Afganistan kültüründeki türbe ve ziyaret fenomeninin toplumsal rolü: Kunduz örneği
The social role of shrine phenomenon in the culture of Afganistan: The case of Kunduz
Yazar: WAHİDULLAH BEK
Danışman: PROF. DR. AHMET TAŞĞIN
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Sosyoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Din = Religion ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Afganistan = Afghanistan ; Afganistan-Kunduz = Afghanistan-Kunduz ; Din sosyolojisi = Religious sociology ; Dini yapı = Religious structure ; Fenomenler = Phenomenons ; Kültürel yapı = Cultural structure ; Sosyokültürel yapı = Socio-cultural structure ; Türbeler = Tombs ; Ziyaret yerleri = Visiting places

Özet:
Afganistan toprakları tarih boyunca farklı dinler ve kültürlerle ev sahipliği yapmıştır. İslamiyet öncesindeki bazı inanç ve uygulamalar, günümüze kadar varlığını sürdürmüştür. Afganistan kültüründe türbe ve ziyaret fenomenin toplumsal rolü, Kunduz ilinde bulunan ve halk tarafından kabul gören ziyaretler kutsal ve mübarek mekan olarak ziyaret edilen, ilgi duyulan, inançları uygulamaları ve bu yerlerin durumlarını tespit etmek örneğinde incelenmiştir. Burada inanç, uygulama ve ritüeller, değişik pratiklerle günümüze kadar devam etmektedir. Tarihsel süreçlerde ziyaret yerleri kutsalın tezahür biçimleri olarak insanların dinle bağlantılarını sağlayan mekanlar ve aynı zamanda sosyalleşme merkezleri olarak kurulmuştur. Ziyaretçiler, sıkıntılarını gidermek ve muradına kavuşmak maksadıyla zaman zaman ziyaretlerin kapılarına dayanmaktadırlar.
Bölgede, söz konusu olan türbe ve ziyaret yerleri oldukça fazladır; ancak, Hz. İmam Hüseyin'in başının mezarı Kunduz ve çevre illerde yaşayanlar tarafından bilinip yoğun olarak ziyaret edilmektedir. Ancak son yıllarda halkın türbelere olan ilişkisi, dini geleneklerin dönüşmesi dolayısıyla değişime uğramıştır. Özellikle Taliban hakimiyeti döneminde türbe ve ziyaretlere yönelik yasaklamalar oluşmuş ve mollalar ziyaretlerde yapılan bazı ritüeller ve uygulamalara karşı açıklamalarında, bu ziyaretlere ilişkin bazı uygulamaların haram olduğunu söylemektedir.
Bu çalışmada elde edilen veriler ışığında halkın, kutsal kabul ettikleri ziyaret yerlerine çeşitli amaçlarla gittikleri tespit edilmiştir. Ziyaretçilerin, bu yerleri herkesin gidebildiği bir manevi huzur bulma yeri olarak gördükleri görülmüştür. Kunduz halkı, ziyaret fenomenine oldukça yoğun bir ilgi göstermekte ve çaresiz kaldıkları her durumda türbe ziyaretine başvurmaktadırlar. Özellikle kadın ziyaretçiler arasında bu ilgi daha da artmakta ve gündelik hayatın vazgeçilmez bir parçası haline gelmektedir.

Abstract:
The Afghanistan territory has been the home of different religions and cultures throughout the history. Some of the pre-Islamic beliefs and practices continue their existence up to today. As the social role of shrines phenomenon in the culture of Afghanistan; the shrines are the holy places to local people. In this paper the Shrines of Kunduz province which are accepted as sacred places, their interest to Shrines, their beliefs and identification of their locations are the main topics of discussion. The belief, practices, and rituals to these Shrines have been differently continued believing as part of Islam religion up to now. Throughout the history, shrines, as holy places have been used as bridge between people and religion and also used as a socialization center. Usually people visit shrines in order to ask for solution of their problems and achieve their wishes.  
There are lots of shrines in the region, however the Imam Huseyin's head shrine is known and extensively visited by those who live in Kunduz and neighboring cities. In recent years, the people's interests to shrines as a religious and traditional practice and rituals have been decreased. Especially during the rule of Taliban because of some rituals done by shrine keepers called mullahs visiting shrines were forbidden. Based on the collected data in this research shrine visitors go there for different purposes. People who go to shrines believe they are peaceful places. Kunduz people, those believing in shrines, show much interest to these places and go there when they are in a difficult condition to overcome their problems.  Especially women visitors are more than men and they are so faithful to shrines, so going to shrines is part of their daily life.