Biventriküler ve univentriküler konjenital kalp hastalarının bazı biyokimyasal bulguları ile beslenme durumlarının değerlendirilmesi
Evaluation of certain biochemical results and nutritional status regarding patients with biventricular and univentricular congenital heart disease
Yazar: NUR ARZU BAYRAKTAR
Danışman: DOÇ. DR. PERİM FATMA TÜRKER
Başkent Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Beslenme değerlendirmesi = Nutrition assessment ; Beslenme durumu = Nutritional status ; Biyokimyasal analiz = Biochemical analysis ; Kalp defektleri-konjenital = Heart defects-congenital ; Kalp fonksiyon testleri = Heart function tests ; Kalp hastalıkları = Heart diseases ; Ventriküler fonksiyon = Ventricular function ; Çocuklar = Children

Özet:
Konjenital kalp hastalığı çocuklarda büyüme geriliğine sebep olan kronik bir hastalıktır. Özellikle univentriküler fontan ameliyatı geçirmiş çocuklarda vücut bileşiminde değişme ile birlikte pubertal gecikme, endokrin büyüme faktörlerinde anormallikler, besin alımında yetersizlikler ve fiziksel aktivite düzeyinde azalma görülmektedir. Bu risk faktörlerine rağmen beslenme yetersizliğinin antropometrik ölçümler üzerindeki etkilerini gösteren mevcut pediatrik litaratür yetersizdir. Bu amaçla bu çocuklarda hastalığa bağlı beslenme durumunu değerlendirerek, ameliyat öncesi ve sonrası besin desteği sağlamak önem taşımaktadır. Bu araştırma bu gereklilikleri saptamak ve öngörmek adına Hacettepe Üniversitesi İhsan Doğramacı Çocuk Hastanesi, Kalp ve Damar Cerrahisi Bölümü'nde Eylül 2018 - Ekim 2020 tarihleri arasında ameliyat sonrası kontrole çağrılan biventriküler ve univentriküler konjenital kalp hastası 4-17 yaş arasında 50 çocuk (23 kız, 27 erkek) üzerinde yürütülmüştür. Univentriküler konjenital kalp hastası çocukların (n:24) %45.8'i kız, %54.2'si erkektir. Biventriküler konjenital kalp hastası çocukların (n:26) ise %46.2'si kız, %53.8'i erkektir. Araştırmaya katılan univentriküler ve biventriküler konjenital kalp hastası çocuk ve adölesanlara anket formu uygulanarak hastaya ait genel bilgiler, ailenin sosyo-demografik özellikleri, hastanın beslenme alışkanlıkları, fiziksel aktivite düzeyi ve üç günlük besin tüketim kaydı alınmıştır. Hastalara Akdeniz Diyeti Kalite indeksi (KIDMED) anketi ve STAMP (Screening Tool for the Assessment) malnutrisyon ölçeği uygulanmış, antropometrik ölçümleri alınmıştır. Tanita marka biyoelektriksel impedans cihazı ile (BİA) vücut bileşimi ölçülmüştür. Hasta dosyalarından alınan biyokimyasal bulgular değerlendirilmiştir. Yaşa göre vücut ağırlığı (WAZ) skorlarına göre; univentriküler erkek hastaların %28.6'sı, kız hastaların %14.2'si, biventriküler erkek hastaların %37.1'i, kız hastaların %50'sinin çok zayıf (˂-2SD) olduğu saptanmıştır. Yaşa göre boy uzunluğu (HAZ) skorları değerlendirildiğinde ise; univentriküler erkek çocukların %23.1'i, kızların %27.3'ünün, biventriküler erkek hastaların %37.5'i, kız hastaların %33.3'ünün çok kısa (˂-2SD) olduğu saptanmıştır. Beden kütle indeksi (BKI) Z skoru değerlendirildiğinde; univentriküler erkek hastaların %23.1, kızların %27.3'i, biventriküler hastaların erkeklerde %50'sinin, biventriküler hastaların %42.9'unun çok zayıf (˂-2SD) olduğu saptanmıştır. Bioelektrik impedans analizine (BİA) göre univentriküler hastaların %37.5'inin vücut yağ yüzdesi, %33.3'ünün yağsız vücut kütlesi, biventriküler hastaların ise, %42.3'ünün vücut yağ yüzdesi, %23.1'inin yağsız vücut kütlesi düşük bulunmuştur. Çocukların yağsız vücut kütlesi (FFMI); HAZ skor≤-2SD olan hastarda, HAZ skor >-2SD olan hastalardan anlamlı derecede düşük bulunmuştur (p=0.004). STAMP malnutrisyon ölçeğine göre; hastalık tanısı dikkate alındığından, yüksek risk univentriküler hastalarda %67.5 iken, biventriküler hastalarda %46.2 saptanmıştır (p>0.05). STAMP skoru ile yağsız vücut kütlesi arasında negatif yönde orta kuvvetli ilişki saptanmıştır (r=-0.472, p=0.001). Fiziksel aktivite düzeyleri değerlendirildiğinde ise univentriküler hastalarda aktif çocuk bulunmazken, sedanter ve hafif aktif bireyler %50 oranındadır. Biventriküler hastalarda ise orta aktif birey %7.7 iken, hafif aktif birey %73.1 oranındadır, sedanter hasta oranı ise %19.2'dir (p=0.041). Biyokimyasal bulgularına baktığımızda; univentriküler hastaların %50'sinin albumin, biventriküler hastaların ise %15.4'inin albumin değeri düşük saptanmıştır .Univentriküler hastaların KIDMED puanı 4.29±2.77 (orta) iken biventriküler hastaların 4.80±2.48 (orta) olarak saptanmıştır. Univentriküler erkek hastalarda enerji gereksiniminin karşılanma yüzdesi %87.13±21.47'si, kız hastalarda %90.91±23.95'ı, biventriküler hastalarda ise %89±21.37 iken, kızlarda %81.76 ±17.26'dır. Enerjinin proteinden gelen oranı univentriküler erkek hastalarda %14.54±1.56, kız hastalarda %15.45±2.65, biventriküler erkek hastalarda %15.36±1.64, kız hastalarda %15.17±1.99'dur. Enerjinin yağdan gelen oranı univentriküler hastalarda erkek ve kızlarda sırasıyla %37.54±7.97, %38.08±3.70; bivenriküler hastalarda sırasıyla %38.93±3.22, %38.50±4.40'dır. Bu çalışmanın sonucunda özellikle univentriküler fontan ameliyatı geçirmiş kalp hastası çocuklarda, yağsız vücut kütlesinin korunması için, artan enerji ve besin ögesi gereksinimlerinin karşılanması, ideal büyümelerinin sağlanması için ameliyat sonrası dönemde beslenme durumunun değerlendirilmesi ve hastaların belirli aralıklarla takibinin gerekmekte olduğu saptanmıştır. Konjenital kalp hastası çocuklarda beslenme desteği gereksinimleri özel durumlara göre arttırılmalı ve buna uygun protokoller oluşturulmalıdır.

