Elektroteknik sektöründe, ithalatta ürün güvenliği ve denetiminde indirgenmiş deney ithalat denetim modelinin etkinliğinin belirlenmesine yönelik bir saha araştırması
A field study to determine the efficiency of the reduced test import inspection model in import product safety and inspection in the electrotechnical sector
Yazar: HÜSEYİN ALPER TÜREDİ
Danışman: PROF. DR. KADER ŞAHİN
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Denetim = Control ; Elektroteknik sektörü = Electrotechnical sector ; Standartlar = Standards ; Standartlaşma = Standardization ; Türk Standartları Enstitüsü = Turkish Standards Institution ; Ürün güvenliği = Product safety ; İndirgenmiş deney = Reduced-test ; İthalat = Import

Özet:
Ülkemizde ithalat denetimleri, diğer ülkelerde de olduğu gibi ürün güvenliği ve denetimi faaliyetleri kapsamında yürütülmektedir. Bu denetimlerde amaç, tüketici ile güvenli ürünün buluşmasını sağlayabilmektir. İthalat denetimlerinde ve diğer denetimlerde, yetkili kurumlarca genel anlamda doküman inceleme esaslı denetim ve deney esaslı denetim yaklaşımlarına göre, ilgili ürün ve ürün gruplarında denetimler gerçekleştirilmektedir. Türk Standardları Enstitüsü (TSE), yetkilendirildiği alanlarda tüm yaklaşımlara göre ithalat denetimlerini yürütmektedir. Ticaret Bakanlığınca Temmuz 2017 itibariyle, 170 GTİP numarası kapsamındaki 68 ürün ve ürün grubunda, TSE tarafından gerçekleştirilen yeni bir ithalat denetim modeli uygulanmaya başlanmıştır. İndirgenmiş deney ithalat modeli, asgari güvenlik şartlarını sağlayan, sayısı azaltılmış, hızlı, maliyeti düşük, cihaz ve personel altyapısı olan ve birden çok lokasyonda uygulanabilen laboratuvar deneylerinin gerçekleştirilebildiği bir denetim modeli olarak ortaya konulmuştur. 

Çalışmanın, İndirgenmiş Deney İthalat Denetimi Modelinin incelenmesi kapsamında üç temel amacı bulunmaktadır. Bunlar (1) Modelin piyasaya sunulmadan önce güvensiz ürünlerin tespit edilmesindeki başarı düzeyinin belirlenmesi; (2) Modelin TSE'deki ithalat teknik uzmanlarınca değerlendirilmesi; (3) TSE ve Türkiye'de ürün güvenliği ve denetimi kapsamında modelin tercih edilebilirliğinin tespit edilmesidir. Bu amaçlar kapsamında; elektroteknik sektöründe uygulanılmaya başlanan yeni modelinin ithalat denetim sonuçları üzerinden regresyon analizleri gerçekleştirilmiştir. Teknik uzmanlarla soru formu çalışması yapılmış ve Pareto Analizi ile değerlendirilmiştir. Analitik hiyerarşi süreciyle, modelin diğer ürünlerde ve gelecekte tercih edilebilirliği değerlendirilerek analiz edilmiştir. Çalışma, 68 ürün ve ürün grubunda, İndirgenmiş Deney İthalat Denetimi Modelinin, güvensiz ürün tespit etmede başarılı olduğunu ve diğer ürün ve ürün gruplarında da genel anlamda kabul gören, farklı sektörlerde tercih edilebilir bir model olduğunu gösterebilmeyi hedeflemiştir.
  
Bu amaçla, çalışma kapsamında yeni denetim modelinin, güvensiz ürün tespit sonuçları incelenmektedir. Yeni denetim modeli ve Tam Deney ve Doküman İnceleme Esaslı İthalat Denetimi modellerinin birlikte değerlendirilerek, tercih edilebilirliği uzmanların tercihine sunulmaktadır. Sonuç olarak çalışmayla, İndirgenmiş Deney İthalat Denetimi Modelinin başarısının ortaya konulması, TSE ve diğer kuruluşlarca geliştirilmesi, diğer ürünlerde kullanımının genişletilmesine katkıda bulunulması beklenmektedir.

Anahtar kelimeler: Standart, standardizasyon, ürün güvenliği ve denetimi, ithalat denetimi, güvensiz ürün, piyasa denetimi, TSE, Türk Standardları Enstitüsü, indirgenmiş deney.

Abstract:
In our country, import inspections are carried out within the scope of product safety and inspection activities, as in other countries. The purpose of these inspections is to ensure that the consumer and the safe product meet. In import inspections and other inspections, inspections are carried out on related products and product groups according to the document review-based inspection and test-based inspection approaches in general by the authorized institutions. Turkish Standards Institution (TSE) performs the inspection activities according to all these approaches, in the areas It's authorized. Based on the justifications communicated by the Ministry of Trade in line with the current conditions as of 2017; a new import control model has started to be implemented by the TSE in 68 products and product groups within the scope of 170 Customs Tariff Position (GTİP) Number. A model called the "reduced-test import control model" has been introduced, being based on the principle of performing laboratory tests in multiple locations, fast, low-cost equipment and personnel infrastructure that is reduced in number by ensuring the minimum safety conditions.

The study has three main objectives within the scope of examining the reduced-test import control model. These include (1) Determining the level of success of the model in detecting unsafe products prior to release; (2) Evaluation of the model by the import technical staff at TSE; (3) Determining the preferability of the model within the scope of TSE and product safety & inspection in Turkey. Within the scope of this purpose; regression analyzes were carried out on the import inspection result reports of the new import model, which has begun to be applied in the electronics industry. A questionnaire study has been conducted with TSE import technical experts and evaluated by pareto analysis. With the analytical hierarchy process, the model was analyzed by evaluating the preferability of it in the future and in other products. The aim of the study is to show that the reduced-test import control model is successful in detecting unsafe products for 68 product and product groups, that it is a model which is generally accepted in other product and product groups, and can be preferred in different sectors.
  
For this purpose, the unsafe product detection results of the new inspection model are examined. The new inspection model, the full-test and document review-based import inspection models are evaluated and the preferability of them is presented to the choice of the experts. As a result, it is expected to demonstrate the success of the reduced-test import model, to be developed by TSE and other organizations, and to contribute to the expansion of its use in other products.

 
Keywords: Standard, standardization, product safety and control, import control, unsafe product, market control, TSE, Turkish Standards Institution, reduced-test.