Kişisel verilerin sözleşmeye konu olması /
Yazar: MUHAMMET EMİRHAN HAVAN
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN MURAT DEVELİOĞLU
Galatasaray Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Büyük veri = Big data ; Elektronik sözleşmeler = Electronic agreements

Özet:
Verilerin internet ortamında hızlı biçimde transfer edilebiliyor olması
temelinin verilerin oluşturduğu yeni bir ekonomik modelin gelişmesine neden
olmuştur. Şüphesiz bu verilerin önemli bir kısmını da kişisel veriler oluşturmaktadır.
Bu ekonomik model bir yandan toplumun refah seviyesinin yükselmesi için önemli
fırsatlar vadetse de diğer bir taraftan insanların kişisel bütünlüklerine saygı
bakımından önemli endişelere yol açmaktadırlar. Ancak bu tez altında kişisel verilerin
kişilik hakları bakımından yeri değil, bu ekonomik model kapsamında kurulan
sözleşmelerin sözleşme hukukundaki yeri tartışılacaktır. İnsanların birçok dijital
hizmet ve içerikten para ödemeden, ancak kişisel verilerini sağlayarak yararlanması
çokça karşılan bir sözleşme modeli haline gelmiştir.
Elinizdeki tez bu sözleşme modellerini aşağıda özetlenen başlıkla altında ele
almak için yazılmıştır. Bu kapsamda, öncelikle kişisel verilerin korunması hukuku
rejimi anlatılmak istenmiştir. Bu amaç için Türk hukuku ve Avrupa Birliği (AB)'ndeki
durum doktrindeki makaleler, doktrindeki şerhler, veri koruma kurumlarının
rehberleri, veri koruma kurumlarının kararları, mahkeme kararları gibi birçok farklı
kaynak ışığında ele alınmıştır. Tezin ana tartışmalarının yapıldığı ikinci kısımda ise
sözleşme hukukunun yerleşik kurumları öğretideki temel kaynakların birçoğundan
istifade edilerek açıklanmıştır. Daha sonra bunlar ile tezin konusunu oluşturan kişisel
verileri konu edinen sözleşmeler arasındaki ilişkiler özellikle karşılaştırmalı hukuktaki
gelişmeler tartışılmıştır. Özellikle aşağıda değinilecek olan yeni AB hukuku
düzenlemeleri bu konudaki tartışmaları canlandırmış ve birçok AB üyesi ülkeyi bu
konuda adım atmaya yöneltmiştir. Bu ülkelerin çalışmaları bu tez için de ilham verici
olmuştur.
Günümüzde kişisel verileri konu edinen bu ilişkiler daha çok özel hayata saygı
hakkı çerçevesinde kişisel verilerin korunması hukuku kapsamında ele alınmaktadır.
Buna karşın artık kişisel veriler karşılığında temellerinde tamamen ekonomik
motivasyonlar bulunan özel hukuk ilişkileri kurulmaktadır. Bu yüzden kişisel verilerin sadece kişisel verilerin korunması hukuku bakış açısından ele alınmasının ne kadar
yeterli olduğu esasında tartışmalıdır. Ancak bu tartışmayı yapmak için ilk olarak
kişisel verilerin korunması hukukunun getirdiği rejimi anlamak gerekir.
Bu kapsamda Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) ve Genel Veri
Koruma Tüzüğü (General Data Protection Regulation [GDPR]) hükümlerine
bakıldığında ilgili kişilere bilgi alma, verilerin silinmesini talep etme, rızanın geri
çekilmesi gibi hakların verildiği görülür. Diğer taraftan ise veri sorumlularının veri
işleme ilkelerini uygun faaliyet yürütme, veri güvenliği için gerekli tedbirleri alma gibi
sorumlulukları yükler. Bunlar her ne kadar ilgili kişilerin haklarının korunması hukuku
bakımından önemli olsalar bile yine de ilgili kişiler ve veri sorumluları arasındaki
sözleşme ilişkisinin özelliklerini yeterince karşılamamaktadırlar.
Bu nedenle artık veri ekonomisinin gerçeklerini daha iyi yansıtacak
düzenlemelerin arayışına girilmiştir. Avrupa Birliği Tüketici Hakları Yönergesinde
(Consumer Rights Directive [CRD]) yapılan değişiklikler ile sadece karşılığında para
değil kişisel veri sağlanan sözleşmeler de tüketici işlemi kapsamında sayılmıştır.
