Öğretmen eğitimcilerinin sosyal bilgiler öğretmen yeterliklerine ilişkin görüşleri
Opinions of teacher educators on social studies teacher competencies
Yazar: DERYA NUR BATU
Danışman: DOÇ. DR. SERKAN KELEŞOĞLU
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bir meslekte "yeterli" olmak, o mesleğin gerektirdiği bilgi, beceri, tutum ve
değerlere sahip olmak anlamına gelmektedir. Bireylerin sahip oldukları yeterlikler yetkili
otoriteler tarafından belirlenir ve yürürlüğe konulur. Yetkili otoritelerce belirlenmiş olan
yeterlikler, kişilerin mesleklerinin gerektirdiği görevleri yerine getirirken uymaları
gereken tanımlanabilir ölçütler sağlamaktadır. Yeterlikler bir mesleğin belirlenen bir
düzeyde yapılabilmesi için belirlenmiş standartlara uygun yapıldığını garantilemeyi
amaçlamaktadır. 21. Yüzyılda yeterliklerin önem kazandığı mesleklerden birisi de
öğretmenlik mesleğidir. Öğretmenlerin sahip oldukları yeterliklerin niteliği eğitim
sisteminin niteliğini de etkilemektedir. Türkiye'de öğretmenlerin sahip olması gereken
mesleki yeterlikler; genel yeterlikler ile alana özgü özel alan yeterlikleri olmak üzere
Milli Eğitim Bakanlığı tarafından belirlenmektedir. Son olarak 2017 yılında MEB
tarafından genel ve özel alan yeterlikleri olmak üzere yeterlikler ve performans
göstergeleri ilan edilmiştir. Bu alanlardan bir tanesi de sosyal bilgiler öğretmenliğidir.
Bu araştırma iki aşamadan oluşmaktadır. Birinci aşamada 2021 – 2022 yılları
arasında Türkiye'deki üniversitelerin sosyal bilgiler öğretmenliği lisans programındaki
Bologna yeterlikleri kapsamında ilan ettikleri yeterlikler incelenmiştir. Araştırmanın
ikinci aşamasında ise sosyal bilgiler öğretmenliği programında görevli öğretmen
eğitimcilerinin üniversiteler, MEB ve farklı ülkeler tarafından ilan edilmiş yeterliklere
ilişkin görüşleri karşılaştırmalı olarak belirlenmeye çalışılmıştır.
Araştırma Merriam'ın nitel araştırma sınıflaması temel alınmış ve temel nitel
araştırma yaklaşımı benimsenmiştir. Araştırmanın birinci aşamasında doküman analizi
gerçekleştirilmiştir. İncelenen dokümanları, Türkiye'de sosyal bilgiler öğretmenliği lisans programı bulunan üniversitelerin Bologna sayfalarında yer alan yeterlikler listeleri
oluşturmaktadır. Araştırmanın ikinci aşamasının çalışma grubu; 2020-2021 Eğitim-
Öğretim Yılı'nda eğitim veren Türkiye'de sosyal bilgiler öğretmenliği programı bulunansekiz farklı eğitim fakültesinde görev yapan 10 öğretim üyesi/elemanı kartopu örnekleme
yöntemi ile oluşturulmuştur. Araştırmanın ikinci aşamasındaki veriler de yarı
yapılandırılmış görüşme formu ile toplanmıştır. Araştırmada elde edilen veriler, içerik
analizine tabi tutulmuştur.
Araştırmanın birinci aşamasında 2021 – 2022 yılları arasında Türkiye'de sosyal
bilgiler öğretmenliği lisans programı bulunan üniversitelerin Bologna yeterlikleri
arasında en çok alan bilgisine yönelik yeterliklere ağırlık verildiği sonucuna ulaşılmıştır.
