Türkiye'de şehircilik ve mimarlık alanlarının gelişiminde çevirinin yeri
The relevance of translation to the advancement of urban planning and architecture in Turkey
Yazar: BURCU TEMİZ
Danışman: PROF. DR. TURGAY KURULTAY
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çeviribilim Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Mimarlık = Architecture ; Mütercim-Tercümanlık = Translation and Interpretation ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Dil-kültür = Language-culture ; Erek odaklı çeviri yaklaşımı = Target oriented approach to translation ; Kentsel kültür = Urban culture ; Sosyokültür = Socio-culture ; Sosyokültürel değişme = Socio-cultural change ; Sosyokültürel etki = Socio-cultural impact ; Türkçe çeviri = Turkish translation ; Şehir kültürü =

Özet:
Bu tez çalışması, çevirinin şehircilik ve mimarlığın gelişiminde üstlendiği rolleri araştırmaktadır. İki ayrı disiplini bir araya getiren çalışma, hem çeviribilim hem de şehircilik-mimarlık alanlarından sağlanan iki yönlü bir inceleme yöntemi kullanmaktadır. Kuramsal yönelim olarak çeviribilimin, erek metni kaynak metnin ötesinde kendine özgü niteliklere sahip bir olgu olarak tanımlayan yaklaşımı, yöntemde temel alınmıştır. Şehircilik ve mimarlık disiplinlerinde farklı toplumsal ve kültürel gelişmelerin yaşandığı 1926-2011 yıllarını kapsayan yaklaşık 90 yıllık zaman dilimi ise yöntemin diğer bileşenidir. Bir çeviribilim incelemesi yapmaya olanak verecek şekilde hazırlanan ve sınıflandırılan Çeviri Şehircilik ve Mimarlık Kitapları Kaynakçası (1926-2011), söz konusu yöntemle incelenmiş ve buradan elde edilen veriler yorumlanmıştır. Sonuç olarak toplumsal değişimlere, kültürel planlama veya bilimsel araştırma hedeflerine bağlı olarak, Cumhuriyet'in ilk 20 yılında temel meslekî bilgi üretimi için birincil araçlar arasında yer alan çevirinin, özellikle 1960 ve sonrasında önceki yıllara kıyasla arka planda kaldığı saptanmıştır. 1940'ların ikinci yarısından günümüze kadarki süreçte ise, çeviri etkinliğinin alanların sistemli bilgi üretiminde değil, daha çok parçalı ve anlık bilgi aktarımında rol oynadığı anlaşılmıştır. Disiplinlerin metin üretiminde çeviriye yüklenen rolleri, çoğunlukla akademik çevrenin belirlediği anlaşılmıştır. Çevirilerin üretildiği ve kullanıldığı başlıca yerlerden biri olan akademik ortam, çevirilere kaynak metnin sahip olmadığı nitelikler de yükleyebilmektedir. Şehircilik ve mimarlığın gelişimi bağlamında çevirinin kültürel planlama ve değişim süreçlerinde bir araç olarak yer aldığı ve kendisinin de bu süreçler dahilinde planlandığı veya işlevinin değiştiği görülmüştür. Bulgular, çeviriye söz konusu süreçlerde bir araç olarak başvurulduğunda, çeviri etkinliğinin disiplinlerin üretiminde önemli konumlara geldiğini göstermiştir.

Abstract:
This thesis aims to reveal the parts which translation has played in the development of urban planning and architecture in Turkey. Being an interdisciplinary research, it benefits from a two-layered method based on both these disciplines and translation studies. The first layer is the theoretical base of translation studies, which includes approaches relating the notion of culture planning to translation. The second layer is the historical background of architecture and urban planning, which starts with the declaration of Republic in Turkey and includes the following periods until today, characterized by different social events and turns. This method is applied on a categorized database enabling a translation studies research, The Bibliography of Translated Urban Planning and Architecture Books (1926-2011). The results indicate that in the 20 years following the declaration of the Republic, the act of translation was used in production of knowledge and the basic resources of the fields constituted in translated texts. Compared to these years, translation activity remained in the background especially after the 1960s. It is clear that it is mostly the academia that assigns some roles to translation. Being the main environment where translated texts are produced, the academia is also able to attribute new qualifications to translated texts. In the context of the advancement of urban planning and architecture, translation both has been used as a tool and itself was planned in culture planning phases. Translation, if employed in such phases, can play major roles in the text production of architecture and urban planning.