1980-2010 yılları arasında Türkiye'de yaşanan ekonomik krizlerin karşılaştırmalı analizi
Comparative analysis of the economic crisis in Turkey between the years 1980-2010
Yazar: AŞİR ÖNDER ONKAR
Danışman: DOÇ. DR. ÖZLEM ARZU AZER
İstanbul Esenyurt Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İşletme Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Ekonomik kriz = Economic crisis ; Finansal kriz = Financial crisis ; Granger Nedensellik Testi = Granger Causality Test ; Kriz = Crisis ; Kriz teorisi = Crisis theory ; Küresel kriz = Global crises

Özet:
Bu çalışmayla Dünya'da 1970 yılında başlayan değişim sürecine, 1980 yılında
24 Ocak İstikrar Programı olarak bilinen ve geniş kapsamlı makro-ekonomik politika
değişiklikleri ile adım atan Türkiye'nin yaşamış olduğu ekonomik krizler
incelenmiştir. Bu bağlamda; 1980 yılından 2010 yılına kadar ülkemizde yaşanan 1994
krizi, 2000-2001 krizleri ve 2008 yılındaki küresel ekonomik kriz değerlendirilmiştir.
Türkiye'de yaşanan ekonomik krizler gerek çıkış nedenleri gerekse sonuçları
açısından benzerlik gösterse de, krizlerin birbirlerinin aynısı olduğunu söylemek
mümkün değildir. Çalışmada krizler çıkış nedenleri ve sonuçları açısından
sınıflandırılmıştır. Seçilen değişkenler üzerinden modelleme oluşturulmuş ve Eviews
programı üzerinden Granger Nedensellik Analizi yapılarak seçilen değişkenlerin kriz
dönemlerinde birbirlerini etkileyip etkilemediği incelenmiştir.
 Çalışma; kriz ve kriz teorileri ile ilgili yapılan literatür taraması, istatistiki veriler
ve analizler ışığında krizlere zemin hazırlayan durumlar, krizlerin oluşumu, kriz süresi
ve krizlerden sonra ülke ekonomisinde yaşanan değişimlerin benzerliklerini ve
farklılıklarını ortaya koymayı ve oluşturulacak modelleme ile değişkenlerin birbirini
etkileyip etkilemediğini ortaya koymayı hedeflemektedir. Çalışmamız dört bölümden
oluşmaktadır. Birinci bölümde kriz kavramının ortaya çıkışı ve ekonomik kriz kavramı
açıklanmaya çalışılacaktır. Ekonomik krizlerin sınıflandırılması ve finansal krizleri
açıklayan modeller detaylı şekilde incelenecektir. İkinci bölümde 1980-2010 yılı
arasında yaşanan ekonomik krizlerden önce, kriz dönemlerinde ve krizlerden sonra
temel makroekonomik değişkenler ışığında izlemiş olduğu süreç incelenecektir.
Seçilen makroekonomik değişkenler gayri safi yurt içi hasıla, işsizlik oranı, cari
işlemler dengesi, ithalat ve ihracattaki değişim, enflasyon ve tüketici güven endeksidir.
Kriz dönemlerinde seçilen değişkenlerde meydana gelen değişimler detaylı
şekilde incelenecek ve çalışmanın üçüncü bölümünde krizler seçilen değişkenler
üzerinden karşılaştırma suretiyle analiz edilecektir. Çalışmanın 4. bölümünde seçilen
değişkenlerin kriz olarak belirtilen dönemlerde birbirlerini etkileyip etkilemediğini
tespit etmek için Eviews programı üzerinden model oluşturulacak ve veriler analiz
edilecektir.
 Çalışma kapsamında incelenen 1994, 2000, 2001 ve 2008 ekonomik krizlerinde
ekonomi önemli oranda daralmış, GSMH'de ciddi düşüşler yaşanmıştır. 1994, 2000-
2001 ve 2008 krizlerinin ortak noktası ekonominin daralmasıdır.1994 krizi dışında
kalan tüm kriz dönemlerinde işsizlik oranlarında önemli ölçüde artış olduğu
saptanmıştır. Tüketici güven endeksi ve enflasyon açısından bakıldığında, tüm kriz
dönemlerinde tüketici güven endeksinde ciddi düşüşler yaşandığı, enflasyonun ise
arttığı görülmektedir.

Abstract:
This works with the change process began in 1970 in the world known
as the Stability Program of January 24 in 1980 and stepped comprehensive
macro-economic policy changes that have experienced economic crises in
Turkey were examined. In this context; the 1994 crisis in our country from
1980 to 2010, the 2000-2001 crises and the global economic crisis in 2008 were
evaluated. The economic crisis in Turkey and the causes of it seems very
similar both in terms of results, it is not possible to say that it is identical. In
the study, crises are classified in terms of their causes and consequences.
 This work; in the light of the literature review on crisis and crisis theories,
statistical data and analysis, it is aimed to reveal the similarities and differences
of the situations that predispose to the crises, the formation of the crises, the
duration of the crisis and the changes in the country's economy after the crisis.
Our study consists of four parts. In the first part, the emergence of the concept
of crisis and the concept of economic crisis will be explained. Classification of
economic crises and models explaining financial crises will be examined in
detail. In the second part, the process followed in the light of the main
macroeconomic variables before, during and after the economic crises between
1980 and 2010 years will be examined, is the confidence index. The changes
in the selected variables during the crisis periods will be examined in detail and
in the thirth part of the study, the crises will be analyzed by comparing the
selected variables. In order to determine whether the variables selected in the
4 part of the study affect each other during the periods specified as crisis, a
model will be created over the Eviews program and the data will be analyzed.
In the economic crises of 1994, 200-2001 and 2008, which were examined
within the scope of the study, the economy contracted significantly, and there
was a serious decrease in GNP. The common point of the 1994, 2000-2001 and
2008 crises is the economic shrinkage, the decrease in imports, the increase of
exports. It was found that unemployment rates increased significantly in all
crisis periods except 1994 crisis. Considering the consumer confidence index,
there were serious decreases in all crisis periods