Mıchel Foucault'da özneleşme tasavvuru
The idea of subjectivity in Michel Foucault
Yazar: BİRSEN ABAY
Danışman: DOÇ. DR. EREN RIZVANOĞLU
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Felsefe = Philosophy ; Foucault, Michel = Foucault, Michel ; Öznellik = Subjectivity

Özet:
Modern dönem öncesinde özne, var olması için başka bir şeye ihtiyacı olmayan
"tözsel" bir şey olarak düşünülmektedir. Kartezyen felsefe ile birlikte ise özne,
bilginin ve hakikati keşfetmenin biricik nesnesi haline gelmiştir. Descartes'ta içsel
bir tefekkürle anlayan, sorgulayan "düşünen özne" [res cogitans], Kant'ta ise diğer
her şeyin bilinebilmesini sağlayan ama kendisi bilgi nesnesi olmayan özne [a
perception], sonuçta ortak olarak öznenin ne'liğinin sorgulandığı bağlamları bize
verir. Foucault modern özne anlayışını benimsememez; çünkü o, öznenin ne olduğu
sorusundan vazgeçmek gerektiğini düşünür. Ona göre araştırılması gereken öznel
deneyimlerin nasıl kurulduğu ve bireyin bu deneyimler içinde kendini nasıl özne
olarak konumlandırdığıdır. Foucault'un amacı, felsefeyi öznenin ayrıcalıklığından
kurtarmak, bir nevi düşünceyi aşkınlıktan [transendental konumundan]
özgürleştirmektir. Özneleşmenin modern bilimin de dahil olduğu iktidar teknolojileri
ile nasıl gerçekleştiğini inceleyen Foucault, modern özne tasarımını yıkmaya çalışır.
Çünkü söz konusu özne, ötekiler tarafından kontrol edilen ve kendi istenciyle bir
kimliğe bağlanmış olandır, yani bir tahakküm nesnesidir. Foucault özneyi kurucu
olarak gören modern anlayışın tersine öznenin kurulan olduğunu vurgulayarak, aldığı
merkezi konumdan uzaklaştırmak ister.
Bu çalışmanın birinci bölümünde, Descartes ve Kant'la birlikte modern özne ve
Modern özneye bir karşı çıkış bağlamında Nietzsche'de özne kavramları
incelenecektir. İkinci bölümünde Foucault'nun özne kavramına bakışı, bilgi ve
iktidarın özneleşmeye etkisi incelenerek, onun modern özne ve iktidar kavramlarına
karşı çıkışının dayanakları gösterilecektir. Öznenin bir tahakküm aracı kılındığı
delilik ve cinsellik pratikleri üzerinden öznenin kurulan yapısı tarihsel süreçteki
değişimleri bağlamında açıklanacaktır. Üçüncü bölümde ise Foucault'nun ima ettiği
bu kurulan öznellik pratiklerinin söz konusu tahakkümden kurtulma imkânı, kendilik
kaygısı etiği ve sanat yapıtı olarak yaşam etiği çerçevesinde incelenecektir.

Abstract:
Before the modern period, the subject was thought as something "substantial" that
needed nothing else to exist. With Cartesian Philosophy, the subject has become a
unique object of discovering the knowledge and the truth. In Descartes, the "thinking
subject" [res cogitans] who understands and questions with an reflection, and in
Kant, the subject that makes everything else known but is not itself an object of
knowledge [a perception], ultimately gives us contexts in which the subject's being is
questioned in common. Foucault doesn't internalize the modern comprehension of
the subject; because he thinks that it is necessary to back down from the question
what the subject is. According to him, what needs to be investigated is how
subjective experiences are constructed and how the individual positions himself as a
subject within these experiences. His aim is to save the philosophy from the
ascendancy of subject, so to liberate thought from transcendence. Foucault, who
analyze how the subjectivity comes true with tecnology of power also including the
modern science, tries to overthrow the modern subject notion. Because "the subject",
is the one who controlled by others and attached to an identity with its will. Contrary
the modern understanding which sees the subject as the founder, Foucault
emphasizes the subject that the subject is founded and wants to send away the central
position.
In the first part of this study, concepts of the subject are analysed with Descartes and
Kant on "Modern Subject " and also with Nietzsche that protesting the modern
subject. In the second part, analyzed the view of Foucault to the concept of subject,
the effect of subjectivation of the knowledge and power, and it will show up the
supports of protesting the concepts of modern subject and power. It will explain the
variations in the historical process in the light of illustration of expreciences the sex
and the madness that is example of subjective experimentationIn the third part, the
possibility of these established practices of subjectivity, implied by Foucault, to get
rid of the domination will be examined within the framework of the ethics of selfconcern
and the ethics of life as a work of art.