Kolaylaştırıcı okul yapısı ile öğretmen özerkliği arasındaki ilişki
The relationship between facilitating school structure and teacher autonomy
Yazar: ZEYNEP ERDEM
Danışman: DOÇ. DR. MUHAMMED ZİNCİRLİ
Fırat Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bürokrasi = Bureaucracy ; Kolaylaştırıcı okul yapısı = Enabling school structure

Özet:
Bu çalışmanın genel amacı, öğretmenlerin kolaylaştırıcı okul yapısı ile öğretmen özerkliği algıları arasındaki ilişkiyi incelemektir. Araştırmanın evrenini 2022-2023 eğitim öğretim yılında Elazığ il merkezindeki okullarda görev yapan öğretmenler oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemi kota örnekleme yöntemiyle belirlenmiş olup, araştırma çeşitli kademelerde görev yapan 461 öğretmenden alınan veriler analiz edilerek gerçekleştirilmiştir.  Çalışmada genel tarama modeli türlerinden, korelasyonel (ilişkisel) tarama modeli kullanılmıştır. Araştırma kapsamında veriler, Kolaylaştırıcı Okul Yapısı Ölçeği(KOYÖ), Öğretmen Özerkliği Ölçeği(ÖÖÖ) ve araştırmacı tarafından hazırlanan kişisel bilgi formu ile toplanmıştır.  Araştırmada verilerin analizinde istatistik paket programı kullanılmıştır. Elde edilen veriler normal dağılım varsayımlarını sağladığı için;  kolaylaştırıcı okul yapısı ve öğretmen özerkliği algılarının cinsiyet ve eğitim durumu değişkenlerine göre farklılaşıp farklılaşmadığını belirlemek için t-testi; yaş, mesleki kıdem, branş ve okul türüne göre farklılaşıp farklılaşmadığını belirlemek amacıyla da Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA), kolaylaştırıcı okul yapısı ve öğretmen özerkliği arasındaki ilişkiyi incelemek için Pearson Korelasyon analizi ve  kolaylaştırıcı yapının  öğretmen özerkliği algısını yordamasına ilişkin de Çoklu Regresyon Analizi yapılmıştır.
Yapılan analizler sonucunda kolaylaştırıcı okul yapısı ve öğretmen özerkliği algılarının yüksek düzeyde; engelleyici okul yapısı ve mesleki gelişim özerkliği algılarının ise düşük düzeyde olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Cinsiyet, eğitim durumu ve yaş değişkenlerine göre kolaylaştırıcı okul yapısı ve öğretmen özerkliği algılarının hiçbir alt boyutta farklılaşmadığı görülmüştür. Medeni durum değişkeninin sadece mesleki gelişim özerkliği algısını anlamlı olarak etkilediği sonucuna ulaşılmıştır. Eğitim kademesi değişkeninin,  kolaylaştırıcı okul yapısı ve öğretmen özerkliği algıları üzerinde anlamlı etkiye neden olduğu görülmüştür. Branş değişkenine ilişkin farklılaşma incelendiğinde ise bazı branşların algılarının daha yüksek düzeyde olduğu tespit edilmiştir. Hizmet süresi değişkeninin öğretim programı özerkliği algısını etkilediği belirlenmiştir. Araştırmada yapılan Pearson Korelasyon Analizi sonucunda tüm alt boyutların birbiri ile anlamlı ilişkisinin olduğu görülmüştür. Çoklu regresyon analizi sonucunda kolaylaştırıcı yapı algısının toplam varyansın yaklaşık %20.6'sını açıkladığı söylenebilir.

Abstract:
The general purpose of this study is to examine the relationship between teachers' facilitating school structure and their perceptions of teacher autonomy. The population of the research consists of teachers working in schools in Elazığ city center in the 2022-2023 academic year. The sample of the research was determined by the quota sampling method, and the research was carried out by analyzing the data received from 461 teachers working at various levels. The correlational screening model, one of the general screening model types, was used in the study. Within the scope of the research, data were collected with the Facilitating School Structure Scale (KOSÖ), Teacher Autonomy Scale (TÖÖ) and a personal information form prepared by the researcher. A statistical package program was used to analyze the data in the study. Since the data obtained meets normal distribution assumptions; t-test to determine whether perceptions of facilitating school structure and teacher autonomy differ according to gender and educational status variables; One-Way Analysis of Variance (ANOVA) was used to determine whether it differed according to age, professional seniority, branch and school type, Pearson Correlation Analysis to examine the relationship between the facilitating school structure and teacher autonomy, and Multiple Regression Analysis to determine whether the facilitating structure predicted the perception of teacher autonomy.
As a result of the analysis, the perceptions of facilitating school structure and teacher autonomy were found to be high; It was concluded that the perceptions of obstructive school structure and professional development autonomy were at low levels. It was observed that the perceptions of facilitating school structure and teacher autonomy did not differ in any sub-dimensions according to gender, educational status and age variables. It was concluded that the marital status variable significantly affected only the perception of professional development autonomy. It was observed that the education level variable had a significant effect on the facilitating school structure and perceptions of teacher autonomy. When the differentiation regarding the branch variable was examined, it was determined that the perceptions of some branches were at a higher level. It was determined that the length of service variable affected the perception of curriculum autonomy. As a result of the Pearson Correlation Analysis conducted in the research, it was seen that all sub-dimensions had a significant relationship with each other. As a result of multiple regression analysis, it can be said that the perception of the facilitating structure explains approximately 20.6% of the total variance.