Necip Fazıl'ın şiirlerinde nefis-ruh ve madde-mana karşıtlığı
Necip Fazıl's in his poems self-soul and matter-signification opposition
Yazar: GÜRHAN DENİZ
Danışman: DOÇ. DR. SITKI NAZİK
Fırat Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / Türk İslam Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Kısakürek, Necip Fazıl = Kısakürek, Necip Fazıl ; Madde = Matter ; Mana = Meaning ; Nefs = Soul ; Ruh = Spirit ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Türk-İslam edebiyatı = Turkish Islamic literature ; Yeni Türk edebiyatı = New Turkish literature ; Şairler = Poets ; Şiir = Poem

Özet:
Nefis-ruh ve madde-mana kavramları insanoğlunun varoluşuyla yakından ilgili ifadeler olup insanın düşünce dünyasında cevaplar aradığı sorulara kaynaklık eden temel konulardandır. Bu durum insanlık tarihi boyunca üzerinde düşünülmüş, tartışılmış gerek dinî gerekse dinî olmayan referanslarla izaha çalışılmıştır. Ayrıca toplumlarda yetişen şair, yazar ve fikir insanlarının eserlerinde de üzerinde sıkça durulan hususlardan olmuştur. Nefis ve ruh kavramları İslam dininde de üzerinde sık durulan, önem atfedilen mefhumlar arasında yerini almıştır. Nitekim dinin önemle üzerinde durduğu nefis ve ruh İslamiyet'ten etkilenen edebiyatta ve edebî eserlerde de kendilerine sıkça rastlanan kavramlardandır. Bilhassa İslami dönem Türk edebiyatında ve mutasavvıf şairler nazarında nefis ve ruh çok daha mühim bir mesele olarak ele alınmış, bu kavramlara dinin bakışı ve bunların insan üzerindeki etkilerine değinilmiştir. Bununla beraber madde-mana karşıtlığı hususu da olaylara yüklenilen anlamlar boyutunda ve dünya-ahiret hayatlarının yorumlanmasında düşünceleri etkileyen önemli kavramlar arasında yerini almıştır. Dolayısıyla bu çalışmada gelenekten beslenen ve Türk edebiyatında mühim bir yeri olan Necip Fazıl Kısakürek'in hayatında ve Çile adlı eserindeki nefis ve ruh kavramlarının ele alınışı üzerinde durulmuştur.
Çalışmada öncelikle şairin hayatı hakkında kısa bir bilgi verilmiştir. Zira şairin eserlerini kaleme alırken içinde bulunduğu ruh ikliminin oluşmasında etkili olan hadise ve şahıslara yer vermenin eserleri üzerinde daha isabetli değerlendirmeler yapmaya olanak sağlayacağı düşünülmüştür. Şairin hayatının yanı sıra eserleri de tanıtılmıştır. Necip Fazıl Kısakürek'in şiirlerinde nefis-ruh ve madde-mana kavramlarını değerlendirirken, bir temel teşkil edeceği düşüncesinden hareketle İslam dininde bu kavramların ele alınışına ve yaklaşımın nasıl olduğuna değinmek uygun görülmüştür. Necip Fazıl'ın iç dünyasının bir yansıması olan eserlerinin, derin bir İslami şuur ve tasavvufi düşünceyle kaleme alındığı görülmektedir. Bu husus, onun ruh dünyasını anlamaya yönelik bir çalışma ortaya konması açısından tercih nedeni olmuştur. Şairin Çile eserindeki şiirleri bağlamında ele aldığımız nefis ve ruh kavramları çalışmada temel konuları teşkil ederken, Necip Fazıl'ın "ruha" yüklediği anlamlar ve bununla birlikte mananın tarafında oluşu ve maddeye karşı duruşu irdelenmiştir. Sonuç olarak Necip Fazıl Kısakürek'in eserlerini özelde "Çile" adlı şiir kitabını incelediğimizde nefis-ruh ve madde-mana kavramlarının şairin hayatında ve eserlerinde mühim bir yere sahip olduğu görülmüştür.

Anahtar Kelimeler: Türk İslam Edebiyatı, Necip Fazıl, nefis, ruh, madde, mana.

Abstract:
The self and the soul are concepts closely related to the existence of human beings, and they are the basic issues that are the source of the questions that people seek answers in the world of thought. This situation has been thought and discussed throughout the history of humanity and has been tried to be explained with both religious and non-religious references. In addition, it has been one of the issues that are frequently emphasized in the works of poets, writers and intellectuals who grew up in societies. The concepts of self-soul and matter-signification have taken their place among the concepts that are frequently emphasized and given importance in the religion of Islam. As a matter of fact, self-soul and matter-signification, which religion emphasizes, have been concepts that are frequently encountered in literature and literary works influenced by Islam. In particular, in the Islamic period Turkish literature and in the eyes of mystic poets, the self and the soul were handled as a much more important issue, the view of religion on these concepts and their effects on people were mentioned. Therefore, in this study, it is emphasized that the concepts of self and soul in Necip Fazıl Kısakürek's life and in his work Çile, who are fed by tradition and have an important place in Turkish literature, are discussed.
In the study, firstly, a brief information about the poet's life is given. Because it is thought that giving place to the events and persons that are effective in the formation of the spiritual climate of the poet while writing his works will allow a more accurate assessment of his works. Besides the life of the poet, his works are also introduced. Considering that it will form a basis when evaluating the concepts of self-soul and matter-signification in the works of Necip Fazıl Kısakürek, it has been deemed appropriate to touch on the treatment of these concepts in Islam and how the approach to the soul and spirit is. Necip Fazıl's works, which are a reflection of his inner world; They are notable for the deep Islamic consciousness and mystical thoughts they contain. This matter; It has been the reason for preference in terms of putting forward a study to understand his spirit world. While the concepts of self and soul, which we discussed in the context of the poet's poems in Çile, constitute the main topics in the study, the meanings that Necip Fazıl attributed to the "spirit" and his stance against the substance in the face of meaning were examined. As a result, when we examine the works of Necip Fazıl Kısakürek, especially his poetry book "Çile", it has been seen that the concepts of self and soul have an important place in the poet's life and works.

Keywords: Turkish Islamic Literature, Necip Fazıl, self, soul, matter, signification