Çokkültürlü eğitim çerçevesinde hazırlanan etkinliklerle farklılıklara saygı değeri ve araştırma becerisi geliştirmeye yönelik bir eylem araştırması
An action study on developing the value of respect for diversity and research skill with the activities prepared within the framework of multicultural education
Yazar: FİKRİYE KANATLI ÖZTÜRK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEMET KARAKUŞ
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Araştırma-geliştirme = Research-development ; Beceri kazandırma = Skill acquiring ; Değerler eğitimi = Values education ; Eylem araştırması = Action research ; Farklılıklara saygı = Respect for diversity ; Kültürel farklılık = Cultural difference ; Çok kültürlülük = Multiculturalism ; İlkokul öğrencileri = Primary school students ; İlkokullar = Primary schools

Özet:
Bu çalışmada çokkültürlü eğitim çerçevesinde etkinlikler hazırlanarak ilkokul dördüncü sınıf öğrencilerinin farklılıklara saygı değeri ve araştırma becerisi geliştirme durumu incelenmiştir. Bu amaçla ilk olarak öğrencilerin farklılıklara saygı değerine yönelik mevcut durumlarını belirlemek için, çokkültürlü eğitimin alt boyutları olan; kültür, ırk/köken, inanç, dil, engelli olma durumu ve cinsiyet  başlıklarında  senaryolar hazırlanarak öğrencilere uygulanmış, dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilmiştir. Araştırma becerisine yönelik mevcut durum belirlemek için öğretmen ve öğrencilerle yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Mevcut durum belirlemeye yönelik yapılan çalışmalar sonucunda öğrencilerin farklılıklara saygı değeri ve araştırma becerisi yönünden  eksikliklerinin olduğu tespit edilmiştir. Bu eksikliği gidermek adına çokkültürlü eğitim çerçevesinde etkinlikler hazırlanarak eylem araştırması süreci uygulanmıştır.  
Altı döngü olarak planlanan eylem araştırması süreci, on haftada yirmi iki ders saatinde tamamlanmıştır. Eylem süreci 2014-2015 eğitim öğretim yılı bahar döneminde bir devlet okulunda gerçekleştirilmiştir. İlkokul dördüncü sınıf Sosyal Bilgiler programında yer alan, "Küresel Bağlantılarım" öğrenme alanında bulunan "Uzaktaki Arkadaşlarım" ünitesi çokkültürlü eğitim ve farklılıklara saygı değeri ile ilgili etkinliklerin uygulanması açısından en uygun ünite olduğu için, uygulama bu ünitede gerçekleştirilmiştir. Araştırma verileri, senaryolar, dereceli puanlama anahtarı, yarı yapılandırılmış görüşme,odak grup görüşmesi, yapılandırılmamış gözlem (kamera kayıtları), araştırmacı ve öğrenci günlükleri ve öğrenci ürünleri aracılığı ile toplanmıştır. Uygulama sürecinde farklılıklara saygı değerine yönelik çokkültürlü eğitim çerçevesinde kültür, ırk/köken, inanç, dil, engel durumu ve cinsiyet alt boyutlarına yönelik etkinlik planları hazırlanmış, döngüler halinde düzenlenerek eylem araştırması süreci gerçekleştirilmiştir. Her döngü sonunda ilgili alt boyuta yönelik oluşturulan senaryolar uygulanarak, dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilmiştir. Öğrencilerin senaryolara verdikleri yanıtlar içerik analizi doğrultusunda çözümlenmiş ve kodlar-temalar oluşturulmuştur. Ayrıca uygulama süreci kamera ile kayıt altına alınarak araştırmacı tarafından incelenmiştir. Araştırma becerisine yönelik araştırma görevleri hazırlanarak belirli aralıklarla öğrencilere sunulmuş ve öğrenci çalışmaları değerlendirilmiştir. Her döngü sonunda öğrenci günlüğü formu dağıtılarak süreci değerlendirmeye yönelik öğrenci görüşleri alınmıştır. Araştırmada toplanan nitel veriler içerik analizi yapılarak çözümlenmiştir. Güvenirliği sağlamak için veriler ikinci kodlayıcı tarafından kodlanmıştır. Uygulama sürecinde her döngü kendi içerisinde, uygulama süreci sonunda ise elde edilen tüm veriler bir bütün olarak değerlendirilerek çözümlenmiştir.   
