Türkiye`de basın çalışanlarının iş ilişkileri ve sorunları
The Labour relations and problems of journalists in Turkey
Yazar: NURAY KARACA GÖKÇEK
Danışman: PROF.DR. ZÜHTÜ ALTAN
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2000
Konu: Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations
Dizin: Basın = Press ; Basın sektörü = Press sector ; Gazeteciler = Journalists ; İş ilişkileri = Labour relations

Özet:
DOKTORA TEZ ÖZÜ TÜRKİYE'DE BASIN ÇALIŞANLARININ İŞ İLİŞKİLERİ VE SORUNLARI Nuray GÖKÇEK KARACA Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Anabilim Dalı Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ocak 2000 Danışman: Prof. Dr. Ö. Zühfü ALTAN Basım işletmelerinin bünyesi içersinde ek bir fâaliyet türü olarak ortaya çıkan gazetecilik, ilan ve reklam gelirlerinin artması sonucunda basın işletmelerinin bağımsız işletmeler olarak ortaya çıkması ile birlikte, profesyonel bir meslek haline gelmiştir. Ülkemizde basın çalışanları (gazeteciler) açısından ilk kanuni düzenlemelerin Osmanlı İmparatorluğu döneminde yapılmaya başlandığı görülmektedir. Ancak doğrudan basın çalışanlarına yönelik kanuni düzenleme gereksiniminin ortaya çıkması, gazetecilik mesleğinin profesyonel bir meslek haline geldiği 1950'li yıllara rastlamaktadır. Yaşanan ekonomik, siyasal ve toplumsal koşullara uygun olarak, basın çalışanlanmn özel olarak korunulması amacıyla 1953 yılında '5953 sayılı Basın Mesleğinde Çalışanlarla Çalıştıranlar Arasındaki Münasebetlerin Tanzimi Hakkında Kanun' adıyla çıkarılan ve kısaca 'Basın İş Kanunu" adı verilen Kanun yürürlüğe girmiştir. Bu Kanunun yanında, 1961 Anayasasına uygun olarak yürürlüğe giren 274 sayılı Sendikalar ve 275 sayılı Toplu İş Sözleşmesi, Grev ve Lokavt Kanunlarıyla da basın çalışanlarına ileri düzeyde haklar sağlanmıştır. Basın işletmelerinin hukuksal statüsüne bağlı olarak gazeteciler, çok farklı hukuki düzenlemelere tabiidirler. Bu durum, basın çalışanlarının sorunlarının hep gündemde kalmasına neden olmuştur. Günümüzde yaşanan küreselleşme ve tekelleşme gibi ekonomik, siyasal ve toplumsal gelişmelerin, 1950'li yıllardan 1980'li yıllara kadar sürenIll mücadelelerle basın çalışanları açısından elde edilen kazanımlann 1980 sonrası kaybedilmesine neden olduğu görülmektedir. İş ilişkileri açısından gazetecilerin elde ettikleri kazanımlan kaybetmelerine ilişkin olarak yaşadıkları sorunlar bugün daha çok; ücret, istihdam ve mesleki örgütlenme gibi konularda görülmektedir. Bu çalışmada kısa bir tarihi gelişmeyi izleyerek önce basın çalışanlarının 1950-1980 seneleri arasında elde ettikleri haklan ve sorunları üzerinde derinlemesine durulmuş, daha sonra 1980'i izleyen yıllarda ekonomik, siyasal ve toplumsal gelişmelerin gazetecilerin iş ilişkilerinde ortaya çıkardığı değişikliklere ve sorunlara değinilerek, bu sorunların giderilmesine ilişkin ortak çözüm önerilerine yer verilmiştir.

Abstract:
ABSTRACT Journalism which has emerged to be a supplemantary activity in printing companies has become a professional job together with the rise of independent companies of press and increasing advertisement incomes. In Turkey, the first legal regulations for journalists have begun to rule in the times of Ottoman Empire. However, direct legal regulation about journalists was required in 1950s in which journalism had begun accepted as a professional job. As regard to economic, political and social conditions, "Labour Law of Press" became in force especially in 1953 with the aim of protecting journalists. With the Labour Law of Press and Laws No:274 and 275 based on 1961 Constitution, journalists have obtained many advanced rights. Depending on legal status of press companies journalists are subject to many different legal regulations. This has constantly caused the problems of journalists to be kept on agenda. Furthermore, due to economic, politicial and social developments like globalization and monopolization, journalists have started to lose rights which was obtained through struggles from 1950s until 1980s. The rights of journalists which were lost have seen mostly in such areas like wage, employment and unionism about labour relations. In this study, the rights and the problems of journalists were analysed with a historical background. In addition, it has been explained the problems and the effects which were arisen in the labour relations of journalists after 1980s, in view of economic, political and social developments and there are further suggestions regarding the solutions in this field.