Kocaeli Bölgesi'ndeki taşınmaz kültür varlıklarının deprem tehlike ve risk analizleri
Seismic hazard and risk analyses of immovable cultural heritage in Kocaeli Region
Yazar: YUSUF KAHRAMAN
Danışman: DOÇ. DR. FERİT ÇAKIR
Gebze Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Deprem ve Yapı Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Deprem Mühendisliği = Earthquake Engineering
Dizin: Gayrimenkuller = Real estates ; Kültür varlıkları = Cultural properties ; Risk analizi = Risk analysis ; Sismik tehlike = Seismic hazard

Özet:
Tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de taşınmaz kültür varlıkları korunması gereken önemli yapı grupları arasında gösterilmektedir. Genellikle taş ve tuğla gibi ağır malzemelerin birlikte kullanılmasıyla inşa edilen bu yapılar depremsellik açısından büyük oranda riskli yapılardır. Özellikle ülkemizde yaşanan büyük depremlerde yeterli mühendislik hizmeti görmemiş kültürel varlıkların genellikle ağır hasar aldığı veya yıkıldığı görülmektedir. Bu yapılarda oluşan hasarların ortadan kaldırılmasında öncelikli olarak sismik tehlike ve risk analizlerinin doğru bir şekilde yapılması gerekmektedir.
Bu çalışmada Kocaeli İlinde bulunan taşınmaz kültür varlıklarının sismik tehlike ve risk dağılımlarına odaklanılmıştır. Bu kapsamda, öncelikle Kocaeli İlinde bulunan taşınmaz kültür varlıklarına ait bilgi ve belge toplama çalışmaları yapılarak bölgeye ait yapı envanter kataloğu hazırlanmıştır. Katalog hazırlama çalışmalarının ardından, farklı azalım ilişkileri dikkate alınarak, Kocaeli iline ait tehlike analizi yapılmış olup, bölgesel tehlike haritaları, tehlike eğrileri ve seçilen referans noktalarında tepki spektrumları hazırlanmıştır. Bununla birlikte, katalogdaki yapılar için uygun kırılganlık eğrileri araştırılmış olup, risk analizi yapılarak yapıların, hasar seviyelerine göre dağılımları elde edilmiştir. Sonuç olarak, Kocaeli İlinde bulunan ve Kuzey Anadolu Fay (KAF) Hattı'na yakın konumda olan kültür varlıklarına ait tehlike eğrisi ve spektrum değerlerinin yüksek olduğu ve Karadeniz kıyılarında yer alan kültür varlıklarında ise bu değerlerin düşük olduğu belirlenmiştir. Analizler sonucunda elde edilen tehlike haritaları incelendiğinde Kartepe, Darıca, Gölcük ve Başiskele ilçelerinde tahmini tehlike dağılımının yüksek olduğu, Kandıra ilçesinde ise tahmini tehlike dağılımının düşük olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca, hasar seviyelerine göre yapı gruplarının dağılımına bakılarak risk değerlendirmesi yapıldığında, oransal olarak öncelikli riskli yapıların sırasıyla kule tipi yapılar, su kemerleri-köprüler, konut tipi yapılar ve kubbeli yapılar olduğu belirlenmiştir.

Abstract:
In our country, immovable cultural assets are among the most important building groups to be protected. As a result of their use of heavy materials such as stone and brick, these structures are highly seismically risky. The cultural assets in our country that have not received adequate engineering services are usually severely damaged or destroyed during earthquakes. 
This study examines the seismic hazards and risk distributions of immovable cultural properties in Kocaeli. A building inventory catalog of the region was prepared based on information and document collection studies on immovable cultural properties in Kocaeli Province. As a result of the catalog preparation studies, hazard analysis of Kocaeli province was conducted taking into account different attenuation relationships, and regional hazard maps, hazard curves, and response spectra were prepared at selected reference points. A risk analysis was conducted to determine the distribution of the structures according to their damage levels based on their fragility curves. Accordingly, the hazard curves and spectrum values of cultural properties located in Kocaeli and close to the North Anatolian Fault (NAF) Line are high, while those located on the Black Sea coast are low. Analyzing the hazard maps obtained from the analyses, it was determined that the estimated hazard distribution in Kartepe, Darica, Golcuk, and Basiskele districts was high, while in Kandira district, it was low. According to the analysis of the distribution of building types according to damage levels, the most risky structures are tower-type structures, aqueducts-bridges, residential-type structures, and dome-type structures.