Kimyasal proses endüstrisi için risk değerlendirme
Risk assessment for the chemical process industry
Yazar: NURŞAN DAĞLI TANRIVERDİ
Danışman: PROF. DR. YAHYA SUYADAL
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Kimya Mühendisliği = Chemical Engineering

Özet:
Sanayi devrimi ile yoğun olarak gündeme gelen meslek hastalıkları ve iş kazaları, günümüzde de iş sağlığı ve güvenliği açısından önemli bir konudur. İşyerlerinde yeterli sağlık ve güvenlik önlemlerinin yokluğu nedeniyle ortaya çıkan meslek hastalıkları ve iş kazaları, çalışanların hayatını ve sağlığını doğrudan etkilediği gibi, işletmeler ve ülke ekonomisi için de önemli maliyetler oluşturmaktadır. Risk kavramı; İş hayatında genel olarak tehlike ile eş anlamlı kullanılmakla birlikte, ileride ortaya çıkması beklenen fakat olup olmayacağı kesin olarak bilinmeyen olaylar için kullanılır. Buna göre risk, zarar ve/veya kayıplara yol açabilecek bir olayın ortaya çıkma olasılığı olup, aşağıdaki şekilde tanımlanmaktadır.
Risk (İş günü kaybı / Yıl) = Sıklık (Kaza sayısı / Yıl) × Şiddet (İş günü kaybı / Kaza sayısı)
?Project Management Body of Knowledge (PMBOK)? olarak bilinen Risk Analiz Rehberi?nden yola çıkılarak, Risk Yönetim Süreci, ortamdaki tehlikeleri belirleyen, onların kritik değişkenler ve fonksiyonlar üzerindeki etkilerini araştıran ve koruma amaçlı mekanizma veya stratejiler geliştiren bir tekniktir. Risk yönetim süreci; yönetim politikası, prosedürler ve görev tanımlarını kurma bağlamında, içerik tanımlama, inceleme ve değerlendirme uygulamalarını kapsamaktadır. Risk yönetimi kavramı, kazaların önlenmesi için sistematik ve gerçekçi bir çatı kurulmasını sağlar.
Literatürde çok sayıda risk değerlendirme yöntemi bulunmaktadır. Bu çalışmada mevcut yöntemlerden; Olasılık Teorisi, Tehlike ve İşletilebilirlik Analizi (HAZOP), Olay Ağacı Analizi (ETA) ve Hata Ağacı Analizi (FTA) metodolojileri incelenmiştir. Kimyasal Proses Endüstrisinde yer alan Soğutma Borulu Reaktör, Kesikli Reaktör, Egzotermik Polimerizasyon Reaktörü, Dolgulu Damıtma Kolonu, Kademeli Damıtma Kolonu, Dolgulu Absorpsiyon Kolonu, Kademeli Absorpsiyon Kolonu, Isı Değiştirici, Buharlaştırıcı, Yoğuşturucu, Santrifüj Pompa/Kompresör, Sprey Kurutucu, Mikser Kurutucu ve Döner Kurutucularda HAZOP formları oluşturulmuştur. Olasılık Teorisi ile hesaplamalar yapılarak, her biri için arıza/yıl olasılıkları hesaplanmıştır. Olay Ağacı Analizleri (ETA) yapılarak, sistemde yıllık devam eden, durdurulan ve kontrolden çıkan olaylar hesaplanmıştır. Hata Ağacı Analizleri (FTA) yapılarak, arızaya neden olabilecek tüm olayların arıza/yıl olasılıkları hesaplanmıştır. ?Monte Carlo Simülasyonu?nun risk değerlendirme konusuna yönelik bir paket programı olan ?@Risk? yazılımının ?Risk Coumpound? alt programı ile Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) 2008, 2009, 2010, 2011 iş kazası verilerinden seçilen Türkiye çapındaki endüstriyel faaliyet gruplarında (NACE Sınıflanlandırmasına göre) sıklık ve şiddet değerleri ile hesaplamalar yapılmış, grafikler oluşturulmuş ve yıllık iş günü kayıpları; Kağıt ve Kağıt Ürünleri İmalatı için 2954 gün/yıl, Kok Kömürü ve Petrol Ürünleri İmalatı için 279 gün/yıl, Kimyasal Ürünler İmalatı için 3804 gün/yıl, Kauçuk ve Plastik Ürünler İmalatı için 9408 gün/yıl, Metalik Olmayan Ürünler İmalatı için 18958 gün/yıl, Ana Metal Sanayi için 23400 gün/yıl, Elk. Gaz, Buhar ve Hava Sis. Üret. Dağt. İçin 1602 gün/yıl, Suyun Toplanması Arıtılması ve Dağt. için 615 gün/yıl ve Atık Maddelerin Değerlendirilmesi için 1531 gün/yıl olarak öngörülmüştür.

Abstract:
With the industrial revolution came up as a busy occupational diseases and occupational accidents is an important issue in terms of occupational health and safety today. Due to the lack of adequate health and safety measures in the workplace, occurring occupational diseases and occupational accidents directly affects the lives and health of employees and is also important costs for businesses and the country's economy. The concept of risk; is used synonymous with danger in business and is also used for events which are expected to arise in the future but it is unknown whether or not in business. Accordingly risk; is probability of occurrence of an event that may lead to damage and / or loss and is defined as follows:
Risk (Business day loss / Year) = Frequency (Number of accidents / Year) × Severity (Business day loss / Number of accidents)
Based on Risk Analysis Guide known as ?Project Management Body of Knowledge (PMBOK)?, Risk Management Process is a technique which determines hazards in the environment, investigates their effects on the critical variables and functions,  develops strategies or mechanism for the protection. Risk Management Process includes content identification, investigation and assessment practices
in the context of management policy, procedures and job descriptions. The concept of risk management provides the establishment of a systematic and realistic roof.
There are many of risk assessment method in the literature. In this study, Probability Theory, Hazard and Operability Analysis (HAZOP), Event Tree Analysis (ETA), and Fault Tree Analysis (FTA) methodologies were examined in available methods. HAZOP forms were created for Cooling Pipe Reactor, Batch Reactor, Exothermic Polymerization Reactor, Packed Distillation Column, Stage Distillation Column, Packed Absorption Column, Stage Absorption Column, Heat Exchanger, Evaporator, Condenser, Centrifugal Pump / Compressor, Spray Dryer, Mixer Dryer and Rotary Dryers in the Chemical Process Industry. Calculations were made with the Probability Theory and   failure / year probabilities were calculated for each one. Event Tree Analysis (ETA) was made and continued, shut down and runaway events were calculated in the system. Fault Tree Analysis (FTA) was made and failure / year probabilities of all events that could cause a failure were calculated. "@ Risk" software "Risk Coumpound" subprogram which is a package program about risk assessment
of "Monte Carlo Simulation" was used and industrial activity groups (according to NACE classification) around Turkey were selected from Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) 2008, 2009, 2010, 2011 occupational accident data. The frequency and severity values were calculated, graphics were created and business day losses were estimated for Paper and Paper Products Manufacturing 2954 day/year, Coke and Petroleum Products Manufacturing 279 day/year, Chemical Products Manufacturing 3804 day/year, Rubber and Plastic Products Manufacturing 9408 day/year, Non-Metallic Products Manufacturing 18958 day/year, Base Metal Industry 23400 day/year, Electric, Gas, Steam and Air Systems Manufacturing Distribution 1602 day/year, Water Collection Purification Distribution 615 day/year, Waste Materials Evaluation 1531 day/year.