COVİD-19 ilişkili sitopeninin irdelenmesi
Examination of COVİD-19 related cytopenia
Yazar: BERFİN AKDENİZ ZENGİN
Danışman: PROF. DR. SEMA BASAT
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: İç Hastalıkları = Internal diseases
Dizin: COVID 19 = COVID 19 ; Korona virüs enfeksiyonları = Coronavirus enfections ; Korona virüsler = Coronaviridae ; Pandemiler = Pandemics ; SARS virüsü = SARS virus ; Sitopeni = Cytopenia ; Trombositopeni = Thrombocytopenia

Özet:
Amaç: Covid-19'un hematolojik yan etkilerinden en sık karşılaşılan sitopeniler
olmakla beraber, post covid dönemdeki gecikmiş faz trombositopeni ve kalıcı
lenfopeni ile ilgili çalışmalar literatürde çok az görülmektedir. Bu tez çalışmamızda
Covid-19 geçirmiş olan hastalarda post covid dönemde saptanan sitopenilerin klinik
özelliklerini , tedavi ihtiyacını ve tedavisinde kullanılan ajanlara klinik yanıtı ortaya
çıkararak literatüre katkı sağlamayı amaçladık.
Gereç ve Yöntem: Çalışmamızı prospektif, tanımlayıcı bir çalışma olarak tasarladık.
Kasım 2021- Şubat 2022 tarihleri arasında Sağlık Bilimleri Üniversitesi Ümraniye
Eğitim ve Araştırma Hastanesi dahiliye polikliniğinde sitopeni saptanan
özgeçmişinde Covid-19 öyküsü olan ve takipleri sırasında sitopeni gelişen 29 hasta
çalışmaya dahil edilmiştir. Sitopeni ayırıcı tanı ve tetkik açısından ayrıntılı anamnez,
fizik muayene, laboratuvar incelemeleri yapıldı. Hastaların özgeçmişinde geçirmiş
oldukları Covid-19' a ilişkin incelemeler yapıldı. Trombositopeni tedavi ihtiyacı
Türk Hematoloji Derneği İTP Ulusal tedavi kılavuzuna göre belirlenerek sırasıyla
steroid, İVİG, eltrombopag basamaklı tedavi verildi ve tedavi yanıtları kayıt edildi.
Veriler SPSS programına kayıt edildi. Bu veriler ışığında sitopeni şiddetini,tedavi
ihtiyacını ve gelişme sürecini etkileyen Covid-19 özellikleri değerlendirildi.
Trombositopeni tedavisinde kullanılan ajanlara klinik yanıt değerlendirildi.
Lenfopeni gelişen hastaların geçirmiş oldukları Covid-19 hastalık başlangıcı, şiddeti,
tedavi alma durumu ve lenfopeni gelişim süresi kayıt edildi. Bu veriler ışığında
Covid-19 sonrası görülen uzamış lenfopeninin özellikleri değerlendirildi.
Verilerinin değerlendirilmesinde Statistical Package for Social Sciences (SPSS) mac
version 20 yazılım programı kullanıldı. İstatistiksel anlamlılık düzeyi 0,05 olarak
belirlendi.
Bulgular: Çalışmaya 29 hasta dahil edildi, bunların %62.1' inde trombositopeni
Covid-19 teşhisinin 3. haftasından sonra meydana geldi. Covid-19 klinik ilerleme
ölçeğine göre; şiddetli enfeksiyon geçiren hastalarda trombositopeninin büyük
oranda erken dönemde, hafif enfeksiyon geçiren hastalarda ise büyük oranda
trombositopeninin geç dönemde geliştiğini tespit ettik. İstatistiksel olarak da Covid19 şiddeti 0-3 arasında olan grup ile 6-10 arasında olan grup arasında Covid-19
trombositopeni arası gün sayısı açısından istatistiksel olarak anlamlı fark vardır(p=0.019). İTP tedavisinde steroide yanıtsız olup IVIG ihtiyacı vakalar %3.4(1) ,
steroid ve IVIG yanıtsız olup eltrombopag verilen vakalar %6.9(2), spontan iyileşen
vakalar %41.4(12) olarak tespit edildi. Lenfopeni gelişen hastalarımızın Covid-19
lenfopeni arası medyan değeri 23 gün olarak tespit edildi.
