Hemodiyaliz hastalarına uygulanan eğitim programının öz-yeterlilik, tedaviye uyum, semptom yönetimi ve yaşam kalitesine etkisi
The effect of the educational program applied tohemodialysis patients on self-efficiency, treatmentcompliance, symptom management and quality of life
Yazar: SEVİM GÜLER
Danışman: DOÇ. DR. SEVGİN SAMANCIOĞLU BAĞLAMA
Gaziantep Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Belirti ve semptomlar = Signs and symptoms ; Hasta eğitimi = Patient education ; Hastane hemşireleri = Nursing staff-hospital ; Renal diyaliz = Renal dialysis ; Tedaviye bağlılık ve uyum = Treatment adherence and compliance

Özet:
Bu çalışma, hemodiyaliz tedavisi uygulanan hastalara verilen programlı eğitimin
hastaların öz-yeterlilik, tedaviye uyum, semptom yönetimi ve yaşam kalitesi üzerine
etkisini belirlemek amacıyla randomize kontrollü yarı deneysel olarak planlandı. Veriler
hasta bilgi toplama formu, Genel Öz Yeterlilik, Son Dönem Böbrek Yetmezliği
(SDBY)-Uyum Ölçeği, Diyaliz Semptom İndeksi ve WHOQOL-BREF(TR) ile yüz
yüze görüşme yöntemi ile toplandı. Müdahale grubundaki hastalara eğitim kitapçığı
eşliğinde eğitim verildi. Kontrol grubuna ise, ünitenin rutini dışında herhangi bir
müdahale yapılmadı. Müdahale grubunun eğitim öncesi ve sonrası genel öz yeterlilik
puan ortalamasının, kontrol grubu puan ortalamasından daha yüksek ve her iki grup
kıyaslandığında istatistiksel olarak anlamlı bir farkın olduğu (p=0.016), eğitim öncesi ve
sonrası SDBY- uyum ölçeği diyet kısıtlaması alt boyutu puanları açısından iki grup
arasında farklılık bulunduğu saptandı (p<0.05). Her iki grubun ön test-son test yaşam
kalitesi fiziksel sağlık puan ortalamaları karşılaştırılmasında, kontrol grubunun fiziksel
sağlık durumunun eğitim grubundan daha fazla azalış gösterdiği (p=0.029), psikolojik
sağlık, sosyal ilişkiler ve çevresel sağlık puan ortalamaları karşılaştırılmasında, kontrol
grubunun psikolojik sağlık, sosyal ilişkiler ve çevresel sağlık puanı azalırken (puan
ortalamaları sırasıyla p=0.026, p=0.007, p=0.018), eğitim grubunun değişmediği
görüldü. Araştırmada elde edilen sonuçlara göre; hastaların düşük düzeyde semptom
yaşadığı, orta düzeyde öz yeterliğe sahip olduğu, SDBY- uyum ölçeği alt boyutu
hemodiyalize katılım ve ilaç kullanımına uyumun yüksek, diyet ve sıvı kısıtlamasına
uyumun düşük ve yaşam kalitesi genel sağlık, fiziksel sağlık, psikolojik sağlık ve sosyal
2
ilişkiler puan ortalamalarının orta düzeyde ve çevresel sağlık puan ortalamalarının iyi
düzeyde olduğu, müdahale grubuna verilen eğitimlerin hastaların öz yeterlik, tedaviye
uyum, semptom yönetimi ve yaşam kalitesi üzerine olumlu etkisinin az olduğu
belirlendi.
Anahtar kelimeler: Hemodiyaliz, Eğitim, Öz-Yeterlilik, Tedaviye Uyum, Semptom
Yönetimi, Yaşam Kalitesi, Hemşirelik

Abstract:
This study was planned as a randomized controlled quasi-experimental study to
determine the effect of programmed education given to patients undergoing
hemodialysis treatment on self-efficacy, adherence to treatment, symptom management
and quality of life. Data were collected by face-to-face interview method with patient
information collection form, General Self-Efficacy, End Stage Renal Failure (ESRD)-
Compliance Scale, Dialysis Symptom Index and WHOQOL-BREF(TR). The patients in
the intervention group were given training in the accompaniment of the training booklet.
The control group did not receive any intervention other than the routine of the unit.
The general self-efficacy mean score of the intervention group before and after the
education was higher than the mean score of the control group and there was a
statistically significant difference when both groups were compared (p=0.016), there
were two levels in terms of pre- and post-education ESRD-adherence scale dietary
restriction sub-dimension scores. It was found that there was a difference between the
groups (p<0.05). In the comparison of the pretest-posttest quality of life physical health
score averages of both groups, the physical health status of the control group decreased
more than the education group (p=0.029), when the mean scores of psychological
health, social relations and environmental health were compared, the control group's
psychological health, While social relations and environmental health scores decreased
(mean score p=0.026, p=0.007, p=0.018, respectively), it was observed that the
education group did not change. According to the results obtained in the research;
4
patients experienced low levels of symptoms, had moderate self-efficacy, ESRDadherence scale sub-dimension had high adherence to hemodialysis participation and
drug use, low adherence to diet and fluid restriction, and average score of quality of life
in general health, physical health, psychological health and social relations. It was
determined that the mean scores of environmental health and environmental health were
at a good level, and the training given to the intervention group had little positive effect
on patients' self-efficacy, adherence to treatment, symptom management and quality of
life.
Keywords: Hemodialysis, Education, Self-Efficacy, Adherence to Treatment, Symptom
Management, Quality of Life, Nursing