Bilim, teknoloji ve inovasyon politikası göstergelerinin değerlendirilmesi ve ülke karşılaştırmaları
Evaluation of science, technology and innovation policy indicators and country comparisons
Yazar: GÖKHAN ÖZKAYA
Danışman: PROF. DR. MEHPARE TİMOR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sayısal Yöntemler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Ekonomi = Economics ; İstatistik = Statistics ; İşletme = Business Administration
Dizin: ARAS = ARAS ; COPRAS yöntemleri = COPRAS methods ; ELECTRE yöntemi = ELECTRE method ; MOORA yöntemleri = MOORA methods ; Multi-MOORA Yöntemi = Multi-MOORA Method ; TOPSIS = TOPSIS ; VIKOR yöntemi = VIKOR method ; Çok kriterli karar verme = Multi criteria decision making

Özet:
Bilim, teknoloji ve inovasyon (BTİ) politikaları ülkelerinin sürdürülebilir kalkınma hedeflerine ulaşmasında büyük öneme sahiptir.  Çok sayıda küresel veri tabanı ülkelerin BTİ politikalarının performansını ölçen ve karşılaştırmasını yapan birçok göstergeye sahiptir.  Ancak, BTİ performansını ölçmek, izlemek ve geliştirmek için bu göstergelerin önem derecelerinin nasıl belirleneceği, nasıl sınıflandırılacakları ve sistematik olarak nasıl analiz edilmeleri gerektiğine dair birçok sorun ortaya çıkmaktadır. Çalışmada, küresel sorunlar ve BTİ politikalarındaki yeni eğilimler hakkında literatür taraması yer alırken, uluslararası karşılaştırılabilir bir BTİ gösterge kümesinin gerekliliğinden, mevcut BTİ gösterge çalışmaları ve çabalarından ve her kıta için yapılan çalışmalardan bahsedilmektedir.  Bunların ışığında, belirlenen tüm göstergeler ayrıntılı olarak tanıtılmaktadır. Çalışmada yer alan ülkelerin değerlendirme gösterge değerleri açısından güçlü ve zayıf noktaları belirtilmektedir. Uygulama kısmında ise, Entropi yöntemi ile gösterge ağırlıklarının objektif bir şekilde belirlenmesinin ardından, belirlenen göstergelere ait verilerine ulaşılabilinen 40 ülke kümeleme analizi, GİA, TOPSIS, VIKOR, PROMETHEE I-II, ARAS, COPRAS, MULTIMOORA, ELECTRE, SAW ve MAUT yöntemleriyle karşılaştırılmaktadır. Çalışmanın amacı, bu konudaki güncel literatür bakış açısıyla karar vericilerin, araştırmacıların ve politika yapıcıların BTİ göstergelerini ve boyutlarını daha iyi anlamalarına, daha etkin ve verimli politikalar üretmelerine yardımcı olmaktır. Bu çalışma, bu konuda ÇKKV metotlarla yeni ve özgün bir yaklaşım sunmaktadır. Borda Sayım yöntemi ile ÇKKV yöntemlerinin sonuçlarından yararlanarak ortak bir nihai sıralama elde edilmiştir. Elde edilen bu sıralama, Küresel İnovasyon (2019) ve Küresel Rekabet Edebilirlik (2019) endekslerinde belirtilen sıralamalarla Spearman korelasyon analizine göre değerlendirildiğinde aralarında mükemmel pozitif korelasyon olduğu görülmektedir. Ayrıca, güncel verilerle bu çalışmanın her yıl güncellenmesi ve yayınlanması mümkündür.

Abstract:
Science, technology and innovation (STI) policies are of great importance for countries to reach their sustainable development goals. Numerous global databases have many indicators that measure and compare the performance of STI policies of countries. However, many problems arise regarding how to identify, classify and systematically analyze these indicators in order to measure, monitor and improve the performance of STI. The study includes a literature review on global problems and new trends in STI policies, while mentioning the necessity of an internationally comparable STI indicator set, current STI indicator studies and efforts, and studies for each continent. In light of these, all the indicators selected are introduced in detail. The strengths and weaknesses of the countries in the study in terms of evaluation indicator values are indicated. After determining the indicator weights objectively with the entropy method, 40 countries with available data on the determined indicators are compared with cluster analysis, GRA, TOPSIS, VIKOR, PROMETHEE I-II, ARAS, COPRAS, MULTIMOORA, ELECTRE, SAW and MAUT methods. The aim of the study is to enable decision-makers, researchers and policy makers to better understand the STI indicators and their dimensions and to produce more effective and efficient policies with the perspective of the current literature on this subject. This study offers a new and original approach with MCDM methods on this subject. A common final ranking was obtained by using the results of MCDM methods with the Board Count method. When this ranking is evaluated according to the Spearman correlation analysis with the rankings specified in Global Innovation (2019) and Global Competitiveness (2019) indices, it is seen that there is an excellent positive correlation between them. In addition, it is possible to update and publish this study every year.