Glioblastomda morfolojik bulguların ve difüzyon MR parametrelerinin ki-67 proliferasyon indeksi ile korelasyonu
Correlation of morphological findings and diffusion MR parameters with Kİ-67 proliferation index in glioblastoma
Yazar: SÜLEYMAN ÖNCÜ
Danışman: DOÇ. DR. İSMAİL ŞERİFOĞLU
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Bağcılar Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Radyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Radyoloji ve Nükleer Tıp = Radiology and Nuclear Medicine
Dizin: Difüzyon manyetik rezonans görüntüleme = Diffusion magnetic resonance imaging ; Glioblastoma = Glioblastoma ; Ki-67 = Ki-67 ; Manyetik rezonans görüntüleme = Magnetic resonance imaging ; Morfoloji = Morphology ; Prognoz = Prognosis

Özet:
Amaç: Glioblastom santral sinir sisteminin en sık görülen primer neoplazmıdır. Son yıllarda tanı ve tedavi protokollerindeki gelişmelere rağmen prognozu oldukça kötüdür. Tümörün hızlı ilerlemesi, tam rezeksiyonun genellikle mümkün olmaması ve tedavi sonrası sık rekürrens, morbidite ve mortalitenin en sık sebepleridir. Kesin tanı histopatolojik değerlendirmeyle konmasına rağmen; doku örneklemesinin yetersizliği  ve belirgin heterojenite nedeniyle patoloji yetersiz kalabilmektedir. Ki-67 proliferatif indeksi ise patolojik inceleme sonrasında bulunan tümörün mitotik indeksini yansıtan bir değerdir. Yüksek ki-67 değerleri genellikle kötü prognoz ile ilişkilidir. Biz bu çalışmamızda noninvazif olarak histopatolojik incelemeye katkıda bulunmak, prognozu tahmin edebilip tedavi protokollerine yön verebilmek amacıyla preoperatif MRG'deki tümörün morfolojik özelliklerinin (peritümöral ödem, nekroz, kontrastlanma paterni, heterojenite, hemoraji, kitle etkisi, tümör kontur düzensizliği) ve kitlelerin difüzyon MRG parametrelerinin (ADC) ki-67 değerleri ile ilişkisini saptamaya çalıştık.
Gereç ve Yöntem: Histopatolojik olarak glioblastom tanısı almış ve bilinen başka malignitesi olmayan 52 hasta çalışmaya dahil edildi. Hastaların cerrahi ve kemoradyoretapi öncesi çekilmiş, postkontrast T1 ağırlıklı ve difüzyon ağırlıklı sekanslar içeren MRG görüntüleri retrospektif olarak değerlendirildi. Tümörlerin morfolojik özellikleri şiddeti ya da miktarına göre skorlandırıldı ve bir toplam puan elde edildi. Ayrıca her tümörün ADC değerleri iş istasyonunda ölçüldü. Her tümörün ADC değeri ve morfolojik bulgularından elde edilen toplam puan, histopatoloji sonucu saptanan ki-67 değerleri ile karşılaştırıldı. Ayrıca her bir morfolojik özellik, şiddetine göre gruplara ayrıldı ve bu grupların ortalama ki-67 ve ADC değerleri kendi aralarında kıyaslandı.
