Irak devletinin yeniden yapılandırılması
Restructuring of the state of Irak
Yazar: SORAN SHUKUR
Danışman: PROF. DR. ANIL ÇEÇEN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Hukuk = Law

Özet:
10 Nisan 2003 Sonrası Irak Devleti'nin demokratik bir şekilde yenidenyapılandırılması denemesini konu eden bu doktora tez çalışması, giriş dışında beşbölümden oluşmaktadır.Giriş bölümünde, Irak Devleti'nin demokratik bir şekilde yenidenyapılandırılması denemesini takdim edilmiştir. Irak Devleti'nin demokratik birşekilde yapılandırılması 2005 Irak Anayasası açısından incelenmiştir. Bununlabirlikte, Irak'ın sosyal/etnik yapısına ve eski Irak Anayasal düzenlemelerine dedeğinilmiştir.Tezin birinci bölümünde ise, Irak'ın eski Anayasal düzenlemelerine gözatılmış; bu çerçevede, Irak'ın 1925 Kanuni Esasisi ve 1958, 1963, 1964, 1968 ve1970 Anayasaları ele alınmıştır. Bu konuyla bağlantılı olarak; eski anayasalarınkendilerine özgü yönlerinin yanında; iktidarın kaynağı, temel hak ve özgürlüklereyaklaşımları ve hükümet sistemleri gibi genel konular da incelenmiştir.Tezin ikinci bölümünde 2005 Irak Anayasası ele alınmıştır. Bu bölümdedemokratik rejimin temel alt yapısını oluşturan temel hak ve hürriyetlerincelenmiştir. Temel hak ve özgürlükler, Irak Anayasası'nın ?Haklar ve Özgürlükler?başlığı altında, 14-45. maddeleri arasında ve kazuistik bir biçimde düzenlenmiştir.Görüldüğü gibi Irak Anayasası, temel hak ve özgürlükleri ?Haklar? ve ?Özgürlükler?olmak üzere iki kategoriye ayırmaktadır. Bu çerçevede tezde ilk olarak ?Haklar?kategorisi incelenmiş; bu kategoride, bireysel/siyasi hakları,sosyal/ekonomik/kültürel haklar ve dayanışma haklarına yer verilmiştir. İkinci olraise?Özgürlükler? kategorisine yer verilmiştir. Bu bölümde ayrıca Irak Anayasası'ndatemel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılması, sınırlamanın sınırları ve temel hak veözgürlüklerin durdurulması konuları da ele alınmıştır.Tezin üçüncü bölümünde; Irak Anayasası'nda demokrasiye geçiş sürecinidestekleyen kurumlara yer verilmiştir. Bu kurumlar tezde hukuki ve hukuk dışıfaktörler olarak ikiye ayrılarak incelenmiştir. Hukuk dışı kurumlar başlığı altındaahlak, kamuoyu ve toplumun çoğulcu yapısı (sivil toplum örgütleri ve siyasi partiler)incelenirken; hukuki kurumlar başlığı altında seçim sistemi, anayasanın üstünlüğü,kuvvetler ayrılığı, yasama organın düalist yapısı, (çift meclis sistemi) devletbaşkanının vetosu, yasama organının yargısal denetime tabi olması, yürütmeorganının idari işlemlerinin yargısal denetime tabi olması ve yarı doğrudandemokrasi araçları (halk oylaması) ele alınmıştır.Tezin dördüncü bölümünde ise; Irak Devleti'nin demokratik bir şekildeyeniden yapılandırılma sürecini olumsuz etkileyen faktörler ele alınmaktadır. Buçerçevede, laiklik sorununu, demokratik kültürün düşüklüğü, sosyal, ekonomik,siyaset-ordu ilişkisi ve toplumsal barış faktörleri incelenmektedir.Çalışmamızın beşinci bölümünde ise, Irak devletinin demokrasi ve insanhakları genel ilkelerine saygılı devlet anlayışı çerçevesinde yeniden yapılandırılmasıile ilgili çözüm önerilerine yer verilmektedir. Örnek olarak, laik hukuk düzenininortaya çıkması, sosyal devlet ilkesinin uygulanması, aşiret yapısının çağdaş hayatbiçimine dönüşmesi, demokrasi kültür ve geleneğinin yayılması ve toplumsal barışınsağlanması. Bu kısımda önemle vurguladığımız hususlardan birisi de, devletin yenifederal şeklidir. Irak'ın istikrarlı ve demokratik bir anayasal düzene kavuşması içinfederal yapı şarttır. Başka bir değişle federal devlet şekli olmadan, demokratik biryapının ortaya çıkması mümkün değildir.Tezin sonuç ve özet bölümlerinde, araştırmalarım sonucunda varılankanaatlere topluca yer verilirken; söz konusu bu araştırmamda yararlanılan Irakanayasasının ilgi maddeleri tezin en sonuna eklenmiştir.

