Non-alkolik yağlı karaciğer hastalığı ve Non-alkolik steatohepatitis'de oksidatif stres etkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of oxidative stress impact on Non-alcoholic faty liver disease and Non-alcoholic steatohepatitis
Yazar: YÜSRA ÇİFTÇİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HAYDAR ADANIR
Akdeniz Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: İç Hastalıkları = Internal diseases
Dizin: Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Diabetes mellitus-tip 2 = Diabetes mellitus-type 2 ; Karaciğer hastalıkları = Liver diseases ; Karaciğer yağlanması = Fatty liver ; Oksidatif stres = Oxidative stress

Özet:
GİRİŞ: Non-alkolik yağlı karaciğer hastalığı (NAYKH) aşırı alkol tüketimi
olmadan özellikle Tip 2 Diyabetes Mellitus (Tip2DM) ve obezite ile ilişkili olarak
karaciğerde yağ birikimini ifade eder. Non-alkolik steatohepatit (NASH) ise
hepatositlerde aşırı trigliserit birikimi (steatoz), inflamasyon, hasarlanma ve
apopitozisin görüldüğü, NAYKH'nın ilerlemiş ciddi olan formudur. Basit
yağlanmanın prognozu iyi olmasına karşın NASH siroza ilerleyebilmekte ve
hepatosellüler kanser gelişebilmektedir. NAYKH'na neden olan mekanizmalar
halen net değildir. 'Çoklu paralel darbe' modeline göre NAYKH'nın patofizyolojisi
ve gelişiminde birçok neden rol oynamaktadır ve bu nedenler; genetik polimorfizm,
epigenetik değişimler, insülin direnci, diyet, fiziksel aktivite azlığı, obezite,
adipokin disregülasyonu, lipotoksisite, oksidatif stres, bağırsak florasının
bozulması ve endokrin bozuklardan meydana gelmektedir. NASH gelişiminde
sıklıkla yağ birikimine dışında ek etiyolojik faktörler bulunmaktadır. Yapılan
birçok çalışma NAYKH'nın NASH'e ilerlemesinde oksidatif stresin önemli
olduğunu göstermiştir. Bu çalışmamızda basit yağlanma ve NASH' te oksidan ve
antioksidan düzeylerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Böylelikle basit
yağlanmadan NASH'e geçişte oksidatif stresin rolü değerlendirilecektir.
MATERYAL-METOD: Çalışmaya ultrasonografi ile karaciğer yağlanması
saptanan 99 hasta dahil edildi. ALT düzeyi normal olan 49 hasta basit yağlanma
(NAYKH) grubunda, ALT yüksekliği bulunan 50 hasta steatohepatit (NASH)
grubunda değerlendirildi. Hastalar ultrasonografide ekojenite artışına göre Grade 1,
Grade 2, Grade 3 olarak 3 gruba ayrıldı. Tüm hastaların rutin biyokimyasal
parametreleri ve Total Antioksidan Status (TAS), Total Oksidan Status (TOS),
Malondialdehit (MDA) düzeyleri ölçüldü. Tüm hastaların boy ve kilo ölçümleri
yapıldı ve kilo/boyun metrekaresi formülü ile vücut kitle indeksi (VKİ) hesaplandı.
Tüm hastalarda TOS/TAS formülü ile oksidatif stres indeksi (OSİ) hesaplandı.
Çalışma verilerinin istatiksel olarak değerlendirilmesinde SPSS 20.0 programı
kullanıldı. Kategorik verilerin gruplar arası dağılımını incelemek amacıyla ise Kikare
testi kullanıldı. Numerik verilerin normalite ve homojenite analizleri
Kolmogorov-Simirnov ve Levene's testleri ile yapıldı. Numerik verilerin gruplar arası karşılaştırılması Mann Whitney U ve bağımsız örneklemede T testi
kullanılarak yapıldı. Ayrıca iki numerik değişkenin korelasyonunu incelemek
amacıyla Pearson ve Spearman's korelasyon testleri kullanıldı. Tüm verilerin
değerlendirilmesinde %95 güven aralığı (p= 0,05) uygulandı. p<0,05 değeri
istatistiksel anlamlı kabul edildi.
