Mahkeme sicillerine göre XVI. yüzyıl ilk yarısında Bursa vakıfları
Waqfs of Bursa according to court records in the first half of the 16th century
Yazar: HALE DEMİREL
Danışman: PROF.DR. OSMAN ÇETİN
Uludağ Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Tarih = History

Özet:
İSLÂM TARİHİ VE SANATLARI ANABİLİM DALIİSLÂM TARİHİ BİLİM DALIMAHKEME SİCİLLERİNE GÖRE XVI. YÜZYIL İLK YARISINDABURSA VAKIFLARIÖZETHâle DEMİREL(Yüksek Lisans Tezi)İslâm Tarihi'nin ilk dönemlerinden itibaren Müslümanların sosyal hayatındaönemli fonksiyonlar icra eden vakıflar, Osmanlı Devleti döneminde İslâmMedeniyeti'nin köşe taşlarından biri olmuştur. Eğitim, sağlık, din, ticaret gibi insanlarınihtiyaç duyduğu hemen her alan vakıfların hizmet sahaları içindedir. Bu çalışma iseBursa Mahkeme Sicilleri'nde yer alan vakfiyeler ışığında, 16. yy. ilk yarısında Bursavakıflarını incelemektedir. Vakıflar, vakıf kurucularının sosyal statüleri, vakfedilenmülklerin çeşitleri ve vakıfların hizmet alanlarına göre sınıflandırılmıştır. Vakıfkurucuları toplumdaki işlevsel rollerine göre gruplandırılırken statüler arasında yatayve dikey hareketliliğin olduğu görülmektedir. Bu alanda özellikle azatlı kölelerinvakıflara iştirak oranlarının yüksek olması dikkat çekmektedir. Vakfedilen mülklerkonusunda çeşitli tartışmaların yapıldığı fakat toplumun ulemâ arasındaki bupolemiklerden etkilenmediği, güçleri nispetinde menkul-gayr-i menkul mülklerinivakfettikleri görülmektedir. Vakıfların hizmet alanları ise vâkıfların niyetleriniyansıtmaktadır. Vakıflar daha çok dinû hizmetlere tahsis edilmekle birlikte yinetartışmalı konulardan olan ailevû vakıfların sayısı da azımsanamaz. Ayrıca eğitim, sosyalve Haremeyn hizmetlerine yönelik vakıflar da oluşturulmuştur. Vâkıflar vakıflardagörev yapacak personel için de ücret tayin etmişlerdir. Böylece hayatın her alanındahizmet veren vakıflar sayesinde Osmanlı Devleti ?Vakıf Medeniyeti? haline gelmiştir.Danışmanı: Prof. Dr. Osman ÇETİN Sayfa sayısı:114Anahtar kelimeler: Bursa, vakfiye, vâkıf, vakıf hizmetleri

Abstract:
DEPARTMENT OF ISLAMIC HISTORY AND ARTSSCIENCE OF ISLAMIC HISTORYWAQFS OF BURSA ACCORDING TO COURT RECORDS IN THE FIRST HALF OFTHE 16th CENTURYABSTRACTHâle DEMİREL(MD Thesis)Foundations (waqfs) which have performed important function in the sociallife of Muslims since the earliest periods of Islamic history are one of the cornerstones ofIslamic civilization. Their service includes almost every field such as education, health,religion, trade needed by people. The present study examines the foundations of Bursain the first half of the 16th century on the basis of charters of waqfs in the registers ofBursa Court Records. The foundations are classifed according to their founders? socialstatus, the kinds of estates made over to the foundation, and their service. While thefounders are grouped according to their functional roles, it can be seen that there ishorizontal and vertical activity between the status. In this respect, it is especially strikingthat emancipated slaves? ratio of participation is high. It is seen that diverse discussionswere made on the estates made over to foundation but the community was not affectedby polemics between the scholars and made the movable and real estates over tofoundations as far as they could. The services of foundation reflect their intentions. Thefoundations were devoted to religious services mostly; however, the number of familialfoundations which are one of the controversial issues can not be underestimated. Inadditon, there were foundations devoted to services about education, social life andHaramayn. The foundations established the wages for the staff working in thefoundations. On balance, thanks to foundations serving in all area of life the OtomanEmpire became ?the civilaziton of waqfs?.Adviser: Prof. Dr. Osman ÇETİN Page number: 114Key words: Bursa, charter of waqf, founder, service of waqfs