Öğretmen özerklik durumunun öğretmen özyeterliliği, öğretimsel liderlik ve etik liderlikle ilişkisi: Nicel bir bakış açısı
The relationship of teacher autonomy with teacher self- efficacy, instructional leadership and ethical leadership: A quantitave perspective
Yazar: EYLÜL ADİLE ÇİFTÇİ
Danışman: DOÇ. SOMAYYEH SOYSAL
İstanbul Aydın Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Araştırmanın amacı; öğretmenlerin özerklik durumlarının cinsiyet, çalışılan kademe, mezuniyet durumu, mezun olunan fakülte, branş, öğretimsel liderlik, etik liderlik ve öğretmen özyeterliliği değişkenleri ile aralarında anlamlı farklılık ya da ilişki barındırıp barındırmadığını saptamaktır. Bu noktada öğretmen özerkliği ile diğer değişkenler arasında anlamlı bir farklılık ya da ilişki olup olmadığının sorulması, temel araştırma problemini oluşturmaktadır. Araştırma probleminin çözümlenebilmesi adına nicel araştırma yöntemlerinden korelasyonel araştırma modeli kullanılmıştır. Uygun örnekleme yöntemi kullanılarak, Küçükçekmece'deki ilkokul ve ortaokullar arasından toplam 16 devlet okulu seçilmiştir. Veriler tez yazarı tarafından hazırlanmış Kişisel Bilgi Formu ve kullanım izinleri alınan "Öğretmen Özerkliği Ölçeği" (Çolak ve Altınkurt, 2017); "Öğretmen Özyeterlik Ölçeği" (Çapa vd., 2005); "Etik Liderlik Ölçeği" (Tuna vd., 2012); "Öğretimsel Liderlik Ölçeği" (Bellibaş vd., 2016) ile toplanmıştır. Veri analizi için nonparametrik testler içerisinden Mann Whitney U testi, Kruskall Wallis H testi ve Spearman Brown çoklu korelasyon analizi kullanılmıştır.  Öğretmen özerkliği ile çalışılan kademe arasında ilkokul öğretmenleri lehine (mean rank= 141,50) anlamlı farklılık (sig: 0,01) bulunmuştur. Öğretmen özerkliği ile cinsiyet (sig: 0,78); mezuniyet durumları (sig: 0,29); mezun oldukları fakülte (sig: 0,4); branşları (sig: 0,56) arasında anlamlı farklılık bulunamamıştır.  Öğretmen özerkliği ile öğretimsel liderlik arasında düşük (coefficient: 0,19) (sig:0,002); öğretmen özerkliği ile öğretmen özyeterliği arasında orta (coefficient: 0,34) (sig:0,000); öğretmen özerkliği ile etik liderlik arasında düşük (coefficient: 0,28) (sig:0,000); öğretmen özyeterliği ile öğretimsel liderlik arasında düşük (coefficient: 0,26) (sig:0,000); öğretmen özyeterliği ile etik liderlik arasında düşük (coefficient: 0,18) (sig:0,004); etik liderlik ile öğretimsel liderlik arasında yüksek ( coefficient: 0,64) (sig:0,000) pozitif ve anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Sonuç olarak; Küçükçekmece'de ilkokul ve ortaokul kademesindeki devlet okullarında çalışan öğretmenlerin özerklik durumları ile çalıştıkları kademe arasında ilkokul öğretmenleri lehine anlamlı bir farklılık bulunurken; özerklik durumları ile cinsiyet, mezuniyet durumu, mezun olunan fakülte ve branş arasında anlamlı farklılık bulunamamıştır. Öğretmen özerklik durumu ile öğretimsel liderlik ve etik liderlik arasındaki ilişki düşük, öğretmen özerklik durumu ile öğretmen öz yeterliği arasındaki ilişki orta, öğretmen öz yeterliği ile öğretimsel liderlik ve etik liderlik arasındaki ilişki düşük, öğretimsel liderlik ve etik liderlik arasındaki ilişki yüksek, pozitif ve anlamlıdır. Bulgular değerlendirilirken araştırmada kontrol edilemeyen değişkenler olduğu göz önünde bulundurulabilir. Gelecek çalışmalarda örneklem sayısı artırılarak normal dağılım sağlanabilir, tabakalı örnekleme seçilebilir ve özel okullar dahil edilerek çeşitlilik sağlanabilir.

Anahtar Kelimeler: Öğretmen Özerkliği, Öğretim Süreci Özerkliği, Öğretmen Öz Yeterliliği, Öğretimsel Liderlik, Etik Liderlik.

Abstract:
The aim of the research is to determine whether there are significant differences or relationships between teachers' autonomy and variables such as gender, grade level, graduation status, faculty graduated from, subject area, instructional leadership, ethical leadership, and teacher self-efficacy. At this point, investigating whether there is a significant difference or relationship between teacher autonomy and these other variables constitutes the core research problem. To address the research problem, a quantitative research method using a correlational research model has been employed. Using appropriate sampling method, a total of 16 public schools have been selected from among the elementary and middle schools in Küçükçekmece. Data were collected using a Personal Information Form prepared by the thesis author and the following scales: "Teacher Autonomy Scale" (Çolak and Altınkurt, 2017), "Teacher Self-Efficacy Scale" (Çapa et al., 2005), "Ethical Leadership Scale" (Tuna et al., 2012), and "Instructional Leadership Scale" (Bellibaş et al., 2016), for which usage permissions were obtained. For data analysis, nonparametric tests including the Mann-Whitney U test, Kruskal-Wallis H test, and Spearman Brown multiple correlation analysis were used. A significant difference was found between teacher autonomy and educational level, with primary school teachers showing higher autonomy (mean rank = 141.50) compared to secondary school teachers (sig: 0.01). No significant differences were found between teacher autonomy and gender (sig: 0.78), graduation status (sig: 0.29), faculty of graduation (sig: 0.4), or subject area (sig: 0.56). Significant positive relationships were found as follows: a low correlation between teacher autonomy and instructional leadership (coefficient: 0.19, sig: 0.002), a moderate correlation between teacher autonomy and teacher self-efficacy (coefficient: 0.34, sig: 0.000), a low correlation between teacher autonomy and ethical leadership (coefficient: 0.28, sig: 0.000), a low correlation between teacher self-efficacy and instructional leadership (coefficient: 0.26, sig: 0.000), a low correlation between teacher self-efficacy and ethical leadership (coefficient: 0.18, sig: 0.004), and a high correlation between ethical leadership and instructional leadership (coefficient: 0.64, sig: 0.000). In conclusion, while there was a significant difference in teacher autonomy between primary and secondary school teachers in public schools in Küçükçekmece, with primary school teachers showing higher autonomy, no significant differences were found between teacher autonomy and gender, graduation status, faculty of graduation, or subject area. The relationship between teacher autonomy and both instructional leadership and ethical leadership is low. The relationship between teacher autonomy and teacher self-efficacy is moderate. The relationships between teacher self-efficacy and both instructional leadership and ethical leadership are low. However, the relationship between instructional leadership and ethical leadership is high, positive, and significant. When evaluating the findings, it should be considered that there are uncontrolled variables in the study. Future research could increase the sample size to achieve normal distribution, use stratified sampling, and include private schools to ensure greater diversity.

Keywords: Teacher Autonomy, Teaching Process Autonomy, Teacher Self-Efficacy, Instructional Leadership, Ethical Leadership