Almanya'ya göç eden Türk işçilerinin kültürel bir grup olarak ilk teşkilatlanma süreci
The first organization process of Turkish employees immigrant to Germany as a cultural group
Yazar: ABDULSAMET BAYRAM
Danışman: PROF. DR. MEHMET AKGÜL
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Sosyolojisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Almanya = Germany ; Dini hayat = Religious life ; Göçler = Migrations ; Kültür = Culture ; Sosyal hayat = Social life ; Türkler = Turks ; İş gücü göçü = Labour migration ; İşçi göçü = Worker migration ; İşçiler = Workers

Özet:
Göç, insanlık tarihi kadar eski bir sosyal olgudur. Tarih boyunca sürekli çeşitli nedenlerden ötürü göç gerçekleşmiştir. Ancak sanayi devrimi, insanların ekonomik sebeplerden dolayı köy ve taşralardan sanayi merkezleri olan kentlere doğru göç hareketliliklerini arttırmıştır. Sanayi devriminden kaynaklı iç göçler yanında, aynı zamanda göç hareketliliği dış göç şeklinde de gerçekleşmiştir. Öyle ki bu süreç 1950'lerden itibaren devletler arası anlaşmalar çerçevesinde kitlesel iş gücü göçüne kadar uzamıştır. Bu çerçevede Türkiye, F. Almanya ile 1961 yılında imzaladığı iş gücü anlaşması kapsamında vatandaşlarını yurtdışına işçi olarak göndermiştir. Her yönüyle tamamen farklı bir kültüre yapılan göç, Türk işçilerinin sosyal ve dinî hayata ilişkin birçok sorun ve zorluklarla karşılaşmalarına yol açmıştır. 
Bu çalışma Türk işçilerin; F. Almanya'ya göç serüvenini, farklı bir kültür ile karşılaşma sonucunda gündelik hayatta karşılaştıkları zorlukları, Türkiye Cumhuriyeti'nin F. Almanya'da yaşayan vatandaşlarına resmî bir din hizmeti sunmadığı yaklaşık yirmi yıllık süreçte dinî-kültürel davranışlarında görülen değişimi ve dinî hayatın pratiklerinde yaşadıkları zorlukları ve sorunları incelemektedir. İlaveten bu değişim ve zorluklardan hareketle doğan teşkilatlanma ihtiyacını ve ilk teşkilatlanma sürecini konu edinmektedir. Ayrıca resmî bir otoritenin denetimi olmadan teşkilatlanma sürecine giren Türk işçilerin arasında vuku bulan dinî, siyasi ve ideolojik ayrışma ve gruplaşma sürecini tahlil etmektedir. Araştırmada nitel yöntem izlenilmiş olup sözlü tarih görüşme tekniği kullanılmıştır. Bu çerçevede birinci ve ikinci kuşak Türk işçilerden yirmi dört katılımcı ile görüşme yapılmıştır. Görüşmelerden elde edilen bulguların yanında otobiyografilerden de istifade edilmiştir. 
Bu çalışmanın, incelediği ve tahlil ettiği konular bakımından göç ve din alanındaki literatüre mütevazı bir katkı sunacağı düşünülmektedir.

Anahtar kelimeler: Göç ve din, dinî örgütlenme, Almanya'daki Türkleri, dinî hayat, sosyal hayat

Abstract:
Migration is a social phenomenon as old as human history. Migration has always taken place for various reasons throughout history. However, the industrial revolution has increased the migration mobility of people from villages to cities due to economic reasons. So much so that this process has extended from the 1950s to mass labor migration within the framework of interstate agreements. In this context, Turkey sent its citizens as employees within the scope of the labor agreement signed with Germany in 1961. Migration to a completely different culture in all aspects, caused Turkish employees to encounter many problems and difficulties related to social and religious life. 
This study examines the difficulties that Turkish employees faced in daily life and the change in religious-cultural behavior of Turkish employees in the almost twenty years period during which the Republic of Turkey did not provide its citizens living in Germany with any official religious support. In addition, this study analyzes the difficulties and problems in the practical exercise of the religious life of the Turkish employees. This study also shows the need for an organization resulting from these changes and difficulties, along with the religious, political, and ideological process of division and grouping that took place in the organizations of Turkish employees. In order to collect the data for the research, the qualitative method was followed and the oral history interview technique was used. In this context, interviews were held with twenty-four participants. In addition to the findings obtained from the interviews, autobiographies were also used.
It is thought that this study will make a modest contribution to the literature in the field of migration and religion in terms of the subjects it examines and analyzes.

Key words: Migration and religion, religious organization, Turks in Germany, religious life, social life