Avrupa Birliği'ne tam üyelik sürecinde Türkiye'de sermaye kazançlarının vergilendirilmesinin incelenmesi ve değerlendirilmesi /
Yazar: UFUK KAYA
Danışman: PROF. DR. MURAT ÖZDEN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2005
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Avrupa Birliği = European Union ; Sermaye kazançları = Capital incomes ; Tam üyelik = Full membership ; Türkiye = Turkey ; Vergilendirme = Taxation ; Vergiler = Taxes

Özet:
Kaynak teorisi kapsamında vergilendirilecek gelir olarak dikkate alınmayan sermaye kazançları, safi artış teorisi kapsamında vergilendirilecek gelirin bir unsurunu oluşturmaktadır. Safi artış teorisine uygun olarak sermaye kazançlarının vergilendirilmesi servet unsurlarının, elden çıkarma eylemi aranmaksızın, kazançların oluştuğu dönemde vergilendirilmesini gerektirmektedir. Ancak, sermaye kazançlarının oluştuğu dönemde vergilendirilmesi değerleme ve likidite sorunlarına neden olmaktadır. Sermaye kazançlarının oluşum aşamasında vergilendirilmesinin yaratacağı sorunların giderilmesi amacıyla geliştirilen realizasyon yaklaşımı mükelleflere vergileri tek taraflı olarak erteleme olanağı vermektedir. Bu erteleme olanağı mükelleflere sağladığı avantaj yanında enflasyon ve faiz oranlarının düzeyine bağlı olarak vergi gelirleri üzerinde olumsuz etki yaratmaktadır. Ayrıca, realizasyon yaklaşımı, özellikle sermaye piyasası araçlarında yatırım akışkanlığının azalmasına ve yılların birikimi olan artışların bir yılın kazancı olarak vergiye tabi tutulması sonucunu da yaratmaktadır. Ancak, artan oranlı vergi tarifelerinin olumsuz etkilerinin giderilmesi amacıyla düz oranlı tarifelerin veya diğer vergi tekniklerinin uygulanması, mükelleflerin sermaye kazancı doğuran yatırım alanlarına yönelmesine ve/veya gelirlerini sermaye kazancı formuna dönüştürerek vergiden kaçınma eğilimlerini artırmasına neden olabilmektedir. Öte yandan, sermaye kazançlarının vergilendirilmesinde gerek düz oranlı tarifelerin kullanımı gerekse mükelleflerin sermaye kayıplarının tutarını ve zamanını belirleme olanakları, mahsup edilecek sermaye kayıpları için çeşitli düzeylerde sınırlamalar getirilmesine neden olmaktadır. Zarar mahsubu olanaklarının uygulamaya dönük kaygılarla kısıtlanması ve artan oranlı tarifelerin kullanılmaması, sermaye kazançlarının üniter yapı içinde vergilendirilmesi amacıyla çelişmekte, bu çelişkinin boyutuna bağlı olarak da kişiselleştirilmiş vergi uygulamalarından uzaklaşılmasına neden olmaktadır. Sermaye kazançlarının vergilendirilmesi amacıya geliştirilen uygulamalar incelenen Avrupa Birliği üyesi ülkelerde geniş bir yelpaze içinde dağılım göstermekte, özellikle vergi tarifeleri bakımından uyumsuzluk göze çarpmaktadır. Birlik düzeyinde dolaysız vergiler alanında uyumlaştırma çalışmalarının yetersizliği nedeniyle de bu uyumsuzluğun ileriki yıllarda devam etmesi olasıdır. Ancak, vergi rekabetinin Birlik üyesi ülkelerin mali ve sosyal yapılarında yaratmakta olduğu olumsuz etkiler nedeniyle bu alanda yapılan çalışmaların artacağı ve özellikle Türkiye uygulamasında bulunan vergi ayrıcalıklarının boyutu açısından, bu çalışmaların olası sonuçları ile uyumsuzluk yaşanacağı öngörülebilir. Anahtar Kelimeler: Türk Vergi Sistemi, Sermaye Kazançları, Vergilendirme, AB Üyesi Ülkeler Vergi Sistemi, Vergi Uyumlaştırması

Abstract:
Capital gains, which are not taken into consideration as a taxable income in source theory, forms an element of taxed income in net accruement theory. Capital gains are taxed without realization rule in the net accruement theory. But absence of this rule creates valuation and liquidity problems. The realization method, which is used to prevent valuation and liquidity problems, provides tax postponement opportunity for tax payer in their decision. This postponement not only creates advantages for the tax payer but also create negative effects on tax revenue depending on the inflation and interest rate. In addition, the realization method decrease capital mobility especially capital market instrument and it also causes tax granted income with progressive tariffs. Applying flat rate and other techniques, which prevent negative effects of progressive tariffs, have made taxpayer go toward investing in speculative investment area which create capital gains and tax avoidance to convert regular incomes to capital gains. At the same time, flat rate preference and capital losses limitation which are used because of flat rate preference and strategic trade opportunity on capital losses, create distinction from unitary and personal income taxation. Capital gains taxation practices of EU member countries are found to be various. Disintegration will probably continue because of lack of harmonization study on direct taxation. But, studies on tax competition, which aimed to prevent its negative fiscal and social effects, will rise. The result of these studies and Turkish capital gains taxation practice probably will not be in conformity because of the tax advantageous level in Turkish tax system. Key words: Turkish Tax System, Capital Gains, Taxation, EU Member Countries Tax Systems, Tax Harmonization