Sıfır atık yönetiminde araç rotalama optimizasyonu: İstanbul ilinde bir uygulama
Vehicle routing optimization in zero waste management: A case study in Istanbul province
Yazar: GÜLİZAR EZGİ AYDIN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ İLKAY SARAÇOĞLU
Haliç Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Endüstri Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering

Özet:
Her geçen gün insan ihtiyaçları ve istekleri artmaktadır, bu ihtiyaç ve istekleri karşılamak için ise insanoğlu üretim yapmak zorundadır. İnsanlar üretim yaparken bir yandan da kaynakları tüketmektedirler. Bu üretim ve tüketim alışkanlıklarına bağlı olarak atıklar çeşitlenmekte ve miktarları artmaktadır. Atık yönetimi tam da bu noktada devreye girmektedir. Atık yönetiminde öncelik kaynağından çözümdür, kaynağından çözülemeyen durumlar söz konusu olduğunda ise atıkların bertarafı ile ilgili mevcut durum analizi yapmak ve negatif durumları en az hale getirmek için çözümler üretmek gerekmektedir. Son yıllarda Atık yönetiminde kaynağından çözülemeyen her problemde olduğu gibi ileride karşılaşabilecek her türlü durum için iyileştirmeler yapılmaktadır. 
Bu tez çalışmasında uzun yıllardır süregelen ve türlü bilimsel araştırma, çalışma ve programlarla iyileştirilmeye çalışılan, Atık Yönetim Stratejisi olan Sıfır Atık Yönetim Modeli ve bu modelin metropollerde bulunan ilgili Belediyeler kapsamında yapılan mevcut durumları ve çalışmaları araştırılmıştır. Atık Geri Dönüşümünde birden fazla çözüm yolu elde edilmesi hedeflenmiştir. Elde edilen sonuçlar ile kurumun atıklarının toplanma aşaması dâhil olmak üzere geri dönüşüm
sürecindeki verimliliğinin artırılmasının yanı sıra ülkenin genel ekonomisine fayda sağlayacak modeller kurulması amaçlanmıştır. Sıfır Atık Yönetimi kapsamında atıkların toplanması ve geri dönüşümü gibi kavramlar incelenmiştir.
İstanbul ilinde belirlenen bir kamu kurumunun bağlı bulunduğu ilçe için oluşturulan atık planlaması incelenmiştir. İncelenen bu kurumun mevcut durum analizleri yapılmış, olası ve düzeltilebilecek tüm durumlar tespit edilmiş, geçmişe dayanan veriler temel alınarak gelecek için birden fazla senaryo oluşturulmuştur. Yöntem olarak Doğrusal Programlamaya uyumlanan bir Araç Rotalama Optimizasyonu kullanılmıştır.
Bu çalışmada araç rotalama problemi ilgili literatürlerle birlikte incelenmiştir. İnceleme sonrasında mevcut durum ile ilgili bir matematiksel model geliştirilip, Lingo 20.0 programı ile çalışılmış, kurumun mevcut düzeninde iyileştirme yapmak amaçlı çalışmalar yapılmıştır.

Abstract:
Human needs and desires are increasing day by day, and humans have to produce to meet these needs and desires. While people produce, they also consume resources. Depending on these production and consumption habits, the variety and amount of waste are increasing. Waste management comes into play at this point. In waste management, the priority is solution from the source. When there are situations that cannot be solved from the source, it is necessary to analyze the current situation regarding the disposal of waste and produce solutions to minimize negative situations. In recent years, improvements are being made for all kinds of situations that may be encountered in the future, as in every problem that cannot be solved from the source in waste management.
In this thesis study, the Zero Waste Management Model, which is a Waste Management Strategy that has been going on for many years and has been tried to be improved with various scientific research, studies and programs, and the current situations and studies of this model within the scope of the relevant Municipalities in the metropolises have been investigated. It is aimed to obtain more than one solution in Waste Recycling. With the results obtained, it was aimed to increase the efficiency of the institution in the recycling process, including the waste collection stage, as well as to establish models that will benefit the general economy of the country, and concepts such as waste collection and recycling within the scope of Zero Waste Management were examined.
The waste planning created for the district where a public institution in Istanbul is affiliated was examined. The current situation of this examined institution was analyzed, all possible and correctable situations were identified, and multiple scenarios for the future were created based on historical data. As a method, a Vehicle Routing Optimization adapted to the Linear Programming Model was used.
In this study, the vehicle routing problem was examined along with related literature. Following the review, a mathematical model related to the current situation was developed and worked on using the Lingo 20.0 program. Efforts were made to improve the existing system of the institution.