Suriye kaynaklı sığınmacı sorununun Avrupa Birliği-Türkiye müzakere sürecine etkisi
The impact of the Syrian refugee problem on the European Union-Türkiye negotiation process
Yazar: MARLEN SERVEROV
Danışman: PROF. DR. ARZU KİHTİR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Avrupa Birliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations

Özet:
Göç olgusu insanlık tarihi boyunca büyük bir öneme sahip olmuştur. Küreselleşme 
süreci ile göç olgusu köklü değişimler ve dönüşümler geçirmiştir. Göç olgusunun 
farklı disiplinlerle iç içe olmasından dolayı farklı göç sınıflandırmaları ortaya çıkmıştır. 
Diğer yandan bireyler farklı nedenlerden dolayı göç ettiklerinden dolayı farklı göç 
teorileri ortaya çıkmıştır. Savaş, ihtilal ve birçok etken göç olgusunu beslemektedir. 
Arap Baharı'nın tetiklemesi sonucu açığa çıkan Suriye iç savaşı etkisiyle küresel 
boyutta sığınmacı krizi ortaya çıkmıştır. Güvenlik ve diğer nedenlerden dolayı 
Suriyeli sığınmacılar dünyanın farklı yerlerine göç etmişlerdir. Zamanla Avrupa Birliği 
ülkelerine akın etmeleri sonucunda AB kendi sınırlarını korumaya çalışmıştır. 
Sığınmacıların en çok tercih ettikleri göç güzergahında, transit ülke konumunda ve 
tampon bölge olan Türkiye'nin önemini AB anlamıştır. AB, Suriyeli sığınmacıları 
kendi toprakları dışında tutmak için aday statüsü konumunda bulunan ve uzun 
süredir müzakere sürecinde olan Türkiye'ye belli ödünler vermeyi taahhüt ederek 
Geri Kabul Anlaşması ile sığınmacıları Türkiye'de tutmayı amaçlamıştır.
 Suriye kaynaklı sığınmacı krizi donma noktasına gelen Avrupa Birliği-Türkiye 
müzakere sürecini etkilemiştir. AB özellikle Türkiye ile müzakerelerin 
canlandırılması, yeni fasılların açılması, vize serbestliği ve Gümrük Birliği'nin 
güncellenmesi gibi vaatlerde bulunmuştur. Sığınmacı sorunu ile taraflar arasında 
yoğun diplomasi trafiği yaşanmıştır. AB-Türkiye arasında zirveler yapılmış ve bazı 
fasıllar müzakereye açılmıştır. 1951 Cenevre Sözleşmesi'ne coğrafi çekince koyan 
Türkiye, Suriyeli sığınmacıları geçici koruma statüsü ile barındırmayı kabul etmiştir. 
Zamanla Türkiye ekonomik, kültürel, siyasi ve birçok sorunlar yaşamaya başlamıştır. 
Bu sorunlar ve diğer uluslararası gelişmeler taraflar arasında ilişkilerinde inişli-çıkışlı 
sürecin yaşanmasına neden olmuştur. Avrupa Birliği sığınmacıları kendi sınırları 
dışında tutmak adına Türkiye'ye ihtiyaç duyarken, Türkiye de AB'ye aday ülke olarak 
birliğe üye olmak adına ve bazı ödünleri elde etmek için Suriyeli sığınmacıları araç 
olarak kullanmış ve sığınmacılar çıkarlara hizmet eden pazarlık konusu olmuştur.
