Yaşayan hominoidlerde türleşme dinamikleri: Afrika ve Asya örnekleri
Speciation dynamics in extant hominoids: African and Asian samples
Yazar: DİLEK EYLÜL DİZDAROĞLU
Danışman: PROF. DR. FATMA BERNA ALPAGUT
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Antropoloji Ana Bilim Dalı / Paleoantropoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Antropoloji = Anthropology
Dizin: Hominoidler = Hominids ; Maymunlar = Primates ; Tür = Type ; Türleşme = Speciation

Özet:
Büyük kuyruksuz maymunlar, insanın yaşayan en yakın akrabalarıdır. Çalışmamızın temel amacı yaşayan büyük kuyruksuz maymun türlerinin evrimsel süreçlerinde rol oynayan dinamikleri araştırmak, türleşme süreçlerine karşılaştırmalı bir bakış açısı getirmektir. Bu doğrultuda şu ana kadar konu üzerine yapılan çalışmalar incelenmiş ve karşılaştırılmıştır.
Çalışmamızda şempanze (Pan), goril (Gorilla) ve orangutan (Pongo) popülasyonlarının birbirinden farklılaşmasında etkili olduğu düşünülen paleobiyocoğrafi ve paleoiklimsel süreçler ve bu süreçlerin günümüzdeki popülasyon çeşitliliğine etkisi araştırılmıştır. Bu süreci aydınlatmaya çalışan evrimsel senaryolar incelenmiş, yorumlanmıştır.
İki farklı kıtada yayılım gösteren büyük kuyruksuz maymunlar coğrafi bakımdan farklı evrimsel baskılara maruz kalmış olsa da, türleşme süreçlerini etkileyen dinamiklerin benzerlik gösterdiği anlaşılmıştır. Ancak türleşme örüntülerinde davranış farklılığından, fizyolojik farklardan ve rastlantısallıktan kaynaklanan ayrımların olduğu sonucuna varılmıştır. Şempanze ve gorillerde vikaryant türleşme modeli görülürken, iki orangutan türünü ayıran izolasyonun kökeni tartışmalıdır.
Üç grubun türleri ve alt türleri arasındaki çeşitlilik düzeyi farkı, onların evrimsel geçmişine ilişkin ipuçları vermektedir. Büyük kuyruksuz maymunların genetik çeşitliliğinin neredeyse bütün türlerde insandan yüksek olduğu görülmüştür. Yine çarpıcı biçimde, bu üç grubun genetik çeşitliliğinin de insan kaynaklı çeşitli baskılar nedeniyle tehlike altında olduğu göze çarpmıştır.

Abstract:
Great apes are the closest relatives of humans. The aim of our study is to look at the dynamics which acted in their evolutionary process from a comparative perspective. In this context, we analysed and compared the current studies.
We studied the paleobiogeographic and paleoclimatic factors which leaded the population differentiation of chimpanzee (Pan), gorilla (Gorilla) and orangutan (Pongo) species, and the effect of these factors to the current population diversity within these genera. We reviewed and reappraised the evolutionary scenarios targeting to reveal these processes.
Although great apes have been exposed to geographically different evolutionary pressures, we realised the dynamics which influenced the speciation process are similar.  However, they have differences in their speciation patterns derived from behavioral and physiological differences and randomness. Whereas vicariant speciation is observed in chimpanzee and gorilla, the origin of the isolation resulting in separation of two orangutan species is still controversial. 
The variation differences between and within the species and subspecies of these three genera give us some clues about their evolutionary history. We saw that the genetic variation of almost all the great ape species is higher than humans. Most strikingly, we realised that the variation within these three genera is threatened by their closest relatives- humans.