PISA 2018 verilerinde üst biliş stratejilerin ve okuma becerilerinin matematik ve fen okuryazarlıklarına etkisi
The effects of meta cognitive strategies and reading skills on mathematics and scientific literacy in PISA 2018 data
Yazar: SILA ACUN
Danışman: DOÇ. DR. KAAN ZÜLFİKAR DENİZ
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitimde Ölçme ve Değerlendirme Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bilişüstü stratejiler = Metacognitive strategies ; Fen okuryazarlığı = Scientific literacy ; Matematik okuryazarlığı = Mathematical literacy ; Okuma becerileri = Reading skills ; Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı = Programme for International Student Assesment

Özet:
Bu araştırmada, Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı (PISA) 2018 uygulamasına katılan Türk öğrencilerin anlama ve hatırlama, özetleme, güvenirliği değerlendirme üst biliş stratejilerinin matematik ve fen okuryazarlıkları üzerindeki etkilerinde okuma becerileri değişkeninin aracılığının incelenmesi amaçlanmıştır. Bu doğrultuda iki farklı yapısal model sınanmıştır. Araştırma PISA 2018 uygulamasına katılan, 15 yaş grubunda Türkiye'de 6103 öğrenci üzerinden gerçekleştirilmiştir. Verilerin çözümlenmesinde yol analizi tekniği kullanılmıştır. Dünya ekonomisinin oldukça büyük bir kısmını temsil eden küresel boyutta etkiye sahip geniş ölçekli bir test olan PISA üzerinde araştırmaların yapılması önem arz etmektedir. Bu doğrultuda, PISA 2018 uygulamasından elde edilen üst biliş stratejileri, okuma becerileri, matematik okuryazarlığı ve fen okuryazarlığı bilişsel testlerine ve öğrenci anketine Türk öğrencilerin verdikleri yanıtlar ile örneklem ağırlığı ve olası değerler de dikkat alınarak gözlenen değişkenler üzerinden yol analizi gerçekleştirilmiştir. Araştırma nicel araştırma yöntemlerinden korelasyonel araştırma ile desenlenmiştir. Araştırmanın dışsal değişkenini üst biliş: anlama ve hatırlama, özetleme, güvenirliği değerlendirme stratejileri oluştururken, içsel değişkenini matematik okuryazarlığı ve fen okuryazarlığı değişkenleri oluşturmaktadır. Okuma becerileri ise aracı değişken rolündedir.
Araştırma sonuçlarına göre, sınanan ilk modelde üst biliş: anlama ve hatırlama, özetleme, güvenirliği değerlendirme stratejileri ile matematik okuryazarlığı arasındaki ilişkide okuma becerileri aracı rolündedir. Araştırmada sınanan ikinci modele göre üst biliş: anlama ve hatırlama, özetleme, güvenirliği değerlendirme stratejileri ile fen okuryazarlığı arasındaki ilişkide okuma becerileri aracı rolündedir. Diğer bir ifade ile bulgulara göre üst biliş stratejileri değişkenleri ile matematik okuryazarlığı ve fen okuryazarlığı arasındaki ilişkilere okuma becerileri aracılık etmektedir. Tüm bu bulgular ışığında Türk öğrencilerin matematik ve fen okuryazarlık düzeylerinin yükselmesi için okuma becerileri ile anlama ve hatırlama, özetleme, güvenirliği değerlendirme üst biliş stratejilerinin geliştirilmesine yönelik çalışmalar yapılması önerilmektedir.

Anahtar Sözcükler: Okuma becerileri, fen okuryazarlığı, matematik okuryazarlığı, üst biliş stratejileri, PISA

Abstract:
In this research, it was aimed to examine the mediation of the reading skills
variable in the effects of meta cognition strategies of understanding and remembering,
summarising, and assessing credibility of Turkish students participating in the PISA 2018
on their mathematical and science literacy. In this direction, two different structural
models were tested. The research was carried out on 6103 students in Turkey in the age
group of 15 who participated in the PISA 2018 application. Path analysis technique was
used to analyze the data. It has importance to conduct research on PISA, which represents
a large part of the world economy and it is a large scale test with a global impact. In this
direction, path analysis was carried out on the observed variables, taking into account the
student questionnaire answered by Turkish students with sample weight and possible
values and meta cognition strategies, reading skills, cognitive tests of mathematical
literacy and science literacy obtained from the PISA 2018.
The research was designed with correlational research which is one of the
quantitative research methods. Meta cognition of understanding and remembering, meta
cognition of summarising, meta cognition of assessing credibility constitute the
exogenous variable of the research, while mathematical literacy and science literacy
constitute endogeneous variable. On the other hand, reading skills play the role of
mediating variable.
According to the results of the research and the first model tested, reading skills
play a mediator role in the relationship between meta cognition of understanding and
remembering, meta cognition of summarizing, meta cognition of assessing credibility
strategies and mathematical literacy. According to the second model tested in the study, reading skills act as a mediator in the relationship between meta cognition of
understanding and remembering, meta cognition of summarizing, meta cognition of
assessing credibility strategies and science literacy. In other words, according to the
findings, reading skills mediate the relationships between meta cognition strategies
variables and mathematical literacy and science literacy. In the light of all these findings,
it is suggested that studies should be carried out to develop reading skills, understanding
and remembering, summarizing, reliability evaluation meta-cognitive strategies in order
to increase the mathematics and science literacy levels of Turkish students.

Key Words: Reading skill, science literacy, mathematical literacy, meta cognition strategies, PISA