Muhammed b. İbrahim'in Manzum Şir'atü'l-İslam tercümesi (Şir'a-i Manzume) (İnceleme-tenkitli metin)
Muhammed b. Ibrahim's Poetic Shir'at al-Islam translation (Shir'a-i Manzume) (Review and critical text)
Yazar: NECATİ İŞLER
Danışman: PROF. DR. ZÜLFİKAR GÜNGÖR
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / Türk İslam Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Buhari = Bukhari ; Muhammed bin İbrahim = Muhammed bin İbrahim ; Türk-İslam edebiyatı = Turkish Islamic literature ; İlmihal = Cateshism ; Şerh = Commentary ; Şiir = Poem ; Şir'a-i Manzume = Şir'a-i Manzume ; Şir'atü'l-İslam = Şir'atü'l-İslam

Özet:
Muhammed b. İbrahim, 15 ve 16. yüzyıllarda yaşamış bir şairdir. Tezimize konu olan eseri Şir'a-i Manzûme'dir. Bu eser, meşhur Hanefî âlimi İmâmzâde el-Buhârî'nin (ö. 573/1177) Şir'atü'l-İslâm adlı eserinden 911/1506'da Türkçeye manzum olarak tercüme edilmiştir. Şir'atü'l-İslâm, Arapça olarak telif edilen bir ilmihâl ve ahlâk kitabıdır. Bu eser, Osmanlı toplumu ve âlimleri arasında çok rağbet görmüştür. Bu çalışmamızın birinci bölümünde Şir'atü'l-İslâm'ın şerh ve tercümeleri tanıtılmıştır. Diğer bölümlerinde ise Muhammed b. İbrahim'in edebî kişiliği, Şir'a-i Manzûme'nin muhteva incelemesi, tercüme hususiyetleri  ve tenkitli metni yer almaktadır.   

Türk Edebiyatı'nın en hacimli manzum ilmihâli olan Şir'a-i Manzûme, 8442 beyitten oluşmaktadır. Çalışmamızda eserin altı nüshasına ulaşılmıştır. Şeçilen üç nüshadan tenkitli metin oluşturulmuştur. Mesnevî nazım şekliyle telif edilen eser, Sultan II. Bâyezîd'e (1481–1512) ithaf edilmiştir. Los Angeles nüshasının sonunda şairin Eceabatlı olduğu bilgisine yer verilmektedir. Türkçenin yanında Arapça ve Farsça ile de şiir yazabilen Muhammed b. İbrahim, müştak, müteradif ve cinaslı kelimeleri eserinde ustalıkla kullanmıştır. Şairimiz kaynak esere bağlı kalmakla birlikte kendi katkılarını da eserine yansıtmıştır. Dînî içerikli mesnevîler grubuna giren Şir'a-i Manzûme'de birçok ayet ve hadisin de manzum tercümesi vardır.

Abstract:
Muhammed b. İbrahim is a poet who lived in the 15th and 16th centuries. His work subject to our thesis is Shir'a-i Manzūme. It was translated from famous Hanafī scholar Imāmzāda al-Bukhārī (d. 573/1177) Shir'at al-Islām into Turkish as a poem in 911/1506. Shir'at al-Islām is a book of ilmihāl (catechism) and ethics written in Arabic. It was very popular among Ottoman society and scholars. In the first part of this study, the commentary and translations of Shir'at al-Islam are introduced. In other chapters, there is Muhammad b. Ibrahim's literary personality, content review of Shir'a-i Manzūme, Muhammad b. Ibrahim's translation methods and critical text of  Shir'a-i Manzūme.

The longest poetic ilmihāl (catechism) in Turkish Literature, Shir'a-i Manzūme is consists of 8442 couplets. Six copies of the work were reached in our study. Critical text was created from three copies selected. The work, which is written in form of the mathnawī, was dedicated to the ottoman Sultan Bāyezīd II (1481–1512). At the end of the Los Angeles copy of Shir'a-i Manzūme, it is stated that the poet was from Eceabat. Muhammed b. Ibrahim, who could write poetry in Arabic and Persian besides Turkish, skillfully used derivations, synonymous and puns in his work. Along with adhering to the source, he reflected his contributions to his work. There are also translations of many Quran verses and hadiths in Shir'a-i Manzūme which is included in the religious group of mathnawīs.