Primipar emziren annelerde meme ucu sorunlarinin önlenmesinde farkli yöntemlerin etkinliğinin incelenmesi
The examination of the effectiveness of diffirent methods on prevention of nipple problems in breastfeeding primiparous mothers
Yazar: ŞENAY ÜNSAL ATAN
Danışman: PROF. DR. AHSEN ŞİRİN
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Kadın Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Anne eğitimi = Mother education ; Anne sütü = Milk-human ; Emzirme = Breast feeding ; Hemşirelik bakımı = Nursing care ; Meme = Breast ; Meme uçları = Nipples

Özet:
Araştırma, primipar emziren annelerde meme ucu sorunlarının önlenmesinde farklı yöntemlerin etkinliğini karşılaştırmak amacıyla deneysel olarak planlanmıştır.Araştırma, 01 Ekim 2006 ? 30 Ekim 2007 tarihleri arasında İzmir Dr. Ekrem Hayri Üstündağ Kadın Hastalıkları ve Doğum Hastanesi ve Sağlık Bakanlığı Ege Doğumevi ve Kadın Hastalıkları Eğitim Hastanesi Obstetri Kliniklerinde yürütülmüştür. Araştırmanın örneklemini, kriterlere uygun ve çalışmaya katılmaya gönüllü; 35 anne sütü uygulaması kontrol grubu, 35 sıcak kompres uygulaması deney grubu ve 35 çay kompresi uygulaması deney grubu olmak üzere toplam 105 anne oluşturmuştur.Veriler gerekli tüm izinler alındıktan sonra; görüşme, kayıt ve anket formu yöntemleri ile toplanmıştır. Veri toplamada, annelerin sosyo-demografik özelliklerini belirlemek üzere hazırlanmış ?Lohusa Tanıtım Formu?, emzirmenin değerlendirilmesi için kullanılan ?Emzirme Gözlem Formu? ve annelerin 14 gün boyunca evde doldurduğu ?Emzirme İzlem Formu? kullanılmıştır.İzmir Dr. Ekrem Hayri Üstündağ Kadın Hastalıkları ve Doğum Hastanesi ve Sağlık Bakanlığı Ege Doğumevi ve Kadın Hastalıkları Eğitim Hastanesi Obstetri Servisinde yatan vajinal doğum yapmış, kriterlere uygun ve katılmaya gönüllü olan anneler ile doğumdan sonra ilk 24 saat içinde görüşülmeye başlanmıştır.Araştırmaya, ilk önce meme ucuna anne sütü uygulaması kontrol grubu ile başlanmıştır. Daha sonra sıcak nemli çay ve sıcak nemli uygulama grubu verileri toplanmıştır. Annelere, Lohusa Tanıtım Formu (EK I), yüz yüze görüşme tekniği ile uygulanmış ve annenin verdiği yanıtlar kaydedilmiştir. Daha sonra annenin bebeğini emzirmesi gözlenerek, Emzirme Gözlem Formu (EKII) doldurulmuştur. Araştırma kapsamına alınan annelere, emzirmeyi teşvik amacı ile anne sütünün yararları ve başarılı emzirme konusunda eğitim yapılmıştır. Annelere eğitim verildikten sonra, tekrar annenin bebeğini emzirmesi gözlenerek ?Emzirme Gözlem Formu?(EKII) ikinci kez doldurulmuştur. Ayrıca, bebeğin emme gücünü değerlendirmede kullanılan sayısal ölçeği, son 24 saatte meme sorunlarının gelişmesini önlemek için annenin kullandığı yöntemi, bebeği besleme yöntemini, emzirme sayısını, meme ucu ile ilgili problem yaşama durumunu ve yaşadığı problemin emzirmeye etkisini belirleyen ?Emzirme İzlem Formu?nun (EK III) doldurulması konusunda annelere, hastanede bulundukları süre içinde eğitim yapılmıştır. Araştırmacı tarafından anneler beşinci günde evlerinde ziyaret edilerek anne sütünün yararları ve başarılı emzirme konusunda eğitim tekrarlanmış ve annelerin soruları yanıtlanmıştır. Anneler 14. gün evlerinde tekrar ziyaret edilerek formlar toplanmıştır.Araştırmada elde edilen verilerin analizinde; sayı, yüzde dağılımları, Ki-kare Testi, varyans