Memlûk Sultanlığı'nın Bizans İmparatorluğu ve Kilikya Ermeni Krallığı ile diplomatik ve ticarî ilişkileri: Doğu Akdeniz ticareti ve tüccarlarına yeni bir yaklaşım (1260-1291)
Diplomatic and commercial relations of the  Mamluk Sultanate with the Byzantine Empire and the Kingdom of Cilician Armenia: a new approach for the Eastern Mediterranean trade and the traders (1260-1291)
Yazar: AHMET USTA
Danışman: PROF. DR. EBRU ALTAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Ortaçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Tarih = History
Dizin: Bizans İmparatorluğu = Byzantine Empire ; Diplomasi = Diplomacy ; Doğu Akdeniz = East Mediterranean ; Kilikya Ermeni Krallığı = Kingdom of Cilician Armenia ; Memlük Devleti = Mamluk State ; Ticaret = Trade ; Ticari ilişkiler = Trade relations ; Tüccar = Merchant

Özet:
Bu tez, XIII. yüzyılın ikinci yarısında kurulan Memlûk Sultanlığı'nın Bizans İmparatorluğu ve Kilikya Ermeni Krallığı ile yürüttüğü karşılıklı diplomatik ve ticarî ilişkiler üzerinden Doğu Akdeniz ticaret tarihine yeni bir pencere açılması amacıyla hazırlanmıştır. Bu bağlamda Bahrî Memlûkler'in 1260-1291 tarihleri arasında yürüttüğü diplomatik ve siyasî süreç, ticarî ilişkiler merkezinde değerlendirilmiştir. Ayrıca Mısır limanlarına gerçekleştirilen köle, kereste ve demir ticareti ile bu ticarî faaliyetlerde rol alan tüccarlar incelenmiştir. Ardından bahsi geçen tüccarların kimlikleri ile onlar için yapılan tanımlar üzerine bir tartışma açılmıştır. Çalışmada, özellikle Memlûk topraklarından hareketle devletlerarası ticaret gerçekleştiren tüccarların kimlikleri üzerinde durularak, modern literatürde hâkim, Müslüman tüccarlar ifadesinin yeniden değerlendirilmesi gerekliliği, eksik yanları da belirtilerek ortaya konulmuştur. Daha sonra döneme dair İslâm, Latin, Grek, Ermeni ve Süryânî kaynakları Paul Licour'un üçlü mimesis savı merkeze alınarak yeniden değerlendirilmiş ve bahsi geçen tanımlamanın yerine daha kapsayıcı bir şekilde Memlûk tüccarları ifadesinin kullanılmasının uygun olacağı örneklerle izah edilmiştir.

Bu çalışmada ayrıca tüccarların çeşitli ticarî yasaklamalar, ambargolar ve korsanlık faaliyetlerine karşı aldığı önlemlerden de bahsedilerek Memlûkler'in bölgedeki ticarî faaliyetlerin bir parçası olmak adına verdiği teşvikler ele alınmıştır. Diğer yandan tüccarların, yasaklar devam ederken bir yöntem olarak başvurdukları çeşitli hileler de tezde incelenmiş, mevcut belgeler üzerinden bahsi geçen zaman diliminde taşınan ürünlerin cinsi, miktarı, fiyatı ve ticarette hileye başvuran tüccarlar da çalışmaya dâhil edilmiştir.

Abstract:
This thesis addresses a new perspective in the Eastern Mediterranean trade by way of the diplomatic and commercial relations of the Mamlûk Sultanate with the Byzantine Empire and the Kingdom of Cilician Armenia in the second half of the 13th century. In this context, diplomatic and political procedure run by the Bahrî Mamlûks between the dates 1260-1291 was evaluated by focusing on the commercial relations. Moreover, slave, timber and iron trades conducted in the region towards the harbours of Egypt was studied with the merchants who had involved in these trading activities. The thesis opens a discussion about identities of these merchants by revisiting definitions stated by modern scholars. By paying special attention to the identities of the merchants who conducted interstate trading in Mamluk lands, this study proposes the necessity of re-evaluating the Muslim merchants, a poorly defined term dominating the modern literature. Later on, contemporary Islamic, Latin, Byzantine, Armenian and Assyrian sources are analyzed in the light of Paul Licoeur's threefold mimesis theory, and then, instead of the aforementioned term, the Mamluk merchants will be taken into consideration with the relevant evidences. 

This study also investigates the incentives the Mamluks gave in order to become a part of the trading activities in the region by demonstrating various precautions against prohibitions, embargoes and piracy. The study also demontrates the deceptive tricks and other fraudulent menthods of the merchants who intended to circumvent such prohibitions, and the trading goods, their varieties, quantities, price and the merchants who used these tricks were presented in the contemporary documents in aforementioned time period.