Liberalizasyon süreci ile ulusal iş sistemleri arasındaki ilişki: Türk dış ticareti örgütsel alanı
The relationship between liberalization process and national business system: Turkish foreign trade organizational field
Yazar: YASEMİN ŞÜKRAN UÇAR
Danışman: PROF. DR. RABİA ARZU KALEMCİ
Çankaya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İşletme Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
1980'lerden başlayarak günümüze kadar uzanan süreçte, Türkiye dâhil olmak üzere, birçok ulus devlet, uyguladıkları liberal politikalarla bir dışa açılma sürecine girmiştir. Bununla birlikte Türkiye, makro kurumsal kuramda "devlete bağımlı" bir ulusal iş sistemi olarak nitelendirilmektedir. Bu çalışmanın amacı, Türkiye'de uygulanan liberal politikaların, Türkiye'nin devlete bağımlı iş sistemine nasıl bir etkide bulunduğunu ortaya çıkarmaktır. Bu amaç doğrultusunda çalışmamız, Türk dış ticaret alanını ve söz konusu alanın 1980 sonrasındaki dönüşümünü incelemektedir. Çalışmada, Türkiye İstatistik Kurumu ve Amerika Birleşik Devletleri kökenli Heritage Foundation'dan elde edilen ikincil veriler kullanılarak bir panel veri analizi yapılmıştır.
Diğer taraftan, tezde, Türkiye'nin dış ticaretinin ve özellikle ihracatının yaklaşık olarak yarısından fazlasının gerçekleştirildiği Türk deniz ticareti örgütsel alanının Cumhuriyet Dönemindeki tarihsel seyri, kurumsal değişim ve kurumsal mantıklar çerçevesi dâhilinde, arşiv taraması, tarihsel inceleme, mülâkat gibi niteliksel analiz yöntemleri kullanılarak incelenmektedir. Bu kapsamda, devlet kurumlarının oluşum aşaması olan Cumhuriyet'in ilânının ertesindeki yıllarda genel itibarıyla devletçi ve geleneksel uygulamaların etkili olduğu görülmektedir. Diğer taraftan, 1950'li yıllar, özel teşebbüsün sektörde etkisinin hissedilmeye başlandığı ve ilk dışa açılma faaliyetlerinin gözlemlendiği dönem olarak göze çarpmakla birlikte, bu yıllarda anılan örgütsel alanda henüz tam anlamıyla bir özel sektör kurumsal mantığından bahsetmek mümkün bulunmamaktadır. Bununla birlikte, ülkemizde 1980'li yıllarda başlayan liberalleşme politikalarının Türk deniz ticareti sektörü üzerindeki etkileri, 1990'lı yıllarda görülmeye başlamaktadır. 2000'li yıllar ise, sektördeki liberalleşme, özelleştirme ve uluslararasılaşmanın artış gösterdiği dönem olarak dikkati çekmektedir. Dolayısıyla, Türk deniz ticareti sektörü özelinde, Cumhuriyet Döneminde, geleneksel kamu mantığından uzaklaşılarak piyasa ilişkilerinin hâkim olduğu modern mantığa doğru bir geçiş yaşandığı görülmektedir.

Abstract:
After the 1980s, many nation-states including Turkey entered into a period of overseas expansion with the liberal policies they implemented. In addition, Turkey has been characterized as a "state-dependent" national business system in the macro institutional theory. The current aim of this study is to find out how liberal policies implemented in Turkey affect the state-dependent business system of Turkey. In accordance with this purpose, this study examines the Turkish foreign trade field and its transformation after 1980.  In the study, a panel data analysis was conducted by using secondary data which are collected from the Turkish Statistical Institute and the United States Heritage Foundation.
On the other hand, in this dissertation, the historical course of the Turkish maritime trade field in the Republic Era, through which way more than half of the international trade is effected, has been examined within the framework of institutional change and institutional logics, using qualitative analysis methods such as archival scanning, historical analysis, and interviews. Within this context, it has been concluded that in the years following the proclamation of the Republic, which was the stage of the establishment of state institutions, the statist and traditional practices were generally in effect. On the other hand, although the 1950s stand out as the period when the influence of the private enterprise began and the first international activities were observed in the sector, it is not yet possible to talk about a complete private sector institutional logic in the field. Nevertheless, the effects of the liberalization policies in the 1980s on the Turkish maritime trade sector were observed during the 1990s. The 2000s, on the other hand, stand out as the period in which liberalization, privatization and internationalization in the sector increased. Therefore, in the Turkish maritime trade sector in particular, it has been seen that there has been a transition from the traditional public logic to a modern logic dominated by market relations in the Republic Era.