Davranışsal iktisat çerçevesinde merhamet güdüsü ile para talebi
Money demand with compassion motive within the framework of behavioral economics
Yazar: BELKIS ASLAN
Danışman: PROF. DR. ADEM KALÇA
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Katılım Bankacılığı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ekonomi = Economics ; İşletme = Business Administration
Dizin: Davranışsal ekonomi = Behavioral economics ; En küçük kareler yöntemi = Least squares method ; Para talebi = Money demand ; Yapısal eşitlik modeli = Structural equation model

Özet:
Para talebi, iktisat literatüründe tüketici davranışlarının yakından ilişkili olduğu bir kavram
olarak ifade edilmektedir. Diğer taraftan merhamet ise her insanda hatta hayvanlarda olduğu
öngörülen bir güdü olarak bilinmektedir. Bu bilgiler, insan ile yakından ilgili olan bir güdünün,
tüketici davranışlarında, dolayısıyla da para talebi üzerinde etkili olabileceği fikrinin ortaya
çıkmasına yol açmıştır. Zaten son yıllarda insanların davranışları da davranışsal iktisat çerçevesinde
incelenmektedir.
Bu tez kapsamında öncelikli amaç, bireylerinin merhamet güdüsü ile para talebinde bulunup
bulunmadığını ortaya koyma ve para talebi denklemine merhamet güdüsünü ilave ederek literatüre
bir katkı sunmaktır. Bunu ortaya koyabilmek adına örneklem olarak, TR90 Doğu Karadeniz Bölgesi
kapsamında; Artvin, Giresun, Gümüşhane, Ordu, Rize ve Trabzon illerinde ikamet eden 18 yaş üstü
gelir sahibi bireyler seçilmiş ve bu çerçevede anket çalışması yapılmıştır. Anket çalışmasında,
halihazırda psikolojide kullanılan merhamet ölçeği ve para talebine ilişkin sorulara yer verilmiştir.
Anket çalışması Haziran 2022-Mayıs 2023 tarihleri arasında gerçekleştirilmiştir. Çalışma
kapsamında kullanılan örneklem hacmi ise 461'dır.
Analiz iki aşamadan oluşmaktadır. Birinci aşamada, merhamet güdüsünün reel para talebi
içinde varlığı sorgulanmıştır. Bu aşamada, reel para talebi bağımlı değişken olarak kullanılırken,
gelir, merhamet güdüsü, paranın kendi getiri oranı ve diğer finansal varlıkların getiri oranı bağımsız
değişkenler olarak kullanılmıştır. Yapılan en küçük kareler analiz sonuçlarına göre; gelir, paranın
kendi getiri oranı ve merhamet güdüsü reel para talebinin anlamlı birer değişkenleri olarak çıkmıştır.
Merhamet güdüsünün reel para talebinin bir değişkeni olduğuna karar verildikten sonra, ikinci
aşamaya geçilmiştir. İkinci aşamada ise yapısal eşitlik modellemesi kullanılarak, merhamet güdüsü
ile para talebini etkileyen faktörler ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu aşamada kurulan yapısal eşitlik
modellemesinde merhamet güdüsü ile para talebini; yaşam standartlarının, ekonomik faktörlerin,
harcamaların ve satın alma gücü beklentilerinin etkilediği belirlenmiştir. Bu sonuçlar çerçevesinde,
para talebi denklemine psikolojik bir faktör olan merhamet güdüsü eklenerek, para talebi teorisinin
geliştirilmesi hedeflenmektedir.
Anahtar Kelimeler: Para Talebi, Davranışsal İktisat, Merhamet Güdüsü, En Küçük Kareler
(EKK), Yapısal Eşitlik Modeli (YEM)

Abstract:
Money demand is expressed as a concept with consumer behavior which is closely related in
the economic literature. On the other hand, compassion is shown as a motive that is predicted to exist
in every human being and even in animals. These informations have revealed the idea that this motive
which is closely related to humans, can have an impact on consumer behavior and therefore on money
demand. Already in recent years, people's behavior has been examined within the framework of
behavioral economics.
The primary aim of this thesis is to reveal whether household members money demand with
compassion motive and to contribute to the literature by adding the compassion motive to money
demand equation. In order to reveal this, individuals who earn income, over the age of 18 and residing
in the provinces of Artvin, Giresun, Gümüşhane, Ordu, Rize and Trabzon within the scope of the
TR90 subsection were selected as a sample and a survey was conducted within this framework. The
survey included questions regarding demand for money and the compassion scale which is currently
used in psychology. The survey was conducted between June 2022 and May 2023. 461 samples were
used in the study.
The analysis consists of two stages. In the first stage, the existence of the compassion motive
was quaried in real money demand. At this stage, real money demand was used as the dependent
variable, while income, compassion motive, own rate of interest on money and rate of interest on
other financial assets were used as independent variables. According to the results of the least squares
analysis, income, own rate of interest on money and compassion motive were calculated as
significant variables of real money demand. After the decision which is the compassion motive was
a variable of real money demand, has been made, the second stage was started. In the second stage,
the factors which are affecting money demand due to compassion motive were tried to be revealed
by using structural equation modeling. According to the structural equation model which is
established at this stage, it has been determined that living standards, economic factors, expenses and
purchasing power expectations affect money demand which is motivated with compassion. Within
the framework of these results, it is aimed to develop money demand theory by adding compassion
motive as a psychological factor to money demand equation.
Key Words: Money Demand, Behavioral Economics, Compassion Motive, Least Squares
(LS), Structural Equation Model (SEM)