Aile danışmanlığının engelli çocuk annelerindeki anksiyete, depresyon ve stres düzeylerine etkisi
The effect of family counseling on anxiety, depression and stress level of disabled children's mothers
Yazar: TARIK SARI
Danışman: DOÇ. DR. MEMET IŞIK
Atatürk Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2015
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile = Family ; Anksiyete = Anxiety ; Anneler = Mothers ; Danışmanlık hizmetleri = Consulting services ; Depresyon = Depression ; Engelli kişiler = Disabled persons ; Engelli çocuklar = Disabled children ; Stres = Stress

Özet:
Amaç: Bu çalışmada aile danışmanlığının, engelli annelerindeki anksiyete, depresyon ve stres düzeyleri üzerine etkisinin araştırılması amaçlanmıştır. 
Yöntem: Araştırma, MEB denetimindeki Erzurum ili Çizmelioğlu Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi'nde araştırma tarihinde eğitim almakta olan 200 engelli çocuktan rastgele seçilen 80 çocuğun annesi üzerinde yapıldı. 40 anne çalışma gurubu ve 40 anne de kontrol gurubu olmak üzere iki gruba ayrıldı. Çalışma gurubundaki annelere sekizer kişilik guruplar halinde, her guruba altı seans olmak üzere, aile danışmanlığı hizmeti verildi. Çalışmanın başında, danışmanlık bittikten hemen sonra ve üç ay sonra olmak üzere üç defa, Beck Anksiyete Ölçeği (BAÖ), Beck Depresyon Ölçeği (BDÖ) ve Algılanan Stres Ölçeği (ASÖ) uygulandı. Kontrol gurubuna ise danışmanlık verilmeden, aynı şekilde, üçer defa aynı anketler uygulandı.
 Çalışmamızda verilerimiz SPSS ile analiz edildi. Tanımlayıcı istatistiklerde kategorik veriler için sayı ve yüzde; nümerik veriler için ortalama ve standart sapma sunuldu. Numerik değişkenlerin normal dağılıma uygunluğu Histogram grafiği ile incelendi. Hipotez testleri olarak Student t testi, Mann-Whitney U testi, Tekrarlayan ANOVA, Tek Yönlü ANOVA, Ki Kare ve Fisher's Exact testleri kullanıldı. İstatistiksel olarak önemlilik sınırı p<0,05 kabul edildi.
Bulgular: Çalışmamıza katılan annelerin ortalama yaşı 42,14±10,01 yıl, engelli çocukların yaş ortalaması ise 13,49±8,82 yıl olarak bulundu. Çocukların engellerinin fark edilme yaşı ortalama 15,84±17,55 ay idi. 
Çalışma gurubundaki annelerin 1. ASÖ, 1. BDÖ ve 1. BAÖ ortalama puanları sırasıyla 17,87±4,87, 13,58±5,79 ve 19,95±11,06 idi. 2. ASÖ, 2. BDÖ ve 2. BAÖ ortalama puanları sırasıyla 14,79±4,33, 9,77±5,00 ve 17,15±10,30 olarak saptandı. 3.ASÖ, 3. BDÖ ve 3. BAÖ ortalama puanları ise sırasıyla 14,38±4,42, 10,05±6,13 ve 16,51±9,32 olarak bulundu. 	Çalışmamızın ana çıktısı çalışma gurubundaki annelerin danışmanlık öncesi ve sonrası ASÖ, BDÖ ve BAÖ ortalama puanları arasındaki değişikliklerdi. Danışmanlık sonrası yapılan ikinci testlerdeki ortalama ASÖ, BDÖ ve BAÖ puanları ilk testteki ortalama puanlardan anlamlı olarak düşük bulundu (p değerleri sırasıyla p<0,001, p<0,001 ve p<0,001). Kontrol gurubundaki annelerin ise 1. ve 2. ASÖ, BDÖ ve BAÖ ortalama puanları arasında anlamlı fark saptanmadı. 
Ne çalışma gurubundaki annelerin, ne de kontrol gurubundaki annelerin 2. ve 3. ASÖ, BDÖ ve BAÖ ortalama puanları arasında anlamlı fark saptandı.
Sonuç: Engelli anneleri, toplumun diğer bireylerinden daha fazla anksiyete, depresyon ve strese maruz kalmaktadırlar ve daha çok psikolojik desteğe ihtiyaç duymaktadırlar. Aile danışmanlığı engelli annelerinin ihtiyaç duyduğu bu desteği karşılayabilir. Çalışmamızda uyguladığımız danışmanlık programının annelerin anksiyete, depresyon ve stres puanları üzerinde olumlu etkiler gösterdiği saptanmıştır. Verilen bu danışmanlık hizmetinin yaygınlaştırılmasıyla engelli annelerinin, engelin verdiği psikolojik sorunlarla daha kolay başa çıkması beklenebilir.  

