Piyasaya müdahale bağlamında İslam iktisadı ve liberal iktisat yaklaşımlarının ahlakilik temelinde karşılaştırmalı bir değerlendirmesi
A comparative evaluation of Islamic economics and liberal economics approaches on the basis of morality in the context of the market intervention
Yazar: MUHLİS SELMAN SAĞLAM
Danışman: DOÇ. DR. ÖMER KARAOĞLU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam İktisadı ve Finansı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Din = Religion ; Ekonomi = Economics
Dizin: Ahlak = Morality ; Liberalizm = Liberalism ; Piyasalar = Markets ; İslam ekonomisi = Islamic economy

Özet:
Piyasa, günümüzde her ne kadar somut ve gözlemlenebilir bir iktisat kavramı olarak ele alınsa da piyasa kabulleri ve varsayımları bir dünya görüşü, metafizik ve ahlaki bir takım temeller üzerine inşa olmaktadır. Dolayısıyla piyasaların işleyişi hiçbir zaman bu değerlerden bağımsız şekillenmemiştir. Bu noktada unutmamak gerekir ki insanlık tarihinde ahlak, metafizik, değer gibi kavramlara yüklenen anlamlar da çeşitlilik göstermiştir. Tezimiz piyasa (pazar) ve ahlak kavramlarının klasik İslam düşüncesi ve liberal iktisat düşüncesi kapsamında mahiyetini karşılaştırmayı, bu sayede ontolojik ve epistemolojik düzeyde yer alan farklılıkları ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu minvalde birinci bölümde klasik İslam düşüncesinin ilk tecrübesi Hz. Peygamber ve Hulefâ-yi Râşidîn dönemi ile son tecrübesi olarak kabul ettiğimiz Osmanlı Devleti tecrübeleri ışığında piyasa ve ahlakın mahiyeti ile birlikte piyasaya müdahalenin ahlakiliği ele alınmıştır. İkinci bölümde benzer bir yöntem liberal iktisat düşüncesi için gerçekleştirilmiştir. Özellikle ahlakilik bağlamında eleştirileri üzerine çeken liberal iktisat düşüncesinin kendisini bir ahlak teorisi olarak inşa etmesi bu noktada önemlidir. Son olarak üçüncü bölümde günümüz piyasa kavramının nasıl bir dönüşüm geçirdiği ve ahlakın bu dönüşümde nerede konumlandığı küreselleşme, finansallaşma, teknoloji, üretim, ihtiyaçlar ve çok uluslu şirketler bağlamında ele alınmıştır. Pratikte benzerlikleri olsa dahi ontolojik zeminde birbirinden ayrılan İslam iktisat ve liberal iktisat düşüncelerinin bu farklılıkları değerli olup, günümüz piyasa tartışmalarında bu farklılıkları gözden kaçırmak İslam iktisadı çalışmaları altında farklı bir zemin üzerine inşa olmuş liberal piyasanın işleyişine destek verme tehlikesini barındırmaktadır.

Abstract:
Although the market is considered as a concrete concept of economics, assumptions of the market are built on metaphysical and moral foundations. Therefore, the market forces have never been shaped independently from these values. At this point, it should not be forgotten that the meanings attributed to concepts such as morality, metaphysics, and value in human history have also varied. The thesis aims to compare the nature of the market and moral concepts within the context of classical Islamic and liberal economic thoughts, to reveal differences at the ontological and epistemological level. In this regard, in the first chapter market and moral concepts have been examined in the context of the first stage of Islamic classical thought, Hz. Muhammad and Hulafa Rashidin period, and the last stage, Ottoman Empire. In the second chapter, a similar method has been carried out for liberal economics. It is important at this point that the idea of a liberal economy, which draws criticism especially in the context of morality, builds itself as a moral theory. Finally, in the third chapter, how the concept of today's market is transformed and where morality is positioned in this transformation is discussed in the context of globalization, financialization, technology, production, needs, and multinational companies. Even though they have similarities in practice, Islamic economics and liberal economics have valuable differences from the ontological ground. So, if anyone studies against liberal thoughts, misses out these differences in market theory discussions, it is probable to support liberal market operations even unintentionally.