Amasya Ovası yakın çevresinde yetiştirilen kültür bitkilerinin fenolojisi ve bunların iklim şartları ile olan ilişkileri
The phenology of the cultivated plants in the vicinitiy of Amasya Plain and their relations to the climate conditions
Yazar: HÜSEYİN TOPAL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ TAMER ÖZLÜ
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Amasya Ovası = Amasya Plain ; Bitkiler = Plants ; Fenoloji = Phenology ; Kültür bitkileri = Crop plants ; İklim değişikliği = Climate change ; İklim koşulları = Climatic conditions ; İklim özellikleri = Climate properties

Özet:
Bu çalışmada, Amasya Ovası yakın çevresinde yetiştirilen kültür bitkilerinin fenolojisi ve bunların iklim şartları ile olan ilişkileri araştırılmıştır. Çalışmada, Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü'ne ait 2000-2012 döneminin iklim (klimatolojik) ve fenolojik verileri kullanılmıştır. Çalışmamızda, bitkilerin büyüme, gelişme ve olgunlaşma zamanlarının yıllara göre gösterdiği değişiklikler incelenmiş; meydana gelen değişiklikler üzerinde günlük, aylık ve yıllık yağış miktarları; günlük, aylık ve yıllık en düşük sıcaklıklar; günlük, aylık ve yıllık kar yağışlı gün sayısı ile kar örtü kalınlığı; açık ve kapalı gün sayısı, ortalama güneşlenme süresi, toprak sıcaklıkları, buharlaşma değerleri, ilkbaharın son don ve sonbaharın ilk don tarihleri gibi unsurların etkisi ortaya konulmaya çalışılmıştır.
İklimsel verilerde (aylık sıcaklık, aylık güneşlenme, aylık yağış miktarı, bulutlu gün sayısı, yağışlı gün sayısı vb.) sürekli bir artış veya azalış olmadığını; bu nedenle de meyve ağaçları ve diğer tarla bitkilerinin fenolojik dönemlerinde sürekli erkene kayma veya geç gerçekleşme olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Bazı yıllarda iklimsel verilerde artışa bağlı olarak bitkilerin bazı fenolojik dönemlerinde erkene kayma veya geç gerçekleşme olduğu görülmüştür. Genel olarak sıcaklıkların arttığı dönemlerde fenolojik dönemlerin erkene kaydığı gözlemlenmiştir.
Bitkilerin uzun süreli fenolojik gözlemlerinin yapılması gerekir. Böylece iklimin bitkilerin fenolojik dönemler üzerindeki etkisi daha belirgin bir şekilde ortaya konacaktır. Bunun sonucunda, iklimsel değişikliklerin bitkiler üzerinde ortaya çıkaracağı olumsuzluklar tespit edilecek ve buna karşı önlemler alınacaktır. Tarımsal üretimin ve verimin artırılması sağlanabilecektir. Yeni iklim koşullarına uyumlu türler geliştirilecektir. Küresel ısınmaya bağlı olarak iklimsel değişiklileri devam edeceği düşünülürse, yapılacak çalışmaların önemi daha da artmış olacaktır.
Anahtar Sözcükler: Fenolojik veriler, iklim verileri, bitki, erkene kayma, geç gerçekleşme, iklim değişikliği

Abstract:
In this study, the phenology of the cultivated plants in the vicinity of Amasya plain and their relations to the climate conditions are searched. In the study, climatic and climatic data of 2000-2012 period of State Meteorological Affairs General Directorate were used. In our study, the changes of growth, development and ripening times of the plants according to years were examined; daily, monthly and annual precipitation on changes; the lowest daily and annual temperatures; daily, monthly, annual snowfall and snow cover thickness, and the number of days with snowfall; the number of open and closed days, the average sunshine duration, soil temperatures, evaporation values, the last frost of spring and the first frost dates of the effects of such factors were revealed.
There is no continuous increase or decrease in climatic data (monthly temperature, monthly sunbathing, monthly rainfall, number of cloudy days, number of rainy days, etc.); therefore, it was observed that fruit trees and other field crops were not shifted early in the phenological periods or not realized late. In some years, due to the increase in climatic data, it is seen that some phenological periods of plants have early shifting or late realization. In general, it was observed that the phenological periods shifted early in the periods when the temperatures increased.
Long-term phenological observations of plants should be made. Thus, the effects of climate on the phenological periods of plants will be revealed more clearly. As a result of this, the negative effects of climatic changes on the plants will be determined and precautions will be taken against this. Agricultural production and yield can be increased. Species compatible with new climatic conditions will be developed. Considering that climate change will continue due to global warming, the importance of the studies will be increased.
Keywords: Phenological data, climate data, plant, early shift, late realization, climate change