Beklenti değer kuramı temelinde desteklenen stem uygulamalarının stem motivasyonu, stem kariyer ilgisi ve bilim merakı üzerindeki etkisi
The effect of stem practices supported on the basis of expectancy value theory on stem motivation, stem career interest and science curiosity
Yazar: ARİF AÇIKSÖZ
Danışman: PROF. DR. İLBİLGE DÖKME
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Fen Bilgisi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bilimsel merak = Scientific curiosity ; FeTeMM = STEM ; Kariyer ilgi = Career interest ; Motivasyon = Motivation

Özet:
Bu çalışmada, beklenti değer kuramı temelinde desteklenen STEM uygulamalarının, ortaokul öğrencilerinin STEM motivasyonu, STEM kariyer ilgisi ve bilim merakı üzerindeki etkilerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu bağlamda 2019-2020 eğitim öğretim yılında Konya ili Selçuklu ilçesinde bulunan, Milli Eğitim Bakanlığına bağlı bir devlet ortaokulunda 7. sınıfta öğrenim görmekte olan 112 öğrenci ile 18 haftalık bir uygulama gerçekleştirilmiştir. Çalışma, hem nicel hem de nitel verilerin avantajlarını bir arada kullanmak üzere karma yöntem araştırması desenlerinden iç içe desen ile yürütülmüştür. Çalışmada ön test olarak uygulanan ölçeklerden elde edilen verilerin analizi sonucunda çalışma grubunu oluşturan üç sınıf arasında manidar düzeyde bir farklılık olmadığı görülmüş ve sınıflar deney grubu-1, deney grubu-2 ve kontrol grubu olarak seçkisiz olarak atanmıştır. Deney grubu-1'de STEM uygulamalarının yanı sıra müdahaleler (sözlü ikna, öğretmen desteği, bilim festivali katılımı, STEM'in faydalarının anlatılması ve STEM kariyerlerine yönelik bilgi verilmesi) gerçekleştirilirken, deney grubu-2'de ise sadece STEM uygulamaları gerçekleştirilmiştir. Kontrol grubunda ise bilim uygulamaları dersi öğretim programı takip edilmiştir. Araştırmada nicel veriler araştırmacı tarafından geliştirilen STEM motivasyon ölçeği ile izni alınan STEM kariyer ilgisi ve bilim merakı ölçekleri ile ön test-son test olarak toplanmıştır. Nitel veriler için ise deney gruplarından uygulama öncesi ve sonrasında olmak üzere kişisel görüş formları alınmış ve etkinlik sonu değerlendirme formları kullanılmıştır. Elde edilen nicel verilerin analizinde grupların ön test-son test puan ortalamaları arasında manidar düzeyde bir farklılaşmanın olup olmadığını incelemek amacıyla karışık ölçümler için iki yönlü varyans analizi (Split-Plot ANOVA) kullanılırken, nitel veriler ile içerik analizi gerçekleştirilmiştir. Daha sonra nicel ve nitel veriler karşılaştırılarak birleştirilmiştir. Elde edilen bulgular doğrultusunda hem beklenti değer kuramı temelinde müdahaleler ile desteklenen STEM uygulamalarının gerçekleştirildiği deney grubu-1'de hem de sadece STEM uygulamalarının gerçekleştirildiği deney grubu-2'de STEM motivasyonu ve STEM kariyer ilgisinin manidar düzeyde arttığı, artışın deney grubu-1'de daha fazla olduğu görülmüştür. Kontrol grubunda ise STEM motivasyonu ve STEM kariyer ilgisine yönelik manidar düzeyde bir artış gözlenmemiştir. Bilim merakına yönelik olarak ise her üç grupta da manidar düzeyde bir artış gözlenirken, bu artışın deney grubu-1 ve deney grubu-2'de benzer ve kontrol grubuna göre daha fazla olduğu bulunmuştur. Araştırmanın nitel boyutunda ise deney grubu-1'de bulunan öğrencilerin deney grubu-2'de bulunan öğrencilere göre motivasyonel inançlara (beklenti – fayda değeri – içsel değer vb.) daha fazla değindiği, mesleki tercih noktasında daha fazla olumlu görüş bildirdiği ve bazı öğrencilerin mesleki tercihlerinin STEM alanına kaydığı görülmüştür. Bilim merakına yönelik olarak ise öğrencilerin sınırlı sayıda fakat benzer ifadeler kullandığı belirlenmiştir. Elde edilen sonuçlar doğrultusunda gelecek çalışmalar için önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
This study aims to determine the impact of STEM activities supported by the expectancy-value theory-based interventions on middle school students' STEM motivation, STEM career interest, and science curiosity. For this purpose, an 18-week intervention was conducted with 112 7th-grade students in a state secondary school located in the Selçuklu district of Konya province during the 2019-2020 school year. To use the advantages of both quantitative and qualitative data together, a nested design, which is one of the mixed-method research designs, was adopted. The analysis of the data obtained from the pre-test scales revealed that there is no statistically significant difference between the three classes comprising the study group. As a result, these classes were randomly assigned as experimental group-1, experimental group-2, and control group. In addition to the STEM applications, additional interventions (verbal persuasion, teacher support, science festival participation, explaining the benefits of STEM and providing information about STEM careers) were administered to experimental group-1, while experimental group-2 received only STEM practices. In the control group, on the other hand, only the curriculum of the Science Applications course was implemented. Quantitative data of the study were collected with the STEM Motivation Scale, the STEM Career Interest Scale, and Science Curiosity Scale administered as pretest and posttest assessments. To collect qualitative data for the research, personal opinion forms and end-of-activity evaluation forms were administered to the experimental groups before and after the intervention. For the analysis of the quantitative data obtained, a mixed-design analysis of variance (Split-Plot ANOVA) was employed to determine whether a statistically significant difference exists between the mean scores of the groups in the pre-test and post-test assessments. Additionally, content analysis was conducted on the qualitative data. Afterward, the quantitative and qualitative data were compared and merged. According to the findings, a statistically significant increase was observed in STEM motivation and STEM career interest among students in both experimental group-1, where STEM activities were supported by expectancy-value theory-based interventions, and experimental group-2, where only STEM activities were implemented. However, this increase was found to be higher in experimental group-1 compared to experimental group-2. On the contrary, no statistically significant increase was observed in STEM motivation and STEM career interest of the control group. Furthermore, a statistically significant increase was observed in science curiosity within all three groups. However, this increase was found to be similar between experimental group-1 and experimental group-2, but higher compared to the control group. The qualitative findings of the study indicated that the students in experimental group-1 mentioned motivational beliefs (expectation - utility value - intrinsic value etc.) more frequently and expressed more positive opinions regarding their career choice in STEM than those in experimental group-2. In addition, some students' professional preferences have shifted towards the STEM field. Regarding science curiosity, students used limited but similar expressions. Based on the results obtained, several suggestions were proposed for future studies.