Özetleme stratejileri eğitiminin 7. sınıf öğrencilerinin özetleme başarısına etkisi
The effect of summarisation strategy trainig on the achievemet of 7th grade students' summarisation
Yazar: YUSUF AYDIN
Danışman: PROF. DR. YUSUF DOĞAN
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Eğitim = Education ; Eğitim stratejileri = Training strategies ; Eğitim yöntemleri = Education methods ; Okuma = Reading ; Okuma becerileri = Reading skills ; Türkçe = Turkish ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Özetleme = Summarizing

Özet:
Bu araştırmada 7. sınıf öğrencilerine verilen özetleme stratejisi eğitiminin etkililiğini, öğrencilerin özetleme stratejisi ve eğitim süreci ile ilgili görüşlerini ortaya koymak amaçlanmıştır. Araştırma hazırlık ve uygulama olmak üzere iki aşamadan oluşmaktadır. Hazırlık aşamasındaki çalışmalar 06.02.2019-17.04.2019 tarihleri arasında, 10 ders saatinde, 32 7. sınıf öğrencisi ile yürütülmüştür. Bu aşamada araştırmacı tarafından hazırlanan eğitim durumları, ölçme ve veri toplama araçları geliştirilmiş ve uygulanmıştır. Uygulama aşaması ise 11.09.2019-12.12.2019 tarihleri arasında, 13 ders saatinde, 30 7. sınıf öğrencisi ile tamamlanmıştır. Hazırlık ve uygulama aşaması farklı öğrenci grupları üzerinde yürütülmüştür. Araştırma tek grup ön test-son test deneysel desen çerçevesinde yapılandırılmıştır. Ayrıca ele alınan konuya ilişkin daha ayrıntılı bir görünüm sunmak için görüşmeler ve yansıtıcı günlükler aracılığıyla nitel veriler de toplanmıştır. Araştırma sonuçlarına göre verilen eğitim öğrencilerin özetlerinde önemli bilgileri/ana düşünceleri kullanma başarısını istatistiksel olarak anlamlı bir biçimde artırmıştır. Bununla birlikte öğrencilerin özetlerinde önemsiz bilgileri kullanmaya devam ettikleri tespit edilmiştir. Öğrencilerin silme, genelleme ve yeniden ifade etme büyük ölçekli yapı stratejilerini kullanma başarılarında herhangi bir artış olmamıştır. Öğrencilerle yapılan görüşmeler, onların özetlemenin nasıl yapılacağı ile ilgili yeterli eğitim almadığını göstermektedir. Bunun yanı sıra öğrencilerin ifadeleri öğretmenlerin  özetleme etkinliklerinde çoğunlukla sözlü yönergelerle yetindiğini, bu yönergelerin nasıl uygulanacağına ilişkin etkinlik yaptırmadığını ortaya koymaktadır. Öğrencilerin büyük çoğunluğu özet yazmayı bir metni okuduktan sonra o metinle ilgili bellekte kalanları yazmak olarak algılamaktadır. Ayrıca öğrenciler özetleme ile ilgili düzenli çalışmalar yapmadıklarını, yaptıkları çalışmalarda da özetleri ile ilgili düzenli ve sistemli geri bildirim almadıklarını ifade etmişlerdir. Yansıtıcı günlüklerden elde edilen veriler ise katılımcıların  bu araştırma kapsamında özetleme ile ilgili uygulamların yapıldığı derslerle ilgili düşüncelerinin genellikle olumlu olduğunu,  bu derslere yönelik olumlu ve olumsuz görüşlerin de derse yönelikilgi ile bağlantılı olduğunu göstermektedir. Katılımcıların araştırma kapsamında yürütülen derslere yönelik ilgilerinin odağında öğrenme ortamı ve süreçlerinin yer aldığı belirlenmiştir. Sonuçlar genel olarak değerlendirildiğinde özellikle ana dili öğretiminde özetlemeye yönelik bilgi ve etkinliklerin sistemli ve düzenli bir biçimde ele alınmasının gerekliliği ortaya koyulabilir. Belirlenen amaçlara ulaşmada; özetleme stratejisini geliştirmeye yönelik çalışmaların daha uzun dönemde ele alınmasının, alt özetleme stratejilerinin ayrı ayrı ve bir arada kullanıldığı etkinlikler yaptırılmasının yararlı olacağı söylenebilir. Böylelikle öğrencilerin özetleme stratejisini kullanma başarılarının daha ileri noktaya taşınacağı düşünülmektedir.

Abstract:
In this study, it was aimed to reveal the effectiveness of the summarization strategy training given to the 7th grade students, and the students' views on the summarization strategy and the teaching process. The research consists of two stages, namely preparation and implementation. Studies in the preparatory phase were carried out between 06/02/2019 and 17/04/2019, in 10 course hours, with 32 7th grade students. At this stage, teaching content, measurement and data collection tools prepared by the researcher were developed and applied. The implementation phase was completed between 11/09/2019-12/12/2019, in 13 lesson hours, with 30 7th grade students. The preparation and implementation phases were carried out on different student groups. The research was structured within the framework of a one group pretest-posttest model. In addition, qualitative data were also collected through interviews and reflective diaries to provide a more detailed view of the issue under consideration. According to the results of the research, the training statistically significantly increased the students' success in using important information/main ideas in their summaries. However, students continued to use unimportant information in their summaries. There was no increase in students' success in using of deletion, generalization, and construction macrorules. Interviews with students show that they did not receive adequate training on how to summarize. In addition, the statements of the students reveal that the teachers mostly suffice with oral instructions in summarisation activities, and they do not do activities on how to apply these instructions. The vast majority of students perceive summary writing as writing what remains in memory about a text after reading it. In addition, the students stated that they did not do regular studies on summarisation, and  when they they do summarisation activities they do not receive regular and systematic feedback for their sumarries. The data obtained from the reflective diaries, on the other hand, show that the participants' thoughts about the lessons in which summarisation training were made within the scope of this research are generally positive, and that their positive and negative opinions about these lessons are also related to the interest in the lesson. It was determined that the learning environment and processes were the focus of the participants' interest in the courses conducted within the scope of the research. When the results are evaluated in general, it can be revealed that the knowledge and activities for summarisation, especially in mother tongue teaching, should be handled systematically and regularly. To reach the determined goals, it can be said that it would be beneficial to do studies aimed at improving the summarisation strategy in a longer period and to carry out activities in which sub-summarizing strategies are used separately and together. Thus, it is thought that the success of the students in using the summarisation strategy will be carried a step forward.