Tip 2 diyabetli obez bireylerde reiki uygulamasının tedaviye uyum, yeme davranışları ve metabolik değerler üzerine etkisi
The effect of reiki practice on treatment compliance,eating behaviors, and metabolic values in obese individuals with type 2 diabetes
Yazar: FATMAZ ZEHRA KÜÇÜK
Danışman: PROF. DR. NERMİN OLGUN
Hasan Kalyoncu Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / İç Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Bu çalışma, Tip 2 diyabetli obez bireylerde Reiki uygulamasının metabolik parametreler, yeme davranışları, kaygı düzeyi ve diyabet tedavisine uyum üzerindeki etkilerini değerlendirilmesi ve Diyabet Tedavi Uyum Ölçeği'nin Türkçe diline uyarlanarak geçerlilik ve güvenilirlik analizlerinin yapılması amacıyla yapıldı. Araştırma iki aşamada gerçekleştirildi. Birinci aşamada, Diyabet Tedavi Uyum Ölçeği'nin Türkçe'ye uyarlanma çalışması 214 hasta ile tamamlandı. Ölçeğin dil ve kapsam geçerliliği analiz edildi, uzman görüşleri alınarak Kapsam Geçerlilik İndeksi (KGİ) hesaplandı. Yapı geçerliliği doğrulayıcı faktör analizi (DFA) ile değerlendirilerek, güvenilirlik analizleri yapıldı. İkinci aşamada ise, randomize kontrollü deneysel bir tasarımla, 74 Tip 2 diyabetli obez birey (37 kontrol, 37 girişim) üzerinde 12 haftalık takiple Reiki uygulamasının etkileri incelendi. Veri toplamak için Diyabet Tedavi Uyum Ölçeği, Üç Faktörlü Beslenme Anketi ve Spielberg Durumluk-Sürekli Kaygı Ölçeği kullanıldı. Girişim grubundaki hastalara 12 hafta boyunca haftada bir kez 50-60 dakikalık Reiki seansları uygulandı. Diyabet Tedavi Uyum Ölçeği'nin KGİ değeri 0.90 bulundu, Cronbach Alfa güvenilirlik katsayısı 0.891 olarak tespit edildi. DFA sonuçları ölçeğin tek faktörlü yapısını doğruladı. Reiki uygulaması yapılan bireylerde kilo, beden kitle indeksi, bel ve kalça çevresi ölçümlerinde anlamlı azalmalar gözlendi (p<0.05). Kan basıncı, kan şekeri ve HbA1c değerlerinde girişim grubunda istatistiksel olarak anlamlı düşüşler tespit edildi (p<0.05). Yeme davranışları açısından, girişim grubunda duygusal yeme ve yeme kontrolünün serbestleşmesi puanlarında azalma, bilişsel kısıtlama puanlarında ise artış gözlendi (p<0.05). Ayrıca, Reiki uygulaması durumluk ve sürekli kaygı düzeylerini anlamlı derecede azalttı ve diyabet tedavisine uyumu artırdı (p<0.05). Sonuç olarak; Diyabet Tedavi Uyum Ölçeği'nin Türkçe versiyonu geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olarak tespit edildi. Reiki uygulamasının Tip 2 diyabetli obez bireylerde metabolik parametreleri iyileştirdiği, yeme davranışlarını olumlu yönde etkilediği, kaygı düzeylerini düşürdüğü ve diyabet tedavisine uyumu artırdığı sonuçlarına ulaşıldı. Reiki'nin tamamlayıcı bir tedavi olarak hemşirelik bakımına entegre edilmesi önerilmektedir.

Abstract:
This study aimed to evaluate the effects of Reiki practice on metabolic parameters, eating behaviors, anxiety levels, and adherence to diabetes treatment in obese individuals with Type 2 diabetes and to adapt the Diabetes Treatment Adherence Scale into Turkish, analyzing its validity and reliability. The research was conducted in two phases. In the first phase, the Turkish adaptation of the Diabetes Treatment Adherence Scale was completed with 214 patients. The scale's linguistic and content validity were analyzed, and the Content Validity Index (CVI) was calculated based on expert opinions. Construct validity was assessed through Confirmatory Factor Analysis (CFA), and reliability analyses were conducted. In the second phase, using a randomized controlled experimental design, the effects of 12-week Reiki practice were examined in 74 obese individuals with Type 2 diabetes (37 in the intervention group and 37 in the control group). Data were collected using the Diabetes Treatment Adherence Scale, the Three-Factor Eating Questionnaire, and the Spielberger State-Trait Anxiety Inventory. Patients in the intervention group received weekly 50–60 minute Reiki sessions for 12 weeks. The CVI of the Diabetes Treatment Adherence Scale was found to be 0.90, and the Cronbach's alpha reliability coefficient was 0.891. CFA results confirmed the single-factor structure of the scale. Significant reductions in weight, body mass index, waist circumference, and hip circumference were observed in the intervention group (p<0.05). In addition, significant decreases in blood pressure, blood glucose, and HbA1c levels were detected in the intervention group (p<0.05). Regarding eating behaviors, the intervention group showed reductions in emotional eating and uncontrolled eating scores, while cognitive restraint scores increased (p<0.05). Reiki practice also significantly reduced state and trait anxiety levels and improved adherence to diabetes treatment (p<0.05). In conclusion, the Turkish version of the Diabetes Treatment Adherence Scale was determined to be a valid and reliable measurement tool. Reiki practice was found to improve metabolic parameters, positively influence eating behaviors, reduce anxiety levels, and enhance adherence to diabetes treatment in obese individuals with Type 2 diabetes. It is recommended to integrate Reiki as a complementary therapy into nursing care.