Bazı patates çeşitlerinin nod kültürü ile çoğaltılmasında giberellik asit (GA3), sukroz ve agarın etkisinin araştırılması
Investigation of the effect of gibberellic acid (GA3),  sucrose, and agar type on the micropropagation of some  potato varieties by node culture
Yazar: ZEKİYE ERDOĞAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ TOLGA YILDIRIM
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Biyoloji = Biology ; Biyoteknoloji = Biotechnology ; Botanik = Botany
Dizin: Agar-agar =   ; Maltoz = Maltose

Özet:
Patates (Solanum tuberosum), Solanaceae ailesi, Solanales takımından tohumlu 
bitkilerin kapalı tohumlu olan çift çenekli bir türdür. Temel bitkisel gıda kaynağı olan 
buğday, pirinç ve mısırdan sonra en fazla üretimi olan patates, besin değerinin yüksek 
olmasından dolayı  dünya nüfusunun beslenmesi açısından oldukça değerlidir (Vanaei H., 
2008). Patates (Solanum tuberosum) dünyada tarımı/üretimi yapılmakta olan bitki türleri 
arasında beşinci sırada yer alan bir gıda bitkisidir. FAO'ya göre (2014) dünya patates 
üretimi yaklaşık olarak  385 milyon tondur. Türkiye patates üretimi bakımından 4,16 
milyon ton ile yirminci sırada yer almaktadır (TUİK, 2014). Patateste ürün kaybına yol 
açan birçok hastalık bulunmaktadır. Özellikle virüs hastalıkları başı çekmekte ve belirli 
bir alanda ürünün %50'inden fazlasının kaybına sebep olabilmektedir. Önlem 
alınmaması durumunda yumru ile çoğaltıldığı için bu hastalıklar kolaylıkla diğer ekim 
alanlarına da kolaylıkla yayılabilmektedir. Patates çeşitleri yumrular aracılığı ile 
çoğaltıldığı için hastalıksız  tohumluk yumru üretimi günümüzde önemli bir sektör 
haline gelmiştir. Bu yumruların üretiminde bitki doku kültürü teknikleri özellikle 
meristem ve nod kültürü kombine olarak birlikte kullanılmaktadır.  

Bu çalışmanın amacı nod kültürü ile ticari olarak çoğaltılan bazı patates çeşitleri 
üzerinde GA3, farklı sukroz ve agarların etkisinin araştırılmasıdır. MS besin ortamında 
GA3 için 0.0, 0.1, 0.25, 0.50 ve1.0 mg/L, sukroz için masa, saf, esmer ve maltoz şekeri 
(30 g/L) ve agar için de 7.0g/L agar, 2.5 ve 3.5 g/L Gelrite agarı test edilmiş ve bitki 
boyu, nod sayısı, ortalama nod uzunluğu, kuru ve yaş ağırlık ölçümleri alınarak 
istatistiksel analizleri yapılmıştır. GA3  deneyinde sonuçlar 0.1-0.5  mg/L aralığında 
çeşide bağlı olarak GA3'in bitki boyu ve nod sayılarında artış sağladığı belirlenmiştir. 
Şeker testinde besin ortamında masa ve saf şeker kullanımı en iyi sonuçları verirken 
maltozun bitki gelişimini negatif yönde etkilediği belirlenmiştir. Agar testinde ise 
sadece 3.5 g/L Gelrite kullanımının sadece Louisana ve Surya çeşitlerinde agara göre 
nod sayısında sağladığı gözlenmiştir. Elde edilen sonuçlara göre ticari ölçekte nod 
kültürü için kullanılan MS besin ortamında 0.1-0.5  mg/L aralığında GA3, şekere 
kaynağı olarak masa şekerinin kullanılması ve agar olarakta standart bitki agarının 
kullanılması önerilmektedir.

Abstract:
Potato (Solanum tuberosum) is a dicotyledenous species, which belongs to 
Solanaceae family. Due to its high nutritional value it is one of the main food sources 
after wheat, rice, and maize  (Vanaei H., 2008). World potato production is about 385 
million tons (FAO, 2014). The potato production in Turkey 4.16 million tons ranking 
twentieth place worldwide (TUİK, 2014). It has many diseases resulting in heavy yield 
loss. Specifically, viral diseases could lead to  more than 50% reduction in harvest. 
Unless measures taken diseases could easily spread out other plantation areas. 
Production of disease-free tubers has become a primary concern of potato seed industry, 
which is solved by the combination of meristem and node culture commercially. 
 
The purpose of this study was to investigate the effect of different GA3 
concentration (control, 0.1, 0.25, 0.50, and 1.00 mg/L), sugar (table sugar,  analytical 
grade sucrose, brown sugar and maltose each 30 g/L), and agar type (7.0 g/L plant agar, 
2.5 and 3.5 g/L Gelrite) on the propagation of potato through node culture. The data 
recorded from each plantlet were height, number of nodes, average node lenght, dry, 
and fresh weight. GA3  test results showed that average plantlet height and number of 
nodes increased significantly depending on the variety tested. In sugar test while 
analytical grade sucrose and table  sugar were better performers,  maltose negatively 
affected the plantlet development. Only Gelrite agar at 3.5 g/L concentration increased 
the number of nodes in Louisana and Surya varieties tested. The results of this study 
suggest the use of GA3  between 0.1-0.5 mg/L with table sugar and standart agar on 
commercial scale.