Salnâmelere göre Antakya (1868-1908)
Antakya according to the almanacs (1868-1908)
Yazar: BERLİN ERDOĞAN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. FUNDA DEMİRTAŞ
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Tarih = History
Dizin: Askeri yapı = Military structure ; Demografik yapı = Demographic structure ; Dini yapı = Religious structure ; Ekonomik yapı = Economic structure ; Hatay-Antakya = Hatay-Antakya ; Kültürel yapı = Cultural structure ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Salnameler = Yearbooks ; Sosyal yapı = Social structure ; İdari yapı = Administrative structure

Özet:
Salnâme, bir senelik hadiseleri topluca göstermek üzere tertip olunmuş eserler için kullanılmış bir tabirdir. Farsça sene demek olan sal ile yine Farsça mektup, kitap manasına gelen nâme kelimesinin birleştirilmiş şeklidir. Bu tabirin bu günkü karşılığı yıllıktır. Türklerde ilk resmi salnâme, Osmanlı Devleti'nde Tanzimat'ın ilanından sonra 1847 yılında yılda bir kez resmi devlet yıllığı (Salnâme-i Devlet-i Osmaniye) olarak yayınlanmaya başlandı. Bazı nazırların kendilerine bağlı kuruluşların kanuni statülerini belirtmek, daireleri yöneten görevlilerin isimlerini tespit etmek için yayınladığı nezaret salnameleri ise devlet ve vilayet yıllıkları gibi düzenli yayınlanamadı. İlk vilayet yıllıkları Bosna, Halep, Trabzon, Diyarbakır, Hüdavendigar (Bursa), Konya, Kastamonu merkezlerinde 1869- 1870 yıllarında çıkarılmaya başlandı. Osmanlı Şehir Tarihi araştırmalarında vilayet salnâmelerinin önemi büyüktür. Osmanlı Vilayetlerinin tarihî, coğrafî, ilmî, iktisadî, siyasî, askerî ve kültürel yapısı hakkında birinci elden bilgiler içeren vilayet salnâmelerinin en önemli özelliği, Osmanlı şehir ve kasabaları hakkında doğru ve tarafsız bilgiler vermesidir. Osmanlı dönemi yerleşim merkezlerinde bulunan kurumlar, türbeler, mahalle ve köyler, hane ve nüfus sayıları, konuşulan diller, dinî ve etnik taifeler hakkında oldukça sade bilgiler ihtiva eden vilayet salnâmeleri, şehir monografileri açısından kıymetli verilere sahiptir.

Bu çalışmada Antakya'dan yola çıkılarak Osmanlı Devleti'yle ilgili genel; Antakya ile ilgili özel bilgiler bulmak mümkündür. Tanzimat sonrası idarî alanda yapılan değişikliklerin taşradaki etkileri; kazaların idarî taksimatı, askerî, adlî, sosyal ve kültürel yapısı gibi genel bilgilerle birlikte; Antakya'nın idarî, demografik, sosyal, kültürel, dinî, iktisadî askerî ve adlî yapısıyla ilgili özel bilgilere ulaşılabilmektedir.


Anahtar Kelimeler: Antakya, Halep, Sâlnâme, Osmanlı Devleti.

Abstract:
Salname is a term used for works compiled to show events of a year as a whole. It is a combined form of the word " Sal" that means year in Persian and " name" that means letter, book again in Persian. Today's eqivalent of this term is almanac. The first official salname of Turks was started to be published in 1847 once a year as to be Official State Almanac (Salname-i Devlet-i Osmaniye), after the declaration of political reform in Ottoman Empire. Some minister, to specify the legal status of their affiliates, manages the apartment to determine the names of officials overseeing the yearbook published by the state and province-year regular like me could not be posted. The Almanac of the first provinces was started to be published between 1869 and 1870 in the centers of Bosna, Aleppo, Trabzon, Dayarbakir, Hudavendigar ( Bursa), Konya, Kastamonu. At the studies of the Ottoman City, the Almanacs, which give us historical, geographical, economic, politic, military, scientific and culturel information about Ottoman City, have a great importance. The most important feature of them is to present us objective information about the period, especially the towns of Ottoman Empire. In other words, they have information, including the institutions, streets and villages, population, languages, religious and ethnic groups at the city centrums Ottoman period, have valuable datas for the city monographies.

At this study, it is possible to find specific information relating to Antakya and the general information relating to Ottoman State via the Antakya.  It is possible to achieve the general information such as the effects of the changes at the administrative areas after the administrative reforms administrative devisions of subdivision of a province, judicial, social and cultural structures. Also it is possible to reach the specific information relating to administrative, demographic, military, judicial, social and cultural structure of Antakya.
Key Words: Antakya, Aleppo, Almanac, Osmanlı Empire.