Türkiye'de sivil toplum kuruluşlarının yaygın din eğitimine etkisi: YEKDER örneği
The effect of non-governmental organizations on public religious education in Turkey: The case of YEKDER
Yazar: RABİA ERDOĞAN
Danışman: DOÇ. DR. RAMAZAN GÜREL
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion
Dizin: Din eğitimi = Religious education ; Sivil toplum örgütleri = Nongovernmental organizations ; YEKDER = YEKDER ; Yaygın eğitim = Non-formal education

Özet:
"Türkiye'de Sivil Toplum Kuruluşlarının Yaygın Din Eğitimine Etkisi: YEKDER Örneği" adlı
çalışmamızda, yaygın din eğitimi ve sivil toplum kavramlarının detaylı bir şekilde analizinin ardından STK'ların yaygın din eğitiminde üstlendiği roller, tarihsel çerçevede açıklanmaya çalışılmıştır.
   Çalışmamızın amacı genel olarak yaygın din eğitimi alanında sivil toplum kuruluşlarının etkilerini araştırmak; özel olarak ise yerel bazda çalışmalarını yürüten bir sivil toplum kuruluşu olan YEKDER'in yaygın din eğitimi alanındaki rolünü ve çalışmalarını incelemektir. Özellikle Osmanlı Devleti'nin yıkılıp Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşunun ardından değişen devlet politikaları kapsamında dini saha belki
de en çok etkilenen toplumsal alanlardan biri olmuş, zaman zaman dini kurumların kaderi devletin eline
terk edilerek insanların dini özgürlükleri kısıtlanma yoluna gidilmiştir. Değişen dünya düzeni,
gerçekleştirilen askeri darbeler, küreselleşme ve 28 Şubat'ın etkisiyle sivil toplum kuruluşları özellikle yaygın din eğitimi alanında hızla faaliyet göstermeye başlamıştır. 2003 yılında kurulan YEKDER de bu tarihi süreç sonunda kurularak dini sahada hizmet veren bir sivil toplum kuruluşu olmuştur. Bu çerçevede YEKDER örneklemi üzerinden uluşacağımız sonuçlar sivil toplum kuruluşlarının yaygın din eğitimi alanında üstlendikleri rolün anlaşılması için önem arz etmektedir.
Çalışmamız giriş, üç ana bölüm ve değerlendirme/sonuç kısmından oluşmaktadır. Giriş
kısmında araştırmanın konusu, amacı, varsayımları, sınırlılıkları, yöntemi, araştırmayla ilgili kavramlar ve ilgili literatür hakkında bilgi verilmektedir. İkinci bölümde, çalışmamızın iki sacayağından birini oluşturan yaygın din eğitimi kavramı detaylı bir şekilde incelenmiştir. Bu doğrultuda yaygın din eğitimi kavramı, amacı, önemi, yaygın din eğitimi kurumları, devlet politikaları doğrultusunda yaygın din
eğitiminin geçirdiği değişim ve dönüşümler ve Diyanet İşleri Başkanlığı'nın yaygın din eğitimi
faaliyetleri bu bölümün konu başlıkları olarak belirlenmiştir. Üçüncü bölümde ise çalışmamızın bir diğer sacayağını oluşturan sivil toplum kavramı, tarihi, işlevleri, sivil toplum düşüncesinin sivil toplum kuruluşlarına dönüşümü ve Türkiye'de sivil toplum kuruluşlarının tarihi süreç içerisinde yaşadığı değişimler incelenmiştir. Bu kapsamda yaygın din eğitimi ve sivil toplum düşüncesinin kavramsal analizi tamamlanarak ayrı bir başlık altında çalışmamızın ana konusunu içeren 1980 sonrası yaygın din eğitiminde faaliyet veren STK'ların özellikleri anlatılmıştır. Dördüncü bölümde din eğitimi alanında faaliyet veren YEKDER örneklemi üzerinden yaygın din eğitiminde STK'ların rolü açıklanmaya çalışılmıştır. YEKDER'in kuruluşu, yönetici kadrosu, modelleme çalışmaları, komisyonları, yaygın din eğitimi alanında yürüttüğü tüm projeler, yayınlar, etkinlikler detaylı bir şekilde bu bölümün altında anlatılmıştır. Program ve etkinliklerin içerik ve müfredatlarına ait bilgiler tablolar halinde sunulmuştur.
YEKDER'in projeleri arasından ADEP projesi seçilerek bu programa katılım sağlayan on kişi ile bir
ii mülakat gerçekleştirilmiştir. Elde edilen bulguların analizi yapılarak tablolar halinde dördüncü bölümde sunulmuştur. Değerlendirme ve Sonuç kısmında ise yaygın din eğitimi-STK ilişkisi, YEKDER'in
faaliyetleri de dikkate alınarak elde edilen bulgular ışığında değerlendirilmeye çalışı
Anahtar Kelimeler: Sivil toplum, yaygın din eğitimi, YEKDER

Abstract:
The Effect of Non-Governmental Organizations on Public Religious Education in Turkey: The
Case of YEKDER", the roles of NGOs in non-formal religious education have been tried to be explained
in a historical context, after a detailed analysis of the concepts of non-formal religious education and civil society. The aim of our study is to investigate the effects of non-governmental organizations in the field of non-formal religious education in general; specifically, to examine the role and activities of YEKDER, a non-governmental organization that carries out its activities on a local basis, in the field of non-formal religious education. Especially after the collapse of the Ottoman Empire and the establishment of the Republic of Turkey, the religious field has been one of the most affected social areas within the scope of the changing state policies. Sometimes, the fate of religious institutions was left in the hands of the state and people's religious freedoms were restricted. With the effect of the
changing world order, military coups, globalization and February 28, non-governmental organizations
started to operate rapidly, especially in the field of non-formal religious education. Founded in 2003,YEKDER was established at the end of this historical process and became a non-governmental
organization serving in the religious field. In this context, the results we will reach through the YEKDER sample are important for understanding the role of non-governmental organizations in the field of nonformal religious education.
Our study consists of introduction, four main chapters and conclusion. First of all, in the
introduction part, information is given about the subject of the research, its purpose, assumptions,
limitations, method, concepts related to the research and studies related to the research. In the Second Chapter, the concept of non-formal religious education, which is one of the two pillars of our study, has been analyzed and examined in detail. In this direction, the concept of non-formal religious education, its purpose, importance, non-formal religious education institutions, the changes and transformations of non-formal religious education in line with state policies and the non-formal religious education activities of the Presidency of Religious Affairs have been determined as the topics of this section. In the third part, the concept of civil society, its history, functions, the transformation of the idea of civil society to non-governmental organizations and the changes that non-governmental organizations in Turkey have experienced in the historical process, which are another pillar of our study, are examined. 
In this context, the conceptual analysis of non-formal religious education and civil society thought was completed and the characteristics of NGOs operating in non-formal religious education after 1980,which included the main subject of our study, were explained under a separate title. In the fourth chapter,YEKDER institution, which operates in the field of religious education, was selected and the role of NGOs in non-formal religious education was tried to be explained through this sample. YEKDER's establishment, management staff, modeling studies, commissions, all projects, publications and activities carried out in the field of non-formal religious education are explained in detail under this section. Information on the content and curriculum of the programs and activities are presented in tables.
In the fourth part, the ADEP project was selected among YEKDER's projects and an interview was
conducted with ten people who participated in this program. The findings were analyzed and presented
in tables. In the conclusion part, the relationship between non-formal religious education and NGO was evaluated in the light of the findings obtained by taking into account the activities of YEKDER.
Keywords: NGOs, non-formal religious, YEKDER