Pelvik bölgeye radyoterapi uygulanan serviks kanserli hastalarda oluşan yan etkilerle serum nitrik oksit seviyesi arasındaki ilişki
The association between complications related topelvic radiotherapy and serum levels of nitric oxidein patients with cervix cancer
Yazar: DİLEK İMAMOĞLU GÜL
Danışman: DR. HAZAN ÖZYURT
Sağlık Bakanlığı / Dr. Lütfi Kırdar Kartal Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Radyasyon Onkolojisi Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2006
Konu: Radyasyon Onkolojisi = Radiation Oncology

Özet:
Giriş ve Amaç: Nitrik oksitin (NO) vitro olarak hipoksik hücrelerde radyo
duyarlaştırıcı etki yaptığı gösterilmiştir. Akciğer kanserli bir grup hastada eksprese edilen
havadaki NO düzeyi ile radyasyon pnömonisi arasında ilişki olduğu gösterilmiştir. Bu
çalışmada potent radyo duyarlaştırıcı olarak bilinen NO'nun serum düzeyinin serviks kanseri
nedeniyle pelvik radyoterapi (PRT) uygulanan hastalarda tedavide değişiminin ve
radyoterapinin (RT) akut yan etkileriyle olan ilişkisinin belirlenmesi amaçlanmıştır.
Materyal Ve Metod: Çalışmaya PRT ve kemoterapi (KT) endikasyonu bulunan,
opere edilemeyen lokal ileri evre (evre 2B-4A), postmenapoze 20 serviks kanserli hasta ile 10
tane sağlıklı postmenapoze kadın dahil edildi. PRT dört alan tekniği kullanılarak, günlük 1,8
Gy, toplam doz 50,4 Gy olacak şekilde 5-6 hafta olarak uygulandı. Hastalardan RT'nin
1.,6.,11.,16.,21. günleri kan örneği alındı. Tedavi sırasında oluşan akut yan etkiler haftalık
RTOG (Radiation Therapy Oncology Group) toksisite kriterleri ile değerlendirildi.
Bulgular: Hastaların birinci hafta (RT öncesi) NO seviyeleri ile yaş olarak eşlenmiş
kontrol grubunun NO seviyeleri karşılaştırıldığında hasta grubunda ortalama değer 53.22 ± 8
iken, çalışma grubunda 57,85 ± 3,9 olarak bulundu (p=0,5526). Çalışma ve kontrol
gruplarında NO seviyeleri arasında bir fark saptanmadı. Hastaların haftalara göre serum NO
değerleri sırası ile 53.22 ± 8, 59,89 ± 10,05, 55,72 ± 7,77, 55,55 ± 7,03, 71,47 ± 10,36 olarak
saptandı. NO seviyelerinin 4. haftadan itibaren istatistiksel olarak anlamlı seviyede yükseldiği
ve ilk hafta değerlerine göre 4. ve 5. hafta değerlerinin anlamlı farklılık gösterdiği izlendi (p=
< 0,0001). Hastaların haftalara göre ortalama hemoglobin değerleri sırası ile 11,15 ± 0,58,
11,63 ± 0,27, 11.21 ± 0,24, 11,21 ± 0,43 ve 10,61 ± 0,3 olarak saptandı. Tüm gruplar
karşılaştırıldığında 1. ve 5. haftalar arasında anlamlı bir fark saptandı (p<0.005). Hastaların
haftalara göre ortalama hematokrit değerleri sırası ile 34,21 ± 1,0, 34,53 ± 0,78, 32,02 ± 0,89,
33,08 ± 1,37, 30,81 ± 0,89 olarak saptandı. Bu değerlerin değerlendirilmesinde 1. ve 5.
haftalar arasındaki değerler (p<0.005) ile 2. ve 5. haftalar arasındaki değerlerde anlamlılık
3
ii
saptandı (p<0.005). Hastaların haftalara göre ortalama serum magnezyum seviyeleri sırası ile
1,25 ± 0,28, 1,23 ± 0,27, 1,11 ± 0,25, 0,97 ± 0,22, 1,28 ± 0,29 olarak saptandı. Bu değerlerin
incelenmesinde 1. ve 4. haftalar arasında anlamlı bir fark saptandı (p<0.05). Hastalarda
RT'nin başlangıcı ile RT'nin 4. ve 5.haftalarında özellikle genitoüriner sistem (GÜS) grad 2
komplikasyonlarda artış saptandı.
