Bizans-Ermeni ilişkileri (VII.-XIII. yüzyıllar)
Byzantine-Armenian relations (VII.-XIII. centuries)
Yazar: ENGİN ÖZTÜRK
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA DAŞ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Tarih = History

Özet:
İslamiyet'in doğuşu ve yayılışı Bizans-Ermeni ilişkilerini etkileyen en önemli faktörlerden birisidir. Doğuda İran'ın yerini yeni bir güç alırken, Bizans bu yeni komşusuna karşı sınırlarındaki Ermenilerle ilişkilerine daha çok önem verdi. Müslüman Arapların ilk devirleri Ermeniler için iyi olsa da, VIII. yüzyıldan itibaren Ermeniler yavaş şekilde Bizans saflarına geçti ve siyasi-askeri olarak imparatorluk içinde önemli bir rol oynamaya başladılar. Makedon Hanedanı devri ilişkilerin zirve yaptığı ve Ermeni kökenli kişilerin imparatorluğun bütün kurumlarında varlıklarını gösterdiği bir dönemdi. 
XI. yüzyıla doğru Armenia coğrafyasına Selçuklular dediğimiz yeni bir güç girdi. Selçukluların Anadolu'ya gelişleri Bizans-Ermeni ilişkilerini kökten değiştirdi. Selçuklular çok kısa bir sürede Bizans ile Armenia coğrafyası arasındaki bağlantıyı kopardılar ve Ermenilerin yeni hamileri oldular. Bizans Anadolu'nun güney bölgesine Küçük Armenia adıyla yeni bir yerleşim kursa da, aynı yüzyılın sonu ve XII. yüzyılın başlarıyla birlikte Haçlılar da Küçük Armenia'da etkilerini gösterdiler. Haçlılar Bizans ile Ermenilerin ilişkilerini tam kesemediler, ancak Selçuklular 1176 Miryokefalon Savaşıyla bunu başardılar ve asırlar boyu süren Bizans-Ermeni ilişkilerine nokta koydular. Ermeniler imparatorluğun batı kısımlarında yaşasalar da, bu ikili ilişkiler açısından kayda değer bir nüfus değildi. 
Bu çalışmanın amacı VII. ve XIII. yüzyıllar arasındaki Bizans-Ermeni ilişkilerini siyasi, askeri, sosyo-ekonomik ve dini açılardan incelemektir. 

Anahtar kelimler: Bizans, Ermeni, Selçuklu, Haçlı, Armenia

Abstract:
The birth and spread of Islam is one of the most important factors affecting the Byzantine-Armenian relations. While Iran was replaced by a new power in the east, Byzantium gave more importance to its relations with the Armenians on its borders against this new neighbor. Although the early periods of the Muslim Arabs were good for the Armenians, from the VIIIth century onwards the Armenians slowly moved over to the Byzantine side and began to play an important role in the empire as a politico-military. The period of the Macedonian Dynasty was a time when relations peaked and people of Armenian origin showed their presence in all institutions of the empire.
Towards the XIth century, a new power called the Seljuks entered Armenia. The arrival of the Seljuks in Anatolia radically changed the Byzantine-Armenian relations. The Seljuks broke the connection between Byzantium and Armenia in a very short time and became the new protector of the Armenians. Although Byzantium established a new settlement in the southern part of Anatolia, under the name of Minor Armenia, with the end of the same century and the beginning of the XIIth century, the Crusaders also showed their influence in Minor Armenia. The Crusaders could not completely cut the relations between Byzantium and Armenians, but the Seljuks succeeded in doing this with the Battle of Myryokephalon in 1176 and put an end to the Byzantine-Armenian relations that lasted for centuries. Although Armenians live in the western parts of the empire, this is not a significant population in terms of bilateral relations.
The aim of this study is to examine the Byzantine-Armenian Relations between the VIIth and XIIIth centuries from political, military, socio-economic and religious perspectives.

Keywords: Byzantine, Armenian, Seljuk, Crusader, Armenia