Planlı tarımsal sulama alanları ile işletmedeki ilgili sulama barajlarına ait su toplama havzalarında kuraklık durum ve eğilimlerinin belirlenmesi
Determination of drought conditions and trends in planned irrigation areas and catchments of the associated irrigation dams in operation
Yazar: ZEYNEP EŞSİZOĞLU
Danışman: PROF. DR. GÜLAY ONUŞLUEL GÜL
Dokuz Eylül Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Hidrolik–Hidroloji ve Su Kaynakları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering

Özet:
Kuraklık geçmişten günümüze dünya genelinde şiddeti ve görülme sıklığı bakımından gün geçtikçe artan doğal bir afet olarak önemini korumaktadır. Belirgin dönemler şeklinde hissedilmeye başlanan kuraklık izlenimleri doğanın dengesini olumsuz etkilemekle beraber, içme ve kullanma suyu temini, sulama suyu temini ve enerji üretimi gibi toplum ihtiyaçlarının karşılanmasına yönelik birçok sektörel amaç bağlamında sürdürülebilir su kaynakları yönetimi açısından da son yıllarda büyük bir sorun haline gelmektedir. Toplumların sürdürülebilirliği ekseninde bu sorunsaldan hareketle, hidrometeorolojik verilerin değerlendirilmesi ve geleceğe yönelik güvenilir tahminlerin geliştirilmesi yönündeki çalışmalara olan ihtiyaçlar giderek artmaktadır. Kuraklığın bütünleşik yaklaşımlarla havza bazında karakterize edilmesi, etkin su kaynakları yönetimi için büyük önem taşımaktadır. 
Çalışmada Büyük Menderes, Küçük Menderes, Gediz ve Kuzey Ege havzalarında bulunan işletmedeki barajlar ve göletlere ait drenaj alanları ve bu barajların hizmet ettiği planlı tarımsal sulama sahalarının kuraklık durum ve eğilimleri ortaya koyulmaya çalışılmıştır. Bu kapsamda,  2003-2015 yılları arasındaki yakın bir dönemde günlük ortalama yağış verileri kullanılarak kurak dönem periyodları ve yıllık azami kuraklık şiddetlerinin belirlenmesi amacıyla Standart Yağış İndeksi kullanılmış; sulama bölgeleri ve bu alanların sulamalarına hizmet amaçlı işletilen sulama barajlarının su toplama havzalarında kuraklık gelişimleri farklı kuraklık analiz göstergeleri (yılda maksimum kuraklık şiddeti, en şiddetli kurak dönem süresi, toplam kurak dönem süresi, vb.) üzerinden değerlendirilmiş ve bu göstergeler üzerinden kuraklık izlenimleri ve eğilimleri ortaya koyulmaya çalışılmıştır. Tüm hidrometeorolojik ve hidrografik verilerin analizleri ArcGIS coğrafi bilgi sistemleri ortamında mekansal yayılı olarak gerçekleştirilmiştir. Çalışma sonucunda; sulama bölgeleri ve bunlara ilişkin sulama barajları su toplama havzalarında izlenen kuraklık görünümleri mekansal gösterimler üzerinden sunulmuştur.

Abstract:
Drought maintains its importance as a natural disaster, the frequency and severity of which increases day by day, worldwide, as it did in the past. Drought outlook, which begins to be felt in distinct periods, negatively affects the environmental sustainability, and has become a major problem in recent years in terms of sustainable water resources management in the context of many sectoral targets aimed at meeting social needs such as drinking and domestic water supply, irrigation water supply and energy production. Characterizing drought on a watershed basis with integrated approaches is of great importance for effective water resources management.
In the study, it is targeted to reveal the drought conditions and trends for the drainage areas of the irrigation dams in operation in the Büyük Menderes, Küçük Menderes, Gediz and North Aegean basins and the associated agricultural irrigation districts served by these dams. In this context, Standard Precipitation Index  was used to determine dry spell periods and annual maximum drought intensities by using daily average precipitation data in  recent period between 2003-2015; drought progress in irrigation districts and in the catchments of irrigation dams operated to provide irrigation in these areas were evaluated through different drought analysis indicators and drought aspects and trends were put forward based on these indicators. Analyzes of all hydrometeorological and hydrographic data were carried out spatially in the ArcGIS geographic information systems environment. The presented results helped observe drought patterns experienced in irrigation districts as well as their respective irrigation supply structures, through spatial outlooks.