Hasta ve sağlık çalışanlarının kolonoskopinin gerekli olduğu durumlar ve kolorektal kanser risk faktörleri bilgi                                                düzeyinin  saptanması /
Yazar: GÜL ERCAN
Danışman: DOÇ. DR. HASAN BEKTAŞ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Bilgi düzeyi = Level of knowledge ; Birinci basamak sağlık hizmetleri = Primary health care ; Farkındalık = Awareness ; Kanser hastaları = Cancer patients ; Kitle taraması = Mass screening ; Kolonoskopi = Colonoscopy ; Kolorektal neoplazmlar = Colorectal neoplasms ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Prekanseröz durumlar = Precancerous conditions ; Risk faktörleri = Risk factors

Özet:
Bu çalışmadaki amaç hastanemize başvuran hastalar ve hastanemiz de çalışan
sağlık çalışanlarının kolorektal kanser, kolorektal kanser belirtileri, kolonoskopi ve
diğer kolorektal kanser tarama yöntemleri bilgi düzeyinin belirlenmesidir.
 Hastanemizde çalışan sağlık çalışanlarından ve hastanemize başvuran
hastalardan rastgele seçilen 100 katılımcıya, kolorektal kanser ve kolonoskopinin
gerekli olduğu durumlar hakkında bilgi düzeyini anlamaya yönelik, yüz yüze bir
anket uygulaması yapıldı. Veri toplama aracı olarak, ilgili literatür doğrultusunda
geliştirilen ve altı bölümden oluşan Veri Toplama Formu kullanılmıştır. Birinci
bölümde sosyodemografik özellikleri, ikinci bölümde sağlıklı yaşam davranışları ve
hastalık öyküleri, üçüncü bölümde kolorektal kanseri ve risk faktörleri bilgi
durumunu ve kanserden korunmaya yönelik davranışları ve uygulamarı, dördüncü
bölümde erken kanser belirtileri bilgi düzeyleri, beşinci bölümde kolorektal kanser
risk faktörlerini bilme durumları, altıncı bölümde ise kolorektal kanserin riskleri ve
erken tanısına yönelik bilinenler bulunmaktadır.
 İstatistiksel analiz için SPSS 15.0 for Windows programı kullanıldı. Kategorik
değişkenlerin gruplar arasındaki oranları Ki Kare Analizi ile test edildi. Bağımsız iki
grup arası karşılaştırmalar sayısal değişken normal dağılım koşulunu
sağlamadığından Mann Whitney U testi ile yapıldı. İstatistiksel alfa anlamlılık
seviyesi p < 0,05 olarak kabul edildi.
 Çalışmamızda sağlık çalışanlarının % 64' ü KRK risk faktörlerinden en az
birini biliyorken, hastaların % 56' sı KRK risk faktörlerinden en az birini biliyordu.
Her iki gurpta da en az bilinen risk faktörü inflamatuar bağırsak hastalığı ve polip
olmuştur. En çok söylenen risk faktörü ise her iki grupta da diyettir. Sağlık
çalışanlarında KRK belirtilerinden en az birini bilme durumunu açık uçlu sorular ile
değerlendirdiğimizde % 76,0' ı biliyor, hastalarda bu oran % 48 olarak daha düşük.
KRK belirtilerinden en az birini bilenlerin bu bilgiyi kimden öğrendiğini
sorguladığımızda ise sağlık çalışanlarının % 62' sinin bunu sağlık ekibinden
öğrendiğini, % 4' ünün medyadan, % 10' nunun da çevresinden öğrendiğini saptadık.
Bu oranlar hastalarda oldukça düşüktür. Sağlık çalışanlarında KRK erken tanılama
yöntemlerden birini bilenlerin oranı % 70, hastalarda ise % 28' dir. Sağlık
çalışanlarında da hastalarda da en çok bilinen erken tanılama yöntemi
kolonoskopidir. Sonrasında gaita da gizli kan gelmektedir. KRK taraması yaptıran
sağlık çalışanı oranı % 10, hasta oranı ise % 24' dür. Kolonoskopi ve diğer tarama
yöntemlerini yaptırmama nedenleri arasında başı çeken "kendini risk altında
görmeme" % 46,0 ile başı çekmektedir. Sonrasında sağlık çalışanlarında, ağrı duyma
korkusu gelirken, hastalarda bilgi eksikliği ve utanma ikinci sırayı almaktadır.
 Sonuç olarak; ailede kanser öyküsü, kolorektal kanser öyküsü, risk faktörü
oluşturacak davranışların oranını anlamlı olarak etkilememiştir. Risk faktörlerini
bilmek, bu davranışları yapmayı engellememiştir. Sağlık çalışanlarının kolorektal
kanser belirtilerini bilme oranı hastalardan yüksek bulunmuştur. Katılımcıların çoğu
bu bilgileri sağlık çalışanlarından aldığını belirtmiştir. Katılımcıların yarısı KRK
tarama yöntemlerinden en az birini biliyor. Tarama yaptıranların çoğuna sağlık ekibi
öneride bulunmuştur. Katılımcıların yarısı KRK' ya yakalanma açısından kendini
riskli görmemektedir. Tarama yaptırmada en önemli etkenin doktor bilgilendirmesi
olduğu belirlenmiştir. Ülkemizde KRK' nın tanısındaki gecikme nedenlerinin,
bilgisizlik, görsel ve yazılı basının konuya olan duyarsızlığı, doktora gitmeye
çekinme, hastaların kendi sağlıklarına karşı ilgisizlikleri gibi faktörler olabileceği
düşünülmektedir. Yapılacak eğitim ve tanıtım faaliyetleri ile olumlu tutum ve
davranışların elde edilmesi ve ülkemiz sağlık politikasının çok önemli bir bileşeni
olan kanser tarama programının istenilen başarıya ulaştırılması hedeflenmelidir.
Anahtar Kelimeler: Kolorektal kanser bilgi düzeyi, kolorektal kanser
farkındalığı, kolorektal kanser risk faktörleri, kolorektal kanser tarama, kolonoskopi

