İşitme engelli öğrencilerin benlik kavramlarının incelenmesi /
Yazar: İRFAN ERSEK
Danışman: YRD. DOÇ. DR. GÖNÜL AKÇAMETE
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitimde Psikolojik Hizmetler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1992
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Benlik kavramı = Self concept ; Çocuklar = Children ; Özel eğitim = Special education ; İşitme engelli çocuklar = Hearing impaired children

Özet:
Bu bölümde önce araştırmanın problem, amaç, yöntem, bulgularına ve yorumlarına ilişkin özet ve sonuçlara yer verilmiş, daha sonra işitme engellilerin eğitimine, uygulamalara ve ileride bu alanda yapılabilecek araştırmalara ilişkin öneriler sunulmuştur. Özet İşitme engelli öğrencilerin benlik kavranılan ile normal işiten öğrencilerin benlik kavranılan arasındaki farkı belirlemek ve işitme engelli öğrencilerin benlik kavramlarını bazı değişkenler açısından incelemek, bu araştırmanın problemini oluşturmaktadır. Araştırmanın amacı; işitme engelli öğrencilerin benlik kavramlarını ölçeğin alt faktörlerine göre normal işiten öğrencilerle karşılaştırmaktır. Ayrıca işitme engelli öğrencilerin benlik kavramlarının eğitim ortamlarına, cinsiyetine, işitme kaybının derece sine, işitme kaybının başlangıç yaşına, sözel iletişim düzeylerine ve akademik basanlarına göre farklılaşıp farklılaşmadıkların saptamaktır. İlgili literatürde, işitme engelli öğrencilerin benlik kavramlarının, normal işiten öğrencilerden olumsuz olduğunu ve birçok değişkenin etkilediğini ortaya koymaktadır. İşitme engelli öğrencilerin benlik kavramlarını aile, ailenin sosyo-kültürel ve ekonomik düzeyi, arkadaş ve öğretmen gibi önemli kişilerin yanısıra eğitim ortamı, cinsiyeti, işitme kaybının derecesi, işitme kaybını başlangıç yaşı., sözel iletişim düzeyleri ile akademik 8283 başarıları da etkilemektedir. Bu değişkenlerin işitme engellilerin benlik kavramına etkisinin değişik yön ve düzeylerde olduğu araştırma bulgularından anlaşılmaktadır. Araştırma grubunu 1990-1991 öğretim yılında Ankara ili merkezindeki ilkokulların ve Ankara İşitme Engelliler Okulu'nun 5. sınıflarında bulunan toplam 77 işitme engelli öğrenci oluşturmaktadır. Bunları karşılaştırmak amacıyla işitme engelliler özel sınıfı bulunan beş ilkokulun normal işiten öğrencilerinden seçkisiz örnekleme ile seçilen 77 son sınıf öğrencisi alınmıştır. Araştırma için Bilgi Fişi geliştirilmiştir. Ayrıca Piers-Harris Benlik Kavramı Ölçeği kullanılmıştır. Veriler araştırma modeline uygun olarak; öğrencilerin niteliklerine ilişkin olanları yüzdeliklerle, işitme engelli ve normal işiten öğrencilerin benlik kavramı faktörlerinde kendilerini betimlemeleri ve işitme engelli öğrencilerin cinsiyeti, işitme kaybının derecesi, işitme kaybının başlangıç yaşı, akademik basan değişkenlerine göre karşılaştırmak için t testi kullanılarak çözümlenmiştir. Eğitim ortamı ve sözel iletişim düzeylerinde ise önce varyans analizi yapılmış, gruplararası farklılıklardan anlamlı bulunanlara t testi uygulanmıştır. Araştırmanın amacına yönelik toplanan veriler yukarıda belirtilen istatiksel yöntemlerle işlendiğinde ortaya çıkan bulguların genel çizgileri şunlardır: Araştırma grubundaki işitme engelli öğrencilerin; onda dokuzunun il merkezinde oturdukları, kızların oranının erkeklerden az olduğu, yaşlarının 10-17 arasında değiştiği ve ortalamasının 12.5 olduğu, işitme kaybının derecesine göre üçte birinin ağır işiten, geriye kalanlarının sağır olduğu, işitme kaybının başlangıç yaşına göre dörtte üçünün doğumdan 5 yaşına kadar, diğerlerinin 5 yaş ve sonrasında işitme engelli olduğu, büyük çoğunluğunda engelin nedeninin bilindiği ve ilk sırayı kalıtımın, ikincisini genel hastalıkların aldığı, büyük 84 çoğunluğunun okula gelmeden önce işitme eğitimini almadığı, üçte ikisininde işitme aracının olduğu, büyük çoğunluğunun anne ve babasının işitmesinin normal olduğu, sözel iletişim becerilerine göre yaklaşık yarısının orta