Spina bifida tanılı hastalarımızda vezikoüreteral reflü (VUR) sıklığının ve düzenli takibin son dönem böbrek yetmezliğine gidişe etkisinin araştırılması
Investigation of the frequency of vesicoureteral reflux (VUR) and the effect of regular follow-up on the progression to end-stage renal disease in patients with spina bifida
Yazar: CUMALİ BERKAN ÜNAL
Danışman: DOÇ. DR. FATMA SARAÇ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Hamidiye Uluslararası Tıp Fakültesi / Çocuk Cerrahisi Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Çocuk Cerrahisi = Pediatric Surgery

Özet:
Amaç: Spina bifida (SB) en sık görülen ve en karmaşık olan doğumsal
anomalilerden biridir. Gelişiminde çevresel ve genetik faktörler etkilidir. Beyin ve
sinir sistemi, gastrointestinal sistem, kas-iskelet sistemi, genitoüriner sistem gibi
birçok sistemi etkilemektedir. Tedavi ve takibinde mutlaka multidisipliner yaklaşım
gerekmektedir. Bozulmuş mesane ve barsak fonksiyonlarının göstergesi olarak,
kabızlık, enkoprezis, fekal inkontinans, nörojen mesane, vezikoüreteral reflü (VUR),
idrar inkontinansı, tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları ve kronik böbrek yetmezliği
(KBY) önemli morbidite nedenidir. KBY yaşamın ilk yılından sonra en yüksek
mortalite sebeplerinden biridir. SB' li hastaların tedavi ve takibinde yaşamın erken
dönemlerinden itibaren proaktif yaklaşım (temiz aralıklı kateterizasyon, proflaktik
antibiyoterapi ve antikolinerjik tedavi) en önemli tedavi basamaklarından biridir.
Gelişebilecek komplikasyonların erken tanınıp erken müdahale edilebilmesi için
hastaların düzenli takip edilmesi gerekmektedir.
Çalışmamızda spina bifidalı, nörojen mesaneye sahip olan hastalarda
VUR sıklığı, düzenli takip ve düzenli temiz aralıklı kateterizasyon ( TAK)
yapılmasının son dönem böbrek yetmezliğine gidişe (SDYB) etkisini araştırmayı
hedefledik.

Gereç ve Yöntemler: Çalışma, Başakşehir Çam ve Sakura Şehir
Hastanesi Çocuk Cerrahisi kliniğinde takip ve tedavi edilen spina bifida tanısı olan
hastaların geriye dönük taranmasıyla gerçekleştirilmiştir. Hasta dosyaları; Tüm
hastaların biyokimyasal üre-kreatin değerleri, radyolojik olarak voiding
sistoüretrografi (VCUG) sonuçları, Statik Böbrek Sintigrafi (DMSA) sonuçları,
ürodinami sonuçları, başlanılan ve devam eden tedaviler, yapılan cerrahi işlemler
açısından incelenmiştir.

Bulgular: Çalışmamızda spina bifida tanısı olan 236 hastanın dosyası
incelenmiştir. 18 yaşından büyük, takipten çıkan ve dosyasına ulaşılamayan hastalar
çalışma dışı bırakılmıştır. Hastaların %50' si kadın %50' si erkekti. Ortalama yaş
12,03 ± 4,55 yıldı. VCUG testi sonuçlarına göre spina bifida hastalarının %34,7'
sinde vezikoüreral reflü bulunduğu belirlenmiştir, hastaların %88,6' sının düzenli
takip edildiği ve %81,4' üne düzenli temiz aralıklı kateterizasyon uygulandığı
belirlenmiştir. Hastaların %13,1' inde kronik böbrek yetmezliği olduğu
belirlenmiştir. KBY bulunan hastaların %45,2' sinin, KBY bulunmayan hastaların
%95,1' inin düzenli takip edildiği saptanmıştır. KBY bulunan hastalar ile
bulunmayan hastalar arasında düzenli takip edilme oranları açısından istatistiksel
olarak anlamlı fark bulunmuştur (X 2 =66,340; p<0,001). KBY bulunanların düzenli
takip edilme oranlarının kronik KBY bulunmayanlara göre daha düşük olduğu
saptanmıştır. KBY bulunan hastaların %32,3' üne, KBY bulunmayan hastaların
%88,8' ine düzenli TAK uygulandığı belirlenmiştir. KBY bulunan hastalar ile
bulunmayan hastalar arasında düzenli TAK uygulanma oranları açısından istatistiksel
olarak anlamlı fark bulunmuştur (X 2 =56,717; p<0,001). KBY bulunanların düzenli
TAK uygulanma oranlarının KBY bulunmayanlara göre daha düşük olduğu tespit
edilmiştir.

