Çocuk hakları ihlalinin sinemada temsili ve Capharnaüm üzerine bir okuma
The representation of the child rights violation and a reading on Capharnaüm
Yazar: MERVE GEZEN
Danışman: PROF. DR. ÖZCAN YAĞCI
Başkent Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı / Radyo-Televizyon ve Sinema Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Felsefe = Philosophy ; Hukuk = Law ; Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts

Özet:
Tüm dünya çocuklarının doğumdan itibaren sahip olduğu yaşama, barınma, sağlık ve eğitim hakları 
öncelikli olmak üzere, sosyal ve kültürel etkinliklerden pay alması, hiçbir şekilde ruhen ve bedenen
incitilmeyip kötüye kullanılmaması durumu "çocuk hakları" olarak kabul edilmektedir. Dünyada her 
gün çocukların sahip olması gereken bu haklar çeşitli şekilde kısıtlanmakta veya hiç verilmemektedir. Geçmişten bugüne çocuk ailede üzerine hüküm verilen ve korunması gereken bir varlık olarak nesne konumundan öteye gidememiştir. Çocukların da büyükler gibi bir birey olarak kabul edildiği dolayısıyla onların da her türlü hakka sahip olduğu fikri uluslararası sözleşmelerle tespit edilmesi uzun sürmüştür. Bu sözleşmelerin en önemlisi 1989 yılında hayata geçirilen Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesidir. Çocuğun yüksek yararı üzerine tasarlanan bu sözleşme dünyada da en çok imzalanan sözleşme niteliğini taşımaktadır. Ancak farklı devlet politikaları ve çıkarları, ekonomik sıkıntılar ve istikrarsızlıklar ve yüzyıllardır var olan gelenekler sebebiyle uluslararası antlaşmaların olması gerektiği şekilde uygulanmasına imkan vermeyip aporetik bir konuma sokmaktadır. Hukukun ve uluslararası bildirgelerin işlevselliğinin kangren edildiği bu gibi durumlarda sanat hak ihlallerini yansıtma, toplumları harekete geçirme ve sorunları iyileştirme gücüne sahiptir. Fotoğraf ve sinemanın hayatımıza girmesiyle XX. Yüzyılın başından itibaren çocuk hak ihlalleri gerek bir fotoğraf karesinde  gerekse de beyaz perdede yer bulur. Fotoğraf ve sinemanın çok etkili olduğu bu görsel dünyada her iki sanat dalı da başta uluslararası sivil toplum örgütleri olmak üzere sanatçılar tarafından hak  ihlallerini yansıtıp farkındalık artırmanın yanı sıra yapılan olumlu çabaları da göstermek adına kullanılmaktadır. Bunlardan biri de araştırmanın temel nesnesi olan Lübnanlı yönetmen Nadine Labaki'nin 2018 yılında Uluslararası Cannes Film Festivali'nde jüri özel ödülüne layık görüldüğü Capharnaüm filmidir. Bu çalışmada ilk olarak farklı tarihi dönemlerde çocuk ve çocukluk kavramlarının ne şekilde ele alındığına değindikten sonra geniş bir biçimde uluslararası sözleşmeler ile yapılan çalışmalar ve hak ihlallerini iyileştirme çabalarına yer verilmiştir. Hukukun ve sözleşmelerin yetersiz kaldığı ortamlarda fotoğraf ve sinemanın farkındalık yaratmak adına ne kadar önemli bir araç olduğu; son bölümde de Capharnaüm filminin sinematografik, sosyolojik ve söylem analizleri ile sözleşmelerin işlevsizliği üç farklı perspektifte sunularak nasıl bir farkındalık yarattığına değinilmiştir.

Abstract:
Starting from birth, all children of the world should have in this order of priority, the right to life, shelter, health, and education. All children should benefit as well from social and cultural activities, and should not be harmed mentally or physically, or abused in any way; these are indeed 
"Children's Rights". Every day in the world, these rights that children deserve are restricted in 
various ways or not given at all. From the past to the present, the child cannot pass beyond the 
position of being an object that needs to be protected and is subject to the judgement and control 
of the family. It has taken a long time for International Conventions to recognize that children are 
individuals like adults and therefore they are due respective human rights. The most important of 
these conventions is the United Nations Convention on the Rights of the Child, which was put into 
effect in 1989. This contract, designed for the best interests of the child, is the most acknowledged and the most accepted and signed human rights contract in the world. However, different state policies and interests, economic difficulties and instability, and traditions that have existed for centuries, create barriers to implementation of international agreements as intended which puts these agreements in an aporetic position. In such cases, where the application of law and 
international declarations are in a standstill, art has the power to reveal violations of rights, mobilize societies and to solve problems. With the introduction of photography and cinema into our lives at the beginning of the 20th century, representations of the violations of children's rights find their place both in a photographic frame and on the silver screen. In this visual world, where photography and cinema are very influential, both branches of art are used by artists, especially international non-governmental organizations, to reflect the violations of rights and raise awareness, as well as to show the positive efforts made. An excellent example of using art to speak the truth is Lebanese director Nadine Labaki's film Capharnaüm, awarded the special jury award at the International Cannes Film Festival in 2018 and is the main subject of this thesis. The thesis, begins with an analysis of how the concepts of child and childhood were handled in different historical periods, followed by an in depth analysis of the studies carried out by international conventions and subsequent efforts to improve human rights violations. Next the importance of photography and cinema are examined in the context of raising awareness in environments where law and contracts are insufficient. Finally an analysis of how the film Capharnaüm creates awareness of the disfunction of the enforcement of International Children's rights treaties through  three different perspectives; cinematographic, sociological and discourse analysis.