Türk dünyasında bilmece
Riddle in the Turkish world
Yazar: DİLEK TÜRKYILMAZ
Danışman: PROF. DR. ZİYAT AKKOYUNLU
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Çalışmada, bir sözlü kültür ürünü olan bilmece türü, Türk dünyası ölçeğinde mukayeseli olarak incelenmiştir. Bu çalışma giriş, dört bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Giriş kısmında araştırma alanının sınırları çizilmiş ve araştırmanın amacı ortaya konmuştur. Aynı kısım içerisinde, Türk dünyası genişliğinde ele alınan bilmecelerln materyal temini için araştırılan kaynaklar, bu kaynakların ilişkili olduğu olduğu lehçe ve şivelerin kısaltmalarıyla birlikte bir ?corpus? bütünlüğü içinde verilmiştir.Birinci bölümde, öncelikli olarak bugüne kadar Türkiye'de yayınlanmış müstakil bilmece kitapları, folklor ve halk edebiyatı kaynakları ve bazı sözlük ve ansiklopedilerdeki bilmece tanımlamaları, tasnifleri tenkidi bir şekilde değerlendirilmiştir. Aynı mesele, Türk dünyasının diğer bölgelerinden tespit edilebilen kaynaklar dikkate alınarak da tartışılmıştır. Batılı araştırmacıların belli başlı çalışmaları da yine bu kısımda ele alınmış ve bakış açıları tartışılmıştır.İkinci bölümde, bilmece araştırmalarının en çok üzerinde durulan tür ve şekil meselesi, yerli ve yabancı araştırmacıların tespitlerinden hareketle ele alınmış ve bilmecenin diğer sözlü türlerle olan ilişkisi üzerinde yoğunlaşılmıştır. Bilmecelerin yapı ve biçim ile ilgili özellikleri ortaya konmaya çalışılmıştır.Üçüncü bölümde, bilmecelerin bir tür olarak ortaya çıkışı, ilk bilmece örnekleri ve bu bilmecelerin işlevleri üzerinde durulmuştur. Bilmecelerin mitolojik dönemle olan bağları da bu bölümde incelenmiştir.Dördüncü bölümde, Türk dünyası ölçeğinde tarihsel ve güncel, yazılı kaynaklardan taranarak binlerce bilmece metni arasından derlenen 700 kadar Türk bilmecesi öncelikle cevaplarının ortak olması, sonra şekil ve düşünce benzerliği ölçütleriyle otuzüç konu başlığı altında tematik bir tasnife tabi tutulmuştur.Anahtar Sözcükler: Türk dünyası, bilmece, bilmece geleneği

Abstract:
In the study, riddle which is a kind of verbal culture is abstracted comparatively. This study is formed with introduction, four part and result. At the part of introduction the scope is limited and the objective of study is presented. In the same part inspected sources for obtaining the materials of riddles handled in the width of the Turkish World, and the sources with the dialect and the accents presented in the ?corpus? part with abbreviations.In the first part published private riddle books in Turkey, folklore and folk literature sources and the definitions of riddles in some dictionary and encyclopedias are evaluated classifications with critical review. The same case, are debated considered as the other sources determined from other areas of the Turkish world. Central studies of westerner researches are also handled and debated in this part.In the second part, type and shape cases which continued to inspect of the riddle researches handled by the light of the determinations of the domestic and foreign researches and the relations of the riddle of the other verbal kinds are concentrated on. It is studied that to present to related features of the riddles of structure and shape cases.In the third part, the riddles arising as a type, first riddle samples and functions of the riddles are reposed on. Mythological connections of the riddles are inspected also in this part.On the fourth part, on the scale of the Turkish world historical and current 700 Turkish riddles with scanned between thousands of riddle text from written sources, with priority sharing the similar answers, then with scale of shape and mind similarity are subjected to classification with thirty-three subject heading as thematically.Key words: Turkish world, riddle, riddle tradition.