Türkiye'de ihracatın desteklenmesine yönelik mali teşvik uygulamaları
Financial incentive practices for supporting exports in Turkey
Yazar: TOLGA KAYMAZ
Danışman: PROF. DR. AHMET ÖZEN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı / Mali Hukuk Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ekonomi = Economics ; Maliye = Finance
Dizin: Mali teşvik sistemi = Fiscal suppart system ; Teşvik politikaları = Incentive policies ; Teşvikler = Incentives ; Vergi teşvikleri = Tax incentives ; İhracat = Export ; İhracat teşvikleri = Export promotion

Özet:
İkinci Dünya Savaş'ından sonra ülkelerin ekonomi politikaları, liberal görüşlerin etkisiyle şekillenmiştir. Daha çok serbest piyasa ekonomisine dayanan liberal politikalar küreselleşmeyle birlikte kendini daha çok hissettirmiş ve ülkelerin uygulamış olduğu politikaları doğrudan etkilemiştir. Geçmişte olduğu gibi günümüzde de ülkeler dış ticaret paylarını arttırmanın yollarını aramaktadır. Ekonomik gelişme ve kalkınmanın sağlanmasında ihracat çok önemli unsurlar arasında yer almaktadır. Özellikle Türkiye gibi gelişmekte olan ülkeler ihracata ayrı bir önem vermekte ve uygulamış oldukları ekonomi politikalarını bu çerçevede düzenlemektedirler.
Her geçen gün etkisini daha çok hissettiğimiz küreselleşmenin etkisiyle birlikte ticari sınırlar ortadan kalkmış, sermaye ve iş gücü dolaşımları kolaylaşmıştır. Bu durum aynı zamanda rekabeti de beraberinde getirmiştir. Sermayeyi ülkelerine çekmek isteyen ülkeler yatırımcıların dikkatini çekebilmek için alternatif politikalar üretmeye ve ülkelerini cazibe merkezi haline getirmeye uğraşmaktadırlar. Şirketler yatırım kararlarını alırken maliyetlerini hesaplamakta ve bu maliyetlerin en düşük olduğu yerlerde yatırımlarını yapmaktadırlar. Ülkeler teşvik politikalarıyla şirketlerin yatırım süreçlerine etki etmektedir. Teşvikler, genel ekonomi politikasının en önemli uygulama araçlarında biri olarak karşımıza çıkmakta ve ekonomik aktörleri belli davranışlara yönlendirmeyi amaçlamaktadır. 
          
Maliye politikasının bir parçası olan mali teşvikler çeşitli yollarla uygulanabilmektedir. Hükümetler, mali teşvik politikaları kapsamında ulaşmak istediği hedefler doğrultusunda ülkelerinin içerisinde bulunduğu duruma göre farklı araçları kullanabilmektedir. Kimi zaman yatırımcılara ek kaynak oluşturabilirken kimi zaman da planlamış olduğu gelirinden vaz geçerek mali teşvik politikalarını uygulamaktadır. Bu çalışmanın amacı özellikle ülkemizin 24 Ocak 1980 tarihinde alınan yapısal ekonomik kararlar doğrultusunda ithal ikameci ekonomi politikalarından vaz geçerek, ihracata yönelik sanayileşme hamlesine karşın ortaya koyduğu mali teşvik uygulamaların geçmişten günümüze kadar olan süreci değerlendirerek mali teşvik politikalarının önemine vurgu yapmak ve bu amaç doğrultusunda mali teşvik politikalarının gelişmesine katkı sunmaktır. Bu kapsamda ilk bölümde dış ticaret, ihracat ve teşvik kavramları açıklanmış ve ihracatın ve teşviklerin önemine değinilmiştir. İkinci bölümde çeşitli uluslararası kurumların mali teşvik politikaları ve seçili ülke uygulamaları incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise ülkemizde uygulanan mali teşvik uygulamaları ayrıntılı bir şekilde ele alınmıştır.

Anahtar Kelimeler: İhracat, Küreselleşme, Ekonomi, Mali Teşvik, Yatırım.

Abstract:
After the Second World War, the economic policies of the countries were shaped by the influence of liberal views. Liberal policies, which are mostly based on free market economy, have made themselves felt more with globalization and directly affected the policies implemented by the countries. Today, as in the past, countries are looking for ways to increase their foreign trade shares. Export is one of the most important elements in ensuring economic development and development. Especially, developing countries like us attach special importance to exports and organize their economic policies within this framework.
With the effect of globalization, the effect of which we feel more and more every day, commercial borders have disappeared and the circulation of capital and labor has become easier. This situation has also brought about competition. Countries that want to attract capital to their countries are trying to produce alternative policies and make their countries a center of attraction in order to attract the attention of investors. Companies calculate their costs while making investment decisions and make their investments where these costs are the lowest. Countries affect the investment processes of companies with their incentive policies. Incentives appear as one of the most important implementation tools of the general economic policy and aim to direct economic actors to certain behaviors.
Fiscal incentives, which are a part of fiscal policy, can be implemented in various ways. Governments can use different tools according to the situation of their countries in line with the targets they want to achieve within the scope of financial incentive policies. Sometimes it can create additional resources for investors, and sometimes it gives up its planned income and implements financial incentive policies. The aim of this study is to evaluate the process from the past to the present by explaining the financial incentive practices that our country has put forward despite the export-oriented industrialization move by giving up the import substitution economic policies in line with the structural economic decisions taken on January 24, 1980.
Keywords: Export, Globalization, Economy, Financial Incentive, Investment.