Bâlâ-Karakeçili havzası (GD Ankara - Orta Anadolu) evaporitlerinin sedimantolojisi ve jeokimyası
Sedimentology and geochemistry of evaporites in Bâlâ - Karakeçili basin (se Ankara – Central Anatolia)
Yazar: ERHAN KARAKUŞ
Danışman: PROF. DR. ERDOĞAN TEKİN
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Jeoloji Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
İnceleme alanında yüzeyleyen ve bu tez çalışmasının konusunu oluşturan Bala civarındaki evaporitik çökeller jipslerden oluşmaktadırlar. Saha çalışmalarında masiv jips fasiyesi (F1), tabakalı jips fasiyesi (F2), laminalı jips fasiyesi (F3), nodüler jips fasiyesi (F4), selenitik jips fasiyesi (F5), jips domları (F6) ve satin-spar jips fasiyesi (F7) olmak üzere sığ - derin su koşullarında depolanmış yedi adet evaporit litofasiyesi tanımlanmıştır. Bunlarda yapılan petrografik analiz çalışmalarda alabastrin doku, balatino doku, granoblastik doku ve kırıntılı dokunun varlığı tespit edişmiş olup, SEM-EDS çalışmaları ile de jips oluşumuna sölestin mineralinin de eşlik ettiği belirlenmiştir. İz element çalışmalarında (ICP-MS) elde edilen ve 197-13920 ppm arasında değişen stronsiyum içeriği jipslerin denizel kökenli olduklarını, düşük baryum içeriği (2-129,4 ppm) jipslerin çökelimine herhangi bir hidrotermal aktivitenin etki etmediğini, 1 ppm'in altında elde edilen arsenik, molibden ve wolfram değerleri çökelimin indirgen olmayan ortam şartlarında meydana geldiğini işaret etmektedir. 20,76‰ ile 23,42‰ aralığındaki δ34SSO4 değerleri ile 10‰ ile 14,49‰ arasında değişen δ18OSO4 izotop değerleri Paleojen (Eosen-Oligosen) deniz suyunun sülfür ve oksijen izotop değerleri ile uyumludur. Ayrıca jips örneklerinin 87/86Sr izotop oranları 0,707747‰ ile 0,708558‰ değerleri arasında değişim göstermektedirler. Bu değerler küresel Sr izotop eğrisi üzerinde geç Eosen – erken Oligosen zaman aralığına karşılık gelmektedir. 
Tüm bu veriler çalışma sahasındaki evaporit çökeliminin Anadolu mikrokıtasının hemen hemen her yerinde görülen Eosen dönemi yatay hareketleri sonucunda kalıntı Eosen denizinin transgresyon-regresyon süreçlerinin son evresinde geç Eosen – erken Oligosen zaman aralığında, denizel ortam şartlarında gerçekleştiğini işaret etmektedir.

Abstract:
Evaporitic precipitates which constitute the subject of this thesis and exposed in the research area consist of gypsum. Seven gypsum lithofacies which massive gypsum (F1), bedded gypsum (F2), laminated gypsum (F3), nodular gypsum (F4), selenitic gypsum (F5), gypsum domes (F6) and satin-spar gypsum (F7) are recognized which are precipitated both shallow water and deep water environments in a restricted basin. Alabastrine, balatino, granoblastic and detritic textures are observed in petrographic studies. SEM/EDS analysis showed that celestite accompanied the gypsum precipitation. The strontium content of gypsum ranges between 197-22970 ppm which indicates the precipitation under marine conditions. Low barium content (2-129.4 ppm) indicates that there is no hydrothermal activity during gypsum precipitation, and arsenic, molybdenum and wolfram values lower than 1 ppm show that precipitation occurred under non-reductant conditions. Isotope values of δ34SSO4 range between 20.76‰ to 23.42‰ and δ18OSO4 ranges between 10‰ to 14.49‰ compatible with sulphur and oxygen values of Paleogene (Eocene-Oligocene) seawater. Furthermore, 87/86Sr values range from 0.707747‰  to 0.708558‰. These values correspond with late Eocene – early Oligocene seawater.
Whole data indicate that the precipitation of evaporite in the study area occurred under marine environmental conditions during the late Eocene - early Oligocene time interval, in the last phase of the regression processes of the remnant Eocene sea, as a result of the horizontal movements of the Eocene period seen almost everywhere in the Anatolian microcontinent.