Hipertansiyonlu çocuklarda metabolik sendrom sıklığı ve ilişkili faktörlerin belirlenmesi
Prevalance of metabolic syndrome and related risk factors in hypertensive children and adolescents
Yazar: DENİZ YILDIZHAN
Danışman: PROF. DR. HASAN BASRİ ÜSTÜNBAŞ
Erciyes Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2010
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine ; Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Hipertansiyon = Hypertension ; Kan basıncı = Blood pressure ; Kan basıncı ölçülmesi = Blood pressure determination ; Metabolik sendrom = Metabolic syndrome ; Obezite = Obesity ; Teşhis = Diagnosis ; Çocuklar = Children

Özet:
Amaç: Bu çalışmada hipertansif çocuklarda metabolik sendrom prevalansı ve ilişkili faktörlerinin araştırılması amaçlanmıştır.Yöntem: Bu çalışma Kayseri ilinde bulunan toplam 17 ilköğretim ve lise kurumunda yürütülen kesitsel bir çalışmadır.Veriler Türk Çocuk ve Adolesanlarında Antropometrik Ölçümlerin Belirlenmesi 2 ( DAMTCA II: Determination And Measurements Of Turkish Chidren and Adolescents 2 ) projesinden elde edilmiştir. DAMTCA II çalışmasında yaşa ve cinse göre kan basıncı 95.persentil değerini aşan toplam 282 çocuk çalışma gurubu olarak alınmıştır. Çalışmayı kabul eden çocuk sayısı 68'i kız,61'i erkek olmak üzere 124 kişiden oluşmaktaydı.Gönüllü olan ve anket formunu aileleri ile beraber değerlendiren ve çalışmaya katılmayı kabul eden çocukların fizik muayeneleri yapılarak antropometrik ölçümleri yapılıp kan basıncı değerleri ölçülmüştür. Cinsiyete ve yaşa göre kan basıncı 95.persentil üzerinde olan çocuklar hipertansif olarak değerlendirilmiştir. Hipertansiyon saptanan çocuklarda bel çevresi ölçüm sonucu 90.persentil ve üzerinde olan çocuklar santral obez olarak değerlendirilmiştir. Bu çocuklarda İDF(İnternational Diabetes Federation) metabolik sendrom tanı kriterleri kullanılarak metabolik sendrom prevalansı belirlenmiştir.Bulgular: Hipertansiyon prevalansı Tümer çalışması ve DAMTCA II çalışmasının yayınlanmamış verilerine göre belirlendi. Tümer çalışmasına göre çocuklarda hipertansiyon prevalansı %7 iken DAMTCA II çalışmasında ise %9.3 olarak bulundu.Tümer çalışmasına göre hipertansiyon saptanan çocuklar esas alınarak çalışmadaki diğer veriler elde edildi. Bu verilere göre hipertansif çocuklarda beden kitle indeksi, bel çevresi ve boyun çevresi ölçüm değerleri, fizik muayene bulgusuolarak akantozis nigrikans ve stria normotansif çocuklara göre daha fazla bulundu. Hipertansiyon ile BKİ arasındaki ilişki değerlendirildiğinde hipertansif çocukların 12.5'i obez, %22.2'si fazla kilolu ve %3.5'ğu normal kiloluydu. Ailesinde hipertansiyon öyküsü olan çocuklarda hipertansiyon sıklığı anlamlı yüksek, kalp hastalığı, obezite, diyabet öyküsü olanlarda anlamlı değildi. Hipertansif olan kız ve erkek çocukların antropometrik ölçüm sonuçlarında aralarında anlamlı bir farklılık yoktu.Çalışmaya alınan çocukların beden kitle indeksleri değerlendirildiğinde; %12'si obez, %14.7'si fazla kilolu, % 64.7'si normal kilolu ve %3.1'i zayıf olarak saptandı. Obez çocuklarda hipertansiyon sıklığı obez olmayanlara göre daha fazla idi. Obez olan çocuklar ile obez olmayanların çocuklar karşılaştırıldığında antropometrik ölçüm sonuçları ve ailelerinde HT, DM , obezite , kalp hastalığı görülme sıklığı açısından anlamlı bir farklılık saptanmadı.Hipertansif çocuklarda santral obezite sıklığı Hatipoğlu çalışmasına göre %33.9 iken MC Carthy çalışmasına göre %48.4 olarak bulundu.Hipertansiyon ve santral obezite saptanan çocuklarda İDF kriterlerine göre metabolik sendrom prevalansı Hatipoğlu çalışmasının verilerine göre %4.7, MC Carthy çalışmasının verilerine göre % 5.7 olarak saptandı. Fizik muayene bulgusu olarak akantozis nigrikans ve stria metabolik sendrom olan çocuklarda olmayanlara göre daha fazla bulundu. Metabolik sendrom ile ilişkili risk faktörlerinin belirlenmesi için yapılan anket sonuçları Ki-Kare Testi ile değerlendirildi. Sonuçlar metabolik sendromlu hasta sayısının az olması nedeniyle istatistiksel olarak hesaplanamadı.Sonuç: Çocukluk çağında hipertansiyon, obezite ve metabolik sendrom sıklığı giderek artmaktadır. Kan basıncı yüksekliği ve santral obezite saptanan çocuklar metabolik sendrom açısından daha dikkatli değerlendirilmeli, uygun yaşam tarzı değişiklikleri, gerekli tedavi ve yeterli sıklıkta takiple oluşan riskler azaltılarak toplum yaşam kalitesi yükseltilmelidir.Anahtar kelime:Hipertansiyon, obezite, metabolik sendrom, IDF tanı kriterleri

