Özel bir üniversitenin öğrencilerinde nova sistemine göre sınıflandırılmış ultra işlenmiş gıda tüketim sıklığının beden kütle indeksi ile ilişkisi
Relationship between ultra-processed food consumption classified by nova system and body mass index in a private university
Yazar: BÜŞRA ÇELİK
Danışman: YRD. DOÇ. DR. İREM KAYA CEBİOĞLU
Yeditepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Son dönemde işlenmiş gıdaların evdeki yemeklerin yerini almasıyla birlikte, ulusların ultra-işlenmiş gıda tüketim sıklığında ve ilişkili olarak fazla kilo, obezite, Tip-2 diyabet, kardiyovasküler ve bağırsak hastalık preveleanslarında artış görülmektedir. Bu çalışmanın amacı, üniversite öğrencilerinde ultra işlenmiş gıda tüketimi, obezite ve beden kütle indeksi arasındaki ilişkiyi anlamaktır. 
Çalışmaya Yeditepe Üniversitesi'nde lisans derecesinde öğrenim gören farklı fakültelerden 362 öğrenci dahil edilmiştir. Öğrencilere, Türkiyeye özgü valide edilmiş, semi-quantitative, 229 besin içeren besin tüketim sıklığı anketi uygulanmıştır. Anketteki besinler, Gıda ve Tarım Örgütü tarafından yayınlanan ve São Paulo Üniversitesindeki araştırmacılar tarafından geliştirilen NOVA sistemine göre işlenmemiş ya da minimal işlenmiş, işlenmiş mutfak içerikleri, işlenmiş ve ultra-işlenmiş gıdalar olarak sınıflandırılmıştır.
Öğrenciler, günlük aldığı enerjinin nerdeyse çeyreği kadarını ultra-işlenmiş gıdadan alırken, yarıdan fazlası işlenmiş gıdalardan almaktadır.  Erkek öğrencilerin kadınlara göre daha fazla ultra işlenmiş gıda tükettikleri ve beden kütle indekslerinin daha yüksek oldugunu saptanmıştır (p < 0.05). Ek olarak sağlıkla ilişkili fakültelerde okuyan öğrencilerin, diğer fakültelere göre daha az ultra işlenmiş gıda tükettiği gözlemlenmiştir ( p < 0.05).
Ultra işlenmiş gıda tüketimi en yüksek olan grubun besin tüketimini belirleyen en önemli faktörler tüketime hazır ve erişilebilir olurken, ultra işlenmiş gıdayı en az tüketen grubun besin tüketimini belirleyen temel faktörler çoğunlukla sağlıklı olması olmuştur (p < 0.05).
Sonuç olarak işlenmiş gıda tüketimi yüksek olanların beden kütle indeksi anlamlı olarak daha yüksek bulunmuş, öğrencinin eğitim gördüğü fakülte bu tüketimi belirleyen önemli faktörlerden biridir.  Ultra işlenmiş gıdalar hakkında öğrencilerin farkındalığı sağlanmalı ve öğrencilerde bu gıdaların tüketimi hakkında sağlık bilinci oluşturulmalıdır.
Anahtar Kelimeler: Ultra-işlenmiş Gıdalar, NOVA, Obezite, Üniversite Öğrencileri

Abstract:
With the recent replacement of processed foods for meals at home, there is an increase in the frequency of consumption of ultra-processed food in nations and associated prevalences of overweight, obesity, Type-2 diabetes, cardiovascular and intestinal diseases. This study aimed to understand the relationship between ultra-processed food consumption, obesity, and body mass index among university students.
A total of 362 students studying at Yeditepe University were included. A Turkey-specific, validated, semi-quantitative food consumption frequency questionnaire containing 229 nutrients was administered to the students. The foods were classified according to NOVA system published by the Food and Agriculture Organization and developed by researchers at the University of São Paulo.
Students get almost a quarter of their daily energy from ultra-processed food and more than half from processed food. It was determined that men consumed more ultra-processed foods and had a higher body mass index (p < 0.05). Students studying in health-related faculties consumed less ultra-processed food compared to other faculties (p < 0.05).
"Ready-to-eat" and "affordability" were the most important factors determining food consumption for those with the highest consumption of ultra-processed food, "healthy" was the main factor for those that consumed the least amount of ultra-processed food (p < 0.05).
As a result, those have higher processed food consumption have significantly higher body mass index, and the faculty where the student is educated is one of the important factors determining this consumption. Students should be aware of ultra-processed foods, and health awareness should be created about their consumption.
Keywords: Ultra-processed Foods, NOVA, Obesity, University Students