İkinci Dünya Savaşı'nda Batı Kazakistan
West Kazakhstan in the Second World War
Yazar: MERVE BAĞCI ŞENGÜL
Danışman: PROF. DR. ABDULLAH GÜNDOĞDU
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Genel Türk Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Tarih = History ; Uluslararası İlişkiler = International Relations

Özet:
İkinci Dünya Savaşı'nda Batı Kazakistan hem cephede hem de cephe gerisinde etkin bir rol oynamıştır. Sovyetler Birliği'nin doğuda kurduğu üretim merkezinin ana ulaşım hattında yer alan bölge, Kazakistan'ın sıcak savaş hattına da en yakın kesimidir. Kazaklar Güney Ural Askerî Bölgesi'ne bağlı olarak kurulan savaşın önemli cephelerinde yer alırken, cephe gerisinde özellikle batıdan tahliye edilen sanayi tesislerinde cephe için üretime devam etmiştir. Kafkaslardaki petrol sahalarının işgal tehlikesi altında olması nedeni ile petrol üretimi Ural-Emba sahasına kaydırılarak petrol demiryolları ve boru hatları yoluyla batıya iletilmiştir. Hazar Denizi'ne kıyı limanlardan taşımacılık amacıyla faydalanılmıştır. Kurulan yeni tesis ve petrol sahaları savaş sonrası yeniden yapılanma döneminde de ekonomik faaliyetlerini sürmüştür.
Savaş döneminde millî değerler pragmatik bir yaklaşımla propaganda unsuru olarak kullanılmışsa da zaferin elde edilmesiyle birlikte Kazak SSC tarihi ile ilgili yapılan çalışmalar Sovyet vatandaşı oluşturma amacına uygun olarak milliyet vurgusu yapılmaksızın yürütülmüştür. Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından gerek Rusya Federasyonu gerekse bağımsız Kazakistan Cumhuriyeti 1939-1945 yıllarına ait arşiv belgelerini araştırmacıların kullanımına sunmuş ve savaş tarihinde yeni bir sayfa açılmıştır. İstatistik ve belgeler objektif bir şekilde yeniden değerlendirilmeye başlanmış, yazıya geçirilmeyen sözlü kültür eserleri Kazak Tarihi'ne kazandırılarak çeşitli dillere tercüme edilmeye başlanmıştır. Bu gelişmeler Batı Kazakistan'ın savaş dönemindeki askerî ve ekonomik katkıları ile sosyo-kültürel yaşamını araştırma imkânını vermiştir. Elde edilen bilgiler bu dönemin etkilerinin bağımsız Kazakistan Cumhuriyeti'nin millî tarih ve kimliğini oluşturan unsurlar içerdiğini göstermiştir. Çalışmada Batı Kazakistan'ın İkinci Dünya Savaşı'ndaki öneminin yanı sıra bağımsız Kazakistan Cumhuriyeti mirasındaki yeri de millî kimlik inşası ve çağdaşlaşma tartışmaları bağlamında incelenmiştir.

Abstract:
In the Second World War, West Kazakhstan played an active role both at the front and home front. The region, located on the main transportation line of the production center established by the Soviet Union in the east, is also the closest part of Kazakhstan to the war line. While the Kazakhs took part in the important fronts of the war established under the Southern Ural Military District, they continued to produce for the front, especially in the industrial facilities evacuated from the west. Since the oil fields in the Caucasus were under the threat of occupation, oil production was shifted to the Ural-Emba field and transmitted to the west via oil railways and pipelines. The coastal ports of the Caspian Sea were used for transportation purposes. The newly established facilities and oil fields continued their economic activities during the post-war reconstruction period.
Although national values were used as a propaganda element with a pragmatic approach during the war, the studies on the history of the Kazakh SSR were carried out without emphasizing nationality, in accordance with the purpose of creating Soviet citizens. After the collapse of the Soviet Union, both the Russian Federation and the independent Republic of Kazakhstan presented the archive documents of the years 1939-1945 to the use of researchers and a new page was opened in the history of war. Statistics and documents were started to be re-evaluated in an objective way, oral cultural works that were not written down were brought into Kazakh History and translated into various languages. These developments gave the opportunity to research the socio-cultural life of Western Kazakhstan with its military and economic contributions during the war. The information obtained has shown that the effects of this period include elements that make up the national history and identity of the independent Republic of Kazakhstan. In the study, besides the importance of West Kazakhstan in the Second World War, its place in the legacy of the independent Republic of Kazakhstan was examined in the context of the debates on the construction of national identity and modernization.