Cengiz Yasalarının Moğol Devletlerindeki uygulanışı, etkileri ve değişimleri
The practices, effects and changes of the Genghis Yasa at Mongol Khanats
Yazar: HABİBE TEMİZSU
Danışman: PROF. DR. AHMET TAŞAĞIL
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Genel Türk Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2012
Konu: Tarih = History
Dizin: Askeri teşkilat = Military organization ; Cengiz Han = Cengiz Han ; Kanunlar = Laws ; Moğollar = Mongoşs ; Orta Asya = Central Asia ; Ulus-devlet = Nation-state ; Yargı = Judgment ; İdari yapı = Administrative structure

Özet:
Bu çalışmada 13 ve 14. yüzyıllarda Orta Asya siyasî yapısına yön veren Moğolların idarî yapısını etkileyen Cengiz Han'ın belirlediği yasa ele alınmıştır. Yasanın hem ana kaynaklar tarafından nakledilen maddeleri değerlendirilmiş, hem de bunların Cengiz Han'ın ölümünden sonra Moğol Uluslarının yapısındaki etkisi ortaya konulmaya çalışılmıştır. Uluslar bazında değerlendirme yapılırken başlıca alanlar olan idarî yapı, askerî teşkilat, adlî teşkilat, posta teşkilatı gibi başlıklar belirlenerek, ulusların varlığı süresince bunlarda yaşanan değişimler, bu değişimlere sebep olan siyasî ve kültürel faktörler incelenmeye çalışılmıştır.Temeli bozkır geleneklerine dayanan yasa, Cengiz Han'ın birliğini kurduğu Moğollar tarafından hayatın her alanına nüfuz etmiştir. O'nun ölümünden sonra, oğulları tarafından hisselerine düşen khanat'larda varlığı sürdürülmeye çalışılan yasa, zamanla siyasî ve sosyal alanlardaki etkisini kaybetmiştir. Bu kayıpta her ulus adına farklı görünse de, temelde aynı sebepler etkili olmuştur. Yerleşilen yeni coğrafyalar, Moğolların hayatlarına sosyal, siyasî ve bir müddet sonra dinî alanda değişikler getirmiştir. Bu değişiklikler, politik hedeflerle birleşince, Moğol Ulusları için artık Cengiz Han Yasası sadece eskiye dair bir övünç kaynağı olarak kalmış ve bir zamanlar sıkı sıkıya bağlı olunan yasa, şaşılacak şekilde doğru düzgün bir nakli kalmayarak unutulmuştur.Anahtar kelimeler: Cengiz Han, Yasa, Moğollar, Ulus, Orta Asya

Abstract:
This study is about the Yasa of Genghis Khan, which has affected politically Asia in the 13th and 14th centuries. The reports of the fragments of the yasa, and their effects in the structures of the Mongol Khanats were commented in this work. The assessment is based on the administrative structure, the military establishment, judiciary and postal service etc. at the khanats, the evolution of them, and the main political and culturel reasons of this evolution.The basis of the yasa was from the steppe customs and it dominated to all territories of daily life. Its excistence proceeded after Genghis Khan with his sons at their parts of rulership. But the power of the yasa was sinking during this time. This disvaluation appeared at all khanats in a different way but the fundamental factors were the same. The new lands brought sociable, political and also religiouse changes after a while to the Mongol life. This changes got together with diplomatical aims and the yasa of Gengis Khan, which was very effective at the good old days, was only a subject of pride and honor, anymore. Amazingly, there hasn?t been any straight or certain source for posterity.Key words: Genghis Khan, Yasa, Mongols, Ulus, Central Asia