Abstract:
Aim: In this study, it was aimed to investigate the prevalance and affecting factors of metabolic syndrome in hypertensive children.Method: This is a cross-sectional study which was carried out in 17 elementary and high schools of Kayseri province. The data were obtained from the project of DAMTCA II (Determination of Anthropomorphic Measurements in Turkish Children and Adolescents). In the DAMTCA II study, a total of 282 children whose blood pressures were over 95th percentile on the basis of age and gender were taken as a study group. The total number of children who intended to attend our study was 124 (68 females and 61 males). Anthropomorphic and blood pressure measurements of the children who intended to attend the study were determined and their physical examinations were performed. The children whose blood pressures were over 95th percentile on the basis of age and gender were accepted as a hypertensive. In the children who were evaluated as a hypertensive, the children whose waist circumferences were 90th percentile and over were evaluated as a central obese. In these children, metabolic syndrome prevalance was determined by using metabolic syndrome criteria of IDF (International Diabetes Federation).Results: Hypertension prevalance was determined according to the published data of DAMTCA II study and tumor study. Hypertension prevalance in children was found as 7% in Tümer study and 9.3% in DAMTCA II study. The remaining data were obtained from the children who were evaluated as a hypertensive according to the Tümer study. Stria and acanthosis nigricans as a physical examination and the measurements of BMI (body mass index), waist and neck circumference in the hypertensive children were found higher than those of normotensive children according to these data. When the association between hypertension and BMI was evaluated, hypertensive children were found 12.5% as obese, 22.2% as overweight and 3.5% as normal weight. The hypertension prevalance was found meaningfully high in the children who had a hypertension history in their families. But this was not meaningful among the children who had a history of heart disease, obesity and diabetes. There was no meaningful difference between the anthropomorphic measurements of female and male children who were hypertensive.When the body mass indices of the children who were included in the study were evaluated, the children were found 12% as obese, 14.7% as overweight, 64.7% as normal weight and 3.1% as underweight. The frequency of hypertension in obese children was higher than that of non-obese children. When obese children were compared with non-obese children, there were no meaningful differences between these groups in terms of frequency of obesity and hearth disease in their families and anthropomorphic measurements.The frequency of central obesity in hypertensive children was found as 33.9% in Hatipoğlu study and 48.4% in Mc Carthy study.In the children with hypertension and central obesity, the prevalance of metabolic syndrome was determined as 4.7% in Hatipoğlu study and 5.7% in McCarthy study on the basis of IDF criteria. Acanthosis nigricans and stria as a physical examination were found higher in the children with metabolic syndrome compared to normal children. The survey results which were gathered in order to determine the affecting factors of metabolic syndrome were evaluated by using chi-square test. The results couldn?t be calculated statistically due to the limited number of the patients with metabolic syndrome.Conclusion: The frequency of hypertension, obesity and metabolic syndrome in childhood period have been increasing day by day. The children who found as having central obesity and high blood pressure should be evaluated more carefully for metabolic syndrome. And the life quality of the society should be raised by reducing the risks resulted from life style changes, necessary treatments and follow ups.Keywords: Hypertension, obesity, metabolic syndrome, IDF criteria