2019 (Ortaokul) Türkçe dersi öğretim programında yer alan temalara göre Dîvânu Lugâti't-Türk'ün incelenmesi
Analysing Dîvânu Lugâti't-Türk according to the themes in the 2019 (Secondary school) Turkish language teaching curriculum
Yazar: BURCU MERAL SÜRMELİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MÜZAHİR KILIÇ
Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Türkçe eğitimi = Turkish education

Özet:
Yaşam boyu devam eden, bir süreden ziyade süreç olan eğitimi, en verimli şekilde tamamlamak da sürecin bir parçasıdır. Bu parçanın tamamlanması ise öğretim ile gerçekleşmektedir. Yani eğitim, öğretim ve kültür bu sürecin yapı taşlarını oluştururken birlikte var olmuştur, birbirlerini tamamlamıştır. Öğretimde kullanılacak materyaller zaman içerisinde meydana gelmiş ve sürekliliğini korumuştur. Günümüzde teknoloji, materyale kaynak oluşturmada büyük rol üstlense de kitaplar unutulmaya yüz tutsa da eğitimde ve öğretimde kitaplar her zaman yer bulmuştur. İlk dil sözlüğümüz olan Kâşgarlı Mahmud'a ait "Dîvânu Lugâti't-Türk" isimli kitabın, 2019 Türkçe Dersi Öğretim Programında yer alan 16 tema başlığı altında incelenmesi amacıyla gerçekleştirilen bu araştırma; nitel araştırma yöntemlerinden "doküman incelemesi" yöntemi ile oluşturulmuştur. Veriler betimsel analiz ile çözümlenmiştir. Not alma ve fiş notları ile veriler kayıt altına alınmıştır. Ana amaç dışında metin nitelikleri, Türk kültür ögeleri, eğitsel ögeler alt problemleri çerçevesinde çalışma değerlendirilmiştir. 2019 Türkçe Dersi Öğretim Programında ön görülen 16 adet tema başlığına göre Dîvânu Lugâti't-Türk incelenmiştir. Her tema başlığı ayrı ayrı Microsoft Word dosyalarına yazılarak fişler oluşturulmuştur.
Çalışma sonucunda, Dîvânu Lugâti't-Türk'te "Erdemler (171), Millî Kültürümüz (490), Millî Mücadele (116), Birey ve Toplum (77), Okuma Kültürü (13), İletişim (15), Hak ve Özgürlükler (5), Kişisel Gelişim (23), Bilim ve Teknoloji (16), Sağlık ve Spor (265), Zaman ve Mekân (164), Duygular (149), Doğa ve Evren (542), Sanat (29), Vatandaşlık (5), Çocuk Dünyası (29)" temalarına ait örnekler tespit edilmiştir. En fazla örneğe yer verilen tema "Doğa ve Evren" teması olmuştur. En az örneğe yer verilen temalar "Vatandaşlık" ve "Hak ve Özgürlükler" temaları olmuştur. Türkçe eğitiminde temaları içerisinde barındıran her eserin kitaplara ve Türkçe eğitimine dâhil edilemeyeceğinden hareketle; Dîvânu Lugâti't-Türk'ün 2019 Türkçe Dersi Öğretim Programındaki metin nitelikleriyle uyumlu olması, günlük yaşamdan örneklerle kültürümüzle harmanlanmış bir şekilde temaları barındırması Türkçe ders kitaplarında/Türkçe eğitiminde yer alabileceği ve öğrencilere kültürel, dilsel bilinci aşılayacağı sonucunu doğurmuştur.

Abstract:
Education is a lifelong process rather than a period of time and to complete it in the most efficient way is also a part of this process. Completion of this part is achieved through teaching. In other words, while education, training and culture have been creating the building blocks of this process, they have coexisted and complemented each other. The materials to be used in teaching have emerged through time and have maintained their continuity. Today, even though technology plays a major role in creating a source for material and the books are about to be forgetten, yet, the books have always found its place in education and training. This study, which was carried out in order to analyse the book named "Dîvânu Lugâti't-Türk" by Kâşgarlı Mahmud, which is our first language dictionary, under 16 theme headings in 2019 Turkish Course Curriculum, has been conducted through document review model which is one of the qualitative research models. The data has been analyzed by descriptive analysis. The data has been recorded through note taking and filling cards (receipt notes). Apart from the main purpose, the study has been evaluated within the framework of text qualities, Turkish cultural elements and educational elements sub-problems. Dîvânu Lugâti't-Türk has been examined according to 16 theme titles foreseen in the 2019 Turkish Course Teaching Curriculum. Each theme title has been written separately in Microsoft Word files and note cards have been created.As a result of the study, examples belonging to the themes such as Virtues (171), Our National Culture (490), National Struggle (116), Individual and Society (77), Reading Culture (13), Communication (15), Rights and Freedoms (5), Personal Development (23), Science and Technology (16), Health and Sports (265), Time and Space (164), Emotions (149), Nature and the Universe (542), Art (29), Citizenship (5), Children's World (29) were identified in Dîvânu Lugâti't-Türk. Nature and the Universe Theme has been the theme that includes the most examples. The themes of "Citizenship" and "Rights and Freedoms" has been the themes that include the least examples. From one hand, it is considered that not every works containing these themes inside can be included to the books and Turkish education, but on the other hand, because Dîvânu Lugâti't-Türk is compatible with the text attributes in 2019 Turkish Course Curriculum and it hosts the themes in a way blended with our culture with examples from daily life, it is concluded that Dîvânu Lugâti't-Türk can be included in Turkish textbooks/Turkish education and it will instill cultural linguistic awareness in students.