Van Balığı (Alburnus tarichi, Güldenstädt, 1814) hematolojisindeki değişimlerin üreme göçü sırasında incelenmesi
Investigation of changes in the hematology of Van Fish (Alburnus tarichi, Güldenstädt, 1814) on the breeding migration
Yazar: AYŞE YEŞİLBAŞ
Danışman: PROF. DR. AHMET REGAİB OĞUZ
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Biyokimya = Biochemistry ; Hematoloji = Hematology ; Histoloji ve Embriyoloji = Histology and Embryology

Özet:
Türkiye'nin en büyük gölü olan Van Gölü, sahip olduğu yüksek pH, tuzluluk ve alkalinite oranları (pH 9.8, tuzluluk ‰18-22, alkalinite 151.2 mEq/L) ile sodalı göller sınıfındadır. Dünyanın en büyük soda gölü ve üçüncü en büyük kapalı havza gölü olan Van Gölü'nün tuzlu-alkali özelliği canlı türlerinin yaşamlarını kısıtlar. Gölün bu zorlayıcı koşullarına adaptasyonunu sağlamış olan Van Balığı (Alburnus tarichi, Güldenstädt, 1814) omurgalı ve anadrom bir balık türüdür. Van balıkları beslenme ve gelişim aşamasını Van Gölü'nde geçirdikten sonra, hava sıcaklığının artmaya başlamasıyla nisan-temmuz aylarında göle dökülen çevre akarsulara üremek için göç ederler. Üreme döneminde Van Gölü'nden tamamen farklı bir ortama geçiş yapan balıklar her iki ortama da adaptasyonlarını gerçekleştirirler. Kan doku bu adaptasyon sürecinde homeostatik dengeyi sağlayan önemli dokulardan biridir. 
Bu çalışmada Van Balığının üreme göçü döneminde hematolojik (RBC, Hb, Hct, MCV, MCH, MCHC, WBC, periferik kan analizi) ve biyokimyasal (ALT, AST, kalsiyum, kolesterol, klor, kreatin, glukoz, potasyum, magnezyum, sodyum, fosfor, total protein, trigliserid, üre, albümin, ALP) parametrelerin analizi yapıldı. Hematolojik ve biyokimyasal analizler sonucunda elde edilen bulgular lokalite (Van Gölü ve Karasu Çayı) ve cinsiyete göre karşılaştırıldı. 
Hematolojik parametrelerin lokalitelere göre karşılaştırılması sonucunda RBC MCH ve WBC parametrelerinde farklılık olduğu belirlendi. Hb, HCT, MCV, MCHC parametrelerinde ise farklılık gözlenmedi. Van Balığı hematolojik parametrelerinin cinsiyet gruplarına göre incelenmesinde RBC, MCH, MCHC parametrelerinde farklılığın olduğu görülürken; Hb, Hct, MCV ve WBC değerlerinde farklılık görülmedi. Van Balığının sitokimyasal boya ile boyanan periferik kan yayma preparatları ışık mikroskobu ile incelendi. Balık kanında bulunan eritrositler, lökositler ve trombositlerin hücre yapıları incelendi. Kan hücreleri morfolojik olarak incelendi ve sitolojik ölçümleri yapıldı. İncelenen preparatlarda farklı gelişim aşamasında olan hematopoetik kan hücreleri gözlendi. 
Biyokimyasal analizler cinsiyet ve lokasyon gruplarına göre karşılaştırıldı. Elde edilen analiz sonuçlarına göre gruplar arasındaki farklılıklar belirlendi. Van Balığı serum kalsiyum ve ALP seviyelerinin incelenmesinde dişi ve erkek balıklar arasında anlamlı bir farkın olduğu görüldü. Ayrıca kalsiyum ve ALP parametreleri dışında ALT, AST, kolesterol, klor, kreatin, glukoz, potasyum, magnezyum, sodyum, fosfor, total protein, trigliserit, üre, albümin seviyelerinin karşılaştırılmasında ise anlamlı bir farklılık tespit edilmedi. Van Balığı serum AST, kalsiyum, kreatin, magnezyum, total protein, trigliserid, kolesterol, albümin ve ALP seviyeleri lokalitelere göre karşılaştırıldığında istatistiksel olarak anlamlı bir farkın olmadığı görüldü. Ancak glukoz, ALT, potasyum, üre, klor, fosfor ve sodyum parametrelerinde ise istatistiksel açıdan anlamlı bir farkın olduğu belirlendi. 
