Türkiye-Suriye ilişkilerinin Türk gazetelerinde temsili: Yeni Şafak ve Sözcü örneği
Representation of Turkey-Syria relations in Turkey newspapers: The case of Yeni Şafak and Sözcü
Yazar: MELİS ÇİVİCİ
Danışman: DOÇ. DR. EMEL ARIK
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Gazetecilik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Gazetecilik = Journalism
Dizin: Eleştirel söylem çözümlemesi = Critical discourse analysis ; Gazeteler = Newspapers ; Suriye = Syria ; Söylem = Discourse ; Sözcü gazetesi = Sözcü newspaper ; Türk dış politikası = Turkish foreign policy ; Türk-Suriye ilişkileri = Turkish-Syrian relations ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Yeni Şafak gazetesi = Yeni Şafak newspapers ; İç savaş = Civil war

Özet:
Türkiye'nin Ortadoğu'daki politikaları dönemin konjonktür ve politikacılarına göre sık
sık farklılaşmıştır. Türkiye'nin 2011 yılındaki Suriye İç Savaşı'na kadarki süreçte görece
kontrollü ve istikrarla yürüttüğü dış politikada, bu süreçten sonra farklı yönelimler ve strateji
değişimleri gözlemlenmiştir. Dönemin Türkiye Başbakanı'nın iç savaş öncesi Suriye Devlet
Başkanı Beşşar Hafız el-Esad'la kurduğu yakın ve dostane ilişkiler, bölge halkına uygulanan
şiddetin artması ve Esad'ın Türk Hükümeti ile çakışan çıkarları sebebiyle bozulmaya
uğramıştır.
İktidarlarına zarar verdiğini düşündükleri çok sesliliği bastırmak veya bir yöne
kanalize ederek tektipleştirmek isteyen iktidar sahipleri, aldığı kararlar küreselleşen
dünyadaki konumlarını sarsacak olsa dahi iç politikadaki menfaatleri doğrultusunda
davranabilmektedir. Medya da iktidarların bu emellerini gerçekleştirmede kullandıkları en
önemli araçlardan biridir.
Bu çalışmada Türkiye ve Suriye arasındaki siyasi ilişkiler bağlamında farklı
ideolojilere sahip iki gazetenin ilk sayfada yayınlanmış haberlerinin eleştirel söylem
çözümlemesini yapılmıştır. Çalışmada söylem analizi yöntemi kullanılarak, 2012 ve 2018
tarihleri arasında, Sözcü ve Yeni Şafak gazetelerinin Suriye iç savaşını ve bu savaş sürecinde
Türkiye ve Suriye ilişkilerini konu alan ilk sayfa haberleri incelenmiştir.
Dört bölümden oluşan çalışmanın birinci bölümünde ideoloji kavramı kuramsal olarak
incelenmiş, tarihsel süreç kapsamında düşünürlerin kavram üzerine getirdikleri öğretiler ele
alınmıştır. İkinci bölümde, ideolojinin söyleme etkisi, dil, sosyal yapı ve medya ile olan
ilişkisi açıklanmıştır. Bu bölümde ayrıca çalışmanın araştırma bölümündeki haber
çözümlemelerinde kullanılan eleştirel söylem çözümlemesi yöntemi anlatılmıştır. Üçüncü
bölümde Suriye'de protestolar şeklinde başlayıp iç savaşa dönüşen karışıklıklar ve süreç
içerisinde Adalet ve Kalkınma Partisinin dış politikadaki söylem değişimi ortaya konmaya
çalışılmıştır. Çalışmanın dördüncü ve son bölümünde ise Teun A. Van Dijk'ın söylem analizi
yöntemi açıklanarak, aynı yöntemle Suriye İç Savaşı'na dair Yeni Şafak ve Sözcü
gazetelerinde yer verilen haberlerin incelemesi yapılmıştır.
Çalışma sonucunda, gazetelerin sahip oldukları ideolojik farklılıkların haber
metinlerinin inşası sürecine etki ettiği net bir biçimde görülmüştür. Farklı ideolojideki bu iki
gazete Suriye İç Savaş'ını ve bölgedeki aktörlerin tutumlarını değerlendirirken farklı
gerçeklikler tasarlamış, mevcut durum, olay ve ifadeleri kendi ideolojileri doğrultusunda ele
almışlardır.

Anahtar Kelimeler: Suriye İç Savaşı, Dış Politika, Türkiye – Suriye İlişkileri, Haber
Söylemi

Abstract:
Policies of Tukey in Middle East have often changed according to conjuctures and
politicians of the period. In relatively controlled and consistent foreign policy that Turkey had
carried until Syrian Civil War in 2011, different tendencies and change of strategies have been
observed after that period. The close and amicable relations which are established by the
Turkish prime minister of the period with Syria president Bashar Hafez al-Assad before the
Civil War had begun to break because of rising violence against local community and conflict
of Assad's interests with Turkish government.
People of power, who wants to suppress various voices or standardize them by
canalizing to one direction because they think they damage their power, can act in accordance
with their expediences in domestic policy even though the decisions they make would
discredit their positions in a globalizing world. Media is one of the most important tools that
people of power use, to follow through their aims.
The purpose of this study is to analyze critical discourse of the news that are issued on
the first pages of these two newspapers which have different ideologies in terms of the
political relations between Turkey and Syria. In this study, by using discourse analysis
method, between 2012 and 2018, the first page news of "Sözcü" and "Yeni Şafak" newspapers
which are containing the Syrian civil war and the relations between Turkey and Syria are
analyzed.
On the first chapter of the study that consists of three chapters; concept of ideology is
discussed conceptually, the effect of ideology on discourse, semiotics and its relation with
language and social structure are tried to be explained. On the second chapter, conflicts that
had begun as protests and then turned into a civil war, and change of discourse in foreign
policy of Adalet ve Kalkınma Partisi are explained. On the third and last chapter of the study,
in terms of relations between media associations and government, the news that took place in
"Yeni Şafak" and "Sözcü" about Syria Civil War are analyzed.
As a result, the ideological differences of the newspapers affect the formation process
of news texts. These two different newspapers of different ideologies had designed divergent
realities while evaluating attitudes of the agencies in the area and the Syrian Civil War, so
they had discussed existing situations, events and expressions in parallel with their own
ideologies.

Keywords: Syrian Civil War, Foreign Policy, Turkey-Syria Relations, News Discourse