Kadınların zaman ve para kullanımı /
Yazar: ÖZGÜN BENER
Danışman: PROF. DR. S. SEVİM EREL
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Ev İdaresi ve Aile Ekonomisi Ana Bilim dalı
Derece: Doktora, 1989
Konu: Ev Ekonomisi = Home Economics
Dizin: Kadınlar = Women ; Para = Money ; Zaman = Time

Özet:
Ankara ilinde yapılan bu araştırma, kadınların zaman ve para kullanımına İlişkin durumlarını inceleyerek, kadının çalışma (iş ve ev işi) dinlenme ve boş vakit değerlendirme için harcadığı zamanı saptamak ve aile gelirinin kullanımı konusunda etkinliğini ortaya çıkarmak, kadının çalışma durumu, öğrenim düzeyi, evlilik süresi ve çocuk sayısının zaman, çalışma durumu, öğrenim düzeyi, evlilik süresinin para kullanımı üzerindeki etkilerini karşılaştırarak aralarındaki benzerlik ve farklılıkları inceleyerek zaman ve para kaynaklarının ailenin gelişim ve mutluluğu için en fazla tatmin sağlayacak şekilde kullanılmasına yönelik önerilerde bulunabilmek ve kadınlara dolayısı ile ailelere bu konuda gerekli olacak eğitimin yönünü belirlemek amacıyla yapılmıştır'. Araştırma kapsamına alınan, farklı sosyo-ekonomik özelliklere sahip olan 500 denek, Hacettepe üniversitesi Personel Müdürlüğünden alınan personel listesinden yararlanılarak Basit Tesadüfi örnekleme tekniği ile seçilmiştir. Araştırmaya alınan deneklerin % 90. 8' inin ailesi çekirdek, % 9. 2 'sinin ise geniş aile tipindedir. Deneklerin ailelerinin % 11'. 4' ünün. 2, % 36.4'ünün 3, % 26. 2' sinin 4 kişiden, % 26.0" sının ise 5 ve daha fazla kişiden oluştuğu saptanmıştır. Araştırma kapsamına giren deneklerin ailelerinde, aile reislerinin % 45.6 'sı yüksek öğrenim, % 31. 8' i orta öğrenim, % 22. 2' si llköğrenim, % 0v4'ü hiç öğrenim görmemiştir.159 Deneklerin % 68. 8' İni ev dışında bir işte çalışanlar, 31. 2* sini ise çalışmayanlar oluşturmaktadır. Orta(% 43.9) ve yüksek öğrenim gören (% 44.2) denek- jr arasında çalışanlar çoğunluğu oluştururken ilk öğrenim görenlerde çalışanların oranı düşüktür (% 11.3). Hiç öğrenim görmeyenlerin % 0.6 'sının çalıştığı belirlenmiştir (p < 0.01). Araştırmaya alınan deneklerin % 27. 8' i 0-5 yıllık, 23.8'i 6-10 yıllık, % 18.2'si 11-15 yıllık, % 12.2'si 16-20 Lllık, % 18.0" i ise 21 ve daha fazla yıllık evlidir. Araştırmaya katılan deneklerin % 39. 2 'sinin 1, % 28.2 Lnin 2, % 11.0' inin 3, % 10. 4' ünün 4 ve daha fazla sayıda çocuğu vardır. Araştırma kapsamına alınan çalışan deneklerin % 45.9'u ekonomik nedenlerden, % 17.4'ü bir meslek sahibi oldukları için, 10. 8' i çalışmayı sevdikleri için, % 0.9 'u zamanlarını iyi kullanmak istedikleri için, % 25.0' sı ise hem ekonomik nedenlerden 3m de çalışmayı sevdikleri için çalışmaktadırlar. Araştırmaya alınan deneklerin uyku için haftada harcadıkları süre 28-84 saat arasında değişmekte olup ortalama 52.46 saat/haf tadır. Deneklerin öğrenim düzeyi arttıkça uyku için harcadıkları süre azalmakta, evlilik" yılının artması ile uyku için harcanan süre fazlalaşmaktadır. Çalışmayan deneklerin uyku için harcadıkları süre 58,65 saat/hafta) çalışan deneklerden (49,65 saat/hafta) faz adır. Çalışma durumu ile uyku için harcanan süre arasındaki farklılık önemlidir (p < 0.01).160 Araştırma kapsamına giren deneklerden çalışanlar çalışma için ortalama 39.93 saat/hafta zaman harcamaktadır. Araştırmaya katılan çalışan denekler evden işe gidip gelmek için ortalama 6.00 saat/hafta zaman harcamaktadır. Araştırma kapsamına alınan deneklerden ev işlerini yapanları e« işleri için ortalama 44.91 saat/hafta zaman harcamaktadır. Araştırmaya katılan deneklerden ev işlerini yapanlar ev işleri arasında en fazla zamanı 15. 