Lise öğrencilerinin karar verme davranışlarının bazı değişkenlere göre yordanması
Prediction of high school students' decision making behaviors by some variables
Yazar: AHMET YİĞİT
Danışman: PROF. DR. SÜLEYMAN DOĞAN
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2005
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
Bu araştırmada, lise öğrencilerinin karar verme davranışları cinsiyet, sınıf düzeyi, anne babanın eğitim düzeyi, ailenin algılanan gelir düzeyi, algılanan anne-baba tutumu, algılanan akademik basan ve özsaygı düzeyi değişkenleri açısından yordanmıştır. Araştırma, İzmir il merkezindeki altı resmi/genel lisenin lise 1., lise 2. ve lise 3. sınıflarında eğitim gören 33 5 'i kız ve 290 'ı erkek olmak üzere toplam 625 öğrenci üzerinde yürütülmüştür. Araştırmada, Kuzgun'un (1992) geliştirdiği "Karar Stratejisi Ölçeği" ve Güngör'ün (1989) geliştirdiği "Özsaygı Envanteri" İzmir il merkezindeki altı resmi/genel liseden 625 lise öğrencisine uygulanmıştır. Aynı zamanda, öğrencilerin sosyo-demografik özelliklerine ilişkin bilgiler (cinsiyet, sınıf düzeyi, anne babanın eğitim düzeyi, ailenin algılanan gelir düzeyi, algılanan anne-baba tutumu, ve algılanan akademik başarı) araştırmacı tarafından geliştirilen "Kişisel Bilgi Formu" ile elde edilmiştir. Karar Stratejisi Ölçeği, Özsaygı Envanteri ve Kişisel Bilgi Formu yoluyla elde edilen bilgiler SPSS (11.0 versiyonu) kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırmada ele alman bağımsız değişkenlerin mantıklı karar verme, içtepisel karar verme, bağımlı karar204 verme ve kararsızlık düzeylerini yordama gücünü belirlemek amacıyla "aşamalı çoklu regresyon" (stepwise multiple regression) analiz yöntemi kullanılmıştır. Araştırmada elde edilen bulgulara göre özsaygı, algılanan akademik başarıya ilişkin tanımlanan Dummy2 (orta düzeyde başarılı olma), annenin eğitim durumuna ilişkin tanımlanan Dummy4 (annenin lise mezunu olması), cinsiyet Dummy, ve yine algılanan akademik başarıya ilişkin tanımlanan Dummy3 (düşük düzeyde başarılı olma) değişkenleri mantıklı karar verme stratejisinin önemli yordayıcılarıdır. Öğrencilerin mantıklı karar verme stratejisi puanlarındaki varyansın % 6.2'sini özsaygı düzeyinin, % 1.8 'ini algılanan akademik başarıya ilişkin tanımlanan Dummy2 değişkeninin (orta düzeyde başarılı olma), % 1,4'ünü annenin eğitim durumuna ilişkin tanımlanan Dummy4 değişkeninin (annenin lise mezunu olması), % 0,9'unu cinsiyet Dummy değişkeninin ve yine % 0.8'ini algılanan akademik başarıya ilişkin tanımlanan Dummy3 değişkeninin (düşük düzeyde başarılı olma) açıkladığı bulunmuştur. Bu beş değişken öğrencilerin Mantıklı Karar Verme Stratejisi Alt Ölçeği puanlarındaki toplam varyansın % 11. 2' sini açıklamaktadır. Araştırmanın bulguları özsaygı ve annenin eğitim durumuna ilişkin tanımlanan Dummy4 değişkenlerinin (annenin lise mezunu olması) içtepisel karar verme stratejisinin önemli yordayıcıları olduğunu göstermektedir. Öğrencilerin içtepisel karar verme stratejisi puanlarındaki varyansın % 1.8'ini özsaygının ve % 0,8'ini ise annenin eğitim durumuna ilişkin tanımlanan Dummy4 değişkeninin (annenin lise mezunu205 olması) açıkladığı bulunmuştur. Bu iki değişken öğrencilerin İçtepisel Karar Verme Stratejisi Alt Ölçeği puanlarındaki toplam varyansm % 2.6'sını açıklamaktadır. Araştırma sonuçları, özsaygı ve sınıf düzeyine ilişkin tanımlanan Dummy3 değişkenlerinin bağımlı karar verme stratejisinin önemli yordayıcıları olduğunu göstermektedir. Öğrencilerin bağımlı karar verme stratejisi puanlarındaki varyansın % 0.8'ini özsaygı düzeyinin ve % 0,6'smı ise sınıf düzeyine ilişkin tanımlanan Dummy 3 değişkeninin (lise 3. sınıfta öğrenci olma) açıkladığı bulunmuştur. Bu iki değişken öğrencilerin Bağımlı Karar Verme Stratejisi Alt Ölçeği puanlarındaki toplam varyansın % 1.5 'ini açıklamaktadır. Yine, araştırma bulguları özsaygı, cinsiyet Dummy ve algılanan gelir durumuna ilişkin tanımlanan Dummy2 değişkenlerinin (orta düzeyde gelire sahip olma) kararsızlık stratejisinin önemli yordayıcıları olduğunu göstermektedir. Öğrencilerin kararsızlık stratejisi puanlarındaki varyansın % 14.1 'ini özsaygı düzeyinin, % 3.6'sının cinsiyet Dummy değişkeninin ve % 0,8 'ini ise algılanan gelir durumuna ilişkin tanımlanan Dummy2 değişkeninin (orta düzeyde gelire sahip olma) açıkladığı bulunmuştur. Bu üç değişken öğrencilerin Kararsızlık Stratejisi Alt Ölçeği puanlarındaki toplam varyansın % 18. 