Kamusal alanlarda çevre güvenliği için tasarım sürecinin değerlendirilmesi: sultanahmet meydanı örneği
Evaluation of the design process for environmental safety in public areas: the example of sultanahmet square
Yazar: ALİ AKBULUT
Danışman: DOÇ. DR. GÖKÇEN FİRDEVS YÜCEL CAYMAZ
İstanbul Aydın Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Kamusal alan = Public space ; Kentsel mobilya = Urban furniture ; Çevresel güvenlik = Environmental security

Özet:
Kentte yaşayan insanlar kaliteli bir yaşam için güvenli şehirlere ihtiyaç duyar. Kamusal alanların güvenli olması, korumaya adanan özgür ve demokratik toplumun değerlerini ve ideallerini yansıtmasını sağlayacak temel unsurlardandır. Kamusal alanlarda artan terör saldırıları, tasarımda rolü olan tüm disiplinlerin göz önünde bulundurması gereken bir olgudur. Mekânsal tasarım disiplinleri, son yıllarda artış gösteren terör saldırılarına karşı güvenliğin tasarım yoluyla sağlanması için çalışmalar ortaya koymuştur. Bu çalışmaların kaynak aldığı prensip, tasarımda kullanılan bölge bazlı ve çevresel tasarım yoluyla suçun önlenmesi prensipleridir. Bu nedenle terör saldırılarına karşı kamusal mekânların tasarım aşamasında doğru güvenlik prensibi kararları ile tasarlanması, İstanbul gibi nüfusun çok olduğu ve geçmişinde birçok terör olaylarının yaşandığı bir metropol şehri için büyük bir öneme sahiptir. Tez çalışmasında tüm kamusal alanların güvenliklerinin ölçülmesinde kullanabilecek, CPTED ve FEMA tarafından tanımlanan saha güvenliği ilkeleri göz önünde tutularak kapsamlı bir kontrol listesi oluşturulması amaçlanmaktadır.
Bu çalışma üç aşamadan oluşmuştur; ilk aşamada, literatürde terör saldırıları ve kamusal mekânlarda terör saldırıları öncesi, tasarım önlemleri alınarak caydırıcı ve yapılan saldırıların etkisini azaltmaya yönelik araştırmalar ele alınmıştır. İkinci aşamada, kamusal alanda güvenlik için kullanılan tasarım ilkeleri, planlama yaklaşımları ve stratejileri incelenmiştir. Üçüncü aşamada ise bu tasarım kriterlerine göre oluşturulan kapsamlı kontrol listesi ile Sultanahmet Meydan'ın güvenliği ölçülmüş ve eksik noktalara iyileştirme önerileri oluşturulmuştur.
Bu çalışma vasıtasıyla, kamusal alanlarda terör saldırısı riskine karşı kırılganlığın belirlenmesi ve kamusal mekânın kırılganlığını oluşturan mekânsal, fiziksel ve algısal niteliklerin saptanabilmesi, tasarımda güvenlik seçeneklerinin anlaşılabilir, caydırıcı yaklaşımlar ile saldırının kentsel yapılı çevre üzerinde etkisini azaltmak için bir kontrol listesi oluşturulmuştur. Bu kontrol listesi kamusal alanların tasarlanması aşamasında bir rehber ve mevcut durumun düzenlenmesine olanak sağlayacaktır.

Abstract:
People living in the city need safe cities for a quality life. The safeguarding of public spaces is one of the basic elements that will ensure that they reflect the values and ideals of a free and democratic society devoted to protection. Increasing terrorist attacks in public spaces is a phenomenon that all disciplines that play a role in design should consider. Spatial design disciplines have created studies to provide security by design against terrorist attacks that have increased in recent years. The principle that these studies originate from is the principles of prevention of crime by using region-based and environmental design. For this reason, the design of public spaces against terrorist attacks with the right security principle decisions during the design phase is of great importance for a metropolitan city, such as Istanbul, where there is a large population and many terrorist events took place in the past. In the thesis study, it is aimed to create a comprehensive checklist considering the field safety principles defined by CPTED and FEMA, which can be used to measure the security of all public spaces.
This study consists of three stages; In the first stage, before the terrorist attacks in the literature and terrorist attacks in public places, researches aimed at reducing the effect of the deterrent and the attacks made by taking design measures were discussed. In the second stage, design principles, planning approaches and strategies used for security in the public sphere are examined. In the third stage, the security check of Sultanahmet Square was measured with the comprehensive checklist created according to these design criteria and suggestions for improvement were created for missing points.
Through this study, a checklist was created to determine the vulnerability to the risk of terrorist attacks in public spaces and to determine the spatial, physical and perceptual qualities that create the vulnerability of public space, and to reduce the impact of the attack on the urban built environment with understandable, deterrent approaches in design. This checklist will provide a guide at the stage of designing public spaces and will allow editing for the current situation.