Sürgün toplumlarda vatan algısı: Ahıskalı Türkler üzerine bir araştırma
Perception of homeland in exiled societies: A study on Turks of Ahıska
Yazar: MALAK MAMMADOVA
Danışman: PROF. DR. ERTAN ÖZENSEL
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Sosyoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Ahıska Türkleri = Ahıska Turks ; Aidiyet = Belonging ; Diaspora = Diaspora ; Kimlik = Identity ; Sürgün = Exile ; Toplumsal bellek = Social memory ; Vatan = Homeland

Özet:
Geçtiğimiz yüzyılda dünya, daha önce benzeri görülmemiş "modern sürgünlere", katliamlara sahne olmuş, birçok topluluk toplumsal mühendislik adına imha edilmiş veya vatanlarından koparılmışlardır. 20. Yüzyılın en güçlü devletlerinden birisi olan SSCB de ülkenin stratejik noktalarında sadık tebaalar yaratmak için bünyesinde barındırdığı etnik ve dini azınlıklara karşı böylesi bilinçli arındırma ve vatansızlaştırma projesi yürütmüştür. Bu topluluklardan birisi de bu çalışmanın konusunu oluşturan Ahıskalı Türklerdir. Ahıskalı Türkler 15 Kasım 1944 yılında, Stalin'in emriyle asırlardır yaşadıkları topraklardan koparılarak Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan'a sürgün edilmişlerdir. Bu topluluğu ayrıcalıklı kılan onlarla aynı dönem sürgün edilen halklar arasında vatanlarına dönemeyen tek topluluk olmasıdır. Bugün dünyanın çeşitli ülkelerinde sosyal, ekonomik, hukuksal sorunlarla mücadele etmenin yanı sıra zorlu bir dönüş mücadelesi de vermektedirler. Bu çalışma üç ülkede yaşayan (Azerbaycan, Gürcistan, Türkiye) Ahıskalı Türklerin vatan algılarını, kimlik, aidiyet, toplumsal hafıza ve diaspora kavramları çerçevesinde anlamayı amaçlamaktadır. Bütüncül veri sağlamak adına çalışma da nitel yöntem kullanılmıştır. Yarı yapılandırılmış mülakat ve katılımlı gözlem teknikleriyle elde edilen veriler betimsel olarak analiz edilip yorumlanmıştır. Sonuç olarak: Ahıskalı Türklerde vatan kavramı bir değer olarak varlığını toplumsal ve kültürel bellekte sürdürmekte ve çeşitli toplumsal pratikler yoluyla yeniden üretilmektedir.

Abstract:
In the last century, the world has witnessed unprecedented "modern exiles" and massacres, many communities have been destroyed or removed from their homeland in the name of social engineering. The USSR, one of the most powerful states of the 20th century, carried out such a deliberate purification and statelessization project against the ethnic and religious minorities it incorporated in order to create loyal subjects in the strategic points of the country. One of these communities is the Turks of Ahıska, who form the subject of this study. Turks of Ahıska were detached from their lands where they had been living for centuries on 15 November 1944, by Stalin's order, and were exiled to Kazakhstan, Kyrgyzstan and Uzbekistan. What makes this community privileged is that it is the only community among the peoples exiled at the same time that could not return to their homeland. Today, in various countries of the world, they struggle with social, economic and legal problems, as well as a tough return struggle. This study aims to understand the homeland perceptions of Turks of Ahıska living in three countries (Azerbaijan, Georgia, Turkey) within the framework of the concepts of identity, belonging, social memory and diaspora. Qualitative method was used in the study to provide holistic data. The data obtained through semi-structured interview and participatory observation techniques were analyzed and interpreted descriptively. As a result: The concept of homeland continues its existence as a value in the social and cultural memory of Turks of Ahıska and is reproduced through various social practices.