Zihinsel yetersizliği olan öğrencilere iş analizi temelinde tekstil işçiliği becerilerinin öğretilmesi: Eylem araştırması
Teaching the textile labour skills based on job analysis 
to students with intellectual disabilities: Action research
Yazar: FİDAN ÖZBEY
Danışman: PROF. DR. ATİLLA CAVKAYTAR
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı / Özel Eğitim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Beceri = Skill ; Beceri eğitimi = Skill training ; Beceri kazandırma = Skill acquiring ; Görev başı eğitim = On the job training ; Mesleki eğitim = Vocational education ; Tekstil = Textile ; Tekstil sanatı = Textile art ; Zihinsel engelli çocuklar = Mentally retarded children ; Özel eğitim = Special education ; İş analizi = Job analysis

Özet:
Bu araştırmada zihinsel yetersizliği olan öğrencilere iş gücü piyasa analizi ve iş
analizi temelinde mesleki becerilerin öğretilmesi sürecinin betimlenmesi
hedeflenmiştir. Bu temel amaç doğrultusunda şu sorulara yanıt aranmıştır: a)
Sakarya Mesleki Eğitim Merkezinde zihinsel yetersizliği olan öğrencilerin mesleki
eğitimine yönelik sorunlar nelerdir? b) Sakarya ili engellilere yönelik iş gücü piyasa
analizi sonuçları nasıldır? c) Özel eğitim Mesleki Eğitim Merkezinde iş gücü piyasa
analizi ve iş analizi temelinde atölye açma süreci nasıl gerçekleştirilmektedir? d)
Pilot Uygulama: zihinsel yetersizliği olan bir öğrenciye belirlenen iş türü nasıl
öğretilebilir? e) Mesleki eğitim programı ve öğretim planları nasıl hazırlanmaktadır?
f) Atölye ortamında zihinsel yetersizliği olan bireylere iş öğretimine yönelik bir
mesleki öğretim süreci nasıl gerçekleştirilmektedir? g) Zihinsel yetersizliği olan
bireylerin daha önce öğrendikleri işi, gerçek iş ortamında (Fabrikada) genelleme
süreci ve bu sürece ilişkin uyarlamalar nasıl gerçekleştirilmektedir? h) Araştırma
uygulamasının sosyal geçerliğine ilişkin fabrika personelinin, eğitimcilerin, ailelerin
ve öğrencilerin görüşleri nasıldır?
Bu araştırma, eylem araştırması olarak desenlenmiştir. Araştırmada gözlem,
görüşme, günlük, saha notu, görsel ve işitsel dokümanlar, toplantı tutanakları ve
süreç ürünleri veri toplama tekniklerini oluşturmaktadır. Bu araştırma ile ilk olarak
Sakarya Mesleki Eğitim Merkezinde zihinsel yetersizliği olan öğrencilerin mesleki
eğitimine yönelik sorunlar belirlenmiştir. Bu sorunlardan hareketle Sakarya ili
engellilere yönelik iş gücü piyasa analizi yapılmış ve sonuçları betimlenmiştir. Bu
sonuçlara dayalı olarak; en yaygın sektör "imalat" ve en yaygın alt sektör ise
"tekstil" olarak belirlenmiştir. Bu nedenle Mesleki Eğitim Merkezinde bir tekstilpaketleme
atölyesi açılmıştır. Bu atölyede uygulanmak üzere yeterliklere dayalı bir 
mesleki eğitim programı hazırlanmıştır. Araştırmada yaşları 16-17 aralığında ikisi
kız, biri erkek olmak üzere üç hafif düzeyde zihinsel yetersizliği olan öğrenci ile
çalışılmıştır. Hazırlanan yeterliklere dayalı mesleki eğitim programı ile zihinsel
yetersizliği olan öğrencilere erkek gömleği paketleme işi iki aylık sürede
öğretilmiştir. Erkek gömleği paketleme işi kapsamında; a) düğmeleme ve marka
takma, b) yaka basma, c) yaka çemberi ve kelebek çember takma, d) katlama ve
ütüleme, e) etiketleme ve jelatinleme olmak üzere toplam beş görev öğretilmiştir.
