İş süreçlerinin dijital dönüşümünde proje seçimi ve önceliklendirmesi için bir model önerisi
A model proposal for project selection and prioritization in the digital transformation of business processes
Yazar: TÜRKAN MELİS PEKER
Danışman: PROF. DR. ALP ÜSTÜNDAĞ
İstanbul Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Mühendislik Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering
Dizin: Proje seçimi = Project selection ; Sayısal dönüşüm = Digital transformation ; İş süreçleri = Business processes

Özet:
Özellikle teknolojik gelişmelerin ivmelenerek artmasıyla birlikte 1950'li yıllarda zikredilmeye başlanan dijital dönüşüm kavramı, günümüzde oldukça önemli hale gelmiştir. Değişen dünya düzeni ve iş dünyasında artan rekabet ortamıyla şirketler için dijital dönüşüm kritik bir hal almaya başlamıştır.
Dijital dönüşüm denildiğinde çoğunlukla akla firmaların dijital teknolojilerden faydalanarak iş modellerinde değişikliğe gitmesi ya da Endüstri 4.0 teknolojilerini kullanarak üretim sistemlerini dijitalleştirmesi gelmektedir. Bunun yanında firmaların birçok farklı alanda dijital dönüşüm gerçekleştirebilecekleri söylenebilir.
Firmaların gerçekleştirebileceği dijital dönüşüm çeşitlerinden biri de iş süreçlerinin dijital dönüşümüdür. İş süreci; firmaların yapısına, iş alanlarına, firmanın büyüklüğüne, iş hacmine vb. göre değişiklik gösterebildiği gibi bir firmanın her bir birimi için de oldukça farklı eylemler zincirini kapsayabilir. Bu yönüyle iş süreçlerinde gerçekleştirilen dijital dönüşüm firmalara insan kaynaklarından, satış birimine kadar birçok farklı birimde dönüşüm gerçekleştirme olanağı sunmaktadır. Ayrıca iş süreçlerinin dijital dönüşümü firmalara zaman ve insan gücü tasarrufu sağlayabildiği gibi verimliliği arttırma, kaynak kullanımını azaltma, riskleri düşürme ve finansal kazanç gibi faydalar sağlayabilmektedir. Bu anlamda iş süreçlerinin dijital dönüşümü firmalar için en az diğer diğer dijital dönüşüm çeşitleri kadar önem arz etmektedir.
Yazılım ve programlama alanlarındaki gelişmeler, süreç otomasyonu sağlayan araçların her gün daha kapsamlı fonksiyonlara sahip hale gelmesi ve kullanıcılara sunduğu olanaklardaki artış iş süreçlerinin dijital dönüşümünde firmalara kolaylık sağlamaktadır. İş süreçlerinin dijital dönüşümü bir defaya mahsus olmayan bir dijital dönüşüm çeşididir ve artarda projelerin hayata geçirilmesiyle gerçekleştirilebilir. Bu noktada zaman ve kaynak kısıtları nedeniyle firmalar için hangi projelerin öncelikli olarak hayata geçirilmesinin daha faydalı olacağı sorusu ve proje önceliklendirmesi yapılması ihtiyacı doğmaktadır.
Literatürde çok kriterli karar verme metotları kullanılarak malzeme seçimi, tedarikçi seçimi, mağaza lokasyonu seçimi gibi birçok farklı karar problemi için yapılmış olan çalışmalar mevcuttur. Çok kriterli karar verme metotları bu tarz karar problemlerinde olduğu gibi proje seçimi ve önceliklendirmesiyle ilgili problemlerde de sıklıkla tercih edilmektedir. Geçmiş çalışmalar incelendiğinde dijital dönüşüm projelerinin seçimi ve önceliklendirilmesiyle ilgili oldukça az çalışma bulunduğu, iş süreçlerinin dijital dönüşümü projelerinin seçimi ve önceliklendirmesiyle ilgili ise neredeyse hiçbir çalışmanın bulunmadığı görülmüştür. Bu açıdan tez çalışmasının literatüre katkı sağlaması amaçlanmıştır.
Bu çalışma kapsamında firmaların iş süreçlerinin dijital dönüşümünde proje seçimi ve önceliklendirmesi yapabilmeleri adına bir çözüm modeli önerilmiştir.  Önerilen çözümde en çok tercih edilen çok kriterli karar verme metotlarından bazıları olan AHP, COPRAS, VIKOR, ARAS, EDAS ve SAW yöntemleri uygulanmıştır. Uygulanan bu metotlar neticesinde elde edilen proje sıralamaları farklılık göstereceğinden, bu sıralamaların COPELAND yöntemi aracılığıyla uzlaştırılması ve nihai tek bir sıralama elde edilmesi önerilmiştir. Tez çalışmasında önerilen yöntem, Türkiye'de de faaliyet gösteren uluslararası bir firmanın iş süreçlerinin dijital dönüşümü üzerinde çalışan ilgili biriminden alınan gerçek proje örnekleri potansiyel proje alternatifleri kabul edilerek uygulanmış ve elde edilen proje sıralamaları sonuç bölümünde sunulmuştur. Söz konusu firmada mevcut durumda kullanılan proje seçim aracından elde edilen sonuçlar ile bu çalışma neticesinde elde edilen sonuçlar kıyaslandığında benzer sıralamaların elde edildiği görülmüştür. Bu durumun önerilen çözüm modelinin doğruluğunu destekler nitelikte olduğu söylenebilir.

