Son dönem Osmanlı aydınlarının sömürgecilik ve emperyalizm algısı
The late Ottoman intellectual's perception of imperialism and colonislism
Yazar: REFİK BÜRÜNGÜZ
Danışman: PROF. DR. MEHMET ÖZDEN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Tarih = History
Dizin: Algı = Perception ; Aydınlar = Intellectuals ; Emperyalizm = Imperialism ; Meşrutiyet II = Constitutional Monarcy II ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlılar = Ottomans ; Sömürgecilik = Colonialism

Özet:
Haçlı seferleri ve bilahare Amerika kıtasının istila edilmesinden beri Avrupalı siyaset düşünürleri, adalet ve doğal hukuk fikirleri ile Avrupa?nın Avrupalı olmayan halklar üzerinde kurdukları egemenliği birbiriyle telif edebilmenin çabası içerisine girmişlerdir. Özellikle Avrupanın geri kalan dünya üzerinde başat güç haline geldiği bir dönem olan XIX. asırda liberal düşünce ile sömürgeci uygulamalar arasındaki gerginlik daha da girift bir hal almıştır. Evrenselci ve eşitlikçi fikirleri savunan muhtelif Avrupalı düşünürler, aynı zamanda sömürgecilik ve emperyalizmin meşruiyetini de müdafaa etmişler ve gayr-ı medeni toplumların kendi özgür kurumlarını kuracak ve öz-yönetimlerini sürdürebilecek noktaya ilerlemesi için, muayyen bir süre bir bağımlılık veya vesayeti öngören ?medenileştirme vazifesi adı altında bu görüşleri, uzlaştırmaya çalışmışlardır. Siyasî tarih olarak bakıldığında, kendi tarihimizde II. Meşrutiyet yılları olarak anımsadığımız dönem, dünya siyaseti açısından XIX. asrın son çeyreğinden I. Dünya Savaşı?nın sonuna kadar sürecek bir kolonyal rekabet çağıdır ve nihayetinde I. Dünya Savaşını intaç edecek kolonyal ihtilaflar ve devletler arası itilaflar dönemine denk gelmiştir. II. Meşrutiyet aydınları, sömürgeci güçler tarafından kendi emperyal yayılmaları için bahane olarak kullanılan başta vazîfe-i temdîn söylemi olmak üzere muhtelif şekillerde tezahür eden sömürgecilik ve emperyalizim uygularını kınamış, hukukî, felsefî, iktisadî ve sosyal geçerliliğini sorgulamışlardır.

Abstract:
Since the time of the Crusaders and invading the Americas, European political thinkers had been in a heavy effort for finding a way of conciliation among the ideas on justice and natural law in one hand, and European dominations over non-European peoples on the other. Especially after XIX. Century in a time when Europe became a dominant power over the rest of the world, the tension among the liberal thinking and colonialist  practice became more  apparent and the thinkers who are labeled as defender of universal ideas and egalitarianism also defended the justice of colonialism and imperialism through finding a way of reconciliation namely ?civilizatory work? which meant a dependency for a particular time till the said peoples can build their self-institutions and sustainable governments. When those controversial ideas were put forwarding, the Ottoman State was one of the a few independent Muslim states, where the thinkers and politicians were looking for a different remedies in view of coming collapse of the Ottoman State in a colonial conflict age which caused at last the WWI. The intellectuals in the Second Constitutional Period too was aware of main arguments of colonialism and imperialism and hence found themselves in a heavy task for  refuting them including the civilized work as well.