Tarihi dokunun korunması amaçlı kentsel tasarım rehberi oluşturulması ilkeleri: İstanbul ili, Beylerbeyi-Çamlıca Caddesi örneği
Preparation of an urban design guide principles for the conservation of historical texture: The case study of İstanbul Beylerbeyi-Çamlıca street
Yazar: MUHSİNE KANBEROĞLU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEVLÜDE KAPTI
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Koruma ve Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Doğal miras = Natural heritage ; Geleneksel konut mimarisi = Traditional house architecture ; Kültürel miras = Cultural heritage ; Mimari miras = Architectural heritage ; Osmanlı mimarisi = Ottoman architecture ; Tarihi kent dokusu = Historical urban tissue ; Tarihi kentler = Historical urbans ; Tasarım rehberi = Design guideline

Özet:
Kültürel miras niteliğindeki tarihi dokular, özgün halleri ile korunup, çağdaş kentin olağan akışı içinde yaşatılmalıdır. Özgün kimlik ve karaktere sahip tarihi alanların korunması ve yaşatılması için o alana özgü değerlerin, sorunların, ihtiyaçların ortaya konarak değerlendirmesi gerekir. Kentsel tasarım rehberleri, belli bir konuyu veya alanı farklı boyutlardan, yönlerden, ölçeklerden ve içeriklerden detaylı biçimde ele alma imkânı sunmaktadır. Bu nedenle birçok farklı unsuru bir arada barındıran tarihi dokuların korunması ve kent hayatı içinde yaşatılması için kentsel tasarım rehberinin kullanılması uygun bir yöntem olarak değerlendirilmiştir. 
Tez çalışması için örneklem olarak, kentsel miras alanı nitelindeki "Beylerbeyi-Çamlıca Caddesi" seçilmiştir. Boğaziçi köylerinden biri olan Beylerbeyi semtindeki en eski yollardan biri olan Beylerbeyi-Çamlıca Caddesi'ni çevreleyen yapılaşmanın Bizans Dönemi'ne kadar dayandığı rivayet edilmektedir. Cadde'ye korunması gerekli miras değeri kazandıran geleneksel konutlar ise 19.yy'da inşa edilmiştir. Cadde; tarihi çeşmesi, çeşmenin etrafındaki meydanı, tarihi çınar ağaçları ile Osmanlı Dönemi'nin klasik sokak dokusunun günümüze kadar ulaşmış örneklerinden biridir. Cadde üzerindeki Cumhuriyet Dönemi'nin ilk yıllarında inşa yapılar da dönemin özelliklerini yansıtan mimari tasarım özellikleri ile korunması gerekli yapılardır. Bu çok katmanlı doku ve Boğaziçi'nin doğal dokusunun bütünlük içinde varlığını sürdürmesi kent hafızasında önemli bir yer tutmaktadır. 
Beylerbeyi- Çamlıca Caddesi'nin tarihi dokusunun oluşumu ve yapılaşma düzeninin gelişim süreci değerlendirilmiştir. Yaşanan değişim süreçleri, Beylerbeyi- Çamlıca Caddesi'nin hem fiziki hem de sosyal dokusunun etkilenmesine yol açmıştır. Tez kapsamında çağdaş kent hayatının tarihi doku üzerinde oluşturduğu baskı sonucu değişen düzenin tespiti yapılmıştır. Bu bağlamda 1950'li yıllarda yaşanan nüfus hareketi ve değişen imar yasaları ile bağlantılı olarak Cadde üzerindeki yapılaşma düzeni değişirken, çevre semtlerde gelişen yoğunluk artışı Beylerbeyi-Çamlıca Caddesi üzerinde baskı oluşturmaya başlamıştır. Yaşanan fiziki değişim süreci 1983 yılında çıkarılan Boğaziçi Yasası ile gelen yapılaşma yasağına kadar devam etmiştir ve o dönemden sonra Cadde üzerindeki inşa faaliyetleri yavaşlayarak durmuştur. Ancak günümüzde de bu yoğunluğun oluşturduğu baskının tarihi doku üzerindeki olumsuz etkisi hala devam etmektedir.  
