COVİD-19 enfeksiyonunun uzun dönem metabolik ve hematolojik etkilerinin retrospektif değerlendirilmesi
Retrospective assessment of LONG-TERM metabolic and hematological effects of COVİD-19 infection
Yazar: BERFİN APARI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SERTAŞ ERARSLAN
Kütahya Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: İç Hastalıkları = Internal diseases
Dizin: COVID 19 = COVID 19 ; Hematoloji = Hematology ; Korona virüs enfeksiyonları = Coronavirus enfections ; Korona virüsler = Coronaviridae ; Metabolizma = Metabolism ; Retrospektif çalışmalar = Retrospective studies

Özet:
Giriş ve Amaç:
Çalışmamızda COVID-19 tanısı almış hastanede yatarak tedavi gören hastaların geriye dönük araştırma ile hastaların semptomlarını, aldıkları tedaviyi, klinik durumlarını ve laboratuvar değerlerini analiz ederek COVID-19 hastalığının klinik seyirini, uzun dönem hematolojik ve metabolik parametreler üzerine olan etkisini araştırmayı amaçladık.
Materyal ve Metod:
Araştırma COVID-19 tanısı alan ve hastanede yatarak tedavi gören hastalarda COVID-19 enfeksiyonunun uzun dönem metabolik ve hematolojik etkilerinin değerlendirilmesi amacıyla yapılan tek merkezli, retrospektif ve tanımlayıcı nitelikte olan bir çalışmadır. 01.11.2021-01.02.2022 tarihleri arasında yapılmıştır. Çalışmaya 76 erkek 82 kadın olmak üzere toplam 158 hasta dâhil edilmiştir. Bu hastaların taburculuk sonrası takipleri Post-COVID polikliniğinde yapılmıştır. Hastaların yatış sürecinde, taburculukta ve kontrolde bakılan tetkikleri karşılaştırılmıştır. Hastalarının kayıtlarına hastane kayıt sistemi üzerinden ulaşılmıştır.
Bulgular:
Toplam 158 hasta değerlendirildi. Hastaların ortalama yaşı 54,07 idi. Çalışmamızda hastaların %48,1' i erkek, %51,9'u kadındır. Hastalarımızın %23,4 'ü diyabet ve % 29,1 'i hipertansiyon ek hastalıkları mevcuttu. Hastalık sürecinde en sık gördüğümüz semptomlar ateş, öksürük, dispne, miyalji, kusma, ishal, karın ağrısı ve vertigodur. Yatışta tedavi sırasında hastaların % 96,3 'ü favipravir, % 89,2 'si dmah(düşük molekül ağırlıklı heparin), % 11,4 'ü kolşisin, % 81'i antibiyotik, % 5,1 'i asa(asetil salisilik asit), % 21,5 'i pulse steroid, %64,6'sı steroid, % 6,3 'ü inhaler ve % 77,8 'i ppı(proton pompa inhibitörü) almıştır. Hiçbir hastamızda plazma kullanılmamıştır. Taburcu hasta reçetelerinin %23,4 'ünde asa, %45,6 'sında asetilsistein, %71,5 'da dmah, %1,3 'ünde oksijen konsantratörü, %24,7 'de steroid, %45,6 'da antibiyotik ve % 48,1 'inde inhaler vardır. Tüm hastaların tekrarlı ölçüm sonuçlarına göre WBC (lökosit) değeri için ölçümler arasında anlamlı bir fark olduğu görülmektedir.( p<0.05 ) Neu(nötrofil), Plt(platelet), Mpv(ortalama platelet hacmi), Rbc(eritrosit), Hgb(hemoglobin), Mcv, Glukoz, HbA1c, Lipit paneli,Kreatinin,Ast, Alt,Alp, Ggt, Amilaz, Lipaz, Crp, Ferritin, D Dimer, Fibrinojen ve Tsh değerlerinin tekrarlı ölçümleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark olduğu görülmektedir. (p<0.05) 
Diyabetik hastalarda diyabetik olan ve olmayan hastalara bakıldığında diyabet ile Glukoz, HbA1c, ALP, WBC, Neu, MPV, Hgb, Fibrinojen ve Trg arasında istatistiksel olarak anlamlı fark vardır. (p<0.05) Taburculuk döneminde de diyabet ile Glukoz, HbA1c, ALT, AST, MPV, Fibrinojen ve FT4 arasında anlamlı fark vardır. (p<0.05) Taburculuk sonrası 6. ayda baktığımız tetkikler de diyabet ile Glukoz, HbA1c, ALP, Plt ve Mpv arasında anlamlı fark vardır (p<0.05) ancak diyabet ile FT4 (p=0.071) , Fibrinojen (p=0.069) , Neu (p=0.054)  arasında da sınırda anlamlılık vardır. 5.7 < HbA1c ≤ 6.4 için baktığımız tetkiklerde ile Glukoz, ALT, AST, Lipaz, LDL ve HDL arasında anlamlı bir fark olduğu görülmektedir.(p<0.05) Ancak hastalık sırası, taburculuk ve 6.ayda bakılan tetkikler ile HbA1c (p= ,063), Amilaz (p=,059) ve Trigliserid (p=,059) arasında da sınırda (yüksek) anlamlılık vardır.

