Türkiye tiyatrosu ve garbiyatçı fantazi
Theater in Turkey and occidentalist fantasy
Yazar: MEHMET ÖZGÜR BAHÇECİ
Danışman: DOÇ. DR. FAKİYE ÖZSOYSAL
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tiyatro Eleştirmenliği ve Dramaturji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts
Dizin: Batılılaşma = Westernization ; Oksidentalizm = Occidentalism ; Tiyatro = Theatre ; Türk tiyatrosu = Turkish theatre

Özet:
Türkiye'de Ulusal Tiyatro tartışmaları çokça Batı Tiyatrosu - Türk Tiyatrosu ilişkisi temelinde ve ulusallık olgusunun kendisi sorgulanmadan yürütülegelmiştir. Bu durumdan hareketle, bu çalışmada Türk Tiyatrosu'nun Doğu - Batı temsilleriyle ve bu temsillerle bağlantılı ulus hayalleriyle etkileşimini saptayacak araçlar araştırılmıştır. Bu araştırmada, söz konusu etkileşimin ele alındığı çalışmaların eleştirel bir okuması sonucu, Türk milli kimliğinin, Batı'nın konumlandırılışıyla bağlantılarına odaklanan garbiyatçılığın, tiyatro tanımları ile ilişkisinin incelenmesinde karar kılınmıştır. Bu bağlamda hem Doğululuk ve Batılılığı yeniden kurmada hem de teatral öğelerin ele alınmasında etkin olan milli kimlik ? tiyatro ilişkisi farklı dönemlerde ve durumlarda yapılan tiyatro tanımları çerçevesinde ele alınmıştır. Bu doğrultuda Cumhuriyet'in kuruluş yıllarında Muhsin Ertuğrul ve Ismayıl Hakkı Baltacıoğlu'nun yazılarında ve sonrasında Brecht figürü etrafında yapılan tiyatro tanımları saptanmıştır. İlk bölümde, Garbiyatçılık - Türk Tiyatrosu ilişkisinin kurulumuna dair yönelimler Ertuğrul ve Baltacıoğlu'nun eserlerinde saptanırken tiyatronun tanımlanış biçimleriyle bu yönelimler arasındaki bağlantıyı oluşturan stratejiler ortaya konmuştur. Bu stratejilerin Brecht'in adı etrafında yapılan tanımlamalar ve eserlerde dönüşümleri ve devamlılıkları Özdemir Nutku, Albert Nekimken'in yazıları ve Mehmet Akan'ın ?Analık Davası? oyunu üzerinden ikinci bölümde örneklenmiştir. İki farklı dönemde yapılan tanımların ortak ve ayrışan yönlerinden hareketle, Doğu - Batı sorunsalına hapsolmuş ve bu sorunsal etrafında kurulmuş anlamlandırma ve tanımlama biçimlerine yaklaşmakta kullanılabilecek stratejiler ortaya konulmuştur. Bu stratejilerin çerçevesini oluşturduğu bir dramaturjik yaklaşım önerisiyle çalışma sonlandırılmıştır.

Abstract:
The issue of National Theatre is widely discussed in terms of the relationship between Turkish Theatre and Western Theatre without questioning the concept of nationality itself. In this work, the tools that will show the place of the representation of East/West dichotomy and the imagination of nation in Turkish Theatre are investigated. A critical reading of the studies focusing that interaction led this thesis to scrutinize the relationship between Occidentalism and definitions of theatre. In this context, imagination of a national theatre which reconstructs Western/Eastern dichotomy while also reshaping the way theater is defined are explored through definitions of theatre in different periods. The definitions of theatre are analyzed firstly in the works which were written in the early years of Turkish Republic and secondly in the writings about the figure of Brecht. While the tendencies at the foundation of Occidentalism-Turkish Theater relationship are traced in the works of Ertuğrul and Baltacıoğlu, the strategies to connect these tendencies with the ways of defining theater are also explored. The transformations and continuities of these strategies, especially in the definitions and works in regards of Brecht, are exemplified in the articles of Nutku and Nekimken and in Akan?s play ?Analık Davası?. Departing from differences and commonalities of definitions of two separate periods, strategies are offered to approach the ways of defining and understanding that are imprisoned or are formed around West/East problem. The study concludes with a proposal for a dramaturgy approach framed with these strategies.