Çevirmenin sesi odağında Dan Brown'un Origin adlı eseri ve Türkçe çevirisinin karşılaştırmalı bir analizi
A comparative analysis of the novel Origin by Dan Brown and its Turkish translation with a focus on the translator's voice
Yazar: CELAL SARIOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET CEM ODACIOĞLU
İstanbul Okan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çeviribilim Ana Bilim Dalı / Çeviribilim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Mütercim-Tercümanlık = Translation and Interpretation
Dizin: Brown, Dan = Brown, Dan ; Deyiş kaydırmaları = Shifts of expression ; Türkçe çeviri = Turkish translation ; Çeviri = Translation ; Çevirmen = Translator

Özet:
Antik çağlardan beri özellikle de edebi çevirilerde çevirmenin rolü ve görevleri
sorgulanagelmiş, ancak yirminci yüzyıla değin çevirmenin varlığı ve sesi hep arka plana
atılmıştır. Yirminci yüzyılın ikinci yarısı ile birlikte özellikle edebi çeviriye ve
çevirmenin kimliğine odaklanan araştırmacılar çevirmenden sadece bir aracı değil aynı
zamanda yaratıcı olarak da bahsedilmesi gerektiğini vurgulamışlardır. Bu süreçte ortaya
çıkan çevirmenin görünürlüğü ve görünmezliğini arama çalışmaları bir sonraki aşamada
çevirmenin sesi olarak adlandırılmaya başlanmıştır. Bu yaklaşımı izleyen bu çalışmada
da güncel bir edebi eser ve çevirisi karşılaştırmalı incelenerek çevirmenin sesinin erek
metin üzerinde betimleyici bir süreçle değerlendirilmesi hedeflenmiştir.
Son yılların en popüler yazarlarından Dan Brown'a ait Langdon Serisi'nin son kitabı
olan Origin (Başlangıç) adlı eser ve çevirmen Petek Demir İncek tarafından Türkçeye
yapılan çevirisi Raymond van den Broeck eleştiri modeli üzerinden karşılaştırmalı olarak
incelenmiş ve elde edilen bulgular Anton Popovic tarafından ortaya konan deyiş
kaydırmaları kavramı çerçevesinde değerlendirilmiştir. Yapılan bu incelemeler ve
değerlendirmeler sonucunda Theo Hermans tarafından vurgulanan 'çevirmenin sesi'
olgusuna odaklanılmış ve çevirmen Demir İncek'in erek metindeki sesi ortaya
çıkarılmaya çalışılmıştır.
Çalışma (i) popüler bir edebiyat eserinin çevirisinde çevirmenin sesinin büyük oranda
olumsuz olarak yankılanabileceğini, (ii) çevirmenin kendini görünür ve/veya görünmez
kılmak adına erek dilin imkan sağladığı oranlarda farklı stratejiler kullanabileceğini, (iii)
karşılaşılan her olumsuz deyiş kaydırmasının erek dil ve/veya kültür adına 'kazanım'
olmayabileceğini göstermiştir.

Anahtar Kelimeler: çevirmenin sesi, deyiş kaydırmaları, çevirmenin görünürlüğü,
çevirmenin görünmezliği

Abstract:
The role and duties of translators have long been questioned since the ancient times,
but the very existence of translators has always been ignored until the twentieth century.
Towards the end of the twentieth century, researchers focusing on the translators' identity
and literary translation pointed the notion of translator not merely as a medium but also
as a creator. The studies that focused on the visibility of translators have emerged and
then have come the idea of translator's voice. Following this tradition, this study aims to
descriptively analyse a popular novel and its translation via a comparative approach.
The last novel of the Langdon Series, Origin by Dan Brown, one of the most popular
writers of the last two decades, and its translation by Petek Demir İncek have been
analysed through van den Broeck comparative analysis approach and the findings have
been evaluated in terms of shifts of expressions, the ideas presented by Anton Popovic.
The results of these evaluations have been used to focus on 'translator's voice' as
presented by Theo Hermans and the voice of the translator Demir İncek has been tried to
uncover.
The study has shown that (i) the voice of the translator can in large proportion be
negative in a popular novel, (ii) the translator can use various techniques to be visible and
invisible in the text, (iii) not every negative shift of expression can be a 'gain', as per
Popovic's statement, for the target culture and language.

Keywords: translator's voice, shifts of expression, visibility of translator, invisibility of
translator