COVID-19 hastalarında karaciğer fonksiyon testlerinin mortalite üzerine etkisi
Liver function in COVID-19 patientseffect of tests on mortality
Yazar: MELİS KAYILI SEVİMLİ
Danışman: DOÇ. DR. YASEMİN GÖKDEN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Hamidiye Uluslararası Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: İç Hastalıkları = Internal diseases
Dizin: Alanin transaminaz = Alanine transaminase ; Aspartat transaminaz = Aspartate transaminase ; COVID 19 = COVID 19 ; Karaciğer fonksiyon testleri = Liver function tests ; Korona virüs enfeksiyonları = Coronavirus enfections ; Korona virüsler = Coronaviridae ; Mortalite = Mortality

Özet:
AMAÇ: Çalışmamızda; klinik, laboratuvar ve radyolojik olarak Covid-19 tanısı koyduğumuz hastaların ilk başvuru ve takiplerinde görülen karaciğer fonksiyon testlerindeki değişimlerin mortalite ile ilişkisini ortaya koymayı amaçladık.
YÖNTEM VE GEREÇLER: Çalışmaya S.B.Ü. Prof. Dr. Cemil Taşçıoğlu Şehir Hastanesi'ne Covid-19 tanısı ile 15.06.2021-15.12.2021 tarihleri arasında başvuran 763 hasta dâhil edildi. Bu hastaların başvuru anındaki ve bir hafta sonra alınan kontrol laboratuvar tetkiklerinden ALT, AST, ALP, GGT, INR, LDH, ferritin, d-dimer, albümin, bilirubin değerleri hasta dosyalarından kaydedildi. Laboratuvar verileri karşılaştırılarak mortalite üzerine etkisi retrospektif olarak araştırıldı. 
BULGULAR: Toplamdan 763 hasta dâhil edildi. Hastaların %46'sı (n=354) kadın, %54'ü (n=409) erkek idi. Çalışmaya alınan olguların %17,4'ü (n=133) mortal seyretti. Mortalite görülen olguların yaşları, mortalite görülmeyenlerden anlamlı düzeyde yüksek saptanırken (p<0.01), cinsiyetler arası anlamlı fark saptanmadı (p>0,05). Mortalite görülen olguların ilk ve son AST ölçümleri, mortalite görülmeyenlerden istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek saptandı (p<0.01). Ancak, mortaliteye göre olguların ilk ve son ALT ölçümleri arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık görülmedi (p>0.05). Mortalite görülmeyen olguların ilk ölçüme göre son AST ölçümlerindeki düşüş istatistiksel olarak anlamlı bulunurken (p<0.05). Mortalite görülen olgularda bu değişim anlamlı saptanmadı (p>0.05). Mortalite görülen ve görülmeyen olguların ilk ölçüme göre son ALT ölçümlerindeki artış istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0.01). Aynı zamanda; mortalite görülen olguların ilk ve son ALP, albümin, GGT, ferritin, d-dimer, INR ve LDH ölçümleri arasındaki fark, mortalite görülmeyen olgulara göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek saptanmıştır (p<0.01).
SONUÇ: Covid-19 tanısı almış ve mortal seyri olan hastalarda, karaciğer fonksiyonunu gösteren enzimler ile kolestatik enzimlerde, başvuru anında ve takiplerinde belirgin bir artış saptanmıştır. Covid-19 hastalığında mortal seyreden hastalardaki enzim progresyonu, karaciğer enzimlerinin de ferritin ve lenfopeni gibi mortalite açısından prognostik önemi belirlenmiş parametrelerden biri olabileceğini düşündürmektedir.
ANAHTAR KELİMELER: Covid-19, Karaciğer fonksiyon testleri, Mortalite, Alt, Ast

Abstract:
PURPOSE: In our study we aimed to reveal the relationship between the changes in liver function tests seen in the first application and follow-up of patients with whom we diagnosed Covid-19 clinically, laboratory, and radiological and mortality.
METHODS AND MATERİALS: 763 patients who applied to the S.B.Ü. Prof. Dr. City Hospital with the diagnosis of Covid-19 between 15.06.2021 and 15.12.2021 was included in the study. ALT, AST, ALP, GGT, INR, LDH, ferritin, d-dimer, lbumin, and bilirubin values of these patients at the time of admission and one week later were recorded from the patient files. The effect on mortality was investigated retrospectively by comparing laboratory data.
RESULTS: A total of 763 patients were included. 46% (n=354) of the patients were female and 54% (n=409) were male. 17.4% (n=133) of the cases included in the study were mortal. While the ages of the patients with mortality were significantly higher than those without mortality (p<0.01), no significant difference was found between the genders (p>0.05). The first and last AST measurements of patients with mortality were found to be statistically significantly higher than those without mortality (p<0.01). However, there was no statistically significant difference between the first and last ALT measurements of the cases according to mortality (p>0.05). While the decrease in the last AST measurements of the cases without mortality was statistically significant compared to the first measurement (p<0.05). This change was not found significant in cases with mortality (p>0.05). The increase in the last ALT measurements of the cases with and without mortality was statistically significant compared to the first measurement (p<0.01). At the same time; The difference between the first and last ALP, albumin, GGT, ferritin, d-dimer, INR, and LDH measurements of the cases with mortality was found to be statistically significantly higher than the cases without mortality (p<0.01).
CONCLUSİON: In patients diagnosed with Covid-19 and with a mortal course, a significant increase was found in enzymes showing liver function and cholestatic enzymes compared to the time of admission. Enzyme progression in patients with a mortal course suggests that liver enzymes may be one of the parameters with prognostic importance in terms of mortality, such as ferritin and lymphopenia.
KEYWORDS: Covid-19, Liver function tests, Mortality, ALT, AST