Psoriasis tanılı hastalarda klinik aktivite, kaşıntı şikayeti ve uyku bozukluğu varlığının yaşam kalitesi üzerine etkisi
The impact of clinical activity, itching complaint and sleep disturbance on the quality of life in patients with psoriasis
Yazar: İREM KULA
Danışman: PROF. DR. ŞEBNEM AKTAN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Deri ve Zührevi Hast. Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Dermatoloji = Dermatology

Özet:
Psoriasis, etyopatogenezinde hem genetik hem çevresel faktörlerin rol oynadığı, multifaktöriyel etyolojiye sahip; deri tutulumu karakteristik olarak keskin sınırlı, beyaz-gümüşi skuamlı, eritematöz plaklarla ortaya çıkan kronik inflamatuvar bir hastalıktır. Dünya çapında yaygın olarak bildirilen ve her yaşta ortaya çıkabilen psoriasise birçok sistemik komorbidite eşlik edebilmektedir. Psoriasis hastalarında yaşam kalitesinin olumsuz yönde etkilendiği bilinmektedir. Bu çalışmada; psoriasis hastalarında kaşıntı şiddetini ve dağılımını, depresyon düzeylerini, yaşam ve uyku kalitesini değerlendirmek, bu faktörler arasındaki ilişkileri belirlemek ve elde edilen verileri sağlıklı bir kontrol grubuyla karşılaştırmak amaçlanmıştır.
Bu olgu-kontrol çalışması, Şubat 2023 ile Nisan 2024 tarihleri arasında, Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Deri ve Zührevi Hastalıkları Polikliniği'ne başvuran 63 psoriasis hastası (olgu grubu) ve yaş ve cinsiyet uyumlu 63 sağlıklı bireyden (kontrol grubu) oluşan 126 kişilik bir örneklemde gerçekleştirilmiştir. Sosyodemografik özellikler, sigara ve alkol kullanımı, vücut kütle indeksi, ek hastalıklar gibi verilerle birlikte, Dermatolojik Yaşam Kalitesi İndeksi (DYKİ), Beck Depresyon Ölçeği (BDÖ) ve Pittsburg Uyku Kalitesi İndeksi (PUKİ) skorları toplanmıştır. Ek olarak, olgu grubundaki psoriasis hastalarına yönelik, hastalığın tanı yaşı, tanı süresi, tedavi geçmişi, Psoriasis Alan Şiddet İndeksi (PASI), Vizüel Analog Skala (VAS), 5-D Kaşıntı Ölçeği skorları da değerlendirilmiştir. Verilerin analizi R 4.3.2 (www.r-project.org) yazılımında gerçekleştirilmiştir. Çalışmaya dahil edilen olgu ve kontrol grubu arasında sosyodemografik özellikler (yaş, cinsiyet, medeni durum, eğitim düzeyi, maddi durum vb.) bakımından anlamlı bir fark bulunmamıştır (p>0.05). 
Psoriasis hastalarında dislipidemi ve hepatosteatoz prevalansı kontrol grubuna kıyasla önemli derecede daha yüksek bulunmuştur. Dislipidemi oranı olgu grubunda %68,3; kontrol grubunda ise %25,4 olarak saptanmış (p<0.001), hepatosteatoz ise olgu grubunda %55,6; kontrol grubunda ise %6,3 oranında görülmüştür (p<0.001). Ayrıca, olgu grubunun vücut ağırlığı ve vücut kütle indeksi kontrol grubuna göre anlamlı şekilde daha yüksek bulunmuştur (sırasıyla p=0.004 ve p=0.002). 
