Gümüşhane florasında doğal olarak yetişen alıç'ın (Crataegus tanacetifolia (Lam.) Pers.) in vitro çoğaltımı üzerine bir araştırma
A research on the vitro reproduction of naturally growing hawm (Crataegus tanacetifolia (Lam.) Pers.) in Gümüşhane flora
Yazar: AYNUR GÜNAYDIN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FATMA NİL AZERİ
Gümüşhane Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Ormancılık ve Çevre Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering ; Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture
Dizin: Alıç = Hawthorn

Özet:
Günümüzde, kuraklığın gittikçe büyümesi, sürdürülebilir bitkilendirme çalışmalarının ivedilikle hayata geçirilmesini gerektirmektedir. Bu bağlamda kuraklığa dayanıklı alıçın (Crategus L.); ağaçlandırma çalışmaları, erozyon kontrolü, kurakçıl peyzaj, tarım ve hayvancılık, insan beslenmesi, tıp, kozmetik endüstrisi gibi geniş alanlardaki kullanım imkanı bu bitkinin önemini gittikçe artırmaktadır. Türkiye'nin genelinde alıçın doğal olarak yetiştiği dikkate alınır ise ülke ekonomisi ve ekolojisine katkıları daha iyi anlaşılacaktır. Kullanım alanlarının genişliği alıçın uygun generatif ve vejetatif üretim tekniklerinin belirlenmesini önemli kılmaktadır. Vejetatif çoğaltıma göre genetik kaynakların çoğaltılması ve korunmasını kolaylaştıran, işçilik maliyetlerinde ve depolama alanlarında kazanımlar sunan in vitro çoğaltım daha cazip görülmektedir. Çalışmamızda Gümüşhane'de doğal yayılışı olan endemik Crataegus tanacetifolia (Lam.) Pers.'dan alınan eksplantlar, kallus ve sürgün teşvikini sağlamak amacıyla bitki büyüme düzenleyici oksin ve sitokinin hormonlarının farklı konsantrasyon ve kombinasyonlarından oluşan ortamlara aktarılmıştır. Sonuç olarak; 2 mg/l NAA ve 0.5 mg/l KIN içeren kallus teşvik ortamı en yüksek değeri (23.33 g/10 eksplant) vermiştir. Sürgün teşvik ortamlarında ise en yüksek sürgün sayısı yüzde değeri (%47) 8 µM BAP, 6 µM IAA ve 2 µM GA3 içeren ortamdan elde edilmiştir. Alıç mikroçoğaltımı ile ilgili bu çalışmanın literatüre katkı sağlanması beklenmektedir.

Abstract:
Today, the growing drought requires immediate implementation of sustainable planting studies. In this context, drought-resistant receptor (Crategus L.); the use of this plant in large areas such as afforestation, erosion control, xeriscaping, agriculture and animal husbandry, human nutrition, medicine and cosmetics industry is increasing the importance of this plant. If it is taken into account that the hawthorn grow indigenous to Turkey, their contribution to the country's economy and ecology will be clarfy. The extensive usage areas of it makes hawthorn important to determine the appropriate generative and vegetative production techniques. Compared to vegetative propagation, in vitro, which facilitates the reproduction and preservation of genetic resources, and offers savings in labor costs and storage areas, is seen as more attractive. In our study, the explants taken from the endemic Crataegus tanacetifolia (Lam.) Pers., which is naturally distributed in Gümüşhane, were transferred to media containing different concentrations and combinations of the plant growth stimulator auxin and cytokinin. In order to encourage callus and shoot proliferation. As a result, callus stimulation medium containing 2 mg/l NAA and 0.5 mg/l KIN exhibited the highest value (23.33 g/10 explant). On the other hand, the highest percent of shoot number (47%) was obtained from in shoot promoting media containing 8 µM BAP, 6 µM IAA and 2 µM GA3 . It is expected that this study on hawthorn micropropagation will contribute to the literature.