Doğu karadeniz bölgesi ephemeroptera faunasının su çerçeve direktifi (SÇD) uygulamasında yer almak üzere sistematik ve ekolojik yönden araştırılması
Systematic and ecologic research on the ephemeroptera fauna of the eastern black sea region to take part in the implementation of water framework directive (WFD)
Yazar: GENCER TÜRKMEN
Danışman: PROF. DR. GÜLSERAP NİLGÜN KAZANCI
Hacettepe Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Biyoloji = Biology
Dizin: Akarsu morfolojisi = Stream morphology ; Bentik biyoloji = Benthic biology ; Biyoekoloji = Bioecology ; Biyolojik çeşitlilik = Biological diversity ; Hidrobiyoloji = Hydrobiology

Özet:
Bu çalışmanın amacı, Doğu Karadeniz Bölgesi'nin Ephemeroptera faunasının belirlenmesi, sistematik ve ekolojik yönden incelenmesi ve Su Çerçeve Direktifi?ne göre referans istasyonların ve referans Ephemeroptera komünitelerinin belirlenmesidir. 
Çalışma kapsamında, Doğu Karadeniz Bölgesi?ndeki akarsular üzerinden 24 istasyon belirlenmiştir. Bu istasyonlardan Ephemeroptera bireyleri toplanmış ve istasyonların fiziko-kimyasal değişkenleri (Sıcaklık, Çözünmüş Oksijen, pH, Elektriksel İletkenlik, PO4-P, NO3-N, NO2-N, NH4-N, SO4) ölçülmüştür. Bu değişkenlere göre istasyonların su kalitesi sınıfları belirlenmiştir. Buna göre, 9 istasyon oligosaprobik, 14 istasyon beta-mezosaprobik ve 1 istasyon da alfa-mezosaprobik olarak belirlenmiştir.
Yirmi dört istasyonda, 7 familya, 11 cins ve 30 türe ait toplam 12252 Ephemeroptera bireyi teşhis edilmiştir. Bunlardan 8 tanesi (Epeorus znojkoi, Rhithrogena zelinkai, Rhithrogena germanica, Rhithrogena puytoraci, Electrogena affinis, Electrogena quadrilineata, Ecdyonurus macani ve Ecdyonusu picteti) Türkiye Ephemeroptera faunası için yeni kayıttır. Teşhis edilen Ephemeroptera türlerinin tanımlamaları yapılmış, Dünya?daki ve Türkiye?deki dağılımları ile biyolojik ve ekolojik özellikleri verilmiştir. Ayrıca bu türlerin ayırım karakteri olarak kullanılan vücut parçalarının şekilleri çizilmiştir. Familya, cins ve tür anahtarları hazırlanmıştır.
Elde edilen Ephemeroptera verilerine çeşitli istatistiksel analizler uygulanmıştır (Baskınlık analizi, benzerlik analizi, çeşitlilik analizi, eşitlik analizi ve kanonik uyum analizi). Bu analizler sayesinde, Ephemeroptera türlerinin istasyonlardaki dağılımları ve çevresel değişkenlerle olan ilgisi ortaya konmuştur.
Sistematik açıdan tartışmalı türlerin yorumları yapılmıştır. Saprobik tercihleri ve akarsu bölgesi tercihleri hakkında literatür bilgisi olmayan türlerin bu eksikliği giderilmiştir. 
Avrupa Birliği Su Çerçeve Direktifi?ne göre referans istasyonlar ve bu istasyonlarda bulunan referans Ephemeroptera komüniteleri belirlenmiştir. Buna göre, 24 istasyondan 16sı, referans istasyon olarak belirlenmiştir. Referans istasyonlarda en baskın olarak bulunan türler Rhithrogena semicolorata, Rhithrogena puytoraci, Rhithrogena iridina, Rhithorgena beskidensis, Epeorus caucasicus ve Epeorus znojkoi olarak belirlenmiştir. Bu araştırmadan elde edilen sonuçlar, Avrupa Birliği Su Çerçeve Direktifi?nin Türkiyede uygulanması yönünde yol gösterici olacak bilgileri içermektedir.

Anahtar Kelimeler: Ephemeroptera, Su Çerçeve Direktifi, Doğu Karadeniz 
Bölgesi, Su Kalitesi, Sistematik, Ekoloji, Biyolojik Çeşitlilik, Baskınlık, Benzerlik, 
Çeşitlilik, Eşitlik, İndeks, Kanonik Uyum Analizi, Zoocoğrafya, Referans istasyon, 
Referans komünite.

Abstract:
The aim of this study is to determine the Ephemeroptera fauna of the Eastern Black Sea Region, to investigate systematic and ecological aspects of the Ephemeroptera fauna in the Region, to identify the reference sites and reference Ephemeroptera communities according to Water Framework Directive.
In this study, 24 sites were chosen in the streams in the Eastern Black Sea Region. Ephemeroptera individuals were collected from these 24 sites. Physico-chemical variables (Temperature, Dissolved Oxygen, pH, Electrical conductivity, PO4-P, NO3-N, NO2-N, NH4-N and SO4) were measured. According to the physico-chemical variables, water qualtiy of the sites were determined. Nine sites were oligosaprobic, 14 sites were beta-mesosaprobic and 1 site was alpha-mesosaprobic.
In the 24 sites, total 12252 individuals belonging to 7 family, 11 genus and 30 species were identified. Eight species (Epeorus znojkoi, Rhithrogena zelinkai, Rhithrogena germanica, Rhithrogena puytoraci, Electrogena affinis, Electrogena quadrilineata, Ecdyonurus macani ve Ecdyonusu picteti) were new record for the Ephemeroptera fauna of Turkey. Diagnostic characters of species, their distribution in the World and Turkey, biological and ecological characters for each species were given. Also, body parts which have diagnostic importance were illustrated. Identification key for families, genus and species were prepared.
Various statistical analysis (Dominance, Similarity, diversity, evenness and canonical correspondence analysis) were performed. Through these analyzes, distribution of Ephemeroptera species in the sites and their relationships with environmental variables were exposed.
Systematically controversial species were discussed. For the species which were lack of the literature knowledge about their saprobic preferences and stream zonation preferences, the missing information were completed.
Reference sites and reference Ephemeroptera communities of these sites were identified according to European Union Water Framework Directive. Sixteen sites were determined as reference sites. The most dominant species in these reference sites were Rhithrogena semicolorata, Rhithrogena puytoraci, Rhithrogena iridina, Rhithorgena beskidensis, Epeorus caucasicus ve Epeorus znojkoi. The results of this study lead to the implementation of the Water Framework Directive in Turkey.


Key Words: Ephemeroptera, Water Framework Directive, Eastern Black Sea 
Region, Water Quality, Systematic, Ecology, Biological Diversity, Dominance, 
Similarity, Diversity, Evenness, Index, Canonical Correspondence Analysis, 
Zoogeography, Reference site, Reference community.