Ege Üniversitesi ebelik, diyetisyenlik ve hemşirelik öğrencilerinin doğal fonksiyonel besinler hakkında bilgi düzeyleri ve tutumları
Ege University midwifery, nutrition-dietetic and nursing students' knowledge levels and attitudes about natural functional foods
Yazar: MEHMET EMİN ARAYICI
Danışman: PROF. DR. ZELİHA ASLI ÖCEK
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics ; Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Besinler = Foods ; Beslenme = Nutrition ; Beslenme = Nutrition ; Bilgi düzeyi = Level of knowledge ; Diyetisyenler = Nutritionists ; Ebelik öğrencileri = Midwifery students ; Halk sağlığı = Public health ; Tutumlar = Attitudes ; Öğrenciler-hemşirelik = Students-nursing ; Üniversite öğrencileri = University students

Özet:
Amaç: Ege Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi ve Hemşirelik Fakültesi'nde öğrenim görmekte olan ebelik, beslenme-diyetetik ve hemşirelik öğrencilerinin doğal fonksiyonel besinler hakkında bilgi düzeyleri ve tutumlarının saptanmasıdır.
Gereç ve Yöntem: Tanımlayıcı tipteki bu çalışmanın evrenini 2019-2020 eğitim yılında Ege Üniversitesi'nde öğrenim gören Ebelik, Beslenme-Diyetetik ve Hemşirelik dördüncü sınıf öğrencileri oluşturmuştur. Araştırmanın verilerinin toplandığı 2019-2020 eğitim döneminde Ebelik Bölümü'nde 83, Beslenme ve Diyetetik Bölümü'nde 67 ve Hemşirelik Bölümü'nde 292 olmak üzere toplam 442 öğrencinin eğitim gördüğü belirlenmiştir. Bu öğrencilerin %86,9'una ulaşılabilmiştir. Görüşülen toplam 384 öğrencinin %19,8'i (n=76) ebelik, %17,2'si (n=66) beslenme ve diyetetik, %63'ü (n=242) hemşirelik bölümünde eğitim almaktadır. Çalışmanın bağımlı değişkeni, fonksiyonel besinlere yönelik bilgi ve tutumdur. Bilgi, fonksiyonel gıdaları daha önce duymuş olma ve bu gıdalara en az beş örnek verebilme şeklinde tanımlanmıştır. Tutum ise Özdemir ve ark. tarafından geliştirilmiş olan "Fonksiyonel Gıdalara Yönelik Tutum Ölçeği" aracılığı ile değerlendirilmiştir. Öğrencilerin sosyodemografik özellikleri, sağlık davranışları ve sağlık algıları bağımsız değişkenleri oluşturmaktadır. Araştırma verileri anket ve ölçek aracılığıyla toplanmıştır. Tüm bağımsız değişkenler için tanımlayıcı istatistikler hesaplanmıştır. Veri analizinde ki-kare testinin yanı sıra Student's t testi ve One Way Anova uygulanmıştır.
Bulgular: Araştırma grubunun yaş ortalaması 23,03±1,04 olarak bulunmuştur. Öğrencilerin %85.9'u (n=330) kadınlardan oluşmaktadır ve sadece sekizi evli olduğunu bildirmiştir. Her on öğrenciden altısı gelirinin giderine denk olduğunu belirtmiştir. Öğrencilerin yaklaşık yarısı evde, diğer yarısı ise yurtta kalmaktadır. Öğrenciler en fazla %82.8 ile beslenme ve gıdanın; ikinci olarak %79.7 ile stresin sağlığın korunması ve iyileştirilmesinde etkili olduğunu düşünmektedir.
Öğrencilerin yarısından fazlası fonksiyonel besin ve/veya işlevsel besin ifadesini daha önce duymadığını belirtmiştir. Verilen beş açık uçlu boşluğa araştırma grubunun %37.5'i hiç bir fonksiyonel besin ismi yazamamış, %8.6'sı bir, %14.3'ü iki, %15.1'i üç, %11.7'si dört ve yalnızca %12.8'i beş fonksiyonel besin ismini doğru olarak yazmıştır. En fazla bilinen fonksiyonel besinler; yoğurt, kefir, tam tahıllar, turunçgiller ve bitki çayları olmuştur.
Yaş açısından gruplar arasında anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. Beslenme-diyetetik bölümü öğrencileri hemşirelik ve ebeliğe göre fonksiyonel besinlere daha fazla örnek verebilmiştir. Kadınların erkeklere göre fonksiyonel besinler hakkında daha fazla bilgiye sahip olduğu görülmüştür. Sigara ve alkol kullanmayanların kullananlara göre fonksiyonel besin bilgisi daha fazladır. Son bir yıl içerisinde ilaç dışında ürün kullanan öğrenciler ile kullanmayanlar arasında fonksiyonel besin bilgisi açısından istatistiki olarak anlamlı bir farklılık vardır ve kullananlar kullanmayanlara göre daha fazla fonksiyonel besin ismi yazabilmiştir.
Yaşları daha genç olanlar fonksiyonel besinlere daha fazla güven ve gereksinim duymaktadır. Kadınlar erkeklere göre fonksiyonel besinleri daha faydalı bulmakta ve daha gerekli olduğunu düşünmektedir. Kendi sağlığı üzerinde daha fazla kontrol sahibi olanlar fonksiyonel besinlerin daha faydalı olduğunu düşünmektedir. Gıda ve beslenmenin sağlık üzerinde daha fazla etkili olduğunu belirtenler daha az etkili olduğunu belirtenlere göre fonksiyonel besinleri daha gerekli görmektedir.

