Aile hekimliği polikliniğine başvuran 40 yaş üstü bireylerde kardiyovasküler hastalıklara etki eden faktörlerin değerlendirilmesi ve kardiyovasküler risk skorlamalarının karşılaştırılması
Evaluation of risk factors influencing cardiovascular 
disease in individuals over the age of 40 presenting to A 
family practice center and correlation with 
cardiovascular risk scores
Yazar: HATİCE DÜLEK
Danışman: DOÇ. EMİNE ZEYNEP TUZCULAR VURAL
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Haydarpaşa Numune Eğt. ve Arş. Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2017
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Antropometri = Anthropometry ; Kardiyovasküler hastalıklar = Cardiovascular diseases ; Risk faktörleri = Risk factors ; Toplum sağlık merkezleri = Community health centers ; Ölçekler = Scales

Özet:
Amaç: Aterosklerotik kardiyovasküler hastalıklar günümüzde en önemli, aynı zamanda önlenebilir ölüm nedenleri arasındadır. Ülkemiz gibi gelişmekte olan ülkelerde bu durum daha belirgin şekilde ortaya çıkmaktadır. Bu yüzden kardiyovasküler hastalık (KVH) riski yüksek olan bireyleri saptamak, erken dönemde hastalığın gelişmesini önlemek ve yüksek riskli bireyleri izlemek aile hekimlerinin en önemli görevleri arasında yer almaktadır. Bu amaçla farklı risk hesaplama modelleri kullanılmaktadır. Bu çalışmada; 40 yaş üstü bireylerde KVH'a etki eden faktörlerin değerlendirilmesi için kardiyovasküler risk skorlamalarının (Framingham, Pooled Cohort Risk Assesment Equations; PCRAE), ayak bileği kol indeksi (ABKİ) ölçümünün, antropometrik ölçümlerin hesaplanması, yüksek riskli hastaları belirleyebilme güçlerinin karşılaştırılması amaçlanmıştır
Gereç ve yöntem: Çalışma; İstanbul Haydarpaşa Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde, 01.09.2016-30.11.2016 tarihleri arasında Aile hekimliği polikliniğine başvuran çalışmaya alınma kriterlerine uygun 40-79 yaş aralığında 258 hasta ile yapıldı. Hastaların demografik verileri, antropometrik ölçümleri, hastane kayıtlarında (son 6 ay içinde) açlık kan şekeri (AKŞ) ölçümü ve lipid profili ölçümü verileri, kol ve ayak sistolik kan basınçları, sigara kullanımı, diyabetes mellitus (DM) varlığı, kan basıncı, vücut kitle indeksi (VKİ) ve ABKİ ölçümleri not edildi. Framingham ve PCRAE risk skorları hesaplandı. Analizler için Number Cruncher Statistical System 2007 programı kullanıldı. Çalışma verileri değerlendirilirkentanımlayıcı istatistiksel metodların yanı sıra nicel verilerin karşılaştırılmasında normal dağılım gösteren değişkenlerin, iki grup karşılaştırmalarında Student's t testkullanıldı. Nitel verilerin karşılaştırılmasında Pearson ki-kare testi kullanıldı. Anlamlılık p<0,05 düzeylerinde anlamlı kabul edildi.
Bulgular: Framingham ve PCRAE skoru yüksek risk düzeyinde olan olguların yaşları, erkek cinsiyet olması, bel/kalça çevresi oranı, düşük risk düzeyinde olan olgulara göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek saptanmıştır (p=0,001; p<0,01). PCRAE risk düzeylerine göre olguların VKİ, bel çevresi ve kalça çevresi ölçümleri arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptanmamıştır (p>0,05). PCRAE riski ile boyun çevresi arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki saptanmıştır (p=0,007; p<0,01). Sigara kullanan olgularda PCRAE risk düzeyinin yüksek olması oranı, sigara kullanmayan olgulara göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek saptanmıştır (p=0,005; p<0,01).
