Fen bilgisi öğretmen adaylarının kapsayıcı eğitim çerçevesinde öğretim yapabilmesine yönelik öğretim modülü tasarlanması ve değerlendirilmesi
Teaching science teacher candidates within the framework of inclusive education designing and evaluating teaching modules
Yazar: EMİNE BİLGE
Danışman: PROF. DR. HAKAN ŞEVKİ AYVACI
Trabzon Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Fen Bilgisi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmanın temel amacı, fen bilgisi öğretmen adaylarına kapsayıcı eğitim çerçevesinde ders tasarımı hazırlama becerileri kazandırmaya yönelik öğretim modülü tasarlamaktır. Araştırmanın ilgili amacına bağlı olarak, fen bilgisi öğretmen adaylarının kapsayıcı eğitim ile ilgili öğretim yapabilmelerine yönelik öğretim modülünün oluşturulması, modülün alt basamakları olarak geliştirilen eğitim süreçlerinin pilot çalışmasının yapılması, pilot uygulamadan elde edilen dönütlere bağlı kalarak öğretim modülüne son halinin verilmesi ve  fen bilgisi öğretmen adaylarının aldıkları eğitimler sonucu edindikleri bilgi ve becerileri kapsayıcı eğitim çerçevesinde ders tasarımlarına yansıtabilmelerinin değerlendirilmesi, şeklinde dört basamaktan oluşan bir araştırma süreci yürütülmüştür.
Araştırma sürecinin yürütülmesinde fen bilimleri öğretmen adaylarının ders tasarımı hazırlama gelişimine yönelik modül tasarlanması, modülün tekrarlanarak uygulama sürecinin yürütülmesi ve modüle son halinin verilmesi aşamasında tasarım tabanlı araştırma yaklaşımı ve modül içeriğinin öğretmen adaylarının kapsayıcı eğitim çerçevesinde ders tasarımı hazırlama gelişimi üzerine değerlendirilmesi aşamasında nitel yaklaşım benimsenmiştir. Araştırmanın tasarım tabanlı boyutu; fen bilimleri alanı uzman 3, özel eğitim alanı uzman 2, eğitim programları ve öğretim uzmanı 1 ve 8 fen bilimleri öğretmen adayı ile yürütülürken, nitel boyutu 8 fen bilgisi öğretmen adayı ile yürütülmüştür. Araştırmada veri toplama araçlarından araştırmacı raporları, yansıtıcı günlükler ve yarı yapılandırılmış gözlem formundan yararlanılmıştır. İlgili veri toplama araçlarından elde edilen verilerin özellikleri göz önünde bulundurulmasıyla çeşitli analiz süreçlerine tabii tutularak değerlendirmeleri sağlanmıştır.
Araştırma kapsamında elde edilen veriler incelendiğinde, i) Kapsayıcı Eğitim Çerçevesinde Fen Öğretimi modülünün; fen eğitimi uygulama grubu, ortamın özellikleri, öğretmen davranışları ve süreç içerisinde tercih edilecek öğretim yöntem ve tekniklerine uygun olarak tasarlanması gerektiği, fen eğitiminin amaçlarının, hedeflerinin ve içeriğinin göz önünde bulundurulmasıyla kapsayıcılık bağlamındaki etkisinin kolaylaştırıcılık yönüne etkisi olduğu, uygulama grubunun özelliklerine bağlı  tasarlanmasında öğrencinin sahip olduğu demografik özelliklerin göz ardı edilmemesi ve öğrencilerin ihtiyaçlarına cevap verebilecek potansiyel içeriğine sahip olması gerektiği sonuçlarına ulaşılmıştır. ii) Geliştirilen fen öğretim modülü tasarımının da; öğretmen adaylarının geliştirmiş oldukları ders tasarımlarında öğrencilerin derse aktif olarak katılmasını sağlayan organizasyonu ortaya koymaları gerekliliğinin yanı sıra uygulama grubunda yer alan kapsayıcı sınıfların etkinliklerden beklentisi ve elde ettikleri kazanımlar bağlamında da değişiklikler içermesi gerektiği serbest zaman etkinlikleri yerine atölye çalışmalarını içeren etkinliklerin tercih edilebileceği, her bir öğrencinin sahip olduğu demografik özellik ve ihtiyaç durumu göz önüne alınarak farklı yöntem ve teknikleri içeren etkinlikler ile sürecin başlatılabileceği ancak bu uygulamaların dönemsel olarak tercih edilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
Elde edilen veriler doğrultusunda; kapsayıcı eğitim çerçevesinde tasarlanacak fen öğretim modülünün geliştirilmesinde öğretmen adaylarının anlamsal ve kavramsal bilgi düzeylerini arttıracak ve kapsayıcılık ve fen eğitimi ilişkisine uygun materyal geliştirme eğitimlerinin verilmesi ve bu eğitimlerin içeriğinde teorik bilgi aktarımından ziyade uygulamaya yönelik etkinliklere ağırlık verilmesi, yazılı ve görsel yayın organlarında yer alan etkinliklerin öğrencileri kapsayacak şekilde tasarlanması, ders kitaplarının içerik-kazanım odaklı bir şekilde kapsayıcılığa uygun olarak öğretmenlere rehber niteliğinde dizayn edilmesi gibi adımların atılmasında önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
