Yetişkinlerde sağlık ve beslenme okuryazarlığı ile sağlıklı yaşam biçimi davranışları arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between health and nutrition literacy and healthy behaviors in adults
Yazar: BÜŞRA ERDOĞAN TAŞGIN
Danışman: DOÇ. DR. HANDE BAKIRHAN
İstanbul Medipol Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Bu çalışma; yetişkin bireylerin sağlık okuryazarlığı, beslenme okuryazarlığı, sağlıklı yaşam biçimi davranışları ve bu üç değişken arasındaki ilişkilerin değerlendirilmesi amacıyla yapılmıştır. Araştırmaya 2021 yılının Nisan-Mayıs aylarında anket formunu doldurmayı kabul eden 451 kişi dahil edilmiştir. Anket formunda Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği – 32 (TSOY-32), Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Ölçeği II (SYBD-II), Yetişkinlerde Beslenme Okuryazarlığı Değerlendirme Aracı (YBOYDA), Fiziksel Aktivite Değerlendirme Aracı ve sosyo - demografik özelliklere ilişkin sorular yer almıştır. Elde edilen verilere göre katılımcıların TSOY-32 skorlarının 33,2±7,16 olduğu ve sağlık okuryazarlığının cinsiyetlere ve demografik özelliklere göre bir farklılık göstermediği belirlenmiştir (p>0,05). Katılımcıların %46,3'ünün sağlık okuryazarlığı düzeyinin sınırlı olduğu görülmüştür. SYBD-II ortalama puanının ise 123,9±19,02 olduğu bulunmuş olup cinsiyetler arasında anlamlı bir farklılık olmadığı görülmüştür (p>0,05). Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları ölçeği (SYBDÖ)'nin alt faktörlerinden beslenme ve kişiler arası ilişkilerde ise kadınların erkeklere göre daha yüksek seviyede bir farkındalığı olduğu saptanmıştır (p<0,01). Sağlıklı yaşam biçimi davranışlarını sergileme düzeyi düşük olan bireylerin (34-48 yaş), yüksek olan bireylere göre (19-33 yaş) yaşları anlamlı olarak daha yüksektir (p<0,05). Bireylerin beslenme okuryazarlığı düzeyleri incelendiğinde ise %1,1'inin yetersiz, %21,5'inin sınırda ve %77,4'ünün yeterli beslenme okuryazarlığına sahip olduğu görülmüştür. Erkek katılımcıların kadın katılımcılara oranla beslenme okuryazarlığı daha yüksek seviyede saptanmıştır (p<0,01). Katılımcıların Sağlıklı yaşam biçimi davranışı ile sağlık okuryazarlığı arasında pozitif yönlü bir ilişki saptanırken (p=0,001, r=0,317), beslenme okuryazarlığı ile sağlık okuryazarlığı ve sağlıklı yaşam biçimi davranışları ile beslenme okuryazarlığı arasında anlamlı bir ilişki saptanmamıştır (p>0,05).
Anahtar Kelimeler: Beslenme, Beslenme okuryazarlığı, Sağlık, Sağlık okuryazarlığı, Sağlıklı yaşam biçimi davranışları.

Abstract:
This study was conducted to evaluate the health literacy, nutritional literacy, healthy lifestyle behaviors of adults and the relationships between these three variables. 451 people who agreed to fill out the survey form in April-May 2021 were included in the study. The survey form included questions on the Turkey Health Literacy Scale - 32 (TSOY-32), Healthy Lifestyle Behaviors Scale II (HLBS), Nutritional Literacy Assessment Tool for Adults (YBOYDA), Physical Activity Assessment Tool and socio-demographic characteristics. According to the data obtained, it was determined that the TSOY-32 scores of the participants were 33.2±7.16 and health literacy did not differ according to gender and demographic characteristics (p>0.05). It was observed that 46.3% of the participants had limited health literacy level. The mean score of the Healthy Lifestyle Behavior Scale II was found to be 123.9±19.02 and there was no significant difference between the genders (p>0.05). In terms of nutrition and interpersonal relationships, which are sub-factors of the HLBS, it was found that women had a higher level of awareness than men (p<0.01). The ages of individuals with a low level of exhibiting healthy lifestyle behaviors (34-48 years) were significantly higher than those with a high level (19-33 years) (p<0.05). When the nutritional literacy levels of individuals were examined, it was seen that 1.1% had inadequate, 21.5% borderline and 77.4% had sufficient nutritional literacy. Male participants had a higher level of nutritional literacy than female participants (p<0.01). While a positive relationship was found between the participants' Healthy Lifestyle Behavior and health literacy (p=0.001, r=0.317), no significant relationship was found between nutritional literacy and health literacy, and between healthy lifestyle behaviors and nutritional literacy (p>0.05).
Key Words: Nutrition, Nutrition literacy, Health, Health literacy, Healthy lifestyle behaviors.