Müze iç mekânlarında algı-anlatı-deneyim etkileşiminin iç mekân bileşenleri üzerinden değerlendirilmesi
The evaluation of the perception-narrative-experience interaction in museum interiors through interior components
Yazar: YASEMİN ÇORAKLI
Danışman: DOÇ. DR. EMİNE GÖRGÜL
İstanbul Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İç Mimari Tasarım Ana Bilim Dalı / İç Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: İç Mimari ve Dekorasyon = Interior Design and Decoration

Özet:
İç mekân bileşenlerinin müze anlatı aktarımına olan etkisinin, müzeyi deneyimleyen bireylerde oluşan duygu ve düşünceler üzerinden incelenmesi bu araştırmanın temel amacı olmuştur. Bu temel amaç için, iç mekân bileşenlerinin birey tarafından nasıl algılandığı ve mekân atmosferine sunduğu katkının araştırılması  hedeflenmektedir.
İç mekân deneyimi, birey ve mekân arasındaki iletişimin sonucu olarak ele alınmış ve bu iletişim döngüsünde mekândan bireye aktarılanlar, mekân anlatısı olarak değerlendirilmiştir. Araştırma, mekân ve anlatı kavramları arasında çok katmanlı ve derin bir ilişki olduğu, mekânın iç mekân bileşenleri ile anlatı oluşturabileceği, anlatıyı yönlendirebileceği yahut anlatıya destek olabileceği savları üzerine temellenmiştir. Bu bağlamda, mekânda anlatı kavramı önem kazanmış ve esasen anlatı aktarımı için tasarlanan müze mekânlarına odaklanılmıştır. Müze mekânlarının anlatı aktarımında, hem sergileme objelerinin, hem bilgilendirme arayüzlerinin, hem de iç mekân bileşenlerinin etken olduğu belirtilmiş, iç mimarlık disiplini çerçevesinde iç mekân bileşenlerinin mekân anlatısına olan katkısı araştırmada oluşturulan analiz modeli ile incelenmiştir.
Tez çalışmasının araştırma yöntemi, literatür taraması, örnek analizi, gözlem ve anket çalışmasını içeren karma yöntemlerden oluşmaktadır. Literatür araştırmasında, mekân, deneyim, algı, anlam, duygu, anlatı kavramları, mekânın bireyler tarafından nasıl algılandığı, iç mekân atmosferini oluşturan iç mekân tasarım elemanları ve kriterleri irdelenmiştir. Literatür araştırması sonucunda, müze iç mekân analizinde kullanılacak iç mekân bileşenleri tespit edilmiştir. İç mekân bileşenleri biçimsel, duyusal ve bağlamsal olmak üzere üç grupta incelenmiş olup, bireylerin izlenimlerine olan etkileri araştırılmıştır. Sonrasında, müze iç mekânlarının iletişim işlevi araştırılmış ve müze iç mekânları, anlatı kapsamına göre makro anlatılı ve mikro anlatılı olmak üzere iki  gruba ayrılmıştır. Önce evrensel ölçekteki müzeler, araştırmacının gözlemleri, mimari dokümantasyon ve literatür taraması ile analiz edilmiş, sonrasında yerel ölçekteki müze iç mekânları İtü İç Mimarlık Bölümü Lisans programı üçüncü yıl öğrencileri tarafından ziyaret edilmiş ve mekân deneyimine dair veriler anket yöntemi ile toplanmıştır. Örnek incelemesinde her bir mekân, iç mekân bileşenleri üzerinden tek tek incelenmiş, bireyler tarafından mekânın nasıl algılanabileceği ve bireylerde ne gibi izlenimler oluşturabileceği literatürle desteklenerek aktarılmıştır. Örnek incelemesi sonucunda, müze iç mekânlarını değerlendirilirken sıklıkla kullanılan değerlendirme parametreleri tespit edilmiş, kavramsal değerlendirme listesi oluşturulmuştur. Alan çalışmasında ise, müze iç mekânları literatürde tespit edilen iç mekân bileşenleri ve örnek incelemesi sonucunda elde edilen kavramsal değerlendirme listesi ile analiz edilmiştir. 
Araştırma sonucunda, müze mekânlarının iç mekân bileşenleri ile anlatı kurduğu ve bu anlatı aktarımı aracılığı ile mekânın bireyle etkileşime geçtiği doğrulanmıştır. İç mekân bileşenleri, tasarımcı tarafından anlatıyı destekleyecek yönde tasarlanıp bir araya getirildiğinde, hem mekânda anlatı yoğunluğu artmış, hem bireyler daha çok duygu ve düşünce geliştirmiş, hem de mekân akılda kalıcı hale gelmiştir. Ayrıca, araştırma, müze iç mekânlarının değerlendirilmesi için model önerisi sunmaktadır. Özellikle, alan araştırmasında oluşturulan müze mekânlarını değerlendirmeyi hedefleyen anket çalışmasının, hem iç mimarlar, hem de iç mimarlık öğrencileri için, mekân atmosfer analizinde ve bu analizden çıkarımda bulunmaya dair yol gösterici olacağı düşünülmektedir.

Abstract:
This study aims to examine the effect of interior components in museum interiors on the emotion and meaning load of the narrative. The sub-purposes of the study are the investigation of how the interior is perceived by the participant, how interior components interact with the narrative in this perception process, and creating a model proposal in terms of museum interior analysis or evaluation. In the scope of this research, the experience of interior space is handled as a result of the communication between the individual and the space, and what is transferred from the space to the individual in this communication cycle is evaluated as the space narrative. 
