Gebze-Dilovası'nda partikül madde kirliliği; kirletici kaynakların dökümü ve partikül madde kanserojenik PAH analizi
Gebze-Dilovası particulate matter pollution; pollutant source inventory and particulate matter and carginogenic PAH analysis
Yazar: AYTUĞ SİVASLIGİL
Danışman: YRD. DOÇ. DR. PINAR ERGENEKON
Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü / Mühendislik ve Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Kimya = Chemistry ; Kimya Mühendisliği = Chemical Engineering ; Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering
Dizin: Hava kalitesi = Air quality ; Hava kirliliği = Air pollution ; Partiküler maddeler = Particulate matters

Özet:
Hava kirliligi günümüzde birçok ülke için önemli çevre sorunlarından biridir.Ortam havası kalitesi çok çesitli kirleticileri içine alan izleme çalısmaları düzenligünlük ölçümler yapan istasyonlarla artık rutin hale gelmisken ülkemizde ortam havakalitesi ölçümleri henüz istenilen düzeye gelmemistir. Sanayilesmenin yogun oldugubölgelerde yasayan insanların ciddi saglık sorunları yasaması özellikle bu tipbölgelerde durumun degerlendirilmesi ve iyilestirilmesi için hava kalitesinin vemevcut kaynakların tespitini zaruri hale getirmistir. Bu sebeple ülkemizde bu konudayapılacak olan çalısmalar büyük önem tasımaktadır.Dilovası beldesi kanserden ölüm oranlarının Türkiye ortalamasının yaklasıküç katı oldugu bir yerlesim yeridir. Bu çalısmada Türkiye'nin önemli üretimmerkezlerinin de içinde bulundugu endüstriyel bir bölge olan Dilovası beldesindepartikul madde (PM) kaynakları tespit edilerek PM envanteri çıkarılmıstır. AyrıcaDilovası merkezinde ve arka plan olarak seçilen GYTE Muallimköy yerleskesindemevsimsel bazda havadan 24 saat süreyle PUF (GPS1, Thermo-Andersen) cihazıylapartikül madde numuneleri toplanarak (2005 yılında toplam 14, 2006 yılı içindetoplam 43 ve 2007 yılı içinse toplam 16 adet) günlük toplam partikül madde (TPM)ve gün asırı olarak partikül maddenin organik içerigi (TOM) belirlenmistir. Ayrıca2006 sonbaharında PUF cihazıyla gaz ve partikül fazında toplam 18 numunetoplanarak EPA'nın öncelikli listesinde yer alan 16 adet çok halkalı aromatikhidrokarbonlar (PAH) açısından incelenmistir.Envanter çalısmasında bölgedeki partikül madde kaynagının 119996 ton/yılile sanayiden kaynaklandıgı tahmini yapılmıstır. Evsel ve hareketli kaynaklarınTPM'ye katkısı çok düsük bir düzeyde hesaplanmıstır. Tüm ölçümlerin ortalamasınabakıldıgında Dilovasında TPM konsantrasyonu 131 ?g/m3 GYTE Muallimköynoktasında ise 168.43 ?g/m3'dır. PAH içeriklerine bakıldıgında 16 PAH daDilovası'nda daha yüksek çıkmıstır. Özellikle kömür yakmanın isaretleyicisibenzo[k]fluoranten ve chreysen Muallimköy'de 5.27 ve 8 ng/m3 iken Dilovası'nda52.17 ve 83.76 ng/m3 olarak ölçülmüstür.

Abstract:
Today air pollution is one of the most important environmental problems.While air quality monitoring has been becoming more like a standard rutineoperation, the level of monitoring activities in Turkey has not reached the desiredlevel. The fact that people living in the heavily industriliazed regions have serioushealth problems necessitates the identification of the magnitudes of the sources anddegree of air quality in such regions to be able to evaluate and to take the neededsteps to improve the current air quality conditions. Therefore studies on this subjectcarry great significance.Dilovasi is a residential area where the number of cancer caused deaths is 3times higher than that of average for Turkey. In this study PM inventory isestablished for Dilovasi where the heavy industry is located. Air quality in the regionis monitored with interim measurement campaigns. Daily samples are taken by usingPUF sampler (GPS1, Thermo-Andersen) in both a residential area in Dilovasi andGIT campus which is chosen as background point. Total suspended particulatematter (TSP) for each day (14, 43, and 16 samples in year 2005, 2006, and 2007,respectively) and total organic matter content of it (TOM) for every other day aredetermined. Besides, during the Fall 2006, total of 18 samples are collected in bothparticulate and gas phases via PUF and are analyzed in terms of 16 polyaromatichydro carbons (PAH) taken place in EPA?s priority list.Based on the inventory results, the biggest part of TPM comes from industrywith 119996 t/year. Avareged TPM concentration in Dilovasi is 131 ?g/m3 and thatin GIT Muallimkoy campus is 168.43 ?g/m3. All 16 PAHs analyzed have highervalues in Dilovasi. Benzo[k]fluorantene and Chreysene which are the markers of thecoal burning are determined as 5.27-8 ng/m3 and 52.17-83.76 ng/m3 in Muallimkoyand Dilovasi respectively.