Sultanahmet eski adalet sarayı parselinin yer ve süreklilik bağlamında incelenmesi
Investigation of the concepts of place and contuniuty in architecture through the old palace of justice/Sultanahmet
Yazar: MELTEM KESKİNER BAŞAL
Danışman: DOÇ. DR. NEZİH RECEP AYSEL
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Bina Bilgisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Mimari çevre ve insan ile yakın ilişkileri olan bir bütündür. Yer ise mimarinin fiziksel olarak var olabilmesi için gerekli zemini sağlar. Yerin sahip olduğu fiziksel ve kavramsal özellikleri ile mimariyi etkilediği düşünülmektedir. Yerin kavramsal özellikleri kullanıcıların kültürlerine ait yaşam biçimleri tarafından mekanlarda deneyimlenen olaylar ve yaşanmışlıklar ile ilişkilidir. Bu yaşanmışlıkların geçtiği mekanların kullanıcı hafızalarındaki anlam sayesinde yere ait bir imge değeri oluştuğu görülebilir. İmge değeri taşıyan mekanlardaki ortak kullanım eğilimi ise uzun yıllar aynı kalarak mimaride işlevsel bir süreklilik yaratabilmektedir. Böylece zamanın yarattığı değişimlere bağlı olarak biçimsel dönüştürmeye maruz kalan mimari mekanların temelinde yerin sahip olduğu kültürel değerlerle oluşturulmuş bir mimari mekan anlayışı olduğu söylenebilmektedir. Sonuçta da ait olduğu dönemin yaşam pratiğine uygun şekilde tasarlanmış yapılar yerin sahip olduğu bellek nedeniyle aynı anlamı yıllarca taşıyarak benzer şekilde kullanılabilirler. Yerin sahip olduğu fiziksel özellikler ise mimariyi yer seçimi ve biçimini oluşturma yönünde etkiler. İstanbul gibi farklı kültürlere ait toplumlara alt yapı oluşturmuş bir kentin de benzer değerler ile anlam kazanmış alanları vardır. Tarihsel Yarımada'nın Sultanahmet Bölgesi de topoğrafya özellikleri sayesinde kent kurgusunda merkez olarak benimsenerek her dönem bu özelliğini koruyan bir alan olarak izlenmektedir. Bu özelliği ile kentsel sürekliliğin araştırılacağı bir alan olarak da iyi bir örnek teşkil etmektedir. Bununla birlikte çalışma alanı olarak tanımlanan yapı adasında da Roma-Osmanlı ve Cumhuriyet zaman periyodları arasındaki değişim ve dönüşümleri görebileceğimiz çok katmanlı bir mimari yapılaşma gözlemlenir. Değişik dönemlere ait binaları kapsayan yer özelliğinin yanısıra Hipodrom gibi toplum belleğine yer etmiş güçlü bir Roma yapısının sınırına paralel olması sebebiyle yapısal sürekliliği araştırmaya yönelik bir yer olduğu düşünülmektedir. Cumhuriyet Döneminde inşa edilen Adalet Sarayı'na ait olan bu parselin özelinde yapılacak incelemeler sayesinde somut bir mimari projeden hareketle yer ve sürekliliğe ait kavramların mimariye etkisi araştırılacaktır. Tarihsel bir bakış açısıyla incelenecek tanımlı bu parselin dönemsel yapılarının kendinden sonraki biçimlendirmeye etkisinin mimari süreklilik-süreksizlik hakkında bazı sonuçları verebileceği düşünülmektedir. Ayrıca bölgede var olduğu bilinen yere ait kavramsal değerlerin de bu inşa süreci üzerinden incelenecek bulgulara sahip olduğu varsayılmaktadır. Zira bu yer her dönemde toplum belleğinde benzer izlere sahip anlamları barındıran bir alandır. Bu anlamların mimariyi şekillendirici etkisinin araştırılması yolu ile mimaride yer ve süreklilik kavramlarına yeni bir düşünsel boyut kazandırmak ve bu inceleme ile konunun değerlendirilebileceği bir kaynak sağlamak hedeflenmektedir.

Abstract:
Architecture has a close relationship with people and the local environment. The area provides not only the physical space but also the fundamental grounds for architecture as both the physical and conceptual characteristics of the environment are considered. The features of a building are shaped by the cultural lifestyles and experiences of it's users, and it can be seen that experiences have value to people through memories. However, when this value is applied to communal structures this can functionally create architectural permanence. Thus, it could be said that architectural spaces which are subject to stylistic transformation over time are fundamentally a product of local culture. A structure designed with the lifestyle of the period in mind, will as a result carry out  the same (or similar) function for many years due to the experiences and memories associated with it. The physical attributes of the land will affect the architecture both in terms of site selection and form. In a district of Istanbul, which has been the cornerstone of societies of different cultures throughout time, there is an area that has gained significance due to these values. The Sultanahmet region of the historic peninsula, due to its unique topography, is adopted as the urban center and is an area that has preserved this feature in every period. With this feature, it is a good example as an area where urban continuity can be seen. In addition, multi-layered architectural structuring is observed in the area, where we can see the changes and transformations between the Roman-Ottoman and Republic time periods. It is considered a good place to investigate structural continuity, as it contains buildings that belong to different periods of time and the powerful Roman structure that lives on in memories, the Hippodrome of Constantinople, lies parallel to its borders. The studies that will take place on the parcel of land where Justice Palace that was built during the Republic Period will begin to form a concrete theory for the effects of the location and continuity on architecture.  It is thought that studying the effect of the periodical structures on the forms of the subsequent structures, from a historical perspective, may result in some finding about architectural continuity-discontinuity. In addition, it is assumed that the conceptual values of the structures known to exist in the area will have findings to be examined through the construction process, as this area has similar meanings in the memory of the society in every period. The goal of this is to provide a new intellectual dimension to the concepts of location and continuity in architecture by investigating the shaping effect of these meanings on architecture and to provide a source from which the subject can be evaluated with this examination.