Bizans Sanatı'nda öteki dünya anlayışı
The understanding of afterlife in Byzantine Art
Yazar: SİNAN YILMAZ
Danışman: PROF. DR. SEMA DOĞAN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Ahiret = Hereafter ; Bizans sanatı = Byzantine art ; Kilise babaları = Church fathers ; Resim sanatı = Painting art ; İlahiyat = Theology

Özet:
"Bizans Sanatı'nda Öteki Dünya Anlayışı" adlı doktora tezimin konusu Bizans Sanatı'nda ölüm ve öteki dünya konulu sahneler olan Son Yargı, Anastasis, Ioannes Klimakhos'un Cennet Merdiveni ve Vita ikonlarındaki azizlerin ölümü açısından değerlendirmeler üzerinedir.
Bizans Sanatı'nda Öteki Dünya Anlayışı adlı çalışma kapsamında yapılan değerlendirmeler sonucunda antik geleneklerin getirdiği yenilikler, Kilise Babalarının ortaya koyduğu görüşler, patristik geleneğin etkisi, yeni teolojik yaklaşımlar belirlediğimiz sahneleri ortaya çıkarmıştır. Öteki dünya konulu Son Yargı sahneleri, tüm eserlerde benzer özellikler göstermekle beraber eserler arasında temaların seçiminde bazen bazı temaların göz ardı edildiği ancak genel manada sahnelerde bir bütünlüğün olduğu görülmektedir. Başka bir sahne olan Anastasis sahneleri oluşumu itibariyle çarmıh ve diriliş sahneleriyle birlikte gelişim sağlamış, farklı sanat eserlerinde aynı yapı içerisinde devam etmiş fakat zamanla kendini tamamladıktan sonra dönemler arasında yenilikleri ortaya çıkarmıştır. Özellikle Orta Bizans ve Geç Bizans Dönemleri'nde bu net bir şekilde belirmektedir. Ioannes Klimakhos'un Cennet Merdiveni ise manevi külliyat açısından manastır hayatı için önemli bir yer tutmuş, keşişler üzerinde etkili olmuştur. Sahnelerde keşişlerin İsa'ya olan yolculuğu anlatılmış, bu yolculuk esnasında karşılaşılan zorluklar verilmiştir. Her basamağın ayrı bir önemi olup bu basamaklar sahneler içerisinde kendine yer edinmiştir. Merdivenin resimsel unsurları ortaya çıktığı ilk dönemlerde sahneler sadece merdiven ve içindekiler kısmıyla sınırlı kalmıştır. Ancak 11.-12. yüzyıllarıyla beraber sahneye iblisler, melekler, ejderha gibi motifler girerek sahne zenginleştirilip olay oldukça dramatize edilmiştir. Diğer bir konu olan Vita İkonlarında azizlerin ölüm anlarına değinilip mezar yapılarının vita ikonları içerisindeki yerleri belirlenmiştir.

Abstract:
The topic of this thesis is the way of handling death as a concept in Byzantine art, according to the scenes of death of saints and afterlife as depicted in icons like Last Judgement, Anastasis, The Heaven Ladder of John Climacus and Vita icons.
During the process of research required by this thesis, examples of innovations rooted in classic Graeco-Roman traditions, views of the Fathers of Church, influences of patristic traditions and new theologic approaches were singled out from various scenes used as examples. For example, from afterlife themed pieces of art, depictions of the Last Judgement, generally share many similarities with each other and while in some examples, certain details are ignored, in general there is sort of unity between different examples. In the scene of Anastasis, we see a case of simultaneous development with scenes of Crucifixion and Ressurection, it generally follows same path in different pieces of art and only after it reaches the peak of development, we start seeing examples of innovations brought by newer eras; as can be noticed in samples from middle and late stages of Byzantine art. The Heaven Ladder of John Climacus had an important place in monastic spiritual life and as such, held great influence on monks, thus, its depictions often allegorically depicts their spiritual journey to Christ and difficulties they encountered on the path. Every step of the ladder has its symbolic meaning and generally, these meanings are embedded into scenes by the artists.  At first, the depiction of The Heaven Ladder was rather simple and consisted only of the ladder and those on it, but during 11th- 12th centuries AD, we start seeing angels, demons, dragons and other motives on its depictions, imbuing it with different degrees of dramatic appearance. Another topic of this thesis is death scenes of saints as depicted in Vita icons and depictions of graves in them.