Betaşar ve joqtavlarda inançla ilgili söz varlığı
Vocabulary about faith in betashar and joqtav
Yazar: AYŞE GÜLNİHAL YILMAZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ LAZZAT URAKOVA YANÇ
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Bir milletin yaşayışına, felsefesine, toplumsal düzenine etki eden inanç sistemi
kuşaktan kuşağa aktarılarak zamanla kültürel değerler haline gelmektedir. Bu çalışmada
Kazak Halk Kültürü ürünlerinden olan betaşar ve joqtavlar incelenerek Kazak halk
kültüründe inancın yeri ve öneminin ortaya çıkarılması amaçlanmıştır.
Betaşar, gelin geldiğinde söylenen jır örneğidir. Beyaz yazmayla örtülüp getirilen
genç gelinin yüzünü akın, yani âşık açar; elinde beyaz değneği olan akın, gelinin örtüsünü
belli aralıklarla yavaş yavaş kaldırarak ev ahalisine tanıtır. Betaşarda mizahi unsurlar
ağırlıktadır. Genelde betaşar "gelin gelin geldi, gelin eve girdi" sözleriyle başlar.
Betaşarlarda akın yeni gelinin yüzünü açıp yeni akrabalarla tanıştırır, onun için görümlük
istenir (Qonqıratbaev, 1991: 51-52).
Joqtav, ölen kişiye ağıt yakıp feryat etmektir. Joqtav çoğunlukla ünlü kimseler için
söylenir. Ölen kişinin karısı, kızı veya gelinin kederli sesle ölen kişinin hayattayken yaptığı
işlerden, ölene kadar başına gelen üzüntülü olaylardan ağlayarak bahsettiği jır olan joqtavı,
çoğunlukla akınlar yazıp verir (Baytursınulı, 2003: 308).
İncelenen betaşarlar, "Qazaqtıñ Betaşar Jırları" adlı eserden, joqtavlar ise "Qazaqtıñ
Joqtav Jırları" adlı eserden alınmıştır.
Araştırmamızda fişleme yöntemi kullanıldıktan sonra seçilmiş metinlerin
transkripsiyonu, Türkiye Türkçesine çevirisi, sınıflandırılması, yorumlaması yapılmıştır.
İncelenen betaşar ve joqtavlar hakkında ayrıntılı bilgi sunulmuştur. Bütün halinde birer
joqtav ve betaşar örneği Kazak Türkçesi ve Türkiye Türkçesine çevirisi ile verilmiştir. Bütün
bu çalışmalar kaynak gösterilerek yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Kazak, Betaşar, Joqtav, İnanç, Söz

Abstract:
The belief system, which affects the life, philosophy and social order of a nation, is
transferred from generation to generation and becomes cultural values over time. In this study,
it is aimed to reveal the place and importance of faith in Kazakh folk culture by examining
Betashar and Joqtavs, which are products of Kazakh Folk Culture.
Betashar is an example of a jir said when the bride arrives. Akın (the person who
sings the betashar) opens the face of the young bride, who comes covered with a white veil;
akın, who has a white stick in his hand, removes the brides veil little by little at regular
intervals and introduces her to the household. In Betashar, humorous elements are dominant.
Generally, betashar begins with the words"Come on, the bride has come, the bride has entered
the house".In Betashars, akın opens the face of the new bride and introduces her to new
relatives, and gifts are asked for her (Qonqiratbaev, 1991: 51-52).
Joqtav is about to lament and talk to the deceased. Joqtav is mostly sung for famous
people. The joktav is the jir in which the wife, daughter or daughter-in-law of the dead person
utters in a mournful voice and crying, talking about the deeds that the deceased did, and the
anxious events that happened to him before his death (Baytursinilu, 2003: 308).
In betashar, which is a veil-opening ceremony, the bride and groom, who are at the
beginning of a new road, are prayed for the home they will build, while in joqtavs that
describe the sadness experienced due to death, prayers are made for the deceased. Examined
betashars are taken from the book named "Qazaqtng Betashar Jirs" and Joqtavs are taken
from the book called "Qazaqtng Joqtav Jirs". After using the filing method in our research,
the transcription, translation and interpretation of the selected texts into Turkish were made.
Detailed information is given about the examined betashars and joqtavs. One Joqtav and one
Betaşar example are given in full, with their translations into Turkish.

Key Words: Kazakh, Betashar, Joqtavs, Faith, Vocabulary