Gazali ve İbn Rüşd'e göre yaratma
Creation in Algazel and Averroes
Yazar: TUNCAY AKGÜN
Danışman: PROF. DR. RECEP KILIÇ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Felsefesi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy
Dizin: Din felsefesi = Religious philosophy ; Gazzali = Gazali ; Yaratma = Creating ; Yaratılış = Creation ; İbn Rüşd = İbn Rüşd ; İslam felsefesi = Islamic philosophy ; İslamiyet = Islam

Özet:
Yaratma kavramı, Tanrının diğer sıfatlarının ve Tanrı ile evren arasındaki ilişkinin anlaşılmasında anahtar kavramlardan biridir. Çünkü bu konu, Tanrı'nın ilmi, iradesi, yarattıklarına benzememesi, imkân, nedensellik, varlık ? mahiyet ilişkisi, ezeli yaratma, yoktan yaratma ve sudûr konusu gibi daha birçok önemli problemi içinde barındırmaktadır. Yaratma konusunda gerek felsefe gerekse teolojik düşünce geleneğinde iki temel bulunmaktadır. Bunlardan birisi genelde kelamcılar tarafından temsil edilen `zamansal (sonradan) yaratma' iken, diğeri genelde filozofların temsil ettiği `ezeli yaratma' anlayışıdır.Gazali her ne kadar yaratma konusundaki görüşlerini bazı eserlerinde felsefe ve mantık yoluyla savunmaya çalışsa da onun ulaştığı nokta da Eşari kelamcılarla aynıdır. Ona göre dilediğini yapmada özgür (fâil-i muhtâr) olan Allah, âlemi istediği zaman, istediği şekilde, sonsuz bilgisi ve mutlak iradesiyle yoktan (sonradan) yaratmıştır. İbn Rüşd'e göre dini nasslar yaratma konusunda yoruma açık argümanlar ortaya koymuştur. Dolayısıyla böyle bir metafizik konuda, hiç kimse kendi düşüncesini mutlak doğru gibi görerek diğerlerinin düşüncelerinin din dışı olduğunu iddia etmemelidir. Diğer filozoflar gibi, İbn Rüşd'de âlemin ezeli olduğunu düşünür. Fakat onun iki türlü ezeli varlık anlayışı vardır. Biri zamansız ve nedensiz ezeli varlık ki bu Allah'tır. Diğeri ise, zamansız fakat nedenli ezeli varlık ki bu da âlemdir.

Abstract:
The concept of creation is one of the key concepts in understanding the divine attributes and God?s relation to the universe. Since this issue is also related with the problems such as divine knowledge, divine will, divine uniqueness, contingency, causality, the relation of essence and existence, eternal creation, creation out of nothing, it has a great importance in the philosophy of religion. There are two main lines about creation in the tradition of philosophy and theology. One of them is `the temporal creation?, which is generally held by Islamic theologians, and the second one is `the eternal creation?, which is generally accepted by the philosophers.No matter Al-Ghazali tries to defend its the opinions about creation in his works with philosophy and logic, the point he come up to is the same with Eshari (Eşari) Islamic theologians. According to him, Allah who is free to do what it wants created of nothing the universe with its endless knowledge and absolute will, at any time and at any place. According to Ibn Rushd religious sources (verse of the Quran and Hadith) brought out arguments which could be discussed. Consequently, in such a metaphysical subject no one should see its ideas as absolute truth and claim others as outside religion. Like other philosophers, Ibn Rushd thinks the universe as eternal. But, he has two types of eternal existence understanding. One of them is timeless and reasonless eternal existence, this is Allah. The other one is timeless but reasonable eternal existence, this is the universe.