Çağdaş İran felsefesinde akıl, inanç ve özgürlük ilişkisi: Tabatabai, Mutahhari ve Dinani örneği
The relationship between reason, faith and freedom in contemporary Iranian philosophy: The case of Tabatabai̇, Mutahhari and Dinani
Yazar: ZEHRA SEVER
Danışman: PROF. DR. AYDIN TOPALOĞLU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Felsefesi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Felsefe = Philosophy

Özet:
Çağdaş İran felsefesinde etkin isim Molla Sadra ve düşünce sistemi olan Aşkın Hikmet Okuluna mensup olmayan ya da bu okuldan düşünsel olarak etkilenmemiş bir düşünür bulmak mümkün değildir. Nitekim çalışmamızda düşüncelerini ele aldığımız Tabatabai, Mutahhari ve Dinani, tüm özgün düşünceleriyle beraber Aşkın Hikmet Okuluna mensup düşünürlerdendir. Molla Sadra felsefesinde, varlık tüm bilimlerin etrafında döndüğü bir güneş olarak kabul edilmektedir. İnsan varlığının üç önemli sahası ise hiç şüphesiz akıl, inanç ve özgürlüktür.
Çağdaş İran Düşüncesinde bu üç sahanın keskin sınırları bulunmadığı gibi birbirleriyle çok sıkı bir ilişkileri bulunmaktadır. Tabatabi'nin akıl, inanç ve özgürlük düşünceleri incelendiğinde bu üç sahanın fıtrat ile olan sıkı ilişkisi görülecektir. Mutahhari düşüncesinde akıl ve inanç, bilim ve din çok sıkı bir ilişkiye sahip olup özgürlük maddi âlemin sebep-sonuç ilişkisinin zorunlu sonucudur. Dinani düşüncesinde ise dikkat çeken hiç şüphesiz aşktır. Aşk ve akıl her ne kadar farklı yöntemlere sahip olsa da ulaştıkları sonuç ve düşünsel-manevi seviye olarak birbirlerinden farklı değildir. Dinani, özgürlük sahasında ise toplumsal özgürlükten ziyade manevi özgürlük üzerinde durmaktadır. Manevi özgürlüğe ancak akıl olgunluğuyla ulaşılabilmektedir.

Abstract:
In contemporary Iranian philosophy, it is impossible to find a thinker who is not a member of or not intellectually influenced by the influential figure Mullah Sadra and his school of thought, the School of Transcendental Wisdom. As a matter of fact, Tabatabai, Mutahhari and Dinani, whose thoughts are discussed in this study, are among the thinkers who belong to the School of Transcendental Wisdom with all their original thoughts. In Mullah Sadra's philosophy, existence is considered as a sun around which all sciences revolve. The three important fields of human existence are undoubtedly reason, faith and freedom.
In contemporary Iranian thought, these three fields do not have sharp boundaries, but have a very close relationship with each other. When Tabatabi's ideas of reason, faith and freedom are analyzed, the close relationship of these three fields with the nature will be seen. In Mutahhari's thought, reason and faith, science and religion have a very close relationship, and freedom is the necessary result of the cause and effect relationship of the material world. In Dinani's thought, it is undoubtedly love that draws attention. Although love and reason have different methods, they are not different from each other in terms of the results they reach and their intellectual and spiritual level. In the field of freedom, Dinani emphasizes spiritual freedom rather than social freedom. Spiritual freedom can only be achieved through the maturity of reason.