Elli persentil üzeri yeni tanı çölyak hastalarında glutensiz diyetin klinik gidiş ve laboratuvar üzerine etkilerinin değerlendirilmesi
Evaluation of the effects of gluten free diet on clinical course and laboratory in newly diagnosed celiac patients over the fifty percentile
Yazar: ZÜHAL KOÇAK
Danışman: PROF. DR. GÖKHAN TÜMGÖR
Çukurova Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Antropometri = Anthropometry ; Glutenler = Glutens ; Glutensiz beslenme = Gluten free diet ; Kinantropometrik özellikler = Kinantopometric properties ; Obezite = Obesity ; Çocuk obezitesi = Pediatric obesity ; Çocuklar = Children ; Çocukluk dönemi = Childhood ; Çölyak hastalığı = Celiac disease

Özet:
Amaç: Çölyak hastalığı genetik olarak duyarlı kişilerde gluten alımı sonucu ortaya çıkan kronik inflamatuar bir enteropatidir. Bu hastalarda büyüme geriliği günümüzde en sık başvuru yakınması olsa da, aşırı kilolu ve obez çocuklarda da çölyak hastalığı olabileceği çeşitli çalışmalarda gösterilmiştir. Bu çalışma kilo ve/veya boyu >50p olan çölyak hastalarının klinik, endoskopik, patolojik ve laboratuvar açısından değerlendirilmesi ve glutensiz diyet sonrası antropometrik ölçümler, laboratuvar değerlerindeki değişikliklerin gözlemlenmesi amacıyla yapılmıştır. 
Gereç ve Yöntem: Bu çalışmaya Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi Balcalı Hastanesi Çocuk Gastroenteroloji BD'nda 1 Ocak 2012 - 31 Ocak 2022 yılları arasında izlenen >50p 38 olgu ve <50p 100 olgu olmak üzere toplam 138 olgu alındı. Bu olguların tanı anı ve diyet altında demografik, antropometrik ve laboratuvar verileri retrospektif olarak incelendi.
Bulgular: >50p olguların %71'i kız, %28,9'u erkek, <50p olguların %64'ü kız, %36'sı erkek idi. >50p olguların tanı yaşı ortalaması 107,8±59,1ay iken, <50p olguların tanı yaşı ortalaması 97±54,1ay idi. >50p olguların en sık başvuru yakınması karın ağrısı iken, <50p olgularda büyüme gelişme geriliği idi. Hem >50p, hem <50p olgularda glutensiz diyet sonrası altıncı ay takiplerinde kilo ve BKİ Z skoru, Wasting ve boya göre ağırlık yüzdesinde istatistiksel olarak anlamlı bir artış saptandı. Bir yıllık takip sonunda >50p olgularda BKİ Z skoru ve boya göre ağırlıkta istatistiksel olarak anlamlı fark saptanırken, kilo ve boy persentilindeki artış istatistiksel olarak anlamlı değildi. <50p olgularda bir yıllık takip sonunda, değerlendirilen tüm antropometrik ölçümlerde istatistiksel olarak anlamlı fark var idi. >50p olguların bir yıllık takip sonunda folik asit değeri istatistiksel olarak anlamlı derecede yükseldi (p=0,043). 
>50p ve <50p olguların tanı anı hemoglobin değeri ortalaması sırası ile 12±1,4 gr/dl ve 11,8±1,7 gr/dl idi. İki grup arasında istatistiksel olarak anlamlı fark yok idi (p=0,924). Anemi sıklığı tanı anına göre 12. ayda >50p olgularda %31,5 ten %12 ye düşer iken, <50p olgularda %24'ten %9,3 e geriledi. Tanı anında <50p olguların trombosit değeri >50p olgulardan daha yüksek idi. (p=0,005). Birinci yıl sonunda <50p olguların trombosit değerindeki düşüşün istatistiksel olarak anlamlı olduğu saptandı (p<0,001).
