Farklı okul türlerinde öğrenim gören lise öğrencilerinin sınıf seviyelerine göre düşünme stilleri ile karar verme stilleri arasındaki ilişkinin incelenmesi
The analysis of the relationship between the thinking styles of the high school students who have been educated i?n various type of schools according to their different class levels and their decision making styles.
Yazar: MUHAMMET ÜBEYDULLAH ÖZTABAK
Danışman: PROF. DR. İRFAN ERDOĞAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Düşünme stilleri = Thinking styles ; Karar verme stilleri = Decision making styles ; Lise öğrencileri = High schools students

Özet:
Bu araştırmanın amacı; farklı okul türlerinde öğrenim gören lise öğrencilerinin sınıf seviyelerine göre düşünme stilleri ile karar verme stilleri arasındaki ilişkinin incelenmesidir. Araştırmada ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın evreni, 2011-2012 Eğitim-Öğretim yılında İstanbul ili Bakırköy ilçesinde Milli Eğitim Bakanlığına bağlı örgün eğitim yapan Genel Lise, Meslek Lisesi ve Anadolu Lisesi öğrencileridir. Araştırmanın örneklemi, Bakırköy ilçesindeki okullar arasından Oransız Tesadüfi (Random) Küme Örnekleme modeliyle oluşturulmuştur. Örneklemi oluşturan okullar şunlardır; Bakırköy Gürlek Nakipoğlu Lisesi (Genel Lise), Bakırköy Lisesi (Genel Lise), Bakırköy Nüket Ercan Ticaret Meslek Lisesi, Bakırköy İmam Hatip Lisesi (Meslek Lisesi) ve Bakırköy Yeşilköy Anadolu Lisesi.Araştırmada öğrencilerle ilgili çeşitli demografik bilgileri toplamak amacıyla Öğrenci Bilgi Formu, öğrencilerin düşünme stillerini belirlemek için "Düşünme Stilleri Envanteri", karar verme stilleri puanlarını belirlemek için "Melbourne Karar Verme Ölçeği" kullanılmıştır.Bu aşamada, araştırma grubunu oluşturan öğrencilerin demografik özelliklerinin betimleyici frekans ve yüzde dağılımları çıkarılmış, sonra ölçeğin toplam puanları için aritmetik ortalama ( x) ve standart sapma (ss) değerleri saptanmıştır. Örneklem içerisinde normal dağılım özelliği göstermeyen gruplar için non-parametrik teknikler, normal dağılım özelliği gösteren dağılımlar içinse parametrik analiz teknikleri kullanılmıştır. Elde edilen veriler bilgisayarda "SPSS for Windows ver: 17.0" programında çözümlenmiş, manidarlıklar minimum p<,05 düzeyinde sınanmış, diğer manidarlık düzeyleri ayrıca belirtilmiş ve bulgular araştırmanın amaçlarına uygun olarak tablolar halinde sunulmuştur.Araştırmaya 500'ü erkek, 300'ü kız olmak üzere toplam 800 öğrenci katılmıştır. Örneklem grubunu oluşturan öğrencilerin 320'si (% 40.0) Genel lise, 160'ı (% 20.0) Anadolu lisesi, 320'si de (% 40.0) Meslek lisesinde öğrenim görmektedir. Öğrencilerin 243'ü (% 30.4) 15 yaş ve altında, 201'i (% 25.1) 16 yaş grubunda, 195'i (% 24.4) 17 yaş grubunda, 161'i de 18 yaş ve üstü yaş grubunda bulunmaktadır. Örneklem grubunu oluşturan öğrencilerin 256'sı (% 32.0) Fen alanında, 264'ü (% 33.0) TM alanında öğrenim görmektedir. 280 öğrencinin ise (% 35.5) alan tercihi henüz kesinleşmemiştir.Öğrencilerin düşünme stili olarak en çok sırasıyla Yasayapıcı (34,12), Aşamacı (32,20), Yürütmeci (31,30), Yenilikçi (31,22), Yargılayıcı (30,23), İçedönük (30,21), Dışadönük (29,60), Anarşik (28,90), Tekerkçi (28,65), Bütüncü (28,55), Ayrmtıcı (28,46), Çokerkçi (26,78) ve Tutucu (26,07) stillerini kullanmaktadırlar. Öğrencilerin karar verme stili olarak en çok sırasıyla Dikkatli (9.18), Panik (4,73), Kaçmgan (4,59) ve Erteleyici (4,17) stillerini kullanmaktadırlar.Öğrencilerin Dikkatli Karar Yerme Stili ile Düşünme Stilleri Ölçeğinin Yasayapıcı, Yürütmeci, Yargılayıcı, Aşamacı, Anarşik, Ayrıntıcı, İçedönük, Dışadönük, Yenilikçi alt boyutlarıyla pozitif, Tutucu alt boyutuyla negatif ilişki içinde olduğu saptanmıştır.Öğrencilerin Kaçmgan Karar Verme Stili ile Düşünme Stilleri Ölçeğinin Çokerkçi, Dışadönük, Tutucu alt boyutlarıyla pozitif, Yasayapıcı, Yürütmeci, Yargılayıcı, Aşamacı, İçedönük ve Yenilikçi alt boyutuyla negatif ilişki içinde olduğu saptanmıştır.Öğrencilerin Erteleyici Karar Verme Stili ile Düşünme Stilleri Ölçeğinin Çokerkçi ve Tutucu alt boyutlarıyla pozitif, Yasayapıcı, Yürütmeci, Yargılayıcı, Aşamacı, İçedönük ve Yenilikçi alt boyutuyla negatif ilişki içinde olduğu saptanmıştır.Öğrencilerin Panik Karar Verme Stili ile Düşünme Stilleri Ölçeğinin Çokerkçi, Bütüncü ve Tutucu alt boyutlarıyla pozitif, Yasayapıcı, Yürütmeci, Yargılayıcı, Aşamacı, İçedönük ve Yenilikçi alt boyutuyla negatif ilişki içinde olduğu saptanmıştır.Anahtar Sözcükler: Düşünme Stilleri, Karar Verme Stilleri, Lise Öğrencileri

