Kültürel mirasın algılanması ve sunumuna yönelik koruma ve tasarım yaklaşımı: İznik ve Antik Roma Tiyatrosu
Interpretation and presentation of cultural heritage as a design and preservation approach: İznik and The Ancient Roman Theatre
Yazar: ANIL YAVUZ
Danışman: DOÇ. DR. ELVAN EBRU OMAY POLAT
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Rölöve-Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Algı, yorumlama ve sunum, kültürel mirasa yönelik sürdürülebilir ve bütüncül koruma hedeflerinin sağlanmasında önemli tasarım araçlarının üretilmesini sağlayan kavramlardır. Bu olgular, toplum ile kültürel miras alanları arasında daha etkin bir etkileşim ortamı açığa çıkararak, alana yönelik anlam ve değerlerin benimsenmesine katkı sağlamaktadır. Bu doğrultuda tez, koruma ve tasarım yaklaşımı olarak kültürel mirasın gelecek nesillere aktarılmasında önemli birer etken haline gelen algı, yorumlama ve sunum kavramlarının İznik ve Antik Roma Tiyatrosu kapsamında tartışılmasına, tanımlanan değer, sorun ve potansiyellerin tespitine yoğunlaşmaktadır.
Bu tez çalışması, ilk olarak, algı, yorumlama ve sunum kavramlarını, ulusal ve uluslararası literatürde araştırmakta ve bu yaklaşımlar üzerinden eleştirel bir bakış açısı sunmaya odaklanmaktadır. Bu inceleme ile, kavramların ortaya çıkışı, farklı alanlarda ne anlama geldiği, koruma alanındaki gelişimi kuramsal olarak tartışılmıştır. Algı, yorumlama ve sunum kavramlarının koruma alanı içerisindeki kapsamı, tarihi çevre, toplum ve kültür olgularıyla ilişkili olarak irdelenmiştir.
xiv
Kavramsal çalışmaların ardından, çalışma alanı olarak belirlenen İznik ve Antik Roma Tiyatrosu'nun yerleşim ve koruma tarihi, yazılı kaynaklar ve arşiv araştırması üzerinden incelenmiştir. Böylece, çalışma alanının arkeolojik ve mimari nitelikleri açığa çıkarılmıştır.
Elde edilen veriler, analiz çalışmalarını yönlendirecek olan kültürel odak alanlarının tespitinde önemli bir girdi olarak yer almıştır. Yürütülen araştırma ve tespit çalışmalarının sonucunda çalışma alanı, İznik ve Çevresi (1), İznik Tarihi Kent Merkezi (2) ve İznik Antik Roma Tiyatrosu (3) olmak üzere 3 farklı ölçekte analiz edilmiştir. Alanın değer, sorun ve potansiyellerini ortaya çıkaran bu analizler, algı, yorum ve sunum programının kurgulanmasında, belirleyici bir rol üstlenmiştir.
Yapılan çalışmalarla, zengin bir kültürel birikime sahip olan İznik'in ve bu birikimin önemli bir parçası olan Antik Roma Tiyatrosu'nun algılanmasına, yorumlanması ve sunumuna yönelik önemli değer, sorun ve potansiyeller keşfedilmiştir. Sonuç olarak, algı, yorumlama ve sunum kavramları bağlamında, İznik ve Antik Roma Tiyatrosu'na yönelik analiz çalışmaları ve değerlendirmeler, bu alanda geliştirilecek koruma ve tasarım çalışmalarına katkı sağlayacaktır.

Abstract:
Interpretation and presentation, as fundamental components of a conservation and design approach, play a crucial role in the development of integrated and sustainable preservation goals. These concepts contribute to the appreciation of the significance and values of a place by establishing a connection between cultural heritage sites and society. Within this context, the focus of this thesis is to argue and define the values, threats and potentials associated with heritage interpretation and presentation, which are considered essential instruments for transmitting cultural heritage to future generations.
To begin with, this thesis conducts an investigation of the terms "interpretation" and "presentation" in both national and international literature, presenting a novel critical perspective on these concepts. This examination process delves into the emergence of these notions, their varied interpretations across different professions, and their conceptual background within the field of conservation. The conceptual background of interpretation and presentation is examined with the notions of the historical environment, society, and culture.
Following the conceptual analysis, the settlement and preservation history of Iznik and the Ancient Roman Theatre, designated as the study area, are explored through
xvi
written sources and archival research. This approach unveils the architectural and archaeological characteristics of the study area. The data obtained in this process play a significant role in identifying the cultural focal areas that will guide the subsequent analytical work. Consequently, the study area is analyzed at three different scales: Iznik and its Surroundings (1), The Historical Town of Iznik (2), and the Iznik Ancient Roman Theatre (3). The studies conducted to reveal the values, threats, and potentials of the study area, based on the analyses made, have been instrumental in the development of an interpretation and presentation program.
Through extensive research, significant values, problems and potentials have been identified concerning the interpretation and presentation notions of Iznik and Ancient Roman Theatre which is renowned for its rich cultural inheritance. Consequently, comprehensive analyses and assessments of Iznik and the Ancient Roman Theatre in terms of interpretation and presentation concepts will greatly aid in the conservation and design efforts within this domain.