Santral memuru kadınların beslenme durumları üzerine vardiyalı sistemde çalışmanın etkisi
The impact of shiftwork on the nutrition status of women working as the telephone operator
Yazar: AYŞE PEKEL ÖZDEMİR
Danışman: PROF. DR. NEVİN AKTAŞ
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Ev Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Ev Ekonomisi = Home Economics

Özet:
Bu araştırma, vardiyalı çalışmanın kadınların beslenme durumları üzerine etkilerini belirlemek amacı ileplanlanmıştır. Araştırmanın materyalini Türk Telekom A.Ş. Ankara ünitesinde ?Milletlerarası?, ?Şehirlerarası?,?Arıza?, ?Bilinmeyen Numaralar ?servislerinde görevli 4 vardiyalı sistemde çalışan 100, 3 vardiyalı sistemdeçalışan 100 ve vardiyasız sistemde çalışan 45 olmak üzere toplam 245 kadın santral memuru oluşturmuştur.Vardiyalı çalışanlar tesadüfi örnekleme yöntemi ile belirlenmiş, vardiyasızlarda ise gönüllü olanların tümüaraştırma kapsamına alınmıştır. Araştırma verileri; deneklerle ?Karşılıklı Görüşme (Mülakat) Tekniği?kullanılarak, bizzat araştırıcı tarafından toplanmıştır. Kadınların yaş ortalamaları, 4 ve 3 vardiyalı sistemdeçalışan santral memuru kadınlarda sırasıyla 33.04 Â± 0.59 yıl ve 31.51 Â± 0.63 yıl, vardiyasız çalışanlarda ise29.57 Â± 0.82 yıldır. Vardiyasız çalışanların % 66.67'si 3 vardiyalı sistemde çalışanların % 54.00'ı ile 4 vardiyalısistemde çalışanların % 52.00'ının beden kitle indeksi (BKİ) değerleri normal sınırlar (20.0-24.9) arasındadır.Vardiyasız çalışanların % 80.00'ının, 4 ve 3 vardiyalı sistemlerde çalışan kadınların sırasıyla % 67.00'ının ve% 52.00'ının lise mezunu olduğu belirlenmiştir. 4 ve 3 vardiyalı çalışan kadınlar çalışma düzeninin,beslenme düzenini bozduğunu (% 95.00, % 95.00), uykusuzluk yarattığını (% 93.00, % 91.00), ruhsal sağlığıbozduğunu (% 81.00, % 80.00) belirtmişlerdir. Kadınlar işlerinden dolayı halsizlik ve bitkinlik duyduklarını, başağrısı, mide ağrısı çektiklerini, asabiyet gösterdiklerini ifade etmişlerdir. Sindirim sistemi rahatsızlıkları görülmeoranı, vardiyasız çalışanlarda % 26.67, 3 ve 4 vardiyalı sistemde çalışanlarda sırası ile % 26.00 ve %24.00'dır. 3 ve 4 vardiyalı sistemde çalışanların sırası ile % 76.00'ının ve % 69.00'ının öğün saatlerinin saptığı,4 vardiyalı çalışanların % 31.00'ının, 3 vardiyalı çalışanların % 24.00'ının öğün atladığı görülmektedir. En çokatlanan öğün öğle olup, atlama nedenlerinin başında zamansızlık ve düzensiz çalışma gelmektedir. Öğünaralarında en çok tüketilen yiyecek bisküvi, vb., içecek ise çaydır. Sigara içenler 4 ve 3 vardiyalılarda sırasıile % 78.00 ve % 49.00'dır. Vardiyasız çalışanların ise % 42.22'si sigara içmektedirler. Vardiyasız gruptagünlük olarak tüketilen ortalama enerji miktarı 1745.0 Â± 83.9 kcal, protein 72.21 Â± 3.73 g, kalsiyum 526.4 Â±37.9 mg, demir 11.69 Â± 0.82 mg, fosfor 936.6 Â± 51.2 g, A vitamini 4767 Â± 843 mcg RE, C vitamini 135.1 Â± 11.3mg, tiamin 0.93 Â± 0.38 mg, riboflavin 0.98 Â± 0.07 mg, niasin 14.42 Â± 0.93 mg olarak bulunmuştur. Günlükortalama tüketim miktarı bakımından vardiyasız gruba göre istatistiksel olarak önemli farklılık yaratanvardiyalar; enerji tüketiminde öğle vardiyası (p<0.05), protein tüketiminde 4 ve 3 vardiyalı gruptaki gecevardiyaları (p<0.05) ve 4 vardiyalı grubun tam gün vardiyası (p<0.05), riboflavinde 4 vardiyalı grubun tam günvardiyası (p<0.05), niasin tüketiminde 4 ve 3 vardiyalı grubun gece vardiyası (p<0.01), karbonhidrat tüketiminde4 vardiyalı çalışanların gece ve sabah vardiyasıdır (p<0.05). Protein, A vitamini ve C vitamininin önerilenmiktarın üzerinde, kalsiyum ve demirin ise önerilen miktarın altında tüketildiği saptanmıştır.2006, 168 sayfaAnahtar Kelimeler: Vardiya çalışması, çalışan kadın, beslenme durumu

Abstract:
