İlkokul 3. ve 4. sınıf fen bilimleri ders kitaplarının değerler eğitimi açısından incelenmesi
Examination of primary school 3rd and 4th grade science textbooks in terms of values education
Yazar: SEVGİ NUR ŞIĞVA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ZEHRA MOLU
Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Fen Bilgisi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Kültürel değerler = Cultural values ; Sosyal değerler = Social values ; Özdeğerler = Eigenvalues

Özet:
Araştırma, MEB ilkokul 3 ve 4. sınıf fen bilimleri kitaplarını değerler açısından incelemek ve bulunan kök değerlerin ne düzeyde ele alındığının ortaya koymak için yapılmıştır. Araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden döküman analizi ile gerçekleştirilmiştir. Yapılan çalışma, MEB talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı'nın 18 Nisan 2019 tarih ve 8 Sayılı kararı ile 2019-2020 eğitim-öğretim yılından itibaren beş yıl süre ile ders kitabı olarak kabul edilen 3. ve 4. sınıf Fen Bilimleri ders kitapları ile sınırlıdır. Programda var olan on adet kök değer; dostluk, sevgi, saygı, sabır, vatanseverlik, yardımseverlik, adalet, öz denetim ve sorumluluktur. Asağlı tarafından hazırlanan 3. Sınıf ve Hiçyılmaz tarafından hazırlanan 4. Sınıf fen bilimleri ders kitapları araştırmanın örneklemini oluşturmaktadır. Söz konusu kitaplar on adet kök değer ve alt boyutları dikkate alınarak iki araştırmacı ve bir uzman tarafından incelendi. Değerler açısından incelenen 3. sınıf fen bilimleri ders kitabı iki yüz on altı sayfadan, yedi üniteden oluşmaktadır ve kitapta toplam doksan dört kök değer yer almaktadır. 4. sınıf fen bilimleri ders kitabı yüz seksen sekiz sayfadan, yedi üniteden oluşmaktadır ve toplam yüz doksan bir adet kök değer yer almaktadır. Mevcut kitaplarda kök değerlerin ünitelere göre dağılımı değişiklik gösterdiği tespit edilmiştir. 3. ve 4. sınıf fen bilimleri kitaplarının her ikisinde de en fazla sorumluluk ve en az adalet değerlerine yer verilmektedir. 3. sınıf fen bilimleri kitabındaki değerler metin içinde doğrudan bulunmamaktadır. Anlamsal bağlamda çıkarımla saptanabilmektedir. 3. sınıf fen bilimleri kitabında en fazla vurgulanan kök değerler sırası ile sorumluluk (%28), özdenetim (%17), vatanseverlik (%12) ve yardımseverlik (%12)tir. 4. sınıf fen bilimleri kitabında en fazla vurgulanan kök değerler sırası ile sorumluluk (%24), özdenetim (%16), vatanseverlik (%12) ve yardımseverlik (%11)tir. Ders kitaplarında en az vurgulanan kök değer ise adalet (%1)tir. Kök değerlerin kitaplar arasında daha dengeli bir şekilde dağıtılmasına özen gösterilmelidir. Özellikle, her bir ünitede çeşitli değerlere yer vermek, öğrencilerin geniş bir değer yelpazesini keşfetmelerine yardımcı olabilir. Temel değerlerin, özellikle adalet, saygı, sevgi gibi, daha fazla vurgulanması ve bu değerlere ders kitaplarında daha fazla yer verilmesi önerilmektedir.

Abstract:
The research was conducted to examine MEB primary school 3rd and 4th grade science books in terms of values and to reveal to what extent the root values found were addressed. The research was carried out using document analysis, one of the qualitative research methods. The study is limited to the 3rd and 4th grade Science textbooks, which are accepted as textbooks for five years starting from the 2019-2020 academic year, with the decision No. 8 of the Ministry of Education and Discipline Board Presidency dated April 18, 2019. There are ten root values in the program; friendship, love, respect, patience, patriotism, helpfulness, justice, self-control and responsibility. 3rd Grade science textbooks prepared by Asağlı and 4th Grade science textbooks prepared by Yüksekyılmaz constitute the sample of the research. The books in question were examined by two researchers and one expert, taking into account ten root values and their sub-dimensions. The 3rd grade science textbook examined in terms of values consists of two hundred and sixteen pages, seven units, and there are a total of ninety-four root values in the book. The 4th grade science textbook consists of one hundred eighty-eight pages, seven units, and includes a total of one hundred and ninety-one root values. It has been determined that the distribution of root values varies according to units in existing books. In both 3rd and 4th grade science books, the values of responsibility are included the most and justice the least. The values in the 3rd grade science book are not directly found in the text. It can be determined by inference in semantic context. The most emphasized root values in the 3rd grade science textbook are responsibility (28%), self-control (17%), patriotism (12%) and helpfulness (12%), respectively. The most emphasized root values in the 4th grade science textbook are responsibility (24%), self-control (16%), patriotism (12%) and helpfulness (11%), respectively. The least emphasized root value in textbooks is justice (1%). Care should be taken to distribute the root values more evenly among the books. In particular, including a variety of values in each unit can help students explore a wide range of values. It is recommended that basic values, especially justice, respect and love, should be emphasized more and these values should be included more in textbooks.