İngiltere'nin doğu siyaseti ve Bağdat Genel Konsolosluğu (1875-1879)
England's eastern policy and Baghdad Consulate General (1875-1879)
Yazar: HALİL İBRAHİM GÖRÜR
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA TURAN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Tarih = History ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: 19. yüzyıl = 19. century ; Irak-Basra = Iraq-Basra ; Irak-Bağdat = Iraq-Baghdad ; Konsolosluklar = Consualfes ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Türk-İngiliz ilişkileri = Turkish English relations ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası politika = International policy ; İngiltere = England

Özet:
Hindistan, ilk çağlardan itibaren bin bir çeşit baharat başta olmak üzere, ıtriyat, şifalı
bitki ve boya çeşitleri, dokumalar, şallar, özellikle ipek ve ipekli dokumalar, hayvan
kürkleri ve keza deri çeşitleri gibi doğu-batı ticaretinin en başta gelen ürünlerinin ana
kaynağıydı. Bütün bunların yanı sıra Hindistan, yer altı ve yer üstü kaynakları itibariyle bir
hammadde deposu ve ayrıca sahip olduğu insan nüfusu itibariyle doğunun en önde gelen
açık pazarıydı. Bu büyük ülkenin bütün maddi varlığı 18. yüzyıl ortalarında Doğu
Hindistan Kumpanyası eliyle İngiliz sömürgesi haline getirilmişti. Bu noktadan itibaren
İngiliz siyaseti için aslolan mesele, bu sömürgenin ne pahasına olursa olsun korunması
olmuştur. Bu sömürgeye ulaşan deniz, kara ve nehir yollarının, bütün geçit ve boğazların
güvenliği, himayesi İngiliz dış siyasetinin temel felsefesi ve odağı olmuştur. Bu anlamda,
Bağdat ve Basra bölgesi Hindistan'a ulaşan en kestirme yollardan birisi olması hasebiyle
İngiliz dış siyasetinin üzerinde hassasiyetle durduğu stratejik coğrafyalardan birisi
olmuştur. Burada ihdas edilen genel konsolosluğun görev önceliğinin "siyasi" olmasının
sebebi budur. İngiltere'nin özelde Hindistan'ın muhafazasını merkez alarak doğu siyaseti
çerçevesinde Bağdat'ta tesis ettiği genel konsolosluğun, özellikle İngiltere'nin Osmanlı
toprak bütünlüğü siyasetinden vazgeçtiği günlerin arifesinde, bölgede yürüttüğü ticarisiyasi faaliyetler İngiltere'nin bölge politikasını anlama noktasında önemli ipuçları
vermektedir. Konsolosluk, hem İngiliz Dışişleri Bakanlığı'nın bölgedeki ana bilgi kaynağı
ve bizzat istihbarat üssü hem de İngiliz hariciyesinin bölge politikalarına yön veren bir
merkez hüviyetindedir. Bu nedenle çalışmamızın, 19. yüzyılın son çeyreği itibariyle İngiliz
dış siyasetinin Bağdat-Basra bölgesine yönelik ticari, siyasi ve askeri stratejisini anlamak
noktasında siyasi tarih yaklaşımına önemli katkılar sunacağı düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler : Bağdat, Basra, Konsolos, Konsolosluk, İngiliz Konsoloslukları,
Bağdat Genel Konsolosluğu, Osmanlı-İngiliz.

Abstract:
From the early ages, India was the main source of the most important products of
east-west trade such as thousands of spices, perfumes, medicinal plants and dyes, textiles,
shawls, especially silk and silk weavings, furs and leather varieties. In addition to all these,
India was a raw material warehouse in terms of underground and surface resources and
also the leading open market of the east in terms of its human population. All the material
assets of this great country were turned into British colonies by the East India Company in
the middle of the 18th century. From this point on, the main issue for British politics has
been the preservation of this colony at all costs. The security and protection of sea, land
and river routes, all passages and straits reaching this colony have been the main
philosophy and focus of British foreign policy. In this sense, Baghdad and the Basra region
have become one of the strategic geographies on which British foreign policy focuses on
sensitively, since they are one of the shortest ways to reach India. This is the reason why
the duty priority of the general consulate established here is "political". The commercialpolitical activities carried out by the British Consulate in Baghdad, especially on the eve of
the days when Britain gave up the policy of Ottoman territorial integrity, give important
clues to understanding the regional policy of England. The Consulate is both the main
information source and intelligence base of the British Foreign Office in the region and a
center that directs the regional policies of the British foreign ministry. For this reason, it is
thought that our study will make important contributions to the political history approach
in understanding the commercial, political and military strategy of the British foreign
policy towards the Baghdad-Basra region as of the last quarter of the 19th century.

Keywords : Baghdad, Basrah, Consul, Consulate, British Consulates, Baghdad
Consulate General, Ottoman-British.