Yapının kentsel mekana katılımı
Building in urban context
Yazar: ECE KARAKOÇ
Danışman: PROF. DR. AYŞE ŞENTÜRER
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Bina Bilgisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2004
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Bu çalışmada, kentsel mekanların kamusal yaşamın oluştuğu ve geliştiği yerler olarak öneminin vurgulanması üzerinden yapının kentsel mekana katkı ve katılım biçiırüerinin irdelenmesi ve bu bulguların somut veriler haline getirilmesi amaçlanmıştır. Yapının kentsel mekanı belirleyen, biçimlendiren, yönlendiren, tanımlayan özellikleri ile kentte üzerinde etkin bir rol yüklendiği ve kentsel mekanların en önemli elemanı olduğu söylenebilir. Bununla birlikte, kentsel mekanları canlı tutma ve yaşayan yerler haline getirme söz konusu olduğunda insan ve insan aktiviteleri de bir o kadar önemlidir. Kentsel mekanların ancak yaşamı barındırarak "yer" olma özelliğine sahip olabileceği ve insanları en çok çeken özelliğin fiziksel çevre olduğu kadar diğer insanların varlığı, aktiviteleri olduğu düşünüldüğünde yapının insana yönelik özelliklerle kentsel mekana katılabileceği daha açık biçimde ortaya çıkar. Tezin içeriği altı bölümden oluşur: Giriş bölümünde; konunun günümüz kentleri için önemi, kapsamı ve seçilmesinde etkisi olan unsurlardan bahsedilmektedir. "Kavramlar ve Tanımlar" başlıklı ikinci bölümde; ilişkili olduğu temel kavramlar (mekan, yer, kentsel mekan) üzerinden tanımlanan konuya böylece giriş ve ön hazırlık yapılmaktadır. Kentsel mekan tanımlanmakta ve yaşam kazanarak yere dönüşmesi olgusu üzerinde durulmaktadır. Yapının kentsel mekana katılımının, mekanlara yer özelliği kazandırması ile ilgisi olduğunun saptanmasından sonra, yaşantıyı desteklemesinin gerekliliği daha net olarak anlaşılmıştır. "Kentsel Dış Mekan Yaşantısı" başlıklı üçüncü bölümde; yapının kentsel mekana katılımı bağlanımda kentsel/kamusal yaşam ve mekan tartışılır. Burada kentsel mekanlardaki kamusal ve özel ayrımı üzerinde durulmakta ve yan kamusal/özel mekanların önemine değinilmektedir. Kamusal ve özel mekan nitelikleri ve ilişkisi kadar, dış mekan aktivitelerinin de kentsel yasanım desteklenmesi, dolayısıyla mekanların "yer" niteliği kazanması bakımından önemi vurgulanır. Bu sebepledir ki bu bölümde irdelenen bir diğer önemli konu insan ilişkileri ve aktivitelerinin fiziksel çevre ile ilişkisidir. ıx"Kentsel Mekana Kuramsal Yaklaşımlar" başlıklı dördüncü bölümde: kentsel mekanı kendine konu edinen tezin ilerleyişine ve yeni fikirlerin oluşumuna yardımcı olacak kentsel mekan üzerine oluşturulmuş kuramlara değinilmektedir. Modern kentsel mekan kuramlannm, kısaca, tarihsel gelişimden bahsedildikten sonra özellikle günümüzdeki yeni fikirlerin gelişimine destek olan kuramlara geçilmektedir. Böylece kent ve kentsel mekan kavramı daha derin biçimde incelenmekte, öneriler için bir alt yapı oluşturulmaya çalışılmaktadır. "Yapının Kentsel Mekana Katılımı" başlıklı beşinci bölümde: kavramsal, kuramsal, deneyimsel sonuçlar gözönüne alınarak, yapının kentsel mekana katılımı, desteği, onu beslemesi açısından sahip olabileceği veya olması gereken nitelikler sıralanmaktadır. Bu nitelikler: hareketi yönlendirme (bağlayıcılık ve toplayıcılık özellikleri), iç-dış / kamu-özel ilişkisinin kurulması, kentsel mekana nişler sunma (kaçış, farklılık, sürpriz, sığınma... v.b), kayıp alanların kullanıma kazandırılması, kentsel mekanda yeşil doku eksikliğini tamamlamadır. Yapı, çevre analMerinin ve tasarım hedeflerinin gerektirdiği biçimde bu niteliklerin birine, bir kaçma ya da bazen tümüne sahip olabilir ve kente bu nitelikte mekanlar kazandırabilir. Ancak yapının bu nitelikleri kentsel mekana sunmasında tasarım ve programlama sürecinde dikkate alınabilecek, destek olabilecek unsurlar söz konusudur. Bu çerçevede; dış mekan ve yapı ölçeği, cephe, kesit, fonksiyon-aktivite ve donatılar tasarımda dikkatle ele alınması gereken unsurlar olarak sıralanabilir. Bu destek unsurların her tip yapı tasarımında ele alınması, yapının kentsel mekana katılımı ve yaşayan mekanlar sunması açısından son derece önemlidir. Sonuç bölümü: Tez sonuçlarım içerir. Yapı kentsel mekanların biçimlenmesinde en büyük görevi yüklenen eleman olarak, yaya dolaşımını ve insan aktivitelerini destekleyerek bu mekanlara yaşantı kazandırabilme gücüne sahiptir. Birbiri üzerinden akan mekanlar, kullanımı destekleyen ara mekanlar, tanımlanabilir alanlar, süreklilik sağlayarak kentsel yaşantıyı teşvik edebilir. Yapı, kentsel mekanların biçimini, işlevini, yaşamım, oluşumunu, kentle ilişkilerini, iç mekanla ilişkisini belirleyen temel eleman olarak ele alınmalı, iç mekan tasarımları kadar daha geniş bir topluluğa, daha hızlı, değişken bir yaşama hizmet eden dış mekanlarının tasarımları üzerinde de itina ile durulmalıdır.

