Prospektif bellek ve geleceğe yönelik niyetleri unutmaya niyetlenme
Prospective memory and intent to forget future intentions
Yazar: MERAL BOZDEMİR
Danışman: PROF. DR. SEVTAP CİNAN
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sinir Bilimi Ana Bilim Dalı / İleri Nörolojik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Bellek = Memory ; Niyetler = Intentions ; Testler = Tests ; Unutma = Forgetting ; Ölçekler = Scales ; İleriye yönelik bellek = Prospective memory

Özet:
Prospektif bellek (PB), kişinin gelecekte yapmaya niyetlendiği işleri zamanı veya yeri geldiğinde hatırlama ve yürütme becerisidir. Maksatlı unutma (MU) ise önce yapmaya niyetlenilmiş bir eylemin daha sonra unutmaya niyetlenilmesidir. Araştırmada, Rendell ve Craik (2000) tarafından PB becerisini ölçmek üzere geliştirilen Virtual Week Test'in  (Sanal Hafta Testi) Türkçe adaptasyonu yapılmış, hazırlanan yeni versiyonu ile katılımcılardan gelecek zamanda yapmak üzere aldıkları kimi görevleri unutmaları istenmiştir. Araştırmanın örneklem grubu tümü yüksek eğitimli ve bilgisayar kullanmayı bilen sağlıklı 41 genç ve 39 yaşlı katılımcıdan oluşmaktadır. Uygulamalar iki aşamada gerçekleştirilip, birincisinde çalışmaya katılım koşullarının sağlanıp sağlamadığını değerlendiren test ve ölçekler uygulanmış, ikincisinde ise Sanal Hafta Testi uygulanmıştır. Araştırmada genç ve yaşlı katılımcıların PB performansları olaya dayalı veya zamana dayalı olarak düzenli ve düzensiz görevler bağlamında karşılaştırılmış, sonuç olarak genç katılımcıların düzensiz görevlerde olaya dayalı ve zamana dayalı PB performansının yaşlı katılımcılara oranla daha başarılı oldukları bulunmuştur. Düzenli görevleri ise genç katılımcılar yaşlı katılımcılara nazaran anlamlı düzeyde daha fazla oranda tam vaktinde yürütürken, görevi hiç yürütmemek yani başarısız olmak bağlamında bu iki grubun performansı arasındaki farkın anlamlı düzeyde olmadığı tespit edilmiştir. MU performanslarında, bilhassa zamana dayalı görevlerde yaşlı katılımcılar genç katılımcılara nazaran anlamlı düzeyde daha başarısızken, başarılı maksatlı unutma performansları her iki grupta anlamlı düzeyde farklı bulunmamıştır. Mevcut bulgular ile PB ve MU hakkında ortaya koyulan yeni veriler ve yapmaya niyetlenilmiş eylemleri maksatlı unutma performanslarını değerlendirme bağlamında literatüre katkı sunulmuştur.

Abstract:
Prospective memory (PM) is described as the individual's ability to remember at the relevant or appropriate time to perform the intended or planned prospective undertakings. Intentional Fogetting (IF) is the individual's intention to forget a previously intended or planned action.  In this study, the Virtual Week Test designed by Rendell ve Craik (2000) to assess the PM skill of individuals has been adapted to the Turkish language. An IF procedure has been added to the test in order to examine intentional forgetting of PM in two different age group. The present research sample consisted of 41 young and 39 elder adults with higher levels of education and basic computer skills.  The study was conducted at two stages. In the first stage, compatibility of the participants with the criteria of inclusion in the study was evaluated by means of various tests and rating scales. In the second stage of the study the Virtual Week Test was administered. The study compared the PM performances of the young and the elder participants in the context of event or time based regular and irregular tasks. It was found that on the event and time based irregular tasks, PM performances of the younger was better than that of the older group. In addition, the proportion of regular PM tasks executed on time was higher in the younger group than in the older group but there was no significant difference between the two groups with respect to the proportion of regular tasks not executed. While the elder group of participants were significantly less successful in forgetting to execute to-be-forget PM tasks, especially with respect to time based tasks, no age-related difference was found in overall successful IF performance. The study provides contribution to the literature with the new data collected on the intentional forgetting of PM tasks in two different age groups.