Kişilik özelliklerinin politik davranış ve bilgi ifşası üzerine etkisinde algılanan etik iş ikliminin rolü: Malatya sağlık sektörü araştırması
The role of the perceived ethical business climate in the effect of personality traits on political behavior and whistleblowing: Malatya health sector research
Yazar: BURCU BATGA
Danışman: PROF. DR. LUTFİYE ÖZDEMİR
İnönü Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Yönetim ve Organizasyon Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Bilgi ifşası = Whistleblowing ; Etik iklim = Ethical climate ; Kişilik = Personality ; Kişilik özellikleri = Personality traits ; Politik davranış = Political behavior ; Sağlık personeli = Health personnel ; Sosyotropik-otonom kişilik = Sociotropic-autonomous personality ; Özel hastaneler = Private hospitals

Özet:
Günümüz çalışma yaşamının sürekli değişmesiyle birlikte iş ilişkilerinin giderek
karmaşık hale gelmesi, belirsizliğin artması, özel ve kamu kurumlarında yaşanan büyük
skandallar, yanlış ve hatalı uygulamaların artması, örgüt yapısındaki değişmeler, farklı
kontrol mekanizmalarının oluşması, istihdam politikalarındaki farklılıkların artması,
örgütün sahip olduğu kıt kaynakların paylaşımında yaşanan çekişmeler ve iş dünyasında
rekabetin şiddetlenmesi, çalışanlar üzerindeki baskıyı arttırmakta, dolayısıyla politik
davranışlar ile bilgi ifşası (sorun bildirme) davranışının ortaya çıkmasını kaçınılmaz
hale getirmektedir. Çalışanların politik davranışlar ile bilgi ifşası eğiliminin
oluşmasında ise bireysel farklılıkları tanımlayan kişilik özellikleri önemli bir rol
oynamaktadır. Çünkü iş yaşamında benzer durumlarla karşılaşan çalışanların örgüt
içerisindeki davranışları farklılık göstermektedir. Bu farklılığın büyük bir bölümü ise
kişilik özelliklerinin farklı olmasından kaynaklanmaktadır. Ayrıca örgütlerde
çalışanların kişilik özelliklerinin belirlenip açığa çıkarılması; çalışan davranışlarının
anlaşılması, açıklanabilmesi ve yönetilmesinde önem arz etmektedir. Örgüt çalışanları
istediklerini elde edebilmek için kişilik özellikleri doğrultusunda mücadele etmekte ve
kendi çıkarlarını korumak amacıyla politik davranışlar, toplumsal çıkarları korumak
amacıyla da bilgi ifşası davranışı sergileyebilmektedirler. Bu davranışların çalışanlar
tarafından uygulanıp uygulanmayacağı, uygulanacaksa uygulanma sıklığı etik iş
ikliminin kabul edilme derecesi tarafından etkilenmektedir. Çalışanlar, örgütte
sergileyecekleri davranışları algılamış oldukları etik iş iklimi ile ilişkilendirerek bir
takım davranışları hayata geçirmektedirler. Politik davranışlar ile bilgi ifşası davranışı,
örgüt ve çalışanlar açısından olumlu ve olumsuz özellikleri bir arada taşıması ve mevcut
çalışma yaşamında kaçınılmaz olması sebebiyle giderek önem kazanmaktadır. Ayrıca
literatürde sosyotropik-otonom kişilik özelliklerinin politik davranışlar ile bilgi ifşası
arasındaki ilişkiyi inceleyen ve bu ilişkide etik iş iklimi algısının aracılık edip
etmediğini araştıran çalışmaların olmaması bu araştırmanın önemini artırmaktadır.
Bu araştırmanın temel amacı sağlık sektöründe çalışanların sosyotropik-otonom
kişilik özelliklerinin politik davranışlar ile bilgi ifşası üzerine etkisinde algılanan etik iş
iklimi rolünün ele alınıp, değerlendirilmesidir. Bu kapsamda konu ile ilgili yerli ve
yabancı literatür taraması yapılarak araştırmanın kavramsal çerçevesi çizilmiş ve literatür taramasıyla elde edilen bilgiler ışığında araştırmanın modeli oluşturulmuştur.
