Sanayileşmiş bazı ülkelerle karşılaştırmalı olarak Türkiye'de üniversite açma politikaları: Teori ve uygulama
Comparing some industrialized countries how should university establishment policies be realized in Turkey
Yazar: AYDIN BALYER
Danışman: PROF. DR. MUHSİN HESAPÇIOĞLU
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Bölümü / Eğitim Yönetimi ve Denetimi Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi ve Denetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Ülke kalkınması için gerekli insan gücünün yetistirildigi, bilimsel bilginin üretildigi vetoplum yararına yayıldıgı kurumlar olan üniversiteler, ilk örneklerinden günümüze kadardegisik dönemlerde farklı uygulamalara sahne olmuslardır. Toplumların bu kadar önemligörevler bekledigi kurumlar olan üniversitelerin kurulusunun da bu kadar önemle ele alınmasıgerekmektedir. Bu kurumların elbette bir plânlama süreci sonucunda kurulması ve islemesiülke kalkınmasına önemli katkılar sunabilecektir. Bu arastırmada ülkemizde üniversite açmapolitikalarının bir sorun alanı oldugu fikrinden hareketle, bazı sanayilesmis ülke sistemlerininincelenmesi ve ülkemiz açısından bir durum tespiti yapılarak öneriler gelistirilmeyeçalısılmıstır. Bu amaçla arastırmanın problem cümlesi ?Sanayilesmis bazı ülkelerlekarsılastırıldıgında Türkiye'de üniversite açma politikaları nasıl gerçeklesmelidir?? seklindebelirlenmistir. Bu problem durumunun ortaya çıkartılması için bazı alt amaçlar gelistirilmistir.Buna göre üniversite ögretim elemanları ve Millî Egitim Bakanlıgı yöneticilerininüniversitelerin bilimsel ölçütlere uygun, üniversitelerin fiziksel alt yapılarının tamamlanarak,üniversitelerin ögretim elamanlarını yetistirdikten sonra, piyasadaki ekonomik ve sosyaltalepler göz önünde bulundurularak, üniversitelerin kalkınma plânlarında öne çıkarılan teknikkararlarla Yüksekögretim Kurulu kararlarıyla, üniversitelerin siyasî kararlarla ve Millî EgitimBakanlıgı'nın kararlarına baglı olarak açılması gerektigine yönelik ne düsünmekteolduklarının ortaya çıkartılması amaçlanmıstır. Yine bu arastırma ile üniversite ögretimelemanları ve Millî Egitim Bakanlıgı yöneticilerinin, üniversitelerin bilimsel ölçütlere uygunkararlarla açılması gerektigine yönelik politikalara dair düsüncelerinin unvan/görev, cinsiyet,meslekî kıdem, doktora derecesinin bulunup bulunmaması ve bulunuyorsa yurt içinden ya dayurt dısından alınıp almamasına göre anlamlı farklılıklar gösterip göstermediginin ortayakonulması amaçlanmıstır. Arastırmada tarama modeli kullanılmıstır. Arastırmanın amaç ve altamaçlarına dair arastırmacı tarafından gelistirilen anketle elde edilen veriler SPSSprogramında incelenmis, elde edilen bulgular tablolarda verilmis ve yorumlanmıstır.Bu arastırmada ABD ve Almanya'da üniversite açma politikaları fiziksel altyapınınplânlanması, ögretim üyesi yetistirilmesi ve kapasite yaratılması ve yeni kurumların açılmasıboyutlarında incelenmis ve ülkemizdeki sistemle karsılastırılarak bir öneri gelistirilmeyeçalısılmıstır. Arastırmanın amaç ve alt amaçları dogrultusundaki sonuçlara bakıldıgında,ülkemizde üniversite açılması konusunda kurum degiskeni bakımından degerlendirildigindeögretim elemanları ve Millî Egitim Bakanlıgı il ve ilçe yöneticileri görüsleri arasında önemlifarklılıklar dikkati çekmektedir. Unvan degiskenine göre degerlendirildiginde, grupgençlestikçe üniversite açma konusunun mevcut haliyle yapılmasının olumlu degerlendirilmeoranının arttıgı gözlenmektedir. Yine meslekî kıdem degiskenine göre elde edilen bulgular,meslekî kıdem arttıkça üniversitelerin bilimsel ölçütlere uygun açılması gerektigi konusundakabul sınırının daha daraldıgı ve üniversite açma konusundaki mevcut uygulamaları dahaolumsuz karsıladıkları anlasılmaktadır. Doktora derecesinin bulunması degiskenine göre eldeedilen bulgular, doktora derecesinin üniversitenin içyapısı hakkında daha hassas olunmasınıve akademi ruhunun daha iyi anlasılmasını sagladıgını ortaya koymustur. Üniversite açılmasıkonusunda bilimsel ölçütlere uyulması gerekliligi daha çok doktora derecesine sahip olanlardagörülmektedir. Doktora derecesinin yurt içi ya da yurt dısından olması degiskeninin de farkyarattıgı anlasılmıstır. Buna göre doktorasını yurt dısından alanların maddelerin tamamındadoktorasını yurt içinden almıs olanlara oranla üniversitelerin bilimsel ölçütlere uygun açılmasıgerektigine inandıkları anlasılmaktadır. Yani üniversitelerin bilimsel ölçütlere uygun açılmasıgerekliligi düsüncesi doktorasını yurt dısından alan grupta daha yaygındır.Anahtar Sözcükler: Yüksekögretim, üniversite açma, plânlama, yüksekögretim plânlaması,egitim politikası,

Abstract:
Universities faced different practicies at different times since they were first established. They have many functions for societies such as training human power, producing scientific knowledge and spreading it to the society. Since the establishment of universities was considered as a problematic area, this study purposes to analyse two industrialized countries- the US and Germany- which were thought to be typical in this field and compare these systems with ours. The problem sentence is ?Comparing some industrialized countries how should university establishment policies be realized in Turkey??. For this purpose, some sub-problems were developed. These are ?What do academicians and National Education Ministry (MEB) administrators think of establishing universities appropriate for scientific criteria, after completing physical infrastructure, after providing their teaching staff, meeting social and economic demands, with technical decisions with Higher Education Council (YÖK) decisions and with political decisions under the management of MEB. It was also intended to find out whether their opinions vary with respect to positon/title, institution, sex, proffesional experience and having a doctoral degree. And if they have it, does obtaining it inside the country or abroad make any sense? In this study, descriptive statistical method was used and data was collected with a survey. The data was analysed with SPSS program. As a result, it was found out that all varations have meaningful differences. There are meaningful results with respect to institution variation. Academicians think that universities should be established with scientific decisions whereas MEB administrators think more differently. Proffessional experience also makes a difference. More experienced participants want universities to be established after meeting scientific criteria. Doctoral degree makes difference as well. Those who have doctoral degree think that universities should be established with scientific decisions. What is more, those who obtained their doctoral degree abroad think that universities should be established after meeting scientific criteria while others participate it less.Keywords: Higher education, university establishment, planning, higher education planning, educational policy.