Tip 2 diyabetli hastalar ve metabolik sendromu olan hastalarda periodontal durumun oksidatif stres markırları üzerine etkilerinin değerlendirilmesi
The effect of periodontal status on oxidative stress biomarkers in patients with type 2 diabetes and metabolic syndrome
Yazar: SEMA MERVE ÜNAL ALTINGÖZ
Danışman: PROF. DR. MERAL GÜNHAN
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Periodontoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Diş Hekimliği = Dentistry
Dizin: 8-hidroksi deoksiguanozin = 8-hydroxy deoxyguanosine ; Diabetes mellitus-tip 2 = Diabetes mellitus-type 2 ; Gingivit = Gingivitis ; Malondialdehit = Malondialdehyde ; Metabolik sendrom = Metabolic syndrome ; Oksidatif stres = Oxidative stress ; Periodontal hastalıklar = Periodontal diseases ; Periodontitis = Periodontitis

Özet:
Son yıllarda enflamatuar hastalıklar ve oksidatif stres ilişkisi dikkat çekmiş ve enflamatuar enfeksiyöz bir hastalık olan periodontal hastalık patogenezinde oksidatif stresin etkisi araştırılmaya başlanmıştır. Tip 2 diyabet metabolik bir bozukluk olup, insülin salgılanma bozukluğu veya insülin direnci ile karakterizedir, serbest radikal üretimi ve organizmanın doğal antioksidanları arasındaki dengesizlik sonucu oksidatif stres oluşumuna neden olur. Diğer bir metabolik bozukluk olan metabolik sendrom insülin direnci ile karakterize olup hastalığın doğasında artmış oksidatif stres mevcuttur. Bu durum insanlarda azalmış intraselüler antioksidan savunması ile ilişkilidir. Diyabetli bireyler ve metabolik sendromlu bireylerde periodontal durumun oksidatif stres markırları üzerine etkili olacağı hipotezimizi oluşturmuştur.
Çalışmanın amacı sağlıklı bireylerde, tip 2 diyabetli hastalarda ve metabolik sendromlu hastalarda periodontal durumun oksidatif stres parametreleri üzerine etkisinin değerlendirilmesidir. Tükürük, serum ve idrarda 8-hidroksideoksiguanozin (8-OHdG), tükürük ve serumda malondaldehit (MDA), 4-hidroksinonenal (HNE), ileri glikasyon son ürünleri (AGE) ve AGE reseptörleri (RAGE) oksidatif stres parametreleri olarak değerlendirilmiştir.
Çalışmamıza toplam 140 hasta dahil edilmiştir. 32 tip 2 diyabetli ve gingivitisli (GDM), 35 tip 2 diyabetli ve generalize kronik periodontitisli (PDM), 13 metabolik sendromlu ve gingivitisli (GMS), 6 metabolik sendromlu ve generalize kronik periodontitisli (PMS), 28 sistemik ve periodontal olarak sağlıklı, 26 sistemik olarak sağlıklı ve generalize kronik periodontitisli hasta çalışmaya katılmıştır. Klinik periodontal indeksler kaydedilmiş, kan, tükürük ve idrar örnekleri tüm hastalardan alınmıştır. 8-OHdG, MDA, HNE, AGE ve RAGE seviyeleri tükürük ve serumda ELISA ile ölçülmüştür. 8-OHdG seviyeleri tükürük ve idrarda kütle spektrometresi metoduyla ölçülmüştür.
MDA tükürük değerleri; PDM, GDM ve PS grubunda SS grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur (p<0,05). HNE tükürük değerleri; PDM grubunda GDM ve SS gruplarına göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur (p<0,05). AGE serum değerleri; GDM, PDM, PS gruplarında SS grubuna göre, PDM grubunda PS grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur (p<0,001). RAGE serum değerleri SS grubunda PDM grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur (p=0,001). 8-OHdG tükürük değerleri; PDM grubunda GDM grubuna göre (p<0,001), GDM grubunda PS grubuna göre (p<0,05), PDM ve PS gruplarında SS grubuna göre (p<0,001) istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur. 8-OHdG idrar değerleri; GDM, PDM gruplarında PS grubuna göre, GDM grubunda SS grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur (p<0,001).
Çalışmamızın sonuçlarına göre serum hsCRPS, tükürük MDA, tükürük HNE, serum AGE, serum RAGE, tükürük 8-OHdG ve idrar 8-OHdG seviyeleri periodontitis ve diabetes mellitusta oksiadtif stres değerlendirmesi için uygun parametreler olabilir. Tükürük hsCRP, serum MDA, serum HNE, tükürük AGE, tükürük RAGE ve serum 8-OHdG seviyeleri oksidatif stres değerlendirmesi için uygun parametreler değildir.
