Gelibolulu Mustafa Ali'nin Zübdetü't-Tevarih adlı eserinin 1-111. varaklar arası edisyon kritiği
Editional critique of Zübdetü't-Tevarih by Mustafa Ali of Gelibolu leaves between 1-111.
Yazar: MUHAMMET FATİH DUMAN
Danışman: PROF.DR. MEHMET ŞEKER
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Din = Religion ; Tarih = History

Özet:
Gelibolulu Mustafa ÃlÃ­ XVI. Yüzyılın en meşhur bürokrat ve tarihçisidir.Kısa süren yaşamına pek çok eser sığdırmıştır. Bu eserlerden birisi de Ãübdetü't-TevÃrÃ­Ã²'tir. Eser bir mukaddime, dört tabaka ve hâtimeden oluşmaktadır.Çalışmamız eserin Reşid Efendi nüshasına göre ilk 111 varaklık bölümü ihtivaetmektedir. 1 ve 111. varaklar arası ise eserin mukaddime ve birinci tabakasını içerir.Ã¨Ãli eserinin girişinde eseri nasıl yazdığını anlattıktan sonra mukaddimesindeNebÃ­, ResÃ¿l ve UluÂ´l Azm kavramları ile ilgili bilgiler verir. Birinci tabaka da isesırasıyla Hz. Ãdem, Hz. ŞÃ­t, Hz. İdrÃ­s, Hz. NÃ¿h, Hz. HÃ¿d, Hz. Sâlih, Hz. İbrahim,Hz. İsmaÃ¨il, Hz. LÃ¿t, Hz. İshak, Hz. YaÃ¨kub, Hz. Yusuf, Hz. Eyyub, Hz. ŞuÂ´ayb, Hz.Musa, Hz. Yunus b. Meta, Hz. Davud, Hz. Süleyman, Hz. Zekeriya, Hz. Yahya veHz. İsa adlı peygamberlerden tafsilatlı bir şekilde bahseder. Bu yönüyle eser birpeygamberler tarihi hüviyeti taşır.Mustafa Ã¨ÃlÃ­, Ãübdetü't-TevârÃ­Ã² adlı eserini Kara YaÃ¨kub b. İdris el-KaramânÃ­'nin Arapça olarak kaleme alınmış İşrâÃºutÂ´-TevârÃ­Ã² adlı kitabındangenişleterek tercüme ettiğini söyler. Bu sebeple çalışmamızda, zikredilen bu eserinyazma nüshasına ulaşılarak hangi bölümlerinin tercüme edildiği transkripsiyonlumetinde gösterilmiştir.Gelibolulu Mustafa Ã¨ÃlÃ­Â´in yazdığı bu eser bu güne kadar üzerindeçalışılmamış eserlerinden birisi olması ve XVI. Yüzyıl Osmanlı toplumu veaydınının peygamberler tarihine bakış açısını yansıtması sebebiyle önemli birçalışmadır. Bu sebeple çalışmamızda eserin Reşid Efendi nüshasına göre ilk 111varağını farklı iki nüshayı da kullanarak çalıştık.Anahtar Kelimeler: 1) Gelibolulu Mustafa Ã¨ÃlÃ­, 2) ÃübdetüÂ´t-TevârÃ­Ã², 3) KaraYaÃ¨kub b. İdris el-KaramânÃ­, 4) İşrâÃºutÂ´t-TevârÃ­Ã², 5) Peygamberler Tarihi, 6) Nüsha

Abstract:
Mustafa Ã¨ÃlÃ­ of Gelibolu is the most famous bureaucrat and historian of the16th century. He wrote a lot of works in his short life. One of these is ÃübdetüÂ´t-TevârÃ­Ã². The works is made up of an introduction, four chapters and a conclusionpert. This study examines the first 111 leaves in the Reşid Efendi copy. That is, itincludes the introduction and the first chapter of the book.Ã¨ÃlÃ­ gives information about such notions as Nebi, Resul and UluÂ´l Azm afterexplaning how he wrote the book. In the first chapter, he provides detailedinformation about Adam, Şit, Enoch, Noah, Hud, Salih, Abraham, Ishmael, Lot,Isaac, Jacob, Joseph, Job, Şuayb, Moses, Jonah, David, Solomon, Zechariah, Johnand Jesus respectively. In this respect, the work resembles a history of the prophets.Mustafa Ã¨ÃlÃ­ mentions that he has translated İşrâÃºuÂ´t-TevârÃ­Ã² by KaraYaÃ¨kub b. Idris el- KaramânÃ­ from Arabic and extended it. Therefore, we havereached the copy of the above-mentionad book and şhown which parts had beentranslated in our transcripted text.That book by Mustafa Ã¨ÃlÃ­ of Gelibolu is significant in that it has not beenstudied so far and that it reflects the aproach of the intellectuals and Ottoman peopletowards the history of the prophets. Therefore, we have examined the first 111 leavesof the book taking into consideration the two different copies.Key Words: 1) Mustafa Ã¨ÃlÃ­ of Gelibolu, 2) ÃübdetüÂ´t-TevârÃ­Ã², 3) Kara YaÃ¨kub b.Idris el- KaramânÃ­, 4) İşrâÃºuÂ´t-TevârÃ­Ã², 5) History of The Prophets, 6) Copy.