Demanslı bireylere bakım verenlerin uyku kalitesi ve etkileyen etmenlerin incelenmesi
Examination and determine the affects of sleep quality of caregivers of people with dementia
Yazar: BURCU ELMAS
Danışman: DOÇ. DR. BURCU AKPINAR SÖYLEMEZ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Bakım verenler = Caregivers ; Bakım verme yükü = Caregiver burden ; Demans = Dementia ; Uyku = Sleep ; Uyku kalitesi = Quality of sleep

Özet:
Bu araştırma, demanslı bireylere bakım verenlerin uyku kalitesi ve etkileyen etmenlerin incelenmesi amacıyla tanımlayıcı, kesitsel, kestirimsel araştırma tasarımına uygun şekilde yapılmıştır.
        Araştırma Şubat – Temmuz 2019 tarihleri arasında DEUTF Geriatri Bilim Dalı Yaşlanan Beyin Polikliniği ve Nöroloji Anabilim Dalı Demans Polikliniğine başvuran demans hastasına bakım veren 119 aile üyesiyle yürütülmüştür. Araştırmada olasılıksız örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Bu çalışmada veri toplama araçları olarak; Demografik veri toplama formu, MMT, NPE, GYA, EGYA, BDÖ, ASÖ, CKÖ, BVY ve PUKİ kullanılmıştır. Araştırmada verilerin değerlendirilmesinde SPSS 25.0 programı kullanılmıştır. Bakım verenin uyku kalitesiyle ilişkili faktörleri belirlemek amacıyla korelasyon analizi yapılmıştır. İlişkili faktörlerin uyku kalitesini ne kadar yordadığını anlamak amacıyla çoklu regresyon analizi yapılmıştır. G-power 3.1 programında, etki büyüklüğü d=0.15 (orta etki), anlamlılık düzeyi 0.05'den küçük, örneklem sayısı 119, regresyon analizinde 8 değişken baz alınarak araştırmanın gücü %85 olarak bulunmuştur. 
       Araştırmada demanslı bireye bakım verenlerin uyku kalitelerinin kötü olduğu (PUKİ puan ortalaması 10,70±3,663), bakım verenlerin uyku kalitesini demanslı bireylerin tanıtıcı özelliklerinin etkilemediği (p>0,05), bakım verenlerin tanıtıcı özelliklerinden ise sadece yaş değişkeninin (p=0,043) uyku kalitesini etkilediği; demanslı bireylerin SMMT (p<0,001), GYA (p=0,010), EGYA (p=0,003) ve NPE (p=0,001) puanları ile bakıcıların BDÖ (p=0<001), ASÖ (p<0,001), CKÖ (p<0,001) ve BVY (p<0,001) puanlarının etkilediği sonuçlarına varılmıştır. Bu çalışmada yapılan regresyon analizi sonucuna göre; demanslı bireylerin SMMT, NPI, IGYA, GYA; bakım verenlerin ASÖ, BVY, BDÖ ve CKÖ ile birlikte bakım verenin uyku kalitesinin anlamlı bir yordayıcısıdır (F= 17,020; p<0,001). Belirtilen sekiz değişken birlikte uyku kalitesindeki varyansın %55'ini açıklamaktadır.
        Hemşireler, demanslı bireylerin zorlu bakım süreçlerinde onlara yardımcı olan bakım verenlerin de ihtiyaçlarını göz önünde bulundurmalıdır. Yapılan bu çalışma sonucunda bakım verenlerin uyku kalitesinin kötü olduğu belirlenmiştir. Bu araştırma sonuçlarının bakım verenlerin uyku kalitesine olan farkındalığı arttıracağına, bakım verenlerin uyku kalitesini iyileştirmeye yönelik planlanacak araştırmalara yol göstereceğine inanılmaktadır. 

Anahtar Sözcükler: Demans, bakım veren, uyku.

Abstract:
This study was done in accordance with the design research predictive, cross-sectional, descriptive that was performed to examine affecting factors and sleep quality of caregivers of people with dementia.
The study was conducted with caregivers of dementia patients who applied to DEUTF Geriatrics Department Aging Brain Polyclinic and Neurology Department Dementia Outpatient Clinic between February and July 2019. As data collection tools in this study; Demographic data collection form, MMT, NPE, GYA, EGYA, BDI, ASÖ, CKÖ, BVY and PSQI were used. SPSS 25.0 program was used to evaluate the data in the study, and multiple regression analysis was performed to determine the factors affecting the sleep quality of the caregiver. In the G-power 3.0 program, the effect size was evaluated as d = 0.15 (medium effect), the significance level was less than 0.05, the sample number was 119, and the correlation power as r = 85% based on 8 variables in regression analysis.
        In the study, it was found that the sleep quality of caregivers of individuals with dementia was poor (average PSQI score of 10.70 ± 3.663), that the introductory characteristics of dementia individuals and their caregivers did not affect the sleep quality of caregivers; It was concluded that the SMMT(p=0,000), GYA(p=0,010), EGYA(p=0,000) and NPE(p=0,001) scores of individuals with dementia and the BDÖ(p=0,000), ASÖ(p=0,000), CKÖ(p=0,000) and BVY(p=0,000) scores of the caregivers were affected. In addition, according to the results of the regression analysis conducted in the study; standardized mini mental test, neuropsychiatric inventory, instrumental daily life activity, daily life activity of individuals with dementia; Caregivers' perceived stress, caregiver burden, depression, and Charlson comorbidity scale together are significant predictors of caregiver sleep quality (F = 17.020; p = 0.000 <0.05). The eight listed variables together account for 55% of the variance in sleep quality.
         Nurses should also consider the needs of caregivers who help them through the challenging care processes of people with dementia. As a result of this study, it was determined that the quality of sleep of caregivers was poor. It is believed that these research results will increase awareness of the quality of sleep of caregivers and lead to Planned research aimed at improving the quality of sleep of caregivers.     
Key Words: Dementia, caregivers, sleep.