Okul yöneticilerinin değer temelli liderlik özelliklerinin öğretmen algıları ve görüşlerine göre incelenmesi
Examining the value-based leadership characteristics of school administrators according to teachers' perceptions and opinions
Yazar: EMİNE TUNÇER GÜNAY
Danışman: PROF. DR. SONER DOĞAN
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Değer merkezli liderlik = Values-centered leadership ; Değerler = Values ; Lise öğretmenleri = High schools teachers ; Okul müdürleri =

Özet:
Tunçer Günay, Emine, Okul Yöneticilerinin Değer Temelli Liderlik Özelliklerinin Öğretmenlerin Algılarına ve Görüşlerine Göre İncelenmesi, Yüksek Lisans Tezi, Sivas, 2024.
Araştırmanın amacı, Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlı resmi okullarda görev yapan öğretmenlerin algılarına göre okul müdürlerinin değer temelli liderlik eğilimlerini ölçmek; bu eğilimlerin öğretmenlerin kıdem, okul türü ve branşları gibi çeşitli değişkenlere göre farklılık gösterip göstermediğini tespit etmek; okul yöneticilerinin değer temelli liderlik eğilimlerinin okul yönetimine nasıl yansıdığına ilişkin görüşlerini nitel veriler aracılığıyla analiz etmek ve elde edilen nicel ve nitel verileri bir arada değerlendirmektir. Karma yöntem kullanılan bu çalışma zenginleştirici desen ile yapılandırılmış, nicel ve nitel veriler birlikte değerlendirilerek elde edilen bulgular derinlemesine analiz edilmiştir. Araştırmanın nicel kısımda, okul müdürlerinin değer temelli liderlik özelliklerine ilişkin öğretmenlerin algılarının belirlenmesinde tarama yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın nitel bölümünde ise, okul ortamında değer temelli liderlik bir olgu olarak kabul edilmiş ve fenomenoloji deseni kullanılmıştır. 
	Araştırmanın nicel ve nitel çalışma grubu, kolay ulaşılabilir örnekleme yöntemi kullanılarak 2022-2023 eğitim öğretim yılında Sivas il merkezinde bulunan 20 lisede görev yapan 368 öğretmenden oluşturulmuştur. Çalışma grubu, katılımcıların kolay ulaşılabilir ve gönüllü olması bağlamında oluşturulmuştur. Nicel ve nitel verilerin toplanacağı anket formları katılımcılara dağıtılarak kendilerinden formları doldurmaları istenmiştir. Katılımcılardan dönen anket formları incelendiğinde, nicel kısımdaki sorulara tam ve eksiksiz cevap veren 368 öğretmen anketi ve nitel verilerin analizine uygun 82 form değerlendirmeye alınmıştır. Nicel veriler, toplam 4 alt boyuttan (evrensel, bireysel, manevi ve maddi değerler) ve 31 maddeden oluşan "Okul Müdürlerinin Değer Temelli Liderlik Ölçeği (DTLÖ)" aracılığıyla; nitel veriler ise nicel bölümde kullanılan ölçek boyutlarına paralel olarak hazırlanan 6 adet açık uçlu soru ve 1 adet metafor sorusundan oluşan yarı yapılandırılmış görüşme formu ile toplanmıştır. Elde edilen nicel veriler SPSS 23.0 paket programı yardımıyla analize tabi tutulmuştur. Nitel veriler ise içerik analizi yöntemi kullanılarak incelenmiştir.

