Özbek müfessir Muhammed Sâdık Muhammed Yûsuf'un Tefsîr-i Hilâl adlı eserinde Kur'ân'ı yorumlama yöntemi
The Uzbek exegete, Muhammad Sadik Muhammed Yusuf's method in interpretation of the Qur'an in his book Tafseer-e Helaal
Yazar: ABDUKHAFIZ ABDURAIMOV
Danışman: PROF. DR. CELİL KİRAZ
Uludağ Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Din = Religion
Dizin: Kur'an-ı Kerim = Koran ; Muhammed Sadık Muhammed Yusuf = Muhammed Sadık Muhammed Yusuf ; Tefsir = Commentary ; Özbekistan = Uzbekistan ; İslamiyet = Islam

Özet:
Tez iki bölümden oluşmaktadır: ilk bölüm üç alt başlıktan oluşmaktadır. İlk olarak 1952'de Özbekistan'ın Andican ilinde doğan Muhammed Sâdık'ın ailesi, nesebi ve doğumundan kısaca bahsedilmektedir. Daha sonra detaylı olarak Sovyetler Birliği döneminde Orta Asya ve Kazakistan Müslümanları Müftüsü, Halk milletvekili, Taşkent İslam Enstitüsü müdürü ve bağımsızlıktan sonraki Özbekistan'ın ilk müftüsü olan Muhammed Sâdık'ın hayatı, yaşadığı siyasî, sosyal ve ilmî muhit hakkında bilgi verilmektedir. Müellifin eğitimi, hocaları, talebeleri, başarı belgeleri, mezhebi ve kişiliği ile ilgili net bilgi verilmektedir. Ayrıca bu bilgiler müellifin ailesi ve talebelerinden bazı kişilerle yapılan mülakatla daha da zenginleştirilmiştir. Sonunda da onun İslam adına yaptığı büyük hizmetlerden ve bıraktığı ilmî mirastan söz edilmektedir.
Müellifin Tefsîr-i Hilâl adlı eseri, günümüz Özbekçe'siyle yazılan ilk tefsirdir. Çalışmanın ikinci bölümünde de söz konusu eser tanıtılmakta, onun muhtevası ve müfessirin âyetleri yorumlama yöntemi beş alt başlık altında incelenmektedir. İlk alt başlıkta eserinin kısaca yazılma hikâyesi anlatılmakta, sonraki başlıklarda eserde kullandığı kaynaklar tespit edilmekte, eserin rivâyet ve dirâyet tefsirleriyle olan ilişkisi irdelenmektedir. Ayrıca eser Kur'ân İlimleri açısından da incelenmektedir. Bunlara ek olarak da müellifin ve eseri Tefsîr-i Hilâl'in ilk elyazmasının fotoğrafları sunulmaktadır.

Abstract:
This thesis contains two chapters. The first consists of three subheads. Firstly, we've written about the family and ancestors of Muhammed Sadık who was born in 1952 in the Andican region of Uzbekistan. Later on, we've tried to give more information about the life, socio-political and scientific experience of Muhammed Sadık who was the mufti of the Muslims of Central Asia and Kazakhstan, deputy of the people and director of the Taskent Islam Institution during the period of the Soviet Union. Moreover he was the first mufti of Uzbekistan after its independence. We have also given information about the author's education, professors, his students, success certificates, his personality and his maz'hab. Moreover, we enriched this information with some of his family and students' interviews. Yet, we have mentioned his valuable service for the sake of Islam and the knowledge that he left as a precious heritage.
Author's work Tafseer-e Helaal, is the first tafsir in the Uzbek language nowadays. In the second chapter's five subheads it was tried to examine the presentation of the author's work, its content, and his method of Quranic explanation. In the first subhead, it was tried to explain the work's writing process whereas in the other it was tried to identify the works' sources and to examine its connection with the Rivayah and Dirayah tafsir. Moreover the work is examined in the aspect of the Quranic sciences. In addition, we have presented some of the author's and his works' manuscript's pictures.