Hızır Meddâhî'nin "Mahşer-nâme" adlı eseri (Bodleian nüshası) [Giriş-inceleme-metin-açıklamalı dizin-tıpkıbasım]
Hizir Meddahî's work titled "Mahşer-nâme" (Bodleian copy) (Introduction-review-text-annotated index-facsimile)
Yazar: DERYA BARLIK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET TÜRKMEN
İstanbul Kültür Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Dil bilgisi = Grammar ; Kıyamet = Doomsday ; Mesnevi = Mathnawi ; Çeviriyazı = Transcription

Özet:
Kıyametin sözlük anlamı "dirilip mezarından kalkma, Allah'ın huzurunda durma"dır. Dünyadaki varlıkların ölüp dirilmesi ve ahiret hayatının başlama olayının manzum ve mensur olarak anlatıldığı edebî türlere Ahvâl-i Kıyâmet, Kıyâmet-nâme, Ahvâl-i Mahşer, Dâstân-ı Mahşer, Mahşer-nâme gibi isimler verilmiştir. Kıyamet ve mahşer gününü anlatan bu eserlerin Kura'an-ı Kerim ile ayet ve hadislere dayandırılması anlatılanların inandırıcılık vasfını da arttırmıştır.
Oğuz yazı dilinin başlangıcı ile beraber ilk örneklerini gördüğümüz mahşer-namelerin manzum ve mensur olarak yazılmış birçok nüshası bulunmaktadır. Yapılan araştırmalarda Eski Anadolu Türkçesi dönemine ait ilk mahşer-name Cem Dilçin'nin makalesinde Şeyyad ʿİsā adlı bir şaire ait olduğunu belirttiği 13. yüzyılda yazılmış Ahvāl-i Kıyāmet adlı eserdir.
Çalışmamıza konu olan Mahşer-nâme, Bodleian Kütüphanesi, 2130 numarada kayıtlı bir risaleler mecmuasının 92b-114b sayfaları arasında yer almaktadır. Eser üzerine yapmış olduğumuz bu çalışma giriş, inceleme, metin ve açıklamalı dizin bölümlerinden meydana gelmektedir. Çalışmada, mahşer-nâme kültüründen ve Türk edebiyatındaki öneminden bahsedilmiştir. Daha sonra transkripsiyon alfabesiyle aktarılan eserin Eski Anadolu Türkçesi ses ve şekil özellikleri kapsamında dil incelemesi yapılmıştır. Dizin bölümünde, nüshada yer alan bütün sözcüklerin anlamları verilmiştir. Ayrıca çalışmanın sonuna eserin tıpkıbasımı okuyuculara sunulmak üzere eklenmiştir.
Anahtar Sözcükler: Mahşer-nâme, Eski Anadolu Türkçesi, Kıyamet, Mesnevi, Ölüm.

Abstract:
The dictionary meaning of "Kıyamet" is "rising from the grave, standing in the presence of Allah." Literary genres that narrate the event of the death and resurrection of beings on Earth and the commencement of the afterlife in verse and prose are given names such as Ahvâl-i Kıyâmet, Kıyâmet-name, Ahvâl-i Mahşer, Dâstân-ı Mahşer, Mahşer-nâme. The grounding of these works describing the Day of Judgment and the resurrection in the Quran and verses and hadiths has also increased the credibility of what is narrated.
With the beginning of the Oghuz written language, there are many copies of apocalypse narratives that we encounter, composed both in verse and prose. In research conducted, it has been indicated in Cem Dilçin's article that the first apocalypse narrative belonging to the Old Anatolian Turkish period is a work titled "Ahvâl-ı Kıyâmet," written in the 13th century by a poet named Şeyyad İsa.
Mahşer-name, which is the subject of our study, is registered in a compilation of epistles with the number 2130 in the Bodleian Library, between pages 92b and 114b. Our study on the work consists of five parts: introduction, examination, text, annotated index, and facsimile. In the introduction section, we discussed the culture of Mahşer-name and its significance in Turkish literature. We conducted a linguistic analysis of the work, for which we provided a transliteration using the transcription alphabet, focusing on the sound and shape features of Old Anatolian Turkish. In the index section, the meanings of all words in the copy are given. In the final section, a facsimile containing the original form of our text has been added to the study for presentation to the readers.
Keywords: Mahşer-nâme, Old Anatolian Turkish, Apocalypse, Mathnawi, Death.