Güneydoğu Anadolu Bölgesi ağız atlası
The dialect atlas of Southeastern Anatolian Region
Yazar: MEHMET YEŞİLKAYA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ABİDİN KARASU
İstanbul Medeniyet Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Ağız atlası = Dialect atlas ; Ağızlar = Dialects ; Güneydoğu Anadolu bölgesi = Southeastern Anatolia region

Özet:
Bu çalışmada; Güneydoğu Anadolu Bölgesi sınırları içinde bulunan 9 ilin ağız özellikleri literatür taraması, içerik analizi, veri toplama, saha çalışması yöntemleri ile incelenmiş ve haritalandırılmıştır. Çalışmanın ilk bölümünde ağız ve dil kavramları açıklanmış, çeşitli ağız atlasları incelenmiştir. Ağız tasnifi yapılırken çeşitli araştırmacılar tarafından kullanılan kriterler hakkında bilgi verilmiştir. Güneydoğu Anadolu Bölgesi illerinin ağız özellikleri açıklanmıştır. Çalışmaya adını veren asıl bölüm Haritalar ve Harita Açıklamaları bölümüdür. Haritalar bölümünde 103 harita bulunmaktadır. Haritalardan 58'i ses bilgisi, 41'i şekil bilgisi, 4'ü söz dizimi ile ilgili haritalardır. Harita Açıklamaları bölümünde, haritalardaki bilgiler sırasıyla örneklendirilmiştir. Sonuç bölümünde hangi kriterlerin ağız tasnifi için yol gösterici nitelikte olduğu ifade edilmiş ve incelenen bölge ağızları için bir tasnif denemesi yapılmış, 8 harita üzerinden ağız bölgeleri açıklanmıştır. Ekler başlığı altında yer alan Metinler bölümünde her yerleşim biriminden kısa birer metin verilmiştir.
Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde, çeşitli ülkelerin ağız/dil atlasları ve IPA işaret sistemi dikkate alınmıştır. Haritalarda kullanılan renklerden işaretlere kadar tüm unsurlar, basılı veya dijital ortamda sunulan ağız haritalarının ayrıntılı incelenmesi ve değerlendirilmesi sonucu hazırlanmıştır. Bu çalışma, ülkemizdeki ilk bölgesel ağız atlası modeli olması bakımından önemlidir.

Abstract:
In this study, dialectal properties of 9 cities located in the Southeastern Anatolian Region were studied using the methods of literature review, content analysis, data collection, and field study; and with the data obtained were used in the mapping of the dialectal properties. 
Initially, the study concentrated on the definitions and explanations of the concepts of dialect and language as well as analyzing several dialect atlases. While sorting the different dialects, criteria used by several researchers were explained. Also, dialectal properties of the cities located in the Southeastern Anatolian Region.
 The main focus of the study was given to the visualization and mapping of the data obtained as a result of the different methods used in the study, which are given in the Maps and Map Legends section. The Maps part includes 103 maps. Out of those maps, 58 of them are on phonetics, 41 of them are on morphology and 4 of them are on syntax. The Legends part provides illustrations of the information given on the maps. The Results part indicates which criteria work best in sorting the dialects. A sorting of dialects was attempted, and the region dialects studied here were sorted into dialect regions over 8 maps. In Appendix section, under Texts part, short sample texts belonging to each settlement area were given.
In this study, different dialect/language atlases from several countries and IPA were used. All the elements from the colors to signs used in the maps were selected after careful study and consideration of the existing dialect maps, print and digital. This study is particularly significant in that it is the first regional dialect atlas in Türkiye. From this perspective, this study applies a known model of dialect atlases into the context of Turkish dialects and language and will provide researchers in the field to build on the data obtained and presented here.