İşitme kayıplı çocuklarda iaü işitme, denge, dil ve konuşma becerileri için ebeveyn farkındalık tarama ölçeği (İDKEFÖ)'nin geliştirilmesi: Bir geçerlik ve güvenirlik çalışması
Development of the iau parent awareness screening scale for hearing, balance, language and speech skills of children with hearing loss: A validity and reliability study
Yazar: ÇAĞLA TÜRK
Danışman: PROF. DR. BAHRİYE ÖZLEM KONUKSEVEN
İstanbul Aydın Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Odyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Kulak Burun ve Boğaz = Otorhinolaryngology (Ear-Nose-Throat)
Dizin: Ana-baba = Parents ; Denge = Equilibrium ; Dil becerileri = Language skills ; Farkındalık = Awareness ; Güvenilirlik ve geçerlilik = Reproducibility of results ; Konuşma becerisi = Speaking skills ; Postural denge = Postural balance ; Çocuklar = Children ; Ölçekler = Scales ; İşitme kaybı = Hearing loss

Özet:
İşitme kayıplı çocukların gelişimi için ebeveynlerinin farkındalık düzeyinin geçerli ve güvenilir bir ölçekle belirlenmesi, ailenin çocukları için yönlendirilmesinde ve farkındalığın oluşturulmasında önemli bir katkı sağlayacaktır. Bu bağlamda bu tez çalışmasında; "İşitme Kayıplı Çocuklarda İAÜ İşitme, Denge, Dil ve Konuşma Becerileri için Ebeveyn Farkındalık Tarama Ölçeği (İDKEFÖ)"nin geliştirilmesi ve ölçeğin geçerlik ve güvenirlik çalışmasının yapılması amaçlanmıştır. Çalışmaya 3-12 yaş arası işitme kayıplı, işitme cihazı ve/veya koklear implant kullanıcısı çocukların ebeveynlerinden oluşan 174 birey dahil edilmiştir. Çalışmanın ilk aşamasında literatürden faydalanılarak işitme, denge, dil ve konuşmaya dair ölçülecek kavramlar belirlenmiştir. Madde havuzu oluşturularak 30 maddelik ölçek taslağı, içerik (kapsam) geçerliğini belirlemek için 10 uzmanın görüşüne sunulmuş ve Davis tekniği uygulanmıştır. Pilot uygulama yapılarak madde analizleri tamamlanmış ve esas uygulama için 25 ölçek maddesi belirlenmiştir. Örneklem grubuna esas uygulama yapılmış, madde analizleri, geçerlik ve güvenirlik analizleri tamamlanarak ölçeğe son hali verilmiştir. Ebeveynlere "Kişisel Bilgi Formu" ve "Ölçek Taslağı" çevrimiçi form veya telefon görüşmesi yoluyla uygulanmıştır. Verilerin istatistiksel analizinde geçerlik analizleri için açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleri yapılmıştır. Güvenirlik analizleri için Cronbach Alpha katsayısı ve test-tekrar test yöntemi kullanılmıştır. Ölçek maddelerine verilen yanıtların sosyo-demografik veriler ile ilişkisi istatistiksel olarak değerlendirilmiştir. Yapılan veri analizi sonucunda geliştirilen ölçek 5 faktör (işitme, denge, dil-konuşma, ebeveyn desteği ve belirtileri fark etme) ve 21 maddeden oluşmuştur. Açımlayıcı faktör analizi sonucunda elde edilen 5 faktörlü yapı toplam varyansın %65,965'ini açıklamaktadır. Güvenirlik analizi sonucunda, ölçeğin Cronbach alfa katsayısı 0,846 olarak hesaplanmıştır, ölçek yüksek derecede güvenilirdir. Test-tekrar test güvenirliğini belirlemek için yapılan analizler sonucunda (n=68) test ve tekrar test uygulamalarından elde edilen puan ortalamaları arasında anlamlı ilişki olduğu saptanmıştır, ölçümler kararlı ve tutarlıdır (r:0,659,  p<0,05). Kruskal-Wallis testi ile yapılan karşılaştırmalar sonucunda,"Ebeveynin 1 günde çocuğuyla birlikte geçirdiği süre (saat)" değişkenine göre "Belirtileri Fark Etme" alt boyut puanları ile "Ölçek" toplam puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık bulunmuştur. (p<0,05) "Çocuğun cihazlanma yaşı (ay)" değişkeni ile "Dil – Konuşma" (r=-0,229), "İşitme" (r=-0,268), "Denge" (r=-0,228); "Ebeveyn Desteği" (r=-0,169), "Belirtileri Fark Etme" (r=-0,165) alt boyut puanları ve "Ölçek" (r=-0,312) toplam puanları arasında negatif yönlü, düşük ve zayıf düzeylerde istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmuştur (p<0,05).
Geliştirilen ölçek, ebeveynlerin çocuklarına yönelik farkındalığını belirlemede kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir ölçme aracıdır. Bu ölçek kliniklerde, çocuğun işitme, denge, dil ve konuşma değerlendirmesi için prerehabilitasyon ve postrehabilitasyon karşılaştırmalarında ebeveyn farkındalığı oluşturduğu gibi, klinisyenlere de destek olacaktır. Klinisyenler ölçeği, bir bütün olarak bu becerilere yönelik ebeveyn farkındalığı için bir tarama ölçeği olarak kullanabilir.
Anahtar Kelimeler: İşitme, Denge, Dil ve konuşma, Ebeveyn, Farkındalık

