İstanbul'da havagazı kullanımının mekansal etkileri Kadıköy ve Galata örneği
The spatial effects of coal gas used in istanbul Kadiköy and Galata models
Yazar: F. ARZU YOLDEMİR
Danışman: DOÇ. DR. N. OĞUZ ÖZER
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bina Bilgisi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering

Özet:
İstanbul'da havagazı kullanımına, endüstrileşme sonrası hızla büyüyen Londra, Berlin, Paris gibi kentlere göre gecikmeli olarak 1856'de Dolmabahçe Gazhanesi'nin kurulmasıyla başlanmıştır. 1880 yılına kadar İstanbul'da dört gazhane daha yaptırılmıştır.İstanbul'da havagazı kullanımının mekânsal etkileri, havagazının diğer dünya kentlerinin modernizasyonuna katkılarıyla karşılaştırılarak ele alınmıştır. Kentlerin gelişim süreci anlatılmış; icatlar, keşifler, yeni ulaşım olanakları, endüstriyel üretime geçiş gibi nedenlerle yaşanan hızlı büyümenin yolaçtığı kaos ve ortaya çıkan sorunların giderilmesi konusunda getirilen düzenlemelerle başlayan modernizasyonların yarattığı dönüşümler, ilk aydınlatma yöntemleri, havagazının keşfi, teknik özellikleri ve ilk kamusal hizmet olarak kullanımının mekânsal etkileri, Avrupa kentleri örnekleri üzerinde incelenmiştirDünyada yaşanan bu gelişmelerin İstanbul'a yansıması; İstanbul'da geç başlayan endüstrileşme öncesi ve sonrasındaki kentsel yapı, modernizasyon sürecini hazırlayan nedenlere birlikte ele alınmıştır. İstanbul'da ilk aydınlatma yöntemleri, havagazı kullanımına geçiş, bir altyapı hizmeti olarak havagazı şebekelerin oluşturulması, santrallerin yer seçimlerindeki etken nedenler, tarihçeleri ve hizmet ettikleri bölgeler anlatılmıştır.İstanbul'da havagazı santrallerinin mekânsal etkileri iki başlık altında incelenmiştir. Kentsel mekâna etkileri kapsamında 1800'lerin sonunda büyümeye başlamış olan Kadıköy bölgesi, binalarda mekân tasarımına etkileri kapsamında ise ilk havagazı kullanımına geçilen bölge olan Galata örnek alınmıştır.İstanbul'un Havagazı Şebeke Sistemi, `eski havagazı santralleri çalışanlarıyla' birlikte eldeki bilgiler ışığında haritalandırılmıştır. Bu haritalar ile dönemsel İstanbul haritalarının karşılaştırılması, havagazı kullanımı öncesi ve sonrasında yapılmış bina planlamalarının incelenmesi, mekânsal etkilerin ortaya çıkarılmasında veri teşkil etmiştir. Bu veriler çerçevesinde İstanbul'da havagazı kullanımının mekânsal etkileri ortaya konmuştur.

Abstract:
Coal gas begun to be utilized in the city of İstanbul in 1856, a date that is rather late compared to other big cities like London, Berlin and Paris, with the foundation of Dolmabahçe Gashouse. By the year 1880, four more gashouses had been built.The spatial effects of coal gas being used in Istanbul have been studied in comparison with the contribution of coal gas to the modernization of other cities. The developmental processes that the cities have undergone have been explained and the first illumination methods, the discovery of coal gas, its technical specifications and the spatial influence of its first use as a public service as well as the transformations created by the modernizations that have begun as a result of the arrangements regarding the chaos and related problems caused by new means of transportation and transition to industrial production have been studied with examples of European cities.The reflections of these global changes in Istanbul have been examined in the light of the urban structures of the pre and post industrialization that had begun rather late in Istanbul together with the reasons that set the ground for the process of modernization. The first illumination methods used in Istanbul, the transition to the utilization of coal gas, the formation of coal gas Networks as an infrastructural service, the influences upon the selection of the locations of the power plants as well as the histories of these power plants and the regions they served have been conveyed in detail.The spatial influences of the coal gas power plants have been examined under two main topics and two examples were used to examine these topics: The Kadikoy region, which begun to expand as of the late 1800?s, in terms of effects of coal gas upon the urban space, and Galata, the first region that made the transition to coal gas use.Istanbul?s Coal Gas Network System has been mapped out with the help of our current information and the help of old employees of the coal gas power plant. A comparison of these maps with the periodical Istanbul map and the examination of building plans that were made before and after coal gas usage have created data to present the spatial influences. Within the framework of this data, the spatial influences of the coal gas utilization in Istanbul have been presented