Framingham skoru yüksek risk düzeyinde olan olguların VKİ değerleri, düşük risk düzeyinde olan olgulara göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek saptanmıştır (p=0,014; p<0,05). Framingham skor düzeylerine göre olguların boyun çevresi, bel çevresi vekalça çevresi ölçümleri, sigara kullanmaları, ek hastalık varlığı arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptanmamıştır (p>0,05). Tansiyon ilacı kullanan, diyabet gözlenen olgularda Framingham ve PCRAE skorunun yüksek risk düzeyinde olması oranı, tansiyon ilacı kullanmayan, diyabet gözlenmeyen olgulara göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek saptanmıştır (p=0,001; p<0,01). Framingham ve PCRAE skoru yüksek risk düzeyinde olan olguların yüksek dansiteli lipoprotein (HDL) değerlerinin düşük olması, düşük dansiteli lipoprotein (LDL) değerlerinin yüksek olması istatistiksel olarak anlamlı saptanmıştır (p=0,001; p<0,01). PCRAE riski yüksek olan olgularda Framingham skoru düzeyinin yüksek olması oranları arasında istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek saptanmıştır (p=0,001; p<0,01). Ayak bileği / kol sistolik basınç oranına göre olguların Framingham skoru ve PCRAE skor düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptanmamıştır (p>0,05).
Sonuç: Tüm risk skorlamalarının birbirleriyle korele olduğu, antropometrik ölçümleri yüksek riskli bireyleri saptamanın faydalı olduğu ve çoğu risk faktörlerinin aile hekimi tarafından kontrol altına alınabileceği sonucuna vardık.
Anahtar Kelimeler: Kardiyovasküler risk faktörleri, kardiyovasküler risk skorlamaları, antropometrik ölçümler

Abstract:
Objective: Currently, atherosclerotic cardiovascular diseases are among the most important and also preventable causes of death. This condition is more evident in developing countries like our country. Therefore, it should be the duty of family medicine doctors to determine the individuals at high risk for cardiovascular disease (CVD), to prevent the development of disease and follow-up high-risk individuals continuously. For this purpose, different models are used for calculating risk for cardiovascular disease. In this study, we aimed to evaluate cardiovascular risk scores (Framingham, Pooled Cohort Risk Assessment Equations; PCRAE), ankle-brachial index (ABI), anthropometric measurements and compare their strengths for identifying patients at high risk for CVD in individuals over the age of 40.
Materials and methods: This study was performed with 258 patients aged 40 to 79 years meeting the eligibility criteria for the study and presenting to the Family Practice Centers of Istanbul Haydarpasa Training and Research Hospital between September 1st and November 30th, 2016. Demographic data, anthropometric measurements, fasting blood glucose (FBG) and lipid profile measurements in hospital registries (within last 6 months), blood pressure measurements in the arm and leg, smoking, presence of diabetes mellitus (DM), body mass index (BMI) and ABI measurements were noted. Framingham and PCRAE risk scores were calculated. Number Cruncher Statistical System 2007 Statistical software was used for the statistical analysis. During the evaluation of the study data, regarding the comparisons of descriptive statistical methods as well as quantitative data, Student t test was used for the intergroup comparisons of parameters with normal distribution. Pearson Chi-Square test was used for the comparison of qualitative data. Values of p<0.05 were considered to be significant.
Results: Age, male gender, waist-to-hip ratio of patients with high Framingham and PCRAE risk scores were determined to be statistically significantly higher than patients with low Framingham and PCRAE risk scores (p=0.001; p<0.01). No statistically significant difference was determined between BMI, waist circumference and hip circumference measurements of patients in relation to PCRAE risk scores (p>0.05). A statistically significant positive correlation was determined between PCRAE risk scores and neck circumference (p=0.007; p<0.01). The rate of having a higher PCRAE risk score in smoking patients was statistically significantly higher than non-smoking patients (p=0.005; p<0.01).
BMI values of patients at high-risk by the Framingham score was determined to be statistically significantly higher than patients at low-risk by Framingham score (p=0.014; p<0.05). No statistically significant difference was determined between neck circumference, waist circumference and hip circumference measurements, smoking habits and presence of comorbid disease in relation to the Framingham scores (p>0.05). The rate of having a higher Framingham and PCRAE risk score in patients using antihypertensive medications and with diabetes was determined to be statistically significantly higher than patients not using antihypertensive medicationsand without diabetes (p=0.001; p<0.01). Patients with higher Framingham and PCRAE risk scores were more likely to have low levels of high-density lipoprotein (HDL) and high levels of low-density lipoprotein (LDL) (p=0.001; p<0.01). Patients with a higher Framingham risk score were more likely to have a high PCRAE risk score (p=0.001; p<0.01). No statistically significant correlation was determined between the Framingham and PCRAE risk scores and ankle-brachial index scores (p>0.05).
Conclusion: Both risk scores correlate with each other, antropometric measures are useful in detecting high-risk individuals, and most risk factors can be controlled by family physicians.
Key Words: Cardiovascular risk factors, cardiovascular risk scores, anthropometric measurements