Havayolu işletmelerinde çok kriterli karar verme yöntemleri ile finansal ve operasyonel performans analizi
Financial and operational performance analysis of airlines using the multi criteria decision making methods
Yazar: MERVE ÜNLÜ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ EDA ÇINAROĞLU
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Havacılık Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Sivil Havacılık = Civil Aviation

Özet:
Ülkelerin ekonomik ve sosyal anlamda kalkınmalarında önemli bir paya sahip olan havayolu işletmeleri, son yıllarda yaşanan gelişmeler doğrultusunda sektörde rekabet üstünlüğü elde edebilmek için performanslarını düzenli aralıklarda kontrol etmeye ve iyileştirmeye odaklanmışlardır. Performans iyileştirme ölçütleri zaman içerisinde değişim göstermiştir. Genelde performans ölçütlerinde finansal veriler kullanılsa da günümüzde finansal ölçütlerin yetersiz kaldığını kanıtlayan çalışmalar mevcuttur. Bu doğrultuda Star Alliance üyesi 8 havayolu işletmesinin 2017-2021 yıllarını içeren dönem verilerinin ortalaması alınarak 8 finansal kriter ve 5 operasyonel kriter belirlenerek performans analizi gerçekleştirilmiştir. Çalışmada ele alınan problemin birden çok alternatif ve kriteri bir arada bulundurması nedeniyle çok kriterli karar verme yöntemleri kullanılarak değerlendirme yapılmıştır. Çok kriterli karar verme yöntemlerinden Entropi, MABAC ve MARCOS yöntemleri kullanılmıştır. Entropi yöntemi ile ilgili kriterlerin önem düzeyleri belirlenmiştir. MABAC ve MARCOS yöntemleri ile alternatif havayolları sıralanmıştır. Çalışmanın bulgularına göre önem derecesi en yüksek olan kriterin ASK (arz edilen koltuk km) olduğu tespit edilmiştir. Havayolu işletmelerinin performans sıralamasında ise her iki yönteme göre de en iyi performansa sahip havayolu işletmesi CA (Air China) olmuştur. MABAC ve MARCOS yöntemlerinden elde edilen sıralamaların tutarlılığının saptanması için korelasyon analizi uygulanmıştır. İki farklı sıralama arasındaki korelasyon katsayısı 0,9047 olarak tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Performans Analizi, Havayolları, Finansal ve Operasyonel Göstergeler, ÇKKV.

Abstract:
Airline companies, which play a significant role in the economic and social development of countries, have focused on regularly monitoring and improving their performance in order to gain a competitive advantage in the industry, considering the developments in recent years. Performance improvement criteria have undergone changes over time. While financial data is generally used in performance metrics, there are studies that prove the inadequacy of financial metrics in today's context. In this regard, the performance analysis was conducted by determining 8 financial criteria and 5 operational criteria by taking the average of data from 8 airline companies that are members of the Star Alliance for the period between 2017 and 2021. Due to the inclusion of multiple alternatives and criteria in the problem addressed in the study, multi-criteria decision-making methods were used for evaluation. Entropy, MABAC, and MARCOS methods are used as multi-criteria decision-making methods. The Entropy method was used to determine the importance levels of the criteria. The MABAC and MARCOS methods were used to rank the alternative airlines. According to the findings of the study, it was determined that the most important criterion is ASK (Available Seat Kilometers). As for the performance ranking of airline companies, both methods identified CA (Air China) as the airline with the best performance. To assess the consistency of rankings obtained from the MABAC and MARCOS methods, correlation was applied, and the correlation coefficient was found to be 0.9047.

Keywords: Performance Analysis, Airlines, Financial and Operational Indicators, MCDM.