Yönetim kurulu üyelerinin şahsî sorumluluğuna ilişkin davalarda maddî hukukun usûl hukukuyla etkileşimi
Interaction of substantive law with procedural law in lawsuits regarding personal liability of members of the board of directors
Yazar: ALİ ESKİOCAK
Danışman: PROF. DR. SITKI ANLAM ALTAY
Galatasaray Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Borçlar hukuku = Law of obligations ; Davalar = Cases ; Hukuki sorumluluk = Legal responsibility ; Kusurlu sorumluluk = Faulty liability ; Maddi hukuk = Substantive law ; Sorumluluk = Responsibility ; Türk Ticaret Kanunu = Turkish Commercial Code ; Usul hukuku = Procedural law ; Yönetim kurulu üyeleri = Members of the board directors

Özet:
Anonim ortaklığın temsil ve icra organı olan yönetim kurulunun üyelerine,
faaliyetin her aşaması ile ilgili olarak geniş ve kapsamlı yetkiler tanınmış ve borçlar
yüklenmiştir (TTK. m. 365, m. 374). Bu borçlara aykırı davranılması sonucunda bir
zararın ortaya çıkması hâlinde ise, sorumluluğun gündeme gelmesi kaçınılmazdır. Bu
durum, esasen, genel bir kural olan "yetki – sorumluluk dengesi" nin doğal bir
sonucudur. Bu bağlamda, sorumluluk davalarının varlığı ve etkinliği, yöneticilerin
yükümlülüklerini ihlâl etmemeleri konusunda caydırıcı bir role sahiptir. Diğer yandan,
bir sermaye şirketi olan anonim ortaklıkta, alacaklılara karşı malvarlığı ile sınırlı
sorumluluk ilkesinin geçerli olması (TTK. m. 329/1) nedeniyle de, malvarlığının
korunması, alacaklıların zarara uğramaması açısından önemlidir. Ayrıca, sorumluluk
konusu, kurumsal yönetim (corporate governance) ilkesi bakımından da özel bir yere
sahiptir. Zîra, günümüzde ekonomik hayatın en önemli aktörleri olan anonim
ortaklıklarda hesap verebilirlik ve sorumluluk, kurumsal yönetim ilkesinin temel
unsurlarındandır.
Bu nedenle, TTK'da yönetim kurulu üyelerinin borç ve yükümlülükleri
konusunda ayrıntılı düzenlemeler yapılmış, bunun yanı sıra sorumluluk davasına
ilişkin hükümler daha ayrıntılı ve sistematik bir şekilde düzenlenmiş ve ayrıca bu
konuda önemli yenilikler getirilmiştir. Bu kapsamda, yönetim kurulu üyeleri açısından
genel sorumluluk hükümlerinin dışında özel bir sorumluluk sistemi oluşturulmuş,
TTK. m. 549-552 hükümlerinde özel sorumluluk sebeplerine yer verilerek, TTK. m.
553 vd. hükümlerinde de sorumluluğa ilişkin genel hükümler düzenlenmiştir. Bu
hükümler, eski kanuna göre oldukça geniş ve kapsamlıdır.
Yönetim kurulu üyelerinin hukukî sorumluluğu bakımından bugüne kadar çeşitli
monografik çalışmalar yapılmış ve konu anonim ortaklıklar hukukuna ilişkin eserlerde
de ayrıntılı bir şekilde ele alınmıştır. Ancak, yapılan çalışmalarda, hukukî
sorumluluğun daha çok maddî hukuk yönü incelenmiş, sorumluluk davasına ilişkin hususlara ve sorumluluğun medenî usûl hukuku boyutlarına sınırlı olarak yer
verilmiştir. Bu bağlamda, ortaklık dışında sorumluluk davası açabilecek kimselerin
(pay sahipleri ile alacaklıların) sahip oldukları dava hakkının mâhiyeti konusunda,
öğretide çoğu zaman benzer ifadeler kullanılmakla birlikte, konunun usûl hukuku
boyutları konusunda genellikle ayrıntılı açıklama ve analizler ile nitelendirmelere yer
verilmemiştir Oysa, bu konu, davalıların ileri sürebilecekleri savunmaların (itiraz ve
def'îlerin) neler olabileceği ve hangi davacıya karşı hangi savunmaya dayanılabileceği
hususun yanı sıra, davacılar arasındaki ilişki, derdestlik, kesin hüküm, hükmün icrası
gibi önemli konuları da yakından ilgilendirmektedir.
Çalışmamızda, sorumluluk davalarının bu önemi ve dava sayısının uygulamada
her geçen gün artması nedeniyle, sorumluluğun maddî hukuk boyutunun yanı sıra,
dava aşamasına ilişkin özellikleri inceleme konusu yapılmaya çalışılmıştır. Ancak, bu
çalışmamız, bir medenî usûl hukuku çalışması olmayıp, sorumluluğun maddî hukuk
(borçlar hukuku ve ticaret hukuku) temelini merkez almak suretiyle dava hakkının
niteliğinden başlamak üzere, davanın açılmasından dava sonucunda elde edilecek
hükmün icrasına kadarki usûl hukuku sorunlarını ele almayı hedeflemektedir.
