COVID-19 pandemisinde kayıp yaşayan aile üyelerinin yas deneyimleri ve gereksinimleri
Grief experiences and needs of family members who have lost in the COVID-19 pandemic
Yazar: ARZU YALÇINKAYA
Danışman: PROF. DR. FATMA ÖZ
LOKMAN HEKİM ÜNİVERSİTESİ / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Araştırma, COVID-19 pandemi sürecinde yakınlarını kaybeden ailelerin yas deneyimlerini ve gereksinimlerini incelemek amacıyla yapılmıştır. Araştırmada nitel yöntemlerinden biri olan olgu bilim fenomenolojik desen kullanıldı. Araştırmanın evreni, Samsun' da COVID-19 tanısıyla birinci derecede yakınlarını kaybeden kişilerden oluştu. Örneklem ise kartopu yöntemiyle çalışmayı kabul eden gönüllü kişilerden oluştu. Araştırmanın gerçekleştirilmesi için Lokman Hekim Üniversitesi Girişimsel Olmayan Klinik Araştırmaları etik kurulundan ve kurumdan resmi yazılı izinler alındı. Katılımcılara araştırma hakkında bilgi verilerek onam alındı. Veriler, kişisel bilgi formu ile yarı yapılandırılmış soru formu ile toplandı. Araştırmada 18 yaşından büyük kendini ifade edebilen 30 katılımcı ile ortalama 90 dakika süren görüşme yapılarak veriler toplandı ve analiz edildi. Verilen ifadelere karşılık temalar oluşturuldu. Temalardan kendi aralarında benzer ve ilişkili olanlar kategorize edilip üst temalar oluşturuldu ve 3 uzmana gönderilerek uygunluğu test edildi. Araştırmanın tasarımı, veri toplama, veri analizi ve raporlanması Consolidated Criteria for Reporting Qualitative Research (COREQ) kontrol listesiniden yararlanıldı
Görüşmelerden elde edilen veriler doğrultusunda yedi tema oluşmuştur. Bunlar; yakını tanı alınca hissedilenler, hastalık sürecinde yaşanan deneyimler, son dönemlerinde yaşananlar, yakınının ölüm haberini aldıktan sonra yaşananlar, cenaze sürecinde yaşananlar, yasla baş etme süreci ve sağlık personelinden beklentilerdir. Alt temalardan bazıları ise belirsizlik yaşama,  bulaş endişesi, sosyal destek azlığı, ziyaret yasakları, kısıtlanma, vedalaşamama, ölümü inkâr, cenaze merasimi yapılamamasına üzülmedir.
Aileler için tanının alındığı zamandan itibaren, hastalık ve cenaze süreci ve yas deneyiminin travmatik yaşandığı saptandı. Hastalığın belirtilerinin ani ve ağır olması, acı çekerek hastanede tek başına ölümü, oldukça sarsıcı ve üzücü oldu. Aileler son zamanlarında yanında olup görevlerini yerine getiremeden ve vedalaşamadan kaybetmelerinde çaresizlik ve suçluluk hissettiler. Cenaze yasakları, karantina ve izolasyon nedeniyle ritüeller yapılamadan defin işlemi, ölümün kabulünü zorlaştırmıştır. Sağlık personelinden olumlu davranış ve empati beklentisi ve kurum desteklerine ihtiyaç duyulmuştur. COVID 19 pandemi ailelerin gereksinimleri doğrultusunda kurum desteği, cenaze işlerinin kolaylaştırılması, ritüellerin yapılmasına olanak verilmesi, hastaları hakkında bilgi alınabilmesi, yas desteği verilmesi, topluma bilginin tek elden ve doğru verilmesi önerilir.

Abstract:
This research was conducted to examine the grief experiences and needs of families who lost their relatives during the COVID-19 pandemic process. Phenomenological design, which is one of the qualitative methods, was used in the research. The population of the research consists of people who lost their first degree relatives with the diagnosis of COVID-19 in Samsun. The sample consisted of volunteers who agreed to work with the snowball method. Official written permissions were obtained from the Lokman Hekim University Non-invasive Clinical Research ethics committee and the institution to conduct the study. The participants were informed about the research and their consent was obtained. Data were collected with a personal information form and a semi-structured questionnaire. In the study, data were collected and analyzed by interviewing 30 participants over the age of 18 who could express themselves, which lasted an average of 90 minutes. Themes were created in response to the given statements. The themes that are similar and related among themselves were categorized and the upper themes were created and their suitability was tested by sending them to 3 experts. Research design, data collection, data analysis and reporting used the Consolidated Criteria for Reporting Qualitative Research (COREQ) checklist. 
Seven themes were formed in line with the data obtained from the interviews. These; What is felt when the relative is diagnosed, what is experienced during the disease process, what is experienced in the last stages, what is experienced after receiving the news of the relative's death, what is experienced during the funeral process, the process of coping with grief and expectations from the healthcare personnel. Some of the sub-themes are experiencing uncertainty, concern about contamination, lack of social support, visit bans, restrictions, not being able to say goodbye, denial of death, and sadness about not being able to hold a funeral ceremony.
The sudden and severe symptoms of the disease, her painful death in the hospital alone, was quite shocking and sad. Families felt helpless and guilty about losing them in their last days without being able to fulfill their duties and say goodbye to them. Burial without rituals made it difficult to accept death due to funeral bans, quarantine and isolation. Positive behavior and empathy expectations from health personnel and institutional support were needed. In line with the needs of families during the COVID 19 pandemic, it is recommended to provide institutional support, facilitate funeral arrangements, allow rituals to be performed, obtain information about patients, provide mourning support, and provide accurate and one-stop information to the public.