Elazığ ve çevresindeki ineklerde osteomalasinin epizootiyolojisinin araştırılması
The survey on epizootiyologia of osteomalacia on dairy cows around the Elazığ district
Yazar: KENAN SEZER
Danışman: DOÇ.DR. HAYDAR ÖZDEMİR
Fırat Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İç Hastalıkları (Veterinerlik) Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2001
Konu: Veteriner Hekimliği = Veterinary Medicine

Özet:
Bu çalışmada, Elazığ ve çevresindeki kültür ırkı süt ineklerinde osteomalasinin epizootiyoloj isinin araştırılması amaçlanmıştır. Çalışmada, Fırat Üniversitesi Araştırma ve Uygulama Çiftliğinde entansif koşullarda yetiştirilen inekler (çiftlik grubu) ile Elazığ Merkez ilçe, mahalle ve köylerden, Sivrice ilçesinden, Çemişgezek ve Pertek ilçelerinden, gerek Fırat Üniversitesi Veteriner Fakültesi Hayvan Hastanesine muayene ve tedaviye getirilenler gerekse bizzat mahalline gidilerek temin edilen (köy - klinik grubu), ayrıca Elazığ entegre et tesislerine (ELET) kesim için getirilen (mezbaha grubu) inekler kullanılmıştır. Araştırma, Nisan 1997 - Temmuz 1999 yıllan arasında yapılmış ve çalışmada 5 ve üzeri yaşlarda toplam 987 kültür ırkı inek (çiftlik grubunda 10, köy - klinik grubunda 471 ve mezbaha grubunda 506 adet inek) kullanılmıştır. Sürekli kapalı barınaklarda bulunanlar içeride beslenen, mera mevsiminde meraya çıkarılanlarda meraya çıkarılan grubu oluşturmuştur. Beslenme şekline göre, köy - klinik grubunun % 51.2'si sürekli içeride beslenen, % 48.8'i meraya çıkarılan hayvanlardan oluşmuştur. Barınma şekline göre, köy - klinik grubu hayvanların % 24.8'inin işletme ve % 75. 2 'sinin geleneksel şekilde barındırıldığı gözlenmiştir. Bütün deney grubu hayvanlarda klinik, hematolojik ve biyokimyasal muayeneler yapılmıştır. Hematolojik muayeneler; hematokrit değer mikrohematokrit yöntemle, hemoglobin düzeyi Sahli metodu ile, eritrosit ve lökosit sayımı Thoma lam ve lameli ile, lökosit formülü Giemsa ile boyanan kan frotilerinden yapılmıştır. Biyokimyasal muayeneler; inorganik fosfor düzeyi asit filtrat yöntemine göre, kalsiyum ve magnezyum miktarı atomik absorbsiyonda, alkalin fosfataz aktivitesi DMA marka ticari test kiti ile, total protein miktarı Biuret yöntemiyle belirlenmiştir. Kemik örneklerinin; radyografileri Fuji - RX marka film ile, histopatolojileri Hematoksilen - Eosin ile boyanarak ve kül analizleride A.O.A.C tekniği ile yapılmıştır.74 Klinik muayenelerde, köy - klinik ve mezbaha grubunu oluşturan hayvanların % 5 7. 