Eğitim yönetiminde yapay zekâ kullanımına ilişkin okul yöneticileri ve öğretmenlerin görüşleri
School administrators and teachers' views on the use of artificial intelligence in education administration
Yazar: İBRAHİM KAYA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYSEL ATEŞ
İstanbul Aydın Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmanın amacı, Millî Eğitim Bakanlığında resmi okullarda görev yapan okul yöneticileri ve öğretmenlerin yapay zekâ konusundaki bilgi düzeylerini, tutumlarını ve düşüncelerini anlamak; kullandıkları yapay zekâ uygulamalarının kullanım amacını ve sıklığını belirlemek, bunun yanında okul yöneticileri ve öğretmenlere göre eğitim yönetiminde yapay zekânın potansiyel kullanım alanlarını araştırmaktır. Nicel ve nitel yöntemlerin birlikte kullanıldığı bu araştırma karma araştırma modelinde hazırlanmıştır. Araştırmacı tarafından geliştirilen anket ile okul yöneticileri ve öğretmenlerin yapay zeka hakkında bilgi düzeyleri, kullandıkları yapay zeka uygulamaları ve bu teknolojiyi eğitim amacıyla ne sıklıkta kullandıkları incelenmiştir. Katılımcıların ayrıca yapay zeka ile ilgili yaklaşımları metaforlar aracılığıyla değerlendirilmiştir. Yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak ise okul yöneticileri ve öğretmenlerin eğitim yönetiminde yapay zeka kullanımına ilişkin görüşleri ele alınmıştır.
Araştırmanın nicel boyutu basit rastgele örnekleme yöntemi ile belirlenen 2022-2023 eğitim öğretim yılında İstanbul İli Başakşehir İlçesi'ndeki anaokulu, ilköğretim ve ortaöğretim kademelerinde resmi okullarda görev yapan 391 okul yöneticisi ve öğretmen ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın nitel boyutu ise nicel yöntemle elde edilen verilere dayanarak ölçüt örnekleme yöntemi ile seçilen 13 katılımcı ile yarı yapılandırılmış ve odak grup görüşmeleri yapılarak yürütülmüştür. Nicel veriler istatistiksel analizlerle, nitel veriler ise içerik analizi yaklaşımı ile gerçekleştirilmiştir. Sonuçlar, araştırmaya katılan okul yöneticileri ve öğretmenlerin yapay zeka hakkında yeterli düzeyde bilgiye sahip olmadıklarını, çoğunluğunun yapay zeka uygulamalarını genel anlamda az kullandığını ve uygulamaları kullanan katılımcıların da bu uygulamaları daha çok eğitim amacı dışında diğer amaçlar için kullandığını göstermektedir. Katılımcılar, yapay zekayı ''robot, makine ve insan'' metaforlarıyla algılamakta ve bu teknolojiyi yardımcı ve faydalı olarak görmektedirler. Katılımcıların yapay zekayı yardımcı ve faydalı olarak görmeleri bu teknolojiler hakkında olumlu düşüncelere sahip olduklarını göstermektedir.
Okul yöneticileri ve öğretmenlerin görüşlerine göre yapay zeka eğitim yönetiminde yönetim süreçlerinin kolaylaştırılması, idari işlemlerin otomatikleştirilmesi ve öğretimde verimliliğin arttırılması gibi amaçlarla bürokrasi ve idari işlerin otomasyonu, yönetim ve organizasyon, eğitsel faaliyetlerin planlanması ve yönetimi vb. alanlarda kullanılabileceği sonucuna ulaşılmıştır. Çalışma sonuçları, eğitim yönetiminde yapay zeka kullanımının bazı avantajlar sağladığını ancak çeşitli dezavantajlara da neden olabileceğini göstermektedir. Yapay zeka teknolojilerinin yaygınlaşmasıyla birlikte okul yöneticileri ve öğretmenlerin bazı görevlerinin değişeceği ve sorumluluklarının artacağı anlaşılmaktadır. Araştırma bulguları ışığında, uygulayıcılara yapay zeka teknolojilerinin eğitim yönetiminde verimli kullanılabilmesi için eğitim programlarının düzenlenmesi ve farkındalık çalışmalarının artırılması önerilmektedir. Yapay zeka uygulamalarının pratik faydalarını göstermek için atölye çalışmaları düzenlenmeli ve yapay zeka uygulamaları tanıtılmalıdır. Araştırmacılara ise, yapay zeka teknolojilerinin eğitim yönetimindeki etkilerini kapsamlı bir şekilde incelemeleri ve bu konuyla ilgili geliştirilen uygulamaların pratikteki etkilerini araştırmaları tavsiye edilmektedir.

Abstract:
The purpose of this study is to understand the level of knowledge, attitudes and thoughts of school administrators and teachers working in public schools in the Ministry of National Education on artificial intelligence; to determine the purpose and frequency of the artificial intelligence applications they use, and to investigate the potential areas of use of artificial intelligence in educational administration according to school administrators and teachers. This study, in which quantitative and qualitative methods were used together, was prepared in a mixed research model. With the questionnaire developed by the researcher, the level of knowledge of school administrators and teachers about artificial intelligence, the artificial intelligence applications they use and how often they use this technology for educational purposes were examined. In addition, their approaches to artificial intelligence were evaluated through metaphors. Using a semi-structured interview form, the views of school administrators and teachers on the use of artificial intelligence in educational administration were discussed.
 The quantitative dimension of the research was carried out with 391 school administrators and teachers working in public schools at primary and secondary education levels in Başakşehir District of Istanbul Province in the 2022-2023 academic year determined by simple random sampling method. The qualitative dimension of the study was conducted through semi-structured and focus group interviews with 13 participants selected by criterion sampling method based on the data obtained by quantitative method. Quantitative data were analyzed statistically and qualitative data were analyzed using a content analysis approach. The results show that the school administrators and teachers who participated in the study do not have sufficient knowledge about artificial intelligence that most of them use artificial intelligence applications less in general, and that the participants who use these applications mostly use them for purposes other than education. Participants perceive artificial intelligence with the metaphors of "robot, machine and human" and see this technology as helpful and useful. The fact that the participants see artificial intelligence as helpful and useful shows that they have positive thoughts about these technologies.
According to the opinions of school administrators and teachers, it was concluded that artificial intelligence can be used in areas such as automation of bureaucracy and administrative affairs, management and organization, planning and management of educational activities, etc. For the purposes of facilitating management processes in educational administration, automating administrative procedures and increasing efficiency in teaching. The results of the study show that the use of artificial intelligence in educational administration provides some advantages but may also cause various disadvantages. In addition, it is understood that some of the duties of school administrators and teachers will change and their responsibilities will increase with the widespread use of artificial intelligence technologies. In the light of the research findings, it is recommended that training programs should be organized and awareness raising activities should be increased for practitioners to use artificial intelligence technologies efficiently in educational administration. Workshops should be organized to show the practical benefits of artificial intelligence applications and artificial intelligence applications should be introduced. Researchers are advised to comprehensively examine the effects of artificial intelligence technologies in educational administration and to investigate the practical effects of the applications developed on this subject.