Dikkat eksikliği/hiperaktivite bozukluğu tanılı 6-12 yaş arası çocuklarda periferik dolaşımda klaudin-5, okludin, zonulin ve trisellülin düzeyleri
Peripheral circulation levels of claudin-5, occludin, zonulin and tricellulin in children 6-12 years old with attention deficit/hyperactivity disorder
Yazar: HURŞİT FERAHKAYA
Danışman: PROF. DR. ÖMER FARUK AKÇA
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Meram Tıp Fakültesi / Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Hiperaktiviteli dikkat eksikliği bozukluğu = Attention deficit disorder with hyperactivity ; Kan beyin bariyeri = Blood brain barrier ; Kan dolaşımı = Blood circulation ; Mikrobiyota = Microbiota ; Okludin = Occludin ; Trisellülin = Tricellulin ; Zonulin = Zonulin ; Çocuklar = Children

Özet:
Amaç: Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), çevresel ve genetik faktörlerin etkileşimi ile ortaya çıkan, etiyolojisi tam olarak bilinmeyen nörogelişimsel bir bozukluktur. Sıkı bağlantılar ve burada görev yapan moleküllerin işlevlerindeki değişikliklerin bağırsak ve kan beyin bariyerinin yapısını bozarak merkezi sinir sistemini etkileyebileceği ve bunun da bazı nörogelişimsel bozuklukların patofizyolojisine katkıda bulunabileceği düşünülmektedir. Bu çalışmada DEHB tanısı alan çocuk ve ergenler ile sağlıklı kontrollerin serum klaudin-5, okludin, zonulin ve trisellülin düzeyleri açısından karşılaştırılması ve DEHB belirti şiddeti ile biyokimyasal parametreler arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Yöntem: Hasta grubunu oluşturmak üzere Necmettin Erbakan Üniversitesi Meram Tıp Fakültesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Polikliniği'ne başvuran DSM-5 tanı ölçütlerine göre DEHB tanısını alan, komorbid psikiyatrik bozukluğu ve ilaç kullanımı olmayan 6-12 yaş aralığında olan 57 çocuk ve ergen çalışmaya dahil edilmiştir. Kontrol grubu oluşturmak için ise Necmettin Erbakan Üniversitesi Meram Tıp Fakültesi Çocuk Kardiyoloji Polikliniği'ne başvuran herhangi bir psikiyatrik bozukluk, tıbbi hastalık tanısı ve ilaç kullanımı olmayan 60 sağlıklı çocuk ve ergen çalışmaya dahil edilmiştir. Hasta grubundaki katılımcılara araştırmacı tarafından Okul Çağı Çocuklar İçin Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi - Şimdi ve Yaşam Boyu Versiyonu - Türkçe Uyarlaması (ÇDŞG-ŞY-T) uygulanmıştır. Hasta grubundaki katılımcıların ebeveynleri DEHB belirti şiddetini ve alt tipini belirlemek için Conner's Anne Baba Derecelendirme Ölçeği-Kısa Formu'nu ve çocuklardaki otistik özelliklerin taranması amacı ile Otizm Spektrum Tarama Anketi Türkçe Versiyonu'nu doldurdular. Kontrol grubundaki katılımcıların ebeveynleri psikiyatrik semptom taraması için Çocuk Davranış Kontrol Listesi 4-18 yaş (ÇDKL 4-18) formunu doldurdular. Hasta grubundaki tüm katılımcılara alanında uzman psikologlar tarafından Conner's Continuous Performance 
Test 3. veya 2. Sürümü uygulandı. Hasta ve kontrol grubundaki tüm çocuklardan serum klaudin-5, zonulin, okludin ve trisellülin düzeylerinin araştırılması amacı ile 8 saat açlık sonrası sabah 08:30-10:00 saatleri arasında 5 ml venöz kan örnekleri alınıp santrifüj edilerek serum örneği elde edildi. Serum örneklerinde biyokimyasal parametrelerin düzeyleri Enzyme Linked Immuno Sorbent Assay (ELISA) yöntemi ile belirlendi.
Bulgular: Çalışmamızda DEHB grubunda sağlıklı kontrollere kıyasla serum klaudin-5 ve trisellülin düzeyleri anlamlı düzeyde düşük saptandı. Serum zonulin ve okludin düzeyleri açısından ise gruplar arasında anlamlı bir farklılık tespit edilmedi. Yaş, cinsiyet ve otistik özellikler gibi karıştırıcı faktörler kontrol edildikten sonra da serum klaudin-5 ve trisellülin düzeyleri ile DEHB arasındaki ilişkinin devam ettiği görüldü. Zonulin ile Conner's toplam puanı ve Conner's alt ölçeklerinden bilişsel problem/dikkatsizlik, hiperaktivite ve DEHB indeksi puanları arasında  negatif korelasyon tespit edilmiştir. Zonulin ile CPT-omissions skoru arasında pozitif korelasyon tespit edilmiştir.
Sonuç: Saptadığımız düşük serum klaudin-5 düzeyleri DEHB'de kan beyin bariyerindeki bozulmanın bir belirteci olabilir ve bozukluğun oluşum mekanizmaları arasında rol alıyor olabilir. Düşük serum trisellülin düzeyleri ise bağırsak geçirgenliğinin bir biyobelirteci olabilir ve artan bağırsak geçirgenliği bağırska-beyin aksını etkileyerek DEHB etyopatogenezinde yer alıyor olabilir. Klaudin-5, trisellülin, zonulin ve okludin gibi sıkı kavşak proteinleri ile DEHB arasındaki ilişkiyi anlamamız için daha fazla çalışma gerekmektedir. 

Anahtar Kelimeler: Bağırsak-beyin aksı, DEHB, kan-beyin bariyeri, klaudin-5, mikrobiyata, okludin, trisellülin, zonulin

Abstract:
Objective: Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD) is a neurodevelopmental disorder which does not have a clearly known etiology. Previous studies indicate that etiology of ADHD is possibly connected to an interaction between environmental and genetic factors. It is thought that changes in the functions of tight junctions and the molecules that work here may effect the central nervous system by disrupting the structure of the intestinal and blood-brain barrier, and this may contribute to the pathophysiology of some neurodevelopmental disorders. In this study, we aimed to compare children and adolescents diagnosed with ADHD with healthy controls in terms of serum claudin-5, occludin, zonulin and tricellulin levels, and to evaluate the relationship between ADHD symptom severity and these biochemical parameters.
Method: The patient group composed of 57 6 to 12 years old children and adolescents aged who were admitted to the outpatient clinic at the Department of Child and Adolescent Psychiatry, Meram Faculty of Medicine, Necmettin Erbakan University with a diagnosis of ADHD according to DSM-5 diagnostic criteria, without comorbid psychiatric disorders and drug use. In order to compose the control group, 60 healthy children and adolescents who were admitted to Necmettin Erbakan University Meram Faculty of Medicine, Pediatric Cardiology Outpatient Clinic without any psychiatric disorder, medical disease diagnosis or drug use were included in the study. Schedule for Affective Disorders and Schizophrenia for School Aged Children, Present and Lifetime Version (K-SADS-PL) was applied by the researcher to the participants in the patient group. The parents of the participants in the patient group filled out the Conner's Parent Rating Scale-Short Form to determine the ADHD symptom severity and subtype, and the Turkish Version of the Autism Spectrum Screening Questionnaire to screen for autistic characteristics in children. Parents of the participants in the control group filled the Child Behavior Checklist 4-18 years for psychiatric symptom screening. Conner's Continuous Performance Test Version 3 or 2 was administered to all participants in the patient group by psychologists who are experts in their fields. In order to investigate serum claudin-5, zonulin, occludin and tricellulin levels, 5 ml of venous blood samples were collected from all children in the patient and control groups, between 08:30 and 10:00 in the morning after 8 hours of fasting, and serum samples were obtained by centrifugation. The levels of biochemical parameters in serum samples were determined by Enzyme Linked Immuno Sorbent Assay (ELISA) method.

Results: In our study, serum claudin-5 and tricellulin levels were found to be significantly lower in the ADHD group compared to healthy controls. There was no significant difference between the groups in terms of serum zonulin and occludin levels. It was observed that the relationship between serum claudin-5 and tricellulin levels and ADHD continued even after controlling for confounding factors such as age, gender and autistic characteristics. A negative correlation was detected between Zonulin and Conner's total score and cognitive problem/inattention, hyperactivity and ADHD index scores from Conner's subscales. A positive correlation was detected between Zonulin and CPT-omissions score.

Conclusion: The low serum claudin-5 levels we detected may be a marker of the deterioration in the blood-brain barrier in ADHD and may be involved in the formation mechanisms of the disorder. Low serum tricellulin levels may be a biomarker of intestinal permeability, and increased intestinal permeability may be involved in the etiopathogenesis of ADHD by affecting the gut-brain axis. Further studies are needed to understand the relationship between tight junction proteins such as claudin-5, tricellulin, zonulin and occludin and ADHD.

Keywords: Gut-brain axis, ADHD, blood-brain barrier, claudin-5, microbiota, occludin, tricellulin, zonulin