Cazibe merkezleri programlarının tersine göç mekanizması üzerindeki etkisi: Gaziantep örneği
The effect of attraction centers programs on reverse migrations mechanizm: The case of Gaziantep
Yazar: MEHMET NEDİNÇ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ LEILA AKBARISHAHABI
Kapadokya Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim, Öğretim ve Araştırma Enstitüsü  / Kent, Çevre ve Yerel Yönetimler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration ; Sosyoloji = Sociology ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Cazibe modelleri = Gravity models ; Fırsat eşitsizliği = Opportunity unequality ; Gaziantep = Gaziantep ; Geriye göç = Remigration ; Göç politikaları = Migration  policies ; Göçler = Migrations

Özet:
İnsanlık tarihi ile özdeşleşmiş göç olgusu, toplumsal hayatımızın akışını etkileyerek ekonomik, siyasal ve kültürel dinamiklerimizde çeşitli sorunlar yaratırken, aynı zamanda yeni fırsatlarda yaratmaktadır. Kaotik ve çok bileşenli bir olgu olan göçün meydana geliş biçimleri ve etkilediği alanlar, toplumdan topluma farklılıklar göstermektedir. Eğitim, sağlık, ulaşım vb. temel hizmetlere erişim olarak tanımladığımız fırsat eşitliği, ne yazık ki kentlerde oluşan yüksek nüfus yoğunluğu sonucunda kent yoksulları için ve göç veren mekânlar için fırsat eşitsizliğine dönüşmüş durumdadır. Türkiye'de 1950'lerden itibaren çekim merkezleri haline gelen kentlerin etkisinde kalan kitleler, kırdan kentlere doğru göç etme eğilimindeyken, 2000'li yıllarla birlikte  kentlere göçün hızı düşmüş hatta durma noktasına gelmiştir. Metropol kentlerde oluşan itici şartlar, kent mekanında yaşayan nüfus ile birlikte merkezi ve yerel yönetimlere çeşitli sorunlar oluştururken, kitleler de kentlerden kırsala dönüşün çarelerini aramaktadırlar. Bu kapsamda, merkezi yönetim tarafından kurgulanan Cazibe Merkezleri Programı (CMP) ülke içindeki nüfusu daha dengeli dağıtmak ,bölgesel kalkınmayı sağlamak, kademeli olarak göçü yönlendirmek için az gelişmiş ve göç veren yerleşim alanlarında, üretim, ihracat, istihdam, verimlilik ve teknoloji gibi bölgesel kapasiteyi geliştirmek  amacıyla, 2018 yılından itibaren gündeme gelmiştir. Halen yürürlükte olan CMP'nin kırsalın  çekici etkisini artırmamakta, mevcut  bakış açısı ve sağladığı imkanlar ile Türkiye genelinde Tersine Göç'e zemin hazırlamaktan yoksun olduğu düşüncesi ile çalışma probleminin kavramsal çerçevesi  oluşturulmuştur.Çalışmada Kentleşme, Küreselleşme, Göç kavramları üzerinde literatür taraması yapılmış, Göçten kaynaklı çeşitli sorunlar ile uğraşmak zorunda kalan, Türkiye'nin 6. Büyük kenti Gaziantep'in hem iç göç hemde dış göç kaynaklı kentsel sorunları gözlem tekniğiyle irdelenmiştir.409 katılımcı ile anket ve Gaziantep'te faaliyet gösteren 5 hemşehrilik dernek başkanı ile yapılan görüşmeler sonucunda, Tersine Göç'ün uygulanabilirliği ve kitleleri kırsala yönlendirmek için gerekli koşullar incelenmiştir. Çalışmanın sonuç bölümünde bulunan önerilerin hayata geçirilmesi  durumunda Türkiye  Göç'e bağlı olarak yaşadığı bir çok sorunu çözebilecektir. Çalışmamızda yapılan anket ve mülakat sonuçlarına göre, mevcut koşullarda Tersine Göç veya Kentten Kır'a nüfus hareketliliği pek mümkün olmadığı tespit edilmiş ancak, kırsalda oluşturulacak Güçlendirilmiş Cazibe Merkezleri, sosyo-kültürel gelişme, tarımda finansal kalkınma ve sürdürülebilir ekonomik gelirin sağlanması durumunda, Tersine  Göç akımının Türkiye'de mümkün olabileceği ön görülmüştür.

Abstract:
The phenomenon of migration, which is linked to the history of humanity, has an impact on how our social lives flow and causes a number of issues with our economic, political, and cultural dynamics while also opening up new opportunities. Immigration is a complex, disorderly phenomena that affects many different areas in different ways depending on the civilization. Due to the high population density in cities, equality of opportunity—which we define as access to essential amenities like education, health care, and transportation—has regrettably changed into an inequality of opportunity for the urban poor and for the destinations of migration. While the masses tended to migrate from the rural to the metropolis under the influence of the cities, which in Turkey became centers of attraction since the 1950s, the rate of migration to the cities reduced and even came to a standstill in the 2000s. While the deplorable circumstances in major cities cause many issues for the government, municipal, and local governments as well as the population living in urban areas, the majority of people are also looking for ways to leave the city and go to the rural. The Attraction Centers Program, created by the central government and implemented in 2018 with the goals of ensuring regional development, guiding migration gradually, and developing regional capacity such as production, export, employment, productivity, and technology in underdeveloped and migrant settlements, has since come to the forefront. The Attraction Centers Program, which is still in existence, was designed with the concept that it does not enhance the attractiveness of the rural and that it lacks the foundation for reverse migration across Turkey with its current opportunities and perspectives. In the study, the concepts of urbanization, globalization, and migration were reviewed of the literature, and the urban issues in Gaziantep, Turkey's sixth-largest city, which had to deal with a number of issues brought on by migration, were analyzed using the observation technique. As a result of the questionnaire survey with 409 respondents and the interviews with the heads of 5 citizens' organisations operating in Gaziantep, it was also determined whether reverse migration was feasible and what conditions would be required to lead the masses to the rural. Turkey will be able to resolve many of the issues brought on by migration if the recommendations in the study's conclusion are put into practice. According to the results of the survey and interview conducted in the study, it has been determined that reverse migration or population mobility from the city to the rural is not possible in the current conditions, but it is predicted that the Strengthened Attraction Centers Programs in the rural areas that provided factors such as the socio-cultural and socio-economic development, financial development in agriculture and the sustainable economic income may cause reverse migration flow in Turkey.