Doğu'nun Batı'cı üretimi: Ziya Gökalp'te şarkiyatçılık
Occidental constriction of orient: Orientalizm at Ziya Gökalp
Yazar: YÜCEL KARADAŞ
Danışman: Y.DOÇ.DR. DİLEK HATTATOĞLU
Muğla Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Felsefe = Philosophy ; Sosyoloji = Sociology ; Tarih = History

Özet:
Bu çalışmada, kökenlerini Batı'dan alan bir düşünce sistematiği olan Şarkiyatçılığın Doğulu bir toplum olan Osmanlı-Türkiye toplumundaki üretim süreci konu edinmiştir. Şarkiyatçılığın sistematik bir yapıya dönüşmesinde 19. yüzyılda zirveye ulaşan sömürgecilik faaliyetlerinin önemli yeri vardır ve Şarkiyatçılık, Doğu-Batı arasında gelişen egemenlik ilişkilerini meşrulaştıran başlıca ideolojik formlardan biri olarak kendini var etmiştir. Egemenliğin kurumsallaşması ve Şarkiyatçılığın egemenlik ilişkilerini meşrulaştıran bir ideolojiye dönüşmesi, Doğu'nun bu egemenliğe `rıza' göstermesiyle olur. Rızanın örgütlenmesi, Doğu'yu Batı'nın gerisinde konumlandıran Şarkiyatçı önermelerin Doğu tarafından yeniden üretilmesiyle mümkün olur. Ancak Doğu veya Osmanlı'daki Şarkiyatçılığın üretimi, Batı'dan farklı olarak maddi alan-manevi alan arasında bir ayrım koyarak gerçekleşir. Maddi alan, Batı'nın üstünlüğünün kabul edildiği bilim ve teknik alanıdır; bu alanda Batı'nın yaratmış olduğu birikim tereddütsüz alınmalıdır. Manevi alan ise Batı'dan farklı ve toplumun öz değerlerini barındıran alandır ve bu alan Batılı etkilere karşı korunmalıdır. Burada dikkat çekici olan nokta, Batı'dan `farklı' olarak kurulan manevi alanın, Şarkiyatçılığın da etkisiyle, Batılı ve modern kavramla inşa edilmesidir.Osmanlı siyasal ve toplumsal hayatındaki maddi alan-manevi alan ayrımı, Batılılaşmanın ilk zamanlarına kadar götürülebilir. Ziya Gökalp, Osmanlı Batılılaşmasının getirdiği düşünsel ve siyasal mirasa yaslanan bir düşünürdür ve bu mirastaki Şarkiyatçı etkiler onun düşüncelerine de sinmiştir. Bu tez çalışmasında, Gökalp'in hars ve medeniyet ayrımı, eskiden yaşamış Türkler ile ilgili efsane veriler, Osmanlı'ya karşı tutumu, İslâm algısı, Doğu ve Batı medeniyetleri hakkında yaptığı tespitler, Şarkiyatçılıkla ilişkileri bağlamında irdelenmeye çalışılmıştır.

Abstract:
This thesis studies the idea of Orientalism in the Ottoman-Turkish society and analyzes how Orientalism, as a western-oriented idea, is applied in an eastern society. Orientalism is a form of thought that emerged and became a systematical ideological structure in the aftermath of the colonialist activities that reached their climax in the nineteenth century and it legitimizes the West?s domination of the East. However, the institutionalization and legitimization of the domination via Orientalism is possible only with the permission of the East. And the only possible way of taking this permission is the re-creation of the Orientalist propositions that situate the East in a lower position than the West in the East itself. However, differently from the West, the re-creation of the East or Orientalism in the Ottoman society took place on two planes: the physical and the spiritual. The physical plane concerns the scientific and technological aspects and in this plane the West?s superiority is out of question. On the other hand, the spiritual plane includes the social values that differentiate the society from the western one and thus it should be protected against western influence. The important point here is that the spiritual plane that took shape as `different? from the West began to be re-shaped with a western and modern conception with the influence of Orientalism.The history of the physical plane-spiritual plane distinction in the Ottoman political and social life dates back to the beginning of the westernization process in the Ottoman Empire. Ziya Gökalp is a thinker who based his ideas on the ideational and political heritage of the westernization of the Ottoman society; so, the Orientalist aspects of this heritage can also be seen in his ideas. In this thesis, Gökalp?s culture-civilization distinction, his data based on the legends of ancient Turks, his approach to the Ottoman Empire, perception of the Islam and his ideas on the western-eastern civilizations will be handled in terms of their relation to the idea of Orientalism.