Kamu özel iş birliği sözleşmelerinin tahkim yoluyla uyarlanması ve sona erdirilmesi
Adaptation and termination of public private partnership contracts through arbitration
Yazar: ELİF NAZ UZMAN
Danışman: PROF. DR. BURAK HUYSAL
Bahçeşehir Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı / Özel Hukuk Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Bu çalışmada, Kamu Özel İş Birliği ilişkilerinin ve sözleşmelerinin hukuki niteliği, Kamu Özel İş Birliği sözleşmelerinin uyarlanmasına ve sona erdirilmesine ilişkin hüküm ve koşullar, tahkim yargılamasında hakem heyetinin Türk hukuku kapsamında aşırı ifa güçlüğü ya da kamu yararı gerekçesiyle Kamu Özel İş Birliği sözleşmelerinin uyarlanmasına ya da sona erdirilmesine karar verme yetkisi, kararın kapsamı ve verilen kararın yabancı hakem kararı olması halinde bu kararın Türkiye'de tenfiz edilebilirliği incelenmektedir.
Kamu Özel İş Birliği dünyada giderek yaygınlaşan bir proje finansman modelidir. Türkiye'de sıklıkla kullanılan bu modelin amacı, özel hukuk kişilerinin tecrübe, sermaye ve kapasitelerinden faydalanılmasıyla kamu yararına sunulan kamu hizmetlerinin kalitesinin arttırılmasıdır.
İdare ve özel hukuk kişisi arasında akdedilen Kamu Özel İş Birliği sözleşmeleri uzun süreli olarak akdedilen sözleşmelerdir. Tarafların aralarındaki kamu hizmetinin sunulmasına ilişkin uzun süreli sözleşmeyi, zaman içinde değişen koşullara uyarlama ihtiyacı söz konusu olabilir. Sözleşmenin uyarlanması ihtiyacı, idare açısından kamu ihtiyaçları gereğince kamu yararının korunması, özel hukuk kişisi açısından ise maddi gerekçelerden kaynaklanabilmektedir. Sözleşmenin uyarlanması için gerekli şartların mevcut olduğu durumda sözleşmenin uyarlanması, sözleşmenin uyarlanmasının mümkün olmadığı ya da istenilen faydayı sağlamadığı hallerde sözleşmenin sona erdirilmesi gündeme gelebilmektedir.
Teknik özellikleri bakımından kapsamlı ve karmaşık olan büyük ölçekli projelerin ifası için kurulan Kamu Özel İş Birliği sözleşmelerinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda, uyuşmazlığın tarafsız ve bağımsız uzmanlarca, adil ve hakkaniyete uygun bir şekilde çözüme kavuşturulabilmesi amacıyla tahkim yargılaması sıklıkla tercih edilen bir uyuşmazlık çözüm yöntemidir. Kamu Özel İş Birliği sözleşmelerinin uyarlanması ile sona erdirilmesi talepli uyuşmazlıkların tahkim yargılaması ile çözümlenmesi mümkündür. Zira bu talepler Türk hukuku uyarınca tahkime elverişlidir.
Uyuşmazlığın esasına Türk hukukunun uygulandığı bir tahkim yargılaması sonucunda hakemler; tarafların talepleri doğrultusunda, aşırı ifa güçlüğü nedeniyle bozulan dengenin sağlanması ya da kamu yararının korunması amacıyla Kamu Özel İş Birliği sözleşmelerinin uyarlanması veya sona erdirilmesine karar verebilecektir.
Sözleşmenin uyarlanması ya da sona erdirilmesi yönündeki karara dayanak hukuki gerekçeye bağlı olarak taraflar arasında bozulan sözleşmesel dengenin tekrar sağlanabilmesi için denkleştirme bedeli ya da tasfiye bedeli ödenmesine hükmedilmesi de söz konusu olabilir. Hakem heyeti, tarafların talepleri doğrultusunda takdir yetkisini kullanarak sözleşme adaletinin sağlanabilmesi amacıyla denkleştirme bedeline veya tasfiye bedeline hükmedebilir.