Buna göre, çalışmamızın konusu, sorumluluk davasının maddî hukuk cephesinin
esas hatlarıyla birlikte ortaya konulması ve yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğunun
usûl hukuku ile etkileşim içinde bulunduğu alanların incelenmesi olup, bu açıklamalar
yapılırken çalışmanın merkezinin sorumluluğun maddî hukuk boyutu olduğu göz
önünde tutularak davaya ilişkin konu ve sorunların bu bağlamda incelenmesine gayret
edilmiştir.
Ayrıca, çalışmamızda, yönetim kurulu üyelerinin hukukî sorumluluğu
bakımından TTK. m. 553 vd. hükümleri esas alınacak ve sadece iflâstan önce dava
açma hakkı olan kimseler bakımından inceleme yapılmış, buna karşılık iflâstan sonra
dava açma hakkı olan kimseler (iflâs idaresi, alacaklılar) incelenmemiştir. Diğer
yandan, sorumlular bakımından da, sadece yönetim kurulu üyeleri ile yöneticilerin
sorumluluğu dikkate alınmıştır. Bunların yanı sıra, kuruluştan doğan sorumluluk ile
TTK. m. 549 vd. hükümlerinde düzenlenen özel sorumluluk hâlleri, TTK. m. 554'te
yer alan denetçinin sorumluluğu, TTK. m. 193'te düzenlenen özel sorumluluk davası,
TTK. m. 202 vd. hükümlerinde şirketler topluluğu hukuku bağlamında sorumluk

Abstract:
The members of the board of directors, which are the representative and
executive body of the joint stock company, have been granted wide and comprehensive
powers and duties regarding every stage of their activity (TCC. art. 365, art. 374). In
case a loss arises as a result of violating these duties, it is inevitable that liability will
come to the fore. This is mainly a natural consequence of the general rule of "authorityresponsibility balance". In this context, the existence and effectiveness of liability
lawsuits have a deterrent role for directors not to breach their obligations. Also, in
consequence of having the principle of limited liability with assets against creditors at
joint stock company (TCC. art. 329/1) the protection of the assets is important in terms
of preventing the creditors suffering from losses. Moreover, the issue of liability has a
particular importance in terms of corporate governance principals. Because,
accountability and liability are the key elements of the corporate governance principal
at joint stock companies that are the most important players of the today's economic
life.
Therefore, comprehensive regulations made under the TCC regarding
obligations and liabilities of the board members; besides that, provisions related to
liability lawsuit have been regulated in a more detailed and systematical manner and
also important changes introduced in this regard. In this context, a special liability
system has been established for the board members apart from the general liability
provisions, while articles 549-552 of TCC regulates special liability, article 553 and davaları ile sorumluların aralarındaki iç ilişkiye göre birbirlerine rücu etmeleri (rücu
davaları) de bu çalışmanın kapsamı dışında bırakılmıştır.
Bu çerçevede hazırlanan çalışmamız beş ana bölümden oluşmakta olup; birinci
bölümde, sorumluluk davasının maddî hukuk cephesinin esasları incelenmiştir. Bu
kapsamda, sorumluluk ile ilgili eski ve yeni yasal düzenlemeler, TTK'nın getirdiği
yenilikler, sorumluluğun hukukî temeli (kaynağı), amacı, konusu, koruduğu menfaat,
unsurları, çeşitli dava ve kurumlarla ilişkisi ve özellikleri önem taşımaktadır.
Sorumluluğun kaynağı, yönetim kurulu üyeleri ile ortaklık arasındaki sözleşmesel
ilişkiye dayanmakta olup, sorumluluğun unsurları, hukuka aykırılık, zarar, uygun
nedensellik bağı ve kusurdur. Yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğu, organa
özgüdür, kişiseldir ve kusura dayanır. Bu bağlamda, kusur karinesi kaldırılmış ve
kusuru ispat yükü davacıya yüklenmiştir. TTK. m. 557'de farklılaştırılmış teselsül
ilkesine yer verilerek, TBK. m. 51-52 ile nedensellik bağı hükümlerinin
uygulanmasına vurgu yapılmıştır. Özen borcu konusunda, eTTK. m. 320'de yer alan,
işçinin özen borcuna dolambaçlı yollarla atıf yapılması yöntemi TTK. m. 369 ile
terkedilmiş ve "tedbirli bir yöneticinin özeni" kriteri kabul edilerek özen borcu
objektifleştirilmiştir. Ayrıca, madde gerekçesinde tedbirli yönetici kriterinin "iş adamı
kararı (business judgement rule)" ile ilgili olduğu açıkça ifade edilmiştir. Özen borcu,
gerek "hukuka aykırılık" ve gerekse de "kusur" unsuru ile ilgilidir. Bu nedenle, söz
konusu düzenleme, kusurun da objektifleştirilmesi anlamına gelir. Böylece, hukuka
aykırılık ve kusur unsurları arasındaki sınır iyice belirsiz hâle gelmiştir. Yönetim
yetkilerinin devri (TTK. m. 367), sorumluluğu etkileyen bir durum olup, geçerli bir
devir ile birlikte, aslî sorumluluk - gözetim sorumluluğu ayırımı söz konusu olur (TTK.
