2018-2023 yılları arasında takip edilen çocukluk çağı üriner sistem taş hastalarında etiyoloji ve risk faktörlerinin değerlendirilmesi
Evaluation of etiology and risk factors in childhood urinary system stone patients followed between 2018-2023
Yazar: FATMA İSPİR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET BAHA AYTAÇ
Kocaeli Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
Giriş ve amaç: Bu çalışmada, T.C. Sağlık Bakanlığı Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Kliniği Çocuk Nefroloji Polikliniğinde, üriner sistem taş hastalığı ile takip edilen çocuklarda etiyoloji ve risk faktörlerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır.

Gereç ve yöntem: Hastanemizde 2018-2023 yılları arasında üriner sistem taşı ile takipli 0-18 yaş arasındaki 139 hastanın epidemiyolojik, klinik ve laboratuvar değerleri, görüntüleme sonuçları, tedavi ve izlemi geriye dönük olarak değerlendirilmiştir.

Bulgular: Hastaların 77'si (%55,4) erkek, 62'si (%44,6) kızdı. Yaş ortalaması 61,64 aydı. 15 hasta (%10,8) pretermdi. Yenidoğan yoğun bakım yatışı 29 hastada (%20,9) vardı. Üriner sistem enfeksiyonu 62 hastada (%44,6) saptandı. Üriner sistem yapısal anomalisi 9 hastada (%6,5) vardı. 59 hastanın (%42,4) ailesinde üriner sistem taş hastalığı öyküsü mevcuttu. Başvuru şikayetleri, 34 hastada (%24,5) karın ağrısı, 22 hastada (%15,8) kusma, 19 hastada (%13,7) kanlı idrar, 14 hastada (%10,1) yan ağrısı, 12 hastada (%8,6) idrar yolu enfeksiyonu, 6 hastada (%4,3) taş düşürme, 2 hastada (%1,4) beslenmede azalma, 1 hastada (%0,7) idrarda yanma olarak görüldü. Ayrıca, 24 hastada (%17,3) üriner sistem taşı rastlantısal olarak tespit edildi. Metabolik bozukluk, toplamda 93 hastada (%72,65) saptandı. 48 hastada (%34,5) hiperkalsiüri, 24 hastada (%22,85) hiperürikozüri, 32 hastada (%31) hipositratüri, 34 hastada (%33) hiperoksalüri, 12 hastada (%23,5) sistinüri vardı. Yatarak direk karın grafisi, 29 hastada (%37,7) opak, 48 hastada (%62,3) non-opaktı. 135 hastada (%97,1) USG'de üriner sistem taşı görüldü. 44 hastada (%32,6) tek, 91 hastada (%67,4) iki veya daha fazla üriner sistem taşı bulundu. 46 hastada (%34) ≤3 mm, 79 hastada (%58,5) 3 mm ile ≤10 mm, 10 hastada (%7,5) ≥10 mm'den büyük taş mevcuttu. Hastaların 131'ine (%94,2) medikal tedavi verildi. Üriner sistem taşı, boyut ve sayı açısından değerlendirildiğinde 32 hastada (%28) aynı kalmış veya artmış, 78 hastada (%68,4) küçülmüş veya kaybolmuş, 4 hastada (%3,5) kaybolmuş ancak görüntülemelerde yeniden oluşmuş olduğu görüldü. Taş analizi yapılan 15 hastanın 12'sinde (%80) kalsiyum oksalat, 3'ünde (%20) strüvit taşı saptandı. İdrar metabolitleri ile cinsiyet karşılaştırıldığında anlamlı farklılık bulunmadı. Ancak, idrar metabolitleri ile yaş aralıkları karşılaştırıldığında spot idrar ürik asit/kreatinin değerlerinde anlamlı bir farklılık olduğu saptandı (p<0,05). Kalsiyum, sitrat, oksalat ve sistin yaş aralıkları ile karşılaştırıldığında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık bulunmadı. İdrar metabolitleri ile nutrisyon değerleri karşılaştırıldığında anlamlı değerlendirilmedi. Girişimsel tedavi uygulanan 37 hasta (%26,6) olup, 26'sında (%16,5) ESWL, 10'unda (%) PNL, 1'inde (%0,7) nefrektomi yapıldı. Taş boyutu ile girişimsel tedavi uygulanma oranları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmuş olup, taş boyutu arttıkça girişimsel tedavi uygulama oranlarının da arttığı gözlendi (p<0,05).

Sonuç: Huzursuzluk, beslenmede azalma gibi belirtiler ile sıkça karşılaşılan karın ağrısı, kusma, kanlı idrar gibi şikayetlerden üriner sistem taş hastalığı açısından şüphelenilmeli, ayrıntılı öykü alınmalı ve detaylı bir fizik muayene yapılmalıdır. Üriner sistem taşlarının tedavisi ve nükslerin önlenebilmesi için altta yatan metabolik nedenler araştırılmalı ve tedavi edilmelidir. Ayrıca, hastaların mutlaka sıvı tüketimi artırılmalı ve tuz alımı kısıtlanmalıdır. Üriner sistem taş hastalığı ile takip edilen çocuklarda, gecikmiş tanı ve yetersiz tedavi sonucu böbrek fonksiyonlarında bozulma veya böbrek yetmezliği gelişme riski bulunmaktadır. Bu nedenle, hastaların takibi dikkatli bir şekilde yapılmalıdır. Üriner sistem taş hastalığı erken tanı alabilir, önlenebilir ve tedavi edilebilir bir hastalıktır.

Anahtar kelimeler: Çocuk, üriner sistem taşı, nefrolitiyazis, ürolitiyazis, böbrek taşı, hiperkalsiüri, hiperürikozüri, hipositratüri, hiperoksalüri, sistinüri.

Abstract:
Introduction and Objective: In this study, the etiology and risk factors in children followed up for urinary system stone disease in the Department of Pediatrics, Division of Pediatric Nephrology, Kocaeli University Faculty of Medicine Hospital, Ministry of Health, Turkey, were aimed to be evaluated.

Materials and Methods: Between 2018 and 2023, epidemiological, clinical, and laboratory parameters, imaging results, treatment, and follow-up of 139 patients aged 0-18 years followed up for urinary system stones were retrospectively evaluated in our hospital.

Results: Between 2018 and 2023, 139 patients aged 0-18 years were followed up for urinary system stones in our hospital. Among these patients, 77 (55.4%) were male and 62 (44.6%) were female, with a mean age of 61.64 months. Fifteen patients (10.8%) were premature, and 29 patients (20.9%) had neonatal intensive care unit admissions. Urinary system infection was detected in 62 patients (44.6%), while structural anomalies were observed in 9 patients (6.5%). A family history of urinary system stone disease was present in 59 patients (42.4%). Chief complaints upon admission included abdominal pain in 34 patients (24.5%), vomiting in 22 patients (15.8%), hematuria in 19 patients (13.7%), flank pain in 14 patients (10.1%), urinary tract infection in 12 patients (8.6%), passage of stones in 6 patients (4.3%), decreased appetite in 2 patients (1.4%), and burning sensation during urination in 1 patient (0.7%). Additionally, urinary system stones were incidentally detected in 24 patients (17.3%). Metabolic disorders were identified in a total of 93 patients (72.65%), including hypercalciuria in 48 patients (34.5%), hyperuricosuria in 24 patients (22.85%), hypocitraturia in 32 patients (31%), hyperoxaluria in 34 patients (33%), and cystinuria in 12 patients (23.5%). Direct abdominal X-ray revealed opaque stones in 29 patients (37.7%) and non-opaque stones in 48 patients (62.3%). Urinary system stones were observed in 135 patients (97.1%) on ultrasonography, with a single stone present in 44 patients (32.6%) and two or more stones in 91 patients (67.4%). Stone sizes were as follows: ≤3 mm in 46 patients (34%), 3 mm to ≤10 mm in 79 patients (58.5%), and ≥10 mm in 10 patients (7.5%). Medical treatment was administered to 131 patients (94.2%). Evaluation of stone size and number revealed that stones remained the same or increased in 32 patients (28%), decreased or disappeared in 78 patients (68.4%), and disappeared but reoccurred on imaging in 4 patients (3.5%). Stone analysis performed in 15 patients showed calcium oxalate in 12 patients (80%) and struvite in 3 patients (20%). No significant difference was found in urinary metabolites by gender. However, a significant difference was observed in spot urine uric acid/creatinine values when compared across age groups (p<0.05). There was no statistically significant difference when comparing calcium, citrate, oxalate, and cystine across age groups. Urinary metabolites were not significantly correlated with nutritional values. Thirty-seven patients (26.6%) underwent interventional treatment, including extracorporeal shock wave lithotripsy (ESWL) in 26 patients (16.5%), percutaneous nephrolithotomy (PNL) in 10 patients (%), and nephrectomy in 1 patient (0.7%). There was a statistically significant relationship between stone size and the rate of interventional treatment, with the rate increasing as the stone size increased (p<0.05).

Conclusion: Symptoms such as restlessness, decreased appetite, abdominal pain, vomiting, and bloody urine should raise suspicion for urinary system stone disease, prompting a detailed medical history and thorough physical examination. Investigation and treatment of underlying metabolic causes are essential for the treatment and prevention of recurrences of urinary system stones. Additionally, patients should increase fluid intake and restrict salt consumption. Children monitored for urinary system stone disease are at risk of kidney function deterioration or kidney failure due to delayed diagnosis and inadequate treatment. Therefore, close monitoring of patients is essential. Urinary system stone disease is a condition that can be diagnosed early, prevented, and treated.

Keywords: Child, urinary system stone, nephrolithiasis, urolithiasis, kidney stone, hypercalciuria, hyperuricosuria, hypocitraturia, hyperoxaluria, cystinuria.