Mezopotamya'da Sümer tapınak ekonomisi modeli: Anadolu ve eski Yunan etkileşimleri
The model of Sumerian temple economy in mesopotamia: Anatolian and ancient Greek interactions
Yazar: MEHMET YUNUS AKTÜRK
Danışman: PROF. DR. MUZAFFER DEMİR
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Tarih = History
Dizin: Din = Religion ; Din görevlileri = Religious officials ; Ekonomi = Economy ; Mezopotamya = Mesopotamia ; Sümerler = Sumerians ; Tapınaklar = Temples

Özet:
Bu tezde Sümer tapınaklarının ekonomik yapılanmaları ele alınmıştır. Bu yapılanma ise bir model olarak kabul edilerek, modelin Anadolu ve Eski Yunan tapınakları üzerindeki benzerlikleri araştırılmıştır. Bu model Eskiçağ literatüründe "Tapınak Ekonomisi Modeli" olarak geçmektedir.
"Sümer Tapınak Ekonomisi Modeli" kısaca tapınakların kendi içerisindeki ekonomik kalkınmalarına işaret etmektedir. Asıl mesele ise bu modelin birden bire mi yoksa kademeli olarak mı ortaya çıktığı sorusudur. Bu soruya cevap verebilmek için Sümer tapınaklarının erken dönem örneklerinden en ihtişamlı olanlarına kadar değinilmeye çalışılacaktır. Söz konusu tapınakların mimari değişimleri dahi mesele ile ilgili bazı ipuçları vermektedir. Ayrıca tapınak rahipleri dini kullanarak insanlar üzerinde olumsuz bir etki yaratmıştır. Dolayısıyla bir bütün olarak ele alındığında karşımıza git gide nüfuzunu arttıran bir yapılanma çıkmaktadır. Bu yapılanmanın Anadolu ve Eski Yunan tapınaklarındaki benzerlikleri ise çalışmanın devamını oluşturmuştur. Bu sayede söz konusu modelin hangi devletlere ne türde bir değişiklik göstererek yansıdığı saptanmaya çalışılmıştır.
Çalışma esnasında mümkün olduğunca çivi yazılı tablet transkripsiyonları kullanılmaya çalışılmış, modern kaynaklar ile desteklenmeye özen gösterilmiştir. "Tapınak Ekonomisi Modeli" aslında bankacılık faaliyetlerinin ilk başlangıç noktası olarak kabul edilebilir. Bu açıdan, çalışmada konu farklı bir boyutta ele alınarak bazı saptamalara ulaşılmaya çalışılacaktır. Her ne kadar konuya kesin hükümler koyamasak da ileride yapılacak benzer çalışmalar için farklı bakış açıları üretmeye gayret gösterdik.

Abstract:
In this thesis, the economic structures of Sumerian temples have been discussed. This structure has been accepted as a model and the similarities of this model on the Anatolian and Ancient Greek temples have been investigated. This model is called as "Temple Economy Model" in ancient literature. 
"Sumerian Temple Economy Model" briefly refers to the economic development of the temple itself. The main question is whether this model has emerged suddenly or gradually. In order to answer this question, it will be tried to make explanations starting from the early period examples of the Sumerian temples to the most magnificent ones. Even the architectural changes of these temples give some clues about the matter. In addition, the temple priests had a negative effect on people as they manipulated the religion. Therefore, when we consider the matter as a whole, we have encountered a temple structure increasing its influence. The similarities of this structure in the Anatolian and Ancient Greek temples have formed the rest of the study. In this way, we have tried to determine that how this aforementioned model reflected itself on the relevant states in time and that what kind of changes they experienced through. 
While writing study, we have striven to use cuneiform tablet transcriptions as much as possible, which was also supported by modern resources as required. "The Temple Economy Model" can in fact be considered the first starting point of banking activities. In this respect, the subject will be handled in a different make some determinations by addressing the issue in a different dimension. Although we could not make certain inferences on the subject, we have endeavored to bring forward various perspectives for similar studies in the future.