Dağlık Karabağ sorununda Türkiye ve İran'ın politik yaklaşımı ve hedefleri
The approaches and objectives of Turkey and Iranian states in problem of Nagorno-Karabakh crisis
Yazar: YEKTA BARIŞ TURAN
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET GÜNEŞ
Ufuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: AGİT = Organization for Security and Cooperation in Europe ; Azerbaycan = Azerbaijan ; Dağlık Karabağ = Nagorno Karabakh ; Ermenistan = Armenia ; Kafkasya politikası = Caucasus policy ; Karabağ politikası = Karabakh policy ; Türkiye = Türkiye ; Uluslararası politika = International policy ; Çatışma = Conflict ; İran = Iran

Özet:
Kafkasya, sahip olduğu jeopolitik konumu, jeostratejik konumu, var olan doğal kaynakları, enerji zenginliği, etnik ve dinsel yapısı ile tarihin hemen hemen her döneminde önemli bir bölge olarak görülmüştür. Bölgede tarihten bu yana yaşanan huzursuzluklar bir türlü sona erdirilememiştir. Özellikle SSCB'nin yıkılışı sonrası bölge üzerindeki huzursuzluklar iyice kendisini göstermiş olup, farklı zamanlarda farklı devletler arasında çeşitli krizlere neden olmuştur. Bu krizlerin bir kısmı günümüzde dahi henüz çözüme kavuşturulamamıştır. Bölgede yaşanan Dağlık Karabağ Krizi de bu derin ve çözülememiş krizlerden bir tanesidir. Karabağ Krizi 20.yy'ın son döneminde yalnızca Azerbaycan ile Ermenistan arasında yaşanmış basit bir gerginlik veya çatışmadan ibaret değildir. Sorunun en temel nedeni çok daha uzun bir tarihsel geçmişe sahiptir. Sorunun temelinde ve devamında gelişen süreçte etnik ve dini milliyetçilik, bölgesel ve küresel devletlerin çıkarları doğrultusunda uyguladıkları tutarsız politikalar ve ekonomik faktörler etkili olmuştur. Sorunun temelinde yatan sebeplerin ve aktörlerin fazlalığı çözümün de daha karmaşık bir hal almasına neden olmuştur.
Dağlık Karabağ bölgesinde yaşanan ve zaman zaman sıcak çatışmaya dönmüş krizin sonucunda Karabağ da dahil olmak üzere hukuken Azerbaycan toprağı olan bölgelerin yüzde yirmilik bir kısmı Ermenistan Devleti tarafından işgal edilişi, bu işgalin sonucunda bir milyondan fazla insan mülteci durumuna düşmüştür. Başta AGİT bünyesinde kurulmuş olan Minsk Grubu, diğer Uluslararası Örgütler, Bölge ve Dünya Devletlerinin tüm çözüm arayışlarına rağmen 2020 yılı itibarıyla sorun halen tam ve kesin bir çözüme kavuşturulamamıştır. Krizin günümüze dek nihai bir çözüme kavuşturulamamasının birçok farklı sebebi olsa dahi en önemli sebep Ermenistan'ın uzlaşmaz tutumları ve çatışmacı tutumları olmuştur.
Bu çalışmada, Dağlık Karabağ sorununun tarihsel geçmişi, çatışmada etkisi ve rolü olan bölgesel ve küresel aktörlerin sorun karşısındaki tutumları, sorunun nihai çözüme kavuşturulabilmesi için uluslararası alanda yapılan çalışmalar ve çözümün önündeki engeller incelenerek kalıcı bir barış ortamının sağlanmasının şartları ele alınacaktır.

Abstract:
The Caucasus has been regarded as an important region in almost every period of history with its geopolitical location, geostrategic location, existing natural resources, energy richness, ethnic and religious structure. The unrest in the region since the history could not be ended. Especially after the collapse of the USSR, the unrest in the region showed itself and caused various crises between different states at different times. Some of these crises have not been resolved even today. The Nagorno-Karabakh Crisis in the region is one of these deep and unresolved crises. The Karabakh Crisis is not just a simple tension or conflict between Azerbaijan and Armenia in the last period of the 20th century. The root cause of the problem has a much longer historical past. Ethnic and religious nationalism, inconsistent policies implemented by regional and global states in line with their interests, and economic factors were influential in the root and continuation of the problem. The excess of the underlying causes and actors of the problem caused the solution to become more complex.
As a result of the crisis in the Nagorno-Karabakh region, which turned into a hot conflict from time to time, twenty percent of the regions that are legally Azerbaijani, including Karabakh, were occupied by the Armenian State, and as a result of this occupation, more than one million people became refugees. Despite all the efforts of the Minsk Group, which was founded by the OSCE, other International Organizations, the Region and the World States, the issue of 2020 has not been resolved completely and definitively. Even though there are many different reasons why the crisis could not be resolved until today, the most important reason has been the irreconcilable attitudes and confrontational attitudes of Armenia.
In this study, the historical background of the Nagorno-Karabakh conflict, the attitudes of the regional and global actors who have an impact and role in the conflict, the studies carried out in the international field for the final solution of the problem and the obstacles to the solution will be examined, and the conditions of establishing a permanent peace environment will be discussed.