Sw sextantıs türü kataklismik değişenlerin doğası üzerine bir çalışma
A study on the nature of sw sextantis type of cataclysmic variables
Yazar: HATİCE BAHAR ATALI
Danışman: PROF. DR. AHMET TALAT SAYGAÇ ; PROF. DR. ANTONIO BIANCHINI
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Astronomi ve Uzay Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Astronomi ve Uzay Bilimleri = Astronomy and Space Sciences

Özet:
SW Sextantis (SW Sex) türü değişen yıldızlar, periyot boşluğunun (2,15-3,18 saat; Knigge, 2006) üst sınırında, 2,8 < Pyör < 4 saat yörünge periyodu aralığında bulunan ve bu sebeple kataklismik değişenlerin evriminin anlaşılması açısından önemli yıldızlardır. SW Sex yıldızlarının doğasının gözlemsel çalışmalarla birlikte araştırılması, kataklismik değişenlerin periyot boşluğuna girmeden önce nasıl davrandıklarını açıklayabilir (Schmidtobreick, 2012). Bu tez çalışmasında, Ritter ve Kolb (2013, v.7.20) kataloğunda verilen 70 SW Sex yıldızı içerisinden seçilen PX And, V1315 Aql, BH Lyn, HS0455+8315, HS0129+2933 ve HS1813+6122 yıldızlarının fotometrik gözlemleri Ulupınar Astrofizik Gözlemevi'nde (Çanakkale) bulunan İST60 teleskobu (0,6 m) kullanılarak yapılmıştır. 

Gözlem verileri, IRAF (Image Reduction and Analysis Facility) programı kullanılarak indirgenmiş ve ışık eğrileri elde edilmiştir. Sistemlerin ışık eğrilerindeki tutulma derinlikleri hesaplanmış ve literatürde verilen değerlerle karşılaştırılmıştır. Ayrıca ışık eğrilerinde, yörünge hörgücünün konumu, şiddeti ve flickering aktivitesi incelenmiştir. Tez yıldızlarından HS0129+2933 yıldızının ışık eğrilerinde tutulmalar sırasında görülen ani parlaklık sıçramaları belirlenmiştir. Buradan yola çıkarak, flickering aktivitesinin tutulma sırasında da görüldüğü tartışılmıştır (Bianchini, 2014). 

Sistemlerin ışık eğrileri üzerinden Period04 v.1.2 (Lenz ve Breger, 2005) ve CLEAN algoritmalarını (Roberts ve diğ., 1987) içeren DCDFT (Data Compensated Discrete Fourier Transform) (Ferraz-Mello, 1981; Foster, 1995) (TS v.1.2; AAVSO (American Association of Variable Star Observers)) programları kullanılarak periyodik değişimler araştırılmıştır. Sonuç olarak, PX And yıldızının yörünge frekansı ve ikinci güçlü frekansı sırasıyla fyör = 7,42296 ± 0,00004 çevrim/gün (0,134717 gün) ve f2 = 6,47787 ± 0,00005 çevrim/gün (0,154365 gün) olarak tespit edilmiştir. HS0455+8315 yıldızının yörünge frekansı fyör = 6,99599 ± 0,00005 çevrim/gün (0,14293907 gün) ve HS0129+2933 yıldızınınki ise fyör = 7,82505 ± 0,00820 çevrim/gün (0,127794776 gün) olarak bulunmuştur. Periyot analizi için yeterli gözlem verisi bulunmadığından, V1315 Aql, BH Lyn ve HS1813+6122 yıldızlarının periyot analizleri sonuç vermemiştir. 

Kwee ve van Woerden (1956) metodu kullanılarak minimum zamanları hesaplanmıştır. Elde edilen minimum zamanlar, sistemlerin literatürdeki minimum zamanları (Bkz. Tablo 4.3, 4.6, 4.8, 4.11, 4.14) ile birleştirilmiştir ve literatürde verilen yörünge periyotları üzerinden O-C analizleri yapılmıştır. PX And, V1315 Aql, HS0455+8315, HS0129+2933 yıldızları için yörünge periyodunun değişimine rastlanmamıştır. Yalnızca BH Lyn yıldızı için yapılan O-C analizi yörünge periyodunun arttığını göstermekte ve bu sonuç Stanishev ve diğ. (2006) çalışmasında verilen O-C değişimini desteklemektedir.

Abstract:
SW Sextantis (SW Sex) systems are considered as important objects to understand the evolution of cataclysmic variables (CVs) as their orbital periods are just above the period gap: 2,8 hr < Porb < 4 hr. It is thought that investigating SW Sex-type systems can give clues about the behavior of CVs before entering the period gap. In this thesis, six SW Sex-type CVs were taken among 70 systems given by Ritter and Kolb (2013) and were observed with the IST60 telescope located in Ulupınar Astrophysical Observatory in Çanakkale.

Data taken during observations were reduced and analyzed with IRAF (Image Reduction and Analysis Facility) and light curves were obtained. For each object eclipse depths were determined and compared with the values given in the literature. Additionally, position of the eclipse hump and its amplitude and flickering activity of the system were inspected. Among the targets, HS0129+2933 shows some sudden brightness increase in its eclipse light curves. This finding indicates that system shows strong flickering activity during eclipses.

Among many existing softwares which DCDFT (Data Compensated Discrete Fourier Transform) (Ferraz-Mello, 1981; Foster, 1995) (TS v.1.2; AAVSO (American Association of Variable Star Observers)) including CLEAN algorithms (Roberts et al., 1987) and, Period04 v.1.2 (Lenz & Breger, 2005) were used to detect periodicities in the light curves. Frequency for orbital period and second strongest frequency of PX And was found as forb = 7,42296 ± 0,00004 cycle/day (0,134717 day) and f2 = 6,47787 ± 0,00005 cycle/day (0,154365 day), respectively. Frequencies corresponding to the orbital periods of HS0455+8315 and HS0129+2933 are forb = 6,99599 ± 0,00005 cycle/day (0,142939 day) and forb = 7,82505 ± 0,00820 cycle/day (0,127794 day), respectively. For V1315 Aql, BH Lyn and HS1813+6122 systems we could not detect any strong periodicities.

Minima times of the eclipses seen in the light curves were computed with Kwee and van Woerden (1956) method. Those times computed in this thesis were combined with other minima times collected from the literature and O-C analysis were done for each system. Except BH Lyn any indication for period change has not been seen. Only BH Lyn shows strong period change as Stanishev et al. (2006) stated before. According to that orbital period of BH Lyn seems increasing.