Havacılıkta emniyet kültürünün ölçümüne yönelik bir araç geliştirme: Türk pilotlar üzerinde bir araştırma
Developing a tool for measuring safety culture in aviation: A research on Turkish pilots
Yazar: TEMEL CANER USTAÖMER
Danışman: PROF. DR. FERHAN ŞENGÜR
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sivil Havacılık Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Sivil Havacılık = Civil Aviation

Özet:
Bu araştırmada, Türk pilotların emniyet kültürünü bütünlüklü bir yaklaşımla ele alan, kavramın teorik alt yapısını içeren ve geçerlilik ve güvenilirlik kriterlerini sağlayan bir ölçek geliştirilmesi hedeflenmiştir. Böylece, alanyazındaki önemli bir boşluğun doldurulması amaçlanmıştır. Araştırmada dört bölüm bulunmaktadır. Araştırmanın teorik alt yapısı ilk üç bölümde; ampirik araştırma bulguları ise, son bölümde ele alınmıştır. Araştırmanın ana kütlesini Türkiye'deki havayollarında çalışan ikinci ve kaptan pilotlar oluşturmaktadır. Araştırma süreci, evren ve örneklem seçimi, veri toplama araçlarının geliştirilmesi, hipotezlerin kurulması ve araştırma bulgularının raporlanması şeklinde dört aşamada ele alınmıştır. Araştırma  yöntemi olarak nicel ve nitel analiz yöntemlerinin birlikte kullanıldığı karma yöntem benimsenmiştir. Araştırma sonucunda, " Havayolu Pilotlarının Emniyet Kültürü Ölçeği" adı verilen, üç alt boyut ve 16 maddeden oluşan bir ölçek geliştirilmiştir. Pilotların görevleri, pilotaj eğitimini aldıkları yerler, pozisyonları, eğitim düzeyleri, yaşları, hizmet süreleri ve uçuş saatleri, emniyet kültürünün boyutları açısından karşılaştırılmıştır. Bu araştırmada ayrıca hava trafik kontrolörlerinin ve uçuş harekât uzmanlarının pilotların uçuş ve briefing sırasında yaptıkları ve daha sonra tekrar yapma olasılığı bulunan hatalarına ilişkin görüşlerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu kapsamda, araştırmada nitel desen kullanılmıştır. Çalışmada hava trafik kontrolörlerinin ve uçuş harekât uzmanlarının görüşlerini belirlemek için "Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu" kullanılmıştır.

Abstract:
In this study, it was aimed to develop a scale which embraces safety culture of the Turkish pilots with an integratedapproach, includes the theoretical basis of the concept, and provide validity and reliability criteria. Thus, it is aimed to fill an important gap in the literature. There are four chapters in the research. The theoretical infrastructure of the research is embraced in the first three sections; empirical research findings are discussed in the last section. The population of the research is first officers and captain pilots working for airlines in Turkey. The research process was handled in four stages: The selection of the population and sample, the development of data collection tools, the establishment of hypotheses and the reporting of research findings. The mixed-method, in which quantitative and qualitative analysis methods are used together, has been adopted as the research method. As a result of the research, a scale consisting of three sub-dimensions and 16 items called "Safety Culture Scale Of Airline Pilots" was developed. The pilots' tasks, places where they took pilot training, positions, educational levels, ages, periods of service and hours of flight were compared in terms of the dimensions of the safety culture. In the study, it is also aimed to determine the opinions of air traffic controllers and dispatchers about the possible mistakes of pilots during flight and briefing. In this context, a qualitative approach was used. "Semi-Structured Interview Form" was used to determine the opinions of air traffic controllers and dispatchers