Türk tarihinde Şuşa (1750- 8 Kasım 2020)
Shusha in Turkish history (1750- 8 November 2020)
Yazar: YEŞİM İLBAYLI
Danışman: DOÇ. DR. BASHIR MUSTAFAYEV
Siirt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Genel Türk Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History

Özet:
Bu çalışmada, Azerbaycan ve Türk Dünyası'nın kadim şehirlerinden biri olan Şuşa'nın incelenen süreç içerisinde yaşadığı siyasi, askeri, sosyal, iktisadi ve kültürel gelişimi ortaya konulmuştur. Araştırmada, nitel araştırma yöntemlerinden biri olan tarihi doküman inceleme tekniği kullanılmıştır. Bu bağlamda hem Türkiye hem de Azerbaycan ilmi kaynaklarından istifade edilmiştir.  Çalışmada belirlenen konu çerçevesinde Karabağ'ın coğrafi ve tarihi durumu kapsamından bölgenin stratejik önemine dikkat çekilmiştir. Bu bağlamda Rus yönetimi tarafından Azerbaycan'ı parçalayan Hanlıklar dönemini, Karabağ'a planlı bir şekilde Ermenileri yerleştirmesi, Karabağ hanlarından Penahali Han döneminde Şuşa'nın kuruluşu, Safevi-Afşar-Kaçar dönemleri, Bolşevik ve Taşnak katliamları, Azerbaycan Halk Cumhuriyeti döneminde bölgenin durumu, eğitim, sosyo- kültürel ve sanatsal yönleriyle Şuşa yöresinde yetişen dünyaca ünlü şahsiyetler ele alınmıştır.
Ayrıca Şuşa'nın Sovyetlere geçiş süreci, Moskova yönetiminin Karabağ politikası, Birinci Karabağ Savaşı öncesi Ermenilerin ayrılıkçı faaliyetleri, Sumgayıt olayları, 20 Ocak Bakü katliamı, toprakların işgali, Hocalı soykırımı, işgale yönelik BM ve AGİT kararları, Rusya başta olmak üzere emperyal güçlerin 30 yıllık oyalama ve öteleme politikası farklı açılardan ortaya konulmuştur. Bilhassa 'Şuşa Zaferiyle Sonuçlanan Toprakların İşgalden Kurtuluşuna giden süreç olan Nisan 2016 Tovuz olayı, ardından tüm dünyanın canlı olarak izlediği 44 günlük II. Karabağ Savaşı ve bu savaşın seyrini değiştiren Rusya, ABD, Avrupa özellikle İran'ın Ermenistan yanlısı tutumu irdelenmiştir.

Anahtar sözler: Türk, Azerbaycan, Kafkasya, Karabağ, Şuşa, Zafer.

Abstract:
In this study, the political, military, social, economic, and cultural development of Shusha, one of the ancient cities of Azerbaijan and the Turkic world, has been examined within the analyzed period In the research, historical document analysis technique, which is one of the qualitative research methods, was used. In this context, scholarly sources from both Turkey and Azerbaijan have been utilized. Within the framework of the determined topic in the study, attention has been drawn to the strategic importance of the" Karabakh region within the framework of its geographical and historical situation". In this regard, the period of the Khanates, which divided Azerbaijan by the Russian administration, the planned settlement of Armenians in Karabakh, the establishment of Shusha during the reign of Panah Ali Khan of Karabakh Khanate, the Safavid-Afshar-Qajar periods, Bolshevik and Dashnak massacres, the situation of the region during the Azerbaijan Democratic Republic period, and the world-renowned personalities who emerged from the Shusha region in terms of education, socio-cultural, and artistic aspects have been discussed. 
Additionally, the transition of Shusha to the Soviets, Moscow's Karabakh policy, the separatist activities of Armenians before the First Karabakh War, the Sumgait events, the January 20 massacre in Baku, the occupation of territories, the Khojaly genocide, UN and OSCE resolutions regarding the occupation, and primarily by Russia, the 30-year policy of procrastination and deferral by imperial powers,have been presented from different perspectives. Particularly, "the April 2016 Tovuz incident, which led to the liberation of the occupied territories with the victory of Shusha", followed by the 44-day Second Karabakh War, watched live by the whole world, and the examination of Russia, the US, Europe, and especially Iran's pro-Armenian stance, which changed the course of this war, have been discussed.

Key words: Azerbaijan, Caucasus, Turkish, Karabakh, Shusha, Victory.