Suriyelilerin Gaziantep kentinin sosyo-ekonomik yapısına etkileri
The effects of Syrians on socio-economic structure of Gaziantep city
Yazar: EMRAH TÜRKOĞLU
Danışman: PROF. DR. NECMETTİN ELMASTAŞ
Harran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Coğrafya = Geography ; Mekansal ayrışma = Spatial segregation ; Sosyo-mekansal ayrışma = Socio-spatial segregation ; Uluslararası göç = International migration ; Zorunlu göç = Forced emigration

Özet:
Göç olgusu, hedef bölgede toplumsal değişmeye neden olurken aynı zamanda da göç edenlerin de dönüştüğü bir sürece karşılık gelir. 2011 yılında Suriye'de meydana gelen iç karışıklık ve kaotik ortamdan kaynaklı olarak göç etmek zorunda kalan Suriyelilerin hedef bölge yer seçiminde Türkiye ilk sırada gelmektedir. Türkiye'ye yönelen Suriye kaynaklı göç dalgası, başta Türkiye'nin sınır illeri olmak üzere diğer birçok il de bu göçlerden etkilenmiştir. Sınır illerinden Gaziantep, 2011 Suriye savaşı sonrası Suriyelilerin en fazla tercih ettiği illerden biridir. Akrabalık, tanıdık ilişkileri, coğrafi yakınlık gibi nedenlerin yanında göç öncesi süreçte Gaziantep ve Halep arasında ciddi bir ekonomik ilişki olması da Gaziantep kentine yönelik Suriyeli göç sürecini etkilemiştir. Suriyelilerin kentsel mekâna yayılımları ve sosyoekonomik yapı kaynaklı mekânda oluşturdukları ayrışma/kümelenme şekillerinin hangi faktörlerden kaynaklı olarak meydana geldiği çalışmanın ana konusunu oluşturmaktadır. Buna bağlı olarak, Gaziantep kentinin merkez ilçeleri olan Şahinbey ve Şehitkâmil araştırma evreni olarak belirlenmiştir.  Ön araştırmalar neticesinde, ilçelerde, Suriyeli nüfusun fazla ve yoğun olduğu 40 mahalle örneklem olarak tespit edilmiştir.   Belirlenen sahada bulguların elde edilmesi için hem yerel hem de Suriyeli nüfus için ayrı ayrı anket formu hazırlanmıştır. Sorular yarı yapılandırılmış ve açık uçlu olmak üzere iki şekilde katılımcılara yöneltilmiştir. Anket formları her mahalleden rastgele 10'ar Suriyeli ve 10'ar yerli kaynak kişi olmak üzere toplam 800 kişiye yüz yüze uygulanmıştır.  Ayrıca her bir mahalle muhtarı ile görüşülerek Suriyelilerin nüfus verilerinin yanında mahallelerdeki Suriyeliler hakkında genel bilgiler elde edilmeye çalışılmıştır. Suriyelilerin ekonomik gelirlerinin düşük olmasına ilk kümelenmeleri buna bağlı olarak gerçekleşmiştir. Kümelenmenin ve mekânsal ayrışmanın ikinci adımı etnik ve dil yapılarına göre oluşmuştur. Son olarak Suriyelilerin mekânsal kümelenmesi ağ ilişkilerine bağlı olarak gerçekleşmiştir. Suriyelilerin sosyoekonomik yapısına bağlı olarak gerçekleştirdiği kümelenmelere ek olarak yerel halkın da dışlama pratikleri ve söylemleri Suriyelilerin mekânsal ayrışmasında bir diğer önemli unsurdur. Bu bakımdan çalışma sahasındaki Suriyelilerin mekânsal yer seçimi ve mekânsal ayrışması hem Suriyelilerin iç dinamiklerinden hem de yerel halkın dışlayıcı tutumlarına bağlı olarak gerçekleşmiştir. Araştırmanın ulaştığı en kapsamlı sonuç yerel halkın son dönemlerde Suriyelilere karşı dışlama pratiklerinin arttığına dair çıkarımlar, yapılan saha çalışması sonucunda belirlenmiştir.  Gaziantep kentinde mekânsal ayrışma pratikleri göç süreci ilerledikçe yerel halkın davranış biçimlerine göre daha da derinleşeceği öngörülmektedir.

Abstract:
The phenomenon of migration causes social change in the destination region and also transforms the migrants themselves. Due to the various political and economical reasons, Turkey has become one of the the first target region for Syrians who had to migrate due to the internal turmoil and chaotic environment that occurred in Syria in 2011. The migration wave from Syria to Turkey, has effected many other provinces, especially the border provinces of Turkey. Gaziantep, as one of the border provinces, is one of the provinces most preferred by Syrians immigrants. Being in a more advantageous position among the provinces of the region in terms of industry and job opportunities, economic and commercial relationship between Gaziantep and Aleppo in the pre-migration period, kinship and geographical proximity are the main factors that affected Syrian migration towards the Gaziantep province. In this context, the main focus of the study is the spread of Syrians to urban space and the factors that cause the segregation forms they create in the space due to socioeconomic structure. Accordingly, Şahinbey and Şehitkamil, the central districts of Gaziantep province, were determined as the research area. As a result of the preliminary research, 40 neighborhoods in the districts where the Syrian population is high and dense were determined as samples. In order to obtain the findings in the determined area, a separate questionnaire was prepared for both the local and the Syrian population. The questions were directed to the participants in two ways, semi-structured and open-ended. The questionnaires were applied face-to-face to a total of 800 people, 10 Syrians and 10 local people, randomly selected from each neighborhood. In addition, we tried to obtain general information and population data about the Syrians in their neighborhoods by interviewing each neighborhood mukhtars. Due to the low economic income, Syrians' first clustering was based on rental houses. The second step of clustering and spatial segregation was formed according to ethnic and linguistic structures. Finally, the spatial clustering of Syrians has been based on network relations. The network relations established by the Syrians were especially effective in spreading the place and creating demographic density for those who migrate later. In addition to the clustering of Syrians depending on their socio-economic structure, the exclusion practices and discourses of the local people are another important factor in the spatial segregation of the Syrians. In this respect, the spatial location and spatial segregation of the Syrians in the research area was based on both the internal dynamics of the Syrians and the exclusionary attitudes of the local people. The most comprehensive result of the study was determined as a result of the field study, which made inferences that the exclusion practices of the local people against Syrians have increased recently. It can be predicted that as the migration progresses, the spatial segregation practices in the city of Gaziantep will deepen according to the behavior patterns of the local people.