Şizofreni tanılı bireylerin, etkilenmemiş kardeşlerinin kronotip tercihi ve psikoz için yüksek risk açısından değerlendirilmesi, psikoz için yüksek risk ile kronotip tercihi ilişkisinin incelenmesi
Evaluation of unaffected siblings of individuals diagnosed with schizophrenia in terms of chronotype preference and high risk for psychosis, examination of the relationship between high risk for psychosis and chronotype preference
Yazar: ÖZGE GÜCEOĞLU
Danışman: UZMAN GÜLSÜM ZUHAL KAMIŞ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Bilkent Şehir Hastanesi / Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Psikiyatri = Psychiatry

Özet:
Amaç: Çalışmamızda şizofreni hastalarında, hastaların etkilenmemiş kardeşlerinde ve sağlıklı kontrollerde kronotip tercihlerinin belirlenmesi; kronotip tercihleriyle ve uyku ile ilişkili olabilecek çeşitli klinik ve sosyodemografik özelliklerin belirlenmesi ve gruplar arasında karşılaştırılması; bu değişkenlerin kronotip tercihleri ve uyku kalitesi üzerine etkilerinin saptanması; kardeş grubu ve sağlıklı kontrol grubunda psikoz yüksek riskinin değerlendirilmesi ve bununla kronotip tercihi arasındaki ilişkinin incelenmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Çalışmamıza Ankara Bilkent Şehir Hastanesi Psikiyatri Kliniği'nde yatarak ve ayaktan takip ve tedavi edilmekte olan DSM-5 tanı ölçütlerine göre şizofreni tanısı almış, dışlama ve dahil etme kriterlerini karşılayan şizofreni tanılı hastalar, herhangi bir psikiyatrik hastalığı bulunmayan, dışlama ve dahil etme kriterlerini karşılayan bu hastaların kardeşleri ve halen psikiyatrik hastalığı olmayan sağlıklı kontrol grubu olmak üzere üç gruptan oluşan toplam 178 kişi alınmıştır. Araştırmaya dahil edilen her üç gruba sosyodemografik veri formu, DSM-5 (Şizofreni tanısı için), SCID-5-CV (DSM 5 Eksen 1 Bozuklukları İçin Yapılandırılmış Klinik Görüşme), Münih Kronotipi Anketi (MKA), Sabahcıllık Akşamcıllık Anketi (SAA), Pitssburgh Uyku Kalitesi İndeksi (PUKİ), ayrıca hasta gruba Kısa Psikiyatrik Değerlendirme Ölçeği (KPDÖ), Young Mani Derecelendirme Ölçeği (YMDÖ), Calgary Şizofrenide Depresyon Ölçeği (CŞDÖ), kardeş ve kontrol gruplarına ise Toplumda Psişik Yaşantıları Değerlendirme Ölçeği (TPYÖ-42) ve Hasta Sağlık Anketi-9 (HSA-9) uygulanmıştır. Bulgular: Sabahçıllık Akşamcıllık Anketi (SAA)'ne göre 3 (sabahçıl, ara, akşamcıl tip) ve 5 (sabahçıl, sabahçıla yakın, ara, akşamcıla yakın, akşamcıl tip) gruba ayrılarak yapılan kronotip sınıflaması dikkate alındığında; kronotip dağılımları arasında üç grup arasında farklılık saptanmadı (p>0,05). Münih Kronotip Anketi (MKA)'ne göre standart kronotip sınıflamasında sabahçıllık ve akşamcılık oranı hasta grubunda tanı öncesi ve son 1 aylık dönemde kontrol grubundan anlamlı yüksek saptandı (p<0,05). Dairesel