Çeke dayalı icra takibi
Enforcement procedure of cheque
Yazar: EREN SAYKUN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FATİH AYDOĞAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Cebri icra = Forced execution

Özet:
Türk hukuku ve ticari hayatı içerisinde çek, ticari işlemlerin güvence altına alınması ve ekonomik faaliyetlerin kolaylaştırılması açısından önemli bir ödeme aracıdır. Bir kambiyo senedi olarak ticari hayatta yaygın şekilde kullanılan çekler, bir ödeme vasıtası olarak güvenli ve hızlı dolaşım özelliğine sahiptirler. Çek, ticari işlemlerin hızlı ve kolay bir şekilde yapılmasını sağlamaktadır. Çek ile ödeme yapılması halinde, alacaklıya parayı nakden teslim etmek gerekmeyeceğinden, çek ile ödeme yapılması ticari faaliyetlerin daha verimli ve etkin bir şekilde yürütülmesine yardımcı olmaktadır. Yasa koyucunun çekin düzenlenmesi, ödenmesi ve karşılıksız kalmasına bağlanan hukuki sonuçları sıkı şekil koşullarına bağlı tutmuş olması, çekin ticari hayat içerisindeki kullanım sıklığını ve çeke duyulan güvenin artmasını da beraberinde getirmiştir.
Çalışmamızın konusunu çekin ödenmemesi sonucunda karşılıksız kalmasından sonra alacaklının başvurabileceği ve özel usullere bağlanan icra takibi oluşturmaktadır. Bu konuyu açıklayabilmek için çeke dayalı alacakların tahsilinde başvurulan, kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip üsülünden bahsetmek gerekmektedir. İİK m. 168 ve devamı maddelerinde kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip hükümleri düzenlenmiştir. Bu takip yolu, ilamsız icra takibinin bir türü olup, diğer takip yollarına kıyasla daha sıkı şekil koşullarına bağlanmıştır. Türk hukukunda kambiyo senetlerine dayalı icra takibi, kambiyo senetlerine ilişkin alacakların tahsili için özel olarak düzenlenen bir icra takip yoludur. Bu takip yolu, kambiyo senetlerinin kendine özgü özelliklerini dikkate alarak, alacaklıların haklarını koruyarak alacağına hızlı ve etkin bir şekilde kavuşmasını amaçlamaktadır. Çeke dayalı icra takibi ise, kambiyo senetlerine özgü icra takibinin bir parçasıdır. Çeke özgü icra takibi, çekin karşılıksız kalması halinde çeke bağlanmış olan alacakların tahsili için kullanılan özel bir takip yoludur. Bu takip yolunda da çeke ilişkin bazı özel hususlar göz önünde bulundurularak kambiyo senetlerine özgü icra takibinin genel esasları uygulanmaktadır.
Çeke özgü icra takibinin uygulanmasındaki usuller, Türk Ticaret Kanunu ve İcra ve İflas Kanunu gibi temel kanunların hükümlerine göre düzenlenmiştir. Ancak, bu kanunlarda yer alan hükümler, uygulamada bazı sorunlara ve farklı yorumlara yol açabilmektedir. Bu hususlar ise, doktrin, mevzuat ve yargı kararları ile çözümlenmeye çalışılmaktadır. Bu çalışmada, çeke dayalı icra takibinin uygulanmasındaki usullerin, doktrin, mevzuat ve yargı kararları ile nasıl şekillendiği ele alınarak bazı noktalarda uygulamaya ilişkin kendi görüşlerimiz incelenmiştir. Yüksek lisans tezinin, çeke dayalı icra takibine ilişkin uygulamadaki sorunların çözümüne, alacaklıların haklarının daha etkin bir şekilde korunmasına ve borçluların icra tazyiki altında dahi haklarının vurgulanmasına katkı sağlaması beklenmektedir.

Abstract:
In Turkish law, checks are an important payment instrument for securing commercial transactions and facilitating economic activities. As a bill of exchange, checks are widely used in commercial life and have the characteristics of being safe and quickly transferable as a payment instrument. Checks enable commercial transactions to be made quickly and easily. Since it is not necessary to deliver cash to the creditor when payment is made by check, making payments by check helps to carry out commercial activities more efficiently and effectively. The fact that the legislator has linked the legal consequences of the issuance, payment, and dishonour of a check to strict formal conditions has also led to an increase in the frequency of use of checks in commercial life and the trust in checks.
The subject of our study is the enforcement proceeding that the creditor can apply to after the check is not paid and is dishonoured, and is subject to special procedures. In order to explain this issue, it is necessary to mention the enforcement procedure by attachment for checks, which is applied in the collection of claims based on checks. The provisions of attachment for bills of exchange are regulated in Articles 168 et seq. of the Enforcement and Bankruptcy Code. This enforcement procedure is a type of summary enforcement proceeding and is subject to stricter formal conditions than other enforcement procedures.
In Turkish law, enforcement proceedings based on bills of exchange are a special enforcement procedure for the collection of claims arising from bills of exchange. This enforcement procedure aims to enable creditors to quickly and effectively obtain their claims by protecting their rights, taking into account the special features of bills of exchange. Check-based enforcement proceedings, on the other hand, are part of enforcement proceedings based on bills of exchange. Check-based enforcement proceedings are a special enforcement procedure used to collect claims attached to a check in the event of dishonour of a check. In this enforcement procedure, the general principles of enforcement proceedings based on bills of exchange are also applied, taking into account some special aspects of checks.
The procedures for the implementation of check-based enforcement proceedings are regulated in accordance with the provisions of basic laws such as the Turkish Commercial Code and the Enforcement and Bankruptcy Code. However, the provisions contained in these laws can sometimes lead to problems and different interpretations in practice. These issues are being tried to be resolved by doctrine, legislation and judicial decisions.
In this study, we examined the procedures for the implementation of check-based enforcement proceedings, taking into account how they have been shaped by doctrine, legislation and judicial decisions. We also expressed our own opinions on some points of the application. It is expected that the master's thesis will contribute to the solution of the problems in the application of check-based enforcement proceedings, to the more effective protection of the rights of creditors, and to the emphasis on the rights of debtors even under the pressure of enforcement.