Osmanlı Devleti'nde medreseli isyanları (XIX. yüzyıl İstanbul örneği)
The rebellion of madrasah students in Ottoman Empire (XIX. century Istanbul example)
Yazar: EYLEM ÖZTÜRKCİ
Danışman: DOÇ. DR. CAVID QASIMOV
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Tarih = History
Dizin: 19. yüzyıl = 19. century ; Medreseler = Madrasahs ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Öğrenci hareketleri = Student movements ; Öğrenciler = Students ; İsyanlar = Rebellions

Özet:
Çalışmada, Osmanlı Devleti'nde XIX. yüzyılda İstanbul'da meydana gelen 
medreseli isyanları ele alınmıştır. Osmanlı Devleti'nin önemli eğitim kurumlarından 
biri olan medreselerin tarihsel süreç içinde bozulmaya başlamasıyla beraber burada 
eğitim gören talebeler de etkilenmiş ve eğitim dışı faaliyetlere yönelmişlerdir. Ayrıca 
bu yüzyılda medrese talebelerinin sayısının artması da bu topluluk üzerinde otorite 
sağlanmasını güçleştirmiştir. Talebeler çeşitli sebeplerle XIX. yüzyılda zaman zaman
isyan etmişlerdir. Osmanlı-Rusya arasındaki siyasî anlaşmazlıklar, İslami hissiyatın 
artması, talebelerin Rusya karşıtlığı ve savaşma arzusu başlıca etkenlerdendir. Ayrıca 
devletin içinde bulunduğu ekonomik zorluklar da bir diğer sebeptir. Çıkar 
çatışmalarına giren devlet adamları da medrese talebelerini kullanmış ve kendi 
istekleri doğrultusunda isyana teşvik etmişlerdir. İlki Sultan Abdülmecid döneminde 
gerçekleşen isyan hareketi daha sonra Sultan Abdülaziz ve Sultan II. Abdülhamid 
devirlerinde de devam etmiştir. 
Osmanlı Devleti, talebelerin çıkardıkları isyanlara karşı birtakım tedbirler 
alarak bastırmış ve bu hareketlere katılanları cezalandırmıştır. Sürgün cezası başta 
olmak üzere bir takım cezalar vererek ve ihtarlarda bulunarak bu hareketlere katılımı 
önlemeye çalışmıştır. Talebeler, Sultan Abdülmecid ve Sultan II. Abdülhamid 
dönemlerindeki isyan hareketleri ile amaçlarına ulaşamamışlardır. Ancak Sultan 
Abdülaziz devrindeki isyanda hükümeti değiştirmeyi başarmış ve değişen hükümet 
de Sultanı darbe ile devirmiştir. Medrese talebeleri, birçok kitlesel başkaldırıda 
rastlanılanın aksine yağma hareketine ve çapulculuğa başvurmamışlardır. Çalışmanın 
amacı XIX. yüzyılda İstanbul'da meydana gelen medreseli isyanlarının iç ve dış
dinamiklerini tespit etmek, Osmanlı Devleti'ne ve toplumuna etkilerini ortaya koymaktır.

Anahtar Kelimeler: Osmanlı Devleti, XIX. Yüzyıl, Medrese, İsyan, Talebe

Abstract:
In the study, the madrasa rebellions that took place in Istanbul in the 19th 
century are discussed. Along with madrasahs, one of the important educational 
institutions of the Ottoman Empire, started to deteriorate in the historical process, the 
students (talebe) who were educated here were also affected and they turned to noneducational activities. In addition, the increase in the number of madrasah students in 
this century made it difficult to establish authority over this community. Due to 
various reasons, students were rebelled from time to time the XIX century. Political 
disagreements between Ottoman and Russia, increasing Islamic sentiment students' 
opposition to Russia and the desire to fight are among the main factors. In addition, 
the economic difficulties of the state are another reason. Statesmen who had conflicts 
of interest also used madrasah students and encouraged rebellion in line with their 
own wishes.The rebellion, the first of which took place during the reign of Sultan 
Abdülmecid, was later continued the reigns of Sultan Abdülaziz and Sultan II. 
The Ottoman State suppressed the rebellions of the students by taken some 
precautions and punished those who participated in these movements. Including the 
exile punishment, it tried to prevent participation in these movements by giving some 
penalties and warnings. The students could not achieve their goals with the rebellion 
movements during the reigns of Sultan Abdülmecid and II. Sultan Abdülhamid. 
Contrary to many mass rebellions, madrasa students did not appeal to looting and 
plundering. The aim of the study is to determine the internal and external dynamics 
of the madrasa rebellions that took place in Istanbul in the XIX. century and to reveal 
their effects on the Ottoman Empire and society.

Key Words: Ottoman Empire, XIX. Century, Madrasa, Rebellion, Student