Türkiye'de savunma sanayii sözleşmelerinde ceza koşulu
Penalty clause in defense industry contracts in Türkiye
Yazar: NURBİGE AKKAYA
Danışman: PROF. DR. AHMET NADİ GÜNAL
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Türkiye savunma sanayii, ulusal güvenlik ve stratejik çıkarların korunması açısından hayati öneme sahiptir ve bu alandaki sözleşmeler genellikle uzun vadeli, yüksek maliyetli ve karmaşık bir yapıya sahiptir. 
Bu tez çalışması, Türkiye'de savunma sanayii sözleşmelerinde yer alan ceza koşulu hükümlerinin hukuki çerçevesini, etkilerini ve uygulamada yaşanan zorlukları detaylı bir şekilde incelemeyi amaçlamaktadır. 
Çalışma, savunma sanayii sözleşmelerindeki ceza koşullarının, taraflar arasında güven inşa etme, potansiyel ihlalleri caydırma ve sözleşmelerin etkin bir şekilde uygulanmasını sağlama gibi kritik roller üstlendiğini ortaya koymaktadır. Ayrıca, ceza koşullarının Türkiye'de hukuki yapılanma ve uygulamalarıyla nasıl entegre olduğu ve bu koşulların savunma sanayii sözleşmelerine özgü dinamiklerle nasıl etkileşime girdiği ele alınmaktadır. 
Araştırma ayrıca ceza koşulunun, sözleşmelerdeki borçluyu ifaya zorlama ve önceden götürü olarak belirlenen zararın tazminini sağlama olan temel iki işlevi üzerinde yoğunlaşmaktadır. Bu bağlamda, sözleşme hukukunda önemli bir yere sahip olan ahde vefa ilkesi ile olan ilişkisi ve ceza koşulunun taraflar arasındaki güç dengesini nasıl etkilediği hususları tartışılmıştır.
Tez, savunma sanayii sözleşmelerinde ceza koşulunun uygulanabilirliği ve sınırlarını değerlendirirken, mücbir sebepler ve pandemi gibi olağanüstü durumlarla olan ilişkisini de incelemektedir. Bu çalışma, literatür taraması ve uzman görüşleriyle desteklenmiş olup, Türkiye'nin savunma sanayii sözleşmelerinde ceza koşulu hükümlerinin etkin kullanımına ve olası anlaşmazlıkların çözümüne yönelik stratejik öneriler sunmayı hedeflemektedir. Ayrıca bu öneriler doğrultusunda, sözleşmelerin daha adil ve etkin bir şekilde uygulanmasını sağlamak, taraflar arasında hukuki uyuşmazlıkları minimize etmek ve savunma sanayii projelerinin başarısını artırma amacını taşımaktadır. Bu araştırma ile, savunma sanayii alanında faaliyet gösteren hukukçular, akademisyenler, sektör profesyonelleri ve politika yapıcılar için kaynak oluşturarak, Türkiye'de ve dünya çapında uygulanan savunma sanayii sözleşme pratiklerinin daha iyi anlaşılmasına katkı sağlanması hedeflenmektedir.

Abstract:
This thesis aims to comprehensively examine the legal framework, impacts, and practical challenges associated with penalty clauses in defense industry contracts in Turkey. The Turkish defense industry holds critical importance for national security and the protection of strategic interests, and contracts in this sector are typically long-term, high-cost, and complex.
The study highlights the pivotal roles that penalty clauses play in building trust between parties, deterring potential breaches, and ensuring the effective implementation of contracts. Additionally, it explores how these clauses are integrated into Türkiye's legal structure and practices, and how they interact with the unique dynamics of defense industry contracts.
The research also focuses on the two primary functions of penalty clauses: compelling performance from the obligor and providing liquidated damages predetermined in the contract. In this context, the relationship between these clauses and the principle of pacta sunt servanda, which is crucial in contract law, is discussed, along with the impact of penalty clauses on the balance of power between the parties.
While assessing the enforceability and limits of penalty clauses in defense industry contracts, the thesis examines their relationship with extraordinary circumstances such as force majeure and pandemics. Supported by literature review and expert opinions, this study aims to offer strategic recommendations for the effective use of penalty clauses in Türkiye's defense industry contracts and the resolution of potential disputes. In line with these recommendations, the research seeks to promote fairer and more effective contract implementation, minimize legal disputes between parties, and enhance the success of defense industry projects. This study aims to serve as a resource for legal professionals, academics, industry practitioners, and policymakers in the defense sector, contributing to a better understanding of defense industry contract practices both in Türkiye and globally.