Osmanlı ve Cumhuriyet modernleşmesinde gayrimüslim sanatçılar
Non-Muslim artists in the Ottoman and Republican modernization
Yazar: ARDA CAN ÖZSU
Danışman: DOÇ. DR. ZEYNEP YASA YAMAN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Azınlıklar = Minorities ; Gayrimüslimler = Non muslem ; Kentsel kültür = Urban culture ; Modernleşme = Modernization ; Osmanlı toplumu = Ottoman society ; Sanat etkinlikleri = Art activities ; Sanat sosyolojisi = Sociology of art ; Sanatçılar = Artists ; Tanzimat Dönemi = Tanzimat Period

Özet:
Bu tez çalışmasının konusu, Osmanlı Millet Sistemi içerisinde gayrimüslim, Lozan Barış Antlaşması maddelerinde azınlık olarak tanımlanan, Rum, Ermeni ve Yahudi milletlerinin, sanatsal, kültürel ve düşünsel üretimlerine ve Osmanlı ve Cumhuriyet modernleşmesindeki etkilerine odaklanmaktadır. Çalışmanın omurgasını oluşturmak için, İmparatorluk'tan Cumhuriyet'e geçiş sürecinde sanatsal ve kültürel ortamın panoraması verilmiş, sanatsal ve kültürel ortam aynı zamanda sosyoekonomik ve sosyopolitik yönleriyle birlikte ele alınmıştır. Bu bağlamda, tezin ana aktörleri olan Müslüman-Türklerle gayrimüslimlere öncelik verilmiş, yanı sıra Levanten ve yabancı uyruklu sanatçılar da değerlendirilme kapsamına dâhil edilmiştir. Öte yandan tezde savaş, göç ve mübadele gibi kırılma noktaları belirginleştirilmiştir. 1839 yılında ilan edilen Tanzimat Fermanı'yla başlayarak, Müslim ve gayrimüslimlerin günlük yaşamlarındaki ve sanatsal üretimlerindeki dalgalanmalar 1970'li yıllara kadar gelen olgularla yorumlanmış, özellikle savaşların yüzyıllardır beraber yaşayan topluluklar üzerindeki olumsuz etkisi irdelenmiştir. Ayrıca gayrimüslimlerin iktisadi ve siyasi koşullarının gelişmesiyle ortaya çıkan kazanımların, Müslümanlar bazında yarattığı kırılma ve sonrasındaki devinim ile gelişen plastik sanatlardaki Müslüman sanatçı sayısının niteliksel ve niceliksel olarak artmasına yol açan temsil ve kimlik gibi konular da sanat tarihi içinde incelenmiştir. Gayrimüslim yoğunluklu sanat ortamının Müslüman-Türk yoğunluklu sanat ortamına dönüşmesine zemin hazırlayan koşullar araştırılmış ve değişimin diyalektiği çerçevesinde sanat tarihsel olarak resmi çıkartılmıştır. Böylelikle, sanat tarihi yazımında ihmal edilen, birkaç yayınla sınırlı kalan gayrimüslimlerin üretimleri görünür kılınmış, modern Türkiye sanat tarihi içerisinde sanatta yabancı yoktur özdeyişiyle birlikte değerlendirilmeye çalışılmıştır.

Abstract:
The subject of this thesis focuses on the artistic, cultural and intellectual production of the Rum, Armenian and Jewish nations and the effects of the Ottoman and Republican modernization, which are defined as non-Muslims in the Ottoman Millet System as minorities in the Lausanne Peace Treaty. In order to create the backbone of the work, a panorama of artistic and cultural environment during the transition from the empire to the republic was given, and at the same time socioeconomic and sociopolitical aspects were taken into consideration. In this context, Muslim-Turks and non-Muslims, the main actors of the thesis, were given priority, as well as Levantine and foreign nationals. On the other hand, break points, such as war, migration and population exchange in the thesis have been clarified. Beginning with the Tanzimat, declared in 1839, fluctuations in the daily lives and artistic productions of Muslims and non-Muslims were interpreted along with the facts that took place up to the 1970s, especially the negative effects of the wars on the communities and their living together for centuries. In addition to these, issues such as representation and identity burgeoned with the non-Muslims' economic and political conditions which made an impact in terms of paving the ground for the qualitative and quantitative increase in the number of Muslim artists in the developing plastic arts were examined within the context of art history. The circumstances that led to the transformation of the non-Muslim intensive art scene into a Muslim-Turkish intensive art scene were researched and depicted with a dialect of change based art history perspective. Thus, the productions of non-Muslims who were neglected in the writing of art history and limited to a few publications, were made visible and tried to be evaluated together with the motto of there are no foreigners in art in modern Turkish art history