Hemşirelerin Çevresel Farkındalık Ölçekleri'nin Türkçe geçerlilik ve güvenilirlik çalışması
A study on validity and reliability of the Turkish version of nurses' environmental awareness tool
Yazar: KİBARİYE KILIÇ ARAS
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ EMİNE AKTAŞ BAJALAN
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı / Halk Sağlığı Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Hemşirelik = Nursing

Özet:
Sağlık hizmetlerinin sunumunda, özellikle hastanelerde, doğal çevreyi ve insan sağlığını olumsuz etkileyebilecek önemli derecede toksik ve kimyasal atık üretimi, yoğun bir enerji kullanımı söz konusudur. Hemşireler sağlık hizmetlerinde önemli bir konuma sahiptir. Hemşirelerin çevresel farkındalıkları günümüzde toplum sağlığı ve çevre sağlığının sürdürülmesi için önemli bir konudur. Bu kapsamda bu çalışma ile hemşirelerin, mesleki girişim uygulamaları ve kişisel yaşamındaki ekolojik farkındalık ve davranış düzeylerini belirlemeye yarayacak olan Hemşirelerin Çevresel Farkındalık Ölçekleri(HÇFÖ)'nin Türkçe geçerlilik ve güvenilirliğinin yapılması amaçlanmıştır. Metodolojik tasarıma sahip araştırma İstanbul'da kamu hastanelerinde çalışan hemşireler ile yürütülmüştür. Etik kurul onayı ve kurum izinleri alınmıştır. Araştırmada toplamda 31 maddeden oluşan ve 3 ölçek çifti /6 ölçek şeklinde tasarlanan Hemşire Farkındalık Ölçekleri(HFÖ-1, HFÖ-2), Hemşire Mesleki Ekolojik Davranış Ölçekleri(HMED-1, HMED-2), Kişisel Ekolojik Davranış Ölçekleri(KED-1, KED-2)'ni içeren HÇFÖ kullanılmıştır. Araştırma örneklemini, ölçek madde sayısının 10 katı büyüklüğüne ulaşmak hedefi doğrultusunda, çalışmaya katılmaya gönüllü olan 310 hemşire oluşturmuştur. Araştırmanın verileri, 1 Mart -1 Haziran 2022 tarihleri arasında yüz yüze toplanmıştır. Hemşirelerin %77,1'i kadın(n=239), yaş ortalaması 27,69±4,56 olarak bulunmuştur. Ölçeğin dil geçerliliği için çeviri- geri çeviri tekniği uygulanmıştır. Kapsam geçerliliği için 8 uzmanın görüşü alınarak Kapsam Geçerlilik İndeksi (KGİ) 0.97 bulunmuş ve Kendall W analizi puanının anlamlı (p < 0.05), uzman görüşünün uyumlu olduğu sonucuna varılmıştır.  Pilot uygulamayla (n:22) ölçeklerin son hali elde edilmiştir. Kaiser-Meyer-Olkin(KMO) sırasıyla HFÖ-1 için 0.885 , HFÖ-2 için 0.906, HMED-1 için 0.849, HMED-2 için 0.873, KED-1 için 0.907, KED-2 için 0.913 ve Bartlett Küresellik testi tüm ölçekler için p<0,05 düzeyinde anlamlı bulunmuştur. AFA sonucunda tüm ölçekler için özgün ölçeklerin yapısına uygun olarak faktörün tek boyutlu olduğu Scree Plot yöntemiyle desteklenmiştir. Ölçek öz değerleri sırasıyla HFÖ-1 için 5.0, HFÖ-2 için 5.7, HMED-1 için 4.6, HMED-2 için 4.6, KED-1 için 5.4, KED-2 için 5.7 bulunmuştur. DFA sonucuna göre HFÖ-1 için x2/df=2,031, RMSEA=0,058, HFÖ-2 için x2/df=2,590, RMSEA=0,072, HMED-1 için x2/df=2,824 RMSEA=0,077, HMED-2 için x2/df=2,777 RMSEA=0,076, KED-1 için x2/df=2,995 RMSEA=0,080, KED-2 için x2/df=2,697 RMSEA=0,074 bulunmuştur. Güvenilirlik aşamasında Split half yaklaşımında maddeler tek-çift sayı bölünüp iki yarı arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur (p<0.05). Ölçeklerin Cronbach alfa değerleri HFÖ-1 için 0.87, HFÖ-2 için 0.90, HMED-1 için 0.88, HMED-2 için 0.87, KED-1 için 0.89, KED-2 için 0.90 olarak yüksek güvenilirlikte bulunmuştur. Ölçekler tek bir ölçme aracı olarak tasarlanmıştır fakat birbirlerinden bağımsız olarak da kullanılabilir. Ölçeklerden alınan puanlar artıkça farkındalık düzeyi artmaktadır. Ölçme aracından alınabilecek min. puan 62, max. puan 310'dur. Bu çalışma elde edilen sonuçlara göre Hemşirelerin Çevresel Farkındalık Ölçekleri(HÇFÖ) Türkiye toplumu için geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracıdır. Ölçeklerin hemşirelerin çevresel farkındalık düzeylerini belirlemek amacıyla kullanılması önerilmektedir.

