II. Abdülhamid Döneminde Bursa'da eğitim-öğretim faaliyetleri
Education activities in Bursa during Abdulhamid II Period
Yazar: AHMET VURGUN
Danışman: PROF. DR. VAHDETTİN ENGİN
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Ortaöğretim Sosyal Alanlar Eğitimi Ana Bilim Dalı / Tarih Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Abdülhamid II = Abdülhamid II ; Bursa = Bursa ; Eğitim = Education ; Eğitim faaliyetleri = Education activities ; Eğitim tarihi = Educational history ; Kent tarihi = Urban history ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Öğretim = Teaching

Özet:
Bu araştırmada,  modernleşme, yerel tarih ve tarih öğretimi bağlamında, II. Abdülhamid dönemi eğitim politikalarının Bursa şehri üzerindeki etkisini ortaya koymak amaçlanmıştır. 19. yüzyılda başlayan eğitimde modernleşme çalışmaları Tanzimat döneminde kurumsallaşarak etkinliğini artırmış, II. Abdülhamid dönemine gelindiğinde ise ülke çapında yoğun olarak her yönden kendini hissettirmiştir. İlköğretimden yükseköğretime değin pek çok okulun açıldığı bu dönem,  modern Türkiye'nin doğuşuna zemin hazırlamıştır. 
Kuruluş döneminde Osmanlı Devletine başkentlik yapan Bursa, II. Abdülhamid döneminde gözde bir vilayet merkezi olmuş ve dönemin eğitim politikalarından doğrudan etkilenmiştir. Buradan hareketle araştırmada aşağıdaki sorulara cevap aranmıştır:
1.	II. Abdülhamid Döneminde Bursa'nın yeri ve önemi nedir?
2.	II. Abdülhamid dönemi maarif teşkilatı bünyesinde Bursa maarif idaresinin durumu nedir?
3.	II. Abdülhamid Döneminde Bursa'da ilköğretim kurumları ve faaliyetleri nelerdir?
4.	II. Abdülhamid döneminde Bursa'da ortaöğretim kurumları ve faaliyetleri nelerdir?
5.	II. Abdülhamid dönemi mesleki eğitimde Bursa'nın yeri ve meslek okulları nelerdir?

Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden tarihsel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Ayrıca,  araştırma, tarihsel bir dönemi kapsadığı için betimsel bir çalışmadır. Bu araştırmanın verileri nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi yoluyla elde edilmiştir. Verilerin toplanması sürecinde konu ile ilgili geniş bir literatür taraması yapılmıştır. Akabinde, konu ile ilgili dönemin ana kaynakları olan arşiv belgeleri, yıllıklar, gazeteler ve okullarla ilgili hazırlanan eserler ve hatıralardan bilgiler toplanmıştır. Elde edilen veriler, betimsel analiz yöntemleriyle çözümlenmiştir
Araştırma sonucunda, II. Abdülhamid döneminde Bursa'ya önem verildiği, Bursa maarif idaresinin zaman içerisinde sistemli bir hale geldiği görülmüştür. Dönemin ilköğretim politikasının doğrudan yansıdığı Bursa'da çok sayıda ibtidai mektep açılmış, mülki rüşdiyenin yanına kızların eğitimi için inas rüşdiyesi kurulmuştur. Ayrıca bir ilköğretim kurumu olarak hususi mektep açılmıştır.  Ortaöğretim kurumu olarak mülki idadi, şehirdeki en önemli okul olup, dönemin idadi uygulamalarının doğrudan yansımaları görülmüştür. Bundan başka şehrin sosyo-ekonomik yapısının, eğitim-öğretim faaliyetlerini doğrudan etkilediği görülmüştür. Nitekim ziraat mektebi bu kapsamda açılan bir mesleki eğitim kurumu olarak varlık göstermiştir. 
Anahtar Kelimeler: II. Abdülhamid, Bursa, Eğitim, Yerel Tarih, Tarih Eğitimi.

Abstract:
In this study, it is aimed to reveal the effect of education policies of Abdulhamid II period on Bursa city in the context of modernization, local history and history teaching. Modernization studies in education, which started in the 19th century, increased its effectiveness by becoming institutionalized during the Tanzimat period. In the era of Abdülhamid II, modernization in education made itself felt intensely all over the country. This period, which many schools opened from the elementary to higher education, paved the way for the birth of modern Turkey.
Bursa, which was the capital of the Ottoman Empire during the establishment period, became a favorite province during the period of Abdülhamid II,  and was directly influenced by the education policies of the period. Therefore, the following questions were sought in the research:
1.	What is the place and importance of Bursa in the period of Abdulhamid II?
2.	What is the status of the educational organization of Bursa under the Abdulhamid II period educational organization?
3.	What are the primary education institutions and activities in Bursa during the period of Abdülhamid II?
4.	What are the secondary education institutions and activities in Bursa during the reign of Abdülhamid II?
5.	What is the place of Bursa in Abdulhamid II period vocational training and what are the vocational schools?

Historical research method which is one of the qualitative research methods has been used in the research. Furthermore, research is a descriptive study because it covers a historical period. The data of this research was obtained by document analysis from qualitative research methods. In the process of data collection, a wide literature review on the subject was made. Subsequently, information was gathered from archival documents, annuals, newspapers, works and memories about schools, which are the main sources of the relevant period. The data were analyzed with descriptive analysis methods.
As a result of the research, it was observed that Bursa was given importance during the period of Abdülhamid II and Bursa educational administration became systematic in time. In Bursa, where the primary education policy of the period was directly reflected, a large number of primary schools were opened, and in order to educate girls, a junior high school for girls opened next to the civil junior high school. In addition, a special school was opened as a primary school institution. as a secondary education institution the civil high school was the most important school in the city and  it had the direct reflections of the practices of the period which  have been investigated. In addition, it was observed that the socio-economic structure of the city directly affected the educational activities. Indeed, the agricultural school has been established as a vocational education institution in this context.
Key Words: Abdulhamid II, Bursa, Education, Local history, History education