Akkaraman koyunu yetiştiriciliğinde üreme özelliklerinin araştırılması
Invesitigation of reproductive traits in Akkaraman sheep breeding
Yazar: AFŞİN KOCAKAYA
Danışman: PROF. DR. CEYHAN ÖZBEYAZ
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Zootekni Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Veteriner Hekimliği = Veterinary Medicine
Dizin: Akkaraman koyunları = Akkaraman sheep ; Fertilite = Fertility ; Hormonlar = Hormones ; Koyunculuk = Sheep farming ; Koyunlar = Sheep ; Veteriner hekimlik = Veterinary medicine ; Östrus = Estrus ; Üreme = Reproduction ; Üreme hormonları = Reproductive hormones

Özet:
Bu araştırma Akkaraman koyunlarının bazı üreme ve döl verimi özelliklerinin incelenmesi ve daha önce doğal haliyle belirlenmemiş olan progesteron, östrojen, FSH ve LH hormonlarının kandaki miktarlarının östrus siklusu boyunca tespit edilmesi amacıyla yapılmıştır.
Araştırma Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü'ne bağlı Konya Gözlü Tarım İşletmesi'nde 2012 ve 2013 yıllarında yürütülmüştür. Araştırmanın hayvan materyalini Akkaraman elit sürüleri içinden arama koçlarıyla östrusta olduğu belirlenen çeşitli yaşlardaki 31 baş koyun oluşturmuştur. Araştırma materyali koyunlar koç katımı sezonunun başlangıcında 3 günlük bir sürede (7-8-9 Eylül 2012) belirlenmiştir. Belirlenen koyunlar dişlerinden yaş tayini yapılarak 4 gruba (2 yaşlı 8 baş, 3 yaşlı 7 baş, 4 yaşlı 8 baş ve 5 yaşlı 8 baş) ayrılmıştır. Bu koyunlar 1. östrusta koçlarla çiftleştirilmeyerek 2. östrus göstermeleri sağlanmıştır. İlk östrustan 12 gün sonra her gün günde iki kez, koyunların östrusları takip edilmiş ve östrusta olanlar çiftleştirilmişlerdir. Koyunlardan kan örneklerinin alınmasına 1. östrusta başlanmış ve 2. östrustan 5 gün sonrasına kadar devam edilmiştir. Kan örnekleri hergün alınmıştır. Alınan örneklerden ELISA yöntemi ile incelenen üreme hormonlarının seviyeleri belirlenmiştir. İki östrus arasındaki süre östrus siklusu süresi olarak hesaplanmıştır. Hormon analizlerinden elde edilen sonuçlarla östrus siklusunun dönemleri belirlenmiştir. Doğum mevsiminde koyunların doğumları takip edilmiş (Şubat'ın ilk haftasından itibaren) ve doğan kuzuların doğum tipi ve cinsiyeti kaydedilmişitr. Tohumlama ile doğum tarihleri arasında geçen süre, gebelik süresi olarak hesaplanmıştır. Koyunlarda doğum oranı, kuzu verimi, tek ve ikiz doğum oranları ile bir doğuma kuzu sayısı belirlenmiştir. Laktasyondaki hayvanların anöstrus döneminde olduğu kabul edilerek haziran ayında (laktasyonun 4. ayı) koyunlardan bir kez daha kan alınmış ve hormon seviyeleri belirlenmiştir. Elde edilen veriler yaş ve doğum tipi gruplarına ayrılarak karşılaştırılmıştır.
Hormonların seviyeleri bakımından yaş ve doğum tipi arasındaki farklılıkların incelenmesinde tek yönlü varyans analizi ve t testi kullanılmıştır.
Akkaraman ırkında doğum oranı, tek doğum oranı, ikiz doğum oranı, kuzu verimi ve bir doğuma ortalama kuzu sayısı sırasıyla % 90,32; 53,57; 46,42; 132,25 ve 1,46 olmuştur. Östrus siklusu süresi 15,29 ± 0,26 gün ve gebelik süresi 150,24 ± 0,27 gün olarak belirlenmiştir.
Birinci ve ikinci östrus arasında analiz yapılan günlerdeki progesteron 3,24 – 11,55 ng/ml; östrojen 44,29 – 76,06 pg/ml; FSH 4,10 – 4,58 mIU/ml ve LH 4,05 – 4,42 mIU/ml düzeylerinde belirlenmiştir. Anöstrus döneminde (laktasyonun 4. ayı) ise ortalama hormon seviyeleri progesteron, östrojen, FSH ve LH için ortalama seviyeler sırayla 1,60 ng/ml; 45,14 pg/ml; 4,76 mIU/ml ve 6,33 mIU/ml olmuştur.
Yaşın ve doğum tipinin östrojen, FSH ve LH seviyeleri üzerine etkileri önemsiz bulunmuştur. Doğum tipi gruplarında progesteron miktarı analiz yapılan tüm günlerde ikiz doğuranlarda teklere göre düşük bulunmuş ve ikinci östrus öncesi  -3. ve -2. günlerde önemli bulunmuştur.
Sonuç olarak, Akkaraman koyunlarda diğer ırklara göre östrus siklusu süresinin daha kısa (ortalama 2 gün) ve gebelik süresinin ise benzer olduğu tespit edilmiştir. Progesteron miktarı ile progesteronun minimum ve maksimum değerleri arasındaki fark prolifik ırklara benzer olmuş ve genel olarak prolifik olmayan ırklardan daha yüksek bulunmuştur. Östrojen miktarı prolifik ırklardan düşük olmuş ve genel olarak prolifik olmayan ırklardan ise yüksek tespit edilmiştir. FSH ve LH hormon miktarları bakımından prolifik ve prolifik olmayan ırklara göre genel bir değerlendirme yapılamamıştır.


