Çocuk edebiyatı eserlerinde aile kurumu (Sevim Ak ve Üzeyir Gündüz örneği)
Family institution in children's literature (Sevim Ak and Üzeyir Gündüz example)
Yazar: YASEMİN YILMAZ DURSUN
Danışman: DOÇ. DR. TALAT AYTAN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Aile işlevleri = Family functions ; Aile tutumu = Family attitude ; Ak, Sevim = Ak, Sevim ; Ebeveyn-çocuk ilişkisi = Parents-child relation ; Edebi eserler = Literary works ; Gündüz, Üzeyir = Gündüz, Üzeyir ; Parçalanmış aileler = Broken families ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Çocuk edebiyatı = Children’s literature ; Çocuk kitapları = Children's books

Özet:
Aile, bir toplumun var olabilmesini sağlayan temel unsurdur. Aile kavramının tanımı zamandan zamana,toplumdan topluma, kişiden kişiye değişiklik gösterse de hepsinin ortak ögesi çocuktur. Ebeveynlerin temel amacı, çocuğunu kendine ve insanlığa faydalı birer birey olarak yetiştirmektir. Bu noktada kitaplar ailelere yol gösterici olmaktadır. Günlük hayattaki aileler ile kitaplardaki aileler arasında karşılıklı bir etkileşim söz konusudur.
Bu araştırmada, çocuk edebiyatı yazarları olan Sevim Ak'ın ve Üzeyir Gündüz'ün eserlerinden yola çıkılarak çocuk kitaplarında aile kurumunun ne şekilde işlendiği ele alınmıştır. Toplam 14 eser seçilerek nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesiyle veriler elde edilmiş, daha sonra elde edilen veriler betimsel analiz ile değerlendirilmiştir.
Araştırma sonucunda en sık karşılaşılan aile tipi çekirdek aile, en sık karşılaşılan aile tutumu destekleyici/güven veren/demokratik aile tutumudur. Sevim Ak'ın eserlerinde çekirdek aileden sonra parçalanmış aileye sık rastlanırken, Üzeyir Gündüz'ün eserlerinde çekirdek aileden sonra geniş aileye sık rastlanmıştır. Sevim Ak'ın eserlerinde en sık kentsel mekânlarla, Üzeyir Gündüz'ün eserlerinde ise en sık kırsal mekânlarla karşılaşılmıştır. İncelenen eserlerin hepsinde ailenin biyolojik işlevine ve eğitim işlevine yer verilmiştir. Üzeyir Gündüz'ün eserlerinde en sık karşılaşılan işlev dinî işlev, Sevim Ak'ın eserlerinde ise eğitim işlevidir. Okuryazar aile barındıran eser sayısı ve çocuğun kendine ait bir odasının bulunduğu eser sayısı daha fazladır. Çocuk odası kentteki ailelerde daha yaygındır. Ailenin okuryazar olduğu bulgusuna kentli ailelerde daha sık rastlanmıştır. Her iki yazarın eserlerinde de çoğunlukla olumlu aile ilişkilerine yer verilirken Üzeyir Gündüz'ün eserlerinde yer alan olumlu aile ilişkisi oranı daha fazladır. Tüm eserler incelendiğinde ekonomik durumu orta düzeyde olan ailelerin daha yaygın olduğu görülmektedir.
Sevim Ak'ın eserlerinde ekonomik durumu orta düzeyde olan ailelerin yanı sıra ekonomik düzeyi yüksek ailelere de rastlanmaktadır. Üzeyir Gündüz'ün eserlerinde ekonomik durumu orta ve kötü olan ailelere rastlanır. Kırsal kesimde yaşayan ailelerin ekonomik durumlarının daha kötü olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Çocuk, çocuk edebiyatı, aile, Sevim Ak, Üzeyir Gündüz.

Abstract:
The family is the main element that ensures the existence of a society. Although the definition of the concept of family varies from time to time, from society to society, from person to person, the common element of all of them is the child. The main purpose of parents is to raise their children as individuals who are beneficial to themselves and to humanity. At this point, books are advisors for families. There is a mutual interaction between families in daily life and families in books.
In this research, it is discussed how the family institution is handled in children's books, based on the works of children's literature writers Sevim Ak and Üzeyir Gündüz. 14 works in total were selected, data were obtained by document analysis which is one of the qualitative research methods. Then, the data obtained were evaluated with descriptive analysis.
As a result of the research, the most common family type is the nuclear family, the most common family attitude is supportive/trusting/democratic family attitude. While the divided family is common after the nuclear family in Sevim Ak's works, the extended family is frequently encountered after the nuclear family in the works of Üzeyir Gündüz. The most encountered space in Sevim Ak's works is urban, while in Üzeyir Gündüz's works it is rural. In all examined works, the biological function of the family, as well as its educational function, are included. While the most frequently encountered function in the works of Üzeyir Gündüz is the religious function, the educational function is frequently encountered function in the works of Sevim Ak. In the works of these two writers, the number of literate families is high. The number of works with a room belonging to a child is higher in Sevim Ak's works. Children's rooms are more common in urban families. The finding that the family was literate was more common in urban families. While the works of both authors mostly include positive family relations, the rate of positive family relations in Üzeyir Gündüz's works is higher. In Sevim Ak's works, families with medium economics status as well as families with high economic status are encountered. In Uzeyir Gündüz's works, families with medium economics status and families with poor economic status are encountered. It has been concluded that the economic situation of families in rural areas is bad.

Key Words: Child, Children's Literature, Family, Sevim Ak, Üzeyir Gündüz.