Şark medreselerinde Şâfiî fıkhının öğretimi (Bitlis örneği)
Teaching Shafiî fiqh in Eastern madrassah (The example of Bitlis)
Yazar: MEHMET SALİH IŞIKGÖR
Danışman: PROF. DR. SAHİP BEROJE
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion
Dizin: Bitlis = Bitlis ; Din eğitimi = Religious education ; Medreseler = Madrasahs ; Mezhepler = Sects ; İmam Şafii = İmam Şafii ; İslam hukuku = Islamic law ; Şafiler = Shafis

Özet:
"Şark Medreselerinde Şâfiî Fıkhının Öğretimi (Bitlis Örneği)" isimli bu tezimiz
bir giriş ile dört bölümden meydana gelmektedir. Giriş bölümü konunun amacı,
önemi, yöntemi, literatürü ve sınırlılıklarından oluşmaktadır.
Birinci bölümde Şâfiî mezhebinin kurucu imamı olan Muhammed b. İdris eşŞâfiî'nin
ilmi hayatı ele alındıktan sonra Şâfiî mezhebinin karakteristik özelliği ele
alınacaktır. Son olarak da Şafiî mezhebinin Türkiye'deki dağılımı üzerinde
durulacaktır.
İkinci bölümde medresenin tanımı yapılarak sırasıyala Selçuklu, Osmanlı ve
Şark medreselerinin tarihi serüveni üzerinde durulacaktır. Daha sonra Şark
medreselerinde okutulan ilimler ve ders kitapları ele alınacaktır.
Üçüncü bölümde Bitlis vilayetinin tarihi ele alındıktan sonra Bitlis vilayetinde
geçmişten günümüze yapı olarak ulaşan İhlâsiye, Yusufiye, Şerefiyye ve İdrisiye
medreseleri tarihsel ve yapısal olarak ele alınacaktır. Daha sonra Şark medreselerinin
devamı mahiyetinde olup günümüzde eğitim öğretim faliyetine devam eden Norşin,
Ohin, Ravza (İbadullah Camii) ve Medine Câmii medreselerinin geçmişten günümüze
intikal serüvenleri ele alınacaktır.
Dördüncü bölümde Bitlis medreselerinde Şâfiî fıkhının öğretiminde başvurulan
kaynak kitaplar "Ğâyetü'l-İhtisâr, Hâşiyetü'l-Bâcurî 'alâ İbn Kâsım el-Gazzî,
Fethu'l-Mu'in bi Şerhi Kurretü'l-Ayn bi Mühimmati'd-Din, Minhâcüt-Tâlibîn,
Muğni'l-Muhtâc ilâ Ma'rifeti Me'ânî Elfâzi'l–Minhâc, Nihâyetü'l-Muhtâc ilâ Şerhi'l-
Minhâc, Tuhfetü'l-Muhtâc bi-Şerhi'l-Minhâc, el-Envâr li A'mâli'l-Ebrâr, el-Vecîz fî
Usûli'l-Fıkh ve Cem'u'l-Cevâmi' fî Usûli'l-Fıkh" ve Şâfiî fıkhının dışında okutulan
fıkıh kitaları üzerinde durulacaktır. Daha sonra Bitlis medreselerinde Şâfiî fıkhının
öğretiminde takip edilen metotlar ve bu medreselerde fıkıhla ilgili kullanılan
kavramlar üzerinde durulacaktır. Bitlis medreselerinde Şâfiî fıkhının öğreniminde
başvurulan kaynakların ve takip edilen metotların Şâfiî mezhebinin öğretimi
hususundaki başarılarını böylece ortaya koymaya çalışacağız.

Abstract:
This thesis named "Teaching Shafiî Fiqh ın Eastern Madrasahs (The Example
of Bitlis)" consists of an introduction and four chapters. The introduction consists of
the purpose, importance, method, literature and limitations of the subject.
In the first part, the founding imam of the Shafi'i sect, Muhammad b. After the
scientific life of Idris al-Shafii is discussed, the characteristic feature of the Shafii sect
will be discussed. Finally, the distribution of the Shafi'i sect in Turkey will be
discussed.
In the second part, the definition of the madrasa will be made and the historical
adventure of the Seljuk, Ottoman and Eastern madrasas will be emphasized
respectively. Later, the sciences and textbooks taught in Eastern madrasas will be
discussed.
In the third chapter, after the history of the Bitlis province will be discussed,
the Ihlasiye, Yusufiye, Şerefiyye and İdrisiye madrasas, which have survived from
the past to the present, will be discussed historically and structurally. Then, the
adventures of the transition from the past to the present of the Norşin, Ohin, Ravza
(İbadullah Mosque) and Medina Mosque madrasas, which are the continuation of the
Eastern madrasahs and continue their education and training activities today, will be
discussed.
In the fourth chapter, the source books referenced in the teaching of Shafi'i
jurisprudence in Bitlis madrasas are "Ğâyetü'l-İhtisâr, Hâşiyetü'l-Bâcurî 'alâ İbn
Kâsım el-Gazzî, Fethu'l-Mu'in bi Şerhi Kurretü'l-Ayn bi Mühimmati'd-Din,
Minhâcüt-Tâlibîn, Muğni'l-Muhtâc ilâ Ma'rifeti Me'ânî Elfâzi'l–Minhâc, Nihâyetü'l-
Muhtâc ilâ Şerhi'l-Minhâc, Tuhfetü'l-Muhtâc bi-Şerhi'l-Minhâc, el-Envâr li
A'mâli'l-Ebrâr, el-Vecîz fî Usûli'l-Fıkh ve Cem'u'l-Cevâmi' fî Usûli'l-Fıkh" and the
fiqh books taught outside of Shafi'i fiqh will be emphasized. Then, the methods
followed in the teaching of Shafi'i fiqh in Bitlis madrasas and the concepts used in
fiqh in these madrasas will be discussed. In this way, we will try to reveal the success
of the sources and methods used in the learning of Shafi'i fiqh in Bitlis madrasas in
the teaching of Shafi'i sect