Türk çocuk yazını eserlerinde yaş düzeyini belirleme değişkenlerinin incelenmesi
Analysis of variables for determining age level in Turkish children's literature texts
Yazar: AYÇA ÇAĞLAYAN
Danışman: PROF. DR. KUDRET ALTUN
Erciyes Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Kelimeler = Words ; Okunabilirlik = Readability ; Türk çocukları = Turkish children ; Yaş = Age ; Çocuk edebiyatı = Children’s literature ; Çocuk kitapları = Children's books

Özet:
Çocuk kitaplarının yaş/sınıf düzeylerinin belirlenmesi, çocuk okurlar, aileleri ve öğretmenleri için çocuğun gelişim düzeyine uygun kitapları seçme adına önemli bir ihtiyaçtır. Bir eserin hem derin yapı hem de yüzey yapı değişkenleri açısından çocuğa göre olup olmadığının bilinmesi çocuk okurlar, aileleri ve özellikle öğretmenleri için son derece önemlidir. 
Alanyazında içerik incelemelerini temel alan araştırmaların yanı sıra, metne dayalı yüzey yapı özelliklerinin incelenmesine dayanan istatistiksel yaş düzeyi belirleme formüllerine ihtiyaç duyulmaktadır. Türk çocuk edebiyatında okunabilirlik düzeylerine ek analizler (yaş, grafik vb.) yapılarak uyarlanmış sınırlı sayıda formüle rastlanmaktadır. Ancak, bugüne kadar geliştirilmiş olan okunabilirlik analizleri yaş düzeylerinin uygunluğunu belirlemekte yetersiz kalmaktadır. Alanyazındaki söz konusu gereksinimin giderilmesine katkı sunabilmek adına gerçekleştirilen bu çalışmada, ilk çocuk edebiyatı derlemi olan Türk Çocuk Yazını Derlemi'nde yer alan ve yayınevleri tarafından yaş düzeyleri belirtilmiş 6-10 yaş (ilkokul 1, 2, 3 ve 4. sınıf) düzeylerindeki okur kitlesini hedefleyen 132 çocuk kitabı metni incelenmiştir. İncelenen kitapların metinlerine ait yüzey yapı değişkenlerinin yaş düzeyleri ile ilişkisi ve etkisi analiz edilmiştir. 
Çalışmanın amacı, Türk çocuk yazını metinlerinin yaş düzeylerinin belirlenmesinde etkisi olan yapısal değişkenleri ve bu değişkenlerin hedef yaş düzeylerini açıklama katsayılarını ortaya çıkarmaktır. Bu tez çalışması, ilişkisel araştırma yöntemi ile gerçekleştirilmiştir. Eserlerin okunabilirlik düzeyleri, sözcüksel çeşitliliği, sözcüksel yoğunluğu, sözcüksel nadirliği, deyim kullanım yoğunluğu, somut-soyut ad yoğunluğu, cümle yapıları ve dizilişleri, araştırmanın bağımsız değişkenleridir. Yaş/sınıf düzeyleri bağımlı değişken olarak belirlenmiştir. Elde edilen nicel veriler SPSS programına aktarılmış ve bu bilgiler üzerinde korelasyon analizi yapılmıştır. Korelasyon analizinde anlamlı bulunan değişkenler üzerinde çoklu regresyon uygulanarak devamında temel bağımsız değişkenlerin metinlerin yaş düzeylerini etkileme katsayılarının istatistiksel açıdan anlamlı olup olmadığı incelenmiştir. Birinci regresyon analizinde katsayısı istatistiksel açıdan anlamlı bulunan değişkenler üzerine ikinci regresyon analizi uygulanmıştır. Her bağımsız değişken için de farklı bir katsayıya ulaşılmıştır. Sonuç olarak, elde edilen katsayı önerisi, çocuk kitaplarının yaş düzeylerini belirleme çalışmalarında kullanılabilecek bilimsel bir yöntem ve kaynak oluşturmayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler: Türk Çocuk Yazını, Çocuk Kitaplarında Yaş Düzeyi, Okunabilirlik Düzeyi, Sözcüksel Çeşitlilik, Sözcüksel Nadirlik

Abstract:
Determining the age/grade levels of children's books is an important need for child readers, their families and teachers to choose books that correspond to the level of development of the child. It is extremely important for child readers, their families and especially teachers to know whether a work is suitable for children in terms of both deep structure and surface structure variables. In addition to the researches based on content studies in the literature, there is a need for statistical age level determination formulas that can be used in a standard format based on the examination of text-based surface structure properties. In Turkish children's literature, there are a limited number of formulas adapted to readability levels by making additional analyzes (age, graphics, etc.). However, readability analyzes developed to so far are insufficient to determine the appropriateness of age levels. In this study, carried out in order to contribute to the fulfillment of the aforementioned requirement in the literature, 132 children's books texts, which are included in the Turkish Children's Literature Corpus, which is the first children's literature corpus, and targeting readers at the age of 6-10 (primary school 1, 2, 3 and 4th grade) levels with specified age levels by publishers were examined. Surface structure variables of the texts of the analyzed books were analyzed in terms of their relationship with age levels and their effect.
The aim of the study is to reveal the structural variables that have an effect on determining the age levels of Turkish children's literature texts and the coefficients of explaining the target age levels of these variables. This thesis was carried out by relational research method. The readability levels of the works, lexical diversity, lexical density, word rarity, phrase usage density, concrete-abstract name density, sentence structures and sequences are the independent variables of the research. Age/grade levels were determined as the dependent variable. The quantitative data obtained were transferred to the SPSS program and correlation analysis was performed on this information. By applying multiple regression on the variables found to be significant in the correlation analysis, it was examined whether the coefficients of the main independent variables affecting the age levels of the texts were statistically significant. Second regression analysis was applied with variables whose coefficient was statistically significant in the first regression analysis. A different coefficient has been reached for each independent variable. As a result, the obtained coefficient proposal aims to create a scientific method and resource that can be used in determining the age levels of children's books.

Keywords: Turkish Children's Literature, Age Level in Children's Books, Readability Level, Lexical Diversity, Word Rarity