Rotary sondajlarda delinebilirliği etkileyen faktörlerin araştırılması
Investigation of the factors affecting the drillability in rotary drilling
Yazar: VEHBİ ÖZACAR
Danışman: DOÇ. DR. HAYATİ YENİCE
Dokuz Eylül Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Maden Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Maden İşletme Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Maden Mühendisliği ve Madencilik = Mining Engineering and Mining
Dizin: Temel sondajları = Foundation borings

Özet:
Sondaj tekniğinde kayaçların özellikleri, kullanılan makine özellikleri ve makineyi kullanan ekibe bağlı olarak delinebilirliğin arazide belirlenmesi oldukça güç konulardan biridir. Bu bağlamda, bu doktora tez çalışmasında, sondajlarda delinebilirliği etkileyen parametreler arazi çalışmalarıyla belirlenmeye çalışılmıştır. Örnek saha olarak, İzmir-Bornova Çakırağılı mevkii kireçtaşı taşocağı, Aydın-Karpuzlu Feldspat Sahasında ve Tüprag altın madeninde kumtaşı- şeyl ardalanmasından oluşan filiş biriminden delinen deliklerden alınan numuneler ve aynı formasyondaki delici makine performans ölçümleri kullanılmıştır.

Ayrıca bu doktora tezi kapsamında geliştirilen kayıt cihazı kullanılarak, aynı formasyonda çalışan delici makinenin değişkenleri gerçek zamanlı olarak kayıt edilmiştir. Arazide makine değişkenlik ölçümleri yapılan sahalardan delinen sondaj kuyularından karot örnekleri alınmıştır. Elde edilen karotlarda yapılan kaya mekaniği deneyleri ve delinebilirlik testleri ile kayıt cihazı kullanılarak belirlenen sondaj ilerleme hızı verileri karşılaştırılarak kayacın kalitesi ile sondaj parametre değerleri arasında ilgi kurulmuştur. 

Delme oranı indeksi (DRI) ve S20 kırılganlık değeri ile delici makinelerin net delme hızları arasında kuvvetli bir doğrusal ilişki bulunmuştur. Regresyon analizleri sonucunda bulunan bu ilişki ile delme oranı indeksi (DRI) değerinin delici makinelerin performans tahminlerinde kullanılabileceği sonucuna varılmıştır. Elde edilen bu sonuçların sahada sondaj yapılırken kayaçların kırılganlık ve DRI değerlerine göre net delme hızının belirlenmesine yardımcı olacağı düşünülmektedir.

Abstract:
At drilling technique, it is very difficult to determine drilling in the field, because of the team that uses the machine, machine features and properties of rocks. Drillability of rocks and the drilling rate index (DRI) made on past studies have described in the theoretical studies. In this thesis, drilling machine performance measurements were made in the holes drilled at Tuprag gold mine, Izmir-Bornova Çakır ağılı quarry and Aydin, karpuzlu feldspar field.

Also, using the data recording system, which is developed within the scope of this thesis, variables of the drilling machine are recorded in real time. Core samples were taken from drilling wells drilled from the fields where machine variability measurements were made on the ground. Interest was found between drilling parameter values and rock quality, by comparing net drilling speed data with rock mechanics tests on cores and drillability tests.

A strong linear relationship was found between Drilling Rate Index (DRI), Brittleness (S20) values and net drilling speed of the drilling machine. With this relationship, DRI value can be used in the performance estimation of drilling machines. It is believed that these results will help to determine the net drilling speed, according to brittleness and DRI values of rocks.