Farklı bitki büyüme düzenleyicilerinin ın vıtro koşullarda üretilen ak zambak (Lilium candidum L.) bitkilerinin bazı özelliklerine etkileri
Effects of different plant growth regulators on some characteristics of white lily (Lilium candidum L.) plants produced under in vitro conditions
Yazar: VELİ MURAT CAN ÇELEBİ
Danışman: DOÇ. DR. YASİN BEDRETTİN KARAN
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Orta Asya'dan Akdeniz bölgesine kadar geniş bir bölgede yayılış gösteren ak zambak bitkisi; soğanlı bitkiler içinde önem arz etmektedir. Ülkemiz florasında doğal yayılış alanlarına sahiptir. Ak zambak bitkisinin soğanlarının dikilerek çoğaltılması; üretim sürecini uzatmakta, maliyetleri artırmakta ve doğal yayılışını yavaşlatmaktadır. Uygun olmayan yöntemlerle doğadan toplanması, bilinçsizce soğanlarının sökülmesi doğada ak zambak plantasyonunun azalmasına neden olmaktadır. Bu çalışma ile sanayide, kozmetikte, tıp alanında kullanılan akzambak bitkisinin in vitro mikro çoğaltım yöntemiyle hızlı bir şekilde çoğaltıp, eksplant başına düşen sürgün sayısı, sürgün ağırlığı, sürgün büyüklüğü, bitki boyu, yaprak sayısı, yaprak ağırlığı, kök sayısı gibi verim ve verimle ilgili parametreler bakımından incelenmesi amaçlanmaktadır. Çalışmada, sitokinin olarak TDZ (Thidiazuron) ve oksin olarak NAA (Naftelen asetik asit), IBA (Indol Bütirik asit) kullanılmıştır. Farklı TDZ ve NAA dozları kullanılarak üç farklı muamele hazırlanmıştır. Lilium candidum bitkisi üzerinde yaptığımız doku kültürü çalışmasında 0.6 TDZ + 0.2 NAA eklenen kültür ortamında en yüksek sürgün sayısı görülmüş, 1 mg/L IBA ve 1,5 mg/L NAA eklenen kültür ortamında verimi daha yüksek bitkiciklerin yetiştiği görülmüştür. Dış ortama alınan in vitro ak zambak bitkilerinde, en fazla kök boyu 1 mg/L IBA eklenen ortamda, en fazla yaprak boyu ise 1 mg/L IBA dozunun ilave edildiği muamele ve 1 mg/L NAA dozunun ilave edildiği muameleden elde edilmiştir.
Bu çalışma, doku kültürü uygulamaları ile üretilen ak zambak bitkileri, bitkinin yayılışını hızlandıracak ve yetiştiriciliğine katkı sunacaktır.

Anahtar Kelimeler: Ak Zambak, İn Vitro Mikroçoğaltım, Bitki Büyüme Düzenleyicileri, Verim

Abstract:
White lily plant, which is spread in a wide area from Central Asia to the Mediterranean region; It is important among bulbous plants. It has natural distribution areas in the flora of our country. Propagation of the white lily plant by planting its bulbs; It lengthens the production process, increases costs and slows down its natural spread. Collecting it from nature with inappropriate methods and unconsciously removing its bulbs cause the decrease in white lily plantations in nature. In the present study, the white lily plant, which is used in industry, cosmetics and medicine, was rapidly propagated by in vitro micropropagation method and yield and yield parameters such as the number of shoots per explant, shoot weight, shoot size, plant height, number of leaves, leaf weight, root number were examined. In the study, TDZ (Thidiazuron) was used as cytokinin and NAA (Naphthelene acetic acid) and IBA (Indole Butyric acid) were used as auxins. Three different treatments were prepared using different doses of TDZ and NAA. In the tissue culture study, we conducted on the Lilium candidum plant, the highest number of shoots was observed in the culture medium added to 0.6 TDZ + 0.2 NAA, it was observed that more productive plantlets grew in the culture medium to which 1.5 mg/L NAA was added. In in vitro white lily plants taken outdoors, the maximum root length was obtained in the medium with 1 mg/L IBA, and the maximum leaf length was obtained from the treatment with 1 mg/L IBA dose and the treatment with 1 mg/L IBA and 1,5 mg/L NAA dose. 
This study will accelerate the spread of white lily plants produced through tissue culture method and contribute to its cultivation.

Keywords: White Lily, In Vitro Micropropagation,  Plant Growth Regulators, Yield