Doğuşta yaşam beklentisi üzerinde sosyoekonomik değişkenlerin etkilerinin panel veri modelleri ile analiz edilmesi
The analysis of effects of socioeconomics indicators on the life expectancy at birth by using panel data models
Yazar: HARUN YORULMAZ
Danışman: PROF. DR. ERGÜN EROĞLU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Sayısal Yöntemler Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Ekonometri = Econometrics ; İstatistik = Statistics ; İşletme = Business Administration
Dizin: Doğuşta yaşam beklentisi = Life expectancy at birth ; Panel veri modelleri = Panel data models ; Sosyoekonomik analiz = Socio-economic analysis ; Sosyoekonomik değişme = Socio-economic change

Özet:
Sağlık göstergelerinin en önemli sonuçlarından biri olan doğuşta yaşam beklentisini açıklamak için tüm dünyada oldukça fazla çalışma yapılmıştır. Araştırmalarda genellikle kullanılan regresyon ve zaman serileri analizlerine ek olarak Panel Veri Analizi de sıklıkla kullanılmaktadır. Bu çalışmada toplam, erkek ve kadın doğuşta yaşam beklentilerini etkileyen faktörleri tespit etmek amacıyla 107  ülkenin 1991-2013 dönemine ait verileri kullanılarak yatay kesit ve zaman serisi verilerinin bir arada kullanıldığı Panel Veri Analizi modellerinden yararlanılmaktadır. İlk olarak 107 ülkenin tamamı için sabit etkilerle statik panel veri analizi yöntemleri kullanılmaktadır. Daha sonra gelişmişlik seviyelerine göre 3 sınıfa ayrılan ülkeler için havuzlanmış en küçük kareler, tesadüfi etkiler ve sabit etkiler modelleri uygulanmaktadır. Yapılan analizler sonucunda sosyoekonomik değişkenlerin doğuşta yaşam beklentisinin açıklanmasında kullanılabileceği anlaşılmıştır. Kaba ölüm oranı, kaba doğum oranı, ekonomik büyüme ve karbondioksit emisyonunun doğuşta yaşam beklentisi üzerinde negatif etkisi, nüfus artışı, kentli nüfus oranı ve kişi başına düşen milli gelirin ise doğuşta yaşam beklentisi üzerinde pozitif etkisi olduğu tespit edilmiştir. 65 yaş üstü nüfus, kamu ve özel sağlık harcamaları, orman alanı ve yükseköğretim kayıt oranının bölgelere göre doğuşta yaşam beklentisi üzerinde pozitif ya da negatif etkisi olabilmektedir. Ayrıca kaba ölüm ve kaba doğum oranları haricindeki değişkenlerin yine bölgelere göre doğuşta yaşam beklentisi üzerinde etkisinin olmadığı durumlar da görülmektedir.


Anahtar Kelimeler: Panel Veri Analizi, Doğuşta Yaşam Beklentisi, Sosyoekonomik Değişkenler

Abstract:
A great number of studies have been carried out throughout the world in order to explain life expectancy at birth, which is one of the most important health outcomes. In addition to the commonly used regression and time series analyses, these studies also frequently make use of panel data analysis. In this study, panel data analysis models which combine cross-sectional and time series data are used on basis of data from 107 countries in the period between 1991 and 2013 in order to determine the factors which affect the values of life expectancy at birth for men, women and the total population. First, static panel data analysis methods with fixed effects are used for all of the 107 countries. This is followed by application of the models of pooled least squares, random effects and fixed effects after the countries are divided into 3 categories in accordance with their levels of development. As a result of the conducted analyses, it was understood that socioeconomic indicators can be used in explanation of life expectancy at birth. It is found that crude death rate, crude birth rate, economic growth and carbondioxide emission have negative effect on life expectancy at birth and population growth, urban population ratio and per capita income have positive effect on life expectancy at birth. The population over the age of 65, public and private health expenditures, forest area and tertiary enrollment ratio may have positive or negative effect on life expectancy according to the regions. Also, situations in which the variables other than crude death rate and crude birth rate, have no effect on the life expectancy at birth based on the regions are observed as well.


Key Words: Panel Data Analysis, Life Expectancy at Birth, Soscioeconomic Indicators