Arı kovanlarında kullanılan farklı polen tuzaklarının bal arısı (Apis mellifera L.) kolonilerinin biyolojik aktiviteleri ve performansları üzerine etkileri
The effects of different pollen traps used in beehives on the biological activities and performances of honey bee (Apis mellifera L.) colonies
Yazar: MOHAMMED KHALIL IBRAHIM IBRAHIM
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ İLKAY ÇORAK ÖCAL ; DR. ÖĞR. ÜYESİ DEVRİM OKSAY
Çankırı Karatekin Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Biyoloji = Biology

Özet:
Çalışmalar İstanbul Şehri sınırları içerisinde yer alan Silivri-Akrun ilçesinde yerel 
Langstroth kovanlarında yetiştirilen melez arı kolonileri üzerinde gerçekleştirilmiştir. 
Polen tuzaklarının 2022 baharında bal arısı kolonilerinin hayati aktivitesi üzerindeki 
etkisini göstermiştir. En yüksek ortalamalar arı yoğunluğu, açık ve kapalı işçi kuluçka 
alanı, erkek kuluçka alanı, polen alanı, kabartılmış petek alanı, sırlanmış ve sırlanmamış 
bal ile ana arı gözü ve süpersetür ana arı gözü içindir. Kontrol muamelesinde sırasıyla 
11.14 çerçeve/koloni, 5472.63, 5747.79, 355.42, 1235.67, 2289.93, 2932.19 ve 1244.58 
cm², 5,17 ve 1,46 ana arı gözü kaydedilmiştir. Önerilen taban polen tuzağı 5 gün süreyle 
polen tuzağı takılı kalma muamelesindeki en düşük ortalamalarla karşılaştırıldığında bu 
sırasıyla 9,44 çerçeve/koloni ve 4421.54,5011.54, 363.68, 737.35, 1880.19, 2515.67, 
1080.64 cm², 4,14 ve 1,13 ana arı gözü kaydedilmiştir. İlkbaharda polen tuzaklarının ve 
toplama süresinin işci bal arılarının uçuş aktivitesine etkisi sonuçlarına bakıldığında, 
kovana giren ve çıkan işçi arıların en yüksek ortalama sayısının önerilen taban polen 
tuzağı muamelesinde olduğu ortaya çıkmıştır. Önerilen taban polen tuzağı 
muamelesinde 5 gün süreyle polen tuzağı takılı kalma olup sırasıyla 64,90 ve 66,33 
kaydedilmiştir. Kontrol muamelesinde sırasıyla en düşük ortalama olan 61,47 ve 60,78 
işçi/dakika ile kıyasla gerçekleşmiştir. İlkbahar mevsiminde tuzaklarla toplanan polen 
en yüksek ortalama ağırlığı önerilen taban polen tuzağı 5 gün süreyle polen tuzağı takılı 
kalma muamelesinde 240,66 gram/koloni kaydedilmiştir.En düşük ortalama ise plastik 
taban polen tuzağı 3 gün süreyle polen tuzağı takılı kalma muamelesinde 130,84 
gram/koloni kaydedilmiştir. Yaz ve sonbahar aylarında polen tuzaklarının bal arısı 
kolonilerinin hayati aktivitesine etkisine bakıldığında en yüksek ortalamalar arı 
yoğunluğu, açık ve kapalı işçi kuluçka alanı,erkek kuluçka alanı, polen alanı, 
kabartılmış petek alanı,sırlanmış ve sırlanmamış bal alanı,önceden yapılan ve daha 
sonra yapılan ana arı gözleridir. Kontrol muamelesinde sırasıyla 16,89 çerçeve/koloni, 
3484.12, 4557.02, 271.10, 2842.32, 5077.22 ve 3478.12 cm², 6,05 ve 1,65 ana arı 
gözleri kaydedilmiştir. Önerilen taban polen tuzağı 5 gün süreyle polen tuzağı takılı 
kalma muamelesindeki en düşük ortalamalarla karşılaştırıldığında sırasıyla 14.68 
çerçeve/koloni, 2756.32, 3756.57, 230.45, 1387.09,4359.09 ve 2954.51 cm² ve 4,41 ve 
1.29 ana arı gözleri kaydedilmiştir. Yaz ve sonbahar da polen tuzaklarının ve toplama 
süresinin bal arısı işçilerin uçuş aktivitesine etkisi sonuçlarına bakıldığında, kovana 
giren ve çıkan işçi arı en yüksek ortalama sayısının işçi/dakika olduğu ortaya çıkmıştır. 