grubu, diğer yarısının düşük ve yüksek grupları oluşturduğu, Türkçe akademik başarısının yaklaşık üçte birinin orta, diğerlerinin yüksek olduğu, Matematik akademik başarısının yaklaşık üçte birinin orta, diğerlerinin yüksek olduğu belirlenmiştir. Araştırma grubundaki işitme engelli öğrencilerin benlik kavramı faktörlerinde davranışlarını, zeka ve okul durumlarını, kaygılanın, gözde olmalarını ve kendilerini mutlu hissetmelerini işitenlerden daha olumsuz olarak betimledikleri, bedensel görünümlerini betimlemelerinde ise bir farkın olmadığı saptanmıştır. Araştırma grubundaki işitme engelli öğrencilerin benlik kavramlarının; eğitim ortamı bakımından normal sınıfta olanların yatılı, gündüzlü ve özel sınıfta olanlara, işitme kaybının derecesi bakımından ağır işitenlerin sağırlara, işitme kaybının başlangıç yaşı bakımından 5 yaş ve sonrasında işitme engelli olanların, doğumdan 5 yaşına kadar işitme engelli olanlara, sözel iletişim düzeyi bakımından orta grubun düşük gruba, sözel iletişim düzeyi yüksek grubun orta ve düşük gruba, Türkçe akademik başarısı yüksek grubun orta gruba göre olumlu olduğu ortaya çıkmıştır. Eğitim ortamının yatılı, gündüzlü ve özel sınıf olmasının, cinsiyetin ve Matematik akademik başarısının benlik kavramının oluşumunda bir farklılık oluşturmadığı görülmüştür. Sonuç Araştırmanın bulguları işitme engelli öğrenciler ile normal işiten öğrenciler arasında bedensel görünümlerini betimlemelerinde farklılık olmadığını fakat; işitme engelli öğrencilerin davranışlarını, zeka ve okul durumlarını, kaygılarını, gözde olmalarını ve kendilerini mutlu hissetmelerini betimlemelerinin normal işiten öğrencilere göre daha olumsuz olduğunu ortaya koymaktadır.

Abstract:
The problem of this research constitutes the determination of the difference of self concept between normal students and the students with hearing impairment and studying their self-concepts with regards to certain variables outlined below. The objective of the study is to compare the self concepts of the students with hea ring impairment with those of normal students according to the sub-factors of the scale. In addition to this study wishes to determine if the self concept manifests changes accor ding to the educational environment, sex, level of hearing imparity, the age (onset) of the heating impairments, the level of communication and academic success. The expertimental group was formed from 77 students with hearing impairment recruited during the 1990-1991 school term from the fifth grade classes of primary schools in the City of Ankara and from the fifth grade class of the Ankara School for the Deaf. For comparison, 77 normal students were recruited as the control group. Piers- Harris self inventory is used as the criteria for the research. Percantages, variance analy sis and T-tests are employed for the statistical analysis of the data. According to the findings: The hearing impaired students in the experimental group percieved themselves more negatively with regards to the self concept factors of; beha viours, intellectual and school performances, worries, popularities and their feelings of happiness. However no differences were observed in the area of perception of body ima ges. 9091 Also, it was found that students with hearing impairment in normal classrooms as oppossed to dormitory, daytime, and special classroom students; hard of hearing as op- possed to deaf students; students with impairment starting at the age of 5 or after as op possed to loss of healing from birth to the age of five; and the students' level of commu nication and with increased Turkish academic achievement, the self concept also increased. It was also found that difference between the conditions of the educational en vironment in dormitory, daytime or special classroom schools; and that gender and mat hematical academic performance did not seem to lead to any difference in the formation of self concept.