Davranışsal iktisat perspektifiyle tüketici tercihi: Kültür çerçevesinde karşılaştırmalı bir inceleme
The consumer choice within behavioral economics perspective: A comparative analysis in culture framework
Yazar: DİLEK ALMA SAVAŞ
Danışman: DOÇ. DR. COŞKUN ÇILBANT
Manisa Celal Bayar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Davranışsal ekonomi = Behavioral economics ; Kültür = Culture ; Kültürel boyutlar = Dimensions of Culture ; Kültürel farklılık = Cultural difference ; Tüketici kültürü = Consumer culture ; Tüketici tercihleri = Consumer preferences ; Tüketim kültürü = Consumption culture

Özet:
Bu çalışmanın amacı; davranışsal iktisat temelinde tüketicilerin tercihlerini belirleyebilmek, örneklemlerin kültür açısından farklılıklarını ortaya koymak, davranışsal iktisatta kararları biçimlendiren bilişsel önyargı ve yanılgılar çerçevesinde kültür farklılığının tüketici tercihleriyle ilişkisini açıklamaya çalışmaktır.
Bu amaçlar doğrultusunda üç bölümden oluşan çalışmanın ilk bölümünde; davranışsal iktisadın tarihi gelişim süreci, tüketicilerin kararlarını biçimlendiren ve davranışsal iktisatta yer alan bazı bilişsel ön yargı ve yanılgılar açıklanmıştır. İkinci bölümde; tüketim teorileri, tüketici davranışları, tüketimi etkileyen faktörlerden kültür faktörü ve ulusal kültür boyutları ele alınmıştır. Son bölümde; davranışsal iktisatta kararları biçimlendiren bilişsel ön yargı ve yanılgıların, farklı kültürel özelliklere sahip bireylerin tüketim kararlarındaki etkisini belirleyebilmek amacıyla İstanbul ve Londra örneklemlerine yapılan anket verilerine yer verilmiştir. Bu bölümde, ankete ilişkin veriler SPPS 25 ve AMOS 21 programlarında faktör analiz, fark analizi ve bağımsızlık testi yöntemleri kullanılarak analiz edilmiş ve hipotezler sınanmıştır.
Analiz sonuçlarına göre; İstanbul ve Londra örneklemlerinin belirsizlikten kaçınma, bireycilik-toplulukçuluk ve kısa-uzun döneme yönelme boyutları arasında fark olduğu belirlenmiştir. Ayrıca kültür farklılığı ile bedava etkisi (hediye çeki) sorusuna, tuzak etkisi sorularına, yüksek çıpalama etkisi sorularına, sahiplik etkisi (ürüne kendi sahip olma durumunda) sorusuna, kazanç seçenekli (bankacılık krizi) çerçeveleme etkisi sorusuna, kayıp seçenekli (su sıkıntısı) çerçeveleme etkisi sorusuna ve referans noktası yüksek zihinsel muhasebe etkisi sorusuna verilen yanıtlar arasında ilişki olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
In the study, it is aimed to determine the preferences of the consumers from the perspective of behavioral economics, to reveal the differences of the samples in terms of culture, to try to explain the relationship between culture difference and consumer choice within the framework of cognitive biases and errors that shape decisions in behavioral economics.
In the first part of this study composed of three parts for these purposes; the historical development process of behavioral economics and some cognitive biases and errors in behavioral economics that shape consumers' decisions have been explained. In the second part, consumption theories, consumer behavior, culture factor, which is among the factors affecting consumption, and national culture dimensions have been discussed. In the last section, survey data from Istanbul and London samples have been included in order to determine the effects of cognitive biases and errors that shape decisions in behavioral economics on the consumption decisions of individuals with different cultural characteristics. The data related to the questionnaire have been analyzed using factor analysis, difference analysis and indepence test methods in SPPS 25 and AMOS 21 programs and the hypotheses have been tested.
According to the analysis results; It has been determined that there is a difference between the dimensions of uncertainty avoidance, individualism-collectivism, and tendency to the short-long term of Istanbul and London samples. Also, the result has been reached that there is a relationship between having a different culture and answers given to the free effect (gift voucher) questions, decoy effect questions, high anchoring effect questions, ownership effect (in case of own ownership of the product) question, framing effect questions with profit option (banking crisis), framing effect questions with lost options (water shortage) and the question of mental accounting effect with a high reference point.