Kayseri piyasalarında satışa sunulan damacana, pet şişe ve çeşme sularında bisfenol A ve fitalat kalıntılarının belirlenmesi
Bisphenol a and phthalate residues in the carboy, pet bottle and tap waters for sale in kayseri
Yazar: ŞULE MERDİM
Danışman: PROF. DR. YELİZ YILDIRIM
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Veteriner Besin Hijyeni ve Teknolojisi Ana Bilim dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Besin Hijyeni ve Teknolojisi = Food Hygiene and Technology
Dizin: Ambalaj materyalleri = Packaging materials ; Ambalajlama = Packaging ; Bisfenol A = Bisphenol A ; Di-n-bütil fitalat = Di-n-butyl phthalate ; Endokrin sistem = Endocrine system ; Fitalat = Phthalate ; Kayseri = Kayseri ; İçme suyu = Drinking water

Özet:
Bu proje önerisinde Kayseri'de içme suyu olarak kullanılan damacana, çeşme ve pet şişe sularında Bisfenol-A (BPA) ve fitalat kalıntılarının belirlenmesi amaçlanmıştır. Günlük hayatta sıkça kullanılan birçok ürünün ve plastiklerin üretilmesinde katkı maddesi olarak (yiyecek içecek kaplarının iç kaplaması, damacana ve pet şişe suları, yazar kasa fişleri) kullanılan BPA ve fitalatlar insan sağlığı ve çevre açısından risk teşkil etmektedir. Bu kimyasallara maruziyet sonucu başta cinsiyet farklılaşması ve üreme problemleri olmak üzere kanser, bağışıklık sisteminin düşmesi ve davranış ve zeka problemleri gibi ciddi halk sağlığı sorunları görülmektedir. 
BPA ve fitalatlar su kaynaklarına karışmakta ve içme ve kullanma suyu olarak kullanıldıklarında insanlarda endokrin bozucu etkiler, sıklıkla da östrojenik aktivite oluşturmaktadır. Su arıtma tesislerinde tam olarak arıtılamadıklarından veya dağıtım şebekelerinde ve evlerde plastik boru ile taşınmalarından dolayı söz konusu ajanlar, içme sularına karışarak vücuda alınabilmektedir. Bu çalışma kapsamında 9 pet şişe, 7 damacana ve 4 çeşme suyu olmak üzere toplam 20 içme suyu örneği; dibütilfitalat (DBP), BPA ve BPA türevleri açısından analiz edilmiştir. Pet şişe örneklerinin 8'inde (%88.88) BPA, 5'inde (%55.55) DBP ve 7'sinde (%77.77) de BPA türevleri bulunurken, damacana sularının 1'inde (%14.28) BPA, 7'sinde (%100) DBP bulunmuş; çeşme sularının 2'sinde (%50)  BPA, 4'ünde (%100) de DBP belirlenmiştir. Pet şişe sularında her üç kontaminant açısından pozitiflik tespit edilirken, damacana ve çeşme sularında BPA türevlerine rastlanmamıştır. Öte yandan damacana ve çeşme sularının tamamı fitalatlarla kontamine bulunmuştur. Bu çalışma bulguları; söz konusu kimyasallar açısından en yoğun kontaminasyon çeşitliliğinin pet şişe sularında şekillendiğini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak Kayseri'de içme suyu olarak kullanılan suların halk sağlığı sorunlarına neden olabileceği, içme sularının kantaminasyonlarının önlenmesi için ciddi önlemler alınması gerektiği belirlenmiştir. Özellikle hamilelik esnasında maruz kalındığında bebeklerde telafisi olmayan ciddi sağlık sorunlarına neden olabilecekleri bilinen bu kimyasallara maruziyet konusunda başta hamileler ve hamile kalmayı planlayanlar olmak üzere toplumun kapsamlı bir eğitim programı çerçevesinde bilinçlendirilmesi kritik öneme sahiptir.  
Anahtar Kelimeler:	Bisfenol-A, Dibütilfitalat,  İçme Suyu, Endokrin Bozucular, Halk sağlığı

Abstract:
In this project proposal, it is aimed to determine Bisphenol-A (BPA) and phthalate residues in carboy, pet bottle and tap waters used as drinking water in Kayseri. Being used as an additive in the production of many products and plastics frequently used in daily life (interior coating of food and beverage containers, carboy and pet bottle waters, cash register receipts) BPA and phthalates,  constitude  risks for human health and the environment. As a result of exposure to these chemicals, there are serious public health problems such as sexual differentiation and reproductive problems as well as cancer, immune system deficiency and behavioral and intelligence problems.
BPA and phthalates contaminate the water sources and cause endocrine disrupting effects, mostly oestrogenic activity in humans, when used as drinking and utility water. As they cannot be purified in water treatment plants or by being migrated from plastic pipes of distribution networks in houses, these chemical agents can be taken into the body by drinking water. Within the scope of this study, a total of 20 drinking water samples; 9 pet bottles, 7 carboy and 4 tap water; were analyzed in terms of dibutylphthalat (DBP), BPA and BPA derivatives. Among the pet bottle water samples; 8 (88.88%) were contaminated with BPA, 5 (55.55%) with DBP and 7 (77.77%) with BPA derivatives, while 1(14.28%) of the carboy water samples were found contaminated with BPA and 7(100%) with DBP. Among the tap water samples, 2 (50%) were found contaminated with BPA and  4 (100%) with DBP . While positivity was detected in pet bottled waters for all three contaminants, no BPA derivatives were found in carboy and tap water samples. On the other hand, all carboy and fountain waters were found contaminated with phthalates. The findings of this study; reveal that the most intense variety of contamination in terms of these chemicals is determined in pet bottled waters. As a result, it has been determined that water used as drinking water in Kayseri may cause public health problems, and serious measures should be taken to prevent the contamination of drinking water. It is critical to raise awareness of the society within the framework of a comprehensive education program, especially for pregnant women and those who plan to become pregnant, about exposure to these chemicals, which are known to cause serious irreversible health problems in infants, when exposed during pregnancy.
Keywords: 	Bisphenol-A, Dibutylphthalate, Drinking Water, Endocrine Disruptors, Public health