Abdülhak Hâmid'in şiir dilinin biçemsel işleyişi
The stylistic functioning of Abdülhak Hâmid's poetic language
Yazar: TANER TURAN
Danışman: DOÇ. DR. SERDAR ODACI
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Yeni Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Dil bilgisi = Grammar ; Metin dil bilim = Text linguistics ; Modern şiir = Modern poem ; Tanzimat edebiyatı = Tanzimat Literature ; Tarhan, Abdülhak Hamid = Tarhan, Abdülhak Hamid ; Türk dili ve edebiyatı = Turkish language and literature ; Türk şiiri = Turkish poem ; Yapısal dil bilim = Structural linguistics ; Yeni Türk edebiyatı = New Turkish literature

Özet:
Abdülhak Hâmid Tarhan (1852-1937), yeni Türk şiirinin kurucularından biridir. Özellikle ölüm ve doğa izlekli şiirleri Türk şiirini derinden etkilediği bilinen Şâir-i Azamın, biçem ve biçim bağlamında yaptığı yenilikler de son derece önemlidir. Bununla beraber Abdülhak Hâmid şiiri oldukça uzun bir döneme yayılır. Bu yüzden Abdülhak Hâmid şiiri incelenirken devirlere ayrılması gerekir. Çalışmada Abdülhak Hâmid şiiri şu dört devire ayrılmıştır: 1- Makber Öncesi: Garam, Sahra, Divaneliklerim yahut Belde ve Diğer Şiirler, 2- Kara Bir Mahşerden Kabullenişe Doğru: Makber, Ölü, Hacle, 3- Makber Sonrası, 4- Son Şiirleri. Abdülhak Hâmid şiiri bu dört devire ayrılırken şiirlerin yayımlanış tarihleri de dikkate alınmış ve aynı zamanda şiirlerin biçem ve içerikleri de göz ardı edilmemiştir. Bu bağlamda Makber bir dönüm noktası olarak seçilmiş, devirler de buna göre oluşturulmuştur. Devirlerin oluşturulmasının ardından Abdülhak Hâmid şiiri üç bölüm altında incelenmiştir: Anlatısallık düzeyi, söylemsellik düzeyi ve betisel düzey. Anlatısallık düzeyinde biçembilimin verilerinden ve kavramlarından (önceleme, yineleme, sapma, vb.) hareketle Abdülhak Hâmid şiirinin anlatım düzleminde yaptığı yenilikler ve bütün olarak şiir dili ortaya konmaya çalışılmıştır. Söylemsellik düzeyinde ise yanmetinsel unsurlardan (anılar, mektuplar, vb.) da yararlanılarak şiirlerin izlekleri belirlenmiş ve çözümlenmiştir. Son olarak betisel düzeyde ise betisel dil kullanımları (metafor, metonimi, çelişki, benzetme, vb.) tespit edilmiş ve bu kullanımların Abdülhak Hâmid şiirini hem anlatım hem de içerik düzleminde nasıl etkilediği ortaya konulmuştur.

Abstract:
Abdülhak Hâmid Tarhan (1852-1937) is one of founders of the modern Turkish poetry. The innovations made by Şair-i Azam, who is known to have deeply influenced Turkish poetry, especially his poems with death and nature themes, are also extremely important. In addition, the poetry of Abdülhak Hâmid spreads over a very long period. Therefore, when examining the poem of Abdülhak Hâmid, it should be divided into periods. In the study, the poem of Abdülhak Hâmid is divided into the following four periods: 1- Before Makber: Garam, Sahra, Divaneliklerim yahud Belde and Other Poems, 2- From a Black Apocalypse to Acceptance: Makber, Ölü, Hacle, 3- After Makber, 4- Last Poems. While the Abdülhak Hâmid poem was divided into these four periods, the publication dates of the poems were also considered, and at the same time, the style and content of the poems were not ignored. In this context, Makber was chosen as a turning point, and the periods were formed accordingly. After the formation of the eras, the poem of Abdülhak Hâmid was analyzed under three parts: the level of narrative, the level of discursiveness and the figurative level. Based on the data and concepts of stylistics (foregrounding, repetition, deviation, etc.) at the level of narration, the innovations of Abdülhak Hâmid's poetry in the expression level and the language of poetry have been tried to be revealed. At the level of discursiveness, the themes of the poems were determined and analyzed by making use of paratextual elements (memories, letters, etc.). Finally, at the figurative level, the use of figurative language (metaphor, metonymy, paradox, simile, etc.) has been determined and it has been revealed how these uses affect Abdülhak Hâmid's poetry both in terms of expression and content.