Ratlarda deneysel civa intoksikasyonunda eritrosit reolojisi üzerine propolisin muhtemel koruyucu etkisi
Potential protective effect of propolis in erythrocyte rheology in              experimental mercury intoxication of rats
Yazar: KADRİYE ERCİŞ
Danışman: PROF. DR. SAMİ AYDOĞAN
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Fizyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Fizyoloji = Physiology
Dizin: Cıva = Mercury ; Cıva klorür = Mercuric chloride ; Eritrositler = Erythrocytes ; Propolis = Propolis ; Reoloji = Rheology ; Sıçanlar = Rats ; Toksisite = Toxicity

Özet:
Civa, çevre kirletici olmasının yanında özellikle merkezi sinir sistemi ve karaciğer olmak üzere bütün sistemlerde etkili olan toksik özelliklere sahip bir ağır metaldir. Kan dolaşımında oksijen taşıyan eritrositlerin de civa toksisitesinden olumsuz etkilenmeleri olasıdır. Bu araştırma da, civa toksisitesine bağlı eritrosit reolojisindeki değişiklikler ile, faydalı biyolojik etkilere sahip olduğu bilinen propolisin civa toksisitesi üzerine koruyucu rolü araştırılmıştır.
 Çalışmada ağırlıkları ortalama230 ±40 gr olan 4-5 aylık erkek Wistar Albino ratlar kullanılmıştır. Her grupta 10 rat olmak üzere dört deney grubu oluşturulmuştur. Kontrol grubuna %0.9 serum fizyolojik intraperiteneal (ip); civa klorür grubuna 4mg/kg HgCl2 ip; propolis grubuna 200mg/kg propolis gavaj ; HgCl2 +propolis grubuna 4mg/kg HgCl2 ip+200mg/kg propolis gavaj üç gün boyunca uygulanmıştır. Koruyucu olarak propolis, HgCl2 uygulamasından bir gün önce verilmeye başlanmıştır ve HgCl2 verildiği 3 gün süresince de propolis verilmeye devam edilmiştir. Alınan kan örneklerinde; hematolojik parametreler [eritrosit sayısı, hematokrit değeri, hemoglobin miktarı, ortalama eritrosit volüm değeri (MCV), ortalama eritrosit hemoglobin değeri (MCH), ortalama eritrosit hemoglobin konsantrasyonu (MCHC)] ile plazma potasyum düzeyleri, methemoglobin ve 2,3-DPG miktarları, eritrosit deformabilitesi ile % hemoliz değerleri ölçülmüştür.
Civa toksisitesi oluşturulan ratlarda kontrol grubu hayvanlara göre hematolojik parametrelerde hafif bir artış varsa da istatistiki olarak önemli değildir. Bununla birlikte lökosit sayısı önemli ölçüde artarken, trombosit sayısında anlamlı bir düşüş saptanmıştır. Civa verilen grupta serum K+, MetHb, 2,3 DPG miktarları ile % Hemoliz değerleri ise  istatistiki olarak önemli oranda  artmıştır.
Reolojik paremetrelerden eritrosit uzama indeksleri civa toksisitesi oluşturulan grupta  hem düşük hem de yüksek shear stres'te azalmıştır. Sadece propolis verilen grubun verileri kontrol grubundan farklı bulunmamıştır. Civa toksisittesi oluşturulan ve aynı zamanda koruyucu olarak propolis verilen grupta ise; civa toksistesi oluşturulan grupta görülen olumsuz değişikliklerin önemli oranda veya sınırlı düzeyde önlenmiş olduğu görülmüştür.
Sonuç olarak propolis, civa zehirlenmelerinde kan ve dolaşım sisteminde, özellikle eritrositlerin mekanik ve reolojik özelliklerinde meydana gelen bozuklukların önlenmesinde koruyucu olarak kullanılabilir. Ancak araştırmaların civa toksisitesiyle karşı karşıya kalan insanlarda ve daha geniş populasyonlarda araştırılması önerilmektedir.
Anahtar kelimeler: propolis, civa klorür, eritrosit reolojisi, intoksikasyon

Abstract:
Mercury is a toxic heavy metal that has effects in all systems, especially central nervous system and liver; besides an environment pollutant. Erythrocytes that carry oxygen in blood stream, have a strong probability to be effected by the mercury intoxication. In this study, we researched the possible effects of mercury toxicity in erythrocyte rheology and the protective role of propolis, which is known for its numerous efficacy. 

We used 4-5 months old male Wistar Albino rats that weigh 230±40 gr. There were four experimental group and each group contained 10 rats. We implemented %0.9 physiological saline solution intraperitoneally in control group (ip); 4 mg/kg HgCl2 in mercury chloride group ip; 200 mg/kg propolis gavage in propolis group; 4 mg/kg HgCL2 ip + 200 mg/kg propolis gavage in HgCl2+propolis group for three days. Propolis had been implemented one day before HgCl2 as a protective and implied for three days as we kept using HgCl2. In blood samples; we measured hematologic parameters [erythrocyte count, hematocrit value, hemoglobin value, mean corpuscular volume value (MCV), mean corpuscular haemoglobin value (MCH), mean corpuscular hemoglobin concentration (MCHC)], plasma potassium (K+) levels, methemoglobin and 2,3-difosfogliserat (2,3-DPG) values. We measured erythrocyte deformability via % hemolysis values. 
We observed a trend for increase in hematologic parameters in mercury toxicity group comparing to control group, but it wasn't statistically significant. We measured a significant increase in leukocyte count, whereas thrombocyte count was decreased significantly. In mercury implemented group, serum K+, MetHb, 2,3-DPG values and % hemolysis values were significantly increased. 

One of the reologic parameters, erythrocyte elongation indexes were decreased both in low and high shear stress. Control group values were not different comparing to propolis implemented group only. In the group that received both mercury as a toxicant and propolis as a protective, adverse differences that were observed in mercury toxicity group were kept limited or in a considerable amount. 

As a result, propolis can be used as a protective in prevention of changes in erythrocyte mechanic and rheological features in blood and circulation system for mercury toxicity. However more data is required in mercury toxication of humans and in larger sampled populations. 

Key words: propolis, mercury chloride, erythrocyte rheology, intoxication