Azerbaycan'da milli kimliğin oluşumunda dinin rolü
The role of religion in the construction of national identity in Azerbaijan
Yazar: MEHRİBAN GASIMOVA
Danışman: PROF.DR. ZEKİ ARSLANTÜRK
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İlahiyat Ana Bilim Dalı / Felsefe ve Din Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2006
Konu: Antropoloji = Anthropology ; Din = Religion ; Sosyoloji = Sociology

Özet:
Bu çalışmamızda Azerbaycan örneğinde milli kimlik problemi vetemel özelliklerini konu alarak, milli kimlik, dini kimlik, kültür veetniklik kavramlarını inceledik. Azerbaycan'da milli kimliğin oluşumunaetki eden faktörler içinde dil ve din fenomenini araştırdık. Konuyu XIX.yüzyılın sonu ve günümüz zaman diliminde sınırlamamızın amacı, millikimlik probleminin bu dönemlerde daha açık bir şekilde ortaya çıkmasıve güncel olmasıdır. Çar dönemi Azerbaycan'ında milliyetçi görüşlüaydınlar, Türkçülük idealleri ile birlikte ?ümmet? ve ?millet? probleminide tartışılmıştır.Sovyet dönemi komünist rejiminde baskı altında olan halk milli vedini değerlere sahip çıkma potansiyelini kültürel boyutta devamettirmiştir. Komünist rejimin anti-din politikasına karşılık dinin, kültüriçinde yaşanması ve kültürel kimliğe dini kimliğin yerleşmesisağlanmıştır. ?Millet? ve ?din? kavramlarının içeriğinin Sovyetideolojisine göre tanımlanması, sosyal gerçeğe uymaması ile birlikte,toplumsal hayattan tamamen dışlanamamıştır. Bunu bağımsızlıktansonraki sosyolojik araştırmalarda gördük. 70 yıllık bir dönemde ?Sovyetkimliği?nin empoze edilmesine rağmen, toplumsal tepki olarak, milli vedini kimliklerini farklı boyutlarda yaşatmış olmaları, ?Türk? ve ?İslam?fenomenlerinin sosyal bir gerçeğidir.Bugün Azerbaycan'da milli kimlik ve din probleminin güncelliğinikorumasının asıl nedeni, sekülerizm ve modernizmin getirmiş olduğupopüler kültürdür. Çünkü bugün sekülerizm ve modernizm problemi,Sovyet ideolojisinin milli ve dini kimliğe karşı olan tehlikesinden dahasinsidir. Bu konuda tezde ileri sürdüğümüz alternatif argüman, devletinmilli eğitim ve politikalarının milli kimliği oluşturmadakiuygulamalarıdır.

Abstract:
In this thesis we studied the question of national identity in thecase of Azerbaijan. We gave emphasis on the understanting of national,religious and cultural identities. We tried to examine the factors likelanguage and religion that influence the construction process ofnational identity. We confined our research to from the late 19thcentury to the present time because the construction of nationalidentity appeared to be a social problem in that period. In that period,the Tsar era, the majority of Azerbaijani nationalist intellectualsdiscussed especially the problems of Ummah (ümmet) and nation(millet) issues.Azerbaijani people have maintained their religious and nationalvalues in cultural dimension in the Soviet Socialist administration.Religion and national identity have survived in cultural forms in theCommunist regime which its main policy was anti-religion. The contentof nation and religion had not been isolated from the public and sociallife in spite of the Socialist cultural policies which were anti-religion andnation. We realised this social phenomenon in the social scientificstudies in the post-soviet era.The popularity of religion and national identity that are stil livelydebated is due to the consequences of secularism and modernity thatAzerbaijani people have gone through. We argue that the impacts ofsecularism and modernity on religious and national identity are moresneaky than the Soviet ideology which was more clear. In the thesis, wemaintained that the state national educational policies are moreappropriate and relevant in the construction of Azerbaijani nationalidentity.