Yetişkinlerde diyet kalitesi, sezgisel yeme ve yeme farkındalığı ilişkisinin incelenmesi
Examining of relationship between diet quality, intuitive eating and mindful eating in adults
Yazar: MERVE GÖZCÜ
Danışman: DOÇ. DR. MUHAMMET ALİ CEBİRBAY
Selçuk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Son yıllarda özellikle beslenmeye bağlı bulaşıcı olmayan hastalıklarda sezgisel yeme veya
yeme farkındalığı gibi davranışsal boyut taşıyan diğer etkenlerin de ortaya koyulması büyük önem
taşımaktadır. Araştırmada, İstanbul'da yaşayan 580 yetişkinin diyet kalitesi, sezgisel yeme ve yeme
farkındalığı ilişkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırma verileri ilişkisel tarama modeli şeklinde
yüz yüze görüşme yöntemi ve anket aracılığıyla toplanmış olup, ankette katılımcıların sosyodemografik özellikleri ve beslenme alışkanlıklarıyla ilgili sorular, 24 saatlik besin tüketim kayıt formu,
Sezgisel Yeme Ölçeği (SYÖ) ve Yeme Farkındalığı Ölçeği (YFÖ) kullanılmıştır. Diyet kalitesini
değerlendirmek için Diyet Kalite İndeksi-Uluslararası (DKİ-U) kullanılmıştır. Katılımcıların %65,2'si
kadın ve %34,8'i erkektir. Cinsiyete göre ara öğün sayısı ve atlanılan ana öğün durumları arasında ilişki
saptanmıştır (p<0,05). Cinsiyet ve beslenme bilgilerinin öğrenildiği kitle iletişim araçları arasında fark
yoktur (p>0,05). Cinsiyetle haftalık fast food yiyecek tüketim durumu (p<0,05) ve BKİ ile yeme
bağımlılığı yapan/karşı koymakta zorlanılan yiyecek ve içecekler arasında ilişki bulunmuştur (p<0,05).
Diyet kalitesi katılımcıların %96,7'inde zayıf, DKİ-U puan ortalaması kadınlarda 42,91±9,27;
erkeklerde 44,21±9,41 olarak bulunmuştur. Toplam SYÖ puan ortalaması 3,43±0,55 olarak
saptanmıştır. Erkeklerin %62,2'sinin ve kadınların %51,3'ünün sezgisel yeme davranışının olduğu
görülmüştür. Katılımcıların BKİ ve SYÖ puan ortalamaları arasında fark vardır (p<0,05). Cinsiyete göre
SYÖ alt boyutlarından duygusal sebeplerden ziyade fiziksel olarak yeme alt boyutu kadınlara göre
erkeklerde daha yüksektir (p<0,05). BKİ'ye göre SYÖ alt boyutu koşulsuz yeme izni puan ortalaması
zayıf katılımcılarda daha yüksektir (p<0,05). Duygusal sebeplerden çok fiziksel olarak yeme ve açlık
ve tokluk işaretlerine güven alt boyutları puan ortalaması ile BKİ arasındaki ilişki anlamlıdır (p<0,05).
YFÖ puan ortalaması kadınlarda (3,28±0,47) ve erkeklerde (3,25±0,46) benzerdir (p>0,05). Kadınlarda
YFÖ alt boyutlarından yeme kontrolü, farkındalık ve bilinçli beslenme puan ortalaması, erkeklerde
duygusal yeme puan ortalaması yüksektir (p<0,05). BKİ'ye göre YFÖ puan ortalaması anlamlı
bulunmuştur (p<0,05). YFÖ alt boyutlarından disinhibisyon, yeme kontrolü ve yeme disiplini puan
ortalaması ile BKİ anlamlıdır (p<0,05). SYÖ ve YFÖ puanı arasında negatif yönlü anlamlı orta düzeyde
bir ilişki saptanmıştır (r=-0,430, p<0.001). Sezgisel yeme ve yeme farkındalığı arttıkça diyet kalitesinin
de arttığı sonucuna varılmıştır (r=0,092, r=0,101; p<0.001). Yeme davranışları ile ilişkili yeme
farkındalığı ve sezgisel yeme gibi davranış boyutlu çalışmaların ortaya koyulması önerilmektedir.
Anahtar Kelimeler: Diyet Kalitesi; Sezgisel Yeme; Yeme Farkındalığı

Abstract:
Daha sonra doldurulacaktır.In recent years, it has been greater focus on determining other behavioral factors, such as
intuitive eating or eating awareness, particularly in nutrition-related noncommunicable diseases. The
study aimed to examine the diet quality, intuitive eating, and mindful eating of 580 adults living in
Istanbul. The data were collected through face-to-face interviews and a questionnaire in the form of a
correlational survey model. The questionnaire included socio-demographic characteristics and nutrition
habits, a 24-hour recalled food consumption record, Intuitive Eating Scale (IES), and Mindful Eating
Questionnaire (MEQ) of the participants. Diet Quality Index-International (DQI-I) was used to assess
diet quality. Male and female participants was found 65,2% and 34,8%. Snack and skipped meal status
correlated to gender (p<0,05). Mass media and gender did not differ for nutrition information (p>0,05).
Gender and weekly fast-food consumption (p<0,05) and BMI and food addictive/ difficult to resist food
and drinks were found significant relation (p<0,05). Diet quality was determined to be poor in 96.7%
of the participants, and the mean of DQI-I score was 42,91±9,27 in females and 44,21±9,41 in males.
The total mean score of IES was found to be 3,43±0,55. It was observed that 62,2% of males and 51,3%
of females had intuitive food behavior. It was a difference between the participants' BMI and mean IES
scores (p<0,05). Due to gender, the IES sub-dimensions of physically eating rather than for emotional
reasons were higher in males than females. (p<0,05). Regarding to BMI, the mean score of the IES subdimention of unconditional eating permission was higher in weak participants (p<0,05). The
relationship between BMI and the mean score of the subscales of eating more physically than for
emotional reasons and trust in hunger and satiety signals were significant (p<0,05). The total mean of
MEQ scores were similar in females (3,28±0,47) and males (3,25±0,46) (p>0,05). The mean scores of
the eating control, awareness and conscious eating of the MEQ were higher in females, while the mean
scores of the emotional eating were higher in males (p<0,05). The mean score of MEQ for BMI was
significant (p<0,05). The mean scores of MEQ sub-dimensions of disinhibition, eating control, eating
discipline, and BMI were significant (p<0,05). A negative and significant moderate relationship existed
between IES and MEQ score (r=-0,430, p<0,001). It was concluded that diet quality increased as
intuitive eating and eating awareness increased (r=0,092, r=0,101; p<0,001). It is recommended to
conduct behavioral studies related to eating behaviors such as eating awareness and intuitive eating.
Keywords: Diet Quality; Intuitive Eating; Mindful Eating