Çocuklar için felsefe yaklaşımına göre işlenen Türkçe metinleriyle eleştirel düşünme becerilerinin geliştirilmesi
Developing children's critical thinking skills of text processing with philosophy for children
Yazar: H. BENAN DAL
Danışman: PROF. DR. DERYA ARSLAN ÖZER
Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Sınıf Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Eleştirel düşünce = Critical thinking

Özet:
Bu araştırmanın amacı, Çocuklar İçin Felsefe (P4C) yaklaşımına göre düzenlenen metin işleme sürecinin, Türkçe dersi kapsamında, ilkokul üçüncü sınıf öğrencilerinin eleştirel düşünme becerilerine sağladığı katkıyı ortaya koymaktır.  
Eylem araştırması şeklinde tasarlanmış bu araştırma 2022-2023 eğitim – öğretim yılında Burdur ilindeki bir devlet okulunda 3. sınıfa devam eden 13 kız 13 erkekten oluşan 26 mevcutlu bir sınıf ile yürütülmüştür.  
Araştırmacı, ilgili sınıfın 3 yıldır sınıf öğretmeni olup araştırmayı uygulayan ve yürüten kişidir. Araştırmacı asıl uygulamadan önce iki ders saati başka bir üçüncü sınıf şubesi ile pilot uygulama gerçekleştirmiş, ses kayıtlarının kaybı ve bu kayıtların yazıya geçirilmesinde kullanılan programlar ile ilgili kimi problemleri fark ederek bu konuda önlem almıştır. Eylem planı haftada iki ders saati olmak üzere on hafta boyunca uygulanmıştır. Araştırmada nitel veri toplama araçlarından öğrenci günlükleri, öğretmen (araştırmacı) günlükleri, yarı yapılandırılmış görüşme formu, konu ile ilgili önceden hazırlanmış P4C ilkelerine uyumlu ders planları, ders planlarının değerlendirilmesi amacıyla hazırlanan uzman değerlendirme formu, öğrencilerin değerlendirme aşamasında yazdıkları değerlendirme yazıları ve ses kayıtları kullanılmıştır. Veri analizinde betimsel analiz kullanılmış olup, analiz süreci veri toplama ile eş zamanlı olarak yürütülmüştür. Araştırmada iç güvenirlik kavramının karşılığı olan tutarlılığı sağlamak için alınan ses kayıtlarının bulgulara aktarılmasında sistematik ve detaylı bir ifade şekli benimsenmiştir. Aktarılabilirliği sağlamak için de ayrıntılı betimleme yoluna gidilmiştir. Ses kayıtlarından, öğrenci günlükleri ve görüşme formundan detaylı ve doğrudan alıntılar yapılarak araştırmanın dış geçerliği artırılmıştır.  
Araştırmadan elde edilen sonuçlara bakıldığında çocuklar için felsefe yaklaşımına göre hazırlanan ders planlarının çocukların soru sorma, metni derinlemesine inceleme ve anlamlandırma, özenli bir şekilde dinleme becerilerine katkı sağlamaktadır. Eleştirel düşünme becerilerini geliştirdiği sonucuna varılmıştır. İlk dört hafta boyunca katılımcılardan gelen soruların daha yüzeysel, yanıtı metinden kolayca bulunabilen, klasik metin soruları (5N1K) tarzında olduğu görülürken; beşinci haftadan itibaren tartışmaya açık eleştirel soruların sayısında net bir artış gözlenmiştir. P4C oturumları ilerledikçe 'kendiliğinden ilerleyen diyalog ortamı'nın geliştiği görülmüştür. Katılımcıların düşüncelerini ifade ederken kendilerine güvenlerinin geliştiği görülmüştür. Katılımcılar, onları klasik metin işleme sürecinden çıkararak, daha aktif olma fırsatı sunan tüm etkinliklerden keyif aldıklarını ifade etmişlerdir. 
Yapılacak yeni çalışmalarda eleştirel düşünmenin geliştirilmesi için çeşitli yöntem ve teknikler kullanılabilir. P4C, farklı derslerde, sınıflarda uygulanabilir. Çocuklar için felsefe yaklaşımından; problem çözme, yaratıcı ve yansıtıcı düşünme becerilerinin geliştirilmesinde yararlanılabilir.

Abstract:
The purpose of this research is to demonstrate the contribution of the text processing process organized according to the Philosophy for Children (P4C) approach to the critical thinking skills of third-grade primary school students within the scope of Turkish language lessons. This action research was conducted during the 2022-2023 academic year with a class of 26 students (13 girls and 13 boys) attending the third grade in a state school in Burdur, Turkey.
The researcher, who has been the class teacher for three years, is also the person implementing and conducting the research. Prior to the actual implementation, the researcher conducted a pilot application with another third-grade class for two class hours, identifying and addressing some issues related to the loss of audio recordings and the programs used for transcribing these recordings. The action plan was implemented for ten weeks, with two class hours per week.
Qualitative data collection tools used in the research include student journals, teacher (researcher) journals, semi-structured interview form, lesson plans prepared in accordance with P4C principles, an expert evaluation form for the assessment of lesson plans, evaluation writings of students during the assessment phase, and audio recordings. Descriptive analysis was employed for data analysis, and the analysis process was carried out simultaneously with data collection.
To ensure the consistency corresponding to the concept of internal reliability, a systematic and detailed expression method was adopted in transferring the findings from the audio recordings. Detailed description was also chosen to ensure transferability. Direct and detailed quotations from audio recordings, student journals, and the interview form were used to enhance the external validity of the research.
Looking at the results obtained from the research, it is concluded that lesson plans prepared according to the Philosophy for Children approach contribute to students' questioning, in-depth examination and understanding of the text, and attentive listening skills, ultimately enhancing critical thinking skills. During the first four weeks, the questions from participants were more superficial, resembling classical text questions (5W1H), easily answerable from the text. However, from the fifth week onwards, a clear increase in the number of open-ended critical questions was observed. As P4C sessions progressed, the development of a 'spontaneously progressing dialogue environment' was observed. Participants' confidence in expressing their thoughts has also been seen to develop. Participants expressed enjoyment in all activities that allowed them to be more active and deviate from the traditional text processing.
In future studies aimed at developing critical thinking, various methods and techniques can be employed. P4C can be applied in different subjects and classes. The Philosophy for Children approach can be beneficial in developing problem-solving, creative, and reflective thinking skills in children.