Abstract:
Congenital heart disease is a chronic disease that causes growth retardation in children. Especially in children who have undergone univentricular Fontan operation, changes in body composition, pubertal delay, abnormalities in endocrine growth factors, inadequate food intake and decrease in physical activity are observed. Despite these risk factors, existing pediatric literature indicating how nutritional deficiency affects anthropometric measurements is insufficient. It is critical to recognize the disease-specific nutritional status regarding these children and provide them with nutritional support in the pre- and post-operative period. This study included 50 children aged 4 - 17 (23 girls and 27 boys) with biventricular and univentricular congenital heart disease. They were called for post-operative control between September 2018 and October 2020 at Hacettepe University İhsan Doğramacı Children's Hospital, Department of Cardiovascular Surgery to detect and predict such requirements. 45.8% of 24 children with univentricular congenital heart disease were girls, and 54.2% were boys. 46.2% of those with biventricular congenital heart disease were girls, and 53.8% were boys. The children and adolescents with univentricular and biventricular congenital heart disease were asked to fill out a questionnaire form and provide general information, socio-demographic characteristics of their families, their nutritional habits, physical activity levels, and 3-day food consumption records. Mediterranean Diet Quality Index (KIDMED) questionnaire and STAMP (Screening Tool for the Assessment) malnutrition scale were applied to the patients to obtain their anthropometric measurements. Body composition analysis was performed by a bioelectrical impedance device (BIA) of Tanita brand. Biochemical results in the patient files were reviewed. WAZ scores (Weight for Age Z scores) revealed that 28.6% of the male and 14.2% of the female univentricular patients, and 37.1% of the male and 50% of the female biventricular patients were wasted (˂-2SD). On the other hand, HAZ scores (Height for Age Z scores) showed that %23.1 of the male and %27.3 of the female univentricular patients, and %37.5 of the male and %33.3 of the female biventricular patients were too short (˂-2SD). Based on the BMI (Body Mass Index) Z scores evaluated, it was found that 23.1% of the male and 27.3% of the female univentricular patients, and 50% of the male and 42.9% of the female biventricular patients were wasted (˂-2SD). BIA (Bioelecrrical İmpedance Analysis) measurements showed that 37.5% of the univentricular and 42.3% of the biventricular patients had low levels of body fat, and 33.3% of the univentricular and 23.1% of the biventricular patients had low levels of fat-free mass. Children's fat-free mass (FFMI) was significantly lower in patients with a HAZ score of ≤-2SD than those with a HAZ score of >-2SD (p=0.004). According to the STAMP malnutrition scale; as the diagnosis of the disease is taken into account, the high risk level was 67.5% in univentricular patients and 46.2% in biventricular patients (p>0.005). A moderate, negative correlation was found between the STAMP score and fat-free mass (r=-0.472, p=0.001). Concerning the physical activity levels, no children were active among univentricular patients; instead, 50% of the children in this group were sedentary, and 50% were lightly active. 7.7% of the biventricular patients were moderately active, 73.1% were lightly active, and 19.2% were sedentary (p=0.041). Biochemical results revealed that 50% of the univentricular patients had low albumin levels, while the other 50% had normal albumin levels. On the other hand, 15.4% of the biventricular patients had low albumin levels, while 84.6% had normal albumin levels. The univentricular patients had a KIDMED score of 4.29±2.77 (moderate), while biventricular patients of 4.80±2.48 (moderate). The percentage of intake the energy requirement in univentricular boys was 87.13±21.47%, and 90.91±23.95% in girls, and 89±21.37% in biventricular boys and 81.76±17.26% in girls. The ratio of energy from protein is 14.54±1.56% in univentricular male patients, 15.45±2.65% in female patients, 15.36±1.64% in biventricular male patients, and 15.17±1.99% in female patients. Fat supplied 37.54±7.97% and 38.08±3.70% of the energy in univentricular boys and girls, and 38.93±3.22% and 38.50±4.40% of the energy in biventricular boys and girls, respectively. This study showed that children with heart disease, especially who have undergone univentricular Fontan operation, it was found that it is necessary to evaluate the nutritional status in the postoperative period and to monitor the patients at regular intervals in order to maintain their lean body mass, to meet their increasing energy and nutrient needs, to ensure their ideal growth. Data for nutritional support for children with CHD should be tailored to specific needs. Requirements should be identified, and protocols be created accordingly.