Bulanık mantık ve çok kriterli karar verme uygulaması
Fuzzy logic and multi criteria decision making application
Yazar: OSMAN PALA
Danışman: PROF. DR. KAAN YARALIOĞLU
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Ekonometri Ana Bilim Dalı / Ekonometri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Ekonometri = Econometrics
Dizin: Bulanık analitik hiyerarşi süreci = Fuzzy analytical hierachy process ; Bulanık mantık = Fuzzy logic ; Meslek seçimi = Vocational choice ; Çok kriterli karar verme = Multi criteria decision making ; Üniversite öğrencileri = University students

Özet:
Günümüzde hızlı değişen dünya ve iş hayatı şartları gençlerin okullardan mezun olduktan sonra çalışacakları işlerin süreç içerisinde koşul, tanım ve sundukları imkanlar açısından değişmelerine yol açmaktadır. Meslekler konusunda güncel bilgilere sahip olmayan ve bu konudaki algılarını yanlış temeller üzerine oturtan, işgücüne yeni katılan bireyler meslek seçiminde bulunurken hata yapabilmekte ve bu bilinçsiz seçim sonucunda beklentilerinin altında ve uzağında kalan işlerde çalışmak durumundadırlar. Bu durumu önlemek için meslekler ve bunlara ait özellikler önceden iyi bilinmelidir. Meslek seçiminde bulunurken kullanılan kriterler ve bunların ağırlıkları yapılan çalışmalarla ortaya konulmaya çalışılmaktadır. Bu çalışmalar problemin doğasına uygun olarak Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleri ile araştırılmakta ve sonuç elde edilmektedir.Çok Kriterleri Karar Verme Analizleri temel olarak birden çok kritere haiz olan problemlerde kullanılmak için geliştirilen karmaşık matematiksel sistemlerdir. Hem sözel hem de sayısal değerlerle ifade edilen faktörlerin ikili karşılaştırılmasına dayanan, bu yöntemlerin en kullanışlı ve çalışmadaki problemin yapısına uygun olan Analitik Hiyerarşi Prosesi ile Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Ekonometri Bölümü Öğrencileri meslek seçimi probleminin çözümü elde edilmiştir. Çok Kriterli Karar Verme Analizlerine getirilen en büyük eleştiri olan kriterleri ve alternatifleri değerlendirirken verilen yargıların öznel olma ve kesinlik arz etmeme durumu nedeniyle problem Bulanık Mantık kullanılarak oluşturulan melez bir yöntem olan Bulanık Analitik Hiyerarşi Prosesi ile tekrardan çözülmüş ve bu iki yöntemle elde edilen sonuçlar kıyaslanmıştır.Bulanık Çok Kriterli Karar Verme günümüzde sıklıkla kullanılan çok önemli bir matematiksel analiz yöntemidir. Çoğu Çok Kriterli Karar Verme probleminde doğal olarak bulunan belirsizliği ve karmaşıklığı modelleyerek ifade etmede önemli bir araçtır. Çalışmada kendi içinde bir sistematiği ve kısımları olan Bulanık Analitik Hiyerarşi Prosesi sonuçları her adımda incelenmiş ve değerlendirilmiştir.



Anahtar Kelimeler: Bulanık Çok Kriterli Karar Verme, Analitik Hiyerarşi Prosesi, Bulanık Analitik Hiyerarşi Prosesi

Abstract:
Nowadays, the rapidly changing conditions of business life leads to changes in the definitions and terms of the facilities offered by the jobs which young people would work after they graduated. Newcomers to the labor force who do not know actual information about jobs and having perceptions on wrong basis, probably making mistakes when choosing careers for themselves and this unconscious selection leads person to work in a job which is far away from personal expectations. To prevent this matter, jobs and their features must be well known previously. Criteria and their weightiness which are used in job selection process, are introduced by the studies. Those studies researching and getting results with Multi Criteria Decision Making Methods which are eligible for the nature of the problem.
Multi Criteria Decision Making Analysis basically are complex mathematical systems which are developed for multiple criteria problems. The job selection problem of Dokuz Eylül University Faculty of Economics and Administrative Sciences Department of Econometrics students is solved by Analytic Hierarchy Process which is useful and suitable for the problem, this method is dependent on dual comparisons of factor, that can have both verbal and numerical values. The Problem is solved again with Fuzzy Anaytic Hierarchy Process which is a hibrid method using Fuzzy Logic. The motivation for using another method is the biggest criticism on Multi Criteria Decision Making Analysis that their judgements on criteria and alternatives are subjective and undetermined. Then these two methods are compared.
Fuzzy Multi Criteria Decision Making is an important mathematical analysis process commonly used today. It is a tool for modelling uncertainity and complexity of Multi Criteria Decision Making problems which those problems mostly have naturally. In this study the results of Fuzzy Analytic Hierarchy Process which has its own systematic and parts, are examined and interpreted in each step.




Keywords: Fuzzy Multi Criteria Decision Making, Analytic Hierarchy Process, Fuzzy Analytic Hierarchy Process