Dünya Sağlık Örgütü'nün yeni sınır değer önerilerine göreTürkiye'de hava kalitesinin değerlendirilmesi
Evaluation of air quality in Turkey according to the new limit value recommendations of the World Health Organization
Yazar: UĞUR ÜLKER
Danışman: DOÇ. DR. ÖZGÜR ZEYDAN
Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
Partikül maddeler (PM 2.5 ve PM 10 ), ozon (O 3 ), azot dioksit (NO 2 ), kükürt dioksit (SO 2 ) ve karbon
monoksit (CO) dış ortam havasında sürekli olarak izlenmesi gereken hava kirleticileridir.
Hava kalitesi sadece uyulması gereken bir standart değil, sağlıklı bir hayat ve çevre için
sağlanması gereken gereksinimdir. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), tüm dünya nüfusunun
%99'unun önerilen hava kalitesi standartlarına uygun olmayan şehirlerde yaşadığı belirtilmiş
ve 2021 yılında sınır değer önerilerini daha sıkı olacak şekilde güncellemiştir. Bu çalışmanın
amacı, Türkiye'deki hava kalitesi izleme istasyonlarında 2020 ve 2021 yıllarında ölçülen
PM 10 , PM 2.5 , SO 2 ve NO 2 kirletici değerlerinin yeni DSÖ sınır değer önerilerine uygun olup
olmadığının belirlenmesidir. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından
işletilen Ulusal Hava Kalitesi İzleme Ağı'ndan 2020 ve 2021 yılı için indirilen veriler
kullanılarak Türkiye'deki hava kalitesi yeni DSÖ sınır değer önerilerine göre
değerlendirilmiştir. Çalışma sonucunda, 2020 yılı için yıllık ortalama PM 2.5 , NO 2 ve PM 10 sınır
değerinin aşıldığı istasyonların oranları sırasıyla %81, % 63 ve % 40 olarak tespit
edilmiştir. 2021 yılında yıllık ortalama PM 2.5 , NO 2 ve PM 10 değerinin aşıldığı istasyonların oranları ise sırasıyla %19, %37 ve %60 olarak bulunmuştur.
Ayrıca çalışmada, PM 10 , PM 2.5 , SO 2 ve NO 2 kirletici ölçümlerinin en yüksek olduğu istasyonlar
da belirlenmiş ve sebepleri yorumlanmıştır. DSÖ sınır değerlerinin üzerinde ölçüm yapan
istasyonların bulunduğu bölgelerdeki hava kalitesinin halk sağlığını tehdit edecek düzeyde
olduğu söylenebilir.

Abstract:
Particulate matter (PM 2.5 and PM 10 ), ozone (O 3 ), nitrogen dioxide (NO 2 ), sulfur dioxide (SO 2 ),
and carbon monoxide (CO) are air pollutants that must be constantly monitored in ambient
air. Air quality is not only a standard to be followed but also a requirement for a healthy life
and environment. The World Health Organization (WHO) stated that 99% of the entire world
population lives in cities that do not comply with the recommended air quality standards, and
in 2021 it updated its limit value recommendations to be more stringent. This study aims to
determine whether the pollutant concentrations ​​of PM 10 , PM 2.5 , SO 2 , and NO 2 measured in air
quality monitoring stations in Turkey in 2020 and 2021 comply with the new WHO limit
value recommendations. Air quality in Turkey was evaluated according to the new WHO
limit value recommendations, using data downloaded for 2020 and 2021 from the National
Air Quality Monitoring Network operated by the Turkish Ministry of Environment,
Urbanization, and Climate Change. As a result of the study, for 2020 the rates of stations
where the annual average PM 2.5 , NO 2, and PM 10 limit values were exceeded were determined
as 81%, 63%, and 40%, respectively. The rates of stations where the annual average PM 2.5 , NO 2 and PM 10 limit values were exceeded in 2021 were found to be 19%, 37% and 60%, respectively. In addition, the
stations with the highest measurements of PM 10 , PM 2.5 , SO 2 , and NO 2 pollutants were also
determined in the study. It can be said that the air quality in the regions where the stations
measuring above the WHO limit values ​​are at a level that will pose a threat to public health.