Hafif kognitif bozuklukta ve subjektif kognitif bozuklukta prospektif bellek
Prospective memory in mild cognitive impairment and subjective cognitive impairment
Yazar: GÜLCAN ÖZTÜRK
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM HAKAN GÜRVİT
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sinir Bilimi Ana Bilim Dalı / İleri Nörolojik Bilimler Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Nöroloji = Neurology ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Alzheimer hastalığı = Alzheimer disease ; Bağlantısallık = Connectivity ; Bellek = Memory ; Biliş = Cognition ; Biliş bozuklukları = Cognition disorders ; Bilişsel işlevler = Cognitive functions ; Hafif kognitif bozukluk = Mild cognitive impairment ; Manyetik rezonans görüntüleme = Magnetic resonance imaging ; Nörogörüntüleme = Neuroimaging ; İleriye yönelik bellek = Prospective memory

Özet:
Çalışmada demans öncesi kognitif bozukluk sürekliliğindeki kişilerin prospektif bellek becerisinin ve bununla ilgili dinlenim durumu fonksiyonel bağlantısallığının araştırılması amaçlanmıştır. Ayrıca bağlantısallıkla beyin omurilik sıvısı belirteçleri arasındaki ilişki incelenmesi hedeflenmiştir.
Çalışmaya hafif kognitif bozukluğu olan 30, subjektif kognitif bozukluğu olan 30 kişi katılmıştır. Prospektif belleği değerlendirmede Sanal Hafta Testi (SHT) ve Niyetler için Bellek Tarama Testi (MIST) kullanılmıştır. Katılımcıların MIST prospektif bellek puanları regresör olarak kullanılarak Ağ Temelli İstatistikle fonksiyonel bağlantısallıkları incelenmiştir. Katılımcılar, bağlantısallık özelliklerine göre iki gruba ayrılmıştır. Gruplar bağlantısallık değerleri, prospektif bellek ve diğer nöropsikolojik değerlendirmeleri, beyin omurilik sıvısı değerleri bakımından karşılaştırılmıştır. Bağlantısallığın eğitim ve amiloid-beta(Aβ) düzeyiyle ilişkisi incelenmiştir.
Bağlantısallık analizi sonucunda orta frontal girus, supramarginal girus ve anterior singulat girus alanları merkez tohum bölgeler olarak belirlenmiştir. Orta frontal girus ve supramarginal girusun birbiriyle ve posterior singulat korteksle, anterior singulat girusunsa premotor alanlarla bağlantısallığı görülmüştür.
Yüksek bağlantısallık grubu prospektif bellek ölçümünde ve bazı nöropsikolojik değerlendirmelerde daha iyi performans göstermiştir. SHT yapılmayan görev oranı sonuçları, düşük bağlantısallık grubunun daha ziyade spontan geri getirmeyi gerektiren görevlerde bozulma yaşadığını göstermektedir. 
Yüksek bağlantısallık grubunun, beyin Aβ birikimi daha yüksektir. Ayrıca Aβ birikimiyle ilişkili olarak bağlantısallığın arttığı ve bu artışın daha yüksek eğitim yılıyla ilişkili olduğu görülmüştür. Bu durum Aβ birikiminin bozucu etkisine karşı yüksek kognitif rezervle ilişkili bir telafi mekanizması düşündürmektedir. Ayrıca yüksek nöral aktivite veya bağlantısallığın bir sonucu olarak Aβ birikimi artmış olabilir. Her iki durumda da kesitsel olarak daha yüksek bağlantısallık ve beraberinde daha iyi bir kognisyon gösterilmesine rağmen, subjektif kognitif gerileme bildirilmesi demansa doğru ilerlemede gizli bir riski açığa çıkarır.

Abstract:
The aim of this study is to investigate prospective memory and its related resting state functional connectivity of individuals with pre-dementia cognitive impairment continuum. Another goal is to examine the relationship between connectivity and cerebrospinal fluid markers.
Thirty subjects with mild cognitive impairment and 30 subjects with subjective cognitive impairment participated in the study. The Virtual Week Test(VWT) and the Memory for Intentions Screening Test(MIST) were used to assess prospective memory. Functional connectivity was investigated with Network Based Statistics using MIST prospective memory scores as regressor. Participants were divided into two groups according to their connectivity characteristics. The groups were compared in terms of connectivity values, neuropsychological evaluations, and cerebrospinal fluid values. The relationship of connectivity with education and amyloid-beta(Aβ) level was examined.
As a result of connectivity analysis, middle frontal gyrus, supramarginal gyrus and anterior cingulate gyrus areas were determined as central seed regions. Interconnection of the middle frontal gyrus and supramarginal gyrus with each other and with the posterior cingulate cortex was observed.
The high connectivity group performed better on prospective memory measurement and some neuropsychological assessments. The results of VWT proportion of miss task indicate that the low connectivity group suffered more impairment in tasks that required spontaneous retrieval.
The high connectivity group had higher brain Aβ accumulation. Additionally, it was observed that connectivity increased in relation to Aβ accumulation and this increase was associated with higher education level. This suggests a compensatory mechanism associated with high cognitive reserve against the deteriorating effect of Aβ accumulation.