Sivas ili merkezindeki aile hekimlerinin takviye edici gıdalara yaklaşımının değerlendirilmesi
Evaluation of family physicians' approach to dietary supplements in the centre of Si̇vas province
Yazar: MEDİNE PENÇEÇELİK
Danışman: PROF. DR. YELTEKİN DEMİREL
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Gıda takviyesi = Food supplement

Özet:
Çalışmamızda, Sivas ili merkezde görev yapan aile hekimlerinin takviye edici gıdaları (TEG) hastalarına önerme durumlarını, kendilerine kullanım prevalansları; takviye edici gıda öneren aile hekimlerinin bu konuda tutum ve davranışlarını, takviye edici gıda bilgi düzeyi farkındalıklarını belirlemeyi amaçladık.
Kesitsel bu araştırmada, aile sağlığı merkezlerinde (ASM) çalışan hekimler (n=127) ile, asm koşullarında, yüz-yüze görüşülerek veri toplanmıştır. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Etik Kurulu'ndan (21.09.2023/2023-09/47), Sivas İl Sağlık Müdürlüğü'nden araştırma izinleri, katılımcılardan da bilgilendirilerek onamları alınmıştır. Çalışma verilerinin analizi SPSS 25.0 istatistik paket programı kullanılarak yapılmıştır. Tanımlayıcı analizler için frekans dağılımları ve yüzdeler hesaplanmıştır, ortalamalar standart sapma değerleri ile ortancalar minimum-maksimum değerleri ile birlikte gösterilmiştir. Kategorik değişkenlerde bağımsız gruplar arasındaki ilişki Ki-kare testi ile değerlendirilmiştir. Gerekli durumlarda Yates düzeltmesi ve Fisher testi kullanılmıştır. İstatistiksel anlamlılık düzeyi olarak p<0.05 kabul edilmiştir.
 Çalışmamız 45'i (%35.4) kadın ve 82'si (%64.6) erkek olmak üzere 127 katılımcı ile tamamlandı. Katılımcıların yaş ortalaması 46.5 ±8.6 ve yaş ortancası 48 (min=27-max=69) yıldı. Katılımcıların meslekteki tecrübesi ortalama  21,3 ±8,6 yıl ve ortancası 23 (min=3-max=36) yıl idi. Katılımcıların %77,2'si (n=98) pratisyen hekim, %11.8'i (n=15) uzman hekim ve %11'i (n=14) araştırma görevlisi olarak çalışmaktaydı. Katılımcıların %37.8'inin (n=48) tanı konulmuş kronik hastalığı varken, bunların %47.9'u (n=23) kardiyovasküler hastalıklara (KVH), %31.3'ü (n=15) endokrinolojik, %2.1'i (n=1) romatolojik ve %25'i (n=12) diğer hastalıklara sahipti. TEG öneren hekimlerin en sık önerdikleri TEG türlerinin oranları; vitamin % 60.6, mineral %57.5, multivitamin-mineral %50.4, protein-aminoasit %19.9, balık yağı-omega3 %44.9, probiyotik %58.3, bitkisel tıbbi ürünler ise %10.2 şeklindeydi. Katılımcıların %51.2'si (n=65) kendisi, %46.9'u (n=53) çocuğu TEG kullanıyordu. Katılımcıların %18.9'u (n=24) TEG hakkında sahip oldukları bilgi düzeyini yeterli bulmakta, %38.6'sı (n=49) TEG yararlı olduğunu düşünmekte, %13.4'ü (n=17) TEG ile ilgili eğitime katıldığını bildirmekteydi. Çalışmaya katılan aile hekimlerinin %66.1'i (n=84) hastalarına TEG önermekteydi. Hekimlerin meslekteki süreleri arttıkça TEG önerme durumları azalmıştır (p<0.05). Hekimlerin kendilerine TEG kullanma oranı arttıkça, hastalarına TEG önerme durumları artmıştır (p<0.001). 
Ankete katılan hekimlerin çoğu besin takviyeleri konusunda herhangi bir resmi eğitim almadıklarını ve bu ürünlerle ilgili sürekli eğitim konusuna ilgi duyduklarını belirtmişlerdir. Aile hekimlerine, ihtiyaçlarına göre uyarlanmış sürekli tıp eğitimi eğitim programları yapılmalı.

Abstract:
In our study, we aimed to determine the status of family physicians working in the centre of Sivas province recommending dietary supplements to their patients, the prevalence of their use, the attitudes and behaviours of family physicians recommending dietary supplements, and their awareness of dietary supplement knowledge.
In this cross-sectional study, data were collected by face-to-face interviews with physicians (n=127) working in family health centres (FHC) under FHC conditions. Research permissions were obtained from Sivas Cumhuriyet University Ethics Committee (21.09.2023/2023-09/47) and Sivas Provincial Health Directorate, and informed consent was obtained from the participants. The analysis of the study data was performed using SPSS 25.0 statistical package programme. Frequency distributions and percentages were calculated for descriptive analyses, means were shown with standard deviation values and medians with minimum-maximum values. The relationship between independent groups in categorical variables was evaluated by Chi-square test. Yates correction and Fisher test were used when necessary. p<0.05 was accepted as statistical significance level.
Our study was completed with 127 participants, 45 (35.4%) women and 82 (64.6%) men. The mean age of the participants was 46.5 ± 8.6 years and the median age was 48 (min=27-max=69) years. The mean experience of the participants was 21.3 ± 8.6 years and the median was 23 (min=3-max=36) years. 77.2% (n=98) of the participants were working as general practitioners, 11.8% (n=15) as specialists and 11% (n=14) as research assistants. While 37.8% (n=48) of the participants had a diagnosed chronic disease, 47.9% (n=23) had cardiovascular diseases (CVD), 31.3% (n=15) endocrinological, 2.1% (n=1) rheumatological and 25% (n=12) other diseases. The most frequently recommended types of dietary supplements were vitamins 60.6%, minerals 57.5%, multivitamin-mineral 50.4%, protein-amino acids 19.9%, fish oil-omega3 44.9%, probiotics 58.3% and herbal medicinal products 10.2%. 51.2% (n=65) of the participants used TEG themselves and 46.9% (n=53) of their children used TEG.18.9% (n=24) of the participants found their level of knowledge about TEG sufficient, 38.6% (n=49) thought that TEG was useful, and 13.4% (n=17) reported that they had participated in training on TEG. 66.1% (n=84) of the participants recommended TEG to their patients. As the duration of the physicians in the profession increased, their recommendation of TEG decreased (p<0.05). As the rate of physicians using TEG increased, their recommendation of TEG to their patients increased (p<0.001).
 Most of the physicians who participated in the survey stated that they have not received any formal training on dietary supplements and that they are interested in continuing education on these products. Continuing medical education training programmes tailored to the needs of family physicians should be provided.