Şizofreni ve şizoafektif bozukluğu olan hastalarda klozapin tedavisinin sonlandırılmasında rol oynayan yan etkilerin değerlendirilmesi
The assessment of the role of side effects in discontinuation of clozapine treatment in patients wi̇th schizophrenia and schizoaffective disorder
Yazar: RÜMEYSA TAŞDELEN
Danışman: PROF. DR. VEHBİ ALP ÜÇOK
İstanbul Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2016
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Affektif bozukluklar = Affective disorders ; Affektif bozukluklar-psikotik = Affective disorders-psychotic ; Affektif semptomlar = Affective symptoms ; Klozapin = Clozapine ; İlaç kullanımı = Drug utilization ; İlaçlar = Drugs ; Şizofreni = Schizophrenia

Özet:
AMAÇ: Klozapin özellikle tedaviye dirençli şizofreni ve şizoafektif bozukluk tedavisinde başarıyla kullanılan etkin bir atipik antipsikotiktir. Diğer antipsikotiklere pozitif, negatif, bişisel ve impulsiviteyle ilgili belirtilerde üstünlüğü bilinen bu antipsikotiğin kullanımı, ölümcül olabilecek hematolojik, gastrointestinal, kardiyo vasküler ve otonomik yan etkileri nedeniyle kesilmektedir. Bu çalışmada kliniğimizde klozapin tedavisi verilen hastaların dosyaları incelenerek bildirilen yan etkiler değerlendirilmiş, tedavinin kesilmesinde rol oynayan faktörler ortaya konulmuştur.
YÖNTEM:Çalışmamızda İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi Psikiyatri Anabilim Dalı Psikotik Bozukluklar Birimi, Genel poliklinik ve Duygudurum Bozuklukları Birimi'nde şizofreni ve şizoafektif bozukluk tanısıyla takip edilmekte olan hastaların ayaktan takip ve varsa yatış  dosyaları retrospektif olarak incelenmiş, klozapin tedavisi geçmişte almış veya halen almakta olan 246 hasta tespit edilmiştir.Dosyalarda kayıtlı olan sosyodemografik bilgiler, hastalık tanı ve süresi, psikofarmakolojik tedaviler, yatış, EKT ve intihar girişimi sayısı,  tedaviye direnç ölçütlerin karşılayıp karşılamadığı,  klozapin başlanma sebebi ve süresi, klozapin tedavisine verdiği yanıt, bildirilen yan etkiler, tedavi sonlandırıldıysa sebebi kaydedilmiştir.
BULGULAR:Klozapin tedavisi alan hastaların bildirdiği yan etkiler sedasyon (%35,6,) hipersalivasyon (%27,9), kilo artışı ( %19),inkontinans (%8,1), obsesif kompulsif belirtiler (%6,5), nöbet-miyokloni (%4,9), ortostatik hipotansiyon (%4,5), lökopeni (%3,6), cinsel yan etkiler ( %1,2), konstipasyon (%0,8) ve  diğer (%6,9) yan etkilerdir.Bu yan etkilerden hipersalivasyon klozapinle beraber başka antipsikotik kullananlarda ve ortalama klozapin maksimum dozu daha yüksek olanlarda , ortostatik hipotansiyon kadınlarda, obsesif kompulsif belirtiler daha uzun süredir klozapin kullananlarda anlamlı derecede yüksek bulunmuştur.
Çalışmamıza dahil edilen hastaların %24,8'inin klozapin tedavisi sonlandırılmıştır. Bu hastaların tedavisi %9,3  düzensiz kullanım, %3,7 etki/yan etki oranının yetersiz olması, %3,3 etkisizlik, %2.4  lökopeni, %2.0 nöbet, %1,6 inkontinans, %1,6 sedasyon, %0,8 obsesif kompulsif  belirtiler,  %0,4 hipersalivasyon, %0,4 ortostatik hipotansiyon nedeniyle sonlandırılmıştır. Kesilme sebepleri düzensiz kullanım, yan etkiler ve ilacın yeterli etkiyi sağlayamaması şeklinde gruplandırıldığında intihar girişimi sayısı fazla olan hastalarda ve klozapin tedavisi öncesinde yeterli doz ve sürede kullanılan tipik antipsikotik sayısı fazla olanlarda, yeterli etkinin sağlanamaması nedeniyle ilaç kesiminin anlamlı olarak fazla olduğu saptanmıştır.
