Çocuklara sanat aracılığıyla verilen küresel vatandaşlık eğitimi
Global citizenship education given to children through art
Yazar: İLAYDA KİMZAN
Danışman: PROF. DR. DİLEK ACER ÇAKAR
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Okul Öncesi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Erken çocuk eğitimi = Early child education ; Görsel sanatlar = Visual arts ; Küresel vatandaşlık = Global citizenship ; Okul öncesi eğitim = Preschool education ; Okul öncesi çocuklar = Preschool childrens ; Sosyal bilgiler = Social studies ; Vatandaşlık eğitimi = Citizenship education ; Çocuk edebiyatı = Children’s literature

Özet:
Çocuklar küçük yaştan itibaren farklılıkları ve ayrımcılığı duyumsayabilirler. Bu sebeple erken çocukluk dönemi hayatın kritik bir evresidir. Çocukların erkenden küresel vatandaşlık yeterliklerini kazanmaları ve 21. Yüzyıl becerilerine sahip olmaları oldukça değerlidir. Bu nedenle erken çocukluk döneminde sosyal bilgiler eğitimi git gide önem kazanan bir alan haline gelmektedir. Çocuklar için sosyal adalet duyarlığı geliştirmek ve bu anlayışa hâkim bir yaşantı kurmalarına öncülük etmek, özellikle erken çocukluktan itibaren verilmesi gereken eğitime dayanmaktadır.
Bu araştırmada insan haklarını temel alarak, sanat (çocuk edebiyatı ve görsel sanat eğitimi) aracılığı ile 60-72 aylık çocukların adalet, ayrımcılık, demokrasi, farklılık gibi kavramlara ilişkin farkındalık geliştirmesi, farklılıklara saygıyı duyumsaması ve küresel vatandaşlık eğitiminin bir pratik olarak sınıfta etkin bir şekilde kullanılması amaçlanmıştır. Bu çalışma küresel vatandaşlık eğitiminin farklılıklar boyutuna odaklanmaktadır. Ele alınan durumun değişim ve gelişim odaklı yapısından kaynaklı çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden eylem araştırması kullanılmıştır. Çalışma grubu orta sosyo ekonomik düzeyde bir anaokuluna devam eden 60-72 aylık 15 çocuktan oluşmaktadır Çocuklara ek olarak sınıfın öğretmeni, okul rehberlik öğretmeni ve okul müdürü de çalışmanın katılımcıları arasındadır. Araştırmada gözlem, görüşme, araştırmacı günlüğü, geçerlik komitesi verileri ve çocukların ortaya koydukları sanat ürünleri veri toplama yöntemleri olarak kullanılmıştır. Çalışma grubunun belirlenmesinin ardından eylem planı geliştirilerek, görsel sanatlar ve çocuk edebiyatını temel alan etkinlikler haftalık olarak çocuklarla uygulanmıştır. Betimsel analiz ve içerik analizi yöntemleri verilerin analizi için kullanılmıştır. 
	
Araştırmada çocukların farklılıklara (cinsiyet, fiziksel, mizaç, farklı aileler, sosyo ekonomik düzey gibi) ilişkin olumsuz düşünce ve tutumlarının olduğu görülmüştür. Farklılıklar temelinde hazırlanan eylem planı ile çocukların sanat aracılığıyla fikirlerini ifade etmelerine, bu fikir ve deneyimlerini geliştirmelerine fırsat sunulmuştur. Sanat ile kendilerini ifade eden çocukların farklılıkların birçok alanında olumlu fikirler geliştirdikleri ve farkındalıklarının arttığı görülmüştür. Sonuç olarak, çocukların cinsiyet farklılıklarına ilişkin görüşleri dışında farklılıklar bağlamında farkındalıklarının geliştiği, bilgilerinin arttığı ve tutumlarının olumlu yönde değiştiği gözlenmiştir. Cinsiyet farklılıklarına ilişkin ise kadınlar ve erkeklerin kalıp yargılar dışında hareket edebilecekleri çocuklar tarafından sözel olarak dile getirilmiş olsa da, özellikle tutum ve davranışlara bunların yansımadığı görülmüştür. Araştırmadan elde edilen sonuçlar alanyazın ile yorumlanmış ve sonuçlara uygun olarak araştırmacılara ve uygulayıcılara yönelik öneriler sunulmuştur.

Abstract:
Children are able to sense differences and discrimination from the early ages, and early childhood is a critical stage of life. It is important that children acquire global citizenship qualifications and 21st century skills around this stage. Therefore, social studies education in early childhood is becoming an important area. Developing a sense for social justice and building a life with this understanding is especially based on the education provided in the early childhood.
The aim of this study is, based on human rights and through art (children's literature and visual arts education), using global citizenship education effectively as a practice in the classroom and 60-72 months old children to develop awareness regarding justice, discrimination, democracy, differences and to acquire respect for diversity. In this study, the main focus is the diversity dimension of global citizenship education. Action research as one of the qualitative research methods is used due to the change and development oriented nature of the study. The study group consists of 60-72 months old 15 children who are attending a middle socio-economic preschool. Along with the children, classroom teacher, school counselor and principal are participated in the study. The utilized data collection methods are observation, interviews, researcher diary, validity committee data and artworks created by children. After the study group is determined, an action plan is developed, and activities based on visual arts and children's literature are carried out weekly with children. In data analysis, descriptive and content analysis are used.
During the study, it is observed that children have negative thoughts and attitudes towards diversity (gender, physical, temperament, different families, socio-economic status etc.).  The action plan based on diversity provides an opportunity for children to express their opinions with art and improve these thoughts and experiences. These children expressed themselves with art developed positive opinions on many aspects of diversity and increased their awareness. As a result, apart from gender differences, it is observed that children developed awareness for diversity, improved their knowledge and changed their attitudes positively. Regarding gender differences, although they expressed verbally that man and woman can act outside of stereotypes, these were not reflected on attitudes and behaviors. The results obtained by the study is interpreted according to literature and in accordance with these results, suggestions are given to researcher and practitioners.