Kocadarıda bitki sıklığı ve azotlu gübrelemenin tane verimi, verim komponentleri ve bazı bitkisel özelliklere etkisi
Plant density and nitrogen fertilizer effect on grain yield, yield components and some plant characters of sorghum
Yazar: LİNA ALBAŞAVAT
Danışman: PROF. DR. İSMAİL SEZER
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Kocadarı, dünyada insan ve hayvan beslenmesi açısından çeltik, arpa, buğday ve
mısırdan sonra gelen en önemli beşinci tahıldır. Kuzey Afrika kökenli olan bitki, tropikal ve
subtropikal bölgelerde yaygın olarak yetiştirilmektedir. Bu çalışma, Samsun-Atakum killi ve
Samsun-Bafra kumlu bir toprakta ana ürün olarak yetiştirilen Öğretmenoğlu 77 tane sorgum
çeşidinde bitki sıklığı ve azotlu gübrenin birim alan tane verimi ve diğer bazı agronomik
karakterler üzerine etkilerini araştırmak ve en yüksek birim alan tane verimi sağlayan en
uygun bitki sıklığı ve azotlu gübre seviyelerini tespit etmek amacıyla 2021 yıllında
yürütülmüştür. Tesadüf bloklarında bölünmüş parseller deneme deseninde düzenlenen
denemede dört azot dozu (0, 10, 20, 30 kg/da) ve dört bitki sıklığı (30, 60, 90, 120 bitki/m2)
üç tekrarlamalı olarak uygulanmıştır. Birim alan tane verimi ile 14 değişik bitki, salkım ve
tane karakterine ait veriler iki lokasyon birleştirilmiş olarak analiz edilmiştir. Azot dozu
uygulamalarının parselde tane verimi üzerindeki etkisi önemli çıkmış ve en fazla parselde
tane verimi dekara 30 kg azot dozu uygulamasından elde edilmiştir. Bitki sıklıklarının
parselde tane verimi üzerindeki etkisi önemli çıkmış ve en fazla parselde tane verimi
metrekarede 90 adet bitki sıklığından elde edilmiştir. Bitki sıklığı, birim alan tane verimini,
düşük azot dozlarında olumsuz, orta ve yüksek azot dozlarında ise olumlu şekilde
etkilemiştir. Azot × bitki sıklığı interaksiyonu önemli çıkmış ve en fazla parselde tane verimi
dekara 20 kg azot dozu ile metrekarede 90 adet bitki sıklığında kombinasyonundan elde
edilmiştir.

Abstract:
Grain sorghum is the fifth most important grain in the world in terms of human
and animal nutrition, after rice, barley, wheat and corn. Originating from North
Africa, the plant is widely cultivated in tropical and subtropical regions. This study
was carried out to investigate the effects of plant density and nitrogen fertilizer on
grain yield per unit area and some other agronomic characters and to determine the
highest grain yield per unit area in Öğretmenoglu 77 grain sorghum cultivar grown in
Samsun-Atakum clayey and Samsun-Bafra sandy soil. This study was carried out in
2021 to determine the most appropriate plant density and nitrogen fertilizer levels.
Four nitrogen doses (0, 10, 20, 30 kg/da) and four plant density (30, 60, 90, 120
plants/m2) were applied with three replications in the experiment, which was
organized in the split plots experimental design in random blocks. The grain yield
per unit area and the data of 14 different plants, cluster and grain characteristics were
analyzed by combining the two locations. The effect of nitrogen dose applications on
the grain yield in the plot was significant and the maximum grain yield in the plot
was obtained from the application of 30 kg nitrogen dose per decare. The effect of
plant density on the seed yield in the plot was significant and the maximum seed
yield in the plot was obtained from 90 plants per square meter. Plant density affected
grain yield per unit area negatively at low nitrogen doses and positively at medium
and high nitrogen doses. The interaction of nitrogen × plant density was significant
and the maximum grain yield was obtained from the combination of 20 kg nitrogen
dose per decare and 90 plant density per square meter.