Scorzonera pisidica ve S.sandrasica bitkilerinin fitokimyasal analizleri ve biyolojik aktiviteleri
Phytochemical analysis and biological activities of Scorzonera pisidica and S. sandrasica plants
Yazar: ENES ÖKSÜZ
Danışman: PROF. DR. NURETTİN YAYLI
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmakognozi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Antienfektif ajanlar = Anti infective agents ; Farmakognozi = Pharmacognosy ; Fenolik bileşikler = Phenolic compounds ; Fitokimya = Phytochemical ; Kromatografi-yüksek basınçlı-sıvı = Chromatography-high pressure-liquid ; Scorzonera L. = Scorzonera L. ; Scorzonera pisidica = Scorzonera pisidica ; Scorzonera sandrasica = Scorzonera sandrasica ; Tirozin = Tyrosine

Özet:
Bu çalışmada, iki endemik türden (Scorzonera pisidica ve S. sandrasica) uçucu yağ, n-hekzan ve metanol ekstreleri uygun yöntemlere göre elde edilmiştir. Bitkilerden elde edilen uçucu yağlar, kuru bitki ve n-hekzan ekstrelerinin SPME yöntemi ile elde edilen uçucu bileşenleri GC-FID/MS cihazında analizleri yapılmıştır. 
S. pisidica bitkisinden elde edilen uçucu yağda ana bileşen olarak benzaldehit (%23.3) ve α-pinen (%11.2) bulunmuştur. S. sandrasica bitkisinin uçucu yağında ise α-terpineol (%14.1) ana bileşik olarak tespit edildi. S. pisidica ve S. sandrasica bitikilerin SPME analizlerinde sırasıyla benzaldehit (%46.3) ve (E)-etilsinnamat (%37.9) bileşikleri ana bileşen olarak bulundu. Ayrıca her iki bitkinin n-hekzan ekstreleri SPME GC-FID/MS analizleri yapıldı.S. pisidica türünde psi-kumen (%33.6) ve S. sandrasica türünde ise 1-etil-3-metilbenzen (%26.1) bileşikleri en fazla bileşen olarak bulundu.
Çalışmanın ikinci adımında ise S. pisidica ve S. sandrasica bitkilerinin metanol ekstrelerindeki fenolik bileşenleri HPLC cihazı kullanılarak analiz edilmiştir. S. pisidica bitkisinin metanol ekstraktındaki fenolik bileşenleri, gallik asit (6.33 mg/g), p-hidroksi benzoik asit (1.97 mg/g) ve vanilik asit (1.94 mg/g) olarak bulunmuştur. S. sandrasica bitkisinin metanol ekstresinde ise gallik asit (2.63 mg/g) ve kafeik asit (0.185 mg/g) ana bileşen olarak tespit edilmiştir.
Çalışmanın sonunda ise elde edilen uçucu yağ, n-hegzan ve metanol ekstraktlarinin antimikrobiyal ve enzim inhibisyon çalışmaları yapılmıştır. S.pisidica ve S. sandrasicabitkilerinden elde edilen uçucu yağ, n-hegzan ve metanol ekstrelerinin Mycobacterium smegmatis bakterisine karşı daha iyi antimikrobiyal aktivite gösterdiği görülmüştür. Uçucu yağ, n-hegzan ve metanol ekstresinin tirosinaz inhibisyon sonuçları değerlendirildiğinde, her iki bitkinin de metanol ekstrelerinin IC50 değerleri 0.495±0.073 µg/mL ve 0.699±0.860 µg/mL olarak bulunmuştur. Çalışma sonucunda bulunan bu inhibisyon değerleri çalışmadaki iki endemik türün standart olarak kullanılan kojik asitten daha aktif olduğunu göstermiştir.	
Anahtar Kelimeler:antimikrobiyal aktivite, fenolikbileşenler,GC-FID/MS,HPLC, Scorzonera pisidica, Scorzonera sandrasica,SPME, tirozinaz inhibisyonu,Uçucu bileşenler.

Abstract:
In this study, essential oil, n-hexane and methanol extracts from two endemic species (Scorzonera pisidica and S. sandrasica) were obtained according to appropriate methods. Volatile components in the essential oil, SPME of dry plants and SPME of the n-hexane exracts obtained from S. pisidica and S. sandrasica were analyzed by GC-FID/MS.
Benzaldehyde (23.3%) and α-pinene (11.2%) were found to be as main constituents in the essential oil of S. pisidica. α-Terpineol (14.1%) was determined as the parent compound in the essential oil of S. sandrasica. In the SPME analysis of S. pisidica and S. sandrasica, benzaldehyde (46.3%) and (E)-ethylsinnamate (37.9%) were found as the main components. In addition, SPME GC-FID/MS analysis of the n-hexane extracts of both plants revealed psi-cumene (33.6%) in S. pisidica and 1-ethyl-3-methylbenzene (26.1%) in S. sandrasica were found as main compounds.
In the second part of the work, the phenolic components of the S. pisidicaandS. sandrasica in methanol extracts were analyzed by HPLC. The phenolic compounds of S. pisidica in methanol extract were found as gallic acid (6.33 mg/g), p-hydroxy benzoic acid (1.97 mg/g) and vanilic acid (1.94 mg/g). Gallic acid (2.63 mg/g) and caffeic acid (0.185 mg/g) were also found to be major phenolic compounds in the methanol extract of S. sandrasica. 
At the final stage of this study, antimicrobial activity and enzyme inhibition studies for the essential oil, n-hexane and methanol extracts of S. pisidicaandS. sandrasica were studied. The essential oils, n-hexane and methanol extracts of both plants showed better antimicrobial activity against Mycobacterium smegmatis bacteria. When the tyrosinase inhibition results of the essential oil, n-hexane and methanol extract were evaluated and IC50 values of the methanol extracts of both plants were 0.495±0.073 µg/mL and 0.699±0.860 µg/mL, respectively. These inhibition values found in the study showed that the two endemic species were more active than the standard used as kojic acid.
Key words: antimicrobial actvities, GC-FID/MS,HPLC, phenoliccompounds,Scorzonera pisidica, Scorzonera sandrasica, SPME, tyrosinaseinhibition, Volatile constituents.