Orta Anadolu buğday alanlarında önemli bitki paraziti nematodların belirlenmesi ve tahıl kist nematodu Heterodera filipjevi`nin biyolojisi ile mücadelesi üzerine çalışmalar
Distribution of the important plant parasitic nematodes in wheat production area in Central Anatolian plateau and studies on the biology and control of cereal cyst nematode Heterodera filipjevi
Yazar: ELİF ŞAHİN
Danışman: PROF. DR. İ. HALİL ELEKCİOĞLU
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Bitki parazitleri = Plant parasites ; Biyolojik mücadele = Biological control ; Buğday = Wheat ; Heterodera filipjevi = Heterodera filipjevi

Özet:
Bu çalışmada Orta Anadolu bölgesinde tahıl yetiştirme alanlarında bitki paraziti nematod türleri saptanmış, Heterodera filipjevi'nin bazı biyolojik özellikleri ile bazı tahıl çeşitlerinin bu türe karşı dayanıklılıkları araştırılmıştır. Tahıllarda ekonomik öneme sahip nematodlardan, H. filipjevi, Pratylenchus thornei ve P. neglectus yaygın bulunmuştur. Yalnızca Yozgat ilinde bir lokasyonda H. latipons türünün bulunduğu tespit edilmiştir. Ayrıca Ditylenchus, Geocenamus, Pratylenchoides, Helicotylenchus, Paratylenchus, Trophurus, Paratrophurus ve Tylenchorynchus cinslerine bağlı türler saptanmıştır. Tahıl kist nematodu H. filipjevi' nin kist içinden larva çıkışı en yüksek 15 ve 10oC' de gerçekleşmiştir. Kistlerin 5 ve 10oC' den sonra 20oC'ye maruz bırakılması ani larva çıkışına neden olmuştur. Tarla sıcaklık koşullarında larva çıkışı Ekim ayında başlamış, Nisan ayının sonuna kadar devam etmiştir ve en fazla larva çıkışı sıcaklıklar ortalama 5-15oC arasında iken Ekim ve Şubat aylarında gerçekleşmiştir. Bezostaya buğday çeşidinin kök salgıları ve ZnCl2 uygulamaları larva çıkışını önemli oranda arttırmıştır. Sera koşullarında nematodlara karşı buğday hat ve çeşitlerinin denenmesi için kullanılacak en uygun toprak karışımı oranının 70: 29: 1 oranında Kum: tarla toprağı: organik gübre içeren karışım olduğu ve denemelerde bitki başına 200 larva verilmesinin uygun olduğu saptanmıştır. Bu çalışmada 150 adet ulusal ve uluslar arası buğday çeşit ve hatları H. filipjevi' ye karşı testlenmiş; Yakar 99, Sönmez, KırmızıMısri, Altındane12, Kunduru 1149, IWA8604765, Yelken2000, Üveyik, Katea, IWA8608077, Sorgül, Germir, Hartog, Tosunbey, HN7/OROFEN/BJN8/3/SERI çeşit ve hatların, bu türün Haymana populasyonuna karşı dayanıklı ve orta dayanıklı oldukları tespit edilmiştir.

Abstract:
The most distributed plant parasitic nematode genus is Cereal cyst nematode in wheat growing area in central Anatolian Plateau. Other important plant parasitic nematodes are; Pratylenchus sp., Ditylenchus sp., Tylenchida order, Geocenamus sp., Pratylenchoides sp., Helicotylenchus sp., Paratylenchus sp., Trophurus sp., Paratrophurus sp. and Tylenchorinchus sp. species. All cereal cyst nematodes were belong to Heterodera filipjevi species. Only in one location in Yozgat, H. latipons was identified. Cereal cyst nematode H. filipjevi juveniles emergence from cysts best at 15 and 10oC. Exposition of cysts to 20oC after 5 and 10oC applications causes sudden hatching of juveniles. Juvenile emergence started in October under natural field conditions and continued until April. Higher juvenile emergence was observed in October and February at 5-15 oC. Development of H. filipjevi in Central Anatolian plateau is synchronized with wheat development. Root exudates of Bezostaya wheat variety and ZnCl2 application significantly increased the juvenile emergence from cysts. Suitable soil mixture for juvenile movement and infection of the roots is 70: 29: 1 sand: field soil and organic matter mixture for greenhouse studies. It is suitable of inoculation of 200 juveniles per plant. Using this methodology, 150 national and international wheat materials were tested. Yakar99, Sönmez, KırmızıMısri, Altındane12, Kunduru 1149, IWA8604765, Yelken2000, Üveyik, Katea, IWA8608077, Sorgül, Germir, Hartog, Tosunbey, HN7/OROFEN/BJN8/3/SERI were most resistant wheat variety and pedigrees found against H. filipjevi Haymana population.