Türkiye'de 2005-2017 yılları arasında izlenen eğitim politikalarının ilkokul hayat bilgisi dersi öğretim programlarına yansımalarının değerlendirilmesi
Evaluation the reflection of the education policies applied between 2005-2017 on the curriculum of primary school social studies in Turkey
Yazar: MAHMUT KARATAY
Danışman: YRD. DOÇ. DR. TARIK SOYDAN
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Yönetimi ve Politikası Ana Bilim Dalı / Eğitim Ekonomisi ve Planlaması Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Eğitim = Education ; Eğitim planlaması = Educational planning ; Eğitim politikaları = Educational policies ; Hayat bilgisi = Life science ; Hayat bilgisi dersi = Life science lesson ; Hükümet politikaları = Government policies ; Hükümet programları = Government programs ; Öğretim programları = Teaching curriculums ; İlkokullar = Primary schools

Özet:
Ailede başlayıp okul çağında devam eden bir süreç olan eğitimden istenen
getirilerin elde edilmesi ve bu getirilerin kalıcılığının sağlayabilmesi için eğitim
programların düzenlenmesi ve gerektiğinde güncellenmesi çok önemlidir. Okul sistemi
içinde öğrencinin hayata dair ilk bilgileri aldığı, istenen yönde değer ve tutumlar
kazandığı, Hayat Bilgisi dersi, gelecek nesillerin sağlıklı bir şekilde yetiştirilmesi
açısından önemli bir derstir.
Bu araştırmada, Türkiye'de 2005-2017 yılları arasında izlenen eğitim
politikalarının İlkokul Hayat Bilgisi dersi öğretim programlarına yansımalarının analiz
edilmesi ve değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Çalışmada nitel araştırma yöntemi
tekniklerinden doküman incelemesi ve politika analizi teknikleri kullanılmıştır. Bu
açıdan, öncelikle literatüre dayalı olarak bir analiz çerçevesi oluşturulmuş, daha sonra
Milli Eğitim Şuralarında alınan tavsiye kararlarının Beş Yıllık Kalkınma Planları ve
Hükümet Programlarında yer bulan eğitim yaklaşımı ve politikalarının, 2005, 2015 ve
2017 Hayat Bilgisi Dersi Öğretim Programlarına yansımaları analiz edilmeye
çalışılmıştır.
Araştırma, zaman kesiti olarak, 2005-2017 yılları arasıyla ve bağlam olarak,
2005, 2015 ve 2017 Hayat Bilgisi Dersi Öğretim Programları ile bu programlar öncesi
yayınlanan, Milli Eğitim Şuralarında alınan kararlar, Beş Yıllık Kalkınma Planları ve
Hükümet Programları ile sınırlıdır.
Araştırma kapsamında elde edilen bulgulara dayalı olarak elde edilen sonuçlar
üzerinden, ülkemizde eğitim politikalarının oluşturulmasının siyasi müdahalelere açık
bir alan olduğu, bundan dolayı, adeta yap-boz tahtasına dönen eğitim sistemimizde
süreklilik sağlanamadığı söylenebilir. Sık sık program değişikliğine gidilmesi, eğitim
sistemimizin önemli sorunlarından biri olarak dile getirilebilir.
Araştırmanın sonuçları daha spesifik olarak ele alındığında, Milli Eğitim Şuraları,
Beş Yıllık Kalkınma Planları ve Hükümet Programlarında yer bulan politik
yaklaşımların, öğretim programlarında yer alan ilkelere, amaçlara, vizyona, kişisel
niteliklere, öğrencilere kazandırılacak becerilere ve değerlere yansımalarının oldukça
fazla olduğu görülmüştür. Öğretim programlarının, alınan kararlarla uyumlu bir biçimde
öğrenci merkezli eğitimi ve öğrenmeyi önemseyen, öğrencilerin bilgi teknoloji
kullanma becerilerinin ve öz yönetim becerilerinin artırılmasına ağırlık veren,
çocukların değer eğitiminin özellikle 'milli ve manevi' değerlerinin geliştirilmesine
ilişkin vurguların yoğunlukta olduğu bir yaklaşımla hazırlandığı görülmektedir. Ayrıca,
Milli Eğitim Şuraları, Beş Yıllık Kalkınma Planları ve Hükümet Programlarında yer
bulan politik yaklaşımlara bakıldığında, 2000'li yıllardan itibaren Atatürkçülük ve
Cumhuriyet ile ilgili değini ve vurguların giderek azalmasına paralel olarak, öğretim
programlarında yer alma durumlarının da zayıfladığı görülmektedir.
Eğitim programları belirlenirken eğitimle ilgili tüm tarafların görüş ve önerileri
dikkate alınmalı, toplumun ve bireylerin ihtiyaçları göz önünde bulundurulmalıdır.
Programların, eğitimin temel bileşenlerinden bağımsız olarak planlanması, eğitsel
amaçlara ulaşılmasının önünde bir engeldir; ancak sistematik olarak bir bütün halinde
geliştirilen programlar, amacına ulaşabilir. Bir başka açıdan, programların, bilimsel,
demokratik ve evrensel standartlara göre yapılması büyük önem taşımaktadır.
Programların geliştirilme ve yenilenme süreçlerinde üniversitelerin, eğitim örgütlerinin
ve diğer toplumsal kesimlerin düşünceleri alınmalıdır.

