Safeviler Döneminde İran'da Avşarlar
Afshars in Iran in the Safavid Period
Yazar: SERTAÇ SARIÇİÇEK
Danışman: PROF. DR. TUFAN GÜNDÜZ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Tarih = History
Dizin: Avşarlar = Avşars ; Safeviler = Safavids ; Siyasi tarih = Political history ; İran = Iran ; Şah İsmail = Şah İsmail

Özet:
Bu çalışma Safevîler döneminde İran'da yaşayan Avşarların siyasi tarihi üzerinedir. Avşarların Safevî Devleti ile ilişkisi, Safevî siyasi tarihi içerisinde hangi hadiselerde etkin rol oynadıkları ve isyanları tez boyunca ele alınacaktır. Çalışmada Avşarların Safevîler döneminden önceki tarihi geçmişlerine kısaca değinilmiştir. Bunun ardından Safevîler dönemi siyasi olayları içerisinde yer alan Avşar şahsiyetlerin ve grupların hadisenin yaşandığı coğrafya ile beraber ele alındığı asıl bölüm yer almaktadır. Metot olarak Safevîler zamanında telif edilmiş konikler incelenmiş, kaynakların içeriğinde Avşar ismi taranarak bu ismin geçtiği hadiseler arasından amacımıza uygun görülenlere tezde yer verilmiştir. Ayrıca kronikler okunurken karşılaştırmalı metin okuma yönteminden yararlanılarak kaynaklar arasındaki farklılıklar ve benzerlikler tespit edilmeye çalışılmış bu yöntemle verilen bilginin doğruluğunun ispatı sağlanmaya çalışılmıştır. Safevî Devleti'nin kuruluşundan önce de Avşarların İran'da var oldukları görülmüştür. Devletin kuruluşu aşamasında Anadolu ve Suriye'den Şah İsmaille birlikte İran'a yeni bir Avşar göçü yaşanmıştır. Şah İsmail döneminde fazla etkin olmayan Avşarlar, Şah Tahmasb döneminden itibaren siyaset sahnesinde daha fazla görünmeye başlayacaklar ve bu yükseliş Şah II. İsmail ve Şah Muhammed devirlerinde devam edecektir. Şah Abbas döneminin ilk zamanlarında ise Avşar isyanları görülmeye başlanmış ve Abbas bu isyanları sert biçimde bastırmıştır. Şah Abbas döneminden sonra Avşarlar siyasi güçlerini zamanla yitirmeye başlamışlar ve isimleri Safevî kaynaklarında az görünür hale gelmiştir. Şah Abbas zamanında Avşar isyanlarının en büyük kahramanı Bektaş Han'ın ve babası Veli Han'ın torunları Şah Hüseyin zamanında devleti tehdit eden Afgan ve Beluç halklarına karşı İran'ın savunulmasında Safevîlerin yanında mücadele vermişlerdir.

Abstract:
This study is about the political history of Afshars lived in Iran in Safavids era. Afshars' relationships with Safavid State, in which incidents of Safavid political history they played active role and their rebellions will be discussed during the thesis. In the study, Afshars' history before Safavids era has been briefly mentioned. Afterwards, the main part of the study comes, in which Afshar individuals and groups played a part in political events of Safavids era have been discussed thereby considering geographies the events occurred. As the method of the study, chronicles accommodated in Safavids era were examined; the name of Afshar was scanned in resources, and among events that name of Afshar was involved, convenient ones with the aim of the study were included the thesis. In addition, chronicles were read with comparative readout method to identify the differences and similarities between resources, and thus, it was aimed with this method to prove the correctness of given information. It was seen that there were Afshars in Iran before Safavid State was established. In period of establishment of the state, a new Afshar migration from Anatolia and Syria toward Iran along with Shah Ismail. Afshars, who were not considerably active under Shah Ismail, begun to appear in political scene in Shah Tahmasb period, and this rise continued in periods of Shah II. Ismail and Shah Muhammad. As to earlier stages of Shah Abbas period, Afshar riots were seen, and Abbas violently quelled these uprisings. After Shah Abbas's period, Afshars lost their political power in time, and their names became less visible in Safavid resources. Bektash Khan, the most important hero of Afshar uprisings in Shah Abbas era, and his father Veli Khan's grandsons fought on Safavids side in Shah Hussein period against Afghan and Beluchi communities threatening the state.