Afet sonrası yeniden yapılanmada işbirliğine dayalı stratejik mekansal plan model önerisi: Hatay örneği
Collaboration based strategic spatial plan model proposal for post disaster reconstruction: Hatay example
Yazar: CEM YILMAZ
Danışman: PROF. DR. FATMA ÜNSAL
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Şehircilik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Sanayi devrimi ve sonrasındaki gelişmelerle formel bir hale gelen kent planlama günümüz kent planlama anlayışından farklılaşmaktadır. Zaman ve koşullara bağlı olarak değişen ve mekânsal planlama kavramının daha net karşıladığı planlama anlayışı kentlerin karmaşıklaştığı ve sosyal sorunlara çözüm üretmek adına yeni birtakım yaklaşımları da beraberinde getirmiştir. Bu yeni yaklaşımlardan birisi olan stratejik plan yeni bir plan türü olmasa da 1980'lerin atmosferi içinde iletişimsel ve iş birliğine dayalı yaklaşımların etkisi ile yeni bir form ile değişime uğramıştır. Dolayısıyla karmaşık kent sistemlerinin yapılanmasında çözümleyici bir yaklaşım olarak kullanılmaya başlanmıştır. Stratejik mekânsal planlamanın bu niteliği afet etkisi altında kalan kentler içinde alternatif bir yöntem olarak durmaktadır. Çünkü afet olgusu ve kentler üzerindeki yıkımı, fiziksel olmanın ötesinde ekonomik ve sosyal hasarı da aynı ölçüde meydana getirmektedir. Dolayısıyla afet sonrası yeniden yapılanma için stratejik kararları içeren bütünlüklü bir plan yaklaşımı hem belirsizliği hem de iyileşmeyi destekler niteliktedir. Bu çalışma tam da böyle bir noktadan yola çıkarak afet sonrası kentsel yeniden yapılanma sürecinin önemi ve stratejik mekânsal planlama yaklaşımının bu süreçte nasıl etkili bir şekilde kullanılabileceği üzerine odaklanmaktadır. Geleneksel planlamanın arazi kullanımı, denetleme ve kontrole dayalı katı planlama anlayışı yerine esnek, değiştirilebilir ve uzun erimli bir vizyonu içeren planlama anlayışı belirsizliği kabullenerek hareket etmektedir. Bu planlama yöntemi, farklı sorunlara çözüm sunan, dönüştürücü ve bütünleştirici bir yaklaşımdır. Ayrıca iletişim, iş birliği ve dayanışma kavramlarını da ön planda tutmaktadır. Bu noktadan hareketle, Türkiye'nin Hatay kentinde afetin yol açtığı yıkımın ardından kentin nasıl toparlanacağı ve bunun yönteminin ne olacağı ile ilgili sorular böyle bir alanda iş birliğinin odak noktası olduğu bir stratejik mekânsal plan yapma zeminini güçlendirmiştir. Bu iş birliği modelinin en güçlü noktası paydaş, çeşitlilik, etkileşim, finansman ve zaman yönetimi noktalarının doğru planlanması ve bu eksenin ilişkiselliğinin doğru kurulmasından kaynaklanmaktadır. Bu modeli güçlü kılan noktada burada ortaya çıkmaktadır. Çünkü afet alanları ile ilgili en kritik nokta zaman ve finansmanın doğru yönetimi ve bu süreçte rol alacak aktörlerin doğru belirlenmesidir.

Abstract:
Urban planning, which became formal with the industrial revolution and subsequent developments, differs from today's urban planning approach. The understanding of planning, which changes depending on time and conditions and is more clearly covered by the concept of spatial planning, has brought with it a number of new approaches to find solutions to social problems where cities have become more complex. Although the strategic plan, which is one of these new approaches, is not a new plan type, it has changed into a new form under the influence of communicative and collaborative approaches in the atmosphere of the 1980s. Therefore, it has begun to be used as an analytical approach in the structuring of complex urban systems. This feature of strategic spatial planning stands as an alternative method for cities affected by disasters. Because the phenomenon of disaster and its destruction on cities not only causes physical damage, but also economic and social damage. Therefore, a holistic plan approach that includes strategic decisions for post-disaster reconstruction supports both uncertainty and recovery. Starting from such a point, this study focuses on the importance of the post-disaster urban reconstruction process and how the strategic spatial planning approach can be used effectively in this process. Instead of traditional planning's rigid planning approach based on land use, supervision and control, the planning approach, which includes a flexible, changeable and long-term vision, acts by accepting uncertainty. This planning method is a transformative and integrative approach that offers solutions to different problems. It also prioritizes the concepts of communication, collaboration and solidarity. Starting from this point, questions about how the city will recover after the destruction caused by the disaster in Hatay, Turkey, and what the method for this will be, have strengthened the basis for making a strategic spatial plan in which collaboration in such an area is the focal point. The strongest point of this collaborative model comes from the correct planning of stakeholder, diversity, interaction, financing and time management points and the correct establishment of the relationality of this axis. The point that makes this model powerful emerges here. Because the most critical point regarding disaster areas is the correct management of time and finance and the correct determination of the actors who will take part in this process.