Fen bilgisi öğretmen adaylarının insan ve teknoloji kaynaklı afet kavramına ilişkin algıları ve bu algıların kaynaklarının incelenmesi
The perception of science teacher candidates about the concept of human and technology-induced disaster and the examination of the sources of these perceptions
Yazar: TÜLAY KURAK
Danışman: PROF. DR. EMİNE ÇİL
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Fen Bilgisi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aday öğretmenler = Candidate teachers ; Afet eğitimi = Disaster education ; Afetler = Disasters ; Algı = Perception ; Fen bilgisi eğitimi = Science education ; Fen bilgisi öğretimi = Science teaching ; Öğrenci algısı = Students perceptions ; Üniversite öğrencileri = University students ; İnsan-teknoloji ilişkisi = Human-technology relationship

Özet:
Canlıların yaşamını olumsuz yönde etkileyen, gerçekleştiğinde ekonomik, fiziksel, psikolojik, çevresel sorunlara yol açabilen, bulunduğu ortamı etkisi altına alan doğa, insan ve teknoloji kaynaklı olayların tümüne afet denilebilir. Afete hazırlıklı bir toplum için afet eğitimine ihtiyaç duyulmaktadır.  Afet eğitiminde istenilen hedeflere ulaşabilmek için ilk önce öğretmen ve aday öğretmenlerin afet kavramını doğru olarak algılaması gerekmektedir. Bu çalışmanın amacı, Fen Bilgisi öğretmen adaylarının afet kavramı ile insan ve teknoloji kaynaklı afet kavramına ilişkin algılarını ve bu algıların kaynaklarını ortaya çıkarmaktır. Ayrıca insan ve teknoloji kaynaklı afetlerden olan petrol tankeri kazaları, nükleer kazalar, yangınlar, yakıt kaynaklı zehirlenmeler ve uzay kazaları hakkındaki algılar kaynakları ile birlikte incelenmiştir. Çalışmada, nitel araştırma desenlerinden biri olan durum çalışması kullanılmıştır. Çalışmanın verileri 2020-2021 eğitim-öğretim yılının bahar döneminde toplanmıştır. Çalışmaya, Türkiye'nin dört farklı üniversitesinde Fen Bilgisi Öğretmenliği bölümünde farklı kademelerde (1.,2.,,3., ve 4. sınıf) öğrenim gören toplam 80 (50 kız-30 erkek) öğretmen adayı katılmıştır. Veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından geliştirilen İnsan ve Teknoloji Kaynaklı Afet Çizim Testi kullanılmıştır. Çizim testi yedi bölümden oluşmaktadır. Bu bölümler sırasıyla afeti, insan ve teknoloji kaynaklı afeti, petrol tankeri kazalarını, nükleer kazaları, yangınları, yakıt kaynaklı zehirlenmeleri ve uzay kazalarını içermektedir. Yedi bölüm arasında ikinci sırada yer alan insan ve teknoloji kaynaklı afet bölümü dört madde, geriye kalan diğer bölümler ise üç maddeden oluşmaktadır. Verilerin analizinde, içerik analizinden yararlanılmıştır. Öğretmen adaylarının cevaplarından kodlar oluşturulmuş bu kodlar belirlenen alt temalar ve temalar altında sınıflandırılıp tablolar halinde sunulmuştur. Çalışmadan elde edilen bulgulara dayalı olarak öğretmen adaylarının afet kavramını tanımlama ve çizmede genellikle afetleri doğal kaynaklı afet olarak ele aldıkları, insan ve teknoloji kaynaklı afetlere daha az yer verdikleri tespit edilmiştir. Öğretmen adaylarının veri toplama sürecinde Covid 19 Pandemisi yaşanmasına rağmen çok az kişinin salgınlara değindikleri bu nedenle salgınları bir afet olarak değerlendirmedikleri sonucuna ulaşılmıştır. Öğretmen adaylarından insan ve teknoloji kaynaklı afet tanımı-örneği-çizimi istenmesine rağmen insan ve teknoloji kaynaklı afetlerin yanında doğal kaynaklı afetlere de yer verdikleri tespit edilmiştir. Öğretmenlere yetkili kurum ve kuruluşlar tarafından verilen eğitimlerde doğal kaynaklı afetlerin yanında insan ve teknoloji kaynaklı afetlere de yer verilmesi gerektiği önerilebilir. Öğretmen adaylarının yakıt kaynaklı zehirlenmelerde ortaya çıkan CO gazı yerine CO2 gazının kullanılması, uzay kazalarının insan ve teknoloji kaynaklı afet olmasına rağmen doğal kaynaklı afet ile açıklama yapılması, afetleri aniden gelişen olay olarak belirtilmesi, göktaşı-meteor-meteorit kavramlarının karıştırılması bu konu hakkında bilimsel olmayan tanımlara sahip oldukları belirlenmiştir. Bu çalışmada bölümlerde ortaya çıkan bilimsel olmayan kavramlar alanında uzman bireyler tarafından öğretmen adaylarına afet eğitiminin verilmesi gerektiği önerilebilir. Fen Bilimleri öğretmen adaylarının afet ile insan ve teknoloji kaynaklı afet, insan ve teknoloji kaynaklı afet türleri (petrol tankeri kazaları, nükleer kazalar, yangınlar, yakıt kaynaklı zehirlenmeler, uzay kazaları)  ile ilgili algılarının kaynağı genellikle kitle iletişim araçlarıdır. Bu nedenle afet eğitiminde kitle iletişim araçlarının etkin bir şekilde kullanımı önerilebilir.

