Bazı ekmeklik buğday (Triticum aestivum l.) çeşit ve ıslah hatlarının kahverengi pasa (Pinia recondita f.sp. tritici) dayanıklılık genleri üzerine araştırmalar
Leaf rust (Puccinia recondita f.sp. tritici) resistance genes in some varieties and advanced lines of bread wheat (Triticum aestivum l.)
Yazar: BEYHAN AKIN
Danışman: PROF. SÜER YÜCE
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Ekmeklik buğday = Bread wheat

Özet:
Puccinia recondita Roberge ex Desmaz. f. sp. tritici Eriks. & E. Henn'in neden olduubuday kahverengi pası, budayın yetitii hemen hemen her yerde görülmektedir. Genetikdayanıklılık, kahverengi pasın neden olduu verim kayıplarını azaltmada en ekonomik ve entercih edilen yöntemdir. Bu nedenle, Dünya üzerindeki birçok buday ıslah programı,kahverengi pasa uzun süreli ve etkili dayanıklılık gösteren çeitleri gelitirmek, Lr genlerinitahmin etmek ve yava paslanmayı etkili olarak kullanmak için bir çok aratırmayapmaktadırlar. Bu çalımada da, çounluu kılık olan 180 ekmeklik buday (Triticumaestivum L.) çeit ve hattı ile her biri farklı bir kahverengi pas dayanıklılık geni (Lr) taıyan40 adet Thatcher yakın izogenik hattı bu amaçla incelenmitir.Sera ve tarla çalımaları CIMMYT (Meksika) merkezinde 2005 yılında yürütülmütür.Serada 12 farklı kahverengi pas ırkı kullanılmıtır. Çalımada kullanılan 180 ekmeklikbuday (Triticum aestivum L.) çeit ve ileri hattında tek baına ya da çeitli kombinasyonlarhalinde bulunan Lr genleri ve bulundukları çeit sayıları sırası ile u ekildedir: Lr1 (17buday çeidinde), Lr3 (28), Lr9 (5), Lr10 (24), Lr13 (21), Lr14a (19), Lr16 (15), Lr17 (10),Lr23 (24), Lr24 (9) ve Lr26 (35). Çeit ve hatlardan 5 tanesi kullanılan tüm pas ırklarına karıyüksek enfeksiyon tipi gösterirken 4'ü düük enfeksiyon tipi vermitir.Tarla çalımalarında, tüm materyal iki kahverengi pas ırkının sporları ile bulatırılarakpas epidemisi altında deerlendirilmitir. Deitirilmi Cobb skalası ile tarlada yaklaık birerhafta arayla 5 kahverengi pas okunmu ve bu okuma deerleri üzerinden 180 çeit ve hattınHastalık Alan Erileri (HAE) hesaplanmıtır. Çalıılan materyalde yava paslanma içinyeterli bir varyasyon ve dayanıklılıın olduu görülmütür.Anahtar Kelimeler: Kılık buday, kahverengi pas, gen tahminlemesi, yava paslanma,Türkiye, HAE.

Abstract:
Wheat leaf (brown) rust caused by Puccinia recondita Roberge ex Desmaz. f. sp. triticiEriks. & E. Henn is a common wheat disease across the world, where wheat is grown.Decreasing yield losses from the disease economically and feasibly is only possible throughgenetic resistance to it. Therefore, most wheat breeding programs around the world try hard toobtain a long lasting durable resistance against to brown rust, to predict Lr genes, and toutilize slow rusting resistance effectively. Similarly, in this study, we investigated 180 mostlywinter wheat genotipes together with 40 Thatcher isolines, each carrying one differentresistance, genes to brown rust.Greenhouse and field studies of the research were carried out at CIMMYT (Mexico)headquartes in 2005. Twelve various brown rust races were inoculated to the genotypes in thegreenhouse. The Lr genes (and number of varieties they possess the genes ) either incombination or alone for 180 bread wheat (Triticum aestivum L.) varieties are the following:Lr1 (17 genotipes), Lr3 (28), Lr9 (5), Lr10 (24), Lr13 (21), Lr14a (19), Lr16 (15), Lr17 (10),Lr23 (24), Lr24 (9), and Lr26 (35). While five of genotypes were resistance to all races only 4were susceptible to all.All genotypes, during field screening, were inoculated with brown rust spores and thenobserved under brown rust epidemics. Observations for brown rust on genotypes were notedusing modified Cobb scale every week. Then, Area Under The Disease Progress Curve(AUDPC) were calculated. There was ample variation and resistance for AUDPC ingenotypes studied.Key Words: Winter wheat, leaf rust, gene postulation, slow rusting, Turkey, AUDPC.