Psöriatik artrit tedavisinde hastaların ilaç uyumu ve ilaç uyumuna etki eden faktörlerin incelenmesi
Evaluation of medication adherence and treatment belief in systemic therapy in patients with psoriatic arthritis
Yazar: EBRU ÇİÇEK
Danışman: PROF. DİLEK SOLMAZ AKGÖL ; DOÇ. DR. MUSTAFA ÖZMEN
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / İzmir Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Amaç: Bu çalışmada psöriatik artrit (PsA) hastalarındaki ilaç uyumu ve inancı anketlerle değerlendirmeyi ve ilişkili olabileceği faktörleri gözden geçirmeyi amaçladık. Uyum ile ilişkili olabilecek faktörler gözden geçirilerek öngördürücü olabilecek etkenlerin belirlenmesi de planlanmaktadır.
Yöntem: Çalışmaya İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Tıp Fakültesi Romatoloji Kliniği'nde takip edilen ve Psöriatrik Artrit Sınıflandırma Kriterlerine (CASPAR) göre PsA olarak sınıflandırılan 204 hasta dahil edildi. Kontrol grubu olarak ise 2010 ACR sınıflandırma kriterlerine göre sınıflandırılan 52 Romatoid artrit (RA) hastası ele alındı.
Tüm hastaların demografik ve klinik özelliklerinin yanı sıra kullanmış oldukları güncel tedavileri standart bir form aracılığı ile toplandı. Aktivite ve yaşam kaliteleri komposit indeksler ile değerlendirildi. İlaç uyumunu değerlendirmek için kullanılan Kısa İlaç Anketi (KİA), Romatoloji ilaç uyum anketi (CQR-T) ve 5 sorudan oluşan kısa formu CQR-5 anketleri kullanıldı. İnancı değerlendirmek için ise 18 sorudan oluşan ilaçlar hakkındaki inançlar anketi (BMQ) uygulanmıştır.
Bulgular: PsA ve RA grubunun yaş [52.9 (11.5) vs 55.9 (9.8)] ve cinsiyet (kadın cinsiyet %70.6 vs %82.7) dağılımları benzer olarak bulundu. Eğitim durumu, sigara kullanımı, medeni durum ve çalışma durumları gruplar arasında farklılık göstermekteydi. PsA hastaları RA hastalarına göre daha kısa hastalık süresine sahiplerdi [11 (9.2) vs 12.9 (10.9), p:0.018]. PsA' da daha fazla sayıda hassas eklem saptanırken [5.5 (9.7) vs 2.3 (4.7), p:0.007] şiş eklem sayıları benzer olarak değerlendirildi. Hastalık aktivitesi için hesaplanan DAS28 CRP değerinin PsA grubunda da daha yüksek olduğu görülmüştür [3.1 (1.3) vs 2.5 (1.0), p:0.007].İki hasta grubu arasında ek hastalık sayı ve dağılımları arasında farklılık saptanmadı.Leflunomid (%26 vs %50, p:0.001) ve kortikosteroid (%21 vs %57.7 p<0.001) kullanım oranları RA hastalarında daha yüksek olarak bulunmuştur. Buna karşın biyolojik ajan ve metotreksat kullanımı ise iki grup arasında benzerdir. KİA'ne göre ilaç uyumu olmayan hasta oranı PsA'da %64 iken RA'da %51.7 olarak bulunmuştur. KİA alt gruplarına göre bakıldığında ise PsA hastalarında ilaç rejimi nedeniyle oluşan uyumsuzluk oranının RA'ya göre daha yüksek olarak gözlendiği bulunmuştur (%14.8 vs %3.8, p:0.034). Diğer uyum değerlendirme anketleri CQRT ve CQR-5 ortalama sonuçları her iki grupta benzer olarak bulundu. CQR-T'ye göre hesaplanan uyumsuzluk oranı PsA için %58.8 iken RA için %48.1 olarak değerlendirildi. Bu iki anketin uyum oranı %45.8 olacak şekilde düşük olarak hesaplandı. BMQ ile ilgili yapılan tedavi inanç değerlendirmesinde genel zarar ortalaması PsA grubunda daha yüksek [9.9 (2.9) vs 9.2 (2.6), p:0.03)] bulunurken diğer ölçümler benzerdi. BMQ'ya göre hasta gruplarına bakıldığında her iki grupta da kararsız hasta (yüksek endişe-yüksek gereklilik) grubunun büyük çoğunluğu oluşturduğu görülmektedir. PsA hastalarında ilaç uyumuna göre yapılan sınıflamada demografik ve klinik özellikler arasında farklılık saptanmadı. Yine yaşam kalitesi ve hastalık aktivitesi değerlendirmeleri de benzer olarak görüldü. Uyumsuz hasta grubunda daha fazla oranda metotreksat kullanımı olduğu görülmüştür (%47.2 vs %68.5, p:0.003). KİA'ne göre uyumsuzluk değerlendirilen gruplarda diğer ilaç uyum anketleri ortalamaları ve inanç değerlendirmeleri benzer olarak değerlendirildi. Hasta gruplarında ise yine kararsız grup büyük çoğunluğu oluşturmaktaydı.
