Akışkan çağda yitirilen kolektif bağlar ve köksüzlük olgusu: Genç kuşaklara özgü aidiyetin yeni içerimleri
Lost collective bonds and the phenomenon of rootlessness in the liquid age: New implications of belonging specific to young generations
Yazar: GÜLDEN ŞAHİN HATİPOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. SERDAR ÜNAL
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Sosyoloji = Sociology

Özet:
Modernleşme ile geleneksel yapı ve dolayısıyla geleneksel topluma bağlı ortak değerler, inançlar, semboller bireyi destekleme ve belirleme gücünü kaybetmiştir. Kolektif yapıların çözülme sürecine girmesi ile kimliği tanımlama noktasındaki benzerlikler yerini farklılıklara bırakmış, bütünsel ve kararlı kimliklerden daha ziyade parçalanmış kimliklerden bahsetmemiz daha mümkün hale gelmiştir. Geleneksel toplumlarda kolektiviteye bağlı tekil kimlikler, akışkan çağımızda konjonktüre bağlı çoğul nitelik kazanmıştır. Bu noktadan hareketle kimliğin kararlı referans zeminini kaybetmesinin ve kolektif oluşumlardan sıyrılmasının bireylerin yaşamları, aidiyet duyguları ve mekan deneyimleri üzerinde yarattığı etkileri anlamanın önemli olduğu düşünülmüştür. Bu çerçevede, günümüz toplumu yaşanan hızlı değişim ve dönüşümlerin etkisiyle kapsamlı ve derinlikli bir çözülüş süreci yaşamakta, yerleşik, kolektif yapıların etkinliği azalmakta ve dolayısıyla birey giderek yalnızlaşmaktadır. Bu yönde çalışma kapsamında araştırmanın örneklemini oluşturan, kökleri ile yani ailesinin memleketi ile bağı kopan, herhangi bir yere kendini ait hissetmekte zorlanan bireylerin, akışkan bir toplum içinde, aidiyet algısı ve mekan ile kurduğu ilişki, potansiyel aidiyet kaynakları, potansiyel köksüzlük duygusunun yarattığı aidiyet boşluğu, bu boşluğun nelerle ikame edildiği ve potansiyel köksüzlük duygusunun ve aidiyet ihtiyacının birey üzerindeki etkisi ampirik düzeyde anlaşılmaya çalışılmıştır. Bu kapsamda çalışmanın evreni, araştırmanın hedef kitlesinin sahip olduğu özellikler gözetilerek akışkan yaşam koşulunu en iyi yansıtan kentlerden biri olan İstanbul'un Şişli ve Kağıthane ilçeleri olarak belirlenmiştir.  Araştırma kapsamında sosyal olguları bağlı bulundukları çevre içinde anlamaya imkan veren ve anlamacı-yorumlayıcı paradigmaya dayanan nitel yöntem ile genellenebilirliğe ve sayısal verilere ulaşılmasına imkan veren nicel yöntem kullanılmıştır. Araştırma bulguları çerçevesinde, kimliğin kararlı referans zeminini kaybetmesinin ve bireyin kolektif oluşumlardan sıyrılması ile deneyimlenen köksüzlüğün bizatihi sonucu zaruri bir yalnızlık olarak deneyimlenmektedir. Yalnızlıkla betimlediğimiz bu kimlik yaşantısının içine sıkışan köksüz bireylerin potansiyel aidiyet boşluğu ve ihtiyacına yönelik ikame aidiyet arayışları ve inşaları söz konusudur. İnşa edilen bu ikame aidiyet kaynakları simbiyotik bir nitelikte olmasa da -yine akışkan yaşamın doğasına özgü- geçici olarak aidiyet ihtiyacını gidermektedir. Bir diğer deyişle her şeyin geçici bir nitelik taşıdığı akışkan yaşamda geleneksel kolektif aidiyetlerin ikame edildiği alternatif aidiyet kaynakları da bir o kadar geçici ve kırılgandırlar.

Abstract:
The emergence of modernization has led to the decline of traditional structures, resulting in the diminished influence of shared values, beliefs, and symbols on individual identity. As collective structures crumble, distinctions have taken the place of the shared traits that define identity, putting a greater emphasis on fragmented identities rather than unified and stable ones. In the fluid age we are in, the singular identities that were once associated with collectivity in traditional societies have become more diverse and varied. It is crucial to comprehend the impact of losing a stable reference point for identity and disconnecting from collective groups on individuals' lives, sense of belonging, and spatial experiences. Contemporary society is currently experiencing a thorough and profound process of dissolution as a result of its rapid and transformative impact. Established collective structures are becoming less efficient, resulting in a rise in individual isolation. The sample for this study comprises individuals who have completely disconnected from their origins, specifically their family's place of origin, and face difficulty experiencing a sense of belonging in a constantly changing society. The study aims to empirically comprehend the relationship between a person's sense of belonging and their physical environment, as well as the potential factors that contribute to a sense of belonging, the void that a potential lack of rootedness creates, the factors that fill this void, and the effects of potential rootlessness and the desire for belonging on people. The study focuses on the Şişli and Kağıthane districts of Istanbul, which are chosen as they are believed to accurately represent the characteristics of a dynamic society that align with the target audience. The research employs a combination of qualitative methodology, grounded in the interpretative paradigm, to gain insight into social phenomena within their authentic context, and quantitative methodology to derive numerical data and make generalizations. The study results suggest that lacking a permanent reference point for identification and disconnecting from collective groups might lead to a sort of essential loneliness known as rootlessness. Individuals experiencing loneliness strive to create other connections to fill the void of belonging. While these alternate sources of belonging are not symbiotic, like fluid life, they momentarily satisfy the urge for belonging. In a dynamic existence where everything is impermanent, new forms of belonging that replace traditional common belongings are also transient and delicate.