Hanefî hukuk ekolünde maslahat anlayışı (Serahsî örneği)
The conception of (maslaha) in the Hanafî school of law (The sample of Sharahsi)
Yazar: RUSTEM AZAMATOV
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM ÇALIŞKAN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Din = Religion
Dizin: Hanefiler = Hanifies ; Maslahat = Maslaha ; Serahsi = Serahsi ; İslam Hukuku = Islamic Law

Özet:
Tezde, Serahsî'nin maslahat anlayışı Temhîdu'l-Fusûl fi'l-Usûl ve el-Mebsût adlı eserleri bağlamında ele alınmıştır. Serahsî'nin, maslahat-ı mürsele konusuna Temhîdte tâlî kaynaklar arasında ayrıca yer vermediğinden, el-Mebsût eserinde hukukî meselelerle ilgili ortaya koyduğu görüşleri bağlamında maslahat-ı mürsele düşüncesinin müellifimizin usûl anlayışında yer alıp almadığı teorik olarak tespit edilmeye çalışılmıştır. Maslahat-ı mürsele konusunun daha çok Mâlikî, Şâfi'î ve Hanbelî İslam hukukçuları tarafından ele alındığı için tezde, zikri geçen İslam hukukçularının görüşlerine de yer verilmiş ve böylece teze mukâyese boyutu kazandırılmaya çalışılmıştır. Hanefîler'in dışındaki bazı mezhep İslam hukukçuları tarafından maslahat-ı mürselenin İslam hukukunun müstakil kaynağı olarak kabul edilirken tezde, Serahsî'nin anlayışında maslahat konusunun kıyâs ve istihsân kavramları kapsamında ele alındığına şâhit olduk.
Tez, Giriş ve İki Bölüm, Sonuç ve Bibliyografya'dan oluşmaktadır. Giriş bölümünde tezin içeriği, hazırlanmasıyla ilgili teknik bilgiler ve Serahsî'nin hayatı konularına yer verilmiştir. Birinci Bölüm'de maslahat kavramı ve ilişkili olduğu diğer kavramların tanımlanması; maslahatın çeşitleri, çatışması ve maslahatı belirleme yöntemleri incelenmiştir. İkinci Bölüm'de maslahat-din ilişkisi; maslahatın kıyâs, istihsân, örf, nesih, hîle-i şer'iyye ve sedd-i zerâi' düşünceleri arasındaki ilişkisi ve Serahsî'nin anlayışında maslahat-ı mürsele düşüncesinin yer alıp almadığı konusu ele alınmıştır. Sonuç Bölümü'nde konuyu araştırma sonucunda varılan kanaat ve öneriler sunulmuştur. Bibliyografya Bölümü'nde ise konunun araştırılması esnasında yararlanılan kaynaklara alfabetik sıraya göre yer verilmiştir.

Abstract:
The sense of maslahat of Serahsî was discussed within the context of Temhîdu'l-Fusûl fi'l-Usûl ve el-Mebsût in the thesis. Since Serahsî didn't mention the subject of maslahat-ı mürsele additionally in the subsidiary sources in Temhîd, the thought of maslahat-ı mürsele in the work el-Mebsût in terms of his views about legal issues was studied to identify whether this is included in the sense of our writer. The topic of maslahat-ı mürsele was mostly addressed by Mâlikî, Shâfi'î and Hanbalî İslamic Legists; for that reason, the views of these legists mentioned were referred in the thesis with the help of getting the thesis more satisfactory in terms of comparison. While maslahat-ı mürsele was accepted as the main source of İslamic Law by some sectarian Islamic legists except for those who are Hanafî, we witnessed that the sense of maslahat was discussed in the context of kıyâs and istihsân in the perception of Serahsî in the thesis.
The thesis is consisted of introduction, two chapters, conclusion and bibliography. İn the introduction part, the content of the thesis, technical information about its preparation and the topics about the life of Serahsî were mentioned. In the fırst chapter, the concept of maslahat and the definition of the other concepts that it is associated; the types of maslahat; its conflict and the methods to identify the maslahat. In the second part, the relation between maslahat and religion; the relation between maslahat and kıyâs, istihsân, örf, nesih, hîle-i şer'iyye and sedd-i zerâi'; whether the thought of maslahat-ı mürsele was included in the sense of Serahsî was emphasized. In the conclusion part, the suggestions and fındings were expressed following the study. Lastly, the bibliography part, the references were listed alphabetically according to their contribution the study during the research.