Otizmli kardeşe sahip olan bireylerin kardeşiyle ilişkilerinde yaşanan sorunların ve geleceğe yönelik beklentilerinin incelenmesi
Examining the problems of the individuals who have autism spectrum disorder with their siblings and their expactations for the future
Yazar: DUYGU KIVRAK
Danışman: DOÇ. DR. ALEV GİRLİ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı / Özel Eğitim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Aile içi ilişkiler = Family relations ; Beklentiler = Expectations ; Gelecek beklentisi = Future expectations ; Kardeş ilişkileri = Sibling relationship ; Kardeşler = Brothers ; Otistik çocuklar = Autistic children ; Otizm spektrum bozukluğu = Autism spectrum disorder ; Özel eğitim = Special education ; Özel eğitime muhtaç çocuklar = Handicapped children who need special education

Özet:
Bu çalışmada otizm spektrum bozukluğu tanılı kardeşe sahip olan bireylerin kardeşiyle ilişkilerinde yaşanan sorunların ve geleceğe yönelik beklentilerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın evrenini İzmir'de yaşayan özel eğitim merkezlerinde özel eğitim almaya devam eden otizm tanısı almış çocukların normal gelişim gösteren kardeşleri oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemini ise özel eğitim almaya devam eden otizm tanısı almış çocukların 107 kardeşi oluşturmaktadır.  Bu çalışmada hem nicel hem de nitel araştırma tekniklerinin yer aldığı karma yöntem tercih edilmiştir. Çalışmada veri toplamak amacıyla kardeşlerin özel gereksinimli kardeşiyle ilişkilerini, sorun alanlarını, kardeşine yönelik duygularını ve geleceğe yönelik beklentilerini belirlemek için, nitel araştırma yöntemlerinden yarı yapılandırılmış görüşme soruları kullanılmıştır. Özel gereksinimli çocuk ve kardeşine ilişkin demografik özellikleri ile ilgili bilgi toplamak amacıyla "Aile Bilgi Formu" kullanılmıştır. Schaeffer Kardeş Davranışı Değerlendirme Ölçeği (Schaeffer Sibling Behaviour Rating Scale) ve Kardeş problemleri anketi (Sibling Problems Questionnaire) kullanılmıştır. Elde edilen verilerin analiz edilmesi için SPSS programı kullanılmıştır.
Araştırma sonuçlarına göre, otizmli çocukların kardeşlerinin birliktelik, empati duyguları, uzak durma ve fiziksel saldırganlık davranışlarının kardeş problemleri ile ilişkili olduğu belirlenmiştir. Otizmli kardeşlere yönelik birliktelik ve empati gibi olumlu davranışların kardeş problemlerini azalttığı, fiziksel saldırganlık ve uzak durma davranışlarının ise kardeş problemlerini arttırdığı görülmüştür. Demografik bulgulara göre, cinsiyet ve yaş değişkenleri açısından önemli davranış farklılıkları gözlemlenmiştir. Otizmli kardeşe sahip olan kızların erkeklere göre nazik olma, birliktelik ve empati düzeylerinin daha yüksek olduğu, erkeklerin ise uzak durma ve fiziksel saldırganlık davranışlarının daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Otizmli kardeşlerin cinsiyeti açısından erkeklerin kızlara göre daha fazla problemli davranış gösterdikleri belirlenmiştir. Kardeşlerin yaşına göre, 8-10 yaş aralığındaki çocuklar ile 17-18 yaş aralığındaki katılımcıların kardeş problemleri arasında önemli farklılık bulunmuştur.

Anahtar Kelimeler: Otizm Spektrum Bozukluğu, kardeş ilişkileri, kardeş davranışı, kardeş problemleri

Abstract:
The purpose of this study is to examine the problems of the individuals who have a brother with an autism spectrum disorder and their expectations for the future. The population of the study has been consisting of normal development siblings of children with autism who have been receiving special education in private educational institution living in İzmir. The sample of the study have consisting of 107 siblings of children who had been diagnosed with autism. In this study, mixed method that has been including both quantitative and qualitative research techniques has been preferred. In order to collect data, semi-structured interview questions from qualitative research methods had been used to determine the relationships of the siblings with their siblings with special needs, their problem areas, their feelings towards their siblings and their expectations for the future. In order to pick information of child, who has autism, and demographic features of their siblings, "Family Information Form" had been used. Schaeffer Sibling Behaviour Rating Scale and Sibling Problems Questionnaire had been used. SPSS program had been used to analyze the obtained data.
According to the findings of the study, involvement, empathy, avoidance and physical aggression behaviors of siblings of children with autism were found to have relationship with sibling problems. It was determined that positive behaviors such as involvement and empathy towards brothers with autism reduce sibling problems while negative behaviors such as physical aggression and avoidance behaviors increased sibling problems. According to demographics, significant behavioral differences were observed in terms of gender and age variables. It was found that girls with siblings had higher levels of kindness, involvement and empathy than boys, and boys had higher behaviors of avoidance and physical aggression. It was also determined that males had more problematic behaviors than females in terms of gender of autistic siblings. Significant differences were found between the siblings of the children between the ages of 8-10 and 17-18.

Keywords: Autism Spectrum Disorder, sibling relations, sibling behaviors, sibling problems