Azot ve kükürt beslenmesinin Triticum dicoccoides'de çinko alımı ve taşınmasına etkilerinin araştırılması
The effects of nitrogen and sulfur nutrition on zinc absorption and transport in Triticum dicoccoides
Yazar: ÖZLEM YILMAZ
Danışman: DOÇ. DR. LEVENT ÖZTÜRK ; PROF. DR. İSMAİL TÜRKAN
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Biyoloji = Biology
Dizin: Triticum dicoccoides = Triticum dicoccoides ; Çinko = Zinc

Özet:
Bu çalışmanın amacı, farklı Zn, S ve N beslenme koşulları altında, 10 Triticum turgidum subsp. dicoccoides genotipi ve 2 Triticum turgidum subsp. durum kültivarında Zn absorpsiyonu, taşınımı ve dağılımının araştırılmasıdır. Farklı gelişme dönemlerinde toprak ve su kültürü denemeleri yürütülmüştür. Zn'un alımı ve taşınımının, nano mol düzeyinde araştırılması için radyoaktif Zn-65 izotop tekniği kullanılmıştır. Hasat sonrasında bitki örneklerinde Zn-65 aktivitesi, verim parametreleri, N, S ve Zn konsantrasyonları belirlenmiştir.Farklı N ve S beslenmesi koşullarında, generatif dönemde gerçekleştirilen denemede, N (100, 200 ve 400 mg kg-1) ve S (5 ve 50 mg kg-1) uygulamalarının, 10 T. dicoccoides genotipinde ve 2 T. durum kültivarında bayrak yaprağından uygulanan çinkonun taneye taşınımına genel olarak önemli bir etki yapmadığı belirlenmiştir. Ancak genotipler arasında farklılıkların olduğu görülmüştür. Taneye Zn taşınımı tüm uygulamalarda (TD 678, N200 hariç) kültür çeşitlerinde daha yüksek bulunmuştur. Tane verimi ve hasat indeksi ile taneye çinko taşınım oranı arasında korelasyon bulunmuştur.Vejetatif dönemde ve farklı N, S ve Zn beslenmesi koşullarında, Zn absorpsiyon, taşınım ve mobilizasyonunun, incelendiği denemede, birkaç istisnai durum dışında, T. dicoccoides genotiplerinin kültür çeşitlerine benzer oranlarda Zn aldığı, taşıdığı ve mobilize ettiği belirlenmiştir. Bitkilerin N ve S beslenmesinin iyileştirilmesi, kök Zn absorpsiyonunda ve yeşil aksama Zn taşınımında artışa neden olmakla birlikte bu artışlar istatistiksel olarak önemli bulunmamıştır.Üç ayrı gelişme döneminde ve farklı N, S ve Zn koşullarında yetiştirilmiş olan bitkilerde verim parametreleri, ana başak tanede ve bayrak yaprağında N, S ve Zn konsantrasyonlarının araştırıldığı deneme sonucunda, yetersiz Zn ile yetiştirilen bitkilerde N ya da S beslenmesinin iyileştirilmesi, tohum çinko konsantrasyonuna önemli bir etki yapmazken, yeterli Zn ile yetiştirilen bitkilerde N ve S beslenmesinin iyileştirilmesi tohum çinko konsantrasyonunun önemli oranda artmasına neden olmuştur. Ayrıca bulgular, N ve S'nin, Zadoks 74 (erken süt dönemi ile orta süt dönemi arasındaki aşama) gelişme dönemi ardından, taneye Zn taşınımında daha aktif rol oynuyor olabileceğini göstermektedir.

Abstract:
The aim of this study is to assess zinc absorption, zinc transport and zinc mobilization under different Zn, N and S nutritional status in ten Triticum turgidum subsp. dicoccoides genotypes and two Triticum turgidum subsp. durum cultivars. The experiments in soil culture and hydrophonics were conducted at different developmental stages. The radioactive Zn-65 isotope technique has been used to measure nano mole grade Zn absorption and transport. Also the yield parameters were measured and N, S and Zn concentrations were determined.The results show that different N (100, 200 and 400 mg kg-1) and S (5 and 50 mg kg-1) nutritional status did not have any significant effects on transport of zinc that was applied on flag leaves at the generative stage of ten T. dicoccoides genotypes and two T. durum cultivars. But genotypic differences were recognized. In that experiment, the transport of zinc to the grain was found higher in modern cultivars than wild genotypes in all treatments (except TD 678, N200). There was a correlation between the grain yield, harvest index and the zinc transport rate.In the experiment at vegetative stage and under diffetent N, S and Zn nutritional status, it is observed that T. dicoccoides genotypes showed similar zinc absorption, transport and mobilization rates to modern cultivars, apart from a few exceptions. Better N and S nutritional status caused better zinc absorption and transport but results were not statistically significant.In the experiment that was conducted under different N, S and Zn conditions at three different developmental stages, results showed that under Zn deficient conditions, increments of N and S contents did not effect zinc concentrations in the grain, but under normal Zn nutritional status they increased zinc concentrations in the grain. Also the results show that N and S may play more active role on zinc transport to the grain after Zadoks 74 (the stage between early milk and medium milk) developmental stage.