Kent- yapı ilişkisi bağlamında araç bomba saldırılara alınabilecek önlemlerin çok ölçütlü karar verme yöntemleri ile değerlendirilmesi
Evaluation of precautions that can be taken against vehicle bomb attacks in the context of city-building relationship with multi-criteria decision-making methods
Yazar: BERRU İZEL GÖKGÖZ
Danışman: DOÇ. DR. ZEYNEP YEŞİM İLERİSOY
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Geçmişten günümüze terör faaliyetleri kapsamında yapılara yönelik çok sayıda bombalı saldırı gerçekleşmiş ve bu saldırılar sonucunda ciddi can ve mal kayıpları yaşanmıştır. Stratejik konumu nedeniyle terör faaliyetlerinden en çok etkilenen ülkelerden olan Türkiye'de son 40 yılda ulaşım yapıları ve çevrelerini hedef alan dört bombalı saldırı gerçekleşmiştir. Gelişen teknolojiyle artan patlayıcı etkisi, geçmişte hedef olarak seçilen bu yapıların korunması için güvenlik önlemlerinin alınmasını zorunlu kılmaktadır. Bu tez, yapıların korunması için kent içinde güvenlik önlemlerinin ulaşım yapılarına dahil edilmesine ve ulaşım yapılarında terör saldırıların etkilerini azaltmanın yollarını tartışmaya odaklanmaktadır. Tezin ana araştırma konusu, ulaşım yapılarından Yüksek Hızlı Tren Garları ve Havalimanlarının güvenli tasarımı için tasarım kriterlerinin değerlendirilmesidir. Öncelikle, amaç doğrultusunda yapılar üzerinde oluşan hasarın, patlamanın hangi tür özelliklerine bağlı olduğu araştırılmıştır. Ardından literatür ışığında farklı ülkelerin standartları ve uzman görüşleri de dahil edilerek, özellikle araç bombalı saldırılarda kent ve yapı ilişkisinde alınması gereken önlemler belirlenmiştir. Tasarımsal kararların karmaşık ve belirsiz özelliği nedeniyle, bu önlemler Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) metodolojisinden Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP) yöntemiyle değerlendirilmiştir. Değerlendirmelerde parsel düzenlemelerinin bombalı saldırılar için en etkili bileşen olduğu tespit edilmiştir. Sonraki adımda da tren garı ve havalimanı örnekleri değerlendirilmiştir. Değerlendirmelerde havalimanlarının tren garlarına göre kent yapı ilişkisinde araç bombalı saldırılara karşı daha iyi performans sergiledikleri sonucuna ulaşılmıştır. Son olarak, kent içindeki bombalı saldırılara karşı yapı ve çevresi için öneriler sunulmuştur.

Abstract:
From the past to the present, several bomb attacks on buildings have occurred as part of terrorist activities, resulting in significant loss of life and damage. In the previous 40 years, four bomb attacks targeting transportation structures and their environs have occurred in Turkey, which is one country most threatened by terrorism activity because of its strategic location. The explosive effect increasing with the developing technology causes taking security measures to protect these structures, which were chosen as targets in the past. This thesis focuses on incorporating security measures into transportation structures for protecting structures and discussing ways to reduce the effects of terrorist attacks on transportation structures. The major research subjects of the thesis are the evaluation of design criteria for the safe design of high-speed train stations and airports, which are transportation structures. First, it has been investigated that the damage to the structures depends on the characteristics of the explosion. Then, in the literature light, the standards and expert opinions of different countries were included, and precautions to be taken in the relationship between the city and the building, especially in vehicle bomb attacks, were determined. Because of the complex and uncertain nature of design decisions, these measures were evaluated using the Analytical Hierarchy Process (AHP) from the Multi-criteria Decision-making (MCDM) method. According to the assessments, parcel arrangements are the most successful component of bomb strikes. The following stage was to analyse railway station and airport instances. In the evaluations, airports perform better against vehicle bomb assaults in the city-structure relationship than railway stations. Finally, suggestions are presented for the building and its surroundings against the bomb attacks in the city.