2018 PISA sınavı Türkiye örnekleminin akademik başarısını etkileyen sosyokültürel ve sosyoekonomik faktörlerin incelenmesi
Investigation of socio-cultural and socioeconomic factors affecting the academic achievement of the PISA 2018 Turkey sample
Yazar: ONUR CAN PEHLİVAN
Danışman: DOÇ. DR. GÜLAY ASLAN
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi ve Denetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Akademik başarı = Academic achievement ; Lise öğrencileri = High schools students ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Sosyoekonomik faktörler = Socio-economic factors ; Sosyokültürel faktörler = Socio-cultural factors ; Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı = Programme for International Student Assesment

Özet:
Akademik başarı ülkelerin eğitim sistemlerinin etkililiğini ortaya koyan göstergelerden biridir. Akademik başarı seviyesinin bilinmesinin yanı sıra bu başarıya etki eden bireysel faktörler, okul faktörleri ve sosyoekonomik-sosyokültürel faktörlerin de bilinmesi gerekmektedir. OECD tarafından uygulanan uluslararası bir sınav olan PISA, bu faktörlerin akademik başarıya olan etkisinin ölçülebilmesini sağlamaktadır. Araştırmada öğrencilerin akademik başarısını etkileyen faktörler PISA 2018 sonuçları ışığında ele alınmıştır. Araştırmanın amacı PISA 2018 Türkiye örnekleminin okuma becerisi, matematik okuryazarlığı ve fen okuryazarlığı alanlarındaki akademik başarısının öğrencinin cinsiyeti, öğrencinin anne ve babasının eğitim seviyesi, öğrenciye ev ortamında sağlanan olanaklar, öğrencinin evde sahip olduğu kitap sayısı ve PISA tarafından oluşturulmuş olan endekslere göre farklılaşıp farklılaşmadığını tespit etmektir. Araştırma, 2018 yılında PISA uygulaması için seçkisiz örneklem yoluyla belirlenmiş Türkiye'de 12 bölgedeki farklı türlerden (ortaokul, Anadolu lisesi, fen lisesi, sosyal bilimleri lisesi, Anadolu güzel sanatlar lisesi, mesleki ve teknik Anadolu lisesi, çok programlı Anadolu lisesi, Anadolu imam hatip lisesi) 186 okulda eğitim görmekte olan 6890 öğrenciyi kapsamaktadır. Araştırmada OECD tarafından internet ortamında erişime sunulan PISA 2018 veritabanı kullanılmıştır. PISA 2018 uygulamasında öğrenciler okuma, fen ve matematik testlerini cevapladıktan sonra demografik özelliklerini, sosyoekonomik ve sosyokültürel durumlarını ortaya koyan anket sorularını cevaplamışlardır. Araştırmada öğrencilerin testlere ve anketlere verdikleri cevaplar kullanılmıştır. PISA 2018 veri setinde her bir öğrencinin matematik okuryazarlığı, fen okuryazarlığı ve okuma becerisi tek bir puan ile gösterilmek yerine her alan için on tane olası değer (plausible value) oluşturulmuştur (PVMATH1-PVMATH10, PVREAD1-PVREAD10, PVSCIE1-PVSCIE10). Analizler, PISA tarafından oluşturulan bu değerlerin ortalaması alınarak yapılmıştır. Elde edilen veri SPSS paket programı kullanılarak analiz edilmiştir. Verilerin analizinde, akademik başarının öğrencilerin cinsiyetlerine ve evde sağlanan imkanlara göre farklılaşıp farklılaşmadığını tespit etmek amacıya İlişkisiz Örneklemler t-Testi analizi yapılmıştır. Akademik başarının öğrencinin anne ve babasının eğitim seviyesine göre ve evde sahip olunan kitap sayısına göre farklılaşıp farklılaşmadığını tespit etmek amacıyla İlişkisiz Örneklemler İçin Tek Faktörlü Varyans Analizi (One-way ANOVA) uygulanmıştır. PISA tarafından oluşturulan endeksler ile başarı puanları arasındaki ilişkiyi tespit etmek amacıyla Pearson Korelasyon Katsayısı kullanılmıştır. Başarı puanlarının hangi endeksler tarafından yordandığını tespit etmek için Aşamalı Regresyon Analizi yapılmıştır. Yapılan analizler sonucunda kız öğrencilerin okuma becerisi ve fen okuryazarlığı alanlarında erkek öğrencilerden daha başarılı olduğu; erkek öğrencilerin ise matematik okuryazarlığı alanında daha başarılı olduğu tespit edilmiştir. En yüksek akademik başarıya sahip olan öğrencilerin anne ve babasının lisans/lisansüstü ve genel ortaöğretim mezunu olduğu tespit edilmiştir. Annesi mesleki ve teknik lise mezunu olan öğrencilerin başarısı annesi ilkokulu bitirmemiş, ilkokul mezunu ve ortaokul mezunu olan öğrencilerden daha düşüktür. Evde sağlanan imkanlardan eğitim yazılımına sahip olma değişkeni hariç tamamı başarıyı olumlu yönde etkilemektedir. Başarıya en fazla katkısı olan ev imkanları edebiyat eserlerine sahip olma, bilgisayar-internete sahip olma ve yardımcı ders kitaplarına sahip olma değişkenleridir. Öğrencinin evde sahip olduğu kitap sayısı arttıkça öğrenci başarısı artmaktadır. Başarıyı en fazla yordayan değişken anne ve babanın sahip olduğu en yüksek eğitim seviyesi, anne ve babanın sahip olduğu en yüksek mesleki statü, evde sahip olunan eşyalar ve evdeki kitap sayısı verileri baz alınarak oluşturulan Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Statü Endeksi'dir. Evde sahip olunan bilgi iletişim teknolojisi cihazlarının sayısı arttıkça öğrenci başarısı düşmektedir.

