İş stresörlerinin zorlanmalara olan etkisinin boylamsal bir çalışma ile incelenmesi
Examining the effects of job stressors on strains: a longitudinal study
Yazar: NİHAN DERELİ
Danışman: DOÇ. DR. İLKNUR ÖZALP TÜRETGEN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Uygulamalı Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Psikoloji = Psychology ; İşletme = Business Administration
Dizin: Performans = Performance ; Stres = Stress ; Stresörler = Stressors ; Zorlanma = Strain ; Örgütsel bağlılık = Organizational commitment ; İş doyumu = Job satisfaction ; İş stresi = Job stress ; İşten ayrılma niyeti = Turnover intention

Özet:
Stres iş hayatında sık rastlanılan, örgütlere ve çalışanlara zararı bulunan önemli bir olgudur. Literatürde iş stresinin etkilerine yönelik çokca çalışma olmasına rağmen, bunların çoğu kesitsel niteliktedir. Ancak kesitsel desenler nedensel çıkarımlara izin vermemesi, ölçümlerin ortak metot varyanslarını paylaşması, bireyden bağımsız ve zamana bağımlı değişkenlerin göz ardı edilmesi gibi sebeplerle eleştirilmektedir. Bu kısıtlılıklar göz önünde bulundurularak, bu çalışmanın amacı iş stresinin performanstan duyulan memnuniyet, örgütsel bağlılık, iş doyumu ve işten ayrılma eğilimini içeren örgütsel zorlanmalar üzerindeki etkisini boylamsal olarak incelemek olmuştur. Bu araştırma Türkiye'de ilaç sektöründe faaliyet gösteren bir firmanın 183 çalışanı ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmada İş Stresi Bataryası'nın İş Stresi Değerlendirme Ölçeği ile Örgütsel Zorlanma Ölçekleri kullanılmıştır. Veriler altı ay ara ile iki farklı zamanlarda toplanmış, araştırma hipotezlerini test etmek üzere hiyerarşik doğrusal regresyon analizi uygulanmıştır. Elde edilen sonuçlar, İş Stresinin Performanstan Duyulan Memnuniyet ve Duygusal Bağlılık üzerindeki gecikmeli etkisinin anlamsızken; İş Doyumunu negatif, İşten Ayrılma Eğilimini ise pozitif yönde gecikmeli olarak etkilediğini göstermiştir. Ayrıca farklı stresörlerin zorlanmalar üzerindeki etkileri incelendiğinde, Performanstan Duyulan Memnuniyet üzerinde Güvensiz İlişkiler'in negatif, Fiziksel İş Talepleri'nin ise pozitif yönlü anlamlı gecikmeli etkisi olduğu gözlenmiştir. Bununla birlikte Güvensiz İlişkiler'in İş Doyumu üzerinde negatif, Örgütsel Norm ve Uygulamalar'ın ise İşten Ayrılma Eğilimi üzerinde pozitif yönlü anlamlı gecikmeli etkisi olduğu görülmüştür. Bulgular, geçmişteki çalışmalar ışığında, örgütlere sağlayacağı katkılar açısından tartışılmış ve gelecekteki araştırmalar için öneriler sunulmuştur.  
Anahtar Kelimeler: Boylamsal, İş Stresi, Stresör, Zorlanma, Performans, Örgütsel Bağlılık, İş Doyumu, İşten Ayrılma Eğilimi

Abstract:
Stress is a phenomenon commonly encountered at workplaces that is considered to be harmful for both the employees and the organizations. While there are numerous studies in the literature that investigate work stress and its effects, most of these are cross-sectional. However, cross-sectional designs are criticized due to various reasons; namely, not enabling causal outcomes, common method variances, disregarding some important variables that are time-dependent but person-independent. Due to the fact that cross-sectional studies commonly employ such restraints, the aim of this study is to examine the effect of work stress on organizational strains such as satisfaction with performance, organizational commitment, job satisfaction, and intention to leave from a longitudinal perspective. This study subjected 183 individuals from a pharmaceutical company in Turkey. Job Stress Appraisal Scale and Organizational Strain Measures from the Job Stress Battery used for the research. Data was collected twice, with six months time lag, and linear regression analysis was applied in order to test the research hypotheses. The outcomes revealed that while Work Stress did not have any lagged effect on Satisfaction with Performance or Organizational Commitment; there was a positive lagged effect on Intention to Quit, and a negative lagged effect on Job Satisfaction. Upon further examinations regarding stressors' effect on strains, Insecure Relationships showed a negative lagged effects on Satisfaction with Performance; while Physical Work Demands' lagged effect was positive. On top of these, Insecure Relationships showed negative lagged effect on Job Satisfaction; while Organizational Norms and Practices showed a positive lagged effect on workers' Intention to Quit. These findings, together with related past studies, were discussed with the intention to prove beneficial for the organizations, and suggestions for future studies were presented accordingly.
Key Words: Longitudinal, Work Stress, Stressor, Strain, Performance, Organizational Commitment, Job Satisfaction, Intention to Quit