Doğum öncesi eğitimlerin anne - bebek bağlanmasına etkisi
The effect of pre-natal education on mother-baby attachment
Yazar: EBE BERNA ATALAY
Danışman: DOÇ. DR. BİRSEN KARACA SAYDAM
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Ebelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Kadın Hastalıkları ve Doğum = Obstetrics and Gynecology
Dizin: Ana-çocuk sağlığı = Maternal-child health ; Anneler = Mothers ; Bağlanma = Attachment ; Bebek-yenidoğmuş = Infant-newborn ; Bebekler = Infant ; Doğum = Delivery ; Gebelik = Pregnancy ; Hasta eğitimi = Patient education

Özet:
Amaç: Bu çalışma; doğum öncesi eğitim sınıflarında verilen eğitimin maternal bağlanmaya olan etkisini araştırmak amacıyla yapılan çalışmadır.
Materyal-Metod: Bir eğitim müdahale çalışması olarak kurgulanan araştırmada "Doğum öncesi eğitim sınıfları annelerin bebeklerine bağlanmalarını etkiler mi?" araştırma sorusunu yanıtlanmak hedeflenmiştir. Çalışma İzmir İli Bornova Belediyesi' ne bağlı bulunan Doğanlar ve Mevlana Mahallelerinde yaşayan gebe kadınlarla yapılmıştır. Araştırma evrenini; Kasım 2011 ile Eylül 2012 tarihleri arasında bu bölgelerde yaşayan tüm gebe kadınlar oluştururken, örneklemi ise çalışmaya alınma kriterlerini sağlayan ve katılmayı kabul eden; birbirlerinden etkilenmemeleri için Mevlana mahallesinde yaşayan gebeler müdahale grubunu (45 gebe), Doğanlar mahallesinde yaşayan gebeler ise kontrol grubunu (45 gebe) oluşturulmuştur. Kontrol grubundaki gebelerin müdahale grubundan farkı; sadece eğitime dâhil edilmemeleridir. 
Tüm gebelere literatür bilgileri dahilinde geliştirilmiş "Bilgilendirilmiş Gönüllü Olur Formu", "Gebelerin Sosyodemografik Veri/Soygeçmişi ve Mevcut Gebeliğine İlişkin Bilgileri İçeren Anket Formu", "Gebe Takip Formu" ile Muller tarafından 1994 yılında geliştirilmiş olan, Kavlak ve Şirin tarafından 2009 yılında Türk toplumuna uyarlanmış olan "Maternal Bağlanma Ölçeği" uygulanmıştır. Müdahale grubundaki gebelere dört hafta boyunca, haftada bir kez-günde 4 saat "doğum öncesi, doğum ve doğum sonrası" anne-bebek bağlanmasını güçlendirici teorik bilgiler ile solunum ve gevşeme egzersizlerinden oluşan bir eğitim paketi uygulanmıştır. Bütün gebelere doğum sonrası birinci ve dördüncü ayda yapılan ev ziyareti ile "Maternal Bağlanma Ölçeği" uygulanmıştır. 
Bulgular: Müdahale grubundaki gebelerin %44.4'ünün "23-27 yaş" grubunda, yaş ortalamalarının 25.55±4.83 (min=18.0-max=38.0) olduğu, %31.1'inin lise ve dengi okul mezunu olduğu, %75.6'sının herhangi bir işte çalışmadığı, %57.8'inin gelirinin gidere denk olduğunu ifade ettiği, %97.8'inin sağlık güvencesinin olduğu, %75.6'sının aile tipinin "çekirdek aile" olduğu, %71.1'inin "1-5 yıldır" evli olduğu, %15.6' sının ise eşi ile arasında akrabalık olduğu belirlenmiştir. Kontrol grubundaki gebelerin ise; %31.1'inin "18-22 yaş" grubunda, yaş ortalamalarının 26.31±4.91 (min=18.0-max=39.0) ve %51.1'inin ilkokul mezunu olduğu, %91.9'unun herhangi bir işte çalışmadığı, %57.8'inin gelirinin gidere denk olduğunu ifade ettiği, tümünün (%100.0) sağlık güvencesinin olduğu, %66.7'sinin aile tipinin "çekirdek aile" olduğu, %57.7'sinin "1–5 yıldır" evli olduğu, %28.9'unun eşi ile arasında akrabalık olduğu belirlenmiştir. 
