Binalarda yapısal esnekliği değerlendirmek için çok ölçütlü bir model
A multi-criteria model for evaluating structural flexibility in buildings
Yazar: ÖZGÜR GÖKMEN
Danışman: PROF. DR. YEŞİM KAMİLE AKTUĞLU
Dokuz Eylül Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Yapı Bilgisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Hızla gelişen teknoloji ve endüstrileşme ile binaların kullanım aşamasının
ekonomik süreleri, yapı bileşenlerinin çoğunun teknik ömründen daha kısa hale
gelmiştir. Dolayısıyla yapıların daha az yıkım ve atıkla kullanılabilmesini
sağlayacak, bunun için de tasarım aşamasında alınan kararların denetlenebileceği
sistematik bir kontrol mekanizması gerekli hale gelmektedir. Bu doğrultuda yapı
sistemlerinin ve yapı elemanlarının yapı esnekliği ile olan ilişkisi irdelenmiş,
sonrasında ise bina projeleri için yapı esnekliğinin potansiyelini sistematik olarak
ifade edebilecek bir model önerisi sunulmuştur.

  Çalışmanın ikinci bölümünde, mimarlık alanında yer bulan esneklik olgusuna ve
bu konuda daha önce yapılmış olan çalışmalar ile diğer araştırmacıların ilkesel
yaklaşımlarına yer verilmiştir. Üçüncü bölümde ise belirlenen ilke ve kriterlerin ayrı
ayrı tanımları ile yapı esnekliği bağlamındaki açıklamalarına yer verilmiştir. Buraya
kadar olan veriler ışığında ilke ve kriterler birbirleriyle ilişkilendirilmiş sonrasında
AHS yöntemi aracılığı ile hiyerarşik bir şekilde organize edilmiştir.

  Çalışmanın dördüncü bölümünde, yapı esnekliği potansiyelinin ölçülebilmesine
yönelik bir model önerisi geliştirilmiştir. Sonrasında ise bu modelin geçerliliğini
tespit etmek amacıyla esneklik iddiası olan örnek bir fabrika yapısı üzerinden
modelin kontrolü gerçekleştirilmiştir. Sonuç bölümde önerilen modelin katkıları ve
kazanımları vurgulanmıştır.

  Bu tezde geliştirilen model sayesinde, mimar-mühendis-müşteri gibi karar verici
grupların tasarım aşamasında yapı ile ilgili belirledikleri temel kararları esneklik
ilkeleri süzgecinde sistematik olarak denetleyebilmeleri ve gerekli iyileştirmeleri
yine bu aşamada yapabilmeleri amaçlanmıştır. Buna ek olarak, sürdürülebilirlik için büyük öneme sahip olan esnekliğin mimarlık ortamındaki farkındalığı arttırılarak bu
alanda yapılan çalışmalara destek olması hedeflenmiştir.

Abstract:
Rapidly developing technology and industrialization have affected the usage
phase of the buildings and made these usage periods shorter than the technical life of
the building components. Therefore, the necessity of a systematic control mechanism
for the use of buildings with less destruction and less waste, makes the decision
controling at the design stage more important. Within the scope of the study, a model
that can systematically express the potential of building stucture flexibility has been
proposed, through the examination of the relationships between building systems.

  In the second part, the flexibility in the architecture was defined by previous
studies and their principled approaches. Then in the third part, the definitions of the
determined principles and criteria and their explanations were systematically
included. The data so far have been organized in a hierarchical manner by the AHP
method. In the fourth chapter, a model for measuring the structural flexibility
potential is presented. In order to determine the validity of the model, control was
carried out on a sample factory structure. In the conclusion section, the contributions
and achievements of the proposed model are highlighted.

  With the model proposal, it will be easier for decision-making groups to
systematically control the basic decisions during the design phase in the filter of
flexibility principles. Also it is aimed to increase the awareness of flexibility in the
architectural environment for sustainability, and to support the studies carried out in
this field.