Tüketici ünite olarak ailenin mal ve hizmetleri satınalma davranışları ve bunlara ilişkin sorunları /
Yazar: GÜLTEN KONUK
Danışman: PROF.DR. S. SEVİM EREL
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü
Derece: Doktora, 1991
Konu: Ev Ekonomisi = Home Economics
Dizin: Aile = Family ; Satın alma davranışı = Purchasing behavior ; Tüketiciler = Consumers

Özet:
172 7. ÖZET Ankara ilinde yapılan bu araştırma, ailelerin mal ve hizmetleri satın alma davranışlarını ve buna ilişkin sorunlarını inceleyerek, ailelerin mal ve hizmetleri gerek satın almadan önce gerek satın alma sırasında, gerekse satın alma sonrasında karşılaştıkları sorunların çözümüne yönelik eylemlerini belirlemek, ailenin öğrenim ve sosyo ekonomik düzeyinin bu konulardaki etkilerini karşılaştırıp aralarındaki benzerlik ve farklılıkları inceleyerek ailelere mal ve hizmetlerden en fazla tatmini sağlamalarına yönelik önerilerde bulunabilmek ve bu konuda gerekli olan eğitimin yönünü belirlemek, konuyla ilgili kuruluşlara, üretici ve satıcılara da gerekli önerilerde bulunmak amacıyla yapılmıştır. Araştırmada kapsanan 534 aile, farklı sosyo-ekonomik düzeylerden eşit sayıda alınarak, il sınırları içinde rastgele örnekleme ile seçilmiştir. Araştırmaya alınan ailelerin % 31.1' i 4, % 26. 4' ü 5 ve daha fazla, % 13. 8* i de 2 kişiden oluşmaktadır. Düşük sosyo-ekonomik düzeydeki ailelerin % 80.9 'unun aile öğrenim düzeyi en fazla ilk öğrenim, orta sosyo-ekonomik düzeydeki ailelerin birbirine yakın oranda % 43.3' ünün yüksek, % 41.0' inin orta öğrenim, yüksek sosyo-ekonomik düzeydeki ailelerin % 75. 8" inin yüksek öğrenim olarak belirlenmiştir (P < 0.05).173 Gıda maddeleri (% 52.2), giyim eşyaları (% 62.2) ve dayanıklı tüketim mallarını (% 73.8) satın almadan önce planlama yapan ailelerin oranı planlama yapmayanlardan, hizmetleri satın almadan önce planlama yapmayan (% 78.8) ailelerin oranı planlama yapanlardan yüksektir. Giyim eşyalarının satın alınmasında ailelerin en fazla kullandığı bilgi kaynağı piyasa araştırması yapmak Olup oranı ailenin öğrenim ve sos yo -ekonomik düzeyindeki yükselme ile azalmaktadır. Gıda maddelerinin satın alınmasın da en çok kullanılan bilgi kaynağı geçmiş deneyimlerden faydalanmak, dayanıklı tüketim mallarında akraba, arkadaş v.b. tanıdıklardan fikir almak ile piyasa araştırması yapmaktır. Hizmetlerin satın alınmasında en çok kullanılan bilgi kaynağı ise geçmiş deneyimlerden faydalanmak olup, oranı, ailenin öğrenim ve sosyo-ekonomik düzeyindeki yükselme ile - azalmaktadır. Araştırmada kapsanan ailelerin mal ve hizmetleri seçme kararlarında etkili olan faktörler sırasıyla* dayanıklı tüketim malları (% 35.1) ve giyim eşyalarında (% 31.8) fiyat, gıda maddeleri (% 47.9) ve hizmetlerde (% 36.1) ise kalitedir. Araştırma kapsamına alınan ailelerde sorunla karşılaşanların oranı dayanıklı tüketim mallarında daha düşük (% 36.1), giyim eşyaları (% 46.1), gıda maddeleri (% 48.1) ve hizmetlerde (% 47.6) ise daha yüksektir. Giyim eşyala-rında düşük sosyo-ekonomik düzeyde sorunla karşılaşan, orta ve yüksek sosyo-ekonomik düzeyde ise sorunla karşılaşmayan aileler yüksek orandadır (P < 0.05). Dayanıklı tüketim mallarında sorunla karşılaşmadığını belirten ailelerin orta sosyo-ekonomik düzeydeki oranı, en fazla ilk ve yüksek öğrenim gören ailelerden yüksek, düşük sosyo-ekonomik düzeydeki oranı ise orta ve yüksek sosyo-ekonomik düzeydeki ailelerden düşüktür (P < 0.05). Hizmetlerin satın alınmasında en fazla ilk öğrenim ve düşük sosyo-ekonomik düzey de sorunla karşılaşan, orta ve yüksek öğrenim ve sosyo-ekonomik düzeyde ise sorunla