Dini mekânlara kimliğini kazandıran mimari ögeler: Mardin örneği
Architectural elements that give religious places their identity: Mardin example
Yazar: FATMA TUNÇAY
Danışman: PROF. DR. YÜKSEL BİNGÖL
Hasan Kalyoncu Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: İç Mimari ve Dekorasyon = Interior Design and Decoration

Özet:
Kültür ve toplum anlamında önemli yapılardan olan dini mekânlar ait oldukları inanç sistemlerini temsil etmektedir. Dini mekânlarda mimari ögelerin oluşmasını sağlayan ana unsurlar; inanç, ibadet etme, kültürel ve etnik değerlerdir. Dini mekânlar kullanıcının ihtiyaçlarını göz önünde bulundurarak ibadet esnasında mekândaki mimari ögelerden maksimum yararlanma hedeflenerek tasarlanmıştır. Kilise ve camilere kimliğini kazandıran mimari ögeler; mekândaki işlevsellik ve sembolik boyutu desteklemektedir. Araştırmanın temel amacı kilise ve cami yapılarının özelliklerini analiz ederek bu yapılara dini kimliğini kazandıran mimari ögelerine ilişkin ortak kavramları ortaya koymaktır. Literatür araştırması ile kilise ve camilerdeki mimari ögelerin kriterleri belirlenmiştir. Mardin merkezde bulunan on bir kilise ve beş cami incelenmiş fotoğrafları çekilip gerekli alan çalışmaları verilere aktarılmıştır. Alan sınırları daraltılarak üç kilise ve üç camiye indirgenmiştir. Kilise ve camiler ile ilgili bilgiler için görevli ile konuşulmuş gerekli izinler doğrultusunda ses kaydı alınmış ve çalışmada dijital verilere dönüştürülmüştür. Çalışmada elde edilen veriler Diyanet İşleri Başkanlığı  (CP ve TK 2021) kılavuzu kullanılarak camilerdeki mimari ögeler, "Literatür çalışmasından elde edilen veriler"  ile kilise mimari ögeleri tablolar halinde gösterilmiştir. Bu tablolar ile kilise ve camilerdeki mimari ögelerin dini mekânlara kazandırdığı özelliklerin değerlendirmesi yapılmıştır. Örneklem olarak seçilen kilise ve cami mekânlarına dini kimliğini kazandıran mekânsal mimari ögelerin belirlenmesi ve değerlendirilmesi sonucu ortak kavramlar elde edilmiştir. Bu kavramlar "işlevsellik, sembolik ve estetik" biçiminde gösterilmiş olup ortak veriler arasında karşılaştırma ve ilişkilendirme yapılarak ortaya konmuştur. Bu araştırmada ulaşılmak istenen sonuç ise toplanan bilgiler, analiz çalışması ve değerlendirme ölçütleri sonucunda dini mekânların tasarımındaki mimari ögelerin kriterlerinin belirlenmesidir.

Abstract:
Religious places, which are important structures in terms of culture and society, represent the belief systems to which they belong. The main elements that enable the formation of architectural elements in religious spaces are belief, worship, cultural and ethnic values. Religious spaces are designed by taking into account the needs of the user and aiming to make maximum use of the architectural elements in the space during worship. The architectural elements that give churches and mosques their identity support the functionality and symbolic dimension in space. The main purpose of the research is to analyze the characteristics of church and mosque buildings and to reveal the common concepts related to the architectural elements that give these buildings their religious identity. The criteria of architectural elements in churches and mosques were determined through literature research. Eleven churches and five mosques in the center of Mardin were examined, photographed and the necessary field studies were transferred to the data. The area boundaries were narrowed down to three churches and three mosques. For information about the churches and mosques, the officials were interviewed and audio recordings were taken with their permission and converted into digital data for this study. The data obtained in the study are shown in tables of architectural elements in mosques using the guidance of the Presidency of Religious Affairs (CP and TK 2021), and church architectural elements with the "data obtained from the literature study". With these tables, the features that architectural elements in churches and mosques bring to religious spaces were evaluated. Common concepts were obtained as a result of the identification and evaluation of the spatial architectural elements that give religious identity to the church and mosque spaces selected as a sample. These concepts are shown in the form of "functionality, symbolic and aesthetics" and are presented by making comparisons and associations between common data. The desired result of this research is to determine the criteria of architectural elements in the design of religious spaces as a result of the collected information, analysis and evaluation criteria.