Ortaokul fen bilimleri ders kitaplarında bulunan bilim insanlarının fen bilimleri öğretmenlerinin görüşleri dikkate alınarak incelenmesi
Examining the scientists in secondary school science textbooks, taking into account the opinions of science teachers
Yazar: CANDAN BIÇAK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ VOLKAN BİLİR
Düzce Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bilim insanı = Scientist ; Ders kitapları = Textbooks ; Fen bilgisi dersi = Science lesson ; Fen bilgisi eğitimi = Science education ; Kitaplar = Books ; Ortaokullar = Secondary schools ; Program değerlendirme = Program evaluation ; Öğretmen görüşleri = Teacher opinions

Özet:
Bu araştırmanın amacı fen bilimleri 5, 6, 7 ve 8. sınıf ders kitaplarında yer alan bilim insanlarını fen bilimleri öğretmenlerinin görüşlerini dikkate alarak analiz etmektir. Bu araştırmada nitel araştırma yöntemi ve bütüncül çoklu durum çalışma deseni kullanılmıştır. Araştırmanın birinci aşamasında 2019-2020 eğitim-öğretim yılında Millî Eğitim Bakanlığı tarafından onaylanan ve eğitim bilişim ağında (EBA) yayınlanan ortaokul fen bilimleri ders kitaplarında yer alan bilim insanlarının isimleri, cinsiyetleri, kökenleri, fiziksel özellikleri, çalışma ortamları, çalışma yöntemleri ve yaşam öyküleri incelenmiştir. Araştırmanın ikinci aşamasında ise fen bilimleri öğretmenlerinin fen bilimleri ders kitaplarında yer alan bilim insanları hakkındaki görüşlerini ortaya koymak için yarı yapılandırılmış görüşme yapılmıştır. Araştırmanın örneklemini, Düzce ilinin merkez ilçelerinde bulunan 10 ortaokulda çalışan 20 fen bilimleri öğretmeni oluşturmaktadır. Araştırmanın sonunda fen bilimleri ders kitaplarında bazı bilim insanlarına birden fazla sınıf düzeyinde yer verildiği, büyük oranının erkek, Batı kökenli ve basmakalıp bilim insanı imajına sahip olduğu bulunmuştur. Ayrıca bilim insanlarının çalışma ortamına, çalışma yöntemine ve yaşam öykülerine yer verilme oranlarının da çok düşük olduğu görülmüştür. Fen bilimleri öğretmenleri, öğrencilerdeki bilim insanı imajının kaynağının fen bilimleri ders kitapları olduğunu ve fen bilimleri ders kitaplarında daha çok Batı kökenli bilim insanlarına yer verildiğini belirtmişlerdir. Ayrıca bilim insanlarının çalışma yöntemlerine, yaşam öykülerine ve dikkat çekici bilgilere de yeterli düzeyde yer verilmediğini belirtmeleri üzerine, fen bilimleri ders kitaplarının analizi ile öğretmen görüşlerinin uyumlu olduğu görülmüştür. Fen bilimleri öğretmenlerinin de katkılarıyla, fen bilimleri ders kitaplarında bilim insanlarına yer verilme şekilleriyle ilgili çeşitli önerilerde bulunulmuştur.
Anahtar sözcükler: Ders kitabı, Fen bilimleri öğretmeni, Öğretmen görüşleri, Bilim insanı.

Abstract:
The aim of this research is to analyze the scientists in the 5th, 6th, 7th and 8th grade science textbooks by taking into account the views of science teachers. In this research, qualitative research method and holistic multiple case study design were used. In the first stage of the research, the names, genders, origins, physical characteristics, working environments, working methods and life stories of the scientists included in the secondary school science textbooks approved by the Ministry of National Education in the 2019-2020 academic year and published in the educational information network (EBA). In the second stage of the research, semi-structured interviews were conducted to reveal the views of science teachers about scientists in science textbooks. The sample of the study consists of 20 science teachers working in 10 secondary schools in the central districts of Düzce. At the end of the study, it was found that the majority of the scientists included in the science textbooks at more than one grade level were male, of Western origin and had stereotypical images of scientists. In addition, it has been observed that the rate of including the working environment, working method and life stories of scientists is very low. Science teachers stated that the source of the image of scientist among students is science textbooks and that science textbooks mostly include scientists of Western origin. In addition, it was seen that the analysis of science textbooks and the views of teachers were compatible with the scientists stating that their working methods, life stories and remarkable information were not included at a sufficient level. With the contributions of science teachers, various suggestions have been made regarding the way scientists are included in science textbooks.
Keywords: Textbook, Science, Teacher views, Scientist