Tekirdağ Çorlu Kırklar Cemevi günümüz müzik pratikleri ve Cem ritüelleri
Current musical practices and Cem rituals in Tekirdağ Çorlu Kırklar Cemevi
Yazar: VOLKAN KAPTAN
Danışman: PROF. DR. İLHAN ERSOY
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Müziği Ana Bilim Dalı / Türk Müziği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Müzik = Music
Dizin: Müzik = Music

Özet:
Kartezyen felsefenin müziği dışsal bir fenomen olarak ele almasının aksine müzik, insanın kutsalı deneyimlemesi noktasında içsel bir araçtır. Müzik aracılığıyla kutsalın deneyimlendiği davranış biçimlerinden biri ritüellerdir. Toplumların geleneksel kodlarını bünyesinde barındıran ritüeller, kolektif kimliğin hatırlanması, yeniden inşası ve toplumsal belleğin sürekliliğinin sağlanmasında rol oynar. Alevi toplulukları özelinde ele alındığında kolektif hafızanın tazelendiği yerlerin başında ise cem ritüelleri gelir. Alevi cem ritüellerinde müzik, fenomenolojik bir tecrübe olarak ritüele eşlik eden ikincil bir görüngüden ziyade ritüele yön veren simge anlam ilişkisi ekseninde kalıp ifade biçimleriyle kominalin sağlanmasını, doğrusal zaman algısının döngüsel zaman algısına dönüştürülmesini, distopik mekân algısı içerisinde ütopik heterotopya tasavvurunun oluşturulmasını, vahdet-i mevcut ve vahdet-i vücut telakkisi anlayışı içerisinde Tanrı, alem ve insan ilişkisinde katartik ve esrik durumların meydana gelmesini sağlayan bir fenomendir.
Bu tez çalışması kutsalın deneyimlenmesi çerçevesinde modern kent ortamında Çorlu Kırklar Cemevi özelinde gerçekleştirilen cem ritüelleri ve müzik pratiklerine odaklanmaktadır. Literatür taraması ve etnografik yönteme dayalı bu tez çalışması üç bölümden oluşmaktadır. Tez çalışmasının birinci bölümünde geleneksel Anadolu Aleviliğinin kökenine ilişkin literatürde yer alan bilgilere yer verilmiştir. Tez çalışmasının ikinci bölümünde göç, kentleşme, modernleşme, sekülerleşme ve merkez-çevre paradigmaları ile Alevilik geleneğine tarihsel bir perspektifle yaklaşılmıştır. Tez çalışmasının üçüncü bölümünde ise modernleşme ve kentleşme ekseninde Çorlu Kırklar Cemevi özelinde cem ritüelleri ve müzik pratiklerindeki değişim ve dönüşüm sosyolojik paradigmalar ekseninde ritüel içi ve ritüel dışı pratikler olarak ele alınmıştır.

Abstract:
Contrary to Cartesian philosophy's view of music as an external phenomenon, music is an internal tool for humans to experience the sacred. One of the forms of behavior in which the sacred is experienced through music is rituals. Rituals, which embody the traditional codes of societies, play a role in remembering and rebuilding the collective identity and ensuring the continuity of social memory. When considered specifically in Alevi communities, cem rituals are the primary places where collective memory is refreshed. In Alevi Cem rituals, music, as a phenomenological experience, provides communality with forms of expression on the axis of the symbol-meaning relationship that directs the ritual rather than a secondary phenomenon that accompanies the ritual, transforming the linear time perception into cyclical time perception, creating the utopian heterotopia imagination within the dystopian space perception, unity of the present. It is a phenomenon that enables cathartic and ecstatic states to occur in the relationship between God, the universe and human beings within the understanding of unity and unity of body.
This thesis focuses on cem rituals and musical practices performed specifically in Çorlu Kırklar Cemevi in a modern urban environment within the framework of experiencing the sacred. This thesis study, based on literature review and ethnographic method, consists of three parts. In the first part of the thesis, information in the literature regarding the origin of traditional Anatolian Alevism is included. In the second part of the thesis, migration, urbanization, modernization, secularization and center-periphery paradigms and the Alevism tradition are approached from a historical perspective. In the third part of the thesis, the change and transformation in cem rituals and musical practices, specifically Çorlu Kırklar Cemevi, on the axis of modernization and urbanization, are discussed as intra-ritual and non-ritual practices on the axis of sociological paradigms.