Ortak çalışma alanlarında tasarım ve yapım süreçlerinde verilen kararların kullanıcı perspektifinden Q metodolojisi ile değerlendirilmesi
Evaluation of decisions made in design and construction phases of co-working spaces from the user perspective with Q methodology
Yazar: ZEHRA HAVVA ALTUNTAŞ ŞENYURD
Danışman: PROF. DR. HAKAN YAMAN
İstanbul Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Proje ve Yapım Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Günümüzde çalışma ve üretim biçimleri süregelen bir değişim içerisindedir. 2000'li yıllarda gerçekleşen küresel ekonomik kriz geleneksel iş yapış biçimlerini ve mekanlarını zorunlu olarak değiştirmiş, bunun sonucunda çalışma yaşantısında bireysellik artmıştır. Ekonomide yaşanan değişimler sonucunda kaynakların verimli ve sürdürülebilir kullanımı, maliyetlerin paylaşımı ve tasarrufu, mülkiyet esnekliği kavramları öne çıkarak "paylaşım ekonomisi" konseptini oluşturmuştur. Paylaşım ekonomisi ve teknolojik gelişmeler sayesinde çalışma şekilleri değişmiş ve daha bağımsız hale gelmiştir. Geleneksel çalışma saatleri değişmiş, giderek daha fazla çalışan kendi zamanını ve çalışmak istediği mekanı yönetmeye başlamıştır. Oluşan mekansal bağımsızlık ve zamansal esneklik, standart çalışma yöntemlerini değiştirerek "Yeni Çalışma Yöntemleri" (New Ways of Working) felsefesini ortaya çıkarmıştır. Mobil, esnek ve lokasyondan bağımsız bu çalışma stilinin yaygınlaşması, yeni nesil çalışma alanlarına olan gereksinimi artırmış ve bu gereksinim doğrultusunda ortak çalışma alanları ortaya çıkmıştır.
Ortak çalışma alanları, aynı işletmede çalışmayan ve genellikle farklı meslek gruplarından kullanıcıların aynı mekanda bulunarak kendi işlerini yaptığı alanlar olarak tanımlanabilir. Ortaya çıktığı dönemlerde kar amacı gütmeyen ve sosyal amaçlı mekanlar olan ortak çalışma alanları, günümüzde profesyonel iş modellerine dönüşmüştür. Bu doğrultuda ortak çalışma alanları, kullanıma hazır çalışma alanlarının farklı dönemlerde kiralanabilmesini sağlayan; sistem altyapısı, mobilya, sekreterlik, temizlik, İnternet, güvenlik, resmi adres kullanımı vb. farklı hizmet paketlerini kullanıcı ile buluşturan bir iş modelidir. 
Ortak çalışma alanlarının kullanıcılarına sağladığı avantajlar, bu alanların kullanıcılar tarafından sıklıkla tercih edilmesini sağlamaktadır. Kullanıcılar arası iletişim ve etkileşim ortamı, profesyonel bir çalışma ortamına düşük maliyetli erişim sağlamak, iş ağlarını geliştirme olanağı, kiralama sürelerinin esnekliği bu avantajlara örnek olarak verilebilir. Bu avantajlar sayesinde ortak çalışma alanları, bireysel çalışanlardan kurumsal şirketlere kadar birçok sınıftan ve farklı sektörlerden kullanıcıları cezbetmektedir. Finans sektörü, bilgi ekonomisi ve yaratıcı sektörlerde çalışanlar ortak çalışma alanlarını sıklıkla tercih etmektedir. Bunun yanı sıra tasarımcı, mimar, gazeteci, yazılımcı, sosyal medya çalışanı vb. gibi yaratıcı mesleklere sahip mobil veya hibrit çalışanlar, küçük işletmeler, girişimciler ve büyük ölçekli kuruluşların çalışanları ortak çalışma alanlarının kullanıcılarına örnek verilebilir. 
Kiralanabilir alan ve doluluk açısından gittikçe gelişen ortak çalışma alanları, ofis pazarında geleneksel çalışma alanlarına rakip haline gelmiştir. Ortak çalışma alanlarını yeni yatırım fırsatları olarak değerlendiren yatırımcı sayısı her geçen gün artmaktadır. Bu alanları işleten yatırımcı ve/ veya operatörler, geleneksel kiralama sistemleri ile kiraladıkları alanları küçük parçalar halinde esnek kiralama süreleri ile kullanıcılarına kiralamaktadır. Bu doğrultuda yüksek düzeyde risk üstelenen yatırımcılar için proje ve operasyon süreçlerindeki maliyetlerin akıllıca yönetilmesi ve yeterli sayıda kullanıcıya ulaşmak hayati önem taşımaktadır. Bu nedenle potansiyel kullanıcılar analiz edilerek proje gereksinim ve hedefleri buna göre belirlenmeli, proje kapsam sınırları tanımlanmalı, tasarım ve uygulama aşamaları için detaylı bir planlama yapılmalıdır. 
Tez kapsamında İstanbul'daki ortak çalışma alanı kullanıcılarının, bu alanlar hakkındaki perspektifleri Q metodolojisi ile gruplandırılmış ve karşılaştırmalı olarak yorumlanmıştır. Bu sayede yatırımcı ve operatörlerin potansiyel kullanıcılarını tanımaları, böylece tasarım ve yapım evrelerinde kullanıcı tercih ve gereksinimlerini göz önünde bulundurmaları amaçlanmıştır. Tasarım ve yapım aşamalarında yatırımcı veya ortak çalışma alanı operatörleri tarafından verilen kararlar proje başarısını, operasyon başarısını, operasyonel kar oranını ve ilk yatırım maliyetlerini doğrudan etkilediğinden bu kararlar işletme süreci için de hayati önem taşımaktadır. Yapılan bu çalışma, ortak çalışma alanı yatırımcıları için bir rehber veya ön fizibilite olarak değerlendirilebilir; ortak çalışma alanı projelerinin başlangıç ve planlama evreleri için kapsamlı bir girdi olarak kullanılabilir. 
Tezin ilk adımında ortak çalışma alanlarına dair kapsamlı bir literatür araştırması yapılmıştır. Bu alanlarda verilen hizmetler analiz edilmiş ve mahaller bazında sınıflandırılmıştır. Ayrıca kullanıcıların konfor düzeylerini etkileyen faktörler literatür araştırması doğrultusunda tanımlanmıştır. Tezin ikinci adımında ise literatürden elde edilen verilerden faydalanarak Q kümelenmesi ve Q ifadeleri oluşturulmuş ve katılımcılara çevrimiçi olarak dağıtılmıştır. Analiz sonucunda toplam 4 adet perspektif elde edilmiştir. Elde edilen perspektifler, önceliklendirdikleri ifadelere göre isimlendirilerek ve yorumlanarak araştırmanın sonucu değerlendirilmiştir. 
Çalışma sonucunda Perspektif-1: Konfor Odaklı Sosyaller'in ortak çalışma alanlarındaki ışıklandırma, havalandırma, sıcaklık ve iklim kontrolü gibi fiziksel konfor koşullarına yüksek derecede önem verdiği görülmüştür. Ayrıca bu perspektifi paylaşan kullanıcılar için, ortak çalışma alanlarındaki genel estetik ve mekan tasarım kalitesi de oldukça önemlidir. Perspektif-2: İletişimci Hizmet Kullanıcıları'nın ortak çalışma alanlarında en çok ek olanaklara önem atfettiği görülmüştür. Çalıştığı tesiste spor salonı, yoga stüdyosu, masaj salonu vb. gibi sağlık odaklı alanlar, masa tenisi langırt vb. gibi oyun alanları, arşiv ve kişisel depolama alanları, sigara odaları ve dinlenme alanları bulunması bu perspektife sahip kullanıcılar için önem arz etmektedir. Perspektif-2'nin, çalışma alanı olarak kapalı (özel) ofisleri, açık planlı çalışma alanlarına tercih ettiği söylenebilir. Fakat bu tercih literatür bulgularının aksine, mahremiyet sağlamak veya gürültü kirliliğinden kaçınmak için yapılmamıştır. Perspektif-2'nin bu değerlendirmesi, genel kabul ve literatür bulgularına kıyasla ilginç bir bakış açısı olarak yorumlanmıştır. Perspektif-3: Çekimser Odakçılar, açık planlı çalışma alanlarında mahremiyet eksikliği yaşadıklarını ve bu durumun konsantrasyonlarını olumsuz etkilediğini düşünmektedirler. Bunun yanı sıra bu perspektife sahip katılımcılar için, ortak çalışma alanlarındaki alan ve hizmetlerin kişisel odak ve konsantrasyonlarına olan etkileri çok önemlidir. Perspektif-4: Estetik Odaklı Soloistler'in ortak çalışma alanlarındaki mahallerin tasarım özelliklerine genel olarak önem verdikleri söylenebilir. Bu katılımcıları kişisel mahremiyet sağlanması kapsamında açık planlı alanlar yerine kapalı ofisleri tercih etmektedir.

Abstract:
The ways of work and production are constantly evolving in today's world. The global economic crisis of the 2000s inevitably changed the traditional ways and places of doing business, and individuality in working life has increased. As a result of the changes in the economy, the concepts of efficient and sustainable use of resources, cost sharing and flexibility of ownership paved the way for the concept of the sharing economy. With the impact of technological developments, employees have gained the freedom to do their work at home, in common areas or wherever they wish, without being dependent on a workstation or a place. Thanks to the sharing economy and technological developments, working patterns have changed and become more independent. Traditional working hours have changed and employees have started to manage their own time and the place where they want to work. Spatial independence and temporal flexibility have changed the traditional ways of working and have led to the philosophy of the "New Ways of Working". According to this philosophy, employees decide where, when and how they will work. The spread of this mobile, flexible and location-independent working style has increased the need for new generation workspaces and co-working spaces have emerged in response to this need.
The term "co-working space" refers to a space where people from different companies or professions work together in the same location. Co-working spaces which were non-profit when they emerged, have turned into professional business models today. In this direction, co-working spaces are a business model that enables ready-to-use workspaces to be rented in different periods with system infrastructure, furniture, secretarial, cleaning, İnternet, security, official address use, etc. It is a solution that brings different service packages together for the final user.
Co-working spaces are often preferred because of the benefits they offer. Communication and interaction environment between users, low-cost access to a professional working environment, the opportunity to develop business networks, flexibility of rental periods can be listed as some of these advantages. Thanks to these advantages, co-working spaces attract users from many different types and sectors, from individual employees to corporate companies. Employees working in the finance sector, knowledge economy and creative industries frequently prefer co-working spaces. In addition, creative professions such as designers, architects, journalists, software developers, social media workers, etc.; mobile or hybrid workers, small businesses, entrepreneurs and employees of large-scale organisations are among the users of coworking spaces.
Co-working spaces have been defined and categorised in the literature in terms of a variety of concepts. By reviewing and analysing these studies, a total of 10 types of shared workspaces can be identified: corporate coworking spaces, public offices, collaboration hubs, third places, co-working hotels, incubators, accelerators, shared spaces/studios, serviced offices and makerspaces. These spaces differ from each other according to their purpose of use, access level, business model, time limitations for usage and resource level respectively. 
Co-working spaces must support effective working and production by offering a healthy, safe and ergonomic environment to their users. The facilities and spatial characteristics of these spaces play an important role in how users perceive them. In order to ensure user satisfaction and comfort in co-working spaces; it is very important to determine and understand the physical, functional and psychological needs of the users. In this direction thermal comfort, air quality, sound control, lighting conditions, user control over physical environment, privacy, providing concentration, supporting communication and social relations, spatial comfort and aesthetic conditions are defined as necessary conditions for user satisfaction.
Co-working spaces, which are constantly growing in terms of leasable area and occupancy, have gained a competitive power over traditional offices in the market. The number of investors looking at these areas as new investment opportunities is increasing rapidly. Investors and/or operators re-lease the space they have leased through traditional leasing systems to their users in smaller segments, with flexible leasing terms and systems. For investors who undertake a high level of risk in this direction, it is vital to manage the costs in the project and operation processes wisely and to reach a reasonable number of users. Therefore, potential users should be analysed, project requirements and objectives should be determined accordingly, project scope limits should be defined, and a detailed planning should be made for the design and implementation phases.
Within the scope of the thesis, the perspectives of users in co-working spaces located in Istanbul, have been determined by Q methodology and comparatively analysed. In this way, it is aimed for investors and operators to recognise their potential users and to consider user preferences and needs during the design and construction phases. Since the decisions made by investors or co-working space operators during the design and construction phases directly affect project success, operational success, operational profit rate and initial investment costs; these decisions are also vital for the operation process. This study can be considered as a guide or pre-feasibility for coworking space investors and can be used as a comprehensive input for the initiating and planning phases of coworking space projects.
In the first step of the thesis, a comprehensive literature review on co-working spaces was conducted. Firstly, the concept of co-working space is defined, its development process is examined, the reasons of being preferred by users are discussed, and the design features of co-working spaces are defined. The motivation factors of coworking space users are analysed. The evolution of co-working spaces in Istanbul has been analysed, existing brands and subscription types have been explained. The effects of COVID-19 on the development of co-working spaces in Istanbul have been discussed. The operation and investment processes and cash flows of co-working spaces have been analysed from the perspective of investors and operators. The services provided in these areas have been discussed and classified based on spatial zones. In addition, the factors affecting the comfort levels of the users were defined in accordance with the literature review. 
In line with the data obtained from the literature, Q concourse and Q statements were created and presented to the participants online. Participants were asked to rank a total of 39 statements on a hierarchical table via the platform named "QMethodSoftware". As a result of the analysis, a total of 4 perspectives were obtained. The result of the research was evaluated by commenting on the perspectives in line with the statements they prioritised.
The study revealed that Perspective-1:Comfort Oriented Socials, attributes a high degree of importance to physical comfort conditions such as lighting, ventilation, temperature and climate control in co-working spaces. In addition, for users sharing this perspective, the general aesthetics and design quality of co-working spaces are also very important. It has been observed that users in Perspective-1 are not affected by situations such as lack of privacy and noise pollution while working in open-plan workspaces. It is possible to say that the privacy needs of users with this perspective are not very high in general.
Perspective-2: Communicative Service Users, attributes the most importance to additional facilities in co-working spaces. The presence of health-oriented areas such as gym, yoga studio etc., game areas, archive and personal storage areas, smoking rooms and resting areas are important for users with this perspective. It can be argued that perspective-2 prefers closed (private) offices to open-plan workspaces. However, in contrast to the literature findings, this preference was not made to provide privacy or to avoid noise pollution. This viewpoint of Perspective-2 is considered as an interesting point of view compared to the general acceptance and literature findings.
Participants in Perspective-3: Abstaining Focusers, think that they experience a lack of privacy in open-plan workspaces and this situation negatively effects their concentration. Considering they disagree that these spaces improve the atmosphere of communication between users, it can be said Perspective-3 participants do not prefer open-plan workspaces in general. In addition, the effects of space and services in co-working spaces on concentration are very important for participants with this perspective. Therefore, it can be stated that Perspective-3 attributes great importance to the concentration factor that affects functional comfort. Users with this perspective rated the presence of playgrounds and health-oriented areas in the facility as a disadvantageous situation. The possibility of a lack of privacy and noise pollution, may have led users to think this way.
It can be said that the participants of Perspective-4: Aesthetic Oriented Soloists, generally paid attention to the design features of the spaces in co-working spaces. In addition, closed (private) offices are seen as an important zone by users with this point of view. Perspective-4 participants prefer closed offices instead of open-plan areas in the context of providing personal privacy.