m. 553/2). TTK. m. 557/2'de düzenlenen, zararın tamamı için dava açılabileceği ve
hâkimden aynı davada her bir davalının tazminat borcunu belirlemesini talep
edilebileceği yolundaki yeni kural, farklılaştırılmış teselsül ilkesini davacının dikkate
almasının gerekli olmadığını, bu ilkenin sadece hâkime ve tesis edeceği hükme hitap
eden bir kural olduğunu ortaya koyması bakımından önemlidir.
İkinci bölümde ise, sorumluluk davası açma hakkının niteliği, davanın tarafları
ve dava hakkının kullanılma yöntemleri ele alınmıştır. Ortaklık dışında sorumluluk
davası açabilecek kimselerin sahip oldukları dava hakkının niteliği birçok açıdan
önemlidir. Ulaşılacak sonuç, davalıların ileri sürebilecekleri savunmaların neler olabileceği ve hangi davacıya karşı hangi savunmaya dayanılabileceği hususun yanı
sıra, davacılar arasındaki ilişki, derdestlik, kesin hüküm, hükmün icrası gibi önemli
konuları yakından ilgilendirmektedir. Ayrıntılı değerlendirmelerden sonra görüşümüz,
pay sahipleri ile alacaklıların sorumluluk davası açma konusunda ayrı ayrı birer maddî
hakka sahip oldukları yönündedir. Diğer yandan, kanunda tanınan talep hakkının nasıl
kullanılacağı da önemlidir. Şirket zararının hangi yollarla talep edilebileceği
konusunda kanunda sınırlayıcı bir hüküm veya ifade öngörülmediğinden, şirket
zararının tazmini için medenî usûl ve icra iflâs hukukunun tanıdığı tüm imkânlara
başvurulması ve hatta geçici hukukî koruma tedbirlerine başvurulması da mümkündür.
Kanunda sorumluluk davasının tarafları bakımından genel bir düzenleme yer almakla
birlikte, davacı ve davalı tarafta kimlerin yer alabileceğinin ve hangi koşullar altında
bunun söz konusu olacağının ortaya konulması önemlidir. Bu bağlamda, pay sahibinin
iflâstan önce dava açabilmesi, herhangi bir şarta bağlı olmadığı gibi, pay miktarı
(oranı) da önemli değildir. Davalı sıfatı bakımından ise, kanunda sorumlular çevresine
dâhil kimseler sayılmıştır. Bu konuda, yönetim kurulu üyelerinin yanı sıra sorumlu
olacağı düzenlenen "yöneticiler" kavramının kapsamına kimlerin gireceğini tayin
etmek önemlidir. Ayrıca, dava hakkına sahip kimselerin birbirlerine karşı konumu da,
dava hakkının niteliği konusunda benimsenecek görüşe göre değişkenlik
gösterebilecektir. Görüşümüze göre, dava hakkına sahip kimseler tarafından ayrı ayrı
sorumluluk davası açılmasına hukuken bir engel olmayıp, bu durum derdestlik teşkil
etmez.
Çalışmamızın üçüncü bölümünde de, sorumluluk davalarına ilişkin savunma
vâsıtaları ve ispat konusu ele alınmıştır. Savunma sebepleri, davanın görülebilmesi,
sorumluluğun unsurlarının varlığının tespiti ve tazminat tutarının hesaplanması
bakımından önemlidir. Usûle ilişkin savunma sebepleri olan dava şartları arasında
genel kurul kararı ve hukukî yarar unsurları özel bir önem taşımaktadır. Ulaştığımız
sonuç, genel kurul kararının bir dava şartı olarak aranması gerektiği yönündedir.
Ayrıca, hukukî yarar genel bir dava şartı olmakla birlikte, sorumluluk davası
bakımından hakkın kötüye kullanılması yasağına aykırılık (TMK. m. 2) teşkil eden
hâllerle sıklıkla karşılaşılabileceğinden, bu şart inceleme konumuz olan dava için daha
da önemlidir. Diğer yandan, farklılaştırılmış teselsül ilkesinin kabul edilmesi, bireysel
savunma sebeplerinin önemini artırmıştır. Esasa ilişkin savunma sebepleri, organ
sıfatına sahip olunmaması, ibra, zamanaşımı ve hak düşürücü süreler, yetki devri özen borcunun yerine getirildiği gibi savunmalar olmak üzere çok çeşitli olabilir. Ayrıca,
her dava gibi sorumluluk davasında da ispat konusu çok önemlidir. Ancak, sorumluluk
davası bakımından özel bir delil sistemi ve ispat yöntemi öngörülmemiştir. Bu
nedenle, ispat yükü, ispatın konusu, ispat ölçüsü ve ispata elverişli deliller gibi
hususların sorumluluk davasının kendine özgü nitelikleri dikkate alınarak belirlenmesi
gerekmekte olup, çalışmamızda bu çerçevede inceleme yapılmıştır.
