Dehidratasyon nedeniyle takip edilen pediatrik hastalara uygulanan tedavinin prognoza etkisinin retrospektif olarak değerlendirilmesi
Retrospective evaluation of the effect of treatment on prognosis in pediatric patients followed up for dehydration
Yazar: FERAH DİYAR KARAMAN CAN
Danışman: DOÇ. DR. NİHAL AKÇAY
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Kanuni Sultan Süleyman Eğitim ve Araştırma  Hastanesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: İnfüzyonlar-intravenöz = Infusions-intravenous

Özet:
Amaç: Çocukluk çağında en sık görülen infeksiyöz hastalıklardan biri olan ishal, çocuklarda mortalite ve morbiditenin en sık ikinci nedeni olarak gösterilmektedir. Akut ishal vakalarının çoğu kendiliğinden iyileşse de, bazı çocuklarda en yaygın ve tehlikeli komplikasyon olarak dehidratasyon görülebilir. Şiddetli dehidratasyon hızlıca düzeltilmezse hayatı tehdit edici olabilir. Bu çalışmanın amacı, çocuk acilde dehidratasyon nedeniyle takip edilen pediatrik hasta grubuna uygulanmış olan tedavilerin hastanın prognozuna etkisinin retrospektif olarak değerlendirmektir. Hastanın gelişinde ve taburculuk sırasındaki klinik durumu, alınmış olan tetkiklerin tedavi öncesi ve sonrasındaki parametreleri değerlendirilecektir. Dehidratasyon saptanan hastaların kan gazında asidoza eğilim görülmektedir, tedavide verilen sıvı içeriğinin ve miktarının asidozu düzeltme hızı ve etkisi hastaların öncesi ve sonrasında bakılmış olan kan gazı tetkiklerinde kıyaslanacaktır. Çalışmanın sonuçları, çocuklarda dehidratasyon tedavisinin anlaşılması, önlenmesi ve tedavisi konusunda daha etkili stratejiler geliştirmek için önemli bir katkı sağlayabilir.

Gereç ve Yöntem: Çalışmamıza İstanbul Sağlık Bilimleri Üniversitesi Kanuni Sultan Süleyman Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde 15.01.2024-15.04.2024 tarihleri arasında kurumumuz çocuk acil servisine dehidratasyon nedeniyle başvuran, tedavisi ve takibi yapılan 18 yaş altında ve kriterlerimize uyan hastalar çalışma kapsamında değerlendirildi. Çalışmamızda verilerin istatistiksel analizi için SPSS (Statistical Package for the Social Sciences) programının 27.0 versiyonu kullanılmıştır.

Bulgular: Çalışmaya dahil edilen 440 hastanın 233'ü (%53) erkek, 207'si (%47) kız idi. Çalışmaya dahil edilen hastaların ortalama yaşı 5,5±4 yaş iken ortanca değeri ise 5 yaştı (minimum-maksimum: 0-17 yaş). Hastaların hastanemize başvuru sırasında 343'ünde (%78) ishal yakınması mevcut olup, 365'inde (%83) kusma, 104'ünde (%23,6) ateş olduğu tespit edilmiştir. Bu hastaların 336'sında (%76,4) orta derecede dehidratasyon, 104'ünde (%23,6) ağır derecede dehidratasyon görüldü. Hastaların 117'sine (%26,6) idame mayi tedavi gereksinimi olup çocuk acil müşahede yatışı gerekmiştir. Çalışmaya katılan hastaların gaita tetkikleri değerlendirildiğinde 67'sinde (%15,2) Rotavirüs, 7'sinde (%1,6) Adenovirüs saptandığı görüldü. Çalışmamızda hastaların 260'ında (%59,1) replasman sıvı tedavisi olarak SF, 180'inde (%49,9) RL kullanıldığı saptandı. Replasman sıvısı olarak verilen RL ve SF grupları arasında serum öncesi ve serum sonrası pH artışı, HCO₃ artışı, BE (-ecf) artışı istatistiksel olarak anlamlı farklılık göstermedi. Serum sonrası kan gazında RL grubunda Cl- değerinde düşüş, SF grubunda artış gözlendi. SF grubunda serum öncesi ve serum sonrası Cl- değişimi RL grubundan anlamlı olarak daha yüksekti. Serum sonrası kan gazında RL grubunda laktat değerinde yükselme gözlenirken, SF grubunda düşüş gözlenmiştir. Ancak RL ile SF grupları arasında serum öncesi ve serum sonrası laktat değişimi istatistiksel olarak anlamlı farklılık göstermedi.

