Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin klimatolojik zaman dizilerinin çözümlenmesi ve çölleşmeye eğilimli alanların belirlenmesi
Analysis of climatological time series of Southeast Anatolian Region and determination of desertification prone areas
Yazar: BETUL İZOL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HURŞİT YETMEN
Harran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı / Coğrafya Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Coğrafya = Geography

Özet:
Türkiye'nin de içinde bulunduğu Akdeniz Havzası arazi bozulumu ve çölleşme süreçlerinden diğer birçok bölgeye göre daha fazla etkilenmektedir. Özellikle ülkemizde Güneydoğu Anadolu Bölgesi bu açıdan etkilenebilirlik derecesi en yüksek olan hassas yerlerden biri olduğu için kuraklık olaylarına eğilimlidir. Ne yazık ki iklim değişikliği/değişkenliği ve kuraklıkla birlikte şiddetlenen çölleşmenin insan kaynaklı bir fenomen olduğunu kabul etmek önem arz etmektedir. Herhangi bir yere özgü biyofiziksel, ekonomik, politik, sosyal sistemlerle birlikte çölleşme, karmaşık ve çok yönlü doğası gereği çevre- insan etkileşimlerinden kaynaklanır. Küresel ısınma ve iklimdeki geniş dalgalanmalar yağış modellerini de etkilediği için yağışın mevsimsel dağılımında ve yoğunluğunda değişikliklere neden olmaktadır. Yıl boyunca veya mevsimsel olarak önemli ölçüde değişkenlik gösteren yağışlar kuraklık ve dolayısıyla çölleşme açısından pozitif bir geri besleme yaratmaktadır. Bu çalışmada çölleşmenin nedenleri, sonuçları ve kuraklık, aridite gibi kavramlar geniş literatür taranarak açıklanmaya çalışılmıştır. Araştırmanın ana amacı çalışma sahası olan Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde çölleşme süreçlerinin ulaştığı boyutu tespit etmektir. Bu nedenle bölgeyi temsil eden 19 istasyona ait Meteoroloji Genel Müdürlüğünün uzun dönemli yağış ve sıcaklık verilerinden yararlanılmıştır. Çölleşmenin niceliğini ve alansal dağılımını ortaya koymak için Aridite indeksi (Aİ) kullanılmıştır. Uzun süreli yağış ve kuraklıkta meydana gelen dalgalanmalar ise yıllık kuraklık indeksi ve normalize edilmiş yağış anomalisi indeksi (NYİ) zaman serileri kullanılarak incelenmiştir.

Abstract:
The Mediterranean Basin, including Turkey, is more affected than many other regions due to the processes of land degradation and desertification. Especially in our country, the Southeastern Anatolia Region is prone to drought events as it is one of the most vulnerable places in this respect. Unfortunately, it is important to accept that desertification, which is exacerbated by climate change/variability and drought, is an anthropogenic phenomenon. Desertification, together with biophysical, economic, political, and social systems specific to any location, results from environment-human interactions due to its complex and versatile nature. Global warming and wide fluctuations in the climate cause changes in the seasonal distribution and intensity of precipitation as they also affect precipitation patterns. Precipitation, which varies significantly throughout the year or seasonally, creates a positive feedback in terms of drought and thus desertification. This study tried to explain the causes and consequences of desertification and concepts such as drought and aridity by scanning the extensive literature. The main purpose of the study is to determine the extent of desertification processes in the Southeastern Anatolia Region, which is the study area. For this reason, long-term precipitation and temperature data of the General Directorate of Meteorology belonging to 19 stations representing the region were used. The Aridity index (AI) was used to reveal the quantity and spatial distribution of desertification. Long-term precipitation and fluctuations in drought were investigated using annual aridity index and normalized precipitation anomaly index (NPAI) time series