Fen bilimleri derslerinde 6. sınıf öğrencilerinin bilimsel iletişim becerilerinin geliştirilmesine yönelik eylem araştırması
Action research on the development of scientific communication skills of 6th grade students in science courses
Yazar: SELVİNAZ GÜNEY
Danışman: DOÇ. DR. BURAK FEYZİOĞLU
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Fen Bilgisi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Eylem araştırması = Action research

Özet:
Amaç: Araştırmanın amacı sorgulamaya dayalı fen dersleri süresince öğrencilerin kullandıkları söyleme dayalı bilimsel iletişim becerilerinin (BİB) sistematik bir şekilde geliştirilmesidir. 
Materyal ve Yöntem: Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden eylem araştırması yöntemi kullanılmıştır. 2019-2020 eğitim öğretim yılında Aydın İli Efeler İlçesinde bulunan bir ortaokulda öğrenim gören 6. sınıf düzeyindeki 30 öğrenci araştırmanın katılımcılarıdır. Araştırmanın problemi belirleme ve eylem döngüleri aşamaları toplam 33 ders saati sürmüştür. Araştırmanın problemi belirleme aşamasında Güneş ve Ay tutulması, eylem döngüleri aşamalarında destek ve hareket sistemi, sindirim sistemi, madde ve ısı üniteleri bilimsel sorgulamaya dayalı olarak araştırmacı öğretmen tarafından işlenmiştir. Veri toplama aracı olarak Fen Öğrenme Becerisi Ölçeği, Bilimsel Süreç Becerileri Testi, Çalışma Yaprakları, Ders Gözlemleri, Yansıtıcı Öğretmen Günlüğü kullanılmıştır. Eylem döngüleri boyunca öğrencilerin bilimsel iletişim becerilerinin gelişimine yönelik analiz yapabilmek için araştırmacı bilimsel iletişim becerileri rubriği geliştirmiştir. Rubrik bilimsel iletişim becerilerinin açıklama, soru sorma ve çürütücü kullanma boyutlarından oluşmaktadır. Bu boyutların her birinin kavram ve süreç alt boyutları bulunmaktadır. Her eylem döngüsünden sonra öğrencilerin bilimsel iletişim becerilerini ölçmeye yönelik yapılan analiz sonuçları dikkate alınarak eylem planı yeniden düzenlenmiştir. 
Bulgular: Öğretmen bilimsel iletişim becerilerini geliştirmek için 1. eylem döngüsünde iletişimsel yaklaşımın otoriter ve diyalojik söylem hamlelerini kullanmıştır. Öğretmenin kullandığı iletişimsel yaklaşım öğrencilerin BİB gelişimini desteklemiştir. Ancak öğrencilerin yaptığı araştırmalar kavram ve sürece yönelik kanıta dayalı beceriler sunabilmeleri için veri sağlayamamıştır. Bu nedenle 2. eylem döngüsünde yarı açık uçlu deney ve bilimsel hikâye kullanılmıştır. Bu döngüde yarı açık uçlu deneyler ve bilimsel hikâye öğrencilerin bilimsel iletişim becerilerini geliştirmiştir. Ancak bilimsel kavram ile ilgili araştırma yapmadığı için alan bilgisi yetersiz olan öğrenciler deney verilerini yorumlayamamış ve bilimsel hikâyeyi anlamamıştır. Bu nedenle öğrencilerin bilimsel iletişim becerileri düşük seviyede kalmıştır. 3. eylem döngüsünde öğrencilerin bilimsel sorgulama sürecinde araştırma, tartışma, tasarım oluşturma, tasarımı değerlendirme gibi farklı aşamalarda aktif rol alabileceği mühendislik tasarım temelli öğretim etkinliklerine uygun bir eylem planı hazırlanmıştır. Bu döngüde kullanılan tasarım döngü basamaklarına dayalı uygulamalar öğrencilerin bilimsel iletişim becerilerini geliştirmiştir. Sınırlı araştırma yapan ve sınırlı alan bilgisine sahip öğrencilerin BİB düzeylerinde gelişim az olmuştur. Araştırma boyunca BİB gelişimi kanıt sunma düzeyine çıkmamış öğrenciler bulunmaktadır. Ancak bu öğrencilerin BİB düzeylerinde araştırmanın başında sundukları BİBlere göre gelişim olmuştur. Döngüler süresince ortaya çıkan farklı bir problem durumu öğrencilerin dersin hedef kazanımından uzaklaşarak odak dışı kavram kullanmalarıdır. Öğretmenin döngüler boyunca otoriter söylem kullanması ve hedef kazanımı hatırlatması öğrencilerin odak dışı kavram kullanımını azaltmış ve odak kavram ile ilgili BİB sunmalarını sağlamıştır. 
