Türkiye'de doğrudan yabancı sermaye yatırımları ve ekonomik etkilerinin analizi (1980 ve sonrası)
Foreign direct investments in Turkey and analyze of economic influences (1980 and after)
Yazar: NATİG MECİDOV
Danışman: DOÇ. DR. ZEKAİ ÖZDEMİR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Politikası Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2004
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Doğrudan yabancı sermaye yatırımları = Foreign direct investments ; Ekonomik analiz = Economic analysis ; Ekonomik etki = Economic effect ; Yabancı sermaye = Foreign capital ; Yabancı sermaye yatırımları = Foreign capital investments ; Yatırımlar = Investments

Özet:
Türkiye'de Doğrudan Yabancı Sermaye Yatırımları ve Ekonomik Etkilerinin Analizi (1980 ve Sonrası) Günümüzde doğrudan yabancı sermaye yatırımları (DYSY), küreselleşme sürecinin hız kazanması ile, uluslararası ekonomik entegrasyonun sağlanmasında en önemli araçlardan birine çevrilmiştir. Bu açıdan DYSY'nın, 1950 ve 1960'lı yıllarda emtia ticaretinin dünya ölçeğinde gördüğü fonksiyonu üstlendiği söylenebilir. Yabancı yatırımların ve neden olduğu sosyo-ekonomik etkilerin dev boyutlara ulaşması, konuya çeşitli yaklaşım tarzlarından doğan tutum farklılıklarını ortaya çıkarmışta. Bu çalışma ile, bilimsel nesnellik çerçevesinde, DYSY'nın Türkiye'deki 1980 sonrası gelişim seyri incelenmiş ve alan araştırması yönteminden yararlanılarak yabancı yatırımların ekonomi üzerindeki etkileri değerlendirilmiştir. Alan araştırmasında İstanbul Sanayi Odası'nın her yıl geleneksel olarak düzenlediği '500 Büyük Sanayi Kuruluş - 2002' ve 'İkinci 500 Büyük Sanayi Kuruluşu - 2002' çalışmalarından yararlanılmıştır. Çalışma sonucu ulaşılan bilgiler yabancı sermayeli firmaların öz sermaye, satış, aktif karlılığı gibi performans değerlerinde 1000 kuruluşun genel ortalamasının üzerinde olduğunu ortaya koymuştur. Ayrıca firmalardaki verimlilik düzeyini belirleyen kişi basma katma değerde de yabancı sermayeli firmaların daha iyi durumda olduğu gözlemlenmiştir. Bu sonuçların göz önünde bulundurularak, konuya ideolojik yaklaşımların bir kenara bırakılması ve Türkiye'nin ihtiyacı olan ileri teknolojili DYSY'nı ülkeye yönlendirecek gerekli düzenlemeleri en kısa zamanda tamamlaması yararlı olacakta. ABSTRACT Foreign Direct Investments in Turkey and Analyze of Economic Influences (1980 and After) Nowadays due to acceleration of the globalization process foreign direct investments (FDI) became one of the most important goals in the way to achieve 111

Abstract:
oz Türkiye'de Doğrudan Yabancı Sermaye Yatırımları ve Ekonomik Etkilerinin Analizi (1980 ve Sonrası) Günümüzde doğrudan yabancı sermaye yatırımları (DYSY), küreselleşme sürecinin hız kazanması ile, uluslararası ekonomik entegrasyonun sağlanmasında en önemli araçlardan birine çevrilmiştir. Bu açıdan DYSY'nın, 1950 ve 1960'lı yıllarda emtia ticaretinin dünya ölçeğinde gördüğü fonksiyonu üstlendiği söylenebilir. Yabancı yatırımların ve neden olduğu sosyo-ekonomik etkilerin dev boyutlara ulaşması, konuya çeşitli yaklaşım tarzlarından doğan tutum farklılıklarını ortaya çıkarmışta. Bu çalışma ile, bilimsel nesnellik çerçevesinde, DYSY'nın Türkiye'deki 1980 sonrası gelişim seyri incelenmiş ve alan araştırması yönteminden yararlanılarak yabancı yatırımların ekonomi üzerindeki etkileri değerlendirilmiştir. Alan araştırmasında İstanbul Sanayi Odası'nın her yıl geleneksel olarak düzenlediği '500 Büyük Sanayi Kuruluş - 2002' ve 'İkinci 500 Büyük Sanayi Kuruluşu - 2002' çalışmalarından yararlanılmıştır. Çalışma sonucu ulaşılan bilgiler yabancı sermayeli firmaların öz sermaye, satış, aktif karlılığı gibi performans değerlerinde 1000 kuruluşun genel ortalamasının üzerinde olduğunu ortaya koymuştur. Ayrıca firmalardaki verimlilik düzeyini belirleyen kişi basma katma değerde de yabancı sermayeli firmaların daha iyi durumda olduğu gözlemlenmiştir. Bu sonuçların göz önünde bulundurularak, konuya ideolojik yaklaşımların bir kenara bırakılması ve Türkiye'nin ihtiyacı olan ileri teknolojili DYSY'nı ülkeye yönlendirecek gerekli düzenlemeleri en kısa zamanda tamamlaması yararlı olacakta. ABSTRACT Foreign Direct Investments in Turkey and Analyze of Economic Influences (1980 and After) Nowadays due to acceleration of the globalization process foreign direct investments (FDI) became one of the most important goals in the way to achieve 111economic integration. In this respect it is fair to say that FDI replaced the worldwide function of the international trade of 1950's and 1960's years. Foreign investments and its social and economic influences in gigantic dimensions resulted with different views originated from different types of approaches. With this study within borders of scientific objectivity, the development process had DFI after 1980 had been investigated and the influences of foreign investments on economy had been evaluated benefiting from area investigating. In the area investigating, annual studies of the Istanbul Industrial Chamber such as '500 The Biggest Industrial Organizations - 2002' and 'The Second Biggest Industrial Organizations - 2002' was used. As a result of the study it was clear that the firms containing foreign investments possess higher performing standards than the averages of 1000 companies in the terms of volume of sale, active profit, etc. Furthermore, firms containing foreign investments have better added value per person than others where the added value per person determines the productivity degree. Taking account of these results, it will be useful to avoid ideological approaches and make required settlements for coming of foreign investments to Turkey, which use high technology. IV