Yapay zeka ve metinlerarasılık perspektifinde sanat, iktidar ve teknoloji ilişkisi
The relationship between art, power and technology in the perspective of artificial intelligence and intertextuality
Yazar: ELİF ÇANĞA BAYER
Danışman: PROF. DR. GÜNSELİ BAYRAKTUTAN ; DOÇ. UFUK UĞUR
Giresun Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İletişim Bilimleri Ana Bilim Dalı / İletişim Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Bilim-kurgu = Science-fiction ; Gelecek kurguları = Future fictions ; Metinlerarasılık = Intertextuality ; Sanat = Art ; Sinema = Cinema ; Teknoloji = Technology ; Yapay iletişim = Artificial communication ; Yapay zeka = Artificial intelligence ; İktidar = Government ; İletişim = Communication

Özet:
Günümüzde yapay zekanın yaratıcı alana etkisi sanatın dönüşümde etkili bir rol oynamaktadır. Gelinen aşamanın tarihsel dokusuna bakıldığında, sanatın farklı iktidar yapıları ve teknik/teknolojilerle örülü metinlerarası ilişkiler ağına sahip bir yapısı vardır. Bu sebeple çalışmada, sanatın iktidarlar tarafından nasıl araçsallaştırıldığı ve teknolojinin sanatın dönüşümündeki rolü sorunsallaştırılmaktadır. Çalışmanın amacı ise gelecekte yapay zekanın sanat-iktidar ilişkilerindeki işlevinin sinema sanatı bağlamında konumlandırılmasıdır.

Çalışma kapsamında genelden özele doğru, tarihsel süreç içerisinde sanatın çeşitli iktidarlarla çevrili yapısı, teknolojinin bu süreçteki rolü ve yapay zeka alanındaki gelişmelerin sanata olan etkisi incelenmektedir. Bu etkinin görünür kılınması amacıyla, bir iletişim aracı olmasının yanı sıra sanat kapsamında da değerlendirilen sinema, çalışmanın odak noktasını oluşturmaktadır. Buradan hareketle yapay zeka aracılığı ile üretilen senaryonun veri setleri metinlerarasılık ve türsel analiz yöntemleri ile çözümlenmiştir. Yapay zekanın beslendiği veri setinin sistematik olarak incelenebilmesi için özgün bir yöntem tablosu geliştirilmiştir.  Böylelikle bilim kurgu filmlerinden oluşan veri setindeki yinelenen iktidar kalıplarının yapay zeka aracılığıyla üretilen metne etkisi ele alınmıştır.
 
Yapay zeka alanındaki gelişmeler sinema için yeni olanaklar yaratmakla birlikte sinemanın dilini ve yapısını değiştirecek bir dönüşüme de sebep olmaktadır. Bulgular, yapay zeka destekli sinemanın hangi iktidar kalıplarının pekiştirilmesine aracı olabileceğini göstermiş ve geleceğe hangi iletilerin aktarıldığını tartışmak için bir zemin oluşturmuştur. Bu sebeple sonuç bölümünde sanat, teknoloji ve iktidar ilişkilerinin sinemadaki yansımaları ele alınarak yapay zekanın sinemanın geleceğindeki rolü tartışılmaktadır. Gelecek çalışmalar için öneriler kapsamında ise yapay zekanın sinema alanındaki öneminin ve etkilerinin daha fazla araştırılmasının gerekliliği ve ülkemizde bu kapsamda özellikle uygulamalı araştırmalara neden ihtiyaç duyulduğu ele alınmaktadır.

Abstract:
Today, the impact of artificial intelligence on the creative field plays an effective role in the transformation of art. Looking at the historical texture of the current stage, art has a structure with a network of intertextual relations woven with different power structures and techniques/technologies. For this reason, the study problematises how art is instrumentalised by the powers and the role of technology in the transformation of art. The aim of the study is to position the function of artificial intelligence in art-power relations in the future in the context of cinema art.

Within the scope of the study, from general to specific, the structure of art surrounded by various powers in the historical process, the role of technology in this process and the impact of developments in the field of artificial intelligence on art are examined. In order to make this effect visible, cinema, which is considered within the scope of art as well as being a means of communication, constitutes the focus of the study. From this point of view, the data sets of the script produced through artificial intelligence were analysed by intertextuality and genre analysis methods. A unique method table has been developed in order to systematically analyse the data set fed by artificial intelligence.  Thus, the effect of the recurring power patterns in the data set consisting of science fiction films on the text produced through artificial intelligence is discussed. 

Developments in the field of artificial intelligence not only create new possibilities for cinema, but also cause a transformation that will change the language and structure of cinema. The findings have shown which patterns of power AI-supported cinema can be instrumental in reinforcing and created a basis for discussing which messages are transmitted to the future. For this reason, in the conclusion section, the reflections of art, technology and power relations in cinema are discussed and the role of artificial intelligence in the future of cinema is discussed. Within the scope of suggestions for future studies, the necessity of further research on the importance and effects of artificial intelligence in the field of cinema and why there is a need for applied research in our country in this context are discussed.