Bursa ve Isparta illeri meyve fidanlıklarında kök ve kök boğazı hastalıklarına neden olan Oomycetes sınıfı türlerin tanımlanması ve seçilen elma anaçlarının reaksiyonlarının değerlendirmesi
Identification of Oomycete species causing root and collar diseases in fruit nurseries of Bursa and Isparta provinces, and evaluation of reactions of selected apple rootstocks
Yazar: TÜLİN SARIGÜL ERTEK
Danışman: PROF. DR. HARUN BAYRAKTAR
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Patojenite = Pathogenicity

Özet:
Meyvecilik ülkemiz tarımında önemli yere sahip olup, üretimden pazarlamaya kadar geçen süreç içerisinde birçok sorunla karşılaşmaktadır. Fungus benzeri organizma olarak sınıflandırılan Oomycetes sınıfı içeresinde yer alan pek çok etmenin ise meyve fidan ve üretim alanlarında önemli sorunlara neden olduğu bilinmektedir. Bu çalışmada ülkemizin önemli meyve fidanı üretim yerlerinden birisi olan Bursa ili meyve (elma, ceviz, kiraz, şeftali) ve en büyük elma fidan üretim merkezi olan Isparta ili elma fidanlıklarındaki kök ve kök boğazı çürüklüğü etmenleri olan Phytophthora, Phytopythium, Pythium ve Globisporangium türleri tanılanmış ve izolatların virulenslikleri kendi konukçularında belirlenmiştir. Toplanan toprak ve bitki örneklerinden 371 izolat elde edilmiştir. Her iki ilde de en yaygın hastalık etmeninin Pythium türleri olduğu tespit edilmiştir. Morfolojik ve moleküler çalışmalar sonucunda 4 türe ait 7 farklı türün fidan üretim alanlarında soruna neden olduğu tespit edilmişir. Phytophthora cactorum, Phytopythium vexans ve Pythium aphanidermatum izolatlarına karşı MM.106, MM.111, M.9, G.41, G.210 ve G.213 elma anaçlarının reaksiyonunun belirlenmesi için yapılan çalışmalar ise her üç hastalık etmenine karşı en dayanıklı anaçların Geneva anaçları olduğunu göstermiştir. Geneva anaçları içerisinde her üç kök ve kök boğazı hastalık etmenine en dayanıklı anaç G.41 anacı olmuştur.  Bu sonuçlar kök ve kökboğazı çürüklüğüne neden olan Oomyceteslerin fidan üretim alanlarında yaygın olup önemli ekonomik kayıpların oluşmasına neden olduğunu ve bunlara karşı başta dayanıklı anaç olmak üzere gerekli mücadele yöntemlerinin alınmasının ülkemiz meyve fidan üretimi açısından gerekli olduğunu göstermektedir.

Abstract:
Fruit growing has an important place in our country's agriculture and encounters many problems in the process from production to marketing. It is known that many factors within the Oomycetes class, which is classified as fungus-like organisms, cause significant problems in fruit saplings and production areas. In this study, Phytophthora, Phytopythium, Pythium and Globisporangium species, which are the causative agents of root and crown rot, were identified and the isolates were identified in the fruit (apple, walnut, cherry, peach) province of Bursa, which is one of the important fruit sapling production areas of our country, and in the apple nurseries of Isparta province, which is the largest apple sapling production center. Their virulence was determined in their hosts. 371 isolates were obtained from the collected soil and plant samples. It was determined that the most common disease agent in both provinces was Pythium species. As a result of morphological and molecular studies, it was determined that 7 different species belonging to 4 species caused problems in sapling production areas. Studies conducted to determine the reaction of MM.106, MM.111, M.9, G.41, G.210 and G.213 apple rootstocks against Phytophthora cactorum, Phytopythium vexans and Pythium aphanidermatum isolates showed that the most resistant rootstocks against all three disease factors were Geneva rootstocks. Among Geneva rootstocks, G.41 rootstock was the most resistant to all three root and collar disease factors. These results show that Oomycetes, which cause root and crown rot, are common in sapling production areas and cause significant economic losses, and that the necessary control methods, especially resistant rootstocks, are necessary for fruit sapling production in our country.