Benzer biçimde Dijital İçerik Yönergesi (Digital Content Directive [DCD]) kapsamına
karşılığında para yerine kişisel veri sağlanan hukuki işlemler de alınmıştır. Ancak
hukukumuzda doğrudan bir karşılığı olmayan bu yönergeler dahi sözleşmenin niteliği,
geçerliliği, sona ermesi gibi birçok tartışmalı konuyu düzenlemek yerine devletlerin iç
hukukuna bırakmayı tercih etmişlerdir. Bu durum sözleşme hukuku rejimi ile
karşılığında kişisel veri sağlanan bu sözleşmelerin değerlendirilmesini zorunlu kılar.
Bu değerlendirmenin öncesinde kişisel verilerin üzerinde kişilerin sahip
oldukları hakkın nitelendirilme çalışmasının yapılması gerekir. Bu konuda doktrinde
bu hakkın bir kişilik hakkı olduğu, mülkiyet hakkı olduğu, fikri mülkiyet hakkı gibi
bir hak olduğu, bunun veri iş gücü olarak kabul edilmesi gerektiği ve son olarak veri
üzerinde yönetim hakkı olduğu ileri sürülmüştür. Bu çalışmada veriden ekonomik
olarak yararlanma hakkı tanınmadığı sürece kişisel veri üzerindeki hakkın salt kişilik
hakkı olarak değerlendirilmesinin mümkün ve yerinde olmadığı, bu yüzden veri
üzerindeki hakkın veri iş gücü olarak değerlendirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Sözleşme ilişkisi içinde artık bir kullanıcı olan ilgili kişinin ve sağlayıcı olan
veri sorumlusunun sözleşmesel hak ve sorumluluklarını tanımlayabilmenin mümkün
olması için bu sözleşe ilişkisinin vasıflandırmasının öncelikle yapılması gerekir. İlk olarak, kullanıcıların sağladıkları kişisel verilerin ekonomik bir değeri olduğu göz
önüne alındığında bu sözleşmelerin ivazlı sözleşmeler oldukları kabul edilmelidir.
Başka bir deyişle bu sözleşmeler sağlayıcıların kullanıcılar lehine yaptıkları karşılıksız
kazandırmalar olarak değerlendirilemez.
Bu sözleşmelerin kanunda düzenlenmiş tip sözleşmelerden hangisinin içine
gireceği tespiti daha zordur. Esasında kanunumuzda karşı edimi veri olan bir sözleşme
türü bulunmamaktadır. Bu yüzden söz konusu sözleşmelerin sui generis bir yapısı
olduğu görülmektedir. Buna karşın bu sözleşmelere kıyasen uygulanabilecek sözleşme
türleri ele alınabilir. Kanunlarımızda düzenlenen sözleşme tiplerinden en çok vekalet
sözleşmesi hükümlerinin bu sözleşmelere uygulanması mümkün gözükmektedir.
Tarafların her zaman sözleşmeyi sona erdirebiliyor olması, sağlayıcının bir sonuç
borçlanmaması gibi hususlar bu sonucu destekler niteliktedir. Sözleşmenin nasıl
vasıflandırıldığından bağımsız olarak bunların birer tüketici işlemi olduğunu kabul
etmek gerekir.
Bundan sonraki aşamada kişisel verilerin konu olduğu sözleşmelerin nasıl
kurulduğunu incelemek gerekir. Bilindiği üzere sözleşmeler kıta Avrupası ülkelerinde
karşılıklı birbirine uygun öneri ve kabul beyanları ile kurulmaktadır. Sağlayıcıların
dijital içerik ve hizmetlerini internet ortamına koymalarını bir öneri beyanı olarak
kabul etmek gerekir. Diğer taraftan bu hizmet veya içeriklere üye olurken sözleşme
koşullarının kabul edildiğini ifade eden kutucuklara tıklanması açık kabul beyanı teşkil
edecektir. Hizmet ve içeriklere üye olmadan onları doğrudan kullanma durumu ise
ayrıca değerlendirilmelidir. Bu kullanımlar bakımından bağlanma iradesi çoğu zaman
eksik olacağı için bunlar kabul beyanı teşkil etmezler. Ancak güven teorisi uyarınca
bu kullanımların iradeyi ortaya koyan davranış olarak kabulü ve bu şekilde
sözleşmenin kurulduğunun kabul edilmesi mümkündür. Kullanıcıların salt kişisel
verilerin kullanımına rıza gösterdiklerini beyan etmiş olmaları ise kabul beyanı olarak
değerlendirilemez. Bunlar dışında, öneri ve kabul beyanının tespitinin ötesinde irade
uyuşmasının varlığı dahi tek başına sorunlu bir durum teşkil etmektedir. Kullanıcıların
hizmet ve içeriklerden "ücretsiz" yararlandığının sağlayıcılar tarafından beyan
edilmesi ancak aslında kullanıcıların bu hizmet ve içerikleri bir karşılık ödeyerek
(kişisel veri sağlama) kullanıyor olması bu noktada tartışılmalıdır. Zira bu durumda
hizmetten karşılık ödemeden yararlandığını zanneden kullanıcı aslında bir karşılık
öngören bir sözleşme için irade açıklamaktadır. Ancak burada da güven teorisi uyarınca taraflar arasında en azından farazi olarak bir irade uyuşması olduğunu kabul
etmek ve böylece sözlemenin kurulduğunu kabul etmek gerekir.
