Örgütsel iklim ve iş doyumu /
Yazar: A.CANAN PAKNADEL ÇETİNKANAT
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA AYDIN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1988
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Bu araştırmanın amacı, ilkokullarda görevli müdür ve öğ retmenlerin örgütsel iklime ve iş doyumlarına ilişkin al gılarının saptanması, örgütsel iklim ve iş doyumu arasın daki ilişkilerin incelenmesidir. Bu amaçla, 1) Okul müdürlerinin örgütsel iklime ilişkin algı ları ile kendi iş doyumları arasında anlamlı bir ilişki olup olmadığı, 2) öğretmenlerin örgütsel iklime ilişkin algıları ile kendi iş doyumları arasında anlamlı bir ilişki olup olmadığı, 3) Okulların örgütsel iklim tipine göre öğretmen lerin iş doyumunun anlamlı bir fark gösterip göstermediğ: 4) Müdür ve öğretmenlerin örgütsel iklime ilişkin algıları arasında anlamlı bir fark olup olmadığı, 5) Müdür ve Öğretmenlerin iş doyumlarına ilişkin algıları arasında anlamlı bir fark olup olmadığı, 6) öğretmenlerin örgütsel iklime ilişkin algıları nın kişisel değişkenlerine göre anlamlı bir fark gösteri] göstermediği, 7) öğretmenlerin iş doyumlarına ilişkin algılarını: kişisel değişkenlerine göre anlamlı bir fark gösterip gö termediği, sorularına yanıt aranmıştır. Araştırmanın bilgi toplama araçları OCDQ (Örgütsel İklim Betimleme Anketi) Form IV ve NDI (Gereksinim Kar şılanma Yetersizliği Dereceleri Anketi) 'dir. Bilgi topla ma araçları, kişisel değişkenlere ilişkin sorularla bir likte 18 ilkokuldaki müdür ve 452 öğretmene uygulanmış ; 18 (% 100) müdür ve 406 (% 89.8) öğretmenin yanıtları de ğerlendirmeye alınmıştır. Bu araştırmada elde edilen verilerin istatistiksel çözümlemeleri için; frekans ve yüzde, ortalama, standart Sapma, Korelasyon, Cluster Analizi, Bir Yönlü Varyans Analizi, t Testi, Gerçek Önemli Fark Testi teknikleri kullanılmıştır.Araştzntıada aşağıdaki sonuçlara ulaşılmıştır: 1. Müdürlerin algılarına göre, örgütsel iklimin "moral" ve "işe dönüklük" boyutları ile müdürlerin "say gınlık" ve "kendini gerçekleştirme" gereksinim alanla rındaki doyumları arasında ayrıca; örgütsel iklimin "sa mimiyet" boyutu ile müdürlerin "saygınlık" gereksinim alanındaki doyum düzeyleri arasında anlamlı bir ilişki vardır, örgütsel iklimin "çözülme", "engellenme", "uzak durma", "yakından kontrol" ve "anlayış gösterme" boyut ları ile müdürlerin "iş doyumu" arasında anlamlı bir ilişki olmadığı saptanmıştır. 2. öğretmenlerin algılarına göre, örgütsel iklimin "engellenme", "uzak durma", "yakından kontrol" boyutları ile öğretmenlerin "iş doyumu" arasında anlamlı bir iliş ki olmadığı buna karşın örgütsel iklimin "çözülme", "mo ral", "işe dönüklük" ve "anlayış gösterme" boyutlarının öğretmenlerin "iş doyumu" ile anlamlı bir ilişki göster diği saptanmıştır, örgütsel iklimin "samimiyet" boyutun daki davranışlar ile öğretmenlerin "sosyal" ve "saygın lık" gereksinim alanlarındaki doyumları arasında anlamlı bir ilişki vardır. 3. Okulların örgütsel iklim tiplerine göre, öğret menlerin iş doyumları anlamlı bir fark göstermektedir. Örgütsel iklim tipi "Açık "tan "Kapalı" iklim tipine doğ ru gittikçe, öğretmenlerin iş duyumsuzluğunun artmakta olduğu gözlenmiştir. 4. Okul müdürü ve öğretmenlerin örgütsel iklimin "engellenme", "moral" "samimiyet" ve "yakından kontrol" boyutlarına ilişkin algıları anlamlı fark göstermemekte dir. "Çözülme", "uzak durma", "işe dönüklük" ve "anlayış gösterme" boyutlarına ilişkin müdür ve öğretmenlerin al gıları arasında ise anlamlı bir fark olduğu saptanmıştır. 5. Okul müdürü ve öğretmenlerin iş doyumları ara sında anlamlı bir fark olmadığı, müdür ve öğretmenlerin özellikle "sosyal" gereksinim alanında, yüksek duyumsuz luk algıladıkları saptanmıştır. ii6. Okulların örgütsel iklimine ilişkin algılar, öğretmenlerin eğitim düzeylerine göre "moral" boyutunda? yaslarxna göre "samimiyet" boyutunda; cinsiyetlerine gö re ise "moral" ve "samimiyet" boyutlarında anlamlı fark göstermiştir. 7. îş doyumuna ilişkin algılar ise, öğretmenlerin eğitim düzeylerine, göre "güvenlik" gereksinim alanında; kıdem durumlarına göre "güvenlik", "saygınlık" ve "kendi ni gerçekleştirme" gereksinim alanlarında; cinsiyetlerine göre ise, "kendini gerçekleştirme" gereksinim alanlarında anlamlı fark göstermiştir. m

Abstract:
