Çeşitli kademelerdeki çerezlik kabaklarda (Cucurbita pepo L.) morfolojik karakterizasyon
Morphological characterization of S0-S1 lines of seed pumpkins (Cucurbita pepo L.)
Yazar: GİZEM KAYA
Danışman: PROF. DR. OSMAN GÜLŞEN
Erciyes Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Türkiye'de çerezlik kabak (Cucurbita pepo L.) üretimi 2005'te 11.500 tondan 2016'da 42.000 tona çıkarak hızlı bir artış göstermiştir ve besin değeri oldukça yüksektir. Ancak birim alan başına verimi son derece düşüktür (30-50 kg/da kuru koşullar altında). Bu çalışmanın amacı S0 ve S1 kademelerindeki çerezlik kabaklarda bazı belirlenen morfolojik karakterler yönünden UPOV kriterlerine göre karakterizasyon/seleksiyon yapmaktır. Çalışma 2016 yılında Erciyes Üniversitesi Tarımsal Araştırma Merkezi (ERÜTAM), Kayseri, Türkiye'de yürütülmüştür. Çalışmada bitkisel materyal olarak Kayseri Bölgesinde çerezlik kabak üretim potansiyeli yüksek olan Tomarza ve Develi ilçelerinden 130 farklı genotip kullanılmıştır. Genetik materyallerde S1 ve S2 kademesinde çekirdek kabağı hatlarında kendileme ve seçilen bazı UPOV parametrelerine göre; ilk çiçeklenme süresi, polen canlılık testi, tohum şekli, tohum rengi, 1000 tohum ağırlığı, tohum/meyve verimi, tohum/bitki verimi, çıtlama kolaylığı, tohum indeksi, çıkış oranı-çıkış hızı, SPAD analizi, külleme simptomu, parametreleri incelenmiştir. Ayrıca 1000 tohum ağırlığı, tohum/meyve verimi, tohum/bitki verimi, tohum şekli, tohum rengi, tohum indeksi, çıtlama kolaylığı performanları tartılı derecelendirmede kullanılmıştır. 
Araştırma sonuçlarına göre; polen canlılık özellikleri bakımından S1 kademesindeki Tomarza genotiplerinde %98 canlılık oranıyla T42-S1-9, %97,8 canlılık oranıyla T25-S1-5; S2 kademesindeki Develi genotiplerinden %96 canlılık oranıyla D25-1-S2, %94 polen canlılık oranıyla D2-4-S2 en iyi değerleri vermiş ve ön plana çıkmıştır. Tohum sayısı özellikleri bakımından S1 kademesindeki Tomarza genotiplerinde 599 tohum/meyve sayısıyla T2-S1-3, 563 tohum/meyve sayısıyla T24-S1-10; S2 kademesindeki Develi genotiplerinden 565 tohum/meyve sayısıyla D30-3-S2, 555 tohum/meyve sayısıyla D33-S2-8 genotipleri en iyi değerleri vermiş ve ön plana çıkmıştır. Tartılı derecelendirme sonucunda 500 tam puan üzerinden 400 ve üzerinde puan alan genotipler ümitvar olarak tanımlanmıştır. Bu genotipler; 385 puan ile D16-6-S2, 380 puan ile D20-2-S2, 375 puan ile D29-5-S2, D16-1-S2 ve D24-3-S2 numaralı 430 puan ile D16-1-S2, 420 puan ile D19-6-S2 ve D9-2-S2, 410 puan ile D23-1-S2, D24-3-S2, D26-3-S2, D3-2-S2, D9-3-S2, 405 puan ile D19-3-S2 ve D20-2-S2, 400 puan ile D18-4-S2, D2-1-S2, D22-3-S2, D26-4-S2 ve D4-1-S2 genotipler bulunmuştur. Tomarza genotiplerinde ise; 455 puan ile T47-S1-4, 445 puan ile T36-S1-3, 430 puan ile T1-S1-1 ve T5-S1-6, 425 puan ile T18-S1-6 ve T53-S1-3 genotipleri ümitvar bulunmuştur.
Bu çalışma incelenen bütün çerezlik kabaklarda önemli varyasyon bulunduğunu, genetik olarak iyileştirmeyle incelenen verim ve kaliteyle gibi önemli parametreler açısından yeni standart ve hibrit çeşitler geliştirilebilceğini göstermiştir.

Anahtar Kelimeler:	Çerezlik kabak, morfolojik karakterizasyon, polen canlılığı, saf hat, ıslah, seleksiyon

Abstract:
Seed pumpkin production indicates rapid increase in Turkey, 11500 tons in 2005 to 42000 tons in 2016, and its nutritional value is remarkable. However, its yield very low, 30-50 kg/da under non-irrigated conditions. This study was performed to characterize/select S0-S1 seed pumpkin lines for some selected morphological characters in the Agricultural Research Center (ERUTAM) located at Erciyes University in Kayseri, Turkey in 2016. The 130 samples were collected from Develi and Tomarza cities of Kayseri prominent producers of seed pumpkins in Turkey with the elevations from 1050 to 2000 m from the sea level and included cross-pollinating Cucurbita pepo genotypes. Genetic materials collected were selfed to S1 and S2, and characterized for some selected parameters such as first flowering, pollen viability, SPAD analysis, powdery mildew, seed shape, seed color, weigth of 1000 seeds, seed yield per fruit, seed yield per plant, seed index, germination ratio besides some other plant characteristics based on some UPOV definitions. By using some selected important characteristics such as weigth of 1000 seeds, seed yield per fruit, seed yield per plant, seed index and seed shape, weighted rating was performed to detect outperformed lines for improving seed pumpkins. According to the results of the research; in terms of pollen viability characteristics, T42-S1-9 with 98% viability and T25-S1-5 with 97.8% viability in the Tomarza genotypes of S1; D25-1-S2 with 96% viability and D2-4-S2 with 94% pollen viability from the Develi genotypes at S2 level gave the best values and came to the forefront. In terms of number of seeds, T2-S1-3 in number of 599 seeds / fruit, T24-S1-10 in number of 563 seeds / fruit in Tomarza genotypes of S1; D30-3-S2 with 565 seeds / fruit counts and D33-S2-8 genotypes with 555 seed / fruit counts from the Develi genotypes at S2 level gave the best values and came to the forefront. Genotypes that score over 400 points on 500 full points as a result of the graded rating are defined as hopeful. These genotypes are; D16-6-S2 with 385 points, D20-2-S2 with 380 points, D16-1-S2 with 420 points with D27-5-S2, D16-1-S2 and D24-3-S2 with 375 points and 420 points D19-6-S2 and D9-2-S2 with 410 points, D23-1-S2, D24-3-S2, D26-3-S2, D3-2-S2, -3-S2 and D20-2-S2, and D18-4-S2, D2-1-S2, D22-3-S2, D26-4-S2 and D4-1-S2 genotypes were found with 400 points. In Tomarza genotypes; T45-S1-4 with 455 points, T36-S1-3 with 445 points, T1-S1-1 and T5-S1-6 with 430 points and T18-S1-6 and T53-S1-3 genotypes with 425 points were found hopeful.
Overall, this study indicated that there were considerable morphological variation among lines/genotypes sampled and were potential for genetic improvement such as yield and quality.

Keywords: 	Seed pumpkin, morphological characterization, pollen vitality, pure line, breeding, selection.