Annelerin ek gıdalar hakkında yaklaşımları ve tutumları
Approaches and attitudes of mothers about complementary feeding
Yazar: GİZEM ŞENYAZAR
Danışman: DOÇ. DR. FEYZA KOÇ
Ege Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2017
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Anne sütü = Milk-human ; Anneler = Mothers ; Bebek beslenmesi = Infant nutrition ; Bebekler = Infant ; Beslenme = Nutrition

Özet:
Giriş ve Amaç: Beslenme; bir çocuğun sağlıklı büyüme ve gelişmesinde en temel faktörlerden birisidir. Bu konuda yapılan hatalı ve bilinçsiz uygulamaların olumsuz etkileri yalnız çocukluk çağında değil, yaşamın bütün dönemlerinde görülebilmektedir. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) ve Amerikan Pediatri Akademisi (AAP) bebeklerin 0-6 ay yalnızca anne sütü ile beslenmelerini, altıncı ayda mutlaka ek gıdalara geçilmesini ve emzirmenin 2 yıl sürdürülmesini tavsiye etmektedir. Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırmaları'na göre ek gıdalara erken başlama oldukça yaygın bir uygulama ve ek gıdaların ayına uygun verilmediği de saptanmıştır. Bu çalışmada annelerin ne kadar sadece anne sütü ile beslediklerini, ne zaman ek gıdaya geçtiklerini, ek gıdalara geçiş kararını vermelerinde etkili olan faktörleri belirlemek, uygun zamana göre uygun ek gıda ile beslenip beslenmediğini saptamak ve bebek beslenmesindeki hataların düzeltilmesi için çözüm yollarının saptanması amaçlanmaktadır.
Gereç ve Yöntem: Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı, Sağlıklı Çocuk İzlem Polikliniği, Genel Pediatri Polikliniği, diğer yan dal polikliniklerine başvuran ve serviste yatarak izlenen 12-36 ay arasındaki çocuklar çalışmaya alındı. Çocukların ailelerine anket öncesi bilgi verildi ve yazılı bilgilendirilmiş onam formu alındı. Anketler, araştırmacı tarafından tek tek ve yüz yüze yapıldı. Anket formunda; çocukların genel özellikleri, ailelerin sosyodemografik özellikleri, çocukların beslenme durumu; ilk 24 saat içinde anne sütü alıp almadığı, sadece anne sütü ile beslenme süresi, ilk 6 ay beslenme şekli, ek gıdalara nezaman başladıkları, 6 aydan önce ek gıda başlayan annelere neden başladıkları, anne sütü hiç almayan bebeklerin anne sütü almama nedeni, toplam anne sütü alma süresi, ilk bir yaşta çocuğun bakımında kim veya kimlerin yer aldığı, ek gıdalar hakkında bigiyi hangi kaynaktan aldıkları ve ilk bir yaşta tuz ve şeker kullanımı ile ilgili sorular soruldu. Araştırmadan elde edilen veriler SPSS Statistics 22 programında analiz edildi. Öncelikle tüm değişkenler için tanımlayıcı istatistikler yapıldı. Kategorik değişkenler arasındaki fark için ki kare testi, sayısal değişkenler arasındaki ilişki için Spearman's korelasyon analizi uygulandı. İstatiksel olarak verilerin karşılaştırılmasında iki bağımsız grup varsa Mann Whitney U testi ve ikiden fazla grup varsa Kruskal Wallis testi uygulandı. p<0,05 olduğunda istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi.
Bulgular: Çalışmamıza yaşları 12-36 ay arasında değişen toplam 300 çocuk alındı. Çocukların yaş ortalaması 22.5±7.8 aydı. Olguların 293'ü (%97.7) doğumdan sonra ilk 24 saat içinde anne sütü almıştı, ancak sadece anne sütü alanlara bakıldığında %78.3 (n=235) idi. Doğumdan sonra ilk 24 saatte anne sütü alanların %19.7' si (n=58) anne sütü ile birlikte mama da vermişti. Sadece anne sütü ile beslenme süresi ortalama 4 ±2.5 aydı. İlk 6 ay sadece anne sütü ile beslenme oranı %47.7(n=143) idi. Toplam anne sütü alma süresi ortalama 14±7.8 ay idi. Ek gıdaya başlama yaşı ortalama 5.6 ±1.2 ay idi ve olguların 88'ine (%29.3) 6 aydan önce ek gıda başlanmıştı. Ek gıdalara 6. aydan önce başlayan annelere neden başladıkları sorulduğunda en sık cevap ''tattırmak'' (%37.5) olarak verildi. Çalışmaya alınan çocukların ilk 6 ay sadece anne sütü ile beslenme, toplam anne sütü alma süresi ve ek gıdalara başlama zamanı ile çocuğun cinsiyeti, kaçıncı çocuk olması, annenin yaşı, anne-baba eğitim, annenin çalışma durumu, ailenin ekonomik düzeyi, bakım veren kişi arasında ilişki saptanmadı (p>005). 
