Uzun süreli müzik bilgisine dayalı görsel-uzamsal önyüklemenin çalışma belleğine etkisi
Visuospatial bootstrapping effect based on long-term music knowledge on working memory
Yazar: ÖYKÜ ALPARSLAN
Danışman: PROF. DR. SEVTAP CİNAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Deneysel Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Çalışma belleği = Working memory

Özet:
Görsel-uzamsal önyükleme etkisi, çalışma belleğinin epizodik tampon bileşeni
üzerinden ulaşılan uzun süreli uzamsal bilgilerin kullanılmasına olanak sağlayan ve
bilişsel görevlerde gözlemlenen performans artışına neden olan bir etkidir. Önyükleme
etkisinin ölçümlemesi temel olarak, tipik rakamsal T9 telefon klavyesi kullanılarak
yapılmıştır ve tipik klavyedeki çalışma belleği performansı, sayı uzamı görevi
performansı ile karşılaştırılmıştır. Araştırma sonuçlarında klavyenin uzamsal bağlam
oluşturduğu kodlama evresinde olan önyükleme koşulunda, basit bellek uzamı koşuluna
kıyasla, anlamlı olarak daha iyi bir çalışma belleği performansı sergilendiği
bulgulanmıştır (Darling ve Havelka, 2010; Darling v. d., 2012; Darling v. d., 2014; Calia
v. d., 2015; Allan v. d., 2017).
Alan yazında yer alan çalışmalardan farklı olarak mevcut araştırmada önyükleme
etkisi, 6 telli gitar müzik aletinin klavyesinin uzamsal bilgisi ve önyüklemeye elverişli
uzun süreli müzik bilgisi bağlamında çalışılmıştır. Önyükleme etkisinin görülebilmesi
için görsel ve uzamsal bir temsilin uzun süreli bellekte bulunması gerekir. Gitar ile ilintili
uzun süreli müzik bilgisine sahip, uzun süreli gitar çalmış bireylerde, enstrümanın
klavyesinin uzamsal özelliği sayesinde notaların gösterimin sağlayan nota gruplarını
ifade eden akor desenlerinin, uzun süreli bellek temsilleri vardır. Her akor A'dan G'ye
olacak şekilde 7 adet harfle ifade edilir ve her birinin enstrüman üzerinde belirli uzamsal
temsilleri vardır. Uzun süreli gitar klavyesi müzik bilgisine sahip bireyler ile müzik
bilgisine sahip olmayan bireylerin, hazırlanan Görsel-Uzamsal Önyükleme Görevi
performansı karşılaştırıldığında, uzun süreli müzik bilgisi olan katılımcıların, çalışma belleği görevi esnasında önyüklemeye uğramaya elverişli olan uzamsal müzik bilgisi
sayesinde, uzmanlık ile ilintili çalışma belleği performanslarında artış görülmüştür.
20-30 yaş arası katılımcıların katkıda bulunduğu araştırmada, bir adet karmaşık
çalışma belleği görevi, deneycinin hazırladığı Görsel-Uzamsal Önyükleme Görevi Gitar
Akorları Versiyonu ve Akor Bilgisi Ölçümü değerlendirme araçları olarak kullanılmıştır.
Bunların yanı sıra demografik bilgi formu ve uzamsal desenin zorluğunu ve uyaran
üzerinde bulunan notaların algılanan uzaklıklarını belirleyip kontrol etme amaçlı deneyci
tarafından hazırlanan Akor Şekilleri Değerlendirme Ölçeği kullanılmıştır. Mevcut
araştırmada çalışma belleğinin iki bileşenine, görsel uzamsal taslak/kopyalama ile
fonolojik döngü bileşenlerine, duyarlı ikincil görevler kullanılarak çift görev yürütme
yöntemi ile çalışma belleği kapasitesinin baskılandığı şartlarda müzik bilgisine bağlı
önyükleme etkisi irdelenmiştir.
Gitar ile ilintili uzun süreli müzik bilgisine sahip, gitar çalmış bireylerin Görsel-Uzamsal Önyükleme Görevi Gitar Akorları Versiyonu görevi performansı uzun süreli
müzik bilgisine sahip olmayan katılımcılardan anlamlı olarak fazladır. Bu da Önyükleme
etkisinin, T9 tipik rakam klavyesi haricinde, uzamsal gitar klavyesi üzerinde de
görüldüğünü ve çalışma belleği performansını anlamlı olarak etkilediğini gösterir.
Uzamsal ve sözel ikincil görevlerin kullanıldığı araştırmanın sonuçlarında, baskılama
değişkenin varlığı birincil görev performansında anlamlı bir düşüş yaratmıştır. Baskılama
değişkeninin varlığı ve modalitesinin etkileşimi de anlamlı bulunmuştur, bu anlamlılığa
göre uzamsal ikincil görevin varlığı anlamlı olarak daha düşük bir görev performansına
neden olurken, yokluğu sözel ikincil göreve göre anlamlı olarak daha yüksek performansa
yol açmıştır.
Ek olarak uyaran sıralamasının önceliğinin birincil görev performansı üzerindeki
anlamlı etkisi, uzun süreli müzik bilgisi olmayan örneklem grubunda bulgulanmış ancak uzun süreli müzik bilgisi olan katılımcı grubunda, uyaran sıralamasının anlamlı bir etkisi
görülmemiştir. Bunun yanında uyaran sonralığı etkisi de anlamlı boyutlara ulaşmamıştır.
Uzmanlığı bulunmayan katılımcıların, anlamlı derecede ilk gösterilen temsilleri daha
kolay geri getirdikleri bilgisine ulaşılmıştır. Bu sonuçların yanında, katılımcıların akor
uyaranlarının isimlerini belirtmeleri gerektikleri akor bilgisi ölçümünün sonucunda,
yalnızca müzik bilgisi olan katılımcılar incelendiğinde, tüm uyaran isimlerine doğru
cevap veren ile en az bir tane hatalı cevap vermiş katılımcılar arasında Görsel-uzamsal
Önyükleme Görevi performansı açısından anlamlı fark bulunmuştur.

