Sosyo-kültürel bir gösterge olarak koku: Düzceörneği
Smell as a socio-culturel indicator: The case of Düzce
Yazar: NURGÜL ÖZDEMİR
Danışman: DOÇ. İBRAHİM NACAK
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Sosyoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Sosyoloji = Sociology

Özet:
İnsanın doğumundan itibaren kendisine yoldaşlık eden beş duyudan biri olan koku duyusu insanın
çevresini anlamlandırması açısından geniş bir bilgi ağı sunmaktadır. Koku duyusu diğer duyulardan farklı
ve anlaşılması gerekli bir alan olarak görülmektedir. Toplumsal açıdan kokunun kavranması ve
anlaşılması onun farklı yönlerden ele alınması ve farklı bakış açıları ile incelenmesi ile mümkün
olmaktadır. Bu çalışma da kokuların ne doğrultuda anlamlandırıldığı ve kavrandığı, insanın bireysel koku
hafızasının hangi etmenler sayesinde ve nasıl şekillendiği, kültürel kodların bireylerin koku hafızasına
nasıl etki ettiği, kokuların dünden bugüne gelişim seyri ve kapitalist sistemin içerisine entegre olması ve
bunun toplumsal alana yansıyan sonuçlarının ele alınması hedeflenmektedir. Ayrıca bu çalışma ile
sağlıklı bireyler ve görme engelli bireyler arasında kokunun algılanışı ve koku hafızasının şekillenişi
açısından farklılıkların olup olmadığının ortaya konulması amaçlanmaktadır. Kokular farklı toplumsal
bilgi ve birikimi barındırmakta, toplumsal alanın her köşesine sirayet etmesi bakımından önem
taşımaktadır. Dolayısıyla sosyolojik bir araştırmanın konusu olmaya elverişli bir alan olarak
görülmektedir. Ayrıca sosyolojik anlamda kokuların incelendiği çalışmaların azlığı sebebiyle bu
araştırmanın sosyoloji literatürüne katkı sağlaması beklenmektedir. Çalışma 4 ana bölümden
oluşmaktadır. Birinci bölümde kokunun tarihsel çerçevesi, insanla ve toplumla olan ilişkisinin
açıklanmasıyla ikinci bölümde ele alınan kokunun sosyolojik yansımaları kısmına zemin hazırlanmıştır.
Üçüncü bölümde metodolojik süreçlerden ve çalışmanın yönteminden bahsedilmektedir. Çalışmanın
bulgular kısmında toplumsal koku hafızasının mekân, aile ve cinsiyet, din ve görme engelli bireyler
açısından tartışması yapılmaktadır. Bireysel hafızadaki kokusal izdüşümlerin kültürel kodlar ekseninde
şekillenerek toplumsallık alanına sirayetleri ile bir toplumsal koku hafızasının varlığı araştırma bulguları
ekseninde temellendirilmeye çalışılmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Tüketim Kültürü, Koku duyusu, Toplumsal Hafıza, Koku Hafızası

Abstract:
The sense of smell, which is one of the five senses that accompanies man since his birth, offers a wide
information networkin terms of making sense of the environment of people. The sense of smell is seen as
an area that is different from other senses and needs to be. Comprehension and unders tanding of smell
from a social point of view is possible by considering it from different aspects and examining it from
different perspectives. In this study, it is aimed todeal with the way in which are interpreted and
comprehend ed by which factors and how the individual memory of the person is shoped, how culturel
codes affect the olfactory memory of individuals, the course of development of odors from the past and
their integration into the capitalist system and its consequences reflected in the social field. Moreover, this
study aimed to reveal that there are no differences in the perception of odor and the formation of olfactory
memory between healthy individuals and visually impaired individuals. The subjects contain different
social backgrounds. It is important to touch upan every corner of the social field. Therefore ıt is seen as a
suitable area to be the subject a sociological research. In addition, due to the scarcity of studies examining
odors in the sociological sense, this research is expected to contribute to the sociology literatüre. The
study consists of four main parts. İn the first part, the historical frame work of the smell, ıts relationship
with people and society, and the sociological reflections of the smell discussed in the second part, the
ground was prepared. ın the third part, the methodological factors and the method of the study are
mentioned. İn the findings part of the study, the social smell memory is discussed in terms of place,
family, gender, religion and visually impaired individuals. The existence of a social olfactory memory is
tried to be based on the axis of research. Findings, with the olfactory projections in individual memory
being shoped on the axis of culturel codes and touching on the field of sociality.
Keywords: Culture of Consumption, Sense of Smell, Social Memory, Memory of Smell.