Geleneksel kırsal mimariyi biçimlendiren etkenlerin ve koruma sorunlarının Tire kırsalı üzerinden karşılaştırmalı olarak irdelenmesi: Peşrefli ve Eğridere köyleri
Comperative investigation of factors that affect the traditional rural architecture and conservation problems on the rural areas of Tire: Peşrefli and Eğridere villages
Yazar: SEVİM ERDOĞDU
Danışman: PROF. DR. MÜJGAN KARATOSUN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Kırsal yerleşimler; bulundukları yörenin iklim ve topografya gibi çevresel özellikleri ile uyumlu, toplumun inançlarını, geleneklerini, yaşam kültürünü ve ekonomik yapısını yansıtan özgün mimari değerlere sahip alanlardır. Bu yerleşimlerin taşıdıkları kültürel ve mimari değerler ile bir miras olarak korunup yaşatılması önem arz etmektedir. Ancak günümüzde geçim kaynaklarının farklılaşması, değişen yaşam koşullarına uyum sağlanamaması ve göçler gibi etkenler kırsal mirasın gelecek nesillere aktarılmasında tehdit oluşturmaktadır.

     Bu çalışmada Tire ilçesinin zengin tarihi, kültürel ve mimari değerlere sahip ancak özgün niteliklerini yitirmekte olan kırsal yerleşimlerinden Peşrefli ve Eğridere köyleri ele alınmıştır. Her iki yerleşim de aynı bölgede, ilçenin doğusunda konumlanmaktadır. Fakat buna rağmen birbirinden farklı özgün dokulara sahip olmaları dikkat çekmektedir. Bu bağlamda çalışmada köylerin özgün nitelikleri ortaya konulup, koruma sorunları irdelenerek, sahip oldukları değerlerin gelecek nesillere aktarılmasının önemi vurgulanmıştır. 

     Bu doğrultuda çalışma altı ana bölümde kurgulanmıştır. Çalışmanın amaç, kapsam ve yönteminin aktarıldığı giriş bölümünden sonra kırsal yerleşimler ve geleneksel kırsal mimarinin tanımlandığı, genel özelliklerinin ve koruma sorunlarının yer aldığı ikinci bölüm bulunmaktadır. Sonraki bölümde yerleşimlerin bağlı bulunduğu Tire ilçesinin coğrafi, sosyal ve ekonomik yapısı ve tarihsel süreç içerisindeki gelişimine değinilmiştir. Dördüncü ve beşinci bölümlerde, çalışmanın ana konusu olan yerleşimlerden Peşrefli ve Eğridere Köyleri detaylı biçimde incelenmiştir. Bu bölümler içerisinde öncelikle yerleşimlerin coğrafi, sosyal ve ekonomik özellikleri ve tarihi geçmişleri aktarılmış, sonrasında yerleşim dokusu özellikleri detaylı analizler ile irdelenmiştir. Daha sonra yerleşimlerde bulunan geleneksel konutların mimari özellikleri fotoğraflar ve çizimler ile belgelenerek özgün nitelikleri ortaya konulmuş ve koruma sorunları tespit edilmiştir. Altıncı bölümde ise iki köyün yerleşim dokusu özellikleri, geleneksel konutların mimari özellikleri ve koruma sorunları karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir.

Abstract:
Rural settlements; are unique areas of architectural values reflecting the beliefs, traditions, culture and economic structure of the society in harmony with the environmental characteristics of the region such as climate and topography. It is important that these settlements are preserved and sustained as a heritage with the cultural and architectural values they carry. Today, however, factors such as differentiation of livelihoods, failure to adapt to changing living conditions and migrations pose a threat to the transfer of rural heritage to future generations.

     In this study, Peşrefli and Eğridere villages of rural settlements of Tire district, which have rich historical, cultural and architectural values but are losing their original characteristics, are discussed. Both settlements are located in the same region, east of the district. However, they have different original textures. In this context, in the study, the original characteristics of the villages were put forward, the protection problems were examined and the importance of transferring their values to future generations was emphasized. 

     In this direction, the study is organized in six main sections. After the introductory part where the aim, scope and method of the study are explained, there is the second part where the rural settlements and traditional rural architecture are defined and the general features and conservation problems take place. In the next section, the geographical, social and economic structure of Tire district where the settlements are connected and its development in the historical process are mentioned. In the fourth and fifth sections, Peşrefli and Eğridere villages, which are the main subject of the study, has been examined in detail. In these sections, firstly, geographical, social and economic characteristics and historical backgrounds of the settlements are explained and then the characteristics of the settlement texture are examined with detailed analysis. Later, the architectural features of the traditional houses in the settlements were documented with photographs, drawings and their original features were revealed, and protection problems were identified. In the sixth section, the characteristics of the settlement texture of the two villages, the architectural features of the traditional houses and the conservation problems were evaluated comparatively.