5 'ini açıklamaktadır. Sonuç olarak, araştırma bulguları karar verme stratejilerinin en önemli yordayıcısının özsaygı olduğunu göstermektedir.

Abstract:
In this study, decision making behaviors of high school students were predicted by gender, grade level, mother's education level, father's education level, perceived income, perceived parental attitude, perceived academic success and self-esteem. The study carried out on a sample of 625 students including (335 females and 290 males) from 1st, 2nd and 3rd grade levels of six state high schools in İzmir. In the study, "Decision Strategies Scale" of Kuzgun (1992) and "Self-Esteem Inventory" of Güngör (1989) were administered to 625 students of six high school in İzmir. At the same time, the information about the socio-demographic characteristics of the students (gender, grade level, mother's education level, father's education level, perceived income, perceived parental attitude and perceived academic success) were gathered by using "Personal Information Form" which was developed by the researcher. SPSS (version 1 1.0) was used to analyze the data from the Decision Strategies Scale, Self-Esteem Inventory and Personal Information Form. The decision strategies of the students were analyzed by Stepwise Multiple Regression analysis method. According to the findings of the study; self-esteem, perceived academic success Dummy2, mother's education level Dummy4, gender Dummy and perceived academic success Dummy3 variables were significant in predicting rational decision making strategy. It was found that self-esteem scores accounted for 6.2 %, Dummy2 variable207 related to perceived academic success 1.8 %, Dummy4 variable related to mother's education level 1.4 %, gender Dummy 0.9 % and Dummy3 variable related to perceived academic success 0.8 % of total variance of rational decision making strategy scores. These five variables explained 1 1.2 % of the total variance of rational decision making strategy scores. The findings of the study revealed that; self-esteem and mother's education level Dummy4 variables were significant in predicting impulsive decision making strategy. It was found that self-esteem scores accounted for 1.8 % and Dummy4 variable related to mother's education level 0.8 % of total variance of impulsive decision making strategy scores. These two variables explained 2.6 % of the total variance of impulsive decision making strategy scores. According to the results of the research; self-esteem and grade level Dummy3 variables were significant in predicting independent decision making strategy. It was found that self-esteem scores accounted for 0.8 % and Dummy3 variable related to grade level 0.6 % of total variance of independent decision making strategy scores. These two variables explained 1.5 % of the total variance of independent decision making strategy scores. The results of the research revealed that; self-esteem, gender Dummy and perceived income Dummy2 variables were significant in predicting indecision strategy. It was found that self-esteem scores accounted for 14.1 %, gender Dummy 3.6 % and208 Dummy2 variable related to perceived income 0.8 % of total variance of indecision strategy scores. These three variables explained 18.5 % of the total variance of indecision strategy scores. As a result, the findings of present study indicated that self-esteem is the most important variable.