Türk modernleşmesi ve din: Osmanlı Dönemi
Turkish modernization and religion: Ottoman Period
Yazar: BETÜL GÖKSÜÇUKUR
Danışman: PROF. DR. KEMALEDDİN TAŞ
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Din = Religion ; Din sosyolojisi = Religious sociology ; Modernleşme = Modernization ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Türkler = Turks

Özet:
Geleneğin zıddı olarak, "yepyeni" anlamındaki modernleşme olgusunun temelinde "yeni bir dünya düzeni kurma" ideali yatmaktadır. Kiliseye yönelik eleştirilerle başlayan, dinin insan ve toplum üzerindeki baskısına karşı başkaldırıyla yönünü bulan modernleşme Batı'ya özgü bir süreçtir. Buna göre Batı, geleneksel dinin otoritesinden kurtulmak amacıyla bilimin ve aklın rehberliğinde yeni bir dünya kurma sürecine girmiştir. Bu yenidünya düzeni anlayışı, muhtevasında barındırdığı "yeni bir dünya görüşü ve yeni bir hayat tarzı" oluşturma süreci, modern kavramının üç boyutunu ortaya çıkarmaktadır: Modernite, modernleşme ve modernizm. Dolayısıyla bir süreç ifade etmesi bakımından modernleşme kavramları genel anlamda, geleneğin otoritesinin reddiyle ve aklın rehberliğinde bir gelecek inşası ideali taşıyan, seküler karaktere sahip, köklü bir değişimi ifade etmektedir.
Türkiye'de modernleşme süreci ise Avrupa'da ve dünyada yaşanan modernleşme sürecine paralel şekilde gelişmiştir. Bu sürecin anlaşılması, son dönem Osmanlı tarihinden günümüze kadar uzun soluklu bir okuma çabası ve detaylı bir bakış açısı gerektirmektedir. Bu çalışmada başlangıcından itibaren sürecin daha iyi anlaşılabilmesi için, modernite kavramları, ana parametreleri, tarihsel dinamikleri, temel unsurları, boyutları ve Osmanlı modernleşmesinin tarihsel dönemleri ele alınarak modernleşmenin ve modernleşme sürecinde din anlayışlarının oluşum süreci değerlendirilmiştir. Bu doğrultuda araştırmada Osmanlı'nın küresel bir güç olmaktan uzaklaşması, yenilik girişimleri, modernleşme sürecinde öne çıkan akımlar, temsilcileri ve din anlayışları, modernleşme-din ilişkisi, modernleşme sürecindeki siyasi ve ideolojik telakkiler ile dini düşüncenin seyrinde yaşanan değişim ve tüm bu sürecin toplum yapısı üzerindeki etkileri ele alınmıştır.



Anahtar Kelimeler: Din, Modernleşme, Osmanlı, Batıcılık, İslamcılık, Türkçülük

Abstract:
As the opposite of tradition, on the basis of the phenomenon of modernization in the brand new sense; The ideal lies in establishing a new world order. Modernization, which started with criticism of the church and defied against the pressure of religion on people and society, is a Western process. Accordingly, the West entered the process of building a new world under the guidance of science and reason in order to get rid of the authority of traditional religion. This new world order understanding, the process of creating a "new world view and a new way of life in its content reveals three dimensions of the modern concept: Modernity, modernization and modernism. Therefore, in terms of expressing a process, the concepts of modernization in general mean a radical change with secular character, ideal for the construction of a future with the rejection of the authority of tradition and the guidance of reason.
The modernization process in Turkey and in Europe has developed in parallel to the modernization process in the world. Understanding this process requires a long-term reading effort and a detailed perspective from the late Ottoman history to the present day. In this study, the concepts of modernity, main parameters, historical dynamics, basic elements, dimensions and historical periods of Ottoman modernization have been discussed in order to better understand the process from the beginning. In this direction, the Ottoman Empire's distinction from being a global power, innovation initiatives, prominent trends in the modernization process, representatives and understanding of religion, the relationship between modernization and religion, the political and ideological considerations in the modernization process, and the change in the course of religious thought and the whole structure of this process on society. effects.



Keywords: Religion, Modernization, Ottoman, Westernism, Islamism, Turkism