The main purpose of this research is to design a teaching module to provide science teacher candidates with course design skills within the framework of inclusive education. Depending on the relevant purpose of the research, the creation of a teaching module for science teacher candidates to teach about inclusive education, conducting a pilot study of the educational processes developed as sub-steps of the module, giving the final version of the teaching module by adhering to the feedback obtained from the pilot application and designing the knowledge and skills acquired as a result of the training of science teacher candidates within the framework of inclusive education A four-step research process was carried out in the form of an evaluation of their reflectability.
Design-based research approach in the process of designing a module for the skill development of science teacher candidates in the conduct of the research process, conducting the application process by repeating the module and finalizing the module, and a qualitative approach at the stage of evaluating the module content on the development of course design preparation within the framework of inclusive education of teacher candidates adopted. Design-based dimension of the research; While the field of science was carried out with 3 science expert candidates, special education field expert 2, education programs and teaching specialist 1 and 8 science teacher candidates, the qualitative dimension was carried out with 8 science teacher candidates. In the study, researcher reports, reflective diaries and semi-structured observation form were used for data collection tools. Considering the characteristics of the data obtained from the relevant data collection tools, they were subjected to various analysis processes and evaluated.
When the data obtained within the scope of the research are examined, it is stated that i) Science Teaching module within the framework of Inclusive Education; that the science education application group should be designed in by the characteristics of the environment, teacher behaviors and the teaching methods and techniques to be preferred in the process, that the effect of science education in the context of inclusivity by considering the aims, objectives and content of science education has an effect on the facilitation direction, that the demographic characteristics of the student should not be ignored in the design of the application group depending on the characteristics and that the needs of the students should be answered It was concluded that it should have the potential content to give. ii) The design of the developed science teaching module; In addition to the necessity of the teacher candidates to reveal the organization that enables the students to actively participate in the course in the course designs they have developed, the inclusive classes in the application group should include changes in terms of the expectations from the activities and the achievements they have achieved, activities including workshops can be preferred instead of free time activities, and the demographic characteristics and needs of each student should be taken into consideration It was concluded that the process could be started with activities involving different methods and techniques, but these applications should be preferred periodically.
In line with the data obtained; In the development of the science teaching module to be designed within the framework of inclusive education, to increase the semantic and conceptual knowledge levels of the teacher candidates and to provide material development trainings accordance with the relationship between inclusivity and science education and to focus on practical activities rather than theoretical knowledge transfer in the content of these trainings, to design the activities in written and visual media organs to include the students, to provide content-acquisition of textbooks. Recommendations were made to take steps such as designing a guide for teachers in accordance with inclusivity in a focused manner.