Ülkemizde yabancı bir hakem kararının tanınması ve tenfizi, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Kanunu ve Yabancı Hakem Kararlarının Tanınması ve Tenfizine ilişkin 1958 tarihli New York Sözleşmesi altında düzenlenmektedir. Yabancı Hakem Kararlarının Tanınması ve Tenfizine ilişkin 1958 tarihli New York Sözleşmesi Türkiye'de yalnızca ticari uyuşmazlıklara ilişkin yabancı hakem kararlarının tenfizinde uygulanabilmektedir.
Kamu Özel İş Birliği sözleşmelerinin uyarlanması veya sona erdirilmesi talepli uyuşmazlıklar ticari uyuşmazlıklar olup, ticari tahkime konu edilebilmektedir. Dolayısıyla hakem heyeti tarafından verilen Kamu Özel İş Birliği sözleşmesinin uyarlanmasına veya sona erdirilmesine ilişkin karar yabancı bir hakem kararı ise, bu karar herhangi bir tenfiz engeli bulunmadığı takdirde Yabancı Hakem Kararlarının Tanınması ve Tenfizine ilişkin 1958 tarihli New York Sözleşmesi uyarınca Türkiye'de tenfiz edilebilecektir.

Abstract:
This study examines the legal nature of Public Private Partnership relationships and contracts, the terms and conditions for adaptation and termination of Public Private Partnership contracts, the authority of the arbitral tribunal in arbitration proceedings to decide on the adaptation or termination of Public Private Partnership contracts on the grounds of hardship or public interest under Turkish Law, the scope of the authority of the arbitral tribunal, the scope of the arbitral award, and the enforceability of the arbitral award in Turkey where the award is a foreign arbitral award.
Public Private Partnership is a project financing model that is becoming increasingly widespread in the world. The purpose of this model, which is frequently used in Turkey, is to improve the quality of public services provided in the public interest by utilizing the experience, capital, and capacity of private law entities.
Public Private Partnership contracts concluded between the administrative authority and private law entities are long-term contracts. The parties may need to adapt the long-term contract for the provision of public services to changing conditions over time. The need to adapt the contract may arise from the public interest in terms of the needs of the administrative authority, and from financial grounds for the private law entity. In cases where the necessary conditions for the adaptation of the contract are present, the adaptation of the contract may come to the agenda, and in cases where the adaptation of the contract is not possible or does not provide the desired benefit, the termination of the contract may be in question.
In disputes arising out of Public Private Partnership contracts established for the execution of large-scale projects that are comprehensive and complex in terms of technical characteristics, arbitration is a frequently preferred method in order to resolve the dispute in a fair and equitable manner by impartial and independent experts. It is possible to resolve disputes regarding the adaptation and termination of Public-Private Partnership agreements through arbitration proceedings. This is because these claims are arbitrable under Turkish law.
As a result of the arbitration proceedings in which Turkish Law is applied to the merits of the dispute, arbitrators may decide to adapt or terminate the Public Private Partnership contracts in line with the requests of the parties, in order to restore the balance that has been disturbed due to hardship or to protect the public interest.
Depending on the legal grounds underlying the award for adaptation or termination of the contract, an equalization fee or a compensation may be required to be paid in order to restore the contractual balance between the parties. The arbitral tribunal may award an equalization fee or compensation in order to ensure contractual justice by using its discretionary power in line with the requests of the parties.
In Turkey, the recognition and enforcement of a foreign arbitral award is regulated under the International Private and Procedural Law No. 5718 and the New York Convention on the Recognition and Enforcement of Foreign Arbitral Awards of 1958. The New York Convention on the Recognition and Enforcement of Foreign Arbitral Awards of 1958 is applicable in Turkey only for the enforcement of foreign arbitral awards in commercial disputes.
Disputes regarding the adaptation or termination of Public Private Partnership contracts are commercial disputes and subject to commercial arbitration. Therefore, if the arbitral tribunal's award on the adaptation or termination of a Public Private Partnership contract is a foreign arbitral award, the award may be enforced in Turkey pursuant to the New York Convention on the Recognition and Enforcement of Foreign Arbitral Awards of 1958, unless there is obstacle to enforcement.