İbn Kuteybe'nin (276/889) el-Maârif'inde yer alan Şîa listesindeki isimlerin Şîa'ya nispet edilmeleri açısından incelenmesi
The analyses of the figures of the Shiah list (276/889) in Ibn Qutayba's el-Maârif in consideration with their relation with Shiah
Yazar: HALİME ALICI
Danışman: PROF. DR. YUSUF BENLİ
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Mezhepleri Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Din = Religion ; Tarih = History
Dizin: Ehl-i beyt = Ahl al-Bayt ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Mezhepler = Sects ; İbn Kuteybe = İbn Kuteybe ; İmamet = Imamet ; İslam tarihi = Islamic history ; İslamiyet = Islam ; Şia = Şia

Özet:
Dinin bir anlamda yorumlanış biçimi diyebileceğimiz mezhepler itikâdî, siyasî gayelerle vuku bulmuş; oluşum dönemlerinde ise toplumsal hayatı ciddî anlamda etkilemiş düşünce ekolleridir. Tarihe damgasını vuran en önemli mezheplerden birisi de Şîa'dır. 
Teşekkülünü hicrî üçüncü yüzyılda tamamlayan mezhep, kendisiyle doktrinsel olarak aynı fikri benimsemeyen insanların da Şîa etiketiyle etiketlenmesine neden olmuştur. İşte bu çalışma, böyle bir isimlendirmeden yola çıkarak, İbn Kuteybe'nin (276/889) "Şîa listesi" nin ne anlama geldiğini ortaya çıkarmayı hedeflemektedir.
Tarihi olayların anlaşılması, dönemin kavramlarının doğru anlaşılmasıyla alakalıdır. Kullanılan her kavramın her asırda aynı içerikle karşımıza çıkmadığına şahitlik etmekteyiz. ''Sebeî'', ''Osmânî'', ''Râfizî'', ''Ehl-i Beyt'' gibi kavramların tarihî zemin ve içerikle uyuşmayan ve ötekileştirici bir dille kullanıldığını görmekteyiz. Nitelemede bulunan müellifin mezhebî bakışı ve yaşadığı asrın özellikleri de kavramların içeriğine tesir etmektedir. 
İtikâdî, siyasî, ekonomik, sosyal ve toplumsal olaylar tarihin seyrini belirlemektedir. Özellikle araştırmamızın yaklaşık ilk üç asrı kapsadığı dikkate alındığında tarihî vakalar kişileri değerlendirmede önemli kriterler sunmaktadır. Şiî olarak nitelendirilen olayların çıkış noktasının her zaman Şiîlikle alakalı olmadığı görülmüştür. 
Bir şahsın Şiî olarak nitendirilmesinde Kûfeli olması, Ali taraftarlığı, tafdil meselelerindeki durumu, sahâbeye bakışı, Alioğulları isyanları karşısındaki tavrı belirleyici unsurlardır. 
İbn Kuteybe'nin Şîa listesini oluşturan şahısların büyük bir çoğunluğu sika kabul edilmiş olup  Ehl-i sünnet ve Şîanın teşekkülünde önemli rolleri bulunmaktadır. Bu isimlerin, nass ve vasiyete dayanan imâmet inancına sahip, tevellî-teberrî anlayışında, takiyyeyi inanç sistemi olarak kabul eden Şiî anlayışla örtüşmeyen bir hayatlarının olduğu müşahade edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: İbn Kuteybe, Şîa, Sebeî, Râfizî, Osmânî, Ehl-i beyt, İmâmet.

Abstract:
Sect are shools of thought that have come into being through reasons sveh as religious and political Shiah is one of the must leading sect in the world history and the history of Shiah is of complicated occurrences.
The foundation of the sect was completed in the 3rd century and since it has sought to label other dissent thoughts with its doctrins. This research aims at bringing out and exploring Ibn Qutayba's (276/889) "Shiah List".
A good understanding of historical events is related with a true grasp of concepts of the era. We continuously face the fact that the concepts used in different centuries bear different contents. Accordingly, we see that concetpts such as "Saba'î", "Othmânî", "Râfidî", "Ahl al-bayt" have been used in a way that is conflictual with historical context and content with a marginalizing language. The secterian point of view of the referred as well as the features of the age he lives in are influential factors effective in the content of the concepts.
Theological, economic, political, social and the basis of faith events give direction to history. Taking into consideration that the scope this research includes first three centuries, it is seen that historical occurrences play an important role in assessing persons. The events usually associated with Shiite are recognized not to be always related with Shiism.
In order for someone to be recognized as Shiite, his partisanship for Ali, his stance in superiority cases, his being Kufa city, his view with regards to companion of Prophet Muhammed are indicative factors.
All those forming part of Shia list in Ibn Qutayba are known as sika and have played an important role in the formation of ahl al-sunna and Shia. It has been seen that these persons have imamet beliefs that are based on "dogmatism" and "designation" and have the view point of "proponent-opponent" that do not match with Shiite which is considered as a hypocrisy belief.
Key Words: Ibn Qutayba, Shiah, Saba'î, Râfidî, Othmânî,  Ahl al-bayt, Imamate.