PISA 2003 ve PISA 2012 matematik okuryazarlığı üzerine uluslararası bir karşılaştırma: Türkiye ve Finlandiya
An international comparison PISA 2003 and 2012 according to mathematical literacy Turkey and Finland
Yazar: HATİCE GONCA USTA
Danışman: PROF. RAHİME NÜKHET DEMİRTAŞLI
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Ölçme ve Değerlendirme Ana Bilim Dalı / Eğitimde Ölçme ve Değerlendirme Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Finlandiya = Finland ; Karşılaştırmalı eğitim = Comparative  education ; Matematik okuryazarlığı = Mathematical literacy ; Türkiye = Turkey ; Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı = Programme for International Student Assesment

Özet:
Bu araştırmanın amacı PISA 2003 ve 2012 uygulamasına katılan Fin ve Türk öğrencilerin matematik okuryazarlığı performansları ile ilişkili öğrenci ve okul düzeyindeki faktörlerin belirlenmesi ve farklılıkların ortaya konulmasıdır. Bu amaç doğrultusunda öğrenci ile ilişkili olan okulöncesi eğitim alma, anne ve baba mesleği, anne ve baba eğitim düzeyi, sosyo-kültürel indeks, evdeki eğitim kaynaklarının kalitesi, haftalık matematik çalışma süresi, matematikte kendini yeterli bulma, matematikte özgüven, sınıf disiplin ortamı ve okulda teknoloji kullanımı değişkenleri alınmıştır. Okul ile ilgili olarak ise, okulun bulunduğu bölge, okuldaki öğrenci sayısı, okulda kullanılan değerlendirmelerin sıklığı ve okuldaki eğitim kaynaklarının kalitesi değişkenleridir. Araştırmacının amacına ulaşmak için aşamalı doğrusal model (ADM) kullanılmıştır. Elde edilen sonuçlara göre, PISA sonuçlarına göre matematik okuryazarlığı ile ilişkili önemli değişkenlerin başında okulöncesi eğitim gelmektedir. Okul öncesi eğitim alan öğrencilerin matematik başarıları almayanlara göre daha yüksektir. Anne ve baba eğitim düzeyleri değişkenlerinden anne eğitim düzeyi yalnızca PISA 2012 çalışması sonuçlarına göre Finlandiya için anne eğitim düzeyi ile matematik okuryazarlığı arasında pozitif yönlü bir ilişki bulunmaktadır. Aynı şekilde anne ve baba mesleği değişkenleri matematik okuryazarlığı ile pozitif yönde manidar ilişki göstermektedir. Yani üst sosyo-ekonomik düzeydeki mesleklere sahip ebeveynlerin çocuklarının matematik okuryazarlığının manidar bir şekilde yüksek olduğu görülmektedir. Bu sonuçlara paralel olarak sosyo-kültürel indeks ile matematik okuryazarlığı arasındaki ilişki incelendiğinde manidar bir ilişki olduğu görülmüştür. Evdeki eğitim kaynaklarının kalitesi arttıkça Türkiye PISA 2012 çalışmasına ve Finlandiya PISA 2003 çalışmasına göre matematik okuryazarlığı da artmaktadır. Matematikte kendini yeterli görme ve matematikte özgüven değişkenleri matematik başarısı ile ilişkili önemli değişkenlerdendir. Hem Türkiye hem de Finlandiya için PISA 2003-2012 verilerine göre matematikte kendini yeterli görme ile matematikteki özgüven değişkenleri arasında manidar bir ilişki bulunmuştur. Matematik dersinde disiplin ortamı Türkiye için PISA 2003 ve PISA 2012 verilerine göre matematik başarısı ile manidar ilişki göstermektedir. Bunun yanında Finlandiya için her iki PISA çalışmasında da manidar ilişki göstermektedir. Teknolojiyi eğlenme amacı ile kullanma değişkeni ise Türkiye'de matematik başarısı ile ilişkili bulunmazken Finlandiya'da her iki yılda da negatif ilişkili bulunmuştur. 
Okul düzeyi değişkenleri incelendiğinde ise; okulun bulunduğu yerleşim yeri büyüklüğünün matematik okuryazarlığı ile ilişkisinin incelenmesi sonucunda Türkiye için PISA 2003 verilerine göre pozitif bir ilişkili bulunurken, Finlandiya için PISA 2012 verilerine göre negatif bir ilişkili bulunmuştur. Okuldaki öğrenci sayısı değişkeni PISA 2012 verilerine göre Türkiye için negatif ilişkili iken Finlandiya için manidar düzeyde ilişkili olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Okulda yapılan değerlendirme sıklığı değişkeni PISA 2012 çalışması verilerine göre Türkiye için pozitif yönde manidar bulunmuştur. 
