Paranın gelir dolanım hızı ve Türkiye ekonomisi üzerine bir uygulama
Income velocity of money and an application on Turkish economy
Yazar: KEREM KİPER
Danışman: YRD. DOÇ. DR. YELDA TEKGÜL
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Ekonomi = Economy ; Ekonomik etki = Economic effect ; Eşbütünleşme = Cointegration ; Johansen yöntemi = Johansen method ; Para ikamesi = Currency substitution ; Para talebi = Money demand ; Paranın dolaşım hızı = Money velocity ; Türk ekonomisi = Turkish economy

Özet:
Paranın gelir dolanım hızı, birim paranın kaç defa el değiştirmesi sonucu mevcut gelirin oluştuğunu gösterir. Bu yönüyle, para stoku ile gelir akımı arasındaki ilişkiyi ortaya koyan önemli bir göstergedir. Doğrudan kontrolü mümkün olmadığı için dolanım hızının etkilenmesi, onu belirleyen değişkenlerin tespit edilmesi vasıtasıyla gerçekleştirilebilir. Bu faktörlerin bilinmesi, iktisat politikasının belirlenmesi bakımından da önemlidir. 1600'lü yıllardan beri tartışılan dolanım hızının uzun süre boyunca, zaman içinde değişme hızı çok yavaş olan bir takım kurumsal faktörler tarafından belirlendiği ileri sürülmüş ve istikrarlı (sabit) bir yapıya sahip olduğu kabul edilmiştir. Geleneksel yaklaşımlar çerçevesinde milli gelirin ve faiz oranının bir fonksiyonu olarak ele alınan dolanım hızı, zamanla sergilediği oynaklık sonucu daha detaylı incelenmeye başlanmış ve bu oynaklığın ortaya çıkmasında dünyada görülen finansal yeniliklerin bir payının olduğu öne sürülmüştür. Ayrıca gelişmiş kapitalist ülkeler dışında kalan ülkelerde görülen para ikamesi olgusunun, ulusal paraya olan talebi etkileyerek, dolanım hızı üzerinde belirleyici olduğu da ileri sürülmektedir. Türkiye üzerine yapılan bu çalışmada da, paranın gelir dolanım hızının hem milli gelir ve faiz gibi geleneksel faktörlerden, hem de finansal yenilikler ile para ikamesi olgusu gibi çağdaş faktörlerden etkilendiği düşünülerek, ilgili değişkenlerle arasındaki uzun dönemli ilişki, Johansen Eşbütünleşme Testi ile sınanmıştır. Çalışmanın sonucunda, uzun dönemde gelir ve faiz oranı gibi geleneksel değişkenlerle dolanım hızının aynı yönde hareket ettiği görülmüştür. Para ikamesini temsilen modele eklenen döviz kuru değişkeni de dolanım hızıyla aynı yönde hareket etmektedir ve bu durum para ikamesinin var olduğuna işaret etmektedir. Finansal yenilikleri gösteren, kredi kartıyla yapılan toplam işlem hacmi değişkeninin ise dolanım hızıyla ters yönde hareket ettiği sonucuna ulaşılmıştır.



Anahtar kelimeler: Para talebi, paranın gelir dolanım hızı, finansal yenilikler, para ikamesi, Johansen eşbütünleşme analizi.

Abstract:
The income velocity of money refers to how many times money passes from one holder to the next to form the current income. Therefore, it is an important indicator to demonstrate the relation between the money stock and income stream. As the direct control is not possible, impact of velocity of circulation can be realized after determining the variables affecting it. Being aware of such factors is also crucial for determining the economy policy. The velocity of money, which has been in discussion since 1600s, is asserted to be formed by a set of corporate factors with very low velocity of change and agreed to have a stable structure. The velocity of circulation treated as a function of national income and rate of interest within the framework of the traditional approaches started to be investigated in detail as a consequence of the volatility in time and it was asserted that the recent financial innovations in the world have a part in emergence of such volatility. Moreover, it is argued that the currency substitution seen in the countries other than the capitalist developed countries impacts the demand to the national currency and becomes determinative on the velocity of money.
In this study focusing on Turkey, the long term relation of money with the relevant variables was tested by Johansen Cointegration Test, considering that the income velocity of money is affected both from the traditional factors such as national income and interest rate and modern factors such as financial innovations and the fact of currency substitution. It was observed at the end of the study that the velocity of circulation goes in the same direction with the traditional variables such as income and rate of interest in the long term. Exchange rate variable added to the model to represent the currency substitution also goes parallel and this condition signs that currency substitution exists. And it was concluded that the variable of total trading volume with credit cards, which indicates the financial innovations, reverses the velocity of circulation.


Keywords: Money demand, income velocity of money, financial innovations,
money substitution, Johansen cointegration analysis.