Doğrulanmış ilaç aşırı duyarlılık reaksiyonu olan 8-18 yaş arasındaki çocukların yaşam kalitelerinin değerlendirilmesi
Quality of life assessment for children aged 8-18 with Adiagnosis of confirmed drug hypersensitivity reaction
Yazar: MERVE TANIDIR
Danışman: PROF. DR. EMİNE DİBEK MISIRLIOĞLU
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Çocuk Sağlığı ve Has. Hematoloji Onkoloji Eğt. Arş. Hastanesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Alerji ve immünoloji = Allergy and immunology ; Ergenler = Adolescents ; Hipersensitivite = Hypersensitivity ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; Çocuklar = Children ; İlaç alerjisi = Drug hypersensitivity ; İlaç kullanımı = Drug utilization ; İlaç kullanımını değerlendirme = Drug utilization review ; İlaç yan etkileri ve istenmeyen reaksiyonlar = Drug-related side effects and adverse reactions

Özet:
Giriş ve Amaç:Son yıllarda çocuklarda ilaç aşırı duyarlılık reaksiyonları görülme sıklığında artış olmuştur. İlaç aşırı duyarlılık reaksiyonları hafif kutanöz döküntülerden ağır ilaç reaksiyonlarına kadar geniş spektrumda olabilmektedir. Bu durum hastaların yaşam kalitelerini etkileyebilmektedir. Yaşam kalitesi değerlendiriminde genel yaşam kalite testleri yanısıra hastalık spesifik yaşam kalitesi anketleri kullanılabilmektedir. Erişkinler için geliştirilmiş olan ilaç spesifik yaşam kalite anketinin Türkçe geçerlilik ve güvenirliliği çalışılmıştır.  Çocuklarda ilaç aşırı duyarlılık reaksiyonlarının yaşam kalitesi üzerine etkilerini değerlendiren araştırma sayısı kısıtlıdır. 
Çalışmamızda; doğrulanmış ilaç aşırı duyarlılık reaksiyonu tanısı ile izlenen çocuklarda yaşam kalitelerinin ve yaşam kalitesini etkileyen faktörlerin değerlendirilmesi ve erişkinlerde kullanılan Türkçe validasyonu yapılmış olan ilaç spesifik yaşam kalite ölçeğinin çocuklarda ve ebevynlerinde kullanımının değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Yöntem: Çalışmamıza Sağlık Bilimleri Üniversitesi Ankara Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Hematoloji Onkoloji Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi Çocuk Alerji Polikliniği' nde ilaç aşırı duyarlılık reaksiyonu tanısı ile izlenen 8- 18 yaş arası çocuklar dahil edildi. Hastalar ve ailelerin sosyodemografik özellikleri, reaksiyona neden olan ilaç/ilaçlar, reaskiyonun özellikleri ve ilaç aşırı duyarlılık reakiyonu doğrulanmasında kullanılan tanısal testler hasta dosyasından kayıt edildi. Yaşam kalitesi değerlendirmeleri için hastalar ve ebeveynleri tarafından  Çocuklar İçin Yaşam Kalitesi Ölçeği (ÇİYKÖ) doldurulurken, İlaç Aşırı Duyarlılık Spesifik Yaşam Kalitesi Anketi (DrHy-Q) sadece hastalar tarafından dolduruldu. Ayrıca ilaç aşırı duyarlılığı olan hasta grubu ve kronik hastalığı olmayan kontrol gruplarında ÇİYKÖ özbildirim ve ebeveyn tarafından doldurulan ÇİYKÖ puanları karşılaştırıldı.
