Şanlıurfa ili yonca alanlarında fitoplazma etmenlerinin moleküler yöntemler ile saptanması, karakterizasyonu ve konukçusunda oluşturduğu biyokimyasal değişiklikler
Detection and characterization of phytoplasma agents in lucernegrowing areas by molecular methods in Sanlıurfa province andbiochemical changes in the host
Yazar: HÜMEYRA AYVACI
Danışman: PROF. DR. MEHMET ERTUĞRUL GÜLDÜR
Harran Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Dünya da olduğu gibi Türkiye'de de en önemli yem bitkilerinden biri olan yonca bitkisinde son 8 yıl içerisinde fitoplazmaların neden olduğu simptomlara benzer (küçük yaprak, sararma, kızarıklık, bodurluk, cadı süpürgesi gibi) simptomlar gözlemlenmiştir. Bu çalışma 2018-2021 yılları arasında Şanlıurfa ilinde yonca yetiştiriciliği yapılan arazilerde küçük yaprak, sararma, kızarıklık, bodurluk ve cadı süpürgesi gibi simptomlar gösteren bitkiler üzerinde gerçekleştirilmiştir. Yapılan bir dizi moleküler testler (DNA izolasyonu, DNA dizileme, Direkt-PCR ve Nested-PCR) sonucunda etmenin Canditatus Phytoplasma australasia (16SrII-D) ile %99.92 oranında ilişkili olduğu belirlenmiştir. Ayrıca etmenin bitkinin fizyolojisinde meydana getirdiği biyokimyasal değişiklikler araştırılmıştır. Dokuz farklı parametre üzerinde yapılan araştırma sonucunda; infekteli bitkilerin sağlıklı bitkilere kıyasla klorofil ve protein içeriklerinin oldukça düşük olduğu, ancak Fenol, Prolin, MDA (lipit peroksidaz aktivitesi), CAT (katalaz aktivitesi), POX (peroksidaz aktivitesi) ve JA (jasmonik asit) içeriklerinin oldukça yüksek olduğu belirlenmiştir (P≤0.05). İnfekteli bitkilerin sağlıklı bitkilere kıyasla SA (salisilik asit) içeriğinin ise yüksek olduğu ancak istatiksel olarak anlamlı bir fark olmadığı belirlenmiştir(P≤0.05). Diğer yandan etmenin sağlıklı bitkilere taşınma yolları ve yabancı ot konukçuları araştırılmıştır. Sonuç olarak; Sonchus asper (Dikenli eşek marulu) %98.7, Convolvulus arvensis (Tarla sarmaşığı) %98.7, Cuscuta spp. (Küsküt) %98.7, Lolium perenne (İngiliz çimi) %98.7ve Orobanche spp. (Canavar otu) %98.6 oranında Ca. P. australasia ile ilişkili olduğu belirlenmiştir.

Abstract:
Symptoms similar to those caused by phytoplasma (such as small leaves, yellowing, reddening, stunting, witches' broom) have been observed in lucerne, one of the most important forage crops both in Turkey and worldwide, during the last 8 years. This study was conducted on plants showing symptoms of small leaves, yellowing, reddening, stunting, and witches' broom in lucerne fields in Şanlıurfa province between 2018 and 2021. As a result of a series of molecular tests (DNA isolation, DNA sequence, Direct-PCR and Nested-PCR), the factor was found to be 99.92% related to Canditatus Phytoplasma australasia (16SrII-D). In addition, the biochemical changes caused by the agent in the plant physiology were investigated. As a result of the research conducted on nine different parameters; ıt was determined that the chlorophyll and protein contents of infected plants were quite low compared to healthy plants, but the Phenol, Proline, MDA (lipid peroxidase activity), CAT (catalase activity), POX (peroxidase activity) and JA (jasmonic acid) contents were quite high (P≤0.05). It was determined that the SA (salicylic acid) content of infected plants was higher compared to healthy plants, but there was no statistically significant difference (P≤0.05). On the other hand, the ways of transfer of the agent to healthy plants and weed hosts were investigated. In conclusion; Sonchus asper (Prickly donkey lettuce) 98.7%, Convolvulus arvensis (Field creeper) 98.7%, Cuscuta spp. (Dodder) 98.7%, Lolium perenne (English grass) 98.7% and Orobanche (Monster grass) 98.6% were associated with Ca.P.australasia.