Gaziosmanpaşa ilçesinde nüfusun değişimi: Sosyo-kültürel ve mekânsal analiz
Population exchange in Gaziosmanpaşa district: Socio-cultural and spatial analysis
Yazar: ZEYNEP YAĞIZ
Danışman: PROF. DR. ÖZLEM SERTKAYA DOĞAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı / Coğrafya Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Coğrafya = Geography ; Demografi = Demography ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Nüfus = Population ; Nüfus hareketleri = Population movements ; Nüfus politikaları = Population policies ; Sosyokültürel değişme = Socio-cultural change ; Sosyokültürel etki = Socio-cultural impact ; Sosyokültürel yapı = Socio-cultural structure ; İstanbul-Gaziosmanpaşa = İstanbul-Gaziosmanpaşa

Özet:
Marmara Bölgesi'nin Çatalca – Kocaeli bölümünde konumlanan  İstanbul'un 39 ilçesi arasında yer alan Gaziosmanpaşa ilçesi, tarihi su yollarına sahip olması sebebiyle önemli bir inceleme alanıdır. Günümüzde Gaziosmanpaşa ilçesi toplam 16 mahalleden oluşmaktadır. Bu çalışmada 1927 yılından günümüze kadar olan süreçte Gaziosmanpaşa ilçesinin değişen nüfusu, sosyo-kültürel özellikleri, nüfusun nitelik ve nicelikleri ile mekânsal dağılımı çeşitli verilerle incelenmiş tablo, grafik ve haritalar kullanılarak yorumlanmıştır. 
Geçmişte Taşlıtarla ve Göktepe adlarıyla anılan çalışma sahası ilçe olmadan önce Çatalca ilçesinin Boyalık Nahiyesine ve Eyüp ilçesinin Rami Nahiyesine bağlıyken sırasıyla köy ve belde statüsüne getirilmiştir. Çalışma sahası özellikle 1950'li yıllar itibariyle toplam nüfusun göçlerle artması sonucunda 1963 yılında Gaziosmanpaşa adını alarak ilçe olmuştur. İlçe, adını 1877-1878 yılları arasında Osmanlı ve Rusya arasında yaşanan Plevne Savaşlarında kahramanca mücadele edip dünya çapında takdir edilen Gazi Osman Paşa'dan almıştır. 
Çalışma sahası 1950'li yıllardan itibaren Bulgaristan, Eski Yugoslavya, Yunanistan ve Romanya gibi farklı ülkelerden ve yurdumuzun çeşitli bölgelerinden göç almıştır. Göçler sonucunda ilçe nüfusunda artış meydana gelmiş ve düzensiz yerleşim alanları ortaya çıkmıştır. Farklı kültürlere sahip toplumların bir arada yaşadığı Gaziosmanpaşa ilçesinde yaşanan göçler sonucunda nüfus, homojen bir yapıdan  heterojen bir yapıya dönüşmüştür. Bu durum ilçenin sosyo-kültürel ve ekonomik faaliyetlerini de etkilemiştir.
TÜİK 2021 nüfus verilerine göre  493.096 kişilik nüfusuyla Gaziosmanpaşa'da göç hareketleri devam etmektedir ve yapılan nüfus projeksiyonları ile toplam nüfusun gelecekte de artacağı tahmin edilmektedir. Bu çalışmada Gaziosmanpaşa ilçesinde 1927-2020 yılları arasında toplam nüfusun nitel ve nicel özelliklerinde meydana gelen değişim ve gelişimi incelenmiş, nüfusun sürekli artmasına bağlı olarak ortaya çıkan sorunlara çözüm aranmış, hazırlanan nüfus projeksiyonları ile geleceğe yönelik nüfus tahminleri yapılmıştır. 

Anahtar Kelimeler: İstanbul, Gaziosmanpaşa, Nüfus, Balkan Göçleri, Sosyo-kültürel Gelişim, Mekânsal Analiz, Şehir Nüfus, Kır Nüfus, Nüfus Projeksiyonu

Abstract:
Gaziosmanpaşa district, one of the 39 districts of Istanbul located in the Çatalca-Kocaeli sub-region of the Marmara Region, is an important study area due to its historical waterways. Nowadays,Gaziosmanpaşa district consists of 16 neighborhoods. Is this study, the population exchange, socio-cultural characteristics, quality and quantity of the population and spatial distribution of the Gaziosmanpaşa district from 1927 to the present were examined with various data and interpreted using tables, graphics and maps. 
 In the past, the study area, which was called Taşlıtarla and Göktepe, was brought to the status of village and town, respectively, while it was connected to Boyalık sub-district of Çatalca district and Rami sub-district of Eyüp district before becoming a district. As a result of the increase in the total population of the study area, especially as of the 1950s, it became a district in 1963, taking the name Gaziosmanpaşa. The district got its name from Gazi Osman Pasha, who fought heroically in the Pleven Wars between the years 1877-1878 between the Ottoman Empire and Russia and was admired worldwide. 
 The study area has received immigrants from different countries such as Bulgaria, Former Yugoslavia, Greece and Romania and from different regions of our country since the 1950s. As a result of migrations, the population of the district increased and irregular settlement areas emerged. As a result of the migrations in Gaziosmanpaşa, where societies with different cultures live together, the population has transformed from a homogeneous structure to a heterogeneous one. This situation also affected the socio-cultural and economic activities of the district. 
According to TUIK 2021 population data, migration movements continue in Gaziosmanpaşa with a population of 493,096 and it is estimated that the total population will increase in the future with the population projections made. In this study, the exchanges and developments in the qualitative and quantitative characteristics of the total population in Gaziosmanpaşa district between 1927 and 2020 were examined, solutions were sought due to the continuous increase in the population, and population estimations for the future were made with the prepared population projections.

Keywords: İstanbul, Gaziosmanpaşa, Population, Balkan Migrations, Socio-cultural Development, Spatial Analysis, Urban Population, Rural Population, Population Projection