Sovyet ideolojisi bağlamında kazak türkşesinde oluşan söz varlığı
Vocabulary in Kazakh Turkish in the context of Soviet ideology
Yazar: NECATİ ÜNLÜCAN
Danışman: PROF. DR. AYABEK BAINIYAZOV
Ardahan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Dilbilim = Linguistics
Dizin: Dil bilim = Linguistics

Özet:
Hazırlanan bu çalışmada, "Sovyet İdeolojisi Bağlamında Kazak Türkçesinde Oluşan Söz Varlığı" incelenmiştir. Çalışmanın amacı Sovyet İdeolojisi Bağlamında Kazak Türkçesinde Oluşan Söz Varlığının, 15 Ciltlik Kazak Edebî Dili Sözlüğü (KEDS) temel kaynak olarak alınarak, tarama yöntemiyle tespit edilmesidir. Tez, 8 ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, Kazak Türkleri hakkında bilgi verilmiş, Çarlık rejiminin ve Sovyetlerin Kazakistan'daki dil siyaseti hakkında bilgilendirme yapılmıştır.  İkinci bölümde, Kazak Edebî Dili Tarihi dönemlere ayrılarak açıklanmıştır. Üçüncü bölümde ise Kazak Edebî Dili Sözlüğü'nden Sovyet İdeolojisi Bağlamında Kazak Türkçesinde Oluşan Söz Varlığı olarak tespit ettiğimiz sözcükler tablo şeklinde sütunlar halinde gösterilmiştir. İlk sütunda sıra sayıları, ikinci sütunda Kazak Edebî Dili Sözlüğü'ndeki açıklaması, üçüncü sütunda madde başı olarak alınan sözcüğün açıklamasıyla beraber Latin alfabesiyle transkripsiyonu, dördüncü sütunda ise bu sözcüklerin Türkiye Türkçesindeki karşılıkları verilmiştir. Dördüncü bölümde, tespit edilen sözcüklerin yazılı eserlere yansımalarına yer verilmiştir. Beşinci bölümde ise yardımcı kaynaklardan yararlanarak Sovyet ideolojisi etkisinde oluşan adlandırmalar adlı ana başlığın altında, Sovyet ideolojisi etkisinde oluşan kişi adları ve yer adları alt başlıklarda incelenmiştir. Altıncı bölümde, Kazak Edebî Dili Sözlüğü'nden tespit edilen sözcüklerin sosyal hayata yansımaları beş başlık altında sınıflandırılmıştır. Yedinci bölümde, Sovyet ideolojisi ile oluşan söz varlığının dil incelemesine yer verilmiştir. Bu bölümde, Kazak Türkçesi kökenli Sovyet ideolojisi ile ilgili söz varlığı, Kazak Türkçesine Rusçadan ve Batı dillerinden geçmiş Sovyet ideolojisi ile ilgili alıntı sözcükler, tamlamalarla oluşan söz varlığı olarak isim ve sıfat tamlamasına, deyim, edat ve zarflara yer verilmiştir. Çalışmanın son bölümünde ise Sovyet ideolojisi ile oluşan söz varlığının oluşumunda eklerin işlevi başlığı altında sözlükten tespiti yapılan türemiş isim, fiil ve sıfatlar aldıkları eke göre sınıflandırılarak gösterilmiştir. Sonuç kısmında genel bir değerlendirme yapılarak çalışma tamamlanmıştır.

Abstract:
In this study we have prepared, we have examined the "Vocabulary Formed in Kazakh Turkish in the Context of Soviet Ideology". The aim of our study is to determine the vocabulary formed in Kazakh Turkish in the context of Soviet Ideology by using the 15-volume Kazakh Literary Language Dictionary (KEDS) as the main source. Our study consists of 8 main parts. In the third part, the words that we have determined as the Vocabulary Formed in Kazakh Turkish in the Context of Soviet Ideology from the Kazakh Literary Language Dictionary are shown in columns in the form of a table. The ordinal numbers in the first column, the explanation in the Kazakh Literary Language Dictionary in the second column, the Latin alphabet transcription with the explanation of the word taken as the head of the article in the third column, and the Turkish equivalents of these words in the fourth column are given. In the fourth chapter, the reflections of the determined words on the written works are given. In the fifth chapter, the names of people and places under the influence of the Soviet ideology are examined under the main title of naming under the influence of Soviet ideology, by using auxiliary sources. In the sixth chapter, the social life reflections of the words determined from the Kazakh Literary Language Dictionary are classified under five headings. In the seventh chapter, the language analysis of the vocabulary formed by the Soviet ideology is given. In this section, the vocabulary related to the Soviet ideology originating from Kazakh Turkish, the borrowed words related to the Soviet ideology transferred to Kazakh Turkish from Russian and Western languages, the noun and adjective phrase as the vocabulary formed by phrases, idioms, prepositions and adverbs are included. In the last part of the study, the derived nouns, verbs and adjectives, which were determined from the dictionary under the title of the function of suffixes in the formation of the vocabulary formed with the Soviet ideology, are shown by classifying them according to the suffix they take. In the conclusion part, a general evaluation was made and the study was completed.