Isparta il merkezinde birinci basamak sağlık çalışanlarında sağlıklı beslenme takıntısı (Ortoreksiya nervoza) ve diyet kalitesi ile ilişkisi
Healthy nutrition obsession (Orthorexia nervosa) and its relationship with diet quality in primary health care workers in i̇sparta city center
Yazar: MAİDE NUR DÜZGÜN
Danışman: PROF. DR. ERSİN USKUN
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics ; Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Beslenme = Nutrition ; Beslenme davranışı = Feeding behavior ; Birinci basamak sağlık hizmetleri = Primary health care ; Diyet kalitesi = Diet quality ; Isparta = Isparta ; Ortoreksiya nervoza = Orthorexia nervosa ; Sağlık personeli = Health personnel ; Sağlıklı beslenme = Healthy nutrition

Özet:
Amaç: Bu araştırma Isparta il merkezinde birinci basamak sağlık çalışanlarında sağlıklı beslenme takıntısı (ortoreksiya nervoza) ve diyet kalitesi ile ilişkisinin değerlendirilmesi amacı ile yapılmıştır.
Gereç ve Yöntem: Çalışma Isparta il merkezinde bulunan 28 aile sağlığı merkezinde çalışan sağlık personeli ile kesitsel tipte yapıldı. Örnekleme yapılmaksızın tüm evrene (aile sağlığı merkezinde çalışan sağlık çalışanlarının tamamına) gidilerek (n=170), araştırmaya katılmayı kabul eden 137 kişiye yüzyüze görüşme yöntemiyle anket uygulandı. Katılımcıların sosyodemografik özellikleri, beslenme alışkanlıkları, fiziksel aktiviteleri ve besin tüketimleri anket formu ile sorgulandı. Katılımcıların sağlıklı beslenme takıntısı eğilimlerini belirlemek için Ortoreksiya Nervoza Değerlendirme Ölçeği (ORTO-11), diyet kalitesinin değerlendirilmesi için Sağlıklı Yeme İndeksi-2015 (SYİ-2015) ve besin tüketim durumlarının belirlenmesinde Üç Günlük Besin Tüketim Kaydı Formu kullanıldı. Tüketilen besinlerin enerjisi ve besin ögesi değerleri Beslenme Bilgi Sistemleri Paket Programı (BEBİS 8.2) ile hesaplandı. Veriler, IMB SPSS Statistic 22.0 paket programı kullanılarak analiz edildi.
Analizlerde tanımlayıcı istatistikler (ortalama, standart sapma, sayı ve yüzde dağılımları) ve hipotez testleri ile veriler analiz edildi. İki nominal değişken arası farklılık ki kare testi ile, sayısal bir değişkenle iki gruplu kategorik değişkenin karşılaştırılacağı durumlarda t testi kullanıldı. İleri analizlerde lojistik regresyon analizi yapıldı. İstatistik anlamlılık değeri p<0,05 olarak alındı.
Bulgular: Araştırma grubunun %24,1'inde sağlıklı beslenme takıntısı olduğu görüldü. Grubun %65,0'ı geliştirilmesi gereken, %35,0'ı kötü diyet kalitesine sahipti. Sağlıklı beslenme takıntısına göre diyet kalitesi farklılık göstermemekteydi.  Kötü diyet kalitesi ile ilişkili bulunan değişkenler: (cinsiyet [risk: erkek olmak], eğitim durumu [risk: yüksek lisans ve üzerinde mezun], meslek [risk: doktor olmak], alkol tüketimi [risk: alkol tüketmek], ara öğün tüketimi [risk: ara öğün tüketmemek]. Kötü diyet kalitesi, doktor olanlarda hekim dışı personele göre 2,90 kat (%95 GA=1,35-6,24; p=0,006); ara öğün tüketmeyenlerde tüketenlere göre 4,28 kat (%95 GA=1,81-10,17; p=0,001) daha fazla görüldüğü belirlendi.
Sonuç: Sağlıklı yeme takıntısı, artan prevelansı dikkate alındığında bir halk sağlığı sorunu olarak değerlendirilmeli ve multidisipliner bir çalışma ile teşhis ve tedavisi planlanmalıdır. Daha kaliteli bir diyet için günde en az bir ara öğün yapmaya dikkat edilmelidir.

Abstract:
Objective: This research was carried out with the aim of evaluating the relationship between healthy nutrition obsession (orthorexia nervosa) and diet quality in primary health care workers in Isparta.
Materials and Methods: The study was conducted in a cross-sectional type with 137 health care providers working in 28 family health centers in Isparta. The sociodemographic characteristics, dietary habits, physical activities and food consumption of the participants were questioned with a questionnaire form applied by face-to-face interview method. Orthorexia Nervosa Rating Scale (ORTO-11) was used to determine the healthy eating obsession tendencies of the participants, Healthy Eating Index-2015 (SYI-2015) was used to determine diet quality and A 3-day food consumption record was taken to determine the nutritional status. The energy and nutritional calculated with the "Nutrition Information Systems Package Program (BEBİS 8.2)". The data were analyzed using the IMB SPSS Statistic 22.0 package program. In the analyses, data were analyzed with descriptive statistics and hypothesis tests. Chi-square test and t test were used. For further analysis, logistic regression analysis was performed. Statistical significance value was taken as p<0.05
Results: In this study, 24.1% of the participants showed orthorexic tendency. Diet quality grouping, there were 89 (%65,0) participants in the bad diet quality group, while 48 (%35,0) have a diet quality which should be improved. No significant relationship was detected between orthorexic status and diet qualty. Variables associated with poor diet quality: (gender [risk: being male], education [risk: postgraduate], occupation [risk: being a doctor], alcohol consumption, snacking [risk: not consuming snacks]. Poor diet quality was seen 2.90 times (95% CI=1.35-6.24; p=0.006) more in physicians compared to non-physicians. It was determined that it was seen 4.28 times more (95% CI=1.81-10.17; p=0.001) in those who did not consume snacks compared to those who did.
Conclusion: Considering the increasing prevalence of orthorexia nervosa, it should be considered as a public health problem and its diagnosis and treatment should be planned with a multidisciplinary study. For a better quality diet, care should be taken to have at least one snack a day.