Yerel yönetimlerin yeniden işlevlendirmede kamuya katkıları müze Gazhane örneği
The contributions of the local authorities to the public in re-functionalization the case of Gazhane museum
Yazar: BİLAL OĞUZ
Danışman: DOÇ. DR. SALİH SALBACAK
Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İç Mimarlık Ana Bilim Dalı / İç Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: İç Mimari ve Dekorasyon = Interior Design and Decoration
Dizin: Büyükşehir belediyeleri = Metropolitan municipality ; Kamusal mekanlar = Public places ; Kent toplumu = Urban society ; Mimari mekan = Architectural space ; Yeniden işlevlendirme = Refunctioning ; İç mekan = Interior space ; İç mekan tasarımı = Interior design

Özet:
Mimarlık, binalar ile yapılı çevreyi tasarlama sanatı ve bilimi olarak tanımlanmaktadır. Üretilen bir yapı, inşa edildiği dönemin ihtiyaçlarına göre tasarlanıp, bu gereksinimlere cevap verebilirken gelişen zaman dilimi içerisinde teknik, teknolojik ve kullanıcı alışkanlıklarının değişmesiyle birlikte yapılar işlevlerini kaybedebilmektedir. Mimarlık, maddi kültürün bir göstergesidir. Dolayısıyla maddi kültür alanları toplumsal mirasın önemli temsilcileridir. Bu bağlamda günümüze korunarak ulaşabilen yapıların yanı sıra,  işlevini yitiren ve atıl durumda bulunan birçok yapı da toplumsal hafızanın önemli parçalarıdır.
 İşlevini yitiren yapıların, geçmiş kullanımları, plan ve cephe kurguları, iç mekânları, kullanıcılarının öyküleri, zaman, mekân ve insan etkileşiminin belgeleridir.  Bu sebeple de yapılar bir ulusun yaşadığı coğrafya üzerindeki tarihsel,  kültürel geçmişi ile gelişiminin izlerini anlatmaktadır. 
Süregelen zaman içerisinde birçok fiziksel, doğanın ve insanlığın olumsuz etkilerine maruz kalarak günümüze ulaşamamış yapılar olduğu kadar sağlamlığı ile ayakta kalarak işlevini sürdüren yapılar da bulunmaktadır. Günümüzde bazı yapılar geçmiş kullanımları ve yapı niteliği dışında ticari baskılar sebebiyle farklı işlevlerde kullanılabilmektedir. Her ne kadar yapılar değişen yaşam biçimi içerisinde farklı kullanımlar sebebiyle yeniden işlevlendirilse de döneminin bütün nitelikleri ile kültürel değerleri korunarak günümüze aktarılan örnekleri de bulunmaktadır. 
Şehirler geçmişten günümüze değişir ve gelişirler. Bu bağlamda yüzyılların kültürel birikimini barındıran ve stratejik konumu ile İstanbul, her zaman kadim medeniyetlerin önemli bir merkezi olmuştur. Dolayısıyla İstanbul günümüzde de çok katmanlı yapısı ve kültürel mirası nedeniyle, dünyanın önemli bir metropolüdür.Günümüzde İstanbul'da artan nüfusun sınırları tam olarak çizilememekle birlikte, çoğalan nüfusunun ihtiyaçlarını karşılayabilecek sosyal ve mekânsal projelere ihtiyaç duyulmaktadır. Geçmişten çok sayıda maddi kültür alanı bulunan bu şehirde korunması ve yaşatılması gereken önemli miras alanları bulunmaktadır. Bu miras alanları maddi bir öğe olmanın yanı sıra iç mekanları ile insanların gündelik deneyimlerini, ortak geçmişi ve beraber yaşanmışlığı vurgulamaktadır. 
Bu çalışmaya konu olan Hasanpaşa Gazhanesi İstanbul Kadıköy'de önemli bir kolektif bellek alanıdır. Osmanlıdan Cumhuriyete geçiş sürecinde döneminin önemli bir endüstriyel üretim merkezi olan bu yapı grubu yıllar içerisinde işlevini yitirmiş, ait olduğu semt ile bağları koparak atıl durumda bulunan bir alana dönüşmüştür. Giderek büyüyen kentlerde günümüz insanının sosyal aktivitelerini gerçekleştirmek için rekreasyon alanlarına ihtiyaç duyulmaktadır. Bu amaçla endüstriyel bir yapının sosyal belediyecilik bağlamında kentlilerin kullanımına açılması dünyadaki birçok metropolde görülen olumlu bir örnektir. Bu bağlamda İstanbul'da daha önce gerçekleştirilen olumlu örnekler bulunmaktadır. 1891 yılında inşa edilen Hasanpaşa Gazhanesi 2021 yılında İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından yeniden işlevlendirilerek halkın kullanımına açılmıştır. 
