Lamıaceae familyasına ait bazı bitkilerin uçucu yağ içeriklerinin belirlenmesi, antimikrobiyal ve antimutajenik aktivitelerinin araştırılması
The determination of essential oil of some of plants which belong to lamiaceae, investigation of antimicrobial and antimutagenic activities
Yazar: ELİF AYŞE ERDOĞAN
Danışman: PROF. DR. AYŞE EVEREST ; PROF. DR. MEHMET SAMİ SERİN
Mersin Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Biyoloji = Biology

Özet:
Yapılan çalışmada  Stachys rupestris  Montbret Et Aucher,  Salvia heldreichiana  Boiss. Ex Bentham  ve Ballota saxatilis subsp.  brachyodonta  Boiss. P. 
H. Davis & Doroszenko,  endemik bitkilerinin uçucu yağ bileşimlerinin 
aydınlatılması, antimikrobiyal ve  mutajenik özelliklerinin ortaya  amaçlanmıştır.
Lamiaceae familyasından olan bu bitkiler,  2011-Haziran-Temmuz aylarında Mersin 
yaylalarından toplanmıştır. Bitkilerin uçucu yağları  Gaz kromatografisi-Kütle 
spektrometresinde (GC–MS) incelenmiştir.  En yüksek yağ verimi  Salvia 
heldreichiana  bitkisinde,  %0.75 olarak  belirlenmiştir.  Stachys rupestris  ve  Ballota 
saxatilis  subsp.  brachyodonta  bitkilerinin uçucu yağlarının ana maddelerini 
seskiterpen ve diterpenlerler oluştururken,  Salvia heldreichiana  bitki uçucu yağının
ana maddesini monoterpenler oluşturmaktadır. Her üç bitkinin uçucu yağlarının  antimikrobiyal,  mutajenik ve olası antimutajenik aktiviteleri araştırılmıştır. Antimikrobiyal aktivite  için  makrobroth dilüsyon tekniği kullanılmış  ve  bazı patojen  mikroorganizmalara karşı  Minimal
İnhibisyon Konsantrasyon (MİK) değerleri belirlenmiştir. Uçucu yağların mutajeniteleri kısa zamanlı prokaryotik mutajenite  testi olan Umu-test  (Salmonella  thyphimurium  TA1535/pSK1002), Ames  /Salomonella/ Microsom  ve kısa zamanlı ökaryotik test olan  Neurospora crassa  (N23 and N24 
strains) testi ile araştırılmıştır. Çalışmamızda,  Stachys rupestris,  Salvia heldreichiana  ve  Ballota saxatilis subsp.  brachyodonta  uçucu yağlarının test mikroorganizmalarına  karşı ortalama bir antimikrobiyal  aktivitite  belirlenmiştir.  Uçucu yağların  Umu  ve  Ames  testi  hem  S9
(metabolik  aktivasyon)  kullanmadan  hem de S9'suz ortamda mutajeniteye neden olmadığı belirlenmiştir.  Neurospora crassa  N23 suşu  ile yapılan çalışmada her üç bitkide de herhangi bir mutajenite belirlenmemiştir. Ancak,  Salvia  heldreichiana uçucu yağının N24 suşu  üzerinde  zayıf  mutajeniteye neden olduğu gözlenmiştir. Stachys  rupestris  ve  Ballota saxatilis  subsp.  brachyodonta  bitkilerinin uçucu yağlarında N24 suşunda herhangi bir mutajenite belirlenmemiştir. 
Sonuç olarak,  Stachys  rupestris,  Ballota saxatilis  subsp.  brachyodonta  ve Salvia  heldreichiana  uçucu yağlarının  biyolojik etkinlik yönünden  aktif,  ancak mutajenik potansiyelinin düşük olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
The aim of the  current  study was to  determine  the  chemical composition antimicrobial  and mutagenic activities of the essential oils of  Stachys rupestris Montbret Et Aucher,  Salvia heldreichiana  Boiss. Ex Bentham  and  Ballota saxatilis subsp.  brachyodonta  Boiss. P. H. Davis & Doroszenko  which  are endemic  plants.These plants,  which belong to Lamiaceae  were collected from Mersin  plateaus  in April-July, 2011.  The essential oils  of plants were investigated by Gas 
Chromatography-Mass Spectrometry (GC-MS).  The highest oil efficiency was determined to be 0,75% and it belonged to Salvia heldreichiana. The antimicrobial, mutagenic and possible antimutagenic activities of all plant species  were investigated.  The antimicrobial activity was evaluated using 
macrobroth dilution assay.  MIC (Minimal inhibitory concentration) values were determined against some pathogen microorganisms.
The mutagenicity of essential oils was  assessed  by  Umu-test (Salmonella thyphimurium  TA1535/pSK1002)  and Ames/Salomonella/Microsom  which  are short-term bacterial test systems  and  Neurospora crassa  (N23 and N24 strains) which is a short-term eukaryotic test system. In our study, it was determined that essential the oils of Salvia heldreichiana, Stachys  rupestris  and  Ballota saxatilis  subsp.  brachyodonta  exhibited moderate antimicrobial activity against the test microorganisms. 
It was showed  that essential oils  had no mutagenic activity  with  S9 (metabolic activation)  and  without S9  conditions  by  Umu  and Ames tests.  In addition, it was  determined  that  the essential oils of  Stachys  rupestris,  Ballota saxatilis subsp. brachyodonta and Salvia heldreichiana had no mutagenic activity by Neurospora crassa (N23 strains) test while the essential oil of S. heldreichiana had a mutagenic effect  on N24 strain.  Essential oils of  Stachys  rupestris  and  Ballota saxatilis  subsp.  brachyodonta  did  not show mutagenic activity on  N. crassa  N24 strains.As a result, the  biological efficiency of  essential oil  components  of  Stachys rupestris,  Ballota saxatilis  subsp.  brachyodonta  and  Salvia  heldreichiana  have been 
seen to be active but it  was found that their  potentials  of  mutagenic  were  low  on 
microorganisms.