Tanzimat'tan çöküşe uzanan süreçte bir Osmanlı kazası: Zara
An Ottoman district in the process extending from the Tanzimat to the collapse: Zara
Yazar: MÜRSEL BİLİK
Danışman: PROF. DR. AHMET YÜKSEL
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Tarih = History
Dizin: Kent tarihi = Urban history ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Sivas-Zara = Sivas-Zara ; Tanzimat = Tanzimat

Özet:
Yüzyıllardır stratejik konumuyla ve kültürüyle hem Osmanlı'nın hem de Cumhuriyet'in önemini hiç yitirmeyen vilayetlerinden biri Sivas olmuştur. Sivas'ın çevresinde yer alan ve neredeyse onun kadar önem arz ettiği düşünülen yerleşim birimleri bulunmaktadır. Bu yerleşim birimlerinden biri de Zara'dır. Tarihi süreç içerisinde bir aşiretten dolayı Koçgiri ismi ile anılmış olan mekân sonradan Zara adını almıştır. Kaza statüsünde bulunan Zara, kendisiyle eşdeğer nitelikteki diğer pek çok Anadolu coğrafyası ile benzer ve farklı özellikleri bünyesinde barındırmıştır. Tez başlığı ile uyumlu olarak konunun geçtiği yer olan Zara'nın tarihi yine aynı şekilde başlıkta yer aldığı üzere Osmanlı Devleti'nin dağılma sürecine girdiği bir zaman dilimi içerisinde incelenmiştir. Gösterdiği şehirsel nitelikler ve imar unsurları bir tarafa bırakılırsa Zara'ya karakteristik açıdan değer kazandıran özellikler bulunmaktadır. Bunlar Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivinden edinilen ana kaynaklar ve onları destekleyen literatür sayesinde bu tezde vücut bulmuştur. Modern devre geçiş yapan Osmanlıların, devam etmekle birlikte azalan ve kayıtları tuttukları defter tipinde yer alan kaynak grubundan çok bu tez içerisinde son dönemin "perakende" olarak tanımlanan arşiv evrakından istifade edilmiştir. Söz konusu özellikler birçok lisansüstü tez çalışmasının tasnifinde de gözetildiği üzere idari, askerî, mali ve sosyo-kültürel konu başlıklarının altında toplanmışlardır. Buradaki bilgiler, arşiv belgeleri ve diğer yardımcı kaynakların karşılaştırılıp analiz edilmesi yöntemi ile nakledilmişlerdir. Zara'ya dair ayrıntıların bir arada bulunmasıyla meydana getirilen anlatının gayesi ise Osmanlı dönemindeki bir kazanın profilini ortaya çıkarmak olmuştur. Türkiye Cumhuriyeti'nin tarihi ve sınırları içerisinde elbette Zara ile ilgili çalışmalar yapılmış olmakla birlikte bugüne dek tez niteliğinde bilimsel içerikli bir araştırma yapılmamıştır. Bu münasebetle ilçenin Osmanlı döneminde "nasıl bir yer" olduğu sorusuna da vesikalar üzerinden ve elden geldiğince cevaplar üretilmeye, ilçe tarihine ilişkin bilinmeyenlerin oluşturduğu kimi boşluklar doldurulmaya çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Zara, Koçgiri, Sivas, Kaza, Şehir Tarihi

Abstract:
Sivas has been one of the provinces that has never lost the importance of both the Ottoman and Republic periods with its strategic location and culture for centuries. There are settlements around Sivas that are thought to be almost as important. One of these settlement is Zara. The place, which was called Koçgiri due to a tribe in the historical process, was later named Zara. Zara which has an district status, has similar and different characteristics with many other Anatolian geographies that are equivalent to it. In accordance with the title of the thesis, the history of Zara, the place where the subject takes place, has been analyzed in a time period in which the Ottoman Empire entered the process of dissolution, as is also mentioned in the title. Leaving aside the urban qualities and zoning elements it displays, there are features that add value to Zara characteristically. These are embodied in this thesis thanks to the main sources obtained from the Presidential Ottoman Archive and the literature supporting them. In this thesis, the archive documents defıned as "retail" have been used in this thesis rather than the resource group in the type of book that the Ottamans, who passed through the modern period, continued to decrease and kept records. These characteristics are gethered under the headings of administrative, military, financial and socio-cultural subjects, as it is observed in the calassification of many graduate thesis studies The information here was transferred by the method of comparing and analyzing archive documents and other secondary sources. The purpose of the narrative, created by the coexistence of details about Zara, was to reveal the profıle of an district in the Ottoman period. Although, of course, studies on Zara have been carried out vithin the history and borders Of the Republic of Turkey, no scientific research has been conducted as a thesis to date. In this connection, it was tried to produce answers to the question of "wath kind of place" the district was in the Ottoman period, and to fill some gaps created by the unknowns regarding the history of the district.

Keywords: Zara, Koçgiri, Sivas, District, City History