Altmış yaş üstü bireylerde demans ve sağlık okuryazarlığının COVID-19 aşısı yaptırma kararı üzerine etkisi
The effect of dementia and health literacy on the decision to recieve COVİD-19 vaccine in individuals over SİXTY years of age
Yazar: EMİNE ARSLANSOY
Danışman: DOÇ. HAKAN DEMİRCİ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Bursa Yüksek İhtisas Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aşı reddi = Vaccination refusal ; Aşı tereddüdü = Vaccine hesitation ; Aşılama = Vaccination ; Aşılar = Vaccines ; COVID 19 = COVID 19 ; COVID 19 aşıları = COVID 19  vaccines ; Demans = Dementia ; Korona virüsler = Coronaviridae ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy ; Yaşlılar = Aged

Özet:
Amaç: Bu araştırmada altmış yaş üstü bireylerde demans ve sağlık okuryazarlığının COVID-19 aşısı yaptırma kararı ile ilişkisinin incelenmesi amaçlanmaktadır. 
Gereç ve Yöntem: Araştırmada Temmuz-2021 ve Haziran-2022 tarihleri arasında Mustafakemalpaşa Sırmalar ve Yalıntaş Aile Sağlığı Merkezinde kayıtlı olan COVID-19 aşısı yaptıran ve yaptırmayan 60 yaş üstü katılımcılar değerlendirilmiştir. En yeni yaşamsal bulgu ölçeği (Newest Vital Sign); Standardize Minimental Test kullanılmıştır.
Bulgular: Bu örneklemde 82 kişinin demans olduğu tesbit edildi. Aşı yaptıranlarda bu oran %14 iken aşı yaptırmayanlarda %68'dir.Kontrol grubunda tetanoz aşısı, grip ve zatüre aşısı olan katılımcı oranının vaka grubuna göre daha yüksek olduğu belirlenmiştir (p=0,013). Vaka grubunda aşıya güvenmeyenlerin, aşıdan korkanların ve aşının koruyucu olmadığını düşünenlerin oranı kontrol grubuna göre daha yüksek bulunmuştur (sırasıyla p<0,001, p<0,001 ve p<0,001). Çok değişkenli lojistik regresyon analizi sonuçlarına göre (p<0,001) bekar olan katılımcıların evli olanlara göre aşı yaptırmama riskinin 24,04 kat daha fazla olduğu belirlenmiştir. Yerleşim yerinin aşı yaptırma kararı üzerinde etkili olmadığı belirlenmiştir. Gastroözofageal Reflü Hastalığı olmayanların aşı yaptırmama eğiliminin bu hastalığa sahip katılımcılara göre 2,54 kat daha fazla olduğu belirlenmiştir. DM gözlenmeyen katılımcıların DM gözlenen hastalara göre 4,20 kat daha fazla aşı yaptırmama eğiliminde olduğu ve HT gözlenmeyen katılımcılarında HT hastalarına göre 6,01 kat daha fazla aşı yaptırmama eğiliminde olduğu belirlenmiştir. NVS ölçeğinden elde edilen toplam puandaki bir birimlik yükselmenin aşı yaptırmama eğilimini %29 oranında azalttığı belirlenmiştir.
Sonuç: Yalnız yaşayan, bilişsel fonksiyonları azalmış ve sağlık okuryazarlığı düşük bireyler söz konusu olduğunda aile hekimlerinin bu hastaların takibi ve eğitimleri konusunda ekstra gayret sarf etmeleri gerekebilir. Aşı ile korunulabilir hastalıklardan olan COVID-19 ile mücadelede aile hekimleri riskli gruptaki hastalarını belirlemeli ve belirlenen bu hastaları daha yakından takip etmelidirler.
Anahtar Kelimeler: Coronavirüs, COVID-19 aşısı, demans, sağlık okuryazarlığı

Abstract:
Aim: In this study, it was aimed to examine the relationship between dementia and Health literacy in individuals over the age of sixty and the decision not to receive COVID-19 vaccine. 
Materials and Methods: In the study, participants over 60 years of age who were registered in Mustafakemalpaşa Sırmalar and Yalıntaş Family Health Center between July-2021 and June-2022 and who received and did not receive COVID-19 vaccination were evaluated. The Newest Vital Sign Scale (Newest Vital Sign) and the Standardized Mini mental Test were used.
Results: In this sample, 82 people were found to have dementia. While this rate was %14 in those who received the vaccine, it was %68 in those who did not. It was determined that the rate of participants who received tetanus vaccine, flu and pneumonia vaccine was higher in the control group compared to the case group (p=0.013). In the case group, the rate of those who did not trust the vaccine, who were afraid of the vaccine and who thought that the vaccine was not protective was higher than the control group (p<0.001, p<0.001 and p<0.001, respectively). According to the results of multivariate logistic regression analysis (p<0.001), it was determined that the risk of not getting vaccinated was 24.04 times higher in single participants than in married participants. It wasdeterminedthatthesettlementwas not effective on the decision to get vaccinated. It was determined that those without Gastroesophageal Reflux Disease were 2.54 times more likely to not get vaccinated than those with this disease. And, those without DM tended not to get vaccinated 4.20 times more than those with DM, and those without HT tended not to get vaccinated 60 times more than those with HT. It was determined that a one-unit increase in the total score obtained from the NVS scale reduced the tendency not to get vaccinated by %29.
Conclusion:  In the case of individuals living alone, with reduced cognitive function and low health literacy, family physicians may need to make extra efforts in the follow-up and education of these patients. In the fight against COVID-19, one of the vaccine-preventable diseases, family doctors should identify their patients in the high-risk group and monitor these identified patients more closely.
Keywords: Coronavirus, COVID-19 vaccine, dementia, health literacy