Türkiye'de tıbbi amaçlı kullanılan bazı bitkilerin antioksidan etkilerinin taranması
Screening of some Turkish medicinal plants for antioxidant activity
Yazar: GÜLSÜM GENÇASLAN
Danışman: PROF.DR. TÜLAY ÇOBAN
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmasötik Toksikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Antioksidanlar = Antioxidants ; Lipid peroksidasyonu = Lipid peroxidation ; Serbest radikaller = Free radicals

Özet:
Bu çalışmanın amacı, Türkiye'de tıbbi amaçlı kullanılan bazı bitkilerinantioksidan etkilerinin taranmasıdır. Ekzojen kaynaklı çeşitli kimyasalmaddelere maruziyet sırasında ve hücresel metabolizma sonrasında endojenolarak oluşan, serbest radikallere karşı pek çok antioksidan madde olduğubilinmektedir. Bu amaçla kullanılan çeşitli bitkisel preparatlar ve çaylar dabulunmaktadır. Türkiye'de halk arasında tedvi amaçlı kullanılan çeşitli bitkiekstraktları bulunmaktadır. Bunlardan bazılarının antioksidan aktiviteleri ileilgili yapılmış bilimsel çalışmalar bulunmakla birlikte çalışma sayısı kısıtlıdır.Bu araştırmada, halk arasında kullanımlarının olduğu bilinen bazı bitkilerinetilasetat ve metanol ekstrelerinin antioksidan etkinliklerini belirlemekamacıyla bir tarama çalışması yapılmıştır.Araştırmamızda, belli bir yöredeki farklı familyalara ait değişik 14bitkiye ait etilasetat ve metanol ekstrelerinin antioksidan etkileriaraştırılmıştır. Bu amaçla Allium rotundum (Liliaceae), Anthemis tinctoria L.,Centranthus longiflorus Stev. (Valerianaceae), Digitalis lamarckii Ivan., Fumariaasepala Boiss. (Papaveraceae), Glaucium grandiflorum Boiss.&Huet var.grandiflorum, Inula britannica L., Malabaila secacul Banks&Sol, Phlomisarmeniaca Willd., Potentilla recta L., Sedum acre L., Sideritis galatica Bornm.,Thymus sipyleus Boiss. ve Zosima absinthifolia (Vent.) Link bitkileri in vitrostandart testler kullanılarak IC50 değerleri tayin edilmiştir. Bu testler DPPHradikali ve süperoksit radikalini süpürücü etki ve lipit peroksidasyonu tayinyöntemleridir. Sonuç olarak, metanollü ekstrelerde ?-tokoferol'e kıyaslaDPPH radikalini süpürücü etki bakımından en fazla aktiviteyi Potentillarecta'nın (IC50:0.014 mg/ml) gösterdiği, bunu sırasıyla Thymus sipyleus(IC50:0.019 mg/ml) ve Anthemis tinctoria'nın (IC50:0.020 mg/ml) izlediği;etilasetatlı ekstrelerde ise en fazla etkiyi yine Potentilla recta ve Thymussipyleus'un (IC50:0.03 mg/ml) gösterdiği bunu Anthemis tinctoria'nın (IC50:0.06mg/ml) izlediği bulunmuştur. Süperoksit radikalini süpürücü etki açısındanmetanollü ekstrelerde çok fazla etki gözlenmemiş olup etilasetatlı ekstrelerdeen fazla etkiyi Allium rotundum (IC50:0.11 mg/ml) göstermiş olup bunu Sedumacre ve Thymus sipyleus (IC50:0.62 mg/ml; 0.63 mg/ml) izlemiştir. Lipidperoksidasyonu inhibisyonu açısından incelendiğinde metanollü ekstrelerdeThymus sipyleus (IC50:0.38 mg/ml) ve etilasetatlı ekstrelerde Glauciumgrandiflorum var. grandiflorum (IC50:0.34 mg/ml) en fazla etkiyi göstermiştir.Araştırmamız, Türkiye'de yetişen bu bitki türlerinin antioksidanetkinliğine, bildiğimiz kadarıyla ilk kez bakılması nedeni ile orijinalliktaşımaktadır.Anahtar Sözcükler: Antioksidan aktivite, DPPH radikali, lipidperoksidasyon, serbest radikal, süperoksit anyonu.

Abstract:
The purpose of this study is to screen the antioxidant effects of some plantsused for medical purposes in Turkey. It is well known that there are a greatmany antioxidant substances against free radicals which are constitutedduring exposure to various chemicals of exogen origin and after cellularmetabolism endogenously. There are also various herbal medicines and teasused for this purpose, too. Certain herbal extracts are used in public fortreatment in Turkey. There are studies on antioxidant activities of some ofthese plants, yet the number of studies is limited. In this research, a screeningstudy has been conducted in order to determine the antioxidant activities ofethylacetate and methanol extracts of these plants, which are known to beused by people.In our research, the antioxidant activities of ethylacetate and methanolextracts from 14 different plants of different families in a particular regionwere studied. For this purpose, IC50 values of the plants Allium rotundum(Liliaceae), Anthemis tinctoria L., Centranthus longiflorus Stev. (Valerianaceae),Digitalis lamarckii Ivan., Fumaria asepala Boiss. (Papaveraceae), Glauciumgrandiflorum Boiss.&Huet var. grandiflorum, Inula britannica L., Malabaila secaculBanks&Sol, Phlomis armeniaca Willd., Potentilla recta L., Sedum acre L., Sideritisgalatica Bornm., Thymus sipyleus Boiss., and Zosima absinthifolia (Vent.) Linkwere determined using the standard in vitro tests. These tests are DPPHradical and superoxide radical scavenging effect and lipid peroxidationmethods. In conclusion, when compared to ?-tocopherol, in DPPH radicalscavenging effect, among methanol extracts it was found that Potentilla recta(IC50:0.014 mg/ml) showed the highest activity, Thymus sipyleus (IC50:0.019mg/ml) and Anthemis tinctoria (IC50:0.020 mg/ml) followed that; and amongethylacetate extracts Potentilla recta and Thymus sipyleus (IC50:0.03 mg/ml)showed the highest activities, and Anthemis tinctoria (IC50:0.06 mg/ml)followed them. In superoxide radical scavenging effect, among methanolextracts there wasn?t much effect observed, and among ethylacetate extractsAllium rotundum (IC50:0.11 mg/ml) showed the highest activity, and Sedumacre and Thymus sipyleus (IC50:0.62 mg/ml; 0.63 mg/ml) followed it. Whenanalysing in inhibition of lipid peroxidation among methanol extractsThymus sipyleus (IC50:0.38 mg/ml) and among ethylacetate extracts Glauciumgrandiflorum var. grandiflorum (IC50:0.34 mg/ml) showed the highest activities.Our study is original in that these plants are studied in terms of theirantioxidant activities for the first time to our knowledge.Key words: Antioxidant activity, DPPH radical, free radical, lipidperoxidation, superoxide anion.