Yüksek doz kemoterapi alan hastalarda oral mukozitin önlenmesinde propolisin etkinliğinin saptanması
Determination of the efficacy of propolis in the prevention of oral mucositis in patients undergoing high-dose chemotherapy
Yazar: SEHER ÇAKMAK
Danışman: PROF. NESRİN NURAL
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Hemşirelik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Hematoloji = Hematology ; Hemşirelik = Nursing ; İç Hastalıkları = Internal diseases
Dizin: Hematoloji = Hematology ; Hemşirelik = Nursing ; Hemşirelik araştırmaları = Nursing research ; Hemşirelik teşhisi = Nursing diagnosis ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Propolis = Propolis ; Stomatit = Stomatitis ; İlaç tedavisi = Drug therapy

Özet:
Araştırma, yüksek doz kemoterapi alan ve/veya hematopoetik kök hücre nakli
yapılan lösemi, lenfoma ve miyelodisplastik sendrom tanılı hastalarda oral mukozitin
önlenmesinde propolisin etkinliğini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Prospektif randomize
kontrollü deneysel olarak gerçekleştirilen çalışmaya 32 propolis ve 32 kontrol grubunda
olmak üzere toplam 64 hasta dahil edilmiştir. Kontrol gurubuna, kliniğin standart ağız
bakımı tedavi protokolü uygulanırken propolis gurubuna standart ağız bakımı tedavi
protokolüne ek olarak sulu propolis ekstraktı uygulanmıştır. Verilerin toplanmasında,
"Tanıtıcı Özellikler Formu", "Karnofsky Performans Skalası", "Kümülatif Hastalık
Derecelendirme Ölçeği-Geriatrik", "Hasta Takip Formu", "Dünya Sağlık Örgütü Oral
Toksisite Skalası" ve "Ulusal Kanser Enstitüsü Yan Etkiler için Genel Terminoloji
Kriterleri" kullanılmıştır. Veriler, Ki-kare, t testi, Mann Whitney U, tek ve çok değişkenli
lojistik regresyon analizi, Kaplan-Meier yöntemi ve Spearman korelasyon analizi ile
değerlendirilmiştir.
Propolis grubunda kontrol grubuna göre oral mukozitin insidansı ve görülme süresi
istatistiksel açıdan anlamlı olarak daha düşük, oral mukozitin ve derece 2-3 oral mukozitin
gelişme zamanı ise daha uzun bulunmuştur (p<0.05). Çok değişkenli regresyon analizinde;
kontrol grubu (OR=4.9, p=0.010) ve akut miyeloid lösemi remisyon indüksiyon
tedavisi/refrakter veya relaps akut miyeloid lösemi ve akut lenfoblastik lösemi tedavisi alan
hastalarda (OR=12.5, p=0.043) oral mukozit riskinin; kontrol grubu (OR=8.7, p=0.014) ve
hematopoetik kök hücre nakli olan (OR=5.1, p=0.031) hastalarda da derece 2-3 oral mukozit
riskinin arttığı tespit edilmiştir. Propolis grubu hastalarında oral mukozada ağrının insidansı
ve görülme süresi istatistiksel açıdan anlamlı olarak daha düşük, oral mukozada ağrı, disfaji
ve kilo kaybının gelişme zamanı daha uzun bulunmuştur (p<0.05).
Sonuç olarak propolisli gargara oral mukozitin gelişme zamanını uzatırken,
insidansını ve devam ettiği gün sayısını azaltmıştır. Elde edilen bu sonuçlar doğrultusunda,
yüksek doz kemoterapi alan hastalarda propolisli gargaranın ağız bakım ürünü olarak
kullanımı önerilmektedir.

Abstract:
The study was carried out to determine the efficacy of propolis in the prevention of
oral mucositis in patients with leukemia, lymphoma, and myelodysplastic syndrome
receiving high-dose chemotherapy and/or hematopoietic stem cell transplantation. 64
patients, 32 in the propolis and 32 in the control group, were involved in the prospective
randomized controlled experimental study. While the standard oral care treatment protocol
of the clinic was administered to the control group, aqueous propolis extract was applied to
the propolis group in addition to the standard oral care treatment protocol. To collect the
data, "Descriptive Information Form", "Karnofsky Performance Scale", "Cumulative Illness
Rating Scale-Geriatric", "Patient Follow-up Form", "World Health Organization Oral
Toxicity Scale" and "National Cancer Institute Common Terminology Criteria for Adverse
Events" were used. The data were evaluated with Chi-square, t-test, Mann Whitney U,
univariate and multivariate logistic regression analysis, Kaplan-Meier method, and
Spearman correlation analysis.
The incidence and duration of oral mucositis were statistically significantly lower in
the propolis group than the control group, the onset of oral mucositis and grade 2-3 oral
mucositis occurred later (p<0.05). Multivariate regression analysis showed that the risk of
oral mucositis in the control group (OR=4.9, p=0.010) and patients receiving acute myeloid
leukemia remission induction therapy/refractory or relapsed acute myeloid leukemia and
acute lymphoblastic leukemia (OR=12.5, p=0.043), and the risk of grade 2-3 oral mucositis
increased in the control group (OR=8.7, p=0.014) and patients with hematopoietic stem cell
transplantation was found to increase (OR=5.1, p=0.031). On the other hand, in the propolis
group, the incidence, and duration of oral mucosal pain were statistically significantly lower,
and oral mucosal pain, dysphagia, and weight loss developed later (p<0.05).
As a result, propolis mouthwash prolonged the onset of oral mucositis and decreased
its incidence and the number of days it lasted. Considering these results, it is recommended
to use propolis mouthwash as an oral care product in patients receiving high-dose
chemotherapy.