Kentleşme sürecinin Alevi kültür ve değerlerine etkisi
The i̇mpact of urbanization on Alevi culture and values
Yazar: ERDAL EREN HALİS
Danışman: DOÇ. DR. OSMAN ÖZKUL
Sakarya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Alevilik = Alawiism ; Değerler = Values ; Dini değerler = Religious values ; Dini hayat = Religious life ; Kentleşme = Urbanization ; Kentleşme süreci = Urbanization process ; İnançlar = Beliefs

Özet:
Son yüz elli yıldır gerek Batı toplumları gerekse batı dışı toplumlar hızlı bir değişim
süreci yaşamaktadır. Toplumun yapısal ve işlevsel değişimlerinde etkili olan
yeniliklerin başında kentleşme, sanayileşme, bilim ve teknolojideki ilerlemeler
gelmektedir. Kentleşme olgusu, nüfus artışı ve insanlar arası iş bölümünün artması ile
gerek toplumun gerekse toplumsal grupların değişiminde önemli görev üstlenmektedir.
Modernleşen bir ülke olarak Türkiye'de kentleşme süreci hızlı bir şekilde son altmış
yılı kapsamaktadır. Bu hızlı kentleşme sürecini ülkenin doğusundan batısına, köylerden
kentlere göçler takip etmiştir. Aleviler, şüphesiz ki bu göç eden gruplardan biridir.
Kırda sosyal düzeni belirleyici işleve sahip Alevilik kurumları, kentleşme ile birlikte
yerini modern hukuki kurumlara bırakmaya başlamıştır. Kırda sahip oldukları sosyal,
kültürel ve ekonomik statüleri kent mekânlarında zayıflayan bu kurumlar, nerdeyse
sadece dini işlevleri olan kurumlara dönüşmüştür.
Bu modernleşme sürecinde kentsel alanda din kurumunun toplumsal yapı içindeki
yerini ve işlevleri de kaçınılmaz olarak değişmektedir. Bu yapının ve işlevlerin
toplumsal ve ekonomik faktörlere bağlı olarak farklı toplumsal gruplarda farklı etkileri
görülebilir. Çalışmamızda da hızlı kentleşmenin sonucundan etkilenen gruplardan biri
olarak Alevilerin kültürel ve sosyal olarak ne tür değişimler yaşadıkları sosyolojik
açıdan incelenmektedir. Bu çalışma özellikle Alevilerin yoğun olarak göç ettikleri
Türkiye'nin en büyük kenti olan İstanbul'da yaşayan farklı yaş grubundan
katılımcıların sosyal ve kültürel değişimleri incelenmiştir.
Bu türden gelişmeler ve sosyolojik süreç ortaya konulmaya çalışılmıştır.
Araştırmamızın kapsamı İstanbul'da Alevilerin yoğun olarak yaşadığı Mustafa Kemal
Mahallesi oluşturmaktadır. Çalışmamız da nitel araştırma yöntemi ile mülakat/görüşme
tekniği kullanılmıştır. Sahadan toplamda on beş katılımcı ile görüşülerek veriler elde
edilmiştir. Elde edilen veriler yorumlandığında Aleviliğin temel dini-toplumsal
kurumlarında değişiklikler tespit edilmiştir. Aleviliğin en temel kurumu olan Dedelik
dini otoritesini kısmen korumakla birlikte toplumsal otoritesini büyük oranda
kaybetmiştir. Ancak köy hayatında çok önemli rol oynayan düşkünlük ve musahiplik
kurumlarının ise şehirlerde işlevlerinin azaldığı tespit edilmiştir.

Abstract:
In the last hundred and fifty years, both Western societies and non-western societies
have experienced a rapid change. The innovations that are effective in the structural
and functional changes of society are the developments in urbanization,
industrialization, science and technology. The phenomenon of urbanization plays an
important role in the change of population and social groups with the increase in
population and the increase in the division of labor between people. Modernization
process of urbanization in Turkey as a country that quickly covers the last sixty years.
This rapid urbanization process was followed by migrations from the east to the west
and from the villages to the cities. Alevis, of course, are one of these migrants. Alevism
institutions, which have the function of determining social order in rural areas, started
to leave their place to modern legal institutions together with urbanization. The social,
cultural and economic status of the people in the countryside and the weakening of
them in urban areas have turned into almost exclusively religious institutions
In this modernization process, the place and functions of the religious institution in the
social structure inevitably change. This structure and functions can have different
effects on different social groups depending on social and economic factors. In our
study, as one of the groups affected by the result of rapid urbanization, Alevis' cultural
and social changes are examined sociologically. This study particularly intense as they
emigrated to Turkey's Alevis largest city of the social and cultural changes of the
participants from different age groups living in Istanbul were examined.
Such developments and sociological process are tried to be put forward. The scope of
our research consists of Mustafa Kemal Neighborhood, where Alevis live intensively
in Istanbul. In our study, interview / interview technique was used with qualitative
research method. Data were obtained by interviewing fifteen participants from the
field. When the data obtained were interpreted, changes in the main religious-social
institutions of Alevism were determined. Dedelık, the most fundamental institution of
Alevism, has partially preserved its religious authority and has largely lost its social
authority. However, the role of indulgence and priesthood institutions that play a very
important role in the village life has been found to decrease in the cities.