Son dönem osmanlı askerî mimarisi bağlamında trabzon cephanelikleri
Trabzon arsenals in the context of last period ottoman military architecture
Yazar: KADER YILDIZ
Danışman: PROF. DR. ÖMER İSKENDER TULUK
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Askeri mimari = Military architecture ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Trabzon = Trabzon

Özet:
Osmanlı Devleti'nin yüzyıllar süren imparatorluğu boyunca hemen her dönem varlığı bilinen ancak son dönem Osmanlı askerî mimarisi ile birlikte konumu ve biçimi değişerek inşa edilmeye devam edegelen cephanelikler, her türlü patlayıcı madde ve mühimmatın depolanmasını sağlayan kapalı ve korunmuş mekânlardır. Coğrafik ve stratejik konumu ile Osmanlı Devleti'nin askerî üslerinden biri olan Trabzon'da da cephanelikler hem şehrin ihtiyacı olan hem de diğer cephelere sevk edilmek üzere gelen mühimmatın muhafazasında önemli bir işleve sahip olmuştur. Trabzon'da, Osmanlı Dönemi'nde inşa edilmiş veya Devletin kullandığı cephaneliklerin varlığını tespit etmek ve bu yapıları son dönem Osmanlı askerî mimarisi bağlamında değerlendirmek çalışmanın temel amacıdır. Bu bağlamda çalışma 4 bölümden oluşmaktadır. Genel bilgiler bölümünde, çalışmanın kuramsal çerçevesi çizilmiştir. Yapılan 
çalışmalar bölümünde, son dönem Osmanlı askerî mimarisi ile ilgili bilgilere yer verilmiş;İstanbul, Anadolu ve Osmanlı Devleti'nin hâkim olduğu yerlerde inşa edilen cephanelik örnekleri incelenmiştir. Cephanelik binalarının çeşitlenmesi, yapıların belirli bir kategoriye tabi tutulmasını gerektirmiştir. Cephaneliklere özgü belirli ögelerin varlığı terminoloji oluşturmayı gerekli kılmış, binaların benzer veya faklı yönleri doğrultusunda tipoloji denemesi yapılmıştır. Bulgular ve Değerlendirmeler kısmında Trabzon'da var olan cephanelikler tespit edilmiş,envanteri çıkarılmıştır ve bu yapılar görsel ve arşiv belgeleri ışığında ayrıntılı olarak analiz edilmiştir. Sonuçlar bölümünde, tüm bu incelemeler ve değerlendirmelere göre çalışmanın sonuçları ortaya konulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Osmanlı Devleti, Askerî mimari, Trabzon, Cephanelik, Askerî depo

Abstract:
The arsenals, which were known to exist in almost every period during the centuries-long empire of the Ottoman Empire, but continued to be built by changing their location and form with the late Ottoman military architecture, are closed and protected spaces that provide the storage of all kinds of explosives and ammunition. In Trabzon, which was one of the military bases of the Ottoman Empire with its geographical and strategic location, arsenals had an important function in the storage of both the ammunition needed by the city and the ammunition coming to be shipped to other fronts. The main purpose of this study is to determine the existence 
of arsenals built in Trabzon during the Ottoman Period or used by the State and to evaluate these structures in the context of the late Ottoman military architecture. In this context, the study consists of 4 chapters. In the general information section, the theoretical framework of the study is drawn. In the studies section, information about the late Ottoman military architecture is given and examples of arsenals built in Istanbul, Anatolia and other places where the Ottoman Empire was dominant are analyzed. The diversification of arsenal buildings necessitated a certain categorization of the structures. The existence of certain elements specific to arsenals made it necessary to create a terminology, and a typology was attempted in line with the similar or different aspects of the buildings. In the Findings and Evaluations section, the existing arsenals in Trabzon were identified, inventoried and analyzed in detail in the light of visual and archival documents. In the Conclusions section, the results of the study are presented according to all these examinations and evaluations.

Keywords: Ottoman Empire, Military architecture, Trabzon, Arsenal, Armory