Diabetes mellitus ve topluma getirdiği ekonomik yük /
Yazar: ERHAN ESER
Danışman: PROF.DR. FERİDE SAÇAKLIOĞLU
Ege Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 1995
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Maliyet analizi = Cost analysis

Özet:
VII ÖZET Bu çalışma, diyabetin doğrudan ve dolaylı maliyeti ile ilgili iki ayrı bölümden oluşmaktadır. Doğrudan maliyet ile ilgili birinci bölüm, Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesinde 1993 yılında, altta yatan nedeni diyabet olan 761 yatış değerlendirilerek, diyabetlilerin hastanedeki bir yıllık yatış günleri, yatış harcamaları ve maliyetleri ortaya kondu. 1993 yılı yatışlarının %7.7'sini primer diyabetliler ve diyabetin yol açtığı kronik komplikasyonlarla ilgili yatışlar oluşturmaktadır. E.Ü.T.F. hastanesindeki toplam yatışlar içinde diyabetli yatışlarının payı ise, %1.7'dir. ortalama yatış süresinin, yatış başına 16.1 gün olduğu belirlenmiştir. Bu süre, erkeklerde 15.2, kadınlarda 17.2 gündür. Diyabetli yatışları ile tüm nedenlere bağlı yatış ortalamaları arasında (16.1 - 10.1) 5.0 günlük bir fark bulunduğu belirlenmiştir. Diyabete atfedilen ortalama ek yatış günlerinin, İç Hastalıkları kliniğinde 4.4 gün; Çocuk Sağlığı kliniğinde 23.3 gün ve Kardiyoloji kliniğinde 2.6 gün olduğu anlaşılmıştır. GKDC kliniğinde ise, diyabetli olmayanlar, diyabetlilere göre ortalama 0.5 gün daha uzun süre yatmışlardır. Yatış başına ortalama yatış süresinin, primer ve kronik komplikasyonlu diyabet yatışları için ise sırasıyla 22.0 ve 12.2 gün olduğu saptanmıştır. Diyabetli yatışlarına bağlı toplam harcama 862 671$'dır. Hastanedeki tüm nedenlere bağlı yatış harcamaları içinde diyabetlilerin aldığı pay %4.7'dir. Diyabetli /Diyabetli olmayan oram 1.72'dir. Ortalama yatış harcamasının, diyabetlilerde, yatış başına 987.6$; yatış günü başına 60.9$ olduğu, belirlenmiştir. Tüm diyabetlilerde toplam harcamaların %65.3'ü erkeklere, %34.7'si ise kadınlara aittir. YBOH, erkeklerde 1087.6 $, kadınlarda 823.3 S'dır. Toplam 570 diyabetli yatışının yolaçtıgı harcamalar, primer ve kronik komplikasyonlu diyabetli yatışlarına göre değerlendirildiğinde, toplam harcamaların %31.6'sının primer diyabetlilere, %68.4'ünün kronik komplikasyonlu diyabetlilere ait olduğu görülmektedir. Diyabetlilerin yattıkları dört klinikte yapılan karşılaştırmaya göre ise, yatış günü başına ortalama harcamalar, diyabetliler için 75.1 $; diyabetli olmayanlar için 59.8 $'dır. Bu sonuçlara göre, bu dört klinik genelinde, diyabete atfedilen Yatış Başına Ortalama Ek Harcama 516.4 $ olmuştur. Yine diyabete atfedilen Yatış Günü Başına Ortalama Ek Harcama ise 15.3 $ olmuştur. Primer ve kronik komplikasyonlu diyabetliler içinYBOH ise, sırasıyla 784.0 ve 987.6 $'dır. YGBOHda diğer önemli çarpıcı sonuç, kadınlardaki 66.4$ YGBOH yanında, erkeklerdeki 107.7 S'lık değerdir. Diyabetlilerin yattıkları kliniklere göre saptanan Yatış Başına Ortalama Ek Harcamalar, İç Hastalıkları için. -678.6 $; Çocuk Sağlığı için 357.5$; Kardiyoloji için 292.5 $; GKDC için ise 662.9 $'dır.Hastanedeki tüm nedenlere bağlı yatış maliyetleri içinde diyabetlilerin aldığı pay %3.5'dir.Tüm diyabetliler için, toplam maliyetlerin 1111 634 $. yatış başına ortalama maliyetin (YBOM) 1950.2 $ ve yatış günü başına ortalama maliyetin (YGBOM) 121.4 $ olduğu belirlenmiştir. Primer Diyabetli ve Kronik Komplikasyonlu yatışlar için ise sırasıyla :Toplam maliyetlerin, 476 292 ve 635 342 $; YBOMlerin 2168.8 ve 1841.6 $; YGBOMin ise 96.08 ve 151.4 $ olduğu görülmektedir. Diyabetlilerin oluşturduğu toplam maliyetin %42.8'i primer diyabetlilere, %57.2'si kronik komplikasyonlu olgulara aittir. Primer diyabetlilerde, tip 1 ve tip 2 diyabetli yatışları için ise sırasıyla, toplam maliyetlerin 208 430 ve 267 862 $; YBOMin 2171.8 ve 2076.4 $; YGBOMin ise, 88.91 ve 102.51 $ olduğu belirlenmiştir. Tüm primer diyabetlilerde, toplam maliyetlerin %53.5'i erkeklere, %46.5'i