Randomize kontrollü çalışma: Karaciğer sirozlu hastalarda egzersizin  karaciğer fonksiyon testleri, yorgunluk ve yaşam kalitesine etkisinin incelenmesi
Randomized controlled study: Investigation of the effect of exercise on liver function tests, fatigue and quality of life in patients with liver cirrhosis
Yazar: HÜLYA KESKİN
Danışman: PROF. DR. AYNUR TÜREYEN
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Depresyon = Depression ; Egzersiz = Exercise ; Karaciğer fonksiyon testleri = Liver function tests ; Karaciğer hastalıkları = Liver diseases ; Karaciğer sirozu = Liver cirrhosis ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; Yorgunluk = Fatigue

Özet:
Randomize kontrollü olarak yapılan bu araştırmanın amacı; karaciğer sirozu olan hastalarda uygulanacak olan egzersiz programının hastanın biyokimya parametrelerine, yaşam kalitesine, yorgunluk düzeyine, depresyon ve uyku kalitesine olan etkisini belirlemektir. 
Araştırmanın evrenini; Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Gastroenteroloji Bilim Dalı Hepatoloji Polikliniği'nde takip edilen Child Pugh A ve B skoruna göre Evre I ve II karaciğer sirozu tanısı olan hastalar oluşturmuştur. Araştırmanın örneklemini; 30 uygulama, 30 kontrol, 30 plasebo-kontrol grubu olmak üzere toplam 90 hasta oluşturmuştur (n=90). Araştırma, uygulama grubu (n=27), kontrol grubu (n=28), plasebo-kontrol grubu (n=29) olmak üzere toplam 84 hasta ile tamamlanmıştır.  Araştırmanın veri toplama aşaması 20 Ağustos 2019-04 Mart 2020 tarihleri arasında yürütülmüştür. Egzersiz uygulama grubuna ilk poliklinik ziyaretinde (0. ay) araştırmada kullanılacak olan veri toplama formları yüz yüze görüşme tekniği ile uygulanmıştır. Araştırmacı tarafından hastaya bir egzersiz programı (5 dakika ısınma-30 dakika yürüyüş-5 dakika soğuma) demonstrasyon yapılarak gösterilmiş, araştırmacı tarafından hazırlanan egzersiz bilgilerini içeren bir kitapçık verilmiş ve sonrasında hasta ilk egzersizi araştırmacı denetiminde  kendisi yapmıştır. 2.egzersizden itibaren hasta 3 ay süresince haftada 3 gün olmak üzere 40 dakikalık egzersiz programını uygulamıştır. Bu süre içinde araştırmacı düzenli olarak haftada 1 kez telefon takibi ile hastayı motive edici, egzersiz için cesaretlendirici telefon görüşmeleri yapmış ve aynı zamanda hastanın egzersiz programını uygulayıp uygulamadığını kontrol etmiştir. Plasebo-kontrol grubunu oluşturan nefes egzersizi grubuna da benzer biçimde araştırmacı tarafından doğru nefes alma-verme teknikleri konusunda önce bilgilendirme yapılmıştır ve araştırmacı tarafından hazırlanan, doğru nefes egzersizi bilgilerini içeren bilgilendirici eğitim broşürü kendilerine verimiştir. Kontrol grubuna ise düzenli olarak haftada bir kez sadece telefon görüşmesi yapılarak hastanın tedaviye uyumunu kontrol etmek, varsa sorunlarını dile getirmesi için cesaretlendirmek ve tedavi süreci için motive etmek amacıyla iletişim kurulmuştur. Araştırma verilerinin toplanmasında  kullanılan formlar; Birey Tanıtım Formu, 6 Dakika Yürüme Testi, Beden Kitle İndeksi Değerlendirme Formu, SF-36 Yaşam Kalitesi Ölçeği, Biyokimya Parametreleri Değerlendirme Formu, Child Pugh Skoru Değerlendirme Formu, Beck Depresyon Envanteri, Yorgunluk Şiddeti Ölçeği, Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi (PUKİ) şeklinde olup hastalara yüzyüze görüşme tekniği ile uygulanmıştır. Birey Tanıtım Formu dışındaki veri toplama formları çalışma başında ve 12. haftanın sonunda olmak üzere 2 kez uygulanmıştır.
İstatistiksel analizler IBM SPSS Statistics 25.0 (IBM SPSS Statistics for Windows, Version 25.0. Armonk, NY: IBM Corp.) paket programı kullanılarak yapılmıştır. Verilerin tanımlayıcı istatistikleri; ortalama, standart sapma, medyan, minimum, maksimum, frekans ve yüzde değerleri olarak verilmiştir. Nicel verilerin normallik varsayımı Shapiro-Wilk testi ile kontrol edilmiştir. Normallik varsayımı sağlanmadığı durum için nonparametrik Brunner-Langer model ile nümerik verilerde 'grup etkisi', 'zaman etkisi' ve 'grup-zaman etkileşimi'  (F1-LD-F1 tasarımı) R 4.0.2 yazılımı (R software, version 4.0.2, package: nparLD, R Foundation for Statistical Computing, Vienna, Austria; http://r-project.org) kullanılarak test edilmiştir. 
