Tuz örneklerindeki iyodür miktarının izotop seyreltme analizi yöntemi ile tayini
Determination of lodie amounts in salt samples by isotope dilution analysis method
Yazar: FAZİLET ZÜMRÜT BİBER
Danışman: PROF. DR. PERİHAN ÜNAK
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Nükleer Bilimler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1997
Konu: Nükleer Mühendislik = Nuclear Engineering
Dizin: Tuz = Salt ; İyot = Iodine ; İzotop analizi = Isotope analysis

Özet:
İyod, insan sağlığında önemli iz elementlerden biridir. Tiroid hormonlarının yapışma girerek büyüme ve gelişmede önemli bir rol oynar. îyod eksikliği bütün dünya için bir problemdir. Guatr en sık görülen sonuçtur, fakat bundan daha önemlisi normal gelişmede özellikle beyin gelişiminde çok daha önemli bozukluklara sebeb olur. Dünya nüfusunun 1.6 milyarının iyod eksikliği riski altmda yaşadığı bildirilmektedir. Dünya'daki 136 ülkeden 13'ün de iyod eksikliği bilinmemekte, 24'ünde hafif, 53'ünde orta, 29'unda ciddi ve 17'sinde bilinmeyen derecede iyod eksikliği vardır. îyod yetersizliğinin giderilmesinde en çok başvurulan ana kaynaklar iyodlu tuz ve iyodlu yağdır. Bu çalışmanın amacı iyod analizi için geniş ölçüde çevresel örnek üzerinde kolayca uygulanabilecek rutin analize elverişli bir yöntem geliştirmek ve bu yöntemi kullanarak Türkiye'de tüketilen yemeklik tuzlardaki iyod miktarlarım belirlemektir. Yöntemin esası Substokiyometrik İzotop Seyreltme Analizine dayanır. Bu yöntemin temeli izleyici olarak 1-131 kullanarak, iyod miktarı bilinmeyen örnek üzerine belli miktarlarda standart Ki çözeltileri ve eşit aktiviteli 1-131 ve eşit miktarda AgNC>3, Na2 SO3 ve dioksan çözeltileri ilave edip, farklı spesifik aktiviteli Ag^ll çökeleklerindeki spesifik aktivite azalmalarından yararlanarak elde edilen grafikten bilinmeyen örnekteki iyod miktarının bulunmasına dayanır. Literatürden farklı olarak Agl^I bu çalışmada 13 İr kağıt elektroforezi yöntemi ile ayrılarak kalan Ag^li'ün aktivitesinin Nal(TI) dedektörü ile sayılması ile yapılmıştır. Sayımlar ilave edilen Ki konsantrasyonlarına karşı grafiğe geçirilerek elde edilen lineer grafikten iyod miktarı bulunmuştur.Yöntemin duyarlılığını incelemek için 10-10.000 fj.g/1' ye kadar değişik konsantrasyonlarda standart Ki çözeltileri hazırlanmış ve çözeltilerdeler iyodür en fazla % 10 hata ile ölçülmüştür. İncelenen tuzlardaki iyod konsantrasyonları 11.85±0.75 - 51.26±6.38 (xg/g arasında bulunmuştur. İyodlu olduğu ileri sürülen ticari tuzlarla diğerleri arasında önemli bir fark bulunmamıştır. Deniz suyunun önemli bir tuz kaynağı olduğu düşünülerek Ege Denizinin yüzey suyunda 1.443±0.443 mg/1, derin suda 2.849Ü.014 mg/1 konsantrasyonda iyod bulunmuştur.

Abstract:
Iodine is an important trace element for human health. It has a main component of thyroid hormones and has an important role for growth and development. Iodine deficiency is a problem for almost all countries of the world. Goiter is its most obvious consequence, but others do more damage, particularly effects on the developing brain. Recent estimates suggest that 1.6 billion people globally live in areas of iodine deficienciy and risk its consequences. A rough tally of the 136 most populous countries of the world shows that iodine deficiency is absent in 13, mild in 24, moderate in 53, severe in 29, and uncertain in 17. Iodized salt and iodized oil are the most common iodine sources to protect iodine deficiency. The aim of this work is to develop a method for routine iodine analysis that can be apply environmental samples and is to define iodine concentrations in common salt be used in Turkey. The method based on the substochiometric isotop dilution analysis. 1-131 was used to apply this method. Defined volumes standart KI solutions were added to samples that contain unkwon iodine concentration, equal activity of 131j solution, and equal volumes of AgNC>3 solution were added. Equal volumes of Na2SC>3 and dioxan solutions were added.Electrophoresis was done to separate Agl31i from excess 131j\ Zone of Agl31i was cut off electrophoresis paper and counted by a NaI(Tl) scintilation counter. Counts were plotted across to added KI concentrations. Unknown iodine, was found by using these lineer plots. Different standart KI solutions that their concentrations ranges are between 10- 10.000 ug/1; were prepared and they were analysed to find precision of the method. Max % 10 error was obtained. Ranges of iodine concentrations are 11.85±0.75 - 51.26±6.38jxg/g in analysed salts. There is no difference between iodized commercial salts and noniodized salts. For all salts mean iodine concentration value is 32.08±13.47 ug/g. There is no important difference between crude salt and others for iodine concentrations. It is found that Ege Sea water contains 1.443±0.443 mg/1 iodine for surface water and 2.849 ±1.014 mg/1 for deep sea water.

Keywords: Iodine, Isotope dilution analysis, Iodine-131, common salt.