Milletlerarası ticari sözleşmelerde hukuk seçimine dair Lahey İlkeleri'nin Türk ve Azerbaycan hukukundaki yeri /
Yazar: ZEHRA AGAZADE
Danışman: PROF. DR. HATİCE ÖZDEMİR KOCASAKAL
Galatasaray Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Bu çalışma Lahey İlkeleri'nin kapsamı, uygulanabilirliği, milletlerarası özel hukuk bağlamındaki önemi ve getirdiği yeniliklerin Türk ve Azerbaycan hukuku açısından taşıdığı potansiyel etkilerini ortaya koyarak, hukuk seçimi serbestisinin sınırlarını değerlendirmek ve Türk/Azerbaycan hukukuna olası katkılarını analiz etmektedir.
Tez üç ana bölümden oluşmaktadır: "Milletlerarası Ticari Sözleşmelerde Hukuk Seçimine İlişkin Lahey İlkelerinin Kapsamı", "Lahey İlkeleri Uyarınca Hukuk Seçimi ve Türk/Azerbaycan Hukuklarında Hukuk Seçimine İlişkin Temel İlkeler" ve "Lahey İlkeleri ve Türk/Azerbaycan Hukuklarında Hukuk Seçiminin Kapsamı ve Sınırları". Her bir bölüm, Lahey İlkeleri'nin farklı yönlerini ele alarak, bu İlkeler'in milletlerarası ticaret hukuku üzerindeki etkilerini ve Türkiye ile Azerbaycan'daki yasal çerçeveyle nasıl entegre edildiğini açıklamaktadır.
"Milletlerarası Ticari Sözleşmelerde Hukuk Seçimine İlişkin Lahey İlkelerinin Kapsamı" başlıklı birinci bölümde, Lahey İlkeleri'nin tarihsel gelişimi, hukuki niteliği ve milletlerarası ticaret hukukundaki rolü kapsamlı bir şekilde ele alınmıştır. Bu bölümde, Lahey İlkeleri'nin hangi tür sözleşmelere ve durumlara uygulanabileceği, İlkeler'in kapsamı, kapsamı dışında bırakılan konular ve kapsam dışında bırakılmasının nedenleri detaylı bir şekilde analiz edilmiştir. Lahey İlkeleri'nin milletlerarası ticaret hukukundaki yeri ve önemi, ticari ilişkilerdeki belirsizlikleri azaltma potansiyeli ve ticari istikrarı sağlama konusundaki katkıları tartışılmıştır. Lahey İlkeleri'nin taraflar arasındaki sözleşme serbestisini nasıl güvence altına aldığı ve bu güvenceye dayalı olarak tarafların sözleşme öncesi ve sonrası süreçlerde hukuki koruma altına alındığı gibi konular derinlemesine incelenmiştir. Ayrıca, bu bölümde Lahey İlkeleri'nin uygulanabilirliği konusunda farklı ülkelerdeki örnekler ve uygulamalar da ele alınmış, bu İlkeler'in milletlerarası ticaret hukuku üzerindeki etkileri değerlendirilmiştir. Lahey İlkeleri, tarafların hukuk seçimi yapabilme özgürlüğünü genişletmekte ve bu sayede milletlerarası ticarette hukuki belirsizlikleri en aza indirmektedir. Bu durum, tarafların ticari ilişkilerini daha güvenli ve öngörülebilir bir şekilde sürdürmelerine olanak tanımaktadır.
