Sağlık hizmetlerinde hakkaniyet ve sağlık-ücretler ilişkisi: Türkiye üzerine bir inceleme
Equity in health care and relationship between health and wages: The case of Turkey
Yazar: SEZER ALCAN
Danışman: PROF. DR. ONUR ÖZSOY
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Ekonomi = Economics ; Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management
Dizin: Adalet = Justice ; Adaletsizlik = Injustice ; Artan oranlı vergi = Progressive tax ; Finansman = Financing ; Panel veri modelleri = Panel data models ; Sağlık harcamaları = Health expenditures ; Sağlık hizmetleri = Health services ; Ücret = Wage ; Ücret farkı = Wage differential

Özet:
Evrensel Sağlık Kapsayıcılığında; sağlık hizmetlerine erişimde adalet, sağlık hizmetlerinin finansmanında adalet ve sağlık hizmetlerinin kalitesinin o hizmetlerden faydalananların sağlık durumunu iyileştirmesi,  şeklinde kısaca özetlenebilecek üç  önemli konu bulunmaktadır.
Bu çalışmada, Türk sağlık sisteminin  üç başlık altında incelemesi yapılmıştır. İlk olarak, üç farklı sağlık hizmeti kategorisinden  faydalanma açısından Türkiye'de adaletsizlik olup olmadığı incelenmiştir. Yapılan analiz sonucunda incelenen tüm sağlık hizmetleri açısından istatistiki olarak anlamlı ve pozitif bulunan Konsantrasyon Endeksi Türkiye'de eşit ihtiyaca eşit tedavi verilmediğini  ortaya koymuştur.
Aynı veri seti ile yapılan sağlık hizmetlerinin finansmanında hakkaniyet analizinde yoksul hane halklarının sağlık harcamalarının finansmanına toplamda daha az katkıda bulunduğu bulunmaktadır. Ancak, finansman kaynaklarının detaylı incelenmesinde dolaylı vergiler ile cepten yapılan harcamaların azalan oranlı, yani adaletsiz olduğunu göstermektedir.
Üçüncü olarak, Türkiye'de sağlığın saat ücretleri üzerindeki etkisi tahmin edilmiştir.  İnceleme için faydalanılan panel veri setinde, diploma ile ölçülen eğitim değişkeninin zaman içinde değişmekte olması sayesinde, eleştiriye son derece açık araç değişken yöntemine ihtiyaç duymadan, sabit etkiler modeli ile analiz yapılabilmesi mümkün  olmuştur. Sağlığın ücret değişkeni ile temsil edilen verimlilik üzerinde pozitif etkisi olduğu tespit edilmiştir. Bu durum, bireylerin sağlık durumlarını iyileştiren kaliteli sağlık hizmetlerinin önemini ortaya koymaktadır.



Anahtar Kelimeler: Yatay hakkaniyet, dikey hakkaniyet, konsantrasyon endeksi,dikey hakkaniyet, artan oranlılık, algılanan sağlık durumu, ücretler, panel veri

Abstract:
Universal Health Coverage includes, three important factors that can be shortly summarized as equity in health care use, equity in financing of health care, and quality health services that improve health status of individuals who benefit from those services.
This study has evaluated Turkish Health System for three topics. First, equity in health care use in Turkey has been analyzed for three different health services categories. The positive and significant Concentration Index that was found for all three health services indicates that there is no equal treatment for equal need in Turkey. 
Using the same data set, equity analysis in financing of health services has been carried out. Results show that poorer households contribute less to healthcare financing in total.  However, detailed inspection of financing sources reveals indirect taxes and out of pocket expenditures as regressive financing sources.  
Third, the impact of health on hourly wages on Turkish panel data has been estimated. In most of the previous studies, education is time-invariant and therefore its coefficient cannot be estimated through the within estimator. This study complemented previous studies by utilizing a panel where education variable measured by degree obtained varies over time. With such data, open to criticism instrumental variables techniques are not needed. Estimates show that health impacts productivity which was proxied by the hourly wages of the individuals in the sample. This result confirms importance of quality health services that improve health status of individuals.


Keywords: Horizontal equity, concentration index, vertical equity, progressivity,self assessed health, wages, panel data