4 'ünün besi durumunun zayıf, büyük bir kısmında kılların mat ve mevsimsel değişimlerinde gecikme, geleneksel bakım ve besleme yapılan hayvanların % 64.3 'ünde pika belirtileri gözlenmiştir. Az sayıdaki hayvanda vücudun çekik oluşu, sırt kamburluğu, uzun süre ayakta duramama, yavaş haraket, yatıp kalkmada güçlük, topallık, eklemlerin palpasyonununda ağrı ve fertilite sorunları ile karşılaşılmıştır. Vücut ısısı ortalamaları, çiftlik 38.47 ± 0.16, köy - klinik 38.53 ± 0.33 ve mezbaha gruplarında 38.60 ± 0.33 °C'dir. Çiftlik ile mezbaha grubu arasındaki fark önemli (p<0,01) bulunmuştur. Respirasyon sayısı ortalamaları, çiftlik 24.90 ± 3.76, köy - klinik 24.94 ± 4.02 ve mezbaha grubunda 27.30 ± 3.21 adet/dakika olup, mezbaha ile diğer gruplar arasında önemli (p<0,001) farklılık tespit edilmiştir. Kalp frekansı ortalamaları, çiftlik grubunda 77.10 ± 4.19, köy - klinik grubunda 77.89 + 7.78 ve mezbaha grubunda 80.00 ± 6.14 adet/dakika olup, mezbaha grubunda önemli (p<0,001) artış gözlenmiştir. Rumen hareketi ortalamaları, çiftlik grubunda 8.37 + 1.23, köy - klinik grubunda 8.16 ± 1.42 ve mezbaha grubunda da 8.10+1.12 adet / 5 dakika olarak bulunmuştur. Hematolojik muayenelerden, eritrosit ve total lökosit sayısı, mikrohematokrit değer, hemoglobin miktarı ve formül lökosit yapılmıştır. Çalışmada bütün grupların ortalama eritrosit değerleri 6.72 ± 1.24-7.16 + 0.93 106/mm3 arasında olup, çiftlik ve köy - klinik grupları arasında önemli (p< 0,001) fark bulunmuştur. Çiftlik ve köy - klinik grubunun mevsimsel eritrosit değerlerinde önemli farklılık bulunmamasına karşm, mezbaha grubunun Kış mevsiminde önemli (p<0,01) artış saptanmıştır. Beslenme şekline göre, eritrosit değeri 6.70 ± 1.21 - 6.90 ± 1.34 10 /mm arasmda olup, merada beslenenlerle içeride beslenenler arasmda önemli (p<0,05) fark tespit edilmiştir. Barınma şekline göre, gruplar arasmda önemli farklılık bulunamamıştır. Araştırma hayvanlarının ortalama mikrohematokrit değerleri % 31.45 ± 2.14 - 33.03 + 4.37 olup, çiftlik ile mezbaha grubu arasmda önemli (p<0,05) farklılık saptanmıştır. Mevsimsel, beslenme ve barınma şekline göre farklılık bulunamamıştır. Tüm gruplarda ortalama hemoglobin değerleri 10.14 ± 1.55 - 10.45 ± 1.08 g/dl'dir. Mevsimsel hemoglobin değerleri çiftlik 9.78 ± 1.28 - 11.02 ± 1.00, köy - klinik 9.88 ± 1.50 - 10.51 + 1.68 ve mezbaha grubunun ise 10.18 ± 1.59 - 10.47 + 1.47 g/dl'dir. Köy - klinik grubunun İlkbahar ile Kış ve Yaz mevsimleri arasındaki fark (p<0,05) önemli bulunmuştur. Hayvanlardaki ortalama total lökosit değerleri 6.97 ± 1.28 - 7.23 ±2.19 103/mm3 olarak saptanmış, mevsimsel, beslenme ve barınma şekline göre önemli farklılık gözlenmemiştir. Çalışmada kullanılan hayvanların formül lökosit ortalamaları, eozinofil 4.59 ± 3.84 - 4.90 ± 3.44, nötrofü 35.58 ± 8.36 - 37.20 ± 7.53, monosit 4.73 ± 2.88 - 4.92 ± 2.85, bazofil 0.07 ± 0.26 - 0.20 ± 0.44 ve lenfosit 52.90 ± 6.81 - 54.85 ± 8.40'dır. Çiftlik ile köy - klinik grubu bazofil oranlan farkı (p<0,05) önemli bulunmuştur. Mevsimsel olarak, köy - klinik grubunda, nötrofilde Sonbaharla (33.29 ± 9.20) Kış (36.96 ± 7.64) mevsiminde (p<0,05), lenfositte de Sonbahar (57.20 + 9.32) ile Kış (53.31 ± 7.64) mevsiminde önemli (p<0,01) farklılık gözlenmiştir. Mezbaha grubunda, bazofilde İlkbaharla (0.06 ± 0.24) Yaz (0.21 + 0.45) arasmda, nötrofilde (35.24 ± 8.25 - 38.11 ± 7.51) İlkbahar ile Kış ve Yaz arasında (p<0,05), lenfositte (52.03 ± 8.43 - 55.70 ± 8.48) İlkbahar ile Yaz ve Sonbaharda (p<0,01) ve eozinofilde ise (3.58 ± 3.59 - 5.35 ± 3.76) Kış ve İlkbahar ile Yaz ve Sonbahar mevsimleri arasmda önemli (p<0,001) farklılık bulunmuştur. Biyokimyasal muayenelerden, alkalin fosfataz, inorganik fosfor, kalsiyum, magnezyum ve total protein analizleri yapılmıştır. Çalışmada kullanılan sığırların ortalama alkalin fosfataz değerleri 17.87 ± 5.14 - 21.95 + 11.16 İÜ/L'dir. Mevsimsel alkalin fosfataz ortalama değerleri, çiftlik grubunda (15.30 ± 4.21 - 22.60 ± 3.89 İÜ/L) Kış, köy - klinik grubunda (18.15 ± 9.55 - 23.50 ± 10.39 İÜ/L) Sonbaharla diğer mevsimler arasmda (p<0,01), mezbaha grubunda ise (17.34 ± 8.50 - 24.38 ± 12.61 İÜ/L) Kış ve İlkbahar dışındaki bütün mevsimler arasmda önemli (p<0,001) farklılık göstermiştir. Beslenme şekline göre, alkalin fosfataz ortalama değerleri (21.02 ± 9.94 - 22.75 + 12.05 İÜ/L) olup, gruplar arasmda önemli farklılık gözlenmemiştir. Barınma durumuna göre, ortalama alkalin fosfataz değerleri 17.87 ± 5.14 - 22.24 ± 11.4676 İÜ/L olup, çiftlik ile geleneksel grup arasındaki farklılık (p<0,05) önemli bulunmuştur. İnorganik fosfor ortalama değerleri (4.70 ± 1.37 - 5.73 ± 0.63 mg/dl), çiftlik ile köy - klinik ve mezbaha grupları arasmda yüksek düzeyde (p<0,001) fark göstermiştir. Araştırmada, köy - klinik ve mezbaha grubunda 2 mg/dPnin altında 5, 3 mg/dl'nin altoda 67 ve 4 mg/dl'nin altoda 204 inek bulunmaktadır. Mevsimsel inorganik fosfor değerleri, çiftlik grubunda 5.31 + 0.72 - 6.09 ± 0.49, köy - klinik grubunda 4.52 + 1.23 - 4.93 ± 1.52 ve mezbahada 4.48 ±1.18-5.17 ± 1.35 mg/dl'dir. Çiftlik grubunda İlkbahar ve Sonbahar değerlerinin Kıştan, köy - klinik grubunda Kış mevsiminin Sonbahardan (p<0,05), mezbaha grubunda ise Kış ile Yazm diğer mevsimlerden farklı (p<0,001) olduğu görülmüştür. Beslenme durumuna göre, ortalama inorganik fosfor değerleri 4.56 ± 1.33 - 5.01 ± 1.34 mg/dl olarak saptanmış, gruplar arasmda önemli (p<0,001) farklılık bulunmuştur. Barınma durumuna göre elde edilen inorganik fosfor ortalama değerleri 4.64 ± 1.36 - 5.73 ± 0.63 mg/dl'dir. Çiftlik ile işletme ve geleneksel gruplar arasındaki farklılık (p<0,001) önem taşımıştır. Araştırma sığırlarının ortalama kalsiyum değerleri 8.65 ± 1.07 - 9.01 ± 0.78 mg/dl'dir. Çiftlik ile mezbaha grubu arasmda önemli (p<0,01) farklılık belirlenmiştir. Araştırmada, köy - klinik ve mezbaha gruplarında 8 mg/dl'nin altmda 150 ve 7 mg/dl'nin altoda 36 inek