Sonuç olarak RBC, MCH, MCHC, WBC glukoz, ALT, potasyum, üre, klorür, fosfor ve sodyum parametrelerinin Van balıklarının üreme göçü sırasında önemli ölçüde değişen kan parametreleri olduğu belirlendi. Tam kan ve serum analizleri sonucunda ölçülen bu parametrelerin, farklı fizikokimyasal özelliklere sahip su koşullarına (pH, sıcaklık, tuzluluk) uyum stresi, göç sırasında yoğun yüzme aktivitesi, metabolik stres, üreme stresi ve cinsiyet gibi faktörlere bağlı olarak değiştiği gözlemlendi.

Abstract:
Lake Van which has soda character with high pH, salinity and alkalinity values (pH 9.8, salinity 18-22‰, alkalinity 151.2 mEq/L), is the largest lake in Turkey. The saline-alkaline characteristic feature of Lake Van, the world's largest soda lake and the 3rd largest closed basin lake, limits species diversity.
Van Fish (Alburnus tarichi, Güldenstädt, 1814), can tolerate these physico-chemical properties of lake water, is an anadromous vertebrate species. After spending their feeding and development processes in the lake, Van fish migrate to streams for breeding purposes in April-July, as the water temperature increases. Fish move from the lake to aquatic areas with different water characteristics and perform their adaptations during the breeding period. Blood is one of the essential tissue that ensure homeostatic balance in this adaptation process.
Some hematological (RBC, Hb, Hct, MCV, MCH, MCHC, WBC, peripheral blood analysis) and biochemical (ALT, AST, calcium, cholesterol, chlorine, creatine, glucose, potassium, magnesium, sodium, phosphoru, total protein, triglyceride, urea, albumin, ALP) parameters were analyzed on Van fish samples during breeding migration carried out within the scope of the study. The findings obtained as a result of the relevant analyzes were compared according to locality (Van Lake and Karasu Stream) and gender.
As a result of comparing hematological parameters according to localities, it was determined that there were differences in RBC MCH and WBC parameters. No difference was observed in Hb, HCT, MCV, MCHC parameters. When evaluating hematological data according to gender groups, it was found that there were differences in RBC, MCH, MCHC parameters; It was also determined that there was no difference in Hb, Hct, MCV and WBC values. 
The cell structures of erythrocytes, leukocytes and platelets in the peripheral blood smear preparations of the samples stained with cytochemical dye were examined under a light microscope. Hematopoietic blood cells at different stages of development were observed in the preparations in the morphological examination and cytological measurements of blood cells.
When comparing biochemical analyzes according to sex differences and location, significant differences were determined between groups. It was determined a significant difference between male and female fish, when examining fish samples serum calcium and ALP levels. In addition, no significant difference was detected when comparing ALT, AST, cholesterol, chlorine, creatine, glucose, potassium, magnesium, sodium, phosphorus, total protein, triglyceride, urea and albumin levels. When serum AST, calcium, creatine, magnesium, total protein, triglyceride, cholesterol, albumin and ALP levels were compared according to localities, it was observed that there was no statistically significant difference. Nevertheless, it was determined that there was a statistically significant difference in the parameters of glucose, ALT, potassium, urea, chloride, phosphorus and sodium parameters.
As consequence, it was determined that RBC, MCH, MCHC, WBC glucose, ALT, potassium, urea, chloride, phosphorus and sodium values were blood parameters that changed significantly during the breeding migration of Van fish. As a result of whole blood and serum analyses, it was observed these parameters vary depending on factors such as adaptation stress to water conditions with different physicochemical properties (pH, temperature, salinity), excessive swimming activity during migration, sex differences, metabolic and reproductive stress.