Lozan oyunu bir diplomasi mücadelesinin öyküsü
Jeux de Lausanne recit narratif d'une lutte diplomatique
Yazar: ALİ ENGİN OBA
Danışman: DOÇ. DR. SELDA ÖNDÜL
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tiyatro Kuramları, Eleştiri ve Dramaturgi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts ; Tarih = History ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
lozan Oyunu -Bir Diplomasi Mücadelesinin Öyküsü-? adlı yüksek lisans tezi,beş buçuk ay süren ve iki bölümden oluşan (20 Kasım 1922-4 Şubat 1923; 23 Ni-san-24 Temmuz 1923) Lozan Konferansı ve antlaşmasının önemini Türk Kamuo-yuna anlatmak ve özellikle kendini amatör bir diplomat olarak tanımlayan İsmet Pa-şa'nın konferans sırasında İngiliz, Fransız, İtalyan delegeleri ile yürüttüğü mücadele-yi, Yunan Temsilcisi Venizelos ile anlaşmasını ve şerefli bir barışı elde etmek içingösterdiği gayreti sergilemeye çalışan, olayların nedenlerini ve Avrupa'nın Türkler'ekarşı duyduğu düşmanlığı da gösteren bir oyun yazma çalışmasıdır. Bütün bu olaylariçinde İsmet Paşa, kendisine Lozan'da oynanmak istenen oyunu, entrikayı bozmuş-tur. Oyun böyle bir duruma da ışık tutmaktadır.Lozan Antlaşması imzalanışından sekseniki yıl sonra dahi güncelliğini koru-makta, özellikle Avrupa Birliği'ne üyeliğimiz çerçevesinde isminden devamlı olarakbahsedilmektedir.Oyun, açık, göstermeci, anlatımsal ve belgesel bir şekilde kaleme alınmış oluponüç tablodan meydana gelmektedir. Oyun kaleme alınırken arşiv belgeleri, zabıtlarve hatırattan yararlanılmış, oyunun tarihi gerçeklere bağlı kalması sağlanmıştır.Oyun, İsmet Paşa'nın Lozan'da, dramatik olan, bu mücadelesini sergilemeyihedefler, Türk kamuoyu ile gençleri tarafından az bilinen bir diplomatik mücadeleningerçek boyutunu göstermeyi amaçlar.Konferansın ikinci bölümüne İsmet Paşa'nın eşi de katılmıştır. İsmet Paşa'nınLozan'da eşi ile olan ilişkileri oyuna başka bir boyut sağlamıştır.Oyunun birinci tablosu Türk Heyeti'nin yaptığı değerlendirmeyi ve ulaşılansonucu konu edinmekte, ikinci tablo, İsmet Paşa'nın İngiliz Temsilcisi Lord Curzon,Yunanistan Delegesi Venizelos ile yaptığı görüşmeleri ve Türk Heyeti'nin sorunları-nı ele almaktadır. Üçüncü tabloda, konferansın ana konularına temas edilerek, İngi-108liz, Fransız, İtalyan Delegeleri'nin İsmet Paşa ile çeşitli konularda yaptıkları tartış-malara yer verilmektedir.Oyun sırasında, dördüncü tabloda, İsmet Paşa'nın konferanstaki şahsi yaşantısıda dile getirilmektedir. Sekizinci ve onikinci tablolarda konferansın ikinci bölümün-de eşini de yanına alan İsmet Paşa'nın haleti ruhiyesi, eşiyle olan ilişkileri irdelen-mektedir.Yedinci tabloda, konferansın Türkiye Büyük Millet Meclisindeki akisleri elealınmaktadır. Ayrıca Konferansa eleştirel bir yaklaşım iki gözlemci tarafından Ga-zeteci Ali Naci ile Amerikan Temsilcisi Joseph Grew tarafından gerçekleştirilmeyeçalışılmaktadır.Oyun içinde, İstiklal Savaşının Osmanlı ailesi üzerindeki etkileri, beşinci tab-loda, Nilüfer-Hayrettin ilişkileri çerçevesinde irdelenmiştir. Ayrıca, Türk-Yunansavaşının Anadolu'daki etkileri Dimitri-Ayşe aşkı bağlamında, onuncu tabloda, dilegetirilmiştir.109

Abstract:
Le Jeux de Lausanne - RÃ©cit Narratif d?une Lutte Diplomatique-? est le titrede la thÃ©se de la Licence supÃ©rieure qui vise Ã  Ã©crire une piÃ¨ce de thÃ©atre pourmontrer Ã  l?opinion publique turque l?importance de la ConfÃ©rence de Lausanne ainsique le TraitÃ© en se basant sur l?action diplomatique d?İsmet Pacha , le PremierDÃ©lÃ©guÃ© de la DÃ©lÃ©gation turque participant Ã  cette ConfÃ©rence qui a durÃ© plus decinq mois et composÃ©e de deux parties. (20.11.1922-04.02.1923; 23.04 -24.07.1923)Le but de la piÃ¨ce est d?exposer Ã©galement la lutte d?İsmet Pacha qui se nommecomme un diplomate amateur, contre les dÃ©lÃ©guÃ©s anglais , français et italiens et sonaccord avec le DÃ©lÃ©guÃ© grec , M. Venizelos, ainsi que ses efforts pour aboutir Ã  unepaix honorable en illustrant les raisons des Ã©vÃ©nements et l?animositÃ© de l?Europeenvers les Turcs.La piÃ¨ce apporte aussi l?Ã©claircissement sur les intrigues prÃ©parÃ©es par leseuropÃ¨ens et dÃ©jouÃ©es par İsmet Pacha.Le TraitÃ© de Lausanne aprÃ¨s 82 ans de sa signature garde aujourd?hui mÃªmeson actualitÃ© et son nom vient d?Ãªtre citÃ© d?une façon continuelle dans le cadre del?adhÃ¨sion de la Turquie Ã  l?Union EuropÃ¨enne.La piÃ¨ce est composÃ©e de 13 tableaux et redigÃ©e d?une façon ouverte, Ã©pique etdocumentaire en prenant en considÃ©ration les documents d?archives, les minutes etles mÃ©moires. Par ce moyen, on a voulu rÃ©aliser un lien entre le dÃ©roulement de lapiÃ¨ce et la rÃ©alitÃ© historique.Cette piÃ¨ce vise Ã©galement Ã  crÃ©er une conscience aux jeunes et Ã  apporter unÃ©clairage sur une lutte acharnÃ©e male connue par l?opinion publique turque.110Madame İnönü, Ã©pouse d?İsmet Pacha, a participÃ© Ã  la Deuxieme Partie de laConfÃ©rence en apportant une dimension diffÃ©rente Ã  la piece.L?impact de la guerre d?indÃ©pendance sur une famille ottomane a Ã©tÃ© Ã©tudiÃ©dans le cadre des relations d?Hayrettin et de Nilüfer.En outre, la rÃ©percussion de la guerre turco-grecque sur l?Anatolie a Ã©tÃ©illustrÃ©e au cours des relations amoureuses entre Ayşe et Dimitri.111