Türkiye'de vergi afları ve mükellef üzerine etkisi: Eskişehir ili örneği
Tax amnesty in Turkey and its effect on the taxpyers: Sample of Eskişehir
Yazar: ERDEM AYDEMİR
Danışman: DOÇ. DR. ABDULLAH BURHAN BAHÇE
Kütahya Dumlupınar Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Maliye = Finance
Dizin: Af = Amnesty ; Eskişehir = Eskişehir ; Vergi affı = Tax amnesty ; Vergi ahlakı = Tax ethics ; Vergi kaçakçılığı = Tax evasion ; Vergi mükellefi = Taxpayer ; Vergi uyumu = Tax compliance ; Vergi yükü = Tax burden ; Vergiler = Taxes

Özet:
Benjamin Franklin'in "Bu dünyada, ölüm ve vergiler dışında hiçbir şeyin
kesin olduğu söylenemez." Sözünden yola çıkılarak insanlığın bilinen ilk dönemlerden
beri verginin yaşadığı, insanlar ölse de insanlık yaşadıkça vergi varlığını koruyacağı
anlaşılmaktadır. İnsanlar topluluklar halinde yaşamaya başladıktan sonra aralarında
düzen sağlamak için yöneticiler seçmişler bu sayede devlet oluşumunun temeli
atılmıştır. Devletlerin vazgeçilmez ve sürekli gelir kaynağı olan vergiler kamu yönetimi
içinde yer alan kamu kesiminin finansman ihtiyacını karşılamada en büyük role sahiptir.
Devletler optimal düzeyde vergiden gelir elde etmek için vergi gelirlerine zaman zaman
müdahale ederek mali dengeyi korumaktadırlar. Bu dengeyi korumak için vergi
düzenlemeleri yaparak vergisel işlemlerde kolaylık sağlayan vergi affı ve borç
yapılandırmasını uygulamaya koyarlar. Çalışmada vergi ile muhatap olan vergi
mükelleflerinin vergisel davranışlarına, çıkarılan vergi afları ve düzenlemelerine karşı
tutumlarına değinilmiştir. Bu çerçevede vergi ahlakı ve vergi bilincinin hukuksal
dayanağı gösterilerek sonuçları incelenmiştir. Vergi ödev ve sorumluluklarını yerine
getirmede esnek tutumda olan mükelleflerin vergi affı kolaylığı sonrası vergi yönlü
ahlaki bozulmaların oluştuğu, bu bozulmalarında da beraberinde vergi gelirlerinde
kayıp meydana getirdiği tespit edilmiştir. Mükellef üzerinde olumsuz etki yaratan bu
durum ek birim maliyet olarak vergi uyumunu da olumsuz yönde etkileyerek vergi
ahlakındaki yozlaşmayı daha fazla tetiklemiştir. Araştırma çalışmasında daha sonra
mükellef haklarının gelişimi, ülkemizdeki mükellef haklarının gözetimi, etkenliği ve
sonuçları ele alınmıştır. Bu sonuçlardan yola çıkılarak verginin hukuk dallarındaki
işlevinin öneminin ortaya koyulması amaçlanmıştır. Türkiye'de 2000 yılı öncesi ve
2000 yılı sonrası uygulanan vergi aflarının mükellef üzerindeki etkisinin günümüze
kadar geçen süreçteki sonuçları ve vergi aflarının kronolojik sıralaması gözden
geçirilerek yorumlanmıştır. Son bölümde Eskişehir ilinde bulunan mükelleflerin il
ölçekli vergisel tepki ve beyanları ölçülerek anlamlı sonuçlar elde edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Vergi, Vergi Affı, Vergi Uyumu ve Ahlakı, Mükellef Hakları,
Eskişehir İli

Abstract:
"In this world, nothing can be said to be certain except death and taxes." Based
on his word, it is understood that humanity has lived since the earliest times, and even if
people die, tax will preserve its existence as long as humanity lives. After people started
to live in communities, they chose administrators to establish order among themselves,
and thus the foundation of state formation was laid. Taxes, which are an indispensable
and permanent source of income for states, have the biggest role in meeting the
financing needs of the public sector within the public administration. States maintain
fiscal balance by intervening from time to time with tax revenues to generate optimal
tax revenues. In order to maintain this balance, they implement tax amnesty and debt
restructuring that facilitate tax transactions by making tax adjustments. In the study, the
taxpayers' tax behaviors and their attitudes towards tax amnesties and regulations are
discussed. In this framework, the legal basis of tax ethics and tax awareness has been
demonstrated and its results have been analyzed. It has been determined that taxpayers,
who are flexible in fulfilling their tax duties and responsibilities, have created taxoriented moral degradation after the ease of tax amnesty, and this deterioration causes a
loss in tax revenues. This situation, which had a negative impact on the taxpayer, also
negatively affected the tax compliance as an additional unit cost, triggering further
corruption in tax morality. Later in the research study, the development of taxpayer
rights, the surveillance of the taxpayer rights in our country, its effectiveness and its
results were discussed. Based on these results, it is aimed to reveal the importance of the
function of tax in the branches of law. Chronological order of Turkey in the period
before 2000 and until today the results of the impact on the taxpayer of the tax amnesty
and tax amnesties after 2000 has been revised and reviewed. In the last section,
meaningful results were obtained by measuring the provincial tax response and
declarations of the taxpayers in Eskişehir.

Keywords: Tax, Tax Amnesty, Tax Compliance and Ethics, Taxpayer Rights, Eskişehir
Province