Prematüre bebeğin evde bakımı için geliştirilen mobil uygulamanın annenin bebek bakımına, öz yeterliliğine ve maternal bağlanmasına etkisi
The effect of a mobile application developed for the home care of a premature baby on the mother's baby care, self-efficiency and maternal attachment
Yazar: GÜLÇİN KORKMAZ YENİCE
Danışman: DOÇ. FİGEN IŞIK ESENAY
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Randomize kontrollü deneysel tipteki bu çalışma; prematüre bebeklerin evde bakımına yönelik bilgi ve destek sağlamak için PreBaby mobil uygulamasının geliştirilmesi ve ebeveyn öz yeterliliğine, maternal bağlanma, annenin bebek bakım bilgi ve becerisine etkisini incelenmesi amacıyla yapılmıştır. 

Araştırma iki aşamada gerçekleşmiş, birinci aşama mobil uygulamanın geliştirilmesi uygulamalarını içermiştir. PreBaby mobil uygulaması içeriğinde yer alacak konuların belirlenmesi için 1 Aralık 2021- 15 Mart 2022 tarihleri arasında 71 anneye, "Bilgi İhtiyacı Belirleme Anketi" uygulanmıştır. İhtiyaç analizi doğrultusunda PreBaby'de yer alacak konular belirlenip, uygulamanın tasarımı ve yazılımı gerçekleştirilerek, PreBaby mobil uygulaması geliştirilmiştir. PreBaby mobil uygulamasının kullanılabilirliği test edildikten sonra bu aşama tamamlanmıştır. Araştırmanın ikinci aşaması mobil uygulamanın etkinliğinin değerlendirilmesini içermiştir. Uygulama, 15 Mart - 15 Ağustos 2023 tarihleri arasında Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Cebeci Araştırma ve Uygulama Hastanesi'nde doğup, YYBÜ servisinde tedavi ve bakım alan, orta ve geç prematüre bebeği olan 48 anne (Müdahale Grubu=24 anne, Kontrol grubu= 24 anne) ile yürütülmüştür. Veriler; "Anne ve Bebeği Tanıtıcı Bilgi Formu", "Bebek Bakımı Bilgi Değerlendirme Formu", "Bebek Bakımı Beceri Değerlendirme Kontrol Listesi", "Ebeveyn Öz Yeterlilik Ölçeği" ve "Maternal Bağlanma Ölçeği"yle toplanmıştır. Anneler hastaneden taburcu olurken, "Ebeveyn Öz Yeterlilik Ölçeği" ve "Maternal Bağlanma Ölçeği"yle ön test yapılmıştır. Taburculuktan 1 ay sonra yapılan ev ziyaretinde, "Ebeveyn Öz Yeterlilik Ölçeği" ve "Maternal Bağlanma Ölçeği"yle son test yapılmış ve  "Bebek Bakımı Bilgi Değerlendirme Formu", "Bebek Bakımı Beceri Değerlendirme Kontrol Listesi" doldurulmuştur. 

Araştırmada, uygulama ve kontrol grubundaki bebeklerin ve annelerin, gestasyon haftası, hastaneye yatış tanısı, doğum kilosu, anne yaşı, eğitim durumu, bebek bakımı eğitimi alma gibi tanıtıcı özellikleri benzer bulunmuştur (p>0,05). Müdahale Grubundaki annelerin, ebeveyn öz yeterliliği (Müdahale Grubu= 84,58±4,68, Kontrol Grubu= 78,37±4,98), bilgi (Müdahale Grubu= 89,58±4,36, Kontrol grubu=66,87±8,66) ve beceri puanları (Müdahale Grubu=72,66 ±6,83, Kontrol grubu toplam beceri puanı=49,08±4,53), kontrol grubundan istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur (p<0,05). Uygulama ve kontrol grubundaki anneler arasında, maternal bağlanma arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmamıştır (p>0,05). Müdahale Grubundaki annelerin bebeklerinde pişik görülme oranı, kontrol grubundaki bebeklerden istatistiksel olarak anlamlı düzeyde düşük bulunmuştur (p<0,05).