Sözleşmenin kurulduğunun tespitinden sonra bu sözleşmenin geçerliliğinin de
ayrıca tartışılması gerekir. Bu kapsamda ilke olarak kişisel verilerin korunması
hukukuna aykırı olan sözleşme maddelerinin akıbeti gerek hukuki imkansızlık gerek
de emredici hükümlere aykırılıktan geçersizlik olacaktır. Geçersizlik sonucunu
doğurabilecek bir diğer husus ise verinin işlenmesine gösterilecek rızanın kişilik
haklarına aykırı olmasıdır. Bu durumda sözleşme Türk Medeni Kanunu (TMK) madde
23 sınırlarını aştığı için Türk Borçlar Kanunu (TBK) madde 27 uyarınca kesin
hükümsüz olacaktır. Sözleşmenin geçerliliğini etkileyecek diğer bir husus ise
taraflardaki ehliyet eksikliğidir. Tam ehliyetsizler bakımından onların menfaatlerine
bakılmalı, eğer tam ehliyetsizin menfaati gerektiriyorsa yasal temsilcisinin bu
sözleşmeleri kurabileceği ve tam ehliyetsizin kişisel verilerinin işlenmesine rıza
gösterebileceği kabul edilmelidir. Sınırlı ehliyetsizler bakımından da özellikle
küçüklerin korunması amacıyla gerek sözleşmenin kurulması gerek de kişisel verilerin
işlenmesine gösterilecek rıza için yasal temsilcinin rızası aranmalıdır. Bir diğer
geçersizlik hali genel işlem koşullarına ve daha önce bu işlemlerin tüketici işlemi
niteliğinde olduğu tespit edildiği için haksız şartlara aykırılıktan doğabilir. Genel işlem
koşulu ve haksız şart denetiminden geçemeyen sözleşme hükümleri geçersizlik
yaptırımı ile karşı karşıya kalacaktır. Bazı hizmet sağlayıcıların hizmet ve içeriklerini
Türkçe sağlamalarına karşın kullanım sözleşmelerini Türkçe hazırlamadıkları
görülmektedir. Bu işletmeler 805 sayılı İktisadi Müesseselerde Mecburi Türkçe
Kullanılması Hakkında Kanun uyarınca sözleşmelerinin geçerliliğini riske atmaktadır.
Son olarak, kurulduğu ve geçerli olduğu tespit edilen sözleşmeler aykırılık
rejiminin incelenmesi gerekir. Bu bağlamda ilk olarak kişisel verilerin korunması
hukukundan gelen rızanın geri çekilmesi ve unutulma hakkının sözleşmeye etkisinin
ne olacağı tartışılmalıdır. Rıza geri çekildiğinde sözleşmenin kendiliğinden sona
ereceği veya sağlayıcının sözleşmeyi sona erdirme hakkına sahip olacağı
savunulmaktadır. Ancak gerek rızanın geri çekilmesi gerek de verilerin silinmesinin
talep edilmesi ile sağlayıcının kullanıcıdan bir kullanım bedeli talep hakkı
olmamalıdır. Diğer bir taraftan hizmet veya içeriğin sağlanmaması durumunda
kullanıcının bir şey talep edip edemeyeceği değerlendirilmelidir. Bu sözleşmelere
kıyasen vekalet sözleşmesinin uygulanacağı ve bu sözleşme hükümlerinde (genel işlem koşulu ve haksız şart denetiminden geçtiği sürece) sağlayıcılara sözleşmeyi tek
taraflı olarak sona erdirme hakkı verildiği için sağlayıcıların sözleşmeyi sona erdirerek
hizmet yükümlülüğünden kurtulma imkanları vardır. Ayrıca sağlayıcılar hizmeti
olması gerektiği gibi sağlamayabilirler. Birçok sözleşme söz konusu hizmetlerin
"olduğu gibi" sağlanacağına ilişkin hükümler bulundurmaktadır. Aynı zamanda
hizmetlerin gereği gibi sağlanmadığı durumlarda sağlayıcıların sorumlu
tutulamayacaklarına dair hükümlere de bu sözleşmelerde yer verilmektedir. Bu
hükümler TBK m. 115'teki sorumsuzluk anlaşması üzerinden değerlendirildiğinde, bu
maddelere sağlayıcıların bütün kusurları için değil sadece sağlayıcının hafif kusuru
bakımından etki tanınabileceği sonucuna varılabilir. Ayrıca bu maddelerin çoğu
zaman haksız şart denetiminden geçmesi de mümkün gözükmemektedir.
