Mezar taşları üzerine halk bilimsel bir inceleme: Mersin örneği
A folklore research on gravestones: Mersin example
Yazar: ENNUR ÖZTÜRK
Danışman: DOÇ. DR. BEGÜM KURT
Çağ Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore

Özet:
Bu çalışma, Mersin Şehir Mezarlığı'ndaki mezar taşlarının halk bilimsel açıdan 
değerlendirilmesini konu almaktadır. Mersin Şehir Mezarlığı'nda Müslümanların yanı 
sıra Yahudi ve Hristiyanların mezarları da yer almaktadır. Bu bağlamda, araştırma 
evreninin sergilediği kültürel çeşitlilik dikkat çekici bir unsur olarak öne çıkmaktadır. 
Mersin Şehir Mezarlığı, Mersin ilinin en büyük mezarlığı olarak bilinmektedir. Çalışma 
kapsamında öncelikle yazılı ve görsel kaynak taraması yapılmıştır. Mezarlıkta yer alan 
75.000 mezar taşı arasından, Latin harfli 500 mezar taşı incelemeye değer bulunmuş ve 
konuyla ilgili genel bir değerlendirme yapmak için yeterli görülerek çalışma bu 
örneklemle sınırlandırılmıştır. Çalışmanın birinci bölümünde, inceleme alanının 
kültürel yapısını anlamak amacıyla Mersin yöresinin tarihi, coğrafi ve demografik 
yapısına dair bilgi verilmiştir. Ardından, Türklerde mezar taşı geleneğini anlaşılır 
kılmak amacıyla, kronolojik bir yaklaşımla "İslamiyet'ten Önce Mezar Taşları" ve 
"İslamiyet'ten Sonra Mezar Taşları" başlıkları altında detaylı bir inceleme yapılmıştır. 
Çalışmanın ikinci bölümünde, Mersin Şehir Mezarlığı'ndaki Latin harfli mezar taşları 
halk bilimsel unsurlara göre sınıflandırılarak betimsel bir analiz gerçekleştirilmiştir. 
Mezar taşı yazıları, biçim, içerik, söz ve anlam sanatları bağlamında ele alınarak edebi 
değerleri ortaya konulmaya çalışılmıştır. Üçüncü bölümde ise, sonuç kısmı ile birlikte 
Mersin Şehir Mezarlığı'ndaki mezar taşlarına ait yazılar ve fotoğraf seçkilerine yer 
verilmiştir. Bu sayede, halk sanatı ürünü olarak değerlendirilebilecek mezar taşları ve 
üzerlerindeki yazıların geleneksel açıdan taşıdığı değer tespit edilerek, Mersin halk 
kültürüne katkı sağlanması amaçlanmıştır.

Abstract:
This study is about the evaluation of gravestones in Mersin City Cemetery from a 
folkloric perspective. In Mersin City Cemetery, there are graves of Jews and Christians 
as well as Muslims. In this context, the cultural diversity exhibited by the research 
universe stands out as a remarkable element. Mersin City Cemetery is known as the 
largest cemetery in Mersin province. Within the scope of the study, a written and visual 
source scan was first conducted. Among the 75,000 gravestones in the cemetery, 500 
gravestones with Latin letters were found worthy of examination and were deemed 
sufficient to make a general assessment on the subject, and the study was limited to this 
sample. In the first part of the study, information was provided about the historical, 
geographical and demographic structure of the Mersin region in order to understand the 
cultural structure of the study area. Then, in order to make the gravestone tradition 
among the Turks understandable, a detailed examination was conducted under the titles 
of "Gravestones Before Islam" and "Gravestones After Islam" with a chronological 
approach. In the second part of the study, Latin-lettered gravestones in Mersin City 
Cemetery were classified according to folklore elements and a descriptive analysis was 
performed. Gravestone inscriptions were examined in the context of form, content, 
word and semantic arts and their literary values were tried to be revealed. In the third 
part, together with the conclusion part, the inscriptions and photo selections belonging 
to the gravestones in Mersin City Cemetery were included. In this way, it was aimed to 
contribute to Mersin folk culture by determining the traditional value of gravestones 
and the inscriptions on them that can be evaluated as folk art products.