2007-2017 yılları arasında akciğer tüberkülozu tanısı ile takip edilen olguların demografik ve klinik özelliklerinin retrospektif değerlendirilmesi
Retrospecti̇ve evoluati̇on of demographi̇c and cli̇ni̇cal characteri̇sti̇cs of pati̇ents followed-up wi̇th pulmonary tuberculosi̇s between 2007-2017
Yazar: BURAK YÜREK
Danışman: PROF. DR. SEMA GÜLNAR ŞENSOY
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2017
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Akciğer hastalıkları = Lung diseases ; Demografi = Demography ; Göğüs hastalıkları = Thoracic diseases ; Karadeniz bölgesi = Black Sea region ; Samsun = Samsun ; Tüberküloz = Tuberculosis ; Tüberküloz-pulmoner = Tuberculosis-pulmonary ; Çocuklar = Children

Özet:
Amaç: Tüberküloz insanların bilinen en eski hastalıklarından biridir ve günümüzde 
dünyada enfeksiyona bağlı ölümlerin en sık ikinci nedeni olarak varlığını sürdürmektedir. 
Dünya  Sağlık  Örgütü  verilerine  göre  ülkemizdeki  insidansı  yüz  binde  0-24.9  olan  bu 
hastalık tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de oldukça önemli bir halk sağlığı sorunudur. 
Bu çalışmanın amacı ülkemizde çocukluk çağı yaşgrubunda da önemli bir sağlık sorunu 
olan bu hastalığa karşı yürütülen çalışmalara katkıda bulunmak üzere kliniğimizde takip ve 
tedavi  edilen  akciğer  tüberkülozu  tanılı  pediatrik  olguların  demografik  ve  klinik 
özelliklerinin değerlendirilmesidir. 
Yöntem: Çalışmada Ondokuz Mayıs Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve 
Hastalıkları  Anabilim  Dalında  Temmuz  2007-Temmuz  2017  döneminde  akciğer 
tüberkülozu  nedeniyle  takip  ve  tedavi  edilen  1  ay-18  yaş arası  olguların  demografik ve 
klinik özellikleri retrospektif olarak değerlendirilmiştir. Akciğer tüberkülozuna akciğer dışı 
organ  tutulumu  eşlik  eden  olgular  da  değerlendirmeye  alınmış,  ancak  izole  akciğer  dışı 
tüberküloz olguları çalışma dışı bırakılmıştır.
Bulgular: Çalışmada yaş ortalaması 8.8±5.7 yıl olan 81 olgu (%63 erkek, %37 kz) 
değerlendirildi.  Olguların  %64.1'inde  izole  akciğer  tüberkülozu,  %35.9'unda  ise  akciğer 
tüberkülozuna eşlik eden akciğer dışı tüberküloz vardı. Akciğer dışı tüberküloz olgularında 
en  sık  tüberküloz  plörezi  (%21),  tüberküloz  lenfadenit  (%6.2),  dissemine  tüberküloz 
(%3.7),  abdominal  tüberküloz  (%2.5),  tüberküloz  menenjit  (%1.2)  ve  tüberküloz  artrit 
(%1.2) saptandı. Akciğer tüberkülozlu olgularımızın %71.6'sında Bacille-Calmate-Guerin
(BCG) skarı,  %77.8'sinde  tüberkülin  deri  testi  pozitifliği  saptandı.  Olguların  %53'ünün 
tüberkülozlu  hasta  ile  temasları  mevcuttu  (%30.9  ev  içi  temas,  %9.9  ev  dışı  temas). 
Akciğer  tüberkülozlu  hastalarda  yapılan  aile  taraması  sonucunda 10  (%12.3)  kişide  yeni 
aktif tüberküloz saptandı. Olguların %91.4'ü semptomatikti ve en sık öksürük (%81.5) ile 
başvurmuşlardı.  Tüm  olgularımıza  akciğer  grafisi  çekilmişti  ve  %  96.3'ünde  patolojik 
bulgu  vardı.  Olguların  %21'inde Aside  rezistan  basil pozitifliği,  %33.8'inde Polimeraz 
zincir  reaksiyonu  pozitifliği,  %39.5'inde  tüberküloz  kültür  pozitifliği  saptandı.  ARB 
negatif  gelen  18  (%56.2)  olguda  TB  kültüründe  üreme  oldu.  İlaç  yan  etkileri 
incelendiğinde;  olgularımızın  %8.6'sında  yan  etki  görüldü,  ancak  gerekli  müdahale  ile 
tümü düzeldi. Olgularımızın ikisi (%2.5) kontrollere gelmemiştir, altısının (%7.4) tedavisi 
halen  devam  etmektedir  ve  kalan  73  (%90.1)  olgu  ise  tedavisini  tamamlamış ve 
iyileşmiştir.
