İkinci Dünya Savaşı'nda ve sonrasında İran (1938-1953)
During and after World War II, Iran (1938-1953)
Yazar: MUSTAFA ŞEHİTOĞLU
Danışman: PROF. DR. RAHMİ DOĞANAY
Fırat Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Tarih = History ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Almanya = Germany ; Dünya Savaşı II = World War II ; Pehlevi, Muhammed Rıza = Pehlevi, Muhammed Rıza ; Savaş = War ; Savaş sonrası = Post-war ; Tarih = History ; İngiltere = England ; İran = Iran

Özet:
Bu tez İran Şah'ı Rıza Pehlevi iktidarının başlaması ile İran ülkesinde meydana gelen siyasi gelişmelerin giderek kudretli bir yapıya dönüşmesi sonrasında İngiltere ve Sovyetler Birliğine Karşı geliştirilen politikalar ile başlar. İkinci Dünya Savaşı öncesinde geleneksel İran düşmanları olarak görülen İngiltere ve Sovyetler Birliğinin İran'ı, sömürü alanı olarak paylaşmalarına karşılık Rıza Şah, yükselen Alman siyasetine yaklaşmaktadır. İkinci Dünya Savaşının başlangıcında Almanlar Avrupa'da üstün göründükçe İran Şahı'nın politikaları da Almanya'dan yana gelişmektedir. Yapılan anlaşmalar ve açıklamalar ile İran, Almanya'yı geleneksel düşmanlarına karşı dengeleyici güç olarak göstermektedir.
İkinci Dünya Savaşının seyri içinde İran, İngiltere ve Almanya tarafından işgal edilir ve Alman etkisinden temizlenir. Artık yeni bir işgal sürecine giren İran'da Şah ve iktidar değişimleri yaşanır. Amerika Birleşik Devletleri'nin savaşa dâhil olması Müttefiklerin, İran'ı Sovyetler Birliğine yardım gönderilen güvenli bir liman ve koridor olarak kullanmalarını sağlayacaktır. İran, İkinci Dünya savaşı boyunca ve savaş sonrası dönemde işgalin etkisiyle iç karışıklık, ekonomik sıkıntı ve siyasi çekişmelerin gölgesinde, nüfuz ve petrol ayrıcalıkları mücadelesine sahne olacaktır. Bu mücadelenin sonunda İran tek parça kalsa da kendini istikrarsızlık içinde ve dış destekli bir darbe sürecinde bulacaktır.


Anahtar Kelimeler: Rıza Han, Rıza Şah, İkinci Dünya Savaşı, Muhammed Rıza Şah, Müttefikler, Almanya, Tudeh, Azerbaycan, Musaddık.

Abstract:
This thesis study focuses on the effects of political developments  on the era of Iran Shah Rıza Pehlavi's reign  and aftermath politics developed against to England and Russia. Rıza Shah, prior the second world war, developed close relationship with rising German politics against England and Russia which were seen as enemy of the state as imperialist countries. As the Germans having success during the first years of Second World War Iran's shah developed more close relationship with Germany. Agreements and comments done show that Iran saw Germany as balance power against its traditional enemies.    
Iran was cleaned from the effects of Germany by the occupation of England and Germany during  Second World War As the occupation started political changes started in Iran. Iran was started to be seem and used as a safe harbor and corridor by the allies to help Russia when USA entered Second World War during and after Second World War internal disturbance, economic struggles and political conflicts have taken place in Iran due to petroleum and zone of influence of powers. Although Iran stayed whole as a state it also found itself under continues instability and outside imposed coups.


Key Words: RızaHan, Rıza Shah, II. World War, Muhammed Rıza Shah, the Allies, Germany, Tudeh, Azerbaijan, Musaddık.