İki savaş arasında Osmanlı idaresinde Bosna eyaleti (1739-1768)
The Bosnian province in the Ottoman administration between two wars (1739-1768)
Yazar: UĞUR KOCA
Danışman: PROF. DR. ÖMER İŞBİLİR
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yeniçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Tarih = History
Dizin: 18. yüzyıl = 18. century ; Balkanlar = Balkans ; Bosna = Bosnia ; Bosna-Hersek = Bosnia-Herzegovina ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period

Özet:
Bu çalışma dört asrı aşkın Türk idaresi altında kalan Bosna eyaletinin 1739-1768
yılları arasındaki tarihî kesitine odaklanmaktadır.
Osmanlı Devleti'nin Balkan yarımadasındaki en önemli eyaletlerinden birisi olan
Bosna'da Osmanlı-Avusturya-Rus savaşının (1736-1739) ardından bir müddet
sükûnet hâkim olsa da XVIII. yüzyıl ortalarına doğru büyük bir isyan patlak
vermiştir. Bu çalışma sonuçları itibariyle söz konusu isyanın ortaya çıkmasında
görevlerini suistimal eden yerel yönetici sınıfın ve kendilerini yeniçeri ilan eden bazı
asilerin önemli rol oynadığını göstermiştir. Merkezî hükûmet ve yerel yönetici sınıf
söz konusu isyanı bastırmakta oldukça güçlük çekmiş, eyaletteki mevcut yönetim
işleyemez bir hâle gelmiştir. Bu nedenle isyan fasılalarla yaklaşık on yıl devam
etmiştir. İsyanın bastırılmasından sonraki yıllarda ise Bosna'da devlet otoritesi
yeniden sağlanmış ve eyalet nispeten daha huzurlu bir ortama kavuşmuştur.
Ele alınan dönemde eyaletin Avusturya ve Venedik hudutlarında asayişi bozan çok
sayıda olay yaşanmıştır. Bu sorunların çözümünde diplomatik yollar tercih edilmiş
ve uzlaşmacı bir siyaset takip edilmiştir.
Bosna valileri bu yıllarda Karadağ'da ortaya çıkan isyanlarla da ilgilenmek zorunda
kalmışlardır. Bosna'dan bölgeye düzenlenen askerî operasyonlarla Karadağlı asiler
itaat altına alınmışlarsa da askerî geri çekilişi fırsat bilen Karadağlılar her defasında
yeniden isyan bayrağı açmışlardır.
Bu çalışmada söz konusu döneme dair Bosna eyaletindeki sadece siyasi ve sosyal
gelişmelere ışık tutulmamıştır. Aynı zamanda eyaletteki idari, askerî, dinî, kültürel ve
iktisadi yapılar ile mimari alandaki faaliyetlere yönelik de fikir verici tespitlerde
bulunulmuştur.
Anahtar Kelimeler: Osmanlı Devleti, Bosna, Hersek, Bosna eyaleti, Balkanlar,
XVIII. yüzyıl.

Abstract:
This study focuses on the historical section of the Bosnian province, which remained
under Turkish rule for more than four centuries, between 1739 and 1768.
Although Bosnia, one of the most important provinces of the Ottoman Empire in the
Balkan Peninsula, was calm for a while after the Ottoman-Austrian-Russian War
(1736-1739), a major rebellion broke out towards the middle of the 18th century. As
a result, this study has shown that the local ruling class who abused their duties and
some rebels who declared themselves janissaries played an important role in the
emergence of this rebellion. The central government and the local ruling class had
great difficulty in suppressing the rebellion, and the existing administration in the
province became dysfunctional. For this reason, the rebellion continued for about ten
years with intervals. In the years following the suppression of the rebellion, state
authority was restored in Bosnia and the province became relatively peaceful.
In the period under review, there were many incidents that disturbed public order on
the Austrian and Venetian frontiers of the province. In solving these problems,
diplomatic means were preferred and a conciliatory policy was followed.
Bosnian governors also had to deal with the rebellions in Montenegro during these
years. Although the Montenegro rebels were subdued by military operations
organised from Bosnia to the region, the Montenegrins, taking advantage of the
military withdrawal, raised the flag of rebellion again each time.
This study sheds light not only on the political and social developments in the
province of Bosnia during this period. At the same time, the administrative, military,
religious, cultural and economic structures and architectural activities in the province
have been analysed.
Key Words: Ottoman Empire, Bosnia, Herzegovina, Bosnian province, Balkans,
18th century.