Kentsel mekanda yaşanan yabancılaşma bağlamında kamusal sanatın yeri ve önemi, İzmir kıyı bandı örneği
Importance of public art in the context of alienation emerged in urban space, Izmir waterfront sample
Yazar: ÖZGE UZUN
Danışman: DOÇ. DR. ERDAL ONUR DİKTAŞ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Kentsel Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Kamusal sanat = Public art ; Kent planlama = Urban planning ; Kentsel kıyı = Urban coast ; Kentsel mekan = Urban space ; Kentsel tasarım = Urban design ; Sanat = Art ; Yabancılaşma = Alienation ; İzmir = Izmir

Özet:
Kent hem Doğu hem Batı dillerinde medeniyet ile ilişkilendirilmiştir. İnsanlık tarihine yön veren medeniyetlerin izleri kentlere yansıması kentin fiziksel mekân olmaktan öte toplumu ortak değerler, inanç ve kültür etrafından birleştiren ve ileriye taşıyan bir yapı olduğunu göstermiştir. Yabancılaşma ise büyük medeniyetlerin önde gelen düşünürlerinin insanın varlığına ilişkin sorgulamalarıyla tartışılmaya başlanmıştır. Yabancılaşmanın izlerine insanın dünyadaki varlığının başlangıcına dair tartışmalarda rastlanmış, ardından toplumun değerleriyle, inançla ve kültürle bağdaşmayan, tanınmayan, bilinmeyenlerin yabancı, yabancılaşmış kişi ile ilişkilendirildiği görülmüştür. 
Kent, toplumu ortak değerler etrafında birleştirip ileri taşırken zaman içinde gelişen akılcı sistemler, topluma ilerlemeyi sağlayacak yeni imkanlar sunmuş ancak aynı zamanda toplumda uyulması gereken yeni kurallar ve benimsenmesi gereken yeni değerler yaratmıştır. Bu değişim kenti yabancılaşmanın merkezi, Sennett'in deyimiyle "yabancılarla karşılaşmanın kuvvetle muhtemel olduğu insani yerleşim alanı" haline getirmiştir. Kent ve yabancılaşma arasındaki tarihi ve kökensel benzerlik bu iki kavramın birlikte ele alınmasına olanak sağlarken günümüz modern kentlerinin yabancılaşma problemini merkezi olarak gösterilmesi ortaya çözülmesi gereken bir problem koymuştur.
Bu çalışmada kentte artan yabancılaşma probleminin tespit edilmesi ve çözümüne katkı sağlanması amaçlanmış, yabancılaşmanın ölçülmesinde sanatın toplumu yansıtma gücünden yola çıkarak kamusal sanatın rolü irdelenmiştir. Çalışmada mekân olarak kent, araç olarak sanat kullanılmış, kent İzmir ile sanat ise kamusal sanat elemanlarından anıt ve heykel örnekleriyle sınırlandırılmıştır. Kent-yabancılaşma-sanat arasındaki kuramsal bağdan yola çıkarak İzmir özelinde kentlilerin kamusal sanat elemanlarına karşı farkındalıkları ve yabancılaşma düzeyleri ampirik yöntemlerle ölçülmüştür. Araştırma sonucunda yabancılaşma düzeyi yükseldikçe kamusal sanat elemanlarına karşı farkındalığın azaldığı ancak kentlilerin ortak değerleri yansıtan kamusal sanat elemanlarına karşı yabancılaşma düzeylerinden bağımsız olarak daha yüksek farkındalığa sahip olduğu görülmüştür.

Abstract:
The city has been associated with civilization in both Eastern and Western languages. The reflection of the traces of civilizations that shape the history of humanity on the cities has shown that the city is a structure that unites the society around common values, belief and culture and carries it forward, rather than being a physical space. Alienation, on the other hand, has started to be discussed with the questioning of the existence of human beings by the leading thinkers of great civilizations. Traces of alienation were encountered in the discussions about the beginning of human existence in the world, and then it was seen that the unknown, incompatible with the values of the society, belief and culture, the unknown, the foreigner, the alienated person.
While the city united the society around common values and carried forward, the rational systems that developed over time offered new opportunities to the society to make progress, but at the same time created new rules to be followed and new values to be adopted in the society. This change has made the city the center of alienation, in Sennett's words, "a human settlement area where it is highly probable to encounter foreigners". While the historical and originary similarity between the city and alienation allows these two concepts to be handled together, presenting the alienation problem of today's modern cities as the center has presented a problem that needs to be solved.
In this study, it is aimed to determine the increasing alienation problem in the city and to contribute to its solution, and the role of public art in the measurement of alienation is examined based on the power of art to reflect the society. In the study, the city was used as a space and art as a tool, and the city of İzmir and art were limited to public art elements such as monuments and sculptures. Based on the theoretical link between city-alienation-art, awareness and alienation levels of citizens towards public art elements in İzmir were measured empirically. As a result of the research, it was observed that as the level of alienation increased, awareness towards public art elements decreased, but the citizens of the city had higher awareness of public art elements reflecting common values, regardless of their level of alienation.