Yasa dişi maddelerin tükürükten tespitine yönelik aptamer tabanlı In Vitro hızlı tanı kitlerinin geliştirilmesi
Development of aptamer based In Vitro diagnostic kits for the detection of illicit drugs in saliva
Yazar: BİLGE ERKOÇYİĞİT
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ EMİNE GÜLER ÇELİK
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoteknoloji Ana Bilim Dalı / Biyoteknoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Biyoteknoloji = Biotechnology

Özet:
Madde kullanımının belirlenmesine yönelik analiz sistemlerinin sağlık, iş güvenliği, ulaşım, emniyet gibi pek çok kullanıcısı mevcuttur. Çok yaygın kullanılıyor olmalarına rağmen ülkemizde bu amaca yönelik tıbbi tanı kitlerinin üretimi yapılmamaktadır. Farklı alanlarda, özellikle bazı enfeksiyon hastalıkları veya kardiyak biyobelirteçlerinin analizine yönelik test kitlerinin üretimini yapmakta olan sınırlı sayıda yerli firmalar için durum sadece yurt dışından temin edilen test bileşenlerini bir arada paketlenmesi şeklinde olmaktadır. Yüksek talebe sahip madde kullanımının belirlenmesine yönelik bu testler yurt dışından temin edilmektedir ve yüksek fiyatları nedeniyle büyük ekonomik kayıplara neden olmaktadır. 
Bu  tezin amacı bahsedilen gereksinimden yola çıkarak, madde kullanımının tespitine yönelik yenilikçi in vitro tanı kitlerinin geliştirilmesi için bir bilgi donanımı, teknoloji ve gerekli metodolojik yaklaşımların oluşturulmasıdır. Özellikle iş yeri madde testleri ve trafikte madde testleri düşünüldüğünde; kolay taşınabilir, yerinde uygulanabilir , düşük maliyetli, profesyonel kullanım gerektirmeyen test sistemleri tercih edilmektedir. Yatay akış tabanlı testler (Lateral flow assay- LFA) bu pratik özellikleri sağlayabilen önemli bir alternatiftir. Aptamerler ise hedef maddeyi spesifik ve  hassas şekilde tanımlayabilen sentetik oligonükleotidlerdir. Tez kapsamında hazırlanan aptamer tabanlı LFA kitleri , aptamerin  ekonomik ve hızlı üretiminden dolayı yerel madde kullanım profiline kolayca adapte edilebilir formdadır. Tez projesi kapsamında temel amaç; ülkemizde yurt dışından temin edilen madde tespitine yönelik LFA'ların alternatif metodolojiler ile daha etkin ve duyarlı, lokal madde kullanım profiline kolaylıkla adapte olabilen formatta, güncel analiz kitleri olarak geliştirilmesidir.

Abstract:
Several sectors use analysis systems to identify abuse drug usage, including health, workplace safety, transportation, and security. Despite their widespread usage, medical diagnostic kits for this purpose are not manufactured in Türkiye. For the limited number of local companies that produce test kits in different fields, especially for the analysis of some infectious diseases or cardiac biomarkers, the situation is only the packaging of test components purchased from abroad. These high-demand tests for the determination of abuse drug use are sourced from abroad and cause huge economic loss due to their high prices. 
The purpose of this thesis is to develop the know-how, technology and methodological approaches necessary for the development of innovative in vitro diagnostic kits for the detection of abuse drug use. Especially when it is about drug tests that can be used in the workplace and in traffic, test systems that are easy to handle, can be applied on site, low-cost, and do not require professional use are preferred. Lateral flow assays (LFA) are an important alternative that can provide these practical features. Aptamers are synthetic oligonucleotides that can specifically and sensitively identify the target substance. The aptamer-based LFA kits prepared within the scope of this thesis can be easily adapted to the local drug use profile due to the economical and rapid production of the aptamer. The main objective of the thesis project is to develop LFAs for abuse drug detection, which are supplied from abroad in our country, as up-to-date analysis kits that are more effective and sensitive with alternative methodologies and can be easily adapted to the local abuse drug user profile.