Kistik fibrozis tanılı çocuk hastalarda kistik fibrozis karaciğer hastalığının biyokimyasal ve radyolojik olarak değerlendirilmesi /
Yazar: NURGÜL TOPBAŞOĞLU
Danışman: PROF. DR. ENGİN TUTAR ; DR. ÖĞR. ÜYESİ BİLGE ŞAHİN AKKELLE
Marmara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Biyokimyasal özellikler = Biochemical properties ; Elastografi = Elastography ; Karaciğer hastalıkları = Liver diseases ; Kistik fibroz = Cystic fibrosis ; Ultrasonografi = Ultrasonography

Özet:
Giriş: Kistik fibrozis ilişkili karaciğer hastalığı (KFKH) izole aminotransferaz yüksekliğinden siroza kadar değişebilen spektrumda bulgu verebilmektedir. KFKH önemli bir morbidite ve mortalite nedenidir, bu nedenle erken tanısı önem taşımaktadır. Günümüzde KFKH'nin tanısında duyarlılık ve özgüllüğü yüksek tek bir yöntem henüz mevcut olmayıp bu konuda fizik muayene, biyokimyasal parametreler ve skorlamalar ile görüntüleme yöntemlerinden yararlanılmaktadır. Çalışmamızda KFKH tanısında kullanılabilen non-invaziv yöntemlerin etkinlik ve uyumunun değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Çalışmamızda; 3-18 yaş arasındaki kistik fibrozis tanılı hastaların güncel karaciğer enzimleri değerlendirildi, AST'nin trombosite oranı indeksi (APRI), GGT'nin trombosite oranı indeksi (GPR) ve FIB-4 skorları hesaplandı. Batın ultrasonografisi ile hastalar karaciğer parenkim bulgularına göre "normal", "hafif heterojen", "orta-ağır heterojen", "homojen-hiperekoik" ve "nodüler" şeklinde gruplandırıldı. Ultrasonografi verileri kullanılarak yaşa göre dalak (DZ), karaciğer (KcZ) ve portal ven (PVZ) büyüklük z-skorları hesaplandı. Aynı zamanda 8-18 yaş arasındaki 67 hastaya transient elastografi yapılarak karaciğer sertliği (fibrozis) ve CAP ölçümü ile karaciğer yağlanması (hepatosteatoz) değerlendirildi.
Bulgular: Çalışmaya alınan 109 hastanın güncel yaş ortalaması 10,15±4,29 yaş olarak saptanmış olup %48,6'sı (n=53) kız, %51,4'ü (n=56) erkektir. Ultrasonografik incelemeye göre hastaların %36,7'sinde karaciğer normal (Grup 1), %17,4'ünde hafif heterojen (Grup 2), %16,5'inde orta-ağır heterojen (Grup 3), %14,7'sinde homojen-hiperekoik (Grup 4) ve %14,7'sinde ise nodüler (Grup 5) olarak değerlendirildi. Grup 5'teki ortalama APRI, GPR, DZ-skoru ve PVZ-skoru Grup 1, Grup 2 ve Grup 3'e göre, Grup 4'teki ortalama Kc Z-skoru ise diğer tüm gruplara göre anlamlı olarak yüksekti (p<0,05). Grup 4'te fibroscan CAP değeri, Grup 5'te ise fibroscan karaciğer sertliği değeri Grup 1, 2 ve 3'e göre anlamlı yüksekti (p<0,05). Fibroscan CAP değerinin yüksek olması ile ultrasonografik olarak hepatosteatoz bulgusu arasında orta derecede uyum (kappa: 0,53), fibroscan karaciğer sertliği değerinin yüksek olması ile ultrasonografik nodüler bulgusu arasında ise mükemmel uyum (kappa: 0,81) olduğu görülmüştür.    
Tartışma ve Sonuçlar: Fibrozis ilişkili nodüler parenkim ile hepatosteatozis ilişkili homojen-hiperekoik parenkimin belirlenmesinde USG ile fibroscan yöntemlerinin uyumlu olduğu görülmüştür. Dalak Z-skoru ve APRI fibrozisi, KC Z-skoru ise hepatosteatozu göstermede belirgin üstünlüğe sahip bulunmuş olup, GPR'nin her iki parenkim için de ayırt edici olması dikkat çekmektedir. Çalışma sonuçlarımız literatür ile uyumludur.
ANAHTAR SÖZCÜKLER: Çocuk, kistik fibrozis, kistik fibrozise bağlı karaciğer hastalığı,  fibrozis skoru,  ultrasonografi, transient elastografi

Abstract:
Introduction: Cystic fibrosis-related liver disease (CFLD) can present in a spectrum ranging from isolated aminotransferase elevation to cirrhosis. Cystic fibrosis-related liver disease is an important cause of morbidity and mortality, therefore early diagnosis is important. Currently, there is no single method with high sensitivity and specificity in the diagnosis of CFLD so physical examination, biochemical parameters/scores and imaging methods are used together in this regard. In our study, it was aimed to evaluate the efficacy and compatibility of non-invasive methods that can be used in the diagnosis of CFLD.
Materials and Methods:  In our study; current liver enzymes of patients aged 3-18 years with a diagnosis of cystic fibrosis were evaluated. AST-to-platelet ratio index (APRI), GGT-to-platelet ratio index (GPR) and FIB-4 scores were calculated by using liver enzymes and platelet count. By abdominal ultrasonography, patients were grouped as "normal", "mild heterogeneous", "moderate-severe heterogeneous", "homogeneous-hyperechoic" and "nodular" according to liver parenchymal findings. Using ultrasonography data; spleen, liver and portal vein size z-scores for age were calculated. At the same time, liver stiffness (fibrosis) and fatty liver (hepatosteatosis) were evaluated by performing transient elastography and CAP respectively in 67 patients aged 8-18 years.
Results: The mean current age of the 109 patients included in the study was 10.15±4.29 years, with 48.6% (n=53) female and 51.4% (n=56) male. According to ultrasonographic examination, 36.7% of the patients had normal liver (Group 1), 17.4% mild heterogeneous (Group 2), 16.5% moderate-severe heterogeneous (Group 3), 14.7% homogeneous-hyperchoic (Group 4) and 14.7% nodular (Group 5). The mean APRI, GPR, spleen Z-score and portal vein Z-score in Group 5 were significantly higher than in Group 1, Group 2,  Group 3 and the mean liver Z-score in Group 4 was significantly higher than  all other groups (p<0, 05). Fibroscan CAP values in Group 4 and fibroscan liver stiffness values in Group 5 were significantly higher than Groups 1, 2 and 3 (p<0.05). There was moderate agreement (kappa: 0.53) between high fibroscan CAP values and ultrasonographic hepatosteatosis finding but also excellent agreement (kappa: 0.81) between high fibroscan liver stiffness values and ultrasonographic nodular finding.
Discussion and Conclusion:  Ultrasonography and fibroscan methods were found to be compatible in the determination of fibrosis-related nodular parenchyma and hepatosteatosis-associated homogeneous-hyperechoic parenchyma. Spleen Z-score and APRI fibrosis, liver Z-score were found to have a significant superiority in demonstrating hepatosteatosis. Also it is important emphasize that GPR is distinctive for both parenchyma. Our study results are compatible with the literature.

KEYWORDS: Child, cystic fibrosis, cystic fibrosis liver disease, fibrosis score,  ultrasonography, transient elastography