Vaz'î hükümlerde mâni'
Hindrance (mâni') in declaratory rulings "obstacle"
Yazar: ZAHİDE NUR ÖZEKİN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ZEKİ YAKA
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law
Dizin: Hüküm = Judgement ; Usulü`l-fıkh = Usul al-figh ; Vaz = Vaz ; İslam Hukuku = Islamic Law

Özet:
İslam Hukukunda hüküm konusu fıkıh usûlünün merkezinde yer almaktadır. Şer'î delillerden çıkarılan hükümler konusu, İslâm hukukunun kaynaklarından sonra fıkıh usûlünün en önemli ana konularından birisini teşkil etmektedir. Fıkıh usûlcüleri konunun önemine binaen hükme giden yolları tesbit etmek için büyük gayret sarfetmişlerdir. Bu sebeple hükmü daha anlaşılır kılma maksadıyla farklı tanım ve tasniflere tabi tutmuşlardır. Bu kapsamda hüküm genel olarak teklîfî ve vaz'î hüküm olmak üzere ikiye ayrılmaktadır.
Vaz'î hükmün kapsamına giren mâni'in, değişik açılardan birçok kısma ayrıldığı görülmektedir. Mâni', hükümlerin tatbiki konusunda aktif rol oynamaktadır. Nitekim bir hükmün sadece mevcudiyeti, o hükmün tatbiki için yeterli gelmemektedir. Hükmün tatbiki için ayrıca mâni'in de bulunmaması gerekmektedir. Şari'in kastı, doğrudan mâni'in kendisine yönelmemekte, gerçekleşip gerçekleşmemesini hedef almamaktadır Bununla birlikte şâri'in hükümleri koymadaki kasdı hüküm konusunun anlaşılmasında önemlidir. Çünkü şâri'in mâni'deki maksadını kavramak mükellefin mâni' konusundaki tutumunu etkilemektedir. Mükellefin kastının şari'in kastı ile uyumlu olması gerekmektedir. Bu sebeple İslam Hukuk Metodolojisinde mâni'i kavramak büyük önem taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler: mâni', hüküm, vaz'î hüküm, fıkıh usûlü

Abstract:
The subject "judgement" has been in the center of fiqh methodology in Islamic Law.
The subject judgement derived from the legal evidence constitutes one of the most important
main topics of the fiqh methodology after the sources for Islamic law. Fiqh scholars have
made great efforts to determine the ways leading to a judgement in regard to the importance
of the issue. For this reason, the judgement has subjected to different definitions and
classifications in order to make it more understandable. In this context, the judgement is
generally divided into two categories as obligation and ordinance judgements. It is seen that
the impediment, which falls within the scope of the ordinance judgement, is divided into
many parts in terms of different aspects. The impediment plays an active role in the
implementation of the judgements. As a matter of fact, the existence of a judgement is not
sufficient for the implementation of that judgement. There should also be no impediment for
the implementation of the judgement. The intent of Shari does not directly target the
impediment and does not aim at whether or not to be realized. Nevertheless, the intent of shari
in making judgements is important for understanding the subject of the judgement. Because
understanding the purpose of the shari in the impediment affects an obligant's attitude
towards the impediment. The intention of the obligant should be compatible with the intent of
the shari. Therefore, it is of great importance to understand the impediment in Islamic Law
Methodology.

Keywords: impediment, judgement, obligation judgement, fiqh methodology