Demanslı bireyin informal bakım verenlerine uygulanan giyilebilir teknoloji destekli girişimin bakım veren öz yeterliliği ve yaşam kalitesi üzerine etkisi
The impact of a wearable technology-supported intervention on the self-efficacy and quality of life of informal caregivers of people with dementia
Yazar: ECEM ÖZGÜL
Danışman: PROF. DR. BURCU AKPINAR SÖYLEMEZ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / İç Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Geriatri = Geriatrics ; Hemşirelik = Nursing ; İç Hastalıkları = Internal diseases
Dizin: Akıllı saatler = Smart watches ; Bakım verenler = Caregivers ; Demans = Dementia ; Geriatri = Geriatrics ; Yaşam kalitesi = Quality of life

Özet:
Amaç: Bu çalışma, demanslı bireyin informal bakım verenlerine yönelik uygulanan giyilebilir teknoloji destekli girişimin bakım veren öz yeterliliği ve yaşam kalitesi üzerine etkisini incelemek amacıyla yürütülmüştür. Aynı zamanda demanslı bireyin informal bakım verenlerine yönelik giyilebilir teknoloji destekli girişimin uygulandığı girişim grubundaki bakım verenlerin kullanılan teknolojik cihaza yönelik uyum ve memnuniyet düzeylerinin değerlendirilmesi araştırmanın ikincil amacıdır.
Yöntem: Araştırma tek kör randomize kontrollü bir çalışmadır. Çalışmanın örneklemini, bir üniversite hastanesinin demans polikliniğine kayıtlı olan ve dahil edilme kriterlerine uygun 44 bakım veren oluşturmaktadır. Çalışmanın veri toplama süreci Mart-Ekim 2024 tarihleri arasında girişim ve karşılaştırma gruplu pretest-posttest1-posttest2 izleme modeli kullanılarak tamamlanmıştır. Veriler, "Sosyodemografik Özellikler Anket Formu", "Revize Edilmiş Bakıma Yönelik Öz Yeterlilik Ölçeği" ve "Kısa Form SF 36 Yaşam Kalitesi Ölçeği" kullanılarak toplanmıştır. Girişim grubundaki bakım verenlere giyilebilir teknoloji (akıllı saat) destekli girişimler, karşılaştırma grubuna ise rutin bakım uygulanmıştır.
Bulgular: Çalışmamızda girişim ve karşılaştırma grubu arasında bakım verenlerin öz yeterlilik ve yaşam kalitesi ölçek puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmamıştır (öz yeterlilik: F:0.823, p:0.369; yaşam kalitesi: fiziksel sağlık=F:0.567 p:0.456, yaşam kalitesi: zihinsel sağlık= F:0.147, p:0.703). Ancak girişim grubunda zaman içinde öz yeterlilik ölçek puan ortalaması, Kendine Zaman Öz Yeterliliği alt boyutu puan ortalaması ve Bakım Hakkındaki Üzücü Düşüncülerin Kontrolü Öz Yeterliliği alt boyutu puan ortalamasında artış olduğu saptanmıştır. Özellikle de girişim grubunda Kendine Zaman Öz Yeterliliği alt boyutunda girişim öncesinde ve girişim sonrasındaki ilk ölçümde puan ortalamasının istatiksel açıdan anlamlı bir farkla yükseldiği (t=-4.730, p=0.001) gözlenmiştir. Karşılaştırma grubunda, bakım verenlerin öz yeterlilik ölçeği ve tüm alt boyutlarında zamanla istatiksel açıdan anlamlı farkla azalma saptanmıştır. Aynı zamanda bakım verenlerin cevapları incelendiğinde akıllı saat kullanımına yönelik uyum ve memnuniyet düzeylerinin yüksek olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Sonuç: Girişim ve karşılaştırma grubunda bakım verenlerin öz yeterlilik ve yaşam kalitesi ölçek puan ortalamaları arasında istatiksel olarak fark bulunmamıştır. Ancak giyilebilir teknoloji destekli girişimin, girişim grubundaki bakım verenlerin öz yeterlilik düzeylerini iyileştirmede etkili olduğu bulunmuştur. Aynı zamanda giyilebilir teknoloji destekli girişimin uygulandığı girişim grubundaki bakım verenlerin uygulanan teknolojik cihaza yönelik uyum ve memnuniyet düzeyleri yüksektir. 
Anahtar Sözcükler: Demans, bakım veren, teknoloji, akıllı saat, randomize kontrollü çalışma

Abstract:
Objective: This study aims to investigate the impact of a wearable technology-supported intervention on the self-efficacy and quality of life of informal caregivers of individuals with dementia. Additionally, a secondary objective of the research is to evaluate the adaptation and satisfaction levels of caregivers in the intervention group regarding the use of the technological device applied in the wearable technology-supported intervention.
Method: This study was designed as a single-blind randomized controlled trial. The sample consisted of 44 caregivers who met the inclusion criteria and were registered at the dementia clinic of a university hospital. Data collection took place between March and October 2024, using a pretest-posttest1-posttest2 follow-up model with intervention and comparison groups. Data were collected through the "Sociodemographic Characteristics Questionnaire," "Revised Scale for Caregiving Self-Efficacy," and the "SF-36 Short Form Health Survey." Caregivers in the intervention group received wearable technology (smartwatch)-supported interventions, while those in the comparison group received routine care.
Findings: No statistically significant differences were found between the intervention and comparison groups in mean scores for caregiver self-efficacy and quality of life (self-efficacy: F=0.823, p=0.369; quality of life- physical health: F=0.567, p=0.456; quality of life- mental health: F=0.147, p=0.703). However, in the intervention group, mean scores for self-efficacy, Self-Efficacy in Time for Self-Care subscale, and Self-Efficacy in Managing Upsetting Thoughts About Caregiving subscale increased over time. Notably, the mean score for the Self-Efficacy in Time for Self-Care subscale showed a statistically significant increase between pre-intervention and the first post-intervention measurement (t=-4.730, p=0.001). In the comparison group, mean scores for overall self-efficacy and all subscales significantly decreased over time. Caregivers' responses also indicated high levels of adaptation and satisfaction with the smartwatch usage.
Conclusion: No statistically significant differences were observed between the intervention and comparison groups regarding caregiver self-efficacy and quality of life scale scores. However, the wearable technology-supported intervention was found to be effective in enhancing self-efficacy levels among caregivers in the intervention group. Furthermore, caregivers in the intervention group demonstrated high levels of adaptation and satisfaction with the technological device applied.
Keywords: Dementia, caregiver, technology, smartwatch, randomized controlled trial