Depresif bozukluk ve anksiyete bozukluğu tanısı alan hastalarda bilişsel ve üstbilişsel faktörlerin semptom şiddetleri üzerinde transdiagnostik belirleyiciliği
Cognitive and metacognitive factors as transdiagnostic predictors on the severity of symptoms in patients diagnosed with depressive disorder and anxiety disorder
Yazar: MUSTAFA ŞAHAN UYANIK
Danışman: DOÇ. DR. AHMET GÜL
Ufuk Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Psikiyatri = Psychiatry

Özet:
Giriş ve Amaç: Ruhsal bozuklukların hem önlenmesinde hem de tedavi
süreçlerinde transdiagnostik yaklaşımların önemine yapılan vurgular son yıllarda
daha da artmaktadır. Çalışmamızın temel amacı, psikiyatrik yakınmaların başında
gelen depresif ve anksiyöz semptomların oluşumunun, klinik olarak depresif
bozukluk, anksiyete bozukluğu veya bunların komorbiditeleri olarak klinisyenlerin
karşısına çıkmalarının transdiagnostik yaklaşımla bilişsel ve üstbilişsel kuramlar
çerçevesinde araştırılması ve buradan hareketle psikoterapötik müdahalelerin olası
odak noktalarına dair hipotezler sunmaktır.
Gereç ve Yöntem: Çalışmamıza, Ufuk Üniversitesi Tıp Fakültesi psikiyatri
polikliniklerine başvuran, yaş aralıkları 18-65 arası olan ve depresif bozukluk tanısı
konan 71 hasta ile anksiyete bozukluğu tanısı konan 74 hasta ve 48 sağlıklı kontrol
olmak üzere toplamda 193 katılımcı dahil edilmiştir. Hastaların tanıları DSM-5-TR
çerçevesinde konmuş olup, SCID-I ile tutarlılık gözetilmiştir. Hastalar ve sağlıklı
katılımcılar bilgilendirme sonrası gönüllülük esasıyla çalışmaya dahil edilmişlerdir.
Katılımcılar sosyodemografik veri formu, otomatik düşünceler ölçeği, fonksiyonel
olmayan tutumlar ölçeği, metakognisyonlar ölçeği, bilişsel dikkat sendromu ölçeği,
belirsizliğe tahammülsüzlük ölçeği ve depresyon-anksiyete-stres ölçeği ile
değerlendirilmiştir.
Bulgular: Hem depresyon hastalarında hem de anksiyete bozukluğu
hastalarında depresif semptomlar, anksiyete ve stres ilişkili semptomların
yordayıcıları transdiagnostik çerçeve ile uyum göstermiştir. Depresyon hastalarında
depresif semptomları ve stres ilişkili semptomları "otomatik düşünceler" ve "bilişsel
dikkat sendromu" yordarken, anksiyete semptomlarının belirleyicisinin "otomatik
düşünceler" olduğu saptanmıştır. Anksiyete Bozukluğu hastalarında ise, anksiyete
semptomlarının yordayıcıları yine "otomatik düşünceler" ve "bilişsel dikkat
sendromu" olarak saptanırken, depresif semptomlar için yordayıcılar "otomatik
düşünceler", "belirsizliğe tahammülsüzlük" ve "fonksiyonel olmayan tutumlar", stres
ilişkili semptomlar için ise "otomatik düşünceler", "bilişsel dikkat sendromu" ve
"fonksiyonel olmayan tutumlar" olarak belirlenmiştir.
Sonuç: Yüksek eş tanı oranlarına sahip depresif bozukluk ve anksiyete
bozukluklarının depresif ve anksiyöz semptom şiddetlerinin belirleyicileri
transdiagnostik yaklaşımla uyum göstermektedir. Bu sonuçlar, girişte bahsettiğimiz
gibi, transdiagnostik yaklaşımların hem tanısal süreçlerde hem de müdahale
biçimlerinde giderek artan bir öneme sahip olduğunu doğrular niteliktedir.
Anahtar Kelimeler: depresyon, anksiyete, bilişsel davranışçı terapi,
metakognitif terapi

Abstract:
Introduction and Aim: Emphasis on the importance of transdiagnostic
approaches in both prevention and treatment of mental disorders has been increasing
in recent years. The main aim of our study is to investigate the occurrence of
depressive and anxious symptoms, which are the leading psychiatric complaints, and
their clinical presentation as depressive disorder, anxiety disorder or their
comorbidities within the framework of cognitive and metacognitive theories with a
transdiagnostic approach and to present hypotheses about the possible focal points of
psychotherapeutic interventions.
Materials and Methods: A total of 193 participants, including 71 patients
diagnosed with depressive disorder, 74 patients diagnosed with anxiety disorder and
48 healthy controls, aged between 18 and 65 years, who applied to the psychiatry
outpatient clinics of Ufuk University Faculty of Medicine, were included in our
study. The diagnoses of the patients were made within the framework of DSM-5-TR
and consistency with SCID-I was observed. Patients and healthy participants were
included in the study voluntarily after being informed. Participants were evaluated
with sociodemographic data form, automatic thoughts scale, dysfunctional attitudes
scale, metacognitions scale, cognitive attention syndrome scale, intolerance of
uncertainty scale and depression-anxiety-stress scale.
Results: The predictors of depressive symptoms, anxiety and stress-related
symptoms in both depression and anxiety disorder patients were consistent with the
transdiagnostic framework. While "automatic thoughts" and "cognitive attentional
syndrome" predicted depressive symptoms and stress-related symptoms in patients
with depression, "automatic thoughts" was found to be the predictor of anxiety
symptoms. In Anxiety Disorder patients, the predictors of anxiety symptoms were
again "automatic thoughts" and "cognitive attentional syndrome", while the
predictors of depressive symptoms were "automatic thoughts", "intolerance of
uncertainty" and "dysfunctional attitudes", and the predictors of stress-related
symptoms were "automatic thoughts", "cognitive attentional syndrome" and
"dysfunctional attitudes".
Conclusion: The predictors of depressive and anxious symptom severity of
depressive and anxiety disorders with high rates of comorbidity are consistent with a
transdiagnostic approach. These results confirm the growing importance of
transdiagnostic approaches in both diagnostic processes and intervention modalities,
as mentioned in the introduction.
Keywords: depression, anxiety, cognitive behavioral therapy, metacognitive
therapy