Ta`ib Mehmed Çelebi ve Divanı
Taib Mehmed Çelebi and his Divan
Yazar: GÜLER DOĞAN
Danışman: PROF. DR. GÜNAY KUT
Boğaziçi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2003
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: 17. yüzyıl = 17. century ; Eski Türk edebiyatı = Old Turkish literature ; Eski Türk edebiyatı = Old Turkish literature ; Osmanzade Taib = Osmanzade Taib ; Şairler = Poets ; Şiir = Poem

Özet:
Tâ'ib Mehmed Çelebi ve Dîvânı Güler Doğan Bu çalışma, 17. yüzyılda yaşamış ve Sebk-i Hindî üslûbu ile şiirler yazmış olan Tâ'ib Mehmed Çelebi'nin hayatı ve edebî şahsiyetine dair malumatla birlikte bilinen tek eseri olan Türkçe dîvânının metnini tespit ederek şekle, muhtevaya ve üslûba dair bir takım bilgiler sunmayı amaçlamaktadır. Tâ'ib, İstanbullu' dur ve Dîvân-ı Hümâyûn kâtipliği vazifesinde bulunmuştur. Sebk-i Hindî üslûbunun Osmanlı sahasındaki mümessillerinden Nâ'ilî'nin talebesidir. Elimizde Taib Mehmed' le irtibatlı iki metin bulunmaktadır. Bunlardan çalışmamıza esas teşkil edeni, ilgili yazma katalogunda hatalı olarak Osman-zâde Tâ'ib Ahmed'in (öl. 1136/1723) eseri olarak aktarılmıştır. İkinci nüsha ise çeşitli çalışmalarda yine aynı kişiye ait olarak sunulmuştur. Nüshalardan ilkinin Tâ'ib Mehmed'e ait olduğu, ikincisinin ise Tâ'ib Mehmed' in ve bir diğer 18. yüzyıl şairinin şiirlerini içerdiği tespit edildi. Tâ'ib Dîvânı, şekil, muhteva ve üslûp hususiyetleri bakımından incelemeye tâbi tutulmuştur. Şekil hususiyetleri bahsinde, nazım şekilleri, vezin, kâfiye ve redife dair dîvânın istatistikî bilgileri sunulmuş ve değerlendirmesi yapılmış; muhteva hususiyetleri dinî unsurlar ve tarihî, mitolojik unsurlar olmak üzere iki ayrı bölümde incelenmiş; dinî unsurlar bahsinde Allah'a dair dîvânda yeralan terminoloji aktarılmış, iktibas edilen yahut telmih yoluyla işaret olunan ayet ve hadisler referansları ve çevirileriyle aktarılmış ve nihayet dîvânda anılan peygamberler, dinî hadiseler aktarılmıştır. Muhteva hususiyetlerinin ikinci bölümü olan tarihî ve mitolojik unsurlar bahsinde ise dîvânda zikredilen tarihî, mitolojik olaylar ve şahsiyetlerin, kısa bilgilerle birlikte hangi beyitte hangi yönleriyle anıldıkları belirtilmiştir. Üslûp bahsinde, dîvânın üslûp ve dil özellikleri aktarılmış; dîvânda geçen atasözü ve deyimlere, dîvânda kullanılan edebî sanatlara örnekler verilmiştir. Sonuç kısmında şairin hayatı ve dîvânın incelemesi neticesi varılan yargılar aktarılmış; sonraki çalışmalara yönelik öneriler arzedilmiştir. Çalışmanın sonuna, dîvânda geçen terkip ve bileşik sıfatların indeksi ve dîvânın aslı eklenmiştir.

Abstract:
Taib Mehmed Çelebi and His Divan by Güler Doğan This thesis aims at presenting the Turkish Divan by Taib Mehmed Çelebi who lived in the 1 7th century and wrote poetry in the Indian Style. Our study will establish the text of Divan, his only known work, dwell on its form, content and style, and also provide information on his life and literary personality. Taib was from Istanbul and worked as a scribe at the Imperial Council. He was a student of Naili who was a representative of the Indian Style in Ottoman lands. In fact we have two texts of Divan in relation to Taib Mehmed. One of them, which is our main source of study, is a complete divan that is wrongly attributed in the published manuscript catalogue to Osmanzade Taib Ahmed (1136/1723). The second incomplete divan is attributed in various works to the same person. We have established that the first work belongs to Taib Mehmed, while the second consists of poems by Taib Mehmed as well as another poet from the 1 8th century. In the present work, Divan is examined in terms of form, content and style. In terms of form, statistical information is provided about the poetry forms, meter, rhyme and redif and then an assessment is made. The content is studied in two parts, namely religious and historical-mythological elements. In the section on religious elements, the terminology related to God is cited; the quoted or alluded Qoranic verses and Prophetic Traditions are enumerated with their references and translations; and lastly, the prophets and religious events mentioned in the text are specified. As for the historical-mythological elements, brief information is given on historical and mythological events and personalities as well as on where and how they appear in the text. Finally, in the section on style, stylistic and linguistic characteristics of Divan are discussed and also examples are provided for proverbs, phrases and literary arts employed. In the conclusive part are our conclusions reached through a study of the poet's life and his Divan. At the end of the thesis, an index of compound words and adjectives as well as a copy of the text of Divan are appended.