Roma İmparatorluk Dönemi'nde Küçük Asya'da tarım
Agriculture in Asia Minor in the Roman Imperial Era
Yazar: ÖMER CAN YILDIRIM
Danışman: PROF. DR. NURETTİN ARSLAN
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Arazi kullanımı = Land use ; Küçük Asya = Asia Minor ; Roma Dönemi = Roman Period ; Roma İmparatorluğu = Roman Empire ; Tarım = Agriculture ; Tarım aletleri = Agricultural equipments ; Tarımsal yapı = Agricultural structure ; Tarımsal yapılar = Agricultural buildings ; Tarımsal üretim = Agricultural production

Özet:
Bu doktora tez çalışması, epigrafik veriler, antik yazarların anlattıkları, arkeolojik kazı ve yüzey araştırmalarından elde edilen bulgular ile arkeobotanik çalışmalardan elde edilen yeni bilgileri referans alarak Küçük Asya'daki tarımsal yaşamı değerlendirmeyi amaçlar. Çalışmada, Asya kıtasının en batı uzantısı ile Fırat Nehri'nin batısında kalan bölge için "Küçük Asya" terimi kullanılmıştır. Çalışılan alan karmaşık ve değişken bir arazi yapısına sahip olduğundan öncelikli olarak bölgenin coğrafi ve iklimsel özellikleri tanımlanmıştır. Bunun amacı, coğrafi ve iklimsel unsurların hangi tarım uygulamalarını zorunlu kıldığı ve hangi tür bitkilerin yetiştirilmesine olanak sağladığını belirleyebilmektir. Bu irdeleme, aynı zamanda son arkeolojik çalışmalar ve bulgular ışığında Roma Dönemi'nde ne tür tarım aletleri kullanıldığını ve arazinin tarımsal mimariye nasıl bir etki yaptığını ortaya koymayı hedeflemiştir. Helenistik Dönem'in tekdüze tarımsal üretim sisteminin ardından hâkim olan Roma idaresinin Küçük Asya'nın tarım stratejileri ve toprak sahipliği anlayışı üzerinde yaptığı değişiklikler de çalışmada değerlendirilmiştir. Özellikle epigrafik veriler, Roma İmparatorluk Dönemi'nin başından itibaren Küçük Asya'da toprağın genellikle imparatorlar, tapınaklar, yerli elitler ya da Küçük Asya'ya dışarıdan gelen Romalı yatırımcıların kontrolünde işlendiğini göstermektedir. Dönemde kent kırsallarında bulunan arazilerde sezonluk veya sürekli kullanılan yapılar veya işliklere dayalı tarımsal bir üretim sisteminin kurulduğu anlaşılmaktadır. Tez çalışmasında, söz konusu zaman diliminde çiftçilerin ürün ve hayvanları için tanrılardan ilahi koruma aradığı bir kültün varlığına da dikkat çekilmiştir. Bu kültün izleri, kent kırsalındaki küçük kutsal alanlar üzerinden izlenebilmektedir. Roma idari sisteminin tesis edilmesi ile meydana gelmiş dönüşümler, topraktan daha çok verim alabilme temeline dayanmaktadır. Verim odaklı bu sistemin Roma varlığı öncesi dönemdeki bazı davranışsal özellikleri muhafaza etmeye olanak tanıdığı da görülmektedir.

Abstract:
This Ph.D. dissertation aims to assess the aspects of agriculture in Roman Asia Minor in terms of the epigraphic sources, the accounts of ancient authors, archaeological finds derived from both archaeological excavations and surface surveys, as well as from recent archaeobotanical studies.  In this study, I use the term "Asia Minor," as it represents the areas located to the west of the Euphrates Rivers in the westernmost extension of the continent of Asia in the Roman era. Because Asia Minor has a very complex and varied landscape, this study first places special emphasis on the description of the geographical and climatic features of Asia Minor in order to establish how these factors influenced the patterns of agricultural practices and the types of plants to be cultivated and animals to be raised. This study introduces the architectural buildings and features as well as agricultural implements used during the various stages of agricultural practices in the light of archaeological evidence gathered from various sub-regions of Asia Minor. An emphasis is also placed on determining the change in the agricultural strategies and land ownership following the establishment of the Roman imperial administrative system in the management of the land following the system established in the preceding Hellenistic period. Epigraphic data demonstrate that a given agricultural land in Asia Minor from the beginning of the imperial era were mainly owned by either an emperor, a temple, a Roman citizen coming from outside of Asia Minor, or a certain native elite.  The Romanization of Asia Minor evidently also created an elite social class that invested in the agricultural economy. Roman cities developed a mechanism of exploiting the lands in their territories through seasonal or permanent field houses and agricultural installations. This study also demonstrates that an important aspect of agriculture in Asia Minor is the existence of a system in which farmers frequently seek divine protection for their livestock and crops from certain gods revered as the patrons of farming, resulted in the establishment of rural sanctuaries outside the cities. This dissertation in this context demonstrates that the establishment of Roman rule in Asia Minor resulted in significant transformations in most aspects of agricultural life for the purpose of better exploiting the lands of Asia Minor as part of the imperial administrative system, though this system also allowed to the continuation of certain behavioral patterns originating in the pre-Roman era.