Kentsel dönüşüm modellerinin sürdürülebilir şehirler ve topluluklar amacı perspektifinden değerlendirilmesi
Evaluation of urban transformation models from the perspective of sustainable cities and communities purpose
Yazar: SEMRA SÜTÇÜ
Danışman: DOÇ. DR. ERHAN KURTARIR
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Kentsel Dönüşüm ve Planlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Dünya nüfusunun yarıdan fazlası artık kentlerde yaşamaktadır. Kentsel alanların mevcut dokularında, yoğun nüfus ile birlikte hızlı kentleşme ve küreselleşme sürecinin bir sonucu olarak ciddi sorunlar oluşmuştur. Kentleri yaşanabilir hale dönüştürmek, olumsuz koşulların iyileştirilmesi gibi birçok nedenden dolayı kentsel dönüşüm projelerine ihtiyaç duyulmaktadır. Türkiye'de kentsel dönüşüm süreçleri ve pratiği sürdürülebilir bir uygulama modeli kurulmadan yürütülen kısa erimli süreçlerdir. Bu yönde günümüzde en yaygın uygulanan kentsel müdahale biçimi olan kentsel dönüşüm süreçleri sürdürülebilirlik ilkesi doğrultusunda yeniden kurgulanmalıdır. BM Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları önemli alt hedefler ve göstergeler sunmaktadır. Neler yapılabileceği konusunda yönlendirici bir çerçeve ortaya koymaktadır. Ama bu ilkesel hedeflerin yerelde nasıl operasyonlaştırılacağını açıklamamaktadır. Çünkü bu yerelleştirme görevini BM Küresel Amaçları olan SKA'ları uygulamayı taahhüt eden üye ülkelere bırakmaktadır. Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları'nda ortaya konulan ideal çerçeveyi tartışarak Türkiye gerçekliğinde bunun yerel uygulamalara nasıl adapte edileceği ve kentsel dönüşüm süreçlerinde nasıl yürütüleceği değerlendirilmiştir. SKA-11 maddesi olan Sürdürülebilir Şehirler ve Topluluklar Amacı'nın sunduğu alt hedef ve göstergeler doğrultusunda kentsel dönüşüm uygulamalarını ölçmek için bir değerlendirme matrisi oluşturulması amaçlanmıştır. Bu kapsamda tez çalışmasında öncelikle kavramsal çerçeve olarak "sürdürülebilirlik" ve "sürdürülebilir kalkınma" ile "kentsel dönüşüm" kavramları ayrı ayrı ele alınmıştır. Ardından bu kavramların tarihsel arka planı ele alınmıştır. Daha sonra Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları'nın kentsel dönüşüm ile ilişkisi ele alınmıştır. SKA-11 maddesi olan Sürdürülebilir Şehirler Ve Topluluklar Amacı'nın ortaya koyduğu 10 alt hedef vardır. Bu hedefler doğrultusunda ölçütler tespit edilip ve geliştirilerek bir değerlendirme matris önerisi oluşturulmuştur. Bu değerlendirme matrisinin mevcut uygulama üzerinden incelenmesi için Bayrampaşa Eski Cezaevi Kentsel Dönüşüm alanında saha çalışması yapılmış. Elde edilen veriler doğrultusunda sürdürülebilirlik matrisi önerisinde değerlendirilmesi yapılmıştır. Sonuç olarak sürdürülebilir bir model olarak kentsel dönüşüm uygulamalarının devam edebilmesi için sürdürülebilir kalkınma amaçları perspektifinden kentsel dönüşüm projesinin planlanması gerekmektedir. Kentsel dönüşüm uygulamalarında olumlu sonuçların oluşturulması SKA-11 maddesinin sunduğu alt hedef ve göstergelerin ele alınması ile mümkündür.

Abstract:
More than half of the world's population now lives in cities. As a result of the rapid urbanization and globalization process together with the dense population, serious problems have occurred in the existing textures of urban areas. Urban transformation projects are needed for many reasons, such as making cities more livable and improving unfavorable conditions. Urban transformation processes and practices in Turkey are short-term processes that are carried out without establishing a sustainable implementation model. In this direction, urban transformation processes, which are the most common form of urban intervention today, should be reconstructed in accordance with the principle of sustainability.  The UN Sustainable Development Goals provide important sub-targets and indicators. It provides a guiding framework for what can be done. But this does not explain how these principled goals will be operationalized locally. This is because it leaves the task of localization to member states, which are committed to implementing the UN's global goals, the SDGs. By discussing the ideal framework set by the Sustainable Development Goals, it was evaluated how it can be adapted to local practices in the reality of Turkey and how it will be implemented in urban transformation processes. In line with the sub-targets and indicators presented in the SDG-11 Sustainable Cities and Communities Goal, the aim is to create an evaluation matrix to measure urban transformation practices. In this context, this thesis discusses the concepts of "sustainability" and "sustainable development" and "urban transformation" separately as a conceptual framework. Then, the historical background of these concepts is discussed. It then discusses the relationship between the Sustainable Development Goals and urban transformation. SDG-11, Sustainable Cities and Communities, has 10 sub-goals. In line with these goals, an evaluation matrix proposal was created by identifying and developing criteria. In order to examine this evaluation matrix through the current practice, a field study was conducted in Bayrampaşa Old Prison Urban Transformation Area. In accordance with the data obtained, an evaluation was made in the sustainability matrix proposal.  Therefore, in order for the practice of urban transformation to continue as a sustainable model, the urban transformation project should be planned from the perspective of sustainable development goals. Achieving positive results in urban transformation practices is possible by addressing the sub-targets and indicators presented in SDG-11.