Tip 2 diabetes mellituslu hastalarda biyoaktif d vitamini ile remnant kolesterol arasındaki ilişkinin araştırılması
Evaluation of the relationship between bioavailable vitamin d and remnant cholesterol in type 2 diabetes mellitus patients
Yazar: GÜLSÜM FEYZA ALTAŞ
Danışman: PROF. DR. SEZER UYSAL
Dokuz Eylül Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Tıbbi Biyokimya Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2018
Konu: Biyokimya = Biochemistry
Dizin: Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Diabetes mellitus-tip 2 = Diabetes mellitus-type 2 ; Kolesterol = Cholesterol ; Vitamin D = Vitamin D

Özet:
Diyabet hastalarında trigliseridden zengin lipoprotein oranı artmaktadır. Trigliseridden zengin lipoproteinlerin kolesterol içeriğine remnant kolesterol (açlıkta VLDL, IDL; toklukta bunlara ek olarak şilomikron ve kalıntıları) adı verilmektedir. D vitamini eksikliği ile insülin direnci, aterojenik lipid profili ve koroner arter hastalığı gelişme riski arasında ilişki gözlenmiştir. D vitamininin dolaşımda %99'u VDBP ve albümine bağlı olarak taşınır ve albümine bağlı ve serbest formu biyoaktif D vitamini olarak tanımlanmaktadır. Çalışmamızın amacı Tip 2 Diabetes Mellitus (T2DM) hastalarında biyoaktif D vitamini ve remnant kolesterol arasındaki ilişkiyi belirlemektir.
Araştırmamız kesitsel bir çalışma olarak tasarlanarak Kasım 2015-Aralık 2017 tarihleri arasında gerçekleştirildi. Çalışma grubumuz T2DM ve diyabet olmayan toplam 406 gönüllüden iki ayrı grup halinde oluşturuldu. Gönüllülerden açlıkta kanlar alındı. Çalışma grubunun demografik özellikleri ve ilaç kullanımı sorgulanarak lipid düşürücü tedavi alanlar çalışmaya dahil edilmedi. T2DM tanısı ADA 2016 kriterlerine göre konuldu. D vitamini düzeylerinin sınıflandırılması Endocrine Society'ye göre yapıldı. 

Diyabet hastalarında diyabet olmayan bireylere göre trigliserid, remnant kolesterol ve CRP düzeylerinde anlamlı derecede yükseklik bulunurken HDL, 25(OH)D, serbest D vitamini ve biyoaktif D vitamini düzeyleri anlamlı olarak düşük saptandı. Diyabet olmayan bireylerde remnant kolesterol ile D vitamini, serbest D vitamini ve biyoaktif D vitamini arasında negatif yönde korelasyon saptanırken T2DM varlığında bu ilişki bozuldu. Ayrıca diyabetli olmayan bireylerde CRP ile trigliserid, remnant kolesterol ve nonHDL arasında pozitif yönde korelasyon bulunurken bu ilişki Diabetes Mellitus'lu hastalarda belirlenmedi. Diyabetli hastalarda ise VDBP ile CRP ve remnant kolesterol arasında pozitif yönde korelasyon gözlenirken diyabet olmayan bireylerde bu ilişki saptanmadı. 
Diyabet olmayan gönüllülerden belirlenen eşik değerler; biyoaktif D vitamini için 3,56 ng/mL ve remnant kolesterol için 26,56 mg/dL bulundu. Diyabet olmayan grupta; biyoaktif D vitamini düzeyi düşük olan bireylerin %41,2'si, biyoaktif D vitamini düzeyi yüksek olan bireylerin ise %24,3'ünde remnant kolesterol düzeyleri eşik değerin üzerinde saptandı. Diabetes Mellitus'lu grupta ise anlamlı bir ilişki saptanmadı. Yapılan lojistik regresyon analizinde diyabet olmayan bireylerde; biyoaktif D vitamini düşüklüğü biyoaktif D vitamini yüksekliğine göre remnant kolesterolü eşik değerinin üstüne çıkarmada 2 kat, CRP düzeylerinin artışı ise 1,1 kat riskli bulundu. Diyabetli grupta hiçbir değişken riskli bulunmadı. Tüm bireylerde biyoaktif D vitamininin diyabetten bağımsız olarak kendi başına remnant kolesterol eşik değerini artırmada 2,19 kat riskli gözlendi. 25(OH)D yeterli olmadığında hiçbir grupta anlamlı risk artışı saptanmadı.
Sonuç olarak; biyoaktif D vitamini düşüklüğü remnant kolesterol yüksekliği için risk faktörü olarak belirlenmiştir. Ancak bu ilişki Diabetes Mellitus hastalarında saptanamamıştır. Diabetes Mellitus'ta gözlenen inflamasyonun VDBP düzeylerini artırarak biyoaktif D vitamini düşüklüğüne neden olabileceği düşüncesindeyiz. Bu yüzden VDBP ölçülerek biyoaktif D vitamini hesaplanması, gerçek D vitamini durumunu açıklayabilmek için fayda sağlayabilir.

