Kişilik özelliklerinin dini tutum ve davranışlara etkisi
The Impact of personal features to the religious attitude and behaviours
Yazar: HALİL APAYDIN
Danışman: PROF.DR. HÜSEYİN PEKER
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2001
Konu: Din = Religion
Dizin: Din = Religion ; Din psikolojisi = Psychology of religion ; Dini davranışlar = Religious conducts ; Kişilik özellikleri = Personality traits

Özet:
Bu araştırmada, dört fakültede öğrenim gören deneklerin kişilik özelliklerinin dinî tutum ve davranışlarına etkisi incelenmiştir. Araştırma 2000-2001 öğretim yılında Oııdokuz Mayıs Üniver sitesine bağlı, Eğitim, Fen-Edebiyat, İlahiyat ve Ziraat Fakültelerini kapsamaktadır. Örneklem, ilgili fakültelerden, seçkisiz örnekleme yoluyla ulaşılan 3 15 denekten oluşmuştur. Araştırmada deneklerin dini tutumlarını ölçmek için 31 madde den oluşan "Dini Tutum Envanteri", kişilik özelliklerini ölçmek için Eysenck ve Wilson tarafından geliştirilen "Dışadönüklük-İçedönüklük Kişilik Ölçeği" ve bağımlı değişkene etki edebileceği düşünülen fak törlerin yer aldığı ve tarafımızca hazırlanan "Kişisel Bilgi Anketi" kullanılmıştır. Araştırmada, deneceler anlamlılık yönünden araştırılırken ikili gruplarda t-Testi, çoklu gruplarda Varyans Analizi ve t-Testi teknik leri kullanılmıştır. İstatistiksel işlemler SPSS for Windows 10.0 Paket Programında yapılmıştır. Denencelerde anlamlılık ölçümlerinde en çok.05 hata payı esas alınmıştır. Araştırmada ulaşılan bulgular şu şekilde özetlenebilir: Genel olarak içedönük deneklerin dinî tutumu daha olumludur. Dinî emirleri yerine getirme durumlarına, dindarlık algılarına, namaz, oruç ve dua ibadetlerini yerine getirme durumlarına göre de genelde içedönüktürler. İlahiyat Fakültesinde öğrenim gören deneklerin dinî tutumu ge nelde daha olumludur. Dışadönük-içedönük kişilik özelliği açısından ise, fakültelere göre genelde anlamlı bir farklılık yoktur. Yaşlarına göre deneklerin dinî tutumları arasında anlamlı bir farklılık yoktur. Dinî tutumları genelde olumludur. Dışadönük- içedönük kişilik özellikleri bakımından da genelde bir farklılık yok tur.195 Erkek deneklerin dinî tutumu genelde daha olumludur. Dışadö- nük-içedönük kişilik özellikleri bakımından ise cinsiyete göre genelde bir farklılık yoktur. Yaşamının çoğunluğunu köyde geçiren deneklerin dinî tutumu genelde daha olumludur. Dışadönük-içedönük kişilik özelliği olarak da yaşamının çoğunluğunu köyde geçirmiş olan denekler genelde daha içedönük, diğer yerleşim yerlerinde geçirenler ise dışadönüktür. Bitirdikleri lise bakımından İmam-Ilatip Lisesi mezunu denek lerin dinî tutumu genelde daha olumludur. Dışadönük-içedönük kişilik özelliği olarak ise, diğer meslek liseleri ve anadolu lisesi mezunu de nekler daha dışadönüktür. Anne-baba öğrenim düzeyi yüksek olan deneklerin dinî tutumu genelde olumsuzdur. Dışadönük-içedönük kişilik özelliği olarak da anne-babalannın öğrenim düzeyi yüksek olan denekler daha dışadö nüktür. Anne-baba mesleği açısından da dinî tutumlarda genelde bir farklılık vardır. Sosyo-ekonomik yönden getirişi çok olan anne- babaların çocuklarının dinî tutumu genelde olumsuzdur. Aynı şekilde kişilik özellikleri de daha dışadönüktür. Anne-babası kendilerine karşı ilgisiz olan deneklerin dinî tu tumları daha olumsuz, kişilik özellikleri ise daha dışadönüktür. Anne-babası ve arkadaşları dinin gereklerini yerine getiren de neklerin dinî tutumu genelde daha olumludur. Anne-babası ve arka daşları dinî ibadetleri çok az ve hiç yerine getirmeyen denekler daha dışadönük kişilik özelliğine sahiptir. Dinle ilgili bilgilerini imam-hatip lisesinden alan deneklerin dinî tutumu genelde daha olumludur. Dinle ilgili bilgileri aldıkları yer açısından dışadönük-içedönük kişilik özellikleri arasında genelde bir farklılık yoktur.

Abstract: