Hastane ahlakı üzerine nitel bir araştırma
A qualitative research on the hospital morality
Yazar: İZZET ERDEM
Danışman: PROF. DR. RAMAZAN ERDEM
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Hastaneler = Hospitals ; Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management ; İşletme = Business Administration
Dizin: Ahlak = Morality ; Etik = Ethics ; Hastaneler = Hospitals ; Sağlık hizmetleri = Health services ; Sağlık personeli = Health personnel

Özet:
Ahlâk insanın yaratılıştan gelen özellikleri ile sonradan benimsediği huy,
alışkanlık ve davranışların bütününü ifade etmektedir. Tek başına kullanıldığında güzel
huy ve niteliklere işaret etmektedir. Ahlâkın eylemlerin ve söylemlerin manevi
boyutunu teşkil ettiği söylenebilir. Davranışların ve davranışların sonuçlarının her
halükârda bir anlamı vardır ve gerektiğinde bu anlam da ahlâka uygunluk ile
değerlendirilmektedir. Ahlâk bireysel, kurumsal ve toplumsal temelde ele
alınabilmektedir. Ahlâk ile ilişkili bir diğer kavram da etiktir. Etik genel olarak
ahlâkbilim ya da ahlâk felsefesi olarak tanımlanmaktadır. İki kavramın farklı olduğunu
savunanlar olduğu gibi, birbirini tamamlayıcı ya da aynı olduğunu düşünenler de
bulunmaktadır. Fakat iki kavram arasında netleşmiş kesin bir ayrımın bulunduğunu
söylemek güç gibi gözükmektedir. Bu nedenle bu çalışmada toplumsal kültüre uygun
olması ve kavram kargaşası yaşanmaması için ahlâk terimi tercih edilmiştir. Kurumsal
bazda ahlâka dair incelenmesi gereken kurumların birinin de hastane olduğu
söylenebilir. Hastaneler doğrudan insan sağlığına yönelik hizmet veren kurumlardır.
Hem sağlık hizmeti veren personel ile hizmet alan hastalar arasındaki etkileşim, hem de
hastane personelinin kendi içinde ve kendileri dışında paydaşlarla olan etkileşimi ahlâk
dışı bir takım sonuçlar doğurmaktadır. Günümüzde özel hastaneler ile birlikte kamu
hastanelerinin de sağlık hizmeti sunumunda ticari mantığı benimsemeye başlaması,
hastanelerde iş kollarının farklılığının yanında bu birimlerdeki personelin birbirleri ile
ilişkileri ve gelişen tıp endüstrisinin sağlık sektörü üzerinde hâkimiyet kurma çabası
hastaneleri ahlâkî anlamda incelemeye tabi tutmayı gerektirmektedir.
Bu çalışmada amaç hastane ahlâkı kavramının içeriğini keşfetmek ve
hastanelerle ilgili ahlâkî ve ahlâkî olmayan durum ve eylemleri tespit etmektir.
Hastanelerde mevcut ahlâkî sorunlara çözüm getirilmesi çalışmanın diğer bir amacıdır.
Hastane ahlâkının mahiyetinin derinlemesine incelendiği bu çalışma nitel araştırma
yöntemlerinden olgubilim deseni ile dizayn edilmiştir. Olgubilim deseni insanların
çevrelerinde olup biten olayları nasıl değerlendirdiklerini anlamaya çalışan bir
yöntemdir. Bu araştırmadaki olgu ise hastane ahlâkı olgusudur. Hastane ahlâkı kısaca;
hastane personeli, hastalar ve tedarikçilerin kurum olarak hastaneyi ilgilendiren
davranış, tutum, inanç ve algılarının ahlâka bakan yönlerinin toplamıdır. Araştırmanın
katılımcılarının belirlenmesinde amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme
yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın katılımcılarını hastane iş deneyimi olan 22 ve
hastalık tecrübesi olan 2 kişiden müteşekkil toplamda 24 görüşmeci oluşturmaktadır.
Veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış mülâkat formu kullanılmıştır. Görüşmeler
neticesinde elde edilen veriler tematik kodlama yoluyla çözümlenmiştir. Verilerin
analizinde nitel veri analiz programı MAXQDA kullanılmıştır.
