Multipl skleroz hastalarında kognitif yorgunluğun denge üzerine akut etkisinin incelenmesi
Investigation of the acute effect of cognitive fatigue on balance in patient with multiple sclerosis
Yazar: KÜBRA TURAN
Danışman: DOÇ. DR. YELİZ SALCI
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Nörolojik Fizyoterapi Ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı / Nöroloji Fizyoterapistliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Fizyoterapi ve Rehabilitasyon = Physiotherapy and Rehabilitation ; Nöroloji = Neurology
Dizin: Biliş = Cognition ; Biliş bozuklukları = Cognition disorders ; Bilişsel işlevler = Cognitive functions ; Denge = Equilibrium ; Multipl skleroz = Multiple sclerosis ; Postural denge = Postural balance

Özet:
Multipl Skleroz (MS) hastalarında kognitif yorgunluğun denge üzerine akut etkisini incelemek amacıyla yapılan bu çalışmaya; Genişletilmiş Özürlülük Durum Ölçeği (EDSS) skoru 0-4 olan, kognitif bozukluğu olmayan, 20-50 yaş arasında 50 MS hastası dahil edildi. Hastalar randomize olarak kontrol ve çalışma grubu olacak şekilde ikiye ayrıldı. Çalışma grubuna 30-45 dakika boyunca kognitif yorgunluğa neden olacak kognitif aktiviteler yaptırılırken, kontrol grubu 30 dakika boyunca dinlendirildi. Her iki gruba da klinik denge değerlendirmeleri, statik postürografi değerlendirmeleri ve kognitif yorgunluk değerlendirmesi uygulamalardan hemen önce ve hemen sonra olmak üzere iki kere uygulandı. Kognitif yorgunluk, Görsel Analog Skala (VAS) ile değerlendirildi. Klinik denge değerlendirmeleri için Fonksiyonel Uzanma Testi (FUT) ve Tek Bacak Üstünde Durma Testi (TBÜDT) kullanıldı. Statik postürografi değerlendirmeleri için ise Modifiye Duyusal İntegrasyon ve Dengenin Klinik Değerlendirilmesi m(CTSIB), Stabilite Sınırları Testi (LOS), Tandem Yürüme (TW), Düz Yürüme (WA), Ritmik Ağırlık Aktarma (RWS) ve Tek Taraflı Duruş (US) kullanıldı. Çalışma grubuna Sözel Akıcılık Testi, MS için Kısa Uluslararası Bilişsel Değerlendirme(BICAMS) ve Paced İşitsel Seri Toplama Testi (PASAT)'ni içeren kognitif aktiviteler uygulandı. Çalışmanın sonunda iki grup karşılaştırıldığında çalışma grubu VAS'a göre kognitif yorgun bulundu (p<0,001). Statik postürografik denge testlerinden m(CTSIB)'de çalışma grubunun ölçümleri sonucunda sert zemin gözler açık, yumuşak zemin gözler açık ve kompozit skorda postüral salınımın arttığı bulundu (p<0,001, p<0,005, p<0,001). İki grup karşılaştırıldığında ise sert zemin gözler açık, sert zemin gözler kapalı, yumuşak zemin gözler açık ve kompozit skorda farklılık bulundu (p<0,001, p<0,007, p<0,005, p<0,001). LOS'da çalışma grubunun değerlendirmelerinde hareket hızı (MVL) ve son nokta ekskürsiyonda (EPE) artış bulundu (p<0,001, p<0,009). Kontrol grubunun reaksiyon süresi (RT) azalırken, son nokta ekskürsiyonda (EPE) ve maksimum ekskürsiyonda (MXE) artış gözlemlendi (p<0,019, p<0,010, p<0,005). İki grup karşılaştırıldığında ise sadece MXE'de fark gözlendi (p<0,009). TW değerlendirmelerinde hem çalışma grubunda hem de kontrol grubunda sadece hızda artış bulunurken, iki grup karşılaştırıldığında bu artış istatistiksel olarak anlamlı değildi (p<0,002, p<0,001, p>0,60). WA'da çalışma grubunun adım uzunluğunun arttığı bulundu (p<0,005). Gruplar karşılaştırıldığında sadece adım uzunluğu farklı bulundu (p<0,026). RWS'de kontrol grubunda sadece ön/arka doğrultusundaki on-axis hızında artış bulundu (p<0,012). Gruplar karşılaştırıldığında ise anlamlı fark bulunmadı (p>0,05). US'de ise kontrol grubunun sağ bacak gözler kapalı pozisyonda fark bulunurken, iki grup karşılaştırıldığında anlamlı bir fark bulunmadı (p≤0,05, p>0,05). Klinik denge değerlendirilmesi için kullanılan FUT'un grup içi değerlendirmesinde çalışma grubunun uzanma mesafesinin azaldığı bulunurken, kontrol grubunun uzanma mesafesi değişmedi (p<0,001, p>0,438). Gruplar karşılaştırıldığında ise fark anlamlıydı (p<0,001). TBÜDT'de çalışma grubunda gözler açık sol bacakta, gözler açık sağ bacakta ve gözler kapalı sol bacakta duruş süresinin azalması anlamlı bulundu (p<0,002, p<0,004, p<0,007). Kontrol grubunda, gözler açık sol bacakta, gözler açık sağ bacakta ve gözler kapalı sağ bacakta duruş süresinin artışı istatistiksel olarak anlamlı bulundu (p<0,001, p<0,001, p<0,02). Gruplar karşılaştırıldığında, gözler açık sol bacakta, gözler açık sağ bacakta, gözler kapalı sol bacakta ve gözler kapalı sağ bacakta duruş süreleri farkı anlamlı bulundu (p<0,001, p<0,001, p<0,004, p<0,001). MS hastalarında kognitif yorgunluğun denge üzerine akut etkisinin ilk defa incelendiği bu çalışma bulguları doğrultusunda, kognitif yorgunluğun kognitif bozukluğu olmayan hastalarda dahi görülebileceği ve dengeyi olumsuz etkilediği gösterildi.

