Osmanlı Devleti'nin son dönemlerinde Kiğı'da eğitim
Education in Kiğı in the last periods of the Ottoman State
Yazar: YONCA ÖZEGE
Danışman: PROF. DR. EMİNE GÜMÜŞSOY
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Tarih = History
Dizin: Bingöl-Kiğı = Bingöl-Kiğı ; Eğitim = Education ; Eğitim kurumları = Education establishments ; Eğitim tarihi = Educational history ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period

Özet:
Günümüzde Bingöl iline bağlı bir ilçe olan Kiğı, Osmanlı Dönemi idari yapılanması içerisinde bir kaza ve sancak merkezi olarak yer almıştır. Yavuz Sultan Selim'in 1514 yılında gerçekleştirdiği İran Seferi sonucunda Osmanlı topraklarına katılmıştır. İlk olarak Diyarbakır Beylerbeyliği'ne bağlanan Kiğı, 1535 yılında Erzurum Beylerbeyliği'nin kurulmasıyla buraya bağlı bir kaza merkezi olmuştur. 
Osmanlı Devleti'nde Kiğı Kazası'ndaki eğitim kurumlarının varlığına 19. yüzyılın sonlarında rastlanmaktadır. Medreselerin yanı sıra sıbyan, iptidai ve rüşdiye gibi eğitim kurumlarının açıldığı görülmektedir. Kaza genelinde yaygın eğitim kurumlarını sıbyan ve iptidai mekteplerinin oluşturduğu anlaşılmaktadır. Hem salnamelerin hem de Osmanlı arşiv belgelerinin taranması sonucu sadece Kiğı merkezde 1 rüşdiye mektebinin açılmış olduğu görülmektedir. Bunun yanı sıra hem Kiğı merkezde hem de Kiğı'ya bağlı Çat, Hösnek, Bilice, Haror nahiyeleri ve Licik karyesinde iptidai mektepleri açılmıştır. Söz konusu mekteplere dair 3 ayda bir hazırlanan öğrenci cetvelleri önemli bilgiler içermektedir. Mekteplerde erkek öğrenciler çoğunlukta olmakla birlikte kız öğrencilerinin de eğitim gördüğü tespit edilmektedir. Müslüman ve Hıristiyan nüfusunun bir arada yaşadığı Kiğı'da her iki millete ait eğitim kurumları faaliyet göstermiştir. Kiğı mekteplerinde görev yapan muallimlerden İsmail Hakkı Efendi, Mehmed Nureddin Efendi ve Veysi Kâşif Efendi hakkında ayrıntılı bilgilere ulaşılan önemli şahsiyetler olmuşlardır.

Anahtar Kelimeler: Osmanlı, Kiğı, Mektep, Eğitim.

Abstract:
Kiğı, which is a district of Bingöl province today, took place as a district and sanjak center in the administrative structure of the Ottoman Period. It joined the Ottoman lands as a result of the Iran Campaign of Yavuz Sultan Selim in 1514. Kiğı, which was first connected to Diyarbakir Beylerbeyligi, became a district center connected to Erzurum Beylerbeyligi with the establishment of it in 1535.
The existence of educational institutions in Kiğı District in the Ottoman Empire is found at the end of the 19th century. In addition to madrasas, educational institutions such as sıbyan, iptidai and rüşdiye were opened. It is understood that the primary and primary schools constitute the non-formal education institutions in the district. As a result of scanning both yearbooks and Ottoman archive documents, it is seen that only 1 secondary school was opened in the center of Kiğı. In addition, primary schools were opened both in Kiğı center and in Çat, Hösnek, Bilice, Haror sub-districts and Licik village. The student charts, which are prepared every three months, about the schools in question contain important information. Although male students are in the majority in schools, it is determined that female students are also educated. Educational institutions belonging to both nations operated in Kiğı, where Muslim and Christian populations live together. İsmail Hakkı Efendi, Mehmed Nureddin Efendi and Veysi Kâşif Efendi, who were among the teachers working in Kiğı schools, became important personalities from whom detailed information was obtained.

Keywords: Ottoman, Kiğı, School, Education.