Arzhan, Pazırık ve Esik kurganlarına göre bozkır kavimlerinde kültürel hayat
Cultural life in steppe tribes according to Arzhan, Pazırık Andesik kurgans
Yazar: MAZHAR NARŞAP
Danışman: PROF. DR. İLHAMİ DURMUŞ
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Eskiçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Tarih = History
Dizin: Arjaan kurganı = Arzhan kurgans ; Bozkır kavimleri = Steppe tribes ; Bozkır kültürü = Steppe culture ; Esik kurganları = Andesik kurgans ; Kültür = Culture ; Pazırık kurganları = Pazırık castles ; Sosyal hayat = Social life ; Sosyokültürel yaşam = Socio-cultural life

Özet:
Bozkır kavimlerinin tarih ve kültürlerinin araştırılmasında yazılı kaynakların az olması
sebebiyle arkeolojik kaynaklar ön plana çıkmaktadır. Bu arkeolojik kaynakların başında ise
kurganlar gelmektedir. Kurgan, kelime anlamı olarak korugan yani koruyan anlamına
gelmektedir. Buradaki korumadaki amaç kurganın mezar odasına defnedilen kişinin sadece
cesedini değil, mezar odasına bırakılan eşyaları da mezar hırsızlarına karşı korumaktır.
Bozkır coğrafyasında birçok kurgan yer almaktadır. Bu kurganlar arasında Arzhan, Pazırık
ve Esik kurganları da bulunmaktadır. Genel olarak M.Ö. 9.yy. ve M.Ö. 5. yy. aralığında
tarihlenen bu kurganlardan bozkır kavimlerinin kültür tarihine dair birçok kalıntı ve buluntu
elde edilmiştir. Kurganların hem mezar hırsızları tarafından tahrip edilmesi hem de mezar
odasına bırakılan başta cesetler olmak üzere diğer eşyaların zaman içerisinde bozulması
sebebiyle büyük oranda zarar gördükleri tespit edilmektedir. Ancak Pazırık kurganları gibi
soğuk havanın etkisiyle oluşan buzlanmadan dolayı bozulmayan kurganlarda vardır. Bu
kurganlarda bulunan kalıntı ve buluntular bozkır insanının sosyal, askerî, ekonomik ve dinî
hayatı hakkında bilgiler vermektedir. Bu kurganlardan elde edilen verilerden hem bozkır
insanının kültür tarihi ortaya çıktığı gibi hem de yazılı kaynaklarda verilen bilgiler arkeolojik
veriler ile de doğrulanmıştır. Ayrıca söz konusu veriler bozkır tarih kronolojisinin
oluşturulmasında da etkili olmuştur

Abstract:
Archaeological sources come to the fore in the research of the history and cultures of the
steppe tribes due to the scarcity of written sources. Kurgans are at the forefront of these
archaeological resources. Kurgan literally means "korgan". The purpose of the protection
here is to protect not only the corpse of the person buried in the burial chamber of the kurgan,
but also the items left in the burial chamber against grave thieves. There are many kurgans
in the steppe geography. Among these kurgans are the Arzhan, Pazirik and Esik kurgans. In
general, BC. 9th century BC Many remains and finds related to the cultural history of steppe
tribes were obtained from these kurgans, which were dated to the 5th century. It is seen that
the kurgans have been destroyed to a large extent due to the deterioration of both the grave
thieves and the other items, especially the corpses, which were left in the burial chamber.
However, there are kurgans like Pazyryk kurgans that do not deteriorate due to icing caused
by cold weather. The remains and finds found in these kurgans provide information about
the social, military, economic and religious life of the steppe people. From the data obtained
from these kurgans, both the cultural history of the steppe people emerged and the
information given in the written sources was also confirmed by the archaeological data. In
addition, the data in question has also been effective in the establishment of the steppe
historical chronology.