Buharlı gemiye geçişte bir teknolojik dönüşüm örneği: Uskurlu Fethiye Kalyonu
A technological transformation example in the transition to steam ship: Uskurlu Fethiye
Yazar: YAKUP SALE
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GALİP ÇAĞ
Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Tarih = History
Dizin: Buharlı gemi = Steamship ; Denizcilik tarihi = Maritime history ; Gemiler = Ships

Özet:
Osmanlı Devleti, Avrupa devletleriyle girdiği savaşlarda aldığı yenilgilerden ders çıkarmış olacak ki, denizcilik alanında çeşitli girişimlerde bulunmuştur. İlk olarak, İngiltere ve Fransa başta olmak üzere bazı devletlerden buharlı gemi alımlarına başlamıştır. Osmanlı Devleti'nin, yelkenliden buharlı gemiye geçişinde 1827 Navarin Baskını ve 1853-1856 Kırım Savaşı önemli rol oynamıştır. Bu olaylardan sonra donanmayı modernize etmeye karar veren Osmanlı Devleti, yeni inşa edilecek olan gemilerin buharlı makine montajına uygun bir şekilde yapılmasına özen gösterilmiştir. Tez çalışmamızın ana konusu olan Fethiye Kalyonu da bu doğrultuda inşa edilen gemilerden biridir. 1853 tarihinde Aynalıkavak tersanesinde, 3580-ton ağırlığında, 66 top kapasitesinde ve 650 beygir kuvvetinde olan bir makinenin monte edilebileceği şekilde yeniden inşasına başlanan Fethiye Kalyonu, ilerleyen yıllarda İngiltere'ye yollanarak 33800 lira bedelle kıç tarafına buharlı makine monte edilmesiyle, Osmanlı'nın buharlı makineye sahip ilk yelkenli gemilerinden biri olmuştur. 
Bu çalışmada yelkenliden buharlıya dönüştürülen ilk gemilerden biri olan Fethiye Kalyonu merkeze alınarak konuya açıklık getirilmiştir. Tezin birinci bölümü Osmanlı Devleti'nin yelkenkiden buharlıya geçiş aşamalarını ele alırken ikinci bölüm Deniz Müzesi Arşivinden alınan Fethiye kalyonunun seyir defterine dayanmaktadır.  1861- 1862 ve 1867- 1869 yılları arasından kaleme alınmış olan bu defterler kalyonun iki yıllık faliyetlerinden bahsetmektedir. Ikinci bölüm seyir defterinden elde edilen bilgilere dayanarak, her ay ayrı ayrı tablolardan oluşan toplamda 24 aylık tablolar ve hemen altında bulunan açıklamalardan oluşmaktadır. Elde edilen bilgiler Fethiye kalyonunda görevli bulunan mürettabatın bir yıl boyunca yaptıkları faaliyetlerin aylık periyotlar halinde düzenlenmesiyle ortaya çıkmıştır. Bir ay boyunca düzenli olarak tutulan sabah, akşam nöbetleri, askerin gıda ihtiyacını karşılamak için her sabah Aynalıkavak tersanesinden filika veya sandallarla ekmek, sebze ve etlerin alınması için asker gönderilmiştir. Bunların yanında gemide görevli bulunan akerlere her zaman yapılammakla birlikte kılıç, tüfek ve top talimleri yaptırılmıştır. Ayrıca tersanede ve taşralarda çeşitli gövlere göderilen askerler, resmi törenlerde ve karşılama alaylarında görevler almış, boğazda ve saray önlerinde karkol nöbetleri tutmuşlardır. Bunlara benzer farklı görevlerde bulunan Fethiye kalyonu ve askerler ikinci bölümde tamamen seyir defterine bağlı kalınarak kaleme alımıştır.

ANAHTAR KELİMELER:  Fethiye Kalyonu, Buharlı Gemi, Navarin Baskını, Kırım Şavaşı

Abstract:
The Ottoman Empire must have learned from the defeats it suffered in the wars with the European states, so it made various attempts in the field of maritime. First of all, it started to buy steamships from some countries, especially England and France. The 1827 Navarino Raid and the 1853-1856 Crimean War played an important role in the transition of the Ottoman Empire from sailboat to steamship. After these events, the Ottoman Empire decided to modernize the navy, and care was taken to make the ships to be built in accordance with the steam engine assembly. Fethiye Galleon, which is the main subject of our thesis, is one of the ships built in this direction. Fethiye Galleon, which was started to be reconstructed in the Aynalıkavak shipyard in 1853 to accommodate a 3580-tonne, 66-gun capacity and 650-horsepower machine, was sent to England in the following years and a steam engine was installed at the stern for 33800 liras. It was one of the first ships to own it.
In this study, the Fethiye Galleon, one of the first ships converted from sailboats to steamboats, is centered and clarified. In the first part of the thesis, it is based on the logbook of the Fethiye galleon taken from the Naval Museum Archive, while the transitional stages of the Ottoman Empire from sailboat to steamboat are discussed. He talks about his two-year activities, which were written between 1861-1862 and 1867-1869. Based on the information obtained from the logbook, the second part consists of a total of 24 monthly tables, which are made up of separate tables for each month, and the explanations below. Obtained information The activities of the crew in Fethiye galleon for a year were organized in monthly periods. In order to meet the food needs of the soldiers, soldiers were sent every morning to buy bread, vegetables and meat from Aynalıkavak shipyard with boats or boats. Besides these, although not always done, sword, rifle and cannon drills are given to the soldiers on the ship. In addition, the soldiers, who were sent to various bodies in the shipyard and in the provinces, took duties in official ceremonies and welcoming regiments, and held guard guards in the Bosphorus and in front of the palace. The Fethiye galleon and soldiers, who had different duties similar to these, were written in the second part, completely adhering to the logbook.

KEYWORDS: Fethiye Galleon, Steamship, Navarino Raid, Crimean War