İstanbul kumullarındaki bazı bitkilerin tohumlarının yağ asidi ve amino asit bileşimlerinin araştırılması
Investigation of fatty acid and amino acid compositions of some plant's in seeds dunes of Istanbul
Yazar: SAMET TAÇ
Danışman: PROF. DR. TAMER ÖZCAN
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı / Botanik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Biyoloji = Biology

Özet:
Kumullar, doğada görülen en dinamik yapılardan olup değişime açık özellikleriyle dikkat çekmektedirler. Jeomorfolojik ve ekolojik özelliklerinin yanı sıra sürekli değişim gösteren yapılarıyla önemli bir gen merkezi olarak kabul edilmektedirler. Diğer ekosistemlere nazaran daha savunmasız ve tehdide açık olarak kabul edebileceğimiz kumul ekosistemler zengin tür çeşitliliğine sahiptir. Ülkemizde bulunan ve içerdiği bitki çeşitliliği bakımından önemli potansiyele sahip olan kumul alanlar arasında, tez çalışmasında araştırılan İstanbul kumulları, önemli bir yere sahiptir. Yapılan bu çalışmayla son yıllarda oldukça tahribata uğramış İstanbul kumullarında bulunan, bazı bitki türlerinin morfolojik ve biyokimyasal özellikleri incelenmiştir. Toplanan bitkilerin tohumlarından ve toprak üstü sürgünlerinden numuneler alınarak söz konusu materyallerde yağ asidi ve amino asit bileşimleri araştırılmıştır. Biyokimyasal araştırmalar neticesinde ortaya çıkarılan sonuçların, çalışılan taksonların kemotaksonomisine katkı sağlaması düşünülmektedir.  Ayrıca yapılan bu çalışma,  kumul alanlarda yaşayan bitkilerden elde edilebilecek endüstriyel ürün potansiyelini ortaya koyması açısından da önem arz etmektedir. Euphorbia paralias ve Diplotaxis tenuifolia türlerinde yüksek oranda α-linolenik asit tespit edilmesi, Ecballium elaterium türünün içerdiği yüksek punisik asit içeriği önemli veriler olarak karşımıza çıkmaktadır. Xanthium strumarium, Diplotaxis tenuifolia, Ecballium elaterium, Pancratium maritimum, Eryngium maritimum türlerinin önemli amino asitleri yüksek konsantrasyonlarda içermeleri de kullanım potansiyellerinin keşfi açısından önem arz etmektedir. Mevcut çalışma sonucunda elde edilen veriler, özellikle yağ asidi ve amino asit içerikleri bakımından zengin olan bu bitkilerin gıda, sağlık, tarım gibi birçok alanda kullanılarak verim elde edilebileceğini göstermektedir. Genellikle yakın tarihli olan ve özellikle kumul alanların floristik anlamda araştırılmasına dayanan çalışmalardan farklı olarak, kumul bitkilerin biyokimyasal içerikleri üzerinden değerlendirildiği bu çalışmadan elde edilen verilerle kumul bitkilerini konu alan yeni uygulama ve üretim çalışmaları yapılabilecek, mevcut çalışma bu alandaki yeni çalışmalar için referans oluşturacaktır.

Abstract:
Dunes are one of the most dynamic patterns in the nature and draw attention by their constantly changing characteristics. They are seen as a gene system by their constantly changing patterns along with their geomorphologic and ecological characteristics. Dune ecosystems which can be regarded as more vulnerable and defenseless compared to other ecosystems have a wide range of diversities. Among the dunes that are remarkable in terms of plant diversity they include and located in our country, dunes in Istanbul investigated in this current thesis have an important place. Morphological and biochemical characteristics of some plant species located in Istanbul dunes and destroyed during the recent years have been examined with this study. Samples have been taken from the seeds of the plants and shoots of soil surfaces and in those samples fatty acid and amino acid compositions have been investigated. It can be considered that the results of biochemical researches contribute to chemotaxonomy of taxa studied on. This study is also significant in terms of revealing the potential of industrial production that can be obtained from the plants in the dunes. In species of Euphorbia paralias and Diplotaxis tenuifolia, α-linolenik acid is detected at high levels and Ecballium elaterium species contain high level of punicic acid, which are significant data for us. Xanthium strumarium, Diplotaxis tenuifolia, Ecballium elaterium, Pancratium maritimum, Eryngium maritimum species have high concentrations of significant amino acids, which is important for detecting their potentials of utilization. The data obtained by this current study reveal that those plants which are rich in especially fatty acid and amino acid contents can be efficient for utilization in many areas such as food, health and agriculture. Contrary to the recent studies especially based on floristic researches about dunes, new application and production studies about dune plants can be conducted with the data obtained from this study in which the dune plants are examined with their biochemical contents and this current study will be a reference to the new studies in this area.