Kent arşivi kurma ve geliştirme: Süreç analizi ve model önerisi
Establishing and developing a city archive: Process analysis and model proposal
Yazar: MUHAMMET ÜNAL ARVAS
Danışman: PROF. DR. HAKAN ANAMERİÇ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Bilgi ve Belge Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Arşiv = Archive ; Bilgi ve Belge Yönetimi = Information and Records Management
Dizin: Kent arşivleri = City archives ; Özel arşiv = Private archive

Özet:
Son yirmi yıldır ülkemizde sayısı gittikçe artmakta olan kent arşivleri, tarih araştırmalarının yanında kentin kültürü, değerleri, edebiyatı, mimari yapısı hakkında önemli bilgi ve belgelerin yer aldığı kurumlar haline gelmiştir. Kentin değerlerinin kanıtlayıcı unsurlarının ispatı olabilecek materyalleri koruma altına alan kent arşivlerinin ulusal ve uluslararası standartlara göre arşivleme yapması hem arşivin düzenlenmesi hem de araştırmacılara hizmet etmesi açısından önem arz etmektedir. Yurt dışında farklı kurum ve kuruluşlar tarafından kurulan ve farklı arşivcilik uygulamaları olan kent arşivlerinin benzer örnekleri ülkemizde de yer almaktadır. Standart bir yapıda kurulmayan kent arşivleri kurumsal yapı, materyal türü ve hizmet politikası açısından farklılıklar göstermektedir.
Ülkemizde faaliyet gösteren kent arşivlerinin bazılarının arşiv hizmeti yanında müze veya kütüphane hizmeti veya üç hizmeti aynı anda yürütmeye çalışması mevzuat, koleksiyon, bina, bütçe, personel, teknolojik altyapı ve erişim konularında sorunları beraberinde getirmektedir.  
Bu çalışmada, kent arşivleri ile ilgili yurt içinde ve yurt dışındaki arşivlerin web sayfaları ve çevrim içi katalogları incelenmiştir. Araştırma sonucunda mevzuat, materyal türleri ve tanımları, araştırma hizmetleri hakkında bilgi edinilmiştir. Ayrıca uluslararası arşiv tanımlama standartları araştırılarak kent arşivlerinde yer alan materyaller ile ilgili tanımlama kuralları ve standartları değerlendirilmiştir. Ülkemizde kurulan kent arşivlerinin mevcut durumunun arşiv standart ve ilkeleri kapsamında değerlendirilmesi ve analiz edilmesi için özellikle sahada çalışan ve deneyimli personellerin görüşlerinin alınabilmesi amacıyla 4 bölümde toplam 28 sorudan oluşan yarı yapılandırılmış görüşme gerçekleştirilmiştir. Katılımcılardan alınan cevaplar tematik içerik analizi yöntemiyle analiz edilmiştir. Analizler sonucunda kent arşivleri için bir model önerisi oluşturulmuştur. Modelde, kent arşivinin mevzuat, bina, bütçe, materyal seçimi, sağlama yöntemleri, materyal türleri, materyal tanımları ve erişim ile ilgili kavramları ve uygulamaları ele alınmıştır.

Abstract:
City archives, which have been increasing in number in our country for the last twenty years, have become institutions that contain important information and documents about the culture, values, literature and architectural structure of the city, as well as historical researches. The city archives, which protect the materials that can prove the proving elements of the city's values, are important in terms of archiving according to national and international standards both in terms of organizing the archive and serving the researchers. Similar examples of city archives, which were established by different institutions and organizations abroad and which have different archival practices, are also found in our country. City archives, which are not established in a standard structure, show differences in terms of institutional structure, material type and service policy.
The fact that some of the city archives operating in our country try to carry out museum or library services or three services at the same time, in addition to archive services, brings along problems in terms of legislation, collection, building, budget, personnel, technological infrastructure and retrieval.
In this study, web pages and online catalogs of domestic and foreign archives related to city archives were examined. As a result of the research, information was obtained about the legislation, material types and definitions, research services In addition, international archive identification standards were investigated and the identification rules and standards related to the materials in the city archives were evaluated. In order to evaluate the current situation of the city archives established in our country within the scope of archive standards and principles and to analyze the situation, semi-structured interviews consisting of 28 questions in total were conducted in 4 sections in order to get the opinions of the experienced personnel working in the field. The answers received from the participants were analyzed by thematic content analysis method. As a result of the analysis, a model proposal was created for the city archives. The model deals with the concepts and practices of the city archive regarding legislation, building, budget, material selection, procurement methods, material types, material definitions and retrieval.