Türk Rekabet Hukukunda hakim durumun kötüye kullanılmasının koşulları /
Yazar: ALP TOLGA ŞİMŞEK
Danışman: PROF. DR. SABİH ARKAN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk (Ticaret Hukuku) Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2003
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Hakim durum = Dominand position ; Kötüye kullanma = Abuse ; Rekabet = Competition ; Rekabet hukuku = Competence law

Özet:
TEZ OZETI Rekabet hukuku kurallarının amacı, piyasada rekabetin tesis edilmesi ve korunması suretiyle, rekabetten beklenen ekonomik, sosyal ve siyasal faydaların elde edilmesini sağlamaktır. Bu amaçla, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun ile; rekabeti engelleyici, bozucu veya kısıtlayıcı anlaşma, uyumlu eylem ve kararlar, piyasaya hakim olan teşebbüslerin bu hakimiyetlerini kötüye kullanmaları ve rekabeti önemli ölçüde azaltacak birleşme ve devralma niteliğindeki her türlü hukuki işlem ve davranış yasaklanmıştır. Rekabetin Korunması Hakkındaki Kanun'un konu bakımından unsuru teşebbüslerdir. Piyasada mal veya hizmet üreten, pazarlayan, satan gerçek ve tüzel kişilerle, bağımsız karar verebilen ve ekonomik bakımdan bir bütün teşkil eden bütün birimler rekabet hukuku anlamında teşebbüs olarak kabul edilmektedir. Teşebbüslerin yanı sıra, teşebbüs birlikleri de rekabet hukukunun konusuna girmektedir. Belirli bir ürün pazarı ve bu ürünün ekonomik faaliyete konu olduğu coğrafi pazardan oluşan ilgili pazar, bir teşebbüsün hakim durumda olup olmadığının inceleneceği alam ifade etmektedir. İlgili ürün pazarı, belirli bir ürün ile birlikte; tüketiciler tarafından, fiyatları, fiziksel ve teknik özellikleri, kullanım alanları bakımından bu ürün ile ikame edilebilir kabul edilen ve dolayısıyla aynı ihtiyacı 110karşıladığı düşünülen bütün mal ve hizmetleri kapsamaktadır. îlgili coğrafi pazar ise, teşebbüslerin mal ve hizmetleri arz ve talep ettikleri ve rekabet şartlarının benzer olduğu alam ifade etmektedir. Ayrıca, ilgili pazarın tespitinde zaman unsurunun da göz önüne alınması gerekir. Hakim durum, bir teşebbüsün, müşterilerinden ve rakiplerinden bağımsız olarak, pazardaki rekabet koşullarına uzun süre etki edebilecek ekonomik güce sahip olmasıdır. Bir başka ifadeyle, hakim durumun unsurları; ekonomik güç, bağımsızlık ve ekonomik gücün devamlılığıdır. Hakim durumun belirlenmesinde kullanılan başlıca ölçütler, teşebbüsün pazar payı ve pazara giriş engelleridir. Pazara giriş engeli oluşturabilecek başlıca durumlar, teşebbüsün mali gücü, üstün teknoloji, dikey bütünleşme ve gelişmiş dağım sistemleri, fazla kapasite, hukuki avantajlar, ölçek ekonomileri, teşebbüsün davranışları ve ürün farklılaştırmasıdır. Hakim durumda bulunan teşebbüs, bu konumunu iki şekilde kötüye kullanabilir. Bunlardan ilki, mevcut gücün, müşterileri ya da tüketicileri istismar etmek suretiyle, daha fazla menfaat elde etmek için kullanılmasıdır. İkincisi, hakim konumu muhafaza etmek ya da güçlendirmek amacıyla, pazardaki rekabetçi yapıyı bozmaya yönelik davranışlarda bulunulması halidir. İstismar edici nitelikteki kötüye kullanma halleri, ayrımcılık yapmak, ek yükümlülükler koymak, üretimi, pazarlamayı ve teknik gelişmeyi sınırlamak ve aşın fiyatlar uygulamaktır. Pazardaki rekabeti bozucu kötüye kullanma halleri ise; yıkıcı fiyatlar uygulamak ve mal vermeyi reddetmek suretiyle pazara girişi engellemek veya rakiplerin faaliyetlerini zorlaştırmak ile bir pazardaki hakim durumu başka bir pazarda kötüye kullanmaktır. 111Hakim durumun kötüye kullanılmasının idare hukuku alanındaki sonuçlan, ihlale son verme kararının alınması ile para cezalan ve süreli para cezalarının uygulanmasıdır. Rekabet Kurulu'nun menfi tespit karan vermesi de mümkündür. Rekabet hukukunun kamu hukukunun yam sıra özel hukuk karakterini de taşıması ve rekabet hukukuna konu olan işlemlerin temelde özel hukuk alanında gerçekleşmesi nedeniyle, hakim durumun kötüye kullanılması teşkil eden eylemler, özel hukuk alanında da bazı sonuçlar doğurmaktadır. Özel hukuk alanında uygulanan yaptınmlar, geçersizlik ve tazminattır. 112

Abstract:
SUMMARY The purpose of competition rules is to establish and protect competition in the market so as to achieve the economic, social and political objectives expected from competition. In this regard, Law on the Protection of Competition (Law No. 4054) prohibits agreements, decisions and practices which prevent, distort or restrict competition; abuse of dominant position by those enterprises which are dominant in the market and all kinds of operations and practices which are considered to be a merger or an acquisition by which competition in the market is significantly impeded. The rules in Law on the Protection of Competition apply to undertakings. The term undertaking applies to any natural or legal person who produces, markets or sells goods and services and who forms an economic whole, capable of acting independently in the market. The conduct of any association whether with or without a legal personality, which is formed by enterprises to carry out certain objectives is also subject to Law No. 4054. The determination of the relevant market is useful in assessing whether the undertaking concerned is in a dominant position. The relevant market is itself divided into two parts: product market and geographical market. The relevant product market comprises any products which are regarded as substitutable by the 113consumer, by reason of their price, physical and technical characteristics and their intended use. The relevant geographical market is an area where the supply and demand take place and the conditions of competition are homogenous. The relevant time period should also to be taken into account when evaluating the existence of a dominant position. The dominant position relates to a position of economic strength enjoyed by an undertaking which enables it to affect competition on the market by affording it the power to behave independently from its customers and competitors in the long- term. The criteria in determining whether an undertaking holds a dominant position are market share and barriers to entry. The elements that constitute barriers to entry are: financial strength, superior technology, vertical integration and a powerful distrubition network, large production capacity, legal provisions, economies of scale, conduct of the undertaking and product differentation. Main categories of abuse are exploitative abuses and exclusionary abuses. Exploitative abuse is a conduct of a dominant firm that makes use of the opportunuties arising out of its dominant position by exploiting its consumers and competitors. Exclusionary conducts are aimed at eliminating competition in the market in order to maintain or strengthen dominant position. Exploitative abuses are: applying dissimilar conditions to equivalent transactions; imposing exclusive obligations; limiting production, markets or technical development and imposing excessive prices. Exclusionary abuses are: predatory pricing, refusal to supply and 114abusing dominance on a different market from that on which the undertaking holds a dominant position. The consequences of abuse regarding public law are termination of infringement and imposing fines and periodic penalty payments. A decision certifying negative clearance can also be taken by the Competition Board. Private law consequences of restriction of competition are nullity of agreements and compensation of damages. 115