Siroz tanılı hastalarda depresyon riski ve uyku bozukluğunun değerlendirilmesi /
Yazar: ZEYNEP BÜŞRA AKIN
Danışman: PROF. DR. ALPASLAN TANOĞLU
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Sancaktepe Şehit Prof.Dr. İlhan Varank Eğitim ve Araştırma Hastanesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı / İç Hastalıkları Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Gastroenteroloji = Gastroenterology ; Psikiyatri = Psychiatry ; İç Hastalıkları = Internal diseases

Özet:
Amaç: Karaciğer sirozu, geri dönüşümsüz ve ilerleyici karaciğer hastalığına bağlı çeşitli komplikasyonlar nedeniyle artan morbidite ve mortalite ile dünya çapında kronik, yaygın bir hastalıktır. Depresyon ve uyku bozuklukları, siroz hastalarında sık karşılaşılan ancak sıklıkla göz ardı edilen bir durumdur. Literatürde karaciğer sirozu ve depresyon, uyku bozuklukları arasındaki ilişkiyi araştıran az sayıda çalışma vardır. Bu çalışma, siroz hastalarında depresyon ve uyku bozukluklarının sıklığını tespit etmeyi, siroz hastalığının şiddeti ile ilişkisini incelemeyi ve sirozun yaşam kalitesi üzerindeki etkilerini değerlendirmeyi amaçladı. 
Gereç ve Yöntem: Bu çalışma, 01.10.2022-30.06.2023 tarihleri arasında Sancaktepe Şehit Prof. Dr. İlhan Varank Eğitim ve Araştırma Hastanesi İç Hastalıkları polikliniğine başvuran 115 karaciğer sirozu tanılı hasta ve 207 sağlıklı gönüllü üzerinde yapıldı. Katılımcıların yaş, cinsiyet, medeni hal, sigara ve alkol alışkanlıkları, gelir düzeyi ve eğitim seviyesi gibi sosyo-demografik verileri, tıbbi özgeçmişleri ve laboratuvar paremetreleri incelendi. Tüm katılımcıların boy, kilo ölçümleri yapıldı ve vücut kitle indeksi hesaplandı. Katılımcılar, sirozlu hasta ve sağlıklı kontrol grubu olarak iki gruba ayrıldı. Karaciğer sirozu olan hastaların hipertansiyon, diyabet, kronik böbrek hastalığı, konjestif kalp yetmezliği gibi komorbid hastalıkları, kullandığı ilaçlar, asit, sarılık, hepatik ensefalopati, varis, gastrointestinal kanama öyküleri sorgulandı. Hastalar bu veriler değerlendirilerek, dekompanse ve kompanse sirozu olan hastalar, komorbid hastalığı olan hastalar, asit, varis, varis kanaması olan hastalar olmak üzere alt gruplara ayrıldı. Karaciğer sirozunun seviyesi, Child-Pugh ve MELD-Na skoru sistemlerine göre sınıflandırıldı. Tüm katılımcılara; Hastane Anksiyete ve Depresyon ölçeği anketi, uyku bozukluğunu değerlendirmek için Pittsburgh Uyku Kalite İndeksi anketi uygulandı. Elde edilen verilerle gruplar arasında karşılaştırmalar ve istatistiksel analizler yapıldı.	
Bulgular: Çalışmaya 115 hasta ve 207 sağlıklı kontrol olmak üzere toplam 322 kişi dahil edildi. Sirozlu hasta grubunun HAD Anksiyete ve Depresyon ve Pittsburgh Uyku Kalite İndeksi ortalama puanı kontrol grubundan anlamlı düzeyde daha yüksek bulundu. Sirozlu hastalarda anksiyete bozukluğu prevelansı %64,3, depresyon prevelansı %66,1 ve uyku bozukluğu prevelansı %85,2 olarak bulundu. Sirozlu hastaların depresyon, anksiyete ve uyku bozukluğu prevelansı, kontrol grubundan anlamlı düzeyde yüksekti. Dekompanse ve kompanse sirozu olan hastaların HAD Anksiyete, HAD Depresyon ve Pittsburgh Uyku Kalite İndeksi ortalama skorları arasında anlamlı bir fark saptanmamıştır. Siroz hastalarında etiyolojiye göre kıyaslama yapıldığında, HAD Anksiyete, HAD depresyon ve Pittsburgh Uyku Kalite İndeksi ortalama skorlarında anlamlı fark saptanmadı. Sirozlu hasta grubunda; HAD Anksiyete ve HAD Depresyon skorları ile Pittsburgh Uyku Kalite İndeksi, MELD-Na ve CHILD skorları arasında pozitif yönlü anlamlı bir korelasyon saptandı. Sirozlu hastalarda CHILD skoru, depresyonu olan sirozlu hastalarda anlamlı derecede yüksek bulundu. MELD-Na skoru ise, anksiyete ve depresyonu olanlarda anlamlı derecede yüksek bulundu. Hipertansiyon, koroner arter hastalığı, konjestif kalp yetmezliği ve kronik böbrek hastalığı olan siroz hastalarında bu hastalıklar olmayanlara göre, Pittsburgh Uyku Kalite İndeksi ortalama puanları anlamlı olarak daha yüksek saptandı. Spironolakton ve furosemid kullanan siroz hastalarının Pittsburgh Uyku Kalite İndeksi ortalama puanları, bu ilaçları kullanmayanlara göre anlamlı olarak daha yüksek saptandı.
