Giresun yöresindeki sülfürlü maden sahalarından kaynaklı ağır metal kirliliğinin ve sağlık risklerinin değerlendirilmesi
Evaluation of heavy metal contamination and health risks arising from sulphidic mine areas in the Giresun province, NE Turkey
Yazar: HATİCE KADAYIFÇI SARIKAYA
Danışman: DOÇ. DR. GÜLTEN YAYLALI ABANUZ
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Maden Yatakları ve Jeokimya Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering
Dizin: Ekolojik risk = Ecological risk ; Fındık = Hazelnut ; Heavy metal = Heavy metal ; Jeoloji = Geology ; Çevresel etki = Environmental impact

Özet:
Çalışma alanı, Doğu Karadeniz metalojenik kuşağı içinde yer alır. Bu kuşak, çok sayıda sülfürlü maden içermesi bakımından önemlidir. Bu bölgedeki madenlerin çoğu, uygun çevre yönetimi olmadan kapatılmış ve terkedilmiştir. Bu maden sahaları, metal kirliliğinin oluşabileceği ve çok miktarda ağır metalin serbest kaldığı alanlardır.
Bu çalışma, Giresun ilinde terkedilmiş Eseli (Görele), Harköy (Tirebolu) ve İsrail (Tirebolu) sülfürlü madenlerin çevresindeki ağır metal konsantrasyonlarını ve onların sağlık üzerindeki etkilerini belirlemeyi amaçlamaktadır. Bu çalışma kapsamında toprak, su, dere sedimanı ve fındık örnekleri toplanarak analiz edilmiş, herhangi bir kirliliğe maruz kalmadığı düşünülen kontrol sahası (Kovancık) ile kıyaslanarak ağır metal kirliliğine maruz kalan sahalar ortaya çıkarılmıştır. Ağır metallerin ölçülen bu konsantrasyonları, daha sonra sağlık riskine ait hesaplamada kullanılmıştır. Arsenik, Cd, Cu, Fe, Mo, Pb ve Zn'ye ait en yüksek konsantrasyonlar, maden atık sahası çevresinden toplanan su, dere sedimanı ve topraklarda bulunmuştur. Fındık örnekleri, kontrol sahasına kıyasla yüksek düzeyde Cu, Pb, Zn ve Mo içerir. Yetişkinler ve çocuklar için en yüksek sağlık riski, Eseli maden sahasında bulunmuştur. Eseli sahasında, risk düzeyine olan katkıları bakımından birincil maruziyet sulardan oral yoldan alım olup, riskin çoğu As, Cd, Pb, Cu ve Zn kontaminasyonuna bağlıdır. As elementine ait en yüksek ortalama Kanser Risk değeri, Eseli'de hesaplanmıştır. Ancak As elementi, tüm sahalarda önemli bir problem kaynağıdır.

Abstract:
The investigated area is located in Giresun province of the Black Sea region. This area is important because of including a lot of sulphidic mines. But, most of these mines were closed and abandoned without proper environment management. Therefore, it is possible that heavy metal pollution occur in this region.
This study aims at determining heavy metal concentrations in vicinity of the abandoned Eseli (Görele), Harköy (Tirebolu), İsrail (Görele) sulphidic mines and their health impact by conducting environmental measurements. The study area exposure to heavy metals such as As, Pb, Cd, Zn, Cu was evaluated by collecting and analyzing soil, water, stream sediment and hazelnut samples. Measured concentrations of the heavy metals were then used to calculate the health risk for adults and children in Eseli, Harköy, İsrail and Control areas.
The highest concentration of As, Cd, Cu, Fe, Mo, Pb and Zn was found in water, soil, stream sediment samples collected around the waste sites. The hazelnut samples have high levels of Cu, Pb, Zn and Mo elements compared to the Control area. The highest health risk in both adults and children was found in the Eseli area according to the cumulative impact of the heavy metals. In addition, Ingestion of water was the principal pathway to cause the health risk and most of the risk attributed to As, Cd, Pb, Cu and Zn contamination.