Okuma kültürü edindirme bağlamında ilkokul-ortaokul ders ve çalışma kitaplarının incelenmesi
Examination of primary-secondary school textbooks and workbooks in the context of reading cultures
Yazar: ARZU TÖREN GÜL
Danışman: PROF. DR. CANAN ASLAN ; PROF. DR. ÖZAY KARADAĞ
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitimin Kültürel Temelleri Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ders kitapları = Textbooks ; Okuma = Reading ; Okuma kültürü = Reading culture ; Ortaokullar = Secondary schools ; Türkçe dersi = Turkish lesson ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Çalışma kitapları = Workbooks ; Öğretim programları = Teaching curriculums ; Öğretmen görüşleri = Teacher opinions ; İlkokullar = Primary schools

Özet:
Okuma kültürü edinmiş bireyler yetiştirmek gelişmiş toplumların özelliklerinden biridir. Toplumda var olan bir kültür doğal bir biçimde ders kitaplarına yansımaktadır. Okuma kültürü toplumda bir kültür olarak yer etmişse öteki kültürel öğeler gibi onun da doğal bir biçimde ders kitaplarına yansıması beklenir.
Bu çalışmanın genel amacı ilkokul ve ortaokul düzeyindeki ders ve çalışma kitaplarını okuma kültürü edindirme bağlamında incelemektir. Okuma kültürünün güncel yaşamın bir parçası olması, ders ve çalışma kitaplarının da gerçek yaşama ilişkin durumları içermesi nedeniyle bu çalışmada durum çalışması modeli benimsenmiştir. 1-8. sınıf ders ve çalışma kitapları, öğretim programları ve öğretmenler ile yapılan görüşmeler bu araştırmanın veri kaynağını oluşturmaktadır. Çalışmada ders ve çalışma kitapları ile öğretim programlarına ilişkin veriler, belge (doküman) incelemesi yöntemiyle toplanmış ve elde edilen veriler içerik çözümlemesi tekniği ile çözümlenmiştir. Öğretmenlerle yapılan görüşmelerden elde edilen veriler de içerik çözümlemesi tekniği ile çözümlenmiştir.  
Araştırmanın sonucunda ders ve çalışma kitaplarında okuma kültürüne ilişkin içeriklerin istenen düzeyde olmadığı saptanmıştır. Ders ve çalışma kitapları toplumda var olan kültürü aktarmaktadır. Toplumumuzda okuma kültürü istenen düzeyde olmadığı için 1-8 sınıf düzeyi ders ve çalışma kitaplarında okuma kültürüne ilişkin içeriklerin yeterince yer almadığı ve öğretim programlarında yer alan okuma kültürü edindirmeye yönelik amaç ve kazanımların Türkçe dersi öğretim programıyla sınırlandırıldığı görülmüştür. Görüşme yapılan öğretmenler de ders ve çalışma kitaplarını okuma kültürü edindirme bağlamında yetersiz bulmuştur. Bu çalışmanın sonuçlarından yola çıkılarak ders ve çalışma kitaplarının okuma kültürü edindirme sürecine katkı sağlayacak nitelikte hazırlanması gerektiği önerilmektedir.

Abstract:
Raising individuals who have acquired a culture of reading is one of the characteristics of developed societies. A culture existing in society is naturally reflected in textbooks. If the culture of reading has taken its place in the society as a culture, it is expected that it will naturally be reflected in the textbooks like other cultural elements.
The general purpose of this study is to examine primary and secondary school textbooks and workbooks in the context of acquiring a reading culture. The case study model was adopted in this study, since reading culture is a part of current life and textbooks and workbooks also include real-life situations. 1st-8th textbooks and workbooks, curricula and interviews with teachers constitute the data source of this research. In the study, data related to textbooks and workbooks and curricula were collected by document analysis method and the obtained data were analyzed by content analysis technique. The data obtained from the interviews with the teachers were also analyzed with the content analysis technique.
As a result of the research, it was determined that the contents of the reading culture in the textbooks and workbooks were not at the desired level. Textbooks and workbooks convey the existing culture in society. Since the reading culture is not at the desired level in our society, it has been observed that content related to reading culture are not sufficiently included in the 1st-8th grade textbooks and workbooks, and the objectives and achievements for acquiring reading culture in the curriculum are limited to the Turkish curriculum. The interviewed teachers also found the textbooks and workbooks insufficient in terms of acquiring a reading culture. Based on the results of this study, it is suggested that textbooks and workbooks should be prepared in a way that will contribute to the process of acquiring a reading culture.