Profesyonel turist rehberlerinde verimlilik: Ölçek geliştirme çalışması
Productivity in professional tourist guides: Scale development study
Yazar: DİLARA BAHTİYAR SARI
Danışman: PROF. DR. NEDİM YÜZBAŞIOĞLU
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Turizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Turizm = Tourism ; İşletme = Business Administration
Dizin: Profesyonellik = Professionalism ; Turist rehberi = Tourist guides ; Turizm = Tourism ; Turizm işletmeciliği = Tourism business ; Verimlilik = Productivity ; Ölçek geliştirme = Scale development

Özet:
Yapılan tez çalışmasının amacı, ülkesel eylemli profesyonel turist rehberlerine özgü 
verimlilik algı ölçeği geliştirmektir. Araştırmada, keşfedici sıralı karma yöntem benimsenerek 
özgün ve yerli bir ölçek yaratma düşüncesiyle hareket edilmiştir. Dolayısıyla ulusal 
alanyazında böyle bir boşluğu doldurmak hem de profesyonel turist rehberlerine yönelik ölçek 
geliştirme alanında yapılacak araştırmaların artırılması yönünde katkı sağlamak bununla 
birlikte profesyonel turist rehberlerinde verimlilik üzerine çalışmak isteyen araştırmacılara yol 
göstermek düşüncesiyle yazılmıştır.
Birinci bölümde verimlilik kavramı ve olgusu ikinci bölümde meslek olarak 
profesyonel turist rehberliği üzerine alanyazın taramasına yer verilmiştir. Daha sonra üçüncü 
bölümde yöntem, dördüncü bölümde ise bulgulara yer verilerek, sonuç kısmıyla tez çalışması 
sonlandırılmıştır.
Yöntem olarak, nitel araştırma deseninde yarı yapılandırılmış görüşme tekniği 
uygulanmıştır. Nitel verilerin toplanması ve uygulanması; katılımcıların istekleri neticesinde 
yüz yüze görüşme veya koronavirüs (Covid-19) küresel salgını nedeniyle yüz yüze görüşme 
sağlanamaması durumunda e-görüşme teknikleri içinde yer alan senkronize (eş zamanlı) 
görüşmeler şeklinde gerçekleşmiştir. Bu bağlamda kartopu örnekleme yoluyla toplam 11 
profesyonel turist rehberiyle görüşme sağlanmıştır. Bir nitel veri analizi olan Nvivo 10.0 
programına veriler yüklenerek kodlama, temalandırma yapılmış ve iç güvenirliğini 
(tutarlılığını) artırmak için Kappa analizinden yararlanılarak SPSS 22.0 paket programında 
Cohen Kappa tutarlılık katsayısı hesaplanmıştır. Nicel araştırma deseninde taslak ölçek 30 
maddeden oluşmaktadır. Ülkede ve tüm dünyada salgın hastalığın (Covid-19 ve mutantları) 
devam etmesi sebebiyle anket formunun düzenlemesi ve dağıtılması Google Formlar 
üzerinden gerçekleştirilmiş ve 387 profesyonel turist rehberlerine ulaşılmıştır. Elde edilen 
verilerin istatistiksel analizleri için SAS 9.4 programı kullanılmıştır. Açıklayıcı faktör analizi 
kullanılarak geliştirilen ölçeğin faktör yapısı belirlenmeye çalışılmıştır. Yapı geçerliği için 
taslak ölçeğin faktör yapısının incelenmesi amacı ile Temel Bileşenler Analizi (Principal 
Components Analysis) ve Varimax Rotasyon yöntemi kullanılmıştır ve sonucunda 30 
maddede 7 faktör elde edilmesi sonrasında uyumsuz ifadelerin (Madde 13, Madde 20, Madde 
24, Madde 29) çıkarılması sonucunda en uygun şekilde 6 faktör boyutunda toplandığı 
saptanmıştır. Ölçek alt boyutları, teorik modelle bağlantılı olarak; GAB (Grup-Acente-Bölge) 
uyumu, iş güvencesi, grup talepleri, tur programları, mesleki işbirlik ve iş doyumu şeklinde 
isimlendirilmiştir. 
Sonuç olarak, gerçekleşen nitel araştırma deseninde verimli turist rehberi algısında, 
katılımcılar öncelikle verimli bir turist rehberini müşteri memnuniyeti odaklı, empati 
yapabilen, tur alanı hakkında bilgi donanımlı, genel kültüre sahip, işini seven, insanları 
tanıyabilen özelliklere sahip olarak nitelendirmişlerdir. Öte yandan bu özelliklerin 
eksikliğinin ya da tam tersinin olması durumunu da verimsiz turist rehberi olarak ifade 
etmişlerdir. Buna ek olarak, profesyonel turist rehberlerinin bir kısmı genel kültürlü, bilgi 
donanımına ağırlık verirken bir diğer kısım müşteri odaklı satış yapabilen üzerine 
odaklanmıştır. Bu bağlamda mesleğin bilgiden ziyade satış odaklı olarak düşünülmesi 
mesleğin günümüz beklentisini de değiştirmektedir. 'Profesyonel turist rehberleri verimlilik 
algısı ölçeği'nin geçerli ve güvenilir olduğu elde edildikten sonra turist rehberlerinin 
verimlilik algılarına yönelik gerçekleştirilen bu ölçekte genel itibariyle verimlilik algılarının 
olumlu yani pozitif yönde olduğu ortaya çıkmıştır. Profesyonel turist rehberlerinin verimlilik 
algılarında cinsiyete ve medeni duruma ilişkin anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. Ölçeğin 
genelinde profesyonel turist rehberlerinin yaş değişkenine göre verimlilik algılarında anlamlı 
bir farklılık bulunduğu ve bu farklılığın iş güvencesi, grup talepleri ve tur programları alt 
boyutlarında ortaya çıktığı elde edilmiştir. Genel itibariyle 18-30 ile 31-40 yaş grubundaki 
turist rehberlerinin verimlilik algısı ortalamaları eş değer iken, 51 ve üzeri yaş grubuna giren 
turist rehberlerinin verimlilik algıları bu gruplamada en düşük ortalama değere sahiptir. 
Sektöre ve iş hayatına yeni katılan profesyonel turist rehberlerinin verimliliğe yönelik algıları 
sektörde son dönemlerini yaşayan profesyonel turist rehberlerine göre daha olumludur. 
Elbette bunda mesleğin getirdiği zorluklar etkili olmuştur. Özellikle de koronavirüs (Covid-19) küresel salgının devam ettiği şu günlerde profesyonel turist rehberlerinin yaşadıkları ekonomik bunalımlarla birlikte çalışan profesyonel turist rehberlerinin iş sağlığı ve güvenliği tekrardan gözden geçirilmelidir.

