Sırrı Giridî'nin Nakdu'l-Kelam adlı eseri ve Kelâm ilmindeki yeri
Sirri Giridi's work Naqdu'l-Kalam and its place in the science of Kalam
Yazar: FATMA SÜMEYYE AKSOY
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET CÜNEYT GÖKÇE
Harran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Kelam Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Kelam = Islamic theology ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Peygamberler = Prophets ; Semiyyat = Semiyyat ; Sırrı Giridi = Sırrı Giridi ; İlahiyat = Theology ; İman = Faith ; İslamiyet = Islam

Özet:
Sırrı Giridî, Osmanlı Devleti'nde çeşitli görevler yapmış bir devlet adamıdır. Bu görevlerinin yanı sıra Kelâm, Tefsir, Mantık, Edebiyat ve Mezhepler Tarihi gibi farklı alanlarda kitaplar yazmış bir âlimdir. Kelâm alanında yazdığı Nakdü'l-Kelâm adlı eseri Şerh-i Akaid tercümesinden bazı kısaltma ve alıntı yapmakla kısmen tercüme kısmen telif şeklinde düzenlediği eseridir. Eserinde Ehl-i Sünnet'in görüşlerini ifade edip bunlara itirazda bulunan başta Mu'tezile olmak üzere Cebriyye, Müşebbihe, Kerâmiyye, Felasife gibi mezheplerin itirazlarına cevap vermiştir. Anlattığı konularda ayet ve hadisleri çoğunlukla kaynak göstermesinin yanı sıra İbn Haldun, Gazzâli, Nesefi, Cürcânî, Serahsî, Cüveyni gibi birçok âlimin görüşüne yer vermesi zihnimizdeki şüpheleri gidermemize yardımcı olmuştur.
Çalışmamızda her konu ile ilgili Kelâm alanındaki kaynaklardan bilgiler verilip Nakdü'l-Kelâm adlı eserimizdeki yazarın kelâmi görüşü verilmiştir. Bu şekilde yazarımızın görüşlerini karşılaştırma imkânına sahip olunmuştur. Çalışmamız Kelâm ilminin üç temel konusu olan İlahiyyat, Nübüvvat ve Sem'iyyât bölümlerinden oluşmaktadır. İlahiyyat bölümünde varlık ve âlem, bilgi edinme yolları, Allah'ın varlığı, insan ve filleri, rüyetullah gibi temel inanç esasları anlatılmaktadır. Müellif varlık yani eşya üzerinde sıklıkla durmuştur. Ona göre eşyanın bilinmesi yaratıcısının bilinmesine sebep olur. Ayrıca rüyetullah konusuna da genişçe yer vermiştir. Rüyetullah aklen ve naklen sabittir. Bu konuda Mu'tezile'nin itirazlarına ve rüyeti inkâr edenlerin şüphelerine cevap vermiştir.
İkinci Nübüvvat bölümünde peygamberlere, kitaplara, meleklere iman gibi konular anlatılmaktadır. Resûl ve nebi arasında fark olup olmadığı anlatılır. Peygamberlerin sayısı hakkında bilgi verilir. Peygamberimizin en önemli mu'cizelerinden birinin mi'rac olduğu ifade edilir.  Kitapların en üstünün Kur'an-ı Kerim olduğu, daha sonra Tevrat, ondan sonra İncil, son olarak da Zebur'dur. Melekler Allah'ın emirlerini yerine getiren nurani kullarıdır. Son Sem'iyyât bölümünde ise kabir, ahiret halleri, günahlar, şefaat, iman gibi konulara yer verilmiştir. Kabir azabı vardır. Ruh bu azabı hissedecektir. Yeniden diriltilmeden sonra kişinin amellerine göre ya cennete ya da cehenneme gidecektir. Allah Teâlâ kendisine ortak koşulma dışındaki büyük günahları dilerse af eder. Şefaat haktır.
Sonuç olarak yazarımızın Ehl-i sünnetin görüşlerine itiraz edenlere tek tek cevap vermesi eserinin bir başvuru kaynağı olmasını sağlamıştır.
Anahtar Kelimeler: Sırrı Giridî, Nakdü'l-Kelâm, Ehl-i Sünnet,  İlahiyyat, Sem'iyyât

Abstract:
Sırrı Giridî is a statesman who served in various positions in the Ottoman Empire. In addition to these duties, he is a scholar who has written books in different fields such as Kalam, Tafsir, Logic, Literature and History of Sects. Nakdü'l-Kelâm, which he wrote in the field of Kalam, is a work that he edited as partly translation partly copyright, with some abbreviations and quotations from the translation of Şerh-i Akaid. In his work, he responded to the objections of sects such as Mu'tazila, Cebriyye, Müşebbihe, Kerâmiyya, Felasife, who expressed the views of the Ahl as-Sunnah and objected to them. In addition to citing the verses and hadiths mostly as references on the subjects he narrated, the fact that he included the opinions of many scholars such as Ibn Khaldun, Gazzali, Nesefi, Cürcânî, Serahsi, Cüveyni helped us to remove the doubts in our minds.
In our study, information about each subject from the sources in the field of Kalam is given and the theological opinion of the author in our work named Nakdü'l-Kelâm is given. In this way, we had the opportunity to compare the views of our author. Our work consists of the three main subjects of Kalam, Theology, Nubuwvat and Sam'iyyat. In the theology section, basic belief principles such as existence and the universe, ways of acquiring knowledge, the existence of Allah, human beings and their actions, and rüyetullah are explained. The author often dwelled on the asset, that is, the goods. According to him, knowing the object causes its creator to be known. He also gave extensive coverage to the subject of rüyetullah. The vision of Allah is fixed in mind and in narration. He answered the objections of the Mu'tazila and the doubts of those who denied the vision.
In the second chapter of Prophethood, subjects such as belief in prophets, books and angels are explained. It is explained whether there is a difference between a Messenger and a Nabi. Information is given about the number of prophets. It is stated that one of the most important miracles of our Prophet was the mi'rac. The superior of the books is the Qur'an, followed by the Torah, then the Bible, and finally the Psalms. Angels are luminous servants who fulfill Allah's orders. In the last part of Sam'iyyat, topics such as the grave, the afterlife, sins, intercession and faith are included. There is torment in the grave. The soul will feel this torment. After being resurrected, one will either go to heaven or hell, depending on his deeds. If Allah wills, He forgives major sins other than associating partners with Him. Intercession is right.
As a result, our author's response to those who objected to the views of the Ahl as-sunna made his work a reference source.
Key Words: Sirri Giridî, Naqdu'l-Kalâm, Ahl as-Sunna, Theology, Sam'iyyat.