Halk bilimi açısından Trabzon ili geleneksel tarım kültürü
Traditional agricultural culture of Trabzon province in terms of folklore
Yazar: İSKENDER KELEŞ
Danışman: PROF. DR. KEMAL ÜÇÜNCÜ
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Halk bilimi = Folklore ; Tarım = Agriculture ; Türk folkloru = Turkish folklore

Özet:
Trabzon ili Anadolu'da tarım kültürü mirasının yaşatıldığı önemli alanlar içerisinde gelmektedir. Bu tez çalışmasının amacı, Trabzon ilinin sahip olduğu zengin tarım kültürünü bütüncül bir şekilde ortaya çıkararak halk bilimi açısından bir tarım kültürü envanteri oluşturmaktır. Sekiz bölümden oluşan bu çalışma gözlem ve derinlemesine mülakat gibi saha araştırmaları yöntemleri kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Birinci bölümde araştırma sahasının tarihi, coğrafi, sosyo-ekonomik arka planı üzerinde durulmuştur. Trabzon ili tarım kültürünün tarihi süreç içerisindeki rolü tarihi kaynaklar üzerinden değerlendirilmiştir. Tarım kültürünün oluşmasında etkili olan kültür ve coğrafya ilişkisiyle ilgili bilgi verilmiştir. İkinci bölümde Trabzon ili tarım kültürüyle ilgili literatür incelenmiştir. Yapılan çalışmalar hakkında bilgi verilerek eksik noktalar dile getirilmiştir. Üçüncü bölümde Trabzon ilinin meyvecilik kültürü incelenmiştir. Meyveler başlıklar altında verilerek meyvelerle ilgili geleneksel bilgilere ve meyveler etrafında oluşan sözlü edebiyat ürünlerine yer verilmiştir. Trabzon ilinin meyvecilik kültürü ayrıntılı bir şekilde anlatılmıştır. Dördüncü bölümde Trabzon sebzecilik kültürü üzerinde durulmuştur. Sebze çeşitleri başlıklar altında verilerek sebzelerle ilgili geleneksel bilgiler ve sebzeler etrafında oluşan sözlü edebiyat ürünleri değerlendirilmiştir. Beşinci bölümü, Trabzon ilinde geçmişte tarımı yapılıp günümüzde tarımı yapılmayan ve tarımı oldukça azalan ürünler oluşturmaktadır. Bu bölümde geçmişte tarımı yapılan ürünlerle ilgili geleneksel bilgiler ve bu ürünlerle ilgili sözlü edebiyat unsurları ortaya koyulmuştur.  Altıncı bölümde Trabzon ili ağaç kültürü kapsamlı olarak incelenmiştir. Başlıklar altında ağaç isimleri verilerek ağaçlar etrafında oluşan geleneksel bilgiler ve ağaçlarla ilgili sözlü edebiyat ürünleri belirtilmiştir. Yedinci bölümde Trabzon ilinde yetişen yabani bitkiler ve otlarla ilgili elde edilen geleneksel bilgiler halk bilimi açısından incelenmiştir. Son bölümde Trabzon ilinde tarım kültüründe kullanılan araç ve gereçlerle ilgili bilgi verilmiştir. Tarım araç ve gereçleri başlıklar altında verilerek tarım kültürü etrafında oluşan etnografya malzemesi ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır.

Abstract:
Trabzon province is one of the important areas where the agricultural cultural heritage is kept alive in Anatolia. The aim of this thesis is to create an agricultural cultere inventory in terms of folklore by revealing the rich agricultural culture of Trabzon province in a holistic way. This study, consisting of eight chapters, was carried out using field research methods such as observation and in-depth interview.In the first part, the historical, geographical and socio-economic background of the research area is emphasized. The role of the agricultural culture of Trabzon province in the historical process was evaluated through historical sources. Information is given about the relationship between culture and geography, which is effective in the formation of agricultural culture. In the second part, the literature on the agricultural culture of Trabzon province was examined. Missing points were expressed by giving information about the studies, which were carried out. In the third part, the fruit growing culture of Trabzon province is evident. Fruits are given under headings and traditional knowledge about fruits and oral literature products created aroubd fruits are included. The fruit growing culture of Trabzon province is explained in detail. In the fourth chapter, Trabzon vegetable growing culture is emphasized. Vegetable varieties are given under headings and traditional knowledge about vegetables and oral literature products around wegetables are evaluated. The fifth section consist of products that were cultivated today and their cultivation has decreased considerably. In this section, traditional knowledge about the products cultivated in the past and oral literature elements about these products are presented. In the sixth chapter, the tree culture of Trabzon province has been examined comprehensively. Under the headings, tree names are given and traditional knowledge around trees and oral lireture products related to trees are stated. In the seventh chapter, traditional knowledge obtained about wild plants and herbs growing in Trabzon province was examined in terms of folklore. In the last section, information about the tools and equipment used in agricultural culture in Trabzon province is given. Agricultural tools and equipment were given under headings and a attempt was made to reveal ethnographic material around agricultural culture.