Sağduyu ve hukuk
Common sense and law
Yazar: YASİN ÇEVİK
Danışman: PROF. DR. CELAL TÜRER
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Felsefe Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Felsefe = Philosophy ; Hukuk = Law
Dizin: Felsefe tarihi = Philosophy history ; Hukuk = Law ; Hukuk felsefesi = Law philosophy ; Sağduyu = Common sense

Özet:
Bu çalışmada, sağduyu kavramının felsefe tarihindeki yeri ve kavramın hukukla ilişkisi
ortaya konulmaya çalışılmıştır. Sağduyu, içinde yaşadığımız dünya ile ilgili çok temel,
doğruluğundan şüphe edilmeyen kabullerimizi ifade eder. Kavramın birinci boyutu içe
bakış ve sağlam muhakemeyi ifade eden aklıselimdir. İkinci boyutu ise ortak ve yaygın
kabullerimizi ifade eden hissi müşterektir. Bu kavram, Aristoteles öncesi filozoflarda adı
konmamış bir şekilde bulunur. Onların sağduyuya karşı bakışı genellikle olumsuzdur.
Aristoteles bugünkü anlamda olmasa da sağduyu terimini ortaya koymuş, metinlerinde
sistematik olmasa da sağduyu başvurularında bulunmuştur. Ortaçağda da sağduyu,
genellikle bir içe bakış olarak tezahür etmiş ancak Aristoteles'in artan etkisiyle hissi
müşterek alanı daha görünür hale gelmiştir. Modern dönemde sağduyu felsefeleri büyük
bir canlılık kazanmış, rasyonalist gelenek onu aklıselime eşitlerken empirist gelenek hissi
müşterek zeminine öncelik vermiştir. Pragmatist gelenekle başlayan eleştirel
sağduyuculuk ise sağduyuya yepyeni bir boyut kazandırmış, onu hem vazgeçilmez bir
zemin, hem de eleştirilerek ıslah edilen bir bilgi türü olarak konumlandırmıştır. Bu
dönemde aklıselim ve hissi müşterek aynı anlamda kullanılmaya başlanmıştır.
Hukukun sağduyu ile ilişkisine baktığımızda aklıselim ile hissi müştereğin iç içe geçtiği
görülmektedir. Hukukun sağduyu ilkeleri olan hukukun genel prensipleri normatif
karakteri ile hem bir hukuk kaynağı hem de hukukun ölçüsüdür. Örf ve âdet hukuku
kuralları ise bu denli normatif olmasa da daima kanunun göz önünde bulundurduğu
tamamlayıcı bir sağduyu zemini olarak karşımıza çıkmaktadır. Hukuk normunun
yorumlanması başlı başına bir sağduyu faaliyetidir. Bütün yorum metotları sağlıklı bir
soruca uluşabilmek için sağduyuya başvurmalıdır. İspat hukukunda sağduyunun rolü
oldukça belirleyicidir. Geçmişte yaşanan bir olaya ilişkin maddi gerçeğe ulaşırken en
büyük yardımcımız, sağduyu ilkeleridir. Bunlar yargılamada hayat tecrübeleri, analoji,
abdüksiyon ve vicdani kanaat olarak tezahür etmektedir.
Anahtar Kelimeler: Sağduyu, aklıselim, hukuk metodolojisi, hukuk, epistemoloji

Abstract:
Common sense expresses our fundamental, unquestionable assumptions about the life
that we live in. The initial dimension of the concept is common sense, which expresses
introspection and sound reasoning. The next dimension is good sense, which conveys our

common and widespread acceptance. This concept is found in an unnamed form in pre-
Aristotelian philosophers. Their point of common sense is mostly negative. Aristotle

introduced the terms of common sense, although not in the present sense, and made
applications of common sense, although not systematically, in his texts. In the Middle
Ages, common sense often manifested as an introspection, but with the increasing
influence of Aristotle, then the field of common sense became more visible.
In the modern era, common sense philosophies gained great vitality, while the rationalist
tradition equated it with good sense, while the empiricist tradition gave priority to the
common ground. "Critical prudence", which started with the pragmatist tradition, brought
a whole new dimension to common sense. It has positioned it both as an indispensable
ground and as a type of knowledge that has been improved by criticism. In this era,
common sense and good sense to be used in the same meaning.
When it is looked closer to the relationship between law and good sense; It can be seen
that these are intertwined. The general principles of law, which are common sense
principles of law, are both a source of law and a measure of law with their normative
character. The rules of customary law, on the other hand, are not so normative, but always
appear as a complementary common sense ground that the law takes into account. The
interpretation of the legal norm is in itself an activity of common sense. All methods of
interpretation must apply common sense to arrive at a sound question. The role of
common sense in the law of proof is quite decisive. Common sense principles are our
most important helpers in reaching out the material truth about an event in the past. These
are manifested as life experiences, analogy, abduction and conscientious conviction in
judgment.
On this basis, with this study, the place of the concept of common sense in the history of
philosophy and the relationship of the concept with law have been tried to be examined.
Key Words: common sense, good sense, legal methodology, law, epistemology