Batı Anadolu'daki Helenistik yapılarda yapı düzenleyici izlerin tanımlanması, sınıflandırılması ve korunması üzerine bir çalışma
A study about identification, classification and preservation of signs as an organizer of Hellenistic buildings in Western Anatolia
Yazar: İSMET EMRE USTA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HALİL İBRAHİM ALPASLAN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Antik dönemde gerçekleşen anıtsal yapı üretimleri genel itibariyle bakıldığında iyi bir planlama ve buna paralel biçimde iyi bir uygulama sürecinin sonucu olarak gerçekleştirilmiştir. Dönemin mükemmellik arayışının bir yansıması olarak oluşan bu süreç, yapı üreticilerinin inşa eylemleri esnasında sonuç ürünlerinin etkin ve hatasız bir biçimde ortaya çıkmasına yardımcı olacak yöntemler oluşturması ve bu yöntemlerle yapıyı ayağa kaldırması esasına dayanmaktadır. 

Bahsi geçen uygulamaların birçoğu mimari elemanlar üzerinde bir takım izler bırakmaktadır. Bu planlı ve etkin yapı üretimi faaliyetlerine ait olan ve uygulamanın gerçekleştiği zaman içerisinde işlevsel bir karşılığı bulunan birçok iz, uygulandıkları yapı elemanı aracılığıyla günümüze ulaşabilmiştir. Mimari elemanlar üzerinde gözlemlenen bu izler arkeologlar, mimarlar ve tarihçiler başta olmak üzere birçok bilim insanına önemli ipuçları verirler. Bu izlerin tanımlanması, sınıflandırılması, belgelenmesi ve yorumlanması Antik dönemdeki yapı üretim teknikleri, teknolojileri ve yaşam pratiklerinin anlaşılmasının yanı sıra günümüzde bu eserlerin anlamlandırılması, bir araya getirilmesi ve sergilenmesi açısından da önemlidir.

Elemanların ocaktan çıkarıldıktan sonra ne şekilde taşındığı, nasıl kaldırıldığı, yerine nasıl konulduğu, birleşimlerinin ve sabitliklerinin nasıl sağlandığına dair soruların cevabını taşların üzerindeki taşıma ve birleştirmeye dair izler verebilmektedir. Yine aynı şekilde elemanların ne şekilde, nereye yerleşecekleri ve nasıl biçimlendirildiklerine dair bilgiler uygulama izlerini incelenmesi sayesinde anlaşılabilmektedir. Son olarak yeri önceden belirli olan mimari elemanların konumlandırma işlemi sırasında kılavuzluk eden ve bir diğer işlevi de taş ustasına ya da atölyeye dair bilgi vermek olan taşçı işaretleri dönemin planlama ve organizasyonu adına önemli veriler sunmaktadır.

Bu çalışma da tüm bu izlerin sınıflandırılmasının yapılması ve özellikle tezin ana odağını oluşturan Helenistik dönemin inşa süreçleriyle ilgili nasıl paralellikler gösterdiğinin aktarılması esasına dayanmaktadır. Çalışmada, izlerin Helenistik dönem inşa süreçleri hakkında ne gibi bilgiler taşıdığının yanı sıra günümüzde arkeolojik restorasyon bağlamında restitüsyon çalışmalarına ne şekilde ışık tutabileceği konusu da ele alınacak, doğal ve beşeri etkilere açık olan bu izlerin aşınma durumları ve kaybolmamaları için alınması gereken önlemlere dair fikirler de sunulacaktır. Son olarak Apollon Klarios Kutsal Alanı özelinde bir koruma şekli önerisi getirecek olan çalışma, bu izlerin korunmasına dair fiziksel koruma donatıları önerileri sunacaktır.

Abstract:
The monumental building productions that took place in antiquity have been carried out as a result of good planning and a good application process in parallel to this. This process, which is a reflection of the search for perfection in that period, is based on the principle of finding constructing methods that will help producers to produce their final products in an effective and error-free way during the construction activities.

Many of the construction activities leave some traces on architectural elements. Many traces of these planned and effective building production activities which had a functional counterpart within the time of implementation, have been able to reach present day through the construction element they have been applied. Observations on architectural elements give important clues to many scientists, especially archaeologists, architects and historians. The identification, classification, documentation and interpretation of these traces facilitate the understanding of building production techniques, technologies and life practices in Hellenistic period. It is also important today that these works are understood, brought together and exhibited.

Questions about how the stones were moved and placed after the elements were removed from the quarry; and how the stones was assembled and how their fixations made can be answered by interpretation of the transportation and assembling marks. The information on how and where the elements have placed and how they are shaped can be understood by examining the application marks. Masons marks, which provide guidance during the positioning process of pre-determined architectural elements and provide information about the identity of the stone master or the workshop, provide important data about the planning and organization of the Ancient times. 

This study is based on the principle of classifying all of these marks and conveying how they relate to the construction process of the period. In this study, it will be discussed how the signs can inform the restitution studies in the context of the archaeological restoration as well as the information about the construction periods of the Hellenistic period. These marks, which are vunerable to natural and human influences, will also be presented with the ideas about the deterioration situations and precautions to be taken for their disappearance. Finally, the study, which will introduce a conservation proposal for the Apollon Klarios Sanctuary, will present physical protection equipment recommendations for protection of these marks.