İsmail Bilgin'in tarihî romanlarında Türk İslâm ülküsü
Turkish-Islamic ideal in İsmail Bilgin's historical novels
Yazar: LEYLA YILBAŞI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MUHAMMED FELAT AKTAN
Dicle Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Türk halkının kültürel ve politik birliğini ön plana çıkaran Türkçülük, geleneksel Türk kültürünün özünü yeniden canlandırmayı amaçlamaktadır. Kültürel olarak
gelişebilen dinamik bir varlık önermesine dayanan Türkçülük, kültürel zenginleşmeye
yönelik kapsayıcı bir yaklaşımı savunmuş ve dünya çapında farklı kültürel etkilere
açık olmayı teşvik etmeye zemin hazırlamıştır. Tarihî popüler romanlarda bu kavram
ile beraber inanç metaforu ortaya çıkmış, bu mefhum Türk kimliğinin tanımlayıcı bir
yönünü oluşturmuştur. Ehemmiyetli edebî türler arasında yer alan roman, uzun soluklu
anlatımlara elverişli yapısıyla birlikte din ve inanç unsurlarının yoğun bir şekilde değerlendirildiği eserler olarak dikkat çekmiştir. İnanç kavramının Türk toplumuna
sirâyet etmesi din ve Türk kültürü arasında sıkı bir bağ oluşturmuştur.
Bu bağı başarılı bir şekilde kullanan ve geniş araştırmalar sonucunda eserlerine
yansıtan İsmail Bilgin, romanlarında Türk tarihinin önemli olaylarını ve şahsiyetlerini
kurgusal bir üslupla anlatmış, ders kitaplarında bile yer almayan, kısmen daha az bilinen şahsiyetleri romanlarında başkahraman olarak göstermiştir. Bu sayede yazar, geçmişte yaşamış olan bu kahramanların hayatlarını okuyucunun bilgisine sunmuştur.
Olayları ve kahramanları tarihî perspektif çerçevesinde realist bir şekilde ele alan Bilgin'in, eserleri birçok yönüyle dikkat çekmiştir. Osmanlı kuruluş tarihinden Kurtuluş
Savaşı'na kadar olan süreçteki şahsiyetlere geniş bir şahıs kadrosu olarak yer vermiştir. Romanlarda Türkçülüğe ve İslâmiyet'e dair unsurların belirgin bir şekilde öne çıktığı görülmektedir.
Çalışmanın birinci bölümünde İsmail Bilgin'in yaşamı ve sanatı hakkında bilgi
verilmiş, eserleri yazınsal eleştiri bağlamında incelenmiştir. İkinci bölümde tarihî gerçeklik ve kurmaca kavramları üzerinde durulmuş, edebiyatın tarih ile olan ilişkisi ele
alınmıştır. Buradan hareketle tarihî romanın tanımı, kronolojik süreçteki yeri ve Türk
edebiyatına yansımaları üzerinde durulmuştur. Üçüncü bölümde edebiyat, din ve ideoloji başlığı altında Türkçülük ve İslamcılık fikirleri incelenmiştir. Son bölümde ise
yazarın romanlarının Türk İslam sentezi çerçevesinde incelenmesine ve değerlendirilmesine yer verilmiştir.

Anahtar Sözcükler
İsmail Bilgin, Kurmaca, Tarihî Roman, Türkçülük, İnanç

Abstract:
Emphasizing the cultural and political unity of the Turkish people, Turkism
aims to revive the essence of traditional Turkish culture. Turkism, which is based on
the premise of a dynamic being that can develop culturally, advocated an inclusive
approach to cultural enrichment and laid the groundwork to encourage being open to
different cultural influences around the world. Along with this concept, the metaphor
of belief emerged in historical popular novels, and this concept formed a defining aspect of Turkish identity. The novel, which is among the important literary genres, has
attracted attention as the works in which religion and belief elements are evaluated
intensively, together with its structure suitable for long-term narratives. The spread of
the concept of faith to the Turkish society has created a tight bond between religion
and Turkish culture.
Using this bond successfully and reflecting it to his works as a result of extensive research, İsmail Bilgin tells the important events and personalities of Turkish history in his novels with a fictional style, and he has shown the lesser-known figures,
who are not even included in the textbooks, as the protagonists in his novels. In this
way, the author presented the lives of these heroes who lived in the past to the reader's
knowledge. It included the personalities in the process from the establishment of the
Ottoman Empire to the War of Independence as a large staff. It is seen that elements
of Turkism and Islam come to the fore in the novels.
In the first part of the study, information about İsmail Bilgin's life and art was
given, and her works were examined in the context of literary criticism. In the second
part, the concepts of historical reality and fiction are emphasized, and the relationship
of literature with history is discussed. From this point of view, the definition of the
historical novel, its place in the chronological process and its reflections on Turkish
literature are emphasized. In the third chapter, the ideas of Turkism and Islamism were
examined under the title of literature, religion and ideology. In the last part, the analysis and evaluation of the novels of the author within the framework of Turkish-Islamic synthesis are given.

Keywords
İsmail Bilgin, Fiction, Historical Novel, Turkishism, Religion