Hayat bilgisi dersinde rol model katılımlı etkinliklerin öğrencilerin başarısına, tutumlarına, öz düzenleme becerilerine ve rol model algısına etkisi
The effect of role model participation activities on students' success, attitudes, self-regulation skills and role model perception in life studies course
Yazar: HAKAN BAYIRLI
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN KÖKSAL
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Sınıf Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Hayat bilgisi = Life science ; Öz düzenlemeli öğrenme = Self regulated learning

Özet:
Etki alanını büyük ölçüde genişleten iletişim teknolojisindeki devrim niteliğindeki 
ilerlemeler, sosyal yayılma sürecini dönüştürmüştür. Sosyalleşmenin ve gerçeklik algısının 
değişime uğradığı bir çağın içinde karakter gelişiminin önemli bir çağında bulunan ilkokul 
öğrencilerinin rol model tercihleri ve nedenlerini incelemek ve eğitim ortamlarında olumlu 
rol modellerden yararlanmak önemli görülebilir. Okul ortamında rol modellerden 
gözlemleme çoğu zaman doğal sürecine bırakılmıştır. Davranışlarımızı, tutumlarımızı, 
inançlarımızı, değerlerimizi, motivasyonumuzu, öz yeterlik inançlarımızı etkileyebilme 
potansiyeline sahip olan olumlu rol modelleri okul ortamında planlı, programlı ve formal bir 
şekilde sunmak öğrenciler için başarıdan beceriye kadar birçok kazanımın elde edilmesini 
sağlayabilir. Bu doğrultuda bu çalışmanın amacı ilkokul öğrencilerinin rol model 
tercihlerinden ve rol model alma gerekçelerinden yola çıkarak belirlenen rol modelleri 
vii
temele alan öz düzenlemeli öğrenme etkinliklerinin ilkokul 3. sınıf öğrencilerinin hayat 
bilgisi dersi başarısına ve hayat bilgisi dersine yönelik tutumuna, öz düzenleme becerilerine 
ve rol model algısına etkisini belirlemektir. Bu amaca ulaşabilmek amacıyla çalışma nitel ve 
nicel yöntemlerin bir arada kullanıldığı çok aşamalı karma araştırma deseniyle 
yürütülmüştür. Araştırmanın birinci aşamasında ilkokul 3. ve 4. sınıf öğrencilerinin rol 
model tercihleri, rol model alma gerekçeleri ve rol model alma süreçleri incelenmiştir. 
Araştırmanın bu aşaması nitel araştırma desenlerinden durum çalışması ile yürütülmüştür. 
Bu aşamanın katılımcılarını 100 öğrenci ve 87 veli oluşturmuştur. Yapılan analizler 
sonucunda katılımcıların çoğunlukla sanal ortamdaki kişileri ve aile bireylerini model 
aldıkları tespit edilmiştir. Öğrenci ve veli görüşlerine göre katılımcıların çalışkan, başarılı, 
sevecen/iyiliksever, komik/eğlenceli ve kendileriyle spor, teknoloji ve oyun gibi ortak ilgi 
alanlarına sahip rol modelleri örnek aldıkları tespit edilmiştir. Araştırmanın ikinci aşaması 
olan kontrol gruplu yarı deneysel aşama için çıkarılan rol model profile uygun olan 
hayatlarının belirli bir bölümünde veya tamamında başarı hikayesine sahip olan rol modeller 
hayat bilgisi derslerine davet edilmiştir. Çalışma grubunu 29 deney, 29 kontrol grubu 
öğrencisi oluşturmuştur. Geliştirilen ders planları ve planların içerisinde yer alan etkinlikler 
Bandura'nın (1977, 1986) gözlem yoluyla öğrenme süreci ve Zimmerman (2000)'ın öz 
düzenleme modeli çerçevesinde hazırlanmıştır. 12 haftalık uygulama sürecinin sonunda 
Bayırlı ve Köksal (2022) tarafından geliştirilen 'Hayat Bilgisi Dersi Başarı Testi, Oker ve 
Tay (2020) tarafından geliştirilen Hayat Bilgisi Dersi Tutum Ölçeği, Çokçalışkan, Sakız ve
Doğan (2019) tarafından geliştirilen Özdüzenlemeli Öğrenme Envanteri ve araştırmacı 
tarafından geliştirilen 'Rol Model Algısı Anketi' uygulanmıştır. Sürecin sonunda 
uygulamanın sosyal etkisini ortaya koyabilmek amacıyla deney grubu öğrenci ve velileriyle 
görüşmeler yapılmıştır. Veriler analiz edildiğinde deney grubunun uygulama sonunda hayat 
bilgisi başarı puanlarının anlamlı bir şekilde arttığı ama kontrol grubuyla anlamlı bir farklılık 
olmadığı tespit edilmiştir. Deney grubunun hayat bilgisi dersine yönelik tutumlarının ise 
uygulama öncesine göre artmadığı fakat kontrol grubuyla anlamlı bir şekilde farklılaştığı 
saptanmıştır. Deney grubunun Özdüzenlemeli Öğrenme Envanterinde bulunan Öndüşünme
Ölçeği'nde uygulama öncesine göre farklılaşma olmazken Performans ve Özyansıtma
Ölçeklerinde son test lehine anlamlı farklılıklar tespit edilmiştir. Deney grubunun ÖÖE'de
yer alan tüm ölçeklerde kontrol grubuyla anlamlı bir şekilde farklılaştığı görülmüştür. Deney 
grubunun uygulama sonrasında rol model algılarında önemli değişiklikler olduğu tespit 
edilmiştir. Uygulama sonunda yapılan görüşmeler analiz edildiğinde etkinliklerin hayat 
