Pandemi öncesi ve süresince Trabzon ilindeki tıbbi atık yönetimi
Medical waste management in Trabzon province before and during the pandemic
Yazar: SEDA ÇAVUŞOĞLU
Danışman: PROF. DR. ERGÜN YILDIZ
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Çevre Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
Amaç: Tez çalışmasında pandemi öncesi ve süresince Trabzon ilinde oluşan tıbbi atık miktarlarının zamanla değişiminin incelenmesi ve değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Yöntem:  Tezde kullanılan tıbbi atık verileri Trabzon ili tıbbi atık sterilizasyon tesisinden elde edilmiştir. Elde edilen verilerin ilçelere ve zamana göre değişimleri incelenerek pandemi öncesi ve süresince  Trabzon ilinin kişi başına düşen ve zamana bağlı oluşan tıbbi atık miktarları hesaplanmıştır. 
Bulgular: Yıllara göre Trabzon ilinde toplanan tıbbi atık miktarları 2018 yılında 1.330.891 kg, 2019 yılında 1.277.762 kg, 2020 yılında 1.365.046 kg, 2021 yılında 1.655.043 kg, 2022 yılında ise 1.516.561 kg'dır. Türkiye'de toplanan tıbbi atık miktarı ise 2018 yılında 107.400.000 kg, 2019 yılında 109.478.000 kg, 2020 yılında 125.566.000 kg ve 2021 yılında 135.869.000 kg'dır. Trabzon ilinde kişi başı oluşan tıbbi atık miktarları hesaplama sonucunda 2018 ve 2022 yılları arasında sırasıyla 1,64 kg, 1,57 kg, 1,68 kg, 2,02 kg ve 1,85 kg olarak bulunmuştur. Türkiye'de kişi başı oluşan tıbbi atık miktarları ise aynı dönemde 1.30 kg, 1,31 kg, 1,50 kg ve 2021 yılında ise 1,60 kg olarak belirlenmiştir.
Sonuç: Trabzon ilinde pandemi öncesi 2018 ve 2019 yıllarında ortalama yıllık kişi başına düşen tıbbi atık miktarı 1.61 kg iken pandemi süresince 2020, 2021 ve 2022 yıllarında ortalama kişi başı düşen tıbbi atık miktarı %15 lik artışla 1.85 kg/kişi olarak gerçekleşmiştir. Pandemi öncesi 2018 ve 2019 yıllarında ortalama 1.304.327 kg tıbbi atık toplanır iken pandemi süresince üç yıllık dönemde ortalama 1.512.217 kg tıbbi atık oluştuğu belirlenmiştir. Bu pandemi süresince pandemi öncesine göre %16 daha fazla tıbbi atık çıktığını göstermektedir. Gerek kişi başı gerekse de toplam tıbbi atık miktarının pandeminin doruğa çıktığı 2021 yılında en yüksek değerlere ulaştığı tespit edilmiştir. Ancak belirlenen kişi başı ve toplam tıbbi atık miktarlarının bir kısım tıbbi atığın evsel atıklarla birlikte atılmasından dolayı gerçek değerlerden daha düşük olduğu da tahmin edilmektedir. 
Anahtar Kelimeler: Covid-19, Pandemi, Trabzon İli, Tıbbi Atık, Tıbbi Atık Yönetimi

Abstract:
Purpose: In this thesis, it was aimed to examine and evaluate the change in the amount of medical waste generated in Trabzon province before and during the pandemic.
Method: The medical waste data used in this thesis were obtained from Trabzon province medical waste sterilization facility. By examining the changes of the obtained data according to districts and time, the amount of medical waste per capita and time-dependent medical waste generated in Trabzon province before and throughout the pandemic was calculated.
Findings: According to the years, the amount of medical waste collected in Trabzon province is 1,330,891 kg in 2018, 1,277,762 kg in 2019, 1,365,046 kg in 2020, 1,655,043 kg in 2021 and 1,516,561 kg in 2022. The amount of medical waste collected in Turkey is 107,400,000 kg in 2018, 109,478,000 kg in 2019, 125,566,000 kg in 2020 and 135,869,000 kg in 2021. As a result of the calculation, the amount of medical waste generated per capita in Trabzon province was found to be 1.64 kg, 1.57 kg, 1.68 kg, 2.02 kg and 1.85 kg between 2018 and 2022, respectively. The amounts of medical waste generated per capita in Turkey were determined as 1.30 kg, 1.31 kg, 1.50 kg in the same period and 1.60 kg in 2021.
Conclusion: While the average annual amount of medical waste per capita in Trabzon province was 1.61 kg in 2018 and 2019 before the pandemic, the average amount of medical waste per capita in 2020, 2021 and 2022 during the pandemic increased by 15% to 1.85 kg/person. While an average of 1,304,327 kg of medical waste was collected in 2018 and 2019 before the pandemic, it was determined that an average of 1,512,217 kg of medical waste was generated in the three-year period during the pandemic. This shows that 16% more medical waste was generated during the pandemic than before the pandemic. It was determined that both per capita and total amount of medical waste reached the highest values in 2021, when the pandemic peaked. However, it is also estimated that the per capita and total amounts of medical waste are lower than the actual values due to the fact that some medical waste is disposed of together with household waste.
Keywords: Covid-19, Pandemic, Trabzon Province, Medical Waste, Medical Waste Management