Hepatosteatozu olan hastalarda proteinüri varlığının araştırılması
Investigation of proteinuria in fatty liver disease
Yazar: ELA GÜVEN AVCI
Danışman: PROF. DR. BARIŞ AFŞAR
Süleyman Demirel Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2018
Konu: Nefroloji = Nephrology
Dizin: Karaciğer = Liver ; Karaciğer hastalıkları = Liver diseases ; Karaciğer yağlanması = Fatty liver ; Metabolik sendrom = Metabolic syndrome ; Obezite = Obesity ; Proteinüri = Proteinuria ; İnsülin direnci = Insulin resistance

Özet:
Nonalkolik yağlı karaciğer hastalığı (NAYKH) sık görülen bir karaciğer
hastalığı olup, histolojik olarak izole hepatosteatoz (IHS) ile nonalkolik steatohepatit
(NASH) arasında bir spektrumu içermektedir. Günümüzde obezite, insülin direnci ve
metabolik sendrom arttıkça nonalkolik karaciğer yağlanması görülme sıklığı da
artmaktadır. Nonalkolik karaciğer yağlanması, metabolik sendromun karaciğerdeki
tutulumu olarak düĢünülmektedir. Obezitenin proteinüri yaptığı ve kronik böbrek
hasarına sebep olduğu, insülin direncinin ise mikroalbüminüriye sebep olduğu
yapılan çalıĢmalar ile gösterilmiĢtir. Nonalkolik yağlı karaciğer hastalığı olanlarda
proteinüri varlığını araĢtırmak amacıyla 18-80 yaĢ arasındaki nonalkolik
hepatosteatozlu 200 hastanın dosya kayıtları ve hastane bilgisayar sistemindeki
laboratuvar verileri incelendi. Demografik verileri, antropometrik ölçümleri,
karaciğer yağlanması ile iliĢkili laboratuvar değerleri ve abdomen veya hepatobiliyer
ultrasonogrofik verilerinin hem tanımlayıcı hem de karĢılaĢtırmalı olarak birbirleriyle
iliĢkisi incelendi.
ÇalıĢmaya alınan 200 nonalkolik hepatosteatozlu hastanın 114'ü (%57) kadın
86'sı (%43) erkekti. NAYKH oranı kadınlarda daha fazla tespit edildi. Yağlanma
derecesi ile kilo arası iliĢki (P< 0,0001) ve yağlanma derecesi ile vücut kitle indeksi
(VKĠ) arası iliĢki anlamlı bulundu (P< 0,0001). Hastaların kilosu ve VKĠ arttıkça
yağlanma derecesinin de arttığı bulundu. 200 nonalkolik hepatosteatozlu hastada
ALT (P: 0,001), AST (0,006), ürik asit (0,032), hemoglobin (P:0,005), lökosit (P:
0,011) düzeyi ile hepatosteatoz derecesi arasında anlamlı bir iliĢki vardı.
ÇalıĢmamızda lökosit değerleri ile NAYKH arası anlamlı iliĢkinin yanında lökosit
değerleri ile kilo (rho: 0,160, P: 0,024), insülin (rho: 0,181, P: 0,010 ) ve HOMA-IR
(rho: 0,178, P: 0,012) değerleri arasındaki anlamlı iliĢki de tespit edildi. Yağlanma
derecesi ile HOMA-IR (P: 0,043) ve insülin (P:0,020) değerleri arasında anlamlı bir
iliĢki bulunmaktaydı.
ÇalıĢmamızdaki 200 hastanın proteinüri değerleri; en az 20 mg, en fazla 840
mg olarak hesaplandı. Ortalama proteinüri değeri 94,3 mg olarak fizyolojik
proteinüri sınırlarında bulundu. Fizyolojik proteinüri sınırı olan 150 mg'dan daha fazla miktarda proteinürisi olan hasta sayısı 24 olup, 13'ü kadın 11'i erkekti.
Hepatosteatozu olan tüm hastaların proteinüri düzeyleri ile yaĢları arasında pozitif
yönde zayıf korelasyon bulunmaktaydı (rho: 0,250, P<0,0001). Bundan dolayı
nonalkolik hepatosteatoz hastaları uzun dönemli takibe alınmalı ve yaĢ ilerledikçe
fizyolojik düzeyi aĢan proteinüri geliĢebileceği için renal fonksiyonlara ve protenüri
miktarına dikkat edilmesi gerektiği sonucuna ulaĢıldı.
ÇalıĢmadaki 200 hastada proteinüri düzeyi ile yağlanma derecesi arasında
anlamlı bir iliĢki bulunamadı. 200 hastanın 78 tanesi obezdi. ÇalıĢmamızda obezite
ve / veya insülin direncinin nonalkolik hepatosteatozlularda proteinüri miktarına
etkisini belirlemek amacıyla obezlerde proteinüri düzeyi ile yağlanma derecesi
karĢılaĢtırıldı ve anlamlı bir iliĢki bulunamadı. Hem obez hem insülin direnci olan 46
hastada proteinüri düzeyi ile yağlanma derecesi karĢılaĢtırıldı ve anlamlı iliĢki
bulunmadı. Obezite ve insülin direnci olan nonalkolik hepatosteatozlu hastalarda
henüz proteinüri geliĢmemiĢ olsa bile mikroalbüminürik evre baĢlamıĢ olabilir.
Bundan dolayı bu hastalarda mikroalbüminüri varlığı ve düzeyi araĢtırılması
gerektiği sonucuna ulaĢtık.
ÇalıĢmamızdaki tüm hastalarda insülin direnci olan 102 hastanın ve insülin
direnci olmayan 98 hastanın proteinüri düzeyleri ile hepatosteatoz dereceleri
karĢılaĢtırıldı. Anlamlı fark bulunamadı. ÇalıĢmamızda 1.derece hepatosteatozu olan
94 hastadaki proteinüri ile açlık insülin değerleri arasında anlamlı iliĢki bulundu (P:
0,049). 3.derece hepatosteatozu olan 42 hastada proteinüri ile açlık insülin değerleri
arasında anlamlı iliĢki bulundu (P: 0,034). Nonalkolik hepatosteatoz seyrinde
ilerleyen evrelerde açlık serum insülin değeri ile proteinüri arasındaki iliĢkinin
anlamlılığı arttığı için nonalkolik hepatosteatozlu hastaların takibinde insülin ve
proteinüri ölçümleri de yapılmalıdır.
Özetle, nonalkolik hepatosteatozlu hastaların takibinde insülin, HOMA-IR ve
proteinüri ve albüminüri ölçümleri de yapılmalıdır. Hastalar proteinürik evrede
olmasa bile mikroalbüminürik evrede olabilir. Albüminüri ve varsa proteinüri düzeyi
de önemsenerek renal fonksiyonlar dikkatli bir Ģekilde değerlendirilmelidir.

