Çin kültüründe enfiye şişelerinin tasarım çözümlemeleri üzerine bir araştırma
A research on the design analysis of snuff bottles in Chinese culture
Yazar: SAYGIN EREREN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖZNUR ENES
Dokuz Eylül Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Sanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Enfiye şişeleri = Snuff bottles ; Kültür = Culture ; Kültürel özellikler = Cultural characteristics ; Çin = China ; Çin kültürü = China culture ; Şişe = Bottle

Özet:
Kültür, bir ulus, topluluk veya başka insan grupları tarafından ortak tutulan inançları, ahlaki değerleri, gelenekleri, dil ve yasaları kapsamaktadır. Kültürün, gündelik yaşam nesneleri üzerinde ilişkili olduğu da yüzyıllardan beri görülmektedir. Bir ulusun ya da topluluğun kendisine has değerleri sanatsal bir şekilde objelere veya nesnelere yansıtması genellikle karşılaşılan bir durumdur. Dünyadaki en eski sanat geleneklerinden biri olarak görülen Çin sanatı da kendi kültürel özelliklerini yaşatabilmek ve yansıtabilmek için çeşitli sanat eserleri üretmiştir. 
Bu bağlamda Çin kültüründe enfiye şişeleri de Qing Hanedanlığı döneminin kendi kültürel özelliklerini yansıtan küçük sanat eserleri olduğunu söyleyebiliriz. Doğu ve Batı etkileşimleri sonucunda şekillenen bu şişeler, tüm ülkenin sosyal, kültürel ve inanç sistemlerini üzerlerinde barındırmaktadır. Toplumun enfiye şişelerini benimsemesinin bir diğer sebebi; taşınabilir küçük bir aksesuar olarak görmesi ve sembolik anlamlarda birbirleri arasında iletişim kurabilmesidir. Tasarımsal farklılıklar gösteren ve çeşitli malzemelerden üretilen bu şişeler, toplumun ulaşabilirlik seviyesine, istek ve arzularına göre şekillenmiştir.
Tez kapsamında, tütün saklama kabı olarak ortaya çıkan ve zamanla Çin kültüründe günlük yaşam nesnesine dönüşen enfiye şişelerinin, toplumun sosyal ve kültürel açıdan önemli birer parçası haline gelmesi, anlamı ve önemi incelenmiştir. Birinci bölümde, Çin'in kısa tarihi, kültürü ve sanatı hakkında genel bir bilgi verilmektedir. Qing Hanedanlığı'nda ortaya çıkan enfiye şişeleri, Çin sanat tarihinin gelişimini yansıtmaktadır. Bu sebeple enfiye şişesi sanatını anlayabilmek için önce Çin'in sanat ve kültürünün temellerini kavramak gerekmektedir.
İkinci bölümde, enfiye şişesi tarihi, özellikleri, malzeme yapısı, şişeler üzerinde kullanılan sembollerin anlamları ve kültürel altyapısı incelenmiştir. Ayrıca günlük yaşamda insanlar üzerindeki etkileri, günümüzdeki durumu ve kullanım amaçları incelenmiş ve tasarım çözümlemeleri yapılmıştır.
Son bölümde ise, yapılan araştırmalar doğrultusunda Çin enfiye şişesi sanatının kendisine ait özelliklerine sadık kalınarak, Qing Hanedanlığı dönemini yansıtan, tasarımlar yapılmıştır. Bu tasarımlar üretilirken onyx taşından ve seramik malzemesinden yararlanılmıştır. Onyx taşının kendi yapısal özelliği yansıtılmaya çalışırken, seramik yüzeylere döneme ait semboller işlenmiştir. Bu koleksiyon günümüz koşullarında üretilebilme durumuna göre tasarlanmıştır.

Abstract:
Culture, as a definition, is the sum of common beliefs, moral values, codes, traditions, and language. Archeological findings show the relationship between everyday-life items and culture since prehistoric times. It has often been seen that the specific values of a nation or a community are artistically reflected on common objects. Chinese art, which is considered one of the oldest art traditions in the world, has produced artworks to reflect and cherish Chinese culture.
In this context, it can be said that snuff bottles, are small items of art reflecting the cultural characteristics of the period of the Qing Dynasty. The bottles which were influenced by East-West cultural interaction capture social, cultural, and belief systems prevalent at the time in the country. The possible reasons for the society during this epoch to adopt snuff bottles as a means to communicate symbolic meaning was that these items were considered an accessory. With their wide variety of design and material, the affordability of these bottles the desires and demands of the population had a strong influence on their shape and design.
In the thesis, the transformation of snuff bottles into socially and culturally important everyday objects is analyzed, from their humble origins of a simple tobacco container. A brief outline of Chinese history, culture, and art is given in the first part. The snuff bottles that arose in the Qing Dynasty reflect the evolution of Chinese art in this period. Therefore, understanding the fundamentals of Chinese art and culture is required before trying to understand the snuff bottle art.
In the second part, the history, the attributes, the materials used, the meanings, and the cultural background of the adorning symbols of the snuff bottle is examined. The effect of snuff bottles on people's daily life and their current uses are also analyzed.
In the last part, in accordance with the findings of this research, genuine designs are introduced which reflect the Qing Dynasty, which are faithful to the attributes of Chinese snuff bottle art. The ceramic state of the onyx stone is used to realize those designs. Whilst reflecting the specific structural character of the onyx stone, symbols of the epoch are decorated over the ceramic surface. This collection is designed and reflects present day's manufacturing abilities.