Dindarlığın evlilik doyumu üzerindeki etkileri ve değerlerin, dindarlık ve evlilik doyumu ilişkisi üzerindeki arabulucu rolü
The effects of religiousness on marital satisfaction and the mediator role of values between religiousness and marital satisfaction relationship
Yazar: FATMA BALCI ARVAS
Danışman: PROF. DR. HAYATİ HÖKELEKLİ
Uludağ Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Psikolojisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Din = Religion ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Değerler = Values ; Din = Religion ; Din psikolojisi = Psychology of religion ; Dindarlık = Religiousness ; Evlilik = Marriage ; Evlilik doyumu = Marital satisfaction ; Hristiyanlık = Christianity ; Yahudilik = Judaism ; İnançlar = Beliefs ; İslamiyet = Islam

Özet:
Bu çalışma, dindarlığın evlilik doyumu üzerindeki etkisini ve kişisel değerlerin
dindarlık ve evlilik doyumu ilişkisi üzerindeki arabulucu rolünü incelemektedir. Bu
çalışma, evlilik, aile kurumu, evlilik doyumu, aile değerleri, dindarlık olgularının konu
edildiği teorik kısım, alan araştırması yöntemi ile bulgular ve yorumları olmak üzere üç
bölümden oluşmaktadır.
Çalışmada evlilik, değerler ve dindarlık arasındaki ilişkiler öncelikle kavramsal
çerçevede ele alınmıştır. Bu bağlamda dinin, evlilik doyumuna farklı yöntemlerle katkıda
bulunan bir yapıya sahip olduğu belirtilmiştir. Bunlar, evliliği kutsal görme; eşler
arasındaki inanç ve ibadet birlikteliğinin sağladığı uyum; dinin evlilikle ilgili sosyal destek
ve ahlaki referans rolü, evlilik problemleri ile başa çıkmayı kolaylaştırması, boşanmaya
karşı koruyucu rolü ve çocuk yetiştirme ve ebeveynlik üzerindeki olumlu etkisidir.
Çalışmanın ampirik kısmı için içerisinde "Kişisel Bilgi Formu", "Evlilik Yaşam
Ölçeği", "Evlilikte Sorun Çözme Ölçeği", "Kişisel Değerler Ölçeği", "Dinin Etkisini
Hissetme Ölçeği", "Partner/Eş Odaklı Dua Ölçeği", "Din, Değerler ve Evlilik İlişkisi
Anket Soruları" ve "Evlilik Değerleri Anket Soruları" nın bulunduğu bir anket formu
hazırlanmıştır. Bursa'da yaşayan 562 evli birey üzerinde yapılan araştırmada, evlilik
doyumu, kişisel değerler ve dindarlık arasındaki ilişki konu edinilmiştir.
Araştırmamızda cinsiyet, yaş, evlilik süresi, çocuk sayısı, eğitim durumu, gelir
durumu gibi bağımsız değişkenlerin evlilik doyumu, kişisel değerler ve dindarlık ile
ilişkileri de ele alınmıştır. Elde edilen bulgulara göre, erkeklerin evlilik doyumları
kadınlara göre daha yüksekken, dindarlıkta kadınlar ve erkekler arasında anlamlı
farklılıklar bulunamamıştır. Kişisel değerlerde ise kadınların "dürüstlük ve paylaşım" ile
"paylaşım ve saygı" değerlerinde erkeklere göre daha önde oldukları tespit edilmiştir.
Evlilik ve yaş ilişkisi bağlamında, sonuçlara göre genç yetişkinlik döneminde olankatılımcıların evlilik doyumu daha yüksek bulunmuştur, ancak evlilikte sorun çözmede
orta yetişkinlikte olan katılımcıların puanları daha yüksek bulunmuştur. Kişisel değerler ve
dindarlığın ise, genel olarak yaş ile birlikte yükseldiği görülmüştür. Evlilik doyumu, evlilik
süresine göre anlamlı bir şekilde farklılaşmazken, evlilik süresi ile birlikte kişisel değerler
ve dindarlığın da arttığı bulunmuştur. Çocuk sayısı değişkenine göre ise, en yüksek evlilik
doyumu 2 çocuğu olanlarda bulunurken, kişisel değerler ve dindarlık genel olarak çocuk
sayısı ile birlikte artış göstermektedir. Eğitim durumunun evlilik doyumu ile herhangi bir
ilişkisi tespit edilememişken, eğitim durumunun yükselmesi ile genel olarak kişisel
değerler ve dindarlıkta bir düşüşün olduğu tespit edilmiştir. Gelir seviyesine göre de evlilik
doyumu, kişisel değerler ve dindarlıkta genel olarak bir farklılaşma görülmemiştir.
