Hititçe çiviyazılı kaynaklara göre Tetešhapi ve kültü
Teteshapi and its cult according to Hittite cuneiform sources
Yazar: ZEKİYE NİHAN KIRÇIL
Danışman: PROF. DR. YASEMİN ARIKAN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eskiçağ Dilleri ve Kültürleri Ana Bilim Dalı / Hititoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eski Çağ Dilleri ve Kültürleri = Ancient Linguistics and Cultures

Özet:
Hititlerin metin küllliyatını, tarihi metinler, devlet anlaşmaları, mektuplar,
kanunlar, idari metinler, mitler, dualar, arınma ritüelleri, kehanetler ve daha fazlası
oluşturmaktadır. Ancak, bu kategorinin büyük bir kısmı bayram ritüel metinlerine aittir.
Bayram ritüel metinlerinin geniş kapsamlı dizininin inşa edilmesi, Hititoloji sahasına her 
ne kadar fayda sağlasa da bazen zorluklarla doludur. Örneğin, mevsimsel bayramlar 
birçok güne yayılmakta ve birden fazla kült kentini içermektedir. Basmakalıp cümleler 
ve pasajlardan oluşan bu bayram metinlerindeki küçük fragmanların başka bir bayram 
metnine ait olduğunu ispat etmek ise son derece zorlayıcıdır. Ancak, genel kapsamda 
bayram ritüellerini değerlendirdiğimizde tanrıları memnun etmek, ülkenin refah ve 
bolluğu için onlarla iletişime geçmek amacıyla tanrıları anarak onlara zengin ziyafetler
sunulması, kurbanlar verilmesi, dans, müzik ve eğlencenin yer aldığı kültsel öğelerin 
bulunduğunu açıkça görebilmekteyiz. 
Hatti kökenli tanrıça Tetešhapi'nin bayramı, eski Hitit unsurlarını içinde barındıran 
dans, müzik ve eğlencenin yoğun olduğu bir bayramdır. 61 tablet ve 89 fragmandan 
oluşan bu bayram metinleri Eski, Orta, Yeni ve Geç Yeni Hitit'e tarihlendirilmektedir.
Eski Hitit geleneğine atıfta bulunan purulli(ya)- ve KI.LAM bayramlarında da adı geçen 
tanrıça Tetešhapi, vahşi doğanın koruyucu tanrıçası (potnia theron) olarak görülmektedir.
Tanrıça Tetešhapi'nin bayramının hangi mevsimde kutlanıldığına dair metinlerde 
net bir bilgi olmasa da ilkbaharda kutlanan purulli(ya)- ve KI.LAM bayram metinlerini 
tanrıça Tetešhapi'nin bayram metinleri ile karşılaştırdığımızda bazı ortak unsurlardan 
yola çıkarak tanrıça Tetešhapi'nin bayramının ilkbaharda kutlanılan bir bayram olduğunu 
açıkça görmekteyiz. 
Tanrıça Tetešhapi'nin bayramının başrolünde, NIN.DINGIR rahibesinin 
bulunduğunu ve onun tuhkanti- ile ortak hareket etmesinden yola çıkarak bu rahibenin 
statüsünün kraliyet ailesi üyelerininkine benzediğini ifade edebiliriz. Çünkü, KI.LAM
bayramında, NIN.DINGIR rahibesi kral ve kraliçe ile hareket ederken tanrıça Tetešhapi 
bayramında ise bağımsız bir şekilde karşımıza çıkmaktadır.
En az yedi gün süren bu bayramda avcılık unsurlarının yanı sıra dans, müzik ve 
eğlencenin önemli olduğunu tanrıça Tetešhapi'nin bayram metinlerinden öğrenmekteyiz. 
Aynı zamanda, Hattuša'dan Tawiniya'ya süren bir kült yolculuğu, birçok tanrı adının 
geçmesi ve tuhkanti-'nin varlığı Tetešhapi'nin bayramının devlet kültüne ait bir bayram 
olduğunu kanıtlamaktadır.