veri analizi ile uyku orta noktalarına göre gruplar arası varyansın anlamlı biçimde farklı olduğu saptandı (p<0,001),yani grupların uyku orta noktalarının her bir grup içinde anlamlı biçimde farklı dağıldığı saptandı. Katılımcıların uyku orta noktası değişkenlikleri için Z skoru hesaplandı. Hasta grubunun tanı öncesi ve son 1 ay uyku orta noktası değişkenliğinde anlamlı fark saptanmadı (p=0,894). Son 1 aydaki uyku orta noktası değişkenliği Z değerleri ile karşılaştırıldığında hasta ve kontrol grupları arasında anlamlı farklılık saptandı (p=0,001). Sağlıklı kontrol-kardeş (p=0,489) ve kardeş-hasta grupları arasında (p=0,076) uyku orta nokta değişkenliği benzer bulundu. Tüm katılımcılarda uyku orta nokta değişkenliğini etkileyen faktörlerden; hasta grubunda olmak ve akşam sigara sayısı anlamlı ölçüde; şizofreni kardeşi olmak ve yaş ise anlamlılığa yakın ölçüde etkili yordayıcılar olduğu değerlendirildi. Şizofreni hastalarında uyku orta nokta değişkenliği ile tüketilen sigara ve çay miktarı ilişkili bulundu. TPYÖ-depresyon alt ölçek puanı ile uyku orta noktası değişkenliği arasında sağlıklı kontrol grubunda negatif yönde zayıf anlamlı korelasyon bulunmasına rağmen bu ilişki kardeş grubunda saptanmadı. Çalışmamızda TPYÖ-bizar alt ölçek puanları kontrol grubunda kardeş grubundan yüksek, TPYÖ-avolüsyon, sosyal içe çekilme ve TPYÖ- negatif alt ölçek puanları kardeş grubunda kontrol grubuna göre istatistiksel olarak yüksek saptandı. PUKİ'ye göre şizofreni grubunun uyku süresi ve uyku latansı daha uzun, uyku ilacı kullanımı kardeş ve kontrol gruplarından istatistiksel olarak yüksek saptandı. Sonuç: Çalışmamız, şizofreni hastalarının sirkadiyen ritmi düzenleme ile ilgili endojen bir zorluk yaşadığı, kardeşlerde de hastalar kadar olmasa da benzer zorluklar bulunduğunu düşündürmektedir. Şizofreni hastalarının sirkadiyen ritimlerindeki endojen düzensizlikle baş edebilmek için sigara ve çay gibi maddeleri sirkadiyen ritmi düzenleyici (zeitgeber) olarak kullandıklarının saptanması dikkat çekicidir. Şizofreni hastalarında görülen kronotip değişkenliğinin, bu bozukluğa ait bağımsız bir fenomen olabileceği, alevlenme dönemlerinden bağımsız olması, tanı öncesi ve son 1 aylık dönemle tutarlı olması nedeniyle bu fenomenin riskli bireylerin değerlendirilmesi sırasında dikkate alınması gerektiğini düşündürmektedir. Şizofreni hastalarında ve psikoz açısından riskli bireylerde sirkadiyen ritim değişkenliğinin göz önünde bulundurulması, sirkadiyen ritimdeki düzensizliklerle baş edebilmek için kullanılan sigara ya da aşırı çay-kahve tüketimi gibi yöntemler yerine sirkadiyen ritmi düzenleyebilecek farklı tedavi seçeneklerine yönelmede bir yol gösterici olabilir.Anahtar Kelimeler: Şizofreni, Kronotipi, Kardeş, Psikoz Yüksek Riski, Sirkadyen Ritim, Sabahçıl-Akşamcıl.

