Beykoz-Polonezköy'ün kültürel peyzaj analizi ve değerlendirilmesi
Cultural landscape analysis and assesment of Beykoz, Polonezköy
Yazar: EMİRE TUĞÇE KIVRAK
Danışman: PROF. DR. ADNAN UZUN
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture

Özet:
İnsan ve doğa etkileşiminin olduğu her yerde görülebilen, yeryüzünün farklı bölgelerine ve üzerinde yaşayan toplumun kültürüne göre çok çeşitlilik gösteren kültürel peyzajlar; kültürel, doğal, görsel nitelikleriyle ifade edilebilen ve coğrafi sınırları ile tanımlanabilen alanlardır. Dünya üzerinde çok farklı çeşitlerine rastlanabilen kültürel peyzaj alanları; insanların sosyal gelişimlerinin, yaratıcılıklarının ve kültürel zenginliklerinin yansımalarıdır ve ait oldukları coğrafyanın da kimliğini oluştururlar. Kültürel peyzaj kavramı; ait olduğu coğrafyanın yaşanları tarafından anlaşılmalı, korunmalı ve sahip çıkılmalıdır. Sahip olunan ve kazanılmış bu değerlerin geleceğe doğru aktarılması bir gerekliliktir.Bu çalışmada kültürel peyzajın kapsamlı bir şekilde anlaşılmasına yönelik olarak; kültürel peyzaja getirilmiş tanımlamalar, kültürel peyzajın gelişim tarihi, kültürel peyzaj tipolojileri ve kültürel peyzajın korunmasına değinilmiş ve kültürel peyzaj alanı olarak tanımlanmış olan alanların nasıl incelenip çalışılması gerektiğine dair yöntemlerin yer aldığı kaynaklar incelenmiştir. Elde edilen tüm verilerin, arazide uygulamasını anlamak ve bir model sunmak için, İstanbul'da Beykoz İlçesi'nde yer alan Polonezköy yerleşkesi örnek alan olarak seçilmiştir.Polonezköy, Polonyalı köylülerce bir koloni yerleşkesi olarak başladığı hayatına bugün Tabiatı Parkı olarak seçilmiş gür ormanların arasında bir Polonez köyü olarak devam etmektedir. Polonezköy; gerek Polonya, gerek Türk yaşama biçimlerine ait kültürel biçimleri barındırması, köyün yer aldığı doğal çevre tarafından yaşamlarının şekillenmiş olması, bugün içinde bulunduğu koruma sorunları ile uygulanmakta ve uygulanması ön görülen stratejileriyle birlikte, benzer alanlar için örnek olabilecek önemli bir çalışmadır.Doğa ve kültür mirası ve Polonezköy'ün değerlerinin yitirilmemesi açısından, seçilen örnekler üzerinden saptanması ve bunun korunarak gelecek nesillere bir kültür aynası olarak sunulmasına yönelik verilerin kayıt altına alınması amacıyla, kültürel peyzaj özelliklerinin değerlendirilmesi bu çalışma için uygun görülmüştür.Bu çalışmanın içeriği bir kültürel peyzaj alanı olarak seçilen çalışma alanının geçmişten günümüze nasıl bir değişimden geçtiğinin, bu değişimden ne kadar etkilendiğini ve bugün nasıl kullanıldığının araştırılmasının ardından; araştırma sonucunda alanın kültürel peyzaj karakter alanlarının ortaya konarak, günümüz kentlisinin değişen gereksinim ve beklentileri ile kültürel peyzaj alanlarına gösterilmesi gereken hassasiyet arasındaki dengenin oluşması için dikkat edilmesi gereken noktaların saptanmasıdır.`Kültürel peyzaj' bir kavram olarak olarak kabul edilerek, literatür incelemelerinin ardından, Polonezköy için bir kültürel peyzaj yaklaşımı oluşturulmuştur. Kültürel peyzajların analizinde masabaşında ve arazide yapılan inceleme ve surveylerin ardından, bulguların derlenmesi için alan doğal ve kültürel peyzaj özelliklerinin net bir algı ile okunabilmesi amacıyla, Polonezköy iki farklı karakter alanına arılmıştır.Birinci peyzaj karakter alanı olarak seçilen alan `Ormanlık Alan' olup; içerisinde yer alan `doğal ve yaban hayatını koruma' amaçlı oluşturulmuş yapılar incelenmiştir. İkinci peyzaj karakter alanı olarak seçilen alan ise `Polonez Yerleşkesi' olarak belirlenmiş ve bu karakter bölgesi kendi içerisinde alt başlıklara ayrılarak, yapılan saha incelemelerinin, sonra ki çalışmalara da model oluşturabilmesi adına, daha belirleyici ve anlaşılabilir olması sağlanmıştır.Peyzaj karakter alanlarının saptanması ve analizine üzerinde yaşayan insanların beklentileri ve alanı kullanma istekleri ve kullanış biçimleri, dünden bugüne yorumlanmıştır. Alanda yapılan görüşmeler ile fotoğraflamalar ve eski fotoğraflarla aralarındaki farklılıkların tespiti sağlanmıştır.Çalışmanın son aşamasında ise, önceki aşamalarda gerçekleştirilen incelemelerin sonunda ortaya çıkan tüm veriler baz alınarak, Polonezköy'ün kültürel peyzaj niteliklerinin korunmasına yönelik ve gelecekteki olası ihtimaller ve tehlikeler öngörülmüş ve çözüm önerileri sunulmuş; alanın geleneksel, coğrafyanın doğal yapısı bozulmadan, yerleşke yapısının korunmasına yönelik bir yaklaşım belirlenmiştir.

