Okul öncesi ve ilkokul öğrencilerinin sayı hissi becerilerinin incelenmesi
Examination of pre-school and primary school students' number sense skills
Yazar: ERSİN PALABIYIK
Danışman: PROF. DR. NEŞE IŞIK TERTEMİZ
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Sınıf Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Matematik eğitimi = Mathematics education ; Matematiksel anlama = Mathematical understanding ; Matematiksel beceri = Mathematical skill ; Okul öncesi dönem = Preschool period ; Okul öncesi eğitim = Preschool education ; Okul öncesi çocuklar = Preschool childrens ; Sayı duyusu = Number sense ; İlkokul öğrencileri = Primary school students

Özet:
Sayı hissi kısaca, sayıları ve matematiksel işlemleri esnek kullanabilme ve bu konularda mantıklı tahminler yapabilme becerisi olarak tanımlanabilir. Bu çalışmanın amacı, okul öncesi ve ilkokul öğrencilerinin sayı hissi konusu ile ilgili becerilerinin tespit edilmesidir. Bu amaç doğrultusunda okul öncesi (ana sınıfı yaş düzeyi) ve ilkokul 1,2,3 ve 4. sınıf düzeylerine yönelik sayı hissi testleri geliştirilmiş olup öğrencilerin konuyla ilgili mevcut durumları belirlenmeye çalışılmıştır. Bu doğrultuda çalışmada nicel araştırma yöntemlerinden tarama deseni kullanılmıştır. Araştırmanın uygulaması 2020-2021 eğitimi öğretim yılının haziran ayında Tunceli ili merkezindekindeki tüm anaokulları ve ilkokullara ek olarak 2 farklı ilçedeki 2 ilkokul ve 1 köy okulu olmak üzere toplam 9 ilkokul ve 5 anaokulunda gerçekleştirilmiştir. Gerçekleştirilen uygulama neticesinde, okul öncesinde 114, 1.sınıfta 148, 2.sınıfta 142, 3.sınıfta 153 ve 4.sınıfta 157 olmak üzere toplam 714 öğrenciye ulaşılmıştır. Veri toplama araçları olan okul öncesi ve ilkokul öğrencilerine yönelik sayı hissi testleri araştırmacı tarafından geliştirilmiştir. Sayı hissi bileşenleri "Sayılar Hakkında Bilgi ve Beceri, İşlemler Hakkında Bilgi ve Beceri, Sayıların Anlam ve Büyüklüklerini Anlama, Sayılar Hakkında Bilgi ve Beceriyi Hesaplama Durumlarında Kullanma, Esnek Hesaplama ve Sayma Stratejileri, Ölçüm Referansları ve Sayıların Eşdeğer Gösterimlerini Kullanma" olarak alınmıştır. Ölçme aracı olarak geliştirilen nihai testlerin toplam soru sayısı ve Kr-20 güvenirlik değerleri şu şekildedir: Okul öncesi sayı hissi testi  (9 madde) Kr-20 değeri 0,858, 1.sınıf sayı hissi testi (23 madde) Kr-20 değeri 0,878, 2.sınıf sayı hissi testi (23 madde) Kr-20 değeri 0,860, 3.sınıf sayı hissi testi (24 madde)  Kr-20 değeri 0,853 ve son olarak 4.sınıf sayı hissi testi ise (23 madde) Kr-20 değeri 0,817. Verilerin analizinde, sayı hissi testlerinde yer alan maddeler; sayı hissi becerilerinin kullanılmasıyla ulaşılan doğru cevap, kural ve işlem temelli yöntemlerin kullanılmasıyla ulaşılan doğru cevap, sayı hissi becerileri kullanılıp yanlış sonuca ulaşılmış cevap, kural-işlem temelli çözümler yapılarak yanlış sonuca ulaşılmış cevap ve boş cevap olarak kodlanmıştır. Araştırma bulguları analiz edildiğinde genel olarak şu üç sonuca ulaşılmıştır: (1) Her sınıf düzeyindeki çocuklar kural temelli çözüm yollarını sayı hissi temelli çözüm yollarına oranla daha çok tercih etmektedirler. (2) Sınıf seviyesi yükseldikçe çocukların kural temelli çözümlere başvurmaları azalırken sayı hissi temelli çözüm yollarında artış olmasıdır. Başka bir deyişle sınıf seviyesi yükseldikçe çocukların sayı hissi becerileri de gelişmektedir. (3) Çocukların sayı hissi temelli çözüm yollarını kullanma durumları bileşenlere göre farklılık göstermektedir. Öğrencilerin sayı hissi bileşenlerine göre performansları incelendiğinde, en yüksek sayı hissi temelli çözümlerinin "Sayılar Hakkında Bilgi ve Beceri" ve "Ölçüm Referansları" bileşenlerinde gösterdikleri tespit edilmiştir. "Esnek Hesaplama ve Sayma Stratejileri" bileşeninde yer alan sorularda, sayı hissi temelli çözüm yolları ile kural temelli çözüm yollarının kullanımı daha dengeli bir dağılım göstermekte olup, öğrencilerin sayı hissi performansının orta düzeyde olduğu görülmüştür. İşlemler Hakkında Bilgi ve Beceri, Sayıların Anlam ve Büyüklüklerini Anlama, Sayılar Hakkında Bilgi ve Beceriyi Hesaplama Durumlarında Kullanma ve Sayıların Eşdeğer Gösterimlerini Kullanma bileşenlerinde ise öğrencilerin soruların çözümünde daha çok kural temelli çözüm yollarını kullandıkları belirlenmiştir. Öneri olarak, sayı hissi konusunun ilgili sınıf programlarında, derslerde ve kitaplarda ele alınıp alınmadığı ya da nasıl ele alındığı, öğrencilerin sayı hissi konusunda mevcut durumlarının daha derinlemesine tespit edilebilmesi için nitel araştırmaların yapılması önerilebilir.

