Kuzey Irak'ın Türk dış politikası üzerindeki etkisi
Turkish foreign policy's impact on the North of Iraq
Yazar: ALİ EKEN
Danışman: PROF. DR. ÜMİT ÖZDAĞ
Beykent Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Irak = Iraq ; Kuzey Irak = Northern Iraq ; Körfez Savaşı = Gulf War ; Türk dış politikası = Turkish foreign policy ; Türk-Irak ilişkileri = Turkish-Iraq relations ; Türk-Orta Doğu ilişkileri = Turkish-Middle East relations ; Türkiye = Türkiye ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası politika = International policy

Özet:
Türkiye, kıtaların ve medeniyetlerin kesişme noktasında yer alan coğrafi konumunun getirdiği avantaj ve bölge ülkeleri arasında çağdaş, laik ve demokratik bir yapıya sahip olması ile uluslararası arenada, stratejik planlamalarda, bölgesel, küresel gelişmelerde ve yeni yapılanmalarda kazandığı etkin ve güçlü ülke profilini sürdürmektedir. Fakat Türkiye'nin bu bölgede etkin bir güç olmasını istemeyen çevreler, içte ve dışta devamlı problem alanları yaratmaya çalışmaktadırlar.Bu anlamda, Türkiye'nin milli menfaatlerini çok yakından ilgilendiren ve 1980'lerden sonra Türkiye'de 30.000'den fazla insanımızın ölmesine neden olan PKK Terör Örgütü'nün, etkinliğini artırarak Kuzey Irak bölgesini bir üs olarak kullanması önem kazanmıştır. Özellikle 1991'de gerçekleştirilen Basra Körfezi Savaşı ve 2003 Irak Savaşı sonrası Kuzey Irak'ta oluşan güç boşluğu, belirsizlik ve istikrarsızlık, ülkemiz için önemi gittikçe artan bir tehdit haline gelmiştir. Bu nedenle, Kuzey Irak'ta meydana gelen gelişmeler ve bu gelişmelerin Türkiye'ye etkilerinin ortaya konması gerekir.Orta Doğu'da menfaati ve ilgisi bulunan ülkeler, bölgede varlıklarını devam ettirebilmek için, kendi çıkarlarına uygun yeni bir oluşum meydana getirme çabası içine girmişlerdir. Bu ülkeler, Orta Doğu'daki mevcut düzeni daha kolay etkileyebilmek ve bölgeye daha kolay müdahale edebilme imkânı elde etmek maksadıyla, Kuzey Irak'ta bir Kürt devleti kurulmasını destekleyerek, bu oluşumu Türkiye'ye kabul ettirme zemini arayacaklardır.Türkiye bölgesel bir güç merkezi olabilmek, proaktif bir yaklaşımla Orta Doğu'nun şekillenmesinde esas unsur olmak, milli menfaatlerine zarar verebilecek oluşumları bertaraf etmek için, güçlü ve belirleyici olmak zorundadır. Bu maksatla, Türkiye'nin izlemiş olduğu politikayı ortaya koyarak, bundan sonraki gelişmeleri yönlendirebilmek için, hangi tedbirlerin alınması gerektiğini ortaya koyma ihtiyacı vardır.Bu araştırma, Kuzey Irak bölgesini tarihsel süreç içinde inceleyerek, meydana gelen gelişmeleri, bu gelişmeler çerçevesinde bölgede menfaati ve ilgisi olan ülkelerin uyguladıkları politikaları ve muhtemel niyetlerini ortaya çıkarmak, gelecekte uygulayabilecekleri politikaları öngörmek ve Türkiye'nin bugüne kadar uyguladığı Kuzey Irak politikasını ortaya koymak ve muhtemel gelişmelerde milli menfaatlerimiz ile hak ve çıkarlarımızı korumak için takip edeceği politik esasları konusunda çerçeveler önermek amacıyla yapılmıştır.Araştırma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Kuzey Irak'ın coğrafi, etnik, sosyal, ekonomik, siyasi yapısı ve bu yapısı dolayısı ile kazandığı jeostratejik önemi ele alınmıştır. Bölgenin tarihçesi de bu başlıklar altında incelenmiştir.İkinci bölümde ise esas olarak Basra Körfezi Savaşı, sebepleri ve sonuçlarıyla incelenmiş, Türkiye'nin Basra Körfezi Savaşı'ndaki politikası ve bu savaşın Türkiye'ye etkileri ele alınmıştır.Üçüncü bölümde araştırma konumuzun özüne inilmiş ve 2003 Irak Savaşı öncesi ve sonrası dönemler ele alınmıştır. Bu bölümde Orta Doğu'da etkin rol alan güçlerin bölge politikalarına, 2003 Irak Savaşı'nın nedenlerine, Türkiye'nin bu süreçlere yaklaşımına, savaş sonrası ortaya çıkan fiili yapıya, Orta Doğu ile ilgili olarak kısa ve uzun vadede uygulanması gereken politikalara dair tespitlere yer verilmiştir.Orta Doğu'nun yeniden şekillendiği bir süreci anlatan bu araştırma, Kuzey Irak bölgesinde bir Kürt devletinin kurulması veya değişik yönetim biçim ve oluşumların meydana gelmesi durumunda icra edilebilecek faaliyetler konusunda görüşler ileri sürerek, muhtemel gelişmelerin Türkiye'ye etkilerini öngörerek ve devletin ilgili kurumlarının neler yapabileceği konusunda politikalar önererek, proaktif kararlar alınmasına katkıda bulunabilecektir.Anahtar Kelimeler: Kuzey Irak, Türkiye, Türkmenler, Basra Körfezi Savaşı, 2003 Irak Savaşı, Çekiç Güç, PKK, ABD, Kürtler, Musul, Kerkük, Çifte Çevreleme, Tezkere, Telafer

