Bağımsız yaşam becerisi gösteremeyen özel gereksinimli bireylerin ailelerindeki kaygı düzeylerinin incelenmesi
An examination of anxiety levels in families of individuals with special needs who lack independent living skills
Yazar: ASLIHAN ARIKAN KAYNAR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SELAMİ VAROL ÜLKER
Üsküdar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uygulamalı Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
ÖZET

Bu araştırmada, bağımsız yaşam becerisi gösteremeyen özel gereksinimli bireylere sahip
ailelerin, çocuklarının geleceğine yönelik kaygı düzeyleri incelenmiştir. Araştırma, bu
ailelerin kaygı düzeylerinin sosyo-demografik faktörler, çocuklarının engel durumu,
ailelerin aldığı sosyal destek, ekonomik durumları, ebeveynlerin yaşları ve medeni halleri
gibi çeşitli faktörler tarafından nasıl etkilendiğini ortaya koymayı amaçlamıştır.
107 ailenin katıldığı araştırmada kişisel bilgiler formu ve 3 adet ölçek kullanılmıştır.
Kişisel bilgiler formunda ailelere 11 adet soru yöneltilmiş olup bu sorulan 3 adeti de
ailelerin çocuklarına yönelik olarak hazırlanmıştır. Aile Yükü Değerlendirme Ölçeği,
Yenilenmiş Anne-Baba Sosyal Destek Ölçeği ve Engelli veya Sürekli Hastalığı Olan Bir
Çocuğa Sahip Anne Babaların Kaygı ve Endişe Düzeyini Ölçe Aracı Formu
uygulanmıştır. Araştırmaya katılan 107 aileye bu formlar dijital kanallardan ulaştırılmış
ve elde edilen veriler, SPSS 25.0 programı kullanılarak analiz edilmiştir. Verilerin
analizinde tanımlayıcı istatistikler, Spearman korelasyon testi ve Kruskall Wallis testi
uygulanmıştır.
Araştırmanın bulguları, çocuklarının engel durumu ağır olan ailelerin, özellikle otizm
ve zihinsel engelli çocuklara sahip olanların, kaygı düzeylerinin daha yüksek olduğunu
göstermektedir. Sosyal destek alan ailelerin ise kaygı düzeylerinin daha düşük olduğu
tespit edilmiştir.Ekonomik durumun, ailelerin kaygı düzeylerini önemli ölçüde etkilediği
görülmüş; düşük gelir seviyesine sahip ailelerin çocuklarının geleceğine yönelik daha
fazla kaygı duydukları saptanmıştır. Ayrıca, boşanmış veya ayrı yaşayan ailelerin kaygı
düzeylerinin, evli ve birlikte yaşayan ailelere kıyasla daha yüksek olduğu bulunmuştur.
Ebeveyn yaşı arttıkça, özellikle 45 yaş üzeri ebeveynlerde, çocuklarının geleceğiyle ilgili
kaygıların arttığı gözlemlenmiştir.
Araştırma sonucunda, ailelerin kaygı düzeylerini azaltmak için sosyal destek
mekanizmalarının güçlendirilmesi, ekonomik yardımların artırılması ve engelli bireylere
yönelik bakım hizmetlerinin yaygınlaştırılması gerektiği önerilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Özel gereksinimli birey, bağımsız yaşam becerisi, aile kaygı düzeyi,
sosyal destek, ekonomik durum

Abstract:
ABSTRACT

In this study, the anxiety levels of families with special needs children who are unable
to demonstrate independent living skills regarding their children's future were examined.
The research aimed to reveal how the anxiety levels of these families are affected by
various factors such as socio-demographic factors, the disability status of their children,
the social support received by families, their economic status, and the age and marital
status of the parents.
In the study, which included 107 families, a personal information form and three scales
were used. The personal information form contained 11 questions directed at families,
three of which were specifically prepared regarding their children. The Caregiver Burden
Inventory, the Revised Parent Social Support Scale, and the Anxiety and Worry Scale for
Parents of a Child with a Disability or Chronic Illness were administered. These forms
were distributed to the 107 participating families via digital channels, and the data
obtained were analyzed using the SPSS 25.0 program. Descriptive statistics, Spearman
correlation test, and Kruskal-Wallis test were applied in the analysis of the data.
The findings of the research indicate that families of children with severe disabilities,
particularly those with autism or intellectual disabilities, have higher levels of anxiety. It
was found that families receiving social support have lower levels of anxiety. The
economic situation was observed to significantly impact families' anxiety levels, with
families having lower income levels showing more concern about their children's future.
Moreover, it was found that divorced or separated families have higher anxiety levels
compared to those who are married and living together. As the age of the parents
increased, particularly for those over 45, their anxiety about their children's future was
also observed to increase.
As a result of the study, it was recommended that social support mechanisms should
be strengthened, financial assistance should be increased, and care services for
individuals with disabilities should be expanded to reduce the anxiety levels of families.
Keywords: Special needs individual, independent living skills, family anxiety level,
social support, economic situation