Medeni Hukuk tüzel kişilerinin ehliyet durumu
Legal persons? competency in Civil Law
Yazar: ÖMER ERGÜN
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN HATEMİ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Hukuk Ana Bilim Dalı / Medeni Hukuk Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Dernekler = Associations ; Kamu hukuku = Public law ; Medeni hukuk = Civil law ; Türk medeni hukuku = Turkish civil law ; Tüzel kişilik = Legal personality ; Vakıflar = Foundations

Özet:
Tezde öncelikle tüzel kişilerin gerek kavram olarak gerekse tüzel kişiler kuramı olarak belirlenmesine çalışılmıştır. Tüzel kişilerin bir çok çeşidi söz konusudur. Nitekim genel olarak tüzel kişiler Kamu Hukuku tüzel kişileri ve Özel Hukuk tüzel kişileri olarak ikiye ayrılarak incelenmektedir. Kamu Hukuku tüzel kişileri tez konumuzun inceleme alanı dışındadır. Özel Hukuk tüzel kişilerinin ise, bir çok çeşidi var ve bunlar birçok kanunda düzenlenmektedir. Örneğin, Medeni Kanunda, Ticaret Kanunda, Sendikalar Kanununda, Kooperatifler Kanununda, Siyasi Partiler Kanununda vs.Ticaret Kanunda ticari ortaklıklar, şirketler düzenlenmektedir. Kazanç paylaşma amacı güden bu tür ticari ortaklıklar, inceleme alanımız dışındadır. Yine Sendikalar Kanunda düzenlenen Sendikalar, Siyası Partiler Kanununda düzenlenen Siyasi Partiler ve Kooperatifler Kanunda düzenlenen Kooperatifler de Özel Hukuk tüzel kişileri olmasına rağmen inceleme alanımız dışında tutulmuştur.Tezin konusunu, Özel Hukuk tüzel kişilerinden olan ve kazanç paylaşma amacı gütmeyen, Medeni Kanun'da düzenlendiği gibi, her biri için özel kanunlar da çıkarılan Dernekler ve Vakıflar oluşturmaktadır. Ancak, dernek ve vakıfları bütün hukuksal yönleriyle bir tez de anlatmak mümkün olmakla birlikte aşırı hacimli bir çalışma olmuş olurdu. Dolayısıyla tez konusu belirlenirken konu itibariyle sadece Medeni Hukuk tüzel kişileri olan dernek ve vakıfların ehliyeti incelenerek konu sınırlaması yoluna gidilmiştir.Tez´de Medeni Hukuk tüzel kişileri olan Dernekler ve Vakıfların kuruluşu, tüzel kişilik kazanması ve sona ermesine ilişkin genel bilgiler de anlatılmıştır.Vakıf ve Derneklerin ehliyet durumu incelenirken, ehliyet kapsamı içerisinde değerlendirilen dava ehliyeti usul hukukunu ilgilendirdiğinden dolayı burada sadece konuya değinilmekle yetinilmiştir. Bununla birlikte esas olarak dernek ve vakıfların hak ve fiil ehliyetleri ayrı ayrı incelenmiştir.Dernek ve Vakıfların hak ehliyeti, gerçek kişilerin hak ehliyetine benzetilmiş, yaratılışları gereği insana özgü haklar dışında bütün haklara tüzel kişilerin de sahip olabileceği ifade edilmektedir. Ancak tüzel kişiler cins, yaş, hısımlık gibi insana özgü nitelikteki haklara sahip olamayacağı da ifade edilmiştir.Fiil ehliyeti, lehine haklar ve aleyhine borçlar oluşturabilmek olarak tanımlanabilir. Tüzel kişiler fiil ehliyetini organları aracılığıyla kullanmaktadırlar.

Abstract:
In this thesis especially the need for legal persons are studied. Before explaining the competency, it would be the best to begin with the origin of legal persons and the situations which called in the need for legal persons. After the reasons are given, different kinds of legal persons are studied and in this context the law is divided into two groups: public law and private law. It is stated in the study that legal persons in public law are not part of this thesis. However, legal persons in private law are covered in this thesis such as legal persons in civil law, in commercial law, in cooperative law, in the law for labour unions and in the law for political parties and so on.Commercial law is about enterprises with commercial partnerships. Such commercial partnerships with the aim of profit sharing are not covered in this thesis.Despite the fact that the following groups belong to the group legal persons in private law, they are not covered in this study. These are for example: law for labour unions organizing labour unions, law for political parties organizing political parties and cooperative law organizing cooperatives.Associations and foundations which belong to the group ?legal persons in private law? and which are not focused on profit sharing and which are introduced by private law as in case of civil law are the main subject of this thesis.In this thesis some general information on the forming of legal persons in civil law which are called associations and foundations are explained as well as their legal characteristics and their closure is explained.Moreover, before giving some information on the competency of associations and foundations short information on the competency of real persons is given for comparison purposes.The capacity to sue or to be sued also belongs to competencies; however, as it belongs to the law of procedure it is only mentioned briefly in this study and covers the competency of associations and foundations.In addition the competency referring to the rights and action of associations and foundations is studied carefully.The rights of associations and foundations were compared to those of real persons and it is shown that ? apart from the elementary rights ? legal persons can have the same rights as every single people. However, it is stated that legal persons do not profit from those rights which are special to everyone such as sex, age and kinship.Competency of action is explained as speaking in favor of a person and as speaking unfavorably of a person. Legal persons make use of their competency of action through their legal bodies. Associations have a competency of action when they have their obligatory bodies such as administration, general assembly and supervisory board; and foundations need a administrating body in order to have the competency of action. Legal persons in civil law are responsible for all illegal actions of their bodies and of every legal step.