Malatya ilinde 15-34 yaş arası kadınlarda osteoporoz risk faktörlerini belirleme ve osteoporozdan korunmada sağlıklı yaşam biçimi davranışlarını geliştirme
Determination of osteoporozis risk factors in 15-34 aged women in Malatya province and development of health promotion behaviors with the objective of prevention from osteoporozis
Yazar: YURDAGÜL YAĞMUR
Danışman: Y.DOÇ.DR. NEVİN HOTUN ŞAHİN
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2003
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Bu araştırma tanımlayıcı ve deneysel olmak üzere iki aşamalı olarak planlanmıştır. Birinci aşamada genç kadınların osteoporoz bilgileri, riskleri ve sağlık davranışlarının belirlenmesi hedeflenmiştir. İkinci aşamada ise deney grubuna sağlığı geliştirme programı kapsamında verilen eğitimin genç kadınların sağlık davranışları, osteoporoz bilgileri ve risklerine etkisini belirlemek hedeflenmiştir. Araştırmanın tanımlayıcı bölümünde örneklemi Malatya ili Mücelli Sağlık Ocağı bölgesinde oturan 15-34 yaş arası 320 kadın oluşturmuştur. Bu aşamada kadınlara demografik verilerinin elde edildiği Tanıtım Formu, literatür taramaları doğrultusunda hazırlanan Osteoporoz Bilgi Formu, Osteoporoz Risk Tarama Formu, Sağlıklı Yaşam Biçimi Ölçeğinin beslenme ve egzersiz alt grupları uygulanmıştır. Deneysel bölümün örneklemini ise tanımlayıcı bölümde yer alan kadınlardan demografik verileri dikkate alınarak(yaş, eğitim, ekonomik durum, medeni durum ve meslek) belirlenen kadınlar (25 deney, 25 kontrol) oluşturmuştur. Deney grubundaki kadınlara iki oturumda "Sağlığı Geliştirme Programı" içeriğine göre hazırlanan osteoporoz ve sağlık davranışlarını içeren eğitim yapılmış, davranışı devam ettirme stratejileri uygulanmış ve "Osteoporozdan Korunmada Sağlıklı Yaşam Biçimi" eğitim broşürü dağıtılmıştır. Kontrol grubuna ise sadece eğitim broşürü verilmiştir. Deney ve kontrol grubuna tanımlayıcı aşamadaki formlara ek olarak bir haftalık kalsiyum alımlarım ve egzersizlerini gösteren formlar program öncesi, programdan 1 ay ve 3 ay sonra uygulanmıştır. Elde edilen verilerin istatistiksel değerlendirmesinde; yüzdelik dağılım, ortalama ve standart sapma, varyans analizi, Kruskal Vallis ve eşler arasındaki farkın önemlilik testi (paired samples t testi ) kullanılmıştır.Tanımlayıcı grupta kadınların %55,7'si 9 yıl ve üzerinde eğitim almış, %60'ı evli, %60,3'ünün ekonomik durumu orta ve %54,7'si evli olarak saptanmıştır. Kadınların beslenme puan ortalaması 17,07 ± 3,59, egzersiz puan ortalaması 7,47 + 2,31, osteoporoz bilgi puanı ortalaması 9,9 ± 4,66, risk sıklığı ortalaması 3,68 ± 1,67, günlük kalsiyum alımı ortalaması 798,12 ± 419,90 ve beden kitle indeksi ortalaması 23,48 ± 4,22 olarak bulunmuştur. Çalışmanın ikinci aşamasında deney ve kontrol grubunun tanımlayıcı özellikleri normal dağılım göstermiştir. Deney grubunun beslenme puanında program öncesiyle program sonrası birinci ayda anlamlı fark bulunurken (p< 0,005), üçüncü ayda yapılan izlemde anlamlı bulunmamıştır. Deney grubunun egzersiz puan farkı program öncesi ile program sonrası 1. ayda (p<0,005) ve 3. Ayda (p<0,05) anlamlı bulunmuştur. Deney grubundaki kadınların osteoporoz bilgi değişikliği birinci (p=0,000) ve üçüncü ayda (p= 0,001) anlamlı bulunurken risk faktörleri sadece birinci ayda (p<0,005) anlamlı bulunmuştur. Deney grubundaki kadınların egzersiz süresindeki artma birinci ve üçüncü ayda anlamlı bulunmuştur (p<0,05). Deney grubundaki kadınların kalsiyum alımı ve beden kitle indekslerinde anlamlı bir farklılık gözlenmemiştir (p>0,05). Kontrol grubundaki kadınların ise program öncesi ile program sonrası üçüncü ayda yapılan izlemde beslenme ve egzersiz puanı, osteoporoz bilgi puanı, risk puanı, kalsiyum alımı, egzersiz süresi ve beden kitle indekslerinde anlamlı bir değişiklik saptanmamıştır. Deney ve kontrol grubu karşılaştırıldığında sadece deney grubunun osteoporoz bilgi puanında anlamlı fark saptanmıştır.

