Hareketlilik merkezi tipolojilerinin kademelenmesi: İstanbul tarihi yarımada örneği
Hierarchy of mobility hub typologies: İstanbul historical peninsula example
Yazar: BUSE NUR GÜRSOY
Danışman: DOÇ. DR. SENAY OĞUZTİMUR
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Bölge Planlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Hareketlilik = Mobility ; Sürdürülebilir kentleşme = Sustainable urbanization ; Tarihi yarımada = Historical peninsula ; İstanbul = Istanbul

Özet:
Kentlerdeki nüfus artmasıyla motorlu araç sayısında artış yaşanmıştır. Artan 
nüfusun ulaşım ihtiyacı için yeni yollar açılması kentlerin büyümesine neden 
olmuştur. Kentlerin ulaşım sorunlarını çözmede hâkim ulaşım paradigması, 
gelişmiş ülkelerde değişmeye başlamış ve yerini sürdürülebilir ulaşım sistemlerine 
bırakmıştır. Erişilebilirliğe, yayaya ve çevreci mikro hareketlilik araçlarına 
odaklanan yeni paradigma giderek daha çok kabul görmektedir. Bu paradigma 
da mikro hareketlilik sistemlerinin, ulaşım talebini karşılamada önemi artmıştır. 
COVİD-19 salgınında bisiklet, skuter gibi mikro hareketlilik araçlarına talep 
artması kentler açısından yeni sorun olarak belirmektedir. Yeni ulaşım 
paradigmasının ürünü olan mikro hareketlilik araçlarına kentlerde nerede, ne 
büyüklükteki alanda yer gösterilecektir? sorusu dünyada yaşam kalitesi yüksek 
kentlerin henüz birkaç yıldır cevabını aradıkları bir sorudur. 
xiii
Bu bağlamda, tez çalışması güncel bireysel hareketlilik araçlarını kent mekânında 
düzenlemeyi gerekli kılan, bu araçlara ait bekleme ve park yeri olarak tasarlanan 
ve hareketlilik merkezi olarak anılan merkezleri konu almaktadır. Hareketlilik 
merkezinin kent içindeki konumu, kullanıcı yoğunluğu, mikro hareketlilik 
araçlarının türü, sayısı, vb. kriterlere farklı tipte hareketlilik merkezleri olduğu 
tespit edilmiştir. Ancak ülkemizde çok yeni olan bu kavramın henüz imar 
mevzuatı içinde tanımlanan bir tipolojisinden söz etmek mümkün değildir. 
Farklı ölçeklerde karşımıza çıkan hareketlilik merkezleri incelendiğinde İstanbul 
kentine özgü dört hareketlilik merkezi tipolojisi çıkartılmıştır. Bu tipolojilerin kent 
mekânında yer seçiminde AHP yöntemi kullanılarak uzman kişilere yöneltilen 
sorulara göre kriterler ağırlıklandırılmıştır. Sonuç olarak Tarihi Yarımada'da 
bölgesel hareketlilik merkezi kademesi olarak Yenikapı, kentsel hareketlilik 
merkezi kademesinde Sirkeci, hizmet verecektir. Mevlanakapı ve Silivrikapı 
mahalle hareketlilik merkezi bu mahallelere hizmet edecek mahalle ölçeği 
kademesindedir. Komşuluk biriminde hizmet edecek merkez ise Ayvansaray mini 
hareketlilik merkezi olarak yer seçmiştir.

Abstract:
With the increase in population in cities, there has been an increase in the number 
of motor vehicles.The opening of new roads for the transportation needs of the 
increasing population has led to the growth of cities.The dominant transportation 
paradigm in solving the transportation problems of cities has started to change in 
developed countries and has been replaced by sustainable transportation systems. 
The new paradigm of focusing on accessibility, pedestrian and green micromobility vehicles is becoming increasingly accepted.In this paradigm, the 
importance of micro mobility systems in meeting the transportation demand has 
increased. In the COVID-19 epidemic, the increase in demand for micro-mobility 
vehicles such as bicycles and scooters is emerging as a new for cities.Where and 
in what size area will the micro-mobility vehicles, which are the products of the 
new transportation paradigm, be placed in the cities? is a question that cities with 
a high quality of life in the world have been seeking an answer for a few years.
xv
In this context, the thesis study is about the centers that make it necessary to 
arrange the current individual mobility vehicles in the urban space, which are 
designed as waiting and parking spaces for these vehicles, and which are called 
mobility centers. The location of the mobility center in the city, the density of 
users, the type and number of micro-mobility vehicles, etc. ıt has been determined 
that there are different types of mobility centers according to the criteria. 
However, it is not yet possible to talk about a typology of this concept, which is 
very new in our country, as defined in the zoning legislation.
When the mobility centers that we encounter at different scales are examined, 
four mobility hub typologies specific to the city of Istanbul are extracted. In the 
selection of the location of these typologies in the urban space, the criteria were 
weighted according to the questions directed to the experts by using th AHP 
method.As a result, Yenikapı will serve at the regional mobility hub level in the 
Historical Peninsula and Sirkeci will serve at the urban mobility hub level. 
Mevlanakapı and Silivrikapı neighborhood mobility centers are at the 
neighborhood scale level to serve these neighborhoods. The center that will serve 
in the neighborhood unit has chosen a place as a mini mobility center in 
Ayvansaray