bulunmaktadır. Mevsimsel ortalama kalsiyum değerleri, çiftlik grubunda 8.60 ± 0.70 - 9.56 + 0.76, köy - klinik grubunda 8.57 ± 0.97 - 9.24 + 1.10 ve mezbaha grubunda 8.53 + 0.79 - 8.98 ± 1.28 mg/dl bulunmuş, çiftlik grubunda Yaz mevsinıinin Sonbahar ve Kıştan (p< 0,05), köy - klinik grubunda İlkbahar ile Kışm bütün mevsimlerden (p<0,001), mezbaha grubunda ise, Yazm diğer mevsimlerden farklı (p<0,01) olduğu gözlenmiştir. Beslenme ve barınma şekline göre önemli farklılık bulunmadığı tespit edilmiştir. Çalışmada, ortalama magnezyum değerleri 2.17 ± 0.48 - 2.63 ± 0.43 mg/dl'dir. Çiftlik ile diğer deney grupları arasındaki fark p<0,001 güven eşiğinde önemlidir. Araştırmada, köy - klinik ve mezbaha grubundaki 24 inekte 1.5 mg/dl'nin altmda değerler saptanmıştır. Mevsimsel ortalama magnezyum değerleri, köy - klinik grubunda 2.08 ± 0.47 - 2.30 ± 0.51 ve mezbaha grubunda ise 2.13 + 0.40 - 2.31 ± 0.46 mg/dl'dir. Köy - klinik grubunda Sonbahar değerlerinin İlkbahar ve Yazdan, mezbaha grubunda ise, Sonbahar değerlerinin Kış ve Yazdan farklı (p<0,05) olduğu tespit edilmiştir. Beslenme durumuna göre, magnezyum değerleri 2.12 ± 0.46 - 2.29 ± 0.50 mg/dl olarak bulunmuş, gruplar arasında yüksek düzeyde (p<0,001) fark belirlenmiştir. Barınma durumuna göre magnezyum değerleri 2.16 ± 0.46 - 2.63 ± 0.43 mg/dl olup, çiftlik ile diğer deney grupları arasında önemli (p<0,001) farklılık tespit edilmiştir. Tüm deney gruplarında saptanan ortalama total protein değerleri 6.20 ± 0.78 - 6.25 ± 0.71 g/dl'dir. Araştırmada, köy - klinik ve mezbaha grubundaki 77 inekte 5.7 g/dl'nin altmda değerler saptanmıştır. Mevsimsel ortalama total protein değerleri, çiftlik grubunda 6.23 ± 0.61 - 6.28 ± 0.80, köy - klinik grubunda 6.08 ± 0.81 - 6.47 ± 0.88 ve mezbaha grubunda ise 5.90 ± 0.74 - 6.44 ± 0.85 g/dl'dir. Köy - klinik grubunda Yaz mevsiminin diğer mevsimlerden (p<0,01), mezbaha grubunda ise İlkbahar mevsiminin bütün mevsimlerden ve Yaz mevsiminin Sonbahardan farklı (p<0,001) olduğu tespit edilmiştir. Beslenme durumuna göre, total protein değerleri 6.14 + 0.79 - 6.30 + 0.86 g/dl olarak bulunmuş, merada beslenen hayvanlarda önemli (p<0,05) artış belirlenmiştir. Kemik örneklerinde radyografik, histopatolojik ve % ham kül analizleri yapılmıştır. Kemik ömeMerinin radyografik ve histopatolojik incelemelerinde önemsiz bulgular saptanmıştır. Kemik ömeMerinin % ham kül ortalama değerleri 55.10 ± 1.34 - 58.09 ± 2.52'dir. Birinci ve ikinci grupta saptanan değerlerin, üçüncü gruptan farklı (p<0,05) olduğu belirlenmiştir. Sonuç olarak, köy - klinik ve mezbaha grubu süt ineklerinde alkalin fosfataz düzeylerinin önemli değişim göstermemesine karşın, 276 olguda inorganik fosfor, 186 vak'ada kalsiyum, 24 olguda magnezyum ve 77 vak'ada da total protein düzeylerinin düşük olduğu saptanmıştır.

