Türkiye'de sosyal yardımlaşma müessesesi: Durum analizi, sorunlar ve çözüm önerileri
Social assistance organization in Turkey: Situation analysis, problems and solution proposals
Yazar: ŞAHİN ÇETİNKAYA
Danışman: DOÇ. DR. RAMAZAN KILIÇ
Dumlupınar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Ekonomi = Economics ; Sosyal Hizmetler = Social Services
Dizin: Sosyal Riski Azaltma Projesi = Social Risk Mitigation Project ; Sosyal devlet = Social state ; Sosyal hizmet kurumları = Social service institutions ; Sosyal hizmetler = Social services ; Sosyal koruma = Social protection ; Sosyal yardım = Social assistance ; Sosyal yardımlaşma = Social aid

Özet:
Gelir dağılımında adaletin sağlanamadığı veya az olduğu ülkelerde yoksul olarak tanımlanan bir kesimin varlığı söz konusudur. Her ülkede yoksulluk gelir dağılımında adil olmayan bir sistemin etkisi ile ortaya çıkmaktadır. Bu adil olma durumu geciktikçe, toplum da, zengin kesim ile fakir kesim arasında gelir farkı artmaktadır.Gelir dağılımında, mesleki durum, eğitim düzeyi, ticari yetenek ve diğer kendini ispat fırsatları da etkilidir. Bu nedenle toplumlarda sosyal devlet kavramı devreye girer. Bu şartlara sahip olmayanlara sosyal yardım sistemi çerçevesinde destekler sağlanır. Bu desteklerin toplumda yoksullarla zenginler arasındaki gelir farklarını azaltıcı bir etki oluşturması beklenir.Ancak sosyal yardım sistemleri dünyada çok etkin bir şekilde uygulanamamaktadır. Temel nedeni ise, mevcut yönetimlerin bu faaliyeti öncelikli görevler arasında saymamasından kaynaklanmaktadır. Ülkelerde, Maliye Bakanlığı, Eğitim Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı gibi bakanlıklar kurulup, bunlarla ilgili özel teşkilatlanmalar yapılmaktadır. Bu ve benzeri temel hizmet alanlarında iç ve dış politikalar üretilmektedir. Fakat gelir adaletini düzenleyici ve bu yönde politika geliştirici çalışmalar, bağımsız yapılmamaktadır. Her ülke de var olan sisteminin sistemin ikinci derece öneme sahip bir görevi olarak algılanan Sosyal Yardım uygulamaları vardır. Ancak gerçekte yeterince önemsenmeyen bir durumdadır.Her ülke bu işi bir zorunluluk hissetmeden, sadece manevi duygularla karışık bir politika ile yapmaktadır. Oysa yoksullukla mücadele öncelikli hedefler arasında olmalıdır. Yoksulluğu önleme politikaları tüm bakanlıkların ortak destek verdiği bir kalkınma projesi olmalıdır. Çünkü bir toplum da tüm bireylerin refah düzeyi yüksek olursa toplumunda refah düzeyi yüksek olur. Bu mücadelenin yapılmaması gelişmiş toplum olmayı engelleyecektir. Gelişmiş ekonomiler gelir düzeyi yüksek olanların ekonomilere sağladıkları katkılarla büyümektedirler. Katkı sağlama yeteneği olmayan yoksul kesimin ise payı yok denecek kadar az olmaktadır. Dolayısı ile buradan şu sonuç çıkarılabilir: ?Ülkeler zenginlerin gelirlerindeki artış ölçüsünde veya yoksullarla zenginler arasındaki gelir farkının büyüme oranı ölçüsünde kalkınırlar? .Türkiye'de gelir dağılımındaki adaletsizliği en aza indirme girişimi olarak adlandırabileceğimiz, sosyal yardım sistemi sistemli bir şekilde yapılanmadığından, yetersiz ve dağınık bir şekilde faaliyette bulunmaktadır. Bu nedenle bu yapıda bazen kaynak israfı, bazen de kaynak yetersizliği görülmektedir.Sosyal Yardım Sistemindeki sorunun çözümü için bir model geliştirmeye çalışarak, bu olumsuzlukların ortadan kaldırılması amaçlanmıştır. Her ülkenin ortak sorunlarından biri olan; ?Büyümede Süreklilik? esasının gerçekleştirilmesi yoksullukla ilgilidir. Bu nedenle yoksulluğun önlenmesi için ?Gelir Farkının Azaltılmasında Süreklilik? esasının sağlanması gerekmektedir. Toplumların gelir düzeyine bağlı olarak kişi başı milli gelirden alınan paylar, bölgelere, sektörlere, meslek gruplarına göre ayrıldığında gelir adaleti sorgulanabilecektir. Bu temel sorunlar çerçevesinde yoksullukla mücadele politikalarının planlanması esasına göre bir model önerisi hazırlanmıştır.Önerilen model ile öncelikle mevcut sistemin aksaklıkları ele alınarak çözüm üretilmesi amaçlanmıştır. Buna göre mevcut sistemdeki, Kurumsal Sorunlar, Finansal Kaynak Sorunları, Dağınıklık Sorunu ve Kaynakların etkin kullanım sorunları ele alınmıştır. Tespit edilen aksaklıklar için çözüm önerileri de yine aynı şekilde Kurumsal Yapılanma, Finansal Yapılanma ve Temel Politikalar başlıkları ile sunulmuştur.Anahtar Kelime; Yoksulluk, Sosyal Yardım, Sosyal Risk, Sosyal Koruma, Sosyal Hizmet

