İtalyan seyyahlarına göre Akkoyunlu-Osmanlı ilişkileri ve türkmenler
Akkoyunlu-Ottoman relations by Italian itinerants and Turkmens
Yazar: MURAT KAAN YILDIZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜLSEREN CECELİ DURSUN
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Ortaçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Tarih = History
Dizin: Akkoyunlular = Akkoyunlular ; Orta Çağ = Middle Ages ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Osmanlılar = Ottomans ; Seyyahlar = Travellers ; Türkmenler = Turkomans ; Uzun Hasan = Uzun Hasan ; İtalyan = Italian

Özet:
Kara Yülük Osman Bey tarafından bir beylik haline getirilen Türkmen Akkoyunlu oymağı, Uzun Hasan döneminde Anadolu'nun doğusunu, Azerbaycan'ı ve İran'ı içine alan büyük bir teşekkül olan Akkoyunlu Devleti'ne dönüşmüştür. Güçlenen bu devlet ile Osmanlı Devleti zamanla karşı karşıya gelmişlerdir. Bunda Osmanlı Devleti'nin, Akkoyunlu Devleti'nin müttefiki Trabzon Rum İmparatorluğu'ne ele geçirmesi, ticarette yüksek vergiler koyması, Osmanlılar'dan kaçan muhalif Türkmen beylerinin Uzun Hasan'a katılışı ve sahada Osmanlılara karşı bir müttefik arayan Venedik ve çok sayıda Avrupa devleti ile işbirliği etkili olmuştur. Akkoyunlular, Anadolu'ya Türkmen beyi Pir Ahmed'i desteklemek için büyük bir ordu göndermişse de bu ordu başarısız olmuştur.  Cevaben Osmanlılar, Akkoyunlu topraklarına doğru büyük bir yürüyüş başlatmıştır. Fırat Nehri yakınında bozguna uğramış olsalar da meydan savaşını kazanmışlardır. Venedikliler, Akkoyunlu Devleti ile olan anlaşmaları gereği kararlaştırılan ateşli silah tesliminde başarısız olmuşlardır. İttifakları devam etse de Uzun Hasan'ın vefatı süreci sonlandırmıştır.

Akkoyunlu Devleti'nin şehirleri ve halklarının kültürleri, ittifak veya resmi görevleri vesilesiyle buraya gelmiş İtalyanların notlarında görülebilmektedir. Tebriz, Derbent, Isfahan ve Mardin gibi çok sayıda şehrin mimari yapıları, ekonomileri ve yakın tarihleri adına bilgiler verilmektedir. Eserlerde Akkoyunluların nüvesini oluşturan Türkmenlerin konar göçer yaşam tarzları, nüfusları, avcılıkları, sürü ve ulaşım hayvanları, kutlama ve yemek kültürleri, Uzun Hasan'ın bir devlet hakimi olarak nasıl bir yaşam sürdüğü, askerî teşkilatı, saray müziği ve sofra kültürü de dahil olmak üzere saray yaşamı hakkında detaylı bilgiler mevcuttur. Ayrıca yoğun Türkmen nüfusu nedeniyle Turcomania olarak adlandırılan bir coğrafya ve halk ile devlet üzerinde etkin olan Kalenderi dervişleri hakkında da bu eserlerde dikkate değer bilgiler bulunmaktadır.

Abstract:
A Turkmen leader, Kara Yülük Osman Bey, transformed his nomadic clan, Akkoyunlu people, into an emirate, after the succession of Uzun Hasan whole of the east part of the Anatolia, Azerbaijan, and Persia joined to the emirate and he transformed it to a great empire. Thus Ottomans, the other great empire of the era, and Akkoyunlu Turkmens became enemies because of serious politic and economic reasons. Ottomans invaded the Empire of Trebizond, even it's under the protection of Turkmens, and started to collect excessive taxes from Akkoyunlu merchants. Turkmen leaders of Anatolia, whose lands conquered by Fatih Sultan Mehmed, refuged to Uzun Hasan. Akkoyunlu State became an ally of Venezia and some European countries for defeating Ottomans, for fighting together with their common enemy. Uzun Hasan sent an army to Anatolia for helping a Turkmen leader Pir Ahmed, however, they lost the fight, then Ottomans attacked to Akkoyunlu lands but they ambushed by Turkmens close to Fırat River. Finally, two armies came across in a battlefield and Ottomans won the battle. Veneziani couldn't deliver the firearms at the right time, which was the main responsibility of this city-state; their alliance didn't end. However, because of the death of Uzun Hasan, the process, fighting together for defeating the Ottomans, ended.
Italian writers, who traveled in Akkoyunlu lands, they wrote pieces of information about cities like Tabriz, Darband, Isfahan and Mardin; their architecture, economic conditions, the culture of people, recent history. Also, pieces of information about Turkmens are giving in the texts, who were the central-folk of the state, their nomadic lifestyle, population, hunting culture and animals have been used for hunting, their flocks and the animals for transportations, festivals, food culture, Uzun Hasan's daily life as a sovereign, his military organization, music, eating habits, table manners and the culture of the palace in many ways, a geographical place called Turcomania could be found. Textes also giving pieces of information about Turkmen dervishes, heterodox clergymen, who were very much influential on the government and people.