Kitle iletişiminde siyasal bağı zaman ile uzam kavramları üzerinden Heideggerci Ontolojinin/varlıkbilimin olanaklarıyla düşünmek
Thinking of the political bond in mass communication through the concepts of time and space with the opportunities of Heideggerian Ontology
Yazar: YEŞİM ÖZDEN ÖZDEMİR
Danışman: PROF. DR. CEM YAŞIN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Gazetecilik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Gazetecilik = Journalism ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Heidegger, Martin = Heidegger, Martin ; Kitle iletişim araçları = Mass media ; Kitle iletişimi = Mass communication ; Ontoloji = Ontology ; Siyasal bağlam = Political context ; Siyaset = Politics ; Uzam = Space ; İletişim = Communication

Özet:
Bu çalışma, modern çağda devingenliğin ivmesiyle zaman ile uzamın sınırlarının içiçe geçişmesi durumuna özgü bir uzam olan kitle iletişim uzamını inceler. Kitle iletişiminde toplumsal ve bireysel ilişkisellik, şimdi ile geçmiş öğelerin ilişkisi zaman ile uzam izleğinde serimlenir. Siyasal olanın toplumsal bünye içine gömülü olduğunu savunan yaklaşımı benimseyerek kitle iletişiminde siyasallığa değil, siyasal bağa odaklanır. Doğal-/toplumsal ile siyasal, özne ile nesne, varlık ile temsil ikiliklerini aşmaya çalışan Heideggerci ontoloji temelinde ontolojik bir sorgulama yürütür.

Kitle iletişiminin kendine özgü zaman ile uzamı söylence (myth), tapınç (ritual), tören (rite), toplumsal bellek kavramları dolayında irdelenir. Batı modernliğinde, egemenliğin kamunun olduğu savını savunan liberal demokratik düzenin düşilkesinde kitle iletişim araçlarının dördüncü güç olması değerlendirilir. Bu söylencel siyasetin, toplumsal olan ile siyasal olanın kendiliğinden uyumunu sağlar gözükmesinin karmaşa oluşu belirtilir. Bu karmaşanın şimdide beklenti yaratması, bu beklentiyle düzen kurması açıklanır. Kitle iletişim uzamında kitlesel tapıncın, söylencel siyasetin çarkında değişmeden değişmeyi becerdiği belirtilir: Hep şimdideki söylencenin anlamsal yığınağı yaratıcı bir biçimde yeniden yapılandırır. Kitlesel tapınç ise boş bir zaman ve uzamın sanal biraradalığında yinelemeyle geçmişin kesintisiz sürdüğünü düşündürür. Kitle iletişim uzamının şimdisi bir yandan şeylerin değiştiğini öte yandan da değişmediğini duyumsatır. Modern dünyaya anlam verme gereksinimine yanıt üretir. Böylece kitle iletişim uzamının şimdisinde kitlesel tapıncın, gelenekselin tortuları çevresinde örgütlenen hayali bir topluluk kurmasına değinilir. İnceleme bu dokusuyla siyasal bağı görünür kılar. Bu da ikilikleri aşan bir inceleme yapma amacına katkı sunar.

Kitle iletişiminde 'siyasallığa' odaklanan iletişim çalışmaları siyasal bağ odağında ve Heideggerci ontolojinin eleğinde sınanır. Tapıncın düzeni olan söylencel düzenin, dilin düzeni oluşu belirtilir. Tapıncın söylencel kökene bağlantısı ölçüsünde değişime açık oluşu ele alınır. Yeni oluş kipleri açığa sermenin, yeni bir kendini bilme sığası kazanmanın tapıncın yineleyiciliğinde ve birleştiriciliğinde oluşu kitlesel tapınç bağlamında yorumlanır. Kitlesel tapıncın 'başka' şimdisi, anısallık olarak tanımlanır. Heidegger'in varolmanın zamansallığı kavrayışı tapınç ile okunur. Buna göre anısallık; Heideggerci ontolojideki sürekli olarak başlangıcı yineleyen, anımsayan düşünmeyle değerlendirilir. Varolmanın kendi olanağı oluşu olarak ele alınır.

Kitle iletişim uzamının şimdisinin bir yandan şeylerin değiştiğini öte yandan da değişmediğini duyumsatması, bellek ve anımsama ilişkisi dolayında ele alınır: Modernliğe özgü anımsamayı ve unutmayı anlamak için gövdeyi yani devinimdeki durağanlığı anlamamız gerektiği belirtilir. Sürekli başa döndürerek şimdiyi imleyen tapıncın, uzam ve sonluluk/gövde düzleminde gerçekleştiği belirtilir.  doğa-kimse, özne-nesne, kamusal-özel, siyasal-toplumsal gibi ikiliklerin gövdede bağlantılandırıldığına değinilir. Törenin kurduğu uzaklığı tapıncın bütünleyişi açıklanır. Buradan davranımla, kitle iletişim uzamında şimdinin gövdesel uygulayımlarının, seyirlik olan ile seyirci arasındaki uzaklığın kitlesel tapıncın bütünleyiciliğince çözüldüğü belirtilir. Tapınç bütünleşmeyi sağlarken topluluk belleğinin yığınağıdır. Bugün bu incelemenin konusu bakımından bakışımızı gövdeye yönelttiğimizde; bireyin gövdesiyle devinerek çağın hızına ayak uyduran kitle iletişim uzamında tapıncın sınıraşımı görülür.

