HIV pozitif hastaların sosyodemografik özellikleri, genel psikolojik durumu ve yaşam kalitelerinin değerlendirilmesi
Evaluation of sociodemographic features, general psychological status and quality of life of HIV-positive patients
Yazar: ENES DALMANOĞLU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ UĞUR KOSTAKOĞLU
Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Klinik Bakteriyoloji ve Enfeksiyon Hastalıkları = Clinical Microbiology and Infectious Diseases
Dizin: AIDS = AIDS ; HIV = HIV ; Psikoloji = Psychology ; SF-36 Sağlık Taraması = SF-36 Health Survey ; Sosyodemografik özellikler = Socio-demographic characteristics ; Yaşam kalitesi = Quality of life

Özet:
Çalışmamızda kliniğimizde Human Immunodeficiency Virus/ Acquired Immune Deficiency Syndrome (HIV/AIDS) tanısı ile takip ettiğimiz hastaların epidemiyolojik özellikleri, yaşam kaliteleri, psikolojik durumu, hastalara uygulanan farklı antiretroviral tedavi (ART) rejimlerine olan virolojik ve immünolojik cevabın değerlendirilmesi, tedaviyle ilişkili yan etkiler, hastaların tedaviye olan uyumunun belirlenmesi amaçlanmıştır. 
	Çalışmamıza 1 Ocak 2003–31 Aralık 2020 tarihleri arasında Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Tıp Fakültesi, Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Kliniği'nde  doğrulaması yapılmış HIV/AIDS tanısıyla izlenen 80 hasta dahil edildi. Yetmiş iki (%90)'si erkek, 8 (%10)'i kadın; yaş ortalamaları 44,98±12,76  idi. Yıllara göre vaka sayıları incelendiğinde, son zamanlarda  yeni olgu sayısında belirgin bir artış olduğu görüldü. Hastaların çoğunluğunu  ilkokul (%46,2) ve ortaokul mezunları (%21,2) oluşturmakta idi. Bu yüzden hastaların eğitim ve sosoyokültürel düzeyi düşüktü. Olguların 6 (%7,5)'sında hepatit B ve 2 (%2,5)'sinde hepatit C virüsü enfeksiyonu mevcuttu. Hastalarımızda en fazla kullanılan tedavi rejimleri Tenofovir alafenamid/ Emtrisitabin/ Kobisistat/ Elvitegravir (TAF/FTC/Cobi),  Tenofovir disproksil fumarat/ Emtrisitabin (TDF/FTC) + Dolutegravir (DTG),  TDF/FTC + Efavirenz (EFV), TDF/ FTC/ Cobi/ Elvitegravir (EVG) idi.  EFV+ TDF/FTC kombinasyonunu alanların ortalama HIV-RNA negatifleşme süresi diğer kombinasyonları alanlara kıyasla istatiksel açıdan anlamlı olarak daha fazla saptandı (p=0,003). Bu durum ön planda kullanılan nonnükleozid revers transkriptaz inhibitörleri (NNRTİ) grubu rejimden dolayı olduğu viral yükün geç baskılanabileceği ve hastaların düzensiz ilaç kullanımına bağlı olabileceği düşünüldü. Başlanılan ART'ler içerisinde en yüksek tedavi uyumu oranı TDF/FTC/Cobi/EVG kombinasyonunda görüldü, bunun nedeni de ön planda tekli tablet olmasına bağlı olabileceği düşünüldü. Tedavi başlanan hastalarda en sık ortaya çıkan yan etki osteopeni ve renal yetmezlik olup, TDF nedenli olabileceği düşünüldü. Hastalarımızın ortanca takip  
süreleri 3 yıl (min-max, 0-17 yıl) olup, hastaların 4 (%5)'ü hayatını kaybetti. Dört hastamızın da ölüm nedeni tükenmişlik sendromuna neden olan fırsatçı enfeksiyonlar idi. Kırk yedi hasta onam verdikten sonra SCL-90-R ve SF-36  anketlerini çözdü. Hastalarımızın çözdüğü SCL-90-R ölçeğinin obsesif-kompulsif, kişilerarası duyarlıık, somatizasyon, kaygı, psikotizm, paranoid düşünce, depresyon alt ölçekleri ortalamaları ve ortancaları arasında istatiksel açıdan anlamlı farklar bulundu. Yine hastalarımızın çözdüğü SF-36 ölçeğinin fiziksel fonksiyon, fiziksel rol güçlüğü, ağrı ve genel sağlık algısı alt ölçekleri ortalamaları ve ortancaları arasında istatiksel açıdan anlamlı farklar bulundu.
