Ombudsman: Dünya uygulamaları ve Türkiye
The ombudsman: World applications and Turkey
Yazar: TEVFİK BORA ERDENGİ
Danışman: PROF. DR. DOĞAN NADİ LEBLEBİCİ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Yönetim Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Kamu bürokrasisi = Public bureaucracy ; Kamu denetimi = Public inspection ; Ombudsman = Ombudsman ; Yönetişim = Governance

Özet:
Kamu yönetimi alanında ortaya çıkan gelişmeler, ya mevcut kurumların bu değişime ayak uydurmasını ya da yeni kurumların oluşturulmasını gerektirmektedir. Devletin genişleyen görev alanı ile son zamanlarda ortaya çıkan yönetişim kavramı altında vatandaş odaklı bir yönetimin tercih edilmesi, 19. yüzyılda oluşmuş bir kurumun tekrar hızla yayılmasına sebep olmuştur.Söz konusu olan ombudsman kurumu, kökeni konusunda hala tartışmalar devam etse de, İsveç Kralı XII. Şarl'ın Osmanlı İmparatorluğu'nda yaşadığı dönem içinde kaleme alınan bir ferman ile İsveç'te oluşturulmuştur ve bugün yüzü aşkın ülkede görev yapmaya devam etmektedir. Kurum, diğer mevcut denetim türlerine (yargı, siyasi, idari, medya vb.) yardımcı olmak üzere, halkın şikâyetleriyle harekete geçen ve yaptığı inceleme sonucunda verdiği tavsiye kararlarıyla, vatandaş ? devlet ilişkisinin tesisinde önemli görevler üstlenen bir kurum olmuştur.Kurumun ülkemizde oluşturulma çabaları 1970'lere kadar uzansa da bugüne geldiğimizde henüz üzerinde uzlaşılmış bir kanun metni bulunmamaktadır. TBMM tarafından 2006 yılında kabul edilen ?Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu?, Anayasa Mahkemesi'nce Anayasa'ya aykırı görülerek toptan iptal edilmiştir. Dolayısıyla söz konusu kurumun oluşturulması için bir Anayasa değişikliğine ihtiyaç duyulmaktadır.Bu noktada tez kapsamında öncelikle cevap aranan soru, ?Ombudsman kurumunun farklı ülke yapılarından bağımsız olarak etkin bir şekilde çalışmasının mümkün olup olmadığı? olacaktır. Bu soruya ilişkin tespitlerimiz ortaya konduktan ve ülkemizde ombudsman kurumunun oluşturulmasının gerekliliği konusuna da değinildikten sonra tezin ikinci sorusuna cevap aranmıştır. ?Kurumdan beklenen etkin ve verimli sonuçların elde edilebilmesi için diğer ülke örnekleri ile Türkiye'de hazırlanan mevzuat önerilerinden de yararlanılarak, hangi özelliklerin kurum bünyesinde ve mevzuatında bulunması gerektiği hususu? bu kapsamda irdelenmiştir.Tezin sonucunda, ombudsman kurumlarının sahip oldukları ortak özellikleri muhafaza ederek farklı ülke yapılarından bağımsız şekilde çalışabildikleri gözlenmiştir. Bu arada Türkiye'de mevcut yargı ve denetim sistemi üzerinde bir reformun gerekli olduğundan da bahsedilmiştir. Bunu takiben farklı ülkelerde ortaya çıkan ombudsman kurumları ile ülkemizde hazırlanan mevzuat taslaklarından derlenen bilgiler ışığında, Türkiye'de kurumun etkin şekilde çalışabilmesi için gerekli özellikler belirlenmiştir.Bu araştırmanın temel nedeni: mevcut bürokratik örgütlerin yanına işlevsiz bir benzerini oluşturmaktan kaçınmak, vatandaşın dilek ve şikayetlerine cevap verebilecek saygın ve güvenilir bir kurumun oluşumunu sağlamak olmuştur.

Abstract:
Emerging developments in the field of public administration requires either the change of the existing institutions in order to keep pace with that development or the creation of the new institutions. The expension of the state?s mission area with preferred citizen-oriented administration under recent governance concept caused to spread again the institution which is founded in the 19th century.Although the debate about root of the ombudsman institution has been still continued, the institution was founded with a warrant of the King of Sweden Charles XII during his staying period in the Ottoman Empire and today still exists in more than one hundred countries. Institution, in order to help other existing types of control (judicial, political, administrative, media etc.), has been held responsible for very important tasks to establish the citizen ? state relations while starting action with the complaint of the citizen and proposing recommendations after reviewing of that complaint.Efforts of the creation of the institution in Turkey go back to 1970s, today still there is not a reconciled law text regarding institution. Adopted by Parliament in 2006, ?Public Auditing Institution Act? has been canceled as a whole by the Constitutional Court due to the violation of the Constitution. Therefore, for the creation of said institution, it is needed to change of the Constitution.At this point, within the scope of the thesis the question will be answered primarily is "the Ombudsman institutions of different countries may work effectively as possible, regardless of the structure of that country?? After putting forward our determinations relating to this question and the necessity of the creation of ombudsman institution in our country, the second question of the thesis will be answered. In this context the question of "Which features within the institution and regulatory issues that must be included in order to expect efficient and effective results from the ombudsman institution while benefited other country examples and the proposed legislation in Turkey?" was discussed in the thesis.As a result of the thesis, it was observed that ombudsman institutions could be work and maintain their common features regardless of the different countries? structures. In the meantime, required reform on the judicial and auditing system is also mentioned in the thesis. Following this, in the light of information gathered at emerging ombudsman institutions in different countries and prepared draft legislation in our country, the required attributes of the institution to function effectively in Turkey have been identified.The main reasons for this research are to refrain from creating similar dysfunctional bodies alongside current bureaucratic organizations and to create respected and trusted institution which may respond to citizen requests and complaints.