Kentsel dönüşümün sosyo-ekonomik ve mekansal etkileri: Rize Timya vadisi örneği
Socio-economic and spatial effects of urban transformation:Rize Timya valley case
Yazar: ESMA KAMBUR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ZEYNEP YILMAZ BAYRAM
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Kentler, sanayi devriminden sonra hızlı nüfus artışı, göç ve çarpık kentleşme olguları ile karşı karşıya kalmıştır. Bunların yanı sıra sıklıkla doğal afetlere maruz kalan ülkemizde yeniden yapılanmanın ve planlı gelişmenin sağlanması adına kentsel dönüşüm kavramı gündeme gelmiştir. Ülkemizde kentsel dönüşüm çalışmalarında önemli bir yer tutan toplu konut projeleri, kentsel mekanda sosyo-ekonomik ve mekânsal farklılaşmaları ortadan kaldırarak daha yaşanabilir mekanlar oluşturmayı hedeflemektedir. Ancak yapılan uygulamalarda, dönüşüm sonrası kullanıcıların değişmesi, ekonomik olarak maliyetlerin karşılanamaması gibi sorunları da beraberinde getirdiği örneklerle karşılaşılmaktadır. Bu doğrultuda çalışmanın amacı; Rize'de ilk kentsel dönüşüm projesi olan ve Timya Vadisi'nde uygulanan toplu konut projesinin sosyo-ekonomik ve mekansal etkilerinin sorgulanması, kullanıcı memnuniyetinin incelenmesidir. Ayrıca afet riski altındaki alanlarda kentsel dönüşüme yönelik ülkemizdeki mevzuat ve planlama sürecinin de değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. Bu amaçlara yönelik olarak çalışma kapsamında üç farklı yöntem izlenmiştir. Bunlardan ilki kullanıcı memnuniyetinin belirlenmesi amacıyla Timya Vadisi Kentsel Dönüşüm Alanı'nda yaşayan 200 kişi ile anket çalışması yapılmıştır. İkinci olarak, dönüşüm projesinin sosyal ve ekonomik etkilerini belirlemek amacıyla Rize Belediyesi yetkili personeli, proje alanın içinde bulunduğu mahalle muhtarları ve emlakçılar olmak üzere kentteki beş aktör ile yarı yapılandırılmış görüşme yapılmıştır. Son aşamada ise dönüşüm projesi öncesi ve sonrasında alana ilişkin imar planları ve halihazır haritalar incelenerek dönüşümün mekansal etkileri sorgulanmıştır. Yapılan görüşmeler ve çalışmalar neticesinde dönüşüm uygulanan alanda yaşam kalitesinin arttığı, ancak dönüşümün beraberinde bir takım yeni sorunlar ortaya çıkardığı tespit edilmiştir.

Abstract:
After the industrial revolution, cities faced with rapid population growth, immigration and unplanned urbanization. In addition, the concept of urban transformation has been brought to the agenda in order to ensure reconstruction and planned development in our country which is frequently faced with natural disasters. Mass housing projects, which have a significant place in urban transformation studies in our country, aim to create spaces that are more habitable by eliminating socio-economic and spatial differentiation in urban space. However, the implementations so far showed that problems such as change of habitants after the transformation and the inability to meet the financial costs emerged. The aim of this study: The first urban transformation project in Rize, the mass housing project implemented in the Timya Valley in investigated on in terms of its socio-economic and spatial effects and user satisfaction. Another aim of the study is the evaluation of the legislation and planning process of urban transformation in disaster risk areas in our country. To achieve this, three different methods were implemented. The first of these were surveys that were conducted with 200 people living in Timya Valley Urban Transformation Area to determine user satisfaction. Secondly, in order to determine the social and economic effects of the transformation project, semi-structured interviews were conducted with five agents in the city including Rize Municipality authorized personnel, neighborhood officials and real estate agents working in the transformation area. In the last stage, the spatial effects of the transformation were questioned by examining the zoning plans and existing maps of the area before and after the transformation project. As a result of the interviews and studies, it was found that the quality of life increased in the transformed area, but the transformation brought about some new problems.