Tanı doğruluğu ölçülerini etkileyen faktörlerin belirlenmesi
Determination of the factors effecting diagnostic accuracy measures
Yazar: MERAL ÇUBUK
Danışman: YRD. DOÇ. DR. PINAR ÖZDEMİR
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Biyoistatistik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Biyoistatistik = Biostatistics
Dizin: Duyarlılık = Sensitivity ; Prevalans = Prevalence ; Seçicilik = Selectivity ; Teşhis = Diagnosis ; Teşhis testleri = Diagnostic tests ; Teşhis-ayırıcı = Diagnosis-differential

Özet:
Hastalıkların taranmasında ve tanı koymada kullanılan yöntemleri değerlendirirken, tanı doğruluğuna etki eden değişkenlik ve yanlığa sebep olabilecek faktörlerin test sonucuna olan etkilerini bilerek karar vermek önemli ve gözden kaçırılmaması gereken bir noktadır. Bu çalışmanın amacı, tanı doğruluk ölçüleri üzerinde etkili olabilecek kesin referans testin yokluğu, hasta spektrumunun farklılığı, seçilmiş denekler üzerinde çalışma, yorumdan kaynaklanan yanlılık, hastalık prevalansı ve testin tekrarlanabilirlik düzeyi gibi yanlılık ve değişim kaynaklarını ve bunların test performans ölçüler üzerine etkisini incelemektir. Bu amaçla, tanı testlerinde yanlılık ve yanlılık türleri hakkında genel bilgiler verilmiş olup, kesin referans testin olmadığı durumlarda tanı testlerinin performanslarını değerlendirmek üzere geliştirilmiş yöntemlere yönelik bir uygulama yapılmış ve uygulama çalışmasında kullanılan veriler yardımıyla spektrum etkinin varlığı da araştırılmıştır. Benzetim teknikleri kullanılarak oluşturulan farklı senaryolar aracılığıyla da prevalansın, duyarlılık ve seçicilik ölçüleri üzerindeki etkisi incelenmiştir. Uygulama verilerine dayanarak elde edilen sonuçlar kesin referans testin yokluğuna ve uygulanan yöntemlere bağlı olarak test performans ölçülerinin değiştiğini ortaya koymuştur. Hasta özelliklerine göre yapılan incelemeler sonucunda alt gruplar arasında farklılıkların olabileceği görülmüştür. Bununla birlikte alt gruplar arasındaki farklılığın test sonuçlarına ilişkin geçmiş veriler de göz önünde bulundurularak, klinik açıdan da değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir. Prevalans değerleri değiştiğinde duyarlılık ve seçiciliğe ilişkin ortalama değerlerinin bu değişimden etkilenmediği görülmüştür. Diğer taraftan, duyarlılık ve seçiciliğe ilişkin %95 kapsama yüzdelerinin prevalans, duyarlılık ve seçicilik değerlerindeki değişime bağlı olarak değiştiği tespit edilmiştir.Anahtar Kelimeler:tanı testlerinin değerlendirilmesi, prevalans, duyarlılık, seçicilik, yanlılık

Abstract:
Deciding by knowing effects of factors which can lead to bias and variation on test results is an important and curicial point while assessing methods which are used for screening and diagnosis of diseases. The aim of this study is to explore the source of bias and variation which may have effect on diagnostic accuracy measures such as absence of gold standard, spectrum bias, verification bias, review bias, disease prevalance and reproductibility bias, and also effects of these on test performance measures. For this purpose; general information is given about bias and types of bias on diagnostic tests, an application is performed for methods which are developed for assessing the performance of diagnostic tests in the absence of a gold standard, and also spectrum effect is explored via data which are used in the application study. The effects of prevalence on sensitivity and spesificity is explored by means of simulation techniques for different scenarios. Results, relying on application data, revealed changing test performance measures depending on the absence of gold standard and applied methods. According to investigation on characteristics of patients, test performance measures can vary between subgroups. On the other hand, it is also indicated that differences between subgroups should be evaluated clinically by taken into account the historical data. It is determined that while prevalence value is changing, the mean values of sensitivity and specificity are not effected by this changes. On the other hand, it is also found that 95% coverage rate of sensitivity and specificity is changed depending on the changes in prevalence and sensitivity and specificity.Keywords:evaluation of diagnostic tests, prevalence, sensitivity, specificity, bias