Karadeniz bölgesindeki bazı sürüngenlerin ektoparazit faunasının morfolojik ve moleküler olarak tespiti
Morphological and molecular detection of ectoparasite fauna of some reptiles in the black sea region
Yazar: GÖKHAN EREN
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA AÇICI
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Veterinerlik Parazitolojisi Ana Bilim Dalı  / Veteriner Parazitoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Parazitoloji = Parasitology

Özet:
Sürüngenler dünya üzerinde 10.000'ini aşan tür çeşitliliğiyle geniş dağılıma sahip olan karasal omurgalılardandır. Doğal olarak da ekolojik sistem içerisinde gerek hayvanlarla gerek de insanlarla dolaylı ve direkt birçok etkileşim içerisinde bulunmaktadır. Ekosistem içerisinde bulunan diğer omurgalılarda olduğu gibi sürüngenler de  patojen veya apatojen öneme sahip birçok paraziter etkene konaklık yapmakta ve parazitlerin doğal siklusuna, yayılımına ve diğer konaklara bulaşmasına katkı sağlamaktadır. Sahip oldukları bu potansiyel etkileri nedeniyle sürüngenler sıklıkla veteriner parazitoloji alanında çalışılmaktadır. Yürütülen bu çalışmada 2021-2023 yılları arasında Sakarya, Samsun ve Artvin illerinde yaygın olarak bulunan sürüngenlerin ektoparaziter faunasının ortaya çıkartılması ve sürüngenlerden toplanan Ixodid kenelerin Borrelia lusitaniae vektörlük potansiyelinin tespiti amaçlanmıştır. Çalışma boyunca 26 farklı türden konakta (kaplumbağa: Emys orbicularis, Testudo graeca ve Trachemys scripta; keler: Hemidactylus turcicus ve Mediodactylus kotschyi; kertenkele: Ablepharus kitaibellii, Anguis colchica, Darevskia (D) adjarica, D. bithynica, D. clarkorum, D. derjugini, D. obscura, D. parvula, Lacerta (L) media, L. viridis, Podarcis (P) muralis, P. tauricus ve Pseudopus apodus; yılan: Coronella austriaca, Dolichophis caspius, Natrix (N) natrix, N. tessellata, Platyceps najadum, Telescopus fallax, Vipera (V) kaznakovi, V. ammodytes ve Zamenis longissimus) 1021 birey incelenmiştir. İnceleme sonunda konaklarda kene türlerinden Ixodes ricinus ve Hyalomma aegyptium tespit edilirken akar türlerinden Hemilaelaps feideri, Lacertacarus similis, Lacertacarus callosus, Odontacarus efferus, Odontacarus hushchai, Odontacarus naumovi, Odontacarus saxicollis, Geckobia turkestana, Ophionyssus natricis ve Ophionyssus saurarum türleri tespit edilmiştir. Bu etkenlerden H. farrieri, O. efferus, O. hushchai, O. naumovi ve O. saxicollis Türkiye'de ilk kez sürüngenlerde tespit edilmiştir. Ixodid kenelerin moleküler Borrelia taraması sonucu Ixodes ricinus içeren havuzlardan tespit edilen Borrelia lusitaniae genotürü Türkiye'de ilk kez sürüngenlerden toplanan kenelerde saptanmıştır. Bu bulguların yanı sıra su yılanında (Natrix tessellata) hem Türkiye'de hem de dünyada ilk kez eksternal myiasis etkeni olan Lucilia sericata (Calliphoridae) üçüncü dönem larvalarına ait enfestasyon tespit edilmiştir.

Abstract:
Reptiles are terrestrial vertebrates with a wide distribution in the world, with a diversity of more than 10,000 species. As a matter of course, reptiles interact directly and indirectly with other animals or humans within the ecological system. Like other vertebrates in the ecosystem, reptiles host many parasitic agents that are pathogenic or apathogenic. They also participate in the biological cycle of parasites, allowing them to spread and infest other hosts. Because of these potential effects, reptiles are frequently studied in veterinary parasitology. This study aimed to reveal the ectoparasitic fauna of reptiles commonly found in the Sakarya, Samsun and Artvin provinces between 2021 and 2023 and to determine the vector potential of Ixodid ticks that collected on reptiles for Borrelia lusitaniae. In the study, 1021 individual belonging to 26 reptile species were examined (tortoises/turtles: Emys orbicularis, Testudo graeca, and Trachemys scripta; lizards: Hemidactylus turcicus and Mediodactylus cf. kotschyi; lizards: Ablepharus kitaibellii, Anguis colchica, Darevskia (D) adjarica, D. bithynica, D. clarkorum, D. derjugini, D. obscura, D. parvula, Lacerta (L) media, L. viridis, Podarcis (P) muralis, P. tauricus, and Pseudopus apodus; snakes: Coronella austriaca, Dolichophis caspius, Natrix (N) natrix, N. tessellata, Platyceps najadum, Telescopus fallax , Vipera (V) kaznakovi, V. ammodytes, and Zamenis longissimus). As a result of the parasitological examination, the tick samples were identified as Ixodes ricinus and Hyalomma aegytium, and mites were identified as Hemilaelaps farrieri, Ophionyssus natricis, Ophionyssus saurarum, Odontacarus efferus, Odontacarus hushchai, Odontacarus naumovi, Odontacarus saxicollis, Lacertacarus callosus, Lacertacarus similis, and Geckobia turkestana. Among them, five species are recorded for the first time in Türkiye: Hemilaelaps farrieri, Odontacarus efferus, Odontacarus hushchai, Odontacarus naumovi, and Odontacarus saxicollis. As a result of the molecular examination of ixodid ticks, the Borrelia lusitaniae genotype, which was detected in the pools of Ixodes ricinus, was detected for the first time in ticks collected from reptiles in Türkiye. In addition to these findings, an infestation of third instar larvae of Lucilia sericata (Calliphoridae), which is the causative agent of external myiasis, was detected in the dice snake (Natrix tessellata) for the first time both in Türkiye and in the world.