Metal imalat sektörü iş sağlığı ve güvenliği risklerinin değerlendirilmesi
The evaluation of risks at metal production sector occupational health and safety
Yazar: MİKAİL ERDAŞ
Danışman: PROF. DR. ERGÜN ERASLAN
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İş Sağlığı ve Güvenliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering ; Makine Mühendisliği = Mechanical Engineering ; Metalurji Mühendisliği = Metallurgical Engineering
Dizin: Metal malzemeler = Metal materials ; Metal sektörü = Metal sector ; Risk analizi = Risk analysis ; Risk faktörleri = Risk factors ; İmalat sektörü =   ; İş güvenliği = Work safety ; İş sağlığı = Occupational health

Özet:
Metal imalat sektörü, iş kazası ve meslek hastalıklarının çok sık yaşandığı bir sektördür. Sektörün üretim teknolojilerinde yapılan özellikle kaynakçılık, taşlama, ısıl işlem ve döküm gibi uygulamalardaki birçok tehlikeler kaza riskini artırmaktadır. İş yeri ortamından kaynaklanan gürültü, titreşim, zararlı ışınlar, gazlar ve havada asılı kalan metal tozları insan sağlığını etkileyen başlıca tehlikelerdir. Sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamı oluşturulması için tehlike tanımlarının doğru bir şekilde yapılarak risk değerlendirmeleri sonucuna göre gerekli koruyucu ve önleyici tedbirlerin alınması gerekmektedir. Bu nedenle bu çalışmada, metal imalat sektöründe iş sağlığı ve güvenliği riskleri çok kriterli bir karar verme yöntemiyle (Analitik Hiyerarşi Prosesi-AHP) derecelendirilmiş ve hangi risklerin üzerinde öncelikli önlem alınması gerektiği değerlendirilmiştir. Çalışmada, metal imalat sektöründe faaliyet gösteren 5 firmanın yapılan risk analizleri incelenmiş, ele alınan riskler 5 ana faktör ve bunlara bağlı 18 alt faktör altında gruplandırılmıştır. Uygulanan bir anket soru formu ile sektörde çalışan 12 uzmanın görüşüne başvurulmuş, 1-9 skalası ile bu faktörleri karşılaştırarak puanlamaları istenmiştir. Uzman görüşlerinden gelen puanlar Expert Choice yazılımı kullanılarak faktör/alt faktör ağırlıkları hesaplanmıştır. Faktör ağırlıkları ile firmaların ilgili risk puanlarının çarpımı sonucunda ana faktör ve alt faktörlere ait risklerin global puanları elde edilmiş ve 5 firmanın risk seviyeleri hesaplanmıştır.
Ana faktörlerin ağırlıklarına bakıldığında yüzde 29.3 oranında "Emniyet-Güvenlik" faktörü ve alt faktörlerde ise yüzde 49 oranı ile "Periyodik Sağlık Kontrolleri" faktörü öne çıkmıştır. Ana faktörlerin firmalara göre global puanları toplamında 1375.80 puanla "Eğitim" faktörü ilk sırada yer almaktadır. Firma bazında değerlendirdiğimizde ise kesici takım imalatı yapan, talaşlı imalat, taşlama ve ısıl işlem faaliyetlerinin bulunduğu firma 1103.09 global puan ile en riskli tesis olmuştur.
Anahtar Kelimeler: Metal sektörü, risk değerlendirmesi, AHP.

Abstract:
In the metal production sector so much industrial injuries have occurred. The sector's manufacturing technologies especially welding, grinding, heat treatment and casting etc. have many dangers at applying these techniques and they increase accident risk. At the workplace environment noise, vibration, harmful rays, gases and metal powders which hang in the air are main factors that affect human health negatively. To create a healthy and safe workplace risk definitions must be done correctly and necessary protecting and inhibiting precautions must be taken by results of risk evaluations. Therefore at this study, the occupational health and safety risks at metal production sector are graded with a decision making method that has too many criterion (Analytical Hierarchy Process-AHP) and we defined that which risks must be priority. In this study, 5 risk analyses in the metal production sector are examined and the risks are grouped at 5 main factors and 18 sub factors. A survey question form is applied on 12 expert to take their opinion and they pointed with comparing these factors by 1-9 scale. These points calculating with Expert Choice software to find main factor/sub factor ratios. The result of factor ratios and related firm's points are multiplied to find global points of main and sub factor's risks and risk level of 5 firms are counted. 
The risks of main factor ratio %29.3 which is "Safety-Security" and at sub factor ratio %49 which is "Periodic Health Checks" are came forward. At total global points of main factors with firms "Education" has 1375.80 points and that is first one. At evaluations of the firms which apply cutting tool manufacturing, chip producing, grinding and heat treatment has 1103.09 global points are found so this firm is determined the upper risky firm. 
Keywords: Metal production, risk analysis, AHP.