Dokuma kumaşların dökümlülüklerinin tesbitinde yeni bir model örneği /
Yazar: GÜLÇİN ÜSTÜN
Danışman: PROF.DR. YAHŞİ YAZICIOĞLU
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü
Derece: Doktora, 1995
Konu: El Sanatları = Crafts ; Tekstil ve Tekstil Mühendisliği = Textile and Textile Engineering
Dizin: Dokuma kumaşlar = Woven fabrics ; Giyim endüstrisi = Clothing industry ; Kumaşlar = Fabrics ; Tasarım = Design

Özet:
Yaşamın vazgeçilmez unsurlarından bir taneside giyinme ve örtünme ihtiyacıdır. Bu arzu çağlar boyunca çok değişik biçimlerde insan bedeni üzerindeki yerini korumakta, toplumlar üzerindeki sosyo lojik ve psikolojik etkisini daima canlı tutmaktadır. Giysinin tarzı ve kişi üzerindeki görünümü diğer insanlara bir çok mesajlar verirken giysiyi kullananında, giysiden bir takım beklentilerinin oluşmasına neden ol maktadır. Bu beklentilerin en önemlisi de kişiyi rahatsız etmeyen, düzgün bir yüzey, yuvarlak kıvrımlar, yoğun ve kolayca düzelebilen eğimlerdir. Bu ve bunun gibi giysinin estetik ve mekanik konforunu artırıcı ve kişide sübjektif hoş duygular yaratan nitelikler, dolaylı olarak kumaşın dökümlülüğü ile ilgilidir. Ancak dökümlülüğün kişilerce bir anda objektif olarak ölçümü ise mümkün değildir. Belli bir takım kıstasların elde edilmesine bağlıdır. Yapılan bu çalışma ile Ankara ilindeki büyük kumaş mağazalarında tüketiciye sunulan ve günlük yaşamda en fazla tercih edilen moda değişimlerinden en az etkilenen, fiyat olarak tüketici bütçesine en uygun standart pamuklu, yünlü ve kimyasal kumaş cinslerinin dökümlülükleri belirlenmeye çalışılmıştır. Hammaddelerine ve standart kumaş cinslerine göre üç değişik grupta toplanan 14 adet kumaş çeşidinin araştırmanın amacına ulaşmada yeterli olacağı kanısına varılmıştır. Kumaşların dökümlülükleri ile ilgili olduğu düşünülerek, araştırma materyali üzerinde bazı fiziksel analizler yapılmıştır. Materyalin bazı tek nolojik özelliklerini tesbit etmek için yapılan bu analizlerde öncelikle TSE standartları kullanılmıştır.Materyali oluşturan kumaşlardan çıkarılan atkı İpliklerinin büküm değerlerinin daha yüksek sonuçlar verdiği genel sonuçlardan anlaşılmaktadır. Bu durum kumaşların atkı yönünde daha sert bir yapı gösterdiklerini ortaya koymaktadır. Kumaşlardan çıkarılan ipliklerin numara tayininde genellikle atkı ipliklerinin daha kalın ipliklerden oluştuğu, çözgü ipliklerinin ise daha ince ipliklerden seçildiği tesbit edilmiştir. Materyali oluşturan örneklerin atkı ve çözgü ipliklerinin tayini ile ilgili veriler, genellikle tüm çizelgelerde kumaşların TSE standartlarından daha yüksek sıklık değerleri taşıdığım belirlemiştir. Örneklerin eğilme dayanımlarına ilişkin veriler elde edilirken örneklere farklı yıkama işlemleri uygulanarak sonuçlan ilk mamul hal deki kumaşların verdiği değerlerle karşılaştırılmıştır. Pamuklu kumaşların işleme sokulunca yumuşadığı, yünlü ve kimyasal kumaşların ise genelde sertleştiği tesbit edilmiştir. Kumaşların dökümlülükleri ile ilgili yapılan analizler 8 farklı yıkama, kurutma ve ütüleme işleminin kumaşın dökümlülüğü üzerinde etkili olduğunu ortaya koymuştur. Uygulanan deneysel ve yeni oluşturulan hesaplama yönteminin mukayesesi sonucu her iki yöntemin elde edilen değerlerinin birbirine uyumlu olduğu saptanmıştır. Yeni elde edilen hesaplama yöntemi sonucunda ayrıca kumaşlar dökümlülük derecelerine göre gruplandırılarak daha net ve belirgin bir sınıflama oluşturulmuştur. Hesaplama yöntemi ile elde edilen dökümlülük değerlerinin daha ekonomik ve kolay bir biçimde oluşturulması bu yöntemin uygulanabilirliğini güçlendirmiştir. Kumaşların teknolojik özelliklerinin kalitesinin dökümlülüklerinin derecesi ile ilgili olduğu elde edilen değerlerin karşılaştırılması ile tesbit edilmiştir.

Abstract:
Dressing and covering are the essential components of life. These necessities have a pennenant effect on human body and sociological, psyhological effect upon the societies in times. While the form and the appearence of the dressing gives message to others for the user it cau ses to happen some expectations from the dressing. The most impor tant expectation for the user from the dressing is to have smooth surfa ces which have round twists, dens and easily arranged slopes that do not annoy the user. These kind of characteristics of dressings which increases aesthetic and mechanical comfort, creates subjectively plea sant feelings are related with well-filting indirectly. But it is impossible for the user to evalvale the well-fitting objectively. This evaluation needs some objective criterions. By this study it is going to be determined some characteristics of well-fitting cloths that presented to consumer in the large stores in An kara. These cloths were most prefered in daily life, least effected from the fashion changes, most suitable for the consumer budget, standart cottonwolen and senthetic kinds. It is concluded that 14 cloths which were categorized in three groups according to raw materials and standart cloth kind were enough to reach the purpose of the study. Some physical analyses were made on these materials because of a thought that these analyses could be related with the well-fitting value of these cloths. In these technological analyses standarts of TSE were used. iiiFrom the general results, It was understood that the weft cords of the materials have higher skein values. This situation had shown that the cloth had a hard weft structure. It was observed that weft cords were usually made from thick cords while warp cords were made from thin cords. In the whole material it was established that the weft and warp cords were closely woven than the TSE standarts. Flexibility of the cloths were investigated on the new manufactured cloths and cloths which were masted with different technics. The re sult were compared between these groups. After the washing procedure it was obtained that cotton cloths were became softer,wolen and senthe- tic materials were became harden. In the analyses for well-fitting of the cloths it was seen that 8 diffe rent kinds of washing, drying and ironing techiques were significantly effected the well-fitting quality. The results of applied experimental technigues and newly formed calculation techniques were seem to be concuntant to each other. By the help of new calculation technique cloths were grouped according to well-fitting and clearly classified. It was seen that according to new cal culation method the values of well-fitting could be obtained easily and economically. This supports the feasiblityof this method. In conclusion it was found that the value of well-fitting is signifi cantly related to the quality of technolocigal characteristics of the cloths.