Duygunun zaman algısı üzerindeki etkisi
The effect of emotion on time perception
Yazar: ASLAN KARAASLAN
Danışman: PROF. DR. SONİA AMADO
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
Duygular zamanın uzun ve kısa algılanmasında rol oynamaktadır. Ancak duygunun hangi boyutunun zaman algısında nasıl ve ne yönde bozulmalara yol açtığı, bozulmaya yol açan bilişsel mekanizmaların neler olduğu sorusu güncelliğini korumaktadır. Bu tez çalışmasında duygu ile ilişkili motivasyonel eğilimler ve bilişsel kapsam süreçlerinin zamansal bozulmalar üzerindeki etkisi incelenmiştir. Motivasyonel eğilimlere yönelik olarak hipotezlerde zamanın, kaçınma eğiliminde uzun ve yaklaşma eğiliminde ise kısa algılanması hipotez edilmiştir. Buna ek olarak, yaklaşma ve kaçınma yoğunluklarının yüksek olmasının bu zamansal bozulma etkilerini artırması beklenmiştir. Bilişsel kapsama yönelik hipotezler ise zamanın uzayan etkisinin bilişin daralmasından, kısalan etkisinin ise genişlemesinden kaynaklandığı yönündedir. Bu çalışmada hipotezlerin test edilmesi amacıyla üç deney yürütülmüştür. Deney 1'de motivasyonel yön ve yoğunluk etkileşiminin çeşitli düzeylerini içeren duygusal fotoğrafların algılanan süresi karşılaştırılmıştır. Deney 2'de, katılımcıların global ve lokal bilişsel işleme eğilimlerine sevk edilmesi ile bilişsel kapsamın zamansal bozulmalar üzerindeki etkisi incelenmiştir. Deney 3'te ise zaman algısındaki motivasyonel etkilere doğrudan açıklamalar sağlayabilmek amacıyla, katılımcılar bir miktar parayı kaybetme ya da kazanma koşullarına sevk edilerek kişilerin motivasyonel eğilimleri değişimlenmiştir. Sonuçlar hipotezler ile uyumlu olarak kaçınma eğiliminde zamanın uzun algılandığı ve uzama etkisinin kaçınma sinyallerinin yoğunluğu ile ilişkili olduğuna işaret etmektedir. Yaklaşma eğiliminde ise kaçınmaya göre kısa zaman algısı gözlenmiş ancak bu etki yaklaşma yoğunluğuna göre farklılaşmamıştır. Bu sonuçlar kişilerin motivasyonel eğilimlerinin değişimlendiği deney sonuçları ile de desteklenmiştir. Zamansal bozulmaların bilişsel kapsam ile ilişkisine yönelik sonuçlarda ise; lokal işlemenin zamansal uzamaya, global işlemenin ise zamansal kısalmaya yol açtığı gözlenmiştir. Sonuçlar, yaklaşma - kaçınma eğilimlerinin ve yoğunluklarının etkileşiminin zamansal bozulmalarda rol oynadığını ve aynı zamanda bu etkilerin bilişin genişlemesi ve daralması ile ilişkili olduğunu koymuştur.

Abstract:
Emotions play a role in the perception of time, whether it is perceived as long or short. However, the question of which dimension of emotion leads to distortions in time perception and what cognitive mechanisms contribute to these distortions remains relevant. In this thesis, the impact of emotion-related motivational tendencies and cognitive scope processes on temporal distortions has been examined. Regarding motivational tendencies, the hypotheses is that time would be perceived as long in the avoidance tendency and short in the approach tendency. Additionally, it was expected that intensities of approach and avoidance tendencies would increase the temporal distortions. Hypotheses related to cognitive scope suggested that the lengthening effect of time is due to cognitive narrowing, while the shortened effect is due to cognitive broadening. To test the hypotheses, three experiments were conducted. In Experiment 1, the perceived duration of emotional pictures containing various levels of motivational direction and intensity was compared. Experiment 2 examined the effect of cognitive scope on temporal distortions by inducing participants to induce global and local cognitive processing tendencies. In Experiment 3, in order to directly explain the motivational effects on time perception, participants were induced into conditions of winning or losing a certain amount of money, altering their motivational tendencies. The results are in line with hypotheses, indicating that time is perceived as longer in avoidance tendencies, and this lengthening effect is related to the intensity of avoidance signals. In approach tendencies, a shorter perception of time was observed compared to avoidance, but this effect did not vary according to approach intensity. These results were also supported by the findings of experiments where individuals' motivational tendencies manipulated. Regarding the relationship between temporal distortions and cognitive scope, it was found that local processing leads to temporal lengthening, while global processing leads to temporal shortening. The results have indicated that the interaction of approach-avoidance tendencies and their intensities plays a role in temporal distortions, and additionally, these effects are associated with the broadening and narrowing of cognition.