Bedreddin Mahmud el-'Aynî'nin "er-Ravzatu ez-Zâhir fî Sîreti el-Melik ez-Zâhir Tatar" adlı eserinin tahkik ve tahlili
Content and analysis of Badr al-Dîn Mahmud al-'Aynî's al-Ravzatu al-Zâhir fî Sîreti al-Melik al-Zâhir Tatar
Yazar: BARIŞ ÇELİK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ESRA ÇIPLAK
Muş Alparslan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Memlûk Devleti'nin önde gelen isimlerinden olan Bedreddin Mahmud el-Aynî, 
"er-Ravzatu ez-Zâhir fî Sîreti el-Melik ez-Zâhir Tatar" adlı eserini, yalnızca birkaç ay 
hüküm sürebilen Sultan el-Melikü'z-Zâhir Seyfeddin Tatar'a (ö.1421) cülûs hediyesi 
olarak sunmuş ve bu eserde yeni tahta çıkan sultanın meşruiyetini vurgulamaya özel bir 
önem vermiştir. Memlûk tarihinin önemli simalarından biri olarak tanınan el-Aynî, bu 
eseri kaleme alırken neredeyse tüm ilmi disiplinlerden yararlanarak sultanın haklı bir 
hükümdar olduğunu ispat etme çabası içinde olmuştur. Sultan Tatar'a ithaf ettiği bu 
eserle, el-Aynî aynı zamanda sultandan kendisine hamilik yapmasını ve yaşadığı 
olumsuzlukları düzeltmek için çare bulmasını beklediğini de dile getirmiştir. Memlûk 
Devleti'nde uzun yıllar önemli vazifeler üstlenmiş bir âlim olarak el-Aynî, sultanın saygın 
bir konumda kalması ve halkın güvenini kazanması için gerekli olan politik ve sosyal 
adımları detaylı bir şekilde kaleme almıştır. Bu bağlamda eser hem bir tarih kitabı hem 
de bir siyasetnâme niteliği taşır. el-Aynî, Sultan Tatar'ın yönetim vizyonunu belirlemesi 
için bir rehber hazırlamış ve onu sadece halkın değil, aynı zamanda devletin önde 
gelenleri arasında da kabul görecek bir lider olarak konumlandırmaya çalışmıştır. Eserin 
büyük bir kısmında, sultanın uyması gereken ahlaki kurallar ve siyasetin temelleri yer 
almakta olup, el-Aynî bu tavsiyeleri çeşitli İslam âlimlerinin görüşleri ve Memlûk 
Devleti'nin geçmişinden gelen deneyimlerle desteklemiştir. Özellikle, devlet adamlarının 
halkla olan ilişkilerinde dikkat etmesi gereken noktalara değinirken, adaletin sağlanması, 
halkın refahının gözetilmesi ve devletin gelir kaynaklarının düzgün bir şekilde idare 
edilmesi gibi konulara yoğun bir vurgu yapılmaktadır. Böylelikle el-Aynî, yönetim 
ilkelerini sadece teorik bir çerçevede sunmakla kalmamış, aynı zamanda bu ilkelerin 
uygulamada nasıl bir etkisi olacağını da göstermeye çalışmıştır. el-Aynî, eserdeki 
tavsiyelerini Siyasetnâme ve Nasihatnâme geleneği ile kendi deneyimlerinden ve gözlemlediği olaylardan yola çıkarak, ideal bir devlet yönetiminin güncel şartlara 
uyarlanması gerektiğini ifade etmiştir. Bu çerçevede, sultanın toplumdaki farklı 
kesimlerin çıkarlarını gözeterek adaletli bir yönetim sergilemesi gerektiğine işaret eden 
el-Aynî, halkın devlet üzerindeki güvenini güçlendirecek adımlar atılması gerektiğini 
vurgulamıştır. Özellikle, devletin askeri gücünü ve mali kaynaklarını yönetirken sultanın 
dikkat etmesi gereken noktaları, örneklerle zenginleştirerek ve somut tavsiyeler sunarak 
açıklamıştır. Bu kapsamlı eser, bir cülûs hediyesi olmanın ötesinde, Memlûk Devleti'nin 
siyaset anlayışını, devlet yönetimi ile halk arasındaki ilişkileri, yönetim ilkelerini ve 
sultanın görev bilincini detaylandıran bir rehber niteliği taşır. Bu çalışma ile; "er-Ravzatu 
ez-Zâhir fî Sîreti el-Melik ez-Zâhir Tatar" adlı eserin Arapçadan Türkçeye çevirisi 
yapılmış ve Memlûk Devleti'nde siyaset, ahlak, adalet anlayışının harmanlandığı 
muhtevasıyla değerlendirilmesi yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Memlûk Devleti, Burcî Memlûkleri, el-Aynî, ez-Zâhir Tatar, 
Siyasetnâme.

Abstract:
One of the prominent figures of the Mamluk Sultanate, Badr al-Din Mahmoud al-
'Ayni, presented his work "al-Rawd al-Zâhir fi Sirat al-Malik al- Zâhir Tatar" as a 
coronation gift to Sultan al-Malik al- Zâhir Sayf al-Din Tatar (d.1421), who ruled for only 
a few months. In this work, al-'Ayni paid special attention to emphasizing the legitimacy 
of the newly ascended sultan. Recognized as a significant figure in Mamluk history, al-
'Ayni drew upon nearly all scholarly disciplines in this text, aiming to establish the sultan 
as a rightful ruler. In dedicating this work to Sultan Tatar, al-'Ayni also expressed his 
hope that the sultan would become his patron and find solutions to his personal 
difficulties. As a scholar who held important positions in the Mamluk Sultanate for many 
years, al-'Ayni meticulously outlined the political and social steps necessary for the sultan 
to maintain a respectable position and earn the trust of the people. In this context, the 
work serves as both a historical record and a political treatise. al-'Ayni created a guide to 
help shape Sultan Tatar's vision of governance, aiming to establish him as a leader who 
would be respected not only by the public but also by the elite within the state. In a large 
portion of the work, al-'Ayni addresses the ethical principles the sultan should adhere to 
and the foundations of politics, backing his recommendations with insights from various 
Islamic scholars and lessons from Mamluk history. He especially emphasizes issues such 
as ensuring justice, prioritizing public welfare, and managing state resources responsibly. 
Thus, al-'Ayni sought not only to present the principles of governance in a theoretical 
framework but also to demonstrate their practical implications. Drawing from the 
traditions of "Siyasatnama" and "Nasihatnama", along with his own experiences and 
observed events, al-'Ayni conveyed the need for an ideal state administration adapted to 
contemporary conditions. In this regard, al-'Ayni highlighted the importance of the sultan 
administering a fair rule that takes into account the interests of different segments of society, strengthening public confidence in the state. He particularly addressed key 
considerations for the sultan's management of the state's military power and financial 
resources, illustrating these with examples and concrete recommendations. More than a 
mere coronation gift, this comprehensive work stands as a guide detailing the Mamluk 
Sultanate's political philosophy, the relationship between state administration and the 
populace, principles of governance, and the sultan's sense of duty. This study includes a 
translation of "al-Rawd al- Zâhir fi Sirat al-Malik al- Zâhir Tatar" from Arabic to Turkish 
and an analysis of its content, which integrates concepts of politics, ethics, and justice in 
the context of the Mamluk Sultanate.

Key Words: Mamluk Sultanate, Burji Mamluks, al-'Ayni, al- Zâhir Tatar, 
Siyasetnâme