Bilgi ifşası niyetine yönelik bir model önerisi: Muhasebeciler üzerine bir araştırma
Towards a conceptual model of whistleblowing intention: A study on accountants
Yazar: CEREN ÖZVEREN
Danışman: DOÇ. DR. AYÇA ZEYNEP SÜER
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Muhasebe Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Bilgi ifşası = Whistleblowing ; Muhasebe = Accounting ; Muhasebe hata ve hileleri = Accounting mistakes and frauds

Özet:
Bu çalışmanın amacı muhasebecilerin bilgi ifşası niyetini anlamaya yönelik bir model geliştirmektir. Bu kapsamda çalışmanın modelinde misilleme korkusu, teşvik unsuru ve algılanan önemlilik bağımsız değişkenler, bilgi ifşasına yönelik tutum aracı değişken ve hile türü düzenleyici değişken olarak belirlenmiştir. Çalışmanın bağımlı değişkeni ise bilgi ifşası niyetidir. Araştırma modeli kapsamında misilleme korkusu, teşvik unsuru ve algılanan önemliliğin bilgi ifşası niyeti üzerinde anlamlı bir etkisi olduğu bulunmuştur. Ayrıca, bilgi ifşasına yönelik tutumun kısmi aracılık rolü olduğu görülmüştür. Muhasebecilerin karşılaştıkları hile türünün ise düzenleyici rolü olmadığı tespit edilmiştir. Çalışma kapsamına İSO-500'de yer alan şirketlerdeki muhasebeciler (finansal muhasebe ve bütçe de) dahil edilmiştir. Çalışmanın örneklemi 413 kişiden oluşmaktadır. Çalışmada iki farklı hile türü ele alınmış, iki farklı vak'a oluşturulmuştur, bu sebeple iki anket hazırlanmışıtır. Anketlerde vak'alar farklı olup, anket soruları ise tamamen aynıdır. Katılımcılara vak'aların birinde varlıkların kötüye kullanılması hilesi, diğer vak'ada ise finansal raporlama hilesi verilmiştir. Bağımsız değişkenlerin bağımlı değişken üzerindeki etkisini incelemek için basit regresyon analizi kullanılmıştır. Aracı ve düzenleyici değişkenlerin analizi için Hayes Process Model kullanılmıştır. Ayrıca sosyo-demografik değişkenlerin analizi için t-testi ve ANOVA analizleri uygulanmıştır.

Abstract:
The purpose of this study is to develop a model to understand accountants' whistleblowing intentions. In this context, fear of retaliation, incentives and perceived seriousness are determined as independent variables, attitude towards whistleblowing intention is determined as mediating variable and type of fraud is determined as moderating variable in the research model. The dependent variable of the study is the whistleblowing intention. Within the scope of the research model, a significant effect between fear of retaliation, incentives and perceived seriousness and whistleblowing intention has been found. In addition, attitude towards whistleblowing intention mediates the relationships between fear of retaliation, incentives, perceived seriousness and whistleblowing intention. The type of fraud does not moderate the relationship of fear of retaliation, incentives and perceived seriousness and whistleblowing intention. Participants of the study were accountants in ISO-500 companies and the sample of the study consisted of 413 accountants. Within the scope of the study, two different types of fraud were discussed so two different cases were given in the questionnaires and two questionnaires were prepared. In the questionnaires the cases are different but the survey questions are exactly the same. In one of the cases, misappropriation of assets fraud is given, and in the other case, fraudulent financial statements fraud is given. Simple regression analysis was used to analyse the effect of independent variables on dependent variables. Hayes Process Model was used for the analysis of mediator and moderator variables. In addition, t-test and ANOVA analyses were applied to data for the analysis of socio-demographic variables.