Cadde üzerindeki geleneksel yapılaşma koruma altında olmasına rağmen özgün çevre dokusu yok olma tehlikesi ile karşı karşıyadır. Cadde aynı zamanda birçok semti merkez noktalara bağlayan ana arter olarak kullanılmaktadır. Metropol kentinin getirdiği yoğunluktan tarihi dokunun da etkilenmesi kaçınılmaz olmuştur. Bu süreçte özgün alanda var olan yerin anlamı zamanla kaybolmaya başlamış ve insan-mekân arasındaki ilişki zayıflamıştır. Birçok nedenle yıllarca çözülemeyen sorunlara müdahale yöntemlerinin geliştirilmesi gerekliliği, alanda yapılan gözlemler ve araştırmalar sonucu açığa çıkmıştır. 
Kentsel tasarım rehberi kapsamında, alanın farklı unsurlarının üst ölçekten alt ölçeğe kadar detaylı tanımlamalarının yapılması amaçlanmıştır. Cadde için hazırlanan analiz çalışmaları ile mevcut problemler farklı boyutlarla irdelenerek ve mevcut durumun belgelemesi yapılmıştır. Analiz çalışmaları, mevcut duruma dair hazırlanan silüet çizimleri, alanın arazi modeli ve çeşitli zamanlarda çekilmiş fotoğraflarla desteklenmiştir. Alan çalışmaları ile geçmiş dönem fotoğrafları karşılaştırılarak mevcut durumun değerlendirmeleri yapılmıştır. 
Analiz çalışmaları ile tespit edilen unsurların kentsel tasarım rehberinin yönlendirici işlevi doğrultusunda çözüme ulaştırılması ve tarihi alanda yaşam kalitesi yüksek bir kentsel mekân oluşturulması hedeflenmedir. Bu bağlamda kentsel tasarım rehberinin sentez bölümü kapsamında yaklaşım esasları belirlenmiştir. Bu esaslar; hedefler, standartlar ve öneriler olarak ayrılarak maddelendirilmiştir. 
Tespit edilen sorunlara, hedefler ve standartlar doğrultusunda oluşturulan öneriler ile çözüm yolu geliştirilmiştir. Bu bağlamda Beylerbeyi- Çamlıca Caddesi'nin tarihi miras alanı niteliği korunarak geliştirilmesi önerilmektedir. Koruma esaslarına dair silüette ve mimari detaylarda öneriler geliştirilmiştir. Beylerbeyi- Çamlıca Caddesi'nin özgün karakterinin ortaya çıkması önünde engel oluşturan yoğunluğun azaltılması önerilmektedir.  Yeni oluşturulan sokak düzenine dair yaklaşım esasları belirlenerek kamusal alanların niteliği arttırılmaya çalışılmıştır. Önerilerin tüm paydaşlar tarafından anlaşılır olması için çalışmalar, çeşitli diyagramlar ve görseller ile desteklenmiştir. Rehberin, belirlenen soruna yönelik tüm detaylara dair yönlendirmeleri içermesi gerektiği için önerilerde bazı teknik bilgiler ve ölçülendirmelere de yer verilmiştir.  
Sonuç olarak; tez çalışması tarihi dokunun korunması esasına dayanarak geliştirilmiştir. Çağdaş koruma anlayışına göre tarihi dokular, ulusal ve uluslararası düzeydeki yetkilerin belirlediği doğrultuda korunmalıdır. Kentsel koruma sisteminin içinde son zamanlarda yer almaya başlayan kentsel tasarım rehberinde, çağdaş koruma anlayışına ek olarak kentsel tasarımın ilke ve esaslarını da belirleyici rol üstlenmektedir. Çalışma alanının tarihi dokusunun korunması için çağdaş koruma anlayışı benimsenmiştir. Kentin bir parçası olarak işlevini sürdürmesi gereken alan için kentsel tasarımın ilkelerinden ve hedeflerinden yararlanılmıştır. Bu bağlamda Beylerbeyi-Çamlıca Caddesi için hazırlanmış kentsel tasarım rehberi kullanılarak elde edilen ürünün, tarihi ve doğal dokusu korunmuş yaşanabilir bir kentsel mekân olması hedeflenmektedir. Nitekim kentsel tasarım rehberinde nicel kararlara yer verilse de esas olan mekânın niteliğinin arttırılmasıdır. Ancak bu vesileyle insanın yer ile bağlantısı sağlanabilir.

