Müzik uygulamaları bağlamında Kütahya Dağardı yöresi oda muhabbeti geleneği
Chamber chat tradition in Kütahya Dağardı region in the context of music practices
Yazar: OSMAN FETHİ ARK
Danışman: DOÇ. DR. SITKI BAHADIR TUTU
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Müziği Ana Bilim Dalı / Türk Müziği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Müzik = Music
Dizin: Kütahya = Kütahya ; Müzik kültürü = Music culture

Özet:
Tez çalışması kapsamında, Kütahya ili Merkez, Aslanapa ve Altıntaş ilçelerine
bağlı Nuhören, Abaş, Gecek, Kumarı köylerinde "oda muhabbeti/ odaya çıkma"
geleneği odağında alan araştırması yapılmıştır. Konuyla ilgili literatür tarandıktan sonra
problem olarak belirlenen "Kütahya Dağardı yöresini belirleyen coğrafi ve kültürel
unsurlar nelerdir? Dağardı terimi ne anlama gelmektedir? Kütahya Dağardı yöresi odaya
çıkma geleneğinin yapısal ve işlevsel bileşenleri nelerdir? Kütahya Dağardı yöresi köy
odası etkinliklerinde müzik uygulamaları, bu uygulamaların yapısal ve işlevsel
özellikleri nelerdir? Kütahya Dağardı köylerindeki oda muhabbetleri ile merkezde
gerçekleştirilen gezek toplantılarının benzerlikleri/ farklılıkları nelerdir? Dağardı yöresi
köy odası muhabbetlerinin, SOKÜM listesinde yer alan geleneksel sohbet toplantıları
arasındaki yeri nedir?" soruları cevaplandırılmaya çalışılmıştır.
Yapılan alan çalışmasında, yörede yaşayan halka mensup kişilere ait ve köyde
misafir ağırlama amacıyla yapılmış odalarda gerçekleştirilen toplantılar görsel ve işitsel
olarak kayıt altına alınmıştır. Bu çalışmalar neticesinde oda muhabbeti geleneği
hakkında elde edilen veriler yapısal, işlevsel halkbilimi kuramları ve performans teori
ile bağdaştırılarak incelenmiş olup, "oda muhabbeti/ odaya çıkma" geleneğine ilişkin
temel özellikler ortaya konulmuştur. Oluşturulan tablolar aracılığıyla, geleneğin
icrasında karşılaşılan temel adımlar ve bu adımların oda muhabbeti toplantılarına ve
yerel halkın sosyal yaşamına dönük işlevleri tespit edilmiştir. Ayrıca, oda muhabbeti
toplantılarının ana unsuru olan müzik-oyun uygulamalarının yapısal özellikleri, görsel
ve işitsel kayıtlara dayanan nota metinleri ve bu metinlere kaynaklık eden icraların
değerlendirilmesi yoluyla açıklanmaya çalışılmıştır.
Tez konusu kapsamında ulaşılan temel sonuçlar şu şekilde sıralanabilir:
Dağardı terimi, Kütahya ili Merkez ilçe ve civarında yaşayan halk tarafından,
bölgenin coğrafi konumundan yola çıkarak türetilmiştir. Kütahya ili Merkez ilçesi
Yellice Dağı mevkiine "Dağ", arkasında kalan köylere de dağın ardı anlamına karşılık
gelen "Dağardı" denildiği tespit edilmiştir. Kütahya ve yakın çevresinde "yaren, gezek"
terimleriyle ifade edilen sohbet toplantıları, Dağardı yöresinde yer alan köylerde "oda
muhabbeti, odaya çıkma" şeklinde adlandırılmaktadır. Kütahya Dağardı yöresi oda
muhabbetleri ile ilgili yapılan alan çalışmalarında kaynak kişilerden elde edilen bilgilere göre, oda muhabbeti geleneği 150 yıldır devam eden bir yerel kültür unsurudur.
Kütahya Dağardı yöresi oda muhabbetleri, kış aylarında, akran erkekler arasında, en az
on beş günde bir olmak üzere, köyde bulunan şahsa ait kapalı mekânlarda, müzisyen ve
yerel halk oyunlarını bilen, yöre kültürüne mensup bireylerin katılımıyla yapılmaktadır.
Kütahya Dağardı yöresi müzik kültürünün en önemli aktörü Aziz Baltak'tır. Kütahya
Dağardı yöresi oda muhabbetlerinde temel olarak icra edilen oyun eşlikli halk türküleri
"Gar mı Yağdı Kütahya'nın Dağına, Kütahya Çiftetellisi, Yabandan Gel" adlı eserlerdir.
Kütahya Dağardı yöresi müzik kültürü günümüzde elektro bağlama ve synthesizer
keyboard ile icra edilmektedir. Kütahya Dağardı yöresi müzik-oyun geleneğinde tespit
edilen icra sistematiği "Zeybek + Oyun Havası + Yarım Zeybek" formundadır. Zeybek
"Gar mı Yağdı Kütahya'nın Dağına" adlı eseri, oyun havası 2/4'lük tartımda ve
genellikle 150 bpm metronomda icra edilen "Yabandan Gel", "Saffet Efendi" gibi Orta
Anadolu türkülerini, yarım zeybek ise "Gar mı Yağdı Kütahya'nın Dağına" adlı eserin
saz kısmını ifade etmektedir. Bu form, yörenin halk oyunlarına hâkim olan kişilerden
beklenen bir icra sistematiğidir.
"Dağardı" terimi ile ifade edilen yöre ve bu yörede gerçekleştirilen "oda
muhabbeti/ odaya çıkma" etkinliği ile ilgili bilgi ya da belgelerin Kütahya folklorunu
konu edinen basılı kaynaklarda yer almaması nedeniyle bu araştırma, alanda yazılan ilk
sistematik kaynak olması bakımından önemli görülmektedir. Kütahya Dağardı yöresi
oda muhabbeti geleneğinin, halkbilimi ve halk oyunları uzmanları tarafından da
derinlemesine araştırılması sonucunda SOKÜM listesinde yer alabilecek yeterli hacme
sahip olduğu öngörülmektedir.

