Osmanlı dönemi Arap şairlerinden Şihabuddin İbn Matuk el-Huveyzi ve şiiri
Shihabuddin Ibn Ma'tuq al-Huwayzi: An Ottoman era Arab poet and his poetry
Yazar: MOHAMMAD MOHAMMADI
Danışman: PROF. DR. MUHAMMET TASA
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Arap Dili ve Belagatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature

Özet:
Bu çalışmada Hûveyze'de doğmuş, erken yaşlarında Basra'ya gitmiş ve orada yetişmiş olan Osmanlı dönemi Arap Şii şairi Şihâbuddîn İbn Ma'tûḳ el-Ḥûveyzî'nin hayatı ile şiirleri incelenmiştir.
Bu eser giriş ve sonuç bölümleri haricinde üç ana bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde konunun önemi ve amacı, araştırmanın yöntemi ve kaynakları ile Osmanlı dönemi Arap edebiyatına genel bir bakış başlıkları konu edinilmiştir. Birinci bölümde tarih, coğrafya, siyasi, sosyal ve dini yapısı itibariyle şairin yaşadığı dönem ile o dönem Arap Şii şiirinin genel özellikleri işlenmiştir. Ayrıca şairin hayatı ve edebi kişiliği ele alınmıştır. İkinci bölümde şairin şiirleri medih, gazel, mersiye, züht/hikmet, İḫvânîyât, şikâyet ve tabiat temaları şeklinde kategorileştirilmiş ve muhtevaları bakımından tahlil edilmiştir. Şiirlerinin şekilsel özelliklerinin incelendiği üçüncü bölümde ise nazım türleri başlığı altında kaside, Taḫmis, bend, mevâliyyâ, rûbâ'î, ma'kûs, taşṭîr şiir yapıları ve bunların taşıdığı vezin, kafiye, üslup ve anlatım yöntemleri ile belagat üslup ve sanatları ortaya konmuştur.
Sonuç olarak İbn Ma'tûḳ, şiirlerinde hem muhteva hem de şekilsel olarak Arap şiirinin izini taşımakla birlikte daha önce görülmemiş yapı ve vezinlerde de şiirler söylemiştir. Bunları dil ve üslup olarak başarılı bir şekilde ele aldığı görülmüştür

Abstract:
This study deals with the life and poetry of Shihābuddīn Ibn Ma'tūq al- Ḥuwayzī, a Ḥuwayza-born Arab Shia poet, whose journey took him to Basra at a tender age, where he blossomed into his poetic prowess during the Ottoman era.
The structure of this study includes three main chapters, in addition to the introduction and conclusion chapters. The introduction section covers the importance and purpose of the topic, the research methodology, and the sources used, along with a general overview of Arabic literature during the Ottoman period. In the first chapter, the poet's life and literary persona are examined, as well as the historical, geographical, political, social, and religious context of the era in which the poet lived, and the general characteristics of Arabic Shii poetry during that time. The second chapter categorizes his poems into themes such as madiḥ, ghazal, marthiyya, zuhd/ḥikma, ikhwaniyya, shikāya and ṭabī'a and then proceeds to analyze their contents. The third chapter examines the structural features of Ibn Ma'tūq's poems, including various poetic forms such as qasīda, takhmis, band, mewāliyya, rubā'ī, ma'kūs and tashṭīr. Additionally, the chapter explores the meter, rhyme, style, and narrative techniques employed in these poetic structures, as well as the rhetorical devices and artistic expressions.
In conclusion, Ibn Ma'tūq, in his poems, not only embodies the essence of Arabic poetry in both content and form but also introduces innovative structures and meters that were previously unseen. His mastery of language and style is evident in his successful execution of these poetic elements.