Hemodiyaliz ve periton diyalizi hastalarında uyku kalitesinin karşılıklı değerlendirilmesi
Hemodiyaliz ve periton diyalizi hastalarinda uyku kalitesinin karşilikli değerlendirilmesi
Yazar: INALA BEHBUDLU
Danışman: DOÇ. DR. MURAT TUĞCU
Marmara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı / Nefroloji Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Nefroloji = Nephrology

Özet:
Amaç: Böbrek replasman tedavisi alan hastalarda uyku problemleri yaygın olup hastaların hayat kalitesini önemli ölçüde etkilemektedir. Çalışmamız, hemodiyaliz (HD) ve periton diyalizi (PD) tedavisi alan son dönem böbrek yetmezliği (SDBY) hastalarında uyku kalitesini karşılaştırmak ve bunu etkileyen faktörleri belirlemek üzerine yapılmıştır. 
Gereç ve yöntem: Çalışmaya 5 farklı merkezden 403 HD ve 80 PD diyaliz tedavisi gören toplam 483 hasta dahil edildi. Hastaların uyku kalitesi, Epworth Uykululuk Ölçeği (ESS) ve Uykusuzluk Şiddeti İndeksi (İSİ) anketleri kullanılarak değerlendirilirken, semptomları Diyaliz Semptom İndeksi (DSİ) ile değerlendirildi. Diğer demografik ve klinik veriler hasta dosyalarından elde edilerek kaydedildi. Hasta verileri R (version 4.2.2) programında analiz edildi. 
Bulgular: Çalışmaya dahil edilen hastaların %45'i (n:217) kadındı. Yaş ortalaması PD hastalarında 55±14 yıl, HD hastalarında 62±13 yıl olarak bulundu (p <0.001). İSİ skoruna göre tüm hastalarımızın %47'inde(n:227) insomnia tespit edildi (İSİ skoru>8). İnsomnia bulunan hastaların %88'i(n:199) HD ,%12'si ( n:28) PD tedavisi almaktaydı (p=0.019). ESS skoruna göre ise tüm hastaların; %13.2'sinde (n:64) gündüz aşırı uykululuk(EDS) vardı (ESS skoru>10). Bu hastaların %86'sı (n:55) HD, %14'ü (n:9) PD tedavisi gören hastalardı (p= 0.56).Patolojik uykululuk görülen (ESS skoru>16) hasta oranı %1.9 (n:9) olup PD grubunda daha fazlaydı( p değeri=0.003). İnsomnia tespit edilen hastaların çoğunluğu (%55'i; n:124) kadındı (p değeri <0.001). DSİ ile hesaplanan semptom şiddeti (s-score=61±13) ve semptom yaygınlığı (s-burden =17.1±2.8) değerleri insomnia saptanan hastalarda daha yüksek çıkmıştır(p değeri <0.001). 
Sonuç: Renal replasman tedavisi alan hastalarda uyku bozuklukları, hayat kalitesini olumsuz yönde etkileyen önemli faktörlerden biridir. Çalışmamızda, hastaların yaklaşık %47'sinde insomnia tespit edilirken, %13'ünde aşırı uykululuk gözlemlenmiştir. Ancak, insomnia yaşayan hastaların sadece %13'ü bu durum için medikal tedavi almaktadır. Bu nedenle, hastaların uyku bozukluklarının belirlenmesi ve yönetilmesi amacıyla, rutin olarak kullanımı kolay ve maliyeti düşük uyku anketleriyle taranmasının, uyku bozukluğuna bağlı mortalite ve morbiditenin azaltılmasında etkili bir yöntem olabileceğini düşünmekteyiz.

Abstract:
Objective: Sleep problems are common in patients undergoing renal replacement therapy and significantly affect their quality of life. Our study aimed to compare the sleep quality between end-stage renal disease (ESRD) patients receiving hemodialysis (HD) and peritoneal dialysis (PD) treatments and to determine the factors affecting sleep quality.
Materials and Methods: A total of 483 patients undergoing dialysis, including 403 HD and 80 PD patients from 5 different centers, were included in the study. The sleep quality of the patients was assessed using the Epworth Sleepiness Scale (ESS) and Insomnia Severity Index (ISI) questionnaires, while symptoms were evaluated using the Dialysis Symptom Index (DSI). Other demographic and clinical data were obtained from patient records. Patient data were analyzed using the R (version 4.2.2) program.
Results: Of the patients included in the study, 45% (n=217) were female. The mean age was 55±14 years in PD patients and 62±13 years in HD patients (p<0.001). According to ISI scores, 47% (n=227) of all patients had insomnia (ISI score >8). Among the patients with insomnia, 88% (n=199) were receiving HD, and 12% (n=28) were receiving PD treatment (p=0.019). According to ESS scores, 13.2% (n=64) of all patients had excessive daytime sleepiness (EDS) (ESS score >10). Of these patients, 86% (n=55) were receiving HD and 14% (n=9) were receiving PD treatment (p=0.56). The proportion of patients with pathological sleepiness (ESS score >16) was 1.9% (n=9), and this rate was higher in the PD group (p=0.003). The majority (55%, n=124) of the patients diagnosed with insomnia were female (p<0.001). Symptom severity (s-score=61±13) and symptom burden (s-burden=17.1±2.8) values calculated using the DSI were higher in patients with insomnia (p<0.001).
Conclusion: Sleep disorders are significant factors that negatively affect the quality of life in patients undergoing renal replacement therapy. In our study, approximately 47% of patients were found to have insomnia, while 13% had excessive sleepiness. However, only 13% of patients with insomnia were receiving medical treatment for their condition. Therefore, we believe that routine screening using easy-to-administer and low-cost sleep questionnaires could be an effective method for identifying and managing sleep disorders in these patients, potentially reducing sleep-related mortality and morbidity.