Savunma sanayinin dış politika üzerindeki etkisi ve Türkiye örneği
The effect of defence industry on foreign policy and case study: Turkey
Yazar: FETHİ ŞAHBAZ
Danışman: PROF.DR. BURCU BOSTANOĞLU
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Savunma ve Savunma Teknolojileri = Defense and Defense Technologies ; Siyasal Bilimler = Political Science ; Uluslararası İlişkiler = International Relations

Özet:
Silah en hızlı yayılan ekonomik maldır. Ancak silahların eldeğiştirmesinde ekonomik nedenlerden çok politik etkenler daha büyük roloynamaktadır. İki kutuplu dünya düzeninin hâkim olduğu Soğuk Savaşdöneminde savunma pazarında keskin paylaşımlar vardı. Az sayıdaki silahüreticisi bütün dünyaya silah sağlıyordu. Bu tekelci konumlarını muhafazaetmeye çalışan savunma sanayii gelişmiş ülkeler, silah transferlerini de kendipolitik çıkarları doğrultusunda kullanıyorlardı.Soğuk savaşın sona ermesiyle savunma pazarında büyük daralmalarmeydana geldi. Mevcut savunma sanayii altyapısını muhafaza etmeyiamaçlayan gelişmiş ülkeler, çeşitli tedbirlerle savunma sanayii firmalarınıdesteklediler ve birleşerek büyümelerini sağladılar. Bununla birlikte, savunmasanayii firmalarının baskısı ve silah pazar paylarını arttırma isteği nedeniyle,silah satış politikalarını ve teknoloji transferi konusundaki korumacıtutumlarını terk etmek ya da en azından yumuşatmak zorunda kaldılar.Çünkü savunma sanayii gelişmiş ülkelerde ekonomiye en fazla katkısağlayan sektörlerin başında gelmektedir ve oldukça büyük istihdamseviyesine sahiptir.Daralan savunma pazarı ile silah alıcısı konumunda olan ülkeler, kendisavunma sanayilerini oluşturmada ve dış politika hedeflerine ulaşmakamacıyla faydalanmışlardır.Türkiye 1975 yılında ABD'nin, 1990'lı yıllarda da hem ABD hem deAvrupa ülkelerinin örtülü silah ambargolarına maruz kalmıştır. 1975 ABDsilah ambargosu Türkiye'nin savunma sanayii alt yapısı ve başka tedarikkaynağı olmadığı için etkili olmuştur. 1990'lı yıllarda ise silah alım yelpazesinigenişleterek başta İsrail olmak üzere ABD dışındaki birçok ülke ile savunmasanayii alanında işbirliğine gitmiştir.150Önümüzdeki 20-25 yıl içinde 150 milyar ABD dolarlık savunmaharcaması yapmayı planlayan Türkiye, kendi savunma sanayisini oluşturarakbu miktarın büyük oranının ülke içerisinde kalmasını hedeflemektedir. Bukapsamda çıkılan savunma ihalelerinde azami teknoloji transferi ile yurtiçinde ortak üretim hedeflemektedir. Ayrıca Türkiye AB adaylık süreci veAGSK görüşmelerinde bu ihaleler politik bir koz olarak kullanılmıştır.

Abstract:
Weapons are the fastest growing economic assets. However, politicalrather than economical reasons play a bigger role in the distribution ofweapons. During the cold war, there were clear markets shares in thedefense market because few manufacturers were selling weapons to theentire world. Developed countries with such manufacturing bases used theirweapons technologies for their political gains as well.With the end of the cold war, the defense market shrank noticably. Inorder to maintain their existing know-how and capacities, the developedcountries began to support and subsidize their defense firms. As a result ofthe pressure from the defense firms, the developed countries had to softentheir protectionist policies regarding weapons sale and technology transfers.Another key factor for the change was the fact that the defense firms indeveloped countries make a significant contribution to the economy andemploy a significant number of people.With the shrinking defense market, the buyers of weapon systems hadto establish their own national defense industries. For example, Turkeyexperienced weapons ambargo from USA in 1975 and from USA/Europe in1990s. The USA ambargo in 1975 was effective because Turkey did nothave the foundation for an independent defense industry. In the 1990s,Turkey was able to broaden its relationships outside of USA to include Israeland other countries.In order to keep a significant portion of the $150 billion defense budgetfor the next 20-25 years within the country, Turkey is establishing acomprehensive domestic defense industry. For this reason, all defenseprojects and contracts aim to achieve significant technology transfer anddomestic manufacturing.