Klasik toplum sözleşmesi kuramlarında birey-devlet ilişkisi /
Yazar: FATİH DEMİRCİ
Danışman: PROF.DR. ATİLLA YAYLA
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Siyaset ve Sosyal Bilimler Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2005
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration

Özet:
ÖZET Toplum Sözleşmesi Kuramları, temelde devletin varlığını haklılaştıran, onun nasıl ortaya çıktığını açıklayan ve bunu yaparken de, devletin kökeninde yönetenlerle yönetilenlerin karşılıklı "sözleşmeleri" sonucu, birbirlerini yükümlü kıldıklarını ileri süren, dolayısıyla da devleti ve yöneticileri yönetilenlerin rızasıyla "sınırlayan" teorilerdir. Toplum sözleşmesi kuramları bir yönüyle de, yönetenlerle yönetilenlerin karşılıklı sözleşme yaptıklarını varsaydıkları için "kurgusal" kuramlardır ve bu yönüyle de, kendi dönemlerini eleştirerek daha iyi bir dünya özlemini dile getiren ütopyalarla benzerlik taşırlar. Fakat onlardan farklı olarak sözleşme kuramcıları, ütopik bir kurgu değil, mantıksal bir kurgu yoluyla bu özlemlerini dile getirirler. Bunun literatürdeki diğer bir adının ise mantıksal akıl yürütme olduğu söylenebilir. Bununla birlikte, sözleşme kuramcılarının devlet-birey ilişkileri ile ilgili görüşleri farklılık gösterir. Hobbes, felsefesini güvenlik, Locke özgürlük, Rousseau da eşitlik üzerine kurduğu için, bireyin devlet karşısındaki konumunu da buna göre oluşturmuşlardır. Hobbes'ta bireyin güvenliğini sağlamak için Leviathan adı verilen egemen, bireyler tarafından oluşturulur ve bireylerin her türlü hakları ona devredilerek yetkilendirilir. Bu yapılmazsa Hobbes'a göre en kötü durum olan savaş durumu ortaya çıkar ve birey, en büyük kötülük olan ölümle karşı karşıya kalır. Locke'ta ise bireyin özgürlüğü esastır. Doğa durumu bir barış durumudur, ancak adil hüküm verecek ve uygulayacak yargıç yoktur. Bireyler, sözleşme yaparak bu görevlerle sınırlı olan devleti oluşturulur ve sadece yargılama haklarını devrederler. Bu nedenle hükümet, yetkilerini aştığında, bireylerin ihtilal hakkı doğar. Rousseau'nun sözleşme kuramında ise, birey kendini bütün haklarıyla topluma devreder. Doğa durumuna geri dönmek ve soylu vahşi gibi özgür olmak mümkün olmadığına göre, özgürlük artık ancak toplum içinde mümkündür. Bu görüşlerinin sonucu olarak Hobbes ve Rousseau egemenlik filozofları, Locke ise bireycilik filozofu olarak kabul edilmektedir.462 İngiltere'deki iç savaşa şahit olan Hobbes'a göre doğa durumu, tıpkı iç savaştaki gibi bir kaos durumudur. Böyle bir durumda herkesin herkesi öldürebilmesi mümkün olduğu için, hiç kimsenin can güvenliği bulunmaz. Bu nedenle bireyler, aralarında yaptıkları bir anlaşmayla mutlak bir güce sahip olan Leviathan'ı meydana getirirler. Çünkü ölüm, yeryüzündeki en kötü şeydir ve ölüm korkusu bireyleri barışa iten en önemli güdüdür. Hobbes'un ortaya çıkardığı ve Leviathan'ın temsil ettiği bu devlet, özü itibariyle bir güvenlik devletidir. Oysa Locke'un devleti bir özgürlük ve mülkiyeti koruma devletidir. Çünkü, iç savaşı görmüş olmasına rağmen, ona göre doğa durumunda bireyler bir barış ortamındadırlar, fakat aralarında adaletle hükmedecek durumda değildirler. Yaptıkları sözleşmeyle tarafsız bir hakem olarak hükümeti oluştururlar ve ona belirli sınırlar içinde ve şarta bağlı olarak itaat ederler. Rousseau'da ise doğa durumu bir barış ve özgürlük durumu olmakla birlikte, uygarlığın gelişmesiyle artık o durum, geri dönülemez bir hâle gelmiştir, öyleyse toplum sözleşmesiyle herkes tüm haklarını herkese devrederek doğal özgürlüklerini kaybeder, fakat sivil özgürlüğünü kazanır. Herkes herkese bağlı olduğu için, hepsi birden özgürlüğünü kazanır. Böylece Rousseau'da özgürlüğün yerini bağımsızlık almış olur fakat o da, ilginç bir şekilde, bireyin bütüne bağımlı olmasıyla elde edilir.

Abstract:
463 SUMMARY Social contract theories are theories that essentially justify the State and explain how it arose. These theories assert that the ruler and the ruled obliges each other by mutual contract that "limites" the State and the ruler with consent of the ruled. Social contract theories are on the other hand, Yictive" theories because they suppose that the ruler and the ruled mutually contracted and in this respect they resemble Utopias in which they express their better world ideas by disapproval of social conditions in their eras. But different from them, social contract teorists express this idea by a logical fiction, not by an utopic fiction. It is can be said, Its other name in lierature is logical reasoning. However, contractrain theorists have different views about state- individual relations. This is mainly because Hobbes establishes his views on security, Locke on liberty and Rousseau on equality, they put them in different position with respect with the position of individual against state according to these views. In Hobbes, individuals creates a sovereign called Leviathan that is authorized to create and all rights of individuals. Otherwise, the state of war appears that for Hobbes is the worst thing on earth and individual confronts the death that is worst thing for him. For Locke, liberty or freedom of individual is essential. The state of nature for him, is a state of peace, but there is no impartial umpire to judge and to execute. Thus, Individuals create the state limited with these duties by contracting each other and alienates it only their rights to judge. Hence, when government transgresses its limited authoriity, it appears for individuals the right of rebellion. In Rousseau's social contract, individual alienates himself fully to whole society. Because it is impossible to return to nature and to be free as noble savage in nature, freedom is only possible in society. For these views, Hobbes and Rousseau are accepted the theorists of sovereignity but Locke is accepted the theorist of individualism. The state of nature for Hobbes who had witnessed the civil war in England, is a state of chaos and turmoil like that in the civil war. In that state nobody has security of life because everybody can kill everybody with force464 or secret machination. Thus, individuals create Leviiathan that has absolute power by mutual covenant between them. Since, death is the worst thing in the world and the fear of death is the most powerful and most important motive to lead the way to peace. This State that deliberated by Hobbes and represented by his Leviathan is essentially a State of security. But Locke's State ise essentially a State of liberty. Though he had witnessed the civil war in England, for him individuals in the state of nature are in a state of peace but only they have no condition that they judge lawfully between them. They create the government as an impartial judge by mutual contract and obey it conditionally and limitedly in this way. The state of nature that eventually creates the Rousseau's State that is a state of peace and freedom has became an irreversible by development of civilization. Thus by the social contract all alienates all rights to all and loses natural freedom but wins the civil freedom. Therefore, in Rousseau independence replaces freedom but interestingly it is achieved only by dependence of indiviual to all.