669 Numaralı ve 1595 Tarihli Tapu Tahrir Defteri transkripsiyonu ve değerlendirilmesi
Province of Kars Land Registry Book numbered 669 transcription and assessment
Yazar: SEDA ULUMAN
Danışman: PROF. DR. MELTEM AYDIN
Kafkas Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History

Özet:
Doğu Anadolu'nun Kuzeydoğusunda bulunan Kars, tarih boyunca birçok medeniyete ev sahipliği yapmıştır. Kanuni Sultan Süleyman'ın Irakeyn Seferi ile Osmanlı idaresi altına giren Kars bu dönemde Erzurum Beylerbeyliği 'ne bağlı bir sancak iken Lala Mustafa Paşa'nın çabaları neticesinde 1580 yılında Kars Beylerbeyliği kuruldu. Kars'ın Kafkasya, İran ve Rusya ile sınır olması stratejik önemi artmış ve bundan dolayı şehir Osmanlı Devleti için önemli bir merkez haline getirilmişti.
 Osmanlı Devleti fethettiği arazide bölgenin gelir kaynaklarını tespit etmek maksadıyla belirli aralıklarda tahrir yapardı. Bu tahrirler ise defterlere kaydedilirdi. Günümüze dek gelen tahrir defterleri o dönem için önemli başvuru kaynakları arasında yer almaktadır. Bu defterler o dönemin sosyal-ekonomik yapısı, yaşayan halkın gayrimüslim olup olmadığına dair bilgilerin yanı sıra bölgenin livaları ve bağlı köyleri hakkında bilgiler içermektedir. 
Bu çalışma ise Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Osmanlı Arşivi'nde bulunan, 669 Numaralı Tapu Tahrir Mufassal Defteri incelenerek 4 Eylül 1595 (29 Aralık1003) Kars ve çevresinde bulunan nahiyelerin toprak mahsulleri, hayvancılık ve devlet hazinesine aktarılan vergi miktarları tespit edilmiş ve bölgedeki nâhiyelerin, köylerin, mezraların isimlerine, Müslüman ve gayrimüslim halk bilgisine ulaşılmıştır. Ele alınan ve incelenen 669 numaralı tapu tahrir defterinden elde edilen sayısal verilere dayanarak Mamervan, Aha, Ardahan-ı Küçük ve Ardahan- Küçük'e bağlı Güney, Kuzey, Hoçvan, Germücek Nahiyeleri, Verişan ve Döşkaya nahiyelerinden elde edilen vergiler dâhilinde ilgili nahiyelerin sosyal-ekonomik yapısının ortaya çıkarılması amaçlanmıştır.

Abstract:
Kars, located in the Northeast of Eastern Anatolia, has hosted many civilizations throughout history. Kars, which came under Ottoman rule with Irakeyn Campaign of Süleyman the magnificent, was a sanjak of the Erzurum Governorship in this period, but Kars Beylerbeyliği was established in 1580 with the efforts of Lala Mustafa Pasha. The strategic importance of Kars being bordered by Caucasus, Iran and Russia increased and therefore the city became an important center for the Ottoman Empire.
The Ottoman Empire used to make censuses at certain intervals in order to determine the income sources of the region on the land it conquered. These records were recorded in notebooks. The cadastral registers that have survived until today are among the important reference sources for that period. These notebooks contain information about the socio-economic structure of that period, as well as information about whether the living people are non-Muslims, as well as information about the livas and affiliated villages of the region.
In this study, the land crops, livestock and tax amounts transferred to the state treasury of the townships in Kars and its surroundings on September 4 Eylül 1595(29 Aralık 1003) were determined by examining the Title Deed No. 669 in the Ottoman Archives of the Presidency of the Republic of Turkey. non-Muslim public knowledge was reached. Based on the numerical data obtained from the land registry book numbered 669, which was discussed and examined, the socio-economic status of the relevant sub-districts within the scope of the taxes obtained from the Mamervan, Aha, Ardahan-ı Küçük and Ardahan-Küçük social-economic Güney, Kuzey, Hoçvan, Germücek, Verişan and Döşkaya. aimed to reveal its economic structure.