Abstract:
The rate of triglyceride-rich lipoprotein increases in diabetic patients. The cholesterol content of triglyceride-rich lipoproteins is called remnant cholesterol (fasting VLDL, IDL, additionally nonfasting chylomicron and their remnants). Vitamin D deficiency asociated with insulin resistance, atherogenic lipid profile and the risk of developing coronary artery disease. 99% of the vitamin D in circulation is transported in dependence on VDBP and albumin and bioavailable vitamin D is defined as albumin-bound and free-form. The aim of our study was to determine the association between bioavailable vitamin D and remnant cholesterol in Type 2 Diabetes Mellitus (T2DM) patients.
Our study was designed as a cross-sectional study and was carried out between November 2015 and December 2017. Our study group consisted of two groups of 406 volunteers with T2DM and control group. Samples were taken in the fasting state. By questioning the demographic characteristics and drug use, subjects using lipid-lowering treatment were not included in the study. The diagnosis of Type 2 Diabetes Mellitus was made according to ADA 2016 criteria. Classification of vitamin D levels was done according to the Endocrine Society.
HDL, 25(OH)D, free vitamin D and bioavailable vitamin D levels were significantly lower in diabetic patients than in non-diabetic patients while triglyceride, remnant cholesterol and CRP levels were found to be significantly higher. Remnant cholesterol was negatively correlated with vitamin D, free vitamin D and bioavailable vitamin D in non-diabetic patients and this relationship was impaired in the presence of T2DM. Furthermore, in non-diabetic individuals, CRP was positively correlated with triglyceride, remnant cholesterol, and nonHDL. But this relationship has not been established in patients with Diabetes Mellitus. VDBP was positively correlated with CRP and remnant cholesterol in diabetic patients, but not in non-diabetic patients.
Cut-off values were determined from non-diabetic volunteers: 3,56 ng / mL for bioavailable vitamin D and 26,56 mg / dL for remnant cholesterol. In the control group, remnant cholesterol concentrations were found above the cut-off value at 41,2% of individuals with low bioavailable vitamin D and 24,3% with high bioavailable vitamin D. But there was no significant relationship was found in DM group. Logistic regression analysis showed that for increasing remnant cholesterol above the cut-off value, the odds ratio was determined as 2 for bioavailable vitamin D and 1,1 for CRP. But in T2DM, there was no significant relationship for variables. It was observed that in all subjects, bioavailable vitamin D increased the remnant cholesterol cut-off by 2,19 fold; independent of diabetes. However, there was no significant risk for 25(OH)D insufficiency.
As a result; low bioavailable vitamin D was found to be a risk factor for elevated remnant cholesterol. However, this relationship was not detected in patients with Diabetes Mellitus. We believe that the inflammation observed in Diabetes Mellitus may increase the concentrations of VDBP and a decrease bioavailable vitamin D levels. Therefore, the bioavailable vitamin D calculated by VDBP, can be useful for clarifying the true vitamin D status.