Türk kültüründeki sembollerin günümüz Türk heykel sanatına yansımaları
Reflections of the symbols in Turkish culture om the today's Turkish sculpture art
Yazar: METİN KAR
Danışman: DOÇ. DR. NEVZAT ATALAY
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Plastik Sanatlar Ana Sanat Dalı / Plastik Sanatlar Sanat Dalı
Derece: Sanatta Yeterlik, 2021
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Biçim = Form ; Heykel = Sculpture ; Heykel sanatı = Sculpture art ; Kültür = Culture ; Semboller = Symbols ; Türk heykel sanatı = Turkish sculpture art ; Türk kültürü = Turkish culture ; İçerik = Content

Özet:
İlk çağlardan başlayarak insanlığın doğayı anlama uğraşı, süreç içerisinde yeni
anlatım yolları keşfetmesini sağlamıştır. Doğa gözlemiyle ampirik bilgiler
oluşturmuş ve bunları zamanla anlaşılabilir biçimlere dönüştürmüştür. Bu biçimler
insanların doğa ve kendi aralarındaki iletişimi sağlayan sembollerdir. İletişim dili
olarak ortaya çıkan semboller, biçim içerik birlikteliğinde kültürleri taşıyarak
devamlılığını sağlamıştır. Semboller zamanla başka biçimlerin ortaya çıkmasına,
toplumların görsel olarak ortaya koyduğu uygulamalı alanlarda genellikle başat rol
üstlenmiştir. Sanatsal uygulamalarda estetik unsur olarak da ele alınmış, sanatçının
içsel anlatımlara yönelimini sağlayarak modern sanatta kendine anlatım alanları
yaratmıştır.
Orta Asya kültürü, Pro-Türklerle başlayan ve Hun dönemlerine ait ve ortaya
çıkartılan bu Kurganlar' da, sembolik anlatımın en güzel örneklerine ulaşılmıştır.
Hayvan üsluplu tasvirlerin yapıldığı nesneler bulunmuştur. Göktürklerde ki dikili
taşlar ve damgalar bu kültüre ait sembollerin taşıyıcı unsuru olmuşlardır. Dikili
taşların inançla birlikte değerlendirilmesiyle Balbal heykel geleneğini oluşturmuş ve
bunlar günümüzde anıt mezar olarak biçim geliştirmişlerdir. Uygur dönemi, başka
kültürlerle kurulan ilişkilerin semboller ile anlatımlarına eklemeler yapılması ile
biçimsel çeşitlilik sağlanmıştır. Kavim göçleriyle geniş bir coğrafyada etkili olan
Türk kültürünün Anadolu'ya gelerek başka kültürlerle iletişim kurması sonucu yeni
biçimlerin oluşmasında katkı sağlamıştır. Anadolu halkı arasında dokuma ve mezar
biçimlerinde yer alan uygulamalardaki semboller, Kurganlar 'da çıkan daha sonraki
uygulama alanlarındaki sembollerle benzerlik göstermektedir. Semboller yapılan bu
yolculuklarda kaybolmadan, özelliklerini ve sürekliliklerini siyasi yönetimlere
rağmen halklar aracılığıyla koruyarak sürdürmüşlerdir.
Türk kültürü içerinde yer alan semboller sosyal yapı içerisinde sözlü olarak
destanlarla, biçim olarak da dokumalar, süslemeler ve mimaride etkili olmuştur.
Günümüz sanatında çeşitli alanlarda etkili olan semboller heykel sanatı içerisinde de
ele alınarak değerlendirilmeye başlanmıştır.

Anahtar Kelimeler: Kültür, Sembol, Biçim, İçerik, Sanat, Heykel.

Abstract:
Starting from the early ages, humanity's struggle to understand nature has
enabled us to discover new ways of expression in the process. People have created
empirical information by observing the nature and transformed this information into
understandable forms over time. These forms are the symbols that enable people to
communicate with nature. Symbols that emerged as the language of communication
have carried the cultures into unity of form and content while ensuring their
continuity. By providing the emergence of other forms over time, symbols have
generally assumed a dominant role in applied fields that societies express through
visual means. Symbols have also been considered as an aesthetic element in artistic
practices creating spaces for self-expression in modern art through providing the
artist's orientation to inner expressions.
Within the Kurgan's found starting from Proto-Turk's era and those belonging
to the Hun period that were unearthed the best examples of symbolic expression were
found. Objects with animal-style depictions were found in these Kurgan's. The
obelisks and stamps in the Göktürk's have been the main elements of the symbols of
this culture. By the evaluation of the obelisks together with the belief systems, the
tradition of Balbal sculpture has been formed and have developed a form to be
monumental tombs of today. In the Uyghur period, diversity within symbols was
achieved by making additions to the expressions of symbols by establishing relations
with other cultures. Turkish culture, which was effective in a wide geography due to
tribe migrations, contributed to the formation of new forms as a result of coming to
Anatolia and communicating with other cultures. The symbols in the weaving and
tomb forms among the Anatolian people are similar to the symbols in the previous
application areas found in the Kurgan's. Symbols have maintained their
characteristics and continuity through the people despite the political administrations,
without getting lost in these journeys.
Symbols in Turkish culture have been influential in the social structure orally
through epic literature, structurally in weavings, decorations and architecture.
Symbols that are effective in various fields in today's art have started to be utilized in
the art of sculpture.

Keywords: Culture, Symbol, Form, Content, Art, Sculpture.