Et sanayi işletmelerinde, parçalama departmanı birleşik ürünlerinde çeşitli maliyet hesaplama yöntemleri üzerine bir araştırma
A study on various cost calculation methods employed for the compound products at the cutting department of industrial meat processing plants
Yazar: ÇİĞDEM KILIÇ
Danışman: DOÇ.DR. YAVUZ CEVGER
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hayvan Sağlığı Ekonomisi ve İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
ÖZETEt Sanayi şletmelerinde, Parçalama Departmanı Birleşik Ürünlerinde Çeşitli MaliyetHesaplama Yöntemleri Üzerine Bir AraştırmaÇiğdem KılıçBu araştırmanın amacı, birleşik üretim sonucu karkas gövdeden farklı özellik ve miktardaürünlerin elde edildiği et sanayi işletmelerinde maliyet hesaplama ve masraf unsurlarınındağıtımında uygulanan yöntemlerin incelenmesidir .Bu araştırmanın gerecini, kamuya ait bir et sanayi işletmesinin 2004 dönemine ait veri, raporve kaynakları ile incelenen yöntemlere ilişkin literatür oluşturmuştur.Örnek işletmenin parçalama departmanına ait verilerden dört farklı yöntemden yararlanılaraktoplam birleşik maliyet birleşik ürünlere dağıtılmıştır. Bu yöntemler; üretim miktarı yöntemi,ağırlıklı ortalama yöntemi ve piyasa fiyatını esas alan yöntemlerdir. Elde edilen bulgularyine yöntemler itibariyle karşılaştırılmıştır.Örnek işletmede 2004 yılında kıyma, kuşbaşı, biftek, rosto, pirzola, kontrfile ve bonfileolmak üzere birleşik ürünler elde edilmiş ve toplam 2 387 205 816 195 TL birleşik gideryapılmıştır.Üretim miktarı yönteminde, sadece her bir birleşik üründen yapılan üretim miktarı dikkatealındığından bütün ürünler için tek bir ortalama maliyet hesaplanmıştır. Bu yönteme görebirleşik ürünlerin birim maliyetleri 12 102 192 TL/kg olarak tespit edilmiştir.Ağırlıklı ortalama yönteminde birleşik ürünlerin maliyet payları, birleşik ürünlerin KDVhariç ortalama piyasa fiyatları baz alınarak hesaplanan ağırlık katsayıları yardımıylabulunmuştur. Buna göre birleşik ürünlerin birim maliyetleri kıymada 9 777 860 TL/kg,kuşbaşında 11 994 503 TL/kg, pirzolada 15 516 504 TL/kg, rostoda 15 516 504 TL/kg,biftekte 16 548 147 TL/kg, kontrfilede 16 726 542 TL/kg, bonfilede 20 590 155 TL/kgolarak tespit edilmiştir.Piyasa fiyatını esas alan yöntemlerden satış hâsılatı yöntemine göre, birleşik ürünlerin birimmaliyetleri sırasıyla; kıymada 9 777 983 TL/kg, kuşbaşında 11 994 654 TL/kg, pirzolada 15516 699 TL/kg, rostoda 15 516 699 TL, biftekte 16 548 102 TL/kg, kontrfilede 16 726 752TL/kg, bonfilede 20 590 413 TL/kg olarak tespit edilmiştir.Piyasa fiyatını esas alan yöntemlerden net satış hâsılatı yöntemine göre, birim maliyetlerisırasıyla; kıymada 9 934 526 TL/kg, kuşbaşında 12 307 874TL/kg, pirzolada 15 960 237TL/kg, rostoda 15 973 256 TL/kg, biftekte 17 017 013 TL/kg, kontrfilede 17 223 772 TL/kg,bonfilede 21 181 743 TL /kg olarak tespit edilmiştir.Bu çalışmada örnek olarak alınan et sanayi işletmesinin parçalama bölümü verilerikullanılarak yapılan analizde kombinanın toplam birleşik maliyetlerinin yüksek seviyedeolduğu tespit edilmiştir. Bu nedenle birleşik ürünlerin ortalama birim satış fiyatlarının,birleşik ürünlerin birim maliyetlerinden hesaplanan yöntemler itibariyle düşük olduğu tespitedilmiştir.Anahtar Sözcükler: Maliyet muhasebesi, birleşik maliyet, üretim miktarı yöntemi, ağırlıklıortalama yöntemi, satış hâsılatı yöntemi, net satış hâsılatı yöntemi.

Abstract:
SUMMARYA Study on Various Cost Calculation Methods Employed for the Compound Productsat the Cutting Department of Industrial Meat Processing Plants.Çiğdem KılıçThis study investigates the cost calculation and expense component distribution methodsemployed at the industrial meat processing plant, in which products of different propertiesand amounts are obtained from the carcass.This study evaluates 2004 data, reports and reference materials of a public industrial meatprocessing plant, and the relevant literature about the methods used.Data are obtained from the sample enterprise?s cutting department, and employing fourdifferent methods, the total compound cost is distributed to the products. Those methodsemployed are based upon the production quantity, weighed mean value and the market price.The findings derived from available data are compared and contrasted again by the methods.The compound products obtained at the selected plant in 2004 are ground beef, diced beef,beef steak, roast, rib steak (bone in), tenderloin steak and sirloin steak. The amount of totalcompound cost is 2 387 205 816 195 TL.When employing production quantity method, only the produced amount for each singlecompound product is considered, therefore, there is only one average cost calculated for allproducts. By this method, the unit cost for compound products is found to be 12 102 192TL/Kg.Using the weighted mean value method, cost shares of the compound products are calculatedtaking into account the average market prices excluding the V.A.T, and calculating theweighted coefficients on that basis. By that method, the unit prices of the compoundproducts are found to be; 9 777 860 TL/kg for ground beef, 11 994 503 TL/kg for diced beef,15 516 504 TL/kg for Rib steak (bone in), 15 516 504 TL/kg for roast, 16 548 147 TL/kg forbeef steak, 16 726 542 TL/kg for tenderloin steak, and 20 590 155 TL/kg for sirloin steak.Employing the sales revenue method, which is one of the market price based methods, theunit costs of compound products are found to be respectively; 9 777 983 TL/kg for groundbeef, 11 994 654 TL/kg for diced beef, 15 516 699 TL/kg for Rib steak (bone in), 15 516699 TL for roast, 16. 548. 102 TL/kg for beef steak, 16 726 752 TL/kg for tenderloin steak,and 20 590 413 TL/kg for sirloin steak.By the net sales revenue method, which is again one of the market price based methods, theunit costs of compound products are found to be respectively; 9 934 526 TL/kg for groundbeef, 12 307 874 TL/kg for diced beef, 15 960 237 TL/kg for Rib steak (bone in), 15 973 256TL for roast, 17 017 013 TL/kg for beef steak, 17 223 772 TL/kg for tenderloin steak, and 21181 743 TL/kg for sirloin steak.Analyzing the data obtained from the cutting department of the investigated industrial meatprocessing plant; it is identified in this study that, the total compound costs in this compoundplant are high level. Thus, employing the methods, it is concluded that the average unit salesprices of the compound products are lower than the unit costs of the compound products.Key Words: Cost Accounting, Compound Costs, Production Quantity Method, WeightedMean Method, Sales Revenue Method, Net Sales Revenue Method