Modern iran'da siyasal şiddetin ortaya çıkma mekanizmaları
Mechanisms of the emergence of political violence in modern iran
Yazar: ATA MOHAMED TABRIZ
Danışman: DOÇ. DR. AHMET EMRE ATEŞ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: Kaçarlar = Qajars ; Siyasal şiddet = Political violence ; Sosyal şiddet = Social violence ; İran = Iran

Özet:
Siyasal şiddet, İran'ın modern tarihinde süreklilik arzeden olgulardan biridir.  Bu olgu bazen siyasetin yön değiştirmesine ve bazen belirli bir toplumsal düzenin aksamasına sebep olmuştur. İran'da modernizmin oluşması XIX yüzyılın sonlarından itibaren görünür boyutlar kazandı ve bu belirginlik, zaman içerisinde eski düzende değişiklik yarattığı için, bazı toplumsal rahatsızlıklara sebebiyet vermiştir. Düzenin değişmesi ve zaman içerisinde yeni olguların oluşması bazen şiddet dolu vakaların ortaya çıkmasına yol açmıştır. İran'ın modern döneminde ortaya çıkmış olan en dikkat çekici siyasal şiddet vakası, 1908'de meşrutiyeti yok etme amacıyla devletin meclis ve ahrara saldırmasıdır. Bu vaka yaklaşık bir yıllık iç savaşın ortaya çıkmasına ve sonucunda padişahın değişmesine yol açmıştır. Bu vakayı inceleyerek şiddetin ortaya çıkmasında çok farklı etkenlerin birlikte hareket ettiğini görebiliriz. Bu farklı etkenleri göz önüne alarak bu araştırma, meşrutiyet döneminde siyasal şiddetin nasıl ortaya çıktığı sorusuna cevap geliştirmeye çalışacaktır. 1800-1909 yıllarını incelediğim bu çalışmada, siyasal şiddetin ortaya çıkmasında etkili olan dört farklı toplumsal kurum tespit ettim ve bu yıllarda tespit ettiğim toplumsal, hukuki, siyasi ve dini kurumların gelişmesini ve siyasal şiddet üzerinde bıraktıkları etkileri incelemeye çalıştım. Karma bir teorik çerçevesi olan ve nitel metodu benimseyen bu tezde oluşturduğum Şiddet Ağları modeliyle, siyasal şiddetin çok etkenli ve kurumlar arası işbirliği neticesinde oluşmuş olan bir olgu olduğunu gösterdim.

Abstract:
Political violence is one of the persistent phenomena in Iran's modern history. This phenomenon sometimes caused a change in the direction of politics and sometimes made disruption in a certain social order. The emergence of modernism in Iran has gained noticeable dimensions since the end of the 19th century, and this particularity has led to some social restlessness as it has changed the old order over time. Replacement of the old order with new formation over time has sometimes led to the emergence of political violence. In Iran's modern era, the most prominent case of political violence which appeared in 1908, was the attack of state to the parliament and constitutionalists to eradicate the constitutionalism. This case led the country to the civil war for about one year. By examining this case, I recognize that many different factors act together in the emergence of violence. Considering these different factors, this research tries to develop an answer to the question of "how political violence emerged during the constitutional period". In this study, which focuses on 1800-1909, we identified four different social institutions that were effective in the emergence of political violence. The development of socio-economic, legal, political and religious institutions in these years and their conflicts of interest with each other during the process, precipitated political violence. In this thesis, which has a multi-theoretical approach and adopted qualitative method, by the Violence Networks model, I have demonstrated that political violence is a multi-factor phenomenon that has emerged as a result of inter-institutional cooperation.