Farklı bilişsel stil ve motivasyona sahip fen bilgisi öğretmen adaylarının tablolama ve kelime işlemci programlarını dersin amacına uygun kullanabilme becerilerinin geliştirilmesi
Developing the skills of pre-service science teachers with different cognitive style and motivation to use spreadsheet and word processing programs for the purpose of the course
Yazar: NİSA YENİKALAYCI
Danışman: PROF. DR. SALİH ATEŞ
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Fen Bilgisi Eğitimi Ana Bilim Dalı / Fen Bilgisi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aday öğretmenler = Candidate teachers ; Bilişsel stil = Cognitive style ; Fen bilgisi dersi = Science lesson ; Fen bilgisi eğitimi = Science education ; Fen bilgisi öğretimi = Science teaching ; Mesleki gelişme = Professional development ; Motivasyon = Motivation ; Sorgulayıcı öğretme = Inquisitorial teaching ; Yapılandırmacı öğretim yöntemi = Constructivist teaching method

Özet:
Araştırmada, farklı bilişsel stil ve motivasyona sahip fen bilgisi öğretmen adaylarının tablolama ve kelime işlemci programlarını dersin amacına uygun kullanabilme becerilerinin geliştirilmesi amaçlanmıştır. Açımlayıcı sıralı karma yöntem desenine göre yürütülen araştırma, nicel yöntem temelinde yapılandırılmış olup bulguları desteklemek amacıyla nitel verilerden yararlanılmıştır. Araştırmanın nicel kısmı, yarı deneysel desenlerden eşitlenmemiş kontrol gruplu modele göre yürütülmüştür. Nitel kısımda ise durum çalışması deseni kullanılmıştır. Araştırma, Karadeniz bölgesindeki bir devlet üniversitesinde 2018-2019 eğitim-öğretim yılı bahar döneminde 3. sınıfta öğrenim gören 72 fen bilgisi öğretmen adayının katılımı ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmada, yansız olarak atanan deney (grup-1, grup-2, grup-3, grup-4) ve kontrol grupları bulunmaktadır. Veri toplama araçları olarak; Çizim Testi (ÇT), Grup Saklı Figürler (GSF) Testi, Bilgisayar Programlarının Kullanımına Yönelik Motivasyon ve Öz Düzenleme (BPKYMOD) Ölçeği ve Çizim Modülünü Değerlendirme Formu (ÇMDF) kullanılmıştır. Deney ve kontrol gruplarına GSF testi ve BPKYMOD ölçeği araştırmanın başında, ÇT ise ön test ve son test olarak uygulanmıştır. GSF testi, öğretmen adaylarının bilişsel stil eğilimlerini belirlemek amacıyla kullanılmış olup bu testten elde edilen verilere göre öğretmen adayları alan-bağımlı (AB), alan-orta (AO) ve alan-bağımsız (ABs) bilişsel stil gruplarına ayrılmıştır. BPKYMOD ölçeği, fen bilgisi öğretmen adaylarının bilgisayar programlarını (tablolama ve kelime işlemci) dersin amacına uygun olarak kullanma sürecinde sahip oldukları motivasyon düzeylerini belirlemek amacıyla kullanılmış olup bu ölçekten elde edilen verilere göre öğretmen adayları düşük motivasyon (DM), orta motivasyon (OM) ve yüksek motivasyon (YM) gruplarına ayrılmıştır. ÇT, tablolama testi (TT) ve kelime işlemci testinden (KİT) oluşan ve içerisinde 8 adet performansa dayalı sorunun yer aldığı bir testtir. Öğretim sürecinde kullanılan Çizim Modülü (ÇM) ise içerisinde yapılandırılmış araştırma-sorgulama temelli etkinliklerden oluşan 13 adet performansa dayalı etkinliğin (tablo, çizim nesnesi, akış diyagramı, kavram haritası, pasta grafiği, sütun grafiği ve çizgi grafiği oluşturma) yer aldığı bir modüldür. ÇM kapsamındaki etkinlikler tamamlandıktan sonra fen bilgisi öğretmen adaylarının tablolama ve kelime işlemci programlarının dersin amacına uygun olarak kullanılmasına yönelik olarak geliştirilen yapılandırılmış araştırma-sorgulama temelli etkinliklerin içeriğine ve sürecine yönelik görüşleri ÇMDF ile alınmıştır. Ayrıca, deney grupları ile uygulamalar tamamlandıktan sonra kontrol grubuna etkinlikler üzerinden çizimlerin nasıl yapıldığı açıklanmıştır. Nicel verilerin analizinde SPSS programı aracılığıyla gerçekleştirilen tanımlayıcı istatistiklerin yanı sıra parametrik ve parametrik olmayan test tekniklerinden yararlanılmıştır. Nitel verilerin analizinde ise içerik analizi yapılmıştır. Araştırma sonunda, yapılandırılmış araştırma-sorgulama temelli etkinliklerin farklı bilişsel stil ve motivasyona sahip fen bilgisi öğretmen adaylarının tablolama ve kelime işlemci programlarını dersin amacına uygun kullanabilme becerilerinin gelişimine katkı sağladığı belirlenmiştir. Deney-kontrol gruplarının ön test ÇT puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark yokken, son test ÇT puan ortalamaları arasında deney (grup-1, grup-3, grup-4)'teki öğretmen adayları lehine anlamlı fark olduğu belirlenmiştir. Deney grup-2'deki öğretmen adaylarının son test ÇT puan ortalamalarının kontrol grubundaki öğretmen adaylarına göre daha yüksek olmasına rağmen aradaki fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır. Bilişsel stil bakımından öğretmen adaylarının %36,11'i alan-bağımlı (AB), %23,61'i alan-orta (AO) ve %40,28'i alan-bağımsız (ABs) grupta yer alacak şekilde gruplanmıştır. Bilişsel stil gruplarının (AB, AO, ABs) ön test ÇT puan ortalamaları arasında ABs gruptaki öğretmen adayları lehine istatistiksel olarak anlamlı bir fark olduğu, son test ÇT puan ortalamaları arasında ise istatistiksel olarak anlamlı bir fark olmadığı belirlenmiştir. Motivasyon bakımından öğretmen adaylarının %31,94'ü düşük motivasyon (DM), %37,50'si orta motivasyon (OM) ve %30,56'sı yüksek motivasyon (YM) grubunda yer alacak şekilde gruplanmıştır. Motivasyon gruplarının (DM, OM, YM) ön test ve son test ÇT puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark olmadığı belirlenmiştir. Ayrıca, incelenen grup ve bilişsel stil, grup ve motivasyon, bilişsel stil ve motivasyon etkileşimlerinin öğretmen adaylarının ÇT puan ortalamaları üzerindeki ortak etkisinin anlamlı olmadığı tespit edilmiştir. Bu sonuçlara ilaveten, öğretmen adaylarının olumlu görüşleriyle de desteklenen, uygulamada kullanılan yapılandırılmış araştırma-sorgulama temelli etkinlikleri içeren ÇM'nin öğretmen adaylarının tablolama ve kelime işlemci becerilerini geliştirmede kullanılabileceği önerilmektedir.

