Ortaokul müdürlerinin demokratik okula ilişkinuygulamaları ve önerileri
Practices and recommendations of secondary school principals related to democratic school
Yazar: MEHMET YAVUZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ KEREM ÇOLAK
Trabzon Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Öğretimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bireyler, demokrasi anlayışı ile ilgili ilk tecrübelerini, öncelikle aile içinde ve ailenin ardından okulda kazanabilmektedir. Aile içerisinde demokrasiye ilişkin olumlu tecrübelerle karşılaşan bireylerin oluşturduğu toplumların, demokratik tutum ve davranışları geliştirebilmeleri adına okullar hem bilgi hem de deneyim imkânı sağlaması ile ayrı bir öneme sahiptir. Bireylerin, toplumsallaşma sürecindeki ilk adımlardan birini oluşturması hasebiyle okul yaşantıları içerisinde demokrasiyi deneyimliyor olması gerekmektedir. Okul, sadece öğrencilerden oluşan bir kurum değildir; öğretmen, veli, yönetici ve personeliyle, tüm paydaşları içerisine alan bir yapıdır. Bu bağlamda demokratik bir toplum oluşturmak için gerekli olan değerlerin bireylere kazandırılması için demokratik eğitimin sadece öğrenciler değil tüm paydaşlar tarafından tecrübe ediliyor olması gerekmektedir. Bu tecrübeler sayesinde okullar aracılığıyla demokrasi bilinci oluşturmak ve demokrasiyi bir yaşam biçimi haline getirebilmek mümkün olacaktır. 
Ortaokul düzeyinde demokratik bilinç ve yaşam tarzı özellikle sosyal bilgiler dersleri kapsamındaki demokrasi eğitimi ile verilmektedir. Demokrasi eğitimi sayesinde, etkin birer vatandaş olarak yetişen bireyler, toplumun gelişimini ve ilerlemesini de sağlayabilecektir. Bununla birlikte demokrasi düşüncesini deneyimleme imkânı, sadece sınıftaki konu ve uygulamalarla sınırlı kalmamalıdır. Okul yaşantısı içerisinde bireylerin bu deneyimi elde edebileceği ortamların var olması, demokrasi düşüncesinin daha kalıcı ve anlamlı olmasını sağlayacaktır. Bu durumdan hareketle okullar için karar alma ve uygulama noktasında önemli bir görev üstlenen okul müdürlerinin demokratik tutum ve davranışların kazandırılmasına yönelik bakış açıları çok önemlidir. Bu araştırmanın amacı; okul yöneticilerinin demokratik okul anlayışına ilişkin uygulama ve önerilerini incelemektir. Araştırmanın çalışma grubunu, 2021-2022 eğitim öğretim yılında, Ardahan merkez il ve ilçelerinde yer alan ortaokullarda görev yapan 15 okul müdürü oluşturmaktadır. Nitel araştırma yöntemi ile yürütülen bu çalışmanın verileri, yüz yüze görüşme ile yarı yapılandırılmış bir görüşme formu kullanılarak elde edilmiştir. Bireysel görüşmeler sonucu elde edilen nitel veriler ise içerik analizi kullanılarak çözümlenmiştir. 
Araştırmada elde edilen verilerden yola çıkarak, okul müdürlerinin demokratik okula ilişkin görüşlerinin; demokratik okullarda herkesin söz sahibi olması gerektiği, okulların yeterince demokratik olmadığı, gerçekleştirilen uygulamaların yetersiz olduğu yönünde olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca uygulamaların yetersizliğine ilişkin elde edilen veriler incelendiğinde uygulamaların yüzeysel ve sürece yayılmadığı için yetersiz kaldığı tespit edilmiştir Okullarda; seçimlerin ve toplantıların yapıldığı, bu uygulamalar sayesinde herkesin kendisini rahatça ifade edebileceği ortamların oluşturulabildiği sonucuna ulaşılmıştır. Uygulamaları gerçekleştirirken karşılaşılan sorunların başında, paydaşların sürece katılımının düşük olması ve yeterince ciddiye alınmaması gibi problemlerin geldiği tespit edilmiştir. Okul müdürleri demokratik bir toplum oluşturmada okulların çok önemli olduğunu dile getirirken, okulların bütün paydaşlar üzerinde etkili olduğunu vurgulamıştır.

Abstract:
Individuals can gain their first experience of the understanding of democracy primarily in the family and then at school. Societies formed by individuals who have encountered positive experiences of democracy within the family, in order for them to develop democratic attitudes and behaviors, schools have a separate importance by providing both knowledge and experience opportunities. Since individuals constitute one of the first steps in the socialization process, it is necessary that they experience it in their school life. The school is not an institution consisting only of students; it is a structure that includes all stakeholders with teachers, parents, administrators and staff. In this context, in order to provide individuals with the values necessary to create a democratic society and education should be experienced by all stakeholders, not just students. Thanks to these experiences, it will be possible to create an awareness of democracy through schools and to make it a way of life.
Democratic consciousness and lifestyle at the secondary school level, especially within the scope of social studies courses, it is provided with democracy education. Thanks to it, individuals who have been raised as effechive citizens will also be able to ensure the development and progress of society. However, the opportunity to experience the idea of democracy should not be limited to only classroom topics and practices. The existence of environments where individuals can get this experience in school life will make the idea of democracy more permanent and meaningful. Based on this situation, the perspectives of school principals, who assume an important task at the point of decision-making and implementation for schools, towards the acquisition of democratic attitudes and behaviors are very important. The aim of this research is to examine the practices and recommendations of school administrators regarding the democratic school understanding. The working group of the study consists of 15 school principals working in secondary schools located in Ardahan central provinces and districts in the 2021-2022 academic year. The data of this study, conducted with the qualitative research method, were obtained by using a semi-structured interview form with a face-to-face interview. The qualitative data obtained as a result of individual interviews were analyzed using content analysis. 
Based on the data obtained in the research, the views of school principals on a democratic school; that everyone should have a say in democratic schools, schools are not democratic enough, it has been determined that the practices carried out are insufficient. In addition, when the data obtained on the inadequacy of the implementations were examined, it was found the implementations were insufficient because they were superficial and did not spread throughout the process. It has been concluded that elections and meetings are held in schools, and thanks to these implementations, environments can be created where everyone can express themselves comfortably. It has been determined that the problems encountered during the implementation of the implementations are problems such as low stakeholder participation in the process and not being taken seriously enough. While school principals stated that schools are very important in creating a democratic society, they emphasized that schools have an impact on all stakeholders.