Anahtar Kelimeler: Kütahya, Dağardı yöresi, Geleneksel sohbet toplantıları, Oda mmuhabbeti, Müzik kültürü, Aziz Baltak.

Abstract:
Within the scope of the thesis study, a field research was carried out in the focus
of the tradition of "oda muhabbeti/ odaya çıkma" in the villages of Nuhören, Abaş,
Gecek and Kumarı in the Merkez, Aslanapa and Altıntaş districts of Kütahya. After
reviewing the literature on the subject, "What are the geographical and cultural elements
that determine the Kütahya Dağardı region? What does the term Dağardı mean? What
are the structural and functional components of the tradition of "odaya çıkma" in the
Kütahya Dağardı region? What are the musical practices in the village room activities of
Kütahya Dağardı region, what are the structural and functional features of these
practices? What are the similarities/ differences of the "oda muhabbetleri" in the
Kütahya Dağardı villages and the gezek meetings held in the center? What is the place
of the "köy odası muhabbetleri" of Dağardı region among the traditional chat meetings
in the SOKÜM list?" questions have been tried to be answered.
In the field study, the meetings held in rooms belonging to people belonging to
the folk culture living in the region and made for the purpose of hosting guests in the
village were recorded visually and audibly. As a result of these studies, the data
obtained about the tradition of chamber chat were examined by associating them with
structural and functional folklore theories and performance theory, and the basic
features of the tradition of "oda muhabbeti/ odaya çıkma" were revealed. Through the
tables created, the basic steps encountered in the execution of the tradition and the
functions of these steps towards the chamber chats and the social life of the local people
have been determined. In addition, the structural features of music-dance practices,
which are the main elements of chamber chats, are tried to be explained by evaluating
the musical note texts based on visual and auditory recordings and the performances
that are the source of these texts.
The main conclusions reached within the scope of the thesis can be listed as
follows. The term Dağardı was derived by the people living in and around the Central
district of Kütahya, based on the geographical location of the region. It has been
determined that the Yellice Mountain location in the Merkez district of Kütahya is
called "Dağ" and the villages behind it are called "Dağardı", which means behind the
mountain. Chat meetings, which are expressed with the terms "yaren, gezek" in Kütahya and its surroundings, are called "oda muhabbeti, odaya çıkma" in the villages
located in Dağardı region. According to the information obtained from the source
people in the field studies about the chamber chats in the Kütahya Dağardı region, the
tradition of chamber chat is a local cultural element that has been going on for 150
years. In Kütahya Dağardı region, oda muhabbetleri are held between peer men at least
once every fifteen days in the winter months, in private indoor spaces in the village,
with the participation of musicians and individuals belonging to the local culture, who
know local folk dances. Aziz Baltak is the most important actor of the musical culture
of the Kütahya Dağardı region. The folk songs accompanied by the dance, which are
basically performed in the oda muhabbetleri of the Kütahya Dağardı region, are the
works called "Gar mı Yağdı Kütahya'nın Dağına, Kütahya Çiftetellisi, Yabandan Gel".
Today, the music culture of Kütahya Dağardı region is performed with electro baglama
and synthesizer keyboard instruments. The performance systematic determined in the
music-dance tradition of Kütahya Dağardı region is in the form of "Zeybek + Oyun
Havası + Half Zeybek". Zeybek: The song called " Gar mı Yağdı Kütahya'nın Dağına",
Oyun Havası: which is performed in 2/4 scale and usually with a 150 bpm metronome,
includes Central Anatolian folk songs such as Yabandan Gel and Saffet Efendi and Half
Zeybek: Gar mı Yağdı Kütahya'nın Dağına represents the instrumental part of the song.
This form is a performance systematic expected from the people who have mastered the
folk dances of the region.
This research is considered important in terms of being the first systematic
resource written in the field, since the information or documents related to the region
expressed by the term "Dağardı" and the "oda muhabbeti/ odaya çıkma" activity carried
out in this region are not included in the printed sources dealing with Kütahya folklore.
It is predicted that the tradition of chamber chat in the Kütahya Dağardı region has
enough volume to be included in the list of SOKÜM as a result of in-depth research by
folklore and folk dance experts.

Keywords: Kütahya, Dağardı region, Traditional sohbet meetings, Chamber chat, Music culture, Aziz Baltak.