Karşılaştırmalı edebiyat bağlamında Mehmet Turhan Tan'ın "Cengiz Han" Romanı ile Yunus Oğuz'un "Çingiz Xan" tarihi romanlarının incelenmesi
Analysis of M. Turhan Tan's 'Cengiz Han' and Yunus Oğuz's 'Çingiz Xan' historical novels in the context of comparative literature
Yazar: HABİBE AY
Danışman: DOÇ. DR. İLKİN GULUSOY
Kafkas Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı / Azerbaycan Türkçesi ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Karşılaştırmalı Edebiyat = Comparative Literature
Dizin: Azerbaycan edebiyatı =   ; Türk edebiyatı = Turkish literature

Özet:
Büyük mücadele ruhu ve üstün askeri kabiliyete sahip olan Moğol hükümdarı Cengiz Han, dünya savaş tarihinde akıllarda yer edinen ender liderlerden bir tanesidir. Tarihi romanlar bu orta Çağ'ın büyük fatihi, dünya cihangiri Cengiz Han'ın tarihi kimliği, savaşları, savaş stratejileri ile onun ideal kahraman imajını yansıtır. Şahsına münhasır olan bu tarihi şahsiyet, onlarca tarihi romanın merkezinde yer almış ve kendisine has çizgileriyle romanlarda ön plana çıkarılmıştır. Orta Çağ'ın yenilmez Fatihi edebiyatta inatçı, becerikli, sözünden dönmeyen, disiplinli, hırslı,  kadına değer veren, mütevazı oluşu ile karakteristik özelliklerinin bütün artıları ve eksileri ile birlikte betimlenmiştir. Onun tarihi kimliği edebi eserlerde farklı yazarların düşünceleri ve tarihi gerçeklerle harmanlanarak ayrıntılı biçimde ele alınmıştır.
"Karşılaştırmalı Edebiyat Bağlamında Mehmet Turhan Tan'ın  "Cengiz Han" Romanı ile Yunus Oğuz'un "Çingiz Xan" Tarihi Romanlarının İncelenmesi" adlı bu çalışmada Türk dünyası edebiyatında ve Türk tarihinde kritik bir öneme sahip olan Moğol kumandan Cengiz Han'ın hayatı, tarihteki kimliği,  savaşları, savaş stratejileri ile ideal kahraman imajı ele alınmıştır. Bu muhterem şahsiyeti çalışmanın temel kaynaklarını oluşturan "Cengiz Han" ve "Çingiz Xan" romanlarında sosyal, siyasi ve tarihteki gerçekler açısından karşılaştırılmalı edebiyat bağlamında mukayeseedilmiştir. Araştırmaya konu olan romanlarda Cengiz Han'ın mücadele ve savaşları, Batı ile olan temasları, ikili ilişkileri, sosyal hayatındaki konumu ve en önemlisi de onun edebiyata yansıtılan karakteri bu çalışmada önemli rol oynamaktadır.
"Karşılaştırmalı Edebiyat Kavramı Üzerine" isimli çalışmanın birinci bölümünde; "Edebiyat Kavramının Tanımı", "Karşılaştırmalı Edebiyatın Tanımı ve Yöntemleri", "Karşılaştırmalı Edebiyatın Görevi ve Amacı", "Karşılaştırmalı Edebiyatın Doğuşu", "Karşılaştırmalı Edebiyat Üzerine Farklı Bakış Açıları,"Türkiye de Karşılaştırmalı Edebiyat", "Karşılaştırmalı Edebiyat Bağlamında Tarihi Roman Türü", "Azerbaycan Edebiyatında Tarihi Roman Türü", "Türk Edebiyatında Tarihi Roman Türü" adlı konu başlıkları ile ilgili bilgiler verilmiştir.
Tez çalışmasının "Tarihin Edebiyata Bir İz Düşümü Olarak Cengiz Han Karakteri" isimli ikinci bölümündeilk önce çalışmamıza ilham olan Cengiz Han'ın hayatı hakkında bilgiler verilmiştir. Daha sonra incelemiş olduğumuz roman yazarlarının hayatları hakkında bilgiler verilmiştir. Bu kısa bilgilerin hemen ardından çalışmaya konu olan "Cengiz Han" ve "Çingiz Xan" romanları isimden içeriğe, hikâye teknikleri bakış açısı ve anlatıcı, romana konu olan tarihi olay ve gerçeklerin görünme düzeyleri, romana konu olan kurmaca olay ve kahramanlar, romanda olay örgüsü, başkahraman, norm, kart ve fon karakterler açısından ele alınmıştır. Bu bölümün son kısmında tarihi kaynaklarda kişiler kadrosu karşılaştırması yapılarak, roman karakterlerinin tarih sahnesinde varlığı tespit edilmeye çalışılmıştır.
