Sorumlu turizm oluşturmada sorumlu işletme uygulamaları seyahat acentaları üzerine bir araştırma
Responsible business practices in creating responsible tourism, a research on travel agencies
Yazar: NECİBE ŞEN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. NİLGÜN BİLİCİ ; PROF. DR. AZİZE TUNÇ HASSAN
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Turizm İşletmeciliği ve Otelcilik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Turizm = Tourism
Dizin: Acenteler = Agents ; Kurumsal sosyal sorumluluk = Corporate social responsibility ; Seyahat acenteleri = Travel agencies ; Sorumluluk = Responsibility ; Sosyal sorumluluk = Social responsibility ; Turizm = Tourism ; Turizm işletmeleri = Tourism businesses

Özet:
Turizm olgusunun gerçekleşmesiyle turistlerin doğaya, çevreye ve destinasyonlara verdikleri tahribat gün geçtikçe daha da dikkat çekmektedir. Bu gidişatı önlemek amacıyla ekoturizm, sürdürülebilir turizm, sorumlu turizm vb. turizm kavramları ortaya çıkmıştır. Sorumlu turizm, doğal, ekonomik, kültürel ve sosyal çeşitliliğin korunması ve geliştirilmesiyle ilgilidir. Yerel kaynakların sürdürülebilir kullanımını desteklemektedir. Turistik destinasyonlardan gelecekte de faydalanabilmek paydaşlar açısından önem arz etmektedir. Bölgede yaşayan vatandaşları ilgilendirdiği kadar, işletmeleri, çalışanları, yöneticileri, yerli ve yabancı turistleri yakından ilgilendirmektedir. Bu araştırmada, destinasyonlara yönelik turistik ürünler oluşturup satışını yapan seyahat acentaları ele alınmıştır. Bu tezin amacı, sorumlu turizm yaklaşımı ve bunun kavramsal çerçevesini ortaya koyarak seyahat acenta yöneticilerinin sorumlu turizm kapsamında sorumlu yönetim, sorumlu turizm yönetimi, kurumsal sosyal sorumluluk ve sorumlu turizm niyetlerine yönelik önem düzeylerinin karşılaştırmalı olarak ele alınması ve seyahat acentalarının paydaşlarına yönelik sorumlu turizm uygulamalarını ortaya koymaktır.
Araştırma evrenini Türkiye'de faaliyet gösteren seyahat acentaları oluşturmaktadır. Her acenta için bir yöneticiye anket formu yöneltilmiştir. Evreni temsil etmesi açısından örneklem alma yoluna gidilmiş İstanbul, Antalya ve İzmir kentlerinde faaliyet gösteren toplam 415 A grubu seyahat acentası yöneticisine ulaşılmıştır. Tesadüfi olmayan örnekleme yöntemlerinden yargısal örnekleme tercih edilmiştir. Veri toplamada yapılandırılmış anket formu kullanılmıştır. 
Araştırma sonuçlarına göre, seyahat acentası yöneticileri sorumlu yönetim, sorumlu turizm yönetimi, kurumsal sosyal sorumluluk ve sorumlu yönetim niyetleri arasında olumlu pozitif ilişkiler tespit edilmiştir. Acenta yöneticilerinin araştırma modelini oluşturan bu dört kavrama yönelik önem düzeylerinin pozitif yönde olduğu tespit edilmiştir. Ancak en çarpıcı sonuç olarak seyahat acenta yöneticilerinin araştırma modelindeki değişkenlere ait önem düzeyleri yüksek olmasına rağmen sorumlu turizm uygulamaları düşük oranlarda kalmıştır. Elde edilen sonuçlar dünyada gerçekleştirilen araştırmalar ile kısmen paralellik göstermektedir.

Abstract:
With the realization of tourism, the destruction that tourists give to the nature, environment  and destinations is getting more and more attention. In order to prevent this course, tourism concepts such as ecotourism, sustainable tourism, responsible tourism and etc. have emerged. Responsible tourism is concerned with the preservation and development of natural, economic, cultural and social diversity. It supports the sustainable use of local resources. It is important for stakeholders to be able to take advantage of touristic destinations in the future as well. It closely concerns businesses, employees, managers and local and foreign toursts, as much as it concerns the citizens living in the region. In this research, travel agencies that make and sell touristic products of destinations are taken into consideration. The purpose of this thesis is to comparatively address importance levels of travel agency managers' responsible management, responsible tourism management, corporate social responsibility and responsible tourism intentions and to reveal responsible tourism applications of travel agencies for their stakeholders, by presenting responsible tourism approach and its conceptual framework. 
Travel agencies operating in Turkey constituted the research population. A questionnaire form was directed to each agency manager. A sampling was carried out and a total of 415 A group travel agents operating in Istanbul, Antalya and Izmir were reached. Judgmental sampling was preferred as one of the non-random sampling methods. Structured survey form was used for data collection.
According to the results of the research, positive relations between travel agencies managers' responsible management, responsible tourism management, corporate social responsibility and responsible management intentions were determined. It has been found that the importance levels of these four concepts constituting the research model of agency managers are in the positive direction. However, the most striking result is that although the importance of the variables in the research model of the travel agent managers is high, the responsible tour applications remain at low rates. The obtained results are partially in line with the investigations carried out in the world.