Yeraltı su kaynaklarının hidrojeokimyasal özellikleri ve su kalitesinin değerlendirilmesi: Yozgat ili ve çevresi örneği
Hydrogeochemical properties of underground water resources and evaluation of water quality: A case of Yozgat and its surroundings
Yazar: BÜŞRA GÜLŞAH BİROL
Danışman: PROF. DR. NURAY ATEŞ
Erciyes Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering
Dizin: Çevre = Environment

Özet:
Bu çalışmada, Yozgat İli ve çevresindeki bölgelerin yeraltı su kaynaklarının sınırları içerisinde yer alan hidrojeokimyasal özellikleri, su kalitesi ve kullanabilirliği değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Çalışma kapsamında il sınırları içerisinde kalan 12 ilçede yer alan 79 adet kuyudan 2016-2019 yılları arasında alınan su örneklerinin analiz sonuçları incelenmiştir. Su örneklerinin hidrojeokimyasal değerlendirilmesi Piper diyagramı, Spearman korelasyon, Gibbs diyagramı, Kümeleme analizi ve Faktör analizine göre yapılmıştır. Su kalitesi içme suyu, kullanma ve tarımsal sulama ile ilgili standart ve yönetmeliklere göre değerlendirilmiştir. Spearman korelasyon analizi sonucuna göre en yüksek ilişkiler elektriksel iletkenlik (EC), sülfat (SO4) ve toplam çözünmüş katı (TÇK) arasında gözlenmiştir. Bölgede Ca-Mg-Cl'lu sular, Ca-Mg-HCO3'lı sular olmak üzere 2 farklı tipte yeraltı suyu bulunmakta olup, su kaynaklarının kalitesine kayaç baskın mekanizmasının etkili olduğu sonucuna varılmıştır. Kümeleme analizi ise Sarıkaya- Çandır, Merkez-Sorgun, Yerköy-Şefaatli bölgelerinde olduğu gibi birbirlerine yakın olan bölgelerin benzer jeolojik yapıda olması sebebiyle benzer su özelliklerini taşıdığı görülmüştür. Faktör analizinde en yüksek varyans % 41 faktör 1 olup, toplam varyansın % 41'ini oluşturmaktadır. Ayrıca, bölgedeki su kaynaklarının kullanma ve tarımsal sulama için uygun olduğu belirlenmiştir. 

Anahtar Kelimeler: Gibbs diyagramı, hidrojeokimya, piper diyagramı, su kalitesi, Yeraltı suyu

Abstract:
In this study, it was aimed to evaluate the hydrogeochemical properties and water quality for drinking, agricultural irrigation and other purposes of ground water resources within the boundaries of Yozgat Province. Within the scope of the study, the analysis results of water samples taken from 79 wells in 12 districts within the provincial borders between 2016 and 2019 were examined. Hydrogeochemical evaluation of water samples was performed according to Piper diagram, Spearman correlation, Gibbs diagram, Cluster analysis and Factor analysis. Water quality was evaluated according to standards and regulations regarding drinking water, utility and agricultural irrigation. According to the results of Spearman correlation analysis, the highest relationships were observed between electrical conductivity (EC), sulfate (SO4) and total dissolved solids (TDS). There are two different types of groundwater in the region: water with Ca-Mg-Cl and water with Ca-Mg-HCO3, and it has been concluded that the rock dominant mechanism is effective on the quality of water resources. Clustering analysis showed that the regions closer to each other, such as Sarıkaya-Çandır, Merkez-Sorgun, Yerköy-Şefaatli regions, have similar water characteristics due to their similar geological structure. In factor analysis, the highest variance is 41% in factor 1, which constitutes 41% of the total variance. Additionally, it has been determined that the water resources in the region are suitable for use and agricultural irrigation.

Keywords: Gibbs diagram, groundwater, hydrogeochemistry, water quality, piper diagram