Sağlık kurumlarında faaliyet haritaları temelinde faaliyete dayalı maliyet yönetimi ve bir uygulama
Activity ? based cost management structured onto activity maps and an application
Yazar: HAKAN SELDÜZ
Danışman: PROF. DR. ŞERAFETTİN SEVİM
Dumlupınar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Aktiviteye dayalı muhasebe = Activity based costing ; Bütçeleme = Budgeting ; Faaliyet çizelgelemesi = Activity tabulation ; Hizmet sektörü = Service sector ; Maliyet = Cost ; Maliyet yönetimi = Cost management ; Sağlık kuruluşları = Health institutions

Özet:
Geleneksel yönetim ve maliyet muhasebesinin ürettiği bilgilerin yetersizliği yüzünden 1980'lerde sonuç yerine süreç odaklı bir bakış açısıyla Faaliyete Dayalı Maliyetleme yöntemi geliştirilmiştir. Bunun sadece basit bir maliyetleme aracı olmadığının fark edilmesiyle, faaliyete dayalı diğer yöntemler tanımlanarak yönetsel amaçlarla önce üretim sonra da hizmet sektöründe kullanılmaya başlanmışlardır.Emek yoğun özelliği sürmekle birlikte, sağlık sektörü gittikçe daha fazla teknoloji yoğun bir yapıya bürünmektedir. Bu da sağlık hizmet maliyetleri ve sağlık yatırımlarıyla harcamalarını artırmakta, maliyetleri daha da karmaşıklaştırmaktadır. Gelişmeler paralelinde, kamu kesimi sağlık yatırım ve harcama tutarları yükselirken özel sağlık işletmelerinin sayısıysa artmakta; sektördeki rekabet şiddetlenmektedir. Bu bağlamda, sağlık hizmetlerine ait daha gerçekçi maliyet bilgilerine sahip olmanın hayati önem taşıdığı ve bunların faaliyete dayalı yöntemlerle sağlanabileceği iddia edilebilir. Faaliyete dayalı yöntemlerin başarısının ise faaliyet haritaları ve faaliyet analizlerinin başarılı bir biçimde gerçekleştirilmesine bağlı olduğu düşünülmektedir.Bu çalışmada faaliyet haritaları temelinde tasarlanmış Faaliyete Dayalı Maliyet Yönetiminin sağlık işletmelerinde uygulanabilirliği kapsamlı bir vaka analiziyle incelenmiştir. İlk iki bölümde literatürde tanımlı faaliyete dayalı yöntemlerin kavramsal çerçevesi, sağlık kurumlarında görünümleri ve tasarım ve uygulama süreçleri açıklanmıştır. Üçüncü bölümde sağlık işletmelerinde faaliyete dayalı yöntemlerin tasarım ve uygulama süreçleri faaliyet haritalarının çıkarılması temelinde ele alınmış ve son bölümde Bilecik Ağız ve Diş Sağlığı Merkezi'nde bir uygulama gerçekleştirilmiştir.Anahtar Kelimeler: Faaliyet Haritası, Faaliyet Analizi, Faaliyet Maliyeti Analizi, Faaliyete Dayalı Maliyetleme, Faaliyete Dayalı Maliyet Yönetimi, Faaliyete Dayalı Yönetim, Faaliyete Dayalı Bütçeleme, Maliyet Sürücüsü, Faaliyet Sürücüsü

Abstract:
In the middle of 1980's the Activity-Based Costing Tool (ABC) had been generated with a focus on the processes rather than the output. ABC was created to meet the requirements that the traditional management and cost accounting tools were lacking. When it was realised that ABC was not just a simple cost assignment tool, the other Activity-Based techniques were defined. Those Activity-Based techniques were applied to the production sector first and then to the service companies for managerial purposes.While the labour intensiveness in the health care sector still exists, it has been gaining a more technology intensive frame. This causes the health care investments and expenditures to rise as well as the health care costs to get more complicated. While the public sector health care investments and expenditures are rising, the number of private health care organisations keeps growing and the competition within the sector gets stronger. In this context it is possible to state that having more realistic cost information about the health care services provided by an organisation is vital. This can be achieved in a more accurate way by the Activity-Based techniques. However, the success of Activity-Based methods will largely depend on the consistency of the activity maps prepared and the activity analysis performed beforehand.In this study Activity-Based Cost Management structured onto activity maps has been investigated using a case study in order to research its applicability on health care organisations. The conceptual frame of the Activity-Based techniques defined in the literature, their prospect in health care organisations and the general designing and application processes are explained in the first two sections. In the third section, the designing and application processes of Activity-Based techniques, specifically in health care organisations, is discussed with a focus on forming the activity maps. In the last section a case study is performed about its application in The Bilecik Oral and Dental Care Centre.Key words: Activity Map, Activity Analysis, Activity Cost Analysis, Activity-Based Costing, Activity-Based Cost Management, Activity-Based Management, Activity-Based Budgeting, Cost Driver, Activity Driver.