Nabi Divanı'nda gelenekten sapmalar ve biçimbirimsel yinelemeler
Deviations from tradition and morphological repetitions in the Nabi's Divan
Yazar: EYÜP BAYRAKTAR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NECMİYE ÖZBEK ARSLAN
Yozgat Bozok Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Klasik Türk edebiyatında 17. yüzyıl, Nâbî ile hikemî şiire özellikle Na'ilî ve Neşatî ile de
Sebk-i Hindî anlayışına ev sahipliği yapmıştır. Bunun yanı sıra bu yüzyıl edebiyatı, 16.
yüzyılın güçlü edebiyatını koruyarak iki yeni üslup ışığında gerek mazmunlarda gerek ele
alınan konularda yenilik arayışlarına kapı aralamıştır. Bu durumun aksine bu yüzyıl Osmanlı
Devleti'nin gerilemeye başladığı içte ve dışta bozulmaların yaşandığı bir yüzyıl olarak tarihe
geçmiştir. Bilindiği gibi klasik edebiyat gelenekçi bir kimliğe sahiptir. Dolayısıyla şairlerin
hareket alanları ve bu alanlar içerisinde kullanacakları malzemeler, aşk çerçevesinde
işleyecekleri konular sınırlıdır ve önceden belirlenmiştir. Ancak bu duruma itiraz eden, yeni
hayaller, yeni konular ve yeni söyleyişler peşinde koşan başarılı birtakım şairler tarafından bu
gelenekçi edebiyatın dışına çıkılmış, dahası edebiyatın bu gelenekçi tarafı çeşitli yönlerden
eleştirilmiştir. Bu çalışmada Nâbî'nin gelenekten sapmaların görüldüğü, alışılmadık söylem ve
bağdaştırmaları dile getiren, yeri geldikçe geleneği eleştiren, yeni konulara kapı aralayan şair
kimliğini ortaya koymaya çalıştık. Ayrıca şair Nâbî'ye dair yapılan taramalarda, şairin bu
yönünün birtakım gazelleriyle ortaya konduğu çalışmalar da tespit edilerek bunlardan istifade
edilmiş ve ortaya daha kapsamlı ve bütüncül bir çalışma konmaya çalışılmıştır. Bununla
birlikte çalışmanın bir başka ayağını teşkil eden Nâbî'nin gazellerinde var olan biçimbirimsel
yinelemelerin varlığı ve gazellerdeki kullanımları ele alınmıştır.
Anahtar Kelimeler: Alışılmadık söylem ve unsurlar, Deyişbilim, Klasik Türk edebiyatında
gelenek, Nâbî Dîvânı, Sapma, Vâsûht tarzı aşk, Yineleme.

Abstract:
In classical Turkish literature, the 17th century hosted the hikemî poetry with Nâbî and the
Sebk-i Hindî approach, especially with Na'ilî and Neşatî. In addition, the literature of this
century preserved the powerful literature of the 16th century and opened the door to the search
for innovation in both the themes and the subjects discussed in the light of two new styles.
Contrary to this bright situation in the field of literature, this century is known as a century in
which the Ottoman Empire began to decline and experienced internal and external defeats. As
everyone knows, classical Turkish literature has a traditionalist identity. For this reason, poets'
areas of action, the materials they will use within these areas, and the topics they will cover
within the framework of love are limited and predetermined. However, some successful poets
who objected to this situation and pursued new dreams, new subjects and new expressions
went beyond this traditionalist literature, and moreover, this traditionalist side of literature was
criticized from various aspects. In this study, we tried to shed light on Nâbî's identity as a poet
who expresses unconventional, unusual discourses and associations, criticizes tradition when
necessary, and opens doors to new topics. In addition, in the research on the poet Nâbî, studies
in which this aspect of the poet was revealed through some of his ghazals were identified and
benefited from. In this way, a more comprehensive and holistic study was attempted. In
addition to these, the existence of morphological repetitions in Nabi's ghazals and their use in
the ghazals, which constitute another branch of the study, were discussed and analyzed.
Keywords: Deviations, Nâbî's divan, Reconciliation, Repetition, Stylistics, Tradition in
classical turkish poetry, Vâsûht style love.