Farkındalık temelli egzersiz programının üniversite öğrencilerinin psikolojik iyi oluş ve yaşam doyumu üzerindeki etkililiğinin incelenmesi
Examining the effectiveness of mindfulness based exercise program on university students' psychological well-being and life satisfaction
Yazar: ZEYNEP AYÇA TERZİOĞLU
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA YILDIZ ; DOÇ. DR. SAKİNE GÜLFEM ÇAKIR ÇELEBİ
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Rekreasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology ; Spor = Sports
Dizin: Bilinçli farkındalık = Mindfulness ; Egzersiz = Exercise ; Farkındalık = Awareness ; Nefes egzersizleri = Breathing exercises ; Psikolojik iyi oluş = Psychological well being ; Rekreasyonel aktiviteler = Recreational activities ; Yaşam doyumu = Life satisfaction ; Üniversite öğrencileri = University students

Özet:
Bu araştırmanın amacı, farkındalık temelli egzersiz programının üniversite öğrencilerinin psikolojik iyi oluş ve yaşam doyumu üzerindeki etkililiğinin incelenmesidir. Araştırmanın bağımlı değişkenlerini, psikolojik iyi oluş ve yaşam doyumu oluşturmaktadır. Araştırmanın bağımsız değişkeni ise farkındalık temelli egzersiz programı oluşturmaktadır. Araştırmada, deneysel düzeneklerden deney (ön-test, son-test ve izleme testi) ve kontrol gruplu (ön-test ve son-test) bir model kullanılmıştır. Araştırma, Covid-19 pandemisi sırasında 2020-2021 akademik yılında bir vakıf üniversitenin farklı fakültelerinde öğrenimine devam etmekte olan toplam 60 öğrenci ile (30 deney grubu ve 30 kontrol grubu) yürütülmüştür. Deney ve kontrol grubuna katılan katılımcıların 48'i kadın, 12'si erkektir. Deney ve kontrol grubunda yer alan katılımcıların yaş aralığı 18-27 arasında olup, yaş ortalaması 21.40'tır.
Araştırmada, kişisel bilgi formu, Psikolojik İyi Oluş Ölçeği ve Yaşam Doyumu Ölçeği kullanılmıştır. Araştırmanın sonunda ise deney grubuna eğitim değerlendirme formu uygulanmıştır. Araştırma kapsamında deney grubunda yer alan katılımcılara 8 oturumluk bir psiko-eğitim programı uygulanmış, kontrol grubunda yer alan katılımcılara ise herhangi bir çalışma yapılmamıştır. Farkındalık Temelli Egzersiz Programı deney grubuna haftada bir gün, 90 dakika olmak üzere 8 oturum olarak uygulanmıştır.
Araştırmada kullanılan ölçme araçları, psiko-eğitim programının uygulanmasından önce ön-test, programın tamamlanmasının ardından son-test; programın etkisinin kalıcılığını belirlemek amacıyla da sadece deney grubuna son-testten üç ay sonra izleme testi şeklinde uygulanmıştır. Verilerin analizinde "Mann Whitney U", "Friedman ANOVA" ve "Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi" ve Bonferroni düzeltmesi kullanılmıştır. 
Analizler sonucunda, deney ve kontrol gruplarının psikolojik iyi olma ölçeği son-test toplam puanları arasında deney grubu lehine anlamlı bir fark bulunmuştur. Psikolojik iyi olma ölçeği alt boyutları arasında yer alan çevresel hakimiyet, bireysel gelişim ve yaşam amacı alt boyutlarından alınan son-test puanlarının sonuçlarına göre deney ve kontrol grupları arasında anlamlı bir fark bulunmuştur. Psikolojik iyi olma ölçeğinin diğerleriyle olumlu ilişkiler ve otonomi/özerklik alt boyutlarından alınan son-test puanları sonuçlarına göre deney ve kontrol gruplarının arasında anlamlı bir fark bulunmamıştır. Deney grubunda yer alan üniversite öğrencilerinin psikolojik iyi oluş son-test ve izleme testi toplam puanları arasında anlamlı bir fark bulunmamıştır. Benzer şekilde diğerleriyle olumlu ilişkiler, otonomi/özerklik, çevresel hakimiyet, yaşam amacı, kendini kabul alt boyutunun son-test ve izleme testi puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmamıştır. Sadece bireysel gelişim alt boyutunun son-test ve izleme testi puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmuştur. Kontrol grubunun psikolojik iyi oluşun toplam puanından, altı alt boyutundan ve yaşam doyumundan aldıkları ön-test ve son-test puanları arasında anlamlı bir düzeyde farklılık olmamıştır. 
