John Rawls'ın adalet görüşü bakımından devlet problemi
The Problem of state in the view of John Rawls conception of justice
Yazar: GÜLRİZ ÖZKÖK
Danışman: PROF. DR. İOANNA KUÇURADİ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1999
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Adalet = Justice ; Devlet = State ; Rawls, John = Rawls, John ; Siyasi ahlak = Politics ethics

Özet:
Modern devletin ahlaki temellerinin olanağını araştırmayı amaçlayan bu çalışma, John Rawls'un adalet anlayışına dayanmaktadır. Çalışma boyunca Rawls, 17. ve 18. yüzyıl düşüncesinde görülen sözleşmeci düşünce çizgisine yerleştirilerek ele alınmış ve onun adalet anlayışının ayrıntılı bir şekilde serimlenmesine gayret edilmiştir. Ancak bu yapılırken, Rawls'u sözleşmeci düşünürlerden ayıran noktalar üzerinde durulmuş ve adalet anlayışıyla ilgili olarak hem ona yöneltilen eleştirilere, hem de bizim belirleyebildiğimiz sorunlarla ilgili eleştirilere yer verilmiştir. Rawls'un adalet anlayışının serimlenmesinin ardından, bu anlayışın sonucu ortaya çıkan adil devletin özelliklerine yer verilmiş ve onun refah devleti kavramının sosyal adalet anlayışıyla bağlantısı gösterilmeye çalışılmıştır. Rawls'un adalet anlayışından hareket ederek modern devletin ahlaki temellerini ortaya koymak olanaklıdır. Rawls'ta ahlaki bir kurum olarak devlet, adaletin koşullarını sağlamakla yükümlüdür. Rawls, doğrudan doğruya adaleti tanımlama çabasına girmemekte, adaletin içeriğinin halkın kurucu gücü tarafından belirlenmesini savunmaktadır. Böylece Rawls, 17. ve 18. yüzyıl düşüncesine paralel bir şekilde, halkın kurucu gücünü en üstün güç olarak kabul etmektedir. Rawls'un bu tür bir düşünceyi savunması, kendi adalet anlayışı çerçevesinde tutarlıdır; çünkü o, herkes tarafından paylaşılan ve bir anlamda "res publica" ile ilgili bir adalet anlayışı oluşturmayı amaçlamaktadır. Ancak Rawls'ta halkın kurucu gücü, sadece adalet ilkelerini belirlemede yetkili değildir. Ayrıca bu güç, devletin adaletin koşullarını sağlayıp sağlamadığını denetlemekle de görevlidir. Yalnız Rawls'un adalet anlayışında bu gücün ortaya çıkması belirli şartlara bağlıdır. Bu şartların tipik örneği onun "orijinal durum"unda bulunabilir; fakat Rawls'un "orijinal durum"unun gerçek bir durum değildir. Bu nedenle Rawls, kendi ideal toplumunda kamusal alanla ilgili kararlar için makul olmayı getirmektedir.Rawls'un adalet anlayışı modern devleti ahlaksal olarak temellendirmede uygun gözükmesine karşın, çeşitli problemleri de beraberinde getirmektedir. Bu problemler, bir yandan Rawls'un adalet anlayışını oluşturmasıyla, bir yandan da bu adalet anlayışının yol açtığı sonuçlarla ilgilidir. Örneğin günümüzde, insan haklan temeline dayalı devlete gereksinim vardır. Rawls'un adalet anlayışı bu tür bir gereksinimi sağlamaya pek uygun görünmemektedir. Rawls'un insan haklarıyla ilgili görüşü, bu haklan "insanın değeri"ne dayandırmaktan uzaktır. Rawls insan haklannı adil kurumlann bir özelliği olarak düşünmekte ve bu haklan liberal-demokratik toplumlardaki vatandaşların ihtiyaçlan bağlamında temellendirmektedir. "İhtiyaç" kavramının göreli olması nedeniyle insan haklarını temellendirmede uygun olmadığı belirtilebilir. Bunun dışında Rawls'un adalet anlayışı evrensel değildir; yani sadece liberal-demokratik toplumlar için geçerlidir. Bu da, dünyamn farklı yerlerinde farklı adalet anlayışlannın bulunduğu sonucuna götürmekte ve adalet kavramına görelilik eleştirisini yönelten görüşleri onaylar nitelikte görünmektedir.

Abstract:
The present study, which aims at inquiring into the possibility of the moral foundations of the modern state, is based on John Rawls' conception of justice. Throughout the study, Rawls' philosophy has been examined within the framework of the contractualist tradition of the 17th and 18th centuries and the difference between Rawls and the contractualist philosophers has been emphasized. After a detailed exposition of his conception of justice, relavant criticisms were evaluated and our criticism, made in the light of problems observed, was added to those criticisms. The characteristics of the "just state" deriving from his conception of justice were summed up and an attempt was made to show the connection of welfare state and social justice in Rawls' theory. It is possible to explain the moral foundations of the modern state with reference to Rawls' conception of justice. According to Rawls, it is the duty of the state to take the necassary measures for the realisation of justice. Rawls does not attempt to define justice directly. He maintains that the content of the concept of justice should be determined by the constituent power of the public. Thus Rawls argues that the constituent power of the public is the supreme power. This view is in line with the political philosophy of 17th and 18th centuries. By niaintaining this view, Rawls is consistent with his conception of justice, because he aims at forming a conception of justice accepted by everybody and related to the concept of "res publica" in a sense. Besides, according to Rawls, the constituent power of the public is not only competent to determine the principles of justice, but also must supervise whether the state takes the necessary measures for the realisation of justice. The emergence of this power is subject to certain conditions. It"s typical example is what he calls the "original position". However, Rawls' "original position" is not a real situatioa Hence, Rawls introduces the concept of "reasonablessness" for decisions concerning the public sphere in his ideal society.IV While Rawls' conception of justice seems suitable for a moral grounding the modern state, it contains various problems. Some of these problems are related of, on the one hand, to Rawls' formation of his conception of justice and on the other hand to the consequences of his conception. For example, today there is a need for a state which is based on the principles of human rights. However, it seems unlikely that Rawls' conception of justice can respond to such a need, because Rawls is far from establishing a connection between these rights and "human dignity". Rawls sees human rights as a characteristics of '^just" institutions and justifies these rights by the needs of the citizens living in a liberal-democratic society. One may argue that the concept of "needs" is not an appropriate basis for human rights, since it is a relative concept. Apart from this, Rawls' conception of justice is not universal, i.e. it is envisaged only for liberal-democratic societies. Hence, one may infer from this, that there may be different conceptions of justice in different parts of the world and this conclusion seems to justify the criticisms concerning the relativity of his concept of justice.