Araştırmanın evrenini Türkiye'de Malatya ilinde faaliyet gösteren Turgut Özal Tıp
Merkezi ile özel hastane sağlık çalışanları oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemi 320
sağlık çalışanından oluşmaktadır. Bu kapsamda gerek kamu hastaneleri gerek özel
hastanelerden resmi olarak izinler alınmış ve anket çalışması yapılmıştır.
Yapılan analizlerden elde edilen sonuçlara göre sosyotropik-otonom kişilik
özellikleri ile politik davranışlar arasındaki ilişkinin istatistiksel olarak anlamlı olduğu
tespit edilmiştir. Sosyotropik-otonom kişilik özellikleri ile bilgi ifşası arasındaki
ilişkinin ise anlamlı olmadığı ancak sosyotropik kişilik özelliklerinin alt boyutu olan
onaylanmama kaygısı ile bilgi ifşası arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olduğu
bulgulanmıştır. Sosyotropik-otonom kişilik özelliklerinin politik davranışlar ile bilgi
ifşası davranışı üzerindeki etkisinde etik iş iklimi algısının aracılık rolünün olmadığı
tespit edilmiştir.

Abstract:
With the constant change of today's working life, the increasingly complex
business relations, increasing uncertainty, big scandals in private and public institutions,
increasing wrong and inaccurate practices, changes in organizational structures, forming
different control mechanisms, the conflicts while sharing the scarce resources of the
organization and the intensification of competition in the business world increase the
pressure on the employees, thus the emergence of political behavior and whistleblowing
(problem reporting) has been inevitable. Personality traits that define individual
differences play an important role in the formation of the tendency of whistleblowing
and political behavior of the employees. Since, the behavior of the employees who face
similar situations in their work life varies within the organization. A large part of this
difference is due to different personality traits. In addition, it was important to identify
and reveal the personality characteristics of employees in organizations and to
understand, explain and manage employee behaviors. The employees of the
organization struggle to achieve what they want to the extent of their personality
characteristics and they can exhibit political behavior to protect their own benefits and
disclosure behavior to protect social benefits. Whether these behaviors are applied by
employees or not, the frequency of their practice, if applicable, is influenced by the
degree of acceptance of the ethical work climate. Employees practice a number of
behaviors by associating the behaviors which they will exhibit in the organization with
the ethical work climate they perceive. Political behaviors and whistleblowing behavior
gain importance increasingly because of a combination of positive and negative
characteristics for organizations and employees and being inevitable in the current
working life. Furthermore, the lack of studies in the literature that examine the
relationship between sociotropic-autonomous personality characteristics and political
behavior and whistleblowing, and whether the perception of ethical work climate in this
relationship mediates, increases the importance of this research.
The main objective of this research is to evaluate and to deal with the role of
perceived ethical work climate in the influence of sociotropic-autonomous personality
traits on political behavior and whistleblowing. In this context, the conceptual
framework of the research has been drawn by conducting a survey of local and foreign literature on the subject and the model of the research has been created in the light of
the information obtained by the literature survey. The universe of the research consists
of Turgut Özal Medical Center and private hospital health workers being active in
Malatya province in Turkey. The sample of the research consists of 320 health workers.
In this context, both public and private hospitals were officially authorized and survey
work was carried out.
According to the results from the analyses, the relationship between sociotropicautonomous personality characteristics and political behaviors was determined to be
statistically significant. It was proven that the relationship between SociotropicAutonomous Personality Characteristics and whistleblowing has no meaning however it
was found that there was a statistically significant relationship between whistleblowing
and disapproval anxiety, which is the lower dimension of sociotropic personality
characteristics. It was determined that Ethical Work Climate Perception has no
mediating role to the relationship of political behaviors and whistleblowing behaviors of
Sociotropic-Autonomous Personality Characteristics.