Farklı ekstraksiyon yöntemlerinin çörekotu (Nigella sativa L.) yağının timokinon içeriği ve bazı kalite parametreleri üzerine etkisi
The effect of different extraction methods on thymoquinone content of black cumin (Nigella sativa L.) oil and some quality parameters
Yazar: ORKAN CAN
Danışman: DOÇ. DR. AHMET ÜNVER
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Gıda Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Gıda Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Gıda Mühendisliği = Food Engineering
Dizin: Nigella sativa L. = Nigella sativa L. ; Soğuk sıkım = Cold pressed ; Süperkritik karbon dioksit = Supercritical carbon dioxide ; Timokinon = Thymoquinone ; Çörekotu = Nigella ; Özütleme = Extraction

Özet:
Bu tez çalışmasında halk arasında çörekotu olarak bilinen Nigella sativa L. tohumunu süperkritik CO2 ekstraksiyonu, soğuk sıkım ekstraksiyonu, soxhlet ekstrasksiyonu ve süperkritik CO2 ekstraksiyon (Yardımcı çözgen: Etanol) yöntemleriyle elde edilen ekstraktlarının timokinon içeriği ve bazı kalite parametreleri kıyaslanmıştır. Yüzde serbest yağ asitliği, timokinon miktarı, yağ asitleri kompozisyonu ve oksidasyona karşı dayanıklığın belirlenmesi amacı indüksiyon periyodu ve 600C'de 30 gün süre ile fırın testi uygulanmış olup, depolama sürecinin farklı aşamalarında çörekotu ekstraktlarının peroksit değerleri izlenmiştir. Elde edilen ekstraktların timokinon miktarı en yüksek SK-CO2 ekstraksiyonu ile elde edilen ekstraktlarda (18.0229 mg/gr), en düşük ise SK-CO2 ekstraksiyonu (Yardımcı çözgen: Etanol) ile elde edilen ekstraktlarda (2.6314 mg/gr) tespit edilmiştir. Serbest yağ asitliği en yüksek soxhlet ekstraksiyonu örneklerinde (%46.10), en düşük ise soğuk sıkım örneklerinde (%4.43) tespit edilmiştir. Soğuk sıkım örnekleri ve soxhlet ekstraksiyonu örneklerinin indüksiyon periyodu sonuçları sırasıyla, 9.27 saat ve 6.57 saat olarak belirlenmiştir. Her iki Süperkritik CO2 yönteminde ise indüksiyon periyodu değerli ölçülememiştir. 30 günlük depolamanın (60C) ardından dört farklı yöntemle elde edilen ekstraktların peroksit değerleri incelendiğinde, her bir ekstraktın farklı karakter gösterdiği, kiminin depolama sürecinde peroksit değerinde azalma kiminin ise artma eğilimi gösterdiği gözlenmiştir.
Elde edilen verilere göre, SK-CO2 ekstraksiyon yöntemi ile elde edilen timokinon miktarının diğer ekstraksiyon yöntemlerinden elde edilen ekstraktlara göre yüksek miktarda olduğu tespit edilmiştir. 
Çörekotunun timokinon içeriği sağladığı foksiyonel özellikler açısından da dikkat çekmektedir. Timokinonun SK-CO2 ekstraksiyonu ile elde edilen ekstraktta, diğer ekstrakt yöntemlerine kıyasla daha yüksek oranda edilebildiği görülmüştür. Elde edilen verilere göre timokinon ekstraksiyonu ya da saflaştırılması amacına yönelik olarak SK-CO2 ekstraksiyonu önerilebilir.

Abstract:
In this thesis, the thymoquinone content and some quality parameters of the extracts of Nigella sativa L. seed, known as black cumin, obtained by supercritical CO2 extraction, cold-pressed extraction, soxhlet extraction and SCO2 extraction (Co-solvent: Ethanol) methods were compared. In order to determine the percent free fatty acid, thymoquinone content, fatty acid composition and resistance to oxidation, the induction period and the oven test at 600C for 30 days were applied. The thymoquinone amount of the extracts obtained was highest in the extracts obtained by SCO2 extraction (18.0229 mg/gr), and the lowest in the extracts obtained by SCO2 extraction (Co-solvent: Ethanol) (2.6314 mg/gr). The highest free fatty acid value was found in soxhlet extraction samples (46.10%) and the lowest in cold pressed samples (4.43%). Induction period results of cold pressed samples and soxhlet extraction samples were determined as 9.27 hours and 6.57 hours, respectively. In both supercritical CO2 methods, the induction period could not be measured. When the peroxide values of the extracts obtained by four different methods after 30 days of storage (60C) were examined, it was observed that each extract showed a different character, some tended to decrease in the peroxide value during the storage period, and some showed an increasing tendency.
According to the data obtained, it was determined that the amount of thymoquinone obtained by the SCO2 extraction method was higher than the extracts obtained from other extraction methods.
The thymoquinone content of black cumin also draws attention in terms of the functional properties it provides. It has been observed that thymoquinone can be obtained at a higher yield in the extract obtained by SCO2 extraction compared to other extract methods. According to the data obtained, SCO2 extraction can be recommended for the purpose of thymoquinone extraction or purification.