Türkiye' de Marmara bölgesinde elektronik sektöründe faaliyet gösteren firmaların çalışanlarının dünya klasmanında güvenlik algı düzeylerinin ölçülmesi üzerine bir araştırma
A research on measuring the world-class-safety perception levels of the employees of companies operating in the electronics sector in the Marmara region of Turkey
Yazar: EZGİ TUNÇER
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ REŞİT ERÇETİN
İstanbul Aydın Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Ana Bilim Dalı / İş Sağlığı ve Güvenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Mühendislik Bilimleri = Engineering Sciences ; İstatistik = Statistics
Dizin: Elektronik sektörü = Electronic sector ; Güvenlik = Security ; Güvenlik kültürü = Safety culture ; Güvenlik politikaları = Security policies ; Liderlik = Leadership ; Marmara bölgesi = Marmara region

Özet:
Endüstriyel devrim beraberinde işyeri kaynaklı kazaları, yaralanmaları ve meslek hastalıklarını beraberinde getirmiştir. İş kazalarının sosyo-ekonomik boyutları tüm toplumu kaygılandırmaktadır. İşyerinden kaynaklalabilecek, kaza, yaralanma ve meslek hastalıklarının önlenmesi amacıyla izlenecek faydalı uygulamaların izlenmesi ile İş Sağlığı ve Güvenliği alanında olumlu etkilerin gözlendiğini söyleyebiliriz. Ancak, kazalar alınan bütün tedbirlere rağmen halen görülmektedir. Kazalar tesedüften ibaret değildir. Nedenleri irdelendiğinde birkaç faktörün etkileşimi doğrultusunda meydana geldiğini söylemek mümkün olur.
Piyasa koşullarında rekabet edebilmeleri için işletmelerin İş Sağlığı ve Güvenliğine (İSG) ilişkin uygulamalarını Dünya Klasmanında Güvenlik (DKG) mertebesine çıkarmak için DKG seviyesine çıkarmak için en iyi uygulamaları işletme genelinde uygulamalı ve herbirinde en iyi performansı sergileyebilmeleri gerekmektedir. İşletmelerin hayatta kalabilmeleri ve rekabet içinde olduğu işletmelere göre avantajlı konuma geçebilmeleri için daha güvenli bir alanda çalışanlarının çalışmasını sağlayacak aksiyonların alınması onların bir adım önde olmalarını sağlayacaktır. Bu sebeple, bu çalışmada kazaların gerçekleşmemesi amacıyla alınabilecek önlemleri kendilerine vizyon olarak kabul etmiş işletmelerin uygulamaları incelenerek, fayda sağlayabilecek bir yol belirlenmesi hedeflenmiştir. 
Son yıllarda literatürdeki çalışmalar incelendiğinde güvenlik kültürü, liderlik, güvenlik planı/programı ve güvenlik performansı üzerine yürütülen çalışmaların İş Sağlığı ve Güvenliği çalışmalarını olumlu yönde etkilediği ve bunların direk veya dolaylı yoldan firmaların Dünya Klasmanında Güvenlik (DKG) uygulamalarını etkilediğini söyleyebiliriz. Bu nedenle, bu araştırmada literatür araştırmalarından yola çıkılarak geliştirilen anket, Türkiye' nin Marmara Bölgesinde Elektronik ve Otomotiv endüstrilerinde faaliyet gösteren firmaların basit tesadefi örnekleme yolu ile seçilen bir grup çalışanına e-posta yolu ile iletilmiştir. Araştırma kapsamı Elektronik ve Otomotiv sektöründe faaliyet gösteren firmaların mavi-beyaz yakalı personeli ile sınırlandırılmıştır. Araştırmada veri toplama aracı olarak geliştirilen anket iki grup altında toplanmıştır. 1. grupta "Demografik Sorular" dan oluşan 8 soruluk bir ölçek kullanılmıştır. 2. Grupta "Güvenlik Kültürü Ölçeği (Safety Culture Scale: SCS)", "Liderlik Ölçeği (Safety Leadership Scale: SLS), "Güvenlik Planı/Programı (Safety Plan Scale)" ve "Güvenlik Performansı (Safety Performans Scale: SPS)" gibi bölümlerden oluşan sırasıyla 41, 5, 17 ve 6 soruluk ölçekler kullanılmıştır.
