Doğa temelli etkinliklerin ilkokul öğrencilerinin doğaya bağlılık ve ekolojik davranışlarına etkisinin incelenmesi
Exploring the effect of nature-based activities on primary school students' connection to nature and ecological behaviours
Yazar: SEVİM BURÇİN GÜLTEKİN
Danışman: PROF. DR. TANER ALTUN
Trabzon Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Sınıf Öğretmenliği Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Çevre eğitimi, insanoğlunun doğaya hâkim olma çabası sonucunda yol açtığı çevre bozulmasının yine kendisi tarafından giderebileceğinin anlaşılmasıyla ortaya çıkan yeni bir eğitim alanıdır. Çevresel problemlerin insan kaynaklı olması eğitimde yapılan çalışmalara yön vermiş ve insanı odağa alan araştırmalar önem kazanmıştır.
Araştırmanın amacı, doğa temelli etkinlerin ilkokul 4. sınıf öğrencilerinin doğaya bağlılık ve ekolojik davranışlarına etkisinin incelenmesidir. Araştırma sürecinde doğa temelli etkinliklerin etkisini daha iyi anlayabilmek için bir yaklaşımın zayıf yönlerini kapatmak diğer yaklaşımın güçlü yanlarını kullanabilmek amacıyla karma yöntem desenlerinden yakınsayan paralel karma yöntem tercih edilmiştir. Araştırmanın nicel kısmında zayıf deneysel desen, nitel kısmında ise özel durum yöntemi kullanılmıştır. Araştırmada ön test, son test ve kalıcılık testinde kullanılmak üzere nicel veri toplama araçları hazırlanmıştır. Bu ölçme araçlarından Doğaya Bağlılık Ölçeği uyarlanmış olup Çocuklar İçin Ekolojik Davranış Ölçeği ise araştırmacı tarafından geliştirilmiştir. Nitel veri toplama araçları ise araştırmacı alan notları, öğrenci görüşmeleri ve etkinlik değerlendirme formlarından oluşmaktadır. Araştırmacı tarafından doğa temelli etkinlikler uygulanırken alan notları tutulmuş, her etkinlik sonrası etkinlik değerlendirme formu uygulanmış ve uygulama bitiminde ise öğrencilerle yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Nicel veriler Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi ile analiz edilmiş, etki büyüklükleri Cohen's d formülü ile hesaplanmıştır. Nitel verilerin analizinde ise betimsel analiz işe koşulmuştur.
Araştırmadan elde edilen nicel ve nitel bulgular karşılaştırılmış ve sonuçlar yorumlanmıştır. Araştırma sonucunda uygulanan doğa temelli etkinliklerin ilkokul öğrencilerinin doğaya bağlılıklarını ve ekolojik davranışlarını artırdığı sonucuna ulaşılmıştır. Ulaşılan sonuçlar ışığında günümüzde insan kaynaklı çevre problemlerinin giderek artması, doğaya bağlılık ve ekolojik davranışların artırılmasında çocukluk döneminin önemli olması sebebiyle erken yaşlardan itibaren doğa eğitimi verilmesine ve ilkokul düzeyinde doğa eğitimine yönelik bir seçmeli ders olması şeklinde önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
Environmental education has emerged as a novel field in response to the realization that human activities aimed at dominating nature have led to environmental degradation. This recognition has underscored the significance of human-centered research in addressing environmental issues caused by human actions.
The purpose of this study is to explore the effect of nature-based activities on the connection to nature and ecological behaviours of 4th grade primary school students. A parallel convergent mixed method, which is a mixed method design, was chosen to achieve a comprehensive understanding of the influence of nature-based activities in the study. This approach was chosen to address the limitations of one method while leveraging the strengths of another, thus enhancing the overall research process. The quantitative aspect of the study employed a weak experimental design, while the qualitative component utilized the special case method. For quantitative data collection, tools were prepared for use in pretest, posttest, and retention test. In the suite of measurement tools used, the Connection to Nature Scale was adapted, and the researcher developed the Ecological Behaviours Scale for Children. Qualitative data collection tools consisted of researcher field notes, student interviews and activity evaluation forms. The researcher kept field notes during the implementation of nature-based activities, applied the activity evaluation form after each activity, and conducted semi-structured interviews with students at the end of the implementation. Quantitative data were analyzed with Wilcoxon Signed Rank Test and effect sizes were calculated with Cohen's d formula. Descriptive analysis was used to analyze qualitative data.
The quantitative and qualitative findings obtained from the study were compared and the results were interpreted. The results of the study showed that nature-based activities increased primary school students' connection  to nature and ecological behaviours. Based on the findings, and given the growing prevalence of human-induced environmental challenges, as well as the critical role of childhood in fostering nature connection and ecological behaviours, it is recommended that nature education be introduced early on. Additionally, there should be a dedicated elective course for nature education at the primary school level.