Bozdağ mera bitki örtüsünün durumu, elverişli yem üretimi ve kalitesinin mevsimsel değişiminin uzaktan algılama tekniği ile izlenmesi
Monitoring seasonal variation of the condition, allowed forage production and quality of Bozdağ rangeland via remote sensing technique
Yazar: ONUR İLERİ
Danışman: PROF. DR. ALİ KOÇ
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı / Çayır Mera ve Yem Bitkileri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Sündiken Sıradağları'nın Bozdağ Yöresi'ne ait meralarda 2017 ve 2018 yıllarında yürütülen bu çalışmada, bitki örtüsünün durumu, elverişli yem üretimi ve kalitesinin farklı bakıya sahip alanlardaki mevsimsel değişimleri ve bu değişimlerin uzaktan algılama teknikleriyle izlenebilirliği araştırılmıştır. İncelenen alanda buğdaygil oranı bakıya göre değişmezken, baklagil oranı kuzey ve zirvede daha yüksek ve diğer familyaların oranı güneyde daha yüksek olmuştur. Toprak kaplılığı güney bakıda daha düşük olsa da hiçbir bakıda erozyon eşik sınırının altında kalmamıştır. Bakı fark etmeksizin tüm alanların sağlık sınıfı bakımından "sağlıklı" ancak durum sınıfı bakımından "zayıf" sınıfta yer aldıkları belirlenmiştir. Ortalama 64,72 kg/da olan elverişli yem miktarının mevsim başlangıcından itibaren sıcaklıkların en üst seviyelere ulaştığı temmuz ayına kadar arttığı ve sonrasında sonbahar yağışlarına kadar azalışa geçtiği belirlenirken özellikle kurak dönemde kritik değerlere (40 kg/da) yakın seyrettiği görülmüştür. Güney bakıda daha yüksek olan ham protein oranı, mevsim başlangıcında yaklaşık % 13,5 iken mevsim ilerledikçe azalış göstermiştir. Bitkilerin NDF oranı dalgalı bir seyir izlerken ADF oranı mevsim sonuna kadar artış eğilimi göstermiştir. Sindirilebilir kuru madde (SKM) oranı ise yaz ortasına kadar artış gösterdikten sonra azalma eğilimine sahip olmuştur. Topoğrafyaya bağlı NDF ve SKM oranları genel itibariyle güneyde daha düşük iken ADF oranı güneyde daha yüksek bulunmuştur. İncelenen alanda otlatma olgunluğu 30 Nisan ve otlatma sonu 1 Kasım'a denk gelmekte olup otlatma süresi ortalama 180 gün civarındadır. Uzaktan algılama çalışmaları sonucunda 10 x 10m çözünürlükte ve ücretsiz Sentinel 2A görüntülerinden türetilen NDVI değerleri ile elverişli yem miktarı ve NDF oranlarına ait mevsimsel değişimin tahmin edilemeyeceği ancak elverişli yem miktarının temmuz – ağustos ve ekim dönemlerinde (sırasıyla r2=0,722, r2=0,407 ) tahmin yapılabileceği görülmüştür. Ham protein, ADF ve SKM oranlarına ait mevsimsel değişimin ise önemli derecede tahmin edilebildiği sonucuna ulaşılmıştır. Elde edilen sonuçlara göre Sentinel 2A uydu görüntülerinden türetilen NDVI verileri ile özellikle otlatma mevsiminin belirlenmesi ve yaz kuru döneminde elverişli yem miktarının tahmin edilmesi yanında ham protein, ADF ve SKM oranlarındaki mevsimsel değişimi belirlemenin mümkün olduğu ortaya konulmuştur.

Abstract:
This study was conducted at the rangelands of the Bozdağ Region located on the Sundiken Mountains during 2017 and 2018 years. Rangeland condition, seasonal change of allowed forage production, and forage quality of the rangelands, which differs in aspect, were examined and monitoring possibilities of these characteristics using remote sensing methods were evaluated. The ratio of grasses did not differ in aspect but the ratio of legumes was higher at the north aspect and summit and the ratio of other families was higher in the south aspect. Canopy coverage rate was lower in the south aspect but the coverage was not below the threshold values in any sites. All of the examined sites were "healthy" due to health class but the range condition score was "poor" at all. The mean allowed forage yield was 647,2 kg/ha. Allowed forage increased during the grazing season till July and decreased after July until the rainy fall season begins but the progress was around the critical values (400 kg/ha) especially during the dry season. Crude protein ratio was higher at the south aspect and it was 13.5 % at the beginning of the grazing season but decreased with the progressing season. NDF and DDM ratio of the vegetation increased until mid-summer and showed a decreasing trend after mid-summer but the ADF ratio increased until the end of the grazing season. Topographically, in the south aspect, the NDF and DDM ratios were lower but the ADF ratio was higher. It was observed that the vegetation reached the grazing maturity on 30th April and the grazing should be ceased on the 1st of November. The grazing season of the examined area was about 180 days. It was determined that the seasonal variations in allowed forage yield and NDF ratio were not predictable with the NDVI values generated from the Sentinel 2A satellite imagery (free and 10m resolution) but the allowed forage yield in July-August and October were strongly-moderately correlated (r2=0,722, r2=0,407 respectively) with the NDVI values. The seasonal variations of crude protein, ADF and DDM ratio could be predicted with the Sentinel 2A NDVI. Results showed that the grazing season, allowed forage yield at the dry-summer season and the seasonal variation of crude protein, ADF, and DDM could be predicted using the NDVI values generated from the Sentinel 2A satellite imagery.