Behçet Kemal Çağlar: Hayatı, sanatı ve eserleri
The life, art and works of Behçet Kemal Çağlar
Yazar: ÜNAL KURTOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. ÖZNUR ÖZDARICI
Kırıkkale Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Yeni Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Biyografi = Biography ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: 20. yüzyıl = 20. century ; Atatürk Dönemi = Atatürk Period ; Biyografi = Biography ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Yeni Türk edebiyatı = New Turkish literature

Özet:
"Behçet Kemal Çağlar: Hayatı, Sanatı ve Eserleri" başlıklı bu yüksek lisans tezi, konu olarak Behçet Kemal Çağlar'ın edebiyat tarihindeki yeri ve önemini tespit etme gayesiyle hazırlanmış bir monografi araştırmasını ihtiva etmektedir. Behçet Kemal'in şahsiyetini, edebiyat sosyolojisi bağlamında incelemeyi esas alan bu araştırmada; sanatçının hayatı, sanat algısı ve eserleri, kültür tarihi zemininde yeni bir bakış açısıyla değerlendirilmeye çalışılmıştır. Değerlendirme yapılırken yöntem olarak iki temel ekol üzerinden gidilmiştir: Sanatkârın içinde bulunduğu dönemin sosyal, siyasal ve yazınsal zihniyetinin araştırmasını tümdengelim yaklaşımıyla ele alan Köprülü ekolü ve metin tahlili metodunda tümevarım yaklaşımıyla eseri esas alan Kaplan ekolü. Bu sebeple, Behçet Kemal Çağlar'ın hayatı ve eserleri irdelenirken tanıklık ettiği dönem zihniyetinin hususiyetleri; sanatçıya ve eserlerine olan tesiri bağlamında göz önüne alınmış ve çalışma, XX. asır dönem anlayışıyla sınırlandırılmıştır. Bu bakımdan araştırma; dört ana kısımdan oluşmaktadır. 

Giriş bölümünde; konunun önemi, araştırmanın amacı, kapsamı ve düzeninden söz edilmiştir. Akabinde, Behçet Kemal'den söz eden belli başlı araştırmalar tanıtılmıştır. Bunun için YÖK Dokümantasyon Merkezindeki arşiv başta olmak üzere muhtelif veri tabanlarında arşiv taraması yapılmıştır. Bu tarama neticesinde Behçet Kemal'in edebiyat araştırmalarındaki yeri ve önemine dair elde edilen bulgular üzerinde durulmuştur. Ardından, çalışma konusunun temelindeki monografik hususlar kuramsal bir çerçevede değerlendirilmiştir. Bu değerlendirmede; sanatçının XX. asır edebiyat muhitindeki izini sürebilmek için çeşitli edebiyat araştırmaları ve tarihleri gözden geçirilmiştir. Bu tetkikte görülmüştür ki, literatürdeki mevcut çalışmalar, Çağlar'ın sanatkârlığını ve ortaya koyduğu eserleri izah etmede yetersiz kalmıştır.

İkinci bölüm Behçet Kemal'in hayatı konusuna ayrılmıştır. Sanatçının hayatı;   hususi ve edebî olmak üzere iki yönden incelenmiştir. Hususi hayatı kısmında; doğumu, aile efradı, çocukluk ve tahsil dönemleri, meslek, siyaset ve memuriyet faaliyetleri, son sözü ve vefatı başlıkları ele alınmıştır. Ardından, sanatçının hayatındaki önemli noktaların, mümkün olabildiği kadarıyla üzerinde durulmuş ve hayat kronolojisinin dökümü yapılmıştır. Edebî hayatı ve sanatı başlığında ise; sanatçının fikir ve sanat dünyasına tesir etmiş iki önemli isim üzerinde durulmuştur. Bu doğrultuda Behçet Kemal'in babası Şaban Hami Bey'in ve Millî Mücadele Dönemi'nin kahramanı Halaskâr Gazi Mustafa Kemal'in; sanatçı ile olan ilişkisi irdelenmiştir. Akabinde, Behçet Kemal'in sanatındaki gaye ve Türklük şuurunun araştırması yapılarak sanatçının bu yöndeki faaliyetlerine de değinilmiştir.

Üçüncü bölüm, sanatçının eserlerine yönelik yapılan tetkikleri kapsamaktadır. Bu tetkikte; hakkında yeterli bilgi olmayıp literatürde yer almayan yahut sadece ismen var olan ve mahiyetine yönelik sistemli bir tasnifin yapılmadığı görülen dağınık haldeki eserlerin, kronolojik sıra gözetilerek bir araya getirilmesi, literatüre tanıtılması ve bu sebeple de tam bir dökümünün yapılması amaçlanmıştır. Bu bakımdan eser tetkikinde birden fazla veri tabanı incelemesi yapılmış ve eserlerin tamamı gözden geçirilmiştir. Bu konudaki araştırmada, Ankara Millî Kütüphane Arşivi esas alınmış ve kaynakların birinci baskıları taranarak sanatçının; toplam kırk eserinin olduğu yeni bir bulgu olarak tespit edilmiştir. Bu bağlamda, sanatçının eserleri tetkik edilirken dil, üslup ve tema konusunda ayrıntıya girilmemiş, eserlerin muhtevasından ve içerik düzeninden genel hatlarıyla söz edilerek literatüre sunulması hedeflenmiştir. Eserler; "Müstakil Şiirler", "Oyunlar", "Destanlar", "Anılar", "Gezi Yazısı", "Biyografik Eserleri", "Araştırma Eserleri", "Günümüz Türkçesine Aktardığı ve Sadeleştirme Yaptığı Eserler", "Derleme Eserleri", "Henüz Basılmamış Eserleri" ve "Vefatının Ardından Adıyla Basılmış Eserler" olmak üzere on bir alt başlıkta tasnif edilerek incelenmiştir.