Kullanıcıların sağladığı verilerin yanlış olması durumunda bunun sözleşmeye etkisinin
ne olacağı da değerlendirilebilir. Burada her sağlayıcı kendi sözleşmesi altında farklı
bir tercihte bulunduğu için her sözleşme özelinde ayrı bir değerlendirme yapmak en
doğru çözüm gibi durmaktadır.
Çalışmanın sonuç kısmında tartışılan ilgili bölümlerin ışığında varılan
çözümler okuyucuya bir bütün halinde sunulmuştur. Bu tez ile amaçlanan kullanıcılar
ile sağlayıcılar arasında kurulan hukuki ilişkinin sadece kişisel verileri koruma hukuku
ekseninde incelemenin eksik olduğunu okuyucuya gösterebilmektedir. Bu hukuki
ilişkilerin temellerinde ekonomik saikler yatmaktadır ve bu yüzden ekonomik bir
perspektif ile bu hukuk ilişkilerinin sözleşme hukuku kapsamında ele alınması
zorunludur. Ancak bu şekilde kullanıcıların hakları ve sağlayıcıların topluma
sağladıkları hizmetlerden beklentileri arasında doğru bir denge kurulmuş olur. Bu
yüzden bizim de bu tez de savunduğumuz üzere, bundan böyle, hukuk düzenimizin
kullanıcılar ve sağlayıcılar arasındaki hukuki ilişkilere sadece kişisel verileri koruma
hukuku ilkeleri üzerinden değil, sözleşme hukuku ilkeleri üzerinde de yaklaşması
gereklidir. Bu çalışma bir taraftan mevcut sözleşme hukuku rejimimizin farklı
görünümlerini yeni bir sözleşme modelini inceleyerek ortaya çıkarmıştır. Diğer bir
taraftan, bu çalışma ile hukukumuzda ekonomik gerçeklerin yeni gereklerine ayak
uydurabilmek için gelecekte yapılabilecek çalışmalara kapsamlı bir rehber sağlanmak
istenmiştir. Umarım bu çalışma okuyucular için kişisel verilerin hayatımızda oynadığı
rolü anlamak için yararlı bir kaynak teşkil edebilir.

Abstract:
The fact that data can be transferred at a considerable pace lead the
development of a new economic model which is based on data. Without a doubt, a
prominent part of these data consists of personal data. On the one hand, while this
economic model offers important opportunities for the rise of the social welfare, on
the other hand they cause significant concerns regarding the personal integrity of
people. However, under this thesis, the place of the contracts that are formed in this
economic model in contract law will be discussed, not the place of personal data within
the personality rights. It has become a common contract model for people to benefit
from many digital services and contents without paying money, but by providing their
personal data.
This thesis is written to evaluate this contract model under the contract titles
that are summarised below. In this regard, firstly, the regime data protection law was
desired to be explained. For that purpose, various sources like the articles,
commentaries in the doctrine, the guidelines and decisions of data protection
authorities as well as the court decisions are examined. In the second part where the
main discussions were made, the established concepts of contract law were explained
by profiting from the basic doctrinal sources. Next, the relationship between the
contracts concerning persona data and them was discussed. Especially the EU law
regulations, which will be mentioned below, triggered the debates at that subject and
lead many EU member states to take a step. The efforts of these states are influential
for that thesis.
As of today, the relationships concerning personal data are handled mostly
within the framework of right to respect for private life. However, private law
relationships, which are based on completely economic motivations, are founded in
exchange for personal data. Therefore, it is questionable how pertinent it is to consider
personal data solely from the perspective of the personal data protection. Nevertheless, in order to discuss this issue, it is first necessary to comprehend the regime introduced
by the personal data protection law.
In this context, when the provisions of The Code of Personal Data Protection
(Kişisel Verilerin Korunması Kanunu [KVKK]) and General Data Protection
Regulation (GDPR) are examined, it is seen that the rights such as right to be informed,
right to erasure, withdrawal of consent are granted to data subjects. On the other hand,
data controllers are charged with the responsibility of such as carrying out its activities
in compliance with data processing principles, implementing necessary measures to
ensure data protection. Although these are critical for protecting the rights of data
subjects, they are not sufficient to cover the features of the contractual relationship
between the data subjects and data controllers.
