Miletos ve kolonilerinde Aphrodite Oikous kültü
Aphrodite Oikous cult in Miletos and its colonies
Yazar: ONUR UÇAR
Danışman: DOÇ. DR. KENAN EREN
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Klasik Arkeoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Aphrodite kültü = Cult of Aphrodite ; Kült = Cult ; Miletos = Miletos

Özet:
Çalışmada Aphrodite'nin kökenine dair izler takip edilerek Tanrıçanın Yakın Doğu pantheonu ile nasıl bir benzerlik gösterdiğine yer verilmiştir. Yapılan araştırmalar ışığında Büyük Yunan Kolonizasyonu'nun, Akdeniz coğrafyasındaki kültürel ve sosyal etkileşimin artması sonucu doğduğuna işaret etmektedir. Kolonizasyonun parçası olan Miletos da gittiği bölgelere deniz ticaretinin yanı sıra kültürünü, inancını da götürmüştür. Bu bağlamda Miletos Kolonileri'nde Tanrıça ve Oikous Kültü var olmuştur diyebiliriz. 

Bu çalışmada arkeolojik veriler ışığında belgelenen buluntularla Miletos Zeytintepe, Olbia, Histria ve Berezan bölgelerindeki tapınak kalıntılarında ve buluntularında Oikous Kültü'nün izleri sürülmüştür. Ayrıca Samsun ili Atakum ilçesinde yer alan Çakalca-Karadoğan Höyüğü'ndeki buluntularla da Oikous Kültü'nün buluntu grupları arasında  benzer özellikler gösterdiğine değinilmiştir. Tapınak kalıntılarında ortaya çıkarılan bothros yapıları ve sunak yapıları özelinde; ortak bir kült aktivitesinin olduğunu figürinler, keramikler ve küçük buluntularla desteklenmeye çalışılmıştır. Toplu buluntularda açığa çıkan kül ve hayvan kalıntıları, kültün aktiviteleri hakkında mantıki çıkarımlara olanak vermiştir.

Tez kapsamında, literatür taramasında ulaşılabilen 82 adet buluntu kataloglanmıştır. Miletos Zeytintepe, Olbia, Histria, Berezan antik yerleşimlerini ve Samsun ili Atakum ilçesinde yer alan Çakalca-Karadoğan Höyüğünü Oikous Kültü'nün izleri incelenmiştir.  Katalogta figürinler, tahta oturan veya ayakta duran tanrıça figürinleri ile deadelik stildeki figürinler yer almaktadır. Literatürde bu figürinler MÖ 7. yy.'a tarihlenmektedir. Ayrıca katalogta amphora, lekythos, terrakotta hayvan figürinleri ve krater gibi buluntular da yer almaktadır. Bu buluntular ise MÖ 6. yy.'a tarihlenmektedir.

Bu çalışmada Miletos Zeytintepe, Olbia, Histria, Berezan ve Samsun ili Atakum ilçesinde yer alan Çakalca-Karadoğan kazılarından elde edilen veriler doğrultusunda Oikous Kültü'nün izi sürülecektir. Bu bağlamda çalışmamın, deniz ve kolonizasyonla ilişkili Oikous Kültü'nün diğer kült çalışmalarına da yardımcı bir kaynak olması temenni edilmektedir.

Abstract:
In the thesis, about the origin of Aphrodite, the similarity of the Aphrodite with the near east pantheon is given. Research has shown that Great Greek Colonization was born as a result of the increase in cultural and social interaction in the Mediterranean Geography. Which was a part of the colonization Miletos, also brought its culture and belief to the regions went to the as well as maritime trade. In this context, we can say that the existence of Aphrodite's Oikous Cult has been tried to be proven.

In this thesis, traces of the Oikous Cult were traced with the finds unearthed in the temple ruins in Miletos Zeytintepe, Olbia, Histria and Berezan regions in the temple ruins with documents supported by archaeological data. In addition the finds in the Çakalca-Karadoğan Tumulus in the Atakum district of Samsun province and the finds in the Oikous Cult reported to have similar characteristics. In terms of bothros structures and altar structures unearthed in the temple ruins; it has tried to support that there are a common cult activity with figurines, pottery and small finds. The ash traces and animal remains unearthed in the mass finds allowed logical inferences about the activities of the cult.

Within the scope of the thesis, 82 finds that can be accessed in the literature were cataloged. The Oikous Cult, which connects the ancient settlements of Miletos Zeytintepe, Olbia, Histria, and Berezan and the Çakalca-Karadoğan Mound located in the Atakum district of Samsun province have been studied. The catalog includes figurines, goddess figurines sitting on a throne or standing and daedalic syle figurines. In the literature, these figurines are dated to the 7th century BC. Also the catalog includes finds such as amphorae, lekythos, terracotta animal figurines and a crater. Likewise these finds are dated to the 6th century BC.

In this thesis, the Oikous Cult will be traced in line with the data obtained from the Zeytintepe, Olbia, Histria, Berezan and Çakalca-Karadoğan excavations. In this context, it is hoped that my work will be a helpful source for other cult studies of the Oikos Cult related to the sea and colonization.