XVIII.yüzyılda tiftik ipliğinin Osmanlı-İngiliz ticaretindeki yeri
The place of mohair yarn in XVIIIth century Anglo-Ottoman trade
Yazar: GÜLAY WEBB  YILDIRMAK
Danışman: PROF. DR. ÖZER ERGENÇ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü
Derece: Doktora, 2006
Konu: Tarih = History

Özet:
XVI. yüzyıldan XIX. yüzyıla kadar Avrupalı tacirler Ankara'ya gelerek buradan, sadeceTiftik Keçisi'nin tüylerinden elde edilebilen ?sof? kumaşlar alıyor, bunları çeşitliyönlere naklediyorlardı. XVII. yüzyılın ortalarından itibaren Ankara'da önemlideğişiklikler olmaya başladı. O zamana kadar tiftik ipliğinin Ankara dışına satılmasıkesinlikle yasakken Avrupa'nın gelişen ticaretine yeni pazarlar ve hammaddeler bulmaihtiyacından dolayı bu yasak 1638'de delinmeye başladı. 1690'larda Osmanlılar tiftikipliği ihracını vergilendirek onu yasak kapsamı dışında bıraktılar. Bu ipliklerİngiltere'ye ve diğer ülkelere İzmir'den ihraç ediliyordu.Tiftik ipliğinin XVIII. yüzyıl İngiltere'sindeki bulabildiğimiz kullanma alanlarışunlardır: 1-düğme, ilik ve ince şerit yapımı. 2- çeşitli kumaş, giysi, aksesuar yapımları3- iç dekorasyon 4- peruka yapımı. 5- askeri alan. 6- ihracat 7- balıkçılık.Bulunabilen belgelerden, XVIII. yüzyılda İngiltere'ye toplam 2.500 tonun üstünde tiftikipliği ihraç edildiği tespit edilmiştir. Türkiye'den, İngiltere'de imal edilen yünlükumaşlar karşılığında alınan tiftik ipliği, İngiltere ekonomisi için önemli bir roloynamış; ülkenin iç ve kuzeybatısındaki kasaba ve köylerde düğme yapımındaçalışmakta olan yüzbinlerce köy halkına iş ve aş sağlayan bir sanayinin materyali olarakbu insanlar için hayati bir önem taşımıştır. Ayrıca ?silk stuffs? adı verilen karma kumaşsanayinin de önemli bir maddesini oluşturmuş; bu kumaşların revaçta olduğu yıllardabunların imalatçıları çok zengin olmuş, belediye meclis üyeliklerine, başkanlıklarınagetirilerek şehir ve dolayısıyla ülke ekonomisiyle siyasetinde söz sahibi kişiler halinegelmişlerdir. Diğer yandan İngiltere'de modanın ani değişimi, ucuz Hint pamuklularınınpopüler olması bu şehirlerdeki karma kumaş işçilerinin işsiz kalıp ayaklanmasına yolaçmış; bazı ayaklanmalar sırasında, imalatçı patronlarla normal halk kadar, Kralın vebazı Parlamento üyelerinin zor durumda kaldıkları anlar olmuştur.253

Abstract:
Between the XVIth and the XIXth centuries, European merchants bought ?sof? fabricsfrom Ankara that could only be made of Angora Goat?s wool and transported them invarious directions. Until the middle of the XVIIth century, selling the yarn outside wasprohibited, but this was violated in 1638 because of the need to ï¬nd new markets andraw materials for Europe?s developing trade. The Ottomans excluded mohair yarn fromthe ban by establishing new tax rules in 1690?s. The yarns were exported to Englandand other countries from İzmir.The areas of usage of mohair yarn that could be found in XVIIIth century England are:1-button, button-holes and gimp making 2- making various fabrics, clothes, accessories3- interior decoration 4- wig making 5- military ï¬eld 6- exports 7- ï¬y-ï¬shing.From the found documents, it has been discovered that over 2,500 tons of mohair yarnwere exported to England in the XVIIIth century. The yarn which was bought from inexchange for the manufactured woollen goods, played a very important role forEngland?s economy and was of vital importance to the button making industry whichprovided the bread and butter for hundreds and thousands of villagers mainly in the mid& north-west towns and villages of England. Also it became an important material ofthe mixed fabrics that were known as ?silk stuffs? made mainly in London andNorwich. When these fabrics were in demand, the manufacturers became very rich andinï¬uential in city and indirectly national politics and economics, through being electedmayors and members of town councils. On the other hand, the sudden change in fashionand the rise of cheap Indian cotton fabrics, caused the workers of mixed fabrics tobecome unemployed and to riot; in some cases, the King and some members ofParliament were left in a difï¬cult situation as well as the patrons of the industry and theordinary people.254