Citation indeks ve citation analizi: Enformetrik bir model çalışması
Citation index and citation analysis: A study of informetrics model
Yazar: ÖZLEM GÖKKURT
Danışman: PROF. DR. BERİN U. YURDADOĞ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kütüphanecilik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1997
Konu: Bilgi ve Belge Yönetimi = Information and Records Management
Dizin: Atıf analizi = Citation analysis ; Atıf dizinleri = Citation indexes ; Enformetrik yasalar = Informetrics laws ; İndeksleme = Indexing

Özet:
Gelişmiş ülkelerde İngilizce'de yayımlanan bilimsel makaleler, referanslarıyla birlikte "Citation Index"lerde derlenmektedir. Bu indeksler gelişmekte olan ülkelerde yürütülen bilimsel çalışmaların, ancak çok az bir bölümüne yer vermektedirler. Böyle bir durumda Türkiye gibi ülkelerin evrensel düzeyde üretilen bilgiyi paylaşabilmeleri ve gelişen bilime ne ölçüde katkıda bulunduklarının belirlenebilmesi çok zor olmaktadır. Bu tür enformetrik çalışmalar ülkemizde çoğunlukla belirli bir konuyla ilgili yazarların İngilizce atıf indekslerinde yer alan yayınları değerlendirilerek yapılmaktadır. Oysa biz, Türkçe atıf indeksleri oluşturulmadan ülkemizde üretilen bilginin ölçülmesi, yazarların ve yayınlarının bilimsel olarak değerlendirilmesi yolunda sağlıklı bir araştırma yapılamayacağını düşünüyoruz. Bu' nedenle çalışmamızın temel amacı öncelikle Türkçe'de yayımlanan bilimsel çalışmaların, referanslarıyla birlikte atıf indeksi türünde bir kaynakta derlenmesi gerektiğini ortaya koymaktır. Bize göre bu tür bir indeksin oluşturulması ile bilimin bütün konularını kapsayan enformetrik çalışmalar yapılabilecektir. Bilimin herhangi bir alanında böyle bir uygulamanın nasıl yapılabileceğini örneklemek amacıyla çalışmamızda kütüphanecilik literatüründen on yedi doktora tezi seçilmiştir. Tezlerin bibliyografyalarında yer alan makaleler ile yayınlandıkları dergiler bir veri tabanında derlenerek senkronik atıf analizi yapılmıştır. Böylelikle tezlerde yararlanılan dergiler Bradford Yasası uyarınca verimlilik derecelerine göre üç bölgede sınıflandırılmıştır. Çekirdek bölgede yer alan Türk Kütüphaneciler Derneği Bülteni/Türk Kütüphaneciliğinin tez çalışmalarında en çok yararlanılan dergi olduğu belirlenmiştir. Çalışmamızda, diğer dergiler de verimlilik düzeylerine göre sıralanmıştır. Makalelerin yaş fonksiyonlarına göre dağılımları 300incelendiğinde ise, atıfların çoğunluğunun son yıllardaki yayınları içermediği ortaya çıkmaktadır, öte yandan analiz sonuçlarına göre tezlerde genel olarak makale kullanım oranının %30 ile düşük bir düzeyde kaldığı gözlenmektedir. Çalışmamızın sonucunda, genelde ülkemizin bilim politikasının ve özelde bilgi hizmetlerinin alt yapı gereksinimlerinin belirlenebilmesinde, enformetrik yasa ve modellerinden yararlanılabileceği önerilmektedir.

Abstract:
Scientific articles, published in English, countries is being complied under "Citation Indexes" with their references in developed countries. These indexes take into consideration only a small amount of the scientific studies realized in developing countries. Therefore, under such a situation it is extremely difficult to determine the level of contribution to the information produced and developing science at universal level by countries like Turkey. These types of informetric studies are mainly executed by means of evaluation of the publications in the English citation indexes of authors of a certain subject in our country. Whereas, we believe that it is impossible to execute a healthy study, aiming at measuring of the information produced in Turkey and scientific evaluation of authors and publications, without forming Turkish citation indexes. For this reason, the first objective of our study is to make it clear that it is necessary to compile the scientific studies, published in Turkish, together with their references in a source of citation index type. In our opinion it shall be possible to realize informetric studies, covering all fields öf science with the formation of this kind of index. In order exemplify the manner in which this kind of an application can be realized in any field of science, seventeen doctorate thesis have been selected from the librarianship literature in our study. Articles in the bibliography of the theses and their publications have been complied in a database and synchronic citation analysis has been realized. Thus the publications utilized in these thesis' s have been classified into three categories in accordance with the Bradford Law. It has been determined that the "Türk Kütüphaneciler Derneği Bülteni (Turkish Librarianship Association Bulletin), which was in the core category, is the publication utilized the most in 302the thesis studies of the Turkish Librarianship. Other publications have been listed according to their level of significance in our study. When the breakdown of the articles according to the age factor is examined, we see that most of the citations do not include the publications of the recent years. On the other hand, according to the analysis results we see that the rate of article utilization in thesis' s is rather low. * Conclusively, as a result of our researches it is suggested informetric laws and models can be utilized in the determination of infrastructure requirements of our scientific policy in general and specifically of our information services.