Aydın İli merkez eczanelerinde reçetesiz satılan alternatif tıp ilaçlarından satın alan kişilerin beklentileri ve bilgi düzeylerine yönelik anket çalışması
A survey on the expectations and knowledge level of  people who buy alternative medicine drugs without prescription from the central Aydın pharmacies
Yazar: AYŞEN AKCAN
Danışman: PROF. DR. SERPİL DEMİRAĞ
Adnan Menderes Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2015
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Aydın = Aydın ; Doktorlar = Physicians ; Eczaneler = Pharmacies ; Tamamlayıcı tedaviler = Complementary therapies ; İlaç reçeteleri = Drug prescriptions ; İlaçlar = Drugs

Özet:
Giriş:  Tüm dünyada, reçete dışı ilaç kullanımı son derecede yaygındır. Kişiler, çok çeşitli nedenlerle reçete dışı ilaç kullanmaktadır. Bunların bir bölümü de alternatif yöntem olarak bilinen bitkisel ilaçlardır. Bu çalışmada, Aydın ili merkez eczanelerine reçetesiz ilaç almak için başvuran kişilerin sosyodemografik özellikleri ile kullandıkları ürünler arasında bir ilişkinin olup olmadığının, hangi tür ilaçları, ne amaçla ve ne oranda aldıklarının tespit edilmesi ve bu kişilerin TAT hakkında ne düşündüklerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Gereç-Yöntem: Çalışma, gönüllülük esasına dayalı,  kesitsel, tanımlayıcı bir araştırma olarak tasarlandı. Çalışma öncesinde, Adnan Menderes Üniversitesi Tıp Fakültesi Girişimsel Olmayan Klinik Araştırmalar Etik Kurulu'ndan onay alındı. Evrenimiz, Aydın il merkezi 18 yaş üstü nüfusu olarak belirlendi. Örneklem büyüklüğü, EPİ İNFO STATCALC istatistik programında beklenen prevalans %50 (p %50), tip 1 alfa hata payı 0,05 alınarak %95 güven aralığında, 842 olarak tespit edildi. Bu amaçla, 1 Eylül 2014-31 Aralık 2014 tarihleri arasında, Aydın Eczacılar Odası Başkanlığı'nın kayıtlarından rastgele örneklemle tespit edilmiş olan eczanelere başvuran ve reçetesiz satılan ilaç kullanan kişilere, hazırlanan anket formu yüz yüze görüşme yöntemi ile anketörler tarafından dolduruldu. Anket formuna son şekil verilmeden önce, 25 kişilik bir gruba uygulanmıştır. Anketörün ziyareti sırasında eczaneye gelen ve çalışmaya katılmayı kabul eden ardışık 851 erişkin (18 yaş üstü) çalışmaya alındı ve onam formu imzalatıldı. Daha sonra toplanan bilgiler, SPSS 18.0 paket programıyla değerlendirildi. İstatistiksel olarak p<0,05 değeri anlamlı kabul edildi.
Bulgular: Çalışmaya toplam 851 kişi katıldı. Katılımcılarımızın 393'ü kadındı. Yaş aralığı 18-87 olan katılımcılarımızın yaş ortalaması 40,25±13,85 olarak saptandı. Çalışmaya katılanların  %56,1'i üniversite mezunu idi. Çalışma grubumuzun %29,5'nun sürekli takibi altında olduğu bir hekimi yoktu. Geri kalanların yaklaşık yarısı aile hekimi tarafından takipliydi. Katılımcıların %46,2'sine şimdiye kadar bir hastalık tanısı konmuştu. Evli olanların, 8 yıllık eğitimi bitirmiş olanların, sigara içenlerin ve bırakmış olanların, aile hekimi tarafından takipli olmayanların daha fazla kronik hastalığı vardı. Kronik hastalığı olduğu halde ilaç kullanmayanlar %37,5'di. Çalışma grubumuz, reçete dışı ilaç olarak en çok ağrı kesici almakta idi. Bunu, %10,5 ile grip ilacı takip ediyordu. Kronik hastalığı olan katılımcılarımız eczaneden daha çok hastalığına yönelik ilaçları alıyordu. Çalışmamızda, kişilerin %85,4'ü doktor, özellikle de aile hekimlerinin önerilerine uyduklarını belirttiler. Çalışma grubumuzun çoğu hastalandığında ilk olarak bir resmi sağlık kuruluşuna gidiyordu. Hayatı boyunca bitkisel tedavi ya da ilaç kullananların oranı, %37,5 idi. Kadınlar, geliri yüksek olanlar, kronik hastalığı olanlar, aile hekimi takipli olmayanlar ve sağlık çalışanları anlamlı düzeyde daha fazla bitkisel tedavi ya da ilaç almışlardı. Çocuğu olan katılımcıların  %22,9'u çocuklarına son bir yılda bilinen tıbbi yöntemler dışında bir yöntem uygulamıştı. Kadınlar, geliri yüksek olanlar ve sağlık çalışanları anlamlı derecede daha fazla çocuklarına son bir yılda tıp dışı yöntem uygulamıştı. Katılımcılarımızın %71,2'si bitkisel tedavilerin modern tedavileri destekleyebileceğini, %19,1'i ise kesinlikle zararsız bulduğunu belirtti. 
