Diyarbakır kenti içmesuyu ihtiyacının genetik ifadeli programlama ile modellenmesi
Diyarbakır city drinking water needs modeling with gene expression programming
Yazar: BEHZAT ASLAN
Danışman: DOÇ. DR. FEVZİ ÖNEN
Dicle Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering
Dizin: Genetik algoritma tekniği = Genetic algorithm technique ; Modelleme = Modelling ; İçme suyu = Drinking water

Özet:
Toplam içmesuyu ihtiyacı; evsel su ihtiyacı, ticaret, sanayi, hizmet sektörü, turizm, hayvan su ihtiyacı, özel ihtiyaçlar ve su kayıpları miktarından oluşmaktadır.  Yerleşim yerlerinin kullandıkları veya gelecekte kullanacakları içmesuyu ihtiyacının belirlenmesinde kullanılmakta olan tahmin yöntemleri, nüfus miktarı ile yapılmasına rağmen, günümüzde içmesuyu tüketimini etkileyen birçok parametrenin var olduğu bir gerçektir. İçmesuyu talebi ve tahmini, yerleşim yerinin iklimi, nüfus yoğunluğu, sosyal ve ekonomik durumu, su kullanım eğrileri, su kayıpları ve çevresel etmenlere göre değişkenlik göstermektedir. 
Bu çalışmada içmesuyu kullanımını etkileyebilecek olan parametreler, bir Yapay Zekâ tekniği olan Genetik İfadeli Programlama kullanılarak incelenmiştir. Modellerin oluşturulmasında Diyarbakır Kenti için 2005-2014 yılları arasında içmesuyu tüketimini etkileyen parametrelerin verileri kullanılmıştır. Bu veriler; şebekeye verilen su miktarı, şebekede oluşan su kayıpları, tahakkuk, sıcaklık, nem, nüfus, yağış, Diyarbakır Kentine ait gelişmişlik durumunu gösteren Gayrı Safi Yurtiçi Hâsıla (GSYH) ve içmesuyu abone sayısı gibi su talebini etkileyen parametrelerden oluşturulmuştur. Böylece içmesuyu talep ve tahmininde Genetik İfadeli Programlama ile farklı modeller oluşturularak, tüketime etki eden parametrelerin etkileri incelenmiştir. Ayrıca Determinasyon Katsayısı  (R2) ve Ortalama Karesel Hata (RMSE) değerlerine bakılarak, oluşturulan farklı modellerden elde edilen tahmini değerler, ölçülen değerlerle karşılaştırılmış ve oldukça iyi sonuçlara ulaşılmıştır.

Abstract:
Total drinking water need; domestic water demand, trade, industry, service sector, tourism, animal water needs, special needs and water losses. It is a fact that there are many parameters affecting the consumption of drinking water in the present day, even though the estimation methods used in determining the need for drinking water that settlements use or will use in the future will be based on the population amount. Drinking demand and forecasts vary according to the settlement climate, population density, social and economic situation, water use curves, water losses and environmental factors.
 In this study, the parameters that could influence the use of drinking water were examined using Gene Expression Programming, an Artifical Intelligence Technique. In the creation of the models, the data of the parameters affecting the drinking water consumption of Diyarbakır City were used between 2005 and 2004. This is; water supply losses to the network, water losses in the network, accrual, temperature, humidity, population, precipitation, development showing the development status of the city of Diyarbakır and the number of water subscriptions. In this way, different models are developed by using Gene Expression Programming in the demand and forecast of drinking water, and the effects of consumption affecting parameters are examined. In addition, by looking at the Determination Coefficient (R2) and the Mean Squared Error (RMSE), the predicted values obtained from the different models were compared with the measured values and very good results were obtained.