Psoriasis hastalarının ortanca tanı yaşı 33 ve tanı süresi 12 yıl olarak tespit edilmiştir. Hastaların güncel PASI ortanca değeri ise 4,8 olarak bulunmuştur. Psoriasis hastalarında yaşam kalitesinin kontrol grubuna göre belirgin şekilde olumsuz yönde etkilendiği gözlenmiştir (p<0.001). 5-D Kaşıntı Ölçeği'ne göre, psoriasis hastalarının %87,3'ü kaşıntı yaşadığını belirtmiştir. Kaşıntı yakınmasının dağılımı incelendiğinde ise kaşıntının en yaygın olarak görüldüğü bölgeler saçlı deri (%52,4) ve alt bacak (%52,4) olarak belirlenmiştir. Uygulanan VAS skoruna göre hastaların kaşıntı şiddeti; %9,5'i hafif, %27'si orta, %63,5'i ise şiddetli veya çok şiddetli olarak tanımlanmıştır. 5D Kaşıntı Ölçeği'nin kısıtlama/sınırlama alt boyutuyla, uyku kalitesi (PUKİ), depresyon (BDÖ), dermatolojik yaşam kalitesi (DYKİ) ve PASI skoru arasında pozitif yönde orta düzeyde anlamlı ilişkiler bulunmuştur (sırasıyla r=0.556, r=0.561, r=0.540, r=0.588). Bu sonuç, kaşıntı şiddeti ve dağılımının, psoriasis hastalarının yaşam kalitesini, psikolojik durumlarını ve uyku kalitelerini olumsuz şekilde etkilediğini göstermektedir.
Uyku kalitesinin değerlendirilmesinde kullanılan PUKİ sonucunda, psoriasisli hastalarda %58,7'si uyku kalitesinin bozulduğu izlenirken, kontrol grubunda bu oran %36,5 olarak tespit edilmiştir ve olgu grubundaki bireylerin PUKİ toplam puanı kontrol grubundakilerden anlamlı şekilde yüksektir (p<0.001). Ayrıca, PUKİ ölçeğinin alt boyutları incelendiğinde öznel uyku kalitesi, uyku latansı, alışılmış uyku etkinliği, uyku bozukluğu ve gündüz işlev bozukluğu alt boyutlarında, olgu grubunda anlamlı derecede daha olumsuz sonuçlar gözlemlenmiştir (sırasıyla p=0.014, p=0.014, p=0.029, p=0,001, p=0.002). Ek olarak psoriasis hastalarında PUKİ ile BDÖ arasında pozitif yönde iyi düzeyde, DYKİ ile ise pozitif yönde orta düzeyde anlamlı ilişkiler izlenmiştir (r=0.685, r=0.485).
Yapılan BDÖ değerlendirmesine göre, olgu grubundaki hastaların %46'sında depresif semptomlar tespit edilmiştir. Bu hastaların %25,4'ünde hafif, %15,87'sinde orta ve %4,76'sında şiddetli düzeyde depresif belirtiler gözlemlenmiştir. Kontrol grubundaki bireylerin ise %12,69'unda depresif semptomlar bulunmuş olup, semptomların hafif (%6,34) veya orta (%6,34) düzeyde olduğu görülmüştür. Olgu grubundaki bireylerin BDÖ puanları, kontrol grubundakilere kıyasla istatistiksel olarak anlamlı bir şekilde daha yüksek bulunmuştur (p=0.015). Ek olarak psoriasis hastalarında BDÖ ile PASI skoru arasında pozitif yönde orta düzeyde anlamlı ilişki bulunmuştur (r=0.586).
Bu çalışma, psoriasis hastalarının kaşıntı, depresyon, uyku bozukluklarının prevelansının oldukça yüksek olduğunu ve yaşam kalitesinde ciddi olumsuz etkilere yol açtığını ortaya koymaktadır. Kaşıntı, psoriasis hastalarının uyku kalitesini ve genel yaşam kalitesini doğrudan etkileyen önemli bir faktördür. Ayrıca, psoriasis hastalarında depresyon belirtilerinin yaygın olması, uyku kalitesini belirgin etkilemesi, psikolojik destek ve tedavi gerekliliğini ortaya koymaktadır. Bu bulgular, psoriasis tedavisinde sadece fiziksel semptomların değil, psikolojik durumların ve uyku bozukluklarının da göz önünde bulundurulması gerektiğini vurgulamaktadır. Psoriasisli bireylerde kaşıntı ve uyku problemlerinin yönetilmesi, tedavi stratejilerinin önemli bir parçası olmalıdır.

Abstract:
Psoriasis is a chronic inflammatory disease with a multifactorial etiology, in which both genetic and environmental factors play a role. The skin involvement is characteristically marked by sharply demarcated, white-silver scaly, erythematous plaques. Psoriasis is widely reported worldwide and can occur at any age, often accompanied by various systemic comorbidities. It is well known that psoriasis negatively impacts the quality of life of affected individuals. This study aims to evaluate the intensity and distribution of pruritus, levels of depression, and the quality of life and sleep in patients with psoriasis. Additionally, the study seeks to determine the relationships between these factors and compare the obtained data with a healthy control group.
