Türk Cumhuriyetlerinde ana diline ve Türkiye Türkçesi öğrenimine ilişkin tutum  (Üniversite öğrencileri örneğinde)
Attitude towards the mother tongue and learning the Turkish of Turkey in Turkic Republics  (In the context of university students)
Yazar: HATİCE VARGELEN AKCİN
Danışman: PROF. DR. FATMA AÇIK
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Anadil = Mother tonque ; Dil eğitimi = Language education ; Dış Türkler = Turkish diaspora ; Eğitim = Education ; Türk Cumhuriyetleri = Turkish Republics ; Türkiye Türkçesi = Turkey Turkish ; Türkçe = Turkish ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Üniversite öğrencileri = University students

Özet:
Türk Cumhuriyetlerindeki üniversite öğrencilerinin ana diline ve Türkiye Türkçesi öğrenimine ilişkin tutumlarının belirlenmesini amaçlayan bu çalışma nicel yönteme dayanmaktadır. Araştırmanın çalışma grubunu Türk Cumhuriyetlerinden 1287 üniversite öğrencisi oluşturmaktadır. Türkmenistan hariç diğer Türk Cumhuriyetlerinin her birisi için üç ayrı üniversitede ve şartlar elverdiğince farklı bölümlerde uygulama yapılmıştır. Türkmenistan için, üniversite okumak üzere Türkiye'ye gelen ve Uşak Üniversitesi TÖMER'de eğitim gören öğrencilerle çalışılmıştır. Araştırma verilerinin toplanmasında Kişisel Bilgi Formu, Dil Kullanım Anketi, Ana Diline İlişkin Tutum Ölçeği ve Türkiye Türkçesi Öğrenimine İlişkin Tutum Ölçeği kullanılmıştır. Anket sorularına ve ölçek maddelerine verilen cevapların dağılımı frekans analizi ile incelenmiştir. Ana diline ilişkin tutum ve Türkiye Türkçesi öğrenimine ilişkin tutum  ölçeklerinin her ülkede ayrı ayrı cinsiyet ve yaş durumuna göre anlamlı düzeyde farklılık gösterip göstermediğine bakılmış, bunun için  bağımsız gruplarda t testi ve tek yönlü varyans analizi yapılmıştır. Ölçeklerin ülkelere göre anlamlı farklılık gösterip göstermediği de tek yönlü varyans analizi ile incelenmiştir. Anket sorularına verilen cevapların ülkelere göre dağılımları çapraz tablolar oluşturularak incelenmiştir. Analizlerde SPSS 20.0 kullanılmıştır. Araştırma sonucunda Türk Cumhuriyetlerinin tamamı için ana diline ilişkin tutumun yüksek düzeyde olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bununla birlikte, dil kullanım anketi sonuçlarından yola çıkılarak, dil kullanımında Azerbaycan için genellikle ana dilinin kullanıldığı, belirli alanlarda farklı dillerin (İngilizce, Rusça, Türkçe)  tercih edildiği sonucuna ulaşılmıştır.  Türkmenistan ve Özbekistan için genellikle ana dilinin kullanıldığı, belirli alanlarda farklı bir dilin (Rusça) tercih edildiği belirlenmiştir. Kırgızistan ve Kazakistan için ise önemli derecede farklı bir dilin (Rusça) kullanımda etkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Çalışmada tutum ile dil kullanımı arasında meydana gelen bu karşıt durum ele alınıp tartışılmıştır. Çalışmanın Türkiye Türkçesi Öğrenimine İlişkin Tutum puanlarından, Azerbaycan, Özbekistan ve Türkmenistan katılımcılarının yüksek düzeyde tutuma sahip olduğu, Kırgızistan ve Kazakistan katılımcılarının tutumlarının ise orta düzeyde olduğu belirlenmiştir. Çıkan sonuçlar, alan yazın bilgileri ve dil kullanım anketindeki Türkiye Türkçesi verileri ile ele alınıp, tartışılmıştır.

Abstract:
This quantitative study aims to identify attitudes of university students in Turkic countries towards their mother tongue and learning Turkish. The sample of this study consists of 1287 university students from Turkic republics. The study was conducted in three different universities and different departments as much as possible in each Turkic country except for Turkmenistan. Students who came to Turkey to study and are enrolled in TOMER at Usak University were selected as participants to represent Turkmenistan. In data collection, personal information form, language use survey, attitude toward mother tongue scale, and attititude towards learning Turkish scale were used. A frequency analysis was completed to examine the distribution of responses provided for the survey questions and scale items. An independent samples t-test and a one-way analysis of variance (ANOVA) were conducted to see if there is a significant difference in attitudes toward mother tongue and attitudes toward learning Turkish in gender and age, separately. An ANOVA was also completed to determine if scales showed a significant difference in countries. The distribution of survey responses by country was evaluated by crosstabs. SPSS 20.0 was used in performing the analyses. The results showed that the attitudes towards mother tongue in all Turkic countries were high. However, based on the responses of the language use survey, it was found that the mother tongue is used generally for Azerbaijan while in certain areas different languages (English, Russian, Turkish) are preferred. For Turkmenistan and Uzbekistan, generally the mother tongue is used while a different language (Russian) is preferred in certain areas. For Kirghyzstan and Kazakhstan, it was found that a significantly different language (Russian) is more effective in use. This contrast between attitude and language use is addressed and discussed in the study. The scores of the attitudes towards learning Turkish of Turkey were found to be at high levels for the participants from Azerbaijan, Uzbekhstan, and Turkmenistan while the attitudes of participants from Kirghyzstan and Kazakhstan were at a medium level. The findings are addressed and discussed in the light of field literature and the data obtained from the survey given to the participants.