Çanakkale koşullarında organik olarak yetiştirilen lavanta çeşitlerinde bitki  sıklığının verim ve kalite üzerine etkileri
The effects of plant density on yield and quality of lavandula cultivars grown organically in Çanakkale conditions
Yazar: METİN KALYONCU
Danışman: PROF. DR. HARUN BAYTEKİN
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu araştırma, Çanakkale ekolojik koşullarında organik olarak yetiştirilen lavanta çeşitlerinde dikim sıklığının verim ve kaliteye etkisini belirlemek amacıyla, bölünmüş parseller deneme desenine göre 4 tekrarlamalı olarak, 2016-2019 yılları arasında Ezine'ye bağlı Yaylacık köyünde yürütülmüştür. Araştırmada, ana parselleri çeşitler (Lavandula angustifolia türüne ait Hemus, Sevtopolis ve Drujba çeşitleri ile Lavandula intermedia türüne ait Süper A çeşidi) alt parselleri ise dikim sıklığı (140x99, 140x66, 140x33, 70x66 ve 70x33) oluşturmuştur. İki yıllık ortalamalara göre, çeşitlerin yaş saplı çiçek verimi 355,98-598,93 kg/da arasında değişim göstermiş, en yüksek yaş saplı çiçek verimi ortalamaları Süper A çeşidinde 70x33 cm dikim sıklığında, en düşük yaş saplı çiçek verimi ortalamaları ise Sevtopolis çeşidinde 70x33 cm dikim sıklığında elde edilmiştir. Çeşitlerden elde edilen kuru çiçek verimi ortalamaları 143,78-208,91 kg/da arasında değişmiş, en yüksek kuru çiçek verimi Süper A çeşidinden elde edilmiş, bu çeşidi Drujba çeşidi izlemiştir. Araştırmada en yüksek uçucu yağ verimi değerleri Süper A çeşidinden (12,86 l/da) elde edilmiştir. Drujba çeşidinden elde edilen uçucu yağ oranı verimi ise ikinci sırayı almaktadır. Araştırmada lavanta uçucu yağı bileşenlerinden olan linaloolun Hemus çeşidinde %30,26-51,46, Sevtopolis çeşidinde %34,86-48,09, Drujba çeşidinde %31,51-46,80, Süper A çeşidinde 29,60-42,42 arasında değiştiği görülmüştür. Linalyl acetate etken maddesinin Hemus çeşidinde %30,27-34,77, Sevtopolis çeşidinde %32,90-33,67, Drujba çeşidinde 32,63-32,82, Süper A çeşidinde ise %24,73-36,14 arasında olduğu görülmüştür. Kalite açısından diğer bir etken madde olan camphor Hemus çeşidinde %0,20, Sevtopolis çeşidinde %0,16-0,29, Drujba çeşidinde %0,09-0,58 ve Süper A çeşidinde de %2,09-7,91 aralığında olduğu tespit edilmiştir. Yapılan çalışmada incelenen parametreler ve özellikler bakımından birim alandan daha fazla verim elde edilen 70x33 dikim sıklığı olmasına rağmen bu dikim sıklığına yakın sonuçlar veren ve mekanizasyona uygunluk açısından araştırma konusu tüm çeşitlerde 70x66 dikim sıklığı uygun görülmektedir. Daha yüksek verim değerlerine sahip olması nedeniyle taze çiçek ve drog çiçek üretimini tercih eden yetiştiricilere Süper A çeşidi, uçucu yağ bileşenlerinde kafur olmaması ve içerdikleri yüksek oranda linalyl acetate ve linalool içermesi nedenleriyle daha kaliteli uçucu yağa sahip olan Drujba çeşidi, yağ üretimini tercih eden yetiştiricilere önerilmektedir.

Anahtar sözcükler: Lavanta, Dikim sıklığı, Uçucu yağ verimi, Uçucu yağ bileşenleri

Abstract:
This research was carried out in Yaylacık village of Ezine in the period of 2016-2019 in order to determine the effect of planting shape on yield and quality in lavender varieties grown organically under Çanakkale ecological conditions, according to the trial pattern of split parcels. In the research, the main plots of the varieties (Hemus, Sevtopolis and Drujba varieties belonging to Lavandula angustifolia type and Super A variant of Lavandula intermedia type) formed the planting form (140x99, 140x66, 140x33, 70x66 and 70x33). According to the two-year averages, the flower yield of the varieties with wet stalks varied between 355.98-598.93 kg/da, the highest yield of the stalked flowers was 70x33 cm planting in Super A cultivar, and the lowest mean stalk yield was 70x33 in Sevtopolis cultivar, obtained in the form of cm planting. The average of dried flower yield from varieties varied between 143,78-208,91 kg/da, the highest dried flower yield was obtained from Super A variety, followed by Drujba variety. In the research, the highest essential oil yield values were obtained from the Super A variety (12.86 l/da). The essential oil ratio yield obtained from the Drujba variety takes the second place. In the study, linalool, which is one of the essential oil components of lavender, was found 30,26-51,46% in Hemus variety, 34,86-48,09% in Sevtopolis variety, 31,51-46,80% in Drujba variety, 29,60-42,42 in Super A variety. Linalyl acetate has seen between 30,27-34,77% in Hemus variety, 32,90-33,67% in Sevtopolis variety, 32,63-32,82% in Drujba variety and 24,73-36,14% in Super A variety. Another active ingredient in terms of quality is camphor has been determined 0,20% in Hemus variety, 0,16-0,29% in Sevtopolis variety, 0,09-0,58% in Drujba variety and 2,09-7,91% in Super A variety. Although there is a planting density of 70x33, which yields more per unit area in terms of parameters and characteristics examined in the study, it is recommended that a planting density of 70x66 is recommended for all varieties that are the subject of research in terms of suitability for mechanization, giving results close to this planting density. The Super A variety is economically recommended for growers who prefer to produce fresh flowers and drog flowers due to their higher yield values. Due to the lack of camphor in its essential oils and the high content of linalyl acetate and linalool, the Drujba variety, which has a higher quality oil content, is economically recommended for growers who prefer oil production.

Keywords: Lavender, Plant density, Essential oil yield, Essential oil components