Kur'ân kaynaklı tasavvuf kavramları
Qur'an-originated sufism concepts
Yazar: MAHMUD ESAD ERKAYA
Danışman: DOÇ. DR. HAYRİ KAPLAN
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Din = Religion
Dizin: Istılah = Term ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Tasavvuf = Mystic ; İslamiyet = Islam

Özet:
Tarikatların teşekkülü öncesi dönemde tasavvuf klasiklerinde yer alan kavramlar ve bu kavramların istidlâl edildiği âyetlerden hareketle mutasavvıflarca Kur'ân kaynaklı olarak takdim edilen tasavvuf kavramlarını ele alan bu çalışma "Giriş" bölümü ile birlikte üç bölümden oluşmaktadır. "Giriş" bölümünde araştırmanın konusu, amacı, kapsamı, yöntemi, kaynakları ve kavramsal çerçeve ele alındıktan sonra tarikatlar öncesi dönemde teşekkül eden tasavvuf kavramlarından genel olarak bahsedilmektedir. Ayrıca bu bölümde, çalışmada esas alınan tasavvuf klasiklerinde yer alan kavramlar Kur'ân ile istidlâli bakımından tablolar halinde ele alınmıştır. 
İkinci bölümde Kur'ân'da zâhir anlamı ile yer alan kavramlar üzerinde durulmuştur. Bu kavramlar da farklı türevleriyle Kur'ân'da yer alanlar ve almayanlar olarak iki başlık altında değerlendirilmiştir. Daha sonra konularına göre tasnif edilerek müfessirlerin yorumları doğrultusunda Kur'ân'ın zâhir anlamına uygunluğu açısından irdelenmiştir. Üçüncü bölümde ise âyetlerin işârî anlamlarından istidlâl edilen tasavvuf kavramlarına yer verilmiştir. Bu kavramlar da Kur'ân'da yer alma şekli ve konuları açısından gruplandırılarak ele alınmıştır. 
Çalışmamız neticesinde tasavvuf klasiklerinde yer alan 311 kavramın 143 tanesinin âyetlerle istidlâl edilerek sunulmuş olduğu anlaşılmıştır. Bu kavramlar için kaynak gösterilen âyetler incelendiğinde, kavramların yarıya yakınının âyetlerin zâhir anlamları ile uyum içerisinde istidlâl edilmiş olduğu, diğer kısmının ise ancak işârî teviller neticesinde söz konusu kavramlar ile irtibatlandırıldığı görülmüştür. Buradan hareketle kavramların, kaynak gösterilen âyetlerin zâhir anlamlarına yahut işârî tevillerine dayandırılması açısından iki ayrı bölümde sunulması tercih edilmiştir.


Anahtar kelimeler: Kur'ân, tasavvuf kavramları, ıstılah, işârî yorum.

Abstract:
This study which deals with Qur'an-originated sufism concepts in the main sufî classical books in the period before the formation of sufi orders consists of three chapters including an introduction. In the introduction chapter, after the subject of research, objectives, scope, methods, resources and conceptual framework have been discussed, we then presented the subject sufism's terminology in the period before the formation of sufi orders in general. Additionally in this section, concepts which in the main sufî classical books are examined in the tables.
In the second section the concepts of ostensible (zâhir) in the Qur'an is discussed. These concepts were evaluated under two headings: "Concepts located with different derivatives in the Qur'an." and "Concepts located with meaning in the Qur'an." These concepts in this section have been divided into the above subjects. In the third section, emphasis has been put onto Qur'anic verses with an isharî meaning/mystical interpretation. These concepts are discussed in terms of the state and topic and how it takes part in the Qur'an.
As a result of our study, 143 of 311 concepts in the main sufî classical books are deduced from the Qur'an. When examining the verses which were quoted as the authority for these concepts, we recognized that almost half of these concepts were deduced from ostensible meaning of the verses. Other concepts were deduced from the isharî meaning/mystical interpretations of the verses.



Keywords: Qur'an, sufism concepts, terminology, mystical interpretations.