Tip 2 diabetes mellitus  hastalarının çok boyutlu diyabet ölçeği ile değerlendirilmesi
Patients with type 2 diabetes mellitus assessment with multidimensional diabetes scale
Yazar: ŞEYMA GÖKÇEN SÖNMEZ
Danışman: DOÇ. DR. SABAH TÜZÜN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Dr. Lütfi Kırdar Kartal Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Diabetes mellitus-tip 2 = Diabetes mellitus-type 2 ; Engel algısı = Obstacle perception ; Hemoglobin A-glikolize = Hemoglobin A-glycosylated ; Sosyal destek = Social support ; Ölçekler = Scales ; Öz yeterlilik = Self-efficacy ; Öz yeterlilik algısı = Self-efficacy belief

Özet:
Amaç: Bu çalışmada tip 2 diabetes mellitus (DM) olan hastaların bilişsel ve sosyal faktörlerin ve sosyal, bilişsel faktörlerin metabolik parametreler üzerindeki etkisinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır.	                                                                                                              Gereç ve Yöntem: Kesitsel ve prospektif olan bu çalışmaya 1 Temmuz 2020-30 Eylül 2020 tarihleri arasında Kartal Dr. Lütfi Kırdar Şehir Hastanesi'ne bağlı Üst Kaynarca Diyabet Merkezine başvuran, 18 yaş üzeri ve en az 1 yıldır DM olan hastalar dahil edilmiştir. Katılımcılara aynı araştırmacı tarafından, yüz yüze görüşme tekniği ile sosyodemografik ve DM hastalığı ile ilgili bilgilerini içeren anket formu ve çok boyutlu diyabet anketi uygulanmıştır. Tüm hastaların boy, kilo, komplikasyon varlığı ve tipi, son bir yıl içerinde değerlendirilmiş olan HbA1c, trigliserit, LDL-kolesterol, HDL-kolesterol ve c-peptit düzeyleri hastaların takip dosyalarından elde edilmiştir. Bulgular: Çalışmaya toplam 397 tip 2 DM hastası dahil edilmiş olup katılımcıların yaş ortalaması 55,3±10,1 yıl ve 206 (%51,9)'u kadın olarak saptanmıştır. Katılımcıların engel algısı ortancası 1,3 [2,3], ciddiyet algısı alt ölçeği puanı ortalaması 4,4±1,6,  destek algısı alt ölçek puanı ortalaması 4,2±1,8, yanlış yönlendirmeye dayalı destek davranışları (YYDD) algısı alt ölçek puanı ortancası 0,0 [0,0], öz yeterlilik alt ölçek puanı ortalaması 57,6±20,0 ve sonuç beklentisi algısı alt ölçek puan ortalaması 95,0±10,9 olarak bulunmuştur. Katılımcıların DM tedavisi protokollerine göre engel algısı alt ölçek puanları değerlendirildiğinde, sadece tıbbi beslenme tedavisi (TBT) alanlarda 1,1 [3,8], sadece OAD alanlarda 1,2 [2,1], sadece insülin alanlarda 1,2 [1,3] ve OAD + insülin alanlarda 1,7 [2,5] olarak tespit edilmiştir (p=0,027). Ayrıca komplikasyonları olan katılımcılarda engel algısı alt ölçek puanı 1,7 [2,4] iken, olmayanlarda 1,2 [2,0] olarak bulunmuştur (p=0,032). Katılımcıların ciddiyet algısı alt ölçek puanı ailede DM öyküsü olanlarda 4,5±1,4, olmayanlarda 4,1±1,8 olarak tespit edilmiştir (p=0,020). Destek algısı alt ölçek puanı ise, DM eğitimine katılanlarda 4,5±1,7 iken, katılmayanlarda 4,1±1,7 olarak saptanmıştır (p=0,028). Ayrıca DM eğitimine katılanlarda öz yeterlilik algısı alt ölçek puanı 62,1±17,8 iken, katılmayanlarda 55,1±20,7 olarak tespit edilmiştir. Ayrıca destek algısı ve öz yeterlilik algısı alt ölçek puanları açısından yüz yüze bireysel eğitim ile grup eğitimleri arasında anlamlı fark saptanmamıştır (sırasıyla, p=0,227 ve p=0,458). DM 5 yıl altı ve 5 yıl üzeri olan katılımcılarda engel algısı, ciddiyet algısı, destek algısı, YYDD algısı, öz yeterlilik algısı ve sonuç beklentisi algısı alt ölçek puan açısından anlamlı fark gözlenmemiştir (p>0,05). Bununla beraber, HbA1c %7'nin altı olan katılımcılarda öz yeterlilik algısı alt ölçek puanı 61,7±19,1 iken, %7 ve üzeri olan katılımcılarda 54,9±20,1 olarak tespit edilmiştir (p=0,001).  				      Sonuç: Tip 2 DM prevelansı tüm dünyada giderek artış göstermektedir. Çalışmamızda glisemik kontrolü olan hastalarda öz yeterlilik algısının yüksek olduğu saptanmıştır. Ayrıca DM ile ilgili eğitime katılan hastaların öz yeterlilikleri de yüksek tespit edilmiştir. Sonuç olarak, DM hastalarının kan glukoz regülasyonunun sağlanması ve komplikasyonların önlenmesi için birinci basamak sağlık hizmetlerinde görevli sağlık personelinin DM ile ilgili eğitimleri hastalarına vermesi önem kazanmaktadır. 
Anahtar Kelimeler: Diabetes mellitus, çok boyutlu diyabet anketi, öz yeterlilik algısı, sosyal destek algısı, engel algısı, HbA1c.

