Transseksüel bireylerin, cinsel kimlik gelişimi ve cinsiyet geçiş sürecindeki psikososyal özelliklerinin araştırılması ve derinlemesine incelenmesi
Investigation and in-depth study of psychosocial characteristics of transsexual individuals in the development of sexual identity and gender transition
Yazar: MERT BÜKE
Danışman: PROF. DR. ÖZEN ÖNEN SERTÖZ ; DR. ÖZLEM KUMAN TUNÇEL ; DOÇ. DR. Ö. SÜREL KARABİLGİN ÖZTÜRKÇÜ
Ege Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Algılanan sosyal destek = Perceived social support ; Benlik saygısı = Self esteem ; Cinsel kimlik = Gender identity ; Cinsellik = Sexuality ; Cinsiyet değişimi = Sex change ; LGBTT = Lesbian, Gay, Bisexsual, Transsexsual and Transgender ; Psikososyal özellikler = Psychosocial features

Özet:
GİRİŞ: Transseksüel bireylerin hormon tedavisi ve cerrahi tedaviler gibi klinik müdahalelerin
öncesindeki ve sonrasındaki süreçlerinde, cinsel kimliklerine ve yaşamlarına uyum sağlamalarına
yardımcı olarak yaşam kalitelerini iyileştirmek için bu bireylerin cinsel kimlik gelişimi ve cinsiyet
geçişi süreçlerindeki psikososyal özelliklerin araştırılması önem taşımaktadır. Bu çalışmadaki
amacımız; cinsiyet değişimi amacıyla Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Ruh Sağlığı ve
Hastalıkları Anabilim Dalı Cinsiyet Disforisi Polikliniğine başvuran transseksüel bireylerin cinsel
kimliklerinin gelişimi ve cinsiyet geçiş sürecinde yaşadıkları deneyimlerini ve psikososyal
özelliklerini araştırmaktır.
YÖNTEM: Bu çalışmaya cinsiyet değişimi için, Ocak 2016 – Ocak 2020 döneminde Ege
Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Cinsiyet Disforisi
Polikliniğine başvuran ve düzenli olarak takibe devam eden, alım kriterlerini karşılayan ve
çalışmaya katılmayı kabul eden transseksüel bireyler dahil edilmiştir. Tüm katılımcılardan
bilgilendirilmiş onam alındıktan sonra ayrıntılı psikiyatrik muayenesi yapılıp, SCID-5 (Structered
Clinical Interview for DSM 5; DSM 5 için yapılandırılmış klinik görüşme), Çok Boyutlu
Algılanan Sosyal Destek Ölçeği, Rosenberg Benlik Saygısı ölçeği, Yakın İlişkilerde Bağlanma
Ölçeği (YIYE-2), Yetişkinler için Psikolojik Dayanıklılık Ölçeği (YDÖ) ve Kısa Semptom
Envanteri (KSE) ve Çocukluk Çağı Travma Ölçeği (CTQ) uygulanmıştır. Katılımcıların cinsiyet
geçiş süreciyle ilgili verilerinin, klinik ölçek puanlarıyla ilişkisi incelenmiştir. Transkadınlarla,
transerkeklerin cinsiyet geçiş süreciyle ilgili verileri ve klinik ölçek puanları karşılaştırılmıştır.
Araştırmanın nitel bölümü için amaçlı örnekleme yöntemlerinden maksimum çeşitlilik yöntemi
kullanılmıştır. Nitel verilerin toplanması için yarı yapılandırılmış görüşmeler tercih edilmiştir.
Nitel verilerin toplanma aşaması, görüşmelerde, verilerin birbirini tekrarlamaya başladığı zamana
kadar devam ettirilmiştir. MAXQDA bilgisayar programının desteğiyle yapılan analiz sürecinde,
nitel verilerin yorumlanması sonucunda transseksüel bireylerin cinsel kimlik gelişimi ve cinsiyet
geçiş süreci ile bu süreçlerdeki deneyimleri derinlemesine incelenmiştir.
BULGULAR: Çalışmaya toplam 67 transseksüel birey dahil edildi. Katılımcıların 28'i transkadın, 39 'u transerkekti. Katılımcıların ifade ettikleri cinsiyet disforisinin başlangıç yaşı ortalama 8,58 yaş olarak bulunmuştur. Katılımcıların cinsiyet değişikliği amacıyla uzman bir kuruluşa başvuru yaşı ile algılanan sosyal destek 'özel insan' alt ölçek puanları arasında negatif korelasyon saptanmıştır. Çalışmamıza katılan transerkek bireyler ile transkadın bireyler arasında, SCID uygulamasıyla tespit edilen ruhsal bozukluk sıklığı açısından istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmamıştır. Katılımcıların algılanan sosyal destek düzeyleri ile psikopatolojik semptom
düzeyleri arasında negatif korelasyon saptanmıştır. CTQ alt ölçek puanlarının tümü ve YİYE-2
kaygılı bağlanma boyutu puanları transkadınlarda, transerkeklere göre daha yüksek düzeyde
saptanmıştır. Cinsiyet disforisinin başlangıç yaşından, cinsiyet değişimi amacıyla uzman bir
kuruluşa başvuru yaşına dek geçen süre ile KSE toplam puan ve alt ölçek puanları arasında
korelasyon saptanmamıştır. Katılımcıların benlik saygısı ile KSE ile ölçülen psikopatolojik
semptom düzeyleri arasında negatif korelasyon saptanmıştır. Çalışmanın nitel bölümü için sekiz
katılımcı ile yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Bu görüşmelerden elde edilen
nitel verilerin analizi ile katılımcıların cinsel kimlik gelişimi ve cinsiyet geçiş süreçlerinin
dinamiklerini ve bu süreçteki psikolojik deneyimlerini içeren temalar 'Farklılık hissi', 'Cinsel
kimlik arayışı', 'Ailenin Süreci', 'Algı', 'Sosyal yaşam zorlukları', 'Stigmatizasyon', 'Tıbbi izlem
süreci', 'Beklentiler' olarak belirlenmiştir.
SONUÇ: Bu çalışma bulgularına göre; cinsiyet değişikliği amacıyla başvuran transseksüel
bireylerde ruh sağlığı uzmanları tarafından derinlemesine araştırılması gereken önemli konular
içerisinde benlik saygısı ve algılanan sosyal destek yer almaktadır. Öncelikle sağlıklı bir danışanhekim ilişkisi temeli oluşturulduktan sonra cinsiyet geçiş sürecinin her aşamasında, ruh sağlığı
uzmanları ile yapacakları destekleyici dinamik görüşmelerin; trans bireylerin cinsel kimliklerini
içselleştirerek, benlik saygılarının ve psikolojik dayanıklılıklarının artmasına yardımcı
olabileceğini düşünmekteyiz.

