Türkiye'deki şartlı nakit transferlerinin bazı sağlık göstergeleri üzerine olası etkilerinin değerlendirilmesi
Assessment of possible effects of conditional cash transfers on some health indicators in Turkey
Yazar: TUNCAY KARA
Danışman: YRD. DOÇ. DR. MAHMUT SAADİ YARDIM
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı / Sanat Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Halk sağlığı = Public health ; Nüfus = Population ; Sağlık = Health ; Sağlık hizmetleri araştırmaları = Health services research ; Sağlık politikası = Health policy ; Türkiye = Turkey ; Yoksulluk = Poverty

Özet:
1990'lardan itibaren Dünya'da uygulanmaya başlayan Şartlı Nakit Transferi, yoksullukla mücadele yöntemlerinden biri olarak bilinir. Uygulamanın temelinde özellikle sağlık ve eğitim konusunda yatırım yaparak gelecek nesillerin daha sağlıklı ve eğitimli olması ile beşeri sermayenin iyileştirilmesi amaçlanmaktadır. Bu yaklaşım çocuk ve ana sağlığına yönelik koruyucu sağlık hizmetlerinin gerekliliklerinin yerine getirilmesi durumunda, aile içinde anneye nakit para ödemesini içerir. Türkiye'de Dünya Bankasının desteği ile 2001 yılı sonunda "Şartlı Nakit Transferi Programı" uygulamaya konulmuştur. Programın uygulanmasına 2003 yılında aşamalı olarak ve 2004 yılından itibaren yurt genelinde başlanmıştır. Türkiye'de "Şartlı Nakit Transferi"(ŞNT) uygulamasında en yoksul %6'lık gelir diliminde yer alan bireylere ulaşılması hedeflenmiştir. Pilot uygulaması dahil olmak üzere, 2002-2009 yılları arasında Dünya Bankası kredisi ile finanse edilen bu program, 2009'dan sonra Türkiye'nin öz kaynaklarıyla sürdürülmektedir. Bu konuya özel veri olmadığından, bu tezde Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırmaları kapsamında toplanan veriler, dolaylı değerlendirme ile analiz edilmiştir. ŞNT takip değişkenlerinin, uygulama öncesi ve sonrası (1993-1998-2003-2008 yılları içindeki) sıklıklarının tanımlayıcı olarak değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Aynı sosyo-ekonomik dilimdeki bireyler arası etkileşimin yüksek olabileceği, en yoksul %6'daki bireylerin en yoksul %20 içinde yer değiştirebileceği düşünülerek çıkarsamalar için en yoksul %20'lik dilime odaklanılmıştır. Bu grubun verilerinin ikinci %20'lik dilimle karşılaştırılarak ŞNT'den sağlık hizmetlerinde etkilenme durumu değerlendirilmiştir. 2008 yılının verileri, ŞNT uygulamasının başlamadığı bir dönem olan 1998 ve 2003 yılllarının verileri ile karşılaştırılmıştır. Araştırma bilgisayar ortamında SPSS® programında verilerin yeniden analizi temelinde yürütülmüştür. Çalışma son beş yılda doğum yapan anneler ve son doğan çocuklara ait verilerle ŞNT programlarında hedeflenen anne sağlığı ve çocuk sağlığıyla ilgili hizmet kullanımına ilişkin göstergeler üzerinden yürütülmüştür. Gebelik döneminde hekimler ve hemşirelerden hizmet alma durumu, gebeliğin ilk 3 ayında gebeliğe ilişkin sağlık hizmeti alma ve doğum yapılan yer gibi değişkenler ile aşılar kapsamında BCG, DBT, Polio ve Kızamık aşılarının yapılma durumları, bu aşıların tarih bilgilerinin aşı kartlarında olması durumları, çocuk sağlığına ilişkin değişkenler olarak ele alınmıştır. En yoksul %20'lik dilim ile ikinci %20'lik dilimin (yoksul) sağlık hizmetlerinden yararlanma yüzdelerindeki 1998 ve 2008 yılları arasında değişim yüzdeleri benzer olup, 2003 ve 2008 yılları arasında farklılık bulunmaktadır. Bu farklılık çocukların aşılanma yüzdelerinde en yoksul %20'lik dilimin lehine olmuştur. 2008 yılı verilerinde en yoksul kesimin antenatal bakım ve doğum hizmetlerinden yararlanma düzeylerindeki değişim yüzdesi yoksul kesime göre daha az artmıştır. ŞNT'nin çocuk sağlığı hizmetlerinin alımına katkısının olduğu düşünülebilir, ancak bu tez çalışması, ikincil veri analizi olup ŞNT'ye ilişkin bilgi, veri içinde yer almamaktadır, dikkatli yorumlanmalıdır. ŞNT'ni değerlendirmek için en yoksul gruba özgün araştırmaların ve kadın sağlığına yönelik çalışmaların yapılması gerekmektedir.

Abstract:
Since 1990s Conditional Cash Transfers  to be implemented in the world,  and it is known as one of the methods of combating poverty. On the basis, it is aimed to make   human capital better, through investing on education and health topics. This approach includes paying cash to mother in family, in case of realizing necessities of maternal and children health. In Turkey, Conditional Cash Tansfer Programs were started with the support of World Bank and put in to practice at the end of 2001 and gradually in 2003 and since 2004 it has been implemented throughout the country. Turkey  has targeted to reach individuals who are in the poorest 6% in Conditional Cash Transfer application. This program, funded by World Bank loans between 2002-2009, then since 2009 is continuing with Turkey's own resources. As there is no data in the field covered by the study, it is taken into consideration Turkey Demographic and Health Survey data was reanalyzed. It was aimed to evaluate the identifier variable to track of variable frequencies for 1993-1998-2003-2008 years data before and after the CCT application. In study, it has been focused on the poorest 20% of population because at the same socio-economic zone there may interpersonal interaction will be high, then considered to be replace in the poorest 6% of individuals in the poorest 20%. Affected situation from CCT application compared through groups' data with second 20% slice. 2008 year' data compared with a term which has no CCT implication as 1998 and 2003 years' data. Study was conducted with SPSS® software via reanalysing. In study was implemeted with  data of mothers who delivered in last 5 years and kids who were born in last 5 years related of targets of CCT in mother and children health. Some indicators were handled in study as situation of taking service from physicians and nurses in pre-natal term, detecting pregnancy in first 3 months and delivering place, BCG,DBT,Polio and Measles vaccination rates. The poorest 20% slice and second (poor) 20% slice' usage levels of services are similar in 1998 and 2008, but there is differences in 2003 and 2008 years. This difference was advantage for childrens vaccination rates in the poorest 20% slice. With comparing poor slice, the poorest slice' usage of services related to antenatal term increased less in 2008. It would be though CCT application has contribution on children health but this study was conducted via second data analysis and that data which not includes data related to CCT, then results must been commented carefully. To assess CCT, studies related with poorest slice and woman health should been conducted.