Bankaların türev ürün kullanımını etkileyen faktörler: Uluslararası karşılaştırmalı analiz
Determinants of banks' derivatives usage: An international comparative analysis
Yazar: AYNUR COŞKUN
Danışman: PROF. DR. ALİ OSMAN GÜRBÜZ
İstanbul Ticaret Üniversitesi / Finans Enstitüsü / Bankacılık Ana Bilim Dalı / Bankacılık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Bankacılık = Banking ; Ekonometri = Econometrics ; Maliye = Finance
Dizin: Finansal piyasa araçları = Financial market instruments ; Finansal türevler =   ; Makroekonomik değişkenler = Macroeconomic variables ; Uluslararası bankacılık = International banking

Özet:
Bankalar, türev ürünlerin en büyük kullanıcıları arasında yer almakta olup, bu ürünleri kullanma kararlarını etkileyen birçok karmaşık faktörün incelenmesi büyük önem taşımaktadır. Ancak, mevcut literatürde gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerdeki bankaların türev ürün kullanımını etkileyen faktörlerin karşılaştırmalı bir analizine sık rastlanmamaktadır. Bu boşluğu doldurmak adına, gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde faaliyet gösteren bankaların türev ürün kullanımlarını ele alan bir çalışma gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmada, 21 gelişmiş ülkeden 104 banka ile 12 gelişmekte olan ülkeden 41 bankanın 2010-2020 yılları arasındaki bankacılık ve makroekonomik verileri, panel veri analizi yöntemiyle incelenmiştir. Analiz döneminin 2010-2020 yılları olarak belirlenmesinin nedeni ise, veri erişimindeki kısıtlar ile 2008 küresel finansal krizi ve COVID-19 pandemisi gibi olağanüstü ekonomik dalgalanmaların etkilerini dışlayarak daha istikrarlı bir ekonomik ortamı değerlendirmektir. Analize göre gelişmekte olan ülkelerde sonuçlar şu şekildedir: (1) Faiz, kur ve banka büyüklüğü ile toplam türev ürün, döviz türevi ve faiz türevi kullanımı pozitif ilişkilidir. (2) Toplam türev ürün kullanımı ve döviz türevi kullanımı üzerinde, kredi hacmi pozitif, mevduat hacmi ise negatif etki göstermektedir. (3) Özkaynakların ve finansal kurumlar endeksinin artması, toplam türev ürün kullanımını ve faiz türevi kullanımını arttırmaktadır. (4) Kâr ile toplam türev ürün kullanımı negatif ilişkilidir. Gelişmiş ülkelerde ise sonuçlar şu şekildedir: (1) Faiz ve banka büyüklüğü ile toplam türev ürün, döviz türevi ve faiz türevi kullanımı pozitif ilişkilidir. (2) Mevduat hacminin, toplam türev ürün ve faiz türevi kullanımı üzerinde etkisi negatif iken döviz türevi kullanımına etkisi pozitiftir. (3) Kâr ile toplam türev ürün kullanımı, özkaynaklar ile de döviz türevi kullanımı negatif ilişkilidir. (4) Enflasyon, faiz türevi kullanımını pozitif etkilemektedir. (5) Finansal kurumlar endeksi ile toplam türev ürün ve döviz türevi kullanımı pozitif ilişkilidir.

Abstract:
Banks are among the largest users of derivative products, and examining the complex factors influencing their decisions to use these products is of great importance. However, comparative analyses on the factors affecting banks' use of derivatives in developed and emerging economies are relatively scarce in the existing literature. To fill this gap, a study was conducted focusing on banks' use of derivatives in developed and emerging economies. In this study, banking and macroeconomic data from 104 banks in 21 developed countries and 41 banks in 12 emerging countries for the years 2010–2020 were analyzed using panel data analysis methods. The period 2010–2020 was chosen to provide a more stable economic environment by excluding extraordinary economic fluctuations such as the 2008 global financial crisis and the COVID-19 pandemic, along with data access limitations. According to the results, findings for emerging economies are as follows: (1) Interest rates, exchange rates, and bank size are positively related to the use of total derivatives, currency derivatives, and interest rate derivatives. (2) While credit volume positively affects the use of total derivatives and currency derivatives, deposit volume has a negative effect. (3) An increase in equity and financial institutions indices raises the use of total derivatives and interest rate derivatives. (4) Profitability is negatively associated with total derivative usage. For developed economies, the results are as follows: (1) Interest rates and bank size are positively related to the use of total derivatives, currency derivatives, and interest rate derivatives. (2) Deposit volume is negatively related to total derivative and interest rate derivative usage but positively affects currency derivative usage. (3) Profitability is negatively associated with total derivative usage, and equity is negatively associated with currency derivative usage. (4) Inflation positively affects the use of interest rate derivatives. (5) The financial institution index is positively associated with the use of total derivatives and currency derivatives.