Siber savaşta mütekabiliyet
Reciprocity in cyber warfare
Yazar: MUSTAFA VEYSEL GÜLDOĞAN
Danışman: DOÇ. DR. ŞEVKİ IŞIKLI
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Gazetecilik Ana Bilim Dalı / Bilişim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Gazetecilik = Journalism ; Hukuk = Law ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Mütekabiliyet = Reciprocity ; Savaş = War ; Siber savaş = Cyber warfare ; Siber suç = Cybercrimes ; Uluslararası hukuk = International law ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası politika = International policy

Özet:
Yirminci yüzyılda hızla gelişen yarı iletken teknolojilerin gündelik hayatımıza hızlı bir şekilde entegre olması bilginin işlenmesi ve yönetiminde kullanılan altyapı değişikliklerini de beraberinde getirmiştir. Bilgi ve iletişim teknolojilerinde yaşanan hızlı gelişmeler ve bu gelişmelerin dünyaya sunduğu yenilikler, "bilişim" olarak isimlendirilen yeni bir kavramın ortaya çıkmasına neden olmuştur. Bilişim dünyasında yaşanan gelişmelerin sonucunda toplumun bilgi ve iletişim teknolojilerini kullanım amaçları çeşitlenmiştir. İnternet ve teknolojik gelişmelerin sunduğu bu imkânlar doğrultusunda oluşan, zaman ve mekân sınırlaması olmayan bu sanal dünyaya "siber uzay" denmektedir. Küreselleşme ve hızlı teknolojinin beraberinde getirdiği, zaman ve mekân kısıtlamasının olmadığı siber uzayda iletişim kolaylığı güvenlik açısından önemli açıkların oluşmasına, bu açıklar da tehditler ve saldırılara neden olmaktadır. Siber tehditler ve saldırılar, fiziksel altyapıya yönelik olabilmekte veya internet ağları üzerinden kontrol sistemlerine yapılabilmektedir. Siber saldırılar ülkeler arasında olabileceği gibi, bireyler, terör örgütleri veya aktivist örgütlenmelerin saldırıları şeklinde de gerçekleşebilmektedir. Ancak, her siber saldırı faaliyeti karşısında mütekabiliyet esasına uygun şekilde yanıt vermek mümkün olmayabilir. Bu noktada, uluslararası diplomatik arenada maruz kalınan davranışa yönelik olarak "benzer yönde karşılık verme esası" şeklinde tanımlanan mütekabiliyet kavramının siber uzayda nasıl karşılık bulacağına dair soru işaretleri ortaya çıkmaktadır. Bu çalışmada siber uzay, siber saldırı ve siber savaş kavramları bağlamında siber saldırıların tespit edilmesi ve sorumlulukların isnat edilmesi üzerine genel bir değerlendirme yapılmakta, daha sonra ise siber tehdit ve siber savaş sırasında uygulanması gereken mütekabiliyet esasları temel alınarak siber saldırılara nasıl mukabele edileceği ile ilgili tartışmalara yer verilmektedir. Ayrıca, ülkeler arasında gerçekleşebilecek siber tehdit veya siber savaş esnasında uygulanması gereken güvenlik stratejileri mütekabiliyet esasları temel alınarak analitik bir yaklaşımla değerlendirilmiş ve mütekabiliyet çerçevesinde siber güvenlik algısının Birleşmiş Milletler, Avrupa Birliği, NATO ve Asya-Pasifik eksenleri tarafından uluslararası ilişkilerin ve politik stratejilerin geliştirilmesi sürecine yansıması ele alınmıştır. Bu kapsamda şu iki soruya yanıt aranmıştır: 
             i.    Uluslararası siber saldırı vakalarında ülkelerin gösterdikleri savunma ve karşı saldırı tepkilerinin uluslararası hukuktaki dayanağı olarak mütekabiliyet ilkesi önerilebilir mi? 
           ii.    Eğer önerilebilirse dijital uçurumun sürmesi durumunda siber mütekabiliyet nasıl sağlanabilir?

