Sürdürülebilir köy tasarım rehberi modeli; Hisarardı köyü örneği
Sustainable village design guide model; the example of Hisardı village
Yazar: ÇAĞLA AYDEMİR
Danışman: PROF. DR. ATİLA GÜL
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık, Planlama ve Tasarım Ana Bilim Dalı  / Mimarlık ve Yapılı Çevre Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture ; Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Isparta-Yalvaç = Isparta-Yalvaç ; Köyler = Villages ; Kırsal planlama = Rural planning ; Tasarım rehberi = Design guideline

Özet:
Köy, kırsal alan içerisinde en küçük yerleşim birimidir. Köyler, Nüfus yoğunluğu düşük, ekonomisi genel olarak tarım ve hayvancılığa dayalı, yüz yüze ilişkilerin yoğun olduğu, kültürel değerlerini koruyan ve yaşam biçimlerini ona göre şekillendiren, doğa ile bir bütün halinde olan yerleşimlerdir. Ülkemizdeki planlama hiyerarşisi,  ülke, bölge ve kent düzeyinde kalmış olup köy yerleşim planlanması bulunmamaktadır. Köy yerleşimlerinde yasal ve yönetsel politikalarının belirsiz ve karmaşık olması sonucu bir sorunları beraberinde getirmiştir. Köylerin büyük bir kısmında özellikle göç, yapılaşma veya turizm gibi baskıların artması sonucu,  birçok boyutta (mekânsal, ekonomik, siyasi, sosyal, kültürel, vb)  sorunları da gündeme getirmiştir. Bu çalışmanın amacı ülkemizde köylere yönelik mekânsal planlama ve tasarım çalışmalarının yasal ve yönetsel boyutunu ortaya koymak ve irdelemek,  aynı zamanda sürdürülebilir köy tasarım rehber model önerisi geliştirerek Yalvaç Hisarardı Köyü örneğinde uygulamaktır.

Tez çalışması dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde konu ile ilgili literatür araştırması, kırsal yerleşme ve köy tanımları, mekansal düzenlemede izlenen kavram, yasa ve yönetmelikler, ülkemizde ve yurt dışında uygulanan köy planlama ve tasarım çalışmaları incelenmiştir. Ayrıca çalışma alanı olarak Hisarardı Köyü hakkında genel bilgiler belirlenmiş, hane halkları ile ön görüşmeler, anket çalışmaları ve arazi fotoğrafları yapılmıştır. Kurumlara ait raporlar ve hâlihazır haritalar alınmış, alana ait mevcut veriler işlenmiştir. Ayrıca tezin amacı, kapsamı ve yöntemi belirlenmiştir.

İkinci bölümde, çalışma alanı olan Hisarardı Köyüne yönelik mekânsal analiz ve bağlam çalışmaları yapılarak bulgular elde edilmiştir. Burada Hisarardı Köyünün doğal ve sosyo-kültürel verilerle CBS programında sayısallaştırılmış ve analiz edilmiştir. Ayrıca bu bölümde, Hisarardı Köyünün ekolojik duyarlılık analizleri yapılmıştır. 

Üçüncü bölümde, Hisarardı Köyünde envanter ve sörvey çalışmaları, hanehalkına yönelik ön görüşmeler ve anket çalışması sonucu bireylerin genel profilleri, köye yönelik talepler, eğilimler, ihtiyaçlar ve GZFT altlığı elde edilmiştir. Ayrıca  "Hisararadı Köyünün Bugünü ve Geleceğine Yönelik Sürdürülebilir Yaklaşımlar" adlı Çalıştay sonucunda katılımcıların görüş ve önerileri doğrultusunda SWOT analizi olgunlaştırılmıştır. Daha sonra SWOT ve TOWS matris çalışması gerçekleştirilmiştir. Elde edilen tüm bu veriler ışığında Hisarardı Köyünün stratejik vizyonu ve eylem planı oluşturulmuştur.

Dördüncü bölümde, Ülkemizde Sürdürülebilir Köy Tasarım Rehberine yönelik bir Modeli önerisi ile Hisarardı Köyü özelinde mekânsal tasarım rehberi içeriğine yönelik öneriler getirilmiştir.

Abstract:
The village is a minor settlement in a rural area. Villages are settlements with low population density, the economy generally based on agriculture and animal husbandry, intense face-to-face relations, preserving their cultural values and shaping their lifestyles, and being in harmony with nature. The planning hierarchy in our country has remained at the country, regional, and city levels, and there is no village settlement planning.  As a result of the uncertainty and complexity of legal and administrative policies in village settlements it has brought problems. As a result of the increase in pressures such as migration, construction, or tourism in most villages, problems in many dimensions (spatial, economic, political, social, cultural, etc.) have been brought to the agenda. This study aims to reveal and examine the legal and administrative dimensions of spatial planning and design studies for villages in our country, as well as to develop a sustainable village design guide proposal and apply it to the example of Yalvaç Hisarardı Village.

The thesis work consists of four parts. Literature research on the subject, definitions of rural settlements and villages, concepts, laws, and regulations followed for spatial arrangements, and village planning and design studies applied in our country and foreign countries are examined in the first part.
In addition, general information about Hisarardı Village was determined as the study area, and preliminary interviews with households, survey studies, and land photography were made. Reports and base maps belonging to the institutions were obtained, and the existing data for the area were processed. In addition, the aim, scope, and method of the thesis were determined.

In the second part, spatial analysis and context studies were conducted for Hisarardı Village, the study area, and findings were obtained. Here, the natural and socio-cultural data of Hisarardı Village were digitized and analyzed in the GIS program. In addition, in this section, ecological sensitivity analyzes of Hisarardı Village were made.

In the third chapter, the general profiles of the individuals, the demands, tendencies, needs, and SWOT base of the village were obtained as a result of the inventory and survey studies, preliminary interviews, and surveys for the households in Hisarardı Village. In addition, as a result of the workshop titled "Sustainable Approaches to the Present and Future of Hisararadı Village," the SWOT analysis matured in line with the opinions and suggestions of the participants. Then, SWOT and TOWS matrix study was carried out. In light of all the data obtained, the strategic vision and action plan of Hisarardı Village were created.

In the fourth chapter, the general results and recommendations of the study are developed. In addition, in this section, a "Sustainable Village Design Guide Model" proposal has been developed in our country, which descends from the rural area to the village settlement and shows flexibility according to regional differences.
In the fourth chapter, a Model for the Sustainable Village Design Guide in Our Country and suggestions for the content of the spatial design guide for Hisarardı Village were made.