Türkiye orijinli lale  (Tulipa spp.) genotiplerinin moleküler karakterizasyonu, kendine uyuşmazlık durumları, türler arası melez uyuşum oranları ve melez tohum özelliklerinin belirlenmesi
The molecular characterization of the Turkish origin of Tulip (Tulipa spp.) genotypes, their incompatibility status, the hybrid compatibility ratios and the determination of hybrid seed properties
Yazar: YASEMİN İZGİ
Danışman: PROF. DR. AHMET BALKAYA
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Basit dizi tekrarları (SSR) = Simple sequence repeats (SSR) ; Genetik çeşitlilik = Genetic diversity ; Lale = Tulips ; Varyasyon = Variation

Özet:
Genetik kaynaklarının toplanması, yönetimi ve değerlendirilmesi tarımsal öncelikler arasındadır. Süs bitkileri sektöründe modern ıslah tekniklerinin kullanımı ile nitelikli yeni çeşitler geliştirilmektedir. Türkiye'de lale türünde çeşit ıslahı çalışmaları diğer bitki türlerine göre sınırlı düzeydedir. Bu çalışma ile ülkemizde hibrit çeşit ıslahına yönelik programın ilk aşaması başlatılmış ve lale çeşit ıslahının farklı döngülerine yönelik olarak tüm faktörler geniş kapsamlı bir şekilde incelenmiştir. 
Tez çalışmasında ilk aşamada, ülkemizin farklı lokasyonlarından toplanan lale türlerine ait yerel genetik materyallerin SSR ve SRAP yöntemlerine göre moleküler karakterizasyonları yapılmıştır. Araştırma sonucunda 15 SRAP ve 5 SSR markörü kullanılarak toplam 188 bant elde edilmiştir. Tulipa spp. ait farklı genetik kaynaklardan oluşturulan popülasyonda, mevcut morfolojik varyasyon ve fenotipik çeşitlilik düzeyi de ayrıntılı olarak incelenmiştir. Lale popülasyonunda morfolojik varyasyon oranı, % 67.12 olarak belirlenmiştir. Ayrıca morfolojik ve moleküler belirteçler yardımıyla belirlenen fenotipik ve genetik çeşitlilik sonuçlarıda birlikte değerlendirilmiştir. Araştırmada, çiçek özellikleri yönünden üstün özellik gösteren lale genotipleri teksel seleksiyon ıslahı ile seçilmiştir. Lale genotipleri tartılı derecelendirme puanlarına göre 380 (G52)-865 (G2) arasında puan almıştır. Lale genotiplerinin kendine uyuşmazlık mekanizmaları incelenmiştir. Çalışmanın son aşamasında türler arası melez uyuşum durumlarının saptanması ve elde edilen melez tohumların fiziksel özellikleri ile canlılık durumları tespit edilmiştir. Bu çalışma ile ülkemizde hibrit lale çeşit ıslahında önemli bir aşama tamamlanmıştır. Ayrıca bu konuda çalışacak olan diğer araştırmacılar için de önemli bilgiler ve kazanımlar sağlanmıştır.

Abstract:
The collection, management, and evaluation of genetic resources are among the agricultural priorities. Recently, with the use of modern breeding techniques in the ornamental plant sector, new high quality varieties were released. In comparison to other plant species, studies on breeding tulip species are restricted in our country. With this study, the first phase of the hybrid cultivar breeding program in our country has been initiated and all factors for the different cycles of tulip cultivar breeding have been extensively studied. 
In the first stage of the thesis study, molecular characterizations of local genetic materials of tulip species collected from different locations in our country were made according to SSR and SRAP methods. As a result of the research, a total of 188 bands were obtained by using 15 SRAP and 5 SSR markers. Tulip spp. The existing morphological variation and phenotypic diversity level were also detaily examined in the population formed from different genetic sources of tulips. Morphological variation rate in tulip population was determined as 67.12%. Additionally, results of phenotypic and genetic diversity determined with the help of morphological and molecular markers were evaluated together. In the study, tulip genotypes showing superior characteristics in terms of flower characteristics were selected by single selection breeding. Tulip genotypes scored between 380 (G52)-865 (G2) according to their weighted grading scores. The mechanisms of self-incompatibility of tulip genotypes were also investigated. At the last stage of the study, the determination of hybrid compatibility among species and the physical properties, and viability of the obtained hybrid seeds were determined. With this study, an important stage in hybrid tulip cultivar breeding was completed in our country. In addition, important information and gains were provided for further studies related to this subject.