Osmanlı-Sırp karşılıklı askerî istihbarat faaliyetlerinin değerlendirilmesi (1880-1912)
Comparative analysis of the Ottoman-Serbian military intelligence activities (1880-1912)
Yazar: JOVO MİLADİNOVİÇ
Danışman: DOÇ. DR. GÜLTEKİN YILDIZ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Tarih = History
Dizin: Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Sırplar = Serbians ; Türk-Sırp ilişkileri = Turkish-Serbian relations ; İstihbarat = Intelligence

Özet:
Bu araştırma, 1880-1912 yılları arasında Sırbistan ve Osmanlı Devleti'nde askerî
istihbarat faaliyetleriyle uğraşmış olan kurumların ne zaman ortaya çıktığı, nasıl geliştirildiği,
birbirlerine dair nasıl istihbarat bilgilerini topladıkları ve nihayet, istihbarat şebekesinin nasıl
çalıştırıldığını konu almaktadır. 1878'den sonra her iki devletin ters siyasî stratejik hedefleri var
olmuş ve farklı niyetlerle istihbarat faaliyetlerine girişilmiştir. Eski Sırbistan ve Makedonya
nedeniyle Sırbistan'da, Bulgaristan ile Osmanlı Devleti ana düşman olarak algılanıp
değerlendirilirken, Osmanlı Devleti nezdinde İstanbul ve Boğaz Meselesi nedeniyle Bulgaristan,
Rusya ve Yunanistan orduları ana tehditler olarak farz edilirken Sırbistanbaşlıca düşman olarak
görülmemiştir. Bu yüzden de Sırbistan ordusu ile ilgili derin ve detaylı bilgilerin toplaması
yoluna gidilmediğianlaşılmaktadır. Öte yandan Sırbistan, Osmanlı Devleti'ndeki diplomatik
misyonları vasıtasıyla Osmanlı Devleti ve ordusu ile ilgili detaylı bilgiler elde ediyordu.
Araştırmada, Osmanlı Devleti ile Sırbistan arasında karşılıklı istihbarat faaliyetlerinin
nasıl başladığı, iki devletin sefiri/ortaelçisi, şehbenderi/konsolosu ve ataşemiliterlerinin nasıl iş
gördükleri, iki devletin istihbarat belgeleri ve ülkelerinde yayımlanmış askerî, coğrafi,
topoğrafik, etnoğrafi ve beşeri coğrafya kitapları üzerinde birbirlerini nasıl gördükleri, hangi
bilgilerielde etmeyi tercih ettikleri ve özellikle, hangi kaynaklardan istifade ettikleri üzerinde
durulmuştur. Ayrıca, iki devletin resmî ve gayriresmî askerî gazeteciliği de ele alınarak, grafik
ve tablolar yardımıylaher iki devletin resmî ve gayriresmî askerî gazeteciliğinin 1880-1912
yılları arasındakiperformansı da değelerlendirilmiştir. Bunun sonucunda, 1880-1912 yılları
arasında Sırbistan'ın ana düşmanlarından biri olarak gördüğü Osmanlı Devleti'ni tanımak, takip
etmek hakkında, derin ve detaylı bilgiler toplamak hususunda daha başarılı olduğu sonucuna
ulaşılmıştır. Öte yandan, Osmanlı Devleti'nin Sırbistan'ı yakın ve büyük bir tehdit olarak
görmediği için, istihbarat faaliyetleriniBulgaristan ve Düvel-i Muazzama ordularına
yönlendirdiği söylenebilmektedir.

Anahtar kelimeler: Osmanlı Devleti, Sırbistan, Genelkurmay Başkanlığı,konsolosluk/şehbenderlik, ataşemiliter, konsolos/şehbender, askerî murahhas, askerî istihbarat,istikşafat

Abstract:
The purpose of this study is to show when the intelligence departments of the Ottoman
State and Serbia were established,how they collected and analyzed intelligence information
about each other and finally, how the intelligence networks of the Ottoman State and Serbia
functioned between 1880 and 1912. After the 1878, both state had different political strategic
objectives. While Serbia evaluated the Ottoman State among its main enemies with Bulgaria,
the Ottoman State did not perceive Serbia as one of her local and global scale rivals such as
Bulgaria, Greece and Russia threatening Istanbul and the Turkish straits. Accordingly, the
Ottoman military intelligence did not feel a need to collect deep and detailed information
about Serbian Army. On the other hand, since the Ottoman State has been evaluated as one of
the main enemies, Serbia obtained detailed information about the Ottoman State and Ottoman
Army through its own diplomatic missions.
In this research, it has been studied carefully how the intelligence activities of the
Ottoman State and Serbia began, how the ambassadors, consuls and military attachés worked,
and how both sides had pictured each other in official country studies and military
intelligence reports. In addition to this, the study also considers the methods of obtaining
intelligence information. Finally, official and unofficial military newspapers and magazines of
both states from the period 1880-1912 were analyzed in the context of diffusion of
knowledge.
As a result, it seems that Serbia was more successful than the Ottoman State in
military intelligence efforts such as information obtaining, surveilling and enemy
reconnaissance. On the other hand, the Ottoman State did not regard Serbia as its main enemy
and rather focused on the Bulgarian Army as the main local threat in the region.



Keywords: Ottoman State, Serbia, General Staff, consulat,military attaché, consul,military delegate, military intelligence, reconnaissance