Mehmed Emin Üsküdârî'nin Şerhu Tehzîbi'l-Mantık isimli eserinin tahlili
The evaluation of Şerhu Tehzîbi'l-Mantik written by Mehmed Emin Üsküdârî
Yazar: MEHMET ZAHİT TİRYAKİ
Danışman: PROF.DR. ALİ DURUSOY
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İlahiyat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Felsefe = Philosophy

Özet:
İslam mantık düşüncesinin çeşitli dönemleri ve meseleleri ile ilgili çalışmalar devametmektedir. Fakat klasik döneme gösterilen yoğun ilginin aksine, sonraki dönem mant?kdüşüncesi ile ilgili olarak bazı araştırmacıların da dikkat çektiği bir eksiklik, bir kapal?l?kbulunmaktad?r. Bu durumun önemli sebeplerinden birisi, zikredilen dönem mant?kliteratürünün büyük oranda yazma eserler olarak varlığını devam ettirmekte oluşudur.Mehmed Emin Üsküdârî'nin, Sa'deddin Taftazânî'nin Tehzîbü'l-mant?k isimli eserineyazdığı şerh de, hem dönem itibariyle hem de yazma olmas? itibariyle işaret edilendeğerlendirmeler bağlamında düşünülebilir.Söz konusu eserin metin olarak tahkikini, muhteva olarak tahlilini kendisine temel gayeedinen bu çalışma, bir giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında mant?k tarihi ilgilibaz? önemli bilgiler zikredilmiş, tarihsel tasvirler değerlendirilerek çalışmanın anlam?n?kazanabileceği zemin belirgin hale getirilmeye çalışılmıştır.Elimizdeki metnin bir şerh olmasının tabii olarak bahsedilmesini gerekli kıldığı bir diğermesele olan, metin-şerh ilişkileri bağlamında bir şerhin ne olup ne olmadığı, şarihin şerhtekullandığı yöntem, şerhin kaynakları gibi hususlar ise çalışmanın birinci bölümündeincelenmiştir.Metinle alakalı iki bölüm ise çalışmanın iki ve üçüncü bölümlerine tekabül etmektedir.İkinci bölümde, klasik mantığın önemli tartışma konular? metinde işaret edilmeleri aç?s?ndan,metinde yer ald?klar? kadar incelenmiş, üçüncü ve son bölümde metnin tahkikine yerverilmiştir. Netice olarak, son iki bölümün, baş tarafta işaret edilen kapalılığın bir metinüzerinden bir nebze de olsa aç?kl?k kazanmas?n?n hedeflendiği bu çalışmanın zatî vemukavvim unsurlar?n?, giriş ve ilk bölümün ise tezin arazî özelliklerini oluşturduğusöylenebilir.Anahtar kelimeler: Sadeddin Taftazânî, Mehmed Emin Üsküdârî, Tehzîbü'l-mant?k,Şerhu Tehzîbi'l-mant?k, şerh-haşiye, İslam mantık geleneği.

Abstract:
The related studies to the islamic logic thought?s different ages and problems go on.However, there is an unclearness and deficiency related to following logical thought attractedattention by some researchers, contrary to the intensified interest showed to the classic age.The important reason of this situation is that the following age?s literature especially dependson the manuscripts.The commentary written by Mehmet Emin Üsküdarî to the Sadeddin Taftazanî's studynamed Tehzîbü?l mant?k can be thought under the context of the notions mentioned aboveboth as age and as manuscript.This study which attempts to investigate as a text and analyse as a content the ŞerhuTehzîbi?l-mant?k has one part as an introduction and three as chapters. In the introduction part,the study evaluates the important information related to the history of logic and struggles tomake clear the basic meaning of the study by evaluating the works made in the past.In the first part, because of we faces with a commentary, the study seeks to argue thesources of the commentary, the method of the commentary used by the commentator, themeaning of what the commentary is or is not under the context of the relations between thetext and the commentary.The second and the third part of the work is related to the main text, that is, ŞerhuTehzîbi?l-mant?k. In the second part, the study targets to evaluate the important debates ofclassic logic as much as they find place on the main text, and in the last part the study is anattempt to review of the evaluation of the Şerhu Tehzîbi?l-mant?k. In the end, it can be saidthat the inroduction and the first part of the work designate the accidental (arazî) features ofthe thesis by making an attempt to make clear the unclearness said in the initial part and thelast two parts of it mention the essential (zâtî, mukavvim) features of the study.Key words: Sadeddin Taftazânî, Mehmed Emin Üsküdârî, Tehzîbü?l-mantık, ŞerhuTehzîbi?l-mant?k, Commentary, footnote-commentary, islamic logic tradition,