analizi (ANOVA), Kruskal- Wallis Testi, Wilcoxon T Testi, Fisher'in Kesin Testi, Independent Samples T Testi kullanılmıştır.Uygulama grupları; yaş grubu, öğrenim durumu, gebelik sayısı, emzirme ile ilgili bilgi alma durumu, meme ucuna uygulama yapma durumu, doğum yaptıkları gebelik haftası ortalamaları, bebeklerini ilk emzirme zamanı, bebeklerin ilk emzirmede emme isteği, hastanede emzirme sırasında meme ucunda ağrı olma durumları açısından eşleştirilerek, homojen dağılımlı gruplar oluşturulmuştur (P>0.05).Araştırmada, doğum sonrası meme ucu sorunu bulunma durumunun günlere göre dağılımı incelenmiş, altıncı, yedinci ve sekizinci günlerde gruplar arasında fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur( Altıncı.gün için P=0.023, P<0.05; yedinci gün için P=0.023, P<0.05; sekizinci gün için P=0.027, P<0.05). Altıncı ve yedinci günlerde meme ucuna sıcak nemli uygulama grubunda, anne sütü uygulayan ve sıcak nemli çay uygulayan gruplara göre meme ucu sorunlarının daha az olduğu belirlenmiştir. Sekizinci günde meme ucuna sıcak nemli çay uygulama grubunda, anne sütü uygulayan ve sıcak nemli kompres uygulayan gruplara göre meme ucu sorunlarının daha az olduğu bulunmuştur.Sıcak nemli uygulama ve sıcak nemli çay uygulama gruplarında meme ucu sorunu yaşayan anne sayısının üçüncü günde en fazla olduğu, anne sütü kontrol grubunda ise meme ucu sorunu yaşayan anne sayısının dördüncü günde en fazla olduğu saptanmıştır. Araştırmada, annelerin %56.2'sinin doğum sonrası üçüncü günde en yüksek oranda meme ucu sorunu yaşadıkları bulunmuştur. Araştırmada, meme ucu sorunlarını önleme bakımından, sıcak nemli çay ve sıcak nemli uygulamanın, anne sütü uygulamasına göre daha etkili olduğu bulunmuştur.Araştırmada, altıncı günde meme ucu ağrısı bulunma durumu bakımından gruplar arasında fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (Altıncı.gün için P=0.031, P<0.05). Altıncı günde meme ucuna sıcak nemli uygulama grubunda, anne sütü uygulayan ve sıcak nemli çay uygulayan gruplara göre meme ucu ağrısının daha az olduğu tespit edilmiştir. Meme ucu ağrısı yaşayan anne sayısının sıcak nemli çay uygulama grubunda dördüncü günde, sıcak nemli uygulama grubundaki annelerde iki ve üçüncü günlerde, anne sütü kontrol grubundaki annelerde ise üçüncü günde en fazla olduğu bulunmuştur. Ayrıca, annelerin %44.8'inde doğum sonrası üçüncü günde en yüksek oranda meme ucu ağrısı yaşadıkları bulunmuştur. Araştırmada gruplar arası fark önemli bulunmamasına rağmen, doğum sonrası birinci-14. günler arasında meme ucu ağrısını önleme bakımından, sıcak nemli çay ve sıcak nemli uygulamanın, anne sütü uygulamasına göre daha etkili olduğu bulunmuştur. Ayrıca, doğum sonrası birinci-14.günler değerlendirildiğinde sıcak nemli uygulama grubundaki annelerin, diğer iki gruba göre daha az meme ucu ağrısı yaşadıkları saptanmıştır.Araştırmada, meme ucu çatlağını önleme bakımından, birinci-14. günler değerlendirildiğinde üç uygulama grubunun birbirine üstünlüğü saptanamamıştır. Meme ucu çatlağı yaşayan anne sayısının sıcak nemli çay, sıcak nemli uygulama grubu ve anne sütü kontrol grubundaki annelerde üçüncü günde en fazla olduğu saptanmıştır. Ayrıca, annelerin %34.3'ünde doğum sonrası üçüncü günde en yüksek oranda meme ucu çatlağı bulunmuştur. Ayrıca, gruplar arası fark önemli bulunmamasına