Serebrovasküler hastalığı olan bireylere bakım veren aile üyelerinin bakım yükü ve öz etkililiklerinin değerlendirilmesi
Evaluation of the burden of care and self efficacy levels of the caregiver family members of the individuals with cerebrovascular disease
Yazar: MERVE KAYA
Danışman: PROF. DR. AYFER TEZEL
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Aile = Family ; Hasta bakımı = Patient care ; Hasta bakımı-hastane sonrası = After care ; Hemşireler = Nurses ; Hemşirelik bakımı = Nursing care ; Serebrovasküler bozukluklar = Cerebrovascular disorders ; Serebrovasküler dolaşım = Cerebrovascular circulation

Özet:
Araştırma, serebrovasküler hastalığı olan bireylere bakım veren aile üyelerinin bakım yükü ve öz etkililik düzeylerinin değerlendirilmesi amacıyla tanımlayıcı olarak yapılmıştır. 
Çalışmanın örneklemini, Kocaeli Kamu Hastaneleri Kurumu'na bağlı İzmit Seka Devlet Hastanesi'nde Ocak 2011-Aralık 2012 tarihleri arasında serebrovasküler hastalık tanısı nedeniyle tedavi almış hastalara bakım veren, 18 yaşından büyük, gönüllü, işbirlikçi ve iletişime açık,  Kocaeli merkez ilçe ve çevresindeki ilçelerde ikamet eden 250 aile üyesi oluşturmuştur.
Veri toplama, hastaların evlerine gidilip bakım verenler ile yüz yüze görüşülerek yapılmıştır. Veriler, bakım veren ve hasta bireyi tanımlayıcı özellikler formları, ''Bakım Verme Yükü Ölçeği (BVYÖ)'', ''Öz Etkililik Yeterlik Ölçeği (ÖEYÖ)'' ve ''Barthel Günlük Yaşam Aktiviteleri İndeksi (BGYAI)'' kullanılarak toplanmıştır. Verilerin analizi, bilgisayar ortamında yapılmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde, Tekyönlü Varyans Analizi (OneWay ANOVA-F Testi), ve posthoc test olarak Tukey HSD testi, bağımsız gruplar arasında iki ortalama arasındaki önemlilik testi (Independent Samples t Test-t Testi) ve Pearson Korelasyon analizi kullanılmıştır.
Barthel Günlük Yaşam Aktiviteleri İndeksi'ne göre, araştırma kapsamına alınan hasta bireylerin (n=250) %56,8'i tamamen, %43,2'si ileri derecede bağımlıdır. Bakım verenlerin %56,4'ü 41-60 yaş grubunda, %67,6'sı kadın, %46,8'i ilköğretim mezunu, %93,2'si çalışmamakta, %63,6'sının geliri giderinden az, %95,2'si evli, %95,2'si çocuklu, %58'i ilçede yaşamakta, %50'si hasta bireyin çocuğu, %73,6'sı hasta ile birlikte yaşamakta, %59,2'sinin sağlık sorunu bulunmakta, %87,4'ü SVH ve hasta bakımı hakkında bilgi almış, %99,6'sı hastasına fiziksel destek vermekte ve %65,6'sına bakımda yardım eden başka bir kişi bulunmamaktadır.
Araştırmaya katılan bakım verenlerin bakım verme yükü ölçeğinden aldıkları puan ortalaması 48,41±8,88 bulunmuştur. Bakım verenlerin yaşadığı yerin (p=0,018), yakınlık derecesinin (p=0,04), psikolojik destek verme durumunun (p=0,007) ve hastanın bağımlılık düzeyinin (p=0,01) bakım verme yükü puanlarını etkilediği belirlenmiştir. 
