COVID-19 pandemisi sırasında multipl skleroz hastalarında disfaji, malnutrisyon ve sarkopeninin tele-tıp ile değerlendirilmesi
Tele-medicine evaluation of dysfagia, malnutrition and sarcopenia in patients with multiple sclerosis during the COVID-19 pandemic
Yazar: EMRULLAH FATİH YILDIZ
Danışman: PROF. DR. SİBEL EYİGÖR
Ege Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon = Physical Medicine and Rehabilitation
Dizin: COVID 19 = COVID 19 ; Kas distrofileri = Muscular dystrophies ; Korona virüs enfeksiyonları = Coronavirus enfections ; Korona virüsler = Coronaviridae ; Malnütrisyon = Malnutrition ; Multipl skleroz = Multiple sclerosis ; Pandemiler = Pandemics ; Teletıp = Telemedicine ; Yutma bozuklukları = Deglutition disorders ; Ölçekler = Scales

Özet:
Amaç: Multipl Skleroz (MS), merkezi sinir sisteminin (MSS) kronik, inflamatuar, demiyelinizan ve nörodejeneratif bir hastalığıdır. MS hastalığının farklı alt tipleri mevcuttur ve hastalarda çeşitli nörolojik semptomlar görülmektedir. Disfaji MS hastalarında sık görülmektedir ve önemli morbidite ve mortalite nedenidir. Bu nedenle disfajinin erken tanımlanması hastalarda gelişecek komplikasyonların önlenmesinde önemlidir. MS hastalarında görülebilecek önemli problemlerden biri de malnutrisyondur. Malnutrisyon sebebiyle hastalarda doku ve organların fonksiyonları bozulabilir. Bu nedenle malnutrisyonu önlemek, erken tanımak ve tedavi etmek önemlidir. Ayrıca MS hastalarında sarkopeni de görülebilmektedir ve üzerine çalışılması gereken önemli konulardan biridir. COVID-19 pandemisi sırasında hastaların sağlık hizmetlerine ulaşımındaki zorluk nedeniyle MS hastalarının değerlendirilmesi, tedavisi ve takibi gecikebilmektedir. Çalışmamızın birincil amacı tele-tıp ile MS hastalarında disfaji, malnutrisyon ve sarkopeniyi değerlendirmek ve prevalansı belirlemektir. İkincil amacımız ise disfaji, malnutrisyon ve sarkopeni açısından hastalık alt grupları arasında fark olup olmadığını belirlemek ve disfaji, malnutrisyon ve sarkopeninin hastalık süresi, EDSS skoru ile ilişkisini ve birbirleriyle ilişkisini değerlendirmektir. Diğer bir ikincil amacımız ise COVID-19 enfeksiyonu geçiren ve geçirmeyen MS hastalarında disfaji, malnutrisyon ve sarkopeni açısından fark olup olmadığını belirlemektir. 
Gereç ve yöntem: Çalışmamız teletıp yöntemi ile gerçekleştirilmiştir. Dahil edilme kriterlerini karşılayan 277 hasta dahil edildi ve 222 hastadan veri elde edildi. Katılımcıların sosyodemografik verileri kaydedildi. Daha sonra katılımcılarda disfaji DYMUS ve EAT-10 ölçeği ile, malnütrisyon MNA-SF ölçeği ile ve sarkopeni SARC-F ölçeği ile değerlendirildi.
Bulgular: 222 hasta değerlendirildi. DYMUS ölçeğine göre hastaların %36'sında disfaji, %18,5'inde şiddetli disfaji vardı. EAT-10 ölçeğine göre hastaların %17,9'unda disfaji mevcuttu. MNA-SF skalasına göre hastaların %5.4'ünde malnütrisyon vardı. Hastaların %29,3'ü malnütrisyon riski altındaydı. SARC-F skalasına göre hastaların %28,9'unda sarkopeni vardı. MS hastalığı alt tiplerinde disfaji, malnütrisyon ve sarkopeni oranları değerlendirildiğinde sadece sarkopenide MS alt tipleri arasında istatistiksel olarak anlamlı fark vardı (p=0.000). DYMUS ölçeği korelasyonunda EDSS puanı (p<0.05), EAT-10 ölçeği ve SARC-F ölçeği (p<0.01) ile pozitif korelasyon bulundu. MNA-SF ölçeği ile negatif korelasyon bulundu (p<0.01). EAT-10 ölçeği korelasyonunda EDSS puanı (p<0.05), DYMUS ölçeği ve SARC-F ölçeği (p<0.01) ile pozitif korelasyon bulundu. MNA-SF ölçeği ile negatif korelasyon bulundu (p<0.01). MNA-SF ölçeği korelasyonunda EDSS puanı (p<0.05), DYMUS ölçeği, EAT-10 ölçeği ve SARC-F ölçeği (p<0.01) ile negatif korelasyon bulundu. SARC-F skalası korelasyonunda hastalık süresi, EDSS skoru, DYMUS skalası ve EAT-10 skalası ile pozitif korelasyon bulundu (p<0.01). MNA-SF ölçeği ile negatif korelasyon bulundu (p<0.01). Covid-19 olan ve olmayan MS hastaları disfaji, malnütrisyon ve sarkopeni açısından karşılaştırıldığında anlamlı bir fark bulunmadı.
