Türkiye'de 1980 sonrası dönemde dış ticaret üzerinden alınan vergilerin gelişim süreci
The improvement process of taxes taken by foreign trade in Turkey after 1980
Yazar: KADİR CAN İPEKCİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HASAN TÜRKAL
Harran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Maliye = Finance
Dizin: 1980 sonrası = After 1980 ; Ekonomi politikaları = Economic policies ; Küreselleşme = Globalization ; Maliye politikaları = Fiscal policies ; Uluslararası ticaret = International trade ; Vergi politikası = Taxation policy ; Vergiler = Taxes ; İhracat = Export ; İthalat = Import

Özet:
Dış ticaret, uluslararası sınırlar veya bölgeler arasında sermaye, mal ve hizmet alışverişidir. Birçok ülkede, gayri safi yurtiçi hasıla (GSYİH) önemli bir payını temsil eder.  Dünyanın hızla küreselleştiği günümüzde vergi politikalarında önemli değişiklikler yaşanmaktadır. Küreselleşmenin doğurduğu rekabete ayak uydurmak amacıyla devletler vergilendirme yetkilerini uluslararası ya da uluslar üstü ekonomik bütünleşmelere katılarak veya uluslararası anlaşmalar yaparak sınırlandırabilmektedirler. Ülkeler vergiyi ekonomi ve maliye politikası aracı olarak kullanmaktadırlar. 1980'lere kadar ülkeler ekonomilerinin gelişimini; ithal ikameci ve korumacı ulusal sanayiye dayandırmışlardır. Bunun gereği olarak yabancı yatırımlar için sıkı kontrol ve gümrük engelleri uygulayan politikalar benimsemişlerdir. 1980'lerin başında bu politikalar değişmiştir. Artan küreselleşme, vergileme alanında ulusal politikaların gücünü sınırlamaktadır. Türkiye'de dış ticaret vergileri, dış ticaret işlemleri esnasında, gümrük vergileri adı altında ithalat ve ihracat vergileri olarak ayrılmaktadır. Yürürlükteki gümrük mevzuatı çerçevesinde ithalat vergileri, dış ticarete konu eşyanın ithalatıyla ilgili olarak alınması gereken gümrük vergileri ve dış politikası çerçevesinde alınan vergilerden; ihracat vergileri, dış ticarete konu eşyanın ihracatıyla ilgili olarak alınması gereken gümrük vergileri ile dış ticaret politikası çerçevesinde alınan vergilerden oluşmaktadır.
Birinci bölümde dış ticaretin kavramsal çerçevesi ve dış ticarette teslim, ödeme şekilleri ve gümrük muafiyet belgeleri hakkında bilgiler verilmiştir. Bunlara ek olarak dış ticaretin Türkiye ve seçilmiş ülke ekonomileri için önemi incelemiştir. İkinci bölümde, Türkiye'de dış ticaretten alınan vergilerin özellikleri, verginin tarafları, vergilendirme süreci ve vergi türleri hakkında bilgi verilmiştir. Burada dış ticaret vergilerinin nasıl ve ne şekilde oluştuğunun anlaşılmasına olanak sağlayacaktır. Üçüncü bölümde ele alınan konu,1980 den günümüze kadar dış ticaret vergilerinin ihracat ve ithalat üzerindeki etkilerdir. Ülkemizde tarife indirimleri, ticaretin serbestleştirilmesi gibi sebeplerle gümrük vergisinin toplam vergi gelirleri içerisindeki payı oldukça düşmüş ve gümrük vergisi nicelik olarak önemini kaybetmiştir. Sonuç olarak, dış ticaret vergilerinin ülkemizde ithalat ve ihracat üzerinde etkisi olmadığı görülmüştür. 
Anahtar Kavramlar: Ekonomi Politikası, Maliye Politikası, Dış Ticaret, Dış Ticaret Vergileri, Vergi Politikaları, Küreselleşme

Abstract:
Foreign trade is exchange of capital, goods, and services across international borders or territories. In most countries, it represents a significant share of gross domestic product (GDP). At the present time, there are significant changes in tax policies as the world is rapidly globalizing. In order to keep pace with globalization, governments can restrict their taxation powers by participating in international or transnational economic integration or by making international agreements. Taxation is used as an instrument of economy and fiscal policy by countries. Until the 1980's, countries based the development of their national economies on policies of import substitution, protecting their national industrial by imposing high customs barriers and strict control of foreign investment. In the early 1980's these policies have changed. Increased globalization has limited the power of domestic policies in the area of taxation. Foreign trade policies applied in Turkey, foreign trade taxes during the foreign trade transactions are divided to the import and export taxes under the name of customs taxes. In the framework of the customs legislation in force, import duties, customs duties related to the importation of the goods subject to foreign trade and the taxes collected within the framework of foreign policy; The export duties consist of the customs duties and the taxes levied on the foreign trade policy.
In the first chapter, Information is given about the foreign trade and incoterms, basis of payment and documents for customs exemptions, the conceptual framework. Additionaly, the importance of  foreign trade between Turkey and selected countries has been examined.
In the second chapter, the characteristics of taxes on foreign trade in Turkey, parties of the tax, the way of taxation process and its types have been researched.
In the third chapter, the examined topic is the effects of  foreign trade taxes on import and export, from 1980 to today. As a result of the tariff reductions and liberalization of trade in our country, the share of customs duties in total tax revenues has fallen considerably and the customs tax has lost its importance quantitatively. To sum up, the foreign trade taxes have not got any effect on  import and export in our country, is observed.
Keywords: Economy Policy, Fiscal Policy, Foreign Trade, Foregin Trade Tax, Tax Policy, Globalisation