Türk devletlerinde din eğitimi (karşılaştırmalı bir araştırma)
Religious education in turkic states (a comparativeresearch)
Yazar: ELİZAT TURDUBEKOVA
Danışman: PROF. DR. RECAİ DOĞAN
Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Din insanlığın başlangıcından bugüne kadar var olan ve varlığını korumakta olan alanlardır. Dinin yorumu ve uygulanışı tüm dünyada farklı şekillerde karşımıza çıktığı gibi din eğitimi de bir eğitim alanı olarak dünyanın her yerinde farklı şekillerde uygulanabilmektedir.
Çarlık ve Sovyetler Birliği döneminde uygulanan dinî ve kültürel asimilasyon ve diğer Müslüman coğrafyalardan tecridin bir sonucu olarak ortaya çıkan etnik ve milli kimliklere indirgenen din anlayışının; ateist ideoloji temelinde "sekülerleştirme"nin ve bağımsızlık sonrasında küresel gelişmelere paralel olarak gelişen liberal din politikaları ile güvenlik eksenli politikalar gibi bir kısım tarihsel süreçlerin izleri görülebilir.
70 yıllık Sovyetler Birliği dönemi, toplumu dini öğrenme imkânından mahrum bıraktığı gibi aynı zamanda kendi değerlerine karşı bir ölçüde yabancılaştırmıştır. Türk Devletlerinin bağımsızlığını elde etmesinin ardından dine ve din eğitim-öğretimine ilgi artmıştır. Bu yeni dönemde, Türk Devletleri, yeniden kendi milli manevi değerlerine dönmüş; din, sosyal alandaki eski yerini ve değerini kazanmaya başlamıştır. 1990'lardan günümüze dinî alanda oldukça önemli gelişmeler yaşanmıştır.
Çalışmanın birinci bölümünde ilk olarak Türk Devletlerinin tarihçesi üzerine kaynak taraması yapılmıştır. Türk Devletleri hakkında genel bilgiler verilmiştir. Günümüzdeki Türk Devletlerindeki din-devlet ilişkileri, genel eğitim ve din eğitimi konuları ele alınmıştır.
Çalışmanın ikinci bölümünde ise Türk Devletlerine üye ülkelerin anayasaları ve kanunnameleri incelemeye alınmış ve gerekli belgeler taranmıştır. Din eğitim ve öğretimine dair veriler elde edildikten sonra verilerin benzerlik ve farklılıkları yönünden, din eğitim modelleri, eğitim programları, öğretmen yetiştirme sistemleri ile ilgili her ülkenin bilgilerine ayrı ayrı yer verilmiştir ve bu bilgiler anlamlı bir bütün oluşturacak şekilde düzenlenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Din Eğitimi, Türk Devletleri, Örgün Eğitim, Din dersi, Örgün Din Eğitimi modelleri

Abstract:
Religion and religion-based education are areas that have existed since the dawn of mankind
and continue to exist. Just as the interpretation and realization of religion occurs in different
ways around the world, religious education as an area of education can be carried out in
different ways in the world.
The understanding of religion was reduced to ethnic and national identity, which arose as a
result of religious and cultural assimilation carried out during the periods of the Tsarist and
Soviet Union, and isolation from other Muslim geographical regions; traces of some
historical processes can be seen, such as "secularization" based on atheistic ideology and
liberal religious policy, as well as a policy oriented towards on security, which developed in
parallel with global events after independence.
The period that spreading in 70-years period of the Soviet Union not only deprived society
of the opportunity to study religion, but also to some extent distanced it from its own values.
After the independence of the Turkic States, interest in religion and religious education
increased. In this new period, the Turkic States returned to their national and ethical values,
and religion began to regain its former place and importance in the social sphere. Significant
changes have taken place in the religious sphere since the 1990s.
In the first part of this study, firstly, a review of the literature on the history of the Turkic
States was conducted. General information about the Turkic States is given. The relations
between religion and the state in modern Turkic States, issues of general education and
religious education are discussed.
In the second part of this study, the constitutions and laws of the Member countries of the
Turkic States were studied, as well as the necessary documents were scanned. After
receiving data on religious education and training, information on religious education
models, educational programs and teacher, education systems in each country were given
one after another in terms of similarities and differences in data and systematized so as to
form a meaningful whole.
Keywords: Religious Education, Turkic States, Formal Education, Formal Religious
Education Models