Dördüncü bölümde ise, mahkemece yargılama yapılması, hüküm verilmesi ve
hükmün icrası konuları açıklanmıştır. Özelikle yeni hükümlerle nedensellik bağına
yapılan vurgu ve farklılaştırılmış teselsül ilkesinin getirilmiş olması, mahkemenin titiz
bir inceleme yapmasını gerektirmektedir. Bu bağlamda, yerindelik incelemesi
yapılamaması, farklılaştırılmış teselsül ilkesinin uygulanması, davada taraf
gösterilmeyen sorumluların durumunun karşılaştırma yapılmaksızın dikkate alınması
gibi hususlar yargılamanın özgün yönleridir. Dava sonunda verilecek hükmün etkisi
de, öğretide tartışılan bir konudur. Kanaatimiz, hükmün gerek diğer sorumluluk
davaları gerek rücu davaları bakımından kesin hüküm teşkil etmeyeceği yönündedir.
Ancak, ihbar ve ferî müdahale hâllerinde söz konusu olan müdahalenin etkisinin rücu
davası bakımından önemli olabileceğini ve aslında bunun kesin hükümden daha ileri
bir etki doğurabileceğini belirtmek gerekir. Ayrıca, diğer bir önemli sorun da hükmü
kimlerin icraya koyma yetkisine sahip olduğu ve buna ilişkin olasılıklardır. Burada en
çok dikkati çeken husus, davacı pay sahibinin talep hakkının hükmü icraya koyma
yetkisini de kapsadığı, ancak icra aşamasında sağlanan tahsilatın şirkete ödenmesi
gerektiğidir.
Beşinci bölümde de, sorumluluk davalarına ilişkin bazı özel durumlar ele
alınmıştır. Bu bağlamda, zararın kısmen veya tamamen giderilmesinin çeşitli
olasılıklar bağlamında diğer sorumlulara etkisi, sulh ve feragat işlemlerinin yapılması
ve bunların geçerliliği ile bağlayıcılığı, sorumlulardan bir veya birkaçının ibra
edilmesinin TBK. m. 166/3 bakımından değerlendirilmesi, sorumluluk davası
kapsamında rücu ilişkisinin incelenip incelenemeyeceği, şirketin yaptığı muvazaalı
işlemlerin sorumluluk davasına konu olup olamayacağı değerlendirilmiş ve bu
konularda öğretide ve uygulamada ileri sürülen görüşler de değerlendirilerek kişisel
görüşlerimiz ortaya konulmuştur.
following articles of TCC regulate the provisions related to general liability. These
articles are relatively broad and comprehensive compared to the former code.
Various monographic studies have been carried out with regard to legal
responsibility of the board members and this subject has been discussed
comprehensively in the studies on the law of joint stock companies. However,
substantive law aspect of the legal liability has been mostly examined in the studies,
and limited place has been given to the matters related with liability lawsuit and also civil procedure law dimensions of liability. In this regard, while similar expressions
are often used regarding nature of the right to action, which the persons (shareholders
and creditors) have right of litigation other than partnership, generally it is not touched
with a detailed explanation, analyzes and characterization upon procedural law
dimensions. However, this issue is closely related with the important matters such as
the relationship between the plaintiffs, pendency, final judgment, execution of the
judgment, as well as what the defenses (objections and defenses) can be put forward
by the defendants and which defense can be based on against which plaintiff.
In our study, due to importance of liability lawsuits and day by day increasing
number of lawsuits in practice, it is tried to explain features of litigation phase of
liability along with substantive law dimension. However, our paper is not a study on
law of civil procedure, it aims to address the procedural law related issues beginning
with nature of the liability, filing a lawsuit until enforcement of final judgement
delivered end of proceedings by focusing on the substantive law (law of obligations
and commercial law) basis of liability.
Accordingly, subject of our study is to outline the substantive law aspect of the
liability lawsuit and examine the areas where board members' liability interacts with
the procedural law; while all these explanations are made it has been considered that
the focus of this study is substantive law aspect of the liability, and it has been striven
for giving the insight into lawsuit dimension of the matter with this regard.
