Toplumsal cinsiyet bağlamında Kuruçam köyünde güğüm çalma geleneği
The copper vessel playing tradition in Kuruçam village in the context of gender
Yazar: ÇİĞDEM USTA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİ KELEŞ
Trabzon Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Müzikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Müzik = Music
Dizin: Etnomüzikoloji = Ethnomusicology ; Toplumsal cinsiyet = Gender

Özet:
Doğu Karadeniz'in kırsal kesimlerinde kadınların müzikal pratikleri çoğunlukla vokal ağırlıklıdır ve güçlü bir retoriğe sahiptir. Basit yapılar ve yoğun tekrarlar ile karakterize olan bu müzikal pratiklerde gündelik araçların çalgı olarak kullanılması yaygındır. Kuruçam köyü kadın performansları, işlevsel olarak iş şarkıları ve ritüeller şeklinde iki biçimde icra edilir ve erkek eğlence biçimlerinden farklılıklar gösterir. Erkekler, kadınların ses kullanımını belli denetimlere tabi tutmaktadır. Kadınların dansa dahil olma sınırları, dinleme ve söyleme edimleri, müzikal ve sessel nitelikleri ahlaki ve kültürel kurallarla belirlenmektedir. Bu durum kadını erkek gözetiminden uzak ev içi mekanlarda eğlenmeye itmiş ve kadının müzikal kimliklerini ikincilleştirmiştir. Bir enstrümana erişmek, ona gündelik uğraşlardan vakit ayırmak kadınlar için aşılması gereken bir bariyer olduğundan kadın elinin altında olan ve en iyi ses çıkaran nesneyle ritim tutmak durumunda kalmıştır.  Kadınların kapalı icra biçimlerinin görünmez oluşu ve kaybolmaya yatkınlığı bu geleneğin kayıt altına alınma ihtiyacını doğurmuştur. Bu çalışmada Kuruçam köyü kadınlarının kendilerini ifade etme biçimi olan güğüm çalma geleneğini şekillendiren coğrafi, ekonomik, sosyal ve dini etmenler, toplumsal cinsiyet bağlamında analiz edilmiş; kadının kültür içindeki konumunu belirlemek, güğüm çalan kadınların halk kültürüne, müziğine ve edebiyatına yaptıkları katkıları tespit etmek amacıyla kadın icralar ile günlük yaşam rolleri, yaşam koşulları ve inançları arasında bağ kurulmuştur. Son olarak performansın ritmik ve melodik kalıplarına; geleneğin günümüzde değişen biçimine, bölgedeki ritüeller ve şenliklerde işleyen toplumsal cinsiyet göstergelerine de değinilmiştir.

Abstract:
In rural areas of the Eastern Black Sea Region, women's musical practices are mostly vocal and have a strong rhetoric. It is common to use everyday tools as instruments in these musical practices, which are characterized by simple structures and intense repetitions. Kuruçam village women's music performances which differ from male entertainment forms are functionally performed in two forms as work songs and rituals. Women's voices are in control by men in certain ways. The limits of women's participation in dance, their listening and singing performances, their musical and vocal qualities are determined by moral and cultural rules. This situation pushed women to have fun in indoor spaces away from male supervision and secondary the musical identities of women. Accessing an instrument and making time for it from daily pursuits is a barrier that must be overcome for women, so the woman had to keep rhythm with the object at hand and making the best sound. The invisibility of women's closed forms of performance and their tendency to disappear have led to the need for this tradition to be recorded. In this study, geographical, economic, social, and religious factors that shape the copper vessel playing tradition, which is the way Kuruçam village women express themselves, are analyzed in the context of gender. In order to identify the position of women in the culture and to ascertain the contributions of the women performing vessels to the folk culture, music, and literature, a link has been established between women's performances and their daily life roles, living conditions, and beliefs. Finally, the rhythmic and melodic patterns of the performance; The changing form of the tradition today, and the gender indicators operating in the rituals and festivals in the region are also mentioned.