Tip 2 diyabetli bireylerin diyabete yönelik tutumlarının ve algıladıkları sosyal destek düzeylerinin belirlenmesi
Determining of type 2 diabetic patients' the attitudes towards diabetes and the level of perceived social support
Yazar: DAMLA ÖZTÜRK EFE
Danışman: PROF. DR. TÜLİN BEDÜK
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Algılanan sosyal destek = Perceived social support ; Algılanan sosyal destek = Perceived social support ; Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Diabetes mellitus-tip 2 = Diabetes mellitus-type 2 ; Diabetes mellitus-tip 2 = Diabetes mellitus-type 2 ; Hastane hemşireleri = Nursing staff-hospital ; Sağlık tutumları = Health attitudes ; Sosyal destek = Social support ; Tutumlar = Attitudes

Özet:
Bu araştırma, tip 2 diyabetli bireylerin diyabete yönelik tutumlarının ve algıladıkları sosyal destek düzeylerinin belirlenmesi amacıyla tanımlayıcı türde yapılmıştır.
Araştırma, Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Polikliniğinde 20 Nisan 2017 – 23 Haziran 2017 tarihleri arasında yürütülmüştür. Araştırmanın örneklemini, araştırmanın yapıldığı tarihler arasında araştırmanın yapıldığı polikliniğe ayaktan başvuran, en az bir yıl önce tip 2 diyabet tanısı alan, 18-65 yaş arasında olan, mental rahatsızlığı ve iletişimi engelleyebilecek bir sorunu olmayan ve araştırmaya katılmaya gönüllü olan 230 birey oluşturmuştur.
Araştırmada veri toplama aracı olarak Tip 2 Diyabetli Birey Tanıtım Formu, Diyabet Tutum Ölçeği (DTÖ) ve Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği (ÇBASDÖ) kullanılmıştır. Verilerin analizinde; tanımlayıcı istatistikler, Kolmogorov-Smirnov ve Shapiro Wilks testleri, Pearson Ki-Kare ve Fisher'in Kesin Testi, Bağımsız Gruplarda t Testi, One-Way ANOVA, Duncan Testi, Mann Whitney U Testi, Kruskal Wallis Testi ve Spearman Korelasyon Analizi kullanılmıştır. DTÖ ve ÇBASDÖ'nün güvenirlik analizinde Cronbach's Alpha güvenirlik katsayısına bakılmıştır.
Araştırmada bireylerin %77,4'ü kadın, %88,3'ü evli, %50,4'ü ilkokul mezunu, %56,5'i ev hanımıdır. Bireylerin yaş ortalaması 50,71±8,44'tür. Diyabetli bireylerin %62,6'sının gelirinin giderine eşit olduğu, %73,9'unun çekirdek ailede yaşadığı, %30,9'unun tanı süresinin 1-3 yıl olduğu, % 77,8' inin ailesinde diyabet öyküsü olduğu görülmüştür. Bireylerin %54,8'inin diyabet eğitimi aldığı, % 58,3'ünün tedaviye uyumunun "orta" olduğu belirlenmiştir. Örneklemi oluşturan bireylerin Diyabet Tutum Ölçeği puan ortalaması 3,87±0,23 olarak bulunmuştur. Bireylerin diyabete yönelik orta düzeyde pozitif tutum sergilediği saptanmıştır. Diyabet Tutum Ölçeği alt gruplarına bakıldığında, en yüksek puanın "özel eğitim gereksinimi" alt grubundan, en düşük puanın ise "tip 2 diyabetin ciddiyeti" alt grubundan alındığı saptanmıştır. Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği puan ortalaması 56,07±18,55 olarak bulunmuştur. Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği alt gruplarına bakıldığında, algılanan sosyal desteğin en fazla olduğu alt grup "aile desteği" alt grubu, algılanan sosyal desteğin en az olduğu alt grup "arkadaş desteği" alt grubu olarak belirlenmiştir. Araştırmaya katılan kadınların DTÖ puan ortalamaları (3,89±0,21), erkeklere göre (3,80±0,28) daha yüksek bulunmuştur (p<0,05). 18-29 yaş grubuna ait ÇBASDÖ toplam puan ortalamasının, diğer gruplara göre yüksek olduğu saptanmıştır (p<0,05). Bireylerin DTÖ ile ÇBASDÖ toplam puanları arasında pozitif yönde zayıf bir ilişki olduğu saptanmıştır (r=0,163; p=0,013).
