Hakikat ötesi (post-truth) olgusunun haberin gerçeklik algısına etkisi: İstanbul'da bir saha araştırması örneği
The effects of post-truth concept on the perception of news: A field study case in Istanbul
Yazar: SAVASH PORGHAMREZAEİEH
Danışman: PROF. DR. MURAT ÖZGEN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Gazetecilik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Gazetecilik = Journalism ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Gerçeklik = Reality ; Haberler = News ; Hakikat = Truth ; Post-hakikat = Post-truth ; İstanbul = Istanbul

Özet:
Günümüze hâkim olan yeni medya ekolojisi, editoryal süzgeçten geçmeyen iletilerin dolaşımını, niteliğini ve en önemlisi de gerçeklik algısını etkilemiştir. Profesyonel olarak haber kavramının gerçeklik bağlamından koparılarak yozlaşmasında şüphesiz anaakım geleneksel medya ve sosyal/yeni medya profesyonellerinin farklı angajmanlarla haber olgusunun içini boşaltmasının etkisi yadsınamaz bir gerçektir. Post-Truth olgusunun çağımızın bir gerçekliği haline gelmesiyle birlikte, artık hedef kitle için haberin gerçekliğinin bir önemi kalmamıştır. Haberin gerçekliğine inançsızlık sosyokültürel, sosyoekonomik ve eğitim seviyelerine rağmen bilinçli bir tercih haline gelmiştir. Çünkü hedef kitle artık haberi rasyonel olgular üzerinden okumak yerine; siyasal, ekonomik, kültürel, ideolojik olarak, yani algılarıyla okumayı tercih etmektedir. Böylelikle; pek çok araştırmanın da ortaya koyduğu üzere dünyada habere ve habercilere güven oranı düşmektedir.
Bu çalışmada Hakikat Ötesi (Post-Truth) kavramının farklı yönleri derinlemesine analiz edilip, kuramsal çerçevesi çizilmiştir. Haber kavramı farklı yönleriyle incelenip, Hakikat Ötesi (Post-Truth) kavramının haber kavramına ve haberin gerçeklik algısına etkileri analiz edilmiştir. Devlet eliyle gerçek dışı haber yayımı Ocak 2020'de İran'da füzeyle vurularak düşürülen Ukrayna yolcu uçağı örneğiyle İran'ın resmî/yarı resmî haber ajanslarının onaylanmış(Verified) sosyal medya hesapları üzerinden incelenmiştir. İstanbul'un 39 ilçesinde farklı demografik özellikler gözetilerek 18-70 yaş arası 200 denekle yüz yüze görüşme yöntemiyle anket çalışması yapılıp kitlenin Post-Truth kavramı çerçevesinde haberin gerçekliği ve hakikati bağlamındaki düşünce ve yanıtları Statistical Package for the Social Sciences (SPSS) anlamlı veriler haline getirilmiştir.

Abstract:
Due to the nature of today's media ecolgy, there is a big change of news being delivered without an editorial filter, thus changed the quality and especially the perception of news as well. The attitutes of both the conventional mainstream and the social media professions have a key role on the defection of news in the process of mediating the "real" while making the news. In this frame, the real meaning of news became unimportant for the audience and the new concept named Post Truth came up. Because of the fact that the audience prefers to read the news biased on their own political, economical, cultural and ideological beliefs.
This study examines the Post Truth concept widely in different dimensions and constitutes a theorical framework. News, as a concept, is also examined in different aspects and  the effects of Post Truth to the news in the dimension of reality is analyzed. As case study to inquire the delivery of fake news by state, the Ukrainian passenger plane shot down with a missile in the January of 2020 case is chosen. In order to understand the perception of the audience for the reality of news and its place in the context of truth within the framework of Post-Truth, a face to face survey with 200 contributors between the ages of 18-70 is conducted in different districts of Istanbul.