Öğrenci ve okul düzeyi değişkenlerin ortak etki sonuçları incelenmiştir.  Türkiye PISA 2003 ve PISA 2012 sonuçlarına göre okulun bulunduğu bölge büyük şehre doğru gittikçe sınıf disiplininde ve matematik ders çalışma süresinde artış gözlenmektedir. Türkiye PISA 2012 matematik okuryazarlığı üzerinde okulun bulunduğu bölge matematik okuryazarlığı ile ortak ilişkisi manidar olan diğer değişkenler; okul öncesi eğitim alma, anne mesleği, sosyo-kültürel indeks ve evdeki eğitim kaynaklarıdır. 
Elde edilen sonuçlara yönelik olarak; okullar arası farklılığı azaltacak önlemler alınabilir. Aile eğitim düzeyinin ve sosyo-kültürel indeksin matematik okuryazarlığı üzerindeki etkisinin önemi bakımından aileler bilinçlendirilebilir. Öğrenciler kendilerini daha yeterli bulmaları ve özgüvenlerinin artması cesaretlendirilerek sınıf içi etkinliklerde buna özen gösterilebilir. Öğrenciler teknolojiyi eğitim amaçlı kullanmaları için bilinçlendirilebilir.

Abstract:
The purpose of this study is to reveal the determination of factors and differences at student and school level associated with mathematical literacy performance of Finn and Turkish students attending PISA 2003 and 2012 application. In line with this purpose, the variables - pre-school education, parents' occupations, parents' educational level, socio-cultural index, the quality of domestic educational resources, weekly mathematical study duration, feeling adequate for mathematics, self-confidence in mathematics, discipline circumstances in classroom and the use of technology at school- which have relation to the student have been taken into consideration. And the variables related to school are school's location, the number of students at school, the frequency of evaluations used at school and the quality of educational resources at school. Hierarchicall Linear Model has been used by the researcher to achieve his purpose. According to the results conducted and PISA results, pre-school education is the most important of the primary variables associated with mathematical literacy. The mathematical success of students who have pre-school education is higher than those who haven't it. Of the variable parents' educational levels, mother's education level has shown a positive relation with mathematical literacy for Finland according to only PISA 2012 study results. Similarly, the variable parents' occupation has shown a meaningful positive relation with mathematical literacy. In other words, it has been observed that the mathematical literacy of children from upper socio-economic level is high in a meaningful way. In parallel with these results, when the relation between socio-cultural index and mathematical literacy is examined, a meaningful relation between them will be seen.  As the quality of domestic educational resources increases, the mathematical literacy increases as well, according to Turkey PISA 2012 study and Finland PISA 2003 study. The variables feeling adequate for mathematics and self-confidence in mathematics are among the other important variables associated with mathematical literacy. A meaningful relation has been observed between the variables feeling adequate for mathematics and self-confidence in mathematics for both Turkey and Finland according to PISA 2003-2012 data. Discipline circumstances in mathematics course have shown a meaningful relation with mathematical success for Turkey according to PISA 2003-2012 data. Moreover, it has shown a meaningful relation for Finland in both PISA studies. And the variable using technology as an entertainment tool has no relation with mathematical success in Turkey; however, it has a negative relation in Finland in the both years.
Also, when the school variables are examined, a positive relation is observed between the size of the place in which the school is located and mathematical literacy for Turkey according to PISA 2003 data, but a negative relation for Finland according to PISA 2012 data. The variable student number at a school has shown a negative relation for Turkey according to PISA 2012, but it has been observed that there isn't a meaningful relation at high level for Finland. The variable frequency of evaluations used at school has been found meaningful in a positive way for Turkey according to PISA 2012 data.
The common impact results of student and school level variables have been examined. According to the results of PISA 2003 and PISA 2012 for Turkey, as the size of the place in which the school is located turns into a big city, an increase in classroom discipline and mathematics studying duration is observed. The other meaningful variables apart from school's location associated with mathematical literacy for Turkey PISA 2012 are  pre-school education, mother's occupation, socio-cultural index and  domestic educational resources.
As a result of the data collected, precautions which reduce differentiation among schools can be taken. The awareness of families can be raised in regard to important impacts of family education level and socio-cultural index on mathematical literacy. Intraclass activities can be paid more attention by encouraging students to feel themselves adequate and have self-confidence. The awareness of students can be raised so that they can use technology for educational purposes.