3. basamak bir hastanede COVİD-19 pandemisinin antibiyotik kullanımına etkisinin değerlendirilmesi, nokta prevalans çalışması
Evaluation of the effect of the COVİD-19 pandemic on antibiotic use in A STEP 3 hospital, point prevalence study
Yazar: BURCU ÇALIŞKAN DEMİRKIRAN
Danışman: PROF. DR. HANEFİ CEM GÜL
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Gülhane Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Ana Bilim Dalı / Enfeksiyon ve Klinik Mikrobiyoloji Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji = Infectious Diseases and Clinical Microbiology
Dizin: Antibiyotikler = Antibiotics ; COVID 19 = COVID 19 ; Korona virüs enfeksiyonları = Coronavirus enfections ; Korona virüsler = Coronaviridae ; Pandemiler = Pandemics ; Prevalans = Prevalence ; İlaç kullanımı = Drug utilization ; İlaç kullanımını değerlendirme = Drug utilization review

Özet:
Amaç: Çin'de Aralık 2019'ta SARS-CoV-2 virusunun ortaya çıkışı ve tüm dünyaya
yayılımıyla dünyada olduğu gibi ülkemizde de COVID-19 pandemisi yaşanmıştır.
Pandemi başlangıcında küresel düzeyde olduğu gibi ülkemizde de yoğun ve
uygunsuz bir antibiyotik tüketimi olmuştur. COVID-19 pandemisinde erken
dönemde artan antibiyotik tüketiminin uzun vadede durumu belirsizdir. Bu çalışmada
Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde yatan erişkin hastalarda pandeminin
ikinci yılında antimikrobiyal ilaç kullanım durumunun belirlenmesi, pandemi öncesi
durum ile kıyaslanarak COVID-19 pandemisinin antibiyotik kullanımına etkisinin
değerlendirilmesi amaçlandı.
Gereç ve Yöntem: Çalışma retrospektif nokta prevalans çalışması olup çalışmada
11.02.2020 ve 03.01.2022 tarihlerinde Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesinde
yatmakta olan 18 yaş ve üzeri antibiyotik alan hastalar değerlendirildi. Hastaların
yaş, cinsiyet, klinikleri, komorbid durumları kaydedildi. Avrupa Hastalık Önleme ve
Kontrol Merkezi (ECDC)'nin belirlediği komorbid hastalıklara göre Mc Cabe
skorları kaydedildi. Kullanılan antimikrobiyal ilaç adı, veriliş yolu, kullanım nedeni,
kullanım şekli, varsa kültür sonucu ve tedaviye duyarlılık durumu, enfeksiyon
kaynağı, Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji konsültasyon durumu,
konsültasyon önerilerine uyum, tedavi uygunsuzluk durumları ve nedenleri dosya
veya otomasyon sistemi üzerinden kaydedildi. Antibiyotikler Dünya Sağlık Örgütü
(DSÖ) Temel İlaçların Seçimi ve Kullanımı Uzman Komitesi tarafından geliştirilen
AWaRe(Access/erişim, Watch/izleme, Reserve/rezerv) sınıflamasının 2021
güncellemesine göre kategorize edilerek klinikler arası değişim değerlendirildi. Elde
edilen veriler Statistical Packages for the Social Science (SPSS; IBM; Chicago, IL)
23 istatistik programıyla analiz edilerek pandemi öncesi ve pandeminin ikinci
yılındaki antibiyotik kullanımı ve uygunsuzluk durumları değerlendirildi.

Bulgular: Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde pandemi öncesi dönemde
yatan erişkin hastaların 323(%36,4)'ü, pandemi döneminde ise 361(%50,1)'i en az
bir antimikrobiyal ilaç kullanmıştı (p<0,001). COVID-19 kliniklerinde yatan 102
hastanın ise 47(%46)'si en az bir antimikrobiyal ilaç kullanmaktaydı. Pandemi
öncesi 503 antimikrobiyalin 343(%68,2)'ü parenteral kullanılırken pandemi
döneminde 557 antibiyotiğin 449(%80,6)'u parenteral kullanılmıştı (p<0,001). Antimikrobiyaller her iki dönemde de en sık ampirik olarak solunum sistemi
enfeksiyonlarına yönelik kullanılmıştı ve cilt/yumuşak doku enfeksiyonlarında artış
mevcuttu (p:0,008). Pandemi öncesi ve pandemi döneminde en sık kullanılan ilk iki
antibiyotik sırasıyla piperasilin tazobaktam ve imipenem/meropenem idi. Üçüncü
sıklıkla pandemi öncesi seftriakson kullanılırken pandemi döneminde florokinolonlar
kullanılmıştı. AWaRe sınıflamasına göre değerlendirildiğinde pandemi döneminde
"Access" grubunda azalma görülürken "Watch" ve "Reserve" grubunun
kullanımında artış görüldü. Pandemi öncesi 209(%64,7) hastanın Enfeksiyon
Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji (EHKM) konsültasyonu mevcut olup
konsültasyon önerilerine uyum %100'dü. Pandemi döneminde ise 247(%68,4)
hastanın konsültasyonu mevcut olup önerilere uyum 227(%91,9) ile azalmıştı
(p<0,001). Pandemi öncesi dönemde yatan hastaların aldığı tedavilerin 64(%19,8)'i
uygunsuz iken pandemi döneminde bu oran 100(%27,7) ile artmıştı (p:0,016). En sık
uygunsuzluk nedeni her iki dönemde de uzamış cerrahi profilaksilerdi (p:0,2).
Uygunsuz antibiyotik kullanımının en sık görüldüğü klinikler pandemi öncesi
dönemde genel cerrahi ve ortopedi iken pandemi döneminde genel cerrahi ve kadın
hastalıkları/doğum kliniği idi.
Sonuç: COVID-19 pandemisinin erken dönemlerinde yoğun ve uygunsuz antibiyotik
kullanımı olmuştur. Pandeminin ilerleyen dönemlerinde bu oran azalsa da halen
yüksekliğini korumaktadır. Pandemiyle birlikte uygunsuz antibiyotik kullanımındaki
artışın uzun vadede etkileri belirsiz olmakla birlikte antimikrobiyal dirence olumsuz
katkısı kaçınılmazdır. Antibiyotik kullanım sürecinin doğru bir şekilde anlaşılması,
antibiyotik uygulamalarını iyileştirmeye yönelik müdahalelere rehberlik edebilir.

