Gaziantep halk kültüründe çeyiz geleneği
Dowry tradition in Gaziantep folk culture
Yazar: TÜRKAN ALPAY
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ASLI BALİ
Mersin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
İnsan hayatının doğum, evlenme ve ölüm olmak üzere üç önemli geçiş dönemi vardır. Bu geçiş dönemleri kendi içerisinde birtakım gelenekleri barındırmaktadır. "Gaziantep Halk Kültüründe Çeyiz Geleneği" adlı bu çalışmada Gaziantep ili ve ilçelerinde evlilik geçiş dönemi içerisinde yer alan çeyiz konusu üzerinde durulmuştur. Çeyiz yeni kurulacak aile için gelin ve damadın ailesinin maddi ve manevi açıdan desteklenmesinden oluşan içerisinde birtakım ritüelleri ve inanışları barındıran bir uygulamadır. Çeyiz uygulamalarına bakıldığı zaman araştırma sahası Gaziantep dahil olmak üzere Anadolu ve Türklük coğrafyasında ortak noktalarının olduğu görülmektedir. Çalışma on bölümden oluşmaktadır. Sözlü ve yazılı kaynaklardan elde edilen bilgiler sırasıyla incelenmiştir. Çalışma ile ilgili genel bilgiler, makale, yöreye özgü kitaplar, sözlükler, halk bilimi başvuru kaynakları ve internet ortamında yer alan bilgiler toplanmış daha sonra konu ile ilgili bilimsel çalışmalar yapılmıştır. Araştırma içerisinde Gaziantep çeyizinde yer alan ürünler, çeyiz geleneği etrafında oluşan tören ve kutlamalar, çeyiz töreninde yer alan halk edebiyatı ürünleri, çeyiz geleneği etrafında oluşan inanışlar ve Gaziantep'te geçmişten günümüze çeyiz ile ilgili değişmeler sözlü kültür ortamından tespit edilerek elde edilen bilgiler belirli bir düzen ile sınıflandırılıp çalışma yazıya aktarılmıştır. Çalışmanın sonunda ise çalışma alanı ve yapılan uygulamalar ile ilgili fotoğraflar, yöre halkına özgü olan sözlük çalışması ve çalışma alanının haritası yer almaktadır.
Çalışmanın sonunda Gaziantep çeyiz geleneğinde, Anadolu ve Türklük coğrafyası ile bazı ritüeller ve inançlar açısından benzerlikler bulunmuştur. Bu inançların Gaziantep'te eski Türk inançlarıyla ilişkisi olduğu sonucuna ulaşılmış olup ayrıca Gaziantep'te geçmişte yapılan törenler ile günümüz törenleri arasındaki farklar tespit edilmiştir.

Abstract:
There are three important transition periods in human life: birth, marriage and death. These transition periods contain some traditions. "Dowry Tradition in Gaziantep Folk Culture" in this study, the issue of dowry, which is in the transition period of marriage in Gaziantep province and its districts, is focused on. Dowry is a practice that includes material and moral support from the family of the bride and groom who want to start a family, and includes some rituals and beliefs. When we look at dowry practices, it is seen that Anatolia and Turkish geography, including the research area Gaziantep, have common points.The study consists of ten section. Information obtained from oral and written sources were examined respectively. General information about the study, articles, local books, dictionaries, folklore science reference sources and information on the internet were collected, and then scientific studies related to our subject were carried out. In the research, the products included in Gaziantep dowry, the ceremonies and celebrations around the dowry tradition, the folk literature products in the dowry ceremony, the beliefs around the dowry tradition and the changes related to dowry in Gaziantep from past to present were determined from the oral culture environment and the information obtained was organized in a certain order. Was classified and the study was transcribed. At the end of the study, there are photographs of the study area and the applications carried out, a dictionary study belongs to the local people and a map of the study area. At the end of the study, similarities were found in Gaziantep dowry tradition with Anatolia and Turkish geography in terms of some rituals and beliefs. The relationship of these beliefs with the old Turkish beliefs in Gaziantep has been concluded, and the differences between the ceremonies held in the past in Gaziantep and today's ceremonies have been determined.