Yarı kurak serin iklim koşullarında yüksek rakımdaki orta bünyeli topraklarda yetiştirilen yoncanın (Medicago sativa L.) su tüketiminin tartılı lizimetrede belirlenmesi
Determining seasonal evapotraspiration of alfalfa (Medicago sativa L.) grown in weighted lysmeters filled with medium textured soils in semiarid, cool climate regions with high altitude
Yazar: SALİH EVREN
Danışman: PROF. DR. TAŞKIN ÖZTAŞ
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı / Toprak Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Bitki su tüketimi = Plant water consumption ; Evapotranspirasyon = Evapotranspiration ; Lizimetreler = Lysimeters ; Medicago sativa = Medicago sativa ; Yonca = Alfalfa

Özet:
Bu çalışma 2013-2014 yılları arasında Erzurum ilinde yoncanın günlük su tüketiminin tartılı lizimetre ile ölçülmesi ve ölçülen değerlerin tahmin yöntemleriyle elde edilen yonca referans su tüketimleri ile karşılaştırılması amacıyla yürütülmüştür. Bu çalışma kapsamında toprak ve bitki yüzeylerinden meydana gelen evaporasyon ve transpirasyonun doğrudan ölçümleri yapılarak, bu işlemler üzerine etkili olan etmenler incelenmiş ve ampirik modeller yardımıyla referans bitki su tüketimleri hesaplanmıştır. Ayrıca lizimetre kullanılarak su bütçesi eşitliği ile yonca bitkisi için gerçek su tüketimi hesaplanmıştır. Günlük değerlerden gidilerek on günlük, aylık ve mevsimlik su tüketimleri bulunmuştur. Sonuç olarak referans bitki su tüketimleri ve gerçek su tüketimleri karşılaştırılarak bölge için en uygun amprik model belirlenmeye çalışılmıştır.
Hesaplamalar sonucunda yoncanın ortalama ve maksimum olarak günlük su tüketimi 4,69-9,76 mm, on günlük su tüketimi 47,79-93,54 mm, aylık su tüketimi 143,39-229,79 mm olarak bulunmuştur. Mevsimlik su tüketimleri ise 2013 yılında 987,51 mm, 2014 yılında 1020,04 mm, ve iki yılın ortalaması 1003,77 mm olarak bulunmuştur. İki yıllık ortalamalara göre yoncanın aylık su tüketimleri Nisan'da 75,40 mm, Mayıs 'ta 86,46 mm, Haziran'da 172,22 mm, Temmuz'da 229,79 mm, Ağustos'ta 212,73 mm, Eylül'de 167,80 mm ve Ekim'de 58,37 mm olmuştur. Elde edilen veriler değerlendirildiğinde, Erzurum gibi yüksek plato koşullarında HARG 85 modeli günlük ortalama ET0 değerlerinin tahmininde en yeterli model olarak ortaya çıkmıştır.

Abstract:
This study was carried out for determining daily evapotranspiration of alfalfa (Medicago sativa L.) growing in a weighted type lysimeters and comparing the measured alfalfa reference evapotranspiration with the estimated evapotransprations using commonly used empirical methods between 2013-2014 in Erzurum province. In this study, evaporation and transpiration values were measured directly from soil and plant surfaces, affecting factors of these values were investigated and then amount of reference evapotranspiration was calculated by using empirical models. In addition, it was calculated the actual water consumption of alfalfa growing in lysimeters by using water budget equation. Upon determination of daily evapotranspiration, 10-days, monthly and seasonal evapotranspiration values were calculated due to depending of these values.  As a result, by comparing reference evapotranspiration and the actual water consumption of alfalfa (Medicago sativa L.), it was targeted to determine the most appropriate empirical model for the region.

The average and maximum water consumptions of alfalfa  were found as 4,69-9,76  mm daily, 47,79-93,54  mm for ten-days and 143,39-229,79  mm for monthly. While the seasonal evapotranspiration were 987,51 mm in 2013, it was determined as 1020,04 mm in 2014 and  average water consumption of alfalfa in two-years was 1003,77 mm. According to the average values for two-years, monthly water consumptions of alfalfa were 75,40 mm in April, 86,46 mm in May, 172,22  mm in June, 229,79 mm in July, 212,73 mm in August, 167,80 mm in September and 58,37  mm in October. Considering result data obtained from analyzing of the empirical models, the HARG 85 model was the most appropriate empirical model for the estimation of the daily average evapotranspiration (ET0) values for Erzurum conditions.