rağmen, ilk 14 gün süresince, meme ucu çatlağı görülme oranı ve meme ucu çatlağı bir ve beş gün süren annelerin oranı, sıcak nemli uygulama grubunda, diğer iki gruba göre daha azdır.Araştırmada, meme ucu kanamasını önleme bakımından, birinci-14.günler değerlendirildiğinde, sıcak nemli çay ve sıcak nemli uygulamanın, anne sütü uygulamasına göre daha etkili olduğu söylenebilir. Meme ucu kanaması yaşayan anne sayısının, sıcak nemli çay ve sıcak nemli uygulama grubunda ikinci günde, anne sütü kontrol grubundaki annelerde ise üçüncü günde en fazla olduğu saptanmıştır. Ayrıca, annelerin %7.6'sında doğum sonrası ikinci ve üçüncü günlerde en yüksek oranda meme ucu kanaması bulunmuştur. Gruplar arası fark önemli bulunmamasına rağmen, ilk 14 gün süresince, meme ucu kanama görülme oranı, sıcak nemli uygulama ve anne sütü kontrol grubunda, sıcak nemli çay uygulama grubuna göre daha azdır.Araştırmada, yapılan istatistiksel analizde, dördüncü ve beşinci günde memede dolgunluk bulunma durumu bakımından gruplar arasında fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. Dördüncü günde meme ucuna sıcak nemli çay uygulama grubunda, anne sütü uygulayan ve sıcak nemli kompres uygulayan gruplara göre meme dolgunluğunun daha az olduğu görülmektedir(P=0.016, P<0.05). Beşinci günde meme ucuna sıcak nemli çay ve sıcak nemli uygulama grubunda, anne sütü uygulayan gruba göre meme dolgunluğunun daha az olduğu görülmektedir(P=0.014, P<0.05). Meme dolgunluğu yaşayan anne sayısının sıcak nemli çay uygulama grubunda dördüncü günde, sıcak nemli uygulama grubundaki annelerde üçüncü ve dördüncü günlerde, anne sütü kontrol grubundaki annelerde ise dördüncü günde en fazla olduğu bulunmuştur. Ayrıca, annelerin %19'unun doğum sonrası dördüncü günde en yüksek oranda meme dolgunluğu yaşadıkları bulunmuştur. Araştırmada doğum sonrası birinci-on dördüncü günler arasında meme dolgunluğunu önleme bakımından, sıcak nemli çay ve sıcak nemli uygulamalarının, anne sütü uygulamasına göre daha etkili olduğu bulunmuştur(P=0.016, P<0.05). Gruplar arası fark önemli bulunmamasına rağmen, sıcak nemli çay uygulama grubundaki annelerin, diğer iki gruba göre daha az süre meme dolgunluğu yaşadıkları saptanmıştır.Araştırmada, memede kızarıklık/hassasiyeti önleme bakımından, birinci-14. günler değerlendirildiğinde, sıcak nemli çay ve sıcak nemli uygulamanın, anne sütü uygulamasına göre daha etkili olduğu söylenebilir. Gruplar arası fark önemli bulunmamasına rağmen, ilk 14 gün süresince memede kızarıklık/hassasiyet görülme oranı, sıcak nemli çay ve sıcak nemli uygulama grubundaki annelerde, anne sütü kontrol grubundaki annelere göre daha azdır.Araştırma sonuçlarına göre; meme ucu sorunlarını önleme bakımından, sıcak nemli çay ve sıcak nemli uygulamasının, anne sütü uygulamasına göre daha etkili olduğu bulunmuştur. Meme ucuna sıcak nemli uygulama grubunda, anne sütü uygulayan ve sıcak nemli çay uygulayan gruplara göre meme ucu ağrısının daha az olduğu saptanmıştır. Ayrıca, meme dolgunluğunu önleme bakımından, sıcak nemli çay ve sıcak nemli uygulamaların, anne sütü uygulamasına göre daha etkili olduğu bulunmuştur. Sıcak nemli çay ve sıcak nemli uygulamasının etkinliği, uygulamadaki kolaylığı ve ekonomik oluşu nedeni ile meme ucu sorunlarının önlenmesinde kullanılması önerilmektedir.

