Türkiye'de sosyoekonomik statü (SES) gruplarına göre temel değerlerin farklılaşması
Variation of basic values with respect to socio economic status (SES) groups in Turkey
Yazar: MEHMET ERKENEKLİ
Danışman: PROF. DR. NEVİN GÜNGÖR ERGAN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Bölümü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Sosyoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Değerler = Values ; Kültürel değerler = Cultural values ; Sosyal değerler = Social values ; Sosyoekonomik statü = Socio-economic status

Özet:
Bu çalışmada, sosyoekonomik statü (SES) gruplarına göre temel değerlerin farklılaşması araştırılmıştır. Çalışmada öncelikle değer kavramı ve kültürel değer kuramları incelenmiştir. Bu kapsamda, Schwartz (1992)'ın, aralarında Türkiye'nin de bulunduğu ülkelerden elde ettiği ve kültürel geçerliliği olan ?değişime açıklık?, ?muhafazakarlık?, ?kendini güçlendirme? ve ?kendini aşma? temel değerler olarak kabul edilmiştir.Çalışmada daha sonra soseyoekonomik statü kavramı ve ilişkili kuramlar tartışılmıştır. Bu kapsamda Çağıl (2006) tarafından geliştirilen, ulusal temsil kabiliyeti olan, ?meslek ve eğitim? değişkenlerine dayanan derecelendirmeli SES gruplama yönteminin kullanılması benimsenmiştir. Bu yöntemle biribirinden farklı altı SES grubu (A, B, C1, C2, D, ve E) oluşturulmuştur.Araştırma iki örneklem üzerinde test edilmiştir. Birinci örneklemin ulusal temsil niteliği vardır. Sözkonusu örneklem AB ve TÜBİTAK tarafından finanse edilen ?Avrupa Toplumsal Araştırması? (ESS) veri tabanından elde edilmiştir. İkinci örneklem, özel olarak tasarlanan, ailelerinin SES grupları dışında, benzer toplumsal ve demografik nitelikleri olan 495 kişilik bir öğrenci grubudur.Araştırmadan elde edilen birinci ana bulguya göre SES grupları ?değişime açıklık?, ?kendini güçlendirme? ve ?kendini aşma? temel değerleri bakımından istatistiksel açıdan anlamlı bir biçimde farklılaşmaktadır. Ancak Türk toplumunun farklı SES katmanları ?muhafazakarlık? temel değeri bakımından oldukça birbirine benzemektedir. Türk toplumunda en güçlü temel değer uzlaşmasının ?geleneksellik, güvenlik ve uyum? değer tiplerinden oluşan ?muhafazakarlık? değer eğilimi etrafında olduğu saptanmıştır.Ulusal örneklemden elde edilen bulgulara göre, üst SES grupları (A ve B) alt SES gruplarına (D ve E) nazaran, ?değişime açıklık? ?kendini aşma? ve ?kendini güçlendirme? temel değerlerini daha çok benimsemekte ve önemsemektedir. Diğer yandan, araştırmanın ikinci ana bulgusuna göre, modernleşme temel değerler bakımından Türk toplumunu olumlu biçimde etkilemektedir. Bu kapsamda değişik SES gruplarına mensup ailelerin eğitim sürecine dahil olan çocukları arasında, dört temel değer bakımından, istatiksel açıdan anlamlı bir fark bulunamamıştır.Anahtar Sözcükler:Değerler, Değer Uzlaşması, Sosyoekonomik Statü (SES), Kültürel Değerler.

Abstract:
In this study variation of basic values with respect to socio economic status (SES) has been examined. Primarily, the concept of value and cultural value theories have been studied. In this context, ?openness to change?, ?conservatism?, ?self-enhancement?, and ?self-transcendence?, which were obtained from countries including Turkey by Schwartz (1992) and have cultural validity, have been accepted as the basic values.Later, the concept of socio economic status and the related theories have been discussed. In this context, the graded SES grouping method, which was developed by Çağıl (2006) and has a national representation capability and is based on ?occupation and education? variables, has been adopted. With this method, six different SES groups (A, B, C1, C2, D and E) have been formed.The research has been tested on two samples. The first sample has national representation quality. This sample has been obtained from the data base of ?European Social Survey? (ESS) financed by EU and Scientific and Technological Research Council of Turkey (TUBİTAK). The second sample is a 495-person student group, which has specially been designed so that they possess similar social and demographic qualities except for their family SES.According to the first main finding from the research, statistically, the SES groups differ significantly in terms of ?openness to change?, ?self-enhancement?, and ?self-transcendence?. However, different SES levels of the Turkish society resembled to each other in terms of the basic value, ?conservatism?. It has been specified that the strongest basic value agreement in the Turkish society has centered around ?conservatism? which comprises ?tradition, security and conformity?.According to the findings obtained from the national sample, the higher SES groups (A and B) adopt and value the basic values ?openness to change?, ?self-transcendence? and ?self-enhancement? more than the lower SES groups (D and E). On the other hand, according to the second main finding of the researcher, ?modernity? affects the Turkish society positively with respect to the basic values. In this context, among the school-attending children of families belonging to different SES groups, a statistically meaningful difference has not been found in terms of the four basic values.Key Words:Values, Value Consensus, Socio Economic Status (SES), Cultural Value.