Yetişkin kadın bireylerin beslenme okuryazarlık düzeyleri ile sürdürülebilir ve sağlıklı yeme davranışları arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between nutrition literacy levels and sustainable and healthy eating behaviours of adult female individuals
Yazar: AYCAN KILIÇ
Danışman: PROF. DR. SEVİNÇ YÜCECAN
LOKMAN HEKİM ÜNİVERSİTESİ / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Beslenme okuryazarlığı = Nutrition literacy

Özet:
Son yıllarda hem birey hem de çevre sağlığı üzerindeki olumlu etkileri nedeniyle gösterge bir parametre olmayı vaat eden sürdürülebilir ve sağlıklı yeme davranışları ile beslenme okuryazarlığı arasındaki ilişki tartışılmaktadır. Bu çalışmanın amacı, Yenimahalle Belediyesi Meslek Edindirme ve Hobi Kursları'na (YENİMEK) katılan yetişkin kadın bireylerin beslenme okuryazarlık düzeyleri, Akdeniz diyetine bağlılık durumları ve fiziksel aktivite düzeyleri ile sürdürülebilir ve sağlıklı yeme davranışları arasındaki ilişkiyi saptamak ve bu konuda yapılacak diğer çalışmalara ışık tutmaktır. Bireylerin genel özellikleri, sağlık durumları, beslenme alışkanlıkları, antropometrik ölçümleri, sürdürülebilir ve sağlıklı yeme davranışları, beslenme okuryazarlık düzeyleri, Akdeniz diyetine bağlılık durumları ve fiziksel aktivite düzeylerine yönelik yüz yüze anket yöntemi uygulanmış olup biyoelektrik impedans analizi ölçümleri TANITA BC 730 cihazı ile ölçülmüştür. Bireylerin sürdürülebilir ve sağlıklı yeme davranışlarını değerlendirmek için "Sürdürülebilir ve Sağlıklı Yeme Davranışları Ölçeği (SHEBS)", beslenme okuryazarlık düzeylerini değerlendirmek için "Yetişkinlerde Beslenme Okuryazarlığı Değerlendirme Aracı (YBOYDA)", Akdeniz diyetine uyum durumlarını değerlendirmek için "Akdeniz Diyetine Bağlılık Ölçeği (MEDAS)" ve fiziksel aktivite düzeylerini değerlendirmek için "Uluslararası Fiziksel Aktivite Anketi (IPAQ-Kısa Form)" kullanılmıştır. Çalışmaya 18-65 yaş arası 360 gönüllü kadın birey katılmıştır. Çalışmaya katılan bireylerin yaş ortalaması 50.46±9.54, ortalama beden kütle indeksi değeri 28.20±9.44 kg/m2'dir. Akdeniz Diyetine Bağlılık Ölçeği'ne göre bireylerin %31.7'sinin kabul edilebilir derecede uyum ve %49.4'ünün sıkı uyum gösterdikleri saptanmıştır. Uluslararası Fiziksel Aktivite Anketine (IPAQ) göre bireylerin, %57.5'inin inaktif ve %42.5'inin minimal düzeyde aktiftir. Bireylerin, Sürdürülebilir ve Sağlıklı Yeme Davranışları Ölçeği toplam puanı ortalaması 4.19±0.69'dur. Bireylerin %93.6'sının yeterli beslenme okuryazarlık düzeyine ve %6.4'ü sınırda beslenme okuryazarlık düzeyine sahiptir. Bireylerin beslenme okuryazarlık düzeylerine göre sağlıklı ve sürdürülebilir yeme davranışları ölçeği puanları arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı değildir (p>0.05). "SHEBS" ile "MEDAS", "IPAQ", "Yaş" ve "Eğitim Düzeyi" arasında anlamlı bir ilişki saptanmıştır (p<0.05). "YBOYDA" ile "MEDAS", "IPAQ", "Yaş", "Eğitim Düzeyi" ve "Beden Kütle İndeksi" arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur (p<0.05). Sonuç olarak beslenme okuryazarlığı, sürdürülebilir ve sağlıklı yeme davranışlarının geliştirilmesinde önemli bir role sahiptir. Bireylerin sürdürülebilir ve sağlıklı besin seçimleri yaparak yaşamlarını sürdürebilmeleri için beslenme okuryazarlığı konusunda yeterli bilgi, tutum ve beceriye sahip olmaları gerekmektedir.

Abstract:
In recent years, the relationship between sustainable and healthy eating behaviours and nutrition literacy, which promises to be an indicator parameter due to its positive effects on both individual and environmental health, has been discussed. The aim of this study was to determine the relationship between nutritional literacy levels, adherence to the Mediterranean diet, physical activity levels and sustainable and healthy eating behaviours of adult female individuals participating in Yenimahalle Municipality Vocational Training and Hobby Courses (YENIMEK) and to shed light on other studies to be conducted on this subject. A face-to-face questionnaire method was applied for the general characteristics, health status, eating habits, anthropometric measurements, sustainable and healthy eating behaviours, nutritional literacy levels, adherence to the Mediterranean diet and physical activity levels of the individuals and bioelectrical impedance analysis measurements were measured with TANITA BC 730 device. The "Sustainable and Healthy Eating Behaviours Scale (SHEBS)" was used to assess the sustainable and healthy eating behaviours of the individuals, the "Evaluation Instrument of Nutrition Literacy on Adults (EINLA)" was used to assess their nutritional literacy levels, the "Mediterranean Diet Adherence Scale (MEDAS)" was used to assess their adherence to the Mediterranean diet, and the "International Physical Activity Questionnaire (IPAQ-Short Form)" was used to assess their physical activity levels. A total of 360 female volunteers aged 18-65 years participated in the study. The mean age of the participants was 50.46±9.54 years and the mean body mass index was 28.20±9.44 kg/m2. According to the Mediterranean Diet Adherence Scale, 31.7% of the participants showed acceptable compliance and 49.4% showed strict compliance. According to the International Physical Activity Questionnaire (IPAQ), 57.5% of the participants were inactive and 42.5% were minimally active. The mean total score of the Sustainable and Healthy Eating Behaviours Scale was 4.19±0.69. 93.6% of the participants had adequate nutrition literacy level and 6.4% had borderline nutrition literacy level. The difference between the participants' healthy and sustainable eating behaviours scale according to their nutritional literacy levels is not statistically significant (p>0.05). A relationship was found between "SHEBS" and "MEDAS", "IPAQ", "Age" and "Educational Status" (p<0.05). A relationship was found between "EINLA" and "MEDAS", "IPAQ", "Age", "Educational Status" and "Body Mass Index" (p<0.05). In conclusion, nutrition literacy has an important role in the development of sustainable and healthy eating behaviours. Individuals should have sufficient knowledge, attitudes and skills in nutrition literacy in order to sustain their lives by making sustainable and healthy food choices.