Toplum temelli rehabilitasyon perspektifinden engellilere yönelik sosyal yaşam politikaları
Social life policies for the disabled from community based rehabilitation
Yazar: EZGİ DEMİREL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖZGÜN AKDURAN EROL
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Sosyal Politika ve Sosyal Hizmetler Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Sosyal Hizmet = Social Work ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Engelli kişiler = Disabled persons ; Engellilik = Disability ; Rehabilitasyon = Rehabilitation ; Sosyal hayat = Social life ; Sosyal hizmetler = Social services ; Sosyal politika = Social policy ; Sosyal yaşam merkezleri = Social life centers ; Toplum temelli rehabilitasyon = Community based rehabilitation

Özet:
Bu araştırmada, toplum temelli rehabilitasyon perspektifinden Türkiye'de
engellilerin sosyal yaşamlarında karşılaştıkları sorunlar açığa çıkarılarak, bu sorunlar
toplum temelli rehabilitasyonun standartları çerçevesinde çözüm odaklı ele
alınmaktadır. Araştırmada nitel yöntemle fenomenolojik yaklaşım kullanılmış ve
engellilerin kişisel destek (bakım), ilişkiler evlilik ve aile, kültür sanat aktiviteleri,
rekreasyon spor faaliyetleri ve adalete erişim konularındaki bireysel deneyimleri
derlenerek bu deneyimlerin özünü tanımlayan daha genel ve evrensel bir bilgi ortaya
koyulması hedeflenmiştir. Bu minvalde öncelikle, engellilik ve rehabilitasyon
kavramlarına dair bir analiz ortaya konulmuştur. Bu kavramların zaman içerisinde
değişen sosyal yönlerine vurgu yapılarak toplum temelli rehabilitasyonun tarihsel
gelişimi ve engellilik alanına katkıları ele alınmıştır. Daha sonra toplum temelli
rehabilitasyonun bileşenlerinden biri olan sosyal yaşam alanının nereleri kapsadığına
dair bir çerçeve çizilmiş ve bu alanda uluslararası düzeyde gerçekleştirilen uygulama
örnekleri ve Türkiye'de sivil toplum kuruluşları, yerel yönetimler ve merkezi yönetim
tarafından uygulanan toplum temelli rehabilitasyon programları açıklanmıştır.
Akabinde veri toplanması amacıyla, İstanbul'da ikamet eden 18 yaş üstü 10'u kadın
9'u erkek olmak üzere kartopu örneklem biçimi kullanılarak seçilen toplam 19 engelli
birey ile sosyal yaşamlarında karşılaştıkları sorunları algılayış biçimlerinin görünür
kılınabilmesi için derinlemesine mülakatlar gerçekleştirilmiştir. Sonuç olarak,
engellilerin sosyal yaşamlarını ilgilendiren kişisel destek (bakım), ilişkiler evlilik ve
aile, kültür sanat aktiviteleri, rekreasyon spor faaliyetleri ve adalete erişim konularında
yaşadıkları sorunlara dikkat çekilmiş, bu sorunların toplum temelli rehabilitasyonun uluslararası belgelerde yer alan standartlar odağında yerel yönetimler, merkezi
yönetim ve sivil toplum kuruluşları temelinde çözüm önerileri sunulmuştur.

Abstract:
In this research, the researcher explores the alternative solution to the problems that
disabled individuals are experiencing in Turkey. The standards of community-based
rehabilitation perspective are used for this exploration. Facilitation of the
phenomenological approach has enabled the capture of different reflections as well as
the subjectivity concerns in the experiences. The rich experiential insights were
captured both at engaging with social life and at their access to various social rights.
Furthermore, the practical individual and societal levels were experiences captured.
These include, respectively, personal care, marriage, recreation, sports, cultural or
artistic activities. The commonalities and divergencies were analyzed to generate and
to reach the generalizations. The literature review helped to clarify the main concepts
of disability and rehabilitation. Moreover, while the temporal change of these concepts
were evaluated, this change is contributed to the domain of disability. Lastly, the
researcher reviewed practices abroad at the international level as well as nonGovernmental Organizations in Turkey. These are considered a frame of practice
examples related to the elements of community-based-rehabilitation. Therefore, a
theoretical framework was based on the intersection of community-basedrehabilitation and social life. Subsequently, 19 disabled (10 female, 9 male) were
recruited using the snowball sampling method during the data collection phase. All
participants were over the age of 18. In order for the interviews to capture the in-depth
data, the researcher used the unstructured interview technique. As a result, the obtained
and analyzed data offer satisfactory solutions to the study aim. Data analysis yielded
that the problems experienced by disabled people are accessing their social rights at
all levels from individual to family as well as socializing. Furthermore, the captured
insights of the problems are social rights, and also they are narrated cultural and sportive activities, obstacles to reaching to the personal care facilities by participants.
Lastly, the contribution of the current study is a suggestion to the Non-Governmental
Organizations and Local Governs by gathering international documents and
regulations. It has also been determined and emphasized how other countries solve
these problems.