Düzensiz göçle mücadelede geri kabul anlaşmasının rolü: Türkiye-Avrupa Birliği örneği
The role of readmission agreement in combating irregular migration: The Case of Türkiye-European Union
Yazar: BATUHAN KÖROĞLU
Danışman: PROF. DR. OĞUZHAN GÖKTOLGA
İnönü Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science

Özet:
Göç olgusu insanlık tarihiyle varolagelen bir olgu olup, insan ya da insan kitleleri
ekonomik, sosyal, siyasi, coğrafik vs nedenlerle yer değiştirmektedir.
Düzensiz göç, insanların yasal yollarla bir ülkeden diğerine gitmeden, yasadışı
yollardan veya ülkelerinin yasal çıkış sürelerini aşarak diğer ülkelere gitmesi durumudur. Bu,
hedef ülke açısından sorunlar yaratabilir, çünkü ülkeye yasadışı yollarla gelen insanların
kimliklerinin doğrulanması, iş bulmaları, sağlık hizmetlerine erişimleri, barınmaları ve
benzeri gibi noktalarda devletler zorluk yaşamaktadır.
Kaynak ülke açısından bakıldığında, insanların kendi ülkelerini terk etmek
istediklerinde gidecekleri ülkeye vize, pasaport ve diğer yasal prosedürlere uyarak gitmeleri
gerekir. Ancak, bu prosedürlere uyulmadan, yasadışı yollarla ülkeden çıkış yapmak
isteyenler, ülkelerinin yasalarını ihlal ederek başka ülkelere gitmek
isteyebilirler/gitmektedirler. Bunun birçok nedeni olabilir, örneğin; ekonomik fırsatlar, siyasi
baskı, temel hak ve özgürlükler konusunda kaynak ülkenin üzerine düşenleri yerine
getirmemesi veya deprem, heyelan, sel gibi yıkım sebepleriyle insanlar ülkelerini terk etmek
zorunda kalabilirler.
Transit ülke açısından bakıldığında, insanlar hedef ülkeye ulaşmak için transit ülkeleri
bir geçiş noktası olarak kullanabilirler. Bu durumda, transit ülkelerdeki insan hakları, sağlık,
güvenlik ve benzeri gibi temel ihtiyaçları karşılanmayabilir. Transit ülkelerde insanların kalış
süreleri sınırlıdır ve hedef ülkeye gitmek için tekrar yasadışı yollarla seyahat etmeleri
gerekebilir.
Bu noktada düzensiz göçle mücadelenin en etkili araçlarından biri olan geri kabul
anlaşmaları, bir ülkede yasadışı şekilde bulunan insan kitlesi ya da kişilerin anlaşmaya taraf
diğer ülkeye ya da bahse konu ülkeye gelirken rotası üzerinde bulunan ülkeye anlaşmada belirtilen koşullarda emniyetli olacak durumda geri gönderilmesini sağlayan bir
mekanizmadır.
Geri kabul anlaşmalarının amacı, hem kaynak ülkelerin hem de hedef ülkelerin
çıkarlarını korumaktır. Kaynak ülkeler, göçmenlerin geri gönderilmesi ile ülkelerindeki
nüfus kaybını önlemek isterken, hedef ülkeler de düzensiz göçmenlerin yarattığı toplumsal
ve ekonomik sorunları minimize etmek isterler.
Düzensiz göçle en önemli mücadele araçlarından birisi olan geri kabul anlaşmaları ele
alınan bu çalışma üç bölümden meydana gelmektedir. Birinci bölümde göç kavramına
değinilerek göç çeşitleri detaylandırılmaktadır. Ayrıca bu bölümde düzensiz göç kavramı
incelenerek konunun kavramsal çerçevesi çizilmektedir. İkinci bölümde geri kabul
anlaşmaları, üçüncü bölümde ise Avrupa Birliği'nin Türkiye ile yaptığı geri kabul
anlaşmaları değerlendirilecektir. Çalışmanın yazılış amacı litetatürdeki eksiklik göz önünde
bulundurularak özellikle 2011 Suriye iç savaşından kaynaklanan düzensiz göçmen akımına
hazırlıksız yakalanan Türkiye'nin bu mücadelede Avrupa Birliğiyle yapmış olduğu geri
kabul anlaşmaları (18 Mart Mutabakatı gibi) üzerinden neler yaptığını tespit edip; düzensiz
göçle mücadelenin Türkiye'nin ve Dünyanın en büyük sorunlarından biri olduğunu izah
etmeye çalışmaktır.
Anahtar Sözcükler: Düzensiz Göç, Türkiye, Avrupa Birliği, Geri Kabul Anlaşması

Abstract:
Migration is a phenomenon that has existed throughout history of humanity, and in this
study, people or masses of people are displaced due to economic, social, political,
geographical etc. reasons.
Irregular migration is the situation where people go to other countries illegally or by
exceeding the legal exit times of their countries, instead of going from one country to another
legally. This may create problems for the country of destination because states face
difficulties in verifying the identity of people who come to the country illegally, finding jobs,
accessing health services, providing shelter and so on.
From the country of origin perspective, when people want to leave their home country,
they need to go to the destination country with visas, passports and other legal procedures.
However, those who want to leave the country illegally without complying with these
procedures may want to go to other countries in violation of the laws of their country, and
they do. There can be many causations for this, for example, people may be forced to leave
their country for reasons such as economic opportunities, political oppressions, human rights
violations, war or natural disasters.
From a country of transit perspective, people may use these countries as a waypoint to
reach the country of destination. In this case, their basic needs such as human rights, health,
security, etc. may not be catered in country of transit. Irregular migrant's stay in countries of
transit is limited and they may need to travel illegally again to reach the country of
destination.
At this point, readmission agreements, which are one of the most effective means of
combating irregular migration, are agreements that ensure the safe return of irregular
migrants in a country to the country of origin or the country they last transited through, within
the framework of the conditions and rules set in the agreement. The goal of readmission agreements is to protect the interests of both countries of origin and destination. While the
countries of origin want to prevent population loss in their countries through the return of
migrants, countries of destination want to minimize the social and economic problems caused
by irregular migrants.
This study, which deals with readmission agreements, one of the most important means
to combat irregular migration, consists of three parts. In the first part, the concept of
migration is touched on and the types of migration are detailed. In addition, the concept of
irregular migration is examined in this part and the conceptual framework of the subject is
drawn. In the second part, readmission agreements and in the third part, readmission
agreements between the European Union and Türkiye will be evaluated. The aim of the study
is to determine what Türkiye, which was caught off guard by the irregular migrant influx
arising from the 2011 Syrian Civil War, has done in this combat through readmission
agreements (like the March 18 Agreement) with the European Union and to try to explain
that the combating irregular migration is one of the biggest problems of Türkiye and the
World.
Keywords: Irregular Migration, Türkiye, European Union, Readmission Agreement