Egemenlik öncesinde devlet ve siyaset: XVII. yüzyıl Osmanlı nasihatnamelerinde siyasal meşruiyet
State and politics before sovereignty: Political legitimacy in 17th-century Ottoman mirrors for princes
Yazar: NURİ FUDAYL KICIROĞLU
Danışman: PROF. DR. AYŞEGÜL KOMSUOĞLU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Tarih = History
Dizin: Modern devlet = Modern state ; Modern egemenlik = Modern sovereignty

Özet:
Devlet her zaman bizim düşündüğümüz gibi bir devlet miydi? Modern devlet, devlet kavramı ile karşılandığında modern devlet öncesi için devletin tedavüldeki anlamlarını nasıl değerlendirmek gerekir? Devlet kavramı, siyasal iktidar ile siyasal meşruiyet arasında kurulan ilişkide nasıl bir rol üstlenir? Çalışmanın başlangıcına yerleştirilebilecek bu sorular, kavramlar tarihindeki bir sorgulamadan hareketle siyasal düşünceler tarihi kapsamında 17. yüzyıldaki üç Osmanlı nasihatnamesinin incelenmesine uzanan bir maceraya kapı aralar. Modern devlet, bir siyasi örgütlenme biçimidir ve Avrupa tarihi özelinde gelişimine dair belirli bir hat çizilebilir. Bu çalışmada sorunsallaştırılan ilk mesele, modern devletin gelişim hattının evrenselleştirilmesidir. Ardından modern devlet öncesindeki siyasi örgütlenmeyi anlamanın önündeki engel, devlet kastrasyonu olarak kavramsallaştırılır.

Nasihatnameler, devlet ile siyasal iktidarın özdeş tutulduğu bir literatür olarak resmedilir. Halbuki sırasıyla Veysi, Koçi Bey ve Katip Çelebi'ye ait Habname, Koçi Bey Risalesi, Düsturu'l Amel li Islahi'l-halel incelendiğinde yazarların farklı siyasal meşruiyet stratejileri geliştirdiği görülür. Üç metin de siyasal iktidarı farklı bir yerde konumlandırır. Siyasal iktidarın konumuna göre siyasal meşruiyetin kaynağı da farklılaşır. Nasihatname yazarlarının siyasal iktidarı farklı yaklaşımlarla meşrulaştırması, hem 17. yüzyıl Osmanlı nasihatnamelerinde hareketli bir siyasal düşünce ortamı olduğunu gösterir hem modern devlet öncesinde farklı siyasal örgütlenme alternatiflerinin varlığını hissettirir.

Abstract:
Has devlet always been the state as we think of it? When the modern state is met with the concept of the State, how should we evaluate the meanings of devlet in circulation before the modern state? What role does the concept of devlet play in the relationship between political power and political legitimacy? These questions open the door to an adventure from an inquiry in the history of concepts to an examination of three 17th-century Ottoman mirrors for princes within the scope of the history of political thought. The modern state is a form of polity and its development can be traced through European history. The first issue problematized in this study is the universalization of the line of development of the modern state. Then, the obstacle to understanding pre-modern polity is conceptualized as state castration.

Mirrors for princes are portrayed as a literature in which the state and political power are equated. However, Veysi, Koçi Bey, and Katip Çelebi have different strategies for political legitimacy in their works Habname, Koçi Bey Risalesi, and Düsturu'l Amel li Islahi'l-halel respectively. All three texts position political power in a different place. According to the position of political power, the source of political legitimacy also differs. The fact that the authors legitimize political power with different approaches shows that there was a vibrant political thought milieu in the 17th-century Ottoman mirrors for princes and makes us feel the existence of alternative polities before the modern state.