Yazma eserlerde bibliyografik niteleme: Rehber önerisi
Bibliographic description of manuscripts: A recommended guide
Yazar: TUĞÇE KOZAN
Danışman: PROF. DR. FATİH RUKANCI
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Bilgi ve Belge Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Bilgi ve Belge Yönetimi = Information and Records Management

Özet:
En önemli yazılı kültürel miras öğelerinden olan yazma eserler geçmişin bilgi birikiminin gelecek nesillere aktarılmasını sağlayan çoğu orijinal kaynaklardır. Teknolojik gelişmelerle birlikte günümüzde bilgi merkezleri, bilgi kaynaklarına sahip olma, koruma ve saklama yöneliminden ziyade, kaynakların görünür olmasını sağlayarak kullandırma ve erişime açma yaklaşımını daha çok benimsemektedir. Koleksiyonunda yazma eser bulunduran bilgi merkezleri için bu değişim ancak eserlerin uluslararası standartlara uygun olarak bibliyografik nitelemelerinin yapılmasıyla mümkün olabilecektir.
Bu çalışmada; Doğu/İslam yazma eserlerinin bibliyografik nitelemesi üzerinde durulmuştur. Türkiye'de yazma eserlerin bibliyografik nitelemesinde standart bir yaklaşımın olmaması birçok nedenden kaynaklanan bir sorundur. Otorite dizinlerinin eksikliğinin yanı sıra koleksiyonunda yazma eser bulunduran bilgi merkezlerinin dermelerinde ne kadar yazma eser olduğu, mevcut yazma eserlerin fiziksel, sanatsal ve içerik özelliklerinin neler olduğunun belirlenememesi gibi teknik sorunlar da bulunmaktadır. Ayrıca, kütüphanelerde bu işin kütüphanecilik eğitimi almamış ve kataloglama terminolojisinden uzak kişilerin sorumluluğuna bırakılması gibi yönetimsel sorunlar da yer almaktadır. Uluslararası kataloglama kuralı AACR2 ile üstveri standartları MARC ve RDA'da yer alan niteleme alanlarının yazma eser için doğru belirlenmesi ve alanlar arasındaki anlamlı ilişkinin ortaya konulmasında kişilerin bireysel tasarrufları ve kendi alışkanlıkları doğrultusunda bibliyografik kayıtlar hazırlanmasının önüne geçilmelidir. Bu çalışma; Türkiyede yazma eser koleksiyonlarının bilimsel ve kültürel özellikleri gözetilerek standart bibliyografik kayıtlarının oluşturulması amacıyla "yazma eserlerin bibliyografik nitelemesi" üzerine uygulanabilir bir rehber önerisi sunmaktadır.

Abstract:
Manuscripts, which are among the most important written cultural heritage items, are the mostly original sources that enable the transfer of the knowledge of the past to future generations. With technological developments, information centers today are adopting the approach of making information resources visible, making them available and making them accessible, rather than owning, protecting and preserving. For information centers that have manuscripts in their collections, this change will only be possible by making bibliographic descriptions of the works in accordance with international librarian standards.
This study focuses on the bibliographic description of Eastern/Islamic manuscripts. The lack of a standardized approach to the bibliographic description of manuscripts in Turkey is a problem arising from many reasons. In addition to the lack of authority indexes, there are also technical problems such as the inability to determine how many manuscripts are in the collections of information centers that have manuscripts in their collections and what the physical, artistic and content characteristics of existing manuscripts are. There are also managerial problems such as leaving this work to the responsibility of people who are not trained in librarianship and who are not familiar with cataloging terminology. In order to correctly determine the qualification fields in the international cataloging rule AACR2 and metadata standards MARC and RDA for manuscripts and to reveal the meaningful relationship between the fields, the preparation of bibliographic records in accordance with the individual savings and their own habits should be prevented. This study proposes a practical guideline on "bibliographic description of manuscripts" in order to create standardized bibliographic records of manuscript collections in Turkey, taking into account their scientific and cultural characteristics.