Bitkisel zayıflama ürünlerinde sibutramin ve fluoksetin'in duyarlı tayini için analitik yöntem geliştirilmesi
Development of an analytical method for the sensitive determination of sibutramine and fluoxetine in herbal slimming products
Yazar: ASLIHAN GÜRBÜZER
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM NARİN ; PROF. DR. HALİL İBRAHİM ULUSOY
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Analitik Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology ; Kimya = Chemistry

Özet:
Bu tez çalışması kapsamında bitkisel zayıflama ürünlerinde eser düzeyde bulunan potansiyeli olan fluoksetin ve sibutramin moleküllerinin eser miktarlarının tayin edilmesi amacıyla Manyetik Katı Faz Ekstraksiyonu (MKFE) ve Fabrik Faz Ekstraksiyonu (FFE) ile ayrılması ve zenginleştirilmesi sonrasında kromatografik (HPLC-DAD) analizleri içeren yeni bir zenginleştirme ve tayin yöntemi geliştirilmiştir. Önerilen yöntemlerde fluoksetin ve sibutramin molekülleri yeni sentezlenen manyetik özellikli nanopartiküller ve kumaş faz membranları yardımıyla katı sorbent fazına alınmış, daha sonra uygun bir ikinci faza desorbe edilmiştir. Bu sayede hem matriks ortamından ayırma işlemi hem de daha küçük hacimde bir faza zenginleştirme işlemi uygulanmıştır. Viallere aktarılmadan önce 0,45 µm gözenekli enjektör uçlu filtrelerden süzülen örnekler daha sonra HPLC sisteminin oto-örnekleyici kısmına yerleştirilmiştir. pH, desorpsiyon çözücüsü ve miktarı gibi deneysel değişkenlerin optimizasyonundan sonra geliştirilen yöntemlerin doğrusal aralık, zenginleştirme faktörü ve tayin sınırı gibi analitik parametreleri belirlenmiştir.
Geliştirilen yöntemde; fluoksetin ve sibutramin molekülleri zenginleştirme sonrası kromatografik analizleri, % 30 pH 5,0 (% 0,6) asetat tamponu ve % 70 metanol yürütücü fazlarının izokratik elüsyonu ile DAD dedektör kullanılarak 223 ve 227 nm dalga boyunlarında yapılmıştır. Geliştirilen MKFE yönteminde optimize edilmiş koşullar altında elde edilen gözlenebilme sınırları fluoksetin ve sibutramin için sırasıyla 3,41 ng mL-1 ve 3,83 ng mL-1 iken, FFE yönteminde 4,28 ng mL-1 ve 5,71 ng mL-1 dir. 250,0 ng mL-1 hedef molekülleri içeren model çözeltilerle yapılan tekrarlı ölçümlerde % bağıl standart sapma (BSS) değerleri, MKFE yönteminde % 6.0'ın, FFE yönteminde ise % 5.20'nin altında bulunmuştur. Son olarak geliştirilen yöntemler bitkisel zayıflama ürünlerine başarı ile uygulanarak hem doğrudan analizler yapılmış hem de standart eklenmiş örnekler üzerinden geri kazanım değerleri hesaplanmıştır. Bu sayede yöntemin doğruluğu ve tekrarlanabilirliği deneysel verilerle gösterilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Sibutramin, Fluoksetin, Manyetik katı faz ekstraksiyonu, Fabrik faz ekstraksiyonu, HPLC, Bitkisel zayıflama ürünleri

Abstract:
As part of this thesis study, a novel enrichment and determination method was developed for the chromatographic (HPLC-DAD) analysis of trace amounts of fluoxetine and sibutramine molecules, which have potential activity and are found at trace levels in herbal slimming products. The method involves their separation and enrichment using Magnetic Solid Phase Extraction (MSPE) and Fabric Phase Sorptive Extraction (FPSE). In the proposed methods, fluoxetine and sibutramine molecules were adsorbed onto a solid sorbent phase using newly synthesized magnetic nanoparticles and fabric phase membranes, followed by desorption into an appropriate second phase. This approach enabled both the separation of analytes from the matrix environment and their enrichment into a smaller volume phase. Before transferring to vials, the samples were filtered through syringe filters with a 0.45 µm pore size and then placed in the auto-sampler section of the HPLC system. After optimizing experimental variables such as pH, desorption solvent type, and volume, the analytical parameters of the developed methods, including linear range, enrichment factor, and limit of detection, were determined.
In the developed method, the chromatographic analyses of fluoxetine and sibutramine molecules after enrichment were performed at 223 and 227 nm wavelengths using a DAD detector, with the isocratic elution of a mobile phase consisting of 30% pH 5.0 (0.6%) acetate buffer and 70% methanol. Under the optimized conditions of the MSPE method, the limits of detection obtained were 3.41 ng mL⁻¹ for fluoxetine and 3.83 ng mL⁻¹ for sibutramine, while for the FPE method, they were 4.28 ng mL⁻¹ and 5.71 ng mL⁻¹, respectively. In repeated measurements performed with model solutions containing 250.0 ng mL⁻¹ of the target molecules, the relative standard deviation (RSD) values were found to be below 6.0% for the MSPE method and below 5.20% for the FPE method. Finally, the developed methods were successfully applied to herbal slimming products, enabling both direct analyses and recovery calculations using spiked samples. Thus, the accuracy and repeatability of the method were demonstrated through experimental data.
Keywords: Sibutramine, Fluoxetine, Magnetic Solid Phase Extraction, Fabric Phase Extraction, HPLC, Herbal Slimming Products