Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuruda usul sorunları
Procedural problems occuring during individual application to the Constitutional Court
Yazar: ABDULKADİR KARAARSLAN
Danışman: DOÇ. DR. ECE GÖZTEPE ÇELEBİ
İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi / Ekonomi ve Sosyal Bilimler Enstitüsü  / Hukuk Ana Bilim Dalı / Kamu Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Anayasa Mahkemesi = Constitutional Court ; Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi = European Court Human Rights ; Bireysel başvuru = Individual application ; Kamu hukuku = Public law ; Mahkemeler = Law courts ; Usuli işlemler = Prodectural action ; İdari usul = Administrative procedure

Özet:
Bireysel başvuru temel hak ve hürriyetlerin  etkin olarak korunması  amacıyla  tasarlanmış    ikincil  nitelikli  bir başvuru yoludur. Bu   başvuru yolu ile birlikte   çoğu kez  teorik olarak ulusal anayasalarda  düzenlenen temel hak ve özgürlüklerin bireyler tarafından somut olarak  uzman mahkemeler önünde ileri sürülebilmesi imkânı  sağlanmıştır. Birçok  ülkede uygulanan bireysel başvuru   farklı gerekçelerle hukuk sistemlerine dâhil olmuştur. Türkiye'de  uzun yıllara yayılan tartışmalardan sonra   AİHS'ye  taraf olma ve AİHM'nin yargı yetkisinin kabul edilmesi nedeniyle  bu uluslararası Mahkeme tarafından verilen yoğun ihlal kararları  bireysel başvuru kurumunun öncelikli gerekçesini oluşturmuştur.

12 Eylül 2012 tarihinden itibaren  başvuruların alınması ile birlikte, bu yeni başvuru yolunun toplum tarafından  kısa sürede benimsendiği  gözlemlenmiştir. Ancak  bireylerin çok çeşitli, nedenlere  dayanarak Anayasa Mahkemesi önüne taşıdıkları temel hak ve özgürlük ihlali iddiaları bu kurumun artan iş yükü nedeniyle  yükümlendiği görevleri  tam olarak yerine getirememe riski ile karşılaşmasına neden olmuştur. Bu nedenle kamusal karakteri ağırlık taşıyan  bireysel başvuru  yargılamaları için  niteliğine uygun olarak mevzuat gereği, özel bir yargılama usulü öngörülmüştür.
Bireysel başvuru usulü, başvuruda bulunan,  başvuruyu inceleme makamı ve yargılamaya katılma hakkı   bulunanlar bakımından  yargılamanın kesin hükümle neticelenmesine kadar  bir dizi usul işleminin ne şekilde gerçekleştirileceğini  kapsamaktadır. Bu çerçevede, başvurucu tarafından başvuruda bulunma usulü, Anayasa Mahkemesi tarafından yapılacak inceleme esnasında dikkat edilmesi  gerekli başvuru  hakkında karar verilmesini sağlayan usul kuralları, Mahkeme'nin yargı yetkisi, başvuru yollarının tüketilmesi, başvuru süresi, mağdur kavramı gibi usule ilişkin kabul edilebilirlik kriterleri, ayrıca Adalet Bakanlığının yargılama  sürecindeki görevi  başvuru usulü çerçevesinde öncelikli olarak incelenmesi gerekmektedir.

Bu çalışmada,  bireysel başvuru usulü incelenmekle birlikte Anayasa Mahkemesi'nin   yapılan başvurulara ilişkin verdiği kararlardan çıkarılan sonuçlar da göz önünde bulundurularak  hukuki olarak sorun teşkil ettiği  düşünülen alanlara ilişkin çözüm önerileri sunulmuştur.

Abstract:
Individual application to the constitutional courts is a legal remedy that has  been designed  to ensure  effective protection of  the human rights and fundamental liberties.   This legal  remedy  provides the citizens with the right of  alleging  concrete breaches of  their fundamental rights enshrined in the constitution.  The  protection of the human rights  by the  expert  courts  in the field of human rights  have been  introduced in the different countries legal  order by taking into account  various reasons.  In Turkish  practice, the main reason for the introduction of individual application to the constitutional court is the high number of applications and violations before the European Court of Human Rights.

The individual application system was introduced into the Turkish legal order by the constitutional amendments approved in the result of a public referendum held on 12 September 2010.   Two years of  preparation period  were projected until  23 September 2012.   As from  the latter date,  the Turkish Constitutional Court has started to receive  individual applications, the commissions and the sections of the Constitutional Court have  rendered many judgments which present the approach of the Courts as to the admissibility criteria as well as the essence and the contents of the rights that may be subject for individual application. However,  the excessive  number of the applications  based on various human rights claims brought by the Court  have given rise  to workload  that may  risk effective protection of  human rights by the Court. Therefore, the spesific  procedure   is designed for the individual applications   to  avoid the risk of workload.

The procedure  concerning individual application is composed of  all the procedural acts carried out by the applicant, the court and the other that have right to take part in the proceeding. Within this framework, the formal and substantive  requirements of the individual application, the composition of judicial and administrative units of the Constitutional Court that deal with individual application, the scope and the rights of the examination by the Constitutional Court,the procedures related to registration and administrative review of individual applications, the exhaustion of administrative and judicial remedies rule, time limits foır individual applications, the role played by the Ministry of Justice  have been examined in this study.  The judgment rendered by the Court concerning individual application have  constituted the main  subject of this study.