Mizaç ile obezite, fiziksel aktivite düzeyi ve yeme davranışı ilişkisi
The relationship between temperament and obesity, physical activity level and eating behavior
Yazar: SERKAN PAÇACI
Danışman: PROF. DR. MEHMET GÜNAY
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Antrenörlük Eğitimi Ana Bilim Dalı / Antrenman ve Hareket Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Spor = Sports

Özet:
Çalışmanın birincil amacı, mizacın, obezite, fiziksel aktivite düzeyi ve yeme davranışı üzerine etkisinin incelenmesi, ikincil amaç adolesan dönemdeki obezite prevalansının belirlenmesidir. Çalışma, yaşları 14-17 arası değişen lise öğrencilerinden, 261 erkek ve 444 kız, toplam 705 katılımcı üzerinde yürütüldü. Ölçeklerin yapı geçerliliği doğrulayıcı faktör analizi ile incelendi. Mizaç ölçeğine ait dört boyutun obezite, fiziksel aktivite düzeyi ve yeme davranışı boyutları ile nedensellik yapısı yol analizi ile incelendi ve hesaplama yöntemi olarak maksimum olabilirlik kullanıldı. Önem düzeyi p<0,005 alındı. Katılımcıların vücut kitle indeksi (VKİ) değerleri yüzdelik dilimlere dönüştürüldü ve boy, vücut ağırlığı ile VKİ' lerine ait persentil eğrileri LMS metodu kullanılarak oluşturuldu. Kiloluluk (fazla kilo+obezite) durumu için prevalans, erkeklerde %14,57, kızlarda %14,71' dir. En yüksek kiloluluk seviyesi 14 yaş kız (%15,10), en düşük 17 yaş erkeklere (%13,47) aittir. VKİ üzerine yenilik arayışının (YA) hiçbir etkisi bulunmazken zarardan kaçınmanın (ZK) ve sebat etmenin (SE) erkekler üzerine negatif etkisi bulundu (p<0,05). Fiziksel aktivite düzeyi üzerine ZK' nin tüm yaş gruplarında negatif etki, SE' nin ise erkekler üzerine pozitif etkisi vardı (p<0,05). Dışsal ve duygusal yeme üzerine YA' nın erkek ve kızlarda pozitif etkisi bulundu (p<0,005). Sonuç olarak, mizacın kiloluluk durumu üzerine etkisi ile ilgili daha fazla çalışmaya ihtiyaç vardır. Ancak mizaca göre fiziksel aktivite reçetelendirilebilir ve yeme kontrolü için farklı stratejiler geliştirilebilir.

Abstract:
The primary aim of the study is to investigate the effect of temperament on obesity, physical activity level and eating behavior. Second aim is to determine the prevalence of obesity in adolescent. The study was conducted on 705 high school students aged between 14 and 17 year-old, 261 boys, 444 girls. The construct validity of scales was confirmed through confirmatory factor analysis. Causality structure between four dimensions of temperament scale and dimensions of obesity, physical activity level, and eating behavior was examined with path analysis. Maximum likelihood was used as an estimation method. Significance value was p<0.05. Body mass index (BMI) was converted into percentile. Percentile curve of height, body weight, BMI were formed with LMS. The prevalence overweight (overweight+obesity) is 14.57% for boys, 14.71% for girls. The highest overweight level belongs to 14-year-old girls (15.10%), the lowest for 17-year-old boys (13.47%). While novelty seeking (NS) had no effect on BMI, harm avoidance (HA) and persistence (P) had negative effect on the boys (p<0.05). There was negative effect of HA on physical activity level in all ages and positive effect of P on the boys (p<0.05). Positive effect of NS on external and emotional eating was found on the boys and girls (p<0.005). Finally, more studies on the effect of temperament on overweight weight status are required. However, physical activity can be prescribed according to temperament. Different strategies can be developed for food control.