Kırmızı süperdev yıldız Betelgeuse etrafındaki toz oluşumuna yönelik bir araştırma
An investigation into circumstellar dust formation around the red supergiant star Betelgeuse
Yazar: MURAT ESENDEMİR
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA SERDAR EVREN ; DR. GİLLİAN PEARCE
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Astronomi ve Uzay Bilimleri Ana Bilim Dalı / Genel Astronomi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Astronomi ve Uzay Bilimleri = Astronomy and Space Sciences
Dizin: Değişen yıldızlar = Variable stars ; Soğuk yıldızlar = Cold stars ; Zonklayan yıldızlar = Pulsating stars

Özet:
Kırmızı süperdev yıldızlar, büyük kütleli (8 Mʘ - 40 Mʘ), geniş yarıçapa sahip
evrimleşmiş yıldızlardır. Bu tür yıldızlar, yıldız evrimi açısından önem
taşımaktadırlar. Bir kırmızı süperdev olan Betelgeuse, Yer'e yakın konumu
(~197 pc) ve geniş yarıçapı (R=887 Rʘ ± 203) sayesinde uzun yıllardır
gözlenebilmiştir. Dolayısıyla kırmızı süperdevler hakkındaki bilgilerimize geniş
katkılar sağlamıştır. Betelgeuse'da zonklama, aktivite ve kütle kaybı
mekanizmaları sonucunda ışık değişimleri yaşanmaktadır. Aralık 2019 tarihinde
parlaklığında düşüş başlamış, Şubat 2020 itibariyle tarihindeki en düşük değere
ulaşmıştır. Bu olağanüstü sönükleşmeye "Büyük Sönme" adı verilmiştir.
Tez kapsamında kırmızı süperdev yıldızlar hakkında genel bilgiler verilmiş olup
asıl odak Betelgeuse üzerinde toplanmıştır. AAVSO veri tabanı sayesinde gözlem
verilerine ulaştığımız Betelgeuse'un ışık değişimini analiz ettik. Ayrıca literatürde
daha önce yapılmadığını tespit ettiğimiz renk ölçeği analizini gerçekleştirdik. Bu
sayede yıldızda meydana gelen bozulmaların temelinde yatan mekanizmaları daha
iyi açıklamayı amaçladık. Çalışma kapsamında amacımıza uygun banttaki en
güvenilir verileri sağlayan AAVSO gözlemcileri ve tarihleri bir araya getirdik.
2018-2023 yılları arasını 5 gözlem sezonuna ayırdık. Analizlerimizi bu tarihler
arasında yoğunlaştırdık. Bu çalışma ile Betelgeuse yıldızı kapsamında, renk ölçeği
konusuna değinerek kırmızı süperdevlerin literatürüne katkı sağlamayı amaçladık.

Abstract:
Red supergiant stars are massive (8 Mʘ - 40 Mʘ), large-radius evolved stars.
Such stars are important for stellar evolution. Betelgeuse, a red supergiant, has been
observable for many years thanks to its near-Earth position (~197 pc) and large
radius (R=887 Rʘ ± 203). Therefore, it has made extensive contributions to our
knowledge of red supergiants. Light changes occur in Betelgeuse as a result of
pulsating, activity and mass loss mechanisms. Its brightness started to decrease in
December 2019, and as of February 2020, it reached the lowest value in its history.
This extraordinary dimming has been called the "Great Dimming".
Within the scope of the thesis, general information about red supergiant stars is
given and the main focus is on Betelgeuse. Thanks to the AAVSO database, we
performed the light change analysis of Betelgeuse, which we accessed the
observation data. In addition, we carried out the color index analysis, which we
found that has not been done before in the literature. In this way, we aimed to better
explain the mechanisms underlying the deterioration of the star. Within the scope
of the study, we brought together the AAVSO observers and dates that provided the
most reliable data in the band suitable for our purpose. We divided the years 2018-
2023 into 5 observation seasons. We concentrated our analyzes between these dates.
With this study, we aimed to contribute to the literature of red supergiants by
addressing the color scale issue within the scope of Betelgeuse star.