Bu bayram metinlerinden de anlaşılacağı üzere, dans ve Hatti şarkıları çok önemli 
ve sıra dışıdı bir konumdadır. Dans, NIN.DINGIR rahibesi tarafından tek başına veya 
"fakir adamın kızı" olarak bilinen genç bir kadınla ve belirli bir düzen içerisinde 
gerçekleştirilmiştir. Bir diğer dikkat çeken unsur ise Hititçe kaynaklarda çok sık 
rastlayamadığımız bir ilahın kendi cümleleridir. Tanrıça Tetešhapi'nin cümlelerini ise bu 
bayram metinlerinde görmekteyiz. Bu durum, tanrıça Tetešhapi bayramını diğer 
bayramlardan ayıran en önemli özelliktir. 
Sonuç olarak, bugüne kadar bir araya getirilmemiş tanrıça Tetešhapi bayram 
metinleri göstermektedir ki söz konusu bu metinler diğer bayram metinlerine nazaran 
benzersiz yönlere sahiptir. Son olarak, tanrıça Tetešhapi'ye dair tüm bilgi ve belgeleri
detaylıca inceleyip bir bütün haline getirdiğimiz bu çalışmamızın Hititoloji sahasına bir 
katkı sağlayacağını düşünmekteyiz.

Abstract:
The Hittite text corpus contains historical texts, state treaties, letters, laws, prayers, 
purification rituals, oracle, and more. However, a large part of this belongs to the festival 
ritual texts. Although the construction of a comprehensive index of festival ritual texts 
benefits the field of Hittitology, it is sometimes fraught with difficulties. For example, the 
seasonal festivals spread many days and involve more than one cult city. It is extremely 
challenging to prove that the small fragments in these festival texts, which consist of 
stereotypical sentences and passages, belong to another festival text. However, when we 
evaluate the festival rituals in general, we can clearly see that in order to please the gods 
and communicate with them for the prosperity and abundance of the country there are 
cultic elements such as commemorating the gods, offering them affluent feasts, giving 
sacrifices, dancing, music, and entertainment.
The Hatti-origin goddess Tetešhapi is a festival that includes ancient Hittite 
elements, dance, music and entertainment. These festival texts, consisting of 61 tablets 
and 89 fragments, are dated to the Old, Middle, New and Late New Hittite. The goddess 
Tetešhapi, who is also mentioned in purulli(ya)- and KI.LAM festivals, which refers to 
the old Hittite tradition, is seen as the protective goddess of the wild nature (potnia 
theron).
Although there is no clear information in the texts about which season the goddess 
Tetešhapi's festival is celebrated, when we compare the purulli(ya)- and KI.LAM festival 
texts with the goddess Tetešhapi's festival texts, we clearly see that the goddess 
Tetešhapi's festival is celebrated in the spring.
We can state that the NIN.DINGIR priestess plays the leading role in the festival 
of Goddess Tetešhapi, and based on her acting in partnership with tuhkanti-, the status of 
this priestess is similar to that of the royal family members. Because while the 
NIN.DINGIR priestess acts with the king and the queen in the KI.LAM Festival, the 
goddess appears independently on the Tetešhapi Festival.
We learn from the festival texts of the goddess Tetešhapi that dance, music, and 
entertainment are important as well as hunting elements in this festival, which lasts at 
least seven days. At the same time, a cult journey from Hattuša to Tawiniya, the mention 
of many gods, and the presence of tuhkanti- prove that the festival of Tetešhapi is a 
festival of the state cult.
As it can be understood from the texts of this festival, dance and Hatti songs are 
in a very important and extraordinary position. The dance was performed by the priestess 
of NIN.DINGIR alone or with a young woman known as the "poor man's daughter" and 
in a certain order. Another striking element is the words of a deity, which we cannot find 
very often in Hittite sources. We see the words of the Goddess Tetešhapi in these festival
texts. Thus, this feature is the most important feature that distinguishes this festival from 
other festivals.
As a result, the festival texts of the goddess Tetešhapi, which have not been 
brought together until today, show that they have unique aspects compared to other 
festival texts. We are of the opinion that this study, in which all the information and 
documents about the Goddess Tetešhapi were examined in detail and brought into a 
whole, will contribute to the field of Hittitology.