Özel gereksinimli çocuğa sahip annelerin yaşadığı stres ve hissettikleri aile yükünün çocuk yetiştirme stilleri üzerindeki etkisinin incelenmesi
Investigation of the effect of stress and feeling family burden on children's reaching styles of mothers with special needs children
Yazar: ZEHRA IŞIKLI
Danışman: DOÇ. DR. HALE DERE ÇİFTÇİ
Üsküdar Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Çocuk Gelişimi Ana Bilim Dalı / Çocuk Gelişimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aile yükü = Family burden ; Anneler = Mothers ; Stres = Stress ; Çocuk yetiştirme = Child rearing ; Çocuklar = Children ; Özel gereksinimli çocuklar = Children with special needs

Özet:
Bu çalışma özel gereksinimli çocuğa sahip annelerin yaşadığı stres ve hissettikleri aile yükünün çocuk yetiştirme stilleri üzerindeki etkisini incelenmek amacıyla yapılmıştır. Sakarya ili sınırları içinde yaşayan özel gereksinmli çocuğa sahip toplam 461 anne ile gerçekleştirilmiştir.
Özel gereksinimli çocuğa sahip annelerin demografik bilgilerini öğrenebilmek amacıyla araştırmacı tarafından oluşturulan genel bilgi formu, annelerin yaşadıkları stresin ölçülmesi için annelere Aile Stresini Değerlendirme Ölçeği, annelerin hissettikleri aile yüklerinin ölçülmesi amacıyla Zihinsel Yetersiz Çocuğu Olan Aileler için Aile Yükü Değerlendirme Ölçeği ve annelerin çocuk yetiştirme stillerini ölçmek için ise Anne-Babalık Stilleri Ölçekleri uygulanmıştır. Aile Stresini Değerlendirme Ölçeği'nde annenin işlev yetersizliği, karamsarlık ve anne-baba ve aile sorunlarını belirlemeye yönelik 52 soru, Aile Yükü Değerlendirme Ölçeği'nde annenin fiziksel, sosyal, duygusal, ekonomik yükü ile zaman gereksinimi ve yetersizlik algısını ölçmeye yönelik 43 soru ve Anne-Babalık Stilleri Ölçeği'nde ise annenin anne çocuğuna olan yetkin (demokratik), yetkeci (otoriter) ve izin verici tutumlarını belirlemeye yönelik 32 soru yer almaktadır. Araştırma kapsamında elde edilen verilerin çözümlenmesinde çeşitli tanımlayıcı istatistiksel metotlar ve normal dağılım göstermeyen ölçekler arası ilişkileri saptamak için Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA) Testi, Bağımsız Örneklem (Independent-Sample) T-testi ve Çoklu Doğrusal Regresyon analizi kullanılmıştır.
Araştırma sonucuna göre; annelerin genel stres düzeylerinin düşük olduğu, en yüksek oranda demokratik stil sergiledikleri ve aile yükü genel düzeyinin orta seviyede olduğu belirlenmiştir. Özel gereksinimli çocuğa sahip annelerin yaşadıkları stres ile hissettikleri aile yükleri arasında pozitif yönde yüksek düzeyde anlamlı ilişki saptanmıştır. Annenin yaşadığı stres arttığında hissettiği aile yükü de arttığı görülmüştür. Annelerin çocuk yetiştirme stillerinden demokratik stil sergileme düzeyi ile yaşadığı stres arasında negatif, otoriter ve izin verici stil arasında ise istatistiksel olarak pozitif yönlü ilişki bulunmuştur. Yani annelerin stres düzeylerindeki artış onların demokratik stil (tutum) sergileme düzeylerinin azalmasına neden olmaktadır. Annelerin hissettikleri aile yükü arttıkça çocuk yetiştirme stillerinden demokratik stil düzeyinin azaldığı dikkati çekmektedir. Annenin hissettiği aile yükü azaldığında ise otoriter ve izin verici stil düzeyinin arttığı saptanmıştır. Annenin yaşı, eğitim durumu, çalışma durumu, aylık geliri, çocuk sayısı, çocuğun yaşı, cinsiyeti, özel gereksinim türü, özel eğitim dışında eğitim alma durumu, çocuğun bakımıyla başka kişi ya da kişilerin ilgilenme durumu, anne-babanın birlikte olma durumuna göre annelerin yaşadıkları stres ve hissettikleri aile yükünün çocuk yetişirme stillerine etkileme puanları farklılık olduğu görülmüştür. Bu araştırmada özel gereksinimli çocukların annelerinin işlevsellik, karamsarlık ve aile sorunlarında stresli oldukları, annelerin stres düzeylerinin artışı ile hissettikleri aile yükünün arttığı, bunlar sonunda ise daha fazla otoriter ve izin verici tutum sergiledikleri belirlenmiştir. Bu nedenle özel gereksinimli çocuğa sahip annelerin çocukların iletişim, oyun, öz bakım gibi becerilerde işlevlerini arttırmaya yönelik destek çalışmalar planlanarak annelerin çocukları ile etkili iletişim kurmalarını sağlanması karamsarlık düzeylerinin azalmasına katkı sağlayabilir. Bunun için öncelikle bu annelerin gereksinimleri belirlenerek, annelerin gereksinimleri doğrultusunda bireysel, aile destek ve grup aile eğitim çalışmaları planlanabilir. 

Anahtar Kelimeler: Anne-Babalık Stilleri, Aile Stresi, Aile Yükü, Özel Gereksinimli Çocuk

Abstract:
This study was conducted to examine the effects of stress and family burden experienced by mothers with special needs children on their child rearing styles. It was carried out with a total of 461 mothers who have children with special needs living within the borders of Sakarya province.
General information form created by the researcher in order to learn the demographic information of mothers with children with special needs, Family Stress Evaluation Scale to measure the stress experienced by mothers, Family Burden Rating Scale for families with Mentally Handicapped Children to measure the family burdens felt by mothers and The Parenting Styles Scale and the Family Burden Rating Scale were used to measure the parenting styles of the mothers. In the analysis of the data obtained within the scope of the research, various descriptive statistical methods and One-Way Analysis of Variance (ANOVA) Test, Independent-Sample T-test and Multiple Linear Regression analysis were used to determine the relations between scales that do not show normal distribution.
According to the results of the research; a highly significant positive correlation was found between the stress experienced by mothers of children with special needs and the family burdens they felt. A negative correlation was found between the level of democratic style, one of the child-rearing styles of mothers, and the stress they experienced, and a statistically positive relationship between authoritarian and permissive styles. As the family burden of mothers increases, the level of democratic style, one of the child rearing styles, decreases, and the level of authoritarian and permissive style increases. According to the mother's age, education level, employment status, monthly income, number of children, child's age, gender, special needs type, education other than special education, the status of taking care of the child by another person or persons, and the status of being together with the parents, the experiences of the mothers The effects of stress and the family burden they feel on their child-rearing styles differ.
In this study, it was determined that the mothers of children with special needs were stressed about functionality, pessimism and family problems, the family burden they felt increased with the increase in the stress levels of the mothers, and as a result, they displayed more authoritarian and permissive attitudes. For this reason, it may contribute to the reduction of pessimism levels by planning support activities for mothers with children with special needs to increase their children's functions in skills such as communication, play and self-care, and enabling mothers to communicate effectively with their children. For this, first of all, the needs of these mothers can be determined and individual, family support and group family training activities can be planned in line with the needs of the mothers.

Keywords: Parenting styles, Family stress, Family burden, Special Needs Children