İstanbul Ermeni kiliseleri üzerine bir araştırma ve Narlıkapı Surp Hovhannes Ermeni Kilisesi (Eski Narlıkapı Ermeni Hastanesi)
Research on the Armenian churchs of İstanbul and Saint John Armenian Church of Narlıkapı (The Old Armenian Hospital of Narlıkapı)
Yazar: TENİ BATAR
Danışman: PROF. DR. NEVZAT İLHAN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Bu tez yüzyıllardır İstanbul'da yaşamakta olan Ermenilere ait kiliseleri, genel özellikleriyletanıtmayı amaçlamaktadır. Bu bağlamda Surdışı'nda yer alan Narlıkapı Surp HovhannesKilisesi detaylı olarak incelenerek, İstanbul'daki Ermeni kiliseleri hakkında fikir edinilmeyeçalışılmıştır.Yapıda öncelikle rölöve ve fotoğrafla belgeleme çalışmaları yapılmıştır. Kütüphanearaştırmalarıyla yapının tarihi aydınlatılmaya ve zaman içinde geçirdiği değişimlergözlemlenmeye çalışılmıştır. Aynı zamanda İstanbul'daki diğer Ermeni Gregoryen Kiliseleride bir katalog hazırlanarak genel özellikleriyle incelenmiştir.Yapılan araştırmalar sonucunda kilisenin, ilk başta hastane olarak yapıldığı ve İstanbul'un ilkErmeni hastanesi olduğu anlaşılmıştır. Yazılı kaynaklarda yapının, hastane döneminde birşapel ve tedavi mekânlarından meydana geldiği belirtilmiştir. Bir süre bu işlevle normalhastalar ve akıl hastalarına hizmet veren yapının, 1834 yılında hastalar Yedikule Surp PırgiçErmeni Hastanesi'ne taşındıktan sonra sadece kilise olarak hizmet vermeye başladığıbilinmektedir. Günümüzde kilise olarak işlevini sürdüren yapı, dikdörtgen bir ana mekân ilebu mekanın sol tarafında yer alan bir vaftizhaneden oluşmaktadır ve tonoz üzerine beşikçatıyla örtülmüştür.İstanbul'daki Ermeni kiliseleri Anadolu'daki Ermeni mimarisinden farklı bir gelişimgöstermiş, daha çok Bizans sanatından etkilenmişlerdir. Böylece İstanbul'a özgü bir kilisemimarisi gelişmiştir. İstanbul Ermeni Kiliseleri tek nefli bazilikal plan tipindeki ana mekanınsağına ve soluna iki hücrenin eklenmesiyle oluşmuş T plan şemasında inşa edilmiş ve tonozüzerine beşik çatıyla örtülmüş yapılardır. İstanbul'da bu biçimden farklı çok az örneğerastlanmaktadır. İstanbul Ermeni Kiliseleri arasından seçilen Narlıkapı Surp HovhannesErmeni Kilisesi de İstanbul Ermeni Kiliseleri mimarisinin genel özelliklerini taşıyan biryapıdır.Surp Hovhannes Ermeni Kilisesi'nin tarih içindeki değişimlerini ortaya koymayı amaçlayanbu çalışmada, yapının detaylı rölövesi çizilmiş ve yapılan literatür araştırmaları sonucundaelde edilen verilere dayanılarak değişik dönemleri analiz edilmiştir. Kilisenin halen bircemaate sahip olması ve işlevini koruması sebebiyle yeni bir işlev önerisi getirilmemiş;muhdes bölümlerinden arındırılarak aynı işlevle kullanılmaya devam edilmesi düşünülmüştür.Anahtar kelimeler: Narlıkapı Surp Hovhannes Ermeni Kilisesi, Ermeni Kiliseleri, Kiliseler,Narlıkapı Ermeni Hastanesi, Narlıkapı, Studion Kapısı.

Abstract:
The aim of this thesis is to introduce the churchs of Armenians whom are living in Istanbulby hundred years. In this context, Narlikapi Saint John Church, which stays out of the Sur(rampart) wall, is examined in detail to have ideas about Armenian Churchs in İstanbul.First of all analytical building survey and photographic documentation is made. Structure hasbeen examined and changes has been determined by library research. Although generalcharacteristics of the other Armenian Churchs in Istanbul are examined by preparing acatalogue.Consequent of several investigations, it is understood that the structure was built as the firstArmenian hospital in İstanbul. In written documentaries it is specified that the structure hadconsisted of a chapel and treatment places during the hospital period of the building. Thisfunction had continued for normal patients and also lunatics until the patients was moved toYedikule Surp Pırgiç Hospital in 1834. Since then structure has being used as a church.Presently it is still being used as a church which consists of a rectangular main space and abaptismal part on the left. The church is covered with a gable roof above the vault.İstanbul Armenian Churchs has developed much different from Anatolian Armenianarchitecture. They have mostly impressed from Byzantium art and church architecturepeculiar to İstanbul has borned. They usually had been built in the T plan scheme, whichconsists a single-nave basilical naos and two cells on the right and left. They had beencovered by gable roof above the vault. It is hard to find examples different from this style inİstanbul. Narlikapi Saint John Armenian Church which is chosen through İstanbul ArmenianChurchs befits to the İstanbul Armenian Churchs Architecture.In this study which intends to display the changes of Saint John Armenian Church among thehistory, detailed building survey projects were drawn and different periods of the buildingwas analysed according to the literatural researchs. Since the church still has a religiouscommunity and preserves its function, it is planned to carry on its function after beingbowdlerized from the bad additional parts of the late periods.Keywords: Saint John Armenian Church, Armenian Churchs, Narlıkapı, Door of Studion,churchs.