Vatandaşlığın dönüşümü ve göç: Türkiye'de geçici koruma altındaki Suriyelilerin istisnai Türk vatandaşlıklarına yönelik siyasi partilerin politika ve yaklaşımları
Transformation of citizenship and migration: Policies and approaches of political parties towards the exceptional Turkish citizenship of Syrians under temporary protection in Turkey
Yazar: RECEP YİĞİT
Danışman: DOÇ. DR. ERKAN DOĞAN
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: Müktesep vatandaşlık = Acquisition of citizenship ; Türk vatandaşlığı = Turkish citizenship ; Uluslararası göç = International migration ; Zorunlu göç = Forced emigration

Özet:
Vatandaşlık, devletin en önemli unsuru olan insan ile kurulan bağ ve bir topluluğa ait olmayı belirten sosyo politik bir kimlik biçimidir. Vatandaşlığın hukuki ve nesnel bir statü olmasının yanı sıra ulusal kimlik, milliyet veya bir ulusun üyesi olmak şeklinde subjektif vurguları bulunmaktadır. Dinamik ve soyut bir kavram olan vatandaşlık, sosyal özdeşleşme, aidiyet, dayanışma, ortak tarih ve kültür gibi moral değerleri içermektedir. Tarihsel süreç içinde toplumlar birçok ekonomik, siyasal ve sosyal gelişme yaşamaktadırlar. Bu gelişmelere bağlı olarak vatandaşlık kavramı da teorik ve pratik dönüşümlere uğramıştır. Bu dönüşümdeki önemli faktörlerden birisi de küreselleşmeyle birlikte ulusal sınırların etkisizleşmesi ve birçok farklı nedenle artan uluslararası göçlerdir. Uluslarararası göçler, ulus devletlerin çekirdek bir alan olarak benimsedikleri ve korumaya çalıştıkları ulusal vatandaşlık rejimlerini aşındırmakta ve klasik vatandaşlık anlayışındaki paradigmanın dönüşmesine neden olmaktadır.
Türkiye'de cumhuriyet sonrası ulus devlet temelinde inşa edilen ve milli kimliğe vurgu yapan ulusal vatandaşlık anlayışı da zaman içinde uluslararası göç hareketleriyle birlikte bu dönüşümü yaşamaktadır. Bulunduğu konum itibariyle tarih boyunca uluslararası göçlere maruz kalan Türkiye, özellikle 2011 yılı sonrası Suriye'de yaşanan iç savaş ile birlikte yoğun kitlesel göçlere maruz kalmıştır. Türkiye, uyguladığı açık kapı politikasıyla kısa süre içinde sayıları milyonları bulan Suriyeli sığınmacıya geçici koruma statüsü vererek hukuki güvence sağlamıştır. Türkiye'ye sığınan Suriyeli sığınmacılardan nitelikli olanların 2016 yılı sonrasında istisnai Türk vatandaşlığına kabul edileceği konusu ise kamuoyunda birçok tartışmayı beraberinde getirmiştir.
Bu tez çalışmasında, Türkiye'de geçici koruma altındaki Suriyelilerin istisnai Türk vatandaşlığı konusu siyasi partilerin politika ve yaklaşımları açısından irdelenecektir.  Vatandaşlık kavramının dönüşümü ve göç bağlamında incelenen literatür, Türkiye'de cumhuriyet sonrası oluşturulan Türk vatandaşlığının hukuki, siyasi, sosyal ve tarihsel kaynaklarını ve dönüşüm noktalarını içermektedir. Nitel bir araştırma olan çalışmada, Türkiye'de başta iktidar partisi olmak üzere siyasi partilerin Suriyeli sığınmacıların istisnai Türk vatandaşlığına yönelik politika ve görüşleri söylem analizi ile incelenecektir. Çalışmada söylem analizini ve amprik verileri desteklemek adına siyasi parti yetkilileriyle yarı yapılandırılmış mülakatlar gerçekleştirilmiştir.

Abstract:
Citizenship, a form of socio-political identity, signifies the bond established with people, an essential element of the state, and belonging to a community. In addition to being a legal and objective status, citizenship has subjective emphasis, such as national identity, nationality, or being a nation member. Citizenship, a dynamic and abstract concept, encompasses moral values such as social identification, belonging, solidarity, shared history and culture. Societies have experienced numerous economic, political, and social developments throughout history. These developments have influenced the concept of citizenship, leading to theoretical and practical transformations. One of the crucial factors in this transformation is the ineffectiveness of national borders with globalisation and the increasing international migration for various reasons. International migrations deteriorate the national citizenship regimes that nation-states have adopted and tried to protect as a core area and cause the transformation of the paradigm in the classical understanding of citizenship.
The understanding of national citizenship, which was constructed based on the nation-state after the establishment of the republic in Turkey and emphasised national identity, is also undergoing this transformation over time, in tandem with international migration movements. Turkey, which has been exposed to international migration throughout history due to its location, has been exposed to significant mass migration, particularly with the onset of civil war in Syria after 2011. With its open-door policy, Turkey has provided legal assurance by granting temporary protection status to Syrian refugees, whose number reached millions in a short time. The debate over whether qualified Syrian refugees who sought refuge in Turkey would be eligible for Turkish citizenship after 2016 has sparked numerous public discussions.
The study will examine the exceptional Turkish citizenship of Syrians under temporary protection in Turkey in terms of the policies and approaches of political parties. The literature review on the transformation of the concept of citizenship and migration includes legal, political, social, and historical sources and transformation points of Turkish citizenship created after the establishment of the republic in Turkey. In this qualitative research, the policies and opinions of political parties in Turkey, particularly of the ruling party, regarding the exceptional Turkish citizenship of Syrian refugees, will be examined through discourse analysis. The study conducted semi-structured interviews with the political parties' officials to support discourse analysis and empirical data.