Karar vermede veri zarflama analizi ve VZA yardımıyla üniversite etkinliklerinin ölçülmesi
DEA at decision making and measuring the efficiency of universities with the aid of DEA
Yazar: FEYYAZ CENGİZ DİKMEN
Danışman: PROF. DR. ÖMER ESEN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Sayısal Yöntemler Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2004
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; İşletme = Business Administration
Dizin: Etkinlik = Efficiency ; Eğitim etkinliği = Effectiveness of training ; Karar verme = Decision making ; Karar verme yöntemleri = Decision making methods ; Veri zarflama analizi = Data envelopment analysis ; Veri zarflama yöntemi = Data envelopment method ; Ölçme-değerlendirme = Measurement and evaluation ; Üniversiteler = Universities

Özet:
Bu çalışmada aynı girdiyi kullanarak aynı çıktıyı üreten homojen karar birimlerinin etkinliğinin ölçülmesinde yaygın olarak kullanılan ; etkinsiz olunması durumunda etkinsizlik kaynaklarını ve bu birimler için rol modeli olabilecek karar birimlerini belirleyen doğrusal programlama tabanlı çok amaçlı karar verme yöntemlerinden Veri Zarflama Analizi (VZA) yöntemi kullanılarak kamu alanında hizmet veren üniversitelerin göreli etkinlik ölçüleri belirlenerek üniversitelerin bu ölçülere göre sıralanması, kaynak kullanımındaki aylaklığı belirleyerek yönetim kadrolarına kısa ve uzun vadede verimliliğe nasıl ulaşabilecekleri konusunda yardımcı olarak, bu yöntemin diğer kamu ve özel sektör işletmelerinde etkinlik ölçümünde yaygınlaşmasına katkıda bulunmak amaçlanmaktadır. Çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde çok amaçlı karar vermeye ilişkin temel kavramlar ile çok amaçlı karar verme yöntemlerinin bir bölümü kısaca tanıtılmaya çalışılmaktadır. İkinci bölümde etkinlik ölçümünde kullanılan Veri Zarflama Yöntemi ile bu yöntemin temel kavramları ve modelleri açıklanmaktadır. Üçüncü bölümde Türk üniversitelerinin belli bir eğitim-öğretim yılındaki verileri temel alınarak etkinlikleri ölçülmüş ve bu ölçülere dayanarak üniversitelerin etkinlik sıralaması ve hangi kaynakların ne miktarda verimsiz kullanıldığına ilişkin sonuçlar ortaya konmuş ve yorumlanmaya çalışılmıştır.

Abstract:
This study aims to assist the administrative bodies in achieving short and long-term productivity, by determining the idleness in utilizing the sources; by using the ranking of the universities in accordance with the criteria established here; by specifying the comparative activity criteria for the universities providing services for the public; by using Data Envelopment Analysis (DEA), which is a method of multi- objective decision-making based on linear programming that establishes decision making units (DMU) that may serve as role models for certain other units and that establishes the sources of inefficiency in cases of inefficiency, which is widely used in measuring the efficiency of homogeneuous decision units producing the same outputs by using the same inputs. It is aimed to contribute to the proliferation of this method in efficency measurement in other public and private sector enterprises through the utilization of this method. The study consists of three parts. In the first part, basic concepts around multi-objective decision making processes and some of the multi-objective decision making methods are introduced. The second part, presents the Data Envelopment Analysis used in efficiency measurement and the basic concepts and models of this method. In the third part, efficiencies of Turkish universities in any given academic year are measured depending on the data available, and the results regarding the identification and extend of the inefficient use of sources and universities ranking of efficiency based on these criteria are revealed and interpreted. Ill