Anahtar Kelime: Nonalkolik hepatosteatoz, metabolik sendrom, obezite,
insülin direnci, proteinüri.

Abstract:
Nonalcoholic fatty liver disease (NAFLD) is a common liver disease and
histologically includes a spectrum between isolated hepatosteatosis (IHS) and
nonalcoholic steatohepatitis (NASH). Nowadays, as the obesity, insulin resistance
and metabolic syndrome increase, the incidence of nonalcoholic liver fat is
increasing. NAFLD is thought to be the involvement of the metabolic syndrome in
the liver. Studies have shown that obesity is caused by proteinuria and chronic renal
damage, while insulin resistance is caused by microalbuminuria. To investigate the
presence of proteinuria in patients with nonalcoholic fatty liver disease, file records
of 200 nonalcoholic hepatosteatous patients between 18-80 years of age and
laboratory data of the hospital computer system were examined. Demographic data,
anthropometric measurements, laboratory values related to liver fatigue, and the
relationship between abdominal or hepatobiliary ultrasonographic data, both
descriptive and comparative, were examined.
Of the 200 nonalcoholic hepatosteatosis patients studied, 114 (57%) were
female and 86 (43%) were male. The rate of NAFLD was found more in women. The
relationship between fatigue level and weight was found to be significant (P
<0.0001) and between fatigue level and body mass index (BMI) (P <0.0001). As the
patients' weight and BMI increased, the degree of fatigue increased. There was a
significant correlation between hepatosteatosis grade and ALT (P: 0,001), AST
(0,006), uric acid (0,032), hemoglobin (P: 0,005), leucocyte (P: 0,011) levels in 200
nonalcoholic hepatosteatosis patients. Significant relationship between leukocyte
counts and weight (rho: 0,160, P: 0,024), insulin (rho: 0,181, P: 0,010) and HOMAIR (rho: 0,178, P: 0,012) was also detected. There was a significant correlation
between the hepatosteatosis grade and HOMA-IR (P: 0.043) and insulin (P: 0.020)
values.
The proteinuria values of 200 patients in our study; minimum 20 mg,
maximum 840 mg. The mean proteinuria value was found to be 94,3 mg in the
physiological proteinuria. The number of patients with proteinuria of more than 150 mg, which is the limit of physiological proteinuria, was 24, 13 were female and 11
were male.
There was a poor correlation between proteinuria levels and age of all
patients with hepatosteatosis in the positive direction (rho: 0.250, P <0.0001).
Therefore, patients with nonalcoholic hepatosteatosis should be followed up for a
long period of time and the proteinuria exceeding the physiological level may
develop as the age progresses, so that the amount of renal function and protenuria
should be considered.
No significant correlation was found between the proteinuria level and the
degree of fatigue in 200 patients in the study. Of the 200 patients, 78 were obese. To
determine the effect of obesity and / or insulin resistance on the amount of
proteinuria in nonalcoholic hepatosteatosis in our study, proteinuria level and
hepatosteatosis grade were compared in obese and no significant correlation was
found. Proteinuria and hepatosteatosis grade were compared in 46 patients with both
obesity and insulin resistance. In patients with nonalcoholic hepatosteatosis who are
obese and insulin resistant, microalbuminuric stage may have been started even if
proteinuria has not yet developed. We therefore came to the conclusion that the
presence and level of microalbuminuria should be investigated in these patients.
We compared the proteinuria and hepatosteatosis scores of 102 patients with
insulin resistance and 98 patients without insulin resistance in all of our study
subjects. No significant difference was found. In our study, proteinuria in 94 patients
with first-degree hepatosteatosis was significantly correlated with fasting insulin
levels (P: 0.049). There was a significant correlation between proteinuria and fasting
insulin levels in 42 patients with grade 3 hepatosteatosis (P: 0.034). Insulin and
proteinuria measurements should be followed in patients with nonalcoholic
hepatosteatosis as the relationship between fasting serum insulin level and
proteinuria increases in the progressive stages of nonalcoholic hepatosteatosis.
In summary, insulin, HOMA-IR and proteinuria and albuminuria
measurements should be followed in patients with nonalcoholic hepatosteatosis.
Patients may be in microalbuminuric stage even if they are not in proteinuric stage.
Renal function should be carefully evaluated by considering albuminuria and
proteinuria if present.

Keyword: Nonalcoholic hepatosteatosis, metabolic syndrome, obesity, insulin
resistance, proteinuria