Sonuç:
Hastalığı geçirip iyileşen COVID-19 hastalarının, bazı metabolik ve hematolojik bozuklukların düzelmesi süreç alsa dahi hastalarımızda kalıcı organ fonksiyon bozukluğu görülmedi. Özellikle ileri yaş ve DM(Diyabetes Mellitus) hastalarının regülasyon süreçleri daha uzun sürmektedir. COVID-19 'un ilerleyen zaman içerisinde daha fazla kronik komplikasyona ve patolojiye yol açacağı düşünülmektedir.
Anahtar Kelimeler: COVID-19, Pandemi, Hematolojik parametreler, Prognoz

Abstract:
Introduction and purpose:
In our study, we aimed to investigate the clinical course of the COVID-19 disease and its effect on long-term hematological and metabolic parameters by analyzing the symptoms, treatment, clinical status, and laboratory values of the patients who were diagnosed with COVID-19 and were treated in a retrospective study.

Material and Method:
The research is a single-center, retrospective and descriptive study conducted to evaluate the long-term metabolic and hematological effects of COVID-19 infection in hospitalized patients diagnosed with COVID-19. It was made between 01/11/2021-01/02/2022. A total of 158 patients, 76 men and 82 women, were included in the study. These patients were followed up in the post-covid polyclinic after discharge. The examinations of the patients during the hospitalization, discharge and control were compared. The records of the patients were accessed through the hospital registry system.

Results:
A total of 158 patients were evaluated. The mean age of the patients was 54, 07. In our study, 48, 1% of the patients were male and 51, 9% were female. 23, 4% of our patients had diabetes and 29, 1% had hypertension. The most common symptoms we see during the disease process are fever, cough, dyspnea, myalgia, vomiting, diarrhea, abdominal pain and vertigo.
During hospitalization, 96,3% of the patients were treated with favipravir, 89,2% Dmah, 11,4% colchicine, 81% antibiotics, 5,1% asa, 21,5% pulse steroids, 64,6% took steroid, 6,3% inhaler and 77,8% ppı. Plasma was not used in any of our patients.
Discharged patient prescriptions 23,4% asa, 45,6% acetylcysteine, 71,5% da dmah, 1,3% oxygen concentrator, 24,7% steroid, 45,6% antibiotic and 48,1% It contains an inhaler.
According to the repeated measurement results of all patients, it is seen that there is a significant difference between the measurements for the WBC value. ( p<0.05 ) Neu, Plt, Mpv, Rbc, Hgb, Mcv, Glucose, HbA1c, LDL, HDL, Trg, Creatinine, Ast, Alt, Alp, Ggt, Amylase, Lipase, Crp, Ferritin, D Dimer, Fibrinogen and It is seen that there is a statistically significant difference between repeated measurements of Tsh values. (p<0.05)
When looking at diabetic and non-diabetic patients, there is a statistically significant difference between diabetes and Glucose, HbA1c, ALP, WBC, Neu, MPV, Hgb, Fibrinogen and Trg. (p<0.05)
There is also a significant difference between Diabetes and Glucose, HbA1c, ALT, AST, MPV, Fibrinogen and FT4 at discharge. (p<0.05) There is a significant difference between Diabetes and Glucose, HbA1c, ALP, Plt and Mpv in the tests we performed at the 6th month after discharge (p<0.05), but diabetes and FT4 (p=0.071), Fibrinogen (p=0.069), There is also borderline significance between Neu (p=0.054).
5.7 < HbA1c ≤ 6.4, there is a significant difference between Glucose, ALT, AST, Lipase, LDL and HDL. (p<0.05) However, there is a borderline (high) significance between the disease sequence, discharge, and tests performed at 6 months, and between HbA1c (p= .063), Amylase (p=.059) and Triglycerides (p=.059).

Conclusion:
Even though the recovery of some metabolic and hematological disorders of COVID-19 patients who recovered from the disease took a process, no permanent organ dysfunction was observed in our patients. Especially in advanced age and DM patients, the regulation processes take longer. It is thought that COVID-19 will lead to more chronic complications and pathology in the future.

Keywords: COVID-19, Pandemic, Hematological parameters, Prognosis