İlköğretim ve ortaöğretim kurumlarındaki okul değerlerinin belirlenmesi: Bir durum çalışması
Determining the school values in primary and secondary education institutions: A case study
Yazar: YAVUZ SELİM BULUT
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ RAMAZAN ALABAŞ
Kastamonu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi, Teftişi, Planlaması ve Ekonomisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Değer aktarımı = Value transfer ; Değerleme = Valuation ; Okullar = Schools ; Ortaöğretim okulları = Secondary education schools ; Örgütsel değerler = Organizational values ; İlköğretim okulları = Primary education schools

Özet:
Değerlerin aktarılmasında en önemli rolü aile ve okullar üstlenmektedir. Değerlerin okullar yoluyla aktarımı yanında okullardaki faaliyetleri yönlendiren okula özgü anlayışı meydana getirme durumu da söz konusudur. Okullardaki çalışanların inançlarından meydana gelen okul değerleri ile okulların ne yaptıkları hakkında fikirler edinilebilir. Bu araştırmanın amacı okul değerlerinin okul yöneticileri, öğretmenler ve velilerin görüşleri doğrultusunda belirlenmesidir. Araştırma nitel çoklu durum çalışması yaklaşımı ile gerçekleştirilmiştir. Çalışma grubu amaçlı örnekleme yöntemlerinden maksimum çeşitlilik örneklemesi ile belirlenmiştir. Çalışma, Samsun ilinin Atakum, Bafra ve Ondokuzmayıs ilçelerinden seçilen ilkokul, ortaokul ve lise kademelerinden sosyoekonomik düzeyleri farklılık gösteren toplamda 27 okul içinden; 35 öğretmen, 30 yönetici, 33 velinin dâhil edilmesi ile yürütülmüştür. Araştırmanın verileri yarı yapılandırılmış görüşme formları ile elde edilmiş, veriler betimsel analiz ve içerik analizi yaklaşımı ile çözümlenmiştir. Araştırma sonucunda okul yöneticilerinin çoğunluğunun okullarında hâkim değer olarak saygı, sevgi, vatanseverlik ve yardımlaşma değerini; okullarında ilk sırada önemsenen değer olarak adalet değerini, eksikliğini hissettikleri değer olarak ise saygı ve başarı değerini daha sık ifade ettikleri ortaya çıkmıştır. Öğretmenlerin çoğunluğunun okullarında hâkim olan değerleri dürüstlük ve sorumluluk, okullarında ilk sırada önem verilen değer olarak saygı ve dürüstlük değerini ve okullarında eksikliğini hissettikleri değer olarak ise çalışma azmi ve mutluluk değerlerini daha fazla belirttikleri sonucuna ulaşılmıştır. Veliler ise okullarda var olan değer olarak saygı ve çalışkanlık değerini, okullarda önemsenen değer olarak çalışkanlık ve saygı değerini, okullarda eksikliğini hissettikleri değer olarak da yaratıcılık değerini daha sık ifade etmişlerdir. Katılımcı görüşlerinde okuldaki değerlerin hayata geçirilmesinde ailenin önemi ortaya çıkmış ve öğretmenlerin rol model olarak değerleri hayata geçirilebildiği ifade edilirken, değerlerin hayata geçirilmesinin önünde en fazla engel teşkil eden unsurların ise medya ve ailenin değerlere karşı olumsuz tutumu olduğu sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Örgütsel değer, okul değerleri, ilköğretim okulları, ortaöğretim okulları, yönetici, öğretmen, veli

Abstract:
Family and school play a key role in conveying values. Values are not only conveyed through schools, but they also create a school-specific understanding which direct activities in schools. It is possible to have an idea about what schools do through school values, which are created by the beliefs of school staff. The purpose of this study was to determine school values in line with the views of school administrators, teachers and parents. The study was conducted with the multiple case study approach, in accordance with the qualitative research approach. The study group was determined via the maximum variety sampling, which is among purposeful sampling methods. The study was carried out with 35 teachers, 30 administrators and 33 parents from a total of 27 schools with primary, secondary and high school levels, which were chosen from Atakum, Bafra and Ondokuzmayıs districts of the province of Samsun and had different socio-economic levels. The study data were obtained via semi-structured interview forms and were analyzed with the descriptive analysis and content analysis approach. As a result of the study, it was revealed that majority of school administrators usually expressed respect, love, patriotism and benevolence as dominant values; justice as the mostly regarded value; and respect and success as lacking values in their school. It was concluded that teachers usually expressed honesty and responsibility as dominant values; respect and honesty as the mostly regarded values; and ambition to work and happiness as lacking values in their school. It was determined that parents usually expressed respect and industriousness as dominant values; industriousness and respect as the mostly regarded values; and creativity as lacking values in their school. Participants' views revealed the importance of family in actualizing values in school and it was stated that while teachers, as role models were able to actualize values, there were certain factors obstructing the actualization of values, such as negative attitudes of media and family toward values.

Keywords: Organizational values, school values, primary education schools, secondary education schools, administrator, teacher, parent