Çocuk kitaplarında oyun ve oyuncak kavramının incelenmesi
An analysis of the concept of game and toy in children's books
Yazar: ASLI KIRMAN
Danışman: DOÇ. DR. ZEYNEP ÇETİN
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Çocuk Gelişimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Edebiyat = Literature ; Kitaplar = Books ; Oyuncak = Toy ; Oyunlar = Games ; Çocuk edebiyatı = Children’s literature ; Çocuk kitapları = Children's books

Özet:
Bu çalışmanın amacı, çocukların oyuncak algısını, seçimlerini, yaratıcılığını, oyun davranışlarını etkileme gücüne sahip olan çocuk kitaplarında "oyun ve oyuncak" kavramını incelemek;  bu eserlerde sunulan oyun ve oyuncak tercihlerini, çocuğun gelişimine katkılarını, karakter özelliklerini, oyun alanlarını, oyundaki kültürel öğeleri, kendi oyuncağını yapmaya yönlendirici unsurları, oyun aracılığıyla aktarılan olumlu ve olumsuz iletileri ve tüm bunların alan yazında kabul gören, ilgili gelişimsel dönemlere uygun özellikleri hangi düzeyde taşıdıklarını ortaya koymaktır. Araştırmanın veri setini, Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü tarafından Muğla Şehbal Baydur Çocuk Kütüphanesi'ne gönderilen, son beş yılda (2013-2017), bebeklikten itibaren ilköğretim döneminin sonuna kadar olan çocuklar için yazılmış (0 – 13 yaş),  Türkçe basılmış 100 çocuk kitabı oluşturmaktadır. Veri toplama yöntemi olarak, döküman incelemesi; veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından literatür bilgisi rehberliğinde oluşturulan, dört bölüm ve üç ana temadan oluşan değerlendirme formu - kontrol listesi kullanılmıştır. Araştırma kapsamında elde edilen verilerin, analizi ve yorumlanmasında, nitel araştırmada veri analizi yöntemlerinden betimsel analiz kullanılmıştır. Araştırma sonucunda, incelenen çocuk kitaplarının 84'ünde oyun - oyuncak kavramına yer verildiği görülmüştür. Bu kitapların çoğunda, oyun - oyuncak kavramına ait özellikler, metinde (n=31) veya hem metinde, hem resimde (n=47) yer alırken;  bazılarında ise, oyun - oyuncak kavramı sadece kitaplardaki resimlerde (n=6) görülmektedir. Karakterler aracılığıyla rol model olma, oyun ve oyuncakla ilgili kültürel öğeleri öğretme ve gelecek nesillere aktarma, öyküde yaratıcılığı destekleyebilecek farklı oyunlar sunma ve bunları ayrıntılı betimleme, oyun oyuncak kavramı ile ilgili uzman görüşüne başvurma özellikleri çocuk kitaplarının geliştirilmesi gereken yönleri olarak değerlendirilmiştir.


Anahtar sözcükler: Çocuk, kitap, edebiyat, oyun, oyuncak

Abstract:
The purpose of this study is to analyze the concept of "game and toy" in children's books which have a power of affecting children's game perceptions, choices, creativity and game behaviors and to reveal the game and toy preferences presented in these works, their contribution to a child's development, characteristic properties, game areas, cultural elements in games, elements encouraging children to make their own toys, positive and negative messages conveyed by games and how all these bear features that are appropriate for relevant developmental periods accepted in the literature. Data set of the study consists of 100 children's books, which have been sent to Muğla Şehbal Baydur Children's Library by the General Directorate of Libraries and Publications, written for children from infancy to the end of primary school (0 – 13 years) and published in Turkish for the past five years (2013-2017). The data were collected using document examination method and an evaluation form – control list prepared by the researcher under the guidance of the literature knowledge and consisting of four sections and three main themes as data collection tool. The data acquired within the scope of the study were analyzed and interpreted using; descriptive analysis, which is among qualitative research methods. As a result of the study, it was seen that 84 of the books which were analyzed include the concept of game – toy. In majority of these books, the characteristics of the concept of game – toy are included in the texts (n=31) or both in the texts and illustrations (n=47); whereas in some of them, the concept of game – toy are only included in the illustrations of the books (n=6). The aspects of children's books that need to be improved were determined to be; being a role model via characters, teaching cultural elements concerning games and toys and handing them down the next generations, presenting different games in the story to support creativity and describing them in detail and asking an expert's opinion concerning the concept of game and toy.

Keywords: Child, book, literature, game, toy