Çorum ilinde sürdürülebilir çevresel etkinlik ölçümü: VZA uygulaması
Measurement of sustainable environmental efficiency in Çorum province: DEA application
Yazar: CAN ÖZÜCAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞE CANSU GÖK KISA
Hitit Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Dış Ticaret ve Tedarik Zinciri Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Enerji = Energy
Dizin: Etkinlik = Efficiency ; Sürdürülebilirlik = Sustainability ; Veri zarflama analizi = Data envelopment analysis ; Çevresel etki = Environmental impact ; Çevresel sürdürülebilirlik = Sustainable environment

Özet:
Üretim ve tüketim gereksinimlerini sağlamak için insanoğlu yüzyıllardır doğadaki kaynakları kullanmaktadır. Özellikle nüfus artışı, çarpık kentleşme, endüstrileşme ve hızlı tüketim eğilimi gibi etkenler kaynakların hızlı bir şekilde tükenmesini beraberinde getirmiştir. Artık dünya üzerinde var olan kaynakların korunması ve gelecek nesillere aktarımının sağlanması için daha dikkatli davranılmalı ve çevresel sürdürülebilirliğin sağlanması için yeni önlemler alınmalıdır. Bu kapsamda, şehirler ve bölgeler ekseninde yapılacak ölçümler geleceği öngörebilmek açısından önem kazanmaktadır.
Son yıllarda geniş uygulama alanı bulunan ve kaynak kullanım ölçümünde oldukça kullanışlı olan Veri Zarflama Analizi (VZA) yönteminden literatürde sıkça yararlanıldığı gözlemlenmiştir. Yöntem etkin çıkmayan karar verme birimleri için referans kümesi oluştururken aynı zamanda potansiyel iyileştirmeler hakkında araştırmacıya bilgi niteliğinde öneriler vermektedir. Bu tez çalışmasının amacı, sürdürülebilir çevresel etkinliğin ölçülmesinde VZA tekniğinden yararlanarak, Çorum ili için değerlendirme yapılmasının sağlanmasıdır.  Bu çerçevede Çorum'da 2008-2021 dönemlerinde gerçekleşen çevre harcamaları, elektrik, doğal gaz, petrol, LPG, su, partikül madde, kükürt dioksit, atık su ve katı atık gibi kriterler kullanılarak bir etkinlik ölçümü yapılmıştır. Girdi ve çıktı odaklı olarak Charnes, Cooper ve Rhodes (CCR) ile Banker, Charnes ve Cooper (BCC) modellerine göre yapılan analizde etkinlik sınırını bozan dönemler tespit edilmiştir. Buna göre iyileştirme önerileri ve değerlendirmeler yapılarak çalışma tamamlanmıştır.

Abstract:
Human beings have been using natural resources for centuries to meet their production and consumption needs. Especially factors such as population growth, unplanned urbanization, industrialization and rapid consumption trend brought the rapid depletion of the resources. Now, more care must be taken to protect the existing resources in the world and transfer them to future generations, and new measures must be taken to ensure environmental sustainability. In this context, measurements to be made on the axis of cities and regions gain importance in terms of predicting the future.
In recent years, it has been observed that the Data Envelopment Analysis (DEA), which has a wide application area and is very useful in resource usage measurement, is frequently used in the literature. While the method creates a reference set for ineffective decision-making units, it also provides informative suggestions to the researcher about potential improvements. The aim of this thesis study is to provide an evaluation for Çorum province by using the DEA in measuring sustainable environmental efficiency. In this framework, an efficiency measurement was made by using criteria such as environmental expenditures, electricity, natural gas, petroleum, LPG, water, particulate matter, sulfur dioxide, waste water and solid waste in the 2008-2021 periods of Corum. In the analysis made according to Charnes, Cooper and Rhodes (CCR) and Banker, Charnes and Cooper (BCC) models regarding input and output focus, periods that disrupt the efficiency limit were determined. Accordingly, improvement suggestions and evaluations were made and the study was completed.