Ortak mekân kavramı ve süreç içinde değişen içeriğinin sorgulanması: İstanbul örneği
The concept of common space and questioning the changing of its content in the process: The case of Istanbul
Yazar: BURCU SARI BAŞMAN
Danışman: DOÇ. DR. OYA AKIN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Kentsel Mekan Organizasyonu ve Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Değişim = Change ; Mahalleler = Neighborhoods ; Mekan = Space ; Tasarım = Design ; Tasarım değişkenleri = Design variables

Özet:
Özgün bir birey olarak insan, kentsel ve sosyal çevresi ile iletişim kurma ve sosyalleşme ihtiyacı duyan bir varlıktır. Bu sosyalleşme ve etkileşime zemin hazırlayan, bireylerin bir araya gelerek etkileşim ve iletişim kurdukları, birbirleriyle ve kentsel çevreleriyle tanışıklık geliştirdikleri toplumsal alanlar olan ortak mekânlar, toplumların ve bireylerin sosyal yaşamlarının niteliği ve sürdürülebilmesi açısından önemli bir rol oynamaktadır.
Bu çalışmada 1950 öncesi, 1950-1980 ve 1980 sonrası kesitte dokudan birim konut ölçeğine, ortak mekânların hangi dinamikler etkisi ile nasıl değiştiği ve günümüz kesitinde ortak mekânlarını yitiren dokularda ortaya çıkan problemlerin tanımlanması amaçlanmaktadır.
Çalışmanın omurgasını; mahalle-komşuluk grubu, sokak-meydan-yapı adası ve parsel-birim konut olmak üzere üç ölçek oluşturmaktadır. Bu bağlamda öncelikle; kavramsal olarak mahalle/komşuluk grubu, sokak/meydan ve yapı adası/parsel/birim konut ölçeklerinde ortak mekân kavramının ne ifade ettiği ve öneminden bahsedilmiştir. Ortak mekânlarda yaşanan değişimin kent mekânında özellikle konut alanlarında yaşanan değişim/dönüşüme koşut gerçekleştiği gerçeğinden hareketle ikinci olarak, üç ana kırılma noktası çerçevesinde; teknolojik, sosyal, ekonomik toplumsal ve kentsel değişimlerin yaşama kültürüne ve konut mekânına etkisi incelenmiştir. İlk dönem geleneksel yaşam biçiminin yönlendirdiği ve geleneksel dokunun hâkim olduğu 1950 öncesi dönemdir. İkinci dönem geleneksel konuttan apartman konuta geçilen, yatayda ve düşeyde yapılaşmış yüzeyin arttığı 1950-1980 arası dönemi kapsamaktadır. Yeni yaşam biçiminin tüm Dünya'yı etkilediği 1980 sonrası ise üçüncü dönem olarak ele alınmıştır.
1950'den günümüze ortak mekânların hangi dinamikler etkisinde nasıl değiştiği sorusunun somut yanıtı ise dönemlere ait ve mevcut kesit itibariyle varlığını sürdüren doku örnekleri üzerinden yapılan arazi çalışmalarından hareketle aranmıştır. Her döneme özgü örnekler arasından seçilen üç dokunun; mahalle-komşuluk grubu, sokak-meydan-yapı adası ve parsel-birim konut ölçeklerinde yer alan ortak mekânları; üç ölçeğe ilişkin belirlenen tasarım parametreleri dâhilinde değerlendirilmekte ve ortak mekânlarını kaybeden günümüz dokularına ilişkin çıkarımlarda bulunulması hedeflenmektedir.

Abstract:
As an individual, human beings are in need of communication and socialization with their urban and social environment. The common spaces which prepare the ground for this socialization and interaction, where individuals come together to interact and communicate and develop acquaintances with each other and with their urban environments, play an important role in the quality and sustainability of the social lives of societies and individuals.
In this study, it is aimed to define the dynamics effect of the common spaces from the texture to the unit housing scale in the pre-1950, 1950-1980 and after 1980 periods, and to identify the problems arising in the textures that lost their common spaces in today.
The basis of the study consists of three scales; neighborhood-neighborlines group, street-square-building block and parcel-unit housing. In this context; primarily, what is the meaning of the common space concept in the neighborhood/neighborlines group, street/square and building/parcel/unit housing scales is mentioned. Secondly, within the framework of the three main breakpoints, the fact that the change in the common spaces occurs parallel to the change/transformation experienced in the urban space, especially in the residential areas; The effects of technological, social, economic, social and urban changes on the living culture and housing space were examined. The first period was the pre-1950 period, which was dominated by the traditional lifestyle and dominated by the traditional texture. The second period  between 1950 and 1980, when the traditional residential buildings changed to apartments, and the horizontal and vertical structures increased. After 1980, when the new life style affected the whole world was considered as the third period.
The concrete answer to the question of how the dynamics of the common spaces have changed since 1950 has been sought from the field studies carried out on the texture samples belonging to the periods and existing in the present day. Three taps selected from examples specific to each period; neighborhood-neighborlines group, street-square-building block and parcel-unit housing scales in common places; three scales are evaluated within the determined design parameters and it is aimed to make inferences about today's textures that have lost their common spaces.