Çölyak hastalarında glutensiz diyetin yıllara göre boy uzamasına etkisi ve son boya ulaşanların değerlendirilmesi
The effect of gluten-free diet on length extension by years in celiac patients and evaluation of those who have reached the last lenght
Yazar: DEMET ŞEKER
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN TUFAN KUTLU
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Cerrahpaşa Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Boy kısalığı = Short stature ; Glutenler = Glutens ; Çölyak hastalığı = Celiac disease

Özet:
Giriş ve Amaç 
Çölyak hastalığı (ÇH) genetik olarak duyarlı bireylerde, glutene karşı oluşan hücresel ve humoral immünolojik yanıt ile ortaya çıkan bir enteropatidir. Genetik, immünolojik ve çevresel etmenler ile oluşan çok bileşenli bir hastalıktır. Gluten içeren besinlerin tüketimiyle ortaya çıkan ince barsak villüs atrofisi, intraepitelyal lenfositozis ve kript hiperplazisi ile karakterizedir. 
ÇH büyüme gelişme geriliği nedenleri arasındadır. Glutensiz diyete uyduklarında total vücut kütlesi ve yağsız vücut kütlesinde artış, yağ kütlesinde azalış olduğunu gösteren çalışmalar bulunmaktadır. Ancak glutensiz diyetin boy uzamasına etkisi alanında yeterli veri ve çalışma bulunmamaktadır. 
Bu çalışmanın amacı İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Çocuk Gastroenteroloji Bilim Dalı'nda ESPGHAN (European Society of Pediatric Gastroenterology Hepatology and Nutrition) tanı kriterlerine göre ÇH tanısı almış çocukların antropometrik ölçümlerini retrospektif olarak dosyalar üzerinden değerlendirmek ve glutensiz diyete uyumun boy uzamasına ve hedef boyu yakalama oranları üzerine etkilerini ortaya koymaktır. 
Gereç ve yöntem 
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Cerrahpaşa Tıp Fakültesi, Çocuk Gastroenteroloji Bilim Dalı'nda ESPGHAN tanı kriterlerine göre ÇH tanısı konmuş hastaların dosyaları geriye dönük olarak "İsim ve soy isim, doğum tarihi, tanı yaşı, cinsiyet, büyüme ve gelişmeyi etkileyen eşlik eden diğer hastalıklar, tanı anındaki ve poliklinik kontrollerindeki antropometrik ölçümler, anti-endomisyum (EMA) ve anti-doku transglutaminaz (TGA) IgA ve IgG antikorları, anne ve baba boyları, hedef boyları, son boyları, izlem süreleri, glutensiz diyete (GFD) uyumu" verileri açısından incelenmiştir. Büyümeyi etkileyen hastalığı olanlar çalışmadan çıkarılmıştır. 
Bulgular 
Çalışmamız Ekim 2000- Nisan 2021 tarihleri arasında polikliniğimizce takipli 83 hastanın geriye dönük dosyalarının taranmasıyla yapılmıştır. 8 hasta büyüme gelişmesini etkileyen bir hastalığının olması ve 10 tanesi takipsiz olması nedeniyle çalışmadan çıkarılmıştır. %43,1'i (n:28) erkek, %56,9'u (n:37) kız toplam 65 olgu dahil edilmiştir. Hastalar GFD'ye uyan ve uymayan olarak ikiye ayrılmıştır. 43 kişi (%66) diyete uyan grupta yer almaktadır. Çölyak hastalarının %29'unun (n:19) boy kısalığı şikayetiyle baş vurduğu, %20'sinin (n:13) -2 sds altında olduğu görülmüştür. Başlangıçta -3 sds'in altında 2 tane, -3 - -2 sds arasında 10 tane hasta mevcutken, son muayenelerinde -3 sds altında hasta yoktu. 3 hasta -2 - -3 sds arasında saptandı. Çalışmamızda diyete uyan ve uymayanlar karşılaştırdığında hastaların boy, kilo ve vücut kitle indeksleri artmış olarak tespit edilmiştir, ancak iki grup arasında anlamlı fark saptanmamıştır. Boy uzama sds'lerindeki değişim miktarları diyete uyanlarda anlamlı olarak saptanmıştır (p:0,034, p<0,05). Diyete uymayanlarda ise anlamsız saptanmıştır (p>0,05). 
