Örtüaltında güzlük domates (Solanum lycopersicum L.) yetiştiriciliğinde yapraktan uygulanan kalsiyum ve borlu gübrelerin bitki besleme, verim ve kalite üzerine etkileri
The effects of foliar applied calcium and boron fertilizers on plant nutrition, yield and quality in greenhouse autumn tomato (Solanum lycopersicum L.) cultivation
Yazar: HÜSEYİN KALKAN
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA KAPLAN
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışma; Antalya ili, Altınova (Koyunlar), Dumanlar, Gaziler, Kırcami ve Varsak yörelerinde örtüaltında güzlük domates (Solanum lycopersicum L.) yetiştiriciliği yapılarak yürütülmüştür. Bu amaçla çalışmada 12 farklı üretici serasında domates bitkilerine yapraktan, dikim tarihini takiben 4., 6. ve 8. haftalarda olmak üzere 3 kez "şelatlı kalsiyum gübresi (% 0,3 kalsiyum dozunda), kalsiyum klorür gübresi (% 0,3 kalsiyum dozunda), 14 bor gübresi (% 0,15 bor dozunda), şelatlı kalsiyum gübresi (% 0,3 kalsiyum dozunda) + 14 bor gübresi (% 0,15 bor dozunda), kalsiyum klorür gübresi (% 0,3 kalsiyum dozunda) + 14 bor gübresi (% 0,15 bor dozunda)" uygulamaları ve kontrol olmak üzere toplam 6 uygulama gerçekleştirilmiştir. Çalışmada çok faktörce tanımlanmış yetiştirme koşulları birçok faktör bakımından farklılık gösterebilecek, yöreyi temsil edecek üretici sera koşullarında domates bitkilerine yapraktan kalsiyumlu ve borlu gübre uygulamalarının yaygın bir etkisinin olup olamayacağının araştırılması amaçlanmıştır.
	Domates yetiştiriciliğinin yapıldığı sera toprakları ile ilgili olarak 0-20 cm ve 20-40 cm derinliklerinden örnekleme yapılmış, alınan toprak örneklerinin tekstür (bünye) olarak tın, kumlu killi tın, killi tın ve kil dağılımı gösterdiği, pH bakımından nötr ve hafif alkali reaksiyonlu, yüksek kireç içeriğine sahip olduğu, elektriksel iletkenlik (EC) sorunu olmadığı ve düşük organik madde içeriği tespit edilmiştir. Analizler sonucunda toprak örneklerinin toplam azot ve değişebilir potasyum değerlerinin iyi sınıfında belirlenirken, alınabilir fosfor, değişebilir kalsiyum ve magnezyum içerikleri oldukça iyi sınıfında yer aldığı belirlenmiştir. Mikroelementler bakımından alınabilir demir, çinko, mangan ve bakır yönünden iyi sınıfında, bor yönünden az sınıfında dağılım göstermişlerdir.
	Domates yetiştiriciliği sürecinde 7. hasat sırasında hem meyve hem de yaprak örneklemesi yapılmıştır. Alınan meyvelerde taze olarak yapılan titre edilebilir asitlik (TEA), sertlik, suda çözünebilir kuru madde (SÇKM) ve renk ölçüm analizleri ile meyve kuru örneklerinde; kalsiyum, bor, toplam azot, fosfor, potasyum, magnezyum, sodyum, demir, çinko, mangan ve bakır analizleri de yapılmıştır. Her hasat işleminde verim, meyve ağırlığı, meyve çapı, meyve sayısı belirlenerek veriler kaydedilmiştir. Yaprak örneklerinde ise kalsiyum, bor, toplam azot, fosfor, potasyum, magnezyum, sodyum, kükürt, demir, çinko, mangan ve bakır analizleri yapılmıştır.
	Yaprak örneklerinin toplam azot, fosfor ve potasyum içerikleri noksan sınıfında dağılım gösterirken diğer makro elementler kalsiyum, magnezyum ve kükürt yüksek sınıfında, mikro elementlerden demir, çinko ve bakır yeterli sınıfında, mangan yeterli ve yüksek sınıfında, bor elementi ise yüksek sınıfında yer almıştır.
	Verim ve kalite kriterleri incelediğinde; verimin 1,15-5,29 kg bitki-1, meyve ağırlığının 84-193 g meyve-1, meyve çapının 62,35-80,10 mm meyve-1, meyve sayısının 12,00-33,06 adet bitki-1, titre edilebilir asitlik % 0,18-% 0,39, sertlik 0,57-2,07 kg cm-2 ve suda çözünebilir kuru madde miktarı % 3,00-% 6,40 aralığında tespit edilmiştir. Çalışmada toprak, bitki, meyve ve hasat sonuç değerlerinin üretici bazında ortalamaları alınarak veriler kaydedilmiş ve uygulamaların etkileri değerlendirilmiştir.
