Hatay'da çok tehlikeli sınıfta bir fabrikada ergonomi ve iş ile ilişkili kas iskelet sistemi yakınmaları
In a factory classified as very dangereous class,ergonomics and work related musculoskeletal disorders
Yazar: MEHMET ERDEM
Danışman: PROF. DR. NAZAN SAVAŞ
Mustafa Kemal Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2017
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Ergonomi = Ergonomics ; Fabrikalar = Factories ; Kas-iskelet hastalıkları = Musculoskeletal diseases ; Kas-iskelet sistemi = Musculoskelatal system ; Risk faktörleri = Risk factors ; Sosyodemografik özellikler = Socio-demographic characteristics ; Ölçekler = Scales ; İş güvenliği = Work safety ; İş sağlığı = Occupational health ; İşçiler = Workers

Özet:
Amaç: Çok tehlikeli sınıfta yer alan bir fabrikada iş ile ilişkili kas iskelet
sistemi rahatsızlıklarının (İKİSR) görülme sıklığını saptayarak İKİSR'ye neden
olabilecek sosyodemografik, iş ile ilişkili ve ergonomik risk faktörlerini ortaya
koymak ve konuyla ilgili çalışanlarda ve işverenlerde farkındalık yaratmaktır.
Yöntem: Araştırma kesitsel nitelikte olup, 2017 yılında Hatay'da çok tehlikeli
sınıfta yer alan bir fabrikada yapılmıştır. Araştırmanın evreni 190 çalışandan
oluşmaktadır. Örnekleme yöntemi kullanılmayarak, tüm çalışanların araştırmaya dahil
edilmesi hedeflenmiş ve 185 çalışan (%97,3) araştırmaya katılmıştır. Veri toplamada
araştırmacı tarafından oluşturulan anket formu, Cornell Kas İskelet Sistemi
Rahatsızlık Ölçeği ve RULA ergonomik risk analiz yöntemi kullanılmıştır. RULA
ölçeğinden 0-8puan (1-4 derece), Cornell ölçeğinden ise 0-320 puan alınabilmektedir.
İKİSR bağımlı değişken, sosyodemografik, iş ile ilişkili ve ergonomik faktörler ise
bağımsız değişken olarak alınmıştır. İstatistiksel analizlerde; Shapiro Wilk, Ki-Kare,
Mann Whitney-U, Kruskal Wallis, korelasyon, lineer ve lojistik regresyon testleri
kullanılmış, p<0,05 önemli kabul edilmiştir.
Bulgular: Katılımcıların %93,8'i erkek, %90,8'i mavi yakalı çalışandır.
Cornell ölçeğine göre İKİSR sıklığı %58,9'dur. Çalışanların %31,9'u RULA'ya göre
3-4. derecede ergonomik riske sahipti. Kadınlarda, kronik hastalığı olanlarda, düşük
gelirlilerde, işin bedensel yükünü ağır olarak algılayanlarda, son bir ayda gece
çalışması yapmayanlarda, el aleti kullananlarda ve daha fazla miktarda ağırlık
kaldıranlarda Cornell ölçeğine göre İKİSR daha sık bulunmuştur (p<0,05). Cornell
puanı ile RULA puanı arasında erkeklerde lineer ilişki saptanırken (p<0,05) kadınlarda
saptanmamıştır (p>0,05). En sık İKİSR yakınması bel bölgesindedir (%34,1). Bel
İKİSR için risk faktörleri; kronik hastalık (OR=5,35), el aleti kullanma (OR=2,63),
RULA puanı (OR=1,61) ve daha önce iş kazası geçirmemedir (OR=1,04).

Sonuç: Çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerinde çalışanların yarısından
fazlasında İKİSR mevcut olup çalışanların yaklaşık üçte biri yüksek ergonomik riske
sahiptir. Bu yönüyle İKİSR çalışanlarda sık görülen önemli bir sağlık sorunudur. En
sık rahatsızlık hissedilen vücut bölgesi bel bölgesidir. İKİSR için en önemli risk
faktörleri kadın cinsiyet, fazla bedensel yük, kronik hastalık, çalışırken ağırlık
kaldırma ve el aleti kullanmadır. Bu risk faktörlerine yönelik işe uygun yerleştirme,
teknolojiden yararlanma, ergonomik düzenlemeler ve işçi ve işveren eğitimi tarzında
önlemler alınmalıdır.

Anahtar Kelimeler: Ergonomi, Cornell Kas İskelet Sistemi Rahatsızlık Ölçeği,
RULA

Abstract:
Aim: The aim of our study is identifying socio-demograpic, work related and
ergonomic risk factors which lead to work related musculoskeletal diseases (WRMD);
in a factory classified as very dangereous class; by determining the frequency of
WRMD and raise awareness amoung related employees and employers.
Methods: Our research is cross sectional study and performed in a factory in
Hatay classified as very dangerous class in 2017. The population of our study consists
of 190 employees. By not using the sampling method; its aimed to include all the
employees and 185 employees (97,3%) attended the study. Survey form created by the
researcher, Cornell Musculoskeletal System Discomfort Scale and RULA ergonomic
risk analysis method were used for data collection. RULA scale 0-8 point and Cornell
scale; 0-320 points can be taken. WRMD has been taken as dependent variable while
sociodemographic, work related and ergonomic factors taken as independent factors.
Shapiro Wilk, Chi-Square, Mann Whitney-U, Kruskal Wallis, correlation, linear and
logistic regression tests were used, p<0,05 was considered significant.
Results: 93.8% of participants were male, 90.8% were blue-collar workers
According to the Cornell scale, the frequency of WRMD is 58.9%. 31.9% of the
employees were at 3rd and 4th grade according to RULA classification. WRMD were
found more frequently (p<0,05) among female workers, workers with chronic illness,
with low incomes , who perceive the burden of work as heavy, who did not. work
nights during the last month, who used hand tools and who lifted more weight. A linear
relationship was detected between the Cornell score and RULA score in males
(p<0,05) but not in females (p>0,05). The most common discomfort was felt in the
waist region (34.1%). Risk factors for waist diseases are; chronic diseases (OR=5,35),
hand tool use (OR=2,63), RULA score (OR=1,61) and not suffering industrial
accidents before (OR =1,04).
 Conclusion:. More than half of employees in a very dangerous workplace have
WRMD and about one third of employees have a high ergonomic risk. This is an
important health problem that is common in employees of WRMD. The most common
discomfort area is the waist region. The most important risk factors for WRMD are
female gender, excessive physical burden, chronic illness, working weight lifting and
hand tools. Precautions such as proper job placement, utilization of technology,
ergonomic regulations, employee and employer training should be taken against these
risk factors.
Key words: Ergonomics, Cornell Muculoskeletal Discomfort Questionare,
RULA