1757-1758 yılı Mekke surre defterleri transkripsiyon ve değerlendirmesi
Transcription and evaluation of Mekka surre's record in 1757-1758
Yazar: EMİNE DURAK
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA GÜLER
Afyon Kocatepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi ve Sanatları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History

Özet:
Surre, sözlükte "içine altın ve para gibi kıymetli eşyaların konulduğu kese" anlamına gelmektedir. Surre kelimesi terim olarak ise her yıl hac döneminden önce genellikle Mekke ve Medine halkına dağıtılmak için yollanan para, altın ve diğer eşyaları ifade etmektedir. İslam dininde büyük öneme sahip olan bu iki şehir, İslam devletlerince her zaman önemsenmiştir. Fakat Osmanlı Devleti'ndeki padişahlar tarafından ayrı bir öneme sahip olmuştur. Bu sebeple İslam'ın gözdesi olan Mekke ve Medine'ye sınıf farkı gözetmeksizin zengin veya fakir, ileri gelen ya da halktan herhangi birisine varıncaya kadar herkes tarafından özel bir törenle çeşitli hediyeler ve para gönderilmiştir. Harameyn'e surre gönderme geleneğini, Osmanlı Devleti'nden önce diğer İslam devletleri de başlatmış ve bu geleneği sürdürmeye çalışmıştır.  Fakat bu geleneği yüksek bir ihtimam ile Osmanlı Devleti sürekli hale getirmiş ve belli bir sisteme oturtmuştur. Osmanlı Devleti'nde ilk olarak Yıldırım Bayezid döneminde surre gönderilmiştir. Daha sonra I. Mehmed, II. Murad dönemlerinde bu gelenek devam ettirilmiş ve I. Selim zamanında Hicaz'ın Osmanlı Devleti'nin topraklarına katılmasıyla sürekli ve sistemli hale gelmiştir. Böylelikle surreler, devlet erkânının katılımıyla birlikte özel törenler eşliğinde süregelmiş ve devletin yıkılmasına kadar devam etmiştir. Bu çalışmada 1171 Hicri/1757-1758 Miladi tarihinde Osmanlı Devleti tarafından Mekke'ye gönderilen surreler ve surrelerin kayıtlarının tutulduğu defterler ele alınmıştır. Transkripsiyonu yapılan bu defterlerden elde edilen bilgilerle, dönemin o Mekkesi ile ilgili sosyal ve ekonomik durumları hakkında çeşitli çıkarımlar yapılmaya çalışılmıştır.

Abstract:
Surre in the dictionary means "a purse in which valuable items such as gold and money are placed". As a term, the word surre refers to the money, gold and other items sent to be distributed to the people of Mekka and Medina every year before the pilgrimage. These two cities, which have great importance in the religion of Islam, have always been considered important by Islamic states. However, it was given a special importance by the sultans of the Ottoman Empire. For this reason, various gifts and money were sent to Mekka and Medina, which are the favorites of Islam, in a special ceremony by everyone, regardless of class, whether rich or poor, prominent or commoner. Before the Ottoman Empire, other Islamic states also started the tradition of sending surre to Haramain and tried to continue this tradition. However, the Ottoman Empire made this tradition permanent with great care and established it in a certain system. Surre was first sent in the Ottoman Empire during the reign of Yıldırım Bayezid. Later, during the reigns of Mehmed I and Murad II, this tradition was continued and became continuous and systematic with the annexation of the Hejaz to the territory of the Ottoman Empire during the reign of Selim I. Thus, surrahs continued with special ceremonies with the participation of state officials and continued until the collapse of the state. In this study, the surrahs sent to Mekka by the Ottoman Empire in 1171 Hijri/1757-1758 Gregorian and the books in which the records of the surre were kept were discussed. With the information obtained from these transcripted notebooks, various inferences were made about the social and economic conditions of that Mekka of the period.