Tanı anında >50p olguların EMA ve TGA IgA değerleri, <50p olgulara göre istatistiksel olarak anlamlı yüksek saptandı (sırasıyla p=0,002, p=0,022). Bu testlerin altıncı aydan itibaren hem >50p hem <50p olgularda istatistiksel olarak anlamlı derecede düştüğü gözlendi (p<0,005). >50p olgular ile <50p olgular arasında birinci yılın sonunda EMA düzeyindeki düşüş açısından anlamlı fark saptanmaz iken <50p olguların TGA IgA düzeyindeki düşüş >50p olgulara göre daha fazla idi (p=0,042).
Sonuç: Glutensiz diyet sonrası >50p ve <50p olguların antropometrik ölçümlerinde artış saptanmış, <50p olgularda bu artışın istatistiksel olarak daha anlamlı olduğu gözlenmiştir. Çölyak hastalarında glutensiz diyet büyüme geriliği olan olgularda, hastaların büyüme potansiyelini yakalamasını sağlamaktadır. >50p olgularda da vitamin eksikliği ve anemi görülme sıklığını azaltmaktadır.

Abstract:
Objective: Celiac disease is a chronic inflammatory enteropathy resulting from gluten ingestion in genetically susceptible individuals. Although growth retardation is the most common presenting complaint in these patients, various studies have shown that overweight and obese children may also have celiac disease. This study was conducted to evaluate the clinical, endoscopic, pathological and laboratory evaluation of celiac patients with weight and/or height >50p and to observe the changes in anthropometric measurements and laboratory values after gluten-free diet.
Materials and Methods: A total of 138 cases, >50p 38 cases and <50p100 cases followed up in Çukurova University Medical Faculty Balcalı Hospital Pediatric Gastroenterology Department from 1 January 2012 to 31 January 2022, were included in this study. Demographic, anthropometric and laboratory data of these cases at the time of diagnosis and under diet were analyzed retrospectively.
Results: 71% of the >50p cases were female, 28.9% were male, and the <50p cases were 64% female and 36% male. While the mean age at diagnosis of >50p cases was 107.8±59.1 months, the mean age of diagnosis of <50p cases was 97±54.1 months. Abdominal pain was the most common complaint in >50p cases, growth retardation in <50p cases. In both >50p and <50p cases, a statistically significant increase was found in weight and BMI Z score, Wasting and weight for height in the sixth month follow-up after gluten-free diet. At the end of one-year follow-up, there was a statistically significant difference in BMI Z score and weight for height in cases >50p, but the increase in weight and height percentile was not statistically significant. In <50p cases, there was a statistically significant difference in all evaluated anthropometric measurements at the end of one-year follow-up. At the end of one-year follow-up of >50p cases, the folic acid value increased statistically significiant (p=0.043).
The mean hemoglobin values of the >50p and <50p cases at the time of diagnosis were 12±1.4 g/dl and 11.8±1.7 g/dl, respectively. There was no statistically significant difference between the two groups (p=0.924). While the frequency of anemia decreased from 31.5% to 12% in >50p cases at 12 months according to the time of diagnosis, it decreased from 24% to 9.3% in <50p cases. At the time of diagnosis, platelet values of <50p cases were higher than those of >50p cases. (p=0.005). The decrease in platelet count at the end of the first year in <50p cases was found to be statistically significant (p<0.001).
  EMA and TGA IgA values of >50p cases at the time of diagnosis were found to be statistically significantly higher than in <50p cases (p=0.002, p=0.022, respectively). It was observed that these tests decreased statistically significantly in both >50p and <50p cases starting from the sixth month (p<0.005). While there was no significant difference in the decrease in EMA levels at the end of the first year between >50p cases and <50p cases, the decrease in TGA IgA levels in <50p cases was higher than in >50p cases (p=0.042).
Conclusion: Anthropometric measurements were found to increase in >50p and <50p cases after gluten-free diet, and this increase was statistically more significant in <50p cases. Gluten-free diet in celiac patients enables patients to achieve their growth potential in cases with growth retardation. It also reduces the incidence of vitamin deficiency and anemia in patients with >50p.