Gıda sektöründe atık maliyetlerinin malzeme akışı maliyet muhasebesi yaklaşımıyla ölçülmesi: Irak süt ürünleri endüstrisinde bir uygulama
Measuring waste costs in the food sector using material flow cost accounting approach: An application in Iraq dairy industry
Yazar: FURQAN KAMAL MUSTAFA AL-BAYATI
Danışman: DOÇ. DR. HALİL CEM SAYIN
Anadolu Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Muhasebe Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Artan küresel rekabet ortamında işletmeler maliyetleri düşürme ve kârları artırma arayışındadır. Bu arayışa yanıt verebilecek yaklaşımlardan biri olabilecek Malzeme Akışı Maliyet Muhasebesi (MAMM), çevresel etkiyi azaltmaya ve sürdürülebilir kalkınmayı teşvik etmeye odaklanan yenilikçi bir muhasebe yaklaşımını temsil etmektedir. Bu yöntem, üretim verimliliğini artırmayı ve üretim kaybı-atığı azaltarak işletmelere rekabet avantajı sağlamayı amaçlamaktadır. Bu çalışmada, Irak gıda sektöründe faaliyet göstermekte olan bir süt ürünleri üretim işletmesinde; atık maliyetlerini ölçerek ve üretim süreçlerini belirleyerek, finansal ve çevresel performansı iyileştirmek için MAMM uygulanma olanakları incelenmiştir. Atık noktalarını belirlemek ve malzeme akışlarını fiziksel ve finansal olarak takip etmek için ürünün başlangıcından nihai tüketime kadar bir malzeme akış modeli oluşturulmuştur. Uygulamanın sonucunda ortaya çıkan ürün ve kayıplar hesaplanmıştır. Mamul ve üretim kayıp maliyetleri belirlenerek kayıplar çeşit, miktar ve miktar merkezi bazında rapor edilmiştir. Çalışmada örnek olay yöntemi kullanılmıştır. Uygulama sonucunda üretim sürecinde ortaya çıkan atıkların işletme tarafından halihazırda belirlenmiş atıklardan fazla olduğu görülmüştür. Ayrıca, su kullanımının ve işçilik zamanının planlanan standartlardan fazla olduğu belirlenmiştir. İşletmede en fazla atığın %14 ile şişelerde olduğu tespit edilmiştir. Elde edilen sonuçlar, işletmelerin MAMM uygulayarak hem ekonomik performansı hem de çevresel yönetimi iyileştirebilme olanaklarına sahip olduğunu ortaya koymuştur.

Abstract:
In the increasing global competition environment, businesses are looking to reduce costs and increase profits. Material Flow Cost Accounting (MFCA), which can be one of the approaches that can respond to this search, represents an innovative accounting approach that focuses on reducing environmental impact and promoting sustainable development. This method aims to increase production efficiency and provide a competitive advantage to businesses by reducing production waste. In this study, MFCA application possibilities were examined in a dairy products production company operating in the Iraqi food sector to improve financial and environmental performance by measuring waste costs and determining production processes. A material flow model was created from the beginning of the product to final consumption in order to determine waste points and track material flows physically and financially. The resulting product and losses were calculated as a result of the application. Product and production loss costs were determined, and losses were reported on a variety, quantity, and quantity center basis. The case study method was used in the study. As a result of the application, it was observed that the waste generated during the production process was greater than the waste already determined by the company. In addition, it was determined that water usage and labor time were higher than the planned standards. It was determined that the highest waste in the company was in bottles, with 14%. The results obtained revealed that businesses have the opportunity to improve both economic performance and environmental management by applying MFCA.