Hukuk devleti ilkesi ve idarenin yargı denetimi dışında bırakılan işlemleri
Principle of state of law and acts excluded from the judicial review
Yazar: VELİ SADIÇ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. HÜROL ÇANKAYA
Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Kamu Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Hukuk = Law ; Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Denetim = Control ; Devlet idaresi = State administration ; Hukuk devleti = State of law ; Kamu Hukuku = Public Law ; Türk Hukuku = Turkish Law ; Yargısal denetim = Judical rewiew ; İdare hukuku = Administrative law ; İdari işlemler = Administrative processes

Özet:
Çağdaş ve demokratik devlet yönetim anlayışının vazgeçilmez öğelerinden birisi hukuk devleti ilkesi olmuştur. İnsanların daha huzurlu, daha güvenli ve her şeyden önemlisi daha özgür yaşayabilmelerinin teminatı olan bu ilkenin önemi gün geçtikçe daha da artmakta ve ülkelerin gelişmişlik düzeylerinin birer yansıması haline gelmektedir. Literatürde birçok tanımı olan bu ilkenin en temel tanımlarından "hukuk kurallarına bağlı devlet" tanımı ilk akla gelen tanımlarından birisidir. Devlet mekanizmasının hukuk kurallarına bağlı olmasını sağlayan bazı olmazsa olmaz unsurlar vardır. İdarenin denetimi de bu unsurlardan biridir. Anayasa'nın 2'inci maddesi Türkiye Cumhuriyeti Devleti' nin hukuk devleti olduğunu belirtmektedir. Anayasa'nın 125'inci maddesi ise idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğunu belirtmiştir.  İdarenin denetimi temelde iki farklı şekilde olmaktadır: "İdarenin yargısal denetimi" ve "yargı dışı yollarla denetimi". Anayasa'nın 125'inci maddesi bu anlamda idarenin yargısal yollarla denetiminden bahsetmektedir. Ancak aynı maddenin devamında ve diğer bazı maddelerde de yargı yoluna başvurulamayan işlemlerden bahsetmektedir. Bu anlamda bu çalışmanın amacı yargı denetimi dışında bırakılan işlemlerin hukuk devleti ilkesi ile ne ölçüde bağdaştığını incelemektir. Bu inceleme yapılırken öncelikle birinci bölümde; hukuk devleti kavramı ele alınarak bu kavramın tarihi gelişimi, Türk Hukuk Tarihindeki gelişimi ve hukuk devletinin gerekleri ele alınmıştır. İkinci bölümde; İdarenin denetim yolları ele alınarak yargı dışı yollarla denetimi ve yargısal yollarla denetimi incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise idarenin yargısal denetim dışı bırakılan işlemleri ele alınarak bu işlemler sırayla incelenmiştir. Son bölümde de hukuk devletine yaklaşma anlamında sonuç ve öneriler ortaya konmuştur.

Abstract:
Principle of State of Law has been one of the essential elements of the sense of contemporary and democratic state governing. The importance of this principle which ensures people to live more peacefully, safely and, more importantly, more freely is increasing day by day and is becoming reflection of countries' development level. Of its many definitions in the literature, the basic definition of this rule, "state abiding law rules" is the first definition that comes to mind. There are some sine qua non elements that ensure state mechanism to be abiding with law rules. Review of administration is one of these elements. Article 2 of the Constitution states that the Republic of Turkey is a State of Law. Article 125 of the Constitution, however, states that recourse to judicial review is available against all actions and acts of administration. Basically, review of administration is carried out in two different ways: "judicial review of administration" and "extrajudicial review of administration". Article 125 of the Constitution, in this concept, mentions review of administration through judicial means. However, the continuation of the same article and some other articles mention some acts that cannot be resorted to judicial means. In this sense, the aim of this study is to examine to what extent actions excluded from judicial review accord with the principle of state of law. During this examination, the concept of state of law was addressed and its historical development, its development in Turkish Law History and requirements of state of law were discussed in the first part. In the second part, ways to review administration was addressed and judicial review and extrajudicial review of administration were examined. In the third part, acts of administration excluded from judicial review were addressed and these acts were examined respectively. In the last part, conclusion and suggestions in terms of coming close to becoming a state of law were put forth.