Çin'de yeşim taşı kültürü ve Çince deyimlerde yeşim taşı kavramı
Jade culture in China and the concept of jade in Chinese idioms
Yazar: SHADAHAITI TUSONG
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SEMİNE İMGE AZERTÜRK
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Doğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature
Dizin: Deyimler = Idioms ; Değerli taşlar = Gemstones ; Kültür = Culture ; Yeşim taşı = Jade ; Çin = China ; Çin kültürü = China culture

Özet:
Çin çok uzun tarihi ile farklı kültürleri bir arada barındıran bir ülkedir. Çin'in köklü yeşim taşı kültürü, bu çeşitli kültürler içerisinde kendine özgü bir yere sahip olmakla beraber halkın gündelik hayatını da derinden etkilemiş ve günümüze kadar da devamlılığını sürdürebilmiştir. Çinlilerin yeşim taşına verdikleri değer ve tutku hiçbir zaman azalmamıştır, yeşim taşını saklamayı, yanında değerli eşya olarak taşımayı çok sever ve buna önem gösterirler. Bunlar yeşim taşına has kutsal özellikler, halkın batıl inançları ve kültürel adetleri ile yakından ilgilidir. Çin'in bu büyük geleneksel kültürünü kayıt altına alıp günümüze kadar devam etmesini sağlayan önemli etkenler, Çin'in oymacılık sanatı ve bu sanatla yapılmış yeşim taşı eşyalarıdır. Bu eşyaların yaşamdaki kullanımı da yeşim taşı kültürünün kültürel içeriklerini ortaya koymaktadır.  Bunun dışında en önemli faktörlerden biri yeşim taşını anlatan yeşim taşı imini içeren deyimlerdir.  Yeşim taşı iminin oluşumu ve kullanımı, yeşim taşı imi içeren deyimlerin içeriği ve kültürel anlamları bizim bu kültürü anlamamızı sağlar. Aynı zamanda ne kadar geniş bir alanda kullanılmakta olduğunu da göstermektedir.
 Bu çalışmada Çin yeşim taşı kültürüne genelden bakıp, yeşim taşının kullanımı, bu kültürün kayıt altına alınıp devam etmesi için önemli rolü olan yeşim taşı imi ve onun oluşumu, çağdaş Çincedeki kral anahtar iminden oluşan yeşim taşıyla ilgili imler ve yeşim taşı imi içeren deyimler incelenmiştir. 
Bu tez çalışması içerik bakımından dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Çin'deki yeşim taşı ve çeşitleri, Çin yeşim taşı çeşitleri içinde en bilinen, en kaliteli olan Hoten yeşim taşının önemi ve değeri, yeşim taşının Çin tarihindeki, kültüründeki kullanımı ve köklü tarihi ele alınmıştır. 
İkinci bölümde ise yeşim taşı (Yù玉) iminin oluşumu ve tarihi, yeşim taşı ile ilgili olan kral (wáng王) anahtar imi içeren imler ve anlamları. Yeşim taşı imi içeren sözcük gurupları ve onların kültürel anlamları açıklanmıştır.
Üçüncü bölümde ise temel olarak yeşim taşı imi (Yù玉) içeren dört imden oluşmuş deyimler ele alınmıştır. Anlamlarına göre sınıflandırılıp, deyimlerden örnekler verilerek açıklanmıştır. Yeşim taşı iminin kullanımı ve deyimlere olan yansıması incelenmiştir.  Toplamda dört imden oluşmuş 329 tane yeşim taşı imi içeren deyim açıklanmıştır. Bu deyimler kendi içinde anlamsal içeriğine göre 20 sınıfa ayrılmıştır.
Dördüncü bölümde ise Çin'de yeşim taşı kültürünün halk yaşamındaki yeri tanıtılmıştır. İlk önce yeşim taşı kültürünün günümüz Çin toplumuna olan etkisi ve şimdiki kullanımı üzerinde durulmuştur. Yeşim taşı iminin çağdaş Çincedeki kullanımı, son olarak yeşim taşının 2008 yılı Pekin Olimpiyatlarındaki kullanımına ve önemine değinilmiştir. Böylelikle yeşim taşı kültürü ve yeşim taşı kullanımının günümüzdeki durumu anlatılmıştır. 
Bu çalışma ile, Çinde yeşim taşının ve kültürünün, Çin dilinin ve Çince deyimlerin zenginliğini, deyimlerde geçen kültürel anlamlar sayesinde feodal dönemlerdeki halkın yaşamını, inançlarını, yeşim taşına olan sevginin nedenini ve Çindeki yeşim taşı kültürünün içeriğini anlayabilmekteyiz. Ayrıca eski tarihi dönemlerde de önem taşıyan ve günümüzde de hâlâ önemini koruyan, Çin toplumunda yaşamın her alanında yaygın bir şekilde kullanılmakta olan yeşim taşı kültürünün ve deyimlerin, toplumundaki yerini de ortaya koymaktadır.

