Sahip olunan inanç sistemine göre sağlık hizmeti kullanıcılarının tercihleri
Preferences of health service users according to their faith system
Yazar: ELİF MALTAŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FATMA MANSUR
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı / Sağlık Kurumları Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management ; Sağlık Yönetimi = Healthcare Management
Dizin: Dini eğilimler = Religious tendencies ; Doktor tercihi = Doctor preference ; Hasta-hekim yönelimi = Patient-physician orientation ; Hastalar = Patients ; Hastane tercihi = Hospital preference ; Sağlık hizmetleri = Health services ; Tüketici tercihleri = Consumer preferences ; İnanç sistemi = Faith system ; İnançlar = Beliefs

Özet:
Yaşayan herkes herhangi bir sebepten istemese bile hastaneye, doktora, muayenehaneye gitmek durumunda kalmaktadır. Çalışma, sağlık hizmeti sunacak doktoru seçerken, kan verirken, organ-doku-kök hücre nakli yaptırırken, süt bankası veya sperm bankası gibi sağlık hizmetlerini talep ederken sağlık kullanıcılarının inanç sistemlerinin bu kararı etkileyip etkilemediğini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Araştırmanın evrenini Türkiye'de yaşayan 18 yaş üstü bireyler oluşturmaktadır. Verileri elde etmek amacıyla anket tekniğinden faydalanılmıştır. Örneklemi oluşturan katılımcı sayısı 989'dur. Veri toplama aracı olarak kullanılan anket üç bölümden oluşmaktadır. Anketin birinci bölümünde demografik özellikleri belirlemeye yönelik sorular bulunmaktadır. İkinci bölümde ise sağlık hizmeti kullanıcılarının kan bağışı, organ-doku bağışı, ötenazi, kürtaj, anne sütü bankası veya sperm bankası hakkındaki görüşlerini belirlemek amacıyla araştırmacı tarafından oluşturulan sorular yer almaktadır. Anketin üçüncü bölümünde ise katılımcıların dini yönelimlerini belirlemek amacıyla Allport ve Ross (1967) tarafından geliştirilen ve Cirhinlioğlu (2006) tarafından Türkçeye uyarlanan "Dini Yönelim Ölçeği" kullanılmıştır. Araştırma sonucunda; hem içsel hem dışsal dini yönelimi yüksek olan katılımcılar kadınlar, evliler ve çalışmayanlardan oluşmaktadır. İçsel dini yönelimi yüksek olan katılımcıları ise 40-50 yaş arasındakiler oluşturmaktadır. Hem içsel hem dışsal dini yönelimde ilköğretim mezunlarının dini yönelimi lisans ve lisansüstü mezunlardan ve köyde yaşayanların dini yönelimi de il merkezinde yaşayanlardan yüksektir. Katılımcıların içsel ve dışsal dini yönelimlerinin sağlık hizmeti tercihlerine etkisini belirlemek amacıyla lojistik regresyon analizi yapılmıştır. Yapılan analizler sonucunda içsel ve dışsal dini yönelimin doktorun cinsiyetine göre sağlık hizmeti tercihini etkilediği görülmüştür. Ayrıca katılımcıların içsel ve dışsal dini yönelimleri; organ ve doku nakli için donör olma, tüp bebek uygulamasını gerekli bulma, babasız anne olabilmek için sperm bankasının iyi bir uygulama olduğunu düşünme, güzelleşmek adına yapılan estetik operasyonların gerekli olduğunu düşünme ve aşı yaptırmanın gerekli olduğunu düşünme durumlarını etkilemektedir. İçsel dini yönelimin kök hücre ve ilik nakli için donör olma, otopsinin gerekli olduğunu düşünme, ötenaziyi bir hak olarak görme, kürtajı bir hak olarak görme, anne sütü bankasının gerekli olduğunu düşünme durumlarını negatif yönde etkilediği; dışsal dini yönelimin ise istatistiksel olarak bir etkisinin bulunmadığı görülmüştür. Dışsal dini yönelimin kan bağışında bulunma isteğini arttırdığı, içsel dini yönelimin ise istatiksel olarak bir etkisinin bulunmadığı görülmüştür. Son olarak; katılımcıların içsel ve dışsal dini yönelimlerinin gerektiğinde psikolog veya psikiyatriste gitmenin gerekli olduğunu düşünme durumlarını etkilemediği sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
Everyone who lives has to go to the hospital, doctor, or practice even if they don't want it for any reason. The study was conducted to determine whether the belief systems of health users affect this decision while choosing the doctor to provide health care, donating blood, having organ-tissue-stem cell transplantation, and requesting health services such as milk bank or sperm bank. The population of the research consists of individuals over the age of 18 living in Turkey. Questionnaire technique was used to obtain the data. The number of participants forming the sample is 989. The questionnaire used as a data collection tool consists of three parts. In the first part of the questionnaire, there are questions to determine demographic characteristics. In the second part, there are questions created by the researcher to determine the opinions of health care users about blood donation, organ-tissue donation, euthanasia, abortion, breast milk bank or sperm bank. In the third part of the questionnaire, the "Religious Orientation Scale" developed by Allport and Ross (1967) and adapted into Turkish by Cirhinlioğlu (2006) was used to determine the religious orientation of the participants. As a result of the research; Participants with high both internal and external religious orientation are women, married and unemployed. Participants with a high intrinsic religious orientation are between the ages of 40-50. In both internal and external religious orientation, the religious orientation of primary school graduates is higher than those of undergraduate and graduate graduates, and the religious orientation of those living in villages is higher than those living in the city centre. Logistic regression analysis was conducted to determine the effect of participants' internal and external religious orientations on their health care preferences. As a result of the analyses made, it was seen that internal and external religious orientation affected the choice of health care service according to the gender of the doctor. In addition, the internal and external religious orientations of the participants; It affects the situations of being a donor for organ and tissue transplantation, finding in vitro fertilization necessary, thinking that sperm bank is a good practice to be a fatherless mother, thinking that aesthetic operations are necessary for beautification and thinking that vaccination is necessary. Intrinsic religious orientation negatively affects the states of being a donor for stem cell and marrow transplantation, thinking that autopsy is necessary, seeing euthanasia as a right, seeing abortion as a right, and thinking that breast milk bank is necessary; extrinsic religious orientation, on the other hand, did not have a statistically significant effect. It was observed that external religious orientation increased the desire to donate blood, while internal religious orientation had no statistical effect. Finally, It was concluded that the internal and external religious orientations of the participants did not affect their state of thinking that it was necessary to go to a psychologist or psychiatrist when necessary.