Submaksimal egzersizin trombosit fonksiyonları üzerine etkisi /
Yazar: GÜLRİZ ERSÖZ
Danışman: DOÇ.DR. GÜLSELİ YILDIRIM
Ankara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Fizyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 1992
Konu: Fizyoloji = Physiology
Dizin: Egzersiz = Exercise ; Egzersiz = Exercise ; Kan trombositleri = Blood platelets

Özet:
VI-OZET Fiziksel egzersizin, hemostatik mekanizmaları çeşitli aşamalarda etkilediği bilinmektedir. Değişik süre ve şiddette egzersiz programlarının trombosit sayı ve fonksiyonlarını etkilediğini bildiren çalışmalar yayınlanmakla birlikte, sonuçlar çelişkili ve tartışmalıdır. Bu konudaki çelişki, seçilen egzersiz programlarının ve değerlendirmede kullanılan yöntemlerin farklılığı ile açıklanabilmektedir. Ancak hala etkinin mekanizması tam olarak aydınlatılabilmiş değildir. Sunulan çalışmada, submaksimal akut egzersizin, sağlıklı genç bireylerde, trombosit fonksiyonları üzerine etkilerinin araştırılması amaçlanmıştır. 18-24 yaşları arasında, 23 sağlıklı sedanter bireyde, önce indirekt yöntem İle maksimal oksijen kullanım kapasiteleri (VC>2max) saptandı. Monark 814 E bisiklet ergometresinde, kapasitelerinin %75'ine uyan yük ile, 15 dakika süren egzersiz yaptırılarak, egzersizden önce, hemen sonra ve 1 saat sonra ADP ve kollajen ile indüklenen trombosit agregasyonu impedans tekniği, ATP sekresyonu biyoluminesan tekniği kullanılarak Chrono-Log 560 agregometre ile değerlendirildi. Trombosit, eritrosit ve lökosit sayıları manuel yöntem, hematokrit değerleri mikrohematokrit yöntemi ile saptandı. Bulgular "paired t" testi ile istatistiksel olarak değerlendirildi. Trombosit, eritrosit sayıları ve hematokrit değerlerinin uygulanan egzersiz programı ile değişmediği gözlendi. Egzersiz ile artan lökosit sayısının ise, egzersizin sona erdirilmesinden 1 saat sonra başlangıç değerlerine düştüğü saptandı. 1 5 dakika süren %75 VC^max şiddetinde egzersiz sonucu ADP ve kollajen ile indüklenen trombositlerde, maksimum agregasyon şiddetinin arttığı, toparlanma evresinde düşüş göstermekle birlikte, hala başlangıç değerlerinden anlamlı derecede yüksek olduğu belirlendi. Trombosit maksimum agregasyon hızının da egzersiz ile arttığı, egzersizin sona erdirilmesini takiben 1. saatte dinlenim düzeylerine düştüğü görüldü. Egzersiz ile önemli derecede artan trombosit ATP sekresyonunun egzersizden sonra 1. saatte düşüş gösterdiği, ancak hala egzersiz öncesi değerlerden yüksek olduğu belirlendi. Araştırma bulguları, %75 VC^max şiddetinde, 15 dakika süren fiziksel egzersizin, sedanter bireylerde, trombosit sayısını önemli derecede değiştirmeksizin trombositlerde agregasyon ve sekresyonu artırdığını göstermiştir. Trombosit fonksiyonlarında, egzersiz ile görülen değişikliği trombosit ve 53megatrombosit sayısında artışa bağlayan araştırma sonuçlarına rastlanmakla birlikte, sunulan çalışmada, trombosît sayısı değişmediği için bu görüş desteklenmemektedir. Dolaşım dinamiğinde, ortaya çıkan değişikliklerin de agregasyonu artırabileceği öne sürülmektedir. Fiziksel aktivite sırasında trombosit fonksiyonlarında gözlenen değişmelerden artan katekolaminlerin sorumlu olabileceği düşünülmüştür. Ancak egzersiz ile daha çok, adrenalin kadar potent bir agregan olmayan noradrenalinin arttığı, bu artışında trombosit fonksiyonlarını değiştirmek için yeterli olamayacağı bildirilmiştir. Diğer yandan, egzersiz sonucu TXA2/PGI2 dengesinin TXA2 lehine bozulmasının trombositlerde agregasyon ve sekresyonu arttırdığı kabul edilmektedir. Bu dengenin bozulmasından, egzersiz ile artan O 2 kullanımı ve hızlanan metabolik aktivite sonucu üretimi artan serbest radikaller sorumlu olabilir. Ayrıca, serbest radikallerin membranda indükledikleri lipit peroksidasyon ile intrasitoplazmik Ca 2+ artışı ve diasilgliserol hidrolizinin trombositlerde agregasyona eğilim yarattığı da gözönüne alındığında, egzersiz ile artan trombosit aktivasyonunda serbest radikallerin rolü olabileceği sonucuna ulaşılmıştır. Egzersizin şiddetine bağlı olarak, antloksidan savunma sistemi de yetersiz kalabilmektedir. Egzersiz sırasında serbest radikallerin defokslflkasyonunda yetersizlik de trombosit fonksiyonlarında^ değişmeye katkıda bulunabilir. Nitekim, literatürde, agregan ajanlara duyarlığı azaltmak için antioksidan uygulandığı da görülmektedir. Egzersizin organizm üzerine etkilerinin ve egzersiz sırasında trombosit fonksiyonlarına etkili olabilecek metabolik değişikliklerin daha ayrıntılı olarak araştırılması gerektiği kanısına varıldı. 54

Abstract: