İvesi ırkı koyunlarında kısa süreli progesteron uygulamasını takiben GnRH enjeksiyonlarının üreme parametreleri üzerine etkisi
The effect of GnRH injections on reproductive parameters following short term progesterone administration in awassi ewes
Yazar: METEHAN KUTLU
Danışman: PROF. DR. DURSUN ALİ DİNÇ
Selçuk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Doğum ve Jinekoloji (Veterinerlik) Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Veteriner Hekimliği = Veterinary Medicine
Dizin: Embriyo = Embryo ; Fertilite = Fertility ; GnRH = GnRH ; Progesteron = Progesterone ; Üreme = Reproduction ; Üreme teknikleri = Reproduction techniques ; İvesi koyunları = Awassi sheeps

Özet:
Sunulan çalışmada, üreme mevsimi dışında kısa süreli progesteron uygulamaları ile östrüs ve ovulasyonları uyarılmaya çalışılan İvesi ırkı koyunlarda tek doz ve çift doz GnRH uygulamalarının östrüs ve ovulasyonların uyarımı, konsepsiyon oranı, ikizlik oranı, yavru verimi ve geç embriyonik-erken fötal ölüm oranı  gibi üreme parametreleri üzerine olan etkilerini ortaya koymak amaçlandı.
	Çalışma Adana ili Kozan ilçesinde yürütüldü. Şubat-Mart ayı içinde doğum yapmış normal ve sorunsuz bir periparturient dönem geçiren postpartum dönemdeki 100 baş İvesi ırkı koyuna üreme sezonu öncesinde (Mayıs) 7 gün süreli 60 mg medroksiprogesteron asetat içeren vajinal sünger (MAP) uygulandı (0. gün) (Espanjavet®, HIPRA Labavatuarları A.Ş. Amer/İSPANYA). Süngerin çıkarıldığı gün (7. gün) 500 IU dozda PMSG (5ml) im (Oviser®, HIPRA Labavatuarları A.Ş. Amer/İSPANYA) ve 250 μg kloprostenol sodyum (PGF2α) (1 ml) im (PGS®, ALKE Sağlık Ürünleri San. Tic. A.Ş. İstanbul/Türkiye) olarak yapıldı. Süngerleri düşen 5 adet koyun çalışmadan çıkartıldı. Koyunlar rastgele 3 gruba ayrıldı. Grup 1'deki (Kontrol) (n=31) koyunlara GnRH uygulaması yapılmadı. Grup 2'deki (GnRH) (n=31) koyunlara sünger çıkartıldıktan 48 saat sonra 50 μg gonodarelin diasetat (GnRH) (Ovarelin®, CEVA DİF İlaç A.Ş. İstanbul/Türkiye) (1 ml) im yapıldı. Grup 3'deki (GnRHx2) (n=33) koyunlara sünger çıkartıldıktan 48 saat sonra 50 μg GnRH (1 ml) im ve koç katımından 12 gün sonra (21. gün) 50 μg GnRH (1 ml) im yapıldı. Östrüs tespiti süngerin çıkarılmasından 24 saat sonra arama koçu katılarak belirlendi. Östrüs gösteren koyunların aşımları elde sıfat yöntemiyle gerçekleştirildi. Aşımlarda on baş fertil koç kullanıldı.
	Östrüs oranı, konsepsiyon oranı, ikizlik oranı, yavru verimi, geç embriyonik-erken fötal ölüm oranı ve aşım sonrası 12-14. günde P4 konsantrasyonları belirlendi. Birinci, 2. ve 3. gruplarda sırasıyla östrüs oranı %82,8; %69,0; ve %72,7; konsepsiyon oranı %66,7; %55,0 ve %54,2; ikizlik oranı %28,5; %50,0 ve %30,7 bulundu ve istatistiksel olarak fark tespit edilemedi. Çoğul gebelik oranı düşük olan İvesi ırkı koyunlarda tek doz GnRH uygulamasının (Grup 2) (1,50) yavru verimini Kontrol grubu (Grup 1) (1,28) ve GnRHx2 grubuna (Grup 3) (1,31) göre sayısal olarak artırdığı tespit edildi. Erken embriyonik ölümlerin önüne geçilebilmek amacıyla çift doz GnRH uygulanan GnRHx2 grubunda (Grup 3) aşım sonrası 12. günde yapılan 2. doz GnRH uygulaması sonrası P4 konsantrasyonunda artış gerçekleşmemesine rağmen (12. gün 4,05±0,43; 14. gün 3,91±0,31; 17. gün 4,15±0,42) GnRHx2 grubunda (%0) geç embriyonik- erken fötal ölüm oranı Kontrol (Grup 1) (%12,5) ve GnRH (Grup 2) (%9,1) grubuna göre sayısal olarak daha düşük tespit edildi.
	Sonuç olarak üreme mevsimi dışında kısa süreli progesteron uygulaması sonrası çift doz GnRH uygulamasının geç embriyonik-erken fötal ölüm oranı dışında ölçülen diğer üreme parametrelerinde olumlu etkisi gözlenmedi. Tek doz GnRH uygulamasının çoğul gebelik oranı düşük olan İvesi ırkı koyunlarda yavru verimini artırmak için etkili bir yöntem olabileceği kanısına varıldı.

Abstract:
The present study was aimed to investigate the effects of double-dose GnRH application on the stimulation of oestrus and ovulation, conception rate, twin rate, late embryonic-early fetal loss rate and litter size performance in Awassi Ewes in out of season.
	The study was conducted in Kozan district of Adana Province. Vaginal sponge (MAP) containing 60 mg medroxyprogesterone acetate for 7 days before the breeding season (May) was applied to (day 0) (Espanjavet, HIPRA Labaratories Inc. Amer/SPAIN) 100 Awassi ewes in postpartum period who had a normal and uneventful periparturient period who gave birth in February-March. PMSG 500 IU (5ml) im (Oviser-HIPRA Labaratories Inc. Amer/SPAIN) and 250 μg cloprostenol sodium (1 ml) im (PGS-ALKE Health Products Inc. Istanbul/Turkey) were performed on the day of removal of the sponge (day-7). Five ewes having sponge falling were removed from the study. The rest were randomly divided into 3 groups. In Group-1 (Control) (n=31) ewes were not subjected to GnRH treatment. In Group-2 (GnRH) (n=31) ewes were given 50 μg GnRH (1ml) im (gonodarelin diacetate-Ovarelin, CEVA DİF Pharmaceuticals Inc. Istanbul/Turkey) 48 hours after removal of the sponge. In Group-3 (GnRHx2) (n=33) ewes were given 50 μg GnRH (1ml) im 48 hours after the removal of the sponge and 50 μg GnRH (1ml) im 12 days after ram introduction. Ewes detected in heat were mated with fertility-proven rams. Ten rams were used for mating.
	Oestrus rate, conception rate, twin rate, litter size, late embryonic-early fetal death rate and after mating P4 concentration on day 12-14 were determined. There were no statistical differences between the groups 1, 2 and 3 in terms of oestrus rate (82.8%; 68.9%; 72.7%), conception rate (66.7%, 55.0%, 54.2%), twin rate (28.5%; 50.0%; 30.7%) parameters. It was found that in Group-2 (1.50) in which single-dose GnRH treatment was applied in low-profilic Awassi litter size was numerically greater compared to Group-1 (1.28) and Group-3 (1.31). In order to prevent early embryonic deaths, no increases in P4 concentration (Day-12, 4.05±0.43; Day-14, 3.91 ± 0.31; Day-17, 4.15 ± 0.42) were observed in Group-3 which was treated with GnRH 12th day after mated. However, late embryonic-early fetal death rate was numerically lower in Group-3 (0%) than in Group-1 (12.5%) and Group-2 (9.1%).
	In conclusion, after short-term progesterone administration in out of season, double-dose GnRH administration had a positive effect on late embryonic-early fetal death rate but not the other reproductive performance parameters. It was concluded that a single dose GnRH administration could be an effective method to increase the efficiency of litter size in the low-profilic Awassi Ewes.