Astim ve/veya alerjik rinit tanili çocuk ve ergenlerde montelukast tedavisinin nöropsikiyatrik yan etkilerinin değerlendirilmesi
Evaluation of neuropsychiatric side effects of montelukast treatment in children and adolescents diagnosed with asthma and/or allergic rhinitis
Yazar: BAHAR AKINTUĞ
Danışman: PROF. DR. EMİNE VEZİR
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
Amaç: Çocuklarda astım ve alerjik rinit (AR) tedavisinde yaygın olarak 
kullanılmakta olan Lökotrien Reseptör Antagonistleri (LTRA) çocukluk çağı astım 
tedavisinde ikinci basamaktan itibaren alternatif tedavi seçeneği olarak; AR 
tedavisinde ise intranazal kortikosteroidin 2-4 hafta kullanımına rağmen şikayetleri 
devam eden, orta-ağır persistan AR'li hastaların tedavisinde alternatif tedavi seçeneği 
olarak önerilmektedir. Türkiye (TR) 'de çocuklarda astım ve AR kılavuzlarına geçen 
ve temel olarak kullanılan tek LTRA montelukasttır. 2020 yılında Amerikan Besin ve 
İlaç Bürosu (FDA), montelukastın nöropsikiyatrik yan etkileri hakkında kara kutu 
uyarısında bulunmuştur. Çalışmamızda, kliniğimizde astım ve/veya AR tanılarıyla 
izlenen montelukast kullanan çocuk hastalarda montelukastın nöropsikiyatrik yan 
etkilerinin sıklığının ve yan etkileri açısından risk grubu olan durumların belirlenmesi 
amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Çalışmamızda 1 Ekim 2022-31 Mart 2023 tarihleri 
arasında, Sağlık Bilimleri Üniversitesi Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Çocuk 
Alerji ve İmmünoloji Kliniği'ne başvurmuş, en az 6 aylık düzenli takipleri olan, astım 
ve/veya AR tanılı, montelukast tedavisi alan 2-18 yaş arası çocuk hastalar (n=237), 
montelukast tedavisi sonrası belirttikleri nöropsikiyatrik bulgular açısından geriye 
dönük olarak incelendi. Dört hasta ilaç kesimi sonrası takiplere gelmediği için, bir 
hastaya da takibinde dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu tanısı konduğu için 
çalışmadan çıkarıldı.
Bulgular: Çalışmaya alınan 232 hastanın 77'sinde (%33,2) olası 
nöropsikiyatrik yan etki olduğu görüldü. İlaç kesimi sonrası 77 hastanın %79,2'sinde 
nöropsikiyatrik bulgular tamamen geçti (pozitif de-challenge). Yan etki olanların 
%41,6'sı, yan etki olmayanların %28,4'ü 2-6 yaş arasındaydı (p=0,044). Yaş grubu ile 
multiple lojistik regresyon yapıldığında yaş grubunun 2-6 yaş arasında olması, >6 yaşa 
göre yan etki için risk faktörü olarak bulundu. En sık nöropsikiyatrik yan etki sinirlilik 
(n=47, %20,3), ikincisi ise gece semptomları (uyurgezerlik, gece kâbusu ve uykuda 
konuşma) (n=44, %19) idi. Uykuda konuşma ve toplamda gece şikâyetlerinin 2-6 yaş 
grubunda, 6-18 yaş grubuna göre daha sık olduğu saptandı.Sonuç: Montelukast nöropsikiyatrik yan etkileri açısından yaş grubunun 2-6 
yaş arasında olması, >6 yaşa göre risk faktörü olarak bulundu. Montelukast tedavisi 
başlanırken özellikle küçük yaş grubunda daha dikkatli olunması, montelukast 
başlanan her hasta ve ailesinin olası yan etkiler açısından bilgilendirilmesi ve 
hastaların her poliklinik kontrolünde yan etki açısından sorgulanması önemlidir. Bu 
konuda daha fazla prospektif çalışmaya ihtiyaç vardır.

Anahtar Kelimeler: astım, alerjik rinit, montelukast, nöropsikiyatrik yan etki

Abstract:
Objective: Leukotriene Receptor Antagonists (LTRA) are widely used in the 
treatment of childhood asthma and allergic rhinitis (AR). They are recommended as 
an alternative treatment option starting from the second step in childhood asthma 
management and as an alternative treatment in moderate-severe persistent AR patients 
whose complaints persist despite the use of intranasal corticosteroid for 2-4 weeks. 
Montelukast is the only LTRA used in Turkey (TR) as recommended in Turkish 
National asthma and AR guidelines. In 2020, FDA has issued a black box warning 
about the neuropsychiatric side effects of montelukast. In this study, we aimed to 
determine the frequency of neuropsychiatric side effects of montelukast and to 
determine the risk groups in terms of side effects in pediatric patients with asthma 
and/or AR.
Materials and Methods: In this study, patients with asthma and/or AR 
diagnoses(n=237), between the ages of 2-18 years who applied to the Pediatric Allergy 
and Immunology Clinic of Health Sciences University Ankara Training and Research 
Hospital, who had regular follow-ups for at least 6 months were examined 
retrospectively in terms of the neuropsychiatric symptoms they reported after 
montelukast treatment. Because four patients did not come to follow-ups after drug 
discontinuation, and one patient was diagnosed with attention deficit and hyperactivity 
disorder; they were excluded from the study.
Results: Possible neuropsychiatric side effects were observed in 77 (33,2%) of 
the 232 patients. Neuropsychiatric findings completely resolved in 79.2% of 77 
patients after drug discontinuation (positive de-challenge). 41.6% of those with side 
effects and 28.4% of those without side effects were between the ages of 2-6 
(p=0.044). When multiple logistic regression was performed with the age group, the 
age group being between 2 and 6 years old was found to be a risk factor for side effects. 
The most common neuropsychiatric side effect was nervousness (n=47, 20.3%), and 
nighttime symptoms (sleepwalking, nightmares, and sleep talking) (n=44, 19%) 
respectively. It was found that sleep talking and total nighttime complaints were more 
common in the 2-6 year group than in the 6-18 year group
Conclusion: In terms of the neuropsychiatric side effects of montelukast, being
in the age group of 2-6 years was found to be a risk factor compared to the age group 
of >6 years. Especially in the younger age group, it is important to be more careful 
when starting montelukast treatment, to inform each patient and their families about
the possible side effects of montelukast, and to question the patients in terms of side 
effects at each polyclinic visit. More prospective studies are needed on this subject.

Keywords: asthma, allergic rhinitis, montelukast, neuropsychiatric side effect