Sağlık turizmi işletmelerinde beklenen hizmet kalitesinin memnuniyete etkisi ile fiziksel yaşam kalitesinin psikolojik yaşam kalitesi üzerinde memnuniyetin aracılık rolü
The effect of expected service quality on satisfaction in health tourism enterprises and the mediation role of satisfaction on psychological quality of physical life
Yazar: SEMİH SARIİPEK
Danışman: PROF. DR. BURHANETTİN ZENGİN
Sakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Turizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı / Turizm İşletmeciliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Turizm = Tourism

Özet:
Dünyada sağlık turizmi kendine özgü turizm çeşitlerini içerisinde barındıran çatı kavram olarak gelişmiştir. Geçmişte "en iyi tedavi" arayışı ile insanlar gelişmiş ülkelere seyahat etmişlerdir. Fakat günümüzde bu seyahatler "en uygun tedavi" amacıyla  gerçekleştirilmektedir. Bu uygunluk sadece maddi yönden uygun oluşu değil, aynı şekilde zaman, kalite, erişilebilirlik gibi kavramları da bünyesinde barındırmaktadır. Gelişmiş ülkelerden gelişmekte olan ülkelere doğru bir yön belirleyen sağlık turizminde rekabet özellikle tıbbi turizmde gün geçtikçe artmaktadır. Rekabetin en somut çıktısı ise mikro anlamda bir işletmenin, makro anlamda ise bir destinasyonun piyasada ne kadar ön plana çıktığı ve tercih edildiği ile ifade edilebilir. Bu bağlamda sağlık turizminde rekabetin belirleyicisi olan sağlık turistleri araştırmanın çıkış noktasını oluşturmaktadır. Sağlık turistlerinin bekledikleri hizmet kalitesi, bekledikleri hizmet kalitesinin sağlık turizmi işletmelerinden duydukları memnuniyete etkisi ile sağlıkla ilgili yaşam kalitelerinin memnuniyeti nasıl etkilediği ve memnuniyetten nasıl etkilendiği soruları araştırmanın yönünü belirlemiştir.
Nicel araştırma yöntemi ile gerçekleştirilmiş bu çalışmada anket tekniği ile elde edilen veriler Nisan 2022-Mart 2023 tarihleri arasında toplanmıştır. Araştırma kapsamına 274 termal ve 356 tıbbi turist olmak üzere toplamda 630 sağlık turisti dahil edilmiştir. Araştırmada yer alan ölçeklerin güvenilirlik katsayıları Cronbach Alfa içsel tutarlılık katsayısı aracılığı ile ölçülmüştür. Veriler SPSS ve SPSS PROCESS programları aracılığı ile test edilmiştir. Araştırmada değişkenlerin faktör yapılarını ve katsayılarını belirleyebilmek amacıyla açıklayıcı faktör analizi, ortaya çıkan boyutlar arasında tercih edilen sağlık turizmine göre farklılık olup olmadığının belirlenebilmesi amacıyla bağımsız iki grup arası farklılık testi, boyutlar arası ilişkilerin ve bu ilişkilerin yönlerinin belirlenebilmesi amacıyla korelasyon testi gerçekleştirilmiştir. Araştırmada yer alan hipotezlerin test edilebilmesi amacıyla regresyon testleri ve fiziksel sağlığın psikolojik sağlık üzerindeki etkisinde memnuniyetin aracılık rolünün belirlenebilmesi amacıyla PROCESS modeli kullanılmıştır.
Araştırma sonucunda elde edilen bulgulara göre hem termal hem de tıbbi turistlerin işletmelerden en önemli beklentileri "güvenle" ilgilidir. Bunun yanında tıbbi ve termal turistlerin beklentileri, memnuniyet düzeyleri ve yaşam kaliteleri arasında anlamlı farklılıklar bulunmaktadır. Bütüncül bir bakış ile sağlık turistlerinin bekledikleri hizmet kalitesi, memnuniyet düzeylerini etkilemektedir. Bununla birlikte sağlık turistlerinin fiziksel yaşam kalitelerinin psikolojik yaşam kaliteleri üzerindeki etkisinde memnuniyet düzeylerinin aracılık rolü tespit edilmiştir.

Abstract:
Health tourism has developed as the main concept that includes its own types of tourism. While people traveled to developed countries with the search for the "best treatment" in the past, it has evolved into the search for "the most appropriate treatment" today. This conformity includes not only financial convenience, but also concepts such as time, quality and accessibility. Competition in health tourism, which determines a direction from developed countries to developing countries, is increasing day by day, especially in medical tourism. The most tangible output of competition can be expressed as how much an enterprise in the micro sense and a destination in the macro sense come to the fore in the market and is preferred. In this context, health tourists, who are the determinants of competition in health tourism, constitute the starting point of the research. The questions about the quality of service expected by health tourists, the effect of the service quality they expect on satisfaction, and how their health-related quality of life affects and affects satisfaction has determined the direction of the research.
In this study, which was carried out with the quantitative research method, the data obtained by the survey technique were collected between April 2022 and March 2023. A total of 630 health tourists, including 274 thermal and 356 medical tourists, were included in the research. The reliability coefficients of the scales in the study were measured by the Cronbach Alpha internal consistency coefficient. The data were tested with SPSS and SPSS PROCESS programs. In order to determine the factor structures and coefficients of the variables in the research, explanatory factor analysis was performed, in order to determine whether there is a difference between the resulting dimensions according to the preferred health tourism, independent samples t test, and the correlation test to determine the relations between the dimensions and the directions of these relations were carried out. In order to test the hypotheses in the research, regression tests and the PROCESS macro were used to determine the mediating role of satisfaction in the effect of physical health on psychological health.
According to the findings obtained as a result of the research, the most important expectations of both thermal and medical tourists from businesses are related to "trust". In addition, there are significant differences between the expectations, satisfaction levels and quality of life of medical and thermal tourists. With a holistic view, the service quality expected by health tourists affects their satisfaction levels. In addition, the mediating role of satisfaction levels in the effect of health tourists' physical quality of life on their psychological quality of life has been determined.