Bankacılık sektöründe kişiliğin değerlendirilmesi
Assesment of personality at banking sector
Yazar: ARİF ÖZER
Danışman: DOÇ. DR. YASEMİN AKMAN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2004
Konu: Bankacılık = Banking ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Bankacılık = Banking ; Bankacılık sektörü = Banking sector ; Bankalar = Banks ; Kişilik = Personality ; Kişilik değerlendirme = Personality assessment ; Kişilik özellikleri = Personality traits

Özet:
Bu araştırma bankacılık sektöründe gerekli görülen kişilik özelliklerinin belirlenmesi ve bu Özellikleri ölçen bir kişilik envanterinin hazırlanması ama cıyla yapılmıştır. Başarılı bir bankacının taşıması gereken kişilik özellikleri, Ziraat Bankası Genel Müdürlüğü, Eğitim Dairesi Başkanlığının 2002 - 2003 yılı, hizmet içi eğitim çalışmalarına katılan farklı statüdeki 477 banka perso nelinin görüşlerine dayalı olarak belirlenmiştir. Bankacılardan görüşlerini, araştırma kapsamında hazırlanan 84 maddelik sıfat listesini kullanarak be lirtmeleri istenmiştir. Bu listeye dayalı olarak elde edilen görüşlerin analizi sonucunda, bankacıların önemli saydığı 27 kişilik sıfatının sosyal ve perfor mans olmak üzere iki temel kişilik boyutunda kümelendiği görülmüştür. Boyutların içerikleri incelendiğinde, kişiliğin sosyal boyutunun dürüst olma ve kişiler arası iyi ilişkiler kurma özelliklerini kapsadığı, performans bo yutunun ise, adaptasyon ve göreve bağlı olma özelliklerini içerdiği gözlenmiş tir. Bu özellikleri sergileyen bireyleri, diğer bankacılardan ayıran davranışların neler olduğu, 450 bankacı üzerinde yapılan ikinci bir araştırmayla incelenmiş tir. Araştırma sonuçları, başarılı bir bankacıda bulunması gereken kişilik özel liklerinin 16 kümede toplanabileceğini göstermiştir. Çalışmanın üçüncü aşamasında, bankacılık sektörü için önemli sayı lan bu kişilik özelliklerine sahip olan ve olmayan bireyleri ayırt edebilmek amacıyla bir kişilik envanteri hazırlanmıştır. Bu amaçla, 16 kümede toplanan bankacı görüşleri ve bu görüşlere paralel olarak önceden yapılmış araştırma bulguları bir araya getirilerek her boyut için kritik sayılabilecek davranışlar belirlenmiştir. Çalışmanın bir sonraki aşamasında, kritik davranışların her biri için yazılmış test maddelerinden oluşan bankacı kişilik envanteri ön formu hazırlanmıştır. Hazırlanan kişilik envanteri, bankacılık sektörüne dış kaynak tan alınacak aday bankacıların seçiminde de kullanılabilecektir. Bu durum dikkate alınarak, envanterin maddeleri yazılmış ve maddeler mümkün oldu ğunca sosyal beğenirlik etkisinden arındırılmaya çalışılmıştır. Envanterin is tenilen özellikleri dolaylı ölçmesinin, yanlı yanıt verenleri belirlemede tek ba-Ill sına yeterli olmayacağı düşünülmüş ve envanterden ayrı olarak bir sosyal beğenirlik ölçeği hazırlanmış ve maddeleri kişilik envanterine eklenmiştir. Bankalarda ağırlıklı olarak üniversitelerin iktisat, edebiyat, fen ve eği tim fakültelerinden mezun olanlar istihdam edilmektedir. Bu nedenle kişilik envanterinin ön formu Hacettepe Üniversitesi iktisat, Edebiyat, Fen ve Eğitim Fakültelerinde, üçüncü ve dördüncü sınıflarda 2003 - 2004 öğretim yılında öğrenim gören 1207 üniversite öğrencisine uygulanmıştır. Bu uygulamadan elde edilen veriler, madde ve test istatistikleriyle (be- timleyici ve doğrulayıcı faktör analizi) incelenmiş ve hazırlanan kişilik envan terinin, çalışmanın başlangıç aşamalarında belirlenen bankacı kişilik özellik lerine ve bu özellikler arasındaki ilişkilere uygun şekilde 16 alt ölçekten olu şan iki boyutlu bir yapıya sahip olduğu görülmüştür. Analiz sonuçlarına göre, envanterin 17 alt ölçeğinden (biri sosyal beğenirlik) 14'ünde iç tutarlık katsa yıları.70'in üstünde bulunurken, üç alt ölçekte iç tutarlık katsayılarının.60 civarında olduğu saptanmıştır. Bu sonuçlar, araştırma kapsamında hazırla nan 16 alt ölçek ve iki temel boyuttan oluşan kişilik envanterinin, bankacılık sektöründe istenilen kişilik özelliklerini ölçtüğü anlamına gelmektedir. Ayrıca bu çalışmada hazırlanan envanterin alt ölçeklerinden her biri, disiplinler arası (psikoloji, sosyoloji, iktisat vb.) akademik çalışmalarda da kullanılabilecek niteliktedir.

