Sayma verisi regresyon modellerini kullanarak aile hekimine müracaat sayısını etkileyen faktörlerin analizi
Analysis of factors affecting the number of family doctor visits using count data regression models
Yazar: AZİZ AVCI
Danışman: PROF. DR. ERKAN OKTAY
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Biyoistatistik ve Tıp Bilişimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Biyoistatistik = Biostatistics
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Doktorlar-aile = Physicians-family ; Hasta başvurusu = Patient admission ; Hasta başvurusu-tekrar = Patient readmission ; Regresyon modelleri = Regression models

Özet:
Amaç: Aile hekimine müracaat sayısını etkileyen faktörlerin, sayma verisi regresyon modelleri kullanılarak analiz edilmesi amaçlanmıştır.
Materyal ve Metot: Erzurum Palandöken 4 nolu aile hekimliği biriminin, 2017 yılı protokol defteri alınarak veri elde edilmiştir. Hekime müracaat sayısı, yaş, cinsiyet, doğum yeri, medeni hâl ve hekime müracaat sebebi değişkenleri çalışmaya dâhil edilmiştir. Nümerik bağımlı değişken olan hekime müracaat sayısı ile diğer kategorik değişkenleri analize dâhil edebilmek için, kukla değişkenler ihdas edilmiştir. Böylece ilk veri seti teşekkül etmiştir. İlk veri setinde, hekime müracaat etmeyen kişiler için hekime müracaat sebebinden bahsedilemeyeceğinden, bu değişken veri setinden ihraç edilerek, elde edilen 3118 kişilik veri seti ZINB regresyon modeli ile analiz edilmiştir. Hekime müracaat sebebi değişkenini de analize dâhil edebilmek için, hekime müracaat etmeyenler ilk veri setinden ihraç edilerek, elde edilen 1300 kişilik veri seti ZTNB regresyon modeli ile analiz edilmiştir. Model seçimi için AIC kullanılmıştır. Analizlerin yapılmasında SPSS ve STATA programları kullanılmıştır.
Bulgular: 3118 kişilik veri seti ile ZINB regresyon modeli kullanılarak yapılan analize göre: Yaş değişkenindeki bir birimlik artış, hekime müracaat sayısını ortalama 0.027 artırmaktadır. Boşanmış veya dul olma durumu, bekar olma durumuna göre, hekime müracaat sayısını ortalama 2.664 azaltmaktadır. Evli olma durumu, bekar olma durumuna göre, hekime müracaat sayısını ortalama 2.740 azaltmaktadır. 1300 kişilik veri seti ile ZTNB regresyon modeli kullanılarak yapılan analize göre: Yaş değişkenindeki bir birimlik artış, hekime müracaat sayısını ortalama 0.042 artırmaktadır. Evli olma durumu, bekar olma durumuna göre, hekime müracaat sayısını ortalama 0,469 azaltmaktadır. Hekime müracaat sebeplerinin anlamlı olmadığı anlaşılmıştır.
Sonuç: ZINB regresyon modeli ile 3118 kişilik veri seti analizinde: Yaş değişkenindeki artışın, hekime müracaat sayısını artırdığı; boşanmış veya dul olma durumu ile evli olma durumlarının hekime müracaat sayısını azalttığı anlaşılmıştır. ZTNB regresyon modeli ile 1300 kişilik veri seti analizinde: Yaş değişkenindeki artışın, hekime müracaat sayısını artırdığı; evli olma durumunun hekime müracaat sayısını azalttığı ve hekime müracaat sebeplerinin anlamlı olmadığı anlaşılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Aile hekimi, hekime müracaat sayısı, sayma verisi, ZINB, ZTNB.

Abstract:
Aim: It is aimed to analyse the factors affecting the number of family doctor visitis, using count data regression models.
Material and method: The data obtained from 2017 year protocol book of Erzurum Palandöken 4th family medicine unit. The number of doctor visits, age, gender, place of birth, marital status and reason for doctor visits where included in the study. In order to include the number of doctor visitis which is a numerical dependent variable, to analyse with categorical variables, dummy variables have been made. Thus, the first data set was formed. Since reason for doctor visits cannot be mentioned for the people who did not visit the doctor in the first data set, the 3118-person data set obtained by exporting this variable from the first data set was analyzed with ZINB regression model. In order to include the reason for doctor visits variable into the analysis, the 1300-person data set obtained by exporting those who did not visit the doctor was analyzed with ZTNB regression model. AIC was used for model selection. SPSS and STATA programs were used in the analysis. 
Results: According to the analysis made by using ZINB regression model in         3118-person data: One unit increase in age increases the number of doctor visits on average by 0.027. Being divorced or widowed, reduces the number of doctor visits on average by 2.664 compared to being single. Being married, reduces the number of doctor visits by an average of 2.740 compared to single status. According to the analysis using ZTNB regression model in 1300-person data: One unit increase in age, increases the number of doctor visits on average by 0.042. Being married, reduces the number of doctor visits on average by 0.469 compared to single status. The reasons for doctor visits were not significant.
Conclusion: According to the analysis made by using ZINB regression model in 3118-person data: Age variable, significantly affect the number of doctor visits positively but divorced or widowed variable and married variable negatively. According to the analysis using ZTNB regression model in 1300-person data: Age variable, significantly affect the number of doctor visits positively but married variable negatively. The reasons for doctor visits were not significant.
Key Words: Count data, family doctor, number of doctor visits, ZINB, ZTNB.