Derleme sözlüğü'nde maddi kültür unsurlarına dair sözcüklerin incelenmesi
Examining the words related to the elements of material culture in the derleme sözlüğü
Yazar: ZEHRA ÖZKUL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ELÇİN YILMAZKAYA
Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Ağızlar = Dialects ; Derleme = Compilation ; Derleme sözlüğü = Collation dictionary ; Kelimeler = Words ; Maddi kültür = Materical culture ; Sözcükbilim = Logology ; Sözlük = Dictionary ; Sözlükbilim = Lexicology

Özet:
Anadolu ağızlarındaki kültürel ögeleri bizlere aktaran Derleme Sözlüğü çalışmamızın temel başvuru kaynağıdır. Çalışma üzerinde yaptığımız inceleme, Derleme Sözlüğü'ndeki maddi kültür unsurlarına dair sözcükleri keşfedebilmektir. Bu incelemeyi yaparken bütün ciltler özenle taranarak tespit edilen sözcükler listelenmiştir. Listeleme yapılırken bağlamdan hareketle madde başları tematik olarak sınıflandırılmıştır. Fonetik farklardan kaynaklanan varyantlar da çalışmaya dâhil edilerek yörelerine yer verilmiştir. 
İkinci husus ise tematik olarak sınıflandırılan kültürel sözcükler, başlıklarının altında genel bir değerlendirmeye tabii tutulmuştur. Madde başları değerlendirilirken, öncelikle tespit edilen sözcüklerin sayısal verileri eklenerek Türkçenin ses özelliklerine uygunluğu, kelime ve kelime gruplarının çeşitliliği ve Türk kültürüne yansımaları üzerine genel bir değerlendirme yapılmıştır.
Sonuç olarak Derleme Sözlüğü'nde "10739" kültürel sözcük tespit edilerek  bahsettiğimiz unsurlar çerçevesinde incelenmiştir. Elde edilen sayısal verilerle yörelerin durumunu daha açık görebilmek adına çalışma içerisinde grafik ve haritalara yer verilmiştir. Tespit edilen sözcükler ve sözcükler üzerine yapılan genel değerlendirmeler ile Derleme Sözlüğü üzerine daha önce kapsamlı olarak çalışılmamış olan kültürel unsurların incelemesi yapılmıştır.

Abstract:
The Derleme Sözlüğü, which conveys the cultural elements in Anatolian dialects to us, is the main reference source of our study. Our analysis on the study is to discover the words about the material culture elements in the Derleme Sözlüğü. While making this review, all the volumes were carefully scanned and the words identified were listed. While making the listing, the headings were classified thematically based on the context. Variants arising from phonetic differences were also included in the study and their regions were included.
The second point is that cultural words classified as thematic have been subjected to a general evaluation under their titles. While evaluating the headlines, firstly, the numerical data of the determined words were added, and a general evaluation was made on the compatibility of Turkish with phonetic features, the diversity of words and word groups and their reflections on Turkish culture.
As a result, 10739 cultural words were determined in the Derleme Sözlüğü and examined within the framework of the elements we mentioned. In order to see the situation of the regions more clearly with the numerical data obtained, graphics and maps are included in the study. Cultural elements, which have not been comprehensively examined in the Derleme Sözlüğü before, have been examined by making a general evaluation over the words and the identified words.