Laboratuvar maliyetlerinin faaliyet tabanlı maliyetleme yöntemiyle analizi: Bir kamu hastanesinde uygulama
Analysis of laboratory costs using activity based costing: Application in a public hospital
Yazar: MERYEM KOÇAŞ
Danışman: PROF. DR. MEHMET GENÇTÜRK
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Hastaneler = Hospitals ; Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management ; İşletme = Business Administration
Dizin: Aktiviteye dayalı muhasebe = Activity based costing ; Devlet hastaneleri = State hospitals ; Hastaneler = Hospitals ; Laboratuvar yöntemi = Laboratory method ; Laboratuvarlar = Laboratories ; Maliyet = Cost ; Maliyet analizi = Cost analysis

Özet:
Gelişen teknoloji, ekonomik şartlar, hastalıkların çoğalması ve sağlıklı olma bilinci sağlık hizmetlerine olan talebi artırmaya başlamıştır. Sağlık hizmetlerine olan talebin artması da sağlığa ayrılan finansmanı yetersiz hale getirebilmektedir. Finansmanın yetersiz kalması ile kalitesiz sağlık hizmeti sunma, sağlık taleplerini karşılayamama, hastanenin sürekliliğini sağlayamama vb. birçok problem ortaya çıkabilmektedir. Son yıllarda kurumların bu problemlere çözüm arayışları artmış ve maliyet alanını tespit etmeye yönelik ilgileri artmıştır. Maliyet alanına yönelme üretim sektöründe olduğu kadar sağlık sektöründe de maliyete ve maliyet analizine karşı ilgiyi artırmaya başlamıştır. Maliyet analizi yapılırken çeşitli yöntemler kullanılmaktadır. Bu yöntemlerden Faaliyet Tabanlı Maliyetleme (FTM) yöntemi ile maliyet analizine verilen önemin ise artığı söylenebilir.

Bu araştırmanın amacı son yıllarda artan laboratuvar maliyetleri ve patoloji laboratuvarının önemi göz önüne alınarak Antalya'daki X kamu hastanesinin patoloji laboratuvarında yapılan vaka başına maliyetleri FTM yöntemi ile hesaplamak ve Sağlıkta Uygulama Tebliği (SUT) fiyatları ile karşılaştırmaktır. Bu amaç çerçevesinde FTM ile hesaplanan vaka başına düşen maliyetler ile SUT fiyatları arasındaki farkları incelemektir. Ayrıca, Patoloji laboratuvarının önemine ve hastane maliyetini artırdığına dikkat çekmek amaçlanmıştır.

Araştırma kapsamında ilk olarak literatür taraması yapılmış olup, analiz sürecinde X hastanesinin patoloji laboratuvarı ile ilgili olan mali, tıbbi ve idari veriler kullanılmıştır. Veri kaynaklarından elde edilen bu veriler, ileri maliyet yöntemlerinden olan ve faaliyetlere odaklanarak birim maliyet analizi yapılan FTM yöntemi ile 4 adımda analiz edilmiştir. Antalya'daki X hastanesinin Kasım ayı 2018 yılında patoloji laboratuvarında yapılan 72 çeşit vaka araştırmanın evrenini oluşturmaktadır. Patoloji laboratuvarında işleme alınan 72 çeşit vakanın patolojik incelemeye en çok gelen 16 vakası araştırmanın örneklemini oluşturmaktadır. Araştırma kapsamına alınan vakalar tüm vakaların % 84'nü oluşturmaktadır. Sonuç olarak örnekleme alınan 16 vakadan; 4'ünün maliyeti SUT fiyatlarından düşük, 12'sinin maliyeti ise, SUT fiyatlarından yüksek bulunmuştur. SUT fiyatlarının vakaların maliyetlerini karşılayamadığı görülmüştür. Ayrıca patoloji laboratuvarı vakalarının maliyetlerini en çok işçilik giderlerinin artırdığı tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Hastanelerde maliyet analizi, faaliyet tabanlı maliyetleme, maliyet, patoloji laboratuvarı

Abstract:
Developing technology, economic conditions, proliferation of diseases and awareness of being healthy has started increasing the demand for health services. The increase in the demand for health services makes the financing allocated to health insufficient. Due to insufficient financing, providing poor quality health care services, inability to meet health demands, inability to ensure continuity of the hospital and many other problems can arise. In recent years, institutions' search for solutions to these problems has increased and their interest in determining the cost area has increased. Orientation to cost area has started to increase interest in cost and cost analysis in health sector as well as in production sector. Various methods can be used in cost analysis, and it can be said that the importance given to cost analysis by Activity Based Costing (ABC) method has increased.

The aim of this study is to calculate the costs per case in the pathology laboratory of the X public hospital in Antalya by considering the increasing laboratory costs and the importance of the pathology laboratory in recent years and to compare to the Communiqué on Health Implementation (SUT). The objective of this general aim is to examine the differences between the costs per case calculated by ABC and the SUT prices. In addition, it is aimed at drawing attention to the importance of the pathology laboratory and increase the cost of the hospital.

Firstly, this study included a search for literature and financial, medical and administrative data related to pathology laboratory of X hospital which were later used in the analysis process. These data obtained from the data sources were analyzed in 4 steps using the ABC method which is one of the advanced cost methods and the unit cost analysis was focused on activities. The population of the study consists of 72 cases performed in the pathology laboratory of X hospital in Antalya in November 2018. Of the 72 cases that were processed in the pathology laboratory, the 16 most common cases for pathological examination were the sample of the study. Cases included in the study constitute of %84 of all cases. As a result, out of 16 cases; The cost of 4 was lower than SUT prices and the cost of 12 was higher than SUT prices. In addition, it was found that the costs of cases of pathology laboratory mostly increased labor costs.

Keywords: Cost analysis in hospitals, activity based costing, cost, pathology laboratory