Postkolonyal teori ve insan hakları
Postcolonial theory and human rights
Yazar: ELİF ÇAĞLA YILDIZ
Danışman: PROF. DR. GÜLRİZ UYGUR
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Avrupamerkezcilik = Eurocentricism ; Evrensellik = Universality ; Kolonyalizm = Colonialism ; Postkolonyal eleştiri kuramı = Postcolonial criticism theory ; Postkolonyalizm = Postcolonialism ; İnsan hakları = Human rights

Özet:
İkinci Dünya Savaşı'nı takip eden dekolonizasyon sürecinin yarattığı tartışmanın ürünlerinden biri de postkolonyal teori olmuştur. Temeli Edward Said'in Şarkiyatçılık adlı eseriyle atılan postkolonyal teori, kolonyalizmin bilgi üretim sürecinde varlığını sürdüren etkilerine işaret etmiştir. Postkolonyal teorisyenler postyapısalcı metodolojiden hareketle kolonyalizm ve bilgi üretimi arasındaki tarihsel ve güncel ilişkiye dikkat çekmişlerdir. Bu bağlamda çeşitli bilgi alanları Avrupa kolonyalizmini meşrulaştıran kolonyal söylemler olarak analiz edilmiş, evrensellik/nesnellik iddiaları sorgulamaya tabi tutulmuştur. Uluslararası hukuk ve insan hakları hukuku da bu doğrultuda sorgulanan disiplinlerden olmuştur. Öte yandan evrensellik iddiasındaki normlar ve değerler söz konusu olduğunda postkolonyal teorinin yaklaşımı postyapısalcı metodolojisinin sınırlarının ötesine geçerek karmaşık bir karakter gösterebilmektedir. Postyapısalcılığa metodolojik borçluluğuna karşın postkolonyal teori kavramsal olarak pek çok evrenselci düşünceden de ilham almıştır. Dolayısıyla diyalektik karakteri gereği postkolonyal teorinin, insan hakları da dahil olmak üzere, evrensellere yaklaşımı detaylı bir incelemeyi gerektirebilmektedir. Postkolonyal teoride haklar, evrenselleştirilmiş bir dizi Avrupa kaynaklı norm olarak tutarlı bir şekilde reddedilmek yerine çeşitli değerlendirmelere konu olmuştur. Kimi teorisyenler insan hakları hukukunu Avrupamerkezci bir oluşum olarak değerlendirirken kimileri hakları evrensel bir normlar dizisi olarak görmüştür. Genel itibariyle, insan hakları hukukunu kısmen Avrupa kökenli olarak nitelendirmek ağırlık kazanan eğilim olmuştur. Bunun yanı sıra insan hakları bazı teorisyenlerce özgürleştirici bir mücadelenin parçası olarak da düşünülürken hakları özgürleştirici bir mücadele dili olarak görmeyi reddeden yaklaşımların varlığına da rastlanmaktadır. Sonuç olarak, bu çalışmada öne sürüldüğü üzere, postkolonyal teoride hakların evrenselliği ve özgürleştiriciliği meselesinde tutarlı bir bakış açısından ziyade bir yaklaşımlar çokluğuyla karşılaşılmaktadır.

Abstract:
Postcolonial theory has been one of the outcomes of the controversy generated by the decolonization process following the Second World War. Based on Edward Said's Orientalism, it has highlighted the lasting effects of colonialism on knowledge production. Using the poststructuralist methodology, postcolonial scholars have drawn attention to the historical and contemporary relationship between colonialism and knowledge. In this regard, various fields of knowledge have been analyzed as discourses justifying colonialism and their claims of universality/objectivity have been called into question. International law and human rights law have also been examined in this manner. Nevertheless, with respect to the norms and values claimed to be universal, postcolonial theory's approach may display complexity, since it moves beyond the boundaries of the poststructuralist methodology. Despite its methodological indebtedness to poststructuralism, postcolonial theory is conceptually inspired by many universalist modes of thought. Therefore, due to its dialectical character, postcolonial theory's approach to universals, including human rights, may require a detailed examination. Instead of facing a consistent rejection as a collection of universalized European norms, human rights have been viewed by postcolonial scholars from multiple perspectives. While some scholars regard human rights law as Eurocentric, others see rights as a universal set of norms. Mainly, considering human rights law partly European in origin appears to be the prevailing view. Furthermore, human rights have also been regarded by some scholars as part of an emancipatory struggle while it is also possible to observe refusals to see rights as a language of emancipation. In sum, as argued in this study, with regard to universalism and emancipatory character of rights, postcolonial theory involves a multiplicity of approaches rather than a consistent point of view.