Yapısal kırılma etkisinde Türkiye'de sağlık harcamaları ile ekonomik büyüme ilişkisi
The relationship between economic growth and health expenditure under structural breaks in Turkey
Yazar: ELİF ENGİN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞE ESRA PEKER
Fırat Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management
Dizin: Ekonomik büyüme = Economic growth ; Ekonomik etki = Economic effect ; Eşbütünleşme = Cointegration ; Finansman = Financing ; Sağlık Dönüşüm Programı = Health Transformation Program ; Sağlık ekonomisi = Health economics ; Sağlık harcamaları = Health expenditures ; Sağlık hizmetleri = Health services ; Yapısal kırılmalar = Structural breaks

Özet:
Küresel çapta gerçekleşen ekonomik krizler, politika değişiklikleri, doğal afetler gibi anlık şoklar karşısında tüm toplumlar ve ülkeler Dünya'da var olma mücadelesi vermektedir. Tüm varlıkların devamlılığı için dünyaya gelmelerinden itibaren vermiş ve vermekte oldukları yaşam mücadelesinde, sağlık hizmetlerinin kalitesi ve çeşitliliği, toplumların gelişmişlik düzeyi fark etmeksizin günümüz toplumları için kilit rol oynamaktadır. Çünkü arzu edilen güçlü, mutlu ve istikrarlı bir toplum ancak sağlıklı bireylere sahip olma yolundan gelmektedir. Ancak sağlık sektöründeki sınırlılıklar, dünyanın herhangi bir ülkesinde sağlık hizmetlerine erişime anında cevap verebilecek bir sağlık politikasını oluşturmayı imkansız kılmaktadır. Sağlık piyasasındaki bu sınırlılıklar, kıt kaynaklar ile seçimlerin doğru yapılmasını, artan sağlık harcamalarının denetlenmesini, kontrol altında tutulmasını, kamu kaynaklarının etkin kullanımını sağlanması noktasında, ekonomistlerin ve sağlık yöneticilerinin önemini COVİD 19 pandemisinde bir kez daha gündeme getirmiştir.
Küresel ve ulusal çerçevede etkin bir sağlık sistemi yaratma konusunda Türkiye, 2003 yılında Sağlıkta Dönüşüm Programı ile ülkenin sosyoekonomik özelliklerine eş, geliştirilebilir ve devam edilebilir şekilde sağlık sisteminde düzenlemeler yapmıştır. Sağlık politikaların düzenli bir işleyiş seyri için, aşamalı ve süreklilik gösteren bir döngü içerisinde oluşturulan bu program; temelde etkin ve etkili bireyler ile sağlık hizmetlerinin kaliteli, devamlı ve yeterli finansman kaynağı sağlayarak ekonomik ve sağlık statüsünü yükseltmeyi hedeflemiştir. Bireylerin ya da toplumların yaşamsal ve ekonomik faaliyetlerin devamlılık göstermesi adına yapılan sağlık harcamaları pozitif bir yönde ilerleme gösterdiğinde toplumun yaşam süresi ve kalitesinde beklenebilir bir şekilde olumlu sonuçlar vermektedir.
Bu bağlamda çalışmada Türkiye'de ekonomik büyüme ile sağlık harcamaları arasındaki ilişki ele alınmıştır. Çalışmada 1980-2018 dönemleri esas alınmıştır. Çalışmada geleneksel birim kök testlerinin yanı sıra yapısal kırılmanın esas alındığı birim kök testleri uygulanmıştır.  Çalışmada geleneksel birim kök testlerinden ADF ve PP testi uygulanırken, yapısal kırılmanın esas alındığı birim kök testlerinden Zivot Andrews birim kök testi ve Lee ve Strazicich (2003) birim kök testi uygulanmıştır. Ayrıca değişkenler arasında ilişkinin varlığı Engle ve Granger (1987) ve yapısal kırılmanın esas alındığı eşbütünleşme testlerinden olan Gregory ve Hansen Eşbütünleşme test edilmiştir. Gregory ve Hansen Eşbütünleşme Testi Sonuçlarına göre sağlık harcamaları ile ekonomik büyüme üzerinde uzun dönemli bir eşbütünleşme ilişkisi olduğunu yani, sağlığın ekonomik büyüme üzerinde etkili olduğu belirlenirken, Engle Granger Nedensellik Testinde değişkenler arasında uzun dönemli bir ilişkinin var olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Çalışmada elde edilen sonuçlardan görülmektedir ki yapısal kırılmanın var olması durumunda geleneksel yöntemler ile elde edilen ekonometrik bulgular sonuçlarda yanılmalara neden olabilmektedir.

Abstract:
All societies and countries struggle to sustain their existence in the world in the face of instant events such as global economic crises, policy changes, and natural disasters. Regardless of the level of development of societies, the quality and diversity of health services play a key role in the struggle for their survival since their advent because a desired strong, happy and stable society can only emerge from having healthy individuals. However, the limitations in the health sector make it impossible to establish a health policy that can rapidly respond to access to health services in any country in the world. These limitations in the health market drew attention to the importance of economists and health administrators, and also brought up the issues of making the selections correctly with scarce resources, controlling the increasing health expenditures, keeping them under control and ensuring the cost-effective use of public resources once again during the period of Covid-19 pandemic. 
In creating an effective health system at the global and national context, Turkey made adjustments that is sustainable, improving and equivalent of the socio-economic characteristics of the country through Health Transformation Program in 2003. This program, which was designed in a gradual and continuous cycle for a regular course of health policies, was intended to increase the economic and health status of the healthcare services by providing efficient, effective individuals and health services with a high quality, continuous and sufficient funding. When the health expenditures spent for the continuity of the life and economic activities of individuals or societies progress in a positive direction, they give expected positive results in the life span and quality of the society. Accordingly, the purpose of this study is to deal with relationship between health expenditures and economic growth in Turkey. In the study, 1980-2018 periods were taken as basis. In addition to traditional unit root tests, unit root tests based on structural breakage have been applied in the study. In the study, while ADF and PP tests from the traditional unit root tests were applied, Zivot Andrews unit root test and Lee and Strazicich (2003) unit root test, which are based on structural breakage, were applied. In addition, the existence of a relationship between variables was tested by Engle and Granger (1987) and Gregory and Hansen Cointegration, which are cointegration tests based on structural breakage. According to the results of Gregory and Hansen Co-integration Test, it was concluded that there is a long-term co-integration relationship on health spending and economic growth, that is, health is effective on economic growth, while it was found that there is no long-term relationship between variables in the Engle Granger Causality Test. It can be seen from the results obtained in the study that in the case of structural breakage, econometric findings obtained through traditional methods may cause errors in the results.