Türkiye'nin Balkanlara yönelik kültürel diplomasi faaliyetleri: Stratejik kamu diplomasisi için bir model
Turkey's cultural diplomacy activities in the Balkans: A model for strategic public diplomacy
Yazar: ÖMER ATCI
Danışman: PROF. DR. SEDA MENGÜ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Halkla İlişkiler ve Tanıtım Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Halkla İlişkiler = Public Relations ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Balkanlar = Balkans ; Diplomasi = Diplomacy ; Kültürel diplomasi = Cultural diplomacy ; Stratejik kültür = Strategic culture ; Stratejik yöntem = Strategic method ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası politika = International policy ; Yumuşak güç = Soft power

Özet:
Bir ülkenin kültürü, evrensel değerler taşıdığında ve o ülkenin politikaları diğer devletlerin paylaştığı değerlere ve çıkarlara hizmet ettiğinde, yarattığı çekicilik sebebiyle, arzu edilen sonuçları elde etme imkânını arttırır. Bu bağlamda kültür politikaları bir ülkede kültür ve kültür varlıklarının korunması ve geliştirilmesi için devlet kuruluşlarının, bakanlıkların, yerel yönetimlerin, sivil toplum örgütlerinin, vakıfların, derneklerin, üniversitelerin kültür alanlarında izledikleri politikalara denir. Kültürel diplomasi ise kültürel bir ürünün hedef kitleye uygun olarak tanıtılması eylemidir. Bu bağlamda kültürel diplomasi, bir aktörün kültürel kaynaklarını, ürünlerini ve başarılarını yurt dışında tanıtarak ve kültürel iletişimi kolaylaştırarak uluslararası ekonomik, siyasi, sosyal ilişkileri etkileme ve/veya geliştirme amacını taşır. Kültürün uluslararası ilişkilerde oynadığı hayati rolden dolayı, günümüzde kültürel diplomasi her zamandakinden daha fazla tartışılmaktadır. Bu da kültürün sahip olduğu birleştirici özelliklerinden ve insani değerlerinden kaynaklanmaktadır.
Bu noktalardan hareketle bu tez, Türkiye'nin kültürel diplomasi faaliyetlerinin oluşturulması, koordinasyonu, verilen mesajların hedef kitlelere iletilmesi ve sonuçların değerlendirilmesi aşamaları ile Türkiye'deki kamu diplomasisi kurumlarının etkinliğinin nasıl artırılması üzerine odaklanmıştır. Çalışmanın hedefi, küreselleşen dünyada iletişim alanındaki gelişmelerin de etkisiyle uluslararası ilişkilerde sert gücün (siyasi, askeri ve ekonomik güç) tek başına belirleyici faktör olmadığını, bunun yanında ülkelerin diğer toplumların kamuoyları nezdindeki imaj ve algılarının pek çok konuda siyasi, askeri ve ekonomik güçten daha fazla avantaj sağlayabildiğini ortaya koymaktır. Bu bağlamda çalışmanın amacı Türkiye'nin kültürel diplomasi faaliyetleri çerçevesindeki politikalarını, ilgili kurumların görüş ve önerilerinden alınan geri bildirimlerle incelemek, tartışmak ve bir model önerisi ortaya koymaktır. Bu amaçtan hareketle çalışmada Türkiye'nin kültürel diplomasi faaliyetleri için en verimli topraklardan biri olan Balkanlardaki faaliyetler hedef bölge olarak incelenmiş ve Türkiye'nin kültürel diplomasisi için uygulaması gereken model ve politikalar önerilmiştir.
