Dijital emek ve sosyal medyanın tüketici üzerindeki etkisi
The impact of digital labor and social media on consumers
Yazar: ÇAĞLA TOKGÖZ
Danışman: DOÇ. DR. MURAT TOKSARI
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Halkla İlişkiler ve Tanıtım Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Halkla İlişkiler = Public Relations

Özet:
Emek kavramı değeri olan değer yaratan ve karşılığında bedeli ödenen çalışma
şeklinde ifade edilmektedir. Dijital Emek ve Karl Marx, kitabının yazarı olan Christian 
Fuchs emeğin sosyal medya üzerindeki değişimini açıklamaktadır. Son yıllarda 
iletişim teknolojilerindeki yaşanan değişim ve gelişimle birlikte sosyal medya 
kullanımı oldukça fazladır. Bu kullanım kişinin farkında olmadan etkileşim halinde 
olup emek harcamasına neden olmaktadır. Fuchs tamda bu noktada sosyal medya da 
emek olarak görünmeyen "üretketim" kavramıyla emek olarak görünmeyen üretim 
biçimine odaklanır.
Emek sosyal medyanın kullanım alanında maddi olarak karşılığı 
alınmadığından dolayı emek kavramını "dijital emek"e dönüştürür. Dijital emek 
kavramı sosyal medya kullanıcılarının üretken emek olup olmadığı tartışması üzerine 
çıkmış bir kavramdır. Dijital emek kavramında zaman ve mekân olgusu olmadığından 
dolayı emek, dijital bir boyuta evrilmiştir. Yaşanan bu durum iletişim 
teknolojilerindeki değişimle birlikte gerek kullanıcı emeği gerekse dijital emek 
arasında bir ayrıma neden olmaktadır. Bu ayrım sosyal medya bağlamında tüketici 
tercihlerini de etkilemektedir. Dolayısıyla dijitalleşmenin getirisi olan tüketim sosyal 
medya ile birleşerek tüketiciyi doğrudan etkilemektedir.
Buradan hareketle bu çalışmanın ortaya çıkış nedeni dijital emeğin sosyal 
medya bağlamında tüketiciyi nasıl değiştirdiğine dair etkisine odaklanmaktadır. Son 
dönemlerde hayatımızı kuşatan sosyal medya, dijital emek kavramıyla birleşerek 
kullanıcıları nasıl etkilemekte olduğu ve bu etkinin tüketicilerin arz ve taleplerini ne 
kadar değiştirdiği çalışmada incelenen konulardan biridir. 18-25 yaş arasında sosyal 
medya kullanıcıları üzerinde yapılan bu çalışmada yüz yüze anket tekniğinden 
yararlanılarak elde edilen veriler dijital emek ile sosyal medya kullanımı tüketiciyi 
nasıl değiştirdiği ortaya konulmak amacıyla analiz edilmiştir. Analizler SPSS 26.0 ve 
AMOS 22.0 programları ile yapılmıştır. Bu kapsam doğrultusunda Doğrulayıcı Faktör 
Analizi, Açıklayıcı Faktör Analizi, ANOVA Analizi, Betimsel İstatistik, Regresyon 
ve Korelasyon Analizleri yapılmıştır.
Dijital emek ile sosyal medya bağlamında tüketicinin değişen rolü üzerine 
yapılan bu çalışma, daha önce yapılan çalışmaları ve okumaları ele alarak üzerine 
eklemeler yapılarak bugün daha iyi bir çalışmayı ortaya koymayı amaçlamaktadır.

Abstract:
The concept of labor is expressed as work that creates value and is paid for. 
Digital Labor and Karl Marx, author of the book Christian Fuchs explains the change 
of labor on social media. With the change and development in communication 
technologies in recent years, the use of social media is quite high. This use is in 
interaction without the person being aware of it and causes effort. At this point, Fuchs 
focuses on the form of production that does not appear as labor with the concept of
"production", which is not seen as labor in social media.
Since labor is not financially compensated in the field of use of social media, 
labor turns into "digital labor". The concept of digital labor is a concept that emerged 
over the debate whether social media users are productive labor or not. Since there is 
no time and space phenomenon in the concept of digital labor, labor has evolved by 
gaining a digital dimension. This situation, together with the change in communication 
technologies, causes a distinction between user labor and digital labor. This distinction 
also affects consumer preferences in the context of social media. Therefore, 
consumption, which is the result of digitalization, combines with social media and 
directly affects the consumer.
From this point of view, the reason for the emergence of this study focuses on 
the effect of digital labor on how it changes the consumer in the context of social 
media. One of the subjects examined in the study is how social media, which has 
surrounded our lives recently, combined with the concept of digital labor, affects users 
and how much this effect changes the supply and demands of consumers.. In this study, 
which was conducted on social media users between the ages of 18-25, it is tried to 
reveal how digital labor and social media use change the consumer by using face-toface survey technique. Analyzes were made with SPSS 26.0 and AMOS 22.0 
programs. In line with this scope, Confirmatory Factor Analysis, Explanatory Factor 
Analysis, ANOVA Analysis, Descriptive Statistics, Regression and Correlation 
Analysis were performed.
This study on the changing role of the consumer in the context of digital labor 
and social media aims to present a better study today by addressing previous studies 
and readings and making additions.