Sokak çocuklarına yönelik hizmetlerin değerlendirilmesi: Sosyal hizmetler ve çocuk esirgeme kurumu örneği
The evaluation of services towards street children: The example of social services and child protection agency
Yazar: HAKAN ACAR
Danışman: DOÇ. DR. ERDEN ÜNLÜ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Sosyal Hizmetler = Social Services

Özet:
ÖZET ACAR, Hakan. "Sokak Çocuklarına Yönelik Hizmetlerin Değerlendirilmesi: Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Örneği", Doktora Tezi. Ankara, 2006. Bu çalışma ile Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu tararından sokak çocuklarına sunulan hizmetlerin örgütsel yapı, hizmetler ve mesleki uygulamalar boyutlarıyla ve hizmeti sunanlar, yürütenler ve hizmetten yararlananlar tararından değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. Araştırma, nicel ve nitel araştırma tasarımlarının bir arada kullanıldığı bir değerlendirme araştırması olarak tasarlanmıştır. Araştırmanın niteliksel boyutunda fenomonolojik yaklaşım temel alınmıştır. Araştırmanın nicel boyutunda Türkiye'de SHÇEK'e bağlı olarak hizmet veren 42 ÇGM yöneticisinden soru kâğıdı aracılığıyla veri toplanmıştır. ÇGM'lerden tamsayım yoluyla veri toplanmıştır. Nitel boyutta ise İstanbul'da hizmet veren 8 ÇGM'de çalışan 13 SHU'dan derinlemesine görüşmeler yoluyla ve bu ÇGM'lerden hizmet alan 55 sokak çocuğuyla da odak grup görüşmeleri aracılığıyla veri toplanmıştır. İstanbul'da bulunan ÇGM'lerde çalışan tüm uzmanlar araştırma kapsamına alınmıştır. Sokak çocuklarından veri toplanırken güdümlü örnekleme yöntemlerinden Maksimum Varyasyon Örneklemesi ve Kriterli Örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Araştırmada elde edilen temel bulgular şu şekilde özetlenebilir: Merkezlerde, çocuklara yönelik sosyal, eğitsel, kültürel ve sportif alanların eksikliği hissedilmektedir. Personel dağılımının ve sayısının son derece düzensiz ve yetersiz olduğu görülmüştür. Çocukların rehabilitasyonunda önemli bir rolü olan madde bağımlılığı hizmetlerinin ise yetersiz olduğu anlaşılmaktadır. ÇGM yöneticilerinin yarısından fazlası (% 57,7) hizmetin amacına ulaşmadığını düşündüğünü ifade etmektedir. ÇGM'lerde görev yapan SHU'lar ise hizmetin çocukların temel gereksinimlerini karşıladığım noktasında birleşmekte ancak sokak çocuklarına yönelik hizmetlerin, sorunu çözme noktasında yetersiz kaldığını söylemektedir. SHU'lar hizmetin sadece çocuklarla sınırlı kaldığını, aile ve toplum gibi sokak çocukları sorununun diğer bileşenlerine ulaşılamadığını düşünmektedir. Sokak çocuklarının büyük çoğunluğu hizmetin kendilerinde olumlu etkiler bıraktığını düşünmektedir. Hizmetin yarattığı değişimi olumlu bulan çocukların bir bölümü bahsettikleri değişimi "tineri bıraktım" somut örneklerle açıklarken, bazıları da "kendime çeki düzen vermek" gibi daha soyut şekilde açıklamaya çalışmıştır. Sayılan fazlaca olmasa da hizmetin birVI değişim yaratmadığını ifade eden ve olumsuz görüşlerini dile getiren çocukların hemen hepsi hizmetin somut sonuçlarım görememekten şikâyet etmektedir. Sokak çocuklarına yönelen hizmetlerin, sorunu ortaya çıkaran alt sistemlere ulaşmakta güçlük çektiği, daha çok çocuk odaklı müdahalelerle çocuğun değişimini amaçladığı gözlemlenmiştir. Öte yandan, risk altındaki nüfus gruplarına yönelik koruyucu ve önleyici hizmetlerin geliştirilemediği ve çocukların ancak sokak yaşamına giriş yaptıktan sonra hizmetle karşılaştıkları görülmüştür. Dahası, sunulan hizmetlerin sokak çocuklarının karmaşık ihtiyaçlarına yanıt vermekte zorlandığı ve hizmetin, çocukların bireysel özelliklerine yanıt vermeyen bir şekilde yapılandırıldığı ortaya çıkmıştır. Anahtar Sözcükler: Sokak Çocukları, Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu, Çocuk ve Gençlik Merkezleri, Hizmetlerin Değerlendirilmesi.

Abstract:
VII ABSTRACT ACAR, Hakan. "The Evaluation of Services Towards Street Children: The Example of Social Services and Child Protection Agency," PhD Thesis. Ankara, 2006. This research aims to evaluate the services towards street children delivered by Social Services and Child Protection Agency in the framework of the organizational structure, services and professional interventions through service planners, providers and clients. The research is an evaluation research which applies qualitative and quantitative research designs together. Phenomenological Approach is used as a basis of qualitative part of the study. In the quantitative part of the study, data were gathered from managers of 42 child and youth centers by a questionnaire. In the qualitative part of the study, on the other hand, data were gathered via in-depth interviews by 13 social workers who are working in 8 CYC's in Istanbul and via focus group interviews by 55 street children who are clients of these CYC's. All social workers of CYC's in Istanbul have been included in the data collection process. During the data collection process for street children, Maximum Variation Sampling and Criterion Sampling among the purposeful sampling methods have been used. The main results of the research can be summarized as the following: It is revealed that there is a lack of social, educational and sportive spaces for the children in the centers. The distribution and number of staff are extremely inadequate and irregular. The drug detoxification services which has important role in rehabilitation of street children are inadequate. More than half (% 57.7) of the managers of CYC's indicated that they think of the services as not being able to reach its expected outcomes. Social workers who are working in CYCs indicated that the services were able to meet the children's basic needs, but according to them, the services are inadequate to solve the problem of street children structurally. Social workers think that the services have directly focused on street children and do not cover the services at family and community level. Most of the street children think that the services have positive effects on themselves. Some of the children have described this positive effect in a concrete way such as "I quit using drugs," while some others tried to describe this positive effect with abstract words such as "I started to set in order me". Few children expressed negative feelings towards the services and indicated that the services they benefit can not create positive changes on themselves.VIII It is observed that services towards street children have difficulties to reach subsystems which compose street children problem such as family, neighborhood and local community. Service providers generally tend to solve problem by using child focused interventions only. On the other hand, protective services could not been developed towards children under risk and children have only a chance to involve social services system after they experienced street life. Moreover, it is revealed that services have difficulty to meet complex needs of street children because of impersonalized structure of the service delivery. Key Words: Street Children, General Directorate of Social Services and Child Protection Agency, Child and Youth Centers, Evaluation of Services.