Nurullah ALTAY'ın Özbek Türkçesi Sözlüğünün Türkiye Türkçesine aktarımı
Transfer of Nurullah Altay's Uzbek Dictionary to Turkish
Yazar: FARKHUNDA AIDEN
Danışman: PROF. DR. NERGİS BİRAY
Pamukkale Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı / Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
"Nurullah Altay'ın Özbek Türkçesi Sözlüğünün Türkiye Türkçesine
Aktarımı" adlı çalışmamız, Kaynakça ve sonuç bölümlerinin dışında iki ana
bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde Türklerde sözlükçülük devirleri ve bu
devirlerde yazılan önemli sözlükler ve Özbek Türkçesi sözlük yazma geleneği
hakkında bilgi verilmiş olup, birinci bölümde Afganistan Özbek Türkçesi,
Afganistan Özbeklerinin bu coğrafyaya geldikleri tarih, Afganistan çağdaş Özbek
edebiyatının başlangıç dönemi yazarları, Afganistan'da Özbek Türkleri tarafından
hazırlanan sözlükler ve bunlar üzerinde yapılan çalışmalara yer verilmiş, Nurullah
Altay'ın Özbek Dili Sözlüğü incelenmiştir. İkinci bölümde, Nurullah Altay'ın
sözlüğü taranıp alfabetik sıraya göre Türkiye Türkçesine çevrilmiştir. Üçüncü
bölümde yaptığımız çalışma hakkında bilgi verilmiştir.
Yüzyıllar boyunca sosyo-kültürel ve sosyo-politik etkenler karşısında yok
olma tehlikesiyle karşı karşıya kalan Afganistan Özbek Türkçesi üzerinde yabancı
araştırmacılar tarafından yapılan birkaç çalışmanın dışında bugüne kadar başka
önemli bir çalışma yapılmamıştır. Yapılan çalışmalar da ya tarihȋ-coğrafi ya da
folklorik nitellik taşıyan çalışmalardır. Çalışmamız Afganistan'daki eğitim
kurumlarında Özbekçe öğrenen öğrenciler tarafından kullanılan Özbekçeden
Özbekçe'ye bir sözlük olup bu alanda çalışma yürüten araştırmacıların kaynak
olarak kullanmasına vesile olması amacına hizmet etmesi yönüyle tez çalışması
olarak seçmemizde önemli bir etken olmuştur.

Anahtar kelimeler: Nurullah Altay, Özbekçe Sözlük, Türkçe sözlükçülük, aktarma

Abstract:
This study titled "Transfer of Nurullah Altay's Uzbek Language Dictionary
to Turkish" consists of two min parts apart from the bibliography and conclusion
parts. In the introduction, information about the lexicography periods of the Turks
and the important dictionaries written in these periods and the Uzbek Turkish
lexicography are given. In the first part, Afghanistan's Uzbek language, the date
that Afghanistan's Uzbek came to this geography, the authors of the beginning
period of Afghanistan's contemporary Uzbek literature, the dictionaries prepared
by Uzbek Turks in Afghanistan and the studies on them, Nurullah Altay's Uzbek
language dictionary were examined. In the second part, Nurullah Altay's dictionary
was scanned and translated into Turkish in alphabetical order. In the third chapter,
information about our study is given as a result.
Apart from a few studies by foreign researchers on Afghanistan Uzbek
Turkish, which has been in danger of extinction due to socio-cultural and sociopolitical factors for centuries, no other important study has been conducted so far.
The studies carried out are either historical-geographical or folkloric studies. Our
study is a dictionary from Uzbek to Uzbek used by students learning Uzbek in
educational institutions in Afghanistan, and it has been an important factor in our
selection as a thesis study as it serves the purpose of enabling researchers working
in this field to use it as a resource.

Keywords: Nurullah Altay, Uzbek Dictionary, Turkish lexicography, transfer