Özel gereksinimi olan kardeşe sahip okul öncesi dönemdeki çocukların kardeş ilişkileri ve sosyal uyum becerileri
Comparison of the sibling relationships and social adaptation skills of children with special needs sibling
Yazar: SELİN ARICI
European University of Lefke / Yurtdışı Enstitü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırma özel gereksinimi olan kardeşe sahip, 3-6 yaş (36-72 ay) aralığında bulunan
olağan gelişimi olan çocukların kardeş ilişkileri ve sosyal gelişimlerini değerlendirmek
ve kardeş ilişkilerinde etkili olabilecek değişkenleri incelemek amacıyla yapılmıştır.
Araştırma nicel araştırma desenlerinden ilişkisel tarama modelinde tasarlanmıştır.
Çalışma gurubunu Ankara Altındağ, Pursaklar, Çankaya ilçelerinde özel eğitim ve
rehabilitasyon merkezlerine devam eden farklı engel türlerinden tanısı olan kardeşe
sahip olağan gelişim özellikleri gösteren 3-6 yaş aralığındaki 60 çocuğun anneleri
oluşturmaktadır. Araştırmada, Schaeffer-Edgerton (1979) ve Mc Hale et al., (1986)
tarafından geliştirilen, Ahmetoğlu ve Aral tarafından Türkçe uyarlaması yapılan
Schaeffer Kardeş Davranışlarını Değerlendirme Ölçeği'nin anne formu, Ömeroğlu ve
arkadaşları (2014) tarafından geliştirilen ve Türkiye norm çalışması yapılan "Okul
Öncesi Sosyal Beceri Değerlendirme Ölçeği (OSBED)" nin anne- baba formu
kullanılmıştır. Kardeşlere yönelik bazı demografik özellikler araştırmacı tarafından
geliştirilen 'Demografik Bilgi Formu' ile toplanmıştır. Verilerin analizinde SPSS 22.0
kullanılmıştır.
Araştırma sonucunda; olağan gelişimi olan çocuğun yaşı ve cinsiyeti, kardeşlerin aynı
cinsiyetten olma durumu kardeş ilişkileri açısından anlamlı bir fark yaratmazken
(p>0,05); kardeşler arasındaki yaş farkı ve özel gereksinimi olan çocuğun engel türü
değişkeni açısından anlamlı farklılaşma gözlemlenmiştir (p< .05). Kardeşlerin yaş farkı
ii
değişkeni açısından alt boyutlardan nazik olma ve uzak durma çekinme boyutları olağan
gelişimi olan çocuğun kardeş ilişkileri açısından anlamlı farklılaşma gözlemlenmiştir (p< .05).
Özel gereksinimi olan çocuğun engel türü değişkeni açısından empati alt boyutunda down
sendromu engeline sahip çocukların kardeşleri adına anlamlı bir farklılaşma
gözlemlenmiştir(p<.05). 3 ve 5 yaş çocukların sosyal gelişim puan ortalamalarının
yüzdelik norm dilimindeki yerinin %75 ile %50, 4 yaş çocukların ise %50 ile %25
aralığında olduğu saptanmıştır. OSBED arkadaşlık becerileri ile Schaeffer Ölçeğinin
empati boyutu arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki bulunmuştur ( p<,05).
Anahtar Sözcükler: Özel Gereksinimi Olan Kardeş, Okul Öncesi Dönem Kardeş İlişkileri, Sosyal
Gelişim

Abstract:
This study was carried out to evaluate the sibling relationships and social development
of children between the ages of 3-6 (36-72 months) with special needs siblings and to
examine the variables that may be effective in sibling relationships. This study was
designed in a relational scanning model, one of the quantitative research designs. Study
group is in between the ages of 3-6 with a sibling diagnosed with different types of
disability attending special education and rehabilitation centers in Ankara Altındağ,
Pursaklar, Çankaya districts 60 children found are mothers. In thıs study using the
mother form by Schaeffer Sibling Behavior Scale developed Schaeffer-Edgerton (1979)
and Mc Hale et al. (1986) and adapted into Turkish by Ahmetoğlu and Aral has been and
ın addition, in order to evaluate the social development characteristics of the child with
normal development, the parent form of the "Preschool Social Skills Assessment Scale
(OSBED)" developed by Ömeroğlu et al. (2014) and Turkey norm study was used. The
demographic characteristics of the siblings were collected using an Information Form
developed by the researcher. SPSS 22.0 was used to analyze the data.
As a result of the research; While the age and gender of the child with normal
development and the status of siblings of the same sex do not make a significant
difference in terms of sibling relations (p>0,05); significant difference was observed in
terms of age difference between siblings and disability type of the child with special
needs (p< .05). In terms of the age difference variable of siblings, a significant difference was
observed in the sibling relations of the child with normal development in the sub-dimensions of
iv
being kind and avoiding avoidance (p< .05). In terms of the disability type variable of the child
with special needs, a significant difference was observed in the empathy sub-dimension for
siblings of children with Down syndrome disability (p<.05). It has been determined that the
average social development score of 3 and 5 year old children is between 75% and 50%
in the percentile norm, and between 50% and 25% for 4 year olds. A positive and
significant relationship was found between the OSBED friendship skills and the
empathy dimension of the Schaeffer Scale (p<.05).
Keywords: Sibling with Special Needs, Early Childhood Sibling Relationships, Social Development