Türk vergi sisteminde inşaat sektörünün vergilendirilmesi
Taxation of construction sector in Turkish tax system
Yazar: FATİH ARAS
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ M. EZHAN DOĞRUSÖZ
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı / Mali Hukuk Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Hukuk = Law ; Maliye = Finance
Dizin: Gayrimenkul yatırım ortaklıkları = Real estate investment trusts ; Türk vergi sistemi = Turkish tax system ; Vergi sistemi = Tax system ; Vergilendirme = Taxation ; Vergiler = Taxes ; Yap işlet devret modeli = Build operate transfer model ; Yapı kooperatifleri = Building cooperatives ; Yatırım fonları = Mutual funds ; Yıllara yaygın inşaat = Widespread construction ; İnşaat sektörü = Construction sector

Özet:
İnşaat sektörü, birçok alt sektörün üretim kapasitesini artıran ve istihdam sağlayan lokomotif bir sektördür. İnşaat faaliyetleri vergi uygulamaları açısından, taahhüt şeklindeki inşaatlar ve özel inşaatlar olarak ikiye ayrılmaktadır. Bu ayrımın temel nedeni, ilgili faaliyetlerin farklı vergilendirme esaslarına tabi olmasından kaynaklanmaktadır. 
Yıllara yaygın inşaat işleri, diğer ticari faaliyetlerden farklı olarak, Türk vergi sisteminde hesap dönemi açısından istisnai bir uygulamayı teşkil etmektedir. Bu işlerde kar veya zarar, işin bittiği yılda kesin olarak tespit edilir. Yıllara yaygın inşaat işlerinde uygulanacak muhasebe düzeni, diğer ticari faaliyetlerden farklı olarak, ayrı hesaplarda takip edilir. Söz konusu işlerde vergi tahsilatının gecikmesinin kısmen önlenmesi için hakediş bedellerinden vergi tevkifatı yapılması öngörülmüştür.
Özel inşaat işleri, inşaat işletmelerinin kendi nam ve hesabına yapılmakta ve taahhüt içermemektedir. Özel inşaat işleri bu yönüyle inşaat taahhüt işlerinden ayrılmaktadır. Bu kapsamda, konut veya işyeri halinde satılmak için yapılan özel inşaatlar ile arsa karşılığı ve hasılat paylaşımlı inşaat işlerinin vergilendirme esasları inşaat sektörünün kendine özgü yapısı içinde özellikli konuları oluşturmaktadır.
Ülkemize önemli bir döviz girdisi sağlayan yurt dışı inşaat işlerinde, kurumlar vergisi istisnası uygulanmaktadır. İnşaat sektöründe proje finansman sağlamak amacıyla uygulanan yap-işlet-devret sözleşmelerinin hukuki boyutu ve sözleşme süresinin sona ermesi durumunda yapılan devir işleminin kendine özel vergisel sonuçları bulunmaktadır. Yeni konutlar üretilmesi ve ekonomiye kazandırılması yönüyle yapı kooperatifleri, inşaat sektörü içerisinde önemli bir yere sahiptir. Yapı kooperatifleri; kuruluş amaçları, sermaye yapısı ve ortaklık ilişkilerine göre belirli şartlarda kurumlar vergisinden muaf tutulmuştur. 
Gayrimenkul yatırım fonları ve ortaklıkları; gayrimenkuller ve bunlara dayalı haklara yatırıp yapan sermaye piyasası kuruluşlarıdır. Bu kuruluşlar inşaat sektörüne fon sağlayarak, sektörün finansal bölümünün gelişmesine yardımcı olmaktadır. Bu kuruluşlarla ilgili vergi mevzuatında bir takım istisna ve muafiyetler bulunmaktadır. 
Çalışmamızda, inşaat sektörü bağlamında vergi uygulamalarına yönelik mevzuat tespit edilmeye çalışılmış; meydana gelen uyuşmazlıklar, gerek yargı organlarının kararları ve gerekse vergi idaresinin görüşleri çerçevesinde inceleme konusu yapılarak, çözüm önerileri sunulmuştur.

Abstract:
The construction sector is a locomotive sector that increases the production capacity of many sub-sectors and provides employment. Construction activities are divided into two as contracted constructions and private constructions in terms of tax applications. The main reason for this distinction is that the related activities are subject to different taxation principles.
Different from other commercial activities, construction works spread over the years constitute an exceptional practice in terms of accounting period in the Turkish tax system. In these works, profit or loss is determined precisely in the year the work is completed. The accounting system to be applied in construction works spread over years, unlike other commercial activities, is followed in separate accounts. In order to partially prevent the delay of tax collection in the mentioned works, it is envisaged that tax withholding will be made from the progress payments.
Private construction works are carried out in the name and account of the companies and do not include commitments. In this respect, private construction works differ from construction contracting works. In this context, taxation principles of private constructions to be sold as residences or workplaces and construction works in return for land and revenue sharing constitute the specific issues within the unique structure of the construction sector.
Corporate tax exemption is applied in foreign construction works that provide a significant foreign currency inflow to our country. The legal dimension of the build-operate-transfer contracts applied to provide project financing in the construction sector and the transfer process in case the contract period expires have its own tax consequences. Building societies have an important place in the construction sector in terms of producing new houses and bringing them into the economy. Building societies; it is exempted from corporate tax under certain conditions according to its establishment purposes, capital structure and partnership relations.
Real estate investment funds and partnerships; are capital market institutions that invest in real estate and rights based on them. These organizations help the development of the financial part of the sector by providing funds to the construction sector. There are some exceptions and exemptions in the tax legislation related to these organizations.
In our study, it has been tried to determine the legislation regarding tax practices in the context of the construction sector in the Turkish tax system; the disputes that occurred were examined within the framework of the decisions of the judicial organs and the opinions of the tax administration, and solution suggestions were presented.