Ardahan ili Kafkas ırkı bal arısı (A. m. caucasica) populasyonlarının tanımlanması ve on yıllık süreçte morfolojik özelliklerindeki değişikliklerin analizi
Morphometric characterization of Caucasian honey bee (A. m. caucasica) populations in Ardahan provoince and analysing the changes in their morphological traits over a decade
Yazar: GÜNSELİ ÜNSAL
Danışman: PROF. DR. H.VASFİ GENÇER
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Zootekni Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Bal arısı = Honey bee ; Diskriminant analizi = Discriminant analysis ; Geometrik morfometri = Geometric morphometry

Özet:
Kafkas arısı (A. m. caucasica) dünyada ekonomik önemi olan dört batı bal arısı alt türünden biri kabul edilir. Kafkas arısının doğal yayılma alanı Türkiye'de Kuzeydoğu Anadolu'yu içermektedir. Türkiye'de Kafkas arısı kamu (Tarım ve Orman Bakanlığı, Kafkas Gen Merkezi, Ardahan ve Posof)) ve özel (Macahel Arıcılık A.Ş., Camili ve Posof) kuruluşlarca özgün coğrafyasında korunmaktadır. Bu tez çalışmasının amacı, 2005 ve 2016 yılında Ardahan ili ve çevre ilçelerden örneklenmiş Kafkas bal arılarını morfolojik özellikleri bakımından karşılaştırmak ve yaklaşık 10 yıllık süreçte Ardahan bal arılarının morfolojik özelliklerinin değişip değişmediğini saptamaktır. Araştırmada, 2005 yılında örneklenmiş 122 koloni ve 2016 yılında örneklenmiş 60 koloninin (toplam 182 koloni) işçi arıları klasik ve geometrik morfometri yöntemleri ile analiz edilmiştir. Her koloniden 20 işçi arıda 20 klasik morfolojik özellik (ön kanat uzunluğu, ön kanat genişliği, femur, tibia ve basitarsus uzunluğu, basitarsus genişliği, ön kanat indeksi, basitarsus indeksi, arka bacak uzunluğu ve 11 kanat damar açısı) ölçümü yapılmıştır. Geometrik morfometri analizi için ise 182 koloniden 3640 işçi arının sağ ön kanatları üzerinde 20 damar nirengi noktası (landmark) işaretlenmiştir. Farklı yöre ve yıllarda toplanmış örneklerin klasik morfolojik özellikleri tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ile karşılaştırılmış, ardından klasik morfometri ve geometrik morfometri veri setleri diskriminant analizi ile analiz edilmiştir. Sonuçlar Ardahan bal arılarının morfolojik özelliklerinin yaklaşık 10 yıllık süreçte değiştiğini göstermiştir. Klasik ve geometrik morfometri veri setlerinin diskriminant analizi kolonilerin %63.7'sini ve %89.0'ını orijinal gruplarına yerleştirmiştir.

Abstract:
The Caucasian honey bee (A. m. caucasica) is considered one of the four western honeybee subspecies of economic importance globally. The natural distribution of the Caucasian honey bee includes Northeast Anatolia in Turkey. The Caucasian honey bee in Turkey is preserved in its original geography both by the public (Ministry of Agriculture and Forestry, Caucasian Gene Center, Ardahan and Posof) and by private (Macahel Arıcılık A.Ş., Camili and Posof) organizations. This study aims to compare Caucasian honey bees sampled from Ardahan province and its surrounding towns in 2005 and 2016 in terms of morphological features and to determine whether the morphological characters of Ardahan honey bee populations changed in about ten years or not. In the study, the worker bees sampled from 122 colonies in 2005 and 60 colonies in 2016 (182 colonies in total) were analyzed using classical and geometric morphometry methods. Twenty classical morphological characters (the length and width of fore wing, the lengths of femur, tibia and basitarsus, the width of basitarsus, fore wing index, basitarsal index, the length of hind leg and 11 vein angles of fore wing) were measured in 20 worker bees from each colony. For the geometric morphometry analysis, 20 landmarks were marked on the right fore wings of 3640 worker bees from 182 colonies. Classical morphological characters of samples collected in different locations and years were compared with one-way ANOVA. Then, the classical morphometry and geometric morphometry data sets were analyzed by discriminant analysis. The results showed that the morphological characters changed in Ardahan honey bees in about a decade. The discriminant analyses of the classical and geometric morphometry data sets reallocated 63.7% and 89.0% of the colonies into their original groups, respectively.