Kentsel kamusal açık alanların sosyal performansının değerlendirilmesi üzerine bir araştırma: Olbia Meydanı-Antalya
A research on the evaluation of the social performance of urban public open spaces: Olbia Square-Antalya
Yazar: MERT AKOĞLU
Danışman: PROF. DR. MURAT AKTEN
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture
Dizin: Antalya = Antalya ; Coğrafi bilgi sistemleri = Geographical information systems ; Davranış haritalama = Behavioral mapping ; Kentsel alanlar = Urban areas ; Sosyal performans = Social performance

Özet:
Bu çalışmada, kentsel kamusal açık alanların sosyal performansının değerlendirilmesi, çevresel ve fiziksel faktörlerin alan kullanımına etkileri araştırılmıştır. Bu kapsamda Antalya kent merkezi Konyaaltı Sahil Bandı üzerinde yer alan kentsel ve kamusal açık alan olarak hizmet veren Olbia Meydanı ve yakın çevresi araştırma alanı olarak seçilmiştir. 2018 yılı itibariyle hizmet vermekte olan alan kamusal erişimi olan, çoklu aktivite örgüsüne sahip, kamusal yaşamı destekleyen sosyal etkileşimi güçlü bir alan olması materyal olarak seçilmesinde etkili olmuştur. Çalışma alanı sınırları yarı-kamusal ve özel alanlar dışarıda kalacak şekilde Olbia Meydanı ve bağlantılı yakın çevresinde alan kullanımını ve aktivite desenlerini belirlemek amacıyla davranış gözlemleri yapılmıştır.  Sistematik olarak yapılan gözlemler ile alanın genel kullanımına dair durumu ortaya konulması amaçlanmıştır. Davranış gözlemlerinde cinsiyet, yaş gibi demografik özellikler ile gözlem sırasında gerçekleşen aktivite türü belirlenen gün ve zamanlarda sembol gösterimlerle manuel davranış haritaları elde edilmiştir.  Elde edilen manuel haritalar sayısallaştırılarak Coğrafi Bilgi Sistemleri veri tabanına kaydedilmiştir. Davranış haritalama yöntemi ile alan kullanımını üzerine etkili olabilecek potansiyel faktörler belirlenmeye çalışılmıştır. 
Elde edilen veriler sayısallaştırılarak Coğrafi Bilgi Sistemleri aracılığıyla alan kullanımına dair mevcut durum ortaya konulmuştur. Kullanıcı yoğunluk ve aktivite desen yoğunluk haritası ve buna bağlı olarak geliştirilen sosyal performansın değerlendirilmesinde kullanılacak haritalama yaklaşımıyla sosyal performans dinamiklerinin anlaşılması ve ileriye dönük yapılacak planlama ve tasarım çalışmalarında başarılı kamusal alan yaratma sürecinde sosyal performansın önemi vurgulanmıştır. Elde edilen veriler uygun istatistik yöntemleri kullanılarak analiz edilmiş ve elde edilen sonuçlar değerlendirilerek kentsel açık alanlarda sosyal performansı artırmaya yönelik bir yaklaşım modeli ortaya konulmuştur.
Bu çalışma sosyal etkileşimin başarılı bir kamusal alan yaratmada önemini vurgulayarak, kentsel kamusal açık alanların sosyal performansının ölçülmesinde kullanılan yöntemler ve coğrafi bilgi sistemiyle etkin entegrasyonu anlatılacaktır. Gelişen teknoloji ile veri tabanı, haritalama ve veri analizi konularında bir arayüz olarak coğrafi bilgi sistemlerinin kentsel kamusal açık alanların sosyal performansının ölçülmesinde ve iyileştirilmesi için yapılacak çalışmalarda etkin bir araç olarak kullanılacağı düşünülmektedir. 
Bu çalışmanın sonuçları, mekânları kullanması beklenen kullanıcı tipleri için kamusal alanlar tasarlamanın ve çeşitli sosyal ilişki gruplarını göz önünde bulundurmanın önemini vurgulamaktadır. Elde edilen bulguların öncelikle ülkemizde sosyal performans ile ilgili bilgi birikimine katkıda bulunması ve yapılacak benzer çalışmalara öncülük etmesi hedeflenmektedir. Geliştirilen model önerisinin diğer kentlerde yapılacak kentsel kamusal açık alanların planlama ve tasarım çalışmalarında kullanılabilmesi mümkündür. Planlama, tasarım ve uygulama aşamalarında söz sahibi olan kurum, kuruluş ve paydaşlara yol gösterici olması beklenmektedir.

Abstract:
In this study, evaluation of the social performance of urban public open spaces and the effects of environmental and physical factors on space use were investigated. In this context, Olbia Square and its immediate surroundings, which serve as an urban and public open space on the Konyaaltı Coastal Band in the city center of Antalya, have been selected as a research area. As of 2018, the area serving has been effective in choosing it as a material that has public access, has multiple activity patterns, and has a strong social interaction that supports public life. Behavioral observations were made in order to determine the use of space and activity patterns in Olbia Square and its connected immediate surroundings so that the boundaries of the study area are outside the semi-public and private areas.  With systematic observations, it is aimed to reveal the situation regarding the general use of the area. In behavioral observations, manual behavior maps were obtained with symbol representations on the days and times determined by demographic characteristics such as gender, age and the type of activity that took place during the observation.  The obtained manual maps were digitized and recorded in the Geographic Information Systems database. With the behavior mapping method, potential factors that may affect the use of space were tried to be determined. 
The obtained data were digitized and the current situation regarding the use of space through Geographic Information Systems was revealed. With the user density and activity pattern, density map and the mapping approach to be used in the evaluation of social performance developed accordingly, the importance of social performance in the process of understanding social performance dynamics and creating successful public spaces in future planning and design studies was emphasized. The obtained data were analyzed using appropriate statistical methods and the results obtained were evaluated and an approach model to increase social performance in urban open areas was revealed.
This study emphasizes the importance of social interaction in creating a successful public space, and the methods used to measure the social performance of urban public open spaces and their effective integration with the geographic information system will be explained. With the developing technology, it is thought that geographical information systems will be used as an effective tool in measuring and improving the social performance of urban public open spaces as an interface for database, mapping and data analysis.
The results of this study emphasize the importance of designing public spaces for the types of users who are expected to use spaces and considering various social relationship groups. It is aimed that the findings obtained will primarily contribute to the accumulation of knowledge about social performance in our country and lead to similar studies to be carried out. It is possible that the developed model proposal can be used in the planning and design studies of urban public open spaces to be made in other cities. It is expected to be a guide for institutions, organizations and stakeholders that have a say in the planning, design and implementation stages.