Bu çalışmada; Hasanpaşa Gazhanesinin geçmiş kullanımları ile gelişen zaman içerisindeki değişimi belgelenerek,  İstanbul Büyükşehir Belediyesinin bu değişim projesi ile alınan kararlar doğrultusunda kullanıcı mekân etkileşimi yerinde gözlemlenmiştir. Dolayısıyla Hasanpaşa Gazhanesinin, Müze Gazhaneye dönüşümünün mekân, insan ve yakın çevresiyle uyumu, sürdürülebilir bir yaşam alanına dönüşümü incelenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Tarihi Mekân, Yeniden İşlevlendirme, Hasan Paşa Gazhanesi, Müze Gazhane, Kültürel Miras Alanları

Abstract:
Architecture is defined as the art and science of designing buildings and constructed environment. While a constructed structure could be designed according to the requirements of the time period it had been built and met the requirements then in time it may lose its functions by the change of technical, technological and user habits. Architectonics is an indicator of material culture. Therefore material culture areas are important representative of the social heritage. In this respect besides the structures that can be preserved and be able to reach the present day the most of the ones which had lost its function and being idle are also the important elements of the public memory. 
  The previous functions, plan and facade set ups interiors and the stories of the residents' of the buildings that lost its functions are a documentation of time, location and human interaction. Therefore, these structures also reflect the traces of a nation's historical and cultural past and the evolution on the geography in which it lives. 
There are buildings that have been exposed to numerous environmental, physical and damaging natural events and have lost their resistance in the course of time, on the other hand there are some ancient structures that can still stand with their robustness even today. Nowadays some structures can be used for different purposes other than their previous usages and the qualification of the structure due to the commercial pressures. Although the structures were going through a re-functionalization due to the different usages in the changing way of life there are valuable examples that brings them to present day by preserving the qualities and cultural heritage values of their period. 
Cities develop and evolve from past to present. In this context Istanbul always has been an important center of the ancifent civilizations by its strategic location that harbours the cultural accumulation of the centuries. That's why Istanbul still is an important metropolis of the world due to its multi-layered structure and cultural heritage.
 Although the boundaries of the Istanbul's raising population cannot be fully drawn, there is a need for social and spatial projects that can meet the requirements of the growing population. There is important heritage sites that need to be preserved and cherished in this city that has a quite amount of material heritage sites from the past. These heritage sites, besides being a material element, are the collective memory areas that emphasize the people's daily experiences, common history and common experiences.  
The Hasanpaşa Gazhane the subject of this study, is an important collective memory area in Istanbul Kadıköy. During the transition from the Ottoman Empire to the Republic, this center, which was an important industrial production area of its period has lost its function throughout the years and has severed its connection with the district to which it belongs and has become a structure group waiting in an idle state. Recreation areas are needed in order to realize the social activities of today's people in the growing cities. The commissioning of an industrial structure to the use of urban residents in the context of municipal's social policies with this  purpose is a positive example that can be seen in many metropolises around the world. In this context, there are positive examples that have also been carried out in Istanbul. Hasanpaşa Gazhane which was built in 1891 has been went through a re-functionalization and commissioned to the public in 2021 by the Istanbul Metropolitan Municipality.
In this study, previous usages (utilization) and the transformation through the advancing time of the Hasanpaşa Gazhane is documented. Space resident interaction was observed on the spot in line with the Istanbul Metropolitan Municipality's transformation project and decisions taken. Transformation of the Hasanpaşa Gazhane to Museum Gaazhane was analyzed in terms of space human and harmony with the adjacent surrounding resulted in a sustainable habitat.
Keywords: Ancient Historical Place, Refunctioning, Hasan Pasha Gazhane, Müze Gazhane, Cultural Heritage Sites.