Üniversite öğrencilerine uygulanan sağlığı geliştirme modeli temelli programın sağlıklı beslenme ve fiziksel aktivite davranışları geliştirmeye etkisi
The effect of health promotion model based program on improving healthy nutrition and physical activity behaviors of university students
Yazar: AYŞE DOST
Danışman: PROF. DR. MELEK NİHAL ESİN
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı / Halk Sağlığı Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Hemşirelik = Nursing
Dizin: Fiziksel aktivite = Physical activity ; Obezite = Obesity ; Okullar-halk sağlığı = Schools-public health ; Sağlıklı beslenme = Healthy nutrition ; Sağlığın geliştirilmesi = Health promotion ; Üniversite öğrencileri = University students

Özet:
Araştırmanın amacı, üniversite öğrencilerine uygulanan sağlığı geliştirme programının sağlıklı beslenme ve fiziksel aktivite davranışları geliştirmeye etkisini belirlemektir. Araştırmada tam deneysel tasarım tipi kullanıldı. Araştırmanın örneklemini 110 fazla kilolu/ obez üniversite öğrencisi (55 deney, 55 kontrol) oluşturdu. Sağlığı Geliştirme Modeli temel alınarak oluşturulan Üniversite Öğrencilerine Yönelik Fiziksel Aktivite ve Sağlıklı Beslenme Programı (ÜNİ-FASAB) kapsamında deney grubundaki öğrencilere web tabanlı sağlık eğitimleri, bireysel beslenme ve egzersiz danışmanlığı ve hatırlatıcı girişimler yapıldı. Veriler "Tanıtıcı Özellikler Formu, Çok Boyutlu Sağlık Kontrolü Ölçeği, Sağlık Durumunu Algılama Ölçeği, Sağlığın Önemi Ölçeği, Beslenme ve Egzersiz Davranışları Ölçekleri, Beslenme Alışkanlıklarının Düzenlenmesinde Öz Yeterlilik Ölçeği, Düzenli Egzersiz Yapmada Öz yeterlilik Ölçeği, Uluslararası Fiziksel Aktivite Anketi (IPAQ) Kısa Formu, Günlük Besin Tüketimi Kayıt Formu, Adım sayısı Takip Çizelgesi, Su Tüketimi Takip Çizelgesi" kullanılarak girişim öncesi, girişim sonrası 1., 3. ve 6.ayda toplandı. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistikler ve Mann Whitney U testi, Ki-kare (chi-square), Yates Süreklilik (Continuity) Düzeltmesi, Fisher Tam (Exact) Ki-kare testi, Wilcoxon İşaretli Sıralar testi kullanıldı. Çalışmaya katılan öğrencilerin yaş ortalaması 19,56±1,78 yıl ve tamamının beden kitle indeksi 25'in üzerindedir. ÜNİ-FASAB programı sonrasında deney grubunun kontrol grubuna göre beden kitle indeksi, bel çevresi, su tüketimi, adım sayısı, hafif, orta ve yüksek şiddetli aktivite yapma durumları, sağlık durumunu algılama, sağlığa verilen önem, beslenme davranışları, egzersiz davranışları, beslenmede öz yeterlilik, düzenli egzersiz yapmada öz yeterlilik ile günlük besin tüketiminde anlamlı farklılıklar bulundu. Bu sonuçlar ÜNİ-FASAB programının öğrencilerin, sağlıklı beslenme ve fiziksel aktivite davranışlarını etkileyen faktörleri geliştirmede etkili olduğunu göstermektedir.

Abstract:
This study's goal is to determine the effect of the health promotion program applied to university students on improving their healthy nutrition and physical activity behaviors. The full experimental design type was used in the study. The sample of the study consisted of 110 overweight/obese university students (55 intervention-55 control). Within the scope of the Physical Activity and Healthy Nutrition Program for University Students (ÜNİ-FASAB), which was created based on the health promotion model, webbased health training, individual nutrition and exercise counseling, and reminder interventions were provided to the students in the experimental group. Data were collected using the "Descriptive Characteristics Form, Multidimensional Health Check Scale, Perception of Health Status Scale, Health Importance Scale, Nutrition and Exercise Behavior Scales, Scale of Self-Efficacy in the Regulation of Nutrition Habits, Scale of Self-Efficacy in Exercising Regularly, International Physical Activity Questionnaire (IPAQ) Short Form, Daily Food Consumption Registration Form, Number of Steps Follow-up Chart, Water Consumption Follow-up Chart" before the intervention, at the 1st, 3rd, and 6th months after the intervention. Descriptive statistics and the Mann-Whitney U test, chi-square, Yates continuity correction, Fisher's exact chi-square test, and Wilcoxon signed-rank test were used in the data analysis. The mean age of the students participating in the study is 19.56±1.78 years, and the body mass index of all of them is over 25. After the ÜNİ-FASAB program, significant differences were found in the experimental group's body mass index, waist circumference, water consumption, number of steps, light, moderate and high intensity activity, perception of health status, attention to health, nutritional behaviors, exercise behaviors, self-efficacy in nutrition, self-efficacy in regular exercising, and daily food consumption from those of the control group. These results indicate that the ÜNİ-FASAB program is effective in improving the factors affecting students' healthy nutrition and physical activity behaviors.