Kokteyl mikoriza uygulamalarının aşılı asma fidanı üretiminde fidan randıman ve kalitesi üzerine etkileri
The effects on final take and sapling quality of mychorrizal preperations in grafted vine sapling production
Yazar: DURAN KILIÇ
Danışman: PROF. DR. RÜSTEM CANGİ
Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Amerikan asması = American grapevine ; Asma = Grapevine ; Bitki aşılama =   ; Bitki besin elementleri = Plant nourishment elements ; Mikoriza enfeksiyonu = Mycorrhiza infection ; Vejetatif çoğaltmak = Vegetative propagation ; Veziküler arbüsküler mikoriza = Vesicular arbuscular mycorrhiza ; İç mekan aşısı = Indoor grafting

Özet:
Çevre ve insan sağlığına zarar vermeyen, bitki beslenmesine ve ürün kalitesine olumlu etkiler sağlayan mikoriza preparatları, organik tarım başta olmak üzere birçok alanda kullanım imkânı bulmuştur. Ülkemiz bağcılığında en önemli sorunlardan birisi, aşılı asma fidanı üretiminde fidan randımanı ve kalitesindeki düşük seviyedir. Son yıllarda, asma fidan kalitesine mikorizaların etkisi ile ilgili araştırmalar yapılmaya başlanmıştır. Bu çalışma aşılı tüplü asma fidanı üretiminde, mikoriza kokteyllerinin fidan randıman ve kalitesini belirlemek amacıyla 2011 ve 2012 yıllarında GOÜ Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümünde yürütülmüştür. Araştırmada 140 Ru (V. berlandieri X V. rupestris) , 110 R (V. berlandieri X V. rupestris), 41 B (V. vinifera cv. Chasselas×V. berlandieri), 1103 P (V. berlandieri x V rupestris Scheele) ve 5 BB  (V. berlandieri X V. riparia) anaçlarının çelikleri ile Narince (V. vinifera) üzüm çeşidinin kalemleri kullanılmıştır. Ayrıca,  bu çalışmada bazı simbiyotik canlıların karışımı olan 5 ticari mikoriza preparatı (MP) Roots Deep Gel (RD, ≥%23.5 mikoriza mantarı içerir), Endo Roots (EN, Glomus intraradices, G. mossea, G. aggregatum, G. clarum, G. monosporus, G. deserticola, G. brisalianum, G. etanicatum and gigaspora margarita), Myco Apply (MA, Glomus mossae, G. İntradices, G. Aggregatum, G. Etunicatum), Bio-one (BO, Azotobacter vinelandii, clostridium pasteurienum)  ve Biovam (BV, Athrobacter globiformis, Azotobacter chrococcum, Azotobacter vinelandii, Bacillius subtillis, Pseudomonas alcaligenes, Pseudomonas fluorescens, Pseudomonas pseudoalcaligenes, Pseudomonas putida, Trichoderma harzianum ve Trichoderma koningii) kullanılmıştır. Kalemler anaçlara masa başında omega aşı makinesi ile aşılanmış, daha sonra nemli talaşla plastik kasalarda katlanmış ve aşılı çelikler 3 hafta süreyle kaynaştırma odasında tutulmuştur. Plastik kasalar 1 hafta alıştırma odasında bekletildikten sonra, aşılı çeliklere ticari önerilere göre MP'ler uygulanmıştır. Aşılı çelikler, 1:1 oranında torf ve steril perlit karışımı içeren 12x20 cm boyutlarındaki plastik poşetlere dikilmiştir. Aşılı çelikler serada 2 ay süreyle gelişmeye bırakılmışlardır. MP uygulamalarının vejetatif gelişme üzerine olan etkileri sürgün uzunluğu ölçümleri ile takip edilmiştir. Fidan randıman oranları saptandıktan sonra fidanlar alıştırma ortamına aktarılmıştır. Fidan kalitesi ile ilgili veriler Eylül ayının ilk haftasında alınmıştır. MP uygulamalarının etkileri; sürgün ve kök uzunluğu, sürgün ve kök çapı,  sürgün ve kök yaş ağırlığı, sürgün ve kök kuru ağırlığı, kök sayısı, kök gelişme düzeyi, köklerde mikorizal enfeksiyon oranları, kök bölgesinde mikoriza spor sayımı, yapraklarda; ağırlık, alan ve besin elementi içerikleri ile değerlendirilmiştir. Araştırma tesadüf parselleri deneme desenine göre 3 tekerrürlü ve her tekerrürde 50 aşılı çelik olacak şekilde planlanmıştır. Fidan randıman ve kalitesine hem anaç türü hem de MP uygulamaları farklı düzeyde etki etmiştir. Birinci boy fidan randımanı ilk yıl % 21,-93,3, ikinci yıl ise % 10,3-79,3 arasında değişmiştir. MP uygulamalarının toplam fidan randımanlarına etkileri her iki yılda da anaçlara göre farklılık göstermiştir. Toplam fidan randımanı ilk yıl 110 R ve 41 B'de, ikinci yıl 5 BB, 41 B ve 140 Ru'da istatistiki açıdan önemli çıkmıştır. İlk yıl EN, RD, ikinci yıl ise EN, RD, BO uygulamalarından en iyi sonuç elde edilmiştir. En yüksek fidan randımanı 5BB anacından, en düşük fidan randımanı ise 140 Ru anacında belirlemiştir. Anaçların köklenme kabiliyeti ile fidan randımanları arasında paralel bir ilişki belirlenmiştir. MP uygulamalarının kök sayısı, kök çapı, kök yaş ve kuru ağırlığı, kök gelişim düzeyi, sürgün çapı, sürgün uzunluğu, sürgün yaş ve kuru ağırlığı, yaprak alanı ve ağırlığına etkileri anaçlara göre farklılık göstermiştir. Kök bölgesinde mikoriza spor sayısı ve mikorizal enfeksiyon oranı MP uygulamaları ve anaçlara göre değişiklik göstermiştir. Kök bölgesinde mikoriza spor sayısı ilk yıl 171,7 - 219,0 adet, ikinci yıl 169,7- 216,7 adet arasında saptanmıştır. Mikorizal enfeksiyon oranları ilk yıl %74,3-90,0, ikinci yıl %72,33-84,33 arasında değişmiştir. MP uygulamalarının yaprakların P, K, Zn, Ca, Fe ve Mg içeriğine etkisi anaçlara göre değişmiş olup, genellikle olumlu yönde etkili olmuştur.

