Cumhurbaşkanı Ahmed Hasan Bekir Döneminde Irak'ta iç siyasî gelişmeler (1968-1979)
Domestic political developments in Iraq during the presidency of Ahmed Hasan Bekir (1968-1979)
Yazar: SHERZAD KHALID HUSSEIN
Danışman: DOÇ. DR. ABDULAZİZ KARDAŞ
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Tarih = History
Dizin: Baas Partisi = Ba?th Party ; Bekir, Ahmed Hasan = Bekir, Ahmed Hasan ; Irak = Iraq ; Siyasi gelişmeler = Political improvements ; Siyasi hayat = Political life ; İç politika = Domestic policy

Özet:
Tarihi seyir içinde huzur bulmayan topraklar şekline gelen Irak, son yüz yıllık
süreçte de birçok kanlı olaya, darbeye ve siyasi kargaşaya sahne olmuştur. 1958 darbesiyle
başlayan darbeler serisi, 1968-1979 tarihleri arasında Baas Partisi'nin etkisiyle zirve
noktasına ulaşmıştır. Baas'ın demokrasi vaadiyle geldiği iktidar, kısa zaman sonra
şahısların ihtiraslarına kurban edilmiş, demokrasi düşüncesi yerini muhaliflere karşı çetin
bir savaşa, sindirme politikalarına ve darbelere terk etmiştir.
Irak'ın sosyo-politik olarak değişik mezhep ve dinî anlayışı barındırması, toplum
içinde sonu gelmez gerginliklerin oluşmasına sebep olmuştur. Bu anlamda ülkenin bir
kanadını Şii mezhep düşüncesine sahip gruplar, kendi gettolarında ayrı bir anlayış ve yarı
bağımsız bir hayat yaşarken, diğer taraftan Sünni kanadı temsil eden başka gruplar, Şiilere
karşı farklı bir duruş sergileyerek bu arenada yer alma çabası göstermişlerdir. Batı
düşüncesinin etkisiyle belli bir kesim kısık sesle de olsa demokrasi savunusuna girerken,
o dönem Sosyalist Rusya'nın etkisiyle özellikle entelektüel ve okumuş kesim arasında
Komünizm ve sosyalizm yayılmaya başlamıştır.
Ülke içinde bulunan çoklu ve birbirlerine düşman fikir akımları, sadece sivil alan
içinde durmamış aynı zamanda askeri kanat içinde de yayılma göstermiştir. Bu anlamda
kendi içinde gizli örgütlenmelerle askerler, değişik fikir ve grupların etkisiylevarlıklarını
hissettirmiş ve vakti geldiğinde de ya sivillerin emrinde veya kendi aralarında, bir
generalin önderliğinde darbe yapmaktan geri durmamışlardır.2
Demografik yapı bakımından içinde farklı ırkları barındıran Irak, köken olarak
Arap olmanın etkisiyle her zaman bir Arap ırkçılığına beşiklik yapmıştır. Bununla beraber
ülke içinde bulunan ve sayıları Araplardan sonra en fazla olan grup olarak Kürtler, belli
hak talepleriyle ülke içinde ağırlıklarını hissettirmişlerdir. Özellikle Molla Mustafa
Barzani'nin kendisine bağlı silahlı güçlerinin Irak merkezi ordusu karşısında etkili bir
hale gelmesi, Kürtleri siyaset sahnesinde ağırlıklı bir güç olarak öne çıkartmıştır.
Bu siyasi kargaşa içinde bir dönem Cumhurbaşkanlığı yapan Ahmed Hasan Bekir,
devrimle işbaşına gelmiş ve aynı zamanda ülke siyasetinde önemli biri olarak öne
çıkmıştır. Zamanında meydana gelen bazı olayları ve başkaldırıları sürgün ve ağır
işkencelerle bastırmaya çalışan kişi olarak bilinen Bekir, en yakınındaki adamları
tarafından istifaya zorlanarak liderlikten indirilmiştir.
Irak siyasi tarihi içinde Ahmed Hasan Bekir, art arda gelen devrimler içinde
kendisinden önce yönetimde bulunan Abdüsselam Aref'i yönetimden indirerek
cumhurbaşkanlığı koltuğuna otururken, orada durmak için yaptığı işkencelere rağmen
Saddam Hüseyin gibi bazı yakın adamlarının etkisiyle bu makamdan indirilmiştir. elBekir dönemi, aynı zamanda Baas'ın Komünistlerle bir olarak ülkeyi yönettiği dönem
olarak da tarihe geçer. Nitekim bu dönem, otoriterleşmenin ve muhaliflere işkence
etmenin zirve yaptığı dönem olarak da zikredilir. Öyle ki onun baskıcı politikaları,
beraberinde Saddam Hüseyin gibi bir diktatörün siyaset sahnesine çıkmasına neden
olmuştur.

Abstract:
Iraq, which has become a land that does not find peace in it's historical course, has
been the scene of many bloody events, coups and political turmoil in the last century. The
series of coups that started with the 1958 coup d'etat reached it's peak between 1968-1979
with the influence of the Baas Party. The power that the Baas came to with the promise of
democracy soon succumbed to the passions of individuals, and the idea of democracy was
replaced by a fierce war against the opposition, policies of intimidation and coups.
Iraq's sociopolitical presence of different sects and religious understanding has led
to the formation of unending tensions in the society. In the sense, while groups with Şii
sectarian thought lived in their own ghettos with a different understanding and semiindependent behavior on one side of the country, on the other hand, it caused other groups
representing the Sunni sect to have a different stance against Şiis. While a certain group
of people were more or less advocating democracy under the influence of the West,
Communism and socialism began to spread, especially among the intellectual and
educated people, under the influence of Socialist Russia at that time.
Multiple and hostile currents of ideas within the country have not only spread
within the civilian sphere, but also within the military wing. Thus, the soldiers carried out
the activities of different ideas and groups through secret organizations, and when the time
came, they attempted to stage a coup under the command of civilians or the general.
Iraq, which contains different races in terms of demographic structure, has beenn
suitable for Arab racism with the effect of being Arab in origin. However, as the group
with the highest number after the Arabs in the country, they have made themselves known
in the country with certain rights demands. Especially the fact that Molla Mustafa
Barzani's armed force, the Peshmerga, became invincible against the Iraqi central army,
brought the Kurds to the political scene as a power.4
Ahmet Hasan Bekir, who was the president for a while in this political turmoil,
started his duty with the revolution and at the same time came to the fore as an important
person in the country's politics. He tired to suppress the events and rebellions that took
place in his time with exile and heavy tortures. He was forced to resing by those closest
to him and removed from the leadership.
In the political history of Iraq, Ahmet Hasan Bekir took the presidency by
overthrowing Abdüsselam Aref, who was in power before him, in successive revolutions,
while he was removed from this Office with the influence of Saddam Hussein, who was
the person closest to him, despite the tortures he inflicted tos tay there. Baas, who ruled to
country with the Communist party in his period, paved the way fort he authoritarianization
process of the country. As a matter of fact, his oppressive policies led to the emergence of
a dictator like Saddam Hussein on the political scene.