Kars ili Terekeme ağzı inceleme-metin-sözlük
Kars province Terekeme mouth examination-text-dictionary
Yazar: TUĞÇE AYDIN
Danışman: PROF. DR. FATMA ÖZKAN
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Anadolu ağızları = Anatolia dialects ; Ağızlar = Dialects ; Karapapak = Karapapak ; Kars = Kars ; Ses bilgisi = Phonetic

Özet:
Türk dilinin önemli araştırma alanlarından biri de ağızlardır. Bu çalışmada Kars ili ağızları içerisinde yer alan Terekeme ağız grubunun ses bilgisi incelenmiştir. Terekeme ağız grubu, Kars ili içerisinde merkeze, Susuz, Arpaçay ve Sarıkamış ilçelerine bağlı yerleşim yerlerinde yaygın konuşulmaktadır. Kars ili Terekeme ağzı isimli çalışmada Terekeme halkının yoğunluk gösterdiği ve ağız yapısının korunduğu yerleşim yerlerinde bilhassa köylerde derlemeler yapılarak çalışmanın bel kemiği olan metinler derlenmiştir. Çalışma, giriş, inceleme, metin, sözlük olmak üzere dört bölümden oluşmaktadır. Metin bölümü, kaynak kişilerle görüşme metodu kullanılarak elde edilmiştir. Çalışmanın derleme aşamasında ses kayıt cihazından faydalanılmıştır. Kaynak kişilerin de izinleri alınarak ilerlenilmiştir. Çalışma sürecinde kırk beş kaynak kişiyle görüşülmüştür. Yüz kırk beş metin konu başlığı elde edilmiştir. Konu başlıkları içerisinde Terekeme halkının yaşayışları, günlük uğraşları, geçim kaynakları, gelenekleri, yemekleri, kış hazırlıkları, düğün, kına, kız isteme törenleri vb. yer almaktadır. Elde edilen metinlerden hareketle çalışmanın inceleme bölümü oluşur. İnceleme bölümünde, Terekeme ağzı ses bilgisi özellikleri ortaya konulmuştur. Ses olayları ele alınmıştır. Ağzın bünyesinde barındırdığı kelimeler sözlük bölümünde yer alır. Sözlük kısmında kelimeler derlenen metinlerden ve yöre halkına sorularak oluşturulmuştur.

Abstract:
One of the important research areas of the Turkish language is dialects. In this study, the phonetic knowledge of Terekeme dialect group, which is located in the dialects of Kars province, was examined. Terekeme dialect group is widely spoken in settlements in the city center of Kars, Susuz, Arpaçay and Sarıkamış districts. In the study named Terekeme mouth in Kars province, the texts that are the backbone of the study were compiled by collecting the settlements, especially in the villages, where the people of Terekeme are concentrated and the mouth structure is preserved. The study consists of four parts: introduction, analysis, text and dictionary. The text part was obtained by using the method of interviewing source people. In the compilation phase of the study, a sound recorder was used. Progress was made by obtaining the permissions of the resource persons. Forty-five resource persons were interviewed during the study process. One hundred and forty-five text topics were obtained. Life of the people of Terekeme, daily activities, livelihoods, traditions, food, winter preparations, weddings, henna, girls requesting ceremonies, etc. is located. Based on the texts obtained, the study section is formed. In the review section, the phonetics features of Terekeme dialect are presented. Sound events are discussed. The words that the mouth contains are included in the dictionary section. In the dictionary part, the words were created from the compiled texts and by asking the local people.