HIV ile yaşayan bireylerde antiretroviral tedavi öncesinde ve sonrasında transient elastografi ile alkole bağlı olmayan karaciğer yağlanmasının ve fibrozisin değerlendirilmesi
Evaluation of non-alcoholic fatty liver and fibrosis by transient elastography before and after antiretroviral treatment in people living with HIV
Yazar: MERYEM ŞAHİN ÖZDEMİR
Danışman: PROF. DR. ÖMER FEHMİ TABAK
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Cerrahpaşa Tıp Fakültesi / Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji = Infectious Diseases and Clinical Microbiology

Özet:
Amaç: Bu çalışmada, tedavi naif HIV ile yaşayan bireylerde hepatik steatoz ve fibroz prevelansının belirlenmesi ve ilişkili faktörlerin araştırılması amaçlandı. Ayrıca, antiretroviral ilaçların (ART) hepatik steatoz ve fibroz üzerine etkisini araştırılmıştır.
Gereç ve Yöntem: Tek merkezli, prospektif gözlemsel olarak yürütülen çalışmamıza 18.07.2022-04.11.2022 tarihleri arasında polikliniğimize başvuran tedavi naif HIV ile yaşayan bireyler dahil edildi. Hastalar tedavi öncesi ve en az 6 aylık antiviral tedavi sonrasında longitudinal olarak değerlendirildi.
Bulgular: Çalışmaya dahil edilen 81 hastanın %28,3'ünde herhangi bir seviyede steatoz, %40,7'sinde herhangi bir seviyede fibroz (≥F1) ve %24,7'sinde önemli fibroz (≥F2) saptandı. Hepatik steatoz prevalansı ile kilo (p<0,001), bel çevresi (p<0,001), VKİ (p<0,001), sistolik kan basıncı (p<0,001), dislipidemi (p=0,041), metabolik sendrom (p<0,001) ve insülin direnci (p=0,007) arasında anlamlı ilişki bulundu. Çok değişkenli regresyon analizinde VKİ (OR=1,48, p=0,005) ve albümin (OR=15,6, p=0,045) hepatik steatoz için, AST (OR=1,06, p=0,041) ise hepatik fibroz için bağımsız prediktör olarak tespit edildi. ART sonrası herhangi bir seviyede steatoz, ≥F1 ve ≥F2 fibroz prevelansı ise sırasıyla %37,9, %24,2 ve %15,1 olarak bulundu. Tenofovir alefenamid grubunda, hastaların kilosu (p<0,001), VKİ (p<0,001), bel çevresi (p<0,001) ve total kolesterol (p=0,012) düzeyleri artmışken, kPA (p=0,002) değeri azalmıştı. Tenofovir disoproksil fumarat grubunda ise CAP değeri (p=0,017) ve bel çevresi (p=0,006) artmıştı. Ayrıca, tüm hastalardaki CAP değişim oranı; kilo (r=0,246, p=0,046) ve bel çevresindeki değişim yüzdesi (r=0,329, p=0,007) ile pozitif korelasyon göstermişti.
Sonuç: HIV ile yaşayan bireylerde ART'lerin kullanılmasıyla birlikte hepatosteatoz derecesi artmakta, fibroz derecesi azalmaktadır. Bu nedenle ART kullanan hastalar, metabolik komplikasyonların gelişimi açısından yakın takip edilmelidir.

Abstract:
Objective: In this study, we aimed to determine the prevalence of hepatic steatosis and fibrosis and to investigate related factors in treatment naïve people living with HIV.  In addition, the effect of antiretroviral treatment (ART) on hepatic steatosis and fibrosis was investigated.
Materials and Methods: In this single-center and prospective observational study, treatment naïve people living with HIV who applied to our outpatient clinic between 18.07.2022 and 04.11.2022 were included. The patients were evaluated longitudinally before the treatment and after at least 6 months from initiation of antiviral treatment.
Results: A total of 81 patients were included. Of those, 28.3% had any level of steatosis, 40.7% had any level of fibrosis (≥F1) and 24.7% had significant fibrosis (≥F2). Hepatic steatosis was significantly associatiated with weight gain (p<0.001), waist circumference (p<0.001), BMI (p<0.001), systolic blood pressure (p<0.001), dyslipidemia (p=0.041), metabolic syndrome (p<0.001) and insulin resistance (p=0.007). In multivariate regression analysis, BMI (OR=1.48, p=0.005) and albumin (OR=15.6, p=0.045) were independent predictors for hepatic steatosis. AST (OR=1.06, p=0.041) was an independent predictor for hepatic fibrosis. In the post-antiviral treatment period, the prevalences of any level of steatosis, ≥F1 and ≥F2 fibrosis were 37.9%, 24.2%, and 15.1%, respectively.
In the tenofovir alefenamide group, patients' weight (p<0.001), BMI (p<0.001), waist circumference (p<0.001) and total cholesterol levels (p=0.012) increased, while kPA (p=0.002) values decreased. In the tenofovir disoproxil fumarate group, patient's CAP values (p=0.017) and waist circumference (p=0.006) increased. In addition, a positive correlation was found between the rate of change in CAP with the rate of weight change (r=0.246, p=0.046) and with the rate of change in waist circumference (r=0.329, p=0.007) in our cohort.
Conclusion: The degree of hepatosteatosis increased and the degree of fibrosis decreased with the use of ART in people living with HIV. Therefore, patients on ART should be followed closely for the development of metabolic complications.