Gazzâlî öncesi tasavvuf klasiklerinde tecellî
Ghazali predecessors in the sufi classics of theophany
Yazar: FİRUZE ŞAHİN
Danışman: DOÇ. DR. EMİNE ELİF ÇAKMAK İGALÇI
Kayseri Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Gazzâlî öncesi tasavvuf klasiklerinde tecellî adlı çalışmamız bir giriş ve iki bölümden
oluşmaktadır. Tezin başlığında belirtildiği gibi amacımız, Gazzâlî öncesi yazılmış ve
tasavvuf literatüründe klasik kabul edilen eserlerin tecellî kavramı hakkındaki görüşlerini
incelemekti. Giriş bölümünde çalışmanın konusunu, amacını, önemini, kapsamını,
kaynaklarını ve araştırma yöntemini açıkladık. Birinci bölümü, dört ana başlık altında ele
aldık. İlk başlık altında, genel bir çerçeve çizerek ilk müellif sûfîlerin tecellîye bakışını
detaylı bir şekilde inceledik. Bu bölümde, tasavvuf literatürünün kökenlerinden biri olan
tecellî kavramı Gazzâlî öncesi klasik eserlerde nasıl tanımlandığı, ilk kez nasıl
kullanıldığı ve sûfîlerin bu kavrama nasıl yaklaştığı üzerinde odaklandık. İkinci ve
üçüncü alt başlıklarda ilk müellif sûfîlerin eserlerinde tecellîyi destekleyen ve engelleyen
unsurları ele aldık. Tecellîyi destekleyen; zikir, tövbe, himmet, muhabbettir. Tecellîyi
engelleyen ise; setr, havâtır, mürşid eksikliği. Üçüncü alt başlıkta ise Gazzâlî öncesi
müellif sûfîlerde geçen tecellî ile doğrudan veya dolaylı ilişkisi bulunan ıstılahları ele
aldık. İlham, müşâhede, tevârık, vâridat bunlardan bazılarıdır. Çalışmamızın ikinci ana
bölümünde ise iki başlık altında ele alarak tecellîyi boyutlandırdık. Sûfîlerin konularda
önem verdikleri hususları açıklamaya çalıştık. Birinci alt başlıkta tecellî ile bilgi ilişkisini
işledik. Bu bağlamda tevhîd, kalp ve rü'yet konularını ele aldık. İkinci alt başlıkta ise
tecellî ve varlık bağlamını işledik. Bu bağlamda hak, peygamber ve velâyet konularını
tecellî ile ilişkilendirilerek ele aldık. Gazzâlî öncesi tasavvuf klasiklerinde tecellî
kavramı, insan ile Hak arasındaki ilişki bağlamında özellikle Hak'ın diğer varlıkları
yaratması ve yaratmaya devam etmesi biçiminde kullanılmaktadır. İnsanın da bu
tecellîlere şahit olması ve ona yön vermesi şeklinde anlaşılmaktadır. Bu bağlamda tesbit
ettiğimiz üzere, Gazzâli öncesi ilk müellif eserlerde tasavvufun diğer dönemlerinde
kullanılan tecellî kavramından farklı olarak sistemleşmemiş olduğu sonucuna vardık.
Anahtar Kelime: Tasavvuf, Tasavvuf Klasikleri, Tecellî, Müşâhede, Kalp.

Abstract:
Our study entitled "Manifestation in Pre-Ghazali Sufi Classics'' onsists of an introduction
and two chapters. As indicated by the thesis title, our objective was to scrutinize the
perspectives on the concept of manifestation in works predating Ghazali and
acknowledged as classical in Sufi literature. In the introduction, we elucidated the subject
matter, aim, significance, scope, sources, and research methodology of the study. The
initial section is structured into four primary headings. Within the first heading, we
conducted a thorough examination of the early Sufi authors' viewpoint on manifestation
by delineating a general framework. This section primarily focused on delineating how
the concept of manifestation, which serves as one of the foundational elements of Sufi
literature, was defined in classical works preceding Ghazali, its initial application, and
the approaches adopted by Sufis toward this concept. Subsequently, the second and third
subheadings delved into the factors in the works of early Sufi authors that either supported
or impeded manifestation. Hindering factors encompassed concealment, distractions, and
the absence of spiritual guidance, while supporting elements included remembrance,
repentance, spiritual assistance, and affection. The third subheading further explored the
terminologies present in the writings of pre-Ghazali Sufi authors that directly or indirectly
correlated with manifestation. Some of these terms encompassed inspiration, spiritual
observation, spiritual occurrences, and divine revelations. In the second major section of
our study, we examined manifestation under two headings, aiming to elaborate on its
dimensions and elucidate the aspects emphasized by Sufis. The first subsection explored
the nexus between manifestation and knowledge, encompassing discussions on concepts
such as tawhid (the unity of God), heart, and spiritual vision. The subsequent subsection
delved into the context of manifestation and existence, discussing concepts such as truth,
prophecy, and spiritual guardianship in relation to manifestation. Within pre-Ghazali Sufi
classics, manifestation is predominantly utilized in the context of the relationship between
humanity and the Divine, particularly regarding God's creation of other entities and the
perpetuation of creation. It is inferred that humans also bear witness to these
manifestations and are guided by them. In this context, our analysis concluded that unlike
the systematic manifestation concept employed in later Sufi periods, manifestation in pre-
Ghazali works lacks systematic organization.
Keyword: Sufism, Sufî Classics, Theophany, Vision, Heart.