İlkokul öğretmenlerinde kontrol odağı ve öğrencilerinin kontrol odağının oluşumuna etkileri
Elementary schools teachers locus of control and theirs locus of controls effects on their students
Yazar: HADİYE KÜÇÜKKARAGÖZ SAKARYA
Danışman: YRD. DOÇ. DR. GÜLNUR BAYEZİD
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1998
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Denetim odağı = Locus of control ; Öğrenciler = Students ; İlkokul öğretmenleri = Primary school teachers

Özet:
ÖZET Bu çalışmada ilkokul öğretmenlerinin bireysel, mesleki ve sosyo-ekonomik bazı özellikleri ile kontrol odağı düzeyleri arasındaki ilişkiler ve öğretmenlerin iç ya da dış kontrollü olmalarının öğrencilerinin kontrol odağı düzeyi üzerindeki etkileri incelenmektedir. Çalışmanın uygulaması 1993/1994 öğretim yılında İzmir il ve ilçe merkezlerinde görev yapan 586 ilkokul öğretmeni ile 491 öğrencide yapılmıştır. Veri toplama araçları olarak Rotter iç-dış kontrol odağı ölçeği ve Nowicki- Strickland çocuklar için kontrol odağı ölçeği ile bireysel durum formları kullanılmıştır. Kontrol odağı kavramı ikinci bölümde tanımlanarak, kavramsal açıklamalarla, ilgili araştırma ve çalışmalara yer verilmiştir. Üçüncü bölümde araştırma evreni, örneklem ve veri toplama araçları ile ilgili açıklamalar yapılmıştır. Araştırmada izlenen işlem yolu ve verilerin analizleride bu bölümde yer almıştır. Veri analizlerinde "t" testi, tek yönlü varyans analizi ve ileri düzeyde anlamlılık testlerinden "LSD =Least Significiant Difference" testi lcuuanılmıştır. Buna göre elde edilen bulgular aşağıdaki şekilde özetlenebilir. 1. Öğretmenlerde kontrol odağı düzeyleri cinsiyet, en uzun süre yaşanılan yer, medeni durum, babanın öğrenim durumu, baba mesleği, ortaöğreniminde nerede yaşadığı, mesleğin yıpratıcılığına ilişkin değerlendirmeleri ve mesleki geleceklerine ilişkin düşüncelerine göre önemli düzeyde farklılaşmaktadır. 2. Öğretmenlerin uç boyutlarda iç ya da dış kontrollü olmaları öğrencilerinin kontrol odağının yönelimini aynı yönde etkilemektedir. 3. Araştırmada ayrıca ele alınan öğrenci kontrol odağı düzeyinin yaş, cinsiyet, kardeş sayısı ve sıralanımı, baba öğrenim durumu, baba mesleği, anne öğrenim durumu ve anne mesleğine göre önemli düzeyde farklılaştığı ortaya konmaktadır. İncelenen diğer değişkenlerin kontrol odağı üzerinde etkili olmadığı bulunmuştur. Araştırmadan elde edilen bilgilerin öğretmen, öğrenci yetiştirilmesi, rehberlik ve psikolojik danışma alanlarında kullanılması ve yeni araştırmalar yapılması önerilmektedir. n

Abstract:
SUMMARY Some individual, social and professional variables affecting the elementary school teachers' locus of control and whether the teachers' internal or external control characteristics have an impact on their students' choice of locus of control have been studied in this research. The research was conducted on a sample of 586 primary school teachers and 491 students in Izmir and the surrounding towns. The Rotter Internal-External Locus Of Control Scale has been used to gather data about the teachers, and Nowicki-Strickland Locus Of Control Scale for the students. In the second chapter, the terms locus of control, internal and external control have been defined, and related literature has been reviewed through theoretical explanations. In the third chapter, the population and the sample have been introduced, and explanations have been made about the measuring instruments, the methods that have been used and the data analysis techniques. T-test and LSD test, which is a high level significance test, have been used to for data analysis. The findings can be outlined as follows: 1. The teachers' locus of control levels vary greatly depending on their sexes, their marital status, where they have lived for the longest period of time, fathers' occupation, the environments where they lived during the secondary and high school education, evaluations about the job, the values that they want their students to develop, and evaluations about their jobs' future. 2. Depending on the teacher's being extremely internally or externally controlled, the students have a tendency to develop an internal or external locus of control. 3. The students' locus of control levels vary significantly depending on such variables as age, sex, number of sisters and brothers, rank of birth, parents' occupations, and parents' education levels. It has been suggested that the findings be made use of in teacher training, guidance and psychological counselling. in