Pnömatik hassas ekim makinelerinde tohum düşme yüksekliği ve ilerleme hızının geleneksel ve azaltılmış toprak işleme şartlarında ekim kalitesine etkilerinin belirlenmesi
Determination of effects of drop height of seed and ground speed on sowing qualification for conventional and reduced tillage conditions in precision vacuum seeders
Yazar: EMRAH KUŞ
Danışman: PROF. DR. YILDIRAN YILDIRIM
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Makineleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Ayçiçeği = Sunflower ; Ekim = Sowing ; Mısır = Maize ; Pnömatik ekim makinesi = Pneumatic sowing machine ; Toprak işleme = Tillage

Özet:
Bu araştırmada pnömatik hassas ekim makinasının farklı toprak işleme şartlarında ayçiçeği ve mısır ekiminde, tohum düşme yüksekliği ve ilerleme hızının, yatay ve düşey tohum dağılım düzgünlüğü, tarla filiz çıkış oranı (TFÇO), filiz çıkış süresi, ikizlenme ve boşluk oranı ve toprağın bazı fiziksel özelliklerine olan etkisi incelenmiştir. Yatay düzlemdeki tohum dağılımını belirlemek için bitkilerin sıra üzeri mesafesi ve sıradan sapmaları, düşey düzlem tohum dağılımını belirlemek için ise ekim derinliği değerleri ölçülmüştür. Filiz çıkış süresini belirlemek için ortalama çıkış süresi (OÇS) ve çıkış oranı indeksi (ÇOI) değerleri hesaplanmıştır. Araştırma kapsamında ekimden sonraki toprak nemi değişimi, hacim ağırlığı, porozite, penetrasyon direnci, yüzey pürüzlülüğü ve toprak parçacık büyüklüğü değerleri ölçülmüştür. Denemeler, ayçiçeği ve mısır için iki ayrı tarlada, geleneksel ve azaltılmış toprak işleme koşullarında, 12, 18 ve 24 cm tohum düşme yüksekliklerinde ve 1,1, 1,5 ve 2,2 m s-1 ekim makinası ilerleme hızlarında, tesadüf parsellerinde faktöriyel düzenlemeye göre üç tekerrürlü olarak yürütülmüştür. 
Analiz sonuçlarına göre, mısır denemesinde, toprak işleme yönteminin sıra üzeri tohum dağılımına etkisi istatistiksel olarak önemli (P<0,05) iken, ayçiçeği denemesinde çok önemli (P<0,01) bulunmuştur. Tohum düşme yüksekliği ve ilerleme hızının ise hem ayçiçeği hem de mısır denemelerinde sıradan sapma ve ekim derinliğine etkisinin çok önemli (P<0,01) olduğu belirlenmiştir. Yatayda ve düşeyde tohum dağılım düzgünlüğü açısından en iyi tohum düşme yüksekliğinin 18 cm, ilerleme hızının ise 1,1 m s-1 olduğu saptanmıştır. Toprak işleme yöntemi açısından ayçiçeği ve mısır denemelerinde anma mesafelere genel olarak en yakın değerler azaltılmış toprak işleme koşullarında tespit edilmiştir. Ayçiçeği ve mısır denemelerinde en yüksek TFÇO azaltılmış toprak işleme yönteminde sırasıyla, %79 ve %88 olarak belirlenmiştir. En düşük OÇS ve en yüksek ÇOI değerleri ayçiçeği denemesinde sırasıyla, 10 gün ve 0,19 adet/m gün iken, mısır denemesinde 12 gün ve 0,36 adet/m gün olarak azaltılmış toprak işleme yönteminde tespit edilmiştir. İlerleme hızının OÇS ve ÇOI üzerinde belirgin bir etkisi saptanmazken, tohum düşme yüksekliğinin artması OÇS'i artırmış, ÇOI'yı ise azaltmıştır. Ayçiçeği ve mısır denemelerinde en düşük ikizlenme oranı sırasıyla, 2,2 ve 1,1 m s-1 ilerleme hızlarında ve 18 cm tohum düşme yüksekliğinde belirlenirken, en düşük boşluk oranı 1,1 m s-1 ilerleme hızında ve 18 cm tohum düşme yüksekliğinde belirlenmiştir. En yüksek kabul edilebilir tohum aralığı oranı ayçiçeği denemesinde %85 ile geleneksel toprak işleme yönteminde, mısır denemesinde ise %82 ile azaltılmış toprak işleme yönteminde saptanmıştır.

Anahtar Kelimeler: Hassas ekim makinası, ekim, tohum düşme yüksekliği, ilerleme hızı, toprak 
işleme, tohum dağılımı, ayçiçeği, mısır.

Abstract:
This study was carried out to determine effects of drop height of seed and ground speed for different tillage conditions on horizontal and vertical distribution uniformity of seeds, plant emergence rate, mean emergence date, emergence rate index, multiple index, miss index and quality of feed index and on some physical properties of soil for planting of seeds sunflower and maize in precision vacuum seeders. The values of seed spacing and deviation from row were measured to determine the horizontal distribution uniformity of seeds, and seeding depth after emergence was measured in determination of vertical distribution uniformity of seeds. Mean emergence dates and emergence rate index were calculated to determine emergence date of seeds.  Soil moisture variation, bulk density, porosity, penetration resistance of soil, surface roughness of soil and soil particle size distribution were also measured after sowing. The experiments were carried out for the conventional and reduced tillage conditions with seed drop heights of 12, 18 and 24 cm and ground speeds of 1,1, 1,5 and 2,2 m s-1 at two seperate field for sunflower and maize. The main experimental set up was randomized factorial design in three repetitions. 
According to the analysis results, tillage method were founded to have statistically significant (P<0,05) effect on seed spacing for maize, whereas, it was found very significant (P<0,01) for sunflower. The effects of drop height of seed and ground speed on deviation from row and sowing depth were very significant (P<0,01) both in sunflower and maize. The best seed drop height and ground speed were determined as 18 cm and 1,1 m s-1 for the seed distribution uniformity of the horizontal and vertical plane, respectively. In terms of tillage method for sunflower and maize, the closest values to the nominal distance were obtained at the reduced tillage method. The highest plant emergence rates were founded at the reduced tillage method for sunflower and maize as 79% and 88%, respectively. The lowest mean emergence dates and the highest emergence rate index were 10 day and 0,19 seedlings/day m in reduced tillage method for sunflower, respectively. The same parameters were 12 day and 0,36 seedlings/day m in reduced tillage method for maize, respectively. While the ground speed had no effect on mean emergence dates and emergence rate index, the mean emergence dates increased and the emergence rate index decreased as the drop height of seed was increased. While the lowest multiple index was determined at the ground speeds of 2,2 m s-1 for sunflower and 1,1 m s-1, for maize and the seed drop height of 18 cm, the lowest miss index was determined at the ground speed of 1,1 m s-1 and the seed drop height of 18 cm for sunflower and maize. The highest quality of feed index for sunflower and maize were determined at conventional tillage method and reduced tillage method. These values for sunflower and maize were 85% and 82%, respectively.

Keywords: Precision seeder, sowing, seed drop height, forward speed, tillage, seed distribution, 
sunflower, maize.