Somut olmayan kültürel miras bağlamına göre gökyüzü inanışlarının  açıklamalı bibliyografya denemesi
According to the context of intangible cultural heritageannotated bibliography of sky beliefs
Yazar: YUSUF MAKİNE
Danışman: PROF. DR. ABDULKADİR EMEKSİZ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Halk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Bibliyografya = Bibliography ; Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Bibliyografya = Bibliography ; Gökyüzü = Sky ; Halk inançları = Public beliefs ; Somut olmayan kültürel miras = Intangible cultural heritage ; Türk halk edebiyatı = Turkish public literature ; İnançlar = Beliefs

Özet:
Türk kültürü için önemli bir kaynak olan gökyüzü, edebiyattan tarihî vesikalara kadar birçok alanda karşımıza çıkmaktadır. Bu durum araştırmacılar tarafından fark edilmiş ve farklı zamanlarda üzerine pek çok araştırma ve çalışma yapılmıştır. Gökyüzü çalışmalarının genel çizgisine baktığımız zaman farklı unsurlara rastlamaktayız. Tabiat olaylarına dair inançlar, kozmoloji, gök cisimlerinin oluşum hikâyeleri, yağmur duaları, yöresel takvim, halk meteorolojisi, efsanevi inanışlar, dinsel yaklaşımlar, tabiatüstü ve metafizik varlıklar, hayvanlar, gökyüzünün kutsiyeti, mitolojinin göksel perspektifi, bu tür çalışmaların ana hattını oluşturmaktadır.
	Türk Halk Edebiyatı'nda da gökyüzü inanışları başlığıyla toparlayabileceğimiz çalışmalar farklı dönemlerde bazen müstakil olarak bazen de belirli çalışmaların içinde ayrı bir kısım olarak işlenmiştir. Bu çalışmaların izini sürdüğümüzde muhtevasının mitolojik dönem ve Gök Tanrı inancından başlayarak kronolojik bir uzanış izlediğini görmekteyiz. Dolayısıyla gök cisimlerine dair inanışların irdelenmesi bir tarihsel gerçekliğin saptanması açısından önem arz etmektedir. Göğe dair kültürel kodlamaları yakalayabilmek, ardında çok daha geniş kaynakların kapısının açılmasında etkili olacaktır.
	Çalışmamız, Türk kültüründeki göksel inanmalar üzerine yapılmış, disiplinler arası çalışmalarla beraber çoğunlukla Türk Halk Edebiyatı alanına dâhil edebileceğimiz eserleri içine almaktadır. Gökyüzüne halk inanışları penceresinden bakabilmek, halk muhayyilesindeki göğe dair şifrelerin topluca ortaya koyulması açısından değerlendirilebilir. Bu bilinçle yapılmış olan çalışmalar bir açıklamalı bibliyografya denemesi ile toparlanmış, tasnif edilmiştir. Elde edilen çalışmalardan yapılan çıkarımlarla gökyüzü kavramının "somut olmayan kültürel miras" olarak ele alınması gerekliliği uygun görülmüştür.  
	Anahtar kelimeler: gökyüzü inanışları, halk inanışları, halk edebiyatı, açıklamalı bibliyografya, SOKÜM

Abstract:
ABSTRACT
The sky which is an important source for Turkish culture, appears in many fields from literature to historical documents. This situation is noticed by the researches and many studies were carried out on it at different times. When we look at the overall lien of sky studies, we find different elements. Beliefs about natural events, cosmology, stories of the formation of celestial bodies, rain prayers, local calendar, folk meteorology, mythical beliefs, religious approaches, supernatural and metaphysical beings, animals, the sanctity of the sky, celestial perspective of mythology, form the main line of such studies.
In Turkish Folk Literature, the works that we can collect under the title of sky beliefs are sometimes processed independently and sometimes as a separate part of certain studies in different periods. When we follow these studies, we see that its content follows a chronological extension starting from the mythological period and the belief in "Gök Tanrı". Therefore, it is important to examine the beliefs about celestial bodies in terms of determining a historical reality. Capturing cultural coding of the sky will be instrumental in opening the door to much wider resources behind it. 
Our work covers works that we can mostly incorporate into the field of Turkish Folk Literature together with interdisciplinary studies on celestial beliefs in Turkish culture. Being able to look at the sky through the window of public beliefs can be evaluated in terms of collectively revealing the passwords for the sky in the public opinion. The studies carried out with this awareness were collected and classified with an annotated bibliography experiment. With the inferences made from the studies obtained, it was deemed appropriate to consider the concept of sky as "Intangible Cultural Heritage".
Keywords: sky beliefs, folk beliefs, folk literature, annotated bibliography, ICH