Ehl-i Hadis'in kelam anlayışı: el-Lâlekâî örneği
Ehl-i Hadis's approach of kelam: The example of el-Lâlekâî
Yazar: NECMİYE YENER
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MAHSUM AYTEPE
Muş Alparslan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Din = Religion
Dizin: Ehl-i hadis = Ahlu?l-hadith ; Ehl-i sünnet = Ehl-i sunna ; Hadis = Hadith ; Kelam = Islamic theology ; Lalekai = Lalekai ; İslamiyet = Islam

Özet:
Günümüz Müslümanlarının zihin dünyasının şekillenmesinde İslam'ın ilk
dönemlerinde ortaya çıkan ekollerin etkisi büyük olmuştur. Bu nedenle İslam düşünce
tarihinde ortaya çıkan ekolleri anlamak önemli bir çabadır. İslam düşünce ekollerinin
doğru anlaşılması, dönemin sosyal, siyasal, kültürel ve dini yapısının birbiriyle bağlantılı
bir şekilde analiz edilmesini gerektirmektedir. Ekollerin birbiriyle olan etkileşiminin ne
şekilde gerçekleştiğinin tespiti bu süreçte doğru anlaşılmalarını sağlayacaktır.
İslam düşünce tarihinde itikadi alanda başlayan ihtilaflar birçok ekolün oluşmasını
sağlamıştır. Ehl-i Sünnet anlayışına zemin hazırlayanlardan biri olan ve ilk gelenekçiler
olarak bilinen Ehl-i Hadis ekolünün bu ihtilaflar ekseninde değerlendirilmesi
gerekmektedir. Ehl-i Hadis tarihsel süreç içerisinde her zaman Ehl-i Re'y ile olan
ilişkisiyle anılan bir ekol olmuştur. Ehl-i Hadis Ehl-i Re'y olarak kabul ettiği ekollerin
görüşleri üzerinden kendi itikadî görüşlerini savunmuştur. Ehl-i Hadis ekolünün İslam
dininin inanç esaslarını belirleme hususunda kendine özgü yöntemleri ile Ehl-i Sünnet
itikadî anlayışına etkileri ve katkıları bilinmektedir. Cedel ve tevil hususlarında kelam
ilmine mesafeli durmasına ve kelam ilmini eleştirmesine rağmen Ehl-i Hadis'in, kelam
ilmine olan katkısını belirlemek önemlidir.
Ehl-i Hadis âlimleri itikadî alanda birçok eser ortaya koymuştur. Zengin bir akaid
literatürüne sahip olan Ehl-i Hadis ekolü, itikadî alanda benimsemiş olduğu yöntemi
eserlerine yansıtmıştır. Ehl-i Hadis, Kur'ân ve sünneti anlamaya yönelik her türlü te'vil
ve değerlendirmeye karşı çıkmıştır. Ehl-i Hadis kendisini Ehl-i Sünnet ile özdeşleştirip,
Ehl-i Sünnet'in itikadi görüşlerini bir araya getiren eserler telif etmiştir. Bu eserlerde
Kur'ân, hadisler, selef-i salihin olarak gösterdikleri sahabe, tabiin ve tebe-i tabiinden
nakledilen rivayetleri esas alan bir metodu benimsemişlerdir.
Hicri 5. yy. Ehl-i Sünnet'in görüşlerinin net olarak şekillendiği ve toplumun kabul ettiği bir dönemdir. Ehl-i Hadis âlimlerinden Lâlekâî bu dönemde yaşamıştır. Lâlekâî, Ehl-i Sünnet'in itikadi esaslarını ortaya koyan çalışmasıyla Ehl-i Hadis'in hicri 5. asırda benimsemiş olduğu itikadî anlayışını ortaya koymuştur. Bu çalışmada Ehl-i Hadis'in kelam anlayışı Lâlekâî'nin görüşleri temel alınarak ortaya konulmuştur.

Abstract:
The ecoles, societies, groups and understandings that emerged in the early periods
of Islam had a great influence on shaping the mind world of today's Muslims. Therefore,
understanding the ecoles that emerged in the history of Islamic thought is an important
effort. The correct understanding of schools and groups requires an interconnected
analysis of the social, political, cultural and religious structure of the period. The
determination of how the ecoles interact with each other will enable them to be
understood correctly in this process.
The conflicts that started in the history of belief in Islamic thought led to the
formation of many ecoles. The ecole, which prepares the ground for the understanding of
those who follow the sunnahs and complies with the hadiths known as the first
traditionalists, should be evaluated in the context of these conflicts. Those who comply
with hadiths have always been an ecole that is mentioned in the historical process with
its relations with those who respect personal opinions. Based on the opinions of opposing
groups, those who comply with hadiths has revealed a belief. It is known that the those
who comply with hadiths' ecole has its own unique methods in determining the belief
principles of the Islamic religion and its effects and contributions to the understanding of
those who follow the sunnahs faith. Although those who comply with hadiths are distant
from theology and criticizes theology in its subjects about Cedel and Tevil it is important
to determine its contribution to the science of theology.
Those who comply with hadiths' scholars have produced many works in the field
of belief. Those who comply with hadiths ecole, which has a rich akaid literature, has set
out to determine the principles of Islamic religion based on the method it has adopted.
Having a rich faith base literature those who comply with hadiths ecole, based on the
method it adopted it tried to determine the theological principles principles of the religion of Islam. Those who comply with hadiths opposed any kind of interpretation and
evaluation aimed at understanding the Qur'an and sunnah. Those who comply with
hadiths, identified himself with those who follow the sunnahs and copyrighted the works
that bring together those who follow the sunnahs' belief views. In these works, the views
of those who follow the sunnahs regarding belief were revealed based on the narrations
conveyed by the Qur'an, hadiths, the Companions, and the people who were transmitted
from Companions.
Hijri 5th century is a period when the views of those who follow the sunnah are
clearly shaped and accepted by the society. Lalekâi, one of the scholars of those who
comply with hadiths, lived in this period. Lalekâi, with her work revealing the principles
of the faith of those who follow the sunnah, revealed the understanding of theology that
those who comply with hadiths had adopted in the 5th century. There are many scholars
who determine the concept of theology of those who comply with hadiths with their
works. Lalekâi is considered one of these scholars. In this study, the understanding of the
concept of theology of those who comply with hadiths was put forward based on Lalekâi's
views.