Çalışmanın birinci bölümünde diplomasi ve kamu diplomasisi tanımları yapılmış, bu kavramların tarihsel gelişimi, yeni dünya düzenindeki yerleri, yumuşak güç kavramı ve bu kavramın kullanım alanları, ülkelerin imaj yönetimleri ve stratejik iletişim yönetimi incelenmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde kamu diplomasinin bir tamamlayıcısı olan kültürel diplomasi ele alınmıştır. Bu bölümde kültür ve kültürel diplomasi kavramları, araçları ve uygulamaları tanımlanmış, dünyada kültürel diplomasinin gelişimi ve modelleri incelenmiştir. Çalışmanın üçüncü bölümünün ilk kısmına Türkiye'nin kültür yapısı ve özellikleri, kamu diplomasisinin aktörleri incelenmiş, ikinci kısmında ise Balkanların uluslararası politikadaki yeri, Türkiye'nin Balkanlara yönelik kültürel diplomasi faaliyetleri kurum bazlı ele alınmıştır. Çalışmanın dördüncü bölümünün ilk kısmında Türkiye'nin kültür diplomasisini yürüten kurumlarla yapılan mülakatlar analiz edilmiş ve yorumlanmıştır. Analizlerden elde edilen genel sonuca göre Türkiye'nin kamu diplomasisinin bağımsız bir kurum tarafından yönetilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Bu bağlamda bu bölümün ikinci kısmında Türk kamu diplomasisi için bir model önerisi sunulmuş, sonuç bölümünde ise bu modelin uygulanmasındaki avantaj ve dezavantajlar tartışılmış ve Türkiye için kültür diplomasisini geliştirici önlemler sıralanmıştır.
Anahtar Kelimeler: Kültür, Kamu Diplomasisi, Kültürel Diplomasi, Yumuşak Güç, İmaj, Ulusal Çıkar, Propaganda.

Abstract:
When a country's culture has universal values and its policies serve the values and interests shared by others, thanks to its attractiveness, it increases the possibility of achieving the desired outcomes. Cultural policies are defined as the policies that state institutions, ministries, local governments, non-governmental organizations, foundations, associations and universities pursue in the cultural field for the protection and development of cultural goods and assets in a country. Cultural diplomacy is the promotion of a culture and its products to a target audience. Cultural diplomacy aims to influence and/or improve international economic, political and social relations by promoting the cultural resources, products and achievements of an actor and facilitating cultural communication. Because of the vital role that culture plays in international relations, cultural diplomacy is being debated more than ever. This is thanks to the unifying properties and human values of culture.
Based on these points, this study examines the creation and coordination of Turkey's cultural diplomacy activities, the process of delivering messages and evaluation of the outcomes with the focus on how to increase the efficiency of public diplomacy institutions. This study aims to show that the hard power (political, military and economic power) is not the only decisive factor in international relations, as a result of the developments in the field of communication in the globalizing world, the image and perceptions of the countries in the public opinion of the other communities can provide more advantages than the political, military and economic power. In this regard, this study examines Turkey's policies, within the framework of cultural diplomacy, with the feedback, opinion and suggestions received from the relevant institutions, and discusses and puts forward a model proposal. In this study, Turkey's cultural diplomacy activities within Balkans were chosen as an example and policies that Turkey needs to apply in this field have been proposed.
In this context, in the first part of the study, definitions of diplomacy and public diplomacy have been made, historical development of these concepts, their place in the new world order, the concept of soft power and its usage areas, image management of countries, strategic communication management and public diplomacy models have been examined. In the second part of the study, the concept of cultural diplomacy which is a complement of public diplomacy was discussed. In this part, the concepts, tools and applications of culture and cultural diplomacy were defined and the development of cultural diplomacy in the world and cultural models of diplomacy were examined. In the third part of the study, the Balkans' place in international politics and Turkish institutions' cultural diplomacy activities in the Balkans were discussed. In the first section of the fourth part, interviews conducted with representatives of Turkey's cultural diplomacy institutions have been analyzed and interpreted. This study concludes that Turkey's public diplomacy activities should be managed by an independent public diplomacy agency. In this regard, in the second section of this part, a model proposal for Turkish public diplomacy is presented and advantages and disadvantages of implementation of this model were discussed in the conclusion part. 
Keywords: Culture, Public Diplomacy, Cultural Diplomacy, Soft Power, Image, National Interest, Propaganda.