Abstract:
In this study, it was aimed to determine the level of knowledge of our patients
and healthcare workers about colorectal cancer, symptoms of colorectal cancer,
colonoscopy and other screening methods of colorectal cancer.
In order to determine the level of knowledge about colorectal cancer and
situations in which colonoscopy is required, a face to face questionnaire was
performed on 100 participants, who were randomly chosen among our patients and
hospital staff. A six section Data Collection Form , which was designed in the light
of relevant literature, was used as the data collection tool. Each section is different
with first one being about sociodemographic characteristics, second one about
healthy life habits and self medical history, third one about colorectal cancer, level of
knowledge about risk factors and habits and practices to avoid cancer, fourth one
about level of knowledge about early symptoms of cancer, fifth one about level of
knowledge about risk factors colorectal cancer and the sixth one is about the risks
and the facts about the early diagnosis of colorectal cancer.
SPSS 15.0 for Windows" program was used for statistical analysis. The
ratios of categorical variables between groups was tested with Chi-square analysis.
Because comparisons of two independent groups could not provide numerical
variable normal distribution condition, Mann Whitney U test was performed.
Statistical level of alfa significance was accepted as p < 0,05.
In our study, 64 % of healthcare workers knew at least one risk factor of CRC
while 56 % of patients knew at least one risk factor of CRC. The least commonly
known risk factors in both groups were inflammatory bowel disease and polyp. The
most commonly known risk factor in both groups was dietary habits. When we
evaluated healthcare workers and patients about having the knowledge of at least
one risk factor with open ended questions, 76 % of healthcare workers knew at least
one risk factor, however this ratio is lower in patients with 48%. As we asked the
participants, who knew at least one symptom of CRC, about their source of
knowledge about the symptom, 62 % of healthcare workers indicated healthcare
team, 4 % indicated media and 10 % indicated society. These ratios were
significantly low in patients. Ratio of knowing at least one early diagnostic method
of CRC in healthcare workers was 70 %. On the other hand this ratio was 28 % in
patients' group. The most commonly known early diagnostic method was
colonoscopy both in healthcare workers' and in patients' group. The following most
commonly known early diagnostic method was stool guaiac test. Ratio of healthcare
workers getting screened for CRC was 10 % and ratio of patients getting screened for
CRC was 24 %. The leading cause of not getting screened by colonoscopy or any
other screening method is " not considering himself/herself under risk " with the ratio
of 46 %. Following reason was "Fear of Pain" in healthcare workers while it was
lack of knowledge, unawareness and shyness in patients' group.
  Consequently; family history of cancer, history of colorectal cancer did not
influence the rate of risky habits significantly. Awareness of risk factors did not
prevent the risky habits. It was determined that rate of knowing symptoms of
colorectal cancer was higher in healthcare workers than patients' group. Most of the
participants indicated that they learned the symptom from the healthcare team. Half
of the participants knew at least one method of CRC screening. Most of the ones
getting screened indicated that they took medical advice for it. Half of the
participants do not consider themselves under risk of having of CRC. The most
important determinant to get screening was identified as explanation and
recommendation by a physician. Reasons for delay of CRC diagnosis in our country
is thought to be factors such as lack of knowledge, indifferent attitude of visual and
written media towards the subject, refraining from physician and apathy of patients
to their own health. It should be aimed that people achieve a positive attitude and
habits with future educational and introductional programs and cancer screening
program, as a crucial part of health care policy of our country, comes to the wished
level of achievement.

Keywords: Level of knowledge of colorectal cancer, awareness of colorectal
cancer, risk factors of colorectal cancer, colorectal cancer screening, colonoscopy