Anadolu'da antik dönem tapınak devletleri
Ancient period temple states in anatolia
Yazar: MUSTAFA ERKEK
Danışman: PROF. DR. MEHMET KURT
Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Anadolu'nun farklı bölgelerinde, başrahip yönetiminde, özerk bir idari yapıya sahip olan tapınak devletlerinin geçmişi Mezopotamya  medeniyetlerinden Sümerlere kadar uzanmaktadır. Tapınak devletleri başrahip yönetimi altında, geniş tarım arazilerine ve çok sayıda kutsal köleye sahiptir. Tapınak devletlerinin yönetim sistemi teokratik bir monarşi görünümündedir. Başrahiplerin hakimiyetinde olan  tapınak devletleri yaşadıkları dönemde diğer devletler ve halklar tarafından saygı duyulan önemli kült merkezleridir.   Buradan hareketle Mezopotamya'da ortaya çıkan ilk tapınaklar, kentler ve Mezopotamya inanç sistemi üzerinde durulmuş ve bu bağlamda  Anadolu ile Mezopotamya etkileşimi ele alınmıştır. Anadolu'daki tapınak devletlerinin tarihsel süreçleri, idari yapısı, etkinliği ile özellikle Hellenistik ve Roma Dönemi'nde yaşanan gelişmeler üzerinde durulmuştur.

Antik Dönem'de Anadolu'da varlıkları bilinen tapınak devletleri, Pessinus, Olba, Komana, Pontos Komanası, Zela, Ameria ve Venesa'dır. Çalışmamızın amacı haklarında sınırlı bilgiye sahip olunan söz konusu devletlerin, Hellenistik ve Roma Dönemleri'nde yaşadıkları  değişim ve tarihsel süreçleri aktarmaktır. Çalışmamızın önemi ise Anadolu'daki tapınak devletlerinin tamamı yazılı, nümismatik ve epigrafik belgelerden faydalanılarak derli toplu bir şekilde ortaya konulmuş olmasıdır. 

Tez çalışmamızda Antik Dönem yazarlarından Strabon'un Geographika adlı eseri başta olmak üzere farklı antik kaynaklardan ve modern kaynaklardan faydalanılmış. Bunun yanında bazı tapınakdevletlerinin merkezleri ve müzeler ziyaret edilmiştir

Abstract:
The history of temple states, which have an autonomous administrative structure under the rule of a high priest in different regions of Anatolia, dates back to the Mesopotamian civilizations and the Sumerians. Temple states have large agricultural lands and large numbers of sacred slaves under the rule of the high priest. The government system of the temple states resembles a theocratic monarchy. Temple states dominated by high priests were important cult centers that were respected by other states and peoples during their period. Based on this, the first temples, cities and Mesopotamian belief system that emerged in Mesopotamia were emphasized, and in this context, the interaction between Anatolia and Mesopotamia was discussed. The historical  processes, administrative structure, effectiveness of the temple states in Anatolia and the developments especially in the Hellenistic and Roman Periods were emphasized.

The temple states known to have existed in Anatolia in the Ancient Period are Pessinus, Olba, Komana, Pontus Komana, Zela, Ameria and Venesa. The aim of our study is to convey the changes and historical processes experienced by these states, about which limited information is available, during the Hellenistic and Roman Periods. The importance of our study is that all the temple states in Anatolia are presented in an orderly manner, using written, numismatic and epigraphic documents.

In our thesis study, different ancient and modern sources were used, especially the work called Geographika by Strabo, one of the writers of the Ancient Period. In addition, some temple states' centers and museums were visited.