Abstract:
Aim: In this study, it was aimed to evaluate the effects of cognitive and social factors and social and cognitive factors on metabolic parameters of patients with type 2 diabetes mellitus (DM).
Materials and Methods: In this cross-sectional and prospective study, patients over the age of 18 who applied to the "Üst Kaynarca Diabetes Center" affiliated to Kartal Dr. Lütfi Kırdar City Hospital between July 1, 2020, and September 30, 2020, and who had DM for at least 1 year were included.  A questionnaire form containing sociodemographic and DM disease information and a multidimensional diabetes questionnaire were applied to the participants by the same researcher using face-to-face interview technique. Height, weight, presence, and type of complications, HbA1c, triglyceride, LDL-cholesterol, HDL-cholesterol, and c-peptide levels of all patients were obtained from the follow-up files of the patients.
Results: A total of 397 type 2 DM patients were included in the study, and the average age of the participants was detected as 55,3±10,1 years and 206 (51,9%) were women. The median of the disability perception of the participants was found as 1,3 [2,3], the mean seriousness perception subscale score as 4,4±1,6, the perception of support subscale average as 4,2±1,8, the median of the perception of misleading support behaviors subscale score as 0,0 [0,0], the self-efficacy subscale score as 57,6±20,0, and the perception of outcome expectancies subscale mean score was found as 95,0±10,9. When the perception of disability subscale scores of the participants according to diabetes treatment protocols were evaluated, it was found 1,1 [3,8] in those who only received medical nutrition therapy, 1,2 [2,1] in those who only received OAD, 1,2 [1,3] in those who only received insulin and it was found 1,7 [2,5] in those who received OAD + insulin (p =0,027). Besides, while the perception of disability subscale score was 1,7 [2,4] in participants with complications, it was found to be 1,2 [2,0] in those with no complications (p = 0.032). The seriousness perception subscale score of the participants was found to be 4,5±1,4 in those with a family history of DM and 4,1±1,8 in those without a family history of DM (p = 0,020).

The support perception subscale score was found to be 4,5±1,7 for those who participated in DM training, and 4,1±1,7 for those who did not (p = 0,028). Also, the self-efficacy perception subscale score was 62,1±17,8 for those who participated in DM training, and 55,1±20,7 for those who did not. Besides, no significant difference was found between face-to-face individual training and group training in terms of perception of support and self-efficacy subscale scores (p = 0,227 and p = 0,458, respectively). No significant difference was observed in terms of the perception of disability, perception of seriousness, perception of support, perception of misleading support behaviors, perception of self-efficacy, and perception of outcome expectancies subscale scores in participants with DM under 5 years and above 5 years (p> 0,05). Nevertheless, while the self-efficacy subscale score was 61,7±19,1 in the participants with HbA1c below 7%, it was found as 54,9±20,1 in the participants with 7% and above (p = 0,001). 
Conclusion: The prevalence of Type 2 DM is increasing all over the world. In our study, it was found that the self-efficacy perception was high in patients with glycemic control. Also, the self-efficacy of the patients who attended the training on DM was found to be high. As a result, the healthcare professionals in primary health care need to provide DM-related training to their patients to regulate the blood glucose of DM patients and to prevent complications. 
Keywords: Diabetes mellitus, multidimensional diabetes questionnaire, self-efficacy perception, social support perception, disability perception, HbA1c.