Uyku APNE sendromunda gündüz aşırı uykululuğun demografik ve polisomnografik belirleyicileri ve subjektif ölçütlerinin işlerliğinin değerlendirilmesi
The demographic and polysomnographic predictors of excessive daytime sleepiness in sleep APNEA syndrome and the evaluation of subjective tests feasibility
Yazar: CEREN ELİF YILMAZ
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM ÖZTURA
Dokuz Eylül Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Nöroloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2016
Konu: Nöroloji = Neurology
Dizin: Demografi = Demography ; Polisomnografi = Polysomnography ; Uyku = Sleep ; Uyku apne sendromları = Sleep apnea syndromes ; Uyku bozuklukları = Sleep disorders ; Ölçekler = Scales

Özet:
Amaç: Obstruktif uyku apne sendromu (OUAS) için önemli bir semptom olan gündüz aşırı uykululuk (GAU), bireyin kognitif ve fiziksel performanslarında düşüşe, iş ve trafik kazalarına sebebiyet vermektedir. GAU'nun tespitinde ve tedavi etkinliğinin takibinde, uygulama kolaylığı ve maliyetsiz oluşu nedeniyle en sık ve yaygın kullanılan testlerin başında Epworth uykululuk ölçeği (EUÖ) yer almaktadır. Bu çalışmanın amacı OUAS hasta grubunda GAU'yu demografik ve polisomnografik verilerle tartışmak ve kullanmakta olduğumuz EUÖ'nün işlerliğinin gücünü değerlendirmektir.
Gereç ve yöntem: Araştırma Ocak 2014-Şubat 2016 tarihleri arasında Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı Uyku Bozuklukları Polikliniği'nde polisomnografik (PSG) olarak OUAS tanısı konulmuş hastalara ait verilerin retrospektif olarak incelenmesi ile gerçekleştirilmiştir. Gündüz aşırı uykululuğun EUÖ ile değerlendirildiği erişkin yaştaki tüm hastalar çalışmaya alınmıştır. İstatistik analizleri SPSS 15 kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Anlamlılık düzeyi olarak p<0,05 değeri kabul edilmiştir.
Bulgular: Çalışmaya 214'ü (%78) erkek, 60'ı (%21,9) kadın olmak üzere toplam 274 hasta dahil edilmiştir. Olguların ortalama yaşı 51,1211,93 yıl, beden kitle indeksi (BKİ) 30,49+5,38kg/m2 ve apne/hipopne indeksi (AHİ) 37,8126,03 olarak saptandı. Eğitim durumu 124 olguda ilköğretim/lise iken, 113  olguda en az üniversite düzeyindeydi. Tüm olguların EUÖ ortalama puanı 9,85,41 olarak hesaplandı. Hastalık şiddetine göre bakıldığında ortalama EUÖ puanı hafif OUAS grununda 8,94,9, orta OUAS grubunda 9,24,8 ve ağır OUAS grubunda 10,65,8 olup, gruplar arasında anlamlı fark saptanmadı. EUÖ ile BKİ, yaş, AHİ, ortalama O2 desaturasyonu, ortalama apne süresi ve minimum O2 saturasyonu ile korelasyonları değerlendirildi; ancak bu değişkenler ile anlamlı ilişkisi gösterilemedi. EUÖ'nin güvenilirlği ele alındığında, Cronbach's alfa değeri 0,852 olup yüksek, intraklas korelasyonu (ICC) 0,412 olarak orta düzeyde saptandı. Faktör analizinde testin bir bileşeni ölçtüğü ve ölçülmek istenen varyansın %49,7'sini açıklayabildiği gösterildi. Eğitim ve cinsiyet subgrupları için ölçeğin analizi yinelendi. Kadın cinsiyette (Cronbach's alfa 0,828/ICC 0,372) ve eğitim durumu yüksek (Cronbach's alfa 0,828/ICC 0,358) olan gruplarda görece daha düşük güvenilirlik değerleri olmakla birlikte, ölçeğin güvenilirliğinin iyi düzeyde olduğu saptandı. 

Sonuç: Çalışmamızda OUAS grubunda EUÖ'nin geçerlilik ve güvenilirliği iyi derecede olduğu ortaya konmakla birlikte, diğer çalışmalara göre EUÖ total skoru düşük saptanmış ve polisomnografik verilerle korelasyonu olmadığı gösterilmiştir.

Abstract:
Purpose: 
Excessive daytime sleepiness (EDS), which is important symptom for obstructive sleep apnea syndrome (OSAS), causes impairment in cognitive functions and work performance of individuals and leads to traffic and occupational accidents. Epworth sleepiness scale (ESS) is a commonly used tool because of its feasibility and cost-effectiveness, to assess daytime sleepiness and determine the effectiveness of treatment. The aim of this study is to discuss EDS with demografic and polisomnografic datas in patient with OSAS and to assess the feasibility of ESS.
Methods:
Patients who were evaluated in Sleep Disorders Clinic of Neurology Department of Dokuz Eylül University Faculty of Medicine, between January 2014-February 2016 and diagnosed as OSAS using polisomnography were included for the study. Data was searched retrospectively. All the adults whose excessive daytime sleepiness had been evaluated with ESS were included. Statistical analyses were performed using SPSS 15. p<0,05 was accepted as signifance level.
Results:
Two hundered seventy four were included for the study, (78%) 214 of them were men. Mean age of cases was 51,1211,93 years, mean body mass index (BMI) was 30,495,38 kg/m2, mean apnea-hipopne index was 37,8126,03. One hundered twenty four patients were graduated from primary school or high school, while 113 patients were graduated from university at  least. Mean ESS point was found 9,875,41 in all patients. According to the severity of illness, mean ESS was found 8,94,9 in patients with mild OSAS, 9,24,8 in patients with moderate OSAS and 10,65,8 in patients with severe OSAS. There were no significant differences between groups. Correlations between ESS and BMI, age, AHI, average desaturations of O2, mean apne duration, and minimum saturation of O2 were evaluated. There was no significant correlations between these variables. When examining reliability, Cronbach's alpha was found high, 0,852, intraclass correlations was found at moderate level 0,412. With factor analysis, it was found that the scale measured one factor and that explained the 49,7% of the variance that wanted to be measured. When the analyses of the scale reapplied for the subgroups according to education level and gender, even it was found relatively lower level in women and well-educated groups, reliability of the test was assessed in good level for all subgroups.

Conclusions:
In this study ESS was found in high level of validity and reliability but ESS scores were low in contrast with those of the literature and not correlated with any polysomnographic values.