Ahiret inancı üzerine kelâmî bir değerlendirme: Ebü'l-mu'în en-Nesefî örneği
A calami assessment on the belief in the afterlife: Abu al-mu'în al-Nasafî example
Yazar: AYDIN ÇAMLICA
Danışman: PROF. DR. FETHİ KERİM KAZANÇ
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Din = Religion
Dizin: Ahiret = Hereafter ; Ebu`l-Muin en-Nesefi = Ebu`l-Muin en-Nesefi ; Kelam = Islamic theology ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Nesefi = Nesefi ; İslamiyet = Islam

Özet:
Tarih boyunca insanlık için çok önemli olan âhiret konusunu Mâtürîdî ekolün ikinci ismi Ebü'l-Mu'în en-Nesefî'nin bakış açısından işlemeyi amaçladık.

İslâm akâidinin üç temel unsurundan birisi olan âhiret, aklın alanını aşan konuları içermesinden dolayı vahyin alanına girmektedir. Ebü'l-Mu'în en-Nesefî bu alanda bilgi kaynağının Kur'ân, mütevatir haberler ve mütevatir derecesine ulaşmasa da ona yakın meşhur/müstefîz hadisler olduğunu belirtmiştir. Kabir azabıyla ilgili rivâyetleri de buna örnek olarak zikretmiştir. Bununla birlikte konuyla ilgili aklî delilleri de kullanmıştır.

Ebü'l-Mu'în en-Nesefî bir bütün olarak ele aldığı dünya ve âhiret hayatının merkezine dirilişi koymuştur. Hayatı anlamlandırmada en temel kavram olarak kabul ettiği hikmet gereği de yeniden dirilişi, Allah açısından da kul açsından da zorunlu görmüştür. Bununla birlikte kitaplarında âhiretin evrelerine dair üç temel konunun üzerinde durmuştur. Bunlar kabir azabı, şefaat ve ru'yetullah konularıdır. Âhiret hayatına dair üzerinde durduğu üç temel konudan ilki olan kabir azabını ruhun yaşayacağını, bedenin cüzlerinin bunu hissedeceğini, dirilişin ise aynı bedenin iadesi şeklinde olacağını söyler. Şefaat konusunu Mu'tezile ile aralarındaki tartışma konularından olmasından dolayı, Allah'ın birliğinden daha ziyade Allah'ın adâleti bağlamında ele alır ve şefaati kabul eder. Ru'yetullah konusunda ise Allah'ın cisimsel özelliklerden münezzeh olarak görülebileceğini söyler.

Ebül'l-Mu'în cennet ve cehennemin var olduğu, ikisinin de ebedi olduğu görüşündedir. Ceza ve mükâfat yurdu olarak âhiretin gerekliliği hususundaki görüşü ise Allah'ın hikmeti ve adâleti gereği zorunlu olarak insan tekrar diriltilecek, iyiler ve kötüler karşılığını görmek üzere Allah'a döndürülecektir.

Mâtürîdî'nin görüşlerini daha sistemli hale getiren Ebü'l-Mu'în'in, Mâtürîdî çizgiyi sürdürmekle beraber bazı konularda farklı düşündüğü de olmuştur.

Anahtar Sözcükler: Kabir azabı, şefaat, ru'yetullah, hikmet, cennet, cehennem.

Abstract:
We have aimed to discuss the subject of the afterlife which is very important for humanity throughout history, from the point of view of Abu al-Mu'în al-Nasafî, the second name of the school of Mâtürîdî.

The afterlife, which is one of the three main elements of the Islamic doctrines, falls within the area of revelation as it includes the subjects which exceed the realm of reason. Abu al-Mu'în al-Nasafî stated that the source of information in this area was the Quran, the reliable (mutawatir) reports and the well-known hadiths which do not reach the degree of mutawatir but close to it. He also made mention of the rumors related to the punishment in the tomb as an example of it. In addition to this, he also used the intellectual evidences regarding the subject.

Abu al-Mu'în al-Nasafî put the resurrection in the center of the world life and the afterlife which he considered them as a whole. He regarded the resurrection as necessary from the point of the God and the man in accordance with the wisdom which he accepted as the most basic concept in making sense of the life. In addition to this, he put emphasis on three main subjects regarding the phases of the afterlife in his books. These are the subjects of the punishment in the tomb, the intercession and the beatific vision. He said that the punishment in the tomb which was the first of the three main subjects he put emphasis on regarding the afterlife, would be as carrying on the spirit and the parts of the body would feel it and the resurrection would be as the return of the same body. He considered the subject of the intercession within the context of the God's justice rather than the God's oneness as it was the matter of debate between him and Mu'tazila and he accepted the intercession. He said that the God could be seen as excluded from the solid features on the subject of the beatific vision.

Abu al-Mu'în had the opinion that the paradise and the hell existed and both of them were eternal. His opinion on the matter of necessity of the afterlife as the home of punishment and reward was that the human would be resurrected necessarily by the God's justice and wisdom, the good ones and the evil ones would be returned to the God to see their reward.

Even though Abu al-Mu'în who made the opinions of Mâtürîdî more systematic, resumed the line of Mâtürîdî, he also thought differently in some respects

Keywords: Punishment in the tomb, intercession, beatific vision, wisdom, paradise.