İş sağlığı ve güvenliği bakımından geri dönüşüm yaklaşımları: Pestisit ve kimyasal gübre zararını en aza indirmede kompost gübre ve solucan gübresi üretiminde iyi örnekler
Recycling approaches in terms of occupational health and safety: Good examples in composting fertilizer and worm fertilizer production to minimize pesticide and chemical fertilizer damage
Yazar: NAZMİ CEMALOĞLU
Danışman: PROF. DR. OSMAN ÇAKMAK
İstanbul Rumeli Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İş Sağlığı ve Güvenliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Ziraat = Agriculture
Dizin: Gübreler = Fertilizers ; Halk sağlığı = Public health ; Kimyasal gübreler = Chemical fertilizers ; Meslek hastalıkları = Occupational diseases ; Organik tarım = Organic farming ; Pestisitler = Pesticides ; Solucan gübresi = Vermicompost ; Yeniden kazanma = Recycling ; İş güvenliği = Work safety ; İş sağlığı = Occupational health

Özet:
Tarımda pestisit ve kimyasal gübre kullanımından doğan zararlara sadece tarım çalışanları değil, çevre-eko sistem (tüm hayvan ve bitkiler) ve gıdalar da maruz kalmaktadır. İnsanlar ise pestisit ve kimyasal gübre ile doğallığı kaybolan gıdaları yiyerek maruziyeti dolaylı olarak yaşamaktadır. Kronik hastalıkların yaygınlaşmasının en önemli bir kaynağı yaygın pestisit ve kimyasal gübre kullanımı teşkil etmektedir. Bu tez çalışmasında, tarımda zirai ilaç ve suni gübre kullanımı ile ortaya çıkan problemleri kaynağında çözecek bir çözüm yolu önerilmektedir. Problem, kimyasal risk etmenleri çerçevesinde ele alınmakta ve iş sağlığı ve güvenliği problemi olarak görülmektedir. Konu hem tarım çalışanları, hem de çevre sağlığı (başta mikroorganizmalar olmak üzere ekosistemi teşkil eden tüm bitki hayvanlar), genel halk sağlığı ve gıda sağlığı açısından tartışılmaktadır. Ayrıca konu atık problemi-sıfır atık; geri dönüşüm yolu ile biyolojik atıkların değerlendirilmesi çerçevesinde ele alınmıştır.
Bu çalışmada, çevrenin ve genel insan sağlığının korunmasında etkin ve doğru geri dönüşüm metodunun biyolojik atıkların vermikompost yolu ile mikrobiyal gübreye dönüştürülmesi olduğu tezi ispatlanmaya çalışılmıştır. Dünyada hızla yayıldığı halde vermikompost uygulaması, ülkemizde gerekli rağbeti görmemektedir. Bu çalışmada hem vermikompost uygulamasının çevre ve doğal hayat için önemi ele alınmakta hem de ülkemizde yaygınlaşmasının önündeki engeller ve çözüm yolları birlikte tartışılmaktadır. Vermikompost uygulamasında mikrobiyal unsurlar ve enzimler bir toprak düzenleyici olarak çalışmaktadır. Bu yüzden mikrobiyal gübre olarak vermikompost uygulamaları, zirai ilaç (pestisit) ve kimyasal gübrelerle bozulan toprağın humus ve organik değerini yerine getirecek etkili bir çözüm yolu  
sunmaktadır. Bu çalışmada iki firmanın örnek uygulamaları ve gözlemleri esas alınarak ve bunun yanında literatür çalışmaları dikkate alınmak suretiyle ülkemizdeki yanlış uygulamalar değerlendirilmektedir. Yine bu çalışmada, vermikost uygulamalarının pestisit ve kimyasal kimya zararlarına maruz tarım çalışanların sağlığı yanında genel halk sağlığını (yaygın kronik hastalıklar) korumada anahtar rolüne dikkat çekilmiştir. Vermikompost kullanımının yaygınlaştırılması için iyi örneklerin tanıtılmasının gereği ve önemi üzerinde durulmuş; bu bağlamda bilimsel temellere ve doğru tecrübelere dayalı üretim yapan Cumhuriyet Üniversitesi (Sivas) ve Yeşil Vadi Üretim Tesislerindeki (Tekirdağ –Kapaklı) iyi örnekler üzerinden konu anlatılmıştır. Doğru uygulamalara dair örnekler literatür verileri ile desteklenirken; yanlış uygulamalar ve yanılgılar literatür çalışmaları bilgileri ışığında gözden geçirilmiştir.
