15. ve 20. yüzyıllar arasında yapılmış tuğra tezhiplerininrenk, motif ve tasarım açısından incelenmesi
An investigation of tugra illuminations made between the 15th and 20th centuries in terms of color, motif and design
Yazar: FİGEN TEKİNER
Danışman: PROF. DR. ÖMER FARUK TAŞKALE
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Geleneksel Türk Sanatları Ana Sanat Dalı / Tezhip Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts ; Sanat Tarihi = Art History ; Tarih = History
Dizin: Diplomatika = Diplomatics ; Geleneksel Türk sanatı = Traditional Turkish art ; Kültürel miras = Cultural heritage ; Sanat = Art ; Sanat tarihi = Art history ; Tezhib sanatı = Illumination art ; Tuğra = Sultan's signature ; Türk kültürü = Turkish culture ; Türk süsleme sanatı = Turkish decorative art ; Üslup analizi = Stylistic analysis

Özet:
Osmanlı padişah tuğraları istiflerinin yanısıra tezyinatları ile de daima dikkat çekmişlerdir. Çoğunlukla dönemlerinin tezyini üslupları ile bezenmiş olmalarına karşılık bir çoğu dönem tezyinatının genel özellikleri ile sıkı ilişkiler içinde olmayan ancak tuğradan tuğraya aktarılarak tuğra tezyinatlarında yerleşik hale gelen bezeme biçimleri ile tezyin edilmişlerdir. Tuğra tezyinatları, yeni üslup uygulamalarına açık olmasına rağmen aynı zamanda bu tür yeniliklere temkinle yaklaşıldığı bir alandır. Tuğralar yeni üslupların ilk uygulama yeri değil ancak Türk tezhip sanatına zaten yerleşmiş bulunan tezyinî akım ve denemelerin rahatça uygulandığı bir sahadır. Böylece tuğra tezyinatları yazma eser tezyinatlarından farklı olarak; kendi mecrasında ilerleyen, küçük bir tezyinî yeniliğin sevilerek bir sonraki tuğranın tezyinatında uygulanmasıyla zenginleşen, bir çok farklı tasarım şablonlarından oluşan, ana karakterdeki bir tasarımın alt gruplara ayrılmasıyla çeşitlenen yapıda tezyinatlardır. Bu tezyinatlar ilk tezyinî tuğradan sonuncusuna dek izlendiğinde; kendisinden önceki tuğra tezyinatının yansımalarını alarak yeni bir zevk ile şekillenen, kendisinden sonraki tuğraların tezyinatlarına bu esintileri aktararak bir gelişim çizgisi halinde takip edilebilen veriler ortaya koyar. Tuğra tezyinatlarının isimlendirme ve sınıflandırmalar yapılarak incelenmesine olanak tanıyan bu veriler; özelde Türk tezhip sanatı tarihi açısından önemli ve değerli olduğu nispette sanat tarihi alanında da üzerinde fazla değerlendirme yapılmamış bir konu olmasıyla, tuğra tezyinatlarına dair gelişim çizgisinin takip edilmesini kolaylaştıracak niteliktedir.

Abstract:
Ottoman Sultan's tugras have always attracted attention with their ornaments as well as their stacks. Although they are mostly decorated with the decoration styles of of their periods, most of them are decorated with the general features of the period decoration, but have become settled in tugra ornaments by transferring from tugra to tugra. Although tugra ornaments are open to new stylistic applications, it is also an area where such innovations are approached cautiously. Tugras are not the first place of application of new styles, but they are a field where ornamental trends and experiments that have already settled in Turkish illumination art are easily applied. Thus, tugra ornaments are different from manuscript ornaments; these are ornaments that progress in their own medium, enriched by the application of a small ornamental innovation in the decoration of the next tugra, and diversify by dividing a design in the main character into subgroups, consisting of many different design templates. When these ornaments are followed from the first ornamental tugra to the last; it reveals data that is shaped with a new taste by taking the reflections of the tugra decorations before it, and that can be followed as a development line by transferring these inspirations to the decorations of the tugras that follow. These data, which allow the examination of tugra ornaments by naming and classification; as it is important and valuable in the history of Turkish illumination art in particular, it is a subject that has not been evaluated much in the field of art history, and it makes it easier to follow the development line of tugra ornaments.