Abstract:
Turkey has an effective and strong country profile which has been gained in the international arena, strategic planning, regional?global developments and new formations with the help of advantages due to geographic location on the intersection of continents and civilizations and modern, secular, democratic structure between other countries in the region. However, the forces who do not want Turkey become an active power are constantly trying to create problem areas inside and outside the country.In this sense, it has a great importance that terrorist-group PKK responsible of death of more than 30000 citizens since 1980?s which is closely related with Turkey?s national interests uses the Northern Iraq region as a base while increasing its effectiveness.Especially, uncertainity, instability and lack of administrative dominancy in the Northern Iraq as a result of tha Gulf War in 1991 and Iraq War in 2003 have become continously growing threats for or country. Therefore, developments that ocur in the Northern Iraq and their impacts to Turkey must be exposed.Countries having benefits and interests on the Middle East have entered into an effort to bring a new formation which is suitable for their interests to maintain their existance in the region. These contries will may support the establishment of a Kurdish state and look for a chance to make Turkey accept this formation to affect the current order in the Middle East and to get an opportinity to interfore to the Middle East region.Turkey must be strong and decisive to be a regional power to become a main element in shaping the Middle East with a proactive approach and to eliminate the formations which could harm its national benefits. Fort his purpose, it is necessary to demonstrate the required pre-cautions for guiding future developments with exposing the policy followed by Turkey.This research has been made in order to bring out the policies and possible intentions of the countries having regional benefits and interests related with regional developments, to take into consideration their future policy that they will may apply, to expose the Northern Iraq policy applied by Turkey up to now and to propose guides about political principles that Turkey will follow to prefect or national interests, rights and benefits in possible developments.The research consists of three parts. In the first part, the Northern Iraq?s geographic, ethnic, social, economic, political structure and geo-strategic importance due to this political structure has been described. The history of the region has also been examined under these headings.In the second part, mainly, the Gulf War, its causes and consequences have been examined, the policy of Turkey during the Gulf War and the effects of this war on Turkey has been explained.In the third part, the subject has been narrowed to our main subject and the period before and after the Iraq War in 2003 has been discussed. In this section, regional policies of the forces which have an active role in the Middle East, the reasons of Iraq War in 2003, approach of Turkey to these developments, the resulting actual structure after the war, detections related with policies about the Middle East that must be applied in short and long term have been given.This research describing the re-forming era of the Middle East will be able to contribute to proactive decisions by declairing opinions about suitable activities in case of establishment of a Kurdish state in the region and different management styles-formations, predicting the impacts of potential developments on Turkey and suggesting policies for relevant governmental authorities.Key Words: Northern Iraq, Turkey, Turkmens, Gulf War, 2003 Iraq War, Operation Provide Comfort, the PKK, the U.S., the Kurds, Mosul, Kirkuk, Talafar, Dual Containment, Note