Tezhip sanatında Sazyolu üslûbundaki yaprak motiflerinin estetik açıdan değerlendirilmesi
Aesthetic evaluation of leaf motifs in Sazyolu style in illumination art
Yazar: MENEKŞE MEÇO
Danışman: PROF. DR. YUSUF BİLEN
Süleyman Demirel Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Sanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı / Geleneksel Türk Sanatları Bilim Dalı
Derece: Sanatta Yeterlik, 2024
Konu: El Sanatları = Crafts
Dizin: Tezhib sanatı = Illumination art

Özet:
XVI. yüzyıl önemli nakkaşları arasında yer alan Şahkulu, sazyolu üslûbunu tanıtan ve sevdiren en önemli sanatkârlar arasında yer almaktadır. Şahkulu ve öğrencilerinin yapmış olduğu eserler dönemin sanat anlayışına büyük bir yenilik getirmesiyle, Türk sanatının sonraki dönemlerini de etkilemiştir. Eserlerde sazyolu üslûbunun en baskın motifi olan yapraklar ile orman tasvir edilmiştir. Orman içerisinde ejderhalar, çeşitli hayvanlar, hatâyî grubu motifler yapraklarla birlikte kullanılmıştır. Araştırmada sazyolu üslûbunda yapımış yirmi eserdeki yaprak motifleri biçimsel olarak incelemeleri yapılıp, motiflerin dijital çizimleri yapılmıştır. Tezde sazyolu üslûbu ile ilgili literatüre araştırmaları yapılıp üslûbun tezhip sanatı için önemine değinilmiştir. Geçmişte üretilen başarılı eserlerden ilham alınarak, yaprak motiflerinin ağırlıklı olarak uygulandığı yeni eserler tezhip sanatına kazandırılmıştır. Klasik tezhip sanatının dışına çıkılarak on özgün eser üretilmiştir. Günümüz sazyolu eserlerinde ise o yüzyıla göre farklılık olarak materyal kullanımı, kâğıdın renklendirilmesi ve motiflerin yeniden yorumlanması gibi yenilikler ortaya konulmaya çalışılmıştır. Sazyolu üslûbunun önemli bir parçası olan yaprak motifinin çeşitli açılardan değerlendirilmesi ile gelecekte birçok sanatçı ve akademisyene ilham kaynağı olması amaçlanmaktadır.

Abstract:
Şahkulu, one of the most important painters of the 16th century, is among the most important artists who introduced and popularized the sazyolu style. The works of Şahkulu and his students brought a great innovation to the artistic understanding of the period and influenced the later periods of Turkish art. In the works, the forest is depicted with leaves, the most dominant motif of the sazyolu style. Dragons, various animals and hatâyî group motifs are used together with leaves in the forest. In the research, the leaf motifs in twenty works in the sazyolu style were analyzed stylistically and digital drawings of the motifs were made. In the thesis, the importance of the style for the art of illumination was emphasized by researching the literature on the sazyolu style. Inspired by the successful works produced in the past, new works in which leaf motifs are predominantly applied have been introduced to the art of illumination. Ten original works were produced by going beyond the classical illumination art. In today's sazyolu works, innovations such as the use of materials, coloring of paper and reinterpretation of motifs have been tried to be put forward as differences compared to that century. It is aimed that the leaf motif, which is an important part of the sazyolu style, will be a source of inspiration for many artists and academicians in the future by evaluating it from various angles.