Kadınlarda sağlık okuryazarlığı düzeyinin belirlenmesi ve sağlık okuryazarlığının akdeniz diyeti üzerine etkisi: Bayburt ili örneği
Determining the level of health literacy in women and the effect of health literacy on the mediterranean diet: Bayburt province example
Yazar: ELİF ŞIK
Danışman: PROF. DR. ALPER VELİ ÇAM
Gümüşhane Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics ; Sağlık Yönetimi = Healthcare Management
Dizin: Akdeniz diyeti = Mediterranean diet ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy

Özet:
Okuryazarlık hayatımızın her aşamasında önemli olan bir kavram olmaktadır. Okuryazarlık yalnızca okuma ve yazma ile değil, okuduğunu anlama, işleme ve kendi hayatımıza uygulama becerileri gerektirmektedir. Kişiler yaşamları boyunca sağlıkları ile ilgili konularda sürekli kararlar almaktadırlar. Kaliteli ve sağlıklı bir yaşam için doğru kararlar almak çok önemli olmaktadır. Diğer taraftan Akdeniz diyeti ise bilinen en iyi ve sağlıklı diyet yöntemi olarak literatürde yer almaktadır. Bu diyet, bitki ve zeytinyağını meyve, tahıl, balık gibi çeşitli besin gruplarını da içermektedir. Bu haliyle sağlıklı olmasının yanı sıra her kesim için uygulanabilen, sürdürülebilir bir diyet modeli olarak literatürde geçmektedir. Sağlık ve beslenme konuları birbiriyle içe içe olan, insan sağlığı için oldukça önemli olgulardır.
Çalışmanın örneklemini Bayburt ili içerisinde yaşayan 18-65 yaş arası 403 kadın birey katılımcı oluşturmuştur. Araştırmada demografik anket formu, "Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği-Kısa Form" ölçeği ve Akdeniz Diyeti Kalite İndeksi (KIDMED) ölçeği kullanılmıştır. Veriler programına aktarılarak analizleri yapılmıştır. Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) ve Bartlett testleri tanımlayıcı istatistiksel analiz, Pearson çift yönlü korelasyon analizi ve Ki-kare analiz testleri uygulanmıştır. 
Katılımcıların %25.3'ünün yetersiz sağlık okuryazarlığı düzeyinde, %31.8'inin sorunlu-sınırlı sağlık okuryazarlığı, %34'ünün yeterli sağlık okuryazarlığı ve %9'unun mükemmel sağlık okuryazarlığı düzeyinde olduğu tespit edilmiştir. Bireylerin eğitim durumu, meslek gibi demografik verileri ve sağlık okuryazarlık düzeyleri arasında ilişki olduğu bulunmuştur. Katılımcıların %34.5'inin fakir diyet düzeyinde, %52.3'ünün orta diyet ve %13.3'ünün optimal diyet düzeyinde olduğu tespit edilmiştir Bireylerin demografik özellikleri ve Akdeniz diyeti arasında ilişki olduğu saptanmıştır. Bireylerin sağlık okuryazarlığı ile Akdeniz diyeti arasında ilişki bulunmadığı tespit edilmiştir.

Abstract:
Literacy is a concept that is important at every stage of our life. Literacy requires not only reading and writing, but also the skills to understand, process and apply reading to our own lives. People are constantly making decisions about their health throughout their lives. It is very important to make the right decisions for a quality and healthy life. On the other hand, the Mediterranean diet is included in the literature as the best known and healthy diet method. This diet also includes various food groups such as plants and olive oil, fruits, cereals, fish. In this way, in addition to being healthy, the literature is also used as a model for a sustainable diet that can be applied to every cut. Health and nutrition issues are very important phenomena for human health, which are intertwined with each other.
The sample of the study consisted of 403 female individuals between the ages of 18-65 living in Bayburt province. The demographic survey form, the "Turkish Health Literacy Scale-Short Form" scale and the Mediterranean Diet Quality Index (KIDMED) scale were used in the research. The data were transferred to the program and analyzed. Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) and Bartlett tests descriptive statistical analysis, Pearson bidirectional correlation analysis and Chi-square analysis tests were applied.
It was found that 25.3% of the participants had insufficient health literacy level, 31.8% had problematic-unrestricted health literacy, 34% had adequate health literacy and 9% had excellent health literacy level. It has been found that there is a relationship between demographic data such as educational status, occupation of individuals and health literacy levels. It was found that 34.5% of the participants were at the poor diet level, 52.3% were at the moderate diet level and 13.3% were at the optimal diet level. It was found that there is a relationship between the demographic characteristics of individuals and the Mediterranean diet. It has been found that there is no relationship between individuals' health literacy and the Mediterranean diet.