Alternatif bir yaklaşım olarak toplumsal cinsiyet esaslı bütçeleme: Yerel yönetimler çerçevesinde karşılaştırmalı bir analiz
Gender based budgeting as an alternative approach: A comparative analysis  within the frame of local administration
Yazar: GİZEM ESRA KUL
Danışman: DOÇ. DR. HİLMİYE YASEMİN ÖZUĞURLU
Mersin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Maliye = Finance ; Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: Bütçe hakkı = Power of purse ; Bütçeleme = Budgeting ; Bütçeleme sistemleri = Budgeting systems ; Demokrasi = Democracy ; Kadınlar = Women ; Toplumsal cinsiyet = Gender

Özet:
Toplumsal cinsiyet algısının salt biyolojik gerçekliklere dayalı yaklaşımlardan öte sosyo-ekonomik yapının bir yansıması ve ekonomi politik bir tartışma alanı olarak ele alınması, toplumsal cinsiyet temelli bütçenin farklı uygulama biçimlerini değerlendirmek açısından önemlidir. Böylece toplumsal cinsiyet algısı ve toplumsal cinsiyet temelli bütçe yaklaşımları arasındaki ilişki değerlendirilebilir. Toplumsal cinsiyet temelli bütçe yaklaşımında dikkate alınması gereken temel nokta, bütçe politikalarının kadınların annelik, özel alana hapsolma, kadın emeğinin görünmez kılınması gibi toplumsal cinsiyet rolleri sonucunda şekillenen yapısal sorunları çözümlemeye yardımcı olup olmadığıdır. Bu çerçevede amaçlanan, cinsiyet rollerinin yerleşmesini sağlayan toplumsal cinsiyet temelli bütçe politikaları yerine, cinsiyet rollerini dönüştürmeyi amaçlayan bütçe sistemleri oluşturabilmektir. Çalışmada kadınların mevcut cinsiyet kalıplarını doğrudan dönüştürme sonucu doğurmayan ve cinsiyet rollerini meşrulaştıran bütçe politikaları cinsiyete "duyarlı" yaklaşımlar olarak görülürken, kadınların sosyo-ekonomik konumunu ve cinsiyet rollerini temelden bir dönüşüm içerisinde ele alan politikalar ise cinsiyet "esaslı" bütçe yaklaşımı olarak değerlendirilmektedir.
 Bu çerçeve dâhilinde, çalışmamızın birinci bölümünde toplumsal cinsiyet algısını yapay kılan unsurların neler olduğu üzerinde durulmaktadır. İzleyen bölümde ise toplumsal cinsiyet temelli bütçe yaklaşımının gelişimi ve siyasi boyutu ele alınmıştır. Toplumsal cinsiyet bütçelemesinin tek tip bir yaklaşım olmadığı gerçeğinden hareketle her demokrasi yaklaşımına karşılık gelen toplumsal cinsiyet temelli bütçe yaklaşımları ve yurttaşlık tanımları ortaya konmuştur. Bu kapsamda klasik demokrasi yaklaşımı toplumsal cinsiyet "körü" bütçe ve kadının "tanınmayan" yurttaşlığı ile ilişkilendirilirken, sosyal demokrasi yaklaşımı toplumsal cinsiyete "duyarlı" bütçe ve kadının "eksik" yurttaşlığı ile ilişkilendirilmiştir. Son olarak ele alınan katılımcı demokrasi modeli ise toplumsal cinsiyet "esaslı" bütçe yaklaşımı ve yurttaşlık tanımlarının dar kalıplarının dışında tanımlanmış "mahrem" yurttaşlık kavramı ile bağdaştırılmıştır. Bu doğrultuda ele alınan demokrasi modellerini cinsiyet perspektifinden değerlendirerek cinsiyet temelli bütçe yaklaşımlarını, kadınların yurttaşlık konumlarını, devlet ve yerel yönetim anlayışlarını ortaya koymak amaçlanmıştır. Çizilen bu çerçevede, klasik demokrasi modeli ile ilişkilendirdiğimiz Mersin Büyükşehir Belediyesi, sosyal demokrasi ile ilişkilendirdiğimiz İzmir-Urla İlçe Belediyesi ve katılımcı demokrasi unsurlarını belediyecilik anlayışına yerleştirmeyi amaçlayan Diyarbakır- Bağlar İlçe Belediyesi cinsiyet perspektifinden analiz edilmiştir.

Abstract:
The perception of gender as a reflection of socio-economic structure and discussion area of the political economy rather than approaches solely based on biological realities is important for evaluating different forms of gender budgeting. Thus, the relationship between gender perception and gender budgeting approaches can be evaluated. The main point that should be taken into consideration in the gender budgeting approach is whether budgetary policies help women to analyze structural problems that are shaped by gender roles such as maternity, confinement in private space, and invisibility of women's labor. The aim of this framework is to create budgetary systems aspiring to transform gender roles rather than gender budgeting policies that enable gender roles to become established. The distinction of gender "blind", gender "sensitive " and gender " based" in the gender budgeting approach emerges at this point. In this study, the budgetary policies which do not result in direct transformation of existing gender patterns and which lead to legitimization of gender roles are considered as gender "sensitive" approaches, the policies that address women's socio-economic status and fundamental change of gender roles are evaluated as a gender "based" budget approach. 
Within this framework, the first part of this study focuses on what factors make the perception of gender artificial. In the following section, the evolution and political dimension of the gender budgeting approach is discussed. Based on the fact that gender budgeting is not a uniform approach, gender budgeting approaches corresponding to each democracy approach and citizenship definitions are presented. In this context, while the classical democracy approach is associated with the gender "blind" budget and the "unrecognized "citizenship of women, the social democracy approach is associated with the gender "responsive" budget and the "incomplete" citizenship of women. Finally, the participatory democracy model is associated with the gender-"based" budget approach and the concept of "intimate" citizenship, which is defined outside the narrow patterns of citizenship definitions. It is aimed to evaluate democracy models from a gender perspective and to introduce gender budgeting approaches, citizenship status of women and understanding of state and local governments. Within this scope, Mersin Metropolitan Municipality, which we associate with the classical democracy model, İzmir-Urla District Municipality, which we associate with the social democracy, and Diyarbakır-Bağlar District Municipality, which aims to place the elements of participatory democracy into municipalism understanding, were analyzed from the gender perspective.