İkinci bölüm olan "Lahey İlkeleri Uyarınca Hukuk Seçimi ve Türk/Azerbaycan Hukuklarında Hukuk Seçimine İlişkin Temel İlkeler" başlığı altında, Lahey İlkeleri uyarınca nasıl bir hukuk seçimi yapabileceği, hukuk seçiminin ne zaman yapılabileceği, seçilen hukukun değiştirilmesi ve sınırları, hukuk seçiminin muhtelif açılardan geçerliliği ve bu seçimin ne tür hukuki sonuçlar doğurabileceği konuları incelenmiştir. Türkiye ve Azerbaycan, milletlerarası ticari sözleşmelerde hukuk seçiminin geçerliliği konusunda bazı farklı hukuki yaklaşımlara sahip olsalar da, her iki ülke de hukuk seçimi serbestisi ilkesini büyük ölçüde benimsemiş durumdadır. Bu bölümde, gerek milletlerarası arenada gerekse de Türkiye ve Azerbaycan'da milletlerarası ticari sözleşmelerde hukuk seçiminin hangi koşullar altında geçerli kabul edildiği, tarafların seçtikleri hukukun nasıl uygulandığı konularının üzerinde durulmuştur. Türkiye ve Azerbaycan'daki hukuk sistemlerinin Lahey İlkeleri ile uyumluluğu, bu ülkelerde hukuk seçimi konusunda karşılaşılan zorluklar ve bu zorlukların nasıl aşılabileceği üzerine kapsamlı bir değerlendirme yapılmıştır. Bu bağlamda, Lahey İlkeleri'nin Türk ve Azerbaycan hukuk sistemlerinde nasıl bir yer bulduğu, bu ilkelerin mevcut hukuki düzenlemelerle uyumlu olup olmadığı ve potansiyel uyumsuzlukların nasıl giderilebileceği tartışılmıştır. Ayrıca, Türkiye ve Azerbaycan'da hukuk seçiminin geçerliliği konusunda yerel mahkemelerin verdiği kararlar ve bu kararların Lahey İlkeleri ile uyumlu olup olmadığı da incelenmiştir. Bu bölüm, Türkiye ve Azerbaycan'daki hukuk seçimi uygulamalarının Lahey İlkeleri ile ne derece örtüştüğünü ve bu konuda atılması gereken adımları ortaya koymaktadır.
"Lahey İlkeleri ve Türk/Azerbaycan Hukuklarında Hukuk Seçiminin Kapsamı ve Sınırları" başlıklı üçüncü bölümde, Lahey İlkeleri'nin ne tür sınırlandırmalara tabi olduğu ayrıntılı bir şekilde incelenmiştir.  Bu bölümde, Lahey İlkeleri doğrultusunda atıf teorisinin reddi, seçilen hukukun kapsamına hangi konuların girdiği, seçilen hukukun uygulanmasını engelleyen durumlar olarak doğrudan uygulanan kurallar ve kamu düzeni gibi konular üzerinde ayrıntılı bir şekilde durulmuştur. Milli ve milletlerarası düzenlemelerde hukuk seçimi serbestisinin sınırları ve bu sınırların nasıl belirlendiği de bu bölümde incelenmiştir. Türkiye ve Azerbaycan hukuk sistemlerinde kamu düzeni ve doğrudan uygulanan kurallar gibi kavramların Lahey İlkeleri ile nasıl bir etkileşim içinde olduğu ve bu kavramların hukuk seçimi üzerindeki etkisi tartışılmıştır. Ayrıca, Lahey İlkeleri'nin uygulanması sırasında karşılaşılan pratik zorluklar ve bu zorlukların aşılması için önerilen çözümler üzerinde durulmuştur. Bu bağlamda, Lahey İlkeleri'nin Türk ve Azerbaycan hukuk sistemlerine entegrasyon sürecinin hızlandırılması ve bu sürecin daha etkili bir şekilde yönetilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. 
