Boğaçayı Havzası'nın hidrografik ve jeomorfolojik özelliklerinin morfometrik yöntemlerle analizi
Analysis of hydrographic and geomorphological features of Boğaçayı Basin with morphometric methods
Yazar: SÜLEYMAN KÖKEN
Danışman: PROF. DR. TUNCER DEMİR
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Flüvyal jeomorfolojisi = Fluvial geomorphology ; Jeomorfometrik analiz = Geomorphometric analysis ; Yüzey hidrolojisi = Surface hydrology

Özet:
Boğaçayı Havzası, sınırları büyük oranda Antalya ili Konyaaltı ilçesi sınırları içerisinde yer alan Antalya şehir merkezinin yaklaşık 10 km batısında bulunan Boğaçayı isimli akarsuyun su toplama alanıdır. Sınırları büyük ölçüde Konyaaltı ilçe sınırları içerisinde kalmakla birlikte, Kemer, Kumluca, Korkuteli, Döşemealtı ve Muratpaşa ilçelerinin sınırlarına kadar uzanmaktadır (Şekil 1.3).
Boğaçayı Havzası jeomorfolojik açıdan farklı özellikleri bünyesinde barındırması, Antalya su kaynakları açısından önem arz etmesi, doğal miras açısından incelemeye değer görülmesi sebebi ile çalışmaya konu olarak seçilmiştir. Çalışma kapsamında detaylı literatür incelemeleri yapılmış, konu hakkında analiz metotları incelenmiş ve çalışma alanına uygulanmıştır.
Bu çalışma ile jeomorfolojik özelliklerin gelişimine etki eden niteliği farklı yapısal unsurları, jeomorfolojik birimleri ve tektonik özellikleri bünyesinde bulunduran Boğaçayı Havzasının alansal morfometrik özellikleri, relief morfometrik özellikleri ile drenaj morfometrik özellikleri gibi flüvyal süreçlerini etkileyen elemanlar morfometrik indis analizleri ile açıklanması amaçlanmaktadır. Çalışmada "Boğaçayı Havzası'nın jeomorfometrik özellikleri nasıl bir form göstermektedir?", "Araştırılan özelliklerin tektonizma ile ilişkisi var mı?", "Havza gelişimine bu ilişkinin etkileri neler?" sorularına cevaplar aranmıştır.
Çalışma, tektonizmaya bağlı etkilerin Coğrafi Bilgi Sistemleri teknikleri ile birlikte morfometrik indisler kullanılarak açıklanabileceğini göstermesi açısından önemlidir. Çalışmanın en temel materyalini 1/25000 ölçekli topoğrafya haritaları ve bu altlıklardan elde edilen Sayısal Yükseklik Modelleri(SYM), jeolojik haritalar ve morfometrik indisler meydana getirmektedir.
Analizler ve haritalandırma işlemleri ArcGIS-ArcMAP 10.5 versiyonu kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Alansal morfometrik indekslerden Havza Alanı ve Çevresi, Havza Şekli, Uzunluk Oranı, Gravelius İndeksi analizleri gerçekleştirilmiştir. Relief morfometrik indekslerindenden Havza Reliefi, Relief Oranı, Engebelilik Değeri, Hipsometrik Eğri, Hipsometrik İntegral, Enine Profil Analizleri, Eğim Özellikleri, Bakı Analizleri gerçekleştirilmiştir. Drenaj indekslerinden ise Drenaj Tipi, Çatallanma Evresi, Drenaj Yoğunluğu(Dd), Drenaj Sıklığı(F), Akarsu Uzunluk Analizi, Vadi Tabanı Genişliği-Yamaç Genişliği(Vf İndeksi) analizleri gerçekleştirilmiştir.

Abstract:
The Boğaçayı Basin is the water collection area of the Boğaçayı stream, which is located largely within the borders of the Konyaaltı district of Antalya province and approximately 10 km west of the Antalya city center. Although its borders remain largely within the borders of the Konyaaltı district, it extends to the borders of the Kemer, Kumluca, Korkuteli, Döşemealtı and Muratpaşa districts (Figure 1.3). Boğaçayı Basin was chosen as the subject of the study because it contains different features in terms of geomorphology, is important in terms of Antalya water resources, and is considered worthy of examination in terms of natural heritage. Within the scope of the study, detailed literature reviews were conducted, analysis methods on the subject were examined and applied to the study area. This study aims to explain the elements affecting the fluvial processes such as areal morphometric features, relief morphometric features and drainage morphometric features of the Boğaçayı Basin, which contains different structural elements, geomorphological units and tectonic features affecting the development of geomorphological features, through morphometric index analyses. In the study, answers to various questions were sought. "What form do the geomorphometric features of the Boğaçayı Basin Show, Is there a relationship between the investigated features and tectonism?, What are the effects of this relationship on the development of the basin?" The importance of the study is to show that the effects related to tectonism can be explained using morphometric indices together with Geographic Information Systems techniques. The most basic material of the study consists of 1/25000 scale topographic maps, Digital Elevation Models (DEM) obtained from these maps, geological maps and morphometric indices. The analyses and mapping processes were carried out using ArcGIS-ArcMAP version 10.5. Of areal morphometric indices, Basin Area and Surroundings, Basin Shape, Length Ratio, Gravelius Index analyses were performed. Of relief morphometric indices, Basin Relief, Relief Ratio, Roughness Value, Hypsometric Curve, Hypsometric Integral, Transverse Profile Analyses, Slope Properties, Aspect Analyses were performed. Of drainage indices, Drainage Type, Bifurcation Stage, Drainage Density (Dd), Drainage Frequency (F), Stream Length Analysis, Valley Bottom Width-Slope Width (Vf Index) analyses were performed.

Keywords: Antalya, Boğaçayı, Geography, Geomorphology, Morphometry, GIS, Geographic Information Systems (GIS).