Anahtar Kelimeler: Profesyonel turist rehberi, verimlilik, ölçek geliştirme

Abstract:
The aim of this thesis is to develop a peculiar perception scale of action based 
territorial tourist guidance. In this research, exploratory sequential mixed method is adopted, 
and the motivation is the creation of a local scale. In that regard, it is not only fulfilling the 
gap in national literature but also increasing the number of studies about the field of 
developing scales on professional tourist guides, besides, the idea of the help people who is 
going to study upon the productivity of professional tourist guides.
While in the in the first chapter, the concept of productivity and the fact of 
productivity are explained, in the second chapter the literature review of the occupation of the 
professional tourist guidance is accomplished. In the third chapter, the method is explained, in 
the fourth chapter the findings are revealed and therefore the conclusion part is come to a close.
As a method is semi-structured interview technique was applied in the qualitative
research design. The collection and the application of qualitative data is accomplished by 
face-to-face meetings and when face-to-face meetings were not possible because of 
coronavirus global pandemic it is accomplished by synchronized meetings by using e-meeting 
techniques. In that regard, the snowball sampling method enables a meeting with 11 tourist 
guides. 
Data were loaded into the Nvivo 10.0 program, which is a qualitative data analysis, 
and coding and theming are done and in order to increase the internal reliability (consistency), 
the Cohen Kappa consistency parameter was calculated in the SPSS 22.0 package program by 
using Kappa analysis. In the quantitative research design, the draft scale consists of 30 items. 
Due to the continuation of the epidemic disease (Covid-19 and its mutants) in the country and 
all over the world, the arrangement and distribution of the questionnaire was carried out via 
Google Forms and 387 professional tourist guides were reached. The program of SAS 9.4 was 
used forstatistical analyses of the obtained data. By using the explanatory factor analysis, the 
structure of the scale was tried to be determined. Principal Components Analysis and Varimax 
Rotation methods were used to examine the factor structure of the draft scale for construct 
validity and as a result after obtaining 7 factors out of 30 items, it was determined that the 
incompatible expressions (Item 13, Item 20, Item 24, Item 29) were collected in 6 factor 
dimensions in the most appropriate way. Scale sub-dimensions, in connection with the 
theoretical model; GAB (Group-Agent-Region) compliance is named as job security, group 
demands, tour programs, professional cooperation and job satisfaction.
As a result, in the perception of an efficient tourist guide in the qualitative research 
design, the participants first characterized an efficient tourist guide as customer satisfaction oriented, empathetic, knowledgeable about the tour area, having a general culture, loving his job, and knowing people. On the other hand, they expressed the lack of these features or vice versa as an inefficient tourist guide. In addition, some of the professional tourist guides focus on general knowledge and equipment of information, while others focus on customer-oriented 
sales. In this context, thinking of the profession as sales-oriented rather than knowledge also 
changes today's expectation of the profession. After obtaining that the 'professional tourist 
guides productivity perception scale' is valid and reliable, it has been revealed that the 
productivity perceptions of the tourist guides in this scale, which is carried out for the 
productivity perceptions of the tourist guides, are generally positive that is to say affirmative. 
There was no significant difference between gender and marital status in the productivity 
perceptions of professional tourist guides. It has been found that there is a significant 
difference in the productivity perceptions of professional tourist guides according to the age 
variable throughout the scale, and this difference emerges in the sub-dimensions of job 
security, group demands and tour programs. In general, while the average productivity 
perceptions of tourist guides in the 18-30 and 31-40 age groups are equivalent, the 
productivity perceptions of the tourist guides in age 51 and over groups have the lowest 
average value in this grouping. Professional tourist guides who have just joined the industry 
and business life have a more positive perception of productivity than professional tour guides 
who are in their last years in the industry. Of course, the difficulties brought by the profession 
were effective in this situation. Occupational health and safety of professional tourist guides, 
who work with the economic depression experiences, should be reviewed, especially in these 
days when the global epidemic of coronavirus (Covid-19) continues.

Keywords: Professional tourist guide, productivity, scale development