Şap hastalığında bazı antioksidan enzim ve vitamin düzeylerinin saptanması
Determination of antioxidant enzyme and vitamin levels in cattle with Hoof-and-Mouth disease
Yazar: BÜLENT BALLİ
Danışman: PROF. DR. ARMAĞAN HAYIRLI
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hayvan Besleme ve Beslenme Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Veteriner Hekimliği = Veterinary Medicine
Dizin: Antioksidanlar = Antioxidants ; Enzimler = Enzymes ; Mineraller = Minerals ; Sığırlar = Cattles ; Veteriner hekimlik = Veterinary medicine ; Şap hastalığı = Foot and mouth disease ; Şap hastalığı virüsü = Foot and mouth disease virus

Özet:
Giriş ve Amaç: Şap (Aphtae epizooticae), ağız mukozaları ile tırnaklar arasında aft oluşumu ve hidropik dejenerasyonla karakterize, düşük mortalite ve yüksek morbiditeyle seyreden viral bir hastalıktır. Bu ön çalışma "şaplı sığırlarda, antioksidan etkili vitamin rezervleri tükenir ve antioksidan enzimlerin düzeyi azalır" hipotezini test etmek için yapıldı.
Gereç ve Yöntem: Farklı çiftliklerdeki (n = 7) 36 şaplı sığırdan (5 dişi dana, 16 erkek dana, 4 tosun, 3 düve ve 8 sağmal inek) ilk klinik belirtilerin görülmesinden 6-7±3,0 gün sonra ve takiben her 15 günde bir olmak üzere toplam 3 kan örneği alındı. Kontrol grubu için Atatürk Üniversitesi Gıda Hayvancılık, Uygulama ve Araştırma Merkezindeki 39 sağlıklı sığırdan (14 dişi dana, 8 tosun, 8 düve ve 9 sağmal inek) tek kan örneği alındı.
Bulgular: Serumlarda vitamin A, C ve E ile malondialdehit (MDA), total glutatyon (GSH), glutatyon peroksidaz (GSH-Px) ve süperoksit dismutaz (SOD) düzeyleri ölçüldü. Varyans analiziyle gruplar arasındaki ve hastalık sürecindeki farklılıklar belirlendi. Şap belirtilerinin ilk görüldüğünde ölçülen serum vitamin A (0,635±0,082 vs. 1,003±0,071 µg/ml), vitamin C (0,219±0,039 vs. 0,502±0,031 µg/ml) ve MDA (0,113±0,008 vs. 0,144±0,005 µg/ml) düzeyleri sağlıklı hayvanlardakilere kıyasla daha düşük bulunurken, serum vitamin E (2,035±0,163 µg/ml), GSH (1,764±0,140 µM), GSH-Px (1107±41 U/l) ve SOD (2,00±<0,001 U/l) düzeylerinde fark saptanmadı. Hastalığın 37. gününde serum vitamin C (0,362±0,039 µg/ml), MDA (0,164±0,010 µg/ml) ve SOD (2,00±<0,001 U/l) düzeyleri artarken, serum vitamin A (0,394±0,061 µg/ml), vitamin E (1,659±0,228 µg/ml), GSH (0,577±0,176 µM) ve GSH-Px (587±45 U/l) düzeyleri düştü. 
Sonuç: Bulgular, şap hastalığında antioksidan vitamin rezervlerinin tükendiğini, antioksidan enzim düzeylerinin düştüğünü ve oksidatif stresin arttığını göstermektedir. Şap sürecinde oluşan doku hasarının şiddeti, hayvanlara A ve E vitaminleri uygulanmasıyla azaltılabilir.
Anahtar Kelimeler: Antioksidan, minarel, sığır, şap, vitamin.

Abstract:
Background and Aim: Foot-and-Mouth Disease (FMD) is characterized by painful ulceration and hydropic degeneration inside the mouth and inter-digital region, with a low mortality and a high morbidity. This preliminary study was conducted to test hypothesis that antioxidant vitamin reserves deplete and antioxidant enzyme levels decrease in cattle with FMD.
Materials and Methods: Blood samples were collected from 36 cattle with FMD from 7 farms on 3 occasions: 6-7±3,0 days after first notification of clinical signs and then twice biweekly. For control group, 39 healthy cattle from university farm were bled once.
Results: Serum samples were analyzed for levels of vitamins A, C, and E as well as malondialdehyte (MDA), total glutathione (GSH), glutathione peroxidase (GSH-Px), and superoxide dismutase (SOD). Group differences and changes during illness were attained using ANOVA. Serum vitamin A (0.635±0.082 vs. 1.003±0.071 µg/ml), vitamin C (0.219±0.039 vs. 0.502±0.031 µg/ml), and MDA (0.113±0.008 vs. 0.144±0.005 µg/ml) levels at FMD outbreak were lower than the control group, but serum vitamin E (2.035±0.163 µg/ml), GSH (1.764±0.140 µM), GSH-Px (1107±41 U/l), and SOD (2.00±<0.001 U/l) levels were not different. On day 37 of FMD outbreak, serum vitamin C (0.362±0.039 µg/ml), MDA (0.164±0.010 µg/ml), and SOD (2.00±<0.001 U/l) level increased, whereas serum vitamin A (0.394±0.061 µg/ml), vitamin E (1.659±0.228 µg/ml), GSH (0.577±0.176 µM), and GSH-Px (587±45 U/l) levels decreased. 
Conclusion: Results suggested that antioxidant vitamin reserves depleted, antioxidant enzyme levels decreased, and oxidative stress became severe in FMD. The severity of tissue damage in FMD may be alleviated by administration of vitamins A and E.
Key Words: Antioxidant, cattle, foot-mouth disease, mineral, vitamin.