Araştırma sonucunda hastane ahlâkının, iş ahlâkı, insan ilişkileri, hasta
mahremiyeti, örgüt kültürü ve sosyal norm ile nitelendirildiği; hastane ahlâkının
belirleyicilerinin ise sivil toplum kuruluşları, hastalar, sağlık personeli, kamu otoritesi,
tıp eğitimi ve tıp endüstrisi olduğu sonucuna varılmıştır. Mevcut hastane ahlâkına
yönelik düşünceler hastalar, hastaneler ve sağlık politikaları üzerinde yoğunlaşırken,
hastanelerde ahlâkî seviyenin yükseltilebilmesi için katılımcılar tarafından; kamu
v
otoritesine, çalışanlara, yöneticilere, hastalara ve sivil toplum kuruluşlarına düşen
görevler ile ilgili öneriler getirilmiştir. Araştırmanın dikkat çeken sonuçlarına
bakıldığında; özel hastanelerin ticari bir kuruma dönüşmesi, hekimlerde maddiyat
odaklılık, performans sisteminin çalışanlarca suistimal edilmesi, hastane personelinin
ücret ve çalışma koşullarından tatmin olmaması dolayısıyla ahlâk dışı davranışlarda
bulunabilmesi ve hastalarda sağlık personeline karşı saygının azalması olumsuz ahlâkî
sonuçlardandır. Sağlık personelinin fedakârlığı ve hastane personeline karşı saygısını
muhafaza eden hastaların varlığından duyulan memnuniyet ise çalışmanın olumlu
sonuçlardandır.
Anahtar Kelimeler: Ahlâk, hastane ahlâkı, kurumsal ahlâk, hasta, hekim, nitel
araştırma, fenomenoloji, sağlık çalışanı

Abstract:
Morality refers to the whole of human habits, habits and behaviors that are later
adopted by the characteristics of human creation. When used alone, it points to good
habits and qualities. It can be said that moral actions and discourses constitute the
spiritual dimension. The consequences of behaviors and behaviors are always
meaningful and, where necessary, this is also judged by moral conformity. Morality can
be addressed on an individual, institutional and social basis. On the institutional basis,
hospitals are at the forefront of institutions that need to be examined for morality.
Because hospitals are institutions that serve individual human health. The interaction
between both healthcare staff and patients receiving services, as well as the interaction
of hospital staff with themselves and with external stakeholders, has consequences in
the form of immorality. Another concept related to morality is ethics. Ethics is generally
defined as moral science or moral philosophy. There are those who argue that the two
concepts are different, and others who think they are complementary or the same. But it
seems difficult to say that there is a definite clear distinction between the two concepts.
For this reason, morality is preferred in order to avoid social confusion and conceptual
confusion in this study. It can be said that one of the institutions that should be
examined about institutional ethics is the hospital. Hospitals are direct human health
service institutions. The interaction between both the healthcare staff and the patients
receiving services, as well as the interaction with stakeholders inside and outside the
hospital staff, has consequences that are not moral. The fact that public hospitals, along
with private hospitals, are beginning to adopt commercial rationale in the provision of
health services, in addition to the diversity of the business lines in hospitals, the
relationship between the personnel in these units and the efforts of the developing
medical industry to dominate the health sector requires ethical examination of the
hospitals.
The purpose of this study is to explore the content of the hospital morality
concept and to identify ethical and non-moral conditions and actions related to
hospitals. A solution to the existing moral problems in hospitals is another purpose. This
study, which examines in depth the nature of hospital ethics, has been designed with
qualitative research methods. Phenomenology is a way of trying to understand how
people evaluate the events happening in their surroundings. The case in this research is
hospital morality. Hospital morality briefly; is the sum of the ethical aspects of
behaviors, attitudes, beliefs and perceptions of hospital staff, patients, and suppliers that
pertain to the hospital as an institution. Criteria sampling method has been used for
purposeful sampling methods in determining the participants of the research.
Participants of the study consisted of 24 participants in a total of 22 patients with
hospital work experience and 2 patients with disease experience. Semi-structured
interview form was used as data collection tool. The data obtained at the end of the
interviews were analyzed by thematic coding. In the analysis of the data, the qualitative
data analysis program MAXQDA was used.
As a result of the research, hospital morality is characterized by business ethics,
human relations, patient confidentiality, organizational culture and social norm; the
vii
determinants of hospital ethics were civil society organizations, patients, health
personnel, public authorities, medical education and medical industry. While the current
hospital ethic minds focus on patients, hospitals and health politics, participants are
asked to raise ethical standards in hospitals; proposals have been made concerning the
duties of public authorities, employees, managers, sickness and civil society
organizations. Considering the remarkable results of the research; it is a negative moral
consequence that the conversion of private hospitals to a commercial institution,
materialism in physicians, abuse of the performance system, abuse of hospital personnel
due to wage and working conditions and lack of moral behavior in patients. Satisfaction
from the presence of healthcare staff's self-sacrifice and respect for hospital staff is a
positive outcome of the study.
Key Words: Ethics, hospital ethics, institutional ethics, patient, physician,
qualitative research, phenomenology, health personel