Muhafazakâr demokrasi düşüncesi ve Adalet ve Kalkınma Partisi'nde siyasal söylemin dönüşümü
Conservative democracy thought and transformation of political discourse in the Justice and Development Party
Yazar: İBRAHİM BARAN
Danışman: PROF. DR. BEKİR BERAT ÖZİPEK
İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: Adalet ve Kalkınma Partisi = Adalet ve Kalkınma Party ; Muhafazakar demokrasi = Conservative democracy ; Muhafazakarlık = Conservatism

Özet:
Muhafazakârlık, siyasi düşünceler tarihine etki eden önemli fikir akımlarından biridir. Farklı kültür coğrafyalarında farklı şekillerde tezahür etmiş ve bugün de dünya siyasetine önemli ölçüde tesir etmiş olan muhafazakâr düşünce, Fransız İhtilâli sonrası bir siyasi ideoloji olarak ortaya çıkmıştır.
Kimilerince bir ideoloji olmaktan öte bir karşı duruş olarak yorumlanan muhafazakârlık, Cumhuriyetin kuruluşundan sonra yaşanan gelişmelerin ardından Türkiye'de de yeni bir şekil almış, belirli kurum, inanç ve değerlerin savunusu olarak siyaset sahnesinde yer almaya başlamıştır.
Türkiye'de dindarlıkla eşdeğer görülen muhafazakâr düşünce, siyasal alanda 1950'li yıllarda Demokrat Parti ile başlamıştır. 1960 ve 70'li yıllarda ise Adalet Partisi ve Milli Nizam/Milli Selamet Partisi ile devam etmiştir. Muhafazakâr düşünce, 1980'lerden itibaren Anavatan Partisi ve 1990'larda Refah Partisi ile ön plana çıkmıştır. 2001'den sonra ise farklı bir yorumlamayla Adalet ve Kalkınma Partisiyle etkisini göstermiştir.
Muhafazakâr düşünce, 1980 darbesinden diğer tüm siyasi düşünce ve aktörler gibi etkilenmiştir. 1980'li yılların sonunda Türkiye'de sağ düşüncenin içindeki bir siyasal söylem olarak varlığını sürdürmüştür. 28 Şubat 1997'deki "postmodern darbe", Refah Partisi'nin iktidardan düşürülmesine yol açmıştır. Bunun ötesinde, bu darbe, Türkiye'de sosyolojik anlamda bir dönüşüm sürecinin de başlangıcı olmuştur. Bu süreç, Millî Görüş Hareketinde de birtakım arayışları doğurmuştur. Kapatılmış olan Refah Partisinin devamı niteliğindeki Fazilet Partisi içerisinde kendilerini yenilikçi olarak tanımlayan bir grup, yeni söylemle siyasette yol yürümeye devam etmiştir. Günümüzdeki Muhafazakâr Demokrasi düşüncesi, işte bu arayış sonucunda ortaya çıkmıştır.
Çalışmanın ana eksenini teşkil eden Adalet ve Kalkınma Partisi, Muhafazakâr Demokrasi söylemiyle kurulduğu günden bu yana Türkiye'de köklü değişimlerin aktörü olmuştur. Birbiri ardına meydana gelen iç ve dış gelişmelerle de ilişkili olarak, parti, kuruluş kodlarıyla yeni siyasal söylemler arasındaki gerilimin etkisi altında kalmıştır. Bu sebeple siyasi yaklaşımını ve muhafazakâr demokrasi söylemini yeniden tanımlayarak siyasi yürüyüşüne devam etmiştir. Bu çalışma, işte bu değişim ve farklılaşmayı irdelemektedir. İç ve dış dinamiklerin de etkisini analize dahil etmektedir. Böylece muhafazakâr düşüncenin şekillenmesinde rol oynayan başlıca siyasi aktörlerin görüşlerine ilaveten farklı perspektiflerden yapılan siyasi analizleri de hesaba katmaktadır.
Çalışmanın birinci bölümünde muhafazakâr düşüncenin tanımı ve doğuşu üzerine durularak, temel unsurlarıyla ilgili genel çerçeve çizilmiştir. İkinci bölümünde Adalet ve Kalkınma Partisi'nin muhafazakâr demokrasi ideolojisi değerlendirilmiştir. Üçüncü bölümünde, Türkiye'de son dönemde yaşanan krizlerle birlikte Adalet ve Kalkınma Partisi'nde değişen yeni yaklaşım ve söylemler analiz edilmiştir. Çalışmada konuya ilişkin temel kaynaklar, konuyla ilgili olarak yapılmış akademik çalışmalar, ilgili haberler, makaleler ve kurucu isimlerin görüşleri ile çeşitli internet kaynaklarından istifade edilmiştir. Çalışmanın amacı, Adalet ve Kalkınma Partisi üzerinden "muhafazakâr demokrasi" düşüncesinin temel çerçevesini çizmek ve partinin nihai olarak geldiği noktayı bu fikri temelle ilişkili biçimde değerlendirmektir.

Abstract:
Conservatism is one of the significant streams of ideas that have influenced the history of political thought. Conservative thought, which has manifested itself in different ways in different cultural geographies and has considerably influenced world politics today, emerged as a political ideology after the French Revolution.
Conservatism, which is interpreted by some as a counter position rather than an ideology, has taken a new form in Turkey after the developments that took place following the establishment of the Republic and has started to take part in the political scene as a defense of certain institutions, beliefs, and values.
Conservative thought, which is considered equivalent to religiosity in Turkey, started with the Democratic Party in the political field in the 1950s. It was adopted by the Justice Party and the National Order / National Salvation Party in the 1960s and 1970s. Conservative thought has come to the fore with the Motherland Party in the 1980s and the Welfare Party in the 1990s. It has showed its influence within the Justice and Development Party with a different interpretation since 2001.
Conservative thought, like all other political thoughts and actors, was influenced by the 1980 coup d'état. At the end of the 1980s, it continued to exist as a political discourse within right-wing thought in Turkey. The "postmodern coup" on February 28, 1997, led to the removal of the Welfare Party from power. In addition, this coup has also been the beginning of a sociological transformation process in Turkey. This process has also given rise to a quest for a new political way  in the National View Movement. A group that defines themselves as reformers in the Virtue Party, which is the continuation of the Welfare Party that was closed, has continued to walk the path in politics with a new discourse. The idea of Conservative Democracy has emerged as a result of this search.
The Justice and Development Party, which constitutes the main axis of the study, has been an actor in fundamental changes in Turkey since the day it was founded with the rhetoric of "Conservative Democracy." In relation to the internal and external developments that have consecutively occurred, the party has been decisively influenced by the tension between the establishment codes and the new political discourses. For this reason, the party continued its political march by redefining its political approach and conservative democracy discourse. This study examines this change and differentiation. It also includes the effect of internal and external dynamics in the analysis. Thus, in addition to the views of the main political actors who played a role in shaping conservative thought, it also considers a political analysis from different perspectives.
In the first part of the study, the definition and birth of conservative thought are emphasized, and a general framework related to its basic elements is drawn. In the second part, the conservative democracy ideology of the Justice and Development Party is evaluated. In the third part, the new approaches and discourses that have changed in the Justice and Development Party with the recent crises in Turkey are analyzed. In this study, primary resources and academic studies regarding the subject, related news, articles and opinions of the founding names, and various online resources have been used. The aim of this study is to draw the basic framework of the idea of "conservative democracy" through the Justice and Development Party and to evaluate the current position of the party in relation to this intellectual basis.