Filistin-İran ilişkilerinin askerî ve siyasi boyutu (1996-2015)
Military and political dimensions in Palestinin – Iran realation (1996-2015)
Yazar: MOHAMMED AHMED ABUSAADA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ YILDIRIM TURAN
Sakarya Üniversitesi / Ortadoğu Enstitüsü / Ortadoğu Çalışmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Askeri ilişkiler = Military relations ; Filistin = Palestine ; Siyasi ilişkiler = Political relations ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası politika = International policy ; İran = Iran

Özet:
Bu çalışmada, 1993 yılındaki Oslo Anlaşması'ndan sonra 1996'da Filistin
hükümetinin kuruluşundan 2014'te İsrail'in Gazze'ye yaptığı saldırının sonuçlarının
ortaya çıktığı 2015 yılına kadar olan İran-Filistin ilişkilerinin askerî ve siyasi etkileri
incelenmeye çalışılmıştır. Bu dönemde, 2000 yılında İkinci Filistin İntifadası'nın
başlaması, Gazze Şeridi'nin 2008, 2012 ve 2014 yıllarında üç kez saldırıya maruz
kalması, Hamas hareketinin 2006'da Filistin milletvekili seçimlerini kazanması ve
Gazze Şeridi'ne ambargo uygulanması gibi birçok hadise meydana gelmiştir.
Yine aynı dönemde İran'da da önemli gelişmeler yaşanmıştır. Bu dönemde
Muhammed Hatemi, Ahmedinejad ve Hasan Ruhani olmak üzere üç cumhurbaşkanı
göreve gelmiştir. 1996-2015 yılları arasında İran'da genelde İran'ın bölgesel
politikası, özelde ise Filistin politikasında önemli dönüşümler yaşanmıştır. Nitekim
2003'te ABD Irak'ı işgal etmiş, İran'a ekonomik yaptırımlar uygulanmış ve
Ortadoğu'da "Arap Baharı" olarak adlandırılan devrimler gerçekleşmiştir.
Filistin-İran ilişkilerinin askerî ve siyasi boyutunun etkilerini ve bu ilişkilerin
geleceğini incelemek üzere çalışma üç bölüme ayrılmıştır. Birinci bölümde Filistin
İran ilişkilerinin tarihi arkaplanı incelenmiştir. İkinci bölümde İran'ın Filistin'deki
askerî ve siyasi nüfuzu incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise Filistin meselesiyle İran
arasındaki ilişkilerin önemi üzerinde durulmuştur. Çalışma hedeflerine ulaşmada
farklı metodolojik yaklaşımlardan istifade edilmiştir. Bunlar arasında tarihsel metot
ve siyasi analiz metodu bulunmaktadır.
Çalışma sonucunda birtakım çıkarımlar yapılmıştır. Buna göre İran, Filistin'deki
grupların askerî kapasitesinin geliştirilmesinde büyük bir rol oynamakla birlikte
Filistin meselesine siyasi destek verme konusunda yeterli bir düzeyde rol almamıştır.
Aynı şekilde çalışmada, İran'ın genelde Filistin, özelde ise Gazze Şeridi üzerinde
nüfuz sahibi olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Filistin'deki taraflara yapılan maddî
desteğin, İran'ın burada nüfuz sahibi olmasında en önemli etken olduğu söylenebilir.
Ancak bu nüfuz, Filistin'deki grup ve hareketlerle sınırlı olup Filistin halkının
tamamını kapsamamaktadır. Yine çalışma sonucunda Filistin Yönetimi ile
Filistin'deki grupların yaşadığı istikrarsızlık hali ile İran'la yaşanan ekonomik ve
bölgesel krizlerin bir sonucu olarak, Gazze Şeridi'nin de gelecekte askeri açıdan
kendi kendine yetebilir bir konuma gelmesiyle İran'ın Filistin meselesine karşı
yapmış olduğu askerî ve siyasi desteğin gelecekte azalacağı öngörülmektedir.

Abstract:
The study sought to discover the dimensions and effects of the military and political
dimension of the Iranian-Palestinian relations between the year 1996, since the formation of
the first Palestinian government after the Oslo Agreement in 1993 to the year 2015. After the
results of the 2014 Israeli war on Gaza appeared. That period witnessed many changes,
whether on Palestine, such as the second Palestinian insurrection in 2000. Moreover, the Gaza
Strip was subjected to three wars in the years 2008-2012-2014. In addition to the victory of
Hamas in the Palestinian legislative elections in 2006, which coincided with the imposition of
a siege on the Gaza Strip.
The same period of time also witnessed important changes in Iran, such as the succession of
three presidents, namely Muhammad Khatami, Ahmadi Nejad and Hassan Rouhani. Note that
the period between 1996 - 2015 witnessed important transformations in the Iranian scene that
had major effects on Iranian regional policy in general and Palestine in particular. Such as the
American occupation of Iraq in 2003 and economic sanctions imposed on Iran. In addition to
the so-called "Arab Spring" revolutions in the Middle East region.
In order to know the effects of the military-political dimension of Palestinian-Iranian relations
and the future of Iranian-Palestinian relations. The study was divided into three chapters. The
first is titled Historical background of Palestinian-Iranian relations, while the second chapter,
deals with the Iranian military and political influence in Palestine. The third and final chapter
deals with the importance of relations between the Palestinian issue and Iran. The study relied
on a number of approaches to do so. Instance the historical method and political analysis
method.
The study reached a number of results, the most important of which is that Iran has played a
major role in developing the military capabilities of the Palestinian parties. While Iran played
a regular role in the issue of political support for the Palestinian cause. The study also
confirms the existence of Iranian influence in Palestine in general and the Gaza Strip in
particular. The financial support provided to the Palestinian parties is the main Iranian entry
point to finding influence for them. However, this influence is limited to the Palestinian
parties and movements, and its influence did not reach the entire Palestinian people. The
study also expects, as a result of the instability experienced by the Palestinian Authority and
the Palestinian parties; The successive economic and regional crises with Iran and Gaza strip
has reached a state of military self-sufficiency military that lead to a decline in Iranian and
political support in the future towards the Palestinian cause.