Manyetik rezonans kolanjiopankreatografide izlenen biliyer morfolojik değişikliklerin pankreatikobiliyer hastalıklar ile ilişkisi
The relationship between the biliary morphological changes observed in magnetic resonance cholangiopancreatography and pancreaticobiliary diseases
Yazar: ESRA EYİCE KORKMAZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HÜSEYİN ÇOŞKUN
Afyonkarahisar Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Radyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Radyoloji ve Nükleer Tıp = Radiology and Nuclear Medicine

Özet:
Amaç: Hepatopankreatikobiliyer cerrahilerde en yaygın morbidite ve mortalite nedenlerinden biri safra yolları ile ilgili komplikasyonlardır. Safra yolu varyasyonlarının preoperatif tespiti, morbidite ve mortalite oranlarını azaltmak için önemlidir. Manyetik rezonans kolanjiyopankreatografi (MRKP), normal safra yolları anatomisini ve varyasyonlarını göstermek için non invaziv ve iyonizan olmayan güvenilir bir yöntemdir. Bu retrospektif çalışmada; intra ve ekstrahepatik safra yolları ve pankreatik kanaldaki varyasyonların popülasyonumuzdaki yaygınlığını göstermeyi, hastalarda izlenen çeşitli morfolojik değişiklikler ile pankreatikobiliyer hastalıkların ilişkisini araştırmayı amaçladık.
Gereç ve Yöntem: Bu çalışma tanımlayıcı kesitsel nitelikte olup 01.01.2022-31.12.2023 tarihleri arasında hastanemize karın ağrısı, sarılık nedeni ile başvurmuş ve üst abdomen MR ve MRKP çekilmiş 1141 hasta retrospektif incelendi. Hastaların yaşları, bilirubin değerleri, operasyon öyküsü incelendi. İntra ve ekstrahepatik safra yolu varyasyonlarında Sureka ve ark.'nın sınıflama sistemi kullanılırken, pankreas kanal varyasyonlarında ise Mortele ve ark.'larının belirttiği sınıflama sistemi kullanıldı. Safra yolu çapları ölçüldü. Safra yolu dilatasyon tiplendirmeleri Griffin ve ark.'larının çalışmasına göre yapıldı. Direkt bilirubin yüksekliği olan hastalarda safra yolu dilatasyonu için çap kesim noktaları belirlendi. Tanımlanan morfolojik değişiklikler ile primer pankreatikobiliyer malign hastalıkların (kolanjiokarsinom, pankreas kanseri, periampüller tümör) ve biliyer sistemdeki primer benign hastalıkların (kolelitiazis/koledokolitiazis, kolanjit, benign biliyer darlık, primer sklerozan kolanjit, koledok kisti) ilişkisi incelendi. İstatistiksel analiz için p<0,05 anlamlı kabul edildi ve SPSS 26 programı kullanıldı.
Bulgular: Çalışmaya dahil edilen 927 olgudan 414'ü erkek, 513'ü kadındı. Yaş ortalaması 58,4 (7-96) olup, kadınlarda yaş ortalaması 57,8; erkeklerde 59,1 idi. Hastaların 211'inde (%22,8) tanımladığımız benign ya da malign hastalık izlenmemiş olup yaklaşık %77,2'sinde tanımladığımız benign ya da malign hastalıklardan en az biri bulunmaktaydı. Tipik biliyer anatomi olarak tanımlanan tip 1 sağ hepatik safra yolu, tip A sol hepatik safra yolu ve sağ lateral insersiyo ile sistik kanal 117 hastada tespit edildi. Hastalardan 810'unda en az bir varyasyon vardı. En sık görülen anatomi sağ hepatik kanal tip 1 (%60,2), sol hepatik kanal tip A (%80,6), sistik kanal sağ lateral insersiyo (%58,3), pankreatik kanal seyri descending (%39,7) idi. Safra kesesinde taş/çamur varlığı, erkek cinsiyet, pankreatik kanal ve safra yolu dilatasyonu, sağ hepatik kanal, pankreatik kanal seyir ve konfigürasyon varyasyonları ile pankreatikobiliyer malign hastalıklar arasında anlamlı ilişki saptandı. Ayrıca safra yolu dilatasyon tipleri ile de pankreatikobiliyer malignite arasında ilişki gösterilmiş olup koledoğun incelerek sonlanmasının normal bulgu olduğu, koledok distalinde yarım ay şeklinde dolum defekti görülmesinin koledokolitiazis açısından anlamlı olduğu saptandı. Ayrıca koledoğun düzgün ani tıkanıklığının genellikle pankreas baş kesiminden kaynaklı tümöre bağlı olduğu, segmental safra yolu dilatasyonunun sıklıkla kolanjiokarsinomu düşündürdüğü, yine asimetrik düzensiz safra yolu değişikliklerinin de ağırlıklı olarak kolanjiokarsinomda görüldüğü tespit edildi.
