Garibü`l-Hadis Nev`inin doğuşu ve Abdülgafir İsma`il`in el-Müfhim li Şerhi Garibi Sahihi Müslim adlı eseri /
Yazar: ABDÜLKADİR PALABIYIK
Danışman: PROF. DR. ALİ YARDIM
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1997
Konu: Din = Religion
Dizin: Hadis = Hadith ; İslamiyet = Islam

Özet:
İslâm dîninde Hz. Peygamber ve O'nun, söz fiil ve takrirlerinin yazılı şekli olan hadîsleri çok önemli bir değere sâhipdir. Zîra Hz. Peygamber bir bakıma Kur'ân-ı Kerîm'in canlı örneğini oluşturmaktadır. Bu müîsebetle İslîsebetle İslâm dînini anlamak için Hz. Peygamber' in çok iyi tahlil edilmesi gerekir. O hayatta iken, karşılaşılan her türlü problemin çözümünde kendisine müracâat ediliyordu. Vefatından sonra ise meselelerin çözümünde artık O'nun hadîslerine baş vurma ihtiyâcı hâsıl olmuştur. Din ile ilgili konularda yanılgıya düşmemek için, her şeyden önce, Hz. Peygamber' in sözlerinin iyi anlaşılması lâzımdır. Konuşmalarında muhtelif kabilelerin şivelerini kullanması, değişik kültür ve medeniyete mensûb Arapça bilmeyen insanların müslüman olması, Arapçada bâzı kelimelerin zamanla anlam değiştirmeleri, mânâlarında daralma veya genişleme olması vs. gibi sebepler hadîslerin anlaşılmasını da güçleştirmiştir. Daha sonraki dönemlerde, bu güçlükleri ortadan kaldırmak için, çeşitli sebeplerden dolayı Hz. Peygamber'in sözlerinde bulunan; anlaşılması zor, mânâları kapalı olan kelimeleri açıklama yoluna gidilmiş ve bu konuda özel lügatler hazırlanmıştır. Bu işle uğraşan bilime "garîbü'l-hadîs ilmi", bu türden kelimeleri açıklamak için yazılan sözlüklere de "garibü 'l-hadîs lügatleri" adı verilmiştir. Abdülğâfir b. İsmâ'îl el- Fârisî (45 1-529/1059/1 134)'nin "el-Müfhim li-Şerhi Garibi Sahihi Müslim " adlı eseri de bu saha da kaleme alınmış kaynaklardandır. Izmir Millî Kütüphanesi yazmalar bölümü 621 numarada kayıdlı olan eser, şu anda tek nüsha olma özelliğini korumaktadır. Erken bir döneme âid olan bu kitap, aynı zamanda hadîs alanında otorite kabul edilen kişilerden Müslim'in "el-Câmi'u's- Sahih"i üzerine yapılmış ilk şerh ve garîb denemesidir. Bu özelliğinden dolayı da alanla ilgili daha sonra yazılan eserlere kaynaklık etmiştir. Böylesine değerli bir eseri gün yüzüne çıkartarak, ilim alâmine ve araştırma cıların hizmetine sunmakla bu alana az da olsa bir katkıda bulunduğumuz kanâatindeyim.

Abstract:
To the Prophet and his Traditions which are the written records of his speech, his acts and instructions have been attached a high value in Islam. For the prophet, to a large extent, constitutes the living example of Quranic message. In this regard, in order to understanding Islam, the personality and the life of the prophet must be analyzed throughly. While the prophet was alive, his close companions and the Muslim Community at large were used to apply to the prophet personally whenever a difficulty arise. After his death, however, in order to solve any problem, the muslim community had to refer to Traditions of the Prophet. In order not to go astray in many matters of religion the prophet's words must be understood well. Since the prophet has made use of the dialects of various tribes; and people from different cultures and civilizations, whose native language was not Arabic, accepted Islam the meaning of some Arabic words have been to a certain extent, changed, narrowed or widened: all those have contributed to the difficulties of understanding the Traditions of the Prophet. In later times, in order to solve the difficulties encountered in understanding ambiguious, unrecognizable words that are found in the traditions of the Prophet, scholars have tried to explain and clarify these terms. And they also prepared specific dictionaries. The science of "garibu 'l-hadis [the stranges of the Tradition]" has developed on this subject; and the dictionaries compiled of such strange words in the traditions are called "garibu'l-haais" dictionaries. The work of Abdulgâfir b. İsmâ'îl el-Fârisî (451-529/1059-1134) entitled "el-Mufhim li-Şerhi Garibi Sahihi Müslim " [the guide to the interpretation of the strange terms of Muslim's Sahih] is one of books in this category. The only extant copy of the book is in Izmir Milli Kütüphane [İzmir National Library] among manuscripts registered at no: 621. The work is not only the one of the earliest of its kind, but it is also the first attempt interpret and to explain the strange terms appear in Muslim's "al-Câmi'u's-Sahîh" which is considered to be one of the most reliable works in the Tradition literature. Due to its own unique place in this field, al-Farisi's work has become an examplary model for the subsequent scholarship in the Hadis literature.