Rekabet geriliminin stratejik inovasyona etkisinin farkındalık motivasyon ve yetenek perspektifinde incelenmesi
The effects of competitive tension on strategic innovation in the awareness-motivation-capability perspective
Yazar: ERTAN GÜNDÜZ
Danışman: PROF. DR. FATİH SEMERCİÖZ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İşletme Yönetimi ve Organizasyon Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Farkındalık = Awareness ; Gerilme analizi = Stress analysis ; Gerilme şiddeti faktörleri = Stress intensity factors ; Motivasyon = Motivation ; Rekabet = Competition ; Rekabet gücü = Competitive power ; Rekabet politikaları = Competition policies ; Rekabet yönetimi = Competition management ; Stratejik hizmet yönetimi = Strategic service management ; Sürdürülebilir rekabet = Sustainable competition ; Yenilik = Innovation ; Yenilik stratejileri = Innovation strategies ; Yenilikçi = Innovative ; Yetenek = Ability ; Yönetim kararları = Management decisions

Özet:
Stratejik inovasyon, örgütlerin rekabetten kurtularak sağlıklı büyüme sağlamakta kullanabileceği önemli bir araçtır. Rekabet geriliminin örgütlere bu amaçla yardım edebileceği düşüncesi, bu araştırmanın yapılmasına neden olmuştur. Amaç, rekabet geriliminin kaynakları ve sonuçlarını incelemenin yanında örgütlerin değişiklik yapmak, iç ve dış paydaşların kazandığı bir gelecek kurmak amaçlarına katkıda bulunmaya çalışmaktır. Bu amaca ulaşmak için örgüt paydaşları tarafından algılanan rekabet geriliminin, rakip örgütlerle rekabeti tırmandırmanın yanında örgütlerce rekabeti anlamsız kılan çekişmesiz pazar alanı yaratmakta kullanılabileceği savunulmaktadır. Araştırma iki yeni model kullanmaktadır. İlk olarak, veriler örgüt ikilileri bazında toplanıp incelenmektedir. Böylelikle farkındalık, motivasyon ve yetenek perspektifinde odaklanılan örgüt için belirli bir rakibin yarattığı gerilim ve odaklanılan örgütün rakibi için geliştireceği tedbir tahmin edilebilmektedir. İkinci model de örgüt iç ve dış paydaşlarınca algılanan rekabet gerilimi değişkeninin, somut değişkenlerle bağımlı değişkenler arasında bağımsız ve aracı değişken olarak etkilerinin incelenmesinde kullanılmasıdır. Farkındalık, motivasyon ve yetenek perspektifinde rekabet geriliminin, örgüt yönetici ve sanayi paydaşlarının değerlendirmeleri ile üç değişkenin etkilerine maruz olduğu savunulmaktadır: Nispi ölçek, rakibin saldırı şiddeti ve rakibin yarışma yeteneği. Rekabet gerilminin de iki tür sonucu bulunmaktadır. Uygulamaya yönelik sonuçları, rakibe direkt saldırı, başkalarının keşiflerinden yararlanma veya stratejik inovasyon uygulamasıdır. Uygulama öncesinde ise bu konuda bir seçim yapmak gerekmektedir. Araştırma, Türkiye İç Hat Yolcu Taşımacılığı sektöründeki işletmelerin tüm yöneticilerine ve önemli dış paydaşlara uygulanan bir anketle hem birincil veri, hem de resmî ve özel kaynaklardan elde edilen ikincil verilerden yararlanılarak geliştirilmiştir. Sebep sonuç ilişkilerine ait elde edilen çoğu veri literatürle uyumludur. Rakibin saldırı şideti ile kısmen de yarışma yeteneğinin odak örgütün hissettiği rekabet gerilimini etkilediği bulunurken, sektördeki işletmelerin büyüklüğünün ve etki alanlarının rekabet gerilimini etkilemediği görülmüştür. Rakibin saldırı şiddetinin de nispi ölçek, ve rakibin yarışma yeteneği ile rekabet gerilimi arasında aracılık etkisinin de olmadığı bulunmuştur. Rekabet gerginliğinin rakibe saldırı şiddetini belirlediği bulunmuştur. Örgütün algıladığı rekabet geriliminin stratejik inovasyon uygulamalarına etkisi üç örgütsel durum bazında incelenmiştir. İlk durum, örgüt performansının yöneticilerin hedeflediği düzeyden düşük olması, ikinci durum örgütün hem farklılık hem de düşük maliyet stratejisini bir arada uygulamaya çalışması, son durum da örgütün büyüme evresinde olmasıdır. Her üç durumda da sonuçlar örgütün algıladığı rekabet geriliminin stratejik inovasyon uygulamalarına olumlu etkisi olduğu yönündedir. Rekabet geriliminin, örgütün rakibe direkt saldırı veya başkalarının keşiflerinden yararlanma kararlarına olumlu bir etkisi varken stratejik inovasyon kararlarına direkt etkisi olmadığı bulunmuştur. Bunun yanında stratejik inovasyona yatkın örgütlerde iç ve dış paydaşların algıladığı rekabet geriliminin, stratejik inovasyon kararlarına öngörüldüğü gibi pozitif ve anlamlı bir düzenleyici etkisi tespit edilmiştir. Sonuçlar, rekabet, inovasyon ve stratejik yönetimin diğer alanlarındaki çalışmalarda olduğu gibi ekonomi disiplininde yapılacak çalışmalarda da kullanılabilecektir.

