Elit oryantiring sporcularında farklı rotaların performansa etkisi
The effect of different routes on performance in elite orienteering athletes
Yazar: MUSA ERDOĞAN
Danışman: DOÇ. DR. SULTAN HARBİLİ
Selçuk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Antrenörlük Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Spor = Sports
Dizin: Kalp hızı = Heart rate ; Laktatlar = Lactates ; Oksijen tüketimi = Oxygen consumption ; Oryantiring = Orienteering ; Rota belirleme = Routing assignment ; Spor = Sports ; Spor performansı = Athletic performance ; Sporcular = Sportsmen

Özet:
Bu çalışmanın amacı elit oryantiring sporcularında farklı rota seçiminin performans üzerindeki etkisini değerlendirmekti.
Çalışmaya 14 elit oryantiring sporcusu (yaş: 25,79±5,09 yıl, boy: 177,71±4,39 cm, vücut ağırlığı: 73,00±4,99 kg, spor yaşı: 8,71±1,86 yıl) katıldı. Sporcular aynı parkurda iki farklı rotayı, yarış parkuru (sporcu tarafından belirlenen rota) ve optimum yarış parkurunu (uzman tarafından belirlenen rota), üç gün ara ile iki kez koştu. Oryantiring sporcularının 60 ve 180 °/s açısal hızlarda dizin fleksör (Hamstrings) ve ekstensör (Quadriceps) kaslarının izokinetik konsentrik kuvveti ve maksimum oksijen tüketimi (VO2maks) koşulardan bir hafta önce ölçüldü. Her iki parkurda sporcuların koşu öncesi, koşu bitimi, koşu sonrası 5. 15. ve 30. dakikada kalp atım hızı (KAH) ve kan laktat (LA) ölçümleri yapıldı.
Oryantiring sporcularının ortalama maksimal oksijen tüketim değerleri 53,70± 4,61ml/kg/dk bulundu. İzokinetik kuvvet değerlendirildiğinde, 60 °/s açısal hızda H/Q oranı sağ bacakta %64, sol bacakta %60, 180 °/s açısal hızda sağ bacakta %68, sol bacakta %64 bulundu. Hem extensör hem de fleksör kuvvette her iki açısal hızda sağ ve sol bacak arasında fark bulunmadı (p>0,05). Sporcuların yarış parkuruna göre optimum yarış parkurunu daha az süre ve daha kısa mesafede koştuğu belirlendi (p<0,05). Sporcuların ortalama kalp atım hızları ve ölçüm zamanlarındaki maksimal kalp atım hızları iki parkurda birbirine benzer bulundu (p>0,05). KAH, her iki parkurda yarış öncesine göre koşu bitimi, koşu sonrası 5., 15., ve 30. dakikalarda dinlenime göre yüksekti (p<0,05). LA, her iki parkurda koşu bitiminde, koşu sonrası 5. ve 15. dk'da dinlenimden yüksekti, 30. dakikada dinlenim seviyesine benzerdi (p<0,05). LA düzeyi 5. ve 15. dk'da optimum yarış parkurunda diğer parkurdan daha düşüktü (p<0,05).
Çalışmanın sonucunda elit oryantiring sporcularının optimum rota olarak belirlenen parkuru daha kısa sürede ve mesafede koştukları, rota seçiminin performans üzerinde olumlu etkisinin olduğu, buna karşın fizyolojik parametrelere etkisinin olmadığı belirlenmiştir.

Anahtar Sözcükler: Oryantiring; rota seçimi; maksimum oksijen tüketimi; kan laktatı; kalp atım hızı

Abstract:
The purpose of this study is to determine the effects of different route choice on performance in elite orienteering athletes. 
Fourteen elite orienteering athletes (age: 25,79±5,09 years, height: 177,71±4,39 cm, body mass: 73,00±4,99 kg, training age: 8,71±1,86 years)  participated in this study. The athletes run twice with 3 days interval in the same race course as selected race course (the route determined by themselves) and optimum race course (the route determined by the expert). Isokinetic concentric strength of the flexor (Hamstrings) and extensor (Quadriceps) muscles of the knee at velocity of 60 and 180 °·s-1 and maximum oxygen uptake (VO2max) of orienteers were measured one week before the running. Heart rate (HR) and blood lactate (LA) were measured at before running, when finished the running and  at the 5th, 15th, and 30th minutes after running, in both race courses.
Mean of maximum oxygen uptake was found as  53,70± 4,61 ml·kg-1·min-1 in orienteering athletes. When isokinetic strengths were compared, H/Q ratio was found 64% in right leg and 60% in left leg at velocity of 60 °·s-1, and 68% in right leg and 64% in left leg at velocity of 180 °·s-1. No significant difference was found between the right and left leg in both extensor and flexor muscle strength (p>0,05). It was found that the athletes finished in a shorter time and distance the optimum race course than selected race course (p<0,05). Mean and maximum HRs of the athletes were similar to each other in all measurement time in both courses (p>0,05). HR was significantly higher at the end of race, and the 5th, 15th, and 30th minutes after running than before race in both courses (p<0,05). LA was significantly higher at the end of race, and the 5th and 15th minutes after running than before race in both courses (p<0,05). LA level at the 5th and 15th minutes after running was significantly lower in optimum race course than the other course (p<0,05).
As a result, it was revealed that the elite orienteering athletes run the course which the optimum route determined by expert in a shorter time and shorter distance when compared to other course, also it was seen that the route choice has a positive effect on the performance; on the other hand, there is no any effect on physiological parameters.
Key Words: Orienteering; route choice; maximum oxygen uptake; blood lactate; heart rate