Okul sporlarına katılımın zihinsel engelli öğrencilerin spora ve okula yönelik metaforik algılarına etkisi
The effect of participation in school sports on the metaphorical perceptions of mentally disabled students towards sports and school
Yazar: İSMAİL HİDAYET POLAT
Danışman: PROF. DR. SİBEL ARSLAN
Kırıkkale Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı / Beden Eğitimi ve Spor Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Spor = Sports
Dizin: Engelli sporları = Sports for persons with disabilities ; Okul sporları = School sports ; Spor = Sports ; Spor faaliyetleri = Sport activities ; Zihinsel engelliler = Mentally retardation ; Özel eğitim öğretmenleri = Special education teachers

Özet:
Sporun, insanın hem fiziki yönüne hem de zihinsel yönüne olan faydaları dünya çapında yapılan birçok çalışma ile ispatlanmış ve kabul edilmiştir. Spor yapmaya ulaşmak; ulaşımın çeşitliliği, spor malzemelerine erişim vb. sebeplerden günümüz çağında daha da kolay hale gelmiştir. Ama ne yazık ki engeli bulunmayan bireylerin spora ulaşım imkanları ile herhangi bir engeli bulunan bireylerin spora ulaşım düzeyleri 21. yy. da yaşıyor olsak bile aynı seviyeye getirilememiştir. Engelli bireylerin spora ulaşımları çok zor şartlarda ve türlü imkansızlıkları aşarak ancak mümkün hale gelebilmektedir. Günümüz eğitim sistemine baktığımızda engelli öğrencilerin eğitim hayatlarına devam ettikleri Millî Eğitim Bakanlığı bünyesinde kurulmuş olan özel eğitim okulları mevcuttur. Bunlardan biriside özel eğitim meslek okullarıdır. Bu okullarda hafif düzey zihin engelli öğrenciler hem teorik(spor, sanat, müzik, matematik, sosyal hayat vb.) dersleri görmekte hem de meslek dersleri görmektedirler. Zihinsel engelli bireylerin spora ulaşımları okul dışı hayatlarında zor olduğundan bu okullarda okul sporları bünyesinde müsabakalara katılmakta ve elde ettikleri derecelere göre Türkiye şampiyonalarına katılmaya hak kazanmaktadırlar. Okul sporlarının önemi, yalnızca engelli çocukların fiziksel gelişimlerine katkıda bulunmakla sınırlı kalmaz, aynı zamanda onların sosyal ve duygusal dünyalarını da zenginleştirir. Eğitim hayatı boyunca, okul sporları sayesinde engelli çocuklar, kendilerini ifade etme, özgüven kazanma ve takım çalışması gibi hayati becerileri geliştirme fırsatı bulurlar. Bu durum, onların toplum içinde daha aktif ve üretken bireyler olmalarını sağlayarak, eğitim sürecini çok boyutlu bir gelişim yolculuğuna dönüştürür. Sonuç olarak, okul sporları, engelli çocuklar için sadece bir aktivite değil, yaşamlarının her yönünde destek ve gelişim sağlayan vazgeçilmez bir araçtır.
Yapılan araştırmada, zihinsel engelli öğrencilerin okul ve spora yönelik metaforik algılarının belirlenmesi amaçlanmıştır. Bunun için nitel araştırma yöntemlerinden olgubilim (fenomenoloji) deseni kullanılmıştır. Kırıkkale Özel Eğitim Meslek Okulu'nda eğitim gören öğrencilerin okul ve spora yönelik düşünceleri, betimlenmeye ve yorumlanmaya çalışılmıştır.
Araştırmanın örneklemini 2022-2023 Eğitim Öğretim Yılı içerisinde Kırıkkale Özel Eğitim Meslek Okulu'nda eğitim gören 70 öğrenci ve yine aynı okulda görev yapan 6 öğretmen oluşturmaktadır. Araştırmaya katılan özel eğitim okulu öğrencilerinin %60 ı erkek, %40'ı kadındır. Öğrencilerin %38,57 i okul sporlarına katılmaktadır. Kız öğrencilerin okul sporlarına katılım oranı %31,71 iken, erkek öğrencilerde bu oran %40,48'dir. Öğrencilerin çoğunluğunun(%61,43) okul sporlarına katılmadığı görülmektedir.
Ayrıca okulda eğitim veren Özel Eğitim Öğretmenleri ve okul rehber öğretmeni ile belirli sorular öncülüğünde odak grup görüşmesi yapılmıştır. 
Araştırmada Özel Eğitim Meslek Okulunda görev yapan birisi rehberlik öğretmeni, beşi özel eğitim öğretmeni olmak üzere toplam altı öğretmen araştırmaya dahil edilip, gereken izinler alındıktan sonra öğretmenlere çalışmanın amacı hakkında bilgi verilmiştir. Araştırmanın verileri, altı kişinin katılımıyla gerçekleştirilen odak grup görüşmeleri yoluyla toplanmıştır. Katılımcılar, görüşmelere gönüllü olarak katılmış ve görüşmeler, uygun bir ortamda ve önceden belirlenen tarihte yapılmıştır.
Öğrenci katılımcılardan veri toplamak için, demografik değişkenlerin ve "Okul benim için … gibidir. Çünkü …" ve "Spor benim için …gibidir. Çünkü …" cümlesinin bulunduğu iki ayrı bölümden oluşan bir form meydana getirilmiştir. Katılımcılara cevaplamaları istenen formda "Okul benim için … gibidir." ve "Spor benim için … gibidir." kısmına bir kavram, "Çünkü …" kısmına ise o kavram için bir gerekçe yazmaları istenmiştir.
