Sinop yöresinde avlanan kalkan (Scophthalmus maeoticus Pallas,1811) balıklarının, bazı biyolojik özelliklerinin belirlenmesi üzerine bir araştırma
The research on the determinates of the some biological characteristics of the turbot (Scophthalmus meaoticus Palla, 1811) caught in the Sinop region
Yazar: NECATİ SAMSUN
Danışman: DOÇ. DR. OSMAN SAMSUN
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Su Ürünleri Avlama ve İşleme Teknolojisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2004
Konu: Su Ürünleri = Aquatic Products
Dizin: Balık avcılığı = Fishing ; Biyolojik özellikler = Biological properties ; Kalkan balığı = Turbot ; Scophthalmus maeoticus = Scophthalmus maeoticus

Özet:
1999-2000 ve 2001 yıllarında gerçekleştirilen bu araştırmada trole yasak bir bölge olan Sinop kıyılarında kalkan ağlarıyla avlanan kalkan balığının biyoekolojisi, balıkçılığın genel yapısı incelenerek, stoğun durumu ve bu ağların kalkan balığı stoklan üzerine etkileri incelenmiştir. Örneklenen populasyon içerisinde erkek-dişi oranı 1,4:1 olup, yaş dağılımı 2-11 arasında değişmektedir. 4. ve 5. yaş grupları genelin yaklaşık %54'ünü oluşturmaktadır. Ortalama boy 47,79±0,24 (23,9-81,0) cm olarak hesaplanmıştır. Dişi balıklar erkeklerden daha büyük boy ve ağırlık değerine sahiptir. Boy-ağırlık ilişkisi, W=0,0074 L 3'2177 (r=0,964) olarak tahmin edilmiş, balık boyu-genişliği arasındaki ilişki Lt=l,0345G+7,4312 (r=0,93), balık boyu-alt otolit boyu arasındaki ilişki ise Lt= 13,866 + 43,625 OL (r=0,712) olarak hesaplanmıştır. Mide içeriği analizleri kalkanın, mezgit (Gadus merlangus etmmıs N., 1840), hamsi (Engraulis encrasicolus L., 1758), istavrit (Trachurus trachurus L., 1758), kaya (Gobius melanostomus P., 1811), pisi (Platicthys flesus luscus, P., 1811), çalı karidesi (Crangon crangon L., 1758), yengeç {Brachnotis sextentatus) ve midye (Mytilus galloprovincialis Lam.) ile beslendiğini göstermiştir. GSİ ve yumurta büyüklüğü verilerine göre, yumurtlama nisan-haziran arasında gerçekleşmektedir. İlk eşeysel olgunluk boyu erkek bireyler için 38,3 cm, dişi bireyler için ise 39,2 cm olarak saptanmıştır. Üreme döneminde seri olarak çok safhalı yumurtlamanın bir göstergesi olarak, değişik büyüklükteki yumurtalar (1 194- 431 u) bir arada olup, dişi kalkan balıklarının ortalama toplam yumurta sayısı 3531000±502000 adet olarak belirlenmiştir. Dişi balıkların birim ağırlığa düşengöreceli fekonditesi ise 1241±120 adet/g (272-2401) olarak hesaplanmıştır. Balığın batım sayısının 16-31 arasında değiştiği belirlenmiştir. Erkek ve dişi balıkların et verimleri %72,66±0,59 ve 69,40±0,694 olarak hesaplanmıştır. GSİ ile HSİ arasında benzer, GSİ ile kondisyon, etteki protein ve yağ oranları arasında ise zıt bir ilişki olduğu belirlenmiştir. Sinop'ta küçük balıkçılar tarafından avlanan kalkan balığının %43,81'inin nisan ve mayıs aylarında avlandığı belirlenmiş, kalkan ağlarıyla yapılan avcılıkta birim çabadaki av miktarı ise 489,36 g balık/ağ sayısı olarak saptanmıştır.. Fanyalı ve sade ağlarla avlanan 40 cm den küçük balıkların yüzde oranlan %80 ve %20 olarak bulunmuştur. Sinop (merkez) yöresinde; 405 adet 46.930 m uzunluğunda fanyalı ve 3.413 adet 260.002 m uzunluğunda sade kalkan ağlarıyla avcılığın yasak sezonda dahi yoğun olarak sürdüğü tespit edilmiştir.Anahtar Kelimeler : Kalkan, (Scophthalmus maeoticus), populasyon parametreleri, üreme, avcılık

Abstract:
The bioecology and fishing structure of the turbot in which caught turbot nets in the Sinop coast that forbidden for trawl fisheries were investigated between 1999 and 2001. In all sampling; the overall male to female ratio were estimated as 1.4:1 and ages varied from 2 to 11. The dominant age groups of the samples are 4 and 5 that have about 54%. Mean length was 47.79±0.24 (23.9-81.0) cm. The females have higher length and weight than males. Length-weight, length-body width and length-lower otolith length relationships were estimated as W=0.0074 L 3'2177 (r=0.964), Lt=1.0345G+7.4312 (r=0.93), and Lt= 13.866 + 43.625 OL (r=0.712) respectively. Analysis of stomach contents showed that turbot feeds as whiting (Gadus merlangus euxinus N., 1840), anchovy (Engraulis encrasicolus L., 1758), horse mackerel {Trachurus trachurus L., 1758), plaice (Platicthys flesus luscus, P., 1811), shrimp (Crangon crcmgon L., 1758), crap (Brachnotis sextentatus) and mussel (Mytilus galloprovinciatis Lam.). According to GSI and egg diameter the spawning time of turbot extended from April to June observation. Length at first sexual maturation were found as 39,2 cm for females and 38,3 cm for males. As multiple spawning indicators, it is possible to find various sizes of eggs (1 194-43 1 u) together in the ovary during the reproduction period. Mean total and relative fecundity was estimated as 353 1000±502000 egg and 1241±120 egg/g. The number batch of female turbot was estimated as 16-31. The meat yield was found for female and male turbot as 69.40% and 72.66%.vu The GSI and HSI values followed a similar pattern but GSI and condition factor, protein, fat contents values followed inverse pattern. The 43.81% ratio of turbot landing were caught between April and May by the artisanal fisherman. The CPUE of the turbot nets was determined as 489.36 g fish/number of net. The ratio of the small fish man 40 cm was determined as 80% for trammel nets and 20% for one walls of turbot nets. The number and length of trammel nets and one walls of turbot nets was determined as 405-46930 m and 3413-260002 m. The turbot fishing carried out by these nets in the closed fishing season intensively. Key Words: Turbot, (Scophthalmus maeoticus), population parameters, reproduction, fishing