Stratejik ortaklık kavramı ve Azerbaycan'ın İsrail politikası
Strategic partnership concept and Azerbaijan's İsrael policy
Yazar: ESME ÖZDAŞLI
Danışman: DOÇ. DR. TİMUÇİN KODAMAN
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Tarih = History ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Azerbaycan = Azerbaijan ; Stratejik = Strategic ; Stratejik ortaklık = Strategic alliance ; Uluslararası politika = International policy ; İsrail = Israel

Özet:
Soğuk Savaş dönemi boyunca uluslararası sistem var olan veya var olduğudüşünülen `ortak tehdit' olgusu üzerine inşa edildiği için devletlerarası ilişkilerdeki`ortak çıkar' boyutu ikinci plana atılmıştır. 1991'den sonra yaşanan köklü değişimittifak ilişkilerinin geleneksel algılamasından çok daha kapsamlı hale gelmesine nedenolmuş, devletlerarası ilişkilerde siyasi, ekonomik, ticari, kültürel tüm alanları kapsayançok boyutlu ilişki biçimi olan `stratejik ortaklık' kavramı gündeme gelmiştir. Stratejikortaklık devletler arası ilişkilerin çeşitlenerek kuvvetlenmesini böylece geçmişte sadece`ortak tehdide' yönelen ve bu nedenle diğer boyutları ihmal edilen ilişkilerin `ortakçıkar' zemini üzerine inşa edilmesini sağlamıştır. İki kutuplu düzenin sona ermesi ile`tehdit' kavramı yerine `çıkar', `düşman' yerine `rakip', müttefik/bağlaşık yerine ise`ortak' kavramları devletlerarası ilişkileri tanımlamak için daha sık kullanılmayabaşlanmıştır.1992'de başlayan Azerbaycan-İsrail ilişkileri siyasi, ekonomik, ticari ve kültürelalanda yaşanan gelişmeler nedeniyle birçok açıdan `stratejik ortaklık' olarakdeğerlendirilebilecek bir seviyeye gelmiştir. İki ülkenin benzer dış politika hedeflerininve sorunlarının olması söz konusu `stratejik ortaklığı' pekiştiren bir işlev görmüştür.Özellikle İran yayılmacılığından durulan endişe, bölgesel yalnızlık ve Hazarpetrollerinin dünyaya ulaştırılması iki ülkenin birbirlerine yakınlaşmalarında etkili olanen önemli unsurlar haline gelmiştir.Ancak kamuoyu desteğinin stratejik ortaklığa istikrar ve güç kazandırdığıdikkate alındığında, özellikle Filistin sorunu nedeniyle Azerbaycan muhalefetinin çokkısık sesle de olsa İsrail ile olan yakın diyaloga tepki göstermesi iki ülke ilişkisininbelki de en zayıf halkasını oluşturmaktadır. Azeri Türklerinin İsrail ile ilişkilere verdiğidesteğin özellikle Dağlık Karabağ sorununda bu ülkenin Azerbaycan'ın yanındaolmasına bağlı olduğu düşünüldüğünde bu sorunun çözülmesi halinde söz konusudesteğin azalacağı da ihtimaller arasında bulunmaktadır. Ayrıca, iki ülke stratejikortaklığının mimarı Türkiye'nin son yıllarda İsrail ile yaşadığı kriz nedeniyle geçmişinaksine bu ortaklığa tepkisi ve Azerbaycan'a bu konuda uyguladığı baskı Azerbaycanİsrailstratejik ortaklığının son dönemde oldukça hassas bir sürece girmesine nedenolmuştur.Bu çalışma Azerbaycan-İsrail arasında özellikle son yıllarda artan çok boyutluilişkiyi stratejik ortaklık kavramı bağlamında incelemeyi hedeflemektedir. Bubağlamda, bu ilişkiye etki eden içsel ve dışsal unsurlar ile iki ülke ilişkisini etkileyenekonomik, siyasi ve kültürel konular ayrıntılarıyla irdelenmiştir.Anahtar Kelimeler: Stratejik Ortaklık, Azerbaycan, İsrail, Dış Politika.

Abstract:
During the Cold War period, 'common interest' in internationl relationships wasput in the second plan as the international system was built on a 'common threat' whichexisted or was tought to exist. Having been observed since 1991, radical change has ledto a much more comprehensive perception of relations between the alliances than thetraditional one and 'strategic partnership' concept, a multi-dimensional relationshipformat, covering all political, economic, commercial, cultural areas, has been brought toagenda in international relations. The strategic partnership has produced diversified andaccordingly strengthening international relationships, thus, it has ensured creating therelations on a 'common interest'. Those relations focused only on 'common threat' in thepast, and so all their other aspects were neglected. With the end of the bipolar order,'interest' instead of 'threat', 'rival' for 'enemy', and 'common' rather than 'allies/associates'began to be used more often to describe international relationships.Begining in 1992, Azerbaijani-Israeli relations have come to such a level that itcan be interpreted as 'strategic partnership' in many respects owing to the developmentsin political, economic, commercial and cultural fields. The fact that the two countries'having similar foreign policy goals and problems has functioned reinforcing the'strategic partnership'. Especially concerns about the Iranian expansionism, regionalloneliness and serving Caspian oil to the world are the most important elements for thetwo countries to come closer to each other.Public support brings stability and strength tostrategic partnership, albeit, the opposition of Azerbaijan's reaction to the close dialoguewith Israel especially on the Palestinian issue, despite with a very low voice, formsperhaps the weakest link in the relations between the two countries.Considering the Azeri Turks' support for the relations with Israel dependsespecially on the country's support for Azerbaijan's Nagorno-Karabakh, the probabilityof such support will decrease if this problem is solved. In addition, due to the tensionbetween Israel and Turkey, the architect of the strategic partnership of the twocountries, and Turkey's reaction to this partnership in recent years, in contrast to thepast, as well as its pressure on Azerbaijan, have caused Azerbaijani-Israeli strategicpartnership to go through quite a delicate process.The objective of this study is to examine, especially in the context of strategicpartnership concept, the multi-dimensional relationship between Azerbaijan and Israelwhich has intensified in recent years. In this context, internal and external factors thataffect this relationship as well as other economic, political and cultural issues whichaffect the relationship between the two countries are examined in detail.Key Words: Strategic Partnership, Azerbaijan, İsrael, Foreign Politics.