Çevre okuryazarlığı konusunda yapılmış olan nitel araştırma çalışmalarına yönelik betimsel bir araştırma
A detailed research on qualitative research studies on environmental literacy
Yazar: HATİCE ÖNEY
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA YEL
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Meta-sentez yöntemi = Meta-synthesis method ; Nitel araştırma = Qualitative research ; Çevre eğitimi = Environmental education ; Çevre okuryazarlığı = Environmental literacy

Özet:
Çevresel sorunların hızla artması ile birlikte çevre eğitimine verilen önem de artmıştır. Çevre eğitimi sonunda bireyler çevre okuryazarlığı kazanımlarına sahip olmaktadır. Çevre okuryazarlığı bireyin edineceği çevre hakkındaki bilgi, çevreye yönelik tutum ve davranış unsurlarının bileşiminden oluşur. Birey edindiği çevre bilgisi ile çevre sorunlarını fark edererek olası çözümler üretir. Henüz çevre sorunu oluşmadan önlem alır. Farkındalık sağlayarak kazandığı davranışları yaşam boyu uygular. Alışkanlık haline getirdiği davranışlar ile sürdürülebilir çevre için katkı sağlar. Bu noktadan hareketle, sürdürülebilir bir çevre için çevre okuryazarı bireyler yetiştirmeyi hedefleyen araştırmalar yapılmaktadır. 
Bu araştırmanın amacı, çevre okuryazarlığı konusunda yüksek lisans ve doktora tezlerini inceleyerek eğilimlerin belirlenmesi ile sonraki çalışmalara ışık tutmaktır. Çevre okuryazarlığı çalışmalarına yönelik bir sentezin yapıldığı bu araştırmada, nitel çalışma yöntemlerinden meta-sentez kullanılmıştır. Öncelikle YÖKTEZ veri tabanında erişime açık çevre okuryazarlığı ile ilgili yayınlanan tüm yüksek lisans ve doktora tezlerine ulaşılmıştır. Gerçekleştirilen tarama neticesinde 24 çevre okuryazarlığı konulu yüksek lisans ve doktora tezine ulaşılmıştır. İlgili tezler dahil etme ve hariç tutma kriterlerine göre değerlendirilmiştir. 2009-2020 yılları arasında yayınlanan 5 yüksek lisans tezi, 4 doktora tezi olarak toplamda 9 tez çalışmaya dahil edilmiştir. Araştırmaya dahil edilen tezlerin yayınlanma yılı, çalışma grubu, veri toplama yöntemleri, giriş temalarında işelenen konular, özellikle bulgular kısmı ve öneriler incelenmiştir. Sentez aşamasında ortak temalar çıkarılmış ve kodlanmıştır. Kodlama şablonuna göre, temalara dahil edilen tezlerin doğruluğunu kanıtlamak için güvenirlik hesaplanmıştır. Araştırmadan elde edilen bulgulara göre; incelenen araştırmalarda en çok tercih edilen çalışma grubunun yükseköğretim öğrencileri ve öğretmen adayları olduğu, yaygın olarak kullanılan veri toplama aracının yapılandırılmış görüşme formu olduğu, kullanılan çevre eğitimi yaklaşımlarının öğrenci merkezli etkinlikler ile tasarlandığı ve çevre eğitimi derslerinin çevre okuryazarlığı kazanımları açısından daha verimli olduğu sonucuna varılmıştır. Son olarak meta-sentez analizi sonuçları doğrultusunda, çevre okuryazarlığı ile ilgili yapılması planlanan araştırmalar için çeşitli önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
With the rapid increase in environmental problems, the importance given to environmental education has also increased. At the end of environmental education, individuals have environmental literacy gains. Environmental literacy consists of the combination of knowledge about the environment, attitude and behavior towards the environment that the individual will acquire. The individual realizes the environmental problems with the environmental knowledge he has acquired and produces possible solutions. It takes precautions before an environmental problem occurs. He/she applies the behaviors he/she gains by providing awareness throughout his/her life. It contributes to the sustainable environment with its habits. From this point of view, researches aiming to raise environmentally literate individuals for a sustainable environment are carried out.
The aim of this research is to examine the master's and doctoral theses on environmental literacy and to shed light on the next studies by determining the trends. In this research, in which a synthesis was made for environmental literacy studies, meta-synthesis, one of the qualitative study methods, was used. First of all, all master's and doctoral theses published on environmental literacy that are open to access in the YÖKTEZ database were accessed. As a result of the scanning, 24 master's and doctoral theses on environmental literacy were reached. Related theses were evaluated according to inclusion and exclusion criteria. A total of 9 theses, 5 master's theses and 4 doctoral theses, published between 2009-2020, were included in the study. The publication year of the theses included in the research, the working group, data collection methods, the topics covered in the introduction themes, especially the findings part and suggestions were examined. During the synthesis phase, common themes were extracted and coded. According to the coding template, reliability was calculated to prove the accuracy of the theses included in the themes. According to the findings obtained from the research; It was concluded that the most preferred study group in the examined studies was higher education students and teacher candidates, the most widely used data collection tool was the structured interview form, the environmental education approaches used were designed with student-centered activities, and environmental education courses were more efficient in terms of environmental literacy gains. Finally, in line with the results of the meta-synthesis analysis, various suggestions were made for the planned researches on environmental literacy.