Araştırmanın ikinci aşamasında elde edilen bulgulara göre; öğretmen eğitimcileri
akredite edilmiş sosyal bilgiler öğretmenliği programlarının yeterliklerinin benzerlik
gösterdiğini; bazı öğretmen eğitimcileri üniversitelerin standart yeterliklere, bazıları ise
esnek standartlara sahip olunması gerektiğini ifade etmişlerdir. Bunun yanı sıra öğretmen
eğitimcileri, kendi görev aldıkları program yeterliklerinin MEB yeterlikleri ile örtüştüğü
belirtirken bazıları Öğretmenlik Mesleği Genel Yeterliklerinin sosyal bilgiler öğretmen
adayları için uygun olduğu görüşünü bazıları ise yeterliklerin geliştirilebilir olduğunu
belirtmişlerdir. Ayrıca öğretmen eğitimcileri; MEB yeterliklerinin, İngiltere Öğretmen
Standartları ile benzerlik gösterdiğini düşünürken, ABD'deki NCSS (National Council
for the Social Studies) (Sosyal Bilgiler Ulusal Konseyi) standartlarından MEB
yeterliklerine ekleme yapılması gerektiği görüşünü paylaşmışlardır. Sosyal bilgiler
öğretmenliği lisans programına eklenmesi gereken dersler arasında özellikle "Teknolojik
okuryazarlık" yeterliklerini kazandıracak derslere yer verilmesi gerektiği görüşü ön plana
çıkmıştır.

Abstract:
To be "qualified" in a profession means to have the knowledge, skills, attitudes
and values required by that profession. The competencies that individuals possess are
determined and approved by the competent authorities. The competencies established by
the competent authorities provide identifiable criteria that people must meet when
performing the tasks required by their profession. Competencies ensure that a profession
is performed in accordance with established standards in order to be performed at a certain
level. One of the important professions of competencies in the 21st century is the teaching
profession. The quality of the competencies that teachers have also affects the quality of
the education system. The professional competencies that teachers should have in Turkey
are determined by the Ministry of National Education, including general competencies
and special field competencies. The Social Studies Special Field Competencies published
by the Ministry of Education cover the field of competence, scope and performance
indicators of Social Studies.
This research consists of two stages. In the first stage, the competencies
announced by the universities in Turkey within the scope of Bologna competencies in the
social studies teaching undergraduate program between 2021 and 2022 were examined.
In the second stage of the research, the views of teacher educators working in the social
studies teaching program on the competencies declared by universities, MEB and
different countries were tried to be determined comparatively.
The research was based on Merriam's qualitative research classification and the
basic qualitative research approach was adopted. In the first stage of the research,
document analysis was carried out. The documents examined consisted of the lists of competencies on the Bologna pages of the universities in Turkey that have social studies
teaching undergraduate programs. The study group of the second stage of the research;
10 faculty members/staff working in eight different faculties of education with social
studies teaching programs in Turkey in the 2020-2021 academic year were formed by
snowball sampling method. The data in the second stage of the research were collected
with a semi-structured interview form. The data obtained in the study were subjected to
content analysis.
In the first phase of the research, it was concluded that the universities with social
studies teaching undergraduate programs in Turkey between 2021 and 2022 focused on
competencies for content knowledge among the Bologna competencies. According to the
findings obtained in the second stage of the research, teacher educators stated that the
competencies of accredited social studies teaching programs were similar; some teacher
educators stated that universities should have standard competencies, while others stated
that universities should have flexible standards. In addition, while some teacher educators
stated that the competencies of the program in which they work overlap with the
competencies of the Ministry of National Education, some of them stated that the General
Competencies for the Teaching Profession are appropriate for pre-service social studies
teachers, while others stated that the competencies can be improved. In addition, while
teacher educators thought that the MEB competencies were similar to the UK Teacher
Standards, they shared the view that the NCSS (National Council for the Social Studies)
standards in the USA should be added to the MEB competencies. Among the courses that
should be added to the social studies teaching undergraduate program, the opinion that
courses that will provide "technological literacy" competencies should be included came
to the fore.