Osmanlı İmparatorluğu'nda Yemen'de Zeydi İmam Yahya'nın isyanı (1904-1914)
Insurrection of İmam Yahya of the Zaydis in Yemen during the reign of Ottoman Empire (1904-1914)
Yazar: FATIMA HİLAL BAYTAR
Danışman: DOÇ. DR. SALİH TUNÇ
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Tarih = History
Dizin: Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Yemen = Yemen ; Zeydiler = Zeydis ; Zeydiyye = Zaydiyya ; İsyanlar = Rebellions ; Şia = Şia ; Şiiler = Shi'is

Özet:
İmam Yahya h. 1286 yılında Yemen'in San'a şehrinde dünyaya gelmiştir. İlk eğitimini babası İmam Mansur'un yanında aldıktan sonra Yemen'in farklı bölgelerinde dönemin hatırı sayılır isimlerinden dersler almaya devam etmiştir. Meşhur âlimlerin gözetiminde eğitimini tamamlayan Yahya babasının vefatının ardından 1904 senesinde resmen Yemen'in yeni Zeydi imamı olmuştur. İmam unvanını alarak dinî ve siyasî bir hüviyet kazanan Yahya, bu tarihten itibaren siyaset sahnesinde oldukça etken bir rol oynamaya başlamıştır. İmamete geçmesinin ardından ilk iş olarak, hasım ilan ettiği Osmanlılara karşı direniş başlatmıştır. 1904-1905 senesindeki bu ilk girişimin ardından 1910 senesi sonlarında ikinci kez Osmanlı Hükümeti'ne karşı isyan teşebbüsünde bulunacaktır. Osmanlılara karşı gerçekleştirilen bu isyanı nedeniyle Osmanlı kuvvetleri ve İmam Yahya taraftarları arasında geçen uzun müsademelerin ardından Osmanlı İmparatorluğu ile İmam Yahya anlaşma masasına oturmuşlar ve 1911 senesi Ekim ayı itibariyle De'ân Anlaşması imzalanmıştır. İmzalanan bu anlaşma ile kısa vadede İmam Yahya'nın Osmanlı idaresi ile olan meselesi sonuca bağlanmakla birlikte Yemen'deki karışık durum mevcudiyetini bir müddet daha sürdürmeye devam etmiştir.
De'ân barışının ardından yaşanan süreçte, İmam Yahya Birinci Cihan Savaşı esnasında Yemen'deki Osmanlı muhalifi yapılanmalara dahil olmamış ve Osmanlı hükümdarına olan bağlılığını muhafaza etmiştir. Mondros Mütârekesi'nin neticesinde ise İmam Yahya kesin olarak Yemen'in kuzey bölgelerinin idaresini ele geçirmiştir



Anahtar Kelimeler: Arabistan Yarımadası, Arap Milliyetçiliği, Kızıldeniz, Yemen, Mezhep,Şia, Zeydi, Zeydiyye Mezhebi, İmam, İmamet, Şâki-i Mahûd, İmam Yahya, De'ân İtilafnamesi.

Abstract:
Imam Yahya was born in Sanaa province of Yemen in 1286 AH. He received his first education from his father Imam Mansur and then continued his education under the teachings of prominent figures of that era in different regions of Yemen. After having finished his studies under the surveillance of famous scholars, Yahyawas to become the new Zaydi imam of Yemen in 1904 after the death of his father. As he assumed a religious and political identity by taking the title "Imam", Yahya started to play very active role in politics. After assuming the title of imam in 1904, he firstly started a resistance against the Ottomans that he proclaimed to be his enemies. After this first attempt during 1904-1905, he attempted on an insurrection against Ottoman government towards the end of 1910. After long fights between the forces of Ottoman Empire and Imam Yahya during this second attack, the parties decided to settle the issue by treaty and signed Treaty of Daan in October 1911. While the problems of Imam Yahya with Ottoman government were solved in the short run with this treaty, theunrest in Yemen continued for some time. 
After the Treaty of Daan, Imam Yahya didn't cooperate with organizations that were against Ottoman government in Yemen during World War I and maintained his dependency on the Ottoman ruler. After Armistice of Mudros, Imam Yahya took over the administration of northern regions of Yemen.



Keywords: Arabian Peninsula, Arabian Nationalism, Red Sea, Yemen, Sect, Shia, Zaydi,
Zaidiyyha Sect, Imam, Imamate, Şâki-i Mahûd (Bandit), Imam Yahya, Treaty of Daan.