Anadolu liselerinde görev yapan öğretmenlerin yapılandırmacı yaklaşımı uygulamaya yönelik öz-yeterlik inançlarının incelenmesi
Research on the self-efficacy beliefs of teachers working in Anatolian high schools towards applying the constructive approach
Yazar: KADİR GÜVEN
Danışman: DOÇ. DR. ESMA GENÇ
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Anadolu liseleri = Anatolia high schools ; Liseler = High schools ; Yapılandırmacı öğrenme = Constructivist learning ; Yapılandırmacı öğretim yöntemi = Constructivist teaching method ; Öz yeterlilik = Self-efficacy ; Öz yeterlilik algısı = Self-efficacy belief ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Yapılandırmacılık, son yıllarda ülkemiz eğitim sistemi içinde eğitimsel bir dönüşümü gerçekleştirmek üzere işe koşulmuştur ve bu anlayışın uygulanmasında en önemli rol öğretmenlere düşmektedir. Öğretmenlerin yeterlik ve niteliklerinin, süreçteki eğitim- öğretimin kalitesini doğrudan etkilediği düşünüldüğünde, yapılandırmacı yaklaşıma uygun öğrenme ortamları oluşturmada önemli etkenlerden biri öz-yeterlik inancı olarak görülebilir. Bu araştırmada da, öğretmenlerin yapılandırmacı yaklaşımı uygulamaya yönelik öz-yeterlik inanç düzeyleri belirlenmeye çalışılmıştır.

Karma desende tasarlanan araştırmanın amacı, İstanbul ilindeki Merkezi Sınav Puanı ile öğrenci alan Anadolu liselerinde görev yapmakta olan öğretmenlerin yapılandırmacı yaklaşımı uygulamaya yönelik öz-yeterlik inançlarının düzeylerini belirlemek ve üst ve alt öz- yeterlik düzeyinde yer alan öğretmenlerin oluşturdukları metaforları incelemektir. Araştırmanın temel amacı doğrultusunda araştırmanın nicel kısmında öğretmenlerin yapılandırmacı yaklaşımı uygulamaya yönelik öz-yeterlik inançlarının kıdem, branş ve eğitim düzeyi değişkenlerine göre anlamlı farklılık gösterip göstermediği; nitel kısmında ise öğretmenlerin yapılandırmacı anlayışa ilişkin sahip oldukları metaforların hangi kavramsal kategorileri oluşturduğu ve oluşan bu kategorilerin üst ve alt öz-yeterlik düzeyinde yer alan öğretmenlere göre nasıl farklılaştığı, yanıtlanması amaçlanan alt problemler olarak belirlenmiştir.

Araştırmanın evrenini, 2020-2021 Eğitim-Öğretim Yılı Bahar döneminde İstanbul ilindeki Merkezi Sınav Puanı ile öğrenci alan 80 Anadolu lisesinde Fen bilimleri (Fizik, Kimya, Biyoloji), Matematik, Türk Dili ve Edebiyatı ve Sosyal Bilimler (Tarih, Coğrafya, Felsefe) branşlarında görev yapmakta olan 2.085 öğretmen oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemi, tabakalı örnekleme yöntemi ile belirlenmiştir. Evrende yer alan okullar, Merkezi Sınav Puanı yüzdelik dilimlerine göre homojen alt gruplara ayrılmıştır. Belirlenen alt tabakalardan örneklemler ise seçkisiz örnekleme yöntemi ile seçilmiştir. Üç farklı tabakada toplam 20 okul bünyesinde görev yapmakta olan sekiz farklı branştaki 250 öğretmen araştırmanın örneklemini oluşturmuştur.

Araştırmanın nicel verileri, araştırmacı tarafından oluşturulan Kişisel Bilgi Formu ve Öğretmenlerin Yapılandırmacı Yaklaşımı Uygulamaya Yönelik Öz-Yeterlik İnanç Ölçeği (YÖİÖ) ile toplanmıştır. Nitel veriler ise öğretmenlerin yapılandırmacı yaklaşıma ilişkin oluşturdukları metaforlar aracılığıyla elde edilmiştir. Araştırmanın nicel verileri çoklu varyans analizi (MANOVA) ile, nitel veriler ise içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiştir.

