Doğu Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu bölgeleri buğday alanlarında tahıl kist nematodu türlerinin (Heterodera avenae group) belirlenmesi ve bazı buğday genotiplerinin heterodera avenae (wollenweber, 1924)'ye karşı dayanıklılığının araştırılması
Determination of cereal cyst nematodes (Heterodera avenae group.) on cereal fields in eastern mediterranean and southeast anatolaian regions and investigation of some wheat genotypes resistance aganist to heterodera avenae (wollenweber, 1924)
Yazar: MUSTAFA İMREN
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM HALİL ELEKCİOĞLU
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Ziraat Bölümü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışmada, Doğu Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu Bölgeleri buğday alanlarında Tahıl kist nematodu (Heterodera avenae group) türlerinin tanımlanması, tür içi ve türler arası kalıtsal benzerliklerinin araştırılması ile Tahıl kist nematodlarının yaygınlık ve yoğunluklarının tespiti amaçlanmıştır. Ayrıca, Tahıl kist nematodu, Heterodera avenae?nin in ?vitro koşullarda patotipinin belirlenmesi, bazı biyolojik özelliklerinin araştırılması ile bazı buğday genotiplerinin H. avenae karşı reaksiyonlarının tespiti ve H. avenae?nin tarla koşullarında farklı buğday çeşitlerinde meydana getirdiği ürün kaybının araştırılması hedeflenmiştir. Çalışma 2009-2013 yılları arasında laboratuar ve arazi çalışmaları olarak yürütülmüştür. Çalışma sonucunda Doğu Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu Bölgeleri buğday alanlarının % 52?sinin Tahıl kist nematodu ile bulaşık olduğu, en yaygın türün % 51 ile H. avenae olduğu, bunu sırasıyla % 40 ile H. latipons ve % 9 ile H. filipjevi?nin takip ettiği ortaya konmuştur. Tahıl kist nematodu popülasyonları arasında değişik tekrar oranlarında tür içi ve türler arası genotipik farklılıkların olduğu ve H. avenae?nin Doğu Akdeniz Bölgesi patotipinin ?Ha1 patotip? grubuna bağlı ?Ha21? olduğu saptanmıştır. H. avenae?nin üremesi için kumlu toprak tipinin uygun olduğu, nematodun bitkiye dikimle birlikte 2,5 adet ikinci dönem larva/g toprak yoğunluğunda inoküle edilmesi gerektiği, H. avenae yumurtalarından en uygun larva çıkışının 4ºC? de iki ay süreyle, ön inkübasyonda bekletilen kistlerden, 10 ºC'de 191-221 gün inkübasyonunda gerçekleştiği saptanmıştır. Dayanıklılık geni, Cre1?in H. avenae?ye karşı tam bir etkinliğe sahip olmadığı, yerel çeşitlerden Adana 99, Sorgül, Şırnak, Sogol Acırlı?nın ve bazı yabani buğday türlerinin nematoda karşı orta dayanıklı olduğu saptanmıştır. Tarla koşullarında ürün kaybına yönelik olarak yapılan denemelerde, H. avenae kaynaklı ortalama ürün kaybının çeşitlere göre % 4.36-% 25,7 arasında değiştiği tespit edilmiştir.

Abstract:
This study was aimed to determine the identification of Cereal cyst nematode (Heterodera avenae group) species, investigation of intra and inter specific genetic similarities and determination of Cereal cyst nematode distribution and density on wheat growing area in the eastern Mediterranean and southeastern Anatolia regions. Additionally, the identification of Heterodera avenae? pathotype in ?vitro conditions, investigation of its some biological characters, determination of some wheat genotype reactions against to H. avenae and the investigation of yield losses caused by H.avenae on different wheat genotypes in field conditions were also aimed. The study was carried out laboratory and field conditions between the years 2009-2013. The result of the study revealed that 52% of the Eastern Mediterranean and Southeastern Anatolia regions of wheat fields were infested by Cereal cyst nematodes; the most common species was found as H. avenae with 51% infestation rate, and H. latipons and H. filipjevi were followed 40% and 9% infestation rate, respectively. The intra and inter genotypic differences were found among the cereal cyst nematode populations, and H. avenae? pathotype obtained from the eastern Mediterranean region was determined as ?Ha21 pathotype? under ?Ha1 group?. It was also determined that sandy soil was found as the most proper soil type for H. avenae reproduction; the most appropriate inoculum number was 2.5 second stage juveniles/g soil on inoculation to the same planting day; the most suitable hatching condition of juveniles was found from the two months pre- incubated cysts at +4ºC and then 191 to 221 days of incubation at 10 0C. Resistance gene, Cre1, was not show the entire effectiveness against to H. avenae; and from the local varieties, Adana99, Sorgül, Şırnak, Sogol Acırlı and some wild wheat forms were determined as moderately resistant. It was determined that the average yield losses caused by H. avenae were varied between 4.36 % and 25.7 % depending on wheat varieties in the field conditions.