Türkiye'de kentsel dönüşüm uygulamalarının mekân kalitesi üzerindeki etkilerinin çocuk bağlamında incelenmesi
Investigation of the effects of urban transformation practices on space quality in Turkey in the context of children
Yazar: MERVE UĞUR
Danışman: PROF. DR. NİLGÜN ÇOLPAN ERKAN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Kentsel dönüşüm = Urban transformation

Özet:
Artan nüfus hareketliliği ile küresel dünyada dinamik bir gündeme sahip olan kentler, çeşitli sebeplerle değişim ve dönüşüm süreçlerinin merkezinde yer alan ve neredeyse her disiplinle iç içe olma özelliği barındıran bir araştırma konusudur. Kent, tarihsel süreçte farklı tercih edilme sebepleri ile gündeme gelirken her çağda bazı düzenlemelere tâbi olmaktadır.
Türkiye'de de yer seçimleri küresel ölçekte gerçekleştirilen uygulamalardan etkilenirken aynı zamanda farklı kırılmaları da içerisinde barındırmaktadır. Sebebi ise planlamanın salt bir plan kararının ötesinde hem siyasal hem de yaklaşım biçimlerinde çeşitlilik oluşturmasıdır. Tüm bu çeşitlilikler toplumun yer seçiminde rol oynarken aynı zamanda toplumda da etkiler meydana getirmektedir. Kentsel dönüşümde bir kalitenin oluşması sadece yapı özelinde iyileştirme ile değil aynı zamanda bölge sakinlerinin yaşam koşullarında da bir iyileştirmenin sağlanması ve bu durumun sürekliliğinin gözetilmesi ile mümkün olabilmektedir.
Bu tez çalışmasında çocuğun gelişimi ve ihtiyaçları araştırılarak kentte çocuk odaklı bir kalitenin oluşabilmesi amacıyla ölçütlerde benimsenen yaklaşımlar belirlenmiştir. Çocuk odaklı bir kentsel dönüşümün nasıl daha kalite odaklı gerçekleştirilebileceğine dair değerlendirmeler tez kapsamında geliştirilen ölçek ile Kirazlıtepe Kentsel Dönüşüm Projesi pilot çalışması üzerinden incelenmiştir. Araştırma sonucunda çocuklar açısından söz konusu alanın yeterli olanağı barındırmadığı ve mevcut fiziksel olanakların her yaştan kullanıcı grubu tarafından yoğun bir şekilde kullanıldığı sonucuna ulaşılmıştır.  Proje etki alanındaki kısıtlı fiziksel imkanlar bu duruma sebebiyet verirken, bölge halkının talebine yönelik yetersiz koşullar olduğu gözlemlenmiştir. Riskli alan olduğu gerekçe gösterilerek dönüşümün başlatıldığı Kirazlıtepe Kentsel Dönüşüm Projesi kapsamında yapı stoku kalitesinde bir iyileşme meydana gelirken, kentsel yaşam kalitesi konusunda benzer değerlendirme yapılamamaktadır. Kentsel dönüşümün etki alanında bulunan ve araştırmaya katılan çocukların hissettikleri güvensiz ortama dair elde edilen bulgular, dönüşüm sürecinde çocuk kullanıcı gereksinimlerinin göz ardı edilerek mekânla iletişiminin sınırlandırıldığını ortaya koymaktadır.

Abstract:
Cities, which have a dynamic agenda in the global world with increasing population mobility, are a research subject that is at the center of change and transformation processes for various reasons and is intertwined with almost every discipline. While the city has come to the fore for different reasons of preference throughout the historical process, it has been subject to some regulations in every era.
While location choices in Turkey are affected by practices carried out on a global scale, they also include different fractures. The reason is that planning, beyond a mere plan decision, creates diversity in both political and approach styles. While all these variations play a role in society's location selection, they also create effects on society. Achieving quality in urban transformation is possible not only by improving the structure specifically, but also by ensuring an improvement in the living conditions of the residents of the region and ensuring the continuity of this situation.
In this thesis study, the development and needs of the child were investigated and the approaches adopted in the criteria were determined in order to create a child-oriented quality in the city. Evaluations on how a child-focused urban transformation can be carried out in a more quality-oriented manner were examined through the Kirazlıtepe Urban Transformation Project pilot study with the scale developed within the scope of the thesis. As a result of the research, it was concluded that the area in question does not have sufficient opportunities for children and that the existing physical facilities are used intensively by user groups of all ages. While limited physical facilities in the project impact area caused this situation, it was observed that there were insufficient conditions for the demands of the local people. While there has been an improvement in the quality of the building stock within the scope of the Kirazlıtepe Urban Transformation Project, where the transformation was initiated on the grounds that it was a risky area, a similar evaluation cannot be made regarding the quality of urban life. The findings obtained regarding the unsafe environment felt by the children who are in the impact area of urban transformation and participated in the research reveal that child user needs are ignored during the transformation process and their communication with the space is limited.