Türk siyasetine yön veren "liberal siyasal partilerin" programlarında özgürlük algısı
Perception of freedom in the programs of the "liberal political parties" that shape Turkish politics
Yazar: YASİN ŞAHİN
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN BAL
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Siyaset ve Sosyal Bilimler Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration ; Siyasal Bilimler = Political Science

Özet:
Liberalizm, kişi hak ve özgürlükleri korumayı amaç edinen ve buna bağlı olarak devletin sınırlandırılması gerektiğini savunan bir ideolojidir. Liberalizmin kökleri ilk çağ Antik Yunan siyasi ve iktisadi düşüncesinde ortaya çıkmıştır. Ancak liberalizmin sistemli bir düşünce tarzı olarak 17. ve 18. yüzyıllarda siyasal alanda John Locke ve iktisadi alanda Adam Smith tarafından geliştirildiği söylenebilir.

Klasik liberalizm çizgisi bugün de liberalizmin ana omurgasını oluşturmaktadır. Modern liberalizm, bireyin özgürlüklerine müdahale etmeden devlet müdahalesinin, toplumsal refahın artmasına katkı sağlayacağı görüşündedir. Liberalizmin yirminci yüzyıl versiyonu olan neo-liberalizm ise bir öze dönüş programı görünümündedir. Nitekim liberal ideolojinin bu fikri geleneği, Liberteryen bir çizgi etrafında felsefi savunusunu yaparak, devleti sosyal yaşamın birçok cephesinden çekmeye çalışmakta ve devleti bir "gece bekçisi" konumuna indirgemeyi amaçlamaktadır. 

Türkiye Cumhuriyeti'nin tek parti egemenliği altında geçen dönemi (1924-46), liberal fikirler ve hareketler için genel olarak elverişli bir ortam yaratmamıştır. Tek parti iktidarının yarattığı uzun vadedeki hoşnutsuzluk demokratik, liberal, hak ve özgürlük savunucusu, liberal iktisadi model ve kısmen din savunucusu vaadi ile ortaya çıkan çok partili siyasal yaşamın öncülü olan yeni partiden beklentileri artırmıştır. Bu parti Demokrat Parti olacaktır.
	
Adalet Partisi, Anavatan Partisi ve AK Parti çizgisi incelendiğinde dönemin sosyo-kültürel koşullarının Adalet Partisi'ni komünizm düşmanlığı ile beslediği, hak ve özgürlüklerin ise sağ-sol çatışmalarının yaygınlaşması nedeniyle yüceltilemediği, Anavatan Partisi'nin 24 Ocak Kararları ile arkasına aldığı rüzgarı parti uygulamalarında devam ettirdiği, 2000'li yılların kriz ortamında yeşeren AK Parti'nin ise muhafazakar-demokrat kimliği ile sağ yelpazeye yeni bir vizyon getirdiği görülmektedir.

Abstract:
Liberalism is an ideology aiming to protect individual rights and freedoms and advocaing the limitation of the state accordingly. The roots of liberalism emerged in the ancient Greek political and economic thought in the first age. Nevertheless, it can be said that liberalism was developed as a systematic way of thinking by John Locke in the political field and by Adam Smith in the economic field during the 17th and 18th centuries.

Classical liberalism line still constitutes the backbone of liberalism today. Modern liberalism believes that state intervention, without interfering with individual freedoms, will contribute to the increase of social welfare. Neo-liberalism, which is the twentieth-century version of liberalism, is a program of self-return. Indeed, this intellectual tradition of liberal ideology tries to withdraw the state from many aspects of social life, by making a philosophical defense around a Libertarian line, and aims to reduce the role of the state to a "night watchman" position.

The period of one-party rule of the Republic of Turkey (1924-46) did not generally create a favorable environment for liberal ideas and movements. The long-term discontent created by the single-party rule has increased the expectations from the new party, which is the predecessor of the multi-party political life that emerged with the promise of a democratic, liberal, defender of rights and freedoms, liberal economic model and partly defender of religion. That party will be the Democratic Party. 

When examining the lines of the Justice Party (Adalet Partisi), the Motherland Party (Anavatan Partisi), and the AK Party (Adalet ve Kalkınma Partisi), it is evident that the socio-cultural conditions of the time have influenced these parties differently. The Justice Party was fueled by anti-communism, but its emphasis on rights and freedoms did not gain prominence due to the widespread left-right conflicts. The Motherland Party continued the momentum it gained from the 24 January Decisions, while the emerging AK Party in the crisis-ridden 2000s brought a new vision to the right-wing with its conservative-democratic identity. And it can observed that the AK Party, which flourished in the crisis environment of the 2000s, has brought a new vision to the right spectrum with its conservative-democratic identity.