Adalet duygusu açısından iki farklı sosyo-ekonomik düzeyden çocuklar arasında bir karşılaştırma
A comparison between children in two different socio-economic levels in terms of sense of justice
Yazar: PELİN ÖRTEN
Danışman: DOÇ. DR. N. SERPİL ALTUNTEK
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Antropoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Antropoloji = Anthropology ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Adalet = Justice ; Adalet algısı = Justice perception ; Ahlak gelişimi = Moral development ; Benlik algısı = Self perception ; Kimlik algısı = Identity perception ; Sosyal antropoloji = Social anthropology ; Sosyal inşaa = Social construction ; Sosyoekonomik düzey = Socio-economic level ; Çocuklar = Children

Özet:
Bu tez, adalet duygusunun 10-12 yaş arasındaki çocukların benlik-kimlik yapılarında nasıl temsil edildiğini anlamak amacıyla yapılmıştır. Sosyal inşacı yaklaşım ve bilişsel ahlaki gelişim kuramları bu çalışmanın dayanaklarını oluşturmaktadır. Bir başka deyişle, bu tez hem Piaget ve Kohlberg'in ahlaki gelişim dönemlerinin evrenselci bakış açısına hem de sosyal inşacı yaklaşımın göreci bakış açısına dayanmaktadır.Alt-orta sosyo-ekonomik düzeyden (SED'den) 15 çocuk ve üst-orta sosyo-ekonomik düzeyden (SED'den) 15 çocuktan oluşan örneklem grubunun benlik-kimlik yapılarındaki temsilleri anlamak için masal tamamlama tekniği kullanılmıştır. Çocuklara, her birinde haksızlık olarak ifade edilebilecek bir durum içeren dört adet tamamlanmamış masal okunarak bu masalları tamamlamaları istenmiştir. Elde edilen veriler anlatı analizi yoluyla çözümlenmiş ve iki farklı SED arasında bir karşılaştırma yapılmıştır.Buna göre, her iki SED'deki çocuklar, olayları değerlendirirken vücut bütünlüğü ve yaşam hakkına yaptıkları vurgu ile doğal hak kavramının; bir toplulukta yaşandığı için uyulmak zorunda olunan kurallara yaptıkları vurgu ile ahlaki hak kavramının; yasayı ve adaleti temsil eden mercilere yaptıkları vurgu ile hukuki hak kavramının zihinlerinde bir arada var olabildiğini göstermiştir.Her iki düzeydeki çocukların doğal hakları, her türlü hakkın ve ihtiyacın üzerinde tuttukları görülmüştür. Bununla birlikte, her iki grup arasında ahlaki hakların değerlendirilmesinde bazı farklılıklar olduğu da gözlenmiştir. Örneğin hak edene hak ettiğinin verilmesi hususunda, ilahi adalete güvenme eğilimi üst-orta SED'e göre alt-orta SED'de daha fazla görülmüştür. Bazı çocuklarda işlevleri hakkında bilgi eksiklikleri de olsa, yasayı ve adaleti temsil eden mercilere ait şemalar her iki SED'de de bulunmaktadır. Ancak bu mercilere başvurma önceliği konusunda orta-üst SED'deki çocukların düşünceleri, diğer gruptaki çocukların düşüncelerinden farklıdır. Üst-orta SED'deki çocuklar son çare olarak söz konusu mercilere başvurmaktan bahsederken, alt-orta SED'deki çocukların haksızlık karşısında ilk olarak bu mercilere başvurma eğilimleri olduğu görülmüştür. Bu veriler, hukuki hak kavramı kapsamında da her iki SED'den çocuklar arasında bir farklılığın olduğunu ortaya koymaktadır.Anahtar SözcüklerAdalet algısı, benlik-kimlik yapıları, ahlaki gelişim dönemleri, sosyal inşacı yaklaşım, bilişsel antropoloji.

Abstract:
This thesis aims to understand how the sense of justice manifests itself in the self-identity structures of children between ages 10 and 12. Social constructionist approach and moral cognitive development approach constitute the basis of this study. In other words, this work is based on both the universalist view of Piaget?s and Kohlberg?s moral development stages and relative view of social constructionism.The folktale completion technique was used to understand the representations in the self-identity structures of the sample group which consists of 15 children from low-middle socio-economic level and 15 children from high-middle socio-economic level. Four incomplete folktales based on the sense of justice theme were read to children and they were asked to complete them. The resulting data was analyzed by using narrative analysis method and the data of groups from different social economic levels was compared.It was observed that while evaluating the situations in folktales, children have the concepts of natural, moral and legal rights all together in their minds. They consider natural right with the emphasis on individual?s physical integrity and right to live; moral right with the emphasis on the rules that we have to obey in order to live in harmony in public; legal right with the emphasis on authorities and institutions that represent law and justice.It was revealed that the children in both socio-economic levels perceive natural rights superior to all other rights and needs. However, it was also observed that there are differences in assessments of moral rights between two groups. For instance, there is a higher tendency to trust God?s justice in low-middle socio-economic level as compared to other level in the case of giving people what they deserve. Even though some children have information gaps about their functions, there are schemas about authorities and institutions which represent law and justice in both levels. However there was a difference between their ideas about priority in appealing to these authority figures. While children from high-middle socio-economic level mentioned appealing to these authorities as a last resort, for most of children from low-middle socio-economic level appealing to these figures was the first thing to do when there is an unjust situation. These data indicate that there are differences between two socio-economic levels also in terms of legal rights.Key WordsSense of Justice, self-identity structures, moral development stages, social constructionist approach, cognitive anthropology.