Türkiye Eğitim Denetimi Sistemini yeniden tasarlamak
Problems in the Turkish Education Supervision System and a model suggestion
Yazar: NEVZAT ÖZTÜRK
Danışman: PROF. DR. ENGİN ASLANARGUN
Düzce Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi ve Denetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Denetim, kurumun etkinliğini ve verimliliğini artırmak üzere yürütülen bir yönetim sürecidir. En küçük kurumlardan çok uluslu şirketlere ve uluslararası kuruluşlara kadar tüm örgütlerde denetim sistemine ihtiyaç vardır.  Eğitimde etkililiği sağlamak hem bireysel hem de toplumsal yararı üst düzeye çıkarmak için eğitim sürecinin dikkatle izlenmesi ve değerlendirilmesi gerekir.
Bu araştırmanın amacı, Türkiye Eğitim Denetim Sisteminin mevcut durumu, sorunları/ çözüm önerilerini kısaca tanıtmak ve ardından denetimin etkililiğini arttırmak için "Türkiye Eğitim Denetimi Sistemini Yeniden Tasarlamak" ve geleceğe yönelik bir "Etkili Bir Denetim Modeli" geliştirmektir. Araştırmada, eğitim denetimi, denetimin sorunları ve çözüm önerileri, etkili eğitim denetimi, konularındaki alanyazın taranmış, ayrıca çeşitli ülkelerin denetim sistemleri karşılaştırmalı olarak betimlenmeye çalışılmıştır. Türkiye Eğitim Denetim sisteminin tarihsel süreç içindeki durumu analiz edilerek "Etkili Bir Denetim Model Önerisi" geliştirilmesi öngörülmüştür. Konu ile ilgili yurt dışında ve Türkiye'de yapılan bilimsel çalışmalar ve geliştirilen denetim modelleri incelenmiş, araştırmalarda elde edilen sonuç ve öneriler analiz edilmiştir. Araştırma, doküman analizi yöntemi ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmada ikinci bir veri toplama yöntemi olarak doğal/yapılandırılmamış gözlem yöntemi kullanılmıştır. Araştırma bulgularına göre; (1)  "İlköğretim Müfettişi, Eğitim Denetmeni, Eğitim Denetçisi, Maarif Müfettişi" gibi isim ve makyaj düzenlemelerinin ötesinde felsefi ve yapısal düzenlemelere ihtiyaç olduğu, (2) Denetimin tarihi süreç içinde kontrol odaklı ve açık arayan bir anlayıştan daha çok rehberlik ağırlıklı bir anlayışa dönüşmeye başladığı, (3) Türkiye eğitim denetimi sisteminde müfettişlerin seçilmesi ve yetiştirilmesi konusunda tutarlı politikaların izlenmediği, Müfettiş seçiminde niteliği önceleyen nesnel ölçütlerin yerine kişisel uygunluğun tercih edilmesi müfettişlerin saygınlık ve statüsünü azalttığı, (4) Müfettişlerin mesleki rehberlik yapma ve iş başında yetiştirme hususlarında gerekli yeterliklere sahip olmadıkları,  (5) Eğitim müfettişlerinin eğitim ve öğretim etkinliklerinin planlanmasında ve yürütülmesinde istenen yardımı yapamadıkları, öğretmenlere yardımcı olmak için müfettişlerin yeterli zamanlarının olmadığı, (6) Müfettişlerin soruşturma görevlerinin rehberlik rollerini olumsuz etkilediği, soruşturma ve rehberlik görevinin aynı kişide toplanmasının,  müfettiş - öğretmen ilişkilerini zedelediği, güven sorunu oluşturduğu,  (7) Türkiye'de eğitim denetimi sisteminin Bakanlık Müfettişliği ve Eğitim Müfettişliği olmak üzere ikili bir yapılanması olduğunu, bu farklı yapılanmanın çeşitli platformlarda ilgililer tarafından çift başlılık olarak değerlendirildiği ve bu durumun denetimde etkililiği ve verimliliği düşüren nedenler arasında olduğu, (8) PİSA sınavlarında başarılı olan ülkelerin çoğunda Türkiye'deki denetim sürecinden farklı olarak tüm paydaşların katılımı ile denetimlerin gerçekleştirilmesi yönünde eğilimlerin olduğu, (9) İncelenen tüm ülkelerde öz değerlendirmenin, bir iç denetim mekanizması rolü oynadığının görüldüğü, (10) Bu ülkelerin tamamında eğitim öğretim faaliyetlerinin genelden özele doğru bir akış içinde denetlendiği ve denetimin rehberlik ağırlıklı, süreci geliştirmeye yönelik bir araç olarak kurgulandığı ve denetim mekanizması eğitim sisteminin bir parçası olarak var olduğu, (11)İncelenen ülkelerde öğretmen performansını belirlenmesi ve bu değerlendirmenin esas alındığı, liyakat ve kariyer sisteminin var olduğu, öğretmen performansının belirlenmesinde okul müdürünün büyük oranda sorumlu tutulduğu ancak öz değerlendirme akreditasyon ve benzeri çağcıl uygulamaların da olduğu, (12) Türkiye'de de benzer şekilde müfettişlerin her eğitim kademesinde denetim uygulamalarını yürüttükleri ancak bu denetimin ağırlıklı olarak yasal düzenlemelerin yerine getirilip getirilmediği hususuna odaklandığı bulguları elde edilmiştir.
