Ebû Hanîfe ve İmâmeyn arasındaki fıkhî ihtilafların tespit ve incelenmesi (Aile hukuku özelinde)
The Analysis of the disagreements between Ebu Hanife and İmameyn in the fiqh (About in Islamic Family Law)
Yazar: İSMAİL KAÇA
Danışman: DOÇ. DR. HACI MURAT KUMBASAR
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law
Dizin: Aile hukuku = Family law ; Ebu Hanife = Ebu Hanife ; Mezhepler = Sects ; Mezhepler tarihi = Sect history ; İmamet = Imamet ; İslam Hukuku = Islamic Law ; Şeybani = Shaybani ; Şia = Şia

Özet:
Hanefî mezhebinin teşekkülünde önemli bir paya sahip olan Ebû Yûsuf ve Muhammed eş-Şeybânî, Ebû Hanîfe'nin önde gelen talebelerindendir. Mezhep içerisinde "İmameyn" lakabı verilen bu iki müctehid, kimi zaman kendi aralarında kimi zaman da hocaları Ebû Hanîfe ile fıkhi görüş ayrılıkları yaşamışlardır. Bu İhtilaflar, mezhebin olgunlaşmasına zemin hazırlamasının yanı sıra İslam hukuk literatürünün zenginleşmesinde de rol oynamıştır. Bu ihtilafların incelenmesi; fakihlerin tartışmalarının bir arka planı olduğunu ve ulemanın fıkhî meselelerde hüküm verirken bir usule dayandığını ortaya koymak, ayrıca fıkhî meselelerde meleke kazanmak açısından önemlidir. Bu amaçlarla hazırladığımız çalışmamızda Ebû Hanîfe, Ebû Yûsuf ve Muhammed b. Hasan eş-Şeybânî arasında meydana gelen ihtilafları aile hukuku (münâkehât ve müferakât bahisleri) özelinde inceledik. İhtilafların tespitinde Mevsılî'nin el-Muhtar adlı eserini esas aldık ve altmış yedi ihtilaf tespit ettik. Söz konusu ihtilafların sebeplerini ve tarafların gerekçelerini bir takım Hanefî fıkıh eserlerinden yararlanarak ortaya koyduk. Araştırmamız neticesinde taraflar arasında ortaya çıkan ihtilaflarda ihtiyat ilkesinin, kavramlara yüklenen farklı anlamların, hadis tercih kriterleri ve nasslara yaklaşımlardaki farklılıkların ayrıca dönemin şartlarının etkili olduğu sonucuna vardık.
Fıkhî tartışmaların muazzam bir arka planı olduğuna işaret eden çalışmamız; giriş, iki bölüm ve sonuç kısımlarından müteşekkildir. Giriş bölümünde mezkûr fakihlerin hayatları, eserleri ve içtihat metotlarından bahsettik. Birinci bölümde bu üç fakihin nikâh bahsindeki ihtilaflarını, ikinci bölümde ise talak bahsindeki ihtilaflarını inceledik. Sonuç kısmında ise incelenen ihtilaflar ile ilgili değerlendirmelere ve vardığımız neticelere yer verdik.

Abstract:
Ebû Yûsuf and Muhammed Eş Şeybânî are the must import students of Ebû Hanîfe They also have important place in the creation of the Hanafi Mazhab. This two students who have "İmameyn" as a nickname had sometimes some fiqh's disagreements between them selves even between them and their theacher Ebû Hanîfe. This disagreements absolutly makes the mazhab stronger. Reviewing these conflicts is important to demonstrate that the faqihs (Islamic jurist) have a background in their discussions and that the ulema is based on a method of judgment in fiqh (Islamic jurisprudence) matters, and also in terms of gaining experience on the fiqh matters. In this study that we prepared for the mentioned purposes, we reviewed the disputes occurred between Abu Hanifah, Abu Yûsuf and Muhammed b. Hasan esh-Sheybânî specifically on munakehat (field of the subjects related to marriage) subject. We based on Mevsılî's al-Muhtar literary work and identified sixty-seven disputes in the determination of the disputes. We presented the reasons of the disputes and the justification of the parties by using a number of Hanafi fiqh works. As a result of the research, we concluded that the prudence principle in the disputes arising between the parties, the different meanings attributed to the concepts, the hadith preference criteria and the differences in the approaches to the nasses (a known, or clear, legal injunction) also influenced the conditions of the period.
The study pointing out that there is a tremendous background of the fiqh discussions consists of the introduction, two sections and the conclusion parts. We mentioned of the lives, works and ijtihad methods of the aforementioned faqihs. In the first section, we examined the disputes of these three faqihs in marriage and rada' (the suckling which produces the legal impediment to marriage of foster-kinship; breastfeeding), and their disputes on talaq (divorce in Islam) in the second section. In the conclusion part, we included the evaluations and conclusions that we reached about the disputes reviewed.