Tezin sonucunda, Milletlerarası Ticari Sözleşmelerde Hukuk Seçimine İlişkin Lahey İlkeleri'nin milletlerarası ticaretin hukuki altyapısını güçlendirme ve taraflar arasındaki sözleşme serbestisini güvence altına alma açısından taşıdığı önem vurgulanmaktadır. Lahey İlkeleri, milletlerarası ticaretin belirsizliklerini azaltma, taraflar arasındaki güveni artırma ve sözleşme serbestisini güvence altına alma konusunda önemli bir araç olarak kabul edilmektedir. Bu bağlamda, Türkiye ve Azerbaycan'da Lahey İlkeleri'nin uygulanabilirliğinin incelenmesi, bu ülkelerin milletlerarası ticari ilişkilerde güvenilir ve güçlü birer aktör olma yolunda Lahey İlkeleri'ni benimsemelerinin gerekliliğini ortaya koymaktadır. Bu İlkeler'in Türk ve Azerbaycan hukuk sistemlerine entegrasyon sürecinin hızlandırılması gerekmektedir. Bu süreç, sadece hukuki bir gereklilik değil, aynı zamanda ekonomik büyüme ve milletlerarası ticaretteki rekabet gücünü artırma açısından da kritik bir adım olarak değerlendirilmelidir. Türkiye ve Azerbaycan'ın hukuk sistemlerinde Lahey İlkeleri'nin benimsenmesi, milletlerarası ticaret hukukunda daha istikrarlı ve güvenilir bir ortam yaratılması açısından büyük bir öneme sahiptir. Bu çalışmada yapılan analizler, Lahey İlkeleri'nin mevcut hukuki düzenlemelerle uyumunu sağlama ve olası uyumsuzlukları giderme açısından atılması gereken adımları belirleme konusunda yol gösterici niteliktedir.
Sonuç olarak, İlkeler devletlerin hukuk sistemlerinde hukuki altyapının güçlendirilmesi, milletlerarası ticaret ilişkilerinin daha güvenli ve öngörülebilir bir şekilde yürütülmesine katkı sağlayacaktır. Lahey İlkeleri'nin bu bağlamda oynayacağı rol, taraflar arasındaki hukuki ilişkilerin istikrarlı ve adil bir zemine oturtulmasına yardımcı olacaktır. Bu tezde yapılan değerlendirmeler, Türk ve Azerbaycan hukuku da dahil olmakla farklı hukuk sistemlerinin Lahey İlkeleri'ni nasıl benimsediği ve uyguladığı, bu süreçte karşılaşılan zorluklar ve bu zorlukların aşılması için atılması gereken adımlar hakkında kapsamlı bir perspektif sunmaktadır.

Abstract:
This thesis analyzes the scope, applicability, significance of the Hague Principles in the context of private international law and the potential impact of the innovations brought by the Hague Principles on Turkish and Azerbaijani law in order to assess the limits of freedom of choice of law and to analyze their possible contributions to Turkish/Azerbaijani law.
The thesis consists of three main chapters: "Application of the Hague Principles on Choice of Law in International Commercial Contracts", "Choice of Law under the Hague Principles and the Main Principles of Choice of Law in Turkish/Azerbaijani Law" and "Scope and Limits of Choice of Law under the Hague Principles and Turkish/Azerbaijani Law". Each chapter addresses different aspects of the Hague Principles, explaining their impact on international commercial law and how they are integrated into the legal framework in Türkiye and Azerbaijan.
The first chapter titled "Application of the Hague Principles on Choice of Law in International Commercial Contracts" provides a comprehensive overview of the historical development, legal nature and role of the Hague Principles in international commercial law. In this chapter, the types of contracts and situations to which the Hague Principles may be applied, the scope of the Principles, the matters excluded from the scope of the Principles and the reasons for the exclusion of the Hague Principles are analyzed in detail. The place and importance of the Hague Principles in international commercial law, their potential to reduce uncertainties in commercial relations and their contribution to ensuring commercial stability are discussed. How the Hague Principles guarantee the freedom of contract between the parties and the legal protection of the parties in pre- and post-contractual processes based on this guarantee are analyzed in depth. In addition, this chapter also examines examples and practices in different countries regarding the applicability of the Hague Principles and evaluates the impact of these principles on international commercial law. The Hague Principles expand the parties' freedom of choice of law and thus minimize legal uncertainties in international trade. This situation allows the parties to maintain their commercial relations in a more secure and predictable manner.