Anahtar Sözcükler: Eğitim, Politika, Eğitim Politikası, Hayat Bilgisi Dersi, Öğretim
Programları

Abstract:
It is very important to arrange the education programs and update them if
necessary so that the benefits optained from education, which is a process that starts in
the family and continues in the school age, can be achieved. Within the school system,
the Social Studies, in which the student acquires the first information on life and attains
values and attitudes in the desired direction, is an important course for educating future
generations in a healthy manner.
In this research, it was aimed to analyze and evaluate the reflection of the
education policies applied in Turkey between 2005-2017 on the curriculum of primary
school Social Studies. Document analysis and policy analysis techniques were used in
qualitative research method techniques. In this respect, an analysis framework was first
created based on the literature and then it was tried to analyze the reflections of the
recommendations of the National Education Advisory Board, the educational
approaches and policies of the Five-Year Development Plans and Government
Programs to the Education Programs of Social Studies at years of 2005, 2015 and 2017.
The research was carried out in time intervals, between 2005 and 2017 and in
context, with the Decisions on the 2005, 2015, 2017 Social Studies Curriculum and the
Natioanl Education Advisory Board published before these programs, Government
Programs.
Based on the findings obtained within the scope of the research, it can be said
that the formation of education policies in Turkey is an open area for political
interventions and therefore, the continuity of Turkish education system, which is almost
returned to the jigsaw puzzle, has not been achieved. Frequent changes to the program
can be expressed as one of the major problems of Turkish education system.

When the results of the research are handled more specifically, it is seen that the
political approaches found in the National Education Advisory Board, Five-Year
Development Plans and Government Programs reflect a lot of the principles, goals,
vision, personal qualities, skills and values that students will have in the curricula. It
was observed that the teaching programs accordanced with the taken decisions in that;
students have an emphasis on the development of values and especially 'national and
spiritual values' of value education, student-centered education and learning, use of
information technology skills and self-management skills by students. Moreover,
considering the political approaches in the National Education Advisory Board, Five-
Year Development Plans and Government Programs, it is seen that since the 2000s, the
position of participation in curriculums has weakened in parallel with the decreasing
importance and emphasis on Atatürkism and the Republic.
When deciding education programs, the opinions and recommendations of all
parties concerned about education and the needs of the society and the individual should
be taken into account. Planning programs independently of the basic components of
education is a barrier to reach educational goals. However, through the programs that
are systematically developed within a whole can reach educational goal. On the other
hand, it is very important that programs are carried out in accordance with scientific,
democratic and universal standards. During the development and renewal of programs,
the views of universities, educational organizations and other social sectors should be
taken into consideration.

Key words: Education, Policy, Education Policy, Social Studies, Teaching Programs