Transteoretik modele dayalı online motivasyonel görüşmelerin gebelerin sigara bırakma başarı öngörüsü, öz-etkililik-yeterlilik düzeyleri ve sigara bırakma davranışı üzerine etkisi
The effect of online motivational interviews based on the transtheoretical model on pregnant women's prediction of smoking cessation success, self-effectiveness-efficacy levels and smoking cessation behaviors
Yazar: BETÜL ESRA ÇEVİK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SEMRA KOCATAŞ
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Gebelik = Pregnancy ; Motivasyonel görüşme = Motivational interviewing ; Sigarayı bırakma = Smoking cessation ; Transteoretik model = Transtheoretical model ; Öz yeterlilik = Self-efficacy

Özet:
Randomize kontrollü, deneysel tipte olan bu araştırma, Transteoretik Model'e dayalı online bireysel motivasyonel görüşmelerin gebelerde sigara bırakma davranışı üzerine etkisini incelemek amacıyla yapılmıştır. Araştırmanın evrenini Sivas il merkezinde bulunan 23 Aile Sağlığı Merkezine (ASM) kayıtlı gebeler oluşturmuştur. Araştırmanın örneklemini 23 ASM'den küme örneklemesiyle seçilen 5 ASM'ye kayıtlı 16. gebelik haftasını doldurmamış, sigara kullanan ve araştırmaya katılmayı kabul eden 62 gebe (müdahale grubunda 31, kontrol grubunda 31 gebe olmak üzere) oluşturmuştur. Müdahale grubuna Transteoretik modele dayalı online motivasyonel görüşmeler uygulanmıştır. Araştırma verileri IBM SPSS V23 ile analiz edilmiştir. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistiksel yöntemlerin (sayı, yüzde, ortalama, standart sapma) yanı sıra t testi, Mann Whitney U testi, Tekrarlı Varyans Analizi, Friedman testi, Dunn testi, Wilcoxon testi, Pearson Ki-Kare testi, Bonferroni Düzeltmeli Z testi kullanıldı. Müdahale grubundaki gebelerin %58,1'i sigarayı bırakmıştır. Son izlemde Fagerström Nikotin Bağımlılık Testi puan ortalamaları açısından anlamlı farklılığın olduğu (p<0,01) ve müdahale grubunda Fagerström Nikotin Bağımlılık Testi puan ortalamalarındaki azalmanın istatistiksel olarak anlamlı olduğu saptanmıştır. Son izlemde motivasyonel görüşme uygulanan müdahale grubundaki gebelerin Öz-Etkililik-Yeterlilik Ölçeği, Karar Verme Dengesi Ölçeği, Sigara Bırakma Başarısı Öngörü Ölçeği puanlarının kontrol grubuna göre daha yüksek bulunduğu ve bu farkın istatistiksel olarak anlamlı olduğu saptanmıştır (p<0,001). Araştırma sonuçları gebelerde sigara bırakmada Transteoretik Model'e dayalı online motivasyonel görüşmelerin sigara bırakmada olumlu bir etkiye sahip olduğunu göstermektedir. Son izlemde müdahale grubundaki gebelerin %9,6'sının düşünme aşamasında, %32,3'ünün hazırlık aşamasında, %58,1'inin harekete geçme aşamasında olduğu ve düşünmeme aşamasında hiçbir gebenin kalmadığı saptanmıştır. Bu sonuçlar doğrultusunda; çalışmamızın temel oluşturduğu Transteoretik Model'e dayalı online motivasyonel sigara bırakma programının bu konuda eğitim almış halk sağlığı hemşireleri tarafından zaman, mekân ve mesafe kısıtlaması olmaksızın doğum sonrası ve emzirme dönemi de dahil olmak üzere daha büyük örneklemde uygulanması, antenatal izlemlerde ASM'ye başvuran tüm gebelerin sigara içme durumlarının detaylı sorgulanması ve kaydedilmesi, elde edilen sonuçlar doğrultusunda birinci basamak sağlık hizmeti ekibi üyeleri olan halk sağlığı hemşirelerinin ve ebelerin antenatal bakımının geliştirilmesi önerilmiştir.

Abstract:
This randomized controlled and experimental study investigated the effect of online individual motivational interviews based on the Transtheoretical Model on smoking cessation behavior in pregnant women. The study's population consisted of pregnant women registered in 23 Family Health Centers (FHCs) in Sivas's city center. The study's sample included 62 pregnant women (31 in the intervention group and 31 in the control group) registered in 5 FHCs selected from 23 FHCs by cluster sampling. The participants in the study were smokers who had not completed their 16th week of pregnancy. Online motivational interviews based on the Transtheoretical model were made with the intervention group. IBM SPSS V23 was used to analyze the research data. In addition to descriptive statistical methods (number, percentage, average, standard deviation), the data were analyzed using the t-test, Mann Whitney U test, Repeated Variance Analysis, Friedman test, Dunn test, Wilcoxon test, Pearson Chi-Square test, and Bonferroni Corrected Z test. 58.1% of the pregnant women in the intervention group quit smoking. In the final follow-up, there was a significant difference in Fagerström Nicotine Addiction Test mean scores (p0.01), and the decrease in Fagerström Nicotine Addiction Test mean scores in the intervention group was statistically significant. The Self-Efficacy Scale, Decision-Making Balance Scale,and Smoking Cessation Success Prediction Scale scores of pregnant women in the intervention group who received motivational interviewing were higher than the control group at the final follow-up, and this difference was statistically significant. (p<0.001). The results of the research show that online motivational interviews based on the Transtheoretical Model have a positive effect on smoking cessation in pregnant women. At the last follow-up, it was determined that 9.6% of the pregnant women in the intervention group were in the thinking stage, 32.3% were in the preparation stage, 58.1% were in the action stage, and there were no pregnant women in the not thinking stage. In line with these results, it was suggested that the online smoking cessation program, which includes the motivational interview based on the Transtheoretical Model, which is the basis of our study, is conducted by trained public health nurses in a larger sample, including the postpartum and breastfeeding periods, without time, space, or distance restrictions; the smoking status of all pregnant women who applied to FHC in antenatal follow-ups are questioned and recorded in detail; and the antenatal care of public health nurses and midwives who are members of the primary health care team is improved.