Anahtar kelimeler: Asma anacı, Tüplü fidan, Mikorizal enfeksiyon, Besin elementi, Kök uzunluğu, Glomus mossea, G. Aggregatum, Clostridium pasteurienum

Abstract:
Mycorrhizal preparations that do not harm the environment, human health and plant nutrition, and providing a positive impact on product quality have been used for used  many areas, especially in organic farming. One of the most important problems in our country viticulture is low final take and quality of sapling.  In recent years, researches on effect of mycorrhiza on grapevine sapling quality have been started. This study was carried out during 2011 and 2012 vegetation periods at Gaziosmanpaşa University, Faculty of Agriculture Department of Horticulture in order to determine the effects of MP applications on final take and sapling quality in grafted and potted grapevine sapling production. In this reserach, 140 Ru (V. berlandieri X V. rupestris) , 110 R (V. berlandieri X V. rupestris), 41 B (V. vinifera cv. Chasselas×V. berlandieri), 1103 P (V. berlandieri x V rupestris Scheeele) and 5 BB  (V. berlandieri X V. riparia)  rootstocks and Narince grape cultivar (V. vinifera)  cuttings were used.  In addition, 5 commercial symbiotic mychorrizae preparations (MP);  Roots Deep Gel (RD, ≥23.5% fungus mix), Endo Roots (ER, Glomus intraradices, G. mossea, G. Aggregatum, G. Clarum, G. Monosporus, G. Deserticola, G. Brisalianum, G. Etanicatum and gigaspora margarita), Myco Apply (MA, Glomus mossae, G. İntradices, G. Aggregatum, G. Etunicatum), Bio-one (BO, Azotobacter vinelandii, clostridium pasteurienum)and Biovam (BV, Athrobacter globiformis, Azotobacter chrococcum, Azotobacter vinelandii, Bacillius subtillis, Pseudomonas alcaligenes, Pseudomonas fluorescens, Pseudomonas pseudoalcaligenes, Pseudomonas putida, Trichoderma harzianum ve Trichoderma koningii) were used. Scion cuttings were grafted on rootstocks by omega table grafting machines and then grafted cuttings were put in to plastic boxes in humidified sow dust, this boxes were stored for three weeks at stratification room. The boxes were placed in acclimatization room for 1 week and then MP applied via commercial directions for use. Grafted cuttings were potted in polyethylene bags (12x20 cm size) containing 1:1 perlite peat mixture. Grafted cuttings in greenhouse were allowed to grow for about 2 months. Effects of MP on vegetative growth were assesed by measurement of shoot lengths. Grapevine final take rates were determined and then grapevine saplings were placed in acclimatization environment. Parameters related to the quality of grapevine saplings were obtained in the first week of September.  Effects of MP were evaluated by the length of shoots and roots,  the diameter of shoots and roots,  the fresh weight of shoots and roots, the dry weight of shoots and roots, the number of roots, the level of root growth, the mycorrhizal infection rates on roots, the number of mycorrhizal spores on the root zone, the leaf area, the leaf weight and the levels of macro and micro elements of leaf samples. Research was planned as three replication, completely randomized plot and 50 grafted cuttings were used for each plot. Both MP application and rootstocks have a significant effects on final take and sapling quality. The ratios of first grade sapling varied from 21,5 to 93,3 %  in first year and  from 10,3 to 79,3 % in second year.   Effects of MP applications on the total final take ratios were changed for each rootstocks in both years. MP applications had signifiant effect on total final take ratios of 110 R and 41 B in the first year, and total final take ratios of 5 BB, 41 B ve 140 Ru in the second year. While the best results were obtained from EN, RD applications in the first year, the highest final take ratios were in EN, RD and BO applications in the second year. The highest values on final take were obtained from 5BB rootstock while the lowest values was obtained from 140 Ru rootstock. Rooting ability of rootstock correlated positively with final take ratios. Effect of MP applications on the number of roots,  the fresh and dry weight of root, the level of root growth, shoot diameter, shoot length, the fresh and dry weight of shoot, leaf area and weight were changed in according to rootstocks. The numbers of mycorrhizal spore and the mycorrhizal infection rates on root areas differed in MP applications and rootstocks. The numbers of mycorrhizal spore were between 171,7 - 219,0 numbers in first year, 169,7- 216,7 numbers in second years. The mycorrhizal infection rates were 74,3 - 90,0 %; in the first year, 72,33-84,33  % in the second years. Effect of MP on P,K, Zn, Ca, Fe and Mg content of leaves were changed in according to rootstocks and generally MP had positive impact.

Key words: grapevine rootstock, potted sapling, mycorrhizal infection, spor number, plant nutrition, root length, Glomus mossea, G. Aggregatum, Clostridium pasteurienum