Vergi oranları ve vergi geliri ilişkisi açısından vergi uyumu: Panel eşik regresyon analizi
Tax compliance with respect to the relationship between tax rates and the tax revenue: A panel threshold regression analysis
Yazar: SEVİNÇ DAŞDEMİR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ DEBİ KONUKCU ÖNAL
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Maliye = Finance ; İşletme = Business Administration
Dizin: Kayıt dışı ekonomi = Informal economy ; OECD ülkeleri = OECD countries ; Panel veri modelleri = Panel data models ; Regresyon analizi = Regression analysis ; Vergi gelirleri = Tax revenues ; Vergi uyumu = Tax compliance ; Vergilendirme = Taxation ; Vergiler = Taxes

Özet:
Dünya ekonomilerine bakıldığında, devletlerin başlıca mali amaçlarından birinin optimal düzeyde kamu geliri elde edebilmek olduğu görülmektedir. Genel olarak tüm dünyada kamu gelirlerinin büyük çoğunluğunu vergiler oluşturmaktadır. Vergilerin, başarılı ve sistemli bir şekilde toplanmasını sağlamak her zaman kolay değildir. Bundan dolayı vergi kavramı otoriteler için önemli bir kavram olmanın yanı sıra sorun olarak da görülebilmektedir. Dolayısıyla başarılı bir vergi sistemi tasarlamak ve optimal vergi gelirini elde edebilmek devletler için çok önemlidir.
Vergilerin muhatabının nihai olarak bireyler olduğu düşünüldüğünde başarılı vergi sistemini oluşturmanın temelinde birey bulunmaktadır. Başarılı bir vergi sistemini oluşturmak ve vergi gelirlerini en optimal düzeyde elde edebilmek için bireyin vergiye karşı tutumunun olumlu olması sağlanmalıdır. Bireyin vergiye karşı olumlu tutumu, literatürde vergi uyumu olarak bilinen kavramla açıklanmaktadır. Vergi uyumu düzeyine bağlı olarak vergi gelirlerini toplamada bir artış gözleneceği düşünülmektedir. Bunun nedeni ise yüksek vergi uyumunun vergiye karşı olumsuz tepkileri azaltacak ve kayıt dışı faaliyetleri düşürecek olmasıdır.
Bu çalışmada, vergi uyumu etkileyen birtakım ekonomik ve sosyal faktörlerin vergi gelirleri ile olan ilişkisi, 35 Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) üyesi ülkenin 2000-2015 yıllarına ait verileri kullanılarak, panel veri analizi yöntemleriyle incelenmektedir. Çalışmanın ilk bölümünde vergi uyumuna ilişkin kavramlar açıklanmakta, ikinci bölümünde vergi uyumunu etkileyen faktörler ve vergi uyumunun kayıt dışılıkla ve vergi gelirleri ile olan ilişkisi incelenmektedir. Üçüncü ve son bölümünde ise vergi gelirlerini ve vergi uyumunu etkileyecek bazı ekonomik ve sosyal faktörlerin reel vergi gelirleri ile olan ilişkisi sabit etkiler panel veri analizi ve eşik değer panel veri analizi yöntemleriyle incelenmektedir. Analizler sonucunda; gelir düzeyi ve insani gelişmişliği yüksek, kayıt dışılık düzeyi ve tarıma dayalı istihdamı düşük ülkelerde vergi oranlarını artırmanın tersi durumdaki ülkelere kıyasla reel vergi gelirlerini daha az azalttığı ortaya konulmuştur. Kişi başına düşen gayri safi yurtiçi hasıla ile reel vergi gelirleri arasında pozitif, enflasyon oranı ve Gastil Endeksi ile reel vergi gelirleri arasında negatif bir ilişki görülmektedir. Bu durum da ekonomik gelişmişlik ve reel vergi gelirleri arasındaki ilişkinin ve yine siyasi özgürlük ile reel vergi gelirleri arasındaki ilişkinin pozitif, ekonomik istikrarsızlık ile reel vergi gelirleri arasındaki ilişkinin ise negatif olduğunu göstermektedir.

Abstract:
Looking at the world economies, it is seen that one of the main financial objectives of the states is to obtain an optimal level of public revenue. In general, the vast majority of public revenues all over the world are constituted by taxes.  It is not always easy to ensure that taxes, which constitute the majority of public revenues, are collected in a successful system. Therefore, the concept of tax is not only an important concept for the authorities but also a problem. Hence, it is substantial for states to design a successful tax system and achieve the optimal tax revenue.
Considering the fact that the ultimate taxpayers are individuals, individuals constitute the fundamentals of developing a successful tax system. In order to develop a successful tax system and to achieve the optimal level of tax revenues, the attitude of individuals towards the tax should be positive. The positive attitude of the individual towards the tax is explained in the literature by the concept known as tax compliance. It is assumed that tax revenues will increase depending on the level of tax compliance; because, the high tax compliance will reduce the negative reactions to the tax and decrease the informal activities.
This study investigates the relationship of some economic and social factors effecting tax compliance with tax revenues using panel data methods with the data of 35 OECD countries over the period 2000-2015. First part of the study defines the the concepts related to the tax compliance, second part of the study discusses the factors affecting tax complicance and investiages the relationship of tax compliance with informality and tax revenues. Finally, the third part investigates the relationship of some economic and social factors, which may affect the tax revenues and tax compliance, with real tax revenues using fixed effect panel data analysis and threshold panel data methods. The results show that increasing the tax rates in countries with high level of income and human development, low level of informality and low agricultural employment decreased the real tax revenues less compared to the countries with opposite characteristics. There is a positive correlation between gross domestic product per capita and real tax revenues, and a a negative correlation between inflation rate and Gastil Index and real tax revenues. This shows that the relationship between economic development and real tax revenues and the relationship between political freedom and real tax revenues are positive, while the relationship between the economic instability and real tax revenues is negative.