Engellilerde sosyalleşme ve iletişim bağlamında ibadet alanlarının ulaşılabilirliği: Hacı Hasan Camii modeli örneği
Accessibility of praying locations for the socialization of disabled in the context of communication: Hacı Hasan Mosque model
Yazar: NEBİ KILIÇARSLAN
Danışman: PROF. DR. AHMET HALUK YÜKSEL
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İletişim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Din = Religion ; Sosyoloji = Sociology ; Ulaşım = Transportation
Dizin: Camiler = Mosques ; Din sosyolojisi = Religious sociology ; Dini hayat = Religious life ; Dini yapılar = Religious buildings ; Engelli kişiler = Disabled persons ; Sosyal iletişim = Social communication ; Sosyalleşme = Socialization ; Ulaşım = Transportation ; İbadet = Worship ; İletişim = Communication

Özet:
Bu araştırmanın genel amacı Türkiye?de genel nüfusun %12?sini oluşturan yaşlı ve engellilerin ibadet alanlarına ulaşmada, dini hayata katılmalarında, sosyalleşmelerinde, günlük yaşamda iletişim kurabilmelerinde ve hayatın içinde yer almalarında en büyük sorun olan ulaşılabilirlik konusuna en çok kullanılan günlük mekanlardan cami üzerinden bir model önerisi sunmaktır. Bu amaç doğrultusunda; Eskişehir Odunpazarı İlçesi tarihi Odunpazarı bölgesı içinde yer alan Hacı Hasan Camii seçilmiştir.
Hacı Hasan Camii Selçuklular döneminde 13.yy?da mescit olarak inşa edilmiş, Matrakçı Nasuh?un kayıtlarında adı geçen 16 ibadet yerinden biridir. 19.yy?da camiye dönüştürülmüştür. Vakıflar Kütahya Bölge Müdürlüğüne bağlıdır. Eskişehir Anıtlar ve Kültür Varlıkları Kurulunca anıt eser olarak tescil edilmiştir.
Ülkemizde ulaşılabilirliğin sağlanması ile ilgili yasal mevzuat tamamlanmış fakat henüz beklenen gelişme ortaya çıkmamıştır. Avrupa ülkelerinde ibadet mekanlarının fiziksel standartlara uygunluğu zorunlu olmamasına rağmen bu konuda önemli gelişmeler sağlanmıştır. Yaşlı, engelli ve hastaların dini yaşantılarını kolaylaştıracak her türlü çalışma da en temel hakların başında gelmektedir. Ancak camilerin ulaşılabilirliği konusunda bilinen bir çalışma bulunamamıştır.
Tarihi bir yapının yenileme projeleri çerçevesinde dokusunun bozulmadan ulaşılabilir hale getirilebilmesi, bu konuda ortaya atılan mazeretleri de geçersiz kılmaktadır. Model çalışması, bütün engel gruplarına hitap etmesi, dünyada bir ilk olması ve uygulama önerileriyle gelecekte yapılacak çalışmalara da yol gösterecektir.

Anahtar kelimeler: Engelli, iletişim, ulaşılabilirlik, sosyalleşme, engelli hakkı, model.

Abstract:
The main purpose of this dissertation is to present a model of accessibilty for elderly and disabled people which are % 12 percent of the total population to increase participation to religious life, socialization within the society and performing daily life activities since mosques are the most commonly visited locations. Haci Hasan Mosque is selected as a prayer location to exercise the proposed ideas which is in the border of Old Odunpazarı Houses in the same named district.
The first records of Haci Hasan mosque was among the 16 praying locations that is mentioned at Matrakci Nasuh drawings . At the beginning, it was built as a masjeed, later on converted into a mosque at the year of 1850?s. It was the property of Kutahya Regional Directorate of Foundation and registered as a historical building.
Although all the legal obligational procedure was completed in the country for the last 10 years, there was no real development at achieving the accessibility. Developments rise slowly due to weak awareness. Praying locations in Europea and USA are not obliqued to obey the rules of accessibility, they are spending much more efforts to reach the peak access level. Accessibility is accepted as a main human right especially for elderly, disabled and sick people from the point that religion and praying makes them feel better and be a part of the society.
When examined the literature about the accessibility of praying locations in Turkey and Islamic countries unfortunately it is seen that no real work was done in any where. Mostly the difficulty and limitations at renovation are the main excuses for the lack of developments. This model work is mainly important to prove that even a historical mosque can be converted into a accessible praying locaation without disturbing the structure and become usable for all
vulnerable groups. This model is designed according to the needs of muslim prayers and include some applications and innovations used for the first time.
This model will encourage other researchers who want to put standarts for the disability subjects and become a turning point of accessibility of all praying locations.

Keywords: Disabled, communication, accessibility, socialization, disability rights, model.