H. Lefebvre'nin üçlü mekânsal diyalektiği perspektifinden akıllı şehirler
From H. Lefebvre's triple spatial dialectic perspective: Smart cities
Yazar: ESRA ARSLANTÜRK
Danışman: PROF. DR. ÇİĞDEM POLATOĞLU
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Akıllı Şehirler, teknolojinin hızlı geliştiği ve insan yaşamının her noktasına nüfus 
ettiği çağda; nüfus artışı, çevre kirliliği, ekonomik problemler gibi kentsel sorunlara 
teknoloji ve verinin yenilikçi kullanımı ile çözüm arayışı sunar. Akıllı Şehirler 
mevcut şehir yapılarına çözüm arayışı sunarken geleceğin kentlerine de projeksiyon 
tutar. Akıllı Şehirler, bilgisayar teknolojisi, yerel yönetimler, kentsel tasarım ve 
mimarlık gibi pek çok alanın kesişimindeki bir kavram olmasından ötürü pek çok 
tanımı mevcut olmakla beraber, çeşitli çalışma alanlarına dahil olur ancak tüm 
yenilikçi Akıllı Şehir arayışlarının somut bir mekâna dönüşümü mimarlık ile 
mümkündür.  
Bu araştırma şehrin 'akıllı' olma halini sorgulayarak akıllı kavramını mimarlık ve 
mekân bağlamında ele alır. Akıllı Şehir kavramının mekândaki karşılığı, 
Lefebvre'nin algılanan, tasarlanan ve yaşanan mekândan oluşan üçlü diyalektiği 
kullanılarak sorgulanır, toplum ve şehir üzerindeki somut etkisi irdelenir. Akıllı 
sloganı ile tanıtılan şehirlerdeki mekân üretimi olgusu ise, Akıllı Şehir kavramının 
ütopik bir söylem mi yoksa bir olgu mu olduğu sorusuna cevap verir. 
H. Lefebvre'nin mekânı toplumun bir üretimi olarak kabul ettiği mekân kuramından 
yola çıkılarak Akıllı Şehirlerde mekân üretiminin söz konusu olması için Akıllı 
Şehir toplumunun oluşması gerekir. Dolayısıyla Akıllı Şehirlerin sürdürülebilirlik 
hedeflerinin gerçek anlamda karşılanması için ekonomik, çevresel ve sosyal 
sürdürülebilirliğin mekâna bağlı olarak gözetilmesi gerekmektedir. Akıllı Şehir 
uygulamalarının mekân ve toplumdaki karşılıkları, sürdürülebilirlik parametreleri, 
Akıllı Şehir bileşenleri ve üçlü mekânsal diyalektik kullanılarak Songdo, Masdar, 
Chennai ve Barselona şehirleri örnekleri üzerinden değerlendirilmiştir. Akıllı 
Şehirlerin farklı olgunluk süreçlerinde sırasıyla tasarlanan, algılanan ve yaşanan 
mekânları üretir. Toplumun Akıllı Şehri benimsemesi ve dahil olması için kamusal 
mekânlarla beraber sosyal sürdürülebilirliğin artırılması ve toplumsal mekânın 
üretilebilir olması gerekir. Öz-örgütlenen ideal Akıllı Kent önerisi için ise mekânın 
dördüncü diyalektiği olarak önerilen siber-mekânların üretilmesi sosyo-mekânsal 
potansiyel oluşturmaktadır.  

Anahtar Kelimeler: Akıllı şehirler, H. Lefebvre, mekânın üretimi, siber mekân, 
sosyal sürdürülebilirlik

Abstract:
Smart Cities offer innovative solutions to urban issues such as population growth, 
environmental pollution, and economic problems through the rapid development of 
technology and data usage in an era where technology permeates every aspect of 
human life. While Smart Cities seek solutions for existing urban structures, they 
also provide projections for future cities. As a concept that intersects various fields 
such as computer technology, local governance, urban design, and architecture, 
Smart Cities have multiple definitions. However, the transformation of all 
innovative Smart City endeavors into a tangible space is only possible through 
architecture. 
This research questions the 'smartness' of the city by examining the concept of 
'smart' within the context of architecture and space. The spatial counterpart of the 
Smart City concept is interrogated using Lefebvre's triadic dialectic of perceived, 
conceived, and lived space, exploring its concrete effects on society and the city. 
The phenomenon of spatial production in cities promoted under the smart slogan 
addresses whether the Smart City concept is a utopian discourse or a tangible 
reality. 
Based on H. Lefebvre's theory that considers space as a product of society, the 
production of space in Smart Cities requires the formation of a Smart City society. 
Thus, in order for the sustainability goals of Smart Cities to be genuinely met, 
economic, environmental, and social sustainability must be considered in relation 
to space. The correspondence of Smart City applications with space and society, 
sustainability parameters, components of Smart Cities, and the triadic spatial 
dialectic have been evaluated through examples of the cities of Songdo, Masdar, 
Chennai, and Barcelona. Smart Cities produce designed, perceived, and lived 
spaces in their different maturity processes. For society to embrace and integrate 
into the Smart City, there must be an increase in social sustainability alongside 
public spaces, and the production of social space must be feasible. The proposal for 
an ideally self-organizing Smart City suggests that the production of cyber-spaces, 
proposed as the fourth dialectic of space, creates socio-spatial potential. 

Keywords: Smart cities, H. Lefebvre, production of space, cyber space, social 
sustainability