Anahtar kelimeler: Transseksüel bireyler, psikososyal özellikler, cinsiyet disforisi, cinsel kimlik,
benlik saygısı, algılanan sosyal destek

Abstract:
INTRODUCTİON: It is important to investigate the psychosocial characteristics of transsexual
individuals in the processes of sexual identity development and gender transition before and after
clinical interventions such as hormone therapy and surgical treatments to improve their quality of
life by helping them adapt to their sexual identity and life. The aim of this study is to investigate the experiences and psychosocial characteristics of the transsexual individuals who applied to the Gender Dysphoria Clinic of Ege University, Medical Faculty, Department of Mental Health and Diseases for the purpose of gender change and the development of their sexual identity.
METHOD: In this study, transsexual individuals who applied to the Gender Dysphoria Clinic of
Ege University, Medical Faculty, Department of Mental Health and Diseases in January 2016 -
January 2020 period, and met the criteria of inclusion and accepted to participate in the study were
included. Detailed psychiatric examination, SCID-5 (Structered Clinical Interview for DSM-5),
Multidimensional Perceived Social Support Scale ( MPSSS ), Rosenberg Self-Esteem scale, D-1
Self Esteem Subscale(RSES), Experiences in Close Relationships-Revised (ECR-Revised),
Psychological Resilience Scale for Adults (LDS), Brief Symptom Inventory (BSI), and the
Childhood Trauma Questionnaire (CTQ) were applied to all participants, after obtaining informed
consent from them. The relationship of the participants' data about the gender transition process
with the clinical scale scores was examined. The data of transmale and transfemale related to
gender transition and clinical scale scores were compared. For the qualitative part of the research,
maximum diversity method, which is one of the purposeful sampling methods, was used. Semistructured interviews were preferred to collect qualitative data. The qualitative data collection
phase continued during the interviews until the data began to repeat one another. Transsexual
individuals' sexual identity development and gender transition process and their experiences in
these processes were thoroughly examined, as a result of the interpretation of the qualitative data
during the analysis made with the support of the MAXQDA computer programe.
RESULTS: A total of 67 transsexual individuals were included in the study. Of the participants,
28 were male to female, 39 were female to male. The average age of onset of gender dysphoria
expressed by the participants was found to be 8.58. A negative correlation was determined between
the age of applying to a specialist institution for gender change and perceived social support
'special person' subscale scores. There was no statistically significant difference in terms of the
frequency of mental disorders detected by SCID application, between transmale and transfemale
individuals who participated in our study. A negative correlation was detected between the level
of perceived social support and the level of psychopathology of the participants. All of the CTQ
subscale scores and ECR-R attachment-related anxiety scores were found to be higher in
transfemales than in transmales. There was no correlation between the onset age of gender
dysphoria and the age of application to a specialized institution for gender change, and the total
score and subscale scores of the BSI. A negative correlation was found between the participants
self-esteem and perceived social support level and psychopathology levels measured by BSI.
Semi-structured interviews were conducted with eight participants for the qualitative part of the
study. By the analysis of the qualitative data obtained from these interviews, themes including
dynamics of participants' sexual identity development and gender transition processes and their
psychological experiences in this process were determined as 'Feeling different', 'Seeking for
sexual identity', 'Family Process', 'Perception', 'Social life difficulties', 'Stigmatization', 'Medical follow-up process', 'Expectations'.
CONCLUSİON: According to the findings of this study; in transsexual individuals applying for
gender change, self-esteem and perceived social support are among the important topics that
should be explored in depth by mental health professionals. We believe that, firstly, after
establishing a healthy client-physician relationship basis, at every stage of the gender transition
process,supportive dynamic interviews with mental health professionals can help trans individuals
to increase their self-esteem and psychological resilience by internalize their sexual identity.

KEYWORDS: Transsexual individuals, psychosocial characteristics, gender dysphoria, sexual
identity, self-esteem, perceived social support