Trakeostomili çocuklarda uzun dönem sorunları ve çözüm önerileri
Long term issues and solution recommendations in children with tracheostomy
Yazar: ZEYNEP EFŞAN BAŞER SİNOPLU
Danışman: DOÇ. DR. UFUK ERENBERK
Bezm-i Alem Vakıf Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
GİRİŞ: Trakeostomi eski çağlardan beri var olan yıllar içerisinde de sıklığı artan cerrahi girişimdir. Trakeostominin birçok avantajının olması yanında komplikasyon oranı yüksek olan bir işlemdir. Pediatrik trakeostomi ile ilgili literatürün çoğunluğunu tanımlayıcı özellikte çalışmaların oluşturduğu görülmüştür. Ülkemizde ise trakeostomili çocuk hastalarla ilgili yeterli çalışmanın olmadığı saptanmıştır. Bu çalışmada trakeostomili çocuk hastaların tıbbi bilgilerini incelemek, ülkemizdeki bu konuyla ilgili literatüre katkıda bulunmak, uzun dönem komplikasyonlarını belirlemek, komplikasyonların oluşmasını engellemek ve komplikasyon gelişmişse tedavi aşaması için çözüm önerilerinde bulunmak amaçlanmıştır. 
GEREÇ VE YÖNTEM: Bezmialem Vakıf Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı'nda 2000-2023 yılları arasında trakeostomi durumu tanısı ile izlenen 1 ay- 18 yaş aralığındaki 74 çocuk hasta çalışmamızın örneklemini oluşturmaktadır. Hastaların ailelerinden ve hastane kayıt sisteminden alınan tıbbi bilgileri retrospektif olarak değerlendirilmiştir. Hastaların ve ailelerin demografik özellikleri, trakeotomi açılma endikasyonları, kaç yıldır trakeostomili oldukları, kullanılan kanül özellikleri, varsa bronkoskopi bulguları, hastaneye yatış sıklıkları, altta yatan primer hastalıkları, evdeki ekipman çeşitleri, yutma bozukluğu semptomlarının olup olmadığı, evde bakım veren kişilerin eğitim durumları ve hastaların trakeostomi ilişkili yaşadığı komplikasyonlar kaydedilmiştir. Bakıcı sayısı ve bakıcı eğitim durumu ile komplikasyon ilişkisi, trakeostomi açılan merkezle bakım eğitimi ilişkisi, tanı ile endikasyon ilişkisi, kanül çeşidi ve komplikasyon ilişkisi, tanı ile mekanik ventilatör kullanımı arasındaki ilişki, hastane yatış sıklığı ve yutma bozukluğu ilişkisi, kolonizasyon varlığı aspirasyon şekli ilişkisi, aspirasyon sıklığı ve hipersalivasyona yönelik tedavi ilişkisi incelenmiştir.
BULGULAR: Çalışmaya alınan 74 hastanın %52,7'si 5 yaş ve üzerindedir. Hastaların cinsiyete göre dağılımı %54,1'i erkek, %45,9'u kadın olacak şekildedir. Hastalarımızda en sık görülen ana tanı %37,8 ile genetik ve sendromik hastalıklar, ikinci en sık tanı %29,7 ile serebral palsi olmuştur. En sık trakeostomi endikasyonunun %66,2 oranında uzun süreli ventilasyon, daha sonra %24,3 oranında hava yolu koruyucu trakeostomi olduğu görülmüştür. Hastalarımızın %12,1'inin tek bakıcısı bulunmaktadır ve bakım veren kişi sıklıkla annedir (%87,8). Trakeostomi açılması sonrası hastaların %35,1'inde hastaneye başvuru sıklığının, çocuk yoğun bakım ünitesine yatış sıklığının ve hastane yatış sıklığının azaldığı tespit edilmiştir. Hastaların %89,2'sinde komplikasyon gelişmiştir. Hastalarda komplikasyon olarak en sık %52,7'sinde granülasyon dokusu oluşumu tespit edilmiştir. Serimizde hastaların %2,7'si dekanüle edilmiş; %6,8'i dekanülasyon aşamasındadır. Bizim serimizde mortalite oranı %4,1 saptanmış olup literatür ile uyumlu bulunmuştur. Tek bakıcısı olanların %77,8'inde komplikasyon varken, birden fazla bakıcısı olanların %90,8'inde komplikasyon gelişmiştir ve istatistiksel açıdan anlamlı fark yoktur (p=0,249). Serimizde hastaların %74'ünde yutma bozukluğu bulunmaktadır. Yutma bozukluğu olanların trakeostomi açılması sonrası öncesine göre hastaneye yatış sıklığı %30,9'unun azaldığı, %20'sinin arttığı beyan edilmiştir. Yutma bozukluğu olmayanların trakeostomi açılması sonrası öncesine göre hastaneye yatış sıklığı %47,4'ünün azaldığı, %10,5'inin arttığı beyan edilmiştir. Aynı zamanda hastaların %50'sinin yutma bozukluğuna bağlı gelişen hipersalivasyona yönelik tedavi aldığı saptanmıştır. Çalışmamızda kanül cinsi PVC olanların %41,4'ünde, silikon olanları %58,6'sında kazara dekanülasyon saptanmıştır. İstatistiksel açıdan anlamlı fark görülmüştür (p=0,023). Bakım verenler %95,9 oranında ve en sık aspirasyon eğitimi almıştır. Trakeostomi açılan merkeze göre alınan eğitim karşılaştırıldığında; dış merkezde açılanların %40,5'i eğitimin dördünü, %50'si tüm eğitimleri almıştır. Trakeostomisi Bezmialem Vakıf Üniversitesi'nde açılanların %9,4'ü eğitimlerin dördünü, %90,6'sı tüm eğitimleri almıştır ve istatistiksel açıdan anlamlı fark bulunmuştur (p<,001). Aspirasyon yapılma sıklığı <1 saat olanların %63,2'si, 1-3 saat olanların %63,6'sı, 3-4 saat olanların %21,4'ü, >4 saat olanların %14,3'ü hipersalivasyon tedavisi almıştır ve istatistiksel açıdan anlamlı fark tespit edilmiştir (p<0,007). Aspirasyon tekniği temiz olanların %82,7'sinde, modifiye temiz olanların olanların %68,4'ünde, steril olanların %66,6'sında kolonizasyon tespit edilmiştir ve istatistiksel açıdan anlamlı fark görülmemiştir (p=0,406).
SONUÇ VE ÖNERİLER: Hastalarımızda en sık trakeostomi endikasyonunun literatürle uyumlu olarak %66,2 oranında uzun süreli ventilasyon, daha sonra %24,3 oranında hava yolu koruyucu trakeostomi olduğu ve hastalarımızın çoğunun serebral palsi, kronik solunum yetmezliği, nörolojik hastalık gibi kronik hastalıklarının olduğu görülmüştür. Bu da uzun süreli trakeostomi takibini ve komplikasyonda artışı beraberinde getirmektedir. Bu çocuklarda komplikasyonları en aza indirecek ve havayolu yönetimini sağlayacak yöntemler bulunmalıdır. Hastaların belli aralıklarla multidisipliner bir ekip tarafından takip edilmesi ve ailelere trakeostomi bakımı ile ilgili ayrıntılı eğitimin verilmesinin önemli olduğu düşünülmektedir. Ailelere psikolojik ve sosyal açıdan destek verilecek projelerin oluşturulmasının da komplikasyonları ve komplikasyonların getireceği yükü azaltacağı düşünülmektedir.
Anahtar Sözcükler: Trakeostomi, endikasyon, komplikasyon, çözüm önerileri

Abstract:
INTRODUCTION: Tracheostomy is a surgical procedure that has existed since ancient times and has seen an increase in frequency over the years. While tracheostomy has many advantages, it is also a procedure with a high rate of complications. The majority of the literature on pediatric tracheostomy consists of descriptive studies. It has been observed that there is a lack of adequate studies related to children with tracheostomy in our country. This study aims to examine the medical data of children with tracheostomy, contribute to the literature on this topic in our country, determine long-term complications, prevent the occurrence of complications, and provide solution recommendations for the treatment phase if complications have developed.
