Yaşam seyri teorisi açısından aile kaynaklı sorunlar ve zaman perspektifinin kompulsif satın alma ve materyalizmle ilişkisi üzerine bir araştırma
A research on the relationship between disruptive family events, time perspective, compulsive buying, and materialism from the point of view of life course theory
Yazar: AYŞE KARAYILAN
Danışman: PROF. DR. SERDAR PİRTİNİ
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Pazarlama Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Aile sorunları = Family problems ; Kompulsif satın alma = Compulsive buying disorder ; Materyalizm = Materialism ; Satın alma = Purchasing ; Yaşam seyri = Life course ; Zaman = Time ; Zaman yönelimi = Time perspective

Özet:
Bireyin hayatının önemli bir bölümünü geçirdiği, dünyaya gözlerini açtığı andan itibaren yaşamının bir parçası olan ailesiyle olan ilişkisinin bireyin davranışlarının şekillenmesinde önemli bir etmen olduğu bilinmektedir. Bu açıdan çocukluk döneminde ailesiyle ilişkileri sorunlu olan, sorunlu ailelerde büyüyen, aile yapısında büyük değişikliklere maruz kalan bireylerin ileriki yaşlarda istenmeyen davranışlar sergilemesi kaçınılmaz olmaktadır.
Bu tezde, bireyin belirli bir zaman diliminde deneyimlediği olayların ileriki yaşamına etki ettiği varsayımının benimsendiği yaşam seyri teorisi temel alınarak, çocukluk döneminde ailede yaşanan sorunlu durumların ailenin sunabileceği kaynaklar, zaman perspektifi, materyalizm ve kompulsif satın alma eğilimiyle olan ilişkisi araştırılmıştır. Bu amaçla 660 katılımcıdan elde edilen veriler ışığında sorunlu ailelerde büyüyen ve bu sorunlardan olumsuz etkilenen bireylerin çocukluk dönemlerinde hem maddi hem de manevi kaynaklarında azalma olduğu, olumsuz geçmiş zaman perspektifine yatkın oldukları, mutluluk ve başarı odaklı materyalist eğilimler sergiledikleri ve kompulsif satın alma eğilimlerinde artış olduğu sonucuna varılmıştır. Ayrıca çocukluk döneminde deneyimlenen maddi ve manevi yoksunluğa kıyasla, geçmişe dair olumsuz anıların materyalizm ve kompulsif satın almayı daha iyi açıkladığı görülmüştür. Yani istenmeyen davranışların oluşmasında yaşanmışlıklardan ziyade anıların rolünün daha büyük olduğu ortaya çıkmıştır. Ailede yaşanan sorunlardan olumsuz etkilenenlerin de olumlu etkilenenlerin de manevi kaynaklarında azalma yaşanması beklenmedik bir sonuç olarak karşımıza çıkarken, bu farklı durum ailede yaşanan sorunlu durumların etkisinin sabit olmadığı, zamanla değişime uğrayabileceğine yönelik literatürde yer alan araştırmalarla desteklenmiştir.

Abstract:
It is a well-known fact that the relationship with the family, where individuals spend a significant part of their lives and which is part of their lives from the moment they open their eyes to the world, is an essential factor in shaping individuals' behavior. When viewed from this angle, it is inevitable for individuals who have problematic relationships with their families during childhood, grow up in disruptive families, and are exposed to significant changes in their family structure to acquire undesirable behaviors in the following years.
In this thesis, the relationship between the disruptive family events experienced during childhood, family resources, time perspective, materialism, and compulsive buying tendency was examined, from the point of view of life course theory, which assumes that the events experienced by individuals in a certain period affect their lives in the future. For this purpose, in the light of the data obtained from 660 participants, it was concluded that individuals who grew up in disruptive families and were negatively affected by these disruptions had a decrease in their financial and emotional resources, they were prone to past negative time perspective, they exhibited happiness and success-oriented materialistic tendencies, and there was an increase in their compulsive buying tendencies. In addition, negative memories of the past explained materialism and compulsive buying better than financial and emotional deprivation experienced in childhood. In other words, it has been revealed that, compared to experiences, memories play a more significant role in developing undesirable behaviors. Irrespective of the effect of disruptive family events, a decrease in emotional resources has been observed. Supported by literature evidence, this difference resulting from the unexpected finding indicates that the effect of disruptive family events is not stable and may change over time.