Kuzey Afganistan'da ziyaret dindarlığı üzerine sosyolojik bir araştırma: Andkhoy örneği
A sociological research on shrine - visiting in North 
Afghanistan: The simple of Andkhoy
Yazar: NOOR YAGHDİ ILSOYER
Danışman: PROF. DR. ABDULVAHAP TAŞTAN
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Sosyolojisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Din = Religion ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Afganistan = Afghanistan ; Afganistan-Andkhoy = Afghanistan-Andkhoy ; Din sosyolojisi = Religious sociology ; Dindarlık = Religiousness ; Kutsal yerler = Sacred places ; Sosyolojik analiz = Sociological analysis ; Türbeler = Tombs ; Türkler = Turks ; Ziyaret = Visit ; Ziyaret yerleri = Visiting places

Özet:
Bu çalışmada, ziyaret dindarlığı bağlamında Kuzey Afganistan'da kutsal kabul edilen yerlerle ilgili inanç ve uygulamalar, bunların nedenleri ve ne durumda oldukları problemi ele alınmıştır. Kuzey Afganistan bölgesinde yaşayan Türklerin, kutsal kabul ederek ziyaret ettikleri mekânlara duydukları ilgi, inanç, pratikler ve bu yerlerin durumlarını tespit etmek amacıyla yapılan bu çalışma giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında çalışmanın problemi belirlenmiş ve konusu, önemi ve yöntemi anlatılmıştır. Birinci bölümde, ziyaret fenomeni kavramsal ve kuramsal çerçevede incelenmiş, ikinci bölümde ise Kuzey Afganistan ve Andkhoy bölgesi tanıtılmış ve bölge halkının sosyo-kültürel ve dini hayatı hakkında bilgi verilmiştir. Üçüncü bölümde de Andkhoy'daki ziyaret yerleri ve bu yerlerle ilgili tespit ettiğimiz inanç ve pratikler anlatılmıştır. 
Öncelikle ilgili literatürü taranıp değerlendirildikten sonra bölgeye gidilip gözlem ve mülakat teknikleriyle birinci elden veriler toplanmıştır. Elde ettiğimiz bu veriler ışığında halkın, kutsal kabul ettikleri ziyaret yerlerine çeşitli amaçlarla gittikleri tespit edilmiştir. Ziyaretçilerin, bu yerleri herkesin gidebildiği bir manevi huzur bulma yeri olarak gördükleri görülmüştür. Genellikle kırsal kesimde ikamet etmekte olan Andkhoy halkı, ziyaret fenomenine oldukça yoğun bir ilgi göstermekte ve çaresiz kaldıkları her durumda türbe ziyaretine başvurmaktadırlar. Özellikle kadın ziyaretçiler arasında bu ilgi daha da artmakta ve gündelik hayatın vazgeçilmez bir parçası haline gelmektedir.
Din adamlarının, türbeleri ziyaret etmenin şirk olabileceğine dair, uyarılarına rağmen halk, dileklerini ve sıkıntılarını bu türbeler vasıtasıyla Allah'a iletmek amacıyla bu mekanlara adak adamak, türbe ağacına çaput bağlamak, türbenin etrafında dönmek, mum yakmak gibi eskiden uygulanagelen ziyaret şekillerini devam ettirmektedir. Genellikle kırsal kesimde yaşayan ve okuma yazma oranı da oldukça düşük olan Andkhoy halkının türbelerle olan ilişkisi, eski geleneklere dayanmakta ve böyle de devam edecek gibi görünmektedir.

Anahtar kelimeler: 
Ziyaret fenomeni, Kuzey Afganistan, Türbe, Andkhoy

Abstract:
In this study, in the context of shrine-visiting we discussed about believes and practices relating to the places considered sacred in North Afghanistan, their reasons and in which status are these places? We tried to determine the status of the shrines which are considered sacred, believed and visited by Turks (Turkmens and Uzbeks) who live in North Afghanistan. The study consists of an introduction and three chapters. In the introduction part, the problem statement has been determined. Methodology, importance and subject of the study also have been described in this part. The phenomena of shrine-visiting have been examined theoretically and conceptually in the first chapter. And in the second chapter we introduced North Afghanistan and the Andkhoy area, then informed about the sosyo-cultural and religious life of people who live in the area. Finally in the third chapter, that believes and practices relating to shrine-visiting which we determined have been explained.
First the literature has been assessed. Then first-hand information has been collected using interview and observation techniques in the area. With these obtained data have been found that the people are visiting shrines for deferent purposes and considering that these sacred places are where everyone can go for spiritual peace. Andkhoy people who usually live in rural area interest in phenomena of shrine-visiting and when they are desperate appeal to graves of those whom believed sacred. Specially women are visiting the shrines more and for them this action has become a part of everyday life.
Islamic Scholars warn the people that visiting-shrines could be Shirk. People are believing and doing the practices which they were believing and doing before, despite warnings of the Scholars. People are vowing, tying stripes of cloth or rags to holy trees, revolving around the grave, lighting a candle to convey their wishes and troubles to Allah through shrines. Relationship between shrines and Andkhoy people who usually live in rural area and have low literacy rate are relating to ancient traditions and apparently it will continue.

Key words: 
Shrine, phenomena of shrine-visiting, North Afghanistan, Andkhoy