Çalışanların iş kazası ve meslek hastalıklarına yönelik hak ve sorumluluk farkındalıkları: İşyeri sosyal hizmeti modeli
Employees' awareness of rights and responsibilities regarding occupational accidents and occupational diseases: Workplace social work model
Yazar: UMUT SOLMAZ
Danışman: PROF. DR. ORHAN KOÇAK
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı / Sosyal Hizmet Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Sosyal Hizmet = Social Work ; Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations

Özet:
Çalışma, ilkel toplumlardan günümüze kadar farklı anlamlar kazanmıştır. İlkel toplumlarda bireyler yaşamlarını devam ettirmek için çalışırken, modern toplumlarda emeklerinin karşılığını almak için çalışmaktadırlar. Çalışmanın bu serüveninde çalışılan mekanlarda da değişim meydana gelmiştir. Bireyler çalışma mekanlarını formel bağlamda ilk olarak fabrikalar olarak belirlerken sonrasında işyeri, ofis gibi farklı mekanlara geçiş yapmışlardır. Sanayi Devrimi'nin ilk dönemlerinde bireylerin ağır çalışma şartlarında işlerini icra etmesi, çalışma hayatı sorunlarının gündeme gelmesine sebep olmuştur. Ağır çalışma şartlarından dolayı bireylerin iş kazası ve meslek hastalığı geçirme sıklığı artmıştır. "İnsan" odaklı endüstri ilişkileri yaklaşımlarının da artış göstermesiyle bu alandaki hak ve sorumluluk konularına vurguyu arttırmıştır. Tüm bu sebeplerden dolayı bu araştırmada, çalışanların iş kazası ve meslek hastalıklarına yönelik farkındalıklarının araştırılması amaçlanmıştır. Bu alanda ölçme aracı eksikliğinin bulunmasından dolayı araştırmada iş kazası ve meslek hastalığı farkındalığına yönelik bir ölçme aracının da geliştirilmesi çalışmadaki bir diğer amacı oluşturmaktadır. Tüm bu amaçlara istinaden çalışmada karma yöntem kullanılmış olup nitel ve nicel araştırma bulguları bir araya getirilerek işyeri sosyal hizmetine dair bir model önerisi sunulmuştur. Araştırmanın nitel verileri sonucunda bireylerin iş kazası ve meslek hastalığı farkındalıklarının düşük olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu sonuca istinaden de nitel araştırma bulgularıyla da desteklenerek literatür, mevzuatlardan elde edilen bilgilerle "İş Kazası ve Meslek Hastalıkları Farkındalığı Ölçeği" geliştirilmiştir. Ölçek ile birlikte kullanılan diğer ölçeklere istinaden iş kazası ve meslek hastalıkları farkındalığının örgütsel güveni, iş güvenliği performansını ve işgören sesliliğini arttırdığı sonucuna ulaşılmıştır. Tüm bu bulgular ışığında ulaşılan sonuçlara istinaden işyerlerinde sosyal hizmet biriminin işleyişi, meslek elemanlarının görevleri ve bu alanda nasıl bir yol izleneceğine dair çözüm önerileri getirilmiştir.

Abstract:
Work has acquired different meanings from primitive societies to the present day. In primitive societies, individuals worked to sustain their lives, while in modern societies, they work to receive compensation for their efforts. Along this journey of work, changes have also occurred in the workplaces. Initially, individuals in formal contexts identified their workplaces primarily as factories, and later transitioned to different spaces such as offices and workplaces. In the early stages of the Industrial Revolution, the heavy working conditions led to the emergence of issues in the workplace. The frequency of individuals experiencing work accidents and occupational diseases increased due to these harsh working conditions. With the increase in human-centered industrial relations approaches, emphasis has been placed on rights and responsibilities in this field. Due to all these reasons, this research aims to investigate the awareness of employees regarding work accidents and occupational diseases. Another aim of the study is to develop a measurement tool for awareness of work accidents and occupational diseases due to the lack of measurement tools in this field. Accordingly, a mixed method was used in the study, and qualitative and quantitative research findings were combined to propose a model for workplace social services. As a result of the qualitative data of the research, it was found that individuals have low awareness of work accidents and occupational diseases. Based on this result and supported by qualitative research findings, a "Work Accident and Occupational Diseases Awareness Scale" was developed using information obtained from literature and regulations. It was found that awareness of work accidents and occupational diseases, along with other scales used, increased organizational trust, job safety performance, and employee voice. Based on the results obtained in light of all these findings, solution suggestions were made regarding the functioning of the social service unit in workplaces, the duties of professional staff, and the path to be followed in this field.