TIMSS-2015 araştırmasının dil ve cinsiyete göre ölçme değişmezliğinin gizil sınıf analizi ile incelenmesi
Investigating the measurement invariance of TIMSS 2015 in terms of language and gender by latent class analysis
Yazar: ÇİLEM DOĞAN GÜL
Danışman: PROF. DR. ÖMAY ÇOKLUK BÖKEOĞLU
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Ölçme ve Değerlendirme Ana Bilim Dalı / Ölçme ve Değerlendirme Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu çalışmanın amacı gizil sınıf analizi ile ölçme değişmezliği test etmektir. Gizil sınıf analizi, değişkenlerin kategorik yapıda olduğu durumlarda kullanılabilen güçlü analiz seçeneklerinden biridir. Bu amaç doğrultusunda 2015 yılı sekizinci sınıf Uluslararası Matematik ve Fen Eğilimleri Araştırmasında yer alan matematik ve fen öğrenci anketlerinin faktör yapıları belirlenmiş,  bu anketlerin matematiği ve feni sevme boyutlarının dil ve cinsiyet değişkenlerine göre ölçme değişmezliğinin sağlanıp sağlanmadığı incelenmiştir.
	Bu çalışma konuyla ilgili var olan durumu ortaya koymayı amaçlayan betimsel bir çalışmadır. TIMSS 2015 öğrenci anketi matematiği ve feni sevme boyutları ölçme değişmezliği sekizinci sınıflar düzeyinde değerlendirilmiştir. Araştırmaya Kore (Korece), İtalya (İtalyanca), İngiltere (İngilizce) ve Türkiye (Türkçe) örneklemleri dahil edilmiştir. Ülkelerin seçiminde araştırmanın genel amacı doğrultusunda dil değişkeni ve TIMSS 2015'te gösterdikleri başarı dikkate alınmıştır. Başka bir deyişle farklı dilleri konuşan ülkeler seçilirken aynı zamanda düşük, orta ve yüksek başarılı grupta yer almalarına da dikkat edilmiştir. Testin faktör yapısı belirlenirken açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi, ölçme değişmezliğini test etmede ise gizil sınıf analizi kullanılmıştır.
	Çoklu grup karşılaştırmaları yapılmadan önce sınıf sayılarının gruplar için eşitliği cinsiyet ve dil değişkenleri için ayrı ayrı analiz edilerek incelenmiştir. Ardından ölçek düzeyinde analizler için heterojen, kısmi homojen ve homojen modeller test edilmiştir.  Matematik öğrenci anketi matematiği sevme boyutu için cinsiyete göre ölçek düzeyinde yapılan analizlerde homojen model kabul edilmiştir. Dil değişkenine göre yapılan analizlerde ise kısmi homojen model kabul edilmiştir. Fen öğrenci anketi feni sevme boyutu için cinsiyete göre ölçek düzeyinde yapılan analizlerde Türkiye, İtalya ve Kore örneklemleri için homojen model İngiltere örneklemi için ise kısmi homojen model kabul edilmiştir. Dil değişkenine göre yapılan analizlerde ise kısmi homojen model kabul edilmiştir. Hem matematik hem de fen öğrenci anketi için dil ve cinsiyet değişkenlerine göre madde düzeyinde yapılan analizlerde analize alınan matematiği ve feni sevme boyutunda yer alan maddelerin ölçme değişmezliğini sağladığı sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
The aim of this study is to test the measurement invariance using latent class analysis. Latent class analysis is one of the powerful analysis options that can be used in cases where the variables are categorical. For this purpose, factor structures of the mathematics and science student questionnaires included in the 2015 8th grade International Mathematics and Science Trends Survey were determined, It was investigated whether the measurement invariance of the scales of students like learning mathematics and science of these questionnaires was provided according to language and gender variables.
This research is a survey type from descriptive research models that aims to reveal the current situation on the subject. The measurement invariance of the TIMSS 2015 mathematics and science student questionnaire was evaluated at the eighth grade level. Samples from Korea (Korean), Italy (Italian), England (English) and Turkey (Turkish) were included in the study. While specifying the countries the language variable and the country's success in TIMSS 2015 were taken into account fort the purpose of the research. In other words, while choosing countries that speak different languages, also considered to take part them in the low, medium and high achievement groups. While determining the factor structure of the test exploratory and confirmatory factor analysis was used and latent class analysis was used to test the measurement invariance. 
Before analysing the multi-group comparisons, whether the number of classes was equal for the groups was analysed separately for gender and language variables. Then, heterogeneous, partially homogeneous and homogeneous models were tested for scale-level analyses. Homogeneous model was accepted in the analyzes made at the scale level according to gender for the scales of students like learning mathematics in the mathematics student questionnaire. In the analyses according to the language variable, a partially homogeneous model was accepted. In the scale-level analyses according to the gender variable for the scales of students like laerning in the science student questionnaire, the homogeneous model was accepted for the Turkey, Italy and Korea samples, and the partially homogeneous model was accepted for the UK sample. In the analyzes according to the language variable, a partially homogeneous model was accepted. For both mathematics and science student questionnaires, it was concluded that the items in the scale of students like laernin mathematics and science analysed in item-level analyses according to language and gender variables provided measurement invariance.