Genel morfolojik analiz yöntemi ile olası KBRN-P olaylarına yönelik senaryo geliştirme: Örnek kimyasal olay senaryoları
Scenario development for possible CBRNE incidents with the method of general morphological analysis: Sample chemical incidents scenarios
Yazar: BETÜL ÇAVLAN
Danışman: PROF. DR. AYŞE HANDAN DÖKMECİ
Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Acil Yardım ve Afet Yönetimi Ana Bilim Dalı / Kimyasal, Biyolojik, Radyolojik, Nükleer (Kbrn) ve Toksikolojik Afetler Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Kimya = Chemistry ; Savunma ve Savunma Teknolojileri = Defense and Defense Technologies
Dizin: KBRN = CBRN ; Kimyasal maddeler = Chemical materials ; Morfolojik analiz = Morphological analysis ; Risk yönetimi = Risk management ; Senaryo = Scenario

Özet:
Günümüzde daha sık ve şiddetli bir biçimde gerçekleşme olasılığına sahip KBRN-P olaylarının sebep olabileceği yaralanmalar, can kayıpları, çevresel zararlar, ağır ekonomik ve sosyal kayıpların önlenebilmesi ve bu tür olaylara hızlı ve doğru bir müdahalenin gerçekleştirilebilmesi için risk yönetimi çalışmalarının etkin bir şekilde yürütülmesi gerekmektedir. Risk yönetimi çalışmaları kapsamında olası KBRN-P olayları için özel olarak geliştirilecek senaryolar; gelecekte yaşanabilecek öngörülemez olasılıkların tahmin edilmesini, gerekli önlemlerin alınmasını ve bu tür olaylara hızlı ve etkili bir müdahale için hazırlıklı olunmasını sağlayacaktır. Olası KBRN-P olaylarına her açıdan hazırlıklı olunması konusunda büyük bir role sahip olan bu senaryoların bir yöntem çerçevesinde ve sistematik bir şekilde geliştirilmesi, bir gerçeklik modelinin oluşturulmasını ve daha etkin bir biçimde kullanılmalarını sağlayacaktır. Genel Morfolojik Analiz (GMA), yaratıcı bir şekilde analiz yapılmasını sağlayan; uygun ve tutarlı senaryolar geliştirmek için kullanılan yapılandırılmış bir yöntemdir. Bu bağlamda, gerçekleştirilen tez çalışması kapsamında GMA yöntemine ait prosedürler doğrultusunda kimyasal olaylar ile ilgili iki farklı morfolojik model oluşturulması ve bu morfolojik modeller aracılığıyla dört farklı örnek kimyasal olay senaryosu geliştirilmesi amaçlanmıştır. Risk azaltma planlarında yer alacak senaryoların, GMA yöntemi ile oluşturulan morfolojik modeller aracılığıyla daha etkili ve gerçeği yansıtacak bir şekilde geliştirilmeleri söz konusudur. Bu morfolojik modellerin ve modeller aracılığıyla geliştirilen senaryoların eğitim ve tatbikatlarda kullanılması, müdahale ekiplerinin olası KBRN-P olaylarına müdahale için gerçek anlamda hazırlıklı olmasını sağlayacaktır. Bu noktada, ulusal ve uluslararası ölçekte yürütülen risk yönetimi çalışmalarına genel anlamda büyük fayda sağlamaları söz konusudur.

Abstract:
Risk management studies must be carried out effectively in order to prevent injuries, loss of life, environmental damage, heavy economic and social losses that may be caused by CBRNE incidents, which are likely to occur more frequently and violently today, and to ensure a rapid and accurate response to such incidents. Scenarios to be developed specifically for possible CBRNE incidents within the scope of risk management studies will enable the prediction of unpredictable possibilities that may occur in the future, taking the necessary precautions and being prepared for a rapid and effective response to such incidents. Developing these scenarios systematically and within a method, which has a great role in being prepared for possible CBRNE incidents in every aspect, will enable the creation of a reality model and their more effective use. General Morphological Analysis (GMA) is a structured method used to develop appropriate and coherent scenarios that enable creative analysis. In this context, within the scope of the thesis study, it was aimed to create two different morphological models related to chemical incidents in line with the procedures of the GMA method and to develop four different sample chemical incident scenarios through these morphological models. Scenarios to be included in risk reduction plans can be developed in a more effective and realistic way through morphological models created with the GMA method. The use of these morphological models and the scenarios developed through the models in training and exercises will ensure that response teams are truly prepared to respond to possible CBRNE incidents. At this point, it is possible that they will provide great general benefit to risk management studies carried out on a national and international scale.