Servikal kanserin erken tanısına ilişkin tutum ve davranış geliştirmede planlı eğitim programının etkililiği
Efficacy of the planned educational program on the attitude and behavior development for the early diagnosis of cervical cancer
Yazar: ÖZLEM ASARKAYA
Danışman: PROF. DR. SÜHEYLA ALTUĞ ÖZSOY
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı / Halk Sağlığı Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Hasta eğitimi = Patient education ; Teşhis = Diagnosis ; Tutumlar = Attitudes ; Uterin servikal neoplazmlar = Uterine cervical neoplasms

Özet:
Servikal Kanserin Erken Tanısına İlişkin Tutum Ve Davranış Geliştirmede Planlı Eğitim Programının EtkililiğiBu araştırma, servikal kanserin erken tanısına ilişkin tutum ve davranış geliştirmede planlı eğitim programının etkililiğini değerlendirmek amacıyla gerçekleştirilmiş, ön-test son-test kontrol gruplu izlem araştırmasıdır.Araştırma, Şubat-Eylül 2010 tarihleri arasında Çiğli Sağlık Grup Başkanlığı'na bağlı 11 Nolu Büyük Çiğli Aile Sağlığı Merkezi'nde yürütülmüştür. Bölgedeki 35-64 yaş grubundaki 581 kadına, servikal kanser riski değerlendirme formu uygulanarak en yüksek risk puanına sahip toplam 108 kişi belirlenmiştir. Bu gruptan yedi özellik (yaş, eğitim, meslek, servikal kanser aşısını yaptırma, pap smear testi yaptırma, kronik hastalığı olma ve risk puanı) yönünden homojenlik sağlanarak 32 kişi girişim, 32 kişi kontrol olmak üzere toplam 64 kişi oluşturulmuştur. Çalışmada veri toplama aracı olarak Servikal Kanser Riski Değerlendirme Formu, Kadınların Tanımlayıcı Özelliklerini Belirleme Formu, Servikal Kanserin Erken Tanısına İlişkin Tutum Ölçeği Öz Etkililik Ölçeği, Davranış Değişim Aşaması Tanılama Formu, Telefon Görüşme Formu, Servikal Kanserin Erken Tanısına İlişkin Planlı Eğitim Programı ve Değişim Aşaması Temelli Görüşme Formu kullanılmış ve veriler beş izlemde toplanmıştır. Girişim grubundaki bireylere, birinci izlem sonrasında toplam 2 hafta süren servikal kanserin erken tanısına ilişkin planlı eğitim programı, dördüncü izlemde yüz yüze görüşme ile değişim aşaması temelli görüşme formları ve son izlemde telefon ile değişim aşaması temelli görüşme formları uygulanmıştır. Verilerin analizinde SPSS 15.0 paket programı kullanılmıştır. Araştırmanın uygulanabilmesi için katılımcıların gönüllülüğü esas alınarak, Ege Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu etik kurulundan ve Çiğli Sağlık Grup Başkanlığından izin alınmıştır.Servikal kanserin erken tanısına ilişkin planlı eğitim programı sonrasında, girişim grubunun servikal kanserin erken tanısına ilişkin tutum ölçeği toplam puan ortalamasının kontrol grubuna göre daha yüksek olduğu ve bu farkın istatistiksel olarak ileri derecede anlamlı olduğu (p<0.001), girişim ve kontrol grubunun 1. izlem-2. izlem farkının istatistiksel olarak her iki grupta da ileri derecede anlamlı olduğu, 2. izlemin toplam ölçek puan ortalamasının 1. izleme göre daha yüksek olduğu belirlenmiştir (p<0.001).Girişim ve kontrol grubu bireylerin son izlemde öz etkililik ölçeği puan ortalamasının arttığı, girişim grubunun toplam ölçek puan ortalamasının ve izlemlerinin kontrol grubuna göre daha yüksek olduğu ve bu farkın istatistiksel olarak anlamlı olduğu saptanmıştır (p<0.001).Servikal kanserin erken tanısına ilişkin planlı eğitim programı ve değişim aşaması temelli görüşme formu uygulanması sonrasında girişim grubundaki bireylerin %62.5'i harekete geçme, %21.9'u sürdürme aşamasına ulaşmış, bir başka deyişle %84.4'ü pap smear testi yaptırır hale gelmiştir. Son izlemde, girişim grubunun davranış değişim aşamalarındaki ilerlemenin kontrol grubuna göre daha yüksek olduğu ve bu farkın da istatistiksel olarak ileri derecede anlamlı olduğu belirlenmiştir (p<0.001).Servikal kanserin erken tanısına ilişkin tutum ve davranış geliştirmede Sağlık İnanç Modeli ve Teoriler Üstü Model temelli gerçekleştirilen hemşirelik grişimlerinin, bireylerin pap smear testi yaptırma davranışlarında etkili ve yararlı olduğu sonucuna varılmış, davranış değişiminin aşamalı, devamlı ve dinamik bir süreç olması nedeni ile değişim aşaması temelli uygulamalara öncelik verilmesi önerisinde bulunulmuştur.Anahtar Kelimeler: Tutum, davranış değişimi, öz etkililik, pap smear.

