II. Meşrutiyet Dönemi kadın dergilerindeki kadın modasının tasarım özellikleri üzerine nitel bir analiz
An analysis qualitive on design characteristcs of women's fashion in women magazines II. Meşrutiyet of Period
Yazar: GÜLŞAH POLAT
Danışman: PROF. DR. EMİNE KOCA
Gazi Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Moda Tasarımı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Giyim Endüstrisi = Clothing Industry ; Güzel Sanatlar = Fine Arts ; Tarih = History
Dizin: Dergiler = Magazines ; Giysi tasarımı = Clothing design ; Giysiler = Clothes ; Kadın dergileri = Woman magazines ; Kadınlar = Women ; Meşrutiyet II = Constitutional Monarcy II ; Moda = Fashion ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Tasarım = Design

Özet:
Osmanlı İmparatorluğunda Tanzimat'la başlayıp Meşrutiyet döneminde hızlanan Batılılaşma hareketleri doğrultusunda Türk kadın giyiminde değişimler yaşanmıştır. Batılılaşma ile başlayan giyesilerdeki değişim özellikle II. Meşrutiyet ile birlikte dönemin yayın hayatına giren bazı Kadın dergilerinde de konu olmuştur. Dergiler modanın yanı sıra kişisel bakımdan saç ve makyaja kadar hemen hemen her sayısında yer alan görsellerle yönlendirici bilgileri kadınlara sunmuştur. II. Meşrutiyet döneminin kadınlara sağladığı özgürlük ortamı ve çok sayıda kadın dergisinin yayın hayatına girmesiyle modaya yönelik görsellerin ve bilgilerin kadınlara ulaşması kolaylaşmış ve kadınlardan da önemli düzeyde talep görmüştür. Dergilerde sunulan Avrupa modasını yansıtan giysiler içindeki kadın görselleri Türk kadınının giyim tarzının Avrupa modasına uygun giysilere dönüşümünün yolunu açmıştır. Bu bağlamda, Türk kadınının giyim tarzının değişiminde kadın dergilerinin etkisinin nasıl olduğu sorusunun yanıtı için dergilerdeki modaya yönelik sayfalardaki görsellerin ve bilgilerin niteliği önem taşımaktadır. II. Meşrutiyet dönemi kadın dergileri arasında yer alan Mehasin Demet, Kadınlık, Hanımlar Âlemi ve İnci dergilerindeki kadın modasının nitel (tasarım) özelliklerinin belirlenerek, Türk kadınının giyinme kültürünün değişimine etkilerinin yorumlanmasının amaçlandığı bu betimsel çalışmada, nitel araştırma yöntemlerinden biri olan içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemi amaçlı örnekleme ile belirlenmiştir. Örneklemin belirlenmesinde; araştırmanın amacına hizmet edecek şekilde, bu dönemde kadın modasına çoğunlukla yer veren kadın dergilerinin seçilmesine özellikle dikkat edilmiştir. İki bölümden oluşan araştırmanın ilk bölümünde araştırma kapsamındaki dergilerde kadın giyim modası hangi açılardan ve hangi sıklıkla yer aldığını belirlemeye yönelik bilgilerin ve görsellerin yer aldığı sayfa sayılarının frekans değerleri tablo halinde net bir şekilde ortaya konmuş ve ilgili kaynaklar ile desteklenerek yorumlanmıştır. Araştırmanın ikinci bölümünde ise dergilerde yer alan Avrupa kadın giyim modasının nitel (tasarım) özelliklerini belirlemeye yönelik içerik analizi yapılmıştır. Araştırma sürecinde içerik analizinin verilerin kodlanması, temaların bulunması, kodların ve temaların düzenlenmesi, bulguların tanımlanması ve yorumlanması şeklinde dört aşaması izlenerek sonuca ulaşılmıştır. Son olarak dergilerde yer alan görsellerin giysi özellikleri derinlemesine incelenmiş kodlar ve  temalar arası ilişki kurularak, dergilerde sunulan dönemin kadın giyim modası dergi sayfalarından tercüme edilen bilgiler doğrultusunda tüm nitel özellikleri ile açıklanmıştır. Ayrıca dergilerle sunulan Avrupa kadın modasının Osmanlı kadınının giyim tarzını nasıl etkilediği neden-sonuç ilişkisi bağlamında yorumlanmaya çalışılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre; dergilerden en sık moda sayfasına yer veren dergiler sırasıyla Mehasin dergisi, Kadınlık dergisi, İnci dergisi olarak sıralanırken, Demet dergisinde en az sayıda modaya ilişkin bilgiye ulaşılmıştır. Araştırmanın ikinci bölümünde ise dergilerde yer alan görsellerde Avrupa modası kadın giyimi ile Avrupalı kadın imajı yansıtılmış olduğu görülmüştür.
