Orta Anadolu kuru şartlarında yetiştirilen bazı ekmeklik buğday çeşitlerinin kardeşlenme dinamiğinin araştırılması
A research on tillering dynamics of some bread wheat varieties grown in central anatolian dry conditions
Yazar: OĞUZ ÖNDER
Danışman: YRD. DOÇ. DR. İNCİ TOLAY
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitkisel Üretim Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Biyokütle = Biomass ; Buğday = Wheat ; Verim = Yield

Özet:
Buğdayda tane verimi, birim alandaki bitki sayısı, bitki basına kardes sayısı,basakta tane sayısı ve birim tane ağırlığı tarafından belirlenmektedir. Ancak kardeslerinbir kısmı tane olustururken; diğerleri basak olusturamamakta ve ana sapınolgunlasmasından önce ölmektedir ve bu durum genetik faktörler, kuraklık ve diğerçevre sartları ile iliskilidir. 10 farklı ekmeklik buğday çesidinin (Ak-702, Kıraç-66,Bezostaya-1, Gerek-79, Kutluk-94, Süzen-97, Aytın-98, Harmankaya-99, Altay-2000,Sönmez-2001) kullanıldığı bu çalısmada, biyokütle gelisimi ve kardeslerin hayattakalma yetenekleri ölçülerek tane verimi ile olan iliskilerinin belirlenmesi amaçlanmıstır.Çalısma 2005-2006 yetisme periyodunda, kuru (yağmura bağımlı) ve destek sulamalısartlarda yürütülmüstür.Bu amaçla bes farklı Zadoks döneminde hasat edilen bitki örneklerinden kardessayıları yanında, biyokütle ağırlıkları, basak indeksi (tozlanma dönemi), hasat indeksive verim öğeleri incelenmistir. Çalısmada yer alan çesitlerin kuru sartlarda; maksimumkardese sahip olduğu dönemde (Zadoks 23) bitki basına kardes sayıları 2.06 ile 3.36arasında değisirken, kardes ölüm oranları %50 ile %73 arasında değismistir. Bayrakyaprak dönemine (Zadoks 41) kadar kardes ölümleri yönünden sulu ve kuru arasında birfark bulunmazken esas farklılık bu dönemden sonra baslamıs ve sulama fertil kardessayısını artırmıstır.Kuru kosullarda verim üzerine en etkili unsur metrekarede tane sayısı ve onunbir bileseni olan fertil kardes sayısı olurken, sulu kosullarda bin tane ağırlığının yanısıra metrekarede ve basakta tane sayıları öne çıkmıs ve fertil basak sayısı tane verimiüzerinde onlar kadar etkili olmamıstır.Anahtar Kelimeler: Buğday, kardeslenme, biyokütle, kuraklık, verim.

Abstract:
Grain yield of wheat depends on plants per area, tiller per plant, kernels perspike, and weight per kernel. However only some tillers produce grain; others fail todevelop a spike and die before the main stem matures and this is related to geneticfactors, water stress, and other environmental conditions. The objective of theseexperiments was to measure biomass development and tiller survival, establish theirrelationship to grain yield of 10 different bread wheat varieties (Ak-702, Kirac-66,Bezostaya-1, Gerek-79, Kutluk-94, Suzen-97, Aytin-98, Harmankaya-99, Altay-2000,Sonmez-2001). The experiment was carried out in 2005-2006 growing season, underrainfed and supplementary irrigation conditions.For this aim, above ground samples were cut at five different growth stagesaccording to Zadoks scale, and besides counting tillers, biomass, spike index at anthesis,harvest index and yield components were determined. Maximum tiller number per plant(Zadoks 23) ranged from 2.06 to 3.36, and percent tiller mortality ranged from 50 to73% in rainfed conditions. Tiller mortality rates were similar in rainfed and irrigatedsets of experiment until flag leaf stage (Zadoks 41) starting to differ after this stage andirrigation increased productive tiller numbers.Under rainfed conditions, grain number per area and the number of fertile tillers,which is one of its components, were more effective on grain yield, whereas numbers ofgrains per area and grains per spike were more effective together with thousand kernelweight under irrigated conditions.Keywords: Wheat, tillering, biomass, drought, yield.