Eğitim mekânlarında kullanılan kokunun kullanıcı algısı ve mekân kalitesi değerlendirmeleri üzerindeki etkileri
The effects of odor used in educational spaces on user perception and space quality evaluations
Yazar: CEYLAN ŞENTÜRK
Danışman: PROF. DR. MEHMET LÜTFİ HİDAYETOĞLU
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: İç Mimari ve Dekorasyon = Interior Design and Decoration
Dizin: Eğitim yapıları = Educational buildings ; Koku = Odor ; Kullanıcı = User ; Mekansal algı = Spatial perception

Özet:
Bu çalışma, iç mekân çevresel faktörlerinden biri olan kokunun, mekân algısı ve kullanıcı değerlendirmeleri üzerindeki etkilerini araştırmaya odaklanmaktadır. Koku değişkeni ile eğitim mekânlarında bulunan kullanıcının, mekânı algılama sürecine olumlu yönde katkı sağlamak hedeflenmektedir. Eğitim yapılarında kullanılan kokunun, kullanıcı üzerindeki duygusal karşılığı, durumluk kaygısı, mekânsal kalite, sosyal uyum, bireysel verimlilik ve algı ve davranış kararları (konsantrasyon, mekân da kalma süresi ve mekâna uygunluk) gibi durumlar söz konusu olduğunda kullanıcıyı nasıl etkilediği araştırılmıştır. Bu doğrultuda deney, tasarım eğitimi almakta olan 273 öğrenci ile gerçekleştirilmiştir. Deneklerden lavanta, limon ve kokusuz ile kokulandırılmış mekânların her birini deneyimlemeleri ve bu mekânları anket aracılığı ile değerlendirmeleri istenmiştir. Araştırma sonucunda; kokulandırılmış eğitim mekânlarının, kokusuz eğitim mekânlarına göre daha olumlu algılandığı, özellikle limon kokusunun kullanıcının sosyal uyum algısı, bireysel verimlilik ve mekânsal kalite gibi değerlendirmelerini olumlu yönde etkilediği görülmektedir. Mekânda kalma süresi ve konsantrasyon değerlendirmelerinde de limon en olumlu sonucu elde ederken, mekâna uygunluk söz konusu olduğunda ise, en olumlu değerlendirmeyi kokusuz mekân almıştır. Cinsiyet koku ilişkisine bakıldığında ise cinsiyet farklılığının önemli olmadığı ve istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık bulunmadığı görülmektedir. Elde edilen sonuçlar tasarımcılara, kokunun eğitim mekânlarında bulunan kullanıcıların mekân algılarını ve değerlendirmelerini yönlendirmek amacıyla bilinçli bir şekilde kullanılabileceğini ortaya koymaktadır.

Abstract:
This study aims to investigate the effects of the scent, one of the interior components of the physcial environment, on space perception and user evaluation. With the scent variable, the study aims to positively effect the user's spatial perception process. The study investigates the scent used in educational buildings in terms of its effects on the user's emotional response, state anxiety, spatial quality perception, social harmony, personal productivity, perception and behavioral decision making (concentration, time spent in the space and spatial compatibility of the scent). To this end, an experiment was conducted on 273 designing students. The respondents are asked to experience different spaces scented with lavender, lemon and unscented, and evaluate them through a questionnaire. The study revealed that scented educational spaces are perceived more positively, and that especially the lemon scent positively effects the user's social harmony perception, personal productivity and spatial quality evaluations. The lemon scent also achieved the most positive results in terms of time spent in the space and concentration, while the unscented space was evaluated highest for spatial compatibility. In terms of the relation between the sexes and the scent, the study has found that the difference was statistically insignificant. The acquired results indicate that the scent in educational buildings may be purposefully utilised by designers to manipulate the users' spatial perception and evaluation.