Büyük Selçuklu döneminde ribatlar ve sosyo-kültürel ve ekonomik fonksiyonları
Ribats and socio-cultural and economic functions in the Great Seljuk period
Yazar: YASEMİN AKYOL
Danışman: PROF. DR. FATİH ERKOÇOĞLU
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Büyük Selçuklu Döneminde Ribatlar ve Sosyo-Kültürel ve Ekonomik Fonksiyonları
Bu tezde Büyük Selçuklu dönemi ribatları ve ribatların sosyal, kültürel, ekonomik ve askerî fonksiyonları ele alınmaktadır. Büyük Selçuklu dönemi ribatlarının tespiti ve bu ribatların sosyal, kültürel, dinî, ekonomik, askerî alanda hizmet veren çok yönlü bir yapı olduğunun ortaya konulması amaçlanmıştır. Dönemin çağdaş ve diğer kaynakları ile modern akademik çalışmalar ışığında nitel araştırma yöntemleri kullanılarak hazırlanmıştır. İslamiyetin cihad anlayışı çerçevesinde şekillenen ribatlar, başlangıçta cihad gönüllülerinin beklediği yerleri ifade etmek için kullanılmıştır. Büyük Selçuklu öncesindeki tarihsel sürecinde Müslüman devletlerin hudut savunma sisteminin önemli bir parçası haline gelen ribatlar; zamanla ileri karakol, medrese, hankah ve kervansaray olarak hizmet veren yapıların genel adı olmuştur. Büyük Selçuklu döneminde ribatlar; kervansaray, hankah ve ileri karakol vazifesi gören fonksiyonel bir yapıdır. Selçuklu dönemi ribatları topluma hizmet anlayışı çerçevesinde genellikle sultanlar ve devlet adamları tarafından inşa edilmiştir. Yol güzergâhları üzerine inşa edilen ribatlar hem bölgenin güvenliğini sağlamış hem de yolcu ihtiyaçlarını karşılamıştır. Dinî, ilmî ve ticari seyahatlerin gerçekleşmesinde ribatlar etkin rol oynamıştır. Selçuklu dönemi ribatları kültürel etkileşimin en yoğun yaşandığı merkezler olduğu gibi ticari faaliyetlerin yürütüldüğü merkezler de olmuştur. Dönemin hankah ribatları hem devlet toplum yakınlaşmasında bir köprü vazifesi görmüş, hem de bir eğitim kurumu gibi faaliyet göstermiştir. Ribatların askeri önemi sadece hudutların savunulmasıyla sınırlandırılmamış, ordular seferleri esnasında konaklamak için ribatlar çevresini tercih etmiştir. Selçuklu döneminde ribatlar; sosyal, ekonomik, dinî ve askerî hayata doğrudan etki eden müesseseler olarak varlık göstermiştir.
Anahtar Kelimeler: Ribat, Kervansaray, Hankah, İleri Karakol, Ticaret, Seyahat, Büyük Selçuklu Devleti.

Abstract:
Ribats and Socio-Cultural and Economic Functions in the Great Seljuk Period
In this thesis, the ribats of the Great Seljuk period and the social, cultural, economic and military functions of the ribats are discussed. It is aimed to determine the ribats of the Great Seljuk period and to reveal that these ribats are a versatile structure serving in the social, cultural, religious, economic and military fields. It has been prepared using qualitative research methods in the light of contemporary and other sources of the period and modern academic studies. Ribats, shaped within the framework of Islam's understanding of jihad, was initially used to express the places where jihad volunteers waited. Ribats, which became an important part of the border defense system of Muslim states in the historical process before the Great Seljuks, became the general name of the structures that served as outposts, madrasahs, khankahs and caravanserais over time. During the Great Seljuk period, ribats were a functional building that served as a caravanserai, a khankah and an outpost. The ribats of the Seljuk period were generally built by sultans and statesmen within the framework of the understanding of service to the society. The ribats built on the road routes both ensured the security of the region and met the needs of passengers. Ribats played an active role in the realization of religious, scientific and commercial travels. The ribats of the Seljuk period were the centers where cultural interaction was most intense, as well as the centers where commercial activities were carried out. The khankah ribats of the period both served as a bridge in the state-society rapprochement and operated as an educational institution. The military importance of the ribats was not limited only to the defense of the borders, but the armies preferred the area around the ribats to stay during their campaigns. Ribats in the Seljuk period; it has existed as institutions that directly affect social, economic, religious and military life.
Keywords: Ribat, Caravanserai, Khankah, Outpost, Trade, Travel, Great Seljuk State.