Türkiye'de demografik dönüşüm ve aktif yaşlanma ilişkisi: Kocaeli örneği
The relationship between demographic transition in turkey and active ageing: Case of Kocaeli
Yazar: SEYRAN GÜRSOY ÇUHADAR
Danışman: PROF. DR. ABDULKADİR ŞENKAL
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çalışma Ekonomisi Ana Bilim Dalı / Sosyal Politika Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Sosyoloji = Sociology ; Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations
Dizin: Aktif yaşlanma = Active ageing ; Demografi = Demography ; Demografik değişkenler = Demographic variables ; Demografik yapı = Demographic structure ; Dönüşüm = Transformation ; Kocaeli = Kocaeli ; Nüfus = Population ; Yaşlanma = Aging ; Yaşlanma özellikleri = Aging properties

Özet:
Tüm demografik göstergeler, Türkiye'nin demografik dönüşümün son aşamasına geldiğini ve hızla yaşlanan nüfusuyla artık yaşlı ülke sınıflamasına dâhil olduğunu göstermektedir. Kuşkusuz toplumların yaşlanıyor olması Türkiye'ye özgü bir olgu değildir. Türkiye'ye özgü olan, Avrupa'da yüzyılı bulan demografik geçişin Türkiye'de yalnızca 27 yılda tamamlanacak olması ve Türkiye'nin yaşlanmadan kaynaklanan sorunlarla yeterince zenginleşemeden yüzleşecek olmasıdır. Bu noktada Dünya Sağlık Örgütü ve Birleşmiş Milletler gibi uluslararası kuruluşların sağlıklı ve aktif yaşlanan bir nüfusu teşvik etmek için çözüm önerileri sundukları bilinmektedir. Aktif yaşlanma yaklaşımı bu önerilerin başında gelmektedir. Aktif yaşlanma endeksi ile yaşlı bireylerin bağımsız yaşama, ücretli istihdam ve sosyal etkinliklere katılım düzeyleri ile aktif olarak yaşlanma potansiyelleri ölçülmektedir. Endeks aynı zamanda ülke kıyaslamaları yaparak, yasa yapıcılara geliştirilebilir öncelikli alanları da göstermektedir. Bu çalışmada da Kocaeli içinde yaşayan 65 yaş ve üstü nüfusun, aktif yaşlanma düzeyleri hesaplanarak, endeksin alt bileşenleri üzerinden geliştirilebilir yönleri ortaya çıkartılmıştır. Çalışmanın sonucunda Kocaeli'de yaşayan 65 yaş üstü nüfusun aktif yaşlanma düzeylerinin AB ortalamasının altında olduğu, kadınların aktif yaşlanmaya ait hemen hemen her bileşende, erkeklerden çok daha dezavantajlı oldukları bulunmuştur. Bu çerçevede, Türkiye'nin öncelikli hareket noktası, çok hızlı yaşlanan bir ülke olmasının yanısıra halihazırda zaten yaşlı bir ülke olduğu gerçeğiyle yüzleşmek olmalıdır. Bununla birlikte bu yüzleşmenin ardından, oluşturulacak politikaların yaşlılığa yönelik mevcut durum analizleri üzerinden ve veriye dayalı oluşturulması gerekmektedir. Bu bağlamda aktif yaşlanma endeksi kullanılabilir bir araç olma özelliği taşımaktadır. Ancak endeks kullanılırken, Türkiye'nin sosyo-ekonomik, kültürel ve toplumsal yapısı da göz önüne alınarak endeksin revize edilmesi gerekmektedir. Türkiye'nin toplumal yapısını temel alarak geliştirilen endekslerin, benzer çalışmalar için daha sağlıklı sonuçlar vereceğini söylemek mümkündür. Bununla birlikte yaşlılığın çok boyutlu bir olgu olduğu bilinciyle, yaşlılık çalışmaları artırılmalı ve veriye dayalı bütünleşik sosyal politikalar üretilmelidir.

Abstract:
All demographic indicators show that Turkey with rapidly ageing population has reached the last stage of demographic transformation and can be classified as an old age country. Ageing issues matter not just in Turkey. What is distinct in the Turkish context is the fact that Turkey has started facing the ageing problem in 27 years while Europe has already been in the process of demographic transition for about a century. Thus, Turkey has to face the problems resulting from ageing without reaching adequate level of prosperity and wealth. It is known that The World Health Organization and the United Nations have offered solutions to encourage and sustain a healthy and actively ageing population. Active ageing approach has been one of the leading policy suggestions. It has been through the active ageing index that the potentials of old individuals to sustain an independent living, to engage in paid work, to participate in social activities and ageing actively are being measured.  By comparing country examples the active ageing index also offers a framework of improvable policy spheres with high priority for policy-makers. This thesis has contributed to the improvement of domains of the index through measuring active ageing levels of those aged 65 and older people in Kocaeli.  This study has found that active ageing level for those individuals aged 65 and older in Kocaeli is much lower than those of European average and that woman are more disadvantaged on every domain related to active ageing compared to men.  Given that, in Turkey,  because of the existence of rapidly ageing population, the main priorities should focus on developing policy solutions and taking measures which take into account the data produced through policy means such as active ageing index informed by the socio-economic, cultural and  social structure of the country. It is possible to suggest that indexes developed by taking account the social structure of Turkey will produce more viable results for similar studies. Besides, with the awareness that ageing is a multi-dimensional phenomenon, there should be more studies on ageing and integrated social policies relying on data should be initiated and developed.