Tıp fakültesi öğrencilerinin COVID-19 döneminde gıda takviyesi kullanımı, beslenme alışkanlıkları, fiziksel aktivite düzeyi ve depresyon-anksiyete-stres düzeylerinin değerlendirilmesi
Evaluation of the use of dietary supplements, nutritional habits, physical activity level and depression-anxiety-stress levels of medical students in COVID-19 pandemic
Yazar: TORKAN BAHADOR
Danışman: PROF. DR. PELİN ARIBAL AYRAL
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Disiplinlerarası Gıda Metabolizma ve Klinik Beslenme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Anksiyete = Anxiety ; Besin destekleri = Dietary supplements ; Beslenme alışkanlıkları = Nutritional habits ; COVID 19 = COVID 19 ; Depresyon = Depression ; Fiziksel aktivite = Physical activity ; SARS virüsü = SARS virus ; Stres = Stress

Özet:
COVID-19, Sars-Cov-2 adı verilen yeni bir koronavirüs türünün neden olduğu bir hastalıktır. En yaygın semptomları arasında ateş, kuru öksürük, yorgunluk yer almaktadır. Nefes darlığı, iştah kaybı, bilinç bulanıklığı, göğüste kalıcı ağrı veya basınç hissi, yüksek ateş şiddetli COVID-19 hastalığının belirtileridir. Yeterli beslenme, bağışıklık sistemimizin en iyi şekilde çalışabilmesi için kritik öneme sahiptir. Hem yetersiz beslenme hem de aşırı beslenme bağışıklık sistemimizi olumsuz etkileyebilir. Bitkisel kaynaklı bazı doğal takviyelerin antiviral ve immünomodülatör etkilere sahip olduğu öne sürülmüştür. Vitaminler ve eser elementler gibi mikro besin öğelerinin homeostazı, sağlıklı bir bağışıklık sisteminin sürdürülmesi için elzemdir. COVID-19 salgını dünya çapında kayda değer bir endişe ve korkuya neden olmuştur. Virüsün yayılmasını kontrol etmek için uygulanan sosyal mesafe, karantina gibi önlemler eğitim ve çalışma ortamlarında ve tüm sektörlerde aksamalara neden olmuştur. Bu kısıtlamalar, üniversite öğrencileri arasında anksiyete, depresyon, stres gibi sorunlarının önemli bir şekilde artmasıyla ilişkilendirilmiştir. COVID-19 nedeniyle sosyal etkileşim ve kamusal alanlara getirilen kısıtlamalar fiziksel aktiviteyi azaltmakta, hareketsizliği artırmakta ve vücut ağırlığının artırmasına yol açmaktadır. Çalışmamızın amacı COVID-19 döneminde tıp fakültesi birinci ve beşinci sınıf öğrencilerinin gıda takviyesi kullanımı, beslenme alışkanlıkları, fiziksel aktivite düzeyi ve depresyon-anksiyete-stres düzeylerinin hem öğrenim gördükleri sınıf hem de cinsiyet açısından değerlendirilmesidir. Değerlendirmemiz sonucunda hem cinsiyet hem de öğrenim gördükleri sınıfa göre bakıldığında öğrencilerin gıda tüketiminde artış görüldüğü, dolayısıyla kilolu ve obez öğrencilerin sayısında artış olduğu belirlenmiştir. Öğrencilerin birçok gıda takviyesini ve doğal takviyeleri kullanım durumunda artış olduğu saptanmıştır. Cinsiyete göre bakıldığında salgından önce ve sonra kadınların anlamlı olarak bazı gıda ve doğal takviyelerini erkeklerden daha çok kullandığı görülmüştür. Öğrencilerin COVID-19 salgını sırasında beslenme alışkanlıklarını hem öğrenim gördükleri sınıf hem de cinsiyetleri açısından değerlendirdiğimizde, ana öğünleri daha sık atladıkları, porsiyon miktarlarının arttığı, daha fazla su ve ev yemekleri tükettiği görülmektedir. Hem birinci ve hem de beşinci sınıfta okuyan öğrencilerin büyük bir kısmının zaman eksikliği nedeniyle ana öğünleri atladıklarını belirtmişlerdir. Tükettikleri öğün sayılarını değerlendirdiğimizde ise kadınların büyük bir çoğunluğunun öğün sayısının arttığını, erkeklerin büyük bir kısmının ise öğün sayısının azaldığı görülmektedir. COVID-19 döneminde öğrencileri hem öğrenim gördükleri sınıf hem de cinsiyetleri açısından değerlendirdiğimizde, öğrencilerin büyük bir kısmı daha çok yiyecek tükettiklerinde kendilerini daha sağlıklı hissettiklerini belirtmişlerdir. Hem birinci hem beşinci sınıfta öğrenim gören öğrencilerin, çoğunluğunda çeşitli düzeylerde depresyon, anksiyete, stres semptomları saptanmıştır. Cinsiyete göre anksiyete, stres ve depresyon düzeylerini değerlendirdiğimizde iki grup arasında anlamlı bir fark olduğu saptanmıştır ve erkeklerde hafif depresyon baskınken kadınlarda orta derecede ve aşırı derecede depresyonun daha yaygın olduğu için kadınların COVID-19 döneminde depresyona daha yatkın olduğu sonucuna varılmıştır. Çalışmamızda erkeklerde daha çok hafif anksiyete gözlenirken kadınların çoğunluğunda orta derecede ve şiddetli anksiyete görülmektedir. Stres düzeylerine bakıldığında erkeklerde daha çok hafif stres görülürken kadınlarda çeşitli düzeylerde stres saptanmıştır.  Öğrencilerin COVID-19 döneminde fiziksel aktivite düzeylerinin cinsiyete ve öğrenim gördükleri sınıfa göre değerlendirdiğimizde, öğrencilerin büyük bir kısmının minimal düzeyde aktif olduğu saptanmıştır. Genel olarak sonuçlarımız literatürle uyum içinde olsa da istatistiksel olarak anlam bulunmamasının örneklem sayısından kaynaklı olabileceği düşünülmektedir.

