Akut Pankreatit hastalarında hematolojik ve inflamatuar parametrelerin prognostik değerinin BISAP ve HAPS skorlama sistemleri ile karşılaştırılması
Comparison of hematological and inflammatory parameters in Acute Pancreatitis patients with the prognostic value of BISAP and HAPS scoring systems
Yazar: YUSUF SARI
Danışman: PROF. DR. MEHTAP BULUT
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Bursa Yüksek İhtisas Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Acil Tıp Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Acil Tıp = Emergency Medicine

Özet:
Giriş ve Amaç: Akut pankreatit (AP) hastalarında mortalite ve morbiditeyi önleme açısından erken dönemde tanının konup prognozun öngörülmesi önem arz etmektedir.
Bizim çalışmamızda amacımız, BİSAP ve HAPS skorlama sistemleri ile CRP, RDW, NLR, PLR, PNI ve LMR değerleri arasındaki korelasyonu araştırmaktır. 
Gereç ve yöntem: Bu çalışma tek merkezli prospektif yapılmış olup, Sağlık Bilimleri Üniversitesi Bursa Yüksek İhtisas Eğitim ve Araştırma Hastanesi acil servisine Ağustos 2020- Eylül 2023 tarihleri arasında başvurup AP tanısı ile yatırılan 207 hasta dahil edilmiştir. 18 yaş altı hastalar, çalışma verileri eksik olan hastalar, hematolojik hastalığı olanlar, immunsupresif tedavi görenler, gebeler, pankreas karsinoması olanlar, hematolojik parametreleri etkileyebilecek ilaç kullanan hastalar çalışma dışı bırakılmıştır.
Hastaların başvuru anındaki BISAP ve HAPS skorları hesaplandı. Yine başvuru anındaki laboratuvar değerleri kaydedilerek skorlama sistemleri ile karşılaştırıldı. Tüm analizler için anlamlılık seviyesi p<0,05 olarak belirlendi. Analizlerin uygulamasında IBM SPSS 26.0 programı kullanıldı.
Bulgular: Çalışmaya dahil edilen toplam 207 hastanın yaş ortalaması 57,92±19,03 yıl iken, hastaların %61,8'i (128) kadın olarak saptandı. BISAP skorlama sistemine göre vakaların %89,4'ü (185) hafif, %10.6'sı (22) ise şiddetli grupta olduğu görüldü. HAPS skorlama sistemine göre ise vakaların %53,1'inde (110) HAPS pozitif olduğu bulundu. 
BISAP şiddetli olan grupta RDW (Z=-3,366, p=0,018), CRP (Z=-2,954, p=0,003), NLR (Z=-3,193, p=0,001) medyan değerlerinin istatistiksel açıdan anlamlı seviyede daha yüksek olduğu bulunurken, PNI (Z=-3,732, p<0,001), LMR (Z=-1,980, p=0,048) medyan değerlerinin istatistiksel açıdan anlamlı seviyede daha düşük olduğu bulundu
HAPS skorlaması pozitif olan vakalarda PNI (Z=-3,106, p=0,002) medyan değeri istatistiksel açıdan anlamlı seviyede daha yüksek olduğu bulunurken, RDW (Z=-2,811, p=0,005), PLR (Z=-1,958, p=0,050) medyan değerlerinin istatistiksel açıdan anlamlı seviyede daha düşük olduğu bulundu.
Mortalite ile seyreden vakaların hayatta kalanlara göre CRP (Z=-2,516, p=0,012) değeri anlamlı derecede yüksek bulunurken, PNI (Z=-3,459, p=0,001) değeri anlamlı derecede düşük bulundu. 
Sonuç: AP prognozunu öngörmede CRP, NLR, RDW, LMR ve PNI değerleri ile BISAP skorlaması arasında anlamlı derecede uyum bulunmuştur. HAPS skoru ile PNI, PLR ve RDW değerleri arasında anlamlı bir uyum gözlendi. Aynı zamanda CRP değerinin yüksekliği hem mortaliteyi hem de hastanede kalış süresini etkileyen güçlü bir parametre olarak öne çıktı.

Anahtar kelimeler: Akut Pankreatit, BISAP skoru, HAPS skoru, prognoz, CRP, nötrofil/lenfosit oranı (NLR), platelet/lenfosit oranı (PLR), RDW, lenfosit/monosit oranı (LMR), Prognostik Nutrisyonel İndeks (PNI)

Abstract:
Introduction and Objective: Early diagnosis and prognosis prediction at the time of admission are crucial in preventing mortality and morbidity in patients with acute pancreatitis (AP). Therefore, predicting prognosis at admission holds significance for follow-up and treatment. The aim of our study is to investigate the correlation between the BISAP and HAPS scoring systems, calculated at the time of admission and used in predicting prognosis, with CRP, RDW, NLR, PLR, PNI, and LMR values measured at admission.
Materials and Methods: This single-center prospective study included 207 patients admitted to the Emergency Department of Bursa Yuksek Ihtisas Training and Research Hospital with acute pancreatitis between August 2020 and September 2023. Patients under 18, those with incomplete data, hematologic diseases, receiving immunosuppressive treatment, pregnant, with pancreatic carcinoma, or using medications affecting hematologic parameters were excluded. BISAP and HAPS scores were calculated at admission, and laboratory values were recorded and compared with scoring systems. Statistical analysis was conducted using IBM SPSS 26.0 with a significance level set at p < 0.05.
Results: The mean age of the 207 patients included in the study was 57.92 ± 19.03 years, with 61.8% (128) being female. According to the BISAP scoring system, 89.4% (185) of cases were mild, while 10.6% (22) were severe. Regarding the HAPS scoring system, 53.1% (110) of cases were found to be HAPS positive. In the severe group based on BISAP scoring, RDW (Z=-3.366, p=0.018), CRP (Z=-2.954, p=0.003), NLR (Z=-3.193, p=0.001) median values were significantly higher, whereas PNI (Z=-3.732, p<0.001), LMR (Z=-1.980, p=0.048) median values were significantly lower. Among cases positive in HAPS scoring, PNI (Z=-3.106, p=0.002) median value was significantly higher, while RDW (Z=-2.811, p=0.005), PLR (Z=-1.958, p=0.050) median values were significantly lower. Cases with mortality had significantly higher CRP (Z=-2.516, p=0.012) and significantly lower PNI (Z=-3.459, p=0.001) compared to survivors.
Conclusion: Our study found significant correlations between CRP, NLR, RDW, LMR, PNI values obtained from routine hemogram and biochemistry tests at admission and the severity, prognosis, and mortality of acute pancreatitis assessed by the BISAP scoring system. Elevated CRP emerged as a robust parameter affecting both mortality and length of hospital stay.

Keywords: Acute Pancreatitis, BISAP score, HAPS score, prognosis, mortality, CRP, neutrophil-to-lymphocyte ratio (NLR), platelet-to-lymphocyte ratio (PLR), RDW, lymphocyte-to-monocyte ratio (LMR), Prognostic Nutritional Index (PNI).