Ulusal güvenlikte sistem yaklaşımı: İran'ın nükleer güç olma politikası örneği
System approach to national security: The case of Iran's policy to be a nuclear power
Yazar: HAKKI BAHADIR ÖZTÜRK
Danışman: PROF. DR. BİLAL KARABULUT
Milli Savunma Üniversitesi / Alparslan Savunma Bilimleri ve Milli Güvenlik Enstitüsü / Güvenlik Araştırmaları Ana Bilim Dalı / Uluslararası Güvenlik ve Terörizm Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations

Özet:
Güvenlik çalışmaları muğlak bir kavram olan güvenliği merkezine alması, yeni 
güvenlik anlayışıyla sınırlara meydan okuması, alt disiplini olduğu uluslararası 
ilişkiler misali disiplinler arası olması gibi nedenlerle tartışmalı bir alan olarak 
etiketlendirilmektedir. Bu önerme paralelinde bu tez çalışmasında güvenlik 
olgusunun analitik çözümlemesi mümkün kılındığı takdirde sayılan zorlukların
aşılabileceği düşüncesinden yola çıkılmaktadır. Bu kapsamda uluslararası ilişkiler 
kuramlarının kavramlarının anlamlı bir bütün oluşturacak şekilde 
konumlandırılmasıyla güvenliğe, ulusal güvenliğe ve devamında güvenlik 
çalışmalarına akademik bir zemin oluşturmak amaçlanmıştır. Bahse konu amacı 
başarabilmek üzere özellikle sınırların birbiri ile iç içe geçtiği disiplinler arası 
çalışmalarda modelleme yapabilmek için kullanışlı bir yöntem olan sistem yaklaşımı 
tercih edilmiştir. Bu noktadan hareketle güvenlik çıktısının dört unsuru olarak amacı 
olan en az bir aktör, amaca yönelik tehdit, girdi olarak güç ve gücün dönüşümünü 
sağlayan politika sistem modelinde konumlandırılmıştır. Sistemin iç çevresinde karar 
verici, kimlik, stratejik kültür ve bürokratik yapı; dış çevresinde uluslararası toplum, 
rejim, örgütler ve hukuk ile tüm bileşenler arasındaki etkileşimi sarmalayan söylem
yer almaktadır. Oluşturulan model ulusal güvenlikte sistem modeli olarak 
kavramlaştırılmıştır. Modeli test edebilmek üzere örnek olay olarak İran'ın nükleer 
güç olma politikası seçilmiş ve bileşenler arasındaki nedensellik bağını ortaya 
çıkarabilmek üzere süreç izleme analizi kullanılmıştır. Modelin geçmişte yaşanan 
olayların analizinde güvenlik çıktısının kalitesinin sorgulanmasına yardımcı 
olabileceği ve sistem içindeki bileşenleri ve aralarındaki etkileşimi anlamlı kılarak 
karar vericilere ve bu alanda çalışanlara bir çerçeve sunabileceği sonucuna 
ulaşılmıştır. Bileşenlerin sınırlandırılmasının yarattığı güçlükler ve geleceğin 
öngörülmesinin zorlukları da kabul edilerek önerilen yaklaşımın güvenlik 
politikalarının analitik çözümlemesinde gelecekte yapılacak çalışmalar için katkı 
sağlayabileceği düşünülmektedir.
Anahtar Sözcükler: 1. Güvenlik Çalışmaları, 2. Güvenlik Paradoksları, 3. Tehdit, 
4. Stratejik Güvenlik Kültürü, 5. Nükleer Güç.

Abstract:
Security studies are labeled as a controversial field. This study proposed that the 
mentioned challenge would be overcome if the security phenomenon can be studied 
analytically. In this context, to position the concepts of international relations 
theories meaningfully would help presenting an academic basis for security, national 
security and subsequently security studies. To achieve this purpose, the system 
approach has been proposed. From this point of view, the four elements of the 
security output are positioned in system model; at least one actor who has a purpose, 
a threat to the purpose, power as an input and the policy which transforms power.
Decision maker, identity, strategic culture and bureaucratic structure are the 
components in the internal environment of the system whereas the international 
community, regime, organizations and law are the components positioned in its 
external environment. In addition, the discourse surrounding the interaction between 
all components in the securitization process is not neglected. The model is 
conceptualized as a system approach to national security. To test the model, Iran's 
policy to be a nuclear power is chosen as a case study and process tracing analysis is 
used to reveal the causal link among the components. It has been concluded that the 
model can help to evaluate the quality of security output when analyzing the security 
policies in the past. Considering the difficulties created by the limitation of the 
components and the difficulty of predicting the future, it is thought that the proposed 
approach can present analytic framework for security policies.
Keywords : 1. Security Studies, 2. Paradoxes of Security, 3. Thread, 4. Security 
Culture, 5. Nuclear Power.