Sosyal hizmet etkinliği olarak sosyal inceleme ve Türkiye'de sosyal yardımların sunumunda "muhtaçlık" değerlendirmesi
Social assessment as a social work activity and needs assesssment in the field of social assistance in Turkey
Yazar: ASUMAN TAŞ
Danışman: PROF. DR. KASIM KARATAŞ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Sosyal Hizmet = Social Work ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Etkinlik = Efficiency ; Sosyal hizmetler = Social services ; Sosyal yardım = Social assistance ; İhtiyaç belirleme = Needs assessment ; İhtiyaçların karşılanması = Needs requirements

Özet:
Bu çalışma sosyal hizmet etkinliği olarak sosyal incelemenin yeri ve önemini ortaya çıkarmak,
Türkiye'de sosyal yardımların sunumunda kullanılan sosyal inceleme türü olarak ihtiyaç
değerlendirmesinin nasıl yürütüldüğünü anlamak için yapılmıştır. Bu çalışmada sosyal yardım
alanında sosyal inceleme yapan sosyal hizmet uzmanlarının görüş ve değerlendirmeleri ele
alınmıştır. Araştırmanın verileri nitel araştırma yöntemiyle kamu kurumlarında, sosyal
yardımlaşma ve dayanışma vakıflarında (SYDV) ve belediyelerde çalışan toplam 34 sosyal
hizmet uzmanı ile yapılan yarı yapılandırılmış, derinlemesine görüşmelerle toplanmıştır.
Araştırmanın bulguları uzmanların eğitim ve alan deneyimine ilişkin tanıtıcı özellikleri, uzmanların
yoksulluk, muhtaçlık ve sosyal yardıma bakışı, lojistik destek, iş yükü ve güvenlik riskleri, başvuru
ve hazırlık aşaması, gözlem ve görüşme aşaması, bilgi kaynakları, etik sorunlar ve ikilemler,
raporlama ve sonuç aşaması, izleme çalışmaları ve süpervizyon temaları altında tartışılmıştır.
Yapılan analiz ve değerlendirme sonucunda ihtiyaç değerlendirmesi olarak sosyal incelemenin
farklı kurumlarda farklı uygulama ve prensiplerle yapıldığı, muhtaçlık ve ölçütlerinin belirsiz
olduğu, uzmanın yoksulluk ve sosyal yardıma bakışının, kurum politikalarının ihtiyaç
değerlendirmesine şekillendirdiği, izleme çalışmalarının yetersiz kalarak, sosyal yardımların
müracaatçıları güçlendirme ve sosyal adaleti sağlama hedefini gerçekleştiremediği görülmüştür.
Araştırma sonuçlarının ihtiyaç değerlendirmesinde yaşanan sorunlara ışık tutarak konuyla ilgili
yasal mevzuat ve politikaların geliştirilmesine katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Anahtar Sözcükler
Sosyal inceleme, yoksulluk, muhtaçlık, ihtiyaç değerlendirmesi, sosyal yardımlar, sosyal hizmet

Abstract:
This study aims to find out the place and importance of social assessment as a social work activity
as well as practices regarding needs assessment in the context of social assistance system in
Turkey. In this study, opinions and experiences of social workers making social assessment in
the field of social assistance are taken into discussion. The data of the study have been collected
by the researcher in accordance with qualitative research methods through semi structured in
depth interviews with 34 social workers working in Public Institutions, Social Assistance and
Solidarity Funds as well as Municipalities. The findings have been discussed under the following
themes: descriptive features regarding education status and work experiences of social workers,
their perspectives regarding poverty, neediness and social assistances, logistic support, work
load and security risks, application and preparation phase, observation and interview phase,
sources of information, ethical issues and dilemmas, reporting and conclusion phase, follow up
and monitoring studies, as well as supervision. As a result of analysis and evaluation made, it has
been found out that needs assessment in Turkey are conducted in different manners considering
the different principles by various institutions and its scope and measures are not clearly defined.
It is seen that the viewpoints of social workers on poverty and social assistance as well as
institutional and administrative policies shape and determine needs assessment, and that the
follow up and monitoring studies are inadequate therefore social assistances cannot achieve the
goals of empowerment and social justice for clients. It is considered that the results of this study
will shed light on the problems encountered in needs assessment and will contribute to develop
necessary policy and legislation.

Keywords
Social assessment, poverty, neediness, needs assessment, social assistances, social work