Kronik stresin adrenal bez ve tiroid bezi üzerine etkilerinin morfometrik ve histokimyasal yöntemlerle sıçan modeli üzerinde araştırılması
An investigation of effects of chronic stress on adrenal and thyroid glands by using morphometric and histochemical methods on rats model
Yazar: SEMİN GEDİKLİ
Danışman: PROF. DR. ELVAN ÖZBEK
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Histoloji ve Embriyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Histoloji ve Embriyoloji = Histology and Embryology ; İstatistik = Statistics
Dizin: Adrenal bezler = Adrenal glands ; Hacim = Volume ; Hipotiroidizm = Hypothyroidism ; Histopatoloji = Histopathology ; Morfometri = Morphometry ; Stres = Stress ; Sıçanlar = Rats ; Tiroid bezi = Thyroid gland

Özet:
Daha önce yapılan hayvan ve insan çalışmalarında, stresin vücudun pek çok bölgesinde hasara neden olduğu gösterilmiştir. Stres faktörlerine karşı yanıt oluşturmada görevli yapıların başında nöroendokrin sistem gelir.Bu çalışmada sıçanlarda kronik stres modeli oluşturarak, önemli endokrin organlardan olan tiroid ve adrenal bezlerde stres sonucunda ortaya çıkması olası morfolojik ve histolojik değişiklikleri araştırmak amaçlandı.Bu amaçla, Sprague Dawley cinsi 12'si erkek 12'si dişi olan toplam 24 adet sıçan kullanıldı. Aynı cinsiyetten olan sıçanlar kendi aralarında rastgele ve eşit sayıda olacak şekilde 2'şer gruba ayrıldı. Böylece her birinde 6 erkek ya da 6 dişi sıçan olan 4 grup oluşturuldu. On dört günlük deney boyunca, bir dişi grubu (Grup 1, Dişi Kontrol) ve bir erkek grubu (Grup 3, Erkek Kontrol) hiçbir uygulama yapılmaksızın ticari yem ve musluk suyunu serbest tüketmelerine izin verilerek takip edilirken, bir dişi grubuna (Grup 2, Dişi Stres) ve bir erkek grubuna da (Grup 4, Erkek Stres) kronik stres prosedürü (Chronic Mild Stress) uygulandı. Hayvanlar, deneye başlamadan hemen önce, deneye başladıktan 1 hafta sonra ve deney bitiminde olmak üzere üç kez tartılarak vücut ağırlıkları kaydedildi. Deney sonunda feda edilen tüm deneklerden tiroid ve adrenal bezler çıkarıldı. Fiksasyondan hemen önce taze adrenal bezlerin hacimleri ölçüldü. Rutin histolojik işlemle parafine gömülen organlardan elde edilen kesitler Hematoksilen-Eozin (H-E), Periyodik Asit Schiff (PAS) ve Masson Trikrom yöntemleri ile boyandı ve ışık mikroskobik düzeyde incelendi. Kesitlerin morfometrik değerlendirmesi için, mikrometrik oküler kullanılarak adrenal korteks kalınlığı ve herbir kortikal tabakanın (zona glomeruloza, zona fasikülata ve zona retikülaris) ayrı ayrı kalınlıkları ölçüldü. Elde edilen tüm ölçüm değerlerinin istatistiksel analizleri yapıldı.Deney sonunda, dişi stres grubunun vücut ağırlığı kontrole kıyasla anlamlı derecede azaldı. Erkek stres grubunda ağırlık artışı olmakla beraber erkek kontrol grubuyla kıyaslandığında anlamlı fark bulunmadı. Dişi stres grubunda adrenal bez hacmi kontrole kıyasla anlamlı derecede arttı; ancak, erkek kontrol ve stres grupları arasında bez hacmi bakımından önemli bir istatistiksel fark saptanmadı. Hem dişi hem de erkek stres gruplarının adrenal korteks kalınlığında, kendi kontrollerine kıyasla anlamlı artış bulundu. Işık mikroskobik değerlendirmede, stres uygulanan sıçanların tiroid ve adrenal bezlerinde parankimal hücre hasarını işaret eden nükleer ve sitoplazmik dejenerasyonlar, adrenokortikal hiperplaziyi gösteren mitotik figürler, artmış adrenal makrofajlar, sinüzoidlerde dilatasyon, tiroid bezinde azalmış fonksiyonu işaret eder tarzda foliküllerde genişleme ve folikül epitelinde yassılaşma, bağ dokusunda artış ve ödem görüldü.Sonuç olarak bu veriler ışığında, kronik stresin dişilerde kilo kaybına ve adrenal bez hacminde artışa, hem erkek hem de dişilerde adenal kortekste kalınlışmayla birlikte hücresel dejenerasyonlara ve tiroidde histopatolojik değişikliklerle hipoaktiviteye sebep olabileceği söylenebilir.

Abstract:
In previously conducted animal and human studies, stress has been shown to cause damage in many parts of the body. Neuro-endocrine system comes first in responding against stress factors among the other functionary structures.In this study, forming chronic stress model in rats, it is aimed to investigate the possible morphological and histological changes in consequence of stress in important endocrine organs thyroid and adrenal glands.In order to achieve this aim, Sprague Dawley gender 12 males and 12 females, total 24 rats were used. Same gender rats were grouped randomly in two parts as equal number among themselves. As a result, 4 groups which have 6 males or 6 females were generated. During the 14 days test, one female group (Group1, female control) and one male group (Group 3, male control) were traced without any application and being allowed at large to consume commercial feed and company?s water; and chronic stress procedure (Chronic Mild Stress) was applied to one female group (Group 2, female stress) and one male group (Group 4, male stress). Just before test began, a week after from beginning the test and at the end of the test, rats were weighed three times and their body weight were recorded. At the end of the test, thyroid and adrenal glands were removed from all sacrificed test subjects. Just before the fixation, volumes of the fresh adrenal glands were measured. Sections which were cut from paraffin-embedded organs were stainted using the methods of Haematoxylin-Eosin (H-E), Periodic Acid Schiff (PAS) and Masson?s Trichrome, and examined at the light microscopic level. For the morphometrical evaluation of the sections, the thicknesses of the adrenal cortex and each cortical layer?s (zona glomerulosa, zona fasciculata and zona reticularis) were measured separately by using a micrometric ocular. Statistical analyses of all obtained measurement values were performed.At the end of the experiment, the body weight of the female stress group was significantly reduced compared with control ones. Weight gain of the male stress group was obtained. However; there was no important statistical difference when compared with male control group. The female adrenal gland volume in the stress group were significantly increased compared with control ones; however, between the stress group of male and control group of male, there was no statistically significant difference in terms of gland volume. In the stress groups of the both gender, the thickness of adrenal cortex were increased significantly by comparing with their controls. Light microscopic evaluation was figure out that nuclear and cytoplasmic degeneration indicating cellular damage in parenchyma of the thyroid and adrenal glands, mitotic figures showing adrenocortical hyperplasia, increased adrenal macrophages, sinusoidal dilatation, an expansion of follicles and follicular epithelial flattening in the thyroid gland indicating decreased function of thyroid, connective tissue growth and stromal edema were detected all rats treated with the chronic stress procedure.As a result, it can be said in the light of these data, chronic stress can cause the weight loss and increase in the volume of the adrenal glands in females, thickness of the adrenal cortex together with the degeneration of the cortical cells in both male and female, and possible hypoactivity of thyroid gland because of histopathological changes of the thyroid tissue.