İklim değişikliği ve düzenleyici ekosistem hizmetleri ilişkisi: Düzce kenti örneği
Climate change and regulation ecosystem services relationship: The case of Düzce city
Yazar: NERMİN BAŞARAN
Danışman: PROF. DR. ENGİN EROĞLU
Düzce Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı / Sürdürülebilir ve Akıllı Kentler Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture

Özet:
Sanayi Devrimi ile birlikte artan antropoje nik etkiler, iklim değişimi sürecini hızlandırmıştır. Bu durum, iklim sisteminde yeryüzünün ısınması, buzulların erimesi, deniz seviyesinin yükselmesi ve aşırı hava olaylarının şiddet ve sıklığının artması gibi çeşitli değişimlere yol açmıştır. İklim değişikliğinin etkileri, her bölgeyi farklı şekillerde etkilemekte ve bu da yere özgü uyum çalışmalarının gerekliliğini ortaya koymaktadır. Bu çalışmanın temel amacı, Düzce ilinin iklim değişikliğine karşı direncini artıracak ve değişen çevresel koşullara uyum sağlayacak bir çerçeve geliştirmektir.Bu amaçla yapılan çalışmanın birinci aşamasında, geleceğe yönelik iklim projeksiyonları oluşturulmuş ve iklim hassasiyeti haritaları çıkarılmıştır. İkinci aşamada, bölgenin topografik çeşitliliği ve net birincil üretim haritaları oluşturulmuştur. Üçüncü aşamada, ekosistem düzenleme hizmetlerine ilişkin nitel ve nicel değerlendirmeler yapılarak, birey, yeşil altyapı bileşeni ve arazi örtüsü düzeyinde ekosistem hizmetleri hesaplanmıştır. Son aşamada ise tüm veriler bir araya getirilerek, birey düzeyinden arazi örtüsü düzeyine kadar uzanan öneriler geliştirilmiştir.Elde edilen bulgular, Düzce'de 2100 yılına kadar SSPs 5-8.5 senaryosuna göre 6-7°C'lik bir sıcaklık artışı ve yağışlarda %10-17 oranında bir azalış beklenmektedir. Ayrıca, ekstrem hava olaylarının artışı, Düzce ovası ve çevresinde kırılganlığı artıracaktır. Aynı bölgede, ekosistem düzenleme hizmetlerinin kapasitesi diğer bölgelere göre daha düşük seviyede bulunmuştur. İlçede en yüksek ekosistem hizmeti kapasitesine ormanlar sahipken, kentsel çekirdekte mezarlıklar düzenleme hizmeti kapasitesi en yüksek yeşil alanlardır. Bitki popülasyonları düzeyinde ise Fagus orientalis Lipsky. en yüksek katkıyı sağlayan tür olarak öne çıkmıştır. Sonuç olarak, iklim hassasiyeti yüksek alanlarda arazi değişimi, yeşil altyapı bileşenlerinin planlanması ve bitki tür seçimi, iklim değişikliği etkilerinin azaltılmasında önemli bir rol oynamaktadır. Efteni Gölü ve Merkez ilçesini içine alan Düzce büyük ova sınırları içerisindeki ekolojik restorasyon çalışmaları, 1/25.000 planlama kararlarından 1/1000 uygulama projelerine kadar ekosistem temelli uyum stratejilerini içermeli ve peyzaj bilgi sistemi oluşturulmalıdır.

Abstract:
The increasing anthropogenic impacts with the Industrial Revolution have accelerated the process of climate change. This has led to various changes in the climate system such as warming of the earth, melting of glaciers, sea level rise and increase in the severity and frequency of extreme weather events. The effects of climate change affect each region in different ways, which reveals the necessity of location-specific adaptation studies. The main objective of this study is to develop a framework that will increase the resilience of Düzce province against climate change and adapt to changing environmental conditions. In the second stage, topographic diversity and net primary production maps of the region were created. In the third stage, qualitative and quantitative assessments of ecosystem regulation services were made and ecosystem services were calculated at the individual, green infrastructure component and land cover level. In the last stage, all data were brought together and recommendations were developed ranging from individual level to land cover level. The findings obtained indicate that a temperature increase of 6-7°C and a 10-17% decrease in precipitation are expected in Düzce until 2100 according to the SSPs 5-8.5 scenario. In addition, the increase in extreme weather events will increase vulnerability in and around Düzce plain. In the same region, the capacity of ecosystem regulation services was found to be lower than in other regions. While forests have the highest ecosystem service capacity in the district, cemeteries in the urban core are the green areas with the highest regulation service capacity. At the level of plant populations, Fagus orientalis Lipsky. stands out as the species with the highest contribution. As a result, land change in areas with high climate sensitivity, planning of green infrastructure components and plant species selection play an important role in mitigating climate change impacts. Ecological restoration studies within the borders of Düzce Great Plain, which includes Efteni and Central districts, should include ecosystem-based adaptation strategies from 1/25.000 planning decisions to 1/1000 implementation projects and a landscape information system should be established.