Optimal para alanları kuramı ve Türkiye'nin AB para sistemine katılım durumunun analizi
The theory of optimum currency areas and the analysis of Turkey?s accession to EU monetary system
Yazar: BAKİ DEMİREL
Danışman: PROF. DR. GÜLEN ELMAS ARSLAN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Avrupa para sistemi = European monetary system ; Döviz kuru = Exchange rate ; Döviz kuru politikaları = Exchange rate policies ; Döviz kuru sistemleri = Exchange rate systems ; Optimum para alanı = Optimal currency area ; Para sistemi = Monetary system

Özet:
1990'lı yıllarda gelişen piyasa ekonomilerinin finansal krizlere maruz kalmaları dikkati çekmektedir. Meksika (1994), Asya (1997), Rusya (1998), Brezilya (1999) ve Türkiye (2000-2001) krizleri bu duruma örnek teşkil etmektedir. Finansal piyasalarda patlak veren kriz süreciyle karşılaşmadan önce, Meksika, Endonezya, Rusya ve Brezilya ve Türkiye'nin sürünen parite, Malezya ve Taylan'ın sürünen bant sistemi biçiminde ara kur sistemlerini uygulamış olmaları ara kur sistemlerinin sorgulanmasına neden olmuştur.Frankel (1999) çalışmasında ortaya konan İmkansız Üçleme Hipotezine? bağlı olarak Fischer (2001) çalışması ile güçlü biçimde dile getirilen ?İki Kutup? görüşü finansal küreselleşmenin gittikçe yükseldiği bu yeni dönemde gelişen piyasa ekonomilerinin kur sistemi tercihlerinin esnek kur veya sabit kur sistemlerinden birisi olması gerektiğini ifade etmektedir.Bu noktada, 2002 yılında uygulamaya geçtiği ?Güçlü Ekonomiye Geçiş? programı ile birlikte esnek kur sistemini tercih eden Türkiye için iki kutup görüşünü referans alalım:Böyle bir durumda yani sermaye hareketleri veri iken; imkânsız üçleme hipotezi üçgeninin bir köşesinde, Türkiye'nin uygulamakta olduğu esnek kur sistemi yer alırken, diğer köşesinde ise üyesi olmaya çalıştığı AB'nin para alanı olan Euro Bölgesi olmalıdır.Dolayısı ile iki kutup hipotezinin öngörüsü çerçevesinde Euro bölgesine dahil olmak Türkiye için uyguladığı esnek kur sistemi karşısındaki diğer tercih olmaktadır. Euro bölgesi bir (tek para birliği) parasal birlik olup, bir sabit kur sistemidir. Mundell (1961)'in çalışmasında ortaya konan ?Optimal Para Alanları Kuramı? parasal birlikler için kuramsal çatıyı oluşturmaktadır. Bu bağlamda bu tez çalışması Euro Bölgesinin Türkiye için optimal para alanı olup olmadığını sorgulamayı amaçlamaktadır. Tez çalışması aynı zamanda Calvo ve Reinhart (2002)'ın ortaya konan ?Dalgalanma Korkusu Hipotezi? çerçevesinde Türkiye'nin esnek kur sistemini gerçekte tam olarak uygulayıp uygulamadığını sorgulanmasını da ikincil (veya örtük) amacı olarak benimsemiştir.Türkiye'nin, esnek kur sistemi uygularken dalgalanma korkusu yaşayıp yaşamadığının saptamasına yönelik olan (bu örtük amacına yönelik olarak) Hausmann ve diğerleri (2001) çalışmasında üretilen döviz kuru oynaklık dizini (RVER) ve faiz oynaklık dizini (RVEI) dizinlerinden yararlanılmıştır.Tez çalışmasında Euro Bölgesinin Türkiye için bir optimal para alanı olup olmadığının belirlenmesinde VAR modeli ve OPA (optimal para alanı) endeksinden yararlanmıştır. VAR modeli ile Optimal Para Alanları kuramı literatürü çerçevesinde hem Türkiye ve Euro Bölgesi ülkeleri arasında, hem de Euro Bölgesi üyelerinin kendi aralarında arz ve talep şoklarının simetrisinin varlığı veya yokluğu analiz edilmiştir. Çalışmada bu analiz için gerekli olan arz ve talep şokları Blanchard ve Quah yöntemi kullanılarak her bir ülke için ayrı ayrı elde edilmiştir. OPA indeksinin hesaplanmasında ise Panel veri analizinden yaralanılmıştır.Her üç analizden elde edilen bulgulara göre, Türkiye esnek kur sistemi uygulamasına rağmen dalgalanma korkusu yaşamaktadır ve bu çerçevede esnek kur sistemini tam olarak uygulayamamaktadır. Diğer yandan hem VAR modeli bulguları hem de OPA endeksi Euro Bölgesinin Türkiye için bir optimal para sahası olmadığı yönündeki tezimizi doğrulamaktadır. Ayrıca, VAR modeli bulgularına göre Euro Bölgesi kendi içerisinde de bir optimal para sahası değildir. Dolayısıyla iki kutup görüşünün aksine tam esnek kur ve tam sabit kur sistemlerinden herhangi birini tercih etmek Türkiye için optimal çözüm sağlamamaktadır.Diğer yandan tez çalışması sonucunda Türkiye için her koşul ve zamanda geçerli bir döviz kuru sistemi önerisi olmadığı sonucuna varılmıştır. Bu bağlamda tez çalışmasının Türkiye için bir döviz kuru sistemi önerisi bulunmamaktadır.Tezde varılan sonuç genel olarak; Euro Bölgesinin kendi içerisinde bir optimal para sahası oluşturamadığı ve aynı zamanda Euro Bölgesinin Türkiye için bir optimal para sahası olmadığı yönündedir. Ayrıca tez çalışmasına göre Türkiye halen yürütmekte olduğu esnek kur sistemini uygulamakta da ciddi sorunlar yaşamaktadır.

Abstract:
It is remarkable that the emerging financial markets experiencing the economical crises. Mexico (1994), Asia (1997), Russia (1998),Brazil (1999) and Turkey (2000 ? 2001) crises are the samples of those crisis. Before the experiencing the occurrence of the crisis, implementation of the intermediate currency systems that is in crawling peg form in Mexico, Indonesia, Russia, Brazil and Turkey, and in crawling band form in Malaysia and Thailand, therefore, the intermediate currency systems have been questioned.It is claimed that the emerging markets need to prefer either fixed Exchange rate system or flexible Exchange rate during the new era when the globalization rises according to the ?bipolar? approach as it was stated strongly by Fischer (2001) on the grounds of Impossible Trinity Hypothesis figured out by Frankel (1999).On that point, we consider the bipolar approach for Turkey that started to implement the flexible exchange rate in 2002 within the context of ?Transition to Strong Economics?:Under such condition where the capital movements are in; the flexible exchange rate that Turkey implements take place at a corner of the triangle of the impossible trinity and the Euro Area as the monetary area of the EU where Turkey tries to be part of should be at another corner.At the point, accession to Euro area, on the base of bipolar hypothesis, is the other choice for Turkey against the flexible exchange rate policy that is followed by Turkey. The Euro area is (currency union) a monetary union and it is a fixed exchange rate system. The ?Optimum Currency Areas? was figured out in the study of Mundell (1961) to generate the theoretical frame for currency unions. Within the context, the thesis tries to question whether the EU Area is the optimal currency area for Turkey or not. The thesis also indirectly implies whether Turkey can completely implement the flexible Exchange rate within the frame of ?Fear of Floating Hypothesis? of Calvo and Reinhart (2002).The Exchange Rate Votality Index (RVER) and Interest Rate Votality Index (RVEI) in Hausmann and others? (2001) study is used to determine whether Turkey has fear of floating during the implementation of flexible Exchange rate system fort he implicit aim of the study.The VAR model and OCA (optimum currency areas) index is used to determine whether the EU Area is optimum currency area for Turkey or not, in the thesis. The existence or nonexistence of the symmetry of the demand and supply shocks either among EU countries or between EU countries and Turkey are analysed within the frame of the literature of the optimum currency area theory and VAR model. The supply and demand shocks which are necessary fort he analysis in the study, are gathered by Blanchard and Quah method separately for each country. The Panel data analysis is used to calculate the OCA index.According to the finding of those three analyses, Turkey has a fear of floating although he implements the flexible exchange rate, so he cannot implement the flexible exchange rate system completely. On the other hand, VAR model and OCA index approves that Euro Area is not the optimum currency rate for Turkey as the theses claims. Additionally, according to the VAR model findings, Euro area is not an optimum currency area at all. Therefore, unlike the bipolar approach, it is not an optimum solution for Turkey to choose either complete flexible rate or complete fixed rate systems.The study reaches a result that there is not a Exchange rate system that is valid at any time or under any condition for Turkey. Thus, the thesis does not suggest and Exchange rate system for Turkey.The thesis concludes that Euro area could not generate an optimum currency area for itself and Euro area is not a optimum currency area for Turkey. Additionally, Turkey has experiencing serious practical problems during the implementation of the flexible Exchange rate system that is still in operation.