Bazı büyümeyi düzenleyici maddelerin enginar (Cynara scoylmus) dip sürgünlerinin köklenmesi üzerine etkilerinin belirlenmesi
Determination of the effects of some growth regulators on rooting of artichoke (Cynara scolymus) offshoots
Yazar: ZAİDE KÜÇÜKHEMEK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ KENAN SÖNMEZ
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı / Sebze Yetiştirme ve Islahı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Enginar (Cynara scolymus L.) Asteraceae familyasında yer alan enginar ülkemizde yoğunlukla kıyı kesimlerde yetiştirilmektedir. Ana vatanı Akdeniz havzası ve Kıbrıs adası olarak kabul edilmektedir. Enginar ülkemizde bitkinin kök ve kök boğazında oluşan üreticiler arasında piç olarak adlandırılan dip sürgünleri ile üretilir. Çiçek yapısı nedeniyle yüksek oranda yabancı döllendiği için çeşit özelliğini kaybetmekte ve yabanileşme (atavizm) meydana geldiği için tohumla yapılan üretim üreticiler arasında tercih edilmemektedir. Bu nedenle enginar üretiminde ana bitkinin bütün özelliklerini taşıyan vejetatif üretim şekli olan dip sürgünleri ile yapılan üretim yaygındır. Tohumla yapılan üretim ise genelde ıslah çalışmalarında yaygın olarak kullanılır.
Bahar döneminde ana bitkiden ayrılan dip sürgünlerinde kök gelişimi olmadığı için doğrudan araziye dikimlerde bakım koşullarının da yetersizliği nedeniyle köklenme oranı azalmakta ve arazide boş alanlar oluşmaktadır. Sürgünlerin daha küçük alanda ve bir arada olduğu örtüaltı koşullarında ve köklenmeyi artırıcı uygulamalar ile köklenme oranın da arttırılacağı bir üretim şekli ile fide ve zaman kaybı en aza indirilmiş ve arazide birim alandan daha fazla yararlanılmış olacaktır.
Çalışmamızda köklenmeyi uyarıcı olarak IBA ve köklenmeyi uyardığı bazı çalışmalarda belirtilen ticari preparat olarak kolay bulunabilen Trichoderma harzianum mantarı kullanılmıştır. Trichoderma harzianum uygulamasının en iyi köklenme (%88.9) sonucunu verdiğini, IBA uygulamasında ise yüksek 125 ppm (%80.5) ile Trichoderma harzianum uygulanmasına yakın sonuç verirken en düşük köklenme (%51.4) 1000 ppm dozunda elde edilmiştir. Sonuç olarak Trichoderma harzianum uygulamasının Bayrampaşa enginar dip sürgünü köklendirilmesinde IBA'nın seçilen dozlarından daha iyi köklenmeyi sağladığı sonucuna varılmıştır.

Abstract:
Artichoke (Cynara scolymus L.) Artichoke, which is in the Asteraceae family, is intensively cultivated in coastal areas in our country. Its homeland is considered to be the Mediterranean basin and the island of Cyprus. Artichoke is produced in our country with the offshoots called bastard among the producers, which are formed in the root and root throat of the plant. Due to its flower structure, it loses its varietal characteristic because it is highly foreign fertilized and production with seeds is not preferred among producers because wilding (reversion) occurs. For this reason, in artichoke production, the vegetative production method, which has all the characteristics of the mother plant, is common. Seed production, on the other hand, is commonly used in breeding studies.
Since there is no root development in the offshoots separated from the mother plant in the spring period, the rooting rate decreases and empty areas are formed in the land due to the inadequacy of the maintenance conditions in direct planting on the land. Seedling and time loss will be minimized and the unit area in the field will be utilized more with a production method that will increase the rooting rate with rooting-enhancing practices and under cover conditions where the shoots are in a smaller area and together.
In our study, IBA was used as rooting stimulant and Trichoderma harzianum fungus, which is easily available as a commercial preparation, was used as rooting stimulant. Trichoderma harzianum application gave the best rooting result (88.9%), while IBA application was close to Trichoderma harzianum application with high 125 ppm (80.5%) and the lowest rooting (51.4%) was obtained at 1000 ppm dose. As a result, it was concluded that Trichoderma harzianum application provided better rooting than the selected doses of IBA in the rooting of Bayrampaşa artichoke offshoot.