COVID-19 geçiren kronik diyaliz programındaki hastalarda  mortalite ve morbidite'ye etki eden risk faktörlerinin araştırılması
Investigation of risk factors affecting mortality and morbidity in patients under a chronic dialysis program patient with COVID-19
Yazar: JESİKA AYRANCIOĞLU ESEN
Danışman: PROF. DR. RAMAZAN ÇETİNKAYA
Akdeniz Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Nefroloji = Nephrology
Dizin: Böbrek hastalıkları = Kidney diseases ; Böbrek yetmezliği-kronik = Kidney failure-chronic ; COVID 19 = COVID 19 ; Morbidite = Morbidity ; Mortalite = Mortality ; Renal diyaliz = Renal dialysis ; Risk faktörleri = Risk factors

Özet:
GİRİŞ: Aralık 2019'da Çin'de başlayan şiddetli akut solunum sendromu koronavirüs 2 (SARS-COV-2) endişe verici bir hızla tüm dünyaya yayıldı. COVİD-19 olarak adlandırılan salgın hastalık DSÖ tarafından  11 Mart 2020'de pandemi olarak kabul edildi. Covid-19 semptomlarının şiddeti, hafif şikayetlerden hayatı tehdit eden ciddi enfeksiyona kadar değişmektedir. Covid-19 hasta kohortlarına dayalı çok değişkenli-ayarlanmış bir dizi analizde, daha yüksek hastalık ciddiyetinin ileri yaş ve erkek cinsiyet gibi demografik faktörlerle ve eşlik eden komorbiditelerle ilişkili olduğu bulundu.  En yaygın komorbiditeler hastanede yatan hastalarda hipertansiyon (hastaların %48-57), diyabetes mellitus (%17-34), kardiyovasküler hastalık (%21-28), kronik akciğer hastalığı (%4-10), kronik böbrek hastalığı (%3-13), malignite (%6-8) ve kronik karaciğer hastalığı (<%5) olarak saptandı. Kronik böbrek hastalığı (KBH) olan kişiler de COVİD-19 için yüksek risk grubunda sayıldı. Özellikle diyaliz hastaları  mevcut immunsupresif durumları yanında,eşlik eden komorbiditelere sahip olmaları nedeniyle de  COVİD-19 için oldukça riskli grupların başında gelmektedir.
  MATERYAL-METOD: Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi'ne başvuran ve rutin diyaliz programında olan 112 Covid-19 pozitif diyaliz hastası çalışmaya dahil edildi. 88 hasta hemodiyaliz, 18 hasta periton diyalizi, 6 hasta ise hem hemodiyaliz hem periton diyalizi almış gruptaydı. Hastalar yaş, cinsiyet, eşlik eden komorbidite, vki, kt/v oranı, laboratuvar değerleri incelenerek Covid-19 enfeksiyonunu ayaktan geçirme, hastane yatışı veya yoğun bakım ihtiyacı gelişme ve ölüme neden olma açısından risk faktörlerinin belirlenmesi amaçlandı. Mortalite yanında Covid-19 süresince gelişen komplikasyonlar ve komplikasyon gelişiminde etkili faktörlerin belirlenmesi  hedeflendi. Covid-19'a bağlı mortalite ve komplikasyon gelişme durumuna göre sürekli değişkenler arasındaki fark analizinde Mann-Whitney U test ve Independent t-test kullanıldı. Tüm analizler IBM SPSS 23.0 paket programı ile yapıldı. 0,05'ten küçük p değerleri istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi.
