Recâyî'nin Menâkıb-ı Çehâr-yâr'ı (İnceleme-metin 1b-53b)
Recâyî'nin Menâkıb-ı Çehâr-yâr'ı (Review-text 1b-53b)
Yazar: FATIMA KELEŞOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. SEYDİ KİRAZ
Hitit Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Menkabe, Hz. Peygamber'in (s.a.v.), din büyüklerinin, kahramanların, tarihî şahsiyetlerin üstün 
vasıflarını, ahlakî meziyetlerini ve olağanüstü hallerini anlatan edebi bir türdür. Türk İslam 
edebiyatındaHz. Ebubekir, Hz. Ömer, Hz. Osman ve Hz. Ali hakkında yazılmış olan menkabelere 
menâkıb-ı çehâr-yâr denir. Türk İslam edebiyatı alanında muhtevası dört halife olan birçok 
eser te'lif edilmiştir. 15. yüzyılda Recâyî tarafından yazılmış olan Menâkıb-ı Çehâr-yâr da bu 
türde te'lif edilmiş eserlerden biridir.
Kaynaklarda Menâkıb-ı Çehâr-yâr'ın yazarı Recâyî'nin hayatına ve eserlerine dair kesin bilgi 
bulunmamaktadır. Dört halifenin hayatında yaşanan olaylardan ve faziletlerinden bahseden bu 
eser, 2372 beyitten oluşan bir mesnevidir. Bu çalışmada, mesnevinin 1-1125 beyiti
incelenmiştir. Tek nüshası tespit edilebilen eser, Hacı Selim Ağa Yazma Eserler Kütüphanesinin
Kemankeş Koleksiyonunun 411 numarasında bulunmaktadır. Eser 15. yüzyılda yazılmış 
olmasından dolayı Eski Anadolu Türkçesi özelliklerini yansıtmaktadır. Eserde menkabeler 
arasında geçiş yapılırken herhangi bir başlık kullanılmamıştır. Bölümler arasında birer satırlık 
boşluk bırakılmıştır. Müellif dört halifenin menkabelerini oldukça sade ve anlaşılır bir üslup ile 
kaleme almıştır. Eserde, halifelerin üstün özellikleri anlatılmıştır. Hz. Ebubekir'in dürüstlüğü, 
Hz. Ömer'in adaleti, Hz. Osman'ın hayâsı ve Hz. Ali'nin cesareti ve yiğitliği konu edilmiştir. 
Menâkıb-ı Çehâr-yâr adlı bu çalışma giriş ve iki bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde 
menkabe kavramı açıklanmış ve dört halifenin hayatları hakkında kısaca bilgi verilmiştir. 
Birinci bölümde, Recâyî, hayatı ve eserleri genel başlığı altında eserin adı, yazılış tarihi, türü, 
yazılış sebebi, beyit sayısı ve incelenen beyitler ile eser oluşturulurken kullanılan edebi
sanatlar, arkaik kelimeler ve imla özellikleri hakkında bilgi verilmiştir. Aynı bölümde eserdeki 
menkabelerde anlatılan olaylara değinilmiştir. Çalışmamızın ikinci ve son bölümünde eserin
transkripsiyonlu metnine yer verilmiştir.

Abstract:
Legend is a literary genre that describes the superior qualities, moral virtues and extraordinary 
states of religious leaders, heroes and historical figures. In Turkish-Islamic literature, the 
menkabes written about Hz. Ebubekir, Hz. Ömer, Hz. Osman and Hz. Ali are called "menâkıb-ı 
çehâr-yâr". Many works have been written in the field of Turkish-Islamic literature whose 
content is four caliphs. Menâkıb-ı Çehâr-yâr, written by Recâyî in the 15th century, is one of 
such works.
There is no exact information in the sources about the life and works of Recâyî, the author of 
Menâkıb-ı Çehâr-yâr. This work, which talks about the events and virtues that took place in the 
lives of the four caliphs, is a masnavi. 1125 couplets of the work, which consists of 2372 
couplets, have been studied. The work, of which a single copy can be identified, is located in 
the number 411 of the Kemankeş collection of the Hacı Selim Ağa Manuscripts library. Since 
the work was written in the 15th century, it reflects the characteristics of Old Anatolian 
Turkish. No headings were used when switching between the menus in the work. When 
switching between sections, one line of space is left. The author wrote the menkabes of the four 
caliphs in a very simple and understandable style. In the work, the superior characteristics of 
the caliphs are described. The honesty of Hz. Ebubekir, the justice of Hz. Omar, the dignity of 
Uthman and the courage and valor of Hz. Ali were mentioned.
This work, titled Menâkıb-ı Çehâr-yâr, consists of an introduction and two following sections. 
In the introduction, the concept of menkabe is explained and information about the four caliphs 
is given. In the first part, it is tried to give information about the work and its author and to
make a general analysis in the light of the work. In the second part, the transcriptional text of 
the work is included.