ÇUŞ'lardaki vergi planlamasına karşı geliştirilen politikalar: Türkiye'de faaliyette bulunan ÇUŞ'ların vergi yüklerinin belirlenmesine yönelik bir araştırma
Policies developed against tax planning in MNC: A research on determination of tax loads of MNC operating in Turkey
Yazar: ERKAN ERTÜRK
Danışman: PROF. DR. KÜRŞAT YALÇİNER
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Muhasebe Finansman Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Maliye = Finance ; İşletme = Business Administration
Dizin: Türkiye = Turkey ; Uluslararası işletmeler = International enterprises ; Vergi planlaması = Tax planning ; Vergi politikası = Taxation policy ; Vergi yükü = Tax burden ; Vergilendirme = Taxation ; Vergiler = Taxes ; İşletmeler = Businesses

Özet:
Çok uluslu şirketlerin (ÇUŞ) farklı ülkelerde faaliyet gösteren şubeleri arasında sürekli bir ticari ilişki bulunmakta ve şubeler kendi aralarında mal, hizmet ve teknoloji alış verişi yapmaktadırlar. Bir ÇUŞ'un çeşitli ülkelerdeki bağlı kuruluşlarının ürettiği mal ve hizmetler için belirlediği fiyatlar transfer fiyatlarıdır. Ülkeler arasında vergi farklılıklarının bulunması durumunda çok uluslu şirketler vergiden kaçınmak amacıyla kendi aralarında gerçekleştirdikleri mal veya hizmet transferlerinde kullandıkları fiyatları emsallere uygun olmayacak şekilde belirleyebilmektedirler. Ancak emsallere uygunluk prensibine ilişkin getirilen düzenlemeler ile vergi denetimleri, ÇUŞ'ların vergi planlama faaliyetlerinde bulunmalarını engelleyememiştir. Söz konusu soruna çözüm olarak idari bir tedbir olarak bazı ülkelerde uygulamaya sokulan peşin fiyatlandırma anlaşmaları (APA), transfer fiyatların emsallere uygun bir şekilde belirlenmesinde kullanılabilmektedir. Diğer taraftan, ÇUŞ'ların vergi planlama faaliyetleri sadece transfer fiyatlandırma yapılmak suretiyle gerçekleştirilmemekte, vergiden kaçınmak için kullandıkları bir çok alternatif yöntem bulunmaktadır. Tezimizde Türkiye'de faaliyette bulunan ÇUŞ'ların kontrolündeki yabancı firmaların vergi yüklerinin yerli firmalara göre farklı olup olmadığı araştırılmıştır. Yapılan araştırma sonucunda satışlar ve aktif büyüklüğü açısından yerli ilk 1000 firmanın, yabancı ilk 100 firmaya göre daha yüksek mali kar (matrah) beyan ettikleri anlaşılmıştır. Toptan ticaret ve imalat sektörü üzerinde yapılan ekonometrik araştırma sonucunda ise yabancı firmaların yerli firmalara nazaran daha düşük vergi ödemesinin nedeninin transfer fiyatlandırma uygulamaları olduğu konusunda somut bir bulguya ulaşılamamıştır.

Abstract:
Multinational companies (MNCs) have a permanent business relationship between branches operating in different countries, and the branches exchange goods, services and technology among themselves. The prices that a MNC determines for goods and services produced by its subsidiaries in various countries are transfer prices. In the case of differences in taxation between countries, multinational corporations can determine the prices used in the transfer of goods or services among themselves in order to avoid taxation, so as not to comply with arm's length principles. However, tax audits and the arrangements made for the arm's length principle could not able to prevent them from tax planning activities of MNCs. As a solution to the problem, advance pricing agreements (APAs) put into practice in some countries as an administrative measure can be used to determine transfer prices in accordance with arm's length. On the other hand, the tax planning activities of the MNCs are not carried out only by transfer pricing. There are many alternative methods that MNCs use to avoid taxation. In our thesis, it was researched whether the tax burden of foreign firms under the control of MNCs operating in Turkey is different from domestic firms. As a result of the research, it was found that the first 1000 domestic firms declared a higher tax base than the first 100 foreign firms in terms of sales and asset size. In the result of the econometric research done on the wholesale trade and manufacturing sector, no significant result has been obtained about that foreign companies pay lower tax than domestic firms due to transfer pricing practices.