Sigara bağımlılığında rolü olan dopaminerjik ve serotonerjik genlerin dna düzeyinde araştırılması
Investigation of dopaminergic and serotonergic genes with role in smoking addiction on DNA level
Yazar: ÜLGEN SEVER
Danışman: PROF. DR. SACİDE PEHLİVAN
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Tıbbi Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Tıbbi Biyoloji = Medical Biology
Dizin: Bağımlılık = Dependency ; DNA = DNA ; Dopamin = Dopamine ; Genler = Genes ; Nikotin = Nicotine ; Polimorfizm-genetik = Polymorphism-genetic ; Serotonin = Serotonin ; Sigara içme = Smoking

Özet:
Sigara bağımlılığında etken madde olan nikotinin, dopaminerjik ve serotonerjik nöronlara etki ederek dopamin salınımını uyardığı ve beyindeki serotonin seviyesini arttırdığı literatürde gösterilmiştir. Dopaminerjik ve serotonerjik sistemlerdeki polimorfizmlerin sigara bağımlılığı riskinde ve sigara içicilik davranışlarında bireysel farklılıklara sebep olduğu düşünülmektedir. Çalışmada bu yolaklarda görevli DRD2 (TaqIA ve -141C Ins/Del), DRD4 (48 bç VNTR), DAT (40 bç VNTR), MAO-A (uVNTR), MAO-B (A644G), COMT (Val158Met) ve 5-HTT (5-HTTLPR) proteinlerini kodlayan genlerdeki polimorfizmlerin sigara bağımlısı (SB) ve sigara içmeyen (Sİ) bireylerde karşılaştırılması; ayrıca günde içilen sigara adedi, sigaraya başlama yaşı ve Fargestrom Nikotin Bağımlılık Testi (FNBT) puanı gibi klinik parametreler açısından araştırılması amaçlanmıştır. Çalışmaya SB 164 birey (90E/74K) ve Sİ 133 birey (64E/69K) dâhil edildi. Periferal kan örneklerinden DNA izolasyonu yapıldı. Polimorfizmlerin analizi PCR veya PCR-RFLP yöntemi ile agaroz jel elektroforezi kullanılarak gerçekleştirildi. Sonuçlar hem gruplar arasında hem de klinik parametrelerle karşılaştırıldı. DRD4/48 bç VNTR (uzun/kısa; U/K) ve COMT/Val158Met polimorfizmleri sigara bağımlılığı ile ilişkili bulunmuştur. MAO-A/uVNTR polimorfizmi sadece erkeklerde sigara bağımlılığı ile ilişkili bulunurken, DRD2/-141C Ins/Del polimorfizmi ise hem sigara bağımlılığı hem de sigara içme davranışları ile ilişkili bulunmuştur. DRD2/TaqIA, DAT/40 bç VNTR, MAO-B/A644G ve 5-HTT/5-HTTLPR polimorfizmleri ile sigara bağımlılığı ve sigara içme davranışları açısından anlamlı bir ilişki saptanmamıştır. DRD2 Del/Del, COMT Val/Met genotiplerinin, DRD4 en az bir U allel varlığının ve erkeklerde MAO-A 4T alleli varlığının sigara bağımlılığına yatkınlıkta rol oynayabileceği; DRD2 Ins/Ins, DRD4 K/K, COMT Val/Val genotiplerinin ve erkeklerde MAO-A 3,5T alleli varlığının koruyuculukla ilişkili olabileceği gösterilmiştir. Ayrıca DRD2 Ins/Del genotipinin Ins/Ins genotipi ile karşılaştırıldığında günde daha az sigara içilmesi ile ilişkili bulunmuştur.

Abstract:
It is shown in the literature that, active ingredient of smoking addiction, nicotine stimulates dopamine release by affecting dopaminergic and serotonergic neurons and increases serotonin level in brain. It is considered that polymorphisms in dopaminergic and serotonergic systems cause individual differences in smoking addiction risk and smoking behaviors. In this research, it was aimed to compare DRD2 (TaqIA and -141C Ins/Del), DRD4 (48 bp VNTR), DAT (40 bp VNTR), MAO-A (uVNTR), MAO-B (A644G), COMT (Val158Met) and 5-HTT (5-HTTLPR) gene polymorphisms in between smoke dependent (SD) and non-smoker person (NS); although it was aimed to investigate the gene variants in terms of number of cigarettes smoked per day, age of starting to smoke and Fagerstrom Test for Nicotine Dependence (FTND) within the frame of clinical parameters. 164 SD (90M/74F) and 133 NS (64M/69F) individuals included in the study. DNA isolation was performed from peripheral blood samples. Analysis of polymorphisms were done with PCR or PCR-RFLP method via agarose gel electrophoresis. Results were compared between groups as well as to clinical parameters. DRD4/48 bp VNTR (long/short; L/S) and COMT/Val158Met polymorphisms were found to be in relation with smoke dependence. MAO-A/uVNTR polymorphism was found to be in relation with smoking addiction only in male, whereas DRD2/-141C Ins/Del polymorphism was found to be in relation with smoking addiction and smoking behavior. No significant relation was determined in terms of smoking addiction and smoking behavior in DRD2/TaqIA, DAT/40 bp VNTR, MAO-B/A644G and 5-HTT/5-HTTLPR polymorphisms. It was shown that DRD2 Del/Del, COMT Val/Met genotypes, DRD4 at least one L allele presence and MAO-A 4R allele presence in males may play a role in smoke dependence liability; that DRD2 Ins/Ins, DRD4 S/S, COMT Val/Val genotypes and MAO-A 3.5R alleles in males may be associated with protectiveness. Also, upon comparing DRD2 Ins/Del genotype and Ins/Ins genotype, it was found in association with smoking less cigarettes a day.