Kadınların Kuran kurslarına katılım örüntüleri
Women's participation patterns to Qur'an courses
Yazar: ARZU KIRATLI
Danışman: DOÇ. DR. AHMET YILDIZ
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Yaşam Boyu Öğrenme ve Yetişkin Eğitimi Ana Bilim Dalı / Yetişkin Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Din eğitimi = Religious education ; Diyanet İşleri Başkanlığı = Presidency of Religious Affairs ; Halk eğitimi = Public education ; Kadınlar = Women ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Kurslar = Courses ; Yaşam boyu öğrenme = Lifelong learning ; Yetişkin eğitimi = Adult education

Özet:
Araştırmada, Türkiye'de Diyanet İşleri Başkanlığı'nca düzenlenen Kur'an kursları, kadınların katılım örüntüleri bağlamında ele alınmaktadır. Keçiören'de bir Kur'an kursu ekseninde yapılacak bu değerlendirmede, Kur'an kursu katılımcıları olan kadınların sosyo-kültürel ve demografik özellikleri, bu kurslara katılan kadınların katılım örüntüleri ve kursların kadınların toplumsal cinsiyet eşitliği konusunda bilinçlenme ve güçlenmesi sürecindeki rolü esas alınmıştır. 
Araştırmada, nitel araştırma yaklaşımı kullanılmıştır. Araştırmada, sözü edilen amaca ilgili literatürün taraması, belgeler ve dokümanları analiz ederek giriş yapılmış ardından sosyo ekonomik düzey bakımından araştırmaya uygun bir ilçede düzenlenen bir Kur'an kursu ele alınmıştır. Diğer bir ifade ile araştırma ilgili literatür ve istatistiki veriler ile bir Kur'an kursu örnekleminde elde edilen bilgileri analiz eden bir çalışma özelliği taşımaktadır. 
Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Kurumu (UNESCO), eğitimde toplumsal cinsiyet eşitliğini sağlamak amacıyla alınması gereken tedbirleri duyurduktan sonra Türkiye'de Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Ulusal Eylem Planı (2008-2013) hazırlanmıştır. Bu kapsamda eğitimin her kademesinde örgün ve yaygın eğitim kurumlarında uygulanan eğitim programlarına "Toplumsal Cinsiyet Eşitliği" konusunun alınmasına karar verilmiştir. Bu yüzden Toplumsal cinsiyet eşitliği ve kadınların güçlendirilmesi konuları tüm dünyada olduğu gibi Türkiye'de de sosyal bilimlerin gündeminde önemli bir yer almıştır. Yetişkin eğitimi programlarından biri olan Kur'an kursları çerçevesinde toplumsal cinsiyet ve kadınların güçlendirilmeleri yaklaşımları ele alındığında kadınların katılım örüntüleri üzerinde çalışılması gereken önemli bir alan olarak ortaya çıkmaktadır. 
Yetişkinlere yönelik açılan Kur'an kurslarında katılım sayısının diğer kurslara nispeten daha yüksek olmasının nedenlerinin anlaşılması açısından bu araştırma önemlidir. Ayrıca Kur'an kurslarının kadınlar üzerinde bıraktıkları etkinin belirlenmesi gereklidir. Her iki amaca ulaşmak için ve yetişkin eğitimi programlarına yön vermesi açısından bu çalışma önem taşımaktadır.Araştırmada bilgi toplamak amacıyla nitel araştırma yöntemleri kullanılmıştır. Bunun için ilgili literatür taranmış, Kur'an kursunda katılımcı olarak gözlem yapılmış, Kur'an kursu katılımcısı olan yetişkin kadınlarla görüşme yapılmıştır. Ders sırasında konuların anlatıldığı kısımlarda öğreticinin ses kaydı alınmıştır. Toplam 14 kadınla yapılan görüşmeler iki ay süren bir çalışmanın sonucudur. Her bir görüşme ortalama 1 saat devam etmiştir. Görüşme esnasında başta yaş, eğitim durumu, medeni durumu, nereli olduğu ve kaç çocuğunun olduğu gibi demografik bilgiler alındıktan sonra kadınlardan hayatlarını anlatmaları istenmiştir.
Araştırmada ulaşılan sonuçlar özetle şunlardır: Kadınlar ataerkil baskı ve hane içi üretim çıkmazından kurtulmak, sosyalleşmek, evden uzaklaşmak, yeni arkadaşlar edinmek için Kur'an kurslarına yoğun katılım göstermektedir. Sonuç olarak kadınlar geleneksel değerlere ters düşmeyen, ataerkil yapının olumladığı ve hatta teşvik ettiği, kadının ev içi rolleriyle uyumlu söylem ve işleyişe sahip Kur'an kurslarını tercih etmektedir.

Anahtar Kelimeler: Yetişkin eğitimi, Kur'an kursları, kadınların güçlendirilmesi, katılım örüntüleri

Abstract:
In this research, the Qur'an courses conducted by Presidency of Religious Affairs are studied within the context of participation patterns.  In other words, in this research it is aimed to evaluate the change in the self-description of  women who attend Qur'an courses. In the study that is run within the framework of one Qur'an course in Keçiören, the women who are the attendants of the given Qur'an course are defined for their socio-cultural and demographic features, the participation patterns are discussed and the role of those courses in the process of consciousness-raising and empowerment of women is considered to be the basic. 
The data has been gathered by qualitative study. The literature review about the related target, the analysis of the documents are conducted as a starting point to the research and then a Qur'an course that is appropriate for the research in terms of socio-economic situation is chosen. That is, this study analyzes the literature and statistical data of the given Qur'an course.
After United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO) has declared the precautions that must be taken to provide gender equality, Turkey has prepared "Gender Equality National Action Plan" (2008-2013). Within this context it has been agreed that "gender quality" should be included in the educational programs which are applied by all levels of formal education and non-formal education. As a result, gender equality and women's empowerment are remained on the agenda of social sciences. 
This study is important as it enables to understand the reasons why the attendants of the Qur'an courses are much higher in number than other courses. Besides, it is necessary to define the effect of Qur'an courses for women's empowerment. Reaching those aims are vital as it helps to guide adult education programs.
In this research, the related literature has been reviewed, observation has been done by the researcher in Qur'an course, some interviews have been applied with the participants. The sentences of the teacher were recorded during classes. Totally, 14 women have been interviewed in two months' time. Each interview lasted around 1 hour. At the beginning of the interview, some demograhic data has been gathered about their age, educational status, marital status, their hometown and number of children. After that, women were asked to talk about their life.
Briefly, the result of the study is that women are attending to Qur'an courses in high numbers  to get rid of  patriarchial stress and the dilemma of in-house production in order to socialise, get away from home and make new friends. Even though there are a variety of adult education programs, women prefer Qur'an courses which are not contrary to traditional values, affirmed and even encouraged by patriarchial structure and compatible with women's in-house roles. 

Key Words: Adult education, Qur'an courses, women's empowerment, participation patterns