Emevîler'de Hişâm b. Abdülmelik'ten sonra yaşanan siyasi kriz
The political crisis of the Umayyads after Hisam b. Abdulmelik
Yazar: YUSUF KAYA
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA ÖZKAN
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History

Özet:
Emevî Devleti, İslâm topraklarında yaklaşık doksan yıl hüküm sürmüştür. Bu süreçte on dört tane halife iktidara gelmiştir. Her halifenin kendine has yönetim politikası ve şekli olmuştur. Geçen süre zarfında ortaya çıkan çeşitli isyanlar, idareyi çoğu zaman güç duruma düşürmüştür. Ancak 744-745 yıllarına geldiğimizde olaylardan ziyade idarenin tutumunun ön plana çıktığını görüyoruz. Söz konusu tarihte isyanlar, harici bir eksende değil idarenin kendi içerisinde vuku bulan bir iktidar kavgasına evrilmiştir. Bu dönemde başlayan kavgalar ve isyanlar zamanla kontrol edilemez bir hal almıştır. Böylece devletin merkezi otoritesinin zayıflaması hız kazanmıştır. Zayıflayan Emevî Devleti bahsi geçen bu yıpratıcı süreçlerin sonunda ise yıkılmıştır. Ancak bu süreçte devletin işleyişinde ana hatlarıyla veliahtlık yönetim biçimi, Ümeyyeoğulları maslahatı, gerektiğinde kabile ileri gelenlerinin devreye girmesi, örfî hukuk ve gelişmelere bağlı olarak mevcut halifeyi görevden azl etme gibi ilke ve uygulamalar söz konusu olmuştur. 
Bu dönemin ilk halifesi olan Velîd b. Yezîd'in iktidara gelişi ile birtakım olaylar yaşanmıştır. Yaşanan olaylara Yezîd b. Velîd'in ihtilal tepkisinin sonucunda siyasî ve idarî anlamda krizler çıkmasına sebep olmuştur. Devletin her yerinde kontrol sağlanamadan Yezîd b. Velîd'in vefatıyla beraber İbrahim b. Velîd'in hilafeti ile kriz daha da büyümüştür. Mervân b. Muhammed'in yine ihtilal yoluyla Halife İbrahim'i azletmesiyle de artık devlette yönetim krizi meydana gelmiştir. Siyaseten oluşan bu kriz, yönetimde kontrolün kaybolmasına sebebiyet vermiştir. Kaybolan yönetim çerçevesinde devletin çöküşü de hızlanmıştır. Bahsi geçen dönemde yaşanan olayların aralarında bağlantı bulunması ve zamanlarının da birbirlerine yakın olması çok etkili olmuştur. Olayların etkisi geçmeden bir diğerinin başlaması yaşanan krizleri daha da derinleştirmiştir. Bu durum ise "hangi olay örgüsü içerisinde devlet bu çöküş durumuna geldi?"  sorusunu gündeme getirmiş, söz konusu sual ve benzeri sorular bizi bunlara bir cevap bulma arayışına sevk etmiştir. 
Çalışmamızın son bölümünde Emevî Devleti idaresinin işleyişinde başvurulan birtakım ilkelerin olduğunu belirledik. Bu ilkelerin yönetimin işleyişinde çok belirleyici olduklarını müşahede ettik. Önemli rolü olan bu ilkelerin gelenek, adet ve örf başlığı altında devlet yönetiminde süregeldiğini gördük. Araştırmamızın son kısmında önemli olan temel ilkelerin neler olduğunu belirledik.

Abstract:
The Umayyad State ruled Islamıc lands for nearly ninety years. In the process, fourteen caliohs came to power. Each caliph had its own policy and form of government. The various rebellions that have arisen over the course of time have often put the administration in a difficult position. However, when we come to the years 744-745, we see that the attitude of the administration comes to the fore rather than the events.  On the date in question, the rebellions evolved into a power struggle that took place within the administration itself. The fights and rebellions that started in this period became uncontrollable over time. Thus the weakening of the centralauthority of the state has accelerated. The weakened Umayyad State collapsed at the end of these corrosive processes.
A number of events took place with the coming to power of Walid ibn Yazid, the first caliph of this period. As a result of Yazid ibn Walid's reaction to the revolution, political and administrative crises have arisen. With the death of Yazid b Walid without control in all parts of the state, the crisis was further magnified by the caliphate of Ibrahim b Walid. With Marwan ibn Muhammad's dismissal of Caliph Ibrahim through a revolution, a crisis of governance has now occurred in the state. This politically motivated crisis has led toa loss of control in the administration. With in the framework of the disappearing administration, the collapse of the state has also accelerated. The beginning of another one before the effects of the events have passed has deepened the crises.
In the last part of our study, we have determined that there are some principles that are used in the functioning of the administration of the Umayyad State. We have obversed that these principles are very decisive in the functioning of the administration. We have seen that these principles, which have an important role, continue in the state administration under the headings of tradition, customs and traditions. In the last part of our research, we have identified what are the basic principles that are important.