Hastane işletmelerinde başarı değerlemesi sürecinde kullanılan mali kriterler ve analiz
Financial criteria which are used in success evaluation process in hospital enterprises and analysis
Yazar: CEMRE EDA YAR
Danışman: PROF. DR. AHMET AKSOY
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Sağlık Kurumları Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management ; İşletme = Business Administration
Dizin: Başarı = Success ; Başarı değerleme = Success evaluation ; Finansal analiz = Financial analysis ; Hastane işletmeleri = Hospital organizations ; Hastaneler = Hospitals ; Mali kural = Fiscal rule ; Sağlık hizmetleri = Health services ; İşletmeler = Businesses

Özet:
Neo-liberal bir politika ürünü olan Sağlıkta Dönüşüm Programının uygulanmaya başlaması ile sağlık hizmetlerinin sunumunda, örgütlenmesinde ve finansmanında önemli değişiklikler gerçekleştirilmiştir. Sağlık Bakanlığı'nın sağlık hizmetleri sunumundaki rolü geri plana alınarak, düzenleyici ve denetleyici rolü ön plana çıkarılmış, tek çatı altında toplanan kamu hastaneleri idari ve mali açıdan özerkleştirilerek, piyasa koşullarına adapte edilmiştir. Ayrıca, sosyal güvenlik kurumları tek merkezde birleştirilmiş, Genel Sağlık Sigortası uygulaması başlamış ve sağlık hizmetleri sunumunda desteklenen özel sektörün payı artırılmıştır. Sağlık sisteminde yaşanan piyasa yönlü söz konusu bu değişimler, sağlığın temel bir insan hakkı olmaktan uzaklaşmaya başladığına,  sağlık hizmetlerine erişimde eşitsizlik, adaletsizlik gibi problemlerin yaşandığına, sağlık harcamalarının artığına ve sağlık alanında etkin ve bağımsız bir denetim mekanizmasının kurulması gerekliliğine yönelik tartışmaları gündeme getirmiştir. Bu çalışmada, kamu yararını ve piyasa aktörlerini gözeterek, sağlık kurum ve kuruluşları arasındaki rekabetin belirli standartta gerçekleştirilmesini ve sağlık hizmetlerinin adil, eşit ve hakkaniyetli bir biçimde sunulmasını sağlayan hipotetik bir bağımsız idari otorite modelinin geliştirilmesi ve hastanelerde finansal başarısızlığın tespit edilmesi amaçlanmıştır. Çalışma amacı doğrultusunda, "Sağlık Kurumlarını Düzenleme ve Denetleme Kurumu" adı ile hipotetik bir model geliştirilmiştir. Bununla birlikte, Türkiye'de 2014-2016 yılları arasında üç büyük ilde faaliyetlerine devam eden genel hastaneler, eğitim araştırma hastaneleri ve dal hastanelerinden oluşan, toplam 92 kamu hastanesi kapsamında bir araştırma gerçekleştirilmiştir. Araştırma sonucunda, finansal yönetimde etkinliğin sağlanmasına yardımcı olmak üzere, iç ve dış denetimlerde kullanılabilir nitelikte olan, aynı zamanda denetim personeline ve hastane yöneticilerine erken uyarı sinyali verebilen üç farklı finansal başarısızlık tahmin modeli geliştirilmiştir. Kamu hastanelerine yönelik finansal başarısızlık tahmin modelinin geliştirilmesinde, çok değişkenli istatistiksel analiz yöntemlerinden biri olan Lojistik Regresyon Analizi yöntemi kullanılmıştır. Lojistik regresyon analizi sonucunda, kamu hastanelerine yönelik geliştirilen finansal başarısızlık tahmini modellerinin istatistiksel açıdan anlamlı oldukları tespit edilmiştir. Geliştirilen modellerin sırasıyla % 79,3, % 91,3 ve % 71,7 doğru sınıflandırma başarısı gösterdikleri belirlenerek, yüksek tahmin gücüne sahip oldukları sonucuna ulaşılmıştır. Elde edilen sonuçlar, hastanelere yönelik finansal başarısızlık tahmininde, lojistik regresyon yönteminin önemli bir araç olarak kullanılabileceğini göstermektedir.

Abstract:
The significant alterations have been made in the provision, organization and financing of health services at the beginning of the implementation of the Health Transformation Program which is a neoliberal policy product. The role of the Ministry of Health in the provision of health services has been pushed something into the background. The public hospitals which have been gathered under one roof have been autonomised in terms of the regulatory and supervisory roles, thus they have been adapted to market conditions. In addition, the social security institutions gathered at a single center, the implementation of the General Health Insurance began, the share of the private sector which is supported in the provision of health services was increased. The market-oriented changes in the health system made the debates about the fact that health has started to move away from being a basic human right a current issue. In addition, they made the debates on the problems such as inequality and unfairness in access to health services, the increase of health expenditures, the necessity of establishing an effective and independent control mechanism in the field of health a current issue. In this study, it was aimed to present a hypothetical independent administrative authority model proposal to enable competition between health institutions and organisations in accordance with certain standards, to provide health services in a fair, equitable manner and to determine the financial failure in hospitals according to public interest and market actors. A hypothetical model as "the Institution of Regulation and Supervision of Health Institutions" was developed in accordance with the aim of the study. In addition, a study including a total of 92 public hospitals consisting of general hospitals, training research hospitals and branch hospitals in three large cities of Turkey, which was conducted between 2014 and 2016.  As a result of the study, three different prediction models for financial failure which give early warning signals to hospital staffs and managers, that can be used in internal and external audits, have been developed to help ensuring effectiveness in financial management. The Logistic Regression Analysis method, which is one of the multivariate statistical analysis methods, was used in the development of the financial failure prediction model for public hospitals. As a result of logistic regression analysis, the developed financial failure prediction models for public hospitals were statistically significant. In addition, the developed models achieved classification accuracy as 79.3%, 91.3% and 71.7%, respectively, thus their prediction power was high. The results show that the logistic regression method can be used as an important tool in the prediction of financial failure of hospitals.