Metabolik sendromlu hasta grubunda hasta seçim kriterleri göz önüne alındığında değerlendirme yapmak için yeterli hasta sayısına ulaşılamamıştır. Bu da metabolik sendromlu grupta sonuçlarımızın yorumlanmasını güçleştirmiştir.
Hem periodontal hastalık hem de diabetes mellitus birbirinden bağımsız olarak oksidatif stresi arttırmaktadır. Ancak, her iki hastalığın aynı bireyde bulunması durumunda her iki hastalık diğerinin yarattığı oksidatif stres yükünü arttırmakta ve bu da hastadaki oksidatif stresi kümülatif olarak şiddetlendirmektedir. Çalışmamızın sonuçlarına dayanarak klinisyenlerin periodontal hastalığı tedavi etmeleri durumunda oksidatif stresi azaltarak diyabetin kontrolüne olumlu katkıda bulunabileceği söylenebilir.

Abstract:
In recent years, inflammatory diseases and oxidative stress relationship has attracted attention and the effect of oxidative stress in the pathogenesis of periodontal disease, as an inflammatory infectious disease, has begun to be explored. Type 2 diabetes is a metabolic disorder characterized by impairment of insulin secretion or insulin resistance; where the imbalance between free radical production and the natural antioxidants of the organism leads to the formation of oxidative stress. For the humankind, this situation is related to decreased intracellular antioxidant defense. Our hypothesis is based on the effectiveness the periodontal status on oxidative stress markers in patients with diabetes and patients with metabolic syndrome.
The study was performed to evaluate the effect of periodontal status on the salivary, serum and urine levels of 8-hydroxy-deoxyguanosine (8-OHdG), salivary and serum malondialdehyde (MDA), salivary and serum 4-hydroxynonenal (HNE), salivary and serum advanced glication end products (AGEs) and receptor for AGEs (RAGEs) as marker of oxidative stress, for type 2 diabetes mellitus and metabolic syndrome patients with generalized chronic periodontitis.
140 patients were included in the study. 32 patients with type 2 diabetes and generalized chronic periodontitis (GDM), 35 patients with type 2 diabetes and gingivitis (PDM), 13 patients with metabolic syndrome and gingivitis (GMS), 6 patients with metabolic syndrome and chronic periodontitis (PMS), 28 patients systemically and periodontally healthy (SS) and 26 systemically healthy with chronic periodontitis patients were included in the study. Clinical periodontal parameters were recorded and saliva, urine, venous blood samples were collected from all patients. 8-OHdG, MDA, HNE, AGE and RAGE levels were evaluated in saliva and serum with ELISA. 8-OHdG levels were evaluated in saliva and urine with tandem mass spectrometry.
Salivary MDA levels were statistically higher in PDM, GDM and PS groups compared to SS group (p<0,05). salivary HNE levels were statistically higher in PDM group compared to GDM group, PDM group compared to SS group (p<0,05). Plasma AGE levels were statistically higher in GDM group compared to SS group, PDM group compared to SS group, PS group compared to SS group, PDM group compared to PS group and GDM group compared to SS group (p<0,001). Plasma RAGE levels were statistically higher in SS group compared to PDM group.  Salivary 8-OHdG levels were statistically higher in PDM group compared to GDM group (p<0,001), GDM group compared to PS (p<0,05), PDM group compared to SS group (p<0,001), PS group compared to SS group (p<0,001). Urinary 8-OHdG levels were statistically higher in GDM group compared to PS group, GDM group compared to SS group, PDM group compared to PS group, PDM group compared to PS group (p<0,001).
When the results of the study are considered, it can be seen that plasma hsCRP, salivary MDA, salivary HNE, plasma AGE, plasma RAGE, salivary 8-OHdG, and urinary 8-OHdG levels may be useful for the evaluation of periodontitis and diabetes mellitus. It can also be concluded that salivary hsCRP, plasma MDA, plasma HNE, salivary AGE, salivary RAGE and plasma 8-OHdG levels are not useful parameters for evaluation.
Considering the patient selection criteria in patients with metabolic syndrome the number of MS patients was not sufficient for a satisfactory assessment. It was difficult to interpret our results for MS group.
Both periodontal disease and diabetes mellitus increases oxidative stress markers independently. But if the patient has diabetes mellitus with periodontitis, oxidative stress levels increase cumulatively. The results of the study that the clinicans may contribute to diabetes mellitus control by treating periodontal disease and decrease oxidative stress levels.