Sonuç:  Mevcut  verilerimize  göre  tüberküloz  bölgemizde  hala  çok  önemli  bir 
problemdir. Tüberkülozun her hastalığı taklit edebileceği ve ayırıcı tanıda akılda tutulması 
gerektiği unutulmamalıdır. Yeni tanı alan olgularda aile taraması ve gerekli bildirimlerin 
yapılması öncelikli konulardır.
Anahtar  Kelimeler:  Akciğer  tüberkülozu,  çocukluk  çağı,  Samsun,  Karadeniz 
bölgesi

Abstract:
Background: Tuberculosis is one of the oldest diseases of humankind and it is still 
the  second  most  frequent  cause  of  mortality  due  to  infectious  reasons.  World  Health 
Organization  data  suggests  that  the  incidence  of  tuberculosis  in  Turkey  is  0-24.9  per 
100.000, and it is a major public health problem in our country as in the world. The aim of 
this study is to contribute to the studies against this important public health problem in our 
country  by  retrospectively  evaluating  the  demographic  and  clinical  characteristics  of 
pediatric patients diagnosed and treated with pulmonary tuberculosis in our clinic.
Methods:  The  demographic  and  clinical  data  of  patients  that  followed-up  at 
Ondokuz Mayis University Faculty of Medicine Pediatrics Department between July 2007-July  2017  with  a  diagnosis  of  pulmonary  tuberculosis  were  evaluated  retrospectively. 
Patients with extra-pulmonary involvement along with pulmonary disease were included, 
but patients with isolated extra-pulmonary disease were excluded.
Results: A total of 81 patients (63% male, 37% female) with a mean age of 8.8±5.7 
years were included. 64.1% of cases had isolated pulmonary tuberculosis, and 35.9% had 
extra-pulmonary  involvement  with  pulmonary  tuberculosis.  Most  frequent  extrapulmonary  involvements  were  tuberculosis  pleurisy  (21%),  tuberculosis  lymphadenitis 
(6.2%),  disseminated  tuberculosis  (3.7%),  abdominal  tuberculosis  (2.5%),  tuberculosis 
meningitis (1.2%), and tuberculosis arthritis (1.2%). 71.6% of our cases with pulmonary 
tuberculosis had Bacille-Calmate-Guerin (BCG) scars, and 77.8% had positive tuberculin 
skin test. 53% of cases had a contact with a tuberculosis patient (30.9% in-home contact, 
9.9%  had  out-of-house  contact).  Family  screening  of  pulmonary  tuberculosis  patients 
revealed  a  new  diagnosis  of  active  tuberculosis  in  10  (12.3%)  patients.  91.4%  of  cases 
were  symptomatic  and  most  frequent  complaint  is  cough  (81.5%).  All  cases  had  chest 
radiography, and 96.3% had pathologic findings. 21% of cases had Acid-resistant bacillus 
(ARB)  positivity,  33.8%  had polymerase  chain  reaction  (PCR)  positivity,  39.5%  had 
tuberculosis  culture  positivity.  18  cases  (56.2%)  with  ARB  negativity  had  tuberculosis 
culture positivity. The adverse event assessment in treatment revealed that 8.6% of cases 
had  adverse  events,  but  all  of  them  had  resolved  with  appropriate  intervention.  Two 
patients (2.5%) loss the follow-up, six patients (7.4%) are still on therapy, and remaining 
73 patients (90.1%) have competed treatment and cured completely.
Conclusion:  Our  results  suggest  that  tuberculosis  is  still  an  important  health 
problem in our region. Tuberculosis can mimic any disease and must be kept in mind in 
differential diagnosis. Family screening and reporting new cases is crucial in tuberculosis. 
Keywords:  Pulmonary  tuberculosis,  pediatric  age,  Samsun,  Black  Sea  region