Maternal Bağlanma Ölçeği'nin örneklem grubu güvenirliğini belirlemek için crohnbach alpha katsayıları hesaplanmıştır. Buna göre; müdahale ve kontrol grubunun birinci ve dördüncü ay maternal bağlanma ölçeği crohnbach alpha katsayıları sırasıyla; 0.91, 0.89, 0.93, 0.96 olarak belirlenmiştir. Müdahale grubunu oluşturan annelerin Maternal Bağlanma Ölçeği madde puan ortalamaları incelendiğinde; doğum sonrası birinci ay 93.79±7.90 (min=73.0-max=104.0) ve dördüncü ay 101.24±4.60 (min=79.0-max=104.0) olarak hesaplanmıştır. Kontrol grubunu oluşturan annelerin Maternal Bağlanma Ölçeği madde puan ortalamaları incelendiğinde ise; birinci ay 87.29±9.65 (min=71.0-max=104.0), dördüncü ay 96.00±9.09 (min=75.0-max=104.0) olarak saptanmıştır. Müdahale grubunun 1.ay maternal bağlanma ölçeği puanı medyan değeri 96.0 iken kontrol grubunun 90.0'dır. Müdahale ve kontrol grubu arasında 1.ay maternal bağlanma ölçeği puanları arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlıdır (Mann-Whitney U: 617.000, p<0.05). Müdahale grubunun 4.ay maternal bağlanma ölçeği puanı medyan değeri 103.0 iken kontrol grubunun 100.0'dür ve 4.ay maternal bağlanma ölçeği puanları arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlıdır (Mann-Whitney U: 569.500, p<0.05).
Sonuç ve Öneriler: Doğum öncesi eğitim sınıflarında verilen eğitimin maternal bağlanmaya olan etkisini araştırmak amacıyla yapılan bu eğitim müdahale çalışması sonucunda; doğum öncesi eğitim sınıfına alınan ve müdahale grubunu oluşturan annelerin maternal bağlanmalarının kontrol grubuna oranla daha yüksek olduğu saptanmıştır. Bu sonuç doğrultusunda oluşturulan araştırma sorusu "doğum öncesi eğitim sınıfları annelerin bebeklerine bağlanmalarını etkiler" şeklinde yanıtlanmıştır. Doğum öncesi ve sonrasında verilen eğitimlerle maternal bağlanmanın öneminin kanıtlanmış olduğu bu çalışma ile; tüm gebelerin kolay ulaşımını sağlamak amacıyla özellikle birinci basamak sağlık kurumlarında ücretsiz gebe eğitim sınıflarının açılması, ebe ve hemşirelerin mümkünse lisans eğitimi sırasında veya mezuniyet sonrası kurslarla bu sınıflarda eğitim verecek donanıma sahip olmaları, sağlık kurumlarında bu sınıfların oluşturulması için gerekli alt yapının oluşturulması ve desteklenmesi, tüm sağlık profesyonelleri tarafından gebelik ve lohusalık konularında yapılan halk eğitimlerinde "anne-bebek bağlanmasının insan hayatındaki önemi"nin vurgulanması, anne-bebek ilişkisini değerlendirmek için doğum sonrası dönemde hemşire ve ebelerin düzenli yapacakları ev ziyaretleri ve gözlemlerle anne-bebek bağlanma sürecini değerlendirmeleri ihtiyaç dâhilinde gerekli desteği sağlamaları önerilebilir.
