Dudak damak yarıklı hastalarda dil-dudak-damak kompleksi ile posterior havayolu, sinüsler ve burna ilişkin yapıların üç boyutlu değerlendirilmesi ve konuşma bozuklukları ile ilişkilendirilmesi: kontrollü çalışma
Three dimensional evaluation of the tongue-lip-palatal complex and the structures relating to the posterior airway, sinuses and nose in patients with cleft lip and palate and relationship with speech disorders: Controled study
Yazar: BEYZA ERDEMİR YILDIZ
Danışman: DOÇ. DR. NİSA GÜL AMUK
Erciyes Üniversitesi / Diş Hekimliği Fakültesi / Ortodonti Ana Bilim Dalı
Derece: Diş Hekimliği Uzmanlık, 2022
Konu: Diş Hekimliği = Dentistry
Dizin: Burun = Nose ; Damak = Palate ; Dil (Tıp) = Tongue ; Dudak = Lip ; Hiyoid kemik = Hyoid bone ; Konuşma bozuklukları = Speech disorders ; Solunum sistemi = Respiratory system ; Stereofotogrametri = Stereophotogrammetry ; Yarık damak = Cleft palate ; Yarık dudak = Cleft lip

Özet:
Çalışmamızın amacı; unilateral dudak damak yarıklı (DDY) bireylerde; anatomik deformitelerin, deformiteye sahip olmayan bireyler ile karşılaştırılması; dil ve konuşma terapisti (DKT) tarafından belirlenen rezonans ve artikülasyon bozukluklarının, ilgili anatomik yapılar ile ilişkilendirilmesi ve DDY'li bireylerin psikososyal değerlendirmesini yapmaktır. DDY grubu 13 unilateral DDY ve 3 primer damak (dudak ve alveol) yarıklı toplam 16 bireyden (yaş ort. 15,7 ± 2,15) oluşmaktadır. Sağlıklı bireylerden oluşan kontrol grubu ise; 12-18 arasında değişen yaş aralığına sahip ve yaş ortalaması 17,06 ± 1,05 olan 17 bireyden oluşmaktadır. Çalışmamızda, DDY'li ve sağlıklı bireyler; lateral sefalometrik film, konik ışınlı bilgisayarlı tomografi (KIBT), üç boyutlu dijital fotoğraf (3dMD) ve üç boyutlu dijital model analizleri kullanılarak karşılaştırılmıştır. Ayrıca, dental alçı modeller üzerinde, ruga sayısı (RS) ve ruga yönelim açısı (RYA) değerlendirilmiştir. Psikososyal değerlendirme için, Rosenberg Benlik Saygısı alt ölçeği (BSAÖ), Eleştiriye Duyarlılık alt ölçeği, Sosyal Görünüş Kaygısı Ölçeği (SGKÖ), Vücut Algısı Ölçeği (VAÖ), PIDAQ ölçeği, Çapa Anksiyete Skalası (ÇAS), Vizüel Analog Skala (VAS) kullanılmıştır. DDY'li bireylerden video ve ses kayıtları alınmış; alanında uzman DKT tarafından konuşma bozuklukları değerlendirilmiştir. DDY'li bireylerin, lateral sefalometrik analizde; daha düz profile sahip oldukları, yumuşak damak uzunluğunun daha az olduğu, dil uzunluğunun ve yüksekliğinin daha az olduğu, hyoid kemiğin daha aşağıda konumlandığı bulunmuştur (p<0,05). DDY'li bireylerin, KIBT analizinde; nazal hacim ve nazofarinks hacminin daha az olduğu, maksiller sinüs (MS) hacim farkının ve velofaringeal alandaki faringeal derinliğin arttığı bulunmuştur (p<0,05). DDY'li bireylerin, 3dMD analizinde; burun transversal boyutlarının daha fazla olduğu, kolumella, filtrum, burun kanatları