Suriyeli göçmenlerin göçmen sağlığı merkezlerinde sunulan sağlık hizmetlerinden yararlanma durumu
The USR e of health services by syrian migrants at migrant health centers
Yazar: HATİCE KELEŞMEHMET
Danışman: PROF. DR. ARZU UZUNER
Marmara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Birinci basamak sağlık hizmetleri = Primary health care ; Göçler = Migrations ; Göçmenler = Emigrants ; Sağlık hizmetleri = Health services ; Sağlık hizmetleri araştırmaları = Health services research ; Sağlık kuruluşları = Health institutions ; Suriyeliler = Syrians ; Toplum sağlık merkezleri = Community health centers ; Uluslararası göç = International migration ; Zorunlu göç = Forced emigration

Özet:
Giriş ve Amaç
Türkiye'ye 2011 yılından bu yana her geçen gün artan sayıda Suriye vatandaşı göç etmektedir. Ülke genelinde Suriyeli göçmenlerin sayısı 3,5 milyonun üzerindedir. Göçmen sağlığı hizmetleri çerçevesinde, 2015 yılından itibaren Suriyelilerin yoğun olarak yaşadıkları yerlerde, tüm göçmenlere birinci basamak sağlık hizmeti vermek üzere göçmen sağlığı merkezleri (GSM) kurulmaya başlamıştır. 
Amaç: İstanbul'da yeni kurulan GSM'lerin fiziksel, işleyiş ve hizmet sunum özelliklerini, GSM'leri kullanan Suriyeli göçmenlerin özelliklerini, GSM'leri kullananların ve merkezlerde çalışan hekimlerin görüş ve önerilerini ortaya koyarak İstanbul'daki GSM'leri ve Suriyeli göçmenlerin GSM'lerden yararlanma durumunu çok yönlü olarak değerlendirmektir. 
Yöntem
Araştırmamız; gözleme dayalı, tanımlayıcı tipte bir araştırma olup İstanbul'daki tüm GSM'lerde 01.05.2018-30.06.2018 tarihleri arasında yürütülmüştür. Araştırmamızın, GSM özellikleri ve merkezlere başvuranların özellikleri olmak üzere iki niceliksel bileşeni ve hekimlerin görüşlerinin sorulduğu niteliksel bileşeni bulunmaktadır. Katılımcılar, GSM'lere sağlık hizmeti almak amacıyla başvuran, araştırmaya katılmayı kabul eden ≥18 yaş Suriyeli göçmenlerden oluşmaktadır. Araştırmada toplam 472 katılımcıya ulaşılması hedeflenmiş, her bir merkezden alınacak katılımcı sayısı merkezlerin aylık başvuru sayıları doğrultusunda tabakalandırılarak belirlenmiştir. Her iki bileşen için iki ayrı anket formu hazırlanmış, GSM özellikleri ile ilgili anket sağlık çalışanlarına; başvuranlara yönelik anket katılımcılara, tercüman eşliğinde yüz yüze görüşme yöntemi ile uygulanmıştır. Katılımcı anketinde soruların Arapça tercümesine de yer verilmiştir. Merkezlerde çalışan hekimlerin görüş ve önerileri ise elektronik posta aracılığı ile alınmış, yanıtlar Türkçe'ye tercüme edilmiştir. İstatistiksel analizlerde sıklık dağılımları, ortalama ve ortanca değerleri hesaplanmış, kategorik değişkenler arası farklar için ki-kare testi, fisher's exact test kullanılmıştır. Açık uçlu sorulara verilen cevaplar ise ortak başlıklar altında değerlendirilmiştir.
Bulgular