The study is based on the arguments that there is a multi-layered and deep relationship between space and narrative, and that space can create a narrative with its interior components, direct the narrative or support the narrative. In this context, the narrative of space gained importance and focused on museum spaces. The reasons for the selection of museum interiors within the scope of the study can be listed as follows: they convey narratives to large communities on a public scale, their narrative content is more comprehensive than other space typologies, they provide references to the past, present and the future, they have an instructive function, they use interior space components comprehensively, they are seen as spaces of experience and communication, they have the characteristics of spaces that allow individuals to create different interpretations, and the concepts of relationality are frequently discussed in particular for museum spaces. It is argued that the interior components of the museum and the narrative of the space are interaction. It is evaluated that this interaction develops in the process of perception and interpretation of museum interior components by the individual. Therefore, it is accepted that there is a relationship between the perception of space and the narrative of space. 
The narratives of museum interiors are handled in two groups as macro-narrative and micro-narrative spaces. Macro narratives tell stories of events that are political, social, or culturally wide-ranging (NSW Department of Education, 2017). On the other hand, micro-narratives convey self-stories that are highly personalized stories with a much smaller scope than macro narratives. The examples of micro-narratives are the stories of daily events, personal observations or reactions (NSW Department of Education, 2017).
The research method of the thesis consists of mixed methods including literature research, sample analysis, observation, and survey. In the literature research; The concepts of space, experience, perception, meaning, emotion, narrative, how the space is perceived by individuals, interior design elements, and criteria that make up the interior atmosphere are examined. As a result of the literature research, the interior components to be used in the interior space analysis were determined within the scope of the study. Interior components were examined in three groups morphological, sensational, and contextual. Line, plane, form, scale, ratio, balance, rhythm, contrast are included to the morphological group; sound, texture, smell, light, and color are included in the sensational group; social, cultural, economic, technological conditions, space typology, and design were determined as the components belonging to the contextual group. Afterward, the communication function of the museum interiors was examined and the museum interiors were divided into two separate groups according to the narrative scope macro-narrative and micro-narrative. Firstly, the museums of the universal scale were analyzed with the observations of the researcher, architectural documentation, and literature review, and then the interiors of the museums at the local scale were visited by the third-year students of the ITU Interior Architecture Department undergraduate program and the data on the space experience were collected by survey method. 
In the case study, the Acropolis Museum and Berlin Jewish Museum were examined for macro-narrative, and the Anne Frank Museum was analyzed for micro-narrative. Moreover, each space was examined one by one through its interior components specified in the literature; how the space can be perceived by individuals, and which impressions interior components can create on individuals, supported by the literature. As a result of the case study, the evaluation parameters that are frequently used while evaluating the museum interiors were determined and a conceptual evaluation parameter list was created. The conceptual evaluation set consists of pairs of opposing parameters. Accordingly, interesting - boring, relaxing/calm - stimulating, dynamic - calm, spacious - gloomy, and warm - cold parameter pairs constitute the conceptual evaluation set.
In the field study, as in the sample analysis, the museum interiors were examined in two groups as macro and micro narrative spaces through a survey. Istanbul Archeology Museum and Turkish and Islamic Arts Museum were chosen for macro narration, and Sait Faik Abasıyanık Museum was chosen for micro narration. Necessary permissions were obtained from the relevant museum directorates for the study to be carried out in the specified museums. With the survey study, it was aimed to examine how the interior components are perceived by individuals and to investigate the effect and consistency of the interior components with the narrative revealed by the museum interior. In the first stage, the survey includes questions that examine the interior space in terms of (a) morphological, (b) sensational, and (c) contextual aspects. In the second stage, the questions consisting of conceptual parameter pairs developed as a result of literature research and sample analysis, which examine the emotional state as a result of space experience, are included. The survey consists of multiple choice questions, questions using a semantic scale, and a short answer question. In order to apply the survey questions from each museum selected within the scope of the study, two different exhibition spaces were chosen, one has predominantly informative narration and the other has predominantly staging narration. Museum narratives were grouped as introduction, development, and conclusion by the researcher, based on circulation, narrative chronology, and/or themes of the museums. Thus, the survey was applied to a total of six different exhibition spaces from three different museums. A staging-based entrance space (Roman Sculpture Art Exhibition Space) and information-based conclusion space (Ancient Tomb Cult-Sidamara Type Sarcophagus Exhibition Space) from the Istanbul Archeology Museum which is macro narratives; a staging-based development space (Sacred Relics Exhibition Space) and an information-based conclusion space (Ottoman Period Exhibition Space) were selected from the Turkish and Islamic Arts Museum which is macro narratives. In the Sait Faik Abasıyanık Museum, which makes micro-narratives, a staging-based space from the entrance (Dining Room Exhibition Space) and a space based on informative narration from development (Life History I Exhibition Space) were selected. Within the framework of the survey study, the evaluations of the participants who experienced the interiors of the museums regarding their perceptions and experiences were analyzed.
As a result of the research, it has been confirmed that the museum spaces establish a narrative with the interior components and the space interacts with the individual through this narrative transfer. When the interior components are designed and brought together by the designer to support the narrative, the narrative density in the space has increased, the individuals have developed more emotions and thoughts, and the space has become memorable. Moreover, the spaces that convey the narrative with the staging setup have a positive effect on the attractiveness parameter compared to the spaces that convey narration with the information boards. In addition, the research offers a model proposal for the evaluation of museum interiors. In particular, the survey created in the field study is thought to be a guide for evaluating museum spaces, in space atmosphere analysis, and in making inferences from this analysis.