Dijital medya okuryazarlığı farkındalığı üzerine inceleme: Atatürk Üniversitesi İletişim Fakültesi örneği
Review on digital media literacy awareness: The case of Atatürk University Communication Faculty
Yazar: ESRA NUR BUĞTEKİN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜLHANIM KARAOĞLU
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Gazetecilik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Gazetecilik = Journalism ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Atatürk Üniversitesi = Atatürk University ; Dijital okuryazarlık = Digital literacy ; Farkındalık = Awareness ; Medya okuryazarlığı = Media literacy ; Sayısal iletişim = Digital communication ; Üniversiteler = Universities ; İletişim fakültesi = Faculty of communication

Özet:
Dijital iletişim teknolojilerinin gelişimiyle dönüşen medyada içerik üretim ve tüketim hızı, kullanıcı sayısıyla birlikte artmıştır. Yeni medyanın sağladığı katılım, etkileşim gibi avantajlarının yanı sıra denetimsiz içeriklerin yayılım hızı ve kontrol edilemezliği, iletişim, siyaset, ekonomi, eğitim gibi birçok alanda dijital okuryazarlık çalışmalarını gerektirmiştir. Literatürde yer alan dijital medya okuryazarlığı kavramı, üretilen ve erişilen içeriğin eleştirel farkındalıkla sunulmasına ve değerlendirilmesine olanak sağlamaktadır. İçeriğin dijital medya okuryazarlığı farkındalığıyla üretilmesi, dezenformasyonun azalmasına ve dijital medya okuryazarlığı farkındalığının oluşmasına katkı sağlayacaktır. Bu bağlamda çalışmada potansiyel içerik üreticisi konumunda bulunan İletişim Fakültesi öğrencilerinin dijital medya okuryazarlığı farkındalık düzeylerini ölçmek ve dijital medya okuryazarlığı farkındalığının önemini ortaya koymak amaçlanmıştır. Kavramsal çerçevenin oluşturulduğu ilk bölümde, dijital medya okuryazarlığının anlamlandırılabilmesi için; dijital medya okuryazarlığının tanımı, kapsamı, gelişimi ve dijital medya okuryazarlığı yeterliliği için gerekli olan okuryazarlık türleri ele alınmıştır. Çalışmanın ikinci bölümünde; bireylerin haberleşme yöneliminin tarihsel süreçte uğradığı dönüşüm ve dijital medya kullanımının yaygınlaşmasıyla birlikte ortaya çıkan gazetecilik türlerine yer verilmiştir. Araştırmanın üçüncü bölümünde ise İletişim Fakültesi öğrencilerinin dijital medya okuryazarlığı farkındalık düzeylerinin ölçülmesi amaçlanmıştır. Bu bağlamda Tom Hallaq tarafından hazırlanan tek faktörlü, 5 alt boyutlu (medya erişimi, medya farkındalığı, medya üretimi, medya değerlendirmesi ve etik farkındalık) DOMLA ölçeği ve öğrencilerin alan farkındalığını ölçmek amacıyla 2 faktörlü (içerik değerlendirme ve üretim farkındalığı) Alan Farkındalık ölçeği kullanılmıştır. Verilerin analizlerinde SPSS 26.0 istatistik programı ve SPSS AMOS 26.0 istatistik programı kullanılmış olup 0.05 hata payı dikkate alınarak değerlendirilmiştir.  Atatürk Üniversitesi İletişim Fakültesi öğrencilerinin DOMLA ve Alan Farkındalık Ölçeği önermelerine katılım düzeyleri incelendiğinde bölümlerine ve sınıflarına göre anlamlı bir farklılık olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
The speed of content production and consumption in the media, which the development of digital communication technologies has transformed, has increased with the number of users. In addition to the advantages such as participation and interaction provided by the new media, the speed and uncontrollability of uncontrolled content necessitated digital literacy studies in many areas such as communication, politics, economy, and education. The concept of digital media literacy in the literature allows the content produced and accessed to be presented and evaluated with critical awareness. The production of content with digital media literacy awareness will contribute to the reduction of disinformation and the formation of digital media literacy awareness. In this context, the study aims to measure the digital media literacy awareness levels of Communication Faculty students who are potential content producers and to reveal the importance of digital media literacy awareness. In the first part, where the conceptual framework is created to make sense of digital media literacy, the definition, scope, development of digital media literacy, and the types of literacy required for digital media literacy proficiency are discussed. In the second part of the study, the types of journalism that have emerged with the transformation of the communication orientation of individuals in the historical process and the spread of the use of digital media have been included. The third part of the research aimed to measure the awareness levels of digital media literacy students of the Faculty of Communication. In this context, a single factor, 5 sub-dimension (media access, media awareness, media production, media evaluation, and ethical awareness) DOMLA scale prepared by Tom Hallaq and a 2-factor (content assessment and production awareness) Domain Awareness scale were used to measure students' field awareness. SPSS 26.0 statistical program and SPSS AMOS 26.0 statistical program were used in the analysis of the data, and the data were evaluated by taking into account the 0.05 margin of error. When the level of participation of Atatürk University Faculty of Communication students in the DOMLA and Field Awareness Scale propositions was examined, it was concluded that there was a significant difference according to their departments and classes.