Ankara Evren ilçesi ağzı /
Yazar: SEDAT BALYEMEZ
Danışman: DOÇ.DR. ÇETİN PEKACAR
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2004
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore

Özet:
323 ÖZET Bu tez, Anakara'ya bağlı Evren ilçesinin kısa tarihi, etnik yapısı ve dil özellikleri ile ilgili bilgiler içermektedir. Ayrıca, tezin sonunda Evren ilçesinde kullanılan bazı kelimeleri ve kelimelerin anlamlarını içeren bir sözlük bulunmaktadır. Çalışmamızın giriş kısmında Evren ilçesi ile ilgili birtakım genel bilgiler bulunmaktadır. Ayrıca bu bölümde, Evren'in kuruluş tarihi, ilçeye Evren isminin veriliş nedeni, idari teşkilatlanması ve ilçeyle ilgili bazı istatistikti bilgiler vardır. Yine bu bölümde Evren ilçesinin etnik yapısı ile ilgili de bazı bilgiler verilmiştir.. Tezin ilk bölümünde Evren ilçesi ve köylerinden derlenen metinlerin incelenmesiyle ortaya konulmuş olan Evren ilçesi ağzının ses bilgisi özellikleri bulunmaktadır. Burada Evren ilçesi ağzında kullanılmakta olan ve yazı dilinden farklı olan ünlüler ve bunların özellikleri, Evren ilçesi ağzında bulunan uzun ünlüler ve bunların oluşma sebepleri, kısa ünlüler, ünlü uyumu, ünlü değişmeleri, ünlü düşmesi, ünlü türemesi ve bunların sebepleri ele alınmaktadır. Ayrıca ünsüzler konusunda da yazı dilinden farklı olarak Evren ilçesi ağzında kullanılan ünsüzlerin özellikleri ile ünsüz değişmeleri başlığı altında ünsüzlerin tonlulaşması, tonsuzlaşması, süreklileşmesi (sızıcılaşma, akıcılaşma), süreksizleşmesi, ünsüz benzeşmesi, ünsüz düşmesi, ünsüz türemesi, ünsüz ikizleşmesi, hece kaynaşması, ünsüz göçüşmesi ve vurgu gibi konular üzerinde durulmuştur. ikinci bölümde Evren ilçesi ağzının şekil bilgisi özellikleri örneklerle ele alınmıştır. Bu bölüm altı ana başlık altında incelenmiştir. İsimler, zamirler, sıfatlar, fiiller, zarflar ve edatlar. Sonuç bölümünde ise Evren ilçesi ağzının tespit ettiğimiz dil özellikleri maddeler hâlinde sıralanmıştır. Kaynakça bölümünde çalışma sırasında faydalanılan kaynakların künyeleri bulunmaktadır.324 Diğer bir bölümde ise Evren ilçesinin merkezinden ve çeşitli köylerinden derlenen ve bu tez çalışmasına kaynaklık eden metinler bulunmaktadır. Bu metinler elli altı kişi ile herhangi bir konu ile ilgili yapılmış görüşmelerden elde edilmiştir. Son bölümde ise yazı dilinde kullanılmayan veya yazı dilinde kullanılıp da çeşitli ses farklılıkları nedeniyle anlaşılmayan bazı kelimelerin anlamlarının verildiği bir sözlük bulunmaktadır.

Abstract:
325 SUMMARY This thesis consist of the short story, etnic structure and and phonetic characteristic of Evren, a distric of Ankara. In addition, a glossary which includes some words with their meanings, is attached to end of the thesis. In the first part of our study, general information about Evren has been introduced. Besides, some statistical data about foundation of Evren reason for acceting the name of Evren and administrative organization have also been mentioned in this part. In this first part of the thesis, the phonemics characteristics of Evren is introduced. These characteristics have been attained by the examination of texts obtained from center and different villages of Evren. Here, vowels used in Evren but different from the literary language and their properties, long vowels present in Evren dialect, short vowels, vowel harmony, vocalic alternation, elisions, vowel derivations and the reasons for their existence have been covered. Moreover, the topics; voicing, devoicing, spirantisation, liquiding, consonant asimilation, consonant disappearence, consonant anaptyxis, geminate, contraction, haplology, metathesis and accent etc. have been examined in the title of properties of consonants used in Evren dialect but different from literary language and consonant mutations. In the second part of the thesis morphology of Evren dialect has been discussed. This part consist of six topics; nouns, pronouns, adjectives, verbs, adverbs and prepositions. In the conclusion part, result that we have determined the properties of Evren dialect have been given item by item. Information about references used in this research has been presented in reference part.326 In the other part, texts had been recorded center and from various villages of Evren in the thesis. These texts had been recorded about different subcejts from sixty six persons. A glossary has also been added at the end of the thesis. It includes the meaning of some words that are not used in literary language or used in literary language but difficult to understand.