Evde sağlık hizmetleri'nde takipli olan 65 yaş ve üstü hastaların pnömokok ve influenza aşıları ile aşılanma oranları, aşı reddi ile ilgili görüşleri ve etki eden faktörler
Vaccination coverage with pneumococcal and influenza vaccines, attitudes to vaccine refusal and factors influencing vaccination among patients aged 65 years and over followed up by home care services
Yazar: ONUR EMRE ÜNAL
Danışman: PROF. DR. OKTAY SARI
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Gülhane Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Amaç: Evde Sağlık Hizmetleri'nde takipli olan 65 yaş ve üstü hastaların pnömokok ve influenza aşıları ile aşılanma oranları, aşı hakkındaki ve aşı reddi ile ilgili görüşleri ve tüm bunlara etki eden faktörlerin bulunması amaçlandı.
Gereç ve Yöntem: Bu kesitsel tipte bir çalışmadır. Evde Sağlık Hizmetleri'nde takipli olan 65 yaş ve üstü ve çalışmaya gönüllü olan toplam 255 hastaya, sosyodemografik özellikler ve genel tıbbi öyküsünü araştıran sorular, influenza ve pnömokok aşıları ile aşılanma, aşı farkındalıkları, aşı hakkında bilgi edinme kaynakları ve aşı hakkındaki düşüncelerini içeren sorulardan oluşan anket formu uygulandı. Ardından influenza ve pnömokok aşısını yaptırmamış hastalara Aşı Karşıtlığı Ölçeği uygulandı.
Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması 69,6±4,9 yıldı. %60,8'i kadındı. %83,9'unun kronik hastalığı vardı. Hastaların %21,2'si her yıl düzenli influenza aşısını yaptırırken, %23,1'i pnömokok aşısını yaptırdığını belirtti. Hastaların influenza ve pnömokok aşısını yaptırmamasının en sık nedeni aşı hakkında bilgilerinin olmamasıydı. Kronik hastalığı olan, influenza aşısı hakkında bilgi sahibi olan, pnömokok aşısı olan hastaların influenza aşısı yaptırma durumları daha yüksek bulundu (p<0,05). Kronik hastalığı olan, pnömokok aşısı hakkında bilgi sahibi olan, influenza aşısı hakkında bilgi sahibi olan ve influenza aşısı yaptıran hastalarda pnömokok aşısı yaptırma durumu daha yüksek bulundu (p<0,05). Aşı karşıtlığı durumu; cinsiyet (p=0,016), uygulanması gereken aşı varlığı (p=0,042) ve influenza aşısı hakkındaki düşüncesine (p=0,017) göre anlamlı farklılık gösterdi.
Sonuç: Evde Sağlık Hizmetleri'nde takipli 65 yaş ve üstü hastalarda pnömokok ve influenza aşılanma düzeyinin istenilen seviyede olmadığı görüldü. Bu durumu etkileyen faktörlerin başında hastaların aşılar hakkında yeterli bilgi düzeyine sahip olmaması, sık grip veya zatürre olmadıkları için aşıya ihtiyaç duymama ve grip veya zatürre geçirseler dahi hafif atlatmaları nedeniyle aşıya ihtiyaç duymama sebepleri gelmektedir.
Aşı karşıtlığı kadınlarda, uygulanması gereken aşı varlığına hayır diyenlerde ve influenza aşısının faydası veya zararı yoktur diyen bireylerde anlamlı olarak daha yüksek bulunmuştur.
Aşılanma oranlarını arttırılması ve aşı reddi sürecinde hastaların aşı reddinden aşı kabulüne yönlendirilmesi için her fırsatta hastalara aşıların faydaları, yan etkileri, aşı olmazlarsa ne gibi durumlarla karşılaşabilecekleri anlatılmalıdır. Bu konuda en önemli görev, aile hekimleri başta olmak üzere tüm doktorlardadır.
Anahtar Kelimeler: Evde Sağlık Hizmetleri, 65 Yaş ve Üstü, İnfluenza Aşısı, Pnömokok Aşısı, Aşı Karşıtlığı

Abstract:
Aim: It was aimed to find out the vaccination rates of patients aged 65 years and over who were followed up in Home Health Services with pneumococcal and influenza vaccines, their opinions about vaccination and vaccine refusal, and the factors affecting all these.
Materials and Methods: This is a cross-sectional study. A total of 255 patients aged 65 years and older who were being followed up in home health services and who volunteered to participate in the study were administered a questionnaire. This consisted of questions about sociodemographic characteristics and general medical history, vaccination with influenza and pneumococcal vaccines, vaccine awareness, sources of information about vaccination, and thoughts about vaccination. The Vaccine Opposition Scale was then administered to patients who had not received influenza and pneumococcal vaccines.
Results: The mean age of the participants was 69.6±4.9 years, 60.8% were female, and 83.9% had chronic diseases. While 21.2% of the patients received regular influenza vaccination every year, 23.1% stated that they received pneumococcal vaccination. The most common reason for patients not receiving influenza and pneumococcal vaccination was lack of knowledge about the vaccine. Patients with chronic disease, who had information about influenza vaccine, and who had received pneumococcal vaccine were more likely to receive influenza vaccine (p<0.05). Pneumococcal vaccination status was found to be higher in patients with chronic disease, who had information about pneumococcal vaccine, who had information about influenza vaccine and who received influenza vaccine (p<0.05). Opposition to vaccination differed significantly according to gender (p=0.016), the presence of vaccine to be administered (p=0.042) and the opinion about influenza vaccine (p=0.017).
Conclusions: It was observed that the level of pneumococcal and influenza vaccination in patients aged 65 years and over followed up in Home Health Services was not at the desired level. The primary factors influencing this phenomenon are the lack of comprehensive knowledge about vaccines, the perception that vaccination is unnecessary due to the absence of frequent influenza or pneumonia, and the belief that vaccination is not indicated even in the presence of influenza or pneumonia because the illness is mild.
A significantly higher level of opposition to vaccination was identified among women, those who rejected the existence of a vaccine that should be administered, and individuals who asserted that influenza vaccination has no benefit or harm.
In order to enhance vaccination rates and facilitate a shift from vaccine refusal to acceptance, it is imperative to provide patients with comprehensive information about the advantages of vaccines, potential side effects, and the circumstances they may face if they are not vaccinated. This responsibility falls primarily on the shoulders of all medical practitioners, particularly family physicians.
Keywords: Home Health Services, Age 65 and Over, Influenza Vaccine, Pneumococcal Vaccine, Opposition to Vaccination