Türkiye'de gelir eşitliğine yönelik 2012-2022 yılları arasında sosyal koruma harcamalarının gelişimi
Development of social protection expenditures between 2012-2022 for income equality in Turkey
Yazar: NİSA NUR GÖK
Danışman: DOÇ. DR. DİLEK GÖZE KAYA
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Maliye = Finance

Özet:
Bir ülke içerisinde belirli bir sürede elde edilen milli gelirin bireyler, toplumsal gruplar, bölgeler, üretim faktörleri arasında dağıtılması gelir dağılımı olarak adlandırılmaktadır. Sosyal bilim dallarının içerisinde yer alan ekonomi biliminin amaçlarından biri gelir dağılımındaki eşitliği gerçekleştirmektedir. Gelir dağılımı üzerinde yapılan çalışmalar ile gelir eşitsizliklerinin nedenleri gözlenmektedir. Devletler gelir eşitsizliklerini gidermeye ve eşitsizlikleri en aza indirmeye çalışmaktadır. Bu amaç doğrultusunda devletler sosyal harcamalar ve politikalar gerçekleştirmektedirler.
Sosyal koruma harcamaları direkt yoksulluk üzerine müdahale için yapılan alt gelir gruplarını destekleyerek gelir eşitsizlikleri üzerinde müdahale eden harcamalardır. Dolaylı olarak ise sosyal koruma harcamaları alt gelir grubuna ekstra harcama ve koruma imkanı sunarak bu gruba avantaj sağlamayı amaçlamaktadır.
Bu çalışmanın amacı Türkiye'de gelir eşitsizliğine yönelik yapılan sosyal harcamaların yıllar itibariyle gelişimini, dağılımını, sosyal harcamaların gelir dağılımı ile ilişkini tablo, veri ve şekiller yardımıyla inceleyip değerlendirmektir. Sosyal harcamaların içerisinde yer alan sosyal koruma harcamalarının uygulamaları, tarihsel süreci, gelir dağılımında yaşanan eşitsizliği önlemedeki rolü kavramlarla birlikte anlatılmaktadır.  Devletin gelir eşitliği ve sosyal adaleti sağlamadaki amacı ile yapmış olduğu bu harcamalar alt dalları ele alınarak tablolar üzerinden son 10 yıllık gelişimi incelenmektedir. 2008 krizini dahil etmemek için krizin etkilerinin geçtiği 2012 yılı başlangıç yılı olarak kabul edilmiştir. Ayrıca 2019 pandemi krizi etkisi incelenmek istenmiştir. Bu nedenle son 10 yıl verileri baz alınmıştır.
Türkiye'de eğitim harcamaları, sağlık harcamaları ve sosyal güvenlik harcamalarının incelenmesi sonucunda, eğitim harcamalarının GSYH'deki payı, yıllar içerisinde dalgalı bir seyir izlemektedir ve milli gelirden aldığı payın yetersiz olduğu görülmektedir. Sağlık harcamaları gelir dağılımını olumlu etkilemektedir bu yüzden sağlıkla ilgili yapılan yatırımların, harcamaların artan nüfusla beraber doğru orantıda arttırılarak yeterli düzeyde olması gerekmektedir. Türkiye'de sosyal koruma harcamalarının sürekli arttığı görülmektedir buna karşın GSYH içerisindeki oranında çok artış görülmemektedir. Daha etkin politikalar ve denetimler ile olumlu sonuç alınacağı öngörülmektedir.

Abstract:
The distribution of the national income obtained within a certain period of time within a country among individuals, social groups, regions, factors of production is called income distribution. Dec. One of the goals of economics, which is included in the branches of social science, is to realize equality in income distribution. With the studies conducted on income distribution, the causes of income inequalities are observed. States are trying to eliminate income inequalities and minimize inequalities. In line with this purpose, the states carry out social expenditures and policies. 
Social protection expenditures are expenditures that intervene on income inequalities by supporting lower income groups made for direct intervention on poverty. Indirectly, social protection expenditures aim to provide an advantage to this group by providing extra spending and protection opportunities to the lower income group.
The aim of this study is to examine and evaluate the development, distribution of social expenditures made for income inequality in Turkey over the years, the relationship of social expenditures with income distribution with the help of tables, data and figures. The applications of social protection expenditures, which are included in social expenditures, are explained together with the historical process and the role of income distribution in preventing inequality. These expenditures made by the state with the aim of ensuring income equality and social justice are examined in the sub-branches and the development of the last 10 years is examined through the tables. in order not to include the 2008 crisis, the year 2012, when the effects of the crisis passed, has been accepted as the starting year. In addition, the effect of the 2019 pandemic crisis was requested to be examined. For this reason, the data for the last 10 years are based on. 
As a result of the study of education expenditures, health expenditures and social security expenditures in Turkey, the share of education expenditures in GDP has been fluctuating over the years and it is seen that the share it receives from national income is insufficient. Health expenditures positively affect the income distribution, so health-related investments should be at a sufficient level by increasing expenditures in the right proportion with the growing population. It is observed that social protection expenditures are constantly increasing in Turkey, however, there is not much increase in their proportion in GDP. It is expected that positive results will be obtained with more effective policies and audits.