Neoliberal süreçte büyükşehir belediyelerinde genç plancı olmak: Deneyimler, roller ve stratejiler
Being a young planner in metropolitan municipalities during the neoliberal process: Experiences, roles and strategies
Yazar: UMUR YEDİKARDEŞ
Danışman: PROF. DR. BİNNUR ÖKTEM ÜNSAL
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Kentsel Planlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Alan kuramı = Field theory ; Gençlik = Youth ; Neo-liberalizm = Neo-liberalism ; Şehir plancıları = Urban planners

Özet:
Neoliberal süreçte kentsel mekân sermaye birikimi için yeniden üretilmektedir. Türkiye'nin özgül neoliberal sürecinde ise inşaat odaklı bir büyüme tercihi sonucu kentsel mekân daha fazla sermaye yatırımlarının odak noktası haline gelmiştir. Bu süreçte planlama parçalanmış, dağınık bir yapıya bürünmüş ve yetkisel anlamda merkezileşmiştir. Neoliberal süreçle şehir planlamanın dönüşümü şehir plancılarının rollerini de dönüştürmüştür. Ayrıca meslekleri gereği kamu yararı ilkesini savunmakla yükümlü olan şehir plancıları bu düzlemde siyaset ve rant baskısı altında çalışmak durumunda kalmışlardır. Bunun yanı sıra Türkiye'nin demokratikleşmeden uzaklaşması ve iktidarın otoriterleşmesi toplumsal yapıyı etkilemektedir. Gençlerin talepleri ve beklentilerinin toplumdan farklılaştığı görülmektedir. Bu bağlamda tez çalışması büyükşehir belediyelerinde çalışan genç şehir plancılarını odağına almıştır. Çalışmanın sahası olarak siyaset ve rant ilişkilerinin daha yoğun yaşandığı ve parçalanmaya rağmen plan yapım çerçevesinde hala geniş yetkilere sahip olan büyükşehir belediyeleri seçilmiştir. Çalışma, büyükşehir belediyelerinde çalışan genç plancıların mesleki kimlikleri çerçevesinde deneyimlerini, rollerini ve stratejilerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bulgular neoliberal süreç bağlamında analiz edilmiş, çalışmanın sahasında ise Bourdieu'nün alan kuramından yararlanılmıştır. Bu bağlamda şehir planlama toplumsal bir alan, genç şehir plancıları da toplumsal kuşak olarak ele alınmıştır. Çalışma kaynak olarak
gençlik yaklaşımı üzerine inşa edilmiştir. Saha araştırmasında niteliksel bir araştırma yöntemi olan yarı yapılandırılmış görüşme yöntemi kullanılmış ve 11 büyükşehir belediyesinden 28 plancıyla yarı yapılandırılmış çevrimiçi derinlemesine görüşme gerçekleştirilmiştir. Literatür araştırması çerçevesinde neoliberal sürecin yapısı, kentsel mekânla kurduğu ilişki, Türkiye'nin neoliberal süreci ve bu süreçte şehir planlamanın dönüşümü incelenmiştir. Bunun
yanı sıra neoliberal süreçte dönüşen planlama alanında şehir plancılarının ve genç şehir plancılarının rollerinin dünyada ve Türkiye'de nasıl dönüştüğü gösterilmiştir. Bu bağlamda farklı ülkelerde özellikle kamu kurumlarında çalışan şehir plancılarının kamu-özel ayrımının belirsizleşmesinden dolayı farklı roller üstlenmek zorunda kaldıkları görülmüştür. Türkiye'de de belediyelerde ve özel sektörde çalışan şehir plancılarının siyaset ve rant baskısı altında
çalıştıkları tespit edilmiştir. Dünyada ve Türkiye'deki genç plancıların hayal kırıklığına uğradıkları belirtilmiştir.
Araştırmada büyükşehir belediyelerinde çalışan genç şehir plancılarının siyaset ve rant baskısı altında farklı sorunlarla karşı karşıya kaldığı tespit edilmiştir. Genç şehir plancılarının bu sebepten dolayı plan karar süreçlerinde rol oynayamadığı tespit edilmiştir. Genç şehir plancıları daha çok tasarımsal boyuttaki, büyük ölçekli planlarda ve rantın az olduğu planlarda etkin rol oynadığı görülmüştür. Bu bağlamda genç şehir plancılarının "politik davranma",
"mevzuat ile korkutma / tehdit etme", "teknik rapor yazma", "geciktirme/ zoraki katılım", "kamu zararının sorumluluğunu almama", "kamu zararını en aza indirmeye çalışma" ve "Şehir Plancıları Odası ile ilişkilenme" stratejileri uyguladıkları saptanmıştır. Büyükşehir belediyelerinde çalışan genç plancıların bunlardan dolayı hayal kırıklığı yaşadığı ve
çoğunlukla geleceğe yönelik umutsuz baktıkları görülmüştür.

Abstract:
During neoliberal processes, urban space is reproduced for capital accumulation. In Turkey's specific neoliberal process, urban space has become the focal point of more capital investments as a result of a construction-oriented growth preference. In this process, planning has become fragmented, dispersed and centralized in terms of authority. The transformation of urban planning through the neoliberal process has also transformed the roles of urban planners. Moreover, urban planners, who are obliged to defend the principle of public interest as part of their profession, have had to work under the pressure of politics and rent. In addition, move away from democratization in Turkey and the authoritarianism of the government affect the social structure. It is observed that the demands and expectations of
young people differ from the society. In this context, this thesis focuses on young urban planners working in metropolitan municipalities. As the field of study, metropolitan municipalities, where politics and rent relations are more intense and which, despite fragmentation, still have extensive powers within the framework of plan-making, have been chosen. The study aims to reveal the experiences, roles and strategies of young planners working in metropolitan municipalities on the basis of their professional identities. The findings are analyzed in the context of the neoliberal process, and Bourdieu's field theory is used in the field of the study. In this context, urban planning is considered as a social field and young urban planners as a social generation. The study is built on the youth approach as source. Semi-structured interview method, which is a qualitative research method, was used in the field research. 28 planners from 11 metropolitan municipalities were interviewed through semi-structured online in-depth interviews. Within the framework of the literature research, the structure of the neoliberal process, its relationship with urban space, Turkey's neoliberal process and the transformation of urban planning through this process are studied. In addition, it is shown how the roles of urban planners and young urban planners in the field of planning, which has been transformed in the neoliberal process, have been transformed in the world and in Turkey. In this context, it is observed that urban planners working in public institutions in different countries have to undertake different roles due to the blurring of the public-private distinction. It has been determined that urban planners working in municipalities and private sector in Turkey also work under the pressure of politics and rent. It was stated that young planners in the world and in Turkey are disappointed. In the research, it was determined that young urban planners working in metropolitan municipalities face different problems under the pressure of politics and rent. For this reason, young urban planners cannot play a role in plan decision-making processes. It has been observed that young urban planners play an active role in design dimension, large-scale plans and plans where rent is low. In this context, it has been determined that young urban planners implement the strategies of "acting politically", "intimidating/threatening with legislation", "writing technical reports", "delaying/forced participation", "not taking responsibility for public damage", "trying to minimize public damage" and "associating with the Chamber of City Planners". It has been observed that young planners working in metropolitan municipalities are disappointed and often look hopeless for the future.