Kahramanmaraş il merkezindeki lise son sınıf öğrencilerinde madde bağımlılığı ve etkileyen faktörler
Substance use and related factors in high school senior students in center of Kahramanmaraş
Yazar: ÖZGÜR ERSOY
Danışman: DOÇ. DR. ERSİN NAZLICAN
Çukurova Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2015
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Alkol içme = Alcohol drinking ; Kahramanmaraş = Kahramanmaraş ; Lise öğrencileri = High schools students ; Madde bağımlılığı = Drug addiction ; Maraş otu = Maraş powder ; Nargile = Water pipe ; Narkotik bağımlılığı = Narcotic dependence ; Narkotikler = Narcotics ; Sigara içme = Smoking ; Ölçekler = Scales

Özet:
Giriş ve Amaç: Madde bağımlılığı tüm dünyada olduğu gibi ülkemiz içinde önüne
geçilmesi gereken çok tehlikeli bir halk sağlığı sorunudur. Ergenlik madde kullanmaya
başlama açısından en riskli dönemi oluşturmaktadır. Ülkemizde tütün, alkol ve psikoaktif
maddelerin kullanımında son yıllarda artış olduğu gözlenmektedir. Bu tez çalışmasının amacı;
lise son sınıf öğrencilerinin madde kullanma durumlarını ve etkileyen faktörleri saptayıp bu
doğrultuda madde kullanımıyla ilgili tedbirlerin alınmasını sağlamaktır.
Gereç ve Yöntem: Bu çalışma Kahramanmaraş il merkezindeki lise son sınıf
öğrencilerinin sigara, Maraş otu, nargile, alkol ve psikoaktif madde kullanma durumlarını
saptayıp etkileyen faktörlerin neler olduğunu öğrenmek amacıyla planlanmış tanımlayıcı tipte
kesitsel bir araştırmadır. Araştırmanın evrenini Kahramanmaraş il merkezindeki 7632 lise son
sınıf öğrencisi oluşturmaktadır. Örnekleme almamız gereken öğrenci sayısını belirlemek için
Türkiye'de 2005 yılında 8 ayrı üniversitenin 1.sınıf öğrencileri üzerinde yapılan bir çalışma
baz alındı.123 Buna göre madde bağımlılığı % 3 olmak üzere, % 99 güvenilirlik ve % 1 hata
payı ile örnekleme almamız gereken 1541 öğrenci olduğu tespit edildi. Toplam 47 lisenin
isimleri bir torbaya konularak basit rasgele yöntem ile öğrenci sayısı 1541'i bulana kadar
torbadan lise isimleri çekildi. Örnekleme çıkan ve o gün okula gelmeyen öğrenciler için okula
iki kez daha gidildi ve örneklemin tamamına ulaşılarak çalışma tamamlandı. Bu araştırmada
anketler öğrencilere 2015 yılı mart ve nisan ayları içinde uygulandı. 1541 öğrenciye 59
sorudan oluşan sosyodemografik özellikler, sigara, Maraş otu, nargile, alkol ve madde ile
ilgili anket formu ayrıca 6 sorudan oluşan fagerström sigara bağımlılık testi uygulandı.
Fagerström bağımlılık testine göre 0-2 puan çok az bağımlı, 3-4 puan az bağımlı, 5 puan orta
derece, 6-7 puan yüksek bağımlı, 8-10 puan ise çok yüksek bağımlı olarak kabul edildi.
Verilerin analizi için SPSS 19.0 programı kullanıldı. Frekans, ki-kare, t-testi ve logistik
regresyon analizi yapıldı.
Bulgular: Kahramanmaraş il merkezindeki lise son sınıf öğrencilerinde sigara içme
prevalansı % 27.3, Maraş otu kullanma prevalansı % 16.1, nargile kullanma prevalansı
% 22.4, alkol kullanma prevalansı % 19.3, madde kullanma prevalansı ise % 6.1 olarak
belirlendi. Her gün sigara içen öğrencilerin % 48'i sigaraya 15 yaşından önce başlamıştı.
