İlkokul sosyal bilgiler dersinde mekânı algılama, harita okuryazarlığı ve konum analizi becerilerinin geliştirilmesi
Enhancing spatial perception, map literacy, and location analysis skills in primary school social studies education
Yazar: ASLI ELGÜN CEVİZ
Danışman: PROF. DR. AHMET ŞİMŞEK
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Sınıf Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmada genel olarak, mekânı algılama, konum analizi ve harita okuryazarlık becerilerin çeşitli sınıf içi ve sınıf dışı eğitsel etkinlikler yardımıyla ilkokul 4. sınıf öğrencilerine kazandırılması hedeflenmektedir. Araştırma, nitel araştırma türlerinden olan eylem araştırması olarak tasarlanmıştır. Çalışma grubunda, 10 erkek ve 6 kız olmak üzere toplam 16 öğrenci yer almıştır. Çalışma grubunun belirlenmesi için ölçüt örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Araştırma için hazırlanan eylem planları bir devlet ilkokulunda uygulanmıştır. Araştırma kapsamında öğrencilerin yaş grupları ve öğrenme düzeyleri göz önünde bulundurularak mekânı algılama, harita okuryazarlık ve konum analizi becerilerine ilişkin çeşitli etkinliklerin yer aldığı eylem planları hazırlanmıştır. Bu süreçte toplam 15 tane eylem planı geliştirilmiştir. Eylem planların tasarlanması, uygulanması ve değerlendirme süreçlerini içeren çalışma, toplam 19 haftalık süre zarfında gerçekleşmiştir. Araştırmadaki verilerin toplanmasında; nitel veri yöntemlerinden yarı yapılandırılmış görüşme, araştırmacı günlüğü, yarı yapılandırılmış gözlem, öğrenci ürünleri ve kişisel bilgi formu kullanılmıştır. Öğrencilerin becerilerindeki gelişimleri yansıtabilmek için ise; elde edilen tüm nitel veriler içerik analiz yöntemiyle değerlendirilmiştir. Araştırmanın sonuçlarına göre; yaş grubu ve öğrenme düzeyine uygun, aktif katılımı sağlayan ilgi çekici şekilde hazırlanan etkinliklerin öğrencilerin mekânı algılama, harita okuryazarlık ve konum analizi becerilerine olumlu etki sağladığı belirlenmiştir. Ayrıca araştırma sonuçlarına göre; gezi gözlem, eğitsel oyunlar, CBS, Google Earth, GPS, oryantiring, gösterip yaptırma ve gösteri yöntem ve tekniklerin mekânı algılama, harita okuryazarlık ve konum analizi becerileri üzerinde önemli katkıları bulunduğu sonucuna varılmıştır.  Diğer bir gözlem sonucuna göre ise, mekânı algılama becerisinin konum analizi ve harita okuryazarlık becerilerini kapsadığı ancak aralarındaki ilişkinin de tek yönlü olmayıp karşılıklı olduğu tespit edilmiştir. Karşılıklı olan bu ilişkiden dolayı mekânı algılama, konum analizi ve harita okuryazarlık becerilerinde gözlenen değişim ve gelişimlerin birbirini etkilediği görülmüştür. Araştırmadan elde edilen bu sonuçlar doğrultusunda; öğretmenlere, araştırmacılara ve eğitim kurumlarına farklı öneriler sunulmuştur.

Abstract:
This study aims at providing the 4th grade primary school students with spatial perception, location analysis and map literacy skills through the implementation of diverse in-class and out-of-class instructional activities. The study employed an action research, which fall within the realm of qualitative research methodologies. The participant group included a total of 16 students, comprising 10 males and 6 females. The selection of participants was conducted using the criterion sampling method. The action plans prepared for the study were executed in a public primary school setting. These action plans were prepared to encompass various activities related to space perception, map literacy and location analysis skills, considering the diverse ages and learning levels of the students. A comprehensive set of 15 action plans were developed throughout this process. The design, implementation and assessment of these action plans took place over a total period of 19 weeks. This study deployed a semi-structured interview, researcher diary, semi-structured observation, student products and personal information form as data collection tools. All qualitative data were evaluated using the content analysis method to reflect the developments in students' skills. The results suggested that thoughtfully designed activities that are appropriate for the age group and learning level and that encourage active participation had a positive influence on students' spatial perception, map literacy and location analysis skills. Besides, travel-observation, educational games, GIS, Google Earth, GPS, orienteering, demonstration and demonstration methods and techniques had significant contributions to spatial perception, map literacy and location analysis skills. Another observation result revealed that spatial perception was intertwined with location analysis and map literacy skills, yet the relationship between them was one-way but reciprocal. This mutual relationship confirmed that the changes and developments observed in space perception, location analysis and map literacy skills influenced each other. Based on the results, various recommendations were formulated for teachers, researchers and educational institutions.