Türkiye'de çocuk haklarını tanıtma, yaygınlaştırma ve izlemeye yönelik uygulamaların eleştirel analizi ve bir model önerisi
A critical analysis of the practices towards presentation, dissemination and follow-up of children?s rights in Turkey and a model proposal
Yazar: ERCÜMENT ERBAY
Danışman: PROF. DR. VEDAT IŞIKHAN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Sosyal Hizmetler = Social Services
Dizin: Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu = Social Services and Child Protection Agency ; Sosyal hizmetler = Social services ; Tanıma = Recognition ; Türkiye = Turkey ; Çocuk hakları = Children's rights ; İzleme = Monitoring

Özet:
Bu araştırma, Türkiye'de çocuk hakları anlayışının ve uygulamalarının varolan durumunu analiz etmek ve bunun sonucunda bir model önerisi geliştirmek amacıyla gerçekleştirilmiştir.Bu analiz ve sonucundaki model önerisi, Türkiye'de çocuk haklarının tanıtılması, yaygınlaştırılması ve izlenmesinden sorumlu olan ya da olması gereken ilgili kurumlar ve yapılanmalar çerçevesinde oluşturulmuştur. Bu kurumlar ve yapılanmalar; Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu, Milli Eğitim Bakanlığı, TBMM Çocuk Hakları İzleme Komitesi, yerel yönetimler, hükümet dışı örgütler ve medyadır.Araştırma nitel araştırma metoduyla yürütülmüş ve bu kapsamda Türkiye'de konuyla ilgili çalışan akademisyenler, kamu temsilcileri, hükümet dışı örgütlerin temsilcileri ve çocuklardan oluşan 43 özne ile 06.12.2010?07.04.2011 arasında derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir.Bu görüşmelerde öncelikle SHÇEK ile ilgili olarak koordinatörlük görevi, ulusal raporlar, İl Çocuk Hakları Komiteleri ve Çocuk Forumları konuları tartışılmış, aksayan yönler ve güçlü yönler belirlenmiştir. Sonrasında Milli Eğitim Bakanlığı, özellikle çocuk haklarının anlatıldığı dersler bağlamında eleştirilmiş ve Bakanlığın çocuk bakışı sorgulanmıştır. Diğer önemli bir kurum olan TBMM Çocuk Hakları İzleme Komitesi ele alındığında, yeni bir yapılanma olması nedeniyle öznelerce fazla bilinmediği görülmüş ve varolan çalışmaları analiz edilmiştir. Yerel yönetimlerin çocuk hakları konusuna bakışı ve çocuk meclisi uygulaması analiz edilen diğer bir başlık olarak yer almıştır. Hükümet dışı örgütlerin çalışmaları ise tanıtma, yaygınlaştırma ve izleme bağlamında öznelerin katkı verdiği ve işlemeyen yönleri güçlü yanlarıyla birlikte analiz ettikleri bir konu olmuştur. Son olarak medyanın çocuk hakları ile ilişkisi incelenmiş ve bu ilişki özneler tarafından yoğun bir eleştiriye maruz kalmıştır.Araştırmanın sonunda; SHÇEK'in koordinatörlük görevini yürütmesinde sorunlar olduğu, ulusal raporların katılımcı bir metodla ve zamanında hazırlanamadığı, bunun SHÇEK dışı nedenlerden kaynaklandığı, İl Çocuk Hakları Komiteleri ve Çocuk forumlarının ise katılım hakkı bağlamında güçlendirilmesi gerektiği görülmüştür. Milli Eğitim Bakanlığı, çocuk haklarıyla ilgili derslerde öğretim metodlarının yanlışlığı nedeniyle başarı elde edememesi ve en başta Bakanlığa bağlı öğretmenler ve yöneticilerin çocuk hakları bakışına sahip olmaması nedeniyle eleştirilmiştir. TBMM Çocuk Hakları İzleme Komitesi, savunuculuk ve yasa hazırlama yönünden zayıf kalması ve çalışmalarını paylaşmaması nedeniyle eleştirilmiş ancak mecliste böyle bir yapının olması ve bu yapıya zaman verilmesinin gerektiği konusunda uzlaşılmıştır. Yerel yönetimler, bir yandan çocuk bakışına sahip olmaması ve çocuk katılımına önem vermemesi nedeniyle eleştirilirken, bir yandan çocuğa ilk elden dokunabilecek yapısı nedeniyle güçlü olduğu vurgulanmıştır. Hükümet dışı örgütler ile ilgili sorunlar ise bir arada çalışamama, yeterli maddi desteğe sahip olmama ve kamu ile işbirliğinin zayıf olması olarak belirlenmiştir. Medya ise çocuk haklarını tanıtmak bir yana bizzat çocuk hakları ihlalleri gerçekleştirmesi nedeniyle eleştirilmiştir.Bu eleştirel analiz sonucunda işevuruk ve somut önerilerin yer aldığı model önerisi başlığına geçilmiştir. Araştırmacı bu başlıkta öznelerin model önerilerini değerlendirmiş, sonrasında kendi tercihleri ve önerileri ile destekleyerek model önerisine son şeklini vermiştir. Bu model önerisi özetle, ilgili kurumların yapılarını yeniden sorgulaması ve çocuk katılımına daha çok önem verilmesi doğrultusunda şekillenmiştir. Ayrıca icracı bir bakanlığın kurulması gerektiği, çocuk ombudsmanlığı, çocuk ve gençlik yasası ve çocuk büroları önerilmiştir.Anahtar sözcükler: çocuk, çocuk hakları, çocuk hakları anlayışı ve uygulamaları, çocuk refahı, sosyal hizmet

