Sağlık çalışanlarında tamamlayıcı ve alternatif tıp (tat)  
yöntemlerinin kullanım sıklığı ve bu konudaki bilgi, tutum  
ve davranışlarının araştırılması
Survey  of  complementary  and  alternative  medicine  usage  and  knowledge,  attitudes,  behavior  among  healthcare  
workers
Yazar: TOLGA ÜNLÜER
Danışman: YRD. DOÇ. DR. OKTAY SARI ; DOÇ. DR. ÜMİT AYDOĞAN
GATA / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2015
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Tamamlayıcı ve Alternatif Tıp (TAT) yöntemlerine olan ilgi son zamanlarda 
genel popülasyonda ve  hastalar arasında artış  göstermektedir. Buna paralel olarak 
sağlık personelinin TAT yöntemlerine yaklaşımları ve ilgisi artsa da ülkemizde bu 
konuda  yeterli  sayıda çalışma bulunmamaktadır.  Çalışmamızda sağlık personelinin 
TAT kullanım sıklığı, bu konudaki bilgi, tutum ve davranışları ve TAT kullanımı ile 
demografik özellikleri arasında ilişki araştırılmıştır. 
Veriler  araştırmacı  tarafından  literatür  taraması  sonucunda  hazırlanan  ve 
katılımcıların demografik özellikleri ve TAT kullanımı konusundaki bilgi, tutum ve 
davranışlarının  incelendiği  soru  formu  ile  toplanmıştır.  Ayrıca  katılımcılaraTAT 
hakkındaki tutum ve düşüncelerinin değerlendirilmesi için TAT Sağlık İnanış Anketi 
uygulanmıştır.  TAT  Sağlık  İnanış  Anketi,10  sorudan  oluşan  7'li  Likert-tipi  bir 
ölçektir.  Maksimum skor 70'dir ve TAT modalitelerine karşı çok güçlü bir tutumu 
ifade  eder.  35'lik  bir  skor  ise  nötr,  yani  tarafsız  tutumu  ifade  eder.  Verilerin 
değerlendirilmesinde SPSS 15.0 istatistik programı kullanılmıştır. p<0,05 istatistiksel 
olarak anlamlı kabul edildi. 
Kesitsel tipteki bu araştırma için çalışmamıza 311 sağlık personeli katılmıştır. 
Toplamda 102 (%32,8) hekim, 88 (%28,3) hemşire, 17 diş hekimi (%5,5), 27(%8,7) 
teknisyen,  9  (%2,9)  laborant,  7  (%2,3)  biyolog  ve  61  (%19,6) diğer sağlık çalışanı 
vardı.  Çalışmaya  dahil  edilen  katılımcılar,  204  erkek  (%65,6)  ve  107  kadındı 
(%34,4).  Kadın  cinsiyet  ile  tamamlayıcı  tıp  kullanımı  arasında  istatistiksel  olarak 
anlamlı bir yükseklik saptanmıştır  (p0,05). Çalışmaya katılan sağlık personelinin 
%37'si  daha  önce  tamamlayıcı  ve  alternatif  tıp  uygulamalarından  en  az  birini 
kullandıklarını belirtmişlerdir. Sağlık personeli en fazla masaj, akupunktur ve bitkisel 
tedaviler hakkında bilgili idiler.  En az kullanılan yöntemler Ayurveda ve Reiki idi; 
Şiropratik hiç kullanılmamıştı. 
iv 
Sağlık çalışanlarının %88,7'si TAT Sağlık İnanış anketi'ne göre pozitif tutum 
gösterdiği  saptandı.  Ancak  sağlık  çalışanlarının  TAT  yöntemleri  hakkındaki  bilgi 
düzeyleri  düşüktü.  Günümüzde  toplumun  TAT  yöntemlerine  olan  geniş  ilgisi  ve 
sağlık  çalışanlarının  TAT'a  yönelik  olarak  pozitif  tutumları  göz  önünde 
bulundurularak,  bu  yöntemler  hakkında  bilgilendirici  eğitim  verilmesi 
düşünülmelidir.

Abstract:
İnterest  for  complementary  and  alternative  medicine  (CAM)  therapies  has 
been  growing  rapidly  among  population  and  patients.  Although  the  interest  and 
approach  of  healthcare  personel  towards  CAM  is  growing  paralel  with  this,  studies 
about the subject are are not enough in Turkey. The aim of our study was to evaluate 
the  relationship  between  CAM  usage  and  demographic  characteristics  and  to 
investigate the CAM usage, knowledge, attitude and behaviors.  
Data were collected with a questionnaire that was developed by the researcher 
via  searching  of  the  past  studies  and  investigating  the  respondents  demographic 
characteristics and CAM usage, knowledge, attitudes and behavior. Also CHBQ was 
administered to the respondents to evaluate their attitude and thoughts towards CAM. 
CAM Health Belief Questionnaire consisting of 10 items is a seven point, Likert-type 
rating  scale.  The  maximum  possible  score  is  70  that  denotes  a  very  strong  attitude 
towards  CAM  and  a  score  of  35  denotes  neutral  attitude.  All  data  were  analyzed 
using Statistical Package for the social sciences (SPSS) version 15.0. A p value less 
than 0.05 was considered significant. 
311 healthcare workers participated to our study planned as a cross sectional 
survey.  There  were  102  (%32,8)  physicians,  88  (%28,3)  nurses,17  dentists  (%5,5), 
27  (%8,7)  technicians,  9  (%2,9)  laboratory  assistants,7  (%2,3)  biyologist  and  61 
(%19,6) other healthcare workers. Respondents included in the study, were 204 men 
(%65,6) and 107 women (%34,4). Female gender and CAM usage was determined to 
be statistically significant (p<0,05). Thirty seven percent of the respondents reported 
having used any kind of CAM treatments till so far. The best known CAM methods 
were massage, acupuncture and herbal treatments among the healthcare workers. The 
least used methods were Ayurveda and Reiki; Chiropractic was not used at all. 
İt  was  determined  that  the  %88,7  of  healthcare  workers  were  holding  a 
positive  attitude  towards  CAM  according  to  CHBQ.  But  the  knowledge  level  of 
vi 
healthcare workers about CAM was low. Considering the widespread public interest 
in  CAM  methods  and  the  positive  attitudes  of  healthcare  workers  toward  CAM, 
giving  informative  instruction  about  CAM  therapies  to  healthcare  workers  must  be 
taken into account.