Abstract:
Objective: In our study, we aimed to determine chronotype preferences in schizophrenia patients, unaffected siblings of patients and healthy controls; to determine various clinical and sociodemographic characteristics that may be related to chronotype preferences and sleep and to compare them between groups; to determine the effects of these variables on chronotype preferences and sleep quality; to evaluate the high risk of psychosis in the sibling group and healthy control group and to examine the relationship between chronotype preferences and sleep quality. Materials and Methods: A total of 178 people were included in our study, divided into three groups as patients diagnosed with schizophrenia according to DSM-5 diagnostic criteria who met the exclusion and inclusion criteria, consecutive siblings of these patients who met the exclusion and inclusion criteria and who did not have any psychiatric disorder, and healthy control group, who were being followed up and treated as inpatients and outpatients in the Psychiatry Clinic of Ankara Bilkent City Hospital. Sociodemographic data form, DSM-5 (for the diagnosis of schizophrenia), Structured Clinical Interview for DSM-5 (SCID-5), Morningness & Eveningness Scale (MEQ), Pittsburgh Sleep Quality Index (PSQI), Munich Chronotype Questionnaire (MCTQ) were applied to all three groups included in the study, In addition, BPRS (Brief Psychiatric Rating Scale), Young Mania Rating Scale (YMRS), Calgary Depression İndex (CDI) were administered to the patient group, and CAPE-42 (Community Assessment of Psychic Experiences- 42) and Patient Health Questionnaire-9 (PHQ-9) were administered to the sibling and control groups. Results: Considering the chronotype classification according to the Morningness Eveningness Questionnaire (MEQ) divided into 3 (morning, intermediate, evening type) and 5 (morning, near morning, intermediate, near evening, evening type) groups; no difference was found between the three groups in chronotype distributions (p>0.005). In the standardized chronotype classification according to the Munich Chronotype Questionnaire (MCQ), the proportion of morningness and eveningness was significantly higher in the patient group than in the control group before diagnosis and in the last 1-month period (p<0.05). Circular data analysis revealed that the variance between groups was significantly different according to sleep midpoints (p<0.001), meaning that the sleep midpoints of the groups were significantly differently distributed within each group. A Z score was calculated for the sleep midpoint variability of the participants. No significant difference was found between the pre-diagnosis and last 1 month sleep midpoint variability of the patient group (p=0.894). When sleep midpoint variability in the last 1 month was compared with Z values, a significant difference was found between the patient and control groups (p=0.001). Sleep midpoint variability was similar between healthy control-sibling (p=0.489) and sibling-patient groups (p=0.076). There was no significant difference between the pre-diagnosis and last 1 month sleep midpoint variability of the patient group (p=0.894). When sleep midpoint variability in the last 1 month was compared with Z values, a significant difference was found between the patient and control groups (p=0.001). The measurement of sleep midpoint variability was similar between healthy control-sibling (p=0.489) and sibling-patient groups (p=0.076). Among the factors affecting sleep midpoint variability in all participants, being schizophrenia patient and the number of cigarettes smoked in the evening were found to be significant predictors, while having a sibling with schizophrenia and age were found to be effective predictors close to significance. The amount of cigarettes, tea and coffee consumed was found to be associated with sleep midpoint variability in schizophreni patients. Although a weak negative correlation was found between the CAPE-depression subscale score and sleep midpoint variability in the healthy control group. This relationship was not found in the sibling group. In our study, CAPE-bizar subscale scores were higher in the control group than in the sibling group, and CAPE-avolition, social withdrawal and CAPE-negative subscale scores were statistically higher in the sibling group than in the control group. According to PSQI, sleep duration and sleep latency were longer in the schizophrenia group and use of sleep medication was statistically higher in the sibling and control groups. Conclusion: Our study suggests that patients with schizophrenia have an endogenous difficulty in regulating circadian rhythm and siblings have similar difficulties, although not as much as patients. It is noteworthy that schizophrenia patients were found to use substances such as cigarettes and tea as circadian rhythm regulators (zeitgeber) to cope with the endogenous irregularity in their circadian rhythms. Since the chronotype variability seen in schizophrenia patients may be an independent phenomenon of this disorder, is independent of exacerbation periods, and is consistent with the pre-diagnosis and last 1-month period, it suggests that this phenomenon should be taken into consideration during the evaluation of risky individuals. Consideration of circadian rhythm variability in patients with schizophrenia and in individuals at risk for psychosis may be a guide in turning to different treatment options that can regulate circadian rhythm instead of methods such as smoking or excessive tea and coffee consumption used to cope with irregularities in circadian rhythm. Key Words: Schizophrenia, Chronotype, Sibling, High Risk of Psychosis, Circadian Rhythm, Morningness-Eveningness