Dijitalleşmenin işletme performansına etkisi: Bankacılık sektöründe bir araştırma
The effect of digitalization on company performance: A research on banking industry
Yazar: AYKUT DENİZ KAYALAR
Danışman: PROF. DR. CEM CÜNEYT ARSLANTAŞ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İşletme Yönetimi ve Organizasyon Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Bankacılık = Banking ; Endüstri 4.0 = Industrial 4.0

Özet:
İşletmeler için dijitalleşme, temel amaçları olan hayatta kalma ve paydaşlarına fayda sağlama açısından, anlam ifade etmelidir. Dijitalleşmenin bu temel amaçlara hizmet edip etmediğini tespit etmenin yollarından biri ise işletmenin performansındaki değişimi gözlemlemektir. Tüketim alışkanlıklarının değişmesi, müşteri beklentilerinin farklılaşması ve rekabetin yoğunlaşmasıyla, işletmelerin dijtalleşmeyi anlamaları ve dijitalleşmeden nasıl faydalanabileceklerini tespit ederek ve stratejilerini belirleyerek, iş modellerini, süreçlerini, insan kaynakları altyapılarını tasarlamaları ve yatırımlarını gerçekleştirmeleri gerekmektedir.

Dijitalleşmeden en çok etkilenen sektörlerden biri bankacılıktır. Bir yandan dijital uygulamaların geliştirilmesi, her yerden ve her zaman veriye erişilebilmesi ve talimat verilebilmesi, yeni değişim araçlarının ortaya çıkması, para transferlerinin anlık olarak ve çok düşük maliyetlerle gerçekleştirilebilmesi, banka şubelerine ve bu şubelerde çalışanlara ihtiyacın azalması, bazı iş ve işlemlerin otomatik olarak yapılabilmesi, yapay zeka sistemleri, akıllı yardımcılar, uzaktan destek, sanal asistan ve benzeri uygulamalar bankacılığın yapısını değiştirmekte, diğer yandan, finansal teknoloji şirketlerinin sektöre yönelik hizmetler geliştirmesi ve tüketici verisini elinde tutan büyük şirketlerin finansal işlemler yapmaya başlaması, bankaların birbirleriyle olan rekabetinin üzerine, bankalar açısından farklı tehditler yüklemektedir. Rekabetin gereği olarak, dijitalleşmeden kaçınamayan bankalar, performans anlamında bir getiri elde edemezlerse, varlıklarını sürdürmekte zorlanacaklardır. Bu bakımdan, dijitalleşmenin işletme performansı üzerinde etkisi olup olmadığı bankalar açısından kritik bir sorudur.
   
Bu tez çalışmasında, dijitalleşmenin işletme performansı üzerindeki etkisi araştırılmıştır. Bu çerçevede, bankacılık sektöründe bir araştırma gerçekleştirilerek, bu araştırmanın detayları ve sonuçları paylaşılmıştır. Tez kapsamında, öncelikle dijitalleşme ve işletme performansı kavramları detaylı bir şekilde incelenmiştir. Dijitalleşme, teknoloji, Endüstri 4.0, dijital dönüşüm kavramları ve bunların birbirleriyle ilişkileri tartışılmış, dijital teknolojiler ayrı başlıklar altında, geniş çaplı olarak incelenmiştir. Dünyada ve Türkiye'de dijitalleşmenin geldiği seviye, dünyada ve Türkiye'de yayınlanan rapor ve araştırma sonuçları temel alınarak, ortaya konulmaya çalışılmıştır. İşletme performansı kavramı, performans kavramının tanımından, işletmeler için ne anlama geldiğine ve ne şekilde ölçüldüğüne kadar geniş bir kapsamda ele alınmıştır.

Araştırmanın odağındaki bankacılık sektöründe dijitalleşme çalışmaları, dünyadaki ve Türkiye'deki gelişmeler, banka işletme performansının ölçüm yöntemleri, Türkiye'deki bankaların işletme performansları detaylı olarak incelenmiştir. Çalışma içerisinde, dijitalleşme, dijital dönüşüm ve Endüstri 4.0 kavramları ile organizasyona ilişkin kavramlar arasındaki ilişkilere yönelik teorik altyapı sunan çalışmalar araştırılmış, faydalanılan başlıca teoriler hakkında bilgi verilmiş ve bu teorileri nasıl bir çerçevede ele aldıkları incelenmiştir. Ayrıca, dijitalleşme, Endüstri 4.0,  dijital teknolojiler ve dijital dönüşümün işletme performansı üzerindeki etkisini ele alan çalışmaların detayları ve sonuçları da incelenmiştir. Bankacılık sektörü özelinde yapılan çalışmalar ayrı bir başlık altında ele alınmıştır.

