Türkiye Özbekleri gündelik yaşam, kimlik ve bellek (Adana ve İstanbul örneği)
The Uzbeks of Turkey daily life, identity and memory (The cases of Adana and Istanbul)
Yazar: DILFUZA ALİMOVA
Danışman: YRD. DOÇ. DR. FATMA ALTINBAŞ SARIGÜL
Yeditepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Antropoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Antropoloji = Anthropology ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Adana = Adana ; Bellek = Memory ; Göçmenler = Emigrants ; Günlük yaşam = Daily life ; Kimlik = Identity ; Kültürel kimlik = Cultural identity ; Özbekler = Uzbeks ; İstanbul = Istanbul

Özet:
Yiğirminci yüzyılın ilk yarısında "ata vatan" Türkistan'daki çalkantılardan dolayı Afganistan, Çin, Hindistan ve İran gibi komşu ülkelere kitlesel göçler yaşandı. Rusların Türkistan'ı işgal etmesi, Sovyetlerin sürdürdüğü politika ve reformlar, İkinci dünya savaşı, Rus – Afgan savaşı ve Sovyetler birliğinin yıkılmasından kaynaklanan göçler dalgalar halinde "ana vatan" Türkiye'ye de ulaştı. Aynı kuşağın birkaç aşamalı göç deneyimi yaşadığı, dede ve büyükannelerin bir ülkede, baba ve annelerin diğer ülkede, çocuk ve torunların üçüncü bir ülkede doğduğu, dolayısıyla birkaç ülke değiştirip Türkiye'de İstanbul ve Adana gibi şehirlere yerleşen Özbeklerin kültürel kimlik ve bellek gibi olgularla anlatımı bu çalışmaya konu edilmiştir. Araştırmanın amacı, İstanbul ve Adana'da yaşayan Özbeklerin kimliklerinin nasıl şekillendiği ve Özbek kültürel kimliğinin sürekliliğini sağlayan unsurların neler olduğunu incelemektir. Araştırma,  niteliksel araştırma yöntemi olan sözlü tarih ve derinlemesine görüşme, odak grup ve katılımlı gözlem gibi veri toplama teknikleri ile sürdürülmüştür. Bu yöntemler vasıtasıyla köken ve göç anlatıları, gündelik yaşam, anma etkinlikleri ve kültürel pratikler incelenmiştir. Aynı zamanda, aile, akrabalık, evlilik ve hemşerilik gibi sosyal yapı ve kurumlar da incelenip elde edilen veriler burada aktarılmıştır. Araştırma, Adana ve İstanbul'da yaşayan Özbeklerin Türk toplumuna en yumşak ve hızlı şekilde uyum sağlaması ile birlikte kültürel kimliklerini koruduklarını göstermektedir. Köken bilinci, Korbaşıları anma programı, Sümelek geleneği, gep – geştek kurumu, dil, müzik, yemek kültürü ve diğer kültürel pratikler Özbek kültürel kimliğinin aktarımı ve sürekliliğini sağlayan unsurlardır.

Anahtar kelimeler: Özbek, Türkistanlı, kültürel kimlik, bellek, Korbaşı, Sümelek, Gep – geştek.

Abstract:
In the first half of the 20th century, a wave of mass migration occurred from the 'old country' Turkistan to other neighboring countries such Afghanistan, China, India and Iran, due to the turbulences therein. These waves of mass migration, which came into existence as a result of policies and reforms of the Soviets, the World War II, the war between Russia and Afghanistan, and the collapse of the Soviet regime, found their way into 'homeland' Turkey eventually. The Uzbeks have experienced multi-staged migration in single generation, and settled in cities such as İstanbul and Adana after having moved across several countries. The scope of their journey was so diffused that, in a single generation, the grandparents were born in another country, whereas the parents were born in a country apart from that of the grandparents, and the kids and the grandchildren were born in a third separate country. In this study, the cultural identity and the lived experiences of the Uzbeks have been examined through concepts such as memory. The aim of the study is to examine what factors help to maintain the continuity of the Uzbek cultural identity and how the identities of Uzbeks, who live in İstanbul and Adana, take form. This research has been conducted through qualitative research techniques such as participatory observation, focus group, in-depth interview, and oral history. The narratives of immigration and origins, daily life, commemorative activities and cultural practices have been examined through these methods. Social structures and institutions such as family, marriage,  kinship and citizenship have been analysed as well and collected data have been presented. This study shows that the Uzbeks living in Ankara and Istanbul are preserving their cultural identity, while quickly and easily adapting to the Turkish society. Consciousness of origins, commemoration of Korbashis, tradition of Sümelek, institution of gep-geshtek, language, music, food culture and other cultural practices are among the main elements assuring the heritage and the continuity of Uzbek cultural identity.
Keywords: Uzbek, Turkistanian, cultural identity, memory, Korbashi, Sümelek, Gep – geshtek.