Timurlular döneminde Herat şehrinin başkent olarak yükselişi
The rise of Herat as the capital during the Timurid period
Yazar: KHWAJA ABDULLAH SIDIQI
Danışman: PROF. DR. DOĞAN YÖRÜK
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yeniçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Tarih = History
Dizin: Timurlular = Timurids

Özet:
Tarihsel süreç boyunca, siyasi rejimlerin türünden bağımsız olarak, ülkelerin genellikle en önemli, stratejik ve en büyük şehirlerini başkent ve hükümet merkezi olarak seçtikleri gözlemlenmektedir. İktidar, başkentin işlevini yitirdiğini anladığında, yeni bir başkent seçerek gücünü ve ihtişamını yeniden tesis eder. Başkent taşıma kararı, siyasi sistemlerin ve dönemin güdülerinden doğrudan etkilenir. Bu çalışmada, 15. yüzyılda Doğu'daki mutlakiyetçi siyasi sistemlerin başkent taşıma motivasyonları incelenecektir. Mutlakiyetçi siyasi sistemlerde, hükümdar sınırsız yetkilere sahiptir ve kararlarına itiraz edilemez. Hükümdarın siyasi dehası ve toplumun refahına odaklanması halinde, aldığı tüm kararlar halkın yararına olacaktır. Şahruh, bu tür bir hükümdara örnektir. Timur'un ölümünden sonra, Maveraünnehir'de bir siyasi kriz patlak vermiştir. Timur'un torunu ve halefi Halil Sultan, kısa sürede Timur'un Semerkant'ta biriktirdiği devasa ganimetleri ve ekonomik kaynakları tüketmiştir. Bu durum, hükümet faaliyetlerini felç etmiş ve bölgeyi kaosa sürüklemiştir.
Araştırmanın amacı başkentin Semerkant'tan Herat'a taşınmasında etkili olan faktörleri ve bunun bu kentteki sonuçlarını değerlendirmektir. Başkentin çeşitli sorunlarını aşmak için bir hükümdarın düşünebileceği en temel çözüm yollarından biri taşınmak ve yeni bir yer seçmektir. Herat'ın;  İran, Afganistan, Maveraünnehir, Azerbaycan, Hindistan'ın doğu kısmı ve diğer bazı bölgeleri kapsayan Şahruh'un büyük imparatorluğunun yeni başkenti olarak ortaya çıkışı araştırmanın ana konusunu oluşturmaktadır. Çalışmanın bulguları, başkent Semerkant'la Timurlu hükümetinin hayatta kalmasının imkânsız olduğunu gösteriyor. Bu konuyu ve diğer bazı önemli faktörleri anlayan Şahruh, Herat'ı yeni başkent seçmek için en uygun tercih olarak değerlendirmiştir.


Anahtar Kelimeler: Timurlular, Herat, Başkent, Şahruh, Semerkant

Abstract:
Throughout the historical process, it has been observed that, regardless of the type of political regimes, countries generally choose their most important, strategic and largest cities as their capitals and centers of government. When the government realizes that the capital has lost its function, it reestablishes its power and magnificence by choosing a new capital. The decision to move the capital is directly affected by the political systems and motivations of the period. In this study, the motivations for moving the capital of the absolutist political systems in the East in the 15th century will be examined. In absolutist political systems, the ruler has unlimited powers and his decisions cannot be appealed. If the ruler has political genius and focuses on the welfare of society, all the decisions he makes will be for the benefit of the people. Shah Rukh is an example of this type of ruler. After Timur's death, a political crisis broke out in Transoxiana. Timur's grandson and successor, Halil Sultan, quickly consumed the huge spoils and economic resources that Timur had accumulated in Samarkand. This situation paralyzed government activities and plunged the region into chaos.
The aim of the research is to evaluate the factors that were effective in moving the capital from Samarkand to Herat and its consequences in this city. One of the most basic solutions that a ruler can think of to overcome the various problems of the capital is to move and choose a new place. Herat's emergence as the new capital of Shah Ruh's great empire, which included Iran, Afghanistan, Transoxiana, Azerbaijan, the eastern part of India and some other regions, constitutes the main subject of the research. The findings of the study show that it was impossible for the Timurid government to survive with the capital, Samarkand. Understanding this issue and some other important factors, Shah Rukh considered Herat the most suitable choice for choosing the new capital.

Keywords: Timurids, Herat, Capital, Shah Rukh, Samarqand