Tacikistan'da X-XVIII. yüzyıl mimari yapıları
The architectural monuments of 10th- 18th centuries in Tadjikistan
Yazar: ÇAĞLAYAN HERGÜL
Danışman: DOÇ. DR. İBRAHİM ÇEŞMELİ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türkiyat Araştırmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Camiler = Mosques ; Medreseler = Madrasahs ; Mimari = Architectural ; Mimari eserler = Architectural works ; Mimari yapı = Architectural structure ; Orta Asya = Central Asia ; Süslemeler = Ornamentations ; Tacikistan = Tajikistan ; Türbeler = Tombs

Özet:
Tacikistan, güneyinde Afganistan; batısında ve kuzeyinde Özbekistan; doğusunda Çin ve Kırgızistan ile komşu olan bir Orta Asya ülkesidir. %93'ü dağlık olan ve "Dünya'nın Çatısı" adı verilen Pamir Dağları'nın eteğinde uzanan Tacikistan, antik çağlardan günümüze zengin bir kültürel mirasa sahiptir. Çalışmamızda bu zenginliğin X-XVIII. yüzyıla ait İslâmi dönem yapıları konu edilmiştir. Bu amaçla Soğd bölgesinden başlayarak dağlık Bedahşan bölgesine kadar olan coğrafyada; cami, türbe, medrese ve kale yapılarına ait eserler yerinde incelenmiştir. 

"Tacikistan'da X-XVIII. Yüzyıl Mimari Yapıları" başlıklı tezimiz, belirtilen yüzyıllar arasındaki mimari yapılarla ilgili bir katalog çalışmasıdır. Camiler, minareler, mezar yapıları, medreseler, kaleler ve saraylar olarak gruplara ayrılan katalogta, eserlerin detaylı bir şekilde anlatımlarına yer verilmiştir. Bu bölümün sonunda tarihi ve bilimsel kaynaklarda olup günümüze ulaşmayan yapılar ve Tacikistan müzelerinde sergilenen günümüze ulaşmamış yapılara ait mimari unsurlar anlatılmıştır.  Her bir yapının anlatımı, metinlerin sonundaki çizim ve fotoğraflarla desteklenmiştir.

Katalog bölümünün ardından, değerlendirme bölümünde yapı grupları, "plan analizi", "cephe analizi", "inşa malzemesi ve teknik", "yapısal unsurlar", "mimari elemanlar" ile "süsleme" bakımından ele alınmıştır. Bu bölümde eserler, Orta Asya'da benzer özellikteki örnekleriyle karşılaştırılarak değerlendirilirmiştir. Değerlendirme bölümü, "İnşa Malzemesi", "Tuğla ve Kerpiç ölçüleri "Geçiş Unsurları ve Örtü Sistemleri" başlıklı tablolarla desteklenmiştir.

Abstract:
Tajikistan is a Central Asian country which has neighborhoods with Afghanistan at its south; Uzbekistan at its west and north; China and Kirghizstan at its east. Tajikistan, reaching out the foothills of Pamir Mountain which is called "The Roof of the Earth" and with 93% mountainous area, has a rich cultural heritage from the ancient era to our days. In our study, Islamic term structures that belong to 10th- 18th centuries of this richness are stated. To that end, the pieces that belong to mosque, shrine, madrasah and castle structures were investigated at their places; the geography from Sogd region to the mountainous Badakhshan.

Our thesis namely The Architectural Monuments of 10th- 18th Centuries in Tajikistan is a catalog study on the architectural structures of the stated centuries. In the catalog which is divided into groups as mosques, minarets, tombs, madrasahs, castles, detailed explanations of the studies are given place. In the end of that chapter, the architectural elements of the structures that did not reach our day yet exists in scientific resources and the architectural elements that are exhibited in Tajikistan museums but did not reach our day are told. Explanations of the each structures are supported by drawings and photographs at the end of the texts.

After the catalog section, in the Evaluation Section, structure groups are taken in terms of "plan analysis", "side analysis", "construction materials and technic", "structural elements", "architectural components" and "ornament". In that chapter studies are evaluated by comparing them with the similar samples in the Central Asia. Evaluation chapter is supported with the tables entitled "Construction Analysis", "Brick and Adobe Measurement" and "Transition Elements and Cover Systems".