Bugünün ve trans-hümanizmle şekillenen geleceğin tıbbında adli ve klinik etik danışmanlık: Kanada ve Türkiye düzleminde araştırma
Forensic and clinical ethics consultation for medicine today and in the future shaped with transhumanism: A research conducted in Canada and Turke
Yazar: GAMZE NESİPOĞLU
Danışman: PROF. DR. GÖKHAN ORAL ; PROF. DR. HATİCE NİL SARI
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tıbbi Etik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Adli Tıp = Forensic Medicine ; Deontoloji ve Tıp Tarihi = Medical History and Ethics ; Hukuk = Law
Dizin: Adli analiz = Forensic analysis ; Adli tıp = Forensic medicine ; Danışmanlık = Consulting ; Etik = Ethics ; Kanada = Canada ; Transhümanizm = Transhumanism ; Türkiye = Türkiye ; Tıp = Medicine

Özet:
Tıbbın doğası, kliniğin yapısı, hastalığın belirsizliklere açık ve hastayla değerlerin farklı olması klinisyenin tıbbi kararında zorlanmasına, etik ikilem/sorun yaşamasına, tıbbi-adli sorunlara maruz kalmasına yol açmaktadır. Zorlandığı tıbbi kararlarda tıbbi danışmanlık/konsültasyon alabilirken, yaşadığı etik, etiko-legal ve/veya tıbbi-adli sorunlarda her klinisyenin başvurabileceği bütüncül danışmanlık sistemi bulunmamakta; iki parçası eksik bir sacayağı üzerinden hizmet sunmaya çalışmaktadır. Kanadalı klinisyenler etik ikilem/sorun yaşadığında kinik etik danışmanlık alabilirken, Türkiye'deki klinisyenler bu hizmetten yoksun kalmakta ve kendi bireysel çabalarıyla çözüm bulmaya çalışmaktadır. Yine, malpraktis iddiaları başta olmak üzere tıbbi-adli sorunların da öznesi olmakta, bu sorunlara da bireysel çözüm bulmaya veya kendisini mahkemede savunmaya çalışmaktadır. 
Bu araştırma, bugünün ve geleceğin tıbbında yukarıda belirtilen eksikliği gidermek; etik, etiko-legal ve mediko-legal sorunlara bütüncül çözüm sunabilecek bir danışmanlık sistemi geliştirmek amacıyla gerçekleştirildi. Öncelikle "ihtiyaç değerlendirmesi" yönünde Türkiye'den klinisyenlerle derinlemesine görüşme yapıldı ve klinisyenlerin tasarlanan danışmanlık hizmetine anlamlı ölçüde gereksinim duyduğu saptandı. Ayrıca, muhtemel bir danışmanlık sisteminin yapısı ve işleyişine dair önerilerine başvuruldu. Gereksinimi teyit etmek ve uyguladıkları danışmanlık sistemiye ilgili ayrıntılı bilgi edinmek amacıyla Kanada'dan klinik etik danışmanlar da araştırmaya dâhil edildi. Etik destek sundukları vakalarla klinisyenlerin yaşadıkları etik ikilem/sorunlar ve nedenlerinin benzer olduğu tespit edildi. Danışmanlığın yapısına ve işleyişine dair bilgi edinildi ve tasarlanan sisteme/modele ilişkin önerileri alındı. Mediko-legal ve etiko-legal sorunların varlığını teyit etmek, çözüm çmerilerini öğrenmek ve yeni sisteme ilişkin önerilerini almak için Kanada ve Türkiye'den adli bilim/tıp uzmanlarıyla görüşme yapıldı. Edinilen verilerden, belirlenen gereksinimi bütüncül olarak karşılayabilmek adına klinik etik ve adli danışmanlığa yeni bir kimlik kazandırmak gerekli görüldü ve her iki hizmetin yeni bir yapıda, bağımsız, çok disiplinli, ekip olarak, vaka özelinde ayrı veya gerektiğinde birlikte hizmet sunmasına dair yapısı ve işleyişi belirlendi. Gereksinim ve öneriler doğrultusunda kurumsal, sistematik sürdürülebilir klinik etik ve adli danışmanlık modeli/sistemi geliştirilmeye çalışıldı. Ayrıca söz konusu danışmanlık sisteminin küçük düzenlemelerle Kanada'da da uygulanabileceği saptandı. Öte yandan geleceğin tıbbında biyomedikal teknolojilerin paradigmayı değiştireceği ön kabulü, etik ve yasal açıdan ön görüyü de gerektirdiğinden "geleceğin tıbbının tasarımcıları" olarak addedilen biyomedikal mühendisleriyle de derinlemesine görüşme yapıldı. Kanada ve Türkiye'den biyomedikal mühendislerinin katılımıyla yürütülen araştırma sonunda klinisyen-klinik etik uzmanı-klinik adli tıp uzmanıyla iş birliği yapması, danışmanlık sistemine biyomedikal mühendislerinin/mühendisliğinin de dâhil edilmesi, geleceğin tıbbında muhtemel etik, etiko-legal ve mediko-legal sorunları önlemek adına etik ve yasal düzenlemelerin gerektiği ortaya konuldu

