Ksanthos kenti batı agorası
West agora of Ksanthos
Yazar: AYTAÇ DÖNMEZ
Danışman: PROF. DR. BURHAN VARKIVANÇ
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Agora = Agora ; Antik mimari = Antique architecture ; Kent mimarisi = Urban architecture ; Kent tarihi = Urban history ; Ksanthos = Ksanthos ; Likya = Lycia ; Mimari yapı = Architectural structure

Özet:
Likya Bölgesi'nin özellikle Klasik Dönem içerisinde ekonomik ve idari yönden en güçlü
kentlerinden birisi olan Ksanthos Antik kenti, KaĢ beldesine bağlı Kınık Köyü‟nün içinden
geçen ve aynı zamanda Antalya - Fethiye arasında il sınırı olarak kabul edilen EĢen Çayı‟nın
hemen kıyısında yükselen kuzey-güney doğrultusunda eğimli bir arazinin üzerinde
bulunmaktadır. Sahilden kuĢ uçumu 7 km içeride kalan kentteki ilk bilimsel araĢtırmalar 19.
yy‟ın ilk çeyreği içerisinde yapılmaya baĢlanmıĢtır.
Kent içerisinde günümüze kadar yapılan çalıĢmalar sonucunda özellikle Klasik ve Roma
olmak üzere Arkaik ve Doğu Roma Dönemlerine tarihlenen mimari yapılar tanımlanmıĢken
Hellenistik Dönem içersine tarihlenen yapı neredeyse yok denecek kadar azdır. Bu yapılar
içerisinde kentin merkezinde iki ve batısında olmak üzere toplamda üç agora yapısı Likya
kentleri üzerinde Roma Dönemi ile beraber değiĢen Ģehircilik anlayıĢını gözler önüne
serdikleri için oldukça önemlidirler.
Bu çalıĢma içerisinde yukarıda önemlerine değinilmiĢ agora yapılarından biri olan Batı Agora
değerlendirilmiĢtir. Kentin batı kısmında yer alan ve Geç Arkaik Dönemin sonlarından Orta
Bizans Dönemi'nin sonlarına değin, sadece Ġ.S. 6. yy'daki Arap akınları sonrasında kısa bir
süreliğine terk edilmesi dıĢında, kesintisiz Ģekilde iĢlevsel faaliyetlerini sürdürdüğü anlaĢılan
Batı Agora farklı evrelerde tadilatlar ve onarımlar geçirmesine rağmen oldukça tahribata
uğramıĢtır. Dört tarafı portiklerle çevrili alanın iç stylobatları üzerinde dikdörtgen
postamentler, simetrik bir Ģekilde yerleĢtirilmiĢ sütun kaideleri ve onların üzerinde de yapının
tamamen dıĢa kapalı bir yapıya bürünmesini ve ayrıca görsellik açısından etkileyici olmasını
sağlayan korint tipinde sütunlar, baĢlıklar, arĢitrav ve düz sima korniĢ parçaları yer
almaktaydı.
Klasik dönemden itibaren dini ve politik bir yapıya sahip olan alan bu yapısını kültürel
değerler farklılaĢmıĢ olsa da Roma Dönemine kadar korumuĢtur. Bizans Dönemiyle beraber
daha çok dini ve ticari bir mekan halini alan agora Orta Bizans Dönemi ile beraber dini iĢlevi
yitirmiĢ ve 11. yy' da terk edilmiĢtir. Alanda farklı dönemlere ait etkileri gözlemlenmekte
olup bunlar içerisinde en önemlileri, birisi agora meydanın' da olmak üzere toplamda iki kilise
yapısı, yine meydanda küçük bir Ģapel, Ģarap iĢliği ve satıĢ dükkanları, metal iĢliği, havuz ve
çeĢme yapılarıdır.

Abstract:
The ancient city of Xanthos, both economically and administratively one of the most
powerful cities of the Lycian region, especially during the Classical Period, is situated on a
sloping land with a north-south direction, rising on the bank of EĢen Creek, which passes
through the town of KaĢ‟s Kınık village and also forms the border between Antalya and
Fethiye. The city is 7 km (bird- fly distance) away from the coast. The first scientific
explorations of Xanthos began in the first quarter of the 19th century.
As a result of the studies conducted in Xanthos so far, while architectural structures dated to
the Archaic and Eastern Roman Periods, particularly Classical and Roman structures,have
been identified, there are hardly any structures dated to the Hellenistic Period. Among them
three agora structures, two in the centre and one in the west of the city are especially
noteworthy since they reveal how the concept of city planning in the Lycian cities changed
during the Roman Period.
This study focuses on the Agora which is located on the western side of Xanthos and seems
to have functioned continuously from the end of the Late Archaic Period until the end of the
Middle Byzantine Period except when it was temporarily abandoned after the Arab invasions
in 6 A.D. Agora was in poor condition despite the fact that it underwent a series of repairs and
modifications. The area surrounded by porticos on four sides had rectangular postaments on
the inner stylobates, symmetrically placed pedestals and above them Corinthian type
columns, column capitals, architraves and cornice pieces of flat outer surface that turned the
structure into an entirely sheltered unit and also rendered it visually attractive.
This site which possessed a religious and political nature from the Classical Period onward
retained its character until the Roman period regardless of varying cultural values.During the
Byzantine Period it tranformed into a mostly religious and commercial center , in the Middle
Byzantine Period it lost its religious function and in the 11th century it was deserted. The
effects of different periods can be observed in the site,the most spectacular of which are two
churches, one in the agora square and again in the square a little chapel, a winery, shops, a
metal workshop, pond and fountain structures.