Türkiye'de turizm gelirlerinin makro iktisadi değişkenler üzerindeki etkisinin ekonometrik analizi
The econometric analysis of the effect of tourism revenues on macro economic variables in Turkey
Yazar: İLKER KURTDERE
Danışman: PROF. DR. NİLGÜN ÇİL
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Ekonometri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Ekonometri = Econometrics
Dizin: Birim kök testleri = Unit root tests ; Ekonometrik analiz = Econometric analysis ; Eşbütünleşme testleri = Cointegration tests ; Makroekonomik değişkenler = Macroeconomic variables ; Turizm = Tourism ; Turizm gelirleri = Tourism incomes ; Çevre = Environment

Özet:
Bu çalışmanın amacı; Türkiye'de turizm gelirlerinin makro iktisadi değişkenler üzerindeki etkisini ekonometrik olarak analiz etmektir.
Çalışmanın birinci bölümünde turizm ekonomisi genel ayrıntılarıyla incelenmiştir. Bu bölümde aynı zamanda turizm sektörünün özellikleri, sektörel gelişimi, sektör işletmeleri, Dünyada, Avrupa Birliği ülkelerinde, Akdeniz Havzası ülkelerinde ve Türkiye'de turizmin yeri ve önemi üzerinde durulmuştur.
İkinci bölümde turizmin diğer sektörler başta olmak üzere milli gelir, diğer makro iktisadi değişkenler ile çevre üzerindeki olumlu ve olumsuz etkilerine değinilmiştir.
Son olarak üçüncü bölümde turizm gelirlerinin Gayri Safi Milli Hasıla, ihracat, istihdam, enflasyon, cari açık dengesi ve karbondioksit emisyonu üzerindeki etkileri 1995-2019 yılları arasında incelenmiştir. Bu amaçla öncelikle yapısal kırılmaları dikkate almayan geleneksel birim kök (Genişletilmiş Dickey Fuller, Philips-Perron) ve eşbütünleşme (Engle ve Granger) testleri uygulanmıştır. Engle ve Granger eşbütünleşme testi sonuçlarına göre turizmin sadece Gayri Safi Milli Hasıla üzerinde uzun dönemli bir etkisi olduğu tespit edilmiştir.
Sonraki aşamada söz konusu etkiler sadece bir yapısal kırılmayı dikkate alan birim kök (Zivot ve Andrews) ve eşbütünleşme (Gregory ve Hansen) testleriyle incelenmiştir. Gregory ve Hansen eşbütünleşme testi sonuçları; turizm gelirlerinin bir kırılma ile ihracat, istihdam, cari açık ve karbondioksit emisyonu üzerinde uzun dönemli bir etkisi olduğunu göstermiştir.
Analizin üçüncü aşamasında turizm gelirlerinin ele alınan makro iktisadi değişkenler üzerindeki etkileri iki yapısal kırılmayı dikkate alan birim kök (Lee ve Strazicich) ve eşbütünleşme (Hatemi-J) testleriyle tekrarlanmıştır. Hatemi-J eşbütünleşme sonuçlarına göre ise turizm gelirlerinin iki yapısal kırılma durumunda Gayri Safi Milli Hasıla, ihracat, enflasyon ve cari açık üzerinde uzun dönemli bir etkisi olduğu görülmüştür. Farklı test uygulamalarında farklı sonuçlara ulaşılması, yapısal kırılmaları dikkate almanın önemini göstermiştir.

Abstract:
The aim of this study is to analyze the effect of tourism revenues on macroeconomic variables in Turkey, econometrically.
In the first section of the study, the tourism economy is examined in general details. At the same time, in this section, the characteristics of the tourism sector, its sectoral development, sectoral enterprises, the place and importance of tourism in the World, European Union countries, Mediterranean Basin countries and Turkey are emphasized.
In the second section, the positive and negative effects of tourism on other sectors, national income, other macroeconomic variables and the environment are mentioned.
Finally, in the third section, the effects of tourism revenues on Gross National Income, exports, employment, inflation, current account balance and carbon dioxide emissions are examined over the 1995-2019 period. For this purpose, first of all, traditional unit root (Generalised Dickey Fuller, Philips-Perron) and cointegration (Engle and Granger) tests, which do not take into account structural breaks, are applied. According to the Engle and Granger cointegration test results, it has been determined that tourism only has a long-term effect on the Gross National Income.
In the next step, the mentioned effects are examined with unit root (Zivot and Andrews) and cointegration (Gregory and Hansen) tests, which only consider a structural break. Gregory and Hansen cointegration test results show that tourism revenues have a long-term effect on exports, employment, current account deficit and carbon dioxide emissions with a structural break. In the third stage of the analysis, the effects of tourism revenues on the macroeconomic variables are repeated with unit root (Lee and Strazicich) and cointegration (Hatemi-J) tests, which take into account two structural breaks.
According to the Hatemi-J cointegration results, it has been observed that tourism revenues have a long-term effect on Gross National Income, exports, inflation and current account deficit in case of two structural breaks. Different results are obtained in different test applications, indicating the importance of considering structural breaks.