İklim krizi ve hukukun hak temelli dönüşümü: Uluslararası hukuktaki gelişmeler ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi
Climate crisis and the rights based transformation of law: Developments in international law and the European Court of Human Rights
Yazar: MEHMET BOTAN KAYHAN
Danışman: PROF. DR. BERTİL EMRAH ODER
Koç Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Avrupa insan hakları hukuku = European law of human rights ; Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi = European Court Human Rights ; Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi = European Convontion on Human Rights ; Uluslararası hukuk = International law ; Çevre hakkı = Environmental rights ; Çevre hukuku = Environmental law ; İklim değişikliği = Climate change ; İnsan Hakları Mahkemesi = Human Rights Court ; İnsan hakları = Human rights

Özet:
Dünyamız, insan faaliyetleri sebebiyle ekosisteminde geri dönülemez ve yıkıcı sonuçlar doğuracak biçimde ısınmakta olup, insanlık bir iklim kriziyle karşı karşıyadır. İklim krizi, insan örgütlenmesini ciddi anlamda etkileyecek bir fenomen olarak sosyal yaşamı düzenleyen hukukun da bir konusudur. Dolayısıyla, bu çalışma da iklim krizine karşı hukuk eliyle nasıl mücadele edilebileceği sorgulanacaktır.
Hukuk, iklim krizine yol açan kapitalizm ve liberal mülkiyeti güvence altına alan bir olgu olarak iklim krizinin failleri arasındadır. Bu doğrultuda çalışmanın ilk başlığında mevcut insan merkezli hukukun iklim krizi karşısındaki sınırlılıkları irdelenerek, bu paradigmanın nasıl aşılabileceği tartışılacaktır. İklim krizi karşısında hukukun nasıl bir dönüşüm geçirmesi gerektiği yönünde çeşitli görüşler olmakla birlikte genel olarak kabul gören ve iklim krizinin ilk kez düzenleme alanı bulduğu uluslararası çevre hukukunun da takip ettiği görüş, insan merkezli paradigma içerisinde kalınarak sürdürülebilir kalkınma kavramı ve insan hakları hukuku eliyle hukukun sınırlılıklarının aşılması yönündedir. Dolayısıyla çalışmanın ikinci bölümündeyse iklim krizi karşısında uluslararası çevre hukukunun dönüşümü irdelenecektir. Fakat uluslararası çevre hukuku, iklim kriziyle yeterli düzeyde mücadeleyi mümkün kılmamış ve bu durum sivil toplumda mahkemeler eliyle devletlerini iklim eylemi almaya yöneltme eğilimini oluşturarak hukuk dünyasında yeni bir dava tipi olan iklim davalarının doğmasını sağlamıştır.
Bu doğrultuda, günümüzde devletlerin kapsamlı iklim eylemine yöneltilmesinin temel araçlarından biri haline gelen iklim davalarının dünyadaki önemli örnekleri incelendikten sonra çalışmanın üçüncü bölümünde henüz hiçbir iklim davası kararı vermemiş ve fakat ihtiva ettiği potansiyel sebebiyle iklim mücadelesinden çok önemli bir yere sahip Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin iklim krizi karşısında Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne nasıl bir yön verebileceği inceleme konusu yapılacaktır.

Abstract:
Our world is warming due to human activities, and this will lead to irreversible and devastating consequences in its ecosystem. Therefore, humanity is facing a climate crisis. As a phenomenon that will seriously affect human organizations, the climate crisis is also a subject of law that regulates social life. Thus, this study will examine how the climate crisis can be tackled through the law.
Law is a phenomenon that ensures capitalism and liberal property rights. Thus, it is among the perpetrators of the climate crisis. In this vein, in the first chapter of this study, the limitations of existing anthropocentric law in the face of the climate crisis will be examined, and it will be discussed how this anthropocentric paradigm can be overcome. There are various suggestions how the law should transform in the face of the climate crisis. The perspective that is commonly accepted and mostly followed by international environmental law, which is the first area of law regulating climate crisis, is to remain within the anthropocentric paradigm and to overcome the law's limitations through the concept of sustainable development and human rights law. Therefore, in the second chapter of the study, the transformation of international environmental law in the face of the climate crisis will be assessed. However, international environmental law has not made it possible to tackle the climate crisis adequately, which has created a tendency in the civil society to compel their states to take sufficient climate action through the courts. This tendency led to the emergence of a new type of litigation form in the legal world called climate litigation.
In that sense, several essential examples of climate litigation, which have become one of the main tools for impelling states to take comprehensive climate action, will be examined in the thesis. It will be examined within the last chapter of this study how the European Court of Human Rights, can address the climate crisis through the norms of the European Convention on Human Rights, although it has not decided yet on any climate litigation but has a very crucial position for climate action.