Abstract:
The aim of this study is to analyse the relationship between the thinking styles of the high school students who have been educated in various type of schools according to their different class levels and their decision making styles.In the research relational scanning model is used. The universe of this study is the students who have been educated in different MEB schools such as State, Vocational and Anatolian schools in Bakırköy-Istanbul in 2011-2012 Academic Year. The sample of this study is conducted by simple random cluster sampling model in the schools in the district of Bakırköy. The schools which commissioned the study are the followings; Bakırköy Gürlek Nakipoğlu Lisesi, Bakırköy Lisesi, Bakırköy Nüket Ercan Ticaret Meslek Lisesi (Vocational High School), Bakırköy İmam Hatip Lisesi (Vocational High School) ve Bakırköy Yeşilköy Anadolu Lisesi (Anatolian High School).In the study "Student Information Form" is used to collect demographic data of students, "Thinking Styles of Inventory" is used to indicate students' thinking styles and "Melbourne Decision Making Questionnaire" is used to indicate students' decision styles.In this level of the study descriptive frequencies and percentages of students' demographic features are expelled and then arithmetic mean (x) and standart deviation values (ss) for the total points of the scale are calculated. In the sample of the study, Non-parametric technics are used for the groups which don't show any normal distribution characteristics and parametric analyse technics are used for the groups which show normal distribution characteristics. The datas are resolved by "SPSS for Windows ver: 17:0" programs, significances are tested in the minimum level of p<,05 and also the other significant levels are declared and the results are shown in tables according to the aim of the study. Total 800 students (500 female - 300 male students) joined the research. 320 students who composed the 40% of sample groups are from State schools, 160 students who composed the 20% of sample groups are from Anatolian schools and 320 students who composed the 40% of sample groups are from Vocational schools. 243 students (30.4%) are 15 years old and under. 201 students (25,1%) are 16 years old, 195 students (24.4%) are 17 years old and 161 students are 18 years old and over. 256 students who composed the 32% of sample group are educated in Science area and 264 students who composed the 33% of sample group are educated in Turc-Maths area. The area decision of the 280 students (35,5%) are still uncertain.Mostly used thinking styles of the students are listed as the followings; Legistlative (34,12), Hierarchic (32,20), Executive (31,30), Liberal (31,22), Judicial (30,23), Internal (30,21), External (29,60), Anarchic (28,90), Monarchic (28,65), Global (28,55), Local (28,46), Oligarchic (26,78) and Conservative (26,07). Mostly used decision making styles of the students are listed as the followings; Vigilance (9.18), Hypervigilance (4,73), Buckpassing (4,59), Procrastination (4,17).It has been stated that students' vigilance decision making styles and their thinking styles scales have positive relationships with these sub-dimensions; Legistlative, Executive, Judicial, Hierarchic, Anarchic, Local, Internal, External, Liberal while they have negative relationship with the sub-dimension of Conservatism.It has stated that students' buckpassing decision making styles and their thinking styles scales have positive realtionships with these dimensions; Oligarchic, External, Conservative while they have negative relationship with these sub-dimensions; Legistlative, Executive, Judicial, Hierarchic, Internal and Liberal.It has also been stated that students' proscrastination decision making styles and their thinking styles scales have positive realtionships with these sub-dimensions; Oligarchic and Conservative while they have negative relationships with these sub-dimensions; Legistlative, Executive, Judicial, Hierarchic, Internal and Liberal.It has been stated that students' hypervigilance decision making styles and their thinking styles scales have positive relationships with these sub-dimensions; Oligarchic, Global and Conservative while they have negative relationships with these sub-dimensions; Legistlative), Executive, Judicial, Hierarchic, Internal and Liberal.Key Words: Thinking Styles, Decision Making Styles, High School Students