Tip 2 diyabet hastalarında pankreatik steatozu etkileyen faktörler ile pankreasın endokrin ve ekzokrin fonksiyonlarının değerlendirilmesi
Evaluation of factors affecting pancreatic steatosis and pancreatic endocrine and exocrine functions in type 2 diabetes patients
Yazar: TAHSİN TANER KARAEVREN
Danışman: DOÇ. ETHEM TURGAY CERİT
Gazi Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları = Endocrinology and Metabolic Diseases ; Gastroenteroloji = Gastroenterology ; İç Hastalıkları = Internal diseases

Özet:
Pankreatik steatoz (PS), pankreas dokusunda anormal derecede yağ birikimiyle karakterize bir durumdur. Literatürde PS'nin patofizyolojisi ve etiyolojisine ilişkin birçok çalışma bulunmakla birlikte, tip 2 Diyabetes Mellitus'lu (Tip 2 DM) hastalarda hangi faktörlerin PS üzerinde daha belirgin etkiler yarattığı tam olarak aydınlatılamamıştır. Ayrıca, pankreatik steatozun pankreasın endokrin ve ekzokrin fonksiyonlarına etkisini inceleyen çalışmalar olsa da, tip 2 DM'li bireylerde hangi faktörlerin pankreasın spesifik işlevlerini ne ölçüde etkilediği konusunda literatürde net bir görüş birliği bulunmamaktadır.
Çalışmamız, Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Endokrinoloji ve Metabolizma Bilim Dalı Polikliniklerinde Ağustos 2023 - Ağustos 2024 tarihleri arasında yürütülen, tek merkezli ve prospektif bir araştırmadır. Çalışmaya, yeni tanı almış tip 2 DM'li hastalar ile yaş, cinsiyet ve vücut kitle indeksi (VKİ) açısından benzer özellikler gösteren kontrol grubu dâhil edilerek toplam 126 olgu değerlendirilmiştir. Tüm katılımcılarda açlık plazma glukozu, HbA1c, C peptid, açlık insülin, HOMA IR, trigliserid, HDL kolesterol, karaciğer fonksiyon testleri, fekal elastaz düzeyleri ölçülmüş; pankreatik ve hepatik steatoz derecelendirmeleri ile hepatik yağ fraksiyonu düzeyleri ise kantitatif ultrasonografi teknikleri kullanılarak belirlenmiştir. Ayrıca, katılımcıların sosyodemografik ve klinik verileri kaydedilmiştir.
Tip 2 DM grubu ile kontrol grubu arasında, hepatik steatoz, fekal elastaz ve pankreatik ekzokrin yetmezlik yönünden tip 2 DM grubu aleyhine istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmuştur.
Pankreatik steatoz derecesi ile hepatik steatoz, hepatik yağ fraksiyonu, açlık plazma glukozu, açlık insülin, C peptit, HOMA IR, AST, ALT ve GGT arasında pozitif yönde, istatistiksel olarak anlamlı bir korelasyon bulunmuştur. Pankreatik steatoz derecesi ile fekal elastaz arasında negatif yönde istatistiksel olarak anlamlı bir korelasyon bulunmuştur.
Hepatik steatoz derecesi ile hepatik yağ fraksiyon düzeyi, açlık plazma glukozu, açlık insülin, HbA1c, C peptit, HOMA IR, AST, ALT, GGT ve trigliserid arasında pozitif yönde, istatistiksel olarak anlamlı bir korelasyon bulunmuştur. Hepatik steatoz derecesi ile fekal elastaz arasında negatif yönde istatistiksel olarak anlamlı bir korelasyon bulunmuştur.
Fekal elastaz ile hepatik yağ fraksiyon düzeyi, açlık plazma glukozu, açlık insülin, HbA1c, C peptit, HOMA IR, AST, ALT, GGT ve trigliserid arasında negatif yönde, istatistiksel olarak anlamlı bir korelasyon bulunmuştur.

Hepatik yağ fraksiyonu ile fekal elastaz değeri arasında negatif yönde ilişki bulunmuştur. Hepatik yağ fraksiyonu % 17'nin üzerinde olduğunda fekal elastaz <200 μg/g ihtimali artmaktadır.
Hepatik yağ fraksiyonu ile fekal elastaz değeri arasında negatif yönde ilişki bulunmuştur. Hepatik yağ fraksiyonu % 17'nin üzerinde olduğunda fekal elastaz <200 μg/g ihtimali artmaktadır.
Tüm tip 2 DM hastalarında, HbA1c ile pankreatik steatoz ve hepatik steatoz arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmadı ancak; HbA1c < % 10 tip 2 DM hastaları incelendiğinde; pankreatik steatoz derecesi ve hepatik steatoz derecesi ile HbA1c arasında pozitif yönde, istatistiksel olarak anlamlı korelasyon bulunmuştur. 
Pankreatik steatoz olasılığını etkileyen bağımsız değişkenler incelendiğinde, bel çevresindeki her bir birimlik artış pankreatik steatoz riskini 1,1 kat ve vücut yağ yüzdesindeki her bir birimlik artış 1,3 kat artırmaktadır.
Sonuç olarak, çalışmamızda yetersiz glisemik kontrolün, bozulmuş lipit profilinin ve olumsuz vücut yağ analizlerinin düşük fekal elastaz seviyeleri ile ilişki olduğu gösterilmiştir. Tip 2 DM hastalarında ekzokrin pankreatik yetmezliğin bir göstergesi olarak fekal elastaz düzeyinin klinikte diyabetik hastalarda ölçülmesinin çok önemli olduğunu düşünmekteyiz. Metabolik sendromun, pankreastaki yansıması olarak gördüğümüz pankreatik steatozun ve bunun neticesinde meydana gelen ekzokrin pankreatik yetmezliğin Tip 2 DM hastalarında rutin tarama programlarına dahil edilmesinin uygun olacağını değerlendirmekteyiz.
Anahtar kelimeler: pankreatik steatoz, ekzokrin pankreatik ekzokrin yetmezlik, hepatik steatoz, hepatik yağ fraksiyon, fekal elastaz, HbA1c

Abstract:
Pankreatik steatoz (PS), pankreas dokusunda anormal derecede yağ birikimiyle karakterize bir durumdur. Literatürde PS'nin patofizyolojisi ve etiyolojisine ilişkin birçok çalışma bulunmakla birlikte, tip 2 Diyabetes Mellitus'lu (Tip 2 DM) hastalarda hangi faktörlerin PS üzerinde daha belirgin etkiler yarattığı tam olarak aydınlatılamamıştır. Ayrıca, pankreatik steatozun pankreasın endokrin ve ekzokrin fonksiyonlarına etkisini inceleyen çalışmalar olsa da, tip 2 DM'li bireylerde hangi faktörlerin pankreasın spesifik işlevlerini ne ölçüde etkilediği konusunda literatürde net bir görüş birliği bulunmamaktadır.
Çalışmamız, Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Endokrinoloji ve Metabolizma Bilim Dalı Polikliniklerinde Ağustos 2023 - Ağustos 2024 tarihleri arasında yürütülen, tek merkezli ve prospektif bir araştırmadır. Çalışmaya, yeni tanı almış tip 2 DM'li hastalar ile yaş, cinsiyet ve vücut kitle indeksi (VKİ) açısından benzer özellikler gösteren kontrol grubu dâhil edilerek toplam 126 olgu değerlendirilmiştir. Tüm katılımcılarda açlık plazma glukozu, HbA1c, C peptid, açlık insülin, HOMA IR, trigliserid, HDL kolesterol, karaciğer fonksiyon testleri, fekal elastaz düzeyleri ölçülmüş; pankreatik ve hepatik steatoz derecelendirmeleri ile hepatik yağ fraksiyonu düzeyleri ise kantitatif ultrasonografi teknikleri kullanılarak belirlenmiştir. Ayrıca, katılımcıların sosyodemografik ve klinik verileri kaydedilmiştir.
