Ehl-i Sünnet ve Mu'tezile'nin haberî sıfatlar konusunda benzeşen görüşleri
Similar opinions of Ahl-Sunnah and Mutazila about new adjectives
Yazar: AHMET DUMAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ZEKERYA SARIBULAK
Hakkari Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Kelâm ve mezhepler tarihi alanı, birçok ekolü ve bu ekollere ait görüşleri
içerisinde barındıran bir bilim dalıdır. Bu bilim dalının içerisinde Sünnî geleneği
temsil eden üç ana kol vardır. Bunlar sırasıyla Selefiyye, Mâtürîdîyye ve
Eş'âriyyedir. Selefiyye ekolü daha çok nas odaklı, te'vile kapalı yani Kur'an,
sünnet ve sahabe görüşlerini esas alan, dini konularda reye, içtihada, çok yer
vermeyen bir yöntemi benimsemektedir. Eş'âriyye ve Mâtürîdîyye ekolleri ise
itikâdi meselelerde akılların şüpheye girmemesi adına naklî meseleleri aklî zeminde
ele almaya çalışan mezheplerdir. Sünnî ekoller kadar ciddi bir konumu olan bir
diğer mezhep ise Mu'teziledir. İtikâdi mevzularda aklı naklin önüne alan, akılcılıkla
ön planda olmuştur. Hem Sünnî cenah hemde Mu'tezile ekolünün kelâm alanında
kullandıkları metotlar olmuştur. Bu metotlar naklî istidlâl ve aklî istidlâl olmak
üzere ikiye ayrılmaktadır. Bir akıl yürütme ve delillendirme yolu olarak bilinen
istidlâl metodu kelâm ilmi alanında sıkça başvurulan yöntemlerden biridir. Kur'ân
âyetlerinde geçen müteşabih ifadeler bağlamında, Allah Teâlâya isnat edilen haberî
sıfatlar hususunda hem Ehl-i sünnetin hem de Mu'tezile'nin aklî ve naklî olarak
istidlâl metotları vardır. İki yöntemede başvuran ekollerin yaklaşımlarının teşbihe
uzak tenzihi olduklarını görmekteyiz. Bu mezhepler arasında sıfatlar mevzusu ise
tartışmalı olarak yer almıştır. Genel olarak sıfatlar üç kategorüde ele alınmış bunlar
zati, fiili ve haberî olmak üzere üç sınıfa ayrılmıştır. Sonuç olarak hem Sünni
ekoller hemde Mu'tezile haberî sıfatlar hususunda yaptıkları te'viller ile benzer
görüşlere sahip olmakta ve aynı zeminde buluşmaktadırlar.

Abstract:
The field of history of theology and schools of thought is a branch of science
that includes many schools and their views. There are three main branches
representing the Sunni tradition within this branch of science. These are,
respectively, Salafiyya, Maturidiyya and Ash'ariyya. The Salafiyya school adopts a
method that is more focused on texts, closed to interpretation, that is, based on the
views of the Quran, Sunnah and the Companions, and does not give much space to
opinion and ijtihad in religious matters. The Ash'ariyya and Maturidiyya schools
are schools that try to address the issues of tradition on a rational basis so that the
minds do not have doubts in matters of faith. Another school that has a serious
position as much as the Sunni schools is the Mu'tazila. It has been at the forefront
with rationalism, prioritizing reason over tradition in matters of faith. Both the
Sunni and the Mu'tazila schools have used methods in the field of theology. These
methods are divided into two as narrated istidlal and rational istidlal. The istidlal
method, known as a way of reasoning and proof, is one of the frequently used
methods in the field of theology. In the context of the ambiguous expressions in the
Qur'anic verses, both the Ahl al-Sunnah and the Mu'tazila have rational and narrated
istidlal methods regarding the hajj attributes attributed to Allah Almighty. We see
that the approaches of the schools that use both methods are far from being
synonymous. The issue of attributes has been controversial among these schools.
In general, attributes are considered in three categories and these are divided into
three classes: personal, actual and hajj. As a result, both Sunni schools and Mu'tazila
have similar views regarding the interpretations they make regarding the news
attributes and they meet on the same ground.
Keywords: Kalam, Ashari, Māturīdī, Ahl al-Sunnah, Haberî Adjectives