Sonuç: Bu çalışmada MS hastalarında DYMUS' a göre disfaji prevalansı önceki çalışmalara benzerdi. EAT-10 ile değerlendirildiğinde daha düşük bir disfaji prevalansı bulduk. Disfaji ve malnütrisyonun MS alt tipleri arasında farklılık göstermediğini, sarkopeninin MS alt tipleri arasında anlamlı farklılık gösterdiğini saptadık. Ayrıca disfaji, malnütrisyon ve sarkopeni arasında pozitif bir ilişki bulduk. Covid olan ve olmayan MS hastalarında disfaji, malnütrisyon ve sarkopeni açısından fark saptanmadı. Çalışmamızın sonuçları MS hastalarında disfaji, malnütrisyon ve sarkopeni arasındaki ilişkiyi ortaya koydu. Ek olarak, MS hastalarında malnütrisyon ve sarkopeninin önemi ortaya konmuştur, ancak malnütrisyon ve sarkopeninin erken tanı ve tedavisine odaklanan gelecekteki çalışmalara hala ihtiyaç vardır.
Gereç ve yöntem: Çalışmamız teletıp yöntemi ile gerçekleştirilmiştir. Dahil edilme kriterlerini karşılayan 277 hasta dahil edildi ve 222 hastadan veri elde edildi. Katılımcıların sosyodemografik verileri kaydedildi. Daha sonra katılımcılarda disfaji DYMUS ve EAT-10 ölçeği ile, malnütrisyon MNA-SF ölçeği ile ve sarkopeni SARC-F ölçeği ile değerlendirildi.
Bulgular: 222 hasta değerlendirildi. DYMUS ölçeğine göre hastaların %36'sında disfaji, %18,5'inde şiddetli disfaji vardı. EAT-10 ölçeğine göre hastaların %17,9'unda disfaji mevcuttu. MNA-SF skalasına göre hastaların %5.4'ünde malnütrisyon vardı. Hastaların %29,3'ü malnütrisyon riski altındaydı. SARC-F skalasına göre hastaların %28,9'unda sarkopeni vardı. MS hastalığı alt tiplerinde disfaji, malnütrisyon ve sarkopeni oranları değerlendirildiğinde sadece sarkopenide MS alt tipleri arasında istatistiksel olarak anlamlı fark vardı (p=0.000). DYMUS ölçeği korelasyonunda EDSS puanı (p<0.05), EAT-10 ölçeği ve SARC-F ölçeği (p<0.01) ile pozitif korelasyon bulundu. MNA-SF ölçeği ile negatif korelasyon bulundu (p<0.01). EAT-10 ölçeği korelasyonunda EDSS puanı (p<0.05), DYMUS ölçeği ve SARC-F ölçeği (p<0.01) ile pozitif korelasyon bulundu. MNA-SF ölçeği ile negatif korelasyon bulundu (p<0.01). MNA-SF ölçeği korelasyonunda EDSS puanı (p<0.05), DYMUS ölçeği, EAT-10 ölçeği ve SARC-F ölçeği (p<0.01) ile negatif korelasyon bulundu. SARC-F skalası korelasyonunda hastalık süresi, EDSS skoru, DYMUS skalası ve EAT-10 skalası ile pozitif korelasyon bulundu (p<0.01). MNA-SF ölçeği ile negatif korelasyon bulundu (p<0.01). Covid-19 olan ve olmayan MS hastaları disfaji, malnütrisyon ve sarkopeni açısından karşılaştırıldığında anlamlı bir fark bulunmadı.
