İmam Süyûtî'nin el-Eşbâh Ve'n-Nezâir adlı eserinde muhtelif cüz'î-fıkhî meseleleri kapsayan kırk küllî kâide
Fourty comprehensive rules including various cuzî-fiqhî issues in Imam Suyûti's al-Ashbah Va'n-Nazair
Yazar: HAKAN GÜLBASAN
Danışman: DOÇ. DR. MUHİTTİN ÖZDEMİR
Bingöl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion

Özet:
Temel İslami bilimlerden biri olan İslam hukuku, asırlar boyu Müslüman toplumların hayatına yön veren en etkin ilim dallarından biridir. Bu alandaki bilgi, dinin bireysel ve toplumsal yaşamla ilgili kurallarını inceleyerek, değişen coğrafya ve yaşam koşullarında İslam'ın nasıl yaşanacağına dair bilgiye kaynaklık etmektedir. Bu doğrultuda zaman içerisinde, pratik hayatın her yönünü kapsayan zengin fıkhi bir birikim oluşmuştur. Bu birikim neticesinde farklı perspektiflerle incelenen fıkhi konuların ele alınma biçimleri çeşitlenmiştir. Nitekim metin, şerh, hâşiye, kavâid, eşbâh ve'n-nezâir, fürûk, vâkıat, nevâzil ve küllî kâide literatürü gibi yazım türleri ortaya çıkmıştır. Bu alt edebî türler, fıkıh ilminin canlı ve dinamik yapısını gösterirken, aynı zamanda hükümlere ulaşmayı da kolaylaştırmıştır. Özellikle el-Eşbâh ve'n nezâir ve kavâid-i edebiyatı geniş bir yelpazede bulunan furû' fıkıh konularını belirli kategoriler altında inceleyerek, gerek mevcut meseleleri gerekse gelecekte ortaya çıkabilecek meselelerin ortak yönlerini ve aralarındaki temel farklılıkları tespit edip çözüme kavuşturma noktasında fakihlere büyük kolaylık sağlamıştır. Çalışmamız da bu alanın öncü eserlerinden biri olan İmam Celâleddin es-Süyûtî'nin (ö. 911/1505) el-Eşbâh ve'n-nezâir adlı eseridir. Tezimiz iki ana bölümden oluşmaktadır. İlk bölümü iki kısma ayırdık. Birinci kısmında İmam Süyûtî'nin hayatı ele alınmıştır. Bu bağlamda Süyûtî'nin nesebi, doğumu, ailesi bununla beraber ilmi hayatı, yetişmesi ve yaşadığı dönemdeki siyasi ve sosyal duruma kısaca değinilmiştir. İkinci kısmında ise konumuzla yakından alakalı olmasından dolayı küllî kâide terimi ve ilgili kavramların açıklanması ve tarihsel süreci, gelişimi, delil olma vasfı gibi özellikleri incelenerek kısaca ele alınmıştır. İkinci bölümünde ise tezimizin ana konusunu oluşturan eserin ikinci kısmında yer alan kırk küllî kâidenin açıklama ve yorumlamalarına ve varsa istisnai durumlara yer verdik. Bununla beraber her bir kâideye kaynaklık eden ilgili ayet ve hadisler, varsa delil gösterilerek konunun şer-î delilleri ortaya koyduk. Mecelle de yer alan kâideler ile çalışmamızda yer alan benzer kâideleride belirttik.

Abstract:
Islamic Law, one of the main Islamic sciences, is one of the most efficent knowledge fields leading Muslim communities for centuries. The knowledge in this field resources to the knowledge how can be lived in changing geography and living conditions by studying religion's rules related to personal and social life. In this respect over time, a rich knowledge containing every aspect of practical life. With this knowledge, the way of dealing with fiqh subjects that are studied with different perspectives is varied. Hence, types of writing as script, scholia, hashiyyah, kawaid, ashbah wa'n-nazair, furuk, wakiat, newazil and comprehensive rules literature are appeared. This inferior types of literature both show live and dynamic structure of fiqh knowledge and facilitate reachind rules. Especially Al-Ashbah wa'n-nazair and kawaidi literature facilitated scholars finding the main differences and resolving both current issues and issues that may arise in future, by studying in a wide range of furu fiqh subjects in certain categories. Our study is, one of leading Works of this field, Celaleddin as-Suyuti's (911/1505) Al-Ashbah wa'n-nazair. Our thesis consists of two main parts. We divided the first part into two sections. In the first, Imam Suyuti's life is studied. In this sense, Suyuti's ancestry, birth, family besides his life of knowledge and political and social condition in his time is shortly mentioned. In the second section, due to closely related to our subject Comprehensive rules term is dealed with studying its features like related concepts' explanations, historical process, development, its quality as proof. In the second part, we mentioned the explanations and review of fourty Comprehensive rules and if there are exceptional cases in the second part of the work that constitutes our thesis' main subject. Besides, we revealed the subject's shari' evidences showing ayahs and hadiths as proof. We also stated similar rules in our study with the rules in Majallah.