Türkiye'de yetişen chrysophthalmum schultz bıp. türleri üzerinde farmakognozik araştırmalar
Pharmacognosic researches on chrysophthalmum schultz bip. species growing in turkey
Yazar: FATMA AYAZ
Danışman: PROF. DR. NURGÜN KÜÇÜKBOYACI
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmakognozi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Antienfektif ajanlar = Anti infective agents ; Asteraceae = Asteraceae ; Bitki özütü = Plant extract ; Farmakognozi = Pharmacognosy ; Laktonlar = Lactones ; Leishmania = Leishmania ; Papatyagiller = Daisy family ; Sitotoksisite = Cytotoxicity

Özet:
Bu çalışmada, Chrysophthalmum Schultz Bip. (Asteraceae) cinsine ait Türkiye'de yetişen C. montanum (DC.) Boiss., C. dichotomum Boiss. & Heldr. ve C. gueneri Aytac and Anderb.'nin in vitro sitotoksik, antienflamatuvar ve leishmanisidal aktiviteleri yönünden biyoaktivite yönlendirmeli fraksiyonlama ile incelenmesi amaçlanmıştır. Üç türün (% 80) metanollü ekstresinden fraksiyonlanan n-hekzan, kloroform, n-butanol ve kalan sulu alt ekstrelerinin çeşitli kanser hücre soylarına karşı SRB ve MTT metodları ile sitotoksik; kemiluminesans yöntem ile antienflamatuvar ve Leishmania parazitine karşı leishmanisidal aktiviteleri test edilmiştir. Chrysophthalmum türlerinin kloroform alt ekstreleri incelenen aktiviteler açısından en aktif bulunmuştur. Bunun yanı sıra, üç türün n-hekzan alt ekstreleri test edilen hücre soyları üzerine seçici sitotoksisite göstermiştir, ayrıca C. montanum'un n-hekzan alt ekstresi önemli leishmanisidal aktiviteye sahip bulunmuştur. Bundan dolayı, çalışmalarımız C. montanum'un aktif kloroform ve n-hekzan ekstrelerinin biyoaktif sekonder metabolitlerinin izole edilmesi ve yapılarının aydınlatılması üzerine sürdürülmüştür. C. montanum'un kloroform alt ekstresi kromatografik metodlar kullanılarak (Silika jel KK, Sephadex KK, Preparatif İTK, normal faz ve ters faz YPSK) 8 ana fraksiyona (Fr. A-H) ayrılmıştır. Ardından, Fr. A-H'nin sitotoksik ve antienflamatuvar aktiviteleri incelenmiştir. Sonuç olarak, C. montanum'un kloroform ekstresinin aktif fraksiyonlarından (Fr. A-G) üçü yeni 11 bileşik (CM-1 - CM-11); n-hekzan ekstresinden 2 bileşik (CM-12 ve CM-13) elde edilmiştir. Bileşiklerin yapıları spektroskopik teknikler (UV, IR, 1D ve 2D NMR, EI-MS ve HREI-MS) kullanılarak aydınlatılmış ve CM-1, CM-2 ve CM-7'nin absolü konfigürasyonları X-ray kristalografisi ile belirlenmiştir. Toplamda izole edilen 13 bileşik, 5 temel grupta toplanmaktadır: seskiterpen laktonlar (CM-1 - CM-8), bir sterol glikoziti (CM-9), bir lignan (CM-10), bir flavonoit (CM-11) ve triterpenler (CM-12 ve CM-13). İzole edilen bileşiklerden CM-1, CM-2, CM-3, CM-7 ve CM-9'un sitotoksik aktivitesi SRB yöntemi ile test edilmiştir. Ayrıca, CM-1, CM-2, CM-3 ve CM-7'nin MTT yöntemi ile sitotoksik aktivitesi, bunun yanında antienflamatuvar ve leishmanisidal aktiviteleri araştırılmıştır.

Abstract:
In this study, C. montanum (DC.) Boiss., C. dichotomum Boiss. & Heldr. and C. gueneri Aytac and Anderb. growing in Turkey, belonged to the genus Chrysophthalmum Schultz Bip. (Asteraceae) were aimed to investigate from the point of view in vitro cytotoxic, anti-inflammatory and leishmanicidal activities by bioactivity guided fractionation. The n-hexane, chloroform, n-butanol and remaining water subextracts fractioned from the methanol (80%) extracts of three species were tested for cytotoxicity using SRB and MTT methods against various cancer cell lines, anti-inflammatory activity using chemoluminescence technique and leishmanicidal activity against Leishmania promastigotes. The chloroform subextracts of Chrysophthalmum species were found as the most active in point of above-mentioned activities. Moreover, the n-hexane subextracts of three species showed selective cytotoxicity against the tested cell lines, in addition the n-hexane subextract of C. montanum was found significant leishmanicidal activity. Therefore, our study was carried on isolation and elucidation of bioactive secondary metabolites from active chloroform and n-hexane subextracts of C. montanum. The chloroform subextract of C. montanum was performed by using chromatographic methods (Silica gel CC, Sephadex CC, Preparative TLC, normal phase and reverse phase HPLC) to give 8 main fractions (Fr. A-H). Then, the cytotoxic and anti-inflammatory activities of Fr. A-H were investigated. Consequently, 11 compounds (CM-1-CM-11), three of which new, from active fractions (Fr. A-G) of chloroform extract; 2 compounds (CM-12 ve CM-13) from n-hexane extract of C. montanum were obtained. The structures of the compounds were elucidated by extensive spectroscopic techniques (UV, IR, 1D and 2D NMR, EI-MS and HREI-MS) and the absolute configurations of CM-1, CM-2 ve CM-7 were determined by X-ray crystallography. Totally, isolated 13 compounds categorized under five main groups: eight sesquiterpene lactones (CM-1 - CM-8), a sterol glycoside (CM-9), a lignan (CM-10), a flavonoid (CM-11) and triterpenes (CM-12 and CM-13). Among the isolated compounds, CM-1, CM-2, CM-3, CM-7 and CM-9 were tested for cytotoxic activity using SRB method. In addition, CM-1, CM-2, CM-3 and CM-7 were evaluated for cytotoxicitiy by MTT assay as well as anti-inflammatory and leishmanicidal activities.