Kod listesine göre oluşturulan temalarda; Mehasin (1906-1907) dergisindeki görsellerin A siluet formunda, büzgülü ve volanlı takma kollu, beden üzerinde şekillendirilmiş oyuntulu yaka ve dik yaka formlarına sahip, fırfır, volan, büzgü ve pili ile süslemeler yapılmış Avrupa modasını yansıtan giysiler olduğu belirlenmiştir. Demet (1907) dergisindeki görsellerin A siluet formunda, takma kollu, dik yakalı ve büzgülü süslemelerin olduğu Avrupa modasını yansıtan giysiler oldukları tespit edilmiştir. Kadınlık (1912) dergisindeki görsellerden elde edilen sonuçlara göre H siluet formlu, büzgülü takma kollu, sıfır yakalı, patiska ve koyu tonlu kumaşlardan dikilen büzgü ve volan ile süslemeleri yapılan giysilerin olduğu görülmüş, takma saç kullanılmış ve Avrupa modasını yansıttığı sonucuna ulaşılmıştır. Hanımlar Âlemi dergisindeki (1914) tüm görsellerdeki giysilerin ortak özelliklerinin H siluet formlu, büzgülü takma kollu, kare yakalı ve büzgü, drape ya da fırfır süslemeli oldukları belirlenmiştir. Aksesuar olarak ise kuşak kullanılmıştır. Bu giysi modellerinin de Avrupa modası ile paralellik gösterdiği tespit edilmiştir. Son olarak İnci (1922) dergisinin tüm görsellerinin Avrupa modasına uygun giysi modelleri olduğu belirlenirken, giysiler genellikle A siluet, düze takma kol, kayık ve bedene üzerinde şekillendirilmiş oyuntulu sıfır yaka ve jarse koyu tonlu kumaşlardan dikilen büzgü ve şeritler ile süslemesi yapılan giysiler olduğu görülmüştür. Bu giysilere dönemin moda aksesuarları olan uzun kolyeler ve başa takılan eşarplar eşlik etmiştir. Dergilerin tümünde yoğun olarak Avrupa modasını destekleyen metinler ve görsellerin yer aldığı, kadınların giysileri dikmelerini teşvik eden kalıplar ve dikim işlemine yönelik ipuçları verildiği belirlenmiştir. Dergilerde sunulan Avrupa modası giyim tarzının halkın içinde yaşayan kadınlardan ziyade, genellikle II. Meşrutiyet dönemi padişah eşleri ve kızları ile dönemin önde gelen entelektüel kadınlarının giyim tarzlarını etkilediği tespit edilen önemli bir sonuçtur.

Abstract:
In the Ottoman Empire, there were changes in Turkish women's clothing in line with the Westerization movements that started with Tanzimat and accelerated in the II. Meşrutiyet Period. The cahnge in clothes that started with westernization, especially with the II. Meşrutiyet Monarchy, it was the subject of some women's magazines that entered the publication of the period. In addition fashion, the magazines provided women with visual and guiding infomation in almost every issue from hair to makeup. The freedom environment provided by the II. Meşrutiyet period for women and the publication of many women's magazines, fashion visuals and information became easier to reach women and received a significant demand from women. Images of women in clothes reflecting the European fashion presented in magazines.
It paved the way for the transformation of Turkish women's clothing style into European fashion clothes. In this context, the quality of the images and information on the fashion-oriented pages in magazines is important for the answer to the question of how the women's magazines have an impact on the change of the clothing style of Turkish women. II. Meşrutiyet The content analysis method, one of the qualitative research methods, was used in this descriptive study, in which the qualitative (design) features of women's fashion in the period of Meşrutiyet period women's magazines were determined and the effects of Turkish women on the change of the dressing culture were determined. The sample of the study was determined by purposeful sampling. In determining the sample; Particular attention was paid to the selection of women's magazines, which mostly included women's fashion in this period, to serve the purpose of the research.In the first part of the research, which consists of two parts, the frequency values of the pages containing the information and visuals in order to determine in which aspects and how often the women's clothing fashion is included in the research are presented in a table and interpreted by supporting with the related sources. In the second part of the research, content analysis was conducted to determine the qualitative (design) features of European women's clothing fashion in magazines. In the research process, the results were reached by following four stages of content analysis, coding data, finding themes, editing codes and themes, identifying and interpreting the findings. Finally, the clothing features of the visuals in the magazines were examined in detail, and the relationship between the codes and themes was established, and all the alitative features were explained in line with the information translated from the women's clothing fashion magazine pages of the period presented in the journals. In addition, how the European women's fashion presented with magazines affects the style of clothing of the Ottoman women has been tried to be interpreted in the context of the cause-effect relationship. While the magazines, which have the most frequent fashion pages, are listed as Mehasin magazine, Kadınlık magazine, İnci magazine, respectively, the minimum number of fashion information has been found in Demet magazine. In the second part of the study, the images in the magazines show that European fashion women's clothing and the image of European women are reflected.
In the themes created according to the code list; It has been determined that the images in Mehasin magazine are clothes in the form of A silhouette, with shirred and flywheel sleeves, carved collar forms shaped on the body and reflecting European fashion with ruffle, flywheel, drawstring, pleat and drape. It has been determined that the images in Demet magazine are clothing in the form of silhouette A, reflecting European fashion with faux sleeves. According to the results obtained from the images in Kadınlık magazine, it was seen that there were garments with a H-silhouette form, shirring sleeves, zero-collar, calico and dark-toned fabrics, and garments decorated with shirring and flywheel and it reflected the European fashion. It is determined that the common features of the clothes in all images in Hanımlar Alemi magazine are H silhouette form, plain faux sleeves, square collar and ruffle or ruffle decoration.
It was determined that these models of clothing are in parallel with European fashion. Finally, while it was determined that all images of İnci magazine are clothing models suitable for European fashion, the garments were generally garments decorated with A silhouette, plain sleeves, boat neckline and smocking sewn from jersey dark-toned fabrics. These garments were accompanied by the fashion accessories of the period, umbrellas and head-scarves. It has been determined that there are texts and visuals that intensely support European fashion in all of the magazines, and patterns that encourage women to sew clothes and tips for sewing. European fashion style of clothing presented in magazines is generally II. Meşrutiyet It is an important result that the sultan's wives and daughters and the leading intellectual women of the period affected the clothing styles.