Eğitim ve grup etkileşiminin zihinsel yetersizliği olan çocukların annelerinin yaşadıkları güçlükler üzerine etkisi
Effect of educatıon and group ınteractıon on dıffıcultıes of mothers havıng chıld wıth mental dısabılıty
Yazar: ZEHRA IŞIK ÇALIŞKAN
Danışman: DOÇ. DR. MERAL BAYAT
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Aile = Family ; Aile eğitimi = Family education ; Anneler = Mothers ; Hasta bakımı = Patient care ; Hasta eğitimi = Patient education ; Hemşirelik = Nursing ; Hemşirelik araştırmaları = Nursing research ; Hemşirelik eğitimi = Education-nursing ; Mental bozukluklar = Mental disorders

Özet:
Bu çalışma, zihinsel yetersizliği olan çocukların annelerine verilen eğitimin, annelerin aile yüklerine, aile desteklerine ve stresle başa çıkma tarzlarına olan etkisini değerlendirmek amacıyla nicel araştırmanın ön test-son test deneysel deseni ve nitel araştırmanın odak grup görüşmesi kullanılarak yapılmıştır.Çalışmaya, Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlı iki Özel Eğitim Merkezi'nde ?Hafif Düzeyde Zihinsel Yetersizlik? tanısı alan 6-14 yaş grubu çocukların anneleri; 31 çalışma grubu ve 31 kontrol grubu olacak şekilde alınmıştır.Çalışmanın yapılabilmesi için etik kurul onayı ile annelerin yazılı onamları alınmıştır. Çalışmada kullanılan eğitim içeriği, anneler ile yapılan bireysel derinlemesine görüşmeler ve literatür taraması sonucunda oluşturulmuştur. Çalışma grubundaki anneler 4-6 kişilik küçük gruplara ayrılmış ve her gruba toplam 6 oturumda interaktif eğitim teknikleri kullanılarak eğitim verilmiştir. Veriler, Ebeveyn Çocuk Tanıtım Formu, Zihinsel Yetersiz Çocuğu Olan Aileler için Aile Yükü Değerlendirme Ölçeği, Aile Destek Ölçeği ve Stresle Başa Çıkma Tarzları Ölçeği ile toplanmıştır. Ayrıca, eğitim sonrası çalışma grubundaki (n=6) annelerle, eğitimi değerlendirmek amacıyla odak grup görüşmesi yapılarak içerik analizi yapılmıştır. Veriler, bilgisayar ortamında tanımlayıcı istatistikler, homojenlik testleri, ki-kare, Cronbach alfa, Pearson Korelasyon, iki ortalama arasındaki farkın önemlilik testleri ve iki eş ortalama arasındaki farkın önemlilik testleri kullanılarak değerlendirilmiştir.Eğitim sonrası, çalışma grubundaki annelerin aile yükü puan ortalamalarının azaldığı, kontrol grubundaki annelerin ise değişmediği ve grupların puan ortalamaları arasındaki farkın istatistiksel olarak önemli olduğu saptanmıştır (p<0.001). Eğitim sonrasında, çalışma grubundaki annelerin toplam aile destek puan ortancalarının arttığı, kontrol grubundaki annelerin puan ortancalarının değişmediği ve gruplar arasındaki farkın önemli olduğu bulunmuştur (p<0.001). Ayrıca eğitim sonrasında, çalışma grubundaki annelerin kendine güvenli yaklaşım ve iyimser yaklaşım puan ortalamalarının arttığı, çaresiz yaklaşım ile boyun eğici yaklaşım puan ortalamalarının azaldığı, eğitim öncesi ve sonrası puan ortalamaları arasındaki farkın önemli olduğu (p<0.001) belirlenmiştir. Yine eğitim sonrası çalışma grubundaki annelerin, toplam aile destek ile toplam aile yükü puanları arasında negatif yönde, çaresiz yaklaşım ile toplam aile yükü puanları arasında pozitif yönde, iyimser yaklaşım ile toplam aile yükü puanları arasında negatif yönde anlamlı bir ilişki olduğu tespit edilmiştir. Bununla birlikte, eğitim sonrasında odak grup görüşmesi yapılan çalışma grubundaki annelerin kendileri, çocukları ve yaşadıkları sıkıntılarıyla baş etmelerine yönelik olumlu görüşler kazandığı belirlenmiştir.Bu sonuçlar doğrultusunda, hemşirelerin ve ekip üyelerinin, zihinsel yetersizliği olan çocukların annelerine, interaktif öğretim teknikleri kullanarak ve grup etkileşimleri sağlayarak sürekli ve düzenli eğitim vermeleri önerilmiştir.Anahtar Kelimeler: Aile eğitimi, aile yükü, grup etkileşimi, hemşire, zihinsel yetersizliği olan çocuk

Abstract:
This study was conducted to evaluate the effect of education given to mothers who have child with mental disability on family burden, family support and coping strategies with stress by using experimental pre- and post- test design of quantitative research and by focus group interview of qualitative research.Mothers of the children who were 6-14 years old and diagnosed with ?Mental Disability with Mild Level? in two Special Education Centers of Ministry of Education were recruited and assigned as study group (n=31) and control group (n=31).Ethical committee and written consent from mothers were taken for conducting the study. The education context used in the study was formed after individual interviews with mothers and literature review. Mothers in the study group were separated into small groups including 4-6 people and education was given to each group by using interactive teaching methods in 6 sessions totally. Data were collected by Parent?Child Introduction Form, the Evaluation Scale of Family Burden for the Families Having Child with Mental Disability, Family Support Scale and Coping Strategies with Stress Scale. Also, after the education, focus group interviews were done with mothers (n=6) in the study group for evaluating the education and context analysis were done. Data were evaluated by using descriptive statistics, homogeneity tests, chi-square, Cronbach?s alpha, Pearson Correlation and significance tests of the difference between two means and significance tests of the difference between two equivalent means. After the education, it was found that mean family burden scores of mothers in the study group decreased, did not change in the control group while the difference between mean scores was statistically significant (p<0.001). Total family support score medians increased in the study group but did not change in the control group being statistically significant between groups (p<0.001). Also, it was determined that after the education mean scores of confidence and optimist approach increased in mothers in the study group and mean scores of desperate and obedient approach of them decreased; the difference between mean scores before and after education were significant (p<0.001). After the study, for the mothers in the study group, there was a positive correlation between obedient approach and total family burden scores, and negative correlations were found between total family support and total family burden with optimist approach and total family burden. However, after the study, the mothers that interviewed by focus group interviews in the study group mentioned more positive thinking related to cope with difficulties of themselves and their children.Consequently, it is suggested that consistent and regular education should be given to the mothers having child with mental disability by nurses and by the team members with using interactive teaching methods and providing group interactions.Keywords: Family education, family burden, group interaction, nurse, child with mental disability