Çölyak hastalarında serum demir, vitamin B12 düzeyleri ile diyet kalitesi ve duygusal iştah durumunun incelenmesi
Investigation of serum iron, vitamin B12 levels, diet quality and emotional appetite in celiac patients
Yazar: ELİF HÜMEYRA ERTOY
Danışman: DOÇ. DR. NURAL ERZURUM ALİM
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı / Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Beslenme = Nutrition ; Diyet = Diet ; Çölyak hastalığı = Celiac disease

Özet:
Bu çalışma çölyak hastalarının serum demir, B12 vitamin  düzeyleri ile diyet kaliteleri ve duygusal iştah durumunu değerlendirmek amacıyla planlanmıştır. Çalışma Şubat-Ağustos 2022 tarihleri arasında Eskişehir Şehir Hastanesi Gastroenteroloji Polikliniğine başvuran 30 çölyak tanısı alan hasta (HG)  ve çölyak tanısı  almayan (KG) yaşları 19-55 yıl arası değişen 30 gönüllü olmak üzere toplam 60 birey ile yürütülmüştür. Bireylerin genel bilgileri, yaşam tarzı ve beslenme alışkanlıklarını belirlemek amacıyla tanımlayıcı anket formu ile yüz yüze görüşme yöntemi ile uygulanmıştır. Antropometrik ölçümler araştırmacı tarafından alınmıştır. Günlük enerji ve besin ögesi alımlarının belirlenmesi için 24 saatlik geriye dönük besin tüketim kaydı uygulanmıştır. Diyet kalitesini değerlendirmek için Sağlıklı Yeme İndeksi 2015 (SYI-2015), duygusal iştah durumunu belirmek için Duygusal İştah Anketi (DİA) kullanılmıştır. HG'deki bireylerin yaş ortalaması 34,80±11,85 yıl ve KG'dekilerin ise 34,60±8,47 yıldır. BKİ ortalamaları HG'de 23,73±4,77 kg/m2, KG'de 26,49±6,18 kg/m2'dir. HG'de günlük diyet ile D vitamini, demir, fosfor, magnezyum, potasyum alımının KG'ye göre anlamlı olduğu tespit edilmiştir(p<0,05). HG'de bireylerin günlük posa alımı 11,89±4,01 ; KG'dekilerin ise  15,02±5,99 g'dır. (p<0,05). HG ve KG arasında SYI puanları açısından istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulunmamıştır (p>0,05). Düşük diyet kalitesine sahip bireylerin serum B12 vitamin seviyelerinin daha düşük olduğunu belirlenmiştir. HG'deki bireylerin %36,7'sinin düşük diyet kalitesi, %63,3'ünün iyileştirilmesi gereken diyet kalitesine sahip olduğu saptanmıştır. ÇH'li bireylerin duygusal iştah durumları  ile serum demir ve B12 vitamini düzeyleri arasında ilişki belirlenmemiştir (p>0.05). HG'deki pozitif duygusal iştah puanının, KG'ye göre anlamlı düzeyde daha düşük olduğu bulunmuştur (p<0,05). HG'de düşük diyet kalitesine sahip bireylerin serum B12 vitamin seviyelerinin daha düşük olduğu belirlenmiştir (p<0,05). Bu çalışmada ÇH'li bireylerin yeterli miktarda enerji, makro ve mikro besin ögelerini karşılayamadıkları ve  iyi diyet kalitesine sahip olmadıkları görülmüştür. ÇH'li bireylerin  genel sağlık durumları göz önüne alındığında yeterli ve dengeli beslenme sağlanmalı diyet kalitesi iyileştirilmelidir. Besin ögesi yetersizliklerini önlemek amacıyla bireyler hastalık konusunda bilinçlendirilmeli ayrıntılı beslenme eğitimi verilmelidir.

Abstract:
This study was planned to evaluate serum iron and vitamin B12 levels, diet quality, and emotional appetite status in celiac patients. The study was conducted with a total of 60 individuals, 30 patients diagnosed with celiac disease (HG) and 30 volunteers without celiac disease (KG), aged between 19 and 55, who applied to Eskişehir City Hospital Gastroenterology Outpatient Clinic between February and August 2022. A descriptive questionnaire form was applied via face-to-face interview method in order to determine the general information, lifestyle, and nutritional habits of the individuals. Anthropometric measurements were taken by the researcher. A 24-hour dietary recall consumption record was applied to determine daily energy and nutrient intakes. Healthy Eating Index 2015 (HEI-2015) was used to assess diet quality, and the Emotional Appetite Questionnaire (EQQ) was used to determine emotional appetite status. The mean age of individuals in HG was 34.80±11.85 years and in KG was 34.60±8.47 years. The mean BMI was 23.73±4.77 kg/m2 in HG and 26.49±6.18 kg/m2 in KG. It was found that daily dietary vitamin D, iron, phosphorus, magnesium, potassium intake in HG was significant compared to KG (p<0.05). Daily fiber intake of individuals in HG was 11.89±4.01; in KG it was 15.02±5.99 g. (p<0.05). No statistically significant difference was found between HG and KG in terms of SYI scores (p>0.05). It was determined that individuals with low diet quality had lower serum vitamin B12 levels. It was found that 36.7% of individuals with HG had low diet quality and 63.3% had diet quality that needed improvement. No relationship was found between emotional appetite status of individuals with CD and serum iron and vitamin B12 levels (p>0.05). It was found that positive emotional appetite score in HG was significantly lower than in CG (p<0.05). It was determined that individuals with low diet quality in HG had lower serum vitamin B12 levels (p<0.05). In this study, it was observed that individuals with CD could not meet sufficient energy, macro and micronutrient requirements and did not have good diet quality. Considering the general health status of individuals with CD, adequate and balanced nutrition should be provided and diet quality should be improved. Individuals should be made aware of the disease and detailed nutrition education should be provided in order to prevent nutrient deficiencies.