Medya okuryazarlığı ders kitaplarının sosyolojik açıdan analizi
Sociological analysis of media literacy textbooks
Yazar: SEVGİ TİRYAKİ
Danışman: PROF. DR. ÜMİT AKCA
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Sosyoloji = Sociology ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Ders kitapları = Textbooks ; Ders programları = Curriculum ; Kitaplar = Books ; Medya okuryazarlığı = Media literacy ; Sosyolojik analiz = Sociological analysis

Özet:
Medya içerikleri sıklıkla cinsiyet, ırk ve sınıf gibi değişkenler üzerinden belirli alt metinler yaratmakta, ideolojiler ve değerlerle ilgili mesajlar içererek geleneksel hâkim anlayışın devamlılığını sağlamaktadır. Medyada olup bitenleri okuyabilmek, izleyicinin bilinçaltına yerleştirilmeye çalışılan ayrımları kavrayabilmek, temsili gerçeğin ötesine geçerek 'kurgusal olmayan' gerçeğe erişebilmek, ancak insanın bilinç kalıplarını yıkmasıyla mümkün olabilmektedir. Bu noktada da, medya okuryazarlığı dersinin hangi yaklaşım ile verildiği önem kazanmaktadır. Çünkü, özellikle çocuklarla ilgili duruma bakıldığında, korumacı yaklaşımın, sadece medyadan korunmayı ve mevcut toplumsal norm ve değerlere bağlılığı hedeflediğini söylemek mümkündür (Hasdemir ve Demirel 2012:181). Oysa eleştirel medya okuryazarlığı yaklaşımı, siyasal, ekonomik ve kültürel zeminde medya mesajlarının eleştirel gözle okunmasını sağlamakta, böylelikle bireyler kendilerini koruyacak bir ''rehbere'', ''sansüre'', veya sürekli kendilerine ''medyanın kötü etkilerinin'', ''medyanın bağımlılık yaptığının'' ve dolayısıyla medyadan uzak durulması gerektiğinin gösterilmeye çalışılmasına ihtiyaç duymayacaklardır. Zaten, medya okuryazarlığı dersinin amacı da, bu eleştirel bilinci öğrencilere kazandırabilmektir. Araştırmada, medya okuryazarlığı ders kitaplarının hangi yaklaşımla hazırlanmış olduklarını ortaya koymak, dersin öğrencilere bu kitaplarda nasıl sunulmuş olduğunu anlayabilmek hedeflenmiştir. Araştırma kapsamında toplamda 5 adet medya okuryazarlığı ders kitabında bulunan toplam 238 içerik, karma yöntem ile incelenmiştir. Araştırmanın sonunda; medya okuryazarlığı ders kitaplarının korumacı yaklaşım ile hazırlanmış oldukları ortaya koyularak, kitapların yaklaşım boyutunda revize edilmeleri, eleştirel medya okuryazarlığı yaklaşımı ile hazırlanmaları önerilmiştir.

Abstract:
Media contents often create certain subtexts over variables such as gender, race and class, and provide the continuity of the traditional dominant understanding by containing messages about ideologies and values. Being able to read what is happening in the media, to grasp the distinctions that are tried to be placed in the subconscious of the audience, to go beyond the representational reality and reach the 'non-fictional' reality is only possible by destroying the consciousness patterns of the person.At this point, the approach to which the media literacy course is given gains importance. Because, especially when looking at the situation regarding children, it is possible to say that the protectionist approach aims only at protection from the media and adherence to existing social norms and values (Hasdemir and Demirel 2012: 181). However, the critical media literacy approach ensures that the media messages are read critically on political, economic and cultural grounds, thus enabling individuals to have a "guide" to protect themselves, "censorship", or to constantly remind themselves of the "bad effects of the media", the "media". they will not need to try to show that they are addicted'' and therefore should stay away from the media.After all, the aim of the media literacy course is to make students gain this critical awareness. In the research, it was aimed to reveal the approach with which the media literacy course books were prepared and to understand how the course was presented to the students in these books. Within the scope of the research, a total of 238 contents in 5 media literacy textbooks were examined with mixed method. At the end of the research; It has been suggested that the media literacy coursebooks are prepared with a protectionist approach, and that the books should be revised in terms of approach and prepared with a critical media literacy approach.