Beden eğitimi öğretmenlerinin kişilerarası öz-yeterlik düzeyleri ile liderlik yönelimlerinin incelenmesi
Examining physical education teachers' interpersonal self-efficacy levels and leadership orientations
Yazar: İSRAFİL YAŞIN
Danışman: PROF. DR. FİLİZ FATMA ÇOLAKOĞLU
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Beden Eğitimi ve Spor Öğretmenliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Beden eğitimi = Physical education ; Kişiler arası yeterlik = Interpersonal competence ; Liderlik = Leadership ; Liderlik modelleri = Leadership models ; Öz yeterlilik = Self-efficacy ; Öz yeterlilik algısı = Self-efficacy belief ; Öğretmen yeterliliği = Teacher proficiency ; Öğretmenler = Teachers ; İletişim becerisi = Communication skill ; İlişki = Relationship

Özet:
Beden eğitimi öğretmenlerinin kişilerarası öz-yeterlik düzeyleri ile liderlik yönelimlerinin incelenmesi amacı ile yapılan araştırmanın çalışma grubunu 2020 yılında Muğla ilinde Millî Eğitim Bakanlığına bağlı devlet ile özel ilkokul, ortaokul ve liselerde görev yapan gönüllü 329 beden eğitimi öğretmeni oluşturmaktadır. Genel tarama yönteminin kullanıldığı araştırmada, beden eğitimi öğretmenlerine Esentürk vd. (2019) tarafından geliştirilen "Beden Eğitimi Öğretmeni Kişilerarası Öz-Yeterlik Ölçeği (BEÖKÖÖ)" ile Dursun vd. (2019) tarafından geliştirilen "Çok Yönlü Liderlik Yönelimleri Ölçeği (ÇYLYÖ)" google form üzerinden uygulanarak veriler toplanmıştır. Beden eğitimi öğretmenlerinin ölçeklerden aldıkları puanlarına iki gruptan oluşan değişkenlerine non-parametrik testlerden Mann Whitney-U testi, üç gruptan oluşan değişkenlerine ise Kruskal Wallis-H testi uygulanarak gruplar arasındaki farka bakılmıştır. Kruskal Wallis-H testi sonucu elde edilen farkların hangi gruplar lehine olduğunu tespit etmek için Mann Whitney-U testi uygulanmıştır. Beden eğitimi öğretmenlerinin kişilerarası öz-yeterlik düzeyleri ile liderlik yönelimleri arasındaki ilişkiler ise Spearman's Rho Testi kullanılarak tespit edilmiştir. Araştırma sonucunda beden eğitimi öğretmenlerinin BEÖKÖ toplam puanlarına göre yüksek düzeyde kişilerarası öz-yeterliğe sahip oldukları görülmüştür. BEÖKÖÖ'nün okul içi ilişkiler, çevre ile ilişkiler, aile ile ilişkiler alt boyutları ve toplam puanlarında cinsiyet, çalışılan kurum, idarecilik yapma durumu, sınıfların ortalama mevcudu, alınan ücret değişkenlerine göre istatistiksel olarak anlamlı farklılıkların olduğu tespit edilmiştir (p<,05). Liderlik yönelimleri bakımından beden eğitimi öğretmenlerinin insan kaynaklı liderlik yönelimlerinin daha fazla olduğu görülmektedir. ÇYLYÖ'nün yapısal liderlik, insan kaynaklı liderlik, politik liderlik ve karizmatik liderlik alt boyutlarında çalışılan kurum, idarecilik yapma durumu, yaş, mesleki kıdem değişkenlerine göre istatistiksel olarak anlamlı farklılıkların olduğu tespit edilmiştir (p<,05). Beden eğitimi öğretmenlerinin BEÖKÖÖ ve ÇYLYÖ'nün alt boyutları arasında pozitif yönde ilişkilerin olduğu bulunmuştur (p<,05). Sonuç olarak beden eğitimi öğretmenlerinin yüksek yüzeyde kişilerarası öz-yeterliğe sahip olmaları ders görevlerinin yanında okul takımlarını müsabakalara hazırlarken veliler, idareciler ve dış paydaşlar ile sürekli iletişim halinde olmalarından kaynaklanabilir. Liderlik yönelimleri bakımından ise insan kaynaklı liderlik yönelimlerinin daha fazla olması hedef kitlesi öğrenciler olan beden eğitimi öğretmenlerinin öğrencilerine veya sporcularına öğretmenlik rollerinin yanında anne, baba ve arkadaşça yaklaşımlarda bulunmalarından kaynaklanmış olabileceği söylenebilir.

Abstract:
The study group of the research, which was conducted to examine the interpersonal self-efficacy levels and leadership orientations of physical education teachers, consists of 329 volunteer physical education teachers working in public and private primary, secondary and high schools affiliated to the Ministry of National Education in the province of Muğla in 2020. In the study in which the general screening method was used, physical education teachers Esentürk et al. (2019) with the "Physical Education Teacher Interpersonal Self-Efficacy Scale (BEÖKÖÖ)" developed by Dursun et al. (2019) "Multidimensional Leadership Orientations Scale (ÇYLYÖ)" was applied via google form and data were collected. The difference between the groups was examined by applying the Mann Whitney-U test, one of the non-parametric tests, to the scores of the physical education teachers obtained from the scales, to the variables consisting of two groups, and the Kruskal Wallis-H test to the variables consisting of three groups. Mann Whitney-U test was used to determine which groups were in favor of the differences obtained as a result of Kruskal Wallis-H test. The relationships between physical education teachers' interpersonal self-efficacy levels and leadership orientations were determined using Spearman's Rho Test. As a result of the research, it was seen that physical education teachers had a high level of interpersonal self-efficacy according to the total scores of BEÖKÖ. It was determined that there were statistically significant differences in the sub-dimensions and total scores of BEÖKÖÖ's in-school relations, relations with the environment, relations with the family, according to the variables of gender, institution, managerial status, average class size, and wages (p<.05). In terms of leadership orientations, it is seen that physical education teachers have more human-based leadership orientations. It has been determined that there are statistically significant differences in the sub-dimensions of structural leadership, human-based leadership, political leadership and charismatic leadership of ÇYLYÖ according to the variables of institution, managerial status, age, and professional seniority (p<.05). It was found that there were positive correlations between physical education teachers' sub-dimensions of BEÖKÖÖ and ÇYLYÖ (p<.05). As a result, physical education teachers' high level of interpersonal self-efficacy may be due to their constant communication with parents, administrators and external stakeholders while preparing school teams for competitions as well as their course duties. In terms of leadership orientations, it can be said that the fact that human-based leadership orientations are higher may be due to the fact that physical education teachers, whose target audience is students, have mother, father and friendly approaches to their students or athletes in addition to their teaching roles.