Türk Alzheimer hastalarının dil kullanımı: Tümce türleri açısından inceleme
Language use of Turkish Alzheimer patients: An analysis of sentence types
Yazar: EDA CAN
Danışman: PROF. DR. GÜLMİRA KURUOĞLU
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Genel Dilbilim Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Dilbilim = Linguistics
Dizin: Alzheimer hastalığı = Alzheimer disease ; Cümle = Sentence ; Dil kullanımı = Language usage ; Tümce =   ; Türkçe = Turkish

Özet:
Alzheimer hastalarında gözlemlenen sorunlardan biri dilsel sorunlardır. Bu dilsel sorunlardan yola çıkılarak yapılan bu çalışmanın amacı dört farklı dil testi kullanarak anadili Türkçe olan, erken ya da geç başlangıçlı Alzheimer tanısı alan hastaların konuşmalarında kullandığı tümceleri türlerine göre incelemek ve elde edilen verileri gruplar arası karşılaştırmaktır. Bu amaçla öncelikle güç analizi yapılmıştır. Sonrasında Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöroloji bölümünde erken başlangıçlı Alzheimer tanısı almış 23 hasta ve geç başlangıçlı Alzheimer tanısı almış 39 hasta çalışmaya dâhil edilmiştir. Deney grubu, toplam 26 sağlıklı bireyden oluşan kontrol grubuyla karşılaştırılmıştır. Tüm araştırma grubu yaş ve eğitim değişkeni açısından eşleştirilmiştir. Hastalarla ortalama 10 dakika görüşülerek Piknik Resmi Anlatım testi, Kurabiye Hırsızlığı Resim Anlatım testi, Resimli Öykü Anlatım testi ve Konulu Sözlü Anlatım testi uygulanmıştır. Hastalara uygulanan tüm testler, ses kayıt cihazı ile kaydedilmiş ve DuBois ve diğerleri (1993) tarafından oluşturulmuş semboller kullanılarak çevriyazıya dönüştürülmüştür. Elde edilen tüm veriler t testi, Mann-Whitney testi, Friedman testi, Wilcoxon testi, Ki kare testi ve Medyan testi ile çözümlenmiştir. Sonuç olarak, Türk Alzheimer hastalarının konuşmalarında daha az sözcükten oluşan kısa tümceler, basit tümceler, soru tümceleri ve ad tümceleri kullandığı ortaya çıkmıştır. Alzheimer hastalarının betimlemesi kolay olan Piknik Resmi Anlatım testinde daha iyi bir performans sergilediği belirlenmiştir. Karmaşık bir resim testi olan Kurabiye Hırsızlığı Resim Anlatım testi ile Konulu Sözlü Anlatım testlerinde Alzheimer hastalarının konuşma miktarlarının daha az olduğu ortaya çıkmıştır. Erken başlangıçlı Alzheimer hastalarının, geç başlangıçlı Alzheimer hastalarına kıyasla daha az sözcükten oluşan kısa tümceler kullandığı görülmüştür. Her iki grubun da basit tümce kullanımının fazla olduğu ve bunun yine Piknik Resmi Anlatım testinde belirgin olduğu ortaya çıkmıştır. Erken başlangıçlı Alzheimer hastalarının daha fazla soru tümcesi kullandığı belirlenmiştir. Türk Alzheimer hastalarının konuşmalarında kullandığı tümceleri inceleyen bu çalışma bellek sorunlarından ve dikkat, soyut düşünme vb. bilişsel sorunlardan dolayı Türk Alzheimer hastalarının konuşmalarının sözdizimsel açıdan farklılaştığını ortaya çıkarmıştır.


Anahtar Kelimeler: Alzheimer, Erken Başlangıçlı Alzheimer, Geç Başlangıçlı Alzheimer, Tümce Türü

Abstract:
One of the problems that occur in Alzheimer's Disease is language problems. Considering the language impairment, the aim of this study is to analyse and compare sentence construction types used by patients with early-onset Alzheimer's Disease and those with late-onset Alzheimer's Disease. A specially designed Power Analysis was carried out, and four different language tests were used. 23 Patients with early-onset Alzheimer's Disease and 39 patients with late-onset Alzheimer's Disease were selected for this study. They were each selected from the Department of Neurology at Dokuz Eylul University, Faculty of Medicine. This subject group was compared to the control group consisting of 26 control subjects. The groups were matched according to their age and educational levels. Patients were interviewed for approximately 10 minutes each with four tests: Picnic Picture Description Test, Cookie Theft Test Picture Description Test, Picture Storytelling Test and Subject-based Narration Test. All language tests performed by the patients were recorded with a tape recorder and transcribed based on the DuBois' Discourse Transcription Symbols. The test data was then analysed using the following tests: t-test, Mann-Whitney test, Friedman test, Wilcoxon test, Chi square test and Median test. The results revealed that Turkish Alzheimer patients used short, basic sentences, questions and nominal sentences in their speech. It was also revealed that Turkish Alzheimer patients performed much better in certain areas, such as the Picnic Picture Description test, as this was the easiest to describe. It was found that the speech amount of Alzheimer patients was less in the Cookie Theft Picture Description test, which was more complex, and also the Subject-based Narration test. It was also observed that patients with early-onset Alzheimer's disease used shorter sentences, with fewer words, than patients with late-onset Alzheimer's. However, both groups used more basic sentences when compared to the control group, which was specifically observed in the Picture Storytelling Test. Another key observation was that the patients with early onset Alzheimer's Disease used more questions than the other groups tested. This study concludes that the speech patterns and sentence construction used by Turkish Alzheimer patients were different in terms of syntax to the control group, as a result of their memory and cognitive disorders, including impairment to their attention and abstract thinking abilities.


Keywords: Alzheimer, Early-onset Alzheimer's Disease, Late-onset Alzheimer's Disease, Sentence Types