Nohut genotiplerinin (Cicer arientinum L.) farklı azot dozları ve bakteri aşılaması koşullarında azot kullanım etkinliklerinin belirlenmesi
Determination of nitrogen use efficiency of chickpea genotypes (Cicer arientinum L.) inoculated with bacteria under the various nitrogen levels
Yazar: SEZER ŞAHİN
Danışman: PROF. DR. M. RÜŞTÜ KARAMAN
Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Bakteri aşılama = Bacterial inoculation ; Nohut = Chickpea

Özet:
Nohut bitkisi toprağa azot bağladığı ve kendisinden sonra gelen bitkilere azot kazandırdığı için rotasyonda kullanılan önemli bir baklagil bitkisidir. Farklı nohut genotiplerinin azot kullanım etkinliklerinin belirlenmesi, ıslah çalışmaları ve sürdürülebilir tarım için önemli kazanımlar sağlayacaktır. Bu amaç doğrultusunda, 20 farklı nohut genotipi bakteri aşılanmış ve aşılanmamış koşullarda farklı azot dozları uygulanarak saksı koşullarında yetiştirilmiştir. Tesadüf parselleri deneme desenine göre üç tekerrürlü olarak yürütülen denemede saksılara azotlu gübre 0, 60 ve 120 mg N kg-1 dozlarında amonyum nitrat formunda uygulanmıştır. Saksılara bitkilerin normal gelişim sağlamaları için fosforlu gübre 80 mg P kg-1 H3PO3 olarak uygulanmıştır. Nohut bitkilerinin hasadından sonra saksılardaki topraklar inkubasyon işlemine tabii tutulmuştur. İnkubasyondan sonra toprakların toplam N ve yarayışlı P içeriği belirlenmiş ve aynı saksılara MS-714 (SA 500) mısır çeşidi ekilmiştir. Yaklaşık 7 hafta sonra bitkiler hasat edilerek kuru madde miktarları belirlenmiştir. Analize hazır hale getirilen nohut ve mısır bitkilerinin kuru madde verimleri, bitki N ve P konsantrasyonları, sömürülen N ve P miktarları belirlenmiştir.Araştırma sonuçlarına göre farklı nohut genotiplerinin bitki kuru madde miktarları, N konsantrasyonları ve sömürülen N miktarları genotiplere ve azot dozlarına bağlı olarak farklılık göstermiştir. Meksika, Konya Tipi ve Aziziye-94 genotiplerinin azot kullanım etkinlikleri aşılama yapılan ve yapılmayan koşullarda diğer genotiplerden yüksek çıkmıştır. İnkubasyondan sonra toprakların toplam N ve yarayışlı P içeriklerinde uygulamalar sonucunda önemli farklılar meydana gelmiştir. Mısır bitkisinin kuru madde verimi ve N alımı N dozlarının artışıyla artmış ancak bakteri aşılamasının kuru madde verimi üzerine önemli etkisi olmamıştır.Anahtar kelimeler: Nohut genotipleri, bakteri aşılama, azotlu gübreleme, azot kullanım etkinliği

Abstract:
Chickpea is an important legume in crop rotation due to its nitrogen (N) fixing ability and providing nitrogen to the following crops. Determination of N use efficiency of different chickpea genotypes will be beneficial for plant breeding and sustainable agriculture. For this purpose, 20 different chickpea genotypes were grown in a pot experiment as bacteria inoculated and non-inoculated with different N rates. Experiment of design was completely randomized blocks with three replications and nitrogen was applied as ammonium nitrate in 0, 60 an 120 mg N kg-1 rates. Phosphorus fertilizer as phosphoric acid (H3PO3) at the rate of 80 mg P kg-1 was applied to all pots for optimum growth. Soil in pots was incubated after the harvest of chickpea plants. After incubation, total N and available P content of soil were determined and a corn variety MS-714 (SA 500) was planted in the same pots. Corn was harvested about seven weeks later and plant dry matter content was determined. Dry matter yield, N and P concentration of chickpea and maize and uptaken N and P amounts were determined.According to results of experiments, plant dry matter content, N concentration of plant and uptaken N content were significantly different among chickpea genotypes and N doses. N usage efficiency of Meksika, Konya type, and Aziziye-94 chickpea genotypes were higher than other genotypes in both bacteria inoculated and non inoculated condition. Total N content and available P content of soils in pots were significantly different after incubation. Plant dry matter yield of maize crop and N uptake increased with increased N doses but bacteria inoculation had no effect to the plant dry matter yield.Key words: Chickpea genotypes, bacteria inoculation, nitrogen fertilizing, nitrogen use efficiency