İbnuʼl-Haddâd el-Mevsilî'nin "el-Büdûrüʼt-Tâmmât Fî Bedîʻiʼl- Makâmât" adlı eserinin tahkik ve tahlili
An inevestigation and study of the manuscript of ''al-Budūr at-Tāmmāt Fī Badīʼ al-Maqāmāt'' by "Ibn al-Haddād al-Moussilī"
Yazar: ABDULLAH SKAFE
Danışman: PROF. DR. KADİR KINAR
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Arap Dili ve Belagatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature
Dizin: Arap edebiyatı = Arabian literature ; Arapça = Arabic ; Dil bilgisi = Grammar ; Dil bilim = Linguistics ; Makame = Maqamah ; İbnuʼl-Haddad el-Mevsili = İbnuʼl-Haddad el-Mevsili

Özet:
Bu çalışmanın hedefi, kadim edebi mirasımıza hizmet etmektir. Makâme sanatının gömülü hazinelerinden biri olan İbnuʼl-Haddâd el-Mevsilî'ye ait "el-Büdûrüʼt-Tâmmât Fî Bedîʻiʼl-Makâmât" isimli eseri ortaya çıkarmaktır.
Çalışma beş bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde genel bilgiler ve literatür çalışması hakkında bilgiler verilmiştir. Çalışmamın ikinci bölümüne kitabın eserin yazıldığı donemin siyâsî, içtimâî, iktisadi ve ilmî durumu hakkında kaynaklar çerçevesinde tarihi bilgiler sunulmuştur. Bu yapmiş olduğum araştırma esnasında müellifin makâmelerinde bize aktardığı bazı toplumsal olgular hakkında da özel bir bölüm açarak bunlar hakkında tarihi bilgiler verilmiştir. Bu tarihi olguları Kalenderiyye grubu, Fütüvvet, Ayyârun ve Şuttâr, uyuşturucu Hind keneviri kullanımı ve dilencilik ve diğer bazı toplumsal olgular olarak zikredebiliriz. Üçüncü bölümde Arap edebiyatında makâme sanatı hakkında bilgiler verilmiştir. Dördüncü bölüm İbnuʼl-Haddâd el-Mevsilî hayatı, ilmi eğitimi v.b. konular hakkında bilgiler verilmiştir. İbnuʼl-Haddâd el-Mevsilî'nin eseri telif tarihi ve sebebini zikredilmiştir. Çalışmamda İbnuʼl-Haddâd el-Mevsilî'nin bu eseri telif ederken izlediği metodu izah edilmiştir. Müellifin eserini yazarken istifade ettiği kaynaklardan bahsedilip, eserin ona nispeti, yazmanın incelenmesi vb. konular hakkında bilgiler verilmiştir. Beşinci bölüme el-Büdûrüʼt-Tâmmât Fî bedîʻiʼl- Makâmât isimli eserin tahkikiyle başlanıp, ayet ve hadislerin tahriçleri yapılmıştır. Eserde geçen anlamı kapalı lafızlar dipnotlarda açıklanmıştır.
Anahtar Kelimeler: Arap Edebiyatı, Makâmât, Makâme Sanatı, el-Büdûrüʼt-Tâmmât Fî Bedîʻiʼl-Makâmât, İbnuʼl-Haddâd el-Mevsilî.

Abstract:
The objective of this research is to investigate a manuscript entitled "al-Budūr at-Tāmmāt Fī Badīʼ al-Maqāmāt" by Imam Muhamed b. Mnssur b. Dubees al-Moussilī, a preacher who was known as "Ibn al-Haddād". He lived in the seventh century (AH) and he passed away after the year of (677 AH/1278 AD). Though this manuscript is important, it is still has been neglected. The manuscript has not been investigated yet.
I have divided my reserch into five chapters: In the first chapter, i have written general information about the importance of research, and its purposes. I have written also about its difficulties, its sources and its methodolgy. In chapter (2), I have prepared a study on political, social, economic and scientific conditions in the era that the author had lived in. I have studied also some phenomena that have been mentioned by the author, such as Qalandiriyya, al-Fotwwa, al-Ayyārūn, thieves, durg abuse and begging. In chapter (3), i have introduced the Art of Maqāmah and its importance in the Arabic literature. In chapter (4), i have introduced Ibn al-Haddād's life, Scientific status and works, i have studied "al-Budūr at-Tāmmāt Fī Badīʼ al-Maqāmāt" manuscript. I have spoken about its date of writing, the reason of writing, its relation to Ibn al-Haddād, his manner of writing and the sources that have been used during the writing process. In chapter (5), i have investigated the text of the manuscript depending on the only available copy of it. I have documented the verses of the Holy Quran and Hadith that had been used. I have explained the difficult words too.
Keywords: Arabic Literatüre, Maqāmāt, Art of Maqāmah, al-Budūr at-Tāmmāt Fī Badīʼ al-Maqāmāt, Ibn al-Haddād al-Moussilī.