Ebû'l-Hasan el- Harakani'nin tasavvuf anlayışı
Abū Al-Hasān Al-Kharaqani's understanding of sufism
Yazar: DUYGU ÇAĞLAR AYVACI
Danışman: PROF. REŞAT ÖNGÖREN
Üsküdar Üniversitesi / Tasavvuf Araştırmaları Enstitüsü / Tasavvuf Kültürü ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Ahlak = Morality ; Ebu`l Hasan Harakani = Ebu`l Hasan Harakani ; Fütüvvet = Futuwwat ; Horasan = Horasan ; Tasavvuf = Mystic ; Tasavvuf edebiyatı = Literature of mysticism ; Tefekkür = Thinking ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Velayet = Custody

Özet:
İslâm coğrafyasının genişlemesi sürecinde Horasan bölgesi çok büyük bir öneme sahiptir. Horasan'ın, Türkî Cumhuriyetler, Afganistan ve İran arasında yer alan bir bölge olması ve Anadolu'ya yakınlığı nedeniyle bölge, birçok İslâm âlimi tarafından ziyâret edilmiş ve İslâm tarihi açısından mânevî ve kültürel bir merkez haline gelmiştir. Bu yönüyle Anadolu'yu da mânevî anlamda besleyen Horasan erenleri, Anadolu'da İslâm'ın yayılmasına öncülük etmişlerdir. Horasan erenlerinin başında ise Ebû'l-Hasan Alî b. Ahmed (Ca'fer) el-Harakānî ismi göze çarpmaktadır. Kendisinin yaşadığı dönem olan 11. yüzyılda İslâm'ın yayılması için Anadolu'nun kuzeydoğu kapısı olan Kars'ta fütüvvet hareketini başlatan Harakānî, Anadolu'nun bu ahlâk üzere mânevî olarak mayalanmasında bizzat öncü rol oynamıştır. Harakānî'nin tâliminin merkezinde insan ve insana hizmet vardır. Allah katında ruh taşımaya lâyık olan her bir insana din, dil, ırk ayrımı yapmadan hizmet etmeyi Hakk'a hizmet olarak gören Harakānî'nin tâlimleri günümüze de bu yönüyle ışık tutmaktadır. Bu nedenle çalışmanın temel amacı insanı merkeze alarak Harakānî'nin irşadının dînî, ahlâkî ve tasavvufî ilkelerini bir sistem dahilinde incelemek üzerinedir. Çalışma ile hedeflenen Harakānî'nin bakış açısından insanın nasıl bir dönüşümle insân-ı kâmilin eriştiği ruh kıvamına ulaşabileceği sorusunu yanıtlamak olacaktır. Bu soruyu cevaplayabilmek ve en sonunda Harakānî'nin görüşleri üzerinden insân-ı kâmili târif edebilmek için de insanda aklın, kalbin ve nefsin rolleri üzerinde durularak onun mânevî irşadında öne çıkan noktalara değinilecektir.

Abstract:
The Khorasan area carries a great importance for the expansion of the Islamic world. Khorasan is located between Turkic Republics, Afghanistan and Iran, and due to its proximity to Anatolia, it was visited by many sufi scholars and intellectuals. As a matter of fact, Khorasan became a central area for Islamic history in terms of culture and sufi order. In that sense, Khorasan dervishes have enlightened the Anatolian region and exerted great efforts for Islam to spread and flourish within the borders of Anatolia. Among Khorasan dervishes, Abū al-Ḥasān al-Kharaqānī is considered to be one of the most influential names. Kharaqānī, along with his dervishes, lived in 11th century and commenced the futuwwa movement at the Northeast gate of Anatolian city of Kars. He also nurtured Islamic moral values and spirituality. The central teachings of Kharaqānī are based on an understanding to serve human and humanity. Kharaqānī's teachings express that in the presence of Allah, every human being is entitled to carry a soul regardless of their religion, ethnicity and language; is to be served, which is equal to serving Allah. His approach also shed light on present day. Subsequently, the fundamental aim of this study is to focus on `human` and explore the essence of Kharaqānī`s spiritual guidance in terms of religious, moral and sufi principles with a systematic approach. The objective is to respond to the question of how a human being may evolve and transform into the spiritual state of "the Perfect Man" (al-Insān al-Kāmil). In order to acknowledge a response and describe al-Insān al-Kāmil from the perspective of Kharaqānī, the role of the human mind, heart and nafs are to be emphasized to explain Kharaqānī's prominent points in spiritual guidance.