II. dünya savaşı sonrası Berlin, Moskova ve Varşova kentlerinde kriz ortamında mimarlık
Architecture in the environment of crisis in the cities of Berlin, Moscow and Warsaw after world war II
Yazar: ELİF DURMUŞ
Danışman: PROF. DR. BEDRİYE ASIMGİL ; PROF. DR. GAYE BİROL
İzmir Demokrasi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Yıkım ve yapım eylemleriyle sonuçlanan savaş kavramının, kriz bağlamında
ele alındığı bu çalışmada, savaşın yıkıcı etkilerine mimarlığın verdiği cevap
incelenmektedir. Gücün ve iktidarın gösterildiği, sahip olmak istenilen bir nesne
olarak kentin, tarih boyunca savaşın malzemesi olduğu ve dolayısıyla yıkıcı etkileriyle
yüzleştiği üzerinde durulmaktadır. Yaşanan can kayıpları, yıkıma uğrayan kentler ve
sonrasında değişen toplumsal dengeler ile tarihte yaşanan savaşlardan farklı bir
konumda bulunan II. Dünya Savaşı'nın yol açtığı küresel ölçekli tahribatın kentler
üzerindeki yıkıcı etkisi ve beraberinde gelişen mimari üretimler üzerine
odaklanılmaktadır.
Bu tez çalışması, savaş sonrası dönemdeki mimari evrimi kriz bağlamında
inceleyerek, savaşın kentler üzerindeki etkisini koruma, yeniden yapım ve yeni
yapılanma yaklaşımları yönüyle ele almakta; Berlin, Moskova ve Varşova kentlerinin
mimari pratiklerindeki yaklaşımlarına odaklanmaktadır. II. Dünya Savaşı sonrası
dönemin neden olduğu toplumsal ve politik değişimler bu kentler üzerinden açıkça
okunabilmektedir. Bu değişimler, kentlerdeki mimari yapılanmalara da yansımaktadır.
Bu kentlerde ortaya çıkan mimarlık örnekleri, kentlerin savaş sonrası yaşadığı olumsuz
durumlar ile değerlendirilerek vaka analizi yöntemi ile incelenmektedir. Kentlerin
savaş sonrası yapılanma biçimleri irdelenerek içinde bulundukları kriz ortamının öne
çıkarılması amaçlanmaktadır. İncelenen kentlerde savaşın meydana getirdiği tahribat
ve bu tahribatın giderilmesine yönelik savaş sonrası yaşanan gelişmeler, savaşın yol
açtığı kriz ortamını gözlemlemede önemli ipuçlarını barındırmaktadır. Gelecek için
öngörülemeyen bir olgu olan savaş krizine rağmen, mimarlığın geçmiş ve gelecek
arasındaki bağları korumaya devam edecek olması çalışma boyunca dikkat çekilen
noktadır.

Abstract:
This study examines the concept of war, which culminates in acts of destruction and
construction, within the context of crisis, focusing on the response of architecture to
the destructive effects of war. It is emphasized that the city, as an object demonstrating
power and authority and desired as a possession, has historically been the material of
war and thus confronted its destructive effects. The focus is on the global-scale
devastation caused by World War II, which stands in a different position from
historical wars due to the loss of lives, cities destroyed, and subsequent changes in
social balances.
This thesis investigates the architectural evolution in the post-war period within the
context of crisis, addressing the impact of war on cities in terms of conservation,
reconstruction, and new construction approaches; it focuses on the architectural
practices of the cities of Berlin, Moscow, and Warsaw. The social and political changes
brought about by the post-World War II period can be clearly discerned through these
cities. These changes are also reflected in the architectural structures within cities.
Architectural examples that emerged in these cities are examined through case
analysis, evaluating them in conjunction with the negative situations experienced by
the cities after the war. The aim is to highlight the crisis environment in which the
cities are situated by examining the post-war restructuring styles of the cities. The
destruction caused by war in the examined cities and the post-war developments aimed
at mitigating this destruction contain important clues in observing the crisis
environment caused by war. Throughout the study, the point emphasized is that despite
the unpredictable phenomenon of war crisis for the future, architecture will continue
to preserve the ties between the past and the future.