Sonuç:Çalışmamızda Covid-19' a sekonder İTP' nin semptomların ilk haftasından
sonra ortaya çıkabileceğini ve gecikebileceğini tespit ettik. Bu nedenle klinisyenler
özellikle semptomların başlamasından sonraki 3 ve 4. haftalarda gecikmiş faz
trombositopeniye dikkat etmelidir. Covid-19 enfeksiyonunu şiddetli geçirmiş olan
vakalarda, daha erken dönemde İTP geliştiğini tespit ettik. Bu nedenle klinisyenlerin
şiddetli enfeksiyon geçiren hastalarda daha erken dönemde trombositopeniye dikkat
etmesi gerekmektedir. Tedavi ihtiyacı olan hastalarda glukokortikoidler, IVIG ve
eltrombopag ile standart tedavi çoğu durumda iyi bir yanıt elde etmede etkili oldu.
Covid-19'a ikincil, post covid dönemde görülen uzamış lenfopeninin spesifik bir
tedavisi bulunmamaktadır, izlemde 3 ve 4. haftalarda kalıcı lenfopeni açısından
klinisyenlerin dikkatli olması gerekmektedir.
Amaç: Covid-19'un hematolojik yan etkilerinden en sık karşılaşılan sitopeniler
olmakla beraber, post covid dönemdeki gecikmiş faz trombositopeni ve kalıcı
lenfopeni ile ilgili çalışmalar literatürde çok az görülmektedir. Bu tez çalışmamızda
Covid-19 geçirmiş olan hastalarda post covid dönemde saptanan sitopenilerin klinik
özelliklerini , tedavi ihtiyacını ve tedavisinde kullanılan ajanlara klinik yanıtı ortaya
çıkararak literatüre katkı sağlamayı amaçladık.
Gereç ve Yöntem: Çalışmamızı prospektif, tanımlayıcı bir çalışma olarak tasarladık.
Kasım 2021- Şubat 2022 tarihleri arasında Sağlık Bilimleri Üniversitesi Ümraniye
Eğitim ve Araştırma Hastanesi dahiliye polikliniğinde sitopeni saptanan
özgeçmişinde Covid-19 öyküsü olan ve takipleri sırasında sitopeni gelişen 29 hasta
çalışmaya dahil edilmiştir. Sitopeni ayırıcı tanı ve tetkik açısından ayrıntılı anamnez,
fizik muayene, laboratuvar incelemeleri yapıldı. Hastaların özgeçmişinde geçirmiş
oldukları Covid-19' a ilişkin incelemeler yapıldı. Trombositopeni tedavi ihtiyacı
Türk Hematoloji Derneği İTP Ulusal tedavi kılavuzuna göre belirlenerek sırasıyla
steroid, İVİG, eltrombopag basamaklı tedavi verildi ve tedavi yanıtları kayıt edildi.
Veriler SPSS programına kayıt edildi. Bu veriler ışığında sitopeni şiddetini,tedavi
ihtiyacını ve gelişme sürecini etkileyen Covid-19 özellikleri değerlendirildi.
Trombositopeni tedavisinde kullanılan ajanlara klinik yanıt değerlendirildi.
Lenfopeni gelişen hastaların geçirmiş oldukları Covid-19 hastalık başlangıcı, şiddeti,
tedavi alma durumu ve lenfopeni gelişim süresi kayıt edildi. Bu veriler ışığında
Covid-19 sonrası görülen uzamış lenfopeninin özellikleri değerlendirildi.
Verilerinin değerlendirilmesinde Statistical Package for Social Sciences (SPSS) mac
version 20 yazılım programı kullanıldı. İstatistiksel anlamlılık düzeyi 0,05 olarak
belirlendi.
Bulgular: Çalışmaya 29 hasta dahil edildi, bunların %62.1' inde trombositopeni
Covid-19 teşhisinin 3. haftasından sonra meydana geldi. Covid-19 klinik ilerleme
ölçeğine göre; şiddetli enfeksiyon geçiren hastalarda trombositopeninin büyük
oranda erken dönemde, hafif enfeksiyon geçiren hastalarda ise büyük oranda
trombositopeninin geç dönemde geliştiğini tespit ettik. İstatistiksel olarak da Covid19 şiddeti 0-3 arasında olan grup ile 6-10 arasında olan grup arasında Covid-19
trombositopeni arası gün sayısı açısından istatistiksel olarak anlamlı fark vardır(p=0.019). İTP tedavisinde steroide yanıtsız olup IVIG ihtiyacı vakalar %3.4(1) ,
steroid ve IVIG yanıtsız olup eltrombopag verilen vakalar %6.9(2), spontan iyileşen
vakalar %41.4(12) olarak tespit edildi. Lenfopeni gelişen hastalarımızın Covid-19
lenfopeni arası medyan değeri 23 gün olarak tespit edildi.
