Kolorektal kanserli hastalara bakım veren aile üyelerine uygulanan eğitimin bakım vermeye yönelik tepkileri ve sağlıklı yaşam biçimi davranışlarına etkisi
The effect of planned education applied to family members who are caring for colorectal cancer patients on the reaction to caregiving and on their lifestyles
Yazar: NİLAY BEKTAŞ AKPINAR
Danışman: PROF. DR. TÜLİN BEDÜK ; PROF. DR. FİLİZ ÇAY ŞENLER
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Aile = Family ; Bakım verenler = Caregivers ; Eğitim programları = Education programs ; Kolorektal neoplazmlar = Colorectal neoplasms ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Sağlıklı yaşam = Healthy life ; Yaşam tarzı = Life style

Özet:
Araştırma kolorektal kanserli hastalara bakım veren aile üyelerine uygulanan
eğitimin bakım vermeye yönelik tepkileri ve sağlıklı yaşam biçimi davranışlarına etkisini
değerlendirmek amacıyla ön test-son test kontrol gruplu yarı deneysel araştırma olarak
gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın evrenini Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi İbni Sina
Hastanesi, Cebeci Hastanesi ve Numune Hastanesi onkoloji servisi ve ayaktan kemoterapi
ünitelerine ilk kez kemoterapi almaya gelen kolorektal kanserli hastalara primer bakım veren
ve araştırmaya katılmayı kabul eden, çalışmaya dahil edilme kriterlerini sağlayan (yaş ve
eğitim düzeyi eşleştirilerek) 100 bakım verici oluşturmuştur. Araştırmanın yapılabilmesi için
etik kurul, kurum izni ve aile üyelerinden yazılı onam alınmıştır. Araştırmanın verileri
''Sosyo-Demografik Özellikler Veri Toplama Formu'', ''Sağlıklı Yaşam Biçimi
Davranışları Ölçeği II'' ve ''Bakım Verici Tepki Değerlendirme Ölçeği'' kullanılarak
toplanmıştır. Müdahale ve kontrol grubuna ilk görüşmede ön test uygulanmıştır. Ön görüşme
sonrası müdahale grubuna üç kere yüz yüze bireysel, ortalama 45-60 dakikalık eğitim ve
telefonla danışmanlık uygulanmıştır. Üçüncü eğitimin bitiminden hemen sonra müdahale ve
kontrol grubundaki bakım vericilere son test uygulanmıştır. Müdahale grubuna uygulanan
eğitim ve telefonla danışmanlık sonrası bu grubun SYBDÖ II fiziksel alt boyut hariç diğer
alt boyut puan ortalamalarının arttığı (p<0,05); BVTDÖ ve öz değer alt boyut puanının
azaldığı, BVTDÖ 'nin diğer alt alt boyut puan ortalamalarının minimal düzeyde arttığı fakat
bu artışın istatiksel olarak önemli olmadığı saptanmıştır (p>0,05). Kontrol grubu son test
sonrası SYBDÖ II ve alt boyut puan ortalamalarının istatistiksel olarak önemli bir fark
olmadığı (p>0,05); BVTDÖ öz değer alt boyutu hariç diğer tüm alt boyut puan
ortalamalarının arttığı ve aradaki farkın istatiksel olarak önemli olduğu saptanmıştır
(p<0,05). Araştırma sonucunda KRK hastaya bakım veren aile üyelerine uygulanan eğitimin
aile üyelerinin bakım vermeye yönelik olumsuz tepkilerini azalttığı ve sağlıklı yaşam biçimi
davranışlarını olumlu yönde etkilediği belirlenmiştir.
Anahtar Sözcükler: Aile Üyesi, Bakım Tepkisi, Bakım Verici, Eğitim Programı, Kolorektal
Kanser

Abstract:
The study was conducted as a pre-test-post-test, control group and quasiexperimental intervention research design in order to evaluate the effects of education
applied to family members who provide care for patients with colorectal cancer on their
healthy lifestyle behaviors and reactions towards caregiving. The study population consisted
of 100 caregiver who provide primary care to patients with colorectal cancer, admitted to
Ankara University Faculty of Medicine İbni Sina Hospital, Cebeci Hospital and Numune
Hospital oncology and outpatient chemotherapy units for chemotherapy treatment for the
first time, who agreed to participate in the research and met the research inclusion criteria
(matched by age and educational level). In order to carry out the research, the necessary
permission, ethics permission and written consent were obtained from family caregiver. The
study data were collected using the "Socio-Demographic Characteristics Data Collection
Form", "Healthy Lifestyle Behaviors Scale II (HPLP-II)" and the "Caregiver Reaction
Assessment (CRA)". The pre-test was applied to the intervention and control groups at the
first interview. After the preliminary interview, the intervention group underwent three faceto-face individual training sessions, which lasted 45 to 60 minutes on the average, and also a
counseling over telephone was provided. Immediately after completing the third training, the
post-test was applied to the caregivers in the intervention and control groups. After the
training and phone counseling provided to the intervention group, all HPLP-II sub-scale
scores of this group, but the physical sub-scale, were found to increase (p<0.05), CRA total
score and self-value sub-scale score was found to decrease, and other CRA sub-scale score
averages were found to increase minimally, albeit not statistically significant (p>0.05). After
the post-test applied to the control group, it was found that there was no statistically
significant difference in the HPLPL-II total and sub-scale score averages (p>0.05), all the
CRA sub-scale score averages, except the self-value sub-scale, were found to increase with a
statistically significant difference (p<0.05). As a result of the research, the training provided
to the family members who provided care to the patients with colorectal cancer was found to
reduce negative reactions of the family members towards the care and affected their healthy
lifestyle behaviors positively.
Keywords: Caregiver, Caregiving Reaction, Colorectal Cancer, Family Member,
Educational Program