Mekan kavramının tarihsel süreç içindeki incelenmesi ve günümüzde mekan anlayışı
The Research of space concept in historical process and comprehension of space today
Yazar: HANDAN DEMİRKAYA
Danışman: PROF. DR. NECATİ İNCEOĞLU
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Bilgisayar Ortamında Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1999
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Mekan = Space ; Sanal mimari = Virtual architecture ; Tarihsel gelişim = Historical development ; İletişim teknolojisi = Communication technology

Özet:
Son yıllarda, bilgisayar teknolojisinin yaygın kullanımı ve iletişim teknolojilerindeki hızlı gelişmeler yaşamın her alanında bir değişim ve yeniden şekillenme süreci yaratmaktadır. Bu durumun etkileri mimarlıkta da gözlenmektedir. Her geçen gün adına daha sık rastladığımız 'siber ortam', 'sanal gerçeklik' ve 'sanal mekan' gibi kavramlar, günümüz mimarlarına tasarım dünyasında yeni ufuklar açmaktadır. Bu araştırmanın amacı; mekan kavramından yola çıkarak, mekanın kavramlaştırılması ve sanal mekan arasındaki ilişkiyi ortaya koymaktır. Bu çalışmanın ilk aşamasında, çeşitli geleneksel mekan tanımlamaları üzerinde durulmuştur. İnsanlar mimariyi bir kartpostala bakarmış gibi incelerler. Ancak mimarinin gerçeği farklıdır. Mimari, farklı ortam, ışık ve bakış açılarından farklı zamanlarda algılanır. Mimari ile ilişki içindeki bu etkenler, çeşitli niteliklerde, örneğin güzel görsel imajlar üretir. Planlar, kesitler, görünüşler, maket v.b. araçlar mimariyi ve mimari mekanı tanımlamak için kullanılan araçlardır. Ancak bu araçlar, gerçeği tam olarak gösteremedikleri ve yaşatamadıkları için yeterli değildir. Mimariyi anlayabilmek için, içinde yaşamak, değişik bakış açılarından görmek, farklı zamanlarda algılamak ve içinde hareket etmek gereklidir. Bu bağlamda mekanm algılanma olgusu ele alınmış, fiziksel mekanı algılamamıza etki eden boşluk, hareket ve ışık v.s. gibi faktörler üzerinde durulmuştur. Ayrıca, fiziksel mekan kavramının günümüze kadarki gelişimi örnekler üzerinde incelenmiş ve değişimin gözlendiği çeşitli tarih dilimleri saptanmıştır. İkinci aşamada; temel olarak kavramlaştırma ve kavramsal mekan olgusu üzerinde durulmuştur. Bu bölümdeki kavramsal mekan olgusu, "Fiziksel mekandan sanal mekana geçerken mekanı kavramlaştırıyor muyuz?" sorusundan çıkmıştır. Bu bağlamda mekan kavramı edebiyat ve resim gibi farklı disiplinlerde ele alınmış ve fiziksel mekanı algılamamızı sağlayan faktörlerin aslında bu alanlarda da varolduğunu ortaya koyup, mekan kavramına ulaşmak amaç edinilmiştir. Tüm duyu organlarımızdan geçerek nesnelleştirilen duyumlar, bulunulan durumun içeriğine göre bir kavrama ulaşmaktadır. Örneğin, insanın yaşamının herhangi bir evresinde kullanmış olduğu parfüm, yeniden koklandığında kişiyi o döneme götürecektir. Bu götürme işlemi sırasında kişiye olumlu veya olumsuz etkiler yaşatabilecektir. Aynı durum mimari mekanlar için de söz konusudur; çünkü mimari mekan, içinde bulunan insanla etkileşimi bağlammda 'varlık' olarak düşünüldüğünde bir ruh taşır. Bu bölümde ayrıca tarih boyunca gerek mimarlar gerekse dönemin filozofları tarafından yapılmış mimarlık ve mekan kavramı tartışmaları üzerinde durulmuştur ve son olarak kavramsal mekan olgusuna bir tanım getirilmiştir. viiÜçüncü ve son aşamada ise; 'sanal gerçeklik' adı altında 'sanallık' ve 'gerçeklik' kavramları üzerinde durulmuştur. Sanal gerçeklik değil de, sanallık düşüncesi mimarlığa belirsiz, kesin olarak bildirimi olanaklı olmayan bir gelecek, ucu açıklık, geleceğin şimdi ve geçmiş üzerinde üstünlüğü benzetim değil, (zamansal) yer değiştirme vaadi, sonsuz açıklık düşüncesi sunmaktadır. Siberuzay kavramı ise mimarlığa bedenden ayrılmış, fiziksel olmayan veya aşkm bir tasarım kavramı düşüncesi, maddeden ayrılmış tasarım ve duyuların benzetimi, yeniden üretimi, çoğaltılması veya arttırımı düşüncesi sunmaktadır. Sanal mekanda, mekanı algılamamızı sağlayan faktörlerin varlığından söz edebiliriz. Ancak bu faktörlerin içeriği genişlemiştir. Yeni mekan sınırlarının ortak yönü, aslında sınır olmayışlarıdır. Duvar, kesin sınır olarak kabul edilmez. Bu bağlamda araştırmada sanallık konusunda çeşitli mimar ve filozofların düşüncelerine yer verilmiş, mimarlık mesleğiyle ilişkilendirilmiş, günümüzde 'Media-art' adı altında yapılan, sanal mekan ortamına örnek olabilecek denemelere yer verilmiştir ve son olarak sanal mekan olgusunda mekanı algılamamızı sağlayan faktörlerin varlığı tartışılmış ve sanal mekana bir tanım getirilmiştir.