Öğrencilerin tüm görevleri üç oturum art arda %100 düzeyinde bağımsız olarak
yapabildiği gözlenmiştir. Atölye uygulaması sonrasında üç öğrenci gerçek iş
ortamına, erkek gömleği üretim fabrikası paketleme bölümüne yerleştirilmiş ve
haftanın iki günü çalışarak iki ay üretime katılmışlardır. İki ay atölye eğitimi ve iki
ay fabrika eğitimi olmak üzere toplam dört ay sonunda öğrenciler tam bağımsız
çalışabilir düzeye ulaşmışlardır. Öğrencilerden biri, araştırmacı ve işyeri koordinatör
öğretmenlerinin işbirliği ile tekstil fabrikası katlama ve paketleme bölümünde asgari
ücretli ve sigortalı olarak istihdam edilmek üzere işe yerleştirilmiştir. Araştırmada
öğrenciler, aileler, eğitimciler ve fabrika personeli ile görüşmeler gerçekleştirilerek
sosyal geçerlik verileri toplanmıştır. Sosyal geçerlik bulguları, araştırmanın amaçları,
kapsamı ve sonuçları bakımından önemli ve işlevsel bir bilimsel araştırma olduğunu
gösterir niteliktedir.
Bu araştırma; TÜBİTAK "Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma
Kurumu" tarafından 113K453 numaralı Hızlı Destek (1002) Projesi olarak
desteklenmiştir.

Abstract:
The purpose of this study iş to describe the process of teaching vocational skills to
students with intellectual disabilities based on labor market analysis and job analysis.
In accordance with this basic purpose, the following questions were addressed: a)
'What are the problems about the vocational training of students with intellectual
disabilities in Sakarya Vocational Training Center?' b) 'How are the results of labor
market analysis of individuals with disabilities in Sakarya City?' c) 'How is the
process of opening a workshop in a special education vocational training center
realized based on labor market analysis and job analysis?' d) Pilot study: 'How can a
predetermined type of job be thought to a student with intellectual disability?' e)
'How are a vocational training program and instructional plans prepared?' f) 'How
is the vocational education process aiming at teaching a job to individuals with
intellectual disabilities performed in a workshop area?' g) 'How is the generalization
process of a job learned beforehand realized by individuals with intellectual
disabilities in a real job area (factory) and how do the adaptations performed
regarding this process happen?' h) 'What are the opinions of the factory staff,
trainers, parents, and students regarding the social validity of the research practice?'
This research was designed as an action research. The data collection tools consisted
of observation, interview, diary, field notes, visual and auditory documents, meeting
reports, and process products. With this study, mainly the vocational education
problems of students with intellectual disabilities in Sakarya Vocational Education
Center were identified. Accordingly, labor market analysis of individuals with
disabilities in Sakarya Province was performed and the results were described. Based
on the results, it was found that the most common sector was "manufacturing" and 
vi
"textile" was the most common sub-sector. Therefore, a textile-packing workshop
was opened in the vocational training center. A vocational training program based on
the competencies was then prepared to be implemented in this workshop. During the
research, three students, a boy and two girls with mild intellectual disabilities
between the ages of 16 and 17, were studied.
How to pack a male shirt was taught to these students with intellectual disabilities in
two months through this training program based on competencies. Within the scope
of this job, the following five skills were taught: a) buttoning and branding; b) collar
pressing; c) putting in collar ring and collar butterfly; d) folding and ironing; e)
labeling and gelatinizing. It was observed that the students were able to
independently perform all of the above-mentioned skills with a success rate of one
hundred percent for three successive sessions.
At the end of the workshop practices, the students were placed in the packing
department of a male shirt manufacturing factory (i.e. a real job environment), and
they participated in production by working two days a week for two months. After
four months, the students, who received workshop training for two months and
factory training for two months, turned out to be capable of working completely
independently. Later, one of the students was placed in a minimum wage and insured
job in the folding and packing department of the factory through the cooperation of
the researcher and the workplace coordination teachers. Social validity data were
collected through interviews conducted with the students, families, educators, and
factory personnel in this study. The social validity findings show that this is an
important and functional scientific study in terms of its aims, scope, and results.
This research was supported by TUBITAK [The Scientific and Technological
Research Council of Turkey] as the Short Term R&D Funding Program (1002)
Project no. 113K453.