Bireylerin evlilik uyumu ve yaşam doyumunun ebeveynlik tutumları üzerindeki etkisi
Личносттордун үй-бүлөлүк гармониясы жана жашоодон канааттануу деңгээлдеринин бала тарбиялоо мамилелерине болгон таасиринин анализи
Yazar: ARGEN CUMGALBEKOV
Danışman: DOÇ. DR. ERKAN EFİLTİ
Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Psikolojik Danışma ve Rehberlik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Ebeveynler = Parents ; Ebeveynlik becerileri = Parenting skills ; Ebeveynlik rolleri = Parental roles ; Evli çiftler = Married couples ; Evlilik = Marriage ; Evlilik uyumu = Marital adjustment ; Yaşam doyumu = Life satisfaction

Özet:
Araştırmanın amacı: evli bireylerin evlilik uyumu ve yaşam doyumunun ebeveynlik tutumlarına olan etkisini ortaya koyulması olarak belirlenmiştir. Belirlenen araştırma amacına ulaşabilmek için nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Belirlenen amaç doğrultusunda, öncelikle cinsiyet, yaş, yaşadığı yer, eğitim düzeyi, evlilik süresi, çocuk sayısı, aile gelir düzeyi gibi demografik değişkenler arasında evlilik uyumu, yaşam doyumu ve ebeveyn tutumları açısından anlamlı düzeyde bir fark olup olmadığı araştırılmıştır. İkinci olarak, evlilik uyumu, yaşam doyumu ve ebeveyn tutumları arasında anlamlı bir ilişki olup olmadığı sorusuna yanıt aranmıştır. Son olarak, ebeveyn tutumlarının, evlilik uyumu ve yaşam doyumu bağlamında yordanması amaçlanmıştır. 
Araştırmanın çalışma grubu Kırgızistan'ın farklı bölgelerinde yaşayan ve evliliklerinde en az bir yıl geçirmiş olan evli bireylerden oluşmaktadır. Araştırma 309 kadın ve 171 erkek olmak üzere 480 evli birey ile yürütülmüştür. Araştırmaya katılan evli bireylere araştırmacı tarafından oluşturulmuş Kişisel Bilgi Formu, geliştirilmesi ve uyarlanması Türkiye'de yapılmış Yenilenmiş Çift Uyum Ölçeği, Yaşam Doyumu Ölçeği ve Ebeveyn Tutumu Ölçeği uygulanmıştır. Uygulamadan önce ölçek sahiplerinden gerekli izinler alınmış ve sonrasında kırgız kültürüne uyarlanmıştır. 
Elde edilen verilerin analizi için, bağımsız örneklem t-Testi, tek yönlü ANOVA, Pearson korelasyon katsayısı ve çoklu doğrusal regresyon analizleri uygulanmıştır. Araştırma sonucunda, evli bireylerin evlilik uyumu ile yaşam doyumu, demokratik ve aşırı koruyucu ebeveyn tutumları arasında pozitif ve anlamlı; otoriter tutum arasında negatif ve anlamlı ilişkinin olduğu; izin verici tutum arasında anlamlı ilişkinin olmadığı tespit edilmiştir. Yaşam doyumu ile demokratik ebeveyn tutumu arasında pozitif ve anlamlı; otoriter tutum ile negatif yönlü ve anlamlı ilişkinin olduğu; aşırı koruyucu ve izin verici tutumlar arasında anlamlı ilişkinin bulunmadığı saptanmıştır. Yapılan regresyon analizinin sonucunda, evlilik uyumunun ebeveyn tutumları içerisinden demokratik ve aşırı koruyucu tutumları üzerinde pozitif yönde, ototriter tutumu üzerinde ise negatif yönde yordayıcı bir etkiye sahip olduğu, izin verici ebeveyn tutumu üzerinde ise anlamlı bir etkiye sahip olmadığı saptanmıştır. Yaşam doyumunun ise ebeveyn tutumları içerisinden demokratik tutum üzerinde pozitif yönde, ototriter ve aşaırı koruyucu tutumları üzerinde ise negatif yönde anlamlı etkiye sahip olduğu, izin verici ebeveyn tutumu üzerinde ise anlamlı bir etkiye sahip olmadığı saptanmıştır. Araştırmanın sonunda, elde edilen bulgular doğrultusunda gerekli önerilerde bulunulmuştur.
