II. Abdülhamid döneminde Edirne vilayeti (1876-1909)
Edirne province in the period of Abdulhamid II (1876-1909)
Yazar: ABDÜLKADİR ERÇİN
Danışman: PROF. DR. SELDA KILIÇ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Tarih = History
Dizin: Abdülhamid II = Abdülhamid II ; Edirne = Edirne ; Ekonomik yapı = Economic structure ; Eğitim = Education ; Güvenlik = Security ; Kent tarihi = Urban history ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Sosyokültürel yapı = Socio-cultural structure ; İdari yapı = Administrative structure

Özet:
Osmanlı Devleti XIX. Yüzyıl ile birlikte Avrupa'nın büyük devletlerinden de etkilenerek içeride büyük reform hareketlerine girişti. Sultan III. Selim ve II. Mahmut ile başlayan reform hareketleri 1839 yılında Sultan I. Abdülmecid döneminde ilan edilen Tanzimat Fermanı sayesinde yeni bir gelişim kazandı. İdari yönetim başta olmak üzere devletin çeşitli kademelerinde topyekün düzenlemelere gidildi. 1839 Tanzimat Fermanı'ndan 1876 yılında Sultan II. Abdülhamid'in tahta çıkışına kadar olan dönem devlet kademelerindeki yaşanan değişimlerin etkisiyle "Tanzimat Dönemi" olarak adlandırıldı. Tanzimat'ın getirdiği reformlar ve Avrupalı güçlerin baskısı idari anlamda taşrada önce eyalet sisteminde değişikliklere, ardından vilayet sistemine geçilmesine önayak oldu. Edirne merkeze olan yakınlığı sayesinde vilayet sisteminin ilk örneklerinden birisini oluşturdu. Ancak Edirne Vilayeti'nin idaresi Sultan II. Abdülhamid döneminde Rumeli'deki karışıklıkların etkisiyle doğrudan padişahın denetiminde farklı bir yöne evrildi.
II. Abdülhamid döneminin hemen başında meydana gelen ve "93 Harbi" olarak bilinen 1877-78 Osmanlı-Rus Savaşı ile devlet genel anlamda büyük bir yıkım yaşarken Filibe ve İslimye gibi topraklar Edirne Vilayetinin sınırlarından çıktı. Tüm olumsuzluklara rağmen Edirne Vilayeti II. Abdülhamid dönemi boyunca merkez Edirne Sancağı dışında, Kırkkilise, Tekfurdağı, Gelibolu, Gümülcine ve Dedeağaç Sancaklarından müteşekkil büyük bir vilayet olmayı sürdürdü. II. Abdülhamid döneminin büyük bir bölümünde Edirne Vilayeti idari anlamda sadece Edirne'ye özgü bir vilayet ve belediye nizamnamesi görünümünde olan "Rumeli Vilâyâtı Kanunu Layihası" ile vilayet teşkilatlanmasını gerçekleştirdi. II. Abdülhamid, topyekün tüm sancakları ile Edirne'nin gelişimini yakından takip ederek idari, sosyal ve ekonomik anlamda vilayetin kalkınmasına doğrudan etkilerde bulundu. Çalışmamızda II. Abdülhamid'in vilayet üzerindeki etkilerinden hareketle sancaklardaki gelişim ve değişimi irdeleyerek Edirne Vilayetinin idari, iktisadi, sosyal, asayiş ve ulaşım haberleşme bakımından bir bütün olarak onun hükümdarlığı döneminde geçirdiği dönüşümü anlattık.

Abstract:
With the 19th century, the Ottoman Empire was influenced by the great states of Europe and started major reform movements inside. The reform movements  that started with Sultan Selim III and Mahmut II gained momentum thanks to the Tanzimat Edict declared in 1839 during the reign of Sultan Abdülmecid I. Overall arrangements were made in various levels of the state, especially in the administrative management. The period from the Tanzimat Edict of 1839 to the accession of Sultan Abdülhamid II in 1876 was called the "Tanzimat Period" due to the changes in the state levels. The reforms brought by the Tanzimat and the pressure of the European powers led to changes in the state system in the provinces, and then the transition to the provincial system. Thanks to its proximity to the center, Edirne was one of the first examples of the provincial system. However, the administration of the Edirne Province, during the reign of Sultan Abdulhamid II, evolved in a different direction under the direct control of the sultan, due to the turmoil in Rumelia.
With the Ottoman-Russian War of 1877-78, which took place at the beginning of the reign of Abdulhamid II and known as the "93 War", the state suffered a great destruction in general, while Edirne province lost its lands such as Plovdiv and İslimye. Despite all the negativities, Edirne Province continued to be a large province, consisting of Kırkkilise, Tekfurdağı, Gelibolu, Komotini and Alexandroupoli sanjaks, apart from the central Edirne Sanjak during the reign of Abdulhamid II. For most of the Abdülhamid period, the Edirne Province organized the provincial organization with the "Rumeli Vilâyâtı Kanunu Layihası", which was in the form of a province and municipality regulation specific to Edirne in terms of administration. Abdülhamid II closely followed the development of Edirne with all his sanjaks and had direct effects on the development of the province in administrative, social and economic terms. In our study, we examined the development and change in the sanjaks, based on the effects of the Abdulhamid II on the province, and explained the transformation of the Edirne Province in terms of administration, economic, social, public order and transportation and communication as a whole during his reign.