Sonuç: Bu çalışmada MS hastalarında DYMUS' a göre disfaji prevalansı önceki çalışmalara benzerdi. EAT-10 ile değerlendirildiğinde daha düşük bir disfaji prevalansı bulduk. Disfaji ve malnütrisyonun MS alt tipleri arasında farklılık göstermediğini, sarkopeninin MS alt tipleri arasında anlamlı farklılık gösterdiğini saptadık. Ayrıca disfaji, malnütrisyon ve sarkopeni arasında pozitif bir ilişki bulduk. Covid olan ve olmayan MS hastalarında disfaji, malnütrisyon ve sarkopeni açısından fark saptanmadı. Çalışmamızın sonuçları MS hastalarında disfaji, malnütrisyon ve sarkopeni arasındaki ilişkiyi ortaya koydu. Ek olarak, MS hastalarında malnütrisyon ve sarkopeninin önemi ortaya konmuştur, ancak malnütrisyon ve sarkopeninin erken tanı ve tedavisine odaklanan gelecekteki çalışmalara hala ihtiyaç vardır.

Abstract:
Objective: Multiple Sclerosis (MS) is a chronic, inflammatory, demyelinating and neurodegenerative disease of the central nervous system (CNS). There are different subtypes of MS disease and patients present with various neurological symptoms. Dysphagia is common in MS patients and is an important cause of morbidity and mortality. Therefore, early identification of dysphagia is important in preventing complications in patients. One of the important problems that can be seen in MS patients is malnutrition. Due to malnutrition, the functions of tissues and organs may be impaired in patients. Therefore, it is important to prevent, recognize and treat malnutrition early. In addition, sarcopenia can be seen in MS patients and it is one of the important issues to be studied. Due to the difficulty in patients' access to health services during the Covid-19 pandemic, the evaluation, treatment and follow-up of MS patients may be delayed. The primary aim of our study was to evaluate dysphagia, malnutrition and sarcopenia in MS patients with telemedicine and to determine its prevalence. Our secondary aim was to determine whether there was a difference among the disease subgroups in terms of dysphagia, malnutrition and sarcopenia, and to evaluate the relationship of dysphagia, malnutrition and sarcopenia with disease duration, EDSS score and each other. Another secondary aim was to determine whether there was a difference in terms of dysphagia, malnutrition and sarcopenia in MS patients with or without a history of Covid-19 infection.
Materials and methods: Our study was carried out with the tele-medicine method. 277 patients who met the inclusion criteria were included and data were obtained from 222 patients. Sociodemographic data of the participants were recorded. Later, dysphagia in the participants was evaluated with the DYMUS and EAT-10 scales, malnutrition was evaluated with the MNA-SF scale, and sarcopenia was evaluated with the SARC-F scale.
Results: 222 patients were evaluated. According to the DYMUS scale, 36% of the patients had dysphagia and 18.5% had severe dysphagia. According to the EAT-10 scale, 17.9% of the patients had dysphagia. According to the MNA-SF scale, 5.4% of the patients had malnutrition. 29.3% of the patients were at risk of malnutrition. According to the SARC-F scale, 28.9% of the patients had sarcopenia. When the rates of dysphagia, malnutrition and sarcopenia were evaluated in MS disease subtypes, there was a statistically significant difference between MS subtypes only in sarcopenia (p=0.000). A positive correlation was found with the EDSS score (p<0.05), EAT-10 scale and SARC-F scale (p<0.01) in the correlation of the DYMUS scale. A negative correlation was found with the MNA-SF scale (p<0.01). A positive correlation was found with the EDSS score (p<0.05), DYMUS scale and SARC-F scale (p<0.01) in the correlation of the EAT-10 scale. A negative correlation was found with the MNA-SF scale (p<0.01). A negative correlation was found with the EDSS score (p<0.05), DYMUS scale, EAT-10 scale and SARC-F scale (p<0.01) in the correlation of the MNA-SF scale. In the correlation of SARC-F scale, a positive correlation was found with disease duration, EDSS score, DYMUS scale and EAT-10 scale (p<0.01). A negative correlation was found with the MNA-SF scale (p<0.01). When MS patients with and without Covid-19 were compared in terms of dysphagia, malnutrition and sarcopenia, no significant difference was found.
Conclusion: In this study, the prevalence of dysphagia according to DYMUS in MS patients was similar to previous studies. We found a lower prevalence of dysphagia when evaluated with EAT-10. We found that dysphagia and malnutrition did not differ between MS subtypes, while sarcopenia showed a significant difference among MS subtypes. We also found a positive correlation between dysphagia, malnutrition and sarcopenia. No difference was detected in terms of dysphagia, malnutrition and sarcopenia in MS patients with and without Covid. The results of our study revealed the relationship between dysphagia, malnutrition and sarcopenia in MS patients. In addition, the importance of malnutrition and sarcopenia in MS patients has been demonstrated, but future studies focusing on the early diagnosis and treatment of malnutrition and sarcopenia are still needed.