Türkiye'nin taraf olduğu geri kabul anlaşmalarının geri göndermeme ilkesi açısından değerlendirilmesi
The evaluation of the readmission agreements to which Türkiye is a party within the frame of the principle of non-refoulement
Yazar: MEHMET CEMİL BALCIOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. BLEDA RIZA KURTDARCAN
Galatasaray Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Geri Kabul Anlaşması = Readmission Agreement ; Geri göndermeme ilkesi = Non refoulement

Özet:
Bu çalışmada, geri göndermeme (non-refoulement) ilkesi çerçevesinde, Türkiye'nin taraf olduğu geri kabul anlaşmaları ele alınmış ve bu kapsamda Türkiye'nin gerek hedef gerekse transit ülke olarak karşı karşıya olduğu düzensiz göç akını ile mücadelesinde GKA'ların nasıl bir işlevselliği haiz olduğunun ve düzensiz göç yükünün, sorumluluğun paylaşımı çerçevesinde anlaşmalara taraf diğer ülkelerle paylaşımı ve düzensiz göçmenlerin menşe ülkelerine yahut güvenli üçüncü bir ülkeye gönderilmesi yoluyla hafifletilmesi çabalarından arzu edilen sonuçların alınıp alınamadığının değerlendirmesi yapılmaya çalışılmıştır. Bu bağlamda, söz konusu değerlendirmeler yapılırken, GKA'lar kapsamında geri gönderme işlemine muhatap olan düzensiz göçmenlerin menşe ülkelerine yahut güvenli üçüncü bir ülkeye gönderilmeleri uygulamasının, uluslararası mülteci hukukunun en temel ilkelerinden biri olan geri göndermeme ilkesinin ihlali neticesini doğurup doğurmadığı tartışması da dikkate alınmıştır. Bu kapsamda çalışmanın birinci bölümünde mültecilik kavramı ve ilişkili kavramlar ele alınmış ve bu kavramların hem uluslararası hukuk hem de iç hukuk açısından taşıdığı anlam irdelenmiştir. Devamında mülteci statüsünün tespiti ve bu statünün devletler açısından yarattığı uluslararası koruma sorumluluğu öncelikle uluslararası hukuk açısından sonrasında ise iç hukuk açısından ele alınmıştır. İkinci bölümde, mülteci statüsünün sağladığı en temel hak olması ve diğer haklardan yararlanabilmenin de ön koşulu olması nedeniyle koruma sorumluluğunun temelinde yatan kavram olan geri göndermeme ilkesi hukuksal niteliği, koruma sağladığı kişiler, ilkeye riayet etmekle yükümlü devletler, ilke kapsamında yasaklanan eylemler ve istisnaları bakımından öncelikle uluslararası hukuk ve iç hukuk bakımından ele alınmış ve sonrasında devletlerin koruma sorumluluğunun paylaşımının temelinde yatan ve bu sorumluluğun paylaşımının aracı olan GKA'ların dayanağı olan güvenli üçüncü ülke kavramı ve bununla bağlantılı olan ilk sığınma ülkesi kavramı ve genel bir değerlendirmeyle GKA kavramı üzerinde durulmuştur. 

Çalışmanın son bölümü olan üçüncü bölümde ise Türkiye'nin taraf olduğu GKA'lar geri göndermeme ilkesi açısından değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Bu kapsamda anlaşmalar tek tek ele alınmış ve öncelikle anlaşmalar hakkında genel bilgilere yer verilen bir değerlendirme yapılmış, sonrasında ise söz konusu anlaşmaların ilke bakımından incelemesine yer verilmiştir. Bu inceleme kapsamında anlaşmaların ilkeye doğrudan içeriğini zikrederek metinlerinde açık bir şekilde yer vermek yoluyla mı referans verdikleri, yoksa uluslararası hukukun temel ilkelerine ve ilkeyi doğrudan içeren veya ona dolaylı atıf yapan uluslararası anlaşmalara atıf yapmak suretiyle anlaşmalar içerisinde ilkeye dolaylı şekilde mi referans verildiği hususları ele alınmıştır.

Abstract:
In this study, the readmission agreements to which Türkiye is a party are discussed within the frame of the principle of non-refoulement and, also in this context, the function of  readmission agreements  in its struggle against the flow of irregular migration Türkiye faces both as a country of destination and transit and whether the desired results were achieved from the efforts made to ease the burden of irregular migration by sharing it with the other states parties and returning irregular migrants to their countries of origin or safe third countries are assessed and it was taken into account whether returning irregular migrants who are subject to readmission to their countries of origin or safe third countries via readmission agreements results in violation of the principle of non-refoulement, one of the most fundamental principles of international refugee law. In this context, the first chapter of the study examines the refugee concept and other relevant concepts and their meanings in both international law and Turkish law. Subsequently, the determination of refugee status and the international protection responsibility it imposes on states are evaluated. In chapter two, the principle of non-refoulement that underlies the protection responsibility due to it being the most fundamental right provided by the refugee status and the prerequisite for the use of other rights is examined in terms of its legal characteristics, the persons that it provides protection to, the states obliged to comply with it, actions prohibited within the scope of the principle, and its exceptions, in terms of international and municipal law. Subsequently the safe third country concept which underlies the sharing of protection responsibility of states and is the basis for the readmission agreements that are a means of sharing this responsibility, and the related first country of asylum concept are examined, followed by a general assessment of the concept of readmission agreement.

In the third and final chapter of the study the readmission agreements to which Türkiye is a party are examined within the frame of the principle of non-refoulement. In this context, the agreements are individually evaluated, and an assessment providing general information on the agreements is made and then the agreements are evaluated in terms of the principle of non-refoulement by assessing whether the agreements refer to the principle explicitly by mentioning its content and elements or  implicitly by referring to the fundamental principles of international law or to the international agreements that clearly mention the principle or give implicit references to it.