Türkiye'de Endüstri 4.0 deneyimi: Çalışma ilişkileri üzerine sosyolojik bir araştırma
4.0 Industry experience in Turkey: A sociological research on labor relations
Yazar: ŞÜKRİYE DERYA TÜRKKORKMAZ
Danışman: PROF. DR. BELMA AKŞİT
Maltepe Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Sosyoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Endüstri 4.0 = Industrial 4.0 ; Örgüt kültürü = Organizational culture ; Örgüt sosyolojisi = Organizational sociology ; İş ilişkileri = Labour relations

Özet:
Bu tez çalışmasında, Endüstri 4.0'ın ve beraberinde getirdiği teknolojilerin Türkiye'de bulunan şirketlerdeki çalışma ilişkilerine olan yansımaları ve yarattığı değişimler sosyolojik yönden ele alınmıştır. Bu çalışmada endüstri devrimlerinin dördüncüsü olan Endüstri 4.0'ı oluşturan teknoloji, uygulama ve prensiplerle, tarihsel olarak endüstri devrimlerinin özelliklerini, toplumlara ve iş yaşamına olan etkileri incelenmiş, örgüt kültürünün bu gelişim karşısındaki etkileşimleri örneklendirilmiştir. Çalışmada hem nicel hem de nitel araştırma yöntemleri kullanılarak nicel yöntemle elde edilen veriler, nitel yöntemle daha derin sorgulanmış, ayrıntılı bilgiler elde edilmiştir. Araştırma verilerinin toplandığı şirketler; ambalaj, enerji, medikal, metal, çimento ve tekstil olmak üzere 6 farklı sektörde faaliyet göstermektedirler. Nicel verilerin elde edildiği katılımcıların yüzde 36'sı mavi, yüzde 64'ü beyaz yakalıdır. Nitel araştırmada yer alan katılımcıların ise tamamı beyaz yakalı çalışanlardan oluşmaktadır. Kapitalizmin temelini oluşturan daha az maliyetle daha çok üretim ve kâr denkleminin; robotik sistemler, nesnelerin interneti, siber fiziksel sistemler gibi yeni teknolojiler kullanılarak maksimize edilmesi gayretinde olan insanın ve emeğin rolü de radikal olarak değişmektedir. Örneğin, kitlesel üretimden özelleştirilmiş ve çeşitli üretime geçilmesi, bilgi işçiliğinin ve tasarımın öne çıkmasına; yapay zekanın ve robotik sistemlerin kullanım alanının genişlemesi, birçok alanda işgücünün değişmesine neden olmaktadır. Sonuç olarak bu gelişmeler ve artan nüfusun getirdiği rekabet, emeğin değerinin ölçümlemesini zorlaştırmakta, iş ve özel hayatın geçirgenliğini arttırmakta, iş güvencesini azaltmakta ve bu da çalışanın psikolojik, sosyolojik ve ekonomik koşullarının; dolayısıyla da örgütün/toplumun yapısının değişmesine neden olmaktadır. Bu çalışmanın hedefi,Endüstri 4.0'ın örgütün sosyolojik yapısına ve çalışma ilişkilerine olan etkilerini ortaya çıkarmak ve ilgili değişimleri örnekleyerek önerilerde bulunmaktır.

Anahtar Sözcükler: Endüstri 4.0, örgüt kültürü, çalışma ilişkileri

Abstract:
The reflections of Industry 4.0 and the technologies it brings, on the working relationships in companies which operates in Turkey and the changes it creates are discussed in sociological aspects. With the technology, practices and principles that constitute Industry 4.0, which is the fourth of the industrial revolutions, the effects of the industrial revolutions on the societies and the business life have been examined historically and the interactions of the organizational culture against this development are exemplified. In the study, both quantitative and qualitative research methods were used, and the data obtained by the quantitative method were questioned deeply by the qualitative method. Companies whose research data have been collected operate in the sectors of packaging, energy, medical, metal, cement and textile. In the study, where quantitative data were obtained, 36 percent of the participants were blue-collar and 64 percent were white-collar. All participants in qualitative research consist of white collar employees. The role of human and labor is radically changing in the effort to maximize the production and profit equation with using robotic systems, the Internet of things, and new technologies such as cyber-physical systems, at a lower cost, which is the basis of capitalism. For example, the production of customized and mass production from mass production leads to the emergence of knowledge workmanship and design, the expansion of the use of artificial intelligence and robotic systems leads to a change in the workforce in many areas. As a result, these developments and the competition brought by the increasing population make it difficult to measure the value of labor, increase the permeability of work and private life, reduce job security, and this causes the psychological, sociological and economic conditions of the employee and therefore the structure of the organization/society to change. The aim of this study is to reveal the effects of Industry 4.0 on the sociological structure and working relations of the organization and to exemplify the related changes.

Keywords: Industry 4.0, organizational culture, working relations