İlkokul 2. sınıf hayat bilgisi dersini okutan öğretmenlerin bu dersteki etkinliklere ayırdıkları sürenin değerlendirilmesi /
Yazar: NURDAN KALAYCI
Danışman: PROF. DR. ÖZCAN DEMİREL
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İlköğretimde Program Geliştirme ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1994
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ders programları = Curriculum ; Hayat bilgisi dersi = Life science lesson ; Zaman yönetimi = Time management ; Öğretmen davranışı = Teacher behavior ; İlkokul öğretmenleri = Primary school teachers

Özet:
Alan araştırması niteliği taşıyan bu araştırma; Giriş, Yöntem, Bulgular, Yorum-Sonuç-Öneriler olmak üzere dört ana bölüm olarak düzenlenmiştir. İlkokul ikinci sınıf öğretmenlerinin Hayat Bilgisi derslerinde etkinlikler için ayırdıkları zamanla bu öğretmenlerin kıdemleri ve görev yaptıkları okulun sosyo-ekonomik düzeyleri arasındaki farklılıkları inceleyen bu araştırma ile şu sorulara yanıt aranmıştır. Öğretmenlerin bir ders saatinde Sınıfa Giriş- Derse Başlama, Temizlik-Yoklama, Eğitim Durumu, Değerlendirme, Sınıf Yönetimi için harcadıkları zaman; okulların sosyo-ekonomik düzeyine, öğretmenlerin kıdem gruplarına göre farklılaşmakta mıdır? Öğretmenlerin ana ve alt etkinliklere ayırdıkları zaman okulların sosyo-ekonomik düzeyine ve öğretmenlerin kıdem gruplarına göre nasıl bir dağılım göstermektedir. Ayrıca okulların sosyo-ekonomik düzeylerine göre eğitim durumunda öğretmen ve öğrencinin etkin olduğu süre ne kadardır. Araştırmada, bu sorulara yanıt bulunabilmesi için, ilkin, araştırmacı tarafından yurt içi ve yurt dışında yürütülen benzer çalışmalar taranmıştır. Araştırmada veri toplama için gözlem formu, teyp kasetleri ve kişisel bilgi formu kullanılmıştır. Önce literatür taranarak sınıf içi öğretmen davranışları belirlenmiştir. Ön deneme niteliğindeki araştırma sonucuna göre yeni davranışlar belirlenerek daha önce saptanan davranışların kapsamına eklenmiştir. Sınıf içi süreleri saptanabilen davranışlar alt ve ana gruplara ayrılmış ve "gözlem formu" hazırlanmıştır, gözlem formu bir ay süre ile denenerek, ortaya konan bulgular doğrultusunda yeniden düzenlenmiştir. Hazırlanan gözlem formu teyp kasetlerindeki verilere göre doldurularak saniye üzerinden değerlendirilmiştir. Yukarıdaki paragraflarda nasıl geliştirildiği açıklanan araçların kapsam ve yapı geçerliliği uzman kanısı alınarak gerçekleştirilmiştir. Teyp kasetleri, öğretmenlerin ders süresince hangi davranışların ne kadar süre kapsadığını belirleyebilmek için kullanılmıştır. Teyp kasetleri araştırmacı dışında bir başka biri tarafından da çözümlenerek bulgular gözlem formuna kaydedilmiştir. Ses kasetlerinde ve yapılandırılmamış gözlem formlarında toplanan veriler, gözlem formuna (zaman dereceleme ölçeği) dakika ve saniye olarak kaydedilmiştir.Okulların sosyo-ekonomik düzeyine ve öğretmenlerin kıdem gruplarına göre her etkinliğin aritmetik ortalaması, standart kayması, standart hatası, minumum ve maximum zamanı kullanma süreleri belirlenmiştir. Okulların sosyo-ekonomik düzeyi ve öğretmenlerin kıdemlerine göre ana etkinliklere ayırdıkları süreler arasındaki farkın anlamlılığı için tek yönlü varyans analizi kullanılmıştır. Araştırmacımn evrenini Hayat Bilgisi derslerini okutan ilkokul ikinci sınıf öğretmenleri ve öğrencileri oluşturmaktadır. Örneklemi ve Ankara ili içinde alt, orta, üst sosyo-ekonomik semtlerdeki dokuz ilkokul ve bu ilkokullarda ikinci sınıfı okutan yetmişbeş öğretmen oluşturmaktadır. Kıyaslamada^ anlamlılık düzeyi 0.05 olarak alınmıştır. Araştırmanın alt problemlerine ilişkin bulgular aşağıda özetlenmiştir. Birinci, ikinci, üçüncü, dördüncü ve beşinci alt problemlerde; öğretmenlerin bir ders saatinde Sınıfa Giriş-Derse Başlama, Temizlik- Yoklama, Eğitim Durumu, Değerlendirme, Sınıf Yönetimi için harcadıkları zamanla bu öğretmenlerin kıdemlerine ve görev yaptıkları okulun sosyo-ekonomik düzeylerine göre anlamlı bir fark göstermemiştir. Altıncı alt probleme ilişkin olarak öğretmenlerin ana etkinlikler için harcadıkları sürelerin en yüksek dağılımı alt sosyo-ekonomik düzeyde "Sınıfa Giriş-Derse Başlama, Temizlik- Yoklama ve Sınıf Yönetimi", üst sosyo-ekonomik düzeyde ise "Eğitim Durumu" ve "Değerlendirmedir". Alt etkinlikler için harcanan sürelerin en yüksek dağılımı incelendiğinde her üç sosyo-ekonomik düzeyde, eğitim durumunda yer alan soru-cevap, anlatım yöntemi ile kitap ve dergi okuma etkinliğinde gözlenmiştir. Yedinci alt probleme ilişkin olarak; okulların sosyo-ekonomik düzeylerine göre "Eğitim Durumu"nda öğretmenin ve öğrencinin etkin olduğu süre belirlenmeye çalışılmıştır. Bulgulara göre; eğitim durumuna, alt sosyo-ekonomik düzeyde yer alan okullarda 38 dakika, orta sosyo-ekonomik düzeyde 40 dakika, üst sosyo-ekonomik düzeyde ise 40 dakika ayrılmaktadır. Alt sosyo-ekonomik düzeyde bu sürenin 16 dakikasını öğretmen, 22 dakikasını öğrenci, orta sosyo-ekonomik düzeyde 18 dakikasını öğretmen, 22 dakikasını öğrenci, üst sosyo-ekonomik düzeyde ise 17 dakikasını öğretmen, 23 dakikasını öğrencilerin kullandığı saptanmıştır. Araştırmanın sonunda, sınanan alt problemler yorumlanmış ve bulgular ışığında sonuca varılarak öneriler sunulmuştur.

