Dezavantajlı olarak kabul edilen öğrencilerin okuma anlama gelişimlerini etkileyen unsurlar ve çözüm önerileri
Factors affecting reading and comprehension skills of children accepted as disadvantaged and solutions
Yazar: DEMET KARDAŞ
Danışman: DOÇ. DR. GIYASETTİN AYTAŞ
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Dezavantajlı gruplar = Disadvantaged groups ; Okuma-anlama = Reading-comprehension ; Sosyoekonomik sorunlar = Socio-economic problems ; Sosyokültürel sorunlar = Socio-cultural problems ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Türkçe öğretimi = Turkish teaching ; Öğrenci sorunları = Problems of the students

Özet:
Bu çalışmanın amacı; sosyoekonomik ve sosyokültürel bakımdan dezavantajlı çocukların, Türkçe Öğretiminde okuma-anlam gelişimlerini öğrenci, aile, okul ve çevre etkileşiminde tespit etmek, geleceğe yönelik dezavantajlılarda daha etkin ve kalıcı bir Türkçe Öğretimi için çözüm önerilerinde bulunmaktır. Çalışmada bu amaçlar doğrultusunda dezavantajlı öğrencilere ilişkin nitel ve nicel verilerin birlikte el alındığı karma model kullanılmıştır. 

Dezavantajlı öğrencilerin bulunduğu okullardaki okul yöneticileri ve Türkçe öğretmenlerinin bu grup ile ilgili bilgi düzeyleri; öğretmenlerin ders kitabı, öğretim programı ve teknolojik araçlar hakkında görüşleri,  araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış bir görüşme formu ile toplanmıştır. Dezavantajlı grupta yer alan öğrencilerin Türkçe Öğretim Programında bulunan okuma-anlama ile ilgili kazanımları gösterme sıklıkları; okuma-anlama gelişimleri, araştırmacı tarafından geliştirilen okuma-anlama gözlem formu ve uygulanan sınavlarla tespit edilmiştir. 

Araştırmanın sonuçları, okul yöneticileri ve Türkçe öğretmenleri tamamına yakını okullarında ve girdikleri sınıflarda dezavantajlı (yoksul, korunmaya muhtaç, tek ebeveynli, kendisi veya ailesi suça bulaşmış, sokakta veya başka bir sektörde çalışan) öğrenci bulunduğunu ifade etmiştir. Okul yöneticileri ve Türkçe öğretmenleri tamamına yakınının, dezavantajlı öğrencilerle ilgili; lisans, yüksek lisans, doktora programlarında ve MEB'in hizmet içi eğitimlerinde akademik bilgi almadığı tespit edilmiştir.  Türkçe öğretmenlerinin dezavantajlı öğrencilerle yaşadıkları sorunlar sıralamasında akademik başarısızlık son sırada gelmektedir. Türkçe öğretmenleri de tıpkı okul yöneticileri gibi, akademik başarısızlığa gelene kadar halledilmesi gereken temel problemler olduğunu ifade etmişlerdir. Öğretmenler; dezavantajlı öğrencilerin, ailelerinin düşük sosyoekonomik ve diğer olumsuz özellikleri nedeniyle geleceğe dair akademik bir amaçlarının olmadığını; mevcut ders kitabının, programın ve ders materyallerinin dezavantajlı öğrencilere uygun olmadığını belirtmişlerdir. 

Deney grubu beşinci ve yedinci sınıf öğrenciler için hazırlanan okuma alanı kazanım gözlem formuna göre, bu öğrencilerin analiz, sentez, değerlendirme ile ilişkili kazanımların çok azını; bilgiye yönelik kazanımları ise orta düzeyde gerçekleştirdiği tespit edilmiştir. 

Sonuç olarak, dezavantajlı öğrencilerin eğitim yoluyla topluma kazandırılması için MEB (program, ders kitabı, ders materyali, öğretmen istihdamı), eğitim fakülteleri, yerel yönetimler, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığının ortak hareket edeceği politikalara ihtiyaç vardır. 

Anahtar sözcükler: Dezavantajlılık, yoksulluk, yoksunluk, okuma, anlama.

Abstract:
This study aims to identify reading-comprehension development of children disadvantaged in terms of socio-economical and socio-cultural status in Turkish teaching within the framework of student, family, school and environment and contribute to solutions regarding a better Turkish language education delivery for the disadvantaged for the future. Therefore, mixed-methods research, including qualitative and quantitative data, was employed on the disadvantaged students. 

Semi-structured interview form, developed by the researcher, was used to gather data about knowledge level of the school directors and Turkish teachers about this group as well as their opinions on teacher's book, curriculum and technological tools. Frequencies of the disadvantaged students' display of reading-comprehension outcomes found in Turkish language teaching, reading-comprehension developments have been identified by the reading-comprehension form developed by the researcher and the examinations applied. 

Results have revealed that almost all of the school directors and Turkish teachers have reported that there are disadvantaged students (poor, in need of protection, with single parent, committing crime or having parents committing crime, working in the street or in another sector) in their classrooms. It has been found out that almost all of the school directors and Turkish teachers have reported that they haven't received any education on disadvantaged students in BA, MA, PhD degrees or in-service training by Ministry of National Education. Academic failure is in the last place among the problems that Turkish teachers have with disadvantaged. Turkish teachers, like school directors, have reported that there are so many basic problems that should be handled before academic failure.  Teachers have stated that the disadvantaged students do not have academic aims because of low socio-economic status of their families and other negative reasons; and existing course books, curriculum and course materials are not appropriate for the disadvantaged. 

According to reading outcomes of observation form prepared for 5th and 7th grade of treatment group, it has been found out that these students have gained only a small amount of analysis, synthesis and evaluation skills while those of knowledge in moderate. 

In sum, common policies of Ministry of National Education (curriculum, course books, course books, teacher employment), faculties of education, local administrations, Ministry of Family and Social Policy are needed for disadvantaged students to be into society through education.  

Keywords: Disadvantaged, poverty, deprivation, reading comprehension