Bina yıkım işlerinin iş sağlığı ve güvenliği yönünden incelenmesi /
Yazar: CİHAT OĞUZHAN BARS
Danışman: PROF. DR. MEHMET ÜNAL
İstanbul Yeni Yüzyıl Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Deprem Mühendisliği = Earthquake Engineering ; Halk Sağlığı = Public Health

Özet:
Kentsel dönüşümün yoğunlukta olduğu günümüzde hemen hemen her mahallede yıkılan ve yeniden yapılan binalar gözlemlenmektedir. Yapıların depremden etkilenmesi veya planlı olarak yıkılması birçok riski ortaya çıkartmaktadır. Bu riskler fiziksel, kimyasal, biyolojik riskler olarak karşımıza çıkarken, alınması gereken birçok tedbir olduğunu da apaçık ortaya koymaktadır. Bu riskler ekseriyetle yıkım çalışmasını yürüten çalışanları etkilese de halk sağlığını ve toplum güvenliğini de doğrudan etkilemektedir.
Yıkım çalışmaları esnasında ortaya çıkan risklerden en belirginleri, enkaz altında kalma, toz maruziyeti gibi fiziksel faktörler olarak görülse de asbest maruziyeti, kurşun maruziyeti gibi kimyasal ve biyolojik faktörler de azımsanmayacak kadar fazladır. Karşılaşılan bu riskler yıkım işçileri için risk oluşturduğu kadar, bölgedeki halk için de oldukça büyük risk teşkil etmektedir. Bu sebeple de yıkımla ilgili mevzuatlar bulunmakta olup çalışmalar bu doğrultuda denetlenmektedir. Ancak yıkım çalışmalarını yürütüldüğü bölgeden, çalışmayı yürüten yüklenici firmaya kadar birçok etken, yıkımdan yıkıma değişkenlik gösterebilmektedir. 
Bu çalışmada İstanbul'da en az 20 en çok 137 yıldır hizmet vermekte olan 5 farklı binanın yeniden yapım amacı ile yıkım süreçleri gözlemlenerek, yıkım çalışmalarında karşılaşılan riskler incelenmiştir. Gözlemler sonucunda söküm ve yıkım çalışmalarının tüm süreçleri incelenerek karşılaşılan çalışmalar ve bu çalışmadan doğan riskler bulgular kısmında belirtilmiştir. Literatür taramasında benzer çalışmalara rastlanmış ve bulguların yıkımdan yıkıma farklılık gösterebildiği vurgulanmıştır. Bu çalışma, incelenen diğer çalışmalarla karşılaştırıldığında mevcut çözüm yöntemlerine karşı ek çözümler önerilmiş ve önemli görülen birçok riske mercek tutulmuştur. Bu çalışma ile yıkım çalışmalarının yapım çalışmaları kadar önemsenmediği, yapıların plansız ve önlemsiz yıkılabildiği gözlemlenmiştir. Yapım çalışmalarında her imalatın detaylı şekilde, dikkatli ve kontrollü yapıldığı ancak yıkım çalışmalarına gereken özenin gösterilmediği aşikârdır. Buna karşın çalışma sırasında incelenen binalarda asbest varlığı tespit edilmiş ve söküldükten sonra yıkım yapılmıştır. Ancak binaların, olası bir depremde asbest yayılımına sebep olacağı, kamu güvenliğini tehlikeye atacağı öngörülmektedir. Türkiye genelinde asbest maruziyetinin önlenmesine, yıkım çalışmalarının çalışan güvenliği ve halk sağlığı açısından güvenli hale getirilmesine ilişkin çözüm önerileri sunularak çalışma sonlandırılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Bina Yıkımı, Asbest, Toz Maruziyeti, İş Sağlığı, İş Güvenliği

Abstract:
It is possible to come across demolished and reconstructed buildings in almost every neighborhood today, where urban transformation is intense. Structures being affected by earthquakes or their planned demolition reveals many risks. While these risks appear as physical, chemical and biological risks, they also clearly reveal that there are many precautions to be taken. While this risk often affects workers conducting demolition operations, it also directly impacts public health and safety.
Although the most obvious risks arising during demolition work are seen as physical factors such as being under debris and dust exposure, chemical and biological factors such as asbestos exposure and lead exposure are also substantial. These risks pose a great risk not only to demolition workers, but also to the people in the region. For this reason, there are regulations regarding demolition and the works are inspected accordingly. However, many factors, from the region where the demolition work is carried out, to the contractor company that will carry out the work, can vary from demolition to demolition. 
In this study, the demolition processes of 5 different buildings, which have been in service for at least 20 and at most 137 years in Istanbul, were observed for the purpose of reconstruction, and the risks encountered in demolition works were examined. As a result of the observations, all processes of the dismantling and demolition works were examined and the encountered studies and the risks arising from this study were stated in the findings section. Similar studies were found in the literature review and it is clearly seen that the findings may differ from destruction to destruction. When this study is compared with the other studies examined, additional solutions were proposed against the existing solution methods and many important risks were examined. 
With this study, it has been observed that the demolition works are not as valuable as the construction works, and the buildings can be demolished unplanned and without precaution. Although every production is carried out in a detailed, careful and controlled manner in construction works, it is obvious that due care is not taken in demolition works. In addition to this, it is predicted that there are buildings in which the presence of asbestos is detected in the buildings examined during the study, that asbestos exposure will be inevitable in terms of public safety in a possible earthquake. The study was concluded by presenting solutions for the prevention of asbestos exposure throughout Turkey.
		

Key Word: Building Demolition, Asbestos, Dust Exposure, Occupational Health and Safety