 Avrupa Birliği-Türkiye arasında yapılan zirvelerde sığınmacı konusu ön planda yer 
almış ve Türkiye'ye verilen taahhütler ikinci plana atılmıştır. Bu durum sığınmacı 
sorununun taraflar arasında müzakere sürecini canlandırsa da ilişkinin niteliğini 
değiştirdiğini ortaya koymuştur. Ayrıca sığınmacı sorunu her ne kadar taraflar 
arasında müzakere sürecini etkilese de Türkiye'nin AB'ye aday ülke olarak üye 
olması için yeterli olmadığı ortaya çıkmıştır. Bu çalışmanın ilk bölümde göç olgusu 
kavramsal olarak açıklanmış ve göçün temel özellikleri ortaya konmuştur. Göç 
sınıflandırılarak sığınmacıların göç etme nedenlerini açıklamak adına göç teorileri 
verilmiştir. Daha sonra göç ile ilgili diğer kavramlar açıklanarak Türkiye'de geçici 
koruma altındaki Suriyelilerin statüsü ortaya konmaya çalışılmıştır. İkinci bölümde; 
tümdengelim yöntemi ile Ortadoğu-Arap Baharı-Suriye şeklinde Suriye kaynaklı 
sığınmacı sorununun ortaya çıkışı, Türkiye ve AB'ye etkisi ve tarafların çabalarına 
yer verilmiştir. Son bölümde ise AB-Türkiye ilişkileri tarihsel olarak açıklanarak 
katılım müzakerelerinden bahsedilmiştir. Suriye kaynaklı sığınmacı sorununun ABTürkiye müzakere sürecine etkisi farklı kavramlar ve olaylarla ortaya konmaya 
çalışılmıştır.

Abstract:
The phenomenon of migration has been of great importance throughout human story. 
With the globalization process, the phenomenon of migration has undergone radical 
changes and transformations. Different migration classifications have emerged due to 
the fact that the phenomenon of migration is interwined with different disciplines. On the 
other hand, different migration theories have emerged because individuals migrate for 
different reasons. War, revolution and many factors feed the phenomenon of migration. 
With the impact of the Syrian civil war, which emerged as a result of the triggering of 
the Arab Spring, a global refugee crisis emerged. For security and other reasons, Syrian 
refugees have migrated to different parts of the world. Over time, as a result of their 
influx into European Union countries, the EU tried to protect its own borders. The EU 
understood the importance of Türkiye, which is the most preferred migration route for 
refugees, a transit country and a buffer zone. With the Readmission Agreement, the EU 
aimed to keep Syrian refugees in Türkiye by committing to make certain concessions 
to Türkiye, which is in the position of candidate status and has been in the negotiation 
process for a long time, in order to keep them out of its territory.
 The Syrian refugee crisis has affected the European Union-Türkiye negotiation 
process, which has come to a standstill. In particular, the EU has made promises such 
as reviving negotiations with Türkiye, opening new chapters, visa liberalization and 
updating the Customs Union. With the refugee problem, there was intense diplomatic 
traffic between the parties. Summits were held between the EU and Türkiye and some 
chapters were opened for negotiation. Türkiye, which placed a geografical reservation 
on the 1951 Geneva Convention, agreed to host Syrian refugees with temporary 
protection status. Over time, Türkiye has started to experience economic, cultural, 
political and many problems. These problems and other international developments
have led to a fluctuating process in relations between the parties. While the European 
Union needed Türkiye to keep refugees out of its borders, Türkiye used Syrian refugees 
as a tool to become a member of the Union as a candidate country for the EU and to 
obtain some concessions, and refugees became a subject of bargaining that served 
their interests.
 At the summits held between the European Union and Türkiye, the issue of refugees 
was at the forefront and the commitments made to Türkiye were put in the background.
This situation revealed that although the refugee problem revived the negotiation 
process between the parties, it changed the nature of the relationship. In addition 
although the refugee problem affects the negotiation process between the parties, it 
has been revealed that Türkiye is not sufficient to become a member of the EU as a 
candidate country. In the first part of this study, the phenomenon of migration is 
explained conceptually and the basic characteristics of migration are revealed. 
Migration theories were given to explain the reasons for the migration of refugees by 
classifying them. Later, other concepts related to migration were explained and the 
status of Syrians under temporary protection in Türkiye was tried to be revealed. In the 
second part, the emergence of the Syrian refugee problem in the form of the Middle 
East-Arab Spring-Syria with the deductive method, its impact on Türkiye and the EU 
and the efforts of the parties are included. In the last section, EU-Türkiye relations are 
explained historically and accession negotiations are mentioned. The effects of the 
Syrian refugee problem on the EU-Türkiye negotiation process has been tried to be 
revealed with different concepts and events.