Eskatolojik beklentiler açısından Şîa ile Ortadoğu dinleri arasındaki etkileşim
Interaction between the shi'a and the middle east religions in terms of escatological expectations
Yazar: MUSA PASHAYEV
Danışman: PROF. DR. ŞİNASİ GÜNDÜZ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Dinler = Religions ; Eskatoloji = Eschatology ; Etkileşim = Interaction ; Hristiyanlık = Christianity ; Mehdi = Mehdi ; Mesih = Messiah ; Yahudilik = Judaism ; Zerdüştilik = Zoroastrianism ; İslamiyet = Islam ; Şia = Şia

Özet:
Eskatoloji mitosları yeryüzü yaşamının sonuyla ilgili yaşanacak vakaları belirtmektedir. İnsanoğlu tarih süresince yalnızca evrenin ne şekilde yaratıldığı ile alakadar olmamış, bunun yanında yaşanacak son ile de alakadar olmuştur. Bu bağlamda mesîh ve mehdî fenomenleri tarihsel süreçte günümüze kadar mevcudiyetini devam ettirmiş, ciddi vakaların yaşanmasına sebep olmuş ve dinî gelenekleri ciddi derecede etkilemiştir.
Mesîh kavramı, birçok dinî gelenekte karşımıza çıkar. Bu kavramın müşterek noktaları genel olarak kıyamet öncesinde gelecek, insanların düşmanlarını ortadan kaldıracak, huzur, adalet ve refah sağlayacak bir kurtarıcı-kral figürü olmasıdır. 
Tarihsel süreç içerisinde Şîa'nın Yahudilik ve Hıristiyanlıkla etkileşimi özellikle mesîh ve mehdî kavramları açısından kendisini göstermiştir. Mesîh fikrinin gerek Yahudilikte gerekse Hıristiyanlıkta oldukça önemli olduğu bilinmektedir. Özellikle Yahudilikte sürgün zamanlarında vuku bulan olaylara bağlı olarak Zerdüştîlikle yaşanan etkileşim zamanla Mesîh fikrinin ortaya çıkmasına neden olmuştur. Tüm bu bilgiler ışığında bu çalışma ile kurtarıcı bir beklenti inancını temsil eden mehdîlik incelenmiştir. Literatürden ve kutsal kitaplardan elde edilen veriler ışığında başta Şîa geleneğinde olmak üzere, Zerdüştîlikte, Hıristiyanlıkta, ve Yahudilikte mehdîliğe dair yer alan ilahi bir beklenti olarak kurtarıcılık imgesinin kim olduğu, hangi vasıflara sahip olduğu, ne zaman zuhur edeceği ve neler yapacağına ilişkin eskatolojik bir yaklaşım ortaya konmuştur.
Anahtar Kelimeler: Mesîh, Mehdî, Eskatoloji, Etkileşim, Ortadoğu Dinleri.

Abstract:
Eschatology myths indicate the events that will be experienced regarding the end of earthly life. Throughout history, humankind has not only been concerned with how the universe was created, but also with the end to be experienced. In this context, the phenomena of the messiah and the mahdi have continued their existence in the historical process until today, caused serious cases and seriously affected religious traditions.
The concept of messiah appears in many religious traditions. The common point of this concept is that he is a savior-king figure who will come before the apocalypse, who will eliminate the enemies of the people and provide peace, justice, and prosperity.
In the historical process, the interaction of Shia with Judaism and Christianity has shown itself especially in terms of the concepts of messiah and mahdi. It is known that the idea of Christ is very important both in Judaism and Christianity. Especially in Judaism, the interaction with Zoroastrianism, depending on the events that took place during the times of exile, led to the emergence of the idea of Christ over time. In the light of all this information, the Mahdism, which represents a liberating expectation belief, has been examined with this study. In the light of the data obtained from the literature and the holy books, the image of the savior as a divine expectation regarding the Mahdism in the Shia tradition, Zoroastrianism, Christianity and Judaism, who is the image of the savior, what qualities it has, when it will appear and what it will do. An eschatological approach regarding.
Key Words: Christ, Mahdi, Eschatology, Interaction, Middle Eastern Religions.