Türkiye'de yetişen fındık (Corylus avellana L.) çeşitlerinde antikanser taksanların analizi
Analysis of anticancer taxanes in hazelnuts (Corylus avellana L.) grown in Turkey
Yazar: GÜLBAHAR ZEHRA KUTLUTÜRK
Danışman: PROF. DR. ŞULE ARI
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Moleküler Biyoloji ve Genetik Ana Bilim Dalı / Moleküler Biyoloji ve Genetik  Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Biyoteknoloji = Biotechnology

Özet:
Taksan türevi bir madde olan Taksol, Taxol® adı altında tescilli bir kanser ilacıdır. Taksol,
kanser tedavisi için 1960 yılında Amerika da başlatılan bitki tarama programı sonucunda ilk
kez 1971 yılında Taxus brevifolia dan elde edilmiştir. Taxol® birçok kanser türünde
mikrotübüllerin stabilizasyonunu sağlayan bir kemoterapi ilacı olarak kullanılmaktadır. Porsuk
ağacının üretilmesinin zor olması ve taksol ihtiyacının karşılanabilmesinde kullanılan hücre
kültürü gibi biyoteknolojik yöntemlere karşın günümüzde halen farklı bitki türlerinde taksan
türevi maddelerin araştırılmasına devam edilmektedir. Türkiye dünyanın en büyük fındık
üreticisi ve ihracatçısıdır. Bu tezde Türkiye'de yetiştirilen Çakıldak, Sivri, Tombul, Palaz ve
Kalınkara fındık çeşitleri ile Ham ve Sivri Yağlı fındık genotipleri kullanıldı. Bu fındıkların 5
ayrı dokusu (Çotanak, sert kabuk, ince kabuk, ince kabuklu meyve ve meyve) bulundurdukları
taksan türevi maddelerin varlığı ve miktarı açısından ilk kez incelendi. Her fındığa ait 5 ayrı
doku materyali metanol ile ekstre edildi ve ekstrelerde HPLC analizi ile taksan türevi
bileşenlerin kalitatif ve kantitatif analizleri yapıldı. Taksan türevlerinden 10 deasetilbakkatin
III, bakkatin III ve sephalomanin, incelenen fındık çeşidi ve genotiplerin dokularında farklı miktarlarda tespit edildi. Paklitaksel ise fındıklar arasında sadece Ham, Palaz, Kalınkara ve
Sivri fındıklarda belirlendi.
10 deasetilbakkatin III'ün analizi yapılan tüm fındıklarda, diğer tüm dokulara göre en fazla sert
kabuklarda bulunduğu belirlendi. Sırasıyla, 10 deasetilbakkatin III'ü en fazla içeren fındıklar
ve miktarları Ham (9,48 μg/g), Tombul (5,76 μg/g), Sivri (4,75 μg/g), Sivri Yağlı (4,26 μg/g),
Kalınkara (2,72 μg/g), Çakıldak (2,26 μg/g) ve Palaz (2,12 μg/g) olarak bulundu.
Analizi yapılan tüm fındıklarda bakkatin III'ün diğer fındık dokularına kıyasla en fazla ince
kabuk dokularında bulunduğu tespit edildi. Sırasıyla, bakkatin III'ün en fazla tespit edildiği
fındıklar ve miktarları Tombul (10,44 μg/g), Kalınkara (7,53 μg/g), Ham (6,21 μg/g) ve Sivri
Yağlı (4,65 μg/g) olarak belirlendi.
Tüm fındıkların ince kabuklu meyve ve ince kabuk dokularında sefalomanin miktarının
birbirine yakın değerlerde diğer dokulara kıyasla daha fazla bulunduğu belirlendi. Sırasıyla,
Sivri Yağlı fındığın ince kabuğunda (6,37 μg/g) ve ince kabuklu meyvesinde (5,34 μg/g), Sivri
(5,14 μg/g) ve Palaz (4,74 μg/g) ince kabuklu meyvesinde ve Ham ince kabuk dokusunda (4,31
μg/g) olarak bulundu.
Dünyada kanser tedavisi için yaygın olarak kullanılan Taxol® ilacının ham maddesi olan
Paklitaksel ise, bu tez çalışmasında ilk kez analizi yapılan 5 farklı fındık çeşidinin ve 2
genotipin çotanaklarında diğer dokulara kıyasla belirgin olarak fazla miktarda bulundu.
Paklitakselin analiz edildiği fındıkların çotanak dokularındaki miktarları sırasıyla, Palaz (3,37
μg/g), Ham (1,98 μg/g) ve Kalınkara (1,80 μg/g) dır. Paklitaksel analizi için önemli diğer bir
sonuç ise Ham fındığın ince kabuklu meyvesinde (4,36 μg/g) tespit edilen paklitaksel
miktarının diğer dokulara kıyasla fazla bulunması oldu.
Bu sonuçlar, dünyada en yaygın kemoterapi ilacı olarak kullanılan Taxol® için fındığın
(Corylus avellana L.) alternatif bir ham madde kaynağı olabileceğini göstermiştir.
Temmuz 2019, 82 sayfa.

