İletişim temelli eğitim programının ergen çocuğu olan tek ebeveynli ailelerin iletişim becerilerine etkisi
The effect of communication based education program on communication skills of single parent families with adolescents
Yazar: PELİN PEKMEZCİ
Danışman: PROF. DR. HÜLYA ÖZTOP
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Aile ve Tüketici Bilimleri Ana Bilim Dalı / Aile ve Tüketici Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ev Ekonomisi = Home Economics ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Aile içi iletişim = Family communicatin ; Etkin iletişim = Active communication ; Parçalanmış aileler = Broken families

Özet:
Tek ebeveynli ailelerde sorumlulukların bir kişide toplanmış olması aile içinde iletişim sorunlarının yaşanmasına neden olabilmektedir. Bu çalışma erken ergenlik döneminde çocuğu olan tek ebeveynlere yönelik ergenle etkili iletişim kurmalarına destek olacak iletişim temelli aile yaşantısı eğitim programı geliştirmek ve bu eğitim programının sonuçlarını değerlendirmek amacıyla planlanmıştır. Taba Modelinin temel alındığı bu çalışmada tek ebeveynlerin ergenle iletişimine ilişkin eğitim ihtiyaçlarını belirlemek amacıyla çocuğu Ankara'nın Keçiören ilçesindeki bir ortaokulda okuyan toplam 40 tek ebeveyne açık uçlu sorulardan oluşan görüşme formu uygulanmıştır. Yapılan içerik analizi sonucunda tek ebeveynlerin iletişim problemlerinin ergenin ebeveynine karşı istenmedik davranışlar sergilemesi, ergenlik döneminin getirdiği sorunlar ve çalışan ebeveynin kontrollü davranışlar göstermekte zorlanması olmak üzere 3 tema altında toplandığı görülmüştür. Bu alanda yapılacak eğitime ilişkin olarak tek ebeveynlerin talep ettikleri konu başlıkları ergenlik döneminin özellikleri, sorumluluk alma, öfke kontrolü, empati, sorunları paylaşma ve çözüm yolu geliştirmedir. 
İhtiyaç analizinden elde edilen bilgiler doğrultusunda 8 oturumdan oluşan "Tek Ebeveynlerin Ergenle İletişimini İyileştirme Eğitim Programı" geliştirilmiştir. Geliştirilen eğitim programının etkililiğini test etmek için "Ön Test Son Test Kontrol Gruplu Yarı Deneysel Desen" kullanılmış, aynı okulda çocuğu okuyan toplam 24 tek ebeveyn deney ve kontrol gruplarına ayrılmış, her iki gruba da eğitimin öncesinde ve sonrasında "Etkili İletişim Becerileri Ölçeği" ile "Anne Babalık Becerileri ve İletişim Ölçeği" uygulanmıştır. Deney grubuna eğitimin yanı sıra eğitimin içeriğini özetleyen broşür dağıtılmıştır. Eğitime katılan tek ebeveynlere ölçekler ile eğitim sürecine ve eğitimciye ilişkin görüşlerini belirlemeye yönelik sorular sorulmuştur. Sonuçlar, geliştirilen iletişim temelli eğitim programının tek ebeveynlerin etkin dinleme, kendini tanıma/kendini açma, empati ve etkili iletişim becerileri üzerinde olumlu etkisinin olduğunu (p<0.05) göstermektedir. Deney grubundakilerin eğitim sürecine ve eğitimciye yönelik görüşlerinin çoğunlukla olumlu olduğu görülmüştür. Araştırmacının zaman kısıtı nedeniyle eğitim ihtiyacının saptanması aşamasında derinlemesine inceleme çalışmasının yapılamamasının, eğitim süresinin kısa tutulmasının ve eğitim sonrasında izleme çalışmasının yapılamamasının sonuçlar üzerinde etkili olduğu düşünülmektedir.

Abstract:
In single-parent families, the fact that responsibilities are concentrated in one person can cause communication problems within the family. This study was planned to develop a communication based family life education program that will support single parents with children in early adolescence to communicate effectively with their adolescent children and to evaluate the results of this education program. In this study based on the Taba Model, an interview form consisting of open-ended questions was applied to a total of 40 single parents whose children were studying in a secondary school in the Keçiören district of Ankara in order to determine the educational needs of single parents regarding their communication with adolescents. As a result of content analysis, it was observed that communication problems were grouped under three themes: the adolescent's undesirable behavior towards his/her parent, the problems brought about by adolescence, and the working parent's inability to maintain control. The topics that single parents request regarding the training to be given in this area are the characteristics of adolescence, taking responsibility, anger management, empathy, sharing problems and developing solutions.
In line with the information obtained from the needs analysis, an 8-session "Training Program for Improving Communication between Single Parents and Adolescents" was developed. In order to test the effectiveness of the developed training program, a "Pre-Test-Post-Test Control Group Quasi-Experimental Design" was used; a total of 24 single parents whose children were studying at the same school were divided into experimental and control groups, and the "Effective Communication Skills Scale" and the "Parenting Skills and Communication Scale" were applied to both groups before and after training. In addition to training, a brochure summarizing the content of training was distributed to the experimental group. Single parents who participated in training were questioned with scales to determine their views on training process and the trainer. The results show that the communication-based training program developed has a positive effect on single parents' active listening, self-awareness/self-disclosure, empathy and effective communication skills (p<0.05). It was observed that opinions of the intervention group about training process and the trainer were mostly positive. It is thought that the inability to conduct an in-depth examination study during the determination of training needs due to the time constraints of the researcher, the short duration of training, and the inability to conduct a follow-up study after training had an impact on the results.