Türkiye'de yetişen arnebia türleri üzerinde farmakognozik araştırmalar
Pharmacognotic studies on arnebia cultures in Turkey
Yazar: MERVE YÜZBAŞIOĞLU
Danışman: PROF. DR. AYŞE UZ
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmakognozi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Apoptozis = Apoptosis ; Arnebia = Arnebia ; Arnebia densiflora = Arnebia densiflora ; Farmakognozi = Pharmacognosy ; Kaspazlar = Caspases ; Naftokinon = Naphtaquinane ; Sitotoksisite = Cytotoxicity ; Türkiye = Turkey

Özet:
Türkiye bitki örtüsünde yetişen Arnebia türlerinden halk tıbbında kullanılan A. densiflora (AD) ve A. linearifolia (AL) türlerinin köklerinin kimyasal içerikleri ve farklı hücre hatlarına karşı sitotoksik etkileri, daha önce tarafımızca çalışılan A. purpurea (AP) bitkisi ile karşılaştırmalı olarak araştırılmıştır. Yüksek etki gösteren A. densiflora bitkisinin köklerinden hazırlanan n-hekzan ekstresinden çeşitli kromatografik metotlarla gerçekleştirilen izolasyon çalışmaları sonucunda, 6 naftokinon (izovalerilalkannin: AD-1, α-metil-n-butil alkannin: AD-2, asetilalkannin: AD-3, β-asetoksi izovalerilalkannin: AD-4, alkannin AD-5 ve doğadan ilk kez izole edilmiş olan 4-hidroksi 4-metil valeril alkannin AD-6) elde edilmiştir. Az miktarda toplanabilen A. linearifolia bitkisinin kök ekstresi YPSK yardımıyla Arnebia türlerinden elde edilmiş saf bileşiklerle karşılaştırılmış ve bu bitkiden asetil alkannin: AD-3 ve farklı 1 naftokinon bileşiği izole edilmiştir (AL-1). Elde edilen bileşiklerin yapıları spektroskopik yöntemler, optik rotasyon ve sirküler dikroizm metotları kullanılarak aydınlatılmıştır. Arnebia türlerinden elde edilen ekstrelerin ve saf maddelerin sitotoksik etkileri, L929 (fare fibroblast), HeLa (insan servikal karsinoma), HEp-2 (İnsan larinks karsinoma), 3T3 (Swiss albino fare fibroblast), CMT-U309 (iğsi hücreli köpek meme karsinoma), CMT-U27 (köpek meme karsinoma) hücre hatları üzerinde MTT yöntemi araştırılmış ve optimum-konsantrasyona bağlı antiproliferatif etki gösterdikleri HeLa hücrelerinde sitotoksik aktivite mekanizmaları incelenmiştir. Bu amaçla yapılan agaroz jel elektroforezi ve kaspaz-3 enzim aktivitesi deneylerinde AD ve AD'den elde edilen maddelerin sitotoksik etkilerini apoptoz üzerinden gösterdikleri belirlenmiştir.

Abstract:
Phytochemical compositions and cytototoxic effects on various cell lines of A. densiflora (AD) and A. linearifolia (AL) were researched comparing with our previous studies on A. purpurea growing in Turkey. By means of a serial chromatographic studies on the n-hexane extract prepared from A. densiflora, 6 naphthoquinone derivatives were obtained (isovalerylalkannin: AD-1, α-methyl-n-butyl alkannin: AD-2, acetylalkannin: AD-3, β-acetoxy isovalerylalkannin: AD-4, alkannin: AD-5 and a new compound, 4-hydroxy-4-methyl valeryl alkannin: AD-6). Chemical composition of AL root n-hexane extract were analyzed by using an HPLC method comparing with AD and AP. Acetyl alkannin: AD-3 and a naphthoquinone compound AL-1 were isolated from AL by using open coloumn chromatograpies. Structures of the isolated compounds were elucidated using spectroscopic (UV, IR, 1H-NMR, 13C-NMR, 2D-NMR and Mass spectrometry), optical rotation and circular dichroism methods. Cytotoxic activities of the extracts and isolated compounds were investigated on L929 murine fibrosarcoma, HeLa human cervical carcinoma, HEp-2 human larynx carcinoma, 3T3 Swiss albino mouse fibrosarcoma, CMT-U309 spindle canine mammary carcinoma, CMT-U27 canine mammary carcinoma. All extracts and compounds showed optimum concentration dependant antiproliferative activity on HeLa cells, so cytotoxic activity mechanism studies were performed on these cells. Agarose gel electrophoresis and caspase-3 enzyme activity studies that AD and AD compounds demonstrated cytotoxic activity by induction apoptosis.