Akdeniz ülkelerinden seçilmiş bazı yerel domates genotiplerinin su stresine tepkileri
Response of some selected local tomato genoypes from mediterranean countries against water stress
Yazar: HÜSEYİN BİYKE
Danışman: PROF. DR. YÜKSEL TÜZEL
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı / Bahçe Bitkileri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Domates = Tomato ; Kuraklık stresi = Drought stress ; Morfolojik özellikler = Morphological properties ; Verim = Yield

Özet:
Bu tez çalışması 2021 ilkbahar döneminde Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü'nde yapılmıştır. Çalışmada Akdeniz ülkelerinden seçilmiş bazı yerel domates genotiplerinin su stresine tepkileri belirlenmeye çalışılmıştır. Çalışmada kullanılan tohumlar , PRIMA-VEGADAPT (Adapting Mediterranean vegetable crops to climate changeinduced multiple stress) projesi kapsamında partner ülkelerden gönderilen, proje yönetimi tarafından VEG-ADAPT Başlangıç Aksesyon listesi (VEG-Adapt Starting Acession List: VESAL) içine seçilen 16 farklı genotip denemeye alınmıştır. Tohum ekiminin ardından 29 Mart 2021 tarihinde dikim işlemi yapılmıştır. Dikimden 3 hafa sonra sulama konuları uygulanmaya başlanmıştır. Deneme süresince S0 sulama konusu (tam sulama), S1 sulama konusu (Kısıt 1) ve S2 sulama konusu (Kısıt 2) olmak üzere 3 farklı sulama konusu uygulanmıştır. Sulamanın programlanmasında sera için birikimli güneş radyasyonu değeri esas alınmıştır. S0 tam sulama konusunda yaklaşık %25-30 drenaja izin verilirken, S1 ve S2 sulama konularında uygulanan sulama suyu miktarı sırasıyla %35 ve %50 oranlarında azaltılmıştır. Deneme tesadüf bloklarında bölünmüş parseller deneme desenine göre 3 tekerrürlü olacak şekilde yapılmıştır. Deneme süresince ve deneme sonrasında yapılan ölçüm ve analizle ile verim parametreleri (toplam verim, pazarlanabilir verim, toplam meyve sayısı, ortalama meyve ağırlığı), kalite analizleri (suda çözünür kuru madde miktarı, titre edilebilir asit miktarı, meyve eti sertliği, vitamin c, meyve rengi), morfolojik ölçümler (yaprak kalınlığı, kök ve vejetatif aksam yaş ve kuru ağırlığı, klorofil, yaprak nispi su içeriği, membran geçirgenliği) ve element içeriği belirlenmeye çalışılmıştır. Elde edilen tüm sonuçlar birlikte değerlendirildiğinde, bitkide kuraklık stresine neden olan su kısıtı uygulamasının toplam ve pazarlanabilir verim değerleri ile bitki gelişim ve biyokütle değerlerini azalttığı, ölçülen bazı kalite parametrelerini arttırdığı, bitki fizyolojik ölçümlerinde ortam koşullarına ve genotipik farklılıklara bağlı olarak değişken sonuçlar alındığı belirlenmiştir. Denemede kullanılan genotiplerin farklı özellikte olması ve menşei farklılıkları, ölçülen tüm parametrelerde geniş bir varyasyon göstermelerine neden olmuştur. Farklı su kısıtı altında genotiplerin tepkisi de farklı olmuştur. Ölçümü yapılan parametreler skorlanarak yapılan sıralamada, VC-T11, VC-T28 ve VC-T25'in performansı yüksek bulunmuştur.

Abstract:
This thesis was conducted in the spring semester of 2021 at Ege University, Faculty of Agriculture, Department of Horticulture. In the study, it was tried to determine the responses of some local tomato genotypes selected from Mediterranean countries to water stress. The seeds used in the study were sent from partner countries within the scope of PRIMA-VEGADAPT (Adapting Mediterranean vegetable crops to climate changeinduced multiple stress) project and 16 different genotypes selected by the project management into VEG-ADAPT Starting Acession List (VESAL) were included in the trial. Following seed sowing, planting was carried out on March 29, 2021. Irrigation treatments were applied 3 weeks after planting. During the experiment, 3 different irrigation subjects were applied as S0 irrigation subject (full irrigation), S1 irrigation subject (Constraint 1) and S2 irrigation subject (Constraint 2). Irrigation scheduling was based on the cumulative solar radiation value for the greenhouse. While approximately 25-30% drainage was allowed in full irrigation subject S0, the amount of irrigation water applied in irrigation subjects S1 and S2 was reduced by 35% and 50%, respectively. Measurements and analyses were carried out during and after the experiment to determine yield parameters (total yield, marketable yield, total number of fruits, average fruit weight), quality analyses (water soluble dry matter content, titratable acid content, fruit flesh firmness, vitamin c, fruit color), morphological measurements (leaf thickness, root and vegetative parts wet and dry weight, chlorophyll, leaf relative water content, membrane permeability) and elemental content. When all the results obtained were evaluated together, it was determined that water restriction application causing drought stress in the plant decreased total and marketable yield values, plant growth and biomass values, increased some measured quality parameters, and variable results were obtained in plant physiological measurements depending on environmental conditions and genotypic differences. The different characteristics and origin of the genotypes used in the experiment caused a wide variation in all measured parameters. The response of the genotypes was also different under different water constraints. In the ranking based on the scoring of  measured parameters, the performance of VC-T11, VC-T28 and VC-T25 was found to be high.