Türkiye'de vergilemenin kayıt dışı ekonomiye etkisi üzerine ampirik bir çalışma
An empirical study on the effects of taxation to grey economy in Turkey
Yazar: AHMET CİHAD KONAK
Danışman: PROF. DR. AYTAÇ EKER
Sakarya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Bölümü / Maliye Ana Bilim Dalı / Maliye Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Ekonomi = Economics ; Maliye = Finance
Dizin: Ekonomik etki = Economic effect ; Kayıt dışı ekonomi = Informal economy ; Vergi hukuku = Tax law ; Vergilendirme = Taxation

Özet:
Kayıt dışı ekonomi ülkemizde uzun yıllardan beri çözülmesi gereken bir sorun olarak görülmektedir. Bu sebepten dolayı kayıt dışı ekonominin kayıt altına alınması ve meydana getirdiği olumsuzlukların giderilmesi gerekmektedir. Kayıt dışı ekonomi denilince akla gelen ilk konu vergileme ile ilgili yasal olmayan faaliyetlerdir. Vergilemenin kayıt dışı ekonomi ile ilişkisi pratikte en çok vergi uygulamalarının denetimsizliği ve vergi kaçırma yollarıyla söz konusu olmaktadır.Bu çalışmanın araştırma problemini, Türkiye'nin sosyal devlet olması kalkınması ve ekonomik gelişmişlik düzeyinin yükselmesi gibi unsurlar karşısındaki en çok göze çarpan engel konumundaki kayıt dışı ekonominin yalnızca vergi mükelleflerinin ekonomik faaliyetlerinden dolayı olmadığını, aynı zamanda vergilemenin mükellefler üzerinde oluşturduğu durum ile kayıt dışı ekonominin nedenleri üzerindeki etkisi sebebiyle kayıt dışı ekonominin büyümesine yol açmasını araştırmak olarak izah etmek mümkündür. Bu bağlamda çalışmanın amacına ulaşmasına yönelik sorular şöyle ifade edilebilir;a)Vergilemenin mevcut yapısı kayıt dışına hangi düzeyde etki etmektedir?b)Kayıt dışı faaliyetlerin nedenlerinin önlenebilmesi için ülkemizdeki vergileme sistemi yeterli düzeyde ve verimli bir yapıya sahip midir?c)Gün geçtikçe büyüyen kayıt dışılığın önlenmesinde vergilemenin üzerine düşen rol nedir?Bu sorulara cevap ararken literatür taramasının yanında basit tesadüfi örnekleme yöntemi izlenerek, birincil veri toplama tekniklerinden olan anket uygulaması yapılarak, vergileme ile doğrudan doğruya muhatap olan vergi mükelleflerinin görüşleri araştırılmış ve veriler analiz edilmiştir.Bu çerçevede yapılan çalışma sonucunda, ülkemizde vergilemenin, adaletsiz yapısını sürdürmekte olduğu görülmüştür. Vergi kanunlarının ve vergileme işlemlerinin karmaşık yapısının mükellefleri zor durumda bırakmasının yanında vergi idaresinin etkinsizliğinin giderilmesiyle birlikte, gerçekte vergiye karşı tepki ortaya koymayan ve uyum içinde oldukları görülen vergi mükelleflerinin vergi kaçırma davranışına yönelmeyecekleri kanısına varılmıştır. Ayrıca vergilemedeki mevcut durumun kayıt dışı ekonominin oluşumuna zemin hazırladığı, bunun aşılabilmesi için de idarenin denetim mekanizmasını etkin bir şekilde kullanması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
Grey economy is observed as an issue to be solved in our country since many years. Therefore, it is necessary to take the grey economy within records and to eliminate the negative effects it leads. The first thing remembered when referred to grey economy is illegal activities in connection with taxation. The relation of taxation with grey economy in practical is dominantly subjected about the lack of supervision of taxation application and with the routes of tax evasion.The research problem of this study can be explained as the research of the situation formed over the tax obligors by taxation not merely due to the economical activities of the obligors but in addition by means its effects on the reasons of grey economy its leading to the growth of grey economy which is a remarkable barrier against factors such as Turkey?s being a social state, its development and increase of economical development situation. In this context, the questions for the success of the study purpose can be expressed as follows:a)What is the level of effect of the current structure of taxation on grey economy?b)Is the taxation system in our country has a sufficient level and effective structure to prevent the reasons of the underground activities?c)What is the role of taxation to prevent the underground activities growing day by day?While looking for the responses of these questions, the ideas of the tax obligors who are the directly subjected to taxations are researched by applying questionnaires which is one of the primary data collecting method by following simple random sampling method in line with literature research and the data is analyzed.In consequence of the study carried within this scope, it is observed that the unjust structure of taxation in our country is going on. It is concluded that the tax obligors which are in fact not objecting to pay tax and seem to be in concordance with system would not tend to tax evasion with the elimination of the ineffectiveness of tax administration along with the complex structure of taxation structure and tax laws which is leading the obligors to get in a scrape. Furthermore, it is concluded that the administration must use supervision mechanisms efficiently in order to overcome the current situation which is forming a base to the growth of grey economy.