Gençlerin kronotiplerinin ve hedonik açlık durumlarının COVID-19 pandemi sürecinde yaşam tarzı ve beslenme durumu ile ilişkisi
Relationship of young people's chronotypes and hedonic hunger status with lifestyle and nutritional status during the COVID-19 pandemic
Yazar: GÖKÇE SUEDA AYDOĞDU
Danışman: PROF. DR. EDA KÖKSAL
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Açlık = Hunger ; Beslenme = Nutrition ; Beslenme durumu = Nutritional status ; COVID 19 = COVID 19 ; Gençler = Youngs ; Hedonizm = Hedonism ; Kronotip = Chronotype ; Pandemiler = Pandemics ; Yaşam tarzı = Life style

Özet:
Bu çalışma gençlerin kronotip ve hedonik açlık durumlarının COVID-19 pandemi sürecinde yaşam tarzı ve beslenme durumu ile ilişkisini değerlendirmek amacıyla 19-25 yaş arası 216 üniversite öğrencisi ile yürütülmüştür. Çalışmadaki veriler; bireylerin sosyo-demografik bilgilerini, sağlık bilgilerini, pandemi öncesi ve sürecinde; beyana dayalı antropometrik ölçümlerini, beslenme alışkanlıklarını, fiziksel aktivite durumlarını ve Besin Gücü Ölçeği (PFS), Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi (PUKİ), Sabahçıl Akşamcıl Testi (MEQ), pandemi öncesi bir günlük olağan besin tüketim kaydı, pandemi sürecinde 24 saatlik geriye dönük besin tüketim kaydını içeren online anket yoluyla toplanmıştır. Pandemi öncesi veriler retrospektif olarak sorgulanmıştır. Çalışmada bireylerin pandemi öncesine göre pandemi sürecinde ara öğün sayısında, vücut ağırlığında, beden kütle indeksinde (BKİ), uyku süresinde ve PUKİ puanında istatistiksel olarak anlamlı bir artış belirlenmiştir (p<0.05). Bireylerin pandemi sürecinde fiziksel aktivite düzeyleri ile ana öğün sayılarında azalma, uyku kalitesinde kötüleşme saptanmıştır (p<0.05). Besin tüketimleri değerlendirildiğinde kadınların bitkisel protein (g) ve posa alımlarının (g) pandemi sürecinde azaldığı, kolesterol alımlarının (mg) arttığı; erkeklerin ise enerjinin proteinden ve çoklu doymamış yağ asitlerinden gelen yüzdesinin pandemi sürecinde azaldığı belirlenmiştir (p<0.05). Kronotipe göre akşamçıl bireylerin sabahçıl bireylere göre pandemi sürecinde daha yüksek sıklıkla sağlıksız besinlere yöneldiği, enerjinin karbonhidrattan gelen yüzdesinin arttığı bulunmuştur. Ara tip bireylerin vücut ağırlığında, ara tip ve akşamçıl tip bireylerin BKİ'sinde pandemi öncesine göre anlamlı artış belirlenmiştir (p<0.05). Hedonik açlığı olan bireylerin olmayanlara göre pandemi sürecinde daha yüksek sıklıkla sağlıksız besinlere yöneldiği bulunmuştur. Hedonik açlığı olan kadınlarda ara öğün sayısı, vücut ağırlığı ve BKİ'sinde artış gözlemlenirken, hedonik açlığı olmayan kadınlarda vücut ağırlığında ve BKİ'sinde azalma olduğu belirlenmiştir (p<0.05). Hedonik açlığı olan bireylerin olmayanlara göre pandemi sürecinde uyku kalitesinin daha kötü olduğu saptanmıştır (p<0.05). Yapılan bu çalışmada pandemi sürecinin genç bireylerin yaşam tarzında olumsuz değişikliklere yol açtığı ve bireylerin kronotiplerinin ve hedonik açlık durumlarının bu değişiklikleri etkileyebileceği sonucuna varılmıştır. Bu bağlamda pandemi sürecinde sağlığın korunması ve geliştirilmesi açısından yaşam tarzı değişikliklerinin olumlu yönde değiştirilmesine yönelik önlemlerin alınması son derece önemlidir. Bu önlemler belirlenirken bireylerin kronotiplerinin dikkate alınması ve hedonik açlıklarını azaltabilecek uygulamalara yer verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

Abstract:
This study was carried out with 216 university students aged 19-25 to evaluate the relationship between the chronotype and hedonic hunger status of young people and their lifestyle and nutritional status during the COVID-19 pandemic. The data in the study were collected through an online survey that contains individuals' socio-demographic information, health information, before and during the pandemic; declaration-based anthropometric measurements, nutritional habits, physical activity status, and Power of Food Scale (PFS), Pittsburgh Sleep Quality Index (PUKİ), Morning Evening Test (MEQ), one-day normal food consumption record before the pandemic and 24 h retrospective food consumption record during the pandemic period.  Pre-pandemic data were questioned retrospectively. In the study, a statistically significant increase was determined in the number of snacks, body weight, body mass index (BMI), sleep duration and PUKI score during the pandemic period compared to the pre-pandemic period (p<0.05). During the pandemic process, a decrease in the number of main meals and physical activity levels of individuals and a worsening in sleep quality were detected. When their food consumption was evaluated, it was seen that the vegetable protein (g) and fiber (g) intake of women decreased during the pandemic process, and their cholesterol (mg) intake increased; it was determined that the percentage of energy from protein and polyunsaturated fatty acids of men decreased during the pandemic period (p<0.05). According to the chronotype, it was found that evening individuals tended to unhealthy foods with a higher frequency during the pandemic compared to morning individuals, and the percentage of energy from carbohydrates increased. A significant increase was determined in the body weight of the intermediate type individuals and the BMI of the intermediate type and evening type individuals compared to the pre-pandemic (p<0.05). It has been found that individuals with hedonic hunger tend to eat unhealthy foods with a higher frequency during the pandemic than those who do not. There was an increase in the number of snacks, body weight and BMI in women with hedonic hunger, and a decrease in body weight and BMI in women without hedonic hunger (p<0.05). It was determined that individuals with hedonic hunger had worse sleep quality during the pandemic than those without (p<0.05). In this study, it was concluded that the pandemic process caused negative changes in the lifestyle of young individuals and that the chronotypes and hedonic hunger conditions of the individuals could affect these changes. In this context, it is extremely important to take measures to positively change lifestyle changes in terms of protecting and improving health during the pandemic process. While determining these measures, it is thought that the chronotypes of individuals should be taken into account and practices that can reduce hedonic hunger should be included.