Erzurum koşullarında kışlık (gömme-dondurma) ve yazlık ekilerek sulamalı ve sulamasız yetiştirilen bazı aspir (Carthamus tinctorius L.) çeşitleri üzerine bir araştırma
A research on some safflower (Carthamus tinctorius L.) species sowing in winter (freezing) and summer growed in irrigated and dry conditions
Yazar: MURAT SEZEK
Danışman: PROF. DR. KEMALETTİN KARA
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı / Endüstri Bitkileri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu araştırma, Erzurum ekolojik koşullarında 2015-2016 yılları arasında yürütülmüştür. Araştırmada farklı yetişme sürelerine sahip Balcı, Dinçer, Remzibey-05 ve Linas çeşitleri kullanılmıştır. Çeşitler sulu ve kuru koşullarda, dondurma, erken ilkbahar ve geç ilkbaharda ekilerek yetiştirilmiştir. Deneme "Şansa Bağlı Tam Bloklar" deneme deseninde "Bölünen Bölünmüş Parseller" düzenlemesine göre 4 tekrarlamalı olarak kurulmuştur.
Denemede dal sayısı, tabla çapı, bin tane ağırlığı hariç, diğer özellikler yönünden yıl faktörü  önemli olmuştur. Denemenin birinci yılında incelenen özellikler yetişme ortamına göre farklılık göstermemiş, ikinci yılında yetişme süresi ve dal sayıları bakımından farklılık belirlenmiştir.
Ekim zamanlarının, birinci deneme yılında ilk dal yüksekliği, yağ ve protein oranı, ikinci deneme yılında 1000 tane ağırlığı, yağ ve protein oranı, tane, yağ ve protein verimi, yıllar ortalamasında ise yağ ve protein oranı hariç diğer özellikler üzerine etki yapmıştır. Çiçeklenme ve olgunlaşma dönemindeki bitki boyları ve ilk dal yüksekliği hariç, diğer özelliklerin kışlık ekimlerde daha fazla olduğu tespit edilmiştir.
Linas çeşidinde, deneme yıllarında ve yıllar ortalamasında çiçek açma süresi, çiçeklenme ve olgunlaşma döneminde bitki boyu, ilk dal yüksekliği, 1000 tane ağırlığı; Balcı çeşidinde yetişme süresi; Dinçer çeşidinde tabla çapı; Remzibey çeşidinde ise yağ ve protein verimi daha fazla olmuştur.
Sonuç olarak, Erzurum ekolojik koşullarında aspir çeşitlerinin tane (199,6/174,2 kg/da), yağ (52,0/45,1 kg/da) ve protein (32,7 kg/da) verimleri dikkate alındığında sulu ve kuru koşullarda kışlık olarak yetiştirilebileceği belirlenmiştir. Ayrıca kışlık ve geç ilkbahar ekiminde Remzibey, erken ilkbahar ekiminde ise Dinçer çeşidinin ekilmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler: Aspir (Carthamus tinctorius L.), kışlık, yazlık, ekim zamanı, sulamalı, sulamasız verim ve verim unsurları

Abstract:
This research was conducted between 2014-2016 years under Erzurum ecological conditions. In the study, Balcı, Dinçer, Remzibey-05 and Linas varieties were used. These varieties planted in winter (recessed-freezing), early spring and late spring, growed in irrigated and dry conditions. The trial was conducted with 4 replication according to the arrangement of "Split Split Plots" with "Completely randomized block desing.
In this study, except for the number of branches, table diameter, and 1000 thousand weight; in terms of other parameters, the year was significant. In the first year of the study, there was no difference growing area (irrigated or dry) . sowing time has significant effects on the first branch height, oil and protein ratio in the first study year; 1000 seed weight, oil and protein ratio, oil, seed and protein yield in the second study year, and other properties except oil and protein ratio in the average of the years. During flowering and maturation period, , plant height, 1000 seed weight, first branch height in Linas variety, growth period in Balcı variety, table diameter in Dinçer variety and oil and protein yield in Remzi bey variety were higher.
As a result, in Erzurum ecological conditions, when considering seed (199.6 / 174.2 kg / da), oil (52.0 / 45.1 kg / da) and protein (32.7 kg / da) yields, aspir varieties can be grown as winter in irrigated and dry conditions. Also, Remzibey variety can recommend to grow as winter and late spring sowing, and Dinçer in early spring sowing.

Keywords: Safflower (Carthamus tinctorius L), winter, summer, sowing time, ırrıgated and watered wıthout, yield and yield components