Farklı süt türlerinin aflatoksin M1 düzeyi açısından değerlendirilmesi
Determination of aflatoxin m1 levels in different types of milk
Yazar: BERNA MADALI
Danışman: DOÇ. DR. AYLİN AYAZ
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Toplu Beslenme Sistemleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Aflatoksin M1 = Aflatoxin M1 ; Aflatoksinler = Aflatoxins ; Ankara = Ankara ; Besin kirlenmesi = Food contamination ; Beslenme = Nutrition ; Enzime bağlı immünosorbent testi = Enzyme-linked immunosorbent assay ; Hipermarketler = Hypermarkets ; Süpermarketler = Supermarkets ; Süt = Milk

Özet:
Bu çalışmanın amacı, Ankara piyasasındaki süpermarket ve hipermarketlerde satışa sunulan farklı ısıl işlem görmüş farklı süt türlerinin aflatoksin M1 (AFM1) düzeyleri açısından değerlendirilmesidir.  Çalışmada, üç farklı dönemde (şubat, mayıs, temmuz ayları) toplam 135 tane süt örneğinin AFM1 düzeyi, ELISA kiti (Helica, USA) kullanılarak belirlenmiştir. Çalışmaya dahil edilen sütlerin 105 tanesi UHT (%77.8), 30 tanesi ise pastörize (%22.2) süttür. Yağ miktarına göre sütlerin %55.5'i tam yağlı, %28.9'u yarım yağlı ve %15.6'sı yağsız süttür. Analiz edilen inek ve keçi sütlerinin sayısı ise sırasıyla; 117 (%86.7), 18'dir (%13.3). Bu çalışmanın sonunda; sütlerin %73.3'ünde AFM1 saptanmıştır (ortalama AFM1 düzeyi 8.6±4.57 ng/L). Analiz edilen UHT süt örneklerinin ortalama AFM1 düzeyi (9.3±4.58 ng/L), pastörize süt örneklerinden (6.3±3.76 ng/L) daha yüksektir (p<0.01). Sütlerin yağ miktarına göre ortalama AFM1 düzeylerinin çoktan aza doğru sıralanışı; yarım yağlı (10.5±5.01 ng/L), tam yağlı (8.2±4.29 ng/L) ve  yağsız (6.8±3.61 ng/L) sütlerdir. Hayvanın türüne göre sütlerin ortalama AFM1 düzeyi; inek sütü örneklerinde 9.0±4.68 ng/L, keçi sütü örneklerinde ise 6.4±2.98 ng/L olarak saptanmıştır (p<0.05). Bu çalışmanın sonunda şubat, mayıs ve temmuz aylarında satın alınan sütlerin sırasıyla; %97.8'inde (ortalama9.9±4.33 ng/L) %46.7'sinde (ortalama 7.3±5.13 ng/L) ve %77.8'inde (ortalama 8.6±3.88 ng/L) AFM1 belirlenmiştir (p<0.05). Bu çalışma kapsamına alınan sütler, Türk Gıda Kodeksi Bulaşanlar Yönetmeliği'ne göre değerlendirildiğinde, ısıl işlem görmüş sütler için kabul edilebilir maksimum AFM1 düzeyini aşan örnek bulunmamıştır. Bu çalışma sonucunda sütlerde bulunan ortalama AFM1 düzeyi kullanılarak bireylerin AFM1'e maruziyet düzeyleri hesaplanmıştır. Her yaştan birey için önemli bir besin grubu olan süt ve süt ürünlerinde bulunan AFM1'in, başta çocuklar olmak üzere tüm toplum sağlığı açısından  risk oluşturduğu bulunmuştur. Bu yüzden AFM1 düzeyinin sütlerde azaltılması için, çiftlikten-çatala kadar geçen her aşamada AFB1 oluşmasını engelleyecek sürdürülebilir tedbirlerin alınması gereklidir. Aynı zamanda süt üreten firmalara, AFB1 kontaminasyonunun azaltılması için, düzenli aralıklarla konusunda uzman kişiler tarafından eğitimler verilmeli ve kontroller yapılmalıdır. Türkiye'de yapılan çalışmaların çoğunluğu çiğ süt ve diğer süt ürünlerinin AFM1 düzeyini saptamaya yöneliktir. Piyasada satışa sunulan farklı özellikteki sütlerin AFM1 düzeyini araştıran ve farklı yaş gruplarında diyetle alımına yönelik risk değerlendirmesi yapan çalışmalara gereksinim vardır.

Abstract:
The objective of this study is to determine the levels of Aflatoxin M1 (AFM1) in different types of various heat treated milk which are sold in supermarkets or hypermarkets in Ankara city. In this study, 135 milk samples were analyzed to determine levels of AFM1 by using ELISA test kit (Helica, USA) in 3 different time points (February, May, July). One hundred and five (77.8%) of milk samples were UHT and thirty (22.2%) of them were pasteurized milk samples. Among 135 milk samples, 55.5% of the samples were whole milk, 28.9% of the samples were semi-skimmed milk and 15.6% of the samples were skimmed milk. Most of analyzed milk samples were cow milk (86.7%), while the rest were goat milk (13.3%). The results of this study indicated that AFM1 was detected in 73% of milk samples, with a mean concentration of 8.6±4.57 ng/L. The levels of AFM1 in analyzed UHT milk samples (9.3 4.58 ng/L) were significantly higher than the levels of AFM1 in pasteurized milk samples (6.3 3.76 ng/L) (p<0.01). According to the fat content of milk samples, the mean concentration of whole, semi-skimmed and skimmed milk samples were 8.2 4.29 ng/L, 10.5 5.01 ng/L and 6.8 3.61 ng/L, respectively.  The levels of AFM1 in cow milk were significantly higher than the corresponding ones in goat milk (9.0 4.68 ng/L, 6.4 2.98 ng/L, respectively; p<0.05). In this study, 97.8% (mean; 9.9±4.33 ng/L), 46.7% (mean 7.3±5.13 ng/L) and 77.8% (mean 8.6±3.88 ng/L) of milk samples that were obtained in February, May and July were found to be contaminated with AFM1, respectively (p<0.05). No samples exceeded the maximum limit of AFM1 which was established by Turkish Food Codex Regulation on Contaminants in foodstuffs. The assessment of exposure to AFM1 of Turkish population was calculated using the mean concentration of AFM1 obtained from present study. The results of this study showed that AFM1 in milk and dairy products which are important food sources for consumers of all age groups is concerning because of adverse effects on human health especially for children. Therefore, to reduce AFM1 levels in milk, sustainable measures should be taken from farm to fork at all stages of the food chain system to prevent the formation of AFB1. In the meantime experts in field should provide education to milk-producing companies to reduce the contamination of AFB1 and should perform regular controls. Most of the studies conducted in Turkey have shown AFM1 in dairy products and raw milks. Because there is not enough study about the levels of AFM1 in different types of milk which is sold commercially, more studies should be conducted on this subject.  Additionally, further studies are necessary to evaluate AFM1 exposure via dietary milk consumption in all age groups, especially in children.