Türkiye'de ilçe yönetim kademesinin yapısal ve işlevsel durumu: Etkin ve katılımcı bir model denemesi
Structural and functional status of the district administration level in Turkey: An effective and participatory model trial
Yazar: İSMAİL ALTAN DEMİRAYAK
Danışman: DOÇ. DR. HASAN BURAN
İnönü Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Kaymakamlık = Sub-governorship ; Taşra teşkilatı = Provinces organization ; İlçe yönetimi = District administration

Özet:
Türkiye'de ilçe yönetimi, merkezi idarenin taşradaki en büyük yönetim bölümleri olan illerin alt bölümleri olarak ikincil yönetim düzeyini ifade eder. Türkiye'nin idare tarihinde, güvenlik ve düzeni sağlamak ile vergi ve asker toplamak amacıyla oluşturulmuş ve dar alanda örgütlenmiş taşra yönetim anlayışı, 1950'lerden sonraki siyasal, toplumsal ve ekonomik değişimlere yanıt veremez duruma gelmiştir. Taşra yönetimi, ekonomik kalkınma ve gelişme, siyasal demokratikleşme, yerinden yönetim, sivil toplumun yönetime katılması, sivil-asker ilişkileri süreçlerinden etkilenerek yapısal (örgütsel) ve işlevsel olarak değişime uğramıştır. Bu değişim, ilçe yönetimi bakımından işlevlerinin azalması ve örgütsel yetersizlikler olarak ortaya çıkmaktadır. Taşrada ilçe yönetiminden özerk kamu kuruluşları ile özel sektör kuruluşlarını öne çıkaran bölgeselleşme, uzmanlaşma ve özelleştirme eğilimi, askeri kolluk örgütlerini öne çıkaran sivil otoriteden bağımsız askeri örgütlenme eğilimi ve yerel yönetimler (büyükşehir belediyesi ve belediyeler) ve sivil toplum kuruluşlarını öne çıkaran ve yurttaşı odağa alan sivilleşme ve yerelleşme/metropolitenleşme eğilimi, ilçenin örgütsel ve işlevsel durumunun yeniden düzenlenmesini gerektirmektedir. İlçe yönetiminin yeniden düzenlenmesinin üç temel koşulu bulunmaktadır. İlki, ilçe yönetiminin fiziksel alan ve nüfus olarak optimal ölçeğe kavuşturulması ile bağlı olduğu il merkezine mesafesi ve kentleşme durumunu dikkate alarak metropol, merkez ve çevre ilçe olarak yönetsel türlerinin belirlenmesi ve tanımlanmasıdır. İkinci olarak, ilçe kamu kuruluşlarının ilçe genel yönetiminin hiyerarşik bütünlüğü çerçevesinde kalmasının sağlanması; kamu düzeni ve güvenliği, yerel yönetimler üzerinde vesayet denetimi, yerel kalkınma, sosyal yardım ve yoksullukla mücadele, tüzel kişilik kazanarak ilçe ölçeğinde yürütülebilir yerel hizmetleri üstlenme ana işlevleri ile personel yönetimi, eşgüdüm, planlama ve denetim tali işlevlerinin yeniden düzenlenmesi ve etkinleştirilmesi gerekmektedir. Üçüncü temel koşul, işlevsel durumdaki yeniden yapılanmadan sonra ilçenin, etkinlik/verimlilik ile katılım/demokratiklik ilkelerinin dengesini sağlayacak şekilde yapısal ve örgütsel olarak yeniden düzenlenmesidir. İlçe yönetiminin yetki genişliği ilkesine dayanması, kaymakamlığın başbakanlığa bağlanması, ilçe yönetiminde etkinliği sağlayacak yönetsel araçlar olarak ilçe kaymakamlığı örgütsel yapısında ihtisaslaşmış bürolar ile uzman personel kadrosunun öngörülmesi, bilgi iletişim teknolojisi altyapısının oluşturulması ve kaymakam yardımcılığının ihdası önem taşımaktadır. İlçenin örgütsel durumunda katılımı ve demokratikliği sağlayacak düzenlemeler ise ilçe ölçeğinde şeffaflık ve hesap verebilirlik ilkelerinin kurumsallaşmasını sağlayacak yönetsel araçların öngörülmesi, ilçe ölçeğinde katılımcı bir yerel meclisin oluşturulması, kaymakamlık bünyesindeki yönetsel ilçe kurul veya komisyonlarına yurttaş katılımının sağlanması ve kaymakamlığın performansının hiyerarşik denetiminin yanı sıra yurttaş ve sivil toplum denetimine açılmasıdır.




Anahtar Kelimeler:
İlçe yönetimi, kaymakamlık, yapısal ve işlevsel durum, taşra yönetimi, ilçenin
yeniden düzenlenmesi, ilçe yönetiminde etkinlik, yurttaş katılımı ve denetimi, ilçe
yönetiminde yönetsel araçlar.

Abstract:
The district administration in Turkey means the secondary management level under the supervision of the province which is the largest central government departments in country. Provincial administration approach that organised on a narrow area and be created for the purpose of providing security and public order and collection of taxes and recruitment of soldiers become unresponsive political, social and economic changes after 1950s. Provincial administration having been influenced by the processes of economic development and improvement, political democratization, decentralization, civil society participation in administration, civil-military relations has undergone a change structurally and functionally. This change is emerging as a reduction and decrease of functions and organizational deficiencies and incompetences in district administration. Trend of regionalization, specialization and privatization which emphasizes autonomous public bodies from district administration and private sector organizations, trend of military organizations independent from civilian authority which emphasizes military police organizations, tendency to civilization which is citizen-focused and decentralization/metropolitanization which highlights local governments (metropolitan municipalities and municipalities) and civil society organizations require reconstructing of the organizational (structural) and functional status of the district administration.
Reorganization of the district administration has three basic conditions. The first one is to be improved the district administration to the optimal scale in terms of physical area and population, to be determined and defined the administration forms as metropolitan, non-metropolitan and central districts considering urbanization level and the distance to the province it bounds to. Secondly, It is essential to keep the public institutions within the hierarchical unity of the district's general administration (to ensure integrity of the district public organizations at hierarchical framework of the district general administration), to be reorganized and activated basic functions of district administration such as providing public order and security, control of local governments, local or regional development, social welfare and struggling against poverty, sustaining  local services which can provide around the district scale by winning the legal entity (by being reorganized and recognized as an local government) and its secondary functions such as personnel management, coordination, planning and administrative control. After restructuring at the district's functional status, the third essential condition is that the district's structural reorganization to ensure a balance between the efficiency/productivity and participation/democratization principals. It's essential to build the district administration based on deconcentration principal and the district governorship connected to the premiership. It is also important to establish the infrastructure of information communication technology, the position of deputy 'district' governor and the expert staff positions and specialized offices in the organizational structure of the district governorship as managerial instruments which is providing efficiency of the district administration. The regulations/arrangements that are supposed to provide democratization and participation in the district administration are predicting  administrative instruments which will ensure institutionalization of the principles of transparency and accountability on scale of the district, constructing and organizing a local council/assembly which is participatory on scale of the district, ensuring and providing participation of the citizens in administrative commissions/boards within district governorship and opening to citizen and civil society control, besides hierarchical control of the district governorship's performance.



Key Words
District administration, district governorship, structural and functional status,
provincial administration, reorganization of the district, effectiveness of the district