bilgisi başarısına önemli katkıları olduğu, hayat bilgisine yönelik tutumları geliştirdiği, 
katılımcıların öz düzenleme becerilerinin, öz yeterlik ve motivasyonlarının geliştiği 
saptanmıştır.

Abstract:
Having greatly expanded its sphere of influence, revolutionary advances in communication 
technology have transformed the social diffusion process. It is fundamental to examine 
primary schools students' role model preferences and their reasons for these preferences 
since they are in an important age of character development in an age where socialization 
and perception of reality change, as well as to benefit from positive role models in 
educational environments. Students often observe the role models in the school settings in a 
spontaneous process. Presenting positive role models that may potentially affect behaviors, 
attitudes, beliefs, values, motivation, and self-efficacy beliefs in a planned and formal way 
in the school environment can provide many gains for students, such as academic 
achievement or skill acquisition. To this end, the current study aimed to determine the effect 
of self-regulated learning activities, which were based on role models determined by primary 
school students' role model preferences and role modelling reasons, on primary school 3rdgrade students' success in life studies lesson, their attitude towards life studies lesson, selfregulation skills, and role model perception. The study was carried out with a multiphase 
ix
mixed methods design in which qualitative and quantitative methods were used together to 
achieve this aim. In the first stage, primary school third and fourth-grade students 'role model 
preferences, role modelling reasons, and role modelling processes were examined. This stage 
of the research employed a case study design. The participants of this stage were 100 students 
and 87 parents. The analysis revealed that the participants' role models were mostly the 
people in the virtual environment and their family members. The students and their parents' 
opinions suggested that the participants took people as role models who were hardworking, 
successful, loving/benevolent, funny/fun, and had common interests such as sports, 
technology, and games. For the second stage of the research, the quasi-experimental stage 
with the control group, role models who had a success story in a certain part or all of their 
lives, appropriate for the role model profile created, were invited to life studies lessons. The 
study group consisted of 29 experimental and 29 control group students. The lesson plans 
and the activities design to this end were prepared within the framework of Bandura's (1977, 
1986) observational learning process and Zimmerman's (2000) self-regulation model. At the 
end of the 12-week implementation period, the students took 'Life Studies Lesson 
Achievement Test', developed by Bayırlı and Köksal (2022), the Life Studies Lesson 
Attitude Scale, developed by Oker and Tay (2020), the Self-Regulated Learning Inventory,
developed by Çokçalışkan, Sakız and Doğan (2019), and 'Role Model Perception 
Questionnaire', developed by the researcher. At the end of the process, interviews were held 
with the experimental group students and their parents to reveal the social impact of the 
practice. It was determined that the life science achievement scores of the experimental 
group increased significantly at the end of the application. Yet, there was no significant 
difference from the control group. The attitudes of the experimental group towards the life 
studies lesson did not increase compared to the pre-application implementation but differed 
significantly from the control group. While there was no difference in the Forethought scale 
in the self-regulated learning inventory of the experimental group compared to the preapplication, significant differences were found in favour of the post-test in the performance 
and self-reflection scales. The experimental group differed significantly from the control 
group in all scales in the self-regulated learning inventory. It was determined that there were 
significant changes in the role model perceptions of the experimental group after the 
application. The interviews at the end of the application revealed that the activities 
contributed significantly to the success in life studies course, improved attitudes towards life 
studies course, and improved the participants' self-regulation skills, self-efficacy, and 
motivation.