Bazı önemli yerel biber çeşitlerinde haploid ve katlanmışhaploid bitkilerin elde edilmesine yönelik çalışmalar
Studies on development of haploid and doubled haploid in some important local pepper varieties
Yazar: ABDULKERİM HARİRİ
Danışman: PROF. DR. EFTAL DÜZYAMAN
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı / Sebze Yetiştirme ve Islahı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Yerel çeşitlerin ıslahında saf hatların elde edilmesi en önemli adım olup, geleneksel ıslahta bunun için harcanan zaman ve emek en önemli dezavantajlar olarak karşımıza çıkmaktadır. Buna karşın anter kültürü, biber ıslahında kısa sürede ve düşük maaliyetle %100 homozigot hatların elde edilmesinde kullanılan en başarılı tekniktir.
 Bu çalışmanın amacı, iki yerel biber çeşidinin haploid ve katlanmış haploid bitkilerini elde etmek için anter kültürü tekniğinin etkinliğini araştırmaktır. Bu çalışmada, 'Üçburun' çeşidi ve 'Qarn Al-Ghazal' çeşitleri olmak üzere 2 yerel biber genotipi kullanılmıştır. Besin ortamı olarak Dumas de Vaulx ve ark. (1981) ve Murashige ve Skoog (1962) tarafından geliştirilen ortamlar kullanımıştır. Denemelerde; farklı ortamlar, alt kültürlerin yapılıp yapılmaması, ortamın aktif kömür veya AgNO3 içerip içermemesi gibi konular test edilmiştir. Her uygulama için; iyi gelişen anter sayısı, sağlıklı ve enfekte dikilen anter, embriyo sayısı, kallus sayısı, bitki sayısı ve bitkiye dönüşüm oranlarının belirlenmesi ve hesaplanması yapılmıştır.
'Üçburun' biber genotipinde, mevcut çalışmada ortam 1 olarak adlandırılan ve 0,5 mg/l BAP, 4 mg/l NAA, %0,25 aktif kömür, 7 g/l agar, 30 g/l sukroz ve 15 mg/l AgNO3 ve pH=5.8 içeren besi ortamı %4.85 bitkiye dönüşüm oranı ile en iyi sonucu vermiştir. 'Qarn Al-Ghazal' biber genotipinde ise %2.61 bitkiye dönüşüm oranı ile en başarılı sonuçları Kinetin + 2,4-D Dumas de Vaulx içeren ortamı vermiştir. Besin ortamının %0.25 aktif kömür + 15 mg/l AgNO3 içermesi embriyo oluşumunu genotipe bağlı olarak arttırmıştır. 'Üçburun' çeşidinde alt kültür yaptıktan sonra ortam 1'dekiler hariç, elde edilen embriyoların tamamı bitkiye dönüşmüştür. Diğer faktörler göz ardı edildiğinde 'Üçburun' biber genotipi'Qarn Al-Ghazal' genotipine göre daha başarılı sonuçlar vermiştir. 
Ploidi düzeyi ile ilgili sonuçlar; elde edilen embriyolardan geliştirilen bitkilerin %88'inin haploid kromozom sayısına sahip olduğunu göstermiştir. Bu çalışmadan elde edilen sonuçlar, katlanmış haploid bitkilerin yerel biber çeşitlerinin ıslahı için potansiyel bir araç olarak kullanılabileceğini göstermektedir.

Abstract:
Obtaining pure lines is the most important step in the breeding of local varieties, and the time and effort spent in traditional breeding are the most important disadvantages. On the other hand, anther culture is the most successful technique used in pepper breeding to obtain 100% homozygous lines in a short time and at low cost.
The aim of this study is to investigate the effectiveness of anther culture technique to obtain haploid and doubled haploid plants of two local pepper cultivars. In this study, two local pepper genotypes, 'Üçburun' cultivar and 'Qarn Al-Ghazal' cultivar, were used. Dumas de Vaulx et al. (1981) and Murashige and Skoog (1962) media were used as nutrient media. In trials; different media, whether subcultures were made, whether the medium contained activated charcoal or AgNO3 were tested. For each application; The number of well-developed anthers, healthy and infected planted anthers, the number of embryos, the number of callus, the number of plants and the rates of transformation into plants were determined or calculated.
In the case of 'Üçburun' pepper genotype, the medium containing 0.5 mg/l BAP, 4 mg/l NAA, 0.25% activated charcoal, 7 g/l agar, 30 g/l sucrose and 15 mg/l AgNO3 and pH=5.8 gave the best results with a 4.85% plant conversion rate. In the case of 'Qarn Al-Ghazal' pepper genotype, the most successful results were obtained by the medium Dumas de Vaulx containing Kinetin + 2,4-D, with a 2.61% plant conversion rate. Depending on the genotype nutrient media contained 0.25% activated charcoal + 15 mg/l AgNO3 increased embryo formation. After subculturing the cultivar 'Üçburun', all of the embryos obtained, except those in medium 1, turned into plants. When other factors were ignored, 'Üçburun' pepper yielded more successful results than 'Qarn Al-Ghazal' genotype.
Results related to ploidy level; showed that 88% of the plants developed from the obtained embryos have haploid chromosome number. The results from this study show that doubled haploid plants can be used as a potential tool for breeding local pepper varieties.