Gestasyonel diyabet riski bulunan gebelere Pender'in sağlığı geliştirme modeline dayalı verilen eğitim ve danışmanlığın etkinliğinin değerlendirilmesi
Evaluation of the effectiveness of education and counseling based on Pender's health promotion model for pregnant women at risk for gestational diabetes
Yazar: BURÇİN BEKTAŞ PARDES
Danışman: PROF. DR. GÜLTEN GÜVENÇ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Gülhane Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Kadın Hastalıkları ve Doğum Hemşireliği Ana Bilim Dalı / Kadın Hastalıkları ve Doğum Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Kadın Hastalıkları ve Doğum = Obstetrics and Gynecology
Dizin: Danışmanlık = Consulting ; Eğitim = Education ; Gebelik = Pregnancy ; Gebelik-yüksek riskli = Pregnancy-high-risk ; Hemşirelik = Nursing ; Hemşirelik teorisi = Nursing theory ; Obstetrik-hemşirelik = Obstetrical-nursing

Özet:
Amaç̧: Bu çalışmada gestasyonel diyabet riski bulunan gebelere; Pender'in sağlığı geliştirme modeline dayalı verilen eğitim ve danışmanlığın; gestasyonel diyabete yönelik bilgi düzeyi, sağlıklı yaşam davranışları, risk algısı, kan glikoz düzeyi ve gestasyonel diyabet tanısı alma oranına etkisinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Randomize kontrollü müdahale çalışması olarak tasarlanan çalışma, Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Polikliniğinde 15.06.2023-15.09.2024 tarihleri arasında gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın örneklemini 8-12. gebelik haftaları arasında bulunan, dahil edilme kriterlerine uyan ve gestasyonel diyabet yönünden orta ve yüksek risk faktörlerinden en az birine sahip olan 111 (müdahale:56, kontrol:55) gebe oluşturmuştur. Çalışmaya dahil olan gebelere ilk görüşmede sosyodemografik ve obstetrik veri toplama formu, gestasyonel diyabete ilişkin bilgi düzeyi formu, gebelikte sağlıklı yaşam davranışları ölçeği, gebelikte risk algısı ölçeği, beslenme takip çizelgesi ve fiziksel aktivite takip çizelgesi uygulanmıştır. Müdahale grubundaki gebelere Gebelik Şekeri Gelişmesinin Önlenmesinde Pender'in Sağlığı Geliştirme Modeline Dayalı Sağlıklı Yaşam Davranışları Eğitimi verilmiş ve her iki haftada bir danışmanlık görüşmeleri yapılmıştır. Kontrol grubundaki gebeler rutin antenatal bakım almışlardır. 24-28. gebelik haftasında 50 gr. oral glikoz tolerans testi yapılması sonrasında her iki grup için son görüşme gerçekleştirilmiş, ilk görüşmede uygulanan ölçme araçları tekrar uygulanmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde frekans, yüzde ve tanımlayıcı istatistikler, Kolmogorov-Smirnov Uyum İyiliği testi, Independent Sample t testi, Paired Sample t testi, Tekrarlı Ölçümler Anova Testi, Ki-kare Bağımsızlık Testi, Fisher'in Kesin Testi kullanılmıştır.
Bulgular: Araştırmaya katılan gebelerin gebelik haftası ortalaması müdahale grubunda 9,891,38, kontrol grubunda 9,981,40 olarak belirlenmiştir. Eğitim öncesi müdahale ve kontrol grubunun gestasyonel diyabete ilişkin bilgi düzeyi, gebelikte sağlıklı yaşam davranışları ve gebelikte risk algısı ön test puan ortalamalarında istatistiksel olarak anlamlı bir fark yoktur (p>0,05). Gebelik Şekeri Gelişmesinin Önlenmesinde Pender'in Sağlığı Geliştirme Modeline Dayalı Sağlıklı Yaşam Davranışları Eğitimi uygulanan müdahale grubu gebelerin gestasyonel diyabete ilişkin bilgi düzeyi, gebelikte sağlıklı yaşam davranışları ve gebelikte risk algısı son test puan ortalaması kontrol grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur (p<0,001). Müdahale ve kontrol grubu gebelerin sağlıklı beslenme ve düzenli fiziksel aktivite ile ilgili davranış özellikleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark olduğu görülmüştür (p<0,001).  Ayrıca müdahale grubunda yer alan gebelerin açlık kan glikoz düzeyleri, 50 gr. oral glikoz tolerans testi sonucu kan glikoz düzeyleri ve 100 gr. oral glikoz tolerans testi sonucu kan glikoz düzeyleri kontrol grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde düşük bulunmuştur (p<0,001). Müdahale grubu gebelerin %8,9'u, kontrol grubu gebelerin %18,2'sinin gestasyonel diyabet tanısı almıştır. Tanı alma oranları açısından gruplar arası anlamlı bir fark bulunmamıştır (p>0,05).
Sonuç: Gebelik Şekeri Gelişmesinin Önlenmesinde Pender'in Sağlığı Geliştirme Modeline Dayalı Sağlıklı Yaşam Davranışları Eğitiminin gestasyonel diyabet yönünden riskli gebelerin bilgi düzeyini ve gebelikte sağlıklı yaşam davranışları arttırmada, gebelikte risk algısını ve kan glikoz düzeylerini azaltmada etkili olduğu bulunmuştur. Gestasyonel diyabet açısından riskli kadınların doğum öncesi bakım için sağlık kuruluşlarına geldikleri ilk ziyarette belirlenmesi ve rutin antenatal izlem sürecinde gestasyonel diyabetin önlenmesine yönelik eğitim planlanması gerektiği düşünülmektedir.
Anahtar kelimeler: Gestasyonel diyabet, Pender'in sağlığı geliştirme modeli, Riskli gebe, Eğitim ve danışmanlık.

