Türkiye'de müzeciliğin gelişiminde İstanbul Türbeler Müzesi örneğinde türbelerin yerinin incelenmesi
Investigation of the role of turbes in the development of museums in Turkey in the example of Istanbul Turbes Museum
Yazar: SERKAN NİŞANCI
Danışman: PROF. DR. KADRİYE TEZCAN AKMEHMET
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı / Müzecilik Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Müzecilik = Museology
Dizin: Modern müzecilik = Modern museology

Özet:
TÜRKİYE'DE MÜZECİLİĞİN GELİŞİMİNDE İSTANBUL TÜRBELER MÜZESİ ÖRNEĞİNDE TÜRBELERİN YERİNİN İNCELENMESİ
Türkiye'de müzeciliğin gelişimi üzerine çalışmalar incelendiğinde genellikle tarih araştırması şeklinde geliştiği, yorum ve analizden daha çok arşiv taraması üzerinde yükseldiği ve 1846 Aya İrini düzenlemesini müzeciliğin başlangıcı olarak ele alındığı görülmüştür.1846 yılından öncesi ise çeşitli anlatılara, varsayımlara dayalı olarak öne sürülmüş, çoğu zaman kaynak gösterme ihtiyacı bile duyulmamıştır. Ortaya konan savlar herhangi bir müzeolojik tartışmaya konu edilmemiştir.
Batı'da müze kavramı gelişmeden önce farklı kültürlerin kültür varlıklarının muhafazası için kendilerine özgü kurumları, yapıları olduğu artık dünya üzerinde kabul görmeye başlamıştır. Türkiye'de Türbeler, Batılı olmayan müze kökenine en yakın kurumlar arasındadır. Ancak Türkiye Müzeciliğinin tarihini yazanlar tarafından tamamen yok sayılmışlardır.
Bu çalışma, "Türbelerin, Türkiye'de müzeciliğin gelişimindeki yeri nedir?" sorusuna odaklanmıştır. "Türbelerin müzeye dönüştürülme süreci nasıl olmuştur", "Türbeler hangi müze işlevlerini yerine getirmektedir" ve "İstanbul Türbeler Müzesi hangi müze işlevlerini yerine getirmektedir" gibi sorularla araştırma genişletilmiştir.
Türkiye'de bulunan türbeler arasında müzeolojik bir çalışmaya temel olacak koleksiyonlar yalnızca müzeye dönüştürülen türbelerde devam etmiştir; bu nedenle çalışma bütünlük ve çeşitlilik arz eden İstanbul Türbeler Müzesi Müdürlüğüne bağlı 122 türbe ile sınırlandırılmıştır.
Çalışmada yöntem olarak literatür taraması, doküman incelemesi ve alan araştırması kullanılmıştır. Türkiye Müzecilik tarihinin ele alındığı kitap, makale ve tezler incelenmiş ve bulguları karşılaştırılmıştır. Ayrıca arşiv taraması yapılarak Devlet arşivlerinde türbelerin kapatılması ya da müze olarak ziyarete açılmaları hakkındaki belgelere ulaşılmış, İstanbul Türbeler Müzesi arşivinde müzenin tarihi ve kuruluşu ile ilgili bilgi ve belgeler incelenmiştir. Müze koleksiyonunda yer alan eserler müzeolojik bir bakışla yorumlanmıştır.
Kilise hazineleri gibi koleksiyonlar halka açık olmak kaydıyla uzun yıllardır, müze doğasına sahip kabul edilmiştir. Yeni Müzecilik çalışmaları yerli müzelerin araştırılmasını ve kabul görmesini hızlandırmış, Batılı olmayan müze modelleri müzeciliğe entegre edilmiştir. Çalışma sonucunda, türbelerin Batılılaşma öncesinde müze işlevini sürdürdüğü, müzelerin işlevleri arasında sayılan sergileme, belgeleme, saklama ve onarım gibi klasik işlevleri ve koleksiyonu aracılığıyla sergileme ve iletişim gibi işlevleri yerine getirdiği tespit edilmiştir.

Abstract:
INVESTIGATION OF THE ROLE OF TURBES IN THE DEVELOPMENT OF MUSEUMS IN TURKEY IN THE EXAMPLE OF ISTANBUL TURBES MUSEUM
When the studies on the development of museums in Turkey are examined, it is seen that it generally developed as historical research, which was based on archive scanning rather than interpretation and analysis, and that the 1846 Hagia Irene display was considered as the beginning of museums. Before 1846, it was put forward based on various narratives and assumptions, Developments before 1846 have been put forward based on various narratives and assumptions and most of the time, there was no need to even cite sources. The arguments put forward were not subject to any museological discussion.
It is now accepted worldwide that before the concept of museums developed in the West, different cultures had their own institutions and structures for the preservation of their cultural assets. Turbes in Türkiye are among the institutions closest to the non-Western origin of museums. However, they have been completely ignored by those who wrote the history of Turkish museums.
This study focuses on the question, "What is the place of turbes in the history of museums in Turkiye?" The aim was to expand the research with questions such as "How did the process of turbes being converted into museums take place?", "What museum functions do turbes fulfill?" and "What museum functions does the Istanbul Turbess Museum fulfill?"
Among the turbes in Turkey, the collections that will form the basis of a museological study have only continued in turbes that have been converted into museums; therefore, the study was limited to 122 tombs affiliated with the Istanbul Turbes Museum Directorate, which are both complete and diverse.
The study used literature review, document review, and field research as methods. Books, articles, and theses that address the history of Turkish museums were examined and their findings were compared. In addition, an archive scan was conducted to access documents in the state archives regarding the closure of turbes or their opening to visitors as museums, and information and documents regarding the history and establishment of the museum were examined in the Istanbul Turbes Museum archive. The works in the museum collection were interpreted from a museological perspective.
Collections such as church treasures have been considered to have a museum nature for many years, provided that they are open to the public. New Museum studies have accelerated the research and acceptance of local museums, and non-Western museum models have been integrated into museums. As a result of the study, it has been determined that turbes continued to function as museums before Westernization, and that they fulfilled the classical functions of museums such as exhibition,
v
documentation, storage and repair, and functions such as communication through their collections.