The aim of the present study is to investigate the effect of the shiftwork on the nutrition status of the women working astelephone exchange operator. The universe of the study is consisted of total 245 telephone exchange operator women,employees of Ankara unit of Turkish Telecom Inc., where 100 of them working at four-rotating shift work, 100 of themworking at three-rotating shift work, and 45 of them working during the day-time working hours. These operators wereworking at the ?international calls?, ?national calls?, ?service request?, and ?unknown number information? services. Thestudy subjects practising rotating shift works were included in the study through random selection whereas the subjectsworking at the day-time working hours were included in the study on voluntary basis. The study data were collected by theinvestigator herself using ?face-to-face interview? technique. The mean age of the subjects working at four-rotating shiftwork and at three-rotating shift work was 33.04 Â± 0.59 years and 31.51 Â± 0.63 years, respectively. The mean age of thesubjects working at the day-time was 29.57 Â± 0.82 years. Body mass index measurement was found within the normal limitsin 66.67 % of the day-time operators, in 54.00 % of the three-rotating shift work operators, and in 52.00 % of the four-rotating shift work operators. The proportion of high school graduates is 80.00 % among day-time operators whereas 67.00 %among four-rotating shift work operators and 52.00 % among three-rotating shift work operators. Operators working on four-and three- rotating shifts were claimed that such working conditions are resulted in deterioration of their nutritional status(95.00 %, and 95.00 %), sleep disturbances (93.00 %, and 91.00 %), and psychological disturbances (% 81.00, and % 80.00).The subjects were also argued that shiftwork severely deteriorated their health; causing tiredness, headache, gastrointestinaldisturbances, and anxiety. The rate of gastrointestinal disturbances was 26.67 % among day-time, and 26.00 % and 24.00 %among three- and four- rotating shift operators. Alteration in meal time was reported in 76.00 % and 69.00 %, miss of mealcourses was reported in 24.00 % and 31.00 % by the three- and four- rotating shift operators, respectively. Lunches werereported to be the most missed meal course because of the lack of time and irregular work hours. Mostly, biscuit and cookieswere eaten between the meals and tea nearly always accompanied to those snacks. The rate of smokers was 42.22 % in day-time operators whereas 78.00 % in four- rotating shift work operators and 49.00 % in three- rotating shift work operators. Inday-time operators, daily consumed energy amount was 1745.0 Â± 83.9 kcal, protein amount was 72.21 Â± 3.73 g, calciumamount was 526.4 Â± 37.9 mg, iron amount was 11.69 Â± 0.82 mg, phosphorus amount was 936.6 Â± 51.2 g, vitamin A was4767 Â± 843 mcg RE, vitamin C was 135.1 Â± 11.3 mg, thiamin was 0.93 Â± 0.38 mg, riboflavin was 0.98 Â± 0.07 mg and niasinwas 14.42 Â± 0.93 mg. In terms of daily mean food consumption amounts, statistically significant shift works versus day-timeworking hours are given below: afternoon shift in terms of energy consumption (p<0.05), night shift among three or fourrotating shift works (p<0.05), and day-time shift among four rotating shift works (p<0.05) in terms of protein consumption,day-time shift among four rotating shift works (p<0.05) in terms of riboflavin consumption day-time shift among fourrotating shift works (p<0.05), only night shift among three or four rotating shift works in terms of niacin consumption(p<0.05), night shift and morning shift among four rotating shift works in terms of carbon hydrate consumption (p<0.05). Itwas found that the consumed amounts of protein, vitamin A, and vitamin C were exceeded the suggested daily consumptionamount whereas calcium and iron consumption were found to be less than the daily required amounts by the subjects.2006, 168 pagesKey Words: Shift Work, working women, nutrition status