Batılı seyyahların gözüyle 19. yüzyılda Şırnak ve çevresi
Şırnak and its arround in the 19th century through theeyes of Western travellers
Yazar: REZAN BİRLİK
Danışman: DOÇ. DR. KASIM ERTAŞ
Şırnak Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History

Özet:
Mezopotamya, insanlığın varoluşundan beri farklı kültür ve milletlere ev sahipliği yapmış kadim bir coğrafyadır. Kuzey Mezopotamya'da yer alan Şırnak ili ve çevresinin, kuzey-güney ve doğu-batı yollarının kesiştiği stratejik bir konumda yer alması, bu coğrafyayı, transit geçişlerde ziyaret edilen yerlerden biri haline getirmiştir. Şırnak ili ve çevresi tarihi süreçte Babil, Asur, Med, Pers, Part, Bizans, Selçuklu ve Osmanlı gibi güçlü devlet/medeniyetlerin hâkimiyeti altında kalmıştır.  Batıdan doğuya doğru yapılan seyahatlerin uğrak noktalarından biri olan Şırnak ili ve çevresi hakkında bazı Batılı seyyahlar dikkate değer izlenimlerini seyahatnamelerine not ederek kayıt altına almışlardır. 1810-1910 yılları arasındaki bir asırlık süreçte bazı Batılı seyyahlar farklı amaçlar doğrultusunda, yaptıkları gezilerinde özellikle Cûdî dağı ve çevresinde bazı bilgi ve belgelere ulaşmışlardır. Seyyahlar, Cûdî dağında yer alan Şah ve Hassana köylerinde Asur kaya rölyeflerini keşfetmişlerdir. Ayrıca, Kasrik ve Finik bölgelerinde Part dönemine ait kaya rölyeflerine, Cizre'nin güneybatısında yer alan Babil köyünde ise Asur stellerine seyyahlarca ulaşılarak eldeki bilgiler dünya kamuoyuna duyurulmuştur. Seyyahlar, 19. yüzyıl içerisinde bölgenin etnik ve dini yapısı, siyasi ve iktisadi durumu, tarihi ve coğrafyası hakkında izlenimlerini aktarmışlardır. Bu bağlamda 1810-1910 tarih aralığında bazı Batılı seyyahların eserleri temel alınarak Şırnak ili ve çevresinin genel bir durum tablosu ortaya konmaya çalışılmıştır.

Abstract:
Mesopotamia is an ancient region that has been home to different cultures and nations since the dawn of humanity. Located in northern Mesopotamia, the Şırnak province and its surroundings occupy a strategic position where north-south and east-west roads intersect, making it one of the places visited during transit. Throughout history, Şırnak province and its environs have been under the dominion of powerful states/civilizations such as Babylon, Assyria, Media, Persia, Parthia, Byzantium, Seljuks, and the Ottoman Empire. Some Western travelers have recorded notable impressions of the Şırnak province and its surroundings in their travelogues, as it served as a stopping point for travel from west to east. Between 1810 and 1910, during a century-long period, some Western travelers, pursuing different purposes, obtained information and documents during their journeys, particularly around Mount Cudi and its vicinity. These travelers discovered Assyrian rock reliefs in the villages of Şah and Hassana located on Mount Cudi. Additionally, they accessed Parthian rock reliefs in the Kasrik and Finik regions, and Assyrian steles in the village of Babil, situated southwest of Cizre. The information gathered by these travelers was subsequently disseminated to the global public. Within the 19th century, travelers conveyed their impressions regarding the ethnic and religious structure, political and economic situation, history, and geography of the region. In this context, an attempt has been made to present a general overview of the Şırnak province and its surroundings based on the works of some Western travelers between 1810 and 1910.