Hence, new regulations are sought to better reflect the realities of data
economy. In the European Union, with the amendments made to the Consumer Rights
Directive contracts for which personal data is provided, not money, are considered as
consumer transactions. Similarly, the transactions within which personal data is
provided instead of money, is involved in the Digital Content Directive. Nonetheless,
even these directives, which have no direct counterpart in Turkish law, opt for leaving
most of the controversial issues like qualification, validity, termination of these
contracts to national law rather than regulating them. It requires an assessment of these
contracts, for which personal data is provided in return, with the contract law regime.
Before this assessment, persons' the right over the personal data should be
characterised. With this respect, in the doctrine it has been put forward that these rights
are personality rights, property rights, intellectual property rights, that they should be
considered as data labour, lastly that they are comparable to governance rights on data.
In this study it is concluded that unless economic exploitation rights are recognized, it
is not possible to treat personal data merely as a personal right; thus the right on the
data should be regarded as data labour.
In order define the rights and responsibilities of a data subject, who is also a
user in this contractual relationship, and a data subject, who is also a provider, the
contractual relationship shall be classified. Firstly, given that the data provided by the
users have an economic value, these contracts should be recognised as a contracts for pecuniary interest. In other words, these contracts cannot be seen as the gratuitous
entitlements by the providers in favor of the users.
It is more challenging to determine which type of contracts that are regulated
in the law these contracts fall under. In fact, no type of contract foresees data as a
counter performance. Therefore, it is seen that these contracts have a sui generis
structure. However, the contract types that can be applied to these contracts by analogy
can be considered. The provisions of mandate contracts seem to be possibly the most
applicable ones amongst the others, that are regulated in codes, for these contracts. The
fact that the parties can terminate the contract at any time, and that the provider is not
obliged to produce a concrete result supports this conclusion. It shall be accepted that
these are consumer transactions irrespective of how the contact is characterised.
In the next stage, it is necessary to examine how contracts involving personal
data are concluded. As it is known, the contracts are concluded with reciprocal and
complying manifestations of offer and acceptance in civil law jurisdictions. Providers'
placing their digital contents and services online shall be deemed as an offer. On the
other hand, clicking on the boxes expressing that the contractual conditions are
accepted while signing up for these services and contents is deemed to be explicit
acceptance. One should discuss directly using these contents and services without
signing up as well. Since in these usages intention to be bound usually lacks, these
cannot constitute an acceptance. Yet, it is possible to accept these usages as the
conducts revealing the intention by way of theory of confidence and to accept that the
contract is formed in this way. Beyond the determination of manifestations of offer
and acceptance, the existence of meeting of minds is in itself a problematic situation.
At that point, the fact that the providers express that the users profit from the contents
and services "free of charge"; although the users uses these contents and services by
paying a consideration (providing personal data) is controversial. Because, in this
situation, while the user thinks that it is benefitting from the service without paying a
counterpart, it express its intention for a contract which foresees so. Nonetheless, again
according to the theory of confidence, it should be accepted that there is at least a
hypothetical agreement of wills between the parties and so that the contract is formed.
After founding that the contract is concluded, the validity of this contract
should also be discussed. In this respect, the terms which violates the personal data
protection law will be null and void due to the contradiction with the mandatory norms of law as well as the legal impossibility. Another issue that may result in invalidity is
that the consent for data processing is in contrast with personality rights. In this regard,
the contract will be void pursuant to the article 27 of Turkish Code of Obligations
(Türk Borçlar Kanunu [TBK]) since it unlawfully goes beyond the borders of Turkish
Civil Code article 23. The lack of legal capacity may be an issue that affects the validity
of the contract. With regard to people who completely deprived of the legal capacity,
their interests should be assessed; if their interests so required, it should be
acknowledged that their curators can conclude these contracts and consent for personal
data processing on behalf of them. For the people who has limited capacity, especially
for the protection of minors, for the conclusion of the contracts as well as the consent
for the personal data processing the consent of the curator shall be required. Another
invalidity may arise from violation of the regime of standard and unfair contact terms,
since these transactions were previously classified as consumer transactions. The terms
that cannot survives from the assessment of standard and unfair terms will be
confronted with the invalidity sanction. It is observed that some of the providers do
not prepare their usage contracts in Turkish whereas they provide content and services
in Turkish. These enterprises risk the validity of their contracts according to the No.
805 Code of Mandatory Usage of Turkish in Economic Corporations.
Lastly, it is necessary to examine breaches of the contracts that have been
concluded and found to be valid. In this context, one should first discuss the effect of
the withdrawal of consent and the right to be forgotten that come from data protection
law on the contract. It is argued that the contract will be terminated ipso jure or the
provider will have the right to terminate the contract in case of withdrawal of consent.
