İş özellikleri ve örgüt kültürünün iş erteleme davranışı üzerindeki etkisinde dış kontrol odaklılığın düzenleyici rolü
Moderator role of external locus of control on the impact of job characteristics and organizational culture on work procrastination
Yazar: AHMET KARKI
Danışman: DOÇ. DR. GÖKBEN BAYRAMOĞLU
Hitit Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Yapısal eşitlik modeli = Structural equation model ; Örgüt kültürü = Organizational culture ; Örgütsel davranış = Organizational behavior ; İç-dış kontrol odaklılık = Internal-external locus of control ; İş özellikleri = Job charecteristic ; İşi erteleme = Job procrastination

Özet:
Araştırmanın amacı; iş özellikleri ve örgüt kültürünün iş erteleme üzerindeki etkisini incelemek, varsa bu etkide dış kontrol odaklılığın düzenleyicilik rolünü belirlemektir. Araştırmanın evrenini; Strateji ve Bütçe Başkanlığı kaynaklarına göre Türkiye genelinde 2022 yılı itibariyle görev yapan 5.052.409 adet kamu kurumu çalışanları oluşturmaktadır. Anket uygulaması sonucunda 714 katılımcıdan elde edilen veriler istatistiki olarak incelemeye alınmıştır. Anket uygulaması sonrasında elde edilen veriler, öncelikle analizlere uygunluk açısından test edilmiştir. Bu doğrultuda çalışmanın temel hipotezlerini analiz edebilmek için öngörülen varsayımlar test edilmiştir. Ardından ölçeklerin yapısal geçerlilik ve güvenilirlik analizleri yapılmıştır. Betimleyici analizler SPSS programı aracılığıyla yapılmıştır. Çalışmanın temel hipotezlerini test etmek için kurulan yapısal eşitlik modelleri ise LISREL programı aracılığıyla analiz edilmiştir. 
Analizler sonucunda katılımcıların iş özellikleri, klan kültürü ve adhokrasi kültürü algılarının iş erteleme davranışı üzerinde negatif ve anlamlı bir etkisi olduğu tespit edilirken, hiyerarşi ve piyasa kültürü algılarının ise iş erteleme davranışı üzerinde pozitif ve anlamlı etkisi olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca dış kontrol odaklılığın bu etkilerin tümünde düzenleyicilik rolünün olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Son olarak yapılan T-Testi ve ANOVA analizleri sonucunda ise katılımcıların iş özellikleri, örgüt kültürü ve iş erteleme davranışına ilişkin algıları ile çeşitli demografik değişkenleri arasında anlamlı farklılıklar bulunmuştur.

Anahtar Kavramlar: Erteleme, İş Erteleme, Örgüt Kültürü, İş Özellikleri, Dış Kontrol Odağı.

Abstract:
The aim of the research is to examine the job characteristics and the effect of the organization culture on work procrastination, if any to determine the moderator role of external control focus in this effect. According to the sources of the Strategy and Budget Department, the universe of the research consists of 5.052.409 public institution employees working throughout Turkey as of 2022. The data which obtained from 714 participants as a result of the survey application were examined statistically. The data which obtained after the survey application were first tested in terms of suitability for analysis. Accordingly, the predicted assumptions were tested in order to analyse the main hypotheses of the study. Then, structural validity and reliability analyses of the scales were applied. The descriptive analyses were performed through the SPSS program. The structural equation models which established to test the main hypotheses of the study were analysed through the LISREL program.
As a result of the analysis, it was determined that job characteristics, clan culture and adhocracy culture perceptions of the participants had a negative and meaningful effect on work procrastination behaviour, while hierarchy and market culture perceptions had a positive and meaningful effect on work procrastination behaviour. In addition, it has been concluded that external control focus has a moderator role in all of these effects. Finally, T-Test and Anova analyses have resulted in significant differences between the participants perceptions of job characteristics, organization culture and work procrastination behaviour and their various demographic variables.

Key Terms: Procrastination, Work Procrastination, Organizational Culture, Job Characteristics, External Control of Focus