Tanzimat'tan Cumhuriyet'e (sivil) memurların emeklilik sistemi /
Yazar: MUHAMMET YUSUF KULAKSIZ
Danışman: PROF. DR. KADİR ARICI
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1999
Konu: Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations
Dizin: Cumhuriyet Dönemi = Republican Period ; Emeklilik = Pension ; Memurlar = Civil servants ; Sosyal güvenlik hukuku = Social security law ; Tanzimat Dönemi = Tanzimat Period ; İş hukuku = Labour law

Özet:
Pozitif hukukta tanımlanan kurum ve kuruluşlar bir tarihi arka plan, düşünce gelişimi ve uygulama sürecinin sonucu olarak karşımıza çıkmaktadır. Nitekim sosyal güvenlik sistemi ve bu sistemin unsurları olan kurum ve kuruluşlar da bu süreci yaşayarak günümüze ulaşmışlardır. Ülkemiz açısından da bu böyle olmuştur. Bu çalışmada ülkemizde memurların emeklilik sistemini oluşturan mevcut düzenlemelerin, kurum ve kuruluşların tarihi arka planı ortaya konmaya çalışılmıştır. Buna göre Tanzimat dönemine kadarki (Klasik Osmanlı Devleti) dönemde sosyal güvenlik olgusu bir lütuf ve ihsan olarak algılanmışsa da bu alanda dönemin şartlarına göre ileri düzeyde ortaya konan bir sistem ile bu olgu dikkate alınmıştır. Özellikle sosyal yardımlar olarak din kaynaklı yardımlar ve vakıflar; sosyal sigortalar olarak da yardımlaşma sandıkları ve arazi rejimi, sosyal güvenlik sisteminin enstrümanları olarak çok önemli fonksiyonlar yerine getirmiştir. Bu enstrümanlar Tanzimat Fermanı'nın ilanıyla başlayan dönemde Osmanlı Devleti'nin idari ve mali yapısının bozulması, gelişen batı uygarlığı karşısında rekabet edemez duruma gelmesiyle eski gücünü yitirmiş ve sonuçta genel anlamda sosyal güvenlik sisteminde bir boşluk oluşmuştur. Bu boşluk ; sosyal güvenlik olgusunun artık bir "hak" olarak anlaşılıp ona göre-özellikle işçi ve memurlarla ilgili- mevzuatlar ve emeklilik (tekaüt) sandıkları oluşturulmasıyla doldurulmaya çalışılmıştır.Tanzimat döneminin başlamasından Cumhuriyet'in ilanına kadarki zamanda ; bir meslek haline getirilip hak ve yükümlülükleri tespit edilen devlet memurlarının emeklilikleriyle ilgili yapılan hukuki düzenlemelerde, ayrı ayrı memuriyet sınıflari için farklı yöntemlerde çalışan emeklilik sandıkları oluşturulmuştur. Bu emeklilik sandıkları vasıtasıyla memurlara emeklilik aylığı, malulen emekli olmuşsa malûllük aylığı; dul ve yetimlerine de dul ve yetim aylığı ile ikramiye ve aile maaşı verilmiştir.

Abstract:
The institutions and organizations which defined in the positive laws are the results of a historical background and a process of a development of thought and practice. Indeed, the social security system and the member instutions and organizations of this system have become what they are through this process. This is also the case for Turkey. This study attempts at revealing the historical background of present organizations which form up the retirement system of white collar public workers, in our country, and that of the institutions and organizations. According to this study, although the concept of social security had been perceived as a mercy and pity within the period till the Period of Renovation (Classical Ottoman State), this concept was considered through a system of higher level when compored to the conditions of this period, in this field. Particularly the religion originated charities and foundations as social charities and foundations as social charities; and funds for mutual help and land regime as social insurances had served significant functions as the instruments of social security system. In the period in the wake of declaration of Decree of Renovation, these instruments lost their power as a result of the disruption of the administrative and financial structure of Ottoman Empire, and its incompetitiveness against the western civilation. Therefore, there was a corruption in the social security system, in the general sense.There were attempts at eliminating this corruption by trying to establish a consideration, which says the concept of social security is a "right" and by providing legislations and pension funds. Within the period from the beginning of the Period of Renovation to the Republican era pension funds which served via different methods for separate classes of white collar workers were established, within the framework of the legal arrangements related to retirements of white collar public workers whose profession was defined with rights and obligations with the help of these pension funds, the white collar workers were provided with pensions and wages for disabled, widow(er)s and orphans and additional payments and family wages. T.C YBKSBCÖİRETİ! KURULU DOKÜMANTASYON MiMÜL