Meme kanseri ilişkili lenfödemi olan hastaların elastografik ve ultrasonografik olarak değerlendirilmesi ve bu parametrelerin klinik verilerle olan ilişkisinin incelenmesi
Elastographic and ultrasonographic evaluation of patients with breast cancer-related lymphedema and investigation of the relationship of these parameters with clinical data
Yazar: MERVE DEMİRCİ
Danışman: DOÇ. DR. CANAN ŞANAL TOPRAK
Marmara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon = Physical Medicine and Rehabilitation

Özet:
Amaç: Bu çalışmada, meme kanseri ile ilişkili lenfödemi olan hastalarda; kol ve ön kol cilt ve subkutan dokularını shear-wave elastografi ile değerlendirerek, lenfödem tanı ve evrelemesinde referans bir standart olabilecek ayrıca günlük hayatta kullanımı daha kolay bir yöntem olan elastografinin kullanılabilirliğini ölçmek; ve hastaların semptomları ile elastografik ölçümlerin ilişkisini araştırmak amaçlanmıştır.

Gereç ve yöntem: Çalışmaya 72 lenfödemli hastanın her iki üst ekstremitesi ve 72 sağlıklı üst ekstremite dahil edildi. Hastaların demografik ve klinik verileri kaydedildi. Tüm ekstremitelerin B-mode ultrasonografi ile cilt ve subkutan doku kalınlıkları ve ekojeniteleri; shear wave elastografi ile cilt ve subkutan doku sertlikleri değerlendirildi. Hastaların lenfödemli kolu ile sağlam kolu hem birbiriyle hem de kontrol grubunun verileriyle karşılaştırıldı.  Ultrasonografi ve elastografi ölçümlerinde gözlemci içi ve gözlemciler arası güvenilirlik analizi yapıldı. Hastaların lenfödemle ilişkili ağrı, gerginlik, ağırlık ve sertlik semptomları numerik skala ile sorgulandı. Hastaların fonksiyonellikleri ve günlük yaşam aktivitelerine katılımları Quick DASH ve Yaşam Etki İndeksi anketleri ile değerlendirildi. Bu bulguların elastografik ve ultrasonografik parametrelerle ilişkisi incelendi. 

Bulgular: Hasta ve kontrol grubunun sosyodemografik verileri arasında anlamlı fark saptanmadı. Hasta grubunun lenfödemli kol ve ön kol cilt ve subkutan doku kalınlığı ile sağlam tarafları ve kontrol grubunun verileri karşılaştırıldığında hasta grubunda tüm parametrelerde anlamlı yükseklik saptandı (p<0,05). Hasta grubunun lenfödemli kol ve ön kol cilt ve subkutan doku sertlikleri kontrol grubu ile karşılaştırıldığında ise; kol ve ön kol cilt sertliği lenfödemli hastalarda anlamlı olarak daha yüksek; kol ve ön kol subkutan doku sertliği lenfödemli hastalarda anlamlı olarak daha düşük saptandı. Ayrıca hastaların lenfödemli ekstremiteleri sağlam ekstremiteleri ile kıyaslandığında ise; lenfödemli ön kol cilt sertliği daha yüksek, lenfödemli kol ve ön kol subkutan doku sertlikleri ise daha düşük olarak saptandı (p<0,05). Lenfödemli hasta grubunun elastografi bulguları kendi içerisinde preklinik ve klinik evrelere göre kıyaslandığında ise; klinik evrede cilt sertliklerinin preklinik evreye göre arttığı, subkutan doku sertliklerinin ise azaldığı tespit edildi. Ayrıca bu evreler kendi içerisinde değerlendirildiğinde; klinik lenfödemi olan hastaların, lenfödemli ekstremiteleri sağlam taraflarıyla kıyaslandığında yine cilt sertlikleri daha yüksek ve subkutan doku sertlikleri daha düşük olarak bulundu. Latent evrede ise; lenfödemli ekstremitede sadece ön kol subkutan doku sertliğinin sağlam ekstremitelerine göre daha düşük olduğu bulundu. Hastaların SWE ile değerlendirilen ön kol cilt sertliğinin artması ve kol ve ön kol subkutan doku sertliğinin azalmasının hastaların Quick DASH, Yaşam Etki Skalası sonuçları ile korele olduğu saptandı. Ayrıca kol subkutan doku sertliğinin azalması ağırlık hissi ile, ön kol cilt sertliğinin artması gerginlik ile, ön kol subkutan doku sertliğinin azalması gerginlik ve sertlik hisleri ile ilişkili bulundu. 

