İlköğretim beşinci sınıf öğrencilerinin sosyal bilgiler dersinde tarih konuları üzerinde oluşturdukları metaforların söylem analizi tekniği ile incelenmesi
Examination of metaphors formed by fifth grade primary school students over history subjects by using discourse analysis technique
Yazar: FATMA DERYA KILIÇ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. BÜLENT GÜVEN
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İlköğretim Ana Bilim Dalı / Sınıf Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Metafor = Metaphor ; Sosyal bilgiler = Social studies ; Sosyal bilgiler dersi = Social studies course ; Söylem = Discourse ; Söylem analizi = Discourse analysis ; Tarih öğretimi = History teaching ; İlköğretim okulları = Primary education schools

Özet:
Bilişsel süreci anlama ve anlatmada en etkili araç olan metaforlar günlük yaşantımızda sıklıkla başvurduğumuz güçlü anlam ifadeleridir. Bir durumu diğer bir durumla kıyaslamak olan ve bu süreçte hafızanın sık sık tekrarlanarak yapılanmasını sağlayan metaforlar aktif hafıza ile öğrencilere etkili ve kalıcı öğrenme ortamları sağlarken yeni öğrenmeler için güçlü bir referans sağlamaktadır.Bireyin geçmiş yaşantısı ve yaratıcılığı ile iç içe olan metaforlar, dilin inşaa edildiği pratik form olan söylemlerde sıklıkla yer almaktadır. Bilginin üretildiği ve yapılandırıldığı yer olan söylemlerde teorik çerçevesiyle yer bulan metaforlar sosyo - kültürel içeriği birbirine bağlayan önemli bir role sahiptir. Metafor oluşturma sürecinde söylem dilbilimsel ve sözdizinsel yapısı ile yeni oluşumlara kolaylık sağlarken, öğrencinin bilişsel sürecini güçlendirmekte ve zenginleştirmektedir. Bu sebeple bu araştırmada ilköğretim beşinci sınıf öğrencilerinin sosyal bilgiler dersinde tarih konuları üzerinde oluşturdukları metaforları söylem analizi tekniği ile incelemek amaçlanmıştır.Araştırmada veriler, 2008 - 2009 eğitim öğretim yılının birinci ve ikinci döneminde Çanakkale ili merkezinde bulunan 5 farklı ilköğretim okulunun 427 beşinci sınıf öğrencisinden yazılı olarak ve belirlenen öğrencilerle yapılan görüşmelerden ayrıca bu öğrencilerin sosyal bilgiler derslerindeki gözlem raporlarından toplanmıştır.Araştırma betimsel nitelikte bir durum saptaması olup, nitel araştırma teknikleri temel alınarak analiz edilmiştir.Verilerin analizi sonucunda elde edilen metaforların, öğrencilerin geçmiş yaşantıları ve sosyo-kültürel ortamları ile paralellik gösterdiği görülmüştür. Ayrıca söylemlerde yer alan metaforların ise sınıf içerisinde yeni oluşumlar sağladığı görülmüştür. Metaforların içerik analizi tekniği ile incelenmesi sonucunda 10 farklı kodlama elde edilmiştir ve oluşturulan kodlamalarda her öğrencinin tarihi kendi yaşantısıyla detaylandırdığı görülürken, metaforların öğrenme - öğretme sürecine bu yöndeki olumlu etkisi ve öğrencilerin bu sürece aktif olarak katılmasının önemi görülmüştür.Araştırmanın alt amaçlarına göre, kız öğrencilerin erkek öğrencilere göre daha çok metafor oluşturduğu ve araştırma örnekleminde yer alan beş ilköğretim okulundan ÖKİÖO öğrencilerinin daha çok metafor oluşturduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ulaşılan sonuçlara dayalı olarak da, metaforun anlamlı öğrenmeyi sağlamak amacıyla eğitimde bir araç olarak kullanılması, öğrencilerin yaşantı zenginliklerinin aktif öğrenme teknikleri ile zenginleştirilmesi, sınıf söyleminin etkili ve kontrollü olarak kullanılması, metaforlarla öğrencilere farklı bakış açılarının kazandırılması ve ders kitaplarında metaforik ifadelerin örneklerine yer verilmesi gibi önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
Metaphors which are the most effective vehicles for understanding and explaining the cognitive process are the strong meaning expressions that we refer frequently. Metaphors which are being compared one situation to the other and eliciting the settlement of memory by frequent repetitions in this process, supply a strong reference for new learnings while they supply effective and permonen learning environments for the students with the help of active memory.Metaphors that contain individuals? past experiences and creativity linked together in their construction, take place often in discourses which are practical forms in building a language, The metaphors which take place along their theoritical frameworks in discourses where the information is produced and constructed have an important role in the linkage of the socio-cultural content. During the production of metaphors, discourses enrich and strengthen students? cognitive process while they ease new formation with its linguistic and syntactical structure. Consequently, İn this research, İt?s aimed to be examined with expression analysis tecnique , the metaphors produced by fifth grade students over the historical subjects in Social Sciences Course.In the study, datas were collected in written form from 427 fifth grade primary school students from 5 different primary schools in Çanakkale city center, the interviews made with specified students and the observation reports of these students in Social Sciences Course.The study is a state establishment with a descriptional quality and analysis was made through qualitative research techniques basically.Result of Metaphors which are obtained data analysis, İt?s seen that student?s past life and / socio-cultural environments are paralel. Furthermore, it? also seen that metaphors take place in discourses are new creation in the classroom. As a result of metaphors that examining the content analysis tecnique, 10 different coding was obtained and while seeing generated code of each student on their own experiences with the details, it?s been seen the metaphor of teaching learning process in this direction, a positive effect and the student in this process actively involved in the matter.According to the research objectives of the sub, female students created more metaphors than male students and it?s found that ÖKİÖO students created more metaphors in the research sample of five primary schools. As a result of finding results, metaphor was used as a tool in education for providing significant learning. Richness of student?s life is enriched with active learning tecniques. Using classroom discourse as an effective and controlled, students have been gained a different perspective with metaphors and in textbooks, as an example of metaphorical expressios were made suggestion.