Hatay ili bademlerinin (Prunus dulcis Mill.) seleksiyonu
Almond (Prunus dulcis Mill.) selection in Hatay province
Yazar: AHMET SÜMBÜL
Danışman: YRD. DOÇ. DR. SAFDER BAYAZİT
Mustafa Kemal Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2012
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Badem = Almond tree ; Genotip = Genotype ; Prunus dulcis = Prunus dulcis ; Seleksiyon = Selection

Özet:
2010 ve 2011 yılında Hatay ili doğal badem popülasyonunda gerçekleştirilen bu çalışmada yüksek verim ve meyve kalite özellikleri gibi badem ıslah hedefleri doğrultusunda ümitvar olan badem genotiplerinin seçilmesi amaçlanmıştır. Bu çalışmada tohumdan elde edilmiş 73 badem genotipi seçilmiştir. Seçilen badem genotiplerinin deniz seviyesinden yükseklikleri 203 m ile 800 m arasında değişmiştir. Badem genotiplerinin ilk çiçeklenme tarihleri 28 Şubat ile 23 Mart, tam çiçeklenme tarihleri 3 Mart ile 30 Mart arasında dağılım göstermiştir. Seçilen badem genotiplerinde hasat 18 Temmuz (HTY-14) ve 7 Ağustos (HTY-56) arasında gerçekleşmiştir. Kabuklu badem yüksekliği 12.26 mm (HTY-16) ile 19.35 mm (HTY-67), kabuklu badem eni 15.06 mm (HTY-53) ile 27.12 (HTY-67) ve kabuklu badem boyu ise 25.21 mm (HTY-30) ile 39.92 mm (HTY-68) arasında değişmiştir. İç badem ağırlıkları 0.43 g (HTY-30) ve 1.29 g (HTY-67), iç badem yüzdesi % 13.25 (HTY-38 ) ve % 50.46 (HTY-28), kabuk kalınlığı 0.93 mm (HTY-28) ile 3.89 mm (HTY-1) arasında değişirken, çift iç oranı badem genotiplerinde % 0 ile % 73.33 arasında gerçekleşmiştir. Bütün genotipler tatlı iç bademe sahip olurken ikiz badem oranı tüm genotiplerde % 0 olmuştur. 15 badem genotipinde iç badem rengi açık, 30 genotipte orta ve 28 genotipte ise koyu olarak saptanmıştır. Seçilen badem genotiplerinin toplam yağ içerikleri % 59.19 (HTY-21) ile % 40.07 (HTY-70) ve toplam protein içerikleri ise % 33.79 (HTY-57) ile % 16.33 (HTY-39) arasında dağılım göstermiştir.Çalışma sonucunda yüksek verimli ve iç badem ağırlığı yüksek 19 genotip badem ıslah çalışmaları için ümitvar bulunmuştur. Bulgularımız Doğu Akdeniz Bölgesinde yer alan Hatay ilinin tohumdan elde edilmiş badem popülasyonu açısından zengin olduğunu da göstermiştir.Anahtar kelimeler: Hatay, badem, genotip, seleksiyon, meyve kalitesi

Abstract:
Carried out in native almond population of Hatay province during 2011, this study aimed at determining promising genotypes with respect to almond breeding objectives such as promising fruit traits, and high yielding. In the study, 73 native almond genotypes were selected. The growing altitutes of genotypes ranged from 203 m to 800 m. In the investigated genotypes, first booming occurred between 28 Fabruary and 23 March, and their full blooming dates were observed between 6 March and 30 March. Nuts of genotypes were harvested from 18 July (HTY-14) to 7 August (HTY-56). The investigated almond genotypes had a range of 12.26 mm (HTY-16) and 19.35 mm (HTY-67) for inshell fruit thickness, 15.06 mm (HTY-53) and 27.12 (HTY-67) for inshell fruit width, 25.21 mm (HTY-30) and 39.92 mm (HTY-68) for inshell fruit high, 0.43 g (HTY-30) and 1.29 g (HTY-67) for kernel weight, % 13.25 (HTY-38 ) and % 50.46 (HTY-28) for kernel percentage, 0.93 mm (HTY-28) ile 3.89 mm (HTY-1) for shell thickness and 0-73.33% for double kernel percentage. Kernel taste was sweet in 73 genotypes.Twin kernel percentage was 0% in all genotypes. Kernel color was light in 15 genotypes, medium in 30 genotypes, and dark in 28 genotypes. Total fat content of selected almond genotypes ranged from 59.19% (HTY-21) to 40.07% (HTY-70), total protein content ranged from 33.79% (HTY-57) to %16.33 (HTY-39).Some selections that have characteristics of high yielding and hight kernel weight (19 selections) were evaluated as promising for future almond breeding efforts. Findings revealed that Hatay located on Eastern Mediterrenean Region was rich in native almond genetic resources.Key words: Hatay, almond, genotype, selection, fruit quality