Doğal ve kültürel peyzajlarda ekolojik risk değerlendirmesi: selçuk ilçesi örneği
Ecological risk assessment in natural and cultural landscapes: the case of selcuk district
Yazar: ESRA ÇETİNKAYA ÖZKAN
Danışman: PROF. DR. ERHAN VECDİ KÜÇÜKERBAŞ
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture
Dizin: Doğal peyzaj = Natural landscape ; Kültürel peyzaj = Cultural landscape

Özet:
Doğal ve kültürel kaynakların oluşturduğu peyzajlar, doğal süreçler veya insan etkisi ile baskı altında kalarak riskli duruma gelmekte ve değişime uğramaktadır. Bu çalışmada Selçuk ilçesinin doğal, kültürel ve sosyo-ekonomik özellikleri temel alınarak, çok ölçütlü karar analiz yöntemi ile ekolojik risk değerlendirmesi yapılmıştır. Risk faktörleri yangın, erozyon, heyelan, taşkın ve arazi örtüsü/alan kullanım değişimi olarak belirlenmiş ve ekolojik riskin mekânsal ve zamansal analizi gerçekleştirilerek oluşan peyzaj kırılganlıkları belirlenmiştir. 1963, 1980, 1996, 2019 yıllarına ait arazi örtüsü/alan kullanımı CORINE arazi örtüsü sınıflandırmasına göre belirlenerek, arazi örtüsü/alan kullanım değişiminin diğer risk faktörleriyle olan dinamik ilişkisi tanımlanmıştır. 
İlçede nüfus artışına bağlı olarak tarım alanı ve konut alanları açma gibi kültürel sebeplerle doğal alanlarda önemli değişimlerin olduğu saptanmıştır. 1963-2019 yılları arasında 56 yıllık zaman diliminde, mekânsal olarak en yüksek miktardaki azalış 6.137 ha ile maki ve otsu bitkiler topluluğunda görülmüştür. Ekolojik risk değerlendirmesi sonuçlarına göre, araştırma alanında çok riskli sınıflandırmasında en geniş yayılış alanına sahip risk faktörünün taşkın olduğu tespit edilmiştir. Yangın, erozyon, heyelan ve taşkın risk haritalarının çakıştırılması ile elde edilen bütüncül ekolojik risk haritasına göre; Selçuk ilçe merkezi, Havutçulu, Zeytinköy ve Barutçu köylerinin çevresi ve Pamucak kıyısının ekolojik risk değerinin yüksek olduğu belirlenmiştir. Çalışma sonucunda ekolojik sistemlerin sürdürülebilir yönetimini sağlamak amacıyla elde edilen analiz sonuçlarına bağlı saptamalar ile peyzajların korunması ve planlanmasına yönelik öneriler geliştirilmiştir.

Abstract:
Landscapes consisted of natural and cultural resources become risky and undergo change by being under pressure from natural processes and human influence. In this study, based on the natural, cultural and socio-economic characteristics of the district of Selcuk, ecological risk assessment was carried out with the multi-criteria decision analysis method. Risk factors were determined as fire, erosion, landslide, flood and land cover/land use change, and landscape fragility was revealed by performing spatial and temporal analysis of ecological risk. Land cover/land use for the years 1963, 1980, 1996, 2019 was determined according to the CORINE land cover classification, and the dynamic relationship of land cover/land use change with other risk factors was defined.
It has been determined that there have been significant changes in natural areas due to cultural reasons such as the opening of agricultural land and residential areas in the district. Between the years 1963-2019, the highest spatial decrease was seen in the maquis and herbaceous plants group with 6.137 ha in a 56-year period. According to the results of ecological risk assessment, it was determined that the risk factor with the widest spread area in the high risk classification in the research area is overflow. According to the integrated ecological risk map obtained by overlapping fire, erosion, landslide and flood risk maps, it was determined that the ecological risk value of Selcuk district center, Havutculu, Zeytinkoy and Barutcu villages and Pamucak coast are high. As a result of the study, suggestions for the protection and planning of landscapes were developed with the determinations based on the analysis results obtained in order to ensure the sustainable management of ecological systems.