Kıyafetli albüm ve kitaplardaki Osmanlı kıyafetlerinden bazı örnekler /
Yazar: Ö.HAKAN ÇETİN
Danışman: PROF. DR. H. ÖRCÜN BARIŞTA
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji ve Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1995
Konu: El Sanatları = Crafts ; Giyim Endüstrisi = Clothing Industry
Dizin: Giysiler = Clothes ; Osmanlılar = Ottomans ; Türk halk giysileri = Turkish folk clothes

Özet:
Osmanlı kıyafetlerinin kendine has, özgün ve dünyaca tanınan bir kimliği vardır. Bu araştırmada 1710-1820 yıllan arasındaki Osmanlı erkek ve kadın kıyafetleri, Levni, Buhari, Rafael, Van Mour, Fenerci Mehmed'in yaraşıra bir grup anonim sanatçı tarafindan yapılmış albüm veya kitaplardaki kıyafet, çizim, resim ve minyatürlerine dayanarak incelenmiştir. Gözlenen bulgular, ana hatlarıyla tasaca şöyle özetlenebilir: 18. yüzyıl saray ve askeri erkek giyim-kuşamlada benzerlikler fark edilmektedir. Aynı nitelikler bazı farklılıklarla Türk halk kıyafetleri için de geçerlidir. Yalnız, saray kesiminin kıyafetleri daha kaliteli kumaşlardan yapılmıştır. Osmanlı erkekleri, üstlerine bazen kürk kaplı, önü acık, bele kadar düğmeli, üstlükler giymişlerdir. Bunların altında uzun kollu, Önü açık, soldan sağa doğru kapanan entariler bulunmaktadır. Potur, çakşır, şalvar gibi giysilerin yaraşıra ayaklarında yemeni, pabuç veya mest benzeri çizmeler giymişlerdir. 18. yüzyıl kadın giyiminde önü açık, bele kadar düğmeli, uzun veya tasa kollu entariler göze çarpmaktadır. Entariler, 18. yüzyılın ortalarından itibaren küçük serpme çiçeklerle süslüdür. Entarilerin altına giyilen hırkaların genellikle üçgen kesimli kol peçleri vardır. 18. yüzyılın ilk çeyreğinden itibaren hotozlar moda olmuştur. Hotozlarını, alınlarım çevreleyen, oyalarla süslü başörtüleri ile tutturmuşlardır. Şalvarları çizgili veya çiçek desenlidir. 19. yüzyılın başında saray ve askeri Türk erkek kıyafetlerinde en üstte önü açık, kısa veya uzun kollu, sırt tasımlarından yalancı kol yenleri sarkan, kürk kaplı, üstlükler giyildiği görülmektedir. Bunun altına yine önü açık, uzun kollu entariler giyilmiştir. Üst giyiminde saka, cepken gibi kıyafetler de kullanılmıştır. Başlıklar çok çeşitlidir. Kallavi, börk, süpürge sorguçlu üsküf, serdengeçti kavuğu, kalafat sangı gibi serpuşlar takarlardı.19. yüzyılın ilk çeyreğinde Osmanlı kadınları, üç etek ve dört etek modeli entariler de giymişlerdir. Bunun yanısıra "U" yakalı, göğüs dekolteli, peçli ve önü açık entarilerin giyilmesine devam edilir. Serpme çiçek desenli ve kordon tutturma teknikleriyle süslenen entarilerin içine ince dokunmuş, iç gömlekleri giymişlerdir. Şalvarlı çiçek desenli veya düz kumaştandır.

Abstract:
Ottoman costumes have got a characteristic of sui generis, original and of popular all around the world. In this research, Ottoman man and woman costumes are searched based upon drawings, paintings and miniatures in which albums and books which are prepared by Levni, Buhari, Rafael, Van Mour, Fenerci Mehmed and a group of anonymous artists, in 1710-1820. Findings there are observed can be summarized briefly as follows: The similarity that is between Court and Army wears of 1 8th century is seen. The same attributes are also common on Turkish folk costumes with some differences. But, Court costumes are made of fabrics with high quality. Sometimes, Ottoman man have worn "üstlük" which was covered with furs, had buttons towards waist, whose front was open. Under this wear, there are "entari" s which have long sleeves, whose front is open, and the front closes from left to right. Beside garments such as "potur", "çakşır", "şalvar" (baggy throussers) they have worn footwear such as "yemeni", "pabuç" or "mest"-like boots. As regards ladies wear of 1 8th century, "entari"s whose front is open, which have buttons towards waist or have long or short sleeves are seen. Since the middle of 18th century "entari"s are designed with little sprinkling floral designs. "Hirka"s which are worn under the "entari"s generally have arm patches which have triangle cut. By the first quarter of the 1 8th century, "hotoz" have been on fashion. They have fixed their "hotoz" with headscarf which frame their temples and is decorated with pinkings. Their "şalvar"s have strips and floral designs. It is seen that, earlier of the 19th century, they have worn garments whose front was open, which had short or long sleeves and had false sleeves which were hung from back panel, and were covered with furs. Under it, again, "entarTs whose front was open and which long sleeves have been worn. Also, garments, such asIV "salta" and "cepken" (waist-coat) have been used on garments mentioned. There are various head coverings. They bear head coverings such as "kallavi", "börk", "süpürge sorguçlu üsküf, "serdengeçti kavuğu", "kalafat sangı". Earlier in the 1 9th century, Ottoman woman have worn also "entaif's (dress) consisting of three or four skirt models. In addition, "U"-collared with bust decollete, with patched, open front "entari"s are continued to wear. They have worn inner- shirts, woven thin, under the "entari"s which had sprinkling floral designs and decorated by couching or cordon pinkings technique. Their "şalvar"s are made of flat or floral designed fabrics.