Toplumsal cinsiyet bağlamında Türkiye'de kadın besteciler: Tanzimat'tan günümüze Osmanlı İmparatorluğu ve Türkiye Cumhuriyeti'nde kadın besteciler ve yapıtları
Female composers in Turkey in the context of gender: In Ottoman empire and Turkish Republic, from Tanzimat era to today, female composers and their works
Yazar: ZEYNEP GÜLÇİN ÖZKİŞİ
Danışman: PROF. RUHİ AYANGİL
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Müzik Bilimleri Bölümü / Sanat ve Tasarım Ana Bilim Dalı / Müzikoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Müzik = Music
Dizin: Bestecilik = Musical composition ; Bestekarlar = Composers ; Cinsel kimlik = Gender identity ; Cumhuriyet Dönemi = Republican Period ; Kadın sanatçılar = Women artists ; Kadınlar = Women ; Müzik = Music ; Müzik eserleri = Music works ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period

Özet:
Kadınlar, müzik tarihi literatüründe önemli müzik icracıları olarak kabul görürken, bestecilik ve müzikal yaratıcılık, daha çok erkeklerle ilişkilendirilen bir alan olarak karşımıza çıkmaktadır. Temelde cinsiyetçi bir tanımlama olan ?kadın besteci? tabirinin ortaya çıkışının ve kadınların bestecilik özelinde, müzikal kanonda erkeklere oranla daha az yer buluyor olmalarının sosyal, kültürel ve ekonomik birçok nedeni mevcuttur. Bu nedenler arasında, 20. yüzyılın ilk yarısına dek kadınlara atfedilen müzikal yaratıcılık yetersizliği miti ve kadınların kompozisyon eğitimine erişimlerinin kısıtlanmış olması yer almaktadır. Kadın besteciler, kadın olmaktan ziyade, öncelikle bestecidirler. Erkek besteciler için ?erkek besteci? tabiri kullanılmazken, kadın besteciler için ?kadın besteci? tabirinin kullanılıyor olması düşündürücüdür. Ancak kadınların müzik tarihi literatürüne ve müzikal kanona erkeklere oranla çok daha az dâhil olabildikleri göz önünde bulundurulduğunda, kadınların literatüre ve kanona eşit oranda dâhil olabilmeleri için fırsat eşitliğinin sağlanması gereği açıktır. Toplumsal cinsiyet eşitliği sağlanabildiği ölçüde, ?kadın besteci? tabiri gibi, ?kadın? başlıklı çalışmalar da görevini tamamlayabilecektir. Böylece, kompozisyon alanında ?kadın? ya da ?erkek? başlıklı, cinsiyet merkezli çalışmalar, yerini, cinsiyetler üstü, genel kategorilere yönelik çalışmalara bırakabilecektir. Söz konusu fırsat eşitliğinin sağlanarak bu durumun gerçekleşebilmesi içinse, toplumsal cinsiyet eşitsizliklerinin neden ve sonuçlarının saptandığı, kadın merkezli çalışmaların yapılması önem taşımaktadır.Anahtar Kelimeler: Müzikal kanon, toplumsal cinsiyet, feminizm, kompozisyon eğitimi.

Abstract:
Throughout the music history literature, musical creativity has been always accounted to male artists, whereas women were mostly accepted as prominent and talented music performers. Emerging of `female compositor? term, which can be easily seen as a sexist description and the scarcity of women composers in musical canon is caused by several social, cultural and economic factors. For example, the myth of female incapacity for musical creativity, which was rather a strong prejudice until the mid of 20th century and women?s limited access to musical education in the area of composition were among these factors. Female composers are composers beyond being a woman when considering their profession. It is such a remarkable fact that male composers did not have any gender based description in their professional title and called `composers? only, whereas women were called always `female composers? in the history of music. Considering that women were rarely present in the literature of music and musical canon, it can easily be stated that there is a need for equal opportunity ground for female artists. In fact, the gender based classifications can only lose their validity to the extent that gender equality is provided in a major scale in the other areas of social life. In such a case, however, the studies in the literature of music would avoid any kind of gender centered categorisation and lead to more general categories beyond gender. It is crucial to mention that this equal opportunity environment can be achieved through studies which focuses on the causes and consequences of gender inequality and women?s place in social context.Keywords: Musical canon, gender, feminism, composition education.