Çalışmaya göre, bakım verenlerin öz etkililik yeterlik ölçeği toplam puan ortalaması 82,21±10,33 bulunmuştur. Bakım verenlerin yakınlık derecesinin (p=0,032), maddi destek verme durumunun (p=0,021) ve yardım eden kişi varlığının (p=0,043) öz etkililik yeterlik ölçeği toplam puan ortalamalarını etkilediği belirlenmiştir. Öz etkililik yeterlik ölçeği alt boyutlarından olan davranışa başlama ile bakım verenlerin tanımlayıcı özelliklerinin hiçbiri arasında anlamlılık saptanmamıştır (p>0,05). Bakım verenlerin medeni durumu (p=0,031), çocuk sayısı (p=0,026) ve hastanın tanı zamanı (p=0,01) gibi tanımlayıcı özelliklerin davranışı sürdürme puan ortalamalarını etkilediği bulunmuştur. Bakım verenlerin gelir durumu (p=0,022) ve yakınlık derecesinin (p=0,002) davranışı tamamlama puan ortalamalarını etkilediği saptanmıştır. Araştırmaya katılan bakım verenlerin sağlık sorunlarının (p=0,033) ve bakım verenlere yardım eden kişi varlığının (p=0,025) engellerle mücadele puan ortalamalarını etkilediği belirlenmiştir.
Bakım verme yükü ölçeği toplam puan ortalaması ile davranışa başlama alt boyutu arasında pozitif yönde zayıf düzeyde anlamlı (p=0,038, r=0,131) ve engellerle mücadele alt boyutu ile de negatif yönde zayıf düzeyde anlamlı bir ilişki olduğu belirlenmiştir (p=0,007, r= -0,170).

Abstract:
The present study was conducted as a descriptive study to evaluate the burden of care and self efficacy levels of the caregiver family members of the individuals with cerebrovascular disease. 
The study sample included 250 caregiver family members of the patients treated due to the diagnosis of cerebrovascular disease, who were above 18 years of age, volunteered, were cooperative and open to communication, and living in Kocaeli central districts and surrounding districts, between January 2011 and December 2012 at the Izmit Seka State Hospital, which is affiliated with the Kocaeli Public Hospitals Institution. 
Data were collected by face-to-face interviews with the caregivers at patient house visits. Data were collected using the "Caregiver Burden Scale (CBS)", "Self Efficacy Sufficiency Scale (SESS)" and "Barthel Index of Activities of Daily Living (BIADL)" forms describing the characteristics of the caregiver and the patient. Data were analyzed with a computer. Data were assessed using the One-Way Analysis of Variance (One-Way ANOVA-F Test), and Turkey HSD Test as the post-hoc test, test of significance between two means between independent groups (independent samples t-test), and Pearson's correlation analysis.
Of the patients included in the study (n=250), 56,8% were completely dependent and 43,2% were severely dependent based on the Barthel Index of Activities of Daily Living. Of the caregivers, 56,4% were aged 41-60 years, 67,6% were female, 46,8% were primary school graduates, 93,2% were not working, 63,6% had less income than expenses, 95,2% were married, 95,2% had children, 58% were living in the district, 50% were children of the patient, 73,6% were living with the patient, 59,2% had health issues, 87,4% were informed of CVD and patient care, 99,6% provided physical support to their patients, and 65,6% had no one else helping with the care.
The mean score of the caregivers included in the study from the caregiver burden scale was 48.41±8.88. It was found that the caregivers' place of living (p=0,018), degree of relativity (p=0,04), status of providing psychological support (p=0,007) and the patients' level of dependency (p=0,01) affected the caregiver burden scores. 
According to the study, the caregivers' mean total score for self efficacy sufficiency was 82.21±10.33. It was found that the caregivers' degree of relativity (p=0,032), status of providing financial support (p=0,021), and the presence of an assistant (p=0,043) affected the mean total scores for self efficacy sufficiency. There was no significant difference between starting the behaviors, one of the sub-dimensions of the self efficacy sufficiency scale, and any of the descriptive characteristics of the caregivers (p>0,05). It was found that the descriptive characteristics such as the caregivers' marital status (p=0,031), number of children (p=0,026), and the time of patient diagnosis (p=0,01) affected the mean scores for continuing the behaviors. It was found that the caregivers' income status (p=0,022), and degree of relativity (p=0,002) affected the mean scores for the behavior. It was established that the caregivers' health issues (p=0,033) and the presence of an assistant to the caregivers (p=0,025) affected the mean scores for struggling against the obstacles.
There was a positive and moderately significant correlation between the mean total score for caregiver burden and the sub-dimension of starting the behavior (p=0.038, r=0.131), and a negative and poorly significant correlation between the sub-dimension of struggling against the obstacles (p=0,007, r=-0,170).