Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenenler için dinlenebilirlik ölçütlerinin belirlenmesi: Temel düzey için bir öneri
Identifying the listening texts standards for Turkish language learners: A proposal for basic level
Yazar: HARUN İLÇİOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. BAŞAK ÜMİT BOZKURT
Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Türkçe öğretimi = Turkish teaching ; Yabancı dil öğretimi = Foreign language teaching ; İkinci dil öğretimi = Second language teaching

Özet:
Bu araştırma, Türkçeyi yabancı olarak öğrenen A2 düzeyinde öğrencilerin dinlediğini anlama başarılarını etkileyen metin özelliklerini (ortalama sözcük uzunluğu [OSU], ortalama tümce uzunluğu [OTU], hız ve metin türü gibi dil ve sunum özellikleri) incelemeyi amaçlamaktadır. Ayrıca, öğrencilerin ve öğreticilerin metinlere ilişkin algıladıkları güçlük düzeyi ve bu algıları oluşturan gerekçelerin dinlediğini anlama başarı puanlarını yordama düzeyi araştırılmıştır. Nicel yaklaşım içinde ilişkisel araştırma tasarımıyla yürütülen araştırmada, katılımcılar, A2 düzeyinde Türkçe öğrenen öğrenciler ile Türkçe öğreticileridir. Veri toplama araçları dinlediğini anlama başarı testi ve güçlük algısı sormacalarıdır. İlk aşamada metinlerin dil özellikleri çözümlenmiş, ardından bunların öğrencilerin dinlediğini anlama başarısına etkisi çoklu regresyon çözümlemesiyle değerlendirilmiştir. Sormacalarda, öğrenciler ve öğreticiler seçilen metinlerin güçlük düzeylerini belirlemiş ve belirttikleri güçlük düzeyine neden olduğunu düşündükleri metin özelliğini seçmişlerdir. Bulgular, metnin hızının dinlediğini anlama başarısı üzerindeki en güçlü ve negatif etkiye sahip etken olduğunu göstermiştir (β=-0.427, p<0.05). Ayrıca, OTU ve OSU'nun da dinlediğini anlama performansını negatif yönde etkilediği belirlenmiştir. Metin türü ise anlamlı bir yordayıcı olarak bulunmuş; anlatısal metinlerin bilgilendirici metinlere göre daha kolay anlaşıldığı tespit edilmiştir. Öğrencilerin metinlere ilişkin güçlük algıları ve bu algıları dayandırdıkları gerekçelerin, dinlediğini anlama puanlarını bazı metinlerde anlamlı bir şekilde yordadığı, ancak etkinin metne göre değiştiği görülmüştür. Öğreticilerin belirttiği güçlük gerekçeleri, metnin güçlük algısını anlamlı düzeyde yordamaktadır. Ayrıca öğreticilerin dil özelliklerine daha çok odaklandıkları tespit edilmiştir. Öğreticiler ile öğrencilerin güçlük algı düzeyleri ve gerekçeleri karşılaştırmalı incelendiğinde her iki grubun da "hız" etkenine odaklandığı görülmüştür. Bu çalışmada "dinlenebilirlik" kavramının temel değişkenlerinin vurgulanmasıyla ikinci dil olarak Türkçe öğretiminde dinleme materyallerinin ve öğretim yöntemlerinin iyileştirilmesine yönelik katkı sağlanacağı öngörülmektedir.

Abstract:
This study aims to examine the text features (such as average word length [AWL], average sentence length [ASL], speed, and text type) that affect the listening comprehension performance of A2-level learners of Turkish as a foreign language. It also explores the extent to which learners' and instructors' perceived text difficulty, as well as the reasons they attribute to these perceptions, predict listening comprehension performance scores. The research was conducted using a quantitative approach with a correlational design. Participants included A2-level Turkish learners and Turkish language instructors. Data collection tools consisted of a listening comprehension performance test and difficulty perception questionnaires. In the first phase, the linguistic features of the texts were analyzed, and their effects on learners' listening comprehension performance were assessed through multiple regression analysis. In the questionnaires, learners and instructors rated the difficulty levels of the selected texts and identified the text features they believed contributed to these difficulties. The findings revealed that speech rate was the most significant and negatively impactful factor on listening comprehension performance (β = -0.427, p < 0.05). Additionally, ASL and AWL were found to negatively affect listening performance. Text type was identified as a significant predictor, with narrative texts being easier to comprehend than informative texts. It was observed that learners' perceptions of text difficulty and the reasons they provided for these perceptions significantly predicted listening comprehension scores for some texts, though the effect varied depending on the text. The reasons provided by instructors for perceived difficulty significantly predicted the perceived difficulty level of the text, with instructors focusing more on linguistic features. A comparative analysis of difficulty perceptions and their underlying reasons showed that both learners and instructors emphasized "speech rate" as a critical factor. By emphasizing the fundamental variables of "listenability", this study is expected to contribute to the improvement of listening materials and teaching methods in Turkish as a second language.