Ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki dinleme metinlerinin incelenmesi
Examination of listening texts in secondary school Turkish textbooks
Yazar: MERVE ÇİFTÇİ
Danışman: PROF. DR. SELİM EMİROĞLU
İstanbul Aydın Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Çalışmanın konusu ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki dinleme metinlerinin, dinleme eğitimi üzerindeki etkisini çeşitli yönlerden incelemek ve buradan hareketle tartışarak öneriler sunmaktır. Anne karnında kazanılan bu beceri insan hayatı boyunca pek çok öğrenmeye kaynaklık etmektedir. Ortaokul Türkçe derslerinde dinleme becerisinin öğrenilmesi, geliştirilmesi ve değerlendirilmesi süreçleri mevcuttur. Dinleme metinleri, dinleme eğitiminde ana bileşenlerden biridir. Bu çalışma Türkçe derslerindeki dinleme metinlerinin dinleme eğitimi üzerindeki etkisini çeşitli yönlerden araştırmayı, incelemeyi ve tartışarak öneriler sunmayı amaçlamaktadır. Çalışmada 2021-2022 eğitim ve öğretim döneminde ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki 48 dinleme metni, doküman inceleme yöntemiyle incelenerek olgu bilim deseniyle desteklenmiştir. Araştırmada nitel verilerden ve uzman görüşlerinden yararlanılmıştır. Araştırma sonucunda metinlerde bulunan sözcük sayılarının sınıf seviyelerine göre artış gösterdiği ancak aynı düzey için okutulan ve iki farklı ders kitabında yer alan dinleme metinlerindeki ortalama sözcük sayılarındaki farkın fazla olduğu, dinleme metinlerinde yer verilen atasözü sayısının yeterli olmadığı, deyim ve atasözü sayısının sınıf düzeyine göre artmadığı, metinlerdeki atasözü deyim kullanımının kademelere uygun bir plan eşliğinde düzenlenmediği, metinlerde kullanılan cümle uzunluğunun sınıf seviyesine uygun olduğu ancak sınıf düzeyine göre bir değişiklik göstermediği, dinleme metinlerinin ve etkinliklerinin dinleme kazanımlarıyla örtüşmesi ve metinlerde geçen kazanımların sıklığı durumlarında eksikliklerin olduğu, dinleme metinlerinde en fazla öyküleyici türdeki metinlere ve not alarak dinleme yöntemine yer verildiği, dinleme yöntemlerinin metin türüne, etkinliklere ve kazanımlara uygun olarak çeşitlenmediği, seslendirmelerin diksiyon kurallarına uygun yapıldığı, metinlerdeki seslendirme sürelerinin sınıf seviyelerine göre düzenli bir biçimde değişmediği, metinlerin değer aktarımı açısından uygun olduğu, metinlerin genel olarak çocuğa görelik ilkesine uygun olduğu, metinlerde şiddet ve cinsiyet ayrımcılığı unsurlarına yer verilmediği ve araştırma kapsamında ifade edilen bulguların sonuçlarıyla 11 Türkçe öğretmeninin görüşme formlarına verdiği cevapların çoğunlukla uyumlu olduğu belirlenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Dinleme becerisi, Dinleme metinleri, Türkçe Ders Kitapları, Türkçe Dersi.

Abstract:
The subject of the study is to examine the effects of listening texts in secondary school Turkish textbooks through listening education from various aspects and to discuss and offer suggestions based on this. This skill is gained before birth and is a source of many learning throughout human life. There are processes of learning, developing and evaluating listening skills in secondary school Turkish lessons. Listening texts are one of the main components in listening education. This study aims to research, analyze and discuss the effect of listening texts in Turkish lessons of secondary school students in listening education from various aspects and to present suggestions by discussing. In the study, 48 secondary school (5th-8th grade) listening texts in Turkish textbooks (2021-2022) were examined with descriptive scanning model, document analysis and content analysis methods. Along with experts opinions qualitative is used in the research. As a result of the research, it is found that the number of words in the texts increase according to the grade levels; however, the difference in the average number of words in the listening texts in two different textbooks taught for the same level is high, the number of proverbs in the listening texts is not sufficient, the number of idioms and proverbs do not increase according to the grade level, and the number of proverbs in the texts do not increase according to the grade level, the use of proverbs and idioms is not organized according to a plan appropriate to the grades, the sentence length used in the texts is appropriate for the grade level but does not change according to the grade level, there are deficiencies in the overlap of listening texts and activities with the listening gains and the frequency of the gains in the texts, the listening texts mostly rely on narrative type texts and the method of listening by taking notes is included, the listening methods are not diversified in accordance with the text type, activities and achievements, the vocalizations are made in accordance with the diction rules, the vocalization times in the texts do not change regularly according to the grade levels, the texts are suitable in terms of value transfer, the texts are generally suitable for the principle of suitability for the children, there are not elements of violence and gender discrimination in the texts, and the results of the findings expressed within the scope of the research are mostly compatible with the answers given to the interview forms by 11 expert Turkish teachers.

Keywords: Listening skills, Listening texts, Turkish text books, Turkish lesson.