Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarının icrası ve etkililiği
Implementation and effectiveness of European Court of Human Rights decisions
Yazar: ŞERİFE PETEK
Danışman: PROF. DR. NİHAT BULUT
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Hukuk = Law ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Avrupa insan hakları hukuku = European law of human rights

Özet:
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM/Mahkeme) kararlarının icrası ve denetimi, taraf devletler, Mahkeme ve Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi (AKBK/BK/Bakanlar Komitesi/Komite) tarafından paylaşılan bir yükümlülüktür. Kararların uygulanmasının denetimi Bakanlar Komitesi tarafından yapılır. Kararların icrası konusunda, Bakanlar Komitesi ve taraf devletlerin yükümlülükleri çalışmada detaylıca anlatılmıştır. Kararların icrası sürecinde Bakanlar Komitesi'nin denetimi nasıl yaptığı, ne gibi araçlar kullanabileceği üzerinde durulmuş, taraf devletlerin de kararların uygulanması konusunda ne gibi tedbirler alması gerektiği irdelenmiştir.
Çalışmanın devamında, AİHM kararlarının etkililiği ele alınmış, kararların bağlayıcılığı ve iç hukuktaki yerine değinilmiştir. Kararların etkililiğinin arttırılması, Mahkeme'nin etkili şekilde çalışmaya devam edebilmesiyle bağlantılı olduğundan, Mahkeme'nin gün geçtikçe artan iş yükü etkililik önünde bir engel olarak görülmektedir. Dolayısıyla, genel olarak Avrupa Konseyi (veya sadece Konsey) bünyesinde bu konudaki ortaya çıkan endişeler, özellikle Bakanlar Komitesi'ni, Mahkeme'nin geleceği ve koruma mekanizmasının etkililiğinin sürdürülmesi adına neler yapılabileceğine dair çalışmalar yapmaya itmiştir. Bu hususta, sözleşmeye ek protokoller ve üst düzey konferanslarla bazı yeni düzenlemeler yapılmıştır. 
AİHM kararlarının etkililiği, bir yönüyle, taraf devletlerce kararlara uyulmasıyla ölçülen bir husustur. Bu konuda kararların etkili olup olmaması, taraf devletlerin iç hukuklarında Mahkeme kararlarına ne şekilde yer verdiği iç hukuk sitemlerine Mahkeme içtihatlarını entegre edip etmedikleri konusu, kararların etkisini görmek adına önemlidir. Bu bağlamda çalışmada, ülkemize ilişkin AİHM kararları ve bu kararların icrası konusu da ele alınacak, etkililik anlamında değerlendirilecektir.

Abstract:
Implementation of the judgments of the European Court of Human Rights (ECtHR or the Court) is an obligation shared by the contracting states, the Court and the Committee of Ministers of the Council of Europe. Supervision of the implementation of judgements is carried out by the Committee of Ministers. The function of the Committee of Ministers and the party states regarding the execution of the decisions are explained in detail in our study. It was emphasized how the Committee of Ministers carries out the supervision during the execution of the decisions, what tools it can use, and what measures the party states should take regarding the implementation of the decisions were examined.
In the continuation of our study, the effectiveness of the ECHR's judgements are discussed, the binding nature of the judgements and their place in domestic law are mentioned. Since increasing the effectiveness of decisions is linked to the Court's ability to continue working effectively, the Court's ever-increasing workload is seen as an obstacle to effectiveness. Therefore, the concerns about this issue within the Council of Europe in general have pushed the Committee of Ministers in particular to work on what can be done for the future of the Court and the maintenance of the effectiveness of the protection mechanism. In this regard, some new regulations have been made through additional protocols to the European Convention on Human Righst and high-level conferences.
The effectiveness of ECHR's judgements is, in one sense, measured by the compliance with the judgements by the states parties. Whether or not the judgements are effective on this issue, how the states parties apply the Court's judgements in their domestic law and whether they integrate the court's precedents into their domestic legal systems are important to see the impact of the decisions. In this context, in our study, the ECtHR's judgements regarding our country and the execution of these decisions will also be discussed and evaluated in terms of effectiveness.