	Çalışma sonucunda; domates bitkilerine yapraktan farklı kalsiyumlu ve borlu gübreleme uygulamalarının araştırma alanında olumlu bir etkisinin olmadığı ve yöresel ölçüde bu elementlerle yapraktan gübreleme önerisinde bulunulmasının etkili olmayacağı belirlenmiştir. Çalışmanın yürütüldüğüseralarda, kalsiyumlu ve borlu yapraktan gübreleme uygulamalarının yapılmadığı durumlarda, domates bitkilerinin sadece topraktan gerçekleştirdiği kalsiyumlu ve borlu beslenme seviyelerinin yeterli veya yüksek olduğunu ortaya koyan veriler en temel neden olarak gösterilebilir. Domates yaprak analiz sonuçları; başta azot, fosfor ve potasyum olmak üzere domates yetiştiriciliğinde, birçok bitki besin elementi beslenmesinde yaygın oranda noksanlıklara işaret etmektedir. Bu düzeyde görülen noksanlıkların, sınırladığı verim ve kalite kriterlerinde noksanlığı gözükmeyen kalsiyum ve bor elementlerinin yapraktan uygulanmasının istatistiksel olarak önemli düzeyde fark yaratmamış olmasında, etkileyen bir başka faktör olabileceği söylenebilir.
	Üretici bazında belirlenen başta verim olmak üzere ölçülen ve hesaplanan değerlerde belirlenen istatistiksel önemli etki ve geniş varyasyon dikkat çekicidir. Bu varyasyonun daraltılması için düşük verim ve kalite değerlerine sahip üreticilerin verileri geliştirilmelidir.

Abstract:
This study; it was conducted in Altınova (Koyunlar), Dumanlar, Gaziler, Kırcami and Varsak locations of Antalya province. For this purpose, in the study, in 12 different producer greenhouses, three times "chelated calcium (0,3 %), calcium chloride (0,3 %), boron (0,15 %), chelated calcium (0,3 %) + boron (0,15 %), calcium chloride (0,3 %) A total of 6 applications, including + boron (0,15 %)" fertilizer applications and control, were carried out. In this study, it was aimed to investigate whether the foliar calcium and boron fertilizer applications can have a widespread effect in the greenhouse conditions that will represent the region and the growing conditions defined by many factors may differ in terms of many factors.
	Soil sampling were taken from 0-20 cm and 20-40 cm depths in relation to the greenhouse soils in which cultivation is made, in the soil samples were analyzed, pH, CaCO3, electrical conductivity (EC), organic matter, texture, total nitrogen, available phosphorus, Measurements and analyzes were made to determine the contents of exchangeable potassium, calcium, magnesium, sodium, available iron, zinc, manganese, copper and available boron. It was determined that the soil samples showed a distribution of loam, sandy clay loam, clay loam and clay as texture, neutral in pH and slightly alkaline reaction, high lime content, no electrical conductivity (EC) problem, and low organic matter content. As a result of the analysis, it was determined that the total nitrogen and exchangeable potassium values of the soil samples were determined in the good class, while the absorbable phosphorus, exchangeable calcium and magnesium contents were in the very good class. In terms of microelements, they showed distribution in good class in terms of iron, zinc, manganese and copper and less in terms of boron.
	During the 7th harvest, both fruit and leaves were simultaneously taken. Titratable acidity, hardness, water soluble dry matter and color measurement analyzes made in fresh fruits in the collected fruits and in dried fruit samples; Calcium, boron, total nitrogen, phosphorus, potassium, magnesium, sodium, iron, zinc, manganese and copper analyzes were also made. Data were recorded by determining the yield, fruit weight, fruit diameter and number of fruits in each harvest process. Calcium, boron, total nitrogen, phosphorus, potassium, magnesium, sodium, sulfur, iron, zinc, manganese and copper were analyzed in leaf samples.
	While the total nitrogen, phosphorus and potassium contents of the leaf samples were in the deficient class, other macro elements were in the high class of calcium, magnesium and sulfur, while the micro elements iron, zinc and copper were in the sufficient class, mangan in the sufficient and high class, and the boron element in the high class.
	When examining the yield and quality criteria; yield 1,15-5,29 kg plant-1, fruit weight 84-193 g, fruit diameter 62,35-80,10 mm, fruit number per plant 12,00-33,06, titratable acidity % 0,18-0,39, penetration resistance 0,57-2,07 kg cm-2 and water-soluble solid dry matter between 3,00-6,40 %. In the study, the data were recorded by taking the average of the soil, plant, fruit and harvest results values on the basis of the producer and the effects of the applications were evaluated.
	In the results of working; It has been determined that foliar fertilization applications with calcium and boron do not have a positive effect in the research area and suggesting foliar fertilization with these elements on a local scale will not be effective. This result; In cases where calcium and boron foliar fertilization applications are not applied, the data showing that the calcium and boron nutrition levels of tomato plants only from the soil are sufficient or high can be shown as the most basic reason. Tomato leaf analysis results; In tomato cultivation, particularly nitrogen, phosphorus and potassium, many plant nutrients indicate widespread deficiencies in nutrition. It can be said that the deficiencies observed at this level may be another factor affecting the fact that the application of calcium and boron elements, which do not appear to have deficiencies in the limited yield and quality criteria, did not make a statistically significant difference.
	Determined on the basis of the producer, mainly efficiency, the statistically significant effect and wide variation determined in the measured and calculated values are remarkable. In order to narrow this variation, data of manufacturers with low yield and quality values should be developed.