Güncel sanat pratiklerinde avangardın dönüşen yüzleri
Novel attitude of the avant-garde in contemporary art practices
Yazar: ZEYNEP NUR DEMİRELİ
Danışman: DOÇ. DR. NİZAM ONUR SÖNMEZ
İstanbul Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Avangardın toplumla sınırları başka güçler ve işleyişlerce belirlenmiş ilişki biçimlerine tabi olduğu ve toplum hayatından kopuk bir zümreye sınırlandığı düşüncesi kanıksanmıştır. Söz gelimi Debord (1967) Avangard eğilimlerin kültürel etkinliğin kontrolüne sahip ticari mekanizmalarca oluşturulan sınırlara tabi olarak kültür endüstrisi içinde erimiş bir eğilim olduğunu savunur. Bürger (1974) başta olmak üzere pek çok eleştirmen tarafından, Avangardın amaç edindiği eleştirel tutum ve yaşamı dönüştürerek onunla bir olma hayalinin 1968 olaylarıyla son bulduğu kabul edilmiştir. Avangard, kültür endüstrisi içinde erimiş ve sermayeye yeni alanlar açma yolunda kullanılmıştır (Thoburn, 2003).
Bu iddialar karşısında, tez çalışmasının temel motivasyonu, sanatta 19. ve 20. yy'lar boyunca etkinliğini ve önemini sürdürmüş olan Avangard tavırların günümüzde tükenip ortadan kalkmadıkları, başka biçim ve yüzlerle sürdürüldükleri düşüncesidir.
Poggioli (1968) için Avangardı incelemenin esas zorluğu, içindeki çeşitli hareketlerin tekil poetikalarının tek bir estetik kategori altında incelenmelerine izin vermemeleridir. Avangard tutumların dökümüne başvuruduğumuzda dönemsel olarak değişen çeşitli taktik setlerine tanık oluruz. Öte yandan, Avangard tavırların çoklukla içerdiği, sanatın neden ve aciliyetlerini sorgulamaya dönük ortak eğilim tezi sanatsal Avangardı bir dönem ya da akım olarak tanımlamaktan çok ortak bir tavır olarak araştırmaya yönlendirmiştir.
Tez kapsamında, Avangard yaklaşımlarla ilişkilendirilen 'yaşamın sanat yoluyla yenilenmesi' arayışları odağında, sanata atfedilen yeni ve alternatif yaşam biçimlerinin oluşması yolundaki öncü potansiyelin günümüz koşullarında varlığını sürdürüp sürdürmediğine dair tartışmaları güncel sanat pratikleri üzerinden yeniden ele almak hedeflenmiştir.
Avangardı tek bir dönem ya da akım olarak tanımlamak yerine çeşitli durum ve dönemlerde farklı Avangard grupların eleştirel yaklaşımlarını ve üretimlerini incelemek, Avangard grupların ideolojik konumlarını anlamlandırmak adına gerekli görülmüştür. Bu bağlamda tez, ilk olarak Avangard grupların dönemsel olarak dönüşen eleştirel tutumları ve taktiklerine dönük bir tarihsel okuma sunar. Bu okuma Schiller'in mektuplarından başlayarak geç 20. yy Avangard akımlarına kadar Avangardın tarihinden yapılan kritik seçmeler üzerinden Avangard tavrın çeşitli dönemler içindeki dönüşümlerinin kronolojik bir anlatımını içermektedir. Tez bu tarihsel okumayı Avangard kavramını anlamak ve tariflemek için kullanmayı hedeflemiştir.
Tarihsel dökümün ardından, tezin merkezi sorusunu sorgulamak ve desteklemek üzere, farklı coğrafyalara yayılan güncel sanat pratiklerinden bir seri örnek seçilerek bunların bir okuması gerçekleştirilmiştir. Bu inceleme Avangardın dönüşen biçim ve taktiklerini teşhis ederek önceki dönemlerdeki kanonik kuramcıların Avangarda dair kavramlaştırmalarını da bir eleştiriye tabi tutarak genişletmeyi denemektedir.
Seçilen örnekler, sanatın, belirli kurumsal çerçevelere, ayrıcalıklı kesimlere, ya da güncel sanatın organik zemini olduğu iddia edilen gelişmiş demokratik ülkelere bağlı kalmadan yeniden tanımlanabildiğini ortaya koymaktadır. Günümüzde farklı koşullarda ve coğrafyalarda Avangard tavrın tezahürü olarak nitelenen örnekler politik, toplumsal, ekonomik, yaşamsal ve sanatsal olanı toplumla etkileşimli halde sunarak Avangardın hayatla bir arada var olma arzusuna yakınlaşırlar.
Bahsi geçen tarama Ranciere'in deyimiyle, sanatın duyulur paylaşımlı haliyle var olmak adına izlediği çeşitli taktiksel yollar olarak tanımlanabilir. Örnek pratikler; politik, toplumsal veya bireysel sorunlara ''yaratıcı'' çözümler olarak karşılık bulan bir ortak payda içindedir. Bu pratikler tezde vurgulanacağı üzere çeşitli baskın ya da otoriter tutumlara çözüm bulma stratejisi olarak okunabilir. Avangardın amacı olarak nitelendirilen sanat ve hayatı bir araya getirme isteği, örneklenen pratikler içinde sanat, hayat, siyaset ve gündelik olan ile bir çok farklı disiplinin farklı durumlar ve akışlar çerçevesinde kurdukları ilişkiler yoluyla canlanır.
