Hümanizm ve tarih yazımına etkisi
Humanism and its impact on historiography
Yazar: ŞEHRİBAN ÇAĞLIYAN
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM ŞİRİN
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History
Dizin: Altın Çağ = Golden Age ; Hümanizm = Humanism ; Orta Çağ = Middle Ages ; Rönesans = Renaissance ; Rönesans Dönemi = Renaissance Period ; Tarihçilik = Historiography

Özet:
Yazının ortaya çıktığı dönemden itibaren insanlar tarihi parşömenlere, taşa ve hatta 
papirüslere dahi aktarmıştır. Bu ilgi ve merak yazının da gelişmesiyle birlikte tarih, "büyük 
adamların" hayat ve başarılarının aktarıldığı bir araç haline dönüşmüştür. Tarihin ideolojik ve 
siyasi bir vasıf taşıdığı bu dönemin ardından Orta Çağ'da Tanrı perspektifiyle yazılan bir 
anlayış karşımıza çıkmıştır. Kilisenin hegemonyası altında geçen tarih, sınırlı ve öznel 
olgularla ortaya konulmuştur. Rönesans ve Aydınlanma döneminden itibaren tarihin bir bilim 
vasfı kazanması yazım standartlarının değişmesine neden olmuştur. Beşeri bilimlerde yaşanan 
gelişmeler, tarihin nedensellik ölçüsüyle ele alınmasını ve farklı disiplinlerle bir araya 
getirilerek değerlendirilmesini sağlamıştır.
İnsanlık tarihinin en köklü düşünce akımlarından biri olan hümanizm, Antik Çağ'dan 
itibaren bireye yapılan vurgulamaların artmasıyla birlikte merkezine insanı ve insana ait olan 
her şeyi dahil eden bir yaşayış biçimi olmuştur. Bu yaşam biçimi Orta Çağ'da dinle 
bağdaştırılmış, dünyaya günahkar bir varlık olarak gelen insan, kendi "kurtuluşunu" elde 
etmeye çalışmıştır. Rönesans döneminden itibaren Grekçe ve Latince öğreniminin artması, 
klasik eserlere dönüşü sağlamış, matbaanın kullanım alanlarının artmasıyla birlikte okuyan ve 
sorgulayan yeni bir insan tipi ortaya çıkmıştır. İnsanın özüne ve değerine vurgu yapan 
hümanizm, 16 ve 17. yüzyıla büyük bir kültürel hareket ve yenilik getirmiştir. 
19. yüzyıla gelindiğinde tarih, sıradan insanların yaşamına değinen, toplumsal 
faktörlerin göz önünde bulundurulduğu, diğer disiplinlerle olan bağlantı analizlerinin ortaya 
konulduğu bir bakış açısıyla ele alınmıştır. Bu durumun önemli sebeplerinden biri,
hümanizmdir. Hümanizmle beraber tarih yazımında idealizm etkisini yitirmiş, tarihin 
merkezine insan figürü yerleşmiştir. Tarih yazımındaki bu yeni solukla beraber insan ve onun 
çevresinde gelişen tüm olay ve olgular realisttik bir bakış açısıyla dönemin koşulları göz 
önünde bulundurularak yeniden değerlendirilmiştir.

Abstract:
Since the emergence of writing, people have transferred history to parchment, stone and 
even papyrus. With the development of this interest and curiosity literature, history has turned 
into a tool in which the lives and achievements of "great men" are conveyed. After this period 
in which history had an ideological and political character, we came across an understanding 
written with the perspective of God in the Middle Ages. The history passed under the 
hegemony of the church has been revealed with limited and subjective facts. Since the 
Renaissance and Enlightenment periods, the fact that history has gained a science qualification 
has caused the writing standards to change. Developments in the humanities have enabled 
history to be handled with the measure of causality and to be evaluated by bringing it together
with different disciplines.
Humanism, one of the most deep-rooted currents of thought in the history of humanity, 
has become a way of life that includes human and everything that belongs to human beings in 
its center with the increasing emphasis on the individual since Antiquity. This way of life was 
associated with religion in the Middle Ages, and the human being, who came to the world as a 
sinful being, tried to achieve his own "salvation". Since the Renaissance period, the increase in 
Greek and Latin learning has provided a return to classical works, and with the increase in the 
usage areas of the printing press, a new type of person who reads and questions has emerged. 
Humanism, emphasizing the essence and value of human beings, brought a great cultural 
movement and innovation to the 16th and 17th centuries.
In the 19th century, history was handled from a perspective that touched on the lives of 
ordinary people, took into account social factors, and analyzed the connection with other 
disciplines. One of the important reasons for this situation is humanism. Along with humanism, 
idealism lost its effect in historiography, and the human figure was placed in the center of 
history. With this new breath in historiography, man and all the events and phenomena that 
developed around him were re-evaluated from a realistic point of view, taking into account the 
conditions of the period.