Muhasebede vergi yönünden denetimin kayıt dışı ekonomi üzerindeki başarısı
The success of auditing in terms of tax in accounting on the unregistered economy
Yazar: MÜNEVVER KATKAT
Danışman: PROF.DR. MUAMMER ERDOĞAN
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Bu tez, muhasebede vergi yönünden denetimin kayıt dışı ekonomi üzerindeki başarısınıaraştırmak amacı ile hazırlanmıştır. Çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde kayıt dışıekonomi, ikinci bölümde muhasebe ve denetim konuları ile ilgili literatür taraması yapılmış, temelkavram ve bilgiler verilerek teorik bir alt yapı oluşturulmuştur. Üçüncü bölümde Gelir İdaresiBaşkanlığı'nın internet sitesinden alınan istatistiklere göre ülkemizde yapılan vergi denetimlerininetkinliğinin ölçülmesine ve kayıt dışı ekonomi ile vergi denetimleri arasındaki ilişkinin ortayakonulmasına çalışılmış, daha sonra muhasebe kayıtlarının güvenilir, gerçeğe uygun ve karşılaştırılabilirolup olmadığını test etmek amacıyla Erzurum'da görev yapan muhasebecilere bir anket çalışmasıuygulanmış ve kayıt dışı ekonominin kayıt altına alınmasına yönelik öneriler incelenmiştir.Araştırma, ülkemizde vergi denetim oranının oldukça düşük olduğu, etkin bir vergi denetimininyapılmadığı, denetim oranının yüksek olduğu dönemlerde kayıt dışı oranının azaldığı, diğer dönemlerdekayıt dışı oranının arttığı sonucunu ortaya çıkarmıştır.Ülkemizde beyan esası sağlıklı bir şekilde işlememektedir. Vergi inceleme oranının düşükolması, mükellefleri ?nasıl olsa denetlenmeyiz? düşüncesiyle gelirleri hakkındaki bilgilerini yanlış veeksik vermelerine sevk etmektedir.Vergi bildirimlerinin yanlış ve eksik gösterilmesi, muhasebe kayıtlarının doğru olmadığının,muhasebenin temel kavramlarına ve muhasebe standartlarına uyulmadığının bir göstergesidir. Nitekimanket sonuçları da öyle olduğunu doğrulamaktadır. Bu durumda, muhasebe kayıtlarını tutarken özelliklemuhasebenin ?Sosyal Sorumluluk Kavramı? ile ?Tarafsızlık ve Belgelendirme Kavramı?na riayetedilmediği anlaşılmaktadır.Devlete ödenecek verginin hesaplanmasında işletmenin kârının olduğundan düşük gösterilmesisosyal sorumluluk kavramı ile bağdaşmamaktadır. Kullanılan belgelerin sahte ve muhteviyatı itibariyleyanıltıcı olması da bu belgelere dayanılarak yapılan defter kayıtlarının gerçeği yansıtmamasına ve dahasonra da bu kayıtlar üzerinden hesaplanan vergi matrahlarının gerçek dışı olmasına yol açmakta ve buişlem, ?Tarafsızlık ve Belgelendirme Kavramı?na ters düşmektedir.Bu sorunların çözümlenmesi için diğer faktörler yanında öncelikle muhasebe kayıtları üzerindekidenetimlerin artırılması gerekmektedir.

Abstract:
This study aims at searching the success of tax auditing in accounting on the unregisteredeconomy. The study consists of three sections. A theoretical framework with regard to unregisteredeconomy, accounting and auditing has been formed in the first two sections respectively by giving aliterature review and some basic conceptual information. Finally, the last section is devoted to themeasurement of effectiveness of the tax audits in the country on basis of the data of the RevenueAdministration of Turkey and to determination the relationship between unregistered economy and taxaudits. Moreover, a questionnaire is applied to accountants in Erzurum to test whether or not accountingrecords are reliable, real and comparable and to examine suggestions about registering the unregisteredeconomy in this section.The study has shown that besides ineffective tax auditing, the ratio of tax auditing is rather low inTurkey and that the ratio of the unregistered economy is low over the periods of high auditing ratio andvice versa.In our country, foundation of decleration is not working properly. The low ratio of tax auditingleads the tax payers to give wrong and inadequate information about their incomes with the idea of notbeing inspected.The wrong or inadequate information on taxes is the sign of wrong accounting records and alsoignore of the basic facts and standarts of accounting. As a matter of fact, the questionnaire results haveconfirmed this situation. Under these circumstances, it is obvious that ?The Social Responsibility? and?Disinterestedness and Certification? concepts of accounting are ignored while keeping the accountingrecords.That the profit as the tax to be paid to the government is calculated is declared lower than actualvalue is incompatible with the concept of social responsibility. Also, the use of fake or misleadingdocuments in taxing results in the wrong information in bookkeeping and later wrong accounting of taxassessments and these don?t harmony with the concept of ?Disinterestedness and Certification?.In order to solve these issues, besides some other precautions, it is vital to increase the audits onaccounting records.