Anahtar kelimeler: Çalışma Belleği, Görsel-uzamsal Önyükleme, Uzun Süreli Çalışma Belleği, Sözel Baskılama, Uzamsal Baskılama, Öncelik Etkisi, Sonralık Etkisi

Abstract:
The visuo-spatial bootstrapping effect is observed as an increase in working
memory performance on tasks which allow people to make use of spatial long-term
information, accessed through the episodic buffer component of the working memory.
The Visuo-spatial Bootstrapping Effect is originally measured by using the typical
numeric T9 phone keypad. That is, in a phone keypad condition, to-be remembered digits
are presented one by one as highlighted keys on a keypad and the recall performance in
the bootstrapping condition is compared with that in a learning condition with no keypad
in which the digits are presented serially on a single location. The bootstrapping research
results show that the keyboard display in the bootstrapping condition creates a spatial
context which boosts encoding and memory for the digits to be remembered (Darling &
Havelka, 2010; Darling et al., 2012; Darling et al., 2014; Calia et al., 2015; Allan et al.,
2017).
Unlike the studies in the literature, in the present study, the Visuo-spatial
bootstrapping effect was studied in the context of the spatial knowledge of the guitar
fretboard and musical knowledge. It was claimed that participants must have a long-term
memory for the spatial layout to be used in the bootstrapping condition for a
bootstrapping effect to occur. Thus, it is thought here that individuals who have musical
knowledge of guitar and play guitar chords would benefit from the spatial knowledge of
guitar fretboard when they are asked to learn visual patterns on guitar chord charts. Each
chord is represented by a letter from the musical alphabet with 7 notes, A-G, and each
has a spatially specific representation on the instrument. Memory performance of participants who were guitar players was compared with that of participants who had no
experience with any musical instruments on the guitar-chords version of visual-spatial
bootstrapping task, designed by the present researcher to investigate the effects of longterm musical knowledge. In the current study, two secondary tasks which make selective
demands on either visuo-spatial sketchpad or phonological loop components of working
memory were also employed to examine the bootstrapping effect on memory under
different suppression conditions: articulatory suppression, spatial suppression, and no
suppression. In the suppression conditions where the secondary tasks were performed,
the participant with and without guitar-playing experience exhibited poorer performance
than in the no suppression condition. The results also showed that the memory
performance was differentially affected by suppression depending on the type of
secondary tasks used. The performance was affected more by the spatial secondary task
than by the verbal secondary task.
In the present study the participants, aged 20-30 years, performed a complex
working memory task and the Guitar Chords Version of the Visual-Spatial Bootstrapping
Task. In addition, a chord knowledge questionnaire, a demographic information form and
Chord Shapes Evaluation Scale were also prepared by the experimenter to collect more
data from the participants.
It was observed that the participants with guitar-playing experience had better
performance on the task, thanks to the spatial musical knowledge, compared to the
participants with no guitar experience. This indicates that the Bootstrapping
effect extends beyond the T9 typical digit keyboard, and that specialized knowledge
of spatial guitar fretboard can influence the working memory performance. In addition, a
primacy effect was found in recall performance of the participants with no guitar
experience. That is, the first position was recalled significantly more than the other positions. However, no primacy effect was observed in performance of the participants
with guitar-playing experience. There was no recency effect in the results for both
groups. It was found that the participants were able to retrieve items presented at the
beginning of study sessions significantly more easily if they do not have expertise in that
manner.
The levels of chord knowledge among the participants with guitar-playing
experience were assessed and the effect of chord knowledge levels on performance was
also investigated in the present study. The results revealed that the participants with high
chord knowledge level had a better performance than those with lower knowledge level
on the Visual-spatial Bootstrapping Task.

Keywords: Working Memory, Visual-spatial Bootstrapping Effect, Long-Term Working Memory, Articulatory Suppression, Spatial Suppression, Primacy Effect, Recency Effect