Domateste (Lycopersicon esculentum Nill.) protoplasti izolasyonu ve kültürü /
Yazar: MUSTAFA KÜSEK
Danışman: DOÇ. DR. N. KEMAL KOÇ
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1994
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Bitki koruma = Plant protection ; Domates = Tomato

Özet:
39 ÖZET Bütün dünyada olduğu gibi, ülkemizde de önemli kültür bitkileri arasında yer alan domates (Lycopersicon esculentum Mili.) birçok fungal, bakteriyel ve vira! hastalık etmenlerinden önemli ölçüde zarar görmektedir. Hastalık etmenlerine karşı en etkili mücadele yöntemi hastalıklara dayanıklı domates çeşitleri yetiştiriciliğinin yapılmasıdır. Bu özelliklere sahip domates çeşitleri geliştirmek için çeşitli hastalıklara dayanıklılık karakterleri yabani domates çeşitlerinde bulunmasına karşın, kültürü yapılan domates çeşitleri ile yabanileri arasında melezlemeler yapmak klasik melezlemede karşılaşılan sorunlar nedeniyle mümkün olamamaktadır. Son yıllarda bu sorunun somatik hibridizasyon ile çözüm bulacağı ileri sürülmektedir. Ancak bu amaca ulaşmak için aralarında somatik hibridizasyonun yapılması öngörülen her partner için protoplasttan bitkiye geçiş sürecinin deneysel araştırmalarla gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Bu amaç doğrultusunda yapılan bu çalışma ile önce Creon domates çeşitinde protoplast izolasyonu ve kültürü çalışmaları yapılmıştır. Bunun için in vitro sürgün ucu kültürü ile modifiye edilmiş MS ortamında geliştirilen 3-4 haftalık domates bitkilerinin tam gelişmiş yaprakları protoplast izolasyonunda kullanılmıştır. Protoplast izolasyonunda iki farklı enzim çözeltisi kullanılmış, en iyi sonucu %0.2 (w/v) Macerozyme R-1 0, %0.6 (w/v) Cellulase Onozuka R-10 ve CPW9M içeren enzim solüsyonunda (DES) elde edilmiştir. 6 mi enzim solüsyonu içerisinde 250-300 mg yaprak olacak şekilde, 14-16 saat 25 rpm'de çalışan çalkalayıcılar üzerinde 28±1°C'de karanlıkta inkübe edilmiştir. 1 gr yapraktan bitkinin fizyolojik durumuna bağlı olarak 6-7X1 06 protoplast izole40 edilmiştir, izole edilen protoplastlar farklı yoğunluklarda katı ve sıvı MS-N ve modifiye edilmiş TM-2 ortamında kültüre alınmışlar ve MS-N ortamında kültüre alınan protoplastlarda bölünme gözlenmemiştir. Sıvı modifiye edilmiş TM-2 ortamında ise protoplastlar bölünme göstermiş fakat mikrokallus oluşumu gözlenmemiştir. En fazla protoplast bölünmesi ve %7.9 kaplama etkiliği ile 1.0X105 protoplast/ml yoğunlukta katı modifiye edilmiş TM-2 ortamında gözlenmiştir. Katı modifiye edilmiş TM-2 ortamında kültüre alınan protoplastlardan gelişen mikrokallusların gelişimini hızlandırmak için sıvı TM-3 ortamında kültüre alınmışlardır. Farklı oranlarda GA3 ve Zeatin içeren TM-4 ortamında kültüre alınan mikrakalluslardan en fazla kallus oluşumu 29.77 mg ile 0.5 mg/l GA3 ve 0.5 mg/l Zeatin içeren kültür ortamında gözlenmiştir. Hiçbir hormon içermeyen TM-4 ortamında çok az kallus gelişimi gözlenmiştir.

Abstract:
41 SUMMARY Tomato, one of the most important horticultural crops in Turkey as in the World, is effected by various fungal, bacterial and virus diseases. Disease resistant improved tomato cultivar is the most effective control method. Although wild tomato species have various disease resistance characteristics to improve new tomato species, classical hybridization methods could not be carried out between cultured tomato cultivars and wild species, because of various known hybridization problems. Recently, it was suggested that this problems could be solved by somatic hybridization. However this aim could only be obtained by empirical studies and somatic hybridization of each partner having to be made as plant developed from protoplast. For that purpose, initially; protoplast isolation and culture studies were done in Creon tomato species. In other to that intact leaves of 3-4 old week tomato plants, grown in modified MS medium with shoot tips culture in vitro, used in protoplast isolation. In the protoplast isolation two different enzyme solutions were used, the best results was achieved with the enzyme solution (DES) containing 0.2% Macerozyme R-10, 0.6% Cellulase Onozuka R-10 and CPW9M. 6 ml enzyme solution containing 250-300 mg leaves was incubated for 14-16 hours at 28±1°C on shaker at 25 rpm in the darkness. Dependent upon the physiological condition of the plant 6-7X1 06 protoplast were isolated from 1 g leaves tissue. Isolated protoplast in different concentrations were cultured in solid and liquid MS-N and modified TM-2 medium, no division was observed with the protoplast cultured in MS-N medium. In the medium of liquid TM-2 the protoplasts were divided but no microcalli was observed. The42 highest yields in protoplast division and plating efficiency (7.9%) protoplast were achieved with the protoplast concentration of 1.0X1 05 in solid TM-2 medium. In order to speed up the development of microcallus which were obtained from the protoplast cultured in solid TM-2 they were cultured in liquid TM-3 medium. In the microcallus cultured in TM-4 medium containing GA3 and Zeatin in different ration the highest callus development (29.7 mg) was achieved with the culture medium of 0.5 mg/l GA3 and 0.5 mg/l Zeatin. Very low callus development was observed with the TM-4 medium without hormone.