	DTLÖ ölçeği ve alt boyutları, seçeneklere göre kodlanan puan aralığı (SKPA) dikkate alınarak değerlendirildiğinde; çalışma grubunda yer alan katılımcıların evrensel değerler boyutunda "katılıyorum", bireyse değerler boyutunda "katılıyorum", manevi değerler boyutunda "katılıyorum", milli değerler boyutunda "katılıyorum" düzeyinde değerlendirme yaptıkları görülmüştür. Okul yöneticilerinin değer temelli liderlik özelliklerine ilişkin öğretmenlerin algılarında mesleki kıdem, eğitim durumu, öğretmen sayısı, kaç farklı yönetici ile görev yapıldığı ve okuldaki görev süresi değişkenlerine göre anlamlı bir farklılık tespit edilemezken; branş değişkeninde sözel branş öğretmenlerinin okul yöneticisinin milli değerlerini daha yüksek düzeyde algıladıkları, okul yöneticinin başarı düzeyi değişkeninde evrensel, bireysel, manevi ve milli değerleri algılama düzeyleri ile okul yöneticisinin başarı düzeyini yüksek algılama arasında anlamlı bir farklılık olduğu, okul yöneticiliğine talep düzeyi değişkeninde yönetici olmak isteyen katılımcılar ile evrensel, bireysel ve manevi değerler boyutunda anlamlı bir farklılık olduğu, okul memnuniyeti değişkeninde okulundan memnun olan katılımcıların tüm değer boyutlarını yüksek algıladıkları ve son olarak değerler eğitimi değişkeni boyutunda değerler eğitimi "çok önemlidir" diyen katılımcıların tüm değer boyutlarını yüksek algıladıkları sonucuna ulaşılmıştır.
	Nitel bölümdeki analizler sonucunda elde edilen veriler; öğretmenlerin değer kavramını nasıl tanımladığı, okul ortamında değerlerin neden önemli olduğu, bir okul yöneticisinin hangi evrensel, bireysel, manevi ve milli değerlere sahip olması gerektiği ile değer kavramını benzetme yoluyla açıkladıkları görüşlerinden oluşan toplam 7 tema altında incelenmiştir. Nitel verilerin incelenmesi sonucunda öğretmenlerin ağırlıklı olarak okul yöneticilerinden; dürüstlük, liyakat, alçakgönüllülük, çalışkanlık, tutarlılık, adaletli olma, örgütsel uyum, milliyetçi olma, vatanseverlik ve ulusal sembollere saygı gibi beklentilerinin olduğu görülmektedir.
	Nicel ve nitel veriler birlikte incelendiğinde, araştırmaya katılan öğretmenlerin algılarına ve görüşlerine göre okul yöneticilerinin büyük oranda değer temelli liderlik özellikleri sergiledikleri ve öğretmenlerin okulları için eşitlikçilik, adalet, hoşgörü, tutarlılık ve dürüstlük kavramlarına yönelik beklentilerinin görüşlerinde sıklıkla yer bulduğu tespit edilmiştir. 
Bu sonuçlara göre okul yöneticilerinin değer temelli liderlik davranışları sergilemesinin örgüt atmosferi üzerinde olumlu etkileri olduğu görülmektedir. Bunun yanı sıra, öğretmenlerin değerler ile ilgili farkındalıklarının yüksek olmasıyla birlikte değerlerin öğretim programlarına adapte edilmesi, değer temelli liderlik anlayışının okullarda benimsenmesi ve uygulanması noktasında okullarda; değer uygulamaları, değer temelli öğretim programları ve değer temelli liderlik kavramlarına yönelik bu alanda uzman akademisyenler tarafından seminerler, e-seminerler, hizmet içi faaliyetler yapılması ile okul yöneticilerine yönelik kurslar ve yüksek lisans düzeyinde programlar düzenlenmesi önerilmektedir. Araştırmada 'alan uzmanlığı, etkin bir okul yöneticisi olma, ilgili kanun ve yönetmeliklere hakim olma ve iyi bir lider olma' gibi ifadeler katılıcılar tarafından sıklıkla kullanılmıştır. Bu bağlamda okul yöneticiliğinin bir meslek haline getirilmesi; eğitim fakültelerinde değer eğitimi, değer temelli liderlik gibi konuların öğretim programlarına entegre edilmesi önerilmektedir.

Abstract:
Tunçer Günay, Emine, Examining the Value-Based Leadership Characteristics of School Administrators According to Teachers' Perceptions and Opinions, Master's Thesis, Sivas, 2024.
