Türkiye'de fiyat ve kurumsal düzenlemelerin tütün mamulleri kullanımı üzerindeki etkisi
The effect of price and institutional regulations on tobacco consumption in Turkey
Yazar: CENGİZ HASPOLAT
Danışman: PROF. DR. ABUZER PINAR
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı / Zooloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Ekonometri = Econometrics ; Ekonomi = Economics ; Maliye = Finance
Dizin: Fiyat = Price ; Fiyatlandırma = Pricing ; Sigara = Cigarette ; Tütün = Tobacco

Özet:
Tütün mamulleri fiyat seviyesi ile tütün kontrolü düzenlemeleri, tüketimi azaltan ve bırakmayı artıran önemli araçlardır. Çalışmanın amacı, tütün mamulleri fiyat seviyesindeki artışlar ile temiz hava yasası, uyarı etiketleri gibi çeşitli düzenlemelerin tüketim üzerindeki etkilerini ortaya koymaktır. 
Bu çalışmada, ekonometrik model kurularak, 1960-2012 yılları arasındaki sigara satışları, sigara fiyatları ile kişi başı GSYH yıllık verileri kullanılmıştır. Modelde sigara fiyatı ile kişi başı gelirin yanı sıra ekonomik krizler, sigara paketlerinde yer alan uyarı etiketleri, temiz hava yasa düzenlemeleri ile tütün mamullerinin yasa dışı ticaretiyle mücadele eylem planının etkileri de incelenmiştir. 
Bulgular, tütün mamulleri fiyatındaki yükseliş ile tüketim arasında negatif bir ilişki olduğunu göstermektedir. Tütün mamulleri fiyat seviyesi yükseldiğinde, kişi başı tüketim azalmaktadır.
Miyopik bağımlılık modelinde fiyat esnekliği kısa dönem için -0.1398, uzun dönem için -0.3254 olarak hesaplanmıştır. Rasyonel bağımlılık modelinde ise kısa dönem fiyat esnekliği -0.0845, uzun dönem fiyat esnekliği -0.8142'dır. Gelir esnekliği ise kısa dönemde 0.2081, uzun dönemde ise 1.1956'dir. 1996 yılında yürürlüğe giren 4207 sayılı Yasa ile bu yasada değişiklik yapan ve 2008 yılında yürürlüğe giren 5727 sayılı Yasanın tüketimi azaltmada etkili olduğu görülmüştür. Diğer taraftan, ekonomik krizlerin tütün mamulü tüketimini artırıcı bir etkisi görülmektedir.
Tütün mamulleri fiyat seviyesinin yükseltilmesi, tütün mamulü tüketiminin azaltılması için önemli bir politika aracıdır. Temiz hava yasa düzenlemelerinin de tütün mamulü tüketimin azaltılmasında etkisi bulunmaktadır.

Abstract:
The price level of tobacco and tobacco control regulations are important tools to reduce consumption and increase cessation. The purpose of this study is to analyze the consumption effects of price level of tobacco and regulations such as clean air laws and warning labels.
An econometric model is established, and the annual data on cigarette sales, cigarette prices and per capita gross domestic product for the period of 1960-2012 are used. Apart from cigarette prices and per capita income, the impact of economic crisis, tobacco packaging warning labels, clean air regulations, plan of action to combat illicit tobacco trade impacts are also tested. 
The findings indicate that there is a negative relationship between the price of tobacco and consumption. Consumption per person decreases by the rise in tobacco price. 
Myopic addiction model price elasticity is -0.1398 for the short-term, and -0.3254 for the long term. For the rational addiction model, short-term price elasticity is -0.0845, and long term price elasticity is -0.8142. The income elasticity is 0.2081 in the short-term, and 1.1956 in the long term. Act No. 4207 enacted in 1996, and Act No. 5727 which is amended as Act No. 4207 enacted in 2008 were found to be effective to reduce tobacco consumption. Also economic crisis have increasing effect on the tobacco consumption.
Increasing the tobacco prices seems to be an important policy tool to reduce tobacco consumption. Clean air law regulations also have impacts to reduce tobacco consumption.