Modern Osmanlı'dan erken Cumhuriyet dönemine mağazacılık ve Orosdi-Back Mağazaları'nın kuruluş ve gelişimi
Merchandising from the modern Ottoman to the early Republican era and the founded and development of Orosdi-Back Stores
Yazar: RAHİME İPEK TAŞKIN
Danışman: DOÇ. DR. YUNUS EMRE TEKİNSOY
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Tarih = History ; İşletme = Business Administration
Dizin: Mağazacılık = Warehouses ; Mağazalar = Stores ; Orosdi-Back = Orosdi-Back ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Ticaret = Trade ; Şirketler = Companies

Özet:
Orosdi-Back mağazaları, Osmanlı İmparatorluğu'nda mağazacılık sektörünün
ekonomik ve sosyal izdüşümüdür. Adolphe Orosdi ve Hermann Back'in kişisel girişimlerinin
bir sonucu olan Orosdi-Back mağazaları, ilk olarak 1855 yılında Galata'da Ömer Efendi adıyla
açılmıştır. Kısa sürede şubeleşerek geniş bir coğrafyaya yayılan firma; toptan ve perakende
ticarette önemli bir ilerleme kaydetmiştir. Bu çalışma şuana kadar hakkında etraflı bir çalışma
bulunmayan Orosdi-Back şirketi ve mağazalarını tanıtmayı amaçlamaktadır. Böylelikle özelde
İstanbul, genelde ise Osmanlı topraklarında modern tüketim alışkanlıklarının değişimine dair
mütevazı bir katkı sunulması planlanmaktadır.
Çalışma üç bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde, mağazanın kurucuları olan Orosdi ve
Back aileleri hakkında bilgi verilmiştir. Daha sonra bu ailelerin bir araya gelerek Orosdi-Back'i
kurma sürecinden bahsedilmiştir. Ayrıca şirketleşme süreci, çalışma sistemi ve şubeler
hakkında değerlendirmeler yapılmıştır. Çalışmanın ikinci bölümünde Orosdi-Back'in
toplumsal hayata etkileri üzerinde durulmuştur. Bu bölümde halkın Orosdi-Back mağazalarına
yaklaşımı, mağazaların tüketim alışkanlığı üzerindeki etkileri ve şirketin personel istihdam
politikası değerlendirilmiştir. Üçüncü ve son bölümde Orosdi-Back mağazalarının
Türkiye'deki şubelerinin kapatılma süreci işlenmiştir. Osmanlı Devleti'nin son dönemlerinde
ilk örneklerine rastlanılan grev, boykot ve etnik sorunların Orosdi-Back üzerindeki olumsuz
etkileri ve yaşanan olaylara karşı şirket yöneticilerinin tavrı değerlendirilmiştir. Son olarak
Cumhuriyet Dönemi'nde uygulanan ekonomide millileştirme politikası anlatılmış ve ardından
bu politika kapsamında Orosdi-Back'in Türkiye'deki son şubesi olan İstanbul şubesinin
Sümerbank'a devredilme süreci üzerinde durulmuştur.
Çalışmanın hazırlanması sürecinde Devlet Arşivleri kataloglarında bulunan belgeler
başta olmak üzere birçok kaynaktan istifade edilmiştir. Bu bağlamda Taha Toros Arşivi, Salt
Araştırma, Wikilala, Atatürk Kitaplığı vd. katalog arşivlerden görsel materyaller temin
edilmiştir. Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Kütüphanesi, İslam Araştırmaları Merkezi
(İSAM) Kütüphanesi, Cumhurbaşkanlığı Millet Kütüphanesi ve Milli Kütüphane
kataloglarında bulunan kaynak eserlerden faydalanılmıştır. Annuaire Oriental (Şark Ticaret
Yıllıkları)'nın 1891-1921 yılları arasında yayınlanan sayıları incelenmiştir. Döneme ait süreli
yayınlardan konuyla alakalı taramalar yapılmış ve bulunan veriler değerlendirilmiştir. Ayrıca
anı, mektup ve hatıra türü eserlere bakılmıştır. Orosdi-Back ile alakalı hazırlanan yıllık raporlar gözden geçirilmiş ve bu raporlardaki sayısal veriler üzerinden yıllık istatistikler çıkarılmıştır.
Ayrıca GALLICA başta olmak üzere birçok yabancı kaynaktan Orosdi-Back hakkında bilgi
temin edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Orosdi-Back, Mağaza, Şirket, Ticaret, Pazar

Abstract:
Orosdi-Back stores are the economic and social projection of the retail sector in the
Ottoman Empire. Orosdi-Back stores, a result of the personal initiatives of Adolphe Orosdi and
Hermann Back, were first opened in Galata in 1855 under the name Ömer Efendi. The company
spread over a wide geography by branching out in a short time; has made significant progress
in wholesale and retail trade. This study aims to introduce Orosdi-Back company and its stores,
about which there is no comprehensive study until now. Thus, it is planned to make a modest
contribution to the change of modern consumption habits in Istanbul in particular and in the
Ottoman lands in general.
The study consists of three parts. In the first part, information is given about the Orosdi
and Back families, the founders of the store. Later, the process of these families coming together
to establish Orosdi-Back is mentioned. In addition, evaluations were made about the
incorporation process, working system and branches. In the second part of the study, the effects
of Orosdi-Back on social life are emphasized. In this section, the public's approach to OrosdiBack stores, the effects of the stores on consumption habits and the company's personnel
employment policy are evaluated. In the third and last part, the process of closing the branches
of Orosdi-Back stores in Turkey is covered. The negative effects of strikes, boycotts and ethnic
problems, the first examples of which were encountered in the last period of the Ottoman
Empire, on Orosdi-Back and the attitude of the company managers to the events were evaluated.
Finally, the nationalization policy in the economy implemented in the republican period was
explained and then the process of transferring the Istanbul branch of Orosdi-Back, the last
branch in Turkey, to Sümerbank, within the scope of this policy.
During the preparation of the study, many sources, especially the State Archives, were
used. In this context, Taha Toros Archive, Salt Research, Wikilala, Atatürk Library et al. Visual
materials were obtained from catalog archives. Source works in the catalogs of Tokat
Gaziosmanpaşa University Library, Islamic Studies Center (İSAM) Library, Presidential
National Library and National Library were used. The numbers of Annuaire Oriental (Oriental
Trade Yearbooks) published between 1891-1921 were examined. Relevant scans were made
from the periodicals of the period and the data found were evaluated. In addition, memoirs,
letters and souvenirs were examined. Annual reports about Orosdi-Back were reviewed and annual statistics were derived from the numerical data in these reports. In addition, information
about Orosdi-Back was obtained from many foreign sources, especially GALLICA.

Keywords: Orosdi-Back, Store, Company, Trade, Bazaar.