ise kadınlara aittir. YBOM, erkeklerde 2235.4 $, kadınlarda ise 1995.1 $'dır. YGBOM ise erkeklerde 97.34 $, kadınlarda 94.68 $'dır. Tip 1 diyabetlilerin toplam maliyetlerinin 208 430 $, tip 2 diyabetlilerin toplam maliyetlerinin ise 267 868 $ olduğu görülmektedir. Diyabetlilerin yattığı dört klinik üzerinden, Yatış günü başına ortalama maliyetler, yatan diyabetliler için 135.6 $; diyabetli olmayanlar için ise 120.3$'dır. Bu dört klinik genelinde, diyabete atfedilen Yatış Başına Ortalama Ek Maliyet 805.1$ olmuştur. Yine diyabete atfedilen Yaüş Günü Başına Ortalama Ek Maliyet ise 15.3$ olmuştur. Dolaylı Maliyet ile ilgili ikinci bölüm ise, temel ölüm nedeni diyabet olan ölümlerin yol açtığı yaşam yılı kayıpları (YYK) ile ilgilidir. Bornova Eğitim Araştırma Sağlık Grup Başkanlığı bölgesinde, 1993 yılında saptanan ölümlerin %75'inde ölü yakınlarına ulaşılabilmiş, ulaşılan ölümlerden 390'ının temel ölüm nedeni saptanmıştır. Araştırma, bu 390 ölümün ve bunun içinde bulunan 62 diyabet ölümünün YYK'nı ortaya koymuştur. Diyabete özel mortaüte hızı her 100 bin yaşayan nüfus için 41.3'dür. Diyabet ölümlerinin yol açtığı toplam YYK 735 yıldır. Bu, tüm nedenlere bağh ölümlerin yol açtığı toplam YYK olan 793 1 yıl içinde %9.3'lük bir yüzdeyi gösterir. Yalnızca bağımlı olmayan yaş grubu ölümleri göz önüne alındığında ise, tüm ölümlere bağh toplam YYK içinde diyabete bağlı YYK'nın payı % 12.7*ye çıkar. Toplam 390 ölüm için, ölüm başına Ortalama Yaşam Yılı Kaybı (YYK) 20.3 yıldır. Erkek ve kadınlar için Ortalama YYK ise sırasıyla 20.2 ve 20.5 yıldır. Ortalama YYK diyabetlilerde 1 1.8; temel ölüm nedeni başka bir ölüm nedeni olup da, diyabetin eşlik eden ölüm nedeni olduğu ölümlerin neden olduğu ölümlerde 15.1 yıl; diğer temel ölüm nedenlerinde 21.9 yıldır. Ölümlerin 65 yaş ve üstünde görülmesi açısından diyabet ölümleri KVS ve Solunum Sistemi ölümlerinden sonra ikinci sırada gelmektedir. Erkekler içinde temel ölüm nedenine göre ortalama YYK'na bakıldığında,ortalama YYK'nın, diyabetlilerde 13.7; kanserlilerde 16.2; KVS ve solunum sistemi hastalıklarında 14.0; diğer temel ölüm nedenlerinde ise 31.4 yıl olduğu görülmektedir. Kadınlar içinde ise, diyabet, kanserler, KVS ve solunum sistemi hastalıktan ve diğer temel ölüm nedenlerinin yol açtığı Ortalama YYK'lan, sırasıyla, 9.6; 23.5; 11.7 ve27.0 yıldır. Diyabetin hipertansiyon için bir risk 199

Abstract:
faktörü olduğu açıkça görülmekle birlikte, hipertansiyonun, eşlik ettiği ölüm nedenlerinin yol açtığı ortalama YYK üzerine bir etkisi olmadığı belirlenmiştir. Bu sonuçlar, Türkiye için genellenecek olursa, ülkede diyabetin kontrolü için ne birincil, ne ikincil, ne de üçüncül korunma amacıyla hiç bir programın yürütülmediğini, diyabetin sıradan sağlık sorunlarından ayrı bir sağlık sorunu olarak görülmediğini, diyabet ile ilgili sorunlar ortaya çıktıkça bunlara çözüm getirilmeye çalışıldığım göstermektedir. Türkiye'de, sayılan en az 2 milyon olduğu tahmin edilen diyabetlilerin, birincil, ikincil ve üçüncül korunması için, ivedi olarak toplumu kapsayacak etkin programların başlatılması önerilir. SUMMARY This study is composed of two separate parts., related with direct and indirect costs of diabetes mellitus. In the first part of the study which is related with the direct costs,the number of the inpatient stays and the inpatient days; the medical expenditures and costs were determined for hospitalisations directly attributed to diabetes and chronic complications of diabetes, in Ege University Faculty of Medicine (E.Ü.T.F.) in 1993. Hospitalisations of the diabetes and its chronic complications represents 1.7 percent of the total hospitalisations. Mean length of stay for diabetics was 16.1 days, 15.2 days and 17.2 days for total diabetics, males and females respectively. Mean length of stay for all causes was 10.1 days in the E.