Kıpçak grubu Türk dillerinde olumsuzluk
Negation in Kıpchak group of Turkic languages
Yazar: SİMGE YARBA
Danışman: DOÇ. DR. MEVLÜT ERDEM
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çağdaş Türk Lehçeleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Dil bilgisi-ekler = Grammar-suffixes ; Dilbilgisi = Grammar ; Kıpçakca = Kıpcaks language ; Olumsuzluk = Negativeness ; Türk lehçeleri = Turkish dialects

Özet:
İletişimin en etkili yolu olan dil, kullanıcılarının aktarmak istediği her iletiyi yansıtabilecek güce sahiptir. Söz konusu iletiler onaylayan ve doğrulayan ifadeler kadar reddeden, inkâr eden, olumsuzlayan beyanlar da olabilmektedir. Her dilin kendi ilkeleri ve kuralları olduğu düşünüldüğünde evrensel bir ihtiyaç olan olumsuzluk kategorisinin de her dilde başka görünümlerde olması olağandır. Tonlama, belirli bir yapı yokluğu, olumsuzlayıcı enklitikler, öge sıralamasında değişiklik dillerin olumsuzluk işaretleme yöntemlerinden yalnızca birkaçıdır. Türkçe ise dış açılı olumsuzluğun çekim ile yapıldığı bir dildir. Fiil kök ve gövdelerine getirilen standart olumsuzlayıcı ile temel olumsuzluk elde edilir. Ancak birçok dilde olduğu gibi isim tümcelerinin, fiil tümcelerinin, isimlerin ve fiillerin olumsuzlanması farklı metotlarla sağlanmaktadır.
Bu çalışmada dilbilimsel olumsuzluk Türkçenin yapısı, olumsuzluk stratejileri ve olumsuzluğun etkilediği seviye dikkate alınarak Tümcesel Olumsuzluk, Morfolojik Olumsuzluk ve Sözlükbirimsel Olumsuzluk olmak üzere üç başlığa ayrılmış; Kıpçak grubu Türk dillerinde görülen olumsuzluk bu kategoriler kapsamında incelenmiştir. Tümcesel Olumsuzluk kapsamına standart olumsuzlayıcı ile kurulan olumsuzluk, standart olumsuzlayıcı kullanılmaksızın elde edilen olumsuzluk, geniş zamanın olumsuzu, olumsuz ek fiil kuruluşu, ne...ne bağlacı, çoklu olumsuzluk ve soru yoluyla olumsuzluk dahildir. Morfolojik Olumsuzluk kapsamında Türkçe -sXz yapım eki ile Arapça gayr-, Farsça nâ- ve bî- ön eklerinin olumsuzladığı sözcükler ele alınmıştır. Doğal olumsuzluk ve olumsuz varlıksal tümce kurucusu ise Sözlükbirimsel Olumsuzluk dâhilindedir.

Abstract:
YARBA, Simge, Negation in Kipchak Group of Turkic languages, Master's Thesis, Ankara, 2018.
The language is the most effective way of communication and has the ability to reflect every message that users want to convey. This messages may be refusing, denying, negating expressions as well as comfirming expressions. Each language has its own principles and rules therefore the category of negation, which is a universal requirement, may be seen in various forms on every language. Intonation, absence of certain structure, negative particles are only a few of negation methods of languages. On the other hand Turkish provides basic negation through inflection. Basic negation is constituted by suffixing standard negator to verbal root and stem but as in many langugaes nominal sentence, verbal sentence, nouns ve verbs are negated in different forms.
In this study,  linguistic negation is grouped as Sentential Negation, Morphological Negation and Lexical Negation by considering structure and strategies of Turkish and the level that negation affects; Negation in Kipchak group of Turkish languages has been examined within these categories. Negation that established with standard negator, negation that established without standard negator, negation of aorist, the negative copula, the negative connective ne…ne 'neither…nor', multiple negation and negation whereby questioning are included to Sentential Negation. In Morphological Negation, words that negated by Turkish suffix -sXz and Arabic prefix gayr-, Persian prefixes nâ- ve bî- discussed. Inherent Negation and constituent of existential negation are examined in the content of Lexical Negation.