COVID-19 ile izlenen hastalarda gastrointestinal semptomlar, iştah ve anksiyete ile beslenme durumu arasındaki ilişki
The relationship between gastrointestinal symptoms, appetite, anxiety and nutritional status in patients with COVID-19
Yazar: MERYEM AYRANCI
Danışman: PROF. DR. GÜL KIZILTAN
Başkent Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı / Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Bu çalışma, COVID-19 ile izlenen bireylerde, gastrointestinal semptomlar, iştah ve anksiyete durumu ile beslenme durumu arasındaki ilişkinin saptanması amacıyla yürütülmüştür. Tanımlayıcı ve kesitsel bir araştırma türü olarak planlanan bu çalışmaya, Şubat 2021- Nisan 2021 tarihleri arasında Konya Selçuk Üniversitesi Tıp Fakültesi göğüs hastalıkları kliniğine COVID-19 nedeniyle yatışı yapılmış 20 yaş üzeri 103 birey katılmıştır. Bireylerin demografik özellikleri, genel sağlık durumları, antropometrik ölçümleri, COVID-19 öncesi ve izlemi sırasındaki beslenme ve yaşam alışkanlıkları, iştah durumları, tat ve koku alma durumları araştırmacı tarafından anket formu aracılığıyla sorgulanmıştır. Bireylerin tat, koku, iştah ve stres durumlarının subjektif olarak belirlenmesinde görsel analog skala (VAS)'dan yararlanılmıştır. Bireylerin gastrointestinal semptomlarının değerlendirilmesinde Gastrointestinal Semptom Derecelendirme Ölçeği (GSDÖ), anksiyete düzeylerinin saptanmasında Beck Depresyon Envanteri (BDE) ve beslenme durumlarının değerlendirilmesinde Subjektif Global Değerlendirme (SGD) kullanılmıştır. Bireylerin, hastalık sürecinde, COVID-19 öncesine kıyasla koku, tat, tat harici hisleri almalarında ve iştahlarında kayıp yaşadıkları görülmüştür. Bu süreçte, COVID-19 öncesine kıyasla hem erkeklerin hem de kadınların iştahlarında yaklaşık yarı yarıya azalma gözlenmiştir. İştahtaki azalma erkeklere kıyasla kadınlarda daha fazla gerçekleşmiştir (p>0.05). Tat almadaki kaybın, kadınlarda erkeklerden anlamlı şekilde daha fazla olduğu görülmüştür (p<0.05). Beslenme durumlarına göre, COVID-19 ile izlenen erkeklerin %59.6'sının iyi beslenmiş, %40.4'ünün orta derecede malnütrisyonu olduğu, kadınların ise, %57.1'inin iyi beslenmiş, %42.9'unun orta derecede malnütrisyonu olduğu saptanmıştır. Kadınların karın ağrısı, reflü, diyare, hazımsızlık ve konstipasyon puan ortalamaları erkeklerden daha yüksek bulunmuştur (p>0.05). Konstipasyon puan ortalamaları arasında cinsiyete göre istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmuştur (p<0.05). Orta derecede malnütrisyona sahip bireylerin COVID-19 sürecinde karın ağrısı, reflü, ishal, hazımsızlık ve kabızlık puan ortalamalarının iyi beslenen bireylere göre daha yüksek olduğu görülmüştür. Beslenme durumu iyi olan ve orta derecede malnütrisyonu olan bireyler arasında diyare ortalama puanları dışındaki diğer gastrointestinal semptomlarda istatistiksel olarak anlamlı fark olduğu saptanmıştır (p<0,05).
