Üniversitelerde öğrenim gören engelli ve engelli olmayan öğrencilerin eğitimde erişilebilirlik uygulamalarına yönelik örgütsel adalet algılarının incelenmesi
Investigation of organizational justice perceptions in educational accessibility practices of disabled and non-disabled students studying at universities
Yazar: NAZMİYE UZLAŞIR
Danışman: DOÇ. DR. GAYE DENİZ
Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Yönetim ve Organizasyon Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Sosyal Hizmet = Social Work ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Engel algısı = Obstacle perception ; Engelli kişiler = Disabled persons ; Engellilik = Disability ; Erişilebilirlik = Accessibility ; Örgütsel adalet = Organizational justice

Özet:
Bu araştırma, üniversitelerde öğrenim gören engelli ve engelli olmayan öğrencilerin eğitimde erişilebilirlik uygulamalarına yönelik örgütsel adalet algılarını incelemeyi amaçlamaktadır. Eğitimde erişilebilirlik, her bireyin eşit şartlarda eğitim olanaklarına erişebilmesi için geliştirilen politika ve uygulamaları kapsamaktadır. Bu uygulamalar, özellikle engelli öğrencilerin eğitim süreçlerine etkin katılımını desteklemekte ve fiziksel, bilişsel veya sosyal engelleri en aza indirmeyi hedeflemektedir. Örgütsel adalet ise bireylerin, kendilerine sunulan süreç ve uygulamaların adil olup olmadığına dair algılarını ifade etmekte ve bu algılar öğrencilerin memnuniyet, motivasyon ve kuruma güven düzeylerini doğrudan etkilemektedir. Araştırmada, engelli ve engelli olmayan öğrencilere sınav ve değerlendirme süreçlerinde uygulanan farklı yaklaşımlar adalet algıları açısından incelenmiştir. Nitel araştırma yöntemiyle yürütülen bu araştırmada, veri toplama sürecinde 2024 yılında Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesinde öğrenim gören 8 engelli ve 8 engelli olmayan öğrenci ile yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiş ve elde edilen veriler içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiştir. Katılımcıların dağıtım adaleti, işlem adaleti ve etkileşim adaleti algıları detaylı bir şekilde analiz edilmiştir. Araştırmanın bulguları, engelli öğrencilerin erişilebilirlik ve adalet algılarında önemli zorluklarla karşılaştığını göstermiştir. Engelli öğrenciler, pozitif ayrımcılık algısını sıkça dile getirirken; görüşlerinin dikkate alınmaması, fiziksel düzenlemelerdeki eksiklikler ve süreçlerin şeffaf bir şekilde yürütülmemesi gibi konularda adalet algısının zedelendiğini ifade etmişlerdir. Özellikle sınav yöntemleri, puanlama süreçleri ve sosyal iletişim dinamiklerindeki eşitsizlikler, bu algıyı olumsuz yönde etkilemiştir. Ayrıca, sosyal destek ve psikolojik dayanıklılık gibi bireysel faktörlerin, engelli öğrencilerin eğitim süreçlerinde başarı ve motivasyonlarını artırdığı görülmüştür. Engelli olmayan öğrenciler ise adalet algısında vicdan ve empati boyutlarına daha fazla odaklanmış ve erişilebilirlik düzenlemelerinin bazen yanlış anlaşılmalara yol açabileceğini belirtmişlerdir. Bununla birlikte, bilgiye erişim ve şeffaflık gibi temaların tüm öğrenciler için memnuniyet kaynağı olduğu, ancak bireysel ihtiyaçlara yönelik düzenlemelerin tutarlı bir şekilde uygulanması gerektiği tespit edilmiştir. Araştırmanın sonuçları, üniversitelerdeki erişilebilirlik uygulamalarının yalnızca fiziksel değil, aynı zamanda sosyal ve akademik destek boyutlarını da kapsaması gerektiğini ortaya koymaktadır. Öğrencilerin görüşlerinin dikkate alındığı daha katılımcı süreçlerin geliştirilmesi ve adalet algısını güçlendirecek politikaların hayata geçirilmesi önerilmektedir. Araştırma, eğitimde fırsat eşitliğinin sağlanması, kapsayıcı bir eğitim ortamı oluşturulması ve engelli öğrencilerin bireysel ihtiyaçlarına uygun düzenlemelerin yapılması konusunda literatüre önemli katkılar sunmaktadır.

Abstract:
This study aims to examine the perceptions of organizational justice regarding accessibility practices in education among students with and without disabilities at universities. Accessibility in education encompasses policies and practices designed to ensure that every individual can access educational opportunities under equal conditions. These practices, particularly for students with disabilities, aim to support their active participation in educational processes and minimize physical, cognitive, or social barriers. Organizational justice, on the other hand, refers to individuals' perceptions of the fairness of processes and practices offered to them, directly influencing students' satisfaction, motivation, and trust in the institution. The study investigates the differing approaches applied to students with and without disabilities in examination and assessment processes in terms of their justice perceptions. In this study, which was conducted with a qualitative research method, semi-structured in-depth interviews were conducted with 8 disabled and 8 non-disabled students studying at Nevşehir Hacı Bektaş Veli University in 2024 during the data collection process, and the obtained data were analyzed with the content analysis method. Participants' perceptions of distributive justice, procedural justice, and interactional justice were examined in detail. The findings reveal significant challenges in accessibility and justice perceptions among students with disabilities. These students frequently expressed perceptions of positive discrimination but also reported issues such as the lack of consideration for their opinions, deficiencies in physical arrangements, and a lack of transparency in processes, all of which undermined their sense of justice. Disparities in examination methods, grading processes, and social communication dynamics were found to negatively affect these perceptions. Additionally, individual factors such as social support and psychological resilience were found to play a critical role in enhancing the educational success and motivation of students with disabilities. Students without disabilities, however, focused more on the dimensions of conscience and empathy within justice perceptions and noted that accessibility arrangements could sometimes lead to misunderstandings. Furthermore, while themes such as access to information and transparency were sources of satisfaction for all students, the need for more consistent application of practices tailored to individual needs was identified. The results highlight that accessibility practices at universities should address not only physical dimensions but also social and academic support aspects. Developing more participatory processes that consider students' opinions and implementing policies to strengthen justice perceptions are strongly recommended. This study contributes significantly to the literature by emphasizing the need for equal opportunities in education, creating inclusive educational environments, and implementing tailored arrangements to meet the individual needs of students with disabilities.