Hazar Gölü'nde (Elazığ) geç pleyistosen-holosen dönemi iklimsel değişimlerin sedimantolojik ve jeokimyasal bulgular ile saptanması
Sedimentological and geochemical properties of late pleistocene-holocene sedimentary records in lake Hazar, East Anatolian, Turkey
Yazar: TUĞÇE NAGİHAN ARSLAN
Danışman: DOÇ. DR. KÜRŞAD KADİR ERİŞ
Fırat Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
Hazar Gölü Elazığ il merkezinin 22 km güney doğusunda yer almaktadır. Gölün deniz
seviyesinden yüksekliği 1248 m olup, 7 km genişliğinde, 25 km uzunluğunda, 82 km2'lik
alanı kapsar ve derinliği 225 m'ye ulaşmaktadır. Doğrultu atımlı sol yönlü bir fay kuşağı
olan Doğu Anadolu Fayı Sistemi (DAFS) üzerinde oluşmuş yarı graben görünümünde bir
havzasıdır. Hazar Gölü havzası soğuk karasal özellik göstermektedir. Yıllık ortalama
sıcaklık değeri 12,9 °C ve yıllık ortalama yağış 551,7 mm'dir.
Bu çalışma, 2011 yılında Jeoloji Mühendisliği Bölümü'nde yürütülmeye başlayan
111Y045 nolu Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) projesi
kapsamında gerçekleştirilmiştir. Bu Çalışmada, Hazar Gölü'nden alınan çökel karotlarında
yapılan sedimantolojik, jeokimyasal analizler sayesinde göl ve çevresinde Pleyistosen-
Holosen dönemi süresince hüküm sürmüş iklim ve göl seviyesi değişimlerini araştırmayı
amaçlamaktadır. Bu amaçla alınan karotlarda yapılan TOC, Manyetik Duyarlılık, Tane
Boyu, XRF ve Radyokarbon analizleri sonucu karotların gösterdikleri fiziksel ve
jeokimyasal özellikleri ortaya konulmuştur. Karotlarda kronostratigrafik birimler detaylı
olarak ortaya konulmuş ve karot çökellerinden elde edilen 14C yaşlara göre ise bu
birimlerin Geç Pleyistosen-Holosen dönemlerinde (son 15 bin yıl) çökeldikleri
saptanmıştır.
Hazar Gölü'nde yapılan karot ve sismik çalışmaların yanı sıra çökellerin gösterdikleri
fiziksel ve jeokimyasal analizler sonucunda Geç Pleyistosen'den Genç Buzul dönemine
(Younger Dryas) geçişte yaşanan düşük göl seviyesi, belirgin çökelme yüzeyini yansıtan
ana uyumsuzluk yüzeyi ile temsil edilmektedir. Sismik profillerde Geç Pleyistosen-
Holosen geçişini temsil ederken, bu yüzey aynı zamanda profillerde -73 m kıyı çizgisini de
temsil eder. Holosen'in başlangıcında kıyısal aşma şeklinde biriken transgresif çamur
yaygısı bu uyumsuz yüzeyi örtmektedir. Holosen süresince sürekli göl seviyesi
yükselimleri -63, -56, ve -38 m'lerde duran kıyı taraçaların varlığından da anlaşıldığı gibi
durağan su seviyesi ile kesikliğe uğramıştır. Holosen süresince devam eden göl seviyesi
yükselimleri sismik profillerde üç farklı seviyede istiflenmiş delta birimlerinin varlığından
da anlaşılabilmektedir. Bu yaygın deltaik sistem göl çevresinde en büyük drenajı temsil
eden Kürkçayı Nehri'nden kaynaklandığı ortaya çıkarılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Hazar Gölü, Pleyistosen-Holosen, Karot, Sismik, Taraça

Abstract:
SUMMARY
Sedimentological and Geochemical Properties of Late Pleistocene-Holocene
Sedimentary Records in Lake Hazar, East Anatolian, Turkey
The Lake Hazar, which is situated 22 km far from the southeast of Elazığ city.
Recently, it has a elevation of 1248 m, and is a a 25 km-long and 7 km-wide. The Hazar
Lake is a pull-apart basin located along the strike-slip left lateral East Anatolian Fault
System (EAFZ). The Hazar Lake Basin represents a continental cold climate. The average
annual temperature is around 12,9 °C and and precipitation of 551,7 mm.
This study has been established within TUBİTAK Project of 111Y045 number that
began to execute in the Geology Department since 2011. The aim of this study is to
investigate paleo-climate and lake level changes in Lake Hazar during Late Pleistocene to
Holocene by using sedimentologic and geochemical multi-proxies obtained from the core
sediments. For his purpose, TOC, magnetic susceptibility, radiocarbon, grain size analysis
of the core sediments have been documanted in this study. The chronostratigraphic units
have been well established in detail in the cores on the basis of 14C ages obtained from the
cores, which were deposited during the Late Pleistocene to Holocene (the last 15 ka).
As a result of core and seismic studies together with pysical and geochemical analysis
of the sediments, the transition from the Late Pleistocene to the Younger Dryas is
represented by a major unconformity surface, implying a widespread unconformity
surface. In the seismic profiles, the -73 m wave-cut terrace has been beveled into the this
surface. At the beginning of the Holocene, transgressive, undisturbed mud drapes cover the
unconformity surface in the form of coastall onlapping. During the Holocene, progressive
lake level rises were modulated by stillstands, as evidenced by coastal terraces at -63 m, -
56 m and -38 m. The continued lake level increase during the Holocene can also be
deduced by presences of deltaic sediments observed in the seismic profiles. These
extensive deltaic sediments were presumably sourced from Kürkçayı River, which is the
biggest drainage system around the lake.
Key Words: Lake Hazar, Pleistocene-Holocene, Core, Seismic, Terrace