Bireysel psikolojik danışmada dinî boyut: Özel eğitim gereksinimli öğrenci aileleriyle yapılan bir araştırma
Religious dimension in the process of personal psychological consultancy: A work done with families of students who need special education
Yazar: MUHARREM AKA
Danışman: PROF. DR. FARUK KARACA
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Din = Religion ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Bireysel danışma = Individual consultation ; Din = Religion ; Din politikası = Religious policy ; Dini danışmanlık = Religious counseling ; Ebeveynler = Parents ; Maneviyat = Spirituality ; Psikolojik danışma = Psychological counseling ; Özel eğitim = Special education ; Özel eğitime muhtaç çocuklar = Handicapped children who need special education

Özet:
Bu çalışmanın amacı, psikolojik danışma uygulamasında dinî ve manevi kaynaklardan yararlanılarak gerçekleştirilen bireysel psikolojik danışmanlık uygulamasının etkililiğini araştırmaktır. Üç bölümden oluşan çalışmanın ilk iki bölümünde konunun teorik çerçevesi oluşturulmuştur. Birinci bölümde özel eğitim gereksinimli bireyin kim olduğu, özel eğitimin ve özel eğitimde engel türlerinin ne olduğuyla ilgili teorik çerçeve çizilmeye çalışılmıştır. İkinci bölümde ise psikolojik danışma, psikolojik danışmanın aşamaları, psikolojik danışma kuramları, psikolojik danışma sürecinde din ve maneviyat, özel eğitim gereksinimli çocukların ailelerine danışmanlık konuları ele alınmıştır. Üçüncü bölümde ise deneysel uygulama yolu ile elde edilen veriler sunularak bu verilerin analiz ve yorumuna yer verilmiştir.
Araştırmanın deneysel uygulaması, özel eğitim amacıyla Bitlis Rehberlik ve Araştırma Merkezine (RAM) tanılanma ve değerlendirme için gelen öğrencilerin aileleri ile gerçekleştirilmiştir. Bu ailelerin 7'sine dinî boyutun dahil edildiği psikolojik danışma; 7'sine ise klasik psikolojik danışma uygulanmıştır. Araştırmanın amacı doğrultusunda 'ön test-son test kontrol gruplu desen' kullanılmıştır. Danışanların psikolojik belirtilerini ölçmek ve uygulamanın etkililiğini sınamak amacıyla ön test, son test ve izleme süreçlerinde Kısa Semptom Envanteri (KSE) uygulanmıştır. Dinî boyutun dahil edildiği psikolojik danışma uygulamasının danışanların psikopatolojik düzeyleri üzerindeki etkisini test etmek amacıyla Mann-Whitney U ve Wilcoxon İşaretli Sıralar testleri kullanılmıştır. 
Araştırma sonucunda dinî boyutun dahil edildiği psikolojik danışma uygulamasının özel eğitim gereksinimli öğrenci ailelerinin psikopatoloji düzeylerini düşürmede kalıcı bir etkiye sahip olduğu tespit edilmiştir. Dinî boyutun dahil edildiği danışmanlık uygulamasının özellikle kişiler arası alınganlık, depresyon, anksiyete, fobik anksiyete, paranoid düşünceler alt boyutlarında ve genel psikopatoloji seviyesini düşürmede klasik psikolojik danışma uygulamasından daha etkili olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
The aim of this study is to investigate the effectiveness of individual psychological counseling practice in which religious and skpiritual dimension is included. In the first two chapters of the study, that is composed of three chapters the theoretical framework of the subject is formed. Since the study is aimed at the families of students with special educational needs, the first part deals with the theoretical framework of the subject, such as what is special education and who needs special education. In the second section, psychological counseling, psychological counseling institutions, psychological counseling teories, religion and spirituality in the process of psychological counseling; counseling for families of children who need special education has been studied. In the third section, data obtained by experimental application are presented, analyzed and interpreted.
The experimental application of the study was carried out with the families of the students who went to Bitlis Guidance Research Center for the purpose of diagnostic and evaluation purposes. Seven of these families were included in the religious dimension; seven of them were treated with classic counseling. For the purpose of the study, design of pre-test-posttest, experiment and control group was used. The Brief Symptom Inventory (BSI) was applied in the pre-test, post-test and monitoring processes to measure the psychological symptoms of the clients and to test the effectiveness of the application. Mann Whitney U and Wilcoxon Signed Ranks tests were used in order to test the effect on psychopathological levels of counsellers of psychological counselling application included religious dimensions.
As a result of this research; it was detected that in order to decrease  psychopathological levels of families of children who need special education, psychological counseling application that included religious and spiritual counseling has a permenant effect. It was fixed that practice of counseling that included religious dimension is more effective than classic psychological counseling application for decreasing level of general psychopathological and especially lower dimensions of Paranoid İdeation, phobia anxiety, anxiety, depression, interpersonal touchiness.