Belen Tepe (Milas) Erken Demir Çağ iskeletlerinin çene ve diş sağlığı
Jaw and dental health of Early Iron Age skeletons on Belen Tepe (Milas)
Yazar: KAAN ÜRKER
Danışman: PROF. DR. AYLA SEVİM EROL
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Antropoloji Ana Bilim Dalı / Paleoantropoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Antropoloji = Anthropology
Dizin: Antropoloji = Anthropology ; Belentepe Höyük = Belentepe Tumulus ; Demir Çağı = Iron Age ; Diş sağlığı araştırmaları = Dental health surveys ; Erken Demir Çağı = Early Iron Age ; Muğla-Milas = Muğla-Milas ; Çene = Jaw ; İskelet = Skeleton

Özet:
Belen Tepe mevkii, Muğla ili, Milas ilçesi, Yeniköy-Kemerköy Linyit işletmelerinin kömür havzaları içerisinde yer almaktadır. 56.500 metrekarelik oldukça büyük bir yüzölçümüne sahip tepe üzerinde, Erken Tunç Çağ'ından itibaren tarihin hemen her bölümünde insanların yaşamak için tercih ettikleri bir alan oldukları bilinmektedir. Araştırmanın materyalini de söz konusu tepe üzerinde Erken Demir Çağ'a tarihlendirilen dönemde yaşamış insanların iskeletleri oluşturmaktadır.
Belen Tepe kurtarma kazısında ele geçen ve 10'u çocuk, 19 kadın, 11 erkek ve 5' i de cinsiyeti belirlenemeyen toplam 45 bireye ait 304 diş ve 478 alveol çene ve diş hastalıkları bakımından incelenmiştir. Söz konusu 304 dişten 47 tanesi süt dişlerine ait iken 257 dişin ise daimi dişlere ait olduğu tespit edilmiştir. Çocuklara ait dişlerde %48,9 oranında aşınma, %4,2 oranında çürük ile 11 alt çeneden 2 çenede az, 1 çenede de orta seviyede alveol kaybı saptanmıştır. Popülasyon genelinde ise %96,8 oranında ve 3,4 skorunda aşınma, %6,4 oranında apse, %9,8 oranında ölüm öncesi diş kaybı, %14,2 oranında hypoplasia, %1,9 oranında çürük, %61,9 oranında alveol kaybı ile birlikte %8,1 oranında da diş taşı varlığı tespit edilmiştir.
Araştımamız neticesinde bulduğumuz değerler toplumumuzla çağdaş diğer Anadolu toplumları ile de karşılaştırılmıştır. Buna göre; Belen Tepe Erken Demir Çağ insanları aşınma skorları bakımından Hakkari (4), Karagündüz (4) ve Dilkaya (4) toplumlarıyla hemen hemen aynı değerlerde, apse değerleri bakımından ise Norşuntepe (%26,6) insanlarından sonra en yüksek değerde bulunmuştur. Ölüm öncesi diş kayıpları bakımından Hakkari (%19,79) ve Norşuntepe (%13,8) insanlarından sonra en yüksek değerlere sahip iken, hypoplasia değerleri açısından da Karagündüz (%2,8) ve Altıntepe (%9,28) insanlarından sonra en düşük değerlerde olduğu bulunmuştur. Çürük ve diş taşı oluşumları bakımından tüm çağdaşları arasında en düşük değerlere sahip olup çürük bakımından en yakın değerleri Dilkaya (%2,6) ve Karagündüz (%3,21) insanları ile paylaşırken diş taşı bakımından ise en yakın değerleri Altıntepe (%11,26) ve Karagündüz (%15,18) insanları ile paylaşmaktadır. Son olarak alveol kaybı bakımından Norşuntepe (%90) ve Dilkaya (%77,59) insanlarından sonra en yüksek değerlere Belen Tepe Erken Demir Çağ insanlarının sahip olduğu bulunmuştur.
Yapılan incelemeler sonucunda Belen Tepe Erken Demir Çağ insanlarının karbonhidrat ağırlıklı besinleri yoğun olarak tüketmedikleri ve bununla birlikte çok da kötü sayılmayacak bir ağız hijyenine sahip olduklarını söyleyebiliriz.

Abstract:
The Belen Tepe (Hill) is located in the coal basins of Yeniköy-Kemerköy Lignite Plant in Milas district of Muğla province. The location where is on a hill with 56,500 square meters with a very large surface area, is known that people prefer to live on it from Early Bronze Age until today uninterruptedly. The material of the research is the skeletons of the people who lived in the period which was dated to the Early Iron Age on the hill.
304 teeth and 478 alveolars which belongs to a total of 45 individuals (19 females, 11 males and 5 unknown sex) who were unearthed in the Belen Tepe salvage excavation, were examined with regard to jaw and dental diseases.  
47 of these 304 teeth belong to milk teeth, while 257 teeth belong to permanent teeth.
48.9% dental wear and 4.2% caries in children's teeth, low degree alveolar loss in 2 jaws and 1 middle degree alveolar loss from 11 lower jaws were found in the children.  
Across the population; 96.8%  and 3.4 scored dental wear, 6.4% abscess, 9.8% loss of teeth before death, 14.2% hypoplasia, 1.9% decay, 61.9% alveolar loss and 78.1% of the dental plaques were detected.
As a result of our research, the results we found, have been compared with our society and other modern Anatolian societies. According to this; 'Belen Tepe' Early Iron Age people were found to be at the same level with the people of Hakkari (4), Karagündüz (4) and Dilkaya (4) in terms of wear scores; and has the highest the abscess values following the people of Norşuntepe (26.6%). In terms of the loss of pre-death teeth, it has also been found that the 'Belen Tepe' Early Iron Age people have the highest values following Hakkari (19.79%) and Norşuntepe (13.8%) people; in terms of hypoplasia values it has been found that the 'Belen Tepe' Early Iron Age people have the lowest values following the people of Karagündüz (2.8%) and the people after Altintepe (9.28%). In terms of caries and dental plaques formation, "they" have the lowest values among all of its contemporaries and the closest values in terms of caries are shared with Dilkaya (2,6%) and Karagündüz (3,21%) people, while the closest values in terms of dental plaques are Altıntepe (11,26%) and Karagündüz (% 15,18) share with people. Finally, it was found that Belen Tepe Early Iron Age people have the highest values after the people of Norşuntepe (90%) and Dilkaya (77,59%) in terms of alveolar loss.
As a result of the investigations, it can be said that Early Iron Age People of the Belen Tepe had not consumed carbohydrates intensely as nutrient and had a good oral hygiene which is not too bad.