Engelsiz kent tasarımında yayanın mekân algısını etkileyen faktörlerin irdelenmesi
Investigation of the factors affecting the spatial perception of pedestrian in barrier-free city design
Yazar: MERVE BİÇER
Danışman: DOÇ. DR. CEMAL CENK HAMAMCIOĞLU
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Kentsel Mekan Organizasyonu ve Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Engelsiz kent = Barrier-free city ; Mekansal algı = Spatial perception ; Tasarım = Design ; Yayalar = Pedestrians

Özet:
Ulaştırma hiyerarşisinde ilk sırada yer alan ve mekânı algılayarak deneyimleyen yayanın, günümüz otomobil merkezli tasarım paradigması içerisindeki önemi artmaktadır. Kentiçi ulaşımda ana önceliğin yaya olarak belirlenmesi, kentsel mekân organizasyonunda yaya odaklı tasarımlara yer verilmesi gerekliliği anlam kazanmaktadır. Yönetmelikler, planlar, şehircilik ilkeleri, plan kararları, tasarım rehberleri, tasarımcılar ve uygulayıcılar tarafından şekillendirilen mekânda, yayanın mekânsal algı süreci sonucunda hareket ve davranışları gerçekleşmektedir. Dolayısıyla yayanın deneyim ve davranışları, fizik mekâna ve algılama faktörlerine göre şekillenmektedir. Bu sebeple daha erişilebilir ve engelsiz kentler için, farklı özelliklere (fiziksel, duyusal ve mental/zihinsel) sahip, farklı amaçlarla ve farklı hızlarda hareket eden yayaların kent mekânını nasıl algıladıkları, ihtiyaçları ve bu kapsamda karşılaşılan engellerin tanımlanması büyük önem taşımaktadır. Ortaya konulan bu çerçevede çalışmanın amacı; yayanın hareketinin önündeki engellere odaklanarak mekân algılama faktörlerini engelsiz kent tasarımı bakış açısı ile irdelemektir.
Bu çalışma, 'ortalama' kullanıcılar dışında kalan ve özelleşmiş ihtiyaçlara sahip kullanıcı gruplarının çeşitli mekân algı faktörlerini değerlendirerek insanı 'ideal', 'normal', 'standart', 'ortalama' insan gibi kavramlar ile sınıflandırmadan kapsamlı olarak herkes için (Mace, 1998) engelsiz erişilebilirliğin, insan ölçeğini temel alan (Gehl, 2011) planlama ve tasarım anlayışlarının mümkün olabileceği görüşüne dayanmaktadır. Bu kapsamda tez çalışmasında, evrensel tasarım yaklaşımı ile yayanın mekân algı faktörleri engelsiz kent tasarımı bağlamında irdelenmektedir.

Abstract:
The importance of spatial perception of the pedestrians that comes first in the transportation hierarchy is gradually increasing in today's automobile-centered design paradigm. Determining the pedestrian as the main priority in urban transportation and the necessity to include pedestrian-oriented designs in the spatial organization gains great meaning. In terms of space shaped by regulations, plans, urban planning principles, plan decisions, design guides, designers and practitioners, the movements and behaviors of the pedestrian take place as a result of the spatial perception process of the pedestrian. Therefore, pedestrian experiences and behaviors are shaped according to physical space and perception factors. Therefore in designing for more accessible and barrier-free cities, understanding the perception and needs of pedestrians with different characteristics (physical, sensory and mental) moving for different purposes with different speeds, and in this context identification of obstacles is of great importance. In this framework, the aim of the study is to focus on the barriers facing by the pedestrian movement, and examines the factors of spatial perception from the perspective of barrier-free design.
This study aims to comprehensively evaluate the human scale of barrier-free accessibility for all, without classifying people with concepts such as 'ideal', 'normal', 'standard', 'average' person (Mace, 1998), by evaluating various space perception factors of user groups other than 'average' users. For that reason, this thesis also based on human scale (Gehl, 2011) perspective of planning and design that is possible. Moreover the thesis also examines the universal design approach and the spatial perception factors of pedestrians in the context of barrier-free city design.