Bulgular: Çalışmaya 46 ilaç aşırı duyarlılık reaksiyonu olan hasta (29 kız %63 ) ve 46 kontrol grubu (27 kız %58,7) dahil edildi. Yaş ortalamaları 157,07±33,87 (min. 96, maks. 216) aydı. Reaksiyonlar Yirmi iki (%47,8) hastada antibiyotikler, 21 (%45,7) hastada nonsteroid antiinflamatuar ilaçlar (NSAİİ) ile, 1(%2,2) hastada anjiotensin dönüştürücü enzim inhibitörü (ACEİ), 1(%2,2) hasta rituksimab, 1(%2,2) hasta lokal anestezik (artikain) ile gelişmişti. Reaksiyonlar hastaların 16 (%34,8)'sında anjioödem, 8 (%17,4)'inde makülopapüler döküntü, 6 (%13)'sında ağır kutanöz ilaç reaksiyonu ve 5 (%10,9)'inde anafilaksi şeklinde olmuş. Hastalara yaşam kalitesi değerlendirmesi uygulandığında reaksiyon üzerinden geçen sürenin ortalama 28,82±15,88 (min. 1 ay , maks.66) ay olduğu saptandı.
İlaç aşırı duyarlılık reaksiyonu olan hastalar ile kontrol grubunun özbildirim ölçek puanları ve ebeveynleri tarafından doldurulan ÇİYKÖ puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptanmadı (p>0,05). İlaç aşırı duyarlılık reaksiyonuna neden olan ilaca göre değerlendirildiğinde reaksiyonun antibiyotik ile olması veya nonsteroid antiinflamutar ilaç ile olması durumunda çocuk ve ebevyn tarafından doldurulan ÇİYKÖ puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptanmadı (p>0.05). 
Hasta grubunda ebevynlerin dolduruğu ÇİYKÖ puanı ile hastanın doldurduğu ÇİYKÖ özbildirim puanı karşılaştırıldığında her üç puan grubu için istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptanmadı (FSTP, PSTP, ÖTP p>0,05). 
İlaç aşırı duyarlılık reaksiyonu olan hastaların DrHy- Q puanı ortalama 329,35±281,43(min0, maks.1350) olarak hesaplandı.
Erişkin için geliştirilen ve Türkçe geçerliliği ve güvenilirliği yapılmış olan DrHy-Q hasta grubumuzda kullanımını değerlendirmek için yapılan korelasyon analizinde ÇİYKÖ ve DrHy-Q arasında negatif korelasyon saptandı (r= -0, 54 p=0,00). 
Sonuç: Çalışmamızda ilaç aşırı duyarlılık reaksiyonu olan hasta ve kontrol grubu arasında yaşam kalitesi ölçek puanları arasında anlamlı fark bulunmadı. Ebeveynlerin doldurduğu ÇİYKÖ form puanları ile özbildirim puan ortalamaları arasında da anlamlı farklılık saptanmadı. Ek hastalık varlığının yaşam kalitesi algısını çocuklarda ve ebeveynlerinde olumsuz yönde etkilediği gösterildi. Ayrıca çalışmamızda erişkinler için geliştirilmiş olan ilaç aşırı duyarlılık spesifik yaşam kalite ölçeğinin çocuklarda genel yaşam kalite ölçeği ile korele bulunması bu ölçeğin 8-18 yaş grubu çocuklarda kullanılabileceğini göstermektedir. 
Çocuklarda ilaç aşırı duyarlılık reaksiyonlarının yaşam kalitesi üzerine etkilerini değerlendirmek ve çocuklarda ilaç spesifik yaşam kalite ölçeğinin geçerlilik ve güvenirliliği yapılmak üzere çalışmalara ihtiyaç vardır. 
Anahtar Kelimeler: Çocuk, genel yaşam kalitesi, hastalık spesifik yaşam kalitesi, ilaç aşırı duyarlılık reaksiyonları,

Abstract:
Motivation and Aim:In recent years, a significant increasing tendency has been observed in the incidence of drug hypersensitivity reactions in children. These reactions may vary from cutaneous skin eruption to severe drug reactions, which practically indicates broad spectrum that may affect the quality of life of the patients. Nevertheless, studies investigating the effects of drug hypersensitivity reactions on quality of life in children are still limited.