However, in withdrawal of consent as well as the demand for the erasure of data, the
provider shall have no right to claim a remuneration for the usage. On the other hand,
it should be assessed whether the user can claim anything in case the service or the
content is not provided. Given that the provisions of the mandate contracts will be
applied by analogy to these contracts and terms of contracts (as long as they survive
in the assessment of standard and unfair terms) grants providers the right to providers
to unilaterally terminate the contract, the providers can relieve themselves from the
obligation of service by terminating the contract. Moreover, the providers may provide
a non-conforming service. Many contracts contain clauses stating that the services in
question will be provided "as is". Furthermore, these contracts stipulate that the providers will not be held liable in case where the services are not supplied
conformingly. When these terms are considered through TBK article 115, it will be
concluded that these terms can have an effect only for the slight faults not all the
degrees of them. In addition, it is unlikely that these terms will pass the unfair terms
test in most cases. It should be analysed how the contract will be effected when the
users provide incorrect information. Since each provider opts for a different choice
under its contract, the most appropriate solution seems to be making a case by case
assessment for each contract.
In conclusion part of the study, the solutions that are derived as discussed in
related chapters have been presented to the reader in its entirety. With that thesis, it is
intended to demonstrate to the reader that analysing the legal relationship between the
providers and the users only with regard to personal data protection law is lacking. At
the basis of this relationship there are economic motivations, hence handling these
relationships within the framework of contract law with an economic perspective is
mandatory. This is the only way to strike the right balance between the rights of the
users and the expectations of the providers with the services that they supply to the
society. Therefore, as we have supported in this thesis, from now on, our legal order
should approach to the legal relationships not only with the principles of the personal
data protection law, but also the principles of contract law. This study, on the one hand,
revealed different incarnations of actual contractual law regime by analysing a new
contract model. On the other hand, with this study, it was intended to provide a
comprehensive guideline for possible amendments in order to adapt new requirements
of the economic realities. I hope this study will be a useful source to understand the
role that is played by personal data in our lives.







Le fait que des données peuvent être transférés dans une vitesse considérable a
donné à lieu de développement d'un modèle économique nouveau qui se base sur des
données. Une partie proéminente de ces données se compose de données personnelles
sans aucun doute. D'une part, si ce modèle économique offre d'importantes
opportunités pour l'essor du bien-être social, d'autre part, il suscite des inquiétudes
importantes quant à l'intégrité personnelle des personnes. Cependant, dans le cadre de
cette thèse, on discutera de la place des contrats qui se forment dans ce modèle
économique en droit des contrats, et non de la place des données personnelles au sein
du droit de la personnalité. Il a devenu un model populaire de contrat pour des gens
afin de bénéficier de plusieurs services et contenu digitales sans payer en argent, mais
en fournissant leurs données personnelles.
Cette thèse est écrite pour évaluer ce modèle de contrat sous les titres de contrat
qui sont résumés ci-dessous. A cet égard, dans un premier temps, le régime de la loi
sur la protection des données a intenté d'être expliqué. À cette fin, diverses sources
telles que les articles, les commentaires de la doctrine, les lignes directrices et les
décisions des autorités de protection des données ainsi que les décisions de justice sont
examinées. Dans la deuxième partie où les principales discussions ont été faites, les
concepts établis du droit des contrats ont été expliqués en profitant des sources
doctrinales de base. Ensuite, la relation entre les contrats concernant les données
personnelles et celles-ci a été discutée. En particulier, les réglementations du droit de
l'UE, qui seront mentionnées ci-dessous, ont déclenché les débats à ce sujet et ont
conduit de nombreux États membres de l'UE à faire un pas en avant. Les efforts de ces
États sont influents pour cette thèse.
À ce jour, des relations concernant les données personnelles sont traité surtout
dans le cadre de droit à la vie privé. Néanmoins, des relations de droit privés qui se
sont basés sur des motivations économiques complètement, sont fondés en échange de
donnée personnelle. C'est pourquoi, il est douteux à quel point il est pertinent de considérer les données personnelles uniquement sous l'angle de la protection des
données personnelles. Par contre, afin de discuter ce sujet, on doit premièrement
comprendre le régime introduit par le droit de la protection de personnelles données.
Dans ce contexte, quand on examine des provisions du Code de la Protection
de Données Personnelles (Kişisel Verilerin Korunması Kanunu [KVKK]) et
Règlement Général Sur La Protection Des Données (General Data Protection
Regulation [GDPR]), il est constaté que les droits tel que le droit d'être informé, droit
à l'effacement, retrait du consentement sont accordés aux personnes concernées.
D'autre part, responsables du traitement sont chargés par la responsabilité de mener
leurs activités dans le respect des principes de traitement des données, de mettre en
œuvre les mesures nécessaires pour assurer la protection des données. Bien qu'ils
soient critiques pour protéger des droits de personnes concernées, ils ne suffisent pas
à couvrir les caractéristiques de la relation contractuelle entre des personnes
concernées et des responsables du traitement.
