Melezleme ıslahı ile elde edilen bazı F1 asma genotiplerinin külleme (Uncinula necator) ve mildiyö (Plasmopara viticola) hastalıklarına dayanıklıklarının skorlanması ve çekirdeksiz asma genotiplerinin markör destekli seleksiyon ile belirlenmesi
Scoring the resistance of some F1 grapevine genotypes obtained by crossbreeding to powdery mildew (Uncinula necator) and downy mildew (Plasmopara viticola) diseases and determination of seedless genotypes by marker assisted selection
Yazar: YEŞİM DOYĞACI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜLSÜM EBRU ÖZER UYAR ; DOÇ. DR. ARİF ATAK
Kocaeli Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Yetiştirme ve Islahı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Dayanıklılık = Endurance ; Külleme = Powder mildew ; Mildiyö = Mildews ; Çekirdeksizlik = Seedlessness

Özet:
Ülkemiz asmanın gen merkezi olup, eski ve köklü bir bağcılık kültürüne sahiptir. Dünya da bağcılığı kısıtlayan verim ve kalite kayıplarına neden olan en önemli hastalık etmenleri arasında; mildiyö (Plasmopara viticola (Berk. Et Curt) Berl et de Toni) ve külleme (Erysiphe necator syn. Uncinula necator (Schw.) Burr. ) yer almaktadır ilaveten çekirdeksizlik üzümde aranan en önemli kalite kriterlerinden birisidir.
Bu çalışmada 'Asma Genetik Kaynaklarının Karşılıklı Değerlendirilmesi ve Sofralık Üzüm Islahı' isimli Güney Kore ve Türkiye İkili İşbirliği projesi kapsamında 2019 yılında melezleme çalışmalarından elde edilen F1 üzüm genotipleri kullanılmıştır. Çalışma; F1 üzüm genotiplerinin külleme (Uncinula necator) ve mildiyö (Plasmopara viticola) hastalıklarına dayanıklıklarının skorlanması ve çekirdeksiz genotiplerin markör destekli seleksiyon (MDS) ile belirlenmesi olmak üzere iki ana aşamadan oluşmuştur. 
Külleme ve mildiyö hastalıklarına karşı melez genotiplerin dayanıklılık seviyelerini belirlemek amacıyla her bir fidandan olgunluğa erişmiş rastgele seçilen dört-beş yaprak üzerinde, enfeksiyonların kaplama alanı baz alınarak OIV-452, 455 ve 456 skalalarına göre tüm yaprak alanında gözlemlenen hastalık lezyonlarının yüzdesine göre belirlenmiştir. Toplamda 470 adet melez üzüm genotipi skorlanmış ve 31 adet genotip hem külleme hem de mildiyö hastalığına karşı çok dayanıklı olarak tespit edilmiştir. 
Markör destekli seleksiyon ile çekirdeksiz melez genotiplerin belirlenmesi için 5U_VviAGL11 isimli SSR markörü kullanılmıştır. Araştırmanın sonucunda 351 genotip arasından potansiyel çekirdeksiz 136 adet birey tespit edilmiştir.Toplamda 136 potansiyel çekirdeksiz melez üzüm genotipinin 77 adedi hem külleme hem de mildiyö hastalığına çok dayanıklı ya da dayanıklı olarak belirlenmiştir. Belirlenen 77 adet melez genotip gelecekteki ıslah çalışmalarında külleme ve mildiyöye dayanıklı çeşitlerin ülkemiz ve dünya bağcılığına kazandırılması amacıyla kullanılacaktır.

Abstract:
Our country is the gene center of the vine and has an old and deep rooted viticulture culture. Among the most important disease factors that restrict viticulture in the world and cause yield and quality losses; downy mildew (Plasmopara viticola) and powdery mildew (Erysiphe necator syn. Uncinula necator ) additionally seedless is one of the most important quality criteria sought in grapes.
In this study, F1 hybrid grape genotypes obtained from crossing studies carried out in 2019 within the scope of the South Korea and Turkey Bilateral Cooperation project named "Mutual Evaluation of Grape Vine Genetic Resources and Breeding of Table Grape" were used. Studies; It consisted of two main stages: scoring the resistance of F1 hybrid grape genotypes to powdery mildew (U. necator) and downy mildew (P. viticola) diseases and determining seedless genotypes by marker assisted selection (MAS). 
In order to determine the resistance levels of hybrid genotypes against powdery mildew and downy mildew diseases, on four to five randomly selected leaves from each young plant(seedling), on the whole leaf area according to OIV-452, 455 and 456 based on the coverage area of the infections determined by the percentage of disease lesions observed. A total of 470 hybrid grape genotypes were scored and 31 genotypes were determined to be very resistant to both powdery mildew and downy mildew disease.
 SSR marker 5U_VviAGL11 was used to identify seedless hybrid genotypes with marker assisted selection. As a result of our research, one hundred and thirty-six potential seedless individuals were identified among three hundred and fifty-one genotypes. In total, seventy-seven of one hundred and thirty-six potential seedless hybrid grape genotypes were determined as very resistant to both powdery mildew and downy mildew. The determined seventy-seven hybrid genotypes will be used in future breeding studies to gain new cultivars resistant to powdery mildew and mildew to the World's and the our country's viticulture.