Toplumsal değişme sürecinde halk kütüphanelerinin yeri ve yeniden organizasyonu için bir model önerisi
The Role of public libraries in social change process and a model for their reorganization
Yazar: ZEYNEP ÖZ ONAT
Danışman: PROF. DR. İRFAN ÇAKIN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Bilgi ve Belge Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1997
Konu: Bilgi ve Belge Yönetimi = Information and Records Management
Dizin: Halk kütüphaneleri = Public libraries ; Kültürel kalkınma = Cultural development ; Organizasyon = Organization ; Sosyal değişme = Social change ; Sosyal gelişme = Social development ; Yeniden yapılanma = Restructuring

Özet:
Halk kütüphaneleri, toplumlarda belirli zaman süreçleri içinde meydana gelen toplumsal değişmenin sonucunda, okur-yazarlığa ve demokratik toplum anlayışına paralel olarak ortaya çıkmışlar, zaman içinde yaygınlaşarak, kalkınmada etkin bir toplumsal kurum haline gelmişlerdir. Türkiye'de ise gelişmiş ülkelerden alınmış bir model olarak halk kütüphaneleri, ülkenin toplumsal, kültürel, ekonomik ve siyasi yapısı içinde, toplumsal değişmede etkin bir hale getirilememiştir. Araştırmamızın amacı da, ülkemizde halk kütüphanelerinin toplumsal değişmede etkin bir kurum olamamasının temel nedenlerini saptamak ve bu bulgulara dayanarak bir model ortaya koymaktır. Bu doğrultuda problemimiz şu şekilde tariflenmektedir Toplumun sosyo-kültürel kalkınmasında rol oynayan kurumlardan, halk kütüphanelerinin işlevlerini yerine getirememesinin nedenleri nelerdir? Buna göre hipotezimiz ise şöyledir Toplumsal değişme sürecinin dinamikleri çerçevesinde, halk kütüphaneleri etkin bir rol üstlenecek biçimde organize edilip geliştirilememiş, gelişmiş ülkelerden ithal edilen bir model olarak, toplumsal kalkınmayı hedefleyen uzun vadeli politikalar yerine gelişigüzel kısa vadeli kararlarla yönlendirilmişlerdir*. Araştırmamızda Tarihsel Yöntem' kullanılmış, 1920-1995 dönemine ek olarak hipotezi desteklemesi açısından önemli görüldüğü için Osmanlı imparatorluğu'nun halka açık kütüphanelerin gelişimini etkileyen belirli dönemleriyle, 1996 yılı uygulamalarına da yer verilmiştir. Araştırmamızın sonucunda elde edilen bulgularla hipotezimiz kanıtlanmış, bu bulgular doğrultusunda, ülkenin idari yapısı da göz önünde bulundurularak geliştirilmeye açık bir çerçeve model oluşturulmuştur.

Abstract:
Public libraries have emerged parallel to literacy and to the notion of democratic society as resultants of social change during certain processes. They have become widespread by time and have turned into influential institutions upon social development. However in Turkey, they have been adopted as models from developed countries and in the social change process they haven't become effective formations within the country's social, cultural, economic and political structure. In this sense, our aim is to determine the basic reasons behind the ineffectiveness of public libraries within social change and to obtain a model relying on those research findings. Thereby, the problem is defined as follows: 'What prevents public libraries to fulfill their function in socio-cultural development? Hence, our hypothesis is as such: "Within the framework of dynamics of social change, public libraries havent been organised and developed effectively; being models imported from developed countries, they have been manipulated by short term casual decisions instead of long term policies aiming at social development'. In our research, 'Historical Method' has been used and in addition to 1920-1995 period, certain periods of Ottoman Empire and 1996 applications have also been included in supporting our hypothesis. The findings have proved our hypothesis and a frame model in accordance with the country's administrative structure has been proposed which also gives opportunity for further development.