Eğitimde otorite ve izdüşümü: Alman ve Türk yazını okul romanlarının karşılaştırılması
Herrschaft in der erziehung und ihre literarischen figurationen: Vergleichanalyse Deutscher und Türkischer schulromane
Yazar: BURCU ÖZTÜRK
Danışman: DOÇ. DR. ONUR KEMAL BAZARKAYA
Trakya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Alman Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Alman Dili ve Edebiyatı = German Linguistics and Literature ; Karşılaştırmalı Edebiyat = Comparative Literature ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Alman romanı = German novel ; Karşılaştırmalı edebiyat = Comparative literature ; Otorite = Authority ; Roman = Novel ; Türk romanı = Turkish novel ; Weber, Max = Weber, Max ; İzdüşüm = Projection

Özet:
Max Weber tarafından geleneksel, karizmatik ve yasal otoriter şeklinde üç kategoriye ayrılan lider tipleri, bazı edebî eserlerde öğretmenler tarafından temsil edilmiştir. Çalışmaya konu olan Alman ve Türk yazını okul romanları, içerisinde yer alan otoriter öğretmen tipleri açısından önemlidir. En dikkat çekici husus ise bu tiplerin neredeyse evrensel nitelikler taşımasıdır. Bu olgudan yola çıkarak çalışmada Alman yazınından Thomas Mann'ın Buddenbrooks (1901), Heinrich Mann'ın Prof. Unrat (1905) ve Hermann Hesse'nin Unterm Rad (1906) adlı eserleri ile Reşat Nuri Güntekin'in Yeşil Gece (1928), Fakir Baykurt'un Onuncu Köy (1961) ve Kemal Tahir'in Bozkırdaki Çekirdek (1967) adlı eserlerindeki otorite örnekleri ve yansıyan otoriter öğretmen tipleri karşılaştırmalı olarak incelenmiştir.
Çalışmada II. Wilhelm Almanyası ve Atatürk Cumhuriyeti hakkında bilgiler verilerek tarihsel arka plan aktarılmıştır. Bunu yaparken yalnızca tarih biliminden yararlanılmamış; otoriter öğretmen tipleri incelenirken de sosyoloji ve psikolojiden yararlanılmış, böylece bireylerin karakter analizleri yapılmıştır. Bununla beraber araştırma nesnesi olarak seçilen Alman ve Türk yazını okul romanları irdelenerek eserlerdeki otoriter öğretmen tipleri ortaya çıkartılmış ve özellikleri sebepleri ile ele alınmıştır. Ayrıca iki ayrı kültürün eserleri arasındaki benzerlikler ve farklılıklar tespit edilmiştir. Alman yazını okul romanlarında karizmatik ve geleneksel otoriter öğretmen tipleri yer alırken, Türk yazını eserlerinde eski sistemde bu tip öğretmenlerin yer aldığı, Cumhuriyet ile yasal otoriter öğretmen tiplerinin ortaya çıktığı sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
Die drei von Max Weber als legale, traditionale und charismatische kategorisierten Herrschaftstypen werden in manchen literarischen Texten von Lehrerfiguren repräsentiert. Der Fokus der nachfolgenden Studie, die sich mit deutschen und türkischen Schulromanen befasst, liegt auf dieser Thematik. Dabei fällt vor allem auf, dass die genannten Herrschaftstypen tendenziell von zeitloser Gültigkeit sind. Ausgehend davon bilden ihre Figurationen in Schulromanen der deutschen und türkischen Literatur den Gegenstand der Untersuchung. Verglichen werden folgende Texte: Thomas Manns Buddenbrooks (1901), Heinrich Manns Prof. Unrat (1905), Hermann Hesses Unterm Rad (1906) sowie Reşat Nuri Güntekins Yeşil Gece (1928), Fakir Baykurts Onuncu Köy (1961) und Kemal Tahirs Bozkırdaki Çekirdek (1967).
Eine wichtige Rolle spielt dabei der sozialgeschichtliche Hintergrund: Das Zweite Deutsche Kaiserreich bildet ihn in Bezug auf die deutschen, die soeben durch Mustafa Kemal Atatürk gegründete Republik Türkei in Bezug auf die türkischen Texte. Um den individuellen Charakter der dargestellten Figuren einer angemessenen Analyse zu unterziehen, werden punktuell auch Ansätze aus der Soziologie und Psychologie bedient. In diesem Zusammenhang werden auch die in den deutschen und türkischen Schulromanen auftretenden Lehrerfiguren den entsprechenden Herrschaftstypen zugeordnet. Zudem lassen sich Gemeinsamkeiten ebenso wie Unterschiede zwischen den aus zwei unterschiedlichen Kulturen stammenden Texten feststellen. Es wird zu sehen sein, dass in den deutschen Schulromanen überwiegend der charismatische und der traditionelle Lehrertyp vertreten ist, während solche Lehrer in den türkischen Schulromanen als Vertreter des überkommenen osmanischen Erziehungssystems dargestellt werden. Seinen Antipoden bildet, das wird in der Studie zu zeigen sein, ein quasi gemeinsam mit der neu gegründeten Türkei entstandener Lehrertyp, der sich über sein ziviles Rechtsbewusstsein definiert.