Olumsuz çocukluk çağı yaşantılarının erişkinlik dönemindeki kronik hastalıklarla ilişkisinin araştırılması
Investigation of the relationship of adverse childhood experiences and chronic diseases in adult period
Yazar: BARIŞ ŞAHİN
Danışman: DOÇ. DR. MELAHAT AKDENİZ
Akdeniz Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Anketler = Questionnaires ; Kronik hastalık = Chronic disease ; Olumsuz erken çocukluk deneyimleri = Negative early childhood experiences ; Yetişkinler = Adults

Özet:
Amaç: Bu çalışma ile Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Aile Hekimliği Anabilim Dalı Polikliniğine başvuran, çalışmaya katılmayı kabul eden ve onam veren 18-65 yaş arası hastaların, olumsuz çocukluk çağı yaşantıları ile erişkinlik dönemindeki kronik hastalıkları arasındaki ilişkiyi belirlemek amaçlanmıştır. 
Yöntem: Tanımlayıcı ve kesitsel olarak tasarlanan araştırmamız, anket yoluyla yüz yüze görüşülerek yapılmıştır. Çalışmaya katılan bireylere sosyo-demografik özelliklerini, evlilik ve ebeveynlik süreçlerini, ebeveyn/bakıcı ilişkilerini, aile ortamlarını, aile içi şiddet durumlarını, ihmale ve istimara uğrama sıklıklarını, yaşadıkları toplumsal şiddeti değerlendiren ACE-IQ anketi ve katılımcıların varsa kronik hastalıklarını öğrenmek amacıyla yapılan kronik hastalıklar anketi yapılmıştır. OÇY ve kronik hastalıklar ilişkisinin incelenmesi amacıyla ikili gruplarda bağımsız örneklem t testi analizi, üç ve üzerindeki gruplarda ise varyans (ANOVA) analizi uygulanmıştır. Varyans analizi sonucunda farklı olarak belirlenen grupların belirlenmesi için Sidak ikili kıyaslama testi yapılmıştır. Çalışmada hasta özeliklerinin hasta ve kontrol grubuna göre incelenmesinde t testi analizi, Varyans analizi ve Ki-kare analizi yapılmıştır. Çalışmada ACE travma hasta gruplarına göre ve hastalık durumlarına göre incelenmesinde Ki-kare analizi yapılmıştır. Verilerin analiziyle ilgili tanımlayıcı istatistikler frekans, yüzde, ortalama, standart sapma değerleri ile sunulmuştur. Çalışmada 0,05'den küçük p değerleri istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir. Analizler SPSS 25.0 paket programı ile yapılmıştır. 
Bulgular: Araştırmadaki toplam katılımcı sayısı 300 kişidir ve katılımcıların %52,3'ü erkeklerden, %47,7'si kadınlardan oluşmaktadır. Toplam katılımcıların %50'sinde kronik hastalıklardan en az biri bulunmakta, %50 katılımcıda hiç kronik hastalık bulunmamaktadır. Kronik hastalığı olan katılımcılarda en sık görülen hastalık %26,9 ile DM'dir. Kronik hastalığı olan katılımcılarda en sık görülen hastalık grubu, %42,5 ile endokrin hastalıklardır. Hem ACE gruplarına hem de ACE puanlamasına göre kronik hastalığı olanlarda, kronik hastalığı olmayanlara oranla, daha yüksek evlilik travması, ebeveyn/bakıcı ilişkileri travması, istismar travması, ACE toplam skor saptanmıştır (p<0,05). Kronik hastalığı olmayanların şiddet travması düzeyi daha yüksek bulunmuştur (p<0,05). 
Evlilik travması düzeyi kardiyovasküler hastalığı, endokrin hastalığı, romatizmal hastalığı, solunum yolu hastalığı, nörolojik hastalığı ve psikiyatrik hastalığı olanlarda daha yüksek saptanmıştır (p<0,05). 
Aile ortamı travma düzeyi kardiyovasküler hastalığı, endokrin hastalığı, kanseri, solunum yolu hastalığı ve psikiyatrik hastalığı olanlarda daha yüksek tespit edilmiştir (p<0,05). 
Ebeveyn/bakıcı ilişkileri travma düzeyi kardiyovasküler hastalığı, endokrin hastalığı ve psikiyatrik hastalığı olanlarda daha yüksektir (p<0,05).
İstismar travma düzeyi kardiyovasküler hastalığı, endokrin hastalığı, kanseri, gastrointestinal hastalığı ve psikiyatrik hastalığı olanlarda daha yüksek bulunmuştur (p<0,05). 
Şiddet travma düzeyi kardiyovasküler hastalığı ve gastrointestinal hastalığı olanlarda daha yüksek saptanmıştır (p<0,05). 
ACE toplam travma düzeyi kardiyovasküler hastalığı, endokrin hastalığı, kanseri, solunum yolu hastalığı, gastrointestinal hastalığı ve psikiyatrik hastalığı olanlarda daha yüksek tespit edilmiştir.
Sonuç: Kronik hastalıkların oluşumunda OÇY doğrudan rol oynar. OÇY ile en yüksek düzeyde ilişki kardiyovasküler hastalıklarda, endokrin hastalıklarda ve psikiyatrik hastalıklarda görülmüştür. Toplam OÇY düzeylerine göre bakıldığında kardiyovasküler hastalıkların, endokrin hastalıkların, kanserlerin, solunum yolu hastalıklarının, gastrointestinal hastalıkların ve psikiyatrik hastalıkların oluşumunda OÇY'nin meydana gelmesinin rol aldığı tespit edilmiştir. Çocukluk dönemindeki tüm bu olumsuz yaşantılara yönelik yapılacak çalışmalar sayesinde kronik hastalıklara zemin hazırlayan riskli sağlık davranışları, toksik stres ve psikolojik travmalar gibi nedenler önlenebilir. Travma ve hastalık özelinde yapılacak daha spesifik çalışmalar, OÇY ve kronik hastalıklar arasındaki bağlantılara ışık tutması bakımından önemli olacaktır. Unutulmamalıdır ki, kronik hastalıkların oluşmasını sağlayan nedenleri anlayıp onları ortadan kaldırmak en az bu hastalıkları tedavi etmek kadar önemlidir.
Anahtar Kelimeler: Olumsuz çocukluk çağı yaşantıları, kronik hastalıklar, ACE-IQ anketi, kronik hastalıklar anketi

Abstract:
Aim: The aim of this study was to determine the relationship between the negative childhood experiences and chronic diseases in adulthood of patients aged 18-65 years who applied to the Akdeniz University Faculty of Medicine, Department of Family Medicine Outpatient Clinic, agreed to participate in the study and gave consent.
Methods: Our research, which was designed as descriptive and cross-sectional, was conducted by face-to-face interviews through a questionnaire. The ACE-IQ questionnaire, which evaluates the social violence, socio-demographic characteristics, marriage and parenting processes, parent/caregiver relationships, family environments, domestic violence situations, frequency of neglect and abuse, they experienced, and the chronic diseases questionnaire, which was conducted to learn about the chronic diseases of the participants, if any, were administered to the individuals participating in the study. In order to examine the relationship between ACEs and chronic diseases, independent sample t-test analysis was applied in paired groups and analysis of variance (ANOVA) was applied in groups of three or more. Sidak paired comparison test was used to determine the groups that were determined as different as a result of variance analysis. In the study, t-test analysis, analysis of variance, and chi-square statistics were used to examine patient characteristics according to patient and control groups. In the study, Chi-square statistics were used to examine ACE trauma patient groups and disease states. Descriptive statistics related to the analysis of the data are presented with frequency, percentage, mean and standard deviation values. P values less than 0.05 were considered statistically significant in the study. Analyzes were made with SPSS 25.0 package program.


Findings: The total number of participants in the study is 300 people and 52.3% of the participants are men and 47.7% are women. Half of the total participants have at least one chronic disease, 50% of the participants do not have any chronic diseases. The most common disease in participants with chronic disease is DM with a rate of 26.9%. The most common disease group in participants with chronic diseases is endocrine diseases with 42.5%.  
According to both ACE groups and ACE scoring, those with chronic disease had higher marital trauma, parent/caregiver relationship trauma, abuse trauma, and ACE total score compared to those without chronic disease (p<0.05). 
The level of violence trauma was found to be higher in those without chronic disease (p<0.05). 
The level of marital trauma was found to be higher in those with cardiovascular disease, endocrine disease, rheumatic disease, respiratory disease, neurological disease and psychiatric disease (p<0.05). 
The level of trauma in the family environment was found to be higher in those with cardiovascular disease, endocrine disease, cancer, respiratory disease and psychiatric disease (p<0.05). 
The level of trauma in parent/caregiver relationships was higher in patients with cardiovascular disease, endocrine disease and psychiatric disease (p<0.05).
Abuse trauma level was found to be higher in patients with cardiovascular disease, endocrine disease, cancer, gastrointestinal disease and psychiatric disease (p<0.05).
Violance trauma level was found to be higher in patients with cardiovascular disease and gastrointestinal disease (p<0.05).
ACE total trauma level was higher in patients with cardiovascular disease, endocrine disease, cancer, respiratory disease, gastrointestinal disease, and psychiatric disease.

Conclusions: ACEs plays a direct role in the formation of chronic diseases. The highest level of association with ACEs was seen in cardiovascular diseases, endocrine diseases and psychiatric diseases. Considering the total ACE levels, it has been determined that ACEs play a role in the formation of cardiovascular diseases, endocrine diseases, cancers, respiratory diseases, gastrointestinal diseases and psychiatric diseases. With the contribution of studies on all these negative experiences in childhood, causes such as risky health behaviors, toxic stress and psychological traumas that pave the way for chronic diseases can be prevented. More specific studies on trauma and disease will be important to shed light on the links between ACEs and chronic diseases. It should not be forgotten that understanding the causes of chronic diseases and eliminating them is as important as treating these diseases.
Keywords: Adverse childhood experiences, chronic diseases, ACE-IQ questionnaire, questionnaire for chronic diseases