Şiddeti öncülleyen etmenler ve yordayıcı faktörlerin belirlenmesine yönelik bir inceleme
An examination to identify the precursors and predictive factors of violence
Yazar: MEHMET AYKUT ERK
Danışman: DOÇ. DR. SUNAY FIRAT
Çukurova Üniversitesi / Bağımlılık ve Adli Bilimler Enstitüsü / Adli Bilimler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Adli Tıp = Forensic Medicine ; Psikoloji = Psychology ; Sosyoloji = Sociology

Özet:
Şiddet; bir birey tarafından başka bir bireye veya bir topluluğa, bir topluluk tarafından ise bir bireye doğru yönlendirilen zarar verme kastı taşıyan ve güç eşitsizliğinden kaynaklanan ve/veya güç eşitsizliğine neden olabilen somut veya zımni olarak meydana getirilen ya da söylenti biçiminde yayılan her türlü fiziksel, duygusal/ruhsal, rıza ve iradi dışı cinsel ve ekonomik eylem ve/veya söylemdir.
Bu çalışma ile ülkemizde ergenler arasında görülen fiziksel şiddet yordayıcı faktörlerin anlaşılması amacıyla içerik bakımından araştırmacılar tarafından belirlenen kriterlere uygun basın haberleri, internet haber siteleri üzerinden nicel içerik analizine tabi tutulmuş, içerik analizi bulgularına göre fiziksel şiddeti yordayan ailesel ve çevresel faktörleri ele alan geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı hazırlanıp öz düzenleme, duygu düzenleme, çocukluk dönemindeki örseleyici yaşantılar ve sosyal bağlılık gibi fiziksel şiddeti yordadığı düşünülen değişkenler ile ölçek alt boyutları arasındaki aracılık-düzenleyicilik ilişkileri incelenmiştir.
Bu nedenle; tez çalışması iki ayrı araştırma şeklinde kurgulanmış ve Araştırma 1'de şiddet eylemlerinin kuşaklar arası gösterdiği değişimlerin anlaşılması adına Y kuşağı için 290, Z kuşağı için 390 adet haber içeriği nicel değişkenler bazında incelenmiştir. Araştırma 2'de Şiddet Öncülleyici Faktörler Ölçeği geliştirilmiş, bu ölçek ve alt boyutları ile şiddeti yordayan değişkenlerin anlaşılabilmesi için Çocukluk Çağı Örselenme Yaşantıları Ölçeği (ÇÇÖY), Ergenler için Duygu Düzenleme Ölçeği (EİDDÖ), Öz-Denetim Ölçeği (ÖDÖ) ve Sosyal Bağlılık Ölçeği (SBÖ) kullanılmıştır. Veriler, üniversite öğrencisi genç yetişkin bireylerden toplanmış ve Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) için 362, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) için 322 ve şiddeti yordayıcı bir model kurma amacıyla ise toplamda 793 katılımcı çalışmaya dahil edilmiştir. Veriler, Google Forms üzerinden dijital bir biçimde ancak katılımcılar ile aynı ortamda elde edilmiştir.
Çalışmamızın bulgularına göre, şiddet öncülleyici ailesel ve çevresel faktörler bakımından cinsiyet, psikiyatrik öykü, fiziksel şiddete başvurma ve aile içi şiddet gibi değişkenler arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar bulunmuştur (p<0,05). Çocukluk Çağı Örselenme Yaşantıları ile Sosyal Bağlılık arasındaki ilişki kısmi aracı ve düzenleyici değişkenlerin standardize yol katsayıları incelenmiş ve buna göre İçsel İşlevsel Olmayan Duygu Düzenleme durumlarının kısmi aracılık durumu ve Şiddet Öncülleyici Çevresel Faktörlerin düzenleyici/yönetici aracılık etkisi gözlenmiştir (p<0,001). Çalışmanın sonunda ergen ve genç yetişkinlerin fiziksel şiddete varabilecek eylemler sergilemelerini önleyebilecek birtakım öneriler sunulmuştur.

Abstract:
Violence is any kind of physical, emotional/mental, non-consensual and involuntarly sexual and economic action and/or discourse that is directed by an individual towards another individual or a community, or by a community towards an individual, with the intention of harming and arises from and/or may cause power inequality.
In this study, in order to understand the predictive factors of physical violence among adolescents in our country, press news, which meet the criteria determined by the researchers in terms of content, were subjected to quantitative content analysis through internet news sites, a valid and reliable measurement tool addressing familial and environmental factors predicting physical violence was prepared according to the findings of the content analysis, and the mediation- moderation relationships between the variables thought to predict physical violence such as self- regulation, emotion regulation, childhood abusive experiences and social connectedness and the scale sub-dimensions were examined.
For this reason, the dissertation was designed as two separate studies and in Study 1, 290 news items for Generation Y and 390 news items for Generation Z were analyzed on the basis of quantitative variables in order to understand the intergenerational changes in acts of violence. In Study 2, the Violence Precursor Factors Scale was developed, and in order to understand this scale and its sub-dimensions and the variables predicting violence, the Childhood Trauma Questionnaire (CTQ), the Regulation of Emotions Questionnaire (REQ), the Self-Control Scale (SCS) and the Social Commitment Scale (SCS) were used. The data were collected from university student young adults. 362 participants were included in the study for Exploratory Factor Analysis (EFA), 322 participants for Confirmatory Factor Analysis (CFA), and 793 participants in total to establish a predictive model of violence. The data were obtained digitally via Google Forms though in the same environment with the participants.
According to the results of our study, statistically significant differences were found between variables such as gender, psychiatric history, resorting to physical violence and domestic violence in terms of familial and environmental factors that precursor violence (p<0.05). Standardized path coefficients of partial mediator and moderator variables were examined in the relationship between Childhood Abuse Experiences and Social Bonding and accordingly, partial mediation effect of Intrinsic Dysfunctional Emotion Regulation and moderating/directive mediation effect of Violence Precursor Environmental Factors were observed (p<0.001). At the end of the study, some suggestions were presented to prevent adolescents and young adults from committing acts that may lead to physical violence.