Ergenlerde bilinçli farkındalık ile yeme farkındalığı arasındaki ilişkinin incelenmesi
The relationship between mindfulness and eating awareness in adolescents
Yazar: SALİH SUHA SADIÇ
Danışman: PROF. DR. LEYLA ÖZGEN
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Aile Ekonomisi ve Beslenme Eğitimi Ana Bilim Dalı / Aile Ekonomisi ve Beslenme Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Amaç: Ergenlerde bilinçli farkındalık ile yeme farkındalığı arasındaki ilişkiyi incelemektir.
Araştırmanın evreni 2023-2024 öğretim yılında İstanbul il Millî Eğitim Müdürlüğüne bağlı
Sarıyer ve Beşiktaş ilçelerinde bulunan ortaöğretim kurumlarının lise birinci ve ikinci
sınıfa devam etmekte olan toplam 929 öğrenci bulunmaktadır. Bu öğrencilerden amaçlı
örnekleme ile 556 öğrenciye ulaşılmıştır. Veri toplama aracı olarak: "Ergen ve Yetişkinler
İçin Bilinçli Farkındalık Ölçeği (EYBF)", "Yeme Farkındalığı Ölçeği (YFÖ-30)", "Yeme
Tutum Testi (YTT-26)" ve "Kişisel Bilgi Formu" kullanılmıştır. Milli Eğitim
Müdürlüğüne bağlı orta öğrenim kurumlarında öğrenim görmekte olan öğrenciler ile
"Google form" hazırlanarak çevrimiçi veriler toplanmıştır. Verilerin analizi uygun
programda yapılmıştır. İki grup karşılaştırmalarında t-Testi ve ikiden fazla grupların
karşılaştırılmasında ise, Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA) kullanılmıştır. İkiden fazla
grupların karşılaştırılması sonucu anlamlı farkın bulunduğu grupları belirlemek için Post-
Hoc testlerinden Tukey HSD kullanılmıştır. Ölçek ve alt boyutlarının güvenirliği için
Cronbach Alpha analizi yapılmıştır. Ölçekler arasındaki ilişki Pearson Korelasyon testi
analizi yapılarak elde edilmiştir. Araştırmanın sonucunda, ergen ve yetişkinlerde bilinçli
farkındalık ölçeğinin yaşa göre Anova testi sonuçları incelendiğinde, dikkat ve farkındalık
faktöründen alınan puanların yaşa göre anlamlı fark göstermektedir. Ergen ve yetişkin
bilinçli farkındalık ölçeği ile yeme farkındalığı ölçeği faktörleri arasında güçlü düzeyde
ilişki tespit edilmiştir. Düşünmeden yeme ile ergen ve yetişkinlerde bilinçli farkındalık
ölçeği faktörü olan kendini kabullenme faktörü arasında negatif düzeyde zayıf ve anlamlı

8

ilişki saptanmıştır. Duygusal yeme faktörü ile dikkat ve farkındalık faktörü arasında pozitif
düzeyde zayıf ve anlamlı ilişki görülmüştür. Ergenlerin yeme tutumu ölçeğinin cinsiyete
göre t-testi analizinde, bulumia faktöründe anlamlı farklılık olduğu tespit edilmiştir.
Bulimia faktörün de hem kadınların hem de erkeklerin puanların yüksek olduğu
belirlenmiştir. Oral kontrol puan ortalaması kadınlarda yüksek iken, erkeklerde puan
ortalamasının düştüğü saptanmıştır. Bu duruma göre, ergenlerde bilinçli farkındalık ile
yeme farkındalığı ilişkisini arttırılması gerektiği önerilebilir. Bunun için ergenlerin ve
ailelerinde bilinçli farkındalık etkinlikleri için okul aile iş birliği ile okullarda hem
öğrencinin hem de ailelerin bilinçlendirilmesi gerektiğine yönelik daha fazla çalışmaların
yapılması önerilebilir.

Abstract:
Aim: To examine the relationship between mindfulness and eating awareness in
adolescents. The population of the study is a total of 929 students attending the first
and second year of high school of secondary education institutions in Sarıyer and
Beşiktaş districts of Istanbul Provincial Directorate of National Education in the
2023-2024 academic year. Among these students, 556 students were reached by
purposeful sampling. As a data collection tool: 'Mindfulness Scale for Adolescents
and Adults (MBAS)', "Eating Awareness Scale (EAS-30)", "Eating Attitude Test
(EAT-26)" and "Personal Information Form" were used. Online data were collected
by preparing a 'Google form' with students studying in secondary education
institutions affiliated to the Directorate of National Education. The data were
analysed in the appropriate programme. T-test was used for comparisons of two
groups and One-Way Analysis of Variance was used for comparisons of more than
two groups. Tukey HSD, one of the Post-Hoc tests, was used to determine the
groups in which there was a significant difference as a result of the comparison of
more than two groups. Cronbach Alpha analysis was performed for the reliability of
the scale and its sub-dimensions. The relationship between the scales was obtained
by analysing Pearson Correlation test. As a result of the research, when the
ANOVA test results of the mindfulness scale in adolescents and adults according to
age are examined, the scores obtained from the attention and awareness factor show

10

a significant difference according to age. A strong relationship was found between
the factors of the adolescent and adult mindfulness scale and eating awareness scale.
A weak and significant negative relationship was found between mindless eating
and self-acceptance factor, which is a factor of mindfulness scale in adolescents and
adults. There was a weak and significant positive relationship between the
emotional eating factor and the attention and awareness factor. In the t-test analysis
of the eating attitude scale of adolescents according to gender, a significant
difference was found in the bulimia factor. It was determined that both females and
males had higher scores in bulimia factor. While the mean score of oral control was
high in females, it was found that the mean score decreased in males. According to
this situation, it can be suggested that the relationship between mindfulness and
eating awareness should be increased in adolescents. For this purpose, it can be
suggested that more studies should be carried out in schools with school-family
cooperation to raise awareness of both students and families for conscious
awareness activities in adolescents and their families.