Araştırma üniversitelerinin performans ölçümünde bir karar destek modeli önerisi
Proposal of a decision support model in performance measurement of research universities
Yazar: LALE KARAŞAN
Danışman: DOÇ. DR. ALİ ÖZDEMİR
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı /  Eğitim Yönetimi ve Denetçiliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Araştırma üniversiteleri Avrupa'da temelleri atılmış ve ardından A.B.D ve diğer ülkelere yayılan araştırma, sanayi iş birliği, toplumsal etki ve yenilikçilik odaklı bir üniversite türüdür. Dünyada araştırma üniversitelerinin performans ölçümünde birtakım metodolojiler kullanılmaktadır. Bazı ülkeler kendi endekslerini oluşturmuşken bazılarıysa uluslararası üniversite sıralama endekslerinden faydalanmaktadır. Türkiye'de araştırma üniversitelerinin performans ölçümü YÖK'ün belirlediği endeksle yapılmaktadır. Üç ana boyut içinde toplam 33 kriter bulunan bu endekste kriterlerin önem ağırlıklarının var olmaması standardize bir sonuç elde etme noktasında başta gelen problemler arasındadır.
Araştırma kapsamında, araştırma üniversitelerinin performans takibinin rasyonel olarak yapılabilmesi ve standardize sonuçlar elde edebilme adına çok kriterli karar verme yöntemiyle performans kriterlerinin önem ağırlıklarını belirleyen bir çözüm önerisi sunulması amaçlanmıştır. Bu bağlamda araştırma nicel bir araştırma olup nicel araştırma desenlerinden tarama deseninden faydalanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunda yer alan 13 uzman karar vericiye, kriterlerin ağırlıklandırılması için hazırlanmış anket iletilmiş ve uzmanların değerlendirmeleri ile veri seti oluşturulmuştur. Ardından çok kriterli karar verme yöntemlerinden SWARA (Stepwise Weight Assessment Ratio Analysis) yöntemiyle "Araştırma Üniversiteleri Performans İzleme Endeksi" kriterlerinin ağırlıklandırması yapılarak uygulamanın sonuçları elde edilmiştir.
Araştırma sonucunda ana boyutların önem düzeyi yüksekten düşüğe sırasıyla, Araştırma Kalitesi, Araştırma Kapasitesi ile Etkileşim ve İş Birliği olmuştur. En yüksek ağırlığa sahip ilk üç kriter ise sırasıyla Dünya Akademik Genel Başarı Sıralamasında İlk 500'e Girme Sayısı, Incites Dergi Etki Değerinden ilk %10'luk Dilime Giren Yayın Oranı ve Bilim Ödülü Sayısı olmuştur. Önerdiğimiz karar verme metodolojisi ile yöneticiler veya araştırmacılar tarafından, araştırma üniversitesi konusunda faydalı çıkarımlar, değerlendirmeler ve kararlar almak için kullanılabilecek bir değerlendirme olacağı düşünülmektedir.
Sonuçlar ve analizler doğrultusunda sonraki çalışmalarda karar vericilerin mevcut üniversitelerdeki akademisyen bilgi ve deneyimlerinin araştırma üniversitesi ortamına uygulanmasına katkıda bulunduğu düşünüldüğünde, uzman havuzunun genişletilmesiyle daha uygulanabilir sonuçlar elde edileceği öngörülmektedir. Bu şekilde değerlendirme sürecinin daha verimli hale getirilmesi ile ilgili alandaki değerlendirmelerin daha sağlıklı yapılmasıyla araştırma üniversitelerinin gelişimini hızlandırmayı da sağlayacağı sonucuna varılabilir. Elde edilen önem ağırlıklarının, mevcut üniversite sıralamalarında kullanılarak test edilmesi ve sonuçların analiz edilmesi, sonuçların kullanılabilirliği ve doğruluğunu göstermek açısından faydalı olabilir.

Abstract:
Research universities are a type of university that originated in Europe and then spread to the United States and other countries, focusing on research, industry collaboration, social impact, and innovation. In Türkiye, the concept of a research university have been officially established in 2016. Globally, various methodologies are employed to measure the performance of research universities. While some countries have developed their own indices, others utilize international university ranking ones. In Türkiye, the performance evaluation of research universities is carried out using an index determined by the Higher Education Council. This index comprises 33 criteria across three main dimensions. A major issue in obtaining standardized results is the lack of weightings for these criteria.
The aim of this thesis is to propose a solution for rationally monitoring the performance of research universities and achieving standardized results by determining the importance weights of performance criteria using a multi-criteria decision-making method. This quantitative study employs survey from quantitative research methods. In the study group, 13 expert decision-makers are surveyed to weight the criteria, and their evaluations are used to create the data set. The SWARA (Stepwise Weight Assessment Ratio Analysis) method, one of the multi-criteria decision-making methods, is then used to weight the criteria of the "Research Universities Performance Monitoring Index," and the application results are obtained.
The research results indicate the ranks of the main criteria in order of importance from highest to lowest are Research Quality, Research Capacity, and Interaction and Collaboration. Moreover, by combining the expert evaluations, the top three sub-criteria with the highest global weights are the "Number of Publications in the Top 500 of the World Academic General Achievement Rankings", "the Proportion of Publications in the Top 10% by InCites Journal Impact Factor", and "the Number of Science Awards", respectively. The proposed decision-making methodology is expected to be a valuable tool for administrators or researchers to make useful inferences, evaluations, and decisions regarding research universities.
Based on the results and analyses, it is anticipated that expanding the pool of experts will yield more applicable results, considering that the knowledge and experience of academics at existing universities contribute to the research university environment. Also, enhancing the evaluation process's efficiency and ensuring more accurate assessments in the relevant field could accelerate the development of research universities. Moreover, testing the obtained importance weights in existing university rankings and analyzing the results could be beneficial in demonstrating the usability and accuracy of the outcomes.