Tek doz metotreksat tedavisi alan ektopik gebeliklerde tedavi etkinliğini öngörmedeki faktörlerin retrospektif değerlendirilmesi
Retrospective evaluation of factors prediction the treatment efficacy of single dose methotrexate therapy in ectopic pregnancies
Yazar: AYŞEGÜL ELMAS
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET METE KIRLANGIÇ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Dr. Lütfi Kırdar Kartal Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Kadın Hastalıkları ve Doğum Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Kadın Hastalıkları ve Doğum = Obstetrics and Gynecology

Özet:
Amaç: Ektopik gebelik, ilk trimester anne ölümlerinin en önemli
sebeplerindendir. MTX uygun vakalarda oldukça başarılıdır. Bu çalışmanın amacı
ektopik gebeliklerde metotreksat (MTX) tedavisininbaşarısını etkileyen faktörleri
incelemek, MTX başarısını öngörmede β-hCG değerinin ve hemogram parametrelerinden
elde edilen inflamasyon markerlarının etkisinin retrospektif olarak araştırılmasıdır.
Materyal ve Metod: MTX tedavi protokolü uygulanan 132 hasta tespit edildi,
dahil edilme kriterini karşılayan, MTX kontrendikasyonu bulunmayan, cerrahi
endikasyonu (hemodinamik instabilite, rüptüre olmuş ektopik gebelik) olmayan tek doz
50 mg/m2 IM MTX tedavisi uygulanan 115 hasta değerlendirildi. MTX'den 48 saat önce
ve MTX 1., 4., 7., 14. günde bakılan β-hCG değerleri ve rutin olarak bakılan tam kan
sayımı değerleri, NLR, PLR, ELR, ENLR, SIRI retrospektif olarak incelendi.
Takipleri sırasında β-hCG değerinde anlamlı düşme olan hastalar başarılı kabul
edilirken; β-hCG değeri düşmeyen, artan veya plato çizen hastalar, takipleri sırasında
hemodinamisi bozulan, rüptür veya rüptür şüphesi ile operasyona alınan veya tek doz
MTX' e yanıt vermeyerek 2.doz MTX uygulanan hastalar tek doz MTX tedavisinde
başarısız kabul edildi.
MTX 48 saat önce, MTX 1, 4, 7, 14. günlerde β-hCG ve NLR, PLR, ELR, ENLR
ve SIRI değerleri karşılaştırıldı ve bu değerlerin tedavinin başarısını öngörmede etkili
olup olmadığı değerlendirildi.
Bulgular: Tek doz MTX tedavisi başarılı olan ve olmayan gebelerin demografik,
klinik, ultrasonografik ve laboratuvar özelliklerinin karşılaştırılması yapıldığında yaş,
gravida, parite, abortus, RİA varlığı ve endometrium kalınlıklarında anlamlı fark yok iken
ekstrauterin gebelik kesesi boyutu, geçirilmiş abdominal cerrahi öyküsü, ektopik gebelik
öyküsü ve sigara kullanımı başarısız grupta anlamlı olarak daha yüksek izlendi. MTX'den
48 saat önce ve MTX 1.gün β-hCG değerleri anlamlı olarak tek doz başarılı olan grupta
daha düşük izlendi. Tek doz MTX tedavisinin başarılı olduğu grupta 4.ve 7. gün β-hCG
değerleri başarısız gruba göre anlamlı olarak daha düşük idi. Tedavinin başarısız olduğu

xi

hasta grubunda β-hCG değerlerinde yeterli düşüş olmaması nedeniyle bu farkın oluştuğu
gözlendi.
NLR değeri, bakılan tüm günlerde tek doz MTX başarılı olan grupta daha düşük
idi ve tedaviyle beraber NLR değerinin düştüğü izlendi. SIRI değeri, bakılan tüm
günlerde tek doz MTX başarılı grupta, başarısız gruba göre daha düşük izlendi ancak
günlere göre değişim yüzdelerinde her iki grup arasında anlamlı bir fark izlenmedi. PLR,
ELR, ENLR değerlerinde tek doz MTX başarılı ve başarısız grup arasında anlamlı bir
fark izlenmedi.
β-hCG değerinin MTX'in tek doz kullanımı sonrası izlenen hasta grubunda
yapılan tek doz MTX günü ve 4.günündeki, MTX 4 ila 7.günündeki β-hCG değişiminin
ve MTX günü ile MTX 7.günü β-hCG değerlerindeki değişimin tek doz MTX başarısını
ön görmede tanısal değeri olduğu görüldü. MTX uygulama günü ile MTX 4. Gün bakılan
β-hCG değerilerinin arasındaki %17,81'lik azalmanın, MTX 4 .ve 7. günü bakılan β-hCG
değerleri arasındaki %14,53'lük azalmanın, MTX 0. Ve 7. günler bakılan β-hCG
değerleri arasındaki %23,4'lük azalmanın tek doz MTX tedavisinin başarısını öngörmede
anlamlı olarak izlendi.
MTX uygulanma günü ile 7.gün arasındaki NLR değerinin başarılı olan grupta
%2'lik düşmesi, başarısız olan grupta ise %50'lik artış izlenmesi MTX başarısını
öngörmede kullanabileceğini gösterdi. Yine aynı şekilde PLR değerinde MTX 7. ve 14.
günler arasındaki değişimi başarılı grupta %18'lik düşüş gösterirken, başarısız olan
grupta %18'lik artış izlendi.

