Rainer Maria ve Necip Fazıl Kısakürek'in şiirlerinde imgesel anlatım biçimleri
Bildlichkeit in dem Gedichten von Rainer Maria Rilke und Necip Fazıl Kısakürek
Yazar: AHMET CUMA
Danışman: PROF.DR. YÜKSEL BAYPINAR
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Batı Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı / Alman Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2002
Konu: Alman Dili ve Edebiyatı = German Linguistics and Literature ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Alman şiiri = German poem ; Karşılaştırmalı edebiyat = Comparative literature ; Kısakürek, Necip Fazıl = Kısakürek, Necip Fazıl ; Rilke, Rainer Maria = Rilke, Rainer Maria ; Türk şiiri = Turkish poem ; İmge = Image ; Şiir = Poem

Özet:
348 8. ÖZET Bu çalışmanın konusu Rainer Maria Rilke (1875-1926) ve Necip Fazıl Kısakürek (1904-1983)'in şiirlerindeki imgeler üzerinde yoğunlaşmıştır. Aynı yüzyılda yaşamış olan bu iki şair farklı kültürlerle yoğrulmuşlardır. Fakat her ikisi de doğu ve batı kültürlerini yakından tanıyorlardı. Rilke ve Kısakürek'in en belirgin özellikleri her iki şairin de mistik bir anlayışla şiir yazmalarından kaynaklanmaktadır. Bazı farklılıklar olmasına rağmen edebiyat sanalında ortak bir noktada buluşuyorlar: Her ikisi de yapıtlarındaki imgelerle ölüm olgusunu sonsuzluk bağlamında değerlendirerek Tanrıya, dolayısıyla sonsuz bir hayata ulaşmayı işlemişlerdir. Her iki şairin şiirlerindeki imgeler farklı kültür ve yaşantıyla beslenmelerine rağmen, şiirlerine yansıyan mistisizm, bu doğrultuda oluşan imge anlayışları ve güçlü anlatımları, kendi ülke edebiyatlarında en seçkin eserlerin ortaya çıkmasına sebep olmuştur. Rilke ve Kısakürek'in yapıtlarındaki bir diğer benzerlik nesnelere karşı duydukları farklı bir ilgiden kaynaklanmaktadır. Değişik zamanlarda olsa da her ikisinin Paris'te geçirdikleri dönemlerde nesne anlayışları olgunlaşmıştır. Rilke ve Kısakürek objelere farklı anlamlar yükleyerek onlarla kendilerini özdeşleştirmişler, böylece madde ve mistisizm arasında bağlantı kurmuşlardır. Çalışmada imgeyle ilgili teorik bilgilerdeki karmaşaya bir açıklık getirilmiş ve bu bakış açısıyla Rilke ve Kısakürek'in karşılaştırılabilir nitelikteki şiirleri analiz edilmiştir. Bu analiz sonucunda farklı ve benzer yönleri ortaya çıkarılmıştır. Her iki şairin şiirleri imge bağlamında ayrı başlıklar altında analiz edildikten sonra "Şairlerin Karşılaştırılması" kısmında Rilke ve Kısakürek'in şiirlerindeki benzerlik349 ve farklılıklar karşılaştırılarak, bu benzerlik ve farklılıkların arkasındaki muhtemel nedenlere değinilmiştir.

Abstract:
350 9. ALMANCA ÖZET Den thematischen Schwerpunkt dieser Arbeit bilden die "sprachlichen Bilder", bzw. die poetischen Metaphern in den Werken der bekannten Dichter Rainer Maria Rilke (1875-1926) und Necip Fazıl Kısakürek (1904-1983). Zwar Zeitgenossen und Dichter-Koryphâen desselben Jahrhunderts, haben diese Dichter ihre künstlerische Identitât und Entwicklung sehr unterschiedlichen Kulturen zu verdanken; aus demselben Grund ist es naheliegend, dafî ein komparatistischer Ansatz diese Variablen als Ausgangspunkt einem Vergleich zugrunde legt. Die eigensten dichterischen Merkmale beider Dichter ist die tief mystische und metaphysische Weltauffassung, welche sich in ihren Werken niederschlâgt. Trotz einiger Unterschiedlichkeiten trifft sich somit auch ihr literarischer und poetischer Standpunkt: Die poetischen Bilder in ihren Werken weisen auf auffallend âhnliche Weise auf eine innere Auseinandersetzung mit dem Tode hin, die im Zusammenhang mit der Unendlichkeit erst an Sinn gewinnt; der "endliche" Hafen des Lebens ist seine unendliche Form. Obwohl die Metaphorik beider Dichter inhaltlich verschiedenen Kulturen und Lebenswelten entspringt, war es genau die besondere Auffassung von Bildlichkeit und die sehr eindrucksvolle Sprache, welche beide zu den hervorragendsten Poeten ihrer Nation machte. Eine weitere Paralellitât in den Werken zeigt sich im Interesse an Dinglichkeit und der dichterisch eigenen Beobachtung von Gegenstânden; wenn auch nicht in synchronischen Zeit-Abschnitten, so wurde doch in beiden Fallen ein jeweiliger Aufenthalt in Paris zur râumlichen Szene der Entwicklung und Reife einer eigenen Idee von Dinglichkeit und ihrer dichterischen Ausdrucksform (Dinggedicht).351 Das "Sich-Hinein-Versetzen" und die starke Identifikation mit dem Objekt ist wie bei Rilke so auch bei Kısakürek ein bezeichnendes poetisches Merkmal; Dinge als Trâger bestimmter Sinne und tieferer Bedejıtungen transzendieren zu Brücken zwischen materieller, konkreter Erscheinung und agnostisch-mystischem Hintergnmd. Bei Beginn dieser Arbeit wurde zuallererst versucht, die Terminologie und die Vielfalt theoretischer Standpunkte zum "sprachlichen Bild" in klare Grenzen zu fassen; der somit gewonnene Ansatz wurde zur Ebene einzelner wie auch vergleichender Analysen ausgewahlter Gedichte Rilke und Kısaküreks. Der erste Teil analysiert die lyrischen Werke auf ihre bildlichen Merkmale. Die zweite, vergleichende Analyse setzt sich zum Ziel, Gemeinsamkeiten und Paralellitaten wie auch eigentümliche Unterschiede in diesem Kontext herauszuarbeiten und Schlüsse fiir deren mögliche Gründe zu ziehen.