Viktorya dönemi din çalışmalarında köken fikri ve Andrew Lang
The idea of origin in the religious studies of the Victorian era and Andrew Lang
Yazar: DÜCANE DEMİRTAŞ
Danışman: DOÇ. DR. BETÜL AVCI SEBETCİ
İbn Haldun Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion

Özet:
Bu tez, Orta Çağ ve Erken Modern Dönem eserlerinde Kitab-ı Mukaddes'in yaratılış temasına atıfla kullanılan köken düşüncesinin, Viktorya Dönemi (1837-1901) din çalışmalarındaki seküler biçimini ve Andrew Lang'ın söz konusu dönem içerisindeki dinin kökenine dair fikirlerini konu edinmektedir. 19. yüzyıldaki seküler biçiminden önce köken düşüncesi; Orta Çağ Hıristiyan azizleri ve Erken Modern Dönem araştırmacıları tarafından insanın ve tabiatın doğasını Kitab-ı Mukaddes'in yaratılış anlatısıyla temellendirilmek için kullanılmaktaydı. Ancak köken düşüncesinin sosyal ve fiziki araştırmalardaki yaratılış anlatısıyla ilişkili bu hali, yüzyıl içerisinde yerini seküler bir biçime bıraktı. Dinin seküler kökenleri de söz konusu dönem içerisinde keşfedildi ve Edward Burnett Tylor, James Frazer ve Max Müller'in dinin menşeine dair teorileri ortodoks yorumlara dönüştü. İskoç şair, edebiyatçı ve antropolog Andrew Lang ise çağdaşı söz konusu ortodoks teorilerin köken anlatılarına yönelik eleştirel çalışmalar ortaya koymuş; Avustralya'daki arkaik toplulukların inançlarından örneklerle "Yüce Varlık" teorisini ileri sürmüştür. Lang'ın dinin kökenine yönelik ortaya koyduğu bu alternatif seküler köken her ne kadar apolojik bir iddia barındırmasa da; din çalışmaları içerisinde ilkel monoteizm teorisinin temellendirilmesi ve deus otiosus kavramının geliştirilmesi için önemli bir kaynak teşkil etmiştir. 
Bu tez içerisinde, Viktorya Dönemi seküler din çalışmalarında bir temel olarak görülen köken düşüncesinin tarihi bağlam içerisindeki Hıristiyan kökleri ele alınmış; aynı zamanda Andrew Lang'ın "Yüce Varlık" teorisi örneği göz önünde bulundurularak söz konusu dönem içerisindeki ortodoks köken anlatılarına meydan okuyan ve yeni köken teorilerine temel teşkil edecek çalışmaları değerlendirilmiştir.

Abstract:
This thesis focuses on the secular form of the idea of origin, used in reference to the Biblical creation theme in the works of the Middle Ages and Early Modern Periods, in the religious studies of the Victorian Era (1837-1901) and Andrew Lang's ideas on the origin of religion in that period. The idea of origin before its secular form in the 19th century was expressed by medieval Christian saints and Early Modern scholars to base the essence of man and nature on the biblical creation narrative. However, this expression related to the narrative of the creation in social and physical studies left its place to secular forms in the Victorian Era. The secular origins of religion were also discovered during that period, and the theories of the origin of religion by Edward Burnett Tylor, James Frazer, and Max Müller turned into orthodox interpretations. A Scottish poet, man of letters and anthropologist Andrew Lang disclosed critical studies on the origin narratives of the contemporary orthodox theories, putting forward the theory of "Supreme Being" with the examples from the beliefs of archaic communities in Australia. Although Lang's alternative secular origin for the origin of religion does not contain an apological claim, it has been an important source for the foundation of the theory of primitive monotheism and the development of the concept of deus otiosus in the religious studies.
In this thesis, the Christian roots of the idea of origin, seen as a basis in Victorian secular religious studies, are discussed in its historical context. At the same time, considering the example of Andrew Lang's "Supreme Being" theory, his studies which challenge orthodox origin narratives in that period and which would form the basis of new origin theories are evaluated.