Kıyı kenti İstanbul ve siluet değeri: Büyükada siluetinin sürdürülebilirliği
Coastal city Istanbul and its silhouette value: Sustainability of the Büyükada silhouette
Yazar: EMİNE ÖZLEM ALEMDAR
Danışman: DOÇ. DR. SERVER FUNDA KERESTECİOĞLU
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Bina Araştırma ve Planlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Ahşap yapılar = Wood structures ; Gestalt yaklaşımı = Gestalt approach ; Kıyılar = Coasts ; İstanbul = Istanbul ; İstanbul-Büyükada = İstanbul-Büyükada

Özet:
Kıyı alanları kentlerin ayrıcalıklı arazileridir ve mimarlıkta özel bir alan ve kavram olarak tanımlanmaktadır. Kıyı kentlerinde tarih boyunca doğal ve yapılı çevre katmanlaşarak kentlerin kimliklerini oluşturmuştur. Kentlerin uzak bir bakıştan görsel olarak kavranabilen görünüşleri olan kent siluetleri yapılaşma baskısı altında değişime uğramaktadır. İstanbul'un kıyı alanlarında oluşan gelişim baskısı neticesinde, önceleri su kenti olan İstanbul kıyıları biçim değiştirmiştir. Plansız kentleşme ve globalleşme ile kentte yapılan yeni yapılar İstanbul'un siluetini olumsuz yönde etkileyerek, İstanbul siluetinin izlenmesi gerekliliğini doğurmuştur. İstanbul silueti dinamik yapılanma pratiğinde korunması ve izlemek için üzerinde bulguların belirlenmesi gereken bir çalışma alanıdır. İstanbul'un kentsel siluet değerlerinden biri olan Büyükada kıyı mekanının silueti, İstanbul'un dinamik yapılanma pratiğinden olumsuz olarak etkilenmektedir. Büyükada silüetini oluşturan öğelerden biri olan ahşap binaların Büyükada silüetindeki görünürlüğünün devamı için bulguların belirlenmesi tezin amacını oluşturmaktadır. Tezin amacını geliştirmek için aşağıda yer alan alt amaçlar oluşturulmuş ve tespitler yapılmıştır: 
1- Tez kapsamında kıyı, siluet, kent silueti, kıyı kenti, siluetin sürdürülebilirliği, siluet değeri, algı kavramının tanımı ve Gestalt kuramı Şekil-Zemin İlkesi incelenerek; kentlerin siluet değerini oluşturan hassasiyet noktalarının belirlenmesi, kıyı alanları yönetimi ve planlama, koruma amaçlı imar plan yaklaşımları içerisinde siluet kavramının ele alınması gerekliliği vurgulanmıştır. Büyükada siluetlerinin yalın bir biçimde değerlendirmek amacıyla Gestalt Kuramı bağlamında incelenmiştir.
2-Büyükada siluetinde ahşap binaların denizden görünürlük değerinin tespit edilebilmesi, siluet değerinin belirlenmesi amacıyla, Büyükada'nın tarihsel gelişimi, İstanbul kent kimliğindeki yeri, literatür taraması, yerleşim analizi ve ahşap yapıların tespiti, yapı yoğunluğuna bağlı olarak Büyükada siluetinin bölgelere ayrılarak alan çalışmasının sınırlılıklarını belirlenmiş, Büyükada yapı yoğunluğu açısından gruplandırılarak, 8 siluet bölgesine ayrılmıştır.
Büyükada'nın silüet değerlerinden biri olan ahşap binaların kıyıdan algılanabilirliği, Büyükada'da kıyı mekanının kullanımında sınırlar getirerek, Büyükada siluetinin sürdürülebilirliğini sağlanmasında etkili bir faktördür. Büyükada'da yeni yapılacak yapılar siluet hattını değiştirerek, Büyükada'nın kentsel kimlikteki, hafızasındaki yerini etkileyecek sonuçlar yaratacaktır. Tez kapsamında belirlenen 8 karakteristik silüet kendi içerisinde değerlendirilerek Büyükada'nın silüet görünümlerinde koruma-kullanım dengesi sağlanmalıdır. Büyükada'nın silüetinin hassasiyet noktası ve silüet değerini oluşturan bileşenlerden biri olan ahşap binaların Büyükada silüetinde sürdürülmesinde, tezin sonuçlarında üretilen siluet fotoğrafları üzerinden yapılan Şekil-Zemin çalışması yol haritası olarak kullanılabilir. Tez kapsamında karşılaştırmalı olarak yer alan Ada siluetinin yoğun yapılaşma baskısı altındaki iskele bölgesinin incelenmesinde rehber olarak kullanılabileceği düşünülmektedir.

Abstract:
Coastal areas are the privileged lands of cities and are defined as a special area and concept in architecture. In coastal cities, the natural and built environment have been stratified throughout history, forming the identities of the cities. City silhouettes, which are the appearances of cities that can be visually grasped from a distance, are subject to change under the pressure of construction. The shores of Istanbul, which used to be a water city, have changed shape as a result of the development pressure in the coastal areas. New buildings; those built in the city with unplanned urbanization and globalization, negatively affect the silhouette of Istanbul and creating a silhouette viewing problem in Istanbul. The silhouette of Istanbul is a study area that a place on which findings should be determined for preservation and observing in the practice of dynamic structuring. The silhouette of the Büyükada coastal area, which is one of the urban silhouette values of Istanbul, is negatively affected by the dynamic structuring practice of Istanbul. The purpose of the thesis is to determine the findings for the continuation of the visibility of the wooden buildings, which are one of the elements that make up the Büyükada silhouette, in the Büyükada silhouette. In order to develop the purpose of the thesis, the following sub-objectives were created and determinations were made: 1- The coast; silhouette, city silhouette, coastal city, the sustainability of the silhouette, silhouette value, the definition of the concept of perception and Gestalt theory, the Figure-Soil Principle; determining the sensitivity points that make up the silhouette value of the cities, coastal areas management and planning, has been concluded that the silhouette of the city can be sustained by considering the concept of silhouette as a cultural value among the conservation plan approaches. 2-In order to determine the visibility value of wooden buildings from the sea on the Büyükada silhouette, to determine the silhouette value; The historical development of Büyükada, its place in Istanbul's urban identity, literature review, settlement analysis and determination of wooden structures, depending on the building density, the Buyukada silhouette was determined the limitations of the field which divided into zones, Büyükada is grouped in terms of building density and divided into 8 silhouette zones.  The perceptibility of wooden buildings, which is one of the silhouette values of Büyükada, from the shore is an effective factor in ensuring the sustainability of Büyükada's silhouette by limiting the use of coastal space in Büyükada. New buildings to be built in Büyükada will change the silhouette line and create results that will affect Büyükada's place in urban identity and memory. The 8 characteristic silhouettes determined within the scope of the thesis should be evaluated within themselves and a balance of protection-use should be provided in the silhouette views of Büyükada. The figure-ground study based on silhouette photographs can be used as a road map in maintaining the wooden buildings, which are one of the components that make up the sensitivity and silhouette value of the silhouette of Büyükada, in the silhouette of Büyükada. It is thought that the silhouette of the Island, which is included in the thesis comparatively, can be used as a guide in the examination of the pier area under intense construction pressure.