Kendisine antibiyotik reçete edilen hastalarda ilaç kullanım uyumunu etkileyen faktörler
Factors affecting medication adherence in patients who are prescribed antibiotics
Yazar: UFUK AKKAYA
Danışman: DOÇ. DR. HAKAN DEMİRCİ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Bursa Yüksek İhtisas Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Akılcı ilaç kullanımı = Rational drug use ; Antibiyotikler = Antibiotics ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy ; Tedaviye bağlılık ve uyum = Treatment adherence and compliance ; İlaç kullanımı = Drug utilization ; İlaç kullanımını değerlendirme = Drug utilization review

Özet:
Amaç: Bu çalışmamızda kendisine antibiyotik reçete edilen kişilerde antibiyotik uyumunu etkileyen faktörleri araştırmayı amaçladık.
Gereç ve Yöntem: Çalışmamız etik kurul onayı alındıktan sonra 01.10.2018-30.09.2019 tarihleri arasında Bursa Nilüfer 34 Nolu 23 Nisan Aile Sağlığı Merkezine kayıtlı 18-75 yaş aralığında olan ve kendisine antibiyotik reçete edilen 353 hasta ile yürütülmüştür. Çalışmada veri toplamak için tıbbi öykünün yanı sıra antibiyotik uyumlarını sorgulayan Sosyo-demografik Veri Formu, Morisky İlaç Uyum Ölçeği ve Avrupa Sağlık Okuryazarlık Ölçeği Kısa Formu hastalara uygulanmıştır.
Bulgular: İlaç kullanım sadakati sağlık okuryazarlığı yüksek olan katılımcılarda anlamlı olarak daha yüksek olarak tespit edildi. En sık antibiyotik reçete edilen hastalık üst solunum yolu hastalığı (%32,3) idi. Onu sırasıyla alt solunum yolu hastalığı (%23,5), akut sinüzit (%13) ve idrar yolu enfeksiyonu (%7,6) takip etmekteydi. En sık reçete edilen antibiyotik Sefalosporinlerdi (%32,3), Penisilinler (%29,5) ve Makrolidler (%23,2) şeklinde sıralanmaktaydı. En sık gözlenen yan etki ise ishaldi (%30,4). Ateşi olmayanlarda yüksek uyum yüzdesi anlamlı olarak fazla iken ateşi olanlarda orta uyum yüzdesi anlamlı olarak daha fazla tespit edildi. Antibiyotiği aile hekimi önerdiyse yüksek uyum yüzdesi anlamlı olarak fazlaydı. İlkokul mezunlarında mükemmel sağlık okuryazarlık yüzdesi lise ve lisans mezunlarından anlamlı olarak düşük bulundu. Çalışmaya katılanlarda eksik süre ve dozda antibiyotik kullanmayanlarda yüksek uyum yüzdesi anlamlı olarak fazla idi.
Sonuç: Bölgemizde antibiyotik kullanma uyumu oldukça yüksektir. Hastaların sağlık okuryazarlık düzeyleri ilaç kullanım uyumu ile ilişkilidir. Bölgemizde eğitim durumunun yüksek olması daha bilinçli bir hasta portföyü ile çalışmamıza imkan sağlamaktaydı. Aile hekimlerinin önerdikleri antibiyotiklerin daha düzenli kullanılıyor olması sevindirici olduğu kadar sorumluluk yükleyici bir sonuçtur. Aile hekimleri akılcı ilaç kullanımı konusunda daha titiz davranmalı, kılavuzlara hakim olmalı ve modern tıbbın gereğini yerine getirmelidirler.
Anahtar kelimeler: Akılcı ilaç kullanımı, Akılcı antibiyotik kullanımı, Sağlık okuryazarlığı, İlaç kullanım uyumu, Aile Hekimliği

Abstract:
Objective: In this study, we aimed to investigate the factors affecting antibiotic compliance in people who were prescribed antibiotics.
Materials and Methods: Our study was conducted with 353 patients who were between the ages of 18-75 who were enrolled in Bursa Nilüfer No. 34 April 23 Family Health Center between 01.10.2018-30.09.2019 and who were prescribed antibiotics. In addition to the medical history to collect data in the study, the Sociodemographic Data Form, Morisky Medication Adherence Scale and Health literacy Scale European Union-Q16, which question antibiotic compliance, were applied to patients.
Results: Drug use loyalty was significantly higher in participants with high health literacy. The most frequently prescribed antibiotic disease was upper respiratory tract disease (32.3%). It was followed by lower respiratory tract disease (23.5%), acute sinusitis (13%) and urinary tract infection (7.6%), respectively. The most commonly prescribed antibiotic was Cephalosporins (32.3%), Penicillins (29.5%) and Macrolides (23.2%). The most common adverse effect was diarrhea (30.4%). While high compliance percentage was significantly higher in those without fever, moderate compliance percentage was significantly higher in those with fever. If the family physician recommended the antibiotic, the high percentage of fit was significantly higher Percentage of excellent health literacy among primary school graduates was significantly lower than high school and undergraduate graduates. High compliance percentage was significantly higher in the participants who did not use antibiotics at the missing time and dose.
Conclusion: Antibiotic compliance is very high in our region. Health literacy levels of patients are associated with drug use compliance. The high level of education in our region enabled us to work with a more informed patient portfolio. The fact that antibiotics recommended by family physicians are used more regularly is a pleasing as well as a responsible result. Family physicians should be more meticulous about rational drug use, master the guidelines and fulfill the requirement of modern medicine.
Key words: Rational drug use, Rational antibiotic use, Health literacy, Drug use compliance, Family Medicine