Kurumsal yönetim uygulamalarının vergiden kaçınma davranışı üzerindeki etkileri: Borsa İstanbul işletmeleri üzerine bir inceleme
The effects of corporate governance practices on tax avoidance behavior: An investigation on Borsa İstanbul enterprises
Yazar: DUYGU ŞENGÜL ÇELİKAY
Danışman: PROF. DR. FATMA MÜNEVVER YILANCI
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Muhasebe Finansman Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Maliye = Finance ; İşletme = Business Administration
Dizin: Borsa İstanbul = İstanbul Stock Exchange ; Denetim = Control ; Kurumsal yönetim = Corporate governance ; Vergi kayıpları = Loss of taxes ; Vergi kaçakçılığı = Tax evasion ; Vergi planlaması = Tax planning ; Vergiden kaçınma = Tax avoidance ; Yönetim teknikleri = Management techniques ; İç denetim ve iç kontrol = Internal control and internal audit ; İşletmeler = Businesses

Özet:
Her işletme için önemli bir gider kalemi olan vergilerin ödeneceği zaman ve tutar itibariyle belirlenmesi tüm paydaşları etkileyen bir süreçtir. Bu sürecin adil ve şeffaf bir biçimde yürütülmesi için sadece ilgili tarafların iyi niyetine güvenilemeyeceğinden pek çok uygulama hayata geçirilmiştir. Kurumsal yönetim hem doğrudan hem de dolaylı olarak bu uygulamaların etkinliği konusunda büyük önem arz etmektedir. Bu sebeple, bu çalışmanın amacı işletmelerdeki kurumsal yönetim uygulamaları ile vergiden kaçınma davranışları arasındaki ilişkiyi ortaya koymaktır. 
Çalışmada "etkin bir iç kontrol sistemi", "etkin iç ve dış denetim" ve "etkin bir yönetim kurulu" etkin bir kurumsal yönetimin göstergeleri olarak kabul edilmiş; değişkenler bu doğrultuda belirlenmiştir. Vergiden kaçınma ise muhasebe etkin vergi oranı, cari etkin vergi oranı, ödenen vergiler / faaliyetlerden sağlanan nakit akımları ve düzeltilmiş ticari kâr – mali kâr farkı formülleriyle hesaplanmıştır. BİST TÜM endeksine kote olan işletmelerin 2010-2015 verileri kullanılarak yapılan analizlerde, verilerin yapısına uygun olan panel veri analizi yöntemlerinden "genelleştirilmiş tahmin eşitliği" yöntemi tercih edilmiştir. 
Bu çalışma kapsamında gerçekleştirilen tüm analizlerden elde edilen sonuçlar birlikte ele alındığında, kurumsal yönetimin etkin olmasıyla işletmelerde etkin vergi oranları ile ölçülebilen vergiden kaçınmanın azalacağını ve düzeltilmiş ticari kâr – mali kâr farkı modeli ile tespit edilebilen vergiden kaçınmanın ise artacağını söylemek mümkündür. Ödenen vergi / faaliyetlerden sağlanan nakit akımları formülüyle tespit edilen vergiden kaçınma davranışı ise farklı kurumsal yönetim mekanizmaları için farklı sonuçlar ortaya koymaktadır. Varılan sonuçlara göre bilgi kullanıcıları kurumsal yönetimin daha etkin olduğu işletmelerde düzeltilmiş ticari kâr – mali kâr farkı ile hesaplanan vergiden kaçınmanın daha fazla olduğu, ancak etkin vergi oranı ile hesaplanan vergiden kaçınmanın ise daha az olduğu yönünde tahminde bulunabilirler.



Anahtar Kelimeler: Kurumsal Yönetim, Vergiden Kaçınma, Vergi Planlaması,Denetim, İç Kontrol

Abstract:
Determination of the time and amount of tax payable, which is an important expense item for each business, is a process that affects all stakeholders. Since this process cannot be relied solely on the goodwill of the parties concerned to be carried out in a fair and transparent manner, many practices have been implemented. Corporate governance is of great importance both directly and indirectly to the effectiveness of these practices. For this reason, the aim of this study is to reveal the relationship between corporate governance practices and tax avoidance behaviors. 
An effective internal control system, effective internal and external audit and an effective board of directors have been adopted as indicators of effective corporate governance so variables have been determined in this direction. Tax avoidance is calculated by the accounting effective tax rate, the current effective tax rate, cash taxes paid/operating cash flow and the adjusted book- tax gap. In the analyzes made using the 2010-2015 data of the companies listed in the BIST TÜM index, the "generalized estimation equality" method is preferred from the panel data analysis methods suitable for the structure of the data. 
When the results of all the analyzes carried out within the scope of this study are taken together, it is possible to say that the corporate governance will decrease the tax avoidance that can be measured by the effective tax rates and increase the tax avoidance that can be measured by the adjusted book- tax gap. The tax avoidance, which is formulated by the taxes paid/operating cash flow, has different results for different corporate governance mechanisms. According to the results obtained, information users can predict that firms with more effective corporate governance have more tax avoidance calculated by adjusted book – tax gap but less tax avoidance calculated by effective tax rate.

Key Words: Corporate Governance, Tax Avoidance, Tax Planning, Auditing,Internal Control