Altın Orda'da dini hayat ve hanların din politikası
Religious life in the Golden Horde and religious policy of the khans
Yazar: TUNGYSH ABYLOV
Danışman: PROF. DR. HASAN KURT
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Din = Religion ; Tarih = History
Dizin: Alaş-Orda Hanlığı = Alash-Orda Khanate ; Din = Religion ; Din politikası = Religious policy ; Dini hayat = Religious life ; Hanlar = Inns ; Hristiyanlar = Christianies ; İslamiyet = Islam

Özet:
Bu çalışma giriş dışında üç bölümden oluşmuştur. Tezin giriş bölümünde; konunun önemi, amacı, araştırma nedeni, konu sınırları, kullanılan metotlar ve kaynaklar anlatılmıştır. Ayrıca Altın Orda Devleti'nin kısaca tarihi, idari yapısı ve ekonomik sistemi ile ilgili bilgiler verilmiştir.
Birinci bölümde Altın Orda Hanlarının din politikalarını anlayabilmek için bu devlette yaşayan farklı dinlere mensup toplulukların dini hayatları ve genel dini durumları ele alınmıştır. Büyük dinlerinin Avrasya steplerine nüfuzu, yayılış imkanları ve koşulları değerlendirilmiştir. Özellikle bu bölümde Altın Orda'da çoğunluğun dini olmayı başaran İslamiyet'e geniş yer ayrılarak, onun amelî, itikadî, tasavvufi ve kültürel boyutları incelenmiştir. 
İkinci bölümde ilk olarak Altın Orda Hanlarının din politikalarının temelleri ele alınmıştır. Daha sonra devletin kuruluşundan çöküşüne kadar Hanların her birinin siyasi hayatı, dini inancı, dinlere bakışı, çeçitli dinlere mensup olan tebaasına uyguladıkları politikaları tek tek incelenerek ortaya konulmuştur. Her bir Han'ın dinlere ve dini zümrelere yaklaşımları, onlarla ilişkileri İslamlaşmadan önce ve sonraki dönemde uyguladıkları politikaları kronolojik olarak zikredilmiştir.
Tezin üçüncü bölümünde ise Altın Orda Hanlarının dış politikasında din faktörü ele alınmıştır. Öncelikle diğer Moğol Hanedanlarıyla münasebetlerinde dinin etkisi üzerinde durulmuş, daha sonra İslam dünyasıyla ilişkilerinde din faktörü ve ittifak arayışlarında dinin önemi değerlendirilmiştir. Aynı şekilde Hanların Katolik ve Ortodoks Hıristiyan dünyasıyla münasebetlerindeki dini unsurlar ve Hıristiyanların bu ilişkilerdeki etkileri ortaya konulmuştur. Tezin sonuç kısmında Altın Orda'daki dini hayat ve hanların din politikasına dair tespitlere yer verilmiştir.

Abstract:
The study is divided into three separate chapters each devoted to a specific purpose. The introductory section which includes the importance of the research, the objective of the study followed by problem statements, limitation of the study, as well as, methodology of the study and resources of the study are discussed and it's finalized by the history, administrative structure, and economic system of the Golden Horde State. 
The first chapter provides a comprehensive study of the religious policies of the Golden Horde Khans by discussing the religious status, life and ground situations of the respected communities which belongs to the Golden Horde Khans. Furthermore, the study examines the possibilities, conditions, and state of affairs of spreading the major religious influences in the Eurasian steppes. Moreover, this chapter reviews the real success of Islam by the majority of the Golden Horde, by examining their practices, creed, mystical and cultural dimensions. 
The second chapter discusses the foundations of the religious policies of the Golden Horde Khans. Followed by the political life of each of the Khans, their religious beliefs, their views on religions, and the policies they applied to their subjects belonging to various religions, from the establishment of the state to its collapse are analyzed. As well as the chronological approaches of each Khan to religions and religious groups and their relations, notably the policies they implemented in the period before and after Islamization are mentioned accordingly. 
The third chapter offers the religious factors in the foreign policy employed by the Golden Horde Khans. Firstly, the effects of religions in its relations with other Mongolian Dynasties were emphasized, then the religious factors in its relationship with the Islamic world and the importance of religion in the search for alliances were evaluated. Likewise, the religious elements in the relations of the Khans with the Catholic and Orthodox Christian world and the effects of the Christians in these relations were revealed. The study concludes with the religious life in the Golden Horde and the religious policy of the khans.