65 yaş üzeri kemoterapi alan kanser hastalarının semptom, semptom kümelemesi ve fonksiyonel durumlarının değerlendirilmesi
Symptom, symptom clustering and functional status of 65 years and older cancer patients receiving chemotheraphy
Yazar: NERMİN KÖK
Danışman: DOÇ. DR. İMATULLAH AKYAR
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Belirti ve semptomlar = Signs and symptoms ; Geriatri = Geriatrics ; Hemşirelik = Nursing ; Hemşirelik araştırmaları = Nursing research ; Kanser hastaları = Cancer patients ; Kümeler = Clusters ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Yaşlılar = Aged ; İlaç tedavisi = Drug therapy ; İç hastalıkları = Internal medicine

Özet:
Bu tanımlayıcı çalışmanın amacı, kanser tanısı ile kemoterapi tedavisi alan yaşlı bireylerin tedaviye ilişkin yaşadığı semptomların, semptom kümelerinin ve fonksiyonel durumlarının değerlendirilmesidir. Araştırma, ayaktan kemoterapi ünitesi, hematoloji ve onkoloji servislerinde kemoterapi tedavisi alan 65 yaş ve üzeri 90 hasta ile 1 Ekim 2018-30 Nisan 2019 tarihleri arasında gerçekleştirilmiştir. Veriler Tanıtıcı Bilgiler Formu, Memorial Semptom Değerlendirme Ölçeği (MSDÖ), ECOG Performans Ölçeği, Karnofsky Performans Skalası ve Fonksiyonel Yaşam Ölçeği (Kanser) ile 1.kürden sonraki her kürün başında olmak üzere toplam beş kür toplanmıştır. Tedavi boyunca hastalarda ortalama 12,06±4,39 semptom görülmüş, tüm kürlerde en çok yaşanan semptomlar halsizlik ve ağız kuruluğu ile 1. kürde cinsel istek/aktivite ile ilgili sorunlar ve bulantı, 2., 3. ve 4. kürde saç dökülmesi, 5. kürde el/ayaklarda uyuşukluk/karıncalanma olmuştur. Kür sayısı arttıkça semptomların sıklığı, şiddeti ve sıkıntı verme düzeyi artmıştır. Araştırmada 4 semptom küme bulunmuş, "bulantı, kusma, ağrı, kendini üzgün hissetme, endişelenme, şişkinlik hissi" semptomları beş kürdeki tüm kümelerde yer almıştır. Hastaların 5 kür boyunca Karnofsky Performans Skalası ortalama puanı 79,1±12,4 (50-100), ECOG Performans Ölçeği ortalaması 1,36±0,67 (0-3)'dir. Hastaların Fonksiyonel Yaşam Ölçeği toplam puan ortalamaları kürler ilerledikçe istatistiksel olarak anlamlı şekilde azalmış, sosyal fonksiyonlar alt boyutunda değişim olmamıştır. Semptom şiddeti ile Fonksiyonel Yaşam Ölçeği toplam puanı ve fiziksel fonksiyonlar, psikolojik fonksiyonlar ve gastrointestinal semptomlar alt boyutları arasında ve MSDÖ toplam puan ile Fonksiyonel Yaşam Ölçeği toplam puanı arasında negatif yönlü, orta şiddette anlamlı korelasyon saptanmıştır. Kürlere göre MSDÖ ve Fonksiyonel Yaşam Ölçeği arasında tüm kürler için negatif yönde anlamlı korelasyon saptanmıştır. Kemoterapi tedavisi alan yaşlı bireylerin fonksiyonel durumlarının desteklenmesi ve etkili semptom yönetimi için yakından izlenmesi önerilmektedir.

Abstract:
The aim of this descriptive study was to determine the symptoms, symptom clusters and functional status 65 years and older cancer patients undergoing chemotherapy treatment. The study was carried out in the outpatient chemotherapy unit and hematology and oncology inpatient units with 90 patients aged 65 and over who received chemotherapy treatment between September 25th, 2018 and April 30th, 2019. Data was collected with "Introductory Patient Form, Memorial Symptom Assessment Scale (MSAS), Functional Life Scale (Cancer), ECOG and Karnofsky Performans Scale", at the beginning of every cycle for 5 cycles after the 1st cycle. Patients experienced an average of 12.06±4.39 symptoms, the most common symptoms for all cycles were fatigue and dry mouth, in the 1st cycle problems with sexual activity and nausea, in the 2nd, 3rd and 4th cycle hair loss, and numbness in hand and feet in the 5th cycle.  As the number of cures increased, symptom frequency, severity and distress found to be increased. Symptom clusters were found as 4 clusters, while "nausea, vomiting, pain, feeling sad, worry, bloating" were stable in each cycle. The mean score of the Karnofsky performance scale for 5 cycles of the patients was 79.1±12.4 (50-100), and the mean score of the ECOG performance scale was 1.36±0.67 (0-3). As the number of cures increased, Functional Life Scale total scores statistically significantly decreased, whereas there was no difference in social function sub-dimension. A negative and statistically significant correlation was found between symptom severity and the physical functions, psychological functions, gastro-intestinal sub-dimensions of Functional Life Scale and total score of Functional Life Scale and between MSAS total scores and Functional Life Scale total scores. For all cycles negative correlation was found between MSAS and Functional Life Scale. As the number of cycles increases the symptom frequency, severity and distress and their functional status deteriorates, close monitoring and support of older adults for symptom management is recommended.