Geç Osmanlı modernleşmesinde ferd kavramı ve ferdiyetçilik düşüncesi (1839-1918)
The concept of the ferd (individual) and the idea of ferdiyetçilik (individualism) in Late Ottoman modernization (1839-1918)
Yazar: SİNAN VARDAR
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM ŞİRİN
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Tarih = History
Dizin: Kavramlar = Concepts ; Kavramsal değişim = Conceptual change ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı belgeleri = Ottoman documents ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Osmanlı toplumu = Ottoman society ; Osmanlı yönetimi = Ottoman management ; Osmanlı İmparatorluğu =   ; Osmanlılar = Ottomans

Özet:
Birey kavramı Aydınlanma'dan bu yana insanlık tarihinin en önemli kavramlarından biri olmuştur. Bireyin siyasal ve hukuksal bir özne olarak kabul edilmeye başlandığı 17. yüzyıldan itibaren bu kavram akıl, özgürlük ve ilerleme gibi kavramlarla ilişkilendirilmiş ve toplumsal yapının merkezi olarak görülmüştür. Fransız Devrimi ve sanayileşmeyle birlikte dönüşen birey kavramı artık siyasi ve iktisadi yaklaşımların bir öğesi haline gelmiştir. 19. yüzyılın sanayi toplumlarında, liberal devletin yükselişiyle paralel olarak birey kavramı bireyselci ve toplumsalcı yaklaşımlar üzerinden toplumsal, siyasal, iktisadi ve ahlaki boyutlarıyla tartışılmıştır.

Osmanlı'da ferd kavramının ve ferdiyetçilik düşüncesinin dönüşümü ise siyasal, hukuksal ve sosyal dönüşümle paralel olarak ilerlemiştir. Modernleşen Osmanlı Devleti'nde ferd kavramı, 19. yüzyıl liberal hukukunun ve siyasal düşüncesinin bir kavramı olarak doğmuş, Yeni Osmanlılar, 2. Abdülhamid ve 2. Meşrutiyet dönemlerinde özgün boyutlar kazanmıştır. Bu semantik gelişimde bilim, iktisat, siyaset, eğitim ve ahlâk yazınının rolü önemlidir. Ferd kavramı ve ferdiyetçilik düşüncesi, bu alanlarda verilmiş metinlerde şekillendirilmiş ve tartışılmıştır.

Bu bağlamda, çalışmamız, ferd kavramının ve ferdiyetçilik düşüncesinin gerek Avrupa'daki gerekse Osmanlı Devleti'ndeki tarihsel dönüşümünü sosyal, siyasal, düşünsel ve bilimsel süreç ve olguların etkileri çerçevesinde incelemeyi ve tartışmayı amaçlamaktadır.

Abstract:
The concept of the individual has been one of the most important concepts in its history since the Enlightenment. The individual has been accepted as a political and legal subject since the 17th century. Since this period, the individual has been associated with concepts such as reason, freedom and progress. In this context, it has been accepted as the center of the social and legal structure. The concept of the individual was transformed with the French Revolution and industrialization and gained political, economic and moral dimensions. In the industrial societies of the 19th century, in parallel with the rise of the liberal state, these dimensions of the concept of the individual were discussed through individualist and socialist approaches.

The transformation of the concept of individual and the idea of individualism in the Ottoman Empire progressed in parallel with political, legal and social transformation. In the modernizing Ottoman Empire, the concept of the individual was born as a concept of liberal law and political thought in the 19th century. It gained unique dimensions during the Young Ottomans, the Abdulhamid II and the Second Constitutional Era periods. The role of science, economics, politics, education and ethics literature is important in the semantic development of the concept of individual. The concept of the individual and the idea of individualism have been shaped and discussed in the texts given in these fields.

In our study, we will examine the historical and semantic transformation of the concept of individual and the idea of individualism in both Europe and the Ottoman Empire with the effects of social, political, intellectual and scientific processes and facts.