Afyonkarahisar il merkezinde bulunan 13-15. yüzyıl camilerinde tezyinat üzerine bir inceleme
A research on the ornamentations of 13th-15th century mosques located in Afyonkarahisar
Yazar: ZEYNEP CEYLAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ASUMAN ŞENEL
Afyon Kocatepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi ve Sanatları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Afyonkarahisar = Afyonkarahisar ; Camiler = Mosques ; Tezyinat =

Özet:
13-15. yüzyıllarda Afyonkarahisar merkezindeki mescit ve camilerin yapımı Anadolu Selçuklu Sultanı I. Alâeddin Keykubad Han'ın emriyle Akronium/Akruenüs Kalesini (Afyonkarahisar Kalesini ) siyasi açıdan korumak ve onarımını yapmak maksadıyla görevlendirilen Mimar Bedreddin Gühertaş tarafından başlatılmış, ardından Beylikler ve Osmanlı Dönemi'nde de cami ve mescit yapımı devam etmiştir. Osmanlı Dönemi'nden Türkiye Cumhuriyetinin bugününe değin süregelen Afyonkarahisar merkezindeki camilerin tarihî değişimi süslemelerine de yansımıştır. Tez 13-15. yüzyıl Afyonkarahisar merkezindeki cami ve mescitler hakkında genel bilgilendirme yapıldıktan sonra camilerdeki orijinal tezyinî özellikleri olabildiğince tüm yönleriyle ortaya koymayı amaçlamaktadır. 13-15. yüzyıl Afyonkarahisar merkezindeki cami ve mescitlerin tezyinatında ortaya çıkan farklılıklar yahut benzerlikler oldukça dikkat çekicidir. 13-15. yüzyıl Afyonkarahisar merkez camilerinin tezyinatı hakkında yapılmış özel bir çalışma bulunmamaktadır. Yapılan çalışmanın bu konuda katkı sağlayacağı umulmaktadır. Tezin konusu gereğince literatür taraması yapıldıktan sonra Afyonkarahisar merkezindeki cami ve mescitler yerinde incelenerek görüntülenmiştir. Konu hakkında ilgili kurum ve kuruluşlarla bilgi alışverişi yapılmıştır. Elde edilen bilgi ve bulgular neticesinde 13-15. yüzyıl Afyonkarahisar merkezinde Anadolu Selçuklu, Beylikler ve Osmanlı Dönemleri'nde yapılan cami ve mescitlerin bir kısmının günümüze kadar ulaştığı, bir kısmının özgün mimarisini büyük oranda kaybetmesine rağmen orijinal tezyinî parçalarını ihtiva ettiği, bir kısmının mimari açıdan günümüze ulaşsa da orijinal bir tezyinî parça içermediği, bir kısmının ise günümüze ulaşamadığı saptanmıştır. Burada 13-15. yüzyıl Afyonkarahisar merkezindeki camiler ve mescitten camiye dönüştürülen ibadethaneler hakkında genel bilgilendirme yapıldıktan sonra anılan yapıların tezyinî özellikleri ele alınarak dönemler arasındaki benzerlik ya da farklılıklar ortaya konulmaya çalışılmıştır.

Abstract:
The construction of the masjids and mosques in the center of Afyonkarahisar in centuries between 13-15 was started by Architect Bedreddin Gühertaş, who was assigned to politically protect and repair Akronium/Akruenüs Castle (Afyonkarahisar Castle) by the order of the Anatolian Seljuk Sultan Alâeddin Keykubad Khan. Then, the construction of mosques and masjids continued in the Principalities and Ottoman Periods. The historical change of the mosques in the center of Afyonkarahisar, from the Ottoman period to the present of the Republic of Turkey, is also reflected in their decorations. Thesis aims to reveal the original decorations of the mosques as much as possible after giving general information about the mosques and masjids in the center of Afyonkarahisar in the centruies between 13 and 15. The differences or similarities that emerged in the decoration of the mosques and masjids in the center of Afyonkarahisar in the 13th-15th centuries are quite remarkable. There is no dedicated research on the decorations of the 13th-15th century Afyonkarahisar central mosques. It is hoped that the study will contribute to this issue. After the literature search was carried out in accordance with the subject of the thesis, the mosques in the center of Afyonkarahisar were examined on site and photos were taken. Information exchange was made with the relevant institutions and organizations about the subject. As a result of the information and findings obtained, some of the mosques and masjids built during the Anatolian Seljuk, Principalities and Ottoman Periods in the centuries between 13 and 15 center of Afyonkarahisar have survived to the present day. Although some of them have largely lost their original architecture, they contain original ornamental parts. Even some of it has survived architecturally, it does not contain an original piece of ornamentation. It has been determined that some of them have not reached the present day. Here, after general information was provided about the mosques in center Afyonkarahisar in the centruies between 13 and 15 and the places of worship converted from a masjid to a mosque, it was tried to reveal the similarities or differences between the periods by handling the ornamental features of the mentioned structures.