Motivasyon ile örgütsel vatandaşlık davranışları arasındaki ilişkide iş tatmini ve örgütsel bağlılığın aracı rolü
Intermediate role of job satisfaction and organizational commitment in the relationship of motivation and organizational citizenship behaviors
Yazar: SELDA KOÇAKER
Danışman: PROF. DR. MEHMET TURAN
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Bu çalışmanın amacı, içsel ve dışsal motivasyonun, örgütsel vatandaşlık davranışları üzerindeki etkisinde örgütsel bağlılık ve iş tatminin aracılık rolünü incelemektir. Çalışmanın evrenini sağlık sektörü oluşturmakta olup bu bağlamda, Türkiye'deki altı ilde faaliyet gösteren on iki hastane belirlenmiştir. Devlet ve üniversite hastanelerinden oluşan sağlık kurumlarındaki hemşire, tıbbi görüntüleme, laboratuvar çalışanları ve hasta bakıcılardan oluşan sağlık personeli çalışma için seçilmiştir. Toplamda 1237 katılımcı, uygulanan anket çalışması neticesinde araştırmaya dahil edilmiştir. Çalışmada öngörülen hipotezleri test etmek için çeşitli istatistiksel analizlere başvurulmuş olup çeşitli tanımlayıcı istatistikler, geçerlik ve güvenirlik analizi, T testi, Anova ve Pearson korelasyon testi kullanılmıştır. Ayrıca araştırma modelinin testi için yapısal eşitlik modellemesine başvurulmuştur. Verilerin analizinde ise SPSS ve AMOS istatistik paket programları kullanılmıştır.
Araştırma bulgularına göre, motivasyon, iş tatmini, örgütsel bağlılık (ÖB) ve örgütsel vatandaşlık davranışı (ÖVD) değişkenleri arasında pozitif yönlü anlamlı bir ilişki olduğu,  içsel motivasyonun ÖVD'nin özgecilik, vicdanlılık, nezaket, sivil erdem ve centilmenlik alt boyutları üzerinde anlamlı etkisi olduğu, dışsal motivasyonun ise nezaket alt boyutu hariç ÖVD'nin diğer alt boyutları üzerinde anlamlı etkisi olduğu ortaya konmuştur.  Bu bağlamda, içsel motivasyon ve dışsal motivasyon ile ÖVD arasında örgütsel bağlılık ve iş tatmininin aracılık rolleri, motivasyon ve örgütsel vatandaşlık davranışı alt boyutları dikkate alındığında farklılık göstermiştir. Buna göre; içsel ve dışsal motivasyonun örgütsel vatandaşlık davranışları için önemli bir etken olduğu, örgütsel bağlılık ve iş tatminin ise bu ilişkide çeşitli düzeylerde aracılık etkisi gösterdiği görülmüştür.

Abstract:
The aim of this study is to examine the mediating role of organizational commitment and job satisfaction in the effect of internal and external motivation on organizational citizenship behaviors. The health sector constitutes the  context of the study, and in this context, 12 hospitals operating in 6 provinces in Turkey were determined. Health personnel consisting of nurses, medical imaging, laboratory workers and patient caregivers in health institutions consisting of state and university hospitals were selected for the study. 1237 health professionals participated in the research via answering the questionnaire. In order to test the proposed hypotheses in the study, various statistical tests were applied  including; descriptive statistics, validity and reliability tests, student's T tests, Analysis of variance test (Anova), and Pearson correlation tests. In addition, structural equation modeling was used to test the research model. Data were analysed using SPSS and AMOS statistical package programs.
According to the findings, there is a positive and significant relationship between motivation, job satisfaction, organizational commitment and organizational citizenship behavior (OCB), and intrinsic motivation has a significant effect on altruism, conscientiousness, kindness, civic virtue and sportsmanship sub-dimensions of OCB. It has been revealed that extrinsic motivation has a significant effect on other sub-dimensions of OCB, except for the sub-dimension of kindness. In this context, the mediating roles of organizational commitment and job satisfaction between intrinsic motivation and extrinsic motivation and OCB differed when the motivation and organizational citizenship behavior sub-dimensions were taken into account. According to this; It has been seen that intrinsic and extrinsic motivation is an important factor for organizational citizenship behaviors, while organizational commitment and job satisfaction mediate this relationship at various levels.