Muhasebe meslek mensuplarının meslek etiği hakkındaki algı, tutum ve davranışlarının incelenmesi: TRB1 bölgesinde bir uygulama
Investigation of accounting professionals' perceptions, attitudes and behaviors about professional ethics: An application in TRB1 region
Yazar: HAMZA KAYA
Danışman: DOÇ. DR. AHMET FETHİ DURMUŞ
İnönü Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Muhasebe Finansman Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Etik = Ethics ; Meslek ahlakı = Professional ethics ; Mesleki tutum = Vocational attitude ; Muhasebe = Accounting ; Muhasebeci = Accountant ; Serbest muhasebecilik = Financial consultants

Özet:
Muhasebe mesleği sosyal sorumluluk yönü ağır basan birkaç meslekten biri olarak görülmektedir. Mesleği icra eden meslek mensuplarının rolü ise muhasebe bilgi kullanıcıları için son derece önemli bulunmaktadır. Çünkü sağladıkları bilgiler, yöneticilere, yatırımcılara, alacaklılara, kreditörlere, devlete ve diğer bilgi kullanıcılarına kritik ekonomik kararlar vermede yardımcı olmaktadır. 
Kamu yararına göre hareket etme sorumluluğu bulunan meslek mensuplarının sağladığı bilgiler, belirli bir müşteri, işveren veya kuruluşun çıkarı gözetilmeden zamanında, tam ve doğru bir şekilde sunulmalıdır. Aksi takdirde bilgi kullanıcıları kritik konularda sağlıklı kararlar alamaz ve sunulan muhasebe bilgilerinden fayda sağlayamaz, zarar görürler. Bu da muhasebe mesleğine olan güvenin zedelenmesine, son çeyrek yüzyılda olduğu gibi muhasebe ve denetim skandallarına ve dolayısıyla tüm toplumun zarar görmesine sebebiyet verebilmektedir.
Muhasebe mesleğinde teknik bilgi ve uzmanlığın tek başına yeterli olmadığı, ayrıca konunun etik boyutunun teknik bilgilerden daha önemli olduğu anlaşılmıştır. Böylece finansal bilgilerin sunulmasında etik konusu artık muhasebe mesleğinin en büyük meselesi olarak kabul edilmiş ve giderek muhasebe mesleğinin önemli araştırma konularından biri haline gelmiştir. Dünyada ve ülkemizde muhasebe mesleğine olan güvenin zedelenmesi ve yaşanan şirket skandalları muhasebe mesleğine büyük bir inceleme getirerek hükümetleri yeni düzenlemeler yapmaya zorlamıştır. Türkiye'de muhasebe meslek etiği hakkında yapılan yasa, yönetmelik ve tebliğlerden öne çıkan en önemli düzenleme "Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali Müşavirlerin Mesleki Faaliyetlerinde Uyacakları Etik İlkeler Hakkındaki Yönetmelik" olmuştur. Yönetmelikte, bu çalışmanın konusunu da oluşturan, tüm meslek mensuplarının uyması gereken temel etik ilkelere yer verilmiştir. Bu ilkeler; dürüstlük, tarafsızlık, mesleki yeterlilik ve özen, gizlilik ve mesleki davranıştan oluşmaktadır.
Bu çalışmanın amacı, muhasebe meslek mensuplarının meslek etiği hakkındaki algı, tutum ve davranışlarını bir dizi istatistiksel yöntemlerle incelemektir. Bunların yanında etik dışı davranışlara yönelten ve caydıran faktörleri; temel etik ilkelerin önem derecesine göre sıralamaları ve etik dışı davranışlara karşı çözüm önerileri çalışmanın diğer bir amacını oluşturmaktadır. Bu amaçlar doğrultusunda TRB1 Bölgesi'nde (Malatya, Elazığ, Bingöl, Tunceli) faaliyet gösteren bağımsız muhasebe meslek mensuplarıyla (SM, SMMM, YMM) yüz yüze anket uygulamalı bir araştırma yapılmış, elde edilen veriler çeşitli istatistiki yöntemlerle analiz edilmiş ve sonuçlar paylaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Etik, Muhasebe, Muhasebe Meslek Etiği

Abstract:
The accounting profession is seen as one of the few professions with a predominant social responsibility aspect. The role of members of the profession practicing the profession is extremely important for users of accounting information. Because the information they provide helps managers, investors, creditors, government and other information users make critical economic decisions.
Information provided by professionals who have a responsibility to act in the public interest must be presented in a timely, complete and accurate manner, regardless of the interest of a particular client, employer or organization. Otherwise, information users will not be able to make sound decisions on critical issues, and they will not be able to benefit from the accounting information presented and suffer damage. This, in turn, may lead to the loss of trust in the accounting profession, accounting and auditing scandals as it happened in the last quarter century, and also it can cause entire society to suffer.
It has been understood that only technical knowledge and expertise are not sufficient in the accounting profession, and that the ethical dimension of the subject is more important than technical knowledge. Thus, the issue of ethics in the presentation of financial information has now been accepted as the biggest issue of the accounting profession and has gradually become one of the important research topics of the accounting profession. The loss of trust in the accounting profession in the world and in our country and the company scandals brought a great scrutiny to the accounting profession and forced the governments to make new regulations. The most important regulation that stands out among the laws, regulations and written notices on professional accounting ethics in Turkey has been the regulation on "Ethical Principles to be Followed by Certified Public Accountants and Certified Public Accountants in their Professional Activities". In the regulation, the basic ethical principles that are the subject of this study and that all members of the profession must comply with are included. These principles are; integrity, objectivity, professional competence and care, confidentiality and professional behavior.
The aim of this study is to examine the perceptions, attitudes and behaviors of professional accountants about professional ethics with a series of statistical methods. In addition to these, the factors that lead and deter unethical behaviors; The ranking of the basic ethical principles according to the degree of importance and the solution proposals against unethical behaviors constitute another aim of the study. For these purposes, a face-to-face survey was conducted with independent accounting professionals operating in the TRB1 Region (Malatya, Elazig, Bingol, Tunceli), the data obtained were analyzed with various statistical methods and the results were shared.

Keywords: Ethics, Accounting, Accounting Professional Ethics