Abstract:
The concept of digital transformation, which started to be mentioned itself in the 1950s, has become very important today, especially with the accelerated increase in technological developments. Furthermore, digital transformation has started to become critical with the changing world order and increased competitive. In addition, emergencies such as the pandemic and similar emergencies have once again demonstrated the necessity of digital transformation for companies.
When the studies in the literature on digital transformation in companies are classified, these studies can be grouped under four main headings according to the type of digital transformation. These are "Digital transformation of customer experience", "Digital transformation of products", "Digital transformation of business models" and "Digital transformation of processes and systems". When past studies are examined, it is seen that most of them focus on the digital transformation of business models and the digital transformation of production systems.
One of the digital transformation types is digital transformation in business process that companies can be realized. Business process may vary according to companies' structure, business areas, the size of the company, volume of the business etc. and also it may include quite different type of practices' chain for each unit of a company. With this side making digital transformation on business processes provides making these transformations from on human resource department to sales department. In this respect, digital transformation in business processes provides companies the opportunity to transform many different units, from human resources to sales. In addition, the digital transformation of business process provides that time and manpower saving and also it provides ability to increase efficiency, reduction on resource usage, reduction of risks and financial benefits. In this meaning, digital transformation of business processes at least as important as other digital transformation types for companies.
With the developments in software and programming fields, tools that provide process automation become more comprehensive every day and increase on facilities that are provided to users make easier digital transformation of business processes for companies. The digital transformation of business processes can be realized through the implementation of successive projects. In this respect business process digital transformation is a dynamic process and not a onetime type of digital transformation. At this point, due to time and source constraints, the question of which projects would be more beneficial to implement first and the need for project prioritization arises.
In the literature, there are studies conducted for many different decision problems such as material selection, supplier selection, store location selection using multi-criteria decision making methods. Multi-criteria decision making methods are frequently preferred in such decision problems as well as in problems related to project selection and prioritization. When the past studies are examined, it is seen that there are very few studies on the selection and prioritization of digital transformation projects, and there are almost no studies on the selection and prioritization of digital transformation projects of business processes. From this point, it is aimed that the thesis will contribute to the literature.
Within the scope of this study, a model is proposed for project selection and prioritization by using some multi-criteria decision making methods (AHP, COPRAS, VIKOR, ARAS, EDAS and SAW) for companies that realize digital transformation in their business processes. In consequence of the project rankings obtained as a result of these applied methods will differ, it is recommended to compromise these rankings through the COPELAND method and obtain a final single ranking.
The first part of the thesis is an introduction. In this section, the concept of digital transformation in business processes, which is covered in the thesis, is basically mentioned and other sections are briefly summarized.
In the second part of the thesis, the information obtained as a result of the literature review about the concepts and methods discussed in the thesis is mentioned. In this section, first of all, the concept of digital transformation and related concepts are mentioned. In addition, the importance of digital transformation was emphasized and its necessity for companies was emphasized. Afterwards, types of digital transformation for companies were classified and examined in detail under four main headings as mentioned above. The literature review on digital transformation was carried out in the focus of digital transformation of business processes, which is the main focus of the thesis.
Again, in the second part, the information obtained as a result of the literature review on the multi-criteria decision-making methods applied within the scope of the thesis is shared. In this section, firstly, the concept of decision making is briefly emphasized, and then some popular multi-criteria decision making methods applied in project selection are explained. These methods explained and applied within the scope of the thesis are AHP, COPRAS, VIKOR, ARAS, EDAS and SAW methods. In this section, brief information about the historical development of each method is given, the important features of the methods that distinguish them from other methods are mentioned, and finally, the process steps in the application of the methods are explained in detail. In this section, information about the COPELAND method, which is applied to integrate the results obtained within the scope of the thesis, is given and the application steps of the method are explained.
In the third part of the thesis, the sample application related to the subject of "Project Selection and Prioritization in the Digital Transformation of Business Processes" is explained. In this section, first of all, brief information about the company from which the data sets were obtained is given. The company in question is a global company operating in the field of automation and electrification in Turkey. The projects considered as project alternatives within the scope of the study are the real project alternatives obtained from this company. Afterwards, the project evaluation criteria, which were determined together with the team working in the relevant unit of the same company, were explained in detail. In addition, the methodology of the study and the proposed model are also shared in this section.
Finally, the project rankings obtained as a result of the methods applied in the fifth part of the thesis were evaluated. These rankings obtained in the previous section were integrated with the Copeland method and a final ranking was presented to the decision maker. When the results obtained from the project selection tool used in the company are compared with the results obtained as a result of this study, it is seen that similar rankings are obtained. It can be said that this situation supports the accuracy of the proposed solution model. In this context, it is mentioned that it can be concluded that the methods applied within the scope of the study can be used for project selection and prioritization in the digital transformation of business processes. Finally, recommendations for future work are given in this section.