Abstract:
In recent years, the broad use of computer technology and the rapid development of communication technology cause a transformation process in every aspects of life. The effects of such changes reflect themselves in architecture, too. The concepts such as "cyberspace", "virtual reality"and "virtual space" has been used every day more and more and providing new horizans to the architects in the design world. The aim of this paper is, starting from space to conceptualize the space and evaluate the relationship between conceptual space and virtual space. Firstly, varios definitions of physical space are considered. People take architecture as though they are looking at a postcard. In fact, the reality of architecture is different. Architecture is perceived at different times, from different angles of environment, light and view. Such factors related to architecture, produce visual images with various qualities, e.g. beatiful. Plans, sections, elevations, models etc. are the mediums used to define architecture and architectural space. However, such mediums, as can not present. The reality as it is, are not adequate enough. In order to understand architecture, it is necessary to live in it, perceive it during different periods of time, to see it from different point of views and move in it. In this respect, the fact of the perception of space is studied and the factors such as emptiness, movement, light, etc. effecting our perception of physical space are dicussed. Additionally, the development on the concept of physical space through history is studied on the examples and the periods in the history in which changes are observed, are determined. In the second stage, conceptualization and the fact of conceptual space basic ly are discussed. The fact of conceptual space in this section arose from the question of "Do we conceptualize space when we get through from physical space to virtual space?". In this respect, the space concept is discussed with regards to different disciplines such as literature and painting as to reach to the concept of space by demonstrating that the factors effecting our perception of physical space are existed in these areas, too. The sensations concretized by passing through the sensory organs, reaches to a concept according to the conditions of the environment. For instance, a parfüme used once previously, when smelled again, will take one back into the period that was used. While this happens, one will experience either positive or negative effects. Tha architectural spaces are to have same effects on people as the space, when considered as an "existence" with regards to its interaction with the person in it, has a soul. In this section, the discussions about architecture and the concept of space made by architects and tc yükseköğretim kuruui ix DOKÜMANTASYON MERKEZİphilosophers through out history, are also considered. Finally, the fact of conceptual space is defined. The third and the last section discusses the concepts of "virtuality" and "reality" under the name of "virtual reality". Not the virtual reality but the idea of virtual offers not the metaphor of indefinite prediction of future, superiority of future against the past and the present, but the promise of changing time-related location. Whereas the concept of cyberspace offers the idea of a design concept that is free from body and gravity, beyond physical properties. We can talk about the existence of factors enabling us to perceive the space in the virtual space. However, the contents of these factors are broadened the common aspect of the new space borders is that they have actually no border. Wall can not ne considered as a definite border. In this respect, the ideas of variety of architects and philisophers pertaining with virtuality are given. The issues that are related to the profession of architecture and the experiments carried out under under the name of "Media-art" which can form examples for virtual space medium are discussed. Finally, the existence of the factors enabling us to perceive the space in the fact of virtual space is discussed and the virtual space is defined.