RISC modeli ile kirlenmiş sahalarda risk değerlendirmesi
Contaminated site risk assessment with model RISC
Yazar: GÖKTUĞ TUĞRUL
Danışman: DOÇ. DR. EMRE BURCU ÖZKARAOVA
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
Ülkemizde Toprak Kirliliği Kontrolü ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmeliğin 2015 yılında tamamen yürürlüğe girmesiyle birlikte şüpheli kirlenmiş sahaların değerlendirilmesi insana yönelik risk analizi ile gerçekleştirilmektedir. Tez kapsamında toprak kirliliği açısından kirlenme potansiyeli yüksek olan üç saha seçilerek değerlendirilme yapılmıştır. Bu muhtemel kirlenmiş sahalar küçük sanayi sitesi, eski sanayi sitesi ve asfalt üretim tesisi olarak seçilmiştir. Seçilen bu sahalarda, gerçek fiziksel özellikler, literatür verileri kullanılarak tez konusu olarak seçilen RISC modeli çalıştırılarak kirlenme potansiyelleri ve alıcılar için risk değerlendirmesi yapılmıştır.
Birinci çalışma sahasında; kirliliğin mevzuat sınır değerleri seviyesinde gerçekleştiği varsayılarak maruziyet yolları belirlenerek çeşitli alıcılar özelinde RISC modelinde risk değerlendirmesi yapılmıştır. Değerlendirmeler neticesinde; varsayım olarak ortaya konulan toprak kirliliğinin kanser ve kanser dışındaki sağlık riskleri açısından sınır değerlerin altında bir risk oluşturduğu ancak yeraltı suyu kullanımında kanser ve kanser dışındaki sağlık risklerinin sınır değerlerin üzerine çıkarak riski artırdığı görülmüştür.
İkinci çalışma sahasında; yürürlükte olan ilgili mevzuata ek olarak yayımlanan Kirlenmiş Saha Risk Değerlendirme Teknik Rehberinde yer alan sayısal formüllerle hesaplamalar yapılarak ve aynı verilerle çalıştırılan RISC modeli sonuçları karşılaştırılarak değerlendirmeler yapılmıştır. RISC modeli sonuçlarının sınır değerler altında yer aldığı sayısal formüllerle hesaplanan riskin ise sınır değerler üzerinde olduğu görülmüştür.
Üçüncü sahada; bir kaza senaryosu oluşturularak ani ve yüklü deşarjda maruziyet hesaplamaları RISC modeli çalıştırılarak değerlendirmeler yapılmıştır. Hesaplanan risklerin kanser ve kanser dışındaki sağlık riskleri açısından sınır değerlerin altında olduğu görülmüştür.
Sonuç olarak ise; RISC modelinin kullanılabilirliği, RISC modelinin mevzuat uygulamalarındaki yeterliliği, RISC modelinin uygulamadaki gereksinimleri, mevzuatın gereksinimleri ve teknik rehberde yer alan sayısal formüllerin uygulanabilirliği konuları üzerine değerlendirmeler yapılmıştır.

Abstract:
With the total enforcement of the Turkish Bylaw on Controlling Soil Pollution and Point Source Polluted Sites in 2015 the evaluation of suspected polluted sites is performed using health risk based approach. Within this study three  different sites have been selected as suspected contaminated sites. These sites are a small size industrial zone, an former industrial site which is used as scrap separation site and asphalt production plant. The risk analyses have been performed with site specific data and literature references using the RISC Model.
Within the first study, the pollution at the small size industrial zone was asumed to occur at the generic limit values of the bylaw. Using relevant conceptional site models, the risk evaluation represented low carcinogenic health risk and non-carcinogenic health risk for exposure from contaminated soil, but high carcinogenic health risk and non-carcinogenic health risk for exposure from contaminated ground water.
Within the second study, the risk at the former industrial site was evaluated with two differnt risc analyses, one of which was the RISC model and the other mathematical equations porposed in the techical guideline for risk analyses published by the Ministry of Environment and. Findings of the RISC model were found to be below limits, while those calculated using the equation were above limits.
Within the third study, risk analyses was performed assuming that an accident has occured at the asphalt production plant. Evaluation of relevant exposure pathways yielded carcinogenic health risk and non-carcinogenic health risk below limits.
The aim of this thesis was to evaluate the applicability of Risc Model, the efficiency of this model for its use within the Turkish bylaw, requirements for a reliable use of the Risc Model, site and pollution specific requirements for human health risk analyses and the applicability of mathematical models of the techical guideline for risk evaluation.