Ahmed Fâris eş-Şidyâk'ın es-Sâk ʿAle's-Sâk fî mâ Huve'l-Fâryâk adlı eserinin incelenmesi
An analysis of Ahmad Faris al-Shidyaq's book titled al-Saq ʿAla al-Saq fi ma huwa al-Faryaq
Yazar: AHMET ŞAKİR GÜL
Danışman: PROF. DR. ÖMER İSHAKOĞLU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Doğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı / Arap Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature

Özet:
Bu çalışmanın inceleme konusu, modern Arap edebiyatının gelişiminde eserleriyle çığır açıcı bir rol oynamış olan Ahmed Fâris eş-Şidyâk'ın en önemli yapıtı olarak kabul edilen "es-Sâk ʿAle's-Sâk fî mâ Huve'l-Fâryâk" isimli kitabıdır. Klasik Arap edebiyatının gölgesinde, batılı realist anlatım tarzlarının tesiriyle ortaya çıkmış özgün bir yapıt olarak tarif edebileceğimiz eserin tür olarak sınıflandırılmasında farklı görüşler ortaya atılsa da modern dönem Arap edebiyatının başlangıç evresindeki önemli metinlerinden kabul edilir. Muhteva olarak şiir, hikâye, makâme, roman, seyahatname ve taşlama gibi pek çok türle bağlantılı olarak incelenebilecek metinler barındıran, tür açısından zengin olan bu eserin en önemli özelliklerinden biri de yazarın sözlükçülüğünü ortaya koyduğu ve klasik sözlüklerden biri olan el-Fîrûzâbâdî'nin (ö.817/1415) el-Kâmûsu'l-Muhît'inden yararlanarak oluşturduğu çeşitli konulardaki eşanlamlı, yakın anlamlı ya da ıstılâhî kelime listelerine yer vermesidir. Bahsedilen kelime listelerinin yanında yazar çeşitli konularda okurlarla direkt olarak ya da kahramanları vasıtasıyla görüşlerini paylaştığı bölümlere yer vererek asıl hikayesini hemen her fırsatta kesintiye uğratır. Kitapta yazarın dilimizde "istitrat" ya da "arasöz" ve İngilizcede "digression" olarak bilinen asıl konudan uzaklaşma manasına gelen bu üslubu yaygın olarak kullandığı görülmektedir.
Eserle ilgili detaylı monografik bir çalışmaya rastlanılmaması bizi bu eseri tez konusu olarak incelemeye sevk etmiştir. Çalışmamızda ilk olarak eser muhteva olarak incelenmiş olup daha sonra bu içeriğin otobiyografik roman olarak kabul ettiğimiz bölümleri bakış açısı, olay örgüsü şahıslar, zaman, mekân, dil, üslup ve anlatım teknikleri gibi yapısal unsurlar bağlamında analizi yapılmıştır. Ayrıca eserde yer alan dört adet makâme muhteva ve yapı bakımından incelenmiştir.

Abstract:
The subject of this study is the book entitled "al-Saq ʿAla'a-Saq", which is considered to be the most important work of Ahmad Faris al-Shidyaq who played a pioneering role in the development of modern Arabic literature. Despite differing opinions on the classification of the book which we can describe it as a unique work that emerged in the shadow of classical Arabic literature with the influence of western realist narrative styles, it is considered among the prominent texts in the emergence of modern Arabic literature. One of the most important features of this genre-rich work, which contains texts that can be analyzed in connection with many genres is that it includes lists of synonymous, near-synonymous words on various subjects, which the author has formed by depending on al-Firuzabadi's al-Qamus which is one of the important classical dictionaries. In addition to this, the author interrupts the main story at almost every opportunity by sharing his views on various subjects. Hence the author makes extensive use of this style, which is known as "digression" in English.
The lack of a detailed monographic study on the work has led us to analyze this work as the subject of this thesis. In our study, the work was first analyzed in terms of content. Then the text which is defined as an autobiographical novel, was analyzed in connection with structural elements such as point of view, persons, time, space, language, etc. Moreover, four maqamas in the book were examined in terms of content and structure.