Erzurum kenti okul bahçelerinin fiziki yeterlilikleri ve peyzaj  
tasarım sonrası eğitime katkılarının analizi
Analysis of school gardens' physical qualifications and contribution to education after landscape design in Erzurum
Yazar: HÜCCET VURAL
Danışman: PROF. DR. SEVGİ YILMAZ
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture
Dizin: Erzurum = Erzurum ; Okul bahçeleri = School gardens

Özet:
Toplumumuzun temel taşlarını oluşturan çocukların fiziksel ve ruhsal bakımdan gelişimlerinin sağlanması için uygun fiziksel ortamlara ihtiyaç bulunmaktadır. Öğrencilerin zamanlarının büyük bir kısmını okulda geçirdikleri de göz önünde bulundurulduğunda okul fiziki ortamları içerisinde okul bahçelerinin öğrenci ihtiyaçlarını karşılayacak biçimde düzenlenmesi büyük önem arz eder. Araştırmada Erzurum kent merkezinde bulunan okul bahçelerinin yerel, ulusal, uluslararası ve bilimsel standartlar bakımından analiz edilerek yeterlilik düzeylerinin tespit edilmesi ve örnek uygulama yolu ile okul bahçesinde fiziki iyileşmenin öğrencilere katkılarının belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırma alanını Erzurum kent merkezini temsil eden Yakutiye, Palandöken ve Aziziye ilçelerinde bulunan ilkokul ve ortaokullar, uygulama alanını ise Yakutiye İlçesinde yer alan Mecidiye İlkokulu oluşturmaktadır. Araştırmada veriler nitel ve nicel veri toplama teknikleriyle elde edilmiştir. 67 okulda mevcut durumu belirlemeye yönelik bilgi toplama, 19 okulda yerinde gözlem ve inceleme, 11 okulda anket çalışması ve bir okulda peyzaj tasarım ve uygulama çalışmaları yürütülmüştür. Araştırma kapsamında 606 öğrenci ile yapılan anketlerden elde edilen veriler SPSS programında betimsel istatistik ve Wilcoxon işaretli sıralar testi aracılığı ile analiz edilmiştir. 

Mevcut durumu belirlemeye yönelik yapılan analiz sonucunda; araştırma alanında öğrenci başına 4,80 m2 bahçe alanı düştüğü, okul bahçelerinde yer verilmesi gereken kullanım alanları bakımından tamamının yetersiz veya hiç olmadığı, ankete katılan öğrencilerin ise sadece %12,5'i tarafından yeterli bulunduğu belirlenmiştir. Ayrıca okul bahçelerinde fiziki iyileştirmenin öğrenciler üzerindeki katkılarının belirlenmesi amacıyla peyzaj tasarım ve uygulama çalışmalarının yapıldığı okulda uygulama öncesi ve sonrası anket sonuçlarının karşılaştırmalı analizinde iyileştirilmiş fiziki çevrenin birçok bakımdan öğrencilere katkı sağladığı ve bu katkının istatistiksel olarak anlamlı olduğu belirlenmiştir (22 soru için Wilcoxon işaretli sıralar testi sonucu; z= -3,52, p.05). Anket sonuçlarına göre; peyzaj uygulamaları sonrası öğrencilerde çevre bilinci kazanmaya %20,1, psikolojik olarak rahatlamaya %39,6, yeni şeyler öğrenmeye %31,1, okul başarısında artışta %39,2, eğitim amaçlı kullanım oranında %8,7 ve teneffüslerde çarpışma ve kazaların meydana gelme sıklığında %28,7 oranında iyileşme olduğu belirlenmiştir. Sonuç olarak; araştırma alanında mevcut okulların belirli bir plan doğrultusunda gözden geçirilerek öğrenci ihtiyaçlarını karşılayacak biçimde yeniden düzenlenmesi ve yeni yapılacak okullarda ise belirlenen standartlar doğrultusunda peyzaj tasarım ve uygulama çalışmalarının tamamlandıktan sonra eğitime hazır hale getirilmesinin gerekli olduğu vurgulanmıştır.

Abstract:
Proper physical environments are needed so as to support physical and mental development of schooling children. Considering that students spend most of their times at schools, designing school playgrounds in the school physical environment to satisfy their needs become more of an issue. In this study, it has been aimed to investigate physical qualifications of school gardens located in Erzurum city centre in terms of local, national, international and scientific standards, and find out their landscape-based contribution to students through a model implementation. Sample schools were selected among primary and elementary schools in Yakutiye, Palandöken and Aziziye districts representing Erzurum city centre, and landscape design and implementation work was performed in Mecidiye Primary School, which is located in Yakutiye district.Data were collected through quantitative and qualitative data collection techniques. Data collection to determine physical qualifications of 67 schools was handled through field visit and observation at 19 schools, questionnaire at 11 schools and landscape design and implementation in one school. Data collected via the questionnaire from 606 students was analysed through descriptive statistics and Wilcoxon signed rank test by using SPSS software.
As a result it was found that average school garden existing per student is 4,80 m2, all schools are found inadequate or no space available to children's activities, only 12,5% of students found the school playgrounds adequate.Moreover, according to comparative analysis of the results of questionnaires which was done by students before and after the implementation to find out contributions to students physical recruitment at schoolyard, it has been found out that morequalititive physical environment contributes to students well-being  in several ways and this contribution is statistically significant (for 22 questions, the result of Wilcoxon signed rank test is z= -3,52, p<.05). According to questionnaire results, it was found out that 20,1% recruitment about raising students' environmental awareness, %39,6 recruitment about psychological relaxation, 31,1% recruitment about learning new things, 39,2% recruitment about school success, 8,7% recruitmentabout clashes and accident at break time was formed after landscape implementations. In conclusion, it's advised that the schools investigated in this study should be redesigned according to a particular landscape scheme to satisfy students' needs and new schools should be opened following landscape design and implementation phases.