Tunceli volkanitlerinde Ulukale (Çemişgezek) porfirik dom ile Çağlarca (Hozat) radyal daykların petrolojik incelenmesi
Petrological investigation of Ulukale (Çemişgezek) porphyritic stock and Çağlarca (Hozat) radial dykes in Tunceli volcanics
Yazar: MUHAMMED YASİR YURT
Danışman: PROF. DR. SEVCAN KÜRÜM
Fırat Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Mineraloji Petrografi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering
Dizin: Petroloji = Petrology ; Tunceli-Hozat = Tunceli-Hozat ; Volkanitler = Volcanism

Özet:
Bu tez çalışması kapsamında, Geç Miyosen yaşlı Tunceli Volkanitleri içerisinde bulunan ve Çemişgezek-Ulukale köyünde yüzeyleyen 300 m yükseklik ve yaklaşık 1500 m çevre genişliğine sahip dom ile Hozat-Çağlarca köyü yakınında bulunan ve merkezden radyal şekilde yayılan yedi farklı uzunluktaki daykların mineralojik–petrografik ve jeokimyasal özellikleri incelenmiş ve çevresinde bulunan volkanitlerle karşılaştırılmıştır. Morfolojik ve oluşum farklılığına rağmen, benzer petrografik özellikler gösteren her iki kayaç grubu, porfirik dokulu ve andezitik bileşimlidir. Dayklarda farklı olarak piroksen mineralinin bulunması ve daykları oluşturan bazı mineral içeriklerinin dom minerallerine göre daha bazik bileşimli olması aradaki farklılığı oluşturmaktadır. Jeokimyasal incelemeler sonucunda, trakiandezit bileşiminde olduğu belirlenen her iki grup kayacın, kalkalkalen-şoşonitik ve peralümin özellikli ve ayrıca tüm element değişimlerinin veya davranışlarının birbiriyle benzer olduğu tesbit edilmiştir. Nd-Sr izotop verileri her iki kayaç grubunun zenginleşmiş kaynak bölgesinde ve manto - litosferik kaynak özelliği göstermektedir. Tüm jeokimyasal veriler bu volkanitlerin, düşük dereceli kısmi ergimeye uğramış spinel – peridotitik özellikli kaynak magmaya sahip olduğunu ancak asimilasyon-fraksiyonal kristalleşmeyle beraber, magma karışımı, kontaminasyon şeklinde kıtasal kabuğun etkisi ve yitime bağlı olarak gelişmiş sediman ergiyiklerinin etkisinin magma farklılaşmasının oluşumunda etkisinin önemli olduğunu ortaya koymaktadır. Ayrıca tüm bu veriler, bu volkanitlerin, ana magmatizma ürünü olan Tunceli Volkanitleriyle aynı petrolojik özelliklere sahip olduğunu göstermektedir.  

Anahtar Kelimeler: Tunceli Volkanitleri, Çemişgezek-Ulukale, Hozat-Çağlarca, dom, dayk, Nd-Sr izotop, petroloji

Abstract:
Within the scope of this thesis, mineralogical-petrographic and geochemical features of Çemişgezek-Ulukale dome (It has a height of 300 m and a perimeter of approximately 1500 m) and Hozat-Çağlarca radial dykes (seven different lengths) found in the Late Miocene aged Tunceli Volcanites were investigated and the results were compared with the surrounding volcanics. Despite their morphological and formation differences, both rock groups showing similar petrographic features have porphyritic texture and andesitic composition. The difference is that the pyroxene mineral is found in the dykes and some of the mineral contents that make up the dykes are more basic in composition compared to the dome minerals. As a result of geochemical investigations, it was determined that both groups of rocks, which were determined to be in trachyandesite composition, had calcalkaline-shoshonitic and peraluminous properties and also all elemental changes or behaviors were similar to each other. Nd-Sr isotope data show a mantle - lithospheric source characteristic in the enriched source region of both rock groups. All geochemical data reveal that these volcanics have low-grade partially melted spinel-peridotitic source magma, however, magma mixture with assimilation-fractional crystallization, the effect of continental crust in the form of contamination and the effect of sediment melts developed due to subduction are important in the formation of magma differentiation. In addition, all these data show that these volcanics have the same petrological characteristics as the Tunceli Volcanites, which are the main magmatism product.

Keywords: Tunceli Volcanics, Çemişgezek-Ulukale, Hozat-Çağlarca, dome, dyke, Nd-Sr isotope, petrology