İbn Nâkıyâ'nın "El-Cümân" adlı eseri çerçevesinde Kur'ân'da teşbîh
Tashbih in the Qur'an in the context of Ibn Nâqiyâ's book named "Al-Cumân"
Yazar: FATMA SEYMEN GÖKDAĞ
Danışman: DOÇ.DR. ABDULHAMİT BİRIŞIK
Uludağ Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Dilbilim = Linguistics

Özet:
Kur'ân, nâzil olduğu dönemde belâgatın revaçta olması nedeni ile muhteşem bir belâgatve i`câz mucizesi olarak indirilmiştir. Dolayısıyla Kur'ân lafızları ve âyetleri, belâgatta ve i`câzdaedebî erişilmezlik seviyesinde olmalarıyla birlikte, manayı ifade etmede insanı hayranlığa sevkeden pek çok dil inceliği ve anlam derinliklerini bünyesinde barındırır. Manayı, insanın zihnineyaklaştırma ve farklı boyutlarıyla ortaya koymada çokça kullanılan teşbîh, bir söz sanatı veanlatım tekniği olarak Kur'ân'da farklı çeşitleriyle ve benzer olanlarıyla birlikte yaklaşık yüzkırk iki âyette yer almaktadır. Teşbîh, aralarında ya hakîkaten ya da mecâzen münasebet bulunanşeyleri birbirine benzetmektir. Kur'ân ilimlerinde, Kur'ân'ın İcâzı konusuyla bağlantılıolarak ele alınan teşbîh konusu Arap Edebiyatı'nda (Belâgat) Beyân İlminin ilk konusu olarakişlenmiştir.Hicrî V. asırda, Bağdad'da yaşamış olan Ebû Kâsım Abdullah b. Muhammed b. el-Hüseyin b. Davud b. Nâkıyâ el-Cümân fî teşbîhâti'l-Kur'ân adlı eserinde, Kur'ân'daki teşbîhleri,Bakara sûresinden başlayarak Fîl sûresine kadar otuz altı sûre başlığı altında elli üç âyetçerçevesinde, ele alınan teşbîhe benzer teşbîhin yer aldığı diğer âyetlere de yer vermek sûretiyleincelemiştir.Sûrelere göre tertip edilmiş olan bu eserde, öncelikle konu edilen teşbîhin yer aldığı âyeteyer verilmiş, sonrasında âyette açıklanmaya ihtiyaç gösteren lafızlar incelenerek, lügavî tahliletabi tutulmuştur. Âyeti âyetle, hadisle, rivâyetle tefsir ve şiirle istişhat metodunun kullanıldığıeserde, nüzûl sebepleri ve kıraat farklılıklarına da yer verilmiş, konu müellif tarafından daaçıklanmıştır. Eser, bu şekilde müstakil olarak Kur'ân'da teşbîh konusunun işlendiği, dönemininkültür birikimini ve Kur'ân'a bakışını günümüze ulaştıran ve Kur'ân'ın anlaşılmasına ışıktutan önemli bir kaynak olma özelliği göstermektedir.

Abstract:
The Quran, is the most miraculous remark dispatched as an excellent pattern of balaghah(rhetoric) and ijaz in view of the fact that the balaghah is the most popular in the age the Quranappeared. Hence, the Quranic terms and verses, in addition to their literary beauty, containnumerous linguistic features to express the meaning, leading one to be filled with greatadmiration. Tashbih, employed extensively in familiarizing one?s mind with the meaning andintroducing the meaning with a lot of its aspects, as an art of remark and a technique ofexplanation is available in the hundred and forty two verses of the Quran with different sortsand with similar expressions. The tashbih, on the other hand, is the resembling things amongwhich there are metaphorically or really relations. The tashbih as a subject dealt with in relationwith the ijaz of the Quran in the Sciences of Quran is studied in Arabic literature (balaghah) asthe first article proposed in the context of the Ilmu al-Bayan (balaghah).In his book called el-Cumân fî teşbîhâti?l-Quran Ebû Qâsım Abdullah b. Muhammed b.Nâqıyâ, lived in Baghdad in the fifth century of Hegira, examined the similes in all of the surahof Quran between the Baqara and the Fil, under the thirty six surah topics and in the context offifty three verses, considering the orders of surah, referring to the other verses with similes ofthe same kind. Initially, the verse of Quran including the topic tashbih is given place in the book,which is arranged with respect to surah order. Later on, by studying the remarks which requireto be explained in the verses, they are submitted to semantic analyses. In the book, where themethod of istishhaad a verse with a verse, hadith, riwayah, tafsir, and poem is adopted, areintroduced the nuzul reasons and the reading varieties. Besides, the main topic is also clarifiedwith the author?s own ideas. The text exists as a significant source book in that the subject oftashbihat at the Quran is autonomously studied in a manner previously mentioned in this book,and the book conveys the cultural collection and the evaluation of the Quran of its era tonowadays.