Bazı sıyez buğday (Triticum monococcum L.) genotiplerinde farklı ekim sıklıkları ile azot uygulamalarının verim ve kaliteye etkileri
Effects of different seed rate and nitrogen applications on yield and quality in some einkorn wheat (Triticum monococcum L.) genotypes
Yazar: DURSUN PARSAK
Danışman: PROF. DR. SAİME İKİNCİKARAKAYA
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı / Tahıllar ve Yemeklik Baklagiller Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Ekim sıklığı = Seeding density ; Gübreleme = Fertilization ; Kalite = Quality ; Siyez = Einkorn ; Verim = Yield ; Verim özellikleri = Yield properties

Özet:
Bu çalışma, 2019-2020 ve 2020-2021 yetiştirme dönemleri arasında Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü'ne ait İkizce Araştırma ve Uygulama çiftliği tarlalarında yürütülmüştür. 
Çalışmanın amacı; Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü'nce geliştirilen siyez buğday genotipleri için uygun ekim sıklığı ve azot dozlarının belirlenmesinin yanında siyez buğday genotiplerinin kalitesine etkilerinin belirlenmesidir. Bu amaçla, materyal olarak çeşit adayı ve çeşit aday adayı hatlardan oluşan beş farklı siyez buğday genotipi dört farklı ekim sıklığı 15, 18, 21,24 kg/da ve dört farklı azot dozu 0, 2, 4, 6 kg/da uygulanmıştır.  Araştırma Tesadüf Bloklarında Bölünen Bölünmüş Parseller deneme desenine göre dört tekerrürlü olarak iki yıl süreyle yürütülmüştür. 
Araştırma sonuçlarına göre, iki yıl ortalama değerleri; çıkış gün sayısı 15.8-20.3 gün, başaklanmaya kadar geçen gün sayısı 161.3-168.5 gün, olgunlaşmaya kadar geçen gün sayısı 199.5-204.8 gün, m2'deki bitki sayısı 83.5-206.7 adet, m2'deki başak sayısı 585-1605 adet, bitki boyu 63.2-93.2 cm, başak uzunluğu 3.3-5.8 cm, başakta tane sayısı 12.5-20.8 adet, başakta tane ağırlığı 0.31-0.70 g, hasat indeksi % 28.15-42.75, tane verimi 200.4-362.9 kg/da, kavuzsuz bin tane ağırlığı 17.0-20.95 g, rutubet miktarı % 8.2-11.2, tane çapı 1.90-2.15 mm, tane sertliği % -9.80 - +6.55, kavuzsuz hektolitre ağırlığı 74.9-79.65 kg/hl, protein oranı % 18.66-24.35, Zeleny sedimantasyon değeri 10.0-67.5 ml, renk analizleri L değeri 98.38-100.65, a değeri 1.225-1.840, b değeri 14.85-18.40, beta karoten 10.08-21.4 ppm, demir içeriği 41.90-62.80 ppm, çinko içeriği 16.93-44.95 ppm olarak belirlenmiştir. En yüksek tane verimi ortalaması dört numaralı siyez genotipinde 15 kg/da ekim sıklığı ve 2 kg/da azot dozu uygulamasında 362.9 kg/da elde edilmiştir. En düşük tane verimi ortalamasını ise 200.4 kg/da 24 kg/da ekim sıklığı/4 kg/da azot dozu/beş numaralı siyez genotipi vermiştir. Verim ve kalite yönünden azot dozları ve ekim sıklıklarının siyez genotiplerinde ele alınan özellikler üzerinde farklılıklar oluşturduğu, aynı zamanda yıllara göre bu farklılıkların değiştiği söylenebilir.

Abstract:
This study was carried out in İkizce Research and Application farm fields belonging to the Central Research Institute of Field Crops between 2019-2020 and 2020-2021 growing seasons.The aim of this study was to determine the appropriate planting frequency, nitrogen dose to be applied for einkorn wheat genotypes and to investigate the effects of these practices on the quality of einkorn wheat genotypes. Five different einkorn wheat genotypes consisting of cultivar candidate and cultivar candidate lines belonging to Central Research Institute of Field Crops were used as material. Four different seeding rate of 15, 18, 21, 24 kg/da and four different nitrogen doses of 0, 2, 4, 6 kg/da were applied for two years. Field trials were carried out in four replications according to the divided plots experimental design in randomized blocks. The lowest and the highest mean values of the examined parameters were; emergence time 15.8-20.3 days, time of heading 161.3-168.5 days, time of maturity 199.5-204.8 days, number of plants per square meter 83.5-206.7, number of spikes per square meter 585-1605, plant height 63.2-93.2 cm, spike length 3.3-5.8 cm, number of grains per spike 12.5-20.8, grain weight per spike 0.31-0.70 g, harvest index 28.15-42.75%, grain yield 200.4-362.9 kg/da, hulless thousand kernel weight 17.0-20.95 g, moisture content 8.2-11.2 %, kernel diameter 1.90-2.15 mm, kernel hardness index (-9.80) – (+6.55), hulless hectoliter weight 74.9-79.65 kg/hl, protein content 18.66-24.35 %, Zeleny sedimentation value 10.0-67.5 ml, L color value 98.38- 100.65, a color value of 1.225-1.840, b color value 14.85-18.40, beta carotene 10.08-21.4 ppm, iron content 41.90-62.80 ppm, zinc content 16.93-44.95 ppm. There were significant differences between the genotypes in terms of all parameters investigated (p<0.01%). There were generally significant effects of seeding rate and nitrogen applications on quality parameters rather than other investigated parameters. The highest grain yield was obtained from einkorn genotype number four with 362.9 kg/da average yield by applying 15 kg/da seeding rate and 2 kg/da nitrogen dose. The lowest grain yield average was 200.4 kg/da, 24 kg/da sowing frequency/4 kg/da nitrogen dose/five einkorn genotype. It can be said that nitrogen doses and sowing frequencies in terms of yield and quality create differences on the characteristics of einkorn genotypes, and these differences change according to years.