Çok boyutlu ölçekleme analizi ve kurumlara güven istatistikleri üzerine bir uygulama
Multidimensional scaling analysis and an application on trustin organizations statistics
Yazar: BERAT DEMİR
Danışman: PROF. DR. SELAY GİRAY YAKUT
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Ekonometri Ana Bilim Dalı / İstatistik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ekonometri = Econometrics

Özet:
Güven, günümüz dünyasında demokratikleşme süreci için ivedilikle tesis edilmesi gereken bir olgudur. Taraflar arasındaki geçmiş deneyimlerden hareketle ilişkilerin şekillenmesini mümkün kılar. Halkın kurumlara yönelik güveninin tespiti kurum yöneticilerinin gerekli tedbirleri alabilmesi için önemlidir. Çalışmada Dünya Değerler Araştırması ve Avrupa Değerler Araştırması'nın 2017-2022 yılları arasındaki elde edilmiş birleştirilmiş veri seti kullanılmıştır ve toplam örnek büyüklüğü 129074 kişidir. Toplamda 87 ülkenin bulunduğu veri setinde hükümete, siyasi partilere, adalet sistemi/mahkemelere, kilise/cami/tapınak gibi dini kurumlara duyulan güven olmak üzere toplamda 12 güven değişkeni bulunmaktadır. Araştırmanın amacı ülkemizin diğer ülkelere göre konumunun belirlenmesi, farklılıkların ve benzerliklerin saptanmasıdır. Bu amaç doğrultusunda verilere çok boyutlu ölçekleme analizi uygulanmıştır. Analiz sonrasında hem stres değerinin göstermiş olduğu uygun boyut sayısıyla hem de grafik çiziminin mümkün olması sebebiyle birimleri iki boyutlu uzayda konumlandıran grafik elde edilmiştir. Ülkelerin beş farklı kümede toplandığı sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca ÇBÖ analizinin sonuçları, kümeleme analizi ile de desteklenmiştir. Türkiye'nin içinde bulunduğu grup, silahlı kuvvetlere, basına, parlamentoya, sivil hizmetlere, hükümete ve siyasi partilere en yüksek güven düzeyine sahip ülkelerden oluşmaktadır. Bu grubun, kalkınmanın devam ettiği, işsizlik, enflasyon gibi ekonomik göstergelerin yüksek olduğu, gelirin adaletsiz dağıtıldığı bir grup olduğu söylenebilir. Türkiye, Azerbaycan ve İran'a yakın konumlanmıştır. Grup Türkiye, Azerbaycan, İran, Kazakistan, Tacikistan, Azerbaycan, Makao, İran, Singapur'dan oluşmaktadır. Singapur bu grupta yer alması dikkat çekmektedir. Ülkemiz Arjantin, Meksika, Bolivya gibi ülkelerden oluşan gruba uzak iken, öncelikle Norveç, İsveç grubuna daha sonra Bangladeş, Pakistan, Endonezya gibi ülkelerden oluşan gruba daha yakındır. Türkiye'nin Kuzey Avrupa ülkelerinden oluşan gruba yakın olması dikkat çekmektedir. Sonuç olarak, halk ile kurumlar arasındaki güven ilişkisinin güçlenmesinin işbirliğini arttıracağı düşünüldüğünde yöneticilerin kurumlara duyulan güveni tesis edebilmesi ve var olan güven düzeyini arttırabilmesi için gerekli olan reformların ivedilikle gerçekleştirilmesi gerekir.

Abstract:
Trust is a phenomenon that needs to be established urgently for the democratization process in today's world. It makes it possible to shape relations based on past experiences between the parties. Determining the public's trust in institutions is important for institution managers to take the necessary measures. In the study, the combined data set of the World Values Survey and the European Values Survey between 2017 and 2022 was used and the total sample size is 129074 people. In the data set, which includes 87 countries in total, there are 12 trust variables in total, including trust in the government, political parties, justice system/courts, and religious institutions such as churches/mosques/temples. The aim of the research is to determine the position of our country compared to other countries and to identify differences and similarities. For this purpose, multidimensional scaling analysis was applied to the data. After the analysis, a graph that positions the units in two-dimensional space was obtained both with the appropriate number of dimensions shown by the stress value and because it is possible to draw a graph. It was concluded that countries were grouped in five different clusters. The results of the MDS analysis were also supported by cluster analysis. The group Turkey belongs to consists of countries with the highest level of trust in the armed forces, press, parliament, civil services, government and political parties. It can be said that this group is a group where development continues, economic indicators such as unemployment and inflation are high, and income is distributed inequitably. Turkey has been located close to Azerbaijan and Iran. It consists of Turkey, Kazakhstan, Tajikistan, Azerbaijan, Macau, Iran, Singapore. Singapore stands out in this group. While Turkey is far from the group of countries such as Argentina, Mexico and Bolivia, it is closer to the group of Norway and Sweden, and then to the group of countries such as Bangladesh, Pakistan and Indonesia. It is noteworthy that Turkey is close to the group of Northern European countries. In conclusion, considering that strengthening the trust relationship between the public and institutions will increase cooperation, the necessary reforms should be carried out urgently in order for administrators to establish trust in institutions and increase the level of trust.