ve nostril boyutlarında, SbAl, Cph ve Sn noktalarını içeren parametrelerde farklılıklar olduğu tespit edilmiştir (p<0,05). DDY'li bireylerin, üç boyutlu model analizinde; 1.molar seviyesinde daha sığ damak yapısına sahip oldukları, ark uzunluklarının daha kısa olduğu, sağlam ve yarık taraf palatal yüzey alanı farkının artmış olduğu tespit edilmiştir (p<0,05). DDY'li bireylerin sağlam ve yarık olan taraf RS farkında artış olduğu(p<0,05); DDY'li bireylerin RYA'larında sağlam ve yarık olan taraf arasında farklılıklar olduğu (p<0,05), sağlıklı bireylerin sol taraf 3. rugası ile DDY'li bireylerin yarık taraf 3. rugasının yönelim açısı arasında farklılık olduğu bulunmuştur (p<0,05). DDY'li ve sağlıklı bireyler arasında, BSAÖ, VAÖ ve ÇAS puanlarında farklılık olmadığı (p>0,05), DDY'li bireylerin VAS puanlarının daha az olduğu (p<0,05), DDY'li bireylerin eleştiriye duyarlılık ve sosyal görünüş kaygısı düzeylerinin daha fazla olduğu görülmüştür (p<0,05). Ağız sağlığına bağlı yaşam kalitesinin değerlendirildiği PIDAQ ölçeğinde toplam puanda bir farklılık bulunmazken, Sosyal Etki, Psikolojik Etki ve Estetik Kaygı alt ölçek puanlarının daha az olduğu bulunmuştur (p<0,05). DKT tarafından en çok "si" hecesinde hipernazalite tespit edilirken, alan dışı araştırmacı tarafından en çok "li" hecesinde hipernazalite tespit edilmiştir. DDY'li bireylerde artikülasyon hatalarından distorsiyon, glottal stop, interdental üretim ve yer değiştirmelerin olduğu belirlenmiştir. Farklı konuşma örneklerinde konuşma anlaşılırlığı ve hipernazalitenin algısal değerlendirilmesinde bir fark tespit edilmemiştir. En çok [s] sesinde distorsiyon ve [k] sesinde glottal stop görülmüştür. Hipernazalitenin; velumun farinks arka duvarına olan mesafesi, aksiyal kesitte velum seviyesindeki faringeal derinlik, yumuşak damak uzunluğu, kalınlığı ve açısı, nazofarinks, orofarinks ve nazal hacmi, MS hacim farkı, velofaringeal derinlik, nostril uzunluğu, nostril genişliği ve burun kırıştırma ile ilişkili olduğu bulunmuştur (p<0,05). Burun kırıştırma; yumuşak damak uzunluğu, yumuşak damak açısı ve velum seviyesindeki faringeal derinlik ile ilişkili bulunmuştur (p<0,05). Unilateral DDY deformitesinin, etkilediği anatomik yapılar ve fonksiyonlar göz önünde bulundurulduğunda pek çok disiplinin bir arada görev aldığı kapsamlı bir ekip tarafından değerlendirilmesinin, tedavi başarısı ve hastanın psikososyal gelişimi açısından önemli olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Unilateral dudak damak yarığında yumuşak damak, dil ve hyoid kemik değerlendirmesi, havayolu boyutları, faringeal derinlik, stereofotogrametrik yumuşak doku değerlendirmesi, palatal rugalar, palatal genişlik-derinlik-açı, psikososyal değerlendirme, velofaringeal yetmezlik, konuşma bozuklukları, hipernazalite, burun kırıştırma, anlaşılırlık, artikülasyon hataları.

