Tefsirlerde boşanma ile ilgili ayetlere getirilen yorumlar ve değerlendirilmesi
Interpretions on the divorce verses in tafsir books and their evaluation
Yazar: CANSEVER DOGUZ
Danışman: PROF. DR. LÜTFULLAH CEBECİ
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Ayetler = Verses ; Boşanma = Divorce ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Tefsir = Commentary ; İslamiyet = Islam

Özet:
Ülkemizde boşanma konusunda resmiyette "medenî hukuk" esas alınmakla birlikte, İslamî geleneğe sahip olan halkımız, büyük önem atfettiği "dinî boşanma" uygulamasını terk etmemiş ve medeni hukukla birlikte sürdürmeye özen göstermiştir. Bu tezin amacı; halkımızın büyük bir anlam yüklediği, uygulamada mevcut "dinî boşanma" tarzının gerçekte ne kadar "dinî" olduğunu yani Kur'ân ve sünnete uygunluğunu araştırmaktır. 
Bir uygulamanın "dinî" olup olmadığı, ayetlerin lafzı ve Hz. Peygamber ve sahabenin ayetlerin izahı sadedindeki pratiklerine göre belirlenir. Kur'an'a ve Hz. Peygamber ve sahabenin uygulamalarına uygunluğuna göre belirlenir. Te'vîl/yorum kabul edilen daha sonraki dönemlerdeki müfessirlerin tefsirleri, bu esaslar çerçevesinde değerlendirilir. Araştırmamızda,  mezhep ayrımı yapmaksızın ulaşabildiğimiz kadar çok tefsir kitabı, kronolojik olarak yukardaki esasalara uygunluğu açısından incelenmiştir. 
Kur'ân'ın boşanma ile ilgili düzenlemelerinin büyük çoğunluğunun, Cahiliye dönemindeki insan hakkı ihlalleri ve soy bağının değişmesine sebep olan uygulamaların engellenmesine yönelik olduğu tespit edilmiştir. Kur'ân, boşanma ile ilgili hükümlerini, Allah ve ahirete imanın gereği olan dinî yaptırımlar; ıslah, maruf ve ihsanı esas alan evrensel ahlâk esasları ve karşılıklı hakların korunması için gerektiğinde şahit, hakem ve hâkimleri sürece dâhil eden hukuk kaideleri temeline oturtmuştur. Fakat araştırmalarımız neticesinde özellikle mezheplerin teşekkülünden sonra, zaman zaman mezhebî tercihlerin ve sosyo-kültürel etmenlerin bu yorumlar üzerinde Kur'ân ve sünnetten daha etkili olduğu ve ana metnin merkezi belirleyici rolünün önüne geçtiği tespit edilmiştir.
Anahtar kelimeler: Tefsir, boşanma, Allah'ın sınırları, maruf, hakem

Abstract:
Although divorce is officially based on "civil law" in our country, our people, who have an Islamic tradition, did not abandon the practice of "religious divorce", which they attach great importance to, and took care of it to continue with civil law. The aim of thesis is how "religious" is the current "religious divorce" in the practice that our people attach great significance to, that is, it is compatible with the Qur'an and sunnah. 
Whether a practice is "religious" or not is determined according to its conformity with the Qur'an and the applications of the Prophet and the Companions in the explanation of the Qur'anic verses. The interpretations of the later mufassirs (interpreters of the Qur'an), which were accepted as ta'wîl/ interpretations are evaluated within the framework of these principles. In our research, as many tafsir books as we could reach regardless of sect were examined chronologically in terms of their compliance with the above principles. 
It has been determined that the majority of the Qur'an's regulations on divorce are aimed at preventing human rights violations and practices that cause the change of lineage in pre-Islamic age of ignorance. The Qur'an has based its provisions on divorce on the basis of sanctions related to religion, which is a requirement of faith in God and the hereafter, universal moral principles based on improvement, maruf and bestowal and legal principles which involve witnesses, arbitrators and judges into process, when necessary, for the protection of rights. However, as a result of our research, we found that, especially after the formation of sects, sectarian preferences and socio-cultural factors are more influential on these interpretations than the Qur'an and Sunnah and that they preclude the central determinant role of the main text.
Keywords: Tafsir, divorce, the limits of Allah, maruf, arbitrator.