İdeal vatandaş yaratma sürecinde resmi ideoloji ve afiş (Nazi Almanyası, Sovyetler Birliği ve Türkiye örneği)
Official ideology and posters in the process of creating "the ideal citizen" (Nazi Germany, the Soviet Union and Turkey)
Yazar: UTKU LOMLU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜRBÜZ DOĞAN EKŞİOĞLU
Yeditepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Grafik Tasarım Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts ; Siyasal Bilimler = Political Science ; Tarih = History
Dizin: Afişler = Posters ; Grafik sanatlar = Graphic arts ; Grafik tasarımı = Graphic design ; Görsel tasarım = Visual design ; Kültürel afişler = Cultural posters ; Milli kimlik = National identity ; Nasyonal sosyalizm = National socialism ; Propaganda araçları = Vehicles of propaganda ; Siyasal propaganda = Political propaganda ; İdeoloji = Ideology

Özet:
1789 yılında Fransız Devrimiyle tohumları atılan modern milliyetçi düşünce, 19. yüzyılda Avrupa'yı, 20. yüzyıla girildiğinde de bütün dünyayı etkisi altına almıştı. Yaşanan bu gelişmelerin temelinde, babadan oğula değil, ulusun ortak iradesine dayanan bir iktidar fikri yatıyordu. Bu noktada ulusu tanımlama düşüncesinin yarattığı sıkıntı, yeni bir tarih yazıcılığına, destanlar ve mitler aracılığıyla hayali kökler oluşturmaya, ulusal bir kültür ve dil yaratmaya, neticede milli bir kimlik oluşturmaya kadar gitmiştir. İktidar ve halk arasındaki yeniden inşaa edilen ilişki hükümdar-tebaa ekseninden çıkıp devlet-vatandaş ilişkisine dönüşmüş, bu kavramlar anayasa olarak addedilen bir toplum sözleşmesiyle tanımlanmış ve güvence altına alınmıştır. Öte yandan, bu gelişmelerin ekseninde, 20. yüzyıl aynı zamanda ideolojiler çağıdır da... Bir yanda savaş sonrası Almanya ve İtalya'da yükselen faşizm akımları, öte yanda Rusya'da gerçekleşen Marksist devrim ve yükselen sosyalizm. İdeoloji, devletlerin yeniden yapılanmasında ve ulusların inşaa süreçlerinde etkin bir rol oynamıştır. Toplumda çoğunlukça kabul edilmiş bir amaç ve aidiyet duygusunun varlığı, sadece iktidarların meşruiyeti açısından değil, devletin devamlılığı ve geleceği açısından da önemlidir. Bu doğrultuda, iktidarların geniş halk yığınlarının kalbine girmek, ortak bir ülkü / ortak bir düşman etrafında kitleleri birleştirerek yönetmek ve devlet aygıtının resmi ideolojisi doğrultusunda biçimlenmiş, devletin temsili ideal vatandaşlar yaratmak amacıyla, Birinci Dünya Savaşı'nda etkisini kanıtlamış bir propaganda yöntemine yani afişlere başvurduklarını görürüz. İş bu tezin amacı, afişin tanımı noktasından başlayarak zamanla bir propaganda aracına dönüşmesi ve bu bağlamda da resmi ideoloji doğrultusunda yeniden inşa süreçlerinde devlet aygıtının elinde ideal, makbul vatandaş yaratma ve 'terbiye etme' aracı olarak nasıl kullanıldığını örnekleriyle birlikte tarihsellik içerisinde incelemektir. Bu sebepledir ki, bu zamana kadar birçok kez farklı tez ve kaynaklarca, alışılagelmiş ele alınış biçiminin aksine afişlerin teknik okumasından ziyade, nedensellik ilişkisi gözetilerek dönemsel okuması yapılmak istenmiştir. Tezin inceleme alanı, her ülkenin kendi içinde farklı uluslaşma süreçleri, tarihsel dinamikleri ve kültürel altyapıları barındırması nedeniyle, görece daha büyük değişimlerin yaşandığı üç ülkeyle (Almanya, Sovyetler Birliği ve Türkiye) sınırlı tutulmuş, ayrı ideolojik yapılar taşıyan bu ülkeler arasında, konu bağlamında benzerlikler ve farklılıklar ortaya konulmaya çalışılmıştır.

Anahtar kelimeler: Afiş, ideolojiler, vatandaşlık, ideal vatandaş, milli kimlik, ulusun inşaası

Abstract:
Modern nationalism, which was born with the French Revolution in 1789, influenced Europe in the 19th century and the rest of the world in the 20th century. At this point, the idea of defining a nation, led to a new form of history recording, formation of roots based on imaginary myths and epics, creation of a national culture and language, and finally a national identity.

The newly constructed relationship between the administration and people changed its scope from a ruler-people axis to state-people relationship, these concepts are defined and secured with a community agreement named constitutional laws. On the other hand, the 20th century can also be entitled as the age of ideologies.

On one side, fascism made its way in Germany and Italy, and the Marxist Revolution and socialism was rising in Russia. Ideologies played a key role in the reconstruction of the states and nations. An embraced purpose and a sense of belonging adopted by the majority not only gave the administrations the justification they required, but also was very important for the continuity and sustainability of the states.

Posters and signboards, the new form of propaganda that was proven to be highly effective during the First World War shaped by the official state ideology was put in as the tool for conquering people, creating a common ideal / common enemy to bond the masses.

This thesis aims to show with examples and historical perspective how posters evolved as one of the major tools for propaganda of official / governmental ideologies, a means to reconstruct ideal citizenship and "edification".
 
This is why, on the contrary to various thesis and sources on the subject, the posters and banners are read in relation with causality of history instead of technical analysis. The area of research is limited to three countries (Turkey, Germany, Russia) that passed through relatively bigger changes, since every country has different historical dynamics, nationalization courses and cultural structures. The similarities and differences are analyzed in the context of research between these three countries with different ideological origins.

Anahtar kelimeler: Poster, ideologies, citizenship, ideal citizen, national identity, construction of nation