Diyarbakır'ın Dicle kıyısındaki köşk yapıları
Instruction of puvlions at the bank of Dicle
Yazar: PINAR ÇİFTÇİ
Danışman: Y.DOÇ.DR. MEHMET TOP
Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Sanat Tarihi = Art History

Özet:
Diyarbakır'ın Dicle Kıyısı'ndaki Köşk Yapıları adlı bu tez çalışmamda, baştaDiyarbakır coğrafyası ve tarihi kronolojik bir sıra takip edilerek anlatılmıştır.Diyarbakır'ın sosyal, ekonomik, dini ve etnik yapısı hakkında bilgi verilmeyeçalışılmış, bunun kültürel özelliklere ve mimariye etkileri verilmeye çalışılmıştır.Diyarbakır sivil mimarisi başlığında, Diyarbakır evleri ve bunun bir uzantısı olanDiyarbakır'ın Dicle Kıyısı'ndaki Köşk Yapıları anlatılmıştır.Yine bu bölüm altbaşlığında Diyarbakır ve çevresi köşk mimarisi'nin gelişimi hakkında bilgilere de yerverilmiştir.Köşkler, iklimin ve kültürel etkilerin sonucunda tasarlanmış mimari yapılardır.Diyarbakır'ın ileri gelen ailelerinin yazlık olarak kullandıkları bu yapılar, Diyarbakırevleriyle benzerlikler ve farklılıklar göstermişlerdir.Bu farklılık ve benzerlikler elealdığımız konulardan biridir.Katalog kısmında köşkler, bulundukları sıraya göre anlatılarak, bilgileriverilmeye çalışılmıştır. Yerinde tespit edilen ve incelenen bu köşkler, görsel açıdanda fotoğrafları ve planları verilerek desteklenmiştir.Köşklerin tamamı Sur dışında bulunmaktadırlar. Bu köşkler birbirlerindenuzakta yapılmış olup, içinde yaşayanların zevklerine göre şekillenmiştir.Malzeme olarak kara bazalt taşın kullanıldığı köşklerde, eyvan önemli birmimari unsurdur.Köşklerin tek tek tanımı ve mimari özellikleri anlatıldıktan sonra, değerlendirmekısmında köşkler, hem kendi aralarında, hem de evlerle karşılaştırılmıştır.Diyarbakır Sur dışında toplam 9 adet köşk yapısından bahsedebiliriz.Ancakşimdilerde Cihannüma adı verilen köşk tamamıyla yok olmuştur. Diğer 8 köşk ileilgili yürüttüğümüz kapsamlı çalışmada, bunlardan sadece dördünün tescillendiğinibilmekteyiz.Köşklerin çoğu iyi korunamamış ve kaderlerine terk edilmiştir. Bu köşklerdenbazıları hala yazın ?yazlık? olarak kullanılmaktadır.Gazi ve Pamuk köşkü halkınhizmetine sunulmuş mesire yerleri olarak faaliyet göstermektedirler.Bu yapıların tescillenenlerinin korunması, tescili yapılmayanların isetescillenerek gerekli önemi görmesi konusunda tezimiz bir basamak teşkiletmektedir.Köşkler doğayla uyumlu mimarileri ve estetik yönleriyle ileride oluşturulacakmimari yapılar için birer ilham kaynağı olabilirler.

Abstract:
This study, the thesis called Mansion styles on the bank of Tigris inDiyarbakır?s, the geography and history of Diyarbakır is mainly described in achronological seguence.In the thesis,information about Diyarbakır?ssocial,economical,religious,and ethnical structure are given and their effects on theculture and architecture are stated.Under the title of civil architecture of Diyarbakır,Diyarbakır Hauses andmansion styles on the bank of Tigris are told.And again in the sub-title of thissection,information about the improvement of and mansion styles in Diyarbakır andits surrounding.Mansion styles are architectural constructions which are designed by the effectsof climate and culture.They are used as summer hauses by the rich and are similar tothe Diyarbakır to some extent.And similarities and differences are investigated.In the catalogue section mansion styles are told in the order they are in and allthe information about them is given.Mansion styles are observed in their original places anda re backed up in thevisual context through photos and the plans.All of the mansion styles are out of the city walls of Diyarbakır.Those mansionstyles are far away from each other and are redecorated in accordance with thedelight of the dewllers.In the construction of mansion styles black basalt stones used and eyvan is avery important architectural concept of mansion styles.The mansion styles definition and architectural features are described in detailand then in the evaluation section mansion styles are compared both with each otherand with the other houses.We can talk about nine mansion styles out of the Diyarbakır city walls.But theone called Cihannüma is totally disappeared.In the comprehensive study with othereight mansion styles we learned that only four of them are officially registrated.Most of the mansion styles are not well protected anda re not in goodcondition.Some of them are used as summer hauses.Gazi and Pamuk mansion areused as recreation centers.It is very important to register those which are unregistered,and,protect theregistered ones.And my thesis is a step in the protection of the mansion.Mansion can be a source of inspire for the architectural building that will be builtin the future their natural architecture and aesthetic features.