Sigara bağımlısı olan öğrencilerin fagerström skorlarının ortalaması 2.1±1.35, ortanca skor
1,00 olarak bulundu. Öğrencilerin en çok kullandığı maddelerin sırasıyla; uçucu maddeler
(% 32.3), esrar (% 30.1), bonzai (% 8.6), eroin (% 6.5) ve ecstasy (% 4.3) olduğu belirlendi.
Sigara, alkol ve madde kullananların aile bireylerinde ve yakın arkadaşlarında da bu
maddelerin sık kullanıldığı bulundu.
Sonuç: Bu çalışmanın sonucuna göre madde kullanımı liselerde eskiye göre artış trendi
içerisindedir. Anne ve babası ile sorunlarını rahatlıkla konuşabildiğini ifade eden öğrencilerde
madde kullanma oranı anlamlı düzeyde düşük bulunmuştur. Bu nedenle öncelikle anne ve
babaları içine alan eğitimler yaygınlaştırılmalıdır. Öğrencilerin büyük çoğunluğu kullandıkları
maddelere ulaşmakta zorlanmadıklarını belirtti. Maddeye ulaşımın engellenmesi amacıyla
emniyet teşkilatına bağlı narkotik şube birimlerinin daha sıkı çalışıp tedbirler alması
gerekmektedir.

Abstract:
Background and Objective: Drug addiction is a very dangerous public health problem
to be precluded in our country as well as worldwide. Adolescence is the most vulnerable
period in terms of starting to use substances. Increase is observed in recent years in the use of
tobacco, alcohol and psychoactive substances in our country. The purpose of this study is to
identify factors affecting high school seniors and the status of student substance use and take
measures related to substance use in this direction.
Materials and Methods: This study is a cross-sectional descriptive study designed to
determine tobacco, alcohol, Maras powder, water pipe, and psychoactive substance use in
high-school seniors in the city of Kahramanmaras and what factors might affect the situation.
The scope of the research includes 7632 final year high school students in city of
Kahramanmaras. To determine the number of students that we need to sample, a study that is
carried out on 8 different universities 1st year students in 2005 in Turkey is based on.
Including 3% substance abuse, and with a 99% confidence and 1% margin of error 1541
students that we need to sample was detected. The names of 47 high schools put in a bag to
and by the simple random number method high school names were taken until student number
reached 1541. For students who didn't come to school were gone two more times and work
has been completed by reaching all the sample. In this study, questionnaires were
administered to students in March and April 2015. 1541 students underwent 59 questions
consisting of sociodemographic characteristics, smoking, Maras powder, water pipe, alcohol
and substance abuse and also underwent Fagerstrom test consisting of 6 questions. According
to Fagerstrom dependence on test scores of 0-2 were much less addict, 3-4 points were less
addict, 5 points were moderate addict, 6-7 points were higher addict, and 8-10 points were
considered to be very high addict. SPSS 19.0 software was used for data analysis. Frequency,
t-test, chi-square, logistic regresyon analysis was performed.
Results: The prevalence of smoking among high school seniors in the city of
Kahramanmaras was 27.3%, prevalence using the Maras herb was 16.1%, the prevalence of
using hookah was 22.4%, and the prevalence of alcohol use was 19.3%, while the prevalence
of drug addiction was defined as 6.1%. 48% of the every day smokers began smoking before
XVI
the age of 15. The average Fagerstrom score of students who was smoke addict was
2.1 ± 1.35, and median score was found to have been 1.00. Most commonly used substances
among the students were found to be respectively; volatile substances (% 32.3), cannabis
(% 30.1), bonsai (% 8.6), heroin (% 6.5) and ecstasy (% 4.3). Smoking, alcohol and drug use
in the family members and close friends were also found frequent in users of these substances.
Conclusion: The use of substances based on the results of this study in high school
shows increasing trend compared to the past. Rate of substance use among students who
expressed their problems comfortably with their mother and father was found to be
significantly lower. Therefore, parents must first expanded into the field training. Students
said they had no difficulty in reaching the majority of the substances they use. In order to
prevent the access to substances, more stringent measures by narcotics branch unit of the
police force needs to be taken.