Anadolu sahası türkülerinde gelin
The bride in the ballads of Anatolia region
Yazar: MUTLU GÜLERYÜZLÜ
Danışman: DOÇ. DR. SELÇUK PEKER
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Müzik = Music ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Evlilik = Marriage ; Gelin = Bride ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Türk halk edebiyatı = Turkish public literature ; Türk halk hikayeleri = Turkish folk stories ; Türküler = Folk songs

Özet:
Bu çalışma, sözlü halk ürünlerinden biri olan türkülerde gelini ele almaktadır. Başta TRT repertuarına ait Türk Halk Müziği Sözlü Eserler Antolojisi adlı üç ciltlik eser olmak üzere 52 müstakil kaynaktan taranan 1001 adet başlıklı türkü, 41 adet başlıksız türkü olmak üzere toplam 1042 türkü değerlendirilmiştir. Ayrıca incelenen türkülerin varyantları bulunmuşsa bunlar da türkü metinlerinin ardına numarasız olarak eklenmiştir. 
Çalışmada gelinle ilgili tespit edilen türküler düğün öncesi dönem, düğün dönemi ve düğün sonrası dönem olmak üzere 3 ana başlık altında incelenmiştir. Düğün öncesi dönemde gelinin evlilik yaşı, ideal gelin özellikleri, başlık, çeyiz, nişan, kına gibi konular ele alınmıştır. Düğün döneminde gelin alma ve gelin karşılama törenlerinin önemi vurgulanırken düğün sonrası dönemde ise yeni bir hayata ilk adımını atan gelinin başta eşi olmak üzere kaynanası, kayınbabası, görümcesi gibi diğer aile fertleriyle ilişkisi yer almıştır.
Araştırmanın evreni olan 1042 türküde gelinin yeri ve önemi hakkında bilgi verilmiştir. Türkülerden yola çıkılarak gelin nezdinde gelinin kadın kimliğinin, sevgili kimliğinin ve anne kimliğinin türkülere nasıl yansıdığı incelenmiştir. Doğum ve ölüm gibi geçiş dönemlerinden olan evlenmeye dair uygulamalar, inançlar, gelenek ve görenekler yine türkülerden yararlanılarak değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Bunlar yapılırken gelin ortaya çıktığı bağlamdan ayrı tutulmamış, Anadolu kültürü, coğrafyası, ekonomik durumu gibi unsurlar da çalışmada dile getirilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Türkü, gelin, halk edebiyatı, kültür

Abstract:
This study discusses the bride in the ballads one of the oral folk literature genres. Totally 1042 ballads – including 1001 titled ballads and 41 untitled ballads scanned from 52 separate sources, especially the three-volume-book named Turkish Folk Music Oral Anthology which belongs to TRT repertoire – were analyzed. When the versions of the ballads analyzed were found, those were also added after the texts of the ballads without numbers. 
In the study, the determined ballads about the bride were examined under three main headings as the pre-wedding period, the wedding period and the post-wedding period. In the pre-wedding period, subjects such as the marriageable age of the bride, ideal bride characteristics, bride price, dowry, engagement, henna night were discussed. While the importance of bridal reception and welcoming ceremonies were being emphasized during the wedding period, the relationship of the bride, who took the first step into a new life, with other family members such as her husband, mother-in-law, father-in-law, sister-in-law took place in the post-wedding period.
In 1042 ballads which are the universe of the research, it is given the information about the place and the importance of the bride. Based on the ballads, it was analyzed how the bride's female identity, lover identity and mother identity are reflected in the ballads beside the bride concept. Practices, beliefs, traditions and customs about marriage from transitional periods such as birth and death were analyzed by using the ballads again. While these were being made, the bride was not seperated from the context in which she emerged, and factors such as Anatolian culture, geography, economic situation were also reflected in the study.

Keywords: Ballad, bride, folk literature, culture