Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu tanılı çocuk ve ergenlerde erken dönem uyum bozucu şemaların değerlendirilmesi
Evaluation of early maladaptive schemas in children and adolescents diagnosed with attention deficit hyperactivity disorder
Yazar: VOLKAN ALKİŞ
Danışman: DOÇ. DR. GÜLEN GÜLER AKSU
Mersin Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı / Çocuk Psikiyatrisi Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Psikiyatri = Psychiatry

Özet:
Giriş ve Amaç: Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB), normal 
gelişimsel düzey ile uyumsuz şekilde dikkat dağınıklığı, hiperaktivite ve dürtüsellik 
bugularının görüldüğü, sosyal, akademik veya meslekle ilgili alanları olumsuz yönde 
etkileyebilen nörogelişimsel bir bozukluktur. DEHB belirtilerinin varlığı, bir kişinin 
hayatı boyunca tekrarlanan olumsuz deneyimlere yol açabilir ve bu durum, erken 
dönem uyum bozucu şemaların ortaya çıkmasına katkıda bulunabilir. Bu çalışmada
10-16 yaş aralığında en az 6 aydır DEHB tedavisi alanlar ile ilk defa DEHB tanısı alan 
tedavi kullanmayan veya DEHB tanısı olan en az 6 aydır tedavi almayan hastaların 
erken dönem uyum bozucu şemaların incelenmesi, bu tanılara sahip 10-16 yaş 
aralığındaki hastaların şemaları ile sağlıklı yaşıtlarının şemalarının karşılaştırılması 
amaçlanmıştır.
Yöntem ve Gereç: Çalışmamızın örneklemi Mersin Üniversitesi Çocuk ve 
Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları bölümüne başvuran 10-16 yaş arası DEHB tedavi 
grubu 128 kişilik hasta grubu, DEHB ilk tanı gurubu 131 kişilik hasta grubu ve Mersin 
Üniversite Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları bölümüne aktif şikayeti olmayan rutin kontrol 
için başvuran 10-16 yaş arası 159 kişilik sağlıklı kontrol grubu olmak üç gruptan 
oluşmaktadır. Araştırmada her üç grup için Okul Çağı Çocukları İçin Duygulanım 
Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi- Şimdi ve Yaşam Boyu Şekli (Schedule
for Affective Disorders and Schizophreniafor School Age Children- Presentand
Lifetime Version /KSADSPL), 10-16 yaş arası Çocuk ve Ergenler için Erken Dönem 
Uyumsuz Şema Ölçekler Takımı (ÇEŞÖT), Durumluk Anksiyete Ölçeği ve Sürekli 
Anksiyete Ölçeği doldurulmuştur. Ebeveynler Sosyodemografik Veri Formu'nu ve 
Turgay Yıkıcı Davranış Bozuklukları için DSM-IV'e Dayalı Tarama ve Değerlendirme 
Ölçeği (YDB-TDÖ)'ni doldurdu.
Bulgular: DEHB ilk tanı grubunda yapışıklık/gelişmemiş benlik şeması hariç 
bütün şemalar kontrol grubundan istatistiksel olarak anlamlı derecede yüksek 
bulunmuştur. DEHB tedavi grubunun bağımlılık/yetersizlik, haklılık/büyüklenmecilik, 
yetersiz özdenetim ve zedelenmiş sınırlar şema puanları kontrol grubuna göre 
istatistiksel olarak anlamlı derecede yüksek bulunmuştur.
Sonuç: DEHB'li bireylerde psikososyal faktörlere göre değişen, gelişen ve 
aktifleşen EMS'ler DEHB'nin ilaç dışı psikoterapotiktedavi süreçlerinde çalışılabilecek 
etkili bir terapi yöntemi olarak umut vaad edici olabilir. Bu açıdan yolun çok başında 
olsak da bu alanda yapılacak kapsamlı bilimsel araştırmalar bu konuya aydınlatıcı bir 
ışık tutacaktır

Abstract:
Objective: Attention deficit hyperactivity disorder (ADHD) is a 
neurodevelopmental disorder in which symptoms of distractibility, hyperactivity, and 
impulsivity incompatible with normal developmental levels are observed, and can 
negatively affect social, academic, or occupational areas. The presence of ADHD 
symptoms can lead to repeated negative experiences throughout a person's life, which 
may contribute to the emergence of early maladaptive schemas. This study aimed to 
examine the early maladaptive schemas of patients aged 10-16 who have been 
receiving ADHD treatment for at least 6 months, patients diagnosed with ADHD for the 
first time who have not received treatment, or patients diagnosed with ADHD who have 
not received treatment for at least 6 months, and to compare the schemas of patients 
aged 10-16 with these diagnoses with the schemas of their healthy peers.
Method: The sample of our study consists of three groups; 128 patients aged 
10-16 years old who applied to Mersin University Department of Child and Adolescent 
Mental Health and Diseases in the ADHD treatment group, 131 patients aged 10-16 
years old who applied to Mersin University Department of Child Health and Diseases 
for a routine check-up, and 159 healthy control groups aged 10-16 years old who 
applied to Mersin University Department of Child Health and Diseases for no active 
complaints. For all three groups in the study, the Schedule for Affective Disorders and 
Schizophrenia for School Age Children- Present and Lifetime Version (KSADSPL), the 
Early Maladaptive Schema Scales Battery for Children and Adolescents (DASPL), the 
State Anxiety Inventory, and the Trait Anxiety Inventory were completed. Parents 
completed the Sociodemographic Data Form and the Turgay Disruptive Behavior 
Disorders DSM-IV Based Screening and Rating Scale (DRS-TDS)
Results: In the ADHD first diagnosis group, all schemas except for the 
dependent/underdeveloped self schema were found to be statistically significantly 
higher than the control group. In the ADHD treatment group, 
dependency/incompetence, entitlement/grandiosity, inadequate self-control and 
impaired boundaries schema scores were found to be statistically significantly higher 
than the control group.
Conclusion: EMSs, which change, develop and activate according to 
psychosocial factors in individuals with ADHD, may be promising as an effective 
therapy method that can be used in non-drug psychotherapeutic treatment processes 
of ADHD. Although we are at the very beginning of the road in this respect, 
comprehensive scientific research in this field will shed light on this issue.