Ü.T.F. hospital. The mean duration of stay of diabetics is five days. This mean is more than all diseases and causes. Additional length of stay, attributable to diabetes are, 4.4 days in Internal Medicine Clinic; 23.2 days in Paediatrics Clinic; and 2.6 days in Cardiology Clinic. Non- diabetics stay 0.5 days more than diabetics in Chest Hearth and Vessels Surgery Clinic. Mean length of stay was 22.0 and 12.2 days for primary diabetes and chronic complications of diabetes respectively. Total health expenditure for the diabetes hospitalisations was 862 671$. This represents %4.7 of the total expenditures of all causes. 3L6 percent of this total expenditure was belong to primary diabetics, while the rest of it was belong to chronic diabetic complications. Diabetes / non-diabetes mean expenditure ratio is 1.72. Mean expenditure per hospitalisation was 987.6 S for all diabetics; 1087.6 $ for males and 823.3 S for females. Mean expenditures per day of hospital stay were 75. 1 S for diabetics, and 59.8 S for non-diabetics. As we evaluate the expenditures among four climes of which the diabetics have hospitalised, the additional expenditure per hospital stay attributable to the diabetics was 516.4 $. The additional expenditure per hospital stay attributable to the diabetics was -678.6 $ for Internal Medicine; 357.5$ for Paediatrics; 292.5 $ for Cardiology and 662.9 $ for Chest Hearth and Vessels Surgery Clinic. Total cost for the diabetes hospitalisations was 1111 634 $. This represents %3.5 of the total costs of all causes. 42.8 percent of this total cost was belong to primary diabetics, while the rest of it (57.2 %) was belong to chronic diabetic complications. Diabetes / non-diabetes mean cost ratio is 1.65. Mean cost per hospitalisation was 1950.2 $ for all diabetics; 2235.4 $ for males and 1995.1 $ for females. As we evaluate the costs among four clinics of which the diabetics have hospitalised, the additional cost per hospital stay attributable to the diabetics was 805.1 $ and the additional cost per day of hospital stay attributable to the diabetics was 15.3$. 42.8 percent of the total cost, attributable for diabetes inpatient stays belongs to primary diabetes, while 57.2 percent belongs to chronic diabetes complications. The costs for insulin dependent (IDDM) and non-insulin dependent (NIDDM) diabetes mellitus among the primary diabetes patients were, 208 430 $ and 267 862 $ respectively. Mean costs per hospital stay for IDDM and NIDDM were 2171.8 and 2076.4 $; mean costs per day of hospital stay for IDDM and NIDDM were 88.91 and 102.51 $ respectively. The second part of the study is related with the life years lost (LYL) due to diabetes. The deaths which were recorded in the Bornova Education and Research District (E.R.D.) in 1993 was the universe of the study. Among those, the underlining cause of 390 deaths was determined by interviewing with the relatives of the deaths. Out of the 390 deaths, 62 deaths' underlining cause of death was diabetes mellitus. Cause specific mortality rate was 41.3 per 100 000 population. Total LYL was 7931 for all causes, 735 for diabetes. This represents 9.3 percent, in the total LYL. Mean LYL was 1 1.8 years for the diabetes deaths, and 21.9 years for non-diabetes deaths. This difference is mainly due to the later death age of diabetics. Among the 65+ deaths, diabetes is the second cause of death after Cardiovascular system and respiratory system disorders. It is obvious that, diabetes is a very strong risk factor for hypertension, but it is determined that, hypertension does not have any effect on the life years lost of the diseases. If one generalise these results, it is clear that, no program have been established for the primary, secondary or tertiary prevention and control of diabetes in Turkey. Instead, diabetes did not accepted as a special health problem The problems related with the diabetes are used to be solved accidentally. The 200