Muhâleanın hukuki niteliği
Legal nature of mukhālaʿa
Yazar: MÜCAHİT GÖKTAŞ
Danışman: PROF. DR. MEHMET DİRİK
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law

Özet:
Bu çalışmada, muhâlea sözleşmesinin hukuki nitelik ve sonuçları incelenecektir. Muhâlea, özel lafızlarla kurulan bir akittir ve karının kocasına vereceği bedel karşılığında kocanın karısını boşamasını ifade eder. Araştırmamızda öncelikle muhâleanın teorik ve yapısal özelliklerinden bahsedilmiştir. Birinci bölümde, İslam hukuk ekollerinin muhâleaya yaklaşımı, hul' sözleşmesinin hukuki dayanakları, geçerlilik şart ve unsurları ve akit teorisi bağlamında diğer sözleşmelerle benzeşen ve ayrışan yönleri tespit edilmeye çalışılmıştır. 
Çalışmamızın ikinci bölümünde muhâleanın İslam hukukçularınca tartışmalı olan hukuki vasfı ve sonuçları irdelenmiştir. Hukuki nitelik bakımından muhâlea, birtakım klasik ve son dönem hukukçuları tarafından fesih olarak nitelendirilirken çoğunluk fıkıh bilginlerine göre talâk olarak değerlendirilmektedir. Bu bölümde öncelikle fesih, tefrîk ve talâk ilişkisi tartışılmış, ardından tarafların delilleri ve yaklaşımları ayrıntılı olarak incelenmiştir. 
Üçüncü bölümde muhâlea sözleşmesine dair çağdaş yaklaşımlara yer verilmiştir. İslâm sorumluluk hukuku çerçevesinde tazminatla ilgili genel kavramlar tanıtılmış, maddi ve manevi tazminat unsurları üzerinden muhâleada kocaya verilen bedelin boşanma tazminatı olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceği hususu tartışılmıştır. 

Anahtar Kelimeler: İslam Hukuku, İslam Aile Hukuku, Boşanma, Muhâlea/Hul', Boşanma Tazminatı.

Abstract:
In this study, the legal nature and consequences of the mukhālaʿa contract will be examined. Mukhālaʿa is a contract established with specific words and it signifies the husband divorcing his wife in return for a consideration given by the wife. In our research, firstly, the theoretical and structural characteristics of mukhālaʿa have been discussed. In the first section, the approach of Islamic legal schools to mukhālaʿa, the legal basis of khul' contract, the conditions and elements of validity, and the similarities and differences between mukhālaʿa and other contracts within the context of contract theory have been attempted to be identified.
In the second section of our study, the controversial legal nature and consequences of mukhālaʿa according to Islamic jurists have been examined. In terms of legal nature, while mukhālaʿa is described as dissolution by some classical and contemporary jurists, it is evaluated as divorce according to the majority of Islamic legal scholars. In this section, firstly, the relationship between dissolution, separation, and divorce has been discussed, and then the evidence and approaches of the parties have been examined in detail.
The third section includes contemporary approaches to the mukhālaʿa contract. General concepts related to compensation within the framework of Islamic liability law have been introduced, and the question of whether the consideration given to the husband in mukhālaʿa can be evaluated as divorce compensation has been discussed through material and moral compensation elements.

Keywords: Islamic Law, Islamic Family Law, Divorce, Mukhālaʿa/Khul', Divorce Compensation.