karşılaşmayan aileler yüksek orandadır (P < 0.05). Sorunla karşılaşan ailelerin giyim eşyalarında en fazla karşılaştığı sorun "kalitesiz mal" olup oranı ailenin öğrenim düzeyindeki yükselme ile azalmaktadır. Gıda maddelerinde en çok karşılaşılan sorun "kalitesiz mal" olup en fazla ilk öğrenim düzeyindeki oranı, orta ve yük sek öğrenim düzeyinden, düşük sosyo-ekonomik düzeydeki oranı orta ve yüksek sosyo-ekonomik düzeyden yüksektir. Dayanıklı tüketim mallarında ailelerin en fazla karşılaştığı sorun "kalitesiz mal" olup oranı ailenin öğrenim düzeyi ile azal maktadır. Hizmetlerde ise ailelerin en fazla karşılaştığı sorun fiyatla ilgili olup oranı ailenin öğrenim ve sosyo ekonomik düzeyindeki yükselme ile azalmaktadır. Mal ve hizmetlerle ilgili sorunla karşılaşan ailelerin sorumlu tuttukları merci sırasıyla hizmetler (%56.7), dayanıklı tüketim malları (% 52.4) ve giyim eşyalarında (% 51.6) üretici, gıda maddelerinde ise satıcıdır (%44.4).175 Giyim eşyalarında karşılaştığı sorundan üreticiyi sorumlu tutan ailelerin en fazla ilk ve orta öğrenim düzeyindeki oranı yüksek öğrenim düzeyinden, orta sosyo-ekonomik düzeydeki oranı da düşük ve yüksek sosyo-ekonomik düzeyden fazladır (P < 0.05). Dayanıklı tüketim mallarında karşılaştığı sorundan üreticiyi sorumlu tutan ailelerin orta sosyo-ekonomik düzeydeki oranı, düşük ve yüksek sosyo-ekonomik düzeyden düşüktür (P < 0.05). Hizmetlerde karşılaş tığı sorundan en fazla ilk ve orta öğrenim düzeyi ile düşük sosyo-ekonomik düzeydeki aileler daha çok üreticiyi, yüksek öğrenim görenler ile orta ve yüksek sosyo-ekonomik düzeydeki aileler ise satıcıyı (dağıtıcı) sorumlu tutmak tadırlar. Mal ve hizmetlere ilişkin sorunla karşılaşan ailelerde, giyim eşyalarında eylemde bulunmayanlar yüksek orandadır. Gıda maddeleri, dayanıklı tüketim malları ve hizmetlerde ise eylemde bulunan aileler eylemde bulunma yanlara yakın orandadır. Giyim eşyalarında karşılaştığı soruna yönelik eylemde bulunmayan ailelerin en fazla ilk öğrenim düzeyindeki oranı (% 92.1), orta (% 67.3) ve yük sek (% 52.4) öğrenim düzeyinden, düşük sosyo-ekonomik düzeydeki oranı (% 9 3.8), orta (% 50.6) ve yüksek (% 58.3) sosyo-ekonomik düzeyden yüksektir (P < 0.05). Gıda maddeleriyle ilgili sorunla karşılaşan ailelerden düşük sos yo-ekonomik düzeydeki ler daha çok eylemde bulunmazken (% 60.5), orta (% 60.2) ve yüksek (% 57.8) sosyo-ekonomik düzeydekiler eylemde bulunmaktadır (P < 0.05). Dayanıklı176 tüketim mallarında karşılaştığı soruna yönelik olarak en fazla ilk (% 67.9) ve orta (,% 51,5) öğrenim düzeyindeki ailelerle düşük sosyo-ekonomik düzeydekiler (%73.8) daha çok eylemde bulunmazken, yüksek öğrenim düzeyi ile (% 67.1) orta (% 66.1) ve yüksek (% 64.8) sosyo-ekonomik düzeydekiler daha çok eylemde bulunmaktadırlar (P < 0,05). Hizmetlerde karşılaştığı soruna yönelik olarak en fazla ilk öğrenim düzeyi ile (% 56.4) düşük sosyo-ekonomik düzeydeki (% 57.9) aileler daha çok eylemde bulunmazken, orta (%56.6) ve yüksek (% 66.7) öğrenim düzeyi ile orta (%60.0) ve yük sek (% 67.1) sosyo-ekonomik düzeydeki aileler daha çok eylemde bulunmaktadır (P < 0.05). Araştırma kapsamına alınan ailelerin tüm mal ve hizmet gruplarında en fazla belirttiği eylemde bulunmama nedeni, yapacağı eylemin sonuçsuz kalacağını düşünmektir ancak hizmetler dışındaki tüm mal gruplarındaki oranı ailenin öğrenim düzeyindeki yükselmeyle azalmaktadır. Eylemde bulunan ailelerin eylemde bulunma nedeni, giyim eşyaları (% 35.2) ve gıda maddelerinde (%36.0) hak kın^, korumak, dayanıklı tüketim malları (% 66.3) ve hizmetlerde (% 40.2) ise sorunun maddi zarara yol açmasıdır. Araştırmada kapsanan ailelerin sorunun çözümünde en fazla başvurdukları eylemler ; giyim eşyaları (% 37.1), gıda maddeleri (% 38.6) ve dayanıklı tüketim mallarında (%46. 