Bir grafik ürün olarak üretim biçimleri bakımından Türkiye fanzinleri
Turkish fanzines as a graphic design product in the context of production styles
Yazar: ORKUN DESTİCİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BORGA KANTÜRK
Dokuz Eylül Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Sanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Altkültür = Subcultur ; Arabesk müzik = Arabesque music ; Fanzin = Fanzine ; Grafik sanatlar = Graphic arts ; Grafik tasarımı = Graphic design ; Modern müzik = Modern music ; Punk kültürü = Punk culture ; Rap müzik = Rap music ; Rock müzik = Rock music ; Sanat üretimi = Art production

Özet:
İnsanlar tarih boyunca bir arada yaşamış, bir arada yaşayarak toplumları oluşturmuş ve soylarını bu şekilde sürdürmüşlerdir. Bu bir arada yaşama tecrübesi, ilerleyen zamanlarda coğrafya, inanç vb gibi başka pratiklerle de birleşerek bir bütünü oluşturmuş ve bunun neticesinde kültürler oluşmuştur. Toplumları bir arada tutmanın en önemli dinamiklerden biri olan kültür, toplumların yaşayış tarzlarını oluşturarak nesiller boyunca aktarılmış ve böylece kalıplaşan kurallar haline gelmişlerdir. Kültürü oluşturan bu kurallar, toplumdaki her birey tarafından doğal yollarla uyulan ya da uyulması beklenen kurallar olmuştur.

Toplumları oluşturan insanlar, çeşitli sebeplerle yine o toplum içinde daha dar alanlarda gruplaşabilir ve/veya toplumlara yeni gruplar dahil olabilir. Toplum içinde, toplumdan daha küçük yapıda olan bu grupların bir kısmı, o toplum ile eş ve eş zamanlı olarak hareket ederken, bir kısmı aksi yönde hareket edebilir. Her iki türlü de olabilen bu gruplar altkültür olarak tanımlanır. Çeşitli ortak fikir, görüş, beğeni ve hareketler çerçevesinde bir araya gelip gruplaşarak oluşan altkültürlerin en önemli amaçları, varlıklarını sürdürmek, alanlarını genişletmek ve hedeflerine ulaşmaktır.

Türkiye, Osmanlı Devleti'nden bu yana çeşitli altkültürleri barındırmış ve bunun önemli bir kısmını gençler oluşturmuştur. 1980 Askeri Darbe sonrasında Türkiye'ye yerleşen neo-liberal ekonomi-politiğin etkisi altında yetişen gençlerin bir kısmı, yine bu politika ile birlikte gelen metal ve punk müzik çevrelerinde bir altkültürün oluşmasını sağlamışlardır. Bu altkültürler, heterojen olmasıyla birlikte muhafazakar özellikleri de yüksek derecede barındıran Türkiye toplumunun kültür ve yaşayış biçiminin çok uzağında olmasına rağmen birçok genç tarafından benimsenmiş, çoğunlukla da çok şiddetli tepkilerle karşılaşmıştır. Çeşitli altkültürlere dahil olan ve bu altkültürlerin yaşam pratikleriyle hayatlarını sürdüren gençler kendilerini, içinde yaşadıkları topluma çeşitli şekillerde ifade etmişlerdir.

Bu çalışmanın amacı, metal ve punk altkültürüyle gelişen ve Türkiye'de 25 yıllık bir geçmişe sahip olan, bu 25 yıllık tarihin önemli bir döneminin sosyolojik, kültürel, sanatsal ve hatta siyasi durumunu belgeleyen fakat buna rağmen bugüne kadar üstünde

durulmamış olan ve bir ifade aracı olan Türkiye fanzinlerinin üretim biçimlerini incelemek ve şayet varsa bu biçimlerin çeşitli dinamiklerle olan ilişkisinin tesptine varmaktır. Bununla birlikte bu çalışmada, sadece Türkiye fanzinlerinin üretim biçimi araştırmamış, aynı zamanda hem dünyadaki fanzinlerin üretimine giden yoldaki tarihsel ve müzikal gelişmeler incelenmiş hem de Türkiye'de fanzinlerin üretimine giden yoldaki siyasi ve sosyolojik durum belgelemiştir.

Abstract:
Human beings live together as groups throughout history and create communities to maintain their lineage. Living together experience combining with other factors such as geography, religion etc, created a totality and cultures existed as a result. Culture, which is one of the most important dynamic for keeping people together, passed down to create the lifestyles of communities and culture eventually became dogmas. These rules that create culture are expected to be obeyed by all individuals in the community.

People who live in communities can form smaller groups for variety of reasons and /or new groups can join to communities. These smaller groups within the same community can move together with the community or move aganist it. These smallaer groups are called sub cultures. The sub cultures, which come together around various ideas, likes, attitutes and behaviours have the ultimate aim to exist, enlarge and reach their goals.

Turkey had various sub cultures since Ottoman times and the majority of these were young people. After the 1980 military coup, the young people who grew under the neoliberal economic and politic world views formed by the coup founded subcultures revolving around metal and punk music. These subcultures have been followed by many young people eventhough they were far away from Turkish lifestyle and they also had serious opposition in Turkey where the culture is heterogenous and conservative. The young people, who were part of these subcultures and lived by their code expressed themselves in the community they lived in.

The aim of this study is to study Turkish fanzines' production styles as forms of self expression from the last 25 years which evolved from punk and metal subcultures and reflect the era's sociological, cultural, artistic and even political world views. It also tries to document fanzines' relations with other dynamics if they exist. As an addition, this study is not only about the production styles of Turkish fanzines but it also examined the historical and musical factors which affected the production of fanzines in the World and political and sociologic climates which affected the production styles of Turkish fanzines.