II. Abdülhamid Döneminde Adana Vilayeti'nde eğitim kurumları ve faaliyetleri (1876 -1909)
Educational institutions and activities in adana province in the period of Abdulhamid II (1876 -1909)
Yazar: ALİ KÖŞKER
Danışman: PROF. DR. EFKAN UZUN
Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Bu çalışma Sultan II. Abdülhamid'in saltanatı esnasında Adana vilayetinde
bulunan eğitim kurumları ve bu kurumların faaliyetlerini ele almaktadır.
Çukurova bölgesine Türklerin ve Müslümanların yerleştiği ilk anlardan
itibaren Türk-İslâm kültürünün etkisi görülmektedir. Ramazanoğullarının bölgede
hâkim olmasından itibaren mektep-medrese gibi eğitim kurumlarının varlığına
rastlanılmaktadır. Osmanlı Devleti zamanında da bu kurumlar artarak devam etmiştir.
XIX. yüzyılda ise modernleşme ile birlikte eski usûl mekteplerin yanında yeni usûlde
eğitim-öğretim veren kurumlar, başta başkent olmakla birlikte taşraya da yapılmıştır.
Adana vilayeti de bunlardan nasibini almıştır. Osmanlı Devleti'nin zor dönemlerinde
33 yıl hükümdarlık yapan II. Abdülhamid eğitimle ilgili meseleleri devletin imkanları
dahilinde hiçbir zaman aksatmamıştır. Adana vilayetinin sancaklarından Adana,
Mersin, İçil, Cebel-i Bereket, Kozan sancak ve bu sancakların kazalarına birçok
kademeden eğitim kurumu yapılmıştır. Sıbyan mekteplerinin yerine iptidai mektepler,
ortaokul seviyesinde rüşdiyeler ve idadi vb. gibi modern eğitim-öğretim kurumlarına
bu bölgede de rastlanılmaktadır. Ayrıca civarda bulunan ıslahhâne Adana Hamidiye
Sanayi Mektebine çevrilerek mesleki yönde çalışmalar yapılmıştır. Yabancılar ve
gayrimüslimler tarafından yapılan eğitim-öğretim kurumlarında da artış
gerçekleşmiştir. Bu çalışma 1876-1909 yılları arası Adana vilayetinde eğitim-öğretim
kurumları ve faaliyetleri hakkında alana katkı yapmayı amaçlamaktadır.
Anahtar Sözcükler: Adana Vilayeti, Eğitim-Öğretim, Mektep, İptidai,
Rüşdiye, İdadi, Medrese

Abstract:
This study deals with the educational institutions and the activities of these
institutions in Adana during Sultan Abdülhamid II's reign.
The influence of Turkish-Islamic culture has been seen since the first moments
when Turks and Muslims settled in the Çukurova region. Since the Ramazanoğulları
rule in the region, there have been educational institutions such as schools and
madrasahs. These institutions continued increasingly during the Ottoman Empire. In
the 19th century, with modernization, institutions providing education in the new
style, as well as in the old style schools, became widespread, especially in the capital
and in the provinces. Adana Province has also had its share of these. Abdülhamid II,
who reigned for 33 years during the difficult times of the Ottoman Empire, never
neglected educational issues within the bounds of possibility of government.
Educational institutions at many levels were built in Adana, Mersin, İçil, Cebel-i
Bereket, Kozan sanjaks, which are among the sanjaks of Adana Province, and in the
districts of these sanjaks. Instead of primary schools, modern educational institutions
such as primary schools, junior high schools and high schools, etc. at the secondary
school level are found in this region, too. In addition, the reformatory in neighborhood
was converted into Adana Hamidiye Industrial School and vocational studies were
carried out. There has been an increase in the number of educational institutions built
by foreigners and non-muslims. This study aims to contribute to the field about
educational institutions and activities in Adana Province between 1876 and 1909.
Key Words: Adana Province, education-teaching, school, primary scool in
ottoman empire (ibtidai), junior high school in ottoman empire (rüşdiye), high school
in ottoman empire (idadi), madrasa.