Sonuç: Bu çalışma ebelik, beslenme-diyetetik ve hemşirelik öğrencilerinin fonksiyonel besinlere karşı tutumlarının olumlu olduğunu buna karşın fonksiyonel besinlerle ilgili yeterli düzeyde bilgi sahibi olmadığını ortaya koymuştur. Eğitim alınan bölüm, cinsiyet, kendi sağlığı üzerinde kontrol sahibi olma ve sağlık davranışları ile fonksiyonel besin bilgisi ve tutumları arasında anlamlı bir ilişki saptanmıştır. En çok bilinen fonksiyonel besinler yoğurt, kefir, tam tahıllar, turunçgiller, bitki çayları ve balık olmuştur. En az bilinenler ise çörek otu, soya ürünleri, maden suyu ve turp olarak bulunmuştur.

Anahtar Kelimeler; Fonksiyonel besin; bilgi düzeyi; tutum; üniversite öğrencileri

Abstract:
Objective: The aim of this study was to determine the knowledge and attitudes of midwifery, nutrition-dietetic and nursing students about natural functional foods in Ege University Faculty of Health Sciences and Nursing Faculty.
Materials and Methods: The universe of this descriptive study was composed of midwifery, nutrition-dietetics and nursing fourth year students studying at Ege University in 2019-2020 academic year. It was determined that 442 students; 83 in Midwifery Department, 67 in Nutrition and Dietetics and 292 in Nursing Department to received education in the 2019-2020 education period in which the data of the study was collected. 86.9% (n=384) of these students could be reached. These students receive education 19.8% (n=76) in midwifery, 17.2% (n=66) in nutrition and dietetics, 63% (n=242) in nursing department. The dependent variable of the study was knowledge and attitude towards functional foods. Information is defined as having heard of functional foods before and giving at least five examples of these foods. On the other hand attitude was assessed by the "Attitude Scale for Functional Food" developed by Özdemir et al. Sociodemographic characteristics, health behaviors and health perceptions of the students were independent variables. Research data were collected through questionnaire and scale. Descriptive statistics were calculated for all independent variables. In the data analysis Chi-Square test, Student T test and One Way Anova were used.
Results: The mean age of the study group was found to be 23,03±1,04. 85.9%(n=330) of the students were women and only eight students reported that they were married. Six out of ten students stated that their income was equivalent to their expenses. About half of the students stay at home and the other half stay in the dormitory. The students think that nutrition and food with 82.8% and stress with 79.7% are more effective in protecting and improving health.
More than half of the students stated that they had never heard of functional food expression before. 37.5% of the research group could not write any functional food names in the five open-ended spaces provided; 8.6% one, 14.3% two, 15.1% three, 11.7% four and only 12.8% five functional names has written by students. The most known functional foods are; yoghurt, kefir, whole grains, citrus fruits and herbal tea.
There was no significant difference amoung the groups in terms of age. Nutrition dietetics students were able to give more examples of functional foods than nursing and midwifery students. It was found that women had more information about functional foods than men. Functional food information was higher than non-smokers and non-alcohol use. In the last year, there was a statistically significant difference between the students who used non-drug products and those who did not use them in terms of functional food information, and those who used it could write more functional nutrient names than those who did not.
The younger age requires more confidence and require in functional foods. Women find functional nutrients more useful and more necessary than men. Those who have more control over their health think that functional foods are more beneficial. Those who stated that food and nutrition were more effective on health consider functional nutrients more than those who stated that they were less effective.

Conclusion: This study showed that midwifery, nutrition-dietetics and nursing Students do not have sufficient knowledge about functional foods and general attitude towards functional foods is positive. There is a significant relationship between functional nutrition knowledge and attitudes, health behaviors and control over the self health, department and gender. The most well-known functional foods are yogurt, kefir, whole grains, citrus fruits, herbal tea and fish; the least known ones were found as black seed, soy products, mineral water and radish.

Keywords; Functional food; knowledge level; attitude; university students