Bitki materyali ile kent kimliği arasındaki ilişkinin kentleşme süreci kapsamında incelenmesi: Kahramanmaraş tarihî kent dokusu örneği
Examination of the relationship between plant material and urban identity within the scope of urbanization: The case study of Kahramanmaraş historical urban texture
Yazar: ESRA ABACIOĞLU GİTMİŞ
Danışman: PROF. DR. MEHMET FARUK ALTUNKASA
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture

Özet:
Bir kentin kimliği, o kenti oluşturan ögelerin bütününde cisimlendiğinde bir anlam taşımaktadır. Bu bütün ve onu oluşturan parçalar ayırt edilebilir ve tutarlı bir örüntü ile düzenlendiğinde kentin ve ortaya koyduğu kimliğin okunabilirliğinden söz edilebilir. Kent mekânının kentlinin zihninde yer etme ve imge oluşturabilme düzeyi, kent kimliği ve kentsel mekânın okunabilirliğinin de temel ölçüsüdür. Kentlerin az ya da çok korunabilmiş tarihi dokuları bu açıdan büyük önem taşımaktadır. Kapsamındaki yapılar, dış mekânlar ve canlı ögeler olarak özellikle bitkilerle, yüzlerce yıl boyunca oluşmuş mekânsal bilgi birikimi ve deneyimleri bir bütün olarak sergileyen mekânsal düzenlerdir. Bozulmamış tarihi dokularda mekânsal düzen ya da plan kurgusu kentli bireyin mekânlar arasındaki ilişkiyi algılamasını ve anlamlandırmasını sağlayabilmektedir. Bu süreçte yapılar ve dış mekânlar kadar kent ağaçları da önemli görev üstlenmektedir. Bu bağlamda çalışmada Kahramanmaraş tarihi kent dokusu örneğinde mekânsal düzenin temel bileşenleri (yapı, avlu, bahçe, sokak ve meydan ile bitkisel ögeler) arasındaki ilişkinin bireylerce nasıl algılandığı, anlamlandırıldığı ve bunun süreç içindeki değişiminin ortaya konulmasına çaba gösterilmiştir.  
Çalışma beş aşamada yürütülmüştür: a)Tarihi dokular kapsamında incelenecek kamu yapıları, sivil mimarlık eserleri, sokaklar ve meydanların belirlenmiş ve haritalanmıştır. b)Belirlenen kamu yapıları ve sivil mimarlık örneklerinde mekânsal incelemeler yürütülmüştür. c)İncelenen örneklerde kullanılan bitkisel materyaller saptanarak kullanım yeri, amacı ve kompozisyonu tanımlayan bir bitki albümü oluşturulmuştur. d)Bitki materyali ile kent kimliği arasındaki ilişkiler ve bunların geçmişten günümüze dek gösterdiği değişimler kullanıcı araştırmaları ile ortaya konulmuştur. e)Araştırmada ulaşılan bulgular yönünde, tarihi kent dokularını kapsayan planlama ve tasarım eylemlerine katkı sağlayabilecek ilke ve önerilerin peyzaj mimarlığı disiplini çerçevesinde geliştirilmesine çalışılmıştır.

Abstract:
The identity of an urban has a meaning when it is embodied in whole of the elements which constitute that city. When this whole and parts that constitute it are distinguishable and organized with a consistent pattern, the readability of the city and its identity can be mentioned. The level of the urban space to place and to create an image in the mind of the urban dweller is also the basic measure of the readability of urban identity and urban space. The more or less preserved historical texture of the cities is a great importance in this respect. Within this scope; structures, outdoor spaces and especially plants as living items are spatial organizations that exhibit the spatial knowledge and experiences formed over hundreds of years as a whole. Spatial order or plan setup in intact historical textures can enable the urban individual to perceive and make sense of the relationship between spaces. City trees play an important role as much as buildings and outdoor spaces in this process. In this context; efforts have been made to reveal how the relationship between the basic components of the spatial order (building, courtyard, garden, street, square and plant elements) in the example of the historical urban texture of Kahramanmaraş is perceived, interpreted by individuals and its changes in this process. 
The study was carried out in five stages: a) Public buildings, civil architectural works, streets and squares to be examined within the scope of historical textures are determined and mapped. b)Spatial examinations were carried out on the determined public buildings and civil architecture examples c) The plant materials used in the examined samples were determined and a plant album was created that defines the place of use, purpose and composition of them. d) The relationship between plant material and urban identity and their changes from the past to the present have been revealed through user researches. e) As a result of the findings of the research, it was made an effort to developed the principles and suggestions that can contribute to the planning and design actions covering the historical urban textures within the framework of the landscape architecture discipline.