Abstract:
`Cultural Landscape? is the term that can be seen in anywhere, where human and land reactions are, and changable according to the different zones of lands and to the community who leave on it. Cultural landscapes can be understood with its natural and visual aspects and defined with its geographical boundaries. While many variaties of cultural landscapes can be coincided all over the world; the cultural developments, creativenesses and cultural richnesses of communites can be read by their land uses and those, all compose the identity of the geography of the land. The term of cultural landscape must be understood and protected by the societies who have such areas on their own lands and must be recovered for the future generations.The biggest aim of this project is to put the detailed definitions of cultural landscape clearly; the definition of cultural landscape, the history of cultural landscape, the typologies of cultural landscape, and the cautions for protection of the cultural landscapes have been discussed; in addition to those the literatures based on the techniques of analyses of the lands who were defined as cultural landscapes have been studied. To understand the all outcomes of the research, to study an area as a model and to applicate the techniques that have been quested; Polonezkoy which is a little village in Beykoz, Istanbul has been choosen as the research field.Since the first day of Polonezkoy as a colonie has started; today it continues its life in a dense forest as a village; which is declared as `Natural Protection Zone?. The features in itself, the mixture of cultures of Polis?h and Turk?s, that it has; shape the structure of the village and the problems, the suggestions and the strategies of today, for protection are the reasons for this very important selection of this place as a model for further assesments of similar zones. For protecting Polonezkoy with its natural and cultural heritages, to save the datas which were collected on the land surveys to make the village live in the next centuries; assesment of the village?s cultural landscape features have been decided as convinient.The content of this thesis encloses; analyse the changes that village has lived through in time, the effects of these changes and the usages of today?s life, the expectations of society, and the future predictions and cautions according to the surveys of the land with the aim of to convey to society `the awareness? for cultural landscapes.With the acceptance of Cultural Landscape as a consept; after making literature researches, a cultural landscape approach is defined for Polonezkoy. After studying both, on the desk and on the land, the inputs of natural and cultural landscape features are gathered to be understood clearly and the village is divided into two landscape character areas.First landscape character area is defined as `The Forest Zone? and studied with the features which have been made for protection and devolopment of vegetation and wildlife uniquenesses that the village has.Second landscape character area is defined as `Polonese Living Zone? and divided into subtitles for showing models with their best circumstances and differences that it has in its structure.Definiton of landscape character areas, expectations of people who have been living in, the demand of people who are active on land uses and the techniques that have been using to live in the village are annotated from past to present. The interviews and differentiations between old and new photos were used as subsources.The last section of the theses as a result shows suggestions for protecting the cultural structure with its traditions, style of living ways; according to the literature and land surveys have been made.