Üniversite eğitim yapılarının mekânsal özelliklerinin akademik kültürün sürdürülebilirliği bağlamında irdelenmesi
Examining the spatial features of university education buildings in the context of the sustainability of academic culture
Yazar: HALİL İBRAHİM ÇELİK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BERNA GÜÇ
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Eğitim yapıları = Educational buildings ; Mekan dizimi analiz yöntemi = Space syntax analysis method ; Mekansal organizasyon = Spatial organization ; Sürdürülebilirlik = Sustainability

Özet:
Sürdürülebilirlik kavramı; hızla değişen ve gelişen, bu süreç içerisinde de var olan somut ve soyut kaynakların bilinçsiz bir şekilde yok edilmeye başlandığı günümüz dünyasında oldukça önemli bir konuma gelmiştir. Birçok disiplinde, farklı yaklaşımlarla işlenen sürdürülebilirlik, mimarlık alanında kendine yer bulmuştur. Mimarlık alanında ele alınan sürdürülebilirlik kavramlarından, sosyal, çevresel ve ekonomik sürdürülebilirliğin yanı sıra kültürel sürdürülebilirliğin de bu alana dahil olduğu görülmektedir. 
Mekânı sosyal ve kültürel perspektiften değerlendirmeye olanak tanıyan mekân dizim yöntemi son yıllarda yapılan çalışmalarla sürdürülebilirlik kavramıyla ilişkilendirilmeye başlamıştır. Kentsel ölçekte ve bina ölçeğinde uygulanan mekân dizim yöntemi, insanın kullandığı mekanların sosyo-kültürel mantığını incelemektedir. Nicel verilerle birlikte mekân hakkında daha fazla veri sunan bu yöntem, mekanları farklı yaklaşımlarla değerlendirme potansiyeli barındırmaktadır.
Bu çalışmada da mekân dizim yöntemi uygulanarak, üniversite eğitim yapılarının kültürel sürdürülebilirlik bağlamında değerlendirmesi yapılmıştır. Çalışmanın ana amacı, mekânın içerisinde barındırdığı kültürün şekillenmesinde ve sürdürülmesinde etki eden unsurlardan olan, mekânsal konfigürasyon ve çevresel adaptasyonun bir parçası olan, doğal ışıklandırma ve gölgelenmenin, kültürü ne derecede yansıttığı ve o kültüre uygunluğunun, farklı parametrelerle incelenerek, bu parametreler arasındaki uyumun araştırılmasıdır.  Kültür gibi soyut bir kavramın analizi için derinlemesine literatür taraması ve kavram tanımlamaları yapılmıştır. Teorik altyapının oluşturulmasının ardından, Süleyman Demirel Üniversitesi'nde bulunan; Hukuk Fakültesi Diş Hekimliği Fakültesi ve İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi yapılarının analizleri gerçekleştirilmiştir.
Analizler sonucunda, değerlendirmeleri yapılan her bir fakültenin, akademik kültürleri ile ilişkilendirilebilecek mekânsal özelliklere sahip olduğu belirlenmiştir. Bu özelliklerin mekânsal konfigürasyon ve çevresel adaptasyon açısından vurgulandığı ortaya çıkmıştır. Vurgulanan mekanların, akademik kültürün sürdürülebilirliğini desteklediği, geri planda kalan mekanların ise desteklemediği çıkarımı yapılmıştır.

Abstract:
The concept of sustainability has become very important in today's world, which is rapidly changing and developing, and in this process, existing tangible and intangible resources are being destroyed unconsciously. Sustainability, which is treated with different approaches in many disciplines, has found its place in the field of architecture. Among the sustainability concepts addressed in the field of architecture, it is seen that cultural sustainability is included in this field as well as social, environmental and economic sustainability. 
The space syntax method, which allows the evaluation of space from a social and cultural perspective, has started to be associated with the concept of sustainability with the studies carried out in recent years. Applied at urban and building scales, the space syntax method examines the socio-cultural logic of the spaces used by people. This method, which provides more data about space together with quantitative data, has the potential to evaluate spaces with different approaches.
In this study, by applying the space syntax method, university education buildings were evaluated in the context of cultural sustainability. The main purpose of the study is to investigate the extent to which natural lighting and shading, which are part of spatial configuration and environmental adaptation, which are among the elements that affect the shaping and maintenance of the culture that the space contains, reflect the culture and its suitability for that culture, by examining the correlation between these parameters.  In order to analyze an abstract concept such as culture, an in-depth literature review and concept definitions were conducted. After the theoretical background was established, the structures of the Faculty of Law, Faculty of Dentistry and Faculty of Humanities and Social Sciences at Süleyman Demirel University were analyzed.
As a result of the analyses, it was determined that each faculty evaluated has spatial characteristics that can be associated with their academic culture. These features are emphasised in terms of spatial configuration and environmental adaptation. It is inferred that the emphasised spaces support the sustainability of the academic culture, while the spaces in the background do not.