Sınıf öğretmenlerinin ekolojik ayak izi farkındalık düzeylerinin değerlendirilmesi ve sınıf içi uygulamalarının belirlenmesi
Evaluation of ecological footprint awareness levels of classroom teachers and determination of their classroom practices
Yazar: İBRAHİM ASLAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET DEMİRKOL
Dicle Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Sınıf Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ekolojik ayak izi = Ecological footprint ; Sınıf içi çalışmalar = In-class works ; Sınıf öğretmenleri = Class teachers ; Sınıf öğretmenliği = School teachers ; Çevre = Environment ; Çevre sorunları = Environmental problems ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Bu araştırma ile sınıf öğretmenlerinin ekolojik ayak izi farkındalık düzeylerinin değerlendirilmesi ve sınıf içi uygulamaların belirlenmesi amacı ile gerçekleştirilmiştir. Bu çerçevede 2019/2020 eğitim öğretim yılında Diyarbakır merkezindeki dört ilçeye (Bağlar, Kayapınar, Sur ve Yenişehir) bağlı okullarda görev yapan sınıf öğretmenleri ile çalışılmıştır. Bu araştırmada, nicel araştırma yöntemlerinden genel tarama modeli ve nitel araştırma yöntemlerinden temel nitel modelinin birlikte kullanıldığı karma model kullanılmıştır. Nicel araştırmada 536 sınıf öğretmeni ile çalışılmış ve veri toplama aracı olarak 40 maddeden oluşan Ekolojik Ayak İzi Farkındalık Ölçeği kullanılmıştır. Elde edilen veriler SPSS paket programı ile analiz edilmiştir. Nitel Araştırmada 28 öğretmenden görüş alınmıştır. Elde edilen verilerin analizinde içerik analizinden yararlanılmıştır. Araştırmada elde edilen verilerin analizinde betimsel istatistiklerden aritmetik ortalama, yüzde ve frekans kullanılmıştır. Ayrıca elde edilen verilerin değişkenler açısından karşılaştırılması sürecinde nonparametrik testlerden (Mann Whitney U, Kruskal Wallis H) yararlanılmıştır. Öğretmenler ile yapılan görüşmelerin analiz sürecinde ise içerik analizi kullanılmıştır.
Araştırma sonucunda sınıf öğretmenlerinin ekolojik ayak izi farkındalık düzeylerinde cinsiyet değişkenine göre; ''gıda'', "ulaşım ve barınma", ''enerji'', ''atıklar'' ve "su tüketimi" alt boyutlarında anlamlı bir farkın olmadığı belirlenmiştir. Kıdem değişkenine göre; ''gıda'', ''Enerji'', ''Atıklar'' ve "Su tüketimi" alt boyutlarında 6-10 yıl arası kıdeme sahip olan sınıf öğretmenleri ile 1-5, 11-15, 16-20, ve 21 yıl ve üzeri kıdeme sahip öğretmenler arasında 6-10 yıl arası kıdeme sahip olan sınıf öğretmenleri aleyhine anlamlı fakın olduğu belirlenmiştir. "Ulaşım ve barınma" alt boyutunda ise 1-5 yıl arası kıdeme sahip sınıf öğretmenleri ile 6-10, 11-15, 16-20, ve 21 yıl ve üzeri kıdeme sahip öğretmenler arasında 1-5 yıl kıdeme sahip sınıf öğretmenleri aleyhine anlamlı farkın olduğu belirlenmiştir. Sınıf öğretmenlerinin öğrenim durumu değişkenine göre; ''Gıda'', "Ulaşım ve barınma", ''Enerji'', ''Atıklar'', "Su tüketimi" alt boyutlarında anlamlı bir farkın olmadığı belirlenmiştir. Sınıf öğretmenlerinin mezun oldukları fakülte değişkenine göre; ''gıda'', "Ulaşım ve barınma", ''Enerji'', ''Atıklar'', "Su tüketimi" alt boyutlarında anlamlı bir farkın olmadığı belirlenmiştir. Sınıf öğretmenlerinin okuttukları sınıf türü değişkenine göre; sadece "Ulaşım ve barınma" alt boyutunda birleştirilmiş sınıf okutan sınıf öğretmenleri ile bağımsız sınıf okutan sınıf öğretmenleri arasında bağımsız sınıf okutan sınıf öğretmenleri lehine anlamlı farklılık olduğu belirlenmiştir. Öğretmenlerin çalıştıkları bölge değişkenine göre; sadece "Ulaşım ve barınma alt boyutunda şehir merkezinde çalışan öğretmenler lehine anlamlı bir farkın olduğu belirlenmiştir. Sınıf öğretmenlerinin ekolojik ayak izi ile ilgili konularda seminer alma durumu değişkenine göre; ''Gıda'', "Ulaşım ve barınma", ''Enerji'', ''Atıklar'', "Su tüketimi" alt boyutlarında anlamlı bir farkın olmadığı belirlenmiştir.
