Gelişim yetersizliği olan 0-36 arasındaki çocukların anneleri için geliştirilen rutinlere dayalı erken müdahale programı [RUDEP]: Karma yöntemler araştırması
Routine-based early intervention program [RUDEP] developed for mothers of children aged 0-36 months with developmental disability: A mixed methods study
Yazar: SEVİM KÜÇÜK KARAHAN
Danışman: PROF. DR. LATİFE ÖZAYDIN
Hasan Kalyoncu Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Anne eğitimi = Mother education ; Anneler = Mothers ; Karma yöntemler = Mixed methods ; Otizm spektrum bozukluğu = Autism spectrum disorder

Özet:
Bu araştırmanın amacı, annelerin günlük rutinleri içindeki gereksinimlerini belirleyerek geliştirilen rutinlere dayalı erken müdahale programıyla 0-36 aylık gelişim yetersizliği gösteren çocukların annelerine koçluk uygulamasıyla fırsat öğretim uygulamasını annelerin günlük rutinler içinde kullanmalarına ve çocuklarının bu rutinlerdeki sosyal iletişim davranışları edinmelerine olan etkileri incelemektir. Araştırma, keşfedici karma yöntemler araştırması deseni I. ve II. araştırma olarak yürütülmüştür. I. Araştırma nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışmasıdır. I. araştırmaya gelişim yetersizliği olan 11 çocuğun annesi katılmıştır. Nitel araştırmada yarı-yapılandırılmış görüşmelerle annelerin sosyo-ekonomik destekleri ve rutinlere dayalı gereksinimleri belirlenmiştir. Annelerin sosyo-ekonomik görüşleri incelendiğinde sosyal destekleri yetersiz bulmuşlardır. Çocuklarının gelişimini desteklemekte yetersiz hissetmişlerdir. Annelerin rutinlere dayalı görüşleri incelendiğinde günlük rutinlerde zorlandıkları, çocukların gelişim ve öğrenmelerini desteklemek amacıyla bilgi edinmeye, oyun, vakit geçirme ve yemek rutinlerinde desteklenmeye ihtiyaçları vardır. II. araştırmada ise tek-denekli araştırma modellerinden katılımcılar arası çoklu yoklama modeli kullanılmıştır. I. araştırmanın katılımcıları arasından benzer gereksinimleri olan otizm spektrum bozukluğu olan dört çocuk ve anneleri II. araştırmanın katılımcıları olmuştur. Annelerin gereksinim doğrultusunda geliştirilen "Rutinlere Dayalı Erken Müdahale Programı [RUDEP]" gelişim yetersizliği olan çocukların annelerine koçluk uygulamasıyla sunulan fırsat öğretim uygulamasını oyun rutini içinde kullanabilmelerinde etkili olmuştur. Çocukların oyun rutini içinde sosyal iletişim davranışlarının sıklığı artmıştır. Anneler uygulamayı vakit geçirme ve atıştırmalık rutinlerine genellemişlerdir. Anneler uygulama sona erdikten sonra 1., 3., ve 6. haftalarda da başlama düzeyinin üzerinde uygulamayı sergiledikleri görülmüştür. Sosyal geçerlik bulguları, annelerin RUDEP'in etkili olduğunu ifade etmişlerdir. RUDEP uygulandıktan sonra annelerin rutinlerindeki memnuniyet düzeyleri artmıştır. RUDEP'in gelişim yetersizliği tanılı çocukların annelerinin görüşleri doğrultusunda geliştirilmesi ve gün içinde fırsat öğretim uygulanamasını edinerek rutinlerde kullanabildiğini göstermiştir.

Abstract:
The purpose of this research is to determine the needs of mothers within their daily routines and to examine the effects of a routine-based early intervention program on the ability of mothers of children aged 0-36 months with developmental disability to use incidental teaching within their daily routines and to improve their children's social communication behaviors within these routines. The research was conducted as an exploratory mixed-methods study in two parts: Study I and Study II. Study I employed a qualitative research method known as a case study. Eleven mothers of children with developmental delays participated in this study. Semi-structured interviews were used to identify the socio-economic supports and routine-based needs of the mothers. The socio-economic perspectives of the mothers revealed that they found social supports to be inadequate and felt insufficient in supporting their children's development. The analysis of the mothers' routine-based perspectives indicated that they struggled with daily routines and needed information and support for activities aimed at supporting their children's development and learning, particularly in play, spending time, and meal routines. Study II utilized a single-subject research design, specifically a multiple baseline across participants design. Four children with autism spectrum disorder and their mothers, who had similar needs as identified in Study I, participated in Study II. The "Routine-Based Early Intervention Program [RUDEP]," developed based on the needs identified, was effective in helping mothers of children with developmental delays use opportunity teaching within play routines through coaching. The frequency of social communication behaviors in children increased during play routines. Mothers generalized the application to routines involving spending time and snacks. It was observed that mothers continued to implement the program above baseline levels at the 1st, 3rd, and 6th weeks after the intervention ended. Social validity findings indicated that mothers found RUDEP to be effective. After the implementation of RUDEP, mothers' satisfaction levels with their routines increased. RUDEP was shown to be effective in enabling mothers of children with developmental delays to apply incidental teaching within their daily routines based on their feedback.