Türk ve İngiliz ders kitaplarında iklim değişikliği konusunun sunumu: Karşılaştırmalı bir analiz
Climate change in Turkish and British textbooks: A comparative analysis
Yazar: YASEMİN YILMAZ AKYILDIZ
Danışman: PROF. DR. YÜCEL KABAPINAR
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Uluslararası ve Karşılaştırmalı Eğitim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ders kitapları = Textbooks ; Öğretim programları = Teaching curriculums ; İklim değişikliği = Climate change

Özet:
İklim değişikliği, dünyanın çeşitli yerlerinde meydana getirdiği olumsuz etkilerini hızla 
artırmakta ve insanlık için ciddi bir tehdit oluşturmaktadır. Yapılan bilimsel çalışmalar iklim 
değişikliğinin küresel bir kriz haline geldiğini açıkça ortaya koymaktadır. Türkiye'nin de 
içinde bulunduğu Akdeniz havzası, bu krizden en çok etkilenmesi beklenen bölgelerden biri 
olarak görülmektedir. Nitekim ülkemizde son dönemde meydana gelen aşırı hava olayları 
iklim değişikliğinin en önemli göstergelerinden biridir. Küresel olarak sürekli değişen ve
gelişen dünyamız, gelecekte iklim krizine karşı dirençli hale gelebilmek için iklim 
değişikliği eğitimini gerekli kılmaktadır. Bu bağlamda Türk ve İngiliz öğretim programları 
ve ders kitaplarında iklim değişikliği konusunun yerini saptamak, karşılaştırmalar yapmak
ve çalışmaya katılan öğretmenlerin iklim değişikliği konusunun ders kitaplarına yansıması 
ve karşılaştırılmasıyla ilgili görüşlerini belirlemek araştırmanın amacını oluşturmaktadır. 
Gerçekleştirilen araştırma nitel araştırma yöntemlerinden, doküman incelemesi ve durum 
çalışması deseniyle oluşturulmuştur. Araştırmanın çalışma grubunun ilk kısmını ortaokul 
kademesinde okutulan Türk Sosyal Bilgiler, Fen Bilimleri ve ÇEİD dersleri ile İngiliz 
Coğrafya ve Fen Bilimleri derslerine ait öğretim programları ve ders kitapları, ikinci kısmını 
ise 4 Sosyal Bilgiler ve 4 Fen Bilimleri öğretmenleri olmak üzere toplam 8 öğretmen
oluşturmaktadır. Veri toplama araçları olarak her iki ülkenin ilgili öğretim programları ve 
ders kitapları dokümanlarının kullanılmasının yanında iki ülkenin ders kitaplarında iklim 
değişikliği konusunun, ders kitaplarına yansıması ve karşılaştırılmasıyla ilgili görüşlerini 
almak için öğretmenlerle yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Elde edilen veriler, 
içerik analizi ve betimsel analiz çerçevesinde çözümlenmiştir. Araştırma sonucunda Türk 
Sosyal Bilgiler ve Fen Bilimleri derslerine ait öğretim programlarında iklim değişikliği 
konusunun oldukça sınırlı şekilde ele alındığı, İngiliz öğretim programlarının ise öğrencilere 
temel bir anlayış kazandırmaya yönelik bir içeriğe sahip olduğu tespit edilmiştir. İklim 
değişikliği konusunun ders kitaplarındaki yeri incelendiğinde İngiliz ders kitaplarının Türk 
ders kitaplarına göre konuyu daha kapsamlı ve farklı açılardan ele aldığı görülmüştür. 
Öğretmenler, konunun farklı bakış açıları ile sunulması, kanıtların yoğun kullanılması gibi 
çeşitli nedenlerden dolayı İngiliz ders kitaplarını daha etkili bulduklarını vurgulamışlardır.
Türk öğretim programlarının ve ders kitaplarının iklim değişikliği bağlamında 
güncellenmesi ve disiplinlerarası bir yaklaşımla sunulması, öğrencilere küresel bir kriz 
niteliği taşıyan bu konuda derinlemesine bir anlayış kazandırabilir.

Abstract:
Climate change is increasing its negative effects in various places of the World and 
constitutes a serious threat to humanity. Scientific studies clearly reveal that climate change 
has become a global crisis. The Mediterranean basin, including Turkey, is thought to be one 
of the regions expected to be most affected by this crisis. Thus, the extreme weather events 
that have occurred recently in our country are one of the most important indicators of climate 
change. Our constantly changing and developing world globally, makes it necessary climate 
change education in order to become resilient against the climate crisis in the future. In this 
context, the aim of the research is to determine the place of the climate change issue in 
Turkish and British curricula and textbooks, to make comparisons, and to determine the 
opinions of the teachers participating in the study about the reflection and comparison of the 
climate change issue in the textbooks. The research conducted was created with document 
analysis and case study pattern, one of the qualitative research methods. The first part of the 
study group of the research consists of curriculum and textbooks of Turkish social sciences, 
science and ÇEİD and British geography and science courses taught at secondary school 
level, and the second part consists of a total of 8 teachers, 4 social studies and 4 science 
teachers. In addition to using the relevant curriculum and textbook documents of both 
countries as data collection tools, semi-structured interviews were held with the teachers to 
obtain their opinions on the reflection and comparison of the climate change issue in the 
textbooks of the two countries. The data obtained was analysed within the framework of 
content analysis and descriptive analysis. As a result of the research, it was determined that 
the issue of climate change was addressed in a very limited way in the curricula of Turkish 
Social Studies and Science courses, while the British curricula had content aimed at 
providing students with a basic understanding. When the climate change in textbooks is 
examined, it is seen that British textbooks cover the subject more comprehensively and from 
different angles than Turkish textbooks. Teachers emphasized that they found British 
textbooks more effective for various reasons, such as presenting the subject from different 
perspectives and intensive use of evidence. Turkish curricula and textbooks in the context of 
climate change and presenting them with an interdisciplinary approach can provide students 
with an in-depth understanding of this issue, which is a global crisis.