Kolorektal kanser nedeniyle opere olan hastalarda pelvik  radyoterapinin kemik yoğunluğuna etkisi
Effect of radi̇otherapy on bone mi̇neral densi̇ty i̇n pati̇ents operated for colorectal carci̇noma
Yazar: FATMA KURBAN DEMİRCİ
Danışman: UZMAN GÖKHAN YAPRAK
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Dr. Lütfi Kırdar Kartal Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Radyasyon Onkolojisi Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2017
Konu: Onkoloji = Oncology
Dizin: Kemik dansitesi = Bone density ; Kolorektal neoplazmlar = Colorectal neoplasms ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Pelvis = Pelvis ; Radyasyon = Radiation ; Radyoterapi = Radiotherapy ; Radyoterapi-bilgisayar yardımlı = Radiotherapy-computer assisted

Özet:
Giriş ve Amaç: Kolorektal kanser tüm kanser türleri içinde 4.sıradadır. Primer tedavisi cerrahidir. RT ve KT rektum kanserinin tedavisinin önemli bir parçasıdır. Bu çalışmadaki amacımız kolorektal kanser nedeniyle opere edilen hastalarda RT' nin kemik yoğunluğu üzerindeki etkisini araştırmaktır.
Gereç ve yöntemler: Çalışmaya, Kartal Eğitim ve Araştırma Hastanesi (KEAH) Radyasyon Onkolojisi Kliniğinde 2002-2014 yılları arasında takip edilmiş olan kolorektal kanser tanısı nedeniyle opere olan 62 hasta dahil edildi. Hastaların dosyaları geriye dönük olarak tarandı; hastaların operasyon öncesi ve operasyondan 1 yıl sonraki kemik mineral yoğunlukları (KMD) değerlendirildi. Bütün hastaların KMD' leri Kartal Eğitim ve Araştırma hastanesinde Radyoloji bölümünde LUNAR marka DEXA yöntemiyle değerlendirilmişti. KMD' de, kemik yoğunluğunun takibinde kullanılan, L1-L4 vertebra ve femur boynu bone mineral content (BMC) değerleri dikkate alındı. İnoperabl ya da medikal nedenlerle opere edilemeyen, operasyonu dış merkezde yapılan ve herhangi bir osteoporoz tedavisi (bisfosfanatlar, teriparatid, denosumab vs.) alan hastalar çalışmaya dahil edilmedi. Bu çalışmaya, KEAH Yerel Etik Kurulu ve Sağlık Bakanlığından onay alındıktan sonra başlandı. Verilerin analizinde SPSS for windows 10.0 istatistik paket programı kullanıldı.
Bulgular: Retrospektif olarak taranan 64 kolorektal kanserli hastanın tanı anında yaş ortalaması 54.28; % 43.8' i (n=28) erkek olarak belirlendi. Çalışmaya alınan hastalardan 27 hasta radyoterapi almış (% 42.2), 37 hasta radyoterapi almamıştır (%57.8).  RT alan ve almayan hastaların karşılaştırması yapıldığında; her iki grupta, yaş açısından anlamlı bir farklılık mevcutken, cinsiyet, başlangıç lomber ve femur boynu BMC değerleri benzerdi (sırasıyla p:0.046, 0.855, 0.974, 0.080). RT alan ve almayan hastaların 1. yıl lomber ve femoral BMC' leri karşılaştırıldığında, iki grup arasında istatistiksel olarak anlamlı fark izlenmedi (sırasıyla p:0,733, p:0,862). RT alan hastaların yıllar içinde BMC değişimi değerlendirildiğinde; lomber vertebra başlangıç BMC değeri, birinci yıl BMC değerleriyle karşılaştırıldığında, BMC değerinde istatiksel olarak anlamlı düşme olduğu görüldü (p:0.049). Femur boynu başlangıç BMC değeri, birinci yıl BMC değerleriyle karşılaştırıldığında, BMC değerinde istatiksel olarak anlamlı fark olmadığı görüldü (p:0.782). Konvansiyonel RT alan hastalarda başlangıç ve birinci yıl lomber ve femoral bölge BMC' leri arasında anlamlı bir fark tespit edilemedi (p:0.308, p:0.324). Konformal RT alan hastalarda başlangıç ve birinci yıl lomber bölge BMC değerlerinde istatiksel olarak anlamlı bir fark mevcutken, femoral bölge BMC değerlerinden istatiksel olarak anlamlı bir fark tespit edilmedi (p:0.045, p:0.306).
Sonuçlar: Radyoterapi alan ve almayanlar karşılaştırıldığında RT alan grup ile RT almayan grup arasında kemik mineral yoğunluğu açısından anlamlı bir fark elde edilememesine karşın radyoterapi alan grupta, saha içinde kalan lomber bölgede BMC' de azalma saptanırken saha dışında kalan femoral bölge BMC değerlerinde fark görülmemiştir. Bu radyoterapinin BMC üzerine etkisi açısından dikkat çekicidir. Bizim çalışmamız ve literatür ışığında, osteoporoz açısından risk faktörüne sahip hastalar radyoterapi sonrası osteoporoz ve yetmezlik fraktürü bakımından daha yakın takip edilmelidir. 

