Manevî inkıta bağlamında Hanefilerin amel etmediği hadisler (Sünen-i Ebî Dâvûd özelinde)
Hadiths that Hanafis do not apply in the context of al-Inqita' al-ma'nawi̇y (İn the context of Sunan al-Abī Dawūd)
Yazar: YUSUF BEŞİR
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN AKGÜN
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion

Özet:
Bu çalışmamızda Hanefî usûlcülerin haber-i vahidleri amel edilip edilmeme 
noktasında değerlendirmeye tabi tuttukları Manevî İnkıtâ kavramı, bu kapsamda 
değerlendirilen örneklerin Sünen-i Ebî Dâvûd özelinde tespiti ve Ebû Davûd'un, 
Mânevî İnkıtâ gerekçesiyle amel edilmeyen meselelere yaklaşımı tespit edilmeye 
çalışılmıştır.
İslam hukukçularının asli malzemelerinden biri olması bakımından hadisler, 
Hz. Peygamber'in vefatından sonra büyük önem arz etmiştir. İslam hukukçularının 
karşılaştıkları meselelere karşı tavırlarını belirlemede temel faktörlerden biri olması 
sebebiyle, bu haberlerin kabul ve reddedilmesi hususunda birtakım prensipler 
meydana getirilmiştir. Sened ve metin tenkidi özelinde ortaya çıkan bu prensiplerin 
oluşmasında, İslam hukukçularının hukuki anlayışları ve hukuk mantığının, 
bulundukları çevrenin ve toplumun ciddi anlamda etkisi olmuştur. Hadislerin tenkidi 
ve başka birçok hususta ortaya konan bu prensipler doğrultusunda hukuk ekolleri 
oluşmaya başlamış, ilk dönemde hoca ve bölgeden kaynaklanan gruplaşmalar, daha 
sonraki dönemde metodolojik ayrışmaya evrilmiştir. Bahse gelen metodolojik 
ayrışmaların neticesinin belirgin bir şekilde görüldüğü meselelerden bir tanesi olan 
haber-i vâhidlerin kabulü noktasında Hanefî âlimler, bu haberlerin asıllara arz 
edilmesi şeklinde özetlenebilecek Manevî İnkıtâ kavramını ortaya koymuşlardır.
İki bölüm şeklinde oluşturduğumuz tezimizin birinci bölümünde, Hanefi usûl 
kitapları çerçevesinde incelemeye çalıştığımız haber teorisi, manevî inkıtâ 
kavramıyla Hanefilerin konuya bakış açısı ve haber-i vâhidlerin Kur'ân'a, mârûf 
sünnete, umûmu'l-belvaya, Sahâbenin ihtilaf ettiği bir konuda o konuya dair var olan 
rivayetle ihticâcdan yüz çevirmesi şeklinde kategorize ettikleri 'asıllara' arz edilmesi 
üzerine ve bu asıllara muârız gözüken haberlere karşı hangi tutumda oldukları ortaya 
konmaya çalışılmıştır. İkinci bölümde ise süreç içerisinde Hanefî mezhebinin re'y 
eksenli fıkhî anlayışına reaksiyon olma özeliği taşıyan ehl-i hadisin, ehl-i hadis 
özelinde de Ebû Dâvûd'un hangi gerekçelerle Sünen'ini telif ettiği üzerine 
durulmuştur. Son olarak Hanefî usul ve furû kitaplarından tespit ettiğimiz manevi 
inkıta gerekçesiyle amel edilmeyen rivayetler ve konular, Ebû Dâvûd'un Sünen'i 
özelinde tespit edilmiş ve Ehl-i Re'y'e tepkisel bir yaklaşım ortaya koyan Ebû 
Dâvûd'un, bu meseleler özelinde hangi görüşte olduğu tespit edilmeye çalışılmıştır.

Abstract:
In this study, we examine the concept of spiritual incompleteness as evaluated 
by Hanafi jurists regarding the application of hadiths. We focus specifically on 
Sunan al-Abī Dāwūd and analyze Abū Dāwūd's approach to issues that were not 
acted upon due to spiritual incompleteness.
Hadiths hold significant importance as primary sources for İslâmîc jurists 
following the Prophet's death. Principles have been established to determine the 
acceptance or rejection of these reports, which greatly influence the attitudes of 
İslâmîc jurists towards various issues. Factors such as legal understanding, legal 
logic, and the societal context of the jurists have shaped these principles, particularly 
in the specialization of Sened and Textual criticism. As a result, different schools of 
law emerged from methodological divergences, influenced by teachers and regional 
variations.
One clear example of these methodological divergences is observed in the 
Hanafī scholars' introduction of the concept of spiritual incidences, which involves 
subjecting reports to scrutiny against original sources.
In the first part of our thesis, we explore the theory of news and the concept of 
spiritual incidences within the Hanafi books of usul. We aim to reveal the Hanafis' 
perspective on this subject and their approach to presenting the news-i wahid 
(singular narrations) to the 'principles' categorized as the Qur'an, the Mārūf Sunnah, 
the Umûmu'l-balwa, and the Sahabah's turning away from ijijāj, when there are 
conflicting narrations. Additionally, we investigate their stance on news that appears 
incompatible with these principles.
The second part of our thesis highlights the reasons behind the composition of 
Sunan by Ahl al-Hadith, particularly Abū Dāwūd's reaction to the Hanafī madhhab's 
fiqh based on r'y (personal opinion). Finally, we identify narrations and issues from 
Hanafi usul and furū books that are not acted upon due to spiritual incompleteness 
and examine Abū Dāwūd's views on these matters. Abū Dāwūd, known for his 
reactionary approach to Ahl al-Ra'y, offers insights into these issues.