Kadın basketbolcuların farklı günlerdekibesin seçimlerinin değerlendirilmesi
Evaluation of female basketball players' food choices on different days
Yazar: UĞUR YAREN NAZENİN
Danışman: DOÇ. DR. BERİL KÖSE
Başkent Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı / Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Bu çalışma, 2023-2024 sezonunda Türkiye Basketbol Federasyonu'na bağlı Kadınlar Basketbol Süper Liginde oynayan ve araştırmaya gönüllü olan 33 profesyonel kadın basketbolcu ile yürütülmüştür. Kadın basketbolcuların farklı günlerdeki besin seçimlerini değerlendirmek amacıyla yapılmıştır. Basketbolculara ait genel özellikler, antrenman bilgileri, beslenme alışkanlıkları, sporcu besin seçimi ölçeği ve dijital besin görselleri kataloğu anket formu ile yüz yüze ve çevrimiçi ortamda sorgulanmıştır. Çalışmaya katılan basketbolcuların antropometrik ölçümleri; boy uzunluğu (cm), vücut ağırlığı (kg) ve vücut yağ yüzdesi (%) ölçümü araştırmacı tarafından yapılmıştır. Basketbolcuların yaş ortalamaları 25.5±5.96 yıl belirlenmiştir. Basketbolcuların boy uzunlukları ortalama 179,42±7,83 cm, vücut ağırlıkları ortalama 73,55±12,39 kg, vücut yağ oranları ise %17,16±3,34 olarak belirlenmiştir. Basketbolcuların%63,6'sı beslenme eğitimi aldığını ifade etmiştir. Eğitim alanların tamamı diyetisyenden beslenme bilgisi aldığını belirtmiştir. Basketbolcuların, %57,6'sının yeterli ve dengeli beslendiğini düşündüğü, %42,4'ünün ise yeterli ve dengeli beslendiğini düşünmediğini belirtmiştir. Basketbolcuların %72,7'si sezon içerisinde kaçındığı besinler olduğunu belirtmiş, %27,3'ü ise kaçındığı besin olmadığını belirtmiştir. Kaçındığı besin olduğunu belirten basketbolcuların, %24'ü sezon içerisinde kaçındığı besinin fast-food olduğunu belirtirken, %42'si alkol olduğunu, %22'si tatlı olduğunu ve %12'si ise paketli atıştırmalık olduğunu belirtmiştir.  Basketbolcuların %66,7'si daha serbest beslenilen zaman olarak serbest günü belirtmiş, %30,3' ü kazanılan maç sonrası, %3'ü kaybedilen maç sonrası daha serbest beslendiğini belirtmiştir.  Basketbolcuların farklı günlere göre enerji ihtiyacı değerleri arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulunmaktadır (p=,001; p<0,05).  Sporcu Besin Seçimi Ölçeğindeki alt faktörlerin puanlarına bakıldığında en yüksek ortalamaya sahip alt faktör ortalama 4,2±0,55 puanla ''besin değer ve inançları'' olarak bulunmuştur. Basketbolcuların Sporcu Besin Seçimi Ölçeğindeki ''besin değer ve inançları'' alt faktöründen sonra en yüksek puana sahip alt faktörleri sırasıyla ortalama 3,97±0,48 ve 3,97±0,62 ile duyusal çekicilik ve performans alt faktörleridir. Basketbolcuların Sporcu Besin Seçim Ölçeğine verdikleri yanıtlara göre en az puana sahip alt faktör ortalama 3,67±0,42 puanla ''yiyeceğin besinsel özellikleri'' alt faktörü olmuştur. Basketbolcuların antrenman günündeki dijital besin görselleri kataloğuna göre besin seçimi puanlarına bakıldığında en yüksek puana sahip besin grubu ortalama 25,61±10,64 puan ile et, tavuk, balık ve kurubaklagil grubu olmuştur. Basketbolcuların maç ve serbest günündeki dijital besin görselleri kataloğuna göre besin seçimi puanlarına bakıldığında en yüksek puana sahip besin grupları sırasıyla ortalama 26,39±11,4 ve 28,58±10,64 puan ile fast food grubu olmuştur. Basketbolcuların Sporcu Besin Seçimi Ölçeği yiyeceğin besinsel özellikleri alt faktörü ile maç günündeki dijital besin görselleri kataloğu tahıl grubu puanları arasında negatif yönde düşük düzeyde bir korelasyon bulunmuştur (r=-,364; p=0,037). Sonuç olarak, kadın basketbolcuların antrenman, maç ve serbest günlerinde besin seçimlerinin ve besin seçimi faktörlerinin farklı olduğu bulunmuştur. Bu doğrultuda, basketbolculara farklı gün beslenme programlarının kişisel ihtiyaçlara göre düzenlenmesi ve besin seçimlerinin optimize edilmesi önerilmektedir.
Anahtar Kelimeler: basketbol, kadın basketbolcu, beslenme, besin seçimi, sporcu beslenmesi

Abstract:
This study was conducted with 33 professional female basketball players who volunteered to participate and play in the Women's Basketball Super League under the Turkish Basketball Federation during the 2023-2024 season. The aim of the study was to evaluate the food choices of female basketball players on different days. General characteristics, training information, eating habits, athlete food selection scale, and digital food image catalog questionnaire form of the basketball players were questioned face-to-face and online. Anthropometric measurements of the basketball players, including height (cm), body weight (kg), and body fat percentage (%), were taken by the researcher. The average age of the participating basketball players was 25.5±5.96 years. The average height of the basketball players was 179.42±7.83 cm, the average body weight was 73.55±12.39 kg, and the body fat percentage was 17.16±3.34%. 63.6% of the basketball players stated that they had received nutrition education, and all of those who received education indicated that they received nutrition information from a dietitian. 57.6% of the basketball players believed that they were eating adequately and balanced, while 42.4% did not think so. 72.7% (n=24) of the basketball players stated that there were foods they avoided during the season, while 27.3% stated that there were no foods they avoided. Among those who indicated that there were foods they avoided, 24% mentioned fast food, 42% alcohol, 22% sweets, and 12% packaged snacks. 66.7% of the basketball players indicated that they ate more freely on rest days, 30.3% after winning a match, and 3% after losing a match. There was a statistically significant difference in the energy requirements of the basketball players on different days (p=0.001; p<0.05). The highest average sub-factor score on the Athlete Food Selection Scale was found to be "food values and beliefs" with an average of 4.2±0.55 points. The highest scores following the "food values and beliefs" sub-factor were "sensory appeal" and "performance" sub-factors, with averages of 3.97±0.48 and 3.97±0.62, respectively. The sub-factor with the lowest score on the Athlete Food Selection Scale was the "nutritional properties of the food" sub-factor, with an average of 3.67±0.42 points. According to the digital food image catalog on training days, the food group with the highest selection score was the meat, chicken, fish, and legumes group, with an average of 25.61±10.64 points. On match and rest days, the food groups with the highest selection scores were the fast food group, with averages of 26.39±11.4 and 28.58±10.64 points, respectively. A low level of negative correlation was found between the "nutritional properties of the food" sub-factor on the Athlete Food Selection Scale and the grain group scores on the digital food image catalog on match days (r=-0.364; p=0.037). In conclusion, it was found that the food choices and food selection factors of female basketball players differed on different days. In this context, it is recommended that different day nutrition programs for basketball players be organized according to individual needs and that food choices be optimized.
Keywords: basketball, female basketball players, nutrition, food selection, athlete nutrition