Türkçe ünlülerin algılanmasında süre, temel frekans ve spektral tilt etkisi
The effect of duration, fundamental frequency and spectral tilt in the perception of Turkish vowels
Yazar: CEMİL YILMAZ
Danışman: PROF. DR. HANDAN YAVUZ
Anadolu Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Dil ve Konuşma Terapisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Dilbilim = Linguistics
Dizin: Algı = Perception ; Fonetik = Phonetic ; Konuşma = Speech ; Konuşma algısı = Speech perception ; Ses frekansı = Voice pitch ; Türkçe = Turkish

Özet:
Bu çalışmada Türkçedeki ünlülerin algılanmasında süre, temel frekans ve spektral 
tilt parametrelerinin etkisi incelenmiştir. Üç parametre sistematik bir biçimde 
değiştirilerek sekiz Türkçe ünlüsü olan /ʌ/, /o/, /u/, /ɯ/, /ɛ/, /œ/, /y/, /i/ sesleri
sentezlenmiştir. Her bir sentetik ünlü sesin iki farklı süre değeri (60 ms ve 200 ms), üç 
farklı temel frekans değeri (118 Hz, 133 Hz, 148 Hz) ve üç farklı spektral tilt değişim
değeri (-6 dB/octave, 0 dB/octave, +6 dB/octave) bulunmaktadır. Toplamda 288 
sentetik ünlü, 102 dil ve konuşma terapisi öğrencisine bireysel olarak kulaklıktan 
dinletilmiştir. Katılımcılardan duydukları uyaranları Türkçedeki sekiz ünlüden hangisi 
olduğunu belirtmeleri istenmiştir. Bulgulara göre, parametreler arasında bir etkileşim 
olmadığı, ancak her bir parametrenin farklı ünlü seslerin algılanmalarını anlamlı 
derecede etkilediği görülmüştür. Süre parametresi /o/ ünlüsünün; temel frekans 
parametresi /o/, /ɛ/ ve /œ/ ünlülerinin; spektral tilt parametresi /ʌ/, /u/, /ɯ/, /ɛ/, /œ/ ve /i/ 
ünlülerinin hedeflenen ses olarak algılanma yüzdelerini anlamlı derecede 
etkilemektedir. Hiçbir parametre değerinin, /y/ sesinin hedeflenen ses olarak algılanma 
yüzdelerini anlamlı derecede etkilemediği bulunmuştur. Tüm ünlülerin hedef ünlü 
olarak algılanmasında üç parametrenin birlikte anlamlı bir etkisi olmamakla birlikte 
hata matrislerinde her bir ünlünün algılanmasında üç parametrenin de etkisi olduğu 
görülmektedir.

Abstract:
This study investigated the effect of duration, fundamental frequency and spectral 
tilt in the perception of Turkish vowels. Eight Turkish vowels, /ʌ/, /o/, /u/, /ɯ/, /ɛ/, /œ/, 
/y/, /i/, were synthesized by systematically varying the three parameters. Each of the 
synthetic vowels had two duration (60 ms and 200 ms), three fundamental frequency 
(118 Hz, 133 Hz, 148 Hz), and three spectral tilt (+6 dB/octave, 0 dB/octave, -6 
dB/octave) values. A total of 288 isolated synthetic vowels were presented to 102 
speech and language pathology students. The participants, who were presented the 
vowels individually through headphones, were asked to identify the stimuli as one of 
the eight Turkish vowels. The findings showed that although there was no significant 
interaction among the parameters, each of the three parameters had a significant effect 
on the identification of different vowels. Duration had a significant effect on the 
identification of /o/, fundamental frequency on the identification of /o/, /ɛ/, /œ/, and 
spectral tilt on /ʌ/, /u/, /ɯ/, /ɛ/, /œ/, /i/. None of the parameters were found to have a 
significant effect on the identification of /y/. Even though the three parameters together 
did not show a significant effect on the identification of all eight vowels, confusion 
matrices suggested that all of the parameters had an effect on the perception of the 
Turkish vowels.