Abstract:
In the research, it was aimed to develop the skills of pre-service science teachers with different cognitive style and motivation to use spreadsheet and word processing programs in accordance with the purpose of the course. The research, which was conducted according to the exploratory sequential mixed method design, was structured on the basis of quantitative method and qualitative data were used to support the findings. The quantitative part of the research was carried out according to the unequalized control group model, one of the quasi-experimental designs. In the qualitative part, the case study design was used. The research was carried out with the participation of 72 pre-service science teachers studying in the 3rd grade in the spring term of the 2018-2019 academic year at a state university in the Black Sea region. In the research, there were neutrally assigned experimental (group-1, group-2, group-3, group-4) and control groups. As data collection tools; Drawing Test (DT), Group Embedded Figures (GEF) Test, Motivation and Self-Regulation for Using Computer Programs (MSRUCP) Scale and Drawing Module Evaluation Form (DMEF) were used. GEF test and MSRUCP scale were implemented to the experimental and control groups at the beginning of the research, and DT was implemented as a pre-test and post-test. The GEF test was used to determine the cognitive style tendencies of pre-service teachers and according to the data obtained from this test, pre-service teachers were divided into field-dependent (FD), field neutral (FN) and field-independent (FI) cognitive style groups. The MSRUCP scale was used to determine the motivation levels of pre-service science teachers in the process of using computer programs (spreadsheet and word processing programs) in accordance with the purpose of the course, and according to the data obtained from this scale, pre-service teachers were divided into low motivation (LM), medium motivation (MM) and high motivation (HM) groups. DT is a test consisting of spreadsheet test (ST) and word processing test (WPT) and includes 8 performance-based questions. DM used in the teaching process is a module that includes 13 performance-based activities (creating a table, drawing object, flow diagram, concept map, pie chart, column chart and line chart) consisting of structured inquiry-based activities. After the activities within the scope of DM were completed, the opinions of pre-service science teachers on the content and process of structured inquiry-based activities developed for the use of spreadsheet and word processing programs in accordance with the purpose of the course were obtained with DMEF. In addition, after the implementations were completed with the experimental groups, how the drawings were made on the activities was explained to the control group. In the analysis of quantitative data, parametric and non-parametric test techniques were used, as well as descriptive statistics carried out through the SPSS program. In the analysis of qualitative data, content analysis was used. At the end of the research, it was determined that structured inquiry-based activities contributed to the development of the skills of pre-service science teachers with different cognitive style and motivation to use spreadsheet and word processing programs in accordance with the purpose of the course. While there was no statistically significant difference between the pre-test DT score averages of the experimental-control groups, it was determined that there was a significant difference between the post-test DT score averages in favor of the pre-service teachers in the experiment (group-1, group-3, group-4). Although the post-test DT mean scores of the pre-service teachers in the experimental group-2 were higher than the pre-service teachers in the control group, the difference was not statistically significant. In terms of cognitive style, 36.11% of the pre-service teachers are in the field-dependent (FD) group, 23.61% in the field-neutral (FN) group, and 40.28% in the field-independent (FI) group. It was determined that there was a statistically significant difference between the pre-test DT score averages of the cognitive style groups (FD, FN, FI) in favor of the pre-service teachers in the FI group, and there was no statistically significant difference between the post-test DT score averages. In terms of motivation, 31.94% of the pre-service teachers are in the low motivation (LM), 37.50% medium motivation (MM) and 30.56% high motivation (HM) group. It was determined that there was no statistically significant difference between the pre-test and post-test DT score averages of the motivation groups (LM, MM, HM). In addition, it was determined that the interaction effect of the examined group and cognitive style, group and motivation, cognitive style and motivation on the pre-service teachers' DT score averages was not significant. In addition to these results, it is suggested that the DM, which includes structured inquiry-based activities developed based on the positive opinions of the pre-service teachers, can be used to develop the spreadsheet and word processing skills.