Sonuç: Çalışmamızda, katılımcılarımızın, eğitim düzeyi yüksek, gelir düzeyi yüksek, daha çok kentte yaşayan, büyük çoğunlukta sosyal güvencesi olan kişiler olduğunu ve reçetesiz ilaç olarak büyük çoğunlukla ağrı kesicilerin satın alındığını tespit ettik. Aile hekiminin takibinde olanlar, hekim önerilerine daha çok uymaktaydı. Katılımcılarımız genellikle TAT yöntemleri hakkında, modern tıbbi tedavileri destekleyebileceğini düşünmekteydi.
Anahtar kelimeler: Eczane, reçetesiz ilaç, aile hekimi takibi, TAT hakkında düşünce

Abstract:
Aim: Over-the-counter (OTC) drug use is extremely common all around the world. This study aims to find out the relation between the sociodemogrophic features and preferred drugs, to identify drug preferences and to evaluate opinions on CAM of individuals who admitted to the pharmacies for OTC drugs in Aydin. 
Method: This study was designed as a voluntary-based cross-sectional descriptive study. It was approved by Adnan Menderes University Medical School Ethics Committee. The target population was 18 year old and above who resides in Aydin. The sample size was identified as 842 individuals (according to the anticipated relevance 50% (p 50%), type 1 alpha tolerance 0.05 and 95 % reliability range from the EPI INFO STATCALC statistical software).  The questionnaires were applied to the individuals who came to buy OTC drugs from pharmacies chosen among the Aydın Pharmasists Association records by randomized sampling. The questionnaire forms were applied face to face and filled by the pollsters. It was applied to 25 individuals before shaping the final version. During the pollsters' visit, 851 consecutive adults (18-year-old and above) volunteer individuals took part in the research and they were asked to sign an informed consent form. The data were assessed by SPSS 18 package program. A p value smaller than 0.05 (p<0.05) was accepted as statistically significant.  
Results: Totally 851 individuals took part in the study. Among them, 393 were women. Ages ranged between18-87. The mean age of the participants was 40.25±13.85. Among total, 56,1% of them had higher education. Of the total, 29.5% of them didn't have a permanent doctor.  The rest 41.8% was being followed by a family physician or another type of specialist, 1.1% was being followed by both family physician and other specialty groups. Of the total, 46.2% of them had chronic diseases. Married ones, middle school (8 year compulsory education) graduates, smokers or quitters, and the ones not being followed by a family physician had more chronic diseases. Although they had a chronic disease, 37.5% weren't using drugs for their diseases. Analgesics were the most common preferred drugs and the flu drugs followed them by 10.5 %.  The participants with the chronic diseases were buying drugs for their diseases. Of the total, 85.4 % of the participants declared that they followed the recommendations of their doctors, especially their family physician. Most of our participants admitted to an official health care center. Of the total, 37.5 % of them stated that they used herbal drugs or herbal treatments. Female gender, higher income, chronic diseases, and being followed by family physicians were the factors that played role in use of more herbal treatment and drugs. Among the participants who had children, 22.9% of them tried an unusual treatment other than conventional medical treatments within the last year. Female gender, higher income, and being a medical worker were factors on use of traditional methods on their children. Of the total, 71.2 % of the participants stated that herbal treatments could support the medical treatments and 19.1% of the total declared that herbal treatments were completely harmless. 
Conclusion: In our study, we found out that most of our participants had higher level of education, higher income, living in urban parts, had social security policies. Analgesics were the most commonly bought non-prescribed drugs. Participants, who were followed by their family physicians, were more likely compatible with their doctors' recommendations. Besides, our participants generally thought that CAM methods could support the medical treatments. 
Key words: Pharmacy, over-the-counter (OTC) drug, family physician follow, thinking about CAM.