Menar ve Elmalılı tefsirlerinde ibadet ve istiane kavramları ve karşılaştırılması
Consepts of "İbadet" and "İstiane" in Menar & Elmalılı commentaries and their comparisons
Yazar: SERVET YALÇIN
Danışman: PROF. DR. MEHMET ÇİÇEK
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Temel İslam Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion
Dizin: Kur'an-ı Kerim = Koran ; Menar Ekolü = Menar School ; Tefsir = Commentary ; Yardımlar = Aids ; Yazır, Muhammed Hamdi = Yazır, Muhammed Hamdi ; İbadet = Worship ; İslamiyet = Islam ; İstiane = İstiane

Özet:
İbadet; insanın varlık âlemindeki görevi, üstün bir güç ve iktidar sahibi olan Allah'a baş eğmesi, itaat etmesi, sonra kendi özgürlüğünden vazgeçmesi, O'nun karşısında direnç göstermemesi, emrine asi olmayı ederek en güzel bir şekilde ve gönüllü olarak ona boyun eğmesidir. Ayrıca bunu hayatının her alanında eylem olarak ortaya koymasıdır. İstiâne ise insanın ve bütün varlıkların başlangıçta ve varlıklarını sürdürürken zat ve vücut olarak ona muhtaç olduklarını bilerek Allah'tan yardım dilemeleridir. İnsan bu görevini yerine getirirken yaratılış amacından sapmasın ve hayatı boşa gitmesin diye Allah (cc) peygamberler ve kitaplar göndermiştir. Bu anlamda Kur'an-ı Kerîmde ulûhiyet ve ubudiyet konuları üzerinde yoğun bir şekilde durulmuştur. Yine Allah (cc) ibadet ve istiâneyi bizzat kendisine hasretmiştir. Yani kendisinden başkasına ibadet edilmeyeceğini ve kendisinden başkasından yardım istenmeyeceğini deklare etmiştir.

Bu çalışmamızda ibadet ve istiânenin kelime ve terim anlamlarını, Kur'an-ı Kerîmde ibadetin hangi anlamlarda kullanıldığını ve ibadetle ilgili kavramları açıkladık. İbadet ulûhiyet ilişkisini, ibadete layık gerçek bir ilahın özelliklerini, ibadette tevhidin önemi, şirkten kaçınmanın zorunluluğu ve Allah'ın dışında edinilen ma'bûdların özelliklerini ortaya koyduk. "İbadet, birey ve toplum açısından ne anlam ifade etmektedir?" sorusu temelinde birey ve toplum açısından ibadetin zorunluluğu ve ayrıca kişisel, sosyal hayattaki yansımaları üzerinde durduk.  

Çalışmamızın ikinci bölümünde Kuran-ı Kerim'e göre istiânenin kul açısından gerekliliği, zorunluluğu, yapılması gereken durumlar ve yapılma şartları ele alınmıştır. İstiânenin ibadet, tevekkül, tevessül, şefaat, rızk, kesp ve irade ile ilişkisi açıklanmıştır. İnsanın yaratılış gayesi olan ibadet ve her an Allah'ın yardımına muhtaç olduğu (istiâne) bilincinin sürekli olması gerekliliği şart koşulmuştur. İnsan hayatında devamlılık arz etmesi gereken ibadet ve istiâneyi Allah için olmaktan çıkaracak, ihlasını zedeleyecek konulara da dikkat çekilmiştir. Bunlar şirk, riya, menfaat gibi şeyler olduğu gibi Allah'ın dışında ilah edinilen, şeytan, tağut, heva, heves ve arzular da olabilmektedir.
Bu çalışmamızda ilah ve kul ilişkileri açısından büyük bir önemi haiz ibadet ve istiâne konuları Menâr ve Elmalılı tefsirlerine göre açıklanmaktadır. 

Anahtar Kelimeler: Allah, Kul, İbadet, İstiâne.

Abstract:
The responsibility of a person in the world of being is to bow to Allah, the owner of a domination and power, to obey, then give up his freedom, not to resist him, to stop disobeying his command, to submit to him in the most beautiful way and voluntarily. And it is he who reveals this as an action in all area of his life. İstîâne is that human and all beings wish to help from Allah, knowing that they need him as a person and body at the beginning and while maintaining their existence. Allah (swt) has sent prophets and books so that man will not deviate from the purpose of creation while performing this task and that his life will not be wasted. In this sense, the Qur'an has focused heavily on the issues of ulûhiyet and ubudiyet in the Holy Qur'an. Again, Allah (swt) has personally longed for worship and desire for him. In other words, he has declared that no one but himself will be worshiped and that no one will be asked for help except him.

In this study, we explained the meanings of the words and terms of prayer and "istiâne", the meanings of prayer in the Holy Qur'an and the concepts related to prayer. We have revealed the relationship between worship and divinity, the characteristics of a true god worthy of worship, the importance of monotheism in worship, the necessity of avoiding paganism, and the characteristics of gods acquired outside of Allah.
What does prayer mean from the point of view of the individual and society. The necessity of prayer from the point of view of the individual and society, as well as its reflections in personal and social life, has been focused on.

In the second part of this paper, the necessity, obligations, conditions, situations that need to be done and the conditions of being done from the point of view of the servant according to the Holy Qur'an are discussed. The relationship of İstîâne with prayer, trust, humility, intercession, sustenance, kesp and will is explained.

It is stipulated that the purpose of human creation is prayer and the consciousness that we need the help of Allah at any time (istiâne) must be constant. Attention has also been drawn to issues that will stop the worship and service that should be desired for continuity in human life from being for Allah and will damage its neglect. These are things such as idolatry, love, interest, as well as desires that have been acquired from a god other than Allah, satan, taghut, heva.

In this paper, the issues of prayer and istiâne, which have a great importance in terms of god and servant relations, are explained according to the Menâr and Elmalılı exegesis in this study.

Keywords: God, Servant, Worship, İstiâne.