Çalışmanın son bölümü olan üçüncü bölümde ise; çalışmamıza konu olan iki romanın içinde bulunan simge ve semboller; "Türk Mitolojisinde Yer Alan Simge ve Sembollerin İncelenen Romanlara Yansıması" adlı başlık altında detaylı şekilde incelenmiştir. Mehmet Turhan Tan'ın ve Yunus Oğuz'un romanlarında kullandıkları ortak ve farklı mitolojik öge ve semboller tespit edilip yorumlanmıştır.
Yaptığımız değerlendirmeler sonucunda çalışmanın genelinden ulaştığımız bulgular "Sonuç" kısmında ifade edilmiştir. Çalışma içerisinde faydalandığımız kaynakların listesi ise "Kaynakça" kısmına eklenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Cengiz Han, Tarihi Roman, Türk Edebiyatı, Azerbaycan Edebiyatı, Karşılaştırmalı Edebiyat

Abstract:
The Mongol ruler Genghis Khan, who had a great fighting spirit and superior militaryability, is one of the rare leaders who are remembered in the history of world wars.Historical novels reflect the historical identity, wars, and war strategies of this greatconqueror of the Middle Ages, the world conqueror Genghis Khan, and his ideal heroimage. This unique historical figure has been at the center of dozens of historical novelsand has been highlighted in novels with his unique lines. The invincible Conqueror ofthe Middle Ages has been described in literature as stubborn, skillful, unwavering,disciplined, ambitious, valuing women, and modest, with all the pros and cons of hischaracteristic features. His historical identity has been discussed in detail in literaryworks, blended with the thoughts of different authors and historical facts.In this study titled "Analysis of M. Turhan Tan's 'Cengiz Han' and Yunus Oğuz's 'ÇingizXan' Historical Novels in the Context of Comparative Literature", the life of the Mongolcommander Genghis Khan, who has a critical importance in the literature of the Turkishworld and Turkish history, his identity in history, his wars, war strategies and the idealhero image are discussed. This distinguished figure has been compared in terms ofsocial, political and historical realities in the novels "Cengiz Han" and "Çingiz Xan",which constitute the main sources of the study, in the context of comparative literature.In the novels that are the subject of the research, Genghis Khan's struggles and wars,his contacts with the West, his bilateral relations, his position in his social life and mostimportantly his character reflected in literature play an important role in this study. In thefirst section of the study titled "On the Concept of Comparative Literature"; providesinformation on "Definition of the Concept of Literature", "Definition and Methods ofComparative Literature", "The Task and Purpose of Comparative Literature", "The Birthof Comparative Literature", "Different Perspectives on Comparative Literature","Comparative Literature in Turkey", "Historical Novel Genre in the Context ofComparative Literature", "Historical Novel Genre in Azerbaijani Literature", "HistoricalNovel Genre in Turkish Literature" are provided. In the second part of the thesis titled"The Character of Genghis Khan as a Trace of History on Literature"; begins withinformation about the life of Genghis Khan, who inspired this study. Then, information isgiven about the lives of the novelists we have examined. Following this briefinformation, the novels "Cengiz Han" and "Çingiz Xan" which are the subjects of thestudy are anaylzed in terms of title, story techniques, perspective and narrator, thelevels of appearance of historical events and facts which are the subjects of the novel,fictional events and heroes which are the subjects of the novel, plot, protagonist, norm,card and background characters in the novel. In the last part of this section,"Comparison of Characters in Historical Sources" is made and the existence of thenovel characters in the historical scene is tried to be determined.
In the third section and the final part of the study; the symbols and icons in the twonovels which are the subjects of this study are examined in detail under the title"Reflection of Symbols and Symbols in Turkish Mythology to the Examined Novels". Common and different mythological elements and symbols both used by MehmetTurhan Tan and Yunus Oğuz in their novels are determined and interpreted.As a result of our evaluations and the findings we reached from the overall study areexpressed in the "Conclusion" section. The list of sources we used in the study is addedto the Referencessection.
Keywords: Cengiz Khan, Historical Novel, Turkish Literature, Azerbaijani Literature,Comparative Literature.