Anahtar kelimeler: Engelli çocuklar, Sosyal destek, Psikolojik mücadele, Aile özellikleri.

Abstract:
The effect of family counseling on anxiety, depression and stress level of disabled children's mothers
Objective: In this study, it was aimed to research the effect of family counseling on anxiety, depression and stress level of disabled children's mothers.
Method: The research was done on mothers of 80 children who were randomly selected among 200 disabled children having training at Erzurum Çizmelioğlu Private Education and Rehabilitation Center, affiliated to Ministry of National Education. Mothers were separated into two equal groups as 40 in study group and 40 in control group.  The mothers in study group are equally dived into 5 groups, each containing eight people. Each group had six family counseling sessions. Beck Anxiety Scale (BAS), Beck Depression Scale (BDS) and Perceived Stress Scale (PSS) were performed three times: at the beginning of the study, just after the counseling sessions were finished and after three months. The same questionnaires were performed to the control group at the same times without giving counseling. 
The study data were analyzed with SPSS. Categorical data were presented as number and percentage; numeric data were presented as mean and standard deviation for descriptive statistics. Eligibility of numerical variables to normal distribution was tested by Histogram graph. Student t test, Mann-Whitney U test, Repetitive ANOVA, Unidirectional ANOVA, Ki Kare and Fisher's Exact tests were used as hypothesis testing. p<0.05 was considered statistical significance limit. 
Findings: Mean age of mothers was 42.14±10.01 years, mean age of disabled children was 13.49±8.82 years. Mean recognition age of children's disability was 15.84±17.55 months. 
Mean scores of study group mothers for 1st PSS, 1st BDS and 1st BAS were 17.87±4.87, 13.58±5.79 and 19.95±11.06, respectively. Mean scores of 2nd PSS, 2nd BDS and 2nd BAS were 14.79±4.33, 9.77±5.00 and 17.15±10.30, respectively. Mean scores of 3rd PSS, 3rd BDS and 3rd BAS were 14.38±4.42, 10.05±6.13 and 16.51±9.32, respectively.
The main outcome of our study was the difference of the mean PSS, BDS and BAS scores of mothers in study group before and after giving counseling services. The mean PSS, BDS and BAS scores of the second tests that were done after counseling were found significantly lower than the first test mean scores (p values were p<0.001, p<0.001 and p<0.001, respectively). There were no significant differences between the control group mothers' first and second PSS, BDS and BAS mean scores. 
There were no significant differences either between second and third PSS, BDS and BAS mean scores of the control group mothers' or study group mothers'.

Conclusion: The mothers of disabled children expose to more anxiety, depression and stress than the other people of community and they need more psychological support. Family counseling can fulfill this support need of disabled children's mothers. It was determined that prepared counseling program had a positive effect on mothers' anxiety, depression and stress scores. It can be expected that mothers of disabled children can cope better with the psychological problems originated from the child with disability by widespread use of this family counseling service. 

Keywords: Disabled children, Social support, Psychologic warfare, Family characteristics.