Tip 2 diabetes mellituslu hastalarda uyku kalitesi ve depresyonun iyilik durumu üzerine etkisi
The effect of sleep quality and depression on well-being in patients with type 2 diabetes mellitus
Yazar: DEMET YİĞİTBAŞ
Danışman: DOÇ. DR. ERHAN YENGİL
Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Depresyon = Depression ; Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Diabetes mellitus-tip 2 = Diabetes mellitus-type 2 ; Uyku = Sleep ; Uyku kalitesi = Quality of sleep ; İyilik hali = Well-being

Özet:
Amaç: Bu çalışmanın amacı, Tip 2 Diabetes Mellitus (DM)'li hastalarda uyku kalitesi ve depresyonun iyilik durumuna etkisini araştırmaktır.
Yöntem: 01 Nisan 2019- 30 Haziran 2019 içerisinde Aile sağlığı merkezlerine başvuran son bir ay içerisinde kan tetkiki yapılmış olan Tip 2 Diyabet tanılı hastalar ile gerçekleştirildi. Hastalara iki aşamalı anket çalışması uygulandı. Anketin ilk kısmında demografik ve klinik özellikler, ikinci kısımda ise Pittsburgh Uyku Kalitesi Ölçeği (PUKİ), WHO-5 İyilik Durumu indeksi ve Beck depresyon ölçeği (BDÖ) kullanıldı. Analiz için SPSS 21 paket programı kullanıldı ve p<0.05 anlamlı olarak kabul edildi.
Bulgular: Çalışmamızda hastaların yaş ortalaması 56,25 yıl olup 79 (%53)'u kadındı. Kadın hastaların BDÖ skoru yüksek saptandı (p=0,025). Yaş, medeni hal, eğitim, sigara, takip yeri, takip süresi, diyet, DM süresi, insülin kullanma süresi, açlık kan şekeri ve HbA1c düzeyini, HT ve HT dışı kronik hastalık varlığının; WHO 5 iyilik durumu, BDÖ ve PUKİ skoru ile arasında ilişki saptanmadı. Çalışılan meslek ile kategorize edilmiş BDÖ skorları arasında anlamlı ilişki bulunmuştur (p=0,045). Gelir düzeyi ile PUKI arasındaki ilişki, gelir düzeyi arttıkça PUKİ skorunun "Kötü" kategorizasyonunda artış olması yönündeydi (p=0,024). Hastalarımızın VKI ortalaması 29,94±4,85 kg/m2 (min:19,7 kg/m2–mak:47,6 kg/m2) olarak saptandı. VKİ'nin BDÖ (r=0,112; p=0,175) ve PUKİ (r=0,172; p=0,036) skoru arasında pozitif yönlü korelasyon saptandı. Tedavi şekli ve uyku kalitesi arasında ilişki istatistiksel olarak anlamlı olup OAD alan ile OAD ve insülini beraber alan hastaların uyku kalitesi anlamlı olarak daha kötüydü (p=0,008). Uyku ilacı kullanan hastaların BDÖ depresyon skoru anlamlı olarak yüksek bulundu (p=0,007). Aynı zamanda bu hastaların uyku kalitesinin anlamlı olarak kötü olduğu saptandı (p=0,003). Retinopati gelişen hastaların BDÖ skorları anlamlı olarak yüksek saptandı (p=0,003). Nöropati gelişen hastaların uyku kalitesinin kötü olduğu istatistiksel
xi
olarak anlamlı bulundu (p=0,028). Uyku ilacı kullanan hastaların BDÖ skoru yüksek (p=0,007) ve uyku kalitesi anlamlı olarak bozuktu (p=0,003). BDÖ ile WHO 5 indeksi skorları arasında negatif korelasyon saptanmış olup istatistiksel olarak anlamlı bulundu (r=-0,344; p=0,001). PUKI ile WHO 5 indeksi skorları arasında da istatistiksel olarak anlamlı olan negatif korelasyon saptandı (r=-0,288; p=0,001).
Sonuçlar: DM'de gerek hastalığın kendisi gerekse yol açtığı komplikasyonlar hastalarda depresyon, iyilik hali ve uyku kalitesinde bozulmalara yol açmaktadır.
Anahtar kelimeler: Diyabet, Depresyon, İyilik durumu, Uyku kalitesi

Abstract:
Aim: The aim of this study was to investigate the effect of sleep quality and depression on well-being in patients with Type 2 Diabetes Mellitus (DM).
Methods: The study was carried out with patients with a diagnosis of Type 2 Diabetes who visited family health centers between April 1, 2019 - June 30, 2019 and had blood tests in the last month. A two-stage questionnaire was applied to the patients. Demographic and clinical characteristics were used in the first part of the questionnaire, while the Pittsburgh Sleep Quality Index (PSQI), WHO-5 Well-Being Index and Beck depression scale (BDS) were used in the second part of the questionnaire. SPSS 21 package program was used for the analysis and p <0,05 was considered as significant
Results: In our study, the mean age of the patients was 56,25 years and 79 (53%) were women. The BDS score of the female patients was found to be high (p=0,025). No correlation was detected between age, marital status, education, smoking, follow-up place, follow-up period, diet, DM duration, insulin usage period, fasting blood sugar and HbA1c levels, presence of HT and chronic diseases apart from HT and WHO-5 Well-Being, BDS and PSQI scores. A significant relationship was found between the categorized BDS scores and the occupation studied (p=0,045). The relationship between income level and PSQI was that as the income level increased, the "Poor" categorization of the PSQI score increased (p=0,024). The mean BMI of our patients was determined as 29,94 ± 4,85 kg/m2 (min: 19,7 kg/m2–max: 47,6 kg/m2). A positive correlation was found between BMI and BDS (r=0.112; p=0.175), BMI and PSQI (r=0,172; p=0,036) scores. The relationship between treatment method and sleep quality was statistically significant, and sleep quality was significantly worse in patients receiving OAD and receiving OAD and
xiii
insulin together (p=0,008). BDS depression score was significantly high in patients taking sleeping pills (p=0,007). At the same time, the sleep quality of these patients was found to be significantly poor (p=0,003). BDS scores of patients with retinopathy were determined to be significantly high (p=0,003). The poor sleep quality of patients developing neuropathy was found to be statistically significant (p=0,028). The BDS score of the patients taking sleep medication was high (p=0,007), and sleep quality was significantly impaired (p=0,003). There was a negative correlation found between BDS and WHO-5 index scores, and it was determined to be statistically significant (r=-0,344; p=0,001). A statistically significant negative correlation was also found between PSQI and WHO-5 index scores (r=-0,288; p=0,001).
Conclusion: In DM, both the disease itself and its complications lead to depression, well-being and sleep quality deterioration.
Key words: Diabetes, Depression, Well-Being, Sleep quality