Uluslararası ilişkilerde yapı-yapan tartışması
The agent-structure debate in international relations
Yazar: HAKAN MORÇİÇEK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ YASİN AVCI
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations

Özet:
Yapı-yapan tartışması, sosyal dünyanın ontolojisine ilişkin bir sorundan türemektedir. Bu sorun, yapı ile yapanların doğasını ve onlar arasındaki ilişkiyi sorgular. Tartışma ilk olarak sosyolojide ortaya çıkmış ve zamanla sosyal bilimlerin diğer disiplinlerine de sirayet etmiştir. Sosyal bilimlerde yapı-yapan sorununa yönelik ana hatlarıyla dört farklı yaklaşım ortaya çıkmıştır: bireycilik, yapısalcılık, yapılanmacılık ve eleştirel gerçekçilik. Tartışmanın Uluslararası İlişkiler (Uİ) disiplinine girişi 1987 gibi görece geç bir tarihte olmuştur. Bu tarih öncesinde Uİ kuramlarının yapı-yapan sorununa yönelik yaklaşımları zımni bir nitelik taşımıştır. Dolayısıyla yapı-yapan sorunu disiplinde ancak 1987 sonrasında açık bir şekilde tartışılmaya açılmıştır. Bu bağlamda, mevcut çalışmada temel olarak, yapı-yapan tartışmanın Uİ'deki seyri ve etkileri incelenmiştir. Uİ'nin ilk yıllarında yapı-yapan sorununa verilen cevaplar bireycilik ve yapısalcılık ekseninde dönmüştür. 1987 sonrasında yapı-yapan sorununun açık bir şekilde tartışılmaya başlamasıyla tartışmanın kapsamı genişlemiştir. Bu çerçevede yapılanmacılık ile eleştirel gerçekçiliğin yapı-yapan anlayışı ve sundukları çözümler disiplinde yer bulmuştur. Ayrıca, yapı-yapan tartışmasının gündemine hafıza, kimlik arayışı, hegemonya, anlatı, belirlenemezlik ve karar verilemezlik gibi kavramlar dahil edilmiştir. Yapı-yapan sorununun disiplindeki önemi, ontolojinin sorgulanması ve disiplindeki pozitivist hegemonyaya meydan okunması şeklinde tespit edilmiştir. Çalışmada yapı-yapan sorunu sayesinde Uİ kuramlarının daha sağlam ontolojik temeller atabileceği ve kuramsal açıklama gücünün arttırılabileceği sonucuna varılmıştır.

Abstract:
The agent-structure debate derives from a problem concerning the ontology of the social world. This problem questions the nature of structures and agents and the relationship between them. The debate first appeared in Sociology and then spread to other social sciences. Four main approaches to the agent-structure problem have emerged in the social sciences: individualism, structuralism, structurationism and critical realism. The debate entered the discipline of Internetional Relations (IR) relatively late, in 1987. Prior to this date, the approaches of IR theories to the agent-structure problem had a tacit character. Therefore, it was only after 1987 that the agent-structure problem was explicitly discussed in the discipline. In this context, the present study mainly examined the course and implications of the agent-structure debate in the discipline of IR. In the early years of IR, the responses to the agent-structure problem were centered around individualism and structuralism. After 1987, the scope of the debate has broadened as the structure-maker problem started to be discussed explicitly. In this framework, structurationism and critical realism's understanding of structure-making and the solutions they offer have found a place in the discipline. Moreover, concepts such as memory, the search for identity, hegemony, narrative, indeterminacy and undecidability have been added to the agenda of the agent-structure debate. The importance of the agent-structure problem in the discipline has been identified as questioning ontology and challenging positivist hegemony in the discipline. The study has concluded that the agent-structure problem can provide a more solid ontological foundation for IR theories and increase their theoretical explanatory power.