Yarı kurak bölgelerde serpantin topraklarda çölleşme eğiliminin değerlendirilmesi: Korgun/Alpsarı örneği
Assessing desertification tendencies in semiarid regions with serpentine soils: a case study of Korgun/Alpsari
Yazar: AHMET MATUR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ EBRU GÜL
Çankırı Karatekin Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering

Özet:
Çölleşme, özellikle yarı kurak bölgelerde çevresel sürdürülebilirlik için büyük bir tehdit oluşturmaktadır. Bu nedenle, risk altındaki alanların doğru bir şekilde belirlenmesi ve korunması önem arz etmektedir. Bu çalışma, Çankırı İli Korgun İlçesi Alpsarı Göleti çevresindeki serpantinli toprakların fiziksel ve kimyasal özelliklerini analiz ederek bölgenin çölleşme eğilimini değerlendirilmesi amacıyla hazırlanmıştır. Araştırma kapsamında, çölleşme üzerinde etkili olan toprak özellikleri, iklim verileri (yağış, sıcaklık), bitki örtüsü ve topografik fakörlere ilişkin göstergeler kullanılmıştır. Çalışmada, çölleşme risk değerleri (ÇR) 3,33 ile 6,04 arasında değişmiş ve ortalama 5,09 olarak hesaplanmıştır. Çölleşme riski orta düzeyde değişkenlik göstermiştir. Çevresel duyarlı alan indeksi (ÇDAI) ise 1,37 ile 1,52 arasında değişim göstermiş ve ortalama 1,44 olarak ölçülmüştür. Bu değerler, alanın kritik hassasiyet seviyesinde olduğunu ve serpantinli toprakların doğal özelliklerinin, yarı kurak iklim koşullarıyla birleşerek bölgedeki çölleşme ve erozyon riskini artırabileceğini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, bitki örtüsünün korunması ve yenilenmesi, eğim kontrolü, suyun etkin yönetimi, tuzluluk ve besin yönetimi gibi öneriler, bölgedeki çölleşme ve erozyon riskini azaltmaya yönelik temel stratejiler olarak belirlenmiştir. Ayrıca, sürekli izleme programlarının oluşturulması ve yerel halkın toprak koruma konusunda bilinçlendirilmesi, bu hassas alanların korunmasına katkı sağlayacaktır. Bu çalışma, serpantinli toprakların çevresel hassasiyetini ve çölleşme eğilimlerini anlama açısından önemli bir veri seti sunmaktadır.

Abstract:
Desertification represents a significant challenge to environmental sustainability, particularly in semi-arid regions. It is, therefore, crucial to accurately identify and protect the areas at risk. The objective of this study was to evaluate the potential for desertification in the region by analysing the physical and chemical properties of serpentine soils in the vicinity of Alpsarı Pond in Korgun District of Çankırı Province. In order to gain insight into the processes of desertification, a range of indicators were employed, including data about soil properties, climatic factors such as precipitation and temperature, vegetation patterns, and topographic features. The study revealed that the desertification risk values (CR) ranged from 3.33 to 6.04, with an average of 5.09. The risk of desertification exhibited moderate variability. The environmentally sensitive area index (ESAI) exhibited a range of 1.37 to 1.52, with an average value of 1.44. These values indicate that the area is at a critical sensitivity level, and the natural characteristics of serpentine soils, combined with semi-arid climatic conditions, may increase the risk of desertification and erosion in the region. Consequently, the principal strategies for mitigating the region's desertification and erosion risk have been identified as vegetation protection and regeneration, slope control, effective water management, salinity and nutrient management. Furthermore, implementing continuous monitoring programmes and disseminating information regarding soil conservation to the local population will facilitate the protection of these sensitive areas. This study provides a significant data set for the comprehension of the environmental sensitivity and desertification trends of serpentine soils.