Yaşam boyu öğrenme ve Türkiye'de halk kütüphaneleri
Lifelong learning and public libraries in Turkey
Yazar: AYNUR ERSOY
Danışman: PROF. DR. BÜLENT YILMAZ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kütüphanecilik Bölümü / Bilgi ve Belge Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Bilgi ve Belge Yönetimi = Information and Records Management
Dizin: Halk kütüphaneleri = Public libraries ; Kütüphaneciler = Librarians ; Kütüphaneler = Libraries ; Yaşam boyu öğrenme = Lifelong learning

Özet:
Yaşam boyu öğrenme; resmi bir özellik taşısın ya da taşımasın iş ile ilgili, bireysel ya da toplumsal açıdan bilgi ve beceri geliştirme için yaşam boyu gerçekleştirilen amaçlı veya rastgele öğrenme etkinlikleridir. Öğrenme sürecinde bilgi söz konusu olduğundan dikkate alınması gereken en önemli kurum kütüphane olmaktadır. Bu bağlamda, en küçük yaşlarda çocuk kütüphaneleri ve kütüphanecileri daha ileri yaşlarda ise halk kütüphaneleri ve kütüphanecileri topluma bu beceriyi kazandırmakla yükümlü en önemli kurum ve kişiler olarak işlev görmektedir.Bilgi okuryazarlığı başta olmak üzere tüm yaşam boyu öğrenme becerilerinin halk kütüphanelerinin gündeminde olması ve bu becerilerin kazandırılmasının yer aldığı kütüphane hizmetlerinin geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması giderek önem kazanmaktadır. Bu amaçla halk kütüphanelerinin üst yönetimler tarafından desteklenmesi ve eğitim ve öğretim kurumları başta olmak üzere çevresindeki sanat, kültür kuruluşları ile hastane, cezaevi vb. birimlerle işbirliği içinde olması gerekmektedir.Bu çalışmada Türkiye'deki il halk kütüphanelerinde görev yapan yönetici ve kütüphanecilerin yaşam boyu öğrenme konusundaki düşünceleri ve farkındalık düzeyleri incelenmiş, bu konuda halk kütüphanelerinin olanakları belirlenmeye çalışılmış ve halk kütüphanelerinden sorumlu üst birimlerin ele alınan konudaki tutumları irdelenmiştir. Araştırmanın amacı; Türkiye'deki halk kütüphanelerinin yaşam boyu öğrenme konusundaki durumlarını ortaya koymak, bir takım yetersizlikler söz konusu ise bunun kütüphane/kütüphanecilerden ve üst yönetim birimlerinden kaynaklanan nedenlerini belirlemektir. Bu çerçevede araştırmanın hipotezi; ?Türkiye'deki halk kütüphaneleri; yönetici ve kütüphanecilerinin yaşam boyu öğrenme konusunun farkında olmamaları, gerekli olanaklara sahip olmamaları ve bağlı bulundukları birimlerin olumsuz tutumları nedeni ile yaşam boyu öğrenme konusunda etkili olamamaktadırlar? biçiminde oluşturulmuştur. Araştırmanın evrenini, Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı olarak faaliyet gösteren il halk kütüphanelerinde görev yapan 168 yönetici (müdür, müdür yardımcısı) ve 354 Bilgi ve Belge Yönetimi mezunu kütüphaneci oluşturmaktadır. Araştırmaya katılan 162 yönetici ve kütüphaneciden elde edilen bulgulara göre, yönetici (%40,7) ve kütüphanecilerin (%50,6) büyük bir kısmı yaşam boyu öğrenme konusunda bilgi sahibi olduğunu düşünmektedir. Fakat eğitim sürecinde yeterince bilgilendirildiğini düşünenlerin oranı oldukça düşüktür. Hatta bir kısım yönetici ve kütüphaneci yaşam boyu öğrenme konusunu, kendileri için geliştirmeleri gereken en eksik yönü olduğunun da farkındadır. Elde edilen bir diğer sonuca göre ise halk kütüphanesi yönetici ve kütüphanecileri, halk kütüphanelerini yaşam boyu öğrenme sürecinin önemli bir parçası olduğunu savunurken bu süreçte kendilerine düşen görevlerin farkında değillerdir. Araştırma kapsamındaki il halk kütüphaneleri tarafından yaşam boyu öğrenme kapsamında yeterli sayıda etkinlik düzenlendiğini söylemek de mümkün değildir. Halk kütüphaneleri yaşam boyu öğrenme kapsamında çalışmalarda bulunmaları için bazı temel olanaklara gereksinim duymakta, sırasıyla bütçe, personel, kişi ve kurumlarla işbirliği, bina ve üst yönetimin desteği açısından gerekli olanaklara sahip bulunmadıkları için yaşam boyu öğrenme konusunda etkili olamamaktadır.Çalışmada elde edilen sonuçlara dayanılarak Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın, halk kütüphanelerini yaşam boyu öğrenme sürecinin önemli bileşenlerinden birisi olarak kabul etmesi ve bu yaklaşımını yasa, yönetmelik, yönerge vb. yasal belgelerle (mevzuata) yansıtması önerilmiştir. Ayrıca halk kütüphanelerine ayrılacak ödeneklerde yaşam boyu öğrenme etkinliklerinin de göz önüne alınması, halk kütüphanelerinin ve kütüphanecilerinin yaşam boyu öğrenme etkinliklerinde örgün ve yaygın eğitim kurumlarıyla işbirliğine ve ortak projeler hazırlamaya özendirilmesi ve başta kütüphaneciler olmak üzere halk kütüphanelerinde çalışan personele yaşam boyu öğrenme konusunda hizmet içi eğitim verilmesi yönünde öneriler sunulmuştur.