Anahtar kelimeler: COVID-19, Gıda takviyeleri, Beslenme alışkanlıkları, Depresyon, Anksiyete, Stres, Fiziksel aktivite

Abstract:
COVID-19 is a disease caused by a new type of coronavirus called Sars-Cov-2. The most common symptoms include fever, dry cough, and fatigue. Shortness of breath, loss of appetite, confusion, persistent pain or pressure in the chest, high fever are symptoms of severe COVID-19 disease. Adequate nutrition is critical for our immune system to function optimally. Both malnutrition and overnutrition can negatively affect our immune system. It has been suggested that some herbal origin natural supplements have antiviral and immunomodulatory effects. Homeostasis of micronutrients such as vitamins and trace elements is essential for maintaining a healthy immune system.  The COVID-19 outbreak and uncertainty in its transmission routes have caused considerable concern and fear around the world. Besides, social distancing, quarantine, and isolation measures implemented by governments to control the spread of the virus have caused disruptions in the fields of businesses, employment, and education. These restrictions have been associated with a significant increase in problems such as anxiety, depression and stress among university students. Restrictions on social interaction and public spaces due to COVID-19 reduce physical activity, increase inactivity and lead to an increase in body weight. The aim of our study is to evaluate the use of dietary supplements, nutritional habits, physical activity level and depression-anxiety-stress levels of first and fifth year medical students in terms of both their class and gender during the COVID-19 period. As a result of our assesment, it has been determined that there is an increase in the food consumption of the students according to both gender and the class they are studying, and therefore there is an increase in the number of overweight and obese students. It was determined that there was an increase in the use of many dietary supplements and natural supplements by the students. When looked by gender, it was seen that women used some dietary and natural supplements significantly more than men before and after the epidemic. When we evaluate the nutritional habits of the students during the COVID-19 epidemic, both in terms of their class and gender, it is seen that they skip main meals more often, the amount of portions increases, and they consume more water and home-made meals. Most of the students studying in both the first and fifth grades stated that they skipped the main meals due to lack of time. When we evaluate the number of meals they consume, it is seen that the number of meals increased in the majority of women, while the number of meals in the majority of men decreased. When we evaluated students in terms of both their class and gender during the COVID-19 period, most of the students stated that they felt healthier when they consumed more food. Various levels of depression, anxiety and stress symptoms were detected in the majority of students studying in both the first and fifth grades. When we evaluated the anxiety, stress and depression levels according to gender, it was found that there was a significant difference between the two groups and it was concluded that while mild depression was dominant in men, moderate and extreme depression was more common in women, and women were more prone to depression during the COVID-19 period. In our study, while mild anxiety was observed more in men, moderate and severe anxiety was observed in the majority of women. When we look at the stress levels, men have more mild stress, while women have various levels of stress. When we evaluated the physical activity levels of the students in the COVID-19 period according to gender and the class they studied, it was determined that most of the students were minimally active. Although our results are generally in agreement with the literature, it is thought that the lack of statistical significance may be due to the number of samples.

Keywords: COVID-19, dietary supplements, Dietary habits, Depression, Anxiety, Stress, Physical activity