Çok Kriterli Karar Verme tekniği yardımıyla portföy seçimi: Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin pay piyasasında PROMETHTEE yöntemi üzerine bir uygulama
Portfolio selection with the help of Multi-Criteria Decision Making technique: An application on PROMETHEE method instock markets of developed and developing countries
Yazar: AYŞEGÜL ŞAHİN
Danışman: PROF. DR. GÖKTUĞ CENK AKKAYA
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İşletme Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Gelişmekte olan ülkeler = Developing countries ; Gelişmiş ülkeler = Developed countries ; Hisse senetleri = Stocks ; Karar verme = Decision making ; Karar verme teknikleri = Decision making techniques ; PROMETHEE yöntemi = PROMETHEE yöntemi ; Pay endeksi = Share index ; Portföy = Portfolio ; Portföy seçimi = Portfolio selection ; Çok kriterli karar verme = Multi criteria decision making

Özet:
Küreselleşme ve finansal piyasalardaki teknolojik gelişmelerle yatırımcıya sunulan finansal araç ve piyasa sayısı artmakta ve yatırımcının karar verme sürecini zorlaştırmaktadır. Bireysel ve kurumsal yatırımcılar hangi piyasadan hangi finansal aracı edinecekleri konusunda faydalanacakları analizlere ihtiyaç duyarlar. Yatırımcı, özellikle pay senedi piyasalarında, elde etmeyi beklediği getiri düzeyi için çeşitlendirme yaparak katlanacağı riski azaltmayı hedeflemektedir. Uluslararası piyasalar, yatırımcıya istenen risk- getiri düzeyinde daha iyi çeşitlendirme imkanı sunmaktadır. 
Bu çalışmanın temel amacı, uluslararası portföy çeşitlendirmesinde Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) yöntemlerinden biri olan Promethee yönteminin kullanılmasıdır. ÇKKV yöntemleri, karar verme sürecinde alternatifler arasından en iyiyi seçerek, sıralayarak ya da sınıflandırarak, karar alıcıya optimal çözüm önerilerinde bulunmaktadır. ÇKVV yöntemleri portföy seçim problemlerinde etkin bir çözüm sunabilmektedir. Çalışmada 2010-2019 yıllarını kapsayacak şekilde G20 ülkelerindeki beş farklı sektörün pay senedi endeks verileri kullanılmıştır. Yatırımcının finans, sınai, iletişim ve bilgi teknolojileri, gayrimenkul ve hizmet olmak üzere 5 sektörden hangisine yatırım yapacağı kararı, 3 farklı kriter üzerinden incelenmiştir. Bu kriterler sektörlerin getirisi,  riski ve sektör büyümesidir. 
Çalışmanın farklı yatırımcı tiplerini kapsayabilmesi için dört farklı senaryo oluşturulmuş ve dört ayrı analiz gerçekleştirilmiştir. Birinci senaryoda yatırımcının herhangi bir ülke ya da sektör kısıtı olmadan tercihte bulunduğu varsayılmıştır. İkinci senaryoda yatırımcının "gelişmiş veya gelişmekte olan" olarak bir ülke grubu tercihi olduğu göz önüne alınmıştır. Üçüncü senaryoda yatırımcının tek bir sektöre yatırım yapma isteği dikkate alınarak sektörlere yönelik inceleme yapılmaktadır. Dördüncü ve son senaryo ise, yatırımcının tek bir ülkeye yatırım yapma isteği varsayımında oluşturulmuştur. Analizler sonucunda yatırımcı tercihleri dikkate alınarak, gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde her sektör için değerlendirmelerde bulunulmuştur. 


Anahtar Kelimeler: Portföy Yönetimi, Pay Senedi Piyasası, Uluslararası Çeşitlendirme, Sektörel Çeşitlendirme, Çok Kriterli Karar Verme, Promethee.

Abstract:
With globalization and technological developments in financial markets, the number of financial instruments and markets offered to the investor is increasing, making the investor's decision-making process difficult. Individual and institutional investors need analyzes they can make use of on the issue of from which market to acquire which financial instrument. The investor aims to reduce the risk he will bear by diversifying for the level of return he expects to obtain, especially in the stock markets. International markets offer investors better diversification opportunities at the desired risk-return level. 
The main purpose of this study is to use the Promethee method, which is one of the Multi-Criteria Decision Making (MCDM) methods in international portfolio diversification. MCDM methods offer optimal solutions to the decision maker by choosing the best among the alternatives, ranking or classifying them in the decision-making process. MCDM methods can offer an effective solution to portfolio selection problems. In the study, stock index data of five different sectors in G20 countries covering the years 2010-2019 were used. The decision of the investor to invest in which of 5 sectors, namely finance, industrial, communication and information technologies, real estate and services, has been examined over 3 different criteria. These criteria are the return, risk and sector growth of the sectors. 
In order for the study to cover different investor types, four different scenarios were created and four separate analyzes were carried out. In the first scenario, it is assumed that the investor makes a choice without any country or sector restrictions. In the second scenario, it is taken into account that the investor prefers a country group as "developed or developing". In the third scenario, sectoral analysis is carried out, taking into account the investor's desire to invest in a single sector. The fourth and final scenario was created on the assumption that the investor would like to invest in a single country. As a result of the analysis, evaluations were made for each sector in developed and developing countries, taking into account investor preferences. 

Keywords: Portfolio Management, Stock Market, International Diversification, Sectoral Diversification, Multi-Criteria Decision Making, Promethee.