Tasavvufî tecrübede avâm-havâs ayrımının anlamı ve önemi: Gazâlî örneği
The meaning and significance of the ʿawām-khawās distinction in mystical experience: al-Ghazālī example
Yazar: MERYEM GÖKDERE
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FEHMİ SOĞUKOĞLU
Gaziantep Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tasavvuf Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Avam = Awam ; Gazzali = Gazali ; Havas = Havas ; Tasavvuf = Mystic

Özet:
Bu tezde, tasavvuf ilminin hitap ettiği kitlenin niteliği problemi üzerinde durulmuş ve buna bağlı olarak "avâm, havâs ve havâsü'l-havâs" kavramları incelenmiştir. Ayrıca söz konusu kavramların tasavvuf eserlerinde ele alınış biçimleri ve sûfîlerin bu kavramlara diğer ilmi disiplinlerden farklı olarak nasıl bir anlam yüklediği de sorgulanmıştır. Tezde, Gazâlî'nin tasavvuf ağırlıklı eserleri merkeze alınarak, Gazâlî öncesinde yapılan insan hiyerarşisine de yer verilmiş, böylece mevzubahis kavramların tasavvufî anlamda ilk olarak nasıl ve ne zaman kullanıldığının çerçevesi çizilmeye çalışılmıştır. Dikkat çekilmesi gereken en önemli husus ise burada yapılan derecelendirmenin kast sisteminde olduğu gibi birinden diğerine geçişi mümkün olmayan bir sınıflandırma olarak görülmediğidir. Tez boyunca üzerinde durulan bu sınıflandırma maddi değil, manevi bir sınıflandırmadır. Nitekim tasavvuf ehlinin bile kimi zaman kendi içerisinde çeşitli manevi sınıflandırmalar yaptığı görülmüştür. Bu düşüncenin bir sonucu olarak sûfîler, avâmdan bir kimsenin nefis tezkiyesi ve kalp tasfiyesi ile meşgul olarak daha üst mertebelere çıkma imkânının olduğunu savunmuşlardır. Tasavvuf ehlinin bu düşünceyi dile getirmesinin bir sebebi de bazı sufilerin, şathiyyeleri sebebiyle insanlar tarafından dışlanmaları, hapsedilmeleri, tekfir edilmeleri hatta öldürülmelerine kadar varan olaylar yaşamalarıdır. Gazâlî başta olmak üzere birçok sûfîye göre bu ayrılık ve anlaşılmazlığın arka planında, tasavvufî tecrübe ve irfanî bilgiden kaynaklı müphem söz ve fiillerin, marifet sahibi olmayan kimselere anlamsız gelmesi yatmaktadır. Bu nedenle tasavvuf ehlinin avâm-havâs ayrımını ilk dönemlerden itibaren önemsedikleri anlaşılmaktadır.

Abstract:
In this thesis, the problem of the quality of the addressee which Sufism is addressed has been focused on, and the concepts of "ʿawām, khawās and khawās al-khawās" have been examined accordingly. It was also questioned how these concepts were dealt with in the works of the Sufism and how the Sufis put meaning to these concepts differently than other disciplines. In the thesis, al-Ghazālī's Sufism-dominated works are centered, and the human hierarchy made before al-Ghazālī is also included, so that the framework of how and when the concepts in question were first used in Sufi sense was tried to be drawn. The most important point to be noted is that the hierarchy is not seen as a classification that cannot be passed from one to the other, as in the caste system. This classification, which is emphasized throughout the thesis, is not a material, but a spiritual classification.  In fact, it has been seen that even the Sufis sometimes make various spiritual classifications within themselves. As a result of this thought, the Sufis argued that a person from ʿawām has the opportunity to rise to higher ranks by engaging in spiritual purification. One of the reasons why Sufis express this thought is that some Sufis have been ostracized because of their shaṭaḥāt, imprisoned, subjected to takfir and even killed. According to many Sufis, especially al-Ghazālī, the reason behind this separation and incomprehensibility is that ambiguous words and actions originating from mystical experience and wisdom are meaningless to those who has not the wisdom. For this reason, it is understood that the Sufis have given importance to the ʿawām-khawās distinction from the early periods.