Şişli bölgesine ait tarihi pervıtıtch sigorta haritalarının planimetrik doğruluklarının incelenmesi ve bölgedeki alansal değişimin irdelenmesi üzerine bir çalışma
A study on the examination of planimetric accuracy of historical pervititch insurance maps of şi̇şli̇ region and the evaluation of the areal change in the region
Yazar: ERMAN YELTEKİN
Danışman: DOÇ. DR. TURAN ERDEN
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Geomatik Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Geomatik Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Jeodezi ve Fotogrametri = Geodesy and Photogrammetry

Özet:
19. yüzyıl sonlarında İstanbul'un muhtelif semtlerinde çıkan büyük yangınlar sonrasında, sigorta amaçlı yapı niteliklerinin ve mülkiyet alanlarının gösterildiği haritalar üretilmiştir. Goad tarafından başlatılan çalışmalar, Pervititch tarafından devam ettirilmiştir. 1922-1945 yılları arasında çizilen Pervititch haritaları, kendi döneminin üzerinde standartlara sahip olduğundan şehir ayrıntıları düzgün bir biçimde haritalara aktarılmış, kadastral adalar ve yapı özellikleri incelikle işlenmiştir.
Bu çalışmada, Şişli İlçesi, Merkez, 19 Mayıs, Cumhuriyet, Meşrutiyet, Duatepe, Teşvikiye, Harbiye, Eskişehir, Yayla, Halaskargazi, Bozkurt, Ergenekon İnönü, Feriköy, Paşa Mahalleleri ile Beyoğlu ilçesi, Yenişehir, Hacı Ahmet, Kocatepe, Bülbül, Bostan Mahallelerini kapsayan Pervititch haritaları çalışma bölgesi olarak seçilmiştir. NetCAD programında, 1/1000 ölçekli 15 adet haritanın afin ve polinom yöntemlerinden uygun olanı seçilerek güncel kadastral paftalar üzerinden geometrik dönüşümleri yapılmıştır. Enterpolasyon olarak bilineer seçilmiştir. Dönüşümler sırasında, her bir pafta için en az beş adet ortak nokta eşleştirilmiştir. Öncelikle afin yöntem tercih edilmiş, hata değerinin yüksek çıktığı paftalarda eşlenik nokta sayısı artırılarak polinom yöntemi kullanılmıştır. Pervititch'in çizimlerinde, arazide kullandığı istasyon noktalarının sadece yükseklik bilgisi verilmiştir. Noktaların konumu yüzeysel resmedilmiştir. Dolayısıyla, bu noktalar planimetrik konum dönüşümü sırasında sağlıklı sonuç vermeyeceğinden dikkate alınmamıştır. Eşlenik nokta seçiminde, zaman içinde değişmediği kabul edilen ortak noktalar kullanılarak (parsel, cami, konut köşe noktaları vb.) kullanılmıştır. Ortak nokta seçimi sırasında,  karesel ortalama hata sınırları 50 cm'nin altında tutularak doğruluk değerleri incelenmiştir. Eşlenik noktaların sayısının artırılması, polinom için hata oranının düşük, afin dönüşümü için yüksek olduğunu göstermiştir.
Dönüştürülen paftaların birbirleriyle örtüştürülmesiyle bütün bir görünüm elde edilmiştir. Zaman içinde kuruyan Dolapdere, Pervititch haritaları üzerinden sayısallaştırılarak yatak uzunlukları bulunmuş, günümüzdeki yerleşimin eski dere yatağına olan uzaklıkları tespit edilmiştir. 15 pafta üzerindeki 370 tane Pervititch adası ve ada içindeki yapılar sayısallaştırılarak, güncel kadastral adaların ve yapıların alanları arasındaki farklar tablo şeklinde çıkarılmıştır. Her bir ada içindeki ada ve yapı alan yüzdeleri hesaplanmıştır. Bu fark alanlarından örnekleme ve çıkarımlar yapılarak grafikler hazırlanmıştır. Böylelikle, Şişli Bölgesi'nin Pervititch zamanından günümüze kadar olan ada bazındaki alansal değişim oranları ortaya konulmuştur. Geometrisi değişen adaların, kamuya ayrılan (yol, park vb.) ve mülkiyet sınırları değişen kısımları belirlenmiştir. Ada alanı değişimlerinin  Harbiye Askeri Müzesi'nin bulunduğu çevre başta olmak üzere bir kısım tarihi yapıların bulunduğu adalarda alanların korunduğu görülmüştür. Pervititch zamanındaki iki ve üç katı geçmeyen konut hacimlerinin, günümüz planlarındaki karşılıklarının beş kat ve üzerine çıktığı anlaşılmaktadır.
Kentleşme, kaçınılmaz bir olgudur. Ancak, şehir planlaması yapılırken eski dere yatakları ve tarihi yapıların varlığı göz önünde bulundurulmalıdır. Eski dere yataklarının civarındaki zemin özellikleri incelenerek yapılaşma durumu takip edilmelidir. İhtiyaç duyulan fonksiyonlar tespit edilmeli ve geçmişe dönük statüler korunmalıdır. Bu statüler, Pervititch'in bize emanet ettiği haritalarında saklıdır. Geleceğe yönelik planlamalarda bu hazinenin kullanılması önem arz etmektedir.

Abstract:
After the large fires in various districts of Istanbul at the end of the 19th century, maps which show the furtures of the building and the property areas for insurance purposes have been produced. The mapping studies initiated by Goad were continued by Pervititch. Since the maps of Pervititch, drawn between 1922 and 1945, have standards over their period, the details of the city have been properly transferred to the maps, and the cadastral islands and building features have been delicately processed.
