Akut gastroenterit tanısıyla hastaneye yatırılan çocuk hastaların klinik, sosyodemografik ve laboratuvar bulgularının geriye dönük değerlendirilmesi
A retrospective evaluation of the clinical, sociodemographic and laboratory findings of pediatric patients hospitalized with acute gastroenteritis diagnosis
Yazar: EZGİ AVCI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYÇA KÖMÜRLÜOĞLU
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Diyare = Diarrhea ; Gastroenterit = Gastroenteritis ; Gastrointestinal hastalıklar = Gastrointestinal diseases ; Polimeraz zincirleme reaksiyonu = Polymerase chain reaction ; Rotavirüsler = Rotaviruses ; Salmonella = Salmonella ; Sosyodemografik özellikler = Socio-demographic characteristics ; Teşhis testleri = Diagnostic tests ; Çocuk hastalıkları = Child diseases ; Çocuklar = Children

Özet:
Giriş ve Amaç: Akut gastroenteritler erken teşhis, rehidratasyon ve uygun tedavi sayesinde kendini sınırlayabilen bir hastalık olmasına rağmen, gerekli tedbirlerin alınmaması, uygulanan teşhis ve tedavi yöntemlerindeki yetersizlikler sonucu, yüksek morbidite ve mortalite oranları ile tüm dünyada ve ülkemizde bulaşıcı hastalıklar alanında önemli bir yer tutmaktadır. Yaşanılan bölgedeki olası gastroenterit etkenlerinin bilinmesi, yaşa ve mevsime göre olası etkenlerin saptanması, doğru tanı ve etkin tedavi fırsatı sağlayacak, ayrıca antimikrobiyal tedavi gereken durumlarda antibiyotik seçimi için yol gösterici olacaktır.  Bu çalışmada hastaneye yatırılan çocuk hastalardaki ishal etkenlerinin belirlenmesi, klinik, sosyodemografik, laboratuvar bulgularının gözden geçirilmesi ve ülkemizdeki epidemiyolojik bilgi birikimine katkıda bulunmak amaçlanmıştır. 
Materyal ve Method: 01 Ocak 2014 – 01 Ocak 2019 tarihleri arasında Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Uygulama ve Araştırma Hastanesi Çocuk Hastalıkları servisine akut gastroenterit tanısı ile yatırılan 1 ay-18 yaş aralığındaki 502 hastanın klinik, sosyodemografik ve laboratuvar bulguları,  hasta dosyaları ve hastane otomasyon sistemindeki verileri üzerinden geriye dönük olarak değerlendirildi. Her bir vaka için; yaş, cinsiyet, hastanede yatış süresi,  hastaneye yatış yılı, ayı ve mevsimi, hastanın yaşadığı yer, hastane başvurusunda ishale eşlik eden şikayetleri, günlük dışkılama sayısı,  dehidratasyon dereceleri,  hastanın aldığı tedaviler değerlendirilerek kaydedildi. Laboratuvar incelemelerinde ise; hastane otomasyon sisteminden hastaların yatışındaki periferik kanda tam kan sayımı, sodyum, potasyum, klor düzeyleri, kan gazında pH, bikarbonat (HCO3) düzeyleri, gayta mikroskopisi, gaita kültür üremeleri, polimeraz zincir reaksiyonu (PZR)  ve immunokromatografik testler ile belirlenen bakteriyel ve paraziter etkenler ile rotavirüs ve adenovirüs incelemeleri kaydedildi ve değerlendirildi. 
Bulgular: Olguların 265 'i (%52,8) erkek, 237'si (%47,2) kız cinsiyette idi. Çalışmaya dahil edilen hastaların yaş aralığı 1-202 ay arasında değişmekte olup ortanca yaş 30 ay idi. Hastalar yaş gruplarına göre sınıflandırıldığında;  %45,4'ü (n= 228) 2 yaş altında, %25,7'si (n=129)  2-5 yaş arasında,  %28,9 'u  (n=145) ise 5 yaş üzerinde idi. Hastaların hastaneye ilk başvurusundaki şikayetleri değerlendirildiğinde gaytaları  %16,3'ünde (n=82) kanlı, %25,3'ünde (n=127) ise mukuslu olarak tariflenmişti. Hastaların %68,1'inde (n=342) ateş,  %64,5'inde (n=324) kusma, %37,1'inde (n=186) karın ağrısı,  %8,2'sinde  (n=41) ise nöbet, burun akıntısı vb diğer şikayetler mevcuttu. Akut gastroenterit (AGE) etkeni olarak 301 hastada (%60) tek, 61 hastada (%12,1)  ise birden fazla patojen saptanmış ve çoklu enfeksiyon olarak değerlendirilmişti. Çoklu enfeksiyon saptanan hastalardaki etkenler de dahil edilerek incelendiğinde; yatan hastalarda en sık AGE etkenlerinin %52,2 oranı ile bakteriler olduğu saptandı. Virüsler %34,3,  protozoalar ise %13,5 oranında idi. Hastalarımızda en sık saptanan AGE etkeni %25,7 oranı ile Rotavirus idi. %19,8 oranı ile Camplobacter spp. ikinci, %17,7 oranı ile Salmonella spp. üçüncü en sık etkenler idi. Ateş şikayeti en yüksek oranda (%74,9) bakteriyel etkenlerde, kusma  %70,5 ile viral etkenlerde, karın ağrısı ise %49,1 ile en yüksek oranda protozoal etkenlerde görülmüştü. Bakteri ve protozoa etkenli ishallerde gaytada kan ve mukus görülme oranı virüslere göre daha yüksekti. Virüs etkenli AGE hastalarının hastane başvurusundaki günlük dışkılama sayısı, bakteri ve protozoa etkenli hastalara göre istatistiksel olarak anlamlı derecede fazla idi (p<0,001). Viral, bakteriyel ve protozoal etken saptanan hastaların hastanede yatış süreleri açısından ise anlamlı fark saptanmadı.
