Sinema ve mimarlık arakesitinde sinematografik mekânın analizi ve alternatif üretimleri; Hitchcock, Kubrick ve Anderson sineması
Analysis and alternative productions of cinematographic space at the interface of cinema and architecture; Hitchcock, Kubrick and Anderson cinema
Yazar: PERVİM KARABEĞ
Danışman: PROF. DR. FATMA DEMET AYKAL
Dicle Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture ; İç Mimari ve Dekorasyon = Interior Design and Decoration
Dizin: Amerikan sineması = American cinema ; Mimarlık = Architecture

Özet:
Yedinci sanat olarak sinema var olduğu günden bu yana mimarlık ile dinamik bir ilişki 
halindedir. Çalışmada bu ilişki irdelenirken temel olarak sinema ve mimarlığın ortak paydası
olan mekân ele alınmıştır. Bu iki disiplinin ortak temel tasarım araçlarının kullanım biçimleri
ve üretim aşamaları örneklerle karşılaştırılarak irdelenmiştir. Öncelikle mekân kavramsal 
olarak incelenmiş daha sonra gerçek ve kurgusal olmak üzere mekân türleri ve mekânın 
sinemada kullanım ölçeği; renk, ışık, doku, biçim gibi mekânsal özelliklerin film anlatısına,
hikâyenin ve karakterlerin gelişimine katkısı bağlamında incelenmiştir. Filmlerinde mekân 
tasarımına önem veren film anlatısında mekânı etkili bir biçimde kullanan karakteristik bir 
sinematografiye sahip üç yönetmen ve her birine ait ikişer film seçilmiştir. Bunlar; Alfred 
Hitchcock (Rear Window ve Psycho), Stanley Kubrick (2001; A Space Odyssey ve The 
Shining) ve Wes Anderson (The Grand Budapest Hotel ve The French Dispatch) olmak üzere
üç auteur yönetmendir. İlk olarak bu filmlerin zaman akış tabloları detaylı biçimde elde 
edildikten sonra bu tablolar ek bölümünde verilmiştir. Daha sonra yönetmenlerin 
sinematografileri aktarılmış daha sonra seçilen filmler sosyolojik açıdan incelenmiş ve detaylı
mekân analizleri filmlerde kullanılan renk, ışık-gölge, doku-biçim, hareket-deneyim, zamanmekân, montaj-kurgu, kadraj-çerçeve ve senaryo-storyboard başlıkları altında filmlerden 
alınan görseller üzerinden niteliksel olarak incelenmiştir. Bu analizlerde yönetmenlerin 
röportajlarından, bu konudaki akademik çalışmalardan ve film okumalarından 
yararlanılmıştır. Son olarak analizler sonucunda elde edilen verilerle yönetmenlerin mekânsal
tasarım karakterlerini yansıtan alternatif mekânlar, Midjourney adlı yapay zekâ programı 
aracılığıyla deneysel olarak üretilmiştir. Sonuç bölümünde ise analizler sonucu elde edilen 
veriler üç yönetmenin karşılaştırılabildiği bir tabloya aktarılmıştır. Çalışma, mimarlık ve 
sinema ile ilgili kişilerin film ve mekân okumalarının becerisini geliştirme ve mimari tasarım 
sürecine alternatif bir yöntem sunma amacı taşımaktadır.

Abstract:
Cinema, as the seventh art, has been in a dynamic relationship with architecture since its 
existence. While examining this relationship in this study, space, which is the common 
denominator of cinema and architecture, is discussed. The ways of using the common basic 
design tools of these two disciplines and their production stages are analyzed by comparing 
them with examples. Firstly, space is examined conceptually, then the types of space, real and 
fictional, and the scale of the use of space in cinema are examined in the context of the 
contribution of spatial features such as color, light, texture and form to the film narrative, story 
and character development. Three directors with a characteristic cinematography who attach 
importance to space design in their films and use space effectively in film narrative and two 
films belonging to each of them were selected. These are Alfred Hitchcock (Rear Window and 
Psycho), Stanley Kubrick (2001; A Space Odyssey and The Shining) and Wes Anderson (The 
Grand Budapest Hotel and The French Dispatch). First, the time flow charts of these films are 
obtained in detail and then these charts are given in the appendix. Then, the cinematographies 
of the directors are presented, then the selected films are analyzed sociologically and detailed 
space analyses are qualitatively examined through the visuals taken from the films under the 
titles of color, light-shadow, texture-form, movement-experience, time-space, montage, 
frame-frame and script-storyboard. In these analyses, interviews of the directors, academic 
studies on this subject and film readings were utilized. Finally, with the data obtained as a 
result of the analysis, alternative spaces reflecting the spatial design characters of the directors 
were experimentally generated through an artificial intelligence program called Midjourney. 
In the conclusion section, the data obtained as a result of the analysis is transferred to a table 
where the three directors can be compared. The study aims to improve the ability of people 
interested in architecture and cinema to read film and space and to offer an alternative method 
to the architectural design process.