Döviz kuru riskinin sermaye yapısı ve finansal performansa etkisi
The effect of exchange rate risk on capital structure and financial performance
Yazar: FERHAT CANLITEPE
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ OĞUZ SAYGIN
Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Döviz kurlarında yaşanan dalgalanmalar, şirketlerin faaliyetleri, planlamaları ve kârlılıkları üzerinde önemli ölçüde etkili bir faktör olduğu bilinmektedir. Bu kapsamda, döviz kuru riski ile şirketlerin sermaye yapısı ve finansal performansları arasındaki ilişki bu çalışmanın konusunu oluşturmaktadır. Şirketler, alacakları finansal kararlarda firmaya özgü değişkenlerin yanında makroekonomik değişkenleri de göz önünde bulundurmaları gerekmektedir. Bu nedenle çalışmada, makroekonomik değişkenlerden biri olan döviz kuru riski ile firmaların performans ve borçlanma ilişkileri ele alınmıştır. Çalışmanın temel amacı, döviz kuru riski ile imalat firmalarının sermaye yapısı ve finansal performansı arasında bir ilişki olup olmadığının irdelenmesidir. Araştırmanın örneklemini Borsa İstanbul imalat sektöründe yer alan 109 firmanın 2012 ile 2022 yılları arasındaki çeyrek dönemlik frekanstaki verileri oluşturmaktadır. Çalışma literatürden farklı olarak, çeyrek dönemlik mali tablo verileri ile çalışılmış ve ayrıca döviz kuru riskini temsilen yabancı para net pozisyonu verisi kullanılmıştır.
Çalışma kapsamında verilerin analiz edilmesinde, panel veri analiz tahmincilerinden, sistem genelleştirilmiş momentler (Sistem-GMM) tahmincisi kullanılmıştır. Buna bağlı olarak döviz kuru riskini temsilen kullanılan yabancı para net pozisyonu ile sermaye yapısı oranlarından finansal kaldıraç oranı, borç öz sermaye oranı, kısa ve uzun vadeli borçlar/toplam borçlar oranı ilişkisinin yanında yabancı para net pozisyonu ile finansal performans ölçütlerinden yatırılan sermaye getirisi oranı, öz kaynak karlılığı ve Tobin Q oranı arasındaki ilişki incelenmiştir. Çalışmanın sonucunda BİST imalat sektöründe yer alan firmaların, yabancı para net pozisyonu ile sermaye yapısı ve finansal performans oranları arasında ilişki tespit edilmiştir. Firmaların, yabancı para net pozisyonu ile sermaye yapısı değişkenlerinin tümü ile pozitif bir ilişki, yabancı para net pozisyonu ile finansal performans ölçütlerinden yatırılan sermaye getirisi ile pozitif bir ilişki bulunmuştur. Özkaynak karlılığı ile ilişki tespit edilememiş olup Tobin Q oranı ile negatif bir ilişki saptanmıştır.

Anahtar Kelimeler: Döviz Kuru Riski, Finansal Performans, Sermaye Yapısı, Panel Veri Analizi, Sistem-GMM

Abstract:
Volatility in exchange rates is known to be a crucial factor affecting the operations, planning and profitability of companies. In this context, the relationship between exchange rate risk and the capital structure and financial performance of companies is the main subject of this study. Companies should consider macroeconomic variables as well as firm-specific variables in their financial decisions. Therefore, this paper examines the relationship between exchange rate risk, which is one of the macroeconomic variables, and firms' performance and debt relations. The main aim of the study is to examine whether there is a relationship between exchange rate risk and the capital structure and financial performance of manufacturing firms. The sample of the study consists of the quarterly frequency data of 109 firms in the manufacturing sector of Borsa Istanbul between 2012 and 2022. Differently from the literature, the study is performed with quarterly financial statement data and also foreign currency net position data is used to measure the exchange rate risk.
Within the scope of the study, the System Generalized Moments (System-GMM) estimator, one of the panel data analysis estimators, was used to analyze the data. Accordingly, the relationship between the foreign currency net position, which is used to measure the exchange rate risk, and the financial leverage ratio, debt-equity ratio, short and long term debts/total debts ratio among the capital structure ratios, as well as the relationship between the foreign currency net position and the return on invested capital ratio, return on equity and Tobin's Q ratio among the financial performance measures are analyzed. As a result of the study, the relationship between the net foreign currency position, capital structure and financial performance ratios of firms in the BIST manufacturing sector is determined. A positive relationship was found between the firms' net foreign currency position and all capital structure indicators, and a positive relationship was found between the firms' net foreign currency position and return on invested capital, one of the financial performance measures. No relationship was found with return on equity, while a negative relationship was found with Tobin's Q ratio.

Keywords: Exchange Rate Risk, Financial Performance, Capital Structure, Panel Data Analysis, System-GMM