Osmanlı Devleti'nde Alman Protestan misyonerlik faaliyetleri
German Protestant missionary activities in the Ottoman Empire
Yazar: UĞUR İNAN
Danışman: DOÇ. DR. GÜLBADİ ALAN
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Tarih = History
Dizin: Almanya = Germany ; Misyonerlik = Missionary ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Protestanlık = Protestantism

Özet:
Hıristiyanlığın temellerinin atıldığı topraklara sahip olması sebebiyle Osmanlı Devleti, misyonerlik faaliyetlerinin merkezini oluşturmaktaydı. Avrupalı kaynaklarda ?Kutsal Topraklar? olarak geçen Filistin ve Suriye bölgeleri ise bu faaliyetlerin en yoğun yürütüldüğü yerlerdir. 1841 yılında Prusya?nın girişimiyle Kudüs?te, İngiltere-Prusya ortaklığında bir Protestan piskoposluğu kurulmuştur. Prusyalı misyonerlerin Osmanlı Devleti?ne sistemli olarak yerleşmesinin ilk adımı olan bu gelişmenin ardından Alman Protestan misyoner örgütleri bölgede kısa sürede kurumsallaşmışlardır. Alman kültürünü ve etkisini yaymaları için devletten yüklü finansman desteği de alan kurumlar kısa sürede bölgenin en güçlü misyoner örgütleri haline gelmişlerdir.  
Alman Protestan misyoner örgütlerinin Anadolu?da faaliyet göstermeye başlamaları ise Filistin?e yerleşmelerinden yaklaşık 50 yıl sonradır. 1890?lı yıllarda Anadolu?da çıkan Ermeni isyanlarında birçok Ermeni asinin öldürülmesi, geride çok sayıda Ermeni yetim ve dulun kalmasına sebep olmuştur. Başlangıçta, Avrupa?nın çeşitli devlet vatandaşlarından toplanan yardımları bu Ermeni yetim ve dullarına ulaştırmak amacıyla Almanya?da kurulan organizasyonlar, daha sonra misyoner örgütü şeklinde yapılanarak Anadolu?da faaliyet göstermeye başlamışlardır. Bölgenin çeşitli şehirlerine yayılmışlar, Avrupa?nın çeşitli ülke vatandaşlarından aldıkları maddi yardım ve misyoner desteği sayesinde kısa bir süre içerisinde bölgede en güçlü misyoner örgütü olan Amerikan Board ile rekabet edecek güce erişmişlerdir.  
I. Dünya Savaşı?nda Osmanlı Devleti?nin, Almanya ile aynı safta yer alarak, İtilaf Devletleri?ni oluşturan İngiltere, Rusya ve Fransa?nın himayesinde bulunan misyoner örgütlerini Osmanlı topraklarından uzaklaştırması, Amerikan misyonerlerini de pasifize etmesi ile birlikte bölgenin tartışmasız en güçlü misyoner örgütleri haline gelmişlerdir. 1918 yılında siyasal sistemleri I. Dünya Savaşı?ndan yenik çıkınca İtilaf Devletleri tarafından bölgeden uzaklaştırılmışlardır. Suriye ve Filistin?deki kurumlarının pek çoğu kapatılırken, Anadolu?daki kurumlarının büyük bir kısmı Amerikan Board?a devredilmiştir.

Anahtar sözcükler: Osmanlı Devleti, Almanya, Protestan, Misyonerlik

Abstract:
Due to the Ottoman Empire owned the land, where have laid the foundations of Christianity, were the center of missionary activity. Palestine and Syria regions, where referred to as "the Holy Land" in European sources, are the most intense of these activities carried out in. At the initiative of Prussia in 1841, in Jerusalem, with the partnership of the United Kingdom a Protestant bishops was established. After missionaries in the Ottoman Empire, which is the first step in a systematic way the Prussian settlement of this development in the region, the German Protestant missionary organizations institutionalized. To spread German culture and the impact with the state funding support is installed as soon as the institutions have become the region's most powerful missionary organizations.
German Protestant missionary organizations to operate in Anatolia started, approximately 50 years after of the settlements in Palestine. Armenian uprisings, the killing of rebels in the 1890s, caused a large number of Armenian orphans and widows to remain behind. Initially, the organizations established to deliver donations collected from citizens of several European states for the Armenian orphans and widows in Germany, then started to structure in the form of a missionary operating in Anatolia and they spread to various cities of the region. Through the support of financial aid and missionary organization, which were get from the Citizens of several countries in Europe, they were the most powerful in the region within a short time to compete with the American Board of mature. In the World War I, the Ottoman Empire took place on the same side with Germany and formed the Entente States to the United Kingdom, Russia, and France under the auspices of the Ottoman territories in the removal of missionary organizations and pacify the region along with the American missionaries. After that German missionary become the most powerful missionary organizations in the region. After World War I the political systems defeated in 1918, they were removed from the region by the Allies. In Syria and Palestine, many institutions were closed and a large part of Anatolia institutions, were transferred to American Board

Key words: The Ottoman Empire, Germany, Protestant, Missionary