Türkiye'de orman amenajman planlama model yazılımının geliştirilmesi
Developing and implementing a contemporary forest management planning model in Turkey
Yazar: FATİH SİVRİKAYA
Danışman: PROF. DR. SELAHATTİN KÖSE
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Orman Amenajmanı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering

Özet:
Orman ekosistemleri hakkındaki bilgi havuzunun genişlemesi, gelişen teknolojiyle birlikte konumsal bilgi sistemleri ve planlama yaklaşımlarındaki gelişmeler orman ekosisteminin modern planlama yaklaşımlarına göre planlanması gerekliliğini ortaya çıkarmıştır. Bu anlayışa göre, bilişim teknolojileri ve karar destek sistemleri planlama sürecinde kullanılması gereken en önemli araçlardır. Ancak, ülkemizde planlama sürecinde bilişim teknolojilerinden etkin olarak yararlanılmamış ve planlama ile ilgili geliştirilen bazı bilgisayar yazılımları da tablolama yapmaktan öteye gidememiştir. Bu anlamda, Ekosistem Tabanlı Çok Amaçlı Planlama'nın (ETÇAP) bir gereği olarak, planlayıcı ve uygulayıcıların orman ekosistemleri hakkında daha doğru, hızlı ve isabetli kararlar verebilmeleri için, Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS) ile uyumlu, Türkiye'de uygulanmakta olan planlama yaklaşımlarını kapsayan, bir planlama model yazılımının geliştirilmesi ve kullanılması artık kaçınılmaz hale gelmiştir.Bu çalışmada, belirtilen özellikleri taşıyan bir planlama model yazılımının hazırlanması hedeflenmiştir. Model yazılım uygulamadaki yönetmelik ve yönerge esaslarına göre hazırlanmıştır. Envanter çalışması sonucu elde edilen örnekleme alanı karneleri ve plan kapsamında üretilen/türetilen haritalar (taslak fonksiyon haritası, yaş sınıfı ve bonitet haritası gibi) CBS ile uyumlu planlama model yazılımı ile değerlendirilmiştir. Kesim planları yaş ve çap sınıfları amenajman metodlarına göre hazırlanmıştır. Model plan çıktıları harita, grafik ve belgeleme şeklinde geliştirilen raporlama modülü ile düzenlenmiştir. Planlama model yazılımı Türkçe, anlaşılabilir, kullanıcı dostu ve kullanımı kolay olacak şekilde tasarlanmış ve geliştirilmiştir.Geliştirilen planlama model yazılımının öne çıkan yenilikleri şu şekilde sıralanabilir. Model yazılım nesne tabanlı olan Delphi programlama dili ile hazırlanmıştır. ETÇAP planlama yaklaşımını da dikkate alan veri tabanı tasarımı ve kurulumu gerçekleştirilmiştir. Envanter karnelerinin otomasyonu sağlanmıştır. Bu değerlendirme ile klasik planlama yaklaşımından farklı olarak bonitete bağlı meşcere servet ve artım değerlendirmesi yapılmıştır. Planlama kapsamında CBS destekli haritalama, sorgulama ve analizler gerçekleştirilmiştir. Planların denetimini kolaylaştırmak ve etkinliğini artırmak için plan uygulama sonuçları da değerlendirilmiştir. Grafik, metin, tablo ve harita gibi plan çıktılarının otomatik hazırlanması sağlanmıştır. Sonuç olarak, geliştirilen planlama model yazılımı ile orman amenajman planları, modern bilgi teknolojileriyle donanımlı, daha hızlı, güvenilir ve güncel şekilde düzenlenecek, zaman ve emek anlamda önemli katkıları olacaktır. Teknik ormancılık uygulamalarında, bilimsel çalışmaların hazırlanmasında ve ülkemizde ormancılık eğitiminde de kullanılma imkanı bulabilecektir.

Abstract:
Advances in information technologies, development of forest management planning approaches and expansion of information pool about forest ecosystems highlighted the need for modern planning approaches for managing forests ecosystems. In this process, spatial information technologies and decision support systems have appeared to be the important tools. However, Turkish forestry has not effectively utilized the power of information technologies and decision support tools in forest management and focused only on a simple use of some computers to list and table some of the known operations. As such, it become necessary to develop a forest management decision support model based on the development of Ecosystem Based Multipurpose Planning (ETÇAP) using Geographical Information System (CBS) and advance computer programming techniques.This study aims to develop a forest management planning software enabling to embrace the features of contemporary forest management planning guidelines. The GIS compatible model can easily compile the sampling data from field inventory and map the results of plan (forest stratification, age class and site maps etc.). Harvest scheduling is conducted according to even-age and uneven-age planning methods. The reporting module of the model documents outputs as maps, graphics, tables and tabular forms. The prototype software was designed and developed in Turkish language with understandable, easy to use, and user friendly manner.The prevailing advantages of the developed planning model software can be highlighted as followings. The planning model is developed using object oriented programming language, Delphi. The model included the design and installation of data base concerning the ETÇAP planning approach. Forest management field information was automated. The sample data was assessed different from conventional sample data compilation procedure to accommodate site data along with stand information. Planning process included GIS based mapping, querying and analyzing. The result of the application of plans is also evaluated in order to facilitate and increase the efficiency of audits of plans. Plan outputs like graphics, texts, tables and maps are attained automatically. As a result, the developed planning model has contributed to the forest management process with the help of modern information technologies enabling the process to be faster, sound and timely using relatively less amount of time and labor. This planning model can be used in the implementation of contemporary forest management planning process, scientific undervalues and forestry education.