Abstract:
In this study, the epizootiyologia of osteomalacia was searched on the dairy cows in and around Elazığ province. This study was carried out on a total of 987 dairy cows provided from the following sources; Fırat University Research and Application Farm, suburbs, districts -towns of Sivrice, Çemişgezek and Pertek- and villages of Elazığ province, not only the animals taken to the Fırat University Veterinary Faculty Animal Hospital but also the ones which were collected by going their own districts as well in addition, the ones trought Elazığ combined meat company and slaughterhouse (ELET). The study was conducted between April 1997 - July 1999 on 987 dairy cows of 5 years of ages and over. These cows were divided into indoor (kept always in closed shelters) and outdoor (grazed in pasture) groups. According to feeding, 5 1.2 % of the village - clinic group animals was always fed indoor and the remaining % 48.8 outdoor. According to the sheltering condition, 24.8 % of village - clinic group animals was fed with commercial ration and the remaining % 75.2 tradition foradges. After all experimental group animals were clinically inspected, their blood samples were collected to be analized haematologically and biochemically. In haematologically examinations; haematocrit value with microhaematocrit method, haemoglobin level with Sahli method, erytrocyte and leukocyte counts with Thoma's microslides and formula leukocyte with the blood smears stained with Giemsa technique were analyzed. In biochemical analysis; inorganic phosphorus level according to acid filtration method, calcium and magnesium amounts with atomic absorption technique, alkaline phosphatase activity with a test kit labeled as DMA and totol protein amounts with Biuret technique were determined. Of the bone samples; radiographic examinations with Fuji - RX machine, histopatologic examinations with Hematoksilen - Eosin stain technique and ash analysis with A.O.A.C technique were performed.. During clinic inspection, while 57.4 % of the village-clinic and slaughterhouse group animals were poor in condition, had mostly dull hair coats and delayed seasonal hair fall, 64.3 % of traditionally fed animals indicated the sign of pica. Some animals exhibited a rigidity in abdominal walls, kyphos, difficulty in move, lameness, difficulties in standing up, joint pain during palpation and fertility problems. The average body temperatures were 38.47 ± 0.16, 38.53 ± 0.33 and 38.60 ± 0.33 °C in farm, village - clinic and slaughterhouse groups, respectively. The differences between farm and slaughterhouse groups were significant (p<0,01). Mean respiration rates/minute were 24.90 ± 3.76 in farm, 24.94 ± 4.02 in village - clinic and 27.30 ± 3.21 in slaughterhouse groups and differences between slaughterhouse and other groups were seen as significant (p<0,001). Average pulse frequency/minute was 77.10 + 4.19 in farm group, 77.89 + 7.78 in village - clinic group and 80.00 ± 6.14 in slaughterhouse group. There was an important (p<0,001) increase in the pulse rates of the slaughterhouse group cows. It is found the average of rumen moues, in farm group 8.37 ± 1.23, in village - clinic group 8.16 ± 1.42 and slaughterhouse group 8.10+1.12 amount / 5 minutes. Haematologically, formula leukocyt, erythrocyt and total leukocyt counts, hematocrite and haemoglobin amounts were analized. In the study, average erythrocyte counts were between 6.72 + 1.24 - 7.16 ± 0.93 106/mm3 in all groups and a significant difference was found to present between the farm and village - clinic groups. Although the seasonal variations of the farm and village - clinic groups were non-significant, there was a significant increase (p<0,01) in Winter season in the slaughterhouse group. According