Üretim ve yeniden üretim sürecinde toplumsal mekânın yeniden örgütlenmesi: Beykoz Paşabahçe örneği
Reorganization of social space in production and reproduction process
Yazar: EYLEM YAĞIZ
Danışman: PROF. DR. ZEYNEP ŞİRİN ENLİL
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Kentsel Dönüşüm ve Planlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Mekânın tarihi, insanın doğayı şekillendirmeye başladığı zaman dilimi ile ortaya çıktığı söylenebilir.  Bu cümlede bahsedilen mekân tarihi,  toplumsal ilişkileri kapsayan mekân tarihidir.  Tam da bu noktada mekân ve toplum arasında tarihsel ve etkileşimli bir ilişki bulunduğunu ve aynı zamanda bu ilişkinin karmaşık bir yapıda olduğunu belirtmek gerekir. Marx'ın tanımladığı üretim biçimlerinin her biri (komünizm, kölecilik, feodalizm, kapitalizm ve sosyalizm) farklı toplum ve mekânsal örüntülere sahiptir.  Kuramcıların, mekânın toplum ile olan ilişkisini tanımlaması ise kapitalist üretim biçimin ortaya çıktığı döneme denk gelmektedir. Mekân ve toplum konusu, kapitalist üretim biçimde merkezi nokta da yer almaktadır.  Başka bir deyişle Marx'ın tarihsel süreç tanımlamalarından olan kapitalizm, kendinden önce gelen feodalizmin toplum ve mekânından keskin bir şekilde ayrılan sosyo-mekânsal örüntüsünü üretmiştir.  Kapitalist sosyo- mekânsal örüntünün temelinde yer alan mekân kentsel mekân olup, toplumsal yapılanma ise sermaye-emek ilişkisi üzerine kuruludur. 
Kapitalist sermaye, önce kırsal (feodal) mekânı çözerek,  kentsel mekânın ihtiyacı olan emek gücünün kente gelmesini sağlamıştır. Kırsalda feodal beylere hizmet eden köylüler, artık kentsel mekânda belli bir ücret karşılığında emeğini satan işçi sınıfı olarak tanımlanmaktadır.  İşçinin üretim ve yeniden üretim alanı kentsel mekândır.
 Bu çalışmanın amacı,  kapitalist üretim biçiminin toplumsal yapılarının oluşum süreci ile kapitalist kentleşme arasındaki ilişki ortaya koymak ve Beykoz Paşabahçe Şişe-Cam Fabrikası ve çevresinde bu ilişkileri gözlemlemektir. Ayrıca Kapitalist üretim biçimin tarihsel süreç içerisinde değişen veya farklılaşan politikaları ile toplumsal sınıfların yeniden üretim alanlarına ilişkin yer seçimlerin nasıl değiştiğini incelemektir
Çalışma kapsamında, Marx ve Neo-Marksist olarak tanımlanan Lefebvre, Castells ve Harvey'in kapitalist kentleşme ve toplumsal sınıflara ilişkin yaklaşımları ele alınacaktır.  Marx çalışmalarında, sınıf oluşum sürecini, sınıf ilişkileri ele alınırken, toplumsal sınıfların kentsel mekân ile olan ilişkileri sistematik olarak ele almamıştır. Lefebvre, Castells ve Harvey ise, kentsel mekâna duyarlı Marksistler oldukları için, tez konusu kapsamında ele alınmıştır. 
Çalışma kapsamında İstanbul İli, Beykoz İlçesi, Paşabahçe Şişe-Cam Fabrikası ve çevresinin seçilmesinin nedeni ise, Beykoz'un Türkiye işçi sınıfı tarihindeki önemidir. Beykoz Paşabahçe Şişe-Cam Fabrikası ve çevresinin işçi sınıfının üretim ve yeniden üretim alanındaki hareketlerini ve yer değiştirme örüntülerini incelemeye, kapitalist sınıf ile olan ilişkilerini kuramsal yaklaşımlar ile karşılaştırarak değerlendirmeye çalışılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Kapitalist Üretim Biçimi, Kapitalist Kentleşme, Toplumsal Sınıflar.

Abstract:
It can say that space history arise in the time that poeple shape the nature. The space history thar refer inthis sentence is the space history that contain scoial relations.  There is a historical and interactive relation is copmlicated. Each of the modes of production that Marx defines (communism, slavery, feoadaalism, capitalism, socialism)  have defetent social and spacital patterns. The way the theorists define the relation of space with society is the turning point of the emergence of capitalist mode of production. the topic of space and society is the centralpoint in the mode of capitalist production. In other words, capitalism which one of Marx' s definition of historical process shaply distinction social-spacital pattern from feudalism society and space.  Space located in capitalism's center is urban space and the social structure of capital is based on capital and labor.
Firstly, capital have solved rural space and let labor power of the neeed for space come to urban. the villagers who servet o the feudal lords in the urban space turnt to working class who sells his labor for a certain wage. the production and reproduction area of the worker is the urban space. 
The purpose of this thesis reveal the realitionship between capitalist urbanization and the process of formation of social structures of capitalist production mode.  the other of purpose is observing these relations in Beykoz Paşabahçe district ( Paşabahçe Şişe-Cam Factory and its environmental ). Furthermore, it is examine chancing policies in the historical process of capitalist mode of production and how the location election fort pense he reproduction areas of social classes changed.
In this work, it will be evaluated Marx and Neo-Marxist Lefebvre, Castells and Harvey' s approaches to capitalist urbanization and social class. Marx studies class formation process, class realitions, but he has not systematically adressed the rlation of social classes to urban space.
The reason fort he election os İstanbul Beykoz Paşabahçe district within the scope of the study, Beykoz is importance in the Turkish working class history. It is tried to evaluate that comparing with theorical approaches and the movement of the working class in the field of production and reproduction, the spatial effect of displacement patterns and the relations with the capitalist class of workers.
Keywords: the Mode of Capitalist Production, Capitalist Space and Capitalist Social Class