Abstract:
Aim: The aim of this study was to evaluate the effect of education and counseling based on Pender's health promotion model on the level of knowledge about gestational diabetes, healthy life behaviors, risk perception, blood glucose level and the rate of gestational diabetes diagnosis in pregnant women at risk of gestational diabetes.
Materials and Methods: The study, which was designed as a randomized controlled intervention study, was conducted in the Gynecology and Obstetrics Outpatient Clinic of Gülhane Training and Research Hospital between 15.06.2023-15.09.2024. The study sample consisted of 111 pregnant women (intervention: 56, control: 55) who were between 8-12 weeks of gestation, met the inclusion criteria and had at least one of the moderate or high risk factors for gestational diabetes. The pregnant women included in the study were administered the sociodemographic and obstetric data collection form, knowledge level form about gestational diabetes, healthy life behaviors scale during pregnancy, risk perception scale during pregnancy, nutrition follow-up chart and physical activity follow-up chart at the first interview. Pregnant women in the intervention group were given Healthy Living Behaviors Based on Pender's Health Promotion Model for the Prevention of Gestational Diabetes and counseling sessions were held every two weeks. Pregnant women in the control group received routine antenatal care. After a 50 g oral glucose tolerance test was performed at 24-28 weeks of gestation, the last interview was conducted for both groups and the measurement tools applied in the first interview were applied again. Frequency, percentage and descriptive statistics, Kolmogorov-Smirnov Goodness of Fit test, Independent Sample t test, Paired Sample t test, Repeated Measures Anova Test, Chi-square Independence Test, Fisher's Exact Test were used in the evaluation of the data.

Findings: The mean gestational age of the pregnant women participating in the study was 9.89±1.38 in the intervention group and 9.98±1.40 in the control group. There was no statistically significant difference in the pre-test mean scores of the intervention and control groups regarding the level of knowledge about gestational diabetes, healthy life behaviors during pregnancy and risk perception during pregnancy (p>0.05). The mean posttest scores of the intervention group pregnant women who received Healthy Life Behaviors Training based on Pender's Health Promotion Model for the Prevention of Gestational Diabetes were found to be statistically significantly higher than those of the control group (p<0.001). There was a statistically significant difference between intervention and control group pregnant women's behavioral characteristics related to healthy eating and regular physical activity (p<0.001). In addition, fasting blood glucose levels, blood glucose levels as a result of 50 g oral glucose tolerance test and blood glucose levels as a result of 100 g oral glucose tolerance test of pregnant women in the intervention group were found to be statistically significantly lower than the control group (p<0.001). Gestational diabetes was diagnosed in 8.9% of the intervention group and 18.2% of the control group. There was no significant difference between the groups in terms of diagnosis rates (p>0.05).
Conclusion: It was found that Healthy Living Behaviors Training based on Pender's Health Promotion Model in the Prevention of Gestational Diabetes was effective in increasing the level of knowledge and healthy living behaviors during pregnancy and decreasing the risk perception and blood glucose levels during pregnancy in pregnant women at risk for gestational diabetes. It is thought that women at risk for gestational diabetes should be identified at the first visit to health institutions for antenatal care and training should be planned for the prevention of gestational diabetes during routine antenatal follow-up.
Keywords: Gestational diabetes, Pender's health promotion model, Pregnant women at risk, Education and counseling.