Örtük bilgi ve örtük bilginin doğal karar verme sürecinde kullanımı: bir alan araştırması
Tacit knowledge and the use of tacit knowledge in natural decision-making process: a field study
Yazar: ÇAĞNUR HANDAN KURTULUŞ
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA KILIÇ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Bu doktora tezinin konusu örtük bilgi ve örtük bilginin doğal karar verme sürecinde kullanımıdır. Çalışmada, örtük bilgi unsurlarının (meslekî yetenek, meslekî bilgi ve meslekî tecrübenin) varlığının farkındalığı, özellikleri ve kaynakları meslekî tecrübe, yaş, cinsiyet ve coğrafi bölgelere göre farklılık gösterip göstermediği yönüyle araştırılmış; örtük bilgi, mesleğe özgü bir düşünme biçimi olarak ve bilgi aşama sırası (BAS) kapsamında incelenmiş; doğal karar verme sürecinde örtük bilginin nasıl kullanıldığı (zaman baskısı ve yüksek risk altında vb.) araştırılmıştır. Araştırma için hazırlanan soru kâğıdına Türkiye'de 7 coğrafi bölgeden (40 il) 505 veteriner hekim tarafından katılım sağlanmış ve Ankara'da (Türkiye) 39 katılımcı ile yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Araştırma sonucunda; örtük bilgi varlığının farkındalığına ilişkin görüşler arasında cinsiyet, yaş ve meslekî tecrübe yönüyle sayımsal olarak anlamlı bir fark bulunmamış (p > 0,05); örtük bilgi unsurlarından meslekî bilginin sözle anlatılmasının zor olmasına ilişkin görüşler arasında cinsiyet değişkenine göre sayımsal olarak anlamlı bir fark bulunmuştur (p < 0,05). Doğal karar verme sürecinde örtük bilginin, karar sürecinde eksik bilginin tamamlanması; deneyime dayalı karar verilmesi; yüksek riskten ziyade zaman baskısı altında karar alınması; mevcut bilgiler (belirtik ve örtük) birbiriyle çelişik olduğunda bir izleme kararı verilmesi gerektiğinde kullandığı görülmüştür. Araştırma bulguları ışığında, örtük bilginin özellikler temelinde yeni bir tanım önerisi yapılmış; belirtik ve örtük özellikte adımlar içeren yeni bir bilgi aşama sırası (BAS) önerilerek bilgi dağı (BD) eğretilemesiyle (metaforuyla) açıklanmış ve ters bilgi aşama sırası (TEBAS) olarak çözümlenmiştir. Ayrıca gelecekteki çalışmalar için yeni araştırma önerileri sunulmuştur.

Abstract:
This research is about tacit knowledge (TK)  and the use of TK in the natural decision-making (NDM) process. First, the awareness of the existence of TK (professional ability, professional knowledge and professional experience), what its characteristics and source are, the reasons for its importance, whether all these issues differ according to experience, age, sex and geographical regions, how TK can be expressed as a way of thinking based on professional, and also how it can be evaluated within the scope of knowledge hierarchy (KH) have been investigated. Secondly, how TK is used in the natural decision-making process (under time pressure and high risk, etc.) has been investigated. The questionnaire prepared for the research was attended by 505 veterinarians from 7 geographical regions (40 cities) in Türkiye and semi-structured interviews were conducted with 39 participants in Ankara (Türkiye). There was no statistically significant difference between the views on the awareness of the existence of TK in terms of sex, age and professional experience (p > 0,05); a statistically significant difference was found between the views on the tacit knowledge characteristics regarding the difficulty of verbalising the professional knowledge according to the sex variable (p < 0,05). In the natural decision-making process, TK is used when the imperfect knowledge needs to be completed, when it is necessary to make a decision based on experience, when a monitoring decision is required, and not when the risk is high, but rather when there is time pressure. In the light of the findings, a new knowledge hierarchy including explicit and tacit steps (with the metaphor of knowledge mountain) has been proposed, analysed as reversed knowledge hierarchy, and a new definition of tacit knowledge has been made. In addition, new research proposals for future studies have been presented.