Üniversite öğrencilerinin yakın partner ilişkilerinde psikolojik şiddetin bağlanma stilleri, toplumsal cinsiyet rolleri ve parasosyal etkileşimleri açısından incelenmesi
Investigation of psychological violence in intimate partner relationships of university students in terms of attachment styles, social gender roles and parasocial interaction
Yazar: BERRA KEÇECİ
Danışman: DOÇ. DR. DURMUŞ ÜMMET
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Bağlanma = Attachment ; Cinsiyet rolleri = Gender roles ; Psikoloji = Psychology ; Yakın ilişkiler = Intimate relationship

Özet:
Bu araştırmanın amacı üniversite öğrencilerinin yakın partner ilişkilerinde psikolojik şiddete yönelik tutum ve deneyimlerinin bağlanma stilleri, toplumsal cinsiyet rolleri ve parasosyal etkileşimleri bağlamında incelenmesidir. Bu doğrultuda karma yöntem araştırma yöntemi desenlerinden biri olarak açıklayıcı sıralı desen yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın nicel aşamasında yordayıcı korelasyon araştırma modeli, nitel aşamasında ise fenomenolojik araştırma yaklaşımlarından yorumlayıcı fenomenolojik analizden yararlanılmıştır.
Araştırmanın nicel aşamasında 18-25 yaş arasında toplam 508 üniversite öğrencisine ulaşılmıştır. Araştırmada veri toplama araçları olarak Kişilerarası İlişkilerde Bağlanma Stilleri Ölçeği, Parasosyal Etkileşim Ölçeği, Toplumsal Cinsiyet Oluşumu Ölçeği ve Flörtte Uygulanan Psikolojik Şiddete Yönelik Tutum Ölçekleri ve araştırmacı tarafından oluşturulan kişisel bilgi formu kullanılmıştır. Nitel aşamada ilişkisinde psikolojik şiddeti deneyimleyen 19-24 yaş arasında toplam 14 üniversite öğrencisi ile görüşmeler gerçekleştirilmiş, görüşmede araştırmacı tarafından oluşturulan yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. 
Araştırmada ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırma grubu uygun örnekleme yoluyla belirlenmiştir. Araştırmada; betimsel analizler, bağımsız grup t testi, Pearson çarpım moment korelasyon analizi, çoklu regresyon analizi ve yapısal eşitlik modeli (YEM) uygulanmıştır. Elde edilen veriler bilgisayarda "SPSS for Windows 26.0" ve MPLUS6 programında çözümlenmiş, manidarlıklar minimum p<,05 düzeyinde sınanmış, diğer manidarlık düzeyleri ayrıca belirtilmiş ve ulaşılan bulgular araştırmanın amaçlarına uygun olarak tablolar halinde sunulmuştur. Nitel aşamada veriler MAXQDA2020 bilgisayar programından faydalanılarak çözümlenmiş, yorumlayıcı fenomenolojik analiz basamakları doğrultusunda analizler gerçekleştirilmiş ve bulgular tablolar halinde sunulmuştur.
Araştırmanın nicel aşamasında gerçekleştirilen analizler sonucunda; üniversite öğrencilerinin erkeğin flörtte uyguladığı psikolojik şiddete yönelik tutum puanlarında kaygılı bağlanma, kaçıngan bağlanma, parasosyal empati ve geleneksel ve eşitlikçi toplumsal cinsiyet rollerinin yordayıcı olduğu saptanmıştır. Kadının flörtte uyguladığı psikolojik şiddete yönelik tutum puanlarında güvenli, kaygılı ve kaçıngan bağlanma stilleri, parasosyal arkadaşlık düzeyleri ve geleneksel ve eşitlikçi cinsiyet rollerinin anlamlı bir yordayıcı etkisinin olduğu saptanmıştır.
Gerçekleştirilen yapısal eşitlik modeline göre kaygılı bağlanma ve kaçıngan bağlanma kadının flörtte uyguladığı psikolojik şiddete yönelik tutumu; kaygılı bağlanma ise erkeğin flörtte uyguladığı psikolojik şiddete yönelik tutumu yordamaktadır. Dolaylı ve doğrudan etkiler incelendiğinde bağlanma stilleri ve flörtte psikolojik şiddete yönelik tutum değişkenleri arasında geleneksel ve eşitlikçi cinsiyet rolleri ve parasosyal empati değişkenlerinin aracı etkilerinin bulunduğu saptanmıştır. 
