Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi yerleşkesi peyzaj aydınlatmasının kalite ve enerji verimliliği bağlamında irdelenmesi
Evaluation of the landscape design of Niğde Ömer Halisdemir University campus in terms of lighting quality and energy efficiency
Yazar: ORHUN SOYDAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AHMET BENLİAY
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı / Peyzaj Mimarlığı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture
Dizin: Kentsel peyzaj = Urban landscape ; Kentsel tasarım = Urban design ; Mimari aydınlatma = Architectural lighiting ; Yapay aydınlatma = Artificial lighting ; Yol aydınlatması = Road lighting ; Çevresel sürdürülebilirlik = Sustainable environment

Özet:
Ülkemizdeki üniversite sayısı sürekli artmakta olup, bu üniversitelerden bazıları büyük yerleşke alanlarına sahiptir. Bu yerleşkeler gündüz kullanıldığı gibi akşam/gece de kullanılmaktadır. Bu alanların akşam/gece kullanımı açısından (güvenlik, estetik vb) aydınlatma sistemleri tasarımı önemli bir yer tutmaktadır. Fakat her alanının aydınlatılmasının maliyet ve ekoloji açısından sakıncaları vardır. Bu yüzden uygun aydınlatma tasarımları ile alanların sürdürülebilirliği sağlanabilmektedir. Ekolojik sürdürülebilirlik, bir alanda bulunan bitkilerin, canlıların ve toprağın birlikte gelişimi ile mümkün olmaktadır. Aydınlatma sonucu ortaya çıkan  ışık kirliliği, yansıma, sıcaklık vb. etkenlerle canlı ve cansız öğeler üzerinde olumsuz etkilere sahip olabilmektedir. Bu yüzden uygun bir aydınlatma tasarımı ile bu olumsuz etkiler azaltılmalı ve ekolojik sürdürülebilirlik sağlanmalıdır. Ekonomik sürdürülebilirlik ise maliyetin düşük tutulması ve uygun peyzaj tasarımlarının oluşturulması ile mümkün olmaktadır. Bu çalışmada Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi yerleşke alanının güncel aydınlatma tasarımı incelenmiş ve sürdürülebilir yerleşke bağlamında aydınlatma tasarımı önerileri geliştirilmiştir. Çalışma beş aşamadan oluşmaktadır. Birinci aşamada; Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Yerleşkesi alan kullanımları (binalar, rekreasyonel alanlar, yeşil alanlar, yaya yolları araç yolları vb.) belirlenmiştir. İkinci aşamada; çalışma alanı analiz edilmiş, çalışma alanı üzerinde gerekli fotoğraflar çekilmiş, alan üzerindeki güncel aydınlatma sistemlerinin tespiti yapılmış ve lüksmetre kullanarak güncel aydınlatma değerleri ölçülmüştür. Üçüncü aşamada; çalışma alanı üzerinden elde edilen veriler dijital ortama aktarılarak, optimum aydınlatma değerleri hesaplanmış, alan üzerinden elde edilen sonuçlar ile dijital ortamdan elde edilen sonuçlar kıyaslanmış, aydınlatma açısından tasarım hataları tespit edilmiş, değerler arasındaki farklılıklar istatistiki olarak belirlenmiş, çalışma alanı üzerinde aydınlatma sistem önerileri getirilmiş ve uzmanlar grubu oluşturarak gerekli görüşmeler yapılmıştır. Dördüncü aşamada; öğrenciler, akademik ve idare personel ile çalışanlar üzerinden anket çalışması yürütülmüştür. Son aşamada ise; öneriler geliştirilmiştir. Peyzaj Mimarlığı meslek alanı açısından bugüne kadar yapılan çalışmalarda, aydınlatma sistemlerinin nicel olarak ölçülmediği, "Uluslararası Aydınlatma Komisyonu" tarafından belirlenen standartlara uygunluklarının ölçülmediği gözlemlenmiştir. Yapılan bu çalışmada ile aydınlatmanın nicel yönü de ele alınmış, uluslararası standartlara uygunluğu tespit edilmiş ve sonucunda bu ölçütlere uygun tasarım önerileri getirilmiştir. Çalışma sonucunda; yerleşke aydınlatma tasarımının standartlara uygun olmadığı, özellikle yeşil alanlarda aydınlatma sorunlarının fazla olduğu, yerleşke aydınlatma tasarımına yönelik getirilen tüm öneriler arasında LED lamba tiplerinin diğer lamba tiplerine oranla daha avantajlı olduğu, güvenlik aydınlatmasının yapılacağı alanlarda güneş panelli aydınlatma direklerinin kullanılmasının avantajlı olduğu, üst örtü olarak andezit, taş ve ahşap kullanımının arttırılıp, koyu renk asfalt ve kauçuk kullanımın azaltılması gerektiği, ekonomik ve ekolojik avantajlar açısından güneş panellerinin önemli olduğu, bu panellerin alana bir anda tamamının kurulması yerine, zamanla panel sayısının artırılmasının daha avantajlı olacağı, kullanılan aydınlatma yazılımının dış mekan aydınlatma hesaplamalarının yapılması amacıyla uygun olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
The number of universities is constantly increasing and some of these universities have large campuses in Turkey. These campuses are used during the night as well as during the day. Lighting systems design has an important issue in terms of night use of these areas (safety, aesthetics, etc.). But the lighting of each area has also negative effects on cost and ecology. Therefore, sustainability of the areas can be ensured with suitable lighting designs. Ecological sustainability is made possible by the interaction of plants, biotic factors and soil in areas. Light pollution resulting from lighting may cause negative effects (reflection, temperature etc.) on biotic and abiotic environments. Negative effects should be reduce with suitable lighting design and ecological sustainability should be ensured. Economic sustainability is made possible by low costs and creating suitable landscape designs.In this study; The current lighting design of the Niğde Ömer Halisdemir University campus was examined and lighting design suggestions have been developed in the context of sustainable campus. The study consists of five stages. In the first stage; land uses of Niğde Ömer Halisdemir University campus (buildings, recreational areas, green areas, pedestrian roads, vehicle roads etc.) were determined. In the second stage; the study area was analyzed, photographs were taken on the study area, current lighting systems were determined on the area and the current lighting values were measured by using the lux meter. In the third stage; the data obtained from the study area were transferred to computer, optimum lighting values were calculated by using ReluxSuite 2016 software, the results obtained from the field and computer were compared, design errors were determined in terms of lighting, differences between the values were determined statistically, lighting system suggestions were done for campus. In the fourth stage; survey was conducted on students, academic and administrative personnel and employees. Previous studies in landscape architecture occupation doesn't contain any quantity data about lighting systems. Also the standards that are determined by the International Lighting Commission (CIE) was not considered. In this study; the quantitative data of lighting systems and the standards were considered. Therefore; design suggestions were made according to the criteria's. As a result of the study, it was determined that campus lighting design not suitable for standards, green areas have more lighting problems, LED lamps have more advantageous than other lamps between all suggestions for campus lighting designs. Solar paneled lighting poles have more advantageous in areas that need security. Using of andesite, stone and wood for pavement should be increased but asphalt and rubber should be reduced. Solar panels are important in terms of economic and ecological advantages, but all the panels should not be built at the same time and the number of panels should increase over time (for economic costs). The lighting software used for this study is suitable for outdoor lighting calculations.