Morfin ve noskapin tipi haşhaş (Papaver somniferum L.) melezlerinin F4 ve F5 kademelerinde verim ve bazı agronomik özelliklerinin belirlenmesi
Determination of yield and some agronomic characteristics in morphine and noscapine type opium poppy (Papaver somniferum L.) hybrids at F4 and F5 generations
Yazar: YASİN ÖZGEN
Danışman: PROF. DR. NİLGÜN BAYRAKTAR
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı / Tarla Bitkileri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Bitki ıslahı = Plant breeding ; Haşhaş = Poppy

Özet:
Bu araştırma. Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü deneme tarlasında 2016-17 ve 2017-18 yılları vejetasyon döneminde kışlık olarak yürütülmüştür. Denemede 23 hat ve 2 standart ekilmiştir. Denemede Tarla Bitkileri Bölümünde önceki yıllara ait haşhaş koleksiyonunda bulunan. seleksiyon ve melezleme ıslahı çalışmaları sonucu geliştirilen morfolojik gözlem. ön verim ve alkaloid analizleri test edilmiş F3 kademesine getirilen hatlar kullanılmıştır. Denemede hatlar; Tesadüf Blokları Deneme Desenine göre 4 tekerrürlü hazırlanmış. parsellerde 5 sıra halinde, 30 cm sıra arası ve 10 cm sıra üzeri olacak şekilde tohum ekilmiştir. Araştırma sonucunda hatların fenolojik ve morfolojik gözlem sonuçları ile verime ait değerler belirlenmiştir. Fenolojik gözlem sonuçlarına göre ortalama değerler; çıkış süresi 15-19 gün, çiçeklenme süresi 199-207 gün ve olgunlaşma süresi 262-268 gün olarak kaydedilmiştir. Morfolojik gözlem sonuçlarına göre; tohum renkleri hat olarak 1 yeşil, 1 kahverengi, 4 beyaz, 7 pembe ve 10 mavi, çiçek renkleri, 2 pembe, 6 beyaz ve 15 mor'dur; bitki boyu 85.6-108.3 cm. bitki başına kapsül sayısı 3.3-7.8 adet, kapsül uzunluğu 49-57 mm. kapsül eni 35-43 mm, kapsül tepecik sayısı 9.7-12.3 adet, tohum/kapsül oranı %0.79-1.14 oranında olarak ölçülmüştür. Hatların verim ile ilgili ortalama değerler; bitki başına kapsül verimi 2.4-4.6 g, bitki başına tohum verimi 2.7-4.3 g, kapsül verimi 80-146 kg/da, tohum verimi 80-148 kg/da, morfin verimi 0.663-1.546 kg/da, noskapin verimi 0.108-0.645 kg/da ve bin tohum ağırlığı 0.24-0.64 g arasında olarak tartılmıştır. Araştırmada sonuçlarına göre morfin bakımından Hat 21 ve Hat 23 ile noskapin bakımından ise Hat 10 ve Hat 15 öne çıkan ümitvar hatlar olmuştur.

Abstract:
This research was conducted in Ankara University, Faculty of Agriculture, Department of Field Crops during the winter vegetation period of 2016-17 and 2017-18. 23 lines and 2 standards were planted. Agronomy Department of poppy trial in collection of the previous years. The result of selection and crossing morphological observations developed breeding, studies. and preliminary data analysis alkaloids tested lines brought to the stage F3 is used. In the experiment. lines were prepared according to Randomized Blocks Experimental Design with 4 replications and seeds were planted 5 rows, between 30 cm rows and 10 cm interval row spaces. As a result of the research. the results of phenological and morphological observations of the lines and yield were determined. According to phenological observation; emergence time 15-19 days, flowering time 199-207 days and ripening time 262-268 days were recorded. According to the results of morphological observation; seed colors are 1 green, 1 brown, 4 white, 7 pink and 10 blue, flower colors are 2 pink, 6 white and 15 purple; plant height 85.6-108.3 cm, number of capsules per plant 3.3-7.8 pieces, capsule length 49-57 mm, capsule width 35-43 mm, capsule stigma number 9.7-12.3 pieces, seed / capsule ratio was measured as 0.79-1.14%. Average values related to the efficiency of the lines; capsule yield per plant 2.4-4.6 g, seed yield per plant 2.7-4.3 g, capsule yield 80-146 kg/ha seed yield 80-148 kg/da morphine yield 0.663-1.546 kg, noscapine yield was 0.108-0.645 kg/da and thousand seed weight was weighed between 0.24-0.64 g. According to the results of the study, Line 21 and Line 23 in terms of morphine and Line 10 and Line 15 in terms of noscapine were prominent lines.