Zeki Velidi Togan: Milliyetçilik ve tarih yazımı
Zeki Velidi Togan: Nationalism and historiography
Yazar: ÇAĞDAŞ GÖRÜCÜ
Danışman: DOÇ. DR. AYHAN YALÇINKAYA
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Yönetimi ve Siyaset Bilimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Tarih = History
Dizin: Rusya Müslümanları Kongreleri = Congresses of Russian Muslims ; Tarihçilik = Historiography ; Togan, Zeki Velidi = Togan, Zeki Velidi ; Türk milliyetçiliği = Turkish nationalism

Özet:
Bu çalışmanın konusunu Ahmet Zeki Velidi Togan oluşturmaktadır. Çoğunlukla Irkçılık-Turancılık Davası'nın sanıklarından biri olarak tanınan Togan'ın gerek tarihçiliği gerekse de politik faaliyetleri nedeniyle tartışmalı bir karakter olduğunu belirtmek gerekir. Togan, Rusya'daki iç savaş sırasında Başkurt milliyetçilerinin önderliğini yapmış, Türkistan'ın bağımsızlığı için daha sonraki dönemlerde de girişimlerde bulunmuştur. Bunlardan biri 1920'li yıllarda Polonya'nın önderliğinde kurulan ve Bolşevik karşıtı bir nitelik taşıyan Promethe Hareketi ile kurduğu yakınlıktır. Diğeri ve daha önemlisi ise İkinci Dünya Savaşı sırasında Nazilerle yaptığı işbirliğidir. Her ikisi de başarısızlıkla sonuçlanan bu girişimler, Togan'ın Türkiye'de siyasi iktidarla olan ilişkilerini de başından itibaren sorunlu kılmıştır.Başta Başkurtlar olmak üzere Rusya'daki Türk kökenli toplulukların bağımsızlığı hedefi, Togan'ın siyasi tahayyüllerinin merkezinde yer almasının yanı sıra tarihçiliğini de belirlemiştir. Togan bir yandan Uluğ Türkistan olarak adlandırdığı siyasi projesini hayata geçirmeye çalışırken diğer yandan tarih ve kültür alanlarında Pantürkist bir söylemin savunucusu olmuştur. Ancak siyasi faaliyetlerinin yanında kültürel Pantürkizmi de Togan'ın Türkiye'de rejimle sorunlar yaşamasına neden olmuştur.Türk milliyetçiliğinin kapsayıcı, ortalama bir tanımını yapmak ve genel özelliklerini saymak mümkündür. Ancak daha derin bir tahlil hedefleniyorsa farklı renklerini göz ardı ederek dışarıdan onu homojen bir bütünmüş gibi incelemek yararlı bir yol olmayacaktır. Yapılması gereken her şeyden önce Türk milliyetçiliğini besleyen kimi oldukça sığ kimi ise çok daha zengin kaynakları tek tek belirleyip, bunların ne oranda etkili olduklarını bulmaktır. Ancak bundan sonra kapsamlı bir analiz yapılabilir. Bu anlamda Togan kesinlikle ele alınması gereken düşünürlerden biridir. Dolayısıyla Togan'ın siyasi düşüncelerinin ortaya konulması aslında Türk milliyetçiliğinin de çözümlenmesine yardımcı olacaktır. Ayrıca bir tarihçi olarak Togan, Türkiye'de ulus inşası sürecine tanıklık etmiştir. Bu anlamda Togan'ın tarihçi kimliğinin incelenmesi de Türkiye'deki ulusal tarih yazımına ilişkin önemli veriler sunmaktadır.

Abstract:
The topic of this study is mainly Ahmet Zeki Velidi Togan. It should be specified that Togan who is known as one of the accused persons of ?Racism-Turanism Case?, is such a controversial character due to his historiography and also his political activities. Togan led to the ?Bashkir nationalists? during the civil war in Russia, and subsequently made attempts for the independency of Türkistan. One of those is the proximity he had proposed with the Movement of Promethe which had been established in 1920?s within the leadership of Poland and had a character of anti-Bolshevism. The other and more important one is the collaboration he made with the Nazis in the course of World War II. Both of these two futile initiatives, render his relations with the Turkish government problematic from the beginning.The aim of independency for the Turkish originated communities in Russia ?primarily for the Bashkirs- used to be the focus of his political apprehensions right alongside with embodied his historiography. While he has been trying to effectuate his political project namely ?Uluğ Turkestan?, he also has been the upholder of a Pan-Turkist discourse in cultural and historical areas. However, his cultural Pan-Turkism besides his political activities also caused him to get problems with the regime in Turkey.It is possible to make a comprehensive, approximate description of Turkish nationalism and specify its general characteristics. Nevertheless, it would not be a functional method to analyse it superficially as it was a homogeneous whole by neglecting its various hallmarks, if a more profound analysis is aimed. What should primarily be done is to particularly determine the resources ?which could be more substantial or shallow- that foster the Turkish nationalism, and then to find out how effective they are. Just after that, a comprehensive analysis can be made. In this respect, Togan is absolutely one of the intellectuals whom should be discussed. Consequently, to introduce his political views will essentially further analyzing the Turkish nationalism. Moreover, as a historiographer Togan, has witnessed to the nation-building process in Turkey. In this regard, studying the historiographer identity of Togan provides data related to the national historiography in Turkey.