In this study, Şişli District, The Center (Merkez), 19 Mayıs, Cumhuriyet, Meşrutiyet, Duatepe, Teşvikiye, Harbiye, Eskişehir, Yayla, Halaskargazi, Bozkurt, Ergenekon İnönü, Feriköy, Paşa Districts, Beyoğlu, Yenişehir, Hacı Ahmet, Kocatepe, Bülbül, Bostan Pervititch maps covering their neighborhoods were selected as the study area. In the NetCAD program, geometric transformations of 15 maps with scale of 1/1000 were performed by using appropriate cadence polynomial methods. Bilinear was chosen as interpolation. During conversions, at least five common points are matched for each sheet. Firstly, the affine method was preferred and the number of conjugate points was increased by using the polynomial method. In Pervititch's drawings, only the elevation information of the station points used in the field is given. The location of the dots is superficially depicted. Therefore, these points are not taken into account since they will not give an accurate result during the planimetric position transformation. In conjugate point selection, common points (parcels, mosques, housing corner points, etc.) were used which were assumed to be unchanged over time. During the common point selection, the squared mean error limits were kept below 50 cm and their accuracy values were examined. Increasing the number of conjugate points showed that the error rate for the polynomial was low, and high for the affine transformation.
A whole view was obtained by overlapping the transformed sheets. Dolapdere, which was dried river in time, was digitized on the maps of Pervititch and the lengths of the beds were found and the distance of the settlement to the old stream bed was determined. The 370 Pervititch islands on the 15th map and the structures within the island have been digitized, and the differences between the areas of the current cadastral islands and structures have been tabulated. The sampling and inferences were made from these difference areas and graphics were prepared. Thus, the areal change rates of the Şişli region from the Pervititch time to the present day have been demonstrated. Geometry of the changing islands, publicly allocated (road, park, etc.) and changing the boundaries of property has been determined. It has been observed how much the building areas increased on the basis of the island. On the islands where some historical buildings, especially the environment where Harbiye Military Museum is located, areas are preserved. 
Pervitich Insurance Maps are prepared  by Croat topographical engineer Jacques  Pervititch between the years 1922-1945.  The Pervititch cadastral maps are aimed to form accurate  sources for insurance works. These maps are drawn for Turkish Insurers Association.
The main purpose of preparing the maps is to determine the total risks surrounding a building.  Today, architects, urban planners and historians consider these maps as important sources. Street names, building names and monumental structures are clearly documented in the maps. It is one of the reference maps of almost all restitution projects prepared for historical buildings in Istanbul. The plan type of many buildings that have been demolished from these maps can be uncovered and information can be obtained about the construction material, number of floors, roof form and material.
The phases of this study which is spread over a large time period can be observed when the maps are examined. At the beginning of the study, the names written with French latters and French words were translated into Turkish in time. The characteristics of the elements in the layouts drawn by Pervititch are indicated in the legends. The legends contain French and English construction terms, such as  walls and openings, heights and floors, street names and door numbers and abbreviations. At the  lower part of the legends there are street and building names in alphabetical order.
Pervitich referred to the maps of Goad, who produced insurance maps before him. In some of Pervititch 's layouts, since Goad island numbers are written, it is directed to the mentioned sheets. The islands are given only by their names; Shown in the form of a surface drawing. This orientation can be clearly seen in the lower right corner of Yenişehir-Tatavla.
The scales of the Pervititch maps show a range of 1/5000, 1/4000, 1/2400 and 1/2000 based on the guidance plan. On the other hand, the sub-planes numbered on 1/1000, 1/750, 1/600, 1/500, 1/375 and 1/250 in the sub-maps, which are numbered on the guide plans and which contain more detailed drawings. The most commonly used are 1/1000 and 1/500 scales. 
The color uses in layouts are as follows.
Yellow color: For partially or completely wooden construction buildings, 
Pink color: Stone, brick, reinforced concrete; Tile or slate covered, 
Yellow/surrounded by Pink: 1 or 2 stores in masonry rest of the stores wooden constructed buildings, 
Blue Color: Pool, cistern, fountain, well, sea and glass covered roof, 
Green Color: Garden and field. But instead of the hard and saturated shades of these colors, a soft and pastel shade selection provides a balanced representation of the elements of the layout. Structures, groups of structures form a unity that does not suppress one another on the slight sepia floor of the print. The gardens are marked with tiny tree figures. In the parks and woodlands, the top part is used as a tree motif, and in the cemetery as sharp (cypress type) figures. There are shadows on both the branch and branch of every tiny figure. When they are together, they become an iconic motif and become landscaping elements.
In addition to this, there are legends that provide information about the color detail at the lower edges of the legend in Turkish language. These colors provide cartographic richness and aesthetic appearance to the maps.
The qualifications of the work of Jaques Pervititch are more evident in a comparison with the standard maps of Suat Nirven, who continues the project after 1946. J. Pervititch made some changes to the colors of legends in the maps in the 1940s, probably due to the widespread use of reinforced concrete, The need of new and old style distinction are expressed by purple, olive and orange colors in the legends. A little more colorful but again worked with a toning without harsh transitions.
Urbanization is an inevitable phenomenon. However, the existence of old river beds and historical buildings should be considered when planning the city. The condition of the building should be monitored by examining the ground properties around the old stream beds. The functions needed should be identified and historical status must be maintained. These statuses are reserved in the maps Pervititch entrusted to us. It is important to use this treasure in future planning.