Gökçeada Uğurlu-Zeytinlik yerleşmesinin Kalkolitik Dönem mimarisi ve yerleşim düzeni
Chalcolithic architecture and settlement pattern of Gökçeada Uğurlu-Zeytinlik settlement
Yazar: ERKAN GÜRÇAL
Danışman: PROF. DR. ÖZLEM ÇEVİK
Trakya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Batı Anadolu = West Anatolia ; Kalkolitik Dönem = Chalcolithic Period ; Mimari = Architectural ; Sosyokültür = Socio-culture ; Yerleşim = Settlement ; Yerleşim yapısı = Settlement structure ; Çanakkale-Gökçeada-Uğurlu-Zeytinlik = Çanakkale-Gökçeada-Uğurlu-Zeytinlik

Özet:
Bu tez çalışması, Gökçeada Uğurlu-Zeytinlik yerleşmesinin Erken ve Orta Kalkolitik dönemlere tarihli kültür katlarında bulunmuş mimari kalıntıların ve yerleşim düzenlerinin incelenmesiyle ilgilidir. Binalar veya inşa edilmiş diğer unsurlar, inşa edildikleri andan itibaren ve kullanımları boyunca çeşitli süreçlerden geçmektedirler. Bu süreçler, mimari unsurların inşası ile ilişkili olabileceği gibi, onları kullananlar tarafından gerçekleştirilmiş çeşitli aktivitelerle de ilişkili olabilir. Mimarinin ve mimari ile ilişkili materyalin incelenmesi de tarihöncesi toplulukların inşa pratikleri ve mekânlar üzerinde insanlar tarafından gerçekleştirilen aktiviteler hakkında bilgi verebilmektedir. Dolayısıyla mimari incelemelerden yola çıkılarak, çalışılan dönemde yaşamış olan insanların inşa teknikleri, ekonomik etkinlikleri ve sosyal davranışları gibi çeşitli konular hakkında öngörüde bulunmak mümkün olabilmektedir.
MÖ. 6. binyılın ortalarından başlayarak MÖ. 5. binyılın son çeyreğine kadar uzanan zaman dilimi, Gökçeada'yı da içine alan geniş bir coğrafyada gerçekleştiği düşünülen kültürel dönüşüm süreçleriyle ilişkilendirilmektedir. Gökçeada Uğurlu-Zeytinlik yerleşmesi, Batı Anadolu kronolojisinde Kalkolitik Dönem'e atfedilen ve MÖ. 5600/5500-4200 arasına tarihlendirilen bu sürece dair önemli veriler sunmuştur. Yerleşim tabakalanmasında III. (Erken Kalkolitik) ve II. (Orta Kalkolitik) kültür katları ile temsil edilen bu sürecin mimarisiyle ilgili kanıtlar, yerleşmenin sosyokültürel süreçlerinin anlaşılmasına olanak tanımasının yanı sıra bahsedilen dönemin daha geniş bir perspektifte ve bölgesel ölçekte anlaşılmasına da önemli bir katkı niteliğindedir. Bu bağlamda, yerleşmenin iki farklı döneme tarihli kültür katlarında bulunmuş binalar, çukurlar, avlular gibi mimariyle ilişkili alanlardan ve bu alanlarda tespit edilmiş buluntulardan yola çıkılarak, toplulukların inşa pratikleri, sosyoekonomik davranışları ve yerleşim düzenlerinin anlaşılması amaçlanmıştır.

Abstract:
This thesis is about the examination of architectural remains and settlement patterns found in the culture layers of Gökçeada Uğurlu-Zeytinlik settlement dated to Early and Middle Chalcolithic periods. Buildings or other structure elements go through various processes from the moment they are built and throughout their use. These processes may be related to the construction of architectural elements as well as to various activities performed by those who use them. Examination of architecture and architectural related material can also provide information about the construction practices of prehistoric communities and the activities performed by humans on places. Hence, based on the architectural studies, it is possible to make predictions about various issues such as social behavior, the construction techniques and economic activities of the people who lived in the examined period.
The time period starting from the middle of the 6th millennium BC to the last quarter of the 5th millennium BC is associated with the cultural transformation processes that are thought to have taken place in a wide geography including Gökçeada. Gökçeada Uğurlu-Zeytinlik settlement provided important data on this process, which is attributed to the Chalcolithic Period in Western Anatolian chronology and dated between 5600/5500-4200 BC. The architectural evidence of this process, which is represented by the III (Early Chalcolithic) and II (Middle Chalcolithic) cultural layers, not only allows the sociocultural processes of the settlement to be understood but also makes an important contribution to the understanding of the mentioned period in a wider perspective and on a regional scale. In this context, it is aimed to understand dated to two different periods the construction practices, socioeconomic behaviors, social organizations and settlement patterns of the communities, based on architectural related areas such as buildings, pits and courtyards found in the cultural floors.