Probit çözümlemesi ve sağlık alanında uygulanması
Probit analysis and its application in the field of health
Yazar: MERT VEZNİKLİ
Danışman: DOÇ. DR. ERAY YURTSEVEN
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Biyoistatistik Ana Bilim Dalı / Biyoistatistik ve Tıp Bilişimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Biyoistatistik = Biostatistics
Dizin: Biyoistatistik = Bioistatistics ; Doz = Dose ; Doz-cevap ilişkisi-ilaç = Dose-response relationship-drug ; Doğal ölüm = Natural mortality ; Probit analiz = Probit analysis ; Probit modeli = Probit model ; Sağlık = Health ; İstatistik = Statistics ; İstatistiksel yöntemler = Statistical methods

Özet:
Bugün tıp ve daha birçok alanda çeşitli kimyasalların üretiminde klinik deneyler yapılmaktadır. Bu deneylerde öldürücü doz (LD50) hesaplanır. Biyolojik deneme, biyolojik bir canlıya uygulanan etkili maddelerin farklı doz düzeylerinin oluşturduğu cevapların incelenmesidir. Bahsedilen LD50 değeri, bir etkin maddenin öldürme, zarar verme kapasitesi olarak tanımlanabilir.  Denemelerde canlının farklı dozlara verdiği cevaplar kullanılarak öldürücü hesabının yapılması olayına ise probit analizi adı verilir.
Bu çalışmada genel anlamda, probit analizinin hangi alanlarda ne tür problemleri çözmeye yönelik bir yöntem olduğu, sağlık alanındaki yeri, kullandığı olasılık dağılımı, bu analizin matematiksel temellerinin incelenmesi irdelenecektir. Bu temel başlıkların altında araştırmanın amacı olarak, bu yöntemin sağlık alanında uygulanmasına dönük hesaplama şekilleri incelenecek ve bulgular kısmında daha önce 2015 yılında yapılan bir toksisite deneyine ait verilerden yararlanılarak, bu analiz türünün verilere uygulanması gösterilecektir. Uygulama kısmında verilerin teorik analizi yapılacak ve bu hesaplamalarda probit çözümlemesinin teorik özelliklerine de değinilecektir. Aynı veriler bilgisayar ortamında da hesaplanarak bulunan sonuçlar birbiri ile karşılaştırılacak ve birbirlerine göre olan farklılıkları, avantajları ve dezavantajları incelenecektir.

Anahtar Kelimeler :  probit analiz, letal doz, LD50, doz-tepki, biyolojik deneme, doğal ölüm

Abstract:
Today, clinical trials are performed in the production of various chemicals in medicine and many other fields. In these experiments the lethal dose (LD50) is calculated. Biological testing is to examine the responses of different dosage levels of the active substances applied to a biological organism. Said LD50 value can be defined as the killing, damaging capacity of an active substance. In the experiments, the lethal calculation of the organism by using the responses given to different doses is called probit analysis.
In this study, in general, probit analysis is a method for solving what kind of problems in the field, its place in the field of health, the probability distribution it uses, and the mathematical foundations of this analysis will be examined. The aim of this study is to examine the calculation methods for the application of this method in the field of health, and to apply the data to the data by using the synthetic data in the findings section. In the application part, manual data analysis will be done and the theoretical properties of probit analysis will be mentioned in these calculations. The same data will be calculated in computer environment and the results will be compared with each other and their differences, advantages and disadvantages will be examined.

Key Words: probit analysis, lethal dose, LD50, dose-response, biological trial, natural death