Eğitim kamu hizmeti ve özel kişilere gördürülmesi
Education public service and carried out by private persons
Yazar: FATMA YAVUZ AL-BAYATI
Danışman: PROF. DR. ALİ DURSUN ULUSOY
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Hukuk = Law
Dizin: Eğitim = Education ; Eğitim hakkı = Education rights

Özet:
Bireyler önceleri hayatlarının idamesi için devamında ise içinde bulundukları
topluma adapte olabilmenin bir gereği olarak ihtiyaç duydukları bilgi, beceri ve davranış
biçimlerini kasıtlı veya farkında olmadan toplumun diğer üyelerinden öğrenmişler,
birçoklarına da öğretmişlerdir. Bu şekilde "informal" olarak başlayan ve sistemli-
sistemsiz bugüne gelen eğitim, insan haklarına ilişkin hemen her uluslararası belgede ve
demokratik her ülkenin Anayasasında kendine yer bulmuştur.
Eğitim ve eğitimle ilişkili kavramların mevzuatta çoğu zaman birlikte veya
birbirinin yerine kullanılması, benzer şekilde hak, özgürlük ve ödev kavramlarının da
birbirleriyle kaynaşmış bir yapıya sahip olması; "eğitim", "eğitim hakkı", "eğitim
özgürlüğü" ve "eğitim ödevi" kavramlarından ne anlaşılması ve bu kavramlara hangi
hukuki sonuçların bağlanması gerektiğini sorgulama ihtiyacı hissettirmiştir. Bu nedenle
çalışmanın ilk bölümünde bu zorluk aşılmaya ve bir hak, özgürlük ve ödev olarak
eğitimden ne anlaşılması gerektiği kategorize edilerek ortaya konulmaya çalışılmıştır.
Kendisine bizzat Anayasa'da tevdi edilen eğitime dair pozitif edimlerde bulunma
yükümlülüğü, idareyi eğitimi bir "kamu hizmeti" olarak organize etmek ve bu büyük
organizasyonu yönetmek sorumluluğunu üstlenmeye mecbur bırakmıştır. Bununla
birlikte eğitim, tarihsel süreç içerisinde doğrudan doğruya kamu hizmeti olarak ihdas
edilmemiş, çeşitli motivasyonlarla özel kişilerce yürütülmekte iken devlet tarafından
üstlenilmiştir. Türkiye'de vakıflar aracılığıyla bir hayır işi olarak görülen eğitim hizmeti,
Osmanlı'nın modernleşme döneminde kurumsallaşmaya ve kamusallaşmaya başlamıştır.
Bu dönemde özel kişilerin kamusal eğitimdeki rolü üzerinde de durulmuş, faaliyetleri
kamu düzeninin korunması amacıyla önce kolluk ruhsatına bağlanmış sonrasında devletin
bu hizmeti üstlenmesiyle idare tarafından verilen tek yanlı izin kolluk ruhsatından kamu
hizmeti ruhsatına dönüşmüştür. Bu tespitlere yer verildiği çalışmanın ikinci bölümünde
ayrıca, eğitim kamu hizmetinin doktrin tarafından geliştirilmiş kamu hizmeti kategorileri
arasındaki yeri, hangi ilkeler çerçevesinde yürütülmesi gerektiği ve özel öğretim
kurumlarına verilen izin ve ruhsatın hukuki niteliği de tartışılmıştır.
Çalışmanın üçüncü bölümünde ise eğitim kamu hizmetinin özel kişiler eliyle ve
ruhsat usulüyle görülmesine geniş bir perspektiften bakılması hedeflenmiş, eğitim
hizmeti sunmak adına özel kişiler tarafından açılan ve işletilen "özel öğretim
kurumları"nın işleyişi birçok yönden tartışılarak bir tablo ortaya konulmaya çalışılmıştır.
Bu bölümde de temel yasal düzenleme olan 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları
Kanunu'nun hem resmî kurumların tâbi olduğu mevzuata hem de özel hukuk kurallarına
göndermeler yapması nedeniyle hangi hâllerde hangi mevzuatın nasıl ele alınıp
bağdaştırılacağı, işin niteliğine uygun düşmeyen hükümlerin her şeye rağmen ihmal
edilip edilemeyeceği gibi çok sayıda "karmaşalar yumağı" çözülmeye, en azından hemen
hemen hiç üzerinde durulmayan bu alanda fikir üretilmeye çalışılmıştır. Mesele, doğası
gereği multidisipliner bir bakış açısını gerektirmiş, o nedenle çalışmanın bütününde
Anayasa ve idare hukuku prensiplerinin yanı sıra özel hukuk ve eğitim bilimlerinin ilke
ve kavramlarına da yer verilmiştir.

Abstract:
Individuals, initially to sustain their lives and later as a necessity to adapt to the
society they belong to, have intentionally or unconsciously learned the knowledge, skills,
and behaviors they needed from other members of society and have taught them to many
others. Education, which began "informally" in this way and has continued systematically
or unsystematically to this day, has found its place in almost every international document
on human rights and the constitutions of all democratic countries.
The frequent use of education-related concepts together or interchangeably in
legislation, as well as the intertwined nature of the concepts of rights, freedoms, and
duties, has raised the need to question what should be understood by the terms
"education", "right to education", "freedom of education," and "the duty of education", so
what legal implications should be associated with them. Therefore, in the first section of
the study, an attempt has been made to address this challenge by categorizing and
clarifying what should be understood from education as a right, a freedom, and a duty.
The constitutional obligation imposed on the administration to take affirmative
actions regarding education has necessitated organizing education as a "public service"
and assuming the responsibility of managing this extensive organization. However,
education was not initially established as a direct public service in the historical process;
instead, it was carried out by private individuals for various motivations before being
taken over by the state. In Türkiye, education services, regarded as a charitable act
through foundations, began to institutionalize and become public during the Ottoman
modernization period. During this time, the role of private individuals in public education
was also emphasized; their activities were initially subject to law enforcement license in
order to protect public order. Later, as the state assumed this service, the unilateral permit
granted by the administration transitioned from a law enforcement license to a public
service license. In the second section of the study where these findings are discussed, the
place of education as a public service among the categories of public services developed
by doctrine, the principles under which it should be conducted, and the legal nature of the
permits and licenses granted to private educational institutions are also discussed.
In the third section of the study, the aim was to examine the provision of
educational public services by private individuals under a licensing system from a broad
perspective. The functioning of "private educational institutions" established and
operated by private individuals to provide educational services, was discussed from
various aspects to present a comprehensive overview. This section also seeks to address
the "web of complexities" arising from the Private Educational Institutions Law No. 5580,
which references both the regulations applicable to official institutions and private law
rules. Issues such as determining which regulations should apply in specific cases, how
to reconcile them, and whether provisions inconsistent with the nature of the work can
nevertheless be disregarded have been examined. Efforts have been made to generate
ideas in this largely unexplored area. The issue inherently requires a multidisciplinary
approach. Therefore, the study incorporates not only the principles of constitutional and
administrative law but also the concepts and principles of private law and educational
sciences.