Tunuslu Muhammed es-Senûsî'nin er-Rıhletu'l-Hicâziyye adlı seyahatnamesinde İstanbul ve İzmir izlenimleri
Impressions of Istanbul and Izmir in Tunisian Muhammad al-Senusi's travel book named al-Rihlet al-Hijaziyya
Yazar: MERVE NUR ŞEKERCİ
Danışman: PROF. DR. ÖMER İSHAKOĞLU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Doğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı / Arap Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature
Dizin: Abdülhamid II = Abdülhamid II ; Arap dili =   ; Arap edebiyatı = Arabian literature ; Gezi edebiyatı = Travel literature

Özet:
Bu çalışma, 1851-1900 yılları arasında yaşamış olan Tunuslu seyyah Muhammed b. Osman es-Senûsî'nin hac farizasını yerine getirmek maksadıyla gerçekleştirdiği seyahatini kaleme aldığı er-Rıhletu'l-Hicâziyye adlı seyahatnamesinde yer alan Osmanlı dönemi İstanbul ve İzmir'i ile dönemin Osmanlı padişahı II. Abdülhamid'e dair izlenimlerini ihtiva etmektedir. Tunus'un ıslahatçı grubu içinde yer alan Senûsî, ülkesinde Fransız sömürgesi başlayınca 1881 yılında yola çıkarak önce İtalya'ya gidip oradan İstanbul ve İzmir'e gelmiş, ardından da Hicaz'a doğru yola koyulmuştur. İstanbul'da bulunduğu sırada Sultan II. Abdülhamid'in maiyetinde çalışan birçok devlet adamıyla tanışma fırsatı bulan Senûsî'ye, İstanbul'da kalıp Osmanlı yanlısı bir gazete çıkarması yönünde teklifte bulunulmuş ancak o bu teklifi reddetmiştir.

Türkiye'de Arap seyahatnameleri alanında muhtelif tarihi dönemlerde Türkleri ve Osmanlı dönemi İstanbul'unu inceleyen çeşitli çalışmalar olsa da Osmanlı Devleti'nin en çalkantılı dönemlerinden biri olan II. Abdülhamid dönemi İstanbul'unu inceleyen yüksek lisans düzeyinde bir çalışma bulunmaması, bu araştırmanın şekillenmesinde en önemli etken olmuştur. Çalışmanın birinci bölümünde seyyahın yaşadığı dönemdeki siyasi gelişmeleri daha iyi idrak edebilmek adına Osmanlı Devleti ile Tunus ilişkilerinin tarihi seyrine, ikinci bölümde seyyahın hayatına yer verilmiştir. Üçüncü bölümde ise seyyahın İstanbul ve İzmir ile Sultan II. Abdülhamid'le ilgili değerlendirmeleri ve bu doğrultuda verdiği tarihî bilgiler yer yer modern çalışmalarla karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır.


Anahtar Kelimeler: Seyahatname, Tunus, Senûsî, II. Abdülhamid, Osmanlı, İstanbul, İzmir.

Abstract:
This study contains the impressions of the Tunisian traveler Muhammad bin Osman al-Senūsī (1851-1900) regarding Ottoman Istanbul, Izmir, and Sultan Abdul Hamid II. These impressions are detailed in his travelogue al-Rihlet al-Hijaziyya, which recounts his journey undertaken to fulfill the pilgrimage. When the French colonization of Tunisia began in 1881, Senusi, a member of the reformist group in Tunisia, first traveled to Italy, then to Istanbul and Izmir, and finally to Hijaz. Senūsī, who had the opportunity to meet many statesmen in the entourage of Sultan Abdul Hamid II during his stay in Istanbul, was offered the chance to remain in Istanbul and publish a pro-Ottoman newspaper. However, he declined this offer.

Although there are various studies in Turkey examining Arabic travelogues about Turks in different historical periods and Istanbul during the Ottoman era, there is a notable lack of master's level research specifically focusing on Istanbul during the reign of Abdul Hamid II, one of the most turbulent periods of the Ottoman Empire. This gap has been the primary factor shaping this research. In the first part of the study, the historical course of relations between the Ottoman Empire and Tunisia is examined to better comprehend the political developments during the period in which the traveler lived. In the second part, the life of the traveler is included. In the third part, the traveler's evaluations of Istanbul and Izmir and Sultan Abdul Hamid II and the historical information he provided in this direction are discussed in comparison with modern studies.


Keywords: Travelogue, Tunisia, Senussi, Sultan Abdul Hamid II, Ottoman, Istanbul, Izmir.