Dünya'da ve Türkiye'de serbest bölgelerde çalışma ilişkileri ve bir uygulama
Labour relations in the export processing zones in the world and in Turkey - and an application
Yazar: MERT BÜYÜKKARABACAK
Danışman: PROF.DR. KUVVET LORDOĞLU
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Ekonomi = Economics ; Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations

Özet:
Tez, Dünya'da ve Türkiye'de özellikle üretimin uluslararası ölçekte yenidenyapılanmaya basladıgı 1970'li yıllardan bu yana hızla yaygınlasan serbest bölgeleri, özellikleFroebel ve arkadaslarının gelistirdigi ?Yeni Uluslararası sbölümü? ve Wallerstein/Gereffiekonlünün ?Küresel Meta Zincirleri? tezleri çerçevesinde sosyo-ekonomik birdegerlendirmeye tabi tutuyor. Serbest bölgelerin ülke ekonomilerine katkısı, issizlikprobleminin çözümünde bölgelerin rolü, geri kalmıs bölgelerin kalkınmasında etkili araçlarolup olmadıkları, teknoloji transferine ne seviyede aracılık yapabilecekleri gibi sorularayanıtlar arıyor. Çalısma iliskileri açısından serbest bölgelerin isçi sorunlarının özel olarakyogunlasan bölgeler olup olmadıgına bakılıyor. Serbest bölgelerin, kurulu oldukları ülkelerde,ülke içindeki hakim çalısma iliskilerinden ne seviyede bir sapmayı temsil ettikleri inceleniyor.Türkiye'deki serbest bölgeler dünyadaki benzerleri ile karsılastırılarak arada kimiyapısal farklılıklar olup olmadıgı arastırılıyor.Sonuç olarak, serbest bölgelerin gelismekte olan ülkelerin sosyal ve ekonomiksorunlarını çözebilecek yetkinlikte bir araç olmadıgı, sınırlı sayıda ülkede ekonomi içindeönemli bir etkinlige ulasabildikleri, özellikle genç kadın emeginin kullanımında yogunlasanmerkezler oldukları tespit ediliyor. Çalısma iliskileri açısından hızla evsahibi ülkenin genelineuyum saglama egiliminde oldukları gözleniyor. Türkiye'de ise serbest bölgelerden iç piyasayaticaretin sınırlanmamıs olmasının ihracattan ziyade ithalatı tesvik eden bir model ortayaçıkardıgı sonucuna varılıyor.

Abstract:
Thesis is trying to analyze the free zones concept, which are proliferated all aroundthe developing world since 1970?s when the international production began ot be re-built on anew basis. Analyze is developed through the ideas of Froebel and his collegues, which aregenerally called ? The New International Division of Labour? and also the theory of ?GlobalValue Chains? of Wallerstein and Gereffi. The contributions of the free zones (the term of?export processing zones? is most frequently used in the thesis due to the concept ofproduction) to the national economies, their affects on unemployment, whether they areimportant tools for the development of less-developed regions in a country, their role in thetechnology transfer to the developing countries are questioned. In the labour relations side, itis examined whether they are the closed areas of the worst conditions for the working peopleor vice versa.Also a comparision between the Turkish free zones and the others in the world is doneand similarities and structural differences are searched.As a conclusion, it is decided that these zones are not magnific tools which can solvethe basic socio-economic problems of the developing world, they are effective only in ahandful countries and useless in all of the others, and they are specialized on the youngwomen labour used in labour based industries such as textiles and electronics, so they aresometimes called ?mono industrial cultures?. The exploitation of the cheap and productivelabour of the developing world by the multinational enterprises is main force driving theprocess in these zones. But the working conditions is similar with the other places in the hostcountry which are still producing poverty. Zones in Turkey are structurally different from thezones, import is supported instead of exports, as a result of the limitless permission forexports from the zones to Turkey