Aralıklı egzersiz programının beden eğitimi ve spor dersi kapsamında uygulanması ve farklı değişkenler açısından incelenmesi
Application and investigation of an interval training program in the context of physical education and sports classes regarding various vari̇able
Yazar: REZVAN EMAMVIRDI
Danışman: PROF. DR. FİLİZ FATMA ÇOLAKOĞLU
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Beden Eğitimi ve Spor Öğretmenliği Ana Bilim Dalı / Beden Eğitimi ve Spor Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Sağlık Eğitimi = Health Education ; Spor = Sports

Özet:
Bu araştırma aralıklı egzersiz programının beden eğitimi ve spor dersi kapsamında uygulanması ve beden kütle indeksi (BKİ), fiziksel benlik algısı, fiziksel okuryazarlık algısı ve bilişsel davranışçı fiziksel aktivite düzeyleri üzerine etkisini araştırmak amacı ile yapılmıştır. Araştırmada ön-son test kontrol gruplu yarı deneysel araştırma tasarımı kullanılmıştır. Araştırmaya 2021-2022 eğitim- öğretim döneminde 10 ve 11. sınıfta öğrenim gören toplam 121 öğrenci gönüllü olarak dahi edilmiştir. Katılımcılar uygulama (aralıklı egzersiz eğitimi+ beden eğitimi dersi n=59) ve kontrol (beden eğitimi dersi n=62) grupları olarak ikiye ayrılmıştır.  Uygulama grubu 7 hafta boyunca haftada 3 gün haftanın 1 günü (40 dk aralıklı egzersiz eğitimi+ 40 dk beden eğitimi dersi), diğer iki gün ise aralıklı egzersiz programını ev ödevi olarak uygulamışlardır. 
Aralıklı egzersiz programı sonrası grupların ölçme araçlarından elde ettikleri puanlarını karşılaştırmak ve uygulama grubu üzerinde egzersiz eğitiminin olası etkisini ortaya koymak için Kovaryans Analizi (ANCOVA) kullanılmıştır. Ayrıca, egzersiz programının olası çalışma mekanizması hakkında bilgi edinmek için aracı değişken analizinden yararlanılmıştır. 
Araştırmanın sonuçlarına göre, uygulama grubunun fiziksel benlik algısının kuvvet, dayanıklılık, koordinasyon, genel fiziksel yeterlilik ve fiziksel aktivite boyutlarında, fiziksel okuryazarlık algısının benlik algısı-özgüven, bilgi-kavrama ve toplam puanında ve bilişsel davranışçı fiziksel aktivitesinin sonuç beklentisi ve toplam puanında kontrol grubuna göre anlamlı yükselmeler tespit edilmiştir. Aracı değişken analizleri sonuçlarına göre ise aralıklı egzersiz programı ile fiziksel okuryazarlık algısı arasında ve egzersiz programı ile bilişsel davranışçı fiziksel aktivite arasında fiziksel benliğin aracı değişken rolü ortaya çıkmıştır. Dolayısıyla egzersiz programının fiziksel benliği iyileştirmesi aracılığıyla fiziksel okuryazarlık algısının ve bilişsel davranışçı fiziksel aktivite düzeyinin yükselmesine etkisi olduğu görülmektedir. 
Sonuç olarak, fiziksel benlik algısının aracı değişken rolünden dolayı, bu kavramın özellikle fiziksel ve psikolojik açında kritik bir dönemde olan ergenlerde etkin egzersiz programları ile iyileştirilmesinin önemli olduğu düşünülmektedir. Bu egzersiz eğitiminin 10 ve 11. sınıf beden eğitimi ve spor dersinin içerisinde sistematik bir şekilde yer verilmesinin ve ev ödevi olarak da uygulanmasının önemli olduğu söylenebilir.

Abstract:
This research was conducted to implement an interval training program within the context of physical education and sports classes and to investigate its effect on body mass index (BMI), physical self-perception, physical literacy perception, and cognitive behavioral physical activity levels. A pre-post test control group quasi-experimental research design was used. A total of 121 students studying in the 10th and 11th grades in the 2021-2022 academic year were included in the study voluntarily. Participants were divided into two groups: an intervention group (interval training + physical education class n=59) and a control group (physical education class n=62). The intervention group received 40 minutes of the interval training program and 40 minutes of the physical education class on one day per week for 7 weeks and practiced the interval training program as homework on the other two days.
Analysis of Covariance (ANCOVA) was used to compare the scores of the groups obtained from the measures after the interval training program to reveal the possible effect of the interval training on the intervention group. In addition, mediation analyses were used to obtain information about the possible working mechanism of the training program.
According to the results, significant improvements were observed in the physical self-concept of the intervention group in terms of strength, endurance, coordination, general physical fitness, and physical activity dimensions, as well as in the physical literacy perception's self-confidence, knowledge-comprehension, and total score, and cognitive behavioral physical activity's outcome expectancy and total score, compared to the control group. Mediation analyses showed that the physical self-concept played a mediating role between the interval training program and physical literacy perception and between the program and cognitive behavioral physical activity. Therefore, it can be concluded that the training program has an impact on increasing physical literacy perception and cognitive behavioral physical activity level through improving physical self-perception.
In conclusion, due to the mediating role of physical self-concept, it is important to improve this concept through effective training programs, especially for adolescents who are in a critical period both physically and psychologically. It can be suggested that the interval training program should be systematically included in 10th and 11th-grade physical education and sports classes and should also be implemented as homework.