Ortodontik tedavi gereksinimi ile ağız sağlığına bağlı yaşam kalitesi ilişkisi: Sosyal ve duygusal alt küme ve birimler seviyesinde karşılaştırma
The relationship between orthodontic treatment need and oral health-related quality of life: Comparison at social and emotional domains and units
Yazar: HAZAL SOYSAL
Danışman: PROF. DR. ENVER YETKİNER
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Ortodonti Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Diş Hekimliği = Dentistry
Dizin: Ağız sağlığı = Oral health ; Ortodonti = Orthodontics ; Sosyal iyi oluş = Social well being ; Yaşam kalitesi = Quality of life

Özet:
Amaç: Çalışmanın birincil amacı, ortodontik tedavi talep eden ve tedavi gereksinimi ortodontist tarafından belirlenen 11-14 yaş arası çocuklarda ağız sağlığına bağlı yaşam kalitesi ve benlik saygısı düzeyi etkileşimlerini değerlendirmektir. İkincil amaç, aynı popülasyonda, benzer bir ilişkinin sosyal ve duygusal iyi olma hali alt kümelerinde ve soru bazında olası etkilerinin araştırılmasıdır.
Yöntem: Çalışmaya, Ege Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Ortodonti Anabilim Dalı'na ortodontik tedavi görme isteği ile başvuran hastalar arasından, yeterli derecede okuma ve yazma bilen, sistemik rahatsızlığı ve konjenital kraniyofasiyal deformitesi bulunmayan 205 kişi (120 kız, 85 erkek) dahil edilmiştir. Aile bireylerinden ve çocuklardan alınan onamı takiben, ortodontik tedavi ihtiyaçlarının belirlenmesi için Tedavi Zorluğunu, Sonucunu ve İhtiyacını Belirleyen İndeks (The Index of Complexity, Outcome and Need-ICON) uygulanmıştır. Ağız sağlığına bağlı yaşam kalitesini (ASBYK) değerlendirmek amacı ile Çocuk Algıları Ölçeği (Child Perceptions Questionnaire-CPQ11-14) uygulanmıştır. Benlik saygı seviyesini değerlendirmek amacı ile Rosenberg Benlik Saygısı Ölçeği (Rosenberg Self Esteem Scale-RSES) uygulanmıştır. Elde edilen bulgular; Shapiro-Wilk testi, Mann-Whitney U testi ve bağımsız örneklem t-testi ile değerlendirilmiştir. Ölçek toplam puanlarının birbiriyle ilişkisi, Spearman korelasyon analizi ile değerlendirilmiştir. Tüm istatistiksel analizlerde p değeri 0,05 olarak kabul edilmiştir.
Bulgular: Çalışmada yer alan çocukların yaş ortalamaları 13,1±1,6 olarak bulunmuştur. ICON indeksine göre, tedavi gereksinimi olan ve olmayan bireylerin CPQ11-14 sonuçları karşılaştırıldığında, tedavi gereksinimi olan bireylerin ağız sağlığına bağlı yaşam kalitesinin (35,6±20) tedavi gereksinimi olmayan bireylerden (30±21) daha düşük olduğu görülmüştür (p=0,021). Benlik saygısı karşılaştırılmalarında, RSES ölçeğine göre tedavi gereksinimi olan bireylerin benlik saygısı (20,2±4,9) tedavi gereksinimi olmayan bireylerden (21,6±4,5) düşük bulunmuştur (p=0,042). ASBYK alt kümeleri düzeyindeki ilişkilere bakıldığında, tedavi gereksinimi olan grubun, fonksiyonel limitasyonlar alt kümesinde etkilenme düzeyinin daha yüksek olduğu tespit edilmiştir (p=0,048). Ölçekler arası korelasyonlara bakıldığında, tedavi gereksinimi olan grupta RSES ile CPQ11-14 toplam (r=-0,278), CPQ11-14 duygusal iyi olma hali (r=-0,384) ve CPQ11-14 sosyal iyi olma hali (r=-0,359) alt kümeleri arasında negatif korelasyon izlenmiştir. Tedavi ihtiyacı olmayan grupta, RSES ile CPQ11-14 toplam (r=-0,480), CPQ11-14 duygusal iyi olma hali (r=-0,526) ve CPQ11-14 sosyal iyi olma hali (r=-0,447) alt kümeleri arasında negatif korelasyon bulunmuştur. Tedavi ihtiyacından bağımsız olarak bakılan korelasyon ilişkilerinde ise RSES ile CPQ11-14 toplam (r=-0,382), CPQ11-14 fonksiyonel limitasyonlar (r=-0,178), CPQ11-14 duygusal iyi olma hali (r=-0,457) ve CPQ11-14 sosyal iyi olma hali (r=-0,404) alt kümeleri arasında negatif korelasyon tespit edilmiştir. 
