Tedarikçi seçimi kararında etkili olan kriterlerin belirlenmesi: Bir karma yöntem çalışması
Determination of effective criteria in supplier selection decision: A mixed method study
Yazar: SEDA SİNEM TURSUN
Danışman: DOÇ. DR. HATİCE HİCRET ÖZKOÇ
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Analitik hiyerarşi süreci = Analytical hierarchy process ; Gıda ürünleri = Food products ; Perakende sektörü = Retail sector ; Perakendeciler = Retailers ; Tedarik zinciri yönetimi = Supply chain management ; Tedarikçi seçim = Supplier selection

Özet:
Gün geçtikçe yatırım çeşitliliği artsa da ekonomideki dalgalanmalardan dolayı finansal kaygılar, riskler oluşmakta; hatta bazı sektörlerde küçülmeler meydana gelmektedir. Ancak hala Dünya çapındaki sektörler incelendiğinde perakende sektörünün ekonomik olarak pazarda çok büyük paya sahip olduğu görülmektedir. Yapılan araştırmalar, gelecek dönemlerde de sektörün yüksek pay oranlarında devam edeceğini, hatta farklı perakende trendlerinin de ortaya çıkacağını göstermektedir. 
Perakende sektöründe, satış hacmi olarak önemli yer tutan ve tüketicilerin günlük tükettiği besinler olan et, süt ürünleri gibi taze gıda ürünleri, üretiminden, sevkiyatına, raf ömürlerinden, saklanma koşullarına ve kalite standartlarına kadar diğer gıda ürünlerine göre farklılaşan ve perakendeci tarafından oldukça dikkat edilmesi gereken ürün grubudur. Bu ürün grubunda ilgili koşulların sağlanabilmesinde doğru tedarikçi ile çalışmak kritik önem taşımaktadır. 
Gerek Türkiye gerekse Dünya'daki ekonomik şartlar, rekabet koşulları göz önünde bulundurulduğunda işletmelerin uzun vadeli rekabet avantajı sağlayabilmeleri ve performanslarını artırabilmelerinde, tedarikçilerin önemli rolü bulunmaktadır. Aynı zamanda tüketicilerin teknolojinin de ilerlemesi ile beklentileri ve talepleri daha çok artmakta ve işletmeler artık tedarikçileri sadece satın alma faaliyeti için değerlendirmeyip bir iş ortağı olarak da görmektedirler. Bu yüzden, firmaların, sektörde başarılı bir şekilde varlıklarını sürdürebilmelerinde tedarik zinciri yönetimlerini verimli bir şekilde yapmaları ve tedarik zincirinin en önemli halkasını oluşturan tedarikçilerine doğru karar verebilmeleri çok önemlidir.
Bu çalışmayla, perakende sektöründe taze gıda ürünleri (et ve süt ürünleri) tedarikçisi seçiminde öncelikli olan kriterlerin belirlenmesi amaçlanmıştır. Çalışmaya, ilk olarak, perakende sektöründe tecrübesi olan uzman görüşmeleri ile başlanmıştır. Uzmanlar, ulusal ve uluslararası faaliyetleri olan iki perakende zinciri ile Muğla bölgesindeki yerel bir perakende zincirinde görev yapmakta olup, toplamda 10 uzman görüşü alınmıştır. Bu görüşmelerden çıkan sonuçlar, literatürdeki kaynaklarla da karşılaştırılarak tedarikçi seçiminde öne çıkan kriterler belirlenmiştir. Daha sonra bu kriterlerin önem sıralamalarının belirlenmesi amacıyla 60 uzmana anket uygulanmıştır. Bu anket, Çok Kriterli Karar Verme Yöntemlerinden Analitik Hiyerarşi Prosesinde (AHP) karşılaştırma amaçlı kullanılan 1-9 ölçeği kullanılarak hazırlanmıştır. Daha sonra çıkan sonuçlar, kriterlerin karşılıklı kıyaslanması ve önem derecelerinin belirlenmesi ile en yüksek ağırlıklı kriterin seçilmesini amaçlayan AHP yöntemiyle değerlendirilmiştir. Yapılan anketlerin analizi sonucunda kalite, sevkiyat, maliyet, firma profili ve servis, sırasıyla en önemli ana kriterler çıkmıştır. Analiz sonucunda da öne çıkan kriterler üzerinden uzman görüşleri alınıp, onlar tarafından da tekrar değerlendirilerek, uzmanların fikir ve önerileri ile sonuçların güçlendirilmesi amaçlanmıştır.


