İşçi sofraları: Toplumsal sınıflar ve yemek ilişkisi üzerine sosyolojik bir çözümleme
Workers' tables: A sociological analysis on social classes and food relations
Yazar: SERKAN ÇELİK
Danışman: PROF. DR. METİN ÖZUĞURLU
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Gastronomi ve Mutfak Sanatları = Gastronomy and Culinary Arts ; Sosyoloji = Sociology ; Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations
Dizin: Beslenme = Nutrition ; Yemekler = Dishes ; Çalışanlar = Workers ; Çalışma = Work ; İş ilişkileri = Labour relations ; İşçi sağlığı = Worker health ; İşçi sendikaları = Labor unions ; İşçi sınıfı = Working class ; İşçi-işveren ilişkileri = Employee-employer relations ; İşçiler = Workers

Özet:
Sosyal politika disiplini ve gıda/yemek çalışmalarının kesişimiyle oluşan bu çalışmada yemekhane, yemek kartı veya nakdi olarak sunulan yemek hizmetlerinin üretim sürecine, çalışma ilişkilerine, sendika, işçi sınıfı ve ailelerine olan etkileri incelenmiştir. Yemeğin üretim sürecinde bir unsur olarak yeri ve konumunun keşfi, sınıflar arası ilişkilerdeki rolü, sınıf kültürünün etkisi, işçi sınıfı ailesi ve ekonomisini ikame edici etkileri, yeni çalışma biçimlerinde yemeğin rolü, yemeğin işçi sınıfı için anlamları çalışmanın amaçlarındandır. Çalışmada nitel araştırma yöntemleri benimsenmiştir. Bu kapsamda kullanılan ilk teknik derinlemesine görüşme tekniğidir. Tekirdağ'ın Çorlu, Çerkezköy, Kapaklı, Süleymanpaşa ilçelerinde ve Ankara'da 22 işçi ile görüşmeler gerçekleştirilmiştir. İşçilere ek olarak 2 sendika uzmanı, 1 sendika yöneticisi bir de sendika avukatı ile görüşülmüştür. Bir diğer yöntem olarak dijital etnografi yöntemi kullanılmış ve bu kapsamda internette ekşi sözlük, Tik Tok gibi mecralarda konuya ilişkin paylaşımlar veri haline getirilmiştir.  Çalışmanın en temel sonucu yemeğin yani işçi sofralarının üretim sürecinin vazgeçilmez bir unsuru olması, üretimin devamlılığı, verimlilik ve çalışma ilişkileri bağlamında önemli bir araç olmasıdır. Yemekler ücreti ikame edici etkilere sahip olmakla birlikte hane ekonomilerini etkilemektedir. Çalışma koşullarının yemek ile ilgili konulara yansıması da çalışmanın bir başka sonucudur. Yemeklere yansıyan koşullar aynı zamanda işçilerin eylem kapasitesini de arttırmakta bu kapsamda sendikal faaliyetler için uygun zemin hazırlamaktadır. İşçilerin sınıf olarak işçi sofralarında sahip oldukları ortak bir yemek kültürü vardır. İşçi sınıfı yemek kültürü işçi sofralarında yapılacak yeni çalışmalarla derinleştirilmelidir.

Abstract:
This study, which intersects the discipline of social policy and food studies, examines the effects of cafeteria, meal card or cash catering services on the production process, labor relations, trade unions, the working class and their families. The study aims to explore the place and position of food as an element in the production process, its role in inter-class relations, the impact of class culture, its substitutive effects on the working class family and economy, the role of food in new forms of work, and the meaning of food for the working class. Qualitative research methods were adopted in the study. The first technique used in this context is the in-depth interview technique. Interviews were conducted with 22 workers in Çorlu, Çerkezköy, Kapaklı, Süleymanpaşa districts of Tekirdağ and Ankara. In addition to the workers, 2 union experts, 1 union executive and a union lawyer were interviewed. As another method, digital ethnography method was used and in this context, posts on the subject on the internet such as ekşi sözlük and Tik Tok were turned into data.  The main conclusion of the study is that food, that is, workers' tables, is an indispensable element of the production process and an important tool in the context of continuity of production, productivity and labor relations. Meals have wage-substituting effects and affect household economies. The reflection of working conditions on food-related issues is another outcome of the study. The conditions reflected in the meals also increase workers' capacity for action, and in this context, prepare a suitable ground for union activities. Workers as a class have a common food culture at workers' tables. Working class food culture should be deepened with new studies to be conducted at workers' tables.