Kronik obstrüktif akciğer hastalığı olan bireylerin bilişsel fonksiyonlarını etkileyen faktörlerin incelenmesi
Investigation of cognitive functions of individuals with chroni̇c obstructive pulmonary disease and factors affecting cognitive functions
Yazar: SENES EKİN
Danışman: PROF. DR. ÖZLEM KÜÇÜKGÜÇLÜ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / İç Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Akciğer hastalıkları-obstrüktif = Lung diseases-obstructive ; Bilişsel işlevler = Cognitive functions

Özet:
Bu çalışmanın amacı kronik obstrüktif akciğer hastalarının (KOAH) bilişsel fonksiyonunu değerlendirmek ve bilişsel durumu etkileyen faktörleri belirlemektir.
Kesitsel-tanımlayıcı tipte bir araştırma olup, örneklemi, Sağlık Bilimleri Üniversitesi Dr. Suat Seren Göğüs ve Cerrahisi Eğitim Araştırma Hastanesi göğüs hastalıkları polikliniğine başvuran KOAH tanılı, örnekleme dâhil edilme kriterlerine uyan ve çalışmaya katılmaya gönüllü 135 hasta oluşturmuştur. Çalışmada veri toplama aracı olarak hazırlanan 'Hasta Tanıtıcı Bilgi Formu', 'Montreal Bilişsel Değerlendirme Testi', 'KOAH Değerlendirme Testi', 'Modifiye Medical Research Council Dispne Ölçeği', 'Charlson Komorbidite İndeksi' kullanılmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde yüzdelik hesaplamalar, ortalama, Mann Whitney–U, Kruskal Wallis, spearman korelasyon yöntemi ile çoklu regresyon analizi kullanılmıştır. 
Çalışmaya katılan hastaların çalışma durumu, son bir yıl içerisinde geçirdiği alevlenme sayısı ve hastaneye yatış sayısının MOCA puanı ile karşılaştırıldığında anlamlı bir fark bulunmuştur (p<0,001). Hastaların MOCA puanı ile yaş (r= -0,548, p<0,0001), komorbitite puanı (r= -0,485, p<0,0001), CAT (r= -0,486 , p<0,0001), mMRC (r= -0,509, p<0,0001)  arasında negatif yönde orta düzeyde anlamlı bir ilişki, KOAH hastalarının MOCA puanları ile satürasyon değeri (r= 0,557, p<0,0001) arasında pozitif yönde orta düzeyde anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Ayrıca oksijen satürasyonu, hastanın yaşı ve son bir yıl içerisinde alevlenme nedeniyle hastaneye yatış sayısı bilişsel durumu etkileyen yordayıcılar olarak belirlenmiştir (p < 0,001; R = 0,649; R2 = 0,41).
Bu çalışma, KOAH hastalarının bilişsel fonksiyonlarının birçok faktörden etkilenebileceğini ortaya koymaktadır. Bu faktörler arasında yaş, komorbiditeler, KOAH değerlendirme testi skoru, Modifiye Medical Research Council Dispne Ölçeği skoru ve oksijen satürasyonu bulunmaktadır. Bu risk faktörleri göz önünde bulundurularak KOAH hastalarına düzenli olarak bilişsel fonksiyon değerlendirilmeleri yapılmalı ve bu hastaların bakım ve tedavi planları bilişsel durumlarına göre desteklenmelidir.

Abstract:
The aim of this study is to assess the cognitive status of chronic obstructıve pulmonary disease (COPD) patients and identify the factors influencing cognitive function.
This cross-sectional descriptive study was conducted with a sample of 135 voluntary patients diagnosed with COPD who met the inclusion criteria and presented to the outpatient clinic of Dr. Suat Seren Chest and Surgery Training Research Hospital, affiliated with the Health Sciences University. The data collection instruments used in the study were the "Patient Demographic Information Form" and the following assessment tools: "Montreal Cognitive Assessment Test," "COPD Assessment Test," "Modified Medical Research Council Dyspnea Scale," and "Charlson Comorbidity Index." Percentage calculations, mean, Mann-Whitney U, Kruskal-Wallis, non-parametric correlation analysis, and multiple regression analysis were employed for data analysis.
A significant difference was found in the comparison of patients' employment status, the number of exacerbations experienced in the last year, and the number of hospitalizations with their MOCA scores (p < 0.001). There is a moderate negative correlation between patients' MOCA scores and factors such as age (r = -0,548, p< 0,0001), comorbidity score (r = -0,485, p< 0,0001), CAT (r = -0,486, p< 0,0001), and mMRC (r = -0,509, p< 0,0001). Furthermore, a moderate positive correlation exists between the MOCA scores of COPD patients and their saturation levels (r = 0,557, p< 0,0001). Additionally, oxygen saturation, patient age, and the number of hospitalizations due to exacerbations in the last year have been identified as predictive factors significantly affecting cognitive status (p< 0.001; R = 0.649; R2 = 0,41).
This study demonstrates that cognitive functions of COPD patients can be influenced by various factors. These factors include age, comorbidities, COPD assessment test score, Modified Medical Research Council Dyspnea Scale score, and oxygen saturation. Considering these risk factors, regular cognitive function assessments should be conducted for COPD patients, and care and treatment plans should be supported based on their cognitive status.