Zeytinyağı üretimi atıklarının tekstil boyacılığında kullanım olanaklarının araştırılması
The investigation of possible use of olive oil production wastes in textile dyeing
Yazar: BERRAK BUKET AVCI
Danışman: YRD. DOÇ. DR. GÖKHAN ERKAN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tekstil Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Tekstil ve Tekstil Mühendisliği = Textile and Textile Engineering
Dizin: HPLC =   ; Zeytin karasuyu = Olive waste water

Özet:
Bu tez çalışmasında ki amaç zeytinyağı üretimi atıklarının doğal boyarmadde olarak kullanılması sonucunda karasu ve pirinadan kaynaklı çevre kirliliğini azaltmak, günümüzde kullanılan ve çevre kirliliği yaratan sentetik boyaların kullanımını azaltarak bunların yerine yeniden doğal boyaların kullanımını arttırmaktır. Uluslararası Zeytin Konseyinin verilerine göre 2014/2015 yılı zeytinyağı üretiminde ülkemiz dünya beşincisi olarak yer almaktadır. Ülkemizde yer alan zeytinyağı işletmeleri genellikle küçük işletmeler olmakla beraber üretim sonrası açığa çıkan katı ürünleri (pirina) yakıt olarak değerlendirebilmekte, sıvı atıkları (zeytin karasuyu) değerlendirilememektedir. Zeytinyağı üretim atıklarının miktarının fazla olması ve meydana getirdiği organik kirlilik için önemli bir sorun oluşturmaktadır.
Doğal kaynaklarda birden fazla boyarmadde bulunmaktadır ve farklı kimyasal yapılarda (flavonoid, antrakinon v.b.) olabilmektedir. Boyama sırasında boyama banyosunda bulunan boyarmaddeler pH, sıcaklık, mordan tipi ve mordanlama yöntemine göre difüzyon ve/veya fiksaj sırasında farklı davranış gösterebilmektedir. Farklı tipteki boyarmaddelerin farklı miktarda life bağlanması renk tonunda değişikliklere neden olabilmektedir.
Tez çalışması kapsamında yün ve poliamid kumaşların zeytinyağı üretimi atık suyu ile boyanması üzerine çalışılmıştır. Mordan maddesi olarak demir(II)sülfat, şap, tannik asit ve tartarik asit kullanılmıştır. Yün kumaş ön mordanlama yöntemine göre, poliamid 6.6 kumaş ise hem ön mordanlama hem de birlikte mordanlama yöntemine göre çeşitli konsantrasyonlarda mordanlanmıştır. Ön mordanlama yönteminde farklı mordan süreleri üzerine çalışılmıştır. Kumaşlar daha sonra 1:20 flotte oranında zeytinyağı üretimi atık suyu ile boyanmıştır. Kullanılan karasuyun ve boyanan kumaşların HPLC analizleri yapılmış, içerdikleri organik bileşenler tespit edilmiştir. Boyanan kumaşların kolorimetrik renk değerlendirilmesi yapılmış, yıkama, yaş/kuru sürtme, asidik/bazik ter, ışıkve su damlasına karşı renk haslığı testleri uygulanmıştır.
Bu çalışmada zeytinyağı üretimi atığı karasuyun doğal boyarmadde olarak tekstilde kullanımı ve karasuda bulunan boyarmaddelerin davranışı incelenmiştir.

Anahtar kelimeler: Zeytinyağı üretimi atıkları, karasu, doğal boya, mordan, HPLC

Abstract:
The aim of this study reduce the environmental pollution of olive oil mill waste water and prina by using as natural dyes at the same time increase the using synthetic dyes that is pollutant which produce ecological pollution and replace them by using natural dyes. According to data of International Olive Oil Council, our country ranks as the fifth world oil production in the 2014/2015 years. In our country, generally olive oil mills are small businesses and they can use the solid waste (prina) as fuel but they can not recycle the liquid waste (olive oil waste water). The greater amount of olive oil production waste is a significant problem and it is important issue for organic pollution.
At the natural resources, there are multiple dyes and they can be possible different chemical structures (flavonoids, anthraquinone, etc.). Dyestuffs in the dyeing bath behave differently according to pH, temperature, the type of mordants and mordanting methods and they can exhibit different behavior in the course of diffusion and/or curing during dyeing. Different quantities of binding fibers of different types of dyestuffs may cause changes in color. 
Within the study, wool and polyamide 6.6 fabrics were dyed with olive oil mill waste water in a liquor ratio of 1:20. Ferric sulfate, alum, tannic acid, tartaric acid was used as mordants. Wool fabric was mordanted according to pre-mordanting method. Polyamide 6.6 fabrics was mordanted either pre-mordanting method or meta-mordanting method. This mordant agents were applied by using various concentrations and with different mordant time at mordanting methods. HPLC analysis of the fabric and olive oil mill waste water were investigated to identify organic compounds.  The colorimetric assay of dyed samples for colour depth were examined in this work. Fastness properties (washing, light, perspiration, rubbing, water and water spotting) were investigated.
In this work, possible use of olive oil production waste water as a natural dye in textile dye and behavior of each dyes in olive oil mill waste water were studied.

Keywords: Olive oil production wastes, olive oil mill wastewaters, natural dye, mordanting, HPLC