İnanç tarihi açısından Yozgat
The history of religions in Yozgat
Yazar: RECEP YÜNER
Danışman: PROF. DR. METİN BOZKUŞ
Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Mezhepleri Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Din = Religion ; Tarih = History
Dizin: Aleviler = Alawis ; Dinler = Religions ; Dinler tarihi = History of religions ; Mezhepler = Sects ; Mezhepler tarihi = Sect history ; Yozgat = Yozgat ; İnanç sistemi = Faith system ; İnançlar = Beliefs ; İslamiyet = Islam ; İslamiyet = Islam

Özet:
Bu çalışmanın iki temel hedefi vardır. İlki Anadolu'nun en eski yerleşim yerlerinden birisi olan Yozgat'a ilk çağlardan bu yana hâkim olan dinlerin neler olduğu ve bunların birbirini nasıl etkilediğini incelemektir. Bir diğer amacı ise Yozgat'ta yaşayan günümüz Alevîleri'nin inanç ve ibadet esasları ile Alevîliği nasıl algıladıklarını ortaya koymaktır. Bu amaçlar göz önüne alındığında tezin hem dinler tarihini hem de mezhepler tarihini içine alan kapsamlı bir çalışma olduğu görülmektedir. Dinler, hâkim oldukları coğrafyanın hem bireysel hem de sosyal yaşamını şekillendiren en önemli kurumların başında gelmektedir. Yozgat'ta dinsel inanışın nasıl olduğuna dair bulgulara ilk defa Kalkolitik dönemde rastlanmaktadır. O günden bugüne kadar gelen süreçte çok tanrılı dinlerin ardından Hıristiyanlığın ve İslâmiyet'in yöre halkı üzerinde oldukça etkili olduğu görülmektedir. 
Türkler'in İslâm'a girişiyle birlikte Anadolu'ya yayılan Alevîlik de Yozgat'ta derin izler bırakmıştır. Günümüzde hiçte azımsanmayacak düzeyde Alevî nüfusunun yaşadığı Yozgat, Alevîlik açısından incelenmesi gereken merkezlerden birisi olarak dikkat çekmektedir. Yozgat Alevîliği bu çalışma kapsamında Sorgun ilçesi bağlamında ele alınmıştır. Çalışmada mülâkat tekniği kullanılmıştır. Sorgun ve köylerinde yaşayan 44 Alevî vatandaş ile yapılan mülâkat sonucunda elde edilen veriler, yöre Alevîleri'nin temel İslâmî inançları benimsediğini ve Alevîliği bir tarikat olarak kabul ettiklerini ortaya koymuştur. Bölge insanı Hakk-Muhammed-Ali'nin ayrı ayrı hakikatler olduğuna inanmaktadır. Alevîler "Üçler" inancını daha çok "ulûhiyet-nübüvvet ve velâyet" bağlamında değerlendirmektedir. Ehli beyt sevgisini ön planda tutan Alevîler'in ibadet esasları ile ilgili düşüncelerinin Sünnî inanış çerçevesinde şekillendiği müşahede edilmiştir.



Anahtar kelimeler: Din, Çok tanrılı dinler, Hıristiyanlık, İslâmiyet, Alevîlik, Yozgat

Abstract:
This study has two main objectives. The first aim is to examine the history of religions from ancient times to date in Yozgat, one of the oldest settlements in Anatolia, and to analyze how these religions have influenced each other. The second purpose of this study is to investigate the principles of faith and worship among the Alevis living in Yozgat and to reveal how they perceive Alawism. Given these purposes, this study is a comprehensive work that includes both the history of religions and the history of Sects. Religion is one of the most important institutions that shape individuals' private life as well as social life. The first findings of religion in Yozgat have been traced to the Chalcolithic period. From the prehistoric ages till today, following polytheistic religions, Christianity and Islam have been dominant in the region.
Alawism, having spread in Anatolia with the conversion of the Turks to Islam, has also been highly effective in Yozgat for many years. Today Yozgat, where  a substantial number of Alevi population live, draws attention as one of the most important centers to be investigated in terms of Alawi researches. In this study, Sorgun district has been chosen as a sample unit. The interview technique has been used to collect data. The data obtained from the interviews with 44 citizens living in Sorgun have revealed that Alevis have adopted Islamic faith and consider Alevism as a cult in Islam. Moreover, Alevis believe that God-Mohammed-Ali indicates separate truths. In this context, God refers to divinity, Mohammed stands for prophethood and Ali symbolises sainthood. This study reveals that Alevis show high respect for the descendants of Ali; yet, their opinions about worship principles have been shaped in the framework of the Sunni faith.




Key words: Religion, Polytheistic religions, Christianity, Islam, Alevism, Yozgat