Also, in our study, with respect to legal liability of the board members it has been
focused on article 553 and following provisions, and analysis has been made for the
persons who have right to sue before declaration of bankruptcy, but not for the others
who have right to sue after the declaration of bankruptcy (bankruptcy administration,
creditors). Again, in terms of responsibility, only liability of board members and
executives have been taken into consideration. Besides that, liability resulting from
incorporation, special liability cases regulated under article 549 and following
provisions of TCC, responsibility of auditors which is regulated under article 554 of
TCC, a the particular action for responsibility regulated under article 193 of TCC,
liability lawsuit in respect of group of companies regulated under article 202 and
following provisions of TCC and revocation of responsible persons to each other according to their internal relations (revocation action) are excluded from the scope of
this study.
Our study, prepared in this context, consists of five main parts, in first part
principals of the substantive law aspect of liability lawsuit have been examined. In
this scope, the previous and new legal regulations regarding liability, the innovations
brought by the TCC, the legal basis (source), purpose, subject, the interest it protects,
its elements, its relationship with various lawsuits and institutions and its
characteristics are important. The source of liability is based on the contractual
relationship between the board members and the partnership, and the elements of
liability are illegality, damage, proper relation of causality and fault. Liability of the
board members is pertaining to the managing body, is personal and based on fault. On
that note, the presumption of liability has been revoked and the burden of proof rests
on the plaintiff. While the principal of differentiated joint liability has been included
in article 557 of the TCC it has been put emphasis on the application of provisions of
relation of causality and also articles 51-52 of the TCO. With regard to duty of care,
the method of indirectly referencing to the employee's duty of care which was
regulated under article 320 of the previous TCC has been abandoned by article 369 of
TCC, and duty of care has been gained the objectivity by adoption of "care of a prudent
manager" criteria. Besides, in article's preamble it has been clearly stated that criteria
of prudent manager are relevant with "business judgement rule". Duty of care is
related with elements of both "illegality" and "fault". Therefore, the said article
means the objectification of the fault. As a result of that the border between the
elements of illegality and fault has become even more uncertain. The delegation of
management (art.367 of the TCC) is a situation that has an impact upon the liability,
with a valid delegation there would be division of primary liability-liability for
supervision (art. 553/2 of the TCC). The new rule, regulated under article 557/2 of the
TCC that states a lawsuit can be filed for the whole of the damage and the judge can
be requested to determine the compensation for each defendant in the same lawsuit, is
important in respect of setting forth that it is not necessary for the plaintiff to take into
account the differentiated joint liability principle, and that this principle is a rule that
addresses only the judge and the decision s/he will establish.
In second part, characteristics of right to apply liability lawsuit, the parties to the
lawsuit and the methods of exercising the right of action are discussed. Characteristic
of the right of action which could be exercised by other than partnership is important
in many aspects. The conclusion could be reached is closely related with the critical
questions such as what defenses could be alleged by the defendants, and along with
what defenses could be relied on against which the relationship between the plaintiffs,
pendency, final judgement, enforcement of the judgement. After a detailed assessment,
our opinion is that shareholders and creditors each individually have a substantive right
for apply to liability lawsuit. Besides that, how to exercise the right of claim which is
regulated under the code is also important. Since there is no restrictive provision or
statement in the code regarding how to claim the company's damage, it is also possible
to apply all remedies available under civil procedure and enforcement bankruptcy law
and even possible to apply for temporary legal protection measures for the
compensation of the company's damage. Although there is a general regulation as to
the parties to the liability lawsuit in the code, it is important to reveal who could be on
the plaintiff and the defendant side and under which circumstances. In this regard,
neither bringing an action by shareholder before the bankruptcy is subject to any
condition, nor the amount (ratio) of the share is important. As regard to defendant, it
is counted in the code who is included. On that note, it is important to determine who
will fall within the scope of the concept of "managers", which is regulated to be
responsible alongside the board members. Also, the position of the persons who have
the right of action against each other may vary pursuant to the argument to be adopted
on the characteristic of the right to action. In our opinion, there is no legal obstacle to
the filing of separate liability lawsuits by persons have right of action, and this situation
does not constitute pendency.
In third part of our study, defense instruments relating to the liability lawsuits
and the matter of proof are discussed. The grounds of the defense are important in
regard of pending the case, determining the existence of the elements of liability and
calculating the amount of the compensation. Among the conditions of action, as
grounds of defense in terms of procedural right, both decision of general assembly and
elements of the legal interest have a particular importance. We reached the conclusion
that the decision of the general assembly should be sought as a condition of action. In
addition, although legal interest is a general condition of action, it gains more importance for the research subject lawsuit of this study, because of that at liability
lawsuits the event that constitutes violation of the prohibition of abuse of right (art. 2
Turkish Civil Code) occurs often. Besides that, the adoption of the differentiated joint
liability principle has increased the importance of individual defense grounds. The
substantive defense reasons can be very diverse, such as not being vested with a
managing body, releasing, time bar and periods of prescription, performing the duty
of care for the delegation of authority. In addition, as in every lawsuits, the matter of
proof is very important in liability lawsuits as well. However, a special evidence
system and proof method have not been foreseen in terms of liability lawsuits.
