Hafif kilolu ve obez yetişkin bireylerde ultra işlenmiş gıda tüketimi ile biyokimyasal parametreler ve yaşam kalitesi arasındaki ilişkiler
Associations between ultra-processed food consumption and biochemical parameters and quality of life in mildly overweight and obese adults
Yazar: SEVGİ YURTBAY
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ YASEMİN ERTAŞ ÖZTÜRK
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Beslenme Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
ÖZET
HAFİF KİLOLU VE OBEZ YETİŞKİN BİREYLERDE ULTRA İŞLENMİŞ GIDA TÜKETİMİ İLE BİYOKİMYASAL PARAMETRELER VE YAŞAM KALİTESİ ARASINDAKİ İLİŞKİLER

Sevgi YURTBAY 
Ondokuz Mayıs Üniversitesi 
Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
Beslenme Bilimleri Ana Bilim Dalı
Yüksek Lisans, Eylül/2024
Danışman: Dr. Öğr. Üyesi Yasemin ERTAŞ ÖZTÜRK

Amaç: Bu çalışmanın amacı hafif kilolu ve obez yetişkin bireylerde ultra işlenmiş gıda tüketimi ile biyokimyasal parametreler ve yaşam kalitesi arasındaki ilişkileri belirlemektir.
Materyal ve Metod: Çalışma Samsun Gazi Devlet Hastanesi diyet polikliniğine yönlendirilen 128 kadın ve 24 erkek olmak üzere toplam 152 hasta üzerinde yürütülmüştür. Veriler; bireylerin demografik özellikleri, antropometrik ölçümler, biyokimyasal bulgular, yaşam kalitesi formu (SF-12), uluslararası fiziksel aktivite anketi (IPAQ) ve erişkin yarı kantitatif besin sıklığı formu ve yüksek oranda işlenmiş gıda tüketimine ilişkin kısa tarama anketinden oluşan bir anket formuyla toplanmıştır. Elde edilen veriler Beslenme Bilgi Sistemi (BeBiS) 7 ve IBM SPSS 23 ile analiz edilmiştir.
Bulgular: Çalışmaya dahil edilen kadınların yaş ortalaması 46,2±12,38, erkeklerin yaş ortalaması 45,0±13,22 yıldır. Bireylerin günlük aldıkları enerjinin işlenmemiş veya minimal işlenmiş gıdalardan gelen oranı %30,3±11.07 olarak elde edilmiştir. İşlenmiş mutfak malzemelerinden gelen enerji %7,1±2.89, işlenmiş gıdalardan %54,9±9.89, ultra işenmiş gıdalar (UİG)'dan ise %7,5±5.77 olarak elde edilmiştir. UİG (% enerji) tüketiminin antropometrik ölçümler, biyokimyasal bulgular, SF-12 üzerine etkisini değerlendirmek amacıyla regresyon analizi yapılmıştır. UİG tüketiminin bel çevresine anlamlı bir etkisi olduğu görülmüştür (R2=0,158, F=3,75, p<0,001). Bulgular UİG tüketiminin, bel çevresini pozitif yönde etkilediğini ortaya koymuştur ( =0,26, p<0,05). UİG tüketimindeki bir birimlik artış, bel çevresini 0,55 birim artıracaktır. BKİ, bel/kalça oranı, açlık kan glukozu, HbA1c, HDL kolesterol, total kolesterol, trigliserid, Hgb, Hct, üre ve yaşam kalitesi bileşenleri için kurulan modeller istatistiksel olarak anlamlı değildir (p>0,05). 
Sonuç: Hafif kilolu ve obezitesi olan yetişkin bireylerde UİG tüketimi ile bel çevresi arasında ilişki vardır. UİG tüketiminin biyokimyasal bulgulara, yaşam kalitesine etkisini araştırmak için yapılacak büyük örneklemli çalışmalara ihtiyaç bulunmaktadır.
Anahtar Sözcükler: Ultra İşlenmiş Gıdalar, Sağlık, Beslenme, Obezite, Yaşam Kalitesi

Abstract:
ABSTRACT
ASSOCIATIONS BETWEEN ULTRA-PROCESSED FOOD CONSUMPTION AND BIOCHEMICAL PARAMETERS AND QUALITY OF LIFE IN MILDLY OVERWEIGHT AND OBESE ADULTS
Sevgi YURTBAY 
Ondokuz Mayıs University 
Institute of Graduate Studies 
Department of Nutrition Sciences 
Master, September/2024
Supervisor: Assist. Prof. Dr. Yasemin ERTAŞ ÖZTÜRK

Aim: The aim of this study was to determine the relationships between ultra-processed food (UPF) consumption, biochemical parameters and quality of life in overweight and obese adults.
Materials and Methods: The study was conducted on a total of 152 patients (128 women, 24 men) who were referred to the diet outpatient clinic of Samsun Gazi State Hospital. Data were collected with a questionnaire form consisting of demographic characteristics, anthropometric measurements, biochemical findings, quality of life form (SF-12), international physical activity questionnaire (IPAQ) and adult semi-quantitative food frequency questionnaire and screening questionnaire of highly processed food consumption (sQ-HPF). The data obtained were analyzed using Nutrition Information System (BeBiS) 7 and IBM SPSS 23.
Results: The mean age of the women included in the study was 46.2±12.38 and the mean age of the men was 45.0±13.22 years. The daily energy intake of individuals was 30.3±11.07% from unprocessed or minimally processed foods. The energy from processed kitchen ingredients was 7.1±2.89%, from processed foods 54.9±9.89% and from UPF was 7.5±5.77%. Regression analysis was performed to evaluate the effect of UPF (% energy) consumption on anthropometric measurements, biochemical findings and SF-12. It was found that UPF consumption had a significant effect on waist circumference (R2=0.158, F=3.75, p<0.001). The findings revealed that UPF consumption positively affected waist circumference (=0.26, p<0.05). One unit increase in UPF consumption will increase waist circumference by 0.55 units. The models for BMI, waist/hip ratio, fasting blood glucose, HbA1c, HDL cholesterol, total cholesterol, triglycerides, Hgb, Hct, urea and quality of life components were not statistically significant (p>0.05). 
Conclusion: There is a relationship between UPF consumption and waist circumference in adults with overweight and obesity. Further studies are needed to investigate the effect of UPF consumption on biochemical findings and quality of life.
Keywords: NOVA, Ultra-Processed Foods, Health, Nutrition, Obesity