Arykanda madenciliği ve madeni buluntuları
The Metallurgical activities and metal finds of Arykanda
Yazar: BEKİR SITKI ALPTEKİN ORANSAY
Danışman: PROF. DR. CEVDET BAYBURTLUOĞLU
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Klasik Arkeoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2000
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Arykanda = Arycanda ; Likya = Lycia ; Madencilik = Mining

Özet:
Madeni buluntular, Antik Çağ araştırmalarında, bulunduğu yerin sosyo ekonomik yaşamı, teknolojik olanakları gibi konularda önemli bilgiler veren bir gruptur. Anadolu arkeolojisinde bu alandaki çalışmalar henüz başlangıç safhasındadır. Bu çalışma kapsamında Arykanda kazılarından ele geçen madeni buluntular arasında günlük yaşamda kullanılanlar incelenmiştir. Buluntuların sınıflandırmasında antik çağdaki kullanım alanları esas alınmıştır. Buluntuların değerlendirmesi yayınlanmış paralelelleri ile karşılaştırarak ve buluntu yerine dayalı olarak yapılmıştır. Kentten ele geçen cürufların kimyasal analizleri ve mikroskopik incelemeleri yapılarak Arykanda' da ki madencilik faaliyetlerinin durumu ortaya konmaya çalışılmıştır. Arykanda' dan ele geçen madeni eşyalar, ünik olmaları ile değil; ele geçtikleri mekanlar ile bağlantıları ve kentin sosyal yaşamına ışık tutması ile önemlidir. Buluntuların büyük çoğunluğu, herhangi bir Roma kentinde çıkabilecek standart türdeki eşyalardır. Antik Çağ Madeni Buluntuları ile ilgili çalışmalarda sıklıkla karşılaşılan bir sorun, özellikle bronzun eritilip yeniden kullanılabilen bir materyal olması nedeniyle bir çok bronz eşyanın günümüze kadar ulaşamamasıdır. Arykanda' daki bronz buluntuların bir kısmının eritilmiş olduğuna ilişkin kalıntılar vardır.Bununla birlikte, büyük kısmı herhangi bir Roma kentinden çıkabilecek olan eşyalardan oluşan madeni buluntu repertuarı, bir çok antik kente oranla çok daha geniştir. Madeni buluntuların büyük kısmı Roma dönemine tarihlenmektedir. Hellenistik dönemden daha erken bir buluntu yoktur. Bu dönem yerleşimlerinin geç dönem katmanlanyla tahrip görmüş olması bunda en önemli etkendir. Bizans dönemi ile birlikte buluntu sayısında önemli bir azalma göze çarpar. Arap akınları ile başlayan dönemde kentten ele geçen tarihlendirilebilir buluntu Yörüklerin kentte yerleştikleri 19.y.y. 'a kadar yok denecek kadar azdır. Arykanda' nın içinde bulunduğu Lykia Bölgesindeki madencilik faaliyetlerinin geçmişi konusunda çok fazla bilgiye sahip değiliz. Antik kaynaklarda bu konuda bölge hakkında hiçbir bilgiye rastlanmamaktadır. 239 TC V! '.\'' '... ; ivlıhvmElmalı- Karataş'da yapılan kazılarda ele geçen buluntular bölge kapsamında madencilik faaliyetlerinin İ.Ö.3.bin başlarına kadar gittiğini göstermektedir. Ancak özellikle LÖ.l.bin sonu ve LSLl.bin başında bölgeden ele geçen madeni buluntu sayısında bir artış gözlenmektedir. Bölgede bu dönemde kullanıldığı kesin olarak tespit edilmiş maden kaynağını çok fazla değildir. Saptanmış olan işliklerinin hammadde Uıtiyacı, coğrafi olarak yakın bir konumdaki Kıbrıs adasındaki zengin bakır ve kalay yataklarından karşılanmış olabilir. Öte yandan Arykanda'nın yakın çevresinde, az sayıda, küçük ölçekli rezervlere sahip bakır ve demir zuhurları saptanmıştır. Kaynakların yakınında bulunan cüruf örnekleri antik çağda maden zenginleştirilmesi yapılarak külçe maden elde edildiğini göstermektedir. Bu kaynaklar, yerel ölçekte taleplerin karşılanması için yeterli olabilecek durumdadır. Lykia bölgesi içinde bugün, halen eski yöntemleri uygulayarak madeni obje üreten işlikler bulunmaktadır. Özellikle Elmalı ve Gömbe' deki işlikler, bazı yönlerden antik çağdaki yöntemlerini anımsatan teknikleri ile bölgenin madencilik tarihini incelemek isteyenlerin gözönünde bulundurmaları gereken bir noktadır. 240

Abstract:
In minor finds, the metal objects are a very important group for ancient studies. They give us a lot of important data about the social and economical life of an ancient cities. The research projects of the metal finds, have recentley began in Turkey. The scope of this study covers objects of daily life among the metal finds of Arykanda. The classification of the finds are based upon the areas of usage. The study of the finds depend on the comparison with the parallel finds from publications and find places. The state of the metallurgical activities in Arykanda, are examined through chemical analyses and microscopical observations. The metal objects found in Arykanda, may not be important as uniqueness;, however by the connection ofthefindspots, they bring light on the social life of the city. A lot of the finds are quit standart and similar to the finds from any other Roman Sites. Obviously, a problem in the study of ancient metal finds exist in the nature of metal itself, being re-usable. Thus, much of the metal artifacts never reached modern times. Although in Arykanda a few results show us that some metal artifacts were melted), the remaining are creating a repertoire which are wider than a lot of any other ancient cities. Most of the finds are dated to the Roman Period Because of the levels which earlier than the Hellenistic Period are destroyed by the levels of the late Periods, among the metal artifacts, there are no finds that are dated earlier than this time. Within the Byzantine times, the number of the metal finds are decreasing. In the Period which begin with the Arabian attacks, there are almost no metal finds in the city, until the Yoruk immigrants was re-settled on site in the 19'th cent We don't have too much knowledge about the history of metallurgical activities ofLycia Region which Arykanda is. Also in ancient literary resources have nothing about this matter. The minor finds in Elmalı- Karataş show us that the metallurgical activities began in Lycia in the IILmillenium RC It can be striking that, there are an increase on the metal finds here through the late 241first millenium RC and early first miUenium AD.. But the number of mines recorded for this period are not that numerious. Thus, the requirements of the atelier that produced these finds would have been supplied from the rich lead and copper mines which was lying in Cyprus. Furthermore, in the Arykanda territorium, we have discovered a number of small copper and iron mines. The slags from thiese mines show us, (hat in ancient times, the people of Ancient Lycian region obtained metal ingots by the way of reduction. Those mines were sufficient to supply the local requirements. Today, in Lycia, there are a few local ateliers which are still using the old techniques for producing the metal objects. For the researcher of the historical metallurgical activities in Lycia, observations of modern metal production in the region, especially in Elmalı and Gömbe, under valuable insights in understanding ancient examples. 242