Çalgı-kimlik inşasında toplumsal cinsiyetin rolü: Kayseri'de akordeon çalan Çerkez kadınlar
The role of gender in the construction of the instrument-identity: Circassian women accordion players in Kayseri
Yazar: YASEMİN KARATAŞ
Danışman: PROF. DR. TURAN SAĞER
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı / Müzik ve Sahne Sanatları Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Müzik = Music
Dizin: Akordeon = Accordion ; Kadınlar = Women ; Kayseri = Kayseri ; Kimlik = Identity ; Kimlik inşası = Identity formation ; Toplumsal cinsiyet = Gender ; Çalgılar = Musical instruments ; Çerkezler = Circassians

Özet:
Araştırmada toplumsal cinsiyetin çalgı seçiminde ne ölçüde rol oynadığı ve çalgı 
çalan kadınların bu durumdan nasıl etkilendikleri belirlenmeye çalışılmıştır. Yapılan 
alan araştırmasıyla Kayseri'nin Pınarbaşı ilçesinde bulunan ve akordeon çalan 
Çerkez kadınlar tespit edilip, onların çalgı seçimi, çalgı öğrenim süreçleri ve 
performans pratiklerinde toplumsal cinsiyet açısından nasıl bir ilişki olduğu tespit 
edilmeye çalışılmıştır. Ayrıca Kayseri'de kamusal alanda akordeon dersi veren 
Çerkez öğretmenlerle akordeon eğitimi ve toplumsal cinsiyet bağlamındaki ilişkinin 
incelenmesi amacıyla görüşmeler yapılmıştır. Bu araştırma, nitel araştırma 
yöntemlerinden betimsel araştırma modeline uygun olarak gerçekleştirilmiş ve alan 
araştırmasına yer verilmiştir. Çalışma kapsamında kadın katılımcılara ve akordeon 
öğretmenlerine uygulanmak üzere 32 ve 12 soruluk iki farklı yarı yapılandırılmış 
görüşme soruları geliştirilip, Kayseri'de akordeon çalan Çerkez kadınlara ve 
akordeon dersi veren Çerkez öğretmenlere uygulanmıştır. Elde edilen veriler 
betimsel analiz yöntemine uygun olarak analiz edilmiş ve tablolar oluşturulmuştur. 
Tablolarda kodlara ve temalara yer verilmiştir. Araştırma sonucuna göre, akordeon 
çalan Çerkez kadınların çalgı seçimlerini toplumsal cinsiyet rolleri doğrultusunda 
gerçekleştirdikleri, aile ve çevrenin çalgı seçiminde önemli bir rol oynadığı, 
akordeon çalan kadınların çalgı eğitimi almadıkları, performans pratiklerinin 
toplumsal cinsiyet algılarından kısmen etkilendiği ve akordeon çalgısının Çerkez 
toplumunda kadınlara atfedildiği ortaya çıkmıştır. Ancak geçmişte daha belirgin olan
yalnızca kadınların akordeon çalması durumunun yavaş yavaş ortadan kalktığı 
görülmüş, erkeklerin de bu çalgıyı kullanmaya başladıkları belirlenmiştir. Akordeon 
öğretmenleri ders almak isteyen kişilerin çoğunlukla kadınlar olduğuna ilişkin olarak 
görüş bildirmiş ve akordeon derslerinin büyük oranda kadınlar tarafından tercih 
edildiği ortaya çıkmıştır.

Abstract:
In the study, it was tried to determine to what extent gender plays a role in the 
selection of instruments and how women who play the instruments are affected by 
this situation. With the field research, Circassian women in Pınarbaşı district of 
Kayseri and playing accordion were identified and the relationship between their 
instrument selection, instrument learning processes and performance practices in 
terms of gender was tried to be determined. In addition, interviews were held with 
Circassian teachers who teach accordion lessons in the public sphere in Kayseri in 
order to examine the relationship in the context of accordion education and gender. 
This research was carried out in accordance with the descriptive research model, one 
of the qualitative research methods, and the field research was included. Within the 
scope of the study, two different semi-structured interviews with 32 questions and 12 
questions were developed to be applied to female participants and accordion 
teachers, and were applied to Circassian women playing accordion and Circassian 
teachers teaching accordion lessons in Kayseri. The obtained data were analyzed in 
accordance with the descriptive analysis method and tables were created. The codes 
and themes are included in the tables. According to the results of the study, it was 
revealed that Circassian women who play the accordion make their instrument 
choices in line with gender roles, that the family and the environment play an 
important role in the instrument selection, women who play accordion do not receive 
instrument training, their performance practices are partially affected by gender 
perceptions, and the accordion instrument is attributed to women in Circassian 
society. However, in the past, it was observed that only women playing the accordion 
gradually disappeared, and it was determined that men began to use this instrument. 
Accordion teachers stated that the people who want to take lessons are mostly 
women, and it has been revealed that accordion lessons are mostly preferred by 
women.