Tarım sektörü bölgesel etkinlik ve toplam faktör verimliliği analizi: 2006-2020 Türkiye örneği
Agricultural sector regional efficiency and total factor productivity analysis: 2006-2020 Turkey case
Yazar: ADEM FİDAN
Danışman: PROF. DR. FATİH MANGIR
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Etkinlik = Efficiency ; Malmquist toplam faktör verimliliği analizi = Malmquist total factor productivity analysis ; Tarım = Agriculture ; Tarım ekonomisi = Agricultural economy ; Tarım sektörü = Agricultural sector ; Toplam faktör verimliliği = Total factor productivity ; Veri zarflama analizi = Data envelopment analysis ; Verimlilik = Productivity

Özet:
Türkiye'de tarım sektörü diğer sektörlere sermaye, hammadde sağlaması ve işgücüne katkıda bulunmasından dolayı önemli bir yere sahiptir. Bu öneminden kaynaklı tarım sektörünün gelişimi için performans değerlendirmesinin yapılması gerekmektedir. Verimlilik ve etkinlik ölçümleri performans değerlendirmesinde kullanılan anahtar kavramlar olup tarımsal verimlilik ve etkinlik çalışmalarında yoğun oranda kullanılmaktadır. Bu çalışma, Veri Zarflama Analizi ve Veri Zarflama Analizine dayalı Malmquist Toplam Faktör Verimliliği indeksi kullanılarak 2006-2020 yılları arası Türkiye'de yer alan bölgelerin tarımsal teknik etkinliği ve toplam faktör verimliliğini ölçmeyi amaçlamaktadır. Bu çalışmada, bölgelerin toplam tarımsal gayri safi yurt içi hasılası çıktı değişkeni olarak ve ekilebilir tarımsal alan, sulanabilir tarımsal alan, işgücü, makine kullanımı, hektara düşen gübre miktarı büyükbaş ve küçükbaş hayvan sayısı girdi değişkeni olarak kullanılmıştır. Veri Zarflama Analizi girdi tabanlı ölçeğe göre sabit getiri varsayımı altında DEAP 2.1 bilgisayar program aracılığıyla gerçekleştirilmiştir. İlk olarak bölgelerin veri zarflama analizi ile teknik etkinlikleri değerlendirilmiştir. Daha sonra, 2006-2020 yılları arası bölgelerin toplam faktör verimliliği değişimi ve diğer bileşenleri Malmquist Toplam Faktör Değişimi analizi yapılmıştır. 2006-2020 yılları arası Doğu Anadolu ve Güney Doğu Anadolu Bölgelerinin teknik etkinlik değeri 1.000 olarak belirlenmiştir. Bu bölgeler coğrafi faktörlerden kaynaklı diğer bölgelere göre daha az yağış almakta ve tarımsal faaliyet daha düşük olmaktadır. Bu bölgelerin sahip oldukları coğrafi faktörler daha az yağış almalarına ve tarımsal faaliyetlerinin daha düşük olmasına sebep olmaktadır. Bu durum elde edilen analiz sonuçlarına göre teknik etkinlik ve toplam faktör verimliliği değişim değerlerinin büyük oranda teknolojik etkinlik değişiminden kaynaklandığı görüşünü desteklemektedir. Bu yüzden Türkiye'de tarım sektörüne yönelik destekleme politikaları belirlenirken teknik açıdan etkin olmayan bölgelere ait iyileştirme çalışmaları yapılarak etkinlik seviyesinin iyileştirilmesi önem arz etmektedir.

Abstract:
The agricultural sector in Turkey has an important place because it provides capital, raw materials into other sectors and contributes to the workforce. Due to this place, performance analysis should be performed for the development of the Turkey's agricultural sector. Efficiency and effectiveness measurements are key words for these performance analysis and are used extensively in agricultural productivity and related academic studies.

This study aims to measure the agricultural technical efficiency and total factor productivity of the regions in Türkiye between the years of 2006-2020 with the "Malmquist Total Factor Productivity" index based on "Data Envelopment Analysis and "Data Envelopment Analysis". In this study, the total agricultural gross domestic product of Türkiye's regions refers to the output variable and total agricultural area, irrigated agricultural area, labor force, use of machinery, the amount of fertilizer usage per hectare, the number of cattle and sheep are used as input variables.

Data Envelopment Analysis is run by the "DEAP 2.1" computer program under the assumption of constant returns to scale with respect to the input-based. Firstly, the technical efficiency of the regions is evaluated with data envelopment analysis. Then, "Malmquist Total Factor Change" analysis is performed for the total factor productivity and other components (technical efficiency), technological, pure efficiency and scale efficiency change of all the regions between the years 2006-2020 in Türkiye.

The technical efficiency value of East Anatolia and South East Anatolia Regions between 2006-2020 is found as 1.000. The geographical factors of these regions cause less precipitation and lower agricultural activities. This situation supports the view that technical efficiency and total factor productivity change values are largely due to technological efficiency changes, according to the results of the analysis. 
For this reason, determined the support policies towards agricultural sector, it is important to improve the efficiency level belonging to the technically inefficient regions by making improvement studies in Türkiye.