Ceza muhakemesi hukukunda gizli tanık
Secret witness in criminal procedure law
Yazar: MUHAMMED ONUR FİLİZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SONGÜL ATAK
Dicle Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Ceza muhakemesi hukuku = Law of criminal procedure ; Hukuk = Law ; Tanık koruma = Witness protection

Özet:
Ceza muhakemesinin asıl amacı; duruşmada hazır bulunma hakkına sahip olanlar huzurunda, tanıklık yapacak kişinin kimliği gizlenmeden, sanığın adil yargılanma hakkı başta olmak üzere evrensel hukuk ilkelerinin gerektirdiği tüm şartlar sağlanarak, maddi gerçeğe ulaşmaktır. Ceza muhakemesinde maddi gerçeğe ulaşma noktasında deliller önemli bir yer edinmektedir. Tanık beyanları da muhakeme konusu olan, geçmişte yaşanmış bir olayın canlandırılması ve karanlık yönlerinin aydınlatılması açısından gereksinim duyulan delillerdendir. Tanıklık yapacak kişilerin, duyu organları aracılığıyla edindikleri bilgileri muhakemeye doğru bir biçimde aktarmaları gerekmektedir. Cezası ağır nitelikte olan bazı suçlara ilişkin yargılamalarda tanıkların, sanıklar tarafından baskı, şiddet ve sindirme yöntemleriyle karşı karşıya geldikleri bilinen bir gerçektir. Bu gerçeklik, tanıklık yapacak kişilerin tanıklıktan vazgeçmesine veya bildiklerini doğru bir biçimde yargılamaya aktarmamasına neden olmaktadır. Maddi gerçeğe ulaşma sürecinde zaman zaman tanıklara yönelik tehlikelerin oluşması, istisnai bir nitelik arz eden gizli tanıklık müessesesinin hukuk sistemimize katılmasına sebebiyet vermiştir.
Bilhassa bir örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçlarda, gizli tanıklık uygulamasına ihtiyaç duyulmaktadır. Varlıklarını devam ettirmek isteyen ve arkalarında iz bırakmama konusunda oldukça profesyonel olan örgüt mensupları, tanık beyanlarının muhakemeye dâhil olmaması için her türlü baskı, şiddet ve sindirme yöntemlerini kullanmaktadır. Örgütlerin devamlılığı ve karmaşık yapısının korunması açısından tanıkların bildiklerini muhakemeye aktarmamaları gerekmektedir. Bu sebeple örgüt mensupları, tanıkların beyanda bulunmasına engel oluşturmak istemektedirler. Tanığın, bildiklerini yargı makamlarına sağlıklı bir biçimde aktarması için kendisinin ve yakınlarının oluşabilecek tehlikelere karşı korunması gerekmektedir. Gizli tanıklık kurumu, tanığın kim olduğunun bilinmesinin engellenerek tanık ve yakınlarına yönelebilecek tehlikelere karşı en etkin korumanın sağlanacağı düşüncesiyle ortaya çıkmış bir tedbirdir. 
Gizli tanık, normal tanıklıktan farklı bir usulle dinlenmekte olup yargılamanın doğrudan doğruyalığı, duruşmaların aleniliği, tanıkların eşitlik esasına göre dinlenmesi gibi birtakım savunma haklarına aykırılık göstermektedir. Bu sebeple: tehlike altındaki tanıkların korunması başka bir yöntemle sağlanabiliyorsa veya gizli tanıklık tedbirine başvurulması muhakeme açısından vazgeçilmez bir önem arz etmiyorsa bu istisnai müesseseye başvurulmamalıdır. Gizli tanıklık, tanıkların korunmasına hizmet ederken sanığın adil yargılanma ve savunma haklarına da büyük bir müdahale getirmektedir.
Çalışmamızda ceza muhakemesinde deliler ve ispat, tanık ve gizli tanık konuları işlenecektir. Akabinde, tanıklığın ceza muhakemesi açısından önemi, tanığa yönelik tehlikeler ve gizli tanıklık tedbirinin özellikleri incelenerek bu müesseseye hangi durumlarda, ne gibi şartlarda ve hangi suçlar açısından başvurulabileceği konuları üzerinde durulacaktır. Son olarak gizli tanıklık tedbirinin ceza muhakemesi ilkeleri açısından genel bir değerlendirmesi yapılarak, AİHM'in ve AYM'nin gizli tanıklıkla ilgili yaklaşımı ve aradığı kriterler açıklanacaktır. 
Anahtar Kelimeler: Tanık, gizli tanık, örgütlü suçlar, tanıkların korunması, adil yargılanma hakkı.

Abstract:
The main purpose of criminal procedure is to reach the material truth in the presence of those who have the right to be present at the hearing, without hiding the identity of the person who will testify, and by meeting all the conditions required by universal law principles, especially the defendant's right to a fair trial. Evidence has an important place in reaching the material truth in criminal procedure. Witness statements are also among the evidence needed to revive a past event that is the subject of trial and to shed light on its dark aspects. People who will testify must accurately convey the information they have acquired through their sense organs to the reasoning. It is a known fact that in trials regarding some crimes with severe penalties, witnesses are confronted with pressure, violence and intimidation methods by the defendants. This reality causes people who will testify to give up their testimony or not to convey what they know correctly to the trial. The occasional danger to witnesses in the process of reaching the material truth has led to the introduction of the exceptional institution of secret testimony into our legal system.
Especially in crimes committed within the scope of an organizational activity, there is a need for secret testimony. Members of the organization, who want to continue their existence and are very professional in leaving no trace behind, use all kinds of pressure, violence and intimidation methods to prevent witness statements from being included in the trial. In order to preserve the continuity and complex structure of organizations, witnesses should not convey what they know to the trial. For this reason, members of the organization want to prevent witnesses from making statements. In order for the witness to convey what he knows to the judicial authorities in a healthy manner, he and his relatives must be protected against possible dangers. The institution of secret testimony is a measure that emerged with the idea that by preventing the identity of the witness from being known, the most effective protection against possible dangers to the witness and their relatives will be provided.
The secret witness is heard in a different way than normal testimony, and it violates some defense rights such as the directness of the trial, the publicity of the hearings, and the hearing of witnesses on the basis of equality. For this reason: if the protection of endangered witnesses can be ensured by another method or if the use of secret witness measures is not of indispensable importance for the prosecution, this exceptional institution should not be resorted to. While secret testimony serves to protect witnesses, it also interferes with the defendant's fair trial and defense rights.
In our study, the subjects of evidence and proof, witnesses and secret witnesses in criminal procedure will be discussed. Subsequently, the importance of testimony in terms of criminal procedure, the dangers to the witness and the characteristics of the secret testimony measure will be examined and the issues in which cases, under what conditions and in terms of which crimes this institution can be used will be discussed. Finally, a general evaluation of the secret testimony measure will be made in terms of criminal procedure principles, and the approach of the ECHR and the Constitutional Court regarding secret testimony and the criteria sought will be explained.
Keywords: Witness, secret witness, organized crimes, protection of witnesses, right to a fair trial.