Abstract:
This research was planned experimentally to investigate the effectiveness of different methods in nipple problems in breastfeeding primiparous mothers. It was carried out in the Obstetrics Clinics of the Izmir Dr. Ekrem Hayri Ustundag Gynecologic Diseases and Maternity Hospital and the Ege Maternity and Gynecologic Diseases Training Hospital of Department of Health, between 01 October 2006 and 30 October 2007. The sampling of the research consisted of a total of 105 mothers who met the inclusion criteria and volunteered to participate; 35 mothers randomized to mother-milk-application control group, 35 to hot-compress-application study group and 35 to tea-compress-application study group.Data were collected through interview, register and survey form methods after all necessary approvals were obtained. During data collection the following forms were used; a ?Puerperal Identification Form? which is developed to determine socio-demographic characteristics of mothers; a ?Breastfeeding Observation Form? which is used to evaluate the breastfeeding; and a ?Breastfeeding Follow-up Form? which is completed by mothers at home for 14 days.Mothers who have made normal vaginal deliveries and were staying in Obstetrics Ward of Diseases and Maternity Hospital and the Ege Maternity and Gynecologic Diseases Training Hospital of Department of Health and who were eligible and volunteer to participate were started being reviewed at postpartum 24 hours.Research was first started with mother-milk-application control group, followed by hot-compress-application and tea-compress-application study groups. ?Puerperal Identification Form? (Appendix-I) was applied by face to face interview technique and the answers given by mothers recorded. Subsequently, ?Breastfeeding Observation Form? (Appendix-II) was filled out by observing when mothers? breastfeeding their babies. To encourage breastfeeding, training related to the benefits of mother-milk and successful breastfeeding was given to the mothers included in the scope of research. After training, the ?Breastfeeding Observation Form? (Appendix-II) was refilled out by observing while mothers breastfeeding their babies. In addition, during their hospital-stay mothers also received training related to completion of ?Breastfeeding Follow-up Form? (Appendix-III) which determines the numeric scale used to evaluate the suckling-strength of the babies, the method used by the mother to prevent development of breast problems within 24 hours, infant feeding method, breastfeeding count, the status concerning experiencing nipple problems and the affect of problems experienced on breastfeeding. Researcher visited mothers at their homes on day five and repeated the training concerning the benefits of mother-milk and successful breastfeeding and mothers? questions were answered. Forms were collected on day 14 by visiting mothers at their homes.In the analysis of the data obtained; number, percentage distributions, chi-square test, variance analysis (ANOVA), Kruskal-Wallis Test, Wilcoxon T Test, Fisher?s Exact Test and Independent Samples T Test were used.Application groups were paired in terms of following data and the groups with homogeneous distributions were formed; age group, education level, number of pregnancies, receiving information related to breastfeeding, making applications to the nipple, the mean of gestational weeks at birth, first breastfeeding time, babies? desire to suckle during the first breastfeeding, occurrence of nipple pain during breastfeeding in hospital (P>0.05).In the research the distribution of presence of postpartum nipple problem according to days was examined and a statistically significant difference was found between groups on days six, seven and eight (P=0.023, P<0.05 on day 6; P=0.023, P<0.05 on day 7 and P=0.027, P<0.05 on day 8). It was determined that the hot-damp-application group had less nipple problems on days six and seven compared to mother-milk-application control group and hot damp - tea application study group. It was found that hot damp - tea application group had less nipple problems on day eight than mother-milk application and hot damp-compress application groups.In hot damp application and hot damp-tea application groups the number of mothers suffered from nipple problems was the highest on day three, whereas in mother-milk control group the number of mothers suffered from nipple problems was the highest on day four. In the research it was established that 56.2 % of the mothers experienced the most frequent nipple problems on postpartum day three. It was found in the research that hot damp-tea application and hot damp application were more effective than mother-milk application.In the research, a statistically significant difference was found