Dünyada kentsel dönüşüm örnekleri: Bulanık küme ideal tip analizi ile karşılaştırmalı vaka incelemesi
Urban regeneration examples in the world: A comparative case study with fuzzy set ideal type analysis
Yazar: ALKAN ÜSTÜN
Danışman: PROF. DR. RAMAZAN YELKEN
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Bulanık kümeler = Fuzzy sets ; Bulanık mantık = Fuzzy logic ; Karşılaştırmalı analiz = Comparative analysis ; Kentsel dönüşüm = Urban transformation ; İdeal tip = Ideal type

Özet:
Bu tezin temel amacı dünyanın çeşitli ülkelerinde yer alan 16 şehri, kentsel dönüşüme götüren süreçleri anlayıp yorumlayabilmektir. Her bir vaka için kentsel dönüşümün tamamlandığı noktadan geriye (zamansal bağlamda geçmişe) doğru bakılarak, örneklemdeki şehirleri kentsel dönüşüme taşıyan süreçler incelenmiştir. Bu amacı gerçekleştirmek için karşılaştırmalı vaka analizi yöntemi kullanılmıştır. Çözümleme sürecinde ise bulanık küme ideal tip analizi tekniğinden yararlanılmıştır. Araştırmada kentsel dönüşümü etkinleştirdiği düşünülen 12 faktörün (özelliğin) farklı biçimlerde bir araya gelmesiyle beliren çeşitli ideal tiplerin, vakaların kentsel dönüşüm deneyimlerini ne derece temsil ettiğinin anlaşılması amaçlanmıştır. Kentsel dönüşüm, çok sayıda ülkede pek çok kereler deneyimlenmiş sosyal bir olgudur. İlgili literatürde tekil örnekler bazında kentsel dönüşüm vakalarını inceleyen araştırmalar yoğunlukla bulunmasına karşın dünya çapından kentsel dönüşüm örneklerini bir araya getirip karşılaştırmalı vaka analizi yöntemini uygulamak, eşine sıklıkla rastlanmayan bir girişimdir. Çalışmada 16 şehrin özgün kentsel dönüşüm süreçleri demografik, ekonomik, yönetimsel ve çevresel üst faktörleri altında yer alan toplam 12 faktör (özellik) bağlamında incelenmiştir. Uygulanan karşılaştırmalı vaka analizi yöntemi, bulanık küme tekniği ve ideal tipler aracılığıyla gerçekleştirilmiştir. Bulanık küme tekniğiyle kalibre edilen (değer verilen) faktörler arası ilişkiler, "R" istatistiksel programlama dilinde geliştirilen "İdeal Tip Analizi" (İTA) programı kullanılarak çözümlenmiştir. Analiz sonucunda, örneklemdeki kentsel dönüşüm vakalarına ait faktörlerin eş zamanlı olarak karşılaştırılması yoluyla vakalara ilişkin özellikler, benzerlikler ve ayrımlar ortaya çıkarılmıştır. Örneklemdeki vakalar karşılaştırılırken bulanık küme tekniğinin somut olarak uygulanması bağlamında çalışmanın Türkçe sosyal bilim literatüründe bir ilki gerçekleştirdiği belirtilmelidir. Bu çerçevede araştırmanın ortaya koyduğu kentsel dönüşüm tipleri aracılığıyla kent kuramlarına katkı sağlamanın yanı sıra uyguladığı bulanık küme tekniği yoluyla da metodolojik bağlamdaki katkısının önemli olduğu savunulmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Bulanık Küme, Bulanık Mantık, İdeal Tip, Kentsel Dönüşüm, Matematiksel Sosyoloji

Abstract:
The main purpose of this thesis is to understand and interpret the processes that lead to urban regeneration in 16 cities in various countries of the world. For each case, the processes that carried the cities in the sample to urban regeneration were examined by looking backwards (to their past) from the point where the urban regeneration was completed. Comparative case analysis method was used to achieve this aim. In the analysis process, the fuzzy set ideal type analysis technique was used. In the study, it was aimed to understand to what extent the various ideal types, which emerged by the combination of 12 factors thought to activate urban regeneration, represent the experiences of urban regeneration. Urban regeneration is a social phenomenon that has been experienced many times in many countries. Although there are many studies that examine urban regeneration cases on the basis of individual examples in the literature, bringing together urban regeneration examples from around the world and applying the comparative case analysis method is an uncommon attempt. In the study, the urban regeneration processes of 16 cities were examined in the context of a total of 12 factors under the demographic, economic, administrative and environmental factors. The comparative case analysis method was carried out through the fuzzy set technique and ideal types. Relationships between factors calibrated (valued) by fuzzy set technique were analysed using the "Ideal Type Analysis" (ITA) program developed in the "R" statistical programming language. As a result of the analysis, the characteristics, similarities and distinctions of the cases were revealed by comparing the factors of urban regeneration cases in the sample simultaneously. When comparing the cases in the sample, it should be noted that the study is a first in the Turkish social science literature in the context of the concrete implementation of the fuzzy set technique. In this regard, it is stated that besides contributing to urban theories through the types of urban regeneration revealed by the research, its contribution in the methodological context is also important through the fuzzy set technique applied.

Keywords: Fuzzy Logic, Fuzzy Set, Ideal Type, Mathematical Sociology, Urban Regeneration