Kronik hastalığı olan bireylere verilen bakımın değerlendirilmesi, SF-36 yaşam kalitesi ölçeği skorları ve had depresyon-anksiyete ölçeği skorları ile karşılaştırılması
Evaluation of chronic illness care and its relation to SF-36 quality of life questionnaire scores and had depression-anxiety scale scores
Yazar: MERVE YUVALI
Danışman: DOÇ. DR. EMİNE ZEYNEP TUZCULAR VURAL
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Haydarpaşa Numune Eğt. ve Arş. Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2018
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Anksiyete = Anxiety ; Depresyon = Depression ; Kronik hastalık = Chronic disease ; SF-36 Sağlık Taraması = SF-36 Health Survey ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; Ölçekler = Scales

Özet:
Amaç: Kronik hastalıklara bağlı ölümler gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde tüm ölüm
nedenleri arasında ilk sırada yer almaktadır. Kronik hastalıkların seyri sırasında kişilerin
ruhsal sağlıklarının da etkilendiği ve depresyon, anksiyete gibi hastalıkların sıklıkla fiziksel
hastalıklara eşlik ettiği bilinmektedir. Sonuç olarak kişilerin yaşam kalitesi kötüleşmekte ve
sunulan sağlık hizmetine ulaşmaları, aldıkları hizmetten memnun olmaları güçleşmektedir.
Bu bilgiler doğrultusunda planladığımız çalışmamızda kronik hastalığı olan bireylerin
hastalık bakımını kendi bakış açıları ile değerlendirmeyi ve bakım algıları ile yaşam kalitesi,
depresyon-anksiyete belirtileri arasındaki ilişkiyi incelemeyi hedefledik.
Gereç ve Yöntem: Tanımlayıcı tipteki bu çalışma, 20 Ağustos 2017-20 Ekim 2017 tarihleri
arasında Sağlık Bilimleri Üniversitesi Haydarpaşa Numune Sağlık Uygulama Araştırma
Merkezi Aile Hekimliği polikliniklerine başvuran, en az bir kronik hastalık tanısı olan 18
yaş üstü 242 kişi ile yapıldı. Hastalara 15 sorudan oluşan demografik verilerin, hastalık
tanısı, hastalık süresi gibi bilgilerin derlendiği bir anket ile "Kronik hastalık bakım ölçeği
(PACIC)", yaşam kalitesini değerlendirme ölçeği "Kısa form-36 (SF-36)", "Hastane
anksiyete depresyon ölçeği (HADS)" uygulandı. Verilerin değerlendirilmesinde; normal
dağılım gösteren değişkenlerin iki grup karşılaştırmalarında Student t Test, normal dağılım
göstermeyen değişkenlerin iki grup karşılaştırmalarında ise Mann Whitney U testi kullanıldı.
Normal dağılım gösteren üç ve üzeri grupların karşılaştırmalarında Oneway Anova Test,
normal dağılım göstermeyen üç ve üzeri grupların karşılaştırmalarında ise Kruskal Wallis
test kullanıldı. Puanlar arası ilişkilerin değerlendirilmesinde ise Pearson Korelasyon Analizi
ve Spearman's Korelasyon Analizi kullanıldı. Anlamlılık en az p<0,05 düzeyinde
değerlendirildi.
Bulgular: Çalışmaya katılan kişilerin %59,9'u kadın olup yaş ortalaması 58,04±14,50 idi.
Çalışmaya katıldıkları sırada hastaların %64,9'unun evli, %54,9'unun eğitim durumu lise ve
üzeri, %66,9'unun çalışmıyor/emekli durumda olduğu, %49,6'sının birden fazla kronik
hastalık tanısı olduğu görüldü. En sık görülen üç hastalık sırası ile hipertansiyon, diyabet ve
tiroid hastalıklarıdır. Çalışmamız sonucunda PACIC ölçeği puanları ile demografik
özellikler, kronik hastalık sayısı ve tiroid hastalıkları hariç diğer hastalık tipleri arasında
istatistiksel anlamlılık saptanmadı. Eğitim seviyesi ile PACIC hasta katılımı alt boyutu
arasında istatistiksel anlamlılık saptandı. İleri yaş, kadın cinsiyet, boşanmış/dul olma, düşük
eğitim seviyesi, herhangi bir işte çalışmıyor olma, kötü ekonomik durum gibi faktörlerin
yaşam kalitesini olumsuz etkilediği saptandı. Yaşam kalitesi en fazla etkilenen hastalık
grubunun hipertansiyon ve KOAH olduğu görüldü. Kronik hastalık sayısı arttıkça yaşam
kalitesindeki kötüleşme daha belirgin hale gelmektedir. Hastaların %18,6'sı HAD anksiyete
ölçeğinden eşik üstü puan alırken, %24,8'i HAD depresyon ölçeğinden eşik üstü puan
almışlardır. Yaş arttıkça anksiyete belirtileri azalmakta iken depresyon belirtileri
artmaktadır. Kronik hastalık sayısı arttıkça depresyon belirtileri artmaktadır. PACIC ölçeği
problem çözme alt boyutunun kötü yaşam kalitesi ve yüksek HAD depresyon-anksiyete
puanları ile yakından ilişkili olduğu görüldü. Yaşam kalitesinin kötüleşmesi ile birlikte
depresyon-anksiyete belirtilerinin arttığı saptandı.