Araştırma kısmında, Borsa İstanbul'da (BİST) işlem gören 9 bankanın 989 çalışanından toplanan anketler sonucunda elde edilen dijitalleşme verileri, bankaların 5 yıllık finansal performans verileriyle karşılaştırılarak analiz edilmiştir. Dijitalleşmenin ölçülmesinde, Massachusetts Teknoloji Enstitüsü (MIT) ve Capgemini tarafından geliştirilen, 4 alt boyut ve 32 sorudan oluşan dijitalleşme ölçeği kullanılmıştır. Dört alt boyut dijital odaklılık, dijital uygulamalar, dijital yetenekler ile veriye erişim ve birlikte çalışmadır. Ölçeğin geçerliliği ve güvenilirliği doğrulayıcı faktör analizi ile test edilmiştir. Finansal performansı temsilen sermaye yeterlilik oranı (SYO), net karın toplam varlıklara oranı (ROA), net karın özkaynaklara oranı (ROE), şube başına net kar ve personel başına net kar verileri kullanılmıştır. İlişkinin tespitine yönelik olarak korelasyon analizi ve ilişkinin derecesini ve açıklama gücünü daha net görebilmek için regresyon analizleri yapılmıştır. Araştırma sonucunda, yazına uygun olarak dijitalleşmenin işletme performansına pozitif bir etkisi olduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Dijitalleşme, Endüstri 4.0, Dijital Teknolojiler, İşletme Performansı, Bankacılık

Abstract:
Digitalization should make a sense for companies in regard to their main objectives of keeping alive and benefiting to stakeholders. The method to determine whether digitalization serves these goals or not is monitoring the change in the performance of company. With change in consumption habits, differentiation in customer expectations and increase in competition, companies have to understand digitalization, specify how they can get benefit from it, determine their strategies, design business models, processes and human resources structure and make corresponding investments. 

Banking is one of the most affected industries by digitalization. While development of digital applications, accessing to data and making order to banks anytime and anywhere, emergence of novel mediums of exchange, making of money transfers instantly with very low costs, reduction in the need of bank branches and branch staff, making of some transactions automatically, artificial intelligence, smart asistances, online support, virtual assistances and such applications are changing the structure of banking, development of some services by financial technology companies to the market and starting of some financial services by large companies holding huge customer data impose more burden and threat on banks which already are in a competitive environment. Banks, which could not abstain from digitalization by force of competitiveness, would have difficulty in continuing their existence, if they did not get a return in the meaning of performance. In this respect, it is a critical question for banks that whether digitalization has an affect on performance or not.     

In this thesis, the affect of digitalization on company performance was examined. In this context, a research on banking industry was conducted and details and results of this research were shared. Digitalization and company performance terms were widely defined and handled. Digitalization, technology, Industry 4.0, digital transformation concepts and their interrelatednesses were discussed and internet of things, artificial intelligence, machine learning, deep learning, cloud computing, robotic process automation, additive manufacturing, blockchain, cripto currencies, cyber security, big data, virtual reality, augmented reality, mobile technologies, social media and online trade and such digital technologies were widely examined. Digitalization levels reached in the world and in Turkey, were tried to be presented based upon the results of reports and researches published. Company performance was discussed in a wide context from the definition of performance to its meaning for companies and to how it is measured. 

Digitalization attempts in banking industry, which is at the focus of this research, developments in the world and in Turkey, measurement methods of performance in banking industry and performance of banks in Turkey were examined in detail. Researches offering a theoretical frame on the relations between digitalization (and digital transformation and Industry 4.0) and organization concepts were examined, major theories were determined and explained in terms of how they were approached in order to set up a theoretical substructure. Also, details and results of the researches carried out in the literature on the effect of digitalization, Industry 4.0, digital technologies and digital transformation on company performance (under the titles of performance, financial performance, economic performance, organizational performance, business performance, operational performance, supply chain performance, competitiveness and such) were shared. Researches specified in banking industry were discussed under a separate heading. 

In the research part of the thesis, perceived digitalization data obtained from 989 employees from 9 different banks quoted to the Istanbul Stock Exchange were analized with the comparison of 5-year financial performance data of these banks. For measuring perceived digitalization, the scale developed by Massachusetts Institute of Technology and Capgemini, which has 4 sub-dimensions and 32 questions, was used. Four sub-dimensions are digital focus, digital practices, digital talents and data access and collaboration. The validity and reliability of the scale were tested with confirmatory factor analysis and there were no problem encountered. Capital adequecy ratio, return on assets (ROA), return on equity (ROE), net profit per branch and net profit per employee data were used as representatives of performance. For determining the relationship, correlation analyses, for level of relationship and explaining power, regression analyses were used.  A positive affect determined as a result in this research in accordance with the literature. All cross relationships between perceived digitalization and its sub-dimensions (digital focus, digital practices, digital talents and data access and collaboration) and financial performance indicators (capital adequecy ratio, ROA, ROE, net profit per branch and net profit per employee) were examined and discussed in detail. 

With regard to the research results, some suggestions were offered both for the company (and especially bank) managers and researchers.  This research is one of the first studies, examining the relationship of digitalization and company performance in academic level at this detail and it is believed to make contribution to literature. 
	
Keywords: Digitalization, Industry 4.0, Digital Technologies, Company Performance, Banking