Çok aileli konut tasarımının geleceği: Senaryo tabanlı bir öngörü modeli
The future of multi-family housing design: A scenario-based foresight model
Yazar: SİMGE KUTSAL
Danışman: PROF. DR. ÇİĞDEM POLATOĞLU
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Mimari, modern dünyada gündelik yaşamın sahnesidir. İnsanlar, yapılı çevrede kendilerine bir yer edinirken sürekli değişen toplumsal dinamiklere uyum sağlayıp yeni beklentiler geliştirmektedir. İnsanın dinamik süreci mimarlığın yalnızca mevcut toplumun ihtiyaçlarını değil, gelecek nesillerin sosyal, kültürel ve çevresel taleplerini öngörerek uygun mekânlar yaratmayı zorunlu kılmaktadır. 21. yüzyıldaki demografik çeşitlenme, sosyal yapıdaki evrimler, konut erişimi ve maliyetlerdeki zorluklar, metropol yoğunluğu, iletişim teknolojilerindeki ilerlemeler ve çalışma-yaşama dengesindeki değişimler, özellikle konut gibi insan ile psikolojik etkileşimin yoğun olduğu alanlarda belirginleşmektedir. Birbirini etkileyen bu faktörler, konut ihtiyaçlarını yeniden tanımlamakta ve konut tasarımı ile planlamasını yenilikçi düşünme biçimlerine yönlendirmektedir.
Nüfus artışı, sınırlı kaynaklara olan talep ve doğal çevrenin tükenmesi gibi faktörler metropollerde kentsel yaşamın karmaşıklığını artırmaktadır. Kentleşmenin hızlanmasıyla daha fazla insanın kentsel alanlarda bir arada yaşaması beklenirken çok aileli konutlar hâkim barınma biçimi olarak öne çıkmaktadır. Artan karmaşık değişim ve belirsizlikler, geleceği öngörmek ve buna hazırlanmak için yeni yaklaşımların geliştirilmesini zorunlu kılmaktadır. Tezin amacı, değişen yapılar içinde mevcut ve gelecek eğilimleri inceleyerek, geleceğin konut tasarımında mekânsal ve işlevsel değişimleri araştırmaktır. Bu bağlamda, tez, genel kanının aksine, geleceğin potansiyellerini bir tartışma konusu olarak değerlendiren senaryo tabanlı bir öngörü modeli önermektedir. Model, olası gelecekleri tartışmaya açarak mevcut sorunlu alanların tespit edilmesini ve alınan kararların yarının belirsizliklerine karşı dirençli olmasını sağlamayı hedeflemektedir.
Tezin otuz yıllık süreci kapsayan çalışması, çok aileli konut tasarımının geleceğine yönelik sosyal, teknolojik, çevresel, ekonomik ve politik dinamikler doğrultusunda dört farklı senaryo sunmaktadır. Bu senaryolar, önerilen modelin sınanmasını sağlayarak, mimarlık ve kentsel planlama alanlarında karar alma süreçlerine rehberlik etmektedir. Bulgular, kentsel yaşam alanlarının kalitesini artırma gerekliliğini ve konut tasarımlarının geleceğin değişen yaşam tarzlarına, ihtiyaçlarına ve taleplerine bugünden cevap verebilecek biçimde dönüşebilir, erişilebilir, fonksiyonel, esnek ve sürdürülebilir olması gerektirdiğini vurgulamaktadır. Sonuç olarak, tezin ortaya koyduğu öngörü modeli, geleceği stratejik düşünmeyi uygulanabilir kılarak, mimarlık disiplininde hem akademik tartışmaların genişletilmesine hem de pratik uygulamaların iyileştirilmesine katkı sağlayacaktır.

Abstract:
Architecture is the stage of everyday life in the modern world. While people find their spaces within the built environment, they continually adapt to changing social dynamics and develop new expectations. This dynamic human process necessitates architecture not only to meet the current needs of society but also to anticipate the social, cultural, and environmental demands of future generations. The 21st century has shown significant demographic diversification, social structure evolutions, challenges in housing access and affordability, urban density, advancements in communication technologies, and shifts in work-life balance, particularly in areas such as housing where there is intense psychological interaction between the space and its inhabitants. These interrelated factors are redefining housing needs and steering housing design and planning toward innovative ways of thinking.
Factors such as population growth, limited resource demand, and environmental depletion significantly increase the complexity of urban life in metropolitan areas. With the acceleration of urbanization, more people are expected to live together in urban areas, with multi-family housing emerging as the predominant form of accommodation. The increasing complexity of changes and uncertainties necessitates the development of new approaches to foresee and prepare for future developments This study aims to examine current and future trends within changing structures, exploring spatial and functional transformations in future housing design. In this context, contrary to popular belief, the thesis proposes a scenario-based foresight model that considers the potential of the future as a topic for discussion. The foresight model opens possible futures for discussion, identifies current problematic housing design areas, and ensures that decisions made are resilient against the uncertainties of tomorrow.
The 30-year study covered by this thesis presents four different scenarios in line with social, technological, environmental, economic, and political dynamics concerning the future of multi-family housing design. These scenarios enable the proposed model to guide decision-making processes within the fields of architecture and urban planning. The findings emphasize the necessity to improve the quality of urban living spaces and the need for housing designs to be transformable, accessible, functional, flexible, and sustainable to meet the changing lifestyles, needs, and demands of the future. Consequently, this thesis's foresight model not only facilitates strategic architectural thinking but also enriches academic dialogue and enhances practical applications within the discipline.