The aim of this study was to identify primary school principals ' and teachers ' perceptions of organizational climate and job satisfaction, and to examine relationships between organizational climate and job satisfaction* To this end, answers to the following questions were sought: 1. Is there a significant relationship between school principals ' perceptions of organizational climate and their own job satisfaction? 2. Is there a significant relationship between teachers ' perceptions of organizational climate and their own job satisfaction? 3. Is there a significant difference in teachers' job satisfaction related to the organizational climate type of their school? 4. Is there a significant difference between principals' and teachers' perceptions of organizational climate? 5. Is there a significant difference between principals' and teachers' perceptions of job satisfaction? 6. Is there a significant difference in teachers' perceptions of organizational climate related to biograph ical variables? 7. Is there a significant difference in teachers ' perceptions of job satisfaction related to biographical variables? The questionnaires used for this study were the OCDQ (Organizational Climate Description Questionnaire) Form IV, and the NDI (Need-Fulfillment Deficiency Index). The questionnaires were given, along with questions about biographical variables, to 18 principals and 452 teachers in 18 primary schools, and complete answers were obtained form 18 principals (100 %) and 406 teachers (89.8 %). Frequencies, percentages, means, standard deviations, correlations, cluster analysis, one-way analysis of variance and the Hartley Method were used for the statistical analysis of the data. ivFindings were as follows: 1. According to principals' perceptions, there is a significant relationship between the "esprit" and "thrust" dimensions of organizational climate on the one hand, and the "esteem" and "self-actualization" dimensions of principals' job satisfaction on the other. There is also a significant relationship between their perceptions of "intimacy" in organizational climate and "esteem" in job satisfaction. There is no significant relationship between "disengagement", "hindrance", "aloofness", "produc tion emphasis" or "consideration" in organizational climate, and principals' job satisfaction. 2. According to teachers 7 perceptions, there is no significant relationship between the "hindrance", "aloofness" or "production emphasis" aspects of organizational climate on the one hand, and teachers' job satisfaction on the other. In contrast, there is a significant relationship between the "disengagement", "esprit", "thrust" and "con sideration" aspects of organizational climate, and teachers' job satisfaction. There is also a relationship between "intimacy" in organizational climate and the "social" and "esteem" areas of teachers' need fulfilment. 3. There is a significant difference in teachers' job satisfaction related to the organizational climate of their school. As the climate of schools moves from the "open" type towards the "closed" type, teachers' dissat isfaction is seen to increase. 4. There is no significant difference between prin cipals ' and teachers ' respective perceptions of the "hindrance", "esprit", "intimacy" or "production emphasis" dimensions of organizational climate. A significant diffe rence was found, however, between their respective percep tions of "disengagement", "aloofness", "thrust" and "consid eration".5. There is no significant difference between prin cipals' and teachers' job satisfaction. Both groups have high levels of dissatisfaction in the "social" area of need fulfilment. 6. Significant differences emerged in teachers' perceptions of organizational climate: their perceptions of "esprit" differ according to their level of education, their perceptions of "intimacy" differ with age, and their perceptions of "esprit" and "intimacy" differ according to the sex of teachers. 7. Teachers' perceptions of job satisfaction differ significantly in the "security" area of need fulfilment according to their level of education, while there is a significant difference in perceptions of the need-fulfilment areas of "security", "esteem" and "self-actualization" related to length of service. Finally, there is a significant difference in teachers ' perceptions of the "self-actualization" area of need fulfilment, related to sex. VI