Origanum onites L. ve kekik siklon tozunun lipitleri ve kekik siklon tozunun değerlendirilmesi
Lipids of Origanum onites L. and origanum cyclene powder and utilization of origanum cylone powder
Yazar: NEZİHE AZCAN
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA KARA
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Temel İşlemler ve Termodinamik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1998
Konu: Kimya Mühendisliği = Chemical Engineering
Dizin: Kekik siklon tozu = Origanum cyclone powder ; Lipidler = Lipids ; Origanum onites =   ; Origanum onites = Origanum onites ; İzmir kekiği = İzmir thyme

Özet:
Özet Bu çalışmada piyasa kaynaklı Origanum onites L. (İzmir kekiği) ve endüstriyel üretim artığı kekik siklon tozu materyal olarak kullanılmıştır. Türkiye'de kekik üretimi için kullanılan türlerin toprak üstü kısımları öğütüldüğü zaman siklonda biriken tozlardan bugüne kadar herhangi bir şekilde yararlanılamamıştır. Endüstriyel üretim arttıkça her geçen yıl kekik siklon tozu miktarında da artış olmaktadır. Atık olarak biriken materyalden yararlanmak amacıyla bugüne kadar lipit içeriği belirlenmemiş olan Origanum onites in ve kekik siklon tozunun farklı çözücü sistemleri ile ham lipit ekstreleri elde edilmiştir. Elde edilen ham lipit ekstre verimleri %4.2 ile %8.4 arasında değişmektedir. Sabunlaşma işleminden sonra ham lipit ekstresi içinde bulunan sabunlaşmayan kısmın içeriğinde bulunan steroller ve hidrokarbonlar kromatografik yöntemlerle elde edildikten sonra bileşikleri gaz kromatografisi (GC) ve gaz kromatografisi/kütle spektrometrisi (GC/MS) yöntemleriyle tanımlanmıştır. Her iki materyalde de sterollerin ana bileşiği olarak ß-sitosterol, hidrokarbonların ana bileşiği İse Origanum onites'te nonakosan, kekik siklon tozunda ise hentriakontan olarak belirlenmiştir. Ham lipit ekstresi kolon kromatografisi ve zıt akımlı dağılım yöntemleriyle nötral lipit, glikolipit ve fosfolipit guruplarına ayrıldıktan sonra her bir gurubun içermiş olduğu lipit bileşikleri ince tabaka kromatografi yöntemiyle belirlenmiştir. Origanum onites ve kekik siklon tozuna ait ham lipit ekstresinin ve her bir lipit gurubunun yağ asitleri metil esterleri formuna dönüştürüldükten sonra GC/MS yöntemiyle yağ asit kompozisyonları belirlenmiş olup yağ asidi içeriği açısından uyum içinde oldukları gözlenmiştir. Origanum onites ham lipit ekstresinin içermiş olduğu yağ asitleri arasında ana bileşikler olarak linolenik asit (%44.5), palmitik asit (%23.3), linoleik asit (%13.5), oleik asit (%8.2) belirlenmiş, kekik siklon tozunun etanollü ham lipit ekstresinin yağ asit bileşiklerinin ise palmitik asit (%38.6), linolenik asit (%18.8), oleik asit (%14.3), linoleik asit (%12.7) olduğu bulunmuştur. Kolon kromatografi yöntemiyle etanollü siklon tozu ekstresinden P-sitosterol ve ß-sitosterol-ß, D-glcp izole edilmiş olup NMR spektrumları alınmıştır.Ayrıca her iki materyalin içermiş olduğu pigmentler UV spektrometrisi ile belirlenmiş olup klorofil "a", "b"; fiyofitin "a", "b" ve karotenoit miktarları hesaplanmıştır. Pilot ölçekte üretimi yapılan kekik siklon tozunun etanollü ham lipit ekstresinin farmakolojik çalışmaları sonucunda akut toksisite değeri 250 mg/kg i.p. (intraperitoneal, enjeksiyonun yapıldığı yer) olarak bulunmuştur. Analjezi deney sonucunda ise test edilen en yüksek dozda dahi (1000 mg/kg i.p.) termal ve mekanik aljezik uyarılar üzerinde herhangi bir etkisinin bulunmadığı dolayısıyla analjezik etkisinin olmadığı gözlenmiştir. Farmakolojik çalışmalardan alınan olumlu sonuç ve etanollü ham lipit ekstresinin içermiş olduğu yağ asitlerinden dolayı ekstre şampuan yapımında denenmiş olup hazırlanan şampuanın istenen özelliklere sahip olduğu tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Origanum onites, Labiatae, lipit, nötral lipit, fosfolipit, glikolipit, yağ asidi, pigment, sterol, hidrokarbon.

Abstract:
ABSTRACT Origanum onites L. (İzmir kekiği) herb purchased from the market and cyclone powder which is a waste material of industrial Origanum preparation, were used in this study. Since Origanum cyclone powder has no industrial use, its continuous production creates disposal problem in Origanum herb mills. The first aim of this study was to determine the lipid compositions of Origanum onites and Origanum cyclone powder and secondly to seek fields of utilization for the lipid extract of Origanum cyclone powder. Lipids were extracted from each material using various solvent systems. The yield of total lipid extracts varied between 4.2% and 8.4% (on absolute dry weight) according to the solvent system used. After saponification of the lipit extract, sterols and hydrocarbons of unsaponifable part were separated by chromatographic methods and their compositions were determined by GC/MS analysis. The main component of sterols was B-sitosterol in both material and the main component of hydrocarbons were nonacosane in Origanum onites, hentriakontane in Origanum cyclone powder. Total lipit extracts were fractionated into neutral, glyco and phospholipids by column chromatography, and into neutral, polar lipids by counter current distribution. The lipid components and fatty acid compositions of each class were investigated by Thin Layer Chromatography and GC/MS after converting them into methyl esters. The fatty acid compositions of each material were found to be similar. The main fatty acid components of Origanum onites and Origanum cyclone powder were linolenic acid (44.5%; 18.8%), palmitic acid (23.3%; 38.6%), linoleic acid (13.5%; 12.7%), oleic acid (8.2%; 14.3%), respectively. B-sitosterol and J3-sitosterol-p-D-glcp (glycopyranoside) were isolated from cyclone powder extract by column chromatography. The pigments were isolated from Origanum onites and Origanum cyclone powder with acetone and analyzed with UV-spectrofotometry and TLC.VI The acute toxicity (LD50) of the ethanolic lipid extract of Origanum cyclone powder was found as 250 mg/kg /./?., mice. There was no analgesic activity even when the extract was applied in high doses (1000 mg/kg i.p., mice) in response to thermal and mechanical algesic stimuli. Because of its favourable fatty acid composition, the lipid extract of Origanum cyclone powder was used for shampoo preparation and the results were found to be very promising. Key Words: Origanum onites, Labiatae, fatty acid, lipid, neutral lipid, phospholipid, glycolipid, pigment, sterol, hydrocarbon.