Klâsik Türk şiirinde hüsn-i tâ'lîl sanatı
The art of hüsn-i ta'lîl in classical Turkish poetry
Yazar: JÜLİDE ERKEN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. NİLÜFER TANÇ
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Belagat = Eloquence ; Beyitler = Couplets ; Gazeller = Ghazals ; Hüsn-i Ta'lil = Hüsn-i Ta'lil ; Klasik Türk edebiyatı = Classical Turkish literature ; Nabi = Nabi ; Nef`i = Nef`i ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Türk şiiri = Turkish poem ; Şiir = Poem

Özet:
Klâsik Türk şiir geleneği içinde yer alan şairler yüzyıllar boyunca edebî sanatlara
önem vermiş ve eserlerinde kullanmışlardır. Edebî sanatlar, gelenek içinde şairlerin
yeteneklerini kullanmalarına ve orijinalliklerini ortaya koymalarına imkân
sağlamıştır. Hüsn-i ta'lîl de bu sanatların içinde kıymet verilen sanatlardan olmuştur.
Bu çalışmada Klâsik Türk şiirinde hüsn-i ta'lîl sanatının yeri, değeri ve önemi ortaya
konulurken, XIV. ve XIX. yüzyıllar arasında yaşadıkları çağda, edebî muhitlerde, dili
kullanım ve estetik kaygılar bakımından takdir görmüş sekiz şair seçilmiştir.
Böylelikle yüzyıllar içinde hüsn-i ta'lîl sanatının nasıl bir değişime uğradığı ve
şairler tarafından nasıl kullanıldığı incelenmiştir. Şairler seçilirken belirlenen
yüzyıllara hâkim olan edebî akımları temsil eden şairlerin olmasına da dikkat
edilmiştir. Seçilen şairler sırasıyla Ahmedî, Ahmet Paşa, Hayâlî, Nef'î, Nâbî, Nedîm,
Şeyh Gâlib ve Yenişehirli Avnî'dir. Bu şairlerin divanlarında yer alan gazeller
taranmış hüsn-i ta'lîl bulunan beyitler tespit edilerek incelenmiştir. Hüsn-i ta'lîl
bulunan beyitler tablo ve grafiklerle de desteklenerek daha net bilgiler ortaya
konulmuştur. Çalışmanın ikinci kısmında da hüsn-i ta'lîl sanatının işlevi üzerinde
durulmuştur. Bu çalışma Giriş, Sonuç ve Kaynakça dışında iki bölümden
oluşmaktadır.


Anahtar Kelimeler: Dîvân, Belâgât, Edebî Sanat, Hüsn-i Ta'lîl, Gazel.

Abstract:
In the tradition of classical Turkish poetry, poets have given importance to literary
arts for centuries and they used literary arts in their works. Literary arts gave
opportunity to poets to use their talents and to make themselves prominent among
other poets in the tradition. As a literary art, hüsn-i ta'lîl has been valued in the
tradition of classical Turkish poetry. For this study, eight poets have been chosen
who lived between the 14th and 19th centuries. These poets have been appreciated in
terms of language use and aesthetic concerns in the literary circles they have been
lived and also exercised hüsn-i ta'lîl art in their works. Selected poets are
respectively Ahmedî, Ahmet Paşa, Hayâlî, Nef'î, Nâbî, Nedîm, Şeyh Gâlib and
Yenişehirli Avnî. In the choosing process of the poets, it was also noted that these
poets have been the representatives of the literary movements that dominated the
centuries they have lived. In the first part of the study, the changes that hüsn-i ta'lîl
art had undergone throughout centuries and how it had used by these poets has been
examined. The gazelles in these poets' divans were scanned and the hüsn-i ta'lil
couplets were identified. Couplets that include hüsn-i ta'lil art are supported by tables
and graphs to give in-dept information. In the second part of the study, the function
of the hüsn-i ta'lîl art has been emphasized. This study composed of two parts
besides the Introduction, Results and Bibliography.


Key Words: Dîvân, Rhetoric, Literary Art, Hüsn-i Ta'lîl, Gazelle.