Parasal kriz teorileri ve determinantlarının analizi: Türkiye ekonomisi
Analysis of monetary crisis theories and determinants: Economy of Turkey
Yazar: GÜZİN HÜMEYRA BALAKAR
Danışman: DOÇ. DR. BANU TANRIÖVER
Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Ekonomik kriz = Economic crisis ; Finansal kriz = Financial crisis ; Kriz teorisi = Crisis theory ; Makroekonomi = Macroeconomy ; Probit modeli = Probit model ; Spekülasyon = Speculation ; Sıralı probit = Ordered probit ; Türk ekonomisi = Turkish economy

Özet:
1980'li yıllarda Latin Amerika ülkeleri olan Arjantin, Şili ve Urugay ekonomilerine yönelik spekülatif saldırılar ile 1990 yılı sonrasında yaşanan Finlandiya, İsveç, Meksika, Güney Doğu Asya, Rusya, Arjantin ve Brezilya ekonomilerinde yaşanan parasal krizler bu krizlerin ortaya çıkış nedenlerini açıklamaya yönelik parasal nesil modellerinin oluşturulmasına zemin hazırlamıştır. Latin Amerika ülkelerinde yaşanan parasal krizler ile ilgili uygulamalı çalışmalar, 1990 yılı ve sonrasında yaşanan parasal krizlerin ortaya çıkışındaki öncü göstergelerin belirlenmesine yönelik ampirik çalışmalar yapılmasına da katkı sağlamıştır. Genel kabul görmüş parasal kriz temel göstergeleri; döviz kurunda aşırı dalgalanmalar, gecelik faizlerde yaşanan aşırı yükselmeler, döviz rezervlerinde önemli miktarda azalmalar olarak sıralanabilir. Bu göstergelerden hangi makroekonomik değişkenlerin parasal krize neden olacağı konusunda tam bir görüş ortaklığı oluşturulamamıştır.  
Bu çalışmada parasal krizlere yönelik oluşturulan nesil modellerinin teorik bilgilerinin ele alınmasının ardından, Türkiye ekonomisine yönelik spekülatif baskı endeksi hesaplamasına yer verilerek parasal krizlerin determinantlarının tespit edilmesi sağlanmıştır. Bu amaçla Probit modeli yöntemiyle parasal krize neden olabilecek makro değişkenler tahmin edilmeye çalışılmıştır daha sonra bu model yardımıyla çalışmada kullanılan makroekonomik değişkenlerin parasal kriz üzerindeki marjinal etki katsayıları hesaplanmış ve bu değişkenlerin parasal krizlerle ilişkileri Türkiye ekonomisi için yorumlanmaya çalışılmıştır.

Anahtar kelimeler: Parasal kriz, parasal krizin ön ve temel göstergeleri, parasal kriz nesil modelleri, spekülatif baskı endeksi, probit modeli.

Abstract:
The speculative attacks to the economies of Latin American countries Argentina, Chile and Uruguay in 1980s, and the monetary crises in the economies of Finland, Sweden, Mexico, South East Asia, Russia, Argentina and Brazil after 1990 prepared the ground for the creation of Monetary Generation Models to explain the causes of these crises. Applicable studies conducted on financial crises in Latin American countries also contributed to empirical studies aiming to identify the leading indicators in the emergence of financial crises in 1990 and afterwards. The basic indicators of the generally accepted monetary crisis may be listed as excessive fluctuations in the exchange rate, excessive rises in overnight interest rates, and significant reductions in foreign exchange reserves. There has not been a full consensus on which macroeconomic variables among these indicators will cause a financial crisis.  
In this study, it was ensured that the determinants of monetary crises were identified by addressing the theoretical information of the Generation Models created for monetary crises, and by including Speculative Pressure Index Calculation for the Turkish economy. For this purpose, the macro variables that might cause a monetary crisis were predicted with the Probit Model, the Marginal Impact Coefficients of the macroeconomic variables used in the study on the monetary crisis were calculated with the help of this model, and their relations with monetary crises was interpreted for the Turkish economy.

Keywords: Monetary crisis, leading and basic indicators of monetary crisis, monetary crisis generation models, speculative pressure index, probit model.