Endülüs hadis şerhçiliği(Hicrî III-VI. Asırlar)
Andalusian hadith commentary (iii-vi centuries)
Yazar: ALİ RIZA KARA
Danışman: PROF. DR. TALAT SAKALLI
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Din = Religion
Dizin: Ehl-i hadis = Ahlu?l-hadith ; Fıkhü'l-hadis = Fiqh al-hadith ; Maktu hadisler = Fixed hatiths ; Sahihayn hadisler = Sahihayn hadiths

Özet:
ÖZET
Yaklaşık sekiz asır boyunca İslam hâkimiyeti altında kalan Endülüs coğrafyasında yoğun hadis şerh faaliyetlerini görmek mümkündür. Hattâbî'nin, Buhârî'nin ve Ebû Dâvûd'un eserlerine yazdığı şerhleri hariç tutarsak hadis şerhleri ilk önce Endülüs'te yazılmıştır. Dolayısıyla çalışmamızda Endülüs hadis şerhçiliğinin hangi nedenlerle ortaya çıkıp geliştiğini ve diğer coğrafyalardaki şerhler üzerindeki etkisini ele almayı amaçladık. Çalışmada veri toplama ve analiz yöntemini kullandık, konuyu ise hicrî üçüncü ve altıncı asırlar arasıyla sınırlandırdık.
Çalışmada vardığımız sonuçlara değinecek olursak Endülüs'te hadis şerh faaliyetlerinin ilk olarak Muvatta' üzerine yazılan garîbü'l-hadîs çalışmalarıyla başladığını söyleyebiliriz. Mâlikîlik mezhebinin etkisiyle Endülüs'te Muvatta' üzerine yazılan şerh faaliyetleri diğer asırlarda da devam etmiştir. Muvatta'dan sonra bu coğrafyaya giren Buhârî ve Müslim'in Sahîh'leri ile Tirmizî'nin Sünen'i de burada şerh edilmiştir. Hicrî beşinci asıra kadar yazılan şerhler hacimli olmayıp daha çok kelime ve fıkıh ağırlıklı şerhler olmuştur. 
Endülüslü şârihler, fıkhî konularda zaman zaman mensubu oldukları Mâlikî mezhebi doğrultusunda görüş beyan etmişlerdir. Ancak Endülüslü Mâlikî âlimlerin zaman içerisinde ehl-i hadis anlayışına yakınlaşmaları sonucunda fıkhî hükümlerde hadisleri de dikkate almaya başlamışlardır. Bundan dolayı onlar, gerek müctehid âlimlerin gerekse itikâdî fırkaların hadise muhalif gözüken görüşlerini tenkit etmişlerdir. Endülüs hadis şerhlerinin diğer coğraflardaki hadis şerhlerine etkisinin bariz olduğunu söyleyebiliriz. Zira birçok şârih kaynağını belirterek Endülüslü şârihlerden nakiller yapmıştır.

Abstract:
ABSTRACT
It is possible to see intensive hadith commentary activities in Andalusia, which was under Islamic rule for about eight centuries. With the exception of al-Khattābī's commentaries on al-Bukhārī's and Abū Dāwūd's works, the first hadīth commentaries were written in Andalusia. Therefore, in our study, we aimed to examine the reasons for the emergence and development of Andalusian hadith commentary and its impact on commentaries in other geographies. We used the method of data collection and analysis in the study, and limited the subject to the third and sixth centuries of Hijri.
If we talk about the results of the study, we can say that the first hadith commentary activities in Andalusia started with the works on al-garīb al-hadīth written on Muwatta'. With the influence of the Mālikī sect, the commentary activities on Muwatta' in Andalusia continued in other centuries. Bukhārī and Muslim's Sahīhs and Tirmidhī's Sunan, which entered this geography after Muwatta', were also commented here. The commentaries written until the fifth century of Hijri were not voluminous and were mostly word and fiqh-based commentaries.
Andalusian commentators occasionally expressed their opinions on jurisprudential issues in line with the Mālikī madhhab to which they belonged. However, as the Andalusian Mālikī scholars became closer to the ahl al-hadīth understanding over time, they started to take the hadīths into consideration in fiqh rulings. Therefore, they criticised the views of both the mujtahid scholars and the theological factions that seemed to be in opposition to hadith. We can say that the influence of Andalusian hadith commentaries on hadith commentaries in other geographies is obvious. Because many commentators quoted Andalusian commentators by indicating their sources.