Vergi politikası değişikliklerinin ekonomik etkileri: Uygulamalı genel denge analizi
The economic impacts of tax policy changes in turkey: A computable general equilibrium analysis
Yazar: BARIŞ GÖK
Danışman: PROF. DR. METİN KARADAĞ
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Ekonomi = Economics ; Maliye = Finance
Dizin: Değişim = Change ; Dolaylı vergiler = Indirect taxes ; Ekonomik etki = Economic effect ; Gelir vergisi = Income tax ; Genel denge kuramı = General equlibrium theory ; Hesaplanabilir genel denge modeli = Computable general equilibrium model ; Sosyal hesaplar matrisi = Social accounting matrix ; Vergi politikası = Taxation policy ; Vergi sistemi = Tax system

Özet:
Türkiye'de 1998 yılından itibaren vergi ve harç kanunlarında kırk beş civarında kanun değişikliği yapılmıştır. Bu değişiklikler sonucunda Türk vergi sisteminde birçok yeni düzenlemeler yapılmış ve uygulanan vergi politikalarında köklü değişikliklere gidilmiştir. Genellikle vergi oranı indirimleri şeklinde özetlenebilecek olan bu değişikler soncunda Türkiye, OECD ülkeleri arasında en fazla vergi indirimi yapan ülkelerden biridir.Türkiye'de 1990'lı yılların sonlarından itibaren özellikle gelir vergisinde köklü vergi reformlarına gidilmiştir. Temelde vergi matrah dilimi sayılarının azaltılması ve her bir dilimden alınan vergi oranının düşürülmesini içeren reformların ekonomik ajanlar üzerinde doğrudan ve dolaylı şekilde önemli etkileri olabilecektir. Dolayısıyla köklü vergi politikası değişikliklerini değerlendirmek için bu değişikliklerin ekonomi genelindeki etkileri göz önüne alınmalıdır. Bu sebeple gelir vergisi poltikası değişikliklerinin özellikle nispi fiyatlar, sektörlerin üretim düzeyi, gelir dağılımı ve hane halklarının refah seviyesi üzerindeki etkisini analiz etmek amacıyla Türkiye ekonomisi için hesaplanabilir genel denge (HGD) vergi modeli inşa edilmiştir. 2002 yılı Türkiye girdi çıktı tablosu temel alınarak oluşturulan sosyal hesaplar matrisinin kullanıldığı HGD modeli yardımıyla 1998-1999 ve 2005-2006 yılları arasında yapılan gelir vergisi politikası değişiklikleri analiz edilmiştir.Çalışmada oluşturulan HGD modeli, yerleşim yeri ve gelir seviyesine göre ayrıştırılmış 10 farklı hane halkı grubunu, 15 üretim sektörünü, devleti ve dış alemi içermektedir. Uygulanan dört farklı senaryo sonuçlarına göre gerek 1998-1999 gerekse 2005-2006 yılları arasında yapılan gelir vergisi politikası değişiklikleri sonucunda tarım, kamu hizmetleri ve ARGE, eğitim ve sağlık sektörlerinin nispi fiyatlarında düşüş gerçekleşmiştir. İnşaat sektörünün üretimi tüm senaryolarda artış göstermiştir. Gelir vergisinde yapılan politika değişiklikleri gelir dağılımını bozucu etkide bulunmuş, yüksek gelir grubu haricindeki tüm hane halkı gruplarının refahını düşürücü etkide bulunmuştur. Ayrıca simülasyon sonuçlarına göre gelir vergisi indirimleri arz yönlü iktisadi görüşün aksine milli gelirin düşüşüne neden olabilecektir.

Abstract:
In Turkey, about forty-five amendments have been made to tax law since 1998. As a result of these amendments lots of regulations have been made to Turkish tax system and tax policies have been changed dramatically. Due to the amendments, which can be summarized as tax rate reductions in general, Turkey is one of the countries with the largest tax rate reduction among OECD countries.Since late 1990s important tax policy reforms have been made especially related to income tax in Turkey. The reforms, which mainly cover reductions in the number of tax brackets and decline in the tax rates of the all brackets can have considerable impacts on the economic agents in a direct and indirect way. Hence, in order to evaluate the effects of major tax policy changes, important economy-wide effects must be taken into account. We therefore constract a computable general equilibrium (CGE) tax model of the Turkish economy to analyze the effects of income tax policy changes on mainly relative prices, sectoral activities, income distribution and welfare changes between the households. The CGE model, utilizing the constructed social accounting matrix based on 2002 input-output table for Turkey, mainly simulates income tax policy changes in the periods of 1998-1999 and 2005-2006.The CGE model in this study includes 10 representative household groups which are classified according to their income size and type of settlements, 15 production sectors, government sector and rest of the world. According to the results of four different scenarios simulated, both income tax policy changes between the years 1998-1999 and 2005-2006 would lead to a decrease in the relative prices of sectors namely agriculture, public services and R&D, education and health. Simulation results suggest that the activity level of construction sector increases in all of the scenarios. The results also indicate that the policy changes would deteriorate income distribution and worsens the welfare of the all household groups except the richest ones. Also in contrast with the proposition of supply-side economics, simulation results suggest that income tax reductions would lead to a decrease in national income.