Türkiye'de hastane öncesi acil sağlık hizmetlerine ilişkin göstergelerin retrospektif analizi ve bölgeler arası karşılaştırılması
Retrospective analysis and cross-regional comparison of indicators of pre-hospital emergency health services in Turkiye
Yazar: NERİMAN NALDÖKEN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ DENİZ ACUNER
Üsküdar Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sanat Yönetimi Ana Bilim Dalı / Sağlık Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Sağlık Yönetimi = Healthcare Management
Dizin: Acil durumlar = Emergencies ; Acil tıp = Emergency medicine ; Sağlık hizmetleri = Health services ; Türkiye İstatistik Kurumu = Turkish Statistical Institute

Özet:
Deprem, sel, kaza ve acil hastalıklar gibi birçok acil durumun sıkça yaşandığı bir ülke olan Türkiye'de acil sağlık hizmetlerinde kaynakların etkin ve verimli kullanılmasını sağlayabilmek, kaynakların ve hizmet çıktılarının değerlendirilmesi ile mümkündür. Araştırmanın temel amacı, Türkiye'de hastane öncesi acil sağlık hizmetlerinin kullanım sıklığının ve vaka sonuçlarına etki eden faktörlerin incelenmesidir. Bu amaçla Sağlık Bakanlığı Acil Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğünden alınan ikincil veriler TÜİK'in istatistiksel bölge sınıflamasına göre gruplandırılmış, bölgelere ve yıllara göre acil sağlık hizmetlerine ilişkin bazı değişkenler karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Ayrıca, acil servis hizmetlerinde kullanılan kaynaklar (personel sayısı, ambulans sayısı, istasyon sayısı, vb.) ile vaka sonuçlarının (ölüm, nakil, yerinde müdahale, vb.) ilişkisi incelenmiştir.
Araştırmada bağımsız örneklem t testi, bağımsız örneklem tek yönlü varyans analizi, doğrusal regresyon analizi, korelasyon analizi ve çoklu regresyon analizleri yapılmıştır. Yapılan analizler neticesinde elde edilen bulgulara göre; toplam vakalar içinde kadın (%45,07±9,69) ve erkeklerin (%45,10±10,96) oranlarının yaklaşık eşit olduğu, vakaların büyük çoğunluğunun 60'dan büyük yaş grubu (%37,53±6,97) olduğu, acil çağrıların en çok hastalık nedenli (%77,00±11,55) yapıldığı, acil olaylar en çok meskende (%17,42±4,66) gerçekleştiği, müdahalelerin ise en çok nakil (%78,32±4,52) ile sonuçlandığı görülmüştür. Ayrıca acil sağlık istasyonu sayısı arttıkça vakaların ölümle sonuçlanma oranında azalma görülürken, vakaların nakille sonuçlanma oranında artış görülmüştür. Yine ambulans sayısı arttıkça vakaların ölümle sonuçlanma oranının azaldığı, vakaların yerinde müdahale ile sonuçlanma oranının ise arttığı sonuçlarına ulaşılmıştır. Bu sonuçlar ışığında acil sağlık hizmetlerinden beklenen etkinliği artırmak amacıyla acil sağlık istasyonu ve ambulans sayılarının artırılması önerilmektedir.

Abstract:
Turkiye is a country where many emergency situations such as earthquakes, floods, accidents, and emergency diseases are frequently experienced, and it is possible to ensure the effective and efficient use of resources in emergency health services by evaluating the resources and service outputs. This study aims to analyse the frequency of use of pre-hospital emergency health services in Turkiye and the factors affecting the case outcomes. Within the scope of this aim, the secondary data obtained from the Ministry of Health General Directorate of Emergency Health Services were grouped according to the statistical regional classification of TUIK, and some variables related to emergency health services were analysed comparatively by regions and years. In addition, the relationship between the resources used in emergency services (number of personnel, number of ambulances, number of stations, etc.) and case outcomes (death, transport, on-site intervention, etc.) was examined.
Independent sample t test, independent sample one-way analysis of variance, linear regression analysis, correlation analysis and multiple regression analyses were performed in the study. According to the findings obtained as a result of the analyses, it was observed that the proportions of women (%45,07±9,69) and men (%45,10±10,96) were approximately equal in total cases, the majority of cases were in the age group older than 60 (%37,53±6,97), emergency calls were mostly made due to illness (%77,00±11,55), emergency incidents occurred mostly in the dwelling (%17,42±4,66), and interventions resulted mostly in transplants (%78,32±4,52). Moreover, as the number of emergency health stations increased, the rate of cases resulting in death decreased, while the rate of cases resulting in transplants increased. Also, as the number of ambulances increased, the rate of cases resulting in death decreased and the rate of cases resulting in on-site intervention increased. In the light of these results, it is recommended to increase the number of emergency health stations and ambulances in order to increase the effectiveness expected from emergency health services.