Trafik sıkışıklığı ücretlendirmesinin toplumsal kabul edilebilirliği: İstanbul örneği
Social acceptability of congestion charging: The example of Istanbul
Yazar: SETENAY ŞEVİK
Danışman: PROF. DR. LEVENT YAHYA ESER
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Maliye = Finance

Özet:
Günümüzde, büyük metropollerde trafik sıkışıklığı tartışmasız ulaşım sisteminin en önemli sorunlarından biridir. Trafik sıkışıklığı ücretlendirmesi bu önemli sorunun çözümünde öne çıkan bir
uygulamadır. İstanbul'da trafik sıkışıklığı, coğrafi, demografik ve ulaşım altyapısı gibi birçok
faktörün etkisiyle karmaşık bir sorundur. Şehirdeki nüfus yoğunluğu, göç hareketleri, turizm, hızla
artan kentleşme, bireysel araç kullanımının yaygınlaşması, altyapı eksiklikleri, ulaşım türleri
arasındaki koordinasyon problemleri, talebin yoğun saatlerde artması, toplu taşıma eksiklikleri ve
otopark sorunları gibi konular sorunun ana sebepleridir. Bu durum, sıkışıklık ücretlendirmesinin
İstanbul için de önemini vurgulamakta ve bu yöntemin gündeme gelmesine sebep olmaktadır. Fakat
bu noktada dikkatle incelenmesi gereken husus trafik sıkışıklığı ücretlendirmesinin toplumsal kabul
edilebilirliğidir. Çalışmanın amacı İstanbul özelinde sıkışıklık ücretlendirmesinin toplumsal kabul
edilebilirliğini etkileyen faktörleri belirlemektir. Böylece İstanbul'da trafik sıkışıklığının çözümünde sıkışıklık ücretlendirmesinin uygulanabilirliğini değerlendirme ve alan araştırmacıları ile politika yapıcılara özgün bilimsel veriler sunma imkânı tanıyacaktır. Bu çalışmanın özgünlüğü, toplumun görüşlerini, endişelerini ve tercihlerini anlama amacı güden bir anket çalışmasına dayanması ve İstanbul'daki sıkışıklık ücretlendirmesinin toplumsal kabul edilebilirliği hakkında geniş bir örneklem kitlesi kullanılmasıyla öne çıkmaktadır. Araştırmada, İstanbul'da yer alan 38 ilçe (Adalar hariç) için seçmen sayısı ve trafik hız ortalamaları dikkate alınarak oluşturulan trafik sıkışıklığı indekslerine göre belirlenmiş geçerli 1336 anket verisi kullanılmıştır. Verilerin analizinde IBM SPSS 23 kullanılarak parametrik olmayan (Mann-Whitney, Kruskal-Wallis ve Ki-Kare) yöntemler kullanılmıştır. Modelleme için İkili (Binary) Lojistik Regresyon Analizi yapılmıştır.
Çalışma İstanbul'da trafik sıkışıklığı ücretlendirmesinin toplumsal kabul edilebilirliğini
etkileyen faktörler tespit edilmiştir. Katılımcıların demografik özellikleri ile sıkışıklık
ücretlendirmesinin kabul edilebilirliği açısından yapılan bağımsızlık testi sonuçlarında cinsiyet, yaş, eğitim, medeni durum, çocuk sayısı ve aylık toplam hane halkı geliri değişkenlerinin kabul
edilebilirlikle ilişkili olduğu görülmüştür. İstanbul'a özgü sorunların sıkışıklık ücretlendirmesinin kabulünü etkilediği görülmüştür. Bununla birlikte alternatif ulaşım imkanının olması, geçiş ücretlerinin kim tarafından ödeneceği ve elde edilen gelirlerin öncelikli kullanım alanının sıkışıklık ücretlendirmesinin kabulünü etkilediği sonucuna varılmıştır.

Abstract:
Currently, traffic congestion is arguably one of the most significant transportation system
issues in large metropolitan areas. Congestion pricing is a prevalent solution to this significant issue. Taking into account Istanbul's population size, strategic location, and multi-directional transport structure, the increase in the number of motor vehicles has elevated the city to the top of the list of congested cities in the world. This circumstance highlights the significance of congestion pricing and places it on the agenda. This study examines Singapore, London, and Stockholm, which have successfully implemented congestion pricing, and Hong Kong, Edinburgh, and New York, where congestion pricing has been rejected. Successful implementations will guide the identification of feasible and effective strategies for evaluating the issue in Istanbul, while unsuccessful implementations will help us identify potential obstacles and understand how to surmount them.
The objective of this research is to ascertain the variables that influence the societal acceptance
of congestion charge in Istanbul. The identification of these elements will allow academics and
policymakers to assess the viability of implementing congestion pricing as a solution to traffic
congestion in Istanbul, and to draw conclusions based on empirical scientific evidence. The study
utilized 1336 genuine survey responses to analyze traffic congestion indices in Istanbul. These
indices were calculated based on the number of voters and average traffic speeds in 38 districts
(excluding Adalar). Nonparametric (Mann-Whitney, Kruskal-Wallis and Chi-Square) methods were
used to analyze the data using IBM SPSS 23.
The research conducted an analysis to determine the various elements that influence the level
of popular acceptability towards congestion pricing in Istanbul. The findings of the independence
test examining the relationship between participants' demographic characteristics and their
acceptance of congestion pricing revealed that variables such as gender, age, education, marital
status, number of children, and monthly total household income were significantly associated with
acceptability. The acceptance of congestion pricing in Istanbul is influenced by the presence of
significant issues within the city. Furthermore, it may be inferred that the acceptance of congestion pricing is influenced by factors such as the presence of alternative transportation options, the frequency of car usage during weekdays, the responsibility for toll payment, and the allocation of congestion pricing revenues.