Lokal ileri evre rektal adenokarsinomda MR görüntüleme parametrelerinin metastatik hastalık ile ilişkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of MR imaging parameters in relation to metastatic disease in locally advanced rectal adenocarcinoma
Yazar: SİNAN ÜNAL
Danışman: DOÇ. DR. ŞEBNEM KARASU
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / İzmir Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Radyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Radyoloji ve Nükleer Tıp = Radiology and Nuclear Medicine

Özet:
Giriş ve Amaç
Rektum kanseri tüm dünyada önemli bir mortalite ve morbidite sebebidir. Tanısında fizik muayene ve görüntüleme yöntemleri büyük önem taşımaktadır. Manyetik rezonans görüntüleme (MRG)  rektumdaki tümörün tanısında ve lokal evrelemesinde önemli bir rol oynamaktadır. Metastatik hastalık ise ultrasonografi, bilgisayarlı tomografi (BT), pozitron emisyon tomografi (PET-BT) ve MRG gibi yöntemler ile değerlendirilmektedir. Çalışmamızda rektum kanserli olgularda gelişen metastatik hastalığın, tümörün MR görüntüleme parametreleri ile ilişkili olup olmadığının araştırılması ve bu parametrelerin metastatik hastalığı öngörmede kullanılıp kullanılamayacağının saptanması amaçlanmaktadır. 
Gereç ve Yöntem
2015-2022 yılları arasında İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi Radyoloji ABD'da rektum adenokarsinomu tanısı ile MR görüntüleme yapılmış olgular saptandı.  Bu olgulardan en az 6 aylık süreçte çeşitli görüntüleme yöntemleri ile takip edilen olgular çalışmaya dahil edildi. Olguların yaşı, cinsiyeti, tümörlerin lokalizasyonu, boyutu, anal kanal invazyonu,  mezorektal yağ doku ve mezorektal fasya (MRF) invazyonu, ekstramural venöz invazyon (EMVİ), ADC değeri, çevresel ve uzak lenf nodu metastazı varlığı, eş zamanlı (senkron) ve/veya takip sürecinde yeni ortaya çıkan (metakron) metastatik lezyon varlığı değerlendirildi. Tümörün lokal MRG parametreleri, senkron, metakron ve total metastatik hastalık varlığı ile istatistiksel yöntemler ile karşılaştırıldı. p<0,005 değeri istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi. 
Bulgular
Yirmi üç (%39,7) kadın ve 35 (%60,3) erkek olmak üzere toplam 58 olgu çalışmaya dahil edildi. Yaş ortalaması 60,84±9,85 (38-77) idi. Tümörlerin T evresi olguların 44'ünde (%75,9) T3, 14'ünde (%24,1) T4 olup çoğunluğu (%68,9) proksimal ve orta rektumda lokalizeydi. Tümör boyutu 32-102 mm arasında değişmekteydi ve ortalama tümör boyutu 58,77±16,49 olarak saptandı. Olguların yarısında (n=29) tümör mezorektal fasyaya invaze idi. Mezorektal fasyaya invaze olmayan tümörlerin mezorektal fasyaya olan uzaklığı 3 mm ile 22 mm arasında değişmekteydi ve ortalama uzaklık 9,58±5,19 mm idi. Yirmidokuz (%50,9) olguda tümörün ekstramural venöz invazyonu, altı (%10,3) olguda ise anal kanal invazyonu saptandı. Tümörlerde ortalama ADC değeri 0,89±0,10 idi. Lenf nodlarının MR evrelemesi (MRLN) 19 (%32,8) olguda N1, 39 (%67,2) olguda N2 olarak saptandı. Olguların 32 (%55,2)'sinde uzak organ veya ekstramezorektal lenf nodu metastazı vardı. Uzak organ metastazı olanların 12 (%20,7)'sinde senkron, 12 (%20,7)'sinde ise metakron metastaz saptandı. Çalışmamızda mezorektal fasyaya olan uzaklığının 8,9 mm ve altında olduğu grupta, 9 mm ve üzerinde olan gruba göre istatistiksel olarak anlamlı oranda daha fazla senkron (p=0,041) ve metakron (p=0,005) metastaz saptandı. Ayrıca ADC değeri 0,91 ve altında olan grupta, üzerinde olan gruba göre istatistiksel olarak anlamlı oranda daha fazla senkron (p=0,001), metakron (p=0,001) metastaz ve N2 lenf nodu metastazı (p=0,009) saptandı.
