Suriyeli çocukların eğitim hakkına erişim sorunlarının ebeveynlerin bakış açısından incelenmesi
Examination of, and problems faced by, Syrian children's access to the right to education from the perspective of parents
Yazar: SELDA KALENDER AYBAKAN
Danışman: DOÇ. DR. NEŞE ŞAHİN TAŞĞIN
Maltepe Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Disiplinlerarası İnsan Hakları Ana Bilim Dalı  / İnsan Hakları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Felsefe = Philosophy

Özet:
Bu çalışmada Suriyeli çocukların eğitim hakkına erişim sorunları ebeveynlerin bakış açısından incelenerek alan araştırması ile ortaya konulmuştur. Eğitim hakkı temel bir insan hakkı olup başta İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi (İHEB) olmak üzere çok sayıda temel insan hakları sözleşmesinde yer almaktadır. Eğitimin öncelikle bir hak olduğunu kabul ederek erişilebilirliğini desteklemek gerekir. Bir insan hakkı olarak eğitim hakkı, Kuçuradi'nin insan hakları görüşü temel alınarak uluslararası sözleşmelerle birlikte ele alınmıştır.  
Bu araştırmanın ortaya çıkmasına neden olan problem göç olgusunun yetişkinlere göre daha hasar verici etkisine maruz kalan okul terki yaşamış ya da hiç okul kaydı yapılmamış Suriyeli çocukların en temel haklardan biri olan eğitim hakkına erişememesidir. Suriyeli çocukların eğitim hakkına erişmesine engel olan oldukça fazla neden ve durum bulunmaktadır. Eğitim hakkına erişemeyen ya da erişememiş çocukların ebeveynlerle yapılan görüşmeler aracılığıyla, çocukların eğitim sistemine dahil olamamalarının nedenleri incelenmiştir. 
Araştırmada, niteliksel araştırma yöntemi kullanılarak derinlemesine görüşme tekniği uygulanmış ve kartopu örnekleme yöntemi aracılığıyla katılımcılara erişilmiştir. Araştırma kapsamında, on beş kadın ve beş erkek olmak üzere toplam yirmi birey ile görüşmeler gerçekleştirilmiştir.
Araştırmada, katılımcılarla yapılan görüşmeler sonucunda çocuklarının eğitim hakkına erişim sorunlarının en temelinde yoksulluğun bulunduğu belirlenmiştir. Türkiye'de yüksek enflasyon, Covid-19 salgını nedeniyle pandemi döneminin yaşanması vb. sebeplerle son yıllarda yaşanan ekonomik sorunların en başta çocuklar olmak üzere tüm aile bireylerini etkilediğine dair bulgular görülmektedir. Yoksulluk sorununun yanı sıra Suriyeli çocukların dil engeli, toplumsal cinsiyet eşitsizliği, ayrımcılık, ırkçılık, kimlik sorunları, geleceğe dair belirsizlik nedenleriyle eğitim hakkına erişememelerine dair bulgular ortaya çıkmıştır. Eğitim hakkına erişim sorununun en temelinde yoksulluğun olduğu ancak ebeveynlerin önemli bir kısmının da Türkiye'de ve Suriye'de geleceklerinin nasıl şekilleneceğine dair endişelerinin bulunduğu, bu durumun ise çocukların eğitim hakkına erişimini etkilediği görülmektedir. Ebeveynlerin eğitim hakkına bakış açıları genellikle çocuklarının okula gitmesi yönündedir. Katılımcıların "eğitim hakkı ve zorunlu eğitim" tanımlamalarında çoğunlukla zorlandıkları görülmüş olup, eğitime erişimi bir "hak" olarak gören katılımcı sayısı oldukça azdır.  Eğitimin "hak" olduğunu ifade eden katılımcıların diğer katılımcılara göre eğitim seviyelerinin yüksek olduğu bulgular arasında yer almaktadır. Başta kimlik sorunu olmak üzere mevzuatta yaşanan sorunlar nedeniyle de çocukların eğitim hakkına erişemediği bulgusu da ortaya çıkan başka bir husustur. Çocukların eğitim hakkına erişiminin sağlanmasında ebeveynlerin ve devletin sorumluluklarına ilişkin yapılan görüşmeler neticinde ise ebeveynlerin çoğunlukla kendi sorumluluklarını konu edinmedikleri, özellikle ekonomik olarak zorluklar yaşandığı ve devletin bu konuda çocukların eğitim hakkına erişebilmesi için aileleri desteklemesi gerektiğine dair bulgular ortaya çıkmıştır.
Okul çağında bulunan Suriyeli çocukların eğitime erişimlerinin desteklenmesinde öncelikle sorunların ortaya çıkarılması önem arz etmektedir. Literatürde, ebeveynlerle yapılmış araştırma görece daha az olduğundan, bu araştırmanın çocukların eğitime dahil olamama nedenlerine ilişkin daha derinlikli açıklamalar getirmesi ve literatüre bu anlamda katkıda bulunması hedeflenmiştir.

Abstract:
In this study, the problems of Syrian children's access to the right to education are analyzed from the perspective of parents and revealed through field research. The right to education is a fundamental human right and is enshrined in many fundamental human rights conventions, including the Universal Declaration of Human Rights (UDHR). It is necessary to recognize education as a right and support its accessibility. The right to education as a human right is discussed together with international conventions based on Kuçuradi's view of human rights.  
The problem that led to the emergence of this research is that Syrian children, who are exposed to the more damaging effects of migration compared to adults, who have dropped out of school or have never been enrolled in school, cannot access the right to education, which is one of the most fundamental rights. There are many reasons and situations that prevent Syrian children from accessing their right to education. Through interviews with the parents of children who cannot or have not been able to access the right to education, the reasons why children cannot be included in the education system were analyzed. 
In the study, the qualitative research method was utilized, applying the in-depth interview technique, and participants were accessed through snowball sampling. Within the scope of the research, interviews were conducted with a total of twenty individuals, consisting of fifteen women and five men.
The research revealed that the most fundamental issue underlying the problems with children's access to education rights is poverty. Due to various factors such as high inflation and the impact of the Covid-19 pandemic leading to a period of health crisis, findings indicate that the economic difficulties faced in recent years in Turkey have affected all members of families, with children being particularly impacted. Besides poverty, findings have emerged regarding Syrian children's inability to access education rights due to reasons such as language barriers, gender inequality, discrimination, racism, identity issues, etc. It is seen that poverty is at the root of the problem of access to the right to education, but a significant part of parents also have concerns about how their future will be shaped in Turkey and Syria, and this situation affects children's access to the right to education. Parents' perspectives on the right to education are generally in favor of their children attending school.  It has been observed that participants often struggle with the definitions of "right to education and compulsory education," and the number of participants who see access to education as a "right" is quite low. Among the findings, it was noted that participants who express education as a "right" generally have higher educational levels compared to other participants. Another finding is the inability of children to access education rights due to legislative issues, primarily identity problems. In discussions regarding the responsibilities of parents and the state in ensuring children's access to education, it was found that parents often did not mention their own responsibilities, highlighting instead the economic hardships they face, and the need for the state to support families to enable children's access to their right to education.
Prioritizing the identification of problems in supporting the educational access of Syrian children of school age is important. Since there is relatively less research conducted with parents in the literature, this research aims to provide more in-depth explanations regarding the reasons why children are not included in education and to contribute to the literature in this sense.