Dânî'nin el-Muhkem fî 'İlmi Nakti'l-Mesâhif adlı eserinin Resmu'l-Mushaf açısından tahlili
Analysis of Dânî's work named Al-Muhkem fî 'Ilmi Nakti'l-Mesâhif in terms of Resmu'l-Mushaf
Yazar: MEHMET ALİ AYDEMİR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSTAFA SAĞLAM
Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Kur'an-ı Kerim dinimizin ana kaynağıdır. Bundan dolayı onun nazmının yazımı ve okunması, dinimizin birçok hükümlerine tesir etmiştir. Ayetlerin yazı ve okunuş şekillerine göre kıraatler oluşmuş ve bu kıraatlere göre de yedisi mütevatir, üçü meşhur, dördü de şazz kıraat olmak üzere kıraat ekolleri ortaya çıkmıştır. Bu kıraatlere bağlı olarak müçtehid imamlar ayetleri farklı yorumlara ve içtihatlara tabi tutmuşlardır. Bundan dolayı Kur'an-ı Kerim'in doğru yazılıp sahih tilâvetine, Hz. Peygamberimizden itibaren günümüze kadar ehemmiyet gösterilmiştir. Özellikle İslami ilimlerin tedvin edilip alanlara ayırıldığı hicri üçüncü ile beşinci yıllar arasında Kur'an-ı Kerim'in yazılışında, Hz. Osman Mushaf'ına uygunluğu ve kıraat imamlarının okuyuş usulleri ile ilgili kitaplar yazılmıştır. İşte kıraat ve Resmu'l-Mushaf alanında en önemli çalışma yapanlardan ve katkı sunanlardan birisi de Endülüslü meşhur kıraat âlimi Ebû 'Amr Osman b. Sa'îd ed-Dânî'dir (ö. 444/1053). 
Yaptığımız incelemeler neticesinde, Resmu'l-Mushaf alanında Dânî, ilk önce Kitâbü'n-Nakt (et-Tenbîh ale'n-nakt ve'ş-şekl) eserini yazmıştır. Daha sonra bu kitabı el-Mukni' fî Resm-i Mesâhifi'l-Emsâr isimli eserinin içerisine almıştır. el-Mukni' eserini rivâyet ve dirayet yoluyla genişleterek bu alanın en büyük ve en önemli kaynak niteliğinde olan ve çalışmamıza da konu olan el-Muhkem fî ilmi Nakti'l-Mesâhif adlı eserini telif etmiştir. el-Muhkem'de el-Muknî eserine atıflarda bulunmuştur.
Mushaf imlası külliyatı içerisinde yer alan el-Muhkem, Mushaf'ın harekelenmesi ve noktalanması, tarihçesi, selef âlimlerinin, tabiîn âlimlerinin ve daha sonraki dönem âlimlerinin bu konu hakkındaki görüşlerinin değerlendirilmesi adına önemli bilgiler sunmaktadır. Bunun yanısıra Kur'an-ı Kerim, Arap Dil ve Edebiyatı'nın en büyük kaynağı olduğundan Dânî'nin el-Muhkem'i Arap Dili ve Edebiyatı alanında, sarf, nahiv ve i'râb yönünden geçirmiş olduğu tarihi aşamaları bizlere nakleden büyük bir hazinedir. Bu sebeple bu eser hem kıraat ilmi hem de Arap Dili ve Edebiyatı alanında çalışma yapacaklara büyük bir katkı sunacaktır. Dânî'nin el-Muhkem'i üzerine dilimizde şu ana kadar bir çalışmaya rastlamadık. Arapça olarak el-Muhkem üzerine yapılan çeşitli tahkîk ve akademik çalışmalardan istifade ederek hazırladığımız çalışmamız, kıraat ilminin konuları arasında yer alan Resmu'l-Mushaf çalışmaları ile Arap Dili ve Edebiyatı alanlarında çalışma yapanlara küçük bir katkıyı amaçlamaktadır. 
 
Anahtar Kelimeler: Kur'an, Mesâhif, Resmu'l-Mushaf, Dânî, el-Muhkem

Abstract:
The Quran is the main source of our religion. Therefore, the writing and reading of its verses has affected many provisions of our religion. Recitations have been formed according to the writing and reading styles of the verses, and according to these recitations, schools of recitation have emerged, seven of which are mutawatir, three are famous, and four are shazz recitations. Depending on these recitations, mujtahid imams have subjected the verses to different interpretations and ijtihads. Therefore, since the time of our Prophet, importance has been given to the correct writing and authentic recitation of the Quran. Especially between the third and fifth years of the Hijri period, when Islamic sciences were compiled and divided into fields, books were written on the writing of the Quran, its conformity with the Mushaf of Hz. Osman, and the recitation methods of the recitation imams. Here, one of the most important people who made and contributed to the field of recitation and Resmu'l-Mushaf is the famous Andalusian recitation scholar Abu 'Amr Osman b. Sa'id al-Dânî (d. 444/1053).
As a result of our studies, al-Dânî first wrote the book Kitab al-Naqt (et-Tanbih ale'n-nakt ve'ş-şekl) in the field of Resmu'l-Mushaf. Later, he included this book in his work called el-Mukni' fî resm-i mesâhifi'l-emsâr. El-Mukni' expanded his work through narration and sagacity and compiled the work called el-Muhkem fî ilmi Nakti'l-Mesâhif, which is the largest and most important source in this field and the subject of our study. He made references to al-Muqni's work in al-Muhkam.
Al-Muhkam, which is included in the Mushaf spelling collection, provides important information regarding the Mushaf's vowel points and punctuation, its history, and the evaluation of the views of the scholars of the predecessors, tabi'in and later scholars on this subject. In addition, since the Holy Quran is the greatest source of Arabic Language and Literature, al-Dânî's al-Muhkam is a great treasure that conveys to us the historical stages it has gone through in terms of grammar, grammar and i'rab in the field of Arabic Language and Literature. For this reason, this work will make a great contribution to those who will study both the science of recitation and Arabic Language and Literature. We have not come across any work in our language on al-Dânî's al-Muhkam so far. Our study, which we prepared by benefiting from various investigative and academic studies on el-Muhkem in Arabic, aims to make a small contribution to those who work in the fields of Arabic Language and Literature and the studies on Resmu'l-Mushaf, which are among the subjects of the science of recitation.

Keywords: Quran, Mesahif, Resmu'l-Mushaf, Dânî, el-Muhkem