Yeşilırmak Havzası'ndaki kuraklık trendlerinin istatistiksel yaklaşımlar ile analizi
Analysis of drought trend in the Yeşilırmak Basin with statistical approaches
Yazar: MEVA NUR ÖLLÜKÇÜ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ OKAN MERT KATİPOĞLU
Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering
Dizin: Kuraklık = Drought ; Kuraklık analizi = Drought analysis ; Trend analizi = Trend analysis ; Yeşilırmak Havzası = Yeşilırmak Basin

Özet:
Kuraklık, belirli bir bölgede ve belirli bir süre boyunca normalin altında yağış düşmesi sonucu 
meydana gelen su kıtlığını ifade etmektedir. Kuraklıkların analizi, su kaynaklarının 
planlanması ve yönetimi, hidroelektrik enerji üretimi, sulama planlaması, tarımsal verimlik ve 
rezervuar planlaması açısından hayati bir öneme sahiptir. Bu nedenle kuraklıkları çeşitli 
indisler ile gözlemlenmesi ve değişiminin analiz edilmesi gerekmektedir. Bu çalışmada 
Yeşilırmak havzasında bulunan Amasya, Çorum, Samsun ve Tokat meteoroloji istasyonları 
için, 1979 ile 2022 yılları arasında hesaplanan aylık, mevsimsel ve yıllık zaman periyodundaki 
Standart Yağış İndeksi (SPI), Standartlaştırılmış Yağış Evapotranspirasyon İndisi (SPEI) ve 
De Martonne İndis (DMI) değerlerine göre kuraklık durumu değerlenmiş ve istasyon bazlı 
kuraklık yüzdeleri ifade edilmiştir. Ayrıca her bir kuraklık indeksi Şen'in Yenilikçi Trend 
Analizi (ITA), Ardışık Mann Kendall (SQMK) ve Yenilikçi poligon trend analizi (IPTA) 
metotlara göre trend ve değişim noktası analizlerine tabi tutulmuştur. Analizlere göre bölgedeki 
kuraklıkların eğilimleri ve trend başlangıç yılları belirlenmiş ve bölgede %15 düzeyinde ciddi 
düzeyde kuraklıkların hâkim olduğu ortaya çıkarılmıştır. ITA analizleri sonucunda 
istasyonlarda genel olarak ilkbahar, yaz, sonbahar ve yıllık periyotta 5-10% düzeyinde önemli 
azalış eğilimi ile birlikte artan kuraklık eğiliminin varlığı tespit edilmiştir. SQMK analizleri 
sonucunda istasyonlarda genel olarak anlamda anlamlı azalış trendinin varlığı gözlemlenmiştir. 
IPTA analizleri sonucunda SPI, SPEI ve DMI kuraklık indisinin trend analizlerinde artan 
kuraklık şiddetlerinin baskın olduğu vurgulanmıştır. Bu bağlamda, politika yapıcıları ve karar 
vericilerin havzada karşılaşılabilecek kuraklık risklerine yönelik hazırlıklı olmaları büyük 
önem taşımaktadır.

Abstract:
Drought refers to water scarcity resulting from below-normal precipitation in a specific region 
and for a specific period of time. Analysis of droughts is of vital importance in terms of water 
resources planning and management, hydroelectric energy production, irrigation planning, 
agricultural productivity and reservoir planning. Therefore, droughts should be observed with 
various indices and their changes should be analyzed. In this study, drought status was 
evaluated according to the Standard Precipitation Index (SPI), Standardized Precipitation 
Evapotranspiration Index (SPEI) and De Martonne Index (DMI) values calculated between 
1979 and 2022 for the monthly, seasonal and annual time periods for Amasya, Çorum, Samsun 
and Tokat meteorological stations located in the Yeşilırmak basin and station-based drought 
percentages were expressed. In addition, each drought index was subjected to trend and change 
point analyzes according to Şen's Innovative Trend Analysis (ITA), Ardışık Mann Kendall 
(SQMK) and Innovative Polygon Trend Analysis (IPTA) methods. According to the analyzes, 
the trends and trend start years of droughts in the region were determined and it was revealed 
that severe droughts were dominant at a level of 15% in the region. As a result of ITA analyses, 
it was determined that there was a significant decreasing trend at the stations at the level of 5
10% in the spring, summer, autumn and annual period in general, together with an increasing 
drought trend. As a result of SQMK analyses, a significant decreasing trend was observed in 
the stations in general. As a result of IPTA analyses, it was emphasized that increasing drought 
intensities were dominant in the trend analyses of SPI, SPEI and DMI. In this context, it is of great importance for policy makers and decision makers to be prepared for drought risks that 
may be encountered in the basin.