Zeydiyye'nin teşekkülünde Kâsım er-Ressî
Role of Qasim ar-Rassi in the formation of Zaidiyyah
Yazar: SALİH KALKAN
Danışman: PROF. DR. MUHARREM AKOĞLU
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Mezhepler Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Din = Religion
Dizin: Kasım er-Ressi = Kasım er-Ressi ; Mezhepler = Sects ; Mezhepler tarihi = Sect history ; Zeydiyye = Zaydiyya ; İslamiyet = Islam

Özet:
Hz Peygamber (sav)'in vefatının akabinde ortaya çıkan dini/sosyal gruplar olarak mezhepler, İslam toplumunun önemli bir parçası olmuşlardır. Mezhepler, içerisinde doğup geliştikleri toplumun izlerini taşırlar. Bu bağlamda sosyal hayatın dinamizmi karşısında mezheplerin statik yapılarını muhafaza etmeleri mümkün gözükmemektedir. Bir takım mezhepler, değişimin karşısında tutunamayıp ya tarih sahnesinden silinmişler ya da evrilerek farklı bir yapıya dönüşmüşlerdir. Bir takım mezhepler ise lider kadrosunun göstermiş olduğu mücadeleler sonucu, değişen şartlar içerisinde kendi mezhebi yapılarının kırmızı çizgilerini çekebilmişlerdir. İslam Mezhepleri içerisinde kabul edilen Zeydiyye Mezhebi'nin tarih sahnesine çıktığı dönem ve akabinde yaşanan süreç, sosyal hayatın son derece dinamik bir hüviyette toplumu şekillendirdiği zaman dilimidir. Bu süreç içerisinde Zeydiyye Mezhebi'nin toplumsal değişim ve dönüşüm karşısında konumlandırılılması noktasında Kâsım er-Ressî ismi ön plana çıkar. 122 yılında Zeyd b. Ali ile siyasi arenaya çıkmış olan Zeydiyye'nin, fikri arenadaki sınırlarının Kâsım er-Ressî tarafından çizildiğini söylemek anlamsız değildir. O kendisinden önce dağınık halde bulunan fikirleri sistematik bir biçimde ele aldı. Sosyal değişimin bir neticesi olarak toplumda yayılan gulat düşüncelere karşı Zeydiyye mezhebinin esaslarını akli metodlarla savunarak mutedil çizgide kalmasını sağladı. Sosyo-politik olarak, başarısız merkezi isyanların müsebbibi olmak yerine, fikirlerini merkezi otoritenin zayıf olduğu coğrafyalara yayarak, kendisinden sonra kurulacak olan Zeydî devletlerin teorik temellerini attı. İlmî yelpazesi Hristiyan ve Yahudi dinlerinin derin konularını tartışacak kadar genişti. Hayatını ilme adayan Kâsım er-Ressî, arkasında çok sayıda eser ve talebe bırakarak 245 yılında ömrünün son yıllarını geçirdiği Medine yakınlarındaki Res'de vefat etti.
Anahtar Kelimeler: Mezhepler Tarihi, Mezheb, Zeydiyye, Kâsım er-Ressî, Ressî

Abstract:
As the religious / social groups that emerged after the death of the Prophet (PBUH), the sects have become an important part of the Islamic society. The sects carry the traces of the society that they were born and developed. In this context, it seems infeasible for the sects to preserve their static structures against the dynamism of the social life. Some of the sects could not stand against change and have been deleted from the stage of history, or evolved into a different structure. Furthermore, some others have been able to draw the red lines of their denominations in changing conditions, as a result of the struggles that the leader cadres have shown. The period when Zaidiyyah, which is accepted as one of the Islamic sects, has emerged and the following decades were the times in which social life shapes the society in an extremely dynamic form. During this period, the name of Kâsım er-Ressî takes the foreground in the positioning of Zaidiyyah sect against this social change and transformation. It is not meaningless to put forward that the intellectual boundaries of Zaidiyyah, which had been in political circles with Zeyd bin Ali in 122, was drawn by Qasim ar-Rassi. He treated the ideologies which were scattered before him in a systematic way. Qasim ar-Rassi has led the Zaidiyyah sect to stay on a restrained line against the extreme ideologies, which are result of the social change, by advocating the sect in logical methods. From a social-political perspective, instead of being responsible for central failed rebellions, he laid theoretical foundations of the states that will be established after him by spreading his ideas to the geographical area where the central authority is weak. His wisdom was large enough to discuss deep issues of Christian and Jewish religions. Devoted his life to science and wisdom, Qasim ar-Rassi died in 245 in a town close to Madina called Ras where he spent the last years of his life by leaving many works and students behind him.
Key Words: Islamic society, Zaidiyyah, Qasim ar-Rassi, Rassi,