Çocuk romanlarındaki çocuk kahramanların toplumsal cinsiyet bağlamında sosyal beceri temsillerinin incelenmesi
Investigation of social skills representations of child heroes in children's novels in context of gender
Yazar: ELİF DUMANLI
Danışman: DOÇ. DR. YASEMİN ESEN ; DOÇ. DR. MUSTAFA SEVER
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitimin Kültürel Temelleri Ana Bilim Dalı / Güzel Sanatlar Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Eleştirel düşünce = Critical thinking ; Kahramanlar = Heroes ; Roman = Novel ; Sosyal beceri = Social skill ; Sosyal temsiller = Social representations ; Toplumsal cinsiyet = Gender ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Çocuk edebiyatı = Children’s literature ; Çocuk kitapları = Children's books

Özet:
Çocuk kitapları, çocuğa erken yaşta toplumsal normların ve değerlerin
sunulduğu bir araç niteliği taşıdığı için toplumsal cinsiyetin inşasında önemli bir rol
oynar. Toplumsal cinsiyet kimliğinin gelişiminde önemli rol oynayan çocuk
kitaplarında toplumsal cinsiyete ilişkin kalıpyargılarla yüklü açık ve örtük iletiler
olduğu, özellikle kadınların ve kız çocukların sınırlı rollerle ve özelliklerle
betimlendiğini ortaya koyan çok sayıda araştırma söz konusudur. Çocuklar için
yetişkinler tarafından hazırlanan kitapların, çocukların toplumsal cinsiyet rollerine
ilişkin kalıplarını güçlendirebilme ya da kalıplaşmış toplumsal cinsiyet rollerine meydan
okuyacak seçenekler sunarak bu kalıpları kırabilme işlevleri, alanyazındaki önemli
tartışma konularından biri olmaya devam etmektedir.
Toplumsal cinsiyet eşitliğinin sağlanmasında çocukların, toplumsal cinsiyet
rollerini ve kalıpyargılarını sorgulayabileceği nitelikli çocuk kitapları ile buluşturulması
önemlidir. Bu çalışmanın amacı, çocuk romanlarındaki çocuk kahramanların toplumsal
cinsiyet bağlamında sosyal beceri temsillerinin incelenmesidir. Nitel araştırma
yaklaşımı çerçevesinde doküman analizi deseninde gerçekleştirilen bu araştırmanın veri
kaynağını ölçüt örnekleme yöntemiyle belirlenen 2010-2017 yılları arasında basılan ve
8-10, 10-12 yaş aralığındaki çocuklarına seslenen 32 telif ve 32 çeviri olmak üzere
toplam 64 çocuk romanı oluşturmaktadır. Verilerin çözümlenmesinde içerik
çözümlemesi tekniği kullanılmıştır. Araştırmada bağlam birimi olarak "izlek" (tema)
seçilmiştir. "Atılganlık becerileri", "sosyal uyum becerileri" ve "eleştirel düşünme
becerileri" ana temaları ve alt kategorilerin yorumlanmasında sıklık (frekans) ve yüzde
puanlarından yararlanılmıştır.


Bu araştırmadan elde edilen bulgulara göre, çalışma kapsamında incelenen telif
çocuk romanlarında kız çocuk kahramanlar, atılganlık becerilerinde daha etkin temsil
edilirken sosyal uyum becerileri ile eleştirel düşünme becerilerinde kız ve oğlan çocuk
kahramanlar benzer özellikler taşımaktadır. Çeviri çocuk romanlarında kız çocuk
kahramanlar, sosyal uyum becerilerinde daha etkin temsil edilirken atılganlık ve
eleştirel düşünme becerilerinde kız ve oğlan çocuk kahramanlar benzer özellikler
taşımaktadır. Çeviri çocuk romanlarındaki kız çocuk kahramanlar sosyal uyum
becerilerinde, telif çocuk romanlarındaki kız çocuk kahramanlar ise eleştirel düşünme
becerilerinde daha etkin temsil edilmiştir. Atılganlık becerilerinde telif ve çeviri çocuk
romanlarındaki kız çocuk kahramanlar arasında farklılık bulunmamaktadır. Çeviri
çocuk romanlarındaki oğlan çocuk kahramanları, atılganlık becerileri ile sosyal uyum
becerilerinde daha etkin temsil edilmiştir. Eleştirel düşünme becerilerinde telif ve çeviri
çocuk romanlarındaki oğlan çocuk kahramanlar arasında farklılık izlenmemektedir.

Abstract:
Children's books play an important role in the construction of gender, as they are tools through which social norms and values are presented to children at an early age. There are many studies revealing that there are explicit and implicit messages loaded with gender stereotypes in children's books, which play an important role in the development of gender identity, and that especially women and girls are depicted with limited roles and characteristics. The functions of books prepared by adults for children to strengthen the stereotypes of children or to break these stereotypes by offering options to challenge stereotypical gender roles continue to be one of the important topics of discussion in the literature.
Bringing children together with quality children's books where they can question their gender roles and stereotypes is important in ensuring gender equality. The aim of this study is to examine the representations of social skills of child heroes in children's novels in the context of gender. The data source of this research, which was carried out in the document analysis design within the framework of the qualitative research approach, consists of a total of 64 children's novels, 32 copyrighted and 32 translated, published between 2010-2017 and addressed to children aged 8-10, 10-12, determined by criterion sampling method. Content analysis technique was used to analyze the data. In the research, "track" (theme) was chosen as the context unit. Frequency (frequency) and percentage scores were used to interpret the main themes and sub-categories of "assertiveness skills", "social adaptation skills" and "critical thinking skills".
According to the findings obtained from this research, while the girl heroines are represented more effectively in assertiveness skills in the copyrighted children's novels examined within the scope of the study, the girl and boy heroines have similar characteristics in social adaptation skills and critical thinking skills. In translated children's novels, girl heroines are represented more effectively in social adaptation skills, while girls and boys have similar characteristics in assertiveness and critical thinking skills. Girl heroines in translated children's novels were represented more effectively in social adaptation skills, and girl heroines in copyrighted children's novels were more effectively represented in critical thinking skills. There is no difference between the heroines in copyright and translated children's novels in terms of assertiveness skills. Heroes in translated children's novels were represented more effectively in assertiveness skills and social adaptation skills. There is no difference in critical thinking skills between boy heroes in copyright and translated children's novels.