Dispersantların çeşitlendirilmesi ve etkinliğinin incelenmesi
Diversification of dispersants and efficiency analysis
Yazar: SELCEN TOKGÖZ
Danışman: PROF. DR. MEHMET İŞLEYEN
Bursa Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Deniz Bilimleri = Marine Science ; Kazalar = Accidents ; Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering
Dizin: Deniz kirliliği = Marine pollution ; Dispersant = Dispersant ; Petrol sızıntısı = Oil spill ; Verim = Yield ; Çevre dostu ürünler = Eco-sensivite products

Özet:
Dispersantlar, petrolün sudan ayrılması için kullanılan kimyasal maddelerdir. Kısaca sürfaktan ve çözücüden oluşan sıvı karışımlar olarak tariflenebilir. Petrol tabakası üzerine ince damlacık halinde püskürtülerek deniz kirliliğine müdahale çalışmalarında kullanılır. İlk dönemlerde deterjanların kullanılmasıyla başlayan bu süreç her bir petrol sızıntısına müdahale sürecinde daha da geliştirilmiştir.  Dünyada çok sayıda dispersant üreticisi bulunmaktadır, kullanımı ise 1966 yıllarına kadar dayanmaktadır. Hızlı ve etkili müdahale imkanı sağlayan kimyasallar olmasının yanında, dispersantların çevreye etkisinin de göz önünde bulundurulması kritik öneme sahiptir. Çevresel etkilerin azaltılmasına ve veriminin arttırılmasına yönelik çevre dostu alternatifler üzerinde çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır. 
Bu çalışma; piyasada bulunan dispersantların, çevre dostu alternatiflerini araştırmak amacıyla yapılmıştır. Bununla birlikte, Bitkisel Kökenli Maddenin (BKM'nin) petrol sızıntılarında kullanılması durumundaki dispersiyon verimi piyasada bulunan kimyasal içeriğe sahip bir dispersant ile laboratuvar ortamında karşılaştırılmıştır. Böylece BKM'nin piyasadaki kimyasal içeriğe sahip dispersantlar yerine çevre dostu bir alternatif olması hedeflenmektedir. Laboratuvar çalışmaları; Çevre Koruma Ajansı (EPA) tarafından yayınlanmış yönteme ve Sorial ve diğ. tarafından detaylandırılmış metotlara göre yürütülmüştür.
Bu çalışmaların sonucunda dispersant ve BKM için de konsantrasyonu arttıkça dispersiyon verimi de artmaktadır. Bunun yanısıra  BKM için konsantrasyon azaldıkça dispersiyon veriminin stabil hale geldiği söylenebilir. Bu durum müdahalede daha az madde kullanımına işaret ederek deniz ekosistemine olumsuz etkilerin azaltılmasına bir ışık tutabilir. Bu da dispersantlar için çevre dostu alternatiflerinin mümkün olabileceğini göstermektedir. Ayrıca bu alternatifler ile en az dispersantlar kadar etkili sonuçlar alınabileceği öngörülmektedir. İncelenen çalışmalarda olduğu gibi BKM için de karıştırma hızlarına karşı dispersiyon veriminin ele alınması maddenin dispersiyonu ile ilgili daha fazla bilgi verecektir. BKM ile yürütülen laboratuvar çalışmaları farklı tipte petroller ile devam ettirilerek çevre dostu alternatiflerin geliştirilmesi sağlanabilir ve çevre dostu alternatiflerin verimine ilişkin sonuçlar doğrulanabilir. Dispersantların laboratuvardaki verimini ölçmek sahadakinden daha kolay olsa da laboratuvar testlerinin, acil durum müdahalesi kapsamında baskı ve kriz ortamının gerçek koşullarını temsil etmemesi kaçınılmazdır. Benzer çalışmaların dalga tankı çalışmaları ve deniz denemeleriyle de ele alınması, sürece farklı bir bakış açısı kazandırabilir.

Abstract:
Dispersants are chemical substances which used for the dispersion of oil from the water. It can be briefly described as liquid mixtures consisting of surfactant and solvent. These are applied by spraying as fine droplets on the oil layer at the sea surface in marine pollution. This process, which beginning with the use of detergents, was further developed during the response to each oil spill. There are many dispersant producer in the world, and using dates back to 1966. Moreover, using the chemical that respond promptly and effectively, also it is critical to consider the environmental impact of dispersants to the receiving environment. There is a need for research on eco-friendly alternatives to reduce environmental impacts and increase efficiency.
This study; conducted to explore eco-friendly alternatives for available dispersants in global market. However, the dispersion efficiency of BKM in oil spills was compared with a commercially available dispersant at the laboratory. Thus, BKM is aimed to be an eco-friendly alternative to dispersants contain from several chemicals in the global market. Laboratory studies conducted according to the published method by EPA and Sorial et al. 
As a result of these studies, as the concentration of dispersant and BKM increases, the dispersion efficiency also increases. In addition, it might be said that the dispersion efficiency becomes stable as the concentration decreases for BKM. This may shed light on reducing the negative impacts on the marine ecosystem by pointing to less substance use in the response. This shows that eco-friendly alternatives for dispersants are possible. Besides, predicted that these alternatives can provide results that are at least as effective as dispersants. Considering the dispersion efficiency against mixing speeds for BKM, as in the studies reviewed, shall give more information about the dispersion of the substance. The laboratory studies carried with BKM can be continued  with various types of oil, for  eco-friendly alternatives and improve the results regarding the efficiency of these alternatives can be verified. Although it is easier to monitor the efficiency of dispersants in the laboratory than in the working sites, it is inevitable that laboratory tests do not represent the real conditions of the pressure and crisis environment within the scope of emergency response. Addressing similar studies with wave tank studies and sea trials may provide a different perspective to the process.