İbnu'ş-Şecerî ve el-Emâlî adlı eserinin belâgat açısından incelenmesi
Ibn al-Shajarî and the anlysis of his book "al-Amâlî" with a rhetorical perspective
Yazar: HÜSEYİN ERSÖNMEZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ İZZET MARANGOZOĞLU
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Din = Religion ; Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature
Dizin: Arapça = Arabic ; Belagat = Eloquence ; El-Emali = Al-Emali ; İbnu'ş-Şeceri = Ibn al-Shajari ; İbnu'ş-Şeceri = Ibn al-Shajari

Özet:
Bu çalışmamızda Arap dili alanında yazılmış en önemli emâlî türü eserlerden olan İbnu'ş-Şecerî'nin el-Emâlî adlı eseri ele alınmıştır. Yazdırmak, dikte ettirmek anlamlarına gelen imlâ kelimesinin çoğulu olan emâlî genel olarak şu şekilde tarif edilebilir: "Bir âlimin belli günlerde başta hadis olmak üzere Arap dili, tefsir, fıkıh ve diğer ilimlerle ilgili bilgilerini ders halkasındaki öğrencilerine yazdırmasıyla ortaya çıkan bir eser türüdür." Muhaddislerden sonra en çok emâlî türü eser ortaya koyanlar Arap dili âlimleridir. Bu âlimler eserlerinde lugat ve nahiv konularını esas almakla birlikte imlâ esnasında kimi zaman ayetlerin tefsirine, hadislerin şerhine ve meşhur şairlerin şiirlerine de yer vermişlerdir. Bu anlamda İbnu'ş-Şecerî de el-Emâlî'sinde başta sarf, nahiv ve belâgat olmak üzere Arap dilinin bütün alanlarına değinmiştir.
Çalışmamızda ilk olarak el-Emâlî'nin genel özellikleri, imlâ süreci, müellifin eserdeki metodu ve eserde işlenen konular ele alınmıştır. Daha sonra eserin kaynakları, eserden istifade edenler ve bu eser üzerine yapılmış çalışmalar tespit edilmeye çalışılmıştır. Bunun yanı sıra el-Emâlî'de ele alınan belâgat konuları meânî, beyân ve bedî' başlıkları altında işlenmiş, müellifin ve diğer belâgatçıların görüşleri kıyaslanarak değerlendirilmiştir.

Anahtar kelimeler: İbnu'ş-Şecerî, Emâlî, Meclis, Belâgat

Abstract:
This study deals with al-Amālī of Ibn al- Shajarī which is one of the most important examples of them. Amālī, which is plural of imlā that means dictation, is a kind of book which is written by the author's students. It includes information about (mostly) hadith, Arabic language, interpretation of Qur'an, Islamic law and other religious sciences. In perspective of number, the second most written Amālī works are belongs to Arabic scholars after hadith scholars. The Arabic scholars mostly mentions about lexicology, grammar and in addition these two topics interpretations of ayahs, explanations of hadiths, wise words and poems of Arabic philosophers, poets and preachers. In this sense, al-Amālī of Ibn al- Shajarī mentions every aspects of Arabic language mainly notably morphology, syntax, rhetoric.
At first in the study, features, process of writing, method, and topics of Amālī have been discussed. Beside, sources, effects of the book, and other research about it have been examined. In addition, rhetoric issues that are handled in al-Amālī are discussed into three parts of rhetoric: al-maānī, al-bayān and al-badī' and it has comparison with other rhetoric scholars' ideas.

Keywords: Ibn al-Shajarī, Amālī, Majālis, Ibn al-Shajarī, Rhetoric