Tarihî Türk şivelerinde ikilemeler
Reduplications in historical Turkish dialects
Yazar: BURCU ULUÇ
Danışman: PROF. DR. MESUT ŞEN
Marmara Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Bu çalışmada tarihi Türk şivelerinde ikilemeler incelenmiştir. Eski Türkçe 
Dönemi'nden başlanarak Eski Türkiye Türkçesi Dönemi'ni de içine alan süreçte Türk 
dilinin önemli anlatım araçlarından biri olan ikilemelerin tarihsel süreçte kullanım 
biçimleri ve sıklıkları ortaya konmuştur. 
Çalışmanın giriş bölümünde ikileme üzerinde çalışmalar yapan araştırmacıların 
konuya nasıl yaklaştıkları ve ikileme kavramı için hangi terimleri kullandıkları 
belirlenmiştir. Ortaya konan fikirlerden sonra bizim hangi kavramı ne amaçla tercih 
ettiğimiz belirtilmiştir. Çalışmamızın malzemesini veren eserler sıralandıktan sonra 
tezin yöntemi anlatılmıştır. İkileme olarak kabul etmediğimiz yapıların hangileri olduğu 
nedenleriyle birlikte verilmiştir. 
Çalışmamızın birinci bölümünde elde edilen malzeme tarihsel sürece bağlı 
kalınarak her dönem için alfabetik biçimde sıralanmış ve örneklenmiştir. Çalışmamızın 
ikinci bölümünde ikilemeler anlam bakımından, köken bakımından, yapı bakımından ve 
görev bakımından sınıflandırılmıştır. Malzemenin çokluğu nedeniyle bu 
sınıflandırmalar sırasında tüm örnekler tekrar sunulmamış böylece gereksiz hacim 
artışının önüne geçilmiştir. 
Sonuç bölümünde ise çalışmamızdan elde ettiğimiz sonuçlar sıralanmıştır. Hem 
tarihi Türk şivelerine göre hem de ikilemelerin oluşum biçimlerine göre 
değerlendirmeler yapılmıştır. Tezin sonuna çalışmamızda geçen ikilemelerin bir dizini 
eklenmiştir.

Abstract:
In this study, reduplications in historical Turkish dialects were examined. 
Starting from the Old Turkish Period and including the Old Türkiye Turkish Language
Period, the usage patterns and frequencies of reduplications, one of the important 
expression tools of the Turkish language, in the historical process have been revealed.
In the introduction part of the study, it was determined how researchers 
working on reduplication approached the subject and what terms they used for the 
concept of reduplication. After the ideas put forward, it is stated which concept we 
prefer and for what purpose. After listing the works that provide the material for our 
study, the method of the thesis is explained. The structures that we do not accept as 
reduplications are given together with their reasons.
In the first part of our study, the material obtained was listed and sampled 
alphabetically for each period, adhering to the historical process. In the second part of 
our study, reduplications were classified in terms of meaning, origin, structure and 
function. Due to the abundance of material, not all samples were presented again during 
these classifications, thus preventing unnecessary volume increase.
In the conclusion section, the results we obtained from our study are listed. 
Evaluations were made both according to historical Turkish accents and the formation 
forms of the reduplications. An index of the reduplications mentioned in our study has 
been added at the end of the thesis.