Bizans İmparatorluğu'nda yemek ve mutfak kültürü
Food and culinary culture in the Byzantine Empire
Yazar: AYŞEGÜL MELİS DİLEK
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ÜMMÜHAN MELDA ERMİŞ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Bizans Dönemi = Byzantine Period ; Bizans İmparatorluğu = Byzantine Empire ; Kaplar = Pots ; Mutfak = Kitchen ; Mutfak kapları = Kitchen wares ; Yeme-içme mekanı = Eating place ; Yemek kültürü = Food culture ; Yemek pişirme = Cooking ; Yemekhaneler = Refectories

Özet:
Bir uygarlığın yemek kültürünü incelemek için, üretim kaynaklarının, ekonomisinin ve coğrafi sınırlarının göz önünde bulundurulması gerekmektedir. Bizans İmparatorluğu tarihi boyunca farklı sınırları ve topraklarında farklı ulusların yaşadığı bir imparatorluk olmuştur. Bu çeşitlilik yemek yeme alışkanları üzerinden görsel kimliğine ve sanatına da yansımıştır. Üç bölümde ele alınarak incelenen Bizans İmparatorluğu'nda yemek ve mutfak kültürünün ilk bölümünde, Roma İmparatorluğu'nun mutfak kültürü ve görsel malzemeleri, seramik ve mevcut mimari kalıntıları üzerinde durulmuştur. Bizans mutfağının temellendirilmesi, tariflerin, kullanılan sofra gereçlerinin özellikle seramiklerin değişimi açısından ilk bölüm Roma İmparatorluğu mutfak kültürüne ayrılmıştır. İkinci bölüm, Bizans İmparatorluğu'nun siyasi durumu, zamanla değişen sınırlar, kıtlık ve istilaların gıda teminine etkisi Erken dönemde Geç Roma, Orta ve Geç dönemlerinde Hristiyanlığın etkisinin mutfak ve yeme içme alışkanlıklarını nasıl etkilediği konusuna odaklanır. Bu veriler arkeolojik buluntularla desteklenmiştir. Özellikle sofra kaplarına (seramik, madeni, cam) ayrı bir önem verilmiştir. Üçüncü bölümde ise, Bizans İmparatorluğu'nda güçlü bir dini kurum olan manastırlar ele alınmış, kompleks içerisinde dini ritüelin bir parçası olan yemekhanelerin konumu ile mimarisi irdelenmiş ve yemekhane kuralları ile gıdaların eşit paylaşımı gibi konular ele alınmıştır. Sonuç olarak, Bizans İmparatorluğu'nda yemek ve mutfak kültürü kaynağını bulduğu Roma İmparatorluğu'ndan her konuda etkiler taşımaktadır. Ancak Geç Antik çağdaki dönüşüm birçok alanda olduğu gibi mutfak kültürü ve yeme-içme alışkanlıklarında da etkisini göstermiştir. Bu duruma devletin resmi dininin Hıristiyanlık olmasının rolü büyüktür. 
Anahtar Sözcükler: Bizans İmparatorluğu, Yemek, Mutfak, Manastır, Bizans Sanatı, Roma İmparatorluğu.

Abstract:
To be able to analyse a civilization's food culture we need to consider their economy, production source of food, geographical structure. The Byzantine Empire had been a place where many different nations lived, having borders to geographies. This diversity showed it self in every single point of lifestyle from art to eating habits and bahaviour. Our work consists of three parts. First part is deals with Roman Emire's culinary culture, visual materials, ceramics, architectural residues. First part has been dwelt for constitution of Byzantine culinary and the alternation of recipes, tablewares and ceramics. Second part focuses on Byzantine Empire's political situation, borders which have been changing by time, famine, effect of invasions on food supply, in early period Late Rome's and In middle and late period Christianity's effect, and how acceptance of Christianty effect eating habits. These datas has been supported with arkeological finds. Attached importance especially to tablewares. In third part; monasteries which had been strong religious institutions are analyzed. Topics such as locations, architectural structures, rules of refectories which had been important part of religious rituals and food share had been defined. 

As a result, it is determined that food and culinary culture in Byzantine Empire, is strongly affected by The Roman Empire, from which their roots come. Late Antique Period, yet in time, brought about a transformation in this respect. Christianity, as the official state religion, also played an prominent role in this situation. 
Key Words: Byzantine Empire, Dining, Kitchen, Monastery, Byzantine art, Roman Empire.