Bir maddi kültür çevresi olarak Eskişehir eski otogarı
Eskişehir old bus station as a material culture environment
Yazar: DOĞAN BEKİR BİLGE
Danışman: PROF. DR. ÖZKUL ÇOBANOĞLU
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Halk Bilimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore
Dizin: Eskişehir = Eskişehir ; Kentsel kültür = Urban culture ; Otogar = Bus station ; Türk folkloru = Turkish folklore

Özet:
İnsan, tarihsel süreçteki varlığı boyunca içinde yaşadığı doğa ve çevreyle her zaman etkileşim hâlinde olmuştur. İnsanlar, doğayı ve çevresini anlamlandırmaya çalışmış, çeşitli yöntem ve teknolojilerle ona hükmetmiş, onun sayesinde tüketmiş ve üretmiştir. İnsanlar, içerisinde yaşadıkları doğaya mitler, destanlar, dinler, hikâyeler vb. unsurlar ile çeşitli sözlü ve yazılı kültür ortamında yarattıkları ürünler ile anlamlar yüklemişlerdir. Sözlü ve yazılı kültür ürünlerinin yanı sıra insanın kültürel ediniminin doğayla fiziksel temasını sağlayan, doğa-insan ilişkisinde en önemli rolü oynayan unsurlardan biri maddi kültür ürünleridir. İnsanın yarattığı/yaşattığı ve taşıdığı kültür unsurlarını araştıran bir disiplin olarak halkbiliminin araştırma sahalarından birini de maddi kültür ürünleri oluşturmaktadır. Maddi kültür ürünlerini arkeolojik kazılarda keşfedilen nesneler veya donuk bir biçimde kültürün içinde var olan nesneler olarak değerlendirmemek gerekir. İnsanın yarattığı, kendisinin ve içinde yaşadığı toplumun yaşam şeklini, davranışlarını, felsefesini ifade eden anlamlı her bir nesne; mutfak ürünleri (yemek, tatlı vb.), alet-gereçler, barınaklar (ev, çadır vb.), giyim-kuşam ürünleri, endüstri ürünleri, zanaat ürünleri, kamusal mekânlar vb. maddi kültür unsurları, araştırmacılara önemli halkbilimsel veriler sunan kaynaklardır. Maddi kültür araştırmaları, halkbilimi, tarih, coğrafya, arkeoloji, psikoloji, antropoloji, etnoloji, sanat tarihi vb. birbirinden farklı birçok disiplinin çalışmalarında önemli bir konuma sahip olduğu için maddi kültür araştırmaları içerisinde de zamanla farklı yaklaşım ve araştırma yöntemleri geliştirilmiştir. Bu yöntem ve yaklaşımların en önemli örneklerinden biri Amerikalı Halkbilimci Henry Glassie'nin geliştirdiği araştırma ve değerlendirme yöntemidir. Henry Glassie, geliştirdiği yöntemde, maddi kültür ürünlerinin yapısı ve işlevinin yanı sıra bağlamlarını da oldukça detaylı bir şekilde analiz etmektedir. Çalışmamızda; maddi kültür, Henry Glassie'nin maddi kültür kavramına yaklaşımı ve Henry Glassie'nin maddi kültür araştırmaları sırasında kullandığı araştırma ve değerlendirme yöntemi hakkında bilgiler verilmiştir. Eskişehir'deki Yunus Emre Caddesi üzerinden bulunan, 1963 yılından 2023 yılına kadar varlığını sürdüren -bugün bilinen adıyla- "Eski Otogar Binası", Henry Glassie'nin söz konusu yaklaşım ve araştırma/değerlendirme yöntemleri çerçevesinde incelenip, değerlendirilmiştir.

Abstract:
Throughout its historical existence, human beings have always interacted with the nature and environment in which they live in. Humans, trying to make sense of nature and its environment, have dominated it with various methods and technologies, consumed and produced thanks to it. People have attributed meanings to the nature they live in with myths, epics, religions, stories, etc., and the products they created in various oral and written cultural environments. In addition to oral and written cultural products, material culture products are one of the elements that provide physical contact of human cultural acqusations with nature and play the most important role in the nature-human relationship. As a discipline that investigates the cultural elements created/kept alive and carried by humans, one of the research fields of folklore is material culture products. Material cultural products should not be considered as objects discovered in archaeological excavations or as objects that exist within the culture in a dull way. Every meaningful object created by humans that expresses its lifestyle, behavior and philosophy of themselves and the society they live in like material culture elements such as cousine (food, desserts, etc.), tools, shelters (houses, tents, etc.), clothing products, industrial products, craft products, public spaces, etc. are sources that provide important folklore data to researchers. Since material culture research has an important position in the studies of many different disciplines such as folklore, history, geography, archaeology, psychology, anthropology, ethnology, art history, etc., different approaches and research methods have been developed over time within material culture research. One of the most important examples of these methods and approaches is the research and evaluation method developed by American folklorist Henry Glassie. In the method he developed, Henry Glassie analyzes the structure and function of material culture products, as well as their context, in great detail. In our study; Informations are given about material culture, Henry Glassie's approach to the concept of material culture, and the research and evaluation method. The "Old Bus Station Building" -as it is known today- located on Yunus Emre Street in Eskişehir, which existed from 1963 to 2023, was examined and evaluated within the framework of Henry Glassie's approach and research/evaluation methods.