Müze metinlerinde çokdillilik: Türkiye'den üç kent müzesi incelemesi
Multilingualism in museum texts: An analysis of three city museums from Turkey
Yazar: ŞERİFE SİNEM ÇELİK
Danışman: DOÇ. DR. KEREM KARAOSMANOĞLU
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı / Müzecilik Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Müzecilik = Museology

Özet:
21. yüzyılda müzelerden sahip oldukları koleksiyonlarını daha kapsayıcı, 
kültürel çeşitliliğe vurgu yapan ve katılımcı bir yaklaşımla çeşitli sergileme yöntemleri 
geliştirerek yeniden yorumlamaları beklenmektedir. Müzelerde kapsayıcı bakış 
açısının temel ilkelerinden birisi kültürel farklılıkların görünürlüğüne ve temsiliyetine 
önem verilmesidir. Birden fazla kültüre ait olan koleksiyonlar aynı zamanda 
kültürlerin ait oldukları birden fazla dile de ev sahipliği yapmaktadır. Bu 
koleksiyonlara yönelik müzebilim alanındaki çalışmalar çokkültürlülük anlayışının 
doğal bir sonucu olarak çokdillilik vizyonunu da öne çıkarmaktadır. Ancak kavrama 
yönelik müzebilim alanında çok az çalışmaya rastlanmaktadır. 
Çokdillilik(multilingualism) kavramı farklı açılardan ele alınsa da araştırmada
çokdillilik kavramı; Türkiye'de resmi dil olan Türkçe dışındaki dillerden birine veya 
daha fazlasına sahip topluluklara ait ve topluluklarla ilişkili koleksiyon nesnelerinde 
yer alan diller ve koleksiyonlara ait müze sergi metinlerinde temsil edilen diller
açısından ele alınmıştır. Bu bağlamda araştırmada Türkiye'de yaşayan farklı kültürel 
topluluklara ait dillerin; kent müzeleri sosyal yaşam temalarına ait süresiz 
koleksiyonlarında kültürel çeşitlilik, kapsayıcılık ve katılımcılık yaklaşımı ile müze 
sergi metinlerindeki temsiliyetlerinin ve kapsayıcı metin üretim yöntemlerinin tespit 
edilmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla Türkiye'de yer alan üç kent müzesi olan İstanbul 
Adalar Müzesi, Sakıp Sabancı Mardin Kent Müzesi ve Ayvalık Küçükköy Kent 
Müzesi müzelerinin süresiz sergilerinde yer alan farklı kültürlere ait çokdilli nesneler 
ve nesnelerle ilişkili müze metinleri olan "Sergi Reklam Metinleri", "Sergi Başlığı", 
"Sergi Salonu İsim ve Numarası", "Giriş Metni", "Bölüm, Odak ve Şematik Metni", 
"Nesne Etiketi" ve dijital uygulamalar gibi "Ek Materyaller" olan müze metinlerinde,
koleksiyonla ilişkili kültürlere ait toplulukların dillerinin metinlerde temsiliyeti ve 
kapsayıcı metinlerin oluşum süreçleri incelenmiştir. İncelenen örneklerde çokkültürlü 
ve çokdilli kültürel miras ögelerinin yer aldığı ancak özel müzeler olan kent 
müzelerinde koleksiyonların çokdilliliğine özel bir vurgunun yapılmadığı ve kapsayıcı 
müze metinlerinin üretim yöntemlerinin açıklandığı resmi bir koleksiyon yönetim 
politikası tespit edilmemiştir.

Abstract:
In the 21st century, museums are expected to reinterpret their collections by 
developing various exhibition methods with a more inclusive, cultural diversity and 
participatory approach. One of the basic principles of the inclusive perspective in 
museums is to attach importance to the visibility and representation of cultural 
differences. Collections belonging to more than one culture also host more than one 
language to which the cultures belong. Studies in the field of museology for these 
collections also highlight the vision of multilingualism as a natural consequence of the 
understanding of multiculturalism. However, there are very few studies on the concept 
of museology.
Although the concept of multilingualism is handled from different 
perspectives, the concept of multilingualism in the research; The languages in the 
collection objects belonging to and associated with communities that have one or more 
languages other than Turkish, which is the official language in Turkey, and the 
languages represented in the museum exhibition texts of the collections are discussed. 
In this context, in the research, languages belonging to different cultural communities 
living in Turkey; In this study, it is aimed to determine the cultural diversity, 
inclusiveness and participation approach in the indefinite collections of the social life 
themes of the city museums and their representation in the museum exhibition texts 
and inclusive text production methods. For this aim, multilingual objects from 
different cultures and museum texts, which are "Branding Title", "Exhibiton 
Title/Gallery Name and Number", "Introductory Statement", "Section, Focus and 
Diagrammatic Texts", "Object Labels", "Supplementary Materıals", related to 
collection objects in the indefinite exhibitions of Istanbul Islands Museum, Sakıp 
Sabancı Mardin City Museum and Ayvalık Küçükköy City Museum museums, which 
are three city museums in Turkey, were analyzed.and the production processes of the 
texts were examined. In the samples examined, an official collection management 
policy has not been determined in which multicultural and multilingual cultural 
heritage elements are included, but in the city museums, which are private museums, 
a special emphasis is not made on the multilingualism of the collections and the 
production methods of inclusive museum texts are explained.