Erzurum Dutçu (Tuzcu) köyü ve çevresinde tarikat geleneğindeki tarihi mezarlıklar ve mezar taşları
Historical cemeteries and gravestones of religious orders (tariqas) tradition in Erzurum Dutcu (Tuzcu) village and surrounding
Yazar: EBRU IŞIK
Danışman: DOÇ. DR. YUNUS BERKLİ
Atatürk Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Sanat Kuramı ve Eleştiri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Erzurum = Erzurum ; Mezar taşları = Tambstones ; Mezarlar = Graves ; Mezarlıklar = Cemeteries ; Tarikatlar = Religious orders

Özet:
Anadolu'da Türklerin gittiği birçok bölgelerde görülen mezarlıklar ve mezar
taşları, özellikle Türklerin Anadolu'ya geçiş yaptıkları, Doğu Anadolu bölgesinde
yoğunluk kazanmaktadır. Anadolu'nun çeşitli bölgelerinde görülen Türklerin eliyle ve
Türk kültüründen etkileşim sonucu oluşmuş olan mezarlıklar ve mezar taşları birer anıt
eserler olarak görünüp ve bir milletin geçmişini, tarihi birer belge niteliğinde ortaya
koyması açısından son derece önemlidir. Yaşam, ölüm ve ölüm sonrası hayatla ilgili
derin anlatımlarla yüklü olan bu mezar taşları, tarih ve kültürel geçmişimizle
kurduğumuz bağların ortak kültürel bir yaratımın bir parçası olarak görülmektedir.
Erzurum İline bağlı Dutçu (Tuzcu) Köyü, Yunus Emre Mezarlığında yatmakta
olan tarikat mensuplarının, mutasavvıf kişilerin mezar taşları ve hayatları incelenip,
yorumlanmış olup, bu bölgede yaşamış olan kişilerin ve önemli devlet işlerinde görev
almış kişilerin mezar taşları incelenip, yorumlanmıştır.
Yunus Emre ve Tabduk Emre'nin mezarlarının burada yer alması ve Hz.
Muhammed (s. a. v)'in soyundan gelen Esseyid Abdulğafur Has Hoca Efendinin ve
oğlu Resul Has Hoca Efendi'nin bu mezarlıkta yer alması ve önemli tarikat mensupları
olan Şeyh Haşii Ali Efendi ve ondan görevini devr alan Şeyh Rasim Pilatin Baba'nın ve
müritlerinin burada yer alması sebebiyle tarihi şehir olan Erzurum şehri için manevi
değerler arz etmektedir.
Mezar taşları üzerinde yer alan kitabeler okunup ve şahideler üzerindeki bitkisel
ve geometrik bezemeler yorumlanmıştır.
Mezarlar ve mezar taşları kültürümüzü nesillerden nesillere aktaran Erzurum
Şehrini mübarek kılan manevi değerlere sahip kişilerin yer alması açısından önemini
korumaktadır. Ecdadımıza ait olan bu yüce anıt eserlerin korunup gelecek nesillere
aktarılması konusunda çalışmamızı ortaya koymaktayız.

Abstract:
In Anatolia, the number of the cemeteries and tombstones that are seen in many
regions where the Turks had been is increasing especially in the Eastern Anatolia
region. The cemeteries and tombstones in various parts of Anatolia, which were formed
by the Turks and as a result of interaction with the Turkish culture are regarded as
monuments and have great importance in terms of revealing the history of a nation as
historical documents. These tombstones having deep narratives about life, death and
post-mortem life are considered as a part of a common cultural creation, and of the ties
we have established with our history and cultural past.
The tombstones and lives of the members of the tariqa, Sufi people in the Yunus
Emre Cemetary in Dutçu village, Erzurum were examined and interpreted, the
tombstones of the people who lived in this region and those who took part in important
State affairs were examined and interpreted.
As the cemeteries of Yunus Emre and Tabduk Emre, Mr. Esseid Abdılgafur Hodja
and his son Mr. Resul Has Hodja who were the descendants of the Prophet Mohammed
(Peace upon him) and such important cult members as Mr. Sheikh Hasii Ali and Sheikh
Rasim Pilatin Baba who took over the duty from him and his followers were located
here, Erzurum, as a historical city, offers spiritual values.
The inscriptions on the tombstones were read and the vegetative and geometric
decorations on the grave stones were interpreted.
Tombs and tombstones remain important in terms of having spiritual values that
make the city of Erzurum blessed by transferring our culture from generations to
generations. We reveal our work on the preservation and transfer of these great
monuments belonging to our ancestors to future generations.