Abstract:
This descriptive research, has got four main sections: Introduction, findings, interpretation-results and proposals. In this research, which examines the time allocated to the second class students for the Natural Sciences lessons and the differences in the teacher's seniority and the socio-economic level of the schools they are working for, the following questions are attempted to be answered. From the viewpoint of the socio-economic levels of schools and of the seniority of the teachers, is there a difference in the time spent between entering the class and starting the lesson, checking the cleanness and attendance, presentation, evaluation and classroom management ?what is the distribution of the time spent on "Main and Sub Activities" by the teachers, from the viewpoint of the socio-economic levels of schools and of the seniority of the teachers? Moreover, how long is the period while teachers and students are active during the presentation stage from the viewpoint of the socio-economic levels of schools? In this research, in order to find answers to these questions, similar researches, native and foreign, were were investigated thoroughly. To set data; observation forms, audio cassettes and personnel information forms were used. First, the literature was surveyed to determine the teachers' behaviours. As the result of the preliminary test, new behaviours were determined and added to the behavioural patterns determined before.These behaviours were divided into sub and main groups and an observation form was prepared, then the observation form was experimented for a month and according to the new findings it was rearranged. The copies of the observation form were filled out according to the data on the cassettes, and evaluated taking the seconds into consideration. The content and construct validity of the process explained above was realized depending on the experts' opinion. The data on the audio cassettes which had been used to determine how much time was allocated for each behaviour during the class hours and the data in the unconstructed observation forms were recorded in the observation forms (time scala) by minutes and seconds According to the same variables, the arithmetic mean, standard deviation, standard error of each activity and the maximum and minimum time used were determined. One-sided Variance analysis was used for the significance of the time allocated to the main activities according to the socio-economic level of the schools and the teachers' seniority. The universe of the researcher is the second-grade students and their teachers. There are nine schools belonging to the lower, middle and upper class districts, and the teachers and the students of these schools attending the second classes belong to our sample. The signifance level in this comparison is 0.05. The results, related to the findings of the sub-problems of the research are summarized below. For the first, second, third, forth and fifth problems, the time spent between the entrance and starting the lesson, and the time spent for checking the cleanness and attendancy, presentation, evaluation, and Classroom Management does not differ according to the socio-economic level of the schools and teachers' seniority. As the result of the sixth problem, the highest distribution of the time spent by the teachers for main activities is for "Entrance and Starting the Lesson" "Checking the Cleanness and Attendance" and "Classroom Management" on the lower socio-economic level, and "Presentation" and "Evaluation" on the higher socio-economic level. As for the seventh sub problem, in the teaching process, the time during which the teacher and the students were active is tried to be determined according to the socio-economic levels of the schools. The results are as follows: The time allocated to the educational activities for the lower class schools is 38 minutes, for middle class students, it is 40 minutes and for the upper class schools, it is 40 minutes. In the schools belonging to the lower socio-economic class, 16 minutes of this time are used by the teacher and 22 minutes of it are used by the students while 18 minutes are spent by the teacher and 22 minutes by the students belonging to the middle class schools. On the other hand 17 minutes are spent by the teacher and 23 minutes by the students in upper-class schools. At the end of the research, the sub problems presented have been tested, and in the light of the findings, conclusion has been drawn and some proposals have been made accordingly.