Abstract:
Determining the level of awareness of parents for the development of hearing-impaired children with a valid and reliable scale will make a significant contribution to guiding the family for their children and creating awareness. In this context, in this thesis study; it is aimed to develop the IAU Parent Awareness Screening Scale For Hearing, Balance, Language And Speech Skills of Children with Hearing Loss and to conduct validity and reliability studies of the scale. A total of 174 individuals were included in the study, consisting of parents of children with hearing loss, hearing aid and/or cochlear implant users aged 3-12 years. In the first stage of the study, the concepts to be measured about hearing, balance, language and speech were determined by using the literature. By creating an item pool, the draft of the 30-item scale was submitted to the opinion of 10 experts to determine the content (scope) validity, and Davis technique was applied. Item analyzes were completed by making a pilot application and 25 scale items were determined for the main application. The main application was made to the sample group, item analyzes, validity and reliability analyzes were completed and the scale was finalized. "Personal Information Form" and "Scale Draft" were applied to parents via online form or telephone interview. In the statistical analysis of the data, exploratory and confirmatory factor analyzes were performed for validity analysis. Cronbach Alpha coefficient and test-retest method were used for reliability analysis. The relationship between the answers given to the scale items and the socio-demographic data was statistically evaluated. The scale developed as a result of the data analysis consists of 5 factors (hearing, balance, language-speech, parental support and recognizing symptoms) and 21 items. The 5-factor structure obtained as a result of the exploratory factor analysis explains 65.965% of the total variance. As a result of the reliability analysis, the Cronbach's alpha coefficient of the scale was calculated as 0.846, and the scale is highly reliable.

As a result of the analyzes performed to determine the test-retest reliability (n=68), it was determined that there was a significant relationship between the mean scores obtained from the test and retest applications, and the measurements were stable and consistent. (r:0.659, p<0.05). As a result of the comparisons made with the Kruskal-Wallis test, a statistically significant difference was found between the "Recognition of Symptoms" sub-dimension scores and the "Scale" total scores according to the variable "Time spent by the parent with their child in 1 day (hours)". (p<0.05) With the variable of "Child's age at device (months)", a negative, at low and weak levels statistically significant correlation was found between "Language–Speech" (r=-0.229), "Hearing" (r=-0.268), "Balance" (r=-0.228) "Parental Support" (r=-0.169), "Recognizing Symptoms" (r=-0.165) sub-dimension scores and "Scale" (r=-0.312) total scores. (p<0.05).
The developed scale is a valid and reliable measurement tool that can be used to determine parents' awareness of their children. This scale will support clinicians as well as create parental awareness in prerehabilitation and postrehabilitation comparisons for the child's hearing, balance, language and speech evaluation in clinics. Clinicians can use the scale as a screening scale for parental awareness of these skills as a whole.
Keywords: Hearing, Balance, Language and speech, Parent, Awareness