19.yüzyılda Çarlık Rusya'sının Türkistan coğrafyasında eğitim ve kültür politikaları
Tsarist Russia's education and culture policies in Turkistan region in 19. century
Yazar: SALİH BAYAR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SEVDA ÖZKAYA SOFU
Kastamonu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Tarih = History
Dizin: 19. yüzyıl = 19. century ; Asimilasyon = Assimilation ; Eğitim = Education ; Eğitim politikaları = Educational policies ; Kültür = Culture ; Kültür politikası = Cultural policy ; Rusya = Russia ; Türkistan = Turkistan ; Yakın Çağ = Modern Times ; Çarlık Dönemi = Tsarist Period

Özet:
Altın Orda Devleti'nin siyasi varlığı sonlandıktan sonra bölgede etkin bir güç olarak
ortaya çıkan Çarlık Rusya'sı, XVI. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Türkistan
coğrafyasında yayılmacı politikalar izlemiştir. Çarlık Rusya'sının yayılma politikası
XIX. yüzyılın ikinci yarısına kadar sürmüştür. Çarlık Rusya'sının, büyük bir
coğrafyayı teşkil eden Türkistan'a yayılması tek bir hükümdarın döneminde ya da
tek bir askeri sefer ile gerçekleştirmemiştir. Bu uzun süreç neticesinde Türkistan'da
hâkimiyet kuran Çarlık Rusya'sı bu coğrafyadaki egemenliğini sadece askeri kuvvet
ile sağlayamayacağını anlamış ve Türkistan'da eğitim ve kültür politikaları
geliştirmiştir. Türkistan hanlıkları ise kendi aralarındaki çekişmelerden dolayı Rus
yayılmasına karşı koyamamışlardır. Türkistan'da yaşayan Türk nüfusu arasında bir
birlik olmadığından dolayı Rus yayılmasının önü açılmıştır. Türk toprakları Rus
egemenliğine geçtikten sonra Çarlık Rusya'nın uyguladığı misyonerlik faaliyetlerine
ve Ruslaştırma siyasetine açık hale gelmiştir.
Bu çalışma ile Çarlık Rusya'sının, Türkistan coğrafyasındaki Ruslaştırma siyaseti
doğrultusunda, eğitim ve kültür alanındaki uygulamaları ortaya koyulmuştur. Bu
bağlamda Rusya'nın yürüttüğü siyasetin Türkistanlılar üzerindeki etkilerinin ne
boyuta ulaştığı ve Türkistanlıların sosyal ve kültürel yaşamlarına sirayeti konu
edinilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Çarlık Rusya, Türkistan, Misyonerlik, Ruslaştırma,
Asimilasyon.

Abstract:
Tsarist Russia, which emerged as an active power in the region after Golen Horde's
politic entitiy come to an end, followed expansionist policy in Turkistan region as of
second half of XVI. century. Tsarist Russsia's Expajsionist policy lasted untill the
cecond half of XIX. century. Tsarist Russia's expansion to Turkistan which occupies
extensive land, did not become reality with just in single ruler's period or a single
military expedition. In consequence of this long period; Tsarist Russia, becoming
dominant power in Turkistan, understood that they couldn't ensure sovereignty whit
just military force and brought education and culture policy to Turkistan. And
Turkistan Khanates could notresist aganist Russian expansion due to confliction
among them. There was no unity among Turks living in Turkistan, so this pave the
way for Russian expansion. Turk lands, after being under sway of Russian
sovereignty, became vulnerable to misionary activities and Russianize policy corried
ouy by Tsarist Russia.
With this activities towars to Tsarist Russia's Russianize policy in Turkistan region,
implementations in education and culture were executed. In this sense, it is discussed
that the effects of Tsarist Russia's on Turkistan and contagion on social and cultural
life of Turks.

Key Words: Tsaris Russia, Turkistan, Missionary, Russianize policy, Assimilation.