Ulusötesi sinemada göç politikalarının ve göçmen kimliklerinin temsili: Mekânsal ve toplumsal hareketlilikler, diasporik aidiyetlerin paradoksları
Representation of migration policies and immigrant identities in transnational cinema: Spatial and social mobilities, paradoxes of diasporic belongings
Yazar: EDA EVLİOĞLU GEZER
Danışman: PROF. DR. NİMET ÖNÜR
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Radyo-Televizyon = Radio and Television ; Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Aidiyet = Belonging ; Diaspora = Diaspora ; Göç politikaları = Migration  policies ; Göçler = Migrations ; Göçmenler = Emigrants ; Kimlik = Identity ; Kimlik işlevleri = Identity functions ; Sinema = Cinema

Özet:
İnsanlık tarihi kadar eski bir olgu olan göç, bugün de varlığını sürdürür.
Yaşadıkları şehri/ülkeyi zorunlu veya isteyerek terk eden insanların tek dileği daha iyi
bir yaşamdır. Genellikle ekonomik nedenlerin ön planda olduğu göç kararında savaş,
siyasi baskılar ve otoriter rejimlerin etkileri de yadsınamaz. Daha iyi bir yaşam, iş ve
gelecek için yaşadıkları şehri ya da ülkeyi terk eden/terk etmek zorunda kalan bu
insanların gittikleri yerde karşılaştıkları durumlar sıklıkla dışlanma, ötekileştirilme ve
ağır işlerde düşük ücrete sigortasız çalıştırılma şeklindedir. Diğer bir deyişle, her şeyin
daha güzel olacağı umuduyla göç etmeye karar veren bu insanlar çoğu zaman hayal
kırıklığı yaşarlar. Bugün küreselleşmenin etkisiyle göç, sınır ötesi insan hareketliliği
olarak karşımıza çıkar. İtici (çevresel, demografik, ekonomik sebepler ve savaş, ihtilal,
sıkıyönetim, otoriter yönetim biçimleri) ve çekici (iş fırsatları, siyasi özgürlükler,
yüksek gelir ve yaşam standartları) faktörlerin etkisiyle uluslararası göçte yaşanan artış,
beraberinde Avrupa ülkelerinin sınırlarında daha sıkı tedbirler almasına ve sert göç
politikaları uygulamasına yol açar. Hedef ülkelerin göç ve göçmen konusunda
uyguladığı sert politikalar ve sınırlardaki sıkı güvenlik tedbirleri özellikle düzensiz
göçmenlerin yasa dışı yollara başvurmasına ve insan kaçakçılarının ağına düşmesine
neden olur. Düzensiz göçmenleri ücreti karşılığı hedef ülkeye götürmeyi vaat eden,
geçimini bu yolla sağlayan insan kaçakçıları için zor durumdaki bu göçmenler ticari bir
metadır. Hedef ülkeye yasa dışı yollardan giriş yapma uğruna ölen, soyulan,
cinsel-fiziksel şiddete maruz kalan düzensiz göçmenler, kolluk güçleri tarafından
yakalanıp sınır dışı edilme tehlikesiyle de karşı karşıyadır. Bu da yasa dışı yollardan bir
şekilde hedef ülkeye giriş yapan insanların her an sınır dışı edilme korkusuyla sürekli
kaçak yaşaması anlamına gelir. Düzensiz göçmenlerin yanı sıra yasal yoldan hedef
ülkeye göç eden insanlar da bir dizi problemle karşılaşır. Bunlar en temelde dışlanma,
ötekileştirilme, ırkçılık, yabancı düşmanlığı (xenophobia), aidiyet, kimlik, dil, işsizlik,
uyum sağlayamama, eğitim-sağlık-barınma gibi sosyal haklardan mahrumiyet, can ve
mal güvenliklerinin olmaması, insanlıktan çıkarılma gibi sorunlardır.
Düzenli ve düzensiz göçmenlerin yaşadığı bu acılar, sorunlar bütün sanat
dallarının yanı sıra sinemanın da merkezi meselelerinden biridir. Göçmen sinemasında
göç politikalarının, göçmen kimliklerinin, mekânsal-toplumsal hareketliliklerin ve diasporik aidiyetlerin incelendiği bu tezde savaş, işsizlik, daha iyi bir yaşam gibi çeşitli
nedenlerle isteyerek veya istemeyerek göçü deneyimleyen insanlarla ilgili üretilmiş göç
filmlerinde, göçmenlerin yaşadıklarını temsil düzleminde yorumlamak amaçlanır.
