Cumhuriyet dönemi kadın heykeltıraşların biyografi ve sanat üslubu açısından incelenmesi (1923-1950)
Evaluation of women sculptors in the Republican period in terms of biography and art style (1923-1950)
Yazar: BURCU SALDIRAN
Danışman: PROF. DR. FATMA NALAN TÜRKMEN
Marmara Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Türk Sanatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Türk heykel sanatı = Turkish sculpture art

Özet:
"Cumhuriyet Dönemi Kadın Heykeltıraşların Biyografi ve Sanat Üslubu
Açısından İncelenmesi (1923-1950)" başlıklı çalışmada, ilk olarak Türk heykel sanatının
1950 yılına kadar olan gelişim süreci incelenmiştir. Türk heykel sanatına değerli katkıları
bulunan kadın sanatçıların; modernleşme süreci içerisinde yaşadığı değişim, kadına
verilen hak ve özgürlükler ve kadının eğitime erişimi, Tanzimat'ın ilanından 1950 yılına
kadar detaylı bir şekilde ele alınmıştır. Çalışmanın ana bölümünü oluşturan Cumhuriyet
Dönemi kadın heykeltıraşların ise yaşam öyküsü, eğitim hayatı, sanat hayatı ve eserleri,
katıldığı sergi ve organizasyonlar kapsamlı bir bütünsellik gözetilerek ilgili belgelerle
sunulmuştur.
Osmanlı Dönemi'nde başlayan yenileşme hareketleriyle birlikte birçok alanda
önemli adımlar atılmıştır. Bu adımlardan Türk heykel sanatı için en önemlisi, 1883
yılında Sanayi-i Nefise Mektebi'nin kurulmasıdır. Cumhuriyet'in ilanına kadar Sanayi-i
Nefise Mektebi'nde gerçekleşen heykel eğitimi, Cumhuriyet'in ilanı ile birlikte büyük bir
ivme kaydetmiştir. Cumhuriyet ideolojisi, ülkenin önemli meydanlarına yapılan Atatürk
heykelleri ile birlikte halka ulaştırılmaya çalışılmıştır. Bu şekilde Türkiye'de hala
mesafeli olunan heykel sanatı halka tanıtılarak genel kabul görmüş olumsuz algıyı kırmak
hedeflenmiştir. Cumhuriyet'in ilk dönemlerinde, başta Atatürk olmak üzere yöneticilerin
en önemli sorunu bilim, sanat ve teknik alanlardaki gerekli insan gücünün sağlanması
olmuştur. Bu amaçla öğrenciler, yurtdışında eğitime gönderilmiş ve onlar yetişene kadar
ülkemizde yabancı uzmanlardan yararlanılmıştır. Süreç içerisinde çok sayıda kıymetli
Türk heykeltıraşlar yetişmiştir.
Cumhuriyet Dönemi'nde Türk kadınına başta seçme ve seçilme hakkı olmak
üzere çeşitli haklar tanınmıştır. Mustafa Kemal Atatürk'ün dünyada ilk kez Türk kadınına
verdiği bu ayrıcalıklarla kadın ve erkek eşit haklara sahip olmuştur. Bu sayede
yeteneğiyle sanatın çeşitli alanlarında uzmanlaşan kadınlar, başarılarıyla ülkemizi temsil
etmiş ve topluma öncü olmuştur.
Bu araştırmada, Türk kadınının daha çok erkek mesleği olarak görülen
heykeltıraşlıkta ne kadar başarılı olduğu ve bu alanda ön plana çıkabilmek için gösterdiği
çaba vurgulanmıştır. Ayrıca kadın heykeltıraşların toplumun siyasal, ekonomik ve
kültürel yapısı içinde, sanatlarında nasıl ilerledikleri ve sanata ne gibi katkıda
bulundukları da incelenmiştir.

Abstract:
In the study titled "Evaluation of Women Sculptors in the Republican Period in
terms of Biography and Art Style (1923-1950)", the development process of Turkish
sculpture art up to 1950 was first examined. The changes experienced by women artists,
who have made valuable contributions to Turkish sculpture, during the modernization
process, the rights and freedoms given to women, and women's access to education were
discussed in detail from the proclamation of the Tanzimat until 1950. The life story of the
women sculptors of the Republican Period, who constitute the main part of the study,
their educational life, their art life and works, the exhibitions and organizations they
participated in were examined in detail and presented with the relevant documents.
With the renewal movements that started in the Ottoman Period, important steps
were taken in many areas. The most important of these steps for Turkish sculpture is the
establishment of the Sanayi-i Nefise School in 1883. The sculpture education that took
place at the Sanayi-i Nefise School until the proclamation of the Republic recorded a great
acceleration with the proclamation of the Republic. The ideology of the Republic was
tried to be conveyed to the people with the statues of Atatürk built in the squares in various
regions of the country. In this way, the art of sculpture, which is still distant in Turkey,
was introduced to the public and the generally accepted negative perception was tried to
be broken. In the first periods of the Republic, the most important problem of the
administrators, especially Atatürk, was to provide the necessary manpower in the fields
of science, art and technique. For this purpose, students were sent to study abroad and
foreign experts were used in our country until they were trained. In the process, many
valuable Turkish sculptors were trained.
In the Republican Period, Turkish women were granted various rights, especially
the right to vote and to be elected. With these rights that Mustafa Kemal Atatürk gave to
Turkish women for the first time in the world, Turkish women had equal rights with men.
In this way, women who specialized in various fields of art with their talents represented
our country with their achievements and became pioneers in society.
In this research, it was emphasized how successful Turkish women are in
sculpture, which is seen as a male profession, and the effort they make to come to the
forefront in this field. In addition, how women sculptors progressed in their art within the
political, economic and cultural structure of the society and what kind of contributions
they made to art were also analyzed.