Kronik böbrek yetmezlikli ve hemodiyalize giren hastalarda ağrı değerlendirmesi
Pain evaluation in patients with chronical renal failure undergoing hemodialysis
Yazar: SÜMEYRA YEŞİL
Danışman: PROF. DR. BİLGE KARSLI
Akdeniz Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Anesteziyoloji ve Reanimasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2011
Konu: Anestezi ve Reanimasyon = Anesthesiology and Reanimation
Dizin: Ağrı = Pain ; Böbrek yetmezliği-kronik = Kidney failure-chronic ; Renal diyaliz = Renal dialysis

Özet:
Kronik böbrek yetmezliğinin tedavisinde, hemodiyaliz yaşamsal öneme sahip bir
tedavidir. Ağrı ise, kronik böbrek hastalığının her evresinde sık görülen ve klinik
tablonun bir parçası olan yakınmadır. Ağrı, kronik hastalığın sonuçlarına bağlı
olabileceği gibi, hemodiyaliz, fistül gibi tedaviyle ilgili de olabilir. Çalışmamızda,
hemodiyaliz tedavisi uygulanan hasta grubunda ağrıyı ve ağrı nedenlerini araştırmayı
ve ağrı tedavisi ile ilgili uygulamaların yeterliliğini saptamayı amaçladık.
Hemodiyaliz Ünitesinde, hemodiyaliz tedavisi uygulanan 18-60 yaş tüm hastalar
çalışmaya dahil edildiler. 65 yaş ve üzeri geriyatrik yaş grubu olarak kabul edildiği
için, bu hastalar değerlendirmeye alınmadılar. Tüm hastalar aynı hekim tarafından
değerlendirildiler. Çalışmamızın, değerlendirme çalışması olduğu ve ağrı tedavisi
uygulanmayacağı hastalara anlatıldı. Hastalar çalışma hakkında bilgilendirildikten
sonra yazılı onamları alındı. Hastaların kronik böbrek yetmezliği ve hemodiyaliz
tedavisi ile ilgili bilgileri kaydedildi.
Hastaların ağrı değerlendirmesi için, Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi
Hastanesi Anesteziyoloji ve Reanimasyon Anabilim Dalı Algoloji Bilim Dalı Ağrı
Değerlendirme Formu kullanılarak ağrı anamnezi alındı. Ağrının şiddeti Görsel
Analog Skala (Vizüel Analog Skala VAS, 0 10 cm) ve Sözel Değerlendirme
Skalası (VRS, Hafif  Orta Şiddetli - Çok şiddetli - Dayanılmaz) kullanılarak
değerlendirildi.
Hemodiyaliz tedavisi uygulanan hastalarda genel ağrı sorgulamasına ek olarak,
nöropatik ağrının belirlenmesi amacıyla, LANSS Ağrı Skalası (Leeds Assessment of
Neuropathic Symptoms and Signs) kullanılarak nöropatik ağrı semptom ve bulguları
değerlendirildi.
Çalışmamızın istatistiksel analizleri SPSS 18.0 paket programı kullanılarak
yapılmıştır.
Çalışmamızdaki verilerin dağılımında frekans, yüzde (%), ortalama, standart
sapma, minimum ve maksimum değerler verilmiştir.
Ölçüm verileri arasındaki ilişkilerin belirlenmesinde Spearman Korelasyon Testi
kullanıldı. Grupların ölçüm değerleri arasındaki farkların analizi Mann-Whitney U
Testi kullanılarak yapılmıştır.Kategorik değişkenler arasındaki ilişkilerin değerlendirilmesinde Fisher Testi ve
Ki-Kare Testi kullanılmıştır.
P< 0.05 değerleri istatistiksel olarak anlamlı olarak kabul edilmiştir.
Kronik böbrek yetmezliği tanısıyla hemodiyaliz uygulanan 70 hasta (41 erkek/
29 kadın) çalışmamıza dahil edildi. Hastaların yaşları, 44.78 ± 12.7 (19-60) yıl olarak
bulundu.
Çalışmaya aldığımız hastaların %85.7sine (60/70 hasta) haftada 3 kez
hemodiyaliz uygulanmaktaydı.
Ağrı değerlendirmesi yaptığımız 70 hemodiyaliz hastasının 53 tanesinde (%75.7)
ağrı yakınmasının olduğu tespit edildi. Ağrı yakınmaları sıklıkla, başağrısı (31 hasta,
%58.5), alt ekstremite ağrısı (21 hasta, %39.6) ve kramp şeklinde kasılmalara bağlı
ağrılar (28 hasta, %52.8 ) olarak kaydedildi.
Başağrısından yakınan hastaların sadece %13.2si ağrının diyaliz sırasında,
%9.4ü de diyaliz sonrasında ortaya çıktığını, %17si de (9 hasta) sürekli olduğunu
tarif etmekteydi.
Alt ekstremite ağrısının sürekli olduğu ve diyaliz uygulamasıyla bir ilişkisinin
olmadığı görüldü. Hastaların %2?si ağrının diyaliz sırasında, %26?sı da sürekli
olduğunu belirtmişlerdir.
Kasılmalar şeklinde ağrı tarif eden hastaların %45.3ü, ağrıların hemodiyaliz
uygulaması sırasında, sadece 3 hasta da (%5.7) hemodiyalizden sonra ortaya çıktığını
bildirmişlerdir.
Çalışmamızda, omuz-kol ağrısı, sırt ağrısı, alt bel-yan ağrısı da sorgulandı.
Hastaların %75.5i omuz-kol ağrısı, %86.8i sırt ağrısı ve yine %86.8i alt bel-yan
ağrısı olmadığını bildirdi.
Ağrının niteliği sorgulandığında, künt ve sızlama şeklinde, sürekli bir ağrı olarak
tarif edilmiştir. Hastaların %84.9u (45 hasta), ağrının yavaş başladığını bildirmiştir.
Başağrısının şiddeti ve kramp şeklindeki kasılmaya bağlı ağrıların şiddeti
benzerdi. Çalışmamızdaki hastaların tanımladığı, alt ekstremite ağrılarının şiddetinin
daha az olduğu görüldü.
Hastaların 81.4ünün günlük işlerini yapabildiğini, ağrının günlük yaşam
aktivitesini belirgin olarak değiştirmediğini belirledik.
Çalışmada LANSS 12 puan olan 37 hasta (%71.8) vardı. Çalışmamızda
hastaların LANSS Skalası semptom ve bulgulara ait puanları 18.03 ± 10.70 olarak bulunmuştur (p: 0.0001). Hastaların nöropatik ağrı yakınmalarının alt ekstremite
ağrıları ile birlikte olduğu gözlendi.
Çalışmaya dahil ettiğimiz hastalar Ağrı için tedavi uygulandı mı?? sorusuna,
%58.5 (31 hasta) HAYIR, %41.%i (22 hasta) ise EVET cevabı vermiştir. Bununla
birlikte hastaların %54.7 `sinin (29 hasta) ağrı için ilaç KULLANDIĞI, %45.3nün (24
hasta) ise ağrı yakınması için ilaç KULLANMADIĞI belirlenmiştir.
Sonuç olarak, böbrek yetmezliği gibi kronik hastalığı olan hasta gruplarında,
ağrının sorgulanması, değerlendirilmesi ve ağrı tedavisinin de kronik böbrek
yetmezliği tedavisi ile birlikte yapılarak hastaların ağrısız yaşamalarının sağlanması
gerektiği görüşündeyiz.

Abstract:
...