Kastamonu ilinde farklı sektörlerdeki projelerin çevresel etki değerlendirmesi (ÇED) nihai raporlarına açılan idari yargı kararlarının irdelenmesi
Examination of administrative jurisdiction decisions opened to final reports of environmental impact assessment (EIA) of projects in different sectors in Kastamonu province
Yazar: BİLAL TOPAÇ
Danışman: PROF. DR. SAVAŞ CANBULAT
Kastamonu Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering
Dizin: Kastamonu = Kastamonu ; Süreç = Process ; Çevresel etki değerlendirme = Environmental impact assesment

Özet:
Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Yönetmeliğine tabi olan projeler için, ÇED kararı yatırıma başlanmadan önce alınması öncelikli ve zorunlu bir karar olup; yapılması planlanan projenin içeriğine göre devam eden ÇED Süreçleri bazı durumlarda 1-2 yılı bulmakta, detaylı bir inceleme değerlendirme sürecine tabi tutulmaktadır. Buna rağmen nihai edilen ÇED Raporları hakkında açılan idari davaların, alınan ÇED Olumlu Kararlarının aleyhine neticelendiği ve ÇED Olumlu Kararlarının iptal edildiği görülmektedir. İptal edilen kararlar yatırımcı ile birlikte ÇED sürecinde mesai harcayan tüm kurum/kuruluşlar açısından zaman kaybına ve maddi zararlara sebep olmaktadır. Bu çalışmada halihazırda yürürlükte olan ÇED Yönetmeliği Ek-1 listesine tabi olan projelerin hangi aşamalardan geçtiği ortaya konulmuş ve ÇED Raporunun içeriğinin ne şekilde doldurulması gerektiğine dair tespitlerde bulunulmuştur. Çalışmamızın ana konusu olan Kastamonu İli sınırları içerisindeki projelere ilişkin; Kastamonu İli sınırları içerisindeki ÇED Raporları ve bu raporlar ile ilgili verilen ÇED kararlarının sektörel dağılımı gösterilerek herhangi bir sebeple iptal edilen (mevzuat gereği, mahkeme kararı) ÇED kararları tespit edilmiştir. Kastamonu İli sınırları içerisindeki projeler için açılan idari yargı süreçlerine ilişkin; ilk verilen başvuru dilekçeleri, dilekçelerde iddia edilen hususların nihai ÇED Raporlarındaki karşılıkları, mahkemece atanan bilirkişilere ait bilirkişi raporları ile mahkemelerin vermiş olduğu nihai kararlar irdelenmiştir. İptal edilen ÇED kararlarının iptal gerekçelerinden yola çıkarak ÇED Raporlarının içeriğinin, kalitesinin ve etkinliğinin artırılmasına yönelik öneriler ortaya konmuştur. Elde edilen bulgular neticesinde mahkeme sürecinde atanan bilirkişi raporlarındaki tespitlerin ÇED Kararı iptal gerekçesi olarak mahkeme kararını doğrudan etkilediği, dolayısıyla ÇED süreçlerinde tarafsız uzmanların yer alması gerektiği tespit edilmiştir. Bunun yanında iptal edilen ÇED Kararlarına yakın veya etki alanında milli park, milli park tampon alanı, eko- turizm alanları, yaban hayatı koruma/ geliştirme merkezleri vb. bulunduğu tespit edilmiş,  bu alanların varlığının ise direkt iptal gerekçesi oluşturabileceği ortaya konmuştur. Bu tespitten yola çıkarak korunan alanlara yakın mesafelerdeki yapılması planlanan projeler için ÇED süreci etki alanı çalışmaları titizlikle yürütülmesi gerektiği, bu özel alanların etkileneceğinin tespiti halinde yatırım için başka yer/ alan alternatiflerinin değerlendirilmesi gerektiği önerilmiştir.

Abstract:
For projects that are subject to the Environmental Impact Assessment (EIA) Regulation, the EIA decision is a priority and mandatory decision to be taken before starting the investment; According to the content of the planned project, the ongoing EIA Processes take 1-2 years in some cases and are subjected to a detailed examination and evaluation process. Despite this, it is seen that the administrative lawsuits filed against the finalized EIA Reports were concluded against the EIA Positive Decisions and the EIA Positive Decisions were cancelled. Canceled decisions cause loss of time and financial losses for all institutions/organizations that spend time in the EIA process together with the investor. In this study, the stages of the projects that are subject to the Annex-1 list of the EIA Regulation currently in force have been revealed and determinations have been made about how the content of the EIA Report should be filled. Regarding the projects within the borders of Kastamonu Province, which is the main subject of our study; By showing the sectoral distribution of the EIA Reports within the borders of Kastamonu Province and the EIA decisions made regarding these reports, the EIA decisions that were canceled for any reason (due to the legislation, court decision) were determined. Regarding the administrative judicial processes opened for the projects within the borders of  Kastamonu Province; The first application petitions, the responses of the allegations in the petitions in the final EIA Reports, the expert reports of the experts appointed by the court and the final decisions of the courts were examined. Based on the reasons for the cancellation of the canceled EIA decisions, suggestions were put forward to increase the content, quality and effectiveness of the EIA Reports. As a result of the findings, it has been determined that the determinations in the expert reports appointed during the court process directly affect the court decision as the reason for the cancellation of the EIA Decision, therefore, impartial experts should be involved in the EIA processes. In addition, it has been determined that there are national parks, national park buffer areas, eco-tourism areas, wildlife protection/development centers, etc. close to the canceled EIA Decisions or in the impact area, and it has been revealed that the existence of these areas can constitute a direct reason for cancellation. Based on this determination, it has been suggested that the EIA process impact area studies should be carried out meticulously for the projects planned to be built in close distances to the protected areas, and if it is determined that these special areas will be affected, other place/site alternatives should be evaluated for investment.