between groups in terms of presence of a nipple problem on day six (P=0.031, P<0.05, on day 6). On day six, in hot damp-compress application group the nipple problem was less than in mother-milk application and hot damp-tea-application groups. The number of mothers suffered from nipple problem was the highest in hot damp - tea -application group on day four, in hot damp-application group on days two and three and in mother-milk control group on day three. ln addition, it was found that 44.8 % of the mothers experienced the highest rates of nipple pain on postpartum day three. In the research although the difference between groups was not significant, during postpartum first 14 days hot damp-tea and hot damp applications were found more effective than mother-milk application in terms of preventing the nipple pain. Besides, when the postpartum first 14 days were evaluated the mothers in the hot damp application group experienced less nipple pain than the mothers in other groups.When the first 14 days were assessed three application groups were not superior to each other in terms of preventing the nipple cracks. The number of mothers who experienced nipple cracks was the highest on day three in all three groups. In addition, in 34.3 % of mothers the most frequent nipple cracks were found on postpartum day three. Although the difference between groups was not significant during the first 14 days, the incidence of nipple cracks and the rate of mothers whose nipple cracks lasted five days was less in hot damp-application group compared to other two groups.When the first 14 days were assessed it was found that hot damp-tea and hot damp-application groups were more effective than mother-milk application group in terms of preventing the nipple bleeding. The number of mothers who experienced nipple bleeding was found to be the highest on day two in hot damp-tea and hot damp-application groups and on day three in mother-milk application group. In addition, the highest rate of nipple bleeding was detected in 7.6 % of the mothers on postpartum day two and three. Although the difference between groups was not significant, during the first 14 days, the incidence of nipple cracks was less in hot damp-application and mother-milk control groups than in hot damp-tea application group.In the statistical analysis performed in the research, a statistical significant difference was found between groups in terms of presence of fullness on days four and five. A less breast fullness can be seen in hot damp-tea application group on day four than in mother-milk application and hot damp-compress application groups (P=0.016, P<0.05). A less breast fullness was detected in hot damp-tea application and hot damp-compress application groups on day five than in mother-milk application group (P=0.014, P<0.05). The number of mothers who experienced breast fullness was the highest in hot damp-tea application group on day four, in hot damp-application group on days three and four and in mother-milk control group on day four. In addition, it was found that 19 % of the mothers experienced the highest rate of breast fullness on postpartum day four. In the research, when the first 14 days are evaluated it can be said that damp-tea application and hot damp-compress application were more effective than mother-milk application in terms of preventing breast fullness (P=0.016, P<0.05). In the research although a significant difference was not found between groups, it was detected that mothers in the hot damp-tea application group experienced less time breast fullness compared to those in other two groups.In the research, when the first 14 days are evaluated it can be said that damp-tea application and hot damp-compress application were more effective than mother-milk application in terms of preventing the erythema/sensitivity on the breast. Although the difference between groups was not significant, the incidence of erythema/sensitivity on the breast during the postpartum first 14 days was less in mothers of hot damp-tea application and hot damp application groups than in mothers of mother-milk control group.According to the research results, it was determined that damp-tea application and hot damp-application were more effective than mother-milk application in terms of preventing nipple problems. A less nipple pain was observed in hot damp application group compared to hot damp-tea application and mother-milk application groups. In addition, hot damp-tea application and hot damp application was found to be more effective than mother-milk application in terms of preventing the breast fullness. Due to the effectiveness, easy applicability and economical nature of the hot damp-tea and hot damp applications their use in preventing the nipple problems is recommended.