The aim of the research is to measure the value-based leadership tendencies of school principals according to the perceptions of teachers working in public schools affiliated with the Ministry of National Education, to determine whether these tendencies differ according to various variables such as teachers' seniority, school type and branches, and to determine whether the value-based leadership tendencies of school principals affect the school. To analyze their views on how it reflects on their management through qualitative data and to evaluate the obtained quantitative and qualitative data together. This study, which used mixed methods, was structured with an enriching pattern, and the findings obtained by evaluating quantitative and qualitative data together were analyzed in depth. In the quantitative part of the research, the survey method was used to determine teachers' perceptions of the value-based leadership characteristics of school principals. In the qualitative part of the research, value-based leadership was accepted as a phenomenon in the school environment and the phenomenology pattern was used.
The quantitative and qualitative study group of the research was determined as the study group of 368 teachers working in 20 high schools in the city center of Sivas in the 2022-2023 academic year, without using the population and sampling method. The working group was created in the context of participants being easily accessible and voluntary. Survey forms in which quantitative and qualitative data would be collected were distributed to the participants and they were asked to fill out the forms. When the survey forms returned from the participants were examined, 368 teacher surveys that fully answered the questions in the quantitative section and 82 forms suitable for the analysis of qualitative data were evaluated. Quantitative data were collected through the "School Principals' Value-Based Leadership Scale (VBLS)", which consists of a total of 4 sub-dimensions and 31 items; qualitative data were collected with a semi-structured interview form consisting of 6 open-ended questions and 1 metaphor question, prepared in parallel with the scale dimensions used in the quantitative section. The obtained quantitative data were analyzed with the help of SPSS 23.0 package program. Qualitative data were examined using the content analysis method.
When the VBL scale and its sub-dimensions are evaluated by taking into account the score range (SCPA) coded according to the options; It was observed that the participants in the study group made an evaluation at the level of "I agree" in the dimension of universal values, "I agree" in the dimension of individual values, "I agree" in the dimension of moral values, and "I agree" in the dimension of national values. While no significant difference could be detected in teachers' perceptions of the value-based leadership characteristics of school administrators according to the variables of professional seniority, educational status, number of teachers, how many different administrators they worked with, and tenure at the school; In the branch variable, verbal branch teachers perceive the national values of the school administrator at a higher level, in the success level of the school administrator variable, there is a significant difference between the level of perception of universal, individual, moral and national values and the high level of perception of the school administrator's success level, and in the demand level variable for school administrators, there is a significant difference between the level of perception of universal, individual, moral and national values, It was concluded that there was a significant difference between the participants and the participants in the dimensions of universal, individual and moral values; in the school satisfaction variable, participants who were satisfied with their school perceived all value dimensions as high; and finally, in the values education variable, participants who said values education was "very important" perceived all value dimensions as high.
Data obtained as a result of the analyzes in the qualitative section; how teachers define the concept of values, why values are important in the school environment, what universal values a school administrator should have, what individual values a school administrator should have, what moral values a school administrator should have, what national values a school administrator should have. It was examined under a total of 7 themes consisting of the views that they explained the concept of value through analogy and what it should be. As a result of the analysis of qualitative data, teachers were mainly asked by school administrators; It is seen that they have expectations such as honesty, merit, humility, diligence, consistency, fairness, organizational harmony, nationalism, patriotism and respect for national symbols.
When the quantitative and qualitative data are examined together, it is understood that, according to the perceptions and opinions of the teachers participating in the research, school administrators largely exhibit value-based leadership characteristics and that teachers frequently include their expectations regarding the concepts of egalitarianism, justice, tolerance, consistency and honesty for their schools.
According to these results, it appears that school administrators' display of value-based leadership behaviors has positive effects on the organizational atmosphere. In addition, with teachers' high awareness of values, the adaptation of values to curricula and the adoption and implementation of the value-based leadership approach in schools; It is recommended to organize seminars, e-seminars, in-service activities by academics who are experts in this field, and to organize courses and master's level programs for school administrators on value practices, value-based curriculum and value-based leadership concepts.