Marmara Bölgesi'nde yetişen bazı bitkilerin cilt leke giderici ve antioksidan aktivitelerinin değerlendirilmesi
Evaluation of skin lightening and antioxidant activities of some plants growing in the Marmara region
Yazar: ZEHRA İLKE MERİÇ
Danışman: PROF. DR. LEYLA BİTİŞ
Marmara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmakognozi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology

Özet:
Amaç: Bu çalışmanın amacı Marmara Bölgesi'nden toplanan bazı bitkilerin antioksidan, antitirozinaz ve güneş koruyucu faktörlerini değerlendirmek ve bu aktivitelerde yüksek etki gösteren bitki türlerinin fenolik madde içeriğinin araştırılmasıdır.
Gereç ve Yöntem: Ekstrelerin antioksidan aktiviteleri DPPH ve CUPRAC, fotoprotektif etkileri SPF, antitirozinaz aktiviteleri dopakrom ve toplam fenolik madde miktar tayinleri ise Folin-Ciocalteu yöntemlerine göre test edilmiştir. Ayrıca en yüksek etkiyi gösteren sekiz türe ait ekstrenin fenolik madde içeriği LC-MS/MS ile analiz edilmiştir.
Bulgular: Çalışılan tüm ekstrelerin antioksidan etkilerinin yüksek olduğu görülmekle birlikte DPPH yönteminde en yüksek etki gösteren bitkiler C. tinctoria, E. helioscopia ve P. major subsp. intermedia, CUPRAC yönteminde ise P. major subsp. intermedia, C. tinctoria ve H. perforatum en yüksek etki gösteren bitkiler olarak belirlenmiştir. Toplam fenolik içerik H. perforatum, P. major subsp. intermedia, E. helioscopia en yüksek aktiviteyi gösterdiği görülmektedir. Tirozinaz inhibisyonu değerlendirildiğinde en yüksek aktiviteyi Sambucus ebulus meyve ekstresi göstermiş, Euphorbia helioscopia ve Astragalus angustifolius sırası ile onu takip etmiştir. Inula oculus - christi yaprak ekstresi en yüksek güneşten koruyucu etkiyi göstermiştir. Seçilen 8 bitkinin fenolik analizi yapıldığında 21 adet fenolik madde varlığı tespit edilmiş ve bu maddelerin bir kısmı bu türler için ilk defa tanımlanmıştır.
Sonuç: S. ebulus meyve, E. helioscopia ve A. angustifolius ekstreleri tirozinaz inhibisyonu açısından gerek nörodejeneratif hastalıklar, gerek kozmetik endüstrisinde cilt leke giderici olarak potansiyeli olduğu görülmüştür. A. angustifolius ekstresinin oldukça yüksek tirozinaz inhibisyonu göstermesi bu alan için bir ilk olmuştur. En yüksek  güneşten koruyucu etki I. oculus-christi olarak belirlenmiştir. P. major hem antioksidan hem de güneşten koruyucu etki bakımından en aktif bitkilerden biridir.  SPF değerleri ilk defa çalışılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Cilt beyazlatıcı, toplam fenolik içerik, güneş koruma faktörü (SPF), fenolik bileşikler.

Abstract:
Objective: The aim of this study is to evaluate the antioxidant, antityrosinase, and sun protection factor activities of certain plants collected from the Marmara Region, and to investigate the phenolic compound content of plant species exhibiting high efficacy in these activities.
Materials and Methods: The antioxidant activities of the extracts were tested using DPPH and CUPRAC assays, their photoprotective effects were assessed by SPF, and their anti-tyrosinase activities were evaluated using the dopachrome method. Additionally, the determination of the total phenolic content was performed using the Folin-Ciocalteu method. Furthermore, the phenolic content of the extracts from the eight species exhibiting the highest effects was analyzed using LC-MS/MS.
Results: While all the studied extracts exhibited high antioxidant effects, the plants with the highest effects in the DPPH assay were determined to be C. tinctoria, E. helioscopia, and P. major, while in the CUPRAC assay, P. major, C. tinctoria, and H. perforatum were identified as the most effective plants. The total phenolic content showed the highest activity in H. perforatum, P. major, and E. helioscopia. When tyrosinase inhibition was evaluated, S. ebulus fruit extract exhibited the highest activity, followed by E. helioscopia and A. angustifolius, respectively. I. oculus-christi leaf extract showed the highest photoprotective effect. Phenolic analysis of the selected 8 plants revealed the presence of 21 phenolic compounds, some of which were identified for the first time in these species. 
Conclusion: S. ebulus fruit extract, E. helioscopia, and A. angustifolius extracts have shown potential as tyrosinase inhibitors in both neurodegenerative diseases and the cosmetic industry for skin spot removal. Particularly, the remarkably high tyrosinase inhibition exhibited by A. angustifolius extract is a first in this field. Furthermore, the sun protection effect of I. oculus - christi was demonstrated for the first time in this study, indicating its potential to be utilized in cosmetic products.
Keywords: Skin whitening; Total phenolic content; Sun protection factor (SPF); phenolic compounds.