MATERIAL AND METHOD: The sample of our study consists of 74 pediatric patients aged between 1 month and 18 years, who were monitored with a diagnosis of tracheostomy status at Bezmialem Vakif University Faculty of Medicine, Department of Child Health and Diseases between 2000-2023. Medical information obtained from patients' families and the hospital registration system has been retrospectively evaluated. Demographic characteristics of the patients and their families, indications for tracheostomy, the number of years they have had a tracheostomy, characteristics of the used cannulas, bronchoscopy findings if any, hospitalization frequencies, underlying primary diseases, types of equipment at home, presence of dysphagia symptoms, educational status of home caregivers, and complications experienced by the patients related to tracheostomy were recorded. Relationships between the number of caregivers and educational status with complications, relation between the center where tracheostomy was performed and care education, relation between diagnosis and indication, the relation between cannula type and complications, relationship between diagnosis and mechanical ventilator use, frequency of hospitalization and dysphagia, colonization presence and aspiration type, and frequency of aspiration and treatment for hypersalivation were examined.
RESULTS: 52.7% of the 74 patients included in the study are over the age of 5. The gender distribution of the patients is 54.1% male and 45.9% female. The most common primary diagnosis in our patients was genetic and syndromic diseases with 37.8%, followed by cerebral palsy with 29.7%. The most common indication for tracheostomy was prolonged ventilation at 66.2%, followed by airway protective tracheostomy at 24.3%. 12.1% of our patients have only one caregiver, and the caregiver is often the mother (87.8%). After tracheostomy, 35.1% of patients had reduced hospital admissions and ICU stay frequencies. 89.2% of the patients had complications. Granulation tissue formation was identified in 52.7% of the patients as a complication. 2.7% of our series was decannulated, and 6.8% are in the decannulation phase. Our series had a mortality rate of 4.1%, which is consistent with the literature. 77.8% of those with only one caregiver had complications, while 90.8% of those with more than one caregiver had complications, with no statistically significant difference (p=0.249). 74% of our series have dysphagia. 30.9% of those with dysphagia stated that their hospital admission frequency decreased after tracheostomy, while 20% stated it increased. For those without dysphagia, 47.4% stated that their hospitalization frequency decreased after tracheostomy, while 10.5% said it increased. At the same time, it was found that 50% of the patients received treatment due to hypersalivation caused by dysphagia. In our study, accidental decannulation was detected in 41.4% of those with PVC cannula type and 58.6% of those with silicone, with a statistically significant difference (p=0.023). 95.9% of caregivers received training, most frequently in aspiration. When the education received was compared according to the center where tracheostomy was performed; 40.5% of those opened in an external center received four of the training, and 50% received all training. 9.4% of those whose tracheostomy was opened at Bezmialem Vakif University received four of the training, and 90.6% received all training, and there was a statistically significant difference (p<0.001). 63.2% of those with aspiration frequency <1 hour, 63.6% of those with 1-3 hours, 21.4% of those with 3-4 hours, and 14.3% of those >4 hours received hypersalivation treatment, and a statistically significant difference was found (p<0.007). Clean aspiration technique was found in 82.7% of those, modified clean in 68.4% and sterile in 66.6% had colonization, and there was no statistically significant difference (p=0.406).
CONCLUSION AND RECOMMENDATIONS: In our patients, the most common indication for tracheostomy, consistent with the literature, was prolonged ventilation at 66.2%, followed by airway protective tracheostomy at 24.3%. It was observed that most of our patients have chronic diseases such as cerebral palsy, chronic respiratory failure, and neurological disease. This leads to prolonged tracheostomy monitoring and an increase in complications. Methods should be found to minimize complications and ensure airway management in these children. It is believed to be essential for patients to be monitored at regular intervals by a multidisciplinary team and for families to be given detailed training on tracheostomy care. It is also thought that creating projects that provide psychological and social support to families will reduce complications and the burden they bring.

Keywords: Tracheostomy, indication, complication, solution recommendations.