Hem doğal gübre üretiminin hem de biyolojik atıkların geri kazanım uygulamalarının yaygınlaşmasının önündeki engellere karşı çözüm olarak, örnek ve doğru uygulamaların tanıtılmasının önemi dile getirilmiştir. Ayrıca yanılgı ve yanlış uygulamalardan kurtulmak için konunun bilimsel platformlarda ele alınmasının önemine dikkat çekilmiştir. Diğer yandan kanuni mevzuatın mikrobiyal gübre üreticisi ve kullanıcısını destekleyecek şekilde değiştirilmesi gerekliliği üzerinde durulmuştur. Bunların yanısıra üretici ve kullanıcıların gübre ve pestisit satışını rant haline getiren çevrelerin baskısından korunmasının gereği hatırlatılmıştır. Hepsinden daha önemlisi çevre bilinci, doğal üretim ve sağlık kavramının toplumda yaygınlaşması için daha konuların ana okul ve ilkokul müfredatlarında öğrenilecek ve içselleştirilecek şekilde ele alınması gerekliliğine dikkat çekilmiştir.

Abstract:
Not only the agriculture workers but also the environment-ecosystem  (all animals and plants) and foods get exposed to harmful effects resulting from the use of pesticides and chemical fertilizers in agriculture. On the other hand, humans get indirect exposure to them by consuming foods that lost their organic value because of pesticides and chemical fertilizers. One of the main reasons why chronic illnesses became widespread is the extensive use of pesticides and chemical fertilizers. In this study, a solution that will solve the root of the problems caused by the use of pesticides and artificial fertilizers in agriculture is proposed. The problem is tackled in the frame of chemical risk factors and as a concern of occupational health and safety.  The subject is discussed in terms not only of agricultural workers but also environmental health (from microorganisms to plant, animals, and etc), general public health, and food safety.
In this study, the thesis that vermicompost is the most appropriate and accurate method in making use of the biological disposes of, and protecting nature was tackled. In addition, the obstacles to the generalization of this practice in Turkey were discussed. It was highlighted that vermicompost application for fertilizer is an option for an effective solution of bringing the humus and organic value of the soil distorted through agricultural pesticides and chemical fertilizers, and it was shown, with the help of sample implementations and literature, that it is a microbial and enzymatic solution for preserving the natural habitat and soil reclamation. Another pointed-out issue was the key role of vermicompost implementation in protecting public health safety besides that of agricultural workers exposed to pesticides and chemical fertilizers. The significance of promoting the best samples for generalizing the vermicompost use was emphasized, in which context, some positive samples at Yesil Vadi production plant (Tekirdağ-Kapaklı) and Cumhuriyet University (Sivas), which does production activities on a scientific basis and true experiences, were framed. While those accurate implementation samples were supported by the literature, incorrect and erroneous ones were reviewed in the light of literature works. The importance of promoting the sample and accurate practices was uttered as a solution against the obstacles to the generalization of the recycling practices of biologic wastes as well as organic fertilizers. 
Furthermore, it was remarked that it is important to tackle the issue on the scientific platforms for getting rid of the erroneous and incorrect practices. On the other hand, the necessity to change legal regulation supporting the user and manufacturer of microbial fertilizers was stressed. Besides, the need to protect producers and users from the pressure of the environments which make the sales of fertilizers and pesticides income is reminded. Above all, it was pointed out that in order for the concept of environmental awareness, natural production, and health to become widespread in society, the subjects should be dealt with in a way that they can be learned and internalized in the curriculum of kindergarten and primary school.