İşletmelerin çevresel sürdürülebilirlik uygulamaları ve rekabet gücüne yönelik bir vaka analizi
A case study based on environmental sustainability practices of businesses and their competitiveness
Yazar: SELDA ÜNSAL
Danışman: PROF. DR. BEKİR GÖVDERE
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Rekabet = Competition ; Rekabet gücü = Competitive power ; Rekabetçi avantaj = Competitive advantage ; Sürdürülebilir çevre = Sustainable environment ; Sürdürülebilirlik = Sustainability ; Çevre duyarlılığı = Environmental sensitivity ; İşletmeler = Businesses

Özet:
Sürdürülebilirlik kavramının giderek artan önemi ile paralel olarak işletmelerin çevresel sürdürülebilirlik uygulamalarına verdikleri önem de artmaktadır. Son yıllarda küresel rekabet ortamının çevresel duyarlılık çerçevesinde şekillendiği bilinmektedir. Bu ortamda işletmeler ürünlerini ve üretim süreçlerini çevresel duyarlılık anlayışına uygun bir şekilde dizayn etmektedir. İşletmelerin çevresel sürdürülebilirlik farkındalığı ile yürüttükleri uygulamaların sonucunda elde edilen rekabet avantajı ise aynı zamanda temel hedefleri olan karlılık artışına hizmet etmektedir. 
Bu araştırma, işletmelerde sürdürülebilirlik kavramının önemini ortaya koyarak; çevresel sürdürülebilirlik uygulamalarının rekabet gücüne etkisinin değerlendirilmesini amaçlamaktadır. Bu amaca uygun olarak çevresel sürdürülebilirlik uygulamalarının Türkiye ve Almanya'da kağıt ambalaj sektöründe faaliyet gösteren işletmeler açısından yarattığı rekabet avantajlarının değerlendirilmesi hedeflenmektedir. 
Çevresel sürdürülebilirlik uygulamalarının yönetici görüşleri çerçevesinde derinlemesine incelendiği bu çalışma nitel araştırma yöntemlerinden karşılaştımalı vaka analizi deseni ile yürütülmüştür. Çalışmada, araştırmanın amacına uygun olarak seçilen iki vaka ile karşılaştırmalı analiz yapılmıştır. Araştırmanın verileri doküman inceleme ve görüşme teknikleri ile elde edilmiştir. Derinlemesine görüşme tekniğinin tasarımında katılımcılar, amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme yöntemi kullanılarak seçilmiştir. Almanya ve Türkiye'de seçilen iki işletmenin yöneticilerinden elde veriler, derinlemesine görüşme tekniği ile elde edilmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu her iki işletmede yönetici pozisyonunda görev yapan 12 yönetici oluşturmaktadır. Derinlemesine görüşmeler açık uçlu sorulardan oluşan görüşme formu kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Katılımcılardan elde edilen veriler tematik kodlama yapılarak yorumlayıcı bir yaklaşımla çözümlenmiştir. Araştırma sürecinin tüm aşamalarında tümevarımsal bir yaklaşım benimsenmiş ve ham verilerden kodlara, kodlardan temalara ulaşılmıştır. Veriler Maxqda programından yararlanılarak analiz edilmiştir. Analizler sonucunda her iki işletme için elde edilen bulgular karşılaştırılmıştır. 
Sonuç olarak, işletmelerde çevresel sürdürülebilirlik uygulamalarının etkin olarak yürütülmesi, piyasadaki rakipler karşısında rekabet avantajının elde edilmesi bakımından önemlidir. Çevresel sürdürülebilirlik olgusunun, çevresel sürdürülebilirlik farkındalığı, çevresel duyarlılık, kurumsal sosyal sorumluluk bilinci, iklim değişikliği ile mücadele, uygulanan çevre politikalarının etkinliği, ülkede geçerli olan çevre mevzuatı etrafında şekillendiği tespit edilmiştir. Her iki işletme için çevreye duyarlı faaliyetler, CO2 ayak izinin azaltılması, su ayak izinin azaltılması, yenilenebilir enerji kaynakları kullanılması, çevre yönetim sistemlerinin kullanılması, atık yönetimi uygulamaları temaları kapsamında gerçekleştirilmektedir. Ancak işletmelerin çevresel sürdürülebilirlik konusunda gösterdiği ilerlemelerin bulundukları ülkede geçerli çevre mevzuatı ile de ilişkili olduğu görülmüştür. Rekabet avantajı kazanılmasında pek çok çevreye duyarlı uygulamanın etkili olduğu görülmüştür. Bunlar; Ar-Ge'ye çevresel sürdürülebilirlik projeleri için ayrılan bütçe, ürünlerin çevre dostu olması, çevreye duyarlı uygulamalar sonucunda maliyetlerin düşmesi ve çevre duyarlılığının işletme imajına sağladığı katkılardır. 

