Eritrositoz saptanan hastalarda sigara kullanımı ve yüksek kan basıncı ile ilişkisi: birinci basamak hekimliği açısındanönemi
Smoking and its relationship with high blood pressure in patients with erythrocytosis: İTS importance for primary care medicine
Yazar: NİLSU ATABAY
Danışman: DOÇ. DR. ÜMİT AYDOĞAN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Gülhane Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Birinci basamak sağlık hizmetleri = Primary health care ; Eritrositler = Erythrocytes ; Hipertansiyon = Hypertension ; Kan basıncı = Blood pressure ; Koruyucu hekimlik = Preventive medicine ; Koruyucu hekimlik = Preventive medicine ; Polisitemi = Polycythemia ; Polisitemi = Polycythemia ; Sigara içme = Smoking

Özet:
Amaç: Kemik iliğinde kırmızı kan hücrelerinin aşırı üretimi sonucunda, kanda kırmızı hücre sayısının artması eritrositoz veya polisitemi olarak adlandırılır. Ülkemizde yaygın olarak kullanılan sigara, eritrositozun önemli nedenlerinden biridir. Ayrıca eritrositoz hastalarında hiperviskoziteye bağlı olarak hipertansiyon riskinin arttığı görülmüştür. Bizim araştırmamızdaki amacımız, eritrositoz saptanan hastalarda sigara kullanımı ile yüksek kan basıncı ilişkisini ortaya koymaktır. Ayrıca hastaların sosyodemografik, klinik ve laboratuvar özellikleri, komorbiditeleri ve hastalık komplikasyonlarını incelemek amaçlanmıştır. Çalışmamız aynı zamanda birinci basamak hekimlerinin eritrositoz hakkındaki bilgi düzeyini arttırıp, bu hastalığa ortak bir yaklaşım algoritması planlamasını amaçlamaktadır. Gereç ve Yöntem: Çalışma, 30 Temmuz 2019- 30 Ocak 2021 tarihleri arasında Sağlık Bilimleri Üniversitesi Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi Hematoloji ve İç Hastalıkları polikliniğine müracaat eden ve eritrositoz tanısı alan hastalar üzerinde yapılmıştır. Çalışmaya katılmayı kabul eden gönüllülere; sosyodemografik özellikleri, eritrositoz ile ilgili şikayet ve komplikasyonları, biyokimyasal ve genetik parametreleri, başvuru ve tanı alma süreci, kullandığı ilaç ve tedaviler, eşlik eden hastalıkları hakkında sorular sorulmuştur. Hastane bilgi yönetim sisteminden hastaların tam kan, rutin biyokimya parametreleri, genetik panelleri, solunum fonksiyon testi sonuçları ve ultrason görüntüleme bilgileri veri toplama formuna kaydedilmiştir. Ayrıca hastaların tansiyon değerleri tarafımızca ölçülmüş ve nabız oksimetre ile de SpO2 değerleri belirlenmiş forma kaydedilmiştir. Veriler SPSS programı ile uygun testlerle analiz edilmiştir. Bulgular: Çalışmaya eritrositoz tanısı alan 104 kişi dahil edilmiştir. Erkek hastalarda ortalama yaş 45,82±13,16 iken kadın hastalarda 49,27±16,08'dir. Hastaların 50'si (%48,08) sigara kullanmaktaydı. Hastaların %21,15'inin (n=22) aile hekimliği polikliniğinden tanı aldığı görülmüştür.  Katılımcıların %48,06'inin kırmızı et ağırlıklı diyet ile beslendikleri saptanmıştır. Fizik muayenede 17 (%16,5) hastada splenomegali tespit edilmiştir. 36 (%34,62) hastada HT (hipertansiyon) tanısı mevcuttu. HT tanısı olmayan hasta grubununda da yapılan ölçümler sonucunda 26 (%38,23) hastada diyastolik KB (kan basıncı) yüksekliği ve 22 (%32,35) hastada da sistolik KB yüksekliği olduğu görülmüştür. Semptomlarına bakıldığında 47 (%45,19) hastada baş ağrısı, 36 (%34,62) hastada ise pruritus şikayeti olduğu saptanmıştır. Katılımcıların JAK2 gen mutasyon durumuna bakıldığında 18 (%17,3) hastada pozitif olduğu saptanmıştır. Bu hastalarda pruritus semptomunun anlamlı olarak daha yüksek oranda görüldüğü saptanmıştır (p=0,014). Labarotuvar değerleri incelendiğinde JAK2 pozitif hastalarda trombositoz (p<0,001), MCV (p<0,001) ve RDW yüksekliği (p=0,007), düşük EPO (eritropoetin) düzeyi (p<0,001) ve Ferritin düşüklüğünün (p<0,001) anlamlı olarak daha yüksek oranda saptandığı görülmüştür. Sigara içen hastalarda da içmeyenlere göre EPO (p=0,043) ve COHb (karboksihemoglobin) değerleri (p=0,001) anlamlı olarak yüksek saptanmıştır. Sigara tüketim miktarı paket/yıl olarak hesaplanıp korelasyon analizi yapıldığında ise RDW ile pozitif yönde (p<0,001), SpO2 (p=0,002) ile negatif yönde istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmıştır. Sonuç: Eritrositoz hastalarında sigara kullanımı önemli etyolojik nedenlerdendir. Ayrıca eritrositoz tanısı HT riskini arttırmaktadır. Bu sebeple birinci basamakta önlenebilir nedenler arasında sigara bırakma açısından danışmanlık hizmeti verilmesi, takip ve tedavisinin yapılması önem arz etmektedir. HT açısından da riskin farkında olmak ve yaşam tarzı değişikliği önerisi ile takipte olabilmek eritrositoz nedenli morbidite ve mortaliteyi azaltacaktır. Anahtar Kelimeler: Polisitemi, sigara kullanımı, hipertansiyon, koruyucu hekimlik

