Nihavent makamı dizisindeki türkülerin Dilsiz Kaval icrasına yönelik transpozisyon uygulamaları
Transposition applications for the performance of folk songs in the nihavent maqam series on Dilsiz Kaval
Yazar: YILMAZ ATEŞ
Danışman: PROF. DR. CENGİZ ŞENGÜL
Akdeniz Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Müzik Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Müzik = Music

Özet:
Türk müziği çalgıları ile türkülerin icrasında transpozisyon kullanımı son yıllarda önemli araştırmalar içerisinde yer almaktadır. Türk halk müziği nefesli çalgıları içerisinde yer alan "dilsiz kaval" çalgısının da bu anlamda transpozisyon kullanımına dair çeşitli araştırmalara ihtiyaç duyulmaktadır. Dilsiz kaval çalgısının perde yapısı gereği her makamsal dizi için transpozisyona çokça uygun bir çalgı olmadığı bilinmektedir. Ancak bazı makamsal dizilerin yapısı gereği bazen de o esnada icra edilecek karar sesine ait çalgının olmayışından dolayı transpozisyona ihtiyaç duyulmaktadır. Bu araştırma, dilsiz kaval icracılığında nihavent makamı dizisindeki türkülerin farklı karar sesleri üzerinden notasyonları ve icra durumlarının tespit edilmesi amacıyla yapılmıştır. Bu çalışma, nitel araştırma yönteminde durum çalışması deseninde yürütülmüştür. Verilerin toplanmasında nitel araştırmalarda sıkça kullanılan doküman incelemesi ve görüşme teknikleri kullanılmıştır. Öncelikle Türk halk müziği repertuvarında bulunan nihavent makamı dizisindeki türküler tespit edilmiştir. Çalışmanın devamında nihavent makamı dizisindeki türkülerin dilsiz kaval icracılığında transpozisyon uygulamalarına yönelik uzman görüşlerinin tespit edilmesi amacıyla dilsiz kaval eğitimi veren öğretim elemanları ve dilsiz kaval icracı sanatçıları ile görüşmeler yapılmıştır. Görüşmeler için yarı yapılandırılmış görüşme formu hazırlanmıştır. Görüşme formunda yer alan sorulara katılımcıların vermiş olduğu cevaplar üzerinden çalışmanın alt problemleri oluşturulmuş ve bu alt problemler doğrultusunda sonuçlara ulaşılmıştır. Bu bağlamda hem eğitimci hem de icracılardan elde edilen sonuçlar doğrultusunda nihavent makamı dizisindeki türkülerin dilsiz kaval icrasında en çok notasyonda yazıldığı şekliyle "sol" karar sesi üzerinden icra edildiği, "la" ve "re" karar sesleri üzerinden de transpoze icranın yaygın olduğu, bu üç karar sesinden sonra ise en fazla "do" karar sesi üzerinden transpoze çalıma uygun olduğu sonuçları ortaya çıkmıştır.

Abstract:
The use of transposition in the performance of folk songs with Turkish musical instruments has become a significant area of research in recent years. Within the realm of Turkish folk music, the "dilsiz kaval" a wind instrument, also necessitates various studies on the use of transposition. Due to the structure of its pitch system, the dilsiz kaval is not particularly suitable for transposition in every maqam series. However, transposition is sometimes required due to the structure of certain maqam series or the absence of an instrument that can produce the desired tonic note at the time of performance. This research aims to identify the notations and performance conditions of folk songs in the Nihavent maqam series on the dilsiz kaval, focusing on different tonic notes. This study was conducted as a case study within the qualitative research methodology. Document analysis and interview techniques, frequently used in qualitative research, were employed for data collection. Initially, folk songs in the Nihavent maqam series within the Turkish folk music repertoire were identified. Subsequently, interviews were conducted with instructors who teach the dilsiz kaval and artists who perform with it to gather expert opinions on the application of transposition in the performance of these folk songs. A semi-structured interview form was prepared for the interviews. The sub-problems of the study were developed based on the responses given by the participants to the questions in the interview form, and conclusions were drawn accordingly. In this context, based on the results obtained from both educators and performers, it was found that folk songs in the Nihavent maqam series are most frequently performed with the dilsiz kaval using the tonic note "G" as written in the notation. It was also common to transpose the performance to the tonic notes "A" and "D", with "C" being the next most suitable tonic note for transposed performance after these three.