Ekonomik kriz göstergeleri: Türkiye örneği
Indicators of economic criss: Turkey experience
Yazar: ERDİNÇ DOĞU
Danışman: PROF. DR. MUZAFFER DEMİRCİ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Genel İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2004
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Ekonomik kriz = Economic crisis ; Erken uyarı sistemleri = Early warning systems ; Kriz = Crisis ; Türk ekonomisi = Turkish economy

Özet:
ÖZET Bu çalışma öncelikli olarak nakit krizlerindeki deneysel kanıtları test etmekte ve özellikli bir erken uyarı sistemi önermektedir. Bu sistem takip edilen bir krizin süreçlerinde olağandışı bir davranış sergileme eğiliminde olan birkaç göstergenin evrimlerini (gelişimini) gözlemlemeyi içermektedir. Bir gösterge kesin bir başlangıç değerini bulduğunda bunun, bir nakit krizinin takip eden 24 ay içersinde ortaya çıkabileceğine dair bir uyan sinyali olduğu anlaşılır. Bu yaklaşım içinde en iyi izlere sahip değişkenler ihracat, reel döviz kurunda eğilimden sapmalar, geniş para arzının brüt uluslar arası rezervlere oranı, çıktı ve denge fiyatlarından oluşmaktadır. İkinci olarak çalışmada "sinyal yaklaşımı" çerçevesinde Arjantin ve Türkiye arasındaki benzerlikler ve farklılıklar ele alınmaktadır. Şöyle ki; Arjantin ve Türkiye, uzun süre Washington Konsensusu'nun en mükemmel örnekleri olarak kabul edilmişlerdir. Uzun dönem süren parasal ve ekonomik çalkantıları takiben her iki ülke de döviz kuruna dayalı istikrar programları sayesinde enflasyonu düşürmüşler ve bir süre güçlü bir büyüme kaydetmişlerdir. Benzerliklerine rağmen iki ülke bazı önemli konularda farklılıklar göstermektedir. Türkiye'de yıllık enflasyon çift basamaklı seviyelere ulaşmışken Arjantin de hiperenflasyonun ağır yükü altındaydı. Arjantin daha erken, 1991 yılında istikrar sağlarken, Türkiye, ancak, 1999 yılında güçlü bir girişimde bulunmuştur. Türkiye, dolar ve marktan oluşan bir sepete karşı Yönlendirilmiş Sabit Parite (Crawling Peg) uygularken, hiperenflasyon' la boğuşan Arjantin'in istikrarı 1991 yılında Carlos Menem döneminde dolara dayalı Para Kurulunun (currency board) benimsenmesiyle sağlanmıştır. Ekonomik krizler; her hangi bir mal, hizmet, üretim faktörü veya döviz piyasasındaki fiyat ve / veya miktarlarda, kabul edilebilir bir değişme sınırının ötesinde gerçekleşen şiddetli dalgalanmalar olarak tanımlanabilir. Söz konusu krizlerin ortaya çıkışı ve olası sonuçlarının bir ülkedeki politik istikrarsızlıkla yakından ilişkili olduğu kabul edilir. Son olarak çalışmada; somut bir ekonomik kriz tanımı ve sınıflandırmasından yola çıkılarak Türkiye' de 1969 - 2001 döneminde yaşanan en önemli enflasyon, reel sektör ve döviz krizlerinin hangi hükümetler zamanında ortaya çıktığı istatistiksel olarak aylık veriler yardımıyla saptanmaya çalışılmıştır. Bu amaçla,çalışmada birer enflasyon krizi, reel kriz ve döviz piyasası baskı endeksi oluşturularak bunlar, ülkedeki politik istikrarsızlığın önemli bir göstergesi olarak kabul edilen hükümet değişim dönemleri ile karşılaştırılmıştır. Öte yandan önceden hesaplanan üç ekonomik baskı veya kriz endeksinin yardımıyla 1978 - 2001 dönemi için birer stagflasyonist baskı ve genel ekonomik kriz endeksi türetilmesi amaçlanmıştır. Bu iki endeksteki aşırı dalgalanmalar, stagflasyon krizi ve genel ekonomik kriz dönemlerinin saptanması amacıyla kullanılmıştır. VI

Abstract:
ABSTRACT This paper, first of all, examines the empirical evidence on currency crises and proposes a spesific early warning system. This system involves monitoring the evolution of several indicators that tend to exhibit an unusual behavior in the periods preceding a crisis. When an indicator exceeds a certain threshold value, this is interpreted as a warning "signal" that a currency crisis may take place within the following 24 months. The variables that have the best track record within this approach include exports, deviations of the real exchange rate from trend, the ratio of broad money to gross international reserves, output, and equity prices. Secondly, on paper, the similarities and the differences between Argentina and Turkey are being monitored. Such that Argentina and Turkey have been accepted as the most perfect examples of the Newyork Consensus for a long time. After the economic depressions which continued for a long time, all of them have dropped the rate of inflation with the stability programmes supported by the exchange rate and growed some whiles. In spite of their similarities, they differ from each other in some case. When annual inflation reached the double section numbers in Turkey, the Argentina was under the strong influence of high inflation rates. While Argentina had the stability in 1991, earlier than Turkey, Turkey put into action in 1999. While Turkey applied Crawling Peg, stabilization in Argentina that struggles against inflation was reached by adopting Currency Board in 1991, in the period of Carlos Menem. Economic crisis could be defined as strong fluctuations in amounts or prices of the goods, service, inputs or foreign currency market beyond an acceptable level. It' s accepted that appearing and possible results of that crisis are strictly connected with political instability. In conclusion; it has been tried to determine statistically by using monthly data in which government period of time the most important inflation, private sector and currency crises appear between 1969 and 2001 in Turkey. So in this paper, stress index for inflation crisis, real crisis and currency market was formed and they were compared with the periods of government' s change that are accepted as one of the important indicators of the political instability in a country. Besides, it was aimed to derive the index of stagflationist stress and general economic crisis for the period of 1978 VII- 2001 by using 3 indices of economic stress or crisis which has calculated before. Extreme fluctuations in these two indices were used in order to determine the periods of stagflation crises and general economic crises. VIII