Türk yapı malzemesi sektörünün teknoloji ölçeğinin belirlenmesi
Determining the technology scale of the turkish construction materials industry
Yazar: ECE SINMAZ
Danışman: PROF. DR. ÇİĞDEM TEKİN
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Yapı Fiziği ve Malzemesi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Cumhuriyet sonrası = Post-republic ; Endüstrileşme = Industrialization ; Kalkınma planları = Development plans ; Yapı malzemeleri = Building materials

Özet:
Türkiye yapı malzemesi sektörünün bugün bulunduğu seviye itibari ile yaygın olarak kullanılan malzeme ve yapım sistemlerine bakıldığında çok uzun yıllardır önemli bir değişim göstermediği gözlenmektedir. 
Mevcut inşaat teknolojisi ve malzeme üretim/seçim/kullanım davranışının esas aktörleri sadece inşaat sektörü içinde yer alan üretici, tüketici, müteahhit ya da mimarlar değil, ülkenin kuruluşu itibari ile siyasi- iktisadi ortamı ve sanayileşme davranışı da bugün gelinen seviyenin sorumlularıdır. Endüstri 4.0 ile inşaat teknolojileri ve yeni malzeme üretimlerinde de önemli değişimler gerçekleşecektir. Türkiye'nin de uluslararası inşaat faaliyetlerinde yer alabilmesi için bu değişimlere katılım sağlayabilmesi önemlidir. Ancak bunun için mevcut üretici ve tüketici yapısının geçmişten bugüne özelliklerinin çok iyi bilinmesi ve buna göre geçiş ve değişim senaryolarının geliştirilmesi gerekmektedir. 
Bu çalışmanın amacı yapı malzemesi sektörünün yaklaşım ve teknoloji ölçeğinin Erken Cumhuriyet ve 1980 arası dönem koşulları içinde belirlenmesidir. Bu çalışma mevcut üretici ve tüketici kimliğinin belirlenmesinde önemli bilgiler içermektedir. Böylece yakın gelecek inşaat teknolojisi, yeni malzeme üretiminde küçük adımlarla nasıl hareket edilmesi gerektiği planlanabilecektir.
Çalışmanın hipotezi; 1923-1980 yılları arasında Türk yapı malzemesi sektörü; üretici yaklaşımı, teknik yeterliliği, üretim teknolojisi, yeterli insan gücü, ürün kalitesi ve kapasitesi yeterli düzeyde değildir.
Yapı Malzemesi sektörünün teknoloji ölçeğinin belirlenebilmesi için ülkenin iktisadi rejimi, kalkınma/büyüme yaklaşımı, teknoloji üretim ortamının belirlenmesinde önemli karar vericileri oluşturmaktadır. 
Bu çalışmada araştırmanın aralığı; 1923-1980 olarak belirlenmiştir. Ülkenin kuruluş tarihi başlangıç olarak belirlenmiş, ancak bitiş tarihi günümüze kadar alınmamıştır. Bunun temel gerekçeleri; 1980 sonrası iktisadi rejimin Neo-liberalizm olması ve üretim sisteminin Post-fordizm olarak değişimidir. Bu nedenle değişimin daha sağlıklı izlenebildiği 1980 tarihi sınır olarak kabul edilmiştir. 
Yapı malzemesi sanayisinin Erken Cumhuriyet ile geçirdiği dönüşüm/değişimi değerlendirebilmek amacı ile Kalkınma Planlarına kadar olan süreç akademik yayınlar üzerinden yapılan okumalara göre aktarılmıştır. Birinci Beş Yıllık Kalkınma Planına kadar olan süreçte; Birinci ve İkinci Beş Yıllık Sanayi Planlarında yapı malzemesi konusu doğrudan bir karar bağlamında ele alınan bir konu olmamıştır. Yapı malzemesi üretimi bulunduğu; çok gelişmemiş ağırlıklı olarak ilkel, kısıtlı koşullar içinde üretim ve uygulama alanı bulmuştur. 
Kalkınma planları içerik olarak; hem dönem koşulları içinde ihtiyaç duyulan alanlara bağlı olarak yatırım kararları, hem de ilgi alanlarda yatırım kararlarının içerik ve yaklaşımları hakkında bilgi vermektedir. Bu nedenle yapı malzemesi sanayisi yaklaşım ve teknolojisinin değerlendirilebilmesi için Kalkınma planlarının ilk beşinin incelenmesine karar verilmiştir. 
Çalışma beş bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde çalışmanın gerekliliği, amaç ve yöntem hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde; yapı malzemesi sektörü sanayi dallarının alt sektörleri içinde yer alması teknik yeterlilik, teknoloji ve teçhizat- makine tasarımında diğer sanayi dalları etkileşim içinde olması nedeni sanayi-teknoloji-malzeme ve mimarlık ilişkisi hakkında bilgi verilmiştir.
Üçüncü bölümde; Erken Cumhuriyet-1980'li yıllar arası sanayileşme ve üretim ortamının belirlenebilmesi için; Ülkenin geçirdiği tarihsel süreç çeşitli yayınlara göre üç döneme ayrılmıştır; Erken dönem, 1923-1950, 1980 öncesi; 1954-1979 ve 1980 sonrası. Bu çalışmada da üç dönem kabul edilmiştir, erken dönem ile geç 1980'li yıllar arasında kalan süreç detaylı olarak ele alınmıştır. Her iki dönem; Erken dönem ve 1980 öncesi (geç 1980li yıllar) iktisadi rejim/yönetim felsefesi-kalkınma/büyüme stratejisi ve sanayileşme ve yapı malzemesi üretim ortamı başlıklarında araştırılmıştır.
