Kültürel miras tanıtımında rehberler ve teknoloji kullanımının turistlerin otantik turizm deneyimi üzerindeki etkisinin deneysel tasarım ile analizi
Analysis of the effects of tour guides and technology in the promotion of cultural heritage on tourists' experience of authentic tourism using an experimental design
Yazar: ŞÜKRÜ FIRAT ÇİFTÇİ
Danışman: PROF. DR. BEYKAN ÇİZEL
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Turizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Turizm = Tourism
Dizin: Kültürel miras = Cultural heritage ; Tur rehberliği = Tour guidance ; Turizm = Tourism

Özet:
Kültürel miras, turizm ile yoğun bir ilişki içerisindedir. Kültürel miras turizmi, toplumu ve ekonomiyi değiştirmede çok önemli roller oynamaktadır. Etkileşimli Teknolojiler ile birleştirildiğinde, kültürel miras çekicilikleri turistlere yeni, daha ilgi çekici ve heyecan verici bir şekilde sunulabilir. Araştırmacılar, karma gerçekliğin (MR) kültürel miras deneyimlerine nasıl entegre edilebileceğini araştırmaya başlamış olsa da, bu alandaki araştırmalar büyük ölçüde henüz başlangıç aşamasındadır. Bu yeni deneyimlerin benimsenmesini, kullanılabilirliğini, otantikliğini, deneyim kalitesini, algılanan değerini veya katılım, daldırma, mevcudiyet ve fiziksel farkındalık gibi çoklu boyutlarını ya da memnuniyet, tutum, tavsiye etme gibi davranışsal niyetlerini değerlendirmek için araştırmalar yapılması önerilmektedir. Bu çalışma, bütünleşik bir model kapsamında, turistlerin nesnel ve varoluşsal otantizm algılarının aracılık rolünü göz önünde bulundurarak, müzelerde kültürel miras eserlerinin tanıtımında, turist rehberleri ve karma gerçeklikli görsel teknoloji (MR) kullanımının deneyim kalitesi üzerindeki etkilerini karşılaştırmalı olarak derinlemesine analiz etmeyi ve deneyim kalitesinin değer, tutum ve davranışsal niyetler üzerindeki etkisini araştırmayı amaçlamaktadır. Araştırma kapsamında kontrol gruplu tesadüfi son test deney tasarımı tercih edilmiştir. Çalışmada iki deney grubu ve bir kontrol grubu vardır. Veriler Antalya Müzesi ve Çanakkale Troya Müzesi'nden toplanmıştır. Rastgele atama ile üç grubun her birine 150 kişi atanmış ve kadın erkek sayısı da birbirine eşitlenmiştir. Çalışmada önce analiz öncesi işlemler, betimleyici analizler gerçekleştirilmiştir. Daha sonra ANOVA analizi ile değişkenlere yönelik algıların, ilgili üç grup arasındaki farkları test edilmiştir. Modeldeki tüm değişkenlere yönelik algılar kontrol ve deney grupları arasında istatiksel olarak anlamlı bir şekilde farklılaşmaktadır. Bir sonraki adımda modelde yer alan değişkenler arasındaki ilişkilerin analizi için PLS-SEM yöntemi kullanılmıştır. PLS-SEM analizleri dört adımda tamamlanmıştır. İlk adımda dış model analizi, ikinci adımda iç model analizi, üçüncü adımda aracılık ilişkileri analizi ve dördüncü adımda kuşaklar ve cinsiyet temelli çoklu grup analizleri yer almaktadır. Yapı analizi sonucu bütün değişkenler arasındaki ilişkiler anlamlı bulunmuş hipotezler kabul edilmiştir. Daha sonra, gruplar kukla değişken olarak modele eklenmiş ve aracılık etkilerinin düzeyleri kıyaslanmıştır. Son olarak, MR teknolojisini deneyimleyen kadın ve erkeklerin ve X-Y-Z kuşaklarının değişkenler arasındaki ilişkiler üzerinde düzenleyici etkisini tespit etmek için çoklu grup analizi yapılmıştır.  Sonuç olarak, teorik ve pratik katkılar ve geleceğe yönelik öneriler sunulmuştur.

Abstract:
The nexus between cultural heritage and tourism is profound. Cultural tourism is an important economic and social force. When combined with interactive technologies, cultural heritage assets can be offered to tourists in a novel, more captivating, and interesting manner. Mixed reality in cultural heritage events is a new area of study. Research should investigate the adoption, usability, authenticity, quality of experience, perceived value, or multiple dimensions of these new experiences, such as participation, immersion, presence, and physical awareness, as well as behavioral intentions such as satisfaction, attitude, and recommendation. In this context, this study aims to compare and analyze the effects of tourist guides and mixed reality visual technology (MR) use on the quality of experience in the promotion of cultural heritage works in museums and to investigate the effect of experience quality on values, attitudes, and behavioral intentions within the framework of an integrated model, taking into consideration the mediating role of tourists' perceptions of objective and existential authenticity. In the present study, the Posttest-Only Control Group Design was favored. The design consists of two experimental groups and a control group. From the Antalya Museum and Çanakkale Troya Museum, data were collected. Each of the three groups was comprised of 150 individuals, and the number of men and women in each group was balanced. First, pre-analysis and descriptive analyses were performed. Then, ANOVA was used to compare the three groups' variable perceptions. All model variables' perceptions differ between the control and experimental groups. Next, the PLS-SEM method was utilized to analyze the relationships between the model's variables. Four steps were required to conduct PLS-SEM analyses. The first step is outer model analysis, followed by inner model analysis, mediation relations analysis, and generational and gender-based multi-group analysis as the fourth step. As a result of the structural analysis (inner model), it was determined that the relationships between all variables were significant, and the hypotheses were accepted. Experiment groups were added to the model as dummy variables, and mediation effects were compared. Multi-group analysis was used to determine the moderator effect of MR-experienced men and women, and X-Y-Z generations. As a result, theoretical and practical contributions and suggestions for the future are presented.