İzmit Çuhane tavla yapısının restorasyon projesi
Restoration project of the stable belonging to İzmit broadcloth factory
Yazar: AYNUR HAZIR KAŞIKARA
Danışman: DOÇ. DR. ELİF ÖZLEM AYDIN
Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü / Mühendislik ve Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Kocaeli = Kocaeli ; Restitüsyon = Restitution ; Restorasyon = Restoration ; Rölöve = Building survey ; Tarihi koruma = Historic preservation

Özet:
1843 yılında İzmit?te Kullar köyü Çuhane mevkiinde kurulan İzmit Çuha Fabrikası devlet eliyle kurulmuş endüstriyel bir tesistir. Çuha Fabrikası alanı içerisinde bulunan ve çeşitli kaynaklarda av köşkü olarak inşa edildiği belirtilen tez konusu yapının, yerinde yapılan incelemeler sonucunda tavla (ahır) yapısı olduğu kanaatine varılmıştır. Kesin olarak bilinmemekle birlikte yapı bir 19. yüzyıl yapısıdır. Cumhuriyetin kuruluşundan sonra 1924 yılında yapı, Çuha Fabrikası üniteleri ile beraber Deniz Kuvvetleri Komutanlığı?na tahsis edilmiştir. Askeriyeye devredildiği dönemde yemekhane, koğuş ve silah deposu gibi işlevlerle kullanıldığı bilinen yapı, 1999 Marmara depreminde büyük ölçüde hasar görmüş ve kullanılamaz duruma gelmiştir.
Osmanlı döneminde şehir dışında ve genellikle kırsal alanlarda yaptırılan av köşklerinde padişahların geçici olarak konakladığı bilinmektedir. Askeri belgelerde Çuhane alanında bir av köşkünün varlığından bahsedilmektedir. Araştırma konusu olan yapı planlama, cephe anlayışı ve bezeme özellikleri bakımından, çeşitli kaynaklarda belirtildiği gibi, av köşklerinin özelliklerini taşımamaktadır. Av köşkleri padişahın kısa da olsa geceleme problemini çözmek için yapıldığından, maiyet binaları ve has ahırlar gibi çeşitli yan yapılara da ihtiyaç duyulmuştur. Belgelerde bahsi geçen av köşkü ile birlikte inşa edildiği düşünülen tavla yapısı, T plan şemasına sahiptir. Yapı planlama anlayışı, cephe özellikleri ile tavla (ahır) yapısı özellikleri göstermektedir. Orta aksı iki katlı olan yapının yan kanatları ise tek katlıdır. Kâgir yapının ana girişi orta akstan olmakla beraber arka cephesinde tali girişler mevcuttur.
Kültür ve Tabiat Varlıkları Koruma Kurulu tarafından tescilli olan tavla yapısının mimari analizi yapılarak uygun bir işlevle yeniden kullanımına yönelik öneri geliştirilmiştir. Yapının ayrıntılı fotoğrafik tespitleri yapılarak envanter çalışması tamamlanmıştır. Tavla yapısının rölöveleri hazırlanmış, ve restitüsyon çalışması tamamlanmıştır. Yeni bir işlevle restorasyon önerisi geliştirilmiştir. Bu çalışmayla Osmanlı dönemine ait, günümüzde örnekleri az sayıda olan bir 19. yüzyıl tavla yapısının belgelenmesi ve sürdürebilirliğine katkı sağlanacaktır. 

Anahtar Kelimeler: Kocaeli, Çuha Fabrikası, Tavla, Has Ahır, Mimari Analiz, Rölöve, Restitüsyon, Restorasyon, Koruma.

Abstract:
The Izmit Broadcloth Factory is an industrial plant which was founded by the state in İzmit Kullar Village, in 1843. It is mentioned that the building was built as a hunting lodge in various sources, but the investigations held in the area revealed that the building was a stable. Being not known the exact year, the building was built in 19th century. After the establishment of the Turkish Republic, the building has been allocated to Turkish Naval Forces with the other units of factory in 1924. The building known to be used as dining hall, dormitory and weapons store during the military period, until the 1999 Marmara earthquake.
During the Ottoman period, it is known that the Sultans temporarily stayed in hunting lodges which was generally built in rural areas and out of the town. It is mentioned in the military records that there was a hunting lodge in the field of Cuhane. Our building does not resemble to hunting lodge features, in terms of planning, facade and decorative features. The hunting lodges need some other buildings like suite buildings and royal stables. The stable house, which thought to be built in conjunction with the hunting lodge aforementioned in the documents, has a T-plan scheme. It is more familiar to stable building with its planning concept and facade features. Building?s middle axle is two-storey and the side parts are one-storey. Although the main entrance is in middle axle, there are secondary entries in the other facades.
An architectural analysis of the stable building was developed and given an appropriate function about participation to editing field, which is a 19th century building registered by Association for the Protection of Cultural and Natural Heritage. Detailed photographic determinations and inventory work of the stable building had been completed. 1/500 scale site plan and 1/50 scale building survey of the unit was prepared. Restitution work was completed based on historical documents, similar buildings and detail analysis of the material and deterioration. Restoration projects were prepared and proposed interventions of the factory unit had been determined in this context. In this study it was provided contribution to documentation and sustainability of a rare 19th century Ottoman period building.

Keywords: Kocaeli, Broadcloth Factory, Stable, Barn, Architectural Survey, Documentation, Restitution, Restoration, Conservation, Adaptive Re-use.