Bina planlama sürecinde uyarlanabilir yeniden kullanım için karar modeli
A decision model for adaptive reuse in building planning process
Yazar: BUKET GİRESUN ERDOĞAN
Danışman: PROF. DR. ÇİĞDEM POLATOĞLU
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Analitik hiyerarşi süreci = Analytical hierarchy process ; Delphi tekniği = Delphi technique ; Uyarlanabilirlik = Adaptivity ; Yeniden kullanma = Reuse ; Çok kriterli karar verme = Multi criteria decision making

Özet:
Zaman içerisinde çeşitli etkilere maruz kalan binalar birtakım değişimler geçirmektedirler. Bu değişimlere ayak uyduramayan binaların kullanım performansı düşmekte ve bazı durumlarda da işlevlerini kaybederek kullanım dışı kalmaktadırlar. Binaların değişen koşullara uyum sağlamaları için çeşitli uygulamalar geliştirilmektedir. Bu uygulamalardan birisi de uyarlanabilir yeniden kullanımdır. Bu çalışma binaların optimum performansla yeniden kullanımlarını çoklu bütüncül bir yaklaşımla irdeleyerek, mevcut durumun uyarlanabilirlik potansiyelini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Her binayı kendi bağlamında eşsiz kabul eden bir anlayışla, binaya özel uygulanan ve her bina için geçerli olabilecek esneklikte bir karar modeli önerilmektedir. Bina üretiminde planlama süreci adımına yönelik geliştirilen bu karar modeli, bina performansını sistematik olarak değerlendirerek, uyarlanabilir yeniden kullanım için rasyonel ve objektif karar verilmesini sağlamaktadır. Alınacak karar, tasarım; uygulama ve kullanım süreçleri için bilgi desteği sağlayacaktır. Bu bilgiler, binanın uyarlanmasının öncesinde ve sonrasında ortaya çıkabilecek problemlerin öngörülüp önlem alınmasına destek olacaktır. Modelde kullanılan değerlendirme ölçütleri; bulanık Delphi ve analitik hiyerarşi süreci (AHP) gibi bilimsel teknikler ile oluşturulmuştur. Böylece doğrulanmış ve güvenilir bir ölçüt seti elde edilmiştir. Bu set modelden bağımsız bir şekilde de kullanılabilmeye uygun olduğu gibi sektördeki profesyonellerin kullanımına sunulan bir kontrol listesi olarak ortaya konmuştur.
Tez kapsamında geliştirilen karar modeli iki farklı alan çalışması ile test edilerek doğrulanmıştır. Muğla'da yer alan bir müze binası ile terk edilmiş eski bir verem savaş dispanser binası alan çalışmaları için seçilmiştir. Çalışmanın sonunda müze binası orta seviyede uyarlanabilir bulunurken, dispanser binasının uyarlanabilirliği düşük seviyede bulunmuştur. Her iki binanın güçlü ve zayıf yönleri belirlenerek, olası müdahale seçenekleri için öneriler geliştirilmiştir.
Sonuç olarak bu tezin ortaya koyduğu karar modeli ve kontrol listesi hem akademik araştırmaların artması için literatüre katkıda bulunacak hem de pratikte sürdürülebilir uygulamaların iyileştirilmesinde ve geliştirilmesinde sektöre fayda sağlayacaktır.

Abstract:
Buildings which have been exposed to various effects over time undergo certain changes. In case of inability to keep up with these changes, the usage performance of the building's decreases, and in certain cases such buildings lose their functions to the level of becoming abandoned. Various applications have been developed in order to ensure buildings to adapt changing conditions. These applications also include adaptive reuse. This study aims to reveal the potential of adaptability of the current situation through examination regarding the reuse processes of buildings with optimum performance with a comprehensive approach. With an understanding that accepts each building as unique in its context, this thesis proposes a flexible decision model that can be exclusively applied to each building. This decision model developed for the building planning process is based on the context of performance, allowing systematic, rational, and objective decisions for the adaptive reuse of the existing building. In addition, the evaluation method, which forms the structure of the model, presents a multi-integrated approach to the existing building. This approach also exposes problems which might occur before and after the adaptive reuse, while contributing to taking measures to solve such problems. Evaluation criteria, which is another output of the model, are created with Fuzzy Delphi and Analytical Hierarchy Process (AHP) and are based on a verified and reliable set. The set can be used independently of the model, as well as it can be turned into a checklist for the practice of professionals.
The decision model developed within the scope of the thesis was verified by testing with two different case studies. A museum building and an abandoned old tuberculosis dispensary building in Muğla were selected for case studies. At the end of the study, the museum building is moderately adaptable, while the dispensary building has low adaptability. By identifying the strengths and weaknesses of both buildings, suggestions are developed for possible intervention options.
As a result, the decision model and the checklist presented by this thesis both contribute to the literature for increasing academic research and provide benefits to the sector in improving and developing sustainable adaptive reuse in practice.