Nurettin Topçu'nun düşünce dünyasına sosyolojik bir yaklaşım
A sociological approach to Nurettín Topçu's world of thought
Yazar: SELMAN POLAT
Danışman: DOÇ. DR. GÜNEY NAİR
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sosyoloji = Sociology

Özet:
Bu çalışmamın amacı, çağdaş dönemde Türkiye toplumunda yaşamış olan Nurettin Topçu'nun, "Anadolu Toplumu" idealini açıklamaktır.  Topçu'nun bu idealinin inşa sürecinde çağımızın toplumu olan, "Bilgi Toplumu" ile bağıntısı kurularak Türkiye toplumundaki geçmiş ve gelecek yansımalarını ele alınmıştır.
Çağımızın toplumu olarak adlandırılan "Bilgi Toplumu", Sanayi devrimi ile başlayan sürecin bir ürünüdür. Bilgi toplumuna geçiş aşamasında öncellikle Rönesans ve Aydınlanma hareketleri gerçekleşmiştir. Bu hareketlerin sonucunda Batı toplumundaki modernizm akımını etkili olmuştur. Bu akım, bütün toplumlar için "aynı anda" gerçekleşmesi istenen "değişim ve dönüşümleri" hedeflemektedir. Ancak bütün toplumların gelişmişlik düzeyleri ve kültürel yapıları "aynı olmadığından" dolayı modern düşünce, bazı toplumların "daha modern" olmasına imkân sağlamıştır. Az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler ise, "daha az modern" olarak kabul edildiklerinden dolayı, modern toplumları ve kültürleri "takip" etme zorunda bırakılmışlardır.
Topçu göre, "Anadolu Toplumu İdealinde" bu takip süreci, bilinçli bir şekilde yapılmalıdır. Bu bilinçlenme sürecinde Topçu, toplumun teorik ve pratik kazanımlar elde etmesi gerektiğini vurgulamıştır. Özellikle teorik kazanımlar noktasında toplum, diğer toplumların "teorik gelişmişlik düzeyleri", bilim ve teknoloji alanındaki gelişmeler, "takip" edilmelidir. Bunların yanından toplumların kültürlerinde pratik kazanımlar sonucunda elde edilen "kültürel kazanımlar ve ahlaki öğretiler" de alınmalıdır. Ancak diğer toplumlardan alınan bütün teorik ve pratik kazanımlar, "özcü" ilkeden geçirilerek toplumsal alana uygulanmalıdır.
Topçu, "Anadolu Toplumu idealinde", özcü ilkeler aracılığıyla toplumun birlikteliğine vurgu yapmıştır. Bu ilkeleri milleti meydan getiren unsurlar arasında görmekteyiz. Topçu, milleti meydana getiren bütün unsurları maddi ve manevi olarak iki kategoriye ayırmıştır. Maddi unsurları "mekan-coğrafya-vatan" kavramlarıyla açıklayan Topçu, bu ilkelerin olumsal olduğunu vurgulamıştır. Topçu, "dil birliği, din birliği ve dilek birliği" olarak sınıflandırdığı manevi unsurları, bir milletin var oluşu için zorunlu öğeler olarak görmektedir.  Bu unsurlar aynı zamanda toplumsal yapı içerindeki "özcü" ilkelerdir.
Topçu, bu özcü ilkeleri göz önünde bulundurarak Doğu ve Batı düşünce geleneklerini sentezleyerek toplumda "birlik" sağlanacağını vurgular. O, Doğu ve Batı düşünce geleneğinde pek çok düşünürün etkisinde kalarak oluşturduğu bu "birlik" düşüncesini, hareket felsefesi çerçevesinde kurmuştur. O, bu felsefe geleneğini açıklarken "isyan", "irade" ve "isteme" kavramlarından yararlanmıştır. Onun, bu felsefi öğretisi salt teorik bir öğreti değildir. Öğreti daha çok toplumsal alanda meydana gelmesi gereken "değişim ve dönüşümlerin" zeminini hazırlamaktadır.  Bu değişim ve dönüşümler pek çok felsefi disiplini bir arada bulundurarak yapılır. Bu disiplinler; epistemoloji, ontoloji ve ahlâktır.
Topçu'nun "Anadolu Toplumu idealinde" toplumsal değişim ve dönüşümler, epistemoloji, ontoloji ve ahlâk disiplinlerinin "aynı anda" uygulanması sonucunda ise Türkiye toplumu; tarihle bağını koparmadan ve günümüzdeki gelişmeleri de göz ardı etmeden arzulanan medeniyet seviyesine bir adım daha yaklaşacaktır.

Abstract:
The aim of this study is to explain the "Anatolian Society" ideal of Nurettin Topçu, who lived in Turkish society in the contemporary period. During the construction process of Topçu's ideal, its past and future reflections in Turkish society were discussed by establishing its relationship with the society of our age, the "Information Society".
The "Information Society", which is called the society of our age, is a product of the process that started with the Industrial Revolution. In the transition to the information society, primarily the Renaissance and Enlightenment movements took place. As a result of these movements, the modernism movement in Western society was influential. This movement aims at "changes and transformations" that are desired to occur "simultaneously" for all societies. However, since the development levels and cultural structures of all societies are "not the same", modern thought has enabled some societies to become "more modern". Underdeveloped and developing countries, on the other hand, have been forced to "follow" modern societies and cultures because they are considered "less modern".
According to Topçu, this follow-up process in the "Anatolian Society Ideal" should be done consciously. In this awareness-raising process, Topçu emphasized that the society should achieve theoretical and practical gains. Especially in terms of theoretical achievements, society, the "theoretical development levels" of other societies, and developments in the field of science and technology should be "followed". In addition to these, "cultural gains and moral teachings" obtained as a result of practical gains in the cultures of societies should also be taken into consideration. However, all theoretical and practical gains from other societies should be applied to the social field by passing through the "essentialist" principle.
In his "Anatolian Society ideal", Topçu emphasized the unity of society through essentialist principles. We see these principles among the elements that form the nation. Topçu divided all the elements that make up the nation into two categories: material and spiritual. Explaining the material elements with the concepts of "space-geography-homeland", Topçu emphasized that these principles are contingent. Topçu sees the spiritual elements, which he classifies as "unity of language, unity of religion and unity of wishes", as essential elements for the existence of a nation. These elements are also "essentialist" principles within the social structure.
Topçu emphasizes that "unity" will be achieved in society by synthesizing Eastern and Western thought traditions, taking these essentialist principles into consideration. He established this idea of "unity", which he created under the influence of many thinkers in the Eastern and Western thought tradition, within the framework of movement philosophy. While explaining this philosophical tradition, he used the concepts of "rebellion", "will" and "wanting". This philosophical teaching of his is not a purely theoretical teaching. The doctrine mostly prepares the ground for the "changes and transformations" that need to occur in the social field. These changes and transformations are made by combining many philosophical disciplines. These disciplines; epistemology, ontology and ethics.
As a result of the "simultaneous" application of social changes and transformations, epistemology, ontology and moral disciplines in Topçu's "Anatolian Society ideal", Turkish society; It will take one step closer to the desired level of civilization without breaking its ties with history and without ignoring current developments.