Kutbüddin Râzî'nin "Risâle fî Tahkîki'l-mahsûrât" adlı eserinin tahlil ve tahkiki
The examination and investigation of the work named "Risâle fî Tahkîki'l-mahsûrât" by Kutbüddin Râzî
Yazar: MEHMET KARATAPAN
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET ÖZTURAN
İstanbul Medeniyet Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı / İslam Felsefesi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Felsefe = Philosophy ; Felsefe tarihi = Philosophy history ; Kutbuddin Razi = Kutbuddin Razi ; Mantık = Logic ; Türk-İslam felsefesi = Turkish-Islamic philosophy ; İslam felsefesi = Islamic philosophy ; İslamiyet = Islam

Özet:
Bu tez, bir giriş ve iki temel bölümden oluşmaktadır. Girişte, tahkik ve incelemesini yaptığımız Risâle fî Tahkîki'l-mahsûrât adlı eserin, Kutbüddin Râzî'ye ait olduğu ortaya kondu. Bununla birlikte, Kutbüddin Râzî'nin Mantık eserlerinin kronolojisi belirtildi. Yine giriş bölümünde, Risâle fî Tahkîki'l-mahsûrât'ın tahkikinde, hangi nüshaların esas alındığı açıklandı. Bunun yanı sıra, Risâle fî Tahkîki'l-mahsûrât'ın içeriği incelendi ve çalışma boyunca istifade edilen kaynaklar ortaya kondu. 
	Tezin birinci bölümünde, giriş mahiyetinde yüklemli önermelerin temel kavramları açıklandı. Sonrasında, tümel olumlu bir önermenin kurulumu, nicelik edatı olan küll terimi, yüklemli önermenin konusu (mevzû) ve yüklemi (mahmûl) üzerinden ele alındı. Bu bağlamda, akdü'l-vaz' ve akdü'l-haml kavramları incelendi. Olumlu yüklemli önermelerde doğru bir yargıda bulunmak için, konunun bir şekilde var olması gerektiğini ifade eden kaide-i feriyye bağlamında, olumlu yüklemli önermelerin, hakîkiyye, hâriciyye ve zihniyye şeklinde taksim edildiğini belirttik. Kutbüddin Râzî'nin zihniyye önermeleri kabul etmediğini, zihniyye önermeleri olumsuz önermelere indirgediğini vurguladık. Yüklemli önermelerin konusunun kurulumunu inceledikten sonra, akdü'l-haml kavramı üzerinden önermenin yükleminin kurulumunu ele aldık. Birinci bölümün sonunda, tümel olumsuz yüklemli önermelerin nasıl kurulduğu, konusunun var olmasının gerekli olup olmadığı, mümkün kipiyle kurulmuş önermelerin geçerli bir döndürmesinin bulunup bulunmadığı, tümel olumsuz zorunlu bir önermenin ne tür bir önermeye döndürüleceği gibi problemleri inceledik. 
Son bölümde, şartlı önermelerin nicelenmesinin ne anlama geldiği incelendi. Bunun yanı sıra, şartlı önermelerin iki unsuru olan mukaddem ve tâlînin semantik yorumunun nasıl yapıldığı ortaya kondu. Şartlı önermelerin, niteliği, niceliği ve doğruluk değerlerinin belirlenmesinde, mukaddem ve tâlînin kendisi yerine, mukaddem ve tâlî arasındaki bitişiklik (ittisâl) veya ayrışıklık (infisâl) ilişkisinin belirleyici olduğu vurgulandı. Mukaddem ile tâlî arasındaki lüzûmun semantiği incelendi. Tümel olumlu lüzûmiyye önermesinin tanımında yer alan "tüm mümkün durum ve koşullar" şeklindeki tanımlayıcı unsurunun ne anlama geldiği ortaya kondu. Son olarak Risale'nin ikinci kısmının eklentiler başlığında yer alan problemler, tezin ikinci bölümünün sonlarında incelendi.

Abstract:
This thesis consists of an introduction and two main chapters.  In the introduction, it was revealed that the work called "Risala fî Tahqîqi'l-mahsûrât", which we have provided its critical edition and have analyzed, belongs to Quṭb al-Dīn al-Rāzī. Additionally, in this part, The chronological order of Quṭb al-Dīn al-Rāzī's logical works has been specified, as well as it was explained which copies and manuscripts were utilized along the analysis of "Risala fî Tahqîqi'l-mahsûrât". Finally, the content of "Risala fî Tahqîqi'l-mahsûrât" was vetted and the sources utilized across the thesis, were revealed.
In the first part of the thesis, the main notions of categorical propositions are explained and to be intended merely for introductory purposes. Thereafter, forming of a universal affirmative proposition has been addressed through the notion of "kull" which is a quantity preposition, and subject (mawḍūʿ) and predicate (maḥmūl) of the categorical proposition. Within this context, the concepts of aqdu'l-vaz' and aqdu'l-haml were vetted. 
 We have stated that within the context of Qaide-i far'iyya, which states that in order to make a correct judgment in affirmative predicate propositions, the subject must exist in some way, affirmative categorical propositions are divided into three parts i.e. haqiqiyya (real), kharijiyya (concerning extra-mental reality) and zihniyya (mental). We emphasized that Quṭb al-Dīn al-Rāzī did not accept mental propositions and reduced mental propositions to negative propositions. After examining the forming of the subject of categorical propositions, we discussed the forming of subject for the categorical of the proposition through the concept of aqdu'l-haml. Finally, in the first chapter, we dealt with several problems such as how the universal negative subject-predicative propositions are constructed, whether the subject must exist, or there is a valid aqıs for the propositions asserted with modality of contingency, and what kind of proposition required to convert a universal negative necessary proposition.
In the last section, we have examined what it means to quantify hypothetical propositions. In addition, how the semantic interpretation of the two elements of conditional propositions, antecedent (muqaddam) and a consequent (tālin), has been revealed. It was emphasized that in determining the quality, quantity and truth values of hypothetical propositions, the relationship of connection (ittisal) or disjunction (infisal) between the antecedent and consequent is the determining factor, instead of the antecedent and the consequent itself. The semantics of the luzum between antecedent and the consequent were explained. The meaning of the descriptive element of "all possible situations and conditions" in the definition of the universal affirmative lûzûmiyya proposition has been revealed. Finally, the problems included in the appendices of the second part of the Risale were examined at the end of the second part of the thesis.