Türkiye'de bebek ölümlerini etkileyen faktörler: Sayma veri modelleri ile karşılaştırmalı bir analiz
Factors affecting infant mortality in Turkey: A comparative analysis with count data models
Yazar: GİZEM KILINÇ
Danışman: PROF. DR. SİBEL SELİM
Manisa Celal Bayar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Ekonometri Ana Bilim Dalı / Ekonometri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Ekonometri = Econometrics
Dizin: Bebek ölümleri = Infant mortality ; Karşılaştırmalı analiz = Comparative analysis ; Regresyon modelleri = Regression models ; Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması = Türkiye Demographic and Health Survey

Özet:
Bebek ölümlülüğü, kalkınmanın en önemli göstergelerinden biridir.
Bebek ölümleri, ülkelerde bölgesel kalkınma ile birlikte değişim göstermekte ve
bu değişimin istatistiksel ve ekonometrik olarak ölçülmesi de önem arz
etmektedir. Bu bağlamda, bu çalışmanın temel amacı, Hacettepe Üniversitesi
Nüfus Etütleri Enstitüsü tarafından hazırlanan, 2013 yılı Türkiye Nüfus ve
Sağlık Araştırması verileri kullanılarak sayma veri regresyon modelleri ile
Türkiye geneli, kentsel ve kırsal kesim için 15-49 yaş arasındaki evli kadınların
bebek ölümlerini etkileyen faktörleri incelemektir. Bu çalışmanın diğer bir
amacı ise sayma veri regresyon modelleri ile elde edilen sonuçların
karşılaştırılarak en iyi analiz yönteminin belirlenmesidir.
Bu çalışmada analizlerde kullanılan bağımlı değişken 0-1 yaş arasındaki
ölen bebek sayılarıdır. Bebek ölümlerini etkileyen açıklayıcı faktörler ise eğitim
düzeyi, varlık endeksi, bölge, yerleşim yeri, annenin ilk doğumdaki yaşı,
hanehalkı büyüklüğü, aile planlaması, arzu edilen çocuk sayısı, akrabalık
ilişkisi, doğum kontrol yöntemi kullanımı, tamamlanmış gebelik sayısı, toplam
ölü doğum, kadının gazete okuma sıklığı, annenin çalışma durumu, evlilik
süresi, evlilik ile ilk doğum arasında geçen süre ve erkeğin çalıştığı sektördür.
Bebek ölümlerinin sayma değişken olarak ifade edildiği bu çalışmada aşırı
yayılımın varlığı test edilmiş ve Poisson, Negatif Binom, Sıfır Yığılmalı Poisson,
Sıfır Yığılmalı Negatif Binom regresyon modelleri karşılaştırılarak en uygun
modelin Negatif Binom regresyon modeli olduğu ortaya çıkmıştır.
Bu çalışmadan elde edilen bulgulara göre, kentsel ve kırsal kesimde
bebek ölümleri ile ilgili farklılıklar olması yanında bebek ölümlerini etkileyen
en önemli değişkenlerin eğitim düzeyi, ailenin varlık durumu, bölge, yerleşim
yeri, hanehalkı büyüklüğü, aile planlaması, arzu edilen çocuk sayısı, akrabalık
ilişkisi, doğum kontrol yöntemi kullanımı, tamamlanmış gebelik sayısı ve
toplam ölü doğum sayısı olduğu bulgusuna ulaşılmıştır.
vii
Anahtar Kelimeler: Bebek Ölümlülüğü, Sayma Veri Regresyon
Modelleri, Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması.

Abstract:
Infant mortality is one of the most important indicators of development.
Infant mortality changes with regional development in countries and it is also
important to measure this change statistically and econometrically. In this
context, the main purpose of this study is to examine the factors affecting the
infant deaths of the married women whose ages range from 15 to 49 for all over
Turkey, urban and rural regions through use of count data regression models
thanks to the data of the 2013 Turkey Demographic and Health Survey
prepared by Hacettepe University Institute of Population Studies. Another
purpose of this study is to determine the best analysis method by comparing the
results obtained with count data regression models.
The dependent variable used in the analyses in this study is the number
of infant deaths the ages of which range from 0 to 1. The explanatory factors
affecting the infant deaths are education level, family wealth status, region,
place of residence, mother's age at first birth, household size, family planning,
desired number of children, relationship between the relatives, use of the
contraceptive method, completed pregnancy number, frequency of reading
newspaper of the women, working status of the women, total stillbirth, duration
of marriage, time between marriage and first birth, the sector in which the man
is working. In this study where infant deaths have been expressed as a count
variable, the existence of the over dispersion has been determined and the
Negative Binomial regression model is the most suitable model by comparing
the Poisson, Negative Binomial, Zero-Inflated Poisson and Zero-Inflated
Negative Binomial regression models.
According to the findings obtained from this study, besides the
differences in infant death in urban and rural areas, the most important
variables affecting infant death are education level, family wealth status,
regions, place of residence, household size, family planning, desired number of
children, relationships of relatives, use of the contraceptive method, completed
pregnancy number and total stillbirth. 
ix
Keywords: Infant Mortality, Count Data Regression Models, Turkey
Demographic and Health Survey.