Anahtar Kelimeler: Akkaraman, Döl Verimi, Koyun, Östrus, Üreme Hormonları

Abstract:
The purposes of this research were to investigate some reproductive traits and determine levels of reproductive hormones in blood (progesterone, oestrogen, FSH and LH) during oestrus cycle which were not detected naturally before in Akkaraman ewes.
This study was conducted at Gözlü Agricultural Enterprise in Konya province, a subsidiary of the General Directorate of Agricultural Enterprises, in 2012 and 2013 years. The animal materials of the research, 31 Akkaraman ewes in heat in different ages, were selected from elite flocks with using teaser rams. The research ewes were detected in three days (7-8-9 September 2012) at the beginning of the mating season. The ewes were divided into 4 age (8 ewe with 2 years old, 7 ewe with 3 years old, 8 ewe with 4 years old and 8 ewe with 5 years old) groups. All ewes weren't mated in the first oestrus to make them show the second oestrus. The ewes were monitored by rams twice a day after 12 days from the first oestrus and mated when in heat. The daily blood samples collecting was started at the first oestrus and continued until 5 days after the second oestrus. Reproductive hormones levels investigated were determined by ELISA. Oestrus cycle period was calculated as the days between two oestrus. The periods of oestrus cycle were determined by the results of hormone analyses. Births of ewes were followed at the lambing season (from the beginning of February 2013) and type of birth and sex of lambs were recorded. The days between insemination and birth date were calculated as the gestation period. Lambing rate, lamb production, single and twin birth rates and litter size of ewes were determined. The blood samples were collected two times again from the ewes at the 4th month of lactation, that is, in anoestrus period and reproductive hormone levels were also detected. The obtained data were compared by ewe age group and type of birth.
One-way ANOVA and t-test were used to analyse the data of hormone levels.
The means were obtained as 90.32% for lambing rate, 53.57% for single birth rate, 46.42% for twinning rate, 132.25% for lamb production and 1.46 for litter size. The mean periods for oestrus cycle and gestation were detected as 15.29 ± 0.26 ad 150.24 ± 0.27 days, respectively.
In the test days between the first and second oestrus, the mean hormone levels were 3.24 – 11.55 ng/ml for progesterone, 44.29 – 76.06 pg/ml for oestrogen, 4.10 – 4.58 mIU/ml for FSH and 4.05 – 4.42 mIU/ml for LH. The corresponding valuse at the anoestrus period (4th month of lactation) were 1.60 ng/ml for progesterone, 45.14 pg/ml for oestrogen; 4.76 mIU/ml for FSH and 6.33 mIU/ml for LH.
The effects of age and birth type on the levels of oestrogen, FSH and LH were not significant while the effect of birth type on progesterone was important at the 2nd and 3th days before the second oestrus. On the other hands, the ewes bearing single lambs had higher progesterone levels than those bearing twin lambs although the differences were not significant.
In conclusion, Akkaraman ewes had shorter (approximately 2 days) oestrus cycle period and similar pregnancy period compared to the other breeds. Mean levels of progesterone and the differences between maximum and minimum progesterone levels were similar to prolific breeds, however generally higher than the non-prolific breeds. Mean levels of oestrogen were lower than the prolific breeds, but generally were higher than the non-prolific breeds. On the other hands, the levels of FSH and LH were not evaluated in terms of comparing to the prolific or non-prolific breeds.


Key words: Akkaraman, Fertility, Oestrus, Reproductive Hormones, Sheep