Baba Hüsnî ve dîvânı (inceleme-metin)
Baba Hüsni and his divan (review-text)
Yazar: AYDAN UĞURLU
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA ERDOĞAN
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Biyografi = Biography ; Divan edebiyatı = Divan literature ; Divan şiiri = Court poem ; Divanlar = Divans ; Ozanbay, Hüseyin Hüsnü = Ozanbay, Hüseyin Hüsnü ; Şiir = Poem

Özet:
Çalışmanın amacı; bilim dünyasında tanınmayan Baba Hüsnî mahlaslı divan şairini ve Divan'ını tanıtmak, bunların Türk divan şiirindeki yerlerini tespit etmek ve eserin tam metnini ortaya koymaktır. Eserin kapsamı; Baba Hüsnî'nin hayatı, edebî kişiliği, Baba Hüsnî Divanı'nın şekil ve muhteva yönünden incelenmesi ve eserin tenkitli metninin ortaya konulmasıdır. Bunun için araştırma, inceleme ve tenkit yöntemlerine başvurulmuştur.

Dağıstanlı bir öğretmen ve hattat olan Baba Hüsnî, XIX. yüzyılın sonu ile XX. yüzyılın başlarında yaşamıştır. Asıl adı Hüseyin Hüsnü Ozanbay olan şair, Ömer isminde şair ve muallim olan bir babanın evladıdır. 1882'de Dağıstan'da doğan Baba Hüsnî, iyi bir eğitim almış, Arapça ve Farsçayı müderris Seyyid Sâlih Efendi'den öğrenmiştir. Başarılı
bir eğitim hayatı olan Hüsnî, İstanbul Dârülfünûn Edebiyat Fakültesi'nde öğrenim görmüş, burada Tevfîk Fikret ve Mehmet Âkif gibi devrin önde gelen isimlerinden dersler alarak yetişmiştir. İstanbul, Samsun ve Konya'da Türkçe, tarih ve coğrafya gibi çeşitli dersler veren şair, 22 yıl Samsun'da, 8 yıl da Konya'da yaşamıştır. Mezar taşına ölüm tarihi 1942 olarak yazılmıştır.

Azeri kökenli Sünni bir şair olan Baba Hüsnî ve eseri hakkında bugüne kadar herhangi bir ilmî çalışma yapılmamıştır. Şairin bilinen tek eseri olan Divan'ının iki yazma nüshası tespit edilmiştir. Bunlar, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Taksim Atatürk Kitaplığı ve Marmara Üniversitesi Kütüphanesi'nde bulunmaktadır. Hem halk şiiri hem de divan şiiri tarzında yazılmış manzumelerin bulunduğu Baba Hüsnî Divanı'nda; 95 kısa mesnevi, 55 gazel, 67 kıta, 13 kaside, 11 rubai, 17 murabba, 4 terci-bent, 1 terkib-bent, 1 muhammes, 24 beyit, 5 mani ve şekli tespit edilemeyen 1 şiirle toplam 294 manzume bulunmaktadır.

Baba Hüsnî Divanı; XX. asırda yazılmış gelenekten moderne ve halk şiirine uzanan Türk şiirinin bilinmeyen ilginç bir halkası olması, kimi zaman mahallî unsurlara yer vermesi, dilinin yerel özellikler göstermesi ve müstehcen ifadelerin sıkça kullanılması yönüyle dikkati çekmektedir.

Anahtar Kelimeler: Baba Hüsnî Divanı, Samsun, Konya, Divan Edebiyatı, Divan şiiri

Abstract:
The aim of the study; to introduce Baba Hüsnî pseudonym poet and Divan, which are not known in the scientific world, to determine their place in Turkish divan poetry and to reveal the full text of the work. The scope of the work; The life and literary personality of Baba Hüsnî, the examination of Baba Hüsnî Dîvan in terms of shape and content and revealing the criticized text of the work. For this, research, examination and criticism methods were used.

Baba Hüsnî, a Dagestan teacher and calligrapher, He lived in the late 19th and early 20th centuries. The poet, whose real name was Hüseyin Hüsnü Ozanbay, is the son of a father, poet and teacher, named Ömer. Baba Hüsnî who was born in Dagestan in 1882, received a good education and learned Arabic and Persian from the mister Seyyid Sâlih Efendi. Hüsnî, who has a successful education life, studied at the Istanbul Dârülfünûn Faculty of Literature, where he grew up by taking lessons from the leading names of the period such as Tevfîk Fikret and Mehmet Âkif. The poet who taught Turkish, history and geography in Istanbul, Samsun and Konya lived 22 years in Samsun and 8 years in Konya. The date of death was written on the tombstone as 1942.

Up to now, no scientific study has been carried out about Baba Hüsnî, a Sunni poet of Azeri origin, and his work. Two manuscripts of Divan, the only known work of the poet, were identified. These are in Istanbul Metropolitan Municipality Taksim Atatürk Library and Marmara University Library. In Divan of Baba Hüsnî, where there are manuscripts written both in folk poetry and divan poetry style; There are 95 short mesnevis, 55 ghazals, 67 verses, 13 eulogies, 11 rubais, 17 murabbas, 4 terci bents, 1 terkib bents, 1 muhammes, 24 couplets, 5 chansonettes and 1 poem, the shape of which is uncertain. There are a total of 294 verses.

Divan of Baba Hüsnî; attracts attention in terms of the fact that Turkish poetry, extending from the tradition to modern and folk poetry, which was written in the 20th century, is an unfamiliar ring, sometimes it contains local elements, its language has local features and frequently uses obscene expressions.

Keywords: Divan of Baba Hüsnî, Samsun, Konya, Divan Literature, Divan Poetry