Sonuç: Siroz hastalarında HAD Anksiyete, HAD Depresyon ve Pittsburgh Uyku Kalite İndeksi anketlerini kullanarak depresyon, anksiyete bozukluğu ve uyku bozukluğu sıklığını sağlıklı kontrol grubundan daha yüksek bulundu. Siroz hastalarında depresyon ve anksiyete skorları ile uyku kalite indeksi ortalama skorları daha yüksekti. Siroz hastalarında depresyon ve anksiyete skorları ile uyku kalite indeksi skorunun MELD-Na ve CHILD skorları ile anlamı bir pozitif korelasyon gösterdi. Sirozlu hastalarda depresyon ve uyku bozukluğu riski yüksek olarak bulundu ve hastalığın ilerlemesiyle bu riskin arttığı gösterildi. Depresyon ve uyku bozuklukları, sirozlu hastalarda hayat kalitesinde düşmeye ve hastalığın daha kötü seyretmesine neden olabilir. Zamanında bir psikolojik değerlendirme ve yerinde müdahale hastaların yaşam kalitelerinde ve hatta sirozun seyrinde iyileşme sağlayabilir.
Anahtar Kelimeler: Anksiyete, depresyon, siroz, uyku bozukluğu

Abstract:
Objective: Liver cirrhosis is a chronic common disease worldwide with increased morbidity and mortality due to various complications associated with irreversible and progressive liver damage. Depression and sleep disorders are common but often overlooked conditions in cirrhosis. There are few studies in the literature investigating the relationship between liver cirrhosis and depression & sleep disorders This study aimed to determine the frequency of depression and sleep disorders in patients with cirrhosis, to examine its relationship with the severity of cirrhosis, and to evaluate the effects of cirrhosis on quality of life.
Materials and Methods: This study was conducted on 115 patients with liver cirrhosis and 207 healthy volunteers who applied to the internal medicine outpatient clinic of Sancaktepe Şehit Prof. Dr. İlhan Varank Training and Research Hospital between 01.10.2021 and 30.06.2023 Socio-demographic data such as age, gender, marital status, smoking and alcohol habits, income level and education level, medical history and laboratory parameters of the participants were examined. Height and weight of all participants were measured and body mass index was calculated. Participants were divided into two groups as cirrhotic patient and healthy control group. In patients with cirrhosis; i. comorbid diseases such as hypertension, diabetes, chronic kidney disease, congestive heart failure, ii. drugs, iii. ascites, jaundice, hepatic encephalopathy, portal varices, gastrointestinal bleeding history were questioned. By evaluating these data, the patients were divided into subgroups as patients with decompensated and compensated cirrhosis, patients with comorbid diseases, patients with ascites, portal varices, and variceal bleeding. The level of liver cirrhosis was classified according to the Child-Pugh and MELD-Na score systems. To all participants; Hospital Anxiety and Depression scale questionnaire and the Pittsburgh Sleep Quality Index questionnaire was used to assess sleep disturbance. Comparisons and statistical analyzes were made between the groups with the data obtained.
Results: A total of 322 people were included in the study, 115 patients and 207 healthy controls. The mean HAD Anxiety and Depression and Pittsburgh Sleep Quality Index scores of the cirrhotic patient group were significantly higher than the control group. The prevalence of anxiety disorder was 64.3%, depression prevalence 66.1%, and sleep disorder prevalence 85.2% in patients with cirrhosis. The prevalence of depression, anxiety and sleep disorder in patients with cirrhosis was significantly higher than the control group. There was no significant difference between the HAD Anxiety, HAD Depression and Pittsburgh Sleep Quality Index scores of patients with decompensated and compensated cirrhosis. When cirrhotic patients are compared according to etiology; there was no significant difference in HAD Anxiety, HAD depression and Pittsburgh Sleep Quality Index mean scores. In the patient group; A significant positive correlation was found between HAD Anxiety and HAD Depression scores and Pittsburgh Sleep Quality Index, MELD-Na and CHILD scores. The CHILD score in patients with cirrhosis was found to be significantly higher in patients with depression. The MELD-Na score was found to be significantly higher in those with anxiety and depression. Pittsburgh Sleep Quality Index mean scores were found to be significantly higher in patients with hypertension, coronary artery disease, congestive heart failure and chronic kidney disease than those without these diseases. Pittsburgh Sleep Quality Index mean scores were found to be significantly higher in patients with cirrhosis who used spironolactone and furosemide, compared to those who did not use these drugs.
Conclusion: Using the HAD Anxiety, HAD Depression and Pittsburgh Sleep Quality Index questionnaires, the prevalence of depression, anxiety disorder and sleep disturbance in cirrhotic patients was found to be higher than in the healthy control group. Depression and anxiety scores and sleep quality index scores were higher in patients with cirrhosis. Depression and anxiety scores and sleep quality index score showed a significant positive correlation with MELD-Na and CHILD scores in cirrhotic patients. Patients with cirrhosis were found to be at high risk of depression and sleep disorders, and this risk was shown to increase with progression of the disease. Depression and sleep disorders may cause a decrease in the quality of life and worsening of the disease in patients with cirrhosis. A timely psychological evaluation and intervention can improve patients' quality of life and even the course of cirrhosis.
Keywords: Anxiety, depression, cirrhosis, sleep disorder