Literatür araştırmaları üzerinden seçilen ölçeklerin bir grup çalışana uygulanması ile edinilen verilerin analiz edilmesi için Word, Excel vb. Microsoft Office programlarından yararlanıldı. Verilerin "Statistical Package of Social Science (SPSS) – 26.0" programı kullanılarak analizi gerçekleştirildi. Frekans dağılımı, güvenilirlik analiz testi, Ki-kare testi, t testi, korelasyon analizi ve regresyon analizi gibi birtakım analizler kullanılarak gruplar arası karşılaştırmalar yapılmıştır. Bu analizler sonucunda elde edilen bulgular değerlendirilmiştir.
Bu araştırma ile sektörel bazda çalışanların DKG algı seviyelerinin dörtlü çerçevede incelenmesi ve güvenlik kültürü, liderlik, güvenlik planı ve performansının birbirleri arasında nasıl bir korelasyona sahip olduğunun incelenmesi amaçlanmaktadır. Bu doğrultuda Elektronik sektöründe liderlik, güvenlik kültürü ve güvenlik performansı arasındaki ilişkiyi araştırmak için DKG ve bu dörtlünün bağlantılı olduğu literatür kaynaklarının gözden geçirilmesi bu çalışmanın amaçlarındandır.
Bu çalışmanın, iş sağlığı ve güvenliği çalışmalarını en iyi düzeyde gerçekleştiren ve herbir stratejiyi en iyi düzeyde gerçekleştirmeyi hedefleyen Dünya Klasmanında İş Sağlığı ve Güvenliği (DKG) çalışmalarını  değerlendirmek ve geliştirmek için kullanılabilecek bir araç geliştirmek ve bu çerçevede işyerlerinde güvenlik kültürü, liderlik, güvenlik planının geliştirilmesine yönelik önerilerin getirilmesi ve dolayısıyla güvenlik performansının sürekli iyileştirilmesine katkı sağlaması amaçlanmaktadır. Bu çalışmanın bir diğer amacı ise, katılımcılardan gelen yanıtların analizi gerçekleştirilerek, güvenlik kültürü, liderlik ve güvenlik planı ölçekleri üzerinde etkili olan faktörelerin tespit edilmesi ve bunların güvenlik performansı üzerindeki etkisini gözler önüne koymaya çalışmaktır. 
Literatür araştırmalarından edinilen bilgiler ışığında, organizasyonun güvenlik kültürünün liderlik davranışından etkilendiğini, pozitif yönlü güvenlik kültürünün güvenlik performansının üzerinde olumlu etkiye sahip olduğunu söyleyebiliriz. İyi liderlik örneklerinin proaktif olarak uygulanması organizasyonlardaki güvenlik performansını iyileştirmek için olumlu bir etki göstermektedir. Araştırma bulgularından elde edilen çıkarımlar, organizasyonlarında bu güvenlik kültür, liderlik, güvenlik planı ve güvenlik performansı çalışmalarını kurumsal düzeyde yaklaşan firmaların çalışanlarının güvenliğe katılma isteğini arttırdığı yönündedir. Özellikle organizasyon kültürünü ele alan bu alanda yürütülen çalışmalar oldukça yeni bir araştırma alanıdır. Güvenlik kültürünün iş kazaları ve yaralanmaları üzerinde güçlü bir etkisinin olduğu ve onun liderlik ve güvenlik performansına arasındaki ilişkiye kısmen aracılık ettiği yönünde çıkarımdan bahsetmek mümkündür. Literatürdeki araştırmalar doğrultusunda ilk olarak kritik alanlarda geliştirilen bu alandaki çalışmaların, günümüzde farklı sektörlerdede yaygın olarak kullanım alanı bulduğunu söyleyebiliriz. Araştırma bulguları ve literatür çalışmalarından elde edilen çıkarımlar doğrultusunda organizasyondaki güvenlik kültürü anlayışını, iyi liderlik davranışını, güvenlik planı ve güvenlik performansını iyileştirmek ve dolayısıyla organizasyonun WCS çalışmalarını iyileştirmek için istatistik analiz sonuçları doğrultusunda birkaç öneri ileri sürülmeye çalışılacaktır.

