Türk eğitim sisteminde yetenek yönetimi paradigmasına geçiş: Ortaokul kademesi için bir model önerisi
Transition to talent management paradigm in the Turkish education system: A model proposal for secondary school stage
Yazar: LÜTFÜ ÇAKIR
Danışman: DOÇ. DR. YUSUF ALPAYDIN
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi ve Denetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Eğitim politikaları = Educational policies ; Eğitim yönetimi = Educational administration ; Türk eğitim sistemi = Turkish education system ; Yetenek yönetimi = Talent management

Özet:
Yetenek yönetimi; örgütün her düzeyinde yetenekli çalışanların ilgisini çekmeyi, geliştirmeyi ve elinde tutmayı amaçlayan örgütün iş stratejisi ile uyumlu bir stratejik faaliyettir. Genel olarak işletme alanında kullanılan yetenek yönetimi kavramı son zamanlarda eğitim bilimlerinde de kullanılması yaygınlaşmıştır. Son yapılan çalışmalar incelendiğinde 20. Yüzyılda sıklıkla çalışılan zeka, zeka türleri, zeka kuramları gibi konuların zamanla yerini yetenek, yetenekli öğrenciler ve yetenek türleri gibi konulara bıraktığını ve alanda bir paradigma değişimi olduğu görülmektedir. Bu değişimi üst politika belgelerinden olan Devlet Kalkınma Planları, Cumhurbaşkanlığı programları, Milli Eğitim Bakanlığı Stratejik Planı, Milli Eğitim Şuraları ve çeşitli bakanlıkların strateji belgelerinde gözlemlemek mümkündür. Ancak yetenekli öğrencileri keşfetmek, eğitim programları ve müfredat geliştirmek ve yetenekli öğrencileri takip etmek için sahaya yönelik somut adımlar ve uygulamalar belirli değildir. Bu bağlamda bu araştırmanın amacı yetenek yönetimi paradigmasını değerlendirmek, yetenek yönetimi uygulamalarını incelemek ve Türk Eğitim Sistemine uygun, öğrenci yeteneklerini temel alan bir yetenek yönetimi modeli geliştirmektir. 
Keşfedici ardışık desen ile yürütülen araştırmanın birinci aşamasında 26 kişilik öğretmen, okul yöneticisi ve veliden oluşan çalışma grubu ile durum çalışması yürütülmüştür. Durum çalışması ile MEB'in yeteneğe bakış açısı, yetenekli öğrencilerin tanılanması, bu öğrenciler için uygulanmakta olan eğitim ve destek programları ve süreç içerisinde karşılaşılan sorunlar hakkında değerlendirmeler yapılmıştır. İkinci aşama olan olgubilim (fenomenoloji) çalışması, akademisyen, Milli Eğitim Bakanlığı merkez teşkilatı ve il MEM yöneticilerinden oluşan 17 kişilik çalışma grubu ile yürütülmüş olup; ortaokul öğrencilerinin yeteneklerini ortaya çıkarmak ve geliştirmek için yönetim organizasyon süreçleri, mevzuat, insan kaynakları, eğitim programları ve uygulama süreçleri gibi konularda nitel görüşmeler yapılmıştır. Nitel verilerin analizi NVIVO 12 programı yardımıyla içerik analizi kullanılarak yapılmıştır. Üçüncü ve son aşama olan Analitik Hiyerarşi Süreci (AHP) ile yetenek yönetimi programlarına öğrenci seçilirken baz alınacak kriterler ve ağırlık dereceleri belirlenmiştir. Bu aşamada akademik yetenekler için 16, sanatsal yetenekler için 19 ve sportif yetenekler için 15 kişilik akademisyen ve öğretmenlerden oluşan çalışma grupları ile farklı veri toplama süreçleri yürütülmüştür.
Araştırma sonucunda elde edilen özgün model  "Marmara Yetenek Yönetimi Modeli" olarak adlandırılmıştır. Marmara Yetenek Yönetimi Modeli; ortaokul seviyesindeki öğrencilerin akademik, sanatsal ve sportif alanlarda sahip oldukları yetenek ve becerileri geliştirilebilmek için merkez teşkilatında ilgili birimlerin kurulması, yasal mevzuatın hazırlanması, eğitim programlarının hazırlanıp uygulanması ve nitelikli insan kaynağının yetiştirilmesi gibi farklı aşamalara sahip çok boyutlu bir modeldir. Modelin, MEB tarafından yürütülmekte olan özel eğitim çalışmalarından en önemli farkı çok daha geniş bir kitleyi hedeflemesi ve her okulda uygulanabilir olmasıdır. Bu bağlamda araştırmanın alandaki önemli bir ihtiyaca cevap olacağı ön görülmektedir.

Abstract:
Talent management is a strategic activity aligned with the organization's business strategy that aims to attract, develop and retain talented employees at all levels of the organization. The concept of talent management, which is generally used in the field of business, has recently become widespread in educational sciences. When the recent studies are examined, it is seen that the subjects such as intelligence, intelligence types, intelligence theories, which were frequently studied in the 20th century, were replaced by issues such as talent, talented students and talent types. It is possible to observe the paradigm shift change in the State Development Plans, Presidency Programs, Strategic Plan of the Ministry of National Education, National Education Councils and strategy documents of various ministries, which are among the top policy documents. However, concrete steps and practices for the field to discover talented students, develop education programs and curricula, and follow talented students are not certain. In this context, the aim of this research is to evaluate the talent management paradigm, examine the talent management practices and develop a talent management model for the Turkish Education System.
In the first stage of the research, which was conducted with an exploratory sequential design, a case study was conducted with a study group consisting of 26 teachers, school administrators and parents. With the case study, evaluations were made about the MEB's perspective on talent, the identification of talented students, the education and support programs implemented for these students, and the problems encountered in the process. Phenomenology study, which is the second phase, was carried out with a study group of 17 people consisting of academicians and managers of the central organization of the Ministry of National Education. Qualitative interviews were conducted on subjects such as management and organization processes, legislation, human resources, education programs and implementation processes in order to reveal and develop the talents of secondary school students. The analysis of qualitative data was made with NVIVO 12 program. The third and final stage, the Analytical Hierarchy Process (AHP), determined the criteria and weight grades to be taken as a basis while selecting students for talent management programs. At this stage, different data collection processes were carried out with study groups consisting of 16 academicians and teachers for academic talent, 19 for artistic talent and 15 for sportive talent.
The original model obtained as a result of the research was named "Marmara Talent Management Model". Marmara Talent Management Model is a multidimensional model with different stages such as establishing relevant units in the central organization, preparing legal legislation, preparing and implementing education programs, and training qualified human resources in order to develop the abilities and skills of secondary school students in academic, artistic and sports fields. The most important difference of the model from the special education studies carried out by the Ministry of National Education is that it targets a much wider audience and can be applied in every school. In this context, it is assumed that the research will respond to an important need in the field.