Abstract:
Academic achievement is one of the indicators that reveal the effectiveness of countries' education systems. As well as knowing about the level of academic achievement, it is also necessary to know about the individual factors, school factors and socioeconomic-sociocultural factors that affect this achievement. PISA, an international test administered by the OECD, enables the measurement of the effect of these factors on academic achievement. In this study, the factors affecting the academic achievement of students are discussed in the light of PISA 2018 results. The purpose of the study is to determine whether the academic achievement of the PISA 2018 Turkey sample in the fields of reading skill, mathematical literacy and science literacy differs according to student's gender, education level of student's parents, opportunities provided to student in the home environment, the number of books student has at home and the indexes created by PISA. The study includes 6890 students studying in 186 schools from different types (secondary school, Anatolian high school, science high school, social sciences high school, Anatolian fine arts high school, vocational and technical Anatolian high school, multi-program Anatolian high school and Anatolian imam hatip high school) in 12 regions of Turkey, which were determined by random sampling for PISA exam. In the study, PISA 2018 databese that is available on the internet by OECD is used. In PISA 2018, after students answered the reading, science and mathematics tests, they answered the survey questions that reveal their demographic characteristics, socioeconomic and sociocultural status. In the study, the answers given by the students to the tests and surveys are used. In PISA 2018, ten plausible values (PVMATH1-PVMATH10, PVREAD1-PVREAD10, PVSCIE1-PVSCIE10)  were created for each domain instead of showing each student's mathematical literacy, science literacy and reading skill with a single score. Analyzes were performed by taking the average of these values created by PISA. The data was analyzed by using the SPSS packaged software. In the analysis of the data, Independent Samples t-Test analysis was conducted to determine whether academic achievement differs according to the gender of the students and the opportunities provided to student in the home environment. One-way ANOVA for Independent Samples was conducted to determine whether an academic achievement differs according to the education level of the student's parents and the number of the books that student has at home. Pearson Correlation Coefficient was used to determine the relationship betweeen the indexes created by PISA and the success scores. Stepwise Regression Analysis was conducted to determine which indexes predict success scores. As a result of the analyzes done, it is determined that female students are more successful than male students in the fields of reading literacy and science literacy; male students are more successful in the field of mathematical literacy. It is determined that parents of the students with the highest achievement are graduates/postgraduates and general secondary education graduates. The success of the students whose mother is a vocational and technical high school graduate is lower than the students whose mother has not completed primary school, primary school graduate and secondary school graduate. Except for the variable of having educational software, all opportunities provided to student in the home environment affect success positively. Home opportunities that contribute the most to the success are the variables of having literary works, having computer-internet and having supplementary textbooks. As the number of books that student has at home increases, student success increases . The variable that predicts the success the most is the Economic, Social and Cultural Status Index, which is based on the highest education level  of the parents,  the highest occupational status of the parents, the items owned at home and the number of books in the house. As the number of information and communication technology devices at home increases, student success decreases.