Özel gereksinimli kardeşe sahip olan bireylerde duygusal yük psikolojik sağlamlık ve depresyon düzeyleri arasındaki ilişkinin incelemesi
Investigation of the relationship between emotional burden, psychological resilience and depression levels in individuals with a sibling with special needs
Yazar: BÜŞRANUR İNANÇ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞE TUBA CEYHUN ; DR. ÖĞR. ÜYESİ HATİCE DENİZ ÖZDEMİR
Biruni Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı / Özel Eğitim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Özel gereksinimli bireylerin yaşadığı zorlu süreçler aile dinamiklerini
etkileyebilmektedir. Aileler bu süreçte özel gereksinimli bireye daha fazla
odaklanırken ailede var olan diğer kardeşlerin ihmal edilebildiği bilinmektedir. Bu
durum kardeşlerin bir takım duygusal tepkilerine sebep olmaktır. Araştırma da özel
gereksinimli kardeşe sahip olan bireylerde algılanan duygusal yük ve psikolojik
sağlamlık ile depresyon arasındaki ilişkinin ortaya konulması ve bazı değişkenlere
göre (yaş farkı, cinsiyet, eğitim düzeyi ve yetersizlik türü) etkisinin belirlenmesi
amaçlanmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu, özel gereksinimli kardeşe sahip olan,
Adana ili Seyhan ilçesinde yaşayan, okuma yazma bilen, yaşları 12-40 arasında
değişen ve herhangi bir özel gereksinimi olmayan 265'i kadın 158'i erkek olmak
üzere toplamda 423 kişi oluşturmaktadır. Araştırmada, veri toplama aracı olarak
demografik bilgi formu, Özel Gereksinimli Kardeşe Sahip Bireylerde Duygusal Yük
Ölçeği (Özdemir ve İnanç, 2024), Kısa Psikolojik Sağlamlık Ölçeği (Doğan, 2015)
ve Birinci Basamak İçin Beck Depresyon Tarama Ölçeği (Aktürk vd., 2005)
kullanılmıştır. Araştırmada Regresyon analizi,-testi, ANOVA testi kullanılmıştır.
Verilerinin analiz edilmesinde SPSS 24.0 istatistik programı kullanılmıştır. Sonuç
olarak araştırmaya katılan bireylerin Özel Gereksinimli Kardeşe Sahip Bireylerde
Duygusal Yük Ölçeği ile cinsiyet değişkenleri arasında anlamlı bir fark olduğu,
eğitim durumu depresyon düzeyleri değişkeninden etkilendiği, duygusal yük ve
depresyon düzeyleri gereksinim türü değişkeni üzerinde anlamlı bir fark olduğu
bulgusuna ulaşılmıştır. Özel gereksinimli kardeşe sahip bireylerin duygusal yük
düzeyleri, psikolojik sağlamlıklarını düşük negatif düzeyde, duygusal yük düzeyleri
ile depresyon düzeyleri orta pozitif düzeyde etkilemektedir. Araştırma sonuçları
ışığında özel gereksinimli çocuklara ve onların ailelerine yönelik hazırlanan aile
eğitim programlarında özellikle kardeşlere yönelik çalışmalara daha fazla yer
verilmesi önerilmektedir.

Abstract:
The challenging processes experienced by individuals with special needs can affect
family dynamics. While families focus more on the individual with special needs in
this process, it is known that other siblings in the family may be neglected. This
situation causes some emotional reactions of siblings. In this study, it was aimed to
reveal the relationship between perceived emotional burden and psychological
resilience and depression in individuals with siblings with special needs and to
determine the effect of some variables (age difference, gender, education level and
type of disability). The study group of the research consisted of a total of 423 people,
265 of whom were female and 158 of whom were male, who had siblings with special
needs, lived in Seyhan district of Adana province, were literate, aged between 12-40
years and did not have any special needs. Purposive sampling method was used in the
study. In the study, demographic information form, Emotional Burden Scale in
Individuals with Siblings with Special Needs (Özdemir & İnanç, 2024), Brief
Psychological Resilience Scale (Doğan, 2015) and Beck Depression Screening Scale
for Primary Care (Aktürk et al., 2005) were used as data collection tools. Regression
analysis, test and ANOVA test were used in the study. SPSS 24.0 statistical program
was used to analyze the data. As a result, it was found that there was a significant
difference between the Emotional Burden Scale in Individuals with Siblings with
Special Needs and gender variables, education status was affected by the depression
levels variable, and emotional burden and depression levels were significantly different
on the type of need variable. Emotional burden levels of individuals with siblings with
special needs affect their psychological resilience at a low negative level, and
emotional burden levels and depression levels at a medium positive level. In the light
of the results of the study, it is recommended to include more studies especially for
siblings in family education programs prepared for children with special needs and
their families.