Kalıcı kolostomisi olan bireylerde stoma torbasına konulan lavanta esansiyel yağının kokunun giderilmesine, yaşam kalitesine ve stoma uyumuna etkisi
The effect of lavender essential oil put into colostomy bag on odour eliminate, life quality and ostomy adjustment of the patients with permanent colostomy
Yazar: BURCU DULUKLU
Danışman: PROF. DR. SEVİLAY ŞENOL ÇELİK
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Cerrahi Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Genel Cerrahi = General Surgery ; Hemşirelik = Nursing
Dizin: Cerrahi stomalar = Surgical stomas ; Hasta uyumu = Patient compliance ; Koku = Odor ; Kolostomi = Colostomy ; Lavanta = Lavender ; Lavanta yağı = Lavender oil ; Parfüm = Parfume ; Sosyal uyum = Social adjustment ; Yaşam kalitesi = Quality of life

Özet:
Bu araştırma kalıcı kolostomisi olan bireylerde stoma torbasına konulan lavanta esansiyel yağının kontrolsüz gaz ve gaita çıkışı nedeniyle oluşan kokunun giderilmesine, yaşam kalitesine ve stoma uyumuna etkisini belirlemek amacıyla randomize kontrollü deneysel bir çalışma olarak, 28 Kasım 2016-6 Şubat 2018 tarihleri arasında Ankara Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi ve Dr. Abdurrahman Yurtaslan Ankara Onkoloji Eğitim ve Araştırma Hastanesi Genel Cerrahi kliniklerinde yapılmıştır. Örneklemde deney grubuna 15, kontrol grubuna 15 hasta alınmıştır. En az üç ay önce kalıcı kolostomi açılan deney grubu hastalara alerji testi yapılmasının ardından veri toplama formları ve ölçekler uygulanmış, bilgilendirme formu aracılığıyla gazı ve kokuyu azaltıcı önlemlerle ilgili önerilerde bulunulmuş ve eğitim broşürü doğrultusunda stoma torbasının içinde lavanta esansiyel yağı kullanımı ile ilgili eğitim verilmiştir. Bir ay süre ile stoma torbasının içinde lavanta esansiyel yağı kullanan deney grubu hastalarla bir ayın sonunda veri toplama formları ve ölçekler doğrultusunda ikinci görüşme yapılmıştır. Kontrol grubunda bulunan hastalara ise, veri toplama formları ve ölçekler doğrultusunda görüşme yapılmış, bilgilendirme formu aracılığıyla gazı ve kokuyu azaltıcı önlemlerle ilgili önerilerde bulunulmuştur. Bir ay sonra veri toplama formları ve ölçekler doğrultusunda ikinci görüşme yapılmıştır.  Araştırmada ticari olarak piyasada bulunan lavanta esansiyel yağı kullanılmıştır. Veriler sayı, yüzde, ortalama, standart sapma, bağımsız örneklem t-testi, eşleştirilmiş t-testi ve ki-kare testi ile değerlendirilmiştir. Araştırma kapsamına giren deney ve kontrol grubu hastaların demografik özellikleri; bir ayın sonunda deneyimledikleri gaz, sızıntı, uyku, cilt problemleri ve banyo yapma gibi fiziksel; sosyal ilişkiler, cinsellik, ibadet, kendini soyutlama, beden imgesinin bozulması, bilinmezlik korkusu, kontrol kaybı, özgüven azalması ve baş etmede güçlük gibi psikososyal sorunları deneyimlemeleri açısından gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmamıştır (p>0,05). Stoma torbasının içinde lavanta esansiyel yağı kullanan deney grubu hastaların kontrol grubu hastalara göre fiziksel sorunlardan olan koku sorununu istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha az (p<0,05) deneyimledikleri; kontrol grubundaki hastalara göre yaşam kalitelerinin ve stoma uyumlarının daha yüksek olduğu belirlenmiştir (p<0,05). Bu çalışmanın farklı hasta grupları üzerinde yapılacak çalışmalara yol göstereceği düşünülmekte ve farklı türde stoması olan hastalar üzerinde yapılması önerilmektedir.

Abstract:
This research was carried out as a randomized controlled experimental study to evaluate the effect of lavender essential oil put in ostomy bag, to eliminate odor because of uncontrolled gas and stool outlet, quality of life and adjustment to ostomy on permanent colostomy patients, between November 28, 2016 and February 6, 2018 in Ankara Atatürk Training and Research Hospital and Dr. Abdurrahman Yurtaslan Ankara Oncology Training and Research Hospital General Surgery Clinics. Fifteen patiens for the experimental group and 15 patiens for the control group were included in the study sample. After tested for allergy, data collection forms and scales were applied to experimental group patients whom to be opened permanent colostomy at least three months before, suggestions about gas and odor decreasing measures were given by information form, and they were trained in the direction of training brochure about using lavender essential oil in ostomy bag. Second interview was done in the direction of data collection forms and scales to experimental group patients who used lavender essential oil in ostomy bag for a month at the end of the month. Patients in the control group were interviewed in the direction of data collection forms and scales, and suggestions about gas and odor decreasing measures were given via information form. Second interview was done in the direction of data collection forms and scales after a month. In this study, lavender essential oil was used which exists in the market commercially. The data were assessed by number, percentage, mean, standart deviation, Unpaired t-test, Paired t-test and Chi square. There were no statistically significant differences between the experimental and control groups in the study according to their demographical characteristics; physical problems like gas, leakage, sleep, skin problems and bath, and psychosocial problems like social relationships, sexuality, worship, isolate oneself, body image distortion, fear of unknown, loss of control, loss of self-confidence and difficulty in coping at the end of a month (p>0,05). It was determined that experimental group patients who used lavender essential oil in ostomy bag were statistically significantly less experienced odor from physical problems versus control group patients; had higher quality of life and ostomy adjustment then control group patients (p<0,05). It is considered that this study will contribute to the other studies which will be carried out on the different patient groups and suggested to perform on patients who has different types of ostomies.