Sonuç: Sonuç olarak öğretmenin kullandığı iletişimsel yaklaşımın sorgulamaya dayalı öğrenme ortamında öğrencilerin BİB gelişimini sağlamış ancak öğrencilerin yaptıkları araştırmaların yeterli veri içermemesi bu gelişimi sınırlandırmıştır. Öğrencilerin bilimsel süreci deneyimleyebilecekleri yarı açık uçlu deney, bilimsel hikâye ve mühendislik tasarım temelli öğretim etkinlikleri kullanılarak gerçekleştirilen fen dersleri öğrencilerin bilimsel iletişim becerilerini geliştirmiştir. Ayrıca öğrenciler bu derslerde dersin hedefinden uzaklaşarak odak dışı kavramlar kullanmışlardır. Öğretmenin otoriter söylemi öğrencilerin odak kavram çerçevesinde BİB sunmasını sağlamıştır.

Abstract:
Objective: The study's objective is to systematically improve students' discourse-based scientific communication skills (SCS), which are employed in inquiry-based science lectures.
Material and Methods: In the research, the action research method, one of the qualitative research methods, was used. In the 2019-2020 academic year, 30 6th grade students studying in a secondary school in Aydın Province's Efeler District are the participants of the research. At the stage of determining the problem of the research on solar and Lunar eclipses, at the stage of aciton cycles, support and movement systems, digestive systems, matter, and heat units had been taught by the teacher researcher based on scientific inquiry. Science Learning Skills Scale, Scientific Process Skills Tests, Worksheets, Lesson Observations, and reflectiveTeachers diaries were used as data collection tools. In order to analyze the development of students' scientific communication skills throughout the action cycles, the researcher developed a scientific communication skills rubric. The rubric consists of the dimensions of explaining, asking questions and using rebuttals of scientific communication skills. Each of these dimensions has concept and process sub-dimensions. After each action cycle, the action plan was rearranged, taking into account the results of the analysis on the students' scientific communication skills.
Results: The teacher used the authoritative and dialogic discourse moves of the communicative approach in the first action cycle to develop scientific communication skills. The communicative approach used by the teacher supported the development of the students' SCS. However, the studies conducted by the students did not provide data for them to present evidence-based skills for the concept and process. Therefore, a semi-open-ended experiment and scientific story were used in the second action cycle. In this cycle, semi-open-ended experiments and scientific stories developed students' scientific communication skills. However, the scientific communication skills of the students who could not interpret the experimental data and did not understand the scientific story because the lack of the reseach on scientific concept,remained at a low level. In the 3rd action cycle, an action plan suitable for engineering design-based teaching activities was prepared in which students can take an active role in different stages such as research, discussion, design creation, and design evaluation in the scientific inquiry process. The applications based on the design cycle steps used in this cycle improved the scientific communication skills of the students. There was less improvement in the SCS levels of students who did limited research. During the research, there were students whose SCS development did not reach the level of presenting evidence. However, there has been an improvement in the SCS levels of these students compared to the SCSs they presented at the beginning of the research. A different problem situation that arises during the cycles is that students use out-of-focus concepts by moving away from the target acquisition of the course. The teacher's use of authoritative discourse throughout the cycles and reminders of target acquisition reduced the students' use of out-of-focus concepts and enabled them to present SCS about the focus concept.
Conclusion: As a result, the communicative approach used by the teacher provided for the students' development of SCS in the inquiry-based learning environment, but the fact that the research conducted by the students did not contain sufficient data limited this development. Science lessons, which were carried out by using semi-open-ended experiments, scientific stories, and engineering design-based teaching activities where students could experience the scientific process, improved the students scientific communication skills. In addition, students used out-of-focus concepts in these lessons by moving away from the lesson goal. The authoritative discourse of the teacher enabled the students to present SCS within the framework of the focus concept.