Quality of life assessment as well as disease-specific quality of life questionnaires can be used in the assessment of quality of life. Recent studies has shown that Turkish version of the drug-specific quality-of-life questionnaire developed for adults has valid and reliable results. In this regard, applicability of such questionnaire in children age between 8-18 is investigated.
The main motivation behind this study is the belief regarding the possible room for improvement in quality of life among children who has confirmed drug hypersensitivity diagnosis.Hence, in our study, we aimed to evaluate the quality of life and the factors affecting quality of life in children followed with a diagnosis of confirmed drug hypersensitivity reaction. Besides, study investigate the applicability of validated Turkish version of the drug-specific quality-of-life scale for adults for the children and parents.
Methodology: Our study is conducted among the children aged between 8-18 who were followed with drug hypersensitivity diagnosis according to the ENDA guidelines and were followed in Department of Pediatrics, University of Health Sciences, Ankara Child Health and Diseases Hematology Oncology Training and Research Hospital, Ankara. Sociodemographic characteristics of patients and families, drug(s) causing the reaction, characteristics of reaction and diagnostic tests used to confirm drug hypersensitivity reaction were recorded from patient file. The Quality of Life Scale for Children (PedsQL or in Turkish abbreviation ÇİYKO) and Drug Hypersensitivity Quality of Life Questionnaire (DrHy-Q) were requested to be filled by the patients for quality of life assessments. In addition, ÇİYKO self-assessment scores and parental ÇİYKO assessment scores are compared for patients with drug hypersensitivity and non-chronic control groups.
Findings: The study is conducted on 46 patients (29 female, %63) who has drug hypersensitivity reaction and 46 control group (27 females 58.7%) were included. The mean age was 157.07 ± 33.87 (min. 96, max. 216). Main factors that result in drug hypersensitivity are as follows: Twenty-two (47.8%) patients were treated with antibiotics, 21 (45.7%) had nonsteroidal anti-inflammatory drugs (NSAIDs), 1 (2.2%) patients had angiotensin converting enzyme inhibitor (ACEI), 1 (2.2%). ) patient rituximab, 1 (2.2%) patient had a reaction with local anesthetic (articain). Moreover the reactions were as follows: angioedema in 16 (34.8%) patients, maculopapular rash in 8 patients (17.4%), severe cutaneous drug reaction in 6 (13%) patients and anaphylaxis in 5 (10.9%) patients. When the quality of life assessment was applied to the patients, the mean time to reaction was 28.82 ± 15.88 (min. 1 month, max.66) months.
There was no statistically significant difference between the patients with drug hypersensitivity reaction and the control group's self-report according to the ÇİYKO scores that was filled by themselves and their parents (p> 0.05). When the drug was evaluated according to the drug causing hypersensitivity reaction, there was no statistically significant difference between the results of the reaction with antibiotic or nonsteroidal anti-inflammatory drugs (p> 0.05).
The mean DrHy-Q score of the patients with drug hypersensitivity reaction was 329.35 ± 281.43 (min0, max.1350).
Correlation analysis considering ÇİYKÖ and DrHy-Q was conducted in order to assess the use of validity and reliability proven Turkish version of DrHy-Q in our studies. The results showed that negative correlation between ÇİYKÖ and DrHy-Q exist (r = -0, 54 p = 0.00).
Results: In our study, there was no significant difference in quality of life scale scores between patients with drug hypersensitivity reaction and control group. Also there was no significiant difference between the scores of parents and self reporting scores of ÇİYKO.It was shown that the presence of an additional disease negatively affected the perception of quality of life in children and their parents.In addition, our study shows that the drug hypersensitivity specific life quality scale developed for adults is seem to be highly correlated with general quality of life scale of the children for ages between 8-18.
It is also important to state that studies on the effects of drug hypersensitivity reactions on quality of life in children and studies on the validity of drug-specific quality of life should be further proliferated.

Keywords: Children, quality of life, disease specific quality of life, drug hypersensitivity