Tarihte ve gelenekte heraclius
In history and tradition, heraclius
Yazar: OĞUZHAN ÇATIKKAŞOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. TOLGA SAVAŞ ALTINEL
Yalova Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Felsefe ve Din Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy ; Tarih = History
Dizin: Heraclius = Heraclius

Özet:
İmparator Heraclius, 610-641 yılları arasında hüküm sürmüş bir Roma (Bizans) İmparatorudur. İmparatorluk yılları, Roma'nın zor durumda olduğu ve Antik çağın son büyük savaşı olan 602-628 Roma- Sasani Savaşına denk gelmektedir. Darbe ile tahta geçtiği imparatorluğu tarihsel düşmanı olan Sasanilere karşı savunmak zorunda kalmıştır. Başarılı bir savunmanın ardından zaferini kutlama fırsatı bulamamış ve önce Muhammed Peygamber daha sonra da Halife Ebu Bekir ve Ömer ile mücadele etmek zorunda kalmıştır. Sasanilerden kurtarmış olduğu toprakları Müslümanlara terk etmiştir.
Heraclius sadece siyasi ve harp tarihi açısından önemli bir figür değil, yapmış olduğu reformlarla birlikte sosyokültürel ve mezhep reformcusu olarak da bilinmektedir. İmparatorluğun içerisinde köklü değişikliklere gitmiş ve Roma İmparatorluğu'nun Bizans İmparatorluğu olarak dönüşümünü sağlayan önemli bir reformcu olmuştur. En yakın dostu olan Patrik Sergios ile Monotelitizm görüşünü ortaya atmış bu görüşü Ecthesis ile kanunlaştırmıştır. Heraclius'un yapmış olduğu bu dini reform ömrü ile sınırlı kalsa da tarihe kilise birliğini sağlamaya çalışan İmparator olarak geçmiştir.
İmparator Heraclius hakkında bilgiler veren tarihi kaynaklar olması yanında halkın zihninde oluşmuş gelenekler ve rivayetler de mevcuttur. Bulunduğu makam ve İmparatorluğun coğrafi konumu nedeniyle üç semavi din ile de etkileşim halinde olan Heraclius hakkında hafızalarda yer eden ve bizlere rivayetler, kehanetler olarak aktarılan bu bilgilerin tarihsel Heraclius ile ne kadar uyuştuğunu incelemeye çalıştık. 
Bu geleneklerden bazılarının günümüzde yaşadığı sonucuna ulaşırken bazılarının da yüceltmelerden ileriye gidemediği sonucuna ulaştık. İmparator Heraclius'un Bizans Orta Çağını başlatan figür olması nedeniyle dönemine müstesna karakteri ve reformlarıyla ele aldığımız bu nitel çalışmada literatür taraması tekniği kullanılmıştır.

Abstract:
Emperor Heraclius reigned as a Roman (Byzantine) Emperor from 610 to 641. His reign coincided with a tumultuous period for the Roman Empire, marked by the 602-628 Roman-Sasanian War, the last major war of antiquity. He ascended to the throne through a coup and was obliged to defend his empire against the Sasanians, their historical enemies. Despite a successful defense, he never had the opportunity to celebrate his victory, as he soon found himself embroiled in conflicts first with the Prophet Muhammad, then with Caliphs Abu Bakr and Umar. He ultimately relinquished the territories he had rescued from the Sasanians to the Muslims.
Heraclius is not only significant for his political and military history but also known as a socio-cultural and religious reformer due to his reforms. He implemented profound changes within the empire, leading to the transformation of the Roman Empire into the Byzantine Empire. Together with his closest ally Patriarch Sergius, he introduced the Monothelitism doctrine, which he legalized through the Ecthesis. Although Heraclius's religious reforms were short-lived, he is remembered in history as an emperor who attempted to achieve church unity.
While historical sources provide information about Emperor Heraclius, there are also traditions and legends surrounding him in the collective memory. Interacting with three major monotheistic religions due to his position and the geographical location of the empire, we have examined how these traditions and tales, passed down as legends and prophecies, align with the historical Heraclius. We found that while some of these traditions persist today, others are merely glorifications with little historical basis.
Considering Emperor Heraclius as a pivotal figure who initiated the Byzantine Middle Ages with his reforms, this qualitative study focuses on his exceptional character and reforms of his era, utilizing a literature review methodology.