Ortaokul öğrencilerinde cinsiyet, anne-baba tutumu, arkadaş baskısı ve bilişsel esnekliğin zorbalıkta seyirci müdahalesinin yordanmasındaki rolü
The role of gender, parent attitude, peer pressure and cognitive flexibility in predicting bystander intervention to bullying among secondary school students
Yazar: GİZEM ORTAÇBAYRAM
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET BİLGİN
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmanın amacı cinsiyet, bilişsel esneklik, akran baskısı ve anne baba tutumunun zorbalığa seyirci olan ergenlerin müdahale davranışını yordayıp yordamadığını incelemektir. Araştırmanın bağımız değişkenleri cinsiyet, bilişsel esneklik, akran baskısı ve anne baba tutumu, araştırmanın bağımlı değişkeni ise zorbalığa seyirci müdahalesi olarak belirlenmiştir. Araştırmanın çalışma grubu ortaokul kademesinde öğrenim gören 6, 7 ve 8. sınıf 257 kız 245 erkek olmak üzere 502 öğrenciden oluşmaktadır. Araştırma verilerinin toplanmasında Kişisel Bilgi Formu, Bilişsel Esneklik Ölçeği, Akran Baskısı Ölçeği, Anne Baba Tutum Ölçeği ve Zorbalığa Seyirci Müdahalesi Ölçeği kullanılmıştır. Araştırma verileri SPSS 29 programı ile analiz edilmiştir. 
 	Yürütülen Çoklu Standart Doğrusal Regresyon Analizi sonucunda cinsiyet, bilişsel esneklik ve anne baba tutumunun öğrencilerin zorbalığa seyirci müdahalesini anlamlı şekilde yordarken akran baskısının ise öğrencilerin zorbalığa seyirci müdahalesi ile ilişkili olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Katılımcıların bilişsel esneklik, anne baba tutumunun kabul/ ilgi, psikolojik özerklik ve denetleme alt boyutları ve cinsiyetin oluşturduğu modelin, zorbalığa seyirci müdahalesi puanlarındaki varyansın .07 'sini açıkladığı görülmüştür. Araştırma sonuçları, bilişsel esneklik, akran baskısı, anne baba tutumu ve cinsiyet ile seyirci olanların zorbalığa müdahalesi arasındaki ilişkiyi gösterir niteliktedir.

Anahtar Kelimeler: Zorbalık, Seyirci Müdahalesi, Bilişsel Esneklik, Akran Baskısı, Ebeveyn Tutumu, Cinsiyet

Abstract:
The purpose of this study is to examine whether gender, cognitive flexibility, peer pressure and parenting styles predict the intervention behavior of adolescents who are bystanders to bullying. The dependent variables of the study were gender, cognitive flexibility, peer pressure and parenting styles, and the dependent variable of the study was determined as bystander intervention to bullying. The study group of the research consisted of 502 students (257 girls and 245 boys) in the 6th, 7th and 8th grades studying at the secondary school level. Personal Information Form, Cognitive Flexibility Scale, Peer Pressure Scale, Parenting Styles Scale and Bystander Intervention to Bullying Scale were used to collect the data. The research data were analyzed with the SPSS 29 program. 
 	As a result of the Multiple Standard Linear Regression Analysis, it was concluded that gender, cognitive flexibility and parenting styles significantly predicted students' bystander intervention to bullying, while peer pressure was not related to students' bystander intervention to bullying. It was seen that the model formed by the participants' cognitive flexibility, acceptance/ responsiveness, psychological autonomy and control sub-dimensions of parenting styles, and gender explained .07 of the variance in bullying bystander intervention scores. The results of the study show the relationship between cognitive flexibility, peer pressure, parental attitude, gender and bystander intervention to bullying. 

Keywords: Bullying, Bystander İntervention, Cognitive Flexibility, Peer Pressure, Parental Styles, Gender