Relapsing-remitting multiple skleroz hastalarının relaps ve remisyon dönemlerinde oksidatif stresin araştırılması
Investigation of oxidative stress in relapse and remission periods of the patients with relapsing remitting multiple sclerosis
Yazar: SAMET ÖNCEL
Danışman: UZMAN MUSA ÖZTÜRK
Sağlık Bakanlığı / İstanbul Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Has. Eğt. ve Arş. Hastanesi / Nöroloji Ana Bilim Dalı / Nöroloji Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2014
Konu: Nöroloji = Neurology
Dizin: Antioksidanlar = Antioxidants ; Multipl skleroz = Multiple sclerosis ; Nüks = Recurrence ; Oksidanlar = Oxidants ; Oksidatif stres = Oxidative stress ; Paraoksonaz = Paraoxonase ; Remisyon = Remission

Özet:
RELAPSİNG-REMİTTİNG MULTİPLE SKLEROZ HASTALARININ RELAPS VE REMİSYON DÖNEMLERİNDE OKSİDATİF STRESİN ARAŞTIRILMASI
Dr. Samet ÖNCEL
AMAÇ: Multipl skleroz, merkezi sinir sisteminde demiyelinizasyon ve aksonal dejenerasyonla seyreden otoimmun, kronik inflamatuar ve dejeneratif bir hastalıktır. Serbest radikallerin, protein, lipid ve nükleik asitler gibi hücrelerin major komponentlerine zarar vermesi sonucu myelin kaybı ve aksonal dejenerasyonun gösterilmesi; son yıllarda oksidatif stresi hastalık patogenezinde suçlanan önemli hedeflerden biri yapmıştır. Çalışmamızda relapsing-remitting MS (RR-MS) hastalarında relaps ve remisyon dönemlerinde, organizmadaki oksidatif stresin kabaca toplamını yansıtan serum total oksidan seviye (TOS), total antioksidan seviye (TAS), oksidatif stres indeksi (OSİ) ve bir antioksidan enzim olan paraoksonaz (PON) düzeyine bakmayı planladık. Böylece atak ve atak dışı dönemde oksidatif stres ve antioksidan düzeylerinde oluşabilecek değişimlerin atak belirlemede bir kriter ve antioksidan kullanımı için belirleyici olabileceğini düşündük.
YÖNTEM: Çalışmamıza; Bakırköy Ord. Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi nöroloji kliniğinde McDonald kriterlerine göre kesin relapsing remitting multipl skleroz (RR-MS) tanısı alan ve yeni atak geçirdiği tespit edilen 24 hasta aldık. Kontrol grubuna da herhangi bir hastalığı olmayan, yaş ve cinsiyet açısından hasta grubumuzla uyumlu 24 sağlıklı gönüllü aldık. Sağlıklı grupta bir kez; hastalarda relaps ve remisyon dönemlerinde olmak üzere iki kez, paraoksonaz ve TAS/TOS ölçümleri yapıldı. İstatistiksel analizler için NCSS (Number Cruncher Statistical System) 2007&PASS (Power Analysis and Size) 2008 Statistical Software (Utah, USA) programı kullanıldı.
BULGULAR: Çalışma grubu olguların yaş ortalaması 36,04±10,21 iken kontrol grubu olguların yaş ortalaması 33,96±9,65 saptandı. Çalışma grubu olguların %58,3'ü (n=14) kadın, %41,7'si (n=10) erkek iken; kontrol grubu olguların %54,2'si (n=13) kadın, %45,8'i (n=11) erkekti. Hastaların atak sırasındaki TAS ölçümleri ortalaması 1,44±0,21, remisyondaki TAS ölçümleri ortalaması 1,44±0,27 ve kontrol grubu olguların TAS ölçümleri ortalaması 1,48±0,52 saptandı. Gruplara göre olguların TAS ölçümleri arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptanmadı. Hastaların atak sırasındaki TOS ölçümleri ortalaması 5,99±4,10, remisyondaki TOS ölçümleri ortalaması 6,99±4,95 ve kontrol grubu olguların TOS ölçümleri ortalaması 6,82±4,01 saptandı. Gruplara göre olguların TOS ölçümleri arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptanmadı. Hastaların atak sırasındaki OSİ ölçümleri ortalaması 0,41±0,23, remisyondaki OSİ ölçümleri ortalaması 0,48±0,28 ve kontrol grubu olguların ortalaması 0,43±0,17 saptandı. Gruplara göre olguların OSİ ölçümleri arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptanmadı. Hastaların atak sırasındaki PON ölçümleri ortalaması 192,17±133,22, remisyondaki PON ölçümleri ortalaması 189,29±127,68 ve kontrol grubu olguların ortalaması 196,17±145,84 saptandı. Gruplara göre olguların PON ölçümleri arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptanmadı. Hastalık süresi ile atak ve remisyon TOS, OSİ ve PON değerleri arasında anlamlı ilişki saptanmazken, remisyon TAS değeri arasında pozitif yönde istatistiksel olarak anlamlı ilişki saptandı (r:0,435; p=0,034).
SONUÇ: Çalışmamız sonucunda oksidatif stres göstergesi olan TOS ve OSİ ile organizmanın antioksidan aktivitesini gösteren TAS ve PON' un RR-MS hastalarının atak ve remisyon dönemlerini belirlemede rolü olmadığı sonucuna vardık. Literatür bilgileri ışığında oksidatif stresin ilerleyici MS formlarının patogenezinde daha önemli olduğu düşünülebilir. Çalışmamızda hastalık süresi arttıkça remisyon TAS değerindeki artışın gösterilmesi, SP-MS çalışmalarında antioksidan cevabı gösteren moleküllerin düşük bulunması ile birlikte değerlendirildiğinde; TAS veya antioksidan cevabı gösterecek moleküllerin seviyesinin izlenmesinin RR-MS' den SP-MS' e geçişte yol gösterici olabileceğini düşündük. 
Anahtar Kelimeler: Multipl Skleroz, Oksidatif Stres, TAS, TOS, OSİ, PON
İletişim Adresi: sametoncel@yahoo.com