Abstract:
Strategic innovation is a crucial tool for the organizations on acquisition of healthy growth and being relieved of competition. The thought that competitive tension may assist organizations on the way is the reason behind this dissertation. Main objective is not only to investigate the sources and consequences of competitive tension but also try to support firm and industry stakeholders? will to found an advantageous future. To reach this objective it is proposed that the competitive tension perceived by inner and outer stakeholders might be used for both increasing the volume of focal firm attacs and creating a market of no struggle in making competition useless. The research uses two new models. First, the data is gathered and used in the form of firm dyads. Thus, the tension created by a certain competitor and the reaction of the focal firm for that certain occasion can be predicted in awareness, motivation and capability perspective. Second model is the usage of the variable of the competitive tension perceived by inner and outer stakeholders on investigating the effects as independent and mediator factors to objective ones. The current research brings to the combined study of competitor analysis and interfirm rivalry a theoretical and empirical fusion of the awareness-motivation-capability perspective and objective and perceptual considerations of a critical construct: competitive tension. Competitive tension has two different outcomes. Implications are focal firm attacks on rival, benefit of others inventions or implementation of strategic innovation. A choice is required before execution. The research was builded on primary survey data provided by all the managers of Turkish Domestic Passenger Airlines and important endustry stakeholders, secondary data gathered from public and private sources. Most output of relationships having direction are in line with the literature. Rival?s attack volume and partly capability to contest were found to affect the perceived competitive tension of the focal firm while it was not the case for relative scale. The moderator effect of rival?s attack volume was not found eigther between relative scale or capability to contest with competitive tension. Another output is that competitive tension affects attack volume to rival. The effect to strategic innovation of perceived competitive tension of the firm analized based on three firm level contingencies. The first condition is the performance level of the firm is below the aspiration level. Second one is the endeavour of the firm to gather both low cost and creativity together. The last but not the least is firm being on enlargement stage in the life cycle. The output for all three conditions show that the perceived competitive tension of the firm affects positively the strategic innovation implementations. There is a positive effect of perceived competitive tension on the decisions of directly attacking to rival and benefitting from the inventions of the others according to research. But no clear direct effect of perceived competitive tension could be found on strategic innovation decisions just after perceiving competitive tension. Besides that, the evidence is found as expected that the perceived competitive tension, in firms fond of strategic innovation, by all firm and industry level stakeholders, has a positive mediator effect on the decisions of strategic innovation. Concluded outpust of this dissertation might be usefull not only to the branches of strategic management research such as innovation and competitive dynamics but also to other research under the discipline of economics.