Sözlü kültürden yazılı kültüre geçiş bağlamında Hacı Bektaş Veli Velâyetnâmesi
Haci Bektaş Veli Velâyetnâme in the context of transiton from oral to written culture
Yazar: NİMET KARAGÖZ
Danışman: DOÇ. DR. GÜLTEN KÜÇÜKBASMACI
Kastamonu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Eski Türk edebiyatı = Old Turkish literature ; Hacı Bektaş-ı Veli = Hacı Bektaş-ı Veli ; Menkıbe = Menkıbe ; Sözlü kültür = Verbal culture ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Velayetname = Velayetname ; Yazılı kültür = Written culture

Özet:
Bu çalışmada Hacı Bektaş Velî Velâyetnâmesi'ndeki sözlü kültür unsurları ele alınmıştır. Velâyetnâme, sözlü kültür ortamında doğan menkıbelerin Hacı Bektaş Velî'nin vefatının ardından yazıya geçirilmesiyle meydana gelen bir metindir. El yazması dönemi eseri olan Velâyetnâme'de sözlü kültür ortamı icra özelliklerinin devam edip etmediğini, sözlü anlatı geleneğinin yazılı anlatıyı etkileyip etkilemediğini tespit etmek bu tezin amacıdır. Çalışma "Giriş" ve üç bölümden oluşmaktadır. "Giriş" bölümünde sözlü ve yazılı kültür ortamları, kültür ortamı olarak tekkeler üzerinde durulmuş, Hacı Bektaş Velî ve Velâyetnâme hakkında da bu bölümde bilgi verilmiş, Hacı Bektaş Velî Velâyetnâmesi ile ilgili kitap, makale, bildiri ve tezler de burada ele alınmıştır. "Velâyetnâme-i Hünkâr Hacı Bektaş Velî'de Sözlü Kültür Unsurları" adlı bölümde ise eserdeki sözlü kültür ortamı icra unsurları tespit edilmiştir. Bu unsurlar "Dış Özellikler" ve "Sözlü İcra Unsurları" olarak iki başlıkta incelenmiştir. Çalışma "Sonuç" ve "Kaynakça" ile tamamlanmıştır. Sözlü kültürün ardından şekillenen yazılı kültür ile birlikte anlatım biçimlerinin değişmeye başladığı yapılan çalışmalarla ortaya koyulmuştur. Bununla birlikte bu değişim kısa sürede ve çok kolay gerçekleşmemiştir. Matbaanın kullanılıp yaygınlaşmaya başladığı zamana kadar olan el yazması döneminde sözlü icra özellikleri yazılı anlatıda kendini hissettirmiştir. İlk dönem yazılı metinleri sözlü kültür ortamında teşekkül eden metinleri kaydetme işlevi de görmüş, sözlü kültüre has özellikler yazılı kültürde varlığını sürdürmeye devam etmiştir. Bu çalışmada yazılı kültür ortamının ürünü olan Velâyetnâme'de sözlü kültür ortamı anlatı özelliklerinin devam ettiği, sözlü anlatı geleneğinin yazılı anlatıyı etkilediği görülmüştür. Metinde "sayfa düzeni, sayfa üzerine eklemeler, , yazım hataları ve karalama, sözcüklerin yakın ve gelişigüzel yazılması, şekil ve işaretler, mürekkep farklılıkları, bölümler/başlıklar, sözlü kültür ortamları, sözlü icra bağlamıyla ilgili kavramlar, ayrıntı vermeme, bağlaçlar, tekrar, kalıp ifadeler, ara söz, epitetler, atasözü ve deyimler, besmele ve dua-beddua, yeminler, selamlaşma, nasihat ve tavsiye, seslenme ve hitap, diyalog, soru-cevap ve efsaneler" tespit edilmiştir.

Abstract:
In this study, we discussed the verbal culture elements in Hacı Bektaş Velî Velâyetnâme. Velâyetnâme was formed by the writing of the legends formed in the oral culture environment after the death of Hacı Bektaş Velî. The aim of this thesis is to determine whether the performance characteristics of the oral culture environment continue in Velâyetnâme, which is a manuscript period work, and whether the oral tradition affects the written narrative. The study consists of "Introduction" and three parts. In the "Introduction" section, information is given about oral and written cultural environments and dervish lodges. İn this section, information is given on Hacı Bektaş Velî and Velâyetnâme. And books, articles, papers and theses about Hacı Bektaş Velî Velâyetnâme were examined. In the section titled "The Elements of Oral Culture Detected in the Velayetname of Hacı Bektaş Velî", the elements of oral culture in the text were determined. These elements are examined under two headings as "External Features" and "Oral Performance Elements". The study was completed with "Conclusion" and "References". It has been revealed by research that the forms of expression started to change with the written culture that was shaped after the oral culture. However, this change did not happen quickly and easily. Until the printing period, the oral tradition was reflected in the written narrative in the manuscript period. The first period written texts also served to record the texts formed in the oral culture environment, and the features of the oral culture continued to exist in the written culture. In this study, it has been seen that the narrative features of the oral culture environment continue in Velâyetnâme, which is a written culture text, and the oral narrative tradition affects the written narrative. This effect has been detected in non-text items, page layout, additions, typographical errors and scribbles, close and random writing of words, shapes and signs used, ink differences, chapters/titles; oral culture environments, verbal performance concepts,not giving details, conjunctions, repetitions, formal expressions, digression, epithet, proverb-idiom, basmala, prayer-curse, oath, greeting, advice, calling and addressing, dialogue,  question and answer, legends were detected in terms of style.