Türkiye'de vergi aflarının makro iktisadi değişkenlerle ilişkisinin analizi
Analysis of the relationship of tax amnesties to macroeconomic variables in Turkey
Yazar: ŞABAN USLUOĞLU
Danışman: PROF. DR. NISFET UZAY
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ekonomi = Economics ; İşletme = Business Administration
Dizin: Ekonomik büyüme = Economic growth ; Makroekonomi = Macroeconomy ; Makroekonomik değişkenler = Macroeconomic variables ; Vektör otoregresyon modeli = Vector autoregression model ; Vergi affı = Tax amnesty ; İşsizler = Unemployeds

Özet:
Geçmişten günümüze, hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ülkeler vergi aflarına mali bir politika aracı olarak başvurmuşlardır. Uygulamaya konulan vergi aflarının etkilerinin olumlu olup olmadığı ise tartışmalıdır. Örneğin, vergi afları vergi kaçakçılarını yeniden vergiye uyumlu bir vergi mükellefi yapacak ve böylelikle vergi gelirleri artabilecektir. Ayrıca vergi afları, vergi mükelleflerinin geçmiş vergi yükümlülüklerini azaltmalarını, yeni yatırımlar yapmalarını ve işgücü talebini artırmalarını sağlayabilecektir.  Bunun aksine vergi aflarına, eşitlik ve adalet ilkelerini sarsacağı ve vergisini zamanında ödeyen dürüst mükelleflere ceza mahiyetinde olacağı yönünde eleştiriler de getirmek mümkün olabilir. 
Bu çalışmada öncelikle, vergi afları uygulamaların ne olduğuna cevap aradığımız teorik bölüme yer verilmiştir. Ardından birkaç değişik açıdan vergi aflarının tanımı yapılmış ve uygulama nedenleri ortaya konulmuştur. Daha sonra Türkiye'de 1980 - 2017 döneminde uygulamaya konulan vergi af kanunları hakkında bilgiler verilmiştir. Ardından vergilendirme ile işsizlik ve bütçe açığı ilişkisi ortaya konulmaya çalışılmıştır.  Uygulama aşamasında, Türkiye'de vergi aflarının makro iktisadi değişkenler ile ilişkisi 1980 - 2017 dönemine ait vergi gelirleri/GDP, büyüme oranı, işsizlik oranı ve vergi affı verileri kullanılarak oluşturulan Vektör Otoregresif Model (VAR) ile analiz edilmiştir. Analiz sonuçlarına göre, vergi aflarının vergi gelirleri/GDP değişkeni üzerinde negatif etkisinin olduğu ve dolayısıyla bütçe dengesizliğini giderme konusunda pozitif bir etkisinin olmadığı ortaya çıkmıştır.  Benzer şekilde, çalışma sonucu af uygulamalarının ekonomik büyüme üzerinde negatif bir etki oluşturduğunu ortaya koymuştur. Çalışmanın bir başka sonucu da vergi affının işsizlik oranı üzerinde artırıcı bir etkiye sahip olmasıdır.  
Anahtar Kelimeler: Vergi Afları, Bütçe Açığı, İşsizlik, Ekonomik Büyüme, Vektör Otoregresif Model, Etki Tepki Fonksiyonları, Varyans Ayrıştırması

Abstract:
From the past to the present, both developed and developing countries have applied to tax amnesties as a fiscal policy tool. Whether the effects of the tax amnesties implemented is positive or not is controversial. For example, tax amnesties will make tax evaders a tax-compliant taxpayer again, and thereby tax revenues will can be increased. In addition, tax amnesties will be able to enable taxpayers to reduce past tax liabilities, make new investments and increase labor demand. On the contrary, it may be possible to bring criticism to the tax amnesty that it will shake the principles of equality and justice and will be a punishment for honest taxpayers who pay their taxes on time.
In this study, first of all, the theoretical part that we are looking for answers to the applications of tax amnesties is given. Then, the definition of tax amnesties was made in several different aspects and the reasons for its implementation were revealed. Later, information about tax amnesty laws implemented in Turkey in the period 1980 - 2017 was given. Then, the relationship between taxation and unemployment and budget deficit was tried to be put forward. The relationship between macro-economic variables and the tax amnesties, in Turkey were analyzed by Vector Autoregressive Model (VAR), which was created by using growth rate, unemployment rate and tax amnesty data belonging to the period 1980-2017. According to the results of the analysis, it was arose that tax amnesties had a negative effect on the tax revenues/GDP variable and thus had no positive effect on eliminating the budget imbalance. Similarly, the study put forth that amnesty applications had a negative impact on economic growth. Another result of the study is that tax amnesty, has an enhancing effect on unemployment rate.	
Key Words: Tax Amnesties, Budget Deficit, Economic Growth, Vector Autoregressive Model, Impact Response Functions, Variance Decomposition