Lise öğrencilerinin sosyal adalet liderliği algı ve görüşleri
High school students' perceptions and views of social justice leadership
Yazar: TANER TUNCER
Danışman: DOÇ. DR. SONER DOĞAN
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırma, lise son sınıf öğrencilerinin sosyal adalet liderliğine ilişkin algı ve görüşlerini belirlemeyi esas alarak yürütülmüştür. Araştırmanın amacı lise öğrencilerinin sosyal adalet liderliği algılarını ve görüşlerini nicel ve nitel veriler aracılığıyla derinlemesine analiz etmek ve elde edilen nitel ve nicel verileri birlikte değerlendirmektir.
Araştırma karma desene uygun olarak yürütülmüştür. Karma yöntemin kullanılmasıyla konu ile ilgili daha kapsamlı ve derinlemesine bilgi edinilmesi, araştırma sonucunda daha güvenilir ve sağlıklı çıkarımlarda bulunulması amaçlanmaktadır. Nicel ve nitel verilerin eş zamanlı olarak uygulanmasının; verilerin anlamlandırılmasına, geçerlik ve güvenirliğine katkı sunacağı düşünülmektedir. Bu bağlamda çalışma zenginleştirilmiş desen kapsamında yapılandırılmıştır. Böylece bir yöntemin zayıf yönlerinin diğerinin güçlü yönleriyle takviye edilmesi amaçlanmaktadır. Çalışmanın nicel bölümünde öğrencilerin sosyal adalet liderliği algılarının incelenmesi amaçlanmaktadır.  Bu çerçevede nicel bölüm tarama yöntemi kullanılarak yapılandırılmıştır. Çalışmanın nitel bölümünde ise lise öğrencilerinin sosyal adalet liderliğine ilişkin görüşlerinin alınması amaçlanmıştır. Bu amaca uygun olarak araştırmanın nitel bölümünde durum çalışması deseni tercih edilmiştir.
Araştırmanın çalışma grubu, 2020-2021 eğitim öğretim yılında Ordu ili Fatsa ilçesinde bulunan liselerde öğrenim gören 1663 lise son sınıf öğrencisinden oluşmaktadır. Araştırmanın nicel boyutunda 428 öğrenciden dönütler alınmıştır. Araştırmada elde edilen verilerin SPSS istatistik programında çözümlemeleri yapılıp veriler analiz edilmiştir. Araştırmanın nitel boyutu 87 öğrenciden toplanan verilerden oluşmaktadır. Nicel bölümden elde edilen verilerin analizinde dağılımın normal olması nedeniyle öğrencilerin sosyal adalet liderliği algılarını belirlemek için T-Testi ve Tek Yönlü Anova Testi kullanılmıştır. Nitel veriler, nicel veriler ile birlikte sanal bir anket programı üzerinden toplanmış ve içerik analizi yöntemi ile çözümlenmiştir.
Sosyal adalet liderliği ölçeği ve alt boyutları, seçeneklere göre kodlanan puan aralığı dikkate alınarak yapılan değerlendirmede, çalışma grubundaki öğrencilerin destek ve eleştirel bilinç boyutlarını "Orta Derecede Katılıyorum" düzeyinde, katılım boyutunu "Az Katılıyorum" düzeyinde ve sosyal adalet liderliği ölçeğini toplamda "Orta Derecede Katılıyorum" düzeyinde değerlendirdikleri görülmüştür. Ayrıca öğrencilerin sosyal adalet liderliği ölçeğine yönelik algılarında cinsiyet, okul türü, anne eğitim durumu, baba eğitim durumu, başarı düzeyi, gelir düzeyi ve kardeş sayısı değişkenlerine göre anlamlı farklılık tespit edilmezken; eğitimde fırsat eşitliği inancı değişkenine göre anlamlı farklılıklar tespit edilmiştir. Öğrencilerin eğitimde fırsat eşitliği algıları yükseldikçe sosyal adalet liderliği algılarının da yükseldiği görülmüştür.
Nitel bölümde kullanılan sorular araştırmada kullanılan sosyal adalet liderliği ölçeğinin boyutlarına göre yapılandırılmıştır. Nitel bölümden elde edilen veriler; adalet anlayışı, adil okul ortamı, adil okul ortamı oluşturmak için yapılanlar, karar alma sürecine katılım, eleştiri kültürünün oluşması için öneriler ve adaletli yönetici kavramının benzetme yoluyla açıklandığı metafor temaları altında sunulmuştur. Buna göre; kategoriler, kodlar ve frekanslardan okul müdürlerinin uyguladıkları sosyal adalet liderliği uygulamalarından yeterince memnun olmadıkları tespit edilmiştir. Çalışmada "Bizim görüşlerimiz önemsenmiyor.", "Eleştiri yapmaktan korkuyoruz." ve "Farklı ilgi ve yetenekler önemsenmiyor." ifadelerinin ön plana çıktığı görülmüştür. Yanıtlardan hareketle öğrencilerin okul müdürlerinin sergiledikleri sosyal adalet liderliği davranışlarından memnun olmadıkları, daha özgür bir eleştiri ortamı istedikleri, kendilerini ilgilendiren kararlarda fikir belirtmek istedikleri ve yeteneklerini geliştirebilecekleri bir ortam arzuladıkları sonucuna ulaşılmıştır. 
Nitel ve nicel bulgular birlikte değerlendirildiğinde, öğrencilerin okullarında uygulanan sosyal adalet liderliği hakkında olumsuz algı ve görüşlere sahip oldukları söylenebilir. Araştırmanın nitel bulguları nicel bulguların derinlemesine analiz edilebilmesine olanak sağlamıştır. Bu kapsamda araştırmanın nitel ve nicel bulgularından faydalanarak alanyazına ve uygulayıcılara yönelik öneriler sunulmuştur.
Okul müdürlerinin SAL davranışlarını sergilemelerinin öğrencilerde okula bağlılığı ve motivasyonu artırdığı, kendilerini gerçekleştirmelerine imkân sağladığı araştırma sonuçlarından görülebilmektedir. Bu yönüyle okul yöneticilerine yönelik liderlik ve yönetim tarzına ilişkin eğitim çalışmalarının yapılması ve okul yöneticilerinin eğitimde sosyal adalet konusunda daha fazla bilgilendirilmelerinin sağlanması önerilebilir.