Tartışma ve Sonuç: İshalli hastaların tedavisinde öncelikle hastanın genel durumu, dehidrate olup olmadığı belirlenmeli, daha sonra tanı yöntemlerine başvurarak gerekli ise spesifik antimikrobiyal tedavi planlanmalıdır. Uygunsuz ve gereksiz antibiyotik kullanımının önlenmesi hem maliyeti hem de patojenlerde antibiyotiklere karşı direnç gelişimini azaltacaktır. Ampirik tedavi başlanması gereken durumlarda ise bölgenin epidemiyolojik verileri ve hastanın klinik durumu göz önüne alınmalıdır. 
Anahtar kelimeler: Akut gastroenterit, rotavirüs, salmonella, polimeraz zincir reaksiyonu, ishal

Abstract:
Objective: Acute gastroenteritis is a disease that can limit itself as a result of early diagnosis, rehydration and appropriate treatment, on the other hand it has an important place among infectious diseases all over the world and in our country with its high morbidity and mortality rates as a result of the insufficient diagnosis and treatment methods. Knowing the possible gastroenteritis agents in the area of residence, determining the possible agents according to age and season will provide an accurate diagnosis and an effective treatment opportunity, and will guide antibiotic selection in cases where antimicrobial therapy is required. In this study, it was aimed to determine the most frequently seen diarrhea agents in hospitalized pediatric patients, to review clinical, sociodemographic and laboratory findings, and contribute to the epidemiological knowledge in our country.
Materials and methods: Patient files and data from the hospital automation system of 502 patients between the ages of 1 month and 18 years admitted to Sivas Cumhuriyet University Application and Research Hospital Pediatrics Service between January 01, 2014 and January 01, 2019 with the diagnosis of acute gastroenteritis was evaluated retrospectively, based on clinical, sociodemographic and laboratory findings. For each case; age, gender, length of hospitalization, year of hospitalization, month and season, place of residence of the patient, complaints accompanying diarrhea at hospital admission, number of daily defecations, degrees of dehydration, and  treatments received by the patient were evaluated and recorded. In laboratory examinations; bacterial and parasitic agents determined by complete blood count in peripheral blood, sodium, potassium, chlorine levels, blood gas pH, bicarbonate (HCO3) levels, stool microscopy, stool culture growth, polymerase chain reaction (PCR) and immunochromatographic tests from the hospital automation system and rotavirus and adenovirus examinations were recorded and evaluated. 
Results: Of the cases, 265 (52.8%) were male and 237 (47.2%) were female. The age range of the patients included in the study ranged from 1 to 202 months, with the median age of 30 months. When the patients were classified according to age groups, 45.4% (n= 228) of the patients were under 2 years old, 25.7% (n=129) were between 2-5 years old, and 28.9% (n=145) were over 5 years old. When the complaints of the patients at their first admission to the hospital were evaluated, stools were described as bloody in 16.3% (n = 82), and with mucus in 25.3% (n = 127) of the cases. Of the patients, 68.1% (n = 342) had fever, 64.5% (n = 324) had vomiting, 37.1% (n = 186) had abdominal pain, and 8.2% (n = 41) had other complaints such as seizure, runny nose, etc. A single pathogen was detected in 301 patients (60%) with acute gastroenteritis (AGE), and more than one pathogen in 61 patients (12.1%), and considered as multiple infections. When the agents in patients with multiple infections were included in the evaluation, it was found that the most common AGE agents in hospitalized patients were bacteria with a rate of 52.2%. Following that were viruses with a rate of 34.3% and protozoa with a rate of 13.5%. The most common AGE agent detected in our patients was Rotavirus with a rate of 25.7%. Camplobacter spp. was the second most common causative agent with a rate of 19.8%, and Salmonella spp. was the third most common causative agent with a rate of 17.7%. Fever complaints were mostly seen in bacterial agents (74.9%), vomiting was observed mostly in viral agents with a rate of 70.5%, and abdominal pain was observed mostly in protozoal agents with a rate of 49.1%. In diarrhea caused by bacteria and protozoa, the rate of blood and mucus in stool was higher than in cases caused by viruses. The mean daily defecation number of patients with virus-induced AGE at hospital admission was statistically significantly higher than patients with bacteria and protozoa infections (p <0.001). There was no significant difference in the length of hospital stay of the patients with viral, bacterial or protozoal agents.
Discussion and Conclusion: In the treatment of patients with diarrhea, the general condition of the patient and whether they are dehydrated should be determined primarily, and then, if necessary, specific antimicrobial treatment should be planned by applying diagnostic methods. Prevention of inappropriate and unnecessary use of antibiotics will reduce both the cost and the development of resistance to antibiotics in pathogens. In cases where empirical treatment should be initiated, the epidemiological data of the region and the clinical condition of the patient should be taken into consideration.
Keywords: Acute gastroenteritis, rotavirus, salmonella, polymerase chain reaction, diarrhea