Üstün yetenek, eğitim ve müzik: Bilsem örneği
Giftedness, education and music: Bilsem example
Yazar: ELVAN EROL
Danışman: PROF. DR. AYHAN EROL
Dokuz Eylül Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Müzik Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Müzik = Music

Özet:
Zekâ, yetenek ve üstün yetenek olguları, toplumların değerlerine ve kültürel normlarına göre şekillenebilen karmaşık bir yapıya sahiptir. Kültürel bağlamda yapılan zekâ ve yetenek tanımları, kültürler arasındaki farklılıklar sebebiyle değişkenlik göstermektedir. Bu nedenle zekâ ve yetenek kavramlarının, bireysel bir olgu olmaktan ziyade, toplumsal yapılar, uygulanan eğitim politikaları, kültürel normlar bağlamında ele alınması gerekmektedir. Bu yaklaşımlar, zekâ ve yeteneğin sosyo-kültürel bir değer olarak görüldüğünü ve bireylerin sahip olduğu potansiyelin, resmî kurumlar tarafından, toplumun beklentilerine göre şekillendiğini ortaya koymaktadır. Bu çalışma, müzik alanında yapılan yetenek tanımlarını ve uygulanan yetenek testleri sonucu üstün yetenekli tanısı alan bireylerin eğitimini, kültürel bağlam ve eğitim politikaları üzerinden tartışmaktadır. 
Üç bölümden oluşan çalışmanın ilk bölümünde, zekâ, yetenek ve üstün yetenek kavramları teorik bir perspektiften ele alınmış, bu kavramların kültürel ve tarihsel süreçte nasıl şekillendiği üzerinde durulmuştur. Yetenek ve zekânın genetik faktörlerle mi, yoksa kültürel bağlamla mı şekillendiğine yönelik tartışmalar, bu kavramların geleneksel ve modern toplumlarda nasıl yorumlandığını ve ele alındığını analiz eden, literatür taramalarıyla desteklenmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde, eğitim, zekâ ve yetenek ilişkisinin yanı sıra, müzikâl kültürlenme sürecinin, bireylerin müziksel gelişimi üzerindeki etkilerine odaklanılarak, öğrenme öğretme sürecindeki öğrenen ve öğreten rolleri üzerinde durulmuştur. Müzik eğitimine ait formal ve informal süreçlerin, kültürel bağlamda nasıl şekillendiği ve toplumsal kimlik inşasında, müziğin nasıl bir rolünün olduğu etnomüzikolojik bir perspektifle tartışılmıştır. Üçüncü bölümde ise, modern toplumların yetenek algısı bağlamında, Türkiye'de üstün yetenekli öğrencilerin eğitimine yönelik geliştirilen bir model olan BİLSEM'ler, kuruluş amaçları, öğrenci tanılama süreçleri ve eğitim uygulamaları göz önünde bulundurularak ayrıntılı bir şekilde incelenmiştir. Etnografi yöntemi kullanılarak, öğrenci, öğretmen, ebeveyn ve yönetici rolleri üzerinden, yetenek algılarına dair çıkarımlar yapılmıştır.

Bu çalışma, BİLSEM' lerin üstün yetenekli olarak tanılanan öğrencilere yönelik sunduğu farklılaştırılmış eğitim olanaklarını; eğitim politikaları, toplumsal algılar, kültürel sermaye ve eğitimde fırsat eşitliği bağlamında inceleyerek, alana katkı sunmayı amaçlamaktadır.
Anahtar Kelimeler: Üstün Yetenek, Eğitim, Müzik Eğitimi, Etnomüzikoloji, BİLSEM, Kültürel Sermaye.

Abstract:
The concepts of intelligence, talent and giftedness have a complex structure that can be shaped according to the values and cultural norms of societies. Cultural definitions of intelligence and talent vary due to differences between cultures. For this reason, the concepts of intelligence and talent should be considered in the context of social structures, educational policies and cultural norms rather than being an individual phenomenon. These approaches reveal that intelligence and talent are seen as socio-cultural values and that the potential of individuals is shaped by official institutions according to the expectations of society. In this study, the definitions of talent in the field of music and the education of individuals diagnosed as gifted as a result of talent tests are discussed in terms of cultural context and educational policies. 
In the first part of the study, which consists of three parts, the concepts of intelligence, talent and giftedness are discussed from a theoretical perspective and how these concepts have been shaped in the cultural and historical process is emphasized. Discussions on whether talent and intelligence are shaped by genetic factors or cultural context are supported by literature reviews that analyze how these concepts are interpreted and handled in traditional and modern societies. In the second part of the study, in addition to the relationship between education, intelligence and talent, the effects of the process of musical acculturation on the musical development of individuals are focused on the roles of the learner and the teacher in the learning-teaching process. How the formal and informal processes of music education are shaped in a cultural context and what role music plays in the construction of social identity are discussed from an ethnomusicological perspective.  
In the third part, BİLSEMs, a model developed for the education of gifted students in Turkey in the context of modern societies' perception of talent, are examined in detail, taking into account their founding purposes, student identification processes and educational practices. Using ethnography method, inferences were made about the perceptions of giftedness through the roles of students, teachers, parents and administrators.
This study aims to contribute to the field by examining the differentiated education opportunities offered by BİLSEMs for students identified as gifted in the context of educational policies, social perceptions, cultural capital and equal opportunity in education.
Keywords: Giftedness, Education, Music Education, Ethnomusicology, BİLSEM, Cultural Capital.