Doğrudan yabancı yatırımların finansal belirleyicileri: Türkiye üzerine ekonometrik bir analiz
Financial determinants of foreign direct investments: An econometric analysis on Turkey
Yazar: DERYA SALGUT
Danışman: DOÇ. DR. EMRE ESAT TOPALOĞLU
Şırnak Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Uluslararası Ticaret Ve Finansman Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ekonomi = Economics ; İşletme = Business Administration
Dizin: ARDL = ARDL ; Doğrudan yabancı sermaye yatırımları = Foreign direct investments ; Ekonometrik analiz = Econometric analysis ; Ekonomik faktörler = Economic factors ; Finansal belirleyiciler = Financial determinants ; Yabancı sermaye yatırımları = Foreign capital investments ; Zaman serileri analizi = Time series analysis

Özet:
Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerde görülen sermaye yetersizliği doğrudan
yabancı yatırımlarla giderilmeye çalışılmaktadır. Bu sebeple doğrudan yabancı
yatırımlar gelişmekte olan ülkeler için oldukça önemlidir. 1980 yılından sonra
gelişmekte olan ülkelerde doğruda yabancı yatırımların hacmi hızla artmıştır. Bunun
nedeni olarak serbest piyasa ekonomisine geçiş sonucu dünyanın ortak bir pazar
haline gelmesi gösterilebilmektedir.
Doğrudan yabancı yatırımların bazı ülkelerde fazla bazı ülkelerde az olmasından
dolayı, doğrudan yabancı yatırımların hangi belirleyicilerden etkilendiği önemli bir
konu olmaktadır. Bu bağlamda bu çalışmada 1995-2020 yılları arasında Türkiye'ye
girişi olan doğrudan yabancı yatırımlara etki eden finansal belirleyicilerin zaman
serisi analizi ile belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu doğrultuda reel efektif döviz kuru,
BIST100 endeksi, piyasa kapitülasyonu ve tüketici fiyat endeksi değişkenleri ile
doğrudan yabancı yatırım değişkeni arasındaki kısa ve uzun süreli ilişkiyi saptamak
için ARDL yöntemi kullanılmıştır. Yapılan çalışma sonucunda, uzun dönemde
BISTT100 endeksi ile doğrudan yabancı yatırım arasında pozitif ve anlamlı bir ilişki
bulunurken, kısa dönemde BIST100 endeksi ile doğrudan yabancı yatırımlar arasında
anlamlı bir ilişki bulunamamıştır. Kısa dönemde tüketici fiyat endeksi ile doğrudan
yabancı yatırım arasında anlamlı ve negatif bir ilişki tespit edilirken, uzun dönemde
anlamlı bir ilişki tespit edilememiştir. Ayrıca, doğrudan yabancı yatırımlar ile reel
efektif döviz kuru ve piyasa kapitülasyonu değişkenleri arasında kısa ve uzun
dönemde istatiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunamamıştır.
Bulgular, BIST100 endeksi değişkeninin doğrudan yabancı yatırımları artırdığını ve
tüketici fiyat endeksi değişkenin ise doğrudan yabancı yatırımları azalttığını
göstermektedir. Dolayısıyla, Türkiye'de doğrudan yabancı yatırımların artırılması
için, BIST100 endeksine olan güveni artırmaya ve enflasyonun ise yabancı
yatırımcılar için kabul edilebilir seviyelere çekilmesine yönelik politikalar
uygulanması önerilmektedir.
Anahtar Kelimeler: Doğrudan Yabancı Yatırım, Finansal Belirleyiciler, Zaman
Serisi Analizi, ARDL Modeli

Abstract:
The lack of capital seen in developing countries such as Turkey is being tried to be
overcome with foreign direct investments. For this reason, foreign direct investments
are very important for developing countries. After 1980, the volume of foreign direct
investments in developing countries increased rapidly. The reason for this is that the
world has become a common market as a result of the transition to a free market
economy.
Since foreign direct investments are high in some countries and low in others, it is an
important issue which determinants foreign direct investments are affected by. In this
context, in this study, it is aimed to determine the financial determinants that affect
foreign direct investments entering Turkey between the years 1995-2020 by time
series analysis. In this direction, ARDL method was used to determine the short- and
long-term relationship between the variables of real effective exchange rate,
BIST100 index, market capitulation and consumer price index and foreign direct
investment variable. As a result of the study, while there was a positive and
significant relationship between BISTT100 index and foreign direct investment in
the long run, no significant relationship was found between BIST100 index and
foreign direct investment in the short run. While a significant and negative
relationship was found between the consumer price index and foreign direct
investment in the short run, no significant relationship was found in the long run. In
addition, no statistically significant relationship was found between foreign direct
investments and the variables of real effective exchange rate and market capitulation
in the short and long run.
The findings show that the BIST100 index variable increases foreign direct
investments and the consumer price index variable decreases foreign direct
investments. Therefore, in order to increase foreign direct investments in Turkey, it is
recommended to implement policies to increase confidence in the BIST100 index
and to reduce inflation to acceptable levels for foreign investors.
Keywords: Foreign Direct Investment, Financial Determinants, Time Series
Analysis, ARDL Model