Sonuç: Çocuk acilde dehidratasyon nedeniyle takip edilen pediatrik hasta grubuna uygulanmış olan tedavilerin prognoza olan etkisini değerlendirdiğimiz çalışmamızda verilen uygulanan tedaviler ve klinik durumlarına yansımaları ve kan gazında değişimler incelenmiştir. Uygulanan yükleme sıvılarından RL ve SF akut ishal ve orta-ağır dehidratasyon yaşayan çocukların replasman tedavisinde kullanılmıştır. İkisi de benzer klinik iyileşme ve laboratuvar parametrelerinde düzelme sağladığı saptanmıştır. Her iki çözeltinin de bu tür vakaların yönetiminde kullanılabileceğini ve tedavi seçeneklerinde esneklik sağladığını göstermektedir. Bu nedenle, daha spesifik olarak değerlendirebilmesi ve etkilenen faktörlerin araştırılması için yeni ve geniş kapsamlı prospektif kontrollü çalışmalara ihtiyaç vardır.  

Anahtar Kelimeler: Dehidratasyon, Gastroenterit, Elektrolitler, Asit-Baz dengesi, İntravenöz sıvı replasmanı

Abstract:
Aim: Diarrhea, one of the most common infectious diseases in childhood, is shown as the second most common cause of mortality and morbidity in children. Although most cases of acute diarrhea recover spontaneously, dehydration, the most common and dangerous complication, can be seen in some children. Severe dehydration can be life-threatening if not corrected quickly. The aim of this study is to retrospectively evaluate the effects of treatments applied to a group of pediatric patients followed up for dehydration in the pediatric emergency department on the prognosis of the patient. The clinical status of the patient on arrival and at discharge, and the parameters of the tests taken before and after treatment will be evaluated. A tendency to acidosis is seen in the blood gases of patients with dehydration, and the speed and effect of the fluid content and amount given in the treatment on correcting acidosis will be compared in the blood gas tests of the patients before and after. The results of the study may make a significant contribution to the understanding, prevention and development of more effective strategies for the treatment of dehydration in children.

Material and Methods: In our study, patients under the age of 18 who presented to the pediatric emergency department of our institution due to dehydration and were treated and followed up between January 15, 2024, and April 15, 2024, at Istanbul Health Sciences University Kanuni Sultan Süleyman Training and Research Hospital, were evaluated within the scope of the study. In our study, SPSS (Statistical Package for the Social Sciences) program version 27.0 was used for statistical analysis of the data.

Results: Of the 440 patients included in the study, 233 (53%) were male, and 207 (47%) were female. The average age of the patients included in the study was 5.5±4 years, with a median age of 5 years (min-max: 0-17 years). At the time of admission to our hospital, 343 (78%) of the patients had complaints of diarrhea, 365 (83%) had vomiting, and 104 (23.6%) had a fever. Moderate dehydration was observed in 336 (76.4%) of these patients, while severe dehydration was seen in 104 (23.6%). Maintenance fluid therapy was required for 117 (26.6%) patients, necessitating observation in the pediatric emergency department. When stool tests of the patients participating in the study were evaluated, Rotavirus was detected in 67 (15.2%) and Adenovirus in 7 (1.6%) patients. In our study, it was found that SF was used as replacement fluid therapy in 260 (59.1%) patients and RL in 180 (49.9%) patients. There was no statistically significant difference between the RL and SF groups in terms of pre-serum and post-serum increases in pH, HCO₃, and BE (-ecf). In post-serum blood gas, a decrease in Cl- value was observed in the RL group, while an increase was observed in the SF group. The change in Cl- from pre-serum to post-serum was significantly higher in the SF group than in the RL group. In post-serum blood gas, an increase in lactate value was observed in the RL group, while a decrease was observed in the SF group. However, there was no statistically significant difference in the change in lactate between the RL and SF groups from pre-serum to post-serum.

Conclusion: In our study evaluating the impact of treatments administered to the pediatric patient group followed in the pediatric emergency department due to dehydration, the applied treatments, their clinical reflections, and changes in blood gas were examined. RL and SF were used in the replacement therapy of children experiencing acute diarrhea and moderate to severe dehydration. Both solutions were found to provide similar clinical improvement and improvement in laboratory parameters. It demonstrates that both solutions can be used in the management of such cases and provide flexibility in treatment options. Therefore, new and comprehensive prospective controlled studies are needed to more specifically evaluate and investigate the factors involved.

Key words: Dehydration, Gastroenteritis, Electrolytes, Acid-Base balance, Intravenous fluid replacement