Okumaların ortaya koyduğu gibi, ele alınan yeni sanatsal muhalefet biçimleri, yeni ve karmaşık neoliberal küreselleşme politikalarına karşı duruş örnekleri sergilerken, sanatın ve Avangardın gerçeklik ve tanımlarına yönelik kalıplaşmış anlayışların karşısına yeni ve çoklu bir manzara çıkarır ve Avangard tavrın süregeldiğine dair bir çıkarımı desteklerler.

Abstract:
The idea that the avant-garde is subject to forms of relationship with society whose boundaries are determined by other forces and processes, and that it is confined to elite groups detached from public life, has been taken for granted. For example, Debord (1967) argues that avant-garde tendencies have been dissolved into the culture industry, subject to the limits set by the commercial mechanisms that control cultural activity. Many critics, notably Bürger (1974), have accepted that the critical attitude and the dream of becoming one with life by transforming it, which the Avant-Garde aimed for, came to an end with the events of 1968. The avant-garde melted into the culture industry and was used to open new spaces for capital (Thoburn, 2003).
In the face of these claims, the main motivation of this thesis is the idea that the avant- garde attitudes, which have maintained their effectiveness and importance in art throughout the 19th and 20th centuries, are not extinct today, but are continued in other forms and faces.
For Poggioli (1968), the main difficulty in studying the avant-garde is that the individual poetics of the various movements within it do not allow for their analysis under a single aesthetic category. When we look at the breakdown of avant-garde attitudes, we witness various sets of tactics that change periodically. On the other hand, the thesis of the common tendency to question the reasons and urgencies of art, which Avant-garde attitudes often contain, has led us to investigate the artistic Avant-garde as a common attitude rather than defining it as a period or a movement.
Within the scope of the thesis, it is aimed to re-examine the debates on whether the pioneering potential attributed to art for the formation of new and alternative life forms continues to exist in today's conditions through contemporary art practices, focusing on the search for 'renewal of life through art' associated with avant-garde approaches.
Instead of defining the avant-garde as a single period or movement, it was deemed necessary to examine the critical approaches and productions of different avant-garde groups in various situations and periods in order to make sense of the ideological positions of avant-garde groups. In this context, the thesis first offers a historical reading of the periodically transforming critical attitudes and tactics of avant-garde groups. This reading includes a chronological narrative of the transformations of the Avant-Garde attitude in various periods through critical selections from the history of the Avant-Garde, starting from Schiller's letters to the Avant-Garde movements of the late 20th century. The thesis aims to use this historical reading to understand and define the concept of the avant-garde.
Within the framework of the periodically transforming critical attitude and tactics of the Avant-Garde, the thesis presents analyses ranging from Schiller's letters to the 20th century Avant-Garde movements. A chronological narrative of the avant-garde attitude that transformed in various periods will be examined.
The Romantics saw art (aesthetic pleasure) as an indispensable element for the transformation of the individual and society, for achieving balance and harmony. Art, which opens up a space of autonomy for the individual in the first place, also makes the transformation of society possible through the individual's initiation of this spiritual quest. Schiller (1794), a strong influence on Romantic thought, examined inner conflict and the impact of the first phase of the industrial age on the individual and society. For this reason, the thesis deals with avant-garde ideology through Schiller's letters.
19. century, Baudelaire will emerge as an important critical figure of the thesis. His struggle with modernity is quite ironic. Baudelaire, who could not tolerate the production and consumption culture of the period, fights this situation in his own unique way with synthetic novel characters and artificiality. Futurism, which found a place in the thesis due to its admiration for advanced engineering and its praise for speed, and the innovative and transformative understanding of art it brought to the period, and Dada, which opened a new window to art with its critical, shocking, anti- war attitude and shows that shouted and questioned the meaninglessness of the world; as the most marginal examples of the period. Surrealism opposes the modernist functionalism, realism and positivism of the period with the term subconscious. In a sense, the surrealists wanted to escape from the destructiveness of war and the deterministic to the imaginary by glorifying its power. This is their way of fighting the present. With such attitudes, the Surrealists engage in a great battle with the existing concept of reality. They want to drag the gaze, the mind, into a battle that makes the individual question life.
Then the revolutionary, oppositional stance taken over by the Situationists continues. Situationists are developing a tactic to build new living spaces and situations by turning existing techniques and resources to their advantage. They speak of a life design in which social relations are organized from scratch, everything that transcends everyday life is abandoned, the present is prioritized over the past, and creativity breaks the routine. in the protests of the '68 generation, the situationists formed an influential mass.
The 68 protests are considered an important turning point for the entire avant-garde movement. With the failure of the '68 revolution, the avant-garde movement is thought to have been defeated. It is mentioned that all subsequent avant-garde pursuits succumbed to institutionalization. Companies that have intensified their art collecting activities since the 80's, transform their art museums and galleries into promotional tools. Companies have benefited from the positive effect of bringing a progressive and contemporary look to their corporate image through their contributions to the arts. Art sponsorship spread rapidly among companies. Even the work of art produced against capitalism was brought into the system as a strong economic value. International art fairs and biennials can be counted as examples of this.