Tevaifü'l-Muluk'tan Büyük Selçuklu Devleti sonuna kadar Nîşâbur'da eğitim ve dinî hayat (819-1157)
Education and religious life in Nishapur from The Tevaifu'l-Muluk to the end of The Great Seljuk Empire (819-1157)
Yazar: AYŞE BÜŞRA YÜKSEL
Danışman: PROF. DR. AYDIN USTA
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Ortaçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Tarih = History
Dizin: Anadolu Selçukluları = Anatolian Seljuks ; Büyük Selçuklular = Great Seljuks ; Din = Religion ; Dini hayat = Religious life ; Eğitim = Education ; Eğitim kurumları = Education establishments ; Eğitim tarihi = Educational history ; Medreseler = Madrasahs ; Nişabur = Nishapur ; Orta Çağ = Middle Ages

Özet:
Nîşâbur, Sâsânîler zamanında I. Şapur tarafından Horasan bölgesinde kurulan şehirlerden biridir. Burası bölgenin dört önemli merkezinden biri olarak kabul edilmektedir. Coğrafi konumunun da avantajıyla kuruluşundan itibaren ilgi gören şehir, Tâhirîler döneminde idarî merkez ilan edilmesiyle siyasî ve kültürel anlamda ön plana çıkmaya başlamıştır. Saffârîler, Sâmânîler ve Gazneliler idaresindeyken de önemini koruyan Nîşâbur, Büyük Selçuklu Devleti'nin de ilk başkenti olma özelliğine sahiptir. 
Nîşâbur'un bulunduğu konum ve idarî anlamda merkez kabul edilmesi burada etnik ve dinî pek çok farklı kültüre ev sahipliği yapmasını sağlamıştır. Bu durum etkileşim ve çeşitliliği arttırırken beraberinde bazı sorunların da ortaya çıkmasına neden olmuştur. Pek çok mezhebin taraftarının bulunduğu şehir, zaman zaman onların mücadelelerine de sahne olmuştur. Bu mücadelelere rağmen, farklılıklar ilmî hayatın canlanmasındaki önemli etmenlerden biridir. Âlimler ve devlet adamlarının destekleri ile pek çok medrese inşa edilen şehir, ayrıca ilk Nizâmiye Medresesi'nin buradaki varlığı ile de tanınmıştır. Oğuz istilası nedeniyle ağır bir yıkıma maruz kalıp, başka bir bölgede yeniden kurulmak durumunda kalsa da Gazzâli, Ömer Hayyam, Müslim b. el-Haccâc gibi yetiştirdiği çok değerli âlimlerle İslam kültür tarihine derin izler bırakmıştır.

Abstract:
Nishapur is one of the cities established in the Khorasan region by Shapur I during the Sasanian Empire. It is considered as one of the four important centers of the region. The city which attracted great attention since its foundation-owing to the advantage of its geographical position-began to come to the fore politically and culturally after it became the headquarters during the Tahirid period. Nishapur which maintained its importance when under the control of Saffarids, Samanids and Ghaznavid was also the first capital of the Great Seljuk Empire.
Due to its location and being the headquarters, Nishapur was able to host many different ethnic and religious cultures. This state increased interaction and diversity as it also caused some problems. The city, which had supporters of many sects, had been the scene of their struggles from time to time. Despite these struggles, differences were one of the important factors in the revival of scientific life. The city, in which many madrasas were built with the support of scholars and statesmen, came to be known by means of the presence of the first Nizâmiye Madrasa here. Despite the fact that it suffered severe destruction due to Oguz invasion and had to be re-established in another region, it has left deep traces in the history of Islamic culture with the valuable scholars it raised such as al-Ghazali, Omar Khayyam, Muslim Ibn al-Hajjaj.