Türk ulusunun yeni devleti: 1921 ve 1924 Anayasalarında Cumhuriyetin kuruluş esasları
The new state of the Turkish nation: Establishment principles of the Republic in the 1921 and the 1924 Constitutions
Yazar: SÜMEYYE HANDE AKGÜN
Danışman: PROF. DR. ALİ MURAT ÖZDEMİR
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Ana akım Türk Anayasa Hukuku öğretisi anayasal tarihi ilgili dönemin anayasasının adı üzerinden bölümlemektedir. Öğretide anayasal dönemler arasında karşılaştırma yapılırken yahut bir konu veya kavram özelinde ilgili anayasal dönem incelenirken somut toplumsal koşullar değerlendirilmeden tüm anayasalar soyutlanmış, bağlamından koparılmış, verili bir kavramlar seti üzerinden incelenmektedir. Bu yaklaşımın bir uzantısı olarak Cumhuriyetin kuruluşu, resmen ilan edildiği 29 Ekim 1923 tarihine özgülenmekte ve 1921 ve 1924 Anayasaları iki ayrı anayasal dönem olarak ele alınmaktadır. Okumakta olduğunuz çalışma Türk Anayasa Hukukunda genel kabul gören bu yaklaşıma alternatif bir perspektifle 1921 ve 1924 Anayasalarını cumhuriyet projesi kavramı üzerinden bütünsel bir süreç olarak ele almaktadır. Türk Cumhuriyet Devrimi tarihsel ve toplumsal ilişkilerin bilgisine referansla yeniden okunmaktadır. Bu bağlamda dönüşen ilişkiler alanında sürecin en belirgin özelliği, hükümdarın kişiliğinden ayrılan siyasal iktidarın kendisini ulusal egemenliğin yegane ve hakiki temsilcisi olan TBMM'de kurumsallaştırması olarak kabul edilmektedir. Birinci bölümde cumhuriyet projesi ve onun normatif ifadesi olarak anayasa tanımlanmaktadır. Buna göre cumhuriyet projesi ortak bir geçmiş anlatısına dayanan ve geleceği birlikte inşa etme tahayyülü etrafında birleşen bir ulusun ortak değerlerini ifade ederken, anayasa bir toplumdaki hakim cumhuriyet projesinin normatif ifadesini karşılamaktadır. İkinci bölümde Türk Cumhuriyet Devriminin dayandığı cumhuriyet projesi somut tarihsel koşullara bağlı kalınarak tespit edilmektedir. Savaş koşullarının Osmanlı'nın iç dinamikleri ile birlikte değerlendirilmesi sonucunda Türk Ulusunun üniter devlet, ulusal birlik ve ilerleme esasında şekillenen özgül cumhuriyet projesi üzerinde yeni Devletini kurduğu saptanmaktadır. Üçüncü bölümde bu Cumhuriyet Projesi projeksiyonundan 1921 ve 1924 Anayasaları bütünsel yaklaşımla ve karşılaştırılarak ele alınmaktadır. Ana akım öğretisinin bu anayasalara ilişkin tespitleri içerdikleri somut tarihsel gerçeklikler temelinde sorgulanmaktadır. Son bölümde Büyük Millet Meclisinin kuruculuğu ve yetkisinin sınırları, temsilcilerin seçim koşulları, yerel yönetimlerin özerkliğine ilişkin maddeler ve anayasalarca tanınan hak ve özgürlükler üzerinden karşılaştırılan Anayasalar bir ve aynı cumhuriyet projesinin farklı dönemlerdeki normatif ifadesi olarak kabul edilmektedir.

Abstract:
Mainstream Turkish Constitutional Law doctrine divides constitutional history based on constitution of the relevant period. When making comparisons in constitutional periods or examining the relevant constitutional period, all constitutions are reviewed through an abstracted, decontextualized set of concepts, without evaluating concrete social conditions. With this approach, establishment of the Republic is dedicated to 29th October 1923, while 1921 and 1924 Constitutions are treated as two separate constitutions. Whereas this study addresses those Constitutions as a holistic process through the concept of republican project by re-reading the knowledge of historical and social relations. In this context, the most distinctive feature of transforming relations is accepted as the institutionalization of the political power within the Turkish Grand National Assembly being the sole and genuine representative of national sovereignty. Therefore, republic project and the constitution as its normative expression are defined in the first chapter. While republican project expresses the common values of a nation bearing common past and united around the imagination of building the future, the constitution meets normative expression of the dominant republic project in a society. The second part determines the republican project on which the Turkish Republic Revolution is based, adhering to concrete historical conditions. It is concluded that Turkish Nation established its new republic State by shaping on unitary, national unity and progress. The third part is devoted to discussing the 1921 and 1924 Constitutions from this Republic Project projection with a holistic approach and comparison. The determinations of the mainstream doctrine are questioned according to concrete historical realities. Finally, founding power of the National Assembly and the limits of its authority, election conditions of the representatives, articles regarding the autonomy of local governments and granted rights and freedoms are accepted as a normative expression of the one and the same republican project in the different periods.