Kültürel zeka ve destinasyon aşinalığının destinasyon imajı ve destinasyonu ziyaret etme niyeti üzerindeki etkisinde etno-kültürel empatinin aracılık rolü: İskandinav ülkeleri örneği
The mediating role of ethno-cultural empathy in the effect of cultural intelligence and destination familiarity on destination image and intention to visit: Example of the Scandinavian countries
Yazar: HATİCE KARAKAŞ
Danışman: PROF. DR. BEYKAN ÇİZEL
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Turizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Turizm = Tourism

Özet:
Bireylerin seyahat motivasyonları çok çeşitli olup ve genellikle tatil türlerinin seçimini
ve tatmin edici deneyimlerin arayışını belirleyen eş zamanlı nedenlerin bir karışımını
içermektedir. Belirli bir destinasyonu ziyaret etme kararı, kişisel deneyimler ve bilişsel
süreçlerle şekillenebilen algılanan imajıyla güçlü bir şekilde bağlantılıdır. Aynı kültürel
geçmişten gelen bireyler arasında bile, farklı deneyimler ve öğrenme süreçleri, bakış açılarını
etkileyebilir ve bu da kültürlerarası bağlamlarda adaptasyonlarını etkilemektedir. Empati ise
turistler ve yerel halk arasında karşılıklı anlayışın geliştirilmesinde ve toplum yanlısı
davranışların teşvik edilmesinde, potansiyel olarak çatışmaların azaltılmasında ve seyahat
deneyiminin zenginleştirilmesinde önemli bir rol oynamaktadır. Bu bilgiler ışığında, bu çalışma
yerel halk ve kültüre yönelik empatinin Türkiye'yi ziyaret eden İskandinav turistlerin
davranışsal niyetleri ve destinasyon algıları üzerindeki etkisini araştırmaktadır. Çalışmanın
temel amacı turizm araştırmaları için özel olarak tasarlanmış bir etno-kültürel empati ölçeğinin
geliştirilmesinin ilk aşamasını gerçekleştirmektir. İskandinav ülkeleri -İsveç, Norveç,
Danimarka ve Finlandiya- Türkiye'nin turizm sektörüne önemli katkıları bulunana ülkeler olup,
bu ülkeler Türkiye ile arasındaki önemli kültürel mesafe nedeniyle odak noktası olarak
seçilmiştir.
Araştırmada keşfedici sıralı karma yöntem kullanılmıştır. Araştırmanın ilk aşamasında
etno-kültürel empati ölçeğinin nihai hali oluşturulmuş ve 17 madde ve üç boyutlu yapı elde
edilmiştir. Böylece araştırmanın temel amacı gerçekleştirilmiştir. Ardından üst düzey
modelleme tekniği kullanılarak, geliştirilen bu ölçeğin nomolojik geçerliliğinin sağlandığı
belirtilmiştir. Elde edilen sonuçlar ışığında bireylerin destinasyon imaj algılarında kültürel
zeka, destinasyon aşinalığı ve etnokültürel empatinin anlamlı bir etkiye sahip olduğu bulgusuna
ulaşılmıştır. Aynı zamanda etno-kültürel empatinin kültürel zekanın destinasyon imajı ve
ziyaret etme niyeti üzerindeki etkisinde aracı role sahip olduğu belirlenmiştir. Araştırmanın bir
diğer önemli bulgusu olarak ise sosyal kimliğin, destinasyon aşinalığının destinasyon imajı ve
ziyaret etme niyeti ilişkisinde düzenleyici rolünün bulunduğunun tespit edilmesidir. Çalışmada
turizme odaklı bir etno-kültürel empati ölçeğinin geliştirilmesi ve bir model ile sınanması
araştırmanın özgünlüğünün bir göstergesi olarak kabul edilmiştir. Empati, turistler ve yerel halk arasında karşılıklı anlayışın geliştirilmesinde ve toplum yanlısı davranışların teşvik edilmesinde, potansiyel olarak çatışmaların azaltılmasında ve seyahat deneyiminin zenginleştirilmesinde önemli bir rol oynamaktadır (Batson ve Ahmad, 2009). Bu bilgiler ışığında, bu çalışma yerel halk ve kültüre yönelik empatinin Türkiye'yi ziyaret eden İskandinav turistlerin davranışsal niyetleri ve destinasyon algıları üzerindeki etkisini araştırmaktadır. Çalışmanın temel amacı turizm araştırmaları için özel olarak tasarlanmış bir etno-kültürel empati ölçeğinin geliştirilmesinin ilk aşamasına işaret etmektedir. İskandinav ülkeleri -İsveç, Norveç, Danimarka ve Finlandiya- Türkiye'nin turizm sektörüne önemli katkıları bulunana ülkeler olup, bu ülkeler ile Türkiye arasındaki önemli kültürel mesafe nedeniyle odak noktası olarak seçilmiştir. Bu durum, yeni bir empati ölçeğini test etmek için uygun bir çerçeve sağlamaktadır. Araştırmanın amaçları arasında turist empatisinin boyutlarını tanımlamak, kültürel zekâ ve destinasyon aşinalığının empati üzerindeki etkilerini incelemek ve empatinin turistlerin Türkiye'ye ilişkin algılarını ve turizm faaliyetlerine katılma isteklerini nasıl etkilediğini değerlendirmek yer almaktadır.

Abstract:
Individuals' travel motivations are diverse and often involve a mix of concurrent reasons
that determine the choice of holiday types and the search for satisfying experiences. The
decision to visit a particular destination is strongly linked to its perceived image, which can be
shaped by personal experiences and cognitive processes. Even among individuals from the
same cultural background, different experiences and learning processes can influence their
perspectives, which in turn affects their adaptation in intercultural contexts. Empathy, on the
other hand, plays an important role in promoting mutual understanding between tourists and
locals and encouraging pro-social behaviour, potentially reducing conflict and enriching the
travel experience. This study investigates impact of empathy towards local people and culture
on the behavioural intentions and destination perceptions of Scandinavian tourists visiting
Turkey. The main aim of the study is to realise the first stage of the development of an ethnocultural empathy scale specifically designed for tourism research. The Scandinavian countries
- Sweden, Norway, Denmark and Finland - are important contributors to Turkey's tourism
sector and were chosen as the focal point due to their significant cultural distance from Turkey.
Exploratory sequential mixed method desing was used in the study. In the first stage of
the research, the final version of the ethno-cultural empathy scale was created and 17 items and
three-dimensional structure were obtained. Thus, the main purpose of research was achieved.
Then, it was stated that the nomological validity of this scale was ensured by using the highlevel modelling technique. Results show that cultural intelligence, destination familiarity and
ethnocultural empathy have a significant effect on individuals' destination image perceptions.
At the same time, it was determined that ethno-cultural empathy has a mediating role in the
effect of cultural intelligence on destination image and intention to visit. Another important
finding of the study is that social identity and destination familiarity have a moderating role in
the relationship between destination image and intention to visit. In the study, the development
of an ethno-cultural empathy scale focused on tourism and testing it with a model was accepted
as an indicator of the originality of the research.