Yükseköğretimde bölgesel kalkınma odaklı misyonfarklılaşması ve ihtisaslaşma üzerine bir araştırma
A research on regional development-oriented missiondifferentiation and specialization in higher education
Yazar: FATMA HÜMEYRA YÜCEL
Danışman: PROF. DR. TEMEL ÇALIK
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Akademisyenler = Academicians ; Bölgesel kalkınma = Regional development ; Eğitim kurumları = Education establishments ; Eğitim yönetimi = Educational administration ; Kalkınma = Development ; Kalkınma politikaları = Development policies ; Misyon = Mission ; Yükseköğretim kurumları = Higher education institutions ; Üniversiteler = Universities

Özet:
Bu araştırmanın amacı yükseköğretimde bölgesel kalkınma odaklı misyon farklılaşması ve
ihtisaslaşmasına yönelik akademisyenlerin görüşleri doğrultusunda mevcut durumu
belirlemeye çalışmaktır. Türk yükseköğretim sisteminin ayrıcalıklı ve seçkinci bir anlayışla
yeniden kurgulanması amacı ile eğitim sisteminin bütününe yönelik çalışmalar
yapılmaktadır. Yükseköğretim Kurulu tarafından ülke öncelikleriyle dünyadaki genel
eğilimler dikkate alınarak kaliteli ve nitelikli bilgileri öne çıkarmak üzere yükseköğretimde
birtakım projeler geliştirilmekte ve uygulamaları gerçekleştirilmektedir. "Yükseköğretimde
Bölgesel Kalkınma Odaklı Misyon Farklılaşması ve İhtisaslaşması" bu projelerden biri
olarak ve özgün yönleriyle birlikte yükseköğretim sistemlerindeki yerini almaya
başlamıştır. Araştırmanın ana eksenlerini; yükseköğretimde misyon farklılaşması,
yükseköğretimde ihtisaslaşma, bölgesel kalkınma ve yükseköğretim ile yükseköğretimin
uluslararası ve ulusal ölçekteki yapılandırılması oluşturmaktadır. Araştırma nitel araştırma
yöntemine uygun olarak dizayn edilmiştir. Nitel araştırmalar, sosyal yaşamı ve insanla
ilgili problemleri kendine özgü metotlarla sorgulama ve anlamlandırma süreçlerini
içermektedir. Bu araştırmaların esas noktaları insanların yaşadığı dünyayı tüm yönleri ile
anlamaya ve tanımlamaya çalışmaktır. Bu anlayıştan yola çıkılarak araştırmada kullanılan
model ile yeni bir projenin uygulanması hakkında üniversitelerin faaliyetleri ve bu

12

üniversitede görev yapan akademisyenlerin görüşleri derinlemesine incelenmiştir. Aynı
zamanda incelenen proje çok katmanlı ve karmaşık bir yapıya sahip olup araştırmada bu
yapının bütün özellikleri göz önünde bulundurulmuştur. Bu doğrultudan hareketle betimsel
analiz ve içerik analizi gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın örneklem grubu, 2016'da
Yükseköğretim Kurulu tarafından "Yükseköğretimde Misyon Farklılaşması ve
İhtisaslaşması Projesi"ne seçilen ve kabul edilen, pilot üniversite olarak nitelendirilen beş
üniversiteden oluşmaktadır. Bu üniversiteler sırasıyla; Bingöl Üniversitesi, Burdur Mehmet
Akif Ersoy Üniversitesi, Düzce Üniversitesi, Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi ve Uşak
Üniversitesini kapsamakta olup araştırma, bu üniversitelerde projelere dönük
gerçekleştirilen faaliyetleri ele almaktadır. Araştırmanın çalışma grubu, pilot
üniversitelerde akademisyen olarak görev yapmakta olan 25 akademisyenden meydana
gelmektedir. Araştırmada yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Form üç
bölüm hâlinde düzenlenmiştir. Formun birinci bölümünde "Kentsel ve Kurumsal Bilgiler"
yer almakta olup 11 farklı ifadeden oluşan sorular bulunmaktadır. Formun ikinci
bölümünde "Kişisel Bilgiler" bulunmakta olup yedi farklı ifadeden oluşan sorulardan
meydana gelmektedir. Formun üçüncü bölümü ise "Kuramsal Bilgiler" kısmını içermekte
olup 38 farklı ifadeden oluşan sorular ifade edilmektedir. Yarı yapılandırılmış görüşme
formu akademisyenlere yöneltilen toplam 56 ifadeyi içeren bir metin şeklinde
düzenlenmiştir. Yükseköğretim kurumlarına "Y" şeklinde kodlar verilmiş ve
üniversitelerin alfabetik sırasına göre numaralandırılmıştır. Görüşme yoluyla elde edilen
verilerin çözümlenmesi amacıyla akademisyenlere "A" şeklinde kodlar verilmiş ve
katılımcı sayısına göre sıralanmıştır. Veriler çözümlendikten sonra 10 alt problemin
altında bulgular şeklinde sunulmuş ve daha sonra yorumlanmıştır. Araştırma sonuçları ele
alındığında, beş pilot üniversitenin misyon ve vizyon ifadelerinin stratejik planlarında yer
aldığı ve bölgesel kalkınma ile tam uyumlu olarak düzenlendiği ortaya çıkmıştır.
Üniversitelerde birleştirilmiş olarak beş farklı alanda ihtisaslaşma yer alsa da toplam 11
alanda ihtisaslaşma sağlandığı, üniversitelerin projelerini hayata geçirdikleri ve katma
değer yaratan çok sayıda ürün ürettikleri anlaşılmıştır. Bu projelerin gerçekleştirildiği
yerlerde özellikle sosyoekonomik bakımdan geri kalan illerin seçildiği ve üniversitelerin
projeler yoluyla bölgesel kalkınmaya katkı sağladıkları görülmektedir. Akademisyenlerin
görüşlerine göre bu tarzdaki yoğun araştırma ve uygulama gerektiren projelerde gönüllülük
ve özendiriciliğin artması gerektiği ve yasal süreçlerin hızlandırılması gerektiği
belirtilmektedir. Aynı zamanda akademisyenler bu projelerin hayata geçirilmesiyle birlikte
yükseköğretimde eğitim kalitesinin arttığını, yeni istihdam alanlarının sağlandığını,
topluma hizmetin etkin bir biçimde yaygınlaştığını ve üniversitelerde olumlu ve başarılı
yönde yapısal dönüşümler yaşadıklarını ifade etmektedir. Bu bağlamda "Yükseköğretimde
Bölgesel Kalkınma Odaklı Misyon Farklılaşması ve İhtisaslaşması" projeleri her bakımdan
pozitif çıktılar sağlayan, özellikle; rekabeti artıran, eğitimi iyileştiren, üniversitelere ve
bölgelere katkısı olan özel bir proje türüdür.

