Ortaöğretimde okul terklerinin sosyoekonomik nedenleri ile okul terklerinin önlenmesine dönük kamu maliyesi politika ve programları
Socioeconomic reasons of school dropouts in secondary education and public finance policies and public finance programs towards prevention of school dropouts
Yazar: NİHAT AKBULUT
Danışman: PROF. DR. H. HAKAN YILMAZ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı / Kamu Ekonomisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Ekonomi = Economics ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Maliye = Finance
Dizin: Lise öğrencileri = High schools students ; Okul terki = Drop out of school ; Ortaöğretim okulları = Secondary education schools ; Sosyoekonomik faktörler = Socio-economic factors ; Sosyoekonomik sorunlar = Socio-economic problems ; Ölçekler = Scales

Özet:
Bu araştırmada, ortaöğrenim çağında iken eğitimini tamamlamadan okulu terk eden öğrencilere ilişkin sorunun önemi, boyutu ve okul terklerine sosyoekonomik nedenlerin etkisinin ortaya konulması ve bu olumsuz etkilerin giderilmesine dönük öneriler geliştirilmesi amaçlanmıştır. Eğitimin bireysel ve toplumsal gelişme ve kalkınma için önemi üzerinde durularak okulu terk sorununun önemi vurgulanmıştır. Sorunun Türkiye'deki boyutu ortaöğretim düzeyinde okullaşma oranları ve okul terklerine ilişkin veriler üzerinden açıklanmıştır. Türkiye'nin bu konudaki durumu Avrupa Birliği verileri ile karşılaştırmalı olarak ortaya konulmuş ve Avrupa Birliği'nin Türkiye'ye ilişkin değerlendirme ve önerileri üzerinde durulmuştur.
Okul terklerinin sosyoekonomik nedenlerini araştırmak amacıyla düzenlenen anket IBBS-1 düzeyinde Anadolu Liseleri ve Meslek Liselerinin öğretmen ve yöneticilerine uygulanmıştır. Anket sonucu elde edilen veriler kullanılarak yapılan faktör analizi sonucunda, Sosyal ve Ekonomik Nedenlere İlişkin Algı Ölçeği ile Okul Ortamı, Eğitim Sistemi ve Sağlıkla İlgili Nedenlere İlişkin Algı Ölçeği adlarıyla iki ayrı ölçek geliştirilmiştir. Bu iki ana ölçek ve alt ölçekleri içindeki nedenlerin okul terklerini açıklama düzeyleri ve aralarındaki ilişki düzeyi araştırılmıştır. 
Araştırma sonuçlarına göre, okul yöneticileri ve öğretmenlerin Ekonomik ve Sosyal Nedenlerin Okul Ortamı, Eğitim Sistemi ve Sağlıkla İlgili Nedenlere göre öğrencilerin okulu terk etmelerinde görece daha etkili olduğu saptanmış, yapılan korelasyon ve regresyon analizi sonucunda da, iki ölçek arasında kuvvetli bir ilişki olduğu, Okul Ortamı, Eğitim Sistemi ve Sağlıkla İlgili Nedenlerin yarıdan fazlasının Ekonomik ve Sosyal Nedenlerden kaynaklandığı görülmüştür. 
Ekonomik ve Sosyal Nedenler Ölçeği, sosyoekonomik durum/statü (SED/SES) kavramı ile ilişkili olarak sosyoekonomik nedenlerin ölçümüne dönük bir ölçek olarak değerlendirilmiştir. Böylece, Ekonomik ve Sosyal Nedenler Ölçeğinin görece daha etkili oluşu ve diğer ölçeğin içeriğindeki nedenleri önemli oranda açıklaması okul terklerini açıklamada sosyoekonomik nedenlerin ağırlığının önemli düzeyde olduğu tezini doğrulamış olmaktadır. Araştırmanın bu sonucu alanyazındaki araştırma sonuçlarıyla tutarlıdır. 
Sorunun ağırlıkla sosyoekonomik nedenlerden kaynaklandığı saptandığından, sorunun çözümüne ilişkin politika ve programların da daha çok eğitime erişimin önündeki sosyoekonomik engelleri azaltmaya dönük olması gerektiği ortaya çıkmaktadır. Eğitime erişimde fırsat eşitliğinin sağlanması için, yoksulluk nedeniyle dezavantajlı olan grupların ekonomik olarak desteklenmesinin yanı sıra toplumun bir bütün olarak sosyoekonomik durumunu iyileştirmeye dönük makro düzeyde ekonomik ve sosyal politikalar geliştirilmesine ihtiyaç bulunmaktadır.

Abstract:
In this study, it is aimed to reveal the importance, extension and effects of socioeconomic reasons on the school leaving without completing their education in secondary school age and to develop suggestions for eliminating these negative effects. It has been emphasised importance of school dropout issue through stressing importance of education for individual and social development. Extension of the problem has been explained through the enrollment ratios and datas about school dropouts at secondary level. Turkey's situation has been put forward in comparison with the datas from the European Union on this issue and it has been focused on the European Union's assessments and recommendations concerning Turkey.
The survey, which was organized to research the socioeconomic reasons of school dropouts, was applied to teachers and administrators of Anatolian High Schools and Vocational High Schools at IBBS-1 level. As a result of factor analysis using datas obtained from the questionnaire, two different scales were developed, namely the Perception Scale for Economic and Social Reasons and the Perception Scale for School Environment, Education System and Health Related Reasons. It was investigated the level of predicting school dropouts of these two main scales and their sub-scales and also the level of relationship between them.
According to the results of the research, it was found that school administrators and teachers thought of Economic and Social Reasons are relatively more effective than School Environment, Education System and Health Related Reasons on school dropouts, also in the result of correlation and regression analysis, it has been observed that there are strong relationship between the two scales and that more than half of the School Environment, Education System and Health Related Reasons are caused by Economic and Social Reasons.
The Economic and Social Reasons Scale was evaluated as a scale for the measurement of socioeconomic reasons in relation to the concept of socioeconomic status (SED / SES). Thus, the fact that the Economic and Social Reasons Scale is relatively more effective and it explains highly the reasons in the other scale, confirms the thesis of the importance of socioeconomic reasons which explains school dropouts. This result of the research is consistent with the research results in the literature.
Since the problem is mainly about socioeconomic reasons, it comes along that policies and programs related to the solution of the problem should also be directed towards reducing the socioeconomic obstacles towards accessing to education. In order to ensure equal opportunities in accessing to education, in addition to support disadvantaged groups in terms of poverty there is a need to develop economic and social policies at macro level to improve the socioeconomic situation of the society as a whole.