Attila İlhan'ın şiirlerinde ontolojik metaforlar
Ontological metaphors in Attila İlhan's poems
Yazar: ESRA YEŞİL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ EROL KUYMA
Hitit Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Metafor = Metaphor ; Ontoloji = Ontology ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Yeni Türk edebiyatı = New Turkish literature ; İlhan, Attila = İlhan, Attila ; Şairler = Poets ; Şiir = Poem

Özet:
Dil; sürekli değişen, gelişen, çok yönlü ve kendi içerisinde sistematik bir düzene sahip olan
canlı bir yapıdır. İnsan zihninde bilişsel düzeyde karşılık bulan kavramlar, farklı değişkenlere
bağlı olarak anlamsal düzeyde değişebilmekte ve genişleyebilmektedir. Dilde yer alan
anlamlandırma ve aktarma çabası, anlam biliminin çalışma alanına da kaynaklık etmektedir.
Sözcükler arasında yer alan anlamsal aktarımlar, epistemik ve ontolojik uygunluklar; yeni
anlamların dile kazandırılmasında ve ifade gücünün artırılmasında öne çıkan dilsel bir
özelliktir. Buradan yola çıkılarak metaforlar, yeni bir anlamlandırma çabası olarak görülebilir.
Metafor, Grekçe "meta: öte" ve "pherin: taşımak" kelimelerinden oluşan, klasik görüşe göre
bir söz sanatı; çağdaş metafor görüşüne göre ise bir kavramı başka bir kavramla anlatma ve
kavramlar arası bir aktarımdır.
Şiiri oluşturan anlam derinliklerine yine şiirde kullanılan imgelerin yeterince anlaşılmasıyla
ulaşılabilir. Metaforlar da imgelerin temelinde yer alan duygu, düşünce ve olguların
kaynağına ulaşmakta bir araç özelliği gösterirler. Bu anlamda şiir incelemelerinde yapılacak
metaforik analizler, şiirin anlam dünyasına nüfuz edebilmeyi kolaylaştırdığı kadar şiir
metinlerinde kavrama dayalı dilsel özelliklerin de görülebilmesini sağlayacaktır. Yapılan
çalışmaların genelde klasik tarzda şiir yorumlamaları ya da şair, zihniyet, imge, şiir ilişkisine
dayalı bağlantıları inceleyen tarzda yapıldığı görülmektedir. Metin incelemelerinde metaforik
bulgular, hem metnin derin yapısındaki anlam ilişkilerini görmede hem de şairin duygu ve
düşünce dünyasını belirlemede bir seçenek sunmaktadır.
Bu çalışmada, Attila İlhan'ın şiirlerinde yer alan ontolojik metaforlar tespit edilmeye
çalışılmış; elde edilen metafor örnekleri kaynak alanlarına ve ontolojik metafor çeşitlerine
göre sınıflandırılarak incelenmiştir. Toplumcu gerçekçi bir şair olan Attila İlhan, bazı
şiirlerinde toplumsal temalara dayalı olarak bireysel duyarlılığını da ön plana çıkaran bir
sanatsal söylemi ortaya koymuştur. Şaire ait beş ayrı şiir kitabından elde edilen metafor
örnekleri, Lakoff-Johson'un "Metaforlar/Hayat-Anlam ve Dil" adlı eserde ortaya koydukları
çağdaş metafor teorisi/görüşü doğrultusunda incelenmiştir. İncelemede, şiirde anlam
derinliğini sağlayan imge kullanımının metaforlarla ilişkisi ortaya konmuş; Attila İlhan'ın
şiirlerinde yer alan ontolojik metaforların şiirin tema ve anlam dünyasına olan katkısı
görülmeye çalışılmıştır.

Anahtar Kavramlar: Metafor, ontolojik metaforlar, imge, Attila İlhan.

Abstract:
Language; it is a living structure which is constantly changing, developing, versatile and
which has a systematic order within itself. Concepts that correspond to the cognitive level in
the human mind can change and expand at the semantic level depending on different
variables. The effort to make sense and transfer in the language are also the source of the
study area of semantics. Semantics transfers, epistemic and ontological conformities among
words are linguistic features that outstand in gaining new meanings and increasing the
power of expression. From this point of view, metaphors can be seen as a new interpretation
effort. Metaphor is a figure of speech, according to the classical view, consisting of the Greek
words "meta: beyond" and "pherin: to carry"; according to the contemporary metaphor view,
it is an explanation of a concept with by using other concepts and a transfer among concepts.
The depth of meaning that make up the poem can be recognised by adequately understanding
the images used in the poem. Metaphors also show the feature of a tool to reach the source of
the feelings, thoughts and facts that are at the base of the images. In this respect,
metaphorical analyzes to be made in poetry analysis will make it easier to penetrate the
meaning world of poetry, and it will also enable to see conceptual linguistic features in poetry
texts. It is seen that the studies are generally done in classical style poetry interpretations or
in a way that examines the connections based on the poet, mentality, image and poetry.
In this study, the ontological metaphors in Attila İlhan's poems were tried to be determined,
and the obtained metaphor samples were classified according to their source areas and
ontological metaphor types. Attila İlhan, a socialist realist poet, has revealed an artistic
discourse that highlights his individual sensitivity based on social themes in some of his
poems. The metaphor examples obtained from five different poetry books belonging to the poet were examined in line with the contemporary metaphor theory/view put forward by
Lakoff-Johson in his work titled "Metaphors/We Lived By". In the analysis, the relationship
between the use of images that provide the depth of meaning in poetry and metaphors has
been revealed, and the contribution of ontological metaphors in Attila İlhan's poems to the
theme and meaning world of poetry has been tried to be recognised.

Key Terms: Metaphor, ontological metaphor, image, Attila İlhan