Bir toplumsal bellek nesnesi olarak batıl ve paranormal temsiller
As an object of social memory supertitious and paranormal representations
Yazar: ÖZLEM ÖZDEMİR
Danışman: PROF. DR. HAYATİ BEŞİRLİ
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Sosyoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Akılcı olmayan inançlar = Irrational beliefs ; Batıl inançlar = False religions ; Kolektif bellek = Collective memory ; Kültür sosyolojisi = Cultural sociology ; Paranormal inançlar = Paranormal beliefs ; Toplumsal bellek = Social memory

Özet:
Toplumun maddi ve manevi bütünlüğünden doğan ve yüzyıllar boyunca biriktirilmiş
davranış, inanış, yaşayış biçimlerinden beslenerek oluşan toplumsal bellek, içinden geldiği
toplumun kimliğini yansıtmaktadır. Gelenek, göreneklerin şekillendiriciliğinde, kolektife
özgü hatırlama ve unutma süreçleri neticesinde aktarılan toplumsal belleğin kalıcılığı,
toplumsal belleğin nesnesi olan 'şey'in toplum üzerinde bıraktığı etki ve bu etkinin yarattığı
tekrar edilme sıklığına bağlıdır. Günlük yaşamlarımızda bilinçli ya da bilinçsiz, sayısız kereler
tekrar edilen ve tazeliği korunarak aktarımı sağlanan o 'şey'lerden biri de batıl ve paranormal
inançlar, davranışlardır. Bu çalışma, toplumsal bellek kavramının muhtevasını, günlük hayatta
makro ve mikro boyutlarda pek çok yansıması ile iç içe yaşadığımız bir gerçeklik olan batıl
ve paranormal inanç, davranış örüntüleri üzerinden açıklamayı amaçlamaktadır. Nicel
araştırma yöntemine göre tasarlanan bu araştırmada, genel tarama tekniği kullanılmıştır. 1600
kişilik katılımcı grubundan elde edilen veriler; cinsiyet, yaş, eğitim durumu, meslek grubu,
gelir düzeyi, aile yapısı, yaşam alanı değişkenleri ve inanç-davranış bağıntısı üzerinden
incelenmiştir. Bulgular batıl ve paranormal temsiller bağlamında, kadınların eğilim ve
yönelimlerinin erkeklere göre daha yoğun olduğunu; yaş grupları özelinde ise genç bireylerde
söz konusu inanış/davranış örüntülerinin yaşlılara nazaran daha fazla görüldüğü sonucunu
ortaya çıkarmıştır. Eğitim düzeyi görece daha yüksek bireylerde batıl ve paranormal temsillere
dair ilginin artış eğiliminden ve meslek grupları bağlamında ise Sosyal Bilimler alanında yer
alan kimselerde söz konusu inanış ve davranış şemalarının daha belirgin bir şekilde kendini
gösterdiğinden bahsetmek mümkündür. Aile yapısı değişkeni özelinde, ebeveynlerin eğitim
düzeyinin yükselmesiyle batıl/paranormal inanç ve davranışlara ilişkin eğilimin azaldığına
işaret eden neticeler elde edilmiştir. Ailesini 'geleneksel' olarak tanımlamayı daha doğru bulan
katılımcılar ile ailesini 'modern' olarak tanımlamayı daha doğru bulan katılımcılar arasında
ise kayda değer bir ilişkinin ortaya çıkmamasının yanında; modern tanımlaması yapan
katılımcıların ebeveyn eğitim düzeylerinin daha yüksek olduğu da dikkat çekmiştir. Yaşam
Alanı değişkeni kapsamında, Türkiye'nin Doğusuna gidildikçe batıl ve paranormal temsillere
dair eğilim düzeyinin arttığı; yerleşim birimi (köy, kasaba, şehir vb.) bağlamında ise anlamlı
bir ilişkiselliğin bulunmadığı gözlenmiştir. Bireylerin inanma biçimleri ile günlük yaşam
pratikleri arasında yoğun bir ilişkinin varlığına işaret eden bulgular; toplumsal bellekbatıl/paranormal temsiller arası ilişkinin yoğun bir iç içelik sergilediğini doğrular niteliktedir

Abstract:
The social memory, which emerges from the material and spiritual integrity of the
society and is formed by contributing from the behaviours, beliefs and lifestyles accumulated
over the centuries, reflects the identity of the society from which it comes. The permanence of
social memory, which is transmitted as a result of remembering and forgetting processes
specific to the collective, through the styling of customs, depends on the effect of the 'thing',
which is the object of social memory, on society and the frequency of repetition of this effect.
Superstitious and paranormal beliefs and behaviours are one of those 'things' that are
consciously or unconsciously repeated countless times in our daily lives and are transferred by
preserving their freshness. This study aims to explain the content of the concept of social
memory through superstitious and paranormal belief and behaviour patterns, which is a reality
in which people live with in daily life in macro and micro dimensions. In this study, was
designed according to the quantitative research method, and the general survey technique was
used. Data obtained from a participant group of 1600; gender, age, education level, occupation
group, income level, family structure, living space variables and belief-behaviour relation were
observed in this study. The conclusion shows that women's tendencies and orientations are
more intense than men in the context of paranormal and superstitious representations; In
particular, it has revealed that the belief/behaviour patterns in question are seen more in young
individuals than in the elderly. It is possible to talk about the increasing trend of interest in
superstitious and paranormal representations in individuals with relatively higher education
levels, and in the context of occupational groups, the belief and behaviour schemes in question
manifest themselves more clearly in people who are in the field of Social Sciences. In terms
of the family structure variable, results indicating an decreases in the tendency to
superstitious/paranormal beliefs and behaviours were obtained as the education level of the
parents increased. Besides no notable relation appears between the participants who find it
more appropriate to define their family as traditional and those who find it more appropriate
to define their family as modern, parents' higher education degrees of the participants who
defined as modern has drawn attention. Within the scope of the Living Area variable, the
tendency towards superstitious and paranormal representations increases as going towards to
the East of Turkey; In the context of the settlement (village, town, city, etc.), it has been
observed that there is no significant relationality. As a result, findings pointing to the existence
of an intense relationship between individuals' belief styles and daily life practices; It confirms
that the relationship between social memory and superstitious/paranormal representations
exhibits an intense relationship.