Türkiye'de sosyal hizmet perspektifinden sokağın bir çalışma alanı olarak yeniden yorumu: İstanbul örneğinde bir saha araştırması
Reinterpreting the street as a field of work from the perspective of social work in türki̇ye: A field study in the case of istanbul
Yazar: HAKAN KARAMAN
Danışman: PROF. DR. ÖMER MİRAÇ YAMAN
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı / Sosyal Hizmet Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Sosyal Hizmet = Social Work

Özet:
Bu tez, Türkiye'de sokağı sosyal hizmet mesleğinin bir alanı olarak ele almayı ve sokağa ilişkin kapsamlı bir kavrayış geliştirmeyi hedeflemektedir. Türkiye'deki sosyal hizmet sistemin kurum temelli yapısı, bu geniş ağ içerisinde sokağı marjinal bir alan kılmaktadır. Bu çalışma, sosyal hizmetin sunduğu teorik zemin üzerinden sokakla ilişkili dinamikleri kapsamlı biçimde ele alarak sokağı bir çalışma sahası olarak değerlendirmektedir. Nitel araştırma desenine göre yürütülen araştırmada sokak yaşamını deneyimleyen yirmi bir (21) kişi ve gönüllü sokak çalışması yürüten dokuz (9) kişi olmak üzere otuz (30) katılımcı ile yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Saha araştırması, İstanbul'un Fatih, Beyoğlu, Eyüp, Beşiktaş ve Kadıköy ilçelerinde yürütülmüştür. Ulaşılan veriler MAXQDA 2022 nitel veri analiz programı aracılığı ile analiz edilmiş ve dört (4) ana tema ve yirmi iki (22) alt tema altında okuyucuya sunulmuştur. Ulaşılan verilerde sokaktaki bireylerle ilişkili olarak sokak yaşamına geçişte etkili olan deneyimler, sokak yaşamında bir günün pratiği, sokağın zorlayıcı ve geliştirici yönleri, sokağın yaşamının psikolojisi ve sokak ortamındaki ilişkiler betimlenmiştir. Bu dinamikler çerçevesinde sokaktaki bireylerin psikososyal desteğin önemli bir ihtiyaç olduğu, kurumsal hizmet modellerine erişmekte zorlandıkları ve mevcut yasal düzenlemelerle korunamadıkları belirlenmiştir. Sokağa yönelik çalışma yapan bireyler açısından ise sokakta çalışma yapmanın motivasyonları ve ilkeleri belirlenirken sokağa özgü bir iletişim ve yaklaşım dilinin geliştirilmesi gerektiği belirlenmiştir. Sokak çalışmacılarının kişisel özelliklerinin çalışmalardaki önemli bir belirleyici olduğu görülürken sokağa yönelik çalışma yapmak için profesyonel bir hazırlık gerektiği belirlenmiştir. Dolayısıyla sosyal hizmet perspektifinden sokağın özgün dinamikler içerdiği ve çalışma sahası olarak detaylı bir kavrayışı içerdiği görülmüştür. Bu anlamda sokak çalışmalarının sosyal hizmet sistemiyle entegre biçimde yürütülmesi ve bu konuda sosyal çalışmacıların öncülük edeceği bir sokak çalışması modelinin yaygınlaşarak sokaktaki riskli gruplara erişimin arttırılması önerilmektedir.

Abstract:
This thesis aims to approach the street as a field within the profession of social work in Türkiye and to develop a comprehensive understanding of the street. The institution-based structure of the social work system in Türkiye marginalizes the street within this extensive network. By thoroughly examining the dynamics related to the street through the theoretical framework offered by social work, this study evaluates the street as a field of work. The research, conducted with a qualitative research design, involved semi-structured interviews with thirty (30) participants, including twenty-one (21) individuals experiencing street life and nine (9) individuals conducting volunteer street work. The field research was carried out in the districts of Fatih, Beyoğlu, Eyüp, Beşiktaş, and Kadıköy in Istanbul. The data collected were analyzed using the MAXQDA 2022 qualitative data analysis program and presented under four (4) main themes and twenty-two (22) sub-themes.

The findings depict experiences influencing the transition to street life, the daily practices of living on the street, the challenging and developmental aspects of street life, the psychology of living on the street, and relationships within the street environment. The analysis highlights that psychosocial support is a significant need for individuals on the street, they face difficulties accessing institutional service, and they are not adequately protected by existing legal regulations. For those conducting street work, the study identifies motivations and principles for working on the street and emphasizes the need to develop street-specific communication and approach strategies. It was found that the personal characteristics of street workers are crucial determinants of their work, and professional preparation is required for street work. Consequently, from the perspective of social work, the street encompasses unique dynamics and requires a detailed understanding as a field of work. In this context, it is recommended that street work be integrated with the social work system in Türkiye. It is also suggested that a street work model led by social workers should be promoted to enhance access to at-risk groups on the street.