Şanlıurfa koşullarında farklı soğan iriliklerinin tunceli sarımsağı [Allium tuncelianum  (kollman), n.özhatay, d.mathew, s.siraneci] bitkisinin bazı tarımsal özelliklerine etkisinin belirlenmesi
Determination of the effect of different bulb sizes on some agricultural characteristics of tunceli garlic [Allium tuncelianum (kollman), n.özhatay, d.mathew, s.siraneci] in şanliurfa conditions
Yazar: MEHMET YAŞAR DAL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ KAAN ERDEN
Harran Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Aromatik bitkiler = Aromatic plants

Özet:
Bu çalışma, 2019-2020 kışlık ürün yetiştirme döneminde Şanlıurfa koşullarında farklı soğan iriliklerinin Tunceli Sarımsağı [Allium tuncelianum (Kollman), N. Özhatay, D. Mathew, S. Siraneci] bitkisinin bazı tarımsal özelliklerine etkisini belirlemek amacıyla yürütülmüştür. Araştırmada 4 farklı soğan iriliği (06-08, 08-10, 10-12 ve 12-14 cm), Tesadüf Blokları deneme desenine göre 4 tekrarlamalı olarak denemeye alınmıştır. Araştırmada, çıkış tarihi, çiçeklenme tarihi, çiçeklenme süresi, çiçeklenme periyodu, vejetasyon süresi, soğan hasat tarihi gibi fenolojik gözlemler yanında; bitki boyu (32.75-118.75 cm), yaprak boyu (26.75-44.75 cm), yaprak sayısı (6.75-9.0 adet/bitki), yavru soğan sayısı (0-2.94 adet), soğan verimi (1919.0-2460.50 kg/da), net soğan verimi (1624.50-1748.0 kg/da), soğan çevre uzunluğu (16.52-18.67 cm), soğan ağırlığı (50.50-64.75 gr), soğan çevre uzunluğu artış oranı (143.75-235.75 %), toplam fenolik madde miktarı (53.75-64.75 mg/GA), antioksidan enzim aktivitesi (77.250-86.250 %) gibi özellikler incelenmiştir. Çalışmada elde edilen sonuçlara göre, farklı soğan iriliklerinde incelenen özellikler bakımından 12-14 cm çevre uzunluğuna sahip soğanlar üstün özellik göstermiştir. Özellikle en yüksek soğan verimine bakıldığında 12-14 cm çevre uzunluğuna sahip soğanların ön plana çıktığı görülmüştür. Fakat üretimde kullanılan üretim materyali ve net soğan verimi değerleri dikkate alındığında, Şanlıurfa tarla koşularında 06-10 cm çevre uzunluğuna sahip soğanların üretimde kullanılmasının daha uygun olacağı tespit edilmiştir. Ayrıca, Tunceli Sarımsağının bölge koşullarında yetişme potansiyeli olduğu saptanmış ve bölge tarımında alternatif bir bitki olarak yetiştirilebileceği öngörülmüştür. Ülkemize endemik olan Tunceli Sarımsağı, doğadan toplanarak tüketilmekte, kültüre alınma çalışmaları devam etmektedir. Her yıl bilinçsizce doğadan toplama bitkinin neslini tehlikeye atmaktadır. Bu durumun önlenmesi bitkinin tarla koşullarında kültüre alınabilmesi ile mümkün olabilecektir.

Abstract:
This study was carried out to determine the effects of different bulb sizes on some agricultural characteristics of Tunceli Garlic [Allium tuncelianum (Kollman), N.Özhatay, D. Mathew, S.Siraneci] in Şanlıurfa conditions during the 2019-2020 winter crop growing season. In the study, 4 different bulb sizes (06-08, 08-10, 10-12, and 12-14 cm) were taken into the trial with 4 replications according to the Random Blocks trial desing. In addition to phenologial observations such as release date, flowering date, flowering time, flowering period, vegetations period, bulb harvest date; plant height (32.75-118.75 cm), leaf lenght (26.75-44.75 cm), leaf number (6.75-9.0 pcs/plant), number of juvenile bulb (0-2.94 pcs/plant), bulb yield (1919.0-2460.50 kg/da), net bulb yield (1624.50-1748.0 kg/da), bulb circumference (16.52-18.67 cm), bulb weight (50.50-64.75 g), bulb circumference increase rate (143.75-235.75 %), total phenolic substance amount (53.75-64.75 mg/GA), antioxidant enzyme activity (77.250-86.250 %). According to the results obtained in the study, bulb with a circumference of 12-14 cm showed superior characteristics in terms of the properties examined in different bulb sizes. When the highest bulb yield was examined, it was seen that bulbs with a circumference of 12-14 cm came to the fore. However, considering the amount of seed bulb used in productions and the net bulb yield it was determined that it would be more appropriate to use bulbs with a circumference of 06-10 cm in Şanlıurfa field conditions. In addition, it has been determined that Tunceli Garlic has the potential to grow under the conditions of the region and it has been predicted that it can be grownas an alternative plat in the agriculture of the region. Tunceli Garlic, which is endemic to our country, is collected from natüre and consumed, and the efforts to be taken into culture continue. Unconscious collecting from natüre every year endangers the plant's extinction. Prevention of this situation will only be possible if the plant can be cultivated under field conditions.