Hafriyat toprağı, inşaat ve yıkıntı atıklarının yol yapımında kullanılabilirliğinin incelenmesi: Erzurum örneği
Study of the usability of excavated and construction and demolition wastes in road construction: Case study of Erzurum
Yazar: BÜŞRA NAZLI ŞEN
Danışman: PROF. DR. ZEYNEP EREN
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering
Dizin: Katı atıklar = Solid wastes

Özet:
Amaç: Bu tez çalışmasında Erzurum İli'nde meydana gelen inşaat atıkları türleri ve miktarları değerlendirilerek hafriyat toprağı ve inşaat yıkıntı atıklarının geri dönüşümü ile elde edilen malzemelerin karayolu yapımında kullanılabilirliği literatürdeki örnek çalışmalar üzerinden incelenmiştir.
Yöntem: Erzurum İl sınırları içerisinde 2018, 2019 ve 2020 yıllarında açığa çıkan hafriyat toprağı ve inşaat yıkıntı atıklarının miktarları ve türleri Erzurum Büyükşehir Belediyesi'nden elde edilmiş ve yıllar içerisindeki değişimi incelenmiştir. Literatürde yapılmış örnek çalışmalar ve Karayolları Teknik Şartnamesi (2013) standartları göz önünde bulundurularak inşaat atıklarının karayolu yapımında kullanılabilmesi için gerekli laboratuvar deneyleri belirlenmiştir. Geri dönüştürülmüş inşaat yıkıntı atıklarına olan potansiyel talep ve karayolu yapım maliyeti hesaplamaları yapılarak bu atıkların yol yapımında kullanılabilirliğinin önemi ortaya koyulmuştur.
Bulgular: Erzurum Büyükşehir Belediyesi tarafından kontrollü bir şekilde toplanan ve özel depolama sahasında bertaraf edilen hafriyat toprağı ve inşaat yıkıntı atıkları için geri kazanım, yeniden kullanım veya geri dönüşüm oranları ile ilgili herhangi bir veriye ulaşılamamıştır. Bu nedenle bu atıkların döngüsel ekonomi modeli içerisinde geri dönüşümü veya geri kazanımı ile sürdürülebilir bir şekilde değerlendirilmesi için yeni projelere ihtiyaç duyulduğu belirlenmiştir. Ayrıca yol yapım maliyetlerinin büyüklüğü göz önüne alındığında, belirli oranlarda geri dönüştürülmüş inşaat yıkıntı atığının yol temellerinde kullanımı ile maliyetlerin önemli ölçüde düşürüleceği; Erzurum İli'nde açığa çıkan hafriyat toprağı ve inşaat yıkıntı atıklarının bu talebi karşılayabileceği belirlenmiştir.
Sonuç: Erzurum ilinde üretilen inşaat atıklarının herhangi bir geri dönüşüm ya da geri kazanım işlemlerine tabi tutulmadan özel depolama sahalarında bertaraf edildiği belirlenmiştir. Karayolları teknik Şartnamelerinde belirlenen standartları sağlamak koşulu ile, inşaat atıklarının çeşitli laboratuvar deneyleri ile karayolu dolgu tabakasında hafriyat toprağı ve inşaat yıkıntı atıklarının tamamının kullanılmasının uygun olduğu; ama alt temel tabakası ve plent-mix tabakalarında belli oranlarda inşaat yıkıntı atıkları, belli oranlarda ise kalker agrega kullanılarak geri dönüşümü ve yeniden kullanımı sağlanabilmektedir.

Abstract:
Purpose: In this thesis, the types and amounts of construction wastes generated in Erzurum City were evaluated and the usability of the materials obtained by recycling of excavated soil, construction and demolition wastes in highway construction was examined through case studies in the literature.
Method: The amounts and types of excavated soil and construction and demolition wastes that were produced in the year of 2018, 2019, and 2020 within the borders of Erzurum City were obtained from Erzurum Metropolitan Municipality and, the changes of their amount over the years were examined. Considering the case studies in the literature and the Highways Technical Specification (2013) standards, the necessary laboratory tests were determined for the use of construction wastes in highway construction. The potential demand for recycled construction wastes and highway construction cost calculations have been made to show the importance of usability of these wastes in road construction.
Finding: It couldn't be obtained the recovery, reuse, or recycling rates for excavated soil and construction and demolition wastes collected by Erzurum Metropolitan Municipality and disposed of in a separate landfill. For this reason, it has been determined that new projects to recycle or recover these wastes are needed within the circular economy model to evaluate them in a sustainable way. In addition, considering the magnitude of road construction costs, the use of certain proportions of recycled construction wastes in road base will significantly reduce costs, and that the excavated soil and construction wastes produced in Erzurum City can meet this demand.
Results: With the condition of standards met in the Highways Technical Specifications, the use of construction wastes and all excavated soil is suitable for the use in the highway fill layer by conducting various laboratory tests; but the recycling and reusing of construction-demolition wastes are provided with certain proportions of construction-demolition wastes and aggregate mixture in the subbase and plant-mix layers.