Yamanlar Dağı'nda (İzmir) dendrokronolojik araştırmalar
Dendrochronological research on Yamanlar Mountain (Izmir)
Yazar: NAMİ YURTSEVEN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET DOĞAN
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı / Fiziki Coğrafya Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Bitki örtüsü = Vegetation ; Coğrafi özellikler = Geographical properties ; Dendroklimatoloji = Dendroclimatology ; Dendrokronoloji = Dendrochronology ; Doğal bitki örtüsü = Natural vegetation ; Fiziki coğrafya = Physical geography ; Jeomorfolojik özellikler = Geomorphological properties ; Paleocoğrafya = Paleogeography ; Yamanlar Dağı = Yamanlar Mountain ; İklim özellikleri = Climate properties

Özet:
"Yamanlar Dağı'nda (İzmir) Dendrokronolojik Araştırmalar" başlıklı bu çalışma iki ana bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın ilk bölümünde Yamanlar Dağı'nın fiziki coğrafya özellikleri genel hatlarıyla incelenmiştir. İkinci bölümünde ise Yamanlar Dağı'nda iki yöreden (KRG, KUL) kızılçam ve karaçam ağaçlarından alınan artım kalemleri üzerinde dendrokronolojik ve dendroklimatolojik incelemeler yapılmıştır. 
İncelemeler sonucunda; Yamanlar Dağı'nda KRG olarak kodlanan Karagöl mevkiinden 163 yıllık yeni bir kızılçam yöre kronolojisi (KRG-PIBR) geliştirilmiştir. Bunun yanında bu tez çalışmasında, Doğan (2020)'ın "Bornova Ovası ve Çevresinde Hava Kirliliği ve İklim Değişkenliğinin Ağaç Gelişimine Etkisinin Dendrokronolojik Yöntemlerle Belirlenmesi" başlıklı projenin sonuçlarını yayımladığı kitabında yer alan KUL (Yangın Gözetleme Kulesi mevkii) yöresine ait kızılçam ile KRG yöresine ait karaçam kronolojilerinden de faydalanılmıştır. Bu kronolojiler uzunluğu sırasıyla 167 ile 182 yıldır. Yamanlar Dağı'nda kronolojilerin ortalama duyarlılık katsayıları 0.22 ile 0.25 arasında hesaplanmıştır. Bu ortalama duyarlılık katsayıları Yamanlar Dağı'nda söz konusu yörelerdeki ağaçların iklim değişkenliğine karşı duyarlı olduğunu göstermiştir.
Sıcaklık ve yağış gibi iklim unsurlarının kızılçam ve karaçamların yıllık halka gelişimi üzerindeki etkisini belirlemek amacıyla korelasyon katsayısı yöntemi kullanılmıştır. Korelasyon katsayısı yönteminde, dağlık kütlenin iklim özelliklerini daha iyi yansıtması bakımından Worldclim 2.1 (https://www.worldclim.org) iklim veri setinden elde edilen sıcaklık (aylık ortalama sıcaklık, aylık ortalama maksimum ve minimum) ve yağış (aylık toplam yağış) verileri kullanılmıştır. Korelasyon katsayısı sonucunda, kızılçam ve karaçam ağaçlarının büyümesini (çap artımı, radyal büyüme, yıllık halka gelişimi) etkileyen en önemli iklim özellikleri belirlenmiş ve zaman içinde değişkenlik gösteren sıcaklık ve yağış koşullarının söz konusu ağaçlara etkisi saptanmıştır. Ayrıca KRG yöresinde kızılçam ve karaçam ağaçlarının karışım yaptığı yükselti sınırında kızılçam ve karaçamların iklim değişkenliğine verdiği tepkilerin benzerlikleri/farklılıkları belirlenmiştir.

Abstract:
The study entitled "Dendrochronological Research on Yamanlar Mountain (Izmır)" consists of two main parts. In the first section of the study, the physical geography features of Yamanlar Mountain were examined in general terms. In the second section, dendrochronological and dendroclimatological researches were conducted on the samples which were taken from Calabrian pine (Pinus brutia) and black pine (Pinus nigra) trees of Yamanlar Mountain.
As a result, 163 years Calabrian pine site chronology was created from the Karagöl site coded as KRG on the Yamanlar Mountain. In addition, one black pine and one Calabrian pine chronologies created by Doğan (2020) were used in this study, coded as KRG and KUL respectively. Those chronologies were 182 to 167 years in length, respectively. The sensitivity coefficients of those chronologies calculated between 0.22 and 0.25. Those results showed that trees in Yamanlar Mountain were sensitive to climate variability and change.
Correlation coefficient analysis for two different sites were conducted to determine the effect of climatic factors such as temperature and precipitation on the annual ring growth of Calabrian pine and black pine. Worldclim 2.1 (https://www.worldclim.org/) climate data sets (monthly average maximum and minimum temperature and monthly total precipitation) were used for determining relationships between tree-ring width and climate.
Thus changes in the temperature and precipitation conditions and the effect that changes on the tree growth were determined. Besides, the similarities/differences Calabrian pine and black pine trees' responses to climate variability at the elevation boundary in the KRG sites were determined.