SONUÇ: Klozapine bağlı yan etkiler sık görülmektedir.Klozapin tedavisi almakta olan hastaların yaklaşık dörtte birinde tedavi yan etkilere intolerans ,düzensiz kullanım ya da ilaca yeterli etkinin sağlanamaması nedeniyle sonlandırılmaktadır. Hastalığın başından beri daha kötü prognozlu seyreden hastalarda yeterli etkinin sağlanamamasına bağlı ilaç kesilmesi yüksek oranda bulunmuştur.

Abstract:
OBJECTIVES: Clozapine is an effective atypical antipsychotic that has been successfully used in the treatment of schizophrenia and schizoaffective disorder, especially in treatment-resistant patients. This antipsychotic, which is known to be superior to other antipsychotics  for positive, negative, personal and impulsive symptoms, is frequently discontinued due to potentially lethal hematological, gastrointestinal, cardiovascular and autonomic side effects. In this study, we evaluated the side effects of the patients who were treated with clozapine treatment in our clinic and the factors that played a role in the cessation of treatment.
METHODS: In our study, the follow up charts and admission files of patients with schizophrenia and schizoaffective disorder who were followed up regularly at the Psychotic Disorders Unit, Mood Disorders Unit and General Outpatient Clinic of Istanbul University, Istanbul Faculty of Medicine's Psychiatry Department were reviewed retrospectively. 246 patients who had received or are currently taking clozapine treatment were identified. 
The socio-demographic information, the diagnosis and duration of disease, psychopharmacologic treatments, the number of hospitalizations, ECT and suicide attempts, the criteria for treatment resistance, the reasons for clozapine initiation, the duration of treatment, the response to treatment, reported side effects, the reasons for discontinuation were recorded.
RESULTS: The side effects reported by the patients treated with clozapine were sedation (35.6%), hypersalivation (27.9%), weight gain (19%), incontinence (8.1%), obsessive compulsive symptoms (6.5%), seizures-myoclonia (4.9%), orthostatic hypotension (4.5%), leucopenia (3.6%), sexual side effects (1.2%), constipation (0.8%) and other (6.9%) side effects. Additionally, hypersalivation was more frequent in patients with using other antipsychotic medications in combination with clozapine and with higher mean clozapine maximum doses, orthostatic hypotension was more common in women, and obsessive-compulsive symptoms were found to be significantly higher in patients with longer duration of clozapine treatment.
Clozapine treatment was terminated in 24.8% of the patients in study. The reasons for discontinuation of treatment was non-adherence to medication (9.3%) inadequate effect/side effect ratio(3.7%), ineffectiveness (3.3%), leucopenia (2.4%), seizure(2.0%), incontinence (1.6%),  sedation (1.6%), obsessive-compulsive symptoms (0.8%), hypersalivation (0.4%), and orthostatic hypotension (0.4%).
When the reasons for discontinuation were grouped  as non-adherence to medication, adverse effects or failure to provide sufficient effect, it was determined that the cessation of treatment rates due to failure to provide sufficient effect was significantly higher in patients with a higher number of suicide attempts and with a higher number of typical antipsychotics treatment history.
 CONCLUSION: Side effects of clozapine treatment are common. Approximately one quarter of patients receiving clozapine discontinued the treatment due to intolerance of side effects, non-adherence to treatment or a failure to provide sufficient effect. In patients with a worse course since the onset of the disease, treatment discontinuation due to insufficient efficacy was high.