Sağlığı geliştirme modellerine dayalı hemşirelik girişimlerinin göçmen kadınlarda meme kanseri erken tanı davranışlarına etkisi
The effect of nursing interventions based on health promotion models on early detection behaviors of breast cancer in migrant women
Yazar: AYLA TUZCU
Danışman: PROF. DR. ZUHAL BAHAR ; PROF. DR. SEBAHAT GÖZÜM
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Hemşireler = Nurses ; Hemşirelik = Nursing ; Hemşirelik araştırmaları = Nursing research ; Meme neoplazmları = Breast neoplasms ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Sağlık eğitimi = Health education ; Teşhis = Diagnosis

Özet:
Amaç: Göçmen kadınların meme kanseri erken tanı davranışlarını gerçekleştirmelerinde engelleyici ve kolaylaştırıcı faktörleri belirlemek, kadınların her ay kendi kendine meme muayenesi yapmasını, klinik meme muayenesi yaptırmasını ve mamografi çektirmesini sağlamak amacıyla yapılmıştır.
Yöntem: Araştırma iki aşamada gerçekleştirilmiştir. İlk aşama, kadınların erken tanı davranışlarında engelleri ve kolaylaştırıcıları belirlemek için kalitatif olarak yürütülmüştür. Çalışmada 39 kadın ile görüşülmüştür. Veriler yarı yapılandırılmış görüşme formu ile toplanmış olup içerik analizi metoduyla değerlendirilmiştir. Kantitatif bölüm olan ikinci aşama yarı deneysel bir çalışmadır. Çalışmada 100 deney ve 100 kontrol grubu olmak üzere toplam 200 kadın yer almıştır. Deney grubuna sağlığı geliştirme modellerine temellenen eğitim, danışmanlık hizmeti, hatırlatıcı kullanımı ve izleme dayalı hemşirelik girişimleri uygulanmış, kontrol grubuna özel bir girişim yapılmamıştır. 
Bulgular: Çalışmanın kalitatif bölümünden elde edilen veriler sonucunda, meme kanseri erken tanı davranışlarını engelleyen faktörler; bilgi eksikliği, ihmal, sağlık personelinin olumsuz yaklaşımı, kültürel faktörler, korku, randevu alma zorluğu ve ulaşım sorunudur. Kolaylaştırıcı faktörler; meme kanseri belirti ve riskleri hakkında doğru bilgi, sağlık personeli tarafından bilgilendirilme, korku, öz-etkililik ve sosyal destektir.
Çalışmanın deneysel bölümündeki verilere göre, sağlığı geliştirme modelleri kullanılarak yapılan hemşirelik girişimleri sonucunda deney grubundaki kadınların kendi kendine meme muayenesi, klinik meme muayenesi ve mamografi çektirme oranları üçüncü ve altıncı ayda kontrol grubuna göre daha yüksektir. Yapılan girişimler deney grubunda duyarlılık ve engel algısını azaltırken yarar, sağlık motivasyonu ve öz-etkililik algısını yükseltmiştir. Deney grubunun altıncı ay verilerine göre; engel algısındaki her bir birimlik düşüş, KKMM yapmayı 0.8 kat arttırmıştır. KMM yaptırmayı; yaşın ilerlemesi 1.1 kat, sağlık motivasyonundaki her bir birimlik artış 1.3 kat arttırmıştır. Mamografi çektirmeyi; yaşın ilerlemesi 1.3 kat, sağlık motivasyonunda her bir birimlik artış 1.5 kat, engel algısında her bir birimlik azalış 0.7 kat arttırmıştır.      
Sonuç: Sağlık İnanç Modeli ve Sağlığı Geliştirme Modeli?ni temel alan hemşirelik girişimlerinin göçmen kadınların meme kanseri erken tanı davranışlarının gerçekleştirilmesinde olumlu etkisi olduğu belirlenmiştir. Engel ve sağlık motivasyonu algısı erken tanı davranışlarının gerçekleşmesinde belirleyici olduğu için yapılacak girişimlerde bu iki değişkenin üzerinde durulması önerilmektedir. 

Anahtar Sözcükler: Meme Kanseri Erken Tanı Davranışları, Sağlık Eğitimi, Danışmanlık, Sağlığı Geliştirme Modelleri

Abstract:
Purpose: The purpose of this study was to determine inhibiting and facilitating factors for migrant women to realize early detection behaviors of breast cancer and enable them to have breast self-examination every month, as well as clinical breast examination and mammography. 
Method: The study was conducted in two phases. The first phase was conducted qualitatively to determine the barriers and facilitators in early detection behaviors of women. 39 women were interviewed in study.  Data were collected through semi-structured interviewed form and were evaluated through the method of content analysis. Quantitative part as the second stage was a quasi-experimental study. Research sample was composed of 200 women, 100 of whom constituted the experimental group and 100 of whom constituted the control group. While nursing interventions based on training, consultancy service, use of reminder and follow-up in the ground of health promotion models were performed to the experimental group, no specific intervention was performed to control group.
Results: As a result of the data obtained from the qualitative part of the study, the inhibiting factors for early detection behaviors of breast cancer were lack of knowledge, negligence, negative attitude of the healthcare personnel, cultural factors, fear, as well as problems of getting an appointment and transportation. On the other hand, the facilitators were accurate information about the symptoms and risks of breast cancer, being informed by the healthcare personnel, fear, self efficacy and social support.
According to the data involved in the experimental part of the study, the rates of women in the experimental group to have the breast self-examination, clinical breast examination and mammography were higher in third and sixth months compared to the control group as a result of nursing interventions, which were performed by using health promotion models. While the interventions decreased susceptibility and barrier perception in the experimental group, they increased benefit, health motivation and self-efficacy perception. According to the sixth month data of the experimental group; each unit of decrease in the barrier perception increased the rate of performing BSE 0.8 times. While the advanced age increased the rate of performing CBE 1.1 times, each unit of increase in the health motivation increased the rate of performing CBE 1.3 times. The rate of having mammography was increased 1.3 times by the advanced age, 1.5 times by each unit of increase in health motivation and 0.7 times by each unit of decrease in the barrier perception.       
Conclusion: It was determined that nursing interventions that are based on Health Belief Model and Health Promotion Model have a positive effect on realization of early detection behaviors of breast cancer in migrant women. Since barrier and health motivation perception are determinant in early detection behaviors, it is recommended to emphasize these two variables in the interventions to be performed.

Key words: Early Detection Behaviors of Breast Cancer, Health Training, Consultancy, Health Promotion Models