Kur'ân'ın siyere kaynaklığı: İlk dönem siyer ve İslam tarihi kaynaklarında ayet kullanımı
The Quran as a source of sira: the use of Quranic verses in the early period sira and Islamic history sources
Yazar: BELKIS ÖZSOY DEMİRAY
Danışman: PROF. DR. İSMAİL HAKKI GÖKSOY
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Din = Religion ; Tarih = History
Dizin: Kur'an-ı Kerim = Koran ; Siyer = Siyer ; Siyer-i Nebî = Siyer-i Nebî ; İslam tarihi = Islamic history ; İslamiyet = Islam

Özet:
Bütün İslamî ilimlerde olduğu gibi, siyer ve İslam tarihi söz konusu olduğunda da, ilk müracaat kaynağı şüphesiz Kur'ân-ı Kerim'dir. Bu çalışmada Kur'ân'ın, siyer ve İslam tarihi kaynağı olarak önemi ve kaynak olarak kullanımındaki sınırlılıkları ele alınmıştır. İhtiva ettiği peygamber kıssaları, geçmişle ilgili bilgiler, tarihi olaylar ve olgular itibariyle Kur'ân, tarih açısından oldukça mühimdir. Sahih, orijinal ve objektif bir kaynak olan Kur'ân, aynı zamanda içermiş olduğu tarih felsefesi ve metodolojisine dair prensiplerle de tarihçiler için büyük önem arz etmektedir. Fakat bunun yanında Kur'ân'ın kendine has düzeni, kronolojik olmaması, tafsilata girmemesi, zaman ve mekân belirtmemesi ve ibret almayı amaçlayan üslubu gibi hususlar, ondan faydalanmayı zorlaştırmaktadır.
Araştırmamızın amacı, Kur'ân'ın siyer ve İslam tarihine ne ölçüde kaynaklık edebileceğini ve ilk siyer ve İslam tarihi müelliflerinin, Kur'ân'ın kaynaklığı hususunda nasıl bir tablo çizmiş olduklarını ortaya koymaktır. Bu amaçla İbn İshâk'ın Sîre'si, İbn Hişâm'ın es-Sîretü'n-Nebeviyye'si, Vâkıdî'nin Megâzî'si, İbn Sa'd'ın Tabakât'ı ve Taberî'nin Tarih'i incelenmiştir. Ayrıca çalışmanın Bedir, Uhud, Hendek Savaşları, Hudeybiye Antlaşması ve Tebük Seferi ile sınırlandırılmasına gerek duyulmuştur. Bu çerçevede müelliflerin ayetleri kullanımı, zikretme şekilleri ve amaçları hakkındaki tespitler ve değerlendirmeler ortaya konmuş ve tefsir literatürü ile mukayese edilmek suretiyle, malumatın ne derece uygun olduğu belirlenmeye çalışılmıştır.

Abstract:
As in all Islamic sciences, when sira and history of Islam are discussed, the first source of reference is undoubtedly the Qur'an.  In this study, it is examined what kind of importance the Qur'an has with regard to Sira and History of Islam and what kind of limitations in its use as an historical source. It is very important in terms of history because of the prophetic stories, information about the past, historical events and the facts that it has involved. The Qur'an as a genuine, original and objective source as well as the principles that it contains regarding to the philosophy and methodology of history, has a great importance for historians. However the issues such as the Qur'an's own scheme, not having any chronology and not any more details and not indicating times and places of the historical events and but rather having wording of taking lessons from them make some difficulties for the reseachers to use it.
The aim of our research is to demonstrate to what extent the Qur'an can be a source of sira and Islamic history and to reveal how the first sira and Islamic history writers have drawn a picture about the source of the Qur'an. For this purpose, Ibn Iskhak's Sîre, Ibn Hisham's es-Sîretü'n-Nebeviyye, Vâkıdî's Megâzî, Ibn Sa'd's Tabakât and Tabari's Tarih have been examined. In addition, the study had to be limited to Bedir, Uhud, Hendek Wars, Hudaybiye Treaty and Tebuk Expeditionl. In this context, determinations and evaluations about the use of verses by these authors, their mentioning styles and aim of refering are examined. Compared to the literature of the Quranic commentary, the information is determined to what degree they are appropriate.