Kızılırmak nehrinde azot ve fosfat düzeylerinin belirlenmesi; Kırıkkale havzası örneği
Determination of nitrate and phosphate concentrations in Kizilirmak river: A case study for Kirikkale basin
Yazar: LALE GÜNDOĞAN
Danışman: DOÇ. DR. A. ÇAĞLAN KARASU BENLİ
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
Bu çalışmada; Kırıkkale Kızılırmak havza suyunda nitrat ve fosfat seviyelerinin tespiti amacıyla nehir üzerinde belirlenen 8 adet istasyondan Kasım 2009 ile Ekim 2010 tarihleri arasında 12 ay boyunca su numuneleri alınmıştır. Özellikle tarımsal faaliyetlerin yapıldığı yerlere yakın istasyonlar belirlenmiştir. Her bir istasyonda aylık olarak 1 yıl boyunca sıcaklık, pH, çözünmüş oksijen, amonyak, nitrat ve ortofosfat analizleri yapılmıştır.Analiz sonuçlarına göre su kalitesi sınıflarının belirlenmesinde, Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği (SKKY) Kıtaiçi Su Kaynaklarının Sınıflarına Göre Kalite Kriterlerinde belirtilen sınır değerler kullanılmıştır. Bir yıl boyunca Kızılırmak suyunun sıcaklık değerlerinin 11-27,50 ºC ( = 17,13 ºC) arasında değiştiği görülmüştür. Ortalama sıcaklık değerleri SKKY'nde belirtilen I. sınıf su kalite kriterlerine uygundur. Çalışmamız süresince pH değerlerinin 6 - 8,20 ( = 7,19) arasında değiştiği belirlenmiştir. Ortalama pH değeri açısından Kızılırmak suyu I. sınıf su kalitesindedir. Suyun çözünmüş oksijen değerleri 3,45-8,40 mg/l ( = 5,28 mg/l) arasında değişmektedir. Kızılırmak çözünmüş oksijen açısından III. sınıf su için verilen kalite kriterlerine uymaktadır. Su numunelerinin amonyak değerleri 0,01-3,30 mg/l ( =0,83 mg/l) arasında değişmektedir. Ortalama amonyak değerine göre Kızılırmak II. sınıf su kalitesindedir. Su numunelerinin nitrat değerleri 0,13-3,44 mg/l ( = 1,40 mg/l) arasında değişmektedir. SKKY'ne göre I. sınıf su için verilen kalite kriterlerine uymaktadır. Su numunelerinin ortofosfat değerleri 0,05-0,40 mg/l ( = 0,24 mg/l) arasında değişmektedir. Bu değer açısından ise SKKY'ne göre III. sınıf su kalitesindedir.Araştırma bulguları değerlendirildiğinde; Kırıkkale Kızılırmak havza suyundaki azot ve ortofosfat seviyelerinin Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliğinde belirtilen sınır değerleri aşmadığı görülmüştür.

Abstract:
In the present study, water samples were taken during 12 months between November 2009 and October 2010 from 8 stations in Kirikkale Kizilirmak basin to assess the water nitrate and phosphate levels. The stations for water samples were determined especially the near areas performed agricultural activities. During one year, water temperature, pH, dissolved oxygen, ammonia, nitrate and orthophosphate levels were analyzed monthly from each station.Water analysis results were classified according to the Water Pollution Control Regulation, Classification of Water Resources Quality Criteria Water temperature values ranged from 11°C and 27.50°C ( = 17,13 ºC) annually in Kızılırmak river. According to the Water Pollution Control Regulation, Classification of Water Resources Quality Criteria, average water temperature results were classified as Class 1. During our study, pH values ranged between 6 and 8.20 ( = 7,19) In terms of pH values Kızılırmak river was Class 1. Values of dissolved oxygen in water samples were ranged from 3.45 mg/l and 8.40 mg/l ( = 5,28 mg/l). According to WPCR the average values of dissolved oxygen were classified as category III. Ammonia in water samples were ranged from 0,01 mg/l and 3,30 mg/l ( =0,83 mg/l). According to WPCR the average value of ammonia were classified as Class 2. Water nitrate levels were ranged from 0,13 mg/l and 3,44 mg/l ( = 1,40 mg/l). Water orthophosphate values were ranged from 0.05 mg/l and 0.40 mg/l ( = 0,24 mg/l). According to WPCR the average water orthophosphate values of were classified as Class 3.As the research findings were evaluated; water nitrate and orthophosphate levels in Kızılırmak Kırıkkale Basin did not exceed the limit values according to the Water Pollution Control Regulation in the period of November 2009 and October 2010.