Sınıf öğretmenleri ile yapılan görüşmeler neticesinde; Ekolojik ayak izi uygulamalarının ilkokuldan itibaren verilmesi gerektiği, öğretmenler tarafından ifade edilmiştir. Sınıf öğretmenlerinin ekolojik ayak izini azaltmaya yönelik yapmış oldukları uygulamaların ekolojik ayak izi bileşenlerini kapsadığı ve bu etkinliklerin çocuklarda çevre bilincinin, sorumluluk ve yardımlaşma duygusunun, doğa ve hayvan sevgisinin, koruma ve sahiplenme duygusunun gelişmesini sağladığı sonuçlarına ulaşılmıştır. Sınıf öğretmenlerin, ekolojik ayak izi uygulamaları ile sürdürülebilir yaşam fırsatları geliştirmeye yönelik yaptıkları etkinlikler sürecinde, okul imkanlarının kısıtlı olması, veli ve yöneticilerden yeterli desteğinin olmaması, öğretim programının yetersiz ve sınıf mevcutlarının kalabalık olması gibi zorluklarla karşılaştıkları tespit edilmiştir. Çalışma sonucunda, Çevre Eğitimi adında ayrı bir dersin olması, okul imkanlarının arttırılması ve velilerin bilinçlendirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
This study was carried out with the aim of evaluating the ecological footprint 
awareness levels of classroom teachers and determining the classroom practices. For this 
purpose, in the 219/2020 academic year, the teachers working in the schools in four districts 
(Bağlar, Kayapınar, Sur and Yenişehir) in the center of Diyarbakır were studied. In this 
research, a mixed model using the general screening model from the quantitative research 
methods and the general qualitative model from the qualitative research methods were used. 
In the quantitative research, 536 classroom teachers were studied and the Ecological 
Footprint Awareness Scale consisting of 46 items was used as a data collection tool. The 
data obtained were analyzed with SPSS 22.0 package program. In qualitative research, 
classroom teachers were asked to answer the interview form consisting of 5 open-ended 
questions.
In the analysis of the data obtained in the research, arithmetic mean, percentage and 
frequency were used from descriptive statistics. In addition, nonparametric tests (Mann 
Whitney U, Kruskal Wallis H) were used in the process of comparing the obtained data in 
terms of variables. In the analysis process of interviews with teachers, content analysis was 
used.
As a result of the research, according to gender variable in the ecological footprint 
awareness levels of classroom teachers; It was determined that there was no significant 
difference in the sub-dimensions of "food", "transportation and shelter", " energy " "wastes"
and "water consumption". According to the seniority variable. It has been determined that 
there is a significant difference against teachers who have seniority between 6-10 years in 
the sub-dimensions of " food "," energy ", "waste" and "water consumption". And there is a 
significant difference against teachers who have seniority between 1-5 years in the sub-dimensions of "transportation and shelter". According to the variable of education level of 
classroom teachers, there was no significant difference in the sub-dimensions of "food", 
"transportation and shelter", "" energy "," "waste", "water consumption". According to the 
faculty variable that classroom teachers graduated; it was determined that there was no 
significant difference in the sub-dimensions of "food", "transportation and shelter", "energy" 
"wastes", "water consumption". According to the variable of classroom type that classroom 
teachers teach in; there was a significant difference in favor of classroom teachers who teach
in independent class in the sub-dimension of "transportation and shelter". According to the 
region variable where teachers work; it has been determined that there is a significant 
difference in favor of the teachers working in the city center only in the sub-dimension of 
"transportation and shelter". According to the variables of the classroom teachers' attendition
status for ecological footprint seminars; there was no significant difference in the sub-dimensions of " food ","transportation and shelter", "energy", " waste " and "water 
consumption".
As a result of interviews with classroom teachers: It has been concluded that 
ecological footprint practices should be given starting from primary school. It has been 
concluded that the practices made by classroom teachers in order to reduce the ecological 
footprint include the components of the Ecological footprint and these activities provide the 
development of environmental awareness, sense of responsibility and solidarity, love of 
nature and animals, protection and ownership in children. It has been determined that 
classroom teachers encounter difficulties such as limited school opportunities, lack of 
adequate support from parents and administrators, inadequate curriculum and crowded class 
sizes during the activities they carry out to develop sustainable living opportunities with 
ecological footprint practices. As a result of the study, it was concluded that there should be 
a separate course called Environmental Education, school opportunities should be increased 
and parents should be educated.