Çalışmada, katılımcıların ürettiği metaforlar, içerik analizinin dört aşaması olan adlandırma, tasnif, geçerlik-güvenirlik testi ve yorumlama süreçleri ile derinlemesine incelenmiştir.
Çalışmaya katılan öğrencilerin okula yönelik olarak 36 farklı metafor oluşturdukları görülmektedir. Bu metaforların %80(n=29)'i olumlu, %20(n=7)'si olumsuz metafordan oluşmaktadır. 
Çalışmaya katılan öğrencilerin spora yönelik olarak 36 farklı metafor oluşturdukları görülmektedir. Bu metaforların %95(n=34)'i olumlu, %5(n=2)'si olumsuz metafordan oluşmaktadır. 
Sonuç olarak, okul sporlarına katılan öğrencilerde gözlemlenen olumlu değişimler, sporun fiziksel sağlığın yanı sıra öz güven, disiplin, takım çalışması gibi psikolojik ve sosyal becerilerin gelişimine de önemli katkılar sağladığını göstermektedir. Bu durum, sporun sadece bedensel bir aktivite değil, aynı zamanda bireysel gelişimin çok yönlü bir destekçisi olduğunu vurgulamaktadır. Okulların, öğrencilerin spor yapmalarını teşvik etmeleri ve bu etkinliklerin düzenli olarak yapılması için gerekli koşulları sağlamaları büyük önem taşımaktadır. Bu sonuçlar, sporun eğitim süreçlerine entegre edilmesinin önemini bir kez daha vurgulamaktadır.

Abstract:
The benefits of sports to both the physical and mental aspects of a person have been proven and accepted by many studies conducted worldwide. Access to sports has become easier in today's age due to reasons such as variety of transportation, access to sports equipment, etc. However, unfortunately, the access to sports of individuals without disabilities and the access to sports of individuals with any disabilities have not been brought to the same level even though we live in the 21st century. Access to sports by individuals with disabilities can only become possible under very difficult conditions and by overcoming various impossibilities. When we look at today's education system, there are special education schools established within the Ministry of National Education where disabled students continue their education. One of these is special education vocational schools. In these schools, students with mild mental disabilities receive both theoretical (sports, art, music, mathematics, social life, etc.) courses and vocational courses. Since it is difficult for individuals with mental disabilities to access sports in their lives outside of school, they participate in competitions within the scope of school sports in these schools and earn the right to participate in Turkish championships according to the degrees they achieve. The importance of school sports is not limited to contributing to the physical development of children with disabilities, but also enriches their social and emotional worlds. Throughout their education, children with disabilities have the opportunity to express themselves, gain self-confidence and develop vital skills such as teamwork through school sports. This enables them to become more active and productive individuals in society, transforming the education process into a multi-dimensional development journey. As a result, school sports are not just an activity for children with disabilities, but an indispensable tool that provides support and development in every aspect of their lives.
The aim of the study was to determine the metaphorical perceptions of mentally disabled students towards school and sports. For this purpose, the phenomenology design, one of the qualitative research methods, was used. The thoughts of the students studying at Kırıkkale Special Education Vocational School towards school and sports were tried to be described and interpreted.
The sample of the study consists of 70 students studying at Kırıkkale Special Education Vocational School in the 2022-2023 Academic Year and 6 teachers working at the same school. 60% of the special education school students participating in the study are male and 40% are female. 38.57% of the students participate in school sports. While the participation rate of female students in school sports is 31.71%, this rate is 40.48% for male students. It is seen that the majority of the students (61.43%) do not participate in school sports.
In addition, a focus group interview was conducted with the Special Education Teachers and the school counselor who taught at the school, guided by specific questions.
A total of six teachers, one of whom was a guidance teacher and five of whom were special education teachers, working at a Special Education Vocational School were included in the study. After obtaining the necessary permissions, the teachers were informed about the purpose of the study. The data for the study were collected through focus group interviews with the participation of six people. The participants participated in the interviews voluntarily and the interviews were conducted in a suitable environment and on a predetermined date.
In order to collect data from student participants, a form consisting of two separate sections including demographic variables and the sentences "School is like ..." and "Sports is like ..." was created. In the form in which participants were asked to respond, they were asked to write a concept in the "School is like ..." and "Sports is like ..." sections and a reason for that concept in the "Because ..." section.
In the study, the metaphors produced by the participants were examined in depth through the four stages of content analysis: naming, classification, validity-reliability testing and interpretation.
It is seen that the students who participated in the study created 36 different metaphors for school. 80% (n=29) of these metaphors are positive and 20% (n=7) are negative metaphors.
It is seen that the students who participated in the study created 36 different metaphors for sports. 95% (n=34) of these metaphors are positive and 5% (n=2) are negative metaphors.
As a result , the positive changes observed in students participating in school sports show that sports contribute significantly to the development of psychological and social skills such as self-confidence, discipline, and teamwork, as well as physical health. This emphasizes that sports are not only a physical activity, but also a multifaceted supporter of individual development. It is of great importance for schools to encourage students to do sports and to provide the necessary conditions for these activities to be carried out regularly. These results once again emphasize the importance of integrating sports into educational processes.