Yoran Köyü ölçeğinde Didim kent müzesi ve arşivi için planlama ve sergi önerisi
Planning and exhibition proposal for the city museum and archive of Didim on the scale of Yoran Village
Yazar: DİDEM ÖZTÜRK KONYA
Danışman: PROF. DR. BURCU PELVANOĞLU
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Müzecilik Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Müzecilik = Museology ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Apollon tapınakları = Apollon temples ; Aydın-Didim = Aydın-Didim ; Aydın-Didim-Yoran = Aydın-Didim-Yoran ; Kent müzesi = City museum ; Koruma alanları = Conservation areas ; Müzecilik = Museology ; Müzeler = Museums ; Planlama = Planning ; Sergiler = Exhibitions

Özet:
Çağdaş müzecilik yöntemlerinin uygulandığı kent müzeleri günümüzde kentlerin bellek merkezleri olarak kentlilik bilincini geliştiren kültür kurumları haline gelmiştir. Kent müzeleri kentlerin hızlı ve dinamik gelişimine odaklanan, toplumsal katılımcılığı önemseyen, farklı kültür ve kimlikleri kapsayıcı, kolektif hafızayı güçlendiren bir sivil toplum platformudur.  

Aydın ilinin önemli bir turizm ilçesi olan Didim, kıyı turizmi potansiyelinin dışında kültür turizmi açısından da uluslararası bir öneme sahiptir. Antik Dönem'in önemli kült merkezi Didim (Didyma) Apollon Tapınağı'nın kalıntıları çevresinde 19. yüzyılda kurulan Hıristiyan Ortodoks Rum köyü Yeronda'ya (Yoran), 1923 yılında Türk-Yunan Nüfus Mübadelesi ile Yunanistan'ın Selanik vilayetinden gelen Müslüman Türkler yerleştirilmiştir. Mübadele sonucunda Ortodoks Rum köyü Yeronda, Türk Müslüman mübadil yerleşimi olarak Cumhuriyet Dönemi'nin ilk yıllarında Yoran adıyla anılmaya devam etmiştir. Yenihisar adını alan köy merkezi 1950'li yıllarda günümüzde Yenimahhale olarak geçen mevkiye taşınmış tarihi köy alanı Eskiköy/Eskihisar olarak anılmıştır. Yenihisar ilçe olduktan sonra bilinen tarihi ve turistik özelliklerinden dolayı yerleşimin adı Didim olarak değiştirilmiştir. Geleneksel mimari özelliğini koruyan tarihi köy yerleşimi bugün Hisar Mahallesi sınırları içerisindedir. Sit alanı içinde kalan günümüzdeki adıyla Yoran Küme evleri, farklı kimlik ve kültürden yerleşimciler tarafından kullanılmaya devam edilmektedir. 

Tez çalışması kapsamında Didim'in yerel tarihini oluşturan Yoran köyü ölçeğinde, kent belleği için kaynak oluşturacak değerler tespit edilmiş "Didim Kent Müzesi ve Arşivi" için öneriler sunulmuştur. Çalışmada kent müzesinin hazırlık sürecinin planlanması dâhilinde kenti tüm kültür katmanlarıyla tanımlayabilecek bir sergi önerisi getirilmiştir. 1980'lerde kentleşme ve turizm hareketleriyle birlikte iç göç almaya başlayan Didim'de son yıllarda nüfus yoğunluğu hızla artmıştır. Kentin yaşadığı bu değişim hareketlerinin değerlendirilmesi sonucunda Didim'in sahip olduğu somut ve somut olmayan kültür mirasının belgelenerek korunmasını, farklı kimlik ve kültürleri birleştirici kolektif bir hafızanın oluşturulmasını, kentsel bağlamın bir parçası olarak kentin geleceğinin öngörülmesini hedefleyen bir kent müzesi mekânının kurgulanması önerilmiştir.  

ANAHTAR KELİMELER: Didim, Yoran, Müze, Kent Müzesi, Mübadele, Apollon Tapınağı

Abstract:
The city museums, where contemporary museum methods are applied, have become the memory centres and cultural institutions that develop awareness of urbanism. The city museums are non-governmental platforms that focus on the rapid and dynamic development of the city, who care about social participation, which is a container of different cultures and identities and strengthen collective memory. 

Didim, which is an important tourism district of Aydın Province, has an international significance in terms of cultural tourism beyond the potential of coastal tourism. The Christian Orthodox Greek village Yeronda (Yoran), established around the ruins of the important cult center Didim Apollon Temple in the 19th century, was a place which the Muslim Turks from Thessaloniki province of Greece were placed with Turkish-Greek population exchange. As a result of the exchange, the Orthodox Greek village Yeronda continued to be known as Yoran in the first years of the Republican period as the exchange settlement of Turkish Muslim. When the settlement area named Yenihisar moved to Yenimahalleye in the 1950s., historical village area started to be called Eskihisar. Yenihisar name changed as Didim after to be district because of known historical and touristic features. The historical village settlement, where preserves the traditional architectural feature, is located in the Hisar Mahallesi today. People of different identities and cultures continue to live in Yoran Küme houses within the site. 

Within the scope of the thesis study, we presented recommendations for "Didim City Museum and Archive", which had been determined for values for the city memory in the scale of Yoran village, which constitutes the local history of Didim. In the 1980s, together with urbanization and tourism movements, Didim began to acquire internal immigration and in recent years the population growth rate in the city has begun to increase. As a result of the evaluation of these movements of the preservation of the tangible and intangible cultural heritage of Didim, the creation of a collective memory combining different identities and cultures, a city museum aimed at predicting the future of the city in urban context is proposed. 

KEYWORDS: Didim, Yoran, Museum, City Museum, Exchange, Temple of Apollo.