Huzurevinde yaşayan 55-74 yaş arası bireylere uygulanan planlanmış davranış teorisi temelli fiziksel aktivite programının etkinliği
The effectiveness of theory of planned behavior based physical activity program applied to 55-74 years old people living in nursing home
Yazar: SELMA BAZ
Danışman: PROF. DR. SELDA SEÇGİNLİ
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı / Halk Sağlığı Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Hemşirelik = Nursing
Dizin: Fiziksel aktivite = Physical activity ; Fiziksel aktivite = Physical activity ; Huzurevleri = Nursing homes ; Huzurevleri = Nursing homes ; Planlı Davranış Kuramı = Theory of Planned Behavior ; Yaşlılar = Aged

Özet:
Araştırmada, huzurevinde yaşayan 55-74 yaş arası bireylere uygulanan "Planlanmış Davranış Teorisine Temellenmiş Fiziksel Aktivite Programının (PDT-FAP)" fiziksel aktivite davranışına etkisini değerlendirmek amaçlandı. Araştırmada, tek gruplu ön test- son test tasarım kullanılmış,  girişim öncesi, girişimden hemen sonra, girişimden 4 hafta sonra, 8 hafta sonra ve 12 hafta sonra birincil (adım sayısı) ve ikincil çıktılar (kilo, BKI, bel ve kalça çevresi, bel/kalça oranı, fiziksel aktiviteye yönelik niyet, algılanan davranış kontrolü, öznel norm, tutum, fiziksel aktivite yapmaya yönelik bilgi, davranış ve durum puanları, yaşam kalitesi) değerlendirildi. Çalışma planlanmış davranış teorisine (PDT) temellenmiş olup, fiziksel aktiviteyi artırmayı amaçlayan PDT-FAP programında harekete geçiriciler, sağlık eğitimi, grup yürüyüşü, bireysel danışmanlıklar ve yazılı materyaller yer aldı. Araştırmanın örneklemini çalışmaya katılmaya gönüllü, 55-74 yaş arasında, Türkçe okuma ve yazma bilen, sedanter olan, düşme riski olmayan ve fiziksel aktivite yapmasında engel olmayan 44 birey oluşturdu. Veriler, Tanıtıcı Özellikler Formu, EQ-5D-3L Yaşam Kalitesi Ölçeği, Mini Mental Durum Testi, Zamanlı Kalk ve Yürü Testi, Fiziksel Aktivite Ölçeği, Omaha Sistemi Problem Değerlendirme Ölçeği ve Günlük Adım İzlem Formu ile toplandı. Bulgular t testi, varyans analizi ve kruskal wallis ile analiz edildi. Çalışma bulguları PDT-FAP programının günlük ortalama adım sayısını artırdığını, fiziksel aktiviteye yönelik tutum, algılanan davranış kontrolü, öznel norm, niyet, fiziksel aktivite davranışını geliştirdiğini, fiziksel aktivite yapmaya yönelik bilgi, davranış ve durum puanlarını artırdığını, bel/kalça oranını azalttığını gösterdi (p<0.05). Hemşire liderliğinde yapılan PDT'nin temel alındığı PDT-FAP, 55-74 yaş arası sedanter bireylerde günlük adım sayısını artırmada ve fiziksel aktivite yapmaya ilişkin niyet, bilgi, davranış ve durum puanlarını artırmada etkilidir.

Abstract:
The aim of this study was to assess the physical activity behavior effects of "Theory of Planned Behavior Based Physical Activity Program (TPB-FAP)" applied to 55-74 years old people living in nursing home. In this study, the pretest-posttest design was used in one group, primary (step count) and secondary (weight, BMI, waist and hip circumference, waist/hip ratio, intention, perceived behavior control, subjective norm, attitude, towards physical activity, physical activity knowledge, behavior, status ratings, quality of life) outcomes were evaluated in preintervention, postintervention, 4-week follow up, 8-week follow up, 12-week follow up. The study is based on Theory of Planned Behavior (TPB) and TPB-FAP program which was aimed to increase physical activity, included cues to action, health education, group walking, individually tailored counseling sessions and written materials. The study sample consisted of 44 individuals who volunteered to participate, being the ages of 55-74, literate, sedentary, no risk of falling and no barrier for physical activity. Data were collected with Descriptive Characteristics Form, EQ-5D-3L Quality of Life Scale, Mini Mental State Exam, Time and Go Test, Physical Activity Scale, Omaha System Problem Rating Scale and Daily Step Monitoring Form. The findings were analyzed with t test, analysis of variance, kruskal wallis test. Study findings showed that TPB-FAP program increased the average number of steps per day, improved attitude towards physical activity, perceived behavior control, subjective norm, intention, physical activity behavior, increased knowledge, behavior, status scores regarding with physical activity, decreased waist/hip ratio (p<0.05).  Nurse-led Theory of Planned Behavior based physical activity program (TPB-FAP) was effective in increasing the number of daily steps in sedentary individuals between the ages of 55-74 and increasing the physical activity intention, knowledge, behavior and status scores.