Havayolu aşırı duyarlılığı kestiriminde kullanılan farklı tanı testlerinin birlikteliklerinin boole cebiri ve gizli sınıf analizi ile değerlendirilerek optimal test kombinasyounun belirlenmesi
Determination of the optimal test combination by evaluating the different diagnostic tests of the different diagnostic tests used in the airway hyperresponsiveness estimation by boole algebra and latent class analysis
Yazar: DAMLA HAZAL SUCU
Danışman: PROF. DR. BAHAR TAŞDELEN
Mersin Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Biyoistatistik ve Tıbbi Bilişim Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Biyoistatistik = Biostatistics
Dizin: Boolean cebiri = Boolean algebra ; Duyarlılık analizi = Sensitivity analysis ; Gözlenemeyen sınıf analizi = Latent class analysis ; Solunum sistemi = Respiratory system ; Teşhis teknikleri ve prosedürleri = Diagnostic techniques and procedures ; Teşhis testleri = Diagnostic tests

Özet:
Tanı testlerinin büyük bir kısmı tek başına hasta bireyler ile sağlıklı bireyler arasında yüksek doğrulukla ayrımsama yapamadığından, birden fazla testin eş zamanlı ya da ardışık olarak uygulanması tanı doğruluğunun arttırılmasını sağlayabilir. Bu tez çalışmasının ilk amacı Havayolu Aşırı Duyarlılığı hastalığını teşhis etmede kullanılan Spirometri, IOS ve Pletismografi parametrelerinin farklı kombinasyonlarının tanı doğruluğuna etkisinin değerlendirilmesinde, Gizli Sınıf Analizi (GSA) ve Boole Cebiri yöntemlerini karşılaştırmak, ikincil amacı ise optimum tanı doğruluğunu veren kombinasyonu belirlemektir. 
Çocukluk döneminin en önemli sağlık sorunlarında biri olan Çocukluk Çağı Havayolu Aşırı Duyarlılığı da birden fazla tanı kriteri ile teşhisi koyulan hastalıklardan biridir. Toplumda görülme sıklığı oldukça yüksektir. Hastalığın tespiti için metakolin değişim testi yapılmaktadır. Bu çalışmada ise klinik öneme sahip Spirometri parametreleri ile birlikte, daha hassas olduğu bilinen IOS ve Pletismografi parametrelerinin Havayolu Aşırı Duyarlılığı kestiriminde birlikte kullanımları değerlendirilmiştir. Çalışmada kullanılan veri, havayolu duyarlılığı şüphesi ile Mersin Üniversitesi Hastanesi, Çocuk Alerji Kliniğine başvuranlardan oluşmaktadır. Polikliniğe başvuranların %33,33'ü kız, %66,66'sı erkek çocuğudur. Havayolu Aşırı Duyarlılığının kesin tanısının konulmasında ise metakolin düzeyleri (PC20) kullanılmış ve PC20≥4 mg/ml olanlar 
(HAD-), PC20<4 mg/ml olanlar hava yolu aşırı duyarlı (HAD+) olarak gruplara ayrılmıştır. 
Simülasyon verilerini üretmek ve analizler için R paket programından yararlanılmıştır. Oluşturulan 72 adet simülasyonun ardından elde edilen sonuçlarda, GSA'nın tüm kombinasyonlarında hastaları ve sağlıklıları ayırt etmede Boole Cebiri'ne göre daha dengeli tahminlerde bulunmuştur. Klinisyenler genellikle Boole Cebiri yönteminin VE & VEYA kuralı sonuçlarını birlikte değerlendirir. VE & VEYA kuralını içerisinde barındıran GSA daha tutarlı sonuçlar vermektedir. Bu nedenle optimal test kombinasyonun belirlenmesinde parametreler arası ilişkileri de dikkate alan GSA, tanı testi sayısı arttıkça gücü daha yüksek bir yöntemdir.

Abstract:
Simultaneous or sequential application of more than one test can provide increased diagnostic accuracy, since the majority of diagnostic tests alone cannot distinguish between sick and healthy individuals with high accuracy. The first purpose of this thesis study is to compare the Latent Class Analysis (LCA) and Boolean Algebra methods in the evaluation of the effect of different combinations of Spirometry, IOS and Plethysmography parameters used to diagnose The Airway Hyperresponsiveness disease, and its secondary purpose is to determine the combination that gives optimum diagnostic accuracy.
The Airway Hyperresponsiveness, which is one of the most important health problems of childhood, is one of the diseases diagnosed with more than one diagnostic criteria. Its incidence in the community is very high. Methacholine exchange test is performed to detect the disease. In this study, together with clinical significance Spirometry parameters, IOS and Plethysmography parameters which are known to be more sensitive, were evaluated together with The Airway Hyperresponsiveness estimation. The data used in the study consisted of those who applied to Mersin University Hospital, Child Allergy Clinic with suspicion of airway sensitivity. 33.33% of the applicants to the outpatient clinic are girls and 66.66% are boys. Methacholine levels (PC20) were used to make a definitive diagnosis of The Airway Hyperresponsiveness and those with PC20≥4 mg/ml and those with PC20<4 mg/ml were divided into The Airway Hyperresponsiveness.
R package program was used to generate simulation data and analysis. In the results obtained after 72 simulations, it made more balanced predictions than Boolean Algebra in distinguishing patients and healthy people in all combinations of LCA. Clinicians often evaluate the results of the Boolean Algebra method AND & OR rule together. LCA which includes the
AND & OR rule, gives more consistent results. For this reason, LCA which considers the relationships between parameters in determining the optimal test combination, is a more powerful method as the number of diagnostic tests increases.