Şebaşek-afganistan yeraltı kömür madeni işletmesinde uygun üretim yönteminin bilgisayar destekli seçimi
Computer-aided selection of appropriate mining method for shabashak-afghanistan underground coal mine
Yazar: RAHIMULLAH JALALI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ YAVUZ SELİM DURUTÜRK
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Maden Ana Bilim Dalı / Maden Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Maden Mühendisliği ve Madencilik = Mining Engineering and Mining

Özet:
Madencilik işletmesinin temeli, madenciliğin ekonomik verimliliğini en üst düzeye çıkarmak amacıyla gerekli üretim yönteminin seçimidir. Özellikle mevcut piyasada kömür hammaddesi fiyatlarının düşmesi ve madencilik maliyetlerinin (madencilik teknolojisinin) artmasıyla birlikte, doğru üretim yönteminin seçilmesi, madencilik faaliyetlerinin devamını sağlamak için kritik bir öneme sahiptir. Uygun üretim yönteminin en önemli amacı, rezervlerin güvenli ve emniyetli bir şekilde çıkarılmasını sağlamaktır. Şebaşek kömür madeninin sadece küçük bir kısmı devlet tarafından çıkarılırken, geri kalan büyük kısmı yerel halk tarafından çeşitli yöntemler kullanılarak ve maksimum atıkla çıkarılmaktadır. Ancak, maden rezervlerinin özellikleri, yüksek üretim maliyetleri ve mevcut üretim yönteminin güvenilmezliği göz önüne alındığında, üretim yönteminin değiştirilmesi gerekmektedir.
Bu tez kapsamında, kömür damarının özelliklerine göre Nicholas yöntemini kullanılarak üç üretim yöntemi (açık ocak yöntemi, oda-topuk yöntemi, uzunayak yöntemi) uygun seçenekler olarak belirlenmiş ve ardından mevcut koşullara uygun olanlar (yatırım maliyeti, işletme maliyeti, iş güvenliği, çevresel etkinliği ve maden üretim gücü) kriterler olarak seçilmiştir. Ardından, madenin etkili faktörlerini (kriterleri) kullanarak anketler hazırlanmış ve bu anketler madencilik uzmanlarına gönderilmiştir. Uzman kişilerden gelen cevaplar, analitik hiyerarşi prosesi (AHP) yöntemi kullanılarak kriterler ve seçeneklerin ikili karşılaştırmaları ve ağırlıklandırmaları yapılmıştır. Elde edilen ağırlıklar daha sonra Expert Choice yazılımına aktarılarak analiz edilmiştir.
Bu araştırmanın sonuçları, her üç yöntemde (Nicholas, AHP ve Expert Choice) açık ocak yönteminin 0,559 ağırlıkla birinci sırada, uzunayak yönteminin 0,250 ağırlıkla ikinci sırada uygun üretim yöntemi olarak seçildiğini göstermektedir.

Abstract:
The main purpose of mining process in based of the selection of an appropriate production method is to maximize the economic efficiency of mining. According to the present market, marked by a decline in coal raw material prices and an escalation in mining costs (attributed to advancements in mining technology), the judicious choice of a production method becomes imperative for the sustained operation of mining activities. The paramount objective of the suitable production method is to ensure the safety and secure space in extraction of reserves. Upon assessment, it is observed that only a small part of the Shabashak Coal Mine has been extracted by governmental remarks but the majority parts of the Shabashak mine has been extraction by local and traditional mining methods in the region, which has reduced the ore body extraction, and hence increase the waste body.
Hence, according the characteristics of mineral reserves, high production costs and the unreliability of the current production method in Shabashak mine, it is mandatory to change the extraction method. İn context of this thesis, it is targeted to that by observation of the economic feasibility, safety considerations and the environmental impact of mining operations, three extraction methods (open pit method, chamber and pillar method, longwall method) were identified as suitable options by using the Nicholas method, based on the characteristics of the coal seam. Subsequently, the most suitable options considering current conditions (investment cost, operating cost, occupational safety in mining, environmental effectiveness, and production power) were determined as criteria. Continuously a number of survey questionnaire was prepared using the influential factors (criteria) of the Shabashak mine. These survey questionnaires were distributed to mining experts and then the questionnaire responses were subjected to pairwise comparisons and weightings of the criteria and options using the Analytic Hierarchy Process (AHP) method. The weights obtained were subsequently transferred to Expert Choice software for further analysis. The results of this thesis indicate that, according to all three methods (Nicholas, AHP, and Expert Choice), the open pit method emerged as the most suitable Extraction method with a weight of 0.559. Longwall method was identified by weight of 0.25 as the second most suitable production method for Shabashak Coal Mine.