Mistisizm ışığında Molla Sadrâ'nın Tanrı anlayışı üzerine bir inceleme
A study on Molla Sadra's understandi̇ng of God in the light of mysticism
Yazar: ELİF DEDE
Danışman: DOÇ. DR. ZİYAEDDİN KIRBOĞA
Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Felsefe = Philosophy

Özet:
Molla Sadrâ'ya göre Tanrı, bilen, her şeyi kuşatan ve kulları üzerinde kahredici güce sahip 
bir varlıktır. Tanrı'nın varlığı herhangi bir şeye bağlı değildir, onun varlığı kendisidir. O, mutlak 
varlıktır. Tanrı, bir nitelikle nitelendirilemez, bir vasıfla vasıflandırılamaz ve bir tanımla 
tanımlanamazdır. O, bir kanıtla tanınmayıp, bir ölçüyle ölçülemezdir. Tüm bunların aksine 
Tanrı, nuru ile her nur ve gölgeyi görünür kıldığı gibi hayatı ile de her şeyi diri kılmaktadır. 
Çünkü o, her şeyin üzerine delildir (Sadrâ, 2017a: 101). Fakat Molla Sadrâ'ya göre Tanrı'yı 
anlamanın ve ona ulaşmanın imkânı ve yöntemi vardır. Tanrı'ya ulaşma ve onu tecrübe etme 
noktasındaki sınırlılıklar karşısında Tanrı'nın anlaşılabilmesi için içsel bir yoğunlaşma 
gerekmektedir. Bu doğrultuda Molla Sadrâ'nın Tanrı anlayışının mistisizm ile olan bağı ise 
mistisizmin, Tanrı ile içten ve kişisel bir bağ kurma olarak tanımlanmasından 
kaynaklanmaktadır. Bu çalışmanın amacı Molla Sadrâ'nın Tanrı anlayışını açıklamak ve Tanrı 
kavramının mistisizm ya da tasavvuf bağı ile kavranabilir olduğu gözler önüne serilerek, özgün 
bir çalışma ortaya koymaktır. Tüm bunların yapılabilmesi için, onun Âriflerin İksiri, Arş'a Ait 
Hikmetler, Cahiliye Putlarını Kırmak, İlahi Tecelliler, Metafiziğe Giriş: Kitâbü'l Meşâ'ir ve 
Kalbin Uyanışı adlı yapıtları temel alınmakta ve faydalanılmaktadır. Dolayısıyla bu eserlerde 
Molla Sadrâ'nın Tanrı anlayışı çeşitli kavram ve sıfatlar üzerinden anlatılmaya çalışılmaktadır. 
Bu kavram ve sıfatlar ise onun Tanrı anlayışının, mistik tecrübe ile irdelenmesi noktasında bir 
nevi taşıyıcı sütun mahiyetini taşımaktadırlar.

Abstract:
According to Molla Sadrā, God is all-knowing, all-encompassing, and all-powerful over 
God's servants is an entity. God's existence does not depend on anything, it is God's existence 
itself. God is absolute being. God cannot be characterized by a quality, qualified by an attribute, 
and is indefinable by definition. God is unrecognizable by a proof, unmeasurable by a measure. 
All of this On the contrary, God makes every light and shadow visible with God's light and 
makes everything alive with God's life, makes it possible. Because God is the proof over 
everything (Sadrā, 2017a: 101). However, according to Mollā Sadrā, there is a possibility and 
method to understand and reach God. The way to reach God In the face of the limitations in 
experiencing God, it is necessary to find an inner understanding of God in order to understand 
him. concentration is required. In this direction, Molla Sadrā's conception of God is related to 
mysticism, is that mysticism is defined as an intimate and personal connection with God is due 
to. The aim of this study is to explain Mullā Sadrā's understanding of God and It is revealed 
that the concept of God can be grasped through mysticism or mysticism is to put forward an 
original work. In order for all this to be done, it is necessary for the Elixir, Wisdoms of the 
Throne, Breaking the Idols of Jahiliyya, Divine Manifestations, Introduction to Metaphysics: 
Kitāb al-Mashā'ir and The Awakening of the Heart. Therefore, in these works, Molla Sadrā's 
understanding of God is based on various concepts and attributes is being tried to be explained. 
These concepts and attributes, on the other hand, are part of his understanding of God, his 
mystical experience and the way in which they are examined, they are a kind of supporting pillar.