Kuzey Doğu Anadolu bölgesi ve Çoruh vadisinden toplanan bazı fasulye (Phaseolus vulgaris L.) genotiplerinin tuza toleransları
Salinity tolerance of some bean (Phaseolus vulgaris L.) genotypes collected from North East Anatolia region and Çoruh valley
Yazar: ŞULE GÜLDÜREN
Danışman: DOÇ. DR. ERDAL ELKOCA
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2012
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışma, Kuzey Doğu Anadolu Bölgesi ve Çoruh Vadisi'nden toplanan fasulye genotiplerinin çimlenme ve fide gelişimi dönemlerindeki tuza dayanıklılıklarının belirlenmesi amacıyla yürütül müştür. Yöreden toplanan 38 fasulye genotipi ve tescilli iki çeşit (Kantar-05 ve Elkoca-05) çalışma nın materyalini oluşturmuştur. Araştırma iki aşamalı olarak yürütülmüştür. İlk aşamada, 25±1.0oC'lik sabit ortam sıcaklığına sahip kontrollü bir kabin içerisinde karanlık koşullarda çimlen dirme testleri yapılmış ve çimlenme döneminde tuza toleranslı genotipler belirlenmiştir. İkinci aşa mada ise çimlendirme testlerinde toleranslı bulunan genotipler sera denemelerine alınmışlardır. Çim lendirme ve sera denemeleri Tesadüf Parselleri Deneme desenine göre üç tekrarlamalı olarak yürü tülmüş ve her iki denemede de petri ve saksılara 0 (kontrol), 60, 120, 180 ve 240 mM NaCl uygula ması yapılmıştır.Artan NaCl dozları genotiplerin çimlenme oranını azaltmış ve ortalama çimlenme süresinin önemli seviyede uzamasına neden olmuştur. Sera denemesinde ise tuz uygulamasına bağlı olarak bitki boyu, kök ve sürgün ağırlığında önemli azalışlar ortaya çıkmıştır. Ancak, genotipler tuz uygulamasından farklı şekilde etkilenmiş ve tuzlu şartlarda gerek tohum çimlenmesi, gerekse kök ve sürgün gelişimi bakımından genotipler arasında tuza toleranslı olanların seleksiyonuna imkan sağlayacak önemli varyasyonun bulunduğu belirlenmiştir. Çimlendirme denemesinde yer alan 40 çeşit/genotipten 20 tanesi test edilen bütün tuz seviyelerinde yüksek çimlenme oranına sahip olmuş ve sera denemeleri için seçilmişlerdir. Sera denemesi için seçilen genotiplerin kök ve sürgün gelişimleri arasında da önemli varyasyonun bulunduğu saptanmıştır. Tuz uygulamalarının genotiplerin bitki kuru ağırlıkla rında kontrole kıyasla neden olduğu azalış oranları dikkate alındığında, özellikle 3 nolu genotip başta olmak üzere 126, 135, 256, 314 ve 395 nolu genotipler ile Kantar-05 çeşidinin her üç tuz seviyesinde de (60, 120 ve 180 mM NaCl) tuza en toleranslı genotipler olduğu belirlenmiştir.

Abstract:
This study was conducted in order to determine salinity tolerance at germination and seedling growth stages of bean genotypes collected from North Eastern Anatolia Region and the Çoruh Valley. Thir ty-eight bean genotypes collected from the region and two registered cultivars were used ad seed material of the research. The research was conducted in two stages. At the first stage of the study, germination tests were conducted in a controlled dark cabinet with a constant ambient temperature of 25°C and tolerant genotypes were determined. At the second stage, the selected genotypes from germination tests were transferred to the greenhouse experiment. Germina tion and greenhouse experiments were arranged in completely randomized experiment design with three replications. Petri dishes and pots were received 0 (control), 60, 120, 180 and 240 mM NaCl in both germination and greenhouse experiments.The increased NaCl doses significantly decreased germination rate and delayed mean germination time. In the greenhouse experiment, plant height, root and shoot weight significantly decreased de pending on the application of salt. However, under saline conditions, there was significant variation among genotypes for seed germination, root and shoot growth, which allow the selection of salt tole rant genotypes. Twenty genotypes with high germination rate at all of the NaCl doses in the germina tion experiment were selected for greenhouse experiments. A significant variation was also detected in terms of root and shoot growth among genotypes selected for greenhouse experiment. Considering the rate of decrease in plant dry weight due to salt applications, genotypes of 3, 126, 135, 256, 314, 395 and regis-tered cultivar of Kantar-05 were the most tolerant at all of the three salt levels.