İlişki modelleri kuramı üzerinden ahlaki yargıları esneten faktörlerin Amerika-Türkiye karşılaştırmalı incelenmesi
An examination of the factors reducing moral wrongness judgments based on the relationship regulation theory with the Turkish and American respondents
Yazar: BEYZA TEPE
Danışman: PROF. DR. SEVİM CESUR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Ahlaki yargı = Moral judgment ; Amerika Birleşik Devletleri = United States of America ; Türkiye = Turkey ; İlişki = Relationship ; İlişki düzenleme kuramı = Relationship regulation theory ; İlişki yönetim modeli = Relationship management model

Özet:
İlişki Düzenleme Kuramı'nın (Rai ve Fiske, 2011) arkaplanını oluşturduğu bu araştırma, ahlakı dört temel ilişki motivasyonu (birlik, hiyerarşi, eşitlik, oran) tarafından düzenlenen bir ilişki düzenleme mekanizması olarak ele alır. Her kültür kendi sosyal ilişkilerini kurarken bu motivasyonlara farklı şekilde yaklaşmaktadır. Bu araştırma Türkiyeli (N=926) ve Amerikalı (N= 625) katılımcılardan toplanan verilerle toplamda yedi ayrı çalışma (N=1459) ile yürütülmüştür. Bu çalışmaların sonunda, Türkiyeli katılımcıların birlik ve hiyerarşi motivasyonlarını sosyal ilişkilerinde Amerikalı katılımcılara kıyasla daha çok önemsedikleri (Araştırma 1: TR: N=81, ABD: N=92); meta-ilişkisel tehdit algısının niyet ve ahlaki yargı ilişkisindeki aracı rolü (Çalışma 1 TR: N=93, ABD: N=107); sosyal istenirlik düzeyi yüksek olan Türkiyeli katılımcıların çoğunluğun ahlaki yargısına uyduğunu fakat bu etkinin Amerikalı katılımcılarda görünmediği (Çalışma 2: TR: N=135, ABD: N=178); göreceli ve nesnel ahlak hazırlamalarının bireyin ahlaki yargısında bir etkisi olmadığı fakat bireyin açık-görüşlülük seviyesi ile esnek ahlaki yargı arasında ilişki olduğu (Çalışma 3: TR: N=181, ABD: N=147; Replikasyon: N=179) tespit edilmiştir. Çalışma 4 TUBİTAK desteği ile Trinity Üniversitesi Dublin Muhakeme ve İmgeleme Laboratuvarı'nda çalışılmıştır. Çalışma 4'ün sonuçları ise ahlaki yargının karşı-olgusal alternatifler düşünüldüğünde azaldığını ve bunun özellikle rasyonel düşünme sürecinde olduğunu (TR: N=165) fakat bu ayrım başka bir çalışmada tekrarlanmamıştır (ABD: N=101). Bütün bu çalışmalardan elde edilen çıkarımlar tartışılmış ve ileri çalışmalar için önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
Building on the Relationship Regulation Theory (Rai & Fiske, 2011) the current research approaches morality as a relationship regulation mechanism regulated by four different relational motivations (unity, hierarchy, equality, proportionality). Also, each culture might build on different motivations while regulating their own social relationships. Seven studies (N=1459) were conducted by collecting data from Turkish (N=926) and American (N= 625) respondents. Results showed that Turkish participants based their moral judgments more strongly on unity and hierarchy motivations in social relationships than American participants (Research 1 TR: N=81, US: N=92); that perceived meta-relational threat mediated the relationship between intentionality and moral wrongness judgments (Study 1 TR: N=93, US: N=107); that Turkish respondents with higher degrees of social desirability conformed to majority judgments but that Americans did not (TR: N=135, US: N=178); that priming effects of moral relativism and objectivism were not effective on moral wrongness judgments while open-mindedness was (TR: N=181, US: N=147, Replication: N= 179). Study 4 was conducted in the Reasoning and Imagination Lab at Trinity College Dublin with the support of a TUBITAK grant. Study 4 (TR: N=165) found that moral wrongness judgments became more lenient when participants thought about counter-factual alternatives, especially under deliberative thinking process however Study 4 (US: N=101) did not distinguish the intuitive and deliberative thinking processes on counterfactual thinking. Implications of all studies for understanding morality are discussed, and avenues for future research are recommended.