Tarihi vesikalara göre Anadolu muvakkithaneleri
Anadolu temporary houses according to historical documents
Yazar: UMMAHAN ÖZALP
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN MUŞMAL
Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Tarih = History
Dizin: Aletler = Tools ; Astronomi = Astronomy ; Bilim tarihi = History of science ; Muvakkithane = Muwakkits ; Zaman = Time

Özet:
Bugünün dünyasında var olan zaman kavramı, zaman ile ilgili araç ve gereçler geçmiş dönemlerde farklı şekilde isimlendirilmiştir. Örneğin Anadolu şehirlerinde ibadet vakitlerini tespit etme işi yapılırken geçmiş dönemlerden günümüze doğru gelindiğinde, vakit tespit etme süreci her dönemde farklılık göstererek ilerlemiştir. Geçmiş dönem ile günümüz arasındaki bu farklılığı ve Anadolu şehirlerinde ibadet vakitlerinin nasıl belirlendiğini çözmek amacı ile çalışmada "vakit" üzerine inşa edilmiş mimarî yapılar olan "muvakkithane" ile burada görev yapan "muvakkit" kavramları üzerinde durulmuştur. Daha sonra ise çalışmamızda muvakkithanelerin işlevi ve genel özellikleri hakkında bilgi verilmiştir. Çalışmanın birinci bölümünde "muvakkitlerin" nasıl atandığı, muvakkit olarak atanacak kişilerin ne gibi niteliklere sahip olması gerektiği ve bunların görevlerinin neler olduğu ile maaşlarının miktarı hakkında bilgi verilmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde muvakkithanelerde bulunan astronomik aletler ve çalışma yapılan diğer aletler ele alınırken, muvakkithanelerin inşasında hangi malzemelerin tercih edildiği ve muvakkithanelerin bağlı bulunduğu kurumlardan bahsedilmiştir. Çalışmanın üçüncü bölümünde günümüze ulaşan muvakkithaneler tek tek incelenip, bu mimarî yapıların sınıflandırılması, kim tarafından yaptırıldığı, ne zaman inşa edildiği, plan ve süsleme özellikleri bakımından nasıl olduğu ve muvakkithanede kimin muvakkitlik görevini sürdürdüğü anlatılmıştır. Bu bölümde ayrıca muvakkithanelerin genel olarak günümüzde ne şekilde kullanıldıkları açıklanarak, ilerleyen zaman içerisinde teknolojinin gelişmesi ile birlikte bu gelişmeden muvakkithanelerin nasıl etkilendiğine değinilmiştir. Son olarak da bu tarihi yapıların kapatılma süreçleri hakkında bilgiler verilmiştir. Çalışmanın dördüncü bölümünde ise günümüze ulaşamayan muvakkithaneler tek tek incelenip, kim tarafından yaptırıldığı, ne zaman inşa edildiği, muvakkithanede kimin muvakkitlik yaptığı plan ve süsleme türlerinin neler olduğu belirtilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Muvakkithane, Muvakkit, Vakit, Zaman, Astronomik Aletler

Abstract:
The concept of time that exists in today's world, tools and accessories related to time have been named differently in past periods. For example, when the work of determining the time of worship was carried out in Anatolian cities, from past periods to the present, the process of determining the time has progressed by varying in each period. In order to solve this difference between the past period and the present and how worship times are determined in Anatolian cities, the study focused on the concepts of "muvakkithane", which are architectural structures built on "time", and "muvakkit", which serve here. Later, in our study, information was given about the function and general characteristics of muvakkithanes. In the first part of the study, information is given about how "muvakkits" are appointed, what qualifications should the people to be appointed as muvakkits and what their duties are and the amount of their salaries. In the second part of the study, astronomical instruments found in muvakkithanes and other instruments studied were discussed, which materials were preferred in the construction of muvakkithanes and the institutions to which muvakkithanes are connected were mentioned. In the third part of the study, the muvakkithanes that have reached today were examined one by one and described the classification of these architectural structures, by whom they were built, when they were built, how they were in terms of plan and ornamental features, and who maintained the task of muvakkithane. In this section, it is also explained how muvakkithanes are generally used today and how muvakkithanes are affected by this development with the development of technology in the following time. Finally, information about the closing processes of these historical structures has been given. In the fourth part of the study, the muvakkithanes, which have not reached the present day, are examined one by one, who built them, when they were built, who made the muvakkithane plans and what types of decorations are mentioned.

Key Words: Muvakkithane, Muvakkit, Time, Time, Astronomical Instruments