Ters faz sıvı kromatografi yöntemiyle fenotiazin türevi antihistaminik ilaçların ayrımı ve alıkonmasında sıcaklık etkisinin belirlenmesi
Investigation of temperature effect on retention and separation of phenothiazi̇ne derivative antihistaminic drugs by reversed phase liquid chromatography method
Yazar: ZEHRA ÖZTÜRK
Danışman: DOÇ. DR. EBRU ÇUBUK DEMİRALAY
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Kimya = Chemistry
Dizin: Ters faz kromatografisi = Reverse phase chromatography ; Yüksek basınç sıvı kromatografisi =

Özet:
2 ve 10 pozisyonda fonksiyonel gruba sahip fenotiazin türevleri, büyük bir trisiklik aromatik bileşik grubuna aittir. Psikiyatride sakinleştirici ve nöroleptik olarak geniş kullanım alanı vardır. Prometazin ve trimeprazin bazik yapıda fonksiyonel gruba sahip fenotiyazin türevi bileşiklerdir. Literatürde trimeprazine yönelik çok az çalışma vardır. Bazik bileşikler için protonasyon sabiti değeri (pKa) bir ilacın fizikokimyasal karakterizasyonunda temel parametredir ve in vivo koşullar altında ilacın davranışını tahmin etmede faydalıdır. Ayrıca bu sabit biyolojik membran boyunca geçirgenliği, bileşiklerin çözünürlüğü, reseptör bağlanma prosesini ve ilaç analizlerinde optimum koşulun seçimini etkilemektedir. Bu tezde, ters faz sıvı kromatografi (RPLC) yöntemiyle prometazin ve trimeprazinin alıkonma zamanına pH, sıcaklık ve organik modifiyer derişiminin etkisi belirlenmiştir. Elde edilen bu kromatografik veriler kullanılarak çalışılan iki bileşiğin pKa değerleri hesaplanmıştır. Çalışmada Kinetex Core-Shell EVO C18 (Phenomenex, 5 µm, 150x4.6 mm) kolon seçilmiştir ve mobil faz olarak asetonitril yüzdesi %50, 55 ve 60 (v/v) olan asetonitril-su ikili karışımlarında analizler gerçekleştirimiştir. Prometazin ve trimeprazinin sudaki pKa değeri farklı ekstrapolasyon yöntemleriyle çalışılan asetonitril-su karışımlarında tayin edilen pKa değerlerinden hesaplanmıştır. Alıkonma üzerine sıcaklık etkisi (25-45°C) incelenmiştir. Mobil ve sabit faz arasında çözünen transferi için standart entalpi (∆H°) ve entropi (∆S°) değişiklikleri de belirlenmiştir. Geliştirilen metot bu ilaç aktif bileşiklerin kalitatif tayini ve onların insan idrarında tayini için de başarıyla uygulanmıştır.

Abstract:
Phenothiazine derivatives substituted in the 2 and 10 positions belong to a big group of tricyclic aromatic compounds. They are in extensive use in psychiatry as tranquilizers and neuroleptics. Promethazine and trimeprazine are phenothiazine derived compounds having basic functional groups. There are very few studies in the literature regarding trimeprazine. The protonation constant value (pKa) for basic compounds is an essential parameter in the biophysical characterization of a drug and may be helpful in predicting the behavior of a drug under in vivo conditions. Moreover, this constant affects the compound's solubility, permeability through biological membranes, receptor binding process and a choice of optimal conditions in drug analysis. In this thesis, the effect of pH, temperature and organic modifier concentration on the retention time of promethazine and trimeprazine by reverse phase liquid chromatography (RPLC) method were determined. The pKa values of the two compounds studied were calculated using these chromatographic data. In this study, Kinetex Core-Shell EVO C18 (Phenomenex, 5 µm, 150x4.6 mm) column was selected and analyzed in acetonitrile-water binary mixtures with acetonitrile percentage 50, 55 and 60% (v/v) as mobile phase. The aqueous pKa value of promethazine and trimeprazine has been calculated from pKa values determined in studied acetonitrile-water mixtures by means of different extrapolation methods. The effect of temperature (in the narrow range 25-45°C) on retention was investigated. The standard enthalpy (∆H°) and entropy (∆S°) changes for solute transfer between the mobile and stationary phases were also estimated. The developed method has also been successfully applied for the qualitative determination of these drug active compounds and their determination in human urine.