Kendini engelleme ve okul terk riski: Akademik tersliklerin üstesinden gelme ve olumsuz yaşantıların aracı rolü
Self-handicapping and dropout risk: The mediating role of overcoming academic buoyancy and negative experiences
Yazar: BETÜL TOHUMCU
Danışman: PROF. DR. ARİF ÖZER
Hacettepe Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Akademik engellerle mücadele gücü = Academic buoyancy ; Kendini sabotaj = Self handicapping ; Okul terki = Drop out of school ; Pozitif psikoloji = Positive psychology

Özet:
Çalışma, kendini engellemenin olumsuz akademik yaşantılar ve akademik tersliklerin üstesinden gelme becerisi aracılığıyla okul terki riski üstündeki dolaylı etkisini yordamayı amaçlamaktadır. Ayrıca araştırmanın diğer amaçları ortaokul öğrencilerine yönelik "Akademik Tersliklerin Üstesinden Gelme Ölçeği"nin uyarlanması, "Akademik Tersliklerin Üstesinden Gelme İndeksi" ve "Olumsuz Akademik Yaşantılar Listesi"nin geliştirilmesidir. Araştırma yordama amaçlı ilişkisel desende tasarlanmıştır. Katılımcılar, bir büyükşehrin merkez ilçelerindeki ortaokullardan uygun örnekleme yoluyla seçilmiştir. Veriler 2022-2023 eğitim öğretim yılında Kişisel Bilgi Formu, Akademik Tersliklerin Üstesinden Gelme Ölçeği, Akademik Tersliklerin Üstesinden Gelme İndeksi, Olumsuz Akademik Yaşantılar Listesi, Akademik Kendini Engelleme Ölçeği ve Okul Terk Risk Ölçeği ile toplanmıştır. Veriler RStudio 2023.12.1+402 derleyicisinde ProcessR 4.3, mirt 1.41, lavaan 0.6.-18, psych 2.4.3 olmak üzere çeşitli R paketleri kullanarak analiz edilmiştir. Araştırma kapsamında geliştirilen/uyarlanan araçlardan elde edilen ölçümlerin doğrulayıcı faktör analizi ve temel bileşen analiziyle yapı geçerliği katsayıları; Cronbach alfa ve McDonald omega katsayılarıyla güvenirlikleri hesaplanmıştır. Maddelerin güçlük ve ayırıcılık parametreleri madde tepki kuramına dayalı aşamalı tepki modeli kullanılarak hesaplanmıştır. Araştırma sonucunda, olumsuz akademik yaşantıların ve akademik tersliklerin üstesinden gelmenin, kendini engelleme ile okulu terk etme riski arasındaki ilişkiye kısmi aracılık ettiği saptanmıştır. Ayrıca akademik tersliklerin üstesinden gelme indeksinin planlama, sebat, belirsizliği kontrol, kaygı ve öz yeterlik; olumsuz akademik yaşantılar listesinin ders, aile, akran ve öğretmen bileşenlerinden oluştuğu; geliştirilen/uyarlanan araçlardan elde edilen ölçümlerden hesaplanan geçerlik ve güvenirlik katsayılarının yeterli düzeyde oldukları saptanmıştır. Araştırma bulguları literatür ışığında tartışılmıştır. Uygulama ve araştırma alanlarına yönelik öneriler sunulmuştur. Bu araştırmanın okul terk riskinin, akademik tersliklerin üstesinden gelmenin ve akademik olumsuzlukları yaşamanın anlaşılmasına katkı sağlaması beklenmektedir.

Abstract:
This study aimed to predict the indirect effect of self-handicapping behavior on dropout risk through negative academic experience and buoyancy. Other aims of the study included the adaptation of the Buoyancy Scale, development of Negative Academic Experiences and the Buoyancy Index. This study was designed using a predictive correlational design. Participants were selected from secondary schools in the central districts of a large city, using convenience sampling. Data were gathered in the 2022-2023 academic year using the Personal Information Form, Negative Academic Experiences List, Academic Self-Handicapping Scale, School Dropout Risk Scale, Academic Buoyancy Index, and Scales. The data were analyzed using various R packages, including ProcessR 4.3, mirt 1.41, lavaan 0.6.-18, and psych 2.4.3, in the RStudio 2023.12.1+402 compiler. The construct validity coefficients of the measures obtained from the instruments developed or adapted during the study were calculated using confirmatory factor and principal component analysis. Their reliabilities were calculated using Cronbach's alpha and McDonald's omega coefficients. The difficulty and discrimination parameters of the items were calculated using a graded response model based on item response theory. The results showed that experiencing academic adversity and buoyancy partially mediated the relationship between self-handicapping and dropout risk. Furthermore, the academic buoyancy index constructed coordination, confidence, control, composure, and commitment; the list of experiencing academic adversity constructed course, family, peer, and teacher components; and the validity and reliability coefficients calculated from the scores obtained from the developed and adapted instruments were adequate. The research findings are discussed in light of the literature. Suggestions for application and research areas are also presented. This study is expected to contribute to the understanding of negative academic experiences, school dropout, and buoyancy.