Denetimli serbestlik tedbiri altında bulunan madde kullanım bozukluğu olan bireylere yönelik geliştirilen karar verme becerileri eğitim programının  etkinliğinin değerlendirilmesi
Evaluation of the effectiveness of the decision making skills training program developed for individuals with substance use disorders under the probation system
Yazar: DİLEK ÖKER KELEŞ
Danışman: PROF. DR. ZEKİ YÜNCÜ
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Madde Bağımlılığı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Psikiyatri = Psychiatry ; Psikoloji = Psychology ; Uyuşturucu Alışkanlığı ve Alkolizm = Drug Addiction and Alcoholism
Dizin: Denetimli serbestlik sistemi = Probation system ; Karar verme = Decision making ; Karar verme teknikleri = Decision making techniques ; Madde kullanım bozuklukları = Substance-related sdisorders

Özet:
Günlük yaşantımızda pek çok durum karşısında kararlar verilmektedir. Karar verme süreçlerimizi etkileyen pek çok unsur vardır. Bunlardan birisi de madde kullanımıdır. Madde kullanım bozukluğu olan bireylerin panik ve dürtüsel hareket etmeksizin daha etkin ve dikkatli nasıl karar verebilecekleri konusunda farkındalık kazanmaları ve karar verme mekanizmaları üzerinde etkili olabilecek diğer faktörlere ilişkin bilgi sahibi olmaları amacıyla bu çalışma gerçekleştirilmiştir. Bağımlı bireylerin kazanılan bazı beceriler ile yaşamlarını daha kolay idam ettirmeleri hedeflenmektedir. Bu kapsamda Karşıyaka Denetimli Serbestlik Müdürlüğünde madde kullanım bozukluğu olan 72 bireyle çalışma gerçekleştirilmiştir. 36 kişi deney grubuna 36 kişi ise kontrol grubuna random olarak atanmıştır. Deney grubundaki katılımcılara araştırmacı tarafından geliştirilen "karar verme becerileri eğitim programı" uygulanmıştır, kontrol grubu ise denetimli serbestlik tedbiri kapsamında seminerlere katılmıştır. Hem deney grubu, hem kontrol grubuna öntest-sontest kapsamında Global Değerlendirme Ölçeği, Melbourne Karar Verme Ölçeği, Barratt Dürtüsellik Ölçeği ve Stresle Başa Çıkma Tarzları Ölçeği uygulanmıştır. Karar verme becerileri eğitim programının tamamlanmasından 3 ay sonra, müdahale programının etkisinin devam edip etmediğini değerlendirmek adına deney grubuna izlem yapılmıştır.  Araştırmada elde edilen sonuçlar SPSS 18 paket programında frekans ve yüzde dağılımları, ki kare ve korelasyon analizleri, Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi ve Mann Whitney U Testi ile değerlendirilmiştir.
Araştırma sonuçları incelendiğinde işlevsellik düzeyleri açısından deney ve kontrol grubu arasında anlamlı bir farklılaşma olmadığı gözlenmiştir. Karar verme becerileri eğitim programının madde kullanım bozukluğu olan bireylerin karar vermede özsaygılarının artmasında etkili olduğu, müdahale programına tabi olan deney grubunun, dikkatli karar stili, kaçıngan karar stili, erteleyici karar stili alt boyutlarında istatistiksel olarak p<.05 düzeyinde anlamlı sonuç elde edildiği gözlenmiştir. Kontrol grubunda karar vermede özsaygı ve karar verme stillerinde anlamlı bir değişimin olmadığı sonucu elde edilmiştir. Hem deney hem kontrol grubunun dürtüsellik seviyelerinin çok da düşük olmadığı, madde kullanım bozukluğu olan her iki grubun dürtüsel özellikler sergiledikleri gözlenmiştir. Karar verme becerileri eğitimine tabi olan deney grubunun dürtüsellikle ilgili farkındalığının arttığı ve dürtüsellik düzeyinde düşüş olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Karar verme becerileri eğitimi almayan sadece seminerlere katılım gösteren kontrol grubunda ise dürtüsellik düzeylerinde bir değişim olmadığı görülmüştür. Karar verme becerileri programı uygulanan deney grubunun, stres toplam puanı, çaresiz yaklaşım alt boyutu, boyun eğici yaklaşım alt boyutunda ve pasif başa çıkma tarzında istatistiksel olarak p<.05 düzeyinde anlamlı sonuç elde edilmiştir. Kontrol grubunda ise stres toplam puanı ve diğer alt boyutları açısından öntest ve sontest puanları arasında anlamlı bir farklılık elde edilmediği gözlenmiştir.  
Sonuç olarak karar verme becerileri eğitim programının madde kullanım bozukluğu olan bireylerin karar vermede özsaygılarının artmasında, daha dikkatli karar vermelerinde, dürtüsellik seviyelerinin düşmesinde ve stres düzeylerinin azalmasında etkili olduğu saptanmıştır.

Abstract:
In our daily life, decisions are made against many situations. There are many factors that affect our decision making processes. One of these is substance use. This study was carried out in order to raise awareness about how individuals with substance use disorders can make decisions more effectively and carefully without acting panic and impulsive and to have information about other factors that may affect decision-making mechanisms. It is aimed for the addicted individuals to execute their lives more easily with some skills gained. In this context, 72 individuals with substance use disorders were conducted at the Karşıyaka Probation Office. 36 people were randomly assigned to the experimental group and 36 people to the control group. "Decision making skills training program" developed by the researcher was applied to the participants in the experimental group, while the control group attended the seminars within the scope of the probation measure. Global Assessment Scale, Melbourne Decision Making Scale, Barratt Impulsivity Scale and Stress Coping Scale were applied to both experimental and control groups within the scope of pretest-posttest. Three months after the completion of the decision-making skills training program, a follow-up was performed to the experimental group to assess whether the effect of the intervention program continues. The results obtained in the study were evaluated in SPSS 18 package program with frequency and percentage distributions, chi-square and correlation analysis, Wilcoxon Signed Ranks Test and Mann Whitney U Test.
When the results of the research were examined, it was observed that there was no significant difference between experiment and control groups in terms of functionality levels. It was observed that the Decision Making Skills Training Program was effective in increasing the self-esteem of individuals with substance use disorder, and the experimental group subjected to the intervention program had statistically significant results at the level of p <.05 at the sub-dimensions of careful decision style, avoidant decision style, and deferral decision style. It was concluded that there was no significant change in self-esteem and decision-making styles in decision-making in the control group. It was observed that the impulsivity levels of both the experimental and the control groups were not very low, and both groups with substance use disorder exhibited impulsive features. It was concluded that the awareness of the experimental group, which is subject to decision-making skills training, increased and impulsivity decreased. It was observed that there was no change in impulsivity levels in the control group, which did not receive training in decision-making skills, only in the seminars. In the experimental group, where the Decision Making Skills Program was applied, the total score of Stress, Helpless sub-dimension, Submissive approach sub-dimension, and passive coping style were statistically significant at the level of p <.05. In the control group, no significant difference was observed between the pre-test and post-test scores in terms of stress total score and other sub-dimensions.
As a result, it was found that the decision-making skills training program was effective in increasing self-esteem of individuals with substance use disorders, making more careful decisions, decreasing impulsivity levels and decreasing stress levels.