Yenilikçi hareketlilik sistemlerinin seyahat davranışlarına etkileri: Ankara'da paylaşımlı e-skuter sistemi örneğinde bir irdeleme
The effects of new mobility systems on travel behaviors: A study on the example of shared e-scooter system in Ankara
Yazar: ŞERİFE ÖZCAN
Danışman: DOÇ. DR. CEMAL CENK HAMAMCIOĞLU
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Kentsel Mekan Organizasyonu ve Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Elektrikli scooter = Electric scooter

Özet:
Günümüz kentlerinin problemlerinden olan hızlı, kontrolsüz büyüme ulaşım ağlarında baskı oluşturmakta hareketliliği durma noktasına getirmektedir. Karşılığında ise yeni yaklaşım ve çözüm arayışları meydana gelmiş; yenilikçi hareketlilik sistemleri gelişmiştir. Yolculuğu biçimlendiren koşullar ve yenilikler, kent sakinlerinin seyahat davranışlarını etkilemekte; verimli ulaşım sistemleri için seyahat davranışlarının anlaşılmasına ihtiyaç duyulmaktadır. Seyahat davranışları kentsel mekân koşullardan etkilenirken sosyal çevre, alışkanlıklar ve kişisel özellikler ile şekillenebilmektedir. Kentsel hareketliliğin sürdürülebilirliği amacıyla gelişen yenilikçi türlerden biri paylaşımlı e-skuter sistemleridir. Paylaşımlı e-skuter sistemleri kent sakinlerine alternatif, özgün ulaşım şekli sunarak çeşitli potansiyeller oluştururken mekân organizasyonundaki yetersizlikler sonucu güvenlik gibi krizlere yol açmaktadır. Dolayısıyla kent sakinlerinin seyahat davranışlarını olumlu, olumsuz etkilemektedir. Tez çalışması, paylaşımlı e-skuter sistemlerinin seyahat davranışlarını şekillendirme biçimini ele almakta bu bağlamda etki-faktör tablosu oluşturarak saha çalışması ile irdelemeyi hedeflemektedir. Araştırma, odaklanma ve irdeleme olmak üzere üç aşama izlenmiştir. Araştırmada, öncelikle sürdürülebilir kentsel hareketlilik, yenilikçi hareketlilik, seyahat davranışları konuları etkileşimli olarak ele alınmış; etki-faktör tablosu oluşturulmuştur. Sonrasında paylaşımlı e-skuter sistemleri ele alınarak günümüzdeki işleyişi açıklanmış; seyahat davranışlarını etkileme konusuna odaklanılarak uluslararası örnekler incelenmiştir. Bu aşamanın sonucunda paylaşımlı e-skuter sistemlerinin seyahat davranışlarını şekillendirmesine yönelik koşullar, etki-faktör tablosuna eklenmiştir. Paylaşımlı e-skuter sistemlerinin seyahat davranışlarını biçimlendirişi etki-faktör tablosu kullanılarak irdelenmesi amacıyla Ankara'da güneybatı koridorunda bulunan ve son istasyon olan Koru Metro İstasyonu referans alınmıştır. Bu çalışma, Koru Metro İstasyonu sonrası kısa mesafelerde gerçekleşen motorlu araç yolculuklarının azaltılması için paylaşımlı e-skuter sistemlerinin potansiyeline odaklanmıştır. Koru Metro İstasyonu'ndan belirli gün ve saatlerde gerçekleşen 87 yolculuğun %42'sinin Yaşamkent'e olduğu tespit edildiğinden saha çalışmasında, Koru Metro İstasyonu-Yaşamkent rotası ele alınmıştır. Bu rotada gözlem, mobil uygulama izlenimleri yapılırken 50 kişiyle gerçekleşen yüz yüze görüşmelerle paylaşımlı e-skuter kullanıcılarının düşünceleri aktarılmıştır. Sonucunda ise gerçekleştirilen araştırmalar, incelenen raporlar, ortaya konan etki-faktör tablosu ve uluslararası örnekler ışığında paylaşımlı e-skuter yolculuklarının hem Ankara'da hem de ulusal ölçekte potansiyellerinin kullanılıp, kriz durumlarının önlenmesi amacıyla önerilerde ve çıkarımlarda bulunulmuştur.

Abstract:
Rapid, uncontrolled growth, which is one of the problems of today's cities, creates pressure on transportation networks and brings mobility to a standstill. In return, new approaches and solutions were sought; new mobility systems have developed. The conditions and innovations that shape the journey affect the travel behavior of the city dwellers. While travel behaviors are affected by urban space conditions, they are shaped by social environment, habits and personal characteristics. One of the new types developed for the sustainability of urban mobility is shared e-scooter systems. Shared e-scooter systems create potential by offering an alternative mode of transportation to the residents and cause crises such as security as a result of inadequacies in space organization. Therefore, it affects the travel behavior of city residents both positively-negatively. The thesis study deals with the way shared e-scooter systems shape travel behaviors, and aims to examine field work by creating an effect-factor table. Three stages were followed; research, focus and deliberation. Firstly sustainable urban mobility, new mobility, travel behaviors were discussed interactively; an effect-factor table was created. Afterwards, shared e-scooter systems were discussed and their current functioning was explained; international examples are examined, focusing on the issue of influencing travel behaviors. As a result of this stage, the conditions for shared e-scooter systems to shape travel behaviors have been added to the impact-factor table. Koru Metro Station, which is the last station in the southwest corridor in Ankara, was taken as a reference in order to examine the way shared e-scooter systems shape travel behaviors using an effect-factor table. This study focuses on the potential of shared e-scooter systems to reduce motor vehicle trips over short distances. Since it was determined that 42% of the 87 trips to Yaşamkent on certain days and hours, the Koru Metro Station-Yaşamkent route was discussed. While observations were made, the opinions of shared e-scooter users were conveyed through face-to-face interviews with 50 people. As a result, suggestions and inferences were made in order to prevent crisis by using the potential both in Ankara and on a national scale in the light of the research, the reports examined, the effect-factor table revealed and international examples.