Blokzinciri teknolojisi, iş modeli inovasyonu, rekabet avantajı ve firma performansı ilişkisi
The relationship between blockchain technology, business model innovation, competitive advantage and firm performance
Yazar: MELİKE ZEHİR
Danışman: PROF. DR. CEMAL ZEHİR
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İşletme Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Blockchain = Blockchain ; Blok zinciri sistemi = Blockchain system ; Firma performansı = Firm performance ; Performans = Performance ; Rekabet = Competition ; Rekabetçi avantaj = Competitive advantage ; Teknolojik inovasyon = Technological innovation ; İnovasyon = Innovation ; İş modelleri = Business models

Özet:
Günümüzde artan dijitalleşmeyle birlikte yaşamın her alanında olduğu gibi iş dünyasında da büyük dönüşümler yaşanmaktadır. Şirketlerin dinamik ortamda hayatta kalabilmesi için sadece güncel teknolojileri kullanması yeterli olmamakta, bu teknolojileri iş modellerine entegre edip, iş modeli inovasyonları yaparak dijital dönüşümlerini sağlamaları gerekmektedir. Verinin günümüzde en önemli bilgi kaynağı haline geldiği, bununla beraber gizlilik ve güvenlik endişelerinin de en önemli sorunlardan biri olarak öne çıktığı günümüzde, firmalar bir yandan aracıları ortadan kaldırarak işlemlerini daha uygun ve hızlı bir şekilde gerçekleştirmek isterken diğer yandan tarafların birbirini tanımamasından kaynaklanan güven sorunu bir engel olarak öne çıkmaktadır. Blokzinciri teknolojisi, değiştirilemeyen kayıtlar, şeffaflık, izlenebilirlik, gerçek zamanlı veri paylaşımı gibi özellikleriyle taraflar arasında güven teşkil ederek tüm bu sorunlara çözüm olarak öne çıkmakta ve tüm endüstrileri, iş modellerini ciddi bir şekilde dönüştürme potansiyeli bulunmaktadır. Teknolojinin yeni olması ve henüz pilot çalışmalardan büyük ölçekli kullanımlara geçilmemiş olması sebebiyle yöneticiler bu teknolojiyi iş modellerine nasıl entegre edeceklerini bilememektedirler. Bu çalışmada blokzinciri teknolojisinin iş modeli inovasyonu, rekabet avantajı ve firma performansını nasıl etkilediğinin incelenmesine yönelik bir model ve oluşturulmuş ve test edilmiştir. 
Araştırmada veriler anket yöntemiyle toplanmıştır. Anket soruları, blokzinciri teknolojisini uygulamayı planlayan, bu alanda yatırım yapan ya da uygulama potansiyeli bulunan firmalardaki karar verici durumda olan yöneticilere ve ilgili departmanlardaki çalışanlara uygulanmıştır. Anketlerden uygun olmayanlar elendikten sonra kalan toplamda 577 veri, firma seviyesine indirgenmiş ve bu 312 veri üzerinden yapısal eşitlik modellemesiyle analizler gerçekleştirilmiştir. Araştırma sonucunda blokzinciri teknolojisinin iş modeli inovasyonu, rekabet avantajı ve firma performansını olumlu etkilediği tespit edilmiştir. Aynı zamanda 3 aracı değişken ilişkisi de tespit edilmiştir. İş modeli inovasyonunun, blokzinciri teknolojisi ile firma performansı arasında tam aracı değişken etkisi gösterdiği bulunmuştur. Aynı şekilde rekabet avantajı, blokzinciri teknolojisi ile firma performansı arasında tam aracı değişken etkisi gösterdiği görülmüştür. Son olarak iş modeli inovasyonu ile firma performası arasındaki ilişkide rekabet avantajının kısmi aracı değişken etkisi gösterdiği tespit edilmiştir.

Abstract:
The current digital revolution has led to significant changes in the business world and the society. In order to thrive in this dynamic environment, companies must integrate these technologies into their business models and continuously innovate ensuring successful digital transformation. Companies aim to streamline their transactions by eliminating intermediaries. However, the issue of trust arises as parties are often unfamiliar with one another, presenting a hindrance.  Blockchain technology stands out as a solution to all these problems by establishing trust between the parties with its features such as immutable records, transparency, traceability, real-time data sharing, and has the potential to seriously transform all industries and business models. Managers do not know how to integrate this technology into their business models. In this study, a model has been created and tested to examine how blockchain technology affects business model innovation, competitive advantage and firm performance.
The data in the study were collected by questionnaire method. The survey questions were applied to the managers and employees in the relevant departments who are decision-makers in companies that plan to implement blockchain technology, invest in this field or have the potential to implement it. After inappropriate questionnaires were eliminated, the remaining 577 data were aggregated to the company level and analyzes were carried out with structural equation modeling on these 312 data. As a result of the research, it has been determined that blockchain technology positively affects business model innovation, competitive advantage and firm performance. Additionally, three mediating variable relationships were identified. The study found that business model innovation fully mediates the relationship between blockchain technology and firm performance. Similarly, it was observed that competitive advantage fully mediates the association between blockchain technology and firm performance. Furthermore, the research determined that competitive advantage partially mediates the connection between business model innovation and firm performance.