Akademik personel ve öğrenciler için iş sağlığı ve güvenliği açısından güvenlik iklimi modellemesi
Safety climate modelling for academic staff and students in terms of occupational health and safety
Yazar: GÜLİZAR HOŞTEN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NECLA DALBAY
İstanbul Aydın Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İş Sağlığı ve Güvenliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations
Dizin: Akademik personel = Academic personnel ; Güvenlik iklimi = Safety climate ; Risk değerlendirmesi = Risk assesment ; Risk faktörleri = Risk factors ; Üniversite öğrencileri = University students ; İş güvenliği = Work safety ; İş sağlığı = Occupational health

Özet:
Bu çalışma iş sağlığı ve güvenliği kapsamında tehlike gruplarına göre ortaya çıkabilecek risklerin belirlenerek üniversitelerin tüm bölüm ve birimleri için uygulanabilinen risk haritası ve Kimya Bölümü özelinde laboratuvarlar için kanun, yönetmelik ve standartlarla ilişiklendirilmiş risk kontrol tablolarının hazırlanmasını; üniversitelerdeki güvenlik iklimi ve kadercilik algısı arasındaki ilişkiyi inceleyerek model önerisinde bulunmayı ve çevre güvenliği  tehditlerinden katı atık algı ve alışkanlıkları üstünden üniversitelerin sürdürülebilirliliklerinin incelenmesini amaçlamaktadır. 
Üniversitelerdeki kadercilik algısı değişkeninin güvenlik iklimi değişkenini çeşitli etkileşimlerle yordadığı hipotezler sınanarak iş sağlığı ve güvenliği eğitiminin bu ilişkideki düzenleyici rolü üzerine bir model önerilmiştir. Araştırmanın örneklemini ülkemizin en başarılı ilk on üniversitesinin Kimya Bölümünde eğitim alan 253 öğrenci ve eğitim veren 41 akademik personel oluşturmaktadır. Bilgilendirilmiş gönüllü onam formunu alan katılımcılara Demografik Bilgiler Anketi, Kadercilik Ölçeğinin de içinde bulunduğu Güvenlik İklimi Algıları Ölçeği ve Sıfır Atık Algısı için 3 ifadenin yer aldığı anket uygulanmıştır.
Araştırmada birçok disiplinde yer alan kadercilik algısının sektörel bazda değişen güvenlik iklimi algısı üstündeki etkisi ve iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerinin bu etki üstündeki düzenleyici değişken rolününün tespit edilebilmesi amacıyla model önerisinde bulunulmuştur. 
Araştırmanın sonuçlarına göre güvenlik iklimi üniversiteler için yönetim ve güvenliğin yönetimi, güvenlik hedefleri, güvenliğe katılım, güvenlik iletişimi ve bireysel sorumluluk adı verilen beş alt faktör oluşturmuştur. Kazaların ve yaralanmaların önüne geçilemeyeceği düşüncesinden hareket eden kadercilik algısının yönetim ve güvenliğin yönetimi ile güvenlik iletişimi alt boyutlarında anlamlı bir ilişkide olduğu gözlenirken, güvenliğe katılım ile göz ardı edilebilecek seviyede düşük ve güvenlik hedefleri ve bireysel sorumluluk ile anlamlı bir ilişkide olmadığı gözlenmiştir. İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) Eğitimi kadercilik algısı ile anlamlı ilişki içinde olduğu alt faktörlere düzenleyici değişken olarak katılarak çizilen modelin önerdiği ilişkiler incelendiğinde, kadercilik algısının güvenlik iklimi alt faktörleri arasındaki ilişkisinin üzerinde anlamlı bir ilişki bulunamadığı için zayıflatıcı veya güçlendirici rolü olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Sonuç olarak Kimya Bölümünde eğitim alan bireylerin kadercilik algılarının üniversitenin güvenlik iklimi algıları üzerinde etkisinin olduğu, katılımcıların aldıkları İSG Eğitimlerinin bu etkiyi azaltmakta herhangi bir rolü olmadığı bulunmuştur. 
Akademik ve öğrenci katılımcıların sürdürebilir üniversite için sıfır atık algıları ve alışkanlıkları incelendiğinde üniversiteler arasında farklılıklar olsa bile üniversitelerin katı atıklar için orta seviyede politikalar ürettiği ve bunu öğrencilerine duyurabildiği sonucuna ulaşılmıştır.
Çalışmanın sınırlılıkları ele alınarak gelecekte yapılacak çalışmalar için önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
The present study aims to determine the risks that may arise according to the hazard groups within the scope of occupational health and safety, and to prepare the risk map that can be applied for all departments and units of the universities, and the risk control tables associated with laws, regulations and standards for laboratories specific to the Chemistry Department of the Faculty of Science; it also aims to examine the relationship between the safety climate and the perception of fatalism in universities and the last aims of the study is to examine the sustainability of universities through the perception and habits of solid waste, which is one of the threats to environmental safety.
In line by testing the hypotheses that the fatalism variable in universities predicts the safety climate variable with various interactions, a model on the moderator role of occupational health and safety education in this relationship has been tested. The sample of the research consists of 253 students and 41 academic staff who study in the Chemistry Department of the top ten most successful universities in our country. The participants firstly accepted the informed consent form then completed the Demographic Information Questionnaire, Fatalism Scale which is a part of the Safety Climate Perceptions Scale and Zero Waste Perception which consists of 3 statements.
In the research, a model has been proposed in order to determine the effect of the perception of fatalism, which is a perception or way of thinking in different disciplines, on the perception safety climate, which can be changing on a sectoral basis, and the regulatory variable role of occupational health and safety training on this effect.
According to the results of the factor analysis five dimensions of safety climate perceptions, which were namely management and management of safety, safety objectives, participation in safety, safety communication and individual responsibility, occured for universities.  There is a significant relation of the perception of fatalism, which is based on the idea that accidents and injuries cannot be prevented, on the management and safety management and safety communication dimensions while there is a negligible low relationship on safety participation dimension and there are no significant relationship on safety goals and individual responsibility dimensions of safety climate. Also, no significant differences of  Occupational Health and Safety (OHS) Education as an interaction term on the proposed model that fatalism has a significant relationship with the sub-factors of safety climate is found. So, there was no weakening or strengthening role of the OHS education as a moderator on the relationship between the perception of fatalism and the safety climate sub-factors. As a result, the model analysis revealed the predictor role of  the fatalism perceptions of the individuals studying in the Chemistry Department have an effect on the safety climate perceptions of the university, and the OHS Trainings received by the participants did not have any role in reducing this effect. The last aim of the study is determine the zero waste perceptions and habits of academic and student participants for a sustainable university. Even though the differences between universities, the analysis shows us all universities are on average-level to produce policies for solid waste and can announce this to their students.
The limitations of the study were discussed and suggestions were made for future studies.