IX ve XVIII. yüzyıl aralığında Orta Asya'da müzikle tedavide kullanılan yaylı sazların incelenmesi
Analysis of stringed instruments used in musical therapy in central asia between the 9th and 18th centuries
Yazar: YUNUS DERYALI
Danışman: PROF. DR. ÖZGÜR SADIK KARATAŞ
Atatürk Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Müzik Bilimleri Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Müzik = Music

Özet:
Amaç: Bu araştırmanın amacı; IX ve XVIII. yüzyıl aralığında Orta Asya'da müzikle tedavide kullanılan yaylı sazların akort sistemleri, yapımında kullanılan ağaçlar, antik medeniyetlerde müzikle tedavi, hekimler ve bu tedavide kullanılan makamlar hakkında bilgiler verilerek çeşitli çıkarımlar yapmaktır. Bu bağlamda günümüzde genel olarak tanınmayan sazların özelliklerinin ortaya konması sonucunda çalışma önem göstermektedir.
Yöntem: Bu çalışmada betimsel araştırma kısmında yer alan genel tarama modeli kullanılmıştır. Konuyla ilgili olarak gerekli literatür taraması yapılmış ve konularla ilgili başlıklar sunulmuştur. Araştırma için kitap, tez ve makale gibi kaynaklardan yararlanılarak Orta Asya'da müzikle tedavide kullanılan yaylı sazların incelenmesi yapılmış ve konu hakkında aydınlatıcı bilgilere ulaşılmıştır.
Bulgular: Bu çalışmada; IX ve XVIII. yüzyıl aralığında Orta Asya'da müzikle tedavide kullanılan yaylı sazların anatomik yapıları, akort sistemleri, sazların yapımında kullanılan ağaçlar ve tedavi esnasında kullanılan makamlar hakkında bilgiler verilmiştir. Konu dâhilinde tespit edilen çeşitli farklılıklar ve benzer özellikler gösterilmeye çalışılmıştır.
Sonuç: Araştırmada incelenen literatüre göre; IX ile XVIII. yüzyıl aralığında yapılan müzikle tedavi çalışmalarında Türk hekimler tarafından tedavide kullanılan bu makamlar, çocuklarda fiziksel ve ruhsal hastalıklar üzerine kullanılmıştır. Bu makamların hangi vakitlerde etkili olduğu, kılkopuz, ıklığ ve rebab sazlarının Orta Asya kökenli olduğu, icralarında tekniksel benzerlikler ve sazların günümüzde aktif bir şekilde sazendeler tarafından icra edildiği tespit edilmiştir.
Anahtar Kelime: Orta Asya, Orta Asya kökenli Yaylı Sazlar, Müzikle tedavi, Makam

Abstract:
Objective: The aim of this research is to make various inferences by giving information about the tuning systems of stringed instruments used in musical treatment in Central Asia between the IXth and XVIIIth centuries, the woods used in their construction, musical treatment in ancient civilizations, physicians and the maqam used in this treatment. In this context, the study is important as it reveals the characteristics of reeds that are not generally known today.
Method: In this study, the general survey model in the descriptive research section used. A literature review was conducted on the subject and relevant topics were presented. For the research, sources such as books, theses and articles were utilized to examine the stringed reeds used in music therapy in Central Asia and enlightening information on the subject was obtained.
Findings: This study has been given information about the anatomical structures of the stringed reeds used in musical treatment in Central Asia between the IXth and XVIIIth centuries, tuning systems, the woods used in the construction of the instruments and the maqam used during the treatment. Various differences and similar features identified within the subject have been tried to be shown.
Conclusion: According to the literature examined in the study, these maqam were used by Turkish physicians in the treatment of physical and mental illnesses in children in musical treatment studies conducted between the IX and XVIII centuries. It has been determined at which times these makams are effective, the Central Asian origin of the instruments kılkopuz, ıklığ and rebab reeds, the technical similarities in their performances and the fact that these instruments are actively performed by sazendars today.
Keyword: Central Asia, Stringed instruments originating from Central Asia, Music therapy, Maqam