Nesh teorisi bağlamında Kur'an'da tahfif
Tahfif (facilitation) in the Quran in the context of nesh (abrogation) theory
Yazar: ELİF AKSOY
Danışman: PROF. DR. HİDAYET AYDAR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Ahkam = Provisions ; Kavramlar = Concepts ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Nesih = Abrogation ; Tahfif = Mitigration ; Tefsir = Commentary ; İslamiyet = Islam

Özet:
Bu çalışmada müfessirlerce genelde nesh teorisi ile açıklanan ve hükümleri 
arasında kolaylaştırmanın bulunduğu ayetler ele alındı. Hükmünde tahfif bulunan 
ayetlerin nesh teorisi ile açıklanmasının gerekli olup olmadığı incelendi. Bunun için 
ilk olarak tahfîf kavramının sözlük anlamları zikredildi. Daha sonra tahfîf kavramının 
Kur'an'da hangi anlamlarda kullanıldığı ve tahfîf kavramının Kur'anî anlamı ortaya 
koyuldu. Aralarında tahfîf bulunan ayetlerin açıklanmasında genelde müfessirlerce 
nesh teorisine başvurulduğundan nesh teorisi açıklandı. Hükmünde tahfîf bulunduğu 
iddia edilen ayetler incelendi ve bu ayetlerin arasında tahfîf var mı, var ise nesh teorisi 
dışında nasıl bir izah getirilebilir konusu üzerinde duruldu. Aynı zamanda tahfîf 
kavramı ile nesh teorisi arasındaki ilişkiden bahsedildi. 
Netice itibariyle çalışmamızda hükmü kolaylaştırılan ayetlerin açıklanmasında 
nesh teorisine başvurmanın elzem olmadığı, ayetlerin tarihsel arka planına yahut da 
sebeb-i nüzûl rivayetlerine bakıldığında ve geçtiği sûre içerisinde incelendiğinde 
ayetlerin anlaşılmasında bu yöntemin yol gösterici olduğu anlaşıldı. Böylece 
aralarında tahfîf bulunduğu iddia edilen her ayette tahfîfin olmadığı ve aralarında tahfîf 
olduğu için mensûh addedilen ayetlerin mensûh olmadığı anlaşıldı. Bu yaklaşımla 
tahfif ve nesh bağlamında mensûh addedilen ayetlerin sayısının iddia edildiği gibi 
fazla olmadığı ortaya konuldu. Çalışmada ortaya konulan sonuçları elde etmek için de 
dökümantasyon, karşılaştırma ve tümevarım metotları kullanıldı.
Anahtar Kelimeler: Tefsir, Tahfif, Kavram, Nesh, Ahkam

Abstract:
In this study, the verses that are generally explained by the theory of nesh 
(abrogation) by the commentators and that include tahfif (facilitation) between their 
ahkâm (provisions) were discussed. It was examined whether it is necessary to explain 
the verses that have tahfif with the theory of nesh. For this, firstly, the dictionary 
meanings of tahfif were explained. Then, the meanings of tahfif in the Qur'an and the 
Qur'anic meaning of tahfif were revealed. Since the theory of nesh is generally used 
by commentators in commenting the verses that have tahfif, the theory of nesh was 
explained. The verses that are claimed to have tahfif in their ahkâm were examined 
and it was focused on whether there is tahfif among these verses, and if there is, how 
can an explanation be made other than the theory of nesh. At the same time, the 
relationship between tahfif and the theory of nesh were mentioned.
As a result, in our study, it was understood that it is not essential to refer to the 
theory of nesh in the commentary of the verses whose ahkâm have tahfif, and when 
we look at the historical background of the verses or the narrations of the sebeb-i nüzul 
(cause of revelation), and when it is examined in the surah, it is understood that it 
guides us in understanding the verses. Thus, it has been understood that there is no 
tahfif in every verse that is claimed to have tahfif, and that the verses that are 
considered mensuh (abrogated) because there are tahfif among them are not mensuh. 
With this approach, it has been revealed that the number of verses considered mensuh
in the context of tahfif and nesh is not as high as claimed. Documentation, comparison 
and inductive methods were used to obtain the results presented in the study.
Keywords: Tafsir (Commentary), Tahfif (Facilitation), Term, Nesh (Abrogation), 
Ahkâm (Provisions)