Kırsal yerleşimlerin koruma sorunsalının irdelenmesi ve model geliştirilmesi
Scrutinising the problematics of conservation in rural settlements and development of a model
Yazar: UMUT DEVRİM GENÇ
Danışman: PROF. DR. ESTER ETİ AKYÜZ LEVİ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Kırsal yerleşimler, yalnızca geleneksel mimari dokuları ile değil, doğal çevreyle olan ilişkileri, tarım alanları, üretim teknikleri ve yaşam biçimi gibi yerel unsurlarla bir bütün olarak değerlendirilmektedir. Somut ve somut olmayan kültürel miras değerlerini bir arada barındıran kırsal alanlar, günümüzde küresel değişim sürecinin etkisi altındadır. Tarım politikaları ve gıda sektörünün endüstrileşmesi gibi çok sayıda etken kırsal geçim kaynaklarını etkilerken, iletişim ve teknolojideki gelişmeler, sosyal ve kültürel bağlamda değişime sebep olmaktadır. Bu süreçte, kırsal mirasın korunması farklı disiplinlerin literatüründe bir 'sorunsal' olarak yer bulmuştur. Çalışmanın amacı, kırsal yerleşimlerin korunmasına ilişkin sorunların derinlemesine incelenerek ortaya konulması, sebeplerin irdelenmesi, koruma söylemleri ve yasal düzenlemeler bağlamında değerlendirilerek kırsal koruma modeli geliştirilmesidir. Bu doğrultuda, İzmir kırsalında yer alan ve Kentsel Sit Alanı olarak tescillenmiş iki yerleşimde alan çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Foça, Kozbeyli Mahallesi ve Ödemiş, Bademli Mahallesi'nde yapılan doku analizleri ve anket çalışmalarından elde edilen veriler, her iki yerleşimde de geçmişte yapılan araştırmaların sonuçları ile karşılaştırılmıştır. Böylelikle demografik, ekonomik ve sosyal yapı ile birlikte, mimari unsurların süreç içindeki değişimleri ve yere özgü unsurların koruma olgusu ile olan ilişkisi ortaya konulmuştur. Yapılan tespitler, sorunsalın irdelenmesini ve sebep – sonuç ilişkisinin değerlendirilmesini sağlamıştır. Yanı sıra, yurtdışında kırsal korumaya ilişkin düzenleme ve uygulamalar aktarılmış, yurtiçindeki proje örnekleri ise, sorunsalın çözümüne katkıları bağlamında değerlendirilmiştir. Yapılan çalışmalar, geliştirilen modelin temel ilkelerinin belirlenmesini sağlamıştır. Araştırma sonucunda önerilen 'kırsal koruma modeli', değişim sürecinin kaçınılmaz etkileri altında, katılımcılığı ön plana çıkararak, geleceğe yönelik stratejilerin belirlenmesini ve kırsal yerleşimlerin yere özgü miras değerlerinin bütüncül olarak korunmasını öngörmektedir.

Abstract:
Rural settlements are not evaluated only with traditional buildings, but also with local features such as relation with nature, production techniques and way of life. Rural areas that consist of tangible and intangible cultural heritage are under the influence of global changes. Agricultural policies and industrialization of food production effects the economics of rural areas while advancement in communication technologies effects social and cultural structure. Therefore, conservation of rural settlements has taken place in literature of several disciplines with the concept of 'problematics'. The aim of this study is, to reveal the problems of conservation of rural settlements, scrutunize the reasons, evaluate through the discourse and legislation and, to develop a model. Within this scope, two rural settlements in İzmir, which are registrated as Conservation Areas, are selected for field studies. The data gained from the analysis of buildings and questionnaires in Foça, Kozbeyli and Ödemiş, Bademli, are compared with the results of previous studies at the same areas. In this way, the change of architectural features, economic, social and demographic structure of areas are identified with the relation of local factors and conservation. These studies has led to the examination of problematics and evaluation of the cause and effect relationship. Regulations and applications on the conservation of rural heritage at different countries and, several projects in Turkey are also searched within this study and evaluated by their contribution to the field. The basic principles of the model has been determined through these mentioned studies. The model for rural conservation, suggested in this study, aims to provide the conservation of local heritage features of rural settlements and determination of future strategies putting forward the idea of participation, having regard to the inevitable effects of global change.