Çok kriterli karar verme yöntemleri ile Türkiye'nin sağlık turizmi performansının değerlendirilmesi
Evaluation of Turkey's health tourism performance with multi-criteria decision-making methods
Yazar: GONCA KAYA
Danışman: DOÇ. DR. ÖZLEM NİLÜFER KARATAŞ ARACI
Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Turizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Turizm = Tourism

Özet:
Turizm, dinlenme, eğlenme ve farklı yerler görme amacıyla gerçekleştirilen gezileri ve yer değiştirmeleri ifade etmektedir. Birçok farklı türü mevcuttur. Literatürde farklı sınıflandırmalar olsa da genellikle yapısal açıdan on farklı turizm çeşidinden bahsetmek mümkündür. Bunlar; Kış, yayla, mağara, av, kongre, golf, yat, inanç, akarsu ve sağlık turizmidir. Türkiye turizm destinasyonlarına ilgi açısından dünyada ilk 5 ülke arasında yer almaktadır. Turizm çeşitleri açısından ilgi değerlendirildiğinde ise son 20 yılda sağlık turizminin giderek artan bir öneme sahip olduğu görülmektedir. Sağlık turizmi; "sağlığı koruma, iyileşme amaçlarıyla belirli bir süre için (genellikle 21 gün) yer değiştiren insanların doğal kaynaklara dayalı turistik bir tesise giderek kür uygulaması, konaklama, beslenme ve eğlence gereksinimlerini karşılaması sonucu doğan tüm hareketlerdir" şeklinde tanımlanabilmektedir. Tanımdan da anlaşılacağı üzere insanlar sağlık turizmi faaliyetini gerçekleştirirken yalnızca tedavi olmamakta bununla beraber diğer turizm faaliyetlerini de yerine getirmektedirler. Bu durum göz önüne alındığında sağlık turizminin diğer turizm çeşitlerine göre katma değerinin oldukça yüksek olduğunu söylemek yanlış olmayacaktır. Bu bağlamda sağlık turizminin önemli bir ticaret ağı oluşturması hem dünya hem de Türkiye'de ciddi bir rekabet ortamı oluşturmuş, devletlerin, turizm ve sağlık sektörlerinin ve bilim insanlarının dikkatini bu alana çekmiştir.
Bu çalışmanın amacı sağlık turizmi ile Türkiye'nin sağlık turizmi performansının ölçülebilmesi, mevcut durumunun belirlenebilmesi ve ileri hedeflerinin saptanmasını sağlamaktır. Bunun için öncelikle Türkiye'nin sağlık turizmindeki performansını belirlemek amacıyla çeşitli kriterler yapılan literatür taraması sayesinde belirtilmiştir. Daha sonra bu kriterler göz önüne alınarak 2010 ve 2022 yılları arasında Türkiye'nin sağlık turizmi performansı ortaya konulmuştur. Değerlendirmenin yapılabilmesi için "Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleri"nden sıralama ve performans değerleme problemlerinde sıklıkla kullanılan 3 yöntem dikkate alınmıştır. Bu yöntemler ARAS, COPRAS ve TOPSIS yöntemleridir. Bu yöntemlerin uygulanması sonucunda elde edilen sıralamalar "Borda Sayım" yöntemiyle birleştirilerek nihai sonuç elde edilmiştir.  Analiz sonucuna göre Türkiye'nin sağlık turizmi alanında performansının sürekli (birkaç istisna yıl hariç) ivme gösterdiği, en iyi performansın 2022, en kötü performansın ise 2010 yılı olduğu sonucuna varılmış ve sonuç bölümünde Türkiye'nin sağlık turizmi performansı ve politikalarıyla ilgili değerlendirme ve önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
Tourism refers to trips and relocations for the purpose of rest, entertainment and seeing different places. There are many different types available. Although there are different classifications in the literature, it is generally possible to talk about ten different types of tourism in terms of structure. These; Winter, plateau, cave, hunting, congress, golf, yacht, faith, river and health tourism. Türkiye is among the top 5 countries in the world in terms of interest in tourism destinations. When the interest in terms of tourism types is evaluated, it is seen that health tourism has become increasingly important in the last 20 years. Health tourism; It can be defined as "all movements that arise as a result of people who move for a certain period of time (usually 21 days) for the purposes of health protection and recovery, going to a touristic facility based on natural resources and meeting their needs for treatment, accommodation, nutrition and entertainment." As can be understood from the definition, when people carry out health tourism activities, they not only receive treatment but also carry out other tourism activities. Considering this situation, it would not be wrong to say that the added value of health tourism is quite high compared to other types of tourism. In this context, the fact that health tourism has formed an important trade network has created a serious competitive environment both in the world and in Turkey, and has attracted the attention of states, tourism and health sectors and scientists to this field.
The aim of this study is to measure health tourism and Turkey's health tourism performance, determine its current situation and determine its future goals. For this purpose, various criteria were specified through the literature review to determine Turkey's performance in health tourism. Then, taking these criteria into consideration, Turkey's health tourism performance between 2010 and 2022 was revealed. In order to make the evaluation, 3 methods frequently used in ranking and performance evaluation problems from "Multi-Criteria Decision Making Methods" were taken into consideration. These methods are ARAS, COPRAS and TOPSIS methods. The final results were obtained by combining the rankings obtained as a result of the application of these methods with the "Broadside Count" method. According to the results of the analysis, it was concluded that Turkey's performance in the field of health tourism showed continuous acceleration (with a few exceptions), the best performance was 2022 and the worst performance was 2010, and in the conclusion section, evaluations and suggestions were made regarding Turkey's health tourism performance and policies.