Sonuç: Serum NO konsantrasyonu RT sırasında değişti ve özellikle GÜS olmak üzere
oluşan yan etkiler ile korelasyon gösterdi. Serum NO seviyesinin ve GÜS
komplikasyonlarının RT'nin 4.ve 5. haftasında artması NO ile GÜS yan etkileri arasında ilişki
olabileceğini düşündürdü. NO, RT etkinliğini ve komplikasyon oluşma olasılığını takipte bir
belirteç olarak kullanılabilir. Ancak kesin sonuçlar için prospektif daha yüksek hasta sayısına
dayanan çalışma verilerine gereksinim duyulmaktadır.
Anahtar kelimeler: Nitrik Oksit, radyasyon, serviks kanser, radyoterapi

Abstract:
Introduction and Objective: Nitric oxide (NO) has an effect on hypoxic cells that
augments the activity of radiation according to the in-vitro studies. It was observed that there
is an association between the level of NO in expired air and development of radiation
pneumonia in patients receiving radiotherapy due to lung cancer. The objective of this study
was to investigate the alterations in serum levels of NO, and to observe a possible association
between NO levels and radiation side effects in cervix cancer patients receiving pelvic
radiotherapy (PRT).
Material and Method: The study group consisted of 20 postmenopausal patients with
locally advanced (stage 2B-4A) cervix cancer. They received chemoradiotherapy.
Postmenopausal 10 healthy women constituted the control group. A total of 50,4 Gy was
applied in 1,8 Gy daily fractions as the pelvic radiotherapy protocol. Peripheral venous blood
samples were obtained at 1, 6, 11, 16, 21 days after the radiation. Acute complications of the
radiation were assessed according to the RTOG (Radiation Therapy Oncology Group) criteria.
4
iii
Results: No difference was observed between study and control groups with regard
the serum NO levels (p=0,5526). The mean NO values were 57,85 ± 3.9 and 53.22 ± 8 in
study and control groups, respectively. However, NO levels significantly increased after 4
weeks of the radiation. The mean NO levels in the study group were 53.22 ± 8, 59,89 ± 10,05,
55,72 ± 7,77, 55,55 ± 7,03, 71,47 ± 10,36 at 1st, 2nd, 3rd, 4th, and 5th weeks, respectively.
The alterations in NO levels were statistically significant at 4th and 5th weeks (p= < 0,0001).
The mean haemoglobin levels were 11,15 ± 0,58, 11,63 ± 0,27,11.21 ± 0,24, 11,21 ± 0,43,
and 10,61 ± 0,3 in patients at 1st, 2nd, 3rd, 4th, and 5th weeks, respectively. The values
between 1st and 5th weeks were found to be significant (p<0.005). Similarly, the alterations in
hematocrit levels were remarkable at 5th week (p<0.005). Mean magnesium levels were
measured as 1,25 ± 0,28, 1,23 ± 0,27, 1,11 ± 0,25, 0,97 ± 0,22, 1,28 ± 0,29 during the followup period. The difference was significant between 1st and 4th weeks. Besides, an apparent
increase in genitourinary complications (grade 2) was observed at 4th and 5th week.
Conclusion: The current study suggests that NO levels demonstrated a remarkable
alteration during the pelvic radiotherapy in cervix cancer patients. This change in NO levels
recommends a correlation with the development of complications related to radiotherapy.
Particularly, genitourinary system toxicity would be related with NO elevations at 4th and 5th
weeks. Therefore, NO as a serum marker can be used to monitor the efficacy and toxicity of
radiation. However, further prospective studies including adequate number of patients are
necessary to reach definitive statements.
Key worlds: Nitric oxide, radiation, cervix cancer, radiotherapy