NATO'nun değişen Rusya tehdit algısı: Rusya'nın 2008 sonrası askeri müdahaleleri ile Ukrayna Savaşının etkileri
NATO's changing threat perception of Russia: Russia's post-2008 military interventions and the impact of the Ukraine
Yazar: MEHMET CANBAZ
Danışman: DOÇ. DR. MERVE SEREN YEŞİLTAŞ
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kafkasya Çalışmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: NATO = North Atlantic Treaty Organisation ; Rusya = Russia ; Tehdit = Threat ; Ukrayna = Ukraine

Özet:
Soğuk Savaş Dönemi'nin en temel özelliği, ABD öncülüğündeki Batı dünyası ve SSCB liderliğindeki Doğu dünyası arasındaki ayrışma ve tehdit algılamaları olmuştur. 1991 yılında Sovyetler Birliği'nin dağılması ve Doğu Bloku'nun çökmesiyle Batılı ilkelerin hâkim olduğu tek kutuplu yeni bir dünyanın kurulacağı değerlendirilmiş, Rusya dâhil olmak üzere eski Sovyet ülkelerinin Batıyla uzlaştırılması hatta birleştirilmesi süreci başlatılmıştır. Bu yıllarda Soğuk Savaş'tan miras kalan, Batı ilkeleri üzerine kurulu savunma ittifakı NATO, SSCB'nin ardılı Rusya'yı temel bir ortak olarak tanımlamak suretiyle konvansiyonel çatışma ihtimallerini ortadan kaldırmaya çalışmış, Rusya, 2000'li yıllarda küresel teröre karşı mücadelede önemli bir ortak olarak konumlandırılmıştır.
Tehdit algısının zayıf olduğu 1990'lı yıllardan, 2004 sonrası politik ve askeri tehdit algılarının yükseldiği döneme karşılıklı adımlarla, aşama aşama gelinmiştir. Bu çalışmada, karşılıklı tehdidin azaldığı ve barışçıl bir Avrupa'nın kurulmaya başlandığı yıllardan, 30 yıl içerisinde Avrupa'da nasıl tekrar sıcak çatışma ortamına dönüldüğü incelenmiş, Avrupa'yı yeni savaş ortamına sürükleyen gelişmelerin tespit edilmesi hedeflenmiştir. Çalışma, literatürdeki kaynaklar ile resmi belgeler, söylevler ve dokümanlar üzerinden teorik temellerin incelenmesi ve seçili örnek olayların analizine dayanmaktadır. Bu yolla, Rusya tarafında NATO'nun doğuya genişletilmemesi konusunda verilen sözler ve güvenliğin tehdit edildiği algısının gelişimi ile NATO tarafının hedefleri ve kararları anlaşılmaya çalışılmıştır.
Çalışmanın birinci bölümünde dünyayı Soğuk Savaş Dönemi Doğu-Batı gerilimi ve karşılıklı tehdit algılamalarının yükselip azalmaları incelenmiş, ikinci bölümde Soğuk Savaş sonrası ilişkilerde yaşanan barış ve iş birliği ortamı araştırılmıştır. Üçüncü bölümde tehdit algılarını tekrar inşa eden gelişmeler izlenmiş, dördüncü bölümde 2008 Rusya-Gürcistan Savaşı'ndan başlayarak yükselen ve Avrupa'yı sıcak çatışma ortamına götüren karşıtlıklar açıklanmıştır.

Abstract:
The most fundamental characteristic of the Cold War period was the divergence and threat perceptions between the US-led Western world and the USSR-led Eastern world. In 1991, with the dissolution of the Soviet Union and the collapse of the Eastern Bloc, it was considered that a new unipolar world dominated by Western principles would be established, and the process of reconciliation and even unification of former Soviet countries, including Russia, with the West was initiated. In these years, NATO, the defense alliance inherited from the Cold War, based on Western principles, tried to eliminate the possibility of conventional conflicts by defining Russia, the successor of the USSR, as a key partner, and Russia was positioned as an important partner in the fight against global terrorism in the 2000s.
From the 1990s, when the threat perceptions were weak, to the post-2004 period of divergent perceptions of political and military threats, two sides have gradually moved from one step to the other. This study aims to analyze how they went from a period of decreasing mutual threat and the establishment of a peaceful Europe to a period of hot conflicts within 30 years, and to identify the developments that led Europe to a new war environment. The study is based on an analysis of the theoretical foundations and selected examples through the sources in the literature and official documents, speeches and documents. In this way, Russia's claims on the promises not to expand NATO to the east and the development of the perception that security was threatened, as well as the goals and decisions of the NATO side were tried to be understood.
The first part of the study analyzed the Cold War-era East-West tensions and the rise and fall of mutual threat perceptions, while the second part explored the peace and cooperation in post-Cold War relations. The third section traces the developments that rebuilt threat perceptions, and the fourth section explains the rising antagonisms that led Europe to hot conflicts starting from the 2008 Russia-Georgia War.