Türk vergi yargılamasında re'sen araştırma ilkesi
Principle of ex officio examination in Turkish tax jurisdiction
Yazar: İDİL UZUNOĞLU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HALUK TANDIRCIOĞLU
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı / Mali Hukuk Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Maliye = Finance

Özet:
Mükellef ya da vergi sorumlusu ile vergi idaresi arasında çıkan uyuşmazlıkların ilgili hukuk kurallarının uygulanması ile çözümlendiği yargısal karar verme faaliyetine vergi yargılaması denilmektedir. Türk vergi yargılama usulünün temel ilkelerinin başında re'sen araştırma ilkesi gelmektedir.
Re' sen araştırma ilkesi aynı zamanda vergi yargılama usulünü diğer yargılama usullerinden ayıran özelliklerin başında da yer almaktadır. Türk vergi yargılamasını re'sen araştırma ilkesinden bağımsız olarak değerlendirmek ve incelemek adeta mümkün değildir. Çalışma içerisinde Türk vergi yargılamasında re'sen araştırma ilkesi kapsamlı bir şekilde ele alınmış olup, konuya ilişkin Danıştay kararlarına yer verilmiştir.  Konuya geçmeden önce ilk olarak vergi yargılamasının tarihsel gelişimi incelenmiş, vergi davalarının hukuki niteliği tespit edilerek, vergi yargılama usulü içerisinde yer alan ilkeler ele alınmıştır. Böylelikle vergi yargılamasının amacının ortaya çıkartılması hedeflenmiştir. Ardından kavramsal olarak re'sen araştırma ilkesi incelenmiş, söz konusu ilkenin vergi yargılaması içerinde yer alan yasal dayanakları ele alınarak kabul edilme nedenleri üzerinde durulmuş, kapsamı ve sınırları belirlenmiştir. İlkenin diğer yargılama alanları içerisindeki yeri de tespit edilerek re'sen araştırma ilkesinin vergi yargılama usulü içerisindeki öneminin gözler önüne serilmesi amaçlanmıştır. Çalışma içerisinde re'sen araştırma ilkesi çerçevesinde vergi yargılamasında delil sistemi ve ispat yükü de değerlendirilmiştir. 
Çalışmanın son kısmında Danıştay kararlarında re'sen araştırma ilkesi daha ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Ayrıca vergi yargılamasında geçmişten günümüze kadar gelen bazı tartışmalı konulara değinilerek, hususa ilişkin verilen yeni kararlar re'sen araştırma ilkesi içerisinde değerlendirilmiştir. Bu kapsamda adil yargılanma hakkı çerçevesinde re'sen araştırma ilkesi de ele alınmıştır.

Anahtar Kelimeler: Vergi yargılaması, re'sen araştırma ilkesi, adil yargılanma hakkı, Danıştay kararları.

Abstract:
Tax jurisdiction refers to the judicial decision-making activity in which disputes between the taxpayer or the tax officer and the tax administration are resolved through the application of relevant legal rules. Among the basic principles of Turkish tax jurisdiction, the principle of ex officio examination comes first. 
The principle of ex officio examination is also one of the distinguishing features of the tax jurisdiction procedure from other adjudicatory procedures. In fact, evaluating and examining the Turkish tax jurisdiction apart from the principle of ex officio examination is nearly impossible. In this study, the principle of ex officio examination in Turkish tax jurisdiction has been comprehensively discussed and the relevant The Council of State decisions have been included. Before going on to the main subject, the historical development of tax jurisdiction was examined, the legal nature of tax cases was determined, and the principles included in the tax jurisdiction procedure were discussed. Thus, it is intended to reveal the purpose of the tax jurisdiction. Then, the principle of ex officio examination was conceptually investigated, the legal basis of the principle in tax jurisdiction was discussed, the reasons for its adoption were emphasized, and its scope and limits were determined. By determining the position of this principle in other jurisdictions, it is aimed to reveal the importance of the ex officio examination principle in tax jurisdictions. Within the framework of the ex officio examination principle, this study analyzes the tax jurisdiction's evidence system and the burden of proof.
In the last part of the study, the principle of ex officio examination in The Council of State decisions is discussed in more detail. Additionally, some controversial topics in tax jurisdiction have been addressed, and new decisions on this issue have been evaluated within the principle of ex officio examination. In this context, the principle of ex officio examination is also discussed within the framework of the right to a fair trial.

Keywords: Tax Jurisdiction, Principle of ex Officio Examination, Right to Fair Trial, The Council of State Decisions.