Kur'an'da pişmanlık psikolojisi
Physi̇ology of regret i̇n Holy Quran
Yazar: HANDAN YALVAÇ ARICI
Danışman: PROF. DR. BAYRAKTAR BAYRAKLI
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Din = Religion
Dizin: Din psikolojisi = Psychology of religion ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Pişmanlık = Repentance ; Psikoloji = Psychology ; İslamiyet = Islam

Özet:
Kur'an, Allah'ın zihinleri ve gönülleri inşa ettiği, hayatları düzenleyen ilahi bir mesajdır. Bu mesaj insanın düşünce sistematiğini ve eylemlerini organize etmesine rehberlik eder. İlahi eğitim insanın tasavvurunu inşa ettikten sonra hangi eylemlerin sonucunda pişmanlık yaşayacağını bildirilmiştir. Kur'an'da dünyada ve ahirette hem bireysel hem de toplumsal olarak yaşanacak pişmanlıklar detaylı bir biçimde haber verilmiştir. 
Günümüz insanının Kur'an'dan uzaklaşarak dünyevileşmiş bir yaşam tarzını tercih etmesi, aynı zamanda Allah'ın sınırlarını aşarak tatmin arayışında olması bireysel ve toplumsal olarak pişmanlığa zemin hazırlamaktadır. Biz bu çalışmada hem bireysel hem toplumsal anlamda dünyada ve ahirette yaşanacak pişmanlıkları Kur'an çerçevesinde inceledik. Bu vesileyle pişmanlık konusunda farkındalık oluşturmak istedik.
Pişmanlık tecrübesi, insanlık tarihiyle birlikte başlayan farkındalık oluşturan bilişsel temelli duygu eylemidir. Bu çalışmamızda pişmanlık tecrübesini aktif ve pasif boyutuyla ele aldık. Kişiyi harekete geçiren, tövbesi olan pişmanlığı "aktif pişmanlık"; kişiyi harekete geçirmeyen, tövbesi olmayan pişmanlığı "pasif pişmanlık" olarak değerlendirdik. Farklı eylemlerin sonucunda peygamberlerin yaşadıkları pişmanlıkları ve tövbelerini anlatarak pişmanlık konusunu örnek modeller üzerinden işledik. Dünyada yaşanan pişmanlığın tövbe edildiğinde insan için bir imkan, ahirette ise imkansızlık olacağı tezi üzerinde çalışmamızı tamamladık. 

Anahtar Kelimeler: 
Pişmanlık Duygusu, Nedamet, Tecrübe, Tövbe, Farkındalık, Özdenetim

Abstract:
The Holy Quran is a divine message of Allah which builds the minds and souls; organizes the lives. This message guides human to organize his systematic of idea and of behaviour. Divine education - after having built human's concept - has already informed that which behaviours of his will make him regretful. In Quran, it is told about the regrets on individual and social basis in the world and afterlife.
Today the decision of prefering a mundality life style going far away from the Holy Quran and his seeking for satisfaction going beyond to Allah's borders lead up to a regret on individual and social basis. In this study, we examined the regrets both on individual and social basis in the world and afterlife within the scope of Quran. We hereby wanted to build an awareness.
Regret experience is a cognitive-based emotional act, existed with the human history, which creats awareness. In this study, we handled the regret experience with its active and passive dimensions. Regret which prompts and mobilizes a person by leading to a penitence is named and assessed as "active regret"; whereas regret which does not prompt or mobilize a person and which do not result in any penitence is named and assessed as "passive regret". We studied the regret topic by exemplifying the prophets' regrets and repentance when facing different situations. We completed our study on the thesis of when repented, regret in this life might lead to an opportunity, whereas an impossibility for the hereafter.

Keywords: 
Feeling of Regret, Remorse, Experiment, Repentance, Awareness, Selfcontrol