Koruyucu aile çocuklarında psikopatoloji ve davranış sorunlarını yordayıcı etkenler
Predictive factors for psychopathology and behavioral problems in foster children
Yazar: AYŞE ZEYNEP BERK AKBAŞ
Danışman: DOÇ. DR. AYŞE BURCU ERDOĞDU
Marmara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Psikiyatri = Psychiatry

Özet:
Amaç: Bu araştırmada, koruyucu aile bakımı altında yaşayan çocuklar arasında psikopatoloji ve davranış sorunlarının görülme oranlarını belirlemek ve bu bozuklukların ortaya çıkmasına neden olan risk faktörlerini ve koruyucu faktörleri incelemek amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Araştırmamızın örneklemini koruyucu aile dernekleri ve sosyal medya aracılığıyla yapılan duyurularla ulaşılan koruyucu aile bakımı altında 8-18 yaşlar arasındaki 41 çocuk ve ergen oluşturmaktadır. Çocuklarla Okul Çağı Çocukları için Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi (K-SADS) ile yarı yapılandırılmış psikiyatrik görüşme yapılmış, Wechsler Çocuklar İçin Zekâ Ölçeği Gözden Geçirilmiş Formu (WISC-R) küplerle desen ve sözcük dağarcığı alt testleri ile zeka düzeyi değerlendirilmiştir. Çocuklardan Kerns Güvenli Bağlanma Ölçeği ve Anne Baba Tutum Ölçeği (ABTÖ) doldurmaları istenmiştir. Araştırmacı tarafından koruyucu ebeveynlerden bilgi alınarak sosyodemografik veri formu doldurulmuş, koruyucu ebeveynlere ise doldurmaları için Belirti Tarama Listesi (SCL-90-R), Çocuk ve Gençler için Davranış Değerlendirme Ölçeği (ÇDDÖ) ve DSM-IV DEHB Belirti Listesi (SNAP-IV) verilmiştir.
Bulgular: Koruyucu aile bakımı altındaki çocuk ve ergenlerin %65,85'i (n=27) kız cinsiyettedir. Çocukların yaş ortalaması 11,71±3,11 yıl olarak saptanmıştır. Çocuklarda psikiyatrik bozukluk sıklığı %65,9 olarak bulunmuş, en sık DEHB (%56,66) ve KOKGB (%14,63) tanıları saptanmıştır. Komorbidite oranı %31,70 olarak bulunmuştur. Çocukların ÇDDÖ toplam klinik düzeyde bozulma oranı %43,9 iken içe yönelim sorunları görülme sıklığı %4,8, dışa yönelim sorunları sıklığı %36,5 olarak bulunmuştur. ÇDDÖ klinik düzey (+) ve psikiyatrik tanı (+) gruplarında zeka puanları, ABTÖ psikolojik özerklik puanı ve Kerns güvenli bağlanma ölçeği puanı ÇDDÖ klinik düzey (-) ve psikiyatrik tanı (-) gruplarından daha düşük bulunmuştur. Çocukların içe yönelim sorunları; SCL 90-R toplam puan, ABTÖ kabul/ilgi alt test puanı, Kerns güvenli bağlanma ölçeği puanı ve çocukların zeka düzeyi ile, çocukların dışa yönelim sorunları; SCL 90-R toplam puan, ABTÖ psikolojik özerklik alt test puanı, Kerns güvenli bağlanma ölçeği puanı ve çocukların zeka düzeyi ile ilişkili bulunmuştur. Yapılan regresyon analizlerinde, içe yönelim sorunlarını SCL 90-R toplam puan ve Kerns güvenli bağlanma ölçeği puanının yordayabildiği, dışa yönelim sorunlarını ABTÖ psikolojik özerklik, SCL 90-R toplam puan ve çocukların zeka düzeyinin yordayabildiği saptanmıştır
Sonuçlar: Araştırmamızda koruyucu aile çocuklarının yaklaşık üçte ikisinin en az bir psikiyatrik bozukluğa sahip olduğu ve çocukların içe yönelim sorunlarından daha fazla dışa yönelim sorunları yaşama eğiliminde olduğu gösterilmiştir. Psikopatoloji saptanan çocuklarda koruyucu ebeveynin psikolojik özerklik tutumu, güvenli bağlanma ilişkisi ve çocuğun zeka düzeyi daha düşük bulunmuş, koruyucu annenin somatizayon belirtileri daha fazla bulunmuştur. Güvenli bağlanma çocukların içe yönelim sorunlarını azaltırken, koruyucu annenin psikiyatrik şikayetleri sorun davranışları arttırmaktadır. Ebeveynin çocuğun psikolojik özerkliğine olan desteği ve çocukların zeka düzeyinin yüksek olması dışa yönelim sorunları için koruyucu faktör olarak bulunmuştur. 
