Myra ve Andriake antik kentleri tarihi eserlerinde bozunmaya sebep olan mikrokoloniyal mantarlara bazı bitki uçucu yağlarının antifungal etkileri
Antifungal effects of some plant essential oils on microcolonial fungi that caused degradation of historical artworks in the ancient cities of Myra and Andriake
Yazar: FATMA AKDENİZ
Danışman: PROF. DR. HACER SERT
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Biyoloji = Biology

Özet:
Bu çalışma; Antalya ili, Demre ilçesinde mevcut olan antik kentlerden Myra ve Andriake'de bulunan tarihi eserlerde bozunmaya sebep olan mikrokoloniyal mantarların gelişimi üzerine, bazı bitki uçucu yağların antifungal etkilerini belirleyebilmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Tezin arazi çalışmaları 2020-2023 yılları arasında yapılmış olup, antifungal etkileri açısından incelenmek istenen bitki türleri olarak; Salvia dorystoechas   B.T. Drew (Syn: Dorystaechas hastata Boiss. ve Heldr. Ex Benth. (Devren kekiği) (Lamiaceae), Sideritis congesta P. H. Davis & Hub.-Mor. (Başak çayı) (Lamiaceae), Hypericum perforatum L. (Sarı kantaron) (Hypericaceae) ve Aloysia citriodora Palau (Limon otu) (Verbenaceae) seçilmiştir. Ülkemizin kültürel mirası açısından oldukça önemli olan Myra ve Andriake antik kentlerinde, tarihi eserlerde renk değişikliğine, krater şeklinde çukurlara, pul pul dökülmelere ve kabarmalara neden mikrokoloniyal mantarlar in vitro koşullarda izole edilip çoğaltılmış ve seçilen bitki esansiyel yağlarının üç farklı konsantrasyonda (%0,1, %1, %3), hem enfekte taş örnekleri hem de fungus kültürleri üzerinde etkisi ortaya konulmuştur. Myra ve Andriake antik kentlerinde, tarihi taş yapılar üzerinde enfeksiyon meydana gelen, otuz ayrı örneklem noktasından alınan parçacıklarda; Sarcinomyces, Capnobotryella, Cladosporium ve Coniosporium cinslerine ait türlere rastlanmış olup S. dorystoechas  ve H. perforatum bitkilerinden elde edilen esansiyel yağların Myra ve Andriake  antik kentinden tespit edilen  Sarcinomyces,  Capnobotryella ve Coniosporium üyeleri üzerinde, S. congesta bitkisinden elde edilen esansiyel yağın Sarcinomyces üyeleri üzerinde yüksek konsantrasyonlarda uygulanmasıyla güçlü antifungal etki oluşturduğu, fungus türlerinin gelişimlerini zayıflattığı tespit edilmiştir. Çalışmamızda ayrıca; A. citriodora'ya ait esansiyel yağın düşük dozlarda Sarcinomyces türleri üzerinde etki gösterdiği; S. dorystoechas bitkisinden elde edilen esansiyel yağın da yüksek konsantrasyonlarda Cladosporium üyelerinin gelişimini etkilediği gözlenmiştir.

Abstract:
This study was carried out to determine the antifungal effects of some plant essential oils on the development of microcolonial fungi that cause deterioration in historical artifacts in Myra and Andriake, two ancient cities in Demre district of Antalya province. The field studies of the thesis were carried out between 2020-2023, and the plant species to be examined in terms of their antifungal effects are; S. dorystoechas   B.T. Drew (Syn: Dorystaechas hastata Boiss. ve Heldr. Ex Benth (thyme) (Lamiaceae), Sideritis congesta P. H. Davis & Hub.-Mor. (virgo tea) (Lamiaceae), Hypericum perforatum L. (St. John's wort) (Hypericaceae) and Aloysia citriodora Palau (lemon grass) (Verbenaceae). In the ancient cities of Myra and Andriake, which are very important for the cultural heritage of our country, microcolonial fungi that cause color change, crater-shaped pits, flaking and swelling in historical artifacts were isolated and propagated under in vitro conditions and selected plant essential oils were used in three different concentrations (0.1%, 1%, 3%), its effect on both infected stone samples and fungal cultures has been demonstrated. In the samples taken from thirty different points where infection occurred in the ancient cities of Myra and Andriake; species belonging to the Sarcinomyces, Capnobotryella, Cladosporium and Coniosporium genera were found, and the essential oils obtained from the S. dorystoechas and  H. perforatum  were found on Sarcinomyces,  Capnobotryella and Coniosporium; It has been determined that the essential oil obtained from the S. congesta has a strong antifungal effect when applied in high concentrations on  Sarcinomyces and weakens the development of fungal species. Low doses of essential oil of A. citriodora showed antifungal activity on Sarcinomyces species. It has been observed that the high concentration of essential oil obtained from the S. Dorystoechas, positively affects the development of Cladosporium species.