Abstract:
This study aims to do an analysis of current state of the understanding and application of children?s rights in Turkey.This analysis, and the model proposal at the end, had been created in the frame of institutions and constructs that are and should be responsible for promoting, generalizing and following children?s rights in Turkey. These institutions and constructs are Social Services and Child Protection Agency, Ministry of Education, Grand National Assembly of Turkey Children?s Rights Watch Committee, local governments, non-governmental organizations and media.The study had been carried out with qualitative research method and 43 in-depth interviews had been made with academicians, public authorities, non-governmental authorities working in this area besides children between 06.12.2010?07.04.2011.In these interviews; coordination duties of Social Services and Child Protection Agency, the national reports, Provincial Children?s Rights Committees and Children Forums had been discussed and their defecting and strong aspects had been determined. After, The Ministry of Education had been criticized especially in terms of the lessons covering the subject of children?s rights and the Ministry?s view towards children had been examined. Another important institution, Grand National Assembly of Turkey Children?s Rights Watch Committee, had been handled but it had been determined that participants of the study had insufficient knowledge of this institution which can be due to its recent commencement of activities at the time of the study and its activities had been analyzed. The analysis of local government?s view of children?s rights and implementation of the children?s council had been another topic of the analysis. Non-governmental organizations? activities in terms of promoting, generalizing and following children?s rights had been analyzed considering the defective and strong aspects. Lastly, the relation of media with children?s rights had been brought to the table and this relation had been a subject of intense criticism by the participants of the study.As the result of critical analysis; it had been determined that there are some problems of Social Services and Child Protection Agency in carrying out its coordination duty, national reports are not being prepared in a non-participative and untimely manner which is related to reasons beyond Social Services and Child Protection Agency?s control, Provincial Children?s Rights Committees and Children?s Forums should be empowered in terms of right of participation. Ministry of Education had been criticized for the failing in children?s rights lessons due to improper education methods while teachers and directors working under the Ministry manifest lack of children?s rights view. Although Grand National Assembly of Turkey Children?s Rights Watch Committee children?s Rights Watch Committee had been criticized in terms of its weakness in terms of advocacy and preparing laws, it is concluded that such a structure in Grand National Assembly of Turkey Children?s Rights Watch Committee should be given more time to effectively function. On the one hand, local governments had been criticized due to their lack of children?s rights view and ignorance of children?s participation but on the other hand, it had been highlighted that they are still strong due to their proximity to children and their problems. The problems of non-governmental organizations had been determined as inability to work together, lack of sufficient economic support and weak cooperation with the public sector. Media, on the other hand, had been criticized for children?s rights violations let alone promoting them.At the end of this critical analysis, the topic of a model proposal including operational and concrete suggestions had been discussed. At this stage of the study, the researcher evaluated the participants? model proposals and reached a final model after adding his own preferences and proposals. This model proposal has been shaped with reassessment of structures of related organizations and giving more importance to child participation. Also line ministry, child ombudsmanship, legislation for children and youth and child bureaus has been suggested.Key words: child, children?s rights, understanding and application of children?s rights, child welfare, social work