Osmanlı modernleşmesi sürecinde sanayi mektepleri bağlamında Ankara Sanayi Mektebi
The Ankara Industry School in the context of industry schools within the Ottoman modernization process
Yazar: KÜBRA ÇEBER
Danışman: ÖĞR. GÖR. ÇİLER BUKET TOSUN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Sanat Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Mimarlık = Architecture ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Abdülhamid II = Abdülhamid II ; Ahmed Mithad Efendi = Ahmed Mithad Efendi ; Ankara = Ankara ; Endüstrileşme = Industrialization ; Eğitim tarihi = Educational history ; Mesleki eğitim = Vocational education ; Modernleşme = Modernization ; Okul mimarisi = School architecture ; Osmanlı mimarisi = Ottoman architecture ; Sanat eğitimi = Art education

Özet:
Osmanlı modernleşmesi sürecinde sanayi, eğitim ve mimari alanında meydana gelen gelişmeler içerisinde yer alan Ankara Sanayi Mektebi'ni konu alan çalışmada, Osmanlı'dan Cumhuriyet'e mektebin kuruluşu, hikayesi, eğitim programı ve mimari özellikleri yaşadığı dönüşümlerle değerlendirilmiştir. Yapının yerinde incelenmesinin yanı sıra, mektebin arşivinde yer alan eski fotoğraflar ile öğrenci kayıt defteri; mevcut rölövesi ve ulaşılabilen en eski öğrencisiyle yapılan görüşme bu çalışmaya özgün ve yeni bilgiler sunmuştur. 
Açılış tarihi bilinmeyen ve ilk kez kent yıllıklarında 1872 yılında ıslahhane olarak bahsedilen Ankara Sanayi Mektebi, fakir ve kimsesiz erkek çocukların barındırılıp onlara bir meslek dalının öğretilmesi amacıyla kurulmuş bir eğitim kurumudur. 1876 yılında sanayi mektebine çevrilen mektep, programında yer alan çeşitli alanlara yönelik meslek dalları ile sanayideki nitelikli eleman eksikliğini kapatacak bireyler yetiştirmiştir. Sanat okuluna dönüştürülerek varlığını Cumhuriyet döneminde de sürdürebilmiş dokuz sanayi mektebi arasında yer alan mektep, süreç içerisinde adı ve eğitim programı sürekli değişse de bugün Ulus Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi adı altında meslek eğitimini sürdürmeye devam etmektedir. 
Kiralık yapılarda faaliyet göstermiş mektep için temelleri 1901 yılında atılan, Atatürk Bulvarı'na paralel yönetim-derslik yapısı ve arkasındaki iç avluyu çevreleyen atölyelerden oluşan bir yapı inşa edilmiştir. Derslikleri, atölyeleri ve çeşitli hizmet birimleriyle öğrencilerine eğitim ve barınma hizmeti verebilecek şekilde tasarlanan mektep, mimari plan ve cephe özellikleriyle döneminin mimari anlayışını yansıtmış ve günümüze kadar özgünlük değerlerini büyük ölçüde koruyabilmiştir. 
Bu çalışma sonucunda Ankara Sanayi Mektebi'nin sahip olduğu özelliklerin Osmanlı'dan günümüze mesleki ve teknik eğitimde yaşanan değişimleri yansıttığı görülmüştür. Belirsizlikleri nedeniyle yapının mimarı ve inşaat süreci hakkında tartışılmıştır. Ülkemizde tip plan üretilmesi için erken olan 1911 tarihinde sanayi mektepleri için hazırlanmış plana Ankara Sanayi Mektebi'nin öncül veya örnek olduğu sonucu ortaya koyulmuştur. 
İnşa edildiğinde üzerinde yer aldığı caddeye ismini verebilmiş mektep, Ulus'un merkezinde Osmanlı'dan Cumhuriyet'e kadar aynı işlevi sürdürebilmiş tek eğitim yapısıdır ve 145 yıllık eğitim ve yaşam birikimini içinde barındırmaktadır.

Abstract:
In this study which is about the Ankara Industry School that is involved in the industrial, educational and architectural developments within the Ottoman modernization process, the home has been assessed taking into account the transformations it went through from the Ottoman era  to the Republic in terms of its establishment, story, curriculum and the transformation of its architectural properties. In addition to the examination of the structure on site, old photographs and student log book included in the school's archive, current building survey and the interview made with the oldest accessible student of the school has provided unique and new information to this study.
The Ankara Industry School which the date of establishment is not known and which is mentioned for the first time at the city almanacs as a Youth Detention Centre in 1872, is an institution aimed to house poor and unfortunate boys and train them in a field of occupation. The school which was converted into an Industry School in 1876, has trained individuals to be utilized at the various fields included in its program and to meet the demand for skilled personnel in industry. The school, which is among nine schools that have continued to exist in the Republic era by being converted into comprehensive schools, despite having constant changes in its name and curriculum, today continues its occupational training under the name of Ulus Occupational and Technical Anatolian High School.  
For the school which operated in leased buildings, the foundations of a structure that was built consisting of administration-classroom formation and workshops surrounding the rear inner court, parallel to the Atatürk Boulevard were laid in 1901. The school which was designed to serve the training and accommodation needs of its students with its classrooms, workshops and various service units, reflected the architectural understanding of its period with its architectural plan and façade properties and to a large extent, preserved its unique values unto this day.
As a result of this study, it was seen that the properties which the Ankara Industry School possesses reflects the changes which occurred in occupational and technical education from the Ottoman era to this day. Due to uncertainties, discussions were made regarding the architect and the construction process of the structure. Consequently it was revealed that, in 1911 when it was early to produce type plans in our country, Ankara Industry School was a pioneer or example for the plans prepared for Industry Schools.
The school which gave its name to the street when it was built, is the only educational structure in the centre of Ulus which has functioned in the same way from the Ottoman Era to the Republic and houses 145 years of education and life know-how.