Elde edilen bulgulara göre, öğretmenlerin yapılandırmacı yaklaşımı uygulamaya yönelik öz- yeterlik inanç düzeylerinin yüksek olduğu görülmüştür. Öğretmenler kendilerini en fazla öğrenciyi aktifleştirme, en az alternatif değerlendirme boyutlarında yeterli gördüklerini belirtmişlerdir. Çalışmada öğretmenlerin öz-yeterlik inanç ölçeğinden aldıkları puanların kıdem değişkenine göre anlamlı farklılık gösterdiği belirlenmiştir. Buna göre, kıdem değişkeni açısından tüm alt boyutlar ve toplam puanlarda 21 ve üstü yıl kıdeme sahip
 
öğretmenlerin diğer öğretmenlere göre daha yüksek ortalamaya sahip olduğu görülmektedir. Branş ve eğitim düzeyi değişkenlerine göre ise öğretmenlerin yapılandırmacı yaklaşımı uygulamaya yönelik öz-yeterlik inanç ölçeğinden aldıkları puanlar arasında anlamlı bir farklılık gözlenmemiştir.

Araştırmanın nitel boyutunda, yapılandırmacı yaklaşım kavramı ile ilgili toplamda 73 geçerli metafor elde edilmiştir. Bu metaforlar 10 farklı kategori altında toplanmıştır. Üst ve alt öz- yeterlikteki öğretmenlerin ürettikleri metaforlar ve metaforların oluşturduğu kategoriler arasında bir farklılık gözlenmemiştir.

Araştırmadan elde edilen sonuçlar alan yazın ışığında değerlendirilerek araştırmacı ve uygulayıcılara yönelik öneriler geliştirilmiştir.

Abstract:
Constructivism has been put to work to realize an educational transformation in the education system of our country in recent years and the most important role in the implementation of this understanding belongs to the teachers. Considering that teachers' competencies and qualifications directly affect the quality of education in the process, self- efficacy belief can be seen as one of the important factors in creating learning environments appropriate for the constructivist approach. In this study, it was tried to determine the self-efficacy belief levels of the teachers towards applying the constructivist approach.

The aim of the research, which was designed in mixed method, is to determine the levels of self-efficacy beliefs of teachers working in anatolian high schools that accept students according to their Central Exam Score in Istanbul towards applying the constructivist approach, and to examine the metaphors created by teachers at high and low self-efficacy levels. In accordance with the main purpose of the research, in the quantitative part of the study, whether the self-efficacy beliefs of teachers towards applying the constructivist approach differ significantly according to the variables of seniority, branch and education level; in the qualitative part of the research, which conceptual categories are constituted by the metaphors of the teachers regarding the constructivist understanding and how these categories differ according to the teachers at the upper and lower self-efficacy levels were determined as the sub-problems that were aimed to be answered.

The universe of the research consists of 2.085 teachers who has been working in anatolian high schools which accepts students according to their Central Exam Score in İstanbul in the spring term of 2020-2021 academic year, whose branches are Science (Physics, Chemistry, Biology), Mathematics, Turkish Language and Literature and Social Sciences (History, Geography, Philosophy). The sample of the study has been determined by stratified sampling method. The schools in the universe are divided into homogeneous subgroups according to the percentiles of the Central Examination Scores. The samples from the determined substrates have been selected by random sampling method. 250 teachers from eight different branches, working in a total of 20 schools in three different social stratums, have formed the sample of the research.

Quantitative data of the study have been collected via the Personal Information Form created by the researcher and the Teachers' Self-Efficacy Belief Scale Towards Applying the Constructivist Approach (SEBS). Qualitative data, on the other hand, have been obtained through metaphors created by teachers regarding the constructivist approach. Quantitative data of the study have been analyzed by multiple analysis of variance (MANOVA), and qualitative data have been analyzed by content analysis method.
According to the results, it has been witnessed that teachers' self-efficacy beliefs towards applying the constructivist approach were high. Teachers have stated that they find themselves sufficient at highest degree in the dimensions of activating the students and at
 
lowest degree in alternative evaluation. In the study, it has been stated that the scores of the teachers from the self-efficacy belief scale differed significantly according to the seniority variable. Accordingly, in terms of the seniority variable, it is seen that teachers having 21 years or more of seniority have a higher average than other teachers in all sub- dimensions and total scores. According to the branch and education level variables, no significant difference has been observed among the teachers' self-efficacy belief scores towards applying the constructivist approach. In the qualitative aspect of the study, a total of 73 valid metaphors related to the concept of constructivist approach have been obtained. These metaphors are grouped under 10 different categories. No difference has been observed between the metaphors produced by teachers with high and low self- efficacy and the categories constituted by metaphors.

The results obtained from the research have been evaluated in the light of the literature and suggestions have been developed for researchers and practitioners.