Sonuçlar: Annelerin ilk 24 saat içinde anne sütü verme eğilimleri yüksekken, yalnızca anne sütü verme oranı yeterli düzeyde değildir, yüksek oranda doğumda anne sütüne ek olarak mama da verildiği görülmüştür. Erken ek gıdaya başlama oranı Türkiye ortalamasına göre yüksek bulunmuştur ve uygun zamana göre uygun ek gıda ile beslenme konusunda da eksikler mevcuttur. Sağlık çalışanlarının beslenme konusunda bilgilendirmede etkin görünmesine rağmen ailelerin davranışlarına yansımadığı görülmüştür. Süt çocuğunun beslenmesi konusunda toplumun daha fazla eğitime ihtiyacı mevcuttur. İlk 6 ay sadece anne sütü ile beslenme, ek gıdalara başlama zamanı ve toplam anne sütü süresine etkileyen faktörler değerlendirildiğinde çalışmamızda anlamlı ilişki saptanmamıştır. Bu konuda daha fazla olgu ile daha geniş çalışmalara ihtiyaç vardır.

Abstract:
Introduction and objective: Nutrition is one of the main factors for a child to grow and develop in a healthy way. The negative effects of wrong and unconscious implementations made in this issue can be seen not only in childhood but also in all periods of life. World Health Organization (WHO) and American academy of Pediatrics (AAP) advise that infants should be fed only on breast milk in 0-6 months, supplementary food should be started in the 6th month and breastfeeding should be sustained for 2 years. According to Turkey Population Health Research, early starting the supplementary food is a very common practice and supplementary food has also been determined not to be given in accordance with its month. This study aims to determine how long mothers feed babies only on breast milk, when they start supplementary food, and the factors affecting the decision to start supplementary food, and also aims to detect the solution ways of mistakes in infant nutrition. 
Materials and method: The children between 12-36 months were included in the study, who applied well child follow-up polyclinics, General Pediatrics Polyclinic and other sub-branch polyclinics of Pediatrics Department, Medical School of Aegean University and who followed up in service as in-patients. The parents of children were informed before the questionnaire and written approval form of information was taken. Questionnaires were made one by one and face to face by the researcher. On the questionnaire form, questions were asked such as general features of children, socio-demographic features of families, nutritional condition of children, whether the children took breast milk in the first 24 hours or not, the duration of nutrition only with breast milk, the manner of nutrition in the first 6 months, when they started supplementary food, why mothers, having started supplementary food before the first 6 months, started supplementary food, the reason why the infants did not get breast milk who had never gotten breast milk, total duration of getting breast milk, who were involved in the care of the children in the first 1 year, from which source they got information about supplementary food, and the usage of salt and sugar in the first 1 year. The data obtained from the research were analyzed in SPSS statistics 22 program. Descriptive statistics were performed primarily for all variables.
Chi square test was applied for the difference between categorical variables and Spearman's correlation analysis was performed for the relationship between numeric variables. If there were two independent groups in comparing the data statistically, Mann Whitney U test was applied, if there were more than two groups, Kruskal Wallis test was applied. It was accepted to be statistically significant when p < 0.05.
Results: A total of 300 children aged between 12-36 months were included in our study. The average age of children was 22.5±7.8 months. 293 of the cases (97.7%) got breast milk within the first 24 hours after birth, yet those having taken only breast milk was 78.3% (n=235). 19.7% (n=58) of those having taken breast milk in the first 24 hours after birth were given formula together with breast milk. The duration of nutrition only with breast milk was 4±2.5 months. The rate of nutrition only with breast milk in the first 6 months was 47.7%. Total period of taking breast milk was 14±7.8. The average age of starting supplementary food was 5.6±1.2 months and 88% of the cases started supplementary food before the 6th month. When the mothers were asked why they started supplementary food before the 6th month, the most common answer was "to have them taste" (37.5%). No relationship was found between the nutrition of children included in the study with breast milk in the first 6 months, total period of taking breast milk, time of starting supplementary food and the gender of the child, the birth order of the child, age of the mother, mother-father education, mother's working or not, economic level of the family, caretaker (p>0.05)
Conclusion: Mothers have high tendency of giving breast milk in the first 24 hours, while the rate of giving only breast milk is not at sufficient level; formula has been observed to be given at a high level at birth in addition to breast milk. The rate of early starting supplementary food was found to be high in comparison to Turkey average and there are deficiencies in the matter of nutrition with proper supplementary food at the proper time. Although health officials seem to be effective in informing about nutrition, it does not seem to be reflecting on families' behavior. Society needs more training about the nutrition of infants. Significant relationship was not found in our study in evaluating the factors affecting the nutrition only with breast milk in the first 6 months, time of starting supplementary food, total duration of taking breast milk. More widespread studies are needed on this issue with more cases.