Sirâceddîn El-Urmevî'nin Şerhu'l-İşârât Ve't-Tenbîhât'ı: bilgi teorisi açısından bir inceleme ve metin tahkiki
Sirâj Al-Din Al-Urmawî's Commentary On Al-Ishârât Wa't-Tanbîhât: an analysis from epistemological viewpoint and a critical edition
Yazar: SAİM GÜNGÖR
Danışman: PROF. DR. İLHAN KUTLUER
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Felsefesi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Bilgi felsefesi = Information philosopy ; Biliş = Cognition ; Burhan = Clear demonstration ; Epistemoloji = Epistemology ; Metafizik = Metaphysical ; Nefs = Soul ; Sezgi = Intuition ; Siraceddin el-Urmevi = Siraceddin el-Urmevi ; Zihni varlık = Mental existence ; İslam felsefesi = Islamic philosophy

Özet:
Urmevî'ye göre nefs, insan bedeninin parçalarında doğal ve ihtiyarî hareketle tasarrufta bulunan bir cevherdir. İnsan bedenindeki idrak hadiseleri onun vasıtası iledir. Sirâceddîn el-Urmevî, bilginin ya tasavvur ya da tasdikten ibaret olduğu fikrine kaildir. Bilgi denilen olgu, insanda ya kavram şeklinde ya da bir yargı tarzında vuku bulmaktadır. Bilginin meydana gelmesinde Urmevî'ye göre nefsin hayal gücünden istifade edilir. Bilginin elde edilmesinde Urmevî, ikinci bir yol olarak sezgiyi (hads) zikreder. Sirâceddîn el-Urmevî'ye göre bizde mevcut olmayan bir bilgi, ancak bizdeki mevcut bir bilgi sayesinde elde edilir. Urmevî, bilginin zihin dışı âlem ile uygunluk içinde olması gerektiği kanaatindedir. Ona göre bilgi, zihin dışında yer alan bilgi objesi ile tam bir uyum içinde olmalıdır. Urmevî, bilginin bir suret olarak akılda hâsıl olması noktasında kesin ve net bir biçimde İbn Sînâ gibi düşünmektedir. O, bilginin nefsi nâtıka'da hâsıl olması noktasında bariz bir şekilde suretleri verenin (Vâhibu's-Suver/Cebrail) aktif ve başat bir rol oynadığı kanaatindedir. Urmevî, tıpkı İbn Sînâ gibi hem zorunlu bilgilerin hem de nazarî ve kesbî bilgilerin varlığına kaildir. Zorunlu ilk bilgiler, Sirâceddîn Urmevî'ye göre teorik (nazarî) bilgilere götüren vasıtalardır. Sirâceddîn el-Urmevî'yi aralarında burhan'ın da yer aldığı kıyas çeşitleri noktasında diğer düşünürlerden ayıran husus, onun kıyas türlerini altı çeşit olarak düşünmüş olmasıdır. Sirâceddîn el-Urmevî, zihnî varlığın tam bir soyutlama sonucu akıl tarafından husûle getirildiği kanaatindedir ve o, İbn Sînâ'yı izleyerek duyu idraki ile aklın idrakini kesin çizgilerle birbirinden ayırmaktadır. Sirâceddîn el-Urmevî, riyazetle kendini yetkinleştirmiş olan ârif-i mütenezzih'in ilham ve keşifle bilgiye ulaşabileceği kanaatindedir.

Abstract:
According to al-Urmawî, the human soul is a incorporeal substance that controls the parts of human body through natural and voluntary movements. Events of sensual and intellectual perception happen via this essence. Sirâj al-Dîn al-Urmawî is convinced that knowledge is comprised of either conceptions or affirmations. The phenomenon of knowledge is realized either as a notion or judgement. In construction of knowledge, the imagination of the self is utilized, argues al-Urmawî. He adds that another means to acquire knowledge is intuition. A piece of knowledge/understanding we do not have is only possible to achieve through other pre-existing knowledge to which we already have access. In al-Urmawî's view, knowledge must be congruous with the universe outside the mind. To him, knowledge must correspond to the object to be known outside the mind. Urmawî is in certain and clear agreement with Ibn Sînâ n terms of knowledge appearing as a representation in the mind. He believes that in the way knowledge appears/comes into existence, the one who has given intellectual forms, Dator Formarum (Wâhib al-Suwar/ Jibrîl) plays an active and foremost role. Just like Ibn Sînâ, al-Urmawî is convinced on the existence of essential/prerequisite knowledge alongside theoretical and acquired knowledge. In Sirâj al-Dîn al-Urmawi's view, prerequisite knowledge is needed to reach theoretical knowledge. What distinguishes Sirâj al-Dîn al-Urmawi from other thinkers is that he enlists six different comparison tools including rational demonstration/al-burhân. He thinks that mental existence is brought into existence through abstractions of the mind and by following Ibn Sînâ, he distinguishes between senses and the rational perception clearly and with distinct lines. Sirâj al-Dîn al-Urmawî believes that the clear-minded scholar who has improved himself through practice and discipline of the self can reach knowledge through inspiration and discovery.