43 saat/hafta ile çocuk bakımına ayırmaktadırlar. Bunu haftada ortalama 9.16 saat ile yemek hazırlama, 7.45 saat ile evin temizlik ve bakımı izlemektedir. Çalışmaya katılan çocuk bakımını yapan deneklerin öğrenim düzeylerinin yükselmesi ile çocuk bakımı için harcadıkları zaman artmakta, evin temizlik ve bakımı için harcanan zaman azalmaktadır. Ev işlerini yapan çalışan kadınlar (42.55 saat/hafta) ev işlerine çalışmayanlardan (49.92 saat/hafta) daha az zaman harcamaktadırlar. Araştırma kapsamına alınan denekler dinlenme ve boş vakit değerlendirme için ortalama 38.44 saat/hafta zaman harcamaktadırlar. Deneklerden ilk öğrenimi olanların dinlenme ve boş vakit değerlendirme için harcadıkları süre en fazla (44.16 saat/hafta) yüksek öğrenimi olanların ise en azdır (34.04 saat/hafta).161 Araştırmaya alınan deneklerin % 61. 8' i ev işleri nin yapılma zamanına ilişkin plan yaparken % 21.4'ü bazen, % 16. 8' i ise hiç plan yapmamaktadır. Deneklerin evlilik sürelerinin azalması ile ev işlerinin yapılma zamanına ilişkin plan yapanların oranı azalmaktadır. Çalışan denekler (% 86.3) ev işlerini en çok hafta sonunda çalışmayan denekler (% 88.5) ise hafta içinde yapmaktadırlar (p < 0.01). Çalışmaya katılan ev işlerini yapan deneklerin % 75. 2' si yemek hazırlama, % 66. 8* i çocuk bakımı, % 9 3. 6' sı bulaşık yıkamayı hergün,' % 52.8'i evin temizlik bakımını, % 71.3'ü çamaşır yıkamayı, % 77.2'si ütüyü, % 26.6'sı alış verişi haftada bir yapmaktadır. Araştırmaya katılan deneklerin % 74. 8* i uyku dinlenme ve boş vakit değerlendirmeden fedakarlık ederek bazı ev işlerini yürütmekte, % 25. 2' si ise böyle bir fedakarlıkta bulunmamaktadır. Araştırma kapsamına alınan deneklerden % 52. 2' sini ev işleri için başkalarından yardım alanlar oluşturmaktadır. Deneklerin ev işlerinin yürütülmesinde yardım aldıkları kişiler arasında % 40.2 ile ücretli yardımcı ilk sırada gelmekte, bunu birinci derece yakınlar, eşler, daha sonra da çocuklar izlemektedir. Araştırmaya katılan deneklerin % 26.6'sı harcadığı parayı kendi kazanmakta, % 30. 81 i tamamını eşinden almakta, % 40. 6' sı ise kendi kazancına ilave olarak eşinden de para almaktadır.162 Araştırmaya katılan çalışan deneklerin % 69. 2* si eşleri ile kazançlarını birleştirip harcamalarını birlikte planlamaktadır. Deneklerin ailelerinin yarıdan fazlasında (% 64.3) para idaresinden sorumlu olan kişi kendileri ile eşleridir. Araştırma kapsamına alınan deneklerden çalışmayanların ailelerinde (% 49.4) para idaresinden sorumlu olan kişi eşleri, çalışan deneklerin ailelerinde (% 55.5) ise kadın ve erkek birlikte sorumludurlar (p < 0.01). Araştırmaya katılan deneklerin ailelerinde ev kirası verenlerde ev kirası (% 68.5), haftalık gıda harcamaları (% 39.0) "erkek", günlük gıda harcamaları (% 47.4), evin temizlik ve bakım harcamaları (% 47.2), küçük ev eşyası ve araçlarla ilgili harcamalar (% 45.0), kişisel temizlik ve bakım harcamaları (% 71.0) "kadın" giyim (% 61.6), çocuk bakımı ve eğitim harcamalarını yapanlarda çocuk bakım ve eğitim harcamaları (% 45.2), büyük ev eşyası ve araçlarla ilgili harcamalar (% 67.8) ise müşterek yapılmaktadır. Araştırmaya katılan deneklerin % 76. 8* i yaptıkları harcamalarla ilgili olarak bütçe yapmaktadır. Deneklerin öğrenim düzeylerinin yükselmesi ile bütçe yapanların oranı artmaktadır (p < 0.05). Araştırma kapsamına alınan deneklerden bütçe yapanların ailelerinde bütçe en yüksek oranda eşler tarafından birlikte (% 72.9) yapılmaktadır.163 Çalışan deneklerin ailelerinde (% 76.5) birlikte bütçe yapanların oranı, çalışmayan deneklerden (% 62.1) yük sektir (p< 0.05). Araştırmaya katılan deneklerden tasarruf yapan deneklerin tasarruflarını değerlendirme şekilleri arasında birinci sırada % 28.3 ile tasarruflarını gayrimenkule yatıran lar gelmekte bunu % 27.8 ile altın alanlar ve % 20.9 ile parayı beklenmedik harcamalar için yanında bulunduranlar izlemektedir. Araştırma kapsamına alınan tasarruf yapmayan deneklerin % 88.9 'unu " paralarının harcamaları için ancak yeterli" olması nedeni ile tasarruf yapmayanlar oluşturmaktadır.

Abstract: