Okulda karşılaşılan etkisiz süreçler ve rol belirsizliği
Ineffective processes and role ambiguity encountered in school
Yazar: EMİNE SÖĞÜT
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA YAVUZ
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Etkisiz süreçler = Ineffective processes ; Okul yönetimi = School administration ; Okullar = Schools ; Rol belirsizliği = Role ambiguity

Özet:
Mevcut okulların yapısında, veriye dayalı olarak etkisiz süreç ve rol belirsizliklerinin analiz
edilerek sistemden çıkarılmaya çalışılmasıyla eğitim sistemlerinin daha etkili, daha güçlü bir
mekanizmaya kavuşacağı öngörülmektedir. Bunun içinde, yönetici ve öğretmenlerin bakış açılarından
okulda karşılaşılan etkisiz süreç ve rol belirsizliklerinin değerlendirilmesinin oldukça önemli olduğu
düşünülmektedir. Bu doğrultuda araştırmanın amacı, okulda karşılaşılan etkisiz süreçler ve rol
belirsizliğinin okul yöneticileri ve öğretmenlerin görüşlerine göre değerlendirilmesidir. Araştırmada, nitel
araştırma yaklaşımlarından fenomenolojik araştırma deseni kullanılmıştır. Bu çalışmada, amaçlı
örnekleme yöntemlerinden olan maksimum çeşitlilik ve ölçüt örneklemesi kullanılmıştır. Araştırmanın
çalışma grubu; Yalova ilinde, 2019-2020 eğitim-öğretim yılında ilk ve ortaokullarda görev yapan 19 okul
yöneticisi ve 15 öğretmenden oluşmaktadır. Araştırma verileri, araştırmacı tarafından geliştirilen yarı
yapılandırılmış görüşme formu ve gözlem notları kullanılarak toplanmıştır. Araştırma, gönüllülük esasına
göre belirlenen katılımcılarla yüz yüze görüşmeler yapılarak gerçekleştirilmiştir. Görüşme formunda beş
temel araştırma sorusu yer almaktadır. Verilerin analizinde, nitel veri çözümleme tekniklerinden içerik
analizi kullanılmıştır. Analiz sonuçlarına göre; okul yönetim süreçleri, karşılaşılan rol karmaşası-rol
belirsizliği, hızlı-etkili entegre takip sistemi, güçlü okul ve güçlü öğretmen beklentileri olmak üzere dört
tema oluşmuştur. Çalışma sonuçlarına göre, okul yönetim süreçlerinin; mevzuat-bürokrasi çerçevesinde
şekillendiği, yetki ve sorumluluk arasında ideal dengenin kurulamadığı, mevzuat hükümlerinin doğru
anlaşılmadığı, hiyerarşi, rol ve statü karmaşasının yaşandığı görülmektedir. Okulda, kırtasiyeciliğin
engelleyici-zorlaştırıcı olarak algılandığı ve yönetici-öğretmenlerin amacına hizmet etmeyen (etkisiz)
süreçlerle karşılaştıkları ortaya çıkmıştır. Yönetici ve öğretmenlerin; okulda rol belirsizliğiyle
karşılaştıkları, fakat rol belirsizliği olarak nitelendirilemeyecek bazı durumların da rol belirsizliği olarak
algılandığı anlaşılmıştır. Yönetici ve öğretmenlerin bazı zamanlarda belirsizliklerle karşılaştıkları ve
karşılaşılan belirsizlikleri gidermek içinde sık sık istişareye başvurdukları görülmektedir. Ayrıca,
okullarda dijital e-kırtasiyecilik anlayışına geçilmesi, farklı bakanlıkların entegre çalışması, modüllerin
işlevselliğinin arttırılması ve resmi yazıların titizlikle seçilerek gönderilmesi, okullarda teknolojik altyapı
yetersizliklerinin giderilmesi, portallardaki içeriklerin geliştirilmesi ve velilerin dijital sürece destek
vermeleri gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Güçlü okulun oluşması için; okul güvenliğinin sağlanması,
sorgulayan, ekip ruhuna sahip okul ikliminin oluşması, yönetici ve öğretmenlerin yeterlikleri ölçüsünde
özerkliklerinin sağlanması, okulların fiziki imkânlarının iyileştirilmesinin yanında hayat boyu
öğrenmenin gerçekleşmesi, mesleki iş doyumunun sağlanması ve yeteneklerin keşfedilerek geliştirilmesi
gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Elde edilen sonuçlar literatür taraması çerçevesinde tartışılmış ve öneriler
sunulmuştur.
Anahtar Kelimeler: Okul yönetimi, etkisiz süreçler, rol belirsizliği.

Abstract:
It is predicted that education systems will have a more effective and stronger mechanism by
analyzing based on the data and then removing the ineffective process and role ambiguity considering the
current structure of schools. In this regard, it is considered to be very important to evaluate the ineffective
process and role ambiguity encountered in school from the perspectives of teachers and administrators.
Accordingly, the purpose of this research is to evaluate the ineffective processes and role ambiguity
encountered in school according to the views of the school administrators and teachers. In the research,
phenomenological research pattern which is one of the qualitative research methods was used. In this
study, maximum diversity and criterion sampling method which are purposive sampling methods were
used. The study group consists of 19 school administrators and 15 teachers working in primary and
secondary schools in Yalova province center in the 2019-2020 academic year. The research data was
collected using the observation notes and the semi-structured interview form developed by the researcher.
The research was carried out by conducting face to face interviews with the participants determined on a
voluntary basis. The interview form contains five basic research questions. Content analysis, one of the
qualitative data analysis techniques, was used in the analysis of the data. The data obtained in the research
are grouped in four themes; school administration processes, role confusion -role ambiguity, fast-effective
integrated tracking system and strong school, strong teacher expectations. According to the results of the
study, it is observed that school administration processes are shaped within the framework of legislationbureaucracy, the ideal balance cannot be established between authority and responsibility, the provisions
of the legislation are not understood properly, hierarchy, role and status confusion is experienced. It has
revealed that stationery at school was perceived as obstructive and challenging, administrators and
teachers faced processes that did not serve their purpose(ineffective). It was understood that
administrators and teachers encountered role ambiguity in school but at the same time some situations
that could not be described as role ambiguity were perceived as role ambiguity. It is observed that
administrators and teachers sometimes encounter uncertainties and frequently consult them to eliminate.
In addition, it has been concluded that the transition to digital e-stationery approach in schools,
integrating work of different ministries, increasing functionality of the modules, carefully selecting and
directing official texts, eliminating technological infrastructure deficiencies in schools, enriching contents
in portals and increasing the support given by parents on digital processes are necessities. It is essential to
ensure school security, to form a school climate with a team spirit, to achieve autonomy of to the extent
of their competence of administrators and teachers, to improve the physical facilities of schools in which
lifelong learning takes place, to increase job satisfaction and to discovering and developing talents to
form a strong school. The results obtained were discussed within the framework of the literature review
and suggestions were presented.
Key Words: School administration, ineffective processes, role ambiguity.