Döviz kuru sistemleri ve dış açıkların nedenleri Türkiye üzerine ekonometrik bir analiz (1992-2010)
Exchange rate systems and the causes of foreign deficit an econometrics analysis on Turkey (1992-2010)
Yazar: ZİYA ÇAĞLAR YURTTANÇIKMAZ
Danışman: DOÇ. DR. SEVDA YAPRAKLI
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Bölümü / İktisat Ana Bilim Dalı / İkt. Gelişme ve Uluslararası İkt. Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Döviz = Foreign exchange ; Döviz kuru = Exchange rate ; Döviz kuru sistemleri = Exchange rate systems ; Dış açık = External deficit ; Ekonometrik analiz = Econometric analysis

Özet:
Bu çalışmada, farklı döviz kuru sistemleri altında dış açıklara neden olan faktörler belirlenmeye çalışılmaktadır. Bu konuyla ilgili teorik yaklaşımlarda (Esneklikler, Keynesyen, Parasalcı ve Dönemlerarası Yaklaşım), reel döviz kuru, bütçe dengesi, para arzı ve tasarruf-yatırım dengesinde meydana gelen değişimlerin dış denge üzerinde önemli etkilere sahip olduğu ileri sürülmektedir.Türkiye ekonomisinde farklı döviz kuru sistemleri altında dış açıklara neden olan faktörlerin, teorik yaklaşımlar çerçevesinde incelenmeye ve dış dengesizliklerin giderilmesi açısından hangi politika araç(ları)ının daha etkili olduğunun tespit edilmeye çalışıldığı bu çalışmada, 1992:2-2001:2 ve 2001:3-2010:3 dönemleri için zaman serisi analizleri kullanılmıştır. Bu amaçla, eş-bütünleşme testinin yanı sıra vektör hata düzeltme modeli sistemi ile regresyon analizleri yapılmıştır. Eş-bütünleşme testi sonuçlarına göre, Türkiye'de hem sabit döviz kuru sisteminin uygulandığı 1992:2-2001:2 döneminde hem de esnek döviz kuru sisteminin uygulandığı 2001:3-2010:3 döneminde dış açıklara neden olan temel faktörler bütçe açığı ve para arzıdır.Vektör hata düzeltme modeli analizi ile elde edilen sonuçların, uzun dönemli ilişki denklemindeki sonuçlar ile tutarlık arz ettiği tespit edilmiştir. Sonuç olarak, Türkiye'de hem sabit hem de esnek döviz kuru sistemleri altında dış açıklara neden olan faktörlere yönelik teorik yaklaşımlardan Keynesyen ve Parasalcı yaklaşımlar geçerlidir ve dış açıkları gidermek için maliye ve para politikalarını uygulamak etkilidir.Anahtar Kelimeler: Döviz Kuru Sistemleri, Dış Açıklar, Esneklikler Yaklaşımı, Keynesyen Yaklaşım, Parasalcı Yaklaşım, Dönemlerarası İkame Yaklaşımı

Abstract:
In this study, factors are tried to be determined to monitor how they affect external deficit which is widely under the influence of different exchange rate systems. Theoretical approaches like (Elasticity, Keynesian, Monetarist, Intertemporal Approaches) dealing with this issue postulate some variations on real exchange rate, budget balance, money supply, saving and investment balance have serious effects on external balance.In this survey these approaches are analised to shed light on what kind of factors under the influence of different exchange rate systems causes external deficit in Turkish economy and what kinds of political means should be chosen to overcome this deficit. To do that time series analysis was used for the periods, 1992:2-2001:2 and 2001:3-2010:3. Cointegration test, vector error correction model and regression analysis were completed fort his survey. Cointegration test covering the periods 1992:2-2001:2 when stable exchange rate system was chosen and 2001:3-2010:3 when flexible exchange rate was chosen shows that major factors causing trade deficit are budget deficit and money supply.Results acquired through vector error correction model are observed to be consistent with the results of long term relation equation. As a result Keynesian and Monetarist approaches are valid to determine factors effecting external deficits when both stable and flexible exchange rate were in use, and the use of fiscal and monetary policies is effective to overcome external deficits.Key Words: Exchange Rate Systems, External Deficits, Elasticity Approaches, Keynesian Approaches, Monetarist Approaches, İntertemporal Approaches