Samsun il merkezi kıyı şeridindeki PAH seviyelerinin mevsimsel tespiti
Determination of seasonal PAH levels in Samsun city center coastline
Yazar: ÖMER TAŞTEKİN
Danışman: PROF. DR. ALP YALÇIN TEPE
Giresun Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Biyoloji = Biology
Dizin: Deniz suyu = Sea water ; Kirlilik = Pollution ; Kıyı şeridi = Coastal line ; Polisiklik aromatik hidrokarbonlar = Policyclic aromatic hydrocarbons ; Samsun = Samsun ; Çökeller = Sediments

Özet:
Deniz ortamları Polisiklik Aromatik Hidrokarbon (PAH) bileşikleri gibi
kirleticilerden kolaylıkla etkilenebilirler. PAH'lar kömür, fosil yakıtlar, ağaç, orman
yangınları, volkanik aktiviteler, petrol kaçakları gibi organik materyallerin tam
yanmaması sonucu çevrede oluşabilen kirleticilerdir. PAH'lar kabul görmüş çevresel
kirleticilerdir ve Avrupa Birliği ve Amerika Birleşik Devletleri Çevre Koruma
Acentesi tarafından mutajenik ve kanserojen etkilerinden dolayı öncelikli kirleticiler
listesine koymuştur. PAH'lar başta deri, akciğerler ve mesane olmak üzere vücudun
çeşitli organlarına zarar verebilmektedirler.
Karadeniz kapladığı havza alanı ile kendi deniz alanından beş kat daha geniş
ve 21 Avrupa ülkesini içine alacak büyüklüktedir. Samsun İli ve yakın çevresinde
tarım, liman, hayvan besleme ve sanayi faaliyetlerinden kaynaklı deniz kirliliği
oluşmaktadır. Samsun il merkezi kıyı şeridi boyunca tespit edilen 5 ayrı istasyondan
mevsimsel olarak su ve sediment numuneleri toplanmıştır. Arazi çalışmalarına 2019
yılı yaz mevsiminde Ağustos ayında başlanmış ve 2020 yılı bahar mevsiminde Mayıs
ayında sonlandırılmıştır. Toplanan örneklerde öncelikli kirleticiler olarak kabul
edilen 16 PAH seviyelerinin ölçümü yapılmıştır. Deniz suyu örneklerinde ortalama
toplam PAH miktarları 35,96-1.284,81 (ng L -1 ) aralığında kayıt edilmiştir. Deniz
suyu ortalamalarına göre PAH değerleri en yüksek ilkbahar mevsiminde en düşük
seviyelerde ise kış mevsiminde ölçülmüştür. Deniz suyu PAH bileşikleri içerisinde
en yüksek ortalama seviyeler 156,02 (ng L -1 ) ile Phe ve 52,01 (ng L -1 ) ile Flua
bileşiklerinde olurken, en düşük seviyeler ise 0,4 (ng L -1 ) ile BghiP ve 1,96 (ng L -1 )
ile Ant bileşiklerinde kayıt edilmiştir.
Sediment örneklerinde toplam PAH değerleri ortalama 71,64 - 1.186,87 (ng g -
1 ) aralığında tespit edilmiştir. Sediment örnekleri ortalamalarına göre PAH değerleri
en yüksek yaz mevsiminde en düşük seviyelerde ise kış mevsiminde ölçülmüştür.
Sediment PAH bileşikleri içerisinde en yüksek ortalama seviyeler 96,45 (ng g -1 ) ile
Phe ve 88,84 (ng g -1 ) ile Nap bileşiklerinde olurken, en düşük seviyeler ise 2,07 (ng g -
1 ) ile Inp ve 2,27 (ng g -1 ) ile Flu bileşiklerinde kayıt edilmiştir. Sedimentte, kış
örneklerinin hiç birisinde BghiP bileşiği ölçülememiştir.
Samsun kıyı şeridi PAH kirliliğinin mevcut durumu tespit edilerek ortaya
konmuştur. Toplam PAH bileşiklerinin ortalama konsantrasyonları mevsimsel ve
istasyonsal farklılıklar gösterse de, dünyanın diğer kıyı bölgelerinde yapılan
çalışmalara benzer şekilde, genel olarak düşük veya orta düzeylerde kaldıkları
bulunmuştur.

Abstract:
Marine environments can be easily affected by pollutants such as Polycyclic
Aromatic Hydrocarbon (PAH) compounds. PAHs are pollutants that can be formed
in the environment as a result of incomplete combustion of organic materials such as
coal, fossil fuels, trees, forest fires, volcanic activities, oil leaks. PAHs are
recognized environmental pollutants and have been put on the list of priority
pollutants by the European Union and the United States Environmental Protection
Agency due to their mutagenic and carcinogenic effects. PAHs can damage various
organs of the body, especially the skin, lungs and bladder.
With the basin area it covers, the Black Sea is five times wider than its own
sea area and is large enough to include 21 European countries. Marine pollution is
caused by agriculture, port, animal feeding and industrial activities in Samsun
Province and its surroundings. Water and sediment samples were collected
seasonally, from 5 different stations along the coastline of Samsun city center. Field
studies started in August in the summer season of 2019 and ended in May in the
spring season of 2020. 16 PAH levels, which are considered as priority pollutants,
were measured in the collected samples. Average total PAH amounts in seawater
samples were recorded in the range of 35.96-1,284.81 (ng L -1 ). The mean PAH
values in sea water were highest in spring and lowest in winter. While the highest
average PAH compounds levels in seawater were in Phe with 156.02 (ng L -1 ) and
Flua compounds with 52.01 (ng L -1 ), the lowest levels were recorded in BghiP with
0.4 (ng L -1 ) and 1.96 (ng L -1 ) in Ant compounds.
Total PAH values in sediment samples were found to range from 71.64 to 1.186.87
(ng g -1 ), on average. According to the sediment samples averages, PAH values were
measured at the highest in summer and lowest in winter. Among the sediment PAH
compounds, the highest average levels were in Phe with 96.45 (ng g-1) and Nap with
88.84 (ng g-1), while the lowest levels were recorded in Inp with 2.07 (ng g-1) and in
Flu compounds with 2.27 (ng g-1). In the sediment, no BghiP compound could be
measured in any of the winter samples.
The current situation of PAH pollution on the Samsun coastline has been determined
and revealed. Although the mean concentrations of total PAH compounds show
seasonal and stationary variations, they were generally found to remain at low or
moderate levels, similar to studies in other coastal areas of the world.