Piyasada satılan rooıbos çaylarının farmasötik botanik açıdan değerlendirilmesi
Evaluation of commercially available rooibos tea from a pharmaceutical botanical perspective
Yazar: ŞERİFE SARIKAYA
Danışman: DOÇ. DR. AYŞE BALDEMİR KILIÇ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Gülhane Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmakognozi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology

Özet:
Amaç: Bu çalışmanın amacı piyasada satılan Rooibos çaylarının detaylı anatomik ve 
morfolojik incelemeleri ile bazı içerik ve aktivite çalışmalarını yaparak etkin ve 
güvenli kullanımı konusuna katkıda bulunmaktır.
Gereç ve Yöntem: Bu çalışmada inceleme yapmak için piyasadan 11 farklı Rooibos 
çayı örneği satın alınmıştır. Alınan çay örnekleri SBÜ Gülhane Eczacılık Fakültesi 
laboratuvarındaki stereomikroskop ve ışık mikroskobu kullanılarak alınan çay 
örneklerinin anatomik ve morfolojik incelemeleri yapılmıştır. Daha sonra örneklerden 
ekstreler hazırlanıp toplam fenol ve flavonoid madde miktarlarına bakılmış, 
antioksidan ve antimikrobiyal aktivite çalışmaları yapılmıştır. Elde edilen veriler 
değerlendirilerek örnekler arasında bir karşılaştırma yapılmıştır.
Bulgular: Morfolojik açıdan incelendiğinde görülen belirgin farklılıklardan birisi
fermente Rooibos çayı örneklerinin genel olarak kırmızı-kahverengi yaprak ve kabuk 
parçalarından oluşurken fermente edilmemiş Rooibos çayı örneğinin yeşil yaprak ve 
sarı odunsu parçalardan oluşmasıdır. Örneklerin toplam fenolik ve flavonoid miktar 
tayinlerinde fenolik ve flavonoid içerikler genel olarak yüksek bulunmuştur. En 
yüksek fenolik içerik sırasıyla 8 ve 9 numaralı fermente Rooibos çaylarında 
bulunurken üçüncü sırada da fermente edilmemiş Rooibos çayı örneği gelmektedir. 
Toplam flavonoid madde miktarı açısından ise sırasıyla 2, 6, 3 numaralı fermente 
Rooibos çay örnekleri ve fermente edilmemiş Rooibos çayı örneği gelmektedir. 
Yapılan antioksidan aktivite çalışmalarında bütün çay örneklerinde yüksek 
antioksidan aktivite tespit edilmiştir. DPPH radikalinin süpürücü etkisine göre yapılan 
antioksidan aktivite çalışmasında bütün örneklerin % inhibisyon değerleri standart 
madde olarak kullanılan gallik asitle yakın değerler gösterirken en yüksek IC50 değeri 
de fermente edilmemiş Rooibos çayı örneğine ait 11 numaralı Rooibos çayında 
gözlenmiştir. ABTS radikali süpürücü etki tayininde standart maddelerle 
karşılaştırıldığında bütün Rooibos çayı örneklerinde yüksek antioksidan aktivite 
görülmüştür. CUPRAC aktivite tayininde ise bu iki çalışmanın aksine en düşük 
antioksidan aktivite fermente edilmemiş Rooibos çayında en yüksek aktivite ise 
v
sırasıyla 8, 9 ve 10 numaralı örneklerde gözlenmiştir. Antimikrobiyal aktivite 
çalışmasında ise en yüksek aktivite sırasıyla aspalatin, fermente edilmemiş Rooibos 
çayı ve fermente Rooibos çaylarında görülmüştür. 