Abstract:
The aims of this study were to determine the anatomical deformities of individuals with cleft lip and palate (CLP) in comparison with individuals without deformity; to associate the resonance and articulation disorders determined by the speech and language therapist (SLT) with the relevant anatomical structures and to make the psychosocial evaluation of individuals with CLP. The CLP group consisted of a total of 16 individuals (mean age 15.7 ± 2.15) with 13 unilateral CLP and 3 primary cleft (only lip and alveol) patient. The control group consisted of 17 individuals with an age range of 12-18 years with a mean age of 17.06 ± 1.05 years. Individuals in CLP and control groups; lateral cephalometric, cone beam computed tomography (CBCT), three-dimensional digital photograph (3dMD) and three-dimensional digital model analyses were performed. In addition, palatal rugae number (RN) and rugae orientation angle (ROA) were evaluated on dental plaster models. For psychosocial assessment, Rosenberg Self-Esteem (RSES) and Sensitivity to Criticism subscale of Rosenberg Self-Esteem Scale questionnaire, Social Appearance Anxiety Scale (SAAS) questionnaire, Body Cathexis Scale (BCS), The Psychosocial Impact of Dental Aesthetics Questionnaire (PIDAQ) Çapa Anxiety Scale (ÇAS) and Visual Analog Scale (VAS) were used. Video and audio recordings were taken from individuals with unilateral CLP; speech disorders were evaluated by SLT, an expert in the field. In the lateral cephalometric analysis of CLP patients were compared with healty group individuals; it was found that unilateral CLP patients have a straight profile, lower soft palate length, lower tongue length and height, and more caudally position of hyoid bone than those in control group (p<0,05). CBCT analysis demonstrated that CLP patients have lower nasal and nasopharyngeal volume, and higher maxillary sinus (MS) volume difference (p<0,05), and higher pharyngeal depth of velopharyngeal area (p<0,05). 3dMD analysis showed that CLP patients had higher transversal dimensions of the nose; there were differences in the dimensions of the columella, philtrum, nose wings, nostrils and parameters including SbAl, Cph and Sn points (p<0,05). In the three-dimensional model analysis, it was found that CLP patients have shallower palate at the 1st molar level, shorter arch length, and higher palatal surface area difference than those in control group (p<0,05). RN difference of noncleft and cleft side was found higher in CLP group than those in control group (p<0,05). When CLP group was compared with healty group, in terms of rugae orientation angle, there was a difference between the left side 3rd rugae of healthy group and the 3rd rugae of the cleft side of CLP patients (p<0,05). There was no difference in SES, BCS and ÇAS scores between CLP and healthy group. CLP group had lower VAS scores (p<0,05), and their sensitive to criticism and social appearance anxiety levels were found higher (p<0,05). There was no difference in PIDAQ total scores between CLP and healthy group, but it was found that CLP group were lower scores Social Impact, Psychological Impact and Aesthetic Anxiety subscale of PIDAQ (p<0.05). Hypernasality was found in the most "si" syllable perceptual hypernasality evaluation by SLT, and the most "li" syllable by lay researcher using a straw. Distortion, glottal stop, interdental production and displacement articulation errors were determined by SLT with CLP patients. Distortion was most common in [s] sound and glottal stop in [k] sound. There was no difference in speech intelligibility and perceptual assessment of hypernasality in different speech samples. Hypernasality was found related to pharyngeal depth of velopharyngeal area, soft palate length, thickness and angle, nasopharynx, oropharynx and nasal volume, MS volume difference, nostril length, nostril width and nasal grimace (p<0,05). Nasal grimace was found related to soft palate length, soft palate angle and pharyngeal depth at velum level (p<0,05).
Considering the anatomical structures and functions it affects, it was concluded that the evaluation of the unilateral CLP deformity by a comprehensive team of many disciplines is important for the success of the treatment and the psychosocial development of the cleft palate patient.

Key-words: soft palate, tongue and hyoid bone evaluation, airway dimensions, pharyngeal depth, soft tissue evaluation, palatal rugae, palatal width-depth-angle, psychosocial evaluation, velopharyngeal insufficiency, speech disorders, hypernasality, nasal grimace, intelligibility, articulation errors in patients with unilateral cleft lip and palate.