Serbest ticaret bölgesi ve Gümrük Birliği karşılaştırması: İsviçre ve Türkiye örnekleri
Comparision of free trade area and Customs Union: Switzerland and Turkey examples
Yazar: ÖNDER ÖZDİYEN
Danışman: PROF. DR. SARİYE BELGİN AKÇAY
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Avrupa Birliği ve Uluslararası Ekonomik İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Ekonomik bütünleşme = Economic integration ; Ekonomik etki = Economic effect ; Ekonomik gelişmeler = Economic developments ; Gayri safi yurtiçi hasıla = Gross domestic product ; Gümrük Birliği = Customs Union ; Serbest bölgeler = Free zones ; Serbest ticaret = Free trade ; Türkiye = Türkiye ; İhracat = Export ; İsviçre = Swiss

Özet:
Ekonomik bütünleşme, 1950'lerden itibaren iktisat yazınında önemli bir yer tutmaya başlamıştır.  Büyük ölçüde Viner'in gümrük birliği analizi ile başlayan tartışmalar, bütünleşmenin diğer aşamalarına doğru genişlemiştir.  Bununla birlikte, bütünleşme türleri arasında yer alan serbest ticaret bölgesi ve gümrük birliğinin ekonomik etkilerinin karşılaştırılmasına yönelik çalışmalar sınırlı düzeyde kalmıştır.  Karşılaştırma yapan teorik analizlerde, serbest ticaret bölgeleri ve gümrük birliklerinin ekonomik etkilerinin benzer olduğu ya da serbest ticaret bölgelerinin üstünlüğünün olduğu iddia edilmiştir.  Bu çalışmada, İsviçre-AB arasında 1972 yılında imzalanan serbest ticaret anlaşmasıyla başlayan ekonomik bütünleşme ilişkisinin ve Türkiye-AB arasında 1996 yılında tesis edilen gümrük birliğinin, ihracat ve GSYİH etkilerinin karşılaştırması amaçlanmıştır.  Çalışma bulguları genel olarak, İsviçre-AB ilişkilerinin, İsviçre'nin yansızlık ve doğrudan demokrasi geleneğinden önemli ölçüde etkilendiğini göstermektedir.  2000'li yılların başından itibaren ikili anlaşmalar yoluyla hız kazanan ekonomik bütünleşme ilişkisi, malların yanında kişilerin de serbest dolaşımını sağlamıştır.  Türkiye-AB arasında kurulan gümrük birliği ilişkisi ise, İsviçre-AB ekonomik ilişkisine göre daha statik kalmış ve güncellenmesi gereksinimi doğmuştur.  Çalışmanın, 1970'lerin başı ile 2016 yılı arasındaki dönemde, Türkiye-AB ve İsviçre-AB bütünleşme ilişkisinin ekonomik etkilerinin sentetik kontrol metodu altında karşılaştırıldığı ampirik analiz kısmının bulguları ise, serbest ticaret bölgesinin gümrük birliğine göre üstün ya da benzer sonuçlar vereceği hipotezinin ihracat bakımından doğrulanamadığını göstermektedir.  Bununla birlikte, İsviçre-AB ekonomik bütünleşme ilişkisinin GSYİH üzerindeki etkisi, neredeyse her dönemde Türkiye-AB ilişkisinin etkisinden daha fazladır.  Bu bulgu ise, serbest ticaret bölgesinin refah etkileri bakımından gümrük birliğinden üstün olduğu yönündeki teoriyi desteklemektedir.  Sonuç olarak, iki ülke için de, AB ile olan ekonomik bütünleşmelerinin daha ileri aşamaya taşınması, sağlanacak ekonomik faydalar bakımından makul bir tercih olarak görülmektedir

Abstract:
Economic integration started to take an important place in the literature since 1950s. The discussions, which started largely with Viner's customs union (CU) analysis, expanded into other integration stages. However, efforts to compare the economic effects of the free trade area (FTA) and CU have been limited. Theoretical analysis claimed that the economic effects of FTAs and CUs were similar or FTAs was superior. This study aimed to compare the effects of relationships started with the FTA agreement signed between Switzerland and the EU in 1972, and the CU between Turkey and the EU established in 1996, on GDP and exports. General findings indicate that Swiss-EU relations are significantly affected by Switzerland's tradition of neutrality and direct democracy. This relationship, which has gained momentum since early 2000s, has enabled the free movement of people besides goods. Compared to the Switzerland's, Turkey's model has remained more static and in need for updating. In the period from the early 1970s to 2016, under synthetic control method, empirical analysis findings of the compared economic impact of Turkey-EU and Swiss-EU integration also show that the hypothesis, claiming the FTA will yield superior or equal results compared to the CU for export effects, has not been verified.  However, the impact of Swiss-EU pattern on GDP is greater than the Turkey-EU's one nearly every period. It supports the theory that the FTA is superior to the CU. Consequently, it is seen as a reasonable choice for them to carry their EU relationships to a higher level.