Erzurum-Bayburt-Of kara yolu güzergahının manzara yolu olarak değerlendirilmesine yönelik görsel analiz
Visual quality analysis for the evaluation of the Erzurum-Bayburt-Of highway route as scenic road
Yazar: IŞIK SEZEN
Danışman: DOÇ. DR. SEVGİ YILMAZ
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture

Özet:
Bu çalışmada Erzurum-Bayburt-Of (Trabzon) D925 devlet yolunun E-97 karayolu güzergahının manzara yolu olarak değerlendirilmesine yönelik görsel analiz yapılmıştır. 231 km olan Erzurum-Bayburt-Of karayolu güzergahı Doğu Anadolu Bölgesi ve Karadeniz Bölgesi arasında geçişi yapan kestirme bir yoldur. Araştırma konusu olarak seçilen karayolu güzergahı, Erzurum ile Doğu Anadolu Bölgesi, Trabzon ile Karadeniz Bölgesi, Bayburt ile Doğu Anadolu ve Karadeniz Bölgesi arası geçişi simgelediğinden üç farklı doğal ve kültürel özelliğe sahiptir. Çalışma güzergahı içerisinde yer alan Karasu Nehri, Kop Dağı, Çoruh Nehri, Soğanlı Dağları ve Uzungöl Doğa Parkı rekreasyonel potansiyele katkıda bulunmakta ve görsel kalite değerini artırmaktadır.Çalışmada, Erzurum-Bayburt-Of karayolu güzergahının doğal ve kültürel yapısını oluşturan tüm unsurları ve mevcut rekreasyonel değeri, bitki örtüsünü ifade eden haritalar oluşturulmuştur. Bu karayolu güzergahını bilen ve daha önce kullanmış olan 110 kişiye anket yapılmış ve anketlerin değerlendirilmesinde x2 ve frekans analizi uygulanmıştır. Anketlerin değerlendirmeleri sonucunda bu yol güzergahını bilen katılımcıların ilk sırada Uzungöl Doğa Parkı'nı, son sırada ise Erzurum-Aşkale arasını beğendikleri ortaya çıkmıştır. Çalışma güzergahının görsel kalite değerlendirmesinde Atatürk Üniversitesi'nde okuyan toplam 400 öğrencinin Power Point olarak sunulan fotoğrafları puanlandırmaları sağlanmıştır. Anket sonuçlarına frekans analizi, T-testi, Anova testi uygulanmıştır. Koridorlar arasında görsel kalite açısından anlamlı bir farklılık olduğu belirlenmiş ve 4,18 ortalama ile Soğanlı Dağı Geçidi-Of (SO) koridoru birinci, 3,55 ortalama ile Erzurum-Bayburt (EB) koridoru ikinci, 3,49 ortalama ile Bayburt-Soğalı Dağı Geçidi (BS) koridoru üçüncü sırada yer almıştır. Görsel kaliteyi belirleyen unsurlar olan; manzara güzelliği, heyecan vericilik ve çekicilik, su etkisi, renk etkisi, doğal bitki örtüsü, yol manzarası, rekreasyonel değer, pastoral görünüm, arazi formu, doğallık, otantiklik, orijinallik, panoramik görünüm, güven verme, canlılık, birlik ve bütünlükte SO koridoru birinci sırada yer alırken, kültürel değere sahip olma yönünden EB koridoru birinci sırada yer almıştır. Erzurum-Bayburt-Of karayolu güzergahının manzara yolu olarak değerlendirilmesi için doğal, kültürel ve görsel değerlerinin yüksek olduğu sonucuna varılmış ve önerilere yer verilmiştir.Anahtar Kelimeler: Görsel peyzaj analizi, görsel kalite, manzara yolu, karayolu, Erzurum-Bayburt-Of karayolu güzergahı

Abstract:
In the study, visual quality assessment was conducted for the evaluation of E-97 route, which is the part of Erzurum-Bayburt-Of (Trabzon) state-highway (D925) as scenic road. The length of the state-highway (D925), leading from Erzurum through Bayburt to Of (Trabzon), is 231 km and it is a shortcut linking Eastern Anatolia Region with Blacksea Region. Because the route chosen to be the study area represents Eastern Anatolia Region with Erzurum; Blacksea Region with Trabzon; and the passage zone between these regions with Bayburt, it has three distinct natural, cultural visual characteristics. On this route, the River Karasu, Kop Mountains, the River Çoruh, Soğanlı Mountains and Uzungöl Natural Park contribute individually to recreational potential and increase its visual quality value.In the scope of the study, detailed maps showing all the elements, which constitute the natural and cultural structures of the route, existing recreational values and vegetation cover. A questionnaire survey was conducted over 110 people who previously used and knew the route and data were analysed using x2 and frequency distribution analyses. According to the results, participant people preferred the scenes on the route passing through Uzungöl Natural Park the most while those on the part between Erzurum and Aşkale the least. In the visual quality assessment of the route, totally 400 university students from Ataturk University scored the scenes presented in computer medium. Data were analysed using Frequency distribution Analyses, T- test and Anova Test. According to the results, there were significant statistical differences between the parts of the route in the respect of visual quality. The part between Soğanlı Mount Passage and Of (SO) got the highest mean score with 4.18 point while the part between Erzurum and Bayburt (EB) got the second and Bayburt and Soğalı Mount passage (BS) the third highest scores with 3.55 and 3.49, respectively. For the visual quality characteristics of scenic beauty, excitement, attractiveness, water effect, colour effect, natural vegetation, road scene, recreational value, pastoral view, land form, naturalness, authenticity, originality, panoramic view, confidentiality, vitality, uniqueness and harmony, SO part gat the highest scores while EB part got the highest scores for cultural vales. It was consequently found that Erzurum-Bayburt-Of higway route has highly efficient natural, cultural and visual values to be evaluated as scenic road and some suggestions were proposed.Keywords: visual landscape analysis, visual quality, scenic road, highway, Erzurum-Bayburt-Of highway route