Seyyid Mehmed Ali Mesnevî-yi Ma'nevî (201a-240b arası) (İnceleme-metin-sözlük-tıpkıbasım)
Seyit Mehmet Ali Mesnevî-yi Ma'nev'î (201a-240b pages)
Yazar: ŞÜKRAN ÖZTÜRK
Danışman: PROF. DR. BEKİR ÇINAR
Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî, Klasik Türk Edebiyatı'nın en önemli mutasavvıf şairlerdendir. Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî'nin, kaleme almış olduğu Mesnevi yahut diğer adıyla da bilinen Mesnevî-yi Manevî adlı eseri en çok okunan eseridir. Eser 6 ciltten meydana gelip, mesnevî nazım şekliyle yazılmıştır. Birinci cilt 657-660/1259-1263 yılları arasında yazılmış olup, 662/1264 tarihinde ise ikinci cilt yazılmaya başlanmış ve bütün eser Mevlânâ'nın ölümüne yakın bir tarihte tamamlanmıştır. Eserin tamamı 25.618 beyitten oluşmaktadır.  Eser aruzun "Fâilâtün- Fâilâtün- Fâilün" kalıbıyla yazılmıştır. Mevlânâ'nın bu eseri yüzyıllar boyunca en çok okunan eserler arasında yer almasında ahlakî ve edebî yönü oldukça önemli bir yer tutar. Tasavvufi anlayış çerçevesinde genel olarak aşk konusu işlenirken bununla birlikte sabır, gayret, tevekkül, ilim akıl, idrak, hakikat suret vb. konuları da yer almaktadır.
Didaktik bir eser olma özelliğine sahip olan bu eser belli bir plan doğrultusunda ilerlememiştir. Bir hikâyeyi anlatırken başka bir hikâyeyi anımsatmış, anımsattığı hikâyeyi anlatırken bir başka olaya değinmiş derken tekrar ilk hikâyeye değinip ilk hikâye üzerinde durmuştur. Bu üslubuyla okuyucular üzerinde meraklandırıcı ve sürükleyici bir etki yaratmıştır. Bununla birlikte eseri sadece Türk Edebiyatı açısından değil, İslam dünyası açısından da oldukça önem arz etmektedir. Mevlânâ Mesnevi'sine 13. yüzyıla kadar oluşmuş düşünce yapılarını, hayata geçen ayet ve hâdisleri; sözleri fıkraları ihtiva ederek eserini zenginleştirmiştir.
Bu önemli eser üzerine birçok çalışmalar yapılmıştır. Bunun başında da Mesnevi'nin daha iyi anlaşılmasını sağlayan şerhler gelmektedir. Bu eserler Mevlânâ'nın nasıl bir düşünce yapısına sahip olduğunu, beyitlerde ne anlatılmak istendiği fikrini bizlere ayrıntılı bir biçimde sunar. Çalışmamız Seyyid Mehmed Ali'nin "Mesnevî-yi Ma'nevî" adlı Mesnevî şerhinin "201a-240b" varaklarının transkripsiyonlu metnini ve incelemesini içermektedir.

Abstract:
Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî is one of the most important Sufi poets of Classical Turkish Literature. Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî's Mesnevi, also known as Mesnevî-yi Manevî, is his most widely read work. The work consists of 6 volumes and is written in the form of masnavi verse. The first volume was written between 657-660/1259-1263 and the second volume was started to be written in 662/1264 and the whole work was completed close to Mevlânâ's death. The entire work consists of 25,618 couplets.  The work is written in the "Fâilâtün- Fâilâtün- Fâilün" pattern of aruz. The moral and literary aspects of this work of Mevlânâ have a very important place in the fact that it has been among the most widely read works for centuries. Within the framework of Sufi understanding, while the subject of love is generally covered, there are also topics such as patience, diligence, tawakkul, knowledge, reason, perception, truth, form, etc.
This work, which has the characteristic of being a didactic work, did not proceed in line with a certain plan. While telling a story, he reminded another story, while telling the story he reminded, he touched on another event, then touched on the first story again and dwelled on the first story. With this style, he created an intriguing and gripping effect on the readers. In addition, his work is of great importance not only for Turkish literature but also for the Islamic world. Mevlana enriched his work by including in his Masnavi the thought structures formed until the 13th century, verses and verses that came to life, and anecdotes.
Many studies have been done on this important work. The most important of these are the commentaries that provide a better understanding of the Masnavi. These works present us in detail what kind of a mindset Mawlānā had and what is intended to be explained in the couplets. Our study includes the transcribed text and analysis of the "201a-240b" varaks of Seyyid Mehmed Ali's "Mesnevî-yi Ma'nevî" commentary on the Masnavi.