Güvenlik yönetim sistemine dayalı hibrit hazop metodolojisinin geliştirilmesi
Development of process safety management based hybrid hazop methodology
Yazar: NAZLICAN GÜNGÖR
Danışman: PROF. DR. FATMA SUNA BALCI
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Kimya Mühendisliği = Chemical Engineering
Dizin: Proses =   ; Proses tasarımı =

Özet:
Kimyasal proseslerde bulunan kimyasalların; yanıcı, parlayıcı ve toksik gibi tehlike özellikleri ve kazaya yol açabilecek fizikokimyasal özellikleri sebebiyle belirli risk potansiyelleri mevcuttur. Bu riskler; kimyasalın bulunduğu ekipmandaki proses parametrelerinde yaşanan sapmaların kontrol altına alınamaması ile gelişen bütünlük kaybı sonucu kimyasalın çevreye yayılarak patlama, yangın ve toksik yayılım gibi proses kazalarının gerçekleşmesidir. Proses güvenliğinin sağlanması için otomasyon sistemi ile, olası sapmaların fark edilip kontrol altına almak, alınamadığında da bariyerleri uygun sırada devreye alarak kazayı önlemek/ etkilerini azaltmak gereklidir. Ancak, otomasyon sistemi bileşenlerinden birindeki arıza, insan müdahalesini gerektirebilir. Aniden gelişen bu durum Hazop çalışmasında genellikle göz ardı edilmektedir. Bu tez çalışmasında, otomasyon sistemi bileşenlerinden birinin arızalanması sonucu aniden devreye giren insan müdahalesi ve otomasyon sisteminin diğer bileşenleri ile yürütülen prosesler 'hibrit' olarak tanımlanmış ve insan faktörü geliştirilen Hibrit Hazop (H-Hazop) metodolojisinde değerlendirilmiştir. Örnek çalışma olarak CAPECO petrol ürünleri depolama ve dağıtım tesisindeki benzin depolama tankının seviye parametresindeki sapmadan dolayı meydana gelen patlama kazası incelenmiştir. Seviye transmiterinin devre dışı kalması nedeniyle operasyonu manuel olarak kontrol etmede insan tarafından yapılan hata ve tanktaki seviyenin giderek artmasına neden olan diğer hatalar listelenmiştir. Daha sonra taşmayı önlemek ve taşmanın etkilerini azaltmak için gerekli insan müdahaleleri belirlenmiştir. İnsan hatalarının bilgi eksikliği, yanlış operasyonel davranış ve güvenlik kültürü farkındalığının eksikliğinden kaynaklandığı belirlenmiş ve Güvenlik Yönetim Sistemi kapsamında 'operasyonel kontrol', 'değişim yönetimi' ve 'acil durumlara yönelik planlama' unsurlarıyla ilişkili olduğu tespit edilmiştir. Çalışma ile insan faktörünün olumlu ve olumsuz etkileri incelenmiş ve bu metodolojinin uygulanmasıyla operasyonun kontrolünde yapılan insan hatalarının en aza indirilebileceği görülmüştür.

Abstract:
Daha sonra doChemicals in chemical processes have certain risk potentials due to their hazardous properties such as flammable, explosive and toxic and their physicochemical properties that may cause accidents. These risks are the failure to control deviations in process parameters in the equipment containing the chemical and the resulting loss of integrity, resulting in the chemical spreading into the environment and causing process accidents such as explosion, fire and toxic dispersion. In order to ensure process safety, it is necessary to detect and control possible deviations with the automation system, and when they cannot be controlled, to prevent/reduce the accident by activating barriers in the appropriate order. However, in the process, a malfunction in one of the automation system components may require human intervention to take over the automation task. This situation, which occurs suddenly, is generally ignored in the Hazop study. In this thesis study, both the human intervention that suddenly comes into play due to the failure of one of the automation system components and the processes carried out with other components of the automation system are defined as 'hybrid' and the human factor in this process is evaluated in the developed Hybrid Hazop (H-Hazop) methodology. As a case study, the explosion accident that occurred due to the deviation in the level parameter of the gasoline storage tank in CAPECO petroleum products storage and distribution facility was examined. The error made by the human in manually controlling the operation due to the level transmitter being disabled and other errors that caused the level in the tank to increase gradually were listed. Then, the necessary human interventions were determined in order to prevent the overflow and reduce the effects of the overflow. It was determined that human errors were caused by lack of information, incorrect operational behavior and lack of safety culture awareness and it was determined that they were related to the elements of 'operational control', 'management of change' and 'planning for emergencies' within the scope of the Safety Management System. The positive and negative effects of the human factor were examined with the study and it was seen that human errors made in controlling the operation could be minimized with the application of this methodology.ldurulacaktır.