Tarihsel süreçte mimari katmanlaşmanın yerel bir örneği: Büyükada
In the historical process a local example of architectural stratification: Büyükada
Yazar: AMİL FARUK GEZEN
Danışman: PROF. DR. ŞENGÜL ÖYMEN GÜR
Beykent Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
İnsan ürünü olan yapılı çevre, tarihsel süreç boyunca sosyo-kültürel, ekonomik ve teknolojik dinamiklerin doğal dinamiklerle birleşerek yere bir yansıması olarak şekillenmektedir. Bu dinamiklerin dönemlere göre değişmesiyle yapılı çevre üzerinde çeşitli katmanlar oluşur. Her yerin kendine özgü dönemsel değişim eşikleri arasında oluşan katmanlar üzerinden gerçekleştirilecek gözlemler, o yerin oluşum öyküsünü anlatan argümanlar sunar. Ancak bu gözlemleri yapabilmek için, katmanlarını bir palimpsest gibi koruyan bir alan seçmek gerekmektedir.
Bu çalışma, barındırdığı çok kültürlü sosyal yapı ve geçirdiği dönemsel değişimler dolayısıyla çok katmanlı bir yerleşim birimi olan ve katmanlarını koruyan Büyükada örneklem alanı üzerinde yapılı çevrede gerçekleşen değişimleri palimpsest kavramı rehberliğinde okumayı ve sınıflandırmayı amaçlamıştır. Çalışmada, önce yapılı çevrenin değişim süreçleri bölgeye özgü değişim eşikleri üzerinden sınıflandırılarak irdelenmiş; ardından katmanlaşma bağlamında değişim incelemeleri ise alan, yapı ve toponimi üçayağı üzerinde kurulan ölçekler yardımıyla gerçekleştirilmiş, son olarak ise anlamlandırılabilen katmanlı birliktelikler saptanmış ve tüm bu süreçte sentezlenen bilgiler kavramın kuramsal ışığında yorumlanmıştır. Bu doğrultuda gerçekleştirilen alan araştırmalarıyla palimpsest kavramının çok katmanlı bir yerleşim biriminde bir araştırma aracı olarak kullanımı önerilmiştir. Araştırmalar sonucunda elde edilen bilgiler, katmanların korunması adına ne gibi öneriler getirileceğini düşünmeye yönelik aydınlatıcı mesajlar taşımaktadır.

Abstract:
The built environment, a human product, has been shaped to reflect socio-cultural, economic, and technological dynamics, combined with natural dynamics throughout the historical process. As these dynamics change according to periods, various strata are formed in the built environment. Likewise, as these dynamics change according to periods, different strata are included in the built environment. Observations to be made through the strata formed between the periodical change thresholds specific to each place offer arguments that tell the story of the formation of that place. However, choosing an area that preserves its strata like a palimpsest is necessary to make these observations.
           This study aims to read and classify the changes in the built environment in the sample area of Princess Island. This multi-layered settlement preserves its layers due to its multicultural social structure and periodic changes under the guidance of the palimpsest concept. In the study, at first, the change processes of the built environment were examined by classifying them according to the change thresholds specific to the region. Then, analysis of change in the context of stratification was carried out with the help of scales established on the triangle of area, structure, and toponymy. Finally, stratified associations that can be interpreted have been identified, and the information synthesized throughout this process has been interpreted under the theoretical light of the concept. The Palimpsest concept as a research tool in a multi-layered settlement is proposed for the field studies carried out in this direction. The information obtained from the research carries enlightening messages to consider what suggestions can be set forth to protect the layers. Along with field studies carried out in this direction, the use of the concept of palimpsest is suggested as a research tool in multi-layered settlements. The information obtained from the research carries enlightening messages to consider what suggestions can be made to protect the layers.