Sonuçlar: Meme kanseri ile ilişkili lenfödemi olan hastaların lenfödemli ekstremitelerinin cilt ve subkutan doku kalınlıklarının ve cilt sertliklerinin sağlam ekstremite ve kontrol grubuna göre arttığı ve subkutan doku sertliklerinin ise azaldığı tespit edilmiştir. Ayrıca bu parametrelerin semptom, fonksiyonellik ve yaşam kalitesi ile ilişkili olduğu bulunmuştur. Bu sonuçlar ile hastaların tanısı ve takibi açısından elastografik ve ultrasonografik ölçümlerin yararlı olabileceği ortaya konulmuştur.

Abstract:
Objective: The aim of this study is to evaluate the feasibility of shear-wave elastography for the diagnosis and staging of breast cancer related lymphedema by assessing the skin and subcutaneous tissues of the arm and forearm, which could serve as a reference standard and be more easily applicable in daily life; and to investigate the relationship between the patients' symptoms and elastographic measurements.

Method: Both upper extremities of 72 patients with lymphedema and 72 healthy upper extremities were included in the study. The patients' demographic and clinical data were recorded. The thickness and echogenicity of the skin and subcutaneous tissues of all extremities were evaluated with B-mode ultrasonography, and the stiffness of the skin and subcutaneous tissues was evaluated with shear-wave elastography. The lymphedema arm and the healthy arm of the patients were compared both with each other and with the data of the control group. Interobserver and intraobserver reliability analysis was performed for ultrasonography and elastography measurements. The patients' pain, tension, weight, and stiffness symptoms associated with lymphedema were questioned using a numerical scale. The patients' functionality and participation in daily life activities were evaluated with the Quick DASH and Life Impact Index questionnaires. The relationship between these findings and elastographic and ultrasonographic parameters was analyzed.

Results: The results of a study found that there was no significant difference between the sociodemographic data of the patient group and the control group. When the thickness of the skin and subcutaneous tissue of the patient group's affected arm and forearm was compared to that of the control group, there was a significant increase in all parameters in the patient group (p<0.05). When the skin stiffness of the affected arm and forearm of the patient group was compared to that of the control group, the skin stiffness of the affected arm and forearm was significantly higher in patients with lymphedema and the subcutaneous tissue stiffness was lower (p<0.05). When the affected extremities of patients were compared to their unaffected extremities, the skin stiffness of the affected forearm was higher and the subcutaneous tissue stiffness of the affected arm and forearm was lower (p<0.05). The results of the study showed that the skin stiffness of clinical stage patients increased compared to the preclinical stage and the subcutaneous tissue stiffness decreased. The skin stiffness was also higher and the subcutaneous tissue stiffness was lower in clinical stage patients when compared to their unaffected extremities. In the latent stage, only the subcutaneous tissue stiffness of the affected forearm was lower compared to the unaffected extremity. The results showed a correlation between the increase in skin stiffness evaluated by shear-wave elastography and the results of the Quick DASH and Life Impact Scale. The decrease in subcutaneous tissue stiffness of the arm was associated with weight sensation, the increase in skin stiffness of the forearm was associated with tension and the decrease in subcutaneous tissue stiffness of the forearm was associated with tension and stiffness sensations.

Conclusion: It has been found that the thickness of the skin and subcutaneous tissue and skin stiffness of the limbs affected by lymphedema associated with breast cancer are higher compared to healthy limbs and control group, and the subcutaneous tissue stiffness is lower. These parameters have been found to be related to symptoms, functionality, and quality of life. These results suggest that elastographic and ultrasonographic measurements can be useful for diagnosis and follow-up of patients.