Abstract:
The aim of this research is to try to determine the current situation in line with the opinions
of academicians on regional development-oriented mission differentiation and
specialization in higher education. With the aim of reconstructing the Turkish higher
education system with a privileged and elitist understanding, studies are carried out for the
whole education system. A number of projects are developed and implemented in higher
education by the Council of Higher Education in order to highlight quality and qualified
information, taking into account the country's priorities and the general trends in the world.
"Differentiation and Specialization with a Focus on Regional Development in Higher
Education" has started to take its place in higher education systems as one of these projects
and with its original aspects. The main axes of the research; mission differentiation in
higher education, specialization in higher education, regional development and structuring
of higher education on an international and national scale. The research was designed in
accordance with the qualitative research method. Qualitative research includes the
processes of questioning and making sense of social life and human problems with unique
methods. The main points of these researches are to try to understand and define the world
in which people live in all aspects. Based on this understanding, the activities of the
universities and the views of the academicians working in this university about the model

15

used in the research and the implementation of a new project were examined in depth. At
the same time, this project has a multi-layered and complex structure, and all the features
of this structure were taken into account in the research. In this direction, descriptive
analysis and content analysis were carried out. The sample group of the research consists
of five universities that were selected and accepted as a pilot university by the Council of
Higher Education in 2016 for the "Mission Differentiation and Specialization in Higher
Education Project". These universities are respectively; it covers Bingöl University, Burdur
Mehmet Akif Ersoy University, Düzce University, Kırşehir Ahi Evran University and
Uşak University and the research deals with the activities carried out in these universities
for projects. The study group of the research consists of 25 academicians working as
academicians in pilot universities. A semi-structured interview form was used in the
research. The form is organized in 3 parts. The first part of the form includes "Urban and
Institutional Information" and there are questions consisting of 11 different expressions.
The second part of the form includes "Personal Information" and consists of questions
consisting of 7 different expressions. The third part of the form includes the "Theoretical
Information" part and questions consisting of 38 different expressions are expressed. The
semi-structured interview form was arranged as a text containing a total of 56 statements
addressed to academics. Higher education institutions are given "Y" codes and are
numbered according to the alphabetical order of the universities. In order to analyze the
data obtained through interviews, "A" codes were given to the academicians and they were
listed according to the number of participants. After the data were analyzed, they were
presented as findings under 10 sub-problems and then interpreted. Considering the results
of the research, it has been revealed that the mission and vision statements of the 5 pilot
universities are included in their strategic plans and are arranged in full compliance with
regional development. Although there are specializations in 5 different fields combined in
universities, it has been understood that specialization has been achieved in a total of 11
fields, universities have implemented their projects and produced many products that
create added value. In the places where these projects are carried out, it is seen that
especially the provinces that are left behind in socioeconomic terms are selected and
universities contribute to regional development through projects. According to the opinions
of educational institution administrators, it is stated that volunteering and encouragement
should be increased and legal processes should be accelerated in such projects that require
intensive research and application. At the same time, educational institution administrators
state that with the realization of these projects, the quality of education in higher education
has increased, new employment areas have been provided, service to the community has
become widespread effectively and they have experienced positive and successful
structural transformations in universities. In this context, "Regional Development-Oriented
Mission Differentiation and Specialization in Higher Education" projects provide positive
outputs in all respects, especially; it is a special type of project that increases competition,
improves education and contributes to universities and regions.