İzmir ile Gülbahçe Körfezlerinde sedimantolojik, hidrodinamik ve antropojenik özelliklerin çok disiplinli yöntemlerle araştırılması
Investigation of sedimentologic, hydrodynamic and anthropogenic parameters in Izmir and Gülbahçe Bays by multidisciplinary methods
Yazar: EZGİ TALAS
Danışman: PROF. DR. MUHAMMET DUMAN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Deniz Bilimleri ve Teknolojisi Ana Bilim Dalı / Deniz Jeolojisi ve Jeofiziği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Deniz Bilimleri = Marine Science
Dizin: Ege Denizi = Aegean Sea ; Gülbahçe körfezi = Gülbahçe bay ; İzmir Körfezi = İzmir Bay

Özet:
Bu çalışma da, İzmir ve Gülbahçe Körfezlerinde etkili olan hidro-sedimantolojik ve antropojenik parametrelerin ve kaynaklarını belirlemek amacı ile alanların kirlilik seviyeleri, sediman taşınım trendi ve kirleticilerin taşınım yönelimleri belirlenmiştir. Bu bağlamda çalışma, deniz tabanından alınan 250 sediment yüzey örneğinde gerçekleştirilen jeokimyasal ve jeoteknik analizlerle oşinografik ve sığ sismik yöntemlerinden ele edilen verilerin birbiri ile karşılaştırması için çok disiplinli olarak gerçekleştirilmiştir. Çalışma alanlarını etkileyen ana faktörler; İzmir Körfezi için antropojenik (%31,7), litojenik (%20,1), antropojenik (endüstriyel-%11,3) ve biyojenik kayaçların diyajenezi (%5,8) olarak; Gülbahçe Körfezi için litojenik faktör (%50,6), işlenmemiş evsel atıklardan kaynaklanan antropojenik faktör (%13,2), deniz trafiği/liman faaliyetleri (%9,3) ve küçük ölçekli endüstriyel faaliyetler (%6,9) olarak belirlenmiştir. Kirleticilerin ana kaynağı tabakhane (deri) endüstrisi (krom), deniz trafiği/liman faaliyetleri (bakır ve çinko), karayolu trafik akışları (kurşun ve çinko), işlenmemiş evsel atık deşarjları (toplam organik karbon ve kükürt) ve diğer kentleşme sonucu gelişen antropojenik girdiler olarak tespit edilmiştir. Çalışma alanında, bentik organizmalar için risk oluşturan en önemli elementler İzmir Körfezi'nde çinko ve krom, Gülbahçe Körfezi'nde nikel olarak belirlenmiştir. Çalışma sırasında incelenen kirlilik indekslerine göre İzmir İç Körfezinde yüksek derecede, Gülbahçe Körfezinde orta derecede, İzmir Orta Körfezinde ise düşük derecede bir kirlilik mevcuttur. Çalışma alanlarında mevcut olan sediment taşınım modelleri belirlenmiştir, antropojenik kaynaklı kirleticilerin sediman taşınım yönelimlerini takip ederek İzmir İç Körfezinden Orta Körfeze oradan da Gülbahçe Körfezine doğru taşındığı ve körfezler için risk oluşturabileceği tespit edilmiştir.

Abstract:
This study carried on 250 bottom marine sediments to determine the pollution levels, their sources, sediment transport pathways and contaminant transport trend in the study area by interrelation of multidisciplinary methods. The main factors that were affecting the study area were identified as; effects of the anthropogenic (31.7%), lithogenic (20.1%), anthropogenic (industrial-11.3%) and diagenesis of biogenic rocks (5.8%) for Izmir Gulf and, the lithogenic factor (50.6%), anthropogenic factor caused by untreated domestic waste (13.2%), marine traffic/port activities (9.3%) and small-scale industrial activities (with 6.9% of the total variance) for Gülbahçe Bay. The main source of contaminants was identified as the tannery industry (chromium), maritime traffic/harbour activities (copper and zinc), road traffic run-offs (lead and zinc), untreated domestic waste discharges (total organic carbon and sulfur) and other urbanization wastes. The main elements that poses the most significant risk for benthic organisms were determined as zinc and chromium in the Izmir Gulf and, nickel in the Gülbahçe Bay. All environmental indices showed that non to moderate pollution existing in Gülbahçe Bay, low to high level pollution in the Inner Gulf and, non to moderate level pollution in the Central Gulf. It has been observed that the pollutants carried inwards to Gülbahçe Bay from Izmir Inner Bay with water flows, following the sediment transport directions.