Araştırmada eğitim denetiminin öne çıkan sorunları;  (1) Paradigma ve Felsefe Sorunu, (2) Çift Başlılık ve Hiyerarşik Bağlılıktan Kaynaklanan Sorunlar, (3) Müfettişlerin Atanma, Yetiştirilmelerine ve Kariyer Basamakları Olmamasına İlişkin Sorunlar, (4) Rehberlik ve Yargıçlık Görevinin Bir Arada Yürütülmesi, İş Yoğunluğu ve Görev Tanımlarındaki Belirsizlikten Kaynaklanan Sorunlar, (5) Denetlenenlerin Denetime İlişkin Olumsuz Algıları ve Korku Kültürü ve Mesleki Etik Sorunlar, (6) Eğitim Denetiminin İşleyişinden ve Yönetim Kademeleri İle İletişim/Koordinasyona İlişkin Sorunlar olarak tespit edilmiştir. 
Araştırmada şu önerilerde bulunulmuştur: (1) Kontrol odaklı ve açık arayan bir anlayıştan daha çok rehberlik ağırlıklı bir anlayışa dönüştürmeye yönelik yasal düzenlemeler yapılmalıdır. (2) Türkiye Eğitim Denetimi Sisteminin yapısı, istikrara kavuşturulmalıdır. (3) Türkiye Eğitim Denetimi sisteminde, Bakanlık Merkez Müfettişleri ve İl Müfettişleri şeklindeki çift başlı sistemden denetimin tek çatı altında birleştirildiği doğrudan Bakanlığa bağlı bölge sistemine geçilmelidir. (4) Eğitim (İlköğretim) Müfettişliğine seçilme konusunda; niteliği arttırıcı, hizmet öncesinde denetim formasyonu ve uzmanlığı kazandıracak lisans programları açılması yönünde düzenlemeler yapılmalı, müfettişlerin hizmet öncesinde ve hizmet içinde aldıkları eğitiminin planlı ve sürekliliği sağlanmalı, nitelik olarak mesleki gelişmelerini sağlayacak akademik düzeye çıkarılmalıdır. (5) Müfettişlerin görev ve iş tanımlarının açık ve net olarak yapılarak belirsizlikler ortadan kaldırılmalıdır. (6) Müfettişlerin belirli sayıda okul/kurum ve personelin rehberlik ve denetiminden sorumlu olacak şekilde düzenleme yapılmalı, belirlenecek müfettiş normuna uygun istihdam sağlanmalıdır. (7) Okul/kurumlar ve öğretmenler için öz-değerlendirme sistemi getirilmeli, denetim ve değerlendirme sonuçları kamuoyuyla paylaşılmalıdır. (8) Dünyadaki gelişme ve değişmelere uygun, çağdaş denetim anlayışını benimseyen, tarihsel birikimimizi ve toplumsal toplumsal değerlerimizi esas alan yeni bir bakış açısı ile denetim sistemi yeniden yapılandırılmalıdır. (9) Türkiye eğitim denetimi sisteminde yaşanan sorunların ortadan kaldırılması için; "yeni bir denetim paradigması ve felsefesi belirlenmesi, müfettişlerin seçilme, atanma ve kariyer sisteminin güncellenmesi, denetim sisteminin sorunları çözecek ve rehberlik merkezli denetim anlayışına göre yeniden yapılandırılmalıdır.

Anahtar Kelimeler: Eğitim, Denetim, Denetim Modeli, Etkili Denetim

Abstract:
Auditing is a management process carried out to increase the effectiveness and efficiency of the institution. An audit system is needed in all organizations, from the smallest institutions to multinational companies and international organizations. In order to ensure effectiveness in education and to maximize both individual and social benefit, the educational process must be carefully monitored and evaluated.
