Samanyolu'nda bulunan bazı süpernova kalıntılarının optik dalga boylarında araştırılması
Optical investigations of some supernova remnants in milky way
Yazar: GÜNAY BULUT
Danışman: PROF. DR. HİCRAN BAKIŞ ; PROF. DR. AYTAP SEZER
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Uzay Bilimleri ve Teknolojisi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Astronomi ve Uzay Bilimleri = Astronomy and Space Sciences
Dizin: Fotometri = Photometry ; Optik = Optic ; Spektrometri = Spectrometry ; Süpernova = Supernova

Özet:
Bu çalışmada Samanyolu'nda bulunan ve radyo dalga boylarında keşfedilen süpernova kalıntılarının (SNK) arasından seçilmiş 8 SNK'nın, TÜBİTAK Ulusal Gözlemevi teleskopları (RTT150 ve T100) kullanılarak optik gözlemleri yapılmıştır. Hα ve [SII] filtreleri kullanılarak yapılan fotometri gözlemleri ile şimdiye dek literatürde optik gözlemine rastlanmayan G107.5−1.5 ve G189.6+3.3 kalıntılarından ilk kez optik ışıma keşfedilmiştir. Optik dalga boyunda daha önce çalışılan G67.7+1.8 kalıntısının güneybatısında yer alan ve kökeni henüz belirlenmemiş bir kaynağın da detaylı gözlemleri ilk kez yapılmıştır. G36.6+2.6, G93.3+6.9, G150.8+3.8, G152.4−2.1 ve G181.1+9.5 kalıntılarından ise verilen poz sürelerinde optik bir ışıma tespit edilememiştir. Hα ve [SII] filtreleri ile morfolojileri (yaygın ve ipliksi) belirlenen SNK'ların, TFOSC (TUG Faint Object Spectrograph and Camera) ile tayfölçüm gözlemleri de yapılmış ve bu tayflarda SNK'larda beklenen Hidrojen Balmer çizgileri; Hβ λ 4861Å, Hα λ 6563Å, ve yasak çizgiler; [O III] λ λ 4959, 5007Å, [N II] λ λ 6548, 6584Å ve [S II] λ λ 6716, 6731Å tespit edilmiştir. Bu çizgilerin akı oranları kullanılarak; ortamın elektron yoğunluğu, şok dalgasının hızı, renk artığı ve yıldızlararası sönümleme katsayısı gibi SNK'nın ve yıldızlararası ortamın bazı fiziksel parametreleri hesaplanmış ve bu değerler teorik değerlerle karşılaştırılmıştır. Ayrıca, T100 teleskobu ile yapılan fotometri gözlemleri ile SNK'lar gibi yaygın ve sönük nesnelerin gözlenebilirlik limitleri de araştırılmış, T100 teleskobunun Samanyolu'nda bulunan SNK gözlemleri için etkin bir şekilde kullanılabileceği gösterilmiştir.

Abstract:
In this study, optical observations of 8 supernova remnants (SNRs) selected from among the SNRs found in the Milky Way and discovered at radio wavelengths were made using TÜB ̇ITAK National Observatory telescopes (RTT150 and T100). With the photometry observations made, using Hα and [SII] filters, optical radiation was discovered for the first time from SNRs G107.5−1.5 and G189.6+3.3, which have not been observed optically in the literature. A detailed source of undetermined origin is located southwest of the previously studied SNR G67.7+1.8 at optical wavelength observations were made for the first time. Optical emission could not be detected from G36.6+2.6, G93.3+6.9, G150.8+3.8, G152.4−2.1 and G181.1+9.5 at the given exposure times. Spectroscopic observations of SNRs, whose morphology (diffuse and filamentary) were determined by Hα and [SII] filters, were also made with TFOSC (TUG Faint Object Spectrograph and Camera), and the Hydrogen Balmer lines expected in SNRs in these spectra (Hβ λ 4861Å, Hα λ 6563Å), and forbidden lines; [O III] λ λ 4959, 5007Å, [N II] λ λ 6548, 6584Å and [S II] λ λ 6716, 6731Å were detected. Using the flux ratios of these lines; some physical parameters of the SNRs and the interstellar medium, such as the electron density of the medium, the velocity of the shock wave, the reddening and the interstellar extinction coefficient have been calculated and these values have been compared with the theoretical values. In addition, the observability limits of common and faint objects such as SNRs have been investigated with the photometry observations made with the T100 telescope, and it has been shown that the T100 telescope can be used effectively for SNR observations in the Milky Way.