Zengiler Döneminde Musul ve çevresi
Mosul and its around in Zangids Period
Yazar: TÜLAY YÜREKLİ
Danışman: PROF. DR. EŞREF BUHARALI
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Bölümü / Tarih Ana Bilim Dalı / Genel Türk Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Tarih = History
Dizin: Irak-Musul = Iraq-Mosul ; Musul Atabegliği = Atabegate of Mosul ; Zengiler = Zangids

Özet:
Bu çalışmada, Zengiler döneminde Musul ve çevresinin politik, coğrafi, kültürel, ekonomik ve sosyal yapısı incelenerek, bu alanlarda yaşanan değişimler ve gelişmeler ele alınmıştır.İmadeddin Zengi'nin, Sultan Mahmud'un oğullarının atabegi olarak Musul'a vali olarak tayin edilmesiyle kurulan Zengiler Devleti, Atabeg Zengi döneminde, el-Cezîre'nin büyük bir kısmına ve Bilâd-ı Şam'ın önemli şehirlerden olan Hama, Hımıs ve Haleb'i içerisine alan geniş bir coğrafyaya hükmetmiştir. Zengi'nin ölümünden sonra devlet, oğulları Nureddin Mahmud ve Seyfeddin Gazi arasında taksim edilince yeni sınırlar oluşmuş, Nureddin, Haleb ve çevresine hâkim olurken, Diyâr-ı Rebîa ve Diyâr-ı Mudâr ise Gazi'nin yönetimine geçmiştir. Sincar'ın 1170 yılında II.İmadeddin'in, Cizre'nin 1180 yılında Sencerşah'ın yönetimine geçmesiyle Musul Atabegliği'nin sınırları gittikçe küçülmüştür. Selahaddin Eyyubi'nin ortaya çıkışıyla, Musul Atabegleri nüfuzlarını muhafaza etmeye çalışarak daha çok ülkenin sınırlarını korumaya yönelik siyasetin uygulayıcısı olmuşlardır.Atabeglerin adalet anlayışı ve hoşgörüsü, onlarla halk arasında derin bir sevgi bağının kurulmasını sağlamıştır.Başkent olması münasebetiyle başta Musul olmak üzere Sincar, Cizre ve Erbil gibi ülkenin diğer önemli şehirleri gerek imar bakımından gerek bilimsel faaliyetler gerekse getirilen yeniliklerle iktisadi açıdan büyük bir kalkınma devresine şahit olmuşlardır.

Abstract:
In this study, the political, geographical, cultural, economic and social structures of Musul and the surrounding area during the Zengids times were examined in terms of the changes and improvements in those fieldsThe Zengids State, which was founded after İmadeddin Zengi was appointed to Musul as a governor as the Atabeg of Sultan Mahmud?s sons, controled a big part of el-Cezîre and a large geographical area including Hama, Hımıs and Haleb, which were important cities of Bilâd-ı Şam during the reign of Atabeg Zengi. After the distribution of the state between his sons Nureddin Mahmud and Seyfeddin Gazi upon Zengi?s death, new borders occured; while Nureddin ruled Haleb and the surrounding area, Gazi governed Diyâr-ı Rebîa and Diyâr-ı Mudâr. The borders of Musul Atabegid got smaller after II. İmadeddin started ruling Sincar in 1170 and Sencerşah started governing Cizre in 1180. After Selahaddin Eyyubi, Atabegs of Musul tried to keep their authority and applied the policy of protecting the borders of the country.The tolerance of Atabegs and their perception of justice yielded a strong bond of love between themselves and the community.Especially Musul, being the capital city, and other important cities of the country, such as Sincar, Cizre and Erbil experienced an era of great improvement in terms of development and construction of public facilities, scientific activities and economics following the innovations.