Anahtar Sözcükler: Sosyal Adalet Liderliği, Okul Müdürü, Öğrenci, Karma Desen

Abstract:
This research was conducted on the basis of determining the perceptions and views of senior high school students on social justice leadership. The aim of the research will be to analyze the social justice leadership perceptions and views of high school students in depth through quantitative and qualitative data and to evaluate the obtained qualitative and quantitative data together.
The research was carried out in accordance with the mixed design. By using the mixed method, it is aimed to obtain more comprehensive and in-depth information on the subject, and to make more reliable and healthy inferences as a result of the research. Simultaneous application of quantitative and qualitative data; It is thought that it will contribute to the interpretation, validity and reliability of the data. In this context, the study was structured within the scope of the variation pattern. Thus, it is aimed to reinforce the weaknesses of one method with the strengths of the other. In the quantitative part of the study, it is aimed to examine the students' perceptions of social justice leadership. In this framework, the quantitative section was structured using the relational survey model. In the qualitative part of the study, it is aimed to get the opinions of high school students on social justice leadership. In accordance with this purpose, case study design was preferred in the qualitative part of the research
The study group of the research consists of 1663 high school senior students studying in high schools in Fatsa district of Ordu province in the 2020-2021 academic year. In the quantitative dimension of the study, feedback was received from 428 students. The data obtained in the research were analyzed in the SPSS statistical program and the data were analyzed. The qualitative dimension of the research consists of data collected from 87 students. Since the distribution was normal in the analysis of the data obtained from the quantitative section, T-Test and One-Way Anova Test were used to determine students' perceptions of social justice leadership. Qualitative data, together with quantitative data, were collected through a virtual survey program and analyzed by content analysis method.
In the evaluation made by considering the social justice leadership scale and its sub-dimensions, and the score range coded according to the options, it was seen that the students in the study group evaluated the support, critical awareness and participation dimensions at the level of 'I agree a little' and the social justice leadership scale at the level of 'I agree a little' in total. In addition, while no significant difference was found in students' perceptions of the social justice leadership scale according to the variables of gender, school type, mother's education level, father's education level, success level, income level and number of siblings; Significant differences were determined according to the variable of belief in equality of opportunity in education. It has been observed that as students' perceptions of equal opportunities in education increase, their perceptions of social justice leadership also increase.
The questions used in the qualitative part were structured according to the dimensions of the social justice leadership scale used in the research. Data obtained from the qualitative part; understanding of justice, fair school environment, what has been done to create a fair school environment, participation in the decision-making process, suggestions for the formation of a culture of criticism, and metaphor themes in which the concept of fair administrator is explained by analogy. According to this; According to the categories, codes and frequencies, it was determined that the school principals were not satisfied with the social justice leadership practices they applied. In the study, it was seen that the expressions "Our opinions are not taken seriously", "We are afraid to criticize" and "Different interests and talents are not given importance". Based on the answers, it was concluded that the students were not satisfied with the social justice leadership behaviors exhibited by the school principals, they wanted a freer criticism environment, they wanted to express their opinions in the decisions that concern them and they wanted an environment where they could develop their skills.
When qualitative and quantitative findings are evaluated together, it can be said that students have negative perceptions and opinions about social justice leadership applied in their schools. The qualitative findings of the study allowed the quantitative findings to be analyzed in depth. In this context, suggestions for the literature and practitioners were presented by making use of the qualitative and quantitative findings of the research.
It can be seen from the results of the research that the school principals' exhibiting social justice leadership behaviors increases the commitment and motivation of the students to the school and enables them to realize themselves. In this respect, it can be recommended to conduct educational studies on leadership and management style for school administrators and to ensure that school administrators are informed more about social justice in education.

Keywords: Social Justice Leadership, School Principal, Student, Mixed Pattern