Türkiye'de vergi incelemelerinde karşılaşılan sorunlar ve çözüm önerileri: Bir durum çalışması
Problems and solution proposals in tax audit: A case study of Turkey
Yazar: ALİ OSMAN YILMAZ
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA ERKAN ÜYÜMEZ ; DR. ÖĞR. ÜYESİ SEMA ÜNLÜER
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Maliye = Finance ; İşletme = Business Administration
Dizin: Denetim = Control ; Vergi denetimi = Tax audit ; Vergi müfettişi = Tax auditor ; Vergi politikası = Taxation policy ; Vergi sistemi = Tax system

Özet:
Türkiye'de vergi incelemeleri, 2011 yılına kadar Maliye Teftiş Kurulu, Hesap Uzmanları Kurulu, Gelirler Kontrolörleri Daire Başkanlığı ve 29 adet vergi dairesi başkanlığı bünyesindeki vergi denetmenleri tarafından aralarında eşgüdüm olmaksızın yapılmaktaydı. Sonrasında bu birimlerde görevli olan merkezi ve taşra denetim elemanlarının Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı çatısı altında birleştirilmesi sonucunda vergi incelemeleri tek merkezden yürütülmeye başlanılmıştır. Vergi Denetim Kurulu Başkanlığının oluşturulması sonucunda, vergi incelemelerinde sağlanan değişim ve gelişimin ortaya çıkarılarak sorunların tespit edilmesi ve bu sorunlara yönelik çözüm önerilerinin belirlenmesi gerekmektedir. Bu araştırmanın temel amacı, Türkiye'deki vergi incelemelerine ilişkin sorunları belirlemek ve bu sorunların giderilmesine yönelik çözüm önerileri getirmektir.

Bu kapsamda, derinlemesine bilgi edinilmesi amacıyla araştırma, nitel araştırma yöntemi ile gerçekleştirilmiştir. Nitel araştırma, durum çalışması şeklinde desenlenmiştir. Araştırma verileri, 8 vergi mükellefi, 11 muhasebe meslek mensubu (YMM ve SMMM) ve 17 vergi müfettişi ile yapılan yarı yapılandırılmış görüşmeler sonucunda elde edilmiştir. Araştırma verilerinin analizi, tümevarım analizi yoluyla bilgisayar destekli nitel veri analizi programlarından NVivo 11 Pro yardımı ile yapılmıştır. Çalışmada araştırma soruları temel alınarak bulgular tanımlanmış ve yorumlanmıştır. Ortaya çıkarılan bulgular; vergi incelemesinin amaçları, vergi incelemelerinde kurumsal yapı, vergi inceleme usulü, vergi incelemelerinin yansımaları, vergi incelemelerinde paydaşların (tarafların) birbirleri hakkındaki algıları, vergi incelemelerini etkileyen unsurlar ve katılımcıların çözüm önerileri şeklinde 7 temel tema altında toplanmıştır. Bu bulgulara dayalı olarak uygulamaya ve yapılacak araştırmalara yönelik öneriler sunulmuştur.

Anahtar Sözcükler: Vergi incelemesi, Vergi müfettişi, Nitel araştırma yöntemi, Görüşme, Durum çalışması

Abstract:
Tax audits in Turkey, were being carried out by Finance Inspection Board, Account Experts Board, Department of Revenue Controllers and the tax auiditors who were organized under 29 tax offices, without any coordination between them, till 2011. As a result of the merger of former central and provincial auditors under the roof of Tax Inspection Board, tax audits are now conducted from a single center. While uncovering the changes and developments in tax audits provided by the constitution of Tax Inspection Board, it is essential to identify the problems and determine solution proposals. The main objective of this research is to identify problems related to tax audits in Turkey and propose solutions to eliminate these problems.

In this context, in order to gain in-depth information, the research was carried out with qualitative research method. Qualitative research is designed as a case study. The research data were obtained from semi-structured interviews with 8 taxpayers, 11 professional accountants and 17 tax auditors. The analysis of the research data was performed with the help of NVivo 11 Pro, one of the computer aided qualitative data analysis programs through induction analysis. Based on the questions of research, the findings are defined and interpreted. The revealed findings are gathered under 7 main themes including; objectives of tax audits, corporate structure of tax audits, method of tax audits, reflections of tax audits, stakeholders' perceptions about each other, factors affecting tax audits and solution proposals from participants. Based on these findings, suggestions for implementation and researches are presented.

Keywords: Tax audit, Tax inspector, Qualitative research, Interview, Case study