Aile sağlığı merkezlerine kayıtlı 15-49 yaş arası evli kadınların aile planlaması tutumlarının doğurganlık ile ilişkisi; samsun ili örneği
The relationship of family planning attitudes and fertility of married women aged 15-49 registered to family health centers; samsun province example
Yazar: MERYEM AKKAŞ
Danışman: DOÇ. DR. MAHCUBE ÇUBUKÇU
Samsun Üniversitesi / Samsun Eğt. ve Arş. Hast. / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine ; Aile Planlaması = Family Planning

Özet:
Amaç: Aile Planlaması (AP), ailelerin kendi kararlarıyla istedikleri zamanda ve bakabilecekleri sayıda çocuk sahibi olmaları, çocuk sahibi olamayan bireylere de gerekli imkanları sağlayan bir uygulamadır. Bu çalışma, Samsun ilinde Birinci Basamağa başvuran, 15-49 yaş arası evli kadınların AP ilişkin tutumunu ve doğurganlık ile ilişkisini değerlendirmeyi amaçlamaktadır.
Gereç ve yöntem: Bu araştırma gözlemsel, analitik ve kesitsel nitelikte bir anket çalışmasıdır.  Çalışmamız 16.02.2022- 16.05.2022 tarihleri arasında Samsun ili Atakum, İlkadım ve Canik ilçelerindeki Aile Sağlığı Merkezleri'nde (ASM) yürütüldü. ASM'ler beş iş günlük süre boyunca ziyaret edilmiştir. Kişiler gönüllü onam formunun ardından çalışmaya alınmıştır. Kişiler demografik veriler ve AP Tutum Ölçeği (APTÖ) ile değerlendirilmiştir. Verilerin istatistikel analizinde Pearson korelasyon analizi, Independent Samples Test ve One-Way ANOVA testi, LSD post-Hoc testi kullanılmıştır.  p<0,05 istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir.
Bulgular: Çalışmaya katılan 501 kadının evlenme yaşı ortalaması 23,16±4,66 yıldır. Kadınların ilk gebelik yaşı ortalaması 24,21±4,62 yıldır. Katılımcıların gebelik sayısı ortalaması 2,30±1,29'dur. Katılımcıların APTÖ puan ortalaması 136,64±21,48 idi.  APTÖ toplam puanı ile evlenme yaşı (r=0,133 p=0,003) ve ilk gebelik yaşı arasında (r=0,108 p=0,019) pozitif yönlü istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmıştır. APTÖ toplam puanı ile canlı doğum sayısı (r=-0,125 p=0,005), yaşayan çocuk sayısı (r=-0,122 p=0.006), istenen çocuk sayısı (r=-0,118 p=0.008) arasında negatif yönlü istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmıştır (F= 34,104 p<0,01). APTÖ toplam puanı ve alt boyut puanları diğer mezunlara kıyasla "üniversite mezunu" grubunda daha yüksek bulunmuştur (F= 34,104 p<0,001). APTÖ toplam puanı işçi, özel sektör/emekli ve ev hanımı olanlara kıyasla "memur" mesleğinde daha yüksek bulunmuştur (F= 17,936 p<0,001). İstenmeyen gebeliği sonlandırma şekline göre, APTÖ puan ortalamaları istatistiksel olarak farklılık göstermiştir (p=0,013).
Sonuç: Çalışmamızda kadınların AP kullanmaya yönelik tutumlarının olumlu ancak yeterli düzeyde olmadığı saptandı. Evlenme yaşı, ilk gebelik yaşı, doğum ve çocuk sayısı, meslek durumu, gelir düzeyi, yaşadıkları ilçe ile AP tutum ölçeği arasında anlamlılık saptandı. Çalışmamızda AP tutumu ve doğurganlık düzeyi arasında negatif yönlü bir ilişki saptandı. İstenmeyen gebeliği kürtaj ile sonlananların, doğum ile sonlananlara göre AP tutumu daha yüksek bulundu. AP danışmanlık ve uygulama hizmetlerinin, doğurganlık çağındaki tüm kadınları ve erkekleri kapsayacak şekilde yaygınlaştırılması ve danışmanlık verilirken çeşitli doğum kontrol yöntemlerinden kişiye en uygun olanı belirlenerek, kişiye özel danışmanlık verilmesi gerekmektedir
Anahtar kelimeler: Aile Planlaması, tutum, doğurganlık, kadın

Abstract:
Aim: Family Planning (FP) is an application that provides families with the necessary opportunities to have children when they want and as many children as they can take care of, and to individuals who cannot have children. This study aims to evaluate the attitudes of married women between the ages of 15-49, who applied to the Primary Health Care Center in Samsun, towards FP and its relationship with fertility. 
Materials and methods: This research is an observational, analytical and cross-sectional survey study. Our study was carried out in Family Health Centers (FHC) in Atakum, İlkadım and Canik districts of Samsun province between 16.02.2022 and 16.05.2022. FHCs were visited over a five business day period. Subjects were included in the study after a voluntary consent form. Individuals were evaluated with demographic data and FP Attitude Scale. Pearson correlation analysis, Independent Samples Test and One-Way ANOVA test, LSD post-Hoc test were used in the statistical analysis of the data. p<0.05 was considered statistically significant.
Results: The mean age at marriage of 501 women participating in the study was 23,16±4,66 years. The mean first gestational age of women is 24,21±4,62 years. The mean number of pregnancies of the participants was 2,30±1,29. The mean Family Planning attitude score (FPAS) of the participants was 136,64±21,48. A statistically significant positive correlation was found between the total FPAS and the age at marriage (r=0,133 p=0,003) and the first gestational age (r=0,108 p=0,019). There is a statistically significant negative correlation between the total FPAS score and the number of live births (r=-0,125 p=0,005), the number of surviving children (r=-0,122 p=0,006), and the number of desired children (r=-0,118 p=0,008). determined (F= 34,104 p<0,01). FPAS total score and sub-dimension scores were higher in the "university graduate" group compared to other graduates (F= 34,104 p<0,001). The FPAS total score was found to be higher in the "civil servant" profession compared to workers, private sector/retired and housewives (F= 17,936 p<0,001). According to the method of terminating the unwanted pregnancy, the mean FPAS scores differed statistically (p=0,013). 
Conclusion: In our study, it was determined that the attitudes of women towards using FP were positive but not sufficient. Significance was found between age at marriage, age at first pregnancy, number of births and children, occupation status, income level, district they live in, and FFP attitude scale. In our study, a negative relationship was found between FP attitude and fertility level. FP attitude was found to be higher in those whose unwanted pregnancies ended with abortion compared to those whose pregnancy ended with delivery. It is necessary to expand FP counseling and application services to include all women and men of childbearing age, and to provide personalized counseling by determining the most appropriate contraceptive method among various contraceptive methods. 
Keywords: Family Planning, attitude, fertility, women