Balıkesir Havran'daki zeytinyağı fabrikalarının endüstri mirası kapsamında değerlendirilmesi
Assessment of olive oil factories in Havran, Balikesir, in the context of industrial heritage
Yazar: ÖZGE YAVUZ
Danışman: PROF. DR. DEMET BİNAN
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Restorasyon ve Koruma Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Zeytinden zeytinyağı elde etme yöntemleri eski çağlardan bu yana gelişerek ilerlemiştir. Bu çalışmada Balıkesir'in Havran ilçesindeki endüstri mirası yapıları niteliğindeki zeytinyağı fabrikaları incelenmiştir. Çalışmanın amacı bahsi geçen endüstri mirası yapılarının tarihi ve mimari açıdan incelenerek mevcut durumlarının tespiti, belgelenmesi ile geçirdikleri değişim ve bozulmalar doğrultusunda koruma yaklaşımlarının belirlenmesidir. Çalışmanın ilk bölümünde ulusal ve uluslararası tüzüklerden ve anlaşmalardan faydalanılarak endüstri mirası kavramından ve endüstri mirası öğelerini koruma yaklamışımının nasıl olması gerektiğinden bahsedilmiş, dünyadan ve ülkemizden endüstri mirası yapılarının değerlendirilmesine dair örnekler verilmiştir. Bu bölümü takiben zeytinyağı üretimi ve bu üretimin tarihsel gelişimi anlatılmıştır. Sıradaki bölümde Havran' da geleneksel yöntemle üretim yapmış olan, ancak günümüzde üretim yöntemini veya işlevini değiştirmiş ya da terk edilmiş zeytinyağı fabrikaları konum ve kimlik bilgileri, mimari özellikleri ve bozulma durumları başlıkları altında incelenmiştir. Elde edilen veriler bu çalışma için geliştirilen envanterle belgelenmiştir. Envanter sistemi ve sistemde karşılık gelen kavramlar açıklanmıştır. Üretim sürecindeki işleve bağlı mimari biçimlenme plan ve kesit düzleminde anlatılmıştır. Takiben gelen bölümde belgelenen fabrikaların önemi ve korunmasının önündeki sorunlar yer almaktadır. Tek yapı ölçeğinde Abdullah Ertem Zeytinyağı Fabrikası'nın dönem analizleri, kısmi restitüsyon ve restorasyon projeleri koruma önerisi olarak hazırlanmıştır. Tespit edilen fabrikalara envanter verileri doğrultusunda yeni işlevler önerilmiş ve bu fabrikalar ile ilçenin müzelerini içeren bir endüstri rotası oluşturulmuştur. Son bölümde ise Havran ilçesinde yapılan tüm çalışmaların sonucu sunulmaktadır.

Abstract:
Methods of obtaining olive oil from olives have evolved and progressed since ancient times. In this study, the industrial heritage structures of olive oil factories in the Havran district of Balıkesir have been examined. The aim of the study is to investigate these industrial heritage structures from historical and architectural perspectives, document their current conditions, and determine preservation approaches based on the changes and deteriorations they have undergone.The first part of the study discusses the concept of industrial heritage and the necessary preservation approaches for industrial heritage elements, drawing from national and international regulations and agreements. Examples of industrial heritage structures from around the world and our country are provided. Following this section, the production of olive oil and its historical development are explained. In the next section, olive oil factories in Havran, which were traditionally operated but have now changed their production methods or functions, or have been abandoned, are examined in terms of their location, identity information, architectural features, and deterioration status. The data obtained is documented using the inventory developed for this study. The inventory system and corresponding concepts have been elucidated. The architectural configuration, contingent upon the functional aspects during the production process has been delineated in plan and section. The subsequent section includes the significance of the documented factories and the challenges in their preservation. For the Abdullah Ertem Olive Oil Factory at the single-building scale, period analyses, partial restitutions, and restoration projects are proposed for preservation. New functions for the identified factories are suggested based on inventory data, and an industrial route is created, including these factories and the museums of the district. Finally, the last section presents the results of all the studies conducted in the Havran district.