İnâyet-nâme/Genc-nâme (İnceleme-metin)
Inayet-name/Genc-name (Analysis-text)
Yazar: FATİH ÖZER
Danışman: PROF. DR. İSMAİL HAKKI AKSOYAK
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Fidayi = Fidayi

Özet:
Türk edebiyatında nasihatname türünde kaleme alınan eserlerin önemli bir yeri vardır. Dinî ve ahlaki unsurların didaktik ve edebî bir biçimde okuyucuya aktarılması ile ortaya çıkan eserlerin sayısı oldukça fazladır. 16. yüzyılın başlarında telif edilen İnâyet-nâme adlı eser de bu türün örneklerinden biri olup gerek muhtevası gerek hacmi ile dikkate değer bir konumdadır. Bu çalışmada, 1508 yılında yazımı tamamlanan mesnevi nazım şeklindeki İnâyet-nâme'nin Latin harflerine aktarılarak edebî ve tematik unsurlarının analiz edilmesi amaçlanmıştır. Eserin mevcut iki nüshası karşılaştırılarak nüshalar arasındaki farklılıklar gösterilmiştir. Çalışmada ilk olarak nasihatnamelerin Türk edebiyatındaki gelişimi ve İnâyet-nâme'nin bu tür içerisindeki yeri üzerinde durulmuştur. Devamında, eserin müellifinin kim olduğu tarihsel ve biyografik bağlamda tartışılarak yazarın tespiti konusundaki belirsizlikler giderilmeye çalışılmış ve İnâyet-nâme'nin yazarı olduğu düşünülen Fidâyî Mehmed Dede'nin biyografisine ve edebî kişiliğine yer verilmiştir. Sonraki bölümlerde eserin yapısal ve tematik özellikleri incelenmiştir. İnâyet-nâme'de farklı başlıklar altında çeşitli hikâyeler ve konular anlatıldığı için her başlık ayrı ayrı ele alınmış ve bu başlıklar altındaki edebî unsurlar analiz edilmiştir. Metinde kullanılan kelimeler, deyimler ve atasözleri incelenerek dönemin dil özellikleri ve söz varlığı hakkında tespit edilen veriler sunulmuştur.

Abstract:
The works written in the form of advice literature hold a significant place in Turkish literature. Numerous works emerged that convey religious and moral elements to the reader in a didactic and literary manner. The work İnâyet-nâme, authored in the early 16th century, is one such example, notable both for its content and its scope. This study aims to transcribe İnâyet-nâme, a mesnevi-style poem completed in 1508, into Latin script and analyze its literary and thematic elements. Differences between the two existing copies of the work have been identified through a comparative approach. Initially, the study addresses the development of advice literature in Turkish literature and the position of İnâyet-nâme within this genre. Following this, the author's identity is discussed within a historical and biographical context to resolve uncertainties, providing a biographical overview of Fidâyî Mehmed Dede, who is believed to be the author of İnâyet-nâme, along with an assessment of his literary character. In subsequent sections, the structural and thematic features of the work are examined. Since İnâyet-nâme includes various stories and themes under different headings, each section is analyzed individually, focusing on the literary elements within these headings. Additionally, the vocabulary, idioms, and proverbs in the text are analyzed to present data on the linguistic characteristics and lexical richness of the period.