Çoruh nehri havzasına bağlı olur mikro havzasında kanal ve oyuntu erozyonuyla gerçekleşen toprak kaybının belirlenmesi
Determination of soil losses caused by the streambank and gully erosion in olur micro watershed within the Çoruh river basin
Yazar: BAYRAM İLHAN
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA TÜFEKÇİOĞLU
Artvin Çoruh Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering

Özet:
Ülkemizde her yıl erozyon kaynaklı milyonlarca metreküplük verimli üst toprak aşınarak ve taşınarak denizlere ve göllere ulaşmaktadır. Toprak oluşum sürecinin binlerce yıl sürdüğü düşündüğümüzde bu kaybın ne kadar önemli ve değerli olduğu anlaşılmaktadır. Su etkisi ile gerçekleşen toprak erozyonu toprağı en çok aşındıran ve verim kaybına sebep veren erozyon çeşidi olarak değerlendirilmektedir. Yüzey erozyonu ile birlikte kanal ve oyuntu erozyonları'da çok büyük şev toprak kayıplarına sebebiyet verebilir. Bu çalışmada oyuntu ve kanal erozyonu  (1. ve 2. Sınıf derelerde) ile gerçekleşen toprak kayıpları "erozyon çubuk yöntemi" kullanılarak toplamda iki yıl için Olur Mikro Havzasında ölçülmüştür.
İki yıllık çalışma süresinin ilk yılında kanal ve oyuntularda gerçekleşen ortalama erozyon miktarı 10,34 cm/yıl iken ikinci yılda 2,77 cm/yıl şeklinde gerçekleşmiş olup, iki yılın sonunda toplam erozyon miktarı 13,11 cm olarak hesaplanmıştır. Bu verilere göre 1. yılda gerçekleşen toprak kayıpları 2. yılda gerçekleşen toprak kaybına göre çok daha yüksek olduğu görülmüştür. Bunun temel sebebi havzada ilk yılda gerçekleşen 48.6 cm yağış miktarının 2. yılda görülen 34.9 cm değerine göre çok daha fazla olmasından kaynaklanmaktadır. Çalışmanın ilk yılında kanal ve oyuntularda gerçekleşen ortalama toprak kaybı 256,8 ton/km/yıl iken ikinci yılında 77,3 ton/km/yıl ve bu iki yılın ortalama ise 167,05 ton/km/yıl olarak bulunmuştur. Çalışma sahamızdaki 1. Sınıf derelerde gerçekleşen toplam erozyon miktarı 3421 (%28) ton/yıl iken 2. Sınıf derelerde ve uzunluk olarak havzada en fazla olan oyuntularda sırasıyla 1002 (%8) ve 7857 (%64) ton/yıl olarak hesaplanmıştır. Bu bağlamda havzada yapılacak toprak koruma faaliyetlerinde özellikle oyuntu derelerine daha çok dikkat edilmesi ve öncelik verilmesi büyük önem arz etmektedir.

Abstract:
In our country, every year billions of cubic meters of fertile topsoil are eroded and transported to seas and lakes due to erosion. When considering the soil formation process that takes thousands of years, it becomes very clear how important and valuable this loss is. Soil erosion caused by water is considered to be the type of erosion that erodes the soil the most and causes loss of productivity. Along with surface erosion, greater soil losses can occur due to channel and gully erosion. In this study, soil losses due to gully and channel erosion (1st and 2nd order streams) were measured in the Olur Micro Watershed for a total of two years using the "erosion pin method".
While the average amount of streambank and gully erosion in the first year of the two-year study period was 10.34 cm/yr, it was 2.77 cm/yr in the second year of the study, and at the end of the two years, the total erosion amount was calculated as 13.11 cm. According to these data set, it was seen that the soil losses in the first year were much higher than the soil losses in the second year of the study. The main reason for this is that the total amount of precipitation (48.6cm) in the first year was much higher than in the second year (34.9 cm). While the average soil losses in the streambanks and gullies in the first year of the study was 256.8 tons/km/yr, it was 77.3 tons/km/yr in the second year, and the average of these two years was 167.05 tons/km/yr. While the total amount of erosion in the 1st order streams was 3421 (28%) tons/yr, it was calculated as 1002 (8%) and 7857 (64%) tons/yr in the 2nd order streams and the gullies, respectively, with the longest length in the whole watershed. In this context, it is of great importance and priority to pay more attention to the gullies in soil conservation measures to be carried out in the Watershed.