Dijital dönüşüm için blokzincir kullanımına yönelik bir karar verme modeli önerisi: Kamu ihale süreci uygulama örneği
A decision-making model proposal to use blockchain for digital transformation: Public tendering process use case
Yazar: ÇETİN KARAHAN
Danışman: PROF. DR. ASLIHAN TÜFEKCİ
Gazi Üniversitesi / Bilişim Enstitüsü / Yönetim Bilişim Sistemleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Yönetim Bilişim Sistemleri = Management Information Systems

Özet:
Kamu hizmetlerinin elektronik ortamda sunulmasını ifade eden e-devlet yerini artık hizmetleri ve süreçleri yeniden tasarlamayı gerektiren dijital devlet kavramına bırakmıştır. Dijital devletin temelinde değer yaratmak, üretkenliği ve sosyal refahı artırmak için özellikle yenilikçi teknolojilerin kullanılmasıyla ifade edilen dijital dönüşüm yatmaktadır. Verilerin değiştirilememesi, aracıların devre dışı bırakılması, şeffaflık gibi avantajlar sunan benzersiz yapısıyla blokzincir bu yenilikçi teknolojilerden en önemlilerinden biri olup ortaya ilk çıktığı 2008 yılından günümüze sürekli uygulama alanı genişleyen ve avantajlarından faydalanmak için üzerinde çalışılmaya hâlâ devam edilen bir teknolojidir. Teknik yapısı ve özelliklerinin karmaşıklığı, farklı yönetişim anlayışı ve çok sayıda alternatif blokzincir platformunun bulunması gibi nedenler bu teknolojinin özellikle kamu sektöründe kullanım kararının verilmesini ve gerçek hayat uygulamalarının geliştirilmesini güçleştirmektedir. Dijital anlamda gelişmiş devletlerde bu teknolojinin uygulanmasına yönelik çalışmalar uzun zaman önce başlamış, dijital kimlik, seçimler, tapu kaydı gibi kamu hizmetlerinde kullanımına yönelik prototiplerle gerçek dünya uygulamalarında denenmeye başlanmıştır. Türkiye kamu sektöründe ise henüz blokzincirin kullanımına yönelik bir örnek bulunmamaktadır. Bu tez çalışmasında, dünya örnekleri de dikkate alınarak, blokzincirin kamu sektöründe kullanımı için ülkemizin hazır bulunuşluk durumu analiz edilerek kullanımı kararı ile bu karar sonrası geliştirilecek tasarıma ilişkin konularda kamu sektörü karar vericilerinin kararlarına destek sağlayacak bir model geliştirilmiştir. Model kapsamında özellikleri, avantajları, kısıtlılıkları ve kullanım alanları analiz edilerek blokzincirin kullanılabilir olup olmadığı çıktısını sunan karar listeleri ve karar ağacı oluşturulmuştur. En uygun blokzincir çözümünü belirlemek için kriterler, bunların öncelikleri ve alternatiflerin bir arada değerlendirilmesi işlemlerini içeren Çok Kriterli Karar Verme durumu için Analitik Hiyerarşi Prosesi kullanılmıştır. Model ile, kullanım kararı ve en uygun çözüm alternatifine ilişkin bir karar destek sistemi önerilmektedir. Modele esas teşkil eden form, liste ve çizelgeler bir şablon olarak hazırlanmış olup bu hali ile model, girdilerinde değişiklik, güncelleme ve ilave yapılmasına, yeni platform eklenmesine uygun, gelecekte gerçekleşecek gelişmeler, ortaya çıkacak yeni platformlar ve farklı seçim kriterlerine göre genişletilebilir bir yapıdadır.

Abstract:
E-government, which indicates the provision of public services in electronic environment, has now been replaced by digital government concept which requires redesigning services and processes. Digital transformation, which depicts using disruptive technologies for creating value, increasing productivity, and social welfare, underlies this digital government concept. With its unique structure that offers advantages such as immutability, eliminating intermediaries, and transparency, blockchain is one of the most important of these disruptive technologies. It has ever-expanding use cases and has been still studied on to take advantage of its strengths since its first appearance in 2008. The reasons such as complexity of its technical specifications, unconventional governance structure, and the existence of many alternative blockchain platforms make it difficult to decide on the use of this technology and hinder the development of real-life applications, especially in the public sector. Digitally developed countries have been studying this technology for a long time and many of them have already developed prototypes for its use in public services such as digital identity, elections, and land registry for testing blockchain in real-world applications. However, there is no example of the use of blockchain in Turkish public sector yet. In this thesis, the readiness for the use of blockchain in public sector in Turkey has been analyzed and a model that will support the decisions of the public sector decision-makers on the decision to use blockchain technology with its design has been developed. Within the scope of the model, decision lists and decision trees that produce the decision of whether the blockchain is usable or not was created by analysis of the main features, advantages, limitations and use cases. Analytical Hierarchy Process has been used for the Multi-Criteria Decision Making situation, which includes the evaluation of multiple criteria and their priorities together with alternatives to determine the most appropriate solution. With the model, a decision support system is proposed regarding the usage decision and the most suitable solution alternative. The forms, lists and evaluation tables, which form the basis of the model, have been prepared as a template. Hence, the model is suitable for making changes, updates, and additions to the inputs and adding new platforms. It is in an extensible format in accordance with future developments,  emerging platforms, and possible different selection criteria.