İdari yargı davalarında ön inceleme aşaması, kapsamı ve koşulları
The preliminary examination's stage, scope and conditions in the administrative juristication case
Yazar: ALEV KOÇ ALTUNTAŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ELVAN CENİKLİ
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Hukuk = Law ; Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Türk yargı sistemi = Turkish Judicial System ; Ön inceleme = Preliminary examination ; İdari yargı = Administrative justice

Özet:
İnsanlık tarihi boyunca hukuk, adalet, özgürlük ve ahlak gibi kavramlar toplumlar için önemli olgular olmuştur. Belirtilen kavramların geçerliliğini sürdürmesi için adalet sistemi, adil yargılama ve hak arama özgürlüğünü mevcut şartlar altında sağlamalıdır. Ayrıca yargılamanın makul bir sürede ve doğru bir şekilde tamamlanması sistemin işleyişi için gereklilik arz etmektedir.
Dünya genelinde adli ve idari yargılama sistemleri ve yargılama birliği çeşitlilik göstermektedir. Ülkemizde yargı birliğinin bulunmaması sebebiyle adalet sistemi yargı düzeni bakımından; adli ve idari yargı ayırımına gitmiştir. Hukuk ve adalet sisteminin kurulmasındaki temel sebeplerden biri uyuşmazlıkların bulunmasıdır. İdari uyuşmazlıkların çözümünde, idari yargı mercileri görevlidir. İdari yargı sistemi; yürütme makamlarının kamu (idare) hukuku alanında karşılaştığı uyuşmazlıkların ve davaların çözümü ile ilgilenmektedir.
Yargılama faaliyeti üstün ve önemli bir kamu hizmetidir. Yargılama yapılırken sadece idari yargı sisteminde uygulanmakta olan ön inceleme işlemi kamu yararının sağlanması amacıyla faaliyet gösterir. Bu uygulama ile öncelikle davanın ilk açılış aşamasındaki yargılama usulünün koşulları ele alınmaktadır.
İdari yargı sisteminde diğer yargı türlerinden farklı olarak, davalarda ön inceleme aşaması bulunmaktadır. İdari davalarda yapılmakta olan ön inceleme aşaması, açılan davalarda ön şart olarak belirlenen koşullara uygunluğu kontrol etmektedir.
İdari yargı davalarında ön inceleme koşulları ihmal edilmemesi gereken unsurlardır. Ancak, yapılan araştırmalara göre ön inceleme aşaması kimi durumlarda kısmen yapılmakta ve davanın usulü konusundaki ilk eksiklikler göz ardı edilerek esastan karara geçilebilmektedir. Dolayısı ile ileri bir tarihte dava dosyasının temyiz aşamasına gönderilmesi durumunda T.C. Danıştay Başkanlığı tarafından ön inceleme aşamasında yapılan eksiklik sebebiyle bozma kararı verilmektedir. Hakkında bozma kararı verilen bu dava dosyası sonuç olarak ilk karar veren idari yargı merciine, dolayısıyla ilk hâkimine geri gönderilmektedir. Meydana gelen bu durum dava dosyası hakkında hiçbir işlem yapılmamış gibi bir görüntü oluşturmaktadır.
Belirtilen gerekçelerle adalet ve hukuk sistemi zamanında işlevini yerine getirememektedir. İdari yargıda usul ve ön inceleme konusunda yaşanan bu gibi durumların sistemde olumsuzluk yarattığı çıkarımı yapılmaktadır. Yaşanılan problemlerin farkına varılması ve bu tarz sıkıntıların biran önce önüne geçilmesi adına bu çalışma hazırlanmıştır. Bu kapsamda çalışmadaki asıl amacımız; adaletin geç tecelli etmemesi için idari yargı davalarında ön inceleme usul ve koşullarına dikkat edilerek idari yargılamaların yapılmasıdır. Çalışmamızın kapsamını; Türk idari yargı sisteminde bulunan idari yargı davalarındaki ön inceleme koşulları, bu koşulların isteğe bağlı ve kanuni zorunluluk olan unsurları oluşturmaktadır. Çalışma hazırlanırken kullanılan yöntem nitel araştırma metodudur. Çalışmanın en önemli sonucu; idari yargı davalarında ön inceleme koşullarının doğru bir şekilde yerine getirilmesi ile adalet sisteminin uygun bir şekilde işlemesi ve hukukun işlevselliğinin aksamamasıdır. İdari yargıda meydana gelen bu süreçlerin hem usul ekonomisi yönünden olumsuz olmaması hem de adaletin geç tecelli etmemesi adına önem arz etmektedir. Adalet bilinci ve hukuk vizyonu doğrultusunda hazırlanan çalışma ile kamu kesiminde ve özel sektörde farkındalık yaratılmak istenmiştir.