Sonuç: Tek doz MTX tedavisinin başarısını öngörmede demografik özellikler
olarak geçirilmiş abdominal cerrahi öyküsünün ve sigara kullanımının başarıyı azalltığı
izlendi. Ultrasonografik olarak ölçülen kese boyutunun artması ile MTX başarı
etkinliğinin düştüğü görüldü. Hemogram parametrelerinde gün gün bakıldığında NLR,
PLR, ELR, ENLR, SIRI olarak başarıyı öngörmede yetersiz olduğu izlendi.
MTX uygulanma günü ile 7.gün arasındaki NLR değisiminin, MTX 7. Ve 14.
günler arasındaki PLR değişiminin başarıyı öngörebileceği sonucuna varıldı. Yine β-hCG
değerinin MTX günü ve 4.günündeki, MTX 4 ila 7.günündeki β-hCG değişiminin ve
MTX günü ile MTX 7.günü β-hCG değerlerindeki değişimininin tek doz MTX başarısını
ön görmede tanısal değerinin olduğu sonucuna varıldı.

xii

ELR, ENLR, SIRI ile ektopik gebelik tanı ve tedavi başarısını inceleyen az
çalışma olduğu için hemogram parametreleri ile ilgili başarı öngörüsünde kullanılmak
üzere daha çok sayıda hasta ile yapılan daha çok çalışmalara ihtiyaç vardır.

Anahtar kelimeler: Ektopik gebelik, Metotreksat, NLR, PLR, SIRI, ELR, ENLR

Abstract:
Objective: Ectopic pregnancy is one of the most important causes of first
trimester maternal mortality and MTX is highly successful in appropriate cases. The aim
of this study was to investigate the factors affecting the success of methotrexate (MTX)
treatment in ectopic pregnancies and to retrospectively investigate the effect of β-hCG
value and inflammation markers obtained from hemogram parameters in predicting MTX
success.
Method: A total of 132 patients who underwent MTX treatment protocol were
identified. 115 patients who met the inclusion criteria, had no contraindications to MTX,
had no indication for surgery (hemodynamic instability, ruptured ectopic pregnancy) and
received a single dose of 50 mg/m2 IM MTX treatment were evaluated. β-hCG values 48
hours before and on days 1, 4, 7, 14 of MTX and routinely measured complete blood
count values, NLR, PLR, ELR, ENLR, SIRI were retrospectively analyzed.
Patients with a significant decrease in β-hCG values during follow-up were
considered successful, while patients whose β-hCG values did not decrease, increased or
plateaued, patients whose hemodynamics deteriorated during follow-up, patients who
underwent surgery with rupture or suspected rupture, or patients who did not respond to
single dose MTX and received 2nd dose MTX were considered unsuccessful in single
dose MTX treatment.
β-hCG and NLR, PLR, ELR, ENLR and SIRI values were compared 48 hours
before and on days 1, 4, 7, 14 of MTX and whether these values were effective in
predicting the success of treatment.

Results: When demographic, clinical, ultrasonographic and laboratory
characteristics of pregnant women with and without successful single dose MTX
treatment were compared, there was no significant difference in age, gravida, parity,
abortion, IUD and endometrial thickness, while extrauterine gestational sac size, history
of previous abdominal surgery, history of ectopic pregnancy and smoking were
significantly higher in the unsuccessful group. The β-hCG values 48 hours before MTX
and on day 1 of MTX were significantly lower in the successful single dose group. Day

xiv

4 and 7 β-hCG values were significantly lower in the successful single dose MTX group
compared to the unsuccessful group. It was observed that this difference occurred due to
insufficient decrease in β-hCG values in the treatment failure group.
NLR value was lower in the single dose MTX successful group on all days of the
study and NLR value was observed to decrease with treatment. SIRI value was lower in
the single-dose MTX successful group compared to the unsuccessful group on all days,
but there was no significant difference between the two groups in the percentage of
change according to days. No significant difference was observed in PLR, ELR, ENLR
values between single dose MTX successful and unsuccessful groups.
β-hCG changes on MTX day and day 4, on MTX day 4 and day 7, and on MTX
day and MTX day 7 were found to have diagnostic value in predicting the success of
single-dose MTX in the patient group followed up after a single dose of MTX. The
17.81% decrease in β-hCG values between the day of MTX administration and MTX day
4, the 14.53% decrease in β-hCG values between MTX days 4 and 7, and the 23.4%
decrease in β-hCG values between MTX days 0 and 7 were found to be significant in
predicting the success of single dose MTX treatment.
The 2% decrease in NLR value between the day of MTX administration and day
7 in the successful group and the 50% increase in the unsuccessful group showed that it
could be used to predict MTX success. Similarly, the change in PLR value between days
7 and 14 of MTX showed an 18% decrease in the successful group and an 18% increase
in the unsuccessful group.

Conclusion: Demographic characteristics such as history of previous abdominal
surgery and smoking were found to decrease the success of single dose MTX treatment.
It was observed that MTX success efficiency decreased with increasing sac size measured
ultrasonographically. Hemogram parameters such as NLR, PLR, ELR, ENLR, SIRI were
insufficient to predict success.
It was concluded that the change in NLR between the day of MTX administration
and the 7th day and the change in PLR between the 7th and 14th days of MTX could
predict success. It was also concluded that the change in β-hCG values on the day of MTX
and day 4, the change in β-hCG values between days 4 and 7 of MTX, and the change in

xv

β-hCG values between the day of MTX and day 7 of MTX have diagnostic value in
predicting single dose MTX success.
Since there are few studies examining the success of diagnosis and treatment of
ectopic pregnancy with ELR, ENLR, SIRI, more studies with a larger number of patients
are needed to use hemogram parameters in predicting success.

Key words: Ectopic pregnancy, Methotrexate, β-hCG, NLR, PLR, ELR, ENLR,
SIRI