Adıyaman ili halı yastıklarında kullanılan motiflerin tekstil tasarımında uygulanması
Application of motifs used in carpet pillows in Adıyaman in textile design
Yazar: ERGÜN YILDIRIM
Danışman: PROF. DR. BANU HATİCE GÜRCÜM
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tekstil Tasarımı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: El Sanatları = Crafts ; Tekstil ve Tekstil Mühendisliği = Textile and Textile Engineering
Dizin: Adıyaman = Adıyaman ; Halı dokumacılığı = Carpet weaving ; Halı yastık = Carpet pillow ; Motifler = Motifs ; Tasarım = Design ; Tekstil tasarımı = Textile design

Özet:
Bu araştırmanın amacı Adıyaman İl merkezi ve araştırma kapsamına dâhil edilen köylerde bulunan halı yastık örneklerinin renk, motif ve kompozisyon özelliklerinin incelenmesi, belgelenmesi, halı yastıkların renk, motif ve kompozisyonlarından yola çıkarak, çağdaş örme tasarımlarıyla tekstil koleksiyonu oluşturmaktır. Araştırma kapsamında Adıyaman İli Merkez ilçeye bağlı Davuthan, Durukaynak (Pişinik), Karagöl, Kındırali, Kömür, Başpınar (Küllüm), Mestan, Payamlı, Tekpınar, Ulubaba (Çınarik), Yarmakaya (Çakal), Karakoç ve Çamgazi köylerinde etnografik bir araştırma yapılmış ve elinde halı yastık bulunan 37 kişiyle görüşülmüştür. Araştırma kapsamına 13 köy, 37 kişi ile belirtilen yerde yapılan incelemede elde edilen 110 halı yastık alınmıştır. Araştırma verisi yarı yapılandırılmış görüşme, gözlem, mekanik gözlem ve bilgi formları aracılığıyla toplanmıştır. Araştırma sonucunda incelenen 110 halı yastığın yöresel dikey halı tezgahında Türk Düğümü tekniği kullanılarak yün ve pamuk iplikle; çoğunlukla çeyiz için dokunduğu ve araştırma kapsamına alınan köylerde artık halı yastık dokunmadığı saptanmıştır. Halı yastıklarda, bitkisel motif, figürlü motif, nesneli motif, geometrik motif ve sembolik motif türlerine rastlanmış ve ağırlıklı olarak geometrik motiflerin kullanıldığı, renk olarak daha çok koyu renklerin kullanıldığı ve kompozisyon olarak göbekli ve üç göbekli kompozisyonun daha ağırlıklı olarak kullanıldığı sonucuna varılmıştır. Ulaşılan bulgular ışığında araştırmada belirlenen geleneksel el dokuması halı yastıkların motifleri temel tasarım öge ve ilkeleri bağlamında düzenlenerek özgün tekstil tasarımları yapılmıştır. 4-6 yaş kız çocuk örme kolleksiyonu oluşturulmuştur.

Abstract:
The aim of this research is to examine and document the color, motif and composition properties of the carpet pillow samples found in Adıyaman City the villages within in the scope of the research and to create a textile collection with contemporary knitted designs based on the color, motif, and composition of the carpet pillows. In the scope of the research, an ethnographic study was carried out in Adıyaman of the central district, Davuthan, Durukaynak (Pisinik), Karagöl, Kındırali, Kömür, Başpınar (Küllüm), Mestan, Payamlı, Tekpınar, Ulubaba (Çınarik), Yarmakaya (Çakal), Karakoç and Çamgazi villages and 37 people engaged in weaving were interviewed. The sample at the research covers 110 carpet pillows obtained in the field-study conducted in 13 villages. Research data were compiled through semi-structured interviews, observations, mechanical observations, and information forms. As a result of the research, it was determined that carpet cushions were woven mostly for dowry with wool and cotton yarn using the Turkish knot technique on the local vertical carpet loom, and there were no weavers left in the region. On the carpet pillows, floral motifs, figurative motifs, object motifs, geometric motifs and symbolic motif types were found, but mostly geometric motifs were preferred with dark colors and the composition was concealed with navel and three navels. In the light of the findings, original textile designs were made by arranging the motifs of the traditional hand-woven carpet pillows determined in the research within the context of basic design elements and principles. 4-6 years old girls knit collection has been created.