The second part, "Choice of Law under the Hague Principles and the Main Principles of Choice of Law in Turkish/Azerbaijani Law", examines the choice of law under the Hague Principles, when the choice of law can be made, the change of the chosen law and its limits, the validity of the choice of law in various respects and what kind of legal consequences this choice may have. Although Türkiye and Azerbaijan have different legal approaches to the validity of choice of law in international commercial contracts, both countries have largely adopted the principle of freedom of choice of law. In this section, the conditions under which the choice of law is considered valid in international commercial contracts both in the international arena and in Türkiye and Azerbaijan, and how the law chosen by the parties is applied are emphasized. A comprehensive assessment has been made on the compatibility of the legal systems in Türkiye and Azerbaijan with the Hague Principles, the difficulties encountered in these countries regarding choice of law and how these difficulties can be overcome. In this context, it has been discussed how the Hague Principles find a place in the Turkish and Azerbaijani legal systems, whether these principles are compatible with the existing legal arrangements and how potential incompatibilities can be overcome. In addition, the decisions of domestic courts on the validity of choice of law in Türkiye and Azerbaijan and whether these decisions are compatible with the Hague Principles are also analyzed. This chapter reveals the extent to which the choice of law practices in Türkiye and Azerbaijan are in line with the Hague Principles and the steps to be taken in this regard.
The third chapter titled "The Hague Principles and the Scope and Limits of Choice of Law in Turkish/Azerbaijani Law" examines in detail what kind of limitations the Hague Principles are subject to. In this section, issues such as the rejection of the attribution theory in line with the Hague Principles, which subjects fall within the scope of the chosen law, directly applicable rules and public order as situations that prevent the application of the chosen law are elaborated in detail. The limits of the freedom of choice of law in national and international regulations and how these limits are determined are also examined in this section. How concepts such as public order and directly applicable rules interact with the Hague Principles in the Turkish and Azerbaijani legal systems and the impact of these concepts on choice of law are discussed. In addition, the practical difficulties encountered during the implementation of the Hague Principles and the solutions proposed to overcome these difficulties are emphasized. In this context, it is concluded that the process of integration of the Hague Principles into the Turkish and Azerbaijani legal systems should be accelerated and this process should be managed more effectively.
The conclusion of the thesis emphasizes the importance of the Hague Principles on Choice of Law in International Commercial Contracts in terms of strengthening the legal infrastructure of international trade and securing the freedom of contract between the parties. The Hague Principles are recognized as an important tool for reducing the uncertainties of international trade, increasing the trust between the parties and securing the freedom of contract. In this context, the examination of the applicability of the Hague Principles in Türkiye and Azerbaijan reveals the necessity for these countries to adopt the Hague Principles in order to become reliable and strong actors in international trade relations. The process of integration of these Principles into the Turkish and Azerbaijani legal systems should be accelerated. This process is not only a legal necessity, but also a critical step in terms of economic growth and increasing competitiveness in international trade. The adoption of the Hague Principles in the legal systems of Türkiye and Azerbaijan is of great importance in terms of creating a more stable and reliable environment in international trade law. The analysis conducted in this study provides guidance on the steps that should be taken to ensure the harmonization of the Hague Principles with the existing legal regulations and to eliminate possible incompatibilities.
As a result, the Principles will contribute to the strengthening of the legal infrastructure in the legal systems of states and to the conduct of international trade relations in a more secure and predictable manner. The role of the Hague Principles in this context will help to put the legal relations between the parties on a stable and fair basis. The assessments made in this thesis provide a comprehensive perspective on how different legal systems, including Turkish and Azerbaijani law, have adopted and applied the Hague Principles, the difficulties encountered in this process, and the steps to be taken to overcome these difficulties.