Bingöl ili Çapakçur mikrohavzasında arazi tahribatının dengelenmesi çalışmalarının araştırılması
Analyzing land degradation neutrality studies at Capakcur microbasin-Bingöl
Yazar: ORHAN İNİK
Danışman: PROF. DR. TAŞKIN ÖZTAŞ
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Amaç: Yapılan bu çalışmada amaç; Bingöl İli Merkez İlçesi sınırları içerisinde yer alan Çapakçur mikrohavzasında 2013 yılında başlanan rehabilitasyon çalışmalarının, havzada var olan arazi tahribatının dengelenmesi (ATD) açısından değerlendirmektir.
Yöntem: Havzada farklı jeomorfolojik birimler, ana materyaller, arazi kullanım ve yönetim şekilleri ve yapılan rehabilitasyon çalışmaları incelenmiştir. Havzanın genelini temsil eden ve özel olarak tahribatın şiddetli olduğu alanlardan toprak örnekleri alınmış ve bazı fiziksel ve kimyasal analizleri yapılmıştır.  Elde edilen tüm verilerin değerlendirilmesinde Türkiye Çölleşme Modeli (TÇM) çölleşme kriter ve göstergeleri kullanılmıştır. Ayrıca İnsansız Hava Aracı (İHA) ile havzanın ulaşılması zor olan alanlarda erozyon izlenmesi ve değerlendirilmesi sağlanmıştır.
Bulgular: Havzada var olan şiddetli erozyondan dolayı arazi tahribatı her geçen gün arttığı tespit edilmiştir. Bu tahribatın engellemek için 2013 yılında başlayıp 2021 yılında sonlanan rehabilitasyon çalışmaları yapılmıştır. Yapılan rehabilitasyon çalışmalarıyla havzada var olan tahribatı azalttığı tespit edilmiştir. Rehabilitasyon çalışmalarıyla havzada var olan toprak kayıpları %23.7 oranında azaltılmıştır. Havzada yapılan rehabilitasyon çalışmaları TÇM göre değerlendirildiğinde, çalışmalar öncesi 1,53 indis değeri ile çölleşme bakımından yüksek risk sınıfı içerisinde yer alırken, çalışmalar sonrası bu değer 1.45'e indirgenerek orta risk grubuna düşürülmüştür.
Sonuç: Bu sonuçlara bağlı olarak havzada yapılan rehabilitasyon çalışmalarının var olan tahribatın önüne geçilmiş ve tahribatı tersine çevirdiği görülmüştür. Havzadaki rehabilitasyon çalışmalarının, ATD açısından büyük önem taşıdığı belirlenmiştir.

Abstract:
Purpose: The aim of this study is to evaluate the rehabilitation works started in 2013 in the Capakçur microcatchment, which is located within the borders of the Central District of Bingöl, in terms of balancing the existing land degradation neutrality (LDN) in the basin.
Method: Different geomorphological units, parent materials, land use and management forms and rehabilitation studies in the basin were examined. Soil samples were taken from the areas that represent the general basin and where the destruction was severe, and some physical and chemical analyzes were made. In the evaluation of all the data obtained, the desertification criteria and indicators of the Türkiye Desertification Model (TDM)  were used. In addition, the Unmanned Aerial Vehicle (UAV) was used to monitor and evaluate erosion in areas that are difficult to reach in the basin.
Findings: It has been determined that the destruction of the land is increasing day by day due to the severe erosion in the basin. In order to prevent this destruction, rehabilitation works that started in 2013 and ended in 2021 were carried out. It has been determined that the existing destruction in the basin has been reduced by the rehabilitation studies. With these works, the existing soil losses in the basin have been reduced by 23.7%. When the rehabilitation works carried out in the basin were evaluated according to theTDM, while it was in the high risk class in terms of desertification with an index value of 1.53 before the studies, this value was reduced to 1.45 and was reduced to the medium risk group after the studies.
Results: Based on these results, it was seen that the rehabilitation works carried out in the basin prevented the existing destruction and reversed the destruction. It has been determined that the rehabilitation works in the basin are of great importance for LDN.