Türk sineması ve İran sinemasının siyasi sansür olgusu bağlamında karşılıklı analizi
A mutual analysis of Turkish cinema and Iranian cinema in the context of political censorship
Yazar: NİLGÜN EKİCİ
Danışman: PROF. DR. BARIŞ ÇOBAN
Doğuş Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İletişim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: İletişim Bilimleri = Communication Sciences

Özet:
Sansür, belirli politik, dini veya ahlaki sebeplerden dolayı içeriği düzenleme veya
kısıtlama pratiğidir. Sansürün varlığı, fikirlerin ifade özgürlüğünü tehdit edebilir ve
sanatın gücünü engelleyebilir. Sinemada sansür, yaratıcılığı ve sanatçının ifade biçimini
kısıtlayarak sanatın özünü bozabilir. Bu çalışmanın amacı Türk Sineması ve İran
Sinemasında uygulanan sansür olgusunu siyasi açıdan ele almaktır. 7. Sanat olarak
adlandırılan sinema sanatının işlevi topluma bir anlamda ayna tutmaktadır. Bu yansıma,
siyasi erk tarafından dönemin ideolojisine göre şekil verilmek istenmekte ve bu kısıtlama
daha sonra eserin bütünüyle yasaklanmasına kadar ilerlemektedir. Sanat tabiatı gereği
muhalif olmasıyla birlikte, itaat kültürü tarafından alanı sınırlandırılmakta ve ülke
politikalarına göre yol izlemek zorunda kalmaktadır. Bu kültür ve yönetim beraberinde
sansür olgusunu getirir. Sansür, ülkelere ve o ülkenin ifade özgürlüğüne, sinema sanatını
nasıl konumlandırıldığına ve yine o dönemin siyasi erkine bağlı olarak değişkenlik
göstermektedir. Bu araştırmada sinema ve sansür olgusu, Türk ve İran sinemasının tarihi
incelenecek ardından Türk Sineması ve İran Sinemasın da ki sansürün politik anlamda
topluma yansıması, her iki ülke sinemasındaki benzerlikler veya ayrıştığı kendi sinema
tarihleri ile analiz edilecektir. İran Sineması "İran İslami Devrimi" öncesi ve sonrası
arasındaki farklar incelenirken Türk Sineması ise Osmanlı ve Cumhuriyet dönemini de
kapsayacak şekilde iktidar değişiklikleri ve darbe dönemlerinde aldığı tutum itibariyle ele
alınacaktır.

Abstract:
Censorship is the practice of editing or restricting content for specific political,
religious or moral reasons. The existence of censorship can threaten the freedom of
expression of ideas and hinder the power of art. Censorship in cinema can distort the
essence of art by restricting creativity and the artist's expression. The aim of this study
is to discuss the censorship in Turkish Cinema and Iranian Cinema from a political
point of view. The function of the art of cinema, called the 7th Art, mirrors the society
in a sense. This reflection is desired to be shaped by the political power according to
the ideology of the period, and this restriction then progresses until the complete ban
of the work. Although art is oppositional by its nature, its field is limited by the culture
of obedience and it has to follow the path according to the country's policies. This
culture and administration brings with it the phenomenon of censorship. Censorship
varies depending on countries and freedom of expression, how the art of cinema is
positioned and the political power of that period. In this research, the phenomenon of
cinema and censorship, the history of Turkish and Iranian cinema will be examined,
then the political reflection of the censorship in Turkish and Iranian Cinema will be
analyzed with the similarities or divergences in the cinema of both countries. While
the differences between Iranian Cinema before and after the "Iranian Islamic
Revolution" will be examined, Turkish Cinema will be discussed in terms of the
attitude it took during the periods of power changes and coups, including the Ottoman
and Republican periods.