Kubad-Abad saray çinilerinde ki mitolojik hayvan figürlerinin farklı baskı yöntemleri kullanılarak farklı malzemeler üzerindeki uygulamalarının karşılaştırılması
Comparison of the applications of mythological animal figures in Kubad-Abad palace tiles on different materials using different printing methods
Yazar: ARZU GÖK ÖZEL
Danışman: PROF. DR. MUTLUHAN TAŞ
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tasarım Ana Bilim Dalı / Tasarım Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
Sanat eserleri hangi alan da yapılmış olursa olsun, yapıldıkları dönemin kültürünü, toplumun yaşam biçimini, inanış ve yönetim anlayışını yansıtma işlevini yerine getirmektedirler. Kültür, ideoloji ve geleneklerin etkisini açık olarak yansıtan bu eserler, geçmişe ışık tutmanın yanı sıra toplumların belleklerinin oluşmasında ve ortak değerlerin yaratılmasına da hizmet ederler. Bu varsayımdan hareketle bu araştırma da Anadolu Selçuklu Döneminde inşa edilen Kubad-Abad sarayında yer alan çiniler incelenerek, çalışmanın sınırlılıklarını belirlemek açısından farklı birçok figüre ev sahipliği yapan eserler içerisinden hayvan figürleri ele alınmıştır. Hayvan üslubunun zenginliği ve çeşitliliği göz önüne alınarak tasarım ve uygulamada kullanılmak üzere, aslan, balık, tavus kuşu ve ejderha hayvan figürleri belirlenmiştir. Konunun daha iyi anlaşılabilmesi açısından belirlenen hayvan figürleri, Natüralist ve Fantastik hayvan figürleri şeklinde ayrılarak iki başlık altında incelenmiştir. Tarihimizin önemli bir bölümünü yansıtan bu figürlerin, yeni tasarımlarda kullanılmış olması, kültürel mirasımızın dünden bugüne ve geleceğe aktarılacak olması açısından önemlidir.
Daha önce de pek çok araştırma, sanat ve tasarım uygulamalarında kullanılan figürlerin, bu çalışma kapsamında araştırmanın ana konusunu oluşturan farklı baskı teknikleri ile farklı malzemeler üzerine basılarak karşılaştırmaları yapılmıştır. Günümüz hızla gelişen teknolojinin getirisi olan yeni yöntemlerin yanı sıra, geleneksel yöntemlerinde hala sıklıkla kullanıldığı baskı teknikleri, hem sanat ve tasarım alanında hem de endüstriyel alanlarda üretim amaçlı tercih edilmektedir. Bu bağlam da, üretimin hangi türü olursa olsun kullanılan geleneksel ve modern baskı teknikleri, teknolojik gelişmeler, hızlı tüketim anlayışı, sürdürülebilirlik, zaman gibi kavramlara paralel olarak kendilerine yeni uygulama alanları edinmiş ve edinmeye de devam etmektedir. Bu noktada çalışmada bahsi geçen hayvan figürleri kullanılarak yapılan tasarımlar, araştırmanın sınırlılıkları göz önünde bulundurularak belirlenen UV dijital baskı, serigrafi baskı, linol baskı ve ağaç baskı teknikleri ile yine sınırlıklar çerçevesinde seçilen, kağıt, kumaş, deri, ahşap ve seramik yüzeyler üzerine baskı uygulamaları yapılmıştır.
Uygulamaların uygunluk düzeyleri uzman görüşleri alınarak karşılaştırılmıştır. Baskı yöntemlerinin malzemeler üzerindeki baskı kalitelerinin uygunluk düzeyleri, alanında uzman dört farklı akademisyenin görüşleri alınarak veri toplama işlemi gerçekleştirilmiştir. Uygunluk düzeyini ölçmeyi amaçlayan 8 kriter, ilgili literatür taraması ve yine uzman akademisyenlerin görüşleri alınarak araştırmacı tarafından oluşturulmuştur. Her bir uzman dört farklı baskı türünde dört farklı mitolojik hayvan figürünün beş farklı malzeme üzerindeki baskı kalitelerinin uygunluğunu ilgili form üzerinde değerlendirmiştir.   Çalışma sonucunda, geçmişten günümüze farklı birçok baskı tekniğin de baskı yüzeyi olarak en yaygın kullanıma sahip kâğıda, tasarım ve sanatsal uygulamalar ile endüstriyel ve ticari üretim için farklı yüzey malzemesi gereksinimlerini karşılamak bağlamın da alternatif olarak kullanılabilecek malzemeler olduğu görülmüştür.

Abstract:
Regardless of the area in which the works of art were made, they fulfill the function of reflecting the culture of the period in which they were made, the lifestyle of the society, the belief and management approach. These works, which clearly reflect the influence of culture, ideology and traditions, not only shed light on the past, but also serve in the formation of societies' memories and the creation of common values. Based on this assumption, in this research, the tiles in the Kubad-Abad palace made in the Anatolian Seljuk Period were examined and animal figures were discussed in order to determine the limitations of the study. Considering the richness and diversity of the animal style, lion, fish, peacock and dragon animal figures were determined to be used in design and application. In order to better understand the subject, the determined animal figures were divided into Naturalist and Fantastic animal figures and examined under two headings. The use of these figures, which reflect an important part of our history, in new designs is important in terms of transferring our cultural heritage from the past to the present and into the future.
The figures, which were previously used in many research, art and design applications, were compared by printing on different materials with different printing techniques, which constitute the main subject of the research, within the scope of this study. In addition to the new methods that are the result of today's rapidly developing technology, printing techniques, which are still frequently used in traditional methods, are preferred for production purposes both in the field of art and design and in industrial areas. In this context, regardless of the type of production, traditional and modern printing techniques have acquired and continue to acquire new application areas in parallel with concepts such as technological developments, fast consumption understanding, sustainability and time. At this point, the designs made using the animal figures mentioned in the study, UV digital printing, screen printing, linoleum printing and wood printing techniques determined considering the limitations of the research, and printing applications on paper, fabric, leather, wood and ceramic surfaces, which are also selected within the limits. .
The suitability levels of the applications were compared by taking expert opinions. In this context, data collection was carried out by taking the opinions of four different academicians who are experts in the field and the conformity levels of the printing quality of the printing methods on the materials. 8 items aiming to measure the level of conformity were created by the researcher by taking the relevant literature review and the opinions of expert academicians. Each expert evaluated the suitability of the print quality of four different mythological animal figures in four different print types on five different materials on the relevant form. As a result of the study, it has been seen that paper, which has the most common use as a printing surface in many different printing techniques from past to present, can be used as alternative materials in the context of meeting different surface material requirements for design and artistic applications and industrial and commercial production.