Anahtar Kelimeler: Multipl skleroz, kognitif yorgunluk, statik denge, dinamik denge

Abstract:
In this study, which was conducted to examine the acute effect of cognitive fatigue on balance in Multiple Sclerosis (MS) patients; Fifty MS patients aged 20-50 years, without cognitive impairment, with an Expanded Disability Status Scale (EDSS) score of 0-4 were included. The patients were randomly divided into control and study groups. While the study group had cognitive activities that would cause cognitive fatigue for 30-45 minutes, the control group was rested for 30 minutes. Clinical balance assessments, static posturography assessments, and cognitive fatigue assessment were applied to both groups twice, just before and just after the treatments. Cognitive fatigue was assessed with the Visual Analog Scale (VAS). Functional Reach Test (FUT) and Single Leg Standing Test (TBUDT) were used for clinical balance assessments. Modified Clinical Test of Sensory Integration and Balance m (CTSIB), Limits of Stability (LOS), Tandem Walk (TW), Walk Across (WA), Rhythmic Weight Shift (RWS), and Unilateral Stance (US) were used for static posturography assessments. Cognitive activities including Verbal Fluency Test, Brief International Cognitive Assessment for Multiple Sclerosis (BICAMS) and Paced Auditory Serial Addition Test (PASAT) were applied to the study group. When the two groups were compared at the end of the study, the study group was found to be cognitive fatigue according to VAS (p<0,001). As a result of the measurements of the study group in m(CTSIB), one of the balance tests evaluated with static posturography, it was found that postural sway increased in firm-eyes open, foam-eyes open, and composite score (p<0,001, p<0,005, p<0,001). When the two groups were compared, a difference was found in the firm-eyes open, firm-eyes closed, foam-eyes open and composite score (p<0,001, p<0,007, p<0,005, p<0,001). In the evaluations of the study group in LOS, an increase in speed of movement (MVL) and end-point excursion (EPE) was found (p<0,001, p<0,009). While the reaction time (RT) of the control group decreased, an increase was observed in end-point excursion (EPE) and maximum excursion (MXE) (p<0,019, p<0,010, p<0,005). When the two groups were compared, a difference was observed only in MXE (p<0.009). While there was only an increase in speed in both the study group and the control group in TW evaluations, this increase was not statistically significant when the two groups were compared (p<0,002, p<0,001, p>0,60). It was found that the stride length of the study group increased in WA (p<0,005). When the groups were compared, only the stride length was found to be different (p<0,026). In RWS, only an increase in on-axis velocity in the anterior/posterior direction was found in the control group (p<0,012). When the groups were compared, no significant difference was found (p>0,05). On the US, there was a difference in the right leg eyes closed position of the control group, but no significant difference was found when the two groups were compared (p≤0,05, p>0,05). In the in-group evaluation of FUT, which is used for clinical balance assessment, it was found that the reach distance of the study group decreased, while the reach distance of the control group did not change (p<0,001, p>0,438). When the groups were compared, the difference was significant (p<0,001). In TBUDT, a significant decrease in stance time was found in the study group in the left leg with eyes open, right leg with eyes open, and left leg with eyes closed (p<0,002, p<0,004, p<0,007). In the control group, the increase in stance time in the left leg with eyes open, right leg with eyes open and right leg with eyes closed was statistically significant (p<0,001, p<0,001, p<0,02). When the groups were compared, the difference in stance times was found to be significant in the left leg with eyes open, right leg with eyes open, left leg with eyes closed, and right leg with eyes closed (p<0,001, p<0,001, p<0,004, p<0,001). In line with the findings of this study, in which the acute effect of cognitive fatigue on balance in patients with MS was examined for the first time, it was shown that cognitive fatigue can be seen even in patients without cognitive impairment and negatively affects balance.

Key words: Multiple sclerosis, cognitive fatigue, static balance, dynamic balance