Bir kentsel gelişme dinamiği olarak üniversiteler: Adıyaman kenti ve Adıyaman Üniversitesi üzerine sosyolojik bir araştırma
Universities as an urban development dynamics: A sociological research on Adıyaman city and University of Adıyaman
Yazar: MAHMUT GÜRSOY
Danışman: PROF. DR. YAŞAR ERJEM
Mersin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Adıyaman = Adıyaman ; Kent sosyolojisi = Urban sociology ; Kentsel değişim = Urban change ; Kentsel gelişme = Urban development ; Sosyal değişme = Social change ; Üniversiteler = Universities

Özet:
Toplumsal değişmelerle birlikte üniversite, geleneksel işlevlerinin yanında kendisine yüklenen kamu hizmeti misyonuyla mütenasip çok işlevli bir kentsel kurum haline gelmiştir. Bugün birçok ülkede kalkınma aracı olarak görülen ve bu nedenle gelişmemiş/çöküntü bölgelerde yaygınlaştırılan üniversitelerden, kuruldukları kentlerin gelişimine çeşitli yönlerden katkı sağlamaları beklenmektedir. Toplumların uğradığı iktisadi, siyasi, sosyal ve kültürel değişimlere ayak uydurma baskısıyla biçimlenen üniversitelerin çağımızda ulaştığı form multiversitedir. Multiversite kavramı, kurumun, badirelerle dolu zaman yolculuğunda, parçası olduğu toplumun evrimine bağlı bir dönüşüm geçirerek çok işlevli bir hale geldiğine dikkat çekmektedir. Bu yapısal farklılaşma ile birlikte günümüzde üniversiteler, bulundukları bölgelerin her türlü sorununa çözüm üretmesi beklenen aktörlere dönüşmüştür. Türkiye'de de üniversiteler, içine doğdukları kentlerin toplumsal, ekonomik ve kültürel yapısını geliştirerek bölgeler arası eşitsizliği gidermeye katkıda bulunacak kurumlar olarak görülmektedir. Bu araştırmanın amacı, "her ile bir üniversite" sloganıyla sayıları hızla artarak tüm ülkeye yayılan üniversitelerin, bölgeler arası eşitsizliği giderecek bir kalkınma/gelişme aracı olarak kuruldukları kentlerin toplumsal, ekonomik ve kültürel yapısında meydana getirdiği gelişimleri ve kent sakinlerinin üniversiteye dair tutumlarını ve kanaatlerini Adıyaman kenti ve Adıyaman Üniversitesi örneğinde tespit etmektir. Üniversitelerin, kuruldukları kentlerin gelişimine katkı sunma açısından sahip oldukları işlevleri ve potansiyeli belirleme motivasyonuyla gerçekleştirilen bu örnek olay araştırması, Adıyaman Üniversitesinin az gelişmişliğe bağlı sorunlardan mustarip Adıyaman'ın kentsel gelişimine etkilerini çeşitli boyutlarıyla analiz etmeye çalışmaktadır. Araştırmada, nicel ve nitel yöntemlerin birlikte ve birbirini destekler şekilde kullanıldığı karma yöntem seçilmiştir. Araştırmanın kuramsal dayanağını ise yapısal işlevselci model oluşturmaktadır. Araştırma neticesinde elde edilen bulgular, Adıyaman Üniversitesinin, kentin sosyal, ekonomik, kültürel ve mekânsal gelişiminde; ulaşım, sağlık ve eğitim gibi bazı kentsel fonksiyonların iyileşmesinde önemli işlevlere sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Üniversitenin Adıyaman'ın kentsel gelişimine yönelik olumlu işlevlerinin yanında, sınırlı da olsa, bir takım olumsuz işlevlerinin de olduğu görülmektedir. Ancak Merton'un yapısal işlevselci kurama kazandırdığı net bakiye (işlevsel sonuçların net dengesi) kavramının yol göstericiliğinde, Adıyaman Üniversitesinin kentsel gelişimin çeşitli boyutlarında etkin bir rol oynadığı anlaşılmaktadır.

Abstract:
Along with social changes, university has become a multifunctional urban institution in accordance with the public service mission charged to it besides its traditional functions. It is expected that universities, which are seen as development tools in many countries today and thus spread in undeveloped/depressed regions, will make various contributions to the development of the cities where they are founded. The new form of the universities, that are shaped by the pressures of keeping up with the economic, political, social and cultural changes that the societies face is multiversity. The concept of multiversity, attracts attention to the fact that the institution has transformed into a multifunctional form dependent to the evolution of society during its time travel full of difficulties. With this structural differentiation, nowadays, the universities have become actors who are expected to solve all kinds of problems of the regions they are in. The universities in Turkey are also seen as institutions that will contribute to reduce inequalities between regions by improving social, economic and cultural structure of the cities which they were born into. The aim of this research is to determine the changes that the universities -spreaded all over the country with the slogan of "an university in every city"- have created in the social, economic and cultural structure of the cities where they were established as means of development for removing interregional inequalities and to define the attitudes and the opinions of urban residents in the case of Adıyaman city and the University of Adıyaman. This case study, which is carried out with the motivation of determining potentials and functions of the universities in terms of contributing to the development of the cities where they are founded, seeks to analyze the multidimensional effects of the University of Adıyaman on the urban development of Adıyaman which is suffering from problems related to underdevelopment. In the research, mixed method was chosen in which quantitative and qualitative methods were used together by supporting one another. Also structural functionalist model constitutes the theoretical basis of the research. The findings of the research reveal that the University of Adıyaman has important functions in the social, economic, cultural and spatial development of the city and in the improvement of some urban functions like transportation, health and education. It appears that the University has some negative functions besides its positive functions on urban development of Adıyaman. However through the guidance of the concept of net balance (net balance of functional consequences), that is gained by Merton to structural functionalist theory, it is understood that the University of Adıyaman plays an effective role in various dimensions of urban development.