Bazı makarnalık buğday çeşitlerinin şanlıurfa koşullarında değerlendirilmesi
Testing of some durum wheat varieties in şanliurfa conditions
Yazar: GÖKHAN AKKAYA
Danışman: PROF. DR. İRFAN ÖZBERK
Harran Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışma, 2018-2019 ürün yetiştirme sezonunda, Şanlıurfa ekolojik koşullarında bazı makarnalık buğday çeşitlerinde adaptasyon yeteneğinin belirlenmesi için GAP Tarımsal Araştırma ve Eğitim Merkezi Koruklu Araştırma İstasyonunda yürütülmüştür. Çalışma, tesadüf blokları deneme desenine göre 4 tekerrürlü olarak yürütülmüştür. Denemede materyal olarak; araştırma enstitüleri, Harran Üniversitesi ve ticari tohumculuk firmaları tarafından tescil edilmiş 25 adet makarnalık buğday çeşitleri kullanılmıştır. Çalışmada; metrekarede bitki sayısı (adet/m2), başaklanma gün sayısı (gün), bitki boyu (cm), yatma durumu (%), metrekarede başak sayısı (adet/m2), başakta başakçık sayısı (adet/başak), başak uzunluğu (cm), başakta tane sayısı (adet), başakta tane ağırlığı (g), tane verim (kg/da), hasat indeksi (%), bin tane ağırlığı (g), hektolitre ağırlığı (kg/hl), camsılık oranı (%), protein oranı (%), yaş gluten oranı (%), sedimantasyon değeri (ml) ve pazarlama fiyatı (TL/kg) özellikleri incelenmiştir. Araştırmada çeşitlerin agronomik ve kalite özellikleri ölçülmüş ve verim ile ilişkileri korelasyon ve regresyon analizleri ile araştırılmıştır. İncelenen bu özellikler sonucuna göre; metrekarede bitki sayısı 390-460 adet/m2, başaklanma gün sayısı 84.25-88.5 gün, bitki boyu 78.25-96.25 cm, yatma durumu % 0, metrekarede başak sayısı 474-669 adet/m2, başakta başakçık sayısı 14.0-17.26 adet/başak, başak uzunluğu 5.05-6.71 cm, başakta tane sayısı 37.5-60.55 adet, başakta tane ağırlığı 1.49-2.72 g, tane verimi 449.99-635.83 kg/da, hasat indeksi % 22.73-42.08, bin tane ağırlığı 24.85-41.45 g, hektolitre ağırlığı 73.4-80.6 kg/hl, camsılık oranı % 95.25-99.0, protein oranı % 13.97-17.75, yaş gluten oranı % 35.65-44.05, sedimantasyon değeri 16.0-29.75 ml ve pazarlama fiyatı 1.52-1.63 TL/kg olarak tespit edilmiştir. Verim ve verim öğeleri arasında yapılan korelasyon analizinde sonuçlar çoğunlukla istatistiki olarak önemsiz bulunmuştur. İstatistiksel önemdeki regresyon eşitliklerinin de determinasyon katsayıları düşük bulunmuştur. Artuklu çeşidi tane verimi, bin tane ağırlığı, hektolitre ağırlığı ve camsılık oranı bakımından öne çıkmıştır. Sümerli, Fırat-93 ve Burgos çeşitleri ise protein oranı, yaş gluten oranı ve sedimantasyon değeri bakımından öne çıkmıştır. Yapılan karlılık analizi sonucunda dekara en fazla gelir 1036.40 TL/da ile Artuklu çeşidinde tespit edilmiştir. Sarı başak ve Alatay çeşitleri 995,38 ve 992.76 TL/da gelirle 2. ve 3. Sırada yer almışlardır.

Abstract:
This study was carried out to assess the yield and adaptability of some durum wheat varieties tested in the ecological conditions of Şanlıurfa. Field trials were carried out in the GAP Agricultural Research and Training Center Koruklu Research Station. The experimental design was randomized complete blocks with 4 replications. 25 durum wheat varieties registered by several government research institutions, Harran University and some commercial seed companies were used as plant material in experiment.  Some agronomical traits such as number of plants per square meter (no/m2), the number of heading day (day), plant height (cm), lodging (%), number of spikes per square meter (no/m2), number of spikelet per spike (no/spike), height of spikes (cm), number of grains per spike (no), grains weight per spike (g), grain yield (kg/da), harvest index (%), 1000 grain weight (g), hectoliter weight (kg/hl), kernel vitreousness (%), protein ratio (%), wet gluten ratio (%), sedimentation value (ml), marketing price (TL/kg)  were examined. The coefficients of correlations among characteristics vs. grain yield were also investigated. Results revealed that the characteristics under study ranged between as follow; number of plants per square meter 390-460 no/m2, the number of heading day 84.25-88.5 day, plant height 78.25-96.25 cm, number of spikes per square meter 474-669 no/m2, number of spikelet per spike 14.0-17.26 no/spike, length of spikes 5.05-6.71 cm, number of grains per spike 37.5-60.55, grain weight per spike 1.49-2.72 g, grain yield 449.99-635.83 kg/da, harvest index % 22.73-42.08, 1000 grain weights 24.85-41.45 g, hectoliter weight 73.4-80.6 kg/hl, kernel vitreousness % 95.25-99.0, protein % 13.97-17.75, wet gluten % 35.65-44.05, sedimentation 16.0-29.75 ml, marketing price 1.52-1.63 TL/kg respectively. The correlation coefficients scored between the yield and other characters were found mostly non-significant. Regression equations were also found not reliable with low coefficient of determination (%R2). Artuklu was recognized as high yielding with a 635.83 kg/da, 1000 grain weight (41.02 g), hectoliter weight (80.6 kg) and kernel vitreousness (%8.75-9). Sümerli, Fırat-93 and Burgos varieties were distinguished in terms of protein %, wet gluten % and sedimentation value (ml). As a result of the profitability analysis, the highest income per decare was obtained from Artuklu with 1036.40 TL/da. Sarıbaşak (995.38 TL/da) and Alatay (992.76 TL/da) placed in the second and third ranks.