Tip 2 DM grubu ile kontrol grubu arasında, hepatik steatoz, fekal elastaz ve pankreatik ekzokrin yetmezlik yönünden tip 2 DM grubu aleyhine istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmuştur.
Pankreatik steatoz derecesi ile hepatik steatoz, hepatik yağ fraksiyonu, açlık plazma glukozu, açlık insülin, C peptit, HOMA IR, AST, ALT ve GGT arasında pozitif yönde, istatistiksel olarak anlamlı bir korelasyon bulunmuştur. Pankreatik steatoz derecesi ile fekal elastaz arasında negatif yönde istatistiksel olarak anlamlı bir korelasyon bulunmuştur.
Hepatik steatoz derecesi ile hepatik yağ fraksiyon düzeyi, açlık plazma glukozu, açlık insülin, HbA1c, C peptit, HOMA IR, AST, ALT, GGT ve trigliserid arasında pozitif yönde, istatistiksel olarak anlamlı bir korelasyon bulunmuştur. Hepatik steatoz derecesi ile fekal elastaz arasında negatif yönde istatistiksel olarak anlamlı bir korelasyon bulunmuştur.
Fekal elastaz ile hepatik yağ fraksiyon düzeyi, açlık plazma glukozu, açlık insülin, HbA1c, C peptit, HOMA IR, AST, ALT, GGT ve trigliserid arasında negatif yönde, istatistiksel olarak anlamlı bir korelasyon bulunmuştur.

Hepatik yağ fraksiyonu ile fekal elastaz değeri arasında negatif yönde ilişki bulunmuştur. Hepatik yağ fraksiyonu % 17'nin üzerinde olduğunda fekal elastaz <200 μg/g ihtimali artmaktadır.
Hepatik yağ fraksiyonu ile fekal elastaz değeri arasında negatif yönde ilişki bulunmuştur. Hepatik yağ fraksiyonu % 17'nin üzerinde olduğunda fekal elastaz <200 μg/g ihtimali artmaktadır.
Tüm tip 2 DM hastalarında, HbA1c ile pankreatik steatoz ve hepatik steatoz arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmadı ancak; HbA1c < % 10 tip 2 DM hastaları incelendiğinde; pankreatik steatoz derecesi ve hepatik steatoz derecesi ile HbA1c arasında pozitif yönde, istatistiksel olarak anlamlı korelasyon bulunmuştur. 
Pankreatik steatoz olasılığını etkileyen bağımsız değişkenler incelendiğinde, bel çevresindeki her bir birimlik artış pankreatik steatoz riskini 1,1 kat ve vücut yağ yüzdesindeki her bir birimlik artış 1,3 kat artırmaktadır.
Sonuç olarak, çalışmamızda yetersiz glisemik kontrolün, bozulmuş lipit profilinin ve olumsuz vücut yağ analizlerinin düşük fekal elastaz seviyeleri ile ilişki olduğu gösterilmiştir. Tip 2 DM hastalarında ekzokrin pankreatik yetmezliğin bir göstergesi olarak fekal elastaz düzeyinin klinikte diyabetik hastalarda ölçülmesinin çok önemli olduğunu düşünmekteyiz. Metabolik sendromun, pankreastaki yansıması olarak gördüğümüz pankreatik steatozun ve bunun neticesinde meydana gelen ekzokrin pankreatik yetmezliğin Tip 2 DM hastalarında rutin tarama programlarına dahil edilmesinin uygun olacağını değerlendirmekteyiz.
Anahtar kelimeler: pankreatik steatoz, ekzokrin pankreatik ekzokrin yetmezlik, hepatik steatoz, hepatik yağ fraksiyon, fekal elastaz, HbA1c