Osmanlı belgelerinde Osmanlı Devleti'nin Basra politikası (1878-1907)
Documentation of The Ottoman State Ottoman Basra policy (1878-1907)
Yazar: GÜLSENEM GÜNDÜZ
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA TURAN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Tarih = History ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Belgeler = Documents ; Irak-Basra = Iraq-Basra ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı belgeleri = Ottoman documents ; Uluslararası ilişkiler = International relations

Özet:
Basra, Bağdat'ın 420 km güneydoğusunda, Dicle ve Fırat nehirlerinin birleştiği noktanın 50 km güneydoğusunda yer alır. Basra, 4 sancağa ayrılmıştır. Bunlar; 1. Basra, 2. Müntefik, 3. Amara, 4. Necid'tir.Osmanlının Basra'da politikası Mitat Paşa dönemiyle birlikte ön plana çıkmış ve buranın stratejik olarak önemi artmıştır. İngiltere'nin yayılmak ve egemen olmak istediği Basra ve Kızıldeniz coğrafyasında kendisine nüguz alanları oluşturmakla işe başladı.Abdülhamit'in Almanya'yı seçmesinin nedeni iç ve dış politikada hareket alanının sınırlanmış olmasıydı.İngiltere, Hint Okyanusu, Basra Körfezi'ne ulaşan deniz ticaretini kontrol altına almak için 19. yüzyılın 2. yarısından itibaren Ortadoğuda nüfuz alanları oluşturmaya ve Arap Yarımadasının Osmanlı sınırları dışındaki güney kıyılarına yerleşmeye başladı.1877 1878 Osmanlı Rus savaşı sonrası Osmanlı İngiltere ilişkilerinde bir dönüm noktası olmuştur. İngiltere'nin Hayfa-Şam, Mısır-Basra demiryolu yapımı gibi projeleri olmuş ancak 2. Abdülhamit İngiltere Ortadoğuda nüfuzunu arttırmasını istemediğinden buna izin vermemiştir.Osmanlı Devleti, 1534'de kendisine direniş göstermeden isteği doğrultusunda bağlanan ve bunu 1538'de resmileştirerek devam ettiren Basra'nın hakimiyetini 1555'de Amasya muahedesi ile İran'a da resmen kabul ettimişti. Bu tarihlerden itibaren Basra coğrafyasında sürekli bir ilerleme ve bölgede teşkilatlandırma içerisine giren Osmanlı Devleti özellikle kıyı bölgelerinde tersaneler yaptırarak bölgenin Portekizlilere karşı korunmasını sağlamak istemiştir. Böylece Hint Okyanusuna açılma yönündeki Portekiz tehdidi kalkacağı gibi bölgenin ticari olarak kalkınması da sağlanacaktı.

Abstract:
Basra is situated 420 km southeast of Baghdad and 50 km southeast of the conjunction of Tigris and Euphrates Rivers. Basra was divided into four sanjaks. These were Basra, Muntefik, Amara and Necid sanjaks. The policy of the Ottoman Empire on Basra became forward with the Mithat Pasha period and the strategic importance of this region increased. The desire of the Great Britain on spanning and becoming sovereign started with by constructing power and influence regions at Basra and Red Sea areas.The reason of Abdulhamid?s preference on Germany was due to the restrictions of his movement space left for the interior and exterior policies. To take the control of the sea trade routes from Indian Ocean to Persian Gulf, Great Britain from the second half of the nineteenth century began to construct power and influence regions and settle down at the coasts of Arab Peninsula which were beyond the boundaries of the Ottoman Empire.After the 1877-78 Ottoman-Russian war, a turning point was occurred at the relations between the Ottoman Empire and the Great Britain. The Great Britain had projects such as constructing the Hayfa-Damascus and Egypt-Basra railways, but II. Abdulhamid didn?t allow this due to not wishing the increase in the Great Britain?s power and influence on the Middle East.Basra without any resistance and with their own wishes accepted the sovereignty the Ottoman Empire at 1934 and continued this by making this situation formal at 1938. The Ottoman Empire also made Iran accept the sovereignty of Basra with the Amasya Treaty at 1555. From this time, the Ottoman Empire had efforts on continuous improvements at Basra and organizing at the region. The Ottoman Empire wanted to protect the area against Portuguese, especially by constructing shipyards at the coast regions. With doing so, the threat of Portuguese?s span to Indian Ocean would get rid of and the commercial development of the region would be provided.