Denetçilerin etik pozisyon, hile, sorumluluk ve nepotizm algılarının denetçi bağımsızlığına etkisi: Bağımsız denetçiler üzerinde bir araştırma
The effects of auditors' ethical position, fraud, nepotism and responsibility perceptions on the auditor independence: A study on the independent auditors
Yazar: ŞAFAK SARPÜN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. RAHMİ YÜCEL
Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İşletme Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2012
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Bağımsız denetim = Independent audit ; Denetçiler = Controller ; Etik = Ethics ; Hile = Fraud ; Nepotizm = Nepotism ; Sorumluluk = Responsibility

Özet:
Bu çalışmada son yıllarda önemi giderek artan denetim mesleğine dönük olarak denetçilerin bağımsızlık algılarını etkileyen unsurlar incelenmeye çalışılmıştır. Denetim faaliyetleri yeni Türk Ticaret Kanunu çalışmaları ile birlikte daha da önemli hale gelmiş ve denetçilerin sorumlulukları daha da artmıştır. Denetim faaliyetinin sağlıklı bir şekilde uygulanabilmesi pek çok unsurdan önce denetçilerin bağımsızlığı ile yakından ilgilidir. Denetçi bağımsızlığını etkileyen unsurlar öncelikli olarak ele alınan konuların başında geldiğinden konu ile ilgili yapılmış çok sayıda çalışmaya konu olmuştur. Ancak özellikle Türkiye örneklemi açısından denetçilerin bağımsızlık algılarını etkileyen unsurları içeren az sayıda çalışmanın olduğu görülmektedir.Bu noktadan hareketle hazırlanan çalışmada denetçilerin bağımsızlık algılarının etik pozisyon, hata/hile, sorumluluk ve nepotizm algıları ile olan ilişkileri incelenmiştir. Bağımsız denetçiler üzerinde yapılan ve anket yoluyla toplanan veriler yardımı ile yapılan analizlerde SPSS 16.0 paket programı kullanılarak değişkenler arası ilişkiler incelenmiştir.Yapılan analizler sonucunda çalışmaya katılan denetçilerin idealizm ve rölativizm olarak iki uç noktayı ifade eden etik pozisyon algılarının idealizm boyutu ile hata/hile algısı arasında anlamlı bir algısal ilişki gözlenemezken. Rölativist grup için negatif yönlü anlamlı bir ilişkinin varlığı tespit edilmiştir. Bu durum hata/hile algısı ile kayırmacılık algısı arasındaki ilişkide de kedini göstermiştir. Rölativist grupta hata/hile algı düzeyi arttıkça nepotizm eğilimi azalmaktadır. Denetçi sorumluluğu açısından yapılan incelemede ise denetçinin denetim nedeni ile ilgili taraflara karşı hissettiği sorumluluk etik pozisyonu idealizme doğru kaydıkça azalmakta, rölativist grupta artmakta iken, nepotizm eğilim ve hata/hile algısından da pozitif etkilenmektedir. Araştırma model açısından nihai bağımlı değişken olan denetçi bağımsızlığı ise, sorumluluk algısından negatif, etik pozisyon ve hile algılarından pozitif etkilenmektedir. Nepotizm algısının denetçilerin bağımsızlık algıları üzerinde doğrudan bir etkisine rastlanmamıştır.

Abstract:
This study is an attempt to examine the elements that influence auditors? perception of independence as an issue in auditing which has grown in prominence in recent years. Auditing has gained importance with the studies for Turkish Trade Act and responsibilities of auditors have increased even more. Robust operation of auditing activities is closely related with the independence of auditors before many factors. As the factors that affect independence of auditors are one of the primary issues handled, they have been the subject of a number of studies. However, it is seen that there are a few studies on the factors affecting independence perceptions of auditors especially in Turkey sample. In this study which was carried out following from the lack of studies, aims to examine the relation between auditors? independence perceptions and their ethical position, fault/fraud, responsibility and nepotism perceptions. Data collected via a survey administrated to independent auditors was submitted to analysis using SPSS 16.0 package program and the relation between variables were examined.As a result of analysis, while there was not a significant perceptional relation between idealism dimension of their ethical position perceptions which represents two end points as idealism and relativism and fault/fraud perception of the auditors participating the study, it was found out that there was a negative significant relation for relativist group. This case was also seen in the relation between fault/fraud perception and nepotism perception. As the perception of fault/fraud level in relativist group increased, nepotism tendency decreased. In the investigation for auditor responsibility, the responsibility auditor feels for the other side due to auditing operation decreases since his/her ethical position slips towards idealism. In the relativist group, it increases and it is positively influenced by the nepotism tendency and error/cheat perception. Auditor independence which is the ultimate dependent variable is negatively influenced by responsibility perception and positively influenced by ethical position and fault/fraud perceptions. No direct influence of nepotism perception on auditors? independence perceptions was found.