Sağlık harcamalarındaki genişlemenin olası belirleyicilerinin karşılaştırmalı analizi
Comparative analysis of possible determinants of expansion in health expenditures
Yazar: SAVAŞ YILMAZ
Danışman: PROF. DR. HAKKI HAKAN YILMAZ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı / Kamu Ekonomisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Ekonomi = Economics ; Maliye = Finance ; Sağlık Yönetimi = Healthcare Management
Dizin: Finansman = Financing ; Karşılaştırmalı analiz = Comparative analysis ; Sağlık finansmanı = Health financing ; Sağlık harcamaları = Health expenditures ; Sağlık hizmetleri = Health services ; Sağlık hizmetleri maliyeti = Health care costs

Özet:
Toplumun ruh ve beden sağlığını korumak amacıyla yapılan her türlü harcama
sağlık harcamalarını oluşturmaktadır. Sağlık sektörü ve sosyal güvenlik sistemleri,
sunulan hizmetlerin toplumun genelini ilgilendirmesi, kamusal mal/hizmet niteliği
taşımaları ve bu piyasaların eksik piyasa olması gibi sebeplerle kamunun ana hizmet
sunucusu ve/veya finansman sağlayıcısı olduğu sistemler olarak öne çıkmaktadır.
Devletin bu müdahalesinin bütçe üzerinde önemli bir yük oluşmasına da neden
olduğundan sağlık harcamalarının genişlemesi ve bunun belirleyicileri önemli bir alan
olarak karşımıza çıkmaktadır.
Sağlık harcamalarının belirleyicileri, nüfus oranı, yaşam süresi, eğitim düzeyi,
kentleşme, sağlık alanında yaşanan teknolojik gelişmeler, sosyal değer yargıları, kişi
başına düşen gelir ve politik değişimler olarak belirtilmektedir. Sağlık harcamalarındaki
artış sonrası sağlık finansmanı yönetimi, ülkelerin ekonomik politikalarının en önemli
bileşenlerinden biri haline gelmiştir. Türkiye'de tarihsel anlamda da gelişim ve
değişimini sürekli yenileyen sağlık sektörü, politik dönüşümlerinin de etkisiyle özel
sektörün de büyüdüğü büyük bir ekosisteme dönüşmüştür. Sağlık harcamalarında izlenen
finansman yönteminin kapsamı, ülkeden ülkeye farklılık gösterse de, bu harcamaların
önemli sosyal ve ekonomik sonuçları bulunmaktadır.
Bu çalışmanın amacı sağlık harcamalarındaki genişlemenin olası belirleyicilerinin
karşılaştırmalı analizi yapmaktır. Çalışma için Türkiye'den elde edilen 1989-2020 yılları
arasındaki 32 yıllık verilerden yararlanılmıştır. En Küçük Kareler (EKK) yöntemiyle,
kamu sağlık harcamalarında meydana gelen değişime belirleyicilerin katkı düzeyleri
hesaplanmıştır. Çalışmada doğrusal regresyon modeli oluşturulmuştur. Türkiye'deki
sağlık harcamalarının ve politikalarının gelişimi göz önüne alındığında, kamu sağlık
harcamaları artan bir trend izlemekte olduğu, demografik ve demografik olmayan
belirleyicilerden, GSYH'deki artış, sağlık fiyat endeksi, büyüme, politik değişimler ve
yaşlanma özelliklede yaşlı nüfus yapısının bu genişlemeyi etkilediği görülmüştür.

Anahtar Kelimeler: Türkiye'de Sağlık Harcamaları, Sağlık Harcamalarının Belirleyicileri, Sağlık harcamalarının GSYH deki değişimi

Abstract:
Being able to provide and protect the peace and happiness of societies is directly
related to the existence of healthy individuals. All kinds of expenditures made to protect
the health of the society constitute health expenditures. The determinants of health
expenditures are stated as population ratio, life expectancy, education level, urbanization,
technological developments in the field of health, social value judgments, per capita
income and political changes. After the increase in health expenditures, health finance
management has become one of the most important components of the economic policies
of countries. Although the scope of the financing method followed in health expenditures
differs from country to country, these expenditures have important social and economic
consequences.
The aim of this study is to make a comparative analysis of possible determinants
of expansion in health expenditures. For the study, 32 years of data between the years
1989-2020 obtained from Turkey were used. The coefficients of the determinants of the
annual change in the share of Public Health Expenditures in GDP in Turkey were
calculated with the Least Squares method, using the annual change in the share of Public
Health Expenditures in GDP as the dependent variable and the other variables as
independent variables. A linear regression model was created in the study. The average
annual change in the share of Public Health Expenditures in GDP was calculated as 4.3%
between 1989 and 2020. In the analysis made with the applied model, it has been
determined that the annual change in the share of Public Health Expenditures in GDP,
especially the change in the ratio of the population aged 80 and over to the total
population, and the annual change in the health price index have a significant and
increasing contribution. In addition, in the same model, it has been observed that the
changes in the ratio of the population aged 75 and over and the population aged 85 and
over to the total population have a significant and decreasing contribution.

Keywords: Health Expenditures in Turkey, Determinants of Health Expenditures, Change in Health Expenditures in GD