Örneklem olarak belirlenen yerli/yabancı 11 filmde tespit edilen temalar niteliksel içerik
analizi yöntemi kullanılarak analiz edilmiş ve çıkarılan 19 araştırma sorusu başlıklar
haline getirilip, göçmen filmlerinde görülen görsel ve anlatısal izlekler kavramsal ve
karşılaştırmalı şekilde ortaya koyulmuştur. Ayrıca filmlerdeki göç, göçmen, yerleşikliğe
geçiş sürecinin sorunları, geride bırakılan toplumlarla devam eden aidiyet sorunları
değerlendirilerek temsillerdeki ırkçı, ayrımcı, ötekileştirici örüntüler açığa çıkarılmıştır.
Bu bağlamda, analiz edilen filmlerdeki sorunsallar ve tekrar eden temalar: Çaresizlik,
işsizlik, yaşam mücadelesi, ekmek kavgası, daha iyi bir yaşam için yasa dışı yollarla
Avrupa'ya gitmek isteyen düzensiz göçmenler, yasa dışı yollardan göçmenleri kaçıran
insan kaçakçıları, göçmenlerin bedenlerini/organlarını metalaştıran insan tacirleri,
kayıplar, acılar, yasal/yasa dışı yoldan gidilen hedef ülkede karşılaşılan sorunlar
(dışlanma, ırkçılık, devlet ırkçılığı, ötekileştirilme, yabancı düşmanlığı, kimlik, aidiyet,
sosyal haklardan mahrumiyet, işsizlik, uyum sağlayamama, dil, can ve mal güvenliğinin
olmaması gibi), geçmişe ve vatana duyulan özlem, tireli kimlik (Türk-Alman), modern
insanın sıkıntıları, yalnızlığı, bireyselliği ve bencilliği olarak tespit edilmiştir.

Abstract:
Migration, which is a phenomenon as old as the history of humanity, continues
its existence today. The only wish of people who leave the city/country they live in,
either compulsorily or voluntarily, is a better life. The effects of war, political pressures
and authoritarian regimes cannot be denied in the decision to migrate, where economic
reasons are generally at the forefront. The situations faced by these people, who left/had
to leave their city or country for a better life, job and future, are often exclusion,
marginalization and being employed in heavy jobs for low wages without insurance. In
other words, these people who decide to migrate in the hope that everything will be
better are often disappointed. Today, with the effect of globalization, migration emerges
as cross-border human mobility. The increase in international migration with the effect
of push (environmental, demographic, economic reasons and war, revolution, martial
law, authoritarian forms of government) and pull (job opportunities, political freedoms,
high income and living standards) factors causes European countries to take stricter
measures at their borders and to implement harsh immigration policies. The harsh
policies implemented by the target countries on immigration and immigrant and the
tight security measures at the borders cause especially irregular migrants to resort to
illegal ways and fall into the net of human smugglers. These immigrants are a
commodity for human smugglers who promise to take irregular immigrants to the
destination country for a fee and who make a living in this way. Irregular immigrants
who die, are robbed, and are exposed to sexual-physical violence for the sake of
illegally entering the target country also face the danger of being caught and deported
by law enforcement. This means that people who enter the target country illegally live
on the run for fear of being deported at any time. In addition to irregular migrants,
people who migrate legally to the destination country also face a series of problems.
These are basically problems such as exclusion, marginalization, racism, xenophobia,
deprivation of social rights such as education, health and shelter, belonging, identity,
language, unemployment, unadaptability, lack of security of life and property, and
dehumanization.
These sufferings and problems experienced by regular and irregular immigrants
are one of the central issues of cinema as well as all branches of art. In this thesis, in which immigration policies, immigrant identities, spatial-social movements and
diasporic belongings are examined in immigrant cinema, it is aimed to interpret the
experiences of immigrants on the level of representation in immigration films produced
about people who experience immigration willingly or unwillingly for various reasons
such as war, unemployment, and a better life. The themes identified in
11 domestic/foreign films determined as samples were analyzed using the qualitative
content analysis method, and the 19 research questions were made into titles, and the
visual and narrative themes in the immigrant films were revealed conceptually and
comparatively. In addition, the racist, discriminatory and marginalizing patterns in the
representations were revealed by evaluating the problems of immigration, immigrants,
the transition to permanent settlement, and the ongoing problems of belonging to the
societies left behind. In this context, the problematisations and recurring themes in the
films analyzed: Desperation, unemployment, struggle for survival, fight for bread,
irregular immigrants who want to go to Europe illegally for a better life, human
smugglers who smuggle immigrants illegally, human traffickers who commodify the
bodies/organs of immigrants, losses, suffering, problems (such as exclusion, racism,
state racism, marginalization, xenophobia, identity, belonging, deprivation of social
rights, unemployment, unadaptability, language, lack of security of life and property),
encountered in the destination country arrived through the legal/illegal route, longing
for the past and homeland, hyphenated identity (Turkey-German), modern man's
troubles, loneliness, individuality and selfishness.