Adölesanlarda diyet asit yükü ve bitkisel bazlı diyet indeksinin mental sağlık ile ilişkisi
The relationship of dietary acid load and plant-based dietary index with mental health in adolescents
Yazar: SEDA NUR KÖKTÜRK
Danışman: DOÇ. DR. HÜLYA YARDIMCI
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Asitler = Acids ; Diyet = Diet ; Diyet kalitesi = Diet quality ; Ergenler = Adolescents ; Ruh sağlığı = Mental health

Özet:
Adölesan dönem, büyüme ve gelişmenin hızlı olduğu bir dönemdir. Adölesan dönemde, beslenme alışkanlığını önemli ölçüde etkileyen çok sayıda fizyolojik ve psikolojik değişiklikler meydana gelmektedir. Beslenme, mental sağlık ile doğrudan ilişkilidir ve bu dönemde meydana gelen birçok mental hastalık yetişkin döneme aktarılabilmektedir. Artmış diyet asit yükünün, hafif metabolik asidozise neden olarak, kortizol metabolizmasını değiştirebileceği ve bu yol ile mental sağlığı olumsuz etkileyebileceği düşünülmektedir. Literatürde bitkisel bazlı diyet ve mental sağlık üzerine yapılan çalışmalar sınırlıdır ve bitkisel bazlı diyetin, sağlık üzerinde olumlu etkileri olduğu gösterilse de bitkisel bazlı beslenme, diyet kalitesini yansıtamamaktadır. Bu araştırmada diyet asit yükünün ve bitkisel bazlı diyet indeksinin mental sağlık ile ilişkisinin, bazı biyokimyasal parametreler (kan glukozu, glikozile hemoglobin, kan lipitlleri, kan gazları, ferritin, üriner serbest kortizol, kreatinin, üre, sodyum, potasyum, sodyum/kreatinin oranı, potasyum/kreatinin oranı) ile birlikte değerlendirilmesi ve diyet asit yükü ve bitkisel bazlı diyet indeksinin diyet kalitesi ile ilişkisinin araştırılması amaçlanmıştır. Mental sağlığın değerlendirilmesinde "Güçler ve Güçlükler Anketi (GGA)" kullanılmıştır. Adölesanların diyet kalitesi, "Çocuklar ve Adölesanlar İçin Akdeniz Diyeti Kalite İndeksi (KIDMED)" ile değerlendirilmiştir. Araştırma, Ankara Şehir Hastanesi Sağlam Çocuk ve Pediatri Polikliniklerine başvuran      11-16 yaş aralığındaki 205 sağlıklı adölesan ile yürütülmüştür. Araştırmaya katılan adölesanların çeşitli antropometrik ölçümleri (vücut ağırlığı, boy uzunluğu, vücut yağ oranı, vücut yağsız vücut kütlesi ve yüzdesi, bel çevresi, triseps deri kıvrım kalınlığı, üst orta kol çevresi) alınmıştır. Adölesanların ortalama beden kütle indeksinin (BKİ) erkeklerde 21,60±4,94 kg/m2, kadınlarda 22,42±4,65 kg/m2 olduğu saptanmıştır. Araştırmaya katılan adölesanların %72,2'sinin diyetinin asidik olduğu belirlenmiştir. Diyet asit yükü ile antropometrik ölçümler, biyokimyasal parametreler, bitkisel bazlı diyet indeksi puan türleri ve GGA alt puan türleri arasında ilişki saptanmamıştır. Ancak kan pH'si arttıkça "duygusal sorunlar" "akran sorunları" ve "toplam güçlük" puanlarının arttığı belirlenmiştir (p<0,05). Bu durum, hafif metabolik asidozisin mental sağlığı etkileyebileceğini göstermektedir. Adölesanların yaklaşık yarısı, Akdeniz diyetine orta derecede uyum göstermektedir ve bu durumu sırası ile düşük uyum ve iyi uyum dereceleri takip etmektedir. Adölesanların ortalama sağlıklı bitkisel bazlı diyet indeksi puanı (hPDI) 55,6±6,86, sağlıksız bitkisel bazlı diyet indeksi puanı (uPDI) 56,09±7,92 ve genel bitkisel bazlı diyet indeksi puanı (gPDI), 53,76±6,55 puandır. Akdeniz diyetine uyum grupları arasında hPDI ve uPDI puanları farklı olduğu saptanmıştır (p<0,05). Bitkisel bazlı diyet indeksi puan türleri ile GGA alt puanları arasında anlamlı bir ilişki saptanmamıştır ancak, "akran sorunları" puanının, hPDI puanı arttıkça azalma eğiliminde olduğu belirlenmiştir (p=0,057). Adölesanların diyet ile aldığı demir miktarı arttıkça "duygusal sorunlar" puanının azaldığı; enerjinin proteinden gelen oranı arttıkça "sosyal davranışlar" puanının arttığı saptanmıştır (p<0,05). Bu araştırma bitkisel bazlı beslenmenin, diyetin asiditesinin ve diyet kalitesinin mental sağlık ile ilişkisinin değerlendirildiği ilk araştırma olup, yeni araştırmalara öncülük yapacaktır.