Abstract:
The delivery of healthcare services, especially in hospitals, involves significant toxic and chemical waste production, and intense use of energy that may cause negative effect on the environment and human health. Nurses have a vital position in health services. Environmental awareness of nurses is an important issue for maintaining public health and environmental health today. In this context, this study, it was aimed to conduct the Turkish validity and reliability of the Nurses' Environmental Awareness Tools (NEAT) in order to determine the environmental awareness and behaviour levels of nurses in nursing interventions and practices. The study with a methodological research design was carried out with nurses working in government hospitals in Istanbul. Ethics committee approval and institutional permissions were obtained. In this study, the NEAT, consisting of 31 items in total and designed as 3 scales pairs/6 scales, was used and the NEAT have; Nurse Awareness Scales (NAS-1, NAS-2), Nurse Professional Ecological Behaviors Scales (NPEB-1, NPEB-2), Personal Ecological Behaviors Scales (PEB-1, PEB-2). The research sample consisted of 310 nurses who volunteered to participate, aiming to be 10 times the number of total items of the scale to be included in the study. The data of the research were collected face to face between March 1 and June 1, 2022. 77.1% of the nurses were female (n=239) and the mean age was 27.69±4.56. Forward-back translation technique was used for the language validity of the scale. CVI was found to be 0.97 by taking the opinions of 8 experts for content validity. It was concluded that Kendall W analysis score was significant (p < 0.05) and expert opinion was compatible. With the pilot study (n:22), the final form of the scales was obtained. KMO was 0.885 for NAS-1, 0.906 for NAS-2, 0.849 for NPEB-1, 0.873 for NPEB-2, 0.907 for PEB-1, 0.913 for PEB-2, and Bartlett Sphericity test for all scales, respectively. significant level was found to be at the p<0.05. As a result of AFA, it was supported by the Scree Plot method that the factor was one-dimensional in accordance with the structure of the original scales for all scales. The scale eigenvalues were 5.0 for NAS-1, 5.7 for NAS-2, 4.6 for NPEB-1, 4.6 for NPEB-2, 5.4 for PEB-1, and 5.7 for PEB-2, respectively. According to the DFA result found x2/df=2,031 RMSEA=0.058 for NAS-1, x2/df=2,590 RMSEA=0.072 for NAS-2, x2/df=2.824 RMSEA=0.077 for NPEB-1, x2/df=2.777 RMSEA=0.076 for NPEB-2, x2/df=2.995 RMSEA=0.080 for PEB-1, x2/df=2.697 RMSEA=0.074 For PEB-2. In the reliability phase, the split-half approach, the items were divided into odd and even numbers, and a significant relationship was found between the two halves (p<0.05).The Cronbach's alpha values of the scales were found to be highly reliable, as 0.87 for NAS-1, 0.90 for NAS-2, 0.88 for NPEB-1, 0.87 for NPEB-2, 0.89 for PEB-1, and 0.90 for PEB-2. The scales are designed as a single used one whole measurement tool, but all 6 scales can also be used independently. When the total scores of the scales increase, the level of awareness increases. The minimum score that can be obtained from the measurement tool is 62, and the maximum score is 310. As a result of this study, NEAT-TR is a valid and reliable measurement tool for the Turkish language. It is recommended that the scales be used to determine the environmental awareness levels of nurses.