Kemoterapi alan meme kanserli hastalarda kemoterapinin yan etkilerine ilişkin verilen eğitim ve evde izlemin yaşam kalitesine etkisi
Evaluating the impact of follow at home and education which was given about the side effects of chemotherapy to quality of life patients with breast cancer with receiving chemotherapy
Yazar: DUYGU AKÇAY
Danışman: DOÇ. SEBAHAT GÖZÜM
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2005
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Hemşirelik = Nursing

Özet:
Bu araştırma, kemoterapi alan meme kanserli hastalarda, kemoterapinin yan etkilerine ilişkin verilen eğitim ve evde izlemin yaşam kalitesine etkisini değerlendirmek amacıyla tek grupta ön test-son test düzeni araştırma ilkelerine uygun olarak yapılmıştır. Araştırma kapsamına, 08.12.2003-01.10.2004 tarihleri arasında Atatürk Üniversitesi Yakutiye Araştırma Hastanesi medikal onkoloji servisi, ayaktan kemoterapi ünitesinde okuma-yazma bilen ve Erzurum il merkezinde oturan, ikinci kür ve daha ileri kür kemoterapi tedavisi alan meme kanserli 30 kadın alınmıştır. Veriler soru formu ve Yaşam Kalitesi Ölçeği ile toplanmış ve tanımlayıcı istatistiklerin yanı sıra, Mc Nemar, Wilcoxon eşleştirme testi ve bağımlı gruplarda t testi analizleri kullanılarak değerlendirilmiştir Araştırma kapsamına alınan kadınların yaş ortalaması 42.96±8.75'dir (yaş aralığı: 28-65). Kadınların yarısından fazlasının ilkokul mezunu (%53.3, n=16) ve hiçbirisinin çalışmadığı saptanmış olup ekonomik durum tanımlarına bakıldığında %53.3'ünün (n=16) "gelirim giderimden düşük" ifadesini kullandığı, hepsinin sağlık güvencesinin olduğu belirlenmiştir. Hastaların büyük çoğunluğunun (%93.3, n=28) tanıyı bildiği, 2 ve 3. evrede olduğu (%83.4, n=25) ve 3 haftada bir kür aldığı (%83.3, n=25) saptanmıştır. Kadınların araştırma kapsamına alındıkları gün %86.7'sinin (n=26) 2. ve 3. kür için geldikleri ve %90.0'ının (n=27) mastektomi geçirdiği belirlenmiştir. Hastaların kemoterapi sonrası en fazla yaşadığı yan etkiler sırasıyla; halsizlik- yorgunluk (%100.0, n=30), saç dökülmesi (%93.3, n=28), bulantı-kusma (%86.7, n=26), ani terlemeler, vajinal kuruluk ve adet dönemlerinde düzensizleşme (%63.3, n=19), cinsel istekte azalma (%63.3, n=19) ve enfeksiyon (%53.3, n=16) olarak belirlenmiştir. Yan etkilere ilişkin şimdiye kadar bilgi alan kadınların oranı çok düşük iken (%3.3-6.7, n=1,2), yan etkilere ilişkin bilgi alma isteği yüksek bulunmuştur. Sırasıyla; saç dökülmesi (%86.7, n=26), enfeksiyona yatkınlık (%63.3, n=19), halsizlik- yorgunluk (%43.3, n=13), ani terlemeler, vajinal kuruluk ve. adet dönemlerinde düzensizleşme (%36.7, n=11), kanamaya yatkınlık (%23.3, n=7), bulantı-kusma (%23.3, n=7). Diğer yan etkilere ilişkin bilgi alma isteği daha az olmuştur. Kadınların yaşıtlarına göre fiziksel ve psikolojik sağlık algısı eğitimden önce ve sonra karşılaştırıldığında; fiziksel sağlık algısındaki değişimin anlamsız (z*= -1.897, p>0.05), ancak psikolojik sağlık algısındaki değişimin istatistiksel olarak önemli (z= - 3.207, p<0.001) olduğu bulunmuştur.V Kemoterapi sonrası görülebilecek yan etkilerin yönetimine ilişkin kadınların eğitim öncesine göre, eğitim sonrası bilme oranlarının tüm yan etkilerde arttığı (p<0.001) saptanmıştır. Kemoterapinin yan etkilerinin günlük yaşam ve sosyal aktivitelerine etkisi eğitim öncesinde en fazla; ev işleri, alışveriş, banyo ve ev yönetimi alanlarında belirtilmiştir. Eğitim sonrasında tüm aktivitelerden "etkileniyorum" oranında düşme olurken, "beslenme" ve "ev işleri" alanlarındaki etkilenme oranındaki değişim istatistiksel olarak önemli bulunmuştur (sırasıyla p<0.05, p<0.005). Meme kanserli kadınların eğitim öncesinde ve sonrasında yaşam kalitesi ölçeğinden aldıkları puan ortalamaları karşılaştırıldığında, eğitim sonrasında yaşam kalitesi ölçeğinin "seksüel bozukluk" alt boyutu dışındaki tüm alanlarında ve toplam yaşam kalitesi puanında artış olduğu saptanmıştır (p< 0.001).