Araştırmada toplam 20 merkez değerlendirmeye alınmıştır. Merkezler T.C. Sağlık Bakanlığı-AB ortaklığı ile ayrıca iki ilçede sivil toplum kuruluşları ile yapılan protokoller çerçevesinde işletilmektedir. Merkezlerin tümü başka kurumlara ait binalarda hizmet vermektedir. On sekiz merkezde Suriyeli sağlık çalışanları görev yapmakta; sadece bir merkezde uzman hekimler bulunmaktadır. Merkezlerin tamamında erişkin/bebek/çocuk bağışıklama hizmetleri verilmekte iken merkezlerin hiçbirinde kanser taramaları yapılmamaktadır. Merkezlerden 19'unda kan tetkiki yapılmaktadır. Merkezlerin tamamında bebek/çocuk ve gebe/lohusa izlemi kapsamındaki sağlık hizmetleri verilmekte fakat izlem sistemi olmadığı için rutin izlem yapılmamaktadır. Tüm merkezlerde ücretsiz aile planlaması yöntemi sunulmakta, sadece 10 merkezde RİA uygulanmaktadır. İki merkezde ruh sağlığı hizmetleri ve sosyal hizmetler verilmektedir. 
Araştırmaya toplam 564 göçmen katılmıştır. Katılımcıların %69,8'i kadındır; yaş ortalaması 34,8±13 yıl; ortalama eğitim süresi 8,7±3,8 yıldır; %86,2'sinin kimlik numarası bulunmaktadır; %43,8'i hiç Türkçe bilmemektedir. Bilinen hastalık sıklığı %36,6 olup katılımcıların %32,8'i sürekli ilaç kullanmaktadır. Katılımcıların %16,5'i Türkiye'de sadece GSM'leri kullanmakta iken, %83,5'i diğer sağlık kurumlarına da başvurmaktadır. En sık %79,4 ile hastane, %34,3 ile acil servislere başvuru olmaktadır. GSM'lere en sık başvuru nedenleri; muayene (%72,5), bebek/çocuk aşılaması (%58,5), hasta bebek/çocuk muayenesidir (%57,7). Tercih nedenlerinin başında ücretsiz olması (%71,8) ve Arapça bilen sağlık çalışanı bulunması (%68,6) gelmektedir. Katılımcıların %82,1'i aldığı hizmetlerden memnundur.
Araştırmaya, 12'si Suriyeli, 3'ü Türk olmak üzere 15 hekim elektronik posta aracılığıyla sorulan açık uçlu sorulara yanıt vererek katılmıştır. Hekimlerin görüşleri arasında, merkezlerin kimlik belgesi olmayan göçmenlere de hizmet vermesi, hasta-hekim iletişimini kolaylaştırması gibi olumlu, bazı merkezlerde fiziksel ve hizmet sunum özellikleri açısından yetersizlikler olması gibi olumsuz ifadeler yer almaktadır. Ayrıca, hekimler yaşanılan sorunlarla ilgili ilçe sağlık müdürlüklerinde yetkili kişi bulunmadığını ve eksiklerin proje kapsamında karşılanması nedeniyle alımların uzun sürdüğünü ve birlikte çalışılan kuruluş ile iş birliğinde zorluklar yaşandığını belirtmektedirler. Öneriler arasında ise, aile hekimliği uygulamasına benzer şekilde nüfus kaydı yapılması, bebek/çocuk izlem sistemi kurulması bulunmaktadır.
Sonuç
GSM'ler, ihtiyaç doğrultusunda yeni kurulan merkezler olup başvuranlara koruyucu ve birinci basamak tanı ve tedavi hizmetleri sunulmakta, merkezler arasında fiziksel ve hizmet sunum özellikleri açısından farklılıklar bulunmaktadır. Başvuranların sosyodemografik ve sağlık özellikleri ülkemizdeki Suriyeli göçmenlerin profiline benzemektedir. Merkezlerin ücretsiz olması ve Arapça bilen sağlık çalışanlarının bulunması başvuranlarda genel bir memnuniyet oluşturmaktadır. Göçmenlere sunulan temel sağlık hizmetlerinin başarısını arttırmak için merkezler arasında hizmet kalitesinin standardizasyonunun sağlanması ve ayrı bir yapılanma göstermekte olan göçmen sağlığı hizmetlerinin işleyiş ve kayıt sistemi açısından ulusal sağlık sistemine entegrasyonu önerilebilir.

