Yetiştirme yurtlarında ve ailesi yanında büyüyen yetişkinlerin psikolojik iyilik halinin demografik özellikler ve öğrenilmiş güçlülük açısından değerlendirilmesi
Examining the psychological well-being of adults who grew up in the institutional care and who lived with their parents by demographic factors and learned resourcefulness
Yazar: NUKET ÖZEL AYTEKİN
Danışman: PROF. DR. ELİF BARIŞKIN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Klinik Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Aile hayatı = Family life ; Demografik özellikler = Demographic characteristics ; Kurum bakımı = Institional care ; Psikolojik iyi oluş = Psychological well being ; Yetiştirme yurtları = Orphanages ; Öğrenilmiş güçlülük = Learned resourcefulness

Özet:
Bu çalışmada kurum bakımında ve ailesi yanında büyüyen yetişkinlerin psikolojik iyilik hali düzeylerinin ve psikolojik iyilik halini yordayan özelliklerin belirlenmesi ile öğrenilmiş güçlülük ve psikolojik iyilik hali açısından iki grup arasındaki farklılığın incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın örneklemi, yetiştirme yurdunda büyüyen 47 kadın (%34.8) ve 88 erkek (%65.2) ve ailesi yanında büyüyen 99 kadın (%45.2) ve 120 erkek (%54.8) olmak üzere toplam 354 kişiden oluşmaktadır. Gruplar arası karşılaştırmalar, yetiştirme yurdu grubundaki 135 kişi ve bu grubun katılımcılarıyla yaş, cinsiyet ve eğitim düzeyi açısından eşleştirilen ve ailesi yanında büyüyen gruptan seçilen 135 kişi olmak üzere 270 kişi üzerinde gerçekleştirilmiştir. Araştırma verileri Psikolojik İyi Olma Ölçekleri ve Rosenbaum'un Öğrenilmiş Güçlülük Ölçeği kullanılarak toplanmıştır.
Kurum bakımında büyüyen yetişkinler ile ailesi yanında büyüyen grubun cinsiyetlerine göre psikolojik iyilik hali arasındaki farkın tespit edilmesi amacıyla çok yönlü varyans analizi kullanılmış, ailesi yanında büyüyen grubun psikolojik iyilik hali ve öğrenilmiş güçlülük düzeyi ortalamalarının yetiştirme yurdu grubundan anlamlı biçimde daha yüksek olduğu ancak cinsiyetler arasında anlamlı bir farkın bulunmadığı belirlenmiştir. Psikolojik iyilik hali ve öğrenilmiş güçlülük düzeyinin katılımcıların demografik özellikleri ve yetiştirme yurdu grubunun kurum deneyimleriyle ilgili değişkenler arasındaki ilişkiler, korelasyon analizi aracılığıyla incelenmiştir. Katılımcıların psikolojik iyilik halini yordayan değişkenlerin belirlenmesi amacıyla regresyon analizi kullanılmıştır. Yetiştirme yurdu grubunun psikolojik iyilik halinin, yaş, kurumda kalma süresi, kurum deneyimi puanları ve öğrenilmiş güçlülük tarafından anlamlı şekilde yordandığı sonucuna ulaşılmıştır. Aile yanı grubunun psikolojik iyilik halini yordayan değişkenlerin belirlenmesi amacıyla gerçekleştirilen aşamalı hiyerarşik regresyon analizi de yaş ve öğrenilmiş güçlülüğün, ailesi yanında büyüyen yetişkinlerin psikolojik iyilik halini anlamlı şekilde yordadığını göstermiştir. Araştırma bulguları alanyazın ışığında değerlendirilmiş, araştırma bulguları ile çalışmanın önemi ve sınırlılıkları göz önüne alınarak kurum bakımında kalan kişilerin psikolojik iyilik halinin geliştirilmesine yönelik öneriler sunulmuştur.

Abstract:
The aim of this study was to evaluate the psychological well-being and learned resourcefulness of adults who grew up in the institutional care and who lived with their parents, to determine the predictors of the variables and the differences between two groups. The sample of the study included a total number of 354 people, 47 females (34.8%) and 88 males (65.2%) grew up in care and 99 females (45.2%) and 120 males (54.8%) grew up with their parents. The comparisons among groups were carried out with 135 participants in the care group and 135 participants matched with them by their age, gender and educational level from the group with adults grew up with their parents. Research data were collected by Scales of Psychological Well-Being and Rosenbaum's Learned Resourcefulness Scale.
Multivariate analyses were conducted in order to determine the differences between groups and the results indicated that participants grew up with their parents had significantly higher levels of psychological well-being and learned resourcefulness while no significant differences were seen between female and male participants. The relationships between psychological well-being, learned resourcefulness, demographic characteristics and the variables related to the institutional experience of the care group were examined by correlation analysis. Hierarchical multiple regression analyses were conducted for groups to define the predictors of psychological well-being. Care group's psychological well-being was found to be significantly predicted by age, the variables related to the institutional experience and learned resourcefulness. For the group lived with their parents, age and learned resourcefulness was found significant to predict the group's psychological well-being. The results of the study were discussed in the light of the literature and suggestions to improve the psychological well-being of the people grew up in care were given, considering the importance, limitations and the findings of the study.