The purpose of this research is to briefly introduce the current situation of the Turkish Educational Supervision System, its problems/solution suggestions, and then to "Redesign the Turkish Educational Supervision System" and develop an "Effective Supervision Model" for the future in order to increase the effectiveness of the supervision. In the research, the literature on educational supervision, problems of supervision and solution suggestions, effective educational supervision was scanned, and the supervision systems of various countries were tried to be described comparatively. It is envisaged to develop an "Effective Supervision Model Proposal" by analyzing the situation of the Turkish Education Supervision system in the historical process. Scientific studies on the subject conducted abroad and in Turkey and the audit models developed were examined, and the results and suggestions obtained from the research were analyzed. The research was carried out using the document analysis method. Natural/unstructured observation method was used as a second data collection method in the research. According to research findings; (1) There is a need for philosophical and structural regulations beyond the name and makeup regulations such as "Primary Education Inspector, Education Inspector, Education Auditor, Education Inspector", (2) In the historical process of supervision, it has changed from a control-oriented and open-seeking understanding to a more guidance-oriented understanding. (3) Consistent policies are not followed in the selection and training of inspectors in the Turkish education supervision system, preferring personal suitability instead of objective criteria that prioritize quality in the selection of inspectors reduces the prestige and status of inspectors, (4) Inspectors do not have the necessary competencies in terms of professional guidance and on-the-job training. they are not, (5) Education inspectors cannot provide the desired assistance in the planning and execution of education and training activities, inspectors do not have enough time to assist teachers, (6) Investigative duties of inspectors negatively affect their guidance role, and the concentration of investigation and guidance duties in the same person damages inspector-teacher relations, It creates a trust problem, (7) The education supervision system in Turkey has a dual structure, namely the Ministry Inspectorate and the Education Inspectorate, this different structuring is evaluated as dualism by the relevant parties on various platforms, and this is among the reasons that reduce the effectiveness and efficiency in supervision, (8) ) Unlike the audit process in Turkey, in most of the countries that are successful in PISA exams, there are tendencies towards carrying out audits with the participation of all stakeholders, (9) It is seen that self-assessment plays the role of an internal audit mechanism in all countries examined, (10) Education and training activities are carried out in all of these countries. It is supervised in a flow from general to specific, and the supervision is designed as a tool for improving the process, with a focus on guidance, and the supervision mechanism exists as a part of the education system, (11) In the countries examined, the determination of teacher performance and this evaluation are taken as a basis, and there is a merit and career system. , the findings show that the school principal is held largely responsible for determining teacher performance, but there are also modern practices such as self-evaluation, accreditation and similar, (12) Similarly, in Turkey, inspectors carry out inspection practices at all levels of education, but this inspection mainly focuses on whether legal regulations are fulfilled or not.
The following suggestions were made in the research: (1) Legal regulations should be made to transform the understanding from a control-oriented and open-seeking understanding to a more guidance-oriented understanding. (2) The structure of the Turkish Educational Supervision System should be stabilized. (3) In the Turkish Education Supervision system, a transition should be made from the double-headed system of Ministry Central Inspectors and Provincial Inspectors to the regional system directly affiliated to the Ministry, where supervision is combined under a single roof. (4) Regarding being elected as Education (Primary Education) Inspectorate; Arrangements should be made to open undergraduate programs that will increase the quality and provide pre-service inspection formation and expertise, the planned and continuity of the training that inspectors receive before and during service should be ensured, and the quality should be raised to an academic level that will enable their professional development. (5) Uncertainties should be eliminated by making the duties and job descriptions of inspectors clear and concise. (6) Regulations should be made so that inspectors are responsible for the guidance and supervision of a certain number of schools/institutions and personnel, and employment should be provided in accordance with the inspector norm to be determined. (7) A self-evaluation system should be introduced for schools/institutions and teachers, and the results of inspection and evaluation should be shared with the public. (8) The control system should be restructured with a new perspective that is in line with the developments and changes in the world, adopts the contemporary understanding of control, and is based on our historical accumulation and social values. (9) In order to eliminate the problems experienced in the Turkish education supervision system; "A new audit paradigm and philosophy should be determined, the selection, appointment and career system of inspectors should be updated, and the audit system should be restructured to solve the problems and according to a guidance-centered audit approach.

Key Words: Training, Supervision, Supervision Model, Effective Supervision