Arap dilinde özel isimler ve kültürel boyutu
Proper nouns in Arabic and their cultural dimension
Yazar: MURAT YİĞİT
Danışman: PROF. DR. MEHMET AKİF ÖZDOĞAN
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature
Dizin: Arap kültürü = Arabian culture ; Arapça = Arabic ; Dil bilgisi-isim = Grammar-noun

Özet:
İnsanoğlu varlıkları tanımak ve anlamak için onlara isimler koymuştur. Bu isimleri koyarken isim verilen varlığın durumuna göre, verilen isimler nitelik kazanmıştır. Bazı isimler ait olduğu varlığın genelini kapsarken bazıları tek bir varlığı gösterdiği için özel isim niteliği kazanmıştır. Özel isimler dışındaki isimlerde ismin anlamı ve dilsel özellikleri ağır basarken, özel isimler belirli görevler ifa eder ve müsemmânın kültürünü yansıtır. Söz varlığı bakımından isim, fiil ve harften oluşan Arap dilinde özel isimler dilin en önemli birimlerindendir. Özel isimler Arap dilinde isim çatısı altında maʻrife isimler grubuna girer. Müsemmâsının niteliği bakımından diğer maʻrife isimlerden ayrılan özel isimlerin diğer maʻrife isimlerden belirgin farkları vardır. Dolayısıyla diğer isimlerden ayrı olarak ele alınmalıdır. Diğer taraftan, tek bir varlığı işaret eden özel isimlerin, bu varlığı göstermesi bakımından dilsel özeliklerinden çok kültürel özellikleri ağır basmakta ve isim vermenin kültürel boyutu öne çıkmaktadır. İslâm kültüründe isim verme konusunda en önemli kaynak Kur'ân-ı Kerîm'dir. Kur'ân-ı Kerîm'deki sözcükler, türü ne olursa olsun özel isim olarak verilmektedir. Bu bakımdan Kur'ân-ı Kerîm'deki özel isimlerin tespit edilmesi önem arz etmektedir. Bu amaçlara binaen bu çalışmada Arap dilinde özel isimler müstakil olarak ele alınmıştır. Özel isim kavramı betimleyici olarak izah edilerek özel ismin türleri ve özellikleri belirlenmiştir. Daha sonra bu bilgiler ışığında Kur'ân-ı Kerîm'de bulunan özel isimler tespit edilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Arap Dili, İsim, Özel İsim (ʻAlem), Ad Koyma, Müsemmâ, Kültür.

Abstract:
Human beings have given names to the creatures in order to recognize and understand them. While naming, the names given according to the state of the named entity have gained qualifications. While some names cover the whole of the entity to which they belong, some have gained the characteristic of a proper noun because they indicate a single entity. While the meaning and linguistic features of the name predominate in common nouns other than proper nouns, proper nouns perform certain duties and reflect the culture of the signified. In terms of vocabulary, proper nouns in the Arabic language, which consists of nouns, verbs and letters, are among the most important units of the language. Proper nouns fall into the group of defined nouns under the umbrella of nouns in the Arabic language. Proper nouns that differ from other defined nouns in terms of the quality of their signified have distinct differences from other defined nouns. Therefore, it should be considered separately from other names. On the other hand, the cultural characteristics of the proper nouns pointing to a single entity outweigh the linguistic characteristics in terms of showing this entity, and the cultural dimension of naming comes to the fore. The most important source for naming in Islamic culture is the Qur'an. Words in the Qur'an are given as proper nouns regardless of their type. In this respect, it is important to determine the proper nouns in the Qur'an. For these purposes, in this study, proper nouns in the Arabic language are handled independently. The concept of proper noun has been explained descriptively and the types and features of proper noun have been determined. Then, in the light of these informations, the proper nouns in the Qur'an were determined.
Keywords: Arabic Language, Noun, Proper Noun (ʻAlem), Naming, Signified, Culture.