Tanzimat Dönemi uygulamalarının Ankara kent dokusuna etkisi (1839-1924)
Tanzimat Era and its impact on urban texture in the case of Ankara (1839-1924)
Yazar: AYŞE NUR AYTEMİZ
Danışman: DOÇ. DR. AYŞE PELİN ŞAHİN TEKİNALP
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Sanat Tarihi = Art History

Özet:
19. yüzyıl, dünya ekonomik ve siyasi tarihi içinde, özellikle Avrupa merkezli bir dünya ekonomik sisteminin oluşması bakımından önem taşıyan ve bu sistem içinde kendi çıkış yolunu yine Batı'yı model olarak seçmekte bulan Osmanlı İmparatorluğu'nun, çok yönlü reform kararlarının ve bunun getirdiği değişimin/dönüşümün yüzyılıdır. Osmanlı modernleşme çabalarının çıkış noktasını oluşturan ve 1839 yılında ilan edilen Tanzimat Fermanı ise 18. yüzyıldan beri devam eden ıslahatı resmî devlet politikası haline getirmiş ve Osmanlı devlet yapısını ve toplumsal dokuyu yeniden şekillendiren bir dönemi başlatmıştır. Tanzimat ile değişen hukuki uygulamalar, yeni toprak düzeni, yeni millet sistemi ve yeni yönetimsel düzen ile kurumsal yapıda bir değişim/dönüşüm yaşanmış olup, bu yenilikler, mülkiyet düzeni, kent yönetimi ve imar pratiğinde ve dolayısıyla kentler ve mimaride de mekânsal karşılıklar yaratmıştır. Tanzimat Döneminde, ülke yönetiminde yapılan yeniliklerin uygulandığı öncelikli kentlerden biri de Ankara'dır. 20. yüzyıl ilk çeyreğinde yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti'nin başkenti olmasıyla farklı bir dönemece giren ve model kent olarak yeniden şekillendirilen Ankara'nın bu dönem tarihi gerek başkent olma süreci gerekse de günümüz Ankara'sına ilişkin ipuçları vermesi bakımından önem taşımaktadır. Bu kapsamda, bu çalışmanın amacı, Osmanlı modernleşmesi projeleri doğrultusunda Tanzimat Fermanı ile birlikte başlayan ve idari alandan eğitim alanına kadar pek çok alanda değişim/dönüşümün yaşandığı bu sürece ilişkin, üst ölçekteki değişimler ve yerel bağlamın birlikte ürettiği mekânsal yapılarıyla, Ankara kent dokusunda yarattığı fizikî mekân karşılığını 1839 ve 1924 haritalarını da kullanarak bulmaya çalışmak, incelenen bu değişim ve yeniliklere neden olan süreçleri belirlemek ve Tanzimat yenilikleri ile ilgilerini kurarak ortaya koymaktır. Sosyal, ekonomik, yönetimsel ve politik değişimin en son fizikî mekâna yansımasından hareketle, çalışma kapsamında gerek döneme ilişkin Osmanlı İmparatorluğu tarihi arka planı, gerekse de Ankara kenti tarihi ele alınmış ve haritalar üzerinden de irdelenerek Tanzimat Dönemi uygulamalarının Ankara kent dokusuna etkisi yazılı ve görsel belgelere dayanılarak değerlendirilmiştir.

Anahtar Sözcükler
Tanzimat, Modernleşme, 19. Yüzyıl, Ankara, Kent Dokusu, Mimari, Değişim/Dönüşüm.

Abstract:
19th century which is important in the world' economic and political history, especially in terms of formation of a Eurocentric world economic system and in which Ottoman Empire found its way out by choosing West as a model and multifaceted reform decisions and change brought by them. Tanzimat Edict, which was starting point of Ottoman modernization efforts and declared in 1839 as an official state policy, started a period that reshaped Ottoman state structure and social fabric by making reforms that have been ongoing since 18th century. With the changing legal practices brought by Tanzimat, new land order, new nation system and new administrative reorganization gave rise to a transformation in the institutional structure and all these have created new property order, new city and public works management, therefore had effects on cities fabric and architectural style. In this period, Ankara was one of the prior cities where the changes were implemented. The history of Ankara, which entered a new period and was reshaped as a model city after being the capital of the newly established Republic of Turkey in the first quarter of the 20th century, is important in terms of both the process of becoming the capital city and giving clues about today's Ankara. In this context, the aim of this study is to examine urban fabric and architectural practice of Ankara regarding process which started with Tanzimat Edict in line with Ottoman modernization projects and brought changes in many areas from administration to the education, with the spatial structures produced by the upper scale and the local context by using maps of 1839 and 1924, to determine the processes that cause these changes and to establish their relations with the Tanzimat reforms. Based upon the reflection of social, economic, administrative and political change last on physical space, by analyzing both historical background of Ottoman Empire and of Ankara in that period, Tanzimat reforms and their effects on urban fabric and architectural practice of Ankara were evaluated by examining the maps, written and visual documents.

Keywords
 
Tanzimat, Modernisation 19. Century, Ankara, City Fabric, Architecture, Change/Evolution.