Şizofreni hastalarının birinci dereceden yakınlarındaki bilişsel özellikler ve psikoz riskinin değerlendirilmesi
Evaluation of cognitive characteristics and psychosis risk infirst degree relatives of schizophrenia patients
Yazar: BANU UZUNYOL
Danışman: DOÇ. DR. HASAN KARADAĞ
Sağlık Bakanlığı / Ankara Etlik Şehir Hastanesi / Psikiyatri Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Psikiyatri = Psychiatry

Özet:
Amaç: Şizofreni etiyolojisi, klinik belirtileri ve seyri açısından heterojen görünümlü olan kronik seyreden psikiyatrik bir bozukluktur. Şizofreni hastalarında bilişsel alanda bozulmalar olduğu gösterilmiştir. Araştırmalarda bilişsel bozulmanın hastalığın her aşamasında görüldüğü bilinmekle birlikte, hastalığın prodrom dönemi ve ilk atakta başladığı belirtilmiştir. Psikoz açısından riskli bireylere yönelik yapılan araştırmalar atak öncesi yıl içerisinde ortaya çıkan eşik altı pozitif belirtilerin gözlendiği ve ince motor becerilerindeki performans düşüklüğüne ek olarak tekrarlama, çalışma belleği ve sürekli dikkat gibi bilişsel alanlarda da daha düşük skorlar elde ettikleri gösterilmiştir. Tüm bu bilgiler ışığında çalışmanın amacı şizofreni tanısı alan hastaların birinci derece yakınlarındaki bilişsel özelliklerin incelenmesi ve bu gruptaki psikoz riskinin, benzer özelliklere sahip sağlıklı gönüllüler ile karşılaştırılmasıdır.
Gereç ve Yöntem: Ankara Etlik Şehir Hastanesi Psikiyatri Kliniğinde gerçekleştirilen mevcut çalışmanın örneklemini 30 şizofreni birinci derece yakını ve 30 sağlıklı kontrol olmak üzere toplam 60 gönüllü katılımcı oluşturmaktadır. Çalışmaya dahil edilen katılımcılara sosyodemografik veri formu, Prodromal Sendromlar Ölçeği (PSÖ), Depresyon Anksiyete Stres Ölçeği-21 (DASS-21) ve İz Sürme Testi (İST) uygulanmıştır. Yönergelerine uygun değerlendirilen ölçekler, Pearson Ki-Kare, Student t testi, Mann-Whitney U testi, Spearman korelasyon analizi ve Lineer regresyon analizlerine tabi tutulmuştur. 
Bulgular: İki grup arasında yaş, cinsiyet, eğitim durumu, medeni durum gibi değişkenlerin karşılaştırılmasında istatiksel olarak anlamlı farklılık saptanmadı (p>0,05). Bununla birlikte iki grup arasında PSÖ toplam (p<0,001), PSÖ pozitif belirtiler (p<0,001), PSÖ negatif belirtiler (p<0,001) ve PSÖ genel belirtiler (p<0,001) skorlarında istatiksel olarak anlamlı farklılık saptandı. Ayrıca İST Süre A (p=0,002), İST Süre B (p<0,001) ve DASS-21 Stres (p=0,002) skorlarında da iki grup arasında anlamlı farklılık mevcuttu. PSÖ ile İST Süre A (r=0,49, p=0,005) ve İST Süre B (r=0,57, p=0,001) arasında pozitif yönlü anlamlı ilişki saptandı. Katılımcı değişkenlerinin PSÖ öngördürücülüğünün değerlendirilmesi amacıyla uygulanan Lineer Regresyon analizi sonuçlarına göre; Şizofreni Hastası Birinci Derece Yakını olmak (p<0,001) ve İST B Süre (p>0,001) PSÖ 'nün bağımsız öngördürücüsü olduğu bulundu. 
Sonuç: Şizofreni hastalarının birinci derece yakınlarındaki yürütücü işlev özellikleri, psikoz riski, anksiyete, depresyon ve stres seviyelerinin değerlendirildiği mevcut çalışmanın sonucunda; hasta yakınlarında sağlıklı kontrollere göre prodromal dönem ile ilişkili sayılabilecek yürütücü işlev performanslarının daha düşük olduğu, prodromal sendrom skorlarının ve stres seviyelerinin daha yüksek olduğu gösterilmiştir. Dolayısıyla süreç içerisinde psikotik bozukluk geliştirme açısından riskli sayılabilecek bireylerin klinik ve bilişsel özelliklerinin değerlendirilmesinin amaçlandığı bu çalışma ile hem tanısal değerlendirme yöntemleri ve takip süreci açısından hem de bireyselleştirilmiş tedavi planlamalarına yönelik yapılacak sistemsel değişiklikler yönünden literatürde yer alan bilgilere katkı sağlayacağı düşünülmektedir.
Anahtar Sözcükler: Anksiyete, Bilişsel özellikler, Birinci derece yakın, Depresyon, Prodromal sendrom, Psikoz riski, Stres, Şizofreni

Abstract:
Objective: Schizophrenia is a chronic psychiatric disorder that appears heterogeneous in terms of etiology, clinical symptoms, and course. It has been shown that cognitive impairments occur in patients with schizophrenia. Although it is known in research that cognitive impairment is seen at every stage of the disease, it has been stated that it is more common in the prodrome period and first attack of the disease. Studies conducted on individuals at risk for psychosis have shown that subthreshold positive symptoms that occur in the year before the attack are observed, and in addition to poor performance in fine motor skills, they also obtain lower scores in cognitive areas such as repetition, working memory and sustained attention. In the light of all this information, the aim of the study is to examine the cognitive characteristics of the first-degree relatives of patients diagnosed with schizophrenia and to compare the risk of psychosis in this group with healthy volunteers with similar characteristics.
Materials and Methods: The sample of the current study, conducted at Ankara Etlik City Hospital Psychiatry Clinic, consists of a total of 60 volunteer participants, 30 first-degree relatives of schizophrenia and 30 healthy controls. Sociodemographic data form, Prodromal Syndromes Scale (PSS), Depression Anxiety Stress Scale-21 (DASS-21) and Trail Making Test (TMT) were applied to the participants included in the study. The scales evaluated in accordance with the instructions were subjected to Pearson Chi-Square, Student's t-test, Mann-Whitney U test, Spearman correlation analysis, and Linear regression analyses.
Results: No statistically significant difference was detected between the two groups when comparing variables such as age, gender, educational status, and marital status (p>0.05). However, a statistically significant difference was detected between the two groups in PSS total (p<0.001), PSS positive symptoms (p<0.001), PSS negative symptoms (p<0.001) and PSS general symptoms (p<0.001) scores. Additionally, there was a significant difference between the two groups in TMT Duration A (p=0.002), TMT Duration B (p<0.001) and DASS-21 Stress (p=0.002) scores. A significant positive relationship was detected between PSS and TMT Duration A (r=0.49, p=0.005) and TMT Duration B (r=0.57, p=0.001). According to the results of Linear Regression analysis applied to evaluate the PSS predictiveness of participant variables; Being a First Degree Relative of a Schizophrenia Patient (p<0.001) and IST B Duration (p>0.001) were found to be independent predictors of PSS.
Conclusion: As a result of the current study, which evaluated the executive function characteristics, psychosis risk, anxiety, depression and stress levels in the first-degree relatives of schizophrenia patients; It has been shown that patient relatives have lower executive function performances, and higher prodromal syndrome scores and stress levels than healthy controls which can be considered related to the prodromal period. Therefore, it is thought that this study, which aims to evaluate the clinical and cognitive characteristics of individuals who may be considered at risk for developing psychotic disorders in the process, will contribute to the information in the literature both in terms of diagnostic evaluation methods and follow-up process, as well as in terms of systemic changes to be made for individualized treatment plans.
Keywords: Anxiety, Cognitive features, Depression, First degree relative, Prodromal syndrome, Psychosis risk, Stress, Schizophrenia