Şeyhzâde Abdürrahîm el-Amâsî el-Hanefî'nin Şerh'u Akâidi't-Tahâvî isimli eserinin tahkîk ve tahlîli
Edition-critique of Sharh al-Tahawi to ShaykhzadehAbdürrahîm al-Amâsî al-Hanafi
Yazar: OTHMAN ATIYAH ISMAEL
Danışman: PROF. DR. HASAN TEVFİK MARULCU
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Din = Religion
Dizin: Abdurrahman bin Ali el-Amasi = Abdurrahman bin Ali el-Amasi ; El-Akidetu`t Tahaviyye = El-Akidetu`t Tahaviyye ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Şerh = Commentary

Özet:
Bu çalışma Şeyhzâde Abdürrahîm Amâsî'nin, ilmî kişiliği ve onun Şerhu Akâidi
Ehli's-Sünne ve'l-Cemâa olarak meşhur "Metâliu Nihâyeti'l-İdrâk" adlı eserinin tahkîki
ile Kelâma katkıları hakkındadır. İlgili eser, Ebû Cafer et-Tahâvî'nin Akâidi Ehli's-
Sünne adlı kitabının şerhidir. Çalışmamız üç bölümden oluşmuştur. Birinci Bölüm'de
eserin tanıtımı aidiyeti ve müellifin ilmî kişiliği hakkında bilgi verilmiştir. Bu minvalde
edisyonda kullanılan nüshalar, eserin özellikleri ve mezkûr müelliflerin yaşadığı ortam,
ilmî, siyasî ve kültürel açıdan incelenmiştir. Ayrıca müelliflerin şahsî ve ilmî hayatlarını
incelemek için onların ders aldığı hocalar ve yetiştirdiği öğrencileri tespit edilmiştir.
Çalışmamızın ikinci kısmında eserin üslûbu ve muhtevası anlatım biçimi, klasik
Kelâm ve Mâtürîdî kaynaklarla istidlâli, yazmada yer alan edebî gramer ve semantik
tahlillerin Kelâmî bir delil olarak müellif tarafından nasıl kullanıldığı üzerinde
durulmuştur. Ayrıca yazarın dilsel istişhâdı, âyet ve hadislerle istişhâd metotları, te'vîl
yöntemleri ve diğer kaynakları kullanma metodu hakkında bilgi verilmiştir.
Üçüncü kısımda ise kitabının tahkîkine yer verilmiş, Türkiye ve Mısır'da
bulunan yazmalar karşılaştırılmış, ilgili nüsha tamamlanarak Arap dili kurallarına göre
edisyon kritiği yapılmıştır. Yine eserdeki âyet ve hadislerin tahrîcinin yanı sıra
kendisinden nakilde bulunulan düşünürler ve eserleri hakkında malumat sunulmuş,
bahsedilen fırka ve şahıslar hakkında bilgi verilmiştir. Ayrıca eserde geçen terminolojik
ifadelerden önemli olanlar tanımlanmış, kapalı cümleler izah edilmiştir. Son olarak
araştırma neticesinde ulaşılan neticeler takdim edilmiştir.

Abstract:
In this thesis, the book of Shaykhzadeh Abdürrahîm Amâsî Sharhu Aqaidu Ahl
as-Sunnah wa'l-Jamaa'h is analysed and investigated. This book is a commentary of
Aqidatu Ahl as-Sunnah that belongs to Abu Jafar at-Tahawi. This study consist of three
parts. In the first chapter, some information is given about the lives of Shaykhzadeh
Abdürrahîm Amâsî and Abu Jafar at-Tahawi. The circumstances, during which the
aforementioned writers lived, are examined from political, economic and cultural
aspects there. Moreover, in order to understand the writer's personal and scientific lives,
their academic aspects are explored by indicating and giving information about the
people from whom they take education and the student that they educate.
In the second chapter of the study, it is examined that the commentary of
Shaykhzadeh from the aspect of its methodology. In this context it is clarified and put
forward their methods and types of proofing with Qur'an and Hadith. Also, it is touched
upon the sources Shaykhzadeh used, his sect in creed and faith and his choices between
different sects judgments that he pick.
In the third chapter, there is the investigation of the book. For this, two copies of
it are used comparatively, the one in Egypt and in Turkey. Thus, it becomes possible
first to detect the missing parts and complete the book and to write it according to rules
of modern Arabic. Later, the Quran verses and Hadiths used in the book analyzed and
made clear in terms of their places and sources. Additionally some information about
confidentiality of the people from whom the writer quoted in the book are provided. It is
also tried to identify both the sects and people mentioned in the book. We put an effort
to describe terminological statements and to explain ambiguous sentences. Lastly, the
consequences reached are presented with sources.