Konya'da tüketilen balıklarda ağır metal düzeylerinin belirlenmesi
Determination of heavy metal levels in fish consumed in Konya
Yazar: HADEEL ABDULJABBAR ABBAS AL-MAFRACHI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ İLKAY ÇORAK ÖCAL ; DR. ÖĞR. ÜYESİ NUMAN EMRE GÜMÜŞ
Çankırı Karatekin Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı / Biyoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Biyoloji = Biology

Özet:
ÖZET

Doktora Tezi

KONYA'DA TÜKETİLEN BALIKLARDA AĞIR METAL DÜZEYLERİNİN BELİRLENMESİ


Hadeel Abduljabbar Abbas ALMAFRACHI

Çankırı Karatekin Üniversitesi
Fen Bilimleri Enstitüsü
Biyoloji Anabilim Dalı


Danışman: Dr. Öğr. Üyesi İlkay ÇORAK ÖCAL
Eş Danışman: Dr. Öğr. Üyesi Numan Emre GÜMÜŞ


Ağır metallerin biyolojik olarak parçalanamaması ve çevrede birikme özelliğine sahip olmaları, onları su ortamı ve dolayısıyla besin kaynağı olarak balıklarla beslenen insanlar için zararlı hale getirmektedir. Bu çalışmada Konya ilinde yerel pazarlarda yaygın olarak satılan ve halk tarafından oldukça fazla tüketilen; sazan (Cyprinus carpio), gökkuşağı alabalığı (Oncorhynchus mykiss), barbun (Mullus barbatus), Çipura (Sparus aurata), ıskarmoz (Sphyraena sphyraena), sardalya (Sardina pilchardus) levrek (Dicentrarchus labrax), hamsi (Engraulis encrasicolus), kefal (Mugil cephalus) ve istavrit (Trachurus mediterraneus) türlerinin biyoakümülasyon düzeylerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Balık türlerinin kas dokusundan alınan örnekler ICP-OES cihazıyla analiz edilmiştir. Çalışılan 11 ağır metal (alüminyum (Al), arsenik (as), baryum (Ba), kadmiyum (Cd), krom (Cr), lityum (Li), demir (Fe), manganez (Mn), Nikel (Ni), selenyum (Se) ve çinko (Zn)) arasında Se ve Ni konsantrasyonları balık türleri arasında istatiksel olarak önemli farklılık göstermemiştir. Sazan, ıskarmoz ve istavritler de ortalama Cd konsantrasyonları MHPRC (2013), TGK (2011) ve EC (2006) sınır değerlerinin üzerinde bulunmuştur. Ayrıca bu çalışmada balık türlerinde tespit edilen metal konsantrasyonlarını değerlendirebilmek için insan sağlığı risk metotları kullanılmıştır. Hedef Tehlike katsayısı (THQ) ve Tehlike indeksi (HI) sonuçları, balık türlerinde bireysel veya birleşik metallerin alımından kaynaklanan kanserojen olmayan sağlık etkilerinin tüketiciler için beklenmediğini ortaya koymuştur. Bu durum, kanser dışı sağlık risklerinin olmadığını göstermektedir. Barbun ve hamsi hariç diğer balık türlerine ait kanser riski (CR) değerleri kabul edilebilir aralıkta bulunmuştur. CR sonuçlarına göre, barbun ve hamsi balığının tüketilmesi sonucu inorganik arseniğe maruz kalan insanların kansere yakalanma riski bulunmaktadır.

2023, 87 sayfa

ANAHTAR KELİMELER: 	Ağır metaller, Risk değerlendirilmesi, Balık tüketimi, Bioakkümülasyon, Konya

Abstract:
ABSTRACT

PhD Thesis

DETERMINATION OF HEAVY METAL LEVELS IN FISH CONSUMED IN KONYA


Hadeel Abduljabbar Abbas ALMAFRACHI

Çankırı Karatekin University
Graduate School of Natural and Applied Sciences
Department of Biology


Advisor: Asst. Prof. Dr. İlkay ÇORAK ÖCAL
Co-Advisor: Asst. Prof. Dr. Numan Emre GÜMÜŞ

The inability of heavy metals to biologically degrade and their tendency to accumulate in the environment make them harmful for humans who consume fish as a food source, as heavy metals can accumulate in fish tissues. In this study conducted in the province of Konya, commonly sold and consumed by the local population, fish species including common carp (Cyprinus carpio), rainbow trout (Oncorhynchus mykiss), red mullet (Mullus barbatus), gilthead seabream (Sparus aurata), barracuda (Sphyraena sphyraena), sardine (Sardina pilchardus), European seabass (Dicentrarchus labrax), anchovy (Engraulis encrasicolus), flathead grey mullet (Mugil cephalus), and horse mackerel (Trachurus mediterraneus) were studied to determine their levels of bioaccumulation. Fish samples were analyzed using an ICP-OES device to determine the concentrations of 11 heavy metals (aluminum (Al), arsenic (As), barium (Ba), cadmium (Cd), chromium (Cr), lithium (Li), iron (Fe), manganese (Mn), nickel (Ni), selenium (Se), and zinc (Zn)). The concentrations of Se and Ni showed no statistically significant differences among the fish species. The average Cd concentrations in common carp, barracuda, and horse mackerel exceeded the limit values set by MHPRC (2013), TGK (2011), and EC (2006) guidelines. Additionally, human health risk assessment methods were employed to evaluate the metal concentrations detected in fish species. The Target Hazard Quotient (THQ) and Hazard Index (HI) results indicated that non-carcinogenic health effects from individual or combined metal intake through fish consumption were not expected to occur in consumers. This implies that non-cancer health risks are not present. Except for red mullet and anchovy, the cancer risk (CR) values for other fish species were within an acceptable range. According to CR results, individuals exposed to inorganic arsenic through the consumption of red mullet and anchovy have a risk of developing cancer.
2023, 87 pages

Keywords: 	Heavy metals, Risk assessment, Fish consumption, Bioaccumlation, Konya