Sonuç:Çalışmamızda Covid-19' a sekonder İTP' nin semptomların ilk haftasından
sonra ortaya çıkabileceğini ve gecikebileceğini tespit ettik. Bu nedenle klinisyenler
özellikle semptomların başlamasından sonraki 3 ve 4. haftalarda gecikmiş faz
trombositopeniye dikkat etmelidir. Covid-19 enfeksiyonunu şiddetli geçirmiş olan
vakalarda, daha erken dönemde İTP geliştiğini tespit ettik. Bu nedenle klinisyenlerin
şiddetli enfeksiyon geçiren hastalarda daha erken dönemde trombositopeniye dikkat
etmesi gerekmektedir. Tedavi ihtiyacı olan hastalarda glukokortikoidler, IVIG ve
eltrombopag ile standart tedavi çoğu durumda iyi bir yanıt elde etmede etkili oldu.
Covid-19'a ikincil, post covid dönemde görülen uzamış lenfopeninin spesifik bir
tedavisi bulunmamaktadır, izlemde 3 ve 4. haftalarda kalıcı lenfopeni açısından
klinisyenlerin dikkatli olması gerekmektedir.

Abstract:
Purpose: Although being among the most common hematological side effects of
Covid-19, there aren't many studies on delayed phase thrombocytopenia and
persistent lymphopenia in the post-covid period. This thesis study aims to contribute
to the literature by looking into the clinical features, the need for treatment and the
clinical response to the agents used in the treatment of new-onset cytopenias detected
in the post-covid period in patients with Covid-19.
Methods: This study has been designed as a prospective and descriptive study. 29
patients who had a history of Covid-19 and had been diagnosed with cytopenia
during their follow-up visits in the internal medicine outpatient clinics of University
of Health Sciences Ümraniye Research and Training Hospital between November
2021 and February 2022 have been included in this study. A detailed medical history,
physical examination and laboratory tests were performed for the purpose of
differential diagnosis of cytopenia. A thorough inquiry has been performed regarding
their history of Covid-19.
The need for treatment of thrombocytopenia has been determined according to the
ITP national treatment guide of Turkish Society of Hematology and a multi-step
treatment of steroids, IVIG and Eltrombopag has been applied; recording the
treatment responses. Statistical analysis was performed using SPSS, evaluating the
features of Covid-19 which affect the course and severity of cytopenia and the need
for treatment. The clinical response to the agents used in thrombocytopenia treatment
has also been looked into. Data regarding the onset, severity and treatment of Covid19 as well as the timing of lymphopenia onset in patients with lymphopenia has been
analyzed. The characteristics of persistent lymphopenia following Covid-19 have
been examined using the aforesaid data.
Statistical Package for Social Sciences (SPSS) Mac version 20 has been used for data
analysis and the level of statistical significance has been defined as 0.05.
Results: In 62.1% (18) of the 29 patients included in this study, thrombocytopenia
has occured after the third week of Covid-19 diagnosis/onset of Covid-19 symptoms.
Using to the Covid-19 WHO Clinical Progression Scale; we concluded that
thrombocytopenia usually has an early onset in patients with severe disease, and a
late onset in patients with mild disease. A statistically significant difference has been defined regarding the period between Covid-19 and thrombocytopenia onset when
comparing the two groups with Covid-19 severity score of 0-3 and 6-10 (p=0.019).
Regarding the treatment of ITP; 3.4% (1) of the patients were unresponsive to
corticosteroid therapy and in need of IVIG, 6.9%(2) were unresponsive to
corticosteroids and IVIG and received eltrombopag, while in 41.4%(12) of the
patients thrombocytopenia resolved spontaneously. The median duration between
Covid-19 and lymphopenia onset in patients who developed lymphopenia has been
defined as 23 days.
Conclusion: This study has concluded that the symptoms of ITP secondary to
Covid-19 may appear following the first week and may delay. For this reason,
clinicians should be alert for delayed-phase thrombocytopenia, especially during the
third and fourth weeks following the onset of symptoms. Since ITP occurs relatively
earlier in patients with severe Covid-19 infection history, clinicians should look into
thrombocytopenia earlier than expected while managing patients with severe Covid19 infection.
The standart treatment regimen combining glucocorticoids, IVIG and eltrombopag
has been associated with an adequate response in patients with need of treatment.
There is no known spesific treatment for seen in the post-covid period prolonged
lymphopenia following Covid-19 and it could be anticipated to emerge most
commonly during third and fourth weeks.