Moritanya'da Kur'ân eğitimi ve Türkiye ile mukayesesi
Qur'anic education in Mauritania and comparison with Turkey
Yazar: ÖMER FARUK URAL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SÜLEYMAN KABLAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Tarih boyunca Müslümanlar Kur'ân'ı daha iyi anlamak, ona daha iyi hizmet etmek ve sonraki nesillere aktarmak için büyük çabalar sarf etmişlerdir. Bu doğrultuda yapılan en önemli faaliyetlerden biri de Kur'ân'ın ezberlenmesidir. İslâm tarihi boyunca hâfızlık, tüm Müslüman toplumlar tarafından önemsenmiş ve kültürel farklılıklara göre bunun kolaylaştırılması için farklı yöntem ve teknikler kullanılmıştır. Bu çalışma, İslâm tarihinde önemli bir yere sahip Murâbıtlar Devleti'nin temellerini attığı, günümüzde de faaliyetleri devam eden, mahzara sistemini incelemeyi, Türkiye'deki Kur'ân eğitimiyle kıyaslamayı, aralarındaki benzer ve farklı yönleri tespit etmeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın örneklemi olarak Moritanya İslâm Cumhuriyeti seçilmiştir. Bunun sebebi mahzaraların Moritanya çöllerinde geleneksel yapılarını koruyarak eğitim-öğretim faaliyetlerine devam ediyor olmalarının yanı sıra Moritanya toplumunda hâfızlık oranının yüksek olmasıdır. Bir de Moritanya'daki hâfızlığın sadece Kur'ân'ın Arapça metninin ezberlenmesini değil, doğru bir şekilde yazılmasını da kapsamasıdır. Çalışmada mahzaraların kuruluşu, tarihî süreçte geçirdiği aşamalar ve hali hazırda geldiği nokta incelenecektir. Yine bahsi geçen kurumların Fransızlar'ın işgaliyle bölgede başlayan istiklal mücadelesindeki katkılarından ve kurulan yeni devletteki öncü rollerinden bahsedilecektir. Ayrıca sömürge düzeninin dayattığı eğitim sisteminin tahribatları ve mahzaraların buna karşı verdiği mücadeleler araştırılacaktır. Çalışma giriş ve dört bölümden oluşmaktadır. Girişte çalışma hakkında genel bilgiler verilecektir. Daha sonra birinci bölümde kısaca İslâm'ın bölgeye girişinden bahsedilecek ve kurulan eğitim müesseseleri hakkında detaylı bilgi verilecektir. İkinci bölümde ise resmî ve gayr-i resmî eğitim kurumları ayrı ayrı incelenecek ardından gayr-i resmî eğitimden mezun olanların devlette görev alabilmeleri için verdikleri mücadeleden ve sisteme entegre ediliş sürecinden bahsedilecektir. Bu aşamada devlet kurumları ve buraların mahzaralar açısından olumlu-olumsuz etkileri incelenecektir. Üçüncü bölüme gelince burada Kur'an eğitim metodu ve materyalleri üzerine durulacaktır. Dördüncü bölümde ise Moritanya'daki eğitim kurumlarıyla Türkiye'deki eğitim müesseseleri hakkında genel bir kıyaslama yapılacak ve mahzara sisteminin Türkiye'de uygulanabilirliği tartışılacaktır. Nihayetinde tüm bu verilerden hareketle bir sonuca varılacaktır.
Anahtar Kelimeler: Hâfızlık, Kur'ân Eğitimi, Moritanya, Şınkît, Mahzara, Medrese.

Abstract:
Throughout history, Muslims have made great efforts to understand the Qur'an better, to serve it better and to pass it on to the next generations. One of the most important activities in this direction is the memorization of the Qur'an. Throughout Islamic history, memorization has been considered important by all Muslim societies and different methods and techniques have been used to facilitate it according to cultural differences. This study aims to examine the mahzara system, the foundations of which were laid by the Murâbıtlar State, which has an important place in Islamic history, and whose activities continue today, to compare it with the Qur'anic education in Turkey, and to identify the similarities and differences between them. The Islamic Republic of Mauritania was chosen as the sample of the study. The reason for this is that the maharas continue their educational activities in the Mauritanian deserts by preserving their traditional structures, as well as the high rate of hâfiz in Mauritanian society. In addition, khafiz in Mauritania includes not only the memorization of the Arabic text of the Qur'an but also the correct writing of the Qur'an. This study will examine the establishment of the mahzaras, the stages they went through in the historical process and their current status. It will also discuss the contributions of these institutions to the struggle for independence that began in the region after the French occupation and their pioneering role in the new state. In addition, the ravages of the education system imposed by the colonial order and the struggles of the mahzaras against it will be investigated. The study consists of an introduction and four chapters. In the introduction, general information about the study will be given. Then, in the first part, the introduction of Islam to the region will be briefly mentioned and detailed information will be given about the educational institutions established. In the second part, official and unofficial educational institutions will be examined separately, and then the struggle of graduates of unofficial education to be able to work in the state and the process of their integration into the system will be mentioned. At this stage, state institutions and their positive and negative effects on the mahzaras will be analyzed. As for the third chapter, it will focus on Qur'anic education methods and materials. In the fourth section, a general comparison will be made between the educational institutions in Mauritania and the educational institutions in Turkey and the applicability of the mahzara system in Turkey will be discussed. Finally, a conclusion will be drawn based on all these data.
Keywords: Khafiz, Qur'anic Education, Mauritania, Şınkît, Mahzara, Madrasa.