Abstract:
Efficacy of the planned educational program on the attitude and behavior development for the early diagnosis of cervical cancerThis research was made to determine the efficacy of the planned educational program on the attitude and behavior development in the early diagnosis of cervical cancer and it is a pre-test post-test follow-up research with a control group.Research was made in the Cigli Family Health Care Center No. 11, which is connected to the Cigli Health Group Presidency, between February-September 2010. 581 women in the 35-64 age group in the area was applied a cervical cancer risk evaluation survey and 108 women with the highest risk scores were determined. Among this group 64 women were selected by obtaining the homogenity of several variables (such as age, educational status, job, having cervical cancer vaccination status, having pap smear test status, having a chronical disease status and risk score) and these were seperated into two groups; 32 of them being the intervention group and 32 of them being the control group. Cervical Cancer Risk Evaluation Survey, Determination of the Descriptive Properties of Woman Surve, Attitude Scale for the Early Diagnosis of Cervical Cancer, Self-Efficacy Scale, Attitude Change Level Prognosis Survey, elephone Interview Survey, Planned Educational Program for the Early Diagnosis of Cervical Cancer and the Change Level Permenant Interview Surve were used as data collection tools in the study and data were collected in five rounds of follow-up. Planned educational program for the early diagnosis of cervical cancer which took 2 weeks was applied to the individuals after the first round and face-to-face interviews with change level permenant interview survey were applied after the fourth round and phone interviews with change level permenant interview survey were applied in the last round of follow-up. SPSS 15.0 software package program was used in the analysis of data. For the application of the research, permission was granted from the Ethics Board of the Ege University Nursing School and Cigli Health Care Group Headship.After the planned educational program for the early diagnosis of cervical cancer, it was determined that the mean score of the intervention group was higher than the mean score of the control group and this difference was determined to be statistically significant (p<0.001), the difference between the mean scores of 1st round and 2nd round between the intervention and control groups were determined to be statistically significant in both groups and the mean score of the 2nd round was determined to be higher than the mean score of the 1st round of follow-up (p<0.001).It was determined that the self efficacy scale mean scores of the individuals in the intervention and control groups increased in the last round of follow-up and the mean score of the intervention group and their follow-up were found to be higher compared to the control group and this difference was determined to be statistically significant (p<0.001).After the planned educational program for the early diagnosis of cervical cancer survey and the change level permenant interview survey were applied, it was determined that %62.5 of the individuals in the intervention group reached to the taking action stage, %21.9 of them reached to the continuance stage and in other words, %84.4 of them could have pap smear tests. In the last round of follow-up, it was determined that the progression in the behavioral change stages was higher in the intervention group compared to the control group and this difference was found to be statistically significant (p<0.001).Health Belief Model and Transtheoretical Model were found to be efficient and beneficial for the individuals behaviors to have pap smear test in the aspect of their attitude and behavioral development about the early diagnosis of cervical cancer and due to the fact that behavioral change is a gradual, continous and dynamic process, it is advised that we should focus on the permenant application of the change stage.Key words: Attitude, behavioral change, self-efficacy, pap smear.