Batı Anadolu sahil şeridi Kalkolitik Çağ mimarisi ve yerleşim modelleri
Archiecture and settlement models of coastal Western Anatolia during the Chalcolithic period
Yazar: ÜMİT GÜNDOĞAN
Danışman: DOÇ. DR. OKŞAN BAŞOĞLU
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Arkeoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Anadolu = Anatolia ; Batı Anadolu = West Anatolia ; Kalkolitik Dönem = Chalcolithic Period ; Mimari = Architectural ; Mimari özellikler = Architectural characteristics ; Sahil şeridi = Coast line ; Yerleşim modelleri = Settlement models ; Yerleşim yapısı = Settlement structure

Özet:
Bu çalışmada Batı Anadolu sahil şeridinde, kazısı yapılan Kalkolitik Çağ merkezlerinin mimarisi stratigrafik düzen içerisinde değerlendirilerek yapıların inşasında kullanılan malzeme, teknik, yapı tipleri ve yerleşim modelleri ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. 
Ege Denizi boyunca, kuzeyde Çanakkale?den güneyde Muğla?ya kadar Batı Anadolu sahil şeridi içerisinde bereketli tarım ovaları üzerine kurulan Kalkolitik Çağ merkezlerinin birçoğu, Büyük ve Küçük Menderes, Bakır Çay, Gediz Çayı ve kollarının oluşturduğu alüvyon dolguları altında kalmıştır. Yeterince araştırılmayan ve içerisinde kronoloji sorunları bulunduran Kalkolitik Çağ, yaklaşık olarak M.Ö. 6000-3000 yılları arasında; Erken, Orta ve Geç olmak üzere üç dönem içeren uzun bir kültür sürecidir.
Kullanılan malzeme, teknik ve yapı tipleri yerleşim yerleri içerisinde küçük farklılıklar olmasına rağmen genel olarak bir bütünlük arz eder.  Yapıların inşasında kullanılan malzemeler, taş, ahşap, çamur harç, dal, saz ve otsu bitkilerden oluşmaktadır. Teknik olarak ise dal-örgü ve çamur-harç, taş temel üzeri kerpiç ve kerpiç duvar tekniği kullanılmıştır. Dal-örgü ve çamur-harç ve taş temel üzeri kerpiç mimari teknikleri tüm Kalkolitik Çağ boyunca kullanılmışken, kerpiç duvar tekniği Erken ve Geç Kalkolitik Çağ içerisinde kullanılmıştır.
Bu tekniklerle inşa edilen, dikdörtgen, apsidal, ızgara, çukur ve dairesel planlı yapıların Kalkolitik Çağ merkezleri içerisinde farklı dönemlerde yoğun olarak kullanıldığını görmekteyiz. Dikdörtgen planlı yapılar, Kalkolitik Çağ?ın tüm evrelerinde kullanılırken Çukur ve dairesel planlı yapılar Orta ve Geç Kalkolitik Çağ içerisinde, apsidal ve ızgara planlı yapılar ise Batı Anadolu sahil şeridinde sadece Geç Kalkolitik Çağ içerisinde kullanılmıştır
Batı Anadolu sahil şeridi Kalkolitik Çağ yerleşim modelleri, yetersiz mimari kalıntılardan dolayı birkaç merkez dışında tam olarak anlaşılamamıştır. Bu merkezlerden elde edilen mimari veriler ışığında, yerleşim yerleri; sokak veya açık işlik alanlarıyla ayrılmış açık bir yerleşim modeli sunmaktadır. 

Anahtar Sözcükler
1 Kalkolitik
2 Mimari
3 Yerleşim modelleri
4 Batı Anadolu
5 Yapı teknikleri

Abstract:
The architecture of the coastal Western Anatolian Chalcolithic settlements form the main focus of this study. Construction material, technical details and architectural plans have been evaluated with a chronological order in order to reveal a more general picture of settlement patterns.  
The Chalcolithic settlements of Western Anatolia are located in the fertile agricultural landscapes along the coastal strip extending fom Çanakkale in the north to Muğla in the south. Most of these settlements were probably overed by the alluvial plains of Büyük and Küçük menderes, Bakır Çağ and Gediz. Chalcolithic Period covers a long time period roughly between  6000 - 3000 BC. and is divided into three sub-phases namely Early, Middle and Late. As of today, there are important chronological gaps and problems within this period.     
Although there are minor variations, architectural features like construction material, technical details and house types generally reflect a uniform picture during the Chalcolithic period. Wattle - and - daub, stone foundations with mudbrick superstructure and mudbrick construction form the main technical aspects of architecture. Wattle - and - daub and stone foundations with mudbrick superstructure was in use throughout the Chalcolithic Period while pure mudbrick walls are attested only during the Early and Late Chalcolithic. 
Rectangular, apsidal, grill planned or round structures and pit houses comprise the main architectural forms which were in use in different phases of the Chalcolithic Period. Rectangular plans were in use during the entire Chalcolithic Period while pit houses and round structures date to Middle and Late Chalcolithic. Apsidal and grill planned structures date to the Late Chalcolithic Period in coastal Western Anatolia. 
Given the current state of research, it is very difficult to define the  settlement models of coastal western Anatolia during the Chalcolithic Period. Available evidence suggests an open settlement plan with houses seperated by streets or open workshop areas throughout the Chalcolithic Period. 


Key Words
1 Chalcolithic
2 Architecture
3 Settlement patterns
4 Western Anatolia
5 Construction techniques