Türkiye'de sağlık inanç modeli ile ilgili çalışmaların değerlendirilmesi
Evaulation of studies on health belief model in Turkey
Yazar: ERDAL ÇENESİZ
Danışman: DOÇ.DR. NAZLI ATAK
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sağlık Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Sağlık Eğitimi = Health Education

Özet:
Bu çalışma; Türkiye'de Sağlık İnanç Modeli (SİM) ile ilgili yapılmış araştırmalarınnicelik ve nitelik yönünden inceleyerek alanda yapılacak ilgili çalışmalara katkıdabulunmak amacıyla gerçekleştirilmiştir..Sağlık İnanç Modeli, koruyucu sağlık davranışının gerçekleştirilmesini etkileyeninanç ve bu inançlar doğrultusunda gelişen algılar, öz yeterlilik ve sağlıkmotivasyonunun etkisini açıklamaktadır.Çalışmaya Türkiye'de konu ile ilgili olarak yapılan ve ulaşılabilen sekizaraştırma alınmıştır. Bunlar; ?Champion'un Sağlık İnanç Modeli Ölçeği'ninTürkiye İçin Uyarlanması ve Kendi Kendine Meme Muayenesi UygulamaSıklığını Etkileyen Faktörlerin İncelenmesi?; ?Diyabetli Hastaların Sağlıkİnançlarının Bakımlarına Olan Etkilerinin İncelenmesi?; ?Osteoporoz Sağlıkİnanç Ölçeği, Osteoporoz Öz-Etkililik/Yeterlik Ölçeği ve Osteoporoz Testi'ninGeçerlik ve Güvenirliği?; ?Ebeveyn Sağlık İnanç Ölçeği'nin Türkiye'dekiGeçerlik ve Güvenirlik Çalışması?; ?Bolu'da Yaşayan Diyabetlilerin Sağlık veHastalıklarını Algılamaları ile Uygulamaları?; ?Türkçe'ye UyarlananChampion'un Sağlık Modeli Ölçeği'nin Geçerlik Çalışması?;İnanç?Champion'un Sağlık İnanç Modeli Ölçeği'nin Türkiye İçin Uyarlanması veKendi Kendine Meme Muayenesi Uygulama Sıklığını Etkileyen Faktörlerinİncelenmesi?; ?Türkiye'nin Batısında Kırsal Alandaki Bir Grup KadınınMamografi ve KKMM ile İlgili Bilgi ve Tutumları?dır.Model, KKMM uygulaması, mamogram çektirilmesi, diyabet, osteoporoz,ebeveynlerin sağlıkla ilgili inançlarının çocuklarının sağlığı üzerindeki etkileri olmaküzere çeşitli araştırmalarda kullanılmıştır. Araştırmalardan dördü geçerlik/güvenirlikaraştırmasıdır. Geri kalan dört araştırmanın ikisi, modelin bütün bileşenlerini içinealarak ve bir koruyucu sağlık davranışı tanımlanarak gerçekleştirilmiştir. Koruyucubir sağlık davranışlarının etkili olacağı çeşitli sağlık sorunlarınındeğerlendirilmesinde bu modelden yararlanmak olanaklıdır.Sonuç olarak bu model, bazı sağlık davranışlarının incelenmesinde kullanılmıştırve gelecekte, çeşitli koruyucu sağlık davranışlarının değerlendirilmesinde dekullanılabilir.Anahtar Kelimeler: Sağlık İnanç Modeli, Sağlık Davranışı.

Abstract:
This study, was designed to examine researches in the framework of Health BeliefModel in Turkey, in the view of quality and quantity and to supply data for therelated field.Health Belief Model (HBM), explains the influences of beliefs and perceptions,self-efficacy and health motivation on performing preventive health behaviors.In this study, it is determined that eight researches were conducted in Turkey inthe framework of the related model. These are; ?Adaptation of Champion?s HealthBelief Scale to Turkısh Women and Examination of the Factors Influencing theFreguency of Breast Self Examination?; ?Examınıng the Efect of Health Belıefsof Patıent wıth Dıabetes on Theır Care?; ?The Relıabılıty and Valıdty of theOsteoporosıs Health Belıef Scale Osteoporosıs Self- Effıacy Scale andOsteoporosıs Knowledge Test?; ?The Valıdıty and Relıablıty Analysıs of ParentHealth Belıef Scale ın Turkey?; ?Practices and Preceptions About Their Healthand Disease of Patients With Diabetes Mellitus in Bolu?; ?Validation Evidencefor Turkish Adaptation of Champion?s Health Belief Model Scales?;?Realibility and Validity of the Breast Cancer Screening Belief Sale AmongTurkish Women?; ?The knowledge and attitudes of breast self-examination andmammography in a group of women in rural area in western Turkey.?The model has been used for breast self-examination, mammography screening,diabetes, osteoporoosis, parents? health belifes on the health of their children. Four ofeight researches are about validity and realibility studies of the related scales. Theother four are designed and conducted to measure a preventive health behavior andall components of the model are taken into consideration. It is possible to use thismodel to evaluate different preventive health behaviors.Consequently, this model has been used in some health behaviors and can alsobe used in future researches about preventive health behaviors.Key words: Health Belief Scale, Preventive Health Behaviors