    BULGULAR: Yapılan istatistik verilerine göre, 112 hastadan 47 hasta (%42) ayaktan tedavi alırken, 45 hastanın (%40,2) servise ve 20 hastanın (%17,9) yoğun bakıma yatışı yapıldı.15 hasta ex oldu. Mortalite'de ileri yaş, erkek cinsiyet, vki düşüklüğü, kt/v oranı, laboratuvar değerlerinden lökosit, nötrofil lenfosit oranı, crp, albümin, ferritin ve d-dimer istatistiksel olarak anlamlıydı. Yoğun bakım ve servis yatışında özellikle enfektif ve nutrisyonel parametrelerden; kt/v oranı, nötrofil lenfosit oranı, crp ve albümin istatististiksel olarak anlamlı saptandı. Yoğun bakıma yatan ve ex  olan hasta grubunda hiç periton diyalizi almış hasta yoktu. Komplikasyon özellikle yoğun bakım yatışı yapan hastalarda saptandı. D-dimer yüksekliği komplikasyon gelişimi için anlamlı bir değer olarak göze çarptı.
  SONUÇ: Covid-19'un özellikle hemodiyaliz alan grupta daha mortal seyrettiği görüldü. İleri yaş, erkek cinsiyet ve laboratuvar bulgularından özellikle crp, albümin, kt/v oranı ve ferritinin mortalitede anlamlı bir etkisi olduğu saptanmıştır.

Abstract:
INTRODUCTION: Severe acute respiratory syndrome coronavirus 2 (SARS-COV-2), which started in China in December 2019, has spread around the world at an alarming rate. The epidemic disease, called COVID-19, was recognized as a pandemic by WHO on March 11, 2020. The severity of COVID-19 symptoms ranges from mild complaints to life-threatening serious infection. In a multivariate-adjusted series of analyzes based on cohorts of COVID-19 patients, higher disease severity was found to be associated with demographic factors such as advanced age and male gender, and comorbidities. The most common comorbidities were hypertension in hospitalized patients (48-57% of patients), diabetes mellitus (17-34%), cardiovascular disease (21-28%), chronic lung disease (4-10%), chronic kidney disease (3-13%), malignancy (6-8%) and chronic liver disease (<5%). People with chronic kidney disease (CKD) were also counted in the high-risk group for COVID-19. In particular, dialysis patients are among the most risky groups for COVID-19 due to their current immunosuppressive status and comorbidities.
  MATERIALS AND METHODS: 112 Covid-19 positive dialysis patients who applied to Akdeniz University Medical Faculty Hospital and were in the routine dialysis program were included in the study. 88 patients were in the hemodialysis group, 18 patients were in the peritoneal dialysis group, and 6 patients were in the group that received both hemodialysis and peritoneal dialysis. It was aimed to determine the risk factors in terms of outpatient Covid-19 infection, developing the need for hospitalization or intensive care, and causing death by examining the patients' age, gender, comorbidity, BMI, kt/v ratio, laboratory values. In addition to mortality, it was aimed to determine the complications that developed during Covid-19 and the factors affecting the development of complications. Mann-Whitney U test and Independent t-test were used to analyze the difference between continuous variables according to mortality and complication development status due to COVID-19. All analyzes were done with IBM SPSS 23.0 package program. P values less than 0.05 were considered statistically significant.
  RESULTS: According to the statistical data, 47 patients (42%) of 112 patients received outpatient treatment, 45 patients (40.2%) were admitted to the service and 20 patients (17.9%) were admitted to the intensive care unit. 15 patients died. In mortality, advanced age, male gender, low body weight, kt/v ratio, laboratory values of leukocytes, neutrophil lymphocyte ratio, crp, albumin, ferritin and d-dimer were statistically significant. Especially infective and nutritional parameters in intensive care and service admission; Kt/v ratio, neutrophil lymphocyte ratio, crp, albumin were found to be statistically significant. In the group of patients who were admitted to the intensive care unit and died, there was no patient who underwent peritoneal dialysis. Complications were found especially in patients admitted to the intensive care unit. D-dimer elevation stood out as a significant value for the development of complications.
  CONCLUSIONS: It was observed that Covid-19 was more mortal especially in the group receiving hemodialysis. Advanced age, male gender and laboratory findings, especially crp, albumin, kt/v ratio and ferritin were found to have a significant effect on mortality.