Akdağ yaban hayatı geliştirme sahası'nda kızılgeyik (Cervus elaphus L., 1758) popülasyon ekolojisinin araştırılması
Research of red deer (Cervus elaphus L., 1758) population ecology in akdag wildlife development area
Yazar: AHMET KOCA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ YASİN ÜNAL
Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering ; Zooloji = Zoology

Özet:
Kızılgeyik (Cervus elaphus), ülkemizde yayılış gösteren Geyikgiller (Cervidae) familyasına mensup 3 geyik türünden en büyüğüdür.  Bu araştırmada Türkiye'de ilk kez olmak üzere noktada sayıma ilaveten dışkı sayım, fotokapanla sayım ve spot ışıkla sayım metotları ayrı ayrı ve kombineli olarak uygulanmıştır. Akdağ Yaban Hayatı Geliştirme Sahası'nda yayılış gösteren ve hedef türümüz olan kızılgeyik ve diğer yaban hayvanı türlerinin tespiti amacıyla 283 noktada Var-Yok iz-belirti tarama çalışmaları yürütülmüştür. Akdağ YHGS Sınırları içerisinde Nisan 2019-Ocak 2021 arasında var-yok çalışmaları sonucunda kızılgeyiğe ait belirti ve izlerin yoğunlukta olduğu 236 istasyona fotokapanlar kurulmuştur. Fotokapan çalışmaları sonucunda, Fırsat noktası (oportünüst) örnekleme ile çalışma sahasında 12292 Fotokapan gün değerine ulaşılmıştır. Görüntülerin analiz edilmesi ile 6481 fotokapan gün değerinde yabani hayvan türleri, evcil hayvan türleri ve insan görüntülenmiştir. Elde edilen fotokapan görüntülerinin değerlendirilmesi sonucunda 12055 adet görüntü elde edilmiştir. Kızılgeyik 2746 adet görüntü ile en fazla görüntülenen tür olmuştur. Fotokapan yöntemiyle elde edilen kayıtlar değerlendirilerek kızılgeyiğin günlük aktivite desenleri elde edilmiştir. Kızılgeyiğin en aktif olduğu zaman 17:30-18:30 saatleri arasında tespit edilmiştir. Akdağ YHGS'de 2019 ve 2020 yıllarında yapılan noktada sayım envanterinden elde edilen sayım sonuçları ile kızılgeyiğin yoğunlukları 2019 yılında 1,315 adet/100 ha, 2020 yılında 1,351 adet/100 ha olarak tespit edilmiştir. İnsan, köpek ve küçükbaş-büyükbaş evcil hayvanların kızılgeyik habitatında oldukça yoğun gözükmesi bu alanda önemli bir insan yaban hayatı çatışması olduğunu göstermektedir. 

Yapılan bu tez çalışmasının, ülkemizin en önemli av ve yaban hayvanı türlerinden biri olan kızılgeyiğin popülasyonlarına yönelik problemlerin çözümüne katkıda bulunma potansiyeli bakımından kritik değere sahip olduğu ifade edilebilir.

Abstract:
The Red Deer (Cervus elaphus) is the largest of the 3 deer species belonging to the Deer family (Cervidae) in our country. In this study, for the first time in Turkey, in addition to spot counting, Faecal pellet counting, camera trap counting and spotlight counting methods were applied separately and in combination. In order to detect the red deer and other wild animal species that are distributed in Akdağ Wildlife Development Area and are our target species, presence-absence traces and signs scanning studies were carried out at 283 points. Within the borders of Akdağ WDA, camera traps were installed at 236 points, where the signs and traces of the red deers are concentrated, as a result of the presence-absence studies between April 2019 and January 2021. As a result of the camera trap studies, 12292 camera trap days value was reached in the study area with opportunistic sampling. By analyzing the images, 6481 camera trap days worth of wild animal species, domestic animal species and humans were captured. As a result of the evaluation of the obtained camera trap images, 12055 images were obtained. Red Deer was the most viewed species with 2746 images. By evaluating the records obtained by the camera trap method, the daytime activity patterns of the red deer were obtained. It was determined that the most active time of the red deer was between 17:30-18:30. With the census results obtained from the census inventory at the point made in the Akdağ WDA in 2019 and 2020, the densities of red deer were determined as 1,315 units/100 ha in 2019 and 1,351 units/100 ha in 2020. The fact that humans, dogs and sheep and goats are very dense in the red deer habitat indicates that there is an important human-wildlife conflict in this area.
It can be stated that this thesis study has a critical value in terms of its potential to contribute to the solution of the problems regarding the populations of the red deer, one of the most important game and wild animal species of our country.