Kitlesel tapıncın başka şimdisinde, anısallığın aylasında kitle iletişim yapıntılarının külte/tapıta dönüşebileceği belirtilir. Ancak bu noktada kitle iletişim uzamının varoluşsal kaygıyı esinleyici bir uzam olmadığı özellikle vurgulanır: Kitle iletişim uzamı varoluşsal kaygıyı yaşantılamanın uzamıdır. Anısallığın aylası, yaşantılamada alışıldık olandan başkayı açar. Bu yaşantılamanın, başkalığın yalnızlığında biraradalık olduğu açıklanır. Anısallığın başka olanın yasasına dönüşmeye açık oluşu vurgulanır. Kitle iletişim uzamında şimdiyi siyasal bağ dokusunda irdelemek, 'başka'ya odaklanan yeni sorgulamalara kapı aralar.

Anahtar Sözcükler: Kitle İletişimi, Ontoloji, Siyasal Antropoloji, Tapınç, Tören

Abstract:
This study examines the space of mass communication, which is a space specific to the state of intertwinement of the boundaries of time and space with the acceleration of mobility in the modern age. Social and individual relationality, relationship of present and past elements in mass communication is exposed in the theme of time and space. By adopting the approach which defends that the political one is embedded in the social texture, it does not focus on politicalness but on the political bond in mass communication. It executes an ontological questioning based on Heideggerian ontology, which endeavors to go beyond the dichotomies of natural-/social and political, subject and object, existence and representation.

Specific time and space of mass communication is scrutinized around the concepts of myth, ritual, rite and social memory. The fact that means of mass communication are the fourth power in the utopia of liberal democratic order is considered, which defends the claim that sovereignty belongs to the public in Western modernism. It is stated that it is a complexity that this mythical politics seems to be ensuring the spontaneous harmony of the social and political ones. The fact that this complexity creates an expectation at the present and sets order with this expectation is explained. It is stated that mass ritual in the space of mass communication accomplishes changing without changing in the wheel of mythical politics:  Semantic pile of the myth which is always at the present creatively restructures. Mass ritual, on the other hand, suggests that the past interruptedly continues through repetition in the virtual togetherness of a spare time and space. Present of the space of mass communication makes it feel that things change on one hand, and they do not change on the other hand. It produces answers to the requirement of making sense of the modern world. In this way, the fact that mass ritual at the present of the space of mass communication establishes an imaginary community organizing around the residues of the traditional is mentioned. Examination makes the political bond visible with this texture. This provides a contribution to the purpose of conducting an examination which goes beyond the dichotomies.

Communication studies which focus on 'politicalness' in mass communication are tested at the focus of the political bond and in the sieve of Heideggerian ontology. It is stated that the mythical order, which is the order of ritual, is the order of language. The fact that ritual is open to change to the extent of its connection with the mythical origin. Configuration modes, the fact that disclosure, gaining a new capacity of knowing the self, are at the repetitive and unifier structure of ritual are interpreted within the context of mass ritual. 'Another' present of mass ritual is defined as being memorial/'memoriality'. Heidegger's conception of the temporality of existence is read by the ritual. According to that, memoriality is assessed with thinking which continuously repeats and remembers the beginning in Heideggerian ontology. It is considered as the fact that existence is its own possibility.

The fact that the present of the space of mass communication makes feel that things change on one hand and they do not change on the other hand, is considered around the relationship of memory and remembering: It is stated that, in order to understand the modernity-specific remembering and forgetting, we should understand the body, which is the stability in the mobility. It is stated that the ritual, which implies the present by always going back to the beginning, takes place on the plane of space and finiteness/body. It is mentioned that dichotomies such as nature-person, subject-object, public-private, political-social are connected in the body. It is explained that the distance created by the rite is integrated by the ritual. From this point of view, it is stated that corporal practices of the present in the space of mass communication, the theatrical ones and distance between the audience are resolved by the complementariness of the mass ritual. While the ritual ensures integration, it is the mass of the memory of community. When we look at the body with regards to the subject of this examination; trangression of ritual is seen in the space of the mass communication, which keeps up with the speed of the age by moving with the body of individual.

It is stated that, at the another present of mass ritual, at the aura of memoriality, mass communication structuring may change into cult. However, at this point, it is particularly emphasized that the space of mass communication is not a space inspirational for existential anxiety: Space of mass communication is the space of experiencing the existential anxiety. Aura of memoriality opens another in experiencing, which is different from the common one. It is explained that this experiencing is the togetherness at the solidarity of being another. It is emphasized that memoriality is open to change into the rule of the another one. Scrutinizing the present at the texture of political bond in the space of mass communication, opens a door for new inquiries which focus on the 'another'.

Key Words: Mass Communication, Ontology, Political Anthropology, Ritual, Rite