Sağlıklı beslenme ve besin etiketi okuma eğitimlerinin ortaokul öğrencilerinin besin tercihlerine etkisinin değerlendirilmesi
The evaluati̇on of  healthy nutri̇ti̇on and food label readi̇ng educati̇on affect on secondary school students' di̇etary preferences
Yazar: SALİHA KALELİ
Danışman: DOÇ. DR. ZEHRA BÜYÜKTUNCER DEMİREL
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Besin etiketi = Food label ; Besin tercihleri = Food preferences ; Besinler = Foods ; Beslenme = Nutrition ; Beslenme bozuklukları = Nutrition disorders ; Beslenme incelemeleri = Nutrition surveys ; Okullar = Schools ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Öğrenciler = Students

Özet:
Besin etiketleri, bireylerin besin tercihlerini etkileyebilen beslenme eğitim araçları olarak kabul edilmektedir. Çalışmalar, besin etiketlerindeki bilgilerin etkin bir şekilde kullanılamadığını göstermektedir. Okul temelli eğitim programların uygulanması çocuklarda besin etiketlerinin daha etkin kullanımını ve sağlıklı besin seçiminin teşvikini sağlayabilir. Bu çalışmada  öğrencilere sağlıklı beslenme ilkeleri ve besin etiketi üzerinde yer alan bilgilerin etkinkullanımı konularında eğitim verilerek, öğrencilerin besin tercihlerindeki değişimlerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Çalışma kısa ve uzun dönem izlem içeren bir müdahale çalışmasıdır. Çalışmaya biri çalışma grubu diğeri kontrol grubu olarak seçilen iki farklı okuldan 60 öğrenci olmak üzere toplam 120 öğrenci dahil edilmiştir. Çalışma grubu öğrencilerine 4 hafta boyunca haftada iki saat sağlıklı beslenme ve besin etiketi okuma eğitimi verilmiştir. Eğitimin kısa dönem etkinliği eğitimin tamamlanmasından hemen sonraki hafta; uzun  dönem etkinliği ise eğitimin tamamlanmasından 8 hafta sonra geliştirilen anketin tekrar uygulanması ile değerlendirilmiştir. Çalışma grubunda yer alan öğrencilerin velilerinin beslenme bilgi düzeyleri ve çocuklarının beslenme ile ilgili değerlendirmeleri kaydedilmiştir. Kontrol grubu öğrencilerine hiçbir müdahale yapılmamış olup çalışma grubu öğrencileriyle aynı dönemlerde anketlerin uygulanması sağlanmıştır. Katılımcıların beslenme durumları besin tüketim sıklığı, 24 saatlik besin tüketim kaydı ve bazı antropometrik ölçümler ile değerlendirilmiştir. 
Çalışma grubunda yer alan öğrencilerin besin etiketi üzerindeki bilgileri kullanma durumlarında kontrol grubu ile karşılaştırıldığında eğitimi izleyen kısa ve uzun dönemlerde (%16.6,%11.6) önemli düzeyde artış olduğu saptanmıştır (p=0.000). Verilen eğitim sonrasında öğrencilerin tamamının (%100) ambalajlı ürünlerin üzerindeki besin etiketlerini okumaya başladıkları ve bu davranışları uzun dönemde (%96.7) de sürdürdükleri saptanmıştır (p=0.000). Besin etiketlerinde yer alan ürünün enerji ve besin ögesi içeriklerine yönelik bilgilerin kullanımında kısa dönemde %73.4'lük, uzun dönemde %60.0'lık artış saptanmıştır (p=0.000). 
Eğitim sonunda beslenme ve besin etiketi okuma eğitimlerinin çocukların besin tercihlerinin etkilediği gösterilmiştir. Hem kısa hem uzun dönemde her gün süt, tam tahıllı ekmek, sütlü tatlı-dondurma, taze meyve suyu tüketenlerin önemli oranda arttığı saptanmıştır (p<0.05). Beslenme eğitimleri okul çağı çocuklarının sağlıklı beslenmelerini sağlayabilmek açısından önemli müdahalelerdir. Bu durumda öğrencilere sağlıklı beslenme eğitimlerinin verilmesi önem taşımaktadır.

Abstract:
Nutrient labels are accepted as nutrition education devices which can effect peoples' nutrient choices. Studies points out that the information on nutrient labels are not used efficiently. Implementation of school based education program can provide more effective use of nutrition labels and encouragement of healthy food choices for children. In this research ıt has been aimed to measure the changes on students' nutrient preferences  by educating  children about nutrition  principles and   using  information on nutrient labels efficiently. Study is an intervention study which has short  and long term observation. For this study ıt has been choosen totally 120 students from 2 different schools, 60 students  as working group and 60 students as controlling group. Education about healthy nutrition and understanding nutrient labels has been given to the working group students for 4 weeks as two hours a week. The short-term efficacy of the education has been evaluated right after a week later of completion of training  and the long-term efficacy has been evaluated  by  applying the survey again 8 weeks after the completion of training.The level of nutrition knowledge of the working group students' parents and the assesment of their children are recorded.There has been no interference for the controlling group students but it has been procuredto apply the survey at the same terms with the working group studets. Participants' nutritional status,food consumption frequency,24 hours food consumption records were evaluated by using some  anrtopometric measurements. 
When  compared to the  controlling group,  it has been seen that there is an important  icrease on the situation of using nutrition label information of the working group students,both at the short and  long terms after the  education stage (%16.6)(%11.6)(p=0.000). After training  it has been seen that all  the students have started to read the nutrition labels on  packaged productions and also they have kept on doing this for long term (%100.0)(%96.70)(p=0.000). It s been seen that there is  %73 increase for short term  and % 60 increase for long term on using information about products' energy and nutrition contents which take part on nutrition labels (p=0.000).
After training term, it is shown that nutrition and reading nutrition labels education have effected the chldrens' nutrition  choices. Both at the short and  long terms it has been determined that the number of the people who consumed  milk, fully cerealed bread, milky sweet  or ice cream , fresh fruit juice daily have increased at an important level(p<0.05 ). Nutrition education is an important attempt to provide healthy nutrition for school aged children.In this case it is  endured  big  value to give healthy nutrition education to the students.