Doğu Karadeniz bölgesi Tripleurospermum Sch. Bip. (Asteraceae) türlerinin morfolojik ve sitotaksonomik yönden incelenmesi
Morphologic and cytotaxonomic investigations of Tripleurospermum Sch. Bip. (Asteraceae) species in the East Balck Sea region
Yazar: HÜSEYİN İNCEER
Danışman: PROF. DR. OSMAN BEYAZOĞLU
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2003
Konu: Biyoloji = Biology

Özet:
ÖZET Bu çalışmada Doğu Karadeniz Bölgesi' nde yayılış gösteren 19 populasyona ait 14 Tripleurospermum Sch. Bip. (Asteraceae) taksonu morfolojik ve karyolojik yönden incelenmiştir. Bitki materyalleri 2000 - 2002 yıllan arasında vejetasyon dönemlerinde Trabzon, Rize, Artvin ve Gümüşhane illerinden toplandı. Morfolojik çalışmalar herbaryum örnekleri üzerinde, karyolojik incelemeler ise aktif kök uçlarından hazırlanan kromozom preparatlannda yapıldı. Kromozom ölçümlerinden elde edilen karyolojik veriler nümerik analizler ile değerlendirildi. Birbirleri ile yakından ilişkili olan taksonlar karyolojik özelliklerine göre karşılaştırıldı. Morfolojik incelemeler sonucunda, araştırma bölgesinde yayılış gösteren Tripleurospermum türleri için yeni bir teşhis anahtarı hazırlanarak, Türkiye florasına 1 (T. subnivale), bölge florasına ise 2 (T. rosellum var. album ve T. parviflorum) Tripleurospermum türü yeni kayıt olarak ilave edildi. İncelenen taksonlann kromozom sayılarının 2n = 2x = 18 (T. caucasicum, T. melanolepis, T. elongatum, T. parviflorum, T. transcaucasicum ve T. decipiens), 2n = 4x = 36 (T. caucasicum, T. oreades var. oreades, T. oreades var. tchihatchewii, T. rosellum var. album, T. sevanense, T. callosum ve T. monticolum) ve 2n = 5x = 42 - 48 (T. subnivale) olduğu tespit edildi. Tripleurospermum cinsi için yeni bir ploidi seviyesi (5x, pentaploid) bulundu. Tripleurospermum cinsinde temel kromozom sayısının (x - 9) değişmediği gözlendi. Karyotip analizleri ile taksonlann karyotiplerinin median, submedian ve subterminal sentromerli kromozomlardan meydana geldiği ve daha çok simetrik karyotiplere (2A, 2B) sahip olduklan tespit edildi. Kümeleme analizi sonucu diploid ve poliploid türlerin dendrogramda ayn kümeler oluşturduklan ve genellikle morfolojik olarak birbirine benzeyen türlerin aynı kümede yer aldıklan belirlendi. Bununla beraber, aynı türün farklı populasyonlan arasında bazı karyolojik varyasyonlann olduğu tespit edildi. Anahtar Kelimeler: Tripleurospermum, Asteraceae, Sitotaksonomi, Kromozom Sayısı Karyoloji, Poliploidi, Kümeleme Analizi, Yeni Kayıt

Abstract:
SUMMARY Morphologic and Cytotaxonomic Investigations of Tripleurospermum Sch. Bip. (Asteraceae) Species in the East Black Sea Region In this study, distributed in the East Black Sea Region, 14 Tripleurospermum taxa belonging to 19 populations were investigated morphologically and karyologically. Plant materials were collected from Trabzon, Rize, Artvin and Gümüşhane in the periods of their vegetation between 2000 - 2002. Morphological studies were carried out from herbarium specimens, and karyological investigations were performed on permanent slides prepared from actively growing root tips. Karyological data obtained from chromosome measurements were analysed by using numeric analyses. The taxa which are closely related with each other were compared with karyological characteristics. As a result of morphological investigations, a new key was prepared for Tripleurospermum species distributed in the study region; one new record (T. subnivale) for the flora of Turkey and two new records (T. rosellum var. album and T. parviflorum) for the flora of study region were added. The chromosome numbers of the taxa studied have been determined as 2n = 2x = 18 (T. caucasicum, T. melanolepis, T. elongatum, T. parviflorum, T. transcaucasicum and T. decipiens), 2n = 4x = 36 (T. caucasicum, T. oreades var. oreades, T. oreades var. tchihatchewii, T. rosellum var. album, T. sevanense, T. callosum and T. monticolum) and 2n = 5x = 42 - 48 (T. subnivale). A new ploidy level (5x; pentaploid) has been found for the genus Tripleurospermum. No variation in the basic chromosome number was showed in the genus. It was determined that the karyotypes of the taxa consist of median, submedian and subterminal centromered chromosomes with karyotype analyses. It was detected that diploid and polyploid species composed of different clusters in the dendrogram and species which are morphologically similar to each other were generally in the same clusters. Additionally, some karyologic variations were determined among different populations of the same species. Key Words: Tripleurospermum, Asteraceae, Cytotaxonomy, Chromosome Number Karyology, Polyploids Cluster Analysis, New Record VI