Fârâbî felsefesinde ahlâkın değişmesi ve ahlâk eğitimi
Ethics change and ethical education in the philosophy of Al-Farabi
Yazar: EBRAR KURU
Danışman: DOÇ. DR. YUNUS KAPLAN
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Felsefe = Philosophy

Özet:
Yaşamın tam içinde kendine yer bulmuş olan ahlâk, insanın eyleme geçtiği her anda karşısına çıkmış ve birtakım sorgulamalara neden olmuştur. İnsan bu ahlâkî sorgulamaları neticesinde ahlâkın değişmesi, ahlâkın kaynağı, iyinin mâhiyeti, ahlâk eğitimi, ahlâkın mutlaklığı ve ahlâkî yaptırım gibi problemlerle karşı karşıya kalmıştır. Ahlâk, kadim geleneklerde olduğu gibi, İslâm düşünce geleneğinde de önemli bir yere sahiptir. Kelâm, tasavvuf, fıkıh gibi disiplinlerde de hakkında birçok yoruma rastlayabileceğimiz ahlâk, İslâm filozofları tarafından da ele alınmış İslâm felsefesinin de merkezi konularından biri olmuştur. Eserleriyle İslâm felsefesini sistemli bir yapıya kavuşturan Fârâbî, ahlâk felsefesi alanında da önemli bir yere sahiptir. Kadim felsefeyi Müslüman bir kimlik ile okuyup özgün ve tutarlı bir felsefî sistem inşâ eden Fârâbî, mutluluğun kazanılması üzerine kurduğu bu sistemde ahlâkı merkezi bir konuma yerleştirmiştir. İnsanın son yetkinliğe ulaşması yani mutluluğu kazanması erdemli bir insan olmasıyla mümkündür. Erdemlerin kazanılması noktasında karşımıza çıkan en önemli husus ise ahlâkın değişmesi ve ahlâk eğitimi konularıdır. Bu çalışmada İslâm düşüncesinde pratik felsefenin ilk defa Fârâbî tarafından kapsamlı bir şekilde ele alınması ve filozofun düşüncelerinin günümüze de hitap etmesi nedeniyle, Fârâbî felsefesinde ahlâkın değişmesi ve ahlâk eğitimi konuları incelenmeye çalışılmıştır. Buna ek olarak Fârâbî'nin ahlâk felsefesinin inşâsında hangi gelenek içinde yer aldığı, ahlâkın değişimi ve ahlâk eğitimi konularını ele alırken kimlerden etkilendiği, ayrıca bahsi geçen konularda ne ölçüde özgünlük taşıdığına da yer yer değinilmiştir. Fârâbî'nin kendi eserlerine, Fârâbî takipçisi filozofların eserlerine ve günümüz felsefe çalışmalarına başvurularak oluşturulan bu tez ile Fârâbî'nin nitelikli bir ahlâk eğitimi ile ahlâkın değişimini mümkün gördüğü ve ahlâk eğitiminde bireysel farklılıkları göz önüne alarak oluşturduğu eğitim yöntemleri incelenmiştir.

Abstract:
Morality, which has found a place in life, has confronted people every moment they took action and caused some questions. As a result of these moral inquiries, man has been faced with problems such as the change of morality, the source of morality, the nature of good, moral education, the absoluteness of morality and moral sanction. Morality has an important place in the Islamic tradition of thought, as well as in ancient traditions. Ethics, which we can find many comments about in disciplines such as Kalam, Sufism and Fiqh, has also been discussed by Islamic philosophers and has become one of the central issues of Islamic philosophy. Al-Farabi, who gave Islamic philosophy a systematic structure with his works, also has an important place in the field of moral philosophy. Al-Farabi, who read ancient philosophy with a Muslim
identity and built an original and consistent philosophical system, placed morality in a central position in this system he built on the achievement of happiness. It is possible for a person to reach the ultimate perfection, that is, to gain happiness, by being a
virtuous person. The most important issue we encounter at the point of acquiring virtues is the change of morality and moral education. In this study, the issues of change of morality and moral education in Al-Farabi's philosophy were examined, since practical philosophy in Islamic thought was handled in an original way by Al-Farabi for the first time and the philosopher's thoughts appeal to today. In addition, the tradition in which Al-Farabi was involved in constructing his moral philosophy, who he was influenced by when dealing with the issues of moral change and moral education, and also the extent to which he was original in the mentioned subjects were also mentioned. With this thesis, which was created by referring to Al-Farabi's own works, the works of philosophers who follow Al-Farabi, and today's philosophical studies, the educational methods that Al-Farabi considered possible to change morality with a qualified moral education and that he created by taking individual differences into account in moral education were conveyed.