to feeding, erythrocyte counts were between 6.70 ± 1.21 - 6.90 ± 1.34 106/mm3 and an important difference was determined between groups (p<0,05). Mean haematocrit amount in the experimental group cases was % 31.45 ± 2.14 - 33.03 ± 4.37 and difference (p<0,05) between slaughterhouse and farm groups was determined to be significant. The average amounts of haemoglobin in all groups were 10.14 ± 1.55 - 10.45 ± 1.08 g/dl. Seasonal haemoglobin amount was 9.78 ± 1.28 - 1 1.02 ± 1.00 in farm group, 9.88 ± 1.50 - 10.51 + 1.68 in village - clinic group and 10.18 ± 1.59 - 10.47 + 1.47 g/dl in slaughterhouse group. It was found to be significantly different (p<0,05) in spring as compared with Winter and Summer in the village - clinic group. Total leukocyte counts in the animals used in this survey were determined as 6.97 ± 1.28 - 7.23 + 2.19 103/mm3 and the different was non-significant when seasonal variations, feeding habits and sheltering conditions were compared. The mean numbers of formula leukocyte in animals used in this study were 4.59 ± 3.84 - 4.90 ± 3.44 for eosinophils, 35.58 ± 8.36 - 37.20 ± 7.53 for neutrophiles, 4.73 ± 2.88 - 4.92 ± 2.85 for monocytes, 0.07 ± 0.26 - 0.20 ± 0.44 for basophiles and 52.90 ± 6.81 - 54.85 ± 8.40 for lymphocytes. Basophiles rates were detected to be significantly different (p<0,05) in the farm and village - clinic groups. When the seasonal variations of village - clinic group were considered, neutrophile rates were found to vary significantly from Autumn (33.29 ± 9.20) to Winter (36.96 ± 7.64) (p<0,05) and lymphocyte rate from Autumn (57.20 ± 9.32) to Winter (53.31 ± 7.64) (p<0,01). In slaughterhouse group, there were significant differences between Spring (0.06 ± 0.24) and Summer (0.21 ± 0.45) seasons for basophiles, between Spring and, Summer and Winter (35.24 ± 8.25 - 38.11 + 7.51) (p<0,05) seasons for neutrophiles, between Spring and Summer and Autumn (52.03 ± 8.43 - 55.70 ± 8.48) (p<0,01) seasons for lymphocytes and between Winter-Spring and Summer-Autumn (3.58 ± 3.59 - 5.35 ± 3.76) seasons for eosinophiles. In biochemical analysis, alkaline phosphatase, inorganic phosphorus, calcium, magnesium and total protein were measured. The average value of alkaline phosphatase activities in the cases used in this study was 17.87 ± 5.14 - 21.95 ± 11.16 İÜ/L. Seasonal variations of mean alkaline phosphatase activities were significantly different (p<0,01) between all seasons apart from Winter and Spring seasons (15.30 ± 4.21 - 22.60 + 3.89 İÜ/L) of the farm group, Winter season of the village - clinic group (18.15 ± 9.55 - 23.50 ± 10.39 İÜ/L) Autumn and others seasons (17.34 ± 8.50 - 24.38 ± 12.61 İÜ/L) of the slaughterhouse group. According to feeding, alkaline phosphatase activities were between (21.02 + 9.94 - 22.75 ± 12.05 İÜ/L) and non-significant differences was determined between groups. The difference (p<0,05) between alkaline phosphatase activities (17.87 ± 5.14 - 22.24 ± 11.46 İÜ/L) of farm and traditional groups was found as significant according to the sheltering condition. With regard to inorganic phosphorus levels, there was a highly significant difference (p<0,001) between farm and experiment groups (4.70 + 1.37 - 5.73 ± 0.63 mg/dl). During this study, this amount was found to be below 2 mg/dl in 5, 3 mg/dl in 67 cows and 4 mg/dl in 204 cows. Seasonal inorganic phosphorus levels were 5.31 ± 0.72 - 6.09 ± 0.49, 4.52 ± 1.23 - 4.93 ± 1.52 and 4.48 ± 1.18 - 5.17 ± 1.35 mg/dl respectively in the farm, village - clinic and slaughterhouse groups. It was found that Autumn and Spring seasons of farm group differed from Winter, Winter season of village - clinic group from Autumn (p<0,05) and Winter and Summer seasons of slaughterhouse group from other seasons (p<0,001). When