Evlilik doyumu, kişisel değerler ve dindarlık arasındaki ilişki ve etkileşime dair
yapılan analiz sonuçları, bu değişkenler arasında pozitif yönlü anlamlı ilişkiler olduğunu
göstermiştir. Değişkenler arasındaki arabulucu etkiye dair Aşamalı Regresyon Analizinden
elde edilen sonuçlarda ise, kişisel değerler ve evlilikte sorun çözmenin, dindarlık ve evlilik
doyumu arasındaki ilişkide arabulucu etkileri gözlenmemiş, ancak eş odaklı dua etmenin,
kişisel değerler ve evlilikte sorun çözme arasında arabulucu bir etkiye sahip olduğu tespit
edilmiştir. Ayrıca "Evlilik Değerleri" anketinde ele alınan her bir değerin de genel olarak,
evlilik doyumu, kişisel değerler ve dindarlık ile aralarında pozitif yönlü anlamlı ilişkiler
olduğu tespit edilmiştir.
Çok boyutlu bir yapıya sahip olan evlilik, değerler ve dindarlık olguları arasındaki
ilişkinin, gelecekte yapılacak farklı araştırmalarca yeniden ele alınması önerilmektedir.
Anahtar Sözcükler: Evlilik Doyumu, Evlilikte Sorun Çözme, Kişisel Değerler, Evlilik
Değerleri, Dindarlık, Dinin Etkisini Hissetme, Partner Odaklı Dua Etme.

Abstract:
This research examines the effect of religiousness on marital satisfaction and the
mediator role of values between religiousness and marital satisfaction relationship. This
study consists of three sections, that which is, institution of family, marital satisfaction,
marital values, religiousness phenomenon been subject of the theoretical part, method of
field research, and finding and interpretation of this.
Primarily in this study the relationship between marital satisfaction, values and
religiousness was discussed within conceptual framework. In this context, religion was
stated to have a structure that contribute in different ways to marital satisfaction. These
structure was sanctification of marriage, marital adjustment obtained via homogamy on
beliefs and religious activity, social support and moral reference role of religion,
facilitating to cope with marital problems, barier role of religion against divorce, and
positive affect of religion on raising children and parenting.
For empirical part of the research, a questionnaire measures including "Personal
Information Form", "Marital Life Scale'', "Marital Problem Solving Scale", "Personal
Values Scale", "The Feeling of Effect of Religion Scale", "Partner-focused Prayer Scale",
"Survey Questions About Relationships Between Religion, Values and Marriage", and
"Survey Questions About Marital Values" was prepared. In this survey that conducted on
562 married people living in Bursa, relationship between marital satisfaction, personal
values and religiousness was treated.
In this research relationships between marital satisfaction, personal values,
religiousness and independent variables consisting of gender, age, marital duration,
number of children, educational status and income status were treated. According to
findings, men reported more marital satisfaction than women did. In terms of religiousness
weren't many differences found between men and women. In terms of personal valueswomen were the higher amount of the "honesty and sharing", and "sharing and respect"
than men. According to findings about relationship between marital satisfaction and age,
young adults participants were higher amount of marital satisfaction than other. But adults
participants were higher amount of marital problem solving than other. There was a
significant positive relationship between age and personal values and religiousness.
Although marital satisfaction there weren't many differences found between marital
durations, there was a significant positive relationship between marital duration and
personal values and religiousness. In terms of number of children, participants with two
children reported highest levels of marital satisfaction, but generally levels of personal
values and religiousness increased with number of children. Although marital satisfaction
were no differences found between educational status, there was a significant negative
relationship between educational status and personal values and religiousness. In addition,
there were no differences found between income status in terms of marital satisfaction,
personal values and religiousness.
The results of analysis showed that there were significant positive relationships
between marital satisfaction, personal values and religiousness. Hierarchical Regression
Analysis were performed in order to test the mediational roles between variables.
According to the results of this analysis, it was found that mediational role of personal
values and marital problem solving between religiousness and marital satisfaction
relationship did not emerged, but mediational role of partner-focused prayer between
personal values and marital problem solving relationship emerged. It was also found that
there were significant positive relationships between each values in "Survey Question
About Marital Values" and marital satisfaction, personal values and religiousness.
It is proposed that relationship between marriage, values and religiousness having
multi-dimensional structure should be rexamined in future research.
Key Words: Marital Satisfaction, Marital Problem Solving, Personal Values, Marital
Values, Religiousness, The Feeling of Effect of Religion, Partner-focused Prayer.