Norbert Elias'ın bilgi sosyolojisi: Karl Mannheım'ın bilgi sosyolojisi eleştirisi
Norbert Elias's sociology of knowledge: Karl Mannheim's critique of the sociology of knowledge
Yazar: MUSTAFA İSMAİL KUTAY
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SEÇİL ÖZDEMİR METLİOĞLU
İzmir Demokrasi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Sosyoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Sosyoloji = Sociology

Özet:
Norbert Elias, bilgi sosyolojisi alanında yeni bir paradigma ve bakış açısı oluşturmuştur. Bilimsel çalışmalarının özünde bilgi sosyolojisi alanına ve genel sosyoloji bilimine katkı sağlaması düşünülen tartışmalar yer almıştır. Elias, başyapıt olarak anılan çalışması Uygarlık Süreci (1939) ve diğer birçok çalışmasında insanlığın varoluş ve gelişim düzenini süreç kavramı üzerinden açıklamıştır. Bunun içinde insan aklının ve düşüncesinin a priori biçimde verili olmadığını ve söz konusu süreç içerisinde kazanıldığını ifade etmiştir. Elias, bilgiyi ve bileşenlerini insanların karşılıklı ve planlamadan oluşturdukları figürasyonların sonucunda ortaya çıkan bir olgu olarak kabul etmiştir ve incelemiştir. Bir dönem birlikte çalıştıkları kıdemli öğretim üyesi Karl Mannheim'ın açımlamış olduğu bilgi sosyolojisini de ele almış ve kayda değer eleştirilerde bulunmuştur. Mannheim, bilgi sosyolojisi alanının tanınmasında ve uzun dönem teorik kabulleri oluşturmasında özdeş bir sosyolog olmuştur. Bu alana dair yorumsamada bulunan birçok sosyal bilimci, Mannheim'ın bilgi sosyolojisi ile anılan sosyolog olduğunu dile getirmiştir. Mannheim'ın bilgi sosyolojisi için öne çıkan söylemleri; düşüncenin ve tinin açığa çıktığı toplumsal bağlılıkların ürünü olduğu, bilgi sosyolojisinin var olan toplumsal grupların bütünlükçü ideolojilerinden ortaya çıktığı, bilimsel grupların ya da entelektüellerin toplumda saygınlık kazanabilmesi için baskın ideolojik kabulleri benimsemesi gerektiği, toplumsal ekonomik rekabetten doğan fikirlerin kolektif düşünceyi ve gerçekliği inşa ettiği yönünde şekillenmiştir. Buna karşın Elias, yazmış olduğu Katılım ve Kopukluk (1956) adlı çalışmasında Mannheim'a ve genelde bilgi sosyolojisine eleştirilerini yöneltmiştir. Elias'a göre bilimsel grupların ideolojik kabulleri benimsemesi toplumsal bilgi stokunun ve birikiminin sınırlılığına yol açmıştır. Bilimsel grupların, üretilen bilginin geçerliliği ve güvenirliği için tarafsız ve duygulanımdan uzak olması gerektiğini vurgulamıştır. Elias için bir teori ya da varsayım, dogmatik inançlara, a priori varsayımlara ve var olan araştırmaların argümanlarına karşı herhangi bir ideoloji ve dünya görüşüne dayanıyorsa bilim ve bilimsel bilgi nitelemelerini hak etmemiştir. Bunun yanında Elias, Mannheim'ın görelilik tarzını bilginin çözümlenişinde yetersiz bularak yeni bir paradigma geliştirilmesi gerektiğini savunmuştur. Ayrıca, Mannheim'ı varlık/bilinç ikiliğine sıkışıp kalmakla eleştirmiştir. Elias, Mannheim ile net biçimde ayrı düştüğü noktayı bilginin ideolojikleştirilmesi olarak görmüştür. Bu bakıma Elias bilimsel bilgi sosyolojisini, politik bir yöne giden Mannheim'dan çok daha kapsamlı ölçüde geliştirmiştir. Nitekim Elias çarpıcı bir örneğinde 'bir doktorun hasta bir insan bedenini ideolojik bilgiyle tedavi edemeyeceği' gerçeğini hatırlatmıştır. Elias'a göre rekabetten doğan ideolojik bilgilerin varlığı yalnızca bu rekabette bulunan grupların varlığını somutlaştırmıştır. Görüldüğü üzere bu çalışmada Elias'ın bilgi sosyolojisi alanıyla özdeş hâle gelen sosyolog Mannheim'a yönelik eleştirileri ve değerlendirmeleri detaylandırılmıştır. Çalışmanın amacı, ulusal ve uluslararası alanyazındaki Elias'a dair çalışmaları ve araştırmaları genişletmek, kısıtlılıkları gidermek ve alana katkı sağlamaktır.

Abstract:
Norbert Elias has created a new paradigm and viewpoint in the profession of sociology of knowledge. In the core of his scientific studies, discussions that are considered to contribute to the profession of sociology of knowledge and general sociology science have taken place. In his masterpiece The Civilizing Process (1939) and many other studies, Elias clarified the order of existence and development of humanity through the concept of process. In this, he expressed that the human mind and consideration are not given a priori and are gained in the process in question. Elias adopted and investigated knowledge and its components as a casus that arises as a result of figurations that people create mutually and without scheme. He also discussed the sociology of knowledge, which was discovered by Karl Mannheim, a senior lecturer with whom they co-operated together for a period, and contributed significant criticisms. Mannheim has been an identical sociologist in the recognition of the profession of sociology of knowledge and in acceptances long-term theoretical acceptances. Many social scientists who have contributed on this profession have aforementioned that Mannheim is a sociologist known for the sociology of knowledge. Featured discourse for Mannheim's sociology of knowledge; and the thoughts of the spirit is the product of a clear social commitment, knowledge of the sociology of the emergence of holistic ideology existing social groups, scientific groups or dominant ideological assumptions that we should embrace intellectuals to gain respectability in society, social, economic, construct by arising from the competition of ideas and the reality has been shaped in the direction of collective thoughts. However, in his titled Involvement and Detachment (1956), Elias oriented his criticism to Mannheim and the sociology of knowledge in general. According to Elias, the adoption of ideological acceptances by scientific groups has led to the restrictive of the stock and accumulation of social knowledge. He emphasized that scientific groups should be distant intense and far from equitable for the viable and reliability of the knowledge produced. For Elias, if a theory or supposition was based on dogmatic tenets, a priori hypothesissies and any ideology and worldview adverse the arguments of existing research, it did not deserve the qualifications of science and scientific knowledge. 
In addition, Elias, contribute Mannheim's relativity genre inadequate in the analysis of knowledge, argued that a new paradigm should be improved. He also criticized Mannheim for squeeze in the contradiction of asset/consciousness. Elias saw the point at which he deficit differed from Mannheim as the ideologization of knowledge. In this respect, Elias developed the sociology of scientific knowledge to a much more comprehensive extent than Mannheim, who went in a political direction. As a matter of fact, Elias reminded the fact that 'a doctor cannot treat a patient human body with ideological knowledge' in a stunning example. According to Elias, the existence of ideological knowledge arising from competition has only concreted the existence of groups that are in this competition. As can be seen, in this study, Elias' criticisms and considerations of the sociologist Mannheim, who has become identical with the profession of sociology of knowledge, are thoroughlied. The aim of the study is to enlarge the studies and research on Elias in national and international literature, to remove limitations and to contribute to the profession.