Abstract:
The attempt to re-structure Iraq in a democratic way after 10 April 2003 iscomprised of four chapters apart from the introduction.In the introduction part, the attempt to re-structure Iraq in a democratic wayhas been introduced. The scope of the claim composed by the immovable propertymortgage has been examined with respect to the restructuring the State of Iraq andthe Iraqi Constitution of 2005. Also, the social/ethnic structure and formerconstitutional regulations of Iraq were dealt with.In the first part of the thesis, former constitutional regulations of Iraq werebrowsed. To this effect, 1925 constitution of Iraq and the Constitutions of 1958,1963, 1964, 1968 and 1970 were dealt with. In connection with this subject, theexclusive sides of former constitutions as well as the general subjects such as thesource of sovereignty, fundamental rights and freedoms and government systemswere examined.In the second chapter of the thesis 2005 constitution of Iraq was discussed. Inthis chapter, fundamental rights and freedoms that compose the basic infrastructureof the democratic regimes were examined. Under the title of ?Fundamental Rightsand Freedoms? of the Iraqi Constitution were dealt with in a detailed way betweenthe articles 14-45. As it is seen, the Iraqi constitution divides fundamental rights andfreedoms into two categories as ?Rights? and ?Freedoms?. In this framework, thecategory of ?Rights? was examined firstly in the thesis and in this category; theindividual/political rights, social/economic/cultural rights and solidarity rights wereincluded. In the second place, the category of ?Freedoms? was included. In thischapter, the subjects of the restriction of fundamental rights and freedoms in the Iraqiconstitution, the limits of restriction and aborting fundamental right and freedomswere also discussed in this chapter.In the third chapter of the thesis, the institutions that support the process intodemocratization in the Iraqi Constitution were included. These institutions wereexamined in the thesis as being divided into two as legal and illegal factors. Underthe title of illegal institutions, the ethics, the public opinion and the pluralist structureof the community (non governmental organizations and political parties) wereexamined; under the title of legal institutions the election system, dominance of theconstitution, separation of powers, dualist structure of the legislation organ (doubleassembly system), veto of the president, legislation organ?s being liable to the legalinspection, and the tools of semi-democracy (referendum) were discussed.In the fourth part of the thesis, the factors that affect the restructure progressof Iraqi Government in a democratic way negatively are discussed. In this frame,secularism problem, the law level of democratic culture, social, economical, policyarmrelationship and social peace factors are analyzed.In the fifth part of our work, solution proposals related the restructure of Iraqigovernment within the framework of state perception that is respectful to democracyand human rights are given place. As an example, appearance of secular law system,execution of social state principle, turn of the clan structure to modern life style,spread of democracy culture and customs and secure of social peace. One of theissues we underline in this part is the new federal structure of the government. Afederal structure for Iraqi government to reach a stable and democratic constitutionalorder is a must. In other words, without a federal form of government structure it isnot possible for democratic structure to appear.In the conclusion and abstract parts of the thesis, the opinions which I havereached as a result of my research were presented as a whole; and the constitutionalprovisions which I have benefited during my research were added at the end of thethesis.