Arap dilinde isim fiiller /
Yazar: NEVZAT HAFIZ YANIK
Danışman: YRD. DOÇ. DR. HÜSEYİN TURAL
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Medeniyeti ve Sosyal Bilimler Ana Bilim Dalı / Arap Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1988
Konu: Dilbilim = Linguistics
Dizin: Arapça = Arabic ; İsim fiiller = Verbal noun

Özet:
îsîm fiiller fiillerin yeriae kullanılan husûsî isim - lerdir.Bu kelimeler yerine kullanıldıkları fiiller gibi a - mel ederek müteaddilik ve lâzımlık bakımından onlara uyarlar. Ancak bu kelimelerin zamanlara ve şahıslara göre çekimleri yapılmaz. Her isim fiil husûsi bir zaman için vaz» edilmiştir ve çekim eklerini almadan vaz' edildiği zamanın bütün şahıs larına delalet eder. İsim fiillerin bir özelliği de âmillerden etkilenmeme - leridir. Meselâ fiil-i muzârinin başına nasb ve cezm edatları gelip onu mansup veya roeczûm okuttukları halde, is im fiille - rin başına herhangi bir âmilin gelip de onları etkilemesi söz konusu değildir. Bu kelimeler, bulundukları cümlenin temel unsurları olup hâl, temyiz, sıfat vb. gibi talî unsur olmazlar. Yine bu keli - melerin, raübtedâ, haber, fâil,mef 'ül,mecrûr olarak vs. kullanıl maları da caiz değildir. Fiillerin ma'mülleri kendilerinden önce geldiği zaman amel edebilmelerine karşılık isim fiillerin ma'mülleri ken - dilerinden önce gelemez. Nahiv âlimleri, isim fiillerin Arap dilinde kelimenin hangi bölümüne girdiği konusunda farklı görüşler ileri sür müşlerdir. Hahlvcilerin çoğunluğu Basraliların görüşünü be - nimsemişl erdir. Bu görüşe göre isim fiiller hakiki isimlerdir. Ancak burada "isim" sözü ile bu kelimelerin morfolojik yapısı anlaşılmalıdır. Zira bu kelimeler fiil manasını ifade etmek - tedirler. îsim fiiller zaman bakımından üç kısma ayrılır: a. Emir manasına kullanılan isim fiiller. Bunlar sayıca en fazla olanlardır. ( !__^ ), ( Î_Z ),( O.J ) ve( ^ I )gibi»emir ( -82- b. Mâzî manasına kullanılan isim fiiller. Bunlar sayıca ir manasına kullanılanlardan daha azdır.( tlC^ ),( CxS ) » <^),( ),( İJT ) ve ( £ L-ll. ) gibi. b. Menkul isim fiiller. Bunlar, ilk defa isim fiil ola rak vaz» edilmiş kelimeler olmayıp, sonradan isim fiilliğe nakledilmişlerdir. Bu isim fiiller nakledildikleri asıllara göre şu kısımlara ayrılırlar: 1. Zarflar ve harf -i çerler ile mecrûrlarından menkûl isim fiiller. ( 2Uy ),( SiT&T ),( &jL£ ) ve ( âŞÎI. ) gibi. 2. Mastarlardan menkûl olanlar. Bu bölümdeki isim fiil - ler( İJ^J J^Xf )raisâlinde olduğu gibi kendi lafzından fiili bu--83-' lunan ve ( IÎ5J U_J ) misâlinde olduğu gibi fiili mühmel o- lan mastarlardan menkul olmak üzere iki kısma ayrılır. 3. ar-Razî'ye göre fiilden menkul olan isim fiil. («Ş jS") ve ( cfeT/ Ç 1? ) gibi. Hahiv âlimleri isim fiilleri müf red ve mürekkeb olarak iki kısma ayırmışlardır. Müfred isim fiiller: ( °»_^ ).( t ^ ) vb. gibi. Mürekkeb isim fiiller :( J-^- *» ) ve ( >J a ) gibi. îsim fiiller cumhura göre ma* r if elik ve nekrelik bakı - mından üç gruba ayrılır: a. Sadece ma'rife olarak kullanılanlar: ( «ULT )ve( £-**!) gibi. b. Sadece nekre olarak kullanılan isim fiiller:( LaIj ), ( f-4Ş) )ve( tUj. ) gibi. c. Tenvîn aldıkları zaman nekre, tenvîn almadıkları za - man ma'rife olarak kullanılanlar: ( a - >J.- » - «j. ),( £ - Co - «u_^) ( İ_* --^ )ve < j'| - J^l")gibi/ îster tenvinli isterse tenvinsiz kullanılsın, bütün isim fiillerin ma'rife olduğu da söylenmiştir.Ancak cumhurun gö - rüşü tercih edilmektedir. îsim fiiller çoğunlukla yerine kullanıldıkları fiiller gibi amel ederler. Fiil müteaddî ise yerine kullanılan isim fiil de müteaddî, fiil lâzım ise yerine kullanılan isim fiil de lâzım olur. Mef 'ûlünü harf -i cer vasıtası ile alan fiilin yerine kullanılan isim fiil de aynı şekilde harf -i cer vasıtası ile mef'ûl alır. Emir manasına kullanılan isim fiiller müteaddi ve lâ - zım olmak üzere iki kısımdır. Bu husus isim fiilin yerine kul lanıldığı fiile bağlıdır. îhbârî isim fiiller ise sadece lâ zım olarak kullanılırlar. Ancak ( ^-.T )ve (» - A) kelimeleri, müteaddî fiillerin-84- yerine kullanıldıkları halde mef'ûl almazlar. Bâzı isim fiiller hem müteaddîhem de İzim fiillerin ye rine kullan ılırlar. Bu taktirde yerine kullanıldıkları fiile göre müteaddî veya lâzım olurlar. Meselâ ( -_La )kelimesi, hem ( °j-£> ) hem de ( J-^-J I ) manasına kullanılır. İsim fiillerin ma'mülleri, Basra 'lılar in ve çoğunluğun gö rüşüne göre, kendilerine tekaddum edemez. Kûf e' lilere göre hu caizdir. Basra* lıların görüşü tercih edilmiştir. îsim fiiller mahzûf oldukları halde amel edemezler. Bu kelimelere bariz ref* zamirlerinin f t ekid nunlarmın ve müen- neslik ( c :tâ)smm bitişmesi caiz olmadığı gibi,muzârî manasına gelen isim fiillerin başına fiil-i muzârinin ala - metlerinden olan ( °J ) vb. edatlar da gelemez. Bu kelimeler zamana ve şahıslara göre çekim yapılmayıp vaz' edildikleri zamanın bütün şahıslarına delalet ederler. Talep ifade eden isim fiillerin cevabında bulunan fiil-i muzâri meczûm olur.Ancak cevabın başında (

Abstract: