Kutbuddin İzniki'nin "Mukaddime" adlı eserinin tahkik ve tahlili
The research and analyses Qutbuddeen İzniqi's "Muqaddamah"
Yazar: ALİMUJANG ATAWULA
Danışman: PROF. FAHRETTİN ATAR
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İlahiyat Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law
Dizin: Tahlil = Analysis

Özet:
İlmihaller "yaygın eğitim" dediğimiz halkın dini açıdan bilgilendirilmesi konusunda
özel bir öneme sahiptir. Ayrıca mahalle mektepleri dediğimiz temel dini eğitimin yapıldığı okul
ve kurslarda da temel programı teşkil etmiştir. İlmihal kitaplarında iman, abdest, namaz, oruç,
zekât, hac, helal-haram, gibi temel bilgiler yer alır. Bu yönüyle ilmihal, fıkıh ilminin özellikle
ibadetlerle ilgili bölümünü teşkil eder. Bu bilgiler her Müslüman'ın günlük hayatta mutlaka
bilmesi gereken temel konulardır. İlmihal kitaplarını yazan âlimler bu konuları derli toplu ve
ihtilaflardan uzak bir şekilde kolay ve anlaşılır bir üslup içerisinde müstakil kitaplar haline
getirmişlerdir. Osmanlı devletinin kuruluş döneminde yaşayan Kutbuddin İznikî, dönemin
medreselerinde dersler vermiş önemli bir âlimdir. Mukaddime isimli eseri ilk Türkçe ilmihal
kitaplarından birisi olması hasebiyle özel bir öneme sahiptir. Ayrıca bu eser daha sonra yazılan
ilmihallere esin kaynağı olmuş değerli bir çalışmadır. Bu çalışma ile müellifi ve eserini tanımaya
çalışarak eserin özelliklerini tespite gayret ettik. Müellifin bu çalışmada kullandığı kaynakları
tetkik ederek o dönemin fıkıh bilgi kaynaklarını tespite çalıştık. İlk ilmihallerin günümüzdeki
ilmihallerle mukayese edilmesine örnek teşkil eden bu çalışma ile ilmihal eserlerinde bulunan
konuların nasıl bir seyir takip ettiğini ortaya koymaya çalıştık. Ayrıca eserin tahkiki ile birlikte o
zamanki dilde kullanılan kelimelerle günümüzde kullanılan kelimeler arasında nasıl bir gelişme
ve değişme olduğunu da ortaya çıkmış oldu.

Abstract:
Catechisms (ilmihal) that is the popular education has importance in educating the people
religiously. Those local parish schools and courses which are teaching the religious education are
also forming the fundamental program in the courses and schools, mostly Eman, Ablution Prayer,
Fasting, Zakat and Haj, Halal and Haram are the main topics occured in the books of catechism;
According to these directions the Catechism specially discusses and contains the worshipping
part of the Islamic "Fiqh".
The discussed subjects are very important basic topics to know for every muslim in their
daily life.
The writers of the books of the catechism have written these subjects in a very easy way
to understand for every one, far from all kind of conflicts and disagreements.
İn the Ottoman impire's establishment periods "Qutbuddeen İzniqi" was one of the most
important scholars whom teached in these madrasa's. And "MUQADDAMAH" was first and one
of his important literature in Turkish language among the books of Catechisim. Also this book
became a main source for the catechism books were written in the later periods. We tried to learn
and determinate the specifications of author and his work form this book and we have been able
to reach the sucsess. Also we tried to determinate the sources of "Fiqha" at that period by
surviving and researching the sources used in this book. Comparing the first former catechism
with the catechism of our age we could explained that how this research work has determinate the
modality of that book and how the subjects in the catechism books and literatures followed that
book. By this research work we could also determinate that how the words used in this literature
has changed and developed between the words and language used in the present days.