Erişkinlerin kolorektal kanserden korunmaya yönelik sağlık inançlarının sağlık arama davranışları ile ilişkisi
The relationship between adults' health beliefs about colorectal cancer prevention and health seeking behaviors
Yazar: SEZER ÖZEN
Danışman: PROF. DR. EMEL YILMAZ
Manisa Celal Bayar Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Cerrahi Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Cerrahi hemşirelik =   ; Kolorektal neoplazmlar = Colorectal neoplasms

Özet:
Amaç: Bu çalışma erişkinlerin kolorektal kanserden (KRK) korunmaya yönelik sağlık inançlarının sağlık arama davranışları ile ilişkisini belirlemek amacıyla yapıldı. 
Gereç ve yöntem: Tanımlayıcı ve kesitsel türdeki bu araştırmaya Türkiye'nin batı bölgesi'ndeki bir şehir hastanesine 50-70 yaş arası KRK tanısı ve kolorektral şikayetler ile başvurmayan 435 hasta alındı. Araştırma verileri Kişisel Bilgi Formu, KRK'den Korunmaya Yönelik Sağlık İnanç Modeli Ölçeği, Sağlık Arama Davranışı Ölçeği (SADÖ), SF-12 Yaşam Kalitesi Ölçeği ve Avrupa Sağlık Etki Ölçeği-EUROHIS (WHOQOL-8.Tr) ile toplandı.
Bulgular: Bireylerin herhangi bir hastalık durumunda öncelikle profesyonel sağlık arama davranışını tercih ettiği saptandı. Sağlık Arama Davranışı Ölçeği toplam puanı ile güven-yarar algısı (rs=0,579, p<0,001) ve sağlık motivasyonu algısı (rs=0,322, p<0,001) alt boyut puanı arasında pozitif yönde orta düzeyde, duyarlılık algısı (rs=0,175, p<0,001) ve ciddiyet algısı (rs=0,119, p=0,013) alt boyut puanı arasında pozitif yönde düşük düzeyde ilişki belirlendi. Online sağlık arama davranışı puanındaki artışın güven-yarar algısı, duyarlılık algısı ve sağlık motivasyonu puanını da artırdığı belirlendi. Ayrıca profesyonel sağlık arama davranışı puanındaki artışın duyarlılık algısı ve sağlık motivasyonu algısı puanlarını artırdığı, SADÖ toplam puanı arttıkça duyarlılık ve ciddiyet algısı puanlarının da arttığı görüldü. 
Sonuç: Araştırma sonucunda bireylerin kolorektal kanserden korunmaya yönelik sağlık inançlarının sağlık arama davranışlarını etkilediği saptandı. Bireylerin KRK'den korunmaya yönelik sağlık inançlarının artırılması için hemşireler ve diğer sağlık profesyonelleri tarafından danışmanlık, eğitim, tarama ve izleme programlarının geliştirilmesi önerilmektedir. 
Anahtar Kelimeler: Kolorektal kanser, sağlık arama davranışı, sağlık inanç modeli, farkındalık, kanser taraması

Abstract:
Objective: This study was conducted to determine the relationship between health beliefs about prevention of colorectal cancer (CRC) and health seeking behaviours of adults.
Materials and Method: This descriptive and cross-sectional study included 435 patients aged 50-70 who did not present with a diagnosis of colorectal cancer (CRC) or colorectal complaints at a city hospital in the western region of Turkey. Research data were collected using the Personal Information Form, Health Belief Model Scale for CRC Prevention, Health Seeking Behavior Scale, SF-12 Quality of Life Scale, and European Health Impact Scale-EUROHIS (WHOQOL-8.Tr).
Results: It was found that individuals primarily preferred professional health-seeking behavior in the event of any illness. There was a moderate positive correlation between the total score of the Health Seeking Behavior Scale and the perception of trust-benefit (rs=0.579, p<0.001) and health motivation (rs=0.322, p<0.001) subscale scores, and a low positive correlation between the perception of sensitivity (rs=0.175, p<0.001) and severity (rs=0.119, p=0.013) subscale scores. An increase in the score of online health-seeking behavior was found to also increase the perception of trust-benefit, sensitivity, and health motivation scores. Furthermore, an increase in the score of professional health-seeking behavior was found to increase the perception of sensitivity and health motivation scores, and as the total score of the Health Seeking Behavior Scale increased, the scores of sensitivity and severity perceptions also increased.
Conclusion: The research concluded that individuals' health beliefs regarding colorectal cancer prevention influence their health-seeking behaviors. To enhance individuals' health beliefs related to CRC prevention, it is recommended that nurses and other healthcare professionals develop counseling, education, screening, and monitoring programs.
Keywords: Colorectal cancer, health-seeking behavior, health belief model, awareness, cancer screening