Sonuç 
ÇH'nin tek tedavi yöntemi glutensiz diyettir. Diyete uyumun hastalığın neden olduğu semptomları düzelttiği ve komplikasyonlarını önleyebildiği bilinmektedir. Çalışmamıza katılan ve düzenli takip edilen hastaların içindeki diyete tam olarak uymayanlarının ne kadar gluten tükettiğinin kaydının olmaması nedeniyle bu hastaların bir miktar diyet yapmış olabilecekleri göz önüne alınmalıdır. Diyetin boy uzamasına olan katkısına dair ek çalışmalara ihtiyaç vardır. ÇH'li hastaların ailelerinin farkındalığını arttırmak amacıyla yeni çalışmalar yapılmalı, hastaların gluten içermeyen gıdalara ulaşımı arttırılmalı ve bu konuda yetkin diyetisyenlerle iş birliği yapılmalıdır.

Abstract:
Introduction And Aim 
Celiac disease (CD) is an enteropathy that occurs in a genetically sensitive individual with a cellular and humoral immunological response to gluten. It is a multicomponent disease with genetic, immunological and environmental factors. It is characterized by small bowel villous atrophy, intraepithelial lymphocytosis and crypt hyperplasia, which occur with consumption of gluten-containing foods. 
CD is one of the major causes of growth retardation. There are studies showing that total body mass and lean body mass increase and fat mass decrease when they follow the gluten-free diet. However, there are insufficient data and studies on the effect of gluten-free diet on growth. 
The aim of this study is to evaluate retrospectively anthropometric measurements of children diagnosed as Celiac Disease according to the diagnostic criteria of ESPGHAN (Eurepean Society of Pediatric Gastroenterology Hepatology and Nutrition) in Istanbul University-Cerrahpaşa, Cerrahpaşa School of Medicine, Department of Pediatric Gastroenterology and to demonstrate the effects of compliance of gluten-free diet on height growth rate and target length capture rates. 
Materials and Methods 
The files of patients who were diagnosed as Celiac Disease according to ESPGHAN criteria in Istanbul University-Cerrahpaşa, Cerrahpaşa School of Medicine, Department of Pediatric Gastroenterology, were retrospectively analysed as "Name and surname, date of birth, age of diagnosis, gender, accompanying diseases affecting growth and development, Anthropometric measurements, anti-endomisium and anti-tissue transglutaminase IgA and IgG antibodies levels at the time of diagnosis and outpatient control, maternal and paternal lengths, follow-up times, gluten-free diet compliance were examined. Those with diseases affecting growth were excluded from the study. 
Results 
Our study was conducted by retrospectively scanning the files of 83 patients followed up by our outpatient clinic between October 2000 and April 2021. 8 patients were excluded from the study because they had a disease affecting growth and 10 of them were not followed up. A total of 65 cases were included, 43.1% (n:28) male and 56.9% (n:37) female. The patients were divided into two groups as those who matched the GFD and those who did not. 43 cases (66%) were in the group that followed the diet. 29% (n:19) of celiac patients presented with the complaint of short stature. It was observed that 20% (n:13) of them were below -2 sds. Initially, there were 2 patients under -3 sds and 10 patients between -3 - -2 sds; There were no patients below -3 sds in their last examination. 3 patients were found to be between -2 - -3 sds. In our study, either those who followed the diet and those who did not, height, weight and BMI were found to be increased, but no significant difference was found between the two groups. The amount of change in the sds of height growth was found to be significant in those who followed the diet (p:0.034, p<0.05). It was found to be insignificant in those who did not follow the diet (p>0.05). 
Conclusion 
The only treatment of patients with CD is a gluten-free diet. It is known that compliance with the diet improves the symptoms caused by the disease and can prevent its complications. It should be taken into account that the patients who participated in our study and were followed up regularly did not have a record of gluten consumption, and that these patients may have had some diet. Additional studies are needed on the contribution of diet to height growth. In order to increase the awareness of the families of CD patients, new studies should be carried out, patients' access to gluten-free foods should be increased, and studies on follow-up in cooperation with dietitians are needed.