Nizȃmî-yi Gencevȋ'nin Şerefnâme adlı Mesnevisi'nin incelenmesi
An examination on the Mathnawi of Nezami Ganjavi's Sharafnama
Yazar: FUNDA TÜRKBEN AYDIN
Danışman: PROF. DR. VEYİS DEĞİRMENÇAY
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Fars Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature
Dizin: Fars edebiyatı = Persion  literature ; Mesnevi = Mathnawi ; Nizam-i Gencevi = Nizam-i Gencevi ; İskendername = İskendername

Özet:
Bu çalışma, bir giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde, İskender'in hayatını konu alan İskendernâmeler hakkında bilgi verildikten sonra hikâyenin Batı'da ve Doğu'da nasıl ortaya çıktığı üzerinde durulmuştur. Edebî eserlerde iç içe geçmiş olan İskender ve Zülkarneyn karşılaştırması yapıldıktan sonra Arap, Fars ve Türk edebiyatlarında kaleme alınmış belli başlı İskendernâmeler hakkında bilgi verilmiştir. 
Çalışmanın birinci bölümünde en önemli mesnevi şairleri arasında yer alan ve beş mesneviden oluşan Hamse yazma geleneğini başlatan Nizâmî-yi Gencevî'nin hayatı, edebî kişiliği ve eserleri hakkında bilgi verilmiştir.
İkinci bölümde çalışmanın temel konusunu oluşturan Nizâmî-yi Gencevî'nin İskendernâme mesnevisinin ilk kitabı olan ve yaklaşık 6880 beyitten oluşan Şerefnâme adlı eseri hakkında genel bilgi verildikten sonra eserin özetine yer verilmiştir. 
Üçüncü bölümde yer alan inceleme başlığı altında ise şairin ilk kez kullanmış olduğu edebî türlerden olan Sâkînâme ve Enderz bölümleri ayrı bir başlık altında ele alınmış-tır. Daha sonra eserde geçen şahıs kadrosu, dinî şahsiyetler, mitolojik unsurlar, kozmik âlem, ülkeler, milletler ve diğer başlıklar, örnek beyitlerle açıklanmaya çalışılmıştır.
Anahtar Kelimeler: İskender, İskendernâme, Şerefnâme, Nizâmî-yi Gencevî

Abstract:
This study consists of an introduction and three parts. In the introduction of the study, it is pointed out how Eskandarnamahs were emerged in the eastern and western narrations after giving general information about the Eskandarnamah, a literature narrat-ing the life of Eskandar. From the chapter on comparing of Alexander and Zulkarneyn which are often interchangeably used in literary works, the popular and primary Eskandarnamahs written in Arabic, Persian and Turkish literature are examined. 
In the first part of the study, the life of Nezami Ganjavi, his literary personality and his works are stated. Nezami Ganjavi is one of the prominent Mathnawi poets who started the tradition of Khamsa writing, which is a literary form composing of five mathnawis.
As the main analysis chapter, the second part of the study focuses on the first book of Nezami Ganjavi's Eskandarnamah Mathnawi. After giving information on this book of Sharafnamah consisting of 6880 couplets, the summary of that work is handled.    
In the last part, the review title examines Sakinamah and Andarz chapters as the literary genres which were firstly used by Ganjavi. Afterwards, the characters of stories, religious figures, mythological elements, cosmic world, countries, nations and other titles are tried to be explained with related sample couplets.
Keywords: Eskandar, Eskandarnamah, Sharafnama, Nezami Ganjavi