Sonuç: Ortodontik tedavi isteği bulunan ve tedavi gereksinimi normatif bir yöntemle var ya da yok olarak belirlenen 11-14 yaş arası popülasyonun ağız sağlığına bağlı yaşam kalitesi ve benlik saygısı, tedavi gereksinimi olan grupta daha olumsuz etkilenmiştir. Tedavi gereksinimi olmayan grupta ise ağız sağlığına bağlı yaşam kalitesi ölçeği alt kümeleri ve sorular bazında olumsuz etkiler görülmüştür. Ortodontik tedavi gereksiniminin belirlenmesinde, normatif özelliklere sahip bir ölçeğin yanı sıra, ağız sağlığına bağlı yaşam kalitesi ve benlik saygısını göz önünde bulunduran yöntemlerin kullanılması, tedavi gereksiniminin belirlenmesini daha güvenilir ve kapsayıcı olacak şekilde geliştirilebilir.

Abstract:
Aim: The primary aim of this study was to evaluate the interaction between oral health-related quality of life and self-esteem levels in children aged 11-14 years who sought orthodontic treatment and whose treatment needs were determined by an orthodontist. The secondary aim was to investigate the possible effects of a similar relationship in the same population on the domains of social and emotional well-being and on a question basis.
Method: Among the patients who applied to Ege University Faculty of Dentistry Department of Orthodontics who seeked orthodontic treatment, 205 individuals (120 girls, 85 boys) who could adequately read and write and did not have any systemic diseases or congenital craniofacial deformities were included in the study. Following the consent of the family members and children, The Index of Complexity, Outcome and Need (ICON) was applied to determine orthodontic treatment need. Child Perceptions Questionnaire-CPQ11-14 was used to evaluate the oral health-related quality of life (OHRQoL). Rosenberg Self-Esteem Scale (RSES) was applied in order to evaluate the self-esteem level. The obtained results were evaluated using Shapiro-Wilk test, Mann-Whitney U test and independent sample t-test. The correlation between the scale total scores was evaluated using Spearman's rank correlation coefficient. In all statistical tests, p was accepted as significant when lower than 0.05.
Results: The mean age of the children included in the study was found to be 13.1±1.6 years. When the CPQ11-14 results of individuals who need treatment and those who do not need treatment according to the ICON index were compared, it was observed that the oral health-related quality of life of individuals who needed treatment (35.6±20) was lower than individuals who did not need treatment (30±21) (p=0.021). In comparison of self-esteem levels according to the RSES scale, individuals in need of orthodontic treatment (20.2±4.9) showed lower self-esteem levels than individuals who did not need orthodontic treatment (21.6±4.5) (p=0.042). When the relations at the level of OHRQoL domains were examined, it was found that the group in need of treatment had a higher level of exposure in the functional limitations domain (p=0.048). When the correlations between the scales were examined in the group in need of treatment, a negative correlation was observed between RSES and CPQ11-14 total scores (r=-0.278), CPQ11-14 emotional well-being (r=-0.384) and CPQ11-14 social well-being (r=-0.359) domains. In the group of individuals who did not need orthodontic treatment, a negative correlation was found between RSES and CPQ11-14 total scores (r=-0.480), CPQ11-14 emotional well-being (r=-0.526), and CPQ11-14 social well-being (r=-0.447) domains. On the other hand, when examining correlations independently of treatment need, a negative correlation was found between RSES and CPQ11-14 total scores (r=-0.382), CPQ11-14 functional limitations (r=-0.178), CPQ11-14 emotional well-being (r=-0.457) and CPQ11-14 social well-being (r=-0.404) domains.
Conclusion: The oral health-related quality of life and self-esteem of the 11-14 year-old population who desired orthodontic treatment, and whose need of treatment were determined to be present or absent with a normative method, were more negatively affected in the group in need of treatment. Whereas in the group that did not need treatment, negative effects were observed on the basis of oral health-related quality of life scale domains and questions. In determining the need for orthodontic treatment, the use of methods that consider oral health-related quality of life and self-esteem, as well as a scale with normative features, would provide a more reliable and inclusive determination of treatment need.