Tıbbi amaçlı kullanılan odun dışı orman ürünlerinin talebi üzerine araştırmalar:İstanbul örneği
Researches on demand of non-wood forest products used for medicinal purposes: a case of Istanbul
Yazar: ONUR ÖZKAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ TUĞBA DENİZ
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Ormancılık Ekonomisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ekonomi = Economics ; Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering
Dizin: Arz talep yönetimi = Supply demand management ; Tıbbi bitkiler = Plants-medicinal ; Yaşam talepleri = Life demands

Özet:
Orman ekosistemlerinde, odun ham maddesi üretiminin yanı sıra birçok mal ve hizmet üretilmektedir. Bunlardan biri de odun dışı orman ürünleridir. Odun dışı orman ürünleri; orman içinde ve açıklıklarda yetişen, insanların gıda gereksinimlerini karşılamak veya gelir elde etmek için yararlandıkları bitkisel veya hayvansal ürünlerdir. Bu ürünler, sosyal ve ekonomik anlamdaki önemleri nedeniyle, son yıllarda sürdürülebilir ormancılık ve kırsal kalkınmaya katkı sağlamada vazgeçilmez bir orman faydası haline gelmiştir. 
Odun dışı orman ürünleri; gıda/meyve, tıbbi, aromatik, kozmetik ve dekoratif amaçlı kullanılmaktadır. Bunlar arasında özellikle tıbbi bitkiler, sağlıkla ilgili ürünler oldukları için gerek büyük şehirlerde gerekse kırsal kesimlerde, insanlar tarafından çeşitli hastalıkların tedavisinde ve/veya sağlıklı bir yaşam için kullanılmaktadır. 
Bu tez çalışmasında; tıbbi amaçlı kullanılan odun dışı orman ürünlerinin talebini ve taleple ilişkili değişkenleri incelemek amacıyla, İstanbul'un rastgele seçilen 20 ilçesinde tıbbi bitkiler satan aktarlarla (n=200) ve bu bitkileri satın alan tüketicilerle (n=384) yüz yüze anket tekniğiyle görüşmeler yapılmıştır. Anket verisi SPSS 22.0 istatistik paket programında analiz edilmiştir.
Bu kapsamda, mevcut durumu ortaya koymak, aktar ve tüketici profillerini belirlemek için frekans analizleri yapılmıştır. Tıbbi bitkilere olan talep ve bu taleple ilgili değişkenler arasındaki ilişkiler korelasyon analizleri ve Ki-kare bağımsızlık testleri ile ortaya konulmuştur.
Çalışmanın bulgularına göre; İstanbul'da en fazla talep gören tıbbi bitkinin ıhlamur olduğu ve bunu nane ve zencefilin izlediği görülmüştür. İnsanların tıbbi bitkileri en fazla solunum ve sindirim sistemi hastalıklarını tedavi etmek amacıyla talep ettikleri ve genellikle kış ve sonbahar aylarında bu bitkilere fazla talebin olduğu bulunmuştur. Aktarlara göre; tüketicilerin tıbbi bitki satın alırken en çok dikkat ettikleri unsur, fiyat iken tüketicilere göre ise en çok dikkat ettikleri unsurun tazelik olduğu görülmüştür. Korelasyon analizi bulgularına göre cinsiyetle tıbbi bitkileri kullanım amaçlarından gıda amaçlı kullanım; koku ve tat vermek amaçlı kullanım, kozmetik amaçlı kullanım arasında anlamlı bir ilişki vardır. Tedavi amaçlı kullanımla cinsiyet arasında ilişki çıkmamıştır. Ki-Kare analizi bulgularına göre ise cinsiyetle fiyat, marka, kalite arasında ilişki bulunmuyorken, son tüketim tarihi ve görsellik arasında anlamlı ilişkinin olduğu görülmüştür.

Abstract:
In forest ecosystems, many goods and services are produced besides wood raw material production. One of them is non-wood forest products. Non-wood forest products; they are herbal or animal products that grow in forests and open areas, which people use to meet their needs or generate income. These products have become an indispensable forest benefit in contributing to sustainable forestry and rural development in recent years due to their social and economic importance. 
Non-wood forest products; it is used for food / fruit, medical, aromatic, cosmetic and decorative purposes. Among these, especially medicinal plants, because they are health-related products, are used by people in large cities and in rural areas, for the treatment of various diseases or for a healthy life. In this thesis; in order to investigate the demand of non-wood forest products used for medical purposes and the variables related to demand, interviews were made with the seller of medicinal herbs in 20 randomly selected districts of Istanbul (n = 200) and with the face-to-face survey technique with the consumers who bought these plants (n = 384). The data were analyzed in SPSS 22.0 statistical package program. In this context, to present the current situation frequency analyzes were conducted to determine the herbalist and consumer profiles. The relationships between the demand for medicinal plants and the variables related to this demand were determined by correlation analyzes and Chi-square independence tests. 
According to the findings of the study; it was observed that the most demanded medical plant in Istanbul was linden and that it was followed by mint and ginger. It has been found that people demand medicinal plants mostly for the treatment of respiratory and digestive system diseases and it is generally found that the demand for these plants is high in winter and autumn months. It has been seen that according to the herbalists, the most important factor for consumers when buying medicinal plants is the price and according to consumers, the quality criterion they pay attention to is fresh. According to the results of the correlation analysis, there is a significant relationship between cosmetic use, the use of sex medicinal plants for food purposes and the use for odor and taste. There was no relationship between therapeutic use and gender. According to the findings of the chi-square analysis, there was no relationship between gender, price, brand and quality, but it was seemed a significant relationship between the last consumption date and visuality.