Zayıf non-alkolik yağlı karaciğer hastalığı tanısında sitokeratin 8/18 immun işaretleyicisinin yeri
The diagnostic role of cytokeratin 8/18 immunohistochemical marker for lean nafld
Yazar: PELİN TELLİ
Danışman: PROF. DR. FİLİZ AKYÜZ
İstanbul Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Gastroenteroloji = Gastroenterology
Dizin: Biyopsi = Biopsy ; Karaciğer hastalıkları = Liver diseases ; Karaciğer yağlanması = Fatty liver ; Sitokeratinler = Cytokeratins ; İmmünohistokimya = Immunohistochemistry

Özet:
Giriş ve Amaç: Non-alkolik yağlı karaciğer hastalığı (NAFLD) kronik karaciğer
hastalıklarının başta gelen nedenleri arasındadır. NAFLD spektrumu içinde basit
yağlanmadan non-alkolik steatohepatit (NASH), ilerleyici fibroz, siroz ve HCC'ye kadar
patolojiler yer almaktadır. NAFLD tanılı hastaların çoğu normal kilonun üzerinde olmasına
karşılık %30 kadarının ise normal kiloda veya normal kilonun altında vücut ağırlığına sahip
olduğu görülmektedir. Çalışmamızda zayıf NAFLD olarak tanımlanan bu hasta grubuyla
zayıf olmayan NAFLD tanılı hastaların karaciğer biyopsi materyallerinde sitokeratin 8/18
boyanması açısından farklılık olup olmadığı araştırılmıştır.
Materyal ve metod: Çalışmaya karaciğer biyopsisiyle kanıtlanmış NAFLD tanılı 30
hasta (BMI ≤ 25 kg/m2
olan 15 hasta ve BMI > 25 kg/m2
olan 15 hasta) dahil edilerek
demografik, biyokimyasal ve histolojik özellikleri kaydedildi. Biyopsi materyalleri arşivden
çıkarılarak immunhistokimyasal yöntemle sitokeratin 8/18 boyası uygulanarak tek
hepatopatolog tarafından NAFLD için Brunt skorlama sistemi, NASH-CRN skorlama sistemi
ve FLIP algoritmasına göre yeniden değerlendirildi.
Bulgular: Hepatositlerde sitokeratin 8/18 işaretleyicisiyle patolojik granüler boyanma
varlığı ile balonlaşma dejenerasyonu (r=0.461, p=0.027), FLIP algoritmasına göre lobüler
inflamasyon derecesi (r=0.461, p=0.027), NAFLD aktivite skoruna göre lobüler inflamasyon
derecesi (r=0.545, p=0.007), portal inflamasyon varlığı (r=0.525, p=0.010), yaş (r=0.534,
p=0.009), cinsiyet (r=0.464, p=0.026), serum glukoz değeri (r=0.537, p=0.008), direkt
bilirubin (r=0.523, p=0.022) ve HbA1c (r=0.758, p=0.029) düzeyleri arasında pozitif
korelasyon varlığı, hemoglobin (r=-0.473, p=0.030) ve hematokrit (r=-0.437, p=0.047)
düzeyleri arasında negatif korelasyon varlığı tespit edildi. Zayıf NAFLD grubu ile normal
kilonun üzerindeki NAFLD grupları arasında sitokeratin 8/18 işaretletleyicisi boyanma
varlığı veya boyanma patterni açısından anlamlı bir fark gösterilememekle beraber zayıf
NAFLD grubunda karaciğer hasarı zayıf olmayan gruba göre daha ılımlı, serum trigliserid
düzeyleri daha düşük (p=0.003) ve ALT değerleri daha yüksekti (p=0.031).
Sonuç: Hepatositlerde sitokeratin 8/18 immun işaretleyicisi ile boyanma varlığının zayıf
olan ve olmayan yağlı karaciğer hastalığı ayırıcı tanısında rolü olmamakla birlikte, granüler
boyanma varlığı progresyonun bir göstergesi olabilir.
Anahtar kelimeler: Zayıf NAFLD, sitokeratin 8/18, biyopsi, immunhistokimya

Abstract:
Background and Aims: Non-alcoholic fatty liver disease (NAFLD) is one of the leading
causes of chronic liver diseases. NAFLD spectrum begins from simple steatosis to nonalcoholic steatohepatitis (NASH), progressive fibrosis, cirrhosis, and even HCC. Although
most NAFLD patients are overweight and obese, 30% are lean. We analyzed lean and nonlean NAFLD patients' liver biopsies for cytokeratin 8/18 immunohistochemical staining
differences.
Matherial and Methods: Thirty biopsy-proven NAFLD patients (15 patients with BMI
≤ 25 kg/m2
, 15 patients with BMI > 25 kg/m2
) were included in the study. Demographic,
biochemical, and histologic features of the patients were recorded. Biopsy specimens from
our archive were re-stained with cytokeratin 8/18 marker and were re-evaluated by a single
expert hepatopathologist according to Brunt's classification, NASH-CRN scoring system,
and FLIP algorithm.
Results: The presence of pathological granular staining with cytokeratin 8/18 marker in
hepatocytes positively correlated with ballooning degeneration (r=0.461, p=0.027), the grade
of lobular inflammation according to the FLIP algorithm (r=0.461, p=0.027), the grade of
lobular inflammation according to the NAFLD activity score (r=0.545, p=0.007), presence of
portal inflammation (r=0.525, p=0.010), age (r=0.534, p=0.009), gender (r=0.464, p=0.026),
serum glucose value (r=0.537, p=0.008), direct bilirubin (r=0.523, p=0.022) and HbA1c
(r=0.758, p=0.029) levels, and negatively correlated with hemoglobin (r=-0.473, p=0.030)
and hematocrit (r=-0.437, p=0.047) levels. There was no significant difference in the
presence or staining pattern of cytokeratin 8/18 marker between the two groups. In the lean
NAFLD group, liver damage was milder, serum triglyceride levels were lower (p=0.003) and
ALT values were higher (p=0.031) compared to the non-lean group.
Conclusions: Although the presence of cytokeratin 8/18 immune marker staining has no
role in the differential diagnosis of lean and non-lean NAFLD, the presence of granular
staining may be an indicator of progression.
Keywords: Lean NAFLD, cytokeratin 8/18 immunohistochemical marker, biopsy