Sonuç: Çalışmamızda PACIC ölçeğinin kronik hastalık bakımının değerlendirilmesinde
demografik özelliklerden etkilenmeyen, farklı hastalık gruplarından uygulanabilir, geçerli
ve güvenilir bir ölçek olduğu sonucuna vardık. PACIC ölçeği alt boyutlarından "problem
çözme" basamağının yaşam kalitesi ve depresyon-anksiyete belirtilerini en fazla etkileyen
boyut olduğunu gördük. Yaşam kalitesi yüksek olan kişilerde depresyon-anksiyete belirtileri
yaşam kalitesi düşük olanlara göre daha az görülmektedir. Bu veriler neticesinde kronik
hastalıkların yönetiminde hasta merkezli, hastaların tedavi sürecinde daha aktif rol
oynadıkları bir sağlık sisteminin ve tıp fakültesi ve Aile Hekimliği asistanlık eğitim
sistemlerine entegre edilmiş, kronik bakım modeli temelli bir eğitim programının faydalı
olacağını düşünmekteyiz.
Anahtar Kelimeler: Kronik hastalık bakımı, PACIC, yaşam kalitesi, depresyon, anksiyete

Abstract:
Aim: Deaths due to chronic diseases are among the leading causes of death in both
developed and developing countries. It is known that during the course of chronic diseases
the mental health of the individuals is also affected. The relationship between physical
conditions and mental disorders such as depression and anxiety have also been proven. As a
result, the quality of life of the patients worsen. In this study we aimed to evaluate chronic
illness care of the patients from their perspective, and the relationship between perception of
care with quality of life and depresion-anxiety scores.
Materials and Methods: This descriptive study was conducted with 242 patients aged 18
years or older with at least one chronic illness who applied to the Outpatient Clinics of
Family Medicine of Health Sciences University Haydarpaşa Numune Health Practice
Research Center between August 20, 2017 and October 20, 2017. A questionnaire of 15
questions which included demographic information, type of chronic condition, duration of
illness, Patient assessment of chronic illness care (PACIC) instrument, Short form-36 (SF-
36) and Hospital anxiety and depression scale (HADS) were applied to the participants. For
analysis of the data, Student t test was used for two group comparisons of normal distribution
variables, and Mann Whitney U test was used for two group comparisons of non-normal
distributions. Oneway Anova Test was used for the comparison of three or more groups with
normal distribution, and Kruskal Wallis test was used for three or more groups with nonnormal
distribution. Pearson correlation analysis and Spearman's correlation analysis were
used in evaluating the relationships between scores; p <0.05 was considered statistically
significant.
Results: Fifty nine point nine percent of the participants were female and the mean age was
58,04 ± 14,50. In the study group 64,9% of the patients were married, 54,9% of them were
graduates of high school or university, 66,9% were unemployed/retired, and 49,6% of them
had multiple chronic diseases. The three of the most common conditions were hypertension,
diabetes mellitus and diseases of the thyroid, respectively. As a result of our study, no
statistical significance was found between PACIC scale scores and demographic
characteristics, number of chronic diseases and other types of diseases except thyroid
diseases. Statistical significance was determined between education levels and the PACIC
patient activation subscale. It was determined that factors such as advanced age, female
gender, being divorced/widowed, low education level, unemployement, bad economic status
negatively affected the quality of life. Quality of life was most negatively affected in the
groups of hypertension and COPD. As the number of chronic diseases increased, the quality
of life deteriorated. While 18,6% of the patients had a score over the cut-off value on HAD
anxiety scale, 24,8% had a score over the cut-off value on HAD depression scale. With age,
anxiety scores decreased while depression scores increased. As the number of chronic
illnesses increased, depression scores also increased. PACIC scale problem solving subscale
was associated with poor quality of life and high HAD depression-anxiety scores. With
deterioration in quality of life, depression-anxiety scores increased.
Conclusion: In our study, we concluded that the PACIC scale is a valid and reliable scale
for evaluation of chronic illness care, that can be applied for different disease groups without
being affected from demographic characteristics. "Problem solving" was the mostly
interacted subscale of PACIC with quality of life and depression-anxiety indices. For people
with high levels of quality of life, depression-anxiety indicators are less affected than those
with low levels of quality of life. As a result of these data, it would be beneficial to develop
a patient-centered health care system in chronic disease management and a training program
based on the chronic care model integrated into medical schools and the Family Medicine
resident education systems.
Keywords: Chronic illness care, PACIC, Quality of life, depression, anxiety