Keçiborlu Kılıç (Isparta) arkeolojik sit alanındaki gömülü yapıların jeofizik yöntemler ile araştırılması
Investigation of buried structures in archaeological site, Keciborlu Kilic (Isparta) using geophysical methods
Yazar: ONUR DOĞAN
Danışman: DOÇ. DR. SEDAT YILMAZ
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeofizik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Jeofizik Mühendisliği = Geophysics Engineering
Dizin: Arkeojeofizik = Archaeogeophysics

Özet:
Arkeoloji, her ülke insanının geçmişini, kültürünü ve her medeniyetin kendine özgü değerlerinin belirlenmesini sağlayan önemli bir bilim dalıdır. Arkeolojik çalışmalar oldukça zaman alan ve hassas çalışılması gereken bir süreç gerektirmektedir. Arkeolojik çalışmalar ile gömülü halde bulunan kalıntıların gün yüzüne çıkarılması hedeflenmektedir. Arkeolojik araştırmalarda kazılardan önce başvurulan yöntem aletsel arkeojeofizik ölçümlerdir. Bu ölçümler yeraltında gömülü kalıntıların yer, biçim, uzanım ve derinlik özelliklerini iki ve üç boyutta veren en etkin yöntemlerdir. Jeofizik uygulamalarla antik yapı kalıntısının yeri, derinliği ve durumu ile ilgili bilgilerin edinilmesi, kısıtlı zaman ve ekonomik olanaklar ile yürütülen arkeolojik kazıların planlanması ve yürütülmesi aşamasında katkı sağlamaktadır. Arkeolojik kazılarda, zaman ve ekonomik kazanımların yanında yanlış kazı ile tarihi buluntuların zarar görmemesi oldukça önemlidir. Yanlış yerden başlatılacak bir kazı, çalışmanın maliyetini arttıracağı gibi tarihi eserlerin zarar görmesine de yol açabilir. Bu bakımdan jeofizik çalışmalar arkeolojik araştırmalara büyük ölçüde yardımcı olmaktadır.
Bu çalışma, Türkiye'de Isparta'nın kuzeyinde bir arkeolojik alanda (Kılıç Öreniçi Mevkii) birleşik bir jeofizik araştırması sunmaktadır. Burada kaçak bir kazı yapılmış ve Roma mimarisine ait olduğu düşünülen anıtsal bir kalıntı ortaya çıkmıştır. Bu temelde, kazı etrafında arkeolojik gömülü kalıntıların varlığını ve sürekliliğini belirlemek için, arkeolojik araştırmalarda en sık kullanılan elektrik özdirenç tomografi (ERT), manyetik haritalama ve yer radarı (GPR) yöntemleri ile, yaklaşık iki dekarlık bir alan araştırılmıştır. Saha ERT verilerinin ters çözümü için robust ters çözüm tekniğini esas alan bir algoritma kullanılmıştır. Toplam manyetik alan haritası, ölçülen manyetik alan değerlerine gerekli filtreleme ve kutba indirgeme işlemi yapılarak elde edilmiştir. Ölçülen GPR verilerinin yorumu için ise, genel veri-işlem adımlarını kapsayan bir yazılım kullanılmıştır. Bu üç jeofizik yöntemden elde edilen verilerin birlikte değerlendirilmesi ile, inceleme alanındaki muhtemel gömülü kalıntılarıın yerleri, uzanımları ve sınırları belirlenmiştir.

Abstract:
Archaeology is an important discipline which enables to define the past of each country's people, culture and the values peculiar to each civilization. Archaeological studies require a process which entails a great deal of time and a work of delicate kind.The archaeological fieldworks aim to unearth the buried remains. The method used in archaeological researches before excavating is the instrumental archeogeophysical measurements. These measurements are the most efficient ways to take three and two dimensional properties such location, depth and size of ruins. The predicted parameters obtained by the applied geophysical methods assists in terms of time needed and lowering the cost of excavation studies. In archaeological excavations, it is rather important that time, economy and incorrect excavation with historical foundings should not be harmed. An excavation which starts with the wrong place not only increases the cost of the study but also can cause the historical arts to be harmed. Thus, geophysical surveys will help the archaelogical studies considerably in this way.
This study presents a combined geophysical survey at an archaeological site (Kılıç Öreniçi Site) north of Isparta in Turkey. Here, an illegal excavation revealed a monumental relic which is thought to belong to the Roman architecture. On this basis, on three sectors around the excavation has been investigated to determine the existence and continuity of possible buried remains of archaeological interest by the electrical resistivity tomography (ERT) with the assistance of magnetic mapping and ground-penetrating radar (GPR), which are the most frequently used in archaeological prospecting. An algorithm based on the robust inversion technique was used to invert all field ERT data. The total field magnetic map was obtained by interpolating the data set after filtering and pole reduction transformation procedures. The general GPR data processing steps using an algorithm were applied for enhancing the visualization of the measured reflections. The results of the combined geophysical survey revealed further possible locations, extensions and borders of buried structures in coherence with a regular architectural plan.