Abstract:
This study intends to consider the contribution of buildings to the urban spaces and to get solid data from these results through focusing on urban spaces' importance as places where public life starts and develops. It can be stated that buildings are the most important elements in the urban context, and they play an active role in the city with their characteristics that determine, shape, orient, and describe urban spaces. Furthermore, people and their activities are as important in giving urban places a lively atmosphere and keeping them alive. If urban places can be defined as "places" only when they shelter life, and if their caharacteristic that draws people the most (as much as their physical space) is the existence and activities of other people, it is obvious that buildings should be included in the urban context with their features which are aimed for people. The contents of this thesis consist six parts: Introduction: importance, scope, and the reasons for choosing this subject is stated. Second part titled "Concepts and Definitions": The subject is introduced while it is defined through related basic concepts such as space, place, and urban context. Urban space is defined, and the case of urban space gaining life and transforming into a "place" is discussed. After determining that the inclusion of buildings in the urban context is related to giving urban spaces a characteristic of "place", it is more clear that buildings in the urban context should support life. Third part titled "Life in the Urban Outdoor Space": Urban/public life and space are discussed through building in the urban context. The difference between public and private in the urban spaces is focused here and the importance of transition spaces is mentioned. The importance of outdoor activities (which support urban life) for spaces to gain the characteristic of "place" is emphasized, which is as important as the features and the relationship of public and private spaces. For this reason, another important point considered in this part is the relationship of human relations and activities with their physcal environment. Fourth part titled "Theoretical Approach to Urban Space": Theories about urban space are touched on, which will aid in development of this thesis, ( whose subject XImatter is urban space), and formation of new ideas. After a brief historical background about theories on Modern urban spaces, mostly importantly, theories which support today's new ideas are discussed. Thus, urban and urban space concepts are examined in a more profound way, and creation of a substructure for proposals is studied. Fifth part titled "Introduction of Buildigs to Urban Spaces": Conceptual, therotical, and experimental results in mind, contribution of buildings to urban context, and characteristics they should have in order to support urban spaces are listed. These caharacteristics are: 1. Directing motion (connecting and gathering effects), 2. Creating in/out, public/private connections, 3. Presenting niches in urban spaces (for escape, variety, surprise, shelter,etc), 4. Utilizing unused, lost spaces, 5. Causing to cease lack of green in the urban space. A building can have either one or all of these caharacteristics required by site analysis and design goals, and cause the city to win such places. However, certain components which will aid the building to show these characteristics should be considered. These components are: 1. Scale of building and outdoor space, 2. Facade as interface / urban wall, 3. Building and urban space relationship in section, 4. Function / activity / program 5. Equipment. It is important to consider these supporting components in any kind of building design for the contribution of the building to urban space and creating lively spaces within. Conclusion: It includes results gained from this thesis. Buildings, which are the most important elements in shaping urban context, have the power of giving urban spaces lives by encouraging pedestrian traffic and social activity. Buildings should be handled as the basic element, which defines the shapes of urban spaces, their function, course of existence, creation, and connection to interior spaces. Buildings should be handled as the basic element which defines the shapes of urban spaces, their function, course of existence, creation, and connection to interior spaces. Their exterior spaces, which serve a bigger audience, and a faster, changeable life style, should be carefully thought upon, as much as their interior designs.