Ankara ili tatlı su yumuşakça (gastropoda)cinslerinin belirlenmesi, bu türlerde trematod larval dönemlerinin, insan ve sığırlarda fasciola hepatica varlığının araştırılması
Determination of freshwater mollusc genus in ankara province, investigation of trematode larval stages in these genus, existence of fasciola hepatica in humans and cattle
Yazar: FATİH AKYILDIZ
Danışman: PROF. DR. SERPİL DEĞERLİ
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Parazitoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Parazitoloji = Parasitology
Dizin: ELISA =   ; Endoparazitoid = Endoparasitoid ; Fasciola hepatica = Fasciola hepatica

Özet:
Trematodlar, Platyhelminthes şubesi içerisinde yer alan, insan ve hayvan
sağlığı açısından önemli olan parazitlerin bulunduğu bir gruptur. Bu sınıf içinde yer
alan parazitlerin birinci ara konağı her zaman bir yumuşakça (gastropod) dır. Fasciola
hepatica, insanlar, evcil ve vahşi hayvanları içine alan, birçok farklı türde konağı
etkileyen, hastalık ve üretim kayıplarından sorumlu olan, küresel dağılıma sahip
trematodtur. Vektör kaynaklı bulaşan hastalık olan fasiyolozun tanısı, genellikle
dışkıda parazitin yumurtalarının araştırılması ile yapılmaktadır. Parazitin direkt
inceleme en erken tanısı, parazitin alımından sonraki 10-12. haftalarda mümkün
olabilmektedir. Bu nedenle erken dönem tanıya yönelik alternatif immünolojik
yöntemler geliştirilmiştir. Bu yöntemlerden özellikle parazit antijenlerini dışkıda
saptayan ELISA yöntemi, parazitin erken dönemlerde saptanması, daha pratik ve
kolay uygulanabilir olması, yüksek spesifite göstermesi bakımından günümüzde
sıklıkla tercih edilmektedir.
Çalışmamızda, Haziran 2021- Haziran 2022 tarihleri arasında, Ankara ili
sınırları içerisinde yer alan 3 (üç) adet doğal göl, 7 (yedi) adet baraj gölü, 2 (iki) adet
nehir, 4 (dört) adet çay, 118 (yüz on sekiz) adet dere 4 (dört) adet gölet olmak üzere
toplamda 138 adet sucul bölge yumuşakça cinslerinin belirlenmesi amacıyla ön
iv
inceleme alanı olarak belirlenmiştir. Ön inceleme alanlarındaki tatlı sularda, Lymnaea
ailesine ait yumuşakçaların saptandığı bölgelerden 8'i çalışma alanı olarak
belirlenmiştir. Bu çalışma alanlarından, bir yıl boyunca her ay düzenli olarak su
örnekleri alınarak, sıcaklık, pH ölçümleri yapılmış ayrıca bu suların mineral analizi
yaptırılmıştır.
Çalışma alanları olarak belirlenen yerlerdeki tatlı sularda saptanan
yumuşakçaların cins ve tür düzeyinde tanımlaması yapılmış, Lymnaea truncatula,
Gyraulus piscinarum, Ancylus fluviatilis, Physella acuta, Planorbis intermixtus,
Potamopyrgus antipodarum, Radix labiata, Valvata piscinalis türleri saptanmıştır.
Cins ve tür tayini yapılan yumuşakçalar, trematod larval formlarının
araştırılması için toplanmış, su örneği ile laboratuvara getirilerek disekte edilmiştir.
Aynı türden oluşan yumuşakçalardan 20'şerli havuzlar oluşturularak yapılan
incelemede, Gyraulus piscinarum içerisinde Furkoserkarya (çatal kuyruklu serkarya),
Ancylus fluviatilis içinde Monostom, Gimnofallus ve Plerofoserkoz serkarya, Ancylus
fluviatilis içerisinde redi larval formu, Lymnaea sp. içerisinde monostom ve
Gimnofallus serkarya, Radix labiata (Lymnaeidae) içerisinde Fasciola sp. ya ait redi
formları saptanmıştır.
Çalışma alanlarındaki bölgelerde yaşayan insanlarda ve bu bölgelerde otlayan
sığırlarda fasiyoloz varlığını araştırmak için, hayvancılık yapan toplam 125 insandan
ve 251 sığırdan dışkı örnekleri toplanmıştır. Toplanan örnekler ilk olarak direkt
inceleme ve tuzlu suda yüzdürme yöntemi ile incelenmiş, daha sonra F. hepatica kopro
antijenlerinin ELISA ile saptanması amacıyla, kullanılıncaya kadar -20 derecede
saklanmıştır. Çalışmada, tamamı erkek olan 125 kişiden alınan dışkı örneğinde ELISA
yöntemiyle F. hepatica kopro antijenleri saptanmamıştır. İncelenen 251 sığır dışkı
örneğinden 37'si (% 14,7) direkt inceleme yöntemiyle, 45'i (% 17,9) ise ELISA
yöntemiyle pozitif olarak saptanmıştır. Direkt incelemede pozitif bulunan tüm
örnekler ELISA yöntemiyle de pozitif saptanırken, ELISA ile pozitif saptanan 8
örnek, direkt incelemede negatif bulunmuştur. Sığırlarda, F. hepatica görülme durumu
cinsiyet açısından istatistiksel olarak karşılaştırıldığında aradaki fark anlamlı
bulunmuştur (p<0.05).
Tek sağlık yaklaşımı model alınıp, buna yönelik planlanan bu çalışma ile,
Ankara ilinde geniş bir alanda, trematod hastalıklarının en önemli zincir halkası olan
v
tatlı su yumuşakçaları, cins ve tür düzeyinde saptanmış olup, yer ve yoğunluk tespiti
yapılarak bölgenin risk durumu ilk kez ortaya konulmuştur. Lymneaidae ailesinde yer
alan yumuşakçalarda hem insan hem de hayvanlar için potansiyel tehdit oluşturan
trematod larval dönemleri saptanarak yeni bilgiler ortaya konulmuştur. Ara konakların
bulunduğu bölgelerde yaşayan, insanlarda ve hayvanlarda fasiyoloz görülme durumu
araştırılarak hastalığın dağılımının anlaşılması ve farkındalık oluşturulması
hedeflenmiş, yeni bilgiler literatüre kazandırılmıştır.
vi
Anahtar kelimeler: ELISA; Fasciola hepatica; Lymnaea sp.; Serker; Sığır; Tek
Sağlık