Araştırma sonucunda, 8 hafta süren farkındalık temelli egzersiz programına katılan üniversite öğrencilerinin kontrol grubuna kıyasla psikolojik iyi oluş ve yaşam doyumu düzeylerini artırmada önemli bir etkiye sahip olduğu ve yapılan izleme çalışması sonucunda bu etkinin pozitif yönde devam ettiği bulunmuştur. Araştırma sonucunda elde edilen bulgular literatürde bulunan ilgili araştırmalar ışığında tartışılmış; uygulamaya ve araştırmacılara yönelik önerilerde bulunulmuştur.
Anahtar Kelimeler: Farkındalık, psikolojik iyi oluş, yaşam doyumu, psiko-eğitim, egzersiz, egzersiz psikolojisi

Abstract:
The aim of this study was to examine the effectiveness of a mindfulness-based exercise program on university students' psychological well-being and life satisfaction. The dependent variables of the study were psychological well-being and life satisfaction. The independent variable of the research was the mindfulness-based exercise program. In the study, an experimental method with experimental (pre-test, post-test, and follow-up test) and control group (pre-test and post-test) was used. The study group consists of 60 students (30 in experimental group and 30 in control group) continuing their education in different faculties of a foundation university in the 2020-2021 academic year during the Covid-19 pandemic, 48 were female and 12 were male. The age range of the participants in the experimental and control groups was between 18 and 27, and the average age was 21.40.
In the study, a personal information questionnaire, Psychological Well-Being Scale and Life Satisfaction Scale were used to collect the data. At the end of the study, an education evaluation form was applied to the experimental group. As part of the study, an 8-session psycho-education program was applied to the participants in the experimental group, and no study was conducted for the participants in the control group. The Mindfulness-Based Exercise Program was implemented in the experimental group, once a week, for 90 minutes each, in 8 sessions. 
The measurement tools used in the research were pre-test before the implementation of the psycho-education program, and post-test after the completion of the program. In order to determine the permanence of the program's effect, it was applied only to the experimental group as a follow-up test three months after the post-test. "Mann Whitney U", "Friedman ANOVA" and "Wilcoxon Signed Rank Test" and Bonferroni correction were used in the analysis of the data.
As a result of the study, a significant difference was found between the psychological well-being post-test total scores of the experimental and control groups in favor of the experimental group. A significant difference was found between the experimental and control groups according to the results of the post-test scores obtained from the sub-dimensions of the psychological well-being scale, namely environmental mastery, personal growth and purpose in life. According to the results of the post-test scores obtained from the positive relationships with others and autonomy sub-dimensions of the psychological well-being scale, no significant difference was found between the experimental and control groups. There was no significant difference between the psychological well-being post-test and follow-up test total scores of the university students in the experimental group. Similarly, no statistically significant difference was found between the post-test and follow-up test scores of positive relationships with others, autonomy, environmental mastery, purpose in life, and self-acceptance sub-dimensions. A statistically significant difference was found only between the post-test and follow-up test scores of the individual development sub-dimension. There was no significant difference between the pre-test and post-test scores of the control group from the total score of psychological well-being, its six sub-dimensions, and life satisfaction.
As a result of the study, it was found that university students who participated in the 8-week mindfulness-based exercise program had a significant effect on increasing their psychological well-being and life satisfaction levels compared to the students in the control group, and as a result of the follow-up study, this effect continued in a positive direction. The findings obtained as a result of the research were discussed in the light of the relevant studies in the literature. Suggestions were made for the practice and researchers.
Keywords: Mindfulness, psychological well-being, life satisfaction, psycho-education, exercise, exercise psychology