           Kliniğimize son zamanlarda HIV/AİDS pozitif vaka sayılarında artış görülmektedir.  Bunun en önemli nedenlerinden biri hastalık insidansının yüksek olduğu komşu ülkelerle özellikle Doğu Avrupa ülkeleri ile olan seks turizminin artmasıdır. Hastaların eğitim düzeyi düşük olduğu için hastaların cinsel yolla bulaşan hastalıklar hakkında bilgilendirilmesi HIV/AIDS insidansı azalacaktır. Ayrıca ülkemizde hastaların üzerinde olan toplumsal baskı ve utanma duygusu nedeni ile tanı koymada ve tedavi sürdürebilirliği açısından sorunlar yaşanmaktadır. Tarama testlerin ülke genelinde yaygınlaşması ile hastalara daha erken aşamada tanı konulabileceği düşünülmektedir. Hastaların yaşam kalitesini arttırmak için yeterince sosyal destek sağlanması gerekiğini ve toplumu bilinçlendirme konusunda sivil toplum kuruluşları ve sağlık merkezleri kadar tüm eğitim kurumlarının daha etkin olması gerektiğini düşünmekteyiz. Ek olarak, tanı konulan hastaların uyum sorunları nedeniyle düzenli takibi yapılamamaktadır. Örneğin hastalrımızın bir kısmı gemi adamı olup, uzun süreli yolculuğa çıktığı zaman kontrolleri ve ilaç kullanımı aksamaktadır. Bu hastalara gerekli ilginin gösterilerek, yeterli zamanın ayrılması ile takip ve tedaviye olan uyumları artacaktır.

Abstract:
In our study, epidemiological characteristics, quality of life, psychological status, evaluation of virological and immunological response to different antiretroviral treatment (ART) regimens applied to patients, treatment-related side effects, It was aimed to determine patients' compliance with treatment.
       Our study included 80 patients who were followed up with the diagnosis of HIV/AIDS, who were confirmed in the Infectious Diseases and Clinical Microbiology Clinic of Recep Tayyip Erdoğan University Faculty of Medicine between January 1, 2003 and December 31, 2020. Seventy-two (90%) men, 8 (10%) women; mean age was 44.98±12.76 years. When the number of cases is examined by years, it has been observed that there has been a significant increase in the number of new cases recently. Majority of the patients were primary school (46.2%) and secondary school graduates (21.2%). Therefore, the education and sociocultural level of the patients were low. Six (7.5%) of the cases had hepatitis B and 2 (2.5%) had hepatitis C virus infection. The most commonly used treatment regimens in our patients Tenofovir alafenamide/ Emtricitabine/ Cobicistat/ Elvitegravir (TAF/FTC/Cobi), Tenofovir dysproxil fumarate/ Emtricitabine (TDF/FTC) + Dolutegravir (DTG), TDF/FTC + Efavirenz (EFV), TDF/FTC It was / Cobi/ Elvitegravir (EVG). The mean HIV-RNA negative time was found to be statistically significantly longer in those who received the EFV+ TDF/FTC combination compared to those who received the other combinations (p=0.003). This situation was thought to be due to the delayed suppression of viral load due to the non-nucleoside reverse transcriptase inhibitors (NNRTI) group regimen used in the foreground and due to the irregular drug use of the patients. The highest treatment compliance rate among the ARTs started was seen in the TDF/FTC/Cobi/EVG combination, which was thought to be due to the fact that it was a single tablet in the foreground. The most common side effects in patients who were started treatment were osteopenia and renal failure, and it was thought to be caused by TDF. The median follow-up period of our patients was 3 years (min-max, 0-17 years), and 4 (5%) of the patients died. The cause of death in all four of our patients was opportunistic infections causing burnout syndrome. Forty-seven patients resolved the SCL-90-R and SF-36 questionnaires after giving consent. Statistically significant differences were found between the mean and median of the obsessive-compulsive, interpersonal sensitivity, somatization, anxiety, psychoticism, paranoid thought, and depression subscales of the SCL-90-R scale that our patients resolved. Again, statistically significant differences were found between the averages and medians of physical function, physical role difficulty, pain and general health perception subscales of the SF-36 scale, which was solved by our patients.
        Our clinic has recently seen an increase in the number of HIV / AIDS positive cases. One of the most important reasons for this is the increase in sex tourism with neighboring countries, especially Eastern European countries, where the incidence of the disease is high. Since the education level of the patients is low, informing the patients about sexually transmitted diseases will decrease the incidence of HIV/AIDS. In addition, due to the social pressure and embarrassment on patients in our country, there are problems in diagnosis and in the sustainability of treatment. It is thought that with the widespread use of screening tests throughout the country, patients can be diagnosed at an earlier stage. We think that enough social support should be provided to increase the quality of life of patients and that all educational institutions, as well as non-governmental organizations and health centers, should be more effective in raising public awareness. In addition, regular follow-up of the diagnosed patients is not possible due to compliance problems. For example, some of our patients are seafarers and their controls and drug use are disrupted when they go on a long journey. By showing the necessary attention to these patients and allocating sufficient time, their compliance with follow-up and treatment will increase.