Ankilozan spondilitte uyku kalitesi ve kognitif fonksiyonların ilişkisi
The relationship between sleep quality and cognitive functions i̇n as
Yazar: MAHMUT EREN
Danışman: DOÇ. DR. ŞENİZ AKÇAY YALBUZDAĞ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İzmir Bozyaka Eğt. ve Arş. Hast. / Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2017
Konu: Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon = Physical Medicine and Rehabilitation
Dizin: Biliş = Cognition ; Biliş bozuklukları = Cognition disorders ; Spondilit = Spondylitis ; Spondilit = Spondylitis ; Spondilit-ankilozan = Spondylitis-ankylosing ; Uyku = Sleep ; Uyku bozuklukları = Sleep disorders

Özet:
Amaç: Ankilozan spondilitte, uyku bozukluğunun hastalık aktivitesi, fonksiyonel bozukluk ve kognitif fonksiyonların ilişkisini araştırmayı amaçladık.
Materyal ve Metod: Çalışmaya ASAS aksiyal spondiloartropati kriterlerine göre Ankilozan spondilit tanısı almış olan 70 hasta alındı. Hastaların demografik verileri, sigara içme durumları, tanı süreleri, sabah tutukluk süreleri, hastalığa yönelik almakta oldukları anti-TNF alfa ve non-steroid antiinflamatuar (NSAİİ) tedaviler kaydedildi. C- reaktif protein (CRP) değerleri, eritrosit sedimentasyon hızı (ESH) değerleri ölçüldü. Hastalık aktivitesi, Bath Ankilozan Spondilit Hastalık Aktivite indeksi (BASDAI) ölçeği ile değerlendirildi. Fonksiyonel durum Bath Ankilozan Spondilit Fonksiyonel indeks (BASFI) ve BathAnkilozan Spondilit Metroloji İndeksi (BASMI) ile ölçüldü. Hastalar Beck Depresyon Ölçeği (BDI) ve Beck Anksiyete Ölçeği (BAI) ile değerlendirildi. Kognitif foksiyonların değerlendirilmesi amacıyla Montreal Bilişsel Değerlendirme (MoCA) testi ve uyku bozukluğunun değerlendirilmesi amacıyla Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi (PUKİ) testi kullanıldı. Uyku kalitesi, demografik veriler, hastalık aktivitesi, kognitif fonksiyonların ilişkisi değerlendirildi.
Bulgular: Uyku kalitesi normal ve bozuk olan hasta grupları arasında cinsiyet (p= 0,6), çalışma durumu (p= 0.27), NSAİİ kullanımı (p= 0.18), DMARD kullanımı (p= 0.63) ve anti-TNF ilaç kullanımı (p= 0.25) arasında anlamlı fark gözlenmedi. Uyku kalitesi bozuk olan grupta sigara kullanımı açısından anlamlı fark gözlendi (p= 0.04). PUKİ skoru, CRP (p= 0.017, r= 0,283), BASDAI (p < 0.001, r= 0,824), BDI (p < 0.001, r= 0,690), BAI (p < 0.001, r= 0,741) skorları ile korelasyon izlendi. PUKİ skoru ve BASDAI skoru arasındaki ilişki, BDI ve BAI skorları kontrol altına alınarak incelendiğinde uyku kalitesi ve BASDAI skorları arasında anlamlı pozitif korelasyon saptandı (p < 0.001, r= 0,577). PUKİ skoru ve MOCA skoru, arasındaki ilişki, BDI, BAI skorları ve eğitim düzeyi kontrol altına alınarak incelendiğinde uyku kalitesi ve kognitif fonksiyonlar arasında anlamlı negatif korelasyon saptandı (p < 0.001, r= -0,622).
Sonuç: Uyku kalitesi normal ve bozuk olan hasta grupları arasında demografik veriler ve ilaç kullanımı açısından fark gözlenmezken, hastalık aktivitesi ve uyku kalitesi arasında anlamlı ilişki saptandı (p < 0.001). Uyku kalitesi ve kognitif foksiyonlar arasında da anlamlı ilişki saptandı (p < 0.001). Bu bulgular; uyku kalitesinin hastalık aktivitesinin baskılanmasında ve kognitif düzey ve iş performansı üzerinde etkilerinin önemini ortaya koymuştur.
Anahtar kelimeler:Ankilozan spondilitte, uyku kalitesi, kognitif bozukluk

Abstract:
Objective: We aimed to investigate the relationship between the sleep disturbances and disease activity, functional impairment and cognitive functions in ankylosing spondylitis. 
Material and method: 70 patients who were diagnosed as Ankylosing spondylitis according to ASAS axial spondyloarthropathy criteria were enrolled the study. Patients' demographic data, smoking status, diagnosis duration, morning stiffness, anti-TNF-α and non steroidal anti inflammatory drugs (NSAID) therapy taking for the disease were recorded. C-reactive protein CRP and erythrocyte sedimentation rate (ESR) values were measured. Disease activity was assessed with Bath Ankylosing Spondylitis Disease Activity Index (BASDAI) scale. The functional status was measured with Bath Ankylosing Spondylitis Functional Index (BASFI) and Bath Ankylosing Spondylitis Metrology Index (BASMI). Patients were assessed by Beck Depression Scale (BDS) and Beck Anxiety Scale (BAS). The Montreal Cognitive Assessment (MoCA) test was used to assess cognitive functions and the Pittsburgh Sleep Quality Index (PSQI) test was used to assess sleep disturbance. The relationship between sleep quality, clinical-demographic data, disease activity and cognitive functions was assessed. 
Results: There was no significant difference between the groups of normal and impaired sleep quality about sex (p = 0,6), working status (p = 0.27), NSAII use (p = 0.18), DMARD use (p = 0.63) and anti-TNF drug use (p = 0.25).There was a significant difference in the group who had poor sleep quality (p= 0.04) according to smoking status. PUKI score was found to be in positive correlation with CRP (p= 0.017, r= 0,283), BASDAI (p < 0.001, r= 0,824), BDI (p < 0.001, r= 0,690), and BAI (p<0.001, r= 0,741). A significant positive correlation was found between sleep quality and BASDAI scores when the BDI and BAI scores were controlled (p < 0.001, r= 0,577). Sleep quality and cognitive functions were found to be correlated negatively when the scores BDI, BAI and education level were controlled by partial correlation analysis (p < 0.001, r= -0,622). 
Conclusion: There was a significant relationship was detected between disease activity and sleep quality while no difference was observed between the groups of normal and impaired sleep quality in terms of demographic data and drug use (p < 0.001). There was also a significant relationship detected between sleep quality and cognitive functions (p < 0.001). These findings point out the impact of sleep quality on suppression of disease activity, cognitive level and work performance. 
Keywords: Ankylosing spondylitis, sleep quality, cognitive impairment