Alors nouvelles régulations sont cherchées afin de mieux refléter des réalités
de l'économie des données. Dans l'Union Européen, avec des amendements fait sur
Directive sur la Protection des Consommateurs, les contrats pour lesquels des données
personnelles sont fournis, pas d'argent, sont considéré comme des transactions avec
les consommateurs. De la même façon, les transactions, dans lesquelles données
personnelles sont fournies à lieu d'argent, sont concernées par la Directive sur le
Contenu Numérique. Toutefois, même ces directives, qui n'ont pas d'équivalent direct
en droit turc, opter pour laisser la plupart des questions controversées telles que la
qualification, la validité, la résiliation de ces contrats au droit national plutôt que de
les réglementer. Il exige une évaluation de ces contrats, pour lesquels des données
personnelles sont fournies en retour, avec le régime de droit du contrat.
Avant cette évaluation, le droit des gens sur données personnelles doit être
caractérisés. A cet égard, dans la doctrine, il a été invoqué que ces droits sont le droit
de la personnalité, le droit de propriété, le droit de propriété intellectuel, qu'ils doivent
être considéré comme travail de données, enfin qu'ils sont assimilables au droit de
gouvernance. Dans cette étude, il est conclu qu'à moins que les droits d'exploitation
économique ne soient reconnus, il n'est pas possible de traiter les données personnelles
simplement comme un droit de la personnalité ; ainsi le droit sur les données doit être
considéré comme du travail de données.
Afin de définir des droits et des responsabilités la personne concernée, qui est
un utilisateur dans cette relation contractuelle aussi, et le responsable du traitement,
qui est un fournisseur aussi, la relation contractuelle doit être caractérisée.
Premièrement, étant donné que les données fournies par les utilisateurs ont une valeur
économique, ces contrats devraient être reconnus comme des contrats à titre onéreux.
En d'autres termes, ces contrats ne peuvent pas être considérés comme des contrats à
titre gratuit des fournisseurs en faveur des utilisateurs.
Il est plus difficile de déterminer de quel type de contrats régis par la loi
relèvent ces contrats. En fait, aucun type de contrat prévoit des données comme un
contre-prestation. Par conséquent, il est observé que ces contrats ont une structure sui
generis. Toutefois, des types des contrats qui peuvent être appliqués par analogie peut
être considéré. Les dispositions des contrats de mandat semblent être peut-être les plus
applicables parmi les autres, qui sont réglementées dans les codes, pour ces contrats.
Le fait que les parties peuvent résilier le contrat à tout moment, et que le fournisseur
n'est pas tenu de produire un résultat concret, conforte cette conclusion. Il est admis
qu'il s'agit de transactions de consommation, quelle que soit la nature du contact.
Dans l'étape suivante, il est nécessaire d'examiner comment les contrats
impliquant des données personnelles sont conclus. Les contrats sont conclus avec des
manifestations réciproques et conformes d'offre et d'acceptation dans les pays de droit
civil. Le fait que les fournisseurs placent leurs contenus et services numériques en ligne
doit être considéré comme un offre. D'autre part, cliquer sur des boxes qui expriment
que des conditions de contrat soient acceptées pendant qu'on s'inscrit aux services et
contenus, est considéré comme l'acceptation explicit. On doit discuter aussi
l'utilisation direct de ces services et contenus sans inscription. Étant donné que dans
ces usages l'intention d'être lié fait généralement défaut, ceux-ci ne peuvent constituer
une acceptation. Cependant, il est possible d'accepter ces usages comme des
comportements qui relèvent la volonté par la voie de la théorie de la confidence et
d'accepter que le contrat soit ainsi formé. Au-delà de la détermination des
manifestations d'offre et d'acceptation, l'existence d'un engagement dans les volontés
est en soi une situation problématique. À ce point, le fait que des fournisseurs
expriment que des utilisateurs profitent des contenus et des services « gratuitement » ;
malgré que des utilisateurs utilisent ces contenus et services en payant une contrepartie
(fournissement de données personnelles), est controversé. Car, dans cette situation, alors que l'utilisateur pense bénéficier du service sans payer de contrepartie, il exprime
son intention pour un contrat qui le prévoit. Pourtant, toujours selon la théorie de la
confiance, il faut admettre qu'il existe au moins un hypothétique accord de volontés
entre les parties et pour que le contrat soit formé.