Abstract:
Objective: An increase in the number of red cells in the blood as a result of overproduction of red blood cells in the bone marrow is called erythrocytosis or polycythemia. Smoking is a common cause of erythrocytosis in our country. Individuals with erythrocytosis also carry risk for hypertension because of the blood hyperviscosity. This study aims to reveal the relation between smoking and high blood pressure in patients with erythrocytosis. Sociodemographic, clinical and laboratory features, comorbidities and complications are also investigated. As a result of this study we plan to raise awareness about erythrocytosis among first step physicians and to offer a common approach to patients presents with polycythemia or erythrocytosis. Materials and Methods: The study was carried out on patients who  applied to the Hematology and Internal Medicine outpatient clinics at University of Health Sciences Gülhane Education and Research Hospital and were diagnosed with erythrocytosis between 30 July 2019 and 30 January 2021. A questionnaire including sociodemographic characteristics, erythrocytosis complaints and complications, genetic and laboratory characteristics, medical examinations until the final diagnosis, concomitant diseases, medication and treatment history were conducted to the volunteers who agreed to participate in the study. Complete blood count, routine biochemical parameters, genetic analysis results, pulmonary function tests results and ultrasonographic imaging results were collected from the hospital database. Initial blood pressure levels and SpO2 levels with pulse oximeter were also obtained from the patients and included in the data form. All data were analyzed in SPSS with appropriate tests. Results: One hundred four patients diagnosed as erytrocytosis were included in the study. The mean age was 45.82±13.16 in men and 49.27±16,08 in female patients. Fifty patients were smokers (48.08%). Twenty-two of the participants were diagnosed in the family medicine policlinic (21.15%). Red meat-based diet was observed in 48.06% of the participants. On physical examination splenomegali was detected in 17 (16.5%) patient. Thirty-six patients (34.62%) had already been diagnosed with hypertension. On physical examination 26 (38.23%) patients had diastolic high blood pressure and 22 (32.35%) patient had systolic high blood pressure, none of them had a previous diagnosis of hypertension. Headache was detected in 47 patients (45.19%) and pruritus (34.62%) in 36 patients, these were the most common symptoms. Eighteen patients had JAK2 gene mutation in genetic analysis. Pruritus symptom was found to be higher in this group (p=0.014). When we look at the laboratory results, thrombocytosis (p<0.001), high MCV (p<0.001) and RDW (p=0.007), low EPO (p<0.001) and low Ferritin (p<0.001) were found statistically higher in patients with JAK2 mutation. In smokers EPO (p=0.043) and COHb (carboxyhemoglobin) (p=0.001) levels were found statistically higher compared to non-smokers. When the amount of cigarette consumption was calculated as pack/year and correlation analysis was performed based on that, we found a positive correlation with RDW (p<0.001) and a negative correlation with SpO2 (p=0.002), respectively. Conclusion: Smoking is one of the most important etiological factors in erythrocytosis patients and erythrocytosis increases the risk of developing erythrocytosis hypertension. Smoking is a preventable risk factor of many irreversible health problems and therefore smoking cessation counseling is important in primary care. The morbidity and mortality rates caused by erythrocytosis can be significantly reduced by raising awareness about hypertension, giving advice on lifestyle changes, and routine follow-up. Keywords: Polycythemia, smoking, hypertension, preventive medicine