Abstract:
INVESTIGATION OF OXIDATIVE STRESS IN RELAPSE AND REMISSION PERIODS OF THE PATIENTS WITH RELAPSING REMITTING MULTIPLE SCLEROSIS
Samet ONCEL M.D.
	OBJECTIVE: Multiple sclerosis is an autoimmune, chronic inflammatory and degenerative disease that progresses with demyelination and axonal degeneration in central nervous system. The demonstration of the fact that myelin loss and axonal degeneration occur due to damage by free radicals to the essential components of the cells such as protein, lipid and nucleic acids has made oxidative stress one of the major factors accepted responsible for the pathogenesis of the disease. In our study, we planned to investigate the levels of serum total oxidant status (TOS) indicating the approximate sum of oxidative stress in the organism, total antioxidant status (TAS), oxidative stress index (OSI) and paraoxonase (PON) as an antioxidant enzyme in the relapse and remission periods of the patients with relapsing-remitting MS (RR-MS). Consequently, we have concluded that determining the potential changes in oxidative stress and antioxidant levels that may occur during relapse and remission periods may be a criterium in predicting probable relapses and an indicator for use of antioxidants.
METHOD: Our study included 24 patients that received definitive diagnosis of relapsing-remitting multiple sclerosis (RR-MS) according to the criteria of McDonald and that were detected to suffer a recent urgent relapse in the Neurology Clinic, Bakırkoy Ord. Prof. M.D. Mazhar Osman Mental Health and Neurological Diseases Education and Research Hospital. Our control included 24 patients without any disease that are compatible with our patient group in terms of age and gender. Paraoxonase and TAS/TOS levels were tested once in the healthy group and twice in the relapse and remission periods of the patient group. Statistical analyses were performed using NCSS (Number Cruncher Statistical System) 2007&PASS (Power Analysis and Size) 2008 Statistical Software (Utah, USA).
RESULTS: Mean age of the study group cases was 36,04±10,21 while control group cases had a mean age of 33,96±9,65. The study group was composed of 58,3% female (n=14) and 41,7% male (n=10) cases while control group cases were 54,2% female and 45,8% male. In the patients; mean values of TAS measurements found during relapse and remission were respectively 1,44±0.21 and 1,44±0.27 while mean value of TAS measurements in the control group was detected 1.48±0.52. No statistically significant difference was found between TAS measurements of the case groups. In the patients, mean values of TOS measurements during relapse and remission were encountered respectively 5,99±4,10 and 6,99±4,95 while mean value of TOS measurements in the control group was found 6,82±4,01. No statistically significant difference was found between TOS measurements of the case groups. In the patients; mean values of OSI measurements found during relapse and remission were respectively 0,41±0,23 and 0,48±0,28 while mean value of TAS measurements in the control group was detected 0,43±0,17. No statistically significant difference was found between OSI measurements of the case groups. In the patients, mean values of PON measurements during relapse and remission were encountered respectively 192,17±133,22 and 189,29±127,68 while mean value of PON measurements in the control group was found 196,17±145,84. No statistically significant difference was found between PON measurements of the case groups. No significant correlation was found between duration of disease and TOS, OSI and PON values during relapse and remission whereas a positive statistically significant correlation was encountered between duration of disease and TAS value during remission (r:0,435, p=0.034).
CONCLUSION: We have concluded according to the results of our study that TOS and OSI as the indicators for oxidative stress beside TAS and PON as the indicators for antioxidant levels of the organism don't play a role in predicting relapse and remission periods of the patients with RR-MS. It may be considered in the light of literature data that oxidative stress is more important in pathogenesis of progressive MS forms. When demonstration of the fact that TAS value during remission increases as duration of disease increases, is evaluated concurrently with reduced levels of molecules that show antioxidant response in SP-MS studies; we concluded that monitoring levels of TAS or the molecules that will show antioxidant response may be predictive in conversion from RR-MS to SP-MS. 
Key Words: Multiple Sclerosis, Oxidative Stress, TAS, TOS, OSI, PON

           Contact: sametoncel@yahoo.com