Lise öğrencilerinde beden kütle indeksi durumunun sosyodemografik ve beslenme özellikleri ile ilişkisi
The relationship of body mass index in high school students with socio demographic and nutritional characteristics
Yazar: EYLÜL GÜLNUR ERDOĞAN
Danışman: PROF. DR. BELGİN AKIN
Selçuk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Beslenme = Nutrition ; Lise öğrencileri = High schools students ; Obezite = Obesity ; Sosyodemografik özellikler = Socio-demographic characteristics ; Vücut kitle indeksi = Body mass index ; Zayıflama = Emaciation ; Öğrenciler = Students

Özet:
Bu araştırma lise öğrencilerinde beden kütle indeksi durumunun sosyo-demografik ve bazı beslenme özelikleriyle ile ilişkisinin belirlenmesi amacına yönelik tanımlayıcı türde yapılmıştır.
Araştırmanın çalışma grubunu Eskişehir'de bir lisede 2015-2016 eğitim ve öğretim yılı içinde liseye devam eden 13-18 yaş aralığında ki 539 öğrenci oluşturmaktadır. Örneklem seçilmeyip, tam sayım yöntemiyle evrenin tamamı çalışmaya dahil edilmiştir. Toplamda 530 öğrenci araştırmaya katılmıştır. Araştırma verilerin toplanmasında; araştırmacı tarafından hazırlanan anket formu, baskül ve mezura kullanılmıştır. Veriler toplu halde öğrencilerin öz bildirime dayalı olarak ve ölçüm yöntemiyle toplanmıştır. Katılımcıların boy ve kilo ölçümleri araştırmacı tarafından kız ve erkek ayrı sınıflarda ölçülmüştür. Veriler sayı, yüzde ve ortalama ± standart sapma olarak özetlenmiştir, analizlerde Ki-kare testi kullanılmıştır. İstatistiksel olarak p<0,05 değerler anlamlı kabul edilmiştir.
Araştırmaya katılan öğrencilerin beden kütle indekslerine ilişkin özellikleri incelendiğinde öğrencilerin % 34,6'sı zayıf/aşırı zayıf, % 29,3'ü fazla kilolu/şişmandır. Öğrencilerin % 20,6'sı beslenmeyle ilgili her hangi bir eğitim almamış ve yalnızca % 27,1'i sağlık personelinden eğitim almıştır. Sağlık personelinden eğitim alanlarda fazla kilolu/obez olma oranı almayanlara göre istatiksel olarak daha yüksek bulunmuştur. Öğrencilerin % 92,5'i hazır gıdalar tükettiği çoğunlukla sabah kahvaltısı (% 65) olmak üzere % 79,4'ünün öğün atladığı bulunmuştur. 12. (% 46,7) sınıflarda aşırı zayıf/zayıf oranı 9. (% 33,0) sınıflar arasında fazla kilolu/obez oranı diğer sınıflara göre daha yüksektir. Cinsiyet, sosyoekonomik durum, beslenme konusunda eğitim alma, hazır gıda tüketip tüketme ya da öğün atlama BKİ ile ilişkili değilken okulda vakit bulamama nedeniyle (% 38,1) ve ders aralarında (% 45,5) hazır gıda tüketenlerde obezite oranı ve tercih nedeniyle hazır gıda tüketenlerde aşırı zayıf/zayıf (% 39,3) oranları daha yüksektir.
Öğrenciler arasında fazla kiloluluk Türkiye ve dünyadaki duruma göre yaygın olmakla birlikte zayıf öğrenci oranının da yüksek olması dikkat çekmektedir. Hazır gıda tüketme ve öğün atlama çok yaygın olmakla birlikte beden kütle indeksi (BKİ) ile ilişkili bulunmamıştır Ancak özellikle okulda vakit bulamama nedeniyle ders aralarında hazır gıda tüketenlerde şişmanlık ve hazır gıdayı bir beslenme tercihi olarak seçen öğrencilerde zayıflık üzerinde durulması gereken bir bulgudur.

Anahtar Sözcükler: Lise öğrencisi, beden kütle indeksi; obezite; zayıflık; beslenme.

Abstract:
This descriptive study was conducted for the purpose of determining the relationship of body mass index in high school students with socio-demographic and some nutritional characteristics.
The study group of the study consisted of 539 students between the ages of 13-18 attending a high school in Eskişehir in the school year of 2015-2016. No sample selection was performed and the entire population was included in the study via the complete inventory method. A total of 530 students participated in the study. The data were collected by using a questionnaire form prepared by the researcher, as well as a scale and a tape measure. The data were collected together based on self-reports of students via the measurement method. Heights and weights of participants were measured by the researcher in separate classrooms for boys and girls. The data were summarized as number, percentage and mean ± standard deviation and the chi-square test was used for data analyses. P<0.05 was accepted to be statistically significant.
Examining the body mass indexes of students that participated in the study; it was determined that 34.6% were thin/very thin and 29.3% were overweight/obese. 20.6% of students had no training related to nutrition and only 27.1% received training from health professionals. The rate of overweight/obesity was found to be significantly higher in those who received training from health professionals compared to others. It was determined that 92.5% of students consumed convenience foods and 79.4% skipped a meal, mostly breakfast (65%). 12th grade students had a higher rate of thinness/very thinness (46.7%) and 9th grade students had a higher rate of overweight/obesity (33.0%) compared to other grades. BMI had no correlation with gender, socio-economic status, training on nutrition, consumption of convenience foods or skipping meals, whereas the obesity rate was higher among those who reported to consume convenience foods during recess (45.5%) and due to lack of free time during school hours (38.1%) and the rate of thinness/very thinness was higher among those who reported to consume convenience foods by choice (39.3%).
It is noteworthy that the rates of overweight and thinness are higher among students that participated in the study compared to averages in Turkey and in the world. Consumption of convenience foods and skipping meals are very common, although there is no correlation with body mass index (BMI). However, it is required to focus on obesity among students that consume convenience foods during recess and due to lack of free time during school hours and thinness/very thinness among those that consume convenience foods by choice

Key Words: High school student, body mass index; obesity; thinness; nutrition