BULGULAR: Yapılan istatistik verilerine göre NASH grubunda NAYKH
grubuna göre anlamlı TAS, TOS ve OSİ yüksekliği mevcuttu (p<0,05). MDA
düzeyi NASH grubunda NAYKH grubuna göre daha yüksek olmasına rağmen
istatistiksel anlamlı değildi (p=0,418). Karaciğer yağlanma derecesinin artışı ile
TAS ve MDA düzeyinde anlamlı artış elde ettik (p<0,05). Karaciğer yağlanma
derecesinin artmasıyla TOS düzeyinde artış olmasına rağmen istatistiksel anlamlı
fark elde etmedik (p=0,083). VKİ'nin artışı ile karaciğer yağlanma evresinde
anlamlı artış mevcuttu (p<0,05). Trigliserit ve ALT düzeyleri karaciğer yağlanma
evresinin artışıyla anlamlı düzeyde yükselmekteydi (p<0,05). MDA düzeyi ve
trigliserit arasında pozitif korelasyon mevcuttu (r=0,493) (p<0,05). NASH
grubunda NAYKH grubuna göre anlamlı AST, ALT, GGT, ALP, trigliserit, açlık
kan şekeri yüksekliği mevcuttu (p<0,05).
SONUÇ: NASH gelişiminde oksidatif stresin anahtar rol oynaması nedeniyle,
oksidatif stresi azaltmaya yönelik tedaviler basit yağlanmanın steatohepatite
ilerlemesini engellemede faydalı olabilir.

Abstract:
INTRODUCTION: Non-alcoholic fatty liver disease (NAFLD) is characterized
by fat accumulation in the liver without excessive alcohol intake in association with
Type-2 Diabetes and obesity. Non-alcoholic steatohepatitis (NASH) is the
advanced and severe form of NAFLD and defined by the presence of inflamattion,
injury and apoptosis in hepatocytes. While the prognosis of simple steatosis is
favorable, NASH may progress to cirrhosis and hepatocellular carcinoma. The
mechanisms that cause NAFLD are still unclear. In a multiple- parallel-hit model,
various factors play a role in the pathophysiology of NAFLD and these include;
genetic polymorphism, epigenetic alterations, insulin resistance, diet, lack of
physical activity, obesity, dysregulation of adipokines, lipotoxicity, oxidative
stress, disruption of the intestinal flora and endocrine disorders. Additional
etiological factors except that fat accumulation are usually present in the
development of NASH. Many studies have shown that oxidative stress is piovital
in the progression of NAFLD to NASH. This study aimed to evaluate oxidants and
antioxidants in simple steatosis and NASH and the role of oxidative stress in the
progression of NAFLD to NASH.
MATERIALS AND METHODS: A total of 99 patients diagnosed steatosis with
ultrasonography were enrolled in the study. The patients were divided into two
groups; 49 patients with normal serum ALT were in NAFLD group and 50 patients
with high serum ALT were in NASH group. According the level of increase in
echogenicity in ultrasonography, patients were classifed into three groups as Grade
1, Grade 2 and Grade 3. The biochemical parameters and Total Antioxidant Status
(TAS), Total Oxidant Status (TOS), Malondialdehyde (MDA) were measured.
Height and weight measurements of all patients were done and body mass index
(BMI) was calculated using the formula weight/square meters. Oxidative Stress
Index (OSI) was calculated using the formula TOS/TAS. The study data was
statistically analyzed using SPSS 20.0 programme. Chi-square test was used to
evaluate the distribution of categorical data between groups. Normality and
homogeneity of numerical data were analyzed using Kolmogorov-Smirnov and
Levene's tests. Mann Whitney U test was used in comparison of numerical data
between groups and T test was used in independent sampling. In addition, Pearson
and Spearman' s tests were used to analyze the correlation of two variables. The
%95 level of confidence interval (p=0,05) was applied to evaluate all data. A value
of p<0,05 was considered statistically significant.
RESULTS: In statistical analyses TAS, TOS levels and OSI were significantly
higher in the NASH group compared to the NAFLD group (p<0,05). MDA levels
were higher in the NASH group than the NAFLD group, but there was no
significant difference between groups (p=0,418). TAS and MDA levels increased
as the severity of liver fat increased and were statistically significant (p<0,05).
Altough TOS levels increased as the severity of liver fat increased, there was no
significant difference (p=0,083). As the triglyceride and ALT levels and BMI
measures increased, the degree of liver fat increased and were statistically
significant (p<0,05). Positive correlation was found between MDA and triglyceride
levels (r=0,493) (p<0,05). The patients in the NASH group had significant higher
levels of AST, ALT, GGT, ALP, triglyceride and fasting blood glucose compared
to the NAFLD group (p<0,05).
CONCLUCIONS: Because oxidative stress has a key role in the development of
NASH, treatments aimed to reduce oxidative stress may contribute to prevent or
slowdown the progression of NAFLD to NASH.