İletişimsel Eylem Kuramı bağlamında dini pratiklerin dijital dönüşümünde YouTube örneği
The example of YouTube in the digital transformation of religious practices in the context of Communicative Action Theory
Yazar: SELMAN OKUMUŞ
Danışman: PROF. DR. ZELİHA HEPKON
İstanbul Ticaret Üniversitesi / İletişim Bilimi ve İnternet Enstitüsü / Medya Ve İletişim Çalışmaları Ana Bilim Dalı / Medya ve İletişim Çalışmaları Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Din = Religion ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Din = Religion ; Dini pratikler = Religious practices ; Kamusal alan = Public space ; Sayısal dönüşüm = Digital transformation ; Sayısallaştırma = Digitization ; Vaaz = Sermon ; YouTube = YouTube ; İletişimsel Eylem Kuramı = Communicative Action Theory

Özet:
İnternet ile birlikte,  gündelik sosyal alanda gerçekleştirdiğimiz bütün etkinlikler, dijital ortama taşınmış; yeni bir kültür alanı oluşmuştur. İnsanlık tarihi boyunca varolan din ve dini iletişim kavramları da dijitalleşmeden etkilenmektedir. Özellikle pandemi dönemi ile birlikte, dinin iyileştirici ve destekleyici gücüne ihtiyaç duyan bireyler, dini pratikleri büyük ölçüde dijital ortamlara taşımışlardır. Etkileşimin yüksek olduğu sosyal medya, dini vaazların/konuşmaların gerçekleştirilebileceği, din pratiklerinin özgürce uygulanabileceği ortamlar olarak tercih edilmiştir. Habermas 'kamusal alan' kavramı ile vatandaşların eşit yurttaşlar olarak görüşlerini ifade ettiği, toplumsal, kültürel ve politik bütün konularda fikirlerini özgürce söyleyebildiği bir tartışma alanını tanımlar. 
Bu çalışmada; Yahudi, Hristiyan ve Müslüman vaizlerin YouTube iletileri ve ayrıca vaizlerin iletilerine yorum yazan dijital cemaatin iletilerinin içeriklerinin analiz edilerek, YouTube'un dijital kamusal bir alan oluşturup, oluşturmadığının ortaya konulması amaçlanmıştır. Araştırma sorusu ise, "Habermas'ın İletişimsel Eylem Kuramı ve kamusal alanın oluşumu düşüncesi bağlamında; YouTube, vaizler ve dijital cemaat için özgür, katılım açısından eşit koşullarda ve karşılıklı anlayış ve uzlaşmaya dayalı bir tartışma ortamı oluşturmakta mıdır?" olarak belirlenmiştir. Çalışma, diğer iletişimsel ve sosyal pratikler gibi, her üç dinin mensupları için dini pratiklerin dijitalleşmeden etkilendiğine ve dönüşüm geçirdiğine işaret etmektedir. Bu çerçevede; YouTube, vaizler ve dijital cemaat açısından dini konulara ilişkin bilgi, fikir ve deneyimlerin paylaşılarak, tartışılabileceği dijital bir kamusal alan olma özelliği göstermektedir.

Abstract:
With the Internet, all activities carried out in daily social life have moved to the digital environment and a new cultural space has emerged. The concepts of religion and religious communication that have existed throughout human history are also affected by this digitalization. Especially with the Covid-19 pandemic period experienced globally, individuals who need the healing and supportive power of religion have largely moved their religious practices to digital environments through social media platforms. In this study, the YouTube messages of Jewish, Christian and Muslim preachers were analyzed by the message content of the digital community who commented on the preachers' messages, and it was aimed to reveal whether YouTube creates a digital public sphere or not. The research question of the study was determined as "In the context of Habermas' Theory of Communicative Action and the idea of the formation of the public sphere, does YouTube create a discussion environment for preachers and the digital community that is free, equal in terms of participation and based on mutual understanding and consensus?". As a result of the study, religious parties for the members of all three religions have been affected and transformed by digitalization. In this context, YouTube has the characteristics of a digital public space where preachers and the digital community can share and discuss experiences as well as information and ideas on religious issues.