Bir üniversite hastanesinde çalışan sağlık personelinin üçüncü el sigara dumanı farkındalığının değerlendirilmesi
Evaluation of third-hand smoke awareness of healthcare personnel working in a university hospital
Yazar: ALİ RIZA COŞKUN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MURAT DEMİREZEN
Afyonkarahisar Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Halk Sağlığı = Public Health

Özet:
Bu çalışmada bir üniversite hastanesindeki sağlık çalışanlarının üçüncü el sigara dumanı (ÜESD) farkındalık düzeyleri ile etkileyen faktörleri belirlemek ve ÜESD hakkında farkındalıklarını artırmak amaçlanmıştır.
	Kesitsel tipteki çalışmanın evrenini Afyonkarahisar Sağlık Bilimleri Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi'ndeki sağlık çalışanları oluşturmaktadır. Veriler, 01.01.2023-31.05.2023 tarihleri arasında, 6 soruluk Fagerström nikotin bağımlılık testi, 9 soruluk üçüncü el sigara dumanı hakkında farkındalık ölçeği (ÜESDHFÖ) ve kendi oluşturduğumuz 42 soru olmak üzere 57 soruluk anket ile toplanmıştır. Kurumdaki 1107 sağlık çalışanının tamamına ulaşmak hedeflenmiş olup, %70,82 oranında katılım sağlanmıştır. Araştırmamızda tanımlayıcı istatistikler, Mann Whitney-U, Kruskal Wallis-H, Post-Hoc, spearman korelasyon testleri kullanılmıştır. 
	Katılımcıların %85,6'sı üesd kavramını duymamıştır. Katılımcıların ÜESDHFÖ'den aldıkları toplam puan ortalaması 4,02±0,71; ÜESDHFÖ sağlığa etkisi alt boyut puan ortalaması 3,99±0,75; ÜESDHFÖ çevrede kalıcılık alt boyut puan ortalaması 4,05±0,75'tir. Katılımcılardan lisans mezunu olanların (p<0,001), sigara içmeyenlerin (p<0,001), sigarayı bırakmayı denemeyenlerin (p=0,033), açık alanda başkalarının içtiği sigara dumanından rahatsız olanların (p<0,001), evinde sigara içilmesini yasaklayanların (p=0,006), daha önce ÜESD kavramını duyanların (p<0,001) ÜESDHFÖ puanları daha yüksektir. Ev alırken veya kiralarken (p=0,001), otelde konaklayacaklarında (p=0,004) daha önce sigara içilip içilmediğini sorgulamalarına; sigara içilmiş bir odada bulunmamaya (p<0,001), sigara içmiş bir kişi ile aynı kapalı ortamda bulunmamaya (p<0,001), sigara içilmiş bir araçta bulunmamaya (p<0,001) özen göstermelerine göre ÜESDHFÖ puanları farklılık göstermektedir. "Sigara içmek için evin dışına çıkmak evde yaşayanları sigaranın etkilerinden korur" önermesine kesinlikle katılmadığını belirtenlerin (p<0,001), sigara kullanan hastalara bırakmalarını her zaman önerenlerin (p<0,001), hastalarını ÜESD hakkında her zaman uyaranların (p=0,001), "Anketi cevapladıktan sonra ÜESD hakkında farkındalığımın arttığını düşünüyorum" önermesine kesinlikle katıldığını belirtenlerin (p<0,001) ÜESDHFÖ puanları daha yüksektir. Katılımcılar ÜESD maruziyetinin azaltılması için önerileri varsa belirtmelerini istediğimiz sorumuza en fazla bilgilendirme, denetim ve sigaranın yasaklanması önerilerinde bulunmuşlardır. 
	Sigara ile mücadelede ön safta yer alan sağlık çalışanlarında ÜESD kavramını bilmeyenler çoğunluktadır. Katılımcıların büyük çoğunluğu anketi cevapladıktan sonra farkındalıklarının arttığını belirtmişlerdir. Sağlık çalışanlarının mesleki eğitiminde ÜESD yer almalıdır.

Abstract:
This study aimed to determine the third hand smoke (THS) awareness levels and affecting factors of healthcare professionals working in a university hospital and to increase their awareness about THS.
	The population of the cross-sectional study consists of healthcare professionals at Afyonkarahisar Health Sciences University Faculty of Medicine Hospital. The data was collected between 01.01.2023-31.05.2023 using a survey with a total of 57 questions; including 6 questions from the Fagerström Test for Nicotine Dependence, 9 questions from the beliefs about thirdhand smoke scale (BATHS) and 42 questions created by the researcher. It was aimed to reach all 1107 healthcare professionals in the institution, and a participation rate of 70,82% was achieved. Descriptive statistics, Mann Whitney-U, Kruskal Wallis-H, Post-Hoc, spearman correlation tests were used in our research.
	85,6% of the participants have never heard the term of THS. Average score of the participants from the BATHS total was 4,02±0,71; BATHS impact on health subscale was 3,99±0,75; BATHS persistence in the environment subscale was 4,05±0,75. Among the participants, those who had a bachelor's degree (p<0,001), those who did not smoke (p<0,001), those who did not try to quit smoking (p=0,033), those who were disturbed by the cigarette smoke smoked by others in open spaces (p<0,001), and those who banned smoking at home (p=0,006), those who have heard of the term of THS (p<0,001) have higher BATHS scores. When buying or renting a house (p=0,001), when choosing a room in the hotel (p=0,004) asking the previous smoking status; according to taking care; not to be in a previously smoked room (p<0,001), not to be in the same indoor environment with a person who has smoked (p<0,001), not to be in a previously smoked vehicle (p<0,001) BATHS scores have significant difference. Those who stated that they strongly disagreed with the statement "Going out of the house to smoke, protects people living at home from the effects of smoking" (p<0,001), those who always advise smoking patients to quit (p<0,001), those who always warn their patients about THS (p=0,001), those who stated that they strongly agreed with the statement "I think my awareness about THS increased after answering the survey" (p<0,001) had higher BATHS scores. To the question "If you have any suggestion for reducing THS exposure, could you please specify?" they mostly suggested informing, supervision and banning smoking.
	The majority of healthcare professionals who are at the forefront of the fight against smoking do not know the term of THS. The majority of participants stated that their awareness increased after answering the survey. THS should be included in the education of healthcare professionals.