Yer ve kimlik sorunsalı bağlamında kapalı konut yerleşmeleri üzerinden eleştirel bir okuma
A critical reading on gated communities in the context of the place and identity issue
Yazar: SEVİM SEYHAN AYTEN
Danışman: PROF. DR. FATMA ZEYNEP AYGEN
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Sorunları Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Bu çalışmanın motivasyonunu zaman ve yerötesi aşkınlıkta tarihi, kültürel birikimlerin, coğrafi özelliklerin ve mimari biçimlerin genetik kodlarının minimal bir formüle indirgenerek başka bir bağlamda yeniden üretilmesi oluşturmaktadır. Postmodern tüketim toplumunda, kendi bağlamından koparılarak içeriği boşaltılmış ve yeni anlamlar yüklenmiş imge baştan çıkarıcı bir arzu nesnesi olarak metalaştırılmıştır.
İhtiyaçların arzuya evrildiği, bireyin tükettiği ile kimliklendiği ve kendini öteki ile kurduğu ilişki üzerinden konumlandırdığı tüketim toplumunda, kapalı konut yerleşmeleri de bir yeniden üretim pratiği olarak kentsel müdahalenin alanını oluşturmaktadır. Kendi tarihsel sürecinde güvenlik, prestij, ayrıcalık, ideal yaşam biçimleri vb gibi söylemlerle küresel emlak piyasasında yer bulan kapalı konut yerleşmeleri, bu söylemlerin doyuma ulaştığı noktada ötekilerden farklılaşmak için yerin yeniden üretimini araçsallaştırmaktadır. Buna göre başka bir yere ait imgenin ütopya üreten bir düşsellikle gerçekleştirilmiş hipergerçek bir uzamda, tematik bir yaşam kurgusu içerisinde, farklılaşmak üzere, ötekiliğin alansallığında yeniden üretilmesi çalışmanın kavramsal tartışmasının sınırlarını oluşturmaktadır.
Küresel dünyada postmodern tüketim kültürünün sosyal, ekonomik ve politik dinamiklerle kentsel mekana etkilerinin yerin tüketilmesi ve yeniden üretilmesi çerçevesinde okunduğu tez çalışmasında amaç; kapalı konut yerleşmelerini kavramsal tartışmanın sınırlarına içkin yeniden konumlandırmaktır. Buna göre kapalı konut yerleşmelerinin kentte yarattığı sosyal ve mekansal etkilere yer ve kimlik sorunsalı bağlamında eleştirel bir okuma geliştirilmeye çalışılmıştır.
Tez çalışması kapsamında yerin yeniden üretimi kuramsal tartışmasının mekansal yansıması, yersizleşme, sosyal ve mekansal ayrışma, süreksizlik, parçalanma, kimliksizleşme gibi kavramlar ile alan araştırmasında deneyimlenmiştir.
Alan araştırması için bu yapma biçiminin ilk örneklerini gördüğümüz bir dünya kenti olan İstanbul ve Anadolu coğrafyasının önemli ticari ve kültürel kimlik temsilcilerinden olan, birçok medeniyete ev sahipliği yapmış, çok katmanlı toplumsal ve mekansal yapısı ile Kayseri kentleri belirlenmiştir. Araştırmada mekansal karşılaştırmaya imkan verecek şekilde deşifre (harita üzerinden okuma, künye oluşturma ve göstergebilimsel çözümleme), sosyal karşılaştırmaya imkan verecek şekilde anket ve derinlemesine görüşme teknikleri kulanılmıştır.
Alan araştırması ile tasarım fikri ve tanıtım stratejilerini başka bir yere benzerlik üzerinden kuran kapalı konut yerleşmelerinin farklı toplumsal ve mekansal dinamiklere sahip kentlerdeki etkileri, üretim ve yer seçim kriterleri, tüketici gözünden yer ve kimlik ile kurulan ilişki durumu karşılaştırılmıştır.
Kuramsal tartışma ve alan araştırması ile kentlerde yerin bir arzu nesnesi olarak yeniden üretilmesi ve metalaştırılması sonucu oluşan mekansal yapıya kapalı konut yerleşmeleri özelinde eleştirel bir okuma geliştirilmiştir.

Abstract:
The motivation of this study is the reproduction of the genetic codes of historical and cultural accumulations, geographical features and architectural forms in time and transcendence in a different context by reducing them to a minimal formula. In the postmodern consumer society, the image that has been decontextualized and loaded with new meanings has been commodified as a seductive object of desire.
In the consumer society where needs evolve into desire, the individual is identified with what he consumes and positions himself through the relationship he establishes with the other, gated communities also constitute the field of urban intervention as a reproduction practice. Gated communities, which find a place in the global real estate market with discourses such as security, prestige, privilege, ideal lifestyles, etc. in their own historical process, instrumentalize the reproduction of the place in order to differentiate from the others at the point where these discourses reach saturation. Accordingly, the reproduction of the image belonging to another place in a hyperreal space realized with a utopia-producing imaginary, in a thematic life fiction, in the spatiality of otherness to differentiate, constitutes the limits of the conceptual discussion of the study.
The aim of the thesis study, in which the effects of postmodern consumption culture on social, economic and political dynamics and urban space in the global world are read within the framework of the consumption and reproduction of the place; is to reposition gated communities immanent the boundaries of conceptual discussion. Accordingly, a critical reading has been tried to be developed in the context of the problem of place and identity on the social and spatial effects of gated communities in the city.
Within the scope of the thesis, the spatial reflection of the theoretical discussion of the reproduction of the place has been experienced in the field research with concepts such as deterritorialization, social and spatial segregation, discontinuity, fragmentation, disidentification.
For the field research, Istanbul, which is a world city where we see the first examples of this way of doing, and Kayseri, which is one of the important commercial and cultural identity representatives of Anatolian geography, hosted many civilizations, and with its multi-layered social and spatial structure, were determined. In the research, deciphering (reading on the map, imprinting and semiotic analysis) to allow spatial comparison, survey and in-depth interview techniques to allow social comparison were used.
With the field research, the effects of gated communities, which establish their design idea and promotion strategies on the basis of similarity to another place, in cities with different social and spatial dynamics, production and location selection criteria, and the relationship between place and identity from the consumer's point of view were compared.
With the theoretical discussion and field research, a critical reading has been developed for the gated communities to the spatial structure, which is formed as a result of the reproduction and commodification of the place as an object of desire in cities.