Zonklayan bileşenli çift yıldızların evrimi
Evolutionary status of the eclipsing binary with pulsational components
Yazar: BARIŞ HOYMAN
Danışman: PROF. DR. ÖMÜR ÇAKIRLI
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Astronomi ve Uzay Bilimleri Ana Bilim Dalı / Astrofizik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Astronomi ve Uzay Bilimleri = Astronomy and Space Sciences
Dizin: Değişen yıldızlar = Variable stars ; Çift yıldızlar = Binary stars

Özet:
Bu çalışma kapsamında zonklayan bileşenli çift sistemler ele alınmış ve özellikle $\gamma$ Dor ve $\delta$ Sct bileşenli çift sistemlere örnek üç sistemin ayrıntılı tayf ve ışıkölçüm analizleri gerçekleştirilmiştir. Ardından bu sistemlerin frekans analizleri gerçekleştirilerek sistemlerin zonklama doğaları araştırılmıştır. Ayrıca sistemlerin elde edilen salt parametreleri evrim modelleriyle karşılaştırılarak bileşenlerin evrim durumları incelenmiştir.
Bu çalışmadan elde edilen veriler ile literatürde yer alan, iyi bilinen çift sistem üyesi $\gamma$ Dor yıldızlarının parametreleri birleştirilerek çift sistem üyesi $\gamma$ Dor yıldızları için oluşturulan zonklama dönemi-yörünge dönemi ($\log P_{\rm puls}-\log P_{\rm orb}$), zonklama dönemi-yüzey çekim ivmesi ($\log P_{\rm puls}-\log g$) ve zonklama dönemi-zonklayan bileşene etkiyen çekim kuvveti ($\log P_{\rm puls}-\log F/M_{\rm puls}$) ilişkileri güncellenmiştir.
KIC 2557430 sisteminin çözümlerine ek olarak sistemin bulunduğu bölgedeki art alan yıldızı varlığı ortaya konmuş ve sistemde öngörülen yıldız aktivitesi doğasının kaynağının bu yıldız olduğu sonucuna ulaşılmış ve bu sonuçlar Gaia verileri ile desteklenmiştir.
EPIC 202843107 ve EPIC 216075815 sistemlerinin çözümlerine ek olarak sistemlerin ayrıntılı MESA evrim modelleri yapılmış ve sistemlerin yaşları belirlenmiştir. Ayrıca EPIC 202843107 sisteminin gözlemsel zonklama frekansları GYRE ile hesaplanan kuramsal frekanslarla karşılaştırılarak irdelenmiştir.

Abstract:
In this study, binary systems with pulsating components were examined, and detailed spectral and photometric analysis of three systems that can be considered examples of binary systems with $\gamma$ Dor and $\delta$ Sct components were conducted. Subsequently, frequency analysis of these systems were conducted to examine the pulsation characteristics of these systems. In addition, the evolutionary status of the components were investigated by comparing the basic parameters of the systems to evolutionary models.
Data generated from this study was combined with the parameters of well known binary system component $\gamma$ Dor stars from literature to update the pulsation period-orbital period ($\log P_{\rm puls}-\log P_{\rm orb}$), pulsation period-surface gravity ($\log P_{\rm puls}-\log g$) and pulsation period-gravitational force per gram matter of the pulsator's surface ($\log P_{\rm puls}-\log F/M_{\rm puls}$) relationships of $\gamma$ Dor components of the binary system.
In addition to the solutions of the KIC 2557430 system, the presence of a background star in the area the system is in, and it was concluded that the source of the predicted stellar activity nature in the system was this star, with these conclusions supported by Gaia data.
In addition to the solutions of the EPIC 202843107 and EPIC 216075815 systems, MESA evolution models of both systems were performed and the ages of the systems were determined. In addition, the observational pulsating frequencies of the EPIC 202843107 system were studied by comparing them with theoretical frequencies estimated by GYRE calculations.