Yönetsel karar verme sürecinde dinamik amaç programlama yaklaşımı ve bir uygulama
Dynamic goal programming approach in managerial decision making process and an application
Yazar: ALİ ÖZDEMİR
Danışman: PROF. DR. GÜNAY SÖNDÜRMEZ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2004
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Bilgi sistemleri = Information systems ; Dinamik programlama = Dynamic programming ; Kantitatif karar verme teknikleri = Quantitative decision making techniques ; Karar verme = Decision making ; Karar verme süreci = Decision making process ; Karar verme yöntemleri = Decision making methods ; Yönetim bilgi sistemleri = Management information systems

Özet:
Yönetim bilgi sistemindeki gelişmeler, firmaları global rekabet ortamında kaynaklarını etkin kullanmaya zorlamakta, bu da karar vericilere büyük sorumluluklar yüklemektedir. Özellikle karar sürecindeki karmaşıklığın artmasıyla birlikte sezgisel yöntemlerle verilen kararlar firmaların rekabet gücünü azaltmaktadır. Kantitatif karar verme teknikleri karar sorunlarını bilimsel olarak çözmede yardımcı olmaktadır. Firmaların, karşılaştıkları sorunlara yönelik geliştirdikleri alternatif çözümleri içeren kararlar arasında en etkin olanını seçmek için öncelikle sorunun yapısına uygun matematiksel modeli belirlemeleri gerekir. Rekabetin kendinden kaynaklanan dinamik yapısı içinde karşılaşılan sorunlara yönelik kararlar da dinamik yapıda olmaktadır. Dinamik kararlar, belirsiz çıktılar ve çatışan amaçlar dikkate alınarak farklı zaman aralıklarında verilen kararların, sonradan verilecek kararları etkilediği karar süreçleri olarak ifade edilmektedir.. Bu yapıya uyan,dinamik programlama, çok kriterli karar verme sorunların çözümünde etkili bir modeldir. Çok amaçlı karar verme, gelişen teknoloji ve rekabet koşullarında optimizasyonun tek bir amaç fonksiyonu ile bulunmasının yetersiz olduğu karar sorunlarında, birden fazla amaç fonksiyonuna göre optimizasyonun sağlanabildiği karar verme tekniğidir. Hedef programlama, firmaların çok amaçlı karar verme sorunlarının çözümünde en çok kullandıkları matematiksel yöntemdir ve birden çok amacı, yöneticilerin belirlediği hedef değerlerinden aşağı ve yukarı sapmaları minimize eden tek bir amaç fonksiyonuna dönüştürmektedir. Hedef programlama modelinin dinamik programlama ile çözümü, dinamik amaç programlama olarak adlandırılmaktadır.Yönetsel karar verme süreci, tasarım, seçim, uygulama ve kontrol süreçlerinden oluşan ve rasyonellik ilkesi çerçevesinde bilimsel yöntem ve tekniklere dayalı olarak ele alınan süreçler topluluğu olarak tanımlanabilmektedir. Bu çerçevede PMS firmasının üretim aşamasında karşılaştığı sorunların çözümüne uygulanan dinamik amaç programlama modelinin, çok aşamalı bir süreçte tüm kısıtları dikkate alarak, birden fazla amaca göre etkin kararları belirlediği tespit edilmiştir.

Abstract:
The improvements in the management information system forces businesses to utilize their resources efficiently in the global competition environment and this gives important responsibility to the decision makers. Especially by the increase of the complexity involved in the decision making process, the decisions made by intuitional methods, lessens the competition power of the businesses. Quantitative decision making methods aid in solving the decision problems in a scientific manner. For the businesses to select the most efficient one among the decisions those include the alternative solutions developed for the problems which they are faced with, firstly they have to determine the mathematical model appropriate for the structure of the problem. Decisions aimed at the problems faced with in the dynamic structure originating from the competition itself, also have a dynamic structure. Dynamic decisions are stated as the decision processes in which the decisions made at different time intervals by taking uncertain outcomes and conflicting objectives into consideration, influence the decisions those will be made subsequently. Dynamic programming that suits this structure is an efficient model in the solution of multi criteria decision making problems. Multi objective decision making is the quantitative decision making technique in which the optimization can be obtained according to more than one objective function for the decision problems in those finding the optimization by only one objective function is insufficient, under the improving technology and competition conditions. Goal programming is the most used mathematical method in the solution of the businesses' multi objective decision making problems and it transforms the multi objectives into only one objective function that minimizes the positive and negative deviations from the goal target values determined by the managers. Solution of the goal programming model by dynamic programming is called as dynamic goal programming. Managerial decision making process can be defined as the group of processes, composed of design, selection, implementation and control processes and considered based on scientific methods and techniques in the frame of rationality principle. In this frame, it is determined that the dynamic goal programming model which is applied to the solution of problems those the PMS company is faced with in the production stage, has designated the efficient decisions according to more than one objective by taking all constraints into consideration in a multi-stage process.