Abstract:
There is a part of people identified as poor in the countries which income distribution couldnt be achieved fairly or low. In every country, poverty becomes evident with the effect of an unfair income distribution system. Whenever fair income distribution situation falls behind, the income difference between rich and poor increases in the community.At income distribution; occupational status, educational level, commercial talent and others like to prove her or himself opportunities are also effective. Because of this, social state concept steps into the communities. In the frame of social relief system, supports are provided for those who do not hold these conditions. It is expected that these supports create reducing impact on the income difference between poor and rich in the community.However, the social welfare systems are not applied very effectively in the world. The main reason for this is; because the current governing bodies do not consider this field of activity as their priority task. In the countries; Departments such as Finance Ministry, Education Ministry, Health Ministry are established and concerned private institutions have formed. Internal and external policies are generated on these and similar basic service areas. But these studies which arrange income justice and develop policies in this respect are not carried out independently. In every country there are Social Welfare applications perceived as secondary importance to the existing system. However, they are not considered enough important in the real life.Each country is carrying out this business through a spiritual policy without feeling an obligation. However, fight against poverty should be their priority target. Poverty prevention policies should be a development project supported by all ministries. Because, if the welfare level of all individuals are high in a society then this increases the welfare level of all community. If this fight is not given, it is going to prevent to become a developed community. Developed economies grow bigger through the contributions made by the high income level people. The share of poor people, who doesnt have ability to make contribution, is vanishingly low. Accordingly, we can reach to this conclusion : ?The countries develop in line with the increase of incomes of the rich or in line with the extent of growth rate of income difference between the poor and the rich?.Because the social welfare system in Turkey, which could be named as attempt to minimize the inequitable income distribution, has not been structured systematically, it operates as inadequate and disorganised. Because of this, sometimes waste and lack of resources in this structure is observed.It is targeted to eliminate these complications by trying to develop a model which can solve this problem in the Social Welfare System. The realisation of the ?Continuity in Growth? core, which is one of the common problem in every country, is related to poverty. For this reason, it is required to provide the basis of ?Continuity in Reducing the Income Difference? for the prevention of poverty. Depending on the income level of communities; when the share taken from the national income is seperated as to regions, sectors and occupational groups then it could become possible to interrogate the income justice. Within the frame of these basic issues and in line with the planning of fight against poverty policies, a model proposal has been prepared.Keywords: Poverty, Social Assistance, Social Risk, Social Protection, Social Work, Social Justice