Ulusal düzeyli hava taşımacılığı işletmelerinde optimizasyon örneği: Bölgesel havacılık kapsamında değerlendirme
Example of optimization in national level air transport companies: Evaluation within regional aviation
Yazar: KÜBRA KOCAKAYA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ TAYLAN ENGİN
Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Akıllı Ulaşım Sistemleri ve Teknolojileri Ana Bilim Dalı / Akıllı Ulaşım Sistemleri ve Teknolojileri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Sivil Havacılık = Civil Aviation ; Ulaşım = Transportation ; İstatistik = Statistics
Dizin: Analitik hiyerarşi süreci = Analytical hierarchy process ; Bulanık TOPSIS = Fuzzy TOPSIS ; CODAS = CODAS ; Hava alanları = Airports ; Optimizasyon = Optimization ; Sivil havacılık = Civil aviation ; Uçak seçimi = Aircraft selection

Özet:
Havayolu ulaşımı, dinamik ve evrensel yapısı ile diğer ulaşım türlerinden farklı bir konumda bulunmaktadır. Bu yönüyle sürekli yenilenmekte ve farklılaşmaktadır. Farklılıkların yönünü, işletme gereksinimleri ve yolcuların beklentileri belirlemektedir. Son 20-25 yılda değişen yolcu pazarı ve istekleri ile daha belirgin bir uçuş tipi haline gelen bölgesel havayolu taşımacılığı, çalışmanın konusunu oluşturmaktadır. Sahip olduğu operasyonel özellikler ile diğer havacılık faaliyetlerine entegre olması ve tamamlayıcı görev üstlenmesi, bölgesel havayolu taşımacılığını önemli kılmaktadır.
Bu çalışmada, bölgesel taşımacılık yapmayı hedefleyen bir havayolu işletmesi için operasyonel etkinliğini sağlayacak iki aşamalı bir karar verme yöntemi benimsenmiştir. Öncelikli olarak bölgesel hava taşımacılığı yapılacak havalimanı seçimi yapılarak uçuş rotasını saptamak amaçlanmaktadır. İkinci karar aşamasında, bu uçuşların gerçekleştirileceği ve bölgesel havacılıkta kullanılan uçak türleri arasından uçak tipini belirlemek hedeflenmektedir. Bu karar verme aşamalarında; ÇKKV yöntemlerinden AHP, TOPSIS ve CODAS kullanılmıştır. Çalışmada, karar verme yöntemlerine yeni bir bakış açısı olan ve 3boyutlu bulanık küme yaklaşımlarından Küresel Bulanık Kümeler ile söz konusu karar verme yöntemlerinin entegrasyonu kullanılmıştır. Hem havalimanı seçimi hem de uçak seçimi adına hibrit bir karar verme sistemi olarak Küresel Bulanık AHP-TOPSIS ve Küresel Bulanık AHP-CODAS yöntemleri  benimsenmektedir. Her iki yöntemin karşılaştırmalı analizi yapılarak, alternatifler arasında amaca en uygun seçimi yapmak hedeflenmektedir.

Abstract:
Airline transportation is in a different position than other modes of transport with its dynamic and universal structure. Business requirements and passengers' expectations determine the direction of the differences. Regional airline transportation, which has become a more distinct flight type with the changing passenger market and demands in the last 20-25 years, composes the subject of the thesis. With its operational features, integration with other aviation activities and undertaking complementary role make regional airline transportation important.
In this study, a two-stage decision-making method has been adopted to ensure operational efficiency for an airline company aiming to perform regional transportation. First of all, it is aimed to determine the flight route by choosing the airport where regional air transportation will be made. In the second decision stage, it is aimed to determine the types of aircraft that these flights will be operated on and used in regional aviation. In this decision making, AHP, TOPSIS and CODAS were used. In the study, Spherical Fuzzy Sets which is a new perspective on decision making methods and one of the 3 dimensional fuzzy sets approaches, with integration of these decision making methods are used. Spherical Fuzzy AHP-TOPSIS and Spherical Fuzzy AHP-CODAS methods are adopted as a hybrid decision making system for both airport selection and aircraft selection. It is aimed to make the most suitable choice among the alternatives by making a comparative analysis of both methods.