Üstün yetenekli çocukların ailelerine yönelik geliştirilen aile rehberliği programlarının etkililiğinin incelenmesi
Investigation of the effectiveness of parent guidance programs developed for gifted child parents
Yazar: ADİLE GÜLŞAH SARANLI
Danışman: PROF. DR. NİLGÜN METİN
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Ev Ekonomisi = Home Economics ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Aile eğitimi = Family education ; Aile işlevleri = Family functions ; Aile rehberliği = Parental guidance ; Sosyal destek = Social support ; Sosyal uyum = Social adjustment ; Çocuk eğitimi = Child education ; Çocuklar-üstün yetenekli = Child-gifted ; Üstün yetenekli çocuklar = Gifted children

Özet:
Bu araştırma, Ankara ili Yasemin Karakaya Bilim ve Sanat Merkezi'ne devam eden 3., 4. ve 5. sınıf üstün yetenekli çocukların ailelerinin ihtiyaçlarından yola çıkılarak geliştirilen Hacettepe Üstün Yetenekliler Aile Rehberliği Programı'nın (HÜYAP) aile içi fonksiyonlar, çocuğun ruhsal uyumu ve çocuğun algıladığı sosyal destek üzerindeki etkilerini ortaya koymak ve yurtdışında yaygın olarak kullanılan SENG Aile Rehberliği Modeli ile yeni geliştirilen HÜYAP Modeli arasındaki farkları incelemek amacıyla gerçekleştirilmiştir.Araştırmada öncelikle üstün yetenekli çocuğa sahip ailelerle ihtiyaç analizi çalışması gerçekleştirilmiştir. Ortaya çıkan konu başlıkları ve uzman görüşlerinden faydalanılarak HÜYAP Modeli oluşturulmuş ve araştırmanın ilk deney grubu olan 20 üstün yetenekli çocuğun ebeveynine 10 hafta süreyle uygulanmıştır. Diğer taraftan yurtdışında üstün yetenekli çocukların aileleri için uygulanmakta olan SENG (Social Emotional Needs of Gifted Children) Modeli Aile Rehberliği Programı kültürümüze uyarlanmış ve eş zamanlı olarak ikinci deney grubu olan 20 ebeveyne 10 hafta süreyle uygulanmıştır. Programların etkilerini görebilmek için Aile Değerlendirme Ölçeği, Hacettepe Ruhsal Uyum Ölçeği ve Çocuklar için Sosyal Desteği Değerlendirme Ölçeği öntest, sontest ve sontestten iki ay sonrasında izleme testi olarak uygulanmıştır. Kontrol grubuna hiç bir uygulama yapılmamıştır. Verilerin analizinde Tekrarlı Ölçümler için İki yönlü ANOVA, Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi, Mann Whitney U testi ve t testi kullanılmıştır.Araştırma sonucunda, üstün yetenekli çocuğa sahip ailelerin ihtiyaçlarına yönelik hazırlanan HÜYAP Modeli'nin aile fonksiyonlarından olan Aile İçi İletişim, Problem Çözme, Davranış Kontrolü, ve Genel Aile Fonksiyonları açısından istatistiksel olarak anlamlı fark ortaya koyduğu (p<.05), SENG Modeli'nin ise yalnızca Davranış Kontrolü fonksiyonunda istatistiksel olarak anlamlı fark yarattığı görülmüştür. Üstün yetenekli çocuğun ruhsal uyumu açısından Davranış Sorunları ve Nevrotik Sorunlar alt boyutlarında hem HÜYAP Modeli hem de SENG Modeli istatistiksel olarak anlamlı fark yaratmıştır (p<.05). Öte yandan çocukların algıladıkları sosyal desteğin derecesi açısından hiçbir alt boyutta (Aile, Arkadaş, Öğretmen) gruplar adına bir fark gözlenmemiştir. Tüm bu sonuçlar izleme testlerinde de benzer şekillerde tespit edilmiştir. Sonuç olarak, farklı aile rehberliği gruplarında olmaya göre değerlendirildiğinde kültüre özgü geliştirilmiş olan HÜYAP Modeli'nin bu araştırmada ölçülen değişkenler açısından genel olarak etkili bir program olduğu ve tespit edilen bu etkilerin SENG Modeli'nde görülenlerden daha fazla olduğu söylenebilir. Bununla birlikte temel geliştirilme amacı üstün yetenekli çocukların sosyal ve duygusal gelişimlerini ailelerine verilen rehberlik programı yoluyla desteklemek olan SENG Modeli'nin, bu araştırma yoluyla ortaya konan sonuçları, programın amacına ulaştığını ve kültürümüzde uygulanabilir bir model olduğunu göstermektedir.

Abstract:
The main goal of this thesis is to identify the effects of Hacettepe Family Guidance Program for Parents of Gifted Children (HUYAP), developed based on an assessment of the needs of 3rd, 4th and 5th grade students attending Yasemin Karakaya Science and Art Center, with respect to family functions as well as the emotional adjustment and perceived social support for the child, while also investigating the differences of this new program from the similar SENG Model.In this study, a needs assessment was done on 190 gifted children?s families. Based on the results of this assessment and expert opinions, a HUYAP Model was developed and applied for a duration of 10 weeks on families of 20 gifted children, forming the first experimental treatment group in the study. In parallel, the SENG (Social Emotional Needs of Gifted Children) Model Family Guidance program was adapted to the Turkish culture and used for a duration of 10 weeks on a different group of families of 20 gifted children, forming the second experimental treatment group. The Family Evaluation Scale, Hacettepe Emotional Adjustment Scale, and the Social Support Appraisal Scale were administered before (pre-test) and after (post-test) the treatment programs, as well as two months after the programs were finished (follow up-test). In addition, a control group, consisting of families of 20 gifted children, was also administered the same tests in the same time period without being exposed to any of the programs. Mixed Model Two-Factor Repeated Measures ANOVA, Wilcoxon Signed Ranks Tests, Mann Whitney U Tests and t-tests were used for analyzing data.The results of this study show that the HUYAP Model, developed based on the needs of families of Turkish gifted children has statistically significant effects in the Communication, Problem Solving, Behavior Control and General Family Functions subscales of the Family Evaluation Scale, whereas the SENG Model only has a significant effect on the Behavior Control subscale. Both programs were found to have statistically significant effect on the Behavioral Problems and Neurotic Problems subscales of the Hacettepe Emotional Adjustment Scale. On the other hand, no significant effects were identified in any of the three, Family, Friends and Teacher, subscales of the Social Support Appraisal Scale filled out by the children. These results were generally found to persist on the follow up tests. In conclusion, the results show that the effects of the HUYAP Model for parents of gifted children, developed according to cultural needs of the parents, are statistically more significant than the effects observed in the SENG Model Parent Guidance group or the control group in the study within subscales where any significant effect was observed. Nevertheless, this study also established that the SENG Model, designed to support the social-emotional development of gifted children through guidance given to their parents, is also effective in realizing this goal and is applicable in our culture as well.