Bilim incelemelerinin epistemolojik olmayan temeli: İçsel ve dışsal koşulların çatışması
The non-epistemological basis of science studies: The conflict of internal and external conditions
Yazar: DENİZ HASANÇEBİ
Danışman: DOÇ. DR. ÖMER FAİK ANLI
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı / Bilim Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Analitik felsefe = Analytical philosophy ; Bilim = Science ; Bilim felsefesi = Science philosophy ; Bilimsel kuramlar = Scientific theories ; Epistemoloji = Epistemology ; Sosyal faktörler = Social factors ; Türk bilim tarihi = Turkish science history

Özet:
Bilim incelemelerinin nesnesi olan "bilim" hakkında doğru teorik altyapıya sahip olunmazsa pratik bilim ile çelişen bilim tarihi, felsefesi ya da sosyolojisi kaçınılmaz olur. Tarihten günümüze bilimi pozitivist anlamda kendi dinamikleri olan, deney ve gözlem sınırlarından çıkmayan bir yapı olarak farz etmek sürekli "ideal bilim" düşüncesi içerisine hapsolmayı zorunlu kılar. Fakat bilimin pratik ve teorisi ideal olmaktan çok uzaktır. Teori boyutunda matematiğin birçok alanı ve pratikte deneyin kendisi rölatifliği barındırır. Deneyde en önemli ölçüt olan "hata payı fonksiyonu" bir uzlaşım üzerinedir. Uzlaşım ancak rölatif bir durum söz konusu olduğunda mümkün olabilir. Bilimdeki rölatif yapının temelleri ise genellikle dışsal faktörler tarafından sağlanır. Bu nedenle sosyal faktörler paradigmatik bilimin sonucu olarak bilim imgesinde köklü bir konumda yer almak zorundadır. Bilimin içsel koşullarında dahi rölatif bir yapının olduğunu iddia ederken dışsal ve içsel koşullar arasındaki dengeyi "deney" ile sağlamak gereklidir ancak deneyin sonuçlarının geçerli olabilmesi için deneyin epistemik cemaatlerin kabul ettiği hata payı aralığında olması gereklidir. Bu durumda paradigmatik olan yani sosyal faktörlerden (iktisat, toplum, iktidar vb.) etkilenen epistemik cemaat hata payını belirler ve hata payı fonksiyonu da deneyin bilimselliğini belirlemiş olur. Böylece bilimin içsel faktörlerinden olan deney dahi dışsal faktörler tarafından etkilenmiş olur. Yapılan etnografi çalışmalarına göre bazı durumlarda sosyal faktörler içsel faktörlere galip gelir ve bilim dönemin iktisadî ve sosyolojik hedefleri tarafından yönlendirilir. Günümüzde dışsal koşullar sonucu ortaya çıkan tekno-bilim anlayışı iktisadî kaygıları gidermek için yapılıyorsa da bu kaygıları gideremeyen çoğu sosyal bilim için büyük bir tehlikedir.

Abstract:
If the correct theoretical background about "science", which is the object of science studies, is not possessed, the history, philosophy or sociology of science, which conflicts with practical science, becomes inevitable. Through the history, assuming science as a structure that has its own dynamics in a positivist sense and does not leave the boundaries of experimentation and observation forces being imprisoned in the idea of "ideal science". However, the theory and practice of the science is far from being ideal. In the theoretical field of science many areas of mathematics have included relativity and in the practical side of science which is basically experiment has also relativity in itself. The "error function" which is the most important criteria for an experiment is fundamentally based on a convention. Any convention is possible only if there is a relative situation. The most of foundations of the relative structure in science are driven by external factors. Therefore, social factors have to retain an integral position in the image of the science. While claiming that there is a relative structure even in the internal conditions of science, it is indispensable to provide the balance between external and internal conditions with "experiment/observation". However, for the results of the experiment to be valid, the experiment must be within the margin of error accepted by epistemic communities. The paradigmatic epistemic community, which is affected by social factors (economics, society, governments, etc.), determines the margin of error, and the margin of error function determines the "scientificity" of the experiment. Thus, even the experiment, which is one of the internal factors of science, is design by external factors. According to ethnographic studies, in some cases social factors prevail over internal factors and science is totally driven by the economic and sociological goals of that period.