Nükleer enerji ve çevresel etkilerine yönelik tutum ölçeği geliştirme: Geçerlik ve güvenirlik çalışması
Development of attitude scale for nuclear energy and environmental impacts: Stability and reliability study
Yazar: ALİ GÜNEY
Danışman: YRD. DOÇ. DR. BAŞTÜRK KAYA
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Ortaöğretim Fen ve Matematik Alanları Eğitimi Ana Bilim Dalı / Biyoloji Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Nükleer enerji = Nuclear energy ; Tutum ölçekleri = Attitude scales ; Tutumlar = Attitudes ; Çevre eğitimi = Environmental education ; Çevresel etki = Environmental impact ; Ölçek geliştirme = Scale development ; Ölçekler = Scales ; Öğrenci tutumu = Student attitude ; Üniversite öğrencileri = University students

Özet:
Bu çalışmada nükleer enerjinin çevresel etkileri üzerine bir tutum ölçeği
geliştirilmiştir. Üniversite öğrencilerinin nükleer enerji ve çevresel etkilerine yönelik
görüşleri belirlenmeye çalışılmıştır.
Geliştirilen ölçek 5'li likert tipi bir tutum ölçeğidir. Ölçek geliştirilme safhası
sonrasında ölçek üzerinde faktör analizi yapılmıştır ve ölçek maddeleri ve boyutları
ile ilgili olarak uyum modeli çalışması yapılmıştır. Ölçek, 37 maddelik taslak ölçek
olarak oluşturulmuştur ve 366 öğrenciye uygulanmıştır. Ayrıca öğrencilerin çeşitli
değişkenler açısından birbiri ile ilişkisi incelenmiştir. Nükleer enerji ve çevresel etkilerine yönelik tutum ölçeği geçerlik ve
güvenirlik çalışmaları kapsamında, genel güvenirlik için analiz öncesi Cronbach
Alpha güvenirlik katsayısı 0,534 olarak hesaplanmıştır. Bu değer küçük olduğundan
ölçekten bir madde çıkarılmış (6.madde) tekrar Cronbach Alpha güvenilirlik
katsayısı hesaplanmıştır. Analiz sonrasında ise 0,600 olarak hesaplanmıştır. Sonuçlar
%95 güven düzeyinde değerlendirilmiştir.
Yapı geçerliği kapsamında açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi sonucunda
taslak ölçek 21 maddelik ölçeğe indirgenmiştir. Veri yapısının faktör analizine uygun
olup olmadığı KMO (Kaiser Meyer Olkin) testi ve Bartlett testi yöntemlerinden
yararlanılarak kontrol edilmiştir. KMO testi değeri 0,833 ve Bartlett testi 12961,270
(p<0,05) olarak bulunmuştur.
Elde edilen 20 maddelik nükleer enerji ve çevresel etkilerine yönelik tutum
ölçeği 4 faktörden oluşmaktadır. Bu boyutlar "Çevre okuryazarlığı", "Bilgi",
"Duyuşsal" ve "Önem" boyutlarıdır. Dört boyuttan oluşan nükleer enerji ve çevresel
etkilerine yönelik tutum ölçeği tarafından açıklanan toplam varyans miktarı %54,953
olarak belirlenmiştir. Ölçek maddelerinin yük değerleri 0,438 ile 0,741 değerleri
arasında değişmiştir. Ayrıca faktör analizi sonrasında ölçeğin bütününe ve her bir alt
boyutuna ilişkin madde analizi gerçekleştirilmiştir. Ölçeğin bütünü ile alt ölçekleri
arasındaki ve alt ölçeklerin birbirleri arasındaki ilişkilere bakılmış ve bu ilişkilerin
anlamlılık düzeyleri incelenmiştir. Faktör analizi ile 20 maddeye indirilen ölçek,
doğrulayıcı faktör analizi ile kurulan modellerin verilere uyumu incelenmiştir.
Doğrulayıcı faktör analizi kapsamında, χ2
/df (ki-kare/serbestlik derecesi) değeri 1,88
olarak bulunmuştur ki bu sonuç modelin kabul edilebilir uyuma sahip olduğunu
göstermektedir. Modelin RMSEA değeri 0,049, GFI değeri 0,92, AGFI değeri 0,84,
RMR uyum indeksi 0,064 ve SRMR uyum indeksi 0,051, NFI değeri 0,87, NNFI
değeri 0,92 ve CFI değeri 0,93 değerine sahip olduğu görülmektedir. Araştırma
sonucunda, geçerli ve güvenilir bir nükleer enerji ve çevresel etkilerine yönelik
tutum ölçeği geliştirilmiştir. Bununla birlikte nükleer enerji ve çevresel etkilerine
yönelik tutum ile cinsiyet, akademik başarı, bölüm faktörleri incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Çevre Eğitimi, Nükleer Enerji, Çevresel Etki, Ölçek
Geliştirme, Faktör Analizi, Uyum Modeli (LISREL)

Abstract:
This study, an attitude scale on the environmental effects of nuclear energy was
developed. University students have been tried to determine their views on nuclear
energy and environmental effects.
The developed scale is a 5 point likert type attitude scale. Factor analysis was
performed on the scale after the development phase of the scale and an adaptation
model study was carried out on the scale items and dimensions. The scale was
formed as a 37-item draft scale and 366 students were applied. In addition, students'
relations with each other in terms of various variables have been examined. Within the scope of attitude scale reliability and reliability studies for nuclear
energy and environmental effects, Cronbach Alpha reliability coefficient before
analysis for general reliability was calculated as 0.534. When this value is small, a
substance is removed from the scale (item 6) and the Cronbach Alpha reliability
coefficient is calculated again. After analysis, it is calculated as 0,600. The results
were evaluated at 95% confidence level.
As a result of exploratory and confirmatory factor analysis within the context
of the structure validity, the draft scale was reduced to a 20-item scale. Whether or
not the data structure is suitable for factor analysis was checked by using the KMO
(Kaiser Meyer Okin) test and Bartlett test methods. The value of the KMO test was
0.833 and the Bartlett test was 12961,270 (p <0.05).
The attitude scale for the 20-item nuclear energy and environmental impacts is
composed of 4 factors. These dimensions are "Environmental literacy", "Knowledge"
and "Affective", "Importance" dimensions. The total amount of variance explained
by attitude scale for nuclear energy and environmental effects of four dimensions
was determined as 54,953%. The load values of the scales vary between 0,438 and
0,741. In addition, after factor analysis, item analysis was performed for the whole
scale and for each sub-dimension. The relationships between the whole scale and the
subscales and subscales were examined and their significance levels were examined.
The scale that was downloaded to 20 items by factor analysis, the compliance
of the models established by confirmatory factor analysis was examined. Within the
confirmatory factor analysis, the value of χ2 / df (chi-square / degree of freedom)
was found to be 1.88, indicating that the model has acceptable fit. The model had an
RMSEA value of 0,049, a GFI value of 0.92, an AGFI value of 0.84, an RMR
compliance index of 0.064 and an SRMR compliance index of 0.051, an NFI value
of 0.87, an NNFI value of 0.92, and a CFI value of 0.93. As a result of the research,
an attitude scale for a valid and reliable nuclear energy and environmental impacts
was developed. However, attitudes toward nuclear energy and environmental impacts
and gender, academic achievement, and departmental factors are examined.

Key Words: Environmental Education, Nuclear Energy, Environmental
Impact, Scale Development, Factor Analysis, Compliance Model (LISREL)