Abstract:
This research was carried out as suitable for one group, according to the research principles of the before-after test method with tie aim of evaluating the impact of follow at home and education which was given about the side effects of chemotherapy to quality of life patients with breast cancer who receiving chemotherapy. The content of the research are 30 women with breast cancer and lives in the centrum of Erzurum and who also knows read and write and were the patients of the outpatient chemotherapy unit and medical oncology service of the Erzurum Yakutiye Research Hospital in between the date 08.12.2004-01.11.2004. They were having tine secondary and the more cures of chemotherapy. Data were collected through questionnaire form and the Ouality Of Life Scale. Data were evaluated with the descriptive statistics, the WSc Nemar, Wilcoxon correspondence test and the independent samples t test analysis. The age average of the women who included the research was 42.96±8.75 (range:28-65). The more than tiie half of the women had primary school diplomas (%53.3, n=16), all of them were housewifes and they have got health insurance. When concentrate on their economical situations, it is seen that %53.3 (n=16) of them said "my income is less than my expenditures". The most of them knew the diagnosis (%93.3, n=28), and they were either in tie 2 ""* or 3nd stages (%83.4, n=25) and receiving the cure once in three weeks time period (%83.3, n=25). The day when they were selected for the content of the research, %86.7 (n=26) of them were in the hospital for their 2 nd or 3^ cure. Also, it is find out thai %9G (n=27) of tiem have had mastectomy before. The most common side effects which were seen in the patients after the chemotherapy were defined as; fatique (%1DQ, n=30), hair loss (alopecia) (%93.3, n=28), nausea-vomiting (%86.7, n=26), sudden sweat, vaginal dryness and tnregular in menstrual cycle (%63.3, n=19), decreased sexuel interest (%63.3, n=19), and infection (%53.3, n=16). The rate of the women who wanted to have information about the side effects was low (%3.3-6.7, n=1,2) but the rate of the women who get information was higher, in orderly; hair toss (%86.7, n=26), potential infections (%63,3, n=19), fatiquevn (%43.3, n=13), sudden sweat, vaginal dryness and changes in menstrual cycle (%36.7, n=11), potential bleeding (%23.3, n=7), nausea-vomiting (%23.3> n^7). The expectations of getting information about the other side effects was few. While comparing, the physical and psychological health cognitive of the women due to their same age, before and after the education, the change in the physical health cognitive was unsignificant (z*= -1.897, p>0.05), but the change in the psychological health cognitive was statistically significant (z- -3.207, p<0.001). Managmeni of the side affects after the chemotherapy increased in women after the education clue to the period before the education in all side effects (p<&.001). The side effects the chemotherapy were seen especially in the on their activities social and daily Me as house works, shopping, hath and home managment, before the education. After the education, the side effecflon in all activities decreased bp,û the rate of affection in feeding and "house works" were significant (in orderly p<0.05, p<0.005). While comparing the svemge point of the breast cancer with women, before and after the education, \% is found Si^t qyafify of fife şc#!e jftcrerssed In «" dimensions except the "sexual dysfunction", and the total life quality score also Increased (p< 0.001).