Gül pencerenin mimari tasarımda yeri: İstanbul'dan örnekler
The place of rose window in architectural design: Examples from Istanbul
Yazar: ALP ATABAY
Danışman: PROF. DR. NAZLI FERAH AKINCI
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Gotik Mimarinin muhteşem mirası olan gül pencere, gelişimi ve etkileriyle 
mimarlığın önemli sembolik ürünlerinden biri haline gelmiştir. 
Bu çalışmada Gül pencerenin tanımı yapıldıktan sonra, skolastik felsefe 
bağlamında değerlendirilmesi yapılmıştır. Tarihi süreç içerisinde gül pencerenin 
ortaya çıkışı, gelişmesi örneklerle ele alınmıştır. Gül pencerenin kilise yapılarında 
yeri ve önemi, fiziksel ve simgesel açılardan ele alınmıştır. Fiziksel olarak tasarım 
sınıflandırıması yapıldıktan sonra, simgesel etkilerinden bahsedilmiştir. 
Bir ortaçağ Gotik Mimari dönemi ürünü olan gül pencere, 12. yüzyıl ortaçağ 
avrupasından 20. Yüzyıl geç dönem neo-gotik kiliselere kadar yaklaşık sekiz 
yüzyıl, kilise yapılarında benimsenerek kullanılmıştır. Günümüzde doğrudan çok 
az kullanılmasada sembolik etkileri açısından bir çok kilise ve hatta toplumsal 
mekan mimarına ilham kaynağı olmaktadır. 
Gül Pencere kilisede fiziki işlevi dışında bir metafor olarak, insan ve Toplum 
üzerindeki etkisinin önemi vurgulanmak istenmiştir. Bu bağlamda ikonolojik 
olarak örneklendirilmiştir.  
Önemli bir dini mimari öğesi olan gül pencere, kiliselerde verilmek istenen dini 
mesaj veya anlatılmak istenen dini hikayeyi, sembolizm ile güçlendirerek, güçlü bir 
araç olarak kullanılmıştır.  
Bu çalışmada Gül pencerelerin dış cephedeki yeri ve dikkat çekkici etkisi ile 
beraber, iç mekanda sofistike etkisini artırmak için kullanıldığı örneklendirilmiştir. 
Çalışmanın bir ürünü olarak, sonunda, İstanbuldaki gül pencereye sahip kiliseler 
araştırılarak listelenmiştir. Daha önce yapılmadığı varsayımıyla, İstanbulda farklı 
mezhep ve üsluplara sahip kiliselerin ortak özelliği olan, Gül pencere içermesi, baz 
alınarak kısa bir envanter yapılmıştır. Nihayetinnde İstanbuldaki gül pencerelerin 
tipolojisi yapılarak, sunulmuştur. 

Anahtar Kelimeler: Gül  pencere,  Gotik Mimari, vitray, İstanbul

Abstract:
The rose window, which is the magnificent heritage of Gothic Architecture, has 
become one of the important symbolic products of architecture with its 
development and effects. 
In this study, after the definition of the rose window is made, it is evaluated in the 
context of scholastic philosophy. The emergence and development of the rose 
window in the historical process arediscussed with examples. The place and 
importance of the rose window in church structures are discussed in terms of 
physical and symbolic aspects. After the classification of physical design is made, 
its symbolic effects are mentioned. 
The rose window, which is a product of the medieval Gothic Architecture period, 
has been adopted and used in church structures for approximately eight centuries 
from the 12th century medieval Europe to the late neo-gothic churches of the 20th 
century. Although it is not used directly today, it inspires many churches and even 
social space architects in terms of its symbolic effects. 
In addition to its physical function in the church, the rose window is intended to 
emphasize the importance of its effect on people and society as a metaphor. In this 
context, it is exemplified iconologically. 
Rose windows, an important religious architectural element, have been used as a 
powerful tool in churches by strengthening the religious message or the religious 
story to be told with symbolism. 
In this study, it has been exemplified that rose windows are used to increase the 
sophisticated effect in the interior along with their place on the exterior and their 
striking effect. As a product of the study, churches with rose windows in Istanbul 
have been researched and listed. Assuming that this has not been done before, a 
short inventory has been made based on the common feature of churches with 
different sects and styles in Istanbul, which is to include a rose window. Finally, a 
typology of rose windows in Istanbul has been made and presente. 

Keywords: Rose window, gothic architecture, stained glass, istanbul