Läyli-Mäcnün kıssası
Tale Layla and Majnun
Yazar: YERLAN ALASHBAYEV
Danışman: PROF. DR. İSMAİL HAKKI AKSOYAK
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Kazak edebiyatı = Kazakh literature ; Kıssalar = Narratives ; Leyla ile Mecnun = Leyla and Mecnun ; Mesnevi = Mathnawi

Özet:
Çalışmamızda müellifi bilinmeyen, ancak Erğali Esenjolov tarafından nazmedilen mesnevi kaynaklı halk hikâyesi olan Läyli-Mäcnün Kıssası'nın incelenmesi yapılmıştır. Kazak Edebiyatı'nın yazılı edebiyat döneminde meydana gelen müstakil eser, Divan Edebiyatı şairlerinden Fuzûlî'nin "Leylâ vü Mecnûn" mesnevisine bir naziredir. Kıssa, hece vezniyle dörtlük biçiminde nazmedilip Kazak Edebiyatı'nın eserleri arasında yer almaktadır. İncelememizde Leylâ ve Mecnûn konulu hikâyelerin Arap, Fars ve Türk Edebiyatı'na yayılışı üzerinde kısaca durulduktan sonra, klâsik kaynaklı benzeri konuların Kazak Edebiyatı'na nazire geleneği ile geçtiğine değinilmiştir. Bundan yola çıkarak Kazak Edebiyatı'nda diğer Läyli Mäcnün Kıssaları hakkında söz edilmiştir. İlerleyen kısımda ise ne zaman kaleme alındığı hakkında detaylı incelemesini tespit edemediğimiz Läyli-Mäcnün Kıssası'nın Erğali varyantı, bölümlere göre özetlenmiş olup aynı zamanda eser modern roman inceleme teknikleri açısından dikkate alınarak, tahlil edilmeye çalışılmıştır. Müellifi bilinmeyen eser, klâsik edebiyat unsurlarını taşıması nedeniyle muhteva ve dış özellikleri mesnevi tarzı benzeri ile incelenmiştir. İnceleme sırasında Kazak kültürüne ait sosyal özellikler ve kıssadaki anlatım unsurları tespit edilmiştir. Dil ve imlâ açısından mühim olan eserin ayrıntılı bilgileri verilmeye çalışılmıştır. Çalışmanın son kısmında Läyli-Mäcnün Kıssası'nın epizotları ile Fuzûlî'nin "Leylâ vü Mecnûn" mesnevi epizotları karşılaştırılmış olup Fuzûlî'nin mesnevisinde geçmeyen epizotlar tespit edilmiştir. Eserin tenkitli metni ise çalışmanın sonununda yer almaktadır. Kazak araştırmacıları tarafından henüz ele alınmayan eserin incelenmesi tarafımızca yapılmıştır. Eser konusu ve kaleme alındığı dönemin dil ve yazı özellikleri bakımından önem arzetmektedir. Aynı zamanda Läyli-Mäcnün Kıssası, muhteva açısından Fuzûlî'nin menevisindeki lirik anlatımı Kazak Edebiyatına taşımıştır. Üzerinde çalıştığımız eser Kazak Edebiyatının tarihi açısından da mühim bir özelliği ortaya koymaktadır.

Abstract:
The study investigates the folk-tale Leyla-Majnun which author is unknown but to be copied by Ergali Esenzholov. Writing of work coincided with the period of Kazakh written literature, Leyla-Majnun is the nazire translation of Divan literature' s poet Fizuli. Being written in couplets, the story is among the Kazakh stories.However, it could not find its place in the classification of Kazakh literature and remained hidden in the library archives.                                   At the beginning, Arabic, Persian and Turkic versions of Leyla-Majnun were reviewed and then the classical story's way of passing into Kazakh literature has been discussed. In this regard, the other Leyla-Majnun versions in Kazakh literature were revised. Not being identified in detail in the following sections review about Leyla-Majnun is pursuant to Ergali version, and it was summarized by sections. At the same time, work has been tried to be analyzed taking into account the terms of the modern novel analysis techniques. The author is unknown due to the transport of trace element content of classical literature and exterior features were examined by similar mesnevi style. Social features and narrative elements in the parable of the Kazakh culture were identified during the investigation. Language and spelling aminohydroxamic aimed to give detailed information. In the last part of the study Fuzuli's Leyla and Majnun episodes and pursuant Leyla-Majnun episodes were compared. Criticizing the text of the work is located in the damping of the study. The more work to be addressed by researchers, examination of the Kazakh literature is a possibility that one of the sources of the classical period. Therefore Leyla-Majnun's language features and innovations in terms of Fuzuli lyrical narrative and mystical view are likely to be preparing a new literary ground in the Kazakh literature. This study reveals an important feature of Kazakh literature in terms of history.