Neo-liberal dünya düzenine karşı direnişin grafik dili
The graphic language of resistance against the neo-liberal world order
Yazar: DEVRİM TÜRKER
Danışman: PROF. DR. HACI YAKUP ÖZTUNA
Dokuz Eylül Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Grafik Ana Sanat Dalı
Derece: Sanatta Yeterlik, 2024
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
İçinde var olduğumuz tarihsel an, 1980'lerden itibaren hayatımızın her alanına sızmayı başaran kapitalist bir örgütlenme modeli olan neo-liberalizmin, kademeli olarak çözülmeye başlaması ve beraberinde gelen neo-faşist, neo-popülist iktidarların yükselişi ile tanımlanır. Neo-liberalizmin aşındırıcı ve yıkıcı doğası, insanlığın sosyo-ekonomik ve ideolojik evrenini tahrip ettiği gibi, kültürel evrenini de derinden etkilemekte, küresel toplumsal muhalefetin sistematiğini de dönüştürmektedir. Bu tezin öncelikli amacı, neo-liberalizme karşı oluşan küresel direnişin estetik pratiklerini ve anti-kapitalist toplumsal hareketlerin tasarım felsefesi içinde grafik tasarımın rolünü analiz etmektir. Ayrıca, grafik tasarımcının aktivizm içindeki politik duruşunu tartışmaya açarak; direnişin estetik unsurlarının yanı sıra, daha adil, daha özgür ve daha insancıl bir geleceği ilerletebilecek tasarım yaklaşımları hakkında kapsamlı bir anlayış geliştirme çabalarına katkıda bulunmayı da hedefler.
Bu tezin kapsamını oluşturan ve kronolojik olarak irdelenen tarihsel dönemler, anti-kapitalist grafik tasarımcıların, tasarım kolektiflerinin ve karşı-kültür hareketlerinin düşüncelerinin ve grafik çıktılarının ayrıntılandırılmasından; daha geniş eğilimlere ve döneminin estetik yönelimlerini belirleyen sanat ve tasarım akımlarının yaklaşımlarını incelemeye dek uzanan bir kurguyla anlatılmıştır. Gündelik hayatı somutlaştırmada kilit rolü olan grafik tasarım, aynı zamanda içinde barındırdığı çoğulcu ifade potansiyeli ile toplumsal deneyimlerimize ahenk katan bir disiplindir. Dekoratif sanatlardan doğup profesyonel bir meslek olarak kabul görmeye evrildiği modernizm döneminde; biçimin görsel kültür ürünlerinin içeriği hâline geldiği postmodernizm döneminde; nihayetinde hakikat kavramının da aşıldığı ve 'yapay zekâ' uygulamalarının tasarımcı olarak boy gösterdiği içinde yaşadığımız dönemde de, zamanının toplumsal sorunlarına ve politik kaygılarına daima görsel bir ses vermiştir.
Bugün geldiğimiz noktada, neo-liberal hegemonyanın tuzaklarla, ayartmalarla dolu kültürel evreni içinde sistemi alt etmeye çalışmak giderek zorlaşmaktadır. Ancak, oldukça uzun ve aktif bir protesto geleneğine, hâlâ milyonlarca şey söyleyebilecek zengin bir görsel mirasa sahip grafik tasarım tarihi, 21. yüzyılın protestocuları için eşsiz bir kaynak olmaya devam edecektir. Sonuç olarak; her şeyden önce direnişin kendi üretken doğası dikkate alındığında, bireysel tasarımcılar ve kolektifler için politik direnişin yalnızca faydacı olmakla kalmadığı; özgün içgörü biçimlerini üretebilen, kolektif bilinci, öznellikleri ve kamusal alanı yeniden tanımlayan yaratıcı üretim stratejileri oluşturduğu görülecektir. Neo-liberalizmin küresel yükselişine yanıt olarak ortaya çıkan yeni aktivist tasarım pratiklerinden süzülen, yalnızca saf ve kendiliğinden bir eylemciliğin ifadesi değil; aynı zamanda yeni yaratıcı paradigmaların ortaya çıkabileceği tutarlı bir eleştirel metodolojidir.

Abstract:
The historical moment we are in is defined by the gradual disintegration of neo-liberalism, a capitalist organizational model that has managed to infiltrate every aspect of our lives since the 1980s, and the rise of neo-fascist and neo-populist powers that come with it. The corrosive and destructive nature of neo-liberalism not only destroys the socio-economic and ideological universe of humanity, but also deeply affects its cultural universe and transforms the systematic of global social opposition. The primary aim of this thesis is to analyze the aesthetic practices of the global resistance against neo-liberalism and the role of graphic design in the design philosophy of anti-capitalist social movements. Also, by discussing the graphic designer's political stance in activism; Besides the aesthetic elements of resistance, it also aims to contribute to efforts to develop a comprehensive understanding of design approaches that can advance a fairer, freer and more humane future.
The historical periods that make up the scope of this thesis and which are examined chronologically, are the elaboration of the thoughts and graphic outputs of anti-capitalist graphic designers, design collectives and counter-culture movements; It is explained with a fiction that extends to broader trends and to examining the approaches of art and design movements that determined the aesthetic orientations of the period. Graphic design, which has a key role in embodying daily life, is also a discipline that adds harmony to our social experiences with its pluralistic expression potential. In the period of modernism, when it was born from decorative arts and evolved to be accepted as a professional profession; also in the period of postmodernism, when the form became the content of visual cultural products; finally, the concept of truth has been surpassed and 'artificial intelligence' practices have emerged as designers; and have always given a visual voice to the social problems and political concerns of their time.
At the point we have reached today, it is getting harder and harder to try to defeat the system in the cultural universe of neo-liberal hegemony full of traps and temptations. However, the history of graphic design with a long and active tradition of protest and a rich visual heritage that can still say a million things will continue to be a unique resource for 21stcentury protesters. In conclusion; first of all, given the productive nature of resistance itself, political resistance for individual designers and collectives is not only utilitarian; it will be seen that it creates creative production strategies that can produce original forms of insight and redefine collective consciousness, subjectivities and public space. It is not just the expression of a pure and spontaneous activism that percolates from the new activist design practices that have emerged in response to the global rise of neo-liberalism; it is also a coherent critical methodology from which new creative paradigms can emerge.