Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine bireysel başvuruda iç hukuk yollarının tüketilmesi ve Türkiye uygulaması
Exhaustion of domestic remedies in individual application to the European Court of Human Rights and implementation of Turkey
Yazar: MUHAMMED SAMİ ALEVCAN
Danışman: DOÇ. DR. ABDÜLKADİR AKIL
İstanbul Ticaret Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / Kamu Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hukuk = Law

Özet:
İnsan hakları İkinci Dünya Savaşı öncesinde ağırlıklı olarak Batılı ülkelere özgü bir kavram olarak algılanmaktaydı. Savaşın getirdiği büyük yıkım ve acıların yalnız yaşanan ülke özelinde değil dünya çapında yara açmasıyla birlikte insan haklarının evrensel olduğu genel kabul halini almıştır. Başta Birleşmiş Milletler ardından ise Avrupa Konseyi'nin çalışmaları ile devletlerin insan hakkı ihlallerine karşı gidilebilecek uluslararası çözüm yolları oluşturulmuştur. İşte bu uluslararası çözüm yollarından en önemli kabul edilenlerden biri Avrupa İnsan Hakları Mahkemesidir. 
Diğer uluslararası çözüm yolları gibi Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine başvuru yolu da ikincil niteliktedir. Bu ikincil niteliğinin bir sonucu olarak Mahkemeye başvuru yapılmasından önce iç hukuk yollarının tüketilmiş olması, başvurunun kabul edilebilme şartları arasında en önemli ve en sık görülen başvuru reddi sebebidir. 
Bu sebeple işbu çalışmada; Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine yapılan bireysel başvuruların ret sebeplerinin başında gelen kabul edilebilirlik kriterleri, ve kabul edilebilirlik kriterleri arasında en çok ret sebebine konu olan iç hukuk yollarının tüketilmesi şartı konu edilmiştir. Çalışma, bireysel başvuruların bu sebeple reddedilme oranını azaltmaya katkı sunma amacını taşımaktadır. Konu açıklanırken mahkeme içtihatlarına sıkça yer verilmiş ve ilgili konulara da değinilmiştir. 
Çalışmamız kapsamında temel olarak; Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine bireysel başvuruda iç hukuk yollarının tüketilmesi şartı, bu şartın istisnai koşulları, AİHM'nin bu koşulları değerlendirme kriterleri, Türkiye uygulaması ve mahkeme kararları kapsamlı olarak ele alınmıştır. İç hukuk yollarında etkin bir iç hukuk yolu olmaması halinde AYM'ye başvuru yolu tüketilmeksizin de AİHM'e bireysel başvuruda bulunulabileceği değerlendirilmiştir.

Abstract:
Before the Second World War, human rights were perceived as a concept specific to Western countries. As the great destruction and suffering caused by the war harmed not only spesific countries but also worldwide, it has become clear  that human rights are universal. International solution to the violations of human rights have been established with the help of United Nations and the European Commission. The most important of these international solutions is the European Court of Human Rights. 
The application to the European Court of Human Rights is of a secondary way, as as other international solutions. As a result of this secondary nature, one of the most important and common reasons for rejecting an application is that domestic legal procedures must have been made properly. 
For this reason, this study has been prepared in order to reduce the rejection rate given due to the fact that the admissibility requirements are not met when making an individual application to the European Court of Human Rights in this study. The study aims to reduce the rejection rate of individual applications. While explaining the subject, the case law of the Court was frequently mentioned and related issues were also mentioned.
The condition of exhausting domestic procedures in individual applications to the European Court of Human Rights, the exceptional conditions of this process, the ECtHR's criteria for evaluating these conditions, the Turkish practice and court decisions were comprehensively discussed in this study. It was noted that an individual application to the ECtHR could be made without exhausting the application to the Constitutional Court considering the fact that there was no effective domestic solution.