Sporcularda egzersiz sonrası kreatin kinaz düzeylerinin değerlendirilmesi
Evaluation of post-exercise creatine kinase levels in athletes
Yazar: BATUHAN KOBANER
Danışman: DOÇ. DR. CANAN GÖNEN AYDIN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Hamidiye Sporcu Sağlığı ve Spor Bilimleri Enstitüsü / Sporcu Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Spor = Sports

Özet:
Amaç: Kreatin kinaz (CK), egzersize bağlı kas hasarının değerlendirilmesinde yaygın olarak kullanılmaktadır. Ancak CK düzeylerinin bireyler arasında büyük farklılıklar gösterebilmesi sonuçların yorumlanmasını zorlaştırmaktadır. Çalışmamızda sporcuların CK düzeylerini etkileyen faktörlerin değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Tek merkezli, gözlemsel, tanımlayıcı çalışmamızda Sağlık Bilimleri Üniversitesi Metin Sabancı Baltalimanı Kemik Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi Spor Hekimliği Polikliniği'ne Ocak 2016 - Temmuz 2023 tarihleri arasında rutin kontrolleri için başvuran ve CK yüksekliği saptanan erişkin sporcuların verileri ve kan tetkikleri retrospektif olarak değerlendirilmiştir. Sporcular "orta düzey CK yanıtı" (500-2000 IU/L) ve "yüksek düzey CK yanıtı" (>2000 IU/L) olmak üzere iki gruba ayrılmış ve verileri karşılaştırılmıştır.
Bulgular:  Çalışmamıza, CK düzeyleri minimum 501 IU/L, maksimum 9654 IU/L olan 96 sporcu dahil edildi. Bu sporcuların %87,5'ini erkekler oluşturuyordu ve yaş ortalaması 28,41 ± 9,36 idi. Sporcuların CK düzeyleri, %82,3'ünde 500-2000 IU/L (ortalama=895,54 ± 376,47), %17,7'sinde ise >2000 IU/L (ortalama=5077,65 ± 2449,23) olarak saptandı (p<0,001). Yüksek düzey CK yanıtı alınan sporcuların diğer gruptakilerden daha genç oldukları bulundu (p=0,003). Spor tiplerine bakıldığında, basketbol oynayanların oranının yüksek düzey CK yanıtı alınan grupta diğer gruptakinden daha fazla olduğu görüldü (p=0,004). Ayrıca, yüksek düzey CK yanıtı görülen sporcuların serum laktat dehidrogenaz, aspartat aminotransferaz ve alanin aminotransferaz düzeylerinin de daha yüksek olduğu saptandı (p<0,05). İki grup arasında, cinsiyet, egzersiz miktarı, sıklığı ve besin takviyesi kullanımı açısından anlamlı bir fark bulunmadı (p>0,05). 
Sonuç: Çalışmamız, yaşın sporcularda egzersiz sonrası CK düzeylerini etkileyen önemli bir faktör olduğunu göstermiştir. Ayrıca görece daha az kas hasarına yol açtığı düşünülen basketbolun da ciddi düzeylerde CK yüksekliğine yol açabileceğini ortaya koymuştur.
Anahtar Kelimeler: Egzersiz, Kas hasarı, Kreatin kinaz, Sporcu

Abstract:
Amaç: Kreatin kinaz (CK), egzersize bağlı kas hasarının değerlendirilmesinde yaygın olarak kullanılmaktadır. Ancak CK düzeylerinin bireyler arasında büyük farklılıklar gösterebilmesi sonuçların yorumlanmasını zorlaştırmaktadır. Çalışmamızda sporcuların CK düzeylerini etkileyen faktörlerin değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Tek merkezli, gözlemsel, tanımlayıcı çalışmamızda Sağlık Bilimleri Üniversitesi Metin Sabancı Baltalimanı Kemik Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi Spor Hekimliği Polikliniği'ne Ocak 2016 - Temmuz 2023 tarihleri arasında rutin kontrolleri için başvuran ve CK yüksekliği saptanan erişkin sporcuların verileri ve kan tetkikleri retrospektif olarak değerlendirilmiştir. Sporcular "orta düzey CK yanıtı" (500-2000 IU/L) ve "yüksek düzey CK yanıtı" (>2000 IU/L) olmak üzere iki gruba ayrılmış ve verileri karşılaştırılmıştır.
Bulgular:  Çalışmamıza, CK düzeyleri minimum 501 IU/L, maksimum 9654 IU/L olan 96 sporcu dahil edildi. Bu sporcuların %87,5'ini erkekler oluşturuyordu ve yaş ortalaması 28,41 ± 9,36 idi. Sporcuların CK düzeyleri, %82,3'ünde 500-2000 IU/L (ortalama=895,54 ± 376,47), %17,7'sinde ise >2000 IU/L (ortalama=5077,65 ± 2449,23) olarak saptandı (p<0,001). Yüksek düzey CK yanıtı alınan sporcuların diğer gruptakilerden daha genç oldukları bulundu (p=0,003). Spor tiplerine bakıldığında, basketbol oynayanların oranının yüksek düzey CK yanıtı alınan grupta diğer gruptakinden daha fazla olduğu görüldü (p=0,004). Ayrıca, yüksek düzey CK yanıtı görülen sporcuların serum laktat dehidrogenaz, aspartat aminotransferaz ve alanin aminotransferaz düzeylerinin de daha yüksek olduğu saptandı (p<0,05). İki grup arasında, cinsiyet, egzersiz miktarı, sıklığı ve besin takviyesi kullanımı açısından anlamlı bir fark bulunmadı (p>0,05). 
Sonuç: Çalışmamız, yaşın sporcularda egzersiz sonrası CK düzeylerini etkileyen önemli bir faktör olduğunu göstermiştir. Ayrıca görece daha az kas hasarına yol açtığı düşünülen basketbolun da ciddi düzeylerde CK yüksekliğine yol açabileceğini ortaya koymuştur.
Anahtar Kelimeler: Egzersiz, Kas hasarı, Kreatin kinaz, Sporcu