Sosyal bilgiler öğretmenlerinin kaynaştırma öğrencileriyle yürüttükleri derslere yönelik deneyimlerinin incelenmesi
Researching the experiences of social studies teachers for the courses they conduct with inclusion students
Yazar: SELİN GÜL TOPBAŞ
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET AKPINAR
Trabzon Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bireyselleştirilmiş öğretim yöntemi = Individual teaching method ; Kaynaştırma eğitimi = Inclusive education ; Sosyal bilgiler dersi = Social studies course ; Sosyal bilgiler eğitimi = Social studies education ; Sosyal bilgiler öğretimi = Social studies teaching ; Özel eğitim = Special education ; Öğrenme güçlüğü = Learning difficulty ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Her bireyin gelişimsel ve bilişsel özellikleri farklıdır. Gelişimsel açıdan akranlarından anlamlı düzeyde farklılıklara sahip özel gereksinimli bireylerin çevreleriyle etkileşim halinde olabilmeleri adına kaynaştırma eğitimi önemli bir unsurdur. Bireye çevresine uyum sağlayabilmesi, kendi özelliklerinin farkına varması, sosyalleşmesi ve iletişim becerilerinin geliştirilmesi noktasında sosyal bilgiler dersinin olumlu etkisi yadsınamaz bir gerçektir. Bu durum hem kaynaştırma eğitiminin hem de sosyal bilgiler dersinin ortak amaca hizmet ettiğini göstermektedir. Bireyin çevresine uyumu noktasında aktif rol oynayan sosyal bilgiler öğretmenlerinin; kaynaştırma öğrencileriyle yürüttükleri dersleri nasıl planladıklarının ve uyguladıklarının incelenmesi gerekliliğini ortaya çıkarmaktır.
Çalışmanın amacı; sosyal bilgiler öğretmenlerinin kaynaştırma öğrencileriyle yürüttükleri derslere yönelik deneyimlerini tespit etmektir. Bu araştırma betimsel tarama modeli ile gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın örneklemini 2020-2021 eğitim-öğretim yılında Trabzon ilinde görev yapan ve öğrenme güçlüğü olan kaynaştırma öğrencilerine sahip 55 sosyal bilgiler öğretmeni oluşturmaktadır. Dilber'in (2017) araştırmasında kullanmış olduğu açık uçlu anket ve yarı yapılandırılmış mülakat formlarında birtakım düzenlemelere gidilmiş ve bu veri toplama araçlarıyla veriler toplanmıştır. Açık uçlu anket Trabzon ilinde görev yapan 55 sosyal bilgiler öğretmenine uygulanmış ve anketlerden elde edilen bulgular doğrultusunda daha derinlemesine bilgiler elde etmek amacıyla 15 sosyal bilgiler öğretmeni ile mülakatlar yürütülmüştür. Çalışmadan elde edilen verilerin analizinde betimsel ve içerik analizinden yararlanılmıştır. Yürütülen çalışma sonucunda sosyal bilgiler öğretmenlerinin Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı (BEP) hazırlama sürecinde; yeterli düzeyde bilgiye sahip olmadıkları, özel eğitim alanındaki kaynak ve dokümanlardan yeterince yararlanmadıkları, öğrenci özelliklerine uygun ölçme yöntem ve teknikleri kullanmadıkları, öğrencilerin çoğunlukla sosyal gelişimlerini dikkate aldıkları tespit edilmiştir. BEP uygulama sürecinde ise öğretmenlerin; zaman ve sınıf yönetimi konusunda eksikliklerinin olduğu, birçoğunun özel eğitim öğretmeniyle iş birliği içerisinde olmadığı ve fiziki olanakların yeterli olmadığı sonucuna varılmıştır. Kaynaştırma sürecini daha verimli kılmak adına öğretmen ve öğretmen adaylarına özel eğitim alanında daha kapsamlı ve uygulamaya yönelik eğitimler verilebilir ve hizmet içi mesleki eğitim çalışmalarına katılımları teşvik edilebilir. Milli Eğitim Bakanlığı'nca gerekli doküman ve materyaller öğretmenlere sağlanabilir. Her okulda özel eğitim öğretmeni ve destek eğitim sınıfının bulunması bu süreçte yaşanılacak sorunları en aza indirebilir.

Abstract:
Each individual has different developmental and cognitive characteristics. Inclusion education is an important element for individuals with disabilities who have significant developmental differences from their peers  in order to interact with their social environment. The positive impact of the social studies course on the individual to adapt to his/her social environment, to be aware of his/her own characteristics, to socialize and to develop communication skills is an undeniable fact. This fact indicates that both inclusive education and social studies course serve the common purpose. Under these circumstances, it is revealed the necessity of researching of how social studies teacher, who take an active role in the adaptation of the individual to his/her social environment, plan and implement the lessons they carry out with the inclusion students. 
The purpose of this study is to define the experiences of social studies teachers for the lessons they conduct with inclusion students. This research was carried out with descriptive research model. The sample of the study consists of 55 social studies teachers, who have inclusion students with learning difficulties, working in Trabzon in the 2020-2021 academic year. Following a number of adjustments were made in the open-ended questionnaire and semi-structured interview forms used by Dilber (2017) in her research, the data of this study were collected with these data collection tools. The open-ended survey was applied to 55 social studies teachers working in Trabzon and interviews were conducted with 15 social studies teachers in order to provide more in-depth information in line with the findings obtained from the surveys. In the analysis of the data obtained from the study, descriptive and content analysis were used. As a result of the work carried out, during the process of preparing the Individualized Education Program (IEP), it has been determined that social studies teachers do not have sufficient knowledge, do not benefit sufficiently from the resources and documents in the field of special education, do not use measurement methods and techniques appropriate to student characteristics, and mostly take into account the social development of students. In implementation period of IEP, it was concluded that teachers had not full competence regarding time management and the classroom leading, many of them were not in cooperation with the special education teacher and the physical facilities were not sufficient. For the purpose of making the inclusion process more efficient, teachers and teacher candidates might be given more comprehensive and practical trainings in the field of special education and their participation in in-service vocational training activities might be encouraged. The necessary documents and materials might be provided to teachers by the Ministry of National Education. The presence of a special education teacher and a supportive education class in every school might minimize the problems to be experienced in this period.