Öğretmenlerin eğitimde bilişim teknolojilerini etik kullanım düzeylerinin incelenmesi
Examining teachers' levels of ethical use of information technologies in education
Yazar: EMRULLAH ÇALIŞIR
Danışman: DOÇ. DR. OĞUZHAN ÖZDEMİR
Fırat Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bilişim çağında bireyler, bilgi ve iletişim teknolojilerinin sunduğu imkânlardan istifade ederek, etkileşimli olarak ihtiyaç duydukları bilgilere ulaşmakta; işlerini pratik, kolay ve zenginleştirilmiş bir şekilde gerçekleştirmektedirler. Birey ve toplum yaşamında "dönüşüm" olarak da ifade edebileceğimiz bu değişim hep olumlu yönde olmamaktadır. Birey ve toplum yaşamında daha önce var olup, bilişim teknolojilerinin gelişmesi ve yapay zekâ tabanlı uygulamalarla entegre olmasıyla beraber etki alanını artıran sorunların, birey ve toplum yaşamının bugününü ve geleceğini önemli ölçüde etkileyecek ve tehdit edecek yeni etik sorunları da ortaya çıkaracağı düşünülmektedir. Bilişim teknolojilerinin kullanılmasında uyulması gereken etik kuralların yeni nesillere doğru bir şekilde aktarımının yapılması toplumlar açısından kritik öneme haizdir. Bilişim etiğinin özümsenip doğru bir şekilde uygulanmasındaki önemli faktörlerin başında rol model konumundaki öğretmenler gelmektedir. Bilişim teknolojilerinin etik kullanımı söz konusu olduğunda, öğretmenlerin öğrenciler için rehber ve rol model olması gerektiğine dair beklenti her geçen gün artmaktadır. Bu çalışmada toplumun en çok etkilendiği rol modellerin başında gelen öğretmenlerin, eğitimde bilişim teknolojilerini etik kullanım düzeyleri, belirlenen değişkenler açısından incelenmiştir. Literatüre katkı sağlayacak bu çalışma ile bilişim etiği ile ilgili yapılacak çalışmalar ve öğretmenler için tasarlanacak hizmet içi eğitim programları için bir yansıtım sunulmaya çalışılmıştır. Bu açıdan bakıldığında eğitimcilerin bilişim teknolojilerini etik kullanım düzeylerinin ortaya konması son derece önem arz etmektedir.
Bu araştırmada aktif olarak devlet okullarında görev yapan öğretmenlerin eğitimde kullanılan bilişim teknolojilerini etik kullanım düzeyleri incelenmiştir. Bu çalışmada veri toplama aracı olarak Baysan ve Çetin (2019) yılında geliştirilen EBTEK (Eğitimde Bilişim Teknolojilerinin Etik Kullanımı) ölçeği kullanılmıştır. Bu amaç doğrultusunda öğretmenlerin genel EBTEK düzeylerinin nasıl olduğu, öğretmenlerin EBTEK düzeylerinin cinsiyet, yaş, mesleki kıdem, öğrenim durumu, branş, okul türü, BT okuryazarlık ön bildirimi gibi faktörler açısından farklılık gösterip göstermediği tespit edilmeye çalışılmıştır. Araştırmada çalışma evreni olarak Batman ilindeki devlet okullarında görev yapan öğretmenler seçilmiştir. Örneklem grubunu ise ilk etapta 393 öğretmene ulaşılmasına rağmen analizler sonucu kayıp veri ve kategorik olmayan cevapların silinmesi sonucu 380 katılımcı oluşturmuştur.
Elde edilen bulgulara göre öğretmenlerin genel olarak EBTEK düzeylerinin yüksek olduğu görülmüştür. Cinsiyet açısından ise öğretmenlerin EBTEK düzeylerinin kadın öğretmenler lehine anlamlı farklılık oluşturduğu görülmüştür. Yine aynı şekilde okul türleri, branş, bilişim teknolojileri okur yazarlık ön bildirimi ve mesleki kıdem bağlamında gruplar arasında anlamlı farklılığın olduğu görülmektedir. Yaş ve öğrenim durumu bağlamında ise anlamlı bir farklılığın olmadığı görülmüştür.

Abstract:
In the information age, individuals reach the information they need interactively by taking advantage of the opportunities offered by information and communication technologies; they perform their work in a practical, easy and enriched way. This change, which we can also describe as "transformation" in individual and social life, is not always positive. It is thought that the problems that have existed before in the life of the individual and society and that have increased their sphere of influence with the development of information technologies and its integration with artificial intelligence-based applications will also create new ethical problems that will significantly affect and threaten the present and future of individual and social life. It is critical for societies to transfer the ethical rules to be followed in the use of information technologies to new generations correctly. Teachers, who are role models, are one of the most important factors in the assimilation and correct application of informatics ethics. When it comes to the ethical use of information technologies, the expectation that teachers should be a guide and role model for students is increasing day by day. In this study, the ethical use levels of information technologies in education of teachers, who are at the forefront of the role models that society is most affected by, were examined in terms of the determined variables. With this study, which will contribute to the literature, it has been tried to present a reflection for the studies to be carried out on informatics ethics and in-service training programs to be designed for teachers. From this point of view, it is extremely important to reveal the ethical use of information technologies by educators.
In this study, the ethical use levels of information technologies used in education by teachers who actively work in public schools were examined. In this study, the EBTEK (Ethical Use of Information Technologies in Education) scale developed in Baysan and Çetin (2019) was used as a data collection tool. For this purpose, it was tried to determine how the teachers' general EBTEK levels were, and whether the EBTEK levels of teachers differ in terms of factors such as gender, age, professional seniority, education level, branch, school type, ICT literacy pre-report. Teachers working in public schools in the province of Batman were selected as the study universe in the research. Although 393 teachers were reached in the first stage, the sample group consisted of 380 participants as a result of the deletion of missing data and non-categorical answers as a result of the analysis.
According to the findings, it was seen that teachers' EBTEK levels were generally high. In terms of gender, it was seen that the EBTEK levels of the teachers made a significant difference in favor of female teachers. Likewise, it is seen that there is a significant difference between the groups in terms of school types, branch, information technology literacy pre-declaration and professional seniority. There was no significant difference in terms of age and educational status.