İnflamatuar barsak hastalığı olan çocukların beslenme durumunun ve kemik mineral yoğunluğunun değerlendirilmesi
Assessment of nutritional status and bone mineral density of children with inflammatory bowel disease
Yazar: CEYDA TUĞBA PEKMEZ
Danışman: DOÇ. DR. FATMA GÜLHAN SAMUR
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Kemik dansitesi = Bone density ; Protein enerji malnütrisyonu = Protein-energy malnutrition ; Çocuk beslenme bozuklukları = Child nutrition disorders ; Çocuk beslenmesi = Child nutrition ; Çocuklar = Children ; İnflamatuar bağırsak hastalıkları = Inflammatory bowel diseases

Özet:
Bu kesitsel çalışma, inflamatuar barsak hastalığı olan çocuklarda hastalık şiddeti ve süresinin; hastanın beslenme durumu, antropometrik ölçümleri, kemik mineral yoğunluğu ve bazı biyokimyasal bulguları ile ilişkisini belirlemek 
amacıyla planlanmış ve Hacettepe Üniversitesi İhsan Doğramacı Çocuk Hastanesi 
Pediatrik Gastroenteroloji ve Hepatoloji bölümünde inflamatuar barsak hastalığı 
olan gönüllü 45 çocuk ve adolesan (n=18 ülseratif kolit-ÜK n=27 Crohn hastalığı-
CH) üzerinde yürütülmüştür. Bireylerin genel özellikleri, besin tüketim durumunu ve 
fiziksel aktivite düzeyi belirlenmiş, vücut bileşimi analizi (BIA) ve biyokimyasal 
analizleri (25-OH-D3, albümin, CRP vb.) yapılmış; kemik mineral yoğunluğu 
(DEXA ile) ölçülmüştür. Hekim tarafından hastalık aktivitesi indeksi (PUCAI ve 
PCDAI) kullanılarak hastalık aktivitesi belirlenmiştir. Yaşa göre boy Z skorlarına 
göre bireylerin %11.1'i çok kısa/bodur ve %28.9'u kısadır. Boy Z skoru, kümülatif 
kortikosteroid dozu ile negatif; fiziksel aktivite düzeyi, kalsiyum ve D vitamini 
karşılama yüzdesi ile pozitif ilişkili bulunmuştur (p<0.05). ÜK ve CH olan bireyler 
karşılaştırıldığında, boy Z skor, BKİ Z skor, yağsız kütle indeksi-FFMI ve yağ kütle 
indeksi-FMI medyanları arasındaki fark istatiksel olarak anlamlı bulunmamıştır 
(p>0.05). Hastalık aktivitesine göre FMI belirgin farklılık göstermezken (p>0.05); 
BKİ Z skoru ve FFMI hastalığın aktif döneminde hem remisyon hem de hafif 
dönemine göre istatiksel olarak anlamlı düzeyde düşüktür (p<0.05). PCDAI (β=-0.32 
CI:-0.21,-0.08 p=0.001) ve PUCAI (β=-0.16 CI:-0.28,-0.01 p=0.043) ile FFMI 
negatif ilişkili bulunmuştur. Enerji karşılama yüzdesi, PUCAI ve PCDAI ile negatif 
orta düzeyde ilişkilidir (p<0.05). Bireylerin D vitamini durumu değerlendirildiğinde; 
%17'sinde yetersizlik, %37'sinde eksiklik görülmüştür. Kemik mineral yoğunluğu 
ölçümüne göre bireylerin %21.9'u (n=7) osteoporotik ve %21.9'u osteopenik (n=7) 
bulunmuştur. İnflamatuar barsak hastalıklarında beslenme durumunun saptanmasında 
vücut kompozisyonunun değerlendirilmesi de önem taşımaktadır. 

Anahtar Kelimeler: İnflamatuar Barsak Hastalığı, Kemik Mineral Yoğunluğu, D vitamini, Malnütrisyon, Büyüme Geriliği

Abstract:
This cross-sectional study was planned to determine the relationship among disease severity and duration with nutritional status, anthropometric measures, bone mineral density and biochemical assay. The study was conducted on 45 volunteer pediatric inflammatory bowel disease patients (n=18 ulcerative colitis-UC n=27 Crohn's disease-CD) at Hacettepe University İhsan Doğramacı Children's Hospital, Division of Pediatric Gastroeneterology, Hepatology. General characterictics, food consumption and physical activity level were assessed. Body composition analysis via BIA, biochemical assay (25-OH-D3, albumin, CRP etc.) and bone mineral density analysis via DEXA were performed. Disease severity was evaluated by specialists using PCDAI and PUCAI. 11.1% of patients were stunted, 28.9% were short according to height for age Z scores. Height for age Z score were negatively correlated with cumulative corticosteroid dose and positively correlated with physical activity level, calcium and vitamin D intake in percent of daily recommendation (p<0.05). Height for age Z score, BMI for age Z score, fat free mass index (FFMI) and fat mass index (FMI) were not significantly different between Crohn's disease and ulcerative colitis (p>0.05). FMI wasn't different among disease severity groups (p>0.05) whereas BMI for age Z score and FFMI were significantly lower in moderate-severe group than both remission and mild group (p<0.05). PCDAI (β=-0.16 CI:-0.28,-0.01 p=0.043) and PUCAI (β=-0.32 CI:-0.21,-0.08 p=0.001) were negatively correlated with FFMI. Energy intake in percent of daily recommendation were moderately and negatively correlated with PUCAI and PCDAI (p<0.05). 17% of participants were vitamin D deficient, %37 were insufficient. 21.9% (n=7) of participants whose DEXA analysis were performed were osteoporotic, 21.9% (n=7) were osteopenic. Body composition analysis is an essential component of assessment of nutritional status in children with inflammatory bowel disease throughout the follow-up.
Key Words: Inflammatory Bowel Disease, Bone Mineral Density, Vitamin D, Malnutrition, Growth Retardation