Tarihsel süreçte gümrükler: Bir örnek Almanya'nın gümrük nizamnamesi
Customs in the historical process: An example German customs regulation
Yazar: ARZU CAN
Danışman: DOÇ. DR. ASLİHAN NAKİBOĞLU
Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ekonomi = Economics ; Maliye = Finance ; Tarih = History
Dizin: Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı belgeleri = Ottoman documents ; Osmanlı yönetimi = Ottoman management

Özet:
Osmanlı İmparatorluğu'nun son döneminde batı ile eklemlenme sürecinde önemli yasal düzenlemeler yapılmıştır. Bu tez çalışmasının konusu olan Almanya Gümrük Nizamnamesi de bunlardan biridir. 1838 yılında Osmanlı İmparatorluğu ile İngiltere arasında imzalanan Osmanlı-İngiliz Ticaret Antlaşması ve 1881 yılında Duyunu Umûmîye İdaresi'nin kurulması Osmanlı gümrüklerinin yapısını ve işleyişini etkilemiştir. Osmanlı'nın kendinden önceki siyasi yapılardan devraldığı kurumları Avrupa ile uyum sürecinde yeniden yapılandırdığı ve modern ekonomik sistemin bir parçası haline gelmeye çalıştığı bir dönemde çıkarılan Nizamnamenin transkripsiyonu ile son dönem Osmanlı gümrük sistemi hakkında önemli bilgiler ortaya konulmuştur. Bununla birlikte Osmanlı iktisadi yapısı hakkında genel bir değerlendirme yapılmış, gümrüklerin tarihsel süreç içinde gelişimi ele alınmıştır. Nizamnamenin Osmanlı-Alman gümrük ilişkileri düzenlemesi münasebetiyle Almanya'nın iktisadi ve siyasi bir güç olarak ortaya çıkışı ve Osmanlı İmparatorluğu'na yakınlaşması da çalışma kapsamında incelenmiştir. Osmanlı İmparatorluğu'nun ticari faaliyetlerin artması özellikle de dış ticaret ekseninde yaşanan gelişmeler gümrükleri ve gümrüklerde yapılan yasal düzenlemeleri öne çıkarmıştır. Osmanlı imparatorluğu Almanya'dan demir-çelik ürünleri, kumaş, deri eşya, oyuncak, hırdavat, porselen, cam, saat, gözlük, kalem, dikiş iğnesi, askeri malzeme, para kasası gibi mallar ithal ederken, pamuk, ham deri, ipek, halı, kıymetli taşlar, kökboyası ve yağlı tohumları ithalatının temel bileşenleridir. Nizamnameden çay, şampanya, kahve, kakao, şeker, ham tütün, kuru meyve, zücaciye, boya, kimyevi maddeler, kereste gibi malların ticarete konu olduğu anlaşılmaktadır. Nizamnamede gümrüklerin yapısı ve çalışan personelin nitelikleri, ticarete konu olan bu ve benzeri malların gümrükten geçişi sırasında yapılacak kontrol ve incelemeler, malların paketlenme şekli, alınacak vergiler, malların depolara konulması ve çıkarılmasında yapılacak işlemler ve süreleri ile tüm bu işlemlerin belge ve defter kayıtlarının nasıl yapılması gerektiği anlatılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Almanya Gümrük Nizamnamesi, Osmanlı Gümrükleri, Gümrüklerin Gelişimi, Osmanlı Gümrüklerinin Yapısı ve İşleyişi

Abstract:
In the last period of the Ottoman Empire, important legal regulations were made in the process of articulation with the West. The German Customs Regulation, which is the subject of this thesis, is one of them. The Ottoman-British Trade Agreement signed between the Ottoman Empire and England in 1838 and the establishment of the Duyunu General Administration in 1881 affected the structure and functioning of the Ottoman customs. Important information about the late Ottoman customs system has been revealed through the transcription of the Regulation, which was issued at a time when the Ottoman Empire was restructuring the institutions inherited from previous political structures in the process of harmonization with Europe and trying to become a part of the modern economic system. In addition, a general evaluation was made about the Ottoman economic structure and the development of customs in the historical process was discussed. The emergence of Germany as an economic and political power and its rapprochement with the Ottoman Empire, due to the regulation of Ottoman-German customs relations by the Regulation, were also examined within the scope of the study.
The increase in commercial activities of the Ottoman Empire, especially the developments in the foreign trade axis, brought customs and legal regulations in customs to the fore. While the Ottoman Empire imported goods such as iron and steel products, fabric, leather goods, toys, hardware, porcelain, glass, watches, glasses, pens, sewing needles, military equipment, money boxes from Germany, cotton, rawhide, silk, carpets. , precious stones, madder and oilseeds are the main components of its imports.It is understood from the regulation that goods such as tea, champagne, coffee, cocoa, sugar, raw tobacco, dried fruit, glassware, paint, chemicals and timber are subject to trade. The regulation includes the structure of customs and the qualifications of the personnel, the controls and inspections to be carried out during the passage of these and similar goods subject to trade through customs, the way the goods are packaged, the taxes to be collected, the procedures and durations to be carried out in placing and removing the goods from warehouses, and how the documents and book records of all these transactions should be made. has been explained.

Key Words: German Customs Regulations, Ottoman Customs, Development of Customs, Structure and Functioning of Ottoman Customs