Akıllı yerleşme kurgusu ve küçük ölçekli yerleşmelerin enerji verimli gelişimi: Lapseki üzerine bir değerlendirme
Smart energy efficient development of small-scale settlements: An assesment for Lapseki city
Yazar: SERKAN SINMAZ
Danışman: PROF. DR. ZEKİYE YENEN ; DOÇ. DR. MEHMET DORUK ÖZÜGÜL
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
20. yüzyılın son çeyreğinden itibaren yükselen teknoloji ve kentleşmeye paralel olarak dünyanın endüstri devrimi ile başlayan enerji talebi giderek artmakta, enerji üretim ve tüketim süreçleri ekolojik sorunları beraberinde getirmektedir. Bu nedenle kentleşme sürecinin doğru yönlendirilmesi ve teknolojinin tüketimin kontrolü üzerine eğilimi 21.yüzyılın ilk çeyreğindeki en önemli gündem konuları arasında yerini almıştır. 
90'lı yıllardan itibaren, kentlerin ekolojik denge üzerindeki baskısının azaltılması, daha verimli ve yaşanılır kentler için planlama yaklaşımları ve çeşitli girişimler (yeşil kent, ekokent, yaşanabilir kent, dijital kent, akıllı kent girişimleri vb.) tasarlanmış ve kısıtlı düzeyde hayata geçirilmiştir. Çalışmada "akıllı yerleşme kurgusu" sözkonusu örnek planlama yaklaşımları ve projeleri incelenerek tümünü kapsayıcı bir kavram olarak ortaya konmuştur. Akıllı yerleşme kavramı, belirli bir ölçeğe bağlı olmaksızın, kentlerin fiziksel, işlevsel ve ilişkisel yapısı bakımından verimlilik düzeyini değerlendirmekte, 'akıllı yerleşme kurgusu bileşenleri" bütününde açıklanmaktadır. Sözkonusu bileşenlerden "verimli enerji yönetimi" bileşeni dünya çapında incelenen örnek proje ve uygulamalarda öne çıkan bir başlık olarak dikkat çekmektedir.Yakın geleceğin kentlerinin bu stratejik yaklaşıma göre biçimlenmesi için özellikle kentsel dönüşüm gerçeği parantezinde yerleşme fiziksel planlarının "enerji verimliliği" temasına göre ele alınması gerekmektedir. 
Bu kapsamda geliştirilecek planlama süreci yükselen teknoloji ve kentleşme eğilimine paralel olarak, gelişme potansiyeli taşıyan, büyük ölçekli kentlere oranla sayıca oldukça fazla olan, beşeri, coğrafi sınırlarını aşmamış 'küçük ölçekli kentler'in sağlıklı gelişimi için önemli bir fırsat ortaya koymaktadır. 
Çalışmanın ilk üç bölümünde akıllı yerleşme kavramı incelenmekte, akıllı yerleşme kurgusu bileşenlerinden "verimli enerji yönetimi" konusuna odaklanılmakta, yerleşme fiziksel planı yapım sürecinde ele alınmak üzere "enerji verimli yerleşme değerlendirme modeli" açıklanmaktadır. Çalışmanın son bölümünde ise modelin uygulanma alanı olarak küçük ölçekli kentlerin önerilme gerekçesi ülkemizin gerçekleri çerçevesinde açıklanmakta ve "enerji verimli yerleşme değerlendirme modeli" Çanakkale Boğazı'nda küçük ölçekli bir yerleşme olan Lapseki'de uygulanmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Akıllı Yerleşme Planlaması, Enerji Verimliliği, Küçük Ölçekli Yerleşmeler.

Abstract:
Beginning with Industrial Revolution, demand for energy in the world increases and energy production and consumption processes cause ecological problems in parallel with emerging technology and urbanization in the last quarter of the 20th century. Therefore, correct managing of the urbanization process and consumption control technologies have taken place as the most important agenda in the first quarter of the 21st century. 
From the 90's, attempts concentrated on reducing the pressure of cities on the ecological balance, planning approaches for more efficient and livable cities, various initiatives (green city, eco city, livable city, digital city, smart city initiatives etc...) have been tried and implemented in a limited level. In this study; the concept of "smart planning" has been accepted as a comprising prominent after examining related planning approaches and design projects. Smart planning concept assesses the level of productivity of cities in terms of physical, functional and relational structure without being bound to a particular scale. The concept is described under different constituents named as "components of smart planning organization"."Energy efficiency  
management" component among them attracts attention as a prominent ingredient due to projects and applications examined worldwide. Efforts for remodeling and strategies for transforming cities of the near future should be dealt with the "energy efficiency" theme.
In this context, the planning process to be developed reveals a significant opportunity for the healthy development of "small-scale cities" which did not surpass the geographical and social boundaries and is outnumbered compared to large-scale cities having growth potential in parallel with emerging technology and urbanization.
In the first three chapters, it is explained the concept of smart planning, focused on "energy efficiency management among the components of smart planning concept and described an approach which can be called as "energy-efficient settlement evaluation model" that is at the point of addressing on physical settlement plan construction process. In the last chapter, it is explained the reason of proposing small scale settlements within the framework of realities of our countries as an application area of the model. After that "energy-efficient settlement evaluation model" is implemented in Lapseki which is a small-scale settlement in the Dardanelles.

Keywords: Smart Planning, Energy Efficiency, Small-Scale Settlements