Türkiye'de doğrudan yabancı yatırımların Lokasyon seçimi üzerine uygulamalı bir araştırma
Locational determinants of foreign direct investment in Turkey: An epirical analysis
Yazar: NURİ YAVAN
Danışman: PROF.DR. HAMDİ KARA
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2006
Konu: Coğrafya = Geography ; Ekonomi = Economics ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Bu araştırma, Türkiye'de doğrudan yabancı yatırımların lokasyonseçimini incelemektedir. Araştırmanın ana amacı, Türkiye'de faaliyetgösteren yabancı sermayeli firmaların ülke içindeki lokasyon seçiminibelirleyen faktörleri açıklamaktır. Bu ana amaçla ilişkili olarak buçalışma aynı zamanda, Türkiye'deki yabancı firmaların sektörlere görelokasyon seçiminin farklılık gösterip göstermediğini de ortaya çıkarmayıamaçlamaktadır. Araştırma, bu ana amaca dayalı olarak formüle edileniki temel hipotezi test ederek ampirik bir analiz sağlamaktadır.Bu araştırma, hem dış ticaret ve lokasyon teorisi, hem de doğrudanyabancı yatırım teorisine dayanmakla birlikte, esas olarak Dunning'ineklektik paradigmasını benimsemektedir. Her bir lokasyon faktörücoğrafya, iktisat ve işletme literatürünün ortaya koyduğu ampirikaraştırmalara dayalı olarak seçilmiştir. Bu lokasyon faktörlerinin öneminiortaya koymak için En Küçük Kareler yöntemli çoklu regresyon analizikullanılmıştır.Çoklu regresyon analizinin sonuçları göstermiştir ki, Türkiye'deyabancı firmaların lokasyon seçimi yığılma ekonomileri, piyasapotansiyeli, piyasanın büyüme eğilimi, alım gücü, emek arzı, emekmaliyeti, emek niteliği, hükümet teşvikleri, serbest bölgeler, yaşamkalitesi, mesafe ve erişilebilirlik/ulaşım şeklinde tanımlanan faktörlertarafından belirlenmektedir. Yabancı firmaların lokasyon seçiminietkileyen en önemli faktör, yığılma ekonomileridir. Ayrıca, statistikselbulgular, lokasyon seçimini belirleyen faktörlerin firmanın faaliyetgösterdiği sektöre göre büyük ölçüde değişiklik gösterdiğini ortayakoymuştur. Buna göre, sanayi firmalarının yer seçimini belirleyenfaktörler hizmet firmalarınınkinden farklıdır. Analiz sonuçları, emekverimliliği, sendikalaşma düzeyi, karayolu ağı, elektrik altyapısı ve arazibüyüklüğü gibi değişkenlerin Türkiye'de yabancı firmaların lokasyonseçiminde istatistiksel bakımdan önemli olmadığını ortaya koymuştur.Sonuç olarak, Türkiye'de yabancı firmaların lokasyon seçimi enbaşta yığılma ekonomileri olmak üzere, piyasa, emek, kamu teşvikleri,erişilebilirlik, altyapı ve coğrafi konum gibi faktörler tarafındanbelirlenmektedir. Bu ampirik kanıtlar ileri sürülen hipotezleridesteklemektedir. Bu araştırma, gelişmekte olan bir ekonomide yabancıfirmaların lokasyon seçerken nasıl davrandığını anlamamızıderinleştirmek yoluyla literatüre katkı sağlamaktadır. Bu araştırmanınsonuçları, Türkiye'deki her bir ilin veya kentin kendi yerel/bölgeselyatırım politikasını oluşturmaya ihtiyacı olduğunu ve böylece daha fazladoğrudan yabancı sermaye çekebileceğini önermektedir.

Abstract:
This research examines locational considerations of foreigninvestors in Turkey using foreign direct investment (FDI) data atprovicial level from 1990 to 2003. The main purpose of this dissertationis to investigate factors that determine the locational choice of foreignfirms within Turkey. Addionally, this study is designed to understandsectoral variations in the location preferences of foreign investors inTurkey. By doing so, it provides an empirical analysis of location-relateddeterminants of FDI in Turkey. The study tests two hypotheses. The firstsuggests that the location choice of foreign firms operating in eachprovince of Turkey is determined by the location-specific advantages.The second suggests that the importance of location-specific advantagesvaries according to the broad activities of foreign firms.The present research adopts Dunning?s eclectic approach as ageneral framework for investigating the location spesific advantages offoreign firms operating in Turkey. Based on past theoretical andempirical studies, locational variables are selected from geography,economics and international business literatures on location theory,foreign trade and FDI. A number of models are constructed to test thetwo hypothesis. Ordinary least squares regression is used to analyse theimportance of individual location factors.Multiple regression results show that the significant variablesinfluencing the locational choice of foreign firms in Turkey includeagglomaration economies, market potential, market growth, marketstrength, labor availability, labor cost, labor quality, governmentincentive, free zones, quality of life, distance and accessibility. Amongthese, the most influential factor explaining the location choice isagglomeration economies. This suggests that agglomeration economies,especially previous foreign investment and the presence of domesticfirms in a province, have an enormous effect on location choice.Statistical findings also confirm that the location factors considered varysignificantly among foreign investors from different sectors. Hence,locational determinants of service FDI are different from those ofmanufacturing FDI. The results also indicate that labor productivity,unionization, road density, electricity infrastructure, and land area arenot important determinants of FDI location in Turkey.As a result, the empirical evidence supports the hypothesis thatlocation decisions of foreign investors are determined by agglomerationeconomies, market, labor, government policy, infrastructure, andgeography as a distance/proximity. From a policy point of view, theresults suggest that each province in Turkey needs to create its ownlocal/regional FDI policy in order to attract more investment.