Türkçeye uyarlanmış Ruh Sağlığı Okuryazarlığı Ölçeği'nin hasta yakınlarında geçerlik ve güvenirlik çalışması
Validity and reliability assessment of mental health literacy scale adapted into Turkish in patients' relatives
Yazar: BUĞRA TAYGUN GÜLLE
Danışman: PROF. DR. SELMA KARABEY
İstanbul Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Güvenilirlik ve geçerlilik = Reproducibility of results ; Hasta yakınları = Patient nearness ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy ; Türkçe uyarlama = Turkish adaptation ; Ölçekler = Scales

Özet:
AMAÇ: Ruh Sağlığı Okuryazarlığı Ölçeği'nin Türkçe versiyonunun farklı bir popülasyonda geçerlik ve güvenirliğinin yapılması.
GEREÇ VE YÖNTEM: İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi'ne başvuran hastaların yakınlarıyla yüz yüze görüşülerek 401 kişiden veri toplanmıştır. Veri toplama aracı olarak Kişisel Bilgi Formu ve Ruh Sağlığı Okuryazarlığı Ölçeği (RSOÖ) Türkçe verisyonu kullanılmıştır. Ölçeğin geçerlik ve güvenirliğini test etmek amacıyla önce madde-toplam puan korelasyonuna bakılmış, daha sonra açımlayıcı faktör analizi ve doğrulayıcı faktör analizleri yapılmıştır. Uyum indeksinde anlamlı iyileşme sağlamak amacıyla modelde düzeltmeler yapılmış, Cronbach alfa ve Guttman Split Half katsayısı hesaplanmıştır. Ruh sağlığı okuryazarlığı toplam puanı ile ilişkili değişkenlerin değerlendirilmesinde Mann-Whitney U, Kruskall- Wallis testleri ve Spearman korelasyon katsayısı kullanılmıştır Verilerin çoklu analizinde lojistik regresyon uygulanmıştır.
BULGULAR: Kaiser Meyer Olkin değeri 0,864, Barlett test sonucu anlamlı (p<0,001) bulunmuştur. Yapılan madde-toplam puan korelasyonu sonrası korelasyon katsayısı 0,2'nin altında olan dört madde (9, 10, 12, 15) ölçekten çıkartılmıştır. Açımlayıcı faktör analizi sonrası faktör yükü 0,4'ün altında olan maddelerin bu maddelerle aynı olduğu tespit edilmiştir. Kalan 31 madde için beş faktörlü yapının en uygun yapı olduğu görülmüş olup, faktör yükü 0,4'ün altında olan veya çift yüklenen bir madde olmadığı saptanmıştır. Maddelerin ortak varyans değerinin 0,3'ün altında olmadığı görülmüştür. Yapılan doğrulayıcı faktör analizi sonrası yükü 0,3'ün altında olan bir madde (20. madde) daha ölçekten çıkartılmıştır. Uyum indekslerinde anlamlı iyileşmeyi sağlayan üç adet kovaryans oluşturularak model tamamlandığında modelin uyum indekslerinin kabul edilebilir veya iyi seviyede olduğu görülmüştür. Ruh sağlığı okuryazarlığı ile ilişkili faktörlere bakıldığında kadın, bekar, eğitimli, gelir algısı düşük olmayan, ruhsal bozukluğu olan, ruhsal bozukluk için tedavi alan veya ruhsal bozukluğu olan bir yakına sahip kişilerin ruh sağlığı okuryazarlığının daha yüksek olduğu görülmüştür. Eğitim, gelir algısı ve ruhsal bozukluğu olan bir yakına sahip olmak çoklu analiz sonucunda da ruh sağlığı okuryazarlığıyla ilişkili bulunmuştur.
SONUÇ: Ruh Sağlığı Okuryazarlığı Ölçeği'nin Türkçe versiyonu 30 soruluk şekliyle genel popülasyonda geçerli ve güvenilir bulunmuştur. Ölçeğin bu şekliyle ruh sağlığı okuryazarlığı ölçümlerinde kullanılması tavsiye edilmiştir.

Abstract:
AIM: Aim of this study was to evaluate validity and reliability of the Turkish
version of Mental Health Literacy Scale (MHLS) in a different population.
METHOD: The data was collected by interviewing 401 adult family members that companied their relatives who applied to Istanbul University Istanbul Medical Faculty as patients. The data was collected via Personal Information Survey and Turkish version of Mental Health Literacy Questionnaire (MHLQ). Initially item-total point correlation was tested, then both exploratory and confirmatory factor analyses were performed. After modifications were applied to achieve significant improvement in model fit, Cronbach alfa and Guttman Split Half coefficent were calculated. Mann- Whitney U, Kruskall- Wallis tests and Spearman correlation coefficent were used to evaluate variables that may be in relation with mental health literacy total point. Logistic regression was used to investigate mulivariate analysis of the data.
RESULTS: Kaisser Mayer Olkin value was 0,864 and Barlett test was found to be significant (p<0,001). Four items ( 9,10,12,15) which correlated less than 0,2 after item-total point correlation were excluded from the scale. Exploratory factor analysis revealed that the same four items had their factor loads under 0,4. Five factored structure was found to be most suitable for the remaining 31 items with no items less than 0,4 factor load or cross-loading. Extraction value of items was over 0,3. After confirmatory factor analysis, another item which found to have loading less than 0,3 (item number 20) was also excluded. When the model was constructed after defining three covariants that provided significant improvement in fit index, fit indices of the model was found to be acceptable or appropriate. Female gender, being single, educated, perception of high income, having mental illness, receiving treatment for mental illness or having a relative with mental illness were found to be variables that are related to having higher mental health literacy. Level of education, perception of income and having a relative who has a mental illness were found be related to mental health literacy in multivariant analyses.
CONCLUSION: Turkish version of Mental Health Literacy Scale is found to be valid and reliable in general population when used in its 30 questions form. We advise its usage in this form when asessing mental health literacy.