Anahtar kelimeler: Adalet, Hukuk, Türk Yargı Sistemi, İdari Yargı, Ön İnceleme.

Abstract:
During the human history the concepts of law, justice, freedom and morality have been important facts for society's life. The justice system should provide fair judgment and seek the rights of freedom in order to the validity of the specified concepts in the present circumstances. Also, the judgment must be completed correctly in a reasonable time for the proper continuation of the law system.
The judicial and administrative proceedings and also jurisdiction system diversify all around the World. There is no judgment unity in the Turkey. Because of this reason, Turkey's justice system has been divided two ways by judgment order perspective.
One of the main reasons is the existence of disagreement for the establishment of the law and justice system. Administrative judgment authorities are responsible for to solve administrative disagreements. Administrative judgment system deals with the resolution of disagreements and lawsuits which are encountered by the governance and executive authorities in the field of public (administrative).
Judgment activity is a superior and important public service. The preliminary examination is done when the judgment is making in the administrative judiciary system for the benefit of the public. In the first stage of the lawsuit, the conditions of the judgment procedures are checked as a first step with this preliminary examination.
There is a preliminary examination stage which is in the administrative judgment system has different conditions and procedures than the other types of judgment system examination. This preliminary examination process checks the relevance with the prerequisite conditions	
It should be known that preliminary examination conditions should not be neglected in administrative court cases. Nevertheless, according to the researches, in some cases a preliminary examination stage is carried out partially. In addition, deficiencies in the conditions of preliminary examination are ignored and then the case has been concluded as a final judgment. Therefore, if the lawsuit file is sent to appeal stage at a later date, Republic of Turkey Presidency of the Council of State may decide to disrupt due to lack of something at the preliminary examination stage. As a result, the lawsuit case that was decided to disrupt is sent to initial administrative judiciary court so is sent to the first judge during the judgment process. So this means as the lawsuit case is not processed during the judgment process. Because of these reasons which are stated above, the justice and legal system cannot function properly in a timely manner. It is inferred that such situations in the administrative judgment procedure and the preliminary examination creates disruption in the system. This research study is designed to recognize the problems and to prevent such problems as soon as possible. The main purpose of this study is in order to ensure that justice is not delayed and administrative judgment proceedings must be carried out by taking into consideration the preliminary examination procedures and administrative judgment lawsuit in the  administrative judgement system. This study includes the conditions of preliminary examination in the Turkish administrative judgment system. Also these conditions have been formed by the optional and legal facts of requirements. The qualitative research method is used in this study. The most important result of the study is the optimum processing of the judgment system and ensuring the functionality of the law by properly fulfillment of preliminary examination conditions in the administrative judgment system. It is important that these processes in administrative judgment system are both positive in terms of procedural economy and that justice is not delayed. This study has been prepared in line with the awareness of justice and the vision of law. With this study, it was aimed to raise awareness for public and private sector.

Keywords: Justice, Law, Turkish Judgment System, Administrative Judgment, Preliminary    Examination.