Akıllı sözleşmelerin Avrupa Birliği veri hukuku çerçevesinde değerlendirilmesi
Evaluation of smart contracts within the framework of European Union data law
Yazar: AYBİKE BERBER
Danışman: DOÇ. DR. ELİF KÜZECİ EROL
Bahçeşehir Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Günümüzde blokzincir, yapay zekâ, nesnelerin interneti, büyük veri analitiği gibi yenilikçi teknolojilerin kullanımı her geçen gün artmaktadır. Bu teknolojilerin kullanımı, kamu sektörünü, özel sektörü, bireysel ve toplumsal hayatı yakından etkilemektedir. Süper Akıllı Toplum düzeni ve Endüstri 5.0 döneminde de insanı merkeze alan teknoloji vizyonu benimsenmiştir. Bu teknolojilerin entegrasyonu ise yeni ürün ve hizmetlerin sunulması, refah seviyesini arttıran uygulamaların hayata geçirilmesi, verimliliğin arttırılması ve sürdürülebilirliğin desteklenmesi bakımından oldukça faydalıdır. Veri odaklı teknolojilerin kullanımı, pek çok farklı yönden faydalı olmakla birlikte, özellikle kişisel verilerin korunması anlamında birtakım riskleri de beraberinde getirmiştir. Özellikle şeffaflık, güvenlik ve hesap verilebilirlik gibi kriterleri taşımayan uygulamalarda etik değerler ve insan hakları bakımından endişeler doğmuştur. Günümüzde veri gücünü elinde bulunduran şirketler tarafından yürütülen yoğun veri işleme faaliyetleri neticesinde, veri öznelerinin kendi kişisel verileri üzerindeki hakimiyetinin gittikçe azaldığı görülmektedir. Gelişen teknolojilerin de etkisiyle verilerin, kişisel veri mahiyeti kazanması da oldukça kolaylaşmıştır. Dolayısıyla veri kadar veri güvenliği de önemli hale gelmiş, genel çerçevede veri koruma prensibinin benimsenmesi ihtiyacı doğmuştur. Blokzincir teknolojisi ve akıllı sözleşmeler ise dijital dünyada ihtiyaç duyulan alternatif bir güven modeli sunmuştur.Blokzincir tabanlı akıllı sözleşmelerin sınır ötesi doğası nedeniyle, uluslararası düzeyde ele alınması gerektiği düşünülmektedir. Avrupa Birliği kurumları tarafından da veri yönetişiminin farklı dalları, uluslararası etkiye haiz olacak şekilde düzenlenmiştir. Bu nedenle çalışmamızda blokzincir tabanlı akıllı sözleşmeler, AB Veri Hukuku çerçevesinde incelenmiştir. Blokzincir tabanlı akıllı sözleşmeler kullanılarak gerçekleştirilen veri işleme faaliyetleri, literatürde genellikle Genel Veri Koruma Tüzüğü ile sınırlı şekilde ele alınmaktadır. Buna karşın, teknoloji ve veri arasındaki etkileşimin artmasıyla birlikte, GVKT'yi etkileyen veri yönetişim kaynaklarında da büyük bir artış olmuştur. AB Kurumları tarafından da Veri Koruma Hukuku'nun temel kaynağı olan GVKT ile Veri Yönetişim Hukuku ve Veri Piyasaları Hukuku'na dair düzenlemelerin birbirini tamamlayıcı nitelikte olduğu vurgulanmıştır. Bu doğrultuda, kişisel verilerin korunması odağında gerçekleştirdiğimiz çalışmamızda da bütüncül bir yaklaşım benimsenmiştir.Çalışmamız kapsamında, kişisel verilerin korunmasına dair temel endişe kaynaklarının giderilmesi ve risklerin en aza indirgenmesi amacıyla blokzincir tabanlı akıllı sözleşmeler ile diğer teknolojilerin entegrasyonundan nasıl yararlanılabileceği incelenmiştir. Veri koruma ve veri yönetişimini kapsayacak şekilde, AB veri hukuku uyarınca güdülen amaçları yerine getirmede akıllı sözleşmelerin rolü ve konumu değerlendirilmiştir. Bu çerçevede akıllı sözleşmelerin sağlayacağı faydalar, önündeki hukuki engeller ve uyuşmazlık noktalarına dair çözüm yolları ele alınmıştır.

Abstract:
Nowadays, the use of innovative technologies such as blockchain, artificial intelligence, internet of things, big data analytics is increasing day by day. The use of these technologies closely affects the public sector, private sector, individual and social life. In the Super Smart Society order and Industry 5.0 era, the vision of human-centered technology has been adopted. The integration of these technologies is very beneficial in terms of offering new products and services, implementing applications that increase welfare, increasing efficiency and supporting sustainability. While the use of data-driven technologies has been beneficial in many different ways, it has also brought some risks, especially in terms of the protection of personal data. Especially in applications that do not meet criteria such as transparency, security and accountability, concerns have arisen in terms of ethical values and human rights.In the today's world, as a result of the intensive data processing activities carried out by the companies that hold the data power, it is seen that the control of data subjects over their personal data is gradually decreasing. With the effect of developing technologies, it has also become quite easy for data to acquire the form of personal data. Therefore, data security has become as important as data, and the need to adopt the principle of data protection in general has arisen. Blockchain technology and smart contracts have provided an alternative trust model needed in the digital world.Due to the cross-border nature of blockchain-based smart contracts, it is considered that they should be analyzed at the international level. Different fields of data governance have been regulated by the European Union institutions in a way to have an international impact. Therefore, in our study, blockchain-based smart contracts are analyzed within the framework of EU Data Law.Data processing activities using blockchain-based smart contracts are usually addressed in the literature limited to the General Data Protection Regulation. However, with the increasing interaction between technology and data, there has been a great increase in data governance sources that affect the GDPR. It has been emphasized by the EU Institutions that the GDPR, which is the main source of Data Protection Law, and the regulations on Data Governance Law and Data Markets Law are complementary to each other. Therefore, we have adopted a comprehensive approach in our study focusing on the protection of personal data.Our study examines how the integration of blockchain-based smart contracts and other technologies can be utilised to eliminate the main concerns and minimise the risks related to the protection of personal data. The role and position of smart contracts in fulfilling the objectives pursued under EU data law, including data protection and data governance, is assessed. In this framework, the benefits of smart contracts, legal obstacles and solutions to dispute points are analysed.