Nitel aşamada ilişkisinde psikolojik şiddeti deneyimleyen üniversite öğrencilerinin bağlanma stillleri, medya etkileşimleri, toplumsal cinsiyet ve romantik ilişki yaşantılarına yönelik algıları romantik ilişkiler bağlamında yorumlayıcı fenomenolojik analiz gerçekleştirilerek incelenmiştir. Katılımcıların bağlanma stillerine yönelik deneyim ve görüşlerine ilişkin yapılan yorumlayıcı fenomenolojik analiz sonucunda benlik, ilişkilerde tutum, ilişkileri değerlendirme eğilimleri ve ilişki sürdürme biçimleri olarak dört ana tema etrafında şekillendiği; toplumsal cinsiyete ilişkin algılarının kadın erkek eşitliği, ilişki rolleri olarak iki ana tema etrafında toplandığı; medya etkileşimlerinin, etkileşim kurma, sosyal öğrenme etkisi, medyanın ilişkideki konumu olarak üç ana tema etrafında şekillendiği ve son olarak romantik ilişki yaşantılarının ilişki deneyimleri, ilişki beklentileri, ilişkideki problemler ve flört şiddeti olmak üzere dört ana tema etrafında şekillendiği tespit edilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Bağlanma stilleri, toplumsal cinsiyet, toplumsal cinsiyet rolleri, parasosyal etkileşim, yakın partner şiddeti, flört şiddeti, psikolojik şiddet.

Abstract:
The aim of this research is to examine the attitudes and experiences of university students towards psychological violence in close partner relationships in the context of their attachment styles, social gender roles and parasocial interactions. In this direction, explanatory sequential design method was used as one of the mixed method research method designs. In the quantitative stage of the research, the predictive correlation research model was used, and in the qualitative stage, interpretive phenomenological analysis, one of the phenomenological research approaches, was used.
In the quantitative phase of the research, a total of 508 university students between the ages of 18-25 were reached. In the research, Attachment Styles in Interpersonal Relations Scale, Socialization of Gender Norms Scale, Parasocial Interaction Scale, and the Attitudes towards Male Psychological Dating Violence Scale, the Attitudes towards Female Psychological Dating Violence Scale and a personal information form created by the researcher were used as data collection tools. In the qualitative phase, interviews were conducted with a total of 14 university students between the ages of 19-24 who experienced psychological violence in their relationship, and a semi-structured interview form created by the researcher was used in the interview.
Relational screening model was used in the research. The research group was determined by convenient sampling. In the research; descriptive analyses, independent group t test, Pearson product moment correlation analysis, multiple regression analysis and structural equation model (SEM) were applied. The data obtained were analyzed in the computer "SPSS for Windows 26.0" and the MPLUS6 program, the significance was tested at the minimum p<.05 level, the other significance levels were also specified and the findings were presented in tables in accordance with the purposes of the research. At the qualitative stage, the data were analyzed using the MAXQDA2020 computer program, analyzes were carried out in line with the interpretative phenomenological analysis steps and the findings were presented in tables.
As a result of the analyzes carried out in the quantitative phase of the research; It was determined that anxious attachment, avoidant attachment, parasocial empathy and traditional and egalitarian gender roles were predictors of university students' attitude scores towards male psychological dating violence. It was determined that secure, anxious and avoidant attachment styles, parasocial friendship levels and traditional and egalitarian gender roles had a significant predictive effect on the attitude scores of towards women psychological violence in dating.
According to the structural equation model implemented, anxious attachment and avoidant attachment were predicts the attitudes of towards female psychological dating violence and anxious attachment were predicts the attitude towards male psychological dating violence. When the indirect and direct effects were examined, it was found that the traditional and egalitarian gender roles and parasocial empathy variables had mediating effects between the variables of attachment styles and attitudes towards psychological violence in dating.
At the qualitative stage, the attachment styles, media interactions, perceptions of gender and romantic relationship experiences of university students who experienced psychological violence in their relationships were examined by performing an interpretative phenomenological analysis in the context of romantic relationships.
As a result of the interpretative phenomenological analysis of the participants experiences and views on attachment styles, it was determined that it was shaped around four main themes as self, attitude in relationships, tendency to evaluate relationships and ways of maintaining relationships. Their perceptions of social gender were gathered around two main themes as gender equality and relationship roles. It has been determined that media interactions are shaped around three main themes as interaction, social learning effect, and the position of the media in the relationship. and finally, romantic relationship lifes were shaped around four main themes: relationship experiences, relationship expectations, relationship problems and dating violence.
Keywords: Attachment styles, social gender, social gender roles, parasocial interaction, intimate partner violence, dating violence, psychological violence.