Ortaöğretim Türk dili ve edebiyatı ders kitaplarında ölçme ve değerlendirme: Yürürlükteki kitaplar üzerine bir inceleme
Assessment and evaluation in secondary education Turkish language and literature tour books: A review on current books
Yazar: SADİ ÇATAL
Danışman: DOÇ. DR. FATİH VEYİS
Atatürk Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Amaç: Bu araştırma ile 2018 Türk Dili ve Edebiyatı Öğretim Programı çerçevesinde hazırlanan 9, 10, 11 ve 12. sınıflarda okutulan Türk dili ve edebiyatı ders kitaplarındaki etkinliklerin ve değerlendirme çalışmalarının ölçme ve değerlendirme ilkelerine göre incelenmesi amaçlanmıştır. Bu etkinlik ve soruların incelenmesinde problemin derinlemesine cevaplanabilmesi adına Yenilenmiş Bloom Taksonomisi'nde, yer verilen ölçme değerlendirme araçları, 2018 Türk Dili ve Edebiyatı Öğretim Programı'nın hedef ve kazanımları ile kapsam geçerliği gibi hususlar dikkate alınarak ilgili ders kitaplarının incelenmesi amaçlanmıştır. 
Yöntem: Çalışmamızda nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması kullanılmıştır. Verilerin analizinde toplanması ve incelenmesi aşamasında belgesel tarama (doküman inceleme) yönteminden yararlanılmıştır. Toplanan veriler, içerik analiziyle çözümlenmiştir. Veriler analiz edilirken içerik çözümlemesi yöntemine uygun olarak yollar izlenmiş, son olarak veriler tablolaştırılmış daha sonra sayısallaştırılmıştır.
Bulgular: Araştırmamızın bulguları incelendiğinde sınıf düzeylerinde ve incelenen ders kitaplarındaki soruların Yenilenmiş Bloom Taksonomis'nin hatırlama ve anlama basamaklarında yoğunlaştığı, daha üst düzeydeki bilişsel becerileri ölçmeyi ve geliştirmeyi sağlayan soruların oldukça düşük bir orana sahip olduğu görülmüştür. Ders kitaplarında hazırlık, metni anlama ve çözümleme, dil bilgisi, etkinlikler, ölçme değerlendirme bölümlerinde yer alan soru ve etkinliklerin geleneksel ölçme değerlendirme kategorisinde tespit edilmiştir. Ders kitaplarındaki soru sayılarının farklı olması ve kitapların kendi içerisindeki soru dağılımlarının değişmesi ile ilgili olarak kazanımların kitaplardaki temsil oranlarının da farklılaştığı görülmüştür. Araştırmamızda incelenen ders kitaplarında yer alan soruların okuma, yazma, sözlü iletişim becerilerini kapsadığı görülmüştür.
Sonuç: Araştırmamızda incelenen ders kitaplarındaki soruların Yenilenmiş Bloom Taksonomisi'nin hatırlama ve anlama basamaklarında yoğunlaştığı, daha üst düzeydeki bilişsel becerilere yeterince yer verilmediği görülmüştür. Bu açıdan Türk dili ve edebiyatı ders kitaplarının öğrencilerde üst düzey bilişsel becerileri ölçmede yetersiz olduğu söylenebilir. Soruların ağırlıklı olarak geleneksel ölçme değerlendirme türelerinde olduğu sonucuna ulaşılmıştır. İncelenen ders kitaplarındaki soru sayılarının kazanımları karşılama oranı oldukça yüksek olduğu fakat kitaplardaki soru sayılarının farklı olması kitapların kendi içerisindeki dağılım oranında dengesizliğe neden olduğu görülmüştür. Bu açıdan Türk dili ve edebiyatı ders kitaplarında yer alan soruların kapsam geçerliğini sağlamada dengeli bir dağılıma sahip olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. 
Anahtar Kelimeler: Türk dili ve edebiyatı, ders kitabı, Ölçme ve değerlendirme

Abstract:
Purpose: With this research, it is aimed to examine the activities and evaluation studies in the Turkish language and literature textbooks taught in the 9th, 10th, 11th and 12th grades, prepared within the framework of the 2018 Turkish Language and Literature Curriculum, according to the measurement and evaluation principles. In order to answer the problem in depth in the examination of these activities and questions, it is aimed to examine the relevant textbooks by taking into account the assessment and evaluation tools included in the Revised Bloom Taxonomy, the objectives and achievements of the 2018 Turkish Language and Literature Curriculum, and the content validity.
Method: Case study, one of the qualitative research methods, was used in our study. In the analysis of the data, documentary scanning (document review) method was used during the collection and examination of the data. The collected data were analyzed by content analysis. While analyzing the data, the paths were followed in accordance with the content analysis method, finally the data were tabulated and then digitized.
Findings: When the findings of our research were examined, it was seen that the questions in the class levels and in the textbooks examined focused on the remembering and understanding steps of the Revised Bloom Taxonomy, and the questions that measure and develop higher-level cognitive skills had a very low rate. The questions and activities in the preparation, understanding and analysis of the text, grammar, activities, assessment and evaluation sections in the textbooks were determined in the traditional assessment and evaluation category. It has been observed that the representation ratios of the achievements in the books differ in relation to the difference in the number of questions in the textbooks and the change in the distribution of questions within the books. It was observed that the questions in the textbooks examined in our research covered reading, writing and verbal communication skills.
Conclusions: It was observed that the questions in the textbooks examined in our research focused on the remembering and understanding steps of the Renewed Bloom Taxonomy, and higher level cognitive skills were not sufficiently included. In this respect, it can be said that Turkish language and literature textbooks are insufficient to measure high-level cognitive skills in students. It has been concluded that the questions are predominantly in traditional assessment and evaluation types. It has been observed that the number of questions in the examined textbooks has a very high rate of meeting the achievements, but the number of questions in the books is different, which causes an imbalance in the distribution rate of the books. In this respect, it has been concluded that the questions in the Turkish language and literature textbooks do not have a balanced distribution in ensuring the content validity.

 Keywords: Turkish language and literature, textbook, assessment and evaluation