Türk dili ve edebiyatı eğitiminde prozodik kazanımların değerlendirilmesi
Evaluation of prosodic (suprasegmental features) objectives in Turkish language and literature education
Yazar: ŞADAN ALTINOK
Danışman: PROF. DR. İSMET ÇETİN
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Sosyal Bilimler ve Türkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Aday öğretmenler = Candidate teachers ; Prozodi = Prosody ; Türk dili ve edebiyatı = Turkish language and literature ; Öğretmen yetiştirme = Teacher training ; Üniversiteler = Universities

Özet:
Bu araştırmanın amacı, öğretmen adaylarının prozodik yeterliliklerini belirleyip verilen prozodi eğitiminin yeterliliklerine etkisini tespit etmektir. Ayrıca orta öğretim müfredat programı ile Türk dili ve edebiyatı öğretmeni yetiştiren yükseköğretim kurumlarının ders içerikleri prozodik kazanımlar açısından incelenerek durum tespiti yapılıp öneriler sunulmuştur. Çalışmaya esas olan uygulama, 2014-2015 eğitim öğretim yılında Gazi Üniversitesi, Gazi eğitim Fakültesi, Ortaöğretim sosyal Alanlar Eğitimi Bölümü, Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmenliği Anabilim Dalı 5. sınıfta okuyan gönüllülük esasına dayalı 17 öğretmen adayı ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmada deneysel desenlerden tek grup öntest-sontest deseni kullanılmıştır. Uygulama öncesi öğretmen adaylarına farklı türden daha önceden gösterilmeyen beş metin okutularak görüntülü kayıt alınmıştır. Sonrasında sekiz hafta ve haftada 90 dakika süren deneysel uygulama sürecinde nefes eğitimi, noktalama işaretleri, vurgu, tonlama, ezgi/durgu/durak, beden dili gibi prozodik kazanımlara yönelik eğitim verilmiştir. Eğitim sonunda öğrencilere ön test olarak okutulan metinler tekrar okutularak yine görüntülü kayıt alınmıştır. Ayrıca beş metne ek son test ölçümünde iki farklı metin daha okutularak kayıt altına alınmıştır. Ek metin okutulmasının sebebi daha önce okudukları metinlerin hatırlanma ihtimaline karşı destekleyici kontrol unsuru sağlamaktır. Araştırmada veri toplama aracı olarak, araştırmacı tarafından geliştirilen, prozodik yeterliliğin temel unsurlarına göre hazırlanmış üçlü likert tipinde prozodi becerisi davranış gözlem formu kullanılmıştır. Formun yapı geçerliğine kanıt sağlamak amacıyla temel
vii
bileşenler analizi yapılmıştır. Verilerin temel bileşenler analizine uygun olup olmadığı Kaiser-Meyer Olkin (KMO) katsayısı ve Barlett Sphericity testi uygulanmış; güvenirliğine ilişkin kanıt sağlamak amacıyla Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmış ve form ölçüme uygun bulunmuştur. Üç alan uzmanının değerlendirdiği davranış gözlem formlarından elde edilen veriler SPSS programı ile analiz edilerek tablolaştırılmıştır. Veri seti normal dağılım göstermediği için uygulama öncesi ve sonrası puan farklarının karşılaştırılmasında, bağımlı gruplar için t-testi yerine Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi kullanılmıştır. Öğretmen adaylarının bireysel olarak uygulama öncesi ve sonrası aldıkları puanlar sütun grafikleri ile karşılaştırılmalı olarak sunulmuştur. Araştırma sonunda elde edilen nicel veriler öğretmen adaylarının aldıkları eğitim sonrasında prozodik yeterliliklerinin, eğitim öncesine göre anlamlı düzeyde arttığını göstermiştir.

Abstract:
The aim of this research study is to define pre-service teachers' prosodic competencies and determine the effect of prosody education which they have. Besides, the current situation is described, and suggestions are presented after secondary education program and course content of teacher education institutions (higher education) in the field of Turkish Language and Literature have been examined in view of prosodic objectives. The implementation of the study was conducted in 2014-2015 academic year with 17 volunteer pre-service teachers who were educated at the fifth grade in Turkish Language and Literature Department at Gazi University. In this study, the one-group pretest-posttest design was employed as experimental research. Before the implementation, pre-service teachers read five texts in different types which they were not familiar with. Also, they were video-recorded when they read the texts. Afterwards, those teachers had training about prosodic objectives such as breath training, punctuation, stress, intonation, melody/pause, and body language during the experimental implementation process (8 weeks and 90 minutes per week). At the end of training, pre-service teachers read five texts, which were used as pre-test, and they were video-recorded again. In addition to those five texts, pre-service teachers read two more different texts in post-test measurement, and they were recorded. The reason why the participants read additional texts was to provide a supportive control element in the event that they might remember the texts which they read in advance. As a data collection
ix
instrument in this research study, Behaviour Observation Form for Prosody Skill, which was developed in three-level likert type by the researcher in accordance with the fundamental factors of prosodic competencies, was used. Principal Component Analysis was conducted to ensure the construct validity of the observation form. With the aim of understanding whether data set was appropriate to Principal Component Analysis or not, Kaiser-Meyer Olkin (KMO) coefficient was calculated, and Barlett Sphericity Test was administered. In order to get evidence on reliability, Cronbach Alpha coefficient was calculated. The results showed that the observation form was appropriate to measurement. Data gathered through behaviour observation forms, which were reviewed by three field experts, were tabulated after being analyzed in SPSS. Since the data set was not normally distributed, instead of paired-samples T-test, Wilcoxon Signed Rank Test was used to compare the points before and after implementation. Pre-service teachers' individual points before and after implementation were presented comparatively with coloumn charts. The quantitative results obtained at the end of the research study pointed out that pre-service teachers' prosodic competencies increased significantly after they had training.