Sonuç: Planlanan tez çalışmasında son yıllarda Türkiye'de tüketimi yaygınlaşan 
Rooibos çayının piyasada satılan örneklerinden satın alınarak detaylı anatomik ve 
morfolojik incelemeleri ile bazı içerik ve aktivite çalışmaları yapılmıştır. Anatomik ve 
morfolojik incelemelerde herhangi bir yabancı maddeye ve karakteristik bir elemana 
rastlanmamıştır. Fermentayon işleminin Rooibos çaylarında antioksidan ve 
antimikrobiyal aktiviteyi belirgin bir şekilde düşürdüğü görülmüştür. Deney sonuçları 
değerlendirildiğinde piyasadaki Rooibos çaylarının içerik ve aktivite bakımından 
literatürdeki verilerle paralellik gösterdiği düşünülmektedir. 
Anahtar Kelimeler: Rooibos çayı; Aspalathus linearis; Anatomik ve Morfolojik 
inceleme, Antioksidan aktivite, Antimikrobiyal aktivite
Bu çalışma Sağlık Bilimleri Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeler Koordinatörlüğü 
(BAP – 2022/225) tarafından desteklenmiştir.

Abstract:
Purpose: The aim of this study is to make detailed anatomical and morphological 
examinations and some content and activity studies for contribute to the effective and 
safe use of Rooibos teas sold in the market.
Materials and Methods: 11 different samples of Rooibos teas from the market was 
purchased to review this study. These samples' anatomical and morphological 
examinations have been made with stereo microscope and light microscope in SBU 
Gulhane Faculty of Pharmacy laboratory. After preparing the extracts from the 
samples, amount determination total phenol and flavonoid substance also antioxidant 
and antimicrobial activity studies were carried out. The obtained data were evaluated 
and a comparison was made between the samples.
Results:When samples are examined anatomically and morphologically, the one of 
the differences is fermented Rooibos tea samples consist generally red-brown leaves 
and bark but unfermented Rooibos tea samples consist green leaves and yellow woody 
parts. In total phenolic content and flavonoid content analyzes, phenolic and flavonoid 
contents were found higher than expected. In order of content no. 8 and 9 fermented 
Rooibos tea samples have the highest phenolic content and the unfermented Rooibos 
tea sample is in third place. Fermented Rooibos tea samples 2, 6 and 3, respectively, 
have the highest total flavonoid content, and unfermented Rooibos tea sample is in the 
last place. In antioxidant activity studies, a significant presence of antioxidant activity 
was detected in all tea samples. In the antioxidant activity study based on the 
scavenging effect of the DPPH radical, the % inhibition values of all samples show 
very similar values with gallic acid used as standard substance and the highest IC50 
value was observed in the unfermented Rooibos tea sample number 11. In determining 
the scavenging effect of ABTS radical, higher antioxidant activity was observed in all 
Rooibos tea samples compared to standard substances. In the CUPRAC activity test, 
in contrast to these two studies, the lowest antioxidant activity was observed in 
unfermented Rooibos tea, while the highest activity was observed in samples 9, 8 and 
10, respectively. In the antimicrobial activity study with gram positive bacteria, gram 
negative bacteria and a yeast, the highest antimicrobial activity was observed in 
aspalathin, unfermented Rooibos tea and fermented Rooibos tea, respectively.
vii
Conclusion: In the planned thesis study, detailed anatomical and morphological 
analyzes and some content and activity studies were carried out on commercially 
available samples of Rooibos tea, which has become widespread in Turkey in recent 
years. No foreign matter or characteristic element was found in the anatomical and 
morphological examinations. It was observed that the fermentation process 
significantly reduced the antioxidant and antimicrobial activity of Rooibos teas. When 
the test results were evaluated, it was seen that the commercially available Rooibos 
teas were compatible with the data in the literature in terms of content and activity, 
and they could be used safely.
Keywords: Rooibos tea; Aspalathus linearis; Anatomical and Morphological review, 
Antioxidant activity, Antimicrobial activity. 
This study was carried out by the Health Sciences University Scientific Research 
Projects Coordinatorship. (BAP – 2022/225)