Adil yargılanma hakkının Türk Vergi Yargılama Hukuku açısından incelenmesi
Investigation of the right to a fair trial in terms of Turkish Tax Trial Law
Yazar: GAMZE CEYLAN
Danışman: DOÇ. DR. UFUK GENCEL
İzmir Demokrasi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı / Maliye Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Maliye = Finance

Özet:
Adil yargılanma hakkı, ulusal ve uluslararası birçok kaynakta yer almış, aynı zamanda 
Türk Hukuk Sistemi içerisinde anayasal boyutta kabul görmüş temel bir haktır. Hukuk 
devletinin yargılama faaliyetlerinde göz önünde bulundurduğu en önemli ilkelerden biri olan 
adil yargılanma hakkı, yargılama sürecinin tamamını kapsamaktadır. Adil yargılanma hakkı, 
tam anlamı ile ilk olarak Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 6'ncı maddesinde 
tanımlanmıştır. Maddede; mahkemeye başvurma hakkı, kanuni, bağımsız, tarafsız mahkeme 
önünde yargılanma hakkı, hakkaniyete uygun yargılanma hakkı, aleni suretle yargılanma 
hakkı ve masumiyet karinesi unsurlarına yer verilmiştir. 
Türk Hukuk Sistemi içerisinde 1982 Anayasası'nın 36'ncı maddesinde adil 
yargılanma hakkı ve unsurlarına yer verilerek bu hak teminat altına alınmıştır. 
Vergilendirmeye yönelik Türkiye'de gerçekleşen iş ve işlemlerde adil yargılanma hakkının 
ihlali gerekçesiyle Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvurular ve Danıştay Başkanlığı'na 
vergilendirme işlemleri ile ilgili işlemlere yönelik ihlallerde başvurular gerçekleştirilmektedir. 
Bu başvurular özellikle de adil yargılanma hakkı ve unsurları konusunda gerçekleştirildiğinde, 
genellikle kararlar başvurucu lehine sonuçlanmaktadır. Bu çalışmada adil yargılanma hakkı, 
unsurları, adil yargılanma hakkının Türk vergi yargılamasındaki yeri ve adil yargılanma 
hakkının ihlaline yönelik Anayasa Mahkemesi ile Danıştay Başkanlığı'na yapılan başvurular 
incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Adil Yargılanma Hakkı, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi, Türk Hukuk Sistemi, Vergilendirme İşlemleri, Anayasa Mahkemesi, Danıştay.

Abstract:
The right to a fair trial is a fundamental right that has been included in many national 
and international sources and is also constitutionally accepted within the Turkish Legal 
System. The right to a fair trial, which is one of the most important principles taken into 
consideration by the state of law in its judicial activities, covers the entire trial process. The 
right to a fair trial was first defined in its full sense in Article 6 of the European Convention 
on Human Rights. In the article; The elements of the right to appeal to the court, the right to 
be tried before a legal, independent and impartial court, the right to a fair trial, the right to a 
public trial and the presumption of innocence are included.
Within the Turkish Legal System, this right is guaranteed by including the right to a 
fair trial and its elements in Article 36 of the 1982 Constitution. Individual applications are 
made to the Constitutional Court on the grounds of violation of the right to a fair trial in 
taxation-related business and transactions carried out in Turkey, and applications are made to 
the Presidency of the Council of State for violations regarding taxation-related transactions. 
When these applications are made, especially regarding the right to a fair trial and its 
elements, the decisions generally end in favor of the applicant. In this study, the right to a fair 
trial, its elements, the place of the right to a fair trial in Turkish tax jurisdiction, and the 
applications made to the Constitutional Court and the Presidency of the Council of State 
regarding the violation of the right to a fair trial were examined.

Keywords: Right to a Fair Trial, European Convention on Human Rights, Turkish Legal System, Taxation Procedures, Constitutional Court, Council of State.