Therefore, issues such as the burden of proof, the subject of the proof, preponderance
of proof and eligible evidence for proof should be determined by taking into account
the specific characteristics of the liability lawsuit, and it has been examined within this
framework in our study.
In the fourth chapter, the subjects of making a trial by the court, giving the
verdict and execution of the verdict are explained. In particular, laying emphasis on
the causal relation and the introduction of the differentiated joint liability principle
with new provisions it requires the court to conduct a precise examination. In this
context, issues such as the inability to conduct a review of expediency, the
implementation of the principle of differentiated joint liability, and the consideration
of the situation of those responsible, who were not shown a party in the case, are the
original aspects of the proceedings. The effect of the verdict at the end of the case is
also a subject discussed in the doctrine. In our opinion, the verdict will not constitute
a final judgment in respect of both other liability lawsuits and revocation actions.
However, it should be noted that the effect of the intervention in case of third party
notice and accessory intervention, could be important in terms of the revocation action,
and in fact, it may have a further effect than the final judgment. Besides that, another
important issue is that who has the power to enforce the judgment and related
possibilities. The most striking point here is that the claimant shareholder' right to
claim includes the power to enforce the judgement, but the receiving collected at the
enforcement stage must be paid to the company.
In the fifth chapter, some particular situations related to liability lawsuits are
discussed. In this context, it has been analyzed that the effect of partial or complete recovery of the damage on the other responsible parties in the context of various
possibilities, the execution of the settlement agreement and release and their validity
and bindingness, the examination of the release of one or more of the responsible
persons in terms of article 166/3 of the Turkish Code of Obligations, whether the
revocation relevance can be assessed within the scope of the liability lawsuit, whether
the collusive transactions of the company can be the subject of a liability lawsuit, and
our opinion has been indicated in conjunction with analyzing arguments in the doctrine
and practice on these issues.





Les membres du conseil d'administration, qui sont l'organe représentatif et
exécutif de la société anonyme, sont investis de pouvoirs et d'attributions étendus à
tous les stades de leur activité (Code de Commerce turc art. 365, art. 374). En cas de
perte résultant de la violation de ces obligations, il est inévitable que la responsabilité
soit mise en avant. Ceci est principalement une conséquence naturelle de la règle
générale de "l'équilibre autorité-responsabilité". Dans ce contexte, l'existence et
l'effectivité des actions en responsabilité ont un rôle dissuasif pour que les
administrateurs ne manquent pas à leurs obligations. D'autre part, en raison du principe
de la responsabilité limitée avec les actifs contre les créanciers de la société anonyme
(Code de Commerce turc art. 329/1), la protection des actifs est importante pour
empêcher les créanciers de subir des pertes. De plus, la question de la responsabilité
revêt une importance particulière au regard des principes de gouvernance d'entreprise.
Parce que la comptabilité et la responsabilité sont les éléments clés du principe de
gouvernance d'entreprise dans les sociétés anonymes qui sont les acteurs les plus
importants de la vie économique d'aujourd'hui.
Par conséquent, des réglementations détaillées prises en vertu du Code de
Commerce turc concernant les obligations et les responsabilités des membres du
conseil d'administration; en outre, les dispositions relatives aux poursuites en
responsabilité ont été réglementées de manière plus détaillée et systématique et des
changements importants ont également été introduits à cet égard. Dans ce cadre, un
régime de responsabilité spéciale a été institué pour les administrateurs en dehors des
dispositions de responsabilité générale, tandis que les articles 549 à 552 du Code de
Commerce turc réglementent la responsabilité spéciale, l'article 553 et les articles
suivants du Code de Commerce turc réglementent les dispositions relatives à la
responsabilité générale. Ces articles sont relativement larges et complets par rapport à
l'ancien code.
Diverses études monographiques ont été réalisées en matière de responsabilité
juridique des membres du conseil d'administration et ce sujet a été largement examiné dans les travaux sur le droit des sociétés anonymes. Cependant, l'aspect droit matériel
de la responsabilité juridique a été principalement examiné dans la doctrine mais les
questions liées aux actions en responsabilité et l'aspect procédurale de l'action ont
trouvé une place limitée dans la doctrine. Les expressions similaires sont souvent
utilisées concernant la nature du droit d'action des actionnaires et créanciers, mais
l'aspect procédurale n'est généralement pas examiné avec une explication détaillée,
des analyses et une caractérisation. Cependant, cette question est étroitement liée à des
questions importantes telles que la relation entre les demandeurs, la litispendance, le
jugement définitif, l'exécution du jugement et les caractéristiques des défenses.
Dans notre étude, en raison de l'importance des actions en responsabilité et de
l'augmentation du nombre des actions en pratique, nous essayons d'expliquer les
caractéristiques de l'action en responsabilité (l'aspect procédural) ainsi que l'aspect
du droit matériel. Cependant, notre étude n'est pas une thèse de procédure civile, c'est
une thèse de droit matériel et il vise à examiner les questions liées au droit procédural
en commençant par la nature de la responsabilité, l'engagement de l'action jusqu'à
l'exécution du jugement définitif rendu.