 BDE toplam puan ortalaması, COVID-19 ile izlenen kadınlarda, erkeklerden daha yüksek saptanmış, aralarındaki fark ise istatistiksel açıdan önemli bulunmamıştır (p>0.05). Minimal ve hafif depresyonu olan COVID-19'lu bireylerden beslenme durumu iyi olanların oranı, orta ve şiddetli depresyonu olanlardan daha yüksek bulunmuştur. Orta derecede depresyonu olan bireylerde tat ve koku kaybı daha fazla görülürken, iştah kaybı ise en fazla, şiddetli depresyonu olan bireylerde gözlenmiştir. COVID-19'lu bireylerin BDE toplam puan ortalaması ile VAS iştah (r=0.354), koku (r=0.344), tat alma (r=0.379) farkları ve ghrelin düzeyi (r=0.311) arasında pozitif yönlü önemli bir korelasyon bulunmuştur (p<0.01). Benzer şekilde, GSDÖ toplam puan ortalaması ile iştah (r=0.315), koku (r=0.225), tat alma (r=0.314) görsel analog skala farkları ve ghrelin düzeyi ortalaması (r=0.228) ile pozitif yönlü, anlamlı bir korelasyon saptanmıştır (p<0.05). Sonuç olarak, COVID-19'lu bireylerde iştahın olumsuz etkilendiği, tat ve koku algısında bozuklukların ya da kayıpların yaşandığı görülmüştür. Ayrıca, bireylerde COVID-19'a bağlı farklı gastrointestinal semptomlar gelişmiş ve bireylerin anksiyete düzeyleri olumsuz etkilenmiştir. Tüm bu sonuçlarla birlikte, COVID-19 ile izlenen bireylerin, beslenme durumu açısından risk altında oldukları saptanmıştır.  Bu sebeple, bu hastalarda, beslenme durumunun uygun tarama araçlarıyla değerlendirilmesi ve besin alımını ve emilimini olumsuz etkileyen faktörlerin azaltılmasına yönelik stratejilerin geliştirilmesi oldukça büyük önem taşımaktadır.

Abstract:
This study was conducted to determine the relationship between gastrointestinal symptoms, appetite and anxiety and nutritional status in individuals followed up with COVID-19. In this study, which is planned as a descriptive and cross-sectional research type, 103 individuals over the age of 20 who were hospitalized due to COVID-19 in Konya Selcuk University Faculty of Medicine chest diseases clinic between February 2021 and April 2021 participated. The demographic characteristics, general health status, anthropometric measurements of the individuals, nutritional and lifestyle habits before and during COVID-19, appetite status, taste and smell status were questioned by the researcher through a questionnaire. Visual analog scale (VAS) was used to subjectively determine the taste, smell, appetite and stress status of individuals. The Gastrointestinal Symptom Rating Scale (GSRS) was used to evaluate gastrointestinal symptoms of individuals, Beck Depression Inventory (BDI) was used to determine anxiety levels, and Subjective Global Assessment (SGD) was used to evaluate nutritional status. It has been observed that individuals experience a loss in their sense of smell (olfaction), taste (gustation), chemesthesis and appetite during the disease process compared to pre-COVID-19. During this period, compared to pre-COVID-19, the appetite of both men and women decreased by about half. The decrease in appetite was higher in women compared to men (p>0.05). It was observed that the loss of taste was significantly higher in women than in men (p<0.05). According to their nutritional status, 59.6% of men followed up with COVID-19 were well-nourished, 40.4% had moderate malnutrition, while 57.1% of women were well-nourished and 42.9% had moderate malnutrition. Women's abdominal pain, reflux, diarrhea, indigestion and constipation mean scores were higher than men. A statistically significant difference was found between the mean constipation scores according to gender (p<0.05). It was observed that the mean scores of abdominal pain, reflux, diarrhea, indigestion and constipation in individuals with moderate malnutrition during the COVID-19 period were higher than those of well-nourished individuals. It was determined that there was a statistically significant difference between individuals with good nutritional status and moderate malnutrition in other gastrointestinal symptoms except diarrhea mean scores (p<0.05). The mean BDI total score was found to be higher in women followed up with COVID-19 than men, and the difference between them was not statistically significant (p>0.05). Among individuals with minimal and mild depression, the rate of those with good nutritional status was found to be higher than those with moderate and severe depression. While loss of taste and smell was more common in individuals with moderate depression, loss of appetite was observed the most in individuals with severe depression. A significant positive correlation was found between the mean BDI total score of individuals with COVID-19 and the differences in VAS appetite (r=0.354), smell (r=0.344), taste (r=0.379) and ghrelin level (r=0.311) (p<0.01). Similarly, a positive and significant correlation was found between the mean GSRS total score and the differences of appetite (r=0.315), smell (r=0.225), taste (r=0.314) visual analog scale and ghrelin mean levels (r=0.228) (p< 0.05). As a result, it has been observed that the appetite is adversely affected in individuals with COVID-19, and there are disturbances or losses in the perception of taste and smell. In addition, individuals developed different gastrointestinal symptoms due to COVID-19 and their anxiety levels were adversely affected. With all these results, it has been determined that individuals followed up with COVID-19 are at risk in terms of nutritional status. For this reason, it is of great importance to evaluate the nutritional status of these patients with appropriate screening tools and to develop strategies to reduce the factors that adversely affect food intake and absorption.