Kentsel kıyı planlaması ve tasarımında kıyı tasarımrehberinin rolü: İstanbul Maltepe örneği
The role of waterfront design guide in urban waterfrontplanning and design: İstanbul maltepe case
Yazar: NİHAL AYAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİ KILIÇ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Kentsel Mekan Organizasyonu ve Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Kıyı kentlerine tarihsel gelişim içinde bakıldığında çoğunluğunun liman işlevine
bağlı geliştikleri ve dünya ticaretinde önemli rol üstlendikleri görülür. Ancak
günümüzde limanların kent merkezlerinden taşınarak hizmet ve ticaret
alanlarına dönüşmesi ülkemizde ve dünyada kıyı kentlerinin benzer görünüme
sahip olmalarına neden olmaktadır. Su ile kenti bütünleştirme fırsatı sunan bu
alanların kentin geçmişten gelen kimliğine uygun tasarımlarla kentlere küresel
ölçekte rekabet edebilir imajlar kazandırmak mümkündür. Bu nedenle kıyı
alanları yerel özellikler gözetilerek bütüncül bir planlama ve tasarım yaklaşımı
ile değerlendirilmelidir. Çalışmanın amacı, kentsel kıyıların betonlaşmış, tek tip
görünüme sahip olma nedenlerini araştırıp ortaya koymak ve makro ölçekli
planlarda bu alanlara ilişkin alınan kararların fizik mekâna yansıtılması sırasında
oluşan sorunlara çözüm yolları aramaktır.
Burada temel sorun, kıyılara ilişkin makro ölçekte alınan planlama kararlarının
kentin karakteriyle uyumlu olacak biçimde fizik mekâna yansıtılması sorunudur.
Bu nedenle kentsel bağlamda bir "kıyı mekânı" tanımının yapılması vexi
kullanıcılarla olan ilişkisinin ortaya konması önemlidir. Kıyı mekânı, doğal su
ögesinin varlığına bağlı olarak farklılaşmaktadır; suyun varlığı mekâna zenginlik
ve değer katmaktadır. Kıyı mekânı; sosyal, kültürel, tarihi ve ekonomik özellikler
gibi yapay unsurlar ve doğal unsurların bir araya gelmesi ile karakter
kazanmaktadır. Bu kapsamda kıyı mekânı su ve kara yönünde iki tarafı olan,
tüm olguları ile değerlendirilmesi gereken bir alanı tanımlamaktadır. Bu nedenle
kıyı mekânını gerisindeki yerleşme ile değerlendirecek ve yere özgü özellikleri
fizik mekâna yansıtabilecek bir araca gereksinim duyulmaktadır.
Türkiye'deki planlama sisteminde, uygulama araçları yetersizliği, yetki karmaşası
ve yasaların eksik yanları gibi sebeplerle kıyıya ilişkin makro ve mikro ölçekli
planlar ile mekân arasında bağlantı kurulamamaktadır. Bu nedenle makro
ölçekte alınan stratejik kararların mikro ölçekte mekâna yansıtılması için tasarım
standartlarını içeren yeni uygulama araçlarına ihtiyaç duyulmaktadır. Yeni
uygulama araçlarının üretilmesi farklı kimlikteki kıyı mekânları için tek tip
düzenlemeden uzak yere özgü yaklaşımlar geliştirilmesine imkân sağlayacaktır.
Hazırlanacak bir "kıyı tasarım rehberi" bu süreçte makro ölçekte verilen plan
kararları ile kıyı mekânı arasındaki ilişkiyi kuran bir uygulama aracı olacaktır.
Korunması ve devamlılığının sağlanması gereken İstanbul kıyıları farklı özellikler
göstermektedir. Makro ölçekli planlarda kentsel kıyılar dışında Boğaziçi kıyıları,
Karadeniz kıyıları, Büyükçekmece ve Küçükçekmece göllerinin kıyıları gibi farklı
karakterdeki kıyılara ilişkin farklı kararlar üretilmiştir. Bu kararlar, mikro ölçekli
planlarda detaylı bir biçimde ele alınmalı ve her kıyının kimliğine ve karakterine
uygun tasarımlar geliştirilmelidir. Bu çalışmada İstanbul kentinin faklı kimlik ve
karakterdeki kıyı alanlarında yerel özelliklerin gözetilerek tasarım yapılabilmesi
için bir kıyı tasarım rehberinin üretilmesi gerekliliği üzerinde durulmaktadır.

Abstract:
Urban waterfronts are considered in history, it is seen that most of them have
developed depending on port use and have an important role in world trade.
However, nowadays ports are moved to city edges from the original cores so ıt
makes urban waterfronts start to have similar view because of the same projects
on these areas. The ports in city cores provide an opportunity to remake a
connection between city and water. Waterfronts in the city should be discussed
with an entegrated planning and design approach considering local
characteristics so that cities can compete with eachothers on global scale. The
aim of the study is to investigate and explain the reasons of standards view of
urban waterfronts and to search new solution ways about the problem of the
urban waterfronts in micro scales.
The main problem is when implementing the decisions of macro scale plans on
the urban waterfront space to adapt the plan the with city character. So it is
important to define a waterfront space in the urban context and express the
relationship between the waterfront and users. In this context, the waterfront
space defines an area that has two sides in the direction of water and land whichxiii
should be considered with all cases. So, ıt is necessary a new tool that consider
the urban waterfront with the city to enhance the planning process.
In urban planning system of Turkey, because of the problems such as shortage of
implementation tools and laws and authority confusion cannot be established a
connection between waterfront space and macro scale plans. Therefore,
developping new implementation tools will help to make decisions that consider
the city character. Especially, developing appropriate approaches to the identity
of the city like Istanbul that has characteristic nature, history and culture is
really important to save these values. A waterfront design guide that prepared by
considering the character of Istanbul should be a new implementation tool can
provide a connection between spatial plans and waterfront space. Istanbul has
different waterfront characters like Bosphorus, Marmara Sea, Balck Sea and
Golden Horn. These waterfront spaces are planned as park in the macro scaled
plan of Istanbul. But this decision about the waterfronts should be considered in
detail in micro scaled plans to save the character of each waterfront. So the
study focuses on the waterfront design guide which can describe the character of
the waterfronts and develop the design standarts to save and enhance this
character.