Önerilen taban polen tuzağı muamelesinde 5 gün süreyle polen tuzağı takılı kalma 
sırasıyla 69.88 ve 67.43 kaydedilmiştir. Kontrol muamelesinde sırasıyla en düşük 
ortalama olan sırasıyla 65,45 ve 64,26 işçi/dakika ile kıyasla gerçekleşmiştir. Yaz ve 
sonbahar aylarında tuzaklarla toplanan polen ortalama ağırlığı en yüksek 202.80 
gram/koloni ile önerilen taban polen tuzağı muamelesinde 5 gün süreyle polen tuzağı 
takılı kalma olmuştur.En düşük ortalama ise plastik taban polen tuzağı muamelesinde 3 
gün süreyle polen tuzağı takılı kalma 120,44 gram/koloni olmuştur. Polen tuzaklarının 
işçi arıların ortalama yaşam süresine ve toplanan polen miktarına etkisine bakıldığında 
ise kontrol muamelesinde en yüksek ortalama yaşam süresi 26,72 gün/işçi ulaşmıştır.En 
düşük yaş ortalaması ise 19,03 gün/işçi ile plastik taban polen tuzağı muamelesinde 5 
gün süreyle polen tuzağı takılı kalma görülmüştür.Polen tuzaklarının farklı bal 
muamelelerin verimliliği üzerindeki etkisine bakıldığında, en yüksek ortalama bal 
üretiminin kontrol muamelesinde 13,27 kilogram/koloni ulaştığı ortaya çıkmıştır.En 
düşük ortalama 9,29 kilogram/koloni ile önerilen taban polen tuzağı muamelesinde 5 
gün süreyle polen tuzağı takılı kalma olmuştur. Çalışma alanında polenlerin toplandığı 
18 bitki kaynağı tespit edilmiştir.

Abstract:
All studies were conducted in the Silivri-Akorn district, located within the 
administrative borders of Istanbul province on local hybrid honey bee colonies raised in 
homemade Langstroth hives. The results of the effect of pollen traps on the activity of 
honey bee colonies in spring 2022 showed that the highest averages of bee population , 
unsealed and sealed brood area, drone brood area, pollen area, wax extraction area, 
saturated and unsaturated honey area, queen cell and supersedur queen cell which was 
recorded in the control treatment, were 11.14 bee frames, 5472.63, 5747.79, 355.42, 
1235.67, 2289.93, 2932.19 ve 1244.58 cm², in respectively, while 5.17 and 1.46, 
respectively for queen cells No. respectively, compared to the lowest averages in the 5-
day restricted pollen trap treatment, which were 9.44 bee frames, 4421.54,5011.54, 
363.68, 737.35, 1880.19, 2515.67, 1080.64 cm² in respectively, while 4.14 and 1.13 
respectively for queen cells no. As for the results of the effect of pollen traps and 
collecting period on the flight activity of honey bee workers in spring, it was appeared 
that the highest average number of foraging outgoing and foraging incoming workers to 
and from the hive worker/minute which was recorded in the 5-day restricted pollen trap 
treatment, were 64.90 and 66.33 worker/minute respectively, compared to the lowest 
average of 61.47 and 60.78 worker/minute respectively in the control treatment. The 
highest average weight of pollen collected by traps during spring was 240.66 g/colony 
in the 5- day restricted pollen trap treatment, and the lowest average was 130.84 
g/colony in the 3-day restricted Turkish trap treatment. As for the effect of pollen traps 
on the activity of honey bee colonies in spring and summer, the highest averages for bee 
population, unsealed and sealed brood area, drone brood area, pollen area, wax 
extraction area, saturated and unsaturated honey area, pre-constructed cell and postconstructed cell which was recorded in the control treatment, were 16.89 bee frames, 
3484.12, 4557.02, 271.10, 2842.32, 5077.22 ve 3478.12 cm², in respectively while 6.05 
and 1.65 for queen cells No. respectively, compared to the lowest averages in the 5-day 
restricted pollen trap treatment, which were 14.68 bee frames, 2756.32, 3756.57, 
230.45, 1387.09,4359.09 ve 2954.51 cm², in respectively, while for queen cell No. 
was 4.41 and 1.29 respectively. As for the results of the effect of pollen traps and 
collecting period on the flight activity of honey bee workers in spring and summer, it 
was appeared that the highest average number of foraging outgoing and foraging 
incoming workers to and from the hive worker/minute which was recorded in the 5-day 
restricted pollen trap treatment, were 69.88 and 67.43 worker/minute respectively, 
compared to the lowest average of 65.45 and 64.26 worker/minute respectively in the 
control treatment. The highest average weight of pollen collected by traps during spring 
and summer was 206.47 g/colony in the 5-day restricted pollen trap treatment, and the 
lowest average was 120.44 g/colony in the 3-day restricted Turkish trap treatment. As 
for the effect of pollen traps on the longevity average of the workers and amount of the 
collected pollen, result showed that the highest worker longevity average was 26.72 
days/worker in the control treatment, and the lowest average age was 19.03 days/worker 
in the 5-day restricted Turkish trap treatment. As for the effect of pollen traps on honey 
yield of different treatments, it was found that the highest average honey yield was 
13.27 kg/colony in the control treatment, and the lowest average was 9.29 kg/colony in 
the 5-day restricted pollen trap treatment. Finally thirty pollen plant sources (of pollen 
collected in the study area) were distinguished during our study.