Abstract:
Number sense is briefly referred to be the ability to flexibly use numbers and numerical operations and make reasonable estimates in this regard. The aim of the study is to determine the abilities of pre-school and primary school students related to number sense. The number sense tests were created for pre-school levels (kindergarten age level) and the 1st, 2nd, 3rd, and 4th-grade levels in primary schools, and the current status of students related to the subject was attempted to be determined. In this regard, scan pattern was used as a quantitative research method in the present study. The application of the research was carried out in 9 primary schools and 5 kindergartens in total, 2 primary schools and 1 village school in 2 different districts, in addition to all kindergartens and primary schools in the city center of Tunceli in June of the 2020-2021 academic year. As a result of the implementation, a total of 714 students were reached, 114 in the pre-school, 148 in the 1st grade, 142 in the 2nd grade, 153 in the 3rd grade and 157 in the 4th grade. Number sense tests for pre-school and primary school students, which are among the data collection tools, were developed by the researcher. Number sense components were accepted as "Knowledge and Skills About Numbers, Knowledge and Skills About Operations, Understanding the Meaning and Size of Numbers, Using Knowledge and Skills About Numbers in Calculation, Flexible Calculation and Counting Strategies, Measurement References, and Using Equivalent Representations of Numbers". The total number of the questions of the final tests developed as a measurement tool and their  Kr-20 reliability values are as the following: Preschool number sense test (9 items) Kr-20 value was 0.858, 1st-grade number sense test (23 items) Kr-20 value was 0.878, 2nd-grade number sense test (23 items) Kr-20 value was 0.860, 3rd-grade number sense test (24 items) Kr-20 value was 0.853, and finally, 4th-grade number sense test (23 items) Kr-20 value was 0.817. In the data analysis, the items included in the number sense tests were coded as the right answer given using number sense skills, the right answer given using the rule and operation-based methods, the answer to the wrong answer given using number sense skills, the answer to the wrong answer given making the rule and operation-based solutions, and blank answers. When the findings of the research were analyzed, the following three results were found in general: (1) Children from every class level more often prefer rule-based solution methods relative to number sense-based solution methods. (2) As the class level increases, the number of students who apply to rule-based solutions decreases while the number of those going for number sense-based solutions gets higher. In other words, as the class level increases, children's number sense skills increase as well. (3) Attitudes of children towards using number sense-based solutions vary depending on the components. When children's performances based on number sense components were examined, they were determined to demonstrate their number sense-based solutions in the components of "Knowledge and Skills About Numbers" and "Measurement References" at most. In the questions included in the component of "Flexible Calculation and Counting Strategies", the distribution of the number sense-based solutions and the rule-based solutions was more balanced while the number sense performance of children was found low. It was indicated that children rather preferred rule-based solutions in the components of Knowledge and Skills About Operations, Understanding the Meaning and Size of Numbers, Using Knowledge and Skills About Numbers in Calculation, and Using Equivalent Representations of Numbers. Qualitative research should be conducted to determine whether or how the subject of number sense is addressed in the related class curriculum, lessons and textbooks, and the current status of children regarding number sense in detail.