Dönemin tarihi ve ilmi gelişmeleri ışığında  Muhammed b. Musa el-Harizmi (780-847'den sonra)
Muhammed b. Musa al-Khwarizmi in the light of his historical and scientific developments (780- after 847)
Yazar: AYFER ERCAN
Danışman: PROF. DR. İLHAN ERDEM
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Ortaçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Tarih = History
Dizin: Abbasiler Dönemi = Abbasid Periods ; Bilim tarihi = History of science ; Cebir = Algebra ; Halife Me'mun = Halife Me'mun ; Matematik = Mathematics ; Matematik tarihi = History of mathematics ; Muhammed b. Musa el-Harizmi = Muhammed b. Musa el-Khwarizmi

Özet:
Halife Me'mun döneminde Beytülhikme'de görev yapan bilginlerden ElHarizmi, Hintli Brahmagupta'nın Brahmasphutasiddhata''sının çevirisinden Hint
rakamlarını öğrendi ve bu rakamları kullanarak MS. 820 civarında Hisabü'l-Cebr ve'lMukabele (Cebir ve Denklem Hesabı Üzerine) adlı eserini yazdı. Bu eser denklemlerin
nasıl çözüleceği konusunda hayatın akışını değiştiren çok önemli bir eserdir. Buradaki
Arapça cebr sözcüğü batı dillerine algebra olarak geçti. XII. yüzyılın ortalarında
Latince'ye Algebra et-Almucabala adıyla çevirisi yapıldı (Chester'lı Robert tarafından).
Günümüzde kullandığımız anlamıyla cebir terimi pek çok dilde yerini aldı. Arapça
orijinali elimizde olmayan bu eser günümüzde cebir konusunda yazılmış en eski Arapça
kitap olarak da bilinmektedir. El-Harizmi'nin bu eseri ve o dönemdeki diğer eserlerin
Latince çevirisiyle Avrupa Hint-Arap rakamlarıyla ilk kez tanışmış oldu.
El-Harizmi'nin yaklaşık 825 yılında yazdığı Kitab al Muhtasar fil Hisab el Hind
(Hint Rakamlarıyla Hesap), Hint sayma sisteminin IX. yüzyılda önce İslam dünyasında,
daha sonra XII. yüzyılda Latince çevirileriyle Avrupa'da yayılmasını vesile olan eser
oldu. Sıfır rakamının kullanıma girmesi Matematik dünyasında büyük bir çığır açmıştır.
El-Harizmi'nin eseri Latince'ye çevrilerek sıfır rakamı diğer dokuz ayrı Hint-Arap
rakamla birlikte Avrupa'ya geçmiştir.
Abbasiler döneminde Halife Mansur'dan başlayarak halefler bilimsel
çalışmalara çok büyük önem vermişlerdir. Harun Reşid, Beytülhikme (Bilgelik evi)
olarak bilinen bir kütüphane ve çeviri merkezi kurmuştur. Özellikle Halife Me'mun
döneminde burada yapılan çalışmalar beş yüz yıl boyunca İslam Dünyasının Altın
Çağı'nın en önemli entelektüel merkezi haline gelmiştir. Burada büyük bilginler ve
filozoflar yetişmiştir. Halife Me'mun döneminde çevirilere çok büyük önem verilmiştir.
Antik Yunan, Hint, İran ve diğer uygarlıklardan eserlerin çevirisi Beytülhikme'de
yapıldı. İşte bu yapılan çevirilerden biri olan Hintli Brahmagupta'nın
199
Brahmasphutasiddhanta'sının çevirisi ve el-Harizmi'nin çalışmalarıyla matematik
dünyası rönesansı yaşanmıştır diyebiliriz.

Abstract:
Al-Khwarizmi, a scholar who worked in the House of Wisdom during the time
of Caliph Al-Ma'mun, learned the Indian figures from the translation of
Brahmasphutasiddhanta, the work of Indian Brahmagupta. Around 820 BC, he wrote
his book Al Kitab Al Jabr Wa'al Muqabelah ( On Algebra and Equation Calculation) by
using these figures. The Arabic word cebr was transmitted to the western languages as
algebra. In the middle of the 12th century, the book was translated in Latin as Liber
Algebra et-almucabala by Robert of Chester. The term algebra, as we use it today, has
taken its place in many languages. This work, that we do not have the original Arabic
version, is now known as the oldest Arabic book written on algebra. With the
translation of Al Khwarizmi's book and other texts written in that period into Latin, it
was the first time that Europe met the Indo-Arabic figures.
The book, Al Kitab al Mukhtasar fil Hisab Al-Hind, written by Al-Khwarizmi in
825 spread the Hindu numeral system first in the Islamic World in the 9th century and
then in Europe with its Latin translations in the 12th century. The introduction of the
number of zero made a big breakthrough in the world of mathematics. With the
translation of Al-Khwarizmi's book into Latin, the number zero passed to Europe along
with nine other Indo-Arabic figures.
Since the Abbasid Caliph Al Mansur, successors attached great importance to
science works. The Caliph Harun al Rashid established a library and translation center
known as the House of Wisdom. It has been the most important intellectual center of the
Golden Age of the Islamic World for five hundred years, especially with the works
carried out here during the time of the Caliph Al-Ma'mun. Great scholars and
philosophers were educated in the center. Several works of Ancient Greek, Indian,
Iranian and other civilizations were translated into Arabic in the House of Wisdom. It
can be said that the world of mathematics lived its golden age with the translation of
201
Indian Brahmagupta's Brahmasphutasiddhanta and the studies of Al- Khwarizmi.