Abstract:
Adolescence is a period of rapid growth and development. During adolescence, many physiological and psychological changes occur that significantly affect eating habits. Nutrition is directly related to mental health, and many mental illnesses that occur in this period can be transferred to adulthood. It is thought that increased dietary acid load may change cortisol metabolism by causing mild metabolic acidosis and adversely affect mental health in this way. Studies on plant-based diet and mental health are limited in the literature, and although plant-based diet has been shown to have positive effects on health, plant-based nutrition cannot reflect diet quality. In this study, the relationship of dietary acid load and plant-based diet index with mental health, some biochemical parameters (blood glucose, glycosylated hemoglobin, blood lipids, blood gases, ferritin, urinary free cortisol, creatinine, urea, sodium, potassium, sodium/creatinine ratio, potassium/creatinine ratio) and to investigate the relationship between dietary acid load and plant-based diet index and diet quality. The "Strengths and Difficulties Questionnaire (SDQ)" was used to assess mental health. The dietary quality of adolescents was assessed with the "Mediterranean Diet Quality Index for Children and Adolescents (KIDMED)". The research was carried out with 205 healthy adolescents aged 11-16 years who applied to Ankara City Hospital Healthy Child and Pediatrics Polyclinics. Various anthropometric measurements (body weight, height, body fat ratio, lean body mass and percentage, waist circumference, triceps skinfold thickness, upper-middle arm circumference) were taken from the adolescents participating in the study. The mean body mass index (BMI) of adolescents were found to be 21,60±4,94 kg/m2 in men and 22,42±4,65 kg/m2 in women It was determined that 72.2% of the adolescents participating in the study had an acidic diet. No correlation was found between dietary acid load and anthropometric measurements, biochemical parameters, plant-based diet index score types, and SDQ sub-score types. However, as blood pH increased, "emotional problems", "peer problems" and "total difficulty" scores increased (p<0,05). This suggests that mild metabolic acidosis can affect mental health. About half of the adolescents have moderate compliance with the Mediterranean diet, followed by low compliance and good compliance, respectively. Adolescents' mean healthy plant-based diet index score (hPDI) was 55,6±6,86, unhealthy plant-based diet index score (uPDI) was 56,09±7,92, and overall plant-based diet index score (gPDI) was 53,76±6,55 points. The hPDI and uPDI scores were found to be different between the Mediterranean diet adherence groups (p<0,05). There was no significant relationship between plant-based diet index score types and GGA sub-scores, however, it was determined that the "peer problems" score tended to decrease as the hPDI score increased (p=0,057). As the amount of iron in the diet of adolescents increased, the score of "emotional problems" decreased; It was determined that as the ratio of energy from protein increased, the "social behavior" score increased (p<0,05). This research is the first to evaluate the relationship between plant-based nutrition, diet acidity, and diet quality with mental health, and will lead to new research.