İnsülin kullanan Tip 2 Diyabetes mellituslu hastalarda akılcı ilaç kullanımı ile hipoglisemiye karşı davranış ve tutumları
Rational drug use and behaviors and attitudes towards hypoglycemia in patients with Type 2 Diabetes mellitus using insulin
Yazar: RABİA YİĞİT
Danışman: DOÇ. DR. SEHER ERGÜNEY
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Akılcı ilaç kullanımı = Rational drug use

Özet:
Amaç: İnsülin kullanan tip 2 diabetes mellituslu (DM) hastalarda akılcı ilaç kullanımı ile hipoglisemiye karşı davranış ve tutumlarının ilişkisini belirlemek amacıyla yapılmıştır.
Materyal ve Metot: Araştırmanın verileri 1 Aralık 2023-1 Mart 2024 tarihleri arasında Erzurum Şehir Hastanesi'nin Dahiliye servislerinde  yatmakta olan, en az 6 ay insülin kullanan, Tip 2 tanılı  120 Diyabetes mellituslu hastalardan toplanmıştır. Veriler; Kişisel Bilgi Formu, Hipoglisemi Tutum ve Davranış Ölçeği (HTDÖ) ve Akılcı İlaç Kullanımı Ölçeği (AİKÖ) kullanılarak toplanmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde; ortalama, yüzdelik, dağılım,  minimum-maksimum ve normallik analizlerine göre t- test, One way anova, Spearmen Correlation analizi, Kruskal Wallis testleri ile Mann Whitney U testi kullanılmıştır. 
Bulgular: Tip 2 Diyabetes mellituslu bireylerin Akılcı İlaç Kullanım Ölçeği puan ortalaması 34,50 ± 3,82 olarak bulunmuş ve yetersiz düzey olarak belirlenmiştir (Cronbach alpha=0,78).  Hipoglisemi Tutum ve Davranış Ölçek puan ortalaması alt boyutlara göre hesaplanmıştır. Kaçınma Alt Boyut puan ortalaması 3.09, Güven alt boyut puan ortalaması 2.85 ve Endişe alt boyut puan ortalaması 3.07 olarak sonuçlanmıştır. Ölçeğin 3 alt boyutun Cronbach alpha değerleri sırasıyla 0,810 (Güven), 0,680 (Kaygı), 0,724 (Kaçınma) olarak bulunmuştur. Bireylerin hipoglisemiden kaçınmak için yaptığı müdahaleler ve göstermiş oldukları endişe puanları yüksek bulunurken hipoglisemi kaynaklı kişisel güven derecelerini yansıtan güven alt boyut puanları ise düşük olarak bulunmuştur. İki ölçekteki puan ortalamaları ile katılımcıların cinsiyetine, yaşına, eğitim durumuna, medeni durumuna, gelir durumuna, diyabet süresine, diyabet eğitim alma durumuna, kan şekerine bakma sıklığına göre istatistiksel olarak anlamlı farklılık olduğunu göstermiştir.
Sonuç: Bireylerde Akılcı ilaç kullanımı yetersiz düzeyde sonuçlanmıştır. Akılcı İlaç Kullanım Ölçeği Hipoglisemi Tutum ve Davranış Ölçeği'ni alt boyutlara göre pozitif ve negatif yönlü olarak etkilediği bulunmuştur. 
Anahtar Kelimeler:  Akılcı  ilaç kullanımı, hipoglisemi tutum ve davranış, hemşirelik, insülin,  tip 2 DM

Abstract:
Aim: It was conducted to explain the relationship between rational drug use and behavior and attitudes towards hypoglycemia in patients with type 2 diabetes mellitus using insulin.
Material and method: The data of the study were collected from 120 DM patients with Type 2, using insulin, hospitalized in the Internal Medicine services of Erzurum City Hospital between December 1, 2023 and March 1, 2024. Data was collected using Personal Information Form, Hypoglycemia Attitude and Behavior Scale (HABS) and Rational Drug Use Scale (RDUS). In the evaluation of the data were used mean, percentage, distribution, minimum-maximum and according to normality analyses t-test, One way anova, Spearmen Correlation analysis,  Kruskal Wallis tests and Mann Whitney U tests. 
Results: The average score of the Rational Drug Use Scale of individuals with Type 2 Diabetes mellitus was found to be 34.50 ± 3.82 and was determined as an inadequate level (Cronbach alpha = 0.78). Hypoglycemia Attitude and Behavior Scale result was calculated according to sub-dimensions. The Avoidance Sub-dimension mean score was 3.09, the Trust sub-dimension mean score was 2.85, and the Anxiety sub-dimension mean score was 3.07. Cronbach alpha values of the 3 sub-dimensions of the scale were found to be 0.810 (Confidence), 0.680 (Anxiety), 0.724 (Avoidance), respectively. While the interventions made by individuals to avoid hypoglycemia and the anxiety scores they showed were found to be high, the confidence subscale scores, which reflect the degree of personal confidence caused by hypoglycemia, were found to be low. The mean scores on the two scales showed that there was a statistically significant difference according to the participants' gender, age, education level, marital status, income level, diabetes duration, diabetes education, and frequency of blood sugar monitoring.
Conclusion: It has been found that rational drug use affects the Hypoglycemia Attitude and Behavior Scale positively and negatively according to its sub-dimensions.
Keywords: Hypoglycemia attitude and behavior, ınsulin, nursing, rational drug use, type 2 DM