"Ürün Tercihlerinde" dış grup tarafgirliğinin nedensel atıfı: Tüketici zenosentrizmi
Causal attribution of outgroup bias in "Product Preferences": consumer xenocentrism
Yazar: BİLAL ÇELİK
Danışman: PROF. DR. AYSEL ERCİŞ
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Üretim Yönetimi ve Pazarlama Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Dış grup yanlılığı = Outgroup bias ; Sosyal baskınlık = Social dominance ; Tüketici davranışı = Consumer behavior ; Tüketici tercihleri = Consumer preferences ; Uluslararası pazarlama = International marketing ; Zenosentrizm = Xenocentrizm ; Ürün ilgilenimi = Product involvement

Özet:
Bu çalışmada, ürün tercihlerinde dış grup tarafgirliğinin nedensel bir atıfı olarak
tüketici zenosentrizm eğilimine ilişkin potansiyel öncüller ve bağlantılı yapılar ile aracı
ve düzenleyici yapıların belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın kavramsallaştırılması
temel olarak Sistem Meşrulaştırma Kuramı ile Sosyal Baskınlık Kuramı'na dayandırılmış
ve araştırma modeli bu doğrultuda oluşturulmuştur. Araştırma modelinin testi için gerekli
olan veri seti çevrimiçi anket uygulamasıyla elde edilmiştir. Veriler, çalışmanın amacı
doğrultusunda önerilen hipotezlerin testi için yapısal eşitlik modellemesi kullanılarak MS
Excel, IBM SPSS 24.0 ve Amos 24.0 (Chicago, USA) paket programları aracılığıyla
analiz edilmiştir.
Bulgular sosyal baskınlık yöneliminin tüketici zenosentrizm eğilimi, statü arayışı,
sosyal karşılaştırma ve kişiler arası etkiye tüketici duyarlılığı üzerinde pozitif yönlü
etkiye sahip olduğunu göstermiştir. Statü arayışı, sosyal karşılaştırma ve kişiler arası
etkiye tüketici duyarlılığı değişken setlerinin tüketici zenosentrizm eğilimi üzerinde
pozitif yönde etkili oldukları tespit edilmiştir. Ayrıca bulgular tüketici etnosentrizm
eğiliminin tüketici zenosentrizm eğilimi üzerinde negatif yönlü bir etkiye sahip olduğunu
göstermiştir. Araştırma modelinde önerilen aracı ve düzenleyici ilişkiler ile ilgili önemli
bulgular elde edilmiştir.
Bu tez çalışması, tüketici zenosentrizm eğilimi ile ilgili ele alınan ilk çalışmalardan
biri olmakla birlikte yeni ve kapsamlı bir model önerisi sunmaktadır. Dolayısıyla bu tez
çalışmasının mevcut literatürde gözlemlenen boşluğun giderilmesi için katkı sağlaması
beklenmektedir.
Anahtar Kelimeler: Tüketici Zenosentrizmi, Statü Arayışı, Sosyal Karşılaştırma, Kişiler
Arası Etkiye Tüketici Duyarlılığı, Tüketici Etnosentrizmi, Sistemi Meşrulaştırma, Sosyal
Baskınlık

Abstract:
In this study, it is aimed to identify potential antecedents and associated constructs,
mediator and moderator constructs of consumer xenocentrism tendency as a causal
attribution of out group bias in product preferences. The conceptualization of the research
was mainly based on System Justification Theory and Social Dominance Theory, and the
research model was created in this direction. The data set required for testing the research
model was obtained through an online questionnaire. The data have been analysed
through MS Excel, IBM SPSS Statistics 24.0 and Amos 24.0 (Chicago, USA) package
programs using structural equation modelling to test the hypotheses proposed for the
purpose of the study.
The findings showed that social dominance orientation has a positive effect on
consumer xenocentrism tendency, status seeking, social comparison and consumer
susceptibility to interpersonal influence. It has been determined that the variable sets of
status seeking, social comparison and consumer susceptibility to interpersonal influence
have a positive effect on consumer xenocentrism tendency. The findings also showed that
consumer ethnocentrism tendency has a negative effect on consumer xenocentrism
tendency. Finally, important findings were obtained regarding the mediator and
moderator relations suggested in the research model.
Although this thesis is one of the first studies on consumer xenocentrism tendecy,
it offers a new and comprehensive model proposal. Therefore, this thesis is expected to
contribute to the elimination of the observed gap in the existing literature.
Keywords: Consumer Xenocentrism, Status Seeking, Social Comparison, Consumer
Susceptibility to Interpersonal Influence, Consumer Ethnocentrism, System Justification,
Social Dominance