Sonuç: Safra yolları değerlendirilmesinde, MRKP görüntüleme invaziv olmayan ve altın standart tetkiktir. Pankreatikobiliyer girişimsel işlem öncesi veya preoperatif MRKP ile safra yolları ve pankreatik kanal varyasyonlarının tespit edilmesi ve raporlanması morbidite ve mortaliteyi azaltacaktır. Ayrıca pankreatikobiliyer morfolojik değişikliklerin saptanması hastaların takip edilmesini sağlayarak olası hastalıkların erken yakalanmasına olanak tanıyacaktır.

Abstract:
Objective: One of the most common causes of morbidity and mortality in hepatopancreaticobiliary surgeries are complications related to the bile ducts. Preoperative detection of biliary variations is important to reduce morbidity and mortality rates. Magnetic resonance cholangiopancreatography (MRCP) is a non-invasive, non-ionizing, and reliable method for demonstrating normal bile duct anatomy and variations. In this retrospective study, we aimed to demonstrate the prevalence of intrahepatic and extrahepatic bile duct and pancreatic duct variations in our population, investigate the relationship between various morphological changes observed in patients and pancreaticobiliary diseases.
Materials and Methods: This study is a descriptive cross-sectional study that retrospectively examined 1141 patients who presented to our hospital between January 1, 2022, and December 31, 2023, due to abdominal pain and jaundice, and underwent upper abdominal MRI and MRCP. The patients ages, bilirubin values, and surgical history were recorded. Sureka et al.'s classification system was used for intrahepatic and extrahepatic bile duct variations, while Mortele et al.'s classification system was used for pancreatic duct variations. Bile duct diameters were measured, and bile duct dilation typifications were performed according to Griffin et al.'s study. Diameter cutoff points for bile duct dilation were determined in patients with elevated direct bilirubin levels. The relationship between the identified morphological changes and primary pancreaticobiliary malignant diseases (cholangiocarcinoma, pancreatic cancer, periampullary tumors) and primary benign diseases of the biliary system (cholelithiasis/choledocholithiasis, cholangitis, primary sclerosing cholangitis, benign biliary stricture, choledochal cyst) were examined. A significance level of p<0.05 was considered for statistical analysis, and SPSS 26 software was used.
Results: Of the 927 patients included in the study, 414 were male and 513 were female. The mean age was 58.4 (range 7-96), with a mean age of 57.8 for females and 59.1 for males. Benign or malignant diseases were not observed in 211 patients (22.8%), while approximately 77.2% had at least one of the benign or malignant diseases we identified. Typical biliary anatomy, including type 1 right hepatic duct, type a left hepatic duct, and cystic duct with right lateral insertion, was identified in 117 patients. At least one variation was present in 810 patients. The most common anatomical variations were type 1 right hepatic duct (60.2%), type a left hepatic duct (80.6%), cystic duct with right lateral insertion (58.3%), and descending pancreatic duct course (39.7%). Significant associations were found between the presence of gallstones/sludge, male gender, pancreatic duct and bile duct dilation, variations in right hepatic duct, pancreatic duct course and configuration, and pancreaticobiliary malignant diseases. Additionally, an association was demonstrated between types of bile duct dilation and pancreaticobiliary malignancy, with thinning of the common bile duct ending being a normal finding, and a crescent-shaped filling defect seen distally in the common bile duct being significant for choledocholithiasis. Furthermore, smooth sudden obstruction of the common bile duct was generally associated with tumors originating from the pancreatic head, segmental bile duct dilation often raised suspicion of cholangiocarcinoma, and asymmetric irregular bile duct changes were predominantly seen in cholangiocarcinoma.
Conclusion: In the evaluation of biliary tract, MRCP imaging is a non-invasive and gold standard procedure. Detection and reporting of variations in biliary tract and pancreatic duct with preoperative or pre-interventional MRCP will reduce morbidity and mortality. Additionally, identifying morphological changes in pancreaticobiliary system will facilitate patient monitoring and early detection of potential diseases.