Tedaviye dirençli şizofreni hastalarında klozapin tedavisinin nörotrofik faktörler üzerine etkisi ve tedavi yanıtının bu faktörler ile ı̇lişkisi
The effect of clozapine treatment on neurotrophic factors in treatment-resistant schizophrenia patients and the relationship of treatment response
Yazar: BETÜL YILDIRIM
Danışman: PROF. DR. MAKBULE ÇİĞDEM AYDEMİR
Ankara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Psikiyatri = Psychiatry

Özet:
Amaç: Şizofreni etiyolojisinde gelişimsel bozukluk hipotezi doğrultusunda en çok araştırılan molekül Beyin Kaynaklı Nörotrofik Faktör (BDNF) olmuştur. BDNF ekspresyonundaki değişiklikler, tümü şizofreninin patofizyolojisinde yer alan nöral gelişim bozukluklarına, migrasyon bozukluklarına ve bağlantı kopmalarına, değişmiş nöral plastisiteye ve yapısal anormalliklere yol açabilir. Pro-BDNF ve matur-BDNF olmak üzere iki farklı formda salınır ve birbirine karşıt fiyolojik yanıtı vardır. Tedaviye dirençli şizofreni (TDŞ) hasta grubunda klozapin tedavisinin serum pro-BDNF ve matur-BDNF izoformları seviyesi üzerine etkisi ve bunun bilişsel bozulma ve tedavi yanıtı ile ilişkisi araştırılması amaçlanmıştır.
Gereç ve yöntem: Çalışmaya TDŞ tanısı olan 18 hasta dahil edilmiştir. Klozapin tedavisi başlamadan önce klinik değerlendirme için Pozitif ve Negatif Sendrom Ölçeği (PANSS), Kısa İşlevsel Faaliyetler Anketi (KİDÖ) ve bilişsel değerlendirme için Sürekli Performans Testi (SPT), Wisconsin Kart Eşleme Testi (WKET), N-geri Testi yapılmıştır. Aynı değerlendirmeler tedavinin altıncı ayında tekrar yapılmıştır. Hem tedavi öncesi hem de tedavi sonrası serum pro-BDNF ve matur-BDNF ölçümü için hastlardan kan numunesi alınmıştır. Değişkenler arasındaki ilişkinin yönü ve gücü Spearman koralesyon katsayıları ile incelenmiştir.
Bulgular: Klozapin tedavisi altındaki hasta grubunun tedavi öncesi ve altıncı ay kontrolleri incelendiğinde serum pro-BDNF değerlerinde istatistiksel olarak anlamlı azalma saptanırken matur-BDNF düzeylerinde fark saptanmamıştır. Klozapin tedavisi altındaki hasta grubunun tedavi öncesi ve altıncı ayda uygulanan bilişsel testleri incelendiğinde, çalışma belleğini değerlendiren Wisconsin kart eşleme testi tamamlanan kategori (WKET-TK) puanında 6. ayda tedavi öncesine göre istatistiksel olarak anlamlı artış, perseverasyon hatası (WKET-PH) ve SPT-OE puanlarında ise istatistiksel olarak anlamlı bir düşüş saptanmıştır. Ancak tedavi sonrası pro-BDNF ve matur-BDNF ile bilişsel testlerdeki değişim arasında ilişki bulunmamıştır.
Sonuç: Sonuç olarak çalışmamızda TDŞ hastalarında klozapin tedavisi sonrası apopototik etkilere sahip olduğu bilinen pro-BDNF düzeylerinde istatistiksel olarak anlamlı bir düşüş saptanmıştır. Ancak bu değişimin bilişsel test performansındaki değişim ile bir ilişkisi bulunamamıştır.

Abstract:
Aim: In the etiology of schizophrenia, the most extensively investigated molecule in line with the developmental disorder hypothesis is Brain-Derived Neurotrophic Factor (BDNF). Changes in BDNF expression can lead to neural developmental disorders, migration disorders, disconnections, altered neural plasticity, and structural abnormalities, all of which are implicated in the pathophysiology of schizophrenia. BDNF is released in two different forms: pro-BDNF and mature BDNF, each with opposing physiological responses. This study aims to explore the impact of clozapine treatment on the levels of serum pro-BDNF and mature BDNF isoforms in the treatment-resistant schizophrenia (TRS) patient group and its relationship with cognitive impairment and treatment response.
Materials and Methods: The study included 18 patients diagnosed with TRS. Before the initiation of clozapine treatment, clinical assessment was conducted using the Positive and Negative Syndrome Scale (PANSS), the Functioning Assessment Short Test (FAST), and cognitive evaluation involved the Continuous Performance Test (CPT), Wisconsin Card Sorting Test (WCST), and N-back Test. The same assessments were repeated at the sixth month of treatment. Blood samples were obtained from patients both before and after treatment for the measurement of serum pro-BDNF and mature BDNF. The direction and strength of the relationship between variables were examined using Spearman correlation coefficients.
Results: When the pre-treatment and sixth-month controls of the patient group under clozapine treatment were examined, a statistically significant decrease was observed in serum pro-BDNF values, while no significant difference was found in mature BDNF levels. Regarding the cognitive tests administered before and after the sixth month of clozapine treatment, there was a statistically significant increase in the Wisconsin Card Sorting Test Completed Categories (WKET-TK) score compared to pre-treatment, and a statistically significant decrease in perseveration errors (WKET-PH) and SPT-OE scores. However, no relationship was found between post-treatment pro-BDNF and mature BDNF levels and changes in cognitive tests.
Conclusions: As a result, our study identified a statistically significant decrease in pro-BDNF levels, known to have apoptotic effects, following clozapine treatment in patients with Treatment-Resistant Schizophrenia (TRS). However, no relationship was found between this change and the alteration in cognitive test performance.