Kent içi otobüs hatlarının performanslarının hem işletmeci hem kullanıcı açısından değerlendirilmesi
Evaluation of the performance of urban bus lines from the perspective of both operators and users
Yazar: TANSU HURŞİT
Danışman: DOÇ. DR. AHMET ATALAY
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Ulaştırma Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Trafik = Traffic ; Ulaşım = Transportation ; İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering

Özet:
Amaç: Her gün gelişen ve değişen şehirlerimizde toplu taşımayı cazip hale getirebilmek adına toplu taşıma sistemlerini kullanan ve işleten işletmeciyi göz önünde bulundurarak değerlendirmek gerekmektedir. Bu değerlendirme süreci hem işletmeci hem de kullanıcı bakış açılarını dikkate alarak yapılmalıdır. Çünkü kullanıcı varış noktasına en kısa sürede ve en konforlu şekilde ulaşmayı beklerken işletmeci ise zarar etmeme veya belli bir kar oranı beklentisindedir.
Bu çalışmanın amacı, hem işletmeci hem kullanıcı bakış açılarıyla toplu taşıma hatlarının performanslarını değerlendirmektir. 

Yöntem: Erzurum ilinde hizmet veren 40 otobüs hattı için hem kullanıcı hem işletmeci açısından belirlenen 9 kriter (güzergâh uzunluğu, durak sayısı, araç sayısı, sefer sayısı, sefer aralığı, sefer süresi, günde toplam km, hizmet verilen süre, yolcu sayısı) belirlenmiştir. Çalışmada ÇKKV yöntemlerinden AHP yöntemi ile birbirleriyle kıyaslanıp kriter ağırlıkları hesaplanmıştır. Ayrıca çalışmada TOPSİS, COPRAS, WASPAS ve MOORA Önem Katsayısı Yaklaşımı  olmak üzere  dört farklı  ÇKKV yöntemi kullanılarak toplu taşıma hatlarının performans sıralamaları hesaplanmıştır.

Bulgular: ÇKKV yöntemlerini çeşitliliği sayesinde hatların performansları hem birbirleriyle hem de yöntemler arasında karşılaştırılmıştır.

Sonuç: Kullanıcı bakış açısına göre ÇKKV yöntemlerinin hepsinde performansı en iyi olan  otobüs hattı G9 olmuştur. Performansı en kötü olan ise WASPAS yönteminde K15 diğer yöntemlerde ise K16 olmuştur. İşletmeci bakış açısına göre ÇKKV yöntemlerinde  performansı en iyi olan otobüs hattı COPRAS hariç G9 olmuştur. COPRAS yönteminde ise performansı en iyi K9 otobüs hattı olmuştur. Performansı en kötü olan ise TOPSİS hariç K16  olmuştur. TOPSİS yönteminde ise performansı en kötü olan B8 otobüs hattı belirlenmiştir. Genel olarak hem kullanıcı hem de işletmeci bakış açısına göre performansı en iyi G9 otobüs hattı, performansı en kötü olarak ise K16 otobüs hattı belirlenmiştir. Bu çalışma sonucunda otobüs hatlarının performanslarını detaylı bir şekilde değerlendirerek ve hat performanslarını iyileştirici öneriler sunarak Erzurum ili kent içi otobüs hatlarının sürekliliğine katkı sağlayacağı  umulmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Erzurum, MCDM,  Otobüs hattı, Hat performansı, AHP, TOPSİS, COPRAS, WASPAS, MOORA Önem Katsayısı Yaklaşımı

Abstract:
Purpose: In order to make public transportation attractive in order cities that develop and change every day,it is necessary to evaluate the operators who use and operate public transportations systems. This evaluation process should be carried out by taking into account both the operator and user perspectives.Because while the user expects to reach the destination in the shortest time and in the most comfortable way, the operator expectsno loss or a certain profit rate.
The aim of this study is to evaluate the performance of public transportation time lines from both operator and user perspectives.

Method: For 40 bus lines serving in Erzurum province, 9 criteria (route length, number of stops, number of vehicles, number of trips, trip interval, trip duration, total km per day, time served, number of passengers) were determined of both the user and the operator. In the study, the criterion weights were  calculated by comparing each other with the AHP metod, one of the MCDM metods. In addition, in  the study, the performsnce rankings of public transportation lines were calculated using four different MCDM methods: TOPSİS,COPRAS,WASPAS and MOORA Importance Coefficient Approach.

Findings:Thanks to the diversity of MCDM methods, the performances of the lines were compared both with each other and between the methods.

Result: From the user's perspective, the bus line with the best performance in all MCDM methods was G9.The worst performance was K15 in the WASPAS method and K16 in the other methods .From the operator's perspective, the bus line with the best performance in MSDM methods was G9, excluding COPRAS. In the COPRAS method, the best performance was the K9 bus line.The worst performance was K16 excluding TOPSİS.In the TOPSİS method, the B8 bus line with the worst performance was determined. In general, from both the user and operator perspective, the G9 bus line wasdetermined to have the best performance and the K16 bus line to have the worst performance. As a result of this study, it is hoped that it will contribute to the continuity of urban bus lines in Erzurum province by evaluating the performance of the bus lines in detail and offering suggestions to improve line performances.

Keywords:Erzurum, MCDM, Public transport performance, Bus line, Line performance, AHP, TOPSİS, COPRAS, WASPAS,MOORA Importance Coefficient Approach