2, 4, 6 ve 8.sınıf öğrencilerinde ulamlaştırma eğilim ve becerilerinin gelişimi
Development of categorization tendencies and skills in the 2nd, 4th, 6th and 8th grade students
Yazar: ÖZAY ÖNAL
Danışman: PROF. DR. SEDA GÜLSÜM GÖKMEN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Dilbilim Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Dilbilim = Linguistics
Dizin: Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Ulamlama = Categorization ; İlkokul öğrencileri = Primary school students

Özet:
Bu tezde, 2, 4, 6 ve 8.sınıf öğrencilerinin ulamlaştırma eğilim ve becerilerinin gelişimi, üç farklı deney üzerinden gözlemlenmiştir. B test öbeği deneklerin ÜST, TEMEL ve ALT düzey ulamlaştırma düzeylerini kullanma edimlerinin  "bağlam duyarlı" olup olmadığını araştırmaktadır. Deneyde, iki çoktan seçmeli ve bir açık uçlu boşluk doldurma alttestikullanılmıştır. Bulgular, zengin ve yarı zengin bağlamın sunulduğu iki alttestte denklerin ağırlıklı olarak ÜST düzey ulamları tercih ettiğini göstermiştir.  Zayıf bağlam ise ağırlıklı ulamlaştırma düzeyinin TEMEL düzey olarak öne çıkmasını sağlamıştır. 
R Test öbeği deneklerin nesne ve olay ulamları içeren resimlerin adlandırılmasında hangi ulamlaştırma düzeylerinikullandığını araştırmaktadır. Denekler ulam resimleri hakkında, "Bu nedir?/ Bu kişi(ler) ne yapıyor?"gibi soruları yanıtlamışlardır.R1 alttestinde kolay tanınabilir, R2 de ise bilinmesi zor ulamlara yer verilmiştir. Katılımcılar,ağırlıklı olarak R1'de TEMEL; R2'de ise ÜST ulamlaştırma düzeyinde adlandırma yapmışlardır.
T test öbeği, ulamlar arasında kapsama/kapsanma ilişkisini kurabilme becerisini ölçmeyi hedeflemektedir. Kullaılan üçalttestte de,"üçer üyeli" taksonomi maddelerine yer verilmiştir. He bir maddede, bir taksonomik öğe referans ulam olarak verilmiş ve diğer iki öğenin taksonomik ilişkiyi sağlayacak biçimde, deneklerce yazılması istenmiştir.Genel olarak, katılımcıların "kabul edilebilir taksonomik diziliş" (KED) kurabilme oranı  %42'nin altındadır.T veritabanında,"çocuk ulamları" adı verilen tamlamalarla karşılaşılmıştır. Bunlar, çocuk deneklerin ALT düzeye karşılık gelen birleşikler olarak düşündükleri ancak birleşik sayılamayacak sözcüksel gruplamalardır. 
Ulamlaştırma, düzeyi bağlama göre değişebilen bir bilişsel yetidir. Bir ulamlaştırma türü olarak adlandırma,gerekmedikçe detay içermemektedir. Ulamlar arasında kapsama ilişki kurabilme ulamlaştırma açısından önemli bir beceridir.

Abstract:
In this thesis, developmental course of 2nd, 4th, 6th and 8th grade students' categorization skills and tendencies were investigated through three experiments. B tests investigated if subjects' preferences to use categorical levels would interact with changing context. Three subtests were developed. Rich(B1), semi-rich(B2) and poor(B3) contexts were given in the forms. In B1 and B2, six choices were given to fill in the blanks. B3 was an open ended test with no choice. Results showed that categorization interacted with the context; In B1 and in B2, subjects tended to fill in the blanks mostly with SUPERORDINATE categories, whereas they tended to use BASIC level categories in B3. In R tests, two subtests were used to investigate in which level of categorization subjects give names to the categories depicted in the pictures. R1 pictures were the pictures of categories the subjects were familiar. R2 pictures, in contrast, were pictures the subjects were not likely to be familiar. Subjects tended to name R1 pictures in BASIC level, though it was easy to name in SUBORDINATE level. In R2, pictures were named in SUPERORDINATE level mostly. In T tests, children's organizational skills in establishing hierarchical relationships between categories were tested. Three semi-structured subtests were used. T results showed that the average "acceptable taxonomic chain" the subjects were able to organize was below %42 in all subtests. "Child categories" were used to form compounds in SUBORDINATE level by children, but nevertheless they were just syntactic groupings. To sum up, human categorization can be affected by context. As a kind of categorization, naming does not contain detailed information unless it is necessary. Finally, establishing taxonomic relations between categorization is an important skill of categorization.