Behçet hastalığı patogenezinde 21-hidroksilaz gen mutasyonlarının rolünün ACTH uyarı testi ile araştırılması
The role of 21-hydroxylase deficiency in the pathogenesis of Behcet's disease
Yazar: NURDAN GÜL
Danışman: PROF. DR. FARUK ALAGÖL
İstanbul Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 1998
Konu: Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları = Endocrinology and Metabolic Diseases
Dizin: Behçet sendromu = Behcet syndrome ; Cosyntropin = Cosyntropin ; Karışık fonksiyonlu oksijenazlar = Mixed function oxygenases

Özet:
Gerekçe: Behçet hastalığı sebebi bilinmeyen kronik inflamatuar bir hastalıktır. Hastalığın erkek hastalarda daha ağır seyretmesi, bulguları arasında androjen fazlalığında görülen basit aknelerden ayırt edilemeyen aknelerin olması hastalığın patogenezinde seks hormonlarının rolünün olabileceğini düşündürmektedir. Behçet hastalığı ile HLA-B5 1 arasında kuvvetli bir ilişkinin varolduğu bilinmektedir. HLA-B lokusu ile yalan komşuluğu olan steroid 21-hidroksilaz genindeki bazı mutasyonlar, HLA-B51 ile bağlantı dengesizliği göstererek, androjen etkili hormonların artışına yol açabilir ve bu yolla Behçet hastalığı patogenezine katkıda bulunabilir. Hastalar ve Yöntem; Klasik olmayan konjenital adrenal hiperplazi bulguları (akne, hirsutizm, adet düzensizliği, infertilite) olmayan 18 sağlıklı kontrol (8 kadın, 10 erkek), steroid tedavisi almayan 29 Behçet hastası (14 kadın, 15 erkek) ve 15 ankilozan spondilitli hasta (3 kadın, 12 erkek) çalışma grubunu oluşturdu. Erkeklerde daha sık görülmesi ve Behçet hastalığına benzer şekilde bir sınıf I HLA antijeni ile (HLA-B27) kuvvetli ilişki göstermesi nedeniyle, ankilozan spondilit hasta kontrol grubu olarak seçildi. Hastalara ve sağlıklı kontrollere, bazal kan örnekleri alındıktan sonra kısa etkili sentetik ACTH (tetrakosaktrin, Synacthen®, Ciba, 250 ug) uygulandı. ACTH uyarısından 30 ve 60 dakika sonra kan örnekleri alındı. Bazal ve ACTH uyarısı sonrasında serum 17-OH-P ve kortizol düzeyleri ile, bazal örneklerde toplam testosteron, DHEA-S ve SHBG düzeyleri belirlendi. Serum kortizol düzeyi kemilüminesans yöntemi, 17-OH-P, toplam testosteron, DHEA-S ve SHBG düzeyleri ise radyoaktif immünolojik inceleme (RIA) yöntemleri ile belirlendi. Sonuçlar: Sağlıklı kontroller, Behçet hastalan ve ankilozan spondilitli hastaların ortalama bazal ve ACTH uyarısından 30 ve 60 dakika sonraki 17-OH-P ve kortizol düzeyleri arasında anlamlı bir fark saptanmadı. Sağlıklı kontrollerin ortalama değerlerinin 2.57 SD üzeri normalin üst sının olarak alındığında, 1 sağlıklı kontrolde, 4 Behçet hastasında ve 2 53ankilozan spondilitli hastada 17-OH-P düzeyi yüksek bulundu. ACTH uyansı sonrasında hiçbir sağlıklı kontrolün 30 ve 60. dakika 17-OH-P düzeyi ortalama+2.57 SD üzerine çıkmazken, 3 Behçet hastasında ve 5 ankilozan spondilitli hastada 30 ve/veya 60. dakika 17-OH-P düzeyi yüksek bulundu. ACTH uyansı sonrasında saptanan artmış 17-OH-P değerleri heterozigot taşıyıcılarda saptanmış olan nomogram değerlerine uygun bulundu ve sağlıklı kontrollerin birisi (%5.5), Behçet hastalarının dördü (%13.8) ve ankilozan spondilitli hastaların beşi (%33.3) steroid 21-hidroksilaz gen mutasyonları için heterozigot taşıyıcı olarak kabul edildi. Belirgin aknesi olan 8 Behçet hastasının dördü (%50) heterozigot mutasyon taşıyıcısıydı. Heterozigot mutasyon taşıyıcısı olduğu düşünülen beş ankilozan spondilitli hastadan sadece birisinde belirgin akne mevcuttu. Serum toplam testosteron, DHEA-S ve SHBG düzeylerinin karşılaştırılmasında, Behçet hastalarının ortalama toplam testosteron düzeyleri sağlıklı kontrollerden anlamlı derecede düşük bulundu, DHEA-S ve SHBG düzeyleri arasında ise anlamlı bir fark saptanmadı. Artmış 17-OH-P düzeyleri saptanan ve 21-hidroksilaz mutasyonları için heterozigot taşıyıcı olduğu düşünülen hastaların ortalama testosteron düzeyleri, diğer Behçet hastalarından anlamlı derecede yüksek bulundu. Benzer bulgular ankilozan spondilitli hastalarda da saptanmakla beraber, aradaki fark anlamlılık sınırına ulaşmadı. Behçet hastaları ve ankilozan spondilitli hastalarda artmış oranda saptanan 21- hidroksilaz gen mutasyonu taşıyıcılığı hastalık patogenezine katkıda bulunabilir. Belirgin aknesi olan Behçet hastalarının %50'sinde 21-hidroksilaz mutasyonu bulgularının saptanması, akne benzeri bulgulan olan hastalann en azından bir kısmının patogenezinde, HLA-B51 veya diğer Behçet hastalığı duyarlılık genleri ile bağlantı dengesizliği gösteren 21-hidroksilaz gen mutasyonlarının rolünün olabileceğini düşündürmektedir. Behçet hastalarında ortalama toplam testosteron düzeylerinin düşük bulunması, daha büyük ve tedavi almayan bir hasta grubunda doğrulanması gereken bir bulgu olarak kabul edilmiştir.

Abstract: