İş karakteristikleri, işyeri güvenliği, iş tatmini ve örgütsel vatandaşlık davranışı ilişkileri: Çok kültürlü ortamda bir çalışma
Job chararacteristics, workplace safety, job satisfaction and organizational citizenship behaviour relations: A multi-cultural work
Yazar: ALİ TANIŞ
Danışman: DOÇ. DR. ÖMER TURUNÇ
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations ; İşletme = Business Administration
Dizin: Güvenlik = Security ; Karakter = Character ; Çalışma ortamları = Work environment ; Çok kültürlülük = Multiculturalism ; Örgütsel vatandaşlık davranışı = Organizational citizenship behavior ; İş doyumu = Job satisfaction ; İş güvenliği = Work safety ; İş özellikleri = Job charecteristic ; İşyeri = Work place

Özet:
İnsanların ve çalışanların yönetimi, günümüzde çok kültürlü örgütlerin en önemli ilgi alanları ve güçlüklerinin başında gelmektedir. Çok kültürlü örgütlerin yönetiminde doğru işe doğru personel seçimi ve elde tutulması yöneticiler için gün geçtikçe daha da zorlaşmaktadır. Alan yazında iş karakteristikleri, iş tatmini, iş sağlığı ve güvenliği politikaları ve örgütsel vatandaşlık davranışları arasındaki ilişkileri araştıran çalışmalarda artış gözlenmektedir. Ayrıca son birkaç on yılda örgütsel vatandaşlık davranışları, akademik ve iş araştırmalarında önemli ve gelişen bir alan olmuştur.
Önceki araştırmalar öncül parametrelerin tespitinde genellikle iki ya da üç değişkeni ve tek aracı değişkeni incelemişlerdir. Bu araştırmaların kamu veya özel sektörlerde yapıldığı görülmüştür. Bu nedenle çalışmamızda çok kültürlü savunma sektöründe iş karakteristikleri, işyeri güvenliği (iş sağlığı ve güvenliği iklimi algısı), iş tatmini ve örgütsel vatandaşlık davranışı (ÖVD) arasındaki ilişkiler araştırılmaktadır. Çalışma kapsamında oluşturulan modelde; İş Karakteristikleri, İşyeri Güvenliği ve İş Tatmini bağımsız değişken, Örgütsel Vatandaşlık Davranışı bağımlı değişken olarak kurgulanmıştır. Bu çalışma ile çok kültürlü savunma sektöründe ve çoklu değişken ile araştırma yapılarak alana katkı sağlanması hedeflenmiştir. Çalışmanın temel amacı iş karakteristikleri, işyeri güvenliği, iş tatmini ve örgütsel vatandaşlık davranışı değişkenleri arasındaki ilişkileri incelemektir. İkincil amaç ise, işyeri güvenliği ve iş tatmininin, iş karakteristikleri ve örgütsel vatandaşlık davranışları arasındaki aracılık rolünü açıklamaktır.
Hipotezlerin testi maksadı ile çok kültürlü savunma sektöründe yönetici ve işgören olarak çalışan 686 katılımcı üzerinde anket uygulaması yapılmıştır. Anket formu iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde demografik değişkenlerle ilgili 11 soru bulunmaktadır. İkinci bölümde iş karakteristikleri, işyeri güvenliği, iş tatmini ve örgütsel vatandaşlık değişkenleri ile ilgili 49 soru bulunmaktadır. Anketin ikinci bölümünde soruların cevaplandırılmasında beşli Likert ölçeği kullanılmıştır (kesinlikle katılmıyorum-kesinlikle katılıyorum). Veriler, SPSS (Sosyal Bilimler için İstatistik Programı) kullanılarak incelenmiştir. Değişkenlerin güvenirlik ve geçerlilikleri regresyon analizleri ve AMOS programı, yapısal eşitlik modellemesi ile test edilmiştir.
Çalışma sonuçları iş karakteristikleri (beceri çeşitliliği, görev bütünlüğü, görevin önemi,  özerklik, geri besleme), işyeri güvenliği (iş sağlığı ve güvenliği iklimi algısı), iş tatmini ile ÖVD tüm beş boyutu (diğergamlık, nezaket, vicdanlılık, centilmenlik, sivil erdem) arasında olumlu yönde ve anlamlı ilişki olduğunu göstermiştir. Bununla birlikte, iş karakteristikleri özerklik boyutu ile ÖVD nezaket boyutu arasında olumsuz yönde zayıf ilişki bulunmuştur.
Bu çalışmada aynı zamanda iş karakteristikleri ve ÖVD arasında iş tatmini ve işyeri güvenliğinin aracılık rolü araştırılmıştır. Sonuçlar işyeri güvenliği ve iş tatmininin iş karakteristikleri ve ÖVD arasında olumlu yönde kısmi aracılık rolü üstlendiğini göstermiştir.

Abstract:
The management of people and employees is at the forefront of the most important concerns and challenges of multicultural organizations today Staffing global organization, the challenge of finding and keeping right people for the right job become even harder for the employers. Existing literature reveals that job characteristics, job satisfaction, occupational health and safety politics and organizational citizenship behaviours (OCB) have serious relations with each other. An increase has been seen in the related literatüre which aimed to research relations among the job characteristics, occupational health and safety, job satisfaction and organizational citizenship behaviour. Additionaly, organizational citizenship behaviours have been an important and improving area of the academic and business  researches for the past few decades.
Previous researches generally examined two or three variables and single mediating effect of the these variables whether they were antecedents of one another. These researches were seen to have conducted public or private sectors. Hence, in our study the relationship between job characteristics, workplace security (the perception of occupational health and safety climates), job satisfaction and organizational citizenship behaviour (OCB) have been researched in the multi-cultural defense sector. In the model created within the study; Job Characteristics, Workplace Safety and Job Satisfaction are independent variables, Organizational Citizenship Behavior is a dependent variable. In this manner our study has been objected to benefit the literature. The main objective of this study  is to examine the relations of these afora-mentioned variables. And secondary aim is to clarify the mediating roles of the workplace security and job satisfactions among the job characteristics and organizational citizenship behaviour.
In order to test the hypothesis, a questionnaire was conducted on 686 respondents who were working in the multi-cultural defense sector as an employee and managerial posts. The survey form consists of two sections. In the first section of the survey form, there are 11 questions related to the demografic variables. And in the second part of the questionnaire, there are 49 questions which are about the job characteristics, workplace security, job satisfaction and organizational citizenship variables. Five point Likert scale were used in the second part of the questionnaire for the answer of the questions (strongly disagree to strongly agree). The data were analyzed using Statistical Package for Social Science (SPSS). Reliability and validity of instruments were tested by using Regression analysis and structural equity model was conducted by means of AMOS (Analysis of Moment Structure ) programme.
The results of the study points that job satisfaction, job characteristics (skill variety, task identy, task significance, outonomy,  feedback), workplace security (the perception of health and safety climate), job satisfaction and OCB with its all 5 dimensions (alturism, courtesy, conscientiousness, sportmanship, civic virtue) have positive and significant relations with each other. However, autonomy dimension of job characteristics and courtesy dimension of OCB have negative and weak relations.
In this study we also explored the mediating role of the job satisfaction and workplace security between job characteristics and OCB. Results reveal that both workplace security and job satisfactions have positive and partial mediating effects among the job characteristics and organizatinal citizenship behaviours.