Türkiye'de kronik hastalık yönetimine bir örnek: Diyabetus mellitusa bağlı makrovasküler komplikasyon
An example of chronic disease management in Turkey: Macrovascular complication due to diabetes mellitus
Yazar: ŞUAYIP BİRİNCİ
Danışman: PROF. DR. HAYDAR SUR
Üsküdar Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı / Sağlık Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Sağlık Yönetimi = Healthcare Management
Dizin: Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; E-nabız sistemi = E-pulse system ; Hastalık = Disease ; Komplikasyonlar = Complications ; Kronik hastalık = Chronic disease ; Maliyet = Cost ; Sağlık hizmetleri = Health services ; Sağlık hizmetleri maliyeti = Health care costs ; Sağlık yönetimi = Health management

Özet:
Diyabetus Mellitus dünya genelinde pandemi boyutunda sıklığı artan önemli bir hastalık ve sağlık sistemleri üzerine önemli bir ekonomik yükdür. Kronik hastalıkların takip ve yönetimi hastalıkların daha ağır sonuçlara yol açmamaları adına önemlidir. Doğru kronik hastalık takibi yapabilmek için ise hastalıkların maliyetleri ve kaynak kullanımlarına hakim olmak gerekir. Bu çalışmada Diyabetus Mellitus ilişkili makrovasküler komplikasyon maliyetlerinin ve kaynak kullanımları tespit edilerek, eldeki kanıtlarla doğru önlemler ve doğru sağlık politikaları üretilmesi amaçlanmıştır. Yöntem olarak  "Hastalık Maliyeti" metodolojisi ve aşağıdan yukarı maliyetlendirme yaklaşımı kullanılmıştır. E Nabız üzerinden Diyabetus Mellitus hastalarını önce tanımlamak amaçlı bir fenotipleme oluşturulmuş ve  çalışmaya özgü fenotiplemeye uygun hastalara ait veri seti alınmıştır. 2020 yılı için Diyabetus Mellitusa bağlı makrovasküler komplikasyon tanısı almış olan 991 945 kişinin toplam Sosyal Güvenlik Kurumu perspektifinden sağlık harcaması toplam 6 999 861 544.16 TL olup hasta başı ortalama maliyeti 4 084.81 TL'dır. Toplam maliyetin %44'ü ayaktan ve yatarak sağlık hizmeti maliyeti, %34'ü ilaç, %12'si insülin, %6'sı oral antidiyabetik  ve %1'i ise strip/iğne maliyetidir.İllere göre kontrolsüz diyabet hızı 7'nin üzerinde olan popülasyonun ortalaması %43.4 olup, erkeklerde bu hız %49.6 iken kadınlarda %39.5 oranındadır. Makrovasküler komplikasyon hızı, erkeklerde en yüksek il %23 ile Adıyaman iken kadınlarda en yüksek il %12.7 ile Batman çıkmıştır. Komplikasyonların içinde tekil olarak en yüksek maliyet diyabetik ayak tedavisine aittir. En yüksek çoklu komplikasyon maliyeti 26 804.98 TL'dır. Doğru hastalık yönetimi ve kaynakların etkin kullanılması için, çıktı mutlaka takip edilmeli ve geri ödeme sistemi değere dayalı ödemeye evrilmelidir. Yeni sağlık teknolojilerinin geri ödemeye değer olup olmadığı, yine getirdiği maliyet ve fayda açısından hastalık yükleri değerlendirilmelidir.

Abstract:
Diabetes Mellitus is an important disease with an increasing prevalence of pandemic proportions worldwide and a significant economic burden on health systems. Follow-up and management of chronic diseases is important to prevent diseases from causing more severe consequences. In order to perform accurate chronic disease follow-up, it is necessary to have a good understanding of the costs and resource utilisation of diseases. In this study, it was aimed to determine the costs and resource utilisation of macrovascular complications associated with diabetes mellitus and to produce the right measures and the right health policies with the available evidence. "Cost of Disease" methodology and bottom-up costing approach were used as methodology. A phenotyping was created to first identify Diabetes Mellitus patients through E Nabız and a data set of patients suitable for the study-specific phenotyping was obtained. For 2020, the total health expenditure of 991 945 people diagnosed with macrovascular complications due to diabetes mellitus from the perspective of the Social Security Institution is 6 999 861 544.16 TL and the average cost per patient is 4 084.81 TL. Of the total cost, 44% was outpatient and inpatient healthcare costs, 34% was medication costs, 12% was insulin costs, 6% was oral antidiabetic costs and 1% was strip/needle costs.According to the provinces, the average of the population with uncontrolled diabetes rate above 7 was 43.4%, 49.6% in men and 39.5% in women. The highest rate of macrovascular complications in men was Adıyaman with 23%, while the highest rate in women was Batman with 12.7%. Among the complications, the highest single cost belongs to diabetic foot treatment. The highest multiple complication cost was 26 804.98 TL. For proper disease management and efficient use of resources, output should be monitored and the reimbursement system should evolve to value-based payment. Whether new health technologies are worth reimbursement or not, their burden of disease should be evaluated in terms of cost and benefit.