Pendik şehir coğrafyası
Pendik urban geography
Yazar: RIDVAN YILDIZ
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET BAYARTAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Coğrafi özellikler = Geographical properties ; Fonksiyonel özellikler = Functional properties ; Kent coğrafyası = Urban geography ; Nüfus = Population ; Yerleşim = Settlement ; İstanbul-Pendik = İstanbul-Pendik

Özet:
Pendik Şehir Coğrafyası adlı bu çalışma şehir coğrafyası kapsamında 
beşerî ve iktisadi coğrafya metodolojisiyle bir yüksek lisans tezi olarak 
hazırlanmıştır.
Tez çalışması beş bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde şehrin 
üzerinde kurulduğu fiziki coğrafya şartları ele alınmıştır. Bir yerleşmenin ortaya 
çıkması için gerekli olan koşulların çoğunu taşıdığı ortaya konulmuştur.
İkinci bölümde şehrin tarihi ele alınmıştır. Neolitik Dönem'de bir balıkçı 
köyü olarak yerleşime açılan inceleme sahası, sahip olduğu stratejik konumu 
nedeniyle günümüze kadar farklı medeniyetlerin etkisinde kalarak varlığını 
sürdürmüştür. Özellikle savunma fonksiyonu ve Anadolu ile bağlantıyı sağlayan 
konumu, şehrin varlığının devam etmesinde önemli etkiye sahip olmuştur. 
Savunma için elverişli konumu hem Bizans hem Osmanlı hem de Cumhuriyet 
dönemlerinde askeri üslerin burada konumlanmasına yol açmıştır.
Üçüncü bölümde şehrin nüfus özellikleri üzerinde durulmuştur. 
Cumhuriyet dönemine kadar tedrici bir şekilde artış gösteren nüfus yapısı, 
Yunanistan ile imzalanan anlaşma gereği ülkemize gelen göçmenlerin buraya 
yerleşmeleriyle ani bir artış göstermiştir. İkinci önemli nüfus artışı ise, 1950 
yılından sonra sanayi alanlarının İstanbul'un çevresine taşınmasıyla, Kocaeli 
Yarımadasının doğusunda bulunan ve bu nedenle sanayi tesislerinin yer seçiminde 
tercih ettikleri Pendik'in yoğun nüfus hareketlerine maruz kalması sonucu 
gerçekleşmiştir. Buna ek olarak, bulunduğu konumu nedeniyle önemli geçiş 
güzergahlarında yer alması burada sürekli bir nüfus hareketinin varlığını ortaya 
çıkarmıştır.
Dördüncü bölümde yerleşme yeri özellikleri kapsamında şehrin plan 
özellikleri ile yerleşme saha ilişkisi ele alınmıştır. Ayrıca, konut tipleri ve şehirleri 
oluşturan en küçük yapı taşı olarak değerlendirilebilecek mahalleler; nüfus, 
yüzölçümü ve bu mahallelerde bulunan ve şehir için önemli olan ekonomik 
kuruluşları açısından ele alınmıştır.
Beşinci bölümde şehrin fonksiyonları ele alınmıştır. Ulaşım fonksiyonu içinde havayolu ulaşımı şehri diğer şehirlerden ayıracak bir özellik katmakla 
birlikte diğer fonksiyonların gelişmesine ve çeşitlenmesine yol açmıştır. Sonuç 
kısmında ise genel değerlendirme ile gelecekte muhtemel avantaj ve dezavantajlara 
değinilmiştir. 
Anahtar kelimeler: Pendik, Şehir, Nüfus, Yerleşme, Şehir Fonksiyonları.

Abstract:
This study, named Pendik Urban Geography, was prepared as a master's thesis with 
the methodology of human and economic geography within the scope of urban geography.
The thesis consists of five chapters. In the first chapter, the physical geography 
conditions, on which the city was founded, were discussed. It has been revealed that it has 
most of the conditions necessary for the emergence of a settlement.
In the second chapter, the history of the city is discussed. The study area, which 
was settled as a fishing village in the Neolithic Period, has survived under the influence 
of different civilizations due to its strategic location. Especially its defensive function and 
its location providing the connection with Anatolia had a significant impact on the 
continuation of the city's existence. Its convenient location for defense led to the 
positioning of military bases here during both the Byzantine, Ottoman and Republican 
periods.
In the third chapter, the features of urbanization are emphasized. The population 
structure, which increased gradually until the Republican period, showed a sudden 
increase with the settlement of immigrants who came to Turkey in accordance with the 
agreement signed with Greece. The second important population increase was the result 
of the intense population movements of Pendik, which is located in the east of the Kocaeli 
Peninsula and therefore preferred in the selection of industrial facilities, after the industrial 
areas moved around Istanbul after 1950.In addition, the fact that it is located on important 
transit routes due to its location has revealed the existence of a continuous population 
movement here.
In the fourth chapter, within the scope of settlement features, the relationship 
between the plan features of the city and the settlement area is discussed. In addition, 
housing types and neighborhoods which can be considered as the smallest building blocks 
of cities are discussed in terms of population, surface area and economic institutions in 
these neighborhoods that are important for the city.
In the fifth chapter, the functions of the city are discussed. While air transportation adds a feature that distinguishes the city from other cities, it has led to the development and diversification of other functions. In the conclusion part, the general evaluation and possible advantages and disadvantages in the future are mentioned.
Keywords: Pendik, City, Population, Settlement, City Function