Anahtar Kelimeler: Koruyucu aile, davranış sorunları, psikopatoloji, bağlanma, çocuk ruh sağlığı

Abstract:
Objective: In this study, we aimed to determine the incidence of psychiatric disorders and behavioral problems among foster children aged 8-18 and to examine the risk factors and protective factors that cause these disorders. 
Materials and Methods: The sample of our study consists of 41 foster children and adolescents, which were reached through announcements made through foster family associations and social media. A semi-structured psychiatric interview was conducted with the children with the Kiddie Schedule for Affective Disorders and Schizophrenia (K-SADS), and the intelligence level was evaluated with the Wechsler Intelligence Scale for Children-Revised Form (WISC-R) with cubes pattern and vocabulary subtests. Children were requested to fill in the Kerns' Security Scale and the Parenting Style Inventory (PSI). The sociodemographic data form was filled in by the researchers by gathering information from the foster parents, and the Symptom Checklist (SCL-90-R), the Child Behavior Checklist for Ages 6-18 (CBCL/6-18) and the DSM-IV ADHD Symptom List (SNAP-IV) were given to the foster parents to fill out.
Results: 65.85% (n=27) of children and adolescents under foster family care were female. The mean age of the children was 11.71±3.11 years. The prevalence of psychiatric disorders in foster children was found to be 65.9%, with ADHD (56.66%) and ODD (14.63%) diagnoses being the most common. The comorbidity rate was found to be 31.70%. While the rate of total clinical deterioration in CBCL of children was 43.9%, the incidence of internalizing problems was 4.8%, and the frequency of externalizing problems was 36.5%. Intelligence scores, PSI psychological autonomy scores and Kerns' security scale scores were found to be lower in CBCL clinical level (+) and psychiatric diagnosis (+) groups than in CBCL clinical level (-) and psychiatric diagnosis (-) groups. Children's internalizing problems were found to be associated with SCL 90-R total scores, PSI acceptance/involvement subtest score, Kerns' Security Scale score, children's intelligence level. Children's externalizing problems were found to be associated with the SCL 90-R total score, the PSI psychological autonomy subtest score, the Kerns' Security Scale score, and the intelligence level of the children. In the regression analyzes, it was found that SCL 90-R total score and Kerns' security scale score could predict internalizing problems, while externalizing problems could be predicted by PSI psychological autonomy, SCL 90-R total score, and children's intelligence level.
Conclusion: In our study, it was shown that approximately two-thirds of foster children have at least one psychiatric disorder and foster children tend to experience externalizing problems more than internalizing problems. In children with psychopathology, the psychological autonomy attitude of the foster parent, the secure attachment relationship and the intelligence level of the child were found to be lower, and the somatization symptoms of the foster mother were found to be higher. While secure attachment reduces the internalizing problems of children, psychiatric complaints of foster mothers increase problem behaviors. Parents' support for the child's psychological autonomy and the high level of intelligence of the children were found to be protective factors for externalizing problems.
Keywords: Foster family, behavioral problems, psychopathology, attachment, children's mental health, risk and protective factors.