Ebu'l-Alâ el-Maarrî ve Arap dili ve belâgatındaki yeri
Abu'l-Ala al-Maarri and his place in the Arabic literature
Yazar: MUHAMMED YASİR İNCE
Danışman: DOÇ. DR. HATİCE ARSLAN SÖZÜDOĞRU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Arap Dili ve Belagatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature
Dizin: Abbasiler Dönemi = Abbasid Periods ; Abu Alaa Maari = Abu Alaa Maari ; Arap edebiyatı = Arabian literature ; Arap şiiri = Arabic poetry ; Belagat = Eloquence ; Divan şiiri = Court poem ; Felsefe = Philosophy ; Zühd = Asceticism ; Şiir = Poem

Özet:
Ebu'l-Alâ el-Maarrî Abbasi dönemi Arap edebiyatının önde gelen şahsiyetlerinden biridir. Bir şair olmasının yanında aynı zamanda dilci ve düşünürdür. Dile dair şevahid ilminde geniş bir bilgisi vardır. Ayrıca seyahat ettiği yerlerde felsefi kültürünü ilerletmiştir. Maarrî'yi İslam dünyasında tartıştıran ve gündemde tutan yönü ise dönemin koşulları içerisinde felsefi sorgulamaları Arap şiirine bir mazmun olarak getirmesiydi. Bireysel yaşantısıyla, zühdüyle ilgi çekici bir simadır. Hayal gücünün göstergesi olan Risâletu'l-gufrân adlı eseriyle ölümden sonraki hayatı tasvir etmiş ve güçlü bir edebi kişiliğe sahip olduğunu göstermiştir. Öte yandan Maarrî Lüzûmiyyât adlı eseriyle metafizik konulardaki sorgulamaları; ölüm arzusu, kadın ve nesilden uzak durulması, sultanlar ve mezhep önderlerinin eleştirilmesi gibi hususlara değinmiştir. Özellikle siyasi eleştirileri nedeniyle modern dönemdeki kurumların ilk örneklerinin Maarrî'nin şiirlerinde bulunduğu fikri hasıl olmuştur. Bu yönleriyle tanınan Maarri'nin dilci yönü düşünür yönünün gölgesinde kalmıştır. Bu tezde düşünce dünyasıyla beraber dilci yönü de vurgulanmaya çalışılmıştır. Maarrî'nin genel olarak rivayete dayalı bir lügavi anlayış sahibi olduğu, dolayısıyla Kûfe ekolüne yakınlığı anlatılmış; ancak diğer dil ekollerinden de yararlandığı belirtilmiştir.

Abstract:
Abu'l-Ala al-Maarri is one of the leading figures of Arabic literature in the period of Abbasid. Besides being a poet, he is a linguist and thinker. He has extensive knowledge of shawwahid of the language. He also advanced his philosophical culture in the places he traveled. The aspect of Maarri that discussed and kept it on the agenda in the Islamic World was that he brought philosophical inquiries into Arabic poetry as a topic within the conditions of the period. He is an interesting person with his individual life and mind. With his work Risâletu'l-gufrân, which is an indicator of his imagination, he depicted the life after death and showed that he had a strong literary personality. On the other hand, his inquiries on metaphysical subjects with his work Luzumiyyat; addressed issues such as the desire to die, the absence of women and generations, and criticism of sultans and sectarian leaders. The idea was that the first examples of institutions in the modern period were found in Maarri's poems, especially because of their political criticism. The linguistic aspecst of Maarri, known for these aspects, has been overshadowed by the direction of the thinker. In this thesis, this aspect is tried to be emphasized together with the his World of thought.