Sonuç olarak, PreBaby mobil uygulaması, prematüre bebeğin evde bakımında annelere eğitim ve danışmalık vermek için etkili bulunmuştur. PreBaby mobil uygulamasıyla, annelere sağlanan eğitim ve danışmanlık, annelerin bilgi, beceri ve öz yeterliliğini arttırmıştır. Mobil uygulamalar; zor ve stresli durumlarda anneleri desteklemede, öğrenme sürecini olumlu etkileyerek, bilgi ve beceri kazanılmasında faydalı olabilir. Prematüre bebek ebeveynlerinin temel bakım becerilerini arttırmak, pişik, pamukçuk gibi bebeklerde görülebilecek sağlık problemlerini azaltmak, bebek bakımına yönelik bilgi ve danışmanlık sağlamak için kullanılabilir.

Anahtar Sözcükler: Mobil uygulama, ebeveyn öz yeterliliği, maternal bağlanma, bebek bakımı bilgi ve becerisi

Abstract:
This randomized controlled trial study was conducted to develop the PreBaby mobile application in order to provide information and support for the home care of premature babies and to examine the effect of the application on parental self-efficacy, mother-infant attachment, and the mother's baby care knowledge and skills.
The research took place in two stages, the first stage included the development of the mobile application. To determine the topics that will be included in the content of the PreBaby mobile application, the "Knowledge Needs Determination Questionnaire" was applied to 71 mothers between December 1, 2021 and March 15, 2022. In line with the needs analysis, the topics to be included in PreBaby were determined, the design and software of the application were carried out and the PreBaby mobile application was developed. This stage is completed after testing the validity of the PreBaby mobile application. The second phase of the research included evaluating the effectiveness of the mobile application. The application was carried out with 48 mothers(Intervention group = 24 mothers, Control group = 24 mothers) with mid and late preterm babies were born at Ankara University Faculty of Medicine Cebeci Hospital between 15 March and 15 August 2023 and received treatment and care in the NICU service. Data were collected using "Mother and Baby Introductory Information Form", "Baby Care Knowledge Evaluation Form", "Baby Care Skill Evaluation Checklist", "Parenting Self- Efficancy Scale" and "Mother Attachment Scale". While the mothers were discharged from the hospital, a pre-test was conducted with " Parenting Self- Efficancy Scale " and " Mother Attachment Scale ". During the home visit 1 month after discharge, a post-test was performed with the " Parenting Self- Efficancy Scale " and " Mother Attachment Scale " and the "Baby Care Knowledge Evaluation Form" and "Baby Care Skill Evaluation Checklist" were filled in.
In the study, descriptive characteristics of babies and mothers in the application and control groups, such as week of gestation, hospitalization diagnosis, birth weight, maternal age, educational status, and having baby care training, were found to be similar (p>0.05). Mothers in the intervention group had parental self-efficacy (Intervention Group= 84.58±4.68, Control Group= 78.37±4.98), knowledge (Intervention group= 89.58±4.36, Control group = 66.87±8.66) and skill scores (Intervention group=72.66 ±6.83, Control group=49.08±4.53) were found to be statistically significantly higher than the control group (p<0.05). There were no statistically significant difference in maternal attachment between mothers in the intervention and control groups (p>0.05). The rate of diaper dermatitis in the babies of mothers in the intervention group was found to be statistically significantly lower than the babies in the control group (p <0.05).
As a result, the PreBaby mobile application was found to be effective in providing education and counseling to mothers in the home care of premature babies. The education and counseling provided to mothers through the PreBaby mobile application increased their knowledge, skills and self-efficacy. Mobile applications can be useful in supporting mothers in difficult and stressful situations, as well as in gaining knowledge and skills, by positively affecting the learning process. It can be used to increase the basic care skills of parents of premature babies to reduce health problems that may occur in babies such as diaper dermatitis and oral candidates, to provide information and consultancy regarding baby care.