İran Türk ağızlarında karşılaştırmalı söz varlığı (Azerbaycan Türkçesi, Kaşkay Türkçesi, Türkmen Türkçesi, Halaç Türkçesi)
Comparative Vocabulary in İranian Turkish Dialects (Azeri, Kashkay, Turkman, Halac)
Yazar: MINA DOLATI DARABADI
Danışman: PROF. DR. FUNDA TOPRAK
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Azerice = Azeri language ; Ağızlar = Dialects ; Halaçça = Khalaj ; Karşılaştırmalı dil bilgisi = Comparative grammar ; Karşılaştırmalı dil bilim = Comparative linquistics ; Kaşkay Türkçesi = Kaşkay Turkish ; Söz varlığı = Vocabulary ; Türk lehçeleri = Turkish dialects ; Türkmence = Turkoman language ; İran = Iran

Özet:
Türk tarihinde önemli bir yer kapsayan İran, günümüzde birçok Türk kavminin yurdu konumundadır. İran'da yaşayan Türk halkı bu dilin farklı lehçelerini konuşmaktadırlar. Ne yazık ki bütün bu Türk dilleri yazı diline sahip olmayıp Farsçanın egemenliği altında kalmışlar. Bu anlamda yazı diline sahip olmayan dillerinin söz varlığının kayda geçirilmesi önem arz etmektedir.
Bu çalışmada günümüz İran'da konuşulan Oğuz grubunun alt sınıfında yer alan Azerbaycan Türkçesi, Kaşkay Türkçesi, Türkmen Türkçesi ve Türk dili sınıflandırmalarında bağımsız bir kola yerleştirilen Halaç Türkçesinin söz varlığı karşılaştırılmıştır.
Adı geçen lehçelerin birbirinden ne kadar uzaklaştığı veya İran'da konuşulan başka dillerden ne kadar etkilendiklerini tespit etmek amacıyla, bu dilleri konuşulmakta olan farklı illerde saha çalışması yapılmıştır. Derlenen malzemelerin incelenmesiyle bu lehçelerin söz varlığındaki isimler tematik olarak ortaya konulmuştur. Ayrıca, Kaşkay Türkçesi, İran Azerbaycan Türkçesi ve İran Türkmen Türkçesi sözlüklerinin taranmasıyla tezin kaynağını oluşturan isimler de tespit edilmiştir. Böylece, elde edilen malzemeler ve sözlüklerden derlenen isimler, karşılaştırmalı olarak incelenmiştir.

Abstract:
Iran, which has an important place in Turkish history, is the home of many Turkish tribes today. Turkish people living in Iran speak different dialects of this language. Unfortunately, all these Turkic languages did not have a written language and remained under the dominance of Persian. Therefore, it is important to record the vocabulary of languages that do not have a written language.
In this study, the vocabulary of Azerbaijani Turkish, Kashkay Turkish, Turkmen Turkish, which are in the subclass of the Oghuz group spoken in Iran, and Halach Turkish which is placed in an independent branch in Turkish language classifications are compared.
In order to determine how far the aforementioned dialects diverge from each other or how much they are influenced by other languages spoken in Iran, field studies were conducted in different provinces where these languages are spoken. By examining the compiled materials, the names in the vocabulary of these dialects were revealed thematically. In addition, by scanning the Kashkay Turkish, Iranian Azerbaijani Turkish and Iranian Turkmen Turkish dictionaries, the names constituting the source of the thesis were determined. Thus, the obtained materials and the names compiled from the dictionaries were examined comparatively.