Alevi Bektaşi geleneğinde Pîr Sultan Abdal şiirleri ve bestelenmiş deyişlerinin müziksel analizi
Musical analysis of Pir Sultan Abdal poems and composed sayings in Alevî Bektashi tradition
Yazar: FIRAT AKSOY
Danışman: DOÇ. DR. NADİR KARAKUŞ
Hitit Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Müzik = Music

Özet:
Abdallık Geleneği Anadolu müzik kültürüne olumlu yansımalarıyla 1071 sonrası itibarıyla
etkisini göstermektedir. Abdallar yaşadıkları dönemin getirdiği toplumsal etkileri kendilerine 
ait olan müzik kültürleriyle birleştirerek icra ederler. Dolayısıyla Abdallık Geleneği
çerçevesinde Alevî-Bektaşî kültürü toplumun dini yönelişlerini ortaya koyduğu ve yaşayış 
biçimlerini konu edindiği deyişlerde yer alan dizeler müzik ile nesilden nesle gelecek kuşaklara 
aktarılmıştır. Alevî-Bektaşî inancının benimsendiği, sazın ve sözün yer aldığı cem ritüellerinde 
semahlar ile birlikte rakslar gerçekleştirilmektedir. Dolayısıyla Alevî-Bektaşî müziğinin ana 
yapısını oluşturan Anadolu'nun inancını konu edinen ilkelerin çoğunluğu deyişlerde yer 
almaktadır. Deyişler yalnızca Alevî-Bektaşî müziğinin alt türü olmamakla birlikte söz unsuru 
hususunda da önem arz etmektedir. Tezimizde Abdallık Geleneğinin aktarılmasında baş rolde 
olan Rum Abdallarından bahsederek Pîr Sultan Abdal'ın eserlerini daha iyi anlayabilmeyi gaye
edindik. Bu doğrultuda araştırmanın amacı, Abdallık Geleneği kapsamında Alevî-Bektaşî 
kültürünü yansıtan Pîr Sultan Abdal şiirlerinin ve bestelenmiş deyişlerinin müziksel analizinin 
incelenmesi, araştırmada ayrıca incelenen Pîr Sultan Abdal şiirlerinin bestelenmiş 
deyişlerindeki notalarının; makam, usul, durak, seyir, yeden ve dizilerinin genellikle hangi 
musiki yapıda olduğunun tespitini yapmaktır. Bu amaç doğrultusunda araştırma, nitel 
araştırma yöntemlerinin kullanıldığı betimsel bir çalışmadır. Tüm bu bilgiler ışığında farklı 
kaynaklardan elde edilen ve araştırmanın müzikal analizinde yer verilen Pîr Sultan Abdal 
şiirleri ve bestelenmiş eserlerinin makam, usul, durak, seyir, yeden ve dizi değişkenleri 
açısından benzer ve farklılık durumları tespit edilmiştir. 
Ulaşılan bulgular doğrultusunda Alevî-Bektaşî müziğinde yer alan ezgilerin Türk Sanat müziği 
makamları ile benzerlik gösterse de tam anlamıyla makam olarak nitelendirilemeyeceği tespit 
edilmiştir. Dolayısıyla aynı makam ve dizide seyreden eserlerin usul ve durak değişkenleri 
açısından farklılık gösterebileceği ve makamları farklı olsa dahi dizilerinin benzer yönde 
seyredebileceği sonucuna ulaşılmıştır. Tüm bu bilgiler ışığında farklı kaynaklardan elde edilen 
bilgiler ile birlikte Alevî-Bektaşî kültürünün müziksel ve tarihi yönü incelenerek katkı sunmak 
hedeflenmiştir.

Abstract:
The Abdal tradition has been influential for years with its positive reflections on Anatolian 
music culture. Abdals perform by combining the social effects of the period they live in with 
their own musical culture. Therefore, within the framework of the Abdal tradition, the AlevîBektashi culture defends the religious beliefs of the society and the verses in the idioms about 
the way they live have been transferred to future generations from generation to generation 
with music. In the cem rituals where Alevî-Bektashi belief is adopted and where instrumental 
and spoken word take place, raks are performed together with semahs. Therefore, most of the 
principles of the Anatolian faith, which constitute the main structure of Alevî-Bektashi music, 
are found in the deyish. Deyish are not only a sub-genre of Alevî-Bektashi music, but are also 
important in terms of the element of lyrics. In our thesis, we have made it a subject to better 
understand the works of Pîr Sultan Abdal by mentioning the Rum Abdals, who played a leading 
role in the transmission of the Abdal tradition. In this direction, the aim of the research is to 
examine the musical analysis of Pîr Sultan Abdal poems and composed sayings reflecting the 
Alevî Bektashi culture within the scope of the Abdal tradition, and to determine the musical 
structure of the notes in the composed sayings of the Pîr Sultan Abdal poems examined in the 
research; makam, usul, durak, seyir, yeden and sequences. For this purpose, the research is a 
descriptive research in which qualitative research methods are used. In the light of all this 
information, the similarities and differences of Pîr Sultan Abdal poems and composed works 
obtained from different sources and included in the musical analysis of the research were 
determined in terms of makam, usul, durak, seyir, yeden and sequence variables. In line with 
the findings, it was found that although the melodies in Alevî-Bektashi music are similar to the 
maqams of Turkish Art music, they cannot be fully characterized as maqams. 
Therefore, it has been concluded that the works in the same makam and scale may differ in 
terms of usul and stop variables, and that their sequences may follow a similar course even if 
their makams are different. In the light of all this information, it is aimed to contribute by 
analyzing the musical and historical aspects of the Alevî-Bektashi belief together with the 
information obtained from different sources.