Anahtar kelimeler: Perakende, Taze Gıda, Tedarikçi Seçimi, AHP

Abstract:
Gün geçtikçe yatırım çeşitliliği artsa da ekonomideki dalgalanmalardan dolayı finansal kaygılar, riskler oluşmakta; hatta bazı sektörlerde küçülmeler meydana gelmektedir. Ancak hala Dünya çapındaki sektörler incelendiğinde perakende sektörünün ekonomik olarak pazarda çok büyük paya sahip olduğu görülmektedir. Yapılan araştırmalar, gelecek dönemlerde de sektörün yüksek pay oranlarında devam edeceğini, hatta farklı perakende trendlerinin de ortaya çıkacağını göstermektedir. 
Perakende sektöründe, satış hacmi olarak önemli yer tutan ve tüketicilerin günlük tükettiği besinler olan et, süt ürünleri gibi taze gıda ürünleri, üretiminden, sevkiyatına, raf ömürlerinden, saklanma koşullarına ve kalite standartlarına kadar diğer gıda ürünlerine göre farklılaşan ve perakendeci tarafından oldukça dikkat edilmesi gereken ürün grubudur. Bu ürün grubunda ilgili koşulların sağlanabilmesinde doğru tedarikçi ile çalışmak kritik önem taşımaktadır. 
Gerek Türkiye gerekse Dünya'daki ekonomik şartlar, rekabet koşulları göz önünde bulundurulduğunda işletmelerin uzun vadeli rekabet avantajı sağlayabilmeleri ve performanslarını artırabilmelerinde, tedarikçilerin önemli rolü bulunmaktadır. Aynı zamanda tüketicilerin teknolojinin de ilerlemesi ile beklentileri ve talepleri daha çok artmakta ve işletmeler artık tedarikçileri sadece satın alma faaliyeti için değerlendirmeyip bir iş ortağı olarak da görmektedirler. Bu yüzden, firmaların, sektörde başarılı bir şekilde varlıklarını sürdürebilmelerinde tedarik zinciri yönetimlerini verimli bir şekilde yapmaları ve tedarik zincirinin en önemli halkasını oluşturan tedarikçilerine doğru karar verebilmeleri çok önemlidir.
Bu çalışmayla, perakende sektöründe taze gıda ürünleri (et ve süt ürünleri) tedarikçisi seçiminde öncelikli olan kriterlerin belirlenmesi amaçlanmıştır. Çalışmaya, ilk olarak, perakende sektöründe tecrübesi olan uzman görüşmeleri ile başlanmıştır. Uzmanlar, ulusal ve uluslararası faaliyetleri olan iki perakende zinciri ile Muğla bölgesindeki yerel bir perakende zincirinde görev yapmakta olup, toplamda 10 uzman görüşü alınmıştır. Bu görüşmelerden çıkan sonuçlar, literatürdeki kaynaklarla da karşılaştırılarak tedarikçi seçiminde öne çıkan kriterler belirlenmiştir. Daha sonra bu kriterlerin önem sıralamalarının belirlenmesi amacıyla 60 uzmana anket uygulanmıştır. Bu anket, Çok Kriterli Karar Verme Yöntemlerinden Analitik Hiyerarşi Prosesinde (AHP) karşılaştırma amaçlı kullanılan 1-9 ölçeği kullanılarak hazırlanmıştır. Daha sonra çıkan sonuçlar, kriterlerin karşılıklı kıyaslanması ve önem derecelerinin belirlenmesi ile en yüksek ağırlıklı kriterin seçilmesini amaçlayan AHP yöntemiyle değerlendirilmiştir. Yapılan anketlerin analizi sonucunda kalite, sevkiyat, maliyet, firma profili ve servis, sırasıyla en önemli ana kriterler çıkmıştır. Analiz sonucunda da öne çıkan kriterler üzerinden uzman görüşleri alınıp, onlar tarafından da tekrar değerlendirilerek, uzmanların fikir ve önerileri ile sonuçların güçlendirilmesi amaçlanmıştır.


Anahtar kelimeler: Perakende, Taze Gıda, Tedarikçi Seçimi, AHP




























ABSTRACT
The variety of investments increases day by day, but on the other hand financial concerns and risks arise due to the fluctuations in the economy; also some sectors are getting smaller. However, the analysis of the sectors around the world shows that the retail sector still has a huge share in the market economically. Researches show that the retail sector will continue at high share rates in the coming periods and also different retail trends will come out.
In retail sector, meat and dairy products, as fresh food products, have important places in sales volume and are consumed daily by the consumer, differ from other food products by their production, shipment, shelf life, storage conditions and quality standards, and fresh food category needs to be considered carefully by the retailer. It is critical to work with the right supplier to meet the requirements in this product category.
Providing long-term competitive advantage and improving the performance, there is important role of suppliers when both Turkey's and World's economic and competitive environment kept in mind. At the same time, with the advances in technology, consumers' expectations and demands are growing, and so companies consider the suppliers not only for purchasing activities but also business partners. Therefore, it is very important for companies to be able to manage their supply chain efficiently and to make the right decision in choosing the suppliers, which are the most important part of supply chain.
The aim of the study is to determine the prior criteria in the selection of fresh food products' (meat and the dairy products) suppliers in retail sector. First of all, the study was started with the interviews done with the experts who were experienced in the retail industry. A total of 10 experts work in three different retail chains two of which are national and international and one of which is the local retail chain of Mugla region. The results examined from these interviews were compared with the literature sources and the criteria for selecting suppliers were determined. Later, in order to determine the importance order of these criteria, 60 experts were surveyed. The questionnaire war prepared by using 1-9 scale which is used for comparison purposes in Analytical Hierarchy  Process (AHP), which is one of the Multiple Criteria Decision Making Methods.   The results were evaluated using the AHP method, which aims to select the highest-weighted criteria by comparing the criteria mutually and determining their importance. As a result of the analysis of the survey, quality, shipment, cost, company profile and service are the most important main criteria, respectively. As a result of the analysis, it was aimed to strengthen the results with the opinions and suggestions of the experts by getting expert opinions on the prominent criteria and reevaluated by them.



Keywords: Retail, Fresh Food, Supplier Selection, AHP