Yusuf Atulgan, Oğuz Atay ve Orhan Pamuk'un romanlarında evsiz bilinç
The homeless mind in the novels of Yusuf Atılgan, Oğuz Atay and Orhan Pamuk
Yazar: HATİCE GÖKÇE BAL
Danışman: PROF. DR. MEHMET SAMSAKÇI
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Bir modernite sorunu olan eve dair olumsuz hissiyatlar besleme, evin anlam değerini kaybetmesi, evden uzaklaşmayı isteme, evin bağlı bulunduğu kurum ve değerleri reddetme modern bireyin refleksleri hâline gelmiştir. Bu motivasyonların 'evsiz bilinç' olarak adlandırılıp romanlarda aranması bu çalışmanın odak noktası olmuştur. Bu çerçevede Yusuf Atılgan, Oğuz Atay ve Orhan Pamuk'un romanlarında, roman kişilerinin ev ile ilgili sorunları, eve karşı aidiyet problemi yaşamaları, evden uzaklaşmaları, ev dışında alternatif barınma imkânları aramaları, eve bağlı bulunan kurum ve kişileri reddetmeleri gibi izlekler incelenmiş ve 'evsiz bilinç' kavramı çerçevesinde değerlendirilmiştir. Çalışmanın ilk bölümünde evin tarihsel süreçte geçirdiği anlam, işlev ve şekil bakımından değişim ve dönüşümleri ele alınmıştır. İkinci bölümde modernitenin evi anlam, işlev ve şekil açılarından değişime uğratması söz konusu edilmiş ve kavramsal bir alt yapı oluşturulmuştur. Modern barınma anlayışının sonucu olarak, modern bireyin eve karşı bilinç geliştirmesi 'evsiz bilinç' adıyla kavramsallaştırılmıştır. İlk iki bölümle çizilen yol haritası, arka plan, felsefî alt yapı çalışmanın bu bölümlerden sonraki edebî inceleme kısmında yol gösterici olmuştur. Üçüncü bölümde yazarların romanlarında eve karşı mesafe geliştiren roman kişilerinin refleksleri, bilinç boyutuyla irdelenmeye çalışılmıştır. Bahsi geçen yazarlar evsiz bilinç izleklerini ayrı paydalarda ele aldığından, çalışmada tematik bir ilerlemeden ziyade yazar isimlerine ayrı ayrı odaklanılmıştır. İlk üç bölümde saptanan bulgular, varılan kanaatler ve incelenen eserlerde eve aidiyet problemi yaşayan roman kişilerinin ortak paydada birleştikleri temalar ile yaklaşımlar çalışmanın sonuç kısmında topluca değerlendirilmiştir.

Abstract:
Having negative feelings about home, which is a problem of modernity, losing the meaning of home, wanting to get away from home, and rejecting the institutions and values associated with it have become reflexes of the modern individual. The focus of this study is to explore these motivations in novels, which delve into the concept known as 'homeless consciousness'. In the framework of this study, the novels of Yusuf Atılgan, Oğuz Atay, and Orhan Pamuk explore themes related to the characters' problems with their homes, struggles of belonging, seeking alternative accommodations, and rejecting the institutions and people associated with their homes. These themes are examined within the concept of homeless consciousness. The first part of the study discusses the historical changes and transformations of the house in terms of its meaning, function, and form. The second part focuses on how modernity has transformed the house in these aspects and establishes a conceptual background. As a result of the modern understanding of housing, the study conceptualizes the modern individual's developing consciousness against home as homeless consciousness. The roadmap, backgroundand philosophical basis laid out in the first two chapters serve as a guide for the literary analysis in the subsequent chapters. In the third chapter, the study analyzes the authors' reflexes in distancing themselves from home in their novels, examining the dimension of consciousness. Since the aforementioned authors address homeless consciousness from different perspectives, the study focuses on analyzing each author separately rather than following a thematic progression. The conclusion part of the study evaluates the collective findings of the first three chapters, the conclusions drawn and the themes and approaches explored by the novelists who struggle with a sense of belonging to home in the analyzed works.