Maliyet yönetiminde kayıp/atık odaklı bir yaklaşım: Malzeme akış maliyet muhasebesi ve tekstil sektörü uygulaması
A loss / waste focused approach in cost management: Material flow cost accounting and textile industry application
Yazar: HAKAN ALİUSTA
Danışman: PROF. DR. AHMET VECDİ CAN
Sakarya Üniversitesi / İşletme Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Muhasebe Finansman Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Kayıp-atık maliyetleri = Loss-waste costs ; Maliyet muhasebesi = Cost accounting ; Maliyet yönetimi = Cost management ; Malzeme akış sistemi = Material flow system ; Tekstil sektörü = Textile sector ; Çevre muhasebesi = Environmental accounting ; Çevresel maliyet = Environmental accountant

Özet:
Sürdürülebilir kâr ve rekabet avantajı kalite, hız, maliyet, verimlilik ve çevresel kayıplar gibi unsurların doğru yönetimi ile mümkün olabilmektedir. Bu nedenle doğal kaynakların azaldığı ve değerli hale geldiği günümüzde, işletmelerin üretim maliyetlerini ve kayıplarını izlemeleri, kontrol altına almaları sürdürülebilirlikleri için önemlidir. Fakat geleneksel yöntemlerin, mamulün gerçek maliyetini ve üretim kayıplarını belirlemede yeterli olmaması, yönetici kararlarını ve işletme başarısını olumsuz etkilemektedir. Çalışmanın ana çerçevesini oluşturan Malzeme Akış Maliyet Muhasebesi (MAMM) yöntemi bu ihtiyaca cevap vererek, kaynak verimliliğini arttırmayı, sürekli iyileştirmeyi, ekonomik ve çevresel sürdürülebilirliği, daha şeffaf raporlamayı sağlamaktadır.
Çalışmanın amacı, MAMM yöntemini üretim sistemine uygulamak, çevresel bir bakış açısıyla mamul ve kayıp oluşum sürecini izlemek, mamul ve kayıp maliyetlerinin tespitini koordineli olarak gerçekleştirmektir. Ayrıca miktar merkezi girdi / çıktı dengesini sağlayarak geleneksel yöntemlerde genel üretim giderleri içerisinde kalan ve ayrı olarak raporlanmayan kayıpları hacimsel ve parasal olarak tespit etmek, üst yönetime karar alma sürecinde yardımcı olması için elde edilen sonuçları raporlamak amaçlar içerisindedir.
MAMM yöntemi, bu tez çalışması kapsamında orta-ölçekli bir tekstil işletmesinde uygulanmıştır. Uygulama öncesinde öncelikle literatür taraması yapılmıştır. Daha sonra işletmenin üretim, yönetim ve maliyet sistemi gözlemlenmiş, uygulama dönemine ilişkin belgeler incelenmiştir. Uygulamada örnek olay çalışması yöntemi kullanılmış, yöntemin uygulama esaslarına göre malzeme akış modeli oluşturulmuş, miktar merkezleri belirlenmiş, malzeme akışları fiziksel ve parasal olarak takip edilmiş, toplam üretim maliyetlerinin çıktılara (mamul ve kayıp) dağıtımı fiziksel ölçüler temel alınarak gerçekleştirilmiştir. Mamul ve kayıp maliyetleri belirlenmiş, kayıplar çeşit, miktar ve miktar merkezi bazında rapor edilmiştir.
Uygulama sonucunda işletmenin mamul maliyetleri ve üretim kayıpları daha belirgin hale getirilmiş, kayıpların nedenlerinin işletme tarafından daha iyi anlaşılmasına yardımcı olunmuştur. Sonuçlar çalışmanın amaçlarıyla karşılaştırılmış, yorumlanmış ve iyileştirme önerilerinde bulunulmuştur. Bu tez çalışması ile Türkiye'de yeterince uygulanmayan ve çalışılmayan yöntemin, diğer işletmelere tanıtılması, yaygınlaştırılması ve çalışmanın literatüre katkı sağlaması beklenmektedir.

Abstract:
Sustainable profit and competitive advantage are possible with the correct management of factors such as quality, speed, cost, efficiency and environmental losses. Therefore today, when natural resources are decreasing and becoming more valuable, it is important for businesses to monitor their production costs and control them for their sustainability. However, traditional methods are not sufficient to determine the actual cost and production losses of the product, which negatively affects the manager's decisions and the success of the business. The Material Flow Cost Accounting (MAMM) method, which forms the main frame of the study, provides resource efficiency, continuous improvement, economic and environmental sustainability, more transparent reporting by responding to this need.
The aim of the study is to apply the MAMM method to the production system, to monitor the product and loss formation process from an environmental perspective, and to determine coordinately of the product and loss costs. In addition, it is also aimed to determine the losses in volumetric and monetary terms,  which are lost and seperately unreported within the general production expenses in traditional methods by providing the quantity center input / output balance, and to report the obtained results to assist the senior management in the decision-making process.
The MAMM method was applied in a medium-sized textile enterprise within the scope of this thesis study. Before the application, literature review was firstly done. Then, the production, management and cost system of the enterprise were observed and the documents related to the implementation period were examined. In the application, the case study method was used, a material flow model was created according to the application principles of the method, quantity centers were determined, material flows were physically and monetarily followed, and the distribution of the total production costs to the outputs (product and loss) was carried out on the basis of physical measurements. Product and loss costs are determined, losses are reported on the basis of variety, quantity and quantity center.
As a result of the implementation, the product costs and production losses of the enterprise have been made more evident and the reasons of the losses have been better understood by the enterprise. The results have been compared with the aims of the study, interpreted and suggestions for improvement have been made. With this thesis, the method which can not be applied and not worked adequately in Turkey is expected to be introduced to other businesses,  disseminated and contribute to the literature.