Türkiye'de organik ve klasik yöntemlerle üretilen zeytinyağlarının ağır metal içeriğine yönelik bir araştırma
A study on evaluation of heavy metal contents of extra virgin olive oil which are produced by organic and conventional agricultural methods in Turkey
Yazar: ATİLA GÜLEÇ
Danışman: PROF. DR. HALİT TANJU BESLER
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Ağır metaller = Heavy metals ; Besin analizi = Food analysis ; Bitkisel yağlar = Plant oils ; Element analizi = Elemental analysis ; Organik gıda = Organic food ; Organik tarım = Organic farming ; Spektrofotometri = Spectrophotometry ; Spektroskopik analiz = Spectroscopic analysis ; Zeytinyağı = Olive oil

Özet:
Yirminci yüzyılın ikinci yarısında yaşanan hızlı sanayileşme, çevre sorunlarını da beraberinde getirmiştir. Bu gelişmeler sonucunda alternatif üretim sistemi olarak organik tarım gündeme gelmiştir. Günümüzde organik koşullarda zeytinyağları üretilmekte olup, ağır metal içerikleri ile ilgili yapılmış çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır. Bu çalışmada, Türkiye'nin Ege Bölgesi'nde organik üretim sertifikası almış ve piyasaya sunulmuş olan 12 farklı markanın natürel sızma zeytinyağları ile aynı firmalara ait geleneksel olarak üretilen natürel sızma zeytinyağlarında krom (Cr), demir (Fe), kobalt (Co), nikel (Ni), bakır (Cu), çinko (Zn), arsenik (As), kadmiyum (Cd) ve kurşun (Pb) içeriğinin İndüktif Eşleşmiş Plazma-Kütle Spektrometresi (ICP-MS) ile belirlenmesi amaçlanmıştır. Çalışma sonunda, organik zeytinyağlar ile geleneksel zeytinyağların ağır metal içerikleri arasında anlamlı bir fark olup olmadığı "Bağımsız Örneklem T testi" ile tespit edilmiştir. Markalar arası karşılaştırma ise "Bağımsız Örneklem Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA)" ile ve farklılık önemli bulunduğunda çoklu karşılaştırmalar Tukey HSD (Honestly Significant Difference) testi ile yapılmıştır. Çalışmada elde edilen verilere göre, natürel sızma zeytinyağlarında sırası ile en yüksek 52Cr, 53Cr, 56Fe, 59Co, 60Ni, 62Ni, 63Cu, 65Cu, 66Zn, 75As, 111Cd, 206Pb, 207Pb, 208Pb içerikleri; 534.27±1.58 ng/mL, 146.03±8.18 ng/mL, 2349.27±160.49 ng/mL, 2.90±1.19 ng/mL, 193.87±10.47 ng/mL, 187.77±7.76 ng/mL, 131.46±9.11 ng/mL, 133.57±9.53 ng/mL, 572.73±23.94 ng/mL, 5.30±0.51 ng/mL, 3.32±2.23 ng/mL, 85.80±6.42 ng/mL, 83.20±5.67 ng/mL, 84.11±5.50 ng/mL olarak bulunurken, organik sertifikalı natürel sızma zeytinyağlarında ise sırası ile en yüksek 52Cr, 53Cr, 56Fe, 59Co, 60Ni, 62Ni, 63Cu, 65Cu, 66Zn, 75As, 111Cd, 206Pb, 207Pb, 208Pb içerikleri; 471.70±5.20 ng/mL, 216.89±8.44 ng/mL, 1618.33±188.20 ng/mL, 3.36±0.16 ng/mL, 165.18±35.40 ng/mL, 148.23±28.93 ng/mL, 125.53±4.78 ng/mL, 131.37±5.59 ng/mL, 599.50±16.00 ng/mL,  5.45±0.39 ng/mL, 2.42±0.61 ng/mL, 39.09±6.42 ng/mL, 38.08±5.67 ng/mL, 38.24±0.98 ng/mL olarak saptanmıştır. Organik ile geleneksel zeytinyağları arasında 52Cr ve 53Cr düzeylerinde tüm markalarda fark istatiksel olarak anlamlı (p<0.05) bulunurken, diğer ağır metaller açısından bakıldığında ise fark markaya göre değişkenlik göstermektedir. Sonuç olarak standart koşullarda kontrollü uygulanmayan üretim ve işlemenin, organik sertifikalı yağların ağır metal içeriğini etkileyebileceği düşünülmektedir.

Abstract:
The rapid industrialization in the second half of the twentieth century caused important environmental problems. In order to cope with these problems alternative agricultural production systems have been established. Organic agriculture practices have an important role within this context. However, recently only a few studies have shown the heavy metal content of organically produced olive oil.The aim of this study was to determine the chrome (Cr), iron (Fe), cobalt (Co), nickel (Ni), copper (Cu), zinc (Zn), arsenic (Ar), cadmium (Cd) and lead (Pb) conten	t of conventional or organically produced extra virgin olive oils from 12 different manufacturers in the Aegean Region of Turkey. Every brand of olive oils that were used in this study manufactures both conventional and organic samples (12 different brands). The heavy metal content of the samples was analyzed with Inductively-Coupled Plasma Mass Spectrophotometer (ICP-MS). Further statistical analyses (independest samples "t" test and one-way "anova" test) were performed to examine the differences between organic and conventional samples. Results showed that the 52Cr, 53Cr, 56Fe, 59Co, 60Ni, 62Ni, 63Cu, 65Cu, 66Zn, 75As, 111Cd, 206Pb, 207Pb, 208Pb content of natural virgin olive oils was 534.27±1.58 ng/mL, 146.03±8.18 ng/mL, 2349.27±160.49 ng/mL, 2.90±1.19 ng/mL, 193.87±10.47 ng/mL, 187.77±7.76 ng/mL, 131.46±9.11 ng/mL, 133.57±9.53 ng/mL, 572.73±23.94 ng/mL,  5.30±0.51 ng/mL, 3.32±2.23 ng/mL, 85.80±6.42 ng/mL, 83.20±5.67 ng/mL, 84.11±5.50 ng/mL and organically grown extra virgin olive oils  was 471.70±5.20 ng/mL, 216.89±8.44 ng/mL, 1618.33±188.20 ng/mL, 3.36±0.16 ng/mL, 165.18±35.40 ng/mL, 148.23±28.93 ng/mL, 125.53±4.78 ng/mL, 131.37±5.59 ng/mL, 599.50±16.00 ng/mL,  5.45±0.39 ng/mL, 2.42±0.61 ng/mL, 39.09±6.42 ng/mL, 38.08±5.67 ng/mL, 38.24±0.98 ng/mL, respectively. The 52Cr and 53Cr contents of organic and conventional olive oils was significantly different (p<0.05) in all brands whereas the content of other heavy metals exhibited variable results depending on the brand (p>0.05). Therefore, these data indicated that the production and processing practices that were not applied in controlled conditions may influence the heavy metal levels of organically produced olive oils.