Çalışmanın vardığı netice ve araştırma süresince yararlanılan kaynakların ayrıntılı dökümü ise dördüncü bölümde ele alınmıştır. Araştırmanın "Sonuçlar ve Tartışma" kısmında, tetkik süresince elde edilen bulguların değerlendirmesi yapılmış ve sonrasında yararlanılan kaynaklar alt başlıklara ayrılarak "Kaynakça" başlığında verilmiştir. Çalışmaya esas arşiv incelemesinde elde edilen orijinal vesikalar da sanatçının hayatına dair oldukça önemli bilgiler içermektedir. Bu kapsamda; araştırma sürecinde toplam 130 vesikaya ulaşılmış ve bu vesikalar,                        arşiv soruşturmasında kullanılan resmî yazışma evraklarıyla birlikte tezin ek kısmında belli bir tertiple sunulmuştur. Bu bakımdan çalışmanın ek kısmı; oldukça özgün ve mühim bulgular içermektedir.

Anahtar Kelimeler: Behçet Kemal Çağlar, Halaskâr Gazi, XX. yüzyıl, edebiyat ve kültür tarihi, edebiyat sosyolojisi, monografi.

Abstract:
"Behçet Kemal Çağlar: His Life, Art and Works", this master's thesis contains a monograph research prepared with the aim of determining the place and importance of Behçet Kemal Çağlar in the history of literature. In this research, which is based on examining Behçet Kemal's personality in the context of sociology of literature, the life, art perception and works of the artist have been tried to be evaluated from a new perspective on the ground of cultural history. While making the evaluation, two basic schools were followed as a method: Köprülü's school, which deals with the research of the social, political and literary mentality of the period in which the artist lived with a deductive approach, and Kaplan's school, which is based on the work with an inductive approach in the text analysis method. For this reason, while examining the life and works of Behçet Kemal Çağlar, the characteristics of the mentality of the period he witnessed were taken into consideration in the context of its influence on the artist and his works, and the study was limited to the understanding of the XXth century period. In this respect, the research consists of four main parts.

In the introduction, the importance of the subject, the purpose, scope and organization of the research are mentioned. Subsequently, the main studies mentioning Behçet Kemal are introduced. For this purpose, an archive search was made in various databases, especially the archive in the YÖK Documentation Center. As a result of this search, the findings on the place and importance of Behçet Kemal in literary studies are emphasized. Then, the monographic issues underlying the subject of the study were evaluated in a theoretical framework. In this evaluation, various literary studies and histories were reviewed in order to trace the artist in the literary milieu of the twentieth century. This examination has shown that the existing studies in the literature are insufficient in explaining Çağlar's artistry and his works.

The second chapter is devoted to Behçet Kemal's life. The artist's life is analyzed in two aspects: private and literary. In his personal life; his birth, family members, childhood and education periods, profession, politics and civil service activities, last words and death are discussed. Then, the important points in the artist's life are emphasized as much as possible and the chronology of his life is analyzed. Under the heading of his literary life and art, two important names who influenced the artist's world of ideas and art are emphasized. In this direction, the relationship between Behçet Kemal's father Şaban Hami Bey and the hero of the National Struggle Period, Gazi Mustafa Kemal, was analyzed. Subsequently, the purpose of Behçet Kemal's art and the consciousness of Turkishness were investigated and the artist's activities in this direction were also mentioned.

The third section covers the research on the artist's works. The aim of this survey is to bring together the scattered works, about which there is not enough information, which are not included in the literature or which exist only by name and for which no systematic classification has been made, in chronological order, to introduce them to the literature and therefore to make a complete breakdown. In this respect, more than one database was examined and all of the works were reviewed. In the research on this subject, the Ankara National Library Archive was taken as a basis and the first editions of the sources were scanned and it was determined as a new finding that the artist had a total of forty works. In this context, while examining the works of the artist, it was aimed to present them to the literature by mentioning the content and content organization of the works in general terms without going into detail about language, style and theme. The works are classified and analyzed under eleven sub-headings: "Independent Poems", "Plays", "Epics", "Memoirs", "Travel Writings", "Biographical Works", "Research Works", "Works Translated into Modern Turkish and Simplified Works", "Compilation Works", "Unpublished Works" and "Works Published after his death".

The conclusion of the study and the detailed breakdown of the sources utilized during the research are discussed in the fourth chapter. In the "Results and Discussion" section of the study, the findings obtained during the investigation are evaluated and then the sources utilized are divided into subheadings and given under the heading "Bibliography". The original documents obtained in the archive examination based on the study also contain very important information about the artist's life. In this context, a total of 130 documents were accessed during the research process and these documents, together with the official correspondence documents used in the archival investigation, are presented in a certain order in the appendix of the thesis. In this respect, the appendix of the study contains very original and important findings.

Key Words: Behçet Kemal Çağlar, Halaskâr Gazi, XX. century, literary and cultural history, sociology of literature, monograph.