Gap bölgesi Harran Ovası koşullarında azot ve demir gübrelemesinin ikinci ürün soya bitkisinin verimine ve bazı kalite kriterlerine etkisi
The effect of nitrogen and iron fertilization on yield and some quality parameters of soybean plant grown as second crop in Harran plain conditions of south-east Anatolia project region
Yazar: SADIK YETİM
Danışman: PROF. DR. CİHAT KÜTÜK
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mühendislik Bilimleri Bölümü / Toprak Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Bitki yetiştirme = Cultivation ; Bitkiler = Plants ; Bitkisel özellikler = Plant properties ; Gübreler = Fertilizers ; Tarım = Agriculture ; Tarım anlaşmaları = Agricultural aggreements ; Tarım ekonomisi = Agricultural economy ; Tarım potansiyeli = Agricultural potential ; Toprak sıcaklığı = Soil temperature

Özet:
Bu araştırma; Harran Ovası ekolojik koşullarında yetiştirilen soyanın ürün, kalite parametreleri ve besin maddesi içeriği üzerine azot ve demir uygulamalarının etkilerini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Çalışma Şanlıurfa Toprak ve Su kaynakları Araştırma Enstitüsü'ne ait deneme tarlasında 2005 ve 2006 yılları süresince yürütülmüştür. Soya bitkisi (Glycine max. L. Merrill) arazi koşullarında ikinci ürün olarak yetiştirilmiş, dört farklı azot (N0= 0, N1= 3, N2= 6, N3= 9 kg N da-1) ve demir (Fe0= 0, Fe1= 1.25, Fe2= 2.50, Fe3= 3.75 kg Fe da-1) düzeyi uygulanmıştır. Ayrıca ekimle birlikte tüm parsellere triple süper fosfattan 9 kg P2O5 da-1 düzeyinde gübreleme yapılmıştır. Deneme tesadüf bloklarında bölünmüş parseller düzenine göre üç tekrarlamalı olarak planlanmış ve parsellerin büyüklükleri 2.8x8 m olacak şekilde ayarlanmıştır.İki üretim yılından elde edilen veriler; azot ve demir uygulamalarının soya bitkisinin tanedeki yağ oranı dışındaki incelenen diğer tüm özelliklerini önemli derecede etkilediğini ortaya koymuştur. En yüksek tane verimi sırasıyla ilk yıl 430 kg da-1 ile N3Fe2 uygulamasında, ikinci yıl ise 290.7 kg da-1 ile N3Fe0 uygulamasında elde edilmiştir. Genellikle artan azot dozları soyanın bitki başına tane verimi, 1000 tane ağırlığı, tanedeki protein oranı, bitkideki bakla sayısı, bakladaki tohum sayısı, bitkideki boğum sayısı, bitkideki dal sayısı, bitki boyu ve kuru ot ağırlığı gibi çeşitli agronomik özelliklerini olumlu yönde etkilemiştir. Bununla birlikte, ilk bakla yükseklikleri düşük azot ve demir uygulamalarında daha fazla bulunmuştur. Uygulamaların hasat indeksi üzerine etkileri ikinci yıl önemli bulunmuş ve en yüksek değer N2Fe1 uygulamasında saptanmıştır.Soya bitkisinin besin maddesi kapsamı da uygulamalardan önemli derecede etkilenmiştir. Artan azot ve demir dozları bitkilerin N ve P içeriğini kontrole göre arttırmıştır. İlk yıl P kapsamı yüksek düzeyde azot uygulanan bitkilerde daha fazla bulunmasına karşın, ikinci yıl uygulamaların P içeriği üzerine önemli bir etkisinin olmadığı saptanmıştır. İki yıl süresince elde edilen verilere göre; soyanın K ve Zn içeriği uygulamalara bağlı olarak önemli farklılıklar göstermiştir. Yüksek azot ve demir uygulamalarında bitkilerdeki K ve Zn miktarları genellikle düşük bulunmuştur. Benzer eğilim ikinci yılda Cu için de saptanmıştır. Soyada en yüksek mangan kapsamı ise ilk yıl N3Fe3 uygulamasında, ikinci yıl N3Fe0 uygulamasında belirlenmiştir. Araştırma sonuçları bