Ulaşım ve altyapı hizmeti olarak yüksek hızlı demiryollarının bölgesel ekonomik gelişmeye olan etkilerine ilişkin literatürün sistematik analizi
The systematic analysis of the effects of high-speed rail on regional economic development as transportation and infrastructure service
Yazar: BÜŞRA ERTAŞ
Danışman: PROF. DR. SENAY OĞUZTİMUR
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Bölge Planlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ekonomi = Economics ; Ulaşım = Transportation ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Yüksek hızlı demiryolu sistemleri şehir merkezlerini birbirine bağlayan ve şehirlerarası bağlantıyı güçlendiren bölgesel bir katalizördür. Bu sistemlerin sahip olduğu özellikler, etkilediği doğrudan ve dolaylı faktörler nedeniyle ekonomik gelişme potansiyelini artıran önemli bir unsur olarak kabul edilmektedir. Bu bağlamda YHD'nun bağlantı sağladığı şehirler ile bölgesel ve bölgelerarası etkileri bütüncül düşünmek gerekmektedir. 
Dünya'da yüksek hızlı demiryolunun ekonomik gelişmeye etkisine yönelik yapılan araştırmalar farklı görüşlerle ele alınmaktadır. Bu araştırmalar, yaşanılan küresel olaylar ve ekonomik gelişmelerden etkilenmektedir. Bu etkiler araştırmacıların konu aldığı ülkelerde ve ölçekte farklılaşmalara neden olmaktadır. Bu farklılaşmaların izlenebilmesi ve ilgili konuya yönelik araştırmaların artması nedeniyle çalışma kapsamında, literatürün tematik incelemesine 1980 yılından başlanmıştır. Literatür incelemesi, gelişen teknolojinin ulaşım yatırım türlerinde yaşanılan gelişmeler üzerindeki etkisinde ekonomik gelişmeyi nasıl etkilediği ve yüksek hızlı demiryolunun ekonomik gelişme üzerindeki etkisi bakımından nasıl değerlendirildiği konusuna yönelik incelemeleri içermektedir. Bu doğrultuda çalışma, bir ulaşım ve altyapı yatırım hizmeti olan yüksek hızlı demiryolunun ekonomik gelişme üzerindeki etkisini sistematik olarak inceleyerek yüksek hızlı demiryolu sistemlerine yönelik irdelemeler yapmayı amaçlamaktadır. 
Çalışmada veritabanı sistemi ve etki mekanizma sistemi olmak üzere iki aşama izlenmiştir. Veritabanı sisteminde, ulaşım ve altyapı yatırımları ve ekonomik gelişmeye yönelik anahtar kelimeler belirlenerek bir literatür taraması yapılmış ve ekonomik gelişme etkisi bağlamıyla ilişkili olarak incelenmiştir. Etki mekanizma sisteminde ise, tez çalışmasının odak konusu olan yüksek hızlı demiryolu sistemleri geniş bir perspektiften incelenerek ekonomik gelişmeye doğrudan ve dolaylı etkileri belirli zaman aralığında (1980-2023) açıklanmıştır. Bununla birlikte yüksek hızlı demiryolu sistemlerinin bu zaman aralığında nasıl eğilimler gösterdiği, bu konuda hangi ülkelerin ön plana çıktığı ve Türkiye'nin konumu, farklı ölçek düzeylerinde hangi yöntemleri kullandığı, kullanılan yöntemlerde hangi göstergelerin yaygın kullanıldığına ilişkin bilgiler analiz edilmiştir. Analiz sonucunda en yaygın kullanılan yöntemler irdelenmiştir. 
 Yaşanılan küresel olaylar ve değişimler akademik dünyanın gündemini şekillendirdiği ve araştırmacıları yönlendirerek çalışmaların coğrafi düzeyini, etki düzeyi ve kapsamını, etkinin ölçülmesini etkilediği sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmacılar YHD 'nun ekonomik gelişmeye etkisine yönelik hem olumlu hem de olumsuz etkilerinin olduğunu savunmuş ve araştırmalarında etkinin ölçülmesinde istatiksel ve matematiksel yöntemleri tercih etmiştir. 
Bu tez, oluşturulan sistematik literatür incelemesi doğrultusunda, bilimsel dünyada karşılaşılan sorunları ortaya koymaktadır.

Abstract:
High-speed rail (HSR) systems are a regional catalyst that connects city centers and strengthens intercity connectivity. The features of these systems are considered as  an important element that increases the potential for economic development due to the direct and indirect factors they affect. In this context, it is necessary to consider the cities to which HSR connects and the regional and interregional effects comprehensively.
Research on the economic impact of HSR has different perspectives and is influenced by global events and economic developments. These impacts lead to differences in the countries and scales on which researchers focus. For the study, the thematic review of the literature began in 1980 to track these differentiations and because research on this topic increased in that year. The literature review includes examinations of how developing technology affects economic development in its impact on developments in transportation investment types and how high-speed railways are evaluated in terms of their impact on economic development. In this regard, the study aims to analyze high-speed railway systems by systematically examining the impact of high-speed railway, which is a transportation and infrastructure investment service, on economic development.
The study was conducted in two phases: the database system and the mechanism of action system. In the database system, literature search was conducted using keywords related to transportation and infrastructure investment and economic development, and the effects of economic development were examined in context. In the impact mechanism system, high-speed railway systems, which are the focus of the thesis study, are examined from a broad perspective and their direct and indirect effects on economic development are explained in a certain time (1980-2023). In addition, the trends of high-speed railway systems in this time, which countries stand out in this regard, and Turkey's position are discussed. At the same time, information about which methods were used at different scale levels and which indicators were commonly used in the methods used were analyzed. As a result of the analysis, the most commonly used methods were examined.
It has been concluded that the global events and changes shape the agenda of the academic world and direct the researchers, which affects the geographical level, the scale of impact and the scope of studies as well as the measurement of impact. The researchers argued that YHD has both positive and negative effects on economic development and preferred statistical and mathematical methods to measure the impact in their research.
This thesis reveals the problems encountered in the scientific world by the systematic literature review.