Pars (Panthera pardus)'ın Doğu Karadeniz dağlarındaki üreme durumu ve beslenmesi
Breeding status and diet of leopard (Panthera pardus) in Eastern Karadeniz mountains
Yazar: AHMET ARPACIK
Danışman: PROF. DR. ŞAĞDAN BAŞKAYA
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering ; Zooloji = Zoology
Dizin: Yaban hayatı = Wildlife ; Üreme = Reproduction

Özet:
Pars'ın Doğu Karadeniz Dağlarındaki üreme durumu ve beslenmesinin araştırıldığı bu çalışma, 2013 yılının Nisan ayından, 2017 yılının Ekim ayına kadar, toplam 328 günlük araştırma ile 4,5 yılda tamamlanmıştır. 
Arazi çalışmaları Doğu Karadeniz Dağları'nda toplam 341.937 hektar büyüklüğündeki 11 adet örnekleme alanında gerçekleştirilmiştir. Örnekleme alanlarında doğrudan türü görmeye yönelik gözlemlerin yanı sıra fotokapan görüntülerinden faydalanılmıştır. Doğrudan gözlemler en az iki ekip tarafından nokta veya hat boyu gözlemleriyle gerçekleştirilmiştir. Dolaylı gözlemlerde Pars'a ait ayak izi, dışkı, eşinme, tırmalama, idrar, besin artığı gibi iz ve belirtilerden yararlanılmıştır. 
Bu çalışma sonucunda, 11 adet örnekleme alanından Sarıçiçek Dağı örnekleme alanında Pars'a ait ayak izi, dışkı, tırmalama ve eşinme izlerinin yanı sıra fotokapan fotoğrafları çekilmiştir. Çakıl Dağı örnekleme alanı haricindeki diğer 9 örnekleme alanında ise ayak izi ve dışkı gibi bulgulara ulaşılmıştır.
Sarıçiçek Dağı örnekleme alanında aynı dönemde, aynı yerde hem dişi Pars ve hem de erkek Pars bireyleri fotokapan ile fotoğraflanmıştır. Ayrıca türün alan belirleme ve üreme davranışları arasında yer alan tırmalama ve eşinme izi belirlenmiştir. 
Pars'ın üreme alanındaki besin tercihi için Sarıçiçek Dağı örnekleme alanından toplanan, Pars'a ait 10 adet dışkı örneğindeki kıllar laboratuvar ortamında analiz edilmiştir. Pars dışkılarındaki kılların analizleri sonucunda, Yaban keçisi (Capra aegagrus), Yaban domuzu (Sus scrofa) ve Yaban tavşanı (Lepus europaeus) en fazla rastlanılan türler olurken, bunu köpek (Canis familiaris), evcil kedi (Felis catus) ve kemirgenlerin takip ettiği görülmüştür. 

Anahtar Kelimeler:Pars, Panthera pardus, Üreme, Beslenme, Doğu Karadeniz Dağları, Türkiye

Abstract:
This study, comprising of the investigation of leopard's breeding status and diet patterns in Eastern Karadeniz Mountains, was concluded with a research of total 328 days within the period of April, 2013 to October, 2017.
Field studies were conducted in 11 sampling areas of the Eastern Karadeniz Mountains, within a total of 341,937 hectares. Direct observations were realized by at least two teams conducting point and transect line observations. Camera traps were utilized along with direct observation of species in sampling areas. Traces and signs such as tracks, scats, scrapes and scratches, urine and carcasses were used as indirect observations.
Among all 11 sampling areas; photos were obtained from camera traps in Sarıçiçek Mountain, along with collection of tracks, scats, scrape and scratch traces as a result of this study. Evidence of tracks and scats were obtained from 9 sampling areas except for the Çakıl Mountain.
Species of both male and female leopards were successfully photographed in the same area by camera traps within Sarıçiçek Mountain sampling area during the same period. Scrapes and scratches have also been identified that are termed to be among the field selection and breeding behavior of leopards. 
Hairs extracted from 10 individual scats samples of leopards were analyzed in laboratory in order to determine the diet preferences of leopard within its breeding area of Sarıçiçek Mountain. Wild goat (Capra aegagrus), Wild boar (Sus scrofa) and European hare (Lepus europaeus), were found to be the most common mammal species of leopard diet as analyses results of hairs obtained from leopard scats have shown; and the species followed them were the dog (Canis familiaris), the domestic cat (Felis catus) and the rodents.

Anahtar Kelimeler:Leopard, Panthera pardus, Breeding, Diet, Eastern Karadeniz Mountain, Türkiye