Anahtar Sözcükler: Yeşim taşı kültürü, yeşim taşı imi, Çince deyimler

Abstract:
China is a country which combines various cultures togther for very long time. China has very specaial Jade culture, although this cultue has a unique place in these various cultures, has also deeply affected the daily life of the people and has been able to continue to this day. The Chinese love and passion for Jade has never diminished, they always like to store jade stone, carrying it with them as valuable items, they are closely related to the features that jade stone carries in itself, such as the superstition believes and cultural characteristic of the people. Among the factors that have helped this great chinese traditional culture and has een continueing so far are their carving art and jade is made with this carving art. The usage of these items in real life also reveals the cultural content of the Jade culture. Additionally, one of the most important factors is the idioms containing the Jade's character how describing the jade stone. The evolution and usage of the Jade character, the content and cultural meanings of idioms of Jade character help us to understand the culture. At the same tiem, It also shows how wide it is being used.
Present study, when we look at the Chinese Jade culture in general and the usage of Jade, the Jade character, which plays an important role in keeping and continuing this culture, and its formation, the character related to Jade, consisting of the King key character in modern Chinese, and idioms containing the Jade character.
This thesis's content has four sections. In the first chapter, it desribe us that, jade stone and its varieties in China, the most famous in Chinese jade varieties, the importance and value of Hoten jade stone, the usage of jade stone in Chinese history, rooted Jade culture and history, the use of jade stone in Chinese traditional culture.
In the second chapter, the formation and history of the Jade (Yù 玉) character, the character and their meanings which include the key character of the King (wáng 王) about jade stone. Phrase of words of the jade character and their cultural meanings are explained.
In the third chapter, idioms consisting of four imes (Yù 玉) of basic jade, are discussed. It is classified according to their meaning and explained by giving examples of idioms. The usage of jade character and its reflection on idioms has been studied. It's described that three hunderd twenty nine diffirent jade character of four Imes in total. These idioms are divided into twenty classes according to their semantic content of themselves.
In the fourth chapter, the value of jade culture in people life in China is introduced. At the begining, it's emphasized that the impact of Jade culture on modern Chinese society and its current use. The use of Jade in modern Chinese culture, we can clearly see that, the use and importance of Jade in the 2008 Beijing Olympics Games. Hereby, Jade culture and the current state of Jade use are explicated. 
Through this study, we can understand the richness of jade stone and culture in China, such as Chinese language and Chinese idioms, the life of the people in feudal periods and their beliefs, the reason of passion for jade stone and the content of jade stone culture in China through the cultural meanings which passed in idioms. It also reveals the value of Jade culture and idioms in its society, which were important in ancient periods and are widely used in all aspects of life in Chinese society, which still retain their importance till today.

Keywords: Jade culture, jade in Chinese character, Chinese idioms