Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin Ceza Muhakemesi Kanunu'ndaki koruma tedbirleri üzerindeki etkileri: Yakalama ve gözaltı koruma tedbirleri özelinde bir değerlendirme
The effects of European Convention on Human Rights on Protective Measures in the criminal procedural code: An evaluation regarding the protective measures of arrest and detention
Yazar: ÖZEN KAYA GÖÇMEN
Danışman: PROF. DR. DEVRİM GÜNGÖR
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi = European Convontion on Human Rights ; Ceza Muhakemeleri Usul Kanunu = Code of Criminal Procedure ; Ceza muhakemesi hukuku = Law of criminal procedure ; Gözaltına alma = Detention ; Koruma tedbirleri = Protection measures ; Yakalama = Capture ; İnsan hakları = Human rights

Özet:
Ceza Muhakemesi Kanunu'ndaki (CMK) koruma tedbirleri, doğası gereği, insan hakları ile çok sıkı bir ilişki içindedir. Koruma tedbirlerine karar verilmesi ve bu tedbirlerin uygulanması sırasında, başta kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı olmak üzere, birden çok temel hakka ve özgürlüğe müdahale söz konusu olabilmektedir. Bu çalışmada CMK'da yer alan koruma tedbirleri, yakalama ve gözaltı özelinde, Anayasa Mahkemesi (AYM) bireysel başvuru kararları dahil Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararları dahil Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) ve Ek Protokolleri ekseninde insan hakları perspektifinden incelemeye alınmıştır. 
Her bir bölümde, hak temelli olarak, ilgili konular hakkında sırasıyla CMK'da, Anayasa'da ve AİHS'de yer alan düzenlemeler incelenmiştir. Her üç metin, özellikle de AİHM ve AYM kararları göz önünde tutularak, kıyaslamalı şekilde değerlendirilmiştir.  
AİHS'nin etkisi, hukuk düzenimizdeki konumu ve yargı erki aracılığıyla uygulanması göz önünde tutularak başlıca iki araç olan uygun yorum ve doğrudan uygulanma prensipleri çerçevesinde ele alınmıştır. Bir taraftan bu iki prensip açısından, diğer taraftan bunlara ilişkin düzenlemelerin ayrıntılı incelenmesiyle yakalama ve gözaltı koruma tedbirleri açısından farklı sonuçlara ulaşılmıştır. Bazı konularda Anayasa'da ve CMK'da mevzuat değişiklikleri yapılması faydalı olacakken bazı konularda CMK düzenlemelerinin AİHS'ye uygun yorum prensibi ile yorumlanması gerekli ve yeterlidir. Yakalama ve gözaltı koruma tedbirleri ile ilgili olan düzenlemeler AİHS ile çatışıyorsa / farklılık taşıyorsa ikili bir ayrım yapılmalıdır. Bir yandan, CMK düzenlemeleri AİHS'ye nazaran temel hak ve özgürlükleri daha kısıtlayıcı düzenlemeler içeriyorsa bu durumda CMK'da yer alan düzenlemelerin bir kenara bırakılması ve ayrıca bir işleme gerek olmaksızın AİHS'de yer alan düzenlemelerin somut olaya doğrudan uygulanması gerekmektedir. Diğer yandan, CMK düzenlemeleri AİHS'ye nazaran temel hak ve özgürlükleri korumaya yönelik daha yüksek bir standart getiriyorsa bu durumda CMK ile AİHS arasında esas bakımından bir çatışma olmayacaktır, dolayısıyla CMK düzenlemeleri uygulanmalıdır.

Abstract:
The protective measures in the Criminal Procedural Code (CMK), by their nature, have a close relationship with human rights. During the ruling for protective measures and the implementation of these measures, there may be interference with more than one fundamental right and freedom, including particularly the right to liberty and security. In this study, the protective measures included in the CMK, in particular arrest and detention, have been examined from the perspective of human rights in the axis of the Constitution, including the individual application decisions of the Constitutional Court (AYM) and European Convention on Human Rights (AİHS) and its Additional Protocols, including the decisions of the European Court of Human Rights (AİHM).
In each chapter, the rules included in the CMK, the Constitution and AİHS, respectively, about the related issues are examined on the basis of rights. All three texts have been evaluated in a comparative manner, especially taking into account the decisions of AİHM and AYM. 
The effect of AİHS has been approached within the framework of the principles of consistent interpretation and direct application, which are the two main tools, taking into account its position in our legal order and its application through judicial power. Different results have been reached on the one hand in terms of these two principles, and on the other hand in terms of arrest and detention protective measures, by examining the rules regarding them in detail. While amendments in the Constitution and CMK will be useful in some matters, it is necessary and sufficient to interpret CMK rules in accordance with AİHS via the principle of consistent interpretation in other matters. A dual distinction should be made if the rules on arrest and detention protective measures conflict / differ with AİHS. On the one hand, if CMK rules contain more restrictive rules on fundamental rights and freedoms compared to the AİHS, in this case, the rules in the CMK should be put aside and the rules in AİHS should be applied directly to the concrete case without any need for a further act. On the other hand, if CMK rules set a higher standard for protecting fundamental rights and freedoms compared to AİHS, then there will be no conflict between CMK and AİHS, thus CMK rules should be applied.