Dini ritüeller bağlamında söz-müzik ilişkisi
Relationship between discourse and music in the context of religious rituals
Yazar: FATMA SAYIN
Danışman: PROF. DR. BURHANETTİN TATAR
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Felsefesi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy ; Müzik = Music
Dizin: Dini müzik = Religious music ; Mevlevi ayini = Mevlevi ceremony ; Mevlid = Mawlid ; Müzik = Music ; Ritüel = Ritual ; Semah = Semah ; Şiir = Poem

Özet:
Dini ritüeller söz ve müziğin birlikte icra edildiği tarihsel olaylar olarak aktüel hale gelirler. İcra esnasında açığa çıkan bu birliktelik, klasik felsefede ritüelin tümel anlatılara referansla ele alınmasıyla 'kurgusal' bir birliğe dönüşmüştür. Benzer şekilde modern yaklaşımlar, özellikle Avrupa Aydınlanma düşüncesinden mülhem kavramsal yapılar içinde dini ritüelleri, dini bağlamından soyutlayarak kültürel olgular şeklinde değerlendirmişlerdir. Bunun sonucu olarak dini ritüellerin özgün karakterlerini şekillendiren söz, müzik ve dans gibi unsurlarının anlam dünyaları, kavramsal düşüncenin önceden belirleyebildiği alana dönüştürülmüş yani ritüeller işlevsel ve etki sorunu çerçevesinde ele alınmışlardır.
Dini ritüeller, söz, müzik ve dansın birlikteliğiyle ifşa olan olaylar olarak ele alındığında ritüel tecrübesinin söz, müzik ve dansın anlam dünyasını dönüştürdüğü fark edilebilir. Buna karşılık ritüel tecrübesinin de söz, müzik ve dansın yorumlanması esnasında şekillendiği düşünülmelidir. Dolayısıyla dini ritüeller metafizik üst anlatıların temsili işlevinden farklı ve daha fazla anlam alanına sahiptir. Mevlid ritüelinde, müziğin ilk elde aşina olduğumuz ufkunun emprovize kıraatle genişletilmesi ve bu esnada şiirin olağanüstü olanı muhayyileye sunması, aşina ve yabancı olan arasında bir diyaloğun yaşandığını gösterir. Semah ritüelinde söz, müzik ve dansın katmanlı yapısı kendi içinde bir diğerini etkileyerek köken sorusunu canlı tutar. Semahın müzikal zamanı içinde beden metafora dönüşür ve bu metaforik düzeyde söz ve müzik farklı bir söyleme imkanına kavuşur. Mevlevî âyini, ontik ve ontolojik olanın gerilimini söz ve müziğiyle ifşa eder. Mevlevî âyini, şehirdeki beşeri faaliyete yine şehirde üretilmiş söz ve müziğin imkânlarını hatırlatarak ritüeli, tarihsel olanın ufuklarına yönlendirir.
,
Anahtar Sözcükler: müzik, ritüel, mit, şiir, Mevlid, Semah, Mevlevî âyini

Abstract:
Religious rituals are actualized as historical events in which music and discourse play their constitutive roles. Practical unity of discourse and music performances has been transformed into a speculative unity by classical philosophy since they were taken to mean something in reference to a grand (universal metaphysical) narrative. Modern approaches, which are mostly under the influence of European Enlightenment, toward religious rituals tend to receive them as cultural phenomena. For this reason, world of meaning created by the unity of discourse, music and dance which shape the unique characters of the rituals has been considered to be a field of sense to be apprehended beforehand by conceptual thinking of the narratives. Thus they are evaluated in terms of their function and effect of carrying the narrative world.
In contrast to these approaches, we make a claim that the unity of discourse, music and dance in rituals creates a medium for experiencing ritual in a new way. This is to say, this unity can transform the experience of ritual; and the same experience can change the meaning of this unity. For that reason, meaning which results from this unity cannot be fore-grounded by some grand narratives. Practical unity of rituals surpasses the speculative or ideal unity of them posited within narratives. Mawlid appears to be a space of dialogue between familiar and alien since its improvisational performance of music and discourse brings what is extraordinary (supernatural) into our ordinary mundane life world. Samah rituals bring the question of origin into life in terms of its interrelated stratified structure which affects each other. Human body becomes a kind of metaphor within unique temporality of samah; this metaphoric situation allows music and dance to mean something new. Mawlavi ceremony (âyin) reveals the tension between ontic and ontological within the medium of discourse and music. Moreover, this ceremony reminds the city dwellers to recognize new possibilities of music and discourse which are basically the products of city culture. When these possibilities are recognized, rituals as Mawlavi ceremonies become historicized in ever changing conditions.

Key Words: music, ritual, myth, poetry, mawlid, samah, Mawlavi ceremony