Ödüllü çocuk romanlarında rica (istek) sözeylemi
Examples of speech acts of requesting in award-winning children's books
Yazar: ÖMER RAFİ ÇİÇEK
Danışman: PROF. DR. NERMİN YAZICI
Hacettepe Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Rica = Request ; Roman = Novel ; Söz edimleri = Speech acts ; Türk romanı = Turkish novel ; Çocuk kitapları = Children's books ; İstek fiili = Optative verb

Özet:
Bu çalışmanın amacı, çocuk romanlarında yer alan rica (istek) sözeylemi görünümlerini ve dağılımlarını tespit etmeye çalışmaktır. Bu amaç doğrultusunda dilin edimsel yönünü en fazla temsil eden estetik metin türü olarak çocuk romanlarından yararlanılmıştır. Tudem Yayıncılık ve Gülten Dayıoğlu Çocuk ve Gençlik Vakfı'nın (GDÇGV) düzenlemiş olduğu yarışmalarda birincilik ödülü kazanan 11 çocuk romanı incelenmiştir. Romanlar, rica (istek) sözeyleminin üç ana strateji ve bu stratejilerin altında yer alan dokuz alt strateji ulamı altında ele alan Blum-Kulka ve Olshtein'in  (1984) Cross-Cultural Speech Act Realization Project (CCSARP) çalışmasına göre değerlendirilmiştir. Bu değerlendirme sonucunda 11 ödüllü çocuk romanından 700 rica (istek) sözeylemi tespit edilmiştir. Rica (istek) sözeylemi doğrudan kullanım (direct level) 416 kullanım ile %59,43'lük, alışılagelmiş dolaylı kullanım (conventionally indirect level) 266 kullanım ile %38'lik, alışılagelmemiş dolaylı kullanım (nonconventional indirect level) 18 kullanım ile %2,57'lik orana sahip olduğu tespit edilmiştir. Blum-Kulka ve Olshtein'e (1984) göre, ulamlanan rica (istek) sözeylemleri, konuşucu ve dinleyicinin yaş grubu, sosyal konumları ve konuşucunun cinsiyetine göre tekrar ulamlanmış ve örneklerle betimlenmeye çalışılmıştır. Bu ulamlar üzerinden rica (istek) sözeylemine dair romanlarda rica (istek) sözeylemlerinin görünüm çeşitliliği ve temsiliyet niteliği yorumlanmış ve tartışılmıştır. 

Anahtar sözcükler: sözeylem, rica, istek, ödüllü çocuk romanları

Abstract:
This study aims to try to determine the appearances and distributions of the solicitation act in award-winning children's novels. For this purpose, 11 children's novels that won the first prize in the competitions organized by Tudem Publishing and Gülten Dayıoğlu Children and Youth Foundation (GDÇGV) were examined. The findings are that Blum-Kulka and Olshtein (1984) divide the solicitation statement into three main strategy categories and nine sub-strategy categories in the Cross-Cultural Speech Act Realization Project (CCSARP), which has been used by many researchers. It was evaluated according to the study. As a result of this evaluation, 700 requests from 11 award-winning children's novels were identified. Direct level, 59.43% with 416 usage; conventionally indirect level, with 266 uses, 38.00%; it has been determined that nonconventional indirect level has a ratio of 2.57% with 18 uses. According to Blum-Kulka and Olshtein (1984), the pleading verdicts were re-contextualized according to the age group of the speaker and the listener, their social status and the gender of the speaker, and tried to be described with examples. The data regarding the plea act through these categories were interpreted and discussed.

Keywords: awar-winning children's book, request, speech act