Sabahattin Ali'nin Kürk Mantolu Madonna adlı eserinin Arapça çevirilerinde yer alan deyimlerin çeviri stratejileri bağlamında incelenmesi
An analysis of the idioms in Arabic translations of Sabahattin Alı̇'s "Madonna With Fur Coat" in the context of translation strategies
Yazar: NURDAN ARSLAN
Danışman: DOÇ. DR. ZEYNEP ARKAN
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mütercim Tercümanlık Ana Bilim Dalı / Çeviri ve Kültürel Çalışmalar Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mütercim-Tercümanlık = Translation and Interpretation
Dizin: Deyimler = Idioms

Özet:
Deyimler toplumun kültürel değerlerini, sosyal normlarını ve tarihsel geçmişini yansıtan söz varlıklarıdır. Dil ve kültüre özgü unsur olan bu söz varlıkları, zamanla disiplinler arası bir yaklaşım hâline gelmiş ve birçok araştırmanın konusu olmuştur. Bu çalışmanın amacı, Sabahattin Ali'nin Kürk Mantolu Madonna adlı eserinin dört ayrı çevirmen (Hacer Hayrî, Cihâd el-Amâsî, Merve Dağıstanlı Barsık ve Menâl Tahsîn el-Azzâvî) tarafından yapılan Arapça çevirilerinde deyim unsurlarını incelemek, kaynak dildeki deyimlerin nasıl ve ne derece korunarak hedef dile aktarıldığını ortaya koymaktır. Bunun yanı sıra çevirmenlerin söz konusu deyimleri aktarırken tercih ettikleri stratejileri belirlemek ve alınan genel kararlara dair çıkarımlarda bulunmaktır. Bu amacı gerçekleştirmek için Mona Baker tarafından önerilen çeviri stratejileri (tam benzeştirme, kısmen benzeştirme, çıkarma/ çevirmeme, açımlama) esas alınmıştır. Çalışmada deyim unsurları yorumlayıcı paradigma ve nitel araştırma yöntemi aracılığıyla yorumlanmıştır. Araştırma verilerinin elde edilmesi için doküman analizi tekniğine başvurulmuş, veriler betimsel analiz yöntemi ile çözümlenmiştir. Bu veriler ışığında 332 deyim tespit edilmiş, bu deyimlerin belirtilen çeviri stratejileri bağlamında çevirmenler tarafından kullanım oranları saptanmıştır. Elde edilen bulgular sonucunda çevirmen Cihâd el-Amâsî ve Merve Dağıstanlı Barsık'ın tam benzeştirme stratejisini; çevirmen Hacer Hayrî ve Menâl Tahsîn el-Azzâvî'nin ise kısmen benzeştirme stratejisini ağırlıklı olarak kullandıkları tespit edilmiştir. Bu çerçevede yapılan genel değerlendirmede, %42 oranla kısmen benzeştirme stratejisinin en fazla kullanılan strateji olduğu ortaya çıkmıştır. Söz konusu stratejilerin dışında kaynak dil deyimlerinin hatalı çeviriye maruz kaldığı durumların oranı ise %5'tir.   Öte yandan elde edilen verilerden, açımlama yoluyla yapılan çeviri stratejisine hiçbir çevirmen tarafından başvurulmadığı anlaşılmıştır. Çalışmanın sonuç bölümünde söz konusu bulgular değerlendirilmiş, bu alanda çalışma yapmak isteyen araştırmacılar için önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
Idioms are lexical entities reflecting the cultural values, social norms, and historical background of a society. Being language and culture-specific elements, these lexical items have evolved into an interdisciplinary approach over time and have been the subject of numerous studies. The aim of this study is to examine the idiomatic elements in the Arabic translations of Sabahattin Ali's novel Kürk Mantolu Madonna by four different translators (Hajar Khairi, Jihad Amasi, Merve Dağıstanlı Barsık, and Manal Tahsin al-Azzawi), and to demonstrate how and to what extent idioms in the source language are preserved and transferred to the target language. Additionally, it aims to determine the strategies preferred by translators when transferring these idioms and to make inferences about the general decisions made. The translation strategies proposed by Mona Baker (complete equivalence, partial equivalence, omission/non-translation, and explicitation) have been used to achieve this objective. In the general evaluation made within this framework, it was found that the strategy of "partial correspondence" was the most used strategy with a rate of 42%. In the study, idiomatic elements were interpreted through an interpretive paradigm and qualitative research method. Document analysis technique was utilized to obtain research data, and the data were analyzed using descriptive analysis method. Based on these data, 332 idioms were identified, and the frequency of use of these idioms by translators was determined within the specified translation strategies. As a result of the findings, it was observed that translator Jihad Amasi and Merve Dağıstanlı Barsık predominantly used the literal translation strategy, while translator Hajar Khairi and Manal Tahsin al-Azzawi mainly used the partial translation strategy. In the general evaluation conducted within this framework, it was found that the partial equivalence strategy was the most frequently used strategy, with a rate of %42. . The rate of instances where source language idioms were subjected to mistranslation, aside from the aforementioned strategies, is %5. Moreover, it was found that none of the translators resorted to the "paraphrasing" strategy based on the obtained data. The conclusions drawn from the findings were discussed in the concluding section of the study, and recommendations were provided for researchers interested in working in this field.