/r/ sesinin uzamsal özelliklerinin ultrason yöntemiyle incelenmesi
Investigation of the spatial properties of the /r/ sound using speech ultrasound
Yazar: MELDA NİSAN TIRAŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖZLEM ÜNAL LOGACEV
İstanbul Medipol Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Dil ve Konuşma Terapisi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Dilbilim = Linguistics
Dizin: Fonem = Phoneme ; Fonetik = Phonetic ; Hece = Syllable ; Konuşma = Speech ; Ses = Voice ; Türkçe = Turkish ; Ultrason = Ultrasound

Özet:
Bu çalışmada /r/ sesi üretiminde cinsiyet, hece pozisyonu (hece başı sözcük başı (HBSB), hece başı sözcük içi (HBSİ), hece sonu sözcük içi (HSSİ), hece sonu sözcük sonu (HSSS)) ve farklı fonetik çevrelerin (hece sonu sözcük içi pozisyonda ön ve art ünlülerden sonra)  dilin hareketleri üzerindeki etkisi incelenmiştir. Katılımcılar ana dili Türkçe olan herhangi bir dil ve konuşma sorunu olmayan 20-30 yaşları aralığındaki beşi erkek beşi kadın 10 yetişkinden oluşmaktadır. sesinin hece başı sözcük başı (HBSB), hece başı sözcük içi (HBSİ), hece sonu sözcük içi (HSSİ), hece sonu sözcük sonu (HSSS) olmak üzere 4 pozisyonda bulunduğu sözcükler "Eda … anlamlı dedi" taşıyıcı cümlesi içinde sunularak Micro Speech Ultrason Sistemi (MICRUS) ile veriler toplanmıştır. Verilerin kaydedilmesi ve analizinde Echo Wave II ve Articulate Assistant Advanced (AAA) yazılımları kullanılmıştır. İstatistiksel analizde AAA programı kullanılarak standart sapma ve t test hesaplamaları yapılmıştır. Yapılan analizler sonucunda, hece pozisyonları arasında yapılan karşılaştırmalarda HSSS ve HSSİ(ön) pozisyonlar hariç bütün pozisyonlarda anlamlı farklılıklar bulunmuştur.  Farklı fonetik çevrelerin sesinin üretimi sırasındaki dil hareketlerinde bir değişikliğe neden olduğu gözlenmiştir. Cinsiyetin dil hareketleri üzerindeki etkisine bakıldığında kadın ve erkek katılımcıların sesi üretimi sırasında dil hareketleri arasında anlamlı fark bulunmuştur. Kadınlarda pozisyonlar arası karşılaştırma yapıldığında her pozisyon karşılaştırmasında fanlarda anlamlı fark bulunurken erkek katılımcılarda HBSB ve HBSİ, HBSB ve HSSS, HBSB ve HSSİ(ön) , HSSS ve HSSİ(ön)  pozisyonlar karşılaştırıldığında anlamlı bir fark görülmemektedir.

Abstract:
In this study, gender, syllable position (syllable initial (SI), syllable initial withinword (SIW), syllable final withinword (SFW), syllable final (SF)) and different phonetic environments (in syllable final withinword position after front and back vowels) effects were examined on the movements of the tongue while articulating sound. Participants consisted of 10 adults, five men and five women, between the ages of 20-30, whose native language is Turkish and who do not have any language or speech problems. Words in which the R sound is found in 4 positions: syllable initial, syllable initial withinword, syllable final withinword, syllable final are presented in the carrier sentence "Eda ... anlamlı dedi". Data were collected with the Micro Speech Ultrasound System (MICRUS). Echo Wave II and Articulate Assistant Advanced (AAA) softwares were used to record and analyze the data. In statistical analysis, standard deviation and t test calculations were made using the AAA program. As a result of the analysis, significant differences were found in all positions except SF and SFW (front) positions in the comparisons made between syllable positions. It has been observed that different phonetic environments cause a change in tongue movements during the production of the sound. Considering the effect of gender on tongue movements, a significant difference was found between tongue movements during the production of the sound of male and female participants. When comparing the positions in women, there is a significant difference in fans in each position comparison, while there is no significant difference in male participants at SI and SIW, SI and SF, SI and SFW(front) , SF and SFW(front) positions.