Soğuk savaş sonrası Çin Halk Cumhuriyeti'nin Orta Asya'ya yönelik politikalarının analizi
Foreign policy analysis of people's Republic of China toward Central Asia after cold war
Yazar: SHARIFA GİRİTLİOĞLU
Danışman: PROF. DR. SOYALP TAMÇELİK
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Orta Asya = Central Asia ; Orta Asya politikası = Central Asia policy ; Soğuk Savaş sonrası = After the Cold War ; Uluslararası politika = International policy ; Çin = China

Özet:
Sovyetler Birliği'nin dağılmasından sonra Asya kıtasında ekonomik anlamda büyük güç olma yolunda ilerleyen ÇHC'nin bölgesel ve küresel anlamda izleyeceği stratejiler önem kazanmaktadır. 1970'li yılların ortalarında Deng Xiaoping (1904-1997) tarafından geliştirilen ve uygulanan piyasa reformlarından bu yana Çin Halk Cumhuriyeti'nin (ÇHC'nin) kaydettiği hızlı ekonomik kalkınma günümüzde kendisini üzerinde en çok konuşulan, tartışılan ve gelecek senaryoları üretilen ülke haline getirmiştir. Uluslararası kamuoyunda Çin'in ekonomik kalkınmasına paralel olarak dış politikasının barışçıl bir şekilde statükoyu devam ettirip, ettirmeyeceği ile ilgili sorular oluşmaktadır. Bu çalışmada; Soğuk Savaş Sonrası ÇHC'nin Orta Asya devletlerine yönelik izlediği ve izleyebileceği politikalar incelenmiştir. Amaç, ÇHC'nin Batı komşuları olan Orta Asya devletlerine yönelik izleyeceği siyasî, askerî ve ekonomik politikaları analiz edilerek, geçmişte izlenen politikalar, mevcut sorunlar ve üretilmekte olan stratejilerin yanı sıra gelecekte bu sorunların nasıl şekil alabileceğini incelemektir. Bunun yanı sıra Çin'in Orta Asya bölgesinde çıkar çatışması yaşayabileceği Rusya ve ABD gibi küresel güçlerle ilişkileri analiz etmektir. Çalışmada Çin dış politikasında başvurulan üç temel faktör; devletin iç düzeni,  toplumsal kimlikleri ile dış politika karar alıcılarının dünyayı algılama biçimleri ve uluslararası sistemde ÇHC'nin yeri incelenerek üç düzeyde analiz edilmiştir. Yapılan analiz neticesinde, ÇHC'nin dış politikasını etkileyen tarihî, kültürel ve felsefî faktörlerin günümüz karar vericilerinin karar alma sürecini etkilediği, özellikle Konfüçyüsçülük üzerine inşa edilmiş aile ve devlet hiyerarşisi düşüncesi ile oluşturulan uluslararası sistem ve hegemonya modelinin modern Çin'in dış politika stratejilerini şekillendiren önemli faktörlerden olduğu belirlenmiştir. Analiz kapsamında Çin'in ekonomik büyümesini sürdürdüğü sürece, Orta Asya'da statükoya uyum sağlayacağı, bölgedeki kalkınmakta olan devletler ile karşılıklı iyimser ilişkileri izleyeceği tespit edilmiştir. Çin'in ekonomik büyümesinin yavaşlaması ile Pekin'in mevcut politikalarını yeniden değerlendirileceği, buna paralel olarak Çin'in bölgede Rusya ve ABD ile de ilişkilerini baştan oluşturması ile ortaya çıkabilecek yeni dünya düzenine yönelik öngörülerde bulunulmuştur.

Abstract:
After the dissolution of the Soviet Union, the regional and global strategies followed by People's Republic of China (PRC), which has been making a rapid progress in economy, are gradually gaining importance. Since the market reforms developed and implemented by Deng Xiaoping (1904-1997) in the mid-1970's, the rapid economic development of PRC has made it the most talked-about, argued and future-produced country on the world today. Most importantly, in parallel with China's economic development, the questions have arisen whether China will peacefully sustain the status quo or its growing power will result in aggression. In this study the policies followed and likely to be followed by the PRC toward the Central Asian countries after Cold War are examined. The purpose of this study is to analyze the political, military and economic policies of the PRC toward Central Asian states, strategies being developed in the past, current problems and expectations for the future. In addition, this research highlights the relationship of China with global powers such as Russia and the United States in the Central Asia, where China is likely to have conflict of interests with them in the future.  In the study, the tree key factors which influence Chinese foreign policy have been analyzed. These factors are the internal structure of the state, the social identities and the ways in which foreign policy decision-makers perceive the world and the last one is the place of the PRC in global system. Eventually, the study explores the historical, cultural and philosophical factors also affecting the foreign policy of the PRC, and especially influence of Confucianism, idea of family and state hierarchy, international system and hegemony on today's decision makers decision-making process.  As a result of the analysis, it has been identified that as long as China continues its economic growth, it will adapt to the status quo in Central Asia and follow mutually optimistic relations with the developing states in the region. It is argued that if the economic growth of China slows down, Beijing will reevaluate its current policies, and in parallel to the changes, predictions have been made about the new world order which is possible to arise after China reshapes its relations with Russia and the USA in the region.