Finansal dolarizasyon ve yatırım ilişkisi: Türk imalat sanayinde bilanço kanalının etkinliği
Financial dollarization and investment relationship: The effectiveness of the balance sheet channel in the Turkish manufacturing industry
Yazar: ALPER ŞIK
Danışman: DOÇ. DR. ARZU TAY BAYRAMOĞLU
Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Dolarizasyon = Dolarization ; Yatırımlar = Investments

Özet:
Finansal dolarizasyon, ülkedeki yerleşiklerin varlık ve yükümlülüklerini yabancı para birimi cinsinden tutmaları olarak tanımlanmaktadır. Gelişmekte olan ülkelerde yaşanan yüksek enflasyon, döviz kurundaki dalgalanmalar ve belirsizlik ekonomik birimlerin yabancı para birimi cinsinden varlıklara ve yükümlülüklere yönelmesine yol açarak ulusal para birimini ve ekonomiyi olumsuz etkilemektedir. Bu olumsuzluktan reel sektörde faaliyet gösteren firmaların yatırımları etkilenmektedir. İktisadi literatürde döviz kurlarındaki değişimin firma bilançoları üzerinde oluşturduğu etki ve buna bağlı olarak yatırımlarda ortaya çıkan değişim "bilanço etkisi" olarak bilinmektedir. Bu çalışmada, Türkiye'de 2010-2021 döneminde BİST imalat sanayi sektöründe faaliyet gösteren firmalar için finansal dolarizasyonun yatırımlar üzerindeki etkisi bilanço etkisi bağlamında dinamik panel veri yöntemlerinden GMM yöntemi ile analiz edilmiştir. Ardından değişkenler arasındaki ilişki Juodis Karavias ve Sarafidis (JKS) tarafından geliştirilen panel nedensellik testi ile incelenmiştir. Bağımlı değişkenin firma yatırımları olduğu ekonometrik modelde bağımsız değişken olarak firmaya özgü mikroekonomik veriler ile ekonomik etkilere sahip makroekonomik veriler yer almaktadır. Çalışmadan elde edilen ampirik bulgulardan yola çıkıldığında üç temel sonuca ulaşılmıştır: i) yatırımlar hem mikro hem de makro ekonomik değişkenlerden etkilenmektedir, ii) finansal dolarizasyon Türkiye ekonomisinde yatırımları etkilemektedir. Şöyle ki, yabancı para varlıklarındaki artış yatırımları pozitif etkilerken yabancı para borçlarındaki artış yatırımları negatif olarak etkilemektedir, iii) Türkiye ekonomisinde bilanço etkisi geçerlidir. Yabancı para borcu olan şirketlerin yatırımları reel kur arttıkça azalmaktadır.

Abstract:
Financial dollarization is defined as residents holding assets and liabilities in foreign currencies. High inflation, exchange rate fluctuations and uncertainty experienced in developing countries cause economic units to turn to assets and liabilities denominated in foreign currency, negatively affecting the national currency and the economy. The investments of the firms in the real sector are affected by this negative impact. In the economic literature, the effect of the change in exchange rates on firm balance sheets and the resulting change in investments is known as the "balance sheet effect". In this study, the impact of financial dollarization on investments for firms operating in the BIST manufacturing industry sector in the period 2010-2021 in Turkey is analyzed with the GMM method, one of the dynamic panel data methods, in the context of the balance sheet effect. Then, the relationship between the variables was examined with the panel causality test developed by Juodis Karavias and Sarafidis (JKS). In the econometric model where the dependent variable is firm investments, firm-specific microeconomic data and macroeconomic data with economic effects are included as independent variables. Based on the empirical findings obtained from the study, three main conclusions were reached: i) investments are affected by both micro and macroeconomic variables, ii) financial dollarization affects investments in the Turkish economy. While the increase in foreign currency assets affects investments positively, the increase in foreign currency debts affects investments negatively, iii) The balance sheet effect is valid in the Turkish economy. Investments of firms with foreign currency debt decrease as the real exchange rate increases.