Muhammed Abduh'un Sem'iyyat ile ilgili görüşlerinin Mâtürîdî kelâmı açısından değerlendirilmesi
Evaluation of Muhammed Abduh's views on Sem'iyyat in terms of Maturidi theology
Yazar: HARUN GÜLTEKİN
Danışman: PROF. DR. ABDULHAMİT SİNANOĞLU
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion

Özet:
Mısırlı çağdaş İslam düşünürlerinin önde gelen isimlerinden biri olan Muhammed Abduh müslüman dünyanın batı karşısında bilim ve teknoloji krizi yaşadığını görmüş ve buna karşı din düşüncesinde ıslahat fikrine sahip çıkmıştır. Afganî ile birlikte çağdaş İslam düşüncesinin belkemiğini oluşturan ve akla yer veren bir dinî düşünceye sahip olan Abduh müslümanların sorunlarının çözümünün eğitim ve bilime yer verilmesinde saklı olduğunu ileri sürmektedir. Muhammed Abduh çok yönlü bir kişiliği haiz olması nedeniyle çağdaş İslam Düşüncesi ve bu düşüncede vuku bulan siyasî, dinî ve sosyal arayışların tam merkezinde yer alan bir zattır. Onun genelde tefsirci yönüne vurgu yapıldığı için bu konuyla ilgili çalışmaların daha fazla olması kadar doğal bir şey olamaz. Bununla birlikte onun kelâmcı yönü de tefsirci yönü kadar incelenmeyi hak etmektedir. Bu konuda yeterli sayıda çalışma yapıldığını söylemek mümkün değildir. Kelâm ekollerinden akla önem veren Mâtürîdî kelâm ekolü ile karşılaştırılması yeni fikrî açılımlara zemin hazırlayabilir diye ümit ediyoruz. Muhammed Abduh'un dinî düşüncesine bakıldığında kendisini sadece Kur'an ve sahih sünnet ile kayıtladığı için geleneksel İslam mirasını ve kültürünü yeri geldiğinde eleştiri yoluna gittiği göze çarpmaktadır. Onun dinî düşünce metodunda Kur'an ve sünnet merkezî bir konuma sahip olduğundan dolayı onun dışındaki her türlü bilgi kaynağı birincil öneme sahip değildir. Bundan dolayı bazıları onu ıslahatçı ve dinde yenilikçi bir lider olarak görürken bazıları da Ehl-i Sünnet'ten sapmış bir şahıs olarak görmektedir. Tezimizin birinci bölümünde Abduh'un hayatını, düşüncelerinin teşekkül sürecini de dikkate alarak vermeye çalıştık. Burada etkilendiği şahısları ve hayatına etki eden olayları, o dönemin problemleri bağlamında sunmaya gayret ettik. İkinci bölümde Mâtürîdî kelâmının ve Abduh'un fikirlerini gerekçeleriyle birlikte sunmaya çalıştık. Sonuç ve tartışma bölümünde ise Muhammed Abduh'un ve Mâtürîdî kelâmının sem'iyyat ile ilgili konularda usul ve yaklaşım açısından benzerliklerini ve farklılıklarını ortaya koyarak çalışmaya son verdik.

Abstract:
Muhammad Abduh, one of the leading names of Egyptian contemporary Islamic thinkers, saw that the Islamic world was experiencing a science and technology crisis against the West and he embraced the idea of reform in religious thought.Abduh,who,together with Afgani, forms the backbone of contemporary Islamic thought and has a religious thought that includes reason, argues that the solution to the problems of Muslims is hidden education and science. Since his exegetical aspect is emphasized in general, it cannot be more natural than the fact that there are more studies on this subject. It is not possible to say that enough studies have been done on this subject. When we look at Abduh's religious thought, it draws the attention to the fact that he criticizes the traditional Islamic heritage and culture when necessary, since he only recorded himself with the Qur'an and authentic Sunnah.  Since only the Qur'an and the Sunnah have a central role in his method of religious thought, any other source of information is open to criticism.  For this reason, some see him as a reformer and an innovative leader in religion, while others see him as a person who has deviated from the Ahl as-Sunnah. In the first part of our thesis, we tried to present Abduh's life by taking into account the formation process of his thoughts.  Here, we tried to present the people he was influenced by and the events that affected his life in the context of the problems of that period. In the second part, we tried to present the ideas of Maturidi theology and Abduh with their justifications. And finally, in the conclusion part, we ended our study by revealing the similarities and differences of Muhammad Abduh and Mâtürîdî kalam in terms of method and approach in matters related to sam'iyyat.