Anahtar kelimeler:kolorektal kanser,kemik yoğunluğu,radyoterapi

Abstract:
Introduction and Aim: Colorectal carcinoma is the 4th most common type of cancer. Surgery is the primary therapeutic approach, but chemo- and radio-therapies take important part in the treatment of the rectal carcinoma. In this study, we aim to evaluate the effect of radiotherapy (RT) on bone mineral density in patients that had been operated for colorectal carcinoma.
Material and Method: 62 patients that had been operated for colorectal carcinoma, and followed up in Kartal Research and Training Hospital (KRTH) between 2002-2014 were included in this study. Patient records were analyzed retrospectively; preoperative and 1-year postoperative bone mineral density (BMD) statuses of patients were evaluated. All BMDs were calculated via DEXA machine of LUNAR brand in Radiology Department of KRTH. L1-4 vertebrae and femoral neck bone mineral content (BMC) was used to determine the BMD. Patients that were inoperable, not operated due to medical reasons, operated in other medical centers or those who received any treatment for osteoporosis (bisphosphonates, teriparatide, denosumab etc.) were excluded from the study. Research was initiated only after obtaining the permission from KRTH Local Ethical Committee and Ministry of Health. Statistical program SPSS for Windows 10.0 was used to analyze the data.
Results: Analyzed retrospectively, the mean age of 64 patients with colorectal carcinomaat diagnosis was 54.28; and % 43.8 (n=28) of them were male. Among the patients included in this study 27 (%42.2) received RT, while 37 (%57.8) did not. These 2 groups of patients were significantly different, when compared according to age ; but no significant difference was noted in gender distribution, initial lumbar and femoral neck BMCs (p:0.046, p:0.855, p:0.974, p:0.080). Comparison of 1-year postoperative BMC values was also statistically insignificant between the RT and non-RT groups (p:0,733, p:0,862). Trend of the change in BMC values of patients within the RT group was assessed. 1-year postoperative lumbar vertebral BMC values were significantly lower than initial BMCs (p:0.049). Femoral neck BMC values showed no significant decrease (p:0.782). Initial and postoperative lumbar and femoral BMCs of patients receiving conventional RT were not significantly different (p:0.308; p:0.324). Significant decrease in postoperative lumbar BMC values of patients receiving conformal RT was observed (p:0.045), while femoral BMC values showed no such difference (p:0.306).
Conclusion: Although there was no significant difference in bone mineral density between the RT-receiving group and the non-RT-treated group, in the group receiving radiotherapy, there was no difference in the femoral region BMC values outside the field when the decrease in the BMC in the lumbar region in the field was detected. This radiotherapy is remarkable in terms of its effect on BMC. In our study and literature, patients with a risk factor for osteoporosis should be followed up more closely for osteoporosis and failure fracture after radiotherapy.

Keywords: colorectal carcinoma, bone density, radiotherapy