Abstract:
Trematodes are a group of parasites within the Platyhelminthes phylum that are
significant for human and animal health. In this class of parasites, the first intermediate
host is always a freshwater gastropod. Fasciola hepatica is a trematode that affects
humans, domestic and wild animals and has a global distribution responsible for
various diseases and production losses. The diagnosis of the vector-borne disease,
Fasciolosis, is typically conducted by examining the parasite's eggs in feces. The
earliest diagnosis through direct examination is possible approximately 10-12 weeks
after the parasite's ingestion. Therefore, alternative immunological methods have been
developed for early diagnosis. Among these methods, ELISA, which detects parasite
antigens in feces, is widely preferred nowadays due to its ability to detect the parasite
in its early stages, its practical and easy application, and its high specificity.
In our study, a total of 138 aquatic regions, including three natural lakes, seven
reservoir lakes, two rivers, four streams, and 118 brooks, as well as four ponds, within
the boundaries of Ankara province, were selected as preliminary investigation areas to
vii
identify freshwater gastropod genera. Among these preliminary investigation areas,
eight regions were identified as study areas where members of the Lymnaea family of
gastropods were detected in freshwater. Regular water samples were collected from
these study areas every month for one year, and measurements of temperature and pH
were conducted. Additionally, mineral analysis of these water sources was performed.
In the designated study areas, the identification of freshwater gastropods was
conducted at the genus and species level. The following species were detected in
freshwater: Lymnaea truncatula, Gyraulus piscinarum, Ancylus fluviatilis, Physella
acuta, Planorbis intermixtus, Potamopyrgus antipodarum, Radix labiata, and Valvata
piscinalis.
The gastropods that underwent genus and species identification were collected
to investigate trematode larval forms. They were brought to the laboratory along with
water samples and dissected. In the examination conducted with 20 pools of the same
species, the following trematode larval forms were identified: Furcocercaria (forktailed cercaria) in Gyraulus piscinarum, Monostom, Gymnophallus, and
Pleurolophocercous cercariae in Ancylus fluviatilis, rediae larval form in Ancylus
fluviatilis, Monostom and Gymnophallus cercariae in Lymnaea sp., and Fasciola sp.
redi in Radix labiata (Lymnaeidae).
To investigate the presence of fasciolosis in humans living in the study areas
and cattle grazing in these areas, fecal samples were collected from 125 individuals
involved in animal husbandry and 251 cattle. The collected samples were examined
using direct examination and floatation in salt solution methods. Subsequently, they
were stored at -20 degrees Celsius until further analysis with ELISA to detect F.
hepatica coproantigens. Among the 125 fecal samples obtained from individuals (all
males), F. hepatica coproantigens were not detected using the ELISA method. In the
examination of the 251 cattle fecal samples, 37 (14.7%) were positive by direct
examination, and 45 (17.9%) were positive by the ELISA method. All positive samples
in direct examination were also confirmed to be positive by ELISA, while eight
samples that were positive by ELISA were negative in direct examination.
When the occurrence of F. hepatica in cattle was statistically compared based on
gender, a significant difference was found between the groups (p<0.05).

With a focus on the "One Health" approach, this study aimed to identify the
freshwater gastropods at the genus and species levels, which are the most important
links in the chain of trematode diseases in a wide area of Ankara province. By
determining the distribution and density, the risk status of the region was revealed for
the first time. Investigating trematode larval stages in Lymnaeaidae family gastropods
provided new insights into potential threats for humans and animals. Furthermore, by
exploring the occurrence of fasciolosis in regions where intermediate hosts are present,
the distribution of the disease was investigated, and awareness was raised by
contributing new information to the literature.

Key words: ELIS; Fasciola hepatica; Lymnaea sp.; Serker; Cattle; One Health