Özelleştirme sonrası firma performaslarının Fransa ve Türkiye deneyimleri bağlamında karşılaştırmalı analizi
A comparative analiysis of firm performances after privatisation in terms of experiences of France and Turkey
Yazar: UĞUR KARAKAYA
Danışman: DOÇ. DR. YUSUF BAYRAKTUTAN
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Bölümü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Politikası Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Etkinlik = Efficiency ; Kamu malları = Public goods ; Performans analizi = Performance analysis ; Özel mülkiyet = Private property ; Özelleştirme = Privatization

Özet:
Özelleştirmenin teorik temelleri üretim araçları mülkiyetinin kamuya mı, yoksa bireylere mi ait olduğunda daha etkili ve verimli kullanılacağı tartışmasına dayanmaktadır. Piyasada, neyin, nasıl, kimler için ve hangi metotlarla üretileceğinin fiyat mekanizması veya kamu otoritesi tarafından belirlenmesi konusundaki tartışmalar, kamu ve özel mülkiyet kavramlarını ön plana çıkarmıştır.Kamu işletmelerinin piyasa mekanizmasının gerektirdiği kurallardan bağımsız çalışmaları, tekelci bir konuma sahip olmaları, uyguladıkları fiyat, yatırım ve benzeri politikalar, piyasa mekanizmasının optimal işleyişini engellemektedir. Kârlılık ve verimlilik kriterlerinden uzak anlayışla çalışan kamu işletmeleri, bütçe üzerinde de baskı oluşturmakta, KİT açıklarının mali piyasalardan Hazine aracılığı ile karşılanması ise kaynakların optimal dağılımını engellemektedir.Kamu işletmelerinin etkin, verimli çalışmadığı düşüncesi, 1970'li yıllarda dünyada ortaya çıkan stagflason ve petrol krizinin yol açtığı sorunların faturasının kısmen kamu işletmelerine çıkarılması, Keynezyen politikalara duyulan güvenin sarsılması, Neo-liberal görüşlerin de etkisiyle, özelleştirme 1980'li yıllarda dünya gündemine gelmiş, giderek yaygınlaşmış ve bir çok ülkede uygulanmıştır.Özelleştirme uygulamaları Fransa'da 1980'li yılların ortalarında başlamış, özelleştirmelerle iktisadi etkinliğin sağlanması, KİT'lerin bütçe üzerindeki yükünün hafifletilmesi, sermaye piyasasının geliştirilmesi, KİT sermayelerine halkın ve bu kuruluşlarda çalışanların katılımı hedeflenmiştir. Uygulamalarda başarı sağlanmış, gerçekleşen özelleştirmelerle Paris Borsası güçlenerek dünyadaki diğer büyük borsalar arasında yerini almış, sermayenin tabana yayılması hedefi büyük ölçüde gerçekleştirilmiştir. Özelleştirmelerle ayrıca, kamu sektörü küçülmüş, bütçe açıkları ve borçları azaltılmış, ulaşılmak istenen hedeflerin çoğuna ulaşılmıştır. Uygulamalardan elde edilen gelirler amacına uygun harcanmıştır.Gelişmiş ülkelerdeki başarılı uygulamalarla karşılaştırıldığında, Türkiye'de özelleştirme uygulamalarına büyük umutlarla başlanmış olunmasına rağmen, zaman içinde ortaya çıkan sonuçların öngörülen amaçlarla karşılaştırılamayacak ölçüde yetersiz olduğu görülmüştür. Özelleştirme Türkiye'nin gündemine geç gelmiş, yasal düzenlemelerin yapılması, hukuki mücadelelerin yoğunluğu, şeffaflık ilkesinin yeterince uygulanmaması sonucu siyasal-toplumsal tepkiler oluşmuştur. Kamu kuruluşlarını siyasi amaçlarla kullanma isteğinin devam etmesi, özelleştirmelerin beklenen hızla yapılmasını engellemiş, beklenen gelirin elde edilememesine yol açmıştır.Bu çalışmada Fransa'dan 19, Türkiye'den 28 kamu işletmesi seçilerek bunların özelleştirme öncesi ve sonrasındaki performansları araştırılmıştır. Elde edilen verilerden hareketle yapılan analizlerde hem Fransa'dan hem de Türkiye'den seçilen kamu işletmelerinin özelleştirme sonrasındaki kârlılıklarının, özelleştirme öncesi döneme göre arttığı tespit edilmiştir. Bu sonuç özelleştirmeden sonra işletme performansının artacağı yönündeki görüşleri desteklemiştir.

Abstract:
Theoretical foundations of privatisation is based on the discussion on the problem of whether the public should have the possession of the means of production or not, to increase productivity and effectiveness. The discussions about the fact that (liberal) price mechanism or public authority should determine the products, production methods and customer potentials in the market, put forward the public property and private property concepts.The fact that public enterprises are independent of the rules the market mechanism requires, That they have a monopoly position, and their price, enterprise and some other policies undermine the optimal fulfilment of the market mechanism. With an approach omitting the criteria of profitability and productivity, public enterprises create a pressure on the budget and compensating the deficit of State Economic Enterprises (SEE) by means of the budget weakened the optimal distribution of the sources.To some extent, the fact that public enterprises are not effective and productive resulted from the problems created by global petrol and stagflason crises emerged in 1970?s, and with the weakening trust on the Keynesian politics, and the influence of neoliberal approaches, privatisations were put on the global agenda in 1980?s and realized in a lot of countries.Privatisation practices in France began in 1980?s and aimed to lessen the pressure of State Economic Enterprises (SEE) on the budget, to develop share market, to enable people and employees to participate in the SEE capital and to increase the economic effectiveness Although some leftist governments in France slowed down the privatisation practices during particular periods, the process was. Fulfilled, and by means of privatisations, Paris Stock Exchange was reinforced and became one of the biggest stock exchanges in the world and the target of enlarging the capital base was achieved. With privatisations public sector became small, the budget deficit and depths were lessened and the most of the purposes were realised. The income resulting from the privatisations were spent in the framework of the object.Although privatisation practices in Turkey began with great expectations, the results were disappointing, especially when compared with the practices in the developed countries. The privatisation was put on Turkey?s agenda late. Legal arrangements and legal struggle and some violations of the transparency principle, caused political and social reactions. As a result of the will to use public enterprises for political purposes, the privatisation process was delayed and the income expected was hindered.In this paper, pre-privatisation and post-privatisation performances of 19 French and 28 Turkish public enterprises were studied. The analysis in the light of the data obtained, clarified the fact that the post-privatisation profitability of the selected public enterprises in France and Turkey is higher than their pre-privatisation profitability. This result supports the idea that privatisation increases the enterprise performance.