Abstract:
The development of the industry has brought about an increase in work-related injuries and accidents and work-related occupational diseases. Thousands of people die or face serious health problems each year due to accidents at work. It is of great importance for companies, employees and society to prevent these workplace-related diseases, accidents and injuries caused by the workplace and the conditions of work.
We could say that positive effects have been observed in the field of Occupational Health and Safety by following the practices that is providing some benefits and by taking measures in order to prevent injuries and accidents in the workplaces. However, accidents still occur despite all the measures taken. For this reason, in this study, it is aimed to follow ways which could be beneficial to examine the practices that have accepted the measures and that can be taken to prevent accidents from happening.
In order to compete in market conditions, businesses must apply the best practices throughout the enterprise and show the best performance in each of them in order to increase their Occupational Health and Safety (OHS) practices within the scope of World Class Manufacturing (WCM) to World Class Safety (WCS). In order to survive and take an advantageous position compared to the companies which they compete with, taking actions that will ensure that their employees work in a safer area will enable businesses to stay one step ahead. In this sense, in this study, it is aimed to measure the level of perception of safety and safety (WCS) of companies operating in the electronic sector located in Marmara region of Turkey by using a survey application determined by going through the literature that identifies the relationship between the WCS success of the safety culture, leadership, safety plan, safety performance. The Questionnaire were sent via e-posta to a group of employees who were randomly chosen by the companies who accepted to participate in the study. The scope of this research is limited to white collar personnel working in the electronics sector. In this study, "Demographic Questions", "Safety Culture Scale", "Safety Leadership Scale", "Safety Plan Scale" and "Safety Performance Scale" were used as data collection tools which were determined based on recent literature researches in this area.
In this study, MS Word and MS Excel (2007) were used in the arrangement of the data obtained from the questionnaire and Statistical Package of Social Science (SPSS)- 26.0 was used for the analysis of the data. Datas were analyzed using frequency distribution, reliability analysis, Chi-square test, t-test, correlation and regression analysis and intergroup comparisons. Findings obtained as a result of these analyzes were evaluated.
This resarch is aimed to examine the perception levels of World Class Occupational Health and Safety (WCS) of employees on a sectoral basis by measuring relationship in four levels; safety culture, leadership, safety plan and safety performance and to examing the correlation between them. In this regard, one of the aims of this study is to review the WCS and literature sources related to this quartet in order to investigate the relationship between leadership, safety culture and safety performance in the electronics industry.
This study aims to develop a tool that can be used to evaluate and improve WCS studies that perform occupational health and safety studies at the best level and aim to realize each strategy at the best level, and within this framework, the development of safety culture, leadership and safety plan in workplaces. It is aimed to make suggestions and thus contribute to the continuous improvement of safety performance. By evaluating the responses given by the employees, the factors affecting the safety culture, leadership and safety plan will be determined and their impact on safety performance will be calculated.
In the light of the information obtained from the literature research, it points out that the safety culture is affected by leadership behavior and that the positive safety culture has a positive effect on the safety performance. Proactively applying good leadership examples has a positive effect on improving safety performance in organizations. The implications of the research findings are; if companies approaches these safety culture, leadership, safety plan and safety performance studies at the corporate level, then they increase the willingness of employees to participate in safety. Studies conducted in this field, which deal with organizational culture in particular, are a fairly new research area. It is possible to mention the inference that safety culture has a strong influence on occupational accidents and injuries, and also partially mediates the relationship between leadership and safety performance. In line with the researches in the literature, we can say that the studies in this field, which were first developed in critical areas, are widely used in different sectors today. In line with the findings of the research and the inferences obtained from the literature studies, several suggestions will be put forward in line with the statistical analysis results in order to improve the understanding of safety culture, good leadership behavior, safety plan and safety performance in the organization and therefore to improve the WCS works of the organization.