Türkiye Selçukluları'nda mutasavvıflar (1075-1308)
Sufis period of Seljuk Turks (1075-1308)
Yazar: NERİMAN GÜNEŞ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ABDURAHİM TUFANTOZ
Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Ortaçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Tarih = History
Dizin: Anadolu Selçukluları = Anatolian Seljuks ; Mevlevilik = Mawlawiyya ; Mutasavvıf = Theosofistical ; Selçuklular = Seljuks ; Tarikatlar = Religious orders ; Tasavvuf = Mystic ; Tekkeler = Tekke ; Zaviyeler = Lodges ; İslamiyet = Islam ; İslamlaşma = Islamisation

Özet:
Türkiye Selçukluları 1075 yılında Süleymanşah tarafından kuruldu. Anadolu'da Bizans, Haçlılar ve buradaki beyliklerle mücadele ederek büyük başarılar kazandı. Sınırlarını genişletti. Ancak Moğollar ile 1243 yılında yapılan Kösedağ Savaşı sonucu 1308 yılında devletin siyasî varlığı sona erdi.
Moğollar Orta Asya'da yaptıkları kıyımlar ve baskılar sonucu buradaki Türklerin göç et-melerine neden oldu. Anadolu'ya göç edenler arasında yerleşik ve göçebe halk, esnaf,  tüccar ve mutasavvıflar buraya geldi. Bu coğrafyada Türk-İslâm kültürünün yayılıp yerleşmesinde önemli olan tarikatler çok önemli bir yere sahiptir. Büyük zatların kurdukları Yesevîye, Mevlevîye, Bektaşîye, Sühreverdîye, Kalenderîye, Ekberîye, Kâzerûnîye, Kübrevîye, Rifâîye, Haydarîye, Vefâîye ve Evhadîye tarikatları bu ülkenin etnik ve kültürel kimliğini değiştirdi. Anadolu'nun İslâmlaşmasında sûfî ve tarikat faaliyetleri önemli bir yer teşkil etmekteydi. 
Mevlânâ Celâleddin, Sadreddin Konevî, Hacı Bektaş Velî, Muhyiddin İbnü'l-Arabî gibi tasavvuf şeyhleri Anadolu'nun Türkleşmesinde ve İslâmlaşmasında çok mühim bir rol oynadılar. Göçlerle buraya gelen mutasavvıflar tarikatları vesilesiyle  birer dinî ve sosyal kurumlar olan tekke ve zaviyeler açtılar. Bu kurumları sultanlar, eşleri, devlet adamları ve zengin insanlar büyük mutasavvıflar adına inşâ ettiler. Buralarda İslâm dininin esaslarını Selçuklu sultanlarına, müritlerine ve halka öğrettiler. Tekke ve zaviyelerde yetişen mutasavvıflar ülkenin dört bir yanına dağılarak İslâmı anlattılar. Anadolu'ya  Müslüman kimliğini kazandırdılar.



Anahtar kelimeler: Hacı Bektaş Velî, İslâm, Tekke-Zaviye, Mevlevîlik, Selçuklu, Tasavvuf, Tarikat, Türk.

Abstract:
Suleiman was founded in 1075 by the Seljuk Turkey. In Anatolia, Byzantine, Crusader principalities, and where has he achieved great success by tackling. Has expanded the boundaries. However, with the Mongols in 1243, as a result of the Kösedag War in 1308, ended the state's political presence.
Mongols in Central Asia, where they slaughter and prints the result-ing cause of the Turks was migrated. Between the resident and nomadic peoples who migrated to Anatolia, artisans, traders and Sufis came here. This geography is important in the settlement of Turkish-Islamic culture spread tarikats has a very important place. Great personalities founded by Yesevîy to, Mevlevîy to, Bektashis to, Sühreverdîy to, Kalenderîy to, Ekberîy to, Kâzerûnîy to, Kübrevîy to, Rifâîy to, Haydarîy to, Vefâîy and Evhadîy sect this country's ethnic and cultural identity has changed. Islamisation in the Sufi sect of Anatolia and activities used to be an important place.
Mawlana Jalal al-Din, Sadruddin Konevi, Haci Bektas Veli, Muhyiddin Ibn al-Arabi Sufi sheikhs in making Anatolia Turkish and Islamisation have a very important role. Migration from here with a mystic sect's religious and social institutions on the occasion, the lodge opened and lodges. These institutions sultans, wives, dignitaries and wealthy people have built on behalf of the great Sufis. Around the principles of the religion of Islam to the Seljuk sultan, taught his followers and the public. Grown in dervish lodges scattered to the four corners of the country mystic Islam told. Anatolia gave the Muslim identity.



Key words: Haci Bektas Veli, Islamic, Tekke-Zawiya, Mevlevi, Seljuk, Sufism, Cults, Turkey.