Kıyı yerleşmesinde toplum ve mekân ilişkisi: Burgazada örneği
Relation between society and space in a coastal city: Burgazada
Yazar: BENGİSU GÜNAYDIN
Danışman: DOÇ. DR. BERNA DİKÇINAR SEL
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Kentsel Koruma ve Planlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Tarihsel süreçte yaşanan sosyal, ekonomik, politik ve teknolojik gelişmeler; insan ile çevre arasındaki ilişkiyi şekillendiren temel faktörler olarak karşımıza çıkmaktadır. Yerleşmeler, bu gelişmelerin oluşumuna neden olduğu ve daha sonra gerçekleşmeyi sürdürdüğü mekânlardır. Bu özellikleri nedeniyle yerleşmelerin, insan tarafından algılanan ve biçimlenen bir tür "sahne" olduğunu söylemek mümkündür. Bu noktada yerleşmenin fiziksel ve sosyal boyutlarını incelemek, yerleşmeyi açığa çıkaran dinamikler ile kentlerin kimliğini şekillendiren unsurların etkilerini anlayabilmek açısından önemlidir.
Yerleşmeyi ve yerleşme kimliğini ortaya çıkaran faktörlerin neler olduğunu kavrayabilmek adına, öncelikle yerleşmeyi açıklarken kullanılan "alan", "mekân" ve "yer" gibi fiziksel yapıyla ilgili kavramlara ilişkin tanımlar incelenmelidir. Daha sonra bu fiziksel yapıların birbirleri arasındaki bağıntı ve ilişkiden yola çıkarak, toplumsal yapıya ilişkin ipuçlarını yakalamaya çalışmak önem kazanmaktadır. Bu nedenle, mekân ve yer kavramları arasındaki etkileşimi anlama süreci söz konusu olduğunda, "mekân"ın "yer" olarak tanımlanmasında başlıca etkenlerden olan "bellek", "algı" ve "aidiyet duygusu" gibi kavramlar dikkat çekmektedir. Bu olguların kentlerin toplumsal yapısının oluşumundaki yerini incelemek de, kentlerin kimliğini açıklayabilmek adına oldukça önemlidir. Bu noktada, "yerin ruhu" (genius loci)  ve "kültür" kavramları da fiziksel ve toplumsal çevreyi birbirine bağlayan unsurlar olarak öne çıkmaktadır. Kimi fiziksel kimi ise toplumsal yapının açıklanabilmesi için gerekli olan tüm bu olguların ortak noktası, yerleşme kimliğini biçimlendiren unsurlar olmalarıdır. Bu olgulara getirilen tanımların araştırılması sayesinde, yerleşmelerin kültürünün oluşum süreçlerini ve söz konusu kültürel yapıdan doğan kimliğin sürdürülebilirliği konularını incelemek daha kolay olacaktır. Hem fiziksel hem de toplumsal dinamiklerinin çeşitliliği nedeniyle, çalışma kapsamında bu alanlara örnek olarak kıyı alanları seçilmiştir.  
Çalışma kapsamında; söz konusu kavramların mekân ve toplumun etkileşimi sürecine etkilerinin araştırılması amacıyla, çeşitli kıyı tipolojilerine sahip olan İstanbul'un kıyı alanlarına örnek olarak Burgazada ele alınmıştır. Araştırma kapsamında; ikincil kaynaklar üzerinden yazın taraması yapılmış, alan çalışması gerçekleştirilmiş ve yerleşmeye ilişkin diğer bulguların elde edilebilmesi amacı ile sözlü tarih yönteminden yararlanılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Kıyı kültürü, kültürel bellek, mekân, yerin ruhu ("genius loci"), yerleşme kimliği

Abstract:
Social, economic, political and technological developments in the historical process appear as the main factors shaping the relationship between human and environment. Settlements and cities are the places where these developments lead to the formation and then continue to occur. Due to these features, it is possible to say that cities are a kind of "scene" that is perceived and shaped by humankind. At this point, it is important to examine the physical and social dimensions of the city, to understand the dynamics that reveal the city and the effects of the elements shaping the identity of cities.
In order to understand the factors that reveal the city and the identity of the city, the definitions related to the concepts about the physical structure such as "space", "place" should be examined. Then, it is important to try to catch the clues about the social structure by using the relation and the differences between these physical structures. Therefore, in the process of understanding the interaction between the concepts of space and place, subjective concepts such as memory, perception and sense of belonging, which are the main factors in the definition of space as place, are noteworthy. Examining the role of these phenomena in the formation of the social structure of cities is also important in order to explain the identity of the cities. At this point, the spirit of place, genius loci and culture concepts stand out as the elements that connect the physical and social environment. The common point of all these phenomena, which are necessary to explain the social structure, is that they are the elements that shape the identity of the city. With the exploration of the definitions introduced to these phenomena, it will be easier to examine the formation process of the culture of cities and the sustainability of the identity emerging from the mentioned cultural structure. Due to the diversity of both physical and social dynamics, coastal areas were selected as examples of these areas.
Within the scope of the study, in order to investigate the role of these concepts in the interaction process of space and society and their effects on the process, Burgazada which is an island of Istanbul, is discussed as an case of the coastal areas of the city which have various types. In the scope of the research, literature review was conducted, area study was conducted and oral history method was used to obtain other findings related to the settlement.

Keywords: Coastal culture, cultural memory, space, spirit of place (genius loci), urban identity