Otizm spektrum bozukluğu olan çocuklarda sözel olmayan uyarana tepki (tact) öğretiminin sözel uyarana tepkinin (intraverbal) ortaya çıkması üzerindeki etkisi
The effect of tact training on emergent intraverbal responses for the children with autism spectrum disorders
Yazar: CEM KALAYCI
Danışman: DOÇ. DR. ÖZLEM DİKEN
Anadolu Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı / Zihin Engelliler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Otistik çocuklar = Autistic children ; Otizm spektrum bozukluğu = Autism spectrum disorder ; Sözel davranış = Verbal behavior ; Sözel uyarana tepki = Intraverbal

Özet:
Bu araştırmada Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) olan çocuklarda sözel olmayan uyarana tepki (tact) öğretiminin sözel uyarana tepkinin (intraverbal) ortaya çıkması üzerindeki etkisi incelenmiştir. Bunun yanında öğretimi gerçekleştirilen hedef davranışın önemi, araştırmaya katılan çocukların yaşına uygunluğu ve bağlama uygun olarak kullanılıp kullanılamayacağı, sözel olmayan uyarana tepki öğretiminin önemi ve uygulanabilirliğine ilişkin aile ve öğretmenlerin görüşleri alınarak araştırmanın sosyal geçerliği belirlenmiştir. Araştırmanın deneklerini OSB olan dört erkek çocuk oluşturmaktadır. Deneklerin yaşı; 4-6 yaş arasında değişiklik göstermektedir. Araştırmada tek denekli deneysel modellerden, denekler arası yoklama denemeli çoklu yoklama modeli kullanılmıştır.  Araştırmanın etkililik bulguları görsel analiz yoluyla analiz edilmiştir. Aile ve öğretmenlerden toplanan sosyal geçerlik verileri betimsel analiz yoluyla analiz edilmiştir. Araştırmada gözlemciler arası güvenirlik ve uygulama güvenirliği olmak üzere iki tür güvenirlik verisi toplanmış ve analiz edilmiştir. Araştırma bulguları, OSB olan çocuklarda sözel olmayan uyarana tepki öğretiminin sözel uyarana tepkinin ortaya çıkması üzerinde etkisi olduğunu ve öğretim sonlandırıldıktan 1, 2 ve 4 hafta sonra hedef davranışın korunduğunu göstermektedir. Ayrıca deneklerin hedef davranışı farklı araçlara genelledikleri görülmüştür. Aile ve öğretmenler araştırmaya ilişkin olumlu görüşler bildirmişlerdir. Gözlemciler arası güvenirlik ve uygulama güvenirliğine ilişkin yüksek güvenirlik bulguları elde edilmiştir. 
Anahtar Sözcükler: Otizm Spektrum Bozukluğu, Sözel davranış, Sözel olmayan uyarana tepki (tact), Sözel uyarana tepki (intraverbal).

Abstract:
In this study, the focus is both estimating the effectiveness of teaching response to non-verbal stimulus and the effect of teaching response to non-verbal stimulus on emerging response to verbal stimulus for the children with autism spectrum disorder. Furthermore, this study has tried to point out whether the target behavior is significant, the target behavior is suitable to teach the sample group (students)'s ages and the target behavior can be used as appropriate for context or not. In addition to this, social validity has been established by collecting the families' and teachers' opinions on the significancy of teaching reaction to non-verbal stimulus and its practicability. The sample group is consist of 4 male children with Autism Spectrum Disorder. Their ages vary from 4 to 6. In this study, multiple probe design with probe design among experimental subjects has been used as an single subject experimental design. The study's effectiveness results has been analyzed by using visual analysis method. The social validity data collected from the families and the teachers has been analyzed by using descriptive analysis method. Two different types of reliability data-reliability among the observers and reliability of intervention- has been collected and analyzed. The study's effectiveness result not only shows teaching response to non-verbal stimulus to the children with ASD is an effective method but also demonstrate the target behavior has been maintained by the students at the end of 1., 2., and 4. Weeks. As well, the target behavior has been generalized to different tools. To sum up, this study's results show that teaching reaction to non-verbal stimulus has effect on emerging response to verbal stimulus. Parents and teachers stated positive opinions about the study. Furthermore, the meaningful reliability results related to both reliability among observers and intervention reliability have been obtained.
Keywords: Autism Spectrum Disorders, Verbal Behavior, Reaction to Non-verbal Stimulus, Reaction to Verbal Stimulus.