Anahtar Kelimeler: Sürdürülebilirlik, Çevresel Sürdürülebilirlik, Çevresel Sürdürülebilirlik Uygulamaları, Rekabet Avantajı, Nitel Araştırma, Karşılaştırmalı Vaka Analizi.

Abstract:
Parallel to the increasing importance of the concept of sustainability, businesses strongly care about environmental sustainability practices as well. In parallel with the increasing importance of the concept of sustainability, companies are also paying close attention to environmental sustainability practices. It is well known that the global competitive environment has been shaped by growing environmental sensitivity in recent years. In this environment, companies are making their products and production processes more environmentally friendly. The competitive advantage gained through the practices of companies with an awareness of environmental sustainability also serves to increase profitability, which is their primary goal.
This research aims to assess the impact of environmental sustainability practices on competitiveness by showing the importance of the concept of sustainability in companies. In line with this purpose, the aim is to assess the competitive advantages created by environmental sustainability practices for companies operating in the paper packaging industry in Turkey and Germany.
This study, which explored in depth environmental sustainability practices within the framework of Management Views, was conducted using a comparative case analysis pattern, one of the qualitative research methods. In the study, a comparative analysis was performed with two cases selected according to the purpose of the research. Research data were obtained through document analysis and interview techniques. When designing the in-depth interview technique, the participants were selected according to the criteria sampling method, one of the targeted sampling methods. The study group of the research consists of 12 managers who hold senior positions in both companies. In-depth interviews were conducted using an interview form consisting of open-ended questions. The data obtained from the participants were analyzed with an interpretive approach by applying thematic coding. An inductive approach was followed at all stages of the research process, and codes were extracted from raw data and themes from codes. The data were analyzed with the Maxqda program. As a result of the analysis, the knowledge gained was compared for both companies.
One of the results indicates that the effective implementation of environmental sustainability practices in companies is important to gain competitive advantage over competitors in the market. The phenomenon of environmental sustainability was found to be characterized by awareness of environmental sustainability, environmental awareness, awareness of corporate social responsibility, combating climate change and the effectiveness of the environmental policies implemented and the environmental legislation in force in the country. Environmentally friendly activities are carried out in both companies within the framework of the topics: reduction of the carbon footprint, reduction of the water footprint, use of renewable energy sources, use of environmental management systems and waste management. However, it has been observed that the progress made by companies towards environmental sustainability is also related to the environmental legislation of the country in which they are based. However, it has been observed that the progress of enterprises in environmental sustainability is also related to the environmental legislation valid in the country where they are located. Many environmentally friendly practices have been observed to be effective in gaining competitive advantage. These are: The R&D budget for environmental sustainability projects, the environmental friendliness of the products, the reduction of costs through environmentally responsible practices, and the contribution of environmental awareness to the corporate image.
Keywords: Sustainability, Environmental Sustainability, Environmental Sustainability Practices, Competitive Advantage, Qualitative Research, Comparative Case Study.