Anahtar kelimeler: Fındık, Corylus avellana L.,Taksan diterpenoid, HPLC, Antikanser

Abstract:
Taxol®, a taxane-derived substance was first obtained from Taxus brevifolia in 1971 as a result
of the plant screening program initiated in the USA in 1960 for cancer treatment. Taxol® is
used as a chemotherapy drug to stabilize microtubules in many types of cancer. As it is difficult
to grow Taxus spp. and to use biotechnological methods such as cell culture in order to meet
the need for taxol substances which are derivatives of taxane have been searched for in different
plants. Turkey is the biggest hazelnut producer and exporter in the world. In this thesis,
Çakıldak, Sivri, Tombul, Palaz, Kalınkara hazelnut varieties and Ham, Sivri Yağlı hazelnut
genotypes were analysed in 5 different tissues of these hazelnut varieties and genotypes (green
shells, hard shells, thin skins, thin skinned kernels and kernels) were examined in terms of their
taxane types and their amount for the first time. Five tissues from each hazelnut varieties were
extracted and the taxane derivetive components in the extracts were analysed both qualitatively
and quantitatively with HPLC. Different quantities of taxane derivatives 10 deacetilybaccatin baccatin III and cephalomannine were identified in all hazelnuts. Paclitaxel was seen only in
Ham, Palaz, Sivri ve Kalınkara hazelnuts.
10 deacetylbaccatin III was found in hard shell compared to all the other analysed hazelnut
varieties and tissues mostly. Hazelnuts which included 10 deacetilybaccatin III with the highest
amount were Ham (9,48 μg/g), Tombul (5,76 μg/g), Sivri (4,75 μg/g), Sivri Yağlı (4,26 μg/g),
Kalınkara (2,72 μg/g), Çakıldak (2,26 μg/g) ve Palaz (2,12 μg/g) respectively.
Baccatin III was found to have the highest amount of thin skins compared to other hazelnut
tissues. The highest amount of hazelnut and baccatin III was detected in Tombul (10,44 μg/g),
Kalınkara (7,53 μg/g), Ham (6,21 μg/g) ve Sivri Yağlı (4,65 μg/g) respectively.
It was determined that the higher amount of cephalomanine was in thin skinned kernels and
thin skins compared to other tissues of all hazelnuts. Cephalomanine was found mostly thin
skins (6,37 μg/g) and thin skinned kernels (5,34 μg/g) of Sivri Yağlı, thin skinned kernels of
Sivri (5,14 μg/g) and Palaz (4,74 μg/g), thin skins of Ham (4,31 μg/g) respectively.
Paclitaxel, the raw material of Taxol®, which is widely used for cancer treatment in the world.
It was found to be significantly higher in the tissues of 5 different hazelnut varieties and 2
genotypes analyzed for the first time in this thesis than the other tissues. The quantities of
paclitaxel were analyzed by Palaz (3.37 μg / g), Ham (1.98 μg / g) and Kalınkara (1.80 μg / g),
respectively. Another important result for paclitaxel analysis was that the amount of paclitaxel
detected in the thin skinned kernel of the hazelnut (4.36 μg / g) was higher than the other tissues.
These results showed that hazelnut (Corylus avellana L.) may be an alternative source of raw
material for Taxol, which is the most common chemotherapy drug in the World.
July 2019, 82 pages.

Keywords: Hazelnut, Corylus avellana L., Taxane diterpenoid, HPLC, Anticancer.