Türkiye'de uygulanan para politikasının bulanık mantık yöntemi ile analizi
Analysis of the monetary policy applied in Turkey with fuzzy logic method
Yazar: NURHAN HANDE SEVGİ
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA NECAT COŞKUN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Bulanık mantık = Fuzzy logic ; Makroekonomik politikalar = Macroeconomic policies ; Merkez Bankası = Central Bank ; Para politikaları = Monetary policies

Özet:
Merkez bankalarının hedeflere ulaşmada aldıkları politika kararlarında ve hedeflerinden sapmaları durumunda bunun nedenlerini açıklamada ve hedeften ne kadar sapabileceklerine ilişkin ortaya koydukları açıklamalarında şeffaflık ve bağımsızlık kavramları giderek önem kazanmaktadır. Bu hedeflere ulaşmak için güvenilir politika eylemleri kadar etkili iletişim de temel öneme sahiptir. Para politikası stratejisi olarak enflasyon hedeflemesi uygulayan merkez bankaları bu stratejinin ön koşulu olan şeffaflık, hesap verilebilirlik ve güvenilirlik ilkelerinin gereği olarak geliştirdikleri iletişim stratejileri sonucunda çeşitli metinler yayımlamaktadır.  

Merkez Bankası'nın aldığı kararlarla söylemleri birlikte değerlendirildiğinde Merkez Bankası politikalarının gerçekte yönetimsel anlamda şeffaflık ve hesap verebilirlik gibi unsurlarla ne ölçüde uyumlu hareket ettiği kurumsal güvenilirliğini belirlemektedir. Merkez Bankası'nın bu politika çerçevesinde ne yaptığı, bir model kullanıp kullanmadığı, kullanıyorsa bu modelin ne olduğu kamuoyu ile paylaşılmamaktadır. 

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın, ifade ettiği politika duruşunun tekliği, her dönem için aldığı kararlarla örtüşmeyebileceğini ve para politikası duruşu için farklı sıkılık derecelerinin olabileceği düşüncesini ortaya koymuştur. Bu bağlamda, Merkez Bankası'nın uyguladığı para politikasını niteleyen sıkı duruşun farklı dereceleri çoklu mantık felsefesiyle hareket eden bulanık mantık yöntemiyle araştırılmıştır. Kural tabanlı bulanık mantık modeli kapsamında bulanık C-Ortalama yöntemiyle yapılan kümelemenin ardından Merkez Bankası'nın politika duruşuna yönelik bir sınıflandırmaya gidilmiştir. Buna göre analizin ortaya koyduğu çıkan sınıflandırmada politika duruşunun gevşek, orta ve sıkı olarak gruplandığı ve Merkez Bankası'nın benimsediğini ifade ettiği politika duruşu ile model çıktılarının her dönem için benzerlik göstermediği sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
The concepts of transparency and independence are becoming increasingly important in the policy decisions taken by central banks in reaching their targets, in explaining the reasons for deviations from their targets and in their explanations about how much they can deviate from the target. Effective communication is essential as well as credible policy actions to achieve these goals. Central banks implementing inflation targeting as the monetary policy strategy, publish various textual materials as a result of the communication strategies which they have developed as a requirement of the transparency, accountability and reliability principles which are the prerequisites of this strategy.

When the decisions and discourses of Central Bank of Republic of Turkey are evaluated together, the harmony of Central Bank's policies with administrative transparency and accountability factors determines its institutional credibility. What the Central Bank does, whether it uses a model or not, and if so, what this model is not shared with the public.

The uniqueness of the policy stance expressed by the Central Bank of the Republic of Turkey may not coincide with the decisions taken for each period, and that there may be different degrees of tightness for the monetary policy stance. In this context, the different degrees of  tight stance that characterizes the monetary policy implemented by the Central Bank are investigated with the fuzzy logic method, which acts with the philosophy of multiple logic. In the wake of fuzzy C-Mean clustering within the scope of the rule-based fuzzy logic model, a classification done for the policy stance of the Central Bank. Accordingly, in the classification revealed by the analysis, it was concluded that the policy stance was grouped as loose, medium and tight. The policy stance that the Central Bank declared to be adopted and the model outputs did not show similarity for each and every period.