3) mal;), satan satıcı veya mağazadan tazmin istemek, hizmetlerde ise akraba, arkadaş ve dostlara sorundan söz edip onla-rı bu çeşit hizmete veya satıcıya karşı uyarmaktır (%38.0) Sorunun çözümüne yönelik eylemde bulunan ailelerin giyim eşyalarında % 50.0' si, gıda maddelerinde % 39. 7' si, dayanıklı tüketim mallarında % 31.6'sı, hizmetlerde %70.8 i sorununu çözümleyemediğini belirtmiştir. Sorununu çözümlediğini belirten ailelerin giyim eşyalarında % 86.5 'i, gıda maddelerinde % 96. 3' ü, hizmetlerde % 82. 5' i, dayanıklı tüketim mallarında % 50. 8" i sorununu satıcıda çözümlemiştir. Dayanıklı tüketim mallarında sorununu yetkili servis/tamir merkezinde çözümleyen aileler (% 41.5) ikinci sırada yer almaktadır. Karşılaşılan sorunun çözümüne yönelik eylemi başla tan aile bireyi giyim eşyaları (% 66.2) ve gıda maddelerin de (% 63.2) daha çok kadın, dayanıklı tüketim malları (% 43.2) ve hizmetlerde (% 45.3) ise erkektir.

Abstract:
178 SUMMARY This research is designed and conducted to assess the purchase behavior of the families at-^education and socioeconomic levels, the problems they encounter related to goods and services they purchase and the actions they take resolve these problems. Data were obtained from 534 families at different socioeconomic levels in Ankara. Results indicate that family socioeconomic level increases with increasing level of family education. Families most frequently plan the purchase of durable products, clothing and food respectively and they usually don't plan the purchase of services. Sources of information used in purchasing by families are market search for clothing, past experience for food and services and both market search and discussions with friends, relatives, neighbours for durable products. Factors that affect the choices of families are price in purchasing clothing and durable product and quality in purchasing food and services. Families that encounter and that do not encounter problems related to food, clothing and services are in equal order. Families most frequently encounter quality problems related to clothing, food and durable products and pricing problems related to services. Most of the families that encounter problems related to clothing do. do not take any actions. Number of families that'^action to resolve problems related to food, durable products and services are in equal order with the number of families that do not take action. In a^-l goods and services, the most frequently mentioned reasons not to take any action is thinking that the action would not accomplish anything. Families that took action most frequently mentioned the reasons asserting one's rights for clothing and food and economic costs for durable products and services. Families most frequently seek redress directly from the seller or manufacturer to resolve problems related, to durable ^products, -. food and clothing and they tell family A warns them against using that store, brand, or type of product or service to resolve problems179 related to services. Of the families that took action, half could resolve the problems related to clothing, more than half could resolve the problems related to durable products and food and most could not resolve the problems related to services. The family member to initiate the action is the woman for clothing and food and the man for the durable products and services.