Bir toplum ruh sağlığı merkezinde takip edilen bipolar bozukluk ve şizofreni spektrumu bozuklukları tanılı hastalarda COVİD-19 pandemisi sürecinin akut alevlenmelere etkisi
The effect of the COVID-19 pandemic on acute exacerbationsof patients with bipolar disorder and schizophrenia spectrum disorders in a community mental health center
Yazar: REMZİ ERŞAH DİNDAR
Danışman: UZMAN EREN YILDIZHAN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Has. Eğt. ve Arş. Hastanesi / Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Bipolar bozukluk = Bipolar disorder ; COVID 19 = COVID 19 ; Korona virüs enfeksiyonları = Coronavirus enfections ; Korona virüsler = Coronaviridae ; Toplum ruh sağlığı merkezleri = Community mental health centers ; Şizofreni = Schizophrenia

Özet:
AMAÇ: Covid-19 pandemisinde uygulanan kısıtlamalar ve fiziksel izolasyon sonucu
oluşan stresli ortam bütün dünyayı etkilemiştir. Pandemi sürecinin iki uçlu bozukluk
(İUB) ve şizofreni spektrumu bozuklukları (ŞSB) tanılı hastaların klinik durumlarına
olan etkisinin incelenmesi hedeflendi. Enfeksiyonu geçirmiş olmanın ya da hastanın
ailesinde Covid-19'dan etkilenen birinin olmasının akut alevlenmelere bir etkisi olup
olmadığını incelemek ise araştırmamızın ikincil amaçlarındandı.
GEREÇ VE YÖNTEM: Hastanemize bağlı Bağcılar Meydan Toplum Ruh Sağlığı
Merkezi'nde DSM-5 tanı ölçütlerine göre İUB ve ŞSB tanılı hastalar çalışmamıza
dahil edildi. Servisimize bağlı toplum ruh sağlığı merkezinde (TRSM) takip edilmekte
olan İUB ve ŞSB tanılı hastaların pandemi başlangıcı öncesi ve sonrasındaki 6 aylık
dönemlerde akut alevlenmeleri ve bununla ilişkili belirti artışı, acil servis başvurusu,
ilaç doz artırımı, ilaç eklenmesi ve psikiyatrik nedenli hastaneye yatışları retrospektif
olarak karşılaştırıldı. Klinik sonuçların izlenmesinde hastane ve TRSM tıbbi kayıtları
kullanıldı. Sosyodemografik özellikler, araştırmacılar tarafından hazırlanan veri
formuna kaydedildi. İşlevsellik durumunun belirlenmesinde Kişisel ve Sosyal
Performans Ölçeği (KSPÖ) kullanıldı.
BULGULAR: Bir yıllık dönemde TRSM'de takip edilmiş olan İUB tanılı 107
hastanın (61 kadın, 46 erkek) yaş ortalaması 39±10,53, ortalama KSPÖ skoru
72,8±12,40, ŞSB tanılı 121 hastanın ise (47 kadın, 74 erkek) yaş ortalaması
37,12±11,29, ortalama KSPÖ skoru 59,93±15,53 olarak saptandı. İUB tanılı hastalarda
pandemi sürecinde belirtilerde şiddetlenme olan (önce=22, sonra=42, p=0,001) ve ilaç
doz artışı yapılan ya da ilaç eklemesi yapılan (önce=18, sonra=32, p=0,007) hasta
sayısı daha fazlaydı, nüks (önce=12, sonra=15, p=0,63) ve hastaneye yatış (önce=11,
sonra=5, p=0,109) sayıları benzerdi, acil servis başvurularında ise azalma olduğu
(önce=13, sonra=6, p=0,039) görüldü. ŞSB tanılı hastalarda da pandemi sürecinde
belirtilerde şiddetlenme olan (önce=31, sonra=55, p=0,001) ve ilaç doz artışı ya da ilaç
eklemesi yapılan (önce=21, sonra=38, p=0,004) hasta sayısı daha fazlaydı, bu grupta
pandemi başlangıcı öncesi ve sonrasında nüks (önce=14, sonra=19, p=0,405) ve
hastaneye yatış (önce=12, sonra=12, p=1,00) sayılarına ek olarak acil servis
başvurularının da (önce=16, sonra=14, p=0,832) benzer olduğu görüldü. Ailede Covid
(+) öyküsü bulunan İUB tanılı 22 (%24) hasta, ŞSB tanılı 23 hasta (%19) vardı. Ailede
Covid (+) olan İUB grubunda yineleme ile ilgili değişkenlerde pandemi başlangıcı
öncesi ve sonrası için anlamlı fark saptanmadı. Ailede Covid (+) olan ŞSB grubunda
sadece pandemi sürecinde belirtilerde şiddetlenme olan hasta sayısının anlamlı olarak
 iii
daha yüksek olduğu görüldü (önce=4, sonra=11, p=0,016), diğer yineleme ile ilgili
değişkenler için ise anlamlı fark saptanmadı.