This case-control study was conducted between February 2023 and April 2024, with a sample of 126 participants consisting of 63 psoriasis patients (case group) and 63 age- and gender-matched healthy individuals (control group) who applied to the Dermatology and Venereology Clinic of Dokuz Eylül University Faculty of Medicine. Data such as sociodemographic characteristics, smoking and alcohol use, body mass index, and comorbidities were collected, along with scores from the Dermatology Life Quality Index (DLQI), Beck Depression Inventory (BDI), and Pittsburgh Sleep Quality Index (PSQI). Additionally, for psoriasis patients in the case group, disease-related data such as age at diagnosis, disease duration, treatment history, Psoriasis Area Severity Index (PASI), Visual Analog Scale (VAS), and 5-D Itch Scale scores were also assessed. Data analysis was performed using R version 4.3.2 (www.r-project.org). There were no significant differences between the case and control groups in terms of sociodemographic characteristics (age, gender, marital status, education level, financial status, etc.) (p>0.05).
The prevalence of dyslipidemia and hepatosteatosis was found to be significantly higher in the psoriasis group compared to the control group. The rate of dyslipidemia in the case group was 68.3%, while in the control group it was 25.4% (p<0.001). Hepatosteatosis was observed in 55.6% of the psoriasis group and in 6.3% of the control group (p<0.001). Furthermore, the body weight and body mass index of the case group were significantly higher than those of the control group (p=0.004 and p=0.002, respectively).
The median age at diagnosis of psoriasis in the case group was 33 years, and the median disease duration was 12 years. The current median PASI score for psoriasis patients was found to be 4.8. It was observed that the quality of life of psoriasis patients was significantly negatively affected compared to the control group (p<0.001). According to the 5-D Itch Scale, 87.3% of psoriasis patients reported experiencing pruritus. When the distribution of pruritus was examined, the most common areas affected were the scalp (52.4%) and lower legs (52.4%). According to the VAS scores, 9.5% of patients described their itch intensity as mild, 27% as moderate, and 63.5% as severe or very severe. Significant positive moderate correlations were found between the limitation/restriction subscale of the 5-D Itch Scale and sleep quality (PSQI), depression (BDI), dermatological quality of life (DLQI), and PASI scores (r=0.556, r=0.561, r=0.540, r=0.588, respectively). These results indicate that the severity and distribution of pruritus negatively affect the quality of life, psychological status, and sleep quality of psoriasis patients.
In the evaluation of sleep quality using the PSQI, 58.7% of psoriasis patients exhibited impaired sleep quality, while the rate in the control group was 36.5%. The total PSQI score of the case group was significantly higher than that of the control group (p<0.001). Furthermore, when examining the subscales of the PSQI, significantly more unfavorable results were observed in the case group compared to the control group, particularly in the subjective sleep quality, sleep latency, habitual sleep efficiency, sleep disturbances, and daytime dysfunction subscales (p=0.014, p=0.014, p=0.029, p=0.001, p=0.002, respectively). Additionally, positive and significant correlations were observed between PSQI and BDI (r=0.685), as well as between PSQI and DLQI (r=0.485) in psoriasis patients.
According to the BDI assessment, depressive symptoms were found in 46% of patients in the case group. Of these patients, 25.4% had mild, 15.87% had moderate, and 4.76% had severe depressive symptoms. In the control group, depressive symptoms were found in 12.69% of individuals, with the symptoms being mild (6.34%) or moderate (6.34%). The BDI scores of the case group were statistically significantly higher than those of the control group (p=0.015). Additionally, a positive moderate correlation was found between BDI and PASI scores in psoriasis patients (r=0.586).
This study highlights that the prevalence of pruritus, depression, and sleep disturbances in psoriasis patients is considerably high, leading to significant negative effects on their quality of life. Itching is an important factor that directly affects both the sleep quality and overall quality of life of psoriasis patients. Furthermore, the widespread presence of depressive symptoms in psoriasis patients, which significantly impacts their sleep quality, underscores the need for psychological support and treatment. These findings emphasize that the management of psoriasis should not only focus on physical symptoms but also take into account psychological conditions and sleep disturbances. Managing pruritus and sleep problems in psoriasis patients should be an integral part of treatment strategies.