Sonuç: Çalışmamızda VUR sıklığının spina bifidalı hastalarda normal
popülasyondaki hastalara göre daha yüksek oranda görüldüğünü saptadık. VUR
saptanan spina bifida tanılı hastalarda kronik böbrek yetmezliğinin önemli
kriterlerinden olan renal skarın VUR saptanmayan hastalara göre daha yüksek
olduğunu gördük. Proaktif tedavi ile bunun önüne geçilebilmektedir. Bunun yanında
proaktif yaklaşıma yeterli cevap alınamayan VUR' lu hastalarda alternatif olarak
cerrahi yöntemler düşünülmelidir.
Çalışmamızda düzenli takip ve düzenli temiz aralıklı kateterizasyon yapılan
spina bifida tanılı hastaların düzenli TAK yapmayan ve düzenli takibe gelmeyen
hastalara göre kronik böbrek yetmezliğine gidişin azalabileceğini gösterdik.
Hastaların yenidoğan döneminden itibaren uygun zamanda başlanan TAK ile birlikte
oluşabilecek nefrolojik/ürolojik komplikasyonların ve bununla beraber KBY' nin de
önüne geçilebileceği öngörülmektedir.

Anahtar Kelimeler: Spina Bifida, Temiz Aralıklı Kateterizasyon,
Vezikoüreteral Reflü, Kronik Böbrek Yetmezliği

Abstract:
Aim: Spina bifida is one of the most common and complex congenital
anomalies. Environmental and genetic factors are effective in its development. It
affects many systems such as the brain and nervous system, gastrointestinal system,
musculoskeletal system, genitourinary system. A multidisciplinary approach is
absolutely required for treatment and follow-up. As indicators of impaired bladder
and bowel functions, constipation, encopresis, fecal incontinence, neurogenic
bladder, vesicoureteral reflux, urinary incontinence, recurrent urinary tract infections
and chronic renal failure are important causes of morbidity. Chronic renal failure is
one of the highest causes of mortality after the first year of life. A proactive approach
(clean intermittent catheterization, prophylactic antibiotic therapy and anticholinergic
therapy) from the early stages of life is one of the most important treatment steps in
the treatment and follow-up of patients with spina bifida. Patients need to be
followed up regularly so that complications that may develop can be recognized and
intervened early.
In our study, we aimed to investigate the frequency of VUR, the effect of
regular follow-up and regular clean intermittent catheterization (CIC) on the
progression to end stage renal disease in patients with spina bifida and neurogenic
bladder.

Material and Methods: The study was conducted by retrospectively
scanning patients diagnosed with Spina Bifida who were followed up and treated in
the Pediatric Surgery Clinic of Başakşehir Çam and Sakura City Hospital. Patient
files were examined in terms of biochemical urea creatine values, radiological
voiding cystourethrography (VCUG) results, DMSA results, urodynamic results,
initiated and ongoing treatments, and surgical procedures performed.

Results: In our study, the files of 236 patients diagnosed with spina bifida
were
examined. Patients who were older than 18 years, lost follow-up, and whose files
could not be reached were excluded from the study. 50% of the patients were female
and 50% were male. The mean age was 12.03 ± 4.55 years. According to the VCUG
test results, 34.7% of spina bifida patients were found to have VUR (Vesicoureteral
Reflux), 88.6% of the patients were regularly followed up, and 81.4% were regularly
treated with CIC. 13.1% of the patients were found to have chronic renal failure. It
was determined that 45.2% of the patients with chronic renal failure and 95.1% of
the patients without chronic renal failure were regularly followed up. A statistically
significant difference was found between the patients with and without chronic renal
failure in terms of regular follow-up rates (X2=66.340; p<0.001). It was determined
that the regular follow-up rates of those with chronic renal failure were lower than
those without chronic renal failure. It was determined that 32.3% of patients with
chronic renal failure and 88.8% of patients without chronic renal failure were
administered regular CIC. A statistically significant difference was found in terms of
regular CIC application rates between patients with and without chronic renal failure
(X2=56.717; p<0.001). It was determined that the regular CIC application rates of
those with chronic renal failure were lower than those without chronic renal failure.

Conclusion: In our study, we found that the frequency of VUR is higher in
patients with spina bifida compared to patients in the normal population. We found
that renal scarring, which is an important criterion of chronic renal failure, is higher
in patients with spina bifida diagnosed with VUR compared to patients without
VUR. This can be prevented with proactive treatment. In addition, surgical methods
should be considered as an alternative in patients with VUR who do not respond
sufficiently to the proactive approach. In our study, we showed that the progression
to chronic renal failure may be reduced in patients with spina bifida diagnosed with
regular follow-up and regular clean intermittent catheterization compared to patients
who do not perform regular CIC and do not come for regular follow-up. It is
predicted that CIC, which is started at the appropriate time from the neonatal period,
can prevent nephrological/urological complications that may occur and chronic renal
failure.

Keywords: Spina Bifida, Clean Intermittent Catheterization, Vesicoureteral
Reflux, Chronic Renal Failure