Eski Anadolu Türkçesinde organ adlarının kullanım alanları
Usage areas of organ names in Old Anatolian Turkish
Yazar: ELANUR TUNCER
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NECİP FAZIL ŞENARSLAN
Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Anlam alanları = Fields of sense ; Eski Anadolu Türkçesi = Old Anatolian Turkish ; Kavram alanları = Concept fields

Özet:
Türkçenin geniş ve zengin kelime dünyasında var olan anlam birimi ile ilgili yapılan çalışmaların sayısı her geçen gün artmaktadır. Kavram alanı da denilen bu anlam birimin sınırlarının belirlenmesi, Türkçenin sözvarlığı ve anlam genişliği bakımından ne kadar zengin olduğunun tespiti bakımından önemlidir. Söz varlığına büyük katkısı olan organ adları, temel anlam dışında bağlama göre birçok anlamı da karşılamaktadır. Bu bilime ise anlambilimi denilmektedir. Aksan (2021) anlambilimini, "dilin anlam yönünü inceleyen bilim" şeklinde açıklar.
Bu çalışmada; Âşık Paşa'nın Garibnâme'si, Hoca Mesûd ile İzzeddin Ahmed tarafından Farsçadan Türkçeye tercüme edilen Süheyl ü Nev-bahâr, Yûsuf-ı Meddâh'ın Varka ve Gülşah'ı, Dede Korkut'un Dresden nüshası, Fâtih Divânı, Fuzûlî Divânı, Bâkî Dîvânı ve Ahmed-i Dâ'î Divânı olmak üzere 8 eser taranmıştır. Tarama yapılırken mezkûr eserler için yeniden transkripsiyon çalışması yapılmamış, bu eserler üzerinde yapılan transkripsiyon çalışmalarından faydalanılmıştır. 
Taradığımız bu eserlerde organ isimlerinin kullanım alanları tespit edilmiştir. Yaptığımız çalışma sonucu tespit ettiğimiz organ adlarının çokanlamlılıkta gösterge temel anlamını kaybetmeden yeni anlamlar kazandığı dikkat çekmektedir. Tarama sonucu tespit ettiğimiz organ adlarının temel anlamı dışında yan anlam, mecaz anlam ve deyim anlamı olmak üzere kullanım alanlarını tespit etmeye çalıştık. Bazı organ adlarının atasözleri, deyimler gibi kalıplaşmış sözlerde hangi anlamlarıyla kullanıldığını belirledik. Böylelikle organ adlarının geçmişten günümüze yaşadığı anlam değişmelerini ve genişlemelerini ortaya koymuş olduk.

Abstract:
The number of studies on the meaning unit that exists in the wide and rich word world of Turkish is increasing day by day. Determining the boundaries of this unit of meaning, which is also called concept area, is important in terms of determining how rich Turkish is in terms of vocabulary and breadth of meaning. Organ names, which make a great contribution to the vocabulary, fulfill many meanings according to the context other than the basic meaning. This science is called semantics. Aksan (2021) explains semantics as "the science that studies the meaning aspect of language".
In this study, 8 works, namely; Garibnâme of Âşık Paşa, Süheyl ü Nev-bahâr translated from Persian into Turkish by Hoca Mesûd and İzzeddin Ahmed, Varka and Gülşah of Yûsuf-ı Meddâh, Dede Korkut's Dresden copy, Divan of Fâtih belonging to Sultan Mehmed II, Divan of Fuzûlî, Divan of Bâkî Dîvânı and Divan of Ahmed-i Dâ'î were scanned. During the scanning, no transcription work was done for the aforementioned works, and the scanning was carried out based on the transcription studies on these works. 
In these works we scanned, the usage areas of human and animal organ names were determined. It is noteworthy that the organ names we identified as a result of our study gained new meanings in polysemy without losing the basic meaning of the indicator. We have tried to determine the usage areas of the organ names that we have identified as a result of the scanning, apart from their basic meaning, including connotation, figurative meaning and idiom meaning. We have determined the meanings of some organ names in stereotypes such as proverbs and idioms. Thus, we have revealed the changes and expansions in the meaning of organ names from past to present.