İkinci Dünya Savaşı'nda Türkiye'de İngiliz propagandası ve Özel Operasyonlar Dairesi (SOE) yapılanması
The British propaganda during Second World War and activities of Special Operations Executive (SOE) in Turkey
Yazar: TUGAY ARSLAN
Danışman: DOÇ. DR. ÇAĞLA DERYA TAĞMAT
Ankara Üniversitesi / Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Tarih = History ; Türk İnkılap Tarihi = History of Turkish Revolution
Dizin: Dünya Savaşı II = World War II ; Propaganda = Propaganda ; Propaganda araçları = Vehicles of propaganda ; Sabotajlar = Sabotages ; Siyasal propaganda = Political propaganda ; Türk-İngiliz ilişkileri = Turkish English relations ; Yabancı propaganda = Foreign propaganda ; Özel Operasyonlar Dairesi = Special Operations Executive ; İngiltere = England ; İstihbarat = Intelligence

Özet:
1815 Viyana Kongresi ile Avrupa'da başlayan barış dönemi yüzyılın
sonlarında Almanya ve İtalya'nın İngiltere karşısına önemli birer güç olarak
çıkmasıyla dengeleri bozmuştur. Bu dengenin bozulması Avrupa'da başlayıp tüm
dünyaya yayılan bir Umumi Harbin yaşanmasına neden olmuştur. Birinci Dünya
Savaşı sonunda da 1919 Paris Barış Konferansı ile oluşturulmaya çalışılan yeni
düzen verimli olmamış ve 1939'da yeni bir savaşın başlamasına neden olmuştur.
Diğer yandan sanayi, teknoloji ve bilimde yaşanan gelişmeler savaşlarda
kullanılan yöntemleri değiştirmeye başlamıştır. Özellikle kitle iletişim araçlarının
yaygınlaşması ve savaşların sadece meydan savaşı olarak kalmayıp sivilleri de hedef
almasıyla propaganda, istihbarat ve sabotaj gibi cephe gerisi faaliyetler önem
kazanmaya başlamıştır. İlk olarak Birinci Dünya Savaşı öncesinde İngiltere ve
Almanya arasında yaşanan propaganda savaşları Birinci Dünya Savaşıyla diğer
ülkelere ve bölgelere yayılarak devletlerin bu konu ile ilgili yapılanmaya gitmelerine
yol açmıştır. Birinci Dünya Savaşı'nda etkin bir cephe gerisi yapılanmasına giderek
önemli faaliyetlerde bulunan İngiltere, Versailles ve Milletler Cemiyeti düzenine
güvenerek, bu faaliyetler ile ilgili çalışmalarını ikinci plana atarak kurulan statükoyu
korumaya önem vermiştir. Ancak 1930'lar itibariyle Almanya, İtalya ve Japonya gibi
devletlerin revizyonist politikalar izleyerek statükoyu tehdit etmesi İngiltere'nin
cephe gerisi faaliyetlerine tekrar önem vermesine sebep olmuştur.
1941 yılında Almanya'nın Yunanistan'ı kısa süre içinde işgal ederek Mihver
nüfuz alanı haline getirmesi uzun sürmemiş ve birçok Balkan ülkesinin Almanya'ya
teslim olmasıyla, Balkanlar'da Mihver egemenliği hâkim olmuştur. Ortadoğu ve
Balkanların kesiştiği stratejik öneme sahip Türkiye'nin olası Alman işgaline karşı
örgütlenmesini sağlamak amacıyla, İngiltere'nin bakanlıkları bünyesinde
propaganda, sabotaj ve istihbarat birimleri Türkiye'de faaliyetlerine başlamıştır. Bu
örgütler içerisinde Özel Operasyonlar Dairesi (Special Operations Executive/SOE)
İngiltere adına önemli işlere imza atmıştır.

Anahtar Kelimeler: İkinci Dünya Savaşı, İngiltere, İstihbarat, Özel Operasyonlar Dairesi, Propaganda, Sabotaj, Türkiye

Abstract:
The period of peace that started in Europe with the 1815 Congress of Vienna
disrupted the balance of power in Europe with the rise of Germany and Italy as a
power at the end of the century. The deterioration of this balance led to a World War
that started in Europe and spread all over the world. At the end of the First World
War - the 1919 Paris Peace Conference - the balance that could not be established
caused a new war to start in 1939.
The developments in industry, technology and science have begun to change
the methods used in wars. Particularly, with the widespread use of mass media and
the fact that wars are not only a field war but also target civilians, behind-the-line
activities such as propaganda, intelligence and sabotage have started to gain
importance. For starters, the propaganda wars between Britain and Germany before
the First World War, spread to other countries and regions with the First World War,
causing the states to restructure on this issue. Britain, which carried out important
activities by going to an effective behind-the-line structure in the First World War,
gave importance to protecting the established status quo instead of these activities,
relying on the order of Versailles and the League of Nations. However, as of the
1930s, the threat of the status quo by states such as Germany, Italy, and Japan by
following anti-revisionist policies caused England to give importance to its backfront activities again.
It did not take long for Germany to invade Greece in a short time in 1941, and
with the surrender of many Balkan countries to Germany, the Axis dominance
prevailed in the Balkans. Propaganda, sabotage, and intelligence units within the
British ministries started their activities in Turkey to organize against the possible
German invasion of Turkey, which has strategic importance at the intersection of the
Middle East and the Balkans. Among these organizations, the Special Operations
Executive has done important work on behalf of the UK.

Keywords: England, Intelligence, Propaganda, Sabotage, Special Operations Executive (SOE), Turkey, World War II.