Abstract:
Determination of osteoporosis risk factors in 15-34 aged women in Malatya province and development of health promotion behaviours with the objective of prevention from osteoporosis. This study was planned into two phases namely experimental and descriptive. In the first phase, it was aimed at finding out what young women knew about osteoporosis and its risks and health behaviours. In the second phase, on the other hand, determining the impact of education given to the experimental group in the context of health promotion programme upon health behaviours pattern, knowledge regarding osteoporosis and its risks in younger adults. The subjects participating in the descriptive part of the study were 320 women aged 15-34 living in the district of Mucelli Local Health Centre in Malatya.In this phase, women were asked to act accordingly to the introduction form from which demographic profile was obtained, osteoporosis knowledge form made from literature survey, osteoporosis risks assessment form and dietary and exercise subgroups from health promotion scale. The samples of experimental part were chosen from those women participating in the descriptive part by taking their demographic profile, age, education, prosperity, marital status and profession, into consideration. The women in the experimental group were given, in two seatings, the training planned according to "Health Promotion Programme" covering osteoporosis and health behaviour pattern, the strategies regarding caring on the behaviour were applied and the training brochures on " Healthy Living Stiles in Osteoporosis Prevention" were distributed. Control group was given only training brochures. To the experimental and control groups in addition to the forms in the descriptive phase, forms indicating calcium intake and exercise were also applied before and 1 and 3 months after the programme.In the statistical evaluation of the findings, percentage distribution, mean and standard deviation, variance analysis, Kruskal Vallis and paired samples t test were used. Of the participants in the descriptive part, 55.7 % had a formal education of 9 or more years, 60% were married, 60.3% were economically belonging to middle class, and 54.7% were single. That women's mean dietary score was 17.07+3.59, mean exercise score was 7.47+2.31, mean ostereoposis knowledge score was 9.9+4.66, mean risk frequency was 3.68+1.67, mean daily calcium intake was 798.12+419.90 and mean body mass index was 23.48+4.22 was found. The descriptive futures of experimental and control group showed an even distribution in the second phase of the study. Dietary score of the experimental group before an d in the first month after the programme was found to be significant (p< 0.005) while during the follow up in the third month it was not. The exercise score difference in the experimental group before and in the first (p<0.005) and third month (p< 0.05) after the programme was found to be significant. While the changes in the ostereoposis knowledge of the women in the experimental group was found to be significant at the first (p= 0.000) and the third month (p==0.001),the risk factors were found to be significant only in the first month (p< 0.005). The increase in the duration of exercise of the women in the experimental group was found to be significant in the first and third month (p<0.05). There was no significant difference in calcium intake and body mass index of the women in the experimental group (p>0.05) There was no significant difference,on the other hand, in the dietary and exercise score, ostereoposis knowledge score, risk score, calcium intake, duration of exercise and body mass index of the women in the control group before and in the third month after the programme. Upon comparison of the experimental and control group,a significant difference was found only in the ostereoposis knowledge score of the former.