Eylem araştırması sürecinde uygulanan etkinlikler aracılığı ile öğrencilerin farklı kültürlere yönelik yemek, giyim, örf, adet, gelenek, görenek, yaşam şekli, toplumsal hayatları, geçim kaynakları gibi alt başlıklar dâhilinde farkındalık oluşturdukları; farklı ırk/kökene yönelik önyargılı olma durumuna olumsuz bir bakış açısı geliştirdikleri; farklı inançlara yönelik tespit edilen kavram yanılgılarının ve olumsuz düşüncelerin değiştiği; farklı dillerde konuşmanın ve anadilin farklı olmasının getirdiği zorluklara yönelik farkındalığın arttığı; engelli bireylerin toplumda yaşadıkları sıkıntılara ve zorluklara farkındalık geliştirdikleri; çevre ve toplumun etkisinde karşı cinsiyetin yaşadığı zorluklara ve kadın-erkek ilişkisinde yaşanılan olumsuz durumlara yönelik farkındalık geliştirdikleri sonucuna ulaşılmıştır.   Eylem araştırması süreci sonunda öğrencilerin farklılıklara saygı değeri ve araştırma becerisine yönelik olumlu yönde gelişme gösterdikleri gözlenmiştir.
Anahtar kelimeler: Çokkültürlü eğitim, farklılıklara saygı, değer eğitimi, araştırma becerisi, eylem araştırması

Abstract:
In this study, activities were prepared within the framework of multicultural education, and the state of developing the value of respect for diversity and research skill of primary school fourth-grade students was investigated. For this purpose, first of all, scenarios were prepared under the titles of culture, race/origin, belief, language, disability, and gender, which are the sub-dimensions of multicultural education, these scenarios were applied to students and evaluated with a rubric in order to determine the current statuses of students in relation to the value of respect for diversity. Semi-structured interviews were conducted with teachers and students in order to determine the current status of the research skill. As a result of the studies conducted to determine the current situation, it was determined that students have deficiencies regarding the value of respect for diversity and research skill. In order to overcome these deficiencies, activities were prepared within the framework of multicultural education, and the action research process was applied.
The action research process planned as six cycles was completed in twenty-two course hours in ten weeks. The action process was realized at a public school in the spring term of the 2014-2015 academic year. The practice was held in the unit "My Distant Friends" in the learning area "My Global Connections" in the primary school fourth-grade Social Sciences curriculum since this is the most suitable unit for the implementation of the activities regarding multicultural education and the value of respect for diversity. Research data were collected through scenarios, rubric, semi-structured interview, focus group discussion, unstructured observation (camera records), researcher and student diaries, and student products. Activity plans for the culture, race/origin, belief, language, disability status and gender subdimensions were prepared within the framework of multicultural education for the value of respect for diversity in the implementation process, and the action research process was performed by being organized in cycles. At the end of each cycle, the scenarios created for the relevant subdimension were implemented and evaluated with the rubric. The answers given by the students to the scenarios were analyzed in accordance with the content analysis, and codes-themes were created. Furthermore, the implementation process was recorded by the camera and examined by the researcher. Research duties for the research skill were prepared and presented to the students at certain intervals, and student studies were evaluated. At the end of each cycle, a student diary form was distributed, and student opinions were taken in order to evaluate the process. The qualitative data collected in the study were analyzed through the content analysis. The data were coded by the second encoder in order to ensure reliability. In the implementation process, each cycle was analyzed within itself, and all the data obtained at the end of the implementation process were evaluated and analyzed as a whole.
Through the activities carried out during the action research process, it was found out that students became aware of different cultures under the sub-headings such as food, clothing, customs, traditions, life style, social life, means of living; they developed a negative point of view on being prejudiced towards different races/origins; the misconceptions and negative thoughts determined for different beliefs changed; the awareness of the difficulties of speaking in different languages and the difference of mother tongue increased; they developed awareness of the problems and difficulties experienced by the disabled in society; and they developed awareness of the difficulties faced by the opposite gender under the effect of the environment and society and of the negative situations experienced in the relationship between women and men. As a result of the action research process, it was observed that students developed positively with regard to the value of respect for diversity and research skill.
Keywords: Multicultural education, respect for diversity, values education, research skill, action researc