Abstract:
Lifelong learning, official or not, includes all planned or random learning activities which have been done during lifetime in order to develop individual, societal and professional knowledge and skills. Since information is the focus of learning, libraries are the most important institutions in this process. In this context, while libraries for children and librarians working in these institutions have an important role to play in early ages of childhood, in later ages public libraries and librarians working there are in charge of enhancing these skills for people.It gradually becomes important that all lifelong learning skills including information literacy being the first step of lifelong learning are in the agenda of public libraries. In addition, it is vital that libraries aiming to develop these skills are improved and spread. For this purpose, public libraries should be supported by authorities and within the scope of the same objectives; they should cooperate with educational and cultural institutions, art institutes, hospitals, prisons, etc.In this study, opinions and awareness levels of directors and librarians working in province public libraries in Turkey on lifelong learning were analyzed, the opportunities of public libraries were tried to be determined and the attitudes of senior units responsible for public libraries towards this topic were handled. The aim of the study is to identify the attitudes of public libraries towards lifelong learning and to find out the reasons of deficiencies arising from librarians or authorities if there is any. Within this framework the assumption of the study is `Public libraries in Turkey are not effective because public library directors and librarians are not aware of lifelong learning; do not have necessary opportunities and the authorities which they are bound to have negative attitudes towards them?. The scope of the study consists of 168 library directors (director, assistant director) working in county public libraries bound to The Ministry of Culture and Tourism and 354 librarians who graduated from Information and Documentation Management. According to the findings from 162 directors, assistant directors and librarian directors (40.7%) and librarians (50.6%) took part in the study think that they have enough knowledge about lifelong learning. However, the rate of the people thinking that they are informed enough in their schooling process is considerably low. Moreover, some of directors and librarians are aware of the fact that lifelong learning is the most significant matter they should improve themselves on. According to another result obtained from the study is although directors and librarians of public libraries argue that public libraries is an important part of the lifelong learning process, they are not aware of the duties they should take on in this process. It is impossible to say that county public libraries involved in the study organize sufficient number of activities within the scope of lifelong learning. Public libraries need some fundamental facilities so that they can carry out studies and researches about lifelong learning. They cannot be effective in this regard because they do not have necessary conditions in terms of budget, staff and cooperation with individuals and institutions and building and support of authorities.Based on the results of the study, it is suggested that the Ministry of Culture and Tourism accept public libraries in Turkey as one of the most significant components of lifelong learning process and reflect this attitude to legislation with legal documents like laws, regulations and directives. Furthermore, following suggestions have been put forward: lifelong learning activities should be taken into account in allocation of funds to public libraries, public libraries and librarians should be encouraged to cooperate with formal and informal educational institutions and to prepare common projects with them in this respect and staff, especially librarians, working in public libraries should receive in-service training.