Müzakere iletişiminde durumsal arabuluculuk
Situational mediation in negotiation communication
Yazar: HÜLYA DEMİR YALEZE
Danışman: PROF. DR. HANİFE GÜZ
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Halkla İlişkiler ve Tanıtım Ana Bilim Dalı / Halkla İlişkiler ve Tanıtım Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Halkla İlişkiler = Public Relations ; Hukuk = Law ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Arabuluculuk = Mediation ; Etnometodoloji = Ethnmethodology ; Müzakere = Agontiation ; Retorik = Rhetoric ; İletişim = Communication

Özet:
Bir uyuşmazlık çözüm yöntemi olarak müzakere, türlü nedenlerle kendini gösteren çatışmaların çözümünde ortak kararlar alabilmek amacıyla görüşmeler yürütülen ve bu görüşmelerde iletişimin öne çıktığı bir süreçtir. Hukuk uyuşmazlıklarında arabuluculuk kurumu, yürütülen müzakerelerin tarafsız ve uzman bir üçüncü kişinin yönetiminde gerçekleşmesini sağlayan bir müessesedir. Arabulucu, uyuşmazlıklarda taraflar arası iletişimi kuran, sürdüren, iyileştiren, güçlendiren ve kolaylaştıran; ilişki odaklı bir çözüme ulaşılmasını, bu çözümün hukuki olarak bağlayıcılığı olması için taraflarla birlikte belgelendirilmesini sağlayan kişidir. Türkiye'de hukuk uyuşmazlıklarında arabuluculuk mesleği henüz yaygınlaşmaktadır. Bu nedenle halihazırda uygulamalarda müzakere iletişiminin yürütülmesine yönelik oluşturulmuş köklü kurallar ve uygulama ile ilgili derinlemesine araştırmalar bulunmamakta, mesleğin gelişmesine yönelik çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır. Bu noktadan yola çıkılarak müzakere ile ilgili literatür taranmış ve düşük bağlamlı batı kültürlerinde öne çıkan yaygın müzakere yaklaşımı olan rasyonellik yerine müzakereye yeni bir bakış açısı getirilerek Türkiye'nin yüksek bağlamlı kültürüne uygun olan, durumsallık ve bağlamın öne çıktığı yeni bir yaklaşım olarak "Durumsal Müzakere" yaklaşımı önerilmiştir. Durumsal müzakere yaklaşımından hareketle "Durumsal Arabuluculuk Modeli" oluşturulmuştur. Bu modelin temelini; sıradan insanların gündelik yaşamda pratik eylemlerine yönelik açıklamaların, anlama ve anlamlandırmanın bağlama gönderimli, durumsal faktörlere ve gündelik kavrayışlara bağlı olduğu görüşünü taşıyan bir sosyoloji akımı olan Harold Garfinkel'in "Etnometodoloji"si ve aynı dönemde ortaya çıkan, retoriğe modern bir bakış açısı getiren, söylemin oluşmasında durumsallık ve bağlamı önceleyen Lloyd Bitzer'in "Retorik Durum" teorisi oluşturmaktadır. Bu iki alan ile modelin "Durumsal Sarmal" bölümü oluşturulmuştur. Retorik alan, kökenini Antik Yunan'dan almaktadır. Bu dönemde Aristoteles'in ortaya koyduğu "İkna Kanıtları" ve Roma Dönemi'nde Cicero'nun sistemli bir biçimde açıkladığı retoriğin bölümlerini ifade eden "Retorikte Beş Kanon", modelin diğer iki unsurunu oluşturur. Modelin ortaya konmasının ardından Durumsal Arabuluculuk Modeli'nin uygulamadaki karşılığının retoriksel olarak betimlenmesine yönelik bir alan araştırması yapılmıştır. Veriler, Türkiye'deki arabulucular arasından benzeşik örnekleme ile belirlenen 11 arabulucu ile 15 müzakere oturumundan, katılımcı olarak gözlem ve yarı yapılandırılmış görüşme teknikleri ile elde edilmiştir. Analiz iki kısma ayrılmış, ilk kısımda müzakere oturum verilerinden bir tanesi bütüncül bir şekilde modeli ortaya koyacak şekilde analiz edilmiştir. İkinci kısımda ise tüm verilerin yer aldığı Durumsal Sarmal retoriksel analize tabi tutulmuş, Retorikte Beş Kanon ve İkna Kanıtları verileri ise MAXQDA 2022 programına aktarılarak analiz edilmiştir. Bu çalışma, Türkiye'de arabuluculuk uygulamalarının gözlemlenerek derinlemesine incelendiği tek ve Bitzer'in Retorik Durum teorisinin kullanıldığı ilk çalışmadır.

Abstract:
Negotiation, as a method of dispute resolution, is a process in which negotiations are conducted in order to take joint decisions in the resolution of conflicts that manifest themselves for various reasons, and communication is prominent in these negotiations. The mediation institution in legal disputes is an institution that ensures that the negotiations are carried out under the management of an impartial and expert people. The mediator is the person who establishes, maintains, improves, strengthens and facilitates the communication between the parties in disputes, ensures that the parties reach a relationship-oriented solution, and documents it together with the parties so that this solution is legally binding. The profession of mediation in legal disputes is becoming widespread in Turkey. For this reason, there are no deep-rooted rules established for the conduct of negotiation communication and in-depth research on the practice, and there is a need for studies on the development of the profession. From this point of view, the literature on negotiation was reviewed and a new approach to negotiation, which is suitable for Turkey's high-context culture, where situationality and context come to the fore, by bringing a new perspective to negotiation instead of rationality, which is the common negotiation approach that stands out in low-context western cultures, is "Situational Negotiation". approach has been suggested. Based on the situational negotiation approach, the "Situational Mediation Model" was created. The basis of this model; Harold Garfinkel's "Ethnomethodology", which is a sociological movement that holds the view that explanations, understanding and interpretation of ordinary people's practical actions in daily life are context-referenced, dependent on situational factors and everyday understandings, and the "Ethnomethodology" of discourse that emerged in the same period, bringing a modern perspective to rhetoric. Lloyd Bitzer's "Rhetorical Situation" theory, which prioritizes situationality and context in its formation, constitutes. With these two fields, the "Situational Spiral" part of the model was created. The rhetorical field takes its origins from Ancient Greece. The "Evidences of Persuasion" presented by Aristotle in this period and the "Five Canons in Rhetoric", which express the parts of rhetoric that Cicero systematically explained in the Roman Period, constitute the other two elements of the model. After the model was introduced, a field study was conducted to rhetorically describe the Situational Mediation Model in practice. The data were obtained from 15 negotiation sessions with 11 mediators determined by homogeneous sampling among the mediators in Turkey, by observation and semi-structured interview techniques as participants. The analysis is divided into two parts, in the first part, one of the negotiation session data is analyzed to reveal the model in a holistic way. In the second part, the Situational Spiral containing all the data was subjected to rhetorical analysis, and the Five Canons in Rhetoric and Evidence of Persuasion data were transferred to the MAXQDA 2022 program and analyzed. This study is the only one in Turkey in which mediation practices are observed and examined in depth, and it is the first in which Bitzer's Rhetorical Situation theory is used.