Taş ocaklarının dönüşümünde ekolojik ve sosyal yenilemenin mekansal boyutları
Spatial dimensions of ecological and social regeneration in the transformation of quarries
Yazar: AHMET FARUK TEMELLİ
Danışman: PROF. DR. AYŞEN CİRAVOĞLU DEMİRDİZEN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Bina Araştırma ve Planlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Bu çalışma, faaliyetini tamamlamış taş ocaklarının ekolojik, sosyal ve ekonomik boyutlarda yeniden işlevlendirilmesine yönelik sürdürülebilir dönüşüm stratejilerini ele almaktadır. İstanbul gibi yoğun kentleşme baskısı altındaki bir şehirde, atıl durumda bulunan taş ocaklarının dönüşümü, kentsel yaşam kalitesini artırmak ve çevresel sürdürülebilirliğe katkıda bulunmak için önemli bir fırsat sunmaktadır. Çalışmanın temel amacı, İstanbul'daki taş ocaklarının mevcut durumu ve potansiyel kullanım alanlarını analiz ederek, farklı taş ocağı tiplerine (ova, yamaç ve çukur) özgü dönüşüm yaklaşımlarını belirlemektir.
Araştırma kapsamında, dünya genelinde başarıyla uygulanmış taş ocağı dönüşüm projeleri incelenmiş ve bu projelerden elde edilen mekânsal çıkarımlar, İstanbul bağlamında tartışılmıştır. Çukur tipi taş ocaklarının su yönetimi ve ekolojik rezerv alanları olarak değerlendirilmesi; yamaç tipi taş ocaklarının görsel ve kültürel işlevler için uygunluğu; ova tipi taş ocaklarının ise geniş peyzaj alanları ve rekreasyonel kullanım potansiyelleri, alanların bağlamlarına uygun stratejiler olarak öne çıkmaktadır.
İstanbul'daki taş ocaklarının dönüşüm potansiyelini değerlendirmek üzere yapılan analizlerde, bu alanların çevresel, sosyal ve ekonomik işlevlerle bütünleştirilmesi gerektiği ortaya konulmuştur. Araştırmada, taş ocaklarının bulunduğu alanların topografik özellikleri, kentsel bağlam içerisindeki konumları ve mevcut kullanım durumları değerlendirilmiş; dönüşüm süreçlerinin bu özellikler doğrultusunda şekillendirilmesi gerektiği vurgulanmıştır.
Elde edilen bulgular, taş ocaklarının dönüşümünün yalnızca çevresel faydalar sağlamakla kalmayıp, aynı zamanda İstanbul'un kentsel dokusuna sosyal ve ekonomik katkılar sunabileceğini ortaya koymaktadır. Çalışma, İstanbul'daki taş ocaklarının yeniden işlevlendirilmesine yönelik genel çerçeveyi belirlemekte ve bu alanların sürdürülebilir bir kentsel yaşam için değerlendirilmesine katkıda bulunmaktadır.
Anahtar Kelimeler: İstanbul, kahverengi alan, sosyal sürdürülebilirlik, Kartal, taş ocağı

Abstract:
This study examines sustainable transformation strategies for the ecological, social, and economic revitalization of decommissioned quarries. In a city like Istanbul, which faces intense urbanization pressures, the transformation of abandoned quarries presents a significant opportunity to enhance urban quality of life and contribute to environmental sustainability. The primary aim of this study is to analyze the current conditions and potential uses of quarries in Istanbul and to propose transformation approaches tailored to different quarry types (plain, slope, and pit).
The research involves the examination of successful quarry transformation projects implemented worldwide, with spatial inferences from these projects being contextualized for Istanbul. Key strategies identified include utilizing pit-type quarries for water management and ecological reserves, adapting slope-type quarries for visual and cultural functions, and repurposing plain-type quarries as extensive landscaped and recreational areas, reflecting strategies aligned with the specific characteristics of each quarry type.
Analyses conducted to assess the transformation potential of Istanbul's quarries highlight the need to integrate these areas with environmental, social, and economic functions. The study evaluates the topographical features, urban context, and current usage of these sites, emphasizing that transformation processes must align with these attributes.
Findings reveal that quarry transformations not only deliver environmental benefits but also offer social and economic contributions to Istanbul's urban fabric. The study provides a framework for repurposing Istanbul's quarries and underscores their potential contribution to creating a sustainable urban environment.
Keywords: Istanbul, brownfield, social sustainability, Kartal, quarry