Dördüncü bölümde; Yapı malzemesi sanayisinin yaklaşım ve teknolojisini belirleyebilmek amacı ile çeşitli ölçütlere göre ilk beş kalkınma planları üzerinden analiz çalışması yapılmasına karar verilmiştir. Bu planların tamamı için öncelikle ön okuma yapılmıştır. Bu okuma ile planların sanayileşme davranışı içinde üretim alanlarından biri olan yapı malzemesi sanayisi ve etkileşim alanı içinde olan inşaat ve konut ile ilgili olan tüm konular gözden geçirilmiştir. Bu ana başlıklar ile bağlantılı olan; teknik, teknoloji, kapasite, yatırım, kalite, standart, şartname, kanun, araştırma-geliştirme, patent, lisans, know-how gibi kavramlar özelinde de genişletilmiştir. Bu genişletilmiş inceleme sonrasında çeşitli temalar belirlenmiştir. Buna göre ilk beş kalkınma planı belirlenmiş olan bu temalara göre içerik analizi ile incelenmiştir.
Erken Cumhuriyet döneminden itibaren yapılan araştırma ve beş kalkınma planı içerik analizine bağlı olarak 1980'li yıllara kadar yapı malzemesi sektörünün üretim, ürün kalitesi, teknik/teknoloji, standart, inşaat teknolojisi, yapı servis ömrü gibi konulara dair analiz üzerinden elde edilen bilgilere göre oldukça düşük seviyede olduğu ortaya çıkmıştır.

Abstract:
When we look at the materials and construction systems commonly used in Turkey's building materials sector at the current level, it is observed that there has not been a significant change for many years.
Current construction technology and material production/selection/use behavior are not only the producers, consumers, contractors or architects in the construction sector, but also the political-economic environment and industrialization behavior of the country since its foundation. With Industry 4.0, significant changes will also take place in construction technologies and new material production. It is important for Turkey to be able to participate in these changes in order to take part in international construction activities. However, in order to do so, it is necessary to know the characteristics of the current producer and consumer structure from past to present and to develop transition and change scenarios accordingly.
The aim of this study is to determine the approach and technology scale of the building materials sector within the conditions of the Early Republic and the period between 1980. This study contains important information in determining the current producer and consumer identity. Thus, it will be possible to plan how to act in small steps in the near future construction technology and new material production.
The hypothesis of the study is that between 1923-1980, the Turkish building materials sector was at a low level in terms of producer approach, technical competence, production technology, sufficient manpower, product quality and capacity compared to developed countries.
In order to determine the technology scale of the building materials sector, the country's economic regime, development/growth approach, and the technology production environment are important decision makers.
In this research, the range of the research was determined as 1923-1980. The date of the establishment of the country was determined as the beginning, but the end date was not taken until today. The main reasons for this are that the economic regime after 1980 is Neo-liberalism and the production system has changed to Post-fordism. For this reason 1980, has been accepted as the limit. 
In order to evaluate the transformation/change that the building materials industry underwent in the Early Republic, the process until the Development Plans is presented according to the readings made through academic publications. In the period until the First Five-Year Development Plan, the issue of building materials was not directly addressed in the context of a decision in the First and Second Five-Year Industrial Plans. The production of building materials was not very developed and mainly found production and application areas in primitive and limited conditions.
In terms of content, development plans provide information about investment decisions depending on the areas of need within the conditions of the period, as well as the content and approaches of investment decisions in areas of interest. For this reason, it was decided to analyze the first five development plans in order to evaluate the approach and technology of the building materials industry.
The study consists of five chapters. In the first chapter, information about the necessity, purpose and method of the study is given. In the second chapter, information is given about the relationship between industry-technology-materials and architecture due to the fact that the building material sector is included in the sub-sectors of the industrial branches and is in interaction with other industrial branches in technical competence, technology and equipment-machine design.
In the third chapter, in order to determine the industrialization and production environment between the Early Republic and the 1980s, the historical process of the country is divided into three periods according to various publications: Early period, 1923-1950, before 1980; 1954-1979 and after 1980. In this study, three periods are accepted and the period between the early period and the late 1980s is discussed in detail. Both periods; the early period and the pre-1980s (late 1980s) are investigated under the headings of economic regime/governance philosophy-development/growth strategy and industrialization and building material production environment.
In the fourth chapter, it was decided to analyze the first five development plans according to various criteria in order to determine the approach and technology of the building materials industry. First of all, a preliminary reading was made for all of these plans. With this reading, all topics related to the building materials industry, which is one of the production areas within the industrialization behavior of the plans, and construction and housing, which are within the interaction area, were reviewed. It was also extended to concepts such as technique, technology, capacity, investment, quality, standard, specification, law, research and development, patent, license, know-how, etc., which are related to these main topics. Following this expanded examination, various themes were identified. Accordingly, the first five development plans were analyzed through content analysis according to these themes.
According to the information obtained from the research and content analysis of the five development plans since the early Republican period, the building materials sector was at a very low level until the 1980s according to the information obtained from the analysis on issues such as production, product quality, technique/technology, standards, construction technology, and service life of the building.