Osmanlı Padişahlarının kullandığı tılsımlı gömleklerdeki görsel unsurların grafik tasarım açısından incelenmesi ve serigrafi baskı tekniği ile uygulamaları
Examining the visual elements of the talismanic shirts used by the Ottoman Sultans in terms of graphic design and their applications with screen printing technique
Yazar: ŞÜKRAN ÜNEŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SELMA ŞAHİN
Kütahya Dumlupınar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Grafik Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Giyim Endüstrisi = Clothing Industry ; Güzel Sanatlar = Fine Arts ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Grafik sanatlar = Graphic arts ; Grafik tasarımı = Graphic design ; Gömlek = Shirt ; Görsel analiz = Visual analysis ; Görsel ögeler = Visual items ; Hükümdar = Kingship ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Padişahlar = Padishahes ; Serigrafi = Serigraphy ; Tılsım = Talismanic

Özet:
Bu araştırma, Osmanlı padişahlarının giydiği tılsımlı gömleklerin grafik tasarım açısından incelenmesini ve serigrafi baskı tekniği ile tişört üzerine uygulamalarını içermektedir. Bu araştırma ile tarihimizde önemli bir değere sahip olan tılsımlı gömleklerin bilinirliğini artırmak amaçlanmaktadır.

Tılsımlı gömlekler, ortaya çıkış tarihinden itibaren, kişiyi kötülüklere karşı koruduğu, hastalıklara şifa verdiği, giyeni savaşta muzaffer kıldığı inancı ile dönemin müneccim başı, hattat ve nakkaşları tarafından büyük bir emek ve ustalıkla hazırlanmıştır. Yapıldığı dönem şarlarında çeşitli işlemlerden geçerek hazırlanan bu gömlekler tamamen el işçiliğidir ve uzun sürede tamamlanmaktadır.

Günümüzde ise tılsımlı gömlekler çeşitli müzelerde itinayla saklanmakta ve ziyaretçileri ile buluşmaktadır. Fakat yapıldığı dönemin tarihini, inancını, toplumun istek ve dileklerini sanatsal açıdan yansıtan bu gömlekler sadece konuyla ilgilenenler tarafından bilinmektedir.

Nitel tarama modelinde oluşturulan bu araştırmada tılsımlı gömlekler üzerinde kullanılan görsel unsurlar araştırılarak grafik tasarım ilkelerine göre incelenmiş ve gelişen teknoloji ile birlikte ele alınmıştır. Aynı zamanda kullanım amaçlarına göre "Zafer, Galibiyet ve Başarı", "Şifa ve Hastalık", "Bolluk, Bereket,  Zenginlik", "Nazar ve Büyüden Korunmak", "Sevgi, Aile, Bağlılık" olarak beş maddede sınıflandırılmıştır. Ayrıca araştırma kapsamında bilgisayar destekli programlardan yararlanılarak beş adet tasarım hazırlanmış ve hazırlanan tasarımlar, seri üretim koşulları da düşünülerek tişört üzerine serigrafi baskı tekniği ile basılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Tılsımlı Gömlek, Grafik Tasarım, Serigrafi Baskı, Tişört

Abstract:
This study includes the analysis of talismanic shirts worn by Ottoman sultans in terms of graphic design and the applications of the screen-printing technique upon the shirts. By this means, the objective is to increase awareness of talismanic shirts, which have importance in our history.

Ever since they first appeared, talismanic shirts have been prepared with great effort and craftmanship by the chief augurs, calligraphists and miniaturists of their time, all based on the belief that these shirts protected the individual from evil, restored health and rendered the wearer victorious in wartime. These shirts were the result of full hand workmanship and were completed over a long period of time, as they were prepared by being subjected to various processes, according to the period in which they were crafted. Nowadays, talismanic shirts are preserved with care in various museums, where visitors are welcomed to view these artifacts. But these shirts, which reflect the history, belief, desires and wishes of the public of that era through art, are only known by those who have taken an interest in them. During this study, which was generated based on the qualitative scanning model, the visual components used on the talismanic shirts have been studied according to graphic design principles and have been contextualized with advancing technology. Concurrently, they have been categorized in five subjects according to their purpose of use, being "Victory, Triumph and Achievement", "Healing and Illness", "Abundance, Plentifulness, Wealth", "Warning Off Evil and Spells", and "Affection, Family, Loyalty". Furthermore, five designs were prepared within the scope of the study by way of benefiting from computer-aided programs and these designs were then printed on t-shirts, using the screen-printing technique and also keeping mass production conditions in mind.

Keyword: Talismanic Shirt, Graphic Design, Serigraphy Press, T-shirt