Meyve sularında pestisit kalıntılarının belirlenmesi ve riskin değerlendirilmesi
Determination and risk assessment of residues of pesticides in fruit juices
Yazar: BAHADIR BULUT
Danışman: PROF. DR. MEHMET EMİN AYDIN
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
Pestisitler zirai ürünlere, insanlara veya diğer canlılara zarar verebilecek böcek, haşere, kemirgen, yabani ot, mantar, bakteri ve virüs gibi canlıların olumsuz etkilerini engellemek ya da kontrol altında tutabilmek için kullanılan her türlü madde veya madde karışımı olarak tanımlamaktadır. Pestisit kalıntılarının en önemli kaynağı gıdalardır. İşlenmemiş halde yaş veya kuru olarak tüketilen, meyve suyu üretiminde kullanılan meyvelerde ve içme sularında pestisit kalıntılarının analizi gıda güvenliği açısından hassasiyetle ele alınan konulardan biridir. Çalışma kapsamında piyasada sıklıkla tüketilen 10 farklı tür meyve suyu örneğinden (şeftali suyu, kayısı suyu, üzüm suyu, nar suyu, portakal suyu, karışık meyve suyu, elma suyu, ananas suyu, vişne suyu, limonata) 99 adet meyve suyu örnekleri temin edilmiştir. Toplanan bu örneklerde 325 adet farklı pestisitin kalıntı düzeyleri araştırılmıştır. Örneklerin ekstraksiyonu için QuEChERS metodu kullanılmış, kalıntı analizleri LC-MS/MS, GC-MS ve GC-MS/MS cihazları ile gerçekleştirilmiştir. Tespit edilen değerler Türk Gıda Kodeksi (TGK) Yönetmeliği'ne göre incelenerek değerlendirmesi yapılmıştır. Toplam 99 örneğin 25'inde pestisit kalıntısına rastlanmış, örneklerin 7'sinde ise yasaklı pestisitler (fenvalerate, carbendazim, iprodione) tespit edilmiştir. Tespit edilen kalıntı miktarlarının TGK'de verilen MRL sınır değerlerini aşmadığı görülmüştür. Risk değerlendirilmesi kapsamında yetişkinler için aHI değeri portakal suyu örneğinde tespit edilen imazalil ve karışık meyve suyu örneğinde tespit edilen chlorpyrifos için >1 olarak tespit edilmiştir. Çocuklar için aHI değeri nar suyu ve portakal suyu örneğinde tespit edilen imazalil ve karışık meyve suyu örneğinde tespit edilen chlorpyrifos için >1 olarak tespit edilmiştir. HQ değerlerine bakıldığında yetişkinler için kayısı suyunda carbendazim, portakal suyunda imazalil, üzüm suyunda iprodione, karışık meyve suyunda chlorpyrifos >1 olarak tespit edilmiştir. Çocuklar için ise HQ değerleri şeftali suyunda tau-feluvalinate, kayısı suyunda carbendazim, nar ve portakal suyunda imazalil, portakal suyunda thiabendazole, karışık meyve suyunda chlorpyrifos >1'den büyük tespit edilmiştir. İmazalil ve chlorpyrifos yetişkin ve çocuklar için akut risk sergilerken, iprodione yetişkinler için, tau-feluvalinate ve thiabendazole çocuklar için kronik risk sergilerken, carbendazim, imazalil ve chlorpyrifos pestisitlerinin hem yetişkin hem de çocuklar için kronik risk sergilediği tespit edilmiştir. Özellikle gelişme çağındaki çocuklar tarafından sıklıkla tüketilen meyve sularının pestisitler açısından denetimlerinin yapılması ve TGK'de yer almayan fakat meyve sularında tespit edilen pestisitler ile ilgili mevzuata sınır değerler eklenmesi halk sağlığının korunması açısından oldukça önemli olacaktır.

Abstract:
Pesticides can be used to produce insects, pests, rodents, weeds, fungi, bacteria and viruses, etc., which can damage agricultural products, humans or other organisms. It is defined as any substance or mixture of substances used to prevent, mitigate, destroy or control the negative effects of living things. Foods are the most important source of pesticide residues. The analysis of pesticide residues in fruit and drinking water used in fruit juice production, consumed in unprocessed form as wet or dry, is one of the issues that are handled with sensitivity for food safety. 99 fruit juice samples were obtained from 10 different fruit juice samples (peach juice, apricot juice, grape juice, pomegranate juice, orange juice, mixed fruit juice, apple juice, pineapple juice, cherry juice, lemonade) which are frequently consumed in the market. QuEChERS method was used for the extraction of samples. Residue analyzes were performed by LC-MS / MS, GC-MS and GC-MS / MS. The values determined were examined and evaluated according to Turkish Food Codex (TGK) Regulation. As a result of the study, residual levels of 324 different pesticides from 99 different fruit juice samples were investigated. A total of 99 pesticide residues were found in 25 of the 99 samples, while banned pesticides were found in 7 of the samples (fenvalerate, carbendazim, iprodione). None of the identified pesticides detected exceed the MRL limit values given in the TGK. Within the scope of risk assessment, aHI value for adults was determined as> 1 for imazalil detected in orange juice sample and chlorpyrifos detected in mixed fruit juice sample. The aHI value for children was found to be> 1 for imazalil detected in pomegranate juice and orange juice and chlorpyrifos detected in mixed fruit juice sample. When HQ values were evaluated, carbendazim in apricot juice, imazalil in orange juice, iprodione in grape juice and chlorpyrifos> 1 in mixed fruit juice were found for adults. For children, HQ values were higher than peau juice tau-feluvalinate, apricot juice carbendazim, pomegranate and orange juice imazalil, orange juice thiabendazole, mixed fruit juice chlorpyrifos> 1. While imazalil and chlorpyrifos exhibit acute risk for adults and children, iprodione for adults exhibits chronic risk for tau-feluvalinate and thiabendazole for children, while carbendazim, imazalil and chlorpyrifos pesticides have been found to be chronic for both adults and children. It will be very important for the protection of public health, especially for the control of the fruit juices frequently consumed by children in development, in terms of pesticides and limit values to be added to the legislation related to pesticides detected in fruit juices which are not included in TGK.