Şehir morfolojisi üzerine bir çalışma Konya ve Antakya'nın tarihi dokularının karşılaştırılması /
Yazar: MEHMET TOPÇU
Danışman: PROF. DR. AYŞE SEMA KUBAT
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kentsel Tasarım Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2003
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
ÖZET Bu çalışmada, çeşitli din ve kültürlerin etkisi ile biçimlenmiş ve Osmanlı egemenliği altında İslam etkisi gösteren Anadolu şehirlerinin tarihsel süreç içersindeki fiziksel değişimlerini incelemek ve tarihi kentsel dokuları arasındaki farklılıkları, benzerlikleri ortaya koymak amaçlanmıştır. Bu amaç çerçevesinde Konya ve Antakya şehirleri araştırma konusu olarak seçilmiştir. Birinci bölümde çalışmanın amacı, kapsamı ve yöntemi tanımlanmıştır. İkinci bölümde şehir morfolojisi üzerinde durulmuştur, üçüncü, bölümde Anadolu'daki kentlerin evrim süreçlerine ana hatlarıyla değinilmiştir. Tezin dördüncü bölümünde ise Antakya ve Konya şehirlerinin iklimsel, topografık ve coğrafi yapıları hakkında bilgi verilmiştir. Bir sonraki bölümde her iki şehrin tarihi ve tarihsel süreç içerisindeki değişimleri incelenmiş ve farklı yönetimlerin etkisi altında ortaya çıkan kültürel ve ekonomik etkilerin kent mekanına yansımaları özetlenmeye çalışılmıştır. Altıncı bölümde ise alansal morfolojik farklılıkları ortaya koymak için analitik inceleme çalışılması yapılmış ve her iki şehrin tarihi kent dokusu özelliği gösteren bölgeleri tanımlanmıştır. Her iki bölgeden seçilen farklı alanlar kategorisine göre sayısal olarak karşılaştırılmıştır. Kategorize edilen alanlar; yol alanları, yeşil alanlar ve taban alanlarıdır. Yedinci bölümde, kent mekanına etki eden etmenlerin ortaya çıkardığı kentsel dokular görsel inceleme yöntemi kullanılarak karşılaştırılmıştır. Bu yöntemde hava fotoğrafları üzerinden kentsel yol dokuları çıkartılmış, harita ve çizimlerle farklılıklar vurgulanmış ve fotoğraflarla dokusal analiz yapılmıştır. Yapılan analizler sonucunda Konya ve Antakya şehirlerinde, taban alanı, yol alanı ve yeşil alan kullanımlarında yüzdesel olarak büyük farklılıklara rastlanmamıştır. Buna karşılık iki şehirde mekanların oluşumlarında ve algılamada büyük farklılık söz konusudur. Bu farklılıklar analitik analiz sonuçlarından da anlaşılacağı üzere mekanların alansal kullanımlarından ileri gelmemekte, şehirlerin farklı konumları ve tarihsel süreçte farklı şekillenmiş mimari, kültürel ve yapısal değişikliklerinden kaynaklanmaktadır. ıx

Abstract:
SUMMARY The aim of this study is examining the physical change of the Anatolia cities which formed under various religional and cultural impacts and also they show islamic urban pattern properties under the dominance of Ottoman in the historical process and bringing up the differences and similarities between historical urban patterns. Antakya and Konya have been chosen as the examples of the Anatolia cities mantioned above to compare the changes. In the first part of the study, the aim, the extent and the method of the study has been defined. In thirth part, evolution process of the cities in Anatolia was mentioned briefly. In the fourth part, information about climatic, topographic and geographic features of Antakya and Konya has been given. In the next part, the history of two cities and the changes of the cities in the historical process have been examined. Also the effects of cutural and economic factors on urban place have been tried to summarize with the help of different methods. In the sixth part, the analytic analysis study has been made in order to bring up the morphological differences on areas. The regions that show historical urban pattern properties were defined from both cities. The different areas chosen from the two regions were compared numerically according to their category. The areas which were categorized are: road areas, green areas and base areas. In the seventh part, the urban patterns that are created by the factors, which affect city place, have been compared with visual analysis method. The road patterns have been shown by help of sky photos. And also the differences in patterns have been emphasized with maps and drawings. Furthermore pattern analysis have been made with photos. As a consequence of analysis, the pecentage usage of base areas, green areas and road areas in Antakya and Konya are very close to each other. In contrast to these close results, there are notable differences in formation of city places and visual view. As it can be seen from the rusults of analytical analysis, these differences are not caused by usage of areas of places. The differences are originated from the different locations of the cities and from the architectural, cultural and physical changes in the historical process.