Osmanlı Döneminde hadis ilmi
The hadith science in the Ottoman Period
Yazar: MUSTAFA CELİL ALTUNTAŞ
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN HANSU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Din = Religion
Dizin: Hadis = Hadith ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; İslam tarihi = Islamic history ; İslamiyet = Islam

Özet:
Osmanlı dönemi hadis tarihi, üzerinde yeterince söz söylenmemiş bir alandır. Derinlemesine incelenmeden alana dair sarfedilen sözler ise Osmanlı dönemi hadis tarihinin ya görmezden gelinmesine ya da yüceltmeci bir yaklaşımla ele alınmasına sebebiyet vermiştir. Osmanlı dönemi hadis tarihini diyâr-ı Rûm merkezli ele alan bu çalışmada ulemâ ağları (network) tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu bağlamda hadis tarihi dört ana dönemde ele alınmıştır. Bu tasnifte hadis ilmi ile alakalı kurumsal bir faaliyet merkeze alınmamış daha çok ulema etkileşimi üzerinde durulmuş, özellikle icâzet (إجازة) ve sebetler (ثبت) üzerinden Osmanlı dönemi hadis tedrisinin boyutlarının tespiti amaçlanmıştır. Bunun için icâzet ve sebetlerinin günümüze ulaştığı 18. yüzyıl âlimlerinin faaliyetleri daha derinlikli olarak incelenmiştir. Bu dönemde hadis alanında faaliyet gösteren bütün ulemâ değil özellikle diyar-ı Rûm ulemâsı tarafından kendisinden icâzet alınan muhaddisler öncelenmiştir. Osmanlı dönemi hadisçi kimliğinin tespitinin Osmanlı dönemi hadis tarihini anlamada önemli bir rol üstlendiği düşünülerek "diyâr-ı Rûm ulemâsının hadisçi kimliği" tespit edilmeye gayret edilmiştir. Bu kimlikte Horasan/Mâverâünnehir ilmi düşüncesi ile diyâr-ı Rûm'da neşvü nemâ bulmuş nazarî tasavvuf düşüncesinin etkisi üzerinde yoğunlaşılmıştır. Aynı zamanda diyâr-ı Rûm uleması tarafından telif edilen eserler değerlendirilerek hadisçi kimliğinin eser telifi üzerindeki yansımalarının tespiti hedeflenmiştir.

Abstract:
The history of Hadith of the Ottoman period is a field that has not been mentioned enough. The studies in this poorly examined field have caused the history of Hadith in the Ottoman period to be ignored or treated with an honorific approach. In this work dealing with the history of hadith in the Ottoman era called as diyar-ı Rûm, it has been attempted to identify the networks of Islamic scholars. In this context, the hadith is handled in four main periods. No institutional activity related to the science of hadith is centered in this classification; it is more focused on interaction among religious scholars. It was aimed to determine the dimensions of the Ottoman period hadith in particular through ijaza (إجازة) and thabats (ثبت). For this, the activities of the 18th century scholars whose ijaza and thabats are surviving today have been examined more in depth. In this period, not all of Islamic scholars in the field of hadith, but especially the muhaddiths giving diplomas to scholars of diyar-ı Rûm are given priority. Considering that the identification of muhaddith identity had an important role to understand the history of the Hadith in the Ottoman period, it has been tried to determine the muhaddith identity of Diyar-ı Rûm scholars. For this identity, it is focused on the scientific thought of Khorasan/Ma wara al-nahr (Transoxiana) and the influence of theoretical Sufism developing in Diyar-i Rum. At the same time, by evaluating the works of Diyar-ı Rûm scholars, it has been aimed to determine the reflections of the identity of the hadith scholars on copywriting.