Erken cumhuriyet dönemi erkek sanat okulları: Niğde Erkek Sanat Okulu örneği
Vocational male art school in the early republican period: The case of Niğde Vocational Male Art School
Yazar: GİZEM ÖZAL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞEN ESRA BÖLÜKBAŞI ERTÜRK
Karabük Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Köklü bir geleneğin modern temsilcisi olan mesleki ve teknik eğitim, eğitim programı ve okul türleriyle ayrıcalıklı bir konumdadır. Erken Cumhuriyet Dönemi'nde mesleki ve teknik eğitim veren yapılardan biri olan erkek sanat okulları nitelikli elaman yetiştirmeyi amaçlamaktadır. Cumhuriyet'in ilanıyla birlikte başlayan değişim sürecine ve ekonomik-toplumsal modernleşme hareketine paralel olarak açılan erkek sanat okulları mimari açıdan önemsenmiş ve Paul Bonatz, Sabri Oran, Kemali Söylemezoğlu gibi önemli mimarların bulunduğu Mesleki ve Teknik Eğitim Müsteşarlığı proje ofisinde bu okullar için tip planlar oluşturulmuştur. Bu çalışmada, Erken Cumhuriyet Dönemi'nde açılan erkek sanat okullarının tespit edilmesi, okulların kuruluş amaçlarının ve mimari özelliklerinin incelenerek dönemin mimarlık ortamına ve anlayışına farklı bir açıdan ışık tutulması amaçlanmıştır. Çalışma kapsamında belgelenen erkek sanat okullarının mevcut kullanımları ve tescil durumları belirlenmiş ve vaziyet krokileri çıkarılmıştır. Beş genel tipin uygulanmış örnekleri; konum, yapım yılı, niteliksel durumu, özgün kullanımı ve yapılmış olan benzer örneklerle ilişkisi bakımından incelenmiştir.  Bu bağlamda örneklem olarak seçilen ikinci tip erkek orta sanat okulu plan tipine sahip Niğde Erkek Sanat Okulu'nun; kuruluş amacı, Niğde kentindeki konumu, çevresel özellikleri, mimari özellikleri ve mekansal analizleri yapılarak mevcut durumu ortaya konmuştur. Niğde Erkek Sanat Okulu'nun Anadolu'daki önemli bir tipin temsilcisi olması ve erkek sanat okulları ile ilgili mimari açıdan yeterli çalışma bulunmaması sebebiyle çalışma özgün değer taşımaktadır. Yapılan incelemeler doğrultusunda, Türkiye'de temsil ettikleri ideoloji ve mimari özellikleri bakımından önemli bir yere sahip olan erkek sanat okullarının koruma yaklaşımından uzak olduğu görülmektedir. Bu okulların çoğunluğunun özgünlüklerinin tescillenmemesi ya da tescillenenlerin koruma ilkelerine uygun olmayan fiziki müdahalelere maruz kalması yapıların mimari kimliklerinin kaybolmasına sebep olmaktadır. Ayrıca eğitim planlaması eksikliğinin bir sonucu olarak ek yapıların yapılması ya da okulların işlevsiz ve atıl bırakıldığı söylenebilmektedir.

Abstract:
As the modern representative of a deep-rooted tradition, vocational and technical education has a privileged position with its educational programme and school types. The male art schools, which served vocational and technical education in the early Republican period, aim to train qualified personnel. In line with the process of change that started with the proclamation of the republic and the movement of economic-social modernization, the male art schools were opened and given importance in terms of architecture. Moreover, the type plans were created for these schools in the Project Office of the Undersecretariat for Vocational and Technical Education, where important architects such as Paul Bonatz, Sabri Oran and Kemali Söylemezoglu took place in. It is aimed to identify male art schools opened in the Early Republican Period, to analyze the establishment goals and architectural features of schools and to shed light on the architectural environment and understanding of the period from a different perspective in this study. The current usage and registration status of the male art schools documented within the scope of the study has been determined and the condition sketches have been drawn. The applied examples of five general types have been analysed in terms of the location, the year of construction, the qualitative status, the original use, and the relationship with similar samples. In this context, the aim of the foundation of Niğde Male Art School, selected as the sample and as the second type of middle male art school plan type, has been presented through its spatial analysis, location, environmental characteristics, and architectural features. Because of the fact that Niğde Male Art School is a representative of an important type in Anatolia and there are not enough studies about male art schools, the study has a unique value. Occupying an important position in terms of ideology and art architectural features they represent in Turkey, Male Art Schools have been far away from the preservationist approach in accordance with the investigations made. It can be observed that the majority of these schools are not registered in their originality or they are exposed to physical interventions that are not in compliance with the protection principles. Furthermore, as a result of the lack of planning of training, it is possible to claim that additional structures are made or schools are left dysfunctional and idle.