Mehmed Fahreddin Bursavî ve Gülzâr-ı İrfân isimli biyografik eseri (inceleme-metin-dizin)
Mehmed Fahreddin Bursavî and his biographical work entitled Gülzâr-i İrfân (analysis–text–index)
Yazar: BİLAL GÜZEL
Danışman: PROF. DR. İSMAİL HAKKI AKSOYAK ; PROF. DR. TUBA IŞINSU İSEN DURMUŞ
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Biyografi = Biography ; Bursa = Bursa ; Gülzar-ı İrfan = Gülzar-ı İrfan ; Mehmed Fahreddin Bursavi = Mehmed Fahreddin Bursavi ; Vefeyatnameler = Vefeyatnames

Özet:
Bu çalışmada Mehmed Fahreddin Bursavi'nin 19. yüzyılın ortalarında yazdığı Gülzâr-ı İrfân isimli biyografik eseri ele alınmaktadır. Anadolu sahası Türk edebiyatında ilk örnekleri 16.yüzyılın başlarında verilen biyografik eserler artan bilgi birikim ile zamanla gelişip çeşitli türlere ayrılmıştır. Bu türlerden birisi de herhangi bir şehir veya bölgeyi merkeze alan vefeyât-nâmelerdir.  Bu çalışmanın konusu olan Gülzâr-ı İrfân, Türk edebiyatında en çok vefeyât-nâme yazılan şehir Bursa'yı konu alanların en hacimli olanıdır. Bu çalışmada, Gülzâr-ı İrfân'ın Ali Emiri Millet Kütüphanesi Şeriyye 1098, Süleymaniye Kütüphanesi Atıf Efendi 1923 ve Kadir Atlansoy özel kütüphanesinde bulunan üç nüshasından hareketle tenkitli metnini oluşturmak, eseri şekil ve içerik özellikleri açısından değerlendirmek, kendisinden önce yazılan ve yazarın model aldığını belirttiği iki Bursa vefeyât-nâmesi ile karşılaştırmak amaçlanmıştır. Oluşturulan tenkitli metne göre Gülzâr-ı İrfân'da Bursa'nın fethinden başlanarak yazıldığı 1847 yılına kadar olan dönemde Bursa'da yaşamış ve bu şehre defnedilmiş toplumun her tabakasının önemli kişilerinden oluşan 624 biyografinin yer aldığı saptanmıştır. Tabakat usulüne göre tertip edilmiş ve klasik Osmanlı nesir üslubu ile yazılan bu eserde Mehmed Fahreddin'in kendisinden önce yazılan Güldeste-i Riyâz-ı İrfân ve Gülzâr-ı Sulehâ isimli iki Bursa vefeyât-nâmesinden büyük ölçüde yararlandığı tespit edilmiştir.

Abstract:
In this study, Gülzâr-ı İrfân, which is the biographical work of Mehmed Fahreddin Bursavi, written in the middle of the 19th century is discussed. The biographical works, the first examples of which were given in the Turkish literature in the Anatolian area at the beginning of the 16th century, have evolved over time with increasing knowledge and divided into various types. One of these types is the "vefeyât-nâma", which places a city or a region in the center. The subject of this study, Gülzâr-ı İrfân, is the most voluminous one among those which were written for Bursa - the city that vefeyât-nâma was written for most.In this study, it was aimed to create the criticized text of Gülzâr-ı İrfân, to evaluate the work in terms of its shape and content features, to compare it with the two Bursa vefeyât-nâmas written before the author and which the author stated as a model for him. To analyze the work, three copies were used, which are at Ali Emiri Millet Library Şeriyye 1098, Süleymaniye Library Atıf Efendi 1923 and Kadir Atlansoy private library. According to the criticized text created, it was determined that Gülzâr-ı İrfân was written starting from the conquest of Bursa and there were 624 biographies consisting of important people from all stratifications of the society who lived and buried in this city. In this work, which was prepared in accordance with the Tabakat method and written in the classical Ottoman prose style, it was determined that Mehmed Fahreddin benefited greatly from the two Bursa vefeyât-nâmas which are Güldeste-i Riyâz-ı İrfân and Gülzâr-ı Sulehâ written before him.