Mogan Gölü (Ankara, Türkiye)'nü besleyen derelerin kirlilik durumunun belirlenmesi
Determination of pollution status of creeks feeding Lake Mogan (Ankara, Türkiye)
Yazar: DİJAR LATİFİ
Danışman: PROF. DR. SERAP PULATSÜ
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Su Ürünleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Su Ürünleri = Aquatic Products

Özet:
Bu araştırmada, Mogan Gölü'nü besleyen Başpınar, Gölcük, Sukesen, Yavrucak 
Derelerinin; a) bazı fiziko-kimyasal parametrelerine (su sıcaklığı, pH, çözünmüş oksijen 
(ÇO), askıda katı madde (AKM), toplam azot (TA), toplam fosfor (TF), toplam organik 
karbon (TOK)) ve ağır metal (Cd, As, Ni, Cu, Zn, Pb, Hg, Cr) konsantrasyonlarına ilişkin 
güncel verilerin elde edilmesi, b) Su kalite parametrelerine göre dere sularının su kalite 
sınıflarının belirlenmesi, c) Su kalite parametreleri ile ağır metal düzeylerinde, kirletici 
kaynakların rolünün değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla, derelerden Aralık
2022, Şubat-2023, Nisan-2023 döneminde örnekleme yapılmıştır. Bulgulara göre; a) Her 
bir derenin üç aya ilişkin ortalama değerlerine göre sıralama; AKM ve TOK için: Gölcük 
> Başpınar> Sukesen > Yavrucak; TN için: Başpınar>Gölcük>Sukesen>Yavrucak; TP 
için: Gölcük>Sukesen> Başpınar >Yavrucak olarak belirlenmiştir. Ağır metal düzeyleri 
açısından dereler; Başpınar>Sukesen>Gölcük>Yavrucak olarak sıralanmıştır, b) ÇO 
değerlerine göre Sukesen ve Yavrucak Dereleri, pH ve TF açısından ise tüm dere suları 
sırasıyla I. ve III. Sınıf su kalitesine sahiptir, c) Başpınar ve Sukesen Deresi TF - TOK 
düzeylerine yerleşim yerleri - tarımsal aktivitelerden ulaşan atık suların, Gölcük ve 
Yavrucak Dere'lerinin ÇO, TN ve AKM düzeylerine ise, tarımsal faaliyet kaynaklı atık 
suların katkısı önemli bulunmuştur. Bu bağlamda, dört dereye ilişkin TF, TA ve TOK 
değerlerinin izlenmesi, gerek derelerin su kalitesini korumak gerekse Mogan Gölü'nün 
ötrofikasyonundaki katkılarını kontrol etmek açısından önem taşımaktadır. Ayrıca 
havzadaki antropojenik faaliyetlerin süregelmesi ve Mogan Gölü'nün sürdürülebilirliği 
açısından uzun-dönemli ağır metal izleme çalışmaları önem arzetmektedir.

Abstract:
In this study, the objectives regarding the Başpınar, Gölcük, Sukesen, and Yavrucak 
creeks that feed Lake Mogan were: a) To obtain current data on physical and chemical 
parameters (water temperature, pH, dissolved oxygen (DO), suspended solids (SS), total 
nitrogen (TN), total phosphorus (TP), total organic carbon (TOC)) and heavy metal 
concentrations (Cd, As, Ni, Cu, Zn, Pb, Hg, Cr); b) To determine the water quality classes 
of the creeks based on water quality parameters; c) To assess the role of pollutant sources 
in water quality parameters and heavy metal levels. To this end, sampling was conducted 
from the streams in December 2022, February 2023, and April 2023. According to the 
findings: a) The ranking of each creek based on average values over the three months is 
as follows: for SS and TOC: Gölcük > Başpınar > Sukesen > Yavrucak; for total nitrogen 
(TN): Başpınar > Gölcük > Sukesen > Yavrucak; and for total phosphorus (TP): Gölcük 
> Sukesen > Başpınar > Yavrucak. In terms of heavy metal levels, the streams are ranked 
as: Başpınar > Sukesen > Gölcük > Yavrucak. b) Based on DO values, the Sukesen and 
Yavrucak streams are classified as class I and class III water quality, respectively, while 
all stream waters are class I or III in terms of pH and TP. c) For the Başpınar and Sukesen 
Streams, the levels of TP and TOC are significantly influenced by wastewater from 
settlements and agricultural activities. In contrast, for the Gölcük and Yavrucak Streams, 
the contribution of agricultural wastewater is notably significant for DO, TN, and SS 
levels. In this context, monitoring the total phosphorus (TP), total nitrogen (TN), and total 
organic carbon (TOC) values for the four streams is crucial for both preserving the water 
quality of the streams and assessing their contributions to the eutrophication of Lake 
Mogan. Additionally, long-term heavy metal monitoring studies are important for 
addressing ongoing anthropogenic activities in the watershed and ensuring the 
sustainability of Lake Mogan.