Pentaeritritol türevi hekzaklorosiklotrifosfaza trien ile mono- ve di- fonksiyonlu alkol ve aminlerin reaksiyonları /
Yazar: AYLİN USLU
Danışman: PROF.DR. ADEM KILIÇ
Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü / Mühendislik ve Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2000
Konu: Kimya = Chemistry
Dizin: Alkoller = Alcohols ; Aminler = Amines ; Hekzaklorosiklotrifosfazatrien = Hexachlorocyclotriphosphazatriene ; Pentaeritritol = Pentaerythritol ; Sentez = Synthesis

Özet:
-s. «s ÖZET «-? Bu çalışmada öncelikle, hekzaklorosiklotrifosfazen (trimer) ile pentaeritritolün pridin varlığında diklormetan çözücüsü içinde 24 saat geri soğutucu altında kaynama noktasında ısıtılarak yapılan reaksiyonu ve daha sonra da uygulanan ayırma ve saflaştırma işlemleri ile iki tane trimer halkasına pentaeritritol biriminin spiro olarak bağlandığı N3P3CU[(OCH2)2C(CH20)2]N3P3Cİ4 (1) elde edildi. (I) ile 1,3-propandiolün tetrahidrofuran çözücüsü içinde Nail varlığında, argon atmosferi altında ve oda sıcaklığında 3 saat süren reaksiyonu sonucunda ayırma ve saflaştırma işlemleri de uygulanarak iki ürün N3P3Cl2(0(CH2)30)[(OCH2)2C(CH20)2- N3P3(0(CH2)30)2 ve N3P3(0(CH2)30H)4[(OCH2)2C(CH20)2]N3P3Cİ2(0(CH2)30) elde edildi. (I) ile anilinin aşırısı alınarak, reaksiyon balonunun içinde bulunduğu banyo sıcaklığı 1 10°C olacak şekilde 6 saat geri soğutucu altında ısıtılarak yapılan reaksiyon sonucunda ayırma ve saflaştırma işlemleri de uygulanarak, bütün klor atomlarının anilin ile yerdeğiştirdiği N3P3(NHPh)4[(OCH2)2C(CH20)2]N3P3(NHPh)4 elde edildi. (I) ile tetraetilenglikolün tetrahidrofuran çözücüsü içinde NaH varlığında, argon atmosferi altında ve oda sıcaklığında 5 saat süren reaksiyonu sonucunda ayırma ve saflaştırma işlemleri de uygulanarak iki tane tetraetilenglikolün ansa şeklinde bağlandığı ürün N3P3Cl2((CH2CH20)40)[(OCH2)2C(CH20)2]N3P3Cİ2((CH2CH20)40) elde edildi. Trimerin Friedel-Crafts arilasyonu sonucu elde edilen N3P3CU(Ph)2 ile pentaeritritolün tetrahidrofuran çözcücüsü içinde NaH varlığında, argon atmosferi altında ve oda sıcaklığında 24 saat süren reaksiyonu sonucunda ayırma ve saflaştırma işlemleri de uygulanarak, N3P3Cl2(Ph)2[(OCH2)2C(CH20)2]N3P3Cİ2(Ph)2 elde edildi. Sentezleri gerçekleştirilen bu bileşiklerin yapıları, FT-IR, kütle, 31P ve 'H NMR spektrumlarından ve elementel analiz sonuçlarından elde edilen bilgilerle açıklandı. Trimerin pentaeritritol türevi olan (I) bileşiğinin yapısı, uygun kristal yapıda olması nedeniyle, x-ışınları difraktometre ölçümleriyle de aydınlatıldı.

Abstract:
SUMMARY m In this study firstly the reaction of hexachlorocyclotriphosphazatriene (trimer) with pentaerythritol was made in the presence of pyridine in dichloromethane under reflux for 24 hours and the reaction mixture was purified and one spirane compound N3P3CU[(OCH2)2C(CH20)2]N3P3Cİ4 (I) was isolated. After the reaction of compound (I) with 1,3-dihydroxypropane was carried out in the presence of NaH in tetrahydrofurane for 3 hours at room temparature, the reaction mixture was purified and two compounds N3P3Cl2(0(CH2)30)[(OCH2)2C(CH20)2-N3P3(0(CH2)30)2 and N3P3(0(CH2)3OH)4- [(OCH2)2C(CH20)2]N3P3Cl2(0(CH2)30) were isolated. The reaction of compound (I) with excess anilin was carried out in an oil bath at 1 10°C for 6 hours. After the purification and isolation, a product N3P3(NHPh)4[(OCH2)2C(CH20)2]N3P3(NHPh)4 in which all of chlorine atoms substituted with anilin was isolated. The reaction of the compound (I) with tetraethyleneglycol was made in the presence of NaH in tetrahydrofurane for 5 hours at room temparature, the reaction mixture was purified and one spirane compound N3P3Cl2((CH2CH20)40)[(OCH2)2C(CH20)2]- N3P3C12((CH2CH20)40) was isolated. The reaction of N3P3Cİ4(Ph)2 with pentaerythritol was made in the presence of NaH in tetrahydrofurane for 24 hours at room temparature, the reaction mixture was purified and one compound N3P3Cİ2(Ph)2[(OCH2)2C(CH20)2]N3P3Cİ2(Ph)2 was isolated. The structures of these compounds which were synthesized were elucidated by FT-IR, mass, 3IP ve 'H NMR spectra and elemental analysis. The structure of compound (I) derived from the reaction of trimer with pentaerythritol was solved with x-ray diffraction measurement.