Erasmus öğrenci ve öğretim elemanı hareketliliğinin 2004-2009 yılları arasında Türk yükseköğretim sisteminde yayılımı
The diffusion of Erasmus student and teaching staff mobility within the Turkish higher education system between 2004 and 2009
Yazar: RANA KASAPOĞLU ÖNDER
Danışman: PROF. DR. ALİ BALCI
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Yönetimi ve Politikası Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi ve Teftişi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Eğitim = Education ; Eğitim politikaları = Educational policies ; Eğitim sistemi = Education system ; Hareketlilik = Mobility ; Türk eğitim sistemi = Turkish education system ; Yükseköğretim = Higher education ; Yükseköğretim sistemi = Higher education system ; Öğretim elemanları = Instructors ; Üniversiteler = Universities

Özet:
Bu çalışmada Türk üniversitelerinin yakın dönemdeki uluslararasılaşma baskılarına nasıl tepki verdikleri incelenmektedir. İncelemede 2004 yılından önce kurulmuş Türk üniversitelerinin İktisadi ve İdari Bilimler Fakülteleri (veya dengi fakülteler) bünyesindeki bölümlerin Erasmus programı kapsamında gerçekleştirdikleri öğrenci öğrenim hareketliliği sayıları ve öğretim elemanı ders verme hareketliliği sayılarındaki farklılaşma açıklanmaya çalışılmaktadır. Tüm Türk üniversiteleri aynı uluslararasılaşma baskısı altında olmakla birlikte bunlardan bazıları diğerlerine kıyasla 2004-2009 yılları arasında sistematik olarak daha fazla hareketlilik gerçekleştirmiştir. Bu çalışmada öğrenci ve öğretim elemanı hareketliliğinin yayılımındaki bu eşitsizliğin kaynakları incelenmektedir. Örgüt çalışmaları alanına yeni kurumsalcı yaklaşımdan hareketle yapılan katkılar göz önünde bulundurularak, eşit olmayan yayılımın kaynağı olabilecek faktörler belirlenmiştir. Bunlar, çalışmaya dâhil edilen bölümlerin beşeri ve sosyal sermayeleridir. Öğrenci hareketliliği analizlerinde öğrencilerin sayısal ve sözel becerileri, yabancı dil becerileri ve hareketlilikler hakkındaki bilgi düzeyleri, beşeri sermayenin boyutları olarak alınmıştır. Bu boyutlar sırasıyla bölüm grubunun ÖSS taban puanı, eğitim dili ve bölüm grubunun bağlı olduğu üniversitede bir Bologna rehberinin mevcut olup olmadığıyla ölçülmüştür. Öğretim elemanı hareketliliği analizlerinde ise beşeri sermaye öğretim elemanlarının yabancı dil becerileri ve hareketlilikler hakkındaki bilgi düzeyleri olarak tanımlanmıştır. Bu değişkenler de bölüm grubunun eğitim dili ve bölüm grubunun bağlı olduğu üniversitede bir Bologna rehberinin mevcut olup olmadığıyla ölçülmüştür. Her iki gruba ilişkin sosyal sermaye göstergeleri ise bölüm gruplarındaki öğretim üyelerinin yurt dışı ile bağlantılarını gösteren yurt dışı yayın sayısı ve bu öğretim üyelerinin ne kadarının yurt dışından doktoralı olduğudur. Kontrol değişkenlerini de içeren çok değişkenli regresyon modelleriyle yapılan analizlerin sonuçları beşeri ve sosyal sermayesi daha çok olan bölümlerin daha fazla hareketlilik gerçekleştirdiğini göstermektedir. Öğrenci öğrenim hareketliliğinin yabancı dilde eğitim veren, daha yüksek ÖSS giriş puanı ile öğrenci alan ve bağlı olduğu üniversitede Bologna rehberi bulunan bölüm gruplarında daha fazla olduğu görülmektedir. Benzer şekilde Büyük Britanya ve diğer Avrupa ülkelerinden doktoralı öğretim üyelerinin daha çok olduğu bölüm gruplarında daha fazla öğrenci hareketliliği gerçekleşmektedir. Öğretim elemanı hareketliliğine ilişkin bulgularda ise yalnızca Bologna rehberi mevcudiyeti ile öğretim elemanı hareketliliği arasında anlamlı ilişki bulunmuştur. Elde edilen bulguların hem kavramsal katkıları hem de yönetsel faydaları tartışılmaktadır.

Abstract:
This study examines how Turkish universities have responded to the recent pressures to internationalize. The study aims to explain differences in the number of student study mobility and teaching staff mobility, which are components of the Erasmus programme, that were realized by the departments in faculties of Economics and Administrative Sciences (or equivalent faculties) in Turkish universities established before 2004. Although all Turkish universities have experienced the same pressure to internationalize some of them have realized greater numbers of mobility between 2004 and 2009. This study tries to explain the antecedents of unequal diffusion of student and teaching staff mobility. Based on contributions to the organization studies field from the new institutionalist perspective, factors that may have contributed to unequal diffusion were identified. These factors are human and social capital of departments that are included in this study. In analyses of student mobility, the three dimensions of human capital are quantitative and verbal skills and foreign language capabilities of the students as well as their familiarity with mobility. These dimensions are measured, respectively, by the minimum Student Selection Examination (ÖSS) score of the department, the language of instruction at the department, and existence of a Bologna promoter in the host university. In analyses of teaching staff mobility, human capital is defined as teaching staff?s foreign language capability and familiarity with mobility. These dimensions are also measured by the language of instruction and the existence of Bologna promoter in the host university. The indicators of social capital for both sets of analyses are the number of international publications and the number of teaching staff who obtained their PhD from abroad. Multivariate regression models that also include control variables show that departments with greater human and social capital realized greater numbers of mobility. Student mobility was higher in departments that taugt in a foreign language, enrolled students with higher scores in the university entrance examination and was hosted by a univesity that employed a Bologna promoter. Likewise, departments that employed a greater number of teaching staff who obtained their PhD from a university in Great Britain or another European country realized more student mobility. In analyses of teaching staff mobility a statistically significant relationship was found only between presence of a Bologna promoter and teaching staff mobility. The conceptual and administrative implications of the findings are discussed.