Araştırma sonuçlarının, tip 2 diyabeti olan bireylerde tedavi ve bakıma uyumu kolaylaştıran olumlu tutumların desteklenmesi, tedavi ve bakıma uyumu engelleyen olumsuz tutumların düzeltilmesi  ve bireylerin sosyal destek düzeylerinin diyabet tutumlarına etkisinin belirlenmesi konularında diyabet eğitimi, bakımı ve tedavisi alanlarında önemli sorumlulukları olan hemşirelere yol gösterici olacağı düşünülmektedir.  Diyabet eğitim sürecinde, bakım ve tedaviye yönelik eğitimin yanı sıra bireylerin diyabete yönelik olumlu tutum geliştirmelerini hedefleyen planlı eğitim programlarının diyabet hemşireleri tarafından sağlanması ve sunulması önerilmiştir.

Abstract:
This research was conducted as a descriptive study to determine the attitudes towards diabetes and the level of perceived social support of type 2 diabetic patients.
This research was carried out at Ankara Numune Education and Research Hospital Endocrinology and Metabolic Diseases Department Polyclinic between 20 April 2017 – 23 June 2017. The sample was consisted of 230 patients who applied remotely to polyclinic between the dates of the study, who were diagnosed with type 2 diabetes at least one year ago, between the ages of 18-65, not having any mental disease and any problem that could prevent communication and volunteer to participate to the study.
Type 2 Diabetic Individuals Identification Form, Diabetes Attitude Scale (DAS) and Multidimentional Scale of Perceived Social Support (MSPSS) were used as data collection tools in this research. In the analyzes of the data; descriptive statistics, Kolmogorov-Smirnov and Shapiro Wilks tests, Pearson Ki-Square and Fisher Exact Test, Independent-Sample t Test, One-Way ANOVA, Duncan Test, Mann Whitney U Test, Kruskal Wallis Test and Spearman Correlation Analysis were used. Cronbach's Alpha reliability coefficient was examined in the reliability analysis of the DAS and the MSPSS.
In the research; 77,4% of them was women, 88,3% of them was married, 50,4% of them was graduated from primary school, 56,5% of them was housewife. The average age of the patients was 50,71±8,44. It was found that 62.6% of patients' the income were equal to the expense, 73.9% lived in the small family, 30.9% were diagnosed with diabetes mellitus for 1-3 years and 77.8% had diabetes mellitus in their family. It was determined that 54.8% of the patients had diabetes education and it has been determined that 58,3% of the patients' treatment compliance is moderate. The mean score of the DAS was found as 3,87±0,23. It was determined that the patients exhibited a moderate positive attitude towards diabetes. In the DAS, it was observed that the patients with diabetes acquired the highest score was taken from the subgroup of 'requirement of special education' and the lowest score was taken from the subgroup of 'the seriousness of type 2 diabetes'. The mean score of the MSPSS was found as 56,07±18,55. When the subgroups of the MSPSS were examined, it was found that the subgroup with the greatest perceived social support was 'family support', the subgroup with the least perceived social support was 'friend support' subgroup. DAS average scores of women participating in the survey (3,89±0,21), compared to males (3,80±0,28) was found higher (p <0.05). MSPSS total score average of 18-29 age group, was significantly higher than the other groups (p <0,05). Between the DAS and MSPSS total scores of patients. statistically significant (p=0,013), but a very low positive correlation (r=0,163) was found.
The results of the research, determining and supporting positive attitudes that facilitate compliance with treatment and care, determining and correcting the negative attitudes that prevent compliance with treatment and care in patients with type 2 diabetes and determining the effect of patients' present level of social support on diabetes attitude, it is believed to be guiding for nurses who has an important responsibilities in the field of diabetes education, care and treatment. In the diabetes education process, diabetes nurses provide and offer planned education programs aimed at improving positive attitudes towards diabetes, as well as education for care and treatment.