Kentsel örüntünün mekânsal temsil biçimleri: Ankara örneği
Spatial representation of the urban pattern: The case of Ankara
Yazar: CANSU GÜLLER YANAR
Danışman: PROF. DR. ÇİĞDEM VAROL ÖZDEN
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Modern iletişim araçlarının yaygınlaşması ve artan altyapı imkânları gibi teknolojik gelişmeler kentlerdeki mekânsal örgütlenme biçimlerini ve gündelik yaşam pratiklerini değiştirmiştir. Yaşanan değişimlerle birlikte özellikle büyük şehirlerin, çok sayıda etkileşimi içeren ve bu etkileşimler tarafından yönlendirilen karmaşık sistem özellikleri gösterdiğine yönelik araştırmalar mekân bilimlerinin önemli ilgi odağı haline gelmiştir. Kuramsal ve uygulamalı ele alış, kentsel alanların büyüklüğünü ve dağılımını belirleyen morfolojik boyut ve kentsel alanlar arasındaki akış ve iş birliğine dayalı ilişkisel boyut olmak üzere mekânsal örüntünün iki önemli boyutunu tanımlamaktadır. Bu tezde, yerleşim sistemlerinin mekânsal örüntüsünü morfolojik ve işlevsel özellikleriyle bütüncül olarak ele alan, örüntülerin ve akışların ne tür mekânsal yapılar ürettiğini ortaya koyan hibrit bir kentsel sistem modelinin tanımlanması amaçlanmaktadır. Bu bağlamda, çalışma alanı olarak belirlenen Ankara için, Conzenci kentsel morfolojik geleneğin üç biçim bileşenini (sokak sistemi, bina sistemi, arazi kullanım örüntüsü) ve kent içi hareketliliğin mekânsal-zamansal yapısını bir arada temsil eden bütünleşik merkezilik endeksi üretilmiştir. Kentsel mekânsal örüntünün sabit olan "yerler"le değil devingen olan "akışlar"la birlikte yeniden tanımlanması, karmaşık sistemlerin dinamiklerinin yorumlanmasına, kentsel mekânsal biçimlerin ve ilişkilerin tartışılmasına, mekânsal planlama kararlarının geliştirilmesine yönelik açılımlar sağlamıştır. Elde edilen hibrit model, diğer tekil modellerin aksine mekânın farklı morfolojik ve işlevsel boyutlarını sürece dâhil ederek kapsamlı bir yaklaşım çerçevesi ortaya koymaktadır.

Abstract:
Technological developments such as the widespread use of modern communication tools and increasing infrastructure opportunities have changed the spatial organization forms and daily life practices in cities. Along with these changes, complex system features that include a large number of interactions have become the focus of interest in spatial sciences. The theoretical and practical approach identifies two important dimensions of spatial pattern: the morphological dimension, which determines the size and distribution of urban areas, and the relational dimension, which is based on the flow and cooperation between urban areas. In this thesis, it is aimed to define a new urban system model (a hybrid model that reveals the spatial structures created by patterns and flows and evaluates the morphological and functional characteristics of settlements) that comprehensively examines the spatial pattern of settlement systems through their morphological and functional characteristics. In this thesis, it is aimed to define a hybrid urban system model that holistically considers the spatial pattern of settlement systems with their morphological and functional features and reveals the spatial structures that result from these patterns and flows. In this context, an integrated centrality index was produced for Ankara, which was determined as the study area, representing the three form components of the Conzenian urban morphological tradition (street system, building system, land use pattern) and the spatio-temporal structure of urban mobility. The redefinition of urban spatial patterns not solely with static "places" but in conjunction with dynamic "flows" has provided insights into interpreting the dynamics of complex systems, discussing urban spatial forms and relationships, and enhancing the development of spatial planning decisions. Unlike other single models, the resulting hybrid model provides a comprehensive approach framework by including different morphological and functional dimensions of the space.