Konya ve Brugge kentleri üzerinden Ortaçağ kent okuması
Medieval urban reading through the cities of Konya and Brugge
Yazar: RUMEYSA TEKE
Danışman: PROF. DR. LÜTFİYE GÖKTAŞ KAYA
Karabük Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture ; Sanat Tarihi = Art History

Özet:
Ortaçağ döneminde Konya kenti Anadolu Selçuklular ile Karamanoğullarına
başkentlik yapması, uluslararası ticaret yolları üzerinde baş rol oynaması ve kültür,
sanat ve bilim merkezi olmasından dolayı Ortaçağ Anadolu kentleri arasında dikkat
çeken şehirlerin başında gelmektedir. Anadolu'da Konya gibi Avrupa'da da Brugge
tipik bir Ortaçağ ticaret şehridir. Bu dönemde dokumacılık endüstrisinde uluslararası
imalat merkezi ve Kuzey Denizi ile Akdeniz ticaretini birbirine bağlayan bir liman
olması sebebiyle Brugge şehri de Ortaçağ Avrupa kentleri arasında dikkat çeken
şehirler arasında yer almaktadır.
Ortaçağ kentlerinin temel mekansal elemanları kale, hendek, sur gibi savunma
unsurları, çarşı ve pazar yeri gibi ekonomik kurumlar, kilise ya da cami gibi dini
yapılardır. Bu iki şehir Ortaçağ döneminde farklı coğrafyada farklı toplumlara ev
sahipliği yapsalar da benzer mekansal bileşenlere sahiptir. Konya'nın Ortaçağ
döneminde Anadolu, Brugge'un ise Avrupa ölçeğindeki önemi bu iki şehrin tarihini ve
kent dokularını karşılaştırmalı analizlere açık hale getirmiştir. Bu bağlamda Konya ve
Brugge kentleri tez kapsamında ele alınmıştır. Bir kenti okumak kent bileşenlerinin
birbiriyle ilişkisini ortaya koyarak onu anlamayı içerir. Kentsel imge ve algı konuları
üzerine çalışmalar yapan akademisyen ve şehir plancısı Kevin Lynch bir kentin
okunabilmesi için yollar, sınırlar/kenarlar, bölgeler, odak/düğüm noktaları ve işaret
ögeleri/nirengi noktaları olarak toplamda beş kriter belirlemiştir. Bu tez bağlamında
Lynch'in söz konusu beş kriterinden hareketle Konya ve Brugge'un kentsel
perspektifte ilişkilerinin kurulması amaçlanmıştır.
Konya ve Brugge kent dokularının Ortaçağ dönemine ait analizi yapılırken
yollar kriteri o döneme ait önemli ulaşım aksları, ana arterler olarak belirlenmiştir.
Ortaçağ döneminde kenti sınırlayan en önemli öge sur duvarları olmuştur. Surlar
şehrin biçimlenmesi ve yapı ilişkileri için belirleyici ana elemandır. Görsel ve fiziksel
sınır ögesidir. Bu yüzden kentin iç kale, sur duvarları ve kapılarından oluşan savunma
yapısı sınırlar kriteri bağlamında değerlendirilmiştir. Her bölge kendi içinde fiziksel,
kültürel ve işlevsel bakımdan ortak karakter göstermektedir. Bu özellikler birbirinden
9
ayrılan şehir dokularını oluşturmaktadır. Şehrin büyük ölçekli alanlarını kapsayan
bölgeler kriteri ticaret bölgeleri ve mahalleler başlıkları altında incelenmiştir. Ticaret
bölgeleri de pazar, panayır, çarşı, bedesten, han gibi kendi içinde alt birimlere
ayrılmıştır. Bu iki kentte odak/düğüm noktalarını meydanlar oluşturmuştur. Her iki
şehir de tarihi kimliğinden dolayı birçok simge barındırmaktadır. Ortaçağ Anadolu
kentlerinden olan Konya şehri için camiler, medreseler ve saray; Ortaçağ Avrupa
kentlerinden olan Brugge kenti için çan kulesi, kiliseler ve kale işaret ögeleri/nirengi
noktalarına örnek verilebilir.
Anahtar Kelimeler: Türkiye; Belçika; Konya; Brugge; Ortaçağ; Kent Okuması

Abstract:
During the Middle Ages, the city of Konya was one of the most notable cities
among the medieval Anatolian cities, as it was the capital of the Anatolian Seljuks and
Karamanoğulları Principality, played a leading role on international trade routes, and
was a center of culture, art and science. Like Konya in Anatolia, Brugge in Europe is a
typical medieval trade city. During this period, the city of Brugge was among the
notable cities of medieval Europe, as it was an international manufacturing center in
the weaving industry and a port connecting the North Sea and the Mediterranean trade.
The basic spatial elements of medieval cities are defensive elements such as
castles, trenches, walls, economic institutions such as bazaars and market, and
religious structures such as churches or mosques. Although these two cities hosted
different societies in different geographies during the Middle Ages, they have similar
spatial components. The importance of Konya on an Anatolian scale and Brugge on a
European scale during the Middle Ages has made the history and urban textures of
these two cities open to comparative analysis. In this context, the cities of Konya and
Brugge are discussed within the scope of the thesis. Reading a city involves
understanding it by revealing the relationship of its components to each other.
Academician and urban planner Kevin Lynch, who works on urban image and
perception issues, has determined a total of five criteria for a city to be readable as
paths, borders/edges, districts, nodes/strategic spots and landmarks/reference points. In
the context of this thesis, it is aimed to establish the relations between Konya and
Brugge in an urban perspective, based on Lynch's five criteria.
While analyzing the urban textures of Konya and Brugge from the Middle
Ages, the criteria of paths were determined as important transportation axes and main
arteries of that period. The most important element limiting the city in the medieval
period was the fortification walls. The walls are the main determining element for the
formation of the city and the structural relations. It is a visual and physical boundary
element. Therefore, the defense structure of the city, which consists of the inner castle,
fortification walls and gates, has been evaluated in the context of the border criterion.
11
Each district shows a common character in terms of physical, cultural and functional
aspects. These features create the city textures that are separated from each other. The
criteria of districts covering large-scale areas of the city were examined under the
headings of commercial zones and neighborhoods. Trade zones are also divided into
sub-units such as bazaars, fairs, markets, covered bazaars and inns. In these two cities,
squares constituted the focal/strategic spots. Both cities contain many symbols due to
their historical identity. Mosques, madrasahs and palace for the city of Konya, one of
the medieval Anatolian cities; For the city of Brugge, one of the medieval European
cities, the bell tower, churches and castle can be given as examples of
landmarks/reference points.
Keywords: Türkiye, Belgium, Konya, Brugge, Middle Ages, Urban Analysis