Sivas sancağında timar sisteminin değişimi ve dönüşümü (1573-1651)
The change and transformation of the timar system in the sub-province of Sivas (1573-1651)
Yazar: SİBEL PEKDOĞAN
Danışman: PROF. DR. ALİ AÇIKEL
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Tarih = History
Dizin: 17. yüzyıl = 17. century ; Dönüşüm = Transformation ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Ruznamçe Defterleri = Official transactions ; Sivas = Sivas ; Tımar = Tımar

Özet:
Osmanlı Devleti'nin askerî, idarî ve iktisadî teşkilatlanmasının temel kurumlarından olan timar sistemi, XVI. yüzyılın sonları itibariyle değişim ve dönüşüm olarak tabir edilen önemli gelişmelere maruz kalmıştır. Bu dönemde Osmanlı Devleti kurumlarında geniş kapsamlı yapısal bir değişim dönemi yaşandığını gerek dönemin Osmanlı aydınları, gerekse çağdaş Türk ve batılı tarihçiler de kabul etmektedir. Bu bağlamda çalışmanın amacı, timar sisteminin uygulandığı bölgelerden biri olan Sivas sancağında timar sisteminin işleyişi, ne yönde ve nasıl bir değişim ve dönüşüm süreci yaşandığını ortaya koymak ve meydana gelen değişiklikleri ele alarak değerlendirmektir.  
Çalışmanın ana kaynakları, Osmanlı Arşivi defter koleksiyonları içerisinde yer alan, Defterhâne'nin ve timar sisteminin en önemli kaynakları olan Timar ve Zeamet Ruznâmçe Defterleri ve 1066 tarihli Yoklama Defteri'dir. Arşiv belgelerinin sunduğu verilere dayanarak Sivas sancağına ait timar ve zeamet sahipleri, bunlara tahsis olunan dirlikler ve bu dirliklerin kimden, ne şekilde intikâl ettiği ve tevcih sebepleri, devlet genelindeki gelişmeler çerçevesinde ele alınarak, timar sisteminin değişim ve dönüşüm evreleri tespit edilmeye çalışılmıştır. 
Bu doğrultuda ilk bölümde genel olarak timar sistemi üzerinde durulmuş, ikinci bölümde Sivas sancağında timar düzeni ve sancakta has, zeamet ve timar sahipleri ele alınmıştır. Üçüncü bölümde bir timarın tayininde izlenen diplomatik sürecin nasıl başladığı izah edilerek, timar sisteminin işleyişini/organizasyonunu oluşturan tevcih ve intikâl işlemleri üzerinde durulmuştur. Son olarak, timar sisteminde meydana gelen değişim ve dönüşüme etki eden sebepler, dönemin Osmanlı aydınları, çağdaş Türk ve batılı tarihçilerin görüşleri etrafında değerlendirilmiştir. 
Anahtar Kelimeler: Timar Sistemi, Sivas Sancağı, Rûznamçe, Dönüşüm. 17 yüzyıl

Abstract:
The timar system, which is one of the basic institutions of the military, administrative and economic organization of the Ottoman Empire, has been exposed to important developments called change and transformation from the end of the 16th century. Both Ottoman intellectuals of the period and contemporary Turkish and western historians accept that there was a period of comprehensive structural change in the institutions of the Ottoman State in this period. In this context, the aim of our study is to reveal the functioning of the timar system in the sub-province of Sivas, which is one of the regions where the timar system is applied, in what direction and what kind of a change and transformation process has been experienced, and to evaluate the changes that have occurred.
In our study, our main sources are the Timar and Zeamet Ruznâmçe Registers, which are the most important sources of the Defterhâne and the timar system, and the Attendance Register dated 1066, which are included in the Ottoman Archive's register collections. Based on the data presented by the archive documents, the change and transformation phases of the timar system were tried to be determined by considering the timar and zeamet holders of the sub-province of Sivas, the dirliks allocated to them, from whom and how these dirliks were transferred and the reasons for their consolidation, within the framework of the developments in the state.
In this direction, in the first part, the timar system was emphasized in general, and in the second part, the timar order in the sub-province of Sivas and the owners of hass, zeamet and timar in the sub-province were discussed. In the third chapter, how the diplomatic process followed in the appointment of a timar is explained, and the processes of appointment and transfer, which constitute the functioning/organization of the timar system, are emphasized. Finally, the reasons affecting the change and transformation in the timar system were evaluated around the views of the Ottoman intellectuals of the period, contemporary Turkish and western historians. 
Keywords: Timar System, the sub-province of Sivas, Rûznamçe, Transformation. 17th century.