feeding conditions was evaluated, mean inorganic phosphorus levels were determined to be 4.56 ± 1.33 - 5.01 ± 1.34 mg/dl and difference (p<0,001) was seen as significant between groups. According to the sheltering condition, average amounts of inorganic phosphorus determined during the study were 4.64 ± 1.36 - 5.73 ± 0.63 mg/dl. There were significant differences (p<0,001) between farm, farm and traditional groups. Mean calcium levels of cows used here, were 8.65 ± 1.07 - 9.01 ± 0.78 mg/dl. Differences between the farm and slaughterhouse groups were significant (p<0,01). In the study, this level was detected to be less than 7 mg/dl in 36 cows and than 8 mg/dl in 150 cows of the experiment group. Average seasonal amounts of calcium were found to be 8.60 ± 0.70 - 9.56 ± 0.76 in the farm group, 8.57 ± 0.97 - 9.24 ± 1.10 in the village - clinic group and 8.53 ± 0.79 - 8.98 ± 1.28 mg/dl in the slaughterhouse group. It was seen that the calcium value of Summer was different (p<0,05) from that of Autumn and Winter in the farm group, Spring and Winter from other (p<0,001) seasons in the village - clinic group and also Summer from other seasons (p<0,01) in the slaughterhouse group. There were no significant differences between the groups with regard to the variations of feeding and sheltering. In this study, average magnesium levels were 2.17 + 0.48 - 2.63 ± 0.43 mg/dl. Differences between farm and experiment groups were significant (p< 0,001). Magnesium level was determined to be less than 1.5 mg/dl in 24 cows of the village - clinic and slaughterhouse groups. Mean seasonal magnesium amounts were 2.08 + 0.47 - 2.30 ± 0.51 in the village - clinic group and 2.13 ± 0.40 - 2.31 ± 0.46 mg/dl in the slaughterhouse group. In village - clinic group, Autumn levels were determined to differ from Spring and Summer and in slaughterhouse group Autumn amounts varied form Winter and Summer (p<0,05). According to feeding condition, the magnesium amounts were found as 2.12 + 0.46 - 2.29 + 0.50 mg/dl and difference between groups were highly important. With respect to sheltering situation, magnesium values were 2.16 ± 0.46 - 2.63 ± 0.43 mg/dl. There were significant differences (p<0,001) between farm and experiment groups. The average values of total protein were recorded as 6.20 ± 0.78 - 6.25 ± 0.71 g/dl in all experiment groups. This amount reduced below 5.7 mg/dl in 77 cows of the village - clinic and slaughterhouse groups. Average seasonal levels of total protein were 6.23 ± 0.61 - 6.28 ± 0.80 in the farm group, 6.08 ± 0.81 - 6.47 ± 0.88 in the village - clinic group and 5.90 ± 0.74 - 6.44 ± 0.85 g/dl in the slaughterhouse group. It was found that in the village - clinic group, Summer values differed significantly from other seasons (p<0,01) while in the slaughterhouse group, Spring values were different from other seasons and Summer values from Autumn (p<0,001). According to feeding condition, the average values of total protein were found as 6.14 ± 0.79 - 6.30 ± 0.86 g/dl and difference between groups were important (p<0,05). Radiographic, histopathologic and crude ash analyses were done in bone samples. Non-significant findings were recorded during radiographic and histopathologic examinations of these samples. Average crude ash amounts of the bone samples were 55.10 + 1.34 - 58.09 ± 2.52. The values determined in the first and second groups, differed (p<0,05) from those of the third one. In conclusion, even though the alkaline phosphatase levels of the dairy cows of both village - clinic and slaughterhouse groups appeared to be non-significant, the levels of inorganic phosphorus, calcium, magnesium and total protein were83 determined to be lower than their normal limits respectively in 276, 186, 24 and 77 cows.