Molla Sadrâ'nın Hikmet-i Müteâliye düşüncesinde estetik ve sanat
Aesthetics and art in Mullā Ṣadrā's al-Hikmah al-Muta'āliyah thought
Yazar: ELİF YÜKSEL
Danışman: DOÇ. DR. MAHMUT MEÇİN
Mardin Artuklu Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Estetik = Aesthetics ; Estetik varoluş = Aesthetics existence ; Sanat kuramları = Art theories ; Sanatsal yaratıcılık = Artistic creativity ; İslam felsefesi = Islamic philosophy

Özet:
Bu tez İslâm felsefesinin son sistematik halkalarından biri sayılan Hikmet-i Müteâliye'nin
müessisi Molla Sadrâ'nın düşüncesinde estetik ve sanat anlayışını konu almaktadır. Asâletü'l vücûd
ilkesi ile varlık merkezli bir felsefe sistemi kuran Sadrâ'nın söz konusu düşünce sistemi, ontoloji
ekseninde felsefenin tüm disiplinlerinin tartışılabileceği bir zemin hazırlamaktadır. Tezin amacı,
Sadrâ'nın felsefesinin bu temel özelliğinden yola çıkarak ontolojiye paralel biçimde Sadrâ'nın sanat
felsefesi ve estetik bilgisi anlayışının ortaya konmasıdır. İslâm felsefesi içerisinde diğer disiplinlere
nispetle estetik, mühmel bir alan gibi görünmektedir. Kendisinden önceki felsefi terakümü sırtlanan
ve İslâm düşünce dünyasında tasavvuf ve kelâm gibi ekollerle sentez bir felsefe kurma girişiminde
bulunan Sadrâ'nın sanat ve estetiğe dair idrâkinin, İslâm estetiğine kazandıracağı perspektifin önemli
olacağından hareketle Sadrâ'nın sanat felsefesinin mütalaa edilmesi elzemdir. Molla Sadrâ özelinde
İslâmî bir sanat felsefesi yorumunun amaçlandığı bu çalışmanın, felsefe literatürüne özgün bir yorum
kazandırması hedeflenmektedir. Bunun için estetik biliminin temel kavramlarına, kuramlarına ve
problemlerine genel bir bakış niteliğinde göz atıldıktan sonra İslâm'da sanat ve estetiğin terminolojisi,
epistemolojisi, ana ilkeleri gibi meseleler ışığında İslâm estetiğine giriş yapılmıştır. Son olarak Molla
Sadrâ'nın estetiğe dair düşünceleri, yazmış olduğu eserlerden derlenerek felsefesinin ana hatlarına
uygun bir şekilde "Müteâl Sanat" çerçevesinde tanzim edilmiştir.

Abstract:
This thesis examines the aesthetic and artistic understanding in the thought of Mullā Ṣadrā, the
founder of al-Hikmah al-Muta'āliyah, considered one of the last systematic schools of Islamic
philosophy. Mullā Ṣadrā's thought system, which established a philosophical framework centered on
existence with the principle of asalat al-wujud (the primacy of existence), provides a foundation where
all disciplines of philosophy can be discussed on the axis of ontology. The aim of the thesis is to reveal
Ṣadrā's philosophy of art and his aesthetic knowledge parallel to his ontology, based on this
fundamental feature of his philosophy. Compared to other disciplines, aesthetics appears to be a
neglected area in Islamic philosophy. Given the potential significance of Ṣadrā's perspective on art and
aesthetics for Islamic aesthetics, it is important to examine the philosophy of art of Ṣadrā, who
followed the philosophical course before him and attempted to establish a philosophy synthesized with
schools such as Sufism and theology in the Islamic world of thought. This study, which aims to
interpret Islamic philosophy of art in the context of Mullā Ṣadrā, seeks to bring an original
interpretation to the literature of philosophy. To this end, after providing a general overview of the
basic concepts, theories, and problems of aesthetics, the thesis introduces Islamic aesthetics in the light
of topics such as the terminology, epistemology, and basic principles of art and aesthetics in Islam.
Finally, Mullā Ṣadrā's thoughts on aesthetics are compiled from his works and organized within the
framework of "Muta'āl aesthetic" in accordance with the main lines of his philosophy.
Keywords: Islamic Aesthetics, Islamic Art, Mullā Ṣadrā, al-Hikmah al-Muta'āliyah, Muta'āl
Aesthetic.