Bir huzurevinde yaşayan yaşlı bireylere hemşire liderliğinde verilen transteoretik model temelli video egzersiz eğitiminin düşme riski üzerine etkisi
The effect of video exercise training based on the transtheoretical model by nurses on fall risk among adults living in a nursing home
Yazar: AYŞE ÖZDEMİR
Danışman: DOÇ. DR. AYLA DEMİRTAŞ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Gülhane Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Amaç: Bu araştırmanın amacı huzurevinde yaşayan yaşlı bireylere hemşire liderliğinde verilen transteoretik model temelli video egzersiz eğitimlerinin düşme riski üzerine etkisini incelemektir.
Gereç ve Yöntem: Bu randomize kontrollü, araştırmaTemmuz 2022- Ocak 2023 tarihleri arasında müdahale (n=22), kontrol (n=22) grubu olmak üzere 44 yaşlı birey ile tamamlanmıştır. Veriler; Katılımcıların Tanıtıcı Özellikleri Formu, Standardize Mini Mental Test (SMMT), Eğitimsizler için Modifiye Edilen Mini Mental Test (EMMT), KATZ Günlük Yaşam Aktiviteleri Ölçeği (KATZ GYAÖ), Tinetti Denge ve Yürüme Testi (TDYT) ve Transteoretik Model (TTM) Ölçeklerinin alt boyutlarından Egzersiz Değişim Süreci Ölçeği (EDSÖ), Egzersiz Karar Alma Ölçeği (EKAÖ), Egzersiz Öz Yeterlik Ölçeği (EÖYÖ) ve Egzersiz Değişim Aşamaları Ölçeği (EDAÖ) ile toplanmıştır. Müdahale grubu, değişim aşamasına göre beş gruba ayrılmış ve haftada 3 gün, 9 hafta sonunda boyunca transteoretik model temelli video egzersiz eğitimleri verilmiştir. Çalışmada kullanılan ölçekler müdahale ve kontrol grubuna, 0. gün ve 9. hafta sonunda uygulanmıştır. Verilerin analizinde sayı, yüzde, ortalama, standart sapma, medyan, minimum, maksimum değerler ve kategorik değişkenler için Ki kare ve Mc Nemar Browker testi, gruplar arası karşılaştırmada bağımsız gruplarda t testi ve Mann Whitney U testi, bağımlı gruplarda Wilcoxon testi, grup, zaman, grup-zaman etkileşimini değerlendirmek için karma ANOVA testi kullanılmıştır. Tüm istatistiksel değerlendirmelerde anlamlılık düzeyi p<0,005 olarak kabul edilmiştir.
Bulgular: TDYT genel puanı açısından grup içi değişim incelendiğinde her iki grupta anlamlı bir artış olduğu (p<0,005), etki büyüklüğünün (Cohen (d)=0,857) yüksek düzey olduğu bulunmuştur. TDYT grup, zaman, grupxzaman etkileşiminin anlamlı bir etkisinin olmadığı saptanmıştır (p>0,005). TTM'nin alt boyut ölçeklerinden EDAÖ'nin müdahale grubunda ilk değerlendirmedeki değişim aşamaları, son değerlendirmedekine göre anlamlı artış sağladığı (p<0,005) ve diğer alt boyutlarından EDSÖ, EKAÖ yarar algısı ve EÖYÖ puanlarında da artış sağladığı tespit edilmiştir. EDSÖ, EKAÖ yarar algısı, EÖYÖ'de grup, zaman, grupxzaman etkileşiminin anlamlı bir etkisinin olduğu saptanmıştır (p<0,005). EKAÖ zarar algısı puanında anlamlı bir artış olmadığı ve grup, zaman, grupxzaman etkileşiminin anlamlı bir etkisinin olmadığı bulunmuştur (p>0,005).

Sonuç: Araştırmada TTM temelli yapılan video egzersiz eğitimlerinin huzurevinde yaşayan yaşlı bireylerde düşme riskini azaltmada etkili olmadığı, ancak egzersize uyumlarını arttırdığı tespit edilmiştir. Huzurevinde yaşayan yaşlı bireylere egzersiz davranışı kazandırmak için, TTM temelli video egzersiz eğitim programlarının hazırlanması ve hemşireler tarafından uygulanması önerilmektedir.
Anahtar Kelimeler: Düşme riski, egzersiz eğitimi, hemşire, transteoretik model, yaşlı birey

Abstract:
Objective: This study aims to investigate the effects of video exercise training, based on the transtheoretical model (TTM) and led by nurses, on the fall risk of adults residing in a nursing home.
Materials and Methods: This randomized controlled trial was conducted between July 2022 and January 2023, involving 44 adult participants divided into intervention (n=22) and control (n=22) groups. Data were collected using the Demographic Characteristics Form, the Standardized Mini-Mental Test (SMMT), the Modified Mini-Mental Test for Illiterate Individuals (MMT-I), the Katz Activities of Daily Living Scale (Katz ADL), the Tinetti Balance and Gait Test (TBGT), and subscales of the TTM including the Exercise Processes of Change Scale (EPOCS), the Exercise Decisional Balance Scale (EDBS), the Exercise Self-Efficacy Scale (ESES), and the Exercise Stages of Change Scale (ESOCS). The intervention group was further divided into five subgroups based on stages of change and received TTM-based video exercise training three times a week over nine weeks. The scales were administered to both intervention and control groups at baseline and at the end of the 9-week period. Data analysis included frequency, percentage, mean, standard deviation, median, minimum, and maximum values; Chi-square and McNemar tests for categorical variables; independent t-tests and Mann-Whitney U tests for intergroup comparisons; and Wilcoxon tests for dependent groups. Mixed ANOVA was utilized to evaluate group, time, and group-time interactions. A significance level of p<0.005 was accepted for all statistical evaluations.
Results: Within-group changes in TBGT scores indicated a significant increase in both groups (p<0.005), with a high effect size (Cohen's d=0.857). However, there was no significant effect of group, time, or group-time interaction on TBGT scores (p>0.005). Among the TTM subscales, the intervention group demonstrated a significant increase in the ESOCS from baseline to follow-up (p<0.005), alongside improvements in the EPOCS, EDBS perceived benefits, and ESES scores. Significant group, time, and group-time interactions were noted for EPOCS, EDBS perceived benefits, and ESES (p<0.005). No significant increase was observed in the EDBS perceived risks, with no significant effects from group, time, or group-time interactions (p>0.005).

Conclusion: The study found that TTM-based video exercise training led by nurses was not effective in reducing fall risk among adults in nursing homes, but it did enhance exercise adherence. It is recommended to develop and implement TTM-based video exercise training programs by nurses to promote exercise behavior in adult residents.
Keywords: Fall risk, exercise training, nursing, transtheoretical model, adults.