Leyli Mecnun metni esasında yeni Uygur Türkçesinde gramer incelemesi
Grammar examination in the New Uyghur Turkish on the basis of Leyli Mecnun text
Yazar: İLKNUR KARAKAYA
Danışman: PROF. DR. MEHMET FATİH KİRİŞÇİOĞLU
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı / Çağdaş Türk Lehçeleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Biçimbilim = Morphology ; Dilbilgisi = Grammar ; Kelimeler = Words ; Leyla ile Mecnun = Leyla and Mecnun ; Ses bilgisi = Phonetic ; Uygur edebiyatı = Uighur literature ; Uygurca = Uighur language

Özet:
Bu çalışmada, Türk Lehçelerinden biri olan Yeni Uygur Türkçesinin gramer incelemesi yapılmıştır. Konunun işlenişinde "Leyli Mecnun" adlı Yeni Uygurca eser esas alınmış ve çalışma bu metin üzerinden yürütülmüştür. Çalışma esas olarak "Giriş", "Gramer İncelemesi", "Metin" ve "Sonuç" bölümlerinden oluşmaktadır. "Giriş" bölümünde Doğu Türkistan, Uygurlar, Yeni Uygur Türkçesi, Uygurlarda Destancılık Geleneği; Türkiye Türkçesindeki Leylâ ile Mecnun metni, metin üzerine yapılmış çalışmalar gibi genel konular üzerinde durulmuştur. "Gramer İncelemesi" bölümü; Ses Bilgisi ve Şekil Bilgisi alt başlıklarından oluşmaktadır. Çalışmada metnin imlâ özelliklerine girilmemiş, sadece metinde ikili kullanımı bulunan kelimelere değinilmiştir. Bu başlık, alt başlıklardan önce yer almaktadır. Ses Bilgisi başlığı altında, ünlü ve ünsüzlerin özellikleri, ses değişmeleri, ses olayları değerlendirilmiştir. Şekil Bilgisi başlığı, Yapı Bakımından Kelimeler ve Kelime Türleri alt başlıklarından oluşmaktadır. Şekil bilgisini kapsayan bütün başlıklar, bu iki alt başlık altında incelenmeye çalışılmıştır. Bazı başlıklarda, örneği net gösterebilmek için kelimenin eke kadar olan kısmı alınmış; ses değişmeleri yok sayılmış, sonraki ekler alınmamıştır."Metin" bölümünde Leyli Mecnun adlı eserin sırasıyla aktarması ve transkripsiyonu verilmiştir. Çalışmada metnin orijinal hâli de yer almıştır. Orijinal metin, kaynaklardan sonra "Ekler" başlığı altında, Arap harfli metin yapısına uygun şekilde eklenmiştir. Çalışma genel bir değerlendirme yaptığımız "Sonuç" bölümüyle tamamlanmaktadır.

Abstract:
In this study, grammatical analysis of New Uighur Turkish which is one of the Turkish dialects is done. The subject of the study is based on the New Uighur work called "Leyli Mecnun" and the study was conducted on this text. The work consists mainly of sections "Introduction", "Grammatical Review", "Text" and "Conclusion". The general topics such as: East Turkestan, Uighur Turks, New Uighur Turkish, epic tradition in Uighurs, Leyla and Mecnun studies on the text are dwelled on in the "Introduction" part. The "grammar review" section consists of phonetics and morphology sub-headings. In the study, the spelling features of the text were not entered, but only words with binary use were mentioned in the text. This title, is preceded by subheadings. Phonetics under the title phonetics were evaluated the characteristics of vowels and consonants, voice changes, voice events. The title of morphology consists of subheadings: words in terms of structure, word types. All titles covering morphology were studied under these two sub-headings. In some titles, the part of the word up to the attachment is taken to show the sample clearly; voice changes are ignored and subsequent attachments are not taken. In the "text" section, the translation and transcription of Leyli Mecnun text are given respectively.The original version of the text was also included in the work. The original text, under the heading "appendices" after the sources, was added appropriately to the Arabic-letter text structure. The study is completed with the "conclusion" section, where we make a general assessment.