Finansal gelişmenin gelir dağılımı üzerindeki etkisi: Türkiye örneği
The impact of financial development on income inequality: The case of Turkey
Yazar: FİLİZ KÖYEL
Danışman: PROF. DR. NEBİYE YAMAK
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Gelir dağılımı = Income distribution

Özet:
Finansal sistemin ülke ekonomisindeki kaynakları etkin bir şekilde yönlendirebilmesinde, 
kuşkusuz finansal gelişmenin gelir dağılımı üzerindeki simetrik etkisi yanında asimetrik etkisine de 
odaklanılmalıdır. Ampirik literatür incelendiğinde, gelir dağılımı üzerine yapılan çalışmaların 
çoğunda zımni olarak finansal gelişme şoklarının gelir dağılımı üzerinde simetrik bir etki 
oluşturduğu varsayımı yapılmıştır. Ancak bazı nedenlerden dolayı bu varsayımın geçerli 
olmayabileceği görülmüştür. Şöyle ki, ekonomik birimlerin nakit tutma eğilimi, finansal hizmetlere 
ihtiyaç olduğu halde bulunulan yerleşim alanının buna imkan vermemesi veya bu imkanlara 
erişimin mümkün olduğu halde finansal hizmet veya ürünlerin karmaşık olduğunun düşünülmesi, 
dini, sosyal veya kültürel yapı nedeniyle finansal hizmetlerin kullanımının tercih edilmemesi, 
piyasa koşulları ve eksik bilgi sorunları gibi faktörler söz konusu etkinin asimetrik olmasına neden 
olabilecektir. Bu asimetri, finansal gelişmenin gelir dağılımı üzerindeki etkisinin süresinde, 
büyüklüğünde veya yönünde görülebilmektedir. Bunun yanında asimetrik etkilerin sadece kısa ve 
uzun dönem itibariyle ortaya çıkabilmesi mümkün olduğu gibi her iki dönemde görülmesi de 
muhtemeldir.
Bu çalışmanın amacı, Türkiye özelinde finansal gelişmenin gelir dağılımı üzerindeki 
simetrik/asimetrik etkisini kısa ve uzun dönem itibariyle araştırmaktır. Çalışmada analize tabi 
tutulan veriler yıllık olup, 1980-2022 dönemini kapsamaktadır. Doğrusal ve doğrusal olmayan 
ARDL yöntemleri ile beş farklı finansal gelişme göstergesi için tahmin edilen beş farklı model 
sonucunda finansal gelişmenin gelir dağılımını açıklamada oldukça önemli bir belirleyici olduğuna 
dair bulgular elde edilmiştir. Ayrıca finansal gelişmede yaşanan pozitif ve negatif şokların gelir 
dağılımı üzerindeki etkisinin farklılık gösterdiği diğer bir ifadeyle finansal gelişmenin gelir 
dağılımı üzerindeki etkisinin asimetrik olduğu sonucuna varılmıştır. Belirlenen asimetrik ilişkinin, 
finansal gelişme sağlandıkça düşük gelir grubundaki bireylerin olumlu etkilenirken yüksek gelir 
grubundakilerin pek etkilenmemesi, buna karşılık finansal gelişmenin, finansal krizlerle durma 
veya gerileme aşamasına girmesiyle her iki gelir grubunun da bu durumdan etkilenmesinden 
kaynaklanabileceği düşünülmektedir. Çünkü finansal gelişme ile birlikte özellikle düşük gelir 
grubundaki bireylerin finansal okuryazarlık ve finansal imkanlara erişimi kolaylaşmaktadır. Ancak 
yüksek gelir grubundaki bireyler bu imkanlara finansal gelişme öncesinde de sahiptirler.

Anahtar Sözcükler: Finansal Gelişme, Gelir dağılımı, Doğrusal ve Doğrusal Olmayan ARDL.

Abstract:
In order for the financial system to effectively direct the resources in the national economy, 
the asymmetric as well as the symmetric effect of financial development on income distribution 
should undoubtedly be focussed. A review of the empirical literature reveals that most of the 
studies on income distribution implicitly assume that financial development shocks have a 
symmetric effect on income distribution. However, it has been observed that this assumption may 
not be valid for some reasons. Namely, factors such as the tendency of economic agents to hold 
cash, the fact that financial services are needed but the area of residence does not allow this, or that 
financial services or products are considered to be complex even though access to these facilities is 
possible, the lack of preference for the use of financial services due to religious, social or cultural 
structure, market conditions and incomplete information problems may cause the effect in question 
to be asymmetric. This asymmetry may be observed in the duration, magnitude or direction of the 
effect of financial development on income distribution. In addition, asymmetric effects may occur 
only in the short and long run, and it is also possible to observe asymmetric effects in both periods.
The aim of this study is to investigate the symmetric/asymmetric effect of financial 
development on income distribution in Turkey in the short and long run. The data analysed in the 
study are annual and cover the period 1980-2022.As a result of five different models estimated for 
five different financial development indicators with linear and non-linear ARDL methods, it is 
found that financial development is a very important determinant in explaining income 
distribution. In addition, it is concluded that the effect of positive and negative shocks in financial 
development on income distribution differs, in other words, the effect of financial development on 
income distribution is asymmetric. It is thought that the asymmetric relationship may stem from the
fact that while individuals in the low-income group are positively affected by financial 
development, those in the high-income group are not affected much, whereas both income groups 
are affected when financial development comes to a halt or regresses due to financial crises. This is 
because financial development facilitates financial literacy and access to financial opportunities, 
especially for low-income individuals. However, individuals in the high income group have these 
opportunities even before financial development.

Keywords: Financial Development, Income distribution, Linear and Nonlinear ARDL.