İmâmül Harameyn el-Cüveynî'de Hüsün-Kubuh meselesi
The issue of Husn-Qubh in İmâmü'l-Harameyn el-Cüveynî
Yazar: ELİF GÜL YILDIZ
Danışman: DOÇ. DR. FADIL AYĞAN
Siirt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Kelam Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion

Özet:
Hüsün ve kubuh kavramlarının mahiyeti, kaynaklarının neye dayandığı
hakkındaki tartışmalar, İslam öncesi filozoflardan başlayıp günümüze kadar devam
etmiştir. İslam öncesi filozoflar yaşadığımız evren ve insanî tecrübeyi göz önünde
bulundurarak meseleyi tartışmışlardır. Bu yaklaşımları sebebiyle hüsün ve kubuh
kavramlarının izafi oluşu üzerinde durulmuştur. İslam filozofları ise merkeze bir
yaratıcının varlığını koymak suretiyle olay ve olguları hüsün-kubuh kavramları altında
sınıflandırmaya çalışmışladır.
Eşʻarîlik, Muʻtezile ve Mâtürîdî gibi kelâm ekolleri arasında konu hakkında
farklı görüşler ortaya çıkmıştır. Eşʻarî âlimleri birçok meselede olduğu gibi mutlak bir
Tanrı tasavvurunu ve vahyi merkeze alarak hüsün ve kubuh kavramlarını
değerlendirmeye almıştır. Özellikle ilahi buyruk temel ölçüt alınmıştır. Eşʻarî âlimi olan
İmâmu'l-Haremeyn el-Cüveynî'nin hüsün ve kubuh kavramları hakkındaki görüşleri,
mensubu olduğu itikadî mezhep ile aynı minvaldedir. Hüsün ve kubuh hakkında verilen
hükümler sabittir. Buna göre Allah olay ve olgular hakkında hangi hükmü belirlemişse
bizlerin de ona tabi olması elzemdir. Onun aklın ve naklin alanına dair ayrımdan hareket
ettiği görülmektedir. İyilik ve kötülüğün doğasının insan aklının alanında bulunmadığını
ve aklın bu noktada yetersiz kaldığına vurgu yapmıştır. Fiillerde ve nesnelerde bulunan
hüsün-kubuh vasıflarının da itibarî oluşuna dikkat çekmiştir. Yaratma eylemini
gerçekleştirme noktasında tek failin Allah olduğunu ve hiçbir durumda kendisine bir
zorunluluk durumunun atfedilemeyeceğini de belirtmiştir. Bu noktada özellikle Muʻtezilî
âlimlerin ortaya koyduğu görüşler üzerinden konuyu değerledirmeye çalışmıştır. Bu
çervede Allah hakkında zorunluluğun tasavvur edilemeyeceği temel argümanı
oluşturmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Kelâm, İmâmu'l-Haremeyn el-Cüveynî, Eşʻarî, Husun, Kubuh.

Abstract:
Discussions about the nature of the concepts of Hüsn and Qubh and what their sources
are based on started from the pre-Islamic philosophers and continued in different forms until
today. The pre-Islamic philosophers approached the subject by putting the universe that we live
in and human experience in the foreground. According to approaches of the pre-Islamic
philosophers, the relativity of the concepts of Hüsn and Qubh has been emphasized. The Islamic
philosophers, on the other hand, tried to classify events and phenomena under the concepts of
Husn and Qubh, by putting the existence of a creator in the centre, unlike the pre-Islamic
philosophers.
Among the Kalam Schools such as Asharite, Mu'tazilah and Mâturîdî, different views
on the subject have emerged. As in many other matters, the Ash'arite scholars have examined the
concepts of Husn and Qubh by putting the revelation at the most basic point as in many other
matters that they focus on. The revelation, that is, divine order, was taken as the basic criterion.
The views of Imam al-Haramayn al-Juwayni that one of the Asharite scholars on the concepts of
Husn and Qubh are in the same direction with the views of his sect that he in. The provisions
about Hüsn and Qubh are fixed. Accordingly, it is essential for us to follow whatever decree Allah
has determined about events and facts. He especially acted on the evidence in the Quran on the
subject and emphasizes that the human mind is insufficient at this point. He drew attention to the
fact that the Hüsn and Qubh qualities found in verbs and objects are also nominal. He also stated
that Allah is the only agent and subject at the point of realizing the act of creation and that no
necessity can be attributed to him under any circumstances. At this point, he tried to evaluate the
issue, especially through the views of Mu'tazilah scholars.
The Mu'tazilah sect, on the other hand, has had a different perspective in categorizing
events or phenomena by emphasizing the human mind and the will it has. The adjectives attributed
to actions as a result of people's experiences may differ. According to the Mâturîdî sect, scholars
have emphasized that both reason and revelation should be used together at the point of
determining the concepts of Husn and Qubh.

Key Words: Kalam, Imam al-Haramayn al-Juwayni, Asharite, Husn, Qubh.