Muhammed İkbal ile Aliya İzzetbegoviç'in dinî yenilenme düşüncelerinin mukayesesi
A comparison of Muhammad İkbal's and Aliya İzzetbegoviç's ideas on religious renewal
Yazar: ERHAN ASLAN
Danışman: PROF. DR. RUHATTİN YAZOĞLU
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy

Özet:
Bu çalışmanın amacı, Muhammed İkbal ve Aliya İzzetbegoviç perspektifinde dinî yenilenme konusunu mukayeseli bir şekilde incelemektir. Bu amaç doğrultusunda karşılaştırma yoluyla her iki düşünür arasındaki ilişki saptamaya dayalı betimsel bir yöntemle ele alınacaktır.
İkbal ve İzzetbegoviç perspektifinde "dinî yenilenme" İslâm âlemi için yeniden doğuş konusudur. İslâm âleminin neden ve nasıl çöktüğünü, bir yandan da dirilişin nasıl ve neyle olacağı bu konu içinde değerlendirilmiştir. 
Her iki mütefekkir de Müslüman dünyasında yaşanan olumsuz gidişatın temel sebebi olarak Müslümanların kendi değerlerinden uzaklaşmalarını göstermişlerdir. Dinin genel itibariyle doğru anlaşılmaması, batıl inançların yayılması, yanlış anlaşılmış kader konusunun getirmiş olduğu pasiflik, içtihat konusundaki yanlışlıklar, Batı'nın salt taklit edilmesi vb. konular Müslümanların kendi değerlerinden uzaklaşmasına sebebiyet veren konuların başında gelmektedir. Her iki düşünürümüz de Müslümanların eski ihtişamlarına kavuşmaları için tüm değerlerin üzerinde inşa edildiği "dine" dinamizm ruhunun yeniden kazandırılması gerektiğini vurgulamışlardır. Dinamik olan din, çağın getirmiş olduğu tüm koşulları kendi değerleriyle yeniden tanımlaması gerekmektedir. Böylelikle dinamizm gücüyle başta eğitim olmak üzere tüm alanlarda yenilenerek, İslâmî değerlerle donanmış çağdaş bir toplumun oluşması hedeflenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Din, yenilenme, taklit, batıl, dinamizm, içtihat.

Abstract:
The goal of this work is to examine comparatively the subject of religious renewal in the perspectives of Muhammed İkbal and Aliya İzzetbegoviç. In accordance with this purpose, the relationship between the two thinkers will be comparatively discussed in a descriptive way based on detection.
In the perspectives of İkbal and İzzetbegoviç, "religious renewal" is the matter of rebirth for the Muslim world. Why and how the Muslim world collapsed on the one hand, and how and with what the resurrection will take place on the other, are interpreted within this topic.
As the main reason of the negative course in the Muslim world, both thinkers show the fact that Muslims stray from their own values. Issues such as the misunderstanding of religion in general, spread of superstitions, the passivity coming from the misunderstood fate, mistakes in jurisprudence, mere imitation of the West are at the forefront of the issues that cause Muslims to stray from their own values. Both of our thinkers emphasized that in order for Muslims to regain their former glory, the spirit of dynamism should be restored to the "religion" on which all values are built. Religion, which is dynamic, needs to redefine, together with its own values, all the conditions brought by the age. Therefore, it is aimed to create a modern society equipped with Islamic values with the power of dynamism, by being renewed in all fields, especially in education.

Key words: Religion, renewal, imitation, superstition, dynamism, jurisprudence.