Ortaokul sosyal bilgiler öğretim programında kültür ve miras öğrenme alanının yeri ve ders kitaplarına yansıması
The place of culture and heritage learning area in the social studies curriculum of secondary school and the reflection on course books
Yazar: ÖMER TOKAT
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ RECEP KÜREKLİ
Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Bilgiler Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Kültürel miras = Cultural heritage ; Ortak miras = Common heritage ; Somut olmayan kültürel miras = Intangible cultural heritage

Özet:
Bu çalışmada, 2018 Sosyal Bilgiler Öğretim Programı'nda kültür ve miras öğrenme alanının yeri ve ders kitaplarına yansıması, konusu ele alınmıştır. Öncelikle, 2018 Sosyal Bilgiler Öğretim Programı'nda yer alan 5, 6 ve 7. sınıf kültür ve miras öğrenme alanı kazanımları incelenmiştir. Daha sonra Millî Eğitim Bakanlığı tarafından 5 yıl süreyle kullanılmasına onay verilen 5, 6 ve 7. sınıf ortaokul sosyal bilgiler ders kitaplarının 2. bölümünü oluşturan kültür ve miras ünitesi incelemeye alınmıştır. Ünitelerin incelenmesinde 2018 Sosyal Bilgiler Öğretim Programı'nın ilgili kazanımları ve Milli Eğitim Bakanlığı Ders Kitapları ve Eğitim Araçları Yönetmeliği'nin ikinci kısmında yer alan "Yayınevlerinde aranacak kriterler, ders kitaplarının nitelikleri ve hazırlanması" bölümleri dikkate alınmıştır. 

5, 6 ve 7. sınıf sosyal bilgiler ders kitapları kültür ve miras üniteleri "içerik, kazanım ve hazırbulunuşluk, öğrenme ve öğretme yaklaşımları, bilgi ve görsellerin bilimsel ve güncel olma durumları, konu ve kazanımlara uygun görsel kaynakların kullanımı, biyografi ve diğer edebi ürünlere yer verilip verilmediği, ölçme ve değerlendirme, kavramlar, değerler ve beceriler" gibi alanlarda incelemeler yapılarak kaleme alınmıştır.

Bu çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi tekniği kullanılmıştır. Elde edilen verilerin analizi ise betimsel analiz yöntemiyle yapılmıştır. Çalışma; giriş, problem, kuramsal çerçeve, yöntem, bulgular, sonuç, tartışma ve öneriler kısımlarından oluşmuştur.

2018 Sosyal Bilgiler Öğretim Programı'nda kültür ve miras alanında, her sınıf düzeyinde beş farklı kazanımın yer aldığı görülmüştür. 5. sınıf kazanımları ağırlık olarak antropoloji, tarih, çevre eğitimi ve sosyoloji disiplinlerinden oluşurken 6. sınıf kazanımları ağırlık olarak tarih başta olmak üzere antropoloji, sosyoloji, ekonomi ve siyaset biliminden oluşmuştur. 7. sınıf kazanımları ise tarih disiplini ağırlıkta olmakla birlikte siyaset, iktisat, sosyoloji ve antropoloji gibi disiplinlerden oluşmuştur. Kazanımlar incelendiğinde ünitenin; kültür, değer ve beceri eğitimi üzerine kurulduğu anlaşılmıştır. İncelenen programda yer alan kazanımlara ait değer ve beceri eğitimlerinde doğrudan verilen değer ve becerilerle örtülü yollardan verilmek istenen değer ve becerilerin de olduğu görülmüştür. 5, 6 ve 7. sınıf sosyal bilgiler ders kitaplarında yer alan kültür ve miras üniteleri öğretim programı üzerinden dokuz ana tema olarak incelenmiştir. Ders kitaplarının 2018 Sosyal Bilgiler Öğretim Programı'nda yer alan kazanımlarla genel anlamda örtüştüğü anlaşılmıştır. Öğretim programında yer alan kazanımlar ders kitaplarına doğru başlıklarla aktarılmış, kazanımlara ilişkin bilgi, değer ve beceri eğitimlerine dikkat edilmiştir. Ünite girişlerinde, ünitenin içeriği ve kapsamı ile ilgili detaylı açıklamalar yer almamıştır. Öğretim programındaki kazanımların verilebilmesi için sosyal bilgiler ders kitaplarında farklı öğretim yöntemlerinden yararlanıldığı görülmüştür. Ders kitaplarında verilmek istenen kazanımlar; görseller, edebi ürünler ve farklı etkinlikler yoluyla desteklenerek öğrencilere sunulmuştur. Kavram öğretiminde bazı eksikliklerin bulunmasıyla birlikte incelenen ana temalara göre kazanımların ders kitaplarına yansıma düzeylerinin örtüştüğü görülmüştür.

Abstract:
In this study, the place of culture and heritage learning domain in the 2018 Social Studies Curriculum and its reflection to the textbooks, its topic are discussed. First of all, culture and heritage learning areas of the 5th, 6th and 7th grade in the 2018 Social Studies Curriculum were examined. Then, the culture and heritage unit, which is the second part of the 5th, 6th and 7th grade social studies textbooks approved by the Ministry of National Education to be used for 5 years, was examined. In the examination of the units, the relevant learning outcomes of the 2018 Social Studies Curriculum and the "criteria to be sought in publishing houses, the qualifications and preparation of textbooks" sections in the second part of the Ministry of National Education's Textbook Preparation Regulation were considered.

Culture and heritage units of 5th, 6th and 7th grade social studies textbooks were examined and written out under the headings such as "content, learning outcomes and readiness, learning and teaching approaches, scientific and current status of information and visuals, use of suitable visual resources for subjects and learning outcomes, whether the biography and the other literary studies were included or not, measurement and evaluation, concepts, values and skills. 

In this study, document analysis technique, one of the qualitative research methods, was used. The analysis of the obtained data was made with the descriptive analysis method. The research; it consists of introduction, problem, theoretical framework, method, findings, conclusion, discussion and suggestions.

In the 2018 Social Studies Curriculum, it has been observed that there are five different acquisitions at each grade level in the field of "Culture and Heritage". While the 5th grade achievements mainly consist of anthropology, history, environmental education and sociology fields, the 6th grade learning outcomes mainly consist of history, anthropology, sociology, economics and political science. 7th grade learning outcomes, on the other hand, consist of fields such as politics, economics, sociology and anthropology, as well as the field of history is dominant. When the gains are examined, it was understood that the unit was founded on culture, value and skill education. It has been observed that there are values and skills that are given directly in the value and skill trainings related to the learning outcomes in the examined program, as well as the values and skills that are desired to be imparted indirectly. The culture and heritage units in the 5th, 6th and 7th grade social studies textbooks were examined as nine main themes through the curriculum. It has been understood that the textbooks generally overlap with the learning outcomes in the 2018 Social Studies Curriculum. The learning outcomes in the curriculum were transferred to the textbooks with the correct titles, and were paid attention to the knowledge, value and skill trainings related to the learning outcomes. At the introduction of unit, detailed explanation that related to the content and scope of unit was not included. It has been observed that different teaching methods are used in Social Studies textbooks in order to give the gains in the curriculum. The objectives to be given in the textbooks; supported by visuals, literary products and different activities, and presented to students. Although there were some deficiencies in concept teaching, it was seen that the reflection levels of the achievements in the textbooks overlapped according to the main themes examined.