4-15 yaş arası otizm spectrum bozukluğu olan çocukların öğretmen algılarının resim analizi aracılığı ile incelenmesi
An investigation of image analysis about teacher perceptions of children with autism spectrum disorder aged between 4 to 15 years
Yazar: ASUMAN ZEYNEP GÜNAYDIN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYLİN SÖZER ÇAPAN
İstanbul Aydın Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Eğitim psikolojisi = Education psychology ; Otizm spektrum bozukluğu = Autism spectrum disorder ; Resim analizi = Picture analysis ; Resim çizme = Drawing ; Özel eğitime muhtaç çocuklar = Handicapped children who need special education ; Öğretmen algısı = Teacher perception

Özet:
Bu çalışmada amaçlanan, Otizm Spektrum Bozukluğu olan çocukların, eğitim gördükleri kurumlarda birlikte oldukları eğitimcilerine dair algılamalarının resim analizi aracılığıyla değerlendirilmesidir. Çocukların çizmiş oldukları öğretmen resimleri, çeşitli gelişimsel resim dönemleri (karalama dönemi, şema öncesi dönem, şematik dönem, gerçekçilik dönemi, görünürde doğalcılık dönemi) açısından incelendiği gibi, çizim esnasındaki davranışlar ve buradan hareketle de çizimlerdeki öğretmen algılarının tanımlanması yapılmıştır. Olgubilim modeliyle gerçekleştirilen çalışmanın katılımcıları 4 – 15 yaş arasında olan (N=30), İstanbul ilinde özel eğitim veren bir rehabilitasyon merkezinde eğitim gören Otizm Spektrum Bozukluğu olan çocuklardır. Verilerin toplanması için ailelerden Kişisel Bilgi Formu alınmış, çocuklardan ise çizdikleri resimlere göre Gelişimsel resim değerlendirme kriter tablosu doldurulmuştur. Verilerin toplanması ve analizlerinin değerlendirilmesi sonucunda elde edilen bulgulara göre, Otizm Spektrum Bozukluğu olan çocukların çizdikleri resimlerde karalama dönemi resimleri yüksek düzeyde, şema öncesi dönem resimleri orta düzeyde, şematik dönem resimleri orta düzeyde, gerçekçilik dönemi resimleri orta düzeyde, görünürde doğalcılık dönemi resimleri orta düzeyde gelişimsel seviyesinde oldukları görülmüştür. Ayrıca çocukların çoğunluğu resimlerini on dakika içerisinde bitirirken, herhangi bir kaygılı davranış sergilememişler, sık sık soru sormamışlar ve çizimi yaparken baş-gövde ve ayak yönünde gerçekleştirmişlerdir. Resimlerde olumlu eylemleri gerçekleştiren veya olumlu yüz ifadesi ile resmedilen öğretmen çizimlerinden hareketle, öğrencilerin %76,7'si öğretmenlerini olumlu algılayan resim çizimi yapmışlardır. Bütün bu bilgiler ışığında, OSB'li çocukların öğretmenleriyle genel olarak olumlu bir ilişki kurduklarını göstermektedir ve bu çalışma, özel bir rehabilitasyon merkezinde çalışan öğretmen kimliğinin belirlenmesinde yararlı olabilir. Ek olarak, risk altındaki çocuk gruplarının kendilerini ifade edebilmelerinde sanatın büyük bir etkisi olacağı, bu çalışmanın bir diğer önemli noktasıdır.
Anahtar Kelimeler: Otizm Spektrum Bozukluğu, Resim Çizme, Öğretmen Algısı, Eğitim Psikolojisi.

Abstract:
The aim of this study is to evaluate teacher perceptions of children with Autism Spectrum Disorder by means of image analysis. Via the teacher 'drawings, various developmental painting periods (doodling period, pre-schematic period, schematic period, realism period, naturalistic appereance period) were examined in terms of the behaviors during drawing and consequently, the teachers' perceptions in the drawings were defined. The study is made with the phenomenology model and the participants were children aged between 4 and 15 years (N = 30) who had Autism Spectrum Disorder who were educated in a rehabilitation center providing special education in Istanbul. In order to collect the data, the Personal Information Form was obtained from the families, and according to the drawings drawn by the children, the developmental picture evaluation criteria table was filled. According to the findings of the data collection and analysis, the pictures of children with ASD are high in doodling period, the pictures in the pre-schematic period are in the middle level, the pictures in the schematic period are in the middle level, the pictures in the period of realism are in the middle level and the naturalistic appereance period are in the middle level. In addition, the majority of children completed their paintings in ten minutes, did not show any anxious behavior, did not ask questions frequently and did the drawing in the direction of head, body and foot. 76.7% of the students made a picture that positively perceived their teachers. In light of all this information, it can be seen that children with ASD have generally established a positive relationship with their teachers and this study may be useful in identifying the teacher identity working in a private rehabilitation center. In addition, it is another important point of this study that art groups for children at risk will have a great impact in expressing themselves.
Keywords: Autism Spectrum Disorder, Image Analysis, Teacher Preception, Education Phsicology