Faydalı model ve ekonomik büyüme: Makro ve mikro analiz
Utility model and economic growth: Macro and micro analysis
Yazar: GÖKAY CANBERK BULUŞ
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM BAKIRTAŞ
Aksaray Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Büyüme = Growth ; Ekonomik büyüme = Economic growth ; Ekonomik etki = Economic effect ; Fayda teorisi = Utility theory ; Faydalı modelin korunması = Protection of useful model ; Makroekonomi = Macroeconomy ; Mikroekonomi = Microeconomy ; Mülkiyet hakkı = Property right ; Patent hakkı = Patent right

Özet:
Bu araştırmanın iki temel amacı vardır. Birinci amacı faydalı model hukukunun ekonomik büyüme üzerindeki etkisini incelemektir. İkinci amacı ise faydalı model uygulamalarının firma hasılatı büyüme oranı üzerindeki etkisini incelemektir. Bu iki amaç doğrultusunda geliştirilen hipotezlerin sınanmasında Sistem Genelleştirilmiş Moment Yöntemi (GMM) kullanılmaktadır. Araştırmanın makro panel veri seti örneklem olarak 35 gelişmiş ve 54 gelişmekte olan ülkeyi, dönem olarak da 1996-2010 dönemini kapsamaktadır. Mikro panel veri seti ise örneklem olarak Borsa İstanbul'da faaliyet gösteren 80 firmayı, dönem olarak ise 2003-2016 dönemini kapsamaktadır. Makro panel analiz sonuçlarına göre; fikri mülkiyet hakları korumasının farklı türlerinin ekonomik büyüme üzerindeki etkisi, ülkelerin gelişmişlik düzeyine göre farklılık göstermektedir. Örneğin, patent hakları gelişmiş ülkelerde ekonomik büyümeyi pozitif etkilerken, faydalı model gelişmekte olan ülkelerde ekonomik büyümeyi pozitif etkilemektedir. Mikro panel analiz sonuçlarına göre ise, Türkiye'de faaliyet gösteren firmaların faydalı model ve patent sayıları, firma hasılat büyüme oranı üzerinde herhangi bir anlamlı etkiye sahip değildir. Makro analiz bulgularına göre, faydalı modelin gelişmekte olan ülkelerde ekonomik büyümenin belirleyicisi olduğu, patent haklarının ise gelişmiş ülkelerde ekonomik büyümenin belirleyicisi olduğu iddia edilebilir. Ayrıca, fikri mülkiyet hakları koruma türlerinin firma hasılatı büyüme oranı üzerinde anlamlı bir etkiye sahip olmamasından hareketle, Türkiye'de söz konusu hakların farkındalığının oluşturulamadığı ve ulusal/uluslararası rekabette firmaların bu hakları içselleştiremediği iddia edilebilir. Bu iddialar doğrultusunda başta patent ve faydalı model olmak üzere, fikri mülkiyet hakları türlerinin ulusal ve firma bazlı kullanımının arttırılması yönünde kurumsal ve ulusal politikaların yeniden tasarlanması ve uygulanması gereği kendini açıkça göstermektedir.

Abstract:
This study has two aims. The first aim is to examine the effect of utility model law on economic growth. The second aim is to investigate the effect of utility model applications on firm revenues growth rate. System Generalized Moment Method (GMM) is used to test the hypotheses which are derived from these purposes. Sample of the macro panel data set of the study covers 35 developed and 54 developing countries for the 1996-2010 period. Sample of the macro panel data set of the study covers 80 firms registered in the İstanbul Stock Exchange for the 2003-2016 period. According to the results of the macro panel analysis; the effect of different types of intellectual property protection on economic growth varies with respect to the level of development of the countries. For example, patent rights protection affect economic growth positively in developed countries, while the utility model positively affects economic growth in developing countries. According to the results of the analysis of micro panel, the number of utility models and patents of the firms which operate in Turkey, it does not have any significant impact on the firms revenue growth rate. According to the empirical findings of the macro analysis, it can be argued that the utility model is the determinant of economic growth in developing countries, while patent rights are the determinant of economic growth in developed countries. Furthermore, based on the empirical finding that intellectual property right protection has no statistically significant effect on the firm revenue growth rate, it can be asserted that in Turkey there is not enough awareness on this topic and firms did not internalize these rights on national/international competition. In line with these claims, the need to redesign and implement corporate level and national level policies in order to increase usage of the intellectual property rights, in particular the patent and utility model, clearly show itself.