Eğitim sektöründeki engelli çalışanların iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili karşılaştıkları sorunların iş verimliliği üzerindeki etkisinin incelenmesi
Investigation of the effect of the problems in respect of occupational health and labour safety faced by disabled employees in the education sector on work efficiency
Yazar: HASİNE İNCİ ATEŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MELİHA KIRKINCIOĞLU
İstanbul Gedik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Mühendislik Bilimleri = Engineering Sciences
Dizin: Engelli kişiler = Disabled persons ; Engellilik = Disability ; Eğitim sektörü = Education sector ; Görme engelliler = Visually impaired ; Verimlilik = Productivity ; Çalışanlar = Workers ; İş gücü verimliliği = Labour productivity ; İş güvenliği = Work safety ; İş sağlığı = Occupational health

Özet:
T.C. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı'nın Temmuz 2015'te yayınladığı "Kamuda Engelli İstihdamının Analizi"nde engeli bulunan kamu personelinin çalıştığı kurumların dağılımına göre; %26'lık oranla Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlı kurumlar 2. sırada, %6,9 ile üniversiteler 3. sırada yer almaktadır. Engelli çalışan oranlarının eğitim kurumlarında yüksek olması nedeniyle, bu kurumlardaki iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin hassasiyetle uygulanması oldukça önemlidir. Zira engelli çalışanların sağlıksız ve güvenli olmayan ortamlarda çalışmaları engel oranlarını arttırabilecek ve/veya ek engel ile ek hastalık sahibi olmalarına neden olabilecektir. Toplumun örnek aldığı ve insanların topluma kazandırıldığı kurumlar olması açısından da önemli yeri olan eğitim kurumlarında yapılacak iş sağlığı ve güvenliği uygulamaları, toplumda güvenlik kültürü farkındalığını da arttıracaktır. Bu düşüncelerden yola çıkılarak yapılan araştırmanın amacı, eğitim sektöründeki engelli çalışanların iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili karşılaştıkları sorunları ve bu sorunların iş verimliliği üzerindeki etkisini tespit etmektir. Bu kapsamda İstanbul İl Milli Eğitim Müdürlüğü'ne bağlı eğitim kurumlarında istihdam eden engelli çalışanlarla bir anket çalışması yapılmış ve dağıtılan anketlerden geçerli olarak kabul edilen 432 adet veri,  SPSS 21 ve AMOS programlarına aktarılmıştır. Veriler istatistik programlarına aktarıldıktan sonra, ilk aşamada frekans analizleri yapılmıştır. İkinci aşamada, engelli çalışanların iş sağlığı ve güvenliği sorunları ve iş verimliliği ölçekleri için geçerlilik ve güvenilirlik analizleri yapılmıştır. Üçüncü aşamada, normallik ve tanımlayıcı istatistikler incelenmiştir. Dördüncü ve son aşamada ise, araştırma hipotezlerini test etmek maksadıyla Pearson Korelasyon, Basit Doğrusal Regresyon ve Tek Yönlü Varyans Analizi yapılmıştır. 
Araştırmanın sonucunda, çoğu görme engellilerden oluşan katılımcıların risk değerlendirmeleri ve acil eylem planlarındaki yetersizlikler başta olmak üzere, engel durumlarına uygun olarak verilmeyen iş sağlığı ve güvenliği eğitimleri ile teknolojik olanakların eksikliklerinden kaynaklanan sorunlar yaşadıkları tespit edilmiştir. Bu sorunlardan dolayı engelli çalışanların çalışma koşullarının, iş sağlığı ve güvenliği açısından yeterince uygun olmadığı belirlenmiştir. İş sağlığı ve güvenliği sorunlarının iş verimliliğini; teknolojik olanakların kullanımı boyutu kapsamında olumsuz yönde etkilediği, işini benimseme boyutu kapsamında ise etkilemediği tespit edilmiştir. Bununla birlikte engelli çalışanların iş sağlığı ve güvenliği sorunlarının engel grubu ve engel oranına göre farklılaştığı görülmüştür. 
Anahtar Kelimeler: Eğitim Sektörü, Engelli Çalışan, İş Sağlığı ve Güvenliği, İş Verimliliği.

Abstract:
In accordance with the distribution ratios of institutions where public personnel with disabilities work, in the "Analysis of Disabled Employment in the Public Service" published by the R.O.T. Ministry of Family and Social Policies in July 2015; Institutions affiliated to the Ministry of National Education are in the 2nd place with 26%, and universities are in the 3rd place with 6.9%. Since the rate of workers with disabilities have high rates in educational institutions, it is extremely significant to ensure the occupational health and safety measures in these workplaces. Lacks of safety in the Environment may increase the disability rates of workers with disabilities and/or cause additional disability and disease may increased. Ensuring the occupational health and safety measures in educational institutions would set an example to society, and it would increase the social awareness towards the safety in workplaces. The purpose of the research based on these thoughts is to determine the problems faced by disabled employees in the education sector related to occupational health and safety and the impact of these problems on work efficiency. In this context, a survey was conducted with workers with disabilities employed in educational institutions affiliated to the Istanbul Provincial Directorate of National Education and accepted 432 data were transferred to the SPSS 21 and AMOS computer programs for examing process. After the data were transferred to statistical programs, frequency analyses were performed at the first stage. At the second stage, validity and reliability analyses were performed for occupational health and safety problems of disabled employees and work efficiency scales. At the third stage, normality and descriptive statistics are studied. In the fourth and final stage, Pearson Correlation, Simple Linear Regression and One-Way Analysis of Variance were performed to test the research hypotheses. 
As a result of the research, it was determined that the participants, most of whom are visually impaired, had problems caused by the lack of technological facilities and occupational health and safety trainings that were not provided in accordance with the disability situations, especially the inadequacies of risk assessments and emergency action plans. Due to these problems, it has been determined that the working conditions of employees with disabilities are not suitable enough in terms of occupational health and safety. It has been determined that occupational health and safety problems negatively affect work efficiency within the scope of the use of technological facilities dimension and that they do not affect work within the scope of the adoption dimension. However, it has been observed that the occupational health and safety problems of disabled employees differ according to the disability group and disability rate.
Keywords: Education Sector, Disabled Employees, Occupational Health and  Safety, Work Efficiency.