Sonuçlar: PsA ve RA hasta grubunda her iki anket değerlendirmesine göre de önemli ölçüde ve benzer oranlarda ilaç uyumsuzluğu görülmüştür. İlaç rejimi ve MTX kullanımı uyumsuzlukla ilişkili olarak görülmüştür. Yine her iki hasta grubunda inanca göre yapılan değerlendirmede hastaların büyük kısmının kararsız hasta grubunda kalması uyum üzerine etkili olabilecek faktörlerdendir. Uyumsuzluk ve inanç ile ilgili uzun dönem sonuçların değerlendirilmesi ilaçta kalım için önemli olabilir. 

Anahtar kelimeler: Psöriatik Artrit, İlaç Uyumu, Kısa İlaç Anketi, İlaçlar hakkındaki inançlar anketi (BMQ), Romatoloji Uyum Anketi

Abstract:
Aim: In this study, we aimed to evaluate medication adherence and belief in psoriatic arthritis (PsA) patients using questionnaires and review the factors that may be associated with it. We also planned to determine the predictive factors by examining adherence-related factors.
Methods: The study included 204 patients who were followed up at the Izmir Kâtip Çelebi University Faculty of Medicine Rheumatology Clinic and classified as PsA according to the Classification Criteria for Psoriatic Arthritis (CASPAR). The control group consisted of 52 patients with rheumatoid arthritis (RA) who were classified according to the 2010 ACR classification criteria. Demographic and clinical characteristics of all patients, as well as current treatments used, were collected using a standard form. Activity and quality of life were assessed using composite indices. Brief Medication Questionnaire (CQQ), Rheumatology Medication Compliance Questionnaire (CQR-T) and 5-question short form CQR-5 questionnaires were used to assess medication adherence. Beliefs about Medicines Questionnaire (BMQ), which consisted of 18 questions, was applied to evaluate belief.
Results: Age [52.9 (11.5) vs 55.9 (9.8)] and gender (female sex 70.6% vs 82.7%) distributions were found to be similar in both PsA and RA groups. The groups differed in education, smoking, marital, and employment status. PsA patients had shorter disease duration compared to RA patients [11 (9.2) vs 12.9 (10.9), p:0.018]. While more tender joints were detected in PsA [5.5 (9.7) vs 2.3 (4.7), p:0.007], the number of swollen joints was evaluated as similar. The DAS28-CRP value calculated for disease activity was also higher in the PsA group [3.1 (1.3) vs 2.5 (1.0), p:0.007]. No difference was found between the two patient groups regarding the number and distribution of co-morbidities. Leflunomide (26% vs 50%, p:0.001) and corticosteroid (21% vs 57.7%, p<0.001) use rates were found to be higher in RA patients. On the other hand, the use of biological agents and methotrexate was similar between the two groups. According to KIA, the rate of patients with non-adherence to medication was found to be 64% in PsA and 51.7% in RA. When examined according to KIA subgroups, it was found that the rate of non-adherence due to medication regimen was higher in PsA patients than in RA (14.8% vs 3.8%, p:0.034). The mean results of other compliance assessment questionnaires, CQRT and CQR-5, were similar in both groups. The non-adherence rate calculated according to CQR-T was evaluated as 58.8% for PsA and 48.1% for RA. The agreement rate of these two questionnaires was calculated as low as 45.8%. In the treatment belief assessment made with BMQ, the general harm mean was found to be higher in the PsA group [9.9 (2.9) vs 9.2 (2.6), p:0.03)], while other measurements were similar. When the patient groups were examined according to BMQ, it was seen that the ambivalent patient group (high concern- high necessity) constituted the majority in both groups. No difference was found between demographic and clinical characteristics in the classification made according to medication compliance in PsA patients. Again, quality of life and disease activity assessments were similar. It was seen that methotrexate use was higher in the uncompliant patient group (47.2% vs 68.5%, p:0.003). The means of other medication compliance questionnaires and belief assessments were similar in the groups where compliance was evaluated according to KIA. In the patient groups, the ambivalent group constituted the majority.
Conclusion: According to both questionnaire assessments, high rates of medication non-adherence were observed in the PsA and RA patient groups. Medication regimen and MTX use were found to be associated with non-adherence. Again, in both patient groups, the fact that the majority of patients remained in the ambivalent patient group in the assessment made according to belief is one of the factors that may affect adherence. Evaluation of long-term outcomes related to non-adherence and belief may be critical for drug survival.
Keywords: Psoriatic Arthritis, Beliefs about Medicines Questionnaire, Drug Adherence