Türkiye'de üniversite öğrencilerine yönelik finansal okuryazarlık ölçeği
Financial literacy scale for university students in Türkiye
Yazar: MUHAMMED AKİF ALBAYRAK
Danışman: DOÇ. DR. LEVENT ELDENİZ
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Gazetecilik Ana Bilim Dalı / Basın Ekonomisi ve İşletmeciliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ekonomi = Economics ; Gazetecilik = Journalism
Dizin: Finansal bilgi düzeyi = Financial knowledge level ; Finansal davranış = Financial behaviour ; Finansal okuryazarlık = Financial literacy ; Finansal tutum = Financial attitudes ; Tutum ölçekleri = Attitude scales ; Tutumlar = Attitudes ; Ölçek geliştirme = Scale development ; Ölçekler = Scales ; Öğrenci tutumu = Student attitude ; Üniversite öğrencileri = University students

Özet:
Bu çalışmanın amacı Türkiye'de üniversite öğrencilerine yönelik güncel, geçerli ve güvenilir bir finansal okuryazarlık ölçeği geliştirmek, üniversite öğrencilerinin finansal okuryazarlık düzeylerini belirlemek ve finansal okuryazarlık düzeyleriyle çeşitli değişken grupları arasındaki farklılıkları analiz etmektir. Finansal okuryazarlığın önem kazanmasıyla birlikte alanyazındaki mevcut ölçüm araçlarının güncelliğini yitirmesi, hedef kitleye, kültüre ya da ülkeye özgü maddeleri yeterince barındırmaması, hangi tanımdan hareketle ortaya çıktığının belli olmaması, finansal okuryazarlığın önemli bileşenlerinden finansal bilgi-beceri, tutum ve davranışı aynı anda kapsamaması, finansal bilgi ölçülürken öz değerlendirme biçiminin kullanılması ve yöntemsel olarak faktör analizinin az tercih edilmesi gibi nedenler çalışmanın sorunsalını oluşturmaktadır.
Araştırmanın evreni Türkiye'de öğrenim gören tüm üniversite öğrencileri iken ana çalışmanın örneklemini Türkiye'nin tüm bölgelerindeki 51 ayrı ilde bulunan 78 farklı üniversiteden 617 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmada basit tesadüfi örnekleme yöntemi kullanılmış veri toplama aracı olarak ise çevrim içi anket tercih edilmiştir. Ölçek geliştirme sürecinde betimleyici analizler, madde analizleri, keşfedici ve doğrulayıcı faktör analizi, farklılık analizlerinde ise bağımsız örneklem t testi ve tek yönlü varyans analizi kullanılmıştır.
Araştırmanın sonucunda güncel, güvenilir ve geçerli bir finansal okuryazarlık ölçüm aracı geliştirilmiş ve araştırmaya katılanların finansal okuryazarlık puan ortalaması %69 olarak hesaplanmıştır. Çalışma sonucunda kadınlar, kişisel finans dersi almak istemeyenler, daha önce finans dersi almamış olanlar, çalışmayanlar, yurtta kalanlar, finans haberlerini takip etmeyenler, birinci sınıfta olanlar, aylık hane geliri ya da kişisel geliri en düşük grupta olanlar ve 18-23 yaş aralığındakiler finansal okuryazarlık açısından dezavantajlı gruplar olarak gözlenmiştir. Finansal okuryazarlığı artırmaya yönelik çalışmaların erken yaşlardan itibaren öğrencilere sunulmasının toplumsal finansal okuryazarlık düzeyinin yükselmesine katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Abstract:
The aim of this study is to develop a current, valid and reliable financial literacy scale for university students in Türkiye, in order to determine the financial literacy levels of university students and to analyse the differences between financial literacy levels of various variable groups. With the increasing importance of financial literacy, reasons such as the fact that the current measurement tools in the literature is out of date, that they do not contain enough items specific to the target audience, culture or country, that it is not clear from which definition it has emerged, does not include financial knowledge, skills, attitudes and behaviors, which are important components of financial literacy, the use of self-reports while measuring financial knowledge, and the fact that factor analysis is the less preferred method that constitutes the problem of the study.
While the population of the research is entirely university students in Türkiye, the sample of the main study consists of 617 students from 78 universities in 51 provinces from all regions of Türkiye. Simple random sampling method is used in the research, and online survey is the preferred data collection method. Descriptive analysis, item analysis, exploratory and confirmatory factor analysis are used in the scale development process. Independent sample t-test and one-way analysis of variance are used in the analysis of differences.
As a result of the research, a current, reliable and valid financial literacy measurement tool is developed and the average financial literacy score of participants is calculated as 69%. As a result of the study, women, those who do not want to take personal finance courses, and those who have not taken finance courses before, those who do not work, those who live in a dormitory, those who do not follow financial news, those who are in the first class, those with the lowest monthly household or personal income, and those aged 18-23 are observed as disadvantaged groups in terms of financial literacy. It is thought that presenting studies to increase financial literacy to students from an early age will contribute to increasing the level of social financial literacy.