Adolesan sağlığını geliştirme programının erken adolesan dönemi çocukların beslenme fiziksel aktivite ve ruh sağlığı üzerine etkisi
Effects of adolescent health promotion program on early adolescence children's nutrition physical activity and mental health
Yazar: AYSUN ARDIÇ
Danışman: PROF. DR. SEMRA ERDOĞAN
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Bölümü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Hemşirelik = Nursing
Dizin: Beslenme = Nutrition ; Ergenler = Adolescents ; Fiziksel aktivite = Physical activity ; Halk sağlığı = Public health ; Halk sağlığı hemşireliği = Community healt nursing ; Okul sağlığı =   ; Ruh sağlığı = Mental health ; Stres = Stress ; Stres yönetimi = Stress management

Özet:
Araştırmanın amacı, çoklu davranış girişimlerini içeren "Adolesan Sağlığını Geliştirme-Fiziksel Aktivite, Beslenme, Stres Yönetimi" (ASGE-FABES) programının adolesanların beslenme, fiziksel aktivite ve ruhsal sağlıkları üzerine etkisini ve uygulanabilirliğini değerlendirmektir. Bu program adolesanların sağlıklı yaşam biçimi davranışları kazanmaları, sağlıklı seçimler yapmaları, beslenme ve fiziksel aktivite bilgi düzeylerini arttırmaları, kendi sağlık sorumluluklarını üstlenmeleri ve stres ile baş etmeleri için bilişsel ve davranışsal beceri kazandırmayı amaçlar.
       Araştırmada "ön test-son test kontrol gruplu, randomize olmayan gruplarda tekrarlı ölçümlü" tasarım tipi kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemini, İstanbul'da iki ilköğretim okulunda öğrenim gören 87 (45-deney, 42-kontrol) adolesan oluşturmuştur. Araştırmanın verileri "Sosyo-demografik Özellikler Bilgi Formu", "Adolesan Beslenme Bilgi Ölçeği", "Adolesan Fiziksel Aktivite Bilgi Ölçeği", "Adolesan Yaşam Biçimi Ölçeği", "Adolesan Sağlıklı Yaşam Biçimi İnanç ölçeği", "Beck Depresyon Ölçeği, "Beck Anksiyete Ölçeği", "Günlük Besin Tüketim Formu", "İçecek Tüketim Formu" ve "Adımsayar" kullanılarak toplanmıştır. Veriler uygulama öncesinde, uygulama sonrası 1.hafta, 3. ve 6. ay olmak üzere dört ölçümde toplanmıştır. Çalışmanın analizinde tanımlayıcı istatistiksel testleri, Pearson ki-kare ve Fisher kesin ki-kare testi, benzer gruplarda t testi, tekrarlayan ölçümlerde varyans analizi ve Cohen's de etki büyüklüğü testleri kullanılmıştır.
	Girişim öncesi deney ve kontrol grupları arasında adolesanların tanıtıcı özellikleri, davranışsal ve bilişsel değişkenleri bakımından anlamlı bir fark bulunmamıştır. Girişim sonrası ASGE-FABES programına katılan adolesanlarda haftalık adım sayısı, beslenme, fiziksel aktivite ve stres yönetimi davranışları, meyve ve sebze tüketimi, günlük içilen su miktarı, beslenme ve fiziksel aktivite bilgi düzeyinde anlamlı artış; kiloda, anksiyete ve depresyon semptomlarında anlamlı azalma görülmüştür. Programın adolesanların beden kitle indeksi ve sağlık inançlarına etkisi ise anlamlı bulunmamıştır.
	Bu sonuçlar, ASGE-FABES programının adolesanların beslenme, fiziksel aktivite ve stres yönetimi ile ilgili davranış geliştirme becerilerini arttırdığını ve  adolesanlarda çoklu davranış geliştirmek amacıyla kullanılabileceğini göstermiştir.

Abstract:
The aim of this study is to assess feasibility and effects of implementing the Adolescent Health Promotion-Physical Activity, Nutrition, Stress Management (ASGE-FABES) program on adolescent's nutrition, physical activity and mental health. This program aims to develop cognitive and behavioral skills for promoting health behaviors, health beliefs, healthy choices and, increasing nutrition and physical activity knowledge and stress managements of adolescents. 
	In the study, "pretest-posttest with kontrol group, in non-randomized groups  repeated measurements" design type was used. The sample of the study was consisted of 87 adolescents (45-intervention, 42-control) who studying in two different high schools. Data were collected with using "Socio-demographic Questionnaire", "Activity Knowledge Scale for Teens", "Nutrition Knowledge Scale for Teens", "Healthy Lifestyle Belief Scale for Teens", "Adolescent Lifestyle Profile Scale", "Beck Depression Scale", "Beck Anxiety Scale", "Daily Food Consumption Form", "Drink Consumption Form" and "Pedometer". Data were collected in four different times as at before the intervention, after first week of the intervention)-, at third month and at sixth month following intervention. The data were analyzed by descriptive statistics, Pearson chi-square, Fisher's exact test, Student-t, repeated measures of variance analysis and Cohen's d effect size. 
	No significant difference was found between the intervention and control groups in terms of descriptive characteristics of adolescents, behavioral and cognitive variables.  After intervention, adolescents who participated in the program; behaviors of nutrition, physical activity and stress management are improved. Also, intervention group's weekly number of steps, in daily fruit and vegetable consumption, in daily amount of water ingested, nutrition and physical activity knowledge are significantly increased and their weight, anxiety and depression symptoms are significantly decreased. Effect of the program on body mass index and health beliefs of adolescents were not significant.	These results were showed that ASGE-FABES program increase the ability of improving the behaviors related to adolescents nutrition, physical activity and stress management, and can be used to develop multiple behaviors in adolescents.