Anahtar sözcükler: Evlilik, evlilik uyumu, yaşam doyumu, ebeveynlik, ebeveyn tutumu

Abstract:
Изилдөөнүн максаты адамдардын үй-бүлөлүк гармониясы жана жашоодон канааттануусунун алардын ата-энелик мамилесине тийгизген таасирин ачып берүү болуп саналат. Белгиленген изилдөө максатына жетүү үчүн сандык изилдөө методдорунун бири болгон реляциялык талдоо модели колдонулган. Белгиленген максатка ылайык, биринчи кезекте үй-бүлөлүк гармония, жашоодон канааттануу жана ата-энелик мамиле өзгөрмөлөрүнүн, респонденттердин жынысы, жашы, жашаган жери, билим деңгээли, никенин узактыгы, балдардын саны, үй-бүлөнүн киреше деңгээли сыяктуу демографиялык өзгөрмөлөрүнө карата айырмаланып , айырмаланбай тургандыгы изилденген. Экинчиден, үй-бүлөлүк гармония, жашоодон канааттануу жана ата-энелик мамиле ортосунда маанилүү байланышты аныктоого аракет жасалган. Акырында, үй-бүлөлүк гармония жана жашоодон канааттануу өзгөрмөлөрүнүн, адамдардын ата-энелик мамилесине таасир этүү күчү кароого алынган.
Изилдөөнүн фокус-группасын Кыргызстандын ар кайсы аймактарында жашаган жана никеде бир жылдан кем эмес убакыт өткөргөн 480 үй-бүлөлүү адамдар түзөт. Анын ичинде 309 аял жана 171 эркек. Изилдөөгө катышкан үй-бүлөлүү адамдарга изилдөөчү тарабынан түзүлгөн "Жеке маалымат формасы", Түркияда иштелип чыккан жана апробацияланган "Үй-бүлөлүк гармония шкаласы", "Жашоодон канааттануу шкаласы" жана "Ата-энелик мамиле шкаласы" колдонулган. Өлчөө куралдарын колдонуудан мурун, ээлеринен керектүү уруксаттар алынып, андан соң кыргыз тилине адаптацияланган.
Алынган маалыматтарды талдоо үчүн көз карандысыз өзгөрмөлөр үчүн t-тести, бир тараптуу ANOVA, Пирсон корреляция коэффициенти жана көп сызыктуу регрессия анализдери колдонулган. Изилдөөнүн жыйынтыгында, үй-бүлөлүк гармония менен жашоодон канааттануу, ата-энелик мамилелердин ичинен демократиялуу жана ашыкча коргогуч мамилелер ортосунда позитивдүү жана маанилүү байланыш бар экендиги; үй-бүлөлүк гармония менен авторитардык мамиленин ортосунда терс жана маанилүү байланыш бар экендиги; бирок, уруксаатчыл мамиленин ортосунда олуттуу байланыш жок экени аныкталган. Жашоодон канааттануу менен ата-эненин демократиялык мамилесинин ортосунда позитивдүү жана маанилүү байланыш; авторитардык мамиле менен терс жана маанилүү байланыш бар экендигин; ашыкча коргоочу жана уруксатчыл  мамилелердин ортосунда олуттуу байланыш жок экени аныкталган. Регрессиялык анализдин жыйынтыгында, үй-бүлөлүк гармониянын ата-энелик мамилелердин ичинен демократиялык жана ашыкча коргоочу мамилелерине оң багытта, авторитардык мамилеге терс багытта таасир этери, ал эми уруксатчыл ата-энелик мамилеге олуттуу таасир этпегени аныкталган. Жашоодон канааттануунун болсо, ата-энелик мамилелердин ичинен демократиялык мамилеге оң багытта, авторитардык жана ашыкча коргогуч мамилеге терс багытта таасир этери, ал эми уруксатчыл ата-энелик мамилеге олуттуу таасирин тийгизбей тургандыгы аныкталган. Изилдөөнүн аягында алынган жыйынтыктарга ылайык керектүү сунуштар берилген.
Ачкыч сөздөр: Нике, үй-бүлөлүк гармония, жашоодон канааттануу, ата-эне, ата-энелик мамиле