Yetişkinlerde beslenme okuryazarlığı değerlendirme anketinin Türkçe'ye uyarlanması: Geçerlik-güvenirlik çalışması
Nutrition literacy in adults adaptation of the assessment questionnaire to Turkish: Validity-reliability study
Yazar: MERVE YILDIRIM
Danışman: PROF. DR. GÜL KIZILTAN ; PROF. DR. MEHTAP AKÇİL OK
Başkent Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Anketler = Questionnaires ; Beslenme = Nutrition ; Beslenme okuryazarlığı = Nutrition literacy ; Güvenilirlik ve geçerlilik = Reproducibility of results ; Türkçe uyarlama = Turkish adaptation ; Yetişkinler = Adults ; Ölçekler = Scales

Özet:
Bu araştırma, bireylerin beslenme okuryazarlığına yönelik tutumlarının ölçülebilmesi için bu alana ilişkin spesifik bir ölçme aracı geliştirerek, geçerlilik ve güvenirlik çalışmasını yapmak ve yetişkin bireylerin beslenme okuryazarlık durumlarını belirlemek amacıyla planlanmış ve yürütülmüştür. Spor merkezine üye olan diyetisyen desteği ile beraber birebir ders alan ve 18-64 yaş arası 314 gönüllü bireyin her birine demografik bilgi formu, genel sağlık durumlarını değerlendirmek amacıyla Dünya Sağlık Örgütü Yaşam Kalitesi Ölçeği Kısa Formu (WHOQOL-BREF-TR), beslenme okuryazarlık seviyelerinin ölçülmesi için Yetişkinlerde 40 maddelik Beslenme Okuryazarlığı Değerlendirme Aracı doldurtulmuştur. Geçerlilik ve Güvenirlik analizlere göre; 40 maddelik Beslenme Okuryazarlığı Değerlendirme Aracının beş faktör (boyut) altında toplandığı ve ölçeğin hem toplam hem de alt boyutlarının güvenirlik katsayıları 0,60'ın üzerinde bulunmuştur. Faktör boyutlarının geçerliliğini ispatlamak için ise Doğrulayıcı (Confirmatory) Faktör Analizi uygulanmıştır. Zaman faktörü açısından da aynı bireylerde test-tekrar test güvenirlik analizi (Sınıf içi korelasyon katsayısı) sonuçları da Beslenme Okuryazarlığı Değerlendirme Aracı'nın orta düzeyde güvenilir olduğunu göstermiştir. İstatistiksel analizler SPSS 20.0 programında yapılmıştır. Ölçekteki cevapların doğru yanlış (1 ve 0) olarak alınması nedeniyle klasik doğrulayıcı analizi yerine tetrakronik korelasyonlardan hesaplanan ikili doğrulayıcı faktör analizi uygulanmıştır. Toplanan verilerin istenilen modele uygun olup olmadığı Tetra-com syntax kullanılarak (156) SPSS programı ve AMOS Yapısal Eşitlik Modeli ile analiz edilmiştir. Kişilerin beslenme okuryazarlık puanı açısından yaşam kalitesi puanında artış meydana geldiği gözlemlenmiştir (r=0.213; p<0.05). Beslenme okuryazarlığı, buna paralel olarak sağlıklı beslenme alışkanlıklarının ve yaşam kalitesinin toplumdaki tüm gruplarda arttırılabilmesi için aileden başlanarak okul ve diğer profesyoneller eşliğinde beslenme eğitimi etkinlikleri düzenlenmeli ve bu faaliyetlerinin denetlemesi diyetisyenlerce yapılmalıdır. Beslenme Okuryazarlığı puanları literatüre uygun olarak modifiye edilerek şu şekilde sınıflandırılmıştır: ≤28 puan: Yetersiz beslenme okuryazarlığı olasılığı, 29-38 puan: Zayıf beslenme okuryazarlığı olasılığı, ≥39 puan: İyi beslenme okuryazarlığı olasılığı. Bu çalışmanın sonucunda katılımcıların beslenme okuryazarlığı seviyelerinin yeterli düzeyde olduğu bulunmuştur. Beslenme okuryazarlığı alt faktörlerinden alınan puanlar incelendiğinde; kişilerin genel beslenme bilgisinden %98,6'sının, okuduğunu anlama bilgisinden %90,7'sinin, besin grupları sorularından %100'ünün, porsiyon miktarı ile ilgili sorulardan %44,4'ünün ve etiket okuryazarlığı ile ilgili sorulardan ise bireylerin %92,1'inin yeterli beslenme okuryazarlığı düzeyinde olduğu gözlemlenmiştir. Kadınların beslenme okuryazarlığı toplam puanının erkeklerin beslenme okuryazarlığı toplam puanından yüksek olduğu sonucuna varılmıştır. Yaşam kalitesi toplam puanı açısından erkek ve kadın bireyler arasında anlamlı bir farklılık gözlemlenmemiştir. Sonuç olarak beslenme alışkanlıklarının şekillenmesinde rolleri olan spor, beslenme ve yaşam merkezlerinin etkilerinin göz ardı edilmemesi gerektiği, bu durumun kurumlardaki seminerler ile sağlanabileceği değerlendirilmektedir.

