Ortaöğretim öğrencilerinin doğaya yakınlık (biyofili) ve çevreye duyarlı davranışlarının incelenmesi
Investigation of secondary students' prolocity to nature (biophilia) and eco-friendly behaviors
Yazar: GİZEM AYDIN
Danışman: PROF. DR. OSMAN ÇİMEN
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Ana Bilim Dalı / Biyoloji Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Biyoloji = Biology
Dizin: Doğal çevre = Natural environment

Özet:
Araştırmanın amacı ortaöğretimde öğrenim gören öğrencilerin doğaya yakınlık (biyofili) ile çevreye duyarlı davranışalarının sınıf, cinsiyet, annenin eğitim düzeyi, babanın eğitim düzeyi, çevre klüplerine katılım durumları ile  doğaya yakınlık ve çevreye duyarlı davranışlarının incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırma karma model şeklinde tasarlanmıştır. Çalışma grubunu Ankara' da iki lisenin 9.,10.,11., ve 12. sınıfları oluşturmuştur. Araştırmada veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından geliştirilen "Çevre Dostu Davranış Ölçeği", Karademir  (2017) tarafından Türkçeye uyarlanmış  "Doğaya Bağlılık Ölçeği" kullanılmıştır. Çevre Dostu Davranış Ölçeği' nin geçerlilik ve güvenirliliğini belirlemek amacıyla açımlayıcı faktör analizi, Cronbach alpha güvenirlik katsayısı hesaplanmıştır.  Cinsiyetin ve çevre kulüplerine üyeliğin çevre dostu davranış ve doğaya bağlılığı üzerine fark yaratıp yaratmadığına bakmak için t-testi, Ailenin (anne, baba) eğitim durumu ve sınıf düzeyinin etkisine bakmak için tek yönlü varyans (ANOVA) kullanılmıştır. Çalışmada elde edilen nitel verilerin analizinde betimsel analiz yöntemi kullanılarak çözümlenmiştir. Öğrenci cevapları analiz edilip, kategori ve kodlar oluşturulmuştur. Verilerin frekans ve yüzde değerleri hesaplanıp tablolar halinde sunulmuştur. Araştırma bulgularında ailenin eğitim durumu (anne, baba), çevre kulüplerine üyelik yönünden bir farklılığa rastlanmamıştır. Davranış testi puanları sınıf değişkeni 9. ve 10. sınıf arasında farklılık olup, bu farklılık 9.  sınıf lehinedir. Bağlılık testi puanları ile sınıf değişkeni arasında 10. Ve 11. Sınıf ile 10. Ve 12. Sınıf arasında farklılık olup, bu farklılık 10. sınıf lehinedir. Cinsiyet değişkeni ile doğaya bağlılık puanı arasında erkek öğrenciler yönüne anlamlı bir farklılık bulunmuştur. Nitel bulgular incelendiğinde doğa kelimesi öğrencilerde en çok canlılar, doğa ve duyguları çağrıştırdığı saptanmıştır. Doğa ile iç içe olmak öğrencilerde görev bilincini oluşturduğu ve doğaya karşı duygu geliştirdikleri gözlemlenmiştir. Öğrencilerin büyük çoğunluğunun doğanın bir parçası olarak görevlerinin korumak olduğunu ifade etmişlerdir. Su kullanımı bakımından incelendiğinde tasarruf kelimesinin ön plana çıktığı gözlemlenmiştir. Öğrenciler en çok geri dönüşüme gönderdikleri maddelerin plastik, kağıt, pil ve cam olduğu ifade etmişlerdir. Öğrencilerin geri dönüşüm konusunda dikkat eden kısım kadar dikkat etmeyen kendini bu konuda yeterli görmeyen bir kısmında olduğu görülmektedir.

Abstract:
The aim of the study is to examine the proximity to nature (biophilia) and environmentally sensitive behaviors of secondary school students, their class, gender, mother's education level, father's education level, participation in environmental clubs, closeness to nature and environmentally sensitive behaviors. The research was designed as a mixed model. The study group consisted of the 9th, 10th, 11th, and 12th grades of two high schools in Ankara. "Environmentally Friendly Behavior Scale" developed by the researcher and adapted into Turkish by Karademir (2017) "Affiliation to Nature Scale" were used as data collection tools in the research. In order to determine the validity and reliability of the Environmentally Friendly Behavior Scale, exploratory factor analysis and Cronbach alpha reliability coefficient were calculated. The t-test was used to see if gender and membership in environmental clubs made a difference on environmentally friendly behavior and commitment to nature. In the analysis of the qualitative data obtained in the study, it was analyzed using the descriptive analysis method. Student answers were analyzed and categories and codes were created. The frequency and percentage values of the data were calculated and presented in tables. In the findings of the research, no difference was found in terms of the educational status of the family (mother, father) and membership in environmental clubs. Behavior test scores class variable differs between 9th and 10th grades, and this difference is in favor of 9th grade. There is a difference between the loyalty test scores and the class variable between the 10th and 11th grades and the 10th and 12th grades, and this difference is in favor of the 10th grade. A significant difference was found between the gender variable and the nature commitment score for male students. When the qualitative findings were examined, it was determined that the word nature most often evoked living things, nature and emotions in students. It has been observed that being intertwined with nature creates a sense of duty in students and develops feelings towards nature. The majority of the students stated that their duty as a part of nature is to protect. When examined in terms of water use, it was observed that the word saving came to the fore. The students stated that the materials they mostly recycle are plastic, paper, batteries and glass. It is seen that there is a part of the students who do not pay as much attention to recycling as the part that does not consider themselves sufficient in this regard.