Makam, usûl ve form özellikleriyle Türk mûsikîsinde ilâhiler
İlahis in Turkish music with characteristics of makam, tempo and form
Yazar: ÇAĞLAR TOPTAŞ
Danışman: PROF. DR. MEHMET GÖNÜL
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Müziği Ana Bilim Dalı / Türk Müziği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Müzik = Music
Dizin: Biçim = Form ; Dini motifler = Religious motifs ; Dini müzik = Religious music ; Makamlar = Modes ; Repertuar = Repertoire ; Türk müziği = Turkish music ; Usul = Rhytm ; İlahiler = Hymns

Özet:
İlâhîler, Türk mûsikîsinin câmî ve tekke mûsikîsi türleri altında, ibâdet ve zikir amaçlı vücuda getirilen, köklü bir tarihe, kültüre, geleneğe sahip mûsikîmizin en önemli beste formlarındandır. Yüzyıllar boyunca, mutasavvıf şâirlerin ilâhî aşk ile gönüllerinden süzülen nutk-i şerifler, bestekârlarımız tarafından ibâdete neş'e katma, zikir ve tevhîd inancını pekiştirmeye yönelik nağmeler ile bestelenmiş, bu yolla mûsikî hazinemize eşsiz eserler kazandırılmıştır. Bu çalışmada, devlet korosu arşivinde tespit edilen ilâhilerin; makam, usûl, güftekâr, güfte yapısı, bestekâr, beste yapısı yönü ile ortaya konması amaçlanmıştır. Arşivdeki İlâhîlerin incelemeleri yapılarak, elde dilen bulgular tablolar ve grafiklerle yorumlanmıştır.  Çalışma, eser nüshalarının mukayeseli olarak irdelenmesi sebebi ve arşivdeki eserlerin künyeleri ve form yapıları hakkında bazı tespitlerin ortaya konması bakımından önem arz etmektedir. Bu çalışma ayrıca, Tarih, Edebiyat, Kültür, Sosyoloji, İlâhîyat, Matematik ve İstatistik gibi bilim ve ilim alanlarını kapsaması bakımından multi-disipliner bir çalışmadır. Bu çalışmada; arşiv taraması, kaynak tarama, alanında uzman kişiler ile görüşme, doküman ve içerik analizleri yöntemleri kullanılmıştır. Çalışmada, ilahîlerde en çok tercih edilen makamların, usûllerin neler olduğu, ilâhî repertuvarına en çok katkısı bulunan güftekâr ve bestekârların kimler olduğu tesbit edilmiştir. Çalışmanın ulaşılabilir evrenini Devlet korosu arşivindeki İlâhiler oluşturmaktadır. İlâhî repertuvarında yer alan eserlerdeki güfte ve beste yapıları nota nüshaları üzerinden tek tek incelenerek ulaşılan bulgular bütün asarı kapsayan bir tablo çalışmamız ekinde sunulmuştur. Bulgularda elde edilen veriler üzerinde yapılan değerlendirmeler ile, devlet korosu arşivinde yer alan ilâhî formundaki eserlerde en çok tercih edilen makamlar, usûller, repertuvara katkısı bulunan bestekârlar, güftekârlar, ilâhîlerdeki güfte ve beste yapıları konusunda somut sonuçlara ulaşılmıştır.

Abstract:
İlahis are one of the most important composition forms of our music, which has a deep-rooted history, culture and tradition, brought into being for worship and zikir under the Turkish music genres of mosque and tekke music. Nutk-i sharifs, filtered from the hearts of Sufi poets with divine love, have been composed by our composers with melodies aimed at adding joy to worship, reinforcing the belief of zikir and oneness, and in this way, unique works have been brought to our musical treasure. In this study, the ilahis found in the state choir archive; It is aimed to reveal the maqam, tempo, lyrics, lyrics structure, composer, composition structure. By examining the ilahis in the archive, the findings were interpreted with tables and graphics. The study is important in terms of examining the copies of the works comparatively and revealing some determinations about the tags and form structures of the works in the archive. This study is also a multi-disciplinary study in that it covers science and science fields such as History, Literature, Culture, Sociology, Theology, Mathematics and Statistics. In this study; archive scanning, source scanning, interview with experts in the field, document and content analysis methods were used. In the study, it has been determined that the most preferred modes and tempos in ilahis are, and who are the lyrics and composers who contributed the most to the divine repertoire. The accessible universe of the study consists of the Hymns in the State choir archive. The findings reached by examining the lyrics and composition structures in the works in his ilahi repertoire, one by one, through the notation copies, are presented in the appendix of our study, which covers the whole work. With the evaluations made on the data obtained in the findings, concrete results were reached on the most preferred modes, procedures, composers who contributed to the repertoire, lyrics and composition structures in the ilahis in the works in the ilahi form in the state choir archive.