Okulöncesi eğitim kurumlarına devam eden altı yaş çocuklarının prososyal davranışlarının resimli çocuk kitapları ile desteklenmesi
Enhancing six year old preschool children's prosocial behaviors by using picture books
Yazar: F. SELAY UZMEN
Danışman: PROF. DR. DUYAN MAĞDEN
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2001
Konu: Bilgi ve Belge Yönetimi = Information and Records Management ; Ev Ekonomisi = Home Economics

Özet:
Okulöncesi Eğitim Kurumlarına Devam Eden Altı Yaş Çocuklarının Prososyal Davranışlarının Resimli Çocuk Kitapları İle Desteklenmesi, Hacettepe Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Programı, Doktora Tezi, Ankara, 2001. Yapılmış olan bu çalışma, okulöncesi kurumlarına devam eden altı yaş çocuklarının prososyal davranışlardan paylaşma ve yardım etme davranışlarının, bu davranışları işleyen resimli çocuk kitapları ile desteklenip desteklenmediğini belirlemek amacıyla planlanmıştır. Deneysel bir çalışma olan araştırmanın örneklemini H.Ü. Gülveren Anaokulu, H.Ü. Beytepe Anaokulu ve özel bir okulöncesi eğitim kurumu olan Yuva Erken Başan'ya devam eden altı yaş çocukları arasından seçilen toplam kırk çocuk oluşturmuştur. Ön-test ve son-testte çocukların yardım etme davranışlarım değerlendirmek amacıyla, içinde kalem, küçük kağıtlar, ataçlar, kalemtraş olan bir kutu yere düşürülmüş ve düşürülenleri toplamak için çocukların yardım edip etmedikleri gözlenmiştir. Paylaşma davranışlarını değerlendirmek amacıyla, çocuklara beşer tane çıkartma verildikten sonra, hastanede yatan bir çocuk için istediği sayıda çıkartmayı verebileceği söylenmiş ve paylaştıkları çıkartma sayılan kaydedilmiştir. Çocukların aileleri ve eğitimcilerine, içeriğinde yardım etme ve paylaşma davranışlarını kapsayan soruların bulunduğu birer soru formu iletilmiştir. Deney ve kontrol grubu çocuklarına iki hafta boyunca sekizer tane resimli kitap okunmuştur. Deney grubu çocuklarına dördünün içeriğinde yardım etme, dördünün içeriğinde paylaşma davranışları olan resimli kitaplar okunduktan sonra, hikaye hakkında sorular sorulmuş, tartışmalar yapılmış ve çeşitli etkinlikler uygulanmıştır.VI Kontrol grubu çocuklarına prososyal davranışlardan farklı konular içeren sekiz kitap okunmuş ve hikayeler hakkında sorular sorulmuştur. Araştırmanın bulgularına göre, deney grubuna okunan kitapların çocukların yardım etme ve paylaşma davranışları üzerine etkisi olduğu, verilmiş olan eğitimin kız çocuklarının yardım etme davranışları, erkek çocukların ise paylaşma davranışları üzerinde daha etkili olduğu saptanmıştır. Yuva Erken Basan 'ya devam eden çocukların paylaşma davranışlanndaki artışın diğer okullara göre daha anlamlı olduğu görülmüştür. Aileler ile eğitimcilerin sorulara vermiş olduğu cevaplar arasında tutarlılık olmadığı, aile ve eğitimcilerin ifadeleri ile çocukların davranışları arasındaki uyumun düşük olduğu belirlenmiştir. Çocukların yardım etme ve paylaşma davranışları üzerinde anne, babaların yaşlan, öğrenim düzeyleri, mesleklerinin etkili olmadığı, çocukların kardeş sayılan, doğuş sıralan, okula devam etme sürelerinin yardım etme ve paylaşma davranışlan üzerinde etkili olmadığı saptanmıştır. Prososyal davranışlann desteklenmesi amacıyla aile üyelerinin, çocuğun çevresindeki tüm yetişkinlerin çocuğa model olması çok önemlidir. Yardım etme ve paylaşma davranışlarının sembolik modeller yardımıyla da desteklendiği bilindiği için, çocuklara hitap eden resimli çocuk kitaplannda bu davranışlan pekiştiren konulara ve karakterlere yer verilmelidir.Anahtar Sözcükler: Prososyal Davranışlar, Olumlu Sosyal Davranışlar, Okulöncesi Dönem Çocuklan, Paylaşma, Yardım Etme, Resimli Çocuk Kitaplan

Abstract:
Enhancing Six Year Old Preschool Children's Prosocial Behaviors By Using Picture Books, Hacettepe University, Health Sciences Institute, PhD. Thesis in Child Development and Education, Ankara, 2001. This research has been performed to investigate whether prosocially oriented picture books covering the topics of helping and sharing could support the related behaviors of six year old children, who attend pre-school institutions. Forty children were chosen from H.Ü. Beytepe Kindergarten, H.Ü. Gtilveren Kindergarten and a private Kindergarten, Yuva Erken Basan, to consist the sample of this experimental study. In order to evaluate helping behaviors of children at the pre-test and post-test phrase, a box full of pencils, erasers, paper-clips was dropped on the floor on purpose, and the children's reactions of helping or non-helping behaviors were observed and recorded. To evaluate the sharing behavior of children, five stickers were given to the children and asked if they wanted to share these stickers with a child who is in the hospital due to sickness. The number of stickers shared by each child was recorded. Furthermore, a form including questions on helping and sharing was distributed to families and teachers of the sampling children. Eight picture books were read to the experiment and control groups for two weeks. For the experiment group, four of the books read were on helping and four of them were based on sharing behaviors. Following the reading session, questions about stories, discussions and related activites were arranged. The books read to the control group had different topics other than prosocial behaviors, and also questions were asked about the stories in these books. According to findings of this research, the books read to the experimental group had effects on children's helping and sharing behaviors and the degree ofvııı effects was stronger on the helping behaviors of girls and sharing behaviors of boys. Sharing behaviours among the children attending to Yuva Erken Basan indicated an increase, and it is found statistically significant when compared to the increase of other schools. The answers given by families and teachers were found inconsistent when answers of the both groups were compared to each other. The behaviours depicted by answers and the actual behaviours of children were found inconsistent. The parents' age, education level, proffessions and children's number of siblings, ordinal position and amount of time they spent at school were found not effective on helping and sharing behaviors of children. In order to support prosocial behaviors of children, one important fact suggests that family members, other individuals surrounding children should be prosocial models to children. The picture books should also support helping and sharing behaviors by using related stories and characters, since such behaviors can be supported with the help of using the sembolic characters.Key Words: Prosocial Behaviors, Helping Behavior, Sharing Behavior, Preschool Children, Picture Books