Ceyhan ilçesi ağızları (İnceleme- metinler- sözlük)
The dialects of Ceyhan (Examination-text-dictionary)
Yazar: SERPİL AYDUTTU ÇEVİK
Danışman: PROF. DR. ABDURRAHMAN ÖZKAN
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Adana-Ceyhan = Adana-Ceyhan ; Ağızlar = Dialects ; Dil bilgisi = Grammar ; Dil bilim = Linguistics ; Türk lehçeleri = Turkish dialects

Özet:
Çalışmanın amacı, Adana'nın Ceyhan ilçesi sınırları içerisinde yaşayan halkın konuştuğu ağzın derlenmesi, yapılan derlemelerden hareketle Adana ili Ceyhan ilçesi ağızlarının dil bilgisi özelliklerinin tespit edilmesi ve Ceyhan ilçesi ağızlarına ait söz varlığının ortaya çıkarılmasıdır.
Çalışmamız Giriş, İnceleme, Metinler ve Sözlük olarak dört bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde tezin amacı ve önemi açıklanırken, coğrafi ve etnik yapı gibi Ceyhan 'ı tanıtan bilgilere de yer verilmiştir. İkinci bölümde Ceyhan ilçesi ağızlarından derlenen metinlerin ses ve şekil bilgisi detaylı bir şekilde ele alınmıştır. Ses bilgisi bölümünde Ceyhan ağızlarının ses özellikleri ve bu ağızlarda görülen ses olayları ortaya konmuştur. Şekil bilgisi bölümünde kelime türleri ele alınmış ve isim ve fiil çekimleri detaylı bir şekilde incelenmiştir. Sonuç bölümünde Ceyhan ilçesi ağızlarının ortak özellikleri, ağız bölgelerinin karakteristik ses ve şekil özellikleri de belirtilmiştir.
Çalışmanın üçüncü bölümünde sahadan derlenen ve çeviri yazı işaretlerine aktarılan 40 metin bulunmaktadır. Metinlerde yer alan ama Standart Türkiye Türkçesinden farklılık gösteren kelimelerle, metinlerde yer almayan fakat bölge ağzının karakteristik özelliklerini taşıyan bazı sözcüklerin karşılıkları da herhangi bir numaralandırma yapılmadan Sözlük bölümünde verilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Ağız bilimi, Türkiye Türkçesi ağızları, Batı Grubu Ağızları, Ceyhan İlçesi Ağızları, Ceyhan

Abstract:
The aim of this study is to compile the dialect of the people who live in the Ceyhan district in Adana and determine the grammar of the dialect in in the Ceyhan district in Adana based on this compilation and reveal the vocabulary of the Ceyhan dialects.
The study consists of four chapters: Introduction, Review, Texts, and Dictionary. In the introduction, the aim and importance of the study have been explained, as well as some introductory information about Ceyhan and some the geographic and ethnicity of the Ceyhan. In the second part, the phonetic and shape information of the texts compiled from the dialects of Ceyhan district have been comprehensively handled. In the phonetic part, the phonetic characteristics of the Ceyhan dialect and the phonetic features of this dialect have been presented. In the shape part, word types have been handled and noun and verb inflections have been investigated in detail. In the conclusion part, the common properties of the Ceyhan dialect and the characteristics of the phonetic and shape properties of the dialect regions have been stated.
In the third part of the study, 40 texts which have been reviewed and transferred to transcription signs exist. The words in the texts, which differ from the Standard Turkish and some words which do not exist in the texts but have the characteristic features of the dialect of the region, have also been presented in the Dictionary section without applying any enumeration.

Keywords: Linguistic, Anatolian Dialects, Western Group Dialects, Ceyhan Dialects, Ceyhan