Tarihi kent merkezleri ulaşım ilişkilerinin koruma bağlamında değerlendirilmesi; İzmir Tarihi Kent Merkezi örneği
Evaluation of historical city center?s transportation relationship in the contex of conservation; Izmir Historical City Center case study
Yazar: HAKAN UZUN
Danışman: PROF. DR. NURAN ZEREN GÜLERSOY
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Şehir Planlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Ulaşım = Transportation ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Kentler insanların yaşama faaliyetlerini gerçekleştirdikleri alanlar olmalarının yanında sahip oldukları nitelikleri ile insanlığın tarihsel hafızasının da bir bölümünü oluşturmaktadırlar. Bu bakımdan kentsel tarihi mirasın geleceğe aktarılması çok büyük önem kazanmaktadır. Sanayi devriminin ortaya çıktığı yılları takip eden dönemden günümüze kadar hem ülkemizde hem de dünyada kentleşme göçlerinde etkisi ile hızlanmıştır. Özellikle ülkemizde bu hızlı nüfus artışı ile birlikte kentlerde tarihi çevre doğrudan etkilenmiş ve paralelinde birçok problem ortaya çıkarmıştır. Bu problemlerin en önemlilerinden birisini erişilebilirlik ihtiyacının karşılanması oluşturmaktadır. Artan nüfus ile birlikte kent merkezine olan ulaşım talebi de büyümüştür. Özel araç kullanımının artması ve yeterli toplu taşıma stratejilerinin geliştirilememesi sonucu özellikle tarihi kent merkezlerinde ulaşım problemleri doğmuş ve tarihi çevreye olumsuz etkileri olmuştur. Sorunun çözümüne yönelik olarak geliştirilen ilk dönem yaklaşımları doğası gereği fiziksel olarak sınırlı yol ağına sahip tarihi kent merkezlerinde yeni yol açma ve mevcut yolları geliştirmek üzerine kurulmuştur. Ancak yapılan bu uygulamalar kent merkezine daha fazla araç trafiğinin çekilmesi, tarihi mirasın kaybı ile sonuçlanmış ve tarihi kent merkezleri araçların işgaline uğratılmıştır.Bunun sonucunda tarihi kent merkezlerinin erişilebilirlik probleminin tarihi çevreye en az zarar vererek çözümüne yönelik çalışmalar başlatılmıştır. Bu yaklaşım tarihi kent merkezlerine araçların değil insanların taşınması prensibinden yola çıkarak, toplu taşıma, yaya, bisiklet gibi ulaşım unsurlarını ön plana çıkarmaktadır.Bu çalışmada ilk olarak ulaşım türleri ve araçlarının gelişimi, kentlerin oluşumu-ulaşım etkileşimi incelerek günümüzde kent merkezlerinin geldiği noktanın nedenleri ve süreçleri tespit edilmiştir.İkinci bölümde Literatür araştırmaları ile tarihi kent merkezlerinde yaşanan ulaşım problemleri ve tarihi dokunun ulaşım sorunlarından nasıl etkilendiği ortaya konmuştur.Üçüncü bölümde İzmir tarihi kent merkezinin gelişme sürecinin anlaşılmasına yönelik araştırmalar yer almaktadır. Bu amaçla kent merkezinin oluşumunda ulaşım ilişkilerinin rolü planlama geçmişi üzerinden ortaya konmaya çalışılmıştır. Özellikle yapılan arşiv tarama çalışmaları sonucu varılan planlama geçmişi temel alınarak süreç analiz edilmiştir. İzmir tarihi kent merkezinde günümüzde karşılaşılan sorunlar geçmiş dönem gelişmelerini içine alan bir perspektif ile ele alınmıştır. Tarihsel çevrenin kent arazi kullanış ve ulaşım planlamaları çalışmalarında özel durumu dikkate alınmadan yer almaktadır. Dolayısı ile tarihi kent merkezleri özellikle ulaşım talebini karşılamaya dönük olarak yapılan uygulamalar sonucu; fiziksel ve işlevsel kayıp, gürültü, görüntü, çevresel kirlilik, trafik sıkışıklığı, otopark eksikliği gibi sorunlarla karşı karşıyadır.Çalışma kapsamında son olarak yapılan literatür taramaları ile tarihi kent merkezlerinin ulaşım ilişkilerinin koruma kullanma dengesi içerisinde hangi çağdaş yöntemler ile sağlanabileceği İzmir örneği üzerinde ortaya konmaya çalışılmıştır.

Abstract:
The cities is that living activities of people have realized and as well as part of the historical memory of humanity. From this point transfer of the urban heritage to future is gaining great importance.After the date of the industrial revolution has occured both our country and world with the impact of immigration urbanization have accelerated.Especially in our country, this rapid population growth with urban historical environment directly affected and in parallel, many problems have uncovered. The problem of the most important one accessibility needs are met form. the transportation demand to city center has grown with increasing population. Private vehicle usage increased and adequate public transport being unable to develop strategies as a result of transport problems especially in the historic city center was born and has negative effects on the environment. Developed for the solution of the problem as early as the physical nature of approaches have limited road network and open new avenues in the historic city center is built on improving existing roads. However, these applications has resulted in the city center attract more vehicle traffic, historic heritage and historic urban centers was occupied with vehicles.A result of this, the studies started to solve historical city centers accessibility problem with least harm to enviroment. This approach set out principle that transport people to historic city centers not vehicles and suggest raises pedestrian, bicycle,public transport.In this study, the first development of transport type and elements, the development of city-transportation interaction has been coming to the point of today's urban centers of the causes and processes have been identified.In the second section with the research literature transport problems experienced in the historical city centers and have been revealed that how historical enviroment affected from transportation problems.The third section included research that to understanding the developing of the historic city center of Izmir. In line with thsi goal the development of the city tried put forward with relationship of transportation. Especially for the library screening studies are based on the past planning process have been analyzed. Historical city centers today?s problems were discussed with the past perspective. Environment of the urban land use and transportation planning in the work place is without taking into account the specific situation. Threfore the historical city center especially as a result of the to meet the transport demands facing applications are faced with physical and functional losses, noise, image, environmental pollution, traffic congestion, parking problems.As the recent study with the literature on the relationship between urban historical centers and transportation within the protection of a balance which can be achieved with modern methods of Izmir on the samples were exposed to.