Endüstri sonrası toplumda değişen çalışma ilişkileri ve Türkiye'deki yansımaları: Hizmet çalışanları örneği
The changing labour relations in post-industrial society and their reflections in Turkey: The case of service employees
Yazar: ESRA KÖTEN
Danışman: DOÇ. DR. UFUK ÖZCAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Beyaz yakalı = White collar ; Endüstri = Industry ; Endüstri sonrası toplum = Post industrial society ; Hizmet = Service ; Çalışma = Work ; İşçi sınıfı = Working class

Özet:
Bu tez çalışmasında, endüstri sonrası toplumlarda çalışma yaşamını şekillendiren yeniliklerin Türkiye'deki yansımalarından beyaz yakalı çalışanların nasıl etkilenmekte olduğu sosyolojik boyutlarıyla ele alınmaktadır. Çalışma ilişkilerinin bugününü anlamak için öncelikle tarihsel-karşılaştırmalı bir perspektifle emeğin farklı dönemlerde ve toplumlarda geçirdiği dönüşümler ele alınmakta, ardından beyaz yakalılarla gerçekleştirilen derinlemesine görüşmelere dayalı niteliksel saha araştırmasının bulguları tartışılmaktadır. İlkel çağlardan bu yana çalışmanın anlamında ve deneyimlenme biçimlerinde sayısız dönüşüm gerçekleşmiş, köklü dönüşümler yaratan Endüstri Devrimi yeni bir toplumsal sınıf olarak proletaryanın doğuşunu getirmiş, Fordizm ile çalışma ilişkileri kurumsallaşmış ve emek ilişkileri önemli değişimler geçirmiştir. Ancak günümüzde gerçekleşen endüstri sonrası dönüşümler, emeğin tarihsel kazanımlarını geri alacak bir doğrultuda biçimlenmektedir. Bir yandan endüstrileşme sürecine devam etmekte olan Türkiye'de, katı örgütsel yapıların üzerine esnek uygulamaların adapte edilmekte olduğu görülmektedir. Bu karma çalışma örgütlenmesi, konu edilen beyaz yakalıların eski görece imtiyazlı pozisyonlarını sarsmakta, birbirine karşıt olarak formüle edilen iki sistemin de verimliliği artırmaya yönelik stratejilerine maruz bırakılmaları sonucu giderek daha dezavantajlı hale gelmelerine neden olmaktadır. Sonuç olarak özellikle metropol alanlarda beyaz yakalılardan oluşan, şimdilik amorf ve nispeten heterojen özellikler göstermekle birlikte, yakın gelecekte çalışma koşulları ve iş hakları itibariyle daha fazla ortak özellikler gösterecek olan bir ?yeni proletarya? ortaya çıkmaktadır. Bu çalışma, Türkiye'de çalışma yaşamının dönüşümü, yeniden-biçimlenmesi, yakın gelecekteki muhtemel seyri ve çalışma yaşamı üzerindeki yeni riskler konusunda bazı önkestirimlerde bulunmayı hedeflemektedir.

Abstract:
This thesis tackles how white collar workers are being affected by the repercussion of the novelties that shapes working life in post industrial societies from a sociological perspective. In order to understand today?s working relations, first the transformations which labor has undergone in different periods and societies are considered, and then the findings of field research based on in-depth interviews with white collar workers are discussed. Since the ancient times the meaning of work and the way it is experienced have countlessly changed, Industrial Revolution which created deep transformation led to the rise of proletariat as a new class, with Fordism work relations has been institutionalized and labor relations have undergone crucial changes. However, contemporary post industrial changes are being shaped in a way that retrieves the historical gains of labor. In Turkey which keeps pursuing an industrialization process it is seen that flexible practices are adopted on rigid organizational structures. This mixed work organization shakes the relatively privileged positions of white collars and makes them to become more disadvantaged as a result of exposure to contrarily formulated strategies of two systems which focuses on increasing productivity. As a result, ?a new proletariat? which consists of white collars especially those in metropolitan areas and which for now expresses amorph and heterogeneous feature but will have more common characteristics with respect to working conditions and rights in the future is emerging. This work aims making some predictions concerning the transformation of working life in Turkey, its restructuring, its probable progress and the new risks which may come out in the future.