Kent turizmine eleştirel bir bakış: Kültürel mirasın ve sunulan kentin bütünleştirilmesi
A critical view to urban tourism: Integrating cultural heritage and the represented city
Yazar: SACİDE AKIN
Danışman: DOÇ. DR. SERVER FUNDA KERESTECİOĞLU
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Bina Araştırma ve Planlama Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Kent turizmi, 90'lı yıllara kadar coğrafyacıların sınırlı sayıdaki çalışmasıyla yürütülürken, 90'lardan sonra özellikle turizm araştırmacıları ve kentsel planlama uzmanları gibi farklı disiplinlerin de ilgi odağı olmaya başlamıştır. Kent turizmine ilginin artması, kentlerdeki turizmin büyümesini ve beraberinde politika sorunlarını yansıtmaktadır. 
1980 sonrası iletişim ve teknoloji alanındaki gelişmelerle kendini gösteren küreselleşme süreci, 2000'li yıllardan itibaren ağ ekonomisi ile etkisini artırmıştır.  2010 sonrası yeniden küreselleşme ve yeniden ölçeklendirme süreci tanımlanmış ve kentlerdeki rekabet ortamını üretim tarzları belirlemeye başlamıştır. Küreselleşme sürecinde kentlerin rekabet anlayışı sonucunda birbirleri ile yarışması kentsel turizmi kentlere rekabet sağlayan veriler arasına almaktadır. Kentleri, dünya şehri olabilme potansiyelini artırabilmek için sunduğu turizm ürün çeşitliliğini genişletebilmek adına farklı yatırımlara yönlendirmektedir.  Kentsel turizm ile yükselen turizm ve kent ilişkisi araştırmanın akademik ilgi alanını oluşturur. Küreselleşme tarihinde turizmin kentlere etkisi, sunulan kent kavramının ortaya çıkması ve yapılaşmış kent ile sunulan kent imajlarının birbirinden ayrılması şeklinde kendini göstermektedir. Literatürdeki kent ve turizm planlama çalışmalarındaki bütünleştirici yaklaşım eksikliği saptaması da kentlerin yapılaşma sürecinin incelenmesi gerekliliğini ortaya koymaktadır. Bütünleştirici yaklaşım ihtiyacı, yapılaşmış kent ile sunulan kentin birbirinden ayrılması gerçeğini desteklemektedir. Açılan arayı ise; kültürün küreselleşmesi tehdidi doldurmaktadır. Kültürün küreselleşmesi tehdidi ile kentlerin devamlılığında önemli bir role sahip olan kültürel mirasın (mimari miras ve somut olmayan kültürel değerler, yaratıcı endüstriler) tehdit altında olması önemli bir sorundur. Küresel kent gerçeğinde kültürel mirası oluşturan yapılaşmış kent ve turizmin etkisi ile oluşan sunulan kent olarak ayrışan kentsel mekanda, kentlerin devamlılığını, sürdürebilirliğini tehdit eden ayrışma durumu, kültürü ve kültürel değerleri yeniden odak haline getirmektedir. Kültürel mirasın ve sunulan kentin bütünleştirilmesini tehdit eden bu durumun iyileştirilmesinde, turizmin bir araç olabileceği düşüncesi, tez çalışmasının amacını oluşturmaktadır. Çalışma kapsamında yapılaşmış ve sunulan kentin değişimine etki eden özellikler üzerinden mekan üretimi bağlamında kent ve turizm planlamasına bütünleşik yaklaşım modeli üretilmiştir. Üretilen model ile, İstanbul'da yapılaşmış ve sunulan kent arasındaki ayrışma/bütünleşme durumu, öncelikle İstanbul'un 1950 sonrası üst ölçekli ve Kumkapı Bölgesi alt ölçekli plan ve lejantlarımdaki kültür ve turizm alanları üzerinden incelenmiştir. Kültürel alanların turizm alanları içinde büyüdüğü tespit edilmiştir. Daha sonra Kumkapı Bölgesi'nin kültürel mirası, sivil mimari örnekleri ve kamusal yapılar, sosyodemografik yapısı, kıyı ve balıkçılık kültürü üzerinden analiz edilmiştir. Analiz sonucu, kültürün küreselleşmesi tehdidi ile ortaya çıkan sunulan kentin kültürel mirasla bütünleştirilmesinde kent ve turizm planlamasının gerekli olduğunu ortaya koymaktadır.

Abstract:
Urban tourism was carried out with a limited number of studies by geographers until the 1990s. After the 90s, it started to be the focus of attention of different disciplines such as tourism researchers and urban planning experts. This situation reflects the growth of tourism in cities and related policy problems.
The globalization process, which manifested itself with the developments in the field of communication and technology after 1980, has increased its effect with the network economy since the 2000s. After 2010, the process of re-globalization and rescaling was defined and mode of production began to determine the competitive environment in cities. In the globalization process, the competition of cities with each other as a result of the understanding of competition includes urban tourism among the data that provides competition to the cities. It directs cities to different investments in order to expand the variety of tourism products it offers in order to increase its potential to become a world city. The relationship between urban tourism and the city constitutes the academic interest of the research. The effect of tourism on cities in the history of globalization manifests itself in the emergence of the concept of the presented city, the separation of the built city and the presented city images. The lack of an integrative approach in city and tourism planning studies in the literature also reveals the necessity of examining the structuring process of cities. The need for an integrative approach supports the fact that the built city and the presented city are separated from each other. The threat of globalization of culture fills the gap. It is an important problem that cultural heritage (architectural heritage and intangible cultural values, creative industries), which has an important role in the continuity of cities, is under threat with the threat of globalization of culture. The built city, which constitutes the cultural heritage in the reality of the global city, and the presented city, which is formed by the effect of tourism, are separated in the urban space. This situation, which threatens the continuity and sustainability of cities, brings culture and cultural values into focus again. The aim of the thesis is to think that tourism can be a means in the improvement of this situation that threatens the integration of the cultural heritage and presented city. Within the scope of the study, an integrated approach model to urban and tourism planning has been produced in the context of space production through the features that affect the change of the city that is structured and presented. With the model produced, the dissociation/integration situation between the built and presented city in Istanbul is primarily focused on the culture and tourism areas in the upper-scale plans and legends of İstanbul and the lower scale plans and legends of Kumkapı Region after 1950. It has been determined that cultural areas have grown within tourism areas. Secondly, the cultural heritage of Kumkapı Region was analyzed through examples of civil architecture, socio-demographic structure, and coastal and fishing culture. The result of the analysis reveals that city and tourism planning is necessary in integrating the presented city, which has emerged with the threat of globalization of culture, with cultural heritage.