Modern dönem gözetim olgusunda sınıflandırma pratiğinin değerlendirilmesi ve toplumsal hayata yansımaları: Eskişehir örneği
Evaluation of classification practice in modern period surveillance phenomenon and its effects on social life: Eski̇şehi̇r as an example
Yazar: NUR MANOLYA ŞEN ÇATALKAYA
Danışman: DOÇ. DR. EMRE GÖKALP
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Eskişehir = Eskişehir ; Gözetim = Surveillance ; Gözetim toplumu = Surveillance society ; Güvenlik = Security ; Güvenlik sistemleri = Security systems ; Güvenlik önlemleri = Safety measures ; Modern Dönem = Modern Period ; Modern yaşam = Modern life ; Sosyal hayat = Social life ; Sosyoekonomik durum = Socio-economic situation

Özet:
Modern dönemin akışkan ve karmaşık yapısını takip edebilmek, düzenlemek ve yönetebilmek için gözetim araçlarının gün geçtikçe arttığı gözlemlenmektedir. Teknolojik yeniliklerle gelişen gözetim araçlarının birçok çeşidine rastlamak mümkündür. Bu araçlar bir taraftan bireylerden farklı şekillerde veri/bilgi/malumat toplarken, diğer taraftan bunları sistematik bir şekilde kategorilere ayırıp kullanıma hazır hale getirmektedir. Gözetim araçlarının ucuzlaması, küçülmesi, uzaktan yönetilebilmesi toplumun bilgisine ulaşabilmek için gözetimi cazip hale getirmektedir. Ancak aynı zamanda gözetimin şeffaflığını yitirmesi ve sınırlarının muğlaklaşması çeşitli problemlere yol açmaktadır. Genel olarak güvenlik kaygıları, disiplin ve düzen arayışları gözetimin yaygınlaşmasını meşrulaştırdığı gibi gözetime yönelik eleştirel bir bakışın oluşmasını da engellemektedir. Gözetim olgusu, genellikle 'güvenlik, denetim, düzen ve disiplin' çerçevesinde değerlendirilmekte, farklı sosyo-ekonomik grupların sosyal hayata katılmaları noktasında belirleyici olduğu göz ardı edilmektedir. Bu durumun toplumsal algıda edindiği yeri ortaya koymak için farklı sosyo-ekonomik kesimlerden toplanan veriler gözetimin sınıflandırma pratiği çerçevesinde değerlendirilmiştir. Bu bağlamda Eskişehir'de gerçekleştirilen saha çalışmasının amacı, katılımcıların gözetimi nasıl değerlendirdiğini anlamak, farkındalığını ölçmek ve gözetimin ayrıştırma edimine yönelik düşüncelerini ortaya koymaktır. Araştırmanın sonunda ise sosyo-ekonomik durum, güvenlik algısı ve gözetim talepleri arasında güçlü bir bağ olduğu ortaya çıkmıştır.


Anahtar Kelimeler: Gözetim, güvenlik, risk, panoptikon, ban-optikon, sınıflandırma

Abstract:
It is seen that there is an increasing number of surveillance tools in order to follow, organize and manage the mobile and complex structure of modern period. It is possible to find many types of surveillance tools which develop with technological innovations. On the one hand, these tools collect data/information/knowledge from the individuals in different ways, on the other hand they categorize them systematically and make them ready to use. That the surveillance tools become cheaper, smaller and available for remote management makes supervision attractive to reach the information of the society. At the same time, however, surveillance causes some problems as it gets less transparent and its limits become more ambiguous. In general, beside justifying the prevalence of surveillance, safety concerns and the search of order prevent a critical point of view from being brought forward.   The phenomenon of 'surveillance' is evaluated only within the frame of 'safety, surveillance, order and discipline' and it is ignored that it plays a major role on helping different socio-economic groups take part in social life. In order to show how this situation is perceived by society, data from different socio-economic parts of society has been evaluated within the scope of classification practice of surveillance. In this sense, the aim of the fieldwork carried out in Eskisehir is to understand what the participants think about surveillance, evaluate the awareness and find out the considerations of surveillance about the categorization act. At the end of the study, it has been found out that there is a relation between socio-economic condition, perception of safety and surveillance requests.


Key words: Surveillance, safety, risk, panopticon, ban-opticon, classification