SONUÇ: Covid-19 pandemisi sürecinde İUB tanılı hastaların acil başvurularında
azalma olurken, ŞSB tanılı hastaların acil başvurularında değişiklik olmaması, bu
hasta grubunun pandemi döneminde de süren acil tedavi ihtiyaçlarını göstermektedir.
İUB ve ŞSB tanılı hastalarda akut alevlenmelerde artış olmuş, fakat hastaneye
yatışlarda artış görülmemiştir. Bu sonuç, ayaktan ruh sağlığı hizmeti veren
TRSM'lerin öneminin altını çizmektedir.
Anahtar Kelimeler: Covid-19, İki Uçlu Bozukluk, Şizofreni, Koronavirüs, Toplum
Ruh Sağlığı Merkezi, Yineleme

Abstract:
AIM: The stressful environment caused by the restrictions and physical isolation in
Covid-19 pandemic has affected the whole world. The aim of this study was to
examine the effect of the pandemic period on the clinical conditions of the patients
with bipolar disorder (BD) and schizophrenia spectrum disorders (SSD). Secondary
aims were examining whether having an infection or having someone in the patient's
family affected by the Covid-19 has an effect on acute exacerbations.
MATERIALS AND METHODS: Patients who were attending the community
mental health center (CMHC) of our clinic with the diagnosis of BD and SSD were
included in our study. Acute exacerbations and associated symptom increase,
emergency service admissions, drug dose increases, additional medication
prescriptions, and psychiatric hospitalizations of patients with BD and SSD who were
followed up in the CMHC of our clinic were compared retrospectively in the 6-month
periods before and after the onset of the pandemic. Hospital and CMHC medical
records were used to monitor clinical outcomes. Sociodemographic characteristics
were recorded in the data form prepared by the researchers. Personal and Social
Performance (PSP) Scale was used for recording the general level of functionality.
RESULTS: In the CMHC, there were 107 patients (61 females, 46 males) with the
diagnosis of BD and followed up in CMHC in a one-year period mean age was
39±10.53, mean PSP score was 72.8±12.40. There were 121 patients (47 females, 74
males) with the diagnosis of SSD mean age was 37.12±11.29, mean PSP score was
59.93±15.53. In the patients with BD, the number of patients with exacerbation of
symptoms (before=22, after=42, p=0.001) and with increased dose or additional
medication prescriptions (before=18, after=32, p=0.007) were higher, relapses
(before=12, after=15, p=0.63) and hospitalizations (before=11, after=5, p=0.109) were
similar and there was decrease in emergency service admissions (before=13, after=6,
p =0.039) during the pandemic. In the patients with SSD, the number of patients with
exacerbation of symptoms (before=31, after=55, p=0.001) and with increased dose or
additional medication prescriptions (before=21, after=38, p=0.004) were higher during
the pandemic and the number of relapses (before=14, after=19, p=0.405)
hospitalizations (before=12, after=12, p=1.00), and the number of emergency service
admissions (before=16, after=14, p=0.832) were similar before and after the onset of
the pandemic. There was Covid (+) in family in 24% (n=22) of the patients with BD
and 19% (n=23) of the patients with SSD. In the BD group with Covid (+) in family,
no significant difference was found for the variables related to relapse before and after
the onset of the pandemic. In the SSD group with Covid (+) in family, the only
difference was observed in acute exacerbation of symptoms only during the pandemic
(before=4, after=11, p=0.016), but no significant difference was found for other
variables related to relapse.
 v
CONCLUSION: The fact that there was a decrease in the emergency service
admissions of patients with BD during the Covid-19 pandemic but no change in the
emergency admissions of SSD patients shows the unmet treatment needs of this patient
group during the pandemic period. There was an increase in acute exacerbations in
patients with BD and SSD, but no increase in hospitalizations. This result underlines
the importance of CMHCs providing outpatient mental health services.
Keywords: Covid-19, Bipolar Disorder, Schizophrenia, Coronavirus, Community
Mental Health Center, Relapse