İslami finansal araçlar açısından islami finansal muhasebe standartları ile uluslararası muhasebe/ finansal raporlama standartlarının karşılaştırılması
Comparison of islamic financial accounting standards and international accounting/ financial reporting standards in terms of  islamic financial instruments
Yazar: MELAHAT KARADAĞ
Danışman: PROF. DR. RAİF PARLAKKAYA
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İşletme Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Finansal muhasebe = Financial account

Özet:
Son 50 yıl, İslam dünyasının hem içinde hem de dışında faaliyet gösteren İslami finans kuruluşlarının ortaya çıkışına ve hızla gelişmesine tanıklık etmiştir. İslami finans kuruluşları artık sadece İslam ülkeleri ile sınırlı  kalmayıp İngiltere, ABD gibi Batı ülkelerinde de faaliyet göstermekte ve İslami finansal araçlar yaygın olarak kullanılmaktadır. İslami finansal araçların verimliliğinin ve etkinliğinin sağlanabilmesi için, İslami finansal araçların dünya çapında hızlı gelişmesine destek olacak düzenlemelerin ve denetim mekanizmalarının oluşturulmasa gerekmektedir. Yapılacak düzenlemelerden biri de İslami finansal araçlara ilişkin muhasebe/finansal raporlama standartlarının oluşturulmasıdır. Bu amaçla dünya genelinde İslami Finansal Kurumlar için Muhasebe ve Denetleme Örgütü (AAOFI), Malezya Muhasebe Standartları Kurulu (MASB), İslami Finansal Hizmetler Kurulu (IFSB) ve Uluslararası İslami Finans Piyasası (IIFM) gibi kurumlar görev yapmaktadır. Malezya Muhasebe Standartları Kurulu (MASB) gibi bazı standart düzenleyicileri, İslami finansal işlemlerde İslam hukuku ile Uluslararası Finansal Raporlama Standartları (UFRS) arasında uygulamada bir karmaşa olmadığını bildirmişse de, İslami muhasebe/finansal raporlama standart düzenleyici kurumlardan en çok kabul göreni olan AAOFI, bu araçların muhasebe/finansal raporlama uygulamasında bütün UFRS yöntemlerinin uygulanamayacağını bildirmiş ve belirli işlemler için alternatif muhasebe standartlarını geliştirmişlerdir. AAOIFI, 1990 yılında İslami finans kuruluşlarının finansal raporlarını İslam hukuku gerekliliklerine uygun hale getirmek için bağımsız bir kuruluş olarak kurulmuştur. İslam hukuku, muhasebe ve kontrol etik kurulu olmak üzere 3 teknik kuruldan oluşan AAOIFI, 59 şer'i standart, 36 muhasebe standardı, 8 denetim standardı, 15 yönetişim standardı ve 1 etik standardı olmak üzere 5 alanda toplam 119 standart yayınlamıştır. Bu çalışmada, İslami finansal araçlar için AAOIFI tarafından İslami kurallara uygun olarak oluşturulan muhasebe standartları ile bu araçların UFRS'na göre muhasebeleştirme ve raporlanmasında kullanılacak UMS/UFRS karşılaştırılarak, farklılık ve benzerlikler ortaya konulacak, daha sonra UFRS kapsamında İslami kurallara uygun olarak muhasebe/raporlamayı mümkün kılacak düzenlemelere ilişkin bir öneri sunulması amaçlanmaktadır. UFRS'nda yapılacak böyle bir düzenleme bu standartların İslami finansal araçlar için de kullanılabilir olmasını mümkün kılacaktır. Bu durum, UFRS'nın oluşturulma amacına da hizmet edecektir. 

Anahtar kelimeler: AAOIFI, IASB, UFRS , muhasebe standartları, İslami finansal araçlar

Abstract:
The last 50 years have witnessed the emergence and rapid development of Islamic financial institutions operating both inside and outside the Islamic world. Islamic financial institutions are no longer limited to Islamic countries, but also operate in Western countries such as the UK and the US, and Islamic financial instruments are widely used. In order to ensure the efficiency and effectiveness of Islamic financial instruments, it is necessary to establish regulations and supervision mechanisms that will support the rapid development of Islamic financial instruments worldwide. One of the regulations to be made is the establishment of accounting/financial reporting standards for Islamic financial instruments. For this purpose, institutions such as the Accounting and Auditing Organization for Islamic Financial Institutions (AAOFI), the Malaysian Accounting Standards Board (MASB), the Islamic Financial Services Board (IFSB) and the International Islamic Finance Market (IIFM) are in charge worldwide. While some standard setters, such as the Malaysian Accounting Standards Board (MASB), have reported that there is no practical confusion between Islamic law and International Financial Reporting Standards (IFRS) in Islamic financial transactions, the AAOFI, the most widely recognized of the Islamic accounting/financial reporting standard setters, has reported that not all IFRS methods can be applied in the accounting/financial reporting treatment of these instruments and has developed alternative accounting standards for certain transactions. AAOIFI was established in 1990 as an independent organization to bring the financial reporting of Islamic financial institutions in line with the requirements of Islamic law. AAOIFI, which consists of 3 technical committees, namely Islamic law, accounting and control ethics committee, has published a total of 119 standards in 5 areas: 59 Sharia standards, 36 accounting standards, 8 auditing standards, 15 governance standards and 1 ethics standard. In this study, it is aimed to compare the accounting standards established by AAOIFI for Islamic financial instruments in accordance with Islamic rules and IAS/IFRS to be used in the accounting and reporting of these instruments according to IFRS, to reveal the differences and similarities, and then to present a proposal for regulations that will enable accounting/reporting in accordance with Islamic rules under IFRS. Such an amendment to IFRS would make it possible for these standards to be used for Islamic financial instruments. This would also serve the purpose for which IFRS was established.
Key words: AAOIFI, IASB, IFRS, accounting standards, İslamic financial instruments