Abstract:
The nature of medicine, the quiddity of clinic, the fact regarding the disease bearing uncertainties, and different values of patients lead the clinician to have difficulties in his medical decision, face with ethical dilemmas/issues, and to be exposed to the medico-legal issues. While he can receive medical support/consultation for the medical decision that he has a difficulty, there's no any united consultation system provided ethical and/or medico-legal support together and in several to the clinician having ethical, ethico-legal and/or medico-legal issues; so, he attempts to work in a system based on a trivet without two legs. Although Canadian clinicians can take clinical ethics consultation when having/facing ethical dilemma/issues, the clinicians in Turkey are deprived of clinical ethics consultancy service, and so he attempts to find a solution with his own individual effort. The clinician could also be the subject of medico-legal issues, especially medical malpractice claims, again he tries to find individually a solution to the issues and allegations, and to defend himself in the court. 
This research was carried out with the aim of making up the deficiency mentioned above medicine today and in the future, and to develop a new consultation system/model that can provide a holistic solution to the ethical, ethico-legal and medico-legal issues. For this aim, at first, the in-depth interview was conducted with the clinicians from Turkey to determine "needs assessment", and it was detected that they did significantly need this designed consultation service. In addition, their suggestions regarding the structure and process of the potential consultation system/model were received. To confirm that deficiency and evaluate the current consultation system conducted in the international conjuncture, Canadian clinical ethics consultants were also participated to the research. It was determined that the ethical dilemmas/issues experienced by the clinicians and their reasons were similar to the cases that ethics consultants provided support. Information about the system and process/method of clinical ethics consultation was obtained, their suggestions regarding the designed system/model were received. To confirm the presence of ethico-legal and medico-legal issues, to learn their solutions for the issues and to get their suggestions about the new system, interviews were held with the forensic science/medicine experts from Canada and Turkey. By means of the data obtained from that part of the research, it was deemed necessary to gain a new identity to clinical ethics and forensic consultation in order to meet the deficiency holistically. A systematic, sustainable and an institutional clinical ethics and forensic consultancy model/system was attempted to be developed in accordance with the deficiency and recommendations. And also, it was determined that the consultation system above-mentioned could be implemented in Canada after minor adjustments. On the other hand, in-depth interviews were also conducted with biomedical engineers, considered as the "designers of future medicine", since the presupposition that biomedical technologies will change the paradigm in the future medicine, it also requires foresight in sense of ethics and law/forensic medicine. At the end of the research conducted with the participation of biomedical engineers from Canada and Turkey, it was recommended that collaboration a physician-clinical ethicist-clinical forensic medicine specialist with a biomedical engineer, a new consultation system including biomedical engineers/engineering, ethical and legal regulations, made in order to prevent the possible ethical, ethico-legal and medico-legal issues in the future medicine, are necessary.