Örgüt kültürünün örgütsel muhalefete etkisi ve insan kaynakları uygulamalarının aracı rolü
The effect of organizational culture on organizational dissent and the mediating role of human resources practices
Yazar: AYNUR ÇİĞDEM ATA
Danışman: PROF. DR. AYŞEGÜL ASUMAN AKDOĞAN
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Beyaz yakalı = White collar ; Kültür = Culture ; Örgüt kültürü = Organizational culture ; Örgütsel muhalefet = Organizational dissent ; İnsan kaynakları = Human resources ; İnsan kaynakları yönetimi = Human resources management

Özet:
Örgütsel muhalefet örgütler, yöneticiler, çalışanlar ve araştırmacılar açısından oldukça önemli görülmektedir. Örgütteki konuşma özgürlüğü ve demokratik ortam çalışanların fikir ve düşüncelerini açıkça ifade etmesine imkân verecektir. Bu sayede çalışanların hissedecekleri bağlılık ve algılayacakları adalet gibi nedenlerle örgütün hatalarından dönme potansiyeli olacaktır. Son zamanlarda yapılan çalışmalarda örgütsel muhalefet, çeşitli yönleriyle önemli bulunup farklı örgütsel davranış kavramları ile ilişkileri, muhalefet davranışlarını gösterenlerin ya da bundan kaçınanların kişilik özellikleri ve astlarla üstlerin ilişkileri yönleriyle incelemiştir. 
Bu tezde, örgütsel muhalefet davranışlarının gösterilmesi bakımından örgüt kültürü açıklayıcı görülmüş ve örgüt kültürünün algılanma biçimine bağlı olarak bu davranışların değişeceği öngörülmüştür. Belirli kültürel şartlar altında çalışanların belirli muhalefet davranışlarını göstereceği hipotezlerine ek olarak insan kaynakları uygulamalarının bu süreçte aracılık rolünün olduğu öngörülmüştür. Böylece çalışmanın amacı kapsamında örgüt kültürü algılamalarının örgütsel muhalefete etkisi ve bu süreçte insan kaynakları uygulamalarının aracılık rolü incelenmiştir. Araştırmanın örneklemini, Kayseri'de faaliyet gösteren büyük ölçekli işletmelerin beyaz yakalı çalışanlarından oluşan 306 kişi oluşturmuştur. Araştırma sonucunda, örgüt kültürü eğilimleri hakkındaki algılamaların örgütsel muhalefet davranışlarına etkisinin olduğu görülmüştür. Açık muhalefet davranışlarının profesyonellik eğiliminden; örtük muhalefet ve dışsal muhalefet davranışlarının kuralcılık ve hiyerarşi eğilimlerinden etkilendiği belirlenmiştir. Ayrıca, örgüt kültürü eğilimleri hakkındaki algılamaların örgütsel muhalefete etkisinde insan kaynakları uygulamalarının aracılık rolünün bulunduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
Organizational dissent is seen as very important in terms of organizations, managers, employees and researchers. Freedom of speech and democratic environment in the organization will allow employees to express their ideas and thoughts openly. In this way, the organization will have the potential to return from its mistakes due to reasons such as the commitment that the employees will feel and the justice they will perceive. In recent studies, organizational dissent has been found important in various aspects and has examined its relations with different organizational behavior concepts, personality traits of those who show or avoid dissenting behaviors, and relations between subordinates and superiors. In this thesis, organizational culture was seen as explanatory in terms of showing organizational dissent behaviors and it was predicted that these behaviors would change depending on the perception of organizational culture. In addition to the hypotheses that employees will show certain dissenting behaviors under certain cultural conditions, it is predicted that human resources practices have a mediating role in this process. Thus, within the scope of the purpose of the study, the effect of organizational culture perceptions on organizational dissent and the mediating role of human resources practices in this process were examined. The sample of the study consisted of 306 white-collar employees of large-scale enterprises operating in Kayseri-Türkiye. As a result of the research, it was seen that perceptions about organizational cultural dimensions affect organizational dissent behaviors. It has been determined that professionalism orientation affects articulated dissent. Rule orientation and hierarchy orientation affect latent dissent and displaced dissent. In addition, it has been determined that human resources practices have a mediating role in the effect of perceptions about organizational cultural dimension on organizational dissent behavior.