Psikozun erken döneminde hastalara uygulanan kabul ve kararlılık terapisinin psikotik semptomlara ve işlevsellik düzeylerine etkisi
The effect of acceptance and commitment therapy on psychological symptoms and functioning levels of patients with early psychosis
Yazar: DUYGU ÖZER
Danışman: DOÇ. DR. MELİKE DİŞSİZ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Hamidiye Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Psikiyatri Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Psikiyatri = Psychiatry

Özet:
Amaç: Bu araştırma psikozun erken döneminde hastalara uygulanan Kabul ve Kararlılık Terapisinin (ACT) psikotik semptomlara ve işlevsellik düzeylerine etkisini incelemek amacıyla yapılmış randomize kontrollü deneysel bir araştırmadır.
Gereç ve Yöntem: Araştırmanın evrenini Aralık 2021-Eylül 2022 tarihleri arasında Sağlık Bakanlığına bağlı bir eğitim araştırma hastanesinin psikiyatri polikliniğine başvuran, DSM-5 tanı ölçütlerine göre şizofreni ve diğer psikotik bozukluklar tanısını en fazla üç yıl önce almış 77 birey oluşturdu. Araştırmaya dahil olma kriterlerini sağlayan 53 birey müdahale (n=26) ve kontrol (n=27) gruplarına randomizasyon yöntemi ile atandı. Müdahale grubuna ACT programı uygulanırken; kontrol grubuna herhangi bir uygulama yapılmadı. Araştırma verileri; "Kişisel Bilgi Formu", "Pozitif ve Negatif Sendrom Ölçeği (PANSS)", "Toplumsal İşlevselliği Değerlendirme Ölçeği (TİDÖ)" kullanılarak elde edildi. 
Bulgular: Araştırmada müdahale ve kontrol gruplarında yer alan bireylerin sosyodemografik özelliklerinin benzer olduğu, bireylerin yaş ortalamasının 23,26±3,88 yıl, %76,9'unun erkek, %80,8'inin bekar, hastalık tanı yılının 1,61±,69 olduğu, %61,5'inin daha önce hastaneye yattığı saptandı. Eğitim öncesi yapılan değerlendirmede; bireylerin psikotik semptomları ve işlevsellik düzeyleri açısından gruplar arasında anlamlı farklılık görülmez iken (p>0,05), eğitim sonrası ve üçüncü ayda yapılan izlem değerlendirmesinde müdahale ve kontrol grubu arasında anlamlı bir fark belirlendi (p<0,05). Müdahale grubundaki bireylerin son test ve izlem testi PANSS puan ortalamasının, kontrol grubundaki bireylerin puan ortalamasından daha düşük olduğu saptanırken; TİDÖ puan ortalamasının, kontrol grubundaki bireylerin puan ortalamasından daha yüksek olduğu saptandı (p<0,05). İzlem sürecinde müdahale grubundaki bireylerde hastane yatışı gözlenmez iken; kontrol grubundaki bireylerin %14,8'inin (n=4) hastaneye yattığı belirlendi.  
Sonuç: Psikozun erken döneminde hastalara uygulanan ACT'in psikotik semptomları azalttığı, işlevsellik düzeylerini arttırdığı saptandı.

Abstract:
Aim: This study is a randomized controlled experimental study conducted to examine the effect of Acceptance and Commitment Therapy (ACT) applied to patients in the early psychosis on psychotic symptoms and functionality levels.
Materials and Methods: The population of the study consisted of 77 individuals who applied to the psychiatry outpatient clinic of a training and research hospital affiliated to the Ministry of Health between December 2021 and September 2022 and were diagnosed with schizophrenia and other psychotic disorders according to the DSM-5 diagnostic criteria, at most three years ago. 53 individuals who met the criteria for inclusion in the study were assigned to the intervention (n=26) and control (n=27) groups by randomization method. While applying the ACT program to the intervention group; no application was made to the control group. Research data were obtained by using the "Personal Information Form", "Positive and Negative Syndrome Scale (PANSS)", and "Social Functioning Assessment Scale (SFAS)". 
Results: The sociodemographic characteristics of the individuals in the intervention and control groups in the study were similar, the mean age of the individuals was 23.26±3.88 years, 76.9% were male, 80.8% were single, the diagnosis year was 1.61±.69, and 61.5% had been hospitalized before. In the evaluation made before the training; while there was no significant difference between the groups in terms of psychotic symptoms and functionality levels of individuals (p>0.05); it was determined that there was a significant difference between the intervention and control groups in the follow-up evaluation made after the training and at the third month (p<0.05). While it was determined that the posttest and follow-up test PANSS mean score of the individuals in the intervention group were lower than the mean score of the individuals in the control group; it was determined that the mean score of SFAS was higher than the mean score of the individuals in the control group (p<0.05). While no hospitalization was observed in the individuals in the intervention group during the follow-up period; it was determined that 14.8% (n=4) of the individuals in the control group were hospitalized.
Conclusion: It was determined that ACT applied to the patients in the early psychosis reduced psychotic symptoms and increased their functionality levels.