Anahtar Kelimeler: Göç, sağlık, göçmen sağlığı, göçmen sağlığı hizmetleri, göçmen sağlığı merkezi, Suriyeli göçmenler

Abstract:
Background and Aim
Since 2011, every day an increasing number of Syrian citizens immigrate to Turkey. The number of Syrian migrants is over 3.5 million. Within the framework of migrant health services, as of 2015, migrant health centers (MHC) have been established to provide primary health care services to all migrants in the places where Syrians live.
The aim of the study is to determine the physical, operational and service delivery features of the newly established MHCs in Istanbul, the characteristics of the Syrian migrants using the MHCs, opinions and suggestions of the users of the MHCs and the physicians working in the centers. It is a multi-faceted evaluation of MHCs and Syrian migrants' use of MHCs.
Method
Our research; it is a observational, descriptive study conducted between 01.05.2018-30.06.2018 in all MHCs in Istanbul. The research has two quantitative components in which features of the MHC and the characteristics of the applicants with a qualitative component in which opinions of physicians are asked. Participants is ≥18-year-old Syrian migrants who applied for health services to MHCs and agreed to participate in the study. The aim of the study was to reach 472 participants and the number of participants from each center was determined by layering the monthly number of applications. Two separate questionnaire forms were prepared for both components, and the questionnaire on MHC features was used for health workers; The questionnaire was applied to the participants by face-to-face interview method. The participant survey also included an Arabic translation of the questions. The opinions and suggestions of the physicians working in the centers were received via electronic mail and the answers were translated into Turkish. In the statistical analysis, frequency distributions, mean and median values were calculated, chi-square test for differences between categorical variables, fisher's exact test were used. Responses to open-ended questions were evaluated under common titles.
 
Findings
A total of 20 centers were included in the study. Centers with the Republic of Turkey Ministry of Health-EU partnership is also operated within the framework of the protocols signed with civil society organizations in the two districts. All of the centers serve in buildings belonging to other institutions. Syrian health workers work in 18 centers; there are only one specialist physicians in the center. In all of the centers, adult/baby/child immunization services are provided and no cancer screening is performed in any of the centers. Blood examination is performed in 19 of the centers. In all of the centers, health services are provided in the scope of baby/child and pregnant follow up but no routine follow-up is provided. In all centers, free family planning method is offered, and only 10 centers have intrauterine devices. In two centers, mental health services and social services are provided.
A total of 564 migrants participated in the study. 69.8% of the participants were women; the mean age was 34.8 ± 13 years; the mean duration of education was 8.7 ± 3.8 years; 86.2% have an identification number; 43,8% of them do not speak Turkish at all. The prevalence of known disease is 36,6% and 32,8% of the participants use continuous medication. 16.5% of respondents, while only using MHC in Turkey, 83.5% refers to other health institutions. The most common is the hospital with 79.4% and the emergency services with 34.3%. The most common reasons for referral to MHC; baby/child vaccination (58,5%), baby/child examination (57,7%). The reason for preferring is the fact that it is free (71.8%) and the presence of Arabic medical personnel (68.6%). 82.1% of the participants were satisfied with the services they received.
15 physicians, 12 of whom were Syrians and 3 of them were from Turkey. Among the opinions of physicians are the negative expressions such as the fact that centers provide services to immigrants without identity documents, facilitate patient-physician communication, and have inadequacies in terms of physical and service provision characteristics in some centers. In addition, physicians stated that there is no authorized person in the district health directorates about the problems experienced and that the purchases are long due to the deficiencies being met within the scope of the project and that there are difficulties in the cooperation with the organization. Suggestions include the registration of the population, similar to the family medicine scheme, and the establishment of a baby/child monitoring system.
Conclusion 
MHCs are newly established centers in line with the need, and preventive and primary care and treatment services are offered to the applicants, and there are differences in physical and service delivery characteristics between centers. The sociodemographic and health characteristics of the applicants are similar to those of Syrian migrants in our country. The fact that the centers are free of charge and that there are healthcare professionals who speak Arabic constitute a general satisfaction for the applicants. In order to increase the success of the primary health services offered to migrants, the standardization of service quality between centers and the integration of the migrant health services in the national health system can be suggested.

Keywords: Migration, health, migrant health, migrant health services, migrant health center, Syrian migrants.