Abstract:
The purpose of the present research is to determine the personality characteristics valued necessary in the banking sector and to develop a personality inventory to measure those characteristics. The personality characteristics necessary for competent bank personnel were determined based on the opinions of the participants of in-service training organized by Ziraat Bank Directorate of Education in 2002 - 2003 consisting of 477 bank personnel being employed in different positions in Ziraat Bank. Participants were asked to state their opinions based on the 84 item adjective list prepared within the research and as the result of the analysis of the opinions obtained thorough the list, it was observed that 27 personality adjectives valued important by the bankers clustered on two fundamental personality dimensions which are social and performance. Examined the content of the dimensions, it was found out that the social dimension of the personality consisted of integrity and competency in interpersonal relationship and performance dimension consisted of adaptation and task-oriented. The behaviours differentiate the individuals having characteristics from others were examined with a second survey on a different 450 bank personnel group. Research results showed that the personality characteristics of a competent banker loaded on 16 clusters. At the third step of the research, a personality inventory was developed to differentiate the individuals having or not having these personality characteristics valued important for the banking sector. For this purpose, by combining bank personnel's opinions on the 16 clusters and the findings of previously done research parallel to these opinions, the behaviours valued critical for each dimension were determined. In a subsequent step, pre-form of inventory consisting of test items for each critical behaviour was developed. The inventory can also be used for the selection of the candidates out of the sector. Taking this issue into consideration, the items of inventory were developed and the items weretried to be purified from social desirability effect as far as possible. The indirect measurement of desired characteristics of inventory was thought not to be sufficient to determine the response bias by itself. In addition to this, separate from the inventory, a social desirability scale was developed and items of the social desirability scale were added to the inventory. In the banking sector, mainly the graduates of Faculties of Economics, Letter, Science and Education were employed. So that, pre-inventory form was administered to the total 1.207 3rd and 4th grade students at the Faculties of Economics, Literature, Science and Education of Hacettepe University in 2003-2004 academic year. The data obtained through this administration were analyzed with item and test (exploratory and confirmatory factor analysis) statistics. It was observed that the personality inventory having a construct with two dimensions consisted of 16 subscales matching with the personality characteristics determined at the beginning of the study and the relationships between these characteristics. The results of the study revealed that the internal consistency coefficients of 14 subscales out of 17 (one was social desirability) were over.70 and it was approximately.60 in three subscales. These results implied that personality inventory consisting of two dimensions and 16 subscales can measure the required personality characteristics in the banking sector. It may also be concluded that each of the subscales of the inventory prepared in this study has the qualities which can also be used in interdisciplinary (psychology, sociology and economics) scientific studies.