Abrank Surp Tavit Manastırı'nın korunması ve yeniden işlevlendirilmesi için bir öneri
A proposal for the preservation and re-functioning of Abrank Surp Tavit Monastery
Yazar: AYŞENUR YELDA CAN
Danışman: DOÇ. DR. MİNE ESMER
Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Koruma ve Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Anadolu'nun kuzeydoğusunda yer alan Erzincan tarih boyunca birçok medeniyetin iz bıraktığı bir şehirdir. Ermeniler için de önemli olan şehir pagan dönemlerinden beri inanç merkezi konumundadır. İnanç merkezi olma özelliği Hristiyanlık döneminde de süregelmiştir. Hristiyanlığın erken dönemlerinde Aydınlatıcı Surp Krikor Lusavoriç tarafından tapınaklar yıkılarak bölgedeki ilk manastırlar kurulmuştur. Bölgede yer alan ve geleneğe göre Aziz Krikor tarafından kurulan Abrank Surp Tavit Manastırı'nın kuruluş tarihi net değildir. 
Abrank Surp Tavit Manastırı Erzincan İli, Tercan İlçesi, Üçpınar Köyü yakınlarındadır. Höbek Dağı'nın kuzeybatı yamacına kurulmuştur. Manastır yapıları farklı kotlarda gruplar halinde yerleşim göstermektedir. Alt kot yerleşkede duvarlarla çevrili avlu içerisinde manastır kilisesi ve ek yapıları bulunmaktadır. Avlunun kuzeybatısında ise çeşme ve başka yapı izleri görülmektedir. Şapel, önünde bulunan avlusu ve haçkar bu yerleşkenin güneyinde daha yüksek bir alana kurulmuştur. Mimari ile bağlantı kurmayan üçlü haçkar grubu ise şapelin kuzeydoğusunda doğal taş bir platform üzerine dikilmişlerdir. Manastırda dört adet haçkar bulunmaktadır. Kompozisyonlarının merkezlerinde haç vardır. Anlatım aracı olarak dini olayları ve inançları alegorik figürlerle yansıtmaktadır. Ermeni sanatının en karakteristik ögelerindendir. Manastırın belgelenmesi amacıyla yürütülen saha çalışmaları için Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü Kazılar ve Araştırmalar Daire Başkanlığı'ndan izin alınmış ve bakanlık tarafından görevlendirilen temsilci nezdinde saha çalışmaları tamamlanmıştır. Saha çalışmalarında yersel lazer tarama ve fotogrametri ile rölöve için altlık oluşturacak veriler elde edilmiş ve CAD ortamında belgeleme çizimleri yapılmıştır. Manastırı oluşturan yapıların; plan ve iç mekân özellikleri, cephe özellikleri, bezemeleri, malzeme ve yapım teknikleri, gözlemlenen bozulmaları detaylıca anlatılmıştır. Kilise ve şapelin restitüsyon önerileri çizilmiştir. Yapıların sağlığını iyileştirmek için ihtiyaç duydukları müdahaleler saptanarak koruma önerileri oluşturulmuştur. Manastırın kültürel kimliği dikkate alınarak ibadet faaliyetlerini engellememesi şartıyla anıt müze olarak yeniden işlevlendirilmesi önerilmiştir.

Abstract:
Located in the northeastern part of Anatolia, Erzincan is a city marked by the traces of numerous civilizations throughout history. Since pagan times, the city has been a center of faith for Armenians as well. This characteristic as a center of faith continued during the Christian period. In the early Christian period, the first monasteries in the region were established by demolishing temples by Saint Gregory the Illuminator. The establishment date of the Abrank Surp Tavit Monastery, which according to tradition was founded by Saint Gregory in the region, is not precise. 
Abrank Surp Tavit Monastery is located near the village of Üçpınar in the Tercan district of Erzincan Province. It was established on the northwest slope of Mount Höbek. The monastery structures are grouped in clusters at different elevations. In the lower settlement, within a courtyard surrounded by walls, there are the monastery church and additional buildings. The exact dates of the construction of the other buildings are unknown. In the northwest of the courtyard, a fountain and other structural remains can be seen. The chapel, along with its courtyard and khachkar, is situated on a higher ground to the south of this settlement. A group of three khachkars, not connected to the architecture, is erected on a natural stone platform northeast of the chapel. There are four khachkars in the monastery. Crosses are at the center of their compositions. As a way of expressing religious beliefs and events, they use allegorical figures. They are among the most characteristic elements of Armenian art.
In order to conduct a survey for the monastery technological measurement and documentation methods were used in the fieldwork. Permission was received from Ministry of Culture and Tourism General Directorate of Cultural Heritage and Museums Excavations and Research Department for the field studies in order to document the monastery. Field work was completed under the supervision of the representative appointed by the ministry. Data that would form the basis for the surveys were created through terrestrial laser scanning and photogrammetry studies, and drawings were made in the CAD software. The structures that make up the monastery are described in detail, including their plans, interior features, facade characteristics, decorations, materials and construction techniques, and observed deteriorations. Reconstitution projects for the church and chapel were drawn. Conservation projects were developed by identifying the interventions needed to improve the state of preservation for the structures. It has been proposed that the monastery be repurposed as a monument museum, provided that this does not interfere with worship activities, taking into account its cultural identity.