Kars'ta yaşayan bireylerin ölüm ritüellerinin ve ölüm algısının yas sürecine etkisi
The effect of death rituals and perception of death of individuals living in Kars on the grief process
Yazar: ELİF ÖZER
Danışman: PROF. DR. YELİZ AKKUŞ
Kafkas Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Bu çalışma Kars‟ta Yaşayan Bireylerin Ölüm Ritüellerinin ve Ölüm Algısının
Yas Sürecine Etkisini araştırmak için tanımlayıcı ve kesitsel olarak yapılmıştır.
Çalışmanın örneklemini Kars‟ta yaşayan ve son 10 (on) yılda yakınını kaybeden 253
(iki yüz elli üç) birey oluşturmuştur. Veriler bireylerle yüz yüze görüşme yöntemi ile
Kişisel Tanıtım Formu, Ölüm Algısı Ölçeği, Ölüme İlişkin Uygulamalar (Ritüeller)
ve Yas Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Çalışmada toplanan veriler SPSS v.23
programı kullanılarak analiz edilmiştir. Çalışmaya katılanların yaş ortalaması
33,78±9,926‟dır. Yas Ölçeği toplam puan ortalaması ve Ölüm Algısı Ölçeği tüm alt
boyut puan ortalamalarının orta düzeyde olduğu saptanmıştır. Ölüm Öncesi ilk sırada
yapılan ritüeller sırasıyla "son nefesinde olan kişinin yakınlarına haber vermek",
"son nefesinde olan kişiye kelime-i şehadet getirtmek, başında Kuran-ı Kerim
okumak ve dua okumak", "son nefesinde helalleşmek" olarak belirlenmiştir. Ölüm
Esnasında Yapılan Ritüellerde sırasıyla "Kişinin Bulunduğu
Köy/Kasaba/Mahalle/İle/İlçeye Haber Vermek İçin Sela Vermek", "Ölüyü Yıkamak"
ve "Ölen Kişinin Üzerini Beyaz Örtü İle Kapatmak" olarak saptanmıştır. Defin
Sonrası Yapılan Ritüellerde sırasıyla "Evde ve/veya Mezarın Üstünde Kuran
Okumak", "Mezar–Mezar Taşı Yaptırmak" ve "Mezara Gitmek" şeklindedir. Yas
Ölçeği Davranışsal alt boyutu ile Ölüm Algısı Ölçeği "Ahirette Ödüllendirme" ve
"Bakmakla Yükümlü Olduklarını Terk Etme" alt boyutu arasında negatif yönde zayıf
ilişki bulunmuştur. Hemşirelerin bulunduğu toplumun kültürel ve dini inançlarına
göre ölüm algısını, yas sürecini ve ölüm ritüellerini bilmesi ve bu bağlamda
hemşirelik bakımı vermesi önerilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Ölüm, ölüm algısı, yas, ölüm ritüelleri,hemşirelik

Abstract:
This study was conducted cross-sectionally to describe the Death Rituals and
Perception of Death in Kars to investigate the Mourning Process. The content of the
study consists of 253 (two hundref fifty- three) people living in Kars who lost their
relatives in the last 10 (ten) years. Data were collected through face-to-face
interviews with individuals using the Personal Introduction Form, Death Perception
Scale, Death-Related Practices (Rituals) and Mourning Scale. The data of the study
were analyzed using SPSS v.23 program. The age of the study participants is
33,78±9,926 years. There are total scores of the Mourning Scale and the mean scores
of all subscales of the Death Perception Scale are kept at the middle level. The first
rituals performed before death were determined as "informing the relatives of the
person who is in the breath of the son", "telling the testimony of the person in the
breath of the son, reading the Holy Quran on his head and reciting prayers", "saying
goodbye to the person in the breath of the son", respectively. Rituals Performed
During Death are performed as "Giving a Sela to Notify the
Village/Town/Neighborhood/City/District Where the Person is Located", "Washing
the Dead" and "Covering the Deceased Person with a White Cloth", respectively.
The rituals performed after the burial are "Reading the Quran at Home and/or on the
Grave", "Having a Grave-Tombstone Made" and "Going to the Grave", respectively.
A weak negative relationship was found between the Behavioral sub-dimension of
the Mourning Scale and the "Rewarding in the Afterlife" and "Abandoning
Caregivers" sub-dimensions of the Death Perception Scale. It is recommended that
nurses know the perception of death, life process and death rituals according to their
social, cultural and religious beliefs and provide this unique formality care.
Keywords: Death, death perception, mourning, death rituals, nursing