Te'vilatu'l-Kur'an'da hikmet kavramı
The concept of "hikmah" in Te'wilat al-Qur'an
Yazar: İBRAHİM GÜNAYDIN
Danışman: PROF. DR. YAŞAR DÜZENLİ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2012
Konu: Din = Religion
Dizin: Hikmet = Wisdom ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Maturidi = Maturidi ; Tanrı = God ; Te`vilat`ül-Kur`an = Te`vilat`ül-Kur`an ; İnsan = Human ; İslamiyet = Islam

Özet:
Hikmet kelimesi, Mâtürîdî'nin tefsir alanında kaleme aldığı Te'vilatu'l Kur'an adlı eserinde, farklı bağlamlarda birçok yerde geçmekte ve yer yer çeşitli manalarda kullanılmaktadır. Genel olarak bu manalar, ontolojik farklılığa sahip ayrı düzlemlerde görülmektedir. İşte Mâtürîdî'nin düşünce dünyasının aralanmasında önemli bir işlevselliğe sahip olan bu hikmet kelimesi, Te'vilatu'l-Kur'an'ın birçok yerinde kendisini, anahtar bir kavram olarak göstermektedir. Bu çalışma, Te'vilatu'l-Kur'an'da, hem anlamsal hem de ontolojik farklılığıyla yer alan hikmet kavramını ele alarak, onu analiz etmeye çalışmış ve bu kavram etrafında oluşan problematik alanlara değinmiştir.Hikmet kavramının manasının tespit edilmesi adına, Mâtürîdî'nin tefsir kitabı Te'vilatu'l Kur'an, baştan sona gözden geçirilerek, ilgili yerler alınmış, sonrasında bu veriler incelenerek, ihtiyaç duyulan taraflar yorumlanmış ve sistemli bir şekilde çalışmanın içine yerleştirilmiştir. Ayrıca bu çalışmanın son bölümünde, Mâtürîdî'nin kelam sahasında telif ettiği Kitabu't-Tevhid adlı eserine, bölüm içindeki ilgili konular üzerindeki ehemmiyetine binaen, birçok defa referansta bulunulmuştur.Bu çalışma ile öncelikle hikmet kelimesinin, Mâtürîdî'nin düşünce dünyasında önemli bir yerinin olduğu tespit edilmiş, Te'vilatu'l-Kur'an'da farklı manalarda geçtiği ve bu manalar içerisinde Mâtürîdî'nin tercih etmiş olduğu mananın, ?isabet? (bir şeyi olması gereken yere koymak) olduğu görülmüştür. Mâtürîdî, Te'vilatu'l-Kur'an'da birçok yerde geçen bu kelimeyi, yer yer teolojik yer yer de antropolojik bir düzlemde kullanmıştır. O, teolojik ve antropolojik bir eylem olarak değerlendirdiği bu kelimeyi, kendi düşünce sisteminde ?kavram? haline getirmiş ve ontolojik olarak farklı bu iki alanla alakalı birtakım problemleri de, bu kelime üzerinden çözmeye çalışmıştır.

Abstract:
The word hikmah-wisdom is used in different places and within various concepts in Ta?wilat al-Qur?an, Mâtürîdî?s famous book in the field of Qur?anic exegesis, and it carries various meanings. In general these meaning can be observed through platforms with ontological differences. Therefore hikmah presents itself in various parts of Ta?wilat al-Qur?an as a key concept in exploring Mâtürîdî?s world of thinking. This study examines the concept of hikmah through its different expressive and ontological reflections in Ta?wilat al-Qur?an and deals with the questions developed around the concept of hikmah.Throughout this study in order to establish the meaning of the concept of hikmah, the entire book of Ta?wilat al-Qur?an was examined; important parts were chosen; the collected data were analyzed, interpreted, and placed into the relevant sections of this study. Relevant sections from Mâtürîdî?s theological work titled Kitab al-Tawhid were also repeatedly used as references in the final chapters of this study because of their relevance to this study.With this study, it has been primarily established that the concept of hikmah occupied an important place in Mâtürîdî?s thinking and it carries various meanings as reflected in different sections of Ta?wilat al-Qur?an. It appears to be that the meaning of ?isabah? (placing a being where should to be) is preferred by Mâtürîdî to other meanings of hikmah. Mâtürîdî utilizes this term sometimes in anthropological and other times in theological platforms. He transforms this word, which he considers as a theological and anthropological attribute, into a terminology of his system of thinking and he tries to solve the problems related to these two ontologically different aspects based on the concept of hikmah.