Après avoir constaté que le contrat est conclu, la validité de ce contrat doit être
traité aussi. À cet égard, les dispositions qui violent le droit de la protection des
données personnelles seront nuls en raison de la contradiction avec les normes
impératives de la loi ainsi que de l'impossibilité légale. Un autre problème qui peut
susciter invalidité, est que le consentement pour le traitement des données qui est aux
contraire aux droits de la personnalité. De ce point de vue, le contrat va être nul
conformément à l'article 27 du Code d'Obligation Turque (Türk Borçlar Kanunu
[TBK]), car il dépasse illégalement les frontières de l'article 23 du Code Civil Turque.
L'absence de la capacité d'exercice peut être un problème qui affecte la validité du
contrat. À propos des personnes qui sont totalement privés de capacité d'exercice, leurs
intérêts doivent être évalué ; si leurs intérêts l'exigent, on doit accepter que leurs
curatelles peuvent ces contrats et consentir au traitement des données personnelles
pour leur compte. Pour des personnes qui ont la capacité d'exercice limitée,
notamment pour la protection des mineurs, pour que les contrats soient conclus et le
consentement pour le traitement des données personnelles, le consentement de
curatelle est requis. Un autre cas d'invalidité peut susciter de la violation du régime
des clause standard et clause abusive, attendu que ces transactions ont déjà classifiés
comme la transaction de consommation. Les termes qui ne peuvent pas survivre
d'évaluation des clause standard et clause abusive, va confronter avec la sanction
d'invalidité. Il est observé que quelques fournisseurs ne préparent pas leurs contrat
d'usage en turc, alors qu'ils fournissent des services et contenus dans cette langue. Ces
entreprises risquent l'invalidité de leurs contrats conformément au Code n° 805 de
l'Usage Obligatoire du Turc Dans les Sociétés Economiques.
Dernièrement, il est nécessaire d'examiner la violation du contrat qui a été
formé et était valide. Dans ce contexte, on doit, en première lieu, discuter l'effet du
retrait de consentement et le droit d'oubli qui viennent du droit de protection des
données, sur le contrat. On argue que le contrat va être terminé ipso jure ou le
fournisseur va avoir le droit de résilier le contrat dans le cas de retrait de consentement.
Néanmoins, dans le retrait de consentement et le demande rectification de données, le fournisseur n'a pas le droit de réclamer une rémunération pour l'usage. Par ailleurs, on
doit évaluer si l'utilisateur peut réclamer quelque chose si le service ou le contenu n'est
pas fourni. Etant donné que le contrat de mandat va être appliqué par analogie à ces
contrats et que les dispositions des contrats (tant qu'ils survivent dans l'évaluation des
clauses standard et abusives) dotent des fournisseurs du droit d'unilatéralement résilier
le contrat, des fournisseurs peuvent les fournisseurs peuvent se libérer de l'obligation
de service en résiliant le contrat. Et puis, les fournisseurs peuvent fournir le service
non conforme. Plusieurs contrats contiennent des clauses stipulant que les services en
question seront fournis « tels quels ». De plus, ces contrats stipulent que des
fournisseurs vont ne seront pas tenus responsables en cas de non-conformité des
services. Lors que ces dispositions sont considérés sous l'angle de TBK art. 115, on
en conclura que ces termes ne peuvent avoir d'effet que pour les fautes légers pas tous
les degrés de ceux-ci. Il convient d'analyser comment le contrat sera affecté lorsque
les utilisateurs fournissent des informations incorrectes. Étant donné que chaque
fournisseur opte pour un choix différent dans le cadre de son contrat, la solution la plus
appropriée semble être de procéder à une évaluation au cas par cas pour chaque contrat.
En conclusion de l'étude, les solutions qui en sont dérivées comme discuté dans
les chapitres connexes ont été présentées au lecteur dans son intégralité. Avec cette
thèse, il est destiné à démontrer au lecteur qu'il manque d'analyser la relation juridique
entre les fournisseurs et les utilisateurs uniquement au regard de la loi sur la protection
des données personnelles. À la base de cette relation, il y a des motivations
économiques, il est donc obligatoire de gérer ces relations dans le cadre du droit des
contrats avec une perspective économique. C'est la seule manière de trouver le juste
équilibre entre les droits des utilisateurs et les attentes des prestataires vis-à-vis des
services qu'ils fournissent à la société. Par conséquent, comme nous l'avons soutenu
dans cette thèse, notre ordre juridique doit désormais aborder les relations juridiques
non seulement avec les principes du droit de la protection des données personnelles,
mais aussi avec les principes du droit des contrats. Cette étude, d'une part, a révélé
différentes incarnations du régime actuel du droit contractuel en analysant un nouveau
modèle de contrat. D'autre part, avec cette étude, il s'agissait de fournir une orientation
globale pour d'éventuelles modifications afin d'adapter les nouvelles exigences des
réalités économiques. J'espère que cette étude sera une source utile pour comprendre
le rôle joué par les données personnelles dans nos vies.