Belgesel sinemada gerçekçilik anlayışı ve Türkiye`deki örnekleri
Understanding of realism in documentary cinema and its samples in Turkey
Yazar: TUNCAY YÜCE
Danışman: PROF.DR. OĞUZ ADANIR
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sinema Televizyon Ana Sanat Dalı
Derece: Doktora, 2001
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts
Dizin: Belgesel film = Documentary film ; Realizm = Realism ; Sinema = Cinema

Özet:
ÖZET Sinema daha ilk günlerinde, yaşanan dünyanın içinden görüntüleriyle izleyenleri büyülemiştir. Onun bu tanıklığı, ileride giderek büyüyen bir sinema türünün de başlangıcı olarak sayılmaktadır. Bu tür de belgesel sinemadan başkası değildir. Belgesel sinema en dolaysız biçimiyle 'gerçeğe yaratıcı bir yaklaşım' olarak tanımlanabilir. Onun bu yaklaşımı aynı zamanda belgesel sinemanın en önemli sorunsalını oluşturmaktadır. Gerçekçilik, belgesel sinema içerisinde bir akım değil, onun varoluş nedenidir. Hiçbir sinema türünde belgesel sinemada olduğu kadar gerçekliğe bağlılık bir yöntem olarak yer almamaktadır. Belgesel sinemanın bu yaklaşım biçimi, sinema sanatının senaryo, sahneye koyma, oyunculuk, dekor, kostüm, ışık gibi estetik özelliklerinin ya tamamının ya da bir kısmının dışarıda bırakıldığı bir yöntemi de beraberinde getirmektedir. Kurmaca sinemada da gerçekçi filmlerle karşılaşmaktayız ancak bu, karmaşık sinema yapısı içerisinde belgesel özelliklerin kullanıldığı özel bir durumdur. Belgesel sinemanın gerçekçilik anlayışı, kurmaca sinema ile aralarındaki en önemli farklılığı oluşturmaktadır. Ülkemizde de sinema, bir belge filmi ile başlamakta ve daha sonra bu yeni sanata ilgi duyan insanların katkılarıyla gelişmesi sağlanmaktaydı. O günlerden bu güne Türk Sineması yapısal sıkıntılar içinde olmuştur. Bunun sonucunda da dönem dönem sinemamız sorunlar yaşamıştır. Belgesel sinema açısından durum çok da farklı değildir. Türk Sinemasında gerçekçilik, hiçbir dönem bir akım olarak yer almamakta, yalnızca gerçekçi bazı filmlerden söz edilebilmektedir. Bununla birlikte bireysel çabalarla ayakta kalmaya çalışan belgesel sinema ise, izleyiciye yaşanan dünyanın bir kesitini sunma yolunda örnekler vermeyi amaçlamaktadır. Belgesel filmlerin önemli sorunlardan biri olan izleyici ile buluşmak, artan festivaller ve televizyon kuruluşlarının desteğiyle çözülmeye çalışılmaktadır. Böylece belgesel yapımların sayılarında ve niteliklerinde de 'görece' bir artıştan söz edilebilmektedir. Benzeri çabaların artması ülkemiz belgesel sineması açısından umut verici bir durumdur.

Abstract:
ABSTRACT Since its first days cinema has bewildered audience with the pictures of the living world. Its witness is accepted as the beginning of a growing cinema genre in the following years. This genre is nothing else than the documentary cinema. Documentary cinema can be identified as a 'creative approach to reality'. In the meantime, this approach is its most important problematic. Realism is not a course in documentary cinema. It is a reason of being in documentary film genre. In none of the cinema genre bond to realism is a system as it is in the documentary genre. We can see realist films in the fiction cinema; however, this is just a specific case of using documentary features within complex cinema structure. Realist understanding is the most important difference between documentary and fiction cinema. Realist approach is one of the important features of documentary cinema. This approach leads documentary to set aside some aesthetic elements of the fiction cinema, such as script, mise-en-scene, casting, decor, costume, and lighting. Cinema had begun with a non-fiction tradition in Turkey too. In the following years, people who interested in this new art form, effected development of the cinema. Turkish Cinema has some structural problems since its beginning years. It is no exception for documentary cinema. Realism has no place as a course in Turkish Cinema in any term. We can only mention some realist films. Yet documentary cinema, which is trying to stand still with individual efforts, aims to give audience a slice of the living world. One of the important problems facing documentary, which is meeting with more audience, has been tried to be solved by festivals' and television stations' supports. Thus, we can mention a 'relative' increase in numbers and quality of documentary productions. Increasing works like this, gives hope for Turkish documentary cinema. VI