Serbest nakit akışının şirket etkinliği üzerindeki etkisi ve BİST 100'de bir uygulama
The effect of free cash flow on the company's efficiency and an application in ISE 100
Yazar: MUSTAFA RIMAZ
Danışman: PROF. DR. YILDIZ AYANOĞLU
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Muhasebe Finansman Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Etkinlik = Efficiency ; Nakit akışı = Cash flow ; Serbest nakit akımları yöntemi = Free cash flow to equity models ; Sermaye yapısı = Capital structure ; İMKB = İstanbul Stock Exchange

Özet:
Günümüzde işletmelerin nihai amacının değer maksimizasyonu olduğu kabul edilmektedir. Bu amacı gerçekleştirmek için verilen kararlar da yatırım kararları, finansal kararlar ve temettü dağıtım kararları olarak sınıflandırılmaktadır. İşletme değerini etkileyen finansal kararların başında nakit yönetiminin olduğu düşünülmektedir. Nakit yönetiminin başarısı, işletmelerin etkinliği ve değeri ile yakından ilgilidir. Nakit yönetimi kararları ile sağlanacak olan nakit mevcudu işletmenin iktisadi faaliyetlerini sürdürebilmesi ve net pozitif değere sahip olan projelere yatırım yapabilmesi bakımından büyük öneme sahipken, ihtiyaçtan fazla nakit mevcudunun bulunması işletmede temsil maliyetlerine neden olabilmektedir. Jensen, 1986 yılında ortaya koyduğu Serbest Nakit Akış Teorisi'nde serbest nakit akışının kontrol altına alınmasıyla işletme değerinin artmasının sağlanabileceğini savunmaktadır. Bu teoriye göre serbest nakit akışı üzerinde düzenleyici role sahip olan faktörlerden biri yabancı kaynaktır. Bu çalışmada, yabancı kaynağı, temsilen finansal kaldıraç oranı kullanılmak suretiyle işletme borcunun serbest nakit akışı ile ilişkisi araştırılmıştır. Araştırmada, 2009-2018 döneminde BİST 100'de imalat sanayi ve hizmet sektörlerinde faaliyet gösteren toplam 49 işletmenin verileri kullanılmıştır. Bu kapsamda, serbest nakit akışı ile İşletmenin etkinliği, sermaye yapısı ile işletmenin etkinliği, serbest nakit akışı ile sermaye yapısı arasındaki ilişki ve serbest nakit akışının sermaye yapısı ile birlikte işletme etkinliği üzerindeki etkisi incelenmiştir. Çalışmada işletme etkinliği ile ilgili olarak, CCR - girdi yönelimli Veri Zarflama Analizi (VZA) yöntemi kullanılmış olup ilgili sektörlerde ayrı ayrı skorlar elde edilmiş ve diğer değişkenlerle ilişkilerine bakılmıştır. İmalat sanayi sektöründe elde edilen bulgular, Jensen'ın Serbest Nakit Akışı Teorisi'yle örtüşmüş olup, serbest nakit akışı ile sermaye yapısı ve işletme etkinliği arasında anlamlı negatif ilişki olduğunu, sermaye yapısı ile işletme etkinliği arasında anlamlı pozitif ilişki olduğunu istatistiksel olarak ortaya koymuştur. Hizmet sektöründe elde edilen bulgulara göre serbest nakit akışı ile sermaye yapısı arasında anlamlı bir ilişki olmadığı görülmüştür. Ayrıca serbest nakit akışı ile sermaye yapısı ayrı ayrı işletme etkinliği üzerinde negatif etkiye sahipken; ikisi birlikte kullanıldığında etkinlik üzerindeki etkilerinin sırasıyla negatif ve anlamsız olduğu görülmüştür. Diğer taraftan araştırmada bağımsız değişkenlerin işletme etkinliği üzerindeki etkilerinin gelecek dönemlerde tahmin edilebilirliği hakkında ayrı bir analiz yapılmıştır. Buna göre 2019 yılının ilk dokuz aylık verileri ele alınarak dönemin tamamı için tahmini etkinlik skorları, 2009-2018 dönemiyle ilgili geçmişe dönük tahmini etkinlik skorlarıyla karşılaştırılmıştır. Elde edilmiş olan bulgular, imalat sanayi sektöründe, tüm bağımsız ve kontrol değişkenleri ile işletme etkinliği arasındaki ilişkilerin gelecek dönemlerde de aynı yönde olacağını göstermiştir. Hizmet sektöründe ise yalnızca serbest nakit akışı değişkeni ile etkinlik arasında mevcut ilişkin gelecek dönemlerde de devam edeceği görülmüştür.

Abstract:
Nowadays, it is accepted that the ultimate goal of firms is value maximization. Decisions made to achieve this aim are classified as investment decisions, financial decisions and dividend distribution decisions. It is thought that cash management is the leading financial decision that affects the firm's value. The success of cash management is closely related to the effectiveness and value of firms. While the cash stock that can be provided by cash management decisions has a great importance for the company to continue its economic activities and to invest in projects that have a net positive value. However, the presence of more cash than necessary can cause agency costs in companies. Jensen, with the Free Cash Flow Theory put forward in 1986, argues that, if free cash flow be brought under control can eventually increase the firm's value. According to this theory, one of the factors that have a regulatory role on free cash flow is debt. In this study, the relationship of firm debt with free cash flow was investigated by using the financial leverage ratio. In the research, data of 49 companies operating in the manufacturing industry and service sectors at ISE 100 were used in the period of 2009-2018. In this context, the relationship between firm efficiency and free cash flow capital structure and firm efficiency, free cash flow and the capital structure, and eventually the effect of the free cash flow along with the capital structure on firm efficiency were examined. In the study, firm efficiency is measured via CCR – input oriented Data Envelopment Analysis (DEA) method, using separate scores in the related sectors and then its relationship with other variables was sought. Findings obtained in the manufacturing industry sector coincided with Jensen's Free Cash Flow Theory and showed that there was a significant negative relationship between free cash flow and capital structure and firm efficiency, also there was a significant positive relationship between capital structure and firm efficiency. According to the findings in the service sector, there was no significant relationship between free cash flow and capital structure. In addition, while the free cash flow and capital structure have a negative effect on the efficiency of the company separately; when the two were used simultaneously, the effects on the efficiency were found to be negative and meaningless, respectively. On the other hand, a separate analysis was made about the predictability of the effects of independent variables on firm efficiency in coming periods. For this reason, by considering the data of the first 9 months of 2019, estimated efficiency scores for the whole period were compared with the historical efficiency scores for the period of 2009-2018. Accordingly, it has been estimated that there will be similar relationships between the relevant independent and control variables and the efficiency of the firms in the manufacturing industry sector in the future. However, in the service sector, it has been observed that only the relationship between free cash flow variable and the efficiency of the firm will continue in the future periods.