Oktay Akbal`ın tedirgin adlı öyküsünde cümleler arası anlam ilişkileri
Meaning relations between sentences in the story of Oktay Akbal which is called tedirgin
Yazar: TÜLAY GÜLEN
Danışman: DOÇ. DR. KERİME ÜSTÜNOVA
Uludağ Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
1960'lara kadar dilbilimsel araştırmalar cümle düzeyi ile sınırlı kalmıştır. Fakat dilin işleyişiniaçıklamada cümlenin yetersizliğini savunan bazı araştırmacılar dilbilimsel araştırmalarıncümleyi aşan bir yapı içinde, metin düzeyinde yapılması gerektiğini öne sürmüşlerdir. Bunedenle 1960'lardan sonraki genel eğilim cümle düzeyini aşan dilin daha büyük birimleriüzerinde çalışma yönünde olmuştur. Metin üzerinde çalışan araştırmacılar o tarihten başlayarakbirbirinden değişik yöntemler geliştirmişler, kuramsal yaklaşımlar metne yeni açılardanbakılabileceğini göstermiştir. Metne değişik bakış açılarından biri de ?cümleden büyükbirlikler? adlı çalışmalardır. Bu çalışmanın amacı, cümleden büyük birlikler adlı çalışmalarınyöntemlerini kullanarak bir metnin anlamsal dünyasını çözümlemektir. Bu amaçla OktayAkbal'ın ?Tedirgin? adlı öyküsü seçilmiş ve öyküyü oluşturan cümleler arası anlam bağlarıortaya konmuştur. Anlamsal bağların ortaya konmasıyla birlikte hem metnin genel işleyişigörülmüş hem derinlere gömülmüş asıl anlamlar ortaya çıkmış hem de metni oluşturanparçaların nasıl bir dilsel örgü oluşturdukları göz önüne serilmiştir. Ayrıca anlamsal bağlantıyısağlayan unsurlardan biri olan mekân bağının öykü kahramanının psikolojisini açıklamadaönemli rol oynadığı görülmüştür.Anahtar SözcüklerCümleden Büyük Birlik Derin Yapı GöstergeMini Cümleden Büyük Birlik Yüzey Yapı

Abstract:
Linguistic studies stayed limited to the sentence level till 1960s. But some researcherswho asserted that the sentence was insufficient to explain function of the language suggestedthat linguistic researches must be carried out within a structure beyond a sentence, at the level oftext. Therefore the general inclination after 1960s was towards working on the greater units ofthe language beyond the sentence level. The researchers working on the text has developed avariety of methods since that time, and the hypothetical approaches has proved that the text canbe looked at from new points of view. One of these points of view to the text is the studiesnamed ?major unit than sentence?. The purpose of this study is to analyze the semantic world ofa text, using the methods of the studies named ?major unit than sentence?. With this aim, OktayAkbal?s narrative named ?TEDİRGİN? was nominated and the semantic relations between thesentences comprising the narrative were set forth. Along with setting forth the semanticrelations, either the general function of the text was understood or the essential meanings hiddenfar away into dept were revealed or how the parts forming the text form a linguistic texture wereshown. Moreover, it was shown how such an important role the space relation plays inexplaining the psychology of the fiction character which is one of the elements ensuringsemantic relation.Key WordsMajor unit than sentence Deep structure signMini major unit than sentence Surface structure