Bulgular: Çalışmaya dahil edilen 52 glioblastomun ki-67 değerleri ile ADC değerleri arasında negatif yönde (r=-0,895 p=0,0001), toplam puanları arasında ise pozitif yönde (r=0,772 p=0,0001)  istatiksel olarak anlamlı korelasyon saptandı. Toplam puan ve ADC değerleri arasında ise negatif yönde istatiksel olarak anlamlı korelasyon saptandı (r=-0,780 p=0,0001). Düzensiz sınırlı tümörlerin ki-67 değeri ortalamaları düzenli sınırlı olanlardan (p=0,005),  orta hatta şift oluşturan tümörlerin ki-67 değeri ortalamaları ventrikül basısı ve subaraknoid alan silinmesi oluşturanlardan (p=0,005, p=0,004), hem T1AG hem de T2AG'de heterojen olan tümörlerin ki-67 değeri ortalamaları diğer gruplardan (p=0,002, p=0,003), belirgin-heterojen kontrastlanan tümörlerin ki-67 değeri ortalamaları az-noduler kontrastlanan tümörlerden (p=0,011), hemoraji içeren tümörlerin ki-67 değeri ortalamaları hemoraji içermeyen tümörlerden (p=0,002), nekrotik komponentin tümör haciminin yarısından fazla olan olguların ki-67 değeri ortalamaları tümör hacminin yarısından az olan olgulardan (p=0,0001) istatistiksel olarak anlamlı derecede yüksek bulundu. Peritümöral ödem miktarına göre ayrılan 3 grubun ise ki-67 değeri ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık gözlenmedi (p=0,058).
Sonuç: Preoperatif MRG ile tespit edilen morfolojik bulguların ve difüzyon parametrelerinin ki-67 değeri ile ilişkili olduğu ve bu sayede erken dönemde prognozu öngörüp tedaviye yön vermek amacıyla kullanılabileceği akılda tutulmalıdır.
Anahtar Kelimeler: Glioblastom; Manyetik Rezonans Görüntüleme; Prognoz;

Abstract:
Aim: Glioblastoma is the most common primary neoplasm of the central nervous system. Despite improvements in diagnosis and treatment protocols in recent years, its prognosis is quite poor. Rapid progression of the tumor, complete resection generally not possible, and frequent recurrence after treatment are the most common causes of morbidity and mortality. Although the exact diagnosis is made after histopathological examination, it is sometimes inadequate due to insufficient tissue sampling and apparent heterogeneity. The proliferative index of ki-67 is a value that reflects the mitotic index of the tumor found after pathological examination. High ki-67 values are often associated with poor prognosis. In this study, we evaluated the morphological characteristics (peritumoral edema, necrosis, enhacement pattern, heterogeneity, hemorrhage, mass effect, contour irregularity) of the tumor in preoperative MRI in order to contribute histopathological examination noninvasively, predict prognosis and guide treatment protocols. We tried to determine the relationship between the mean values, the total score we obtained from the sum of the scores, and the diffusion MRI parameters (ADC) of tumors with ki-67 values.
Material and methods: 52 patients who were histopathologically diagnosed with glioblastoma and no other known malignancies were included in the study. MRI images of patients taken before surgery and chemoradiotherapy, including postcontrast T1-weighted and diffusion-weighted sequences were retrospectively evaluated. For each tumor, each morphological feature was scored based on its severity or quantity and a total score was obtained. In addition, ADC values of each tumor were measured at the workstation. The ADC value of each tumor and the total score obtained from the morphological findings were compared with the ki-67 values determined as a result of histopathology. In addition, they were divided into groups according to the severity of each morphological feature and the mean ki-67 and ADC values of these groups were compared among themselves.
Results: There was a statistically significant correlation between ki-67 values and ADC values in the negative direction (r=-0.895 p=0.0001) and in the positive direction (r=0.772 p=0.0001) between the total scores. There was a statistically significant negative correlation between the total score and ADC values (r=-0.780 p=0.0001). Mean ki-67 values of irregular contoured (p=0.005), midline shifting (p=0.005, p=0.004), heterogeneous (p=0.002, p=0.003), significantly enhanced (p=0.011), hemorrhagic (p=0.002) and necrotic tumors (p=0.0001) were found to be significantly higher than other groups. There was no statistically significant difference between the mean of ki-67 of the 3 groups divided according to the amount of peritumoral edema (p=0.058).
Conclusion: It should be kept in mind that the morphological findings and diffusion parameters detected by preoperative MRI are related to ki-67, which can be used to predict early prognosis and guide treatment.
Key Words: Glioblastoma; Magnetic Resonanca Imaging; Prognosis