İktisatta doğrusal-olmayan zaman serisi modelleri:Kuram ve Türkiye uygulaması
Non-linear time series models in economics:Theory and an application to Turkey
Yazar: HASAN AĞAN KARADUMAN
Danışman: DOÇ. DR. NURİ YILDIRIM
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Ekonometri = Econometrics ; Ekonomi = Economics
Dizin: Büyüme = Growth ; Doğrusalsızlık = Nonlinearity ; Enflasyon = Inflation ; Türk ekonomisi = Turkish economy

Özet:
İktisadi değişkenlerin sergilediği asimetrik davranışları kavrayabilmek için sonyıllarda bir takım doğrusal-olmayan zaman serisi modelleri önerilmiştir. Literatürdeönerilen modeller arasında bulunan rejim değiştirme karakterli yumuşak geçişli(oto)regresif (ST(A)R) model, Türkiye'nin sanayi üretim ve tüketici fiyatendekslerinde ve bu endeksler arasındaki olası doğrusal-olmayan dinamikleriaraştırmak için bu çalışmada kullanılmıştır.Bu çalışmanın kuramsal kısmında mevcut literatürden hareketle STAR modeline aittemel dinamikler, farklı geçiş fonksiyonu tipleri ve tahmin izleği incelenmiştir.Ardından STAR modeline özgü doğrusallık ve tanılama testleri ayrıntılı bir biçimdeele alınmıştır. Ayrıca tek değişkenli STAR modelinin çok değişkenli ve çok rejimliortama aktarılmasıyla ulaşılan modellere de değinilmiştir.Uygulamaya dönük bölümlerin ilkinde Türkiye'nin çeyrek yıllık sanayi üretimendeksinin (1980:1-2006:3) büyüme hızının genel ekonomik performansı temsiledebileceği düşüncesinden hareket edilmiştir. Büyüme hızının asimetrikdavrandığına dair kanıt bulabilmek için STAR modelinin tahmin izleği öncelikledoğrusallık testinden başlamak üzere uygulanmıştır. Doğrusallık boş hipotezininreddedilmesinin ardından tahmin edilen lojistik STAR (LSTAR) modeli tümtanılama testlerinden geçtiğinden dolayı yeterli bulunmuştur. Ayrıca tahmin edilenmodelin ekstrapolasyon yöntemiyle elde edilen uzun dönem dengesi ve baskınkarakteristik kökleri asimetrik dinamikleri anlamlandırmak için kullanılmıştır. İkinciuygulama bölümünde ise Türkiye'de büyüme ve enflasyon (1980:2-2006:3)arasındaki doğrusal-olmayan ilişki STAR modelinin çok değişkenli ortamataşınmasıyla oluşan STR (yumuşak geçişli regresyon) modelinden faydalanılarakirdelenmiştir. Doğrusal-olmayan ilişkinin yönünün enflasyondan büyümeye doğruolduğu STR modeline özgü Granger nedensellik analiziyle belirlenmiştir. Daha sonraTürkiye'de enflasyonun büyüme üstündeki asimetrik etkilerini saptayabilmek içintek geçiş fonksiyonlu bir STR modeli kurulmuştur. Ancak tahmin edilen STR modeliyeterli bulunmadığından çok rejimli bir STR (MRSTR) modeli tahmin edilmiştir.Her iki uygulama bölümünde ulaşılan sonuçlar, STAR ve çok rejimli STRmodellerinin incelenen değişkenler için kullanımını Türkiye bağlamında haklıçıkarmaktadır.Anahtar Kelimeler: Doğrusalsızlık, STAR modeli, Türkiye Ekonomisi, Büyüme,Enflasyon.

Abstract:
Recently some non-linear time series models have been proposed to captureasymmetric behaviour of economic variables. Among these proposed models,ST(A)R (Smooth Transition (Auto)regressive) model characterized by regimeswitchingbehaviour is chosen to investigate and estimate possible non-lineardynamics of/between growth rate of industral production and consumer price indexesof Turkey.In the theoretical part of this study the main dynamics, different types of transitionfunctions and modelling procedure of STAR models are examined within the limitsof existing literature. After linearity and diagnostics tests specific to STAR modelsare considered in details, some extensions of univariate STAR model such asmultivariate and multiple regime models are briefly introduced.The application part of this study is twofold. The first application of STAR modelaims to find evidence of the non-linear asymmetric behavior of economic activitywhich is proxied by growth rate of quarterly industrial production index runningfrom 1980:2 to 2006:3 in Turkey. STAR modelling procedure is employed to thisdata by beginning with testing STAR-type linearity. After rejecting the nullhypothesis of linearity, an adequate logistic smooth transition autoregressive(LSTAR) model which passes all diagnostic tests is successfully estimated. Secondlythe dynamic properties of the estimated model are investigated by numericallyobtaining long-run solution based on extrapolation and calculating dominant roots ofthe model. The second application focuses on exploring the non-linear relationshipbetween growth and inflation with smooth transition regression (STR) model usingquarterly data from 1980:2 to 2006:3 in Turkey. A unidirectional causality frominflation to growth is detected by using non-linear Granger causality analysis. Firstlya STR model is estimated. Since the estimated STR model is not adequate, a multipleregime STR (MRSTR) model is estimated to capture non-linear effects of inflationon growth. In conclusion, the use of STAR and MRSTR model for the Turkish dataunder consideration is justified by estimation results.Keywords: Nonlinearity, STAR model, Turkish Economy, Growth, Inflation.