Abstract:
This research was planned and conducted in order to measure the attitudes of individuals towards nutritional literacy, to develop a specific measurement tool related to this field, to conduct validity and reliability studies and to determine the nutritional literacy status of adult individuals. A demographic information form for each of 314 volunteers aged 18-64 who took one-to-one lessons with the support of a dietitian who is a member of the sports center, the World Health Organization Short Form of Quality of Life Scale (WHOQOL-BREF-TR) to evaluate their general health status, and the nutritional literacy levels of A 40-item Nutrition Literacy Evaluation Tool for Adults was filled in to measure it. According to the validity and reliability analysis; The 40-item Nutrition Literacy Assessment Tool gathered under five factors (dimensions) and the reliability coefficients of both the total and sub-dimensions of the scale were found to be over 0.60. Confirmatory Factor Analysis was applied to prove the validity of the factor dimensions. In terms of time factor, test-retest reliability analysis (intraclass correlation coefficient) results also showed that the Nutrition Literacy Assessment Tool was moderately reliable. Statistical analyzes were made in SPSS 20.0 program. Since the answers in the scale were taken as true or false (1 and 0), binary confirmatory factor analysis calculated from tetrachronic correlations was applied instead of classical confirmatory analysis. Whether the collected data is suitable for the desired model or not was analyzed using the Tetra-com syntax (156) with the SPSS program and the AMOS Structural Equation Model. It was observed that an increase occurred in the quality of life score in terms of the nutritional literacy score of the individuals (r=0.213; p<0.05). In order to increase nutritional literacy, and in parallel with this, healthy eating habits and quality of life in all groups in the society, nutrition education activities should be organized starting from the family and accompanied by school and other professionals, and these activities should be supervised by dietitians. The Nutrition Literacy scores were modified in accordance with the literature and classified as follows: ≤28 points: Probability of malnutrition literacy, 29-38 points: Probability of poor nutritional literacy, ≥39 points: Probability of good nutrition literacy. As a result of this study, it was found that the nutritional literacy levels of the participants were sufficient. When the scores obtained from the nutritional literacy sub-factors are examined; 98.6% of individuals' general nutritional knowledge, 90.7% of reading comprehension, 100% of food groups questions, 44.4% of questions about portion amount and 92% of individuals from questions about label literacy. It has been observed that ,1 of them have adequate nutrition literacy level. It was concluded that women's total nutritional literacy score was higher than men's total nutritional literacy score. No significant difference was observed between male and female individuals in terms of total quality of life score. As a result, it is considered that the effects of sports, nutrition and life centers, which play a role in shaping nutritional habits, should not be ignored and this situation can be achieved through seminars in institutions.