İşe seçme ve yerleştirme sürecinde engelli bireylerin karşılaştıkları sorunlar üzerine nitel bir araştırma
A qualitative research on problems faced by people with disabilities in recruiting process
Yazar: ORKİDE GÜNGÖR
Danışman: DOÇ. DR. MURAT ÇOLAK
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı / İnsan Kaynakları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations
Dizin: Engelli kişiler = Disabled persons ; Personel seçimi = Personnel selection ; Seçme ve yerleştirme = Selection and recruitment ; İnsan kaynakları yönetimi = Human resources management

Özet:
İşe seçme ve yerleştirme fonksiyonu, diğer tüm insan kaynakları fonksiyonlarını etkilemesi ve doğru kişinin işe alındığı takdirde,  hem işletme hem de çalışan açısından olumlu etkiler sağlaması nedeniyle önemlidir. Bu anlamda bu süreç, her zaman özenle ele alınmaktadır. Diğer yandan söz konusu engelli bir bireyin işe alımı olduğunda; süreç, başka düzenlemelerin yapılmasını gerektirmesine rağmen gereken özen gösterilmemekte ve toplumda çoğu zaman olumsuz tutum ve davranışlarla karşılaşan engelli bireyler, çalışma hayatında da işe seçme ve yerleştirme sürecinden itibaren çeşitli sorunlarla karşı karşıya kalmaktadır. Diğer taraftan bu süreçte, yalnızca engelli bireyler değil insan kaynakları çalışanları da bazı konularda zorluklarla karşılaşmaktadır.
Bu bağlamda araştırmada, işe seçme ve yerleştirme sürecinde yaşanan sorunları hem engelli bireyler hem de insan kaynakları çalışanları açısından değerlendirip çift yönlü bir bakış açısıyla sunmak amaçlanmıştır. Bu kapsamda engelli çalışanlar ve insan kaynakları çalışanları olmak üzere iki gruptan 12 kişi olmak üzere toplam 24 katılımcı ile nitel bir araştırma gerçekleştirilmiştir. Katılımcılardan toplanan verilerin analizinde MAXQDA 2020 programından yararlanılmıştır. Araştırma sonucunda engelli bireylerin işe seçme ve yerleştirme sürecinde yaşadıkları sorunların,  olumsuz tutumlar ve önyargı, niteliklerin dikkate alınmaması, engel türü ve oranına göre ayrım yapılması, erişilebilirlik, mülakatta işten bağımsız engel durumuna odaklanılan sorularla ile karşılaşma şeklinde olduğu tespit edilirken; insan kaynakları çalışanlarının sürece ilişkin algıladıkları zorlukların ise iletişim güçlüğü, İŞKUR'dan kriterlere uygun olmayan adayların yönlendirilmesi, seçim yöntemlerinin engellilere göre uyarlanması, erişilebilirlik, adayların engel durumuyla ilgili eksik bilgiler vermesi, aday havuzunun dar olması ve eğitim seviyesinin yetersizliği şeklinde olduğu tespit edilmiştir. 

Anahtar Kelimeler: İnsan Kaynakları Yönetimi, İşe Seçme ve Yerleştirme, Engelli Birey

Abstract:
The recruitment function is important because it affects all other human resources functions and it yields positive results both for the business and the employee on the grounds that the right person is recruited. In this sense, this process is always handled with care. On the other hand, even though recruitment of an individual with disabilities should bring along some other regulations, the process is not attached the required importance, and people with disabilities, who frequently face negative attitude and behavior in society, also have to face various problems in the working life, starting from the recruitment process. In addition, in this process, not only people with disabilities but also employees in the human resources department face difficulties in some issues.
In this context, the present study aimed to evaluate the problems experienced in the recruitment process from the perspectives of both people with disabilities and human resources employees and to provide a bidirectional perspective on the subject-matter. Therefore, a qualitative study was conducted with 24 participants in total, 12 individuals from each group, and these two groups were comprised of people with disabilities and human resources employees. MAXQDA 2020 program was used in the analysis of the data collected from the participants. As a result of the research, it was found that problems faced by people with disabilities in the recruitment process were negative attitudes and bias, lack of consideration regarding their qualifications, discrimination based on the type and level of their disability, accessibility, and having to face questions on their disability irrespective of the position in question during job interviews, while problems faced by human resources employees regarding the process were difficulties in communication, referral of candidates who did not meet the criteria by İŞKUR (Turkish Employment Agency), adapting the selection methods for people with disabilities, accessibility, provision of incomplete information by candidates on their disability, a narrow candidate pool, and the insufficiency regarding the education level.

Keywords: Human Resource Management, Recruitment, People with Disabilities