Anahtar kelimeler: Ebe-hemşire, doğum öncesi hazırlık sınıfları, maternal bağlanma

Abstract:
Purpose: This study investigates the effect of pre-natal education on mother-baby attachment.  
Material - Method: This education designed as an intervention study seeks to answer the following question: does pre-natal education affect mothers' attachment to their babies? The study was conducted with the pregnant women living in Doğanlar and Mevlana districts in Bornova, İzmir. The pregnant women living in these two districts between November, 2011 and September, 2012 and agreeing to participate in the study are the population of the study. In order to avoid any interaction and influence between the women in these two different districts, 45 pregnant women in Doğanlar made up the control group, while 45 others in Mevlana district the experimental group. The only difference was that the control group did not attend the educational pre-natal workshop.
All the participants were given the following forms and questionnaires: "Informed Volunteer Form", "A survey of current pregnancy information and socio-demographic data and background", "Pregnancy tracking form", and "Maternal Attachment İnventory" developed by Muller (1994) and adapted to Turkish context by Kavlak and Şirin (2009). The experimental group was given a four-week program of weekly four-hour educational sessions consisting of theoretical knowledge that may strengthen the pre-natal, while-natal, and post-natal mother-baby attachment. They were also given a program of relaxation and respiration. All the pregnant women were given the Maternal Attachment İnventory in the post-natal first and fourth months via home visitations. 
Findings: The pregnant women in the experimental group had the following characteristics: the ages of 44.4% range from 23 to 27; the average age was 25.55±4.83 (min=18.0 and max=38.0); 31.1 % are graduate of colleges; 75.6 % do not work; 57.8 % said that there was a balance between their income and expenses; 97.8 % had health security; 75.6 % were core family type; 71.1 % were married for 1 to 5 years; and 15.6 % had relative husbands. On the other hand, the pregnant women in the control group had the following characteristics: the ages of 31.1 % range from 18 to 22; the average age was 26.31±4.91 (min=18.0 and max=39.0); 51.1 % are graduate of primary school; 91.9 % do not work; 57.8 % said that there was a balance between their income and expenses; 100.0 % had health security; 66.7 % were core family type; 57.7 % were married for 1 to 5 years; and 28.9 % had relative husbands. 
To calculate the reliability of maternal Attachment İnventory, crohnbach alpha was used. The first and fourth results of both groups were  0.91, 0.89, 0.93, and 0.96 respectively. The average inventory scores of mothers in the experimental group were calculated as the post-natal first month 93.79±7.90 (min=73.0-max=104.0) and post-natal fourth month  101.24±4.60 (min=79.0-max=104.0). On the other hand, the scores in the control groups were calculated as the post-natal first month 87.29±9.65 (min=71.0-max=104.0) and post-natal fourth month 96.00±9.09 (min=75.0-max=104.0). The median value was 96.0 in the experimental group in the first month, while it was 90.0 in the control group. A significant difference was found in the scores of the first months between both experimental and control group (Mann-Whitney U: 617.000, p<0.05). On the other hand, the median value was 103.0 in the experimental group in the fourth month, while it was 100.0 in the control group. A significant difference was found in the scores of the fourth months between both experimental and control group (Mann-Whitney U: 569.500, p<0.05).
Conclusions and suggestions: The study concludes that the pregnant women in the experimental group had higher maternal attachment compared to those in the control group. Based on this, it was interpreted that the pre-natal education affects mother-baby attachment. The pre- and post- natal education workshops were proved to be important in maternal attachment. The following recommendations were made: 
-	easily accessible unpaid pregnant education workshops should be given by the local health centers 
-	educating midwives and nurses in the pre-service training or in-service education  
-	establishing the necessary conditions for designing these educational workshops in the official health institutions
-	highlighting in the educational pregnancy seminars the importance of mother-baby attachment  in human life
-	providing necessary support and making rudimentary process evaluations for mother-baby attachment during regular home visitations made by nurses and midwives 
Key words: nurses and midwives, pre-natal educational classes, maternal attachment