Porselen yüzeylerde sırüstü dekor çalışmaları
Overglazed decorations on the porcelain surfaces
Yazar: GAMZE GÖRGÜNAY
Danışman: PROF. SEVİM ÇİZER
Dokuz Eylül Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Seramik ve Cam Tasarımı Ana Sanat Dalı
Derece: Sanatta Yeterlik, 2014
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Dekor = Decor ; Porselen = Porcelain ; Seramik dekoru = Decor of ceramic

Özet:
Porselen, yüzyıllar boyu soyluların prestij ürünü haline gelmiş ve varlığını her gün gelişen teknoloji ile yenileyerek günümüze kadar sürdürmüştür. Ünlü ressam ve heykeltıraşlara ilham kaynağı olmuş, gerek dekoratif gerekse işlevsel olarak ilk sırada tercih edilen bir ürün olmuştur. Uzak Doğu'da başlayan serüven, Avrupa ve Osmanlı Saraylarına kadar uzanmış, bugün hala bu gelenek devam ettirilmektedir.
Avrupa'da düzenli porselen imalatı, Almanya'da 1713 tarihinde, Avusturya'da ise 1718 yılında başlamıştır. 1759 yılında İngiltere'de Josiah Wedgewood, 1748 yılında Rusya'da Dmitry Ivanovich Vinogradow, porselen alanında çalışmalar başlatan ilk kişiler olmuşlardır.
Porselen üretiminde, ürün çeşitliliğini arttırmak için pek çok dekor tekniği geliştirilmiştir. Bunların arasında el dekorlu ürünlerin bir görgü ve prestij sembolü olarak görülmesi sebebiyle artan ilgi ve talep bu alanda yapılan çalışmaların geniş bir yelpazede oluşmasına neden olmuştur.
Tez kapsamında incelenen porselen sırüstü yüzeylere uygulanan dekor çalışmalarında baskı dekorları, rezinat lüster teknikleri ve Avrupa'da Fransa, Almanya ve Macaristan porselenleri üzerine geliştirilmiş fırça dekorlarından ayırt edici özelliklere sahip olan üsluplara yer verilmiştir. Yapılan uygulamalarda kullanılan renklere, teknik özelliklere ve desenlere dair bilgiler de yer almaktadır.
Çalışmanın ilk bölümünde "Porselen Yüzeylerde Sırüstü Dekor Çalışmaları" ana başlığı altında "Sırüstü Dekor Malzemeleri" ve "Avrupa Porseleninde Sırüstü Dekorlar" incelenmiştir. Sırüstü dekor malzemeleri kendi içinde "Sırüstü Boyaları", "Rezinat Lüsterleri" ve " Sırüstü Dekorlar Kullanılan Diğer Malzeme ve Araç-Gereçler" olarak ele alınmıştır. "Avrupa Porseleninde Sırüstü Dekorlar" kısmı ise "Fırça Dekor Üslupları" ve "Baskı Dekorları" alt başlığı ile verilerek kendi içlerinde alt gruplara ayrılmıştır. Fırça dekor üsluplarından bahsederken porselenin gelişimine yer verilmiş, teknolojik anlamdaki gelişmeler ve ülkeler arası etkileşimlerin üretilen objelere yansıması da net bir biçimde ortaya konulmuştur. Günümüzde seramik terminolojisinde yer alan fondmalerei, pate tendre, camaieu gibi terimler kullanılmıştır. Metinde bu terimlerin açıklamaları dipnotlarda yer almaktadır.
İkinci bölüm olan uygulama kısmında ise, belirlenen formlar üzerine sırüstü dekor boyaları kullanılarak Avrupa'da Fransa, Macaristan ve Almanya porselenleri üzerine geliştirilen en belirgin fırça dekor üsluplarını yansıtacak biçimde sırüstü dekorlar yapılmıştır. Toplamda yirmi bir adet olan uygulamalarda, Herend ve Meissen gibi en çok bilinen geleneksel dekor üsluplarına ağırlık verilmiş olup, serigrafi baskı ve rezinat lüster uygulamaları da yer almaktadır. Diğer uygulamalar ise serbest konular seçilerek yapılmış çalışmalardır.

Abstract:
Porcelain has become the prestigious art of nobles for centuries and maintained its existence until today by restoring itself with the developing technologies. It was a source of inspiration for famous painters and sculptors and a primarily preferred product in terms of functionality. The adventure, originated in Far East, spread throughout European and Ottoman Palaces and is still continued as a tradition.
Regular porcelain manufacture in Europe began in 1713 in Germany and in 1718 in Austria. Josiah Wedgewood in 1759 and Dmitry Ivanovich Vinogradow in 1748 were the first people to work on the porcelain field in their countries.
In porcelain production, many decoration techniques were developed in order to increase the variety of products. Among these, interest and demand increasing due to hand-decorated products being seen as a symbol of etiquette and prestige caused the studies in this field to form a wide spectrum. For the decoration over the porcelain's glaze, resinate lustres technique and methods developed through the distinction of brush decours of France, Germany and Hungary have been used. In the applications, information about the colors, technical properties and decorations can be found.
In the first chapter of the study, under the main title "On-Glaze Decoration Practices on Ceramic Surfaces", "On-Glaze Decorating Materials" and "On-Glaze Decorations on European Porcelains" are studied. On-glaze decorating materials are addressed as "On-Glaze Paints", "Resinate Lustres" and "Other Materials and Tools Used in On-Glaze Decorations". The section "On-Glaze Decorations in European Ceramics" is grouped under sub categories within itself, given in sub-titles "Brush Decorating Styles" and "Printing Decorations". While mentioning brush decorating styles, the development of porcelain was also described, the reflection of the technological developments and interaction between countries was also presented clearly. Terms which take place in ceramics terminology nowadays such as fondmalerei, pate tendre and camaieu were used. The explanations of these terms are given in footnotes within the text.
In the application section which is the second chapter, on-glaze decorations were made on some particular forms using on-glaze decorating paints in order to reflect the most common brush decorating styles developed on French, Hungarian and German porcelains. In the applications that adds up to twenty-one pieces, best-known traditional decorating styles such as Herend and Meissen were concentrated upon; screen printing and resinate lustre applications were also included. Other applications are the pieces done by choosing free forms.