İş ve kişilik özelliklerinin çalışan girişimciliği yönelimine etkisinde kontrol mekanizmalarının rolü
The role of control mechanisms in the effect of job and personality characteristics on intrapreneurship behavior
Yazar: İPEK KIŞLALI
Danışman: PROF. DR. İNCİ ERDEM ARTAN
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Yönetim ve Organizasyon Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Denetim = Control ; Denetim odağı = Locus of control ; Denetim sistemleri = Control systems ; Girişimcilik = Entrepreneurship ; Kişilik = Personality ; Kontrol algısı = Control perception ; Yönetim kontrol sistemi = Management control system ; İnsan kaynakları = Human resources ; İnsan kaynakları yönetimi = Human resources management ; İş özellikleri modeli = Job characteristics model

Özet:
Yaşamını sürdürmek, başarılı olmak ve rekabet avantajı sağlamak isteyen organizasyonlar yenilikçi ve ileriye dönük yaklaşımlara ihtiyaç duymakta ve bunu insanlar aracılığıyla başarabilmektedirler. Çalışanların bu yaklaşımlara yönelimlerini etkileyen kişisel ve durumsal faktörlerin saptanması gerekli görülmektedir. Çalışanların yönelimlerinden biri iç girişimcilik olarak da bilinen çalışan girişimciliği yönelimidir. Çalışanların organizasyonda gelişmeyi ve başarıyı destekleyecek girişimciliğe yönelimleri iş ve kişilik özelliklerinin de etkisi altındadır. Bu noktada, çalışmanın kapsamında durumsal özelliklerden biri olarak kabul gören iş özellikleri ile çalışanın kişilik yapısına ait özellikler ele alınmıştır. Çalışmada, iş özelliklerinden iş karmaşıklığı(İşK) özelliğinin ve kişilik özelliklerinden iş kontrol odağının(İKO) çalışan girişimciliği yönelimine(ÇGY) etkisi incelenmiştir. Bu etkide, kontrol mekanizmalarından kurum içindeki insan kaynakları yönetim kontrol (İKYK) mekanizmasının ve bireysel kontrolün(BK) rolü de analiz edilmiştir. Araştırmaya dahil olan 305 kişinin cevapları dikkate alındığında, özellikle İKO değişkeninin ÇGY'nde anlamlı farklar oluşturduğu, değişkenler içinde İKO değişkeninin ?iç kontrol odağı? ile ?dış kontrol odağı-güçlü insanlar? faktörleri ve İşK'nın ?beceri kullanımı? faktörleri ÇGY faktörlerindeki değişimleri en yüksek oranda açıklayan faktörler olarak tespit edilmiştir. İKYK ve BK şartlı(moderatör) değişkenlerinin seviyelerine bağlı olarak etkideki katkı oranlarında farklılaşmalar tespit edilmiştir.Bulgular, yönetimde ve organizasyonda, işletme içindeki girişimcilik, kontrol mekanizmalarının düzenlenmesi, iş tanımlarının netleştirilmesi, seçme-yerleştirme, eğitim gibi süreçlerde kişilik özelliklerine, iş özelliklerine, İKYK ve BK konularına farklı ağırlıklarda önem verilmesi gerekliliğini vurgulamaktadır.

Abstract:
In order to survive, to be successful, and to have advantage in competitive environment, organisations need innovative and foreseeing approaches. Enterprises succeed in these subjects with the help of people. As employees become innovative, the necessity of figuring out the personal and situational factors occurs. These factors affect employee aims. One of these aims is known as intrapreneurship behavior(IB). This behavior supports improvement and success in the organisation and the intrapreneurship behavior is under the influence of job and personality characteristics. In this study, job characteristics -as one of the situational factors- and employee's personality characteristics are taken into consideration. In the research, the effects of job complexity(JC) and work locus of control(WLC) on intrapreneurship behavior are examined. The analyses also cover the role of control mechanisms that include Human Resources Management Control(HRMC) Mechanisms and Personal Control(PC) in the effect of the forementioned variables. The results of the analyses of the responses of 305 participants show that especially WLC variable causes significant differences in IB. ?Internal locus of control? factor and ?external locus of control-powerful people? factor of WLC and ?skill variety/use-of-skill? factor of JC variables have higher influence upon the changes in IB. With respect to HRMC and PC moderator-variable-levels, different influence ratios are found.Intrapreneurship, the restructuring of control mechanisms, the refinement of job definitions, recruitment and selection are some of the several processes related to management and organisation. Findings are interpreted as; throughout above-mentioned processes; Personal and Job Characteristics, HRMC and PC need to be considered in relatively differing weights in order to foster positive outcomes about IB in the survival of the organisation.