Yaşayan bir belge olarak Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi
European Convention on Human Rights as a living instrument
Yazar: DOLUNAY ŞAMA
Danışman: PROF. DR. YAŞAR SALİHPAŞAOĞLU
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Avrupa insan hakları hukuku = European law of human rights ; Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi = European Court Human Rights ; Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi = European Convontion on Human Rights ; Hukuksal yorumlar = Judicial interpretation ; Yaşayan belge = Living document

Özet:
Avrupa Konseyi, üye devletlerinin yetki alanları dahilinde insan haklarının korunması amacıyla pek çok sözleşme hazırlamıştır. Bu sözleşmelerden şüphesiz en etkili olanı ise Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'dir. Bu sözleşmenin denetim mekanizmasını oluşturan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Sözleşme ve ek protokollerde yer alan hakları yorumlayarak etkili bir şekilde korunmalarını sağlamaktadır. Mahkeme, bu görevini yerine getirirken pek çok yorum aracından faydalanmaktadır. Bu araçların arasında yer alan yaşayan belge doktrini, Sözleşme'de yer alan hakların günümüz koşulları ışığında yorumlanarak etkili bir biçimde korunmasını sağlamaktadır. Toplumdaki gelişmeler, konsensüs, insan haklarının korunması alanında giderek daha yüksek standartların gerekli olması gibi etkenleri gerekçe göstererek Mahkeme'nin Sözleşme'yi sıklıkla yaşayan bir belge olarak nitelendirdiği ve onu dinamik biçimde yorumladığı görülmektedir. Yorum yaparken Sözleşme'nin koruma alanını genişleten Mahkeme, bu anlamda eleştirilere de maruz kalmaktadır. Taraf Devletlerin egemenliklerine müdahale ettiği, Sözleşme'nin ilk imzalandığı dönemde kurucuların niyetlerini göz ardı ettiği, bazı durumlarda yasa koyucu gibi davranarak yargısal aktivizm yaptığı gibi eleştirilerle karşılaşmaktadır. Her ne kadar Mahkeme'nin yaşayan belge doktrinini kullanımı kendi içinde tutarsızlıklar ve belirsizlikler barındırsa da çoğu zaman insan haklarının korunması için çarpıcı kararlar vermesi ve Sözleşme'nin sağladığı korumanın etkili olmasını sağlamaktadır.

Abstract:
The Council of Europe has prepared many conventions for the protection of human rights within the jurisdiction of its member states. Without a doubt, the most effective one of these conventions is the European Convention on Human Rights. The European Court of Human Rights, which constitutes the supervisory mechanism of this convention, interprets the rights in the Convention and its additional protocols and ensures that they are effectively protected. The Court uses many interpretation tools while fulfilling this duty. The living instrument doctrine, which is among these tools, ensures that the rights in the Convention are effectively protected by interpreting them in the light of present day conditions. When the Court qualifies the Convention as a living instrument, often cites devolopments in society, consensus, increasingly high standards being required in the area of protection human rights and interprets the Convention in a dynamic way. However, extending the scope of protection of the Convention while interpreting, the Court is often subjected to criticism fort his reason. It is faced with criticisms such as interfering with the sovereignty of the States Parties, ignoring the intentions of the founders when the Convention was first signed, and in some cases acting as a legislator which causes judicial activism. Although the Court's use of the living instrument doctrine contains inconsistencies and uncertainties, it often allows making striking decisions for the protection of human rights and ensures that the protection provided by the Convention is effective.