Kronik hastalığı olan 60 yaş ve üzeri bireylerin sağlıklı yaşam biçimi davranışlarının ve kardiyovasküler risk faktörleri bilgi düzeylerinin değerlendirilmesi
Evaluati̇on of healthy li̇festyle behavi̇ors and cardi̇ovascular ri̇sk factors knowledge levels of i̇ndi̇vi̇duals 60 years and older wi̇th chroni̇c di̇sease
Yazar: AHMET TOPTAŞ
Danışman: DOÇ. DR. NEVZAT DEMİRCİ
Mersin Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Beden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Spor = Sports
Dizin: Fiziksel aktivite = Physical activity ; Geriatri = Geriatrics ; Kardiyovasküler sistem = Cardiovascular system ; Kronik hastalık = Chronic disease ; Sağlıklı yaşam = Healthy life ; Sağlıklı yaşlanma = Healthy aging ; Spor = Sports ; Yaşam tarzı = Life style ; Yaşlılar = Aged ; Yaşlılık = Old age

Özet:
Bu araştırmada; Kronik hastalığı olan 60 yaş ve üzeri bireylerin sağlıklı yaşam biçimi davranışlarının ve kardiyovasküler risk faktörleri bilgi düzeylerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Çalışma 31 Ekim 2019 - 31 Ocak 2020 tarihleri arasında, günlük yaşam aktivitelerini bağımsız olarak gerçekleştirebilen ve koroner arter hastalığı, hipertansiyon, diabetes mellitus ve hiperlipidemi tanılarından en az birine sahip 60 yaş üstü (kadın 67.12 ± 5.11 ve erkek 69.38 ± 5.51) yaşlılarla yapılmıştır (n: 362). Araştırma için Mersin Üniversitesi Sosyal Bilimler Etik Kurulundan etik kurul onayı alınmıştır. Çalışmada hastaların sosyo-demografik özelliklerine ilişkin "Kişisel Bilgi Formu", Kardiyovasküler Hastalıklar Risk Faktörleri Bilgi Düzeyi (KARRİF-BD) Ölçeği ve Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları II (SYBD II) Ölçeği kullanıldı. Elde edilen verilerin değerlendirilmesinde aritmetik ortalama, standart sapma ve yüzde parametreleri kullanılmıştır. Verilerin normal dağılıma uygunluğu Kolmogorov- Smirnow ve Shapiro-Wilk testleri ile değerlendirilip, normal dağılım göstermediği belirlenmiştir. Normal dağılım göstermeyen verilerde Mann Whitney U testi ve Kruskal Wallis testi kullanıldı. Farklılıkları belirlemek üzere tamamlayıcı Post-Hoc analizi kullanıldı. KARRIF-BD ve SYBDÖ-II puan ortalamaları arasındaki ilişki Spearman  korelasyon analizi ile değerlendirildi. Anlamlılık düzeyi p <0.05 olarak alınmıştır.
Katılımcıların sosyo-demografik özelliklerine göre; %39'nun fazla kilolu, %32'nin lise, %73'nün evli %52,7'nin çalışmadığı, %31.8'nin gelir düzeyi <1400 tl'nin altında olduğu, %43,4'nün koroner arter hastası, %63,5'nin ilaç kullandığı, %59,9'nun sigara içmediği, sigara içenlerin ise %31,5'nin 20 yıl ve üzeri içtikleri belirlendi. Katılımcıların KARRİF-BD toplam puan ortalaması 16,99±4,69, SYBD-II toplam puan ortalaması 105,17±22,88 olduğu belirlendi. SYBDÖ II alt boyutlarından manevi gelişim puan ortalamalarının en yüksek, fiziksel aktivite alt boyut puan ortalamalarının ise en düşük olduğu tespit edildi. KARRİF-BD ile SYBDÖ-II puanları cinsiyet, medeni durum, sigara içme, eğitim, gelir ve kronik hastalık durumuna göre (KARRİF-BD hariç) toplam puan ve diğer alt boyutlarda istatistiksel olarak anlamlı bir fark olduğu (p<0.05; **p<0.01) belirlendi. Eğitim durumuna göre farklılık lise ve üniversite mezunlarının toplam ve tüm alt boyutlarda aldıkları puanların diğerlerinden daha yüksek olduğu, gelir durumuna göre >5000 tl üzeri geliri olanlarda daha yüksek olduğu ve en düşük puanın <1400 tl altında gelire sahip olanlarda olduğu, Kronik hastalık açısından ise hiperlipidemi hasta grubunda daha yüksek olarak belirlenirken koroner arter hastalığına sahip olan bireylerde düşük olduğu saptandı. KARRİF-BD ile SYBDÖ-II ölçekleri arasında pozitif yönlü, zayıf düzeyde ve istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki (r=0,316**, p<0.01) tespit edildi.
Sonuç olarak; Kronik hastalığı olan 60 yaş ve üzeri bireylerin KARRİF-BD ile SYBD puan ortalamalarının orta düzeyde olduğu ölçek puan ortalamaları arasında pozitif yönde anlamlı ancak zayıf bir ilişki bulunduğu sonucuna varılmıştır. Kronik hastalığı olan bireylerin KARRİF-BD'nin arttırılması ve SYBD'nın geliştirilmesinin kaçınılmaz bir gereksinim olduğu düşünülmektedir. Kardiyovasküler hastalıkları risk faktörleri hakkında bilgi, kardiyovasküler hastalıkları olaylarına uygun yanıtı başlatmak ve sağlıklı bir yaşam davranışı benimsemek için önemli bir ön koşul olduğu ileri sürülebilir.

Abstract:
In this study; It is aimed to evaluate the healthy lifestyle behaviors and knowledge levels of cardiovascular risk factors of individuals 60 years and older with chronic disease. The study was conducted between October 31 2019 - January 31 2020, with over 60 (female 67.12 ± 5.11 and male 69.38 ± 5.51) elderly who can independently perform their daily life activities and have at least one diagnosis of coronary artery disease, hypertension, diabetes mellitus and hyperlipidemia (n=362). Approval was obtained from the social sciences ethics committee of Mersin University. Data was collected by using "Personal Information Form" related to the socio-demographic characteristics of patients, Cardiovascular Diseases Risk Factors Knowledge Level (CARRF-KL) scale and Healthy Lifestyle Behaviors II (HLSB II) Scale were used. Arithmetic mean, standard deviation and percentage parameters were used in the evaluation of the data obtained. The suitability of the data to normal distribution was evaluated by Kolmogorov-Smirnow and Shapiro-Wilk tests, and it was determined that it did not show normal distribution. Mann Whitney U test and Kruskal Wallis test were used in the data that did not show normal distribution. Complementary Post-Hoc analysis was used to identify differences. The correlation between CARRF-KL and HLSB-II mean scores was evaluated by Spearman correlation analysis. Significance level was taken as p<0.05
According to the socio-demographic characteristics of the participants; 39% are overweight, 32% are high school, 73% are married, 52.7% are not working, 31.8% are income level <1400 TL, 43.4% are coronary artery disease, It was determined that 63.5% used drugs, 59.9% did not smoke, and 31.5% of smokers smoked 20 years or more. It was determined that the total score of the participants' CARRF-KL was 16.99 ± 4.69 and the total score of the HLSB-II was 105.17 ± 22.88. It was determined that the mean scores of spiritual development were the highest, and the physical activity subscale mean scores were the lowest, among the sub-dimensions of HLSB-II. There is a statistically significant difference in the total score and other sub-dimensions according to gender, marital status, smoking, education, income and chronic disease status (except for CARRF-KL) (p <0.05; * * p <0.01) was determined. Difference according to educational level High school and university graduates have higher scores in total and all sub-dimensions than others, higher than those who have income> 5000 TL according to income, and the lowest score is in those with income below <1400 TL, in terms of chronic disease hyperlipidemia while it was determined to be higher in the patient group, it was found to be low in individuals with coronary artery disease. A positive, weak and statistically significant relationship (r = 0.316 **, p <0.01) was determined between CARRF-KL  and HLSB-II scales. As a result; It was concluded that there is a positive but weak relationship between CARRF-KL and the mean HLSB-II scores of the patients aged 60 years or older with chronic disease. It is considered that there is an inevitable need for individuals with chronic diseases to increase CARRF-KL and to develop HLSB-II. Information about risk factors of cardiovascular diseases can be argued as an important prerequisite for initiating an appropriate response to cardiovascular disease events and adopting a healthy lifestyle behavior.