En conséquence, le sujet de notre étude est de décrire l'aspect de droit substantiel
de l'action en responsabilité et d'examiner les domaines où la responsabilité des
membres du conseil d'administration intersecter avec le droit procédural. Donc
l'objectif de cette étude est l'aspect de droit substantiel de la responsabilité. Les
problèmes procéduraux sont examinés dans cette perspective.
La responsabilité civile des membres du conseil d'administration a été examiné
conformément à l'article 553 et les dispositions suivantes. L'analyse a été faite pour les
personnes qui ont le droit d'action avant la déclaration de faillite, mais pas pour les
autres qui ont le droit d'action après la déclaration de faillite (administration de la
faillite, créanciers). La responsabilité des membres du conseil d'administration et des
dirigeants a été prise en considération. Par ailleurs, la responsabilité résultant de la
fondation, les cas particuliers de responsabilité régis par l'article 549 et suivants du
Code de Commerce turc, la responsabilité de contrôleur qui est régie par l'article 554
du Code de Commerce turc, l'action particulière en responsabilité régie par l'article
193 du Code de Commerce turc, l'action en responsabilité à l'égard d'un groupe de sociétés régi par l'article 202 et les dispositions suivantes du Code de Commerce turc
et la révocation des personnes responsables entre elles selon leurs relations internes
(action en révocation) sont exclues du champ de cette étude.
Notre étude, préparée dans ce contexte, se compose de cinq grandes parties, dans
la première partie, les principes de l'aspect droit matériel de l'action en responsabilité
ont été examinés. Dans ce cadre, les réglementations légales antérieures et nouvelles
en matière de responsabilité, les innovations apportées par la Code de Commerce turc,
la base juridique (la source), le but, l'objet, l'intérêt qu'elle protège, ses éléments, sa
relation avec divers actions et institutions et ses caractéristiques sont important. La
source de responsabilité est basée sur la relation contractuelle entre les membres du
conseil d'administration et la société, et les éléments de responsabilité sont l'illégalité,
le dommage, le lien de causalité et la faute. La responsabilité des membres du conseil
d'administration appartient à l'organe de gestion, est personnelle et fondée sur la faute.
Sur cette note, la présomption de responsabilité a été révoquée et le fardeau de la
preuve repose sur le demandeur. Alors que le principe de solidarité différenciée a été
inclus dans l'article 557 du Code de Commerce turc, il a été mis l'accent sur
l'application des dispositions de relation de causalité ainsi que les articles 51-52 du
Code des Obligations turc. En ce qui concerne le devoir de diligence, la méthode de
référence indirecte au devoir de diligence de l'employé qui était régie par l'article 320
du précédent Code de Commerce a été abandonnée par l'article 369 du Code de
Commerce turc, et le devoir de diligence a acquis l'objectivité par l'adoption
de « business judgement rule (agir avec diligence, bonne foi et loyauté en decision de
gestion)». En outre, dans l'exposé des motifs de l'article, il a été clairement indiqué
que le critère de prudence sont pertinents avec la « business judgement rule» Le devoir
de diligence est lié à des éléments d'« illégalité » et de « faute ». Par conséquent, cet
article signifie l'objectivation de la faute. De ce fait, la frontière entre les éléments
d'illégalité et de faute est devenue encore plus incertaine. La délégation de gestion
(art.367 du Code de Commerce turc) est une situation qui a un impact sur la
responsabilité, avec une délégation valable il y aurait partage responsabilité primaire -
responsabilité de surveillance (art. 553/2 du Code de Commerce turc). La nouvelle
règle, régie par l'article 557/2 du Code de Commerce turc qui prévoit qu'une action en
justice peut être intentée pour l'ensemble du dommage et qu'il peut être demandé au
juge de déterminer l'indemnisation de chaque défendeur dans une même action en justice, est importante pour fixer qu'il n'est pas nécessaire que le demandeur tienne
compte du principe de solidarité différenciée, et que ce principe est une règle qui ne
s'adresse qu'au juge et à la décision qu'il établira.
Dans la deuxième partie, les caractéristiques du droit d'intenter une action en
responsabilité, les parties de l'action et les modalités d'exercice du droit d'action sont
discutées. La caractéristique du droit d'action qui pourrait être exercé par d'autres
personnes que la société est importante. Le résultat est étroitement liée aux questions
critiques telles que les défenses qui pourraient être invoquées par les défendeurs, et
avec quelles défenses pourraient être invoquées contre quel demandeur, la relation
entre les demandeurs, la litispendance, le jugement définitif, l'exécution du jugement.