Araştırmanın sonunda hastaların bazı karaciğer fonksiyon testleri, 6DYT, yaşam kalitesinin tüm alt boyutları, uyku kalitesi toplam puanları, depresyon ve yorgunluk düzeylerinde anlamlı   değişimler belirlenmiştir.
Sonuç olarak 12 haftalık egzersiz programının hastaların bazı karaciğer fonksiyon testleri, 6DYT, yaşam kalitesinin tüm alt boyutları, uyku kalitesi toplam puanları, depresyon ve yorgunluk düzeylerinde olumlu etkisinin olduğu belirlenmiştir.  
Araştırmadan elde edilen sonuçlara göre; hastanelerde karaciğer sirozlu hastaların bakım yönetiminde non-farmakolojik, ucuz ve kolay uygulanabilir olan egzersiz programlarının planlanması ve uygulanması, konunun hizmet içi eğitimlerle hemşirelerin bilgilendirilmesi, karaciğer sirozlu hastaların taburculuk eğitiminde egzersiz programına yer verilmesi, hastanın bilgilendirilmesi, cesaretlendirilmesi, izleminin yapılması ve karaciğer sirozlu  hastalarda  egzersizin etkisinin incelendiği daha fazla örnekleme sahip çalışmaların yapılarak litearatüre katkı sağlanması önerilmiştir.

Abstract:
This randomized controlled study aimed to determine the effect of the exercise program to be applied in patients with liver cirrhosis on the patient's biochemistry parameters, quality of life, fatigue level, depression, and sleep quality. The universe of the study consisted of patients with stage I and II liver cirrhosis according to Child-Pugh A and B scores followed-up in Ege University Faculty of Medicine Hospital Gastroenterology Department Hepatology Polyclinic. The sample of the study consisted of a total of 90 patients, including 30 patients in the intervention group, 30 patients in the control group, and 30 patients in the placebo-control group (n=90). The study was completed with a total of 84 patients, including the intervention group (n=27), the control group (n=28), and the placebo control group (n=29). The data collection stage of the study was carried out between August 20, 2019 and March 04, 2020. The data collection forms used in the study were applied to the exercise intervention group at the first polyclinic visit (0th month) by face-to-face interview method. An exercise program (5 minutes warm-up, 30 minutes walking, 5 minutes cooldown) was demonstrated to the patient by the researcher, a booklet containing the exercise information prepared by the researcher was given, and the patient performed the first exercise under the supervision of the researcher. The patient followed a 40-minute exercise program, 3 days a week, for 3 months on his/her own starting from the second exercise. The researcher regularly made motivating and encouraging phone calls to the patient with phone follow-up once a week and also checked whether the patient followed the exercise program during this period. Similarly, the breathing exercise group, which constituted the placebo control group, were first informed by the researcher about the correct breathing techniques and was given an informative training brochure prepared by the researcher containing the correct breathing exercise information. Regularly, the control group was contacted only once a week to check the patients' compliance with the treatment, to encourage them to express their problems, if any, and to motivate them for the treatment process. The forms used to collect the research data were Personal Information Form, 6-Minute Walking Test, Body Mass Index Assessment Form, SF-36 Quality of Life Scale, Biochemistry Parameters Assessment Form, Child-Pugh Score Assessment Form, Beck's Depression Inventory, Fatigue Severity Scale, Pittsburgh Sleep Quality Index (PSQI), and these were applied to the patients by face-to-face interview method. Data collection forms other than Personal Information Form were applied twice at the beginning of the study and the end of the 12th week. Statistical analyses were performed using IBM SPSS Statistics 25.0 (IBM SPSS Statistics for Windows, Version 25.0. Armonk, NY: IBM Corp.). Descriptive statistics of the data were given as mean, standard deviation, median, minimum, maximum, frequency, and percentage values. The assumption of normality of quantitative data was checked by the Shapiro-Wilk test. For the case in which the assumption of normality was not met, the non-parametric Brunner-Langer model was tested using the R 4.0.2 software (R software, version 4.0.2, package: nparLD, R Foundation for Statistical Computing, Vienna, Austria; http://r-project.org) in numerical data using the 'group effect', 'time effect', and 'group-time interaction' (F1-LD-F1 design). Significant changes were determined in some liver function tests, 6MWT, all sub-dimensions of quality of life, total sleep quality scores, depression, and fatigue levels of the patients at the end of the study. It was determined as a result that the 12-week exercise program had a positive effect on some liver function tests, 6MWT, all sub-dimensions of quality of life, total sleep quality scores, depression, and fatigue levels of the patients. According to the results obtained from the research, it was suggested to plan and implement non-pharmacological, inexpensive, and easily applicable exercise programs in the care management of patients with cirrhosis in hospitals, to inform nurses with in-service training on the subject, to include exercise program in the discharge training of patients with cirrhosis, to inform, encourage, and monitor the patient, and to contribute to the literature by conducting studies with more samples examining the effect of exercise in patients with cirrhosis.