Tarihi Urfa Ulu Cami minaresinin çevresel titreşim yöntemiyle dinamik özelliklerinin belirlenmesi
Structural dynamic identification of historical Urfa Ulu Mosque minaret using ambient vibration test
Yazar: ŞEVİN EKMEN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. RECEP KADİR PEKGÖKGÖZ
Harran Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering

Özet:
Geçmişi geleceğe taşıyan ve bu sebeple korunması ve gerekli iyileştirmelerin yapılması gereken tarihi yapılar üzerinde yapılan çalışmalar gün geçtikçe daha detaylı bir şekilde yürütülmektedir. Bu gereklilik sonucunda herhangi bir dış etki altında tarihi camilerin en çok etkilenen kısmı olan minareleri üzerine yapılan çalışmaların önemli olduğu düşünülmektedir. Yükseklikleri ve kısıtlı çaplarıyla dikkat çeken bu yapıların stabilitesinin devamlılığı için inşada kullanılan malzeme ve oluşturulan geometrik şekil esaslı davranışının belirlenmesi hedeflenmektedir. Bu tez çalışmasında Şanlıurfa ilinin merkezinde bulunan en önemli tarihi eserlerden biri olan Urfa Ulu Cami minaresi ele alınmıştır. Yapının bulunduğu alanda ilk olarak sinagog inşa edilmiş daha sonra kiliseye çevrilmiştir. Son olarak Osmanlı döneminde kilisenin yerine mevcut cami inşa edilmiştir. Minare ilk olarak kilisenin çan kulesi olarak inşa edildiği için farklı bir geometri ve mimariye sahiptir. Bu tarihi yapı ilk olarak olarak 3 boyutlu olarak modellenmiş daha sonra sonlu elemanlar yöntemiyle analiz edilmiştir. Bu analiz sonucunda mod şekilleri ve bu şekillere ait frekansla değerleri elde edilerek dinamik karakteristikleri belirlenmiştir ve çevresel titreşim metodu kullanılarak elde edilen değerlerle karşılaştırılmıştır. Daha sonra sonlu elemanlar yöntemiyle oluşturulan minare modeli çevresel titreşim yöntemiyle elde edilen sonuçlara göre kalibre edilmiştir. Ayrıca yapının dinamik etkiler altındaki davranışının belirlenmesi için de yapıya 3 farklı deprem kaydı etkitilerek elde edilen sonuçlar karşılaştırılmış ve belirlenen sınır değerler dikkate alınarak yorumlanmıştır.

Abstract:
The work carried out on the historic buildings which carry the past to the future and for which protection and necessary improvements have to be made are being carried out in a more detailed manner. As a result of this necessity, it is thought that the work done on the minarets which are the most affected part of the historical mosques under any external influence is important. It is aimed to determine the material used in construction and the geometric shape based behavior for the continuity of stability of these structures, which are attracting attention with their height and restricted diameters. In this thesis study, the Urfa Ulu Mosque minaret, one of the most important historical monuments in the center of Şanlıurfa province, was taken up. The area where the building was built was first built as a synagogue and later turned into a church. Finally, during the Ottoman period, the existing mosque was built instead of the church. The minaret, which had a different geometry and architecture, was first modeled as a 3-D model and then analyzed with the finite element method because it was a bell tower located in the church. As a result of this analysis, the mode shapes and their frequency values are obtained and their dynamic characteristics are determined and compared with the values obtained using the environmental vibration method. Also, in order to determine the behavior under the dynamic effects of the structure, 3 different seismic recordings were applied to the structure and the results obtained were compared and interpreted by considering the determined limit values.