Dünden bugüne zahter
Zaatar, from past to present
Yazar: SEDAT EROĞLU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MAHMUT TOKAÇ
İstanbul Medipol Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Tıp Tarihi ve Etik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Deontoloji ve Tıp Tarihi = Medical History and Ethics
Dizin: Farmasötik botanik = Pharmaceutical botany ; Tymbra spicata = Tymbra spicata ; Tıbbi bitkiler = Plants-medicinal ; Tıp tarihi = History of medicine ; Tıp-geleneksel = Medicine-traditional ; Zahter = Zaatar

Özet:
Bu çalışma kesitsel bir anket ve derleme araştırmasıdır. Zahterin Dünü ve Bugünü adlı çalışmanın birinci kısmı olan zahterin dünü ile eski eserler incelenmiştir; ikinci kısmı olan zahterin bugünü ile anket çalışması yapılmıştır. İbn-i Sina'nın El kanun Fi't-tıbb, Tabibi ibn-i Şerif'in Yadigâr, Sakızlı İsa Efendi'nin Nizâmü'l-Edviye, Derviş Mehmed'in Neşati Yağı eserlerinde zahter ve ilişkili olan kelimeler derlenmiştir. Böylece çalışmanın dünü dediğimiz bu kısımda tıp tarihi eserlerindeki perspektif ile 10.yy- 19yy arası zahter incelenmiş oldu. Zahterin ikinci kısmı olan anket çalışması Mart 2022'de yapılmıştır. Anket çalışması sonucunda zahterin ülkemizdeki yayılışının zahterin bilinirliğine benzerdir. Zahter kullanımı regresyon analizinde: kişinin çocukluğunun geçtiği ilde yaşamış olması ile azalan (OR=0,18; GA=0,04-0,77); ekonomik düzey ile artan (OR=2,35; GA=1,06-5,23); zahterin bilinirliği ile artan (OR=3,31; GA=1,93-5,68) şeklindedir. Sonuç olarak eski tıp eserlerinde olduğu gibi bugün hala zahter tıbbi bir ürün olarak bilinip kullanılmaktadır. Ancak henüz bir ilaç olarak piyasada mevcut değildir. Zahterin ilaç olması için gerekli klinik öncesi ve klinik çalışmaların yapılmasına değer bir bitki olduğundan bu yöndeki çalışmaların yapılmasına hız verilmesi önerilmektedir. 

Anahtar Kelimeler: etno-farmakobatanik, geleneksel tıbbi bitkiler, Nizâmü'l-Edviye, Tymbra spicata, zahter

Abstract:
This study is a cross-sectional survey and review study. The past of the zaatar, which is the first part of this work named "Zaatar, From Past to Present", and traditional books were examined; A survey study was conducted with the present day of zaatar, which is the second part. Avicenna 's Canon of Medicine (El Kanun Fi't-tibb), Tabibi ibn - i Şerif's book-Yadigar, Sakizli Isa Efendi's book-Nizamü'l-Edviye, Dervish Mehmed's book-Nesati compiled for the word Zaatar and related words. Thus, in this part, which is called the past of the study, the perspective of the historical -traditional books of medicine the zaatar plant between the 10th and 19th centuries were examined. The survey part, which is the second part of this work, was carried out in March 2022. As a result of the survey, the spread of zaatar plant in our country is like the awareness-knowledge of zaatar. In the regression analysis, the use of zaatar: decreases with the fact that the person lived in the city where same as his/her childhood (OR =0.18; CI =0.04-0.77); increases with economic level (OR =2.35; CI =1.06-5.23); increases with the awareness-knowledge of the zaatar (OR =3.31; CI =1.93-5.68). It is recommended that zaatar's clinical and preclinical studies be performed. Because the zaatar plant is worthy of being a drug and is a candidate. Zaatar has been used in medical treatments for more than a thousand years and its name is mentioned in traditional medical books.

Key Words: ethno-pharmacobotanic, Nizâmü'l-Edviye, traditional medicinal plants, Tymbra spicata, Zaatar