Abstract:
All of the natural, human and technological events that negatively affect the life of living beings, which can cause economic, physical, psychological, environmental problems when they occur, and which affect the environment in which they are located, can be called disasters. Disaster education is needed for a disaster-prepared society. In order to achieve the desired goals in disaster education, teachers and prospective teachers must first correctly perceive the concept of disaster. The aim of this study is to reveal the perceptions of science teacher candidates about the concept of disaster and the concept of human and technology-induced disaster and the sources of these perceptions. In addition, perceptions about oil tanker accidents, nuclear accidents, fires, fuel-related poisonings and space accidents, which are among the disasters caused by human and technology, have been studied together with their sources. In the study, a case study, which is one of the qualitative research patterns, was used. The data of the study were collected in the spring semester of the 2020-2021 academic year. The study was conducted at different levels in the Department of Science Teaching at four different universities in Turkey (1.,2.,,3., and 4. a total of 80 (50 girls-30 boys) prospective teachers attended the class. The Human and Technology-Induced Disaster Drawing Test developed by the researcher was used as a data collection tool. The drawing test consists of seven parts. These sections include disaster, human and technology-related disaster, oil tanker accidents, nuclear accidents, fires, fuel-related poisoning and space accidents, respectively. The human and technology-related disaster section, which ranks second among the seven sections, consists Decisively of four items, while the remaining sections consist of three items. In the analysis of the data, content analysis was used. Codes were created from the answers of teacher candidates, these codes were classified under the identified sub-themes and themes and presented in tables. Based on the findings obtained from the study, it has been found that teacher candidates generally treat disasters as natural disasters in defining and drawing the concept of disasters, and give less space to disasters caused by people and technology. Although the Covid 19 Pandemic occurred during the data collection process of teacher candidates, it was concluded that very few people mentioned the epidemics, so they did not consider the epidemics as a disaster. Although the definition-example-drawing of human and technology-induced disasters was requested from the teacher candidates, it was determined that they also include natural-induced disasters in addition to human and technology-induced disasters. It may be suggested that natural disasters as well as human and technological disasters should be included in the trainings given to teachers by authorized institutions and organizations. Teacher candidates of fuel-borne poisoning, resulting in the use of gas instead of CO2 co gas, space, technology, accidents, and human-induced disasters, despite the description is to be done with a natural disaster, a sudden event to be specified as disasters, asteroid-meteorite-meteorite about this topic, mixing the concepts of non-scientific definitions have been identified. In this study, it may be suggested that disaster education should be given to teacher candidates by individuals who are experts in the field of non-scientific concepts that arise in the departments. The source of science teacher candidates' perceptions about disaster and human and technology-related disasters, types of human and technology-related disasters (oil tanker accidents, nuclear accidents, fires, fuel-related poisonings, space accidents) are usually the mass media. For this reason, the effective use of mass media in disaster education can be recommended.