Abstract:
Historical textures, which are cultural heritage, should be conservated in their original state and kept alive in the usual flow of a modern city. To conservation historical areas with an original identity and character, it is necessary to identify and evaluate the values, problems, needs specific to that area. Urban design guides offer the opportunity to address a specific topic or area in detail from different dimensions, aspects, scales, and contents. For this reason, the use of the urban design guide has been evaluated as an appropriate method for the conservation of historical texture that contain many different elements together and for keeping them alive in urban life.
As a case sturdy for the thesis, "Beylerbeyi-Çamlıca Street", which is an urban heritage area, was selected. Beylerbeyi-It is rumored that the construction surrounding Beylerbeyi-Çamlıca Street, one of the oldest roads in Beylerbeyi district, one of the Bosphorus villages, dates to the Byzantine Period. The traditional residences, which give the street the necessary heritage value to be conserved, are it was built in the 19. century. The avenue is one of the examples of the classic street texture of the Ottoman Period that has survived to this day with its historical fountain, the square around the fountain, historical trees. The buildings built in the first years of the Turkey Period on the street are also structures that need to be conserved with architectural design features that reflect the characteristics of the period. This multi-layered texture and the fact that the natural texture of the Bosphorus continues to exist in integrity occupy an important place in the city's memory. 
The formation of the historical texture of Beylerbeyi-Çamlıca Street and the development process of the construction order were evaluated. The processes of change that have been experienced have led to the influence of both the physical and social texture of Beylerbeyi-Çamlıca Avenue. Within the scope of the thesis, the determination of the changing order because of the pressure created by contemporary urban life on the historical texture was made. In this context, while the construction order on the Street changed in connection with the population movement experienced in the 1950s and the changing zoning laws, the increasing density in the surrounding neighborhoods began to put pressure on Beylerbeyi-Çamlıca Street. The physical change process continued until the construction ban imposed by the Bosphorus Law in 1983, and after that period, construction activities on the Street slowed down and stopped. However, today, the negative impact of the pressure created by the intensity on the historical texture continues.
Although the traditional construction on the street is under protection, the original traditional housing texture is facing the danger of extinction. The street is also used as the main artery connecting many districts to central points. It has been inevitable that the historical texture will also be affected by the density brought by the metropolitan city. In this process, the meaning of the place that exists in the original space has started to disappear over time, and the relationship between human and space has decayed. For many reasons, the need to develop methods of intervention to problems that have not been solved for many years has been revealed because of observations and research conducted in the field.
Within the scope of the urban design guide, it is aimed to make detailed descriptions of the different elements of the area from the upper scale to the lower scale. With the analysis prepared for the street, the existing problems were examined with different dimensions and the current situation was documented. The analysis was supported by the silhouette drawings prepared about the current situation, the terrain model of the area and photographs taken at various times. Evaluations of the current situation were made by comparing field studies and photographs of the past period.
It is aimed to solve the elements determined by the analysis studies in accordance with the guiding function of the urban design guide and to create an urban space with a high quality of life in the historical area. In this context, the principles of approach have been determined within the scope of the synthesis section of the urban design guide. These principles are divided into goals, standards, and recommendations.
A way to solve the identified problems has been developed with suggestions created in accordance with the goals and standards. In this context, it is proposed to develop Beylerbeyi-Çamlıca Street by conserving its historical heritage area. Suggestions have been developed on the principles of protection in the silhouette and architectural details. It is proposed to reduce the density that creates obstacles in front of the emergence of the original character of Beylerbeyi-Çamlıca Street. By determining the principles of approach to the newly created street layout, it has been tried to increase the quality of public spaces. To make the proposals understandable by all stakeholders, the studies were supported by various diagrams and visuals. Since the guide should contain guidance on all the details related to the identified problem, some technical information and measurements are also included in the recommendations.
As a result, the thesis study was developed based on the conservation of the historical texture. According to the modern understanding of conservation, historical textures should be protected in accordance with the national and international level authorities. In the urban design guide, which has recently started to take place within the urban protection system, in addition to the contemporary conservation approach, the principles and October principles of urban design also play a decisive role. A contemporary conservation approach has been adopted to protect the historical texture of the study area. The principles and objectives of urban design have been used for the area that should continue to function as a part of the city. In this context, it is aimed that the product obtained by using the urban design guide prepared for Beylerbeyi-Çamlıca Street will be a livable urban space whose historical and natural texture has been preserved. As a matter of fact, although quantitative decisions are included in the urban design guide, the main thing is to increase the quality of the space. Only on this occasion can a person's connection with the place be ensured.