Yeni Türk sinemasında zihinselliğin objektivasyonu
Objectivation of spirituality cinema in the new Turkish
Yazar: SARPER BÜTEV
Danışman: PROF. SERDAR ÖZTÜRK
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Radyo-Televizyon = Radio and Television ; Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts
Dizin: Sinema = Cinema ; Türk sineması = Turkish cinema ; Yenilik = Innovation ; Zihinsel süreçler = Mental processes ; Zihinsel yetenekler = Mental talents

Özet:
Bu çalışma Yeni Türk sineması döneminde beliren varoluşçu ve nihilist eğilimin görüntüsünü konu edinmektedir. Bu görüntünün "insan"a ilişkin nasıl bir "ide" geliştirdiği çalışmanın yanıt getirmeyi hedeflediği temel sorudur. Diğer taraftan Türk sineması araştırmalarında değişik tarihleri milat alan birden fazla "yeni sinema" dönemlendirmesi vardır. Dolayısıyla bu dönemlendirmeler hakkında genel bir fotoğraf ortaya koyulmuş; Türk sineması çalışmalarında 1990'ların ikinci yarısından itibaren yaygın olarak benimsemiş olan "Yeni sinema" dönemlendirmesinin nasıl çerçevelenebileceği tartışılmıştır. Şüphesiz ki bu tartışmayı olgunlaştırmak ve belirli sonuçlara ulaştırabilmek için kapsamlı bir tarihsel soruşturma yapmak gerekir. Bu çalışmanın böyle bir hedefi olmamakla birlikte "Yeni sinema"nın nasıl çerçevelenebileceğine ilişkin sorular sorulmuş ve kimi öneriler geliştirilmiştir. Çalışmanın amacı doğrultusunda yeni Türk sineması döneminde gösterime çıkan düşünce yoğun filmler izlenilmiş, çalışmanın kapsamı ve sınırlılığı göz önünde bulundurularak 2000'li yıllarda gösterime giren filmler arasından nihilist ve varoluşçu izlekleri görüntüleyen filmler çözümlenmiştir. Zamansal kesitin 2000'li yıllar olarak belirlenmesinin en önemli nedeni nihilist ve varoluşçu izleklerin tipik biçimde görüldüğü film örneklerinin bu yıllarda gösterime girmiş olması ve yeni Türk sinemasının öncü yönetmenlerinin gerek entelektüel gerekse estetik bakımdan olgun bir sinema ifadesine bu zamansal kesitte kavuşmuş olmasıdır. Filmlerde açığa çıkan insana ilişkin ide'yi açığa çıkarabilmek için Nikolai Hartmann'ın sanat yapıtlarının çözümlenmesi için geliştirdiği tabaka çözümlemesinden yararlanılmış; sinematografik anlatım araçları da dikkate alınarak filmler söz konusu ide'yi ifşa edecek biçimde çözümlenmiştir. Çalışmadaki analiz birimi filmin içeriği, filmi temel motifleri, anlatım özellikleridir. Yanı sıra örneklenen filmlerdeki nihilist ve varoluşçu izlekleri görüntüye getiren sahneler ayrıntılı olarak çözümlenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Zihinsellik, Toplumcu Gerçekçilik, Nihilizm, Varoluşçuluk, Modern Sinema

Abstract:
ABSTRACT

This paper studies the image of existentialist and nihilist tendency appeared during the period of "New Turkish Cinema".  The principal question aimed to be answered in this study is: What kind of an "idea" concerning "human beings" does this image put forward? On the other hand, there is more than one periodization of "new cinema" which considers various dates as milestones in the studies of Turkish cinema. Hence, a general picture concerning these periodizations was put forth; a new content was developed about how the periodization of "New Cinema", which has been adopted commonly in the studies of Turkish cinema since the second half of 1990s, could be framed. It is surely beyond the doubt that an extensive historical investigation is necessary in order to nurture the idea and to reach specific conclusions. Although the study does not have such an aim, some questions were asked and some suggestions were offered concerning how "New Cinema" could be framed. In line with the aim of the study, the films, which were released during the period of "New Turkish Cinema" and of which intellectual aspects are effective, were watched and the most typical ones from among the films released in the 2000s that reflect the existentialist and nihilist tendency were analyzed by taking into consideration the scope and limitations of the study. The critical reasons why the 2000s were determined as temporal period are as follows: the pursuits of the leading directors of "New Turkish Cinema" reached for a mature statement both aesthetically and intellectually and typical film samples carrying existentialist and nihilist traces are seen during that period of time. The analysis of strata, developed by Nicolai Hartmann for the analysis of art pieces,  was used in order reveal the idea concerning human beings in the films. Accordingly, the films were analyzed in a way to reveal the idea at issue by considering the means of cinematographic expression. The units of analysis in the study include content, chief motifs and expression characteristics of the film. Besides, the scenes concretising the existentialist and nihilist philosophies were analyzed elaborately.
 
Key Words:  Spirituality, Socialist Realism,  Nihilism, Existentialism, Modern Cinema