Türkiye eğitim sistemi: Foucault'nun iktidar teknikleri bağlamında bir inceleme
Education system of Turkey: An analysis within the context of Foucault's techniques of power
Yazar: BEGÜM GÜRGEN
Danışman: DOÇ. DR. İLKNUR ŞENTÜRK
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Biyoiktidar = Biopower ; Disipliner iktidar = Discipliner power ; Eğitim kurumları = Education establishments ; Eğitim yönetimi = Educational administration ; Türk eğitim sistemi = Turkish education system

Özet:
Amaç: Bu araştırmanın amacı, Foucault'nun iktidar analizi ve iktidar teknikleri
bağlamında farklı eğitim kademelerinden okulları (Anaokulu, İlkokul, Ortaokul, Lise ve
Üniversite) ve genel olarak da Türk eğitim sistemini incelemek, okullar ve eğitim
üzerindeki iktidar etkilerini ortaya çıkarmaktır.
Yöntem: Araştırmada nitel araştırma desenlerinden fenomenoloji (olgubilim)
kullanılmıştır. Çalışma grubu oluşturulurken amaçsal örnekleme yöntemlerinden
maksimum çeşitlilik ve kolay ulaşılabilir durum örnekleme teknikleri tercih edilmiştir.
16 akademisyen, 6 okul yöneticisi ve 13 öğretmen olmak üzere 35 katılımcı ile
görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Görüşme yoluyla elde edilen veriler çözümlenerek
Foucault'nun iktidar teknikleri çerçevesinde oluşturulmuş olan temaların içerisine
yerleştirilmiştir.
Bulgular: Elde edilen verilerin çözümlenmesi neticesinde "Gözetleme",
"Normalleştirme" ve "Dağıtım" olmak üzere üç ana tema oluşturulmuştur. Gözetleme
temasının altında "Belirsizlik", "Kamera kullanımı" ve "Etkinliklerin takibi ve
denetlenmesi"; Normalleştirme temasının altında "Yüksek performans beklentisi",
"Zamanın normalleştirilmesi", "Mekânın normalleştirilmesi", "Farklılıkların
bastırılması", "Aile ve toplum baskısı" ve "Sistem kurgusu" ve Dağıtım temasının
altında "Sınıflama-sıralama", "Dışlama" ve "Mekânsal ve zamansal ayrıştırma" alt
boyutları elde edilmiştir. Mekânsal ve zamansal ayrıştırma alt boyutu ise "İstenilen
saatte, istenilen yerde", "Duvarlarla çevrelenme" ve "Mekânların ayrıştırılması"
başlıklarını içermektedir. Bulgular, okullarda iktidar tekniklerinin işlediğini ortaya
koymuştur.
Sonuç ve Öneriler: Çalışmaya katılan her eğitimcinin çalıştığı kurumda iktidar
tekniklerinin ve mikro iktidarların mevcut olduğu görülmüştür. İktidarın şekillendirdiği eğitimin üyeleri olan bireyler, içselleştirdikleri iktidarı yansıtarak sistemin sürdürülmesi
için önemli birer rol oynamakta ve okullarda, ailelerde ve toplumda mikro iktidar
alanları oluşturmaktadırlar. Çalışma, eğitim kurumlarında var olan iktidarı, iktidar
ilişkilerini ve tekniklerini incelerken eğitimin sorunlarını da ortaya çıkarmıştır ve
ikisinin bağlantılı olduğu anlaşılmaktadır. Bireyler üzerinde tahakküm yaratan bir
iktidarı yansıtmakta olan, yaratıcılık, eleştirel düşünme, kendini özgürce ifade etme gibi
yetilere alan tanımayan ve yalnızca yarışmayı, ezberlemeyi ve tek tipte bir öğrenimi
teşvik eden bu tarz bir eğitim yaklaşımının ve bu yaklaşımla birlikte toplumda, ailelerde
ve okullarda egemen olan anlayışın değişmesi için yeni bir eğitim politikası
geliştirilmelidir.

Abstract:
Purpose: The aim of this research is to examine schools from different levels of
education (Kindergarten, Primary School, Secondary School, High School and
University) and the Turkish education system in general, in the context of Foucault's
power analysis and power techniques, and to reveal the effects of power on schools and
education.
Method: Phenomenology, one of the qualitative research designs, was used in
the study. While forming the participants, among the porposeful sampling methods,
maximum variation sampling and convenience sampling methods were preferred.
Interviews were held with 35 participants, including 16 academicians, 6 school
administrators and 13 teachers. The data obtained through the interviews were analyzed
and placed under the themes created within the framework of Foucault's power
techniques.
Results: As a result of the analysis of the obtained data, three main themes were
formed: "Surveillance", "Normalization" and "Distribution". Under the Surveillance
theme, "Uncertainty", "Camera use" and "Monitoring and controlling of activities";
under the Normalization theme, "High performance expectation", "Normalization of
time", "Normalization of space", "Suppression of differences", "Family and society
pressure" and "System design"; under the Distribution theme, "Classification-Ranking",
"Exclusion" and "Partition of space and time" sub-themes were obtained. Partition of
space and time sub-theme includes titles "At the desired time, at the desired place",
"Enclosure with walls" and "Separation of spaces". Findings revealed that power
techniques are performed in schools.
Conclusion and Suggestions: It has been observed that power tecniques and
micro-powers exist every educators' institutions who participate the study. As members of the education which is shaped by the power, individuals reflect the power they
internalize, play an important role in maintaining the system and make micro-power
fields in schools, families and society. While the study analyse the power, power
relations and techniques in educational institutions, it also revealed the problems of the
education and it is understood that the two are related. For change this education
concept, which reflects the power that oppress individuals, does not allow space for
creativity, critical thinking and free self-expression skills and only encourages
competition, rote-learning and standardized learning, and for change the mentality
coming from with that education concept and dominates the society, families and
schools, a new education policy must be developed.