Kur'ân'da kıyamet günü diyalogları -Râzi ve Mâturîdî bağlamında-
Judgment day dialogue in the Quran contents -Râzi and Mâturîdî in the context of-
Yazar: İMREN SARIKAYA
Danışman: DOÇ. DR. NURDANE GÜLER
Kırıkkale Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tefsir Ana Bilim Dalı / Temel İslam Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion
Dizin: Diyalog = Dialogue ; Kafir = Unbeliever ; Mümin = Believer

Özet:
Yüce Allah kıyamet gününde bütün kullarıyla diyalog içerisinde olacağını Kur'ân'ı Kerim de bildirmiştir. Yüce Allah'ın kıyamet gününde insanlarla gerçekleştirdiği diyaloglarda verilen mesaj önem arz etmektedir. Zira bu mesaj dikkate alındığında kıyamet gününde Allah'ın hangi tavrıyla karşılaşacakları bildirilmiştir. Öncelikle kıyamet olgusunu tam anlamak amacıyla kıyamet sürecinin farklılığı ortaya konmalıdır. Bu sebeple öncelikle asıl konumuz olan diyalogların geçtiği kıyamet/hesap günü kavramının tam karşılığını vererek kavram kargaşasının olmamasına dikkat edilmelidir. Kıyamet sözcüğü hem dünyanın kozmik sisteminin olağanüstü bir şekilde değişmesini, hem de kıyamet/hesap günü ölenlerin tekrar dirilmesiyle başlayıp ebediyen devam edecek olan âlemin başlamasını ifade etmektedir. Kozmolojik kıyamet ve kıyamet günü anlamında kullanılan pek çok isim Kur'ân'da bildirilmektedir. Kıyamet günü süreci içerisinde insanlar çeşitli aşamalardan geçecektir. Bu süreçlerin bir kısmı kozmolojik kıyamet esnasında bir kısmı ise kıyamet günü içerisinde gerçekleşmektedir. Bütün bu süreçlerde Yüce Allah, inançlı inançsız bütün kullarıyla, insanların haricinde yarattığı diğer varlıklarla ve bu varlıkların da kendi aralarında diyaloglarını bildirmektedir. Kıyamet gününde gerçekleşecek olan diyaloglar Kur'ân'ın neredeyse tamamına yayılmıştır ve sayısal olarak büyük bir yekûn tutmaktadır. Kozmik kıyamet ve kıyamet/hesap gününde gerçekleşecek diyaloglarla ilgili çeşitli çalışmalar yapılmıştır. Biz çalışmamızda kıyamet/hesap günü çerçevesinde gerçekleşen diyalogları Fahreddin er-Râzi (ö. 606/1210) ve Ebû Mansur el-Mâturîdî (ö. 333/944) yorumuyla karşılaştırmalı şekilde inceleyerek bu konuda yapılan çalışmalara katkı sunmak istedik. Bu iki müellifin âyetlere yaptıkları yorumlar kıyamet gününde ki diyalogların hangi çerçevede geçtiğini anlamamıza katkısının yanında Râzi tefsiri aynı zamanda Eş'arî anlayışı yansıttığından Eş'arî ve Mâturîdî bakışı ortaya koyacaktır.

Abstract:
Allah Almighty has stated in the Qur'an that He will be in dialogue with all His servants on the Day of Judgment. The message given in the dialogues of Allah Almighty with people on the Day of Judgment is important. Because when this message is taken into consideration, it is reported which attitude of Allah they will encounter on the Day of Judgement. First of all, in order to fully understand the phenomenon of doomsday, the difference of the doomsday process should be revealed. For this reason, first of all, care should be taken to avoid confusion by giving the exact meaning of the concept of doomsday/day of reckoning in the dialogues, which is our main subject. The word apocalypse refers to both the extraordinary change of the cosmic system of the world and the beginning of the world that will continue forever, starting with the resurrection of the dead on the Day of Judgement. Many names used in the cosmological sense of doomsday and doomsday are reported in the Qur'an. In the process of the Day of Judgement, people will pass through various stages. Some of these processes take place during the cosmological doomsday and some of them take place on the Day of Judgement. In all these processes, Allah Almighty reports the dialogues between His servants, believers and non-believers, with other beings He created other than human beings and these beings among themselves. The dialogues that will take place on the Day of Resurrection are spread over almost the entire Qur'an and are numerically very numerous. Various studies have been conducted on the cosmic apocalypse and the dialogues that will take place on the Day of Judgment. In our study, we wanted to contribute to the studies on this subject by comparatively examining the dialogues that take place within the framework of the Day of Judgment / Day of Reckoning with the interpretation of Fakhr al-Dīn al-Rāzi (d. 606/1210) and Abū Mansur al-Māturīdī (d. 333/944). The interpretations of these two authors to the verses will contribute to our understanding of the framework in which the dialogues on the Day of Judgment take place, as well as revealing the Ash'arite and Māturīdī perspective since Rāzi's commentary also reflects the Ash'arite understanding.