Tartışma ve Sonuç
MR görüntüleme rektum kanserinin tanı ve lokal evrelemesinde önemli bir role sahiptir. MRG'de rektumdaki tümörün mezorektal fasyaya yakın olması ve difüzyon ağırlıklı görüntülemede ADC değerlerinin düşük olması metastatik hastalık gelişimini öngördürmede kullanılabilecek parametrelerdir. Bu olgularda olası senkron ve/veya metakron metastatik hastalık gelişimi açısından yakın izlem yapılmasının yararlı olabileceği düşünülmüştür.      
Anahtar kelimeler: Rektum kanseri, manyetik rezonans görüntüleme, metastaz

Abstract:
Rectal cancer is an important cause of mortality and morbidity worldwide. Physical examination and imaging methods are of great importance in its diagnosis. Magnetic resonance imaging (MRI) plays an important role in the diagnosis and local staging of rectal tumors. Metastatic disease is evaluated by ultrasonography, computed tomography (CT), positron emission tomography (PET-BT) and MRI. The aim of this study was to investigate whether metastatic disease in patients with rectal cancer is associated with MR imaging parameters of the tumor and to determine whether these parameters can be used to predict metastatic disease. 
Materials and Methods
Patients who underwent MR imaging with the diagnosis of adenocarcinoma of the rectum between 2015 and 2022 at İzmir Kâtip Çelebi University Atatürk Training and Research Hospital, Department of Radiology were identified.  Among these cases, those who were followed up with various imaging modalities for at least 6 months were included in the study. Age, gender, tumor localization, size, anal canal invasion, mesorectal fatty tissue and mesorectal fascia (MRF) invasion, extramural venous invasion (EMVI), ADC value, presence of peripheral and distant lymph node metastasis, presence of concurrent (synchronous) and/or newly emerging (metachronous) metastatic lesions during follow-up were evaluated. Local MRI parameters of the tumor were compared with the presence of synchronous, metachronous and total metastatic disease using statistical methods. p<0.005 was considered statistically significant. 
Results
Twenty-three (39.7%) women and 35 (60.3%) men, totaling 58 patients were included in the study. The mean age was 60.84±9.85 years (38-77). The T stage of the tumors was T3 in 44 cases (75.9%), T4 in 14 cases (24.1%) and the majority (68.9%) were localized in the proximal and middle rectum. The tumor size ranged between 32-102 mm and the mean tumor size was 58.77±16.49. In half of the cases (n=29), the tumor invaded the mesorectal fascia. The distance to the mesorectal fascia of the tumors not invading the mesorectal fascia ranged between 3 mm and 22 mm and the mean distance was 9.58±5.19 mm. Extramural venous invasion was detected in twenty-nine cases (50.9%) and anal canal invasion was detected in six cases (10.3%). The mean ADC value of the tumors was 0.89±0.10. MR staging of lymph nodes (MRLN) was N1 in 19 (32.8%) cases and N2 in 39 (67.2%) cases. Distant organ or extramesorectal lymph node metastasis was present in 32 (55.2%) cases. Synchronous metastasis was detected in 12 (20.7%) and metachronous metastasis was detected in 12 (20.7%) patients with distant organ metastasis. In our study, there were statistically significantly more synchronous (p=0.041) and metachronous (p=0.005) metastases in the group with a distance of 8.9 mm or less from the mesorectal fascia than in the group with a distance of 9 mm or more. In addition, there were significantly more synchronous (p=0.001) and metachronous (p=0.001) metastases and N2 lymph node metastases (p=0.009) in the group with an ADC value of 0.91 and below than in the group with an ADC value above 0.91.
Conclusion
MR imaging has an important role in the diagnosis and local staging of rectal cancer. The proximity of the rectal tumor to the mesorectal fascia on MRI and low ADC values on diffusion-weighted imaging are parameters that can be used to predict the development of metastatic disease. In these cases, close follow-up for possible synchronous and/or metachronous metastatic disease development may be useful.      
Keywords: Rectal cancer, magnetic resonance imaging, metastasis