Özel bir diyet kliniğine başvuran kadınlarda beslenme okuryazarlığının etiket bilgisi okuma ve besin seçimine etkisi
The effect of nutritional literacy on label information reading and food selection in women attending to A private diet clinic
Yazar: EBRU ÇAĞIL
Danışman: DOÇ. DR. INDRANİ KALKAN
İstanbul Aydın Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Besin tercihleri = Food preferences ; Beslenme = Nutrition ; Beslenme incelemeleri = Nutrition surveys ; Beslenme okuryazarlığı = Nutrition literacy ; Etiket = Label ; Kadınlar = Women ; Obezite = Obesity

Özet:
Bu çalışma özel diyet kliniğine başvurarak beslenme danışmanlığı alan yetişkin kadınlarda, beslenme okuryazarlık düzeyinin saptanarak etiket okuma durumu ve besin seçimi arasındaki ilişkinin incelenmesidir. İstanbul'da özel bir diyet kliniğinde yapılan bu çalışma, evren örneklemi hesabıyla 55 yetişkin kadın ile yürütülmüştür. Yaşları 21 ve 55 arasında değişmekte olan kadınlar, en az ilkokul mezunu, kronik rahatsızlığı bulunmayan, hamile ve emziren grubunda olmayan ve çalışmaya katılmak için gönüllü olan bireylerdir. Katılımcılara dört aşamalı anket çalışması uygulanmıştır. Genel bilgileri içeren sorular, Yetişkinlerde Beslenme Okuryazarlığı Değerlendirme Aracı (YBOYDA), Etiket Bilgisi Okuma Anketi, Besin Seçim Testi (FCQ) anketleri uygulanarak bilgiler toplanmıştır. Veriler değerlendirilirken NCSS (Number Cruncher Statistical System, 2007) programı kullanılmıştır.Verilerin dağılımı Shapiro-Wilk Testi, Kruskall-Wallis testi, Mann-Whitney U Testi ve Spearman's korelasyon analizi kullanılmıştır. Veriler neticesinde katılımcıların yaş ortalaması 32,47±8,05, kilo ortalaması 71,36±13,36 kg, beden kitle indeksi ortalaması 26,68±5,27 kg/m² olarak bulunmuştur. Çalışmanın sonucunda, katılımcıların %5,5'inin sınırda okuryazarlık düzeyi, %94,5'inin yeterli okuryazarlık düzeyine sahip olduğu tespit edilmiştir. Kadınların yaşı ile beslenme okuryazarlığı, besin seçimi, kilo ve beden kitle indeksi arasında anlamlı bir ilişki bulunmamaktadır (p>0,05). Kilo ile beslenme okuryazarlığı arasında negatif yönde ve zayıf düzeyde anlamlı bir ilişki görülürken kilo ile besin seçim testi arasında bir ilişki bulunmamaktadır (p>0,05).  Katılımcıların, beslenme okuryazarlığı düzeyi ile besin seçim testi arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmamıştır (p>0,05), fakat beslenme okuryazarlığının, besin seçim testinde bazı alt faktörler arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki olduğu görülmüştür (p<0,01). Kadınlar etiket bilgilerinden içindeki maddeler, son tüketim tarihi, kalori değeri, sodyum/tuz değeri, kalori değeri gibi bilgilere dikkat etmektedir. Etiket bilgilerinden özellikle içindeki maddeler, kalori değeri, sodyum/tuz değeri ve kalori değeri besin seçerken bazı faktörleri etkilemektedir. Bu çalışma gelecekte yapılacak benzer çalışmalar için, beslenme okuryazarlık düzeyinin etiket bilgisi okuma ve besin seçimi ile ilişkisine dair bilgiler sunmaktadır. 
Anahtar Kelimeler: Beslenme Okuryazarlığı, Beslenme Danışmanlığı, Besin Etiketi, Besin Seçimi, Obezite

Abstract:
This objective of this study was to investigate the relationship between food label reading status and food selection by determining the nutritional literacy level of adult women who applied to a special diet clinic and received nutritional counseling. This study, was conducted in a private diet clinic in Istanbul on 55 adult females; size of the sample having been calculated from the determined population size. Adult Females (aged 21-55), who were at least primary school graduates, had no chronic illnesses, not pregnant or lactating and volunteered to participate in the research, were included in the study. A questionnaire with items in four different areas was applied to the participants. The questionnaire included questions on general information of participants. In addition, Adult Nutrition Literacy Assessment Tool (YBOYDA), Label Information Reading Questionnaire, and Food Selection Questionnaire (FCQ) tools constitutes the other three sections of the questionnaire. For evaluating the data, NCSS (Number Cruncher Statistical System, 2007) program was used. Shapiro-Wilk Test, Kruskall-Wallis test, Mann-Whitney U Test and Spearman's correlation analysis were used for the distribution and analyses respectively. As per the results, the mean age of the participants was found to be 32.47 ± 8.05 years. The mean body weight was 71.36 ± 13.36 kg, and the mean body mass index was 26.68 ± 5.27 kg / m². It was determined that 5.5% of the participants had borderline literacy level and 94.5% have sufficient literacy level. There was no significant relationship between the age and nutritional literacy levels, food selection, body weight and body mass index (p>0.05). While there was a significant negative and weak relationship between weight and nutritional literacy, there was no relationship between body weight and food selection test (p>0.05). In addition, no statistically significant relationship was found between the nutritional literacy level of the participants and the food selection test (p>0.05), but a positive significant correlation was found between some sub-factors of nutritional literacy in the food selection test (p<0.01). Participants paid attention to information such as ingredients, expiry date, calorie value, sodium / salt value, calorie value from the food label information. The food label information; especially the ingredients, sodium / salt content and calorie content were some factors that affected food choice. In conclusion, this study provides relevant information regarding relationship of nutritional literacy level with reading food label and food selection in females, which may be an important reference for similar future studies.
Keywords: Food Label, Food Selection, Nutrition Literacy, Nutrition Counseling, Obesity