Günümüz Türk oyun yazarlığında "Bellek" ve "Kurgulanmış gerçeklik" (1980-2000)
"Memory" and "Constructed reality" (1980-2000) in today's Turkish playwriting
Yazar: AYŞE SANCAK DENİZ
Danışman: DOÇ. DR. YAVUZ PEKMAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tiyatro Eleştirmenliği ve Dramaturji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts ; Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: 12 Eylül 1980 Dönemi = 12 September 1980 Period ; Bellek = Memory ; Birey = Individual ; Gerçeklik = Reality ; Kurgu = Fiction ; Oyun yazarları = Play wrights ; Oyun yazarlığı = Playwriting ; Sosyal gerçeklik = Social realizm ; Tiyatro oyunları = Theater plays ; İdeoloji = Ideology

Özet:
Bu tez kapsamında, tiyatro sanatının temsil etmeye çalıştığı nesnenin, gündelik yaşam gerçekliğinin kendisi olmadığı, topluma egemen olan güç ve ideolojiler tarafından kurgulandığı dolayısıyla bir yapıntı olduğu tartışmaya açılmaktadır. Gerçeğin kurgusallığı üzerinden ilerleyen bu çalışma aynı zamanda bireyin de kurgulanabilir toplumsal bir fenomen olduğunu ve disiplinci iktidarın belirlediği normlarla inşa edildiğini bu tartışmaya dahil etmektedir. Bunun yanında postmodernizmle birlikte gerçeklik kavramında meydana gelen değişimlerin gerçeğin inşa sürecine bir etkisinin olup olmadığı araştırılmaktadır. Topluma egemen olan gücün gerçekliği nasıl kontrol altına aldığını somutlaştırma anlamında, 12 Eylül 1980 askeri darbesi, siyasal, ekonomik ve kültürel gerçeklikleri ve bireyi kurgulayan bir iktidar biçimi olarak mercek altına alınmaktadır. 1980-2000 yılları arasında yazılan ve 12 Eylül'ün belirlediği toplumsal gerçekliği ve bireyi temsil nesnesi olarak seçen bazı tiyatro oyunları, belirlenen bu gerçekliğe karşıt söylem üretme ve gerçeği kurgulama yöntemlerini görünür kılma bakımından incelenmektedir. Darbeyi toplumsal gerçeklik ve birey inşası temelinde anlamlandıran bu oyunların mevcut gerçeklikle egemen güçler arasında kurduğu ilişki "disiplinci iktidar", "söylem", "kimlik", "ideoloji", "hegemonya", "kolektif bellek" ve "tüketim" gibi çeşitli kavramlarla birlikte analiz edilmektedir. ANAHTAR KELİMELER: Toplumsal Gerçeklik, Birey, Kurgu, 12 Eylül, Disiplinci İktidar.

Abstract:
This dissertation brings forward that the object that dramaturgy attempts to represent is not the reality of life, but in fact a construct conceived by dominant powers and ideologies prevailing the society. While dealing with the construction of reality, this study also includes the individual into the discussion as a phenomenon socially constructed by the norms set by the disciplinary power. Furthermore, it analyses whether changes in the concept of reality due to postmodernism has had any impact on the construction process of reality. In order to demonstrate how prevailing powers have control over reality, the September 12th, 1980 coup d'état, its political, economic and cultural realities are put under a microscope as a political power constructing the individual. Some theatrical plays, written between 1980-2000 and revolving around objects representing the individual and social reality designated by the 1980 coup, are examined regarding how they reveal the methods of constructing reality, and produce an opposite discourse to the abovementioned designated reality. The relationship that these plays, associating the 1980 coup with the construction of reality and individual, establish between dominant powers and the existing reality is analysed through various notions, such as "power", "discourse", "identity", "ideology", "hegemony", "collective memory", and "consumption".Key Words: Social Reality, Individual, Construction, September 12, Disciplinary Power