İlköğretim sosyal bilgiler öğretiminde temsilî resim kullanımıyla tarihsel düşünme becerilerinin geliştirilmesi
Using the representative picture to improve the historical thinking skills in social studies
Yazar: BESİME ARZU GÜNGÖR AKINCI
Danışman: PROF. DR. DURSUN DİLEK
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / İlköğretim Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Tarih = History
Dizin: Görsel anlatım = Visual expression ; Görsel sunum = Visual representation ; Resimler = Pictures ; Sosyal bilgiler öğretimi = Social studies teaching ; Tarih eğitimi = History education ; Tarih öğretimi = History teaching ; Tarihsel düşünme becerisi = Historical thinking skill

Özet:
Yapılan bazı araştırmalar, sosyal bilgiler ve tarih öğretiminde görsel materyallere yeterli düzeyde yer verilmediğini göstermiştir. ?Görselin görünmezliği?ne varan ifadeler ve ?öğrencilerin metin ağırlıklı çalışmalarının imgesel düşünmelerini sınırladığına? dair görüşler oldukça dikkat çekicidir. Diğer taraftan, tarihsel düşünme becerileriyle ilgili araştırmalara olan ihtiyaç da bazı araştırmalarda vurgulanmaktadır. Bu noktada, temsilî resimlerden, sosyal bilgiler ve tarih öğretiminde tarihsel düşünme becerilerini geliştirebilecek yönde yararlanmak büyük bir anlam taşımaktadır.Bu çalışmada, ?sosyal bilgiler öğretiminde temsilî resim kullanımıyla tarihsel düşünme becerilerinin geliştirilmesi? üzerinde durulmuştur. Çalışmanın uygulama safhası; Zonguldak ili Kdz. Ereğli İlçesi'nde yer alan bir devlet okulu olan Cumhuriyet İlköğretim Okulu 7. sınıfında okuyan 39 öğrenciyle, 2009-2010 eğitim-öğretim yılının birinci döneminde ve 6 haftalık sürede gerçekleştirilmiştir. Uygulama, 7. sınıf sosyal bilgiler dersi ?Kültür ve Miras? öğrenme alanı, ?Türk Tarihinde Yolculuk? ünitesiyle sınırlandırılmıştır.Gerçekleştirilen eylem araştırmasında, araştırma problemini çözebilmek amacıyla; nitel araştırma veri toplama yöntemlerinden ?doküman incelemesi? , ?gözlem? ve ?görüşme?den yararlanılmıştır. Eylem araştırması olarak desenlenen bu nitel çalışmada, içerik analizinden yararlanılmıştır. Araştırmanın alt amaçlarında betimsel analizin yanında; güvenirliği artırmak, yanlılığı azaltmak, tema ve kategoriler arasında karşılaştırma yapmak amacıyla nitel veriler nicelleştirilmiştir. Nitel verilerin nicelleştirilmesinde yüzde hesapları kullanılmıştır.Araştırma verileri, araştırma grubunda, temsilî resmin kullanımıyla tarihsel düşünme becerilerinin geliştirilebileceğini göstermiştir. Temsilî resim kullanımının; öğrencilerin, üzerinde çalışma yapılan konuyu öğrenmelerinde, derse ilgi ve katılımlarının artmasında ve yaratıcı düşünme gibi becerileri geliştirmelerinde olumlu bir etkiye sahip olduğu da tespit edilmiştir.Anahtar Kelimeler: Temsilî resim, tarihsel düşünme becerileri, resim, beceri, sosyal bilgiler, tarih.

Abstract:
Some of the conducted researches show that visual materials are not sufficiently being used in social sciences and history educations. The expression of ?Invisibility of visuals? and the views regarding that ?the text dominant studies limit the visual thoughts of the students? are quite obtrusive. On the other hand, the need for researches concerning the historical thinking skills of the students are being emphasized in some of the studies. At this point, taking advantage of the representative pictures to improve the historical thinking skills of the students during their social science and history education makes perfect sense.In this study, the fact of ?improving the historical thinking skills by using representative pictures during social sciences education? is emphasized. Application phase of this study has been carried out for a period of 6 weeks during the first semestre of the academic year of 2009-2010 with 39 students of the 7th grade of Cumhuriyet Elementary Schools which is a state school located in Kdz. Eregli district of Zonguldak province. The application is limited with the ?Journey Through Turkish History? unit on the ?Culture and Heritage? learning area of the Social Sciences lesson of the 7th grades.In the performed action research, with the intent of solving the research problem; ?document review?, ?observation? and ?interview? methods of qualitative research data collection are carried out. Content analysis is used in this qualitative study which is figured as an action research. The qualitative data has been quantificated with the intent to increase the reliability, to decrease the biasness, to make a comparison between themes and categories in the subgoals of the research along with descriptive analysis. Percentage calculations have been used to quantificate the qualitative data.Research data revealed that the historical thinking skills can be improved in the reasearch group by using representative pictures. It is determined that using representative pictures has a positive effect on the students for them to learn the current course subject, to increase their interest and attendance in the lesson and to imrpve their skills such as creative thinking.Keywords: Representative picture, historical thinking skills, picture, skill, social sciences, history.