Enverî Dîvânı [Tenkitli metin-tahlîl]
Enverî's Dîvân [Critical text-analysis]
Yazar: ÖMER FARUK GÜLER
Danışman: PROF. DR. SAİT OKUMUŞ
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Divan edebiyatı = Divan literature ; Divan şiiri = Court poem ; Divanlar = Divans ; Enveri = Enveri ; Tahlil = Analysis ; Tenkidli metin = Critical text ; Şiir = Poem

Özet:
Dîvânlar, Türk edebiyatı tarihinin önemli bir dönemi olan "Klasik Türk Edebiyatı"nı
oluşturan kıymetli eserlerdendir. Bu eserlerden birisi XVI. yüzyılın sonu ile XVII. yüzyılın
ilk yarısı arasında kaleme alınan Enverî Dîvânı'dır. Çalışmamızda Dîvân'ın elde bulunan iki
nüshası karşılaştırılarak tenkitli metin oluşturulmuştur. Ayrıca Dîvân'da yer alan şiirler
irdelenerek şairin zihin yapısı ve düşünce dünyası ile birlikte dönemin sosyal, siyasi ve
kültürel özelliklerine ayna tutulması amacıyla Dîvân'ın tahlîli yapılmıştır.
Dîvân'ın iki nüshası tespit edilebilmiştir. Nüshalardan biri "07 Tekeli 750" katalog
numarasıyla İstanbul Süleymaniye Kütüphanesinde yer alır. Başında ve ortasında
kopukluklar bulunan bu nüsha, 74 varak ve 478 manzumeden oluşur. Dîvân'ın diğer nüshası
Medîne-i Münevvere'de Ârif Hikmet Bey Kütüphanesindedir. Eksiksiz olduğu düşünülen
bu nüsha ise 103 varaktan oluşup 572 manzume ihtiva eder.
Çalışma üç ana bölümden oluşur. İlk bölümde, Enverî'nin hayatı, edebî şahsiyeti ve
Dîvân'ı hakkında bilgiler verilmiştir. İkinci bölümde Dîvân, şekil ve muhteva yönünden bir
incelemeye tabi tutulmuştur. Bu bölümde Dîvân'daki nazım şekilleri incelenmiş, vezin,
kafiye ve redif kullanımlarına dikkat çekilmiştir. Aynı zamanda eser, dil özellikleri
bakımından da mercek altına alınmıştır. Ayrıca manzumelerin içeriği detaylandırılıp tasnif
edilerek şairin düşünce ve kültürel altyapısı ortaya konmuştur. Çalışmanın son ana bölümü
olan üçüncü bölümde tenkitli metin yer alır. Bu bölümün devamında sonuç, kaynakça, dizin
ve nüshalardan örnek sayfalar bulunur.
Çalışma neticesinde Dîvân metninin bir kasîde, iki terkîb-bend, 26 müseddes, 11
tahmîs, dört muhammes, yedi murabba', biri müstezâd 400 gazel, 11 rubâ'î, 30 kıt'a, altı
nazm, 13 müfred ve 61 matla' ile toplam 572 manzumeden teşekkül ettiği görülmüştür.

Anahtar Kelimeler: Dîvân, Enverî, Klasik Türk Edebiyatı, tahlîl, tenkitli metin

Abstract:
Dîvâns are among the valuable works that constitute "Classical Turkish Literature",
which is an important period in the history of Turkish literature. One of these works is
Enverî's Dîvân, penned between the end of the 16th century and the first half of the 17th
century. In the present study, the criticized text was created by comparing the two copies of
the given Dîvân. In addition, by examining the poems in Dîvân, Dîvân was analysed in order
to reflect the social, political and cultural characteristics of the period as well as the mind
structure of the poet and his world of thought.
Only two copies of the Dîvân could be detected. One of the copies is present in
Istanbul Süleymaniye Library with the catalogue number "07 Tekeli 750". This copy, with
deficiencies in the beginning and middle of it, consists of 74 leaves and 478 poems. The
other copy of the Dîvân is present in the Library of Ârif Hikmet Bey in Medîne-i Münevvere.
This copy, which is thought to be complete, consists of 103 leaves and 572 poems.
This study consists of three main parts. In the first part, information about Enverî's
life, his literary personality and his Dîvân was given. In the second part, the Dîvân's form
was examined. In this part, poetry forms in the Dîvân were examined and attention were
drawn to their usage of meter, rhyme and redif (repeated voice). At the same time, it was
examined in terms of linguistic features. Besides, the content of the poems was detailed and
classified, and the thought and cultural background of the poet were revealed. In the third
part, which is the last part of the study, there is a critical text. The rest of this part includes
conclusion, bibliography, index and sample pages from copies.
As a result of the study, it is concluded that the text of the Divan consists of 572
poems in total including 1 ode, 2 'terkîb-bend', 26 'müseddes', 11 'tahmîs', 4 'muhammes',
7 'murabba', 399 ghazals, 1 'müstezâd', 11 'rubâ'î', 30 verses, 6 'nazm', 13 'müfred' and
61 'matla'.

Keywords: Dîvân, Enverî, Classical Turkish Literature, Analysis, Critical Text