Çalışmada başvurulan literatür Cumhurbaşkanlığı Siber Güvenlik Daire Başkanlığı, Adalet Bakanlığı, TÜBİTAK, Türkiye Siber Güvenlik Kümelenmesi, Birleşmiş Milletler, NATO, Pentagon, Avrupa Siber Güvenlik Kurumu, Dünya Ekonomi Forumu, Forbes, Fortune Business ve özel siber güvenlik şirketleri gibi kurum ve kuruluşların sağlamış olduğu platformlar üzerinden derlenmiş ve analiz edilmiştir. İlk aşamada, siber alana ilişkin kavramlar uluslararası ilişkiler temelinde incelenmiş, ulusal ve uluslararası alanda uygulanan siber politikalara ilişkin bir teorik çerçeve oluşturulmaya çalışılmıştır. Ardından, siber aktörler arasındaki güç ilişkileri ile aktörlerin ve ülkelerin hukuki statüleri temel düzeyde ele alınarak bir tür uluslararası bilişim hukuku bakış açısı oluşturulmaya çalışılmıştır. Araştırmada, asimetrik yapılarından ötürü siber saldırı ve tehditlere karşı devletlerin ve hatta NATO'nun hızlı cevap vermekte zorlandığı tespit edilmiştir. Bunda saldırının ve saldırganların tespit edilmesindeki güçlük başat rol oynamaktadır. Eş zamanlı siber saldırılar, saldırganların amacını veya kimliğini tespit etmeyi zorlaştırmakta, böylece ülkelerin uluslararası hukuku ihlâl etmeden başvurabileceği meşru müdafaa seçeneklerini sınırlandırmaktadır. Bu nedenlerle, küresel anlamda kapsayıcı bir siber mütekabiliyet anlaşmasının yürürlüğe girmesinin siber savaş hukuku kuralları ve mütekabiliyet esasları ile devletlerin bu sözleşmeye taraf olup olmaması bağlamında belirleyici olacağı sonucuna varılmıştır. Bu şekilde bir anlaşmanın oluşması hâlinde de devletlerin siber saldırılar neticesinde uğramış oldukları zararların tazmini noktasında yine devletlere sorumluluklar yüklenmelidir. Başta BM olmak üzere tüm uluslararası hukuk aktörlerinin bu konuda ivedi ve kapsamlı bir çalışma yapması muhtemel uluslararası krizleri azaltabilir, hatta önleyebilir.

Abstract:
The rapid integration of semiconductor technologies, which developed rapidly in the twentieth century, into our daily lives brought along infrastructure changes used in the processing and managing of information. The rapid developments in information and communication technologies and the innovations these developments offer to the world have led to the emergence of a new concept called "informatics". As a result of the developments in the world of informatics, society's intended use of information and communication technologies has diversified. This virtual world, which is formed in line with these opportunities offered by the Internet and technological developments, having no time and space limitations, is called "cyberspace". Ease of communication in cyberspace, brought by globalization and rapid technology, where there is no restriction of time and space, creates critical security gaps, and these gaps cause threats and attacks. Cyber threats and attacks can be directed against physical infrastructure or can be made to control systems over internet networks. Cyber-attacks can occur between countries and in the form of attacks by individuals, terrorist organizations, or activist organizations. However, responding to every cyber-attack activity on a reciprocity basis may not be possible. At this point, question marks arise about how the concept of reciprocity, defined as the "principle of responding similarly" towards the behavior exposed in the international diplomatic arena, will find a response in cyberspace. In this study, a general evaluation is made on detecting cyber-attacks and attributing responsibilities in cyberspace, cyber-attacks, and cyber warfare concepts. Then, there is a discussion on how to respond to cyber-attacks based on the principle of reciprocity that should be applied during cyber threats and cyber warfare. Additionally, the security strategies that should be implemented during a cyber threat or cyber war that may occur between countries are evaluated with an analytical approach based on the principles of reciprocity, and the reflection of cyber security perception on the development of international relations and political strategies by the United Nations, European Union, NATO, and Asia-Pacific axes within the framework of reciprocity is addressed. In this context, answers were sought to the following two questions: 

             i.    Can the principle of reciprocity be suggested as the basis in international law for countries' defense and counter-attack responses in international cyber-attack cases?
           ii.    If so, how can cyber reciprocity be ensured if the digital divide persists?

The literature referenced in the study is compiled and analyzed over platforms provided by institutions and organizations such as the Cyber Security Department of the Presidency of the Republic, Ministry of Justice, TUBITAK, Turkey Cyber Security Cluster, United Nations, NATO, Pentagon, European Cyber Security Institution, World Economic Forum, Forbes, Fortune Business and private cyber security companies. In the first stage, the concepts related to cyberspace were examined based on international relations, and a theoretical framework was tried to be established regarding the cyber policies implemented in the national and international arena. Then, a kind of international informatics law perspective has been tried to be created by considering the power relations between cyber actors and the legal status of actors and countries at a basic level. The research has determined that states and even NATO have difficulty responding quickly to cyber-attacks and threats due to their asymmetrical structure. The difficulty in detecting the attack and the attackers plays a leading role in this. Simultaneous cyber-attacks make it challenging to determine the purpose or identity of attackers, thus limiting the self-defense options that countries can resort to without violating international law. For these reasons, it has been concluded that the entry into force of a globally inclusive cyber reciprocity agreement will be decisive in terms of cyber warfare law rules and reciprocity principles and whether states are party to this agreement. In the event of such an agreement, the states should be held responsible for the compensation of the losses incurred by the states as a result of cyber-attacks. An urgent and comprehensive study to be carried out by all international law actors, especially the UN, can reduce or even prevent possible international crises.