Toprak-bitki-süt döngüsünde bazı radyoaktif ve kimyasal kirlilik parametrelerinin belirlenmesi
Determination of some radioactive and chemical pollution parameters in soil-plant-milk cycle
Yazar: BARIŞ BOYNUKALIN
Danışman: DOÇ. DR. ÖZLEM SELÇUK ZORER
Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Kimya = Chemistry

Özet:
Yer kabuğunun oluşumundan bu yana var olan radyoaktif elementler, yeryüzünün bir miktar radyasyona maruz kalmasına sebep olurlar. İnsan da içinde yaşadığı doğal çevrede bulunan farklı radyasyon türleri ile farklı yollarla karşılaşmaktadır. Bu çalışmada, Van ve çevresindeki farklı çiftliklerden, besin zinciri boyunca (su-toprak-bitki-süt) alınan örneklerdeki radyoaktivite seviyelerinin ve ağır metal konsantrasyonlarının ve bu konsantrasyonlara bağlı olarak topraktan bitkiye ve bitkiden süte transfer faktörlerinin belirlenmesi amaçlanmıştır.  
Bu amaç doğrultusunda, Van ve çevresinde belirlenen beş farklı çiftlikten, besi hayvancılığı yapılan kış dönemi ve mera hayvancılığı yapılan ilkbahar ve sonbahar döneminde örnekleme yapılmıştır. Her bir dönemde, alınan yem, su, toprak, bitki ve süt örneklerinde hem toplam alfa/beta aktivite konsantrasyonları, hem bazı doğal radyonüklid aktivite konsantrasyonları, hem de bazı ağır metal konsantrasyonları belirlenmiştir. Besin zinciri boyunca topraktan bitkiye ve bitkiden süte geçen ağır metallerin transfer faktörleri de hesaplanmıştır. Ayrıca süt tüketim oranlarına ve ölçülen toplam alfa/beta aktivitelerine bağlı olarak bebek, çocuk ve yetişkinlerde yıllık etkin sindirim dozları hesaplanmıştır.
Alınan ve analiz edilen tüm örnekler içinde süt örneklerinin toplam alfa/beta aktivite konsantrasyonlarının daha yüksek bulunduğu söylenebilir. Bitki ve süt örneklerinde ağır metaller içerisinde Zn konsantrasyonu en yüksek değerlerde bulunmuş, toprak örneklerinde ise Pb konsantrasyonu diğer metallerden önemli ölçüde yüksek bulunmuştur.

Abstract:
The radioactive elements that have existed since the formation of the earth's crust cause the earth to be exposed to some radiation. Humans also face different ways with different types of radiation in the natural environment they live in. In this study, it was aimed to determine the radioactivity levels, heavy metal concentrations and the soil-to-plant and plant-to-milk transfer factors depending on these concentrations in samples taken from the different farms in Van and its surroundings throughout the food chain (water-soil-plant-milk). 
For this purpose, sampling was carried out in five different farms in and around Van during the winter season in which fattening husbandry was made and the spring and autumn period in which pasture husbandry were made. In each period, both total alpha/beta activity concentrations, some natural radionuclide activity concentrations, and some heavy metal concentrations were determined in fodder, water, soil, plant and milk samples. Throughout the food chain, the soil-to-plant and plant-to-milk transfer factors of heavy metals are also calculated. Annual effective doses were also calculated in infants, children and adults based on milk consumption rates and total alpha/beta activities measured.
Among all samples collected and analyzed it can be said that milk samples have higher total alpha/beta activity concentrations. Zn concentration in plant and milk samples was found to be the highest in heavy metals and Pb concentration in soil samples was found to be significantly higher than other metals.