Türkiye'de vergi denetimi ve kayıt dışı ekonomi arasındaki ilişki
The relationship between tax audit and the informal economy in Turkey
Yazar: TUĞBA KARTAL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BAHADIR SAZAK DOĞAN
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Maliye = Finance
Dizin: Vergi denetimi = Tax audit

Özet:
Kamunun mal ve hizmet üretimini ve sunumunu sağlayıp sürdürebilmesi için gelire ihtiyacı bulunmaktadır ve en önemli gelir kaynağını ise vergiler oluşturmaktadır. Türkiye'de de vergilerin çoğunluğu beyan esasına dayanmaktadır. Bu beyanların gerçeği yansıtıp yansıtmadığının denetlenmesi gerekmektedir. Denetim yoksunluğu durumunda, vergi gelirlerindeki azalış kamu gelirlerinin kamu giderlerini karşılayamaması riskini doğurabilecek ve bu ise devleti, borçlanmaya itebilecektir. Borçlanmanın özellikle dış borçlanma şeklinde yapılmasında kayıt dışılığın etkisi oldukça fazladır. Vergi gelirlerinin harcamaları karşılayamamasında etkili olan kayıt dışı ekonomi yalnızca Türkiye için değil tüm dünyada tartışılan bir sorun haline gelmiştir. Uluslararası boyuta ulaşan kayıt dışı ekonomi,  devletin koyduğu yasal standartların çerçevesini aşan, resmi mal veya hizmet üretimi ve satışı kayıtlarında yer almayan ve bu nedenle denetlenemeyen faaliyetler olarak tanımlanmakta ve bu sebeple ölçülmesi konusunda zorluklar yaşanmaktadır. Bu noktada denetim mekanizmasının etkinliği önemli hale gelmektedir. Etkin bir denetim mekanizmasının var olması vergi kayıp ve kaçakçılığının azaltılarak, ülkede daha adil bir gelir dağılımının sağlanmasında önemli olmaktadır. Adil bir gelir dağılımının sağlanması ülkedeki sosyal refahın artışına da yardımcı olmaktadır. Bu çalışmanın amacı, öncelikli olarak devletin mükellefi ne gibi yöntemlerle ve hangi kurallar çerçevesinde denetlediğini açıkça ortaya koyarak denetim mekanizmasının, kayıt dışı ekonominin boyutunun küçültülmesinde ki öneminden bahsetmek ve Türkiye'deki kayıt dışılığın boyutlarını gözler önüne sererek kayıt dışılığın önüne geçilebilmesi için öneriler sunmaktır. Çalışmanın ayrıca önemi devletin kamusal ihtiyaçları karşılamasında engel teşkil eden kayıt dışılığın önlenmesinde denetim mekanizmasının öneminin aktarılıp ilgili mekanizmanın etkinliğinin arttırılması için gerekli önlemlerin alınması ve ilgili sorunun daha büyük boyutlara ulaşmadan önlenmesine yönelik tedbir önerilerinin yapılmasıdır.

Abstract:
The public sector needs revenue to provide and sustain the production and provision of goods and services, and the most important source of revenue is taxes. In Turkey, the majority of taxes are based on declaration. It is necessary to check whether these statements reflect the truth. In case of lack of control, the decrease in tax revenues may lead to the risk that public revenues will not be able to cover public expenses, and this may push the state into debt. The effect of informality on borrowing, especially in the form of external borrowing, is quite high. The informal economy, which is effective in the inability of tax revenues to cover expenditures, has become a debated problem not only in Turkey but all over the world. The shadow economy, which has reached an international dimension, is defined as activities that exceed the framework of legal standards set by the state, are not included in official records of production and sales of goods or services, and therefore cannot be controlled, and therefore there are difficulties in measuring them. At this point, the effectiveness of the control mechanism becomes important. The existence of an effective control mechanism is important in reducing tax loss and evasion and ensuring a more equitable income distribution in the country. Ensuring a fair income distribution also helps increase social welfare in the country. The aim of this study is, first of all, to talk about the importance of the audit mechanism in reducing the size of the informal economy by clearly revealing the methods and within which rules the state inspects the taxpayer, and to present suggestions to prevent informality by revealing the dimensions of informality in Turkey. The additional importance of the study is to convey the importance of the audit mechanism in preventing informality, which prevents the state from meeting public needs, to take the necessary measures to increase the effectiveness of the relevant mechanism, and to make recommendations for measures to prevent the relevant problem before it reaches larger dimensions.