Deniz taşımacılığında taşıyıcı-yükleyici ilişkileri ve yükleyicilerin ekonomik çıkarlarının korunması
Shipper-shipowner relations and protection of shippers? economic interests
Yazar: NECMETTİN AKTEN
Danışman: PROF.DR. ZEKİ ADAL
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Deniz Ulaştırma İşletme Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1997
Konu: Mühendislik Bilimleri = Engineering Sciences ; Ulaşım = Transportation
Dizin: Deniz yolu taşımacılığı = Sea transportation ; Tramp taşımacılığı = Tramp transportation

Özet:
V.ÖZET Dünya ticaretini sırtlamış iki "deniz taşımacılığı" türü vardır: layner taşımacılığı ve tramp taşımacılığı. Bunlardan tramp taşımacılığı dökmeyüklerle yani ham madde taşımalarıyla uğraşır; layner taşımacılığı ise kırkanbar yüklerini ve birim- leştirilmiş yükleri üstlenir. Layner taşımacılığı, belli limanlar arasında, belirli tarife üzerinden ve bilinen sıklıkta yapılan hizmet türüdür. Bu taşımacılık aynı zamanda dünyadaki en "politik" taşıma sektörüdür de. Uluslararası sözleşmelerle, ikili ve çoklu anlaşmaların layner taşımacılığını çoklukla düzenlemekte olması bunun göstergesidir. Layner taşıyanlar yükleyicilerin yüklerine ve hizmet taleplerine en uygun taşıma şeklini sunmak durumundaki işletmelerdir. Layner taşımacılığının navlun konferanslarıma organik bağı bulunmaktadır. Konferanslar, üyesi olan "anlaşmalı" taşıyanların çoklukla navlun bazlarına, kimi zaman da tarifelerine ve hatta uğraklarına düzenleme getirirler. Bazılarında da hizmet ve kâr, pool denetimine bağlanmıştır. Layner konferansları, oluşumu ve gelişmesi sürecinde, yükleyicilere karşı belirgin ve kesin yükümlülükler getirmiş; buna karşılık benzeri yükümlülükleri layner taşıyanları üstlenmemiştir. Günümüzde bile, ilk navlun konferansının varlık kazanmasının üzerinden 120 yıl geçmesine karşın, konferans rejimiyle taşıyanların söze konu sorumlulukları genellikle müphemdir ve uymamaları durumunda etkili bir yaptırımı da yoktur. Oysa, yükleyicilerin layner işletmelerine karşı olan sorumluluklarında ise ipler taşıyanların elindedir ve ihlâl durumunda ceza türünde yaptırımlar sözkonusudur. Yükleyici adıyla da bilinen layner sektörünün taşıtanları layner işletmelerinin müşterileridir. Yükleyiciler ya konsey, ya dernek yahut birlik tarzındaki örgütler çerçevesinde organize olmuşlardır. Yükleyici örgütlerinin ana amacı, yükleyicileri bir araya getirmek ve onlara, ister tayner isterse layner-dışı taşımacılık sektöründe olsun, en düşük maliyetle en verimli ve en yeterli hizmeti verdirtecek pazarlık gücünü sağlamaktır. Bir yükleyici örgütüne duyulan ihtiyaç en çok layner taşımalarından yararlanan yükleyiciler için olsa gerektir. Zira, layner işletmeleri konferansların varlığı ile önemli ölçekte güç sahibi olmuşlardır. Bu nedenle, karşılıklı ama dengeli bir güç oluşumu için benzeri bir örgütlenmeye yükleyiciler cephesinde de gidilmesi gereklidir. Taşıma sözleşmesi (C/P) ile veya kontratlı taşıma yaptıran yükleyicilerin bu türden bir örgütlenmeye diğer (layner) yükleyiciler kadar ihtiyaç duydukları söylenemez. Böylesi taşıtmalar açık piyasa koşullarında gerçekleşir ve ayrıca - kontrol ettikleri yükler açısından - yükleyiciler de taşıyanlar kadar pazarlık, hem de yaptırım gücüne sahiptir. Yükleyici örgütü oluşturmanın bir başka önemli hedefi, taşıyanlarla, hükümet organlarıylave liman işletmeleriyle yükleyicileri görüştürme, hem de bu kuruluşlara karşı yükleyicilerin görüşlerini iletme olanağı sağlayacak olmasıdır.Günümüze değin, çoğu Batı dünyasında olmak üzere, 41 ülkede yükleyici örgütü kurulmuştur.Avrupa Topluluğu ise, bu açıdan örgütlenmesini tamamlamıştır. Türkiyede bu ana kadar bir yükleyici örgütü kurulmamıştır. Ancak, çeşitli nedenlerden ötürü böyle bir örgütün kurulmasına gerek bulunmaktadır. Bu yol¬ la hem yükleyicilerimize en uygun ve elverişli hizmetlerin verdirilmesi sağlanacak; hem de daha ekonomik seçeneklerin araştırılmasına yönelinecektir. Ayrıca, yükleyicilerimiz bu tür bir örgütlenme sayesinde konferans(lar)ın navlun artışı veya artırma eğilimleri konusundaki taleplerini bastırma ya da tırpanlama amacıyla baskı kurma şansına kavuşacaklardır. ti

Abstract:
V. SUMMARY There exists two main types of shipping serving for the World trade, namely the liner and the tramp shipping. Tramp shipping carries mostly raw materials, i.e bulk cargoes ; liner shipping however, serves for break-bulk trade as well as unitized cargoes. Liner shipping is defined as traffic amongst designated ports to a published time-table with a frequency of sailing. It is also the most political sector of World shipping, i.e the sector most regulated by treaties and legislation. The liner operators are expected to provide the form of sea transport which best suits the requirements of the traders and products the routes served. The liner conference system, in the course of its evolution constituted a sys tem of practices for the shipowners which put significant and precise obligations upon shippers without placing any similarly precise obligations upon shipowners/ liner operators. Even today, almost 120 years after the first conference was formed, the responsibilities of shipowners under the system are generally vague and there are no effective sanctions for non-observance, while the obligations of the shippers have remained precisely by the shipowners, and there are puni tive sanctions in case of breach. Traders known as shippers are the customers for liner operator / shipowner. Shippers are organized under shippers' bodies of some sort, either in the form of councils, or associations,or unions. The prime purpose of shippers' bodies is to unite shippers and to give them hecessary bargaining strength to obtain adequate and efficient services at the minimum cost, whether in the liner or the non-liner sectors in shipping. The need for a council is likely to be greatest on the part of shippers who are currently utilizing liner services, because liner operators already wield consider able power through their liner conferences, and some comparable organization is needed on the side of the shippers ifa more equal balance of power is to be achieved. Shippers who use charter and contract shipping do not have the same need for an organization, because those services are normally arranged in open market conditions, and individual shippers stand on a reasonably equal footing with shipowners by virtue of the cargoes which they control. There is however another purpose in setting up shippers' bodies which is also important : that of providing shipowners, government agencies and port authorities with a means of communicating with shippers,and of obtaining an authoritative shipper viewpoint. To-date, almost 41 shippers' bodies have been set up, mostly in the West- em world within which the European Community fully covered. Turkey has not set up own organization(s) so far. For several reasons how ever, such a body is needed in order to give shippers initiative in assessing the suitability of existing services,and in investigating the possibilities of moreeconomical alternatives. Furthermore, shippers, having had their organiza tions), is to be able to exert pressure to reduce or at least to curb conference demands for freight increases, or the rising trends.