Şarkikaraağaç (Isparta) kömürlü birimlerinin (Pliyosen) 71, 105, 114 nolu kuyu verilerine göre iz element dağılımı ve çevreye etkileri
Distribution of trace elements and its effects to the environment according to the well datas numbers 71, 105, 114 of Sarkikaragac coal units
Yazar: AYŞE YILMAZ
Danışman: PROF. DR. ORHAN ÖZÇELİK
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
Bu çalışma kapsamında Isparta ili, Şarkikaraağaç (Isparta) ilçesi kömürlü birimlerinin ʽ71,105,114'no'lu kuyu verilerine göre iz element dağılımı ve çevreye etkileri incelenmiştir.  
Kömürlü birimlerde yapılan XRD analizinde, elde edilen sonuçlar doğrultusunda, kömür örneklerinde yarı nicel bolluklarına göre; kalsit, aragonit, kuvars, pirit, dolomit, kil mineralleri, feldispat grubu mineraller (K-feldispat, K-Na-feldispat), kristobalit, ankerit, mika grubu mineraller (biyotit, muskovit), markazit, hematit, jips, talk, siderit, arsenopirit ve anhidrit olduğu tespit edilmiştir. Bu alanda tespit edilen kömür örneklerinin kil mineralleri ise; smektit, illit, kaolinit (halloysit, kaolinit), klorit, paligorskit, karışık tabakalı kil mineralleri olduğu sonucuna varılmıştır. Ayrıca kil minerallerinin yanı sıra paligorskit, kaolinit - simektit, klorit - smektit ve illit – smektit, sepiyolit mineralleride gözlenmiştir. En bol gözlenen kil mineralleri illit, smektit ve kaolinit olarak tespit edilmiştir. Bölgedeki kayaç örneklerininde benzer içerikte mineral komposizyona sahip olduğu tespit edilmiştir. 
ICP- MS analizi sonucunda, havzadaki kömürlerde bulunan majör elementlerden; Si, Al, Fe, Mg, Ca, K, Ti, P, Cr'un dünya kömürlerinin üzerinde sonuçlar verdiği tespit edilmiştir. Ayrıca Sc, V, Co, Ni, Cu, Zn, Ga, As, Se, Rb, Sr, Y, Zr, Nb, Mo, Cs, Ba, Er, Yb, Hf, W, U gibi iz elementlerin kömür içerisindeki bulunma değerleri dünya kömürlerindeki standart sınır değerlerinden daha yüksek sonuçlar vermiştir. 
Swaine ve Goodarzi'nin 1995 yılında yaptığı gruplandırmadaya ggöre, çevreye ve insan sağlığına zararlı olan iz elementlerden; As, Cu, Mo, Ni, Th, U, V, Zn ve Co değerinin, çevrede ve insan vücudunda bulunma sınır değerinden daha yüksek sonuçlarda olduğu gözlenmiştir. 
Kömürün yanması sonucunda oluşan kömür külünün kimyasal yapısında bulunan iz elementlerden artış gösterenler: Sc, V, Co, Cu, Zn, Ga, As, Rb, Sr, Y, Zr, Nb, Mo, Cs, Ba, La, Ce, Pr, Nd, Sm, Eu, Gd, Tb, Dy, Ho, Tm, Yb, Lu, Hf, Ta, W, Pb, Th ve U olarak belirlenmiştir. Bu iz elementler arasından toksik etkiye sahip olanlar; As, Ba, Co, Cu, Mo, Pb, Sb, Th, V, U ve Zn olarak gruplandırılmıştır.

Abstract:
In this study, trace element distribution and environmental effects of coal mining units of Isparta province, Şarkikaraağaç (Isparta) province were investigated according to well data of '71,105,114 '. 
In the XRD analyzes made by the coal units, according to the semi-quantitative abundances in coal samples; it is detected that there are calcite, aragonite, quartz, pyrite, dolomite, clay minerals, feldspar group minerals (K-feldspar, K-Na feldspar), cristobalite ankerite, mica group minerals (biotite, muscovite), marcasite, hematite, gypsum, talc, siderite. What the clay minerals of the coal samples detected in this area are; smectite, illite, kaolinite (halloysite, kaolinite), chlorite, paligoskite, mixed layered clay minerals. The most abundant clay minerals were illite, smectite and kaolinite. It has been detected that rock samples of the region have similar mineral composition. 
As a result of ICP- MS analyzes, Major elements found in coal in the basin; Si, Al, Fe, Mg, Ca, K, Ti, P, Cr elements give results over the world coals avarage. The presence of trace elements such as Sc, V, Co, Ni, Cu, Zn, Ga, As, Se, Rb, Sr, Y, Zr, Nb, Mo, Cs, Ba, Er, Yb, Hf, W, U in coal have yielded higher results than standard limits in world coal. 
According to the groupings of Swaine and Goodarzi made in 1995, it is observed that the values of the trace elements that are harmful to the environment and human health are; As, Cu, Mo, Ni, Th, U, V, Zn and Co higher than those in the environment and human body. 
Increases in the trace elements found in the chemical structure of the ash resulting from combustion of the engine are determined as Sc, V, Co, Cu, Zn, Ga, As, Rb, Sr, Y, Zr, Nb, Mo, Cs, Ba, La, Ce, Pr, Nd, Sm, Eu, Gd, Tb, Dy, Ho, Tm, Yb, Lu, Hf, Ta, W, Pb, Th ve U… Among these trace elements, those having toxic effect are grouped as; As, Ba, Co, Cu, Mo, Pb, Sb, Th, V, U and Zn.