Savunma harcamalarının ticari ilişkiler üzerindeki etkisi: Karadeniz'e kıyısı olan ülkeler için bir analiz
The impact of defense expenditures on trade relations: An analysis for Black Sea coastal countries
Yazar: AYNUR AYDOĞAN
Danışman: DOÇ. DR. SERKAN KÜNÜ
Iğdır Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İktisadi ve İdari Bilimler Ana Bilim Dalı / İktisat Politikası Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Savunma ve Savunma Teknolojileri = Defense and Defense Technologies
Dizin: Askeri savunma = Military defense

Özet:
Savunma harcamaları, bir ülkenin milli güvenlik politikalarını yansıtmakla birlikte, silahlı kuvvetleri, savunma sistemlerini ve diğer savunma mekanizmalarını finanse etmek için yapılan harcamaları ifade eder. Bu harcamaların amacı, ülkenin güvenliğini sağlamaktır. Savunma harcamaları, bir ülkenin ekonomisini etkileyen önemli faktörlerden biridir ve ekonomik büyüklüğüne göre değişiklik gösterebilir. Bir ülkenin savunma sektörüne ayırdığı bütçe, savunma için yapılan yatırım ve harcamaları ifade eder ve genellikle milli bütçe içindeki en yüksek harcama kalemlerinden biridir. Savunma bütçesinin az ya da fazla olması, ticari ilişkileri de etkileyen çeşitli sonuçlar doğurabilir. Bugüne kadar yapılan ampirik ve teorik araştırmalarda, savunma harcamalarının ekonomi ve ticari ilişkiler üzerinde hem olumlu hem de olumsuz birçok ilişkiye sahip olduğu saptanmıştır. Savunma harcamalarının ticari ilişkiler üzerindeki etkileri, birçok faktörden etkilenmektedir. Bir ülkenin savunma harcamaları, ticaret hacmini, ithalat ve ihracatını arttırabilir veya azaltabilir. Bu etkinin incelenmesinde, ülkelerin ekonomik, politik ve stratejik ilişkilerini genel durum dikkate alınmalıdır.
Bu çalışmada, Karadeniz'e kıyısı olan ülkelerin (Türkiye, Rusya, Ukrayna, Romanya, Gürcistan, Bulgaristan, Moldova) savunma harcamalarının bu ülkelerin dış ticareti üzerindeki etkileri, 1999-2022 yılları arasındaki 24 yıllık veriler kullanılarak panel veri analizi yöntemiyle incelenmiştir. Çalışmada dış ticareti temsilen ticaret hacmi kullanılmış ve savunma harcamalarının ülkelerin dış ticareti üzerindeki etkisi araştırılmıştır. Ayrıca, kişi başına düşen GSYİH, doğrudan yabancı sermaye yatırımları ve döviz kuru değişkenleri de açıklayıcı değişkenler olarak modele dahil edilmiştir. Elde edilen sonuçlar, savunma harcamalarının dış ticaret hacmi üzerinde negatif bir etkiye sahip olduğunu göstermektedir. Bu bulgu, savunma harcamalarının ticari aktiviteleri olumsuz yönde etkilediğini ortaya koymaktadır. Bu bağlamda, savunma harcamalarının dış ticaret üzerindeki incelemek, politika yapıcılar için önemli bilgiler sunabilecektir.
Anahtar Kelimeler: Savunma Harcamaları, Dış Ticaret, Karadeniz Ülkeleri, Panel Veri Analizi

Abstract:
Defense expenditures reflect a country's national security policies and represent the spending made to finance its armed forces, defense systems, and other defense mechanisms. The purpose of these expenditures is to ensure the country's security. Defense expenditures are one of the important factors affecting a country's economy and can vary according to the country's economic size. The budget allocated to the defense sector of a country represents the investments and expenditures made for defense and is generally one of the largest expenditure items within the national budget. The size of the defense budget can lead to various outcomes that affect commercial relations. Empirical and theoretical research conducted so far has identified both positive and negative relationships between defense expenditures and economic and commercial relations. The effects of defense expenditures on commercial relations are influenced by many factors. A country's defense expenditures can increase or decrease trade volume, imports, and exports. In examining this effect, the general situation in countries' economic, political, and strategic relations should be taken into account.
In this study, the effects of the defense expenditures of the Black Sea littoral countries (Turkey, Russia, Ukraine, Romania, Georgia, Bulgaria, Moldova) on these countries' foreign trade were analyzed using panel data analysis based on 24 years of data from 1999 to 2022. In the study, trade volume was used to represent foreign trade, and the effect of defense expenditures on the foreign trade of the countries was investigated. Additionally, per capita GDP, foreign direct investments, and exchange rate variables were included in the model as explanatory variables. The results obtained indicate that defense expenditures have a negative impact on trade volume. This finding suggests that defense expenditures negatively affect commercial activities. In this context, examining the impact of defense expenditures on foreign trade can provide important insights for policymakers.
Keywords: Defense Expenditures, Foreign Trade, Black Sea Countries, Panel Data Analysis