Mimari tasarım stüdyosunda sonuç ürünün analitik hiyerarşi süreci (AHS) ile değerlendirilmesi
Evaluation of the final product by analytical hierarchy process (AHP) in the architectural design studio
Yazar: BÜŞRA MACİT ERGÜNER
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SIDDIKA FİLİZ AYDIN GÖK
Doğuş Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Analitik hiyerarşi süreci = Analytical hierarchy process ; Değerlendirme = Evaluation ; Karar verme = Decision making ; Tasarım stüdyosu = Design studios

Özet:
Mimarlık eğitiminin omurgasını oluşturan mimari tasarım stüdyolarında, her akademik  dönemde daha da karmaşıklaşan bir yapının tasarım süreci uygulamalı olarak öğrenciye yaşatılmaktadır. Öğrenci, her defasında yeni bir tasarım problemini çözmeye çalışır ve kendi tasarım dilini geliştirerek sonuç ürününü jüri değerlendirmesine sunar. Öğrencinin tasarımı jüri tarafından genellikle yüzdelik dilimi belirlenen kriterler üzerinden sezgisel olarak  puanlandırılır. Bu değerlendirme, öğrencinin bir üst döneme geçip geçmediğini belirlediği için notlandırmaya yönelik itirazlar mümkün olabilmektedir.
Bu tezde  mimari tasarım derslerinde sonuç ürününün değerlendirmesine yönelik olarak,  bir karar verme yöntemi olan Analitik Hiyerarşi Süreci'nin (AHS) uygulanmasının mümkün olduğu hipotezi ileri sürülmektedir. Araştırmanın amacı AHS ile mimari tasarım ürünlerini notlandırmak/değerlendirmek üzere analitik bir çözüm sunmaktır. Bu yaklaşım ile jürinin sezgisel ve nitel değerlendirmeleri ortak bir kararla nicel olarak ölçülebilecektir. Böylece nesnel değerlendirme için bir referans oluşturacaktır.
Araştırmada 4. Sınıf 2. Dönem Mimari Tasarım Stüdyosunda (dersinde) raslantısal olarak seçilen 2 öğrencinin tasarımı ürünler, 3 jüri üyesinin (öğretim üyesinin) katılımıyla AHS yaklaşımı uygulanarak değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Jüri üyelerinden öncelikle tasarımları geleneksel şekliyle sezgisel olarak notlandırmalarıları istenmiştir. Sonrasında jüri üyeleriyle birlikte; belirlenen değerlendirme kriterlerine göre AHS yöntemiyle  tasarımların değerlendirilmesi yapılmıştır. Değerlendirme kriterlerinin belirlenmesi sürecinde mimarlık eğitiminin tarihçesi ve güncel mimari değerlendirme kriteleri incelenmiştir. 
Araştırmanın birinci bölümünde; tarihsel süreçten başlanıp günümüz tasarım stüdyolarına kadar evrilen mimarlık eğitimi incelenmiştir. Tasarım stüdyoları derslerinin işleniş ve değerlendirme yöntemleri, eğitimde Bologna süreci konuları ele alınmıştır. İkinci bölümde; bir değerlendirme ve karar verme yöntemi olan AHS yaklaşımının  tarihçesi, ilkelerive uygulanma yöntemi incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise; tasarım stüdyolarında sonuç ürün olan mimari tasarımın değerlendirmesi üzerine analitik bir model oluşturulmuştur. Klasik sezgisel değerlendirme yöntemi ile AHS aynı anda uygulanmış, her iki yöntem birbiri ile karşılaştırılmıştır. Araştırma sonucunda jüri tarafından sezgisel yollarla yapılan puanlandırma ile Analitik Hiyerarşi Süreci'nin uygulaması ile yapılan puanlandırmanın çok yakın olduğu görülmüştür.Bu da AHS yaklaşımının mimari tasarımların değerlendirilmesinde geçerli olabileceğini göstermiştir.

Abstract:
In the architectural design studios, which form the backbone of architectural education, the design process of a building that gets more and more complex in each academic term is applied to the students. The student tries to solve a new design problem each time and develops his own design language and presents the final product to the jury. The student's design is intuitively scored by the jury, usually based on percentile criteria. Objections to grading are possible, as this assessment determines whether the student has progressed to the next semester.
In this thesis, it is hypothesized that it is possible to apply the Analytical Hierarchy Process (AHS), which is a decision-making method, for the evaluation of the final product in architectural design courses. The aim of the research is to provide an analytical solution to grade/evaluate architectural design products with AHS. With this approach, the intuitive and qualitative evaluations of the jury will be quantitatively measured with a joint decision. Thus, it will form a reference for objective evaluation.
In the research, the products designed by 2 students randomly selected in the 4th Grade 2nd Term Architectural Design Studio (course) were evaluated by applying the AHP approach with the participation of 3 jury members (teachers). Jurors were first asked to intuitively grade the designs in their traditional form. Afterwards, together with the members of the jury; According to the determined evaluation criteria, the designs were evaluated with the AHP method. In the process of determining the evaluation criteria, the history of architectural education and current architectural evaluation criteria were examined.
In the first part of the research; Architectural education, which started from the historical process and evolved to today's design studios, was examined. The teaching and evaluation methods of design studio courses and the Bologna process in education are discussed. In the second part; The history, principles and application method of the AHP approach, which is an evaluation and decision-making method, are examined. In the third part; An analytical model was created on the evaluation of architectural design, which is the result product in design studios. The classical heuristic evaluation method and AHP were applied simultaneously, and both methods were compared with each other. As a result of the research, it was seen that the scoring made by the jury in intuitive ways and the scoring made by the application of the Analytical Hierarchy Process were very close. This showed that the AHP approach could be valid in the evaluation of architectural designs.