19. yüzyıl sonu muhacir yerleşmeleri: İnegöl/Tahtaköprü kasabası örneği
Migrant settlements in the late 19th century:  The case of İnegöl/Tahtaköprü town
Yazar: KADRİYE DURMUŞ
Danışman: DOÇ. DR. ÖNDER AYDIN
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Osmanlı İmparatorluğunda, 19. yüzyıldan İmparatorluğun yıkılışına kadarki bir asırlık dönem, Kırım, Kafkaslar ve Balkanlar'daki toprakların elden çıkması ile Anadolu'ya yönelen kitlesel göç olaylarına sahne olmuştur. Özellikle 1877-1878 Osmanlı- Rus Savaşı ile Kafkaslar ve Balkanlardan hızlanarak devam eden bu göçler, Anadolu'nun demografik, sosyal, kültürel yapısını şekillendiren gelişmeleri de beraberinde getirmiştir. Osmanlı İmparatorluğu, söz konusu büyük göç dalgasında meydana çıkabilecek olumsuzluklara karşı, dönemin ağır koşullarında elinden geldiğince tedbirler alarak, çeşitli düzenlemeler gerçekleştirmiştir. Muhacirlerin temel ihtiyaçları ve iskânlarını sağlamak üzere, 1860 yılında kurulan "İskân-ı Muhacirin Komisyonu"nun da içinde bulunduğu yeni bir idari örgütlenmeye gidilmiştir. Yaşanan gelişmelerin sonucu olarak muhacirlerin iskânı için, Anadolu şehirlerinde muhacir mahalleleri ortaya çıkarken, kırsalda iskâna uygun boş arazilerde muhacir köyleri kurulmuştur. Çalışmanın araştırma alanı olarak dönemin Hüdavendigâr Vilâyeti Ertuğrul livasına bağlı İnegöl kazası, göçten etkilenen önemli bir merkez olması nedeniyle seçilmiştir. Tez çalışması, bu kapsamda 19. yüzyılın son çeyreğinden Cumhuriyet'in ilanına kadar İnegöl'de kurulan muhacir yerleşimlerinden birisi olan Tahtaköprü kasabasını mercek altına almıştır. Yazılı ve sözlü kaynaklar ile yerinde gerçekleşen tespit çalışmalarından yararlanarak muhacirler için kurulan kasabanın gelişim süreci ele alınmıştır. Kasabanın ilk iskân bölgesinde bulunan konut yapıları başta olmak üzere, mimari örneklerin inşa yöntemi, mimari tarzı, iç mekân oluşumu ve zaman içinde gelişimi gibi hususlara yönelik bir değerlendirme yapılmıştır.

Abstract:
The Ottoman Empire was a scene from the 19th century to the collapse of the Empire, the destruction of the lands in the Crimea, the Caucasus and the Balkans, and mass migration to Anatolia. In fact, these migrations that accelerated from the Caucasus and the Balkans with the Ottoman-Russian War of 1877-1878 brought about the formations that shaped the demographic, social and cultural structures of Anatolia. The Ottoman Empire took various measures against the negative effects of the immigration wave under the harsh conditions of the period and realized various arrangements. In order to provide the basic needs and resettlement of immigrants, a new administrative organization including the "Commission of Settlement Emigrants" was established in 1860. As a result of the developments, for the resettlement of immigrants, while the immigrant quarters emerged in Anatolian cities, immigrant villages were established in the rural areas suitable for settlement. Inegol Kaza due to Ertuğrul Sanjak of Hüdavendigâr Province of the period was chosen as the research area of the study because it is an important center affected by migration. In this context, the thesis focused on Tahtaköprü town, one of the settlers settled in İnegöl from the last quarter of the 19th century until the proclamation of the Republic. The development process of the town established for immigrants by using written and verbal resources and on-site detection studies were discussed. An evaluation was made on the construction method, architectural style, interior formation and development over time, especially of the residential buildings in the first settlement area of the town.