Tekirdağ'da geç dönem Osmanlı dini mimarisi  (19.yy-20.yy)
Late period Ottoman religious architecture in Tekirdağ (19th century-20th century)
Yazar: CENK DOĞAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ZEYNEP ERTUĞRUL
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Sanat Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Sanat Tarihi = Art History

Özet:
Osmanlı mimarisinin 19. ve 20. yüzyılı kapsayan son bölümü, devletin önemli problemlerle karşı karşıya kaldığı ve çöküş dönemi olarak değerlendirilen bir zaman dilimi olmasına rağmen, mimari açıdan en verimli dönemini oluşturmaktadır. Bu döneme ait mimari eser sayısı ve çeşitliliği, önceki dönemlerle kıyaslanamayacak düzeyde yüksektir. Günümüzde hala çok sayıda tarihi kentimizin silüetini hala bu dönemin yapıları oluşturmaktadır.
Geniş sınırlara hükmeden Osmanlı Devleti'nin en fazla yatırım yaptığı Trakya ve Balkanlar ise imar etkinliklerinden en büyük payı almıştır. Tanzimat'ın sağladığı ayrıcalıklarla gayrimüslim toplulukların söz konusu sürece katılmasıyla, Trakya'da yoğun nüfusa sahip bu topluluklar yüzlerce dini yapı inşa etme fırsatını bulmuşlardır. 19. yüzyılın son çeyreğinden Balkan Savaşlarının başladığı 1912 yılına kadar olan süreç, Tekirdağ ili genelinde kent merkezlerinden köylere kadar çok sayıda cami, kilise, manastır ve sinagogun envantere katıldığı bir dönemdir. Bu sırada, II. Abdülhamid Han'ın bayındırlık politikaları ve savaşlar nedeniyle ülkeye gelen göçmen topluluklarının iskânının belirleyici birer unsur olduğu unutulmamalıdır. 
Geç Dönem Osmanlı mimarisinde; bu çalışmada yer verilen cami, tekke, türbe, kilise, manastır ve sinagog gibi yapı türlerinin yanı sıra,  Batı ve  Doğu Trakya'da çok sayıda mektepli cami  inşa edilmiştir. Bu çalışma  ile, bir tip proje olarak mimarlık tarihimizde yer edinen bu yapıların, tipolojik özellikleri ve bölgedeki yayılım sahası belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Geç Dönem Osmanlı Mimarisi, Tanzimat, Tekirdağ, Mektepli Cami, Cami, Kilise, Sinagog

Abstract:
The last part of the Ottoman architecture, covering the 19th and 20th centuries, constitutes the most productive period in terms of architecture, despite the fact that it was a period in which the state faced important problems and was considered as a period of collapse. The number and variety of architectural artefacts belonging to this period is incomparably high compared to previous periods. Today, the silhouettes of many of our historical cities are still formed by the buildings of this period.
Thrace and the Balkans, where the Ottoman Empire, which ruled over vast borders, invested the most, received the largest share of the construction activities. With the participation of non-Muslim communities in this process with the privileges provided by Tanzimat, these communities, which had dense populations in Thrace, found the opportunity to build hundreds of religious buildings. From the last quarter of the 19th century until the beginning of the Balkan Wars in 1912, a large number of mosques, churches, monasteries and synagogues were added to the inventory from city centres to villages throughout Tekirdağ province. It should not be forgotten that the public works policies of Abdülhamid II and the settlement of the immigrant communities coming to the country due to the wars were decisive factors. 
In addition to the mosques, tekkes, tombs, churches, monasteries and synagogues in Late Ottoman architecture, many mosques with schools were built in Western and Eastern Thrace. With this study, the typological characteristics and the distribution area in the region of these buildings, which have a place in our architectural history as a type project, have been determined.

Keywords: Late Period Ottoman Architecture, Tanzimat, Tekirdağ, Mosque with School, Mosque, Church, Synagogue