Après une évaluation détaillée, notre opinion est que les actionnaires et les créanciers
ont chacun individuellement un droit substantiel d'engager une action en
responsabilité. En outre, la manière d'exercer le droit de la demande réglementé par la
loi est également importante. Étant donné qu'il n'y a pas de disposition ou de
déclaration restrictive dans la loi concernant la manière de demande du dommage de
l'entreprise, il est également possible d'appliquer tous les recours disponibles en vertu
du droit de la procédure civile, de l'exécution et de la faillite. Il est possible de
demander des mesures provisoires. Bien qu'il existe une réglementation générale quant
aux parties à l'action en responsabilité dans la loi, il est important d'examiner ce sujet.
A cet égard, l'action intentée par l'actionnaire avant la faillite n'est soumise à aucune
condition. Le montant (ratio) de l'action (la part) n'est pas important. En ce qui
concerne le défendeur, les défendeurs sont comptés dans la loi. A ce propos, il est
important de déterminer qui entrera dans le champ d'application du concept de «
dirigeants», qui est réglementé pour être responsable aux côtés des membres du conseil
d'administration. La position des personnes qui ont le droit d'action peut varier selon
les avis sur la caractéristique du droit d'action. A notre avis, il n'y a pas d'obstacle légal
au dépôt d'actions en responsabilité distinctes par des personnes ayant droit d'action,
et cette situation ne constitue pas une litispendance.
Dans la troisième partie de notre étude, les instruments de défense relatifs aux
actions en responsabilité et à la question de la preuve sont abordés. Les moyens de
défense sont importants en ce qui concerne l'instance pendante, la détermination de
l'existence des éléments de responsabilité et le calcul du montant de l'indemnité. Parmi les conditions d'action, en tant que moyens de défense en matière de droit procédural,
la décision de l'assemblée générale et l'intérêt à agir revêtent une importance
particulière. À notre avis la décision de l'assemblée générale devait être recherchée
comme condition d'action. En outre, bien que l'intérêt à agir soit une condition générale
d'action, il prend plus d'importance pour le cette étude, car dans les actions en
responsabilité l'événement qui constitue une violation de l'interdiction de l'abus de
droit (art. 2 Code Civil turc). En outre, l'adoption du principe de solidarité différenciée
a accru l'importance des motifs de défense individuels. Les motifs matériels de la
défense peuvent être très divers, tels que le fait de ne pas être investi d'un organe de
gestion, la libération, la prescription, la forclusion, l'exécution du devoir de diligence
et la délégation de pouvoir. De plus, comme dans tous les procès, la question de la
preuve est également très importante dans les actions en responsabilité. Cependant, un
système de preuve spécial et une méthode de preuve n'ont pas été prévus en termes des
actions en responsabilité. Par conséquent, des questions telles que la charge de la
preuve, l'objet de la preuve, l'échelle de la preuve et les preuves propres doivent être
déterminées en tenant compte des caractéristiques spécifiques de l'action en
responsabilité, et cela a été examiné dans ce cadre dans notre étude.
Dans le quatrième chapitre, le déroulement du procès, le jugement et l'exécution
du jugement sont expliqués. En particulier, l'accent mis sur le lien de causalité et
l'acceptation du principe de solidarité différenciée avec de nouvelles dispositions
obligent le juge à procéder à un examen précis. Dans ce contexte, des questions telles
que l'impossibilité du contrôle d'opportunité, la mise en œuvre du principe de solidarité
différenciée et la prise en compte de la situation des responsables, qui ne sont pas
parties au procès, sont les aspects originaux de la procédure. L'effet du jugement à la
fin de l'action est également un sujet discuté dans la doctrine. À notre avis, le jugement
ne constituera pas res iudicata (l'autorité de la chose jugée) pour les autres actions en
responsabilité et les actions en révocation. Cependant, il convient de noter que l'effet
de l'intervention en cas de dénonciation d'instance et d'intervention accessoire,
pourrait être important en termes d'action en révocation, et de fait, il peut avoir un effet
plus important que res iudicata. Une autre question importante est celle de savoir qui
a le pouvoir d'exécuter le jugement et les possibilités dans cette question. Le point le
plus prénant ici est que le droit de réclamation de l'actionnaire (le demandeur) comprend le pouvoir d'exécuter le jugement, mais le paiement perçu au stade de
l'exécution doit être versée à la société.
Dans le cinquième chapitre, quelques situations particulières liées aux actions en
responsabilité sont examinées. Dans ce contexte, il a été analysé que l'effet du
recouvrement partiel ou total du dommage sur les autres parties responsables dans le
cadre de diverses possibilités, la transaction et le désistement d'action (la validité et
caractère obligatoire), l'examen de la libération d'une ou plusieurs des personnes
responsables au sens de l'article 166/3 du Code des obligations turc, la pertinence de
la révocation dans le cadre de l'action en responsabilité et les opérations collusoires de
l'entreprise dans le cadre de l'action en responsabilité. Notre avis a été indiqué en
conjonction avec l'analyse des arguments de la doctrine et de la pratique sur ces
questions.