Alzheimer hastalık sürecinin kurumlarda bakım verenler üzerine etkileri
The effect of aAzheimer's disease on caregivers who work in the institutions
Yazar: SEZEN SONER
Danışman: PROF. DR. VEDAT IŞIKHAN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Sosyal Hizmetler = Social Services
Dizin: Alzheimer hastalığı = Alzheimer disease ; Bakım = Maintenance ; Hasta bakımı = Patient care ; Hastalık = Disease ; Huzurevleri = Nursing homes ; Sosyal hizmetler = Social services ; Sosyodemografik değişkenler = Sociodemographic variables ; Sosyodemografik özellikler = Socio-demographic characteristics ; Yaşlı bakım hizmetleri = Aged care services

Özet:
Bilimsel buluşlar ve teknolojik gelişmeler, insan ömrünü uzatmış ve geçmişte çok fazla önem verilmeyen Alzheimer gibi yaşa bağlı hastalıkları görünür hale getirmiştir. Değişen sosyo-demografik ve sosyo-ekonomik yapı da, yaşlılara verilen bakımın şekli üzerinde etkili olmuş ve kurum bakımını tercih edenlerin sayısını arttırarak, burada çalışanların sorunlarına önem verilmesi gerekliliğini ortaya çıkarmıştır.

Huzurevlerinde çalışan bakım verenler; fiziksel, ekonomik, psikolojik ve sosyal açılardan sıkıntı yaşamaktadırlar. İş yükleri çok fazla ve çalışma koşulları oldukça ağırdır. Mesai saatleri ve rol dağılımları sebebiyle özel hayatları olumsuz etkilenmekte ve sosyal izolasyona uğramaktadırlar. Verdikleri bakım onları yıpranmakta ve finansal olarak da tatmin olmamaktadırlar. Psikolojik sağlıkları bozulmakta ve çoğu zaman desteklenmeye ihtiyaç duymaktadırlar.

Bu araştırmanın amacı, Alzheimer hastalık sürecinin bakım verenler üzerindeki etkilerinin incelenmesidir. Bu amaçla çalışma içerisinde bakım verenlerin sosyodemografik ve psikososyal özelliklerine, bakım verme sürecindeki ihtiyaçlarına, ihtiyaçları olan fiziksel ve sosyal desteğe ulaşıp ulaşamadıkları ve eğer ulaşamıyorlarsa bu durumun çözümü için nelerin yapılmasının istediklerinin bilgilerine yer verilmiştir. Bu bağlamda araştırma kapsamında Ankara ilinde faaliyet gösteren Özel Huzurevlerinde çalışıp Alzheimer hastalarına bakım verenlerle görüşülmüştür.

Araştırmada nicel araştırma yöntemi kullanılmış olup, 205 kişi ile çalışılmış ve elde edilen bulgular olduğu gibi aktarılmaya çalışılmıştır. Araştırmaya katılanlara bakım verenleri tanıtıcı Görüşme Formu ve Zarit Bakım Verme Yükü Ölçeği uygulanarak elde edilen bulgular değerlendirilmiştir. Elde edilen verilerin girişi SPSS (versiyon 23.0) ile gerçekleştirilmiştir.

Araştırma sonucunda bakım yükünün, bakım verenin yaş, cinsiyet, eğitim, medeni hal gibi sosyo-demografik; içinde bulunulan sosyal koşullardaki ruh hali gibi psikososyal; yapılan işten doyum elde etme gibi çalışma hayatına yönelikve ekonomik durumuna yönelik özellikleri ile istatistiksel anlamda (p<0,05) ilişkili olduğu görülmüştür.

Ayrıca kurumlarda çalışılan sosyal hizmet uzmanlarının sayılarının arttırılması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır; çünkü verilen hizmetin çoğunlukla yaşlı odaklı olduğu, zaman ve istihdam edilen sosyal hizmet uzmanı yetersizliği sebebiyle, kurumun tümüne ulaşamadığı ve bakım verenlerin çoğunun, bu hizmetlerden yararlanamadıkları gözlemlenmiştir. Bakım verenlerin, iş ve özel yaşamlarına bağlı olarak yaşadıkları sorunlar sebebiyle, profesyonel meslek elemanı olan sosyal hizmet uzmanları tarafından desteklenmeye ihtiyaçlarının olduğu belirlenmiştir. Bakım verenlerin, özellikle de bakım elemanlarının çoğu karşılaştıkları problemlerin çözümü için neler yapabileceklerini, nereye başvurmaları gerektiğini bilmemektedir. İhtiyaçları olan kaynaklara ulaşmada sorun yaşamakta ve psikolojileri bozulmaktadır. Disiplinlerarası bir meslek olan sosyal hizmet, diğer meslek elemanlarıyla işbirliği halinde çalışarak bakım verenleri destekleyebilmekte ve gerektiğinde dış kaynakları müracatçı için harekete geçirebilmektedir. Bakım verenler için danışmanlık, savunuculuk, vaka yöneticisi, araştırmacı gibi roller üstlenip, psikososyal değerlendirme, planlama, psikososyal müdahale gibi işlevleri yerine getirebilirler.

Anahtar Sözcükler
Alzheimer Hastalığı, Demans, Yaşlılık, Bakım Verme, Bakım Verme Yükü Ölçeği, Sosyal Hizmet, Sosyal Hizmet Uzmanı.

Abstract:
Scientific discoveries and technological developments have prolonged human life and made age-related diseases such as Alzheimer's, which have not been given much importance in the past. The changing socio-demographic and socio-economic structure has also been influential on the shape of care given to seniors, and it is necessary to pay attention to the problems of caregivers by increasing the number of those who prefer institutional care.

Caregivers working in nursing homes have; physical, economic, psychological and social problems. Workloads are too high and working conditions are very heavy. Due to their working hours and role allocations, they have no private life and are undergoing social isolation. Their care is worn out and they are not satisfied financially. Psychology is deteriorating and often needs support.

The purpose of this study is to examine the effects of the Alzheimer's disease process on caregivers. For this purpose, in the study, information is provided on the socio-demographic and psychosocial characteristics of caregivers, the needs of the caregiving, the need for physical and social support, and, if not, what they wanted to do for the solution. In the context of the research, the caregivers of Alzheimer's patients who works private nursing homes operating in Ankara were interviewed

A quantitative research method is used in the research and 205 people were studied. Zarit burden inventory (ZBI) and interview form was performed to caregivers. The data obtained were processed via SPSS (versison 23).

As a result of the research, the burden of care is related to socio-demographic factors such as age, gender, education, marital status; psychosocial, such as

the mood in the social conditions found; (p<0,05) with the characteristics of working life and economic status such as obtaining job satisfaction.

It has also been achieved that the number of social workers who work in institutions should be increased. It is observed that most of the caregivers do not get access to the whole of the institution and that they can not benefit from these services because of the fact that the service provided is mostly focus on elderly and the social worker is inadequate in time and employment. It has been determined that caregivers need to be supported by social workers, who are professionals, due to problems they experience their work and private life. Most caregivers, especially maintenance staff, do not know what to do to solve the problems they are facing and where to apply. They have problems accessing the resources they need and their psychology is deteriorating. Social services, a multidisciplinary profession, can cooperate with other professionals to support caregivers and mobilize external sources for the applicant when necessary. They can assume roles such as counseling, advocacy, case manager, researcher for caregivers and perform functions such as psychosocial assessment, planning, psychosocial intervention.


Key Words
Alzheimer's Disease, Dementia, Elderly, Caregiver, Caregiver Burden Scale, Social Work, Social Worker