Anahtar Kelimeler: Antibiyotikler, COVID-19 pandemisi, uygunsuz ilaç kullanımı

Abstract:
Aim: With the emergence of the SARS-CoV-2 virus in China in December 2019 and
its spread to the whole world, COVID-19 pandemic has occurred in our country as
well as in the World. At the beginning of the pandemic, there was an intense and
inappropriate consumption of antibiotics in our country as well as most other
countries. The long-term status of increased antibiotic consumption in the early
phase of the COVID-19 pandemic is uncertain. In this study, it was aimed to
determine the antimicrobial drug using in the second year of the pandemic in adult
patients hospitalized in Gülhane Training and Research Hospital, and to evaluate the
effect of the COVID-19 pandemic on antibiotic use by comparing it with the pre-
pandemic situation.
Materials and Methods: The study is a retrospective point prevalence study, and
patients aged 18 years and over who were hospitalized in Gülhane Training and
Research Hospital on 11.02.2020 and 03.01.2022 were evaluated. Age, gender,
clinics and comorbid conditions of the patients were recorded. Mc Cabe scores were
recorded according to the comorbid diseases determined by the European Center for
Disease Prevention and Control (ECDC). The name of the antimicrobial drug used,
route of administration, reason for use, administration route, culture result, source of
infection, Infectious Diseases and Clinical Microbiology consultation status,
compliance with consultation recommendations, inappropriate treatment and reasons
were recorded through the file or automation system. Inter-clinical variation was
evaluated by categorizing antibiotics according to the 2021 update of the
AWaRe(Access, Watch, Reserve) classification developed by the WHO Expert
Committee on the Selection and Use of Essential Medicines. The data were analyzed
using 23 statistical programs from Statistical Packages for the Social Science (SPSS;
IBM; Chicago, IL) and antibiotic use and inappropriateness were evaluated before
the pandemic and in the second year of the pandemic.

Results: In Gülhane Training and Research Hospital, 323 (36.4%) of the adult
patients hospitalized in the pre-pandemic period and 361 (50.1%) during the
pandemic period used at least one antimicrobial drug (p<0.001). Of the 102 patients
hospitalized in COVID-19 clinics, 47 (46%) were using at least one antimicrobial
drug. While 343 (68.2%) of 503 antimicrobials were used parenterally before the
pandemic, 449 (80.6%) of 557 antibiotics were used parenterally during the
pandemic period (p<0.001). Antimicrobials were most commonly used for
respiratory system infections in both periods, and there was an increase in skin/soft
tissue infections (p:0.008). The first two antibiotics most frequently used before and
during the pandemic were piperacillin tazobactam and imipenem/meropenem,
respectively. While ceftriaxone was used third frequently before the pandemic,
fluoroquinolones were used during the pandemic period. When evaluated according
to the AWARe classification, there was a decrease in the "Access" group during the
pandemic period, while the use of the "Watch" and "Reserve" groups increased.
Before the pandemic, 209 (64.7%) patients had Infectious Diseases and Clinical
Microbiology (EHCM) consultation, and compliance with the consultation
recommendations was 100%. During the pandemic period, 247 (68.4%) patients had
consultations, and compliance with the recommendations decreased by 227 (91.9%)
(p<0.001). While 64 (19.8%) of the treatments received by inpatients in the pre-
pandemic period were inappropriate, this rate increased to 100 (27.7%) during the
pandemic period (p:0.016). The most common reason for non-compliance was
prolonged surgical prophylaxis in both periods (p:0.2). While the clinics where
inappropriate antibiotic use was most common were general surgery and orthopedics
in the pre-pandemic period, general surgery and gynecology/obstetrics clinics during
the pandemic period.

Conclusion: There has been extensive and inappropriate use of antibiotics in the
early stages of the COVID-19 pandemic. Although this rate decreases in the later
stages of the pandemic, it still maintains its high level. Although the long-term
effects of the increase in inappropriate antibiotic use with the pandemic are
uncertain, its negative contribution to antimicrobial resistance is inevitable. A proper
understanding of the antibiotic use process can guide interventions to improve
antibiotic practice.

Key words: Antibiotics, COVID-19 pandemic, inappropriate prescribing