Dekstrometorfan hidrobromür içeren çoklu preparatlardaki etken maddelerin spektrofotometrik, kromatografik ve kapiler elektroforetik yöntemlerle miktar tayinleri
Determination of active ingredients in multicomponent pharmaceutical preparations containing dextromethorphan hydrobromide with spectrophotometric, chromatographic and capillary electrophoretic techniques
Yazar: İSMAİL MURAT PALABIYIK
Danışman: PROF. DR. FEYYAZ ONUR
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Analitik Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology

Özet:
Bu tez çalışmasında soğuk algınlığı nedeniyle meydana gelen al¬ler¬jik enf¬la¬mas¬yo¬nun gi¬de¬ril¬me¬sinde kullanılan dekstrometorfan HBr (DEK)' ün karbinoksamin maleat (KAR) ve fenilefrin HCl (FEN) ile üçlü karışımının analizi için Temel Bileşen Regresyonu (TBR) ve Yüksek Performanslı Sıvı Kromatografisi (YPSK) ve, DEK'in parasetamol (PAR), FEN ve klorfeniramin maleat (KLO) ile dörtlü karışımının analizi için YPSK ve Kapiler Elektroforez (KE) yöntemleri geliştirilmiştir.TBR yönteminde uygun dalga boyu aralığı ve sayısı belirlendikten sonra okunan absorbans değerleriyle hazırlanan absorbans matrisleri ve bunların standart konsantrasyonlarına göre hazırlanan konsantrasyon matrisleri ile hesaplanan kalibrasyon katsayıları kullanılarak DEK' in KAR ve FEN' in aynı anda miktar tayinleri gerçekleştirilmiştir.Geliştirilen YPSK yönteminde, 250 x 4.6 mm, 5 µm i.ç. ACE C18 kolonu kullanılmış, hareketli faz olarak gradient elüsyon programı ile asetonitril - NaClO4 çözeltisi (pH=3, 0.01 M) seçilmiştir. Akış hızı olarak 1.4 mL/dakika ve deteksiyon dalga boyu DEK' in KAR ve FEN ile üçlü karışımının analizinde 274 nm, DEK' in PAR, FEN ve KLO ile dörtlü karışımının analizinde 204 nm olarak belirlenmiştir.KE yöntemi sadece DEK'in KLO, FEN ve PAR ile 4'lü karışımının analizinde kullanılmıştır. Optimizasyon çalışmaları sonucunda 70 cm uzunluğunda ve 62 cm etkin uzunluğa sahip 75 µm i.ç. eritilmiş silika kapiler içerisinde 20 kV potansiyel altında 25 ºC sıcaklıkta Na2HPO4 (pH = 8, 0.1 M) kullanılarak 200 nm dalga boyunda çalışılarak ve kapiler içerisine numune enjeksiyonun 15 saniye boyunca 100 mbar basınç altında yapılması uygun görülmüştür.Tez kapsamında geliştirilen tüm yöntemler valide edildikten sonra DEK' in KAR ve FEN üçlü karışımını içeren RHINOTUSSAL ® kapsül'e ve DEK'in KLO, FEN ve PAR ile 4'lü karışımını içeren WINTUS® Draje'ye uygulamaları başarıyla gerçekleştirilmiştir. Elde edilen sonuçlar istatistiksel olarak karşılaştırılmışlardır.

Abstract:
In this PhD thesis, Principal Component Regression (PCR) and High Performance Liquid Chromatography (HPLC) were developed for the simultaneous determination of dextromethorphan hydrobromide (DEK), carbinoxamine maleate (KAR) and phenyleprine hydrochloride (FEN) in their ternary mixture and High Performance Liquid Chromatography (HPLC) and Capillary Electrophoresis (CE) were developed for the simultaneous determination of DEK, paracetamol (PAR), FEN and chlorpheniramine maleate (KLO) in their quarternary mixture respectively, used for the treatment of allergic inflammation in flu.In PCR method; simultaneous determination of DEK, FEN and KAR in their ternary mixture was realized by using calibration coefficients calculated by the absorbance matrix established using absorbances measured and corresponding concentration matrix due to their standard concentrations after determination of appropriate range and number of wavelengths.In the developed HPLC technique, ACE C18 column (250 x 4.6 mm, 5 µm i.d.) was used and acetonitrile ? NaClO4 (pH:3, 0.01 M) by using gradient elution was selected as mobile phase. 1.4 mL/min was selected as flow rate and 274 nm for the analysis of the ternary mixture of KAR, FEN and DEK and 204 nm for the analysis of the quarternary mixture of PAR, FEN, KLO and DEK were selected as detection wavelengths.Developed capillary electrophoresis (CE) method was applied only for the analysis of quarternary mixture of KLO, FEN, PAR and DEK. In optimization studies; it was found that good results were obtained by using a fused silica capillary (70 cm length, 62 cm effective length and 75 µm i.d.), using Na2HPO4 buffer (pH:8, 0.1 M), at 25 ºC and detection at 200 nm under 20 kV potential and sample injection into the capillary under 100 mbar pressure during 15 seconds.All developed methods in this PhD thesis were applied successfully to RHINOTUSSAL® capsule containing ternary mixture of DEK, FEN and KAR and, to WINTUS ® sugar?coated tablet containing quarternary mixture of DEK, KLO, FEN and PAR after validation. Results obtained were compared statistically with each other.