİN
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA YURDAKUL
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Silah Sistemleri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Makine Mühendisliği = Mechanical Engineering

Özet:
Eski nesil hava araçlarının seyrüsefer, haberleşme, gösterge, görev kontrol veya silah sistemleri bakımından gelişen teknolojiye uygun hale getirilmesi amacıyla modernize edilmesi tüm dünyada yaygın olarak tercih edilen bir yöntemdir. Güncel ihtiyaçlara uygun bir hava aracını yeni baştan tasarlamak ve üretmek hem zaman hem de maliyet açısından nispeten dezavantajlı olacağından, ihtiyaç duyulan sistemlerin envanterde halihazırda var olan hava araçlarına entegrasyonu tasarımcıya büyük kolaylık sağlamaktadır. Söz konusu sistemlerin mevcut hava araçlarına entegrasyonu çoğulukla birtakım yapısal işlemler de gerektirir. Modernize edilecek hava araçları uzun yıllar öncesinin teknoloji ve imalat yöntemleri ile üretilmiş olduğundan bahsedilen bu yapısal işlemler için ihtiyaç duyulan montaj kısıtları ve malzeme gibi bilgilere ulaşmak çoğu zaman mümkün olmamaktadır. Bununla birlikte hava aracının dijital modeli ya da teknik çizimi bütünüyle ulaşılabilir olmamakta, olsa bile söz konusu hava aracının uzun yıllar boyunca çalışır durumda olması mevcut malzemelerinin yorulmasına, eğilip-bükülmesine, uzamasına, hatta bazı durumlarda malzeme özelliğini yitirmesine neden olduğundan doğru bir referans konumundan uzaklaşmaktadır. Bu noktada tersine mühendislik faaliyetleri devreye girmekte ve ihtiyaç duyulan doğru bilgilere ancak bu şekilde ulaşılabilmektedir. Bu süreçte gerekmesi halinde uygulanacak tamir çözümleri de büyük önem kazanmaktadır. Bu çalışma ile yapısal modifikasyonlar sırasında ihtiyaç duyulabilecek bilgilerin tersine mühendislik faaliyetleri neticesinde elde edilmesi ve işlenmesi, karşılaşılabilecek sorunlara pratik ve uyarlanabilir çözümler üretebilecek bir yöntem geliştirilmesi hedeflenmiştir. Ayrıca bu yönteminin uygulanabilirliği örnek olay üzerinde incelenmiş ve alınan sonuçlar paylaşılmıştır.

Abstract:
It is a commonly used way to modernize older generation aircrafts in order to adapt their navigation, communication, indicating, mission control or weapon systems to the developing technology. Since designing and producing an air vehicle starting from the beginning of the processes has time and cost disadvantages, integration of the required systems to existing air vehicles eases the processes for designers. Integration of these systems to existing air vehicles frequently needs some structural processes. Since the vehicle to be modernized is produced with the older technology and manufacturing techniques, it is usually not possible to get the information such as assembly constraints and material information needed for these structural processes. In addition, the digital model or the technical drawing of the vehicle cannot be totally reachable and even if it is, it cannot be taken as a reference since the vehicle is being used for long ears and it causes fatigue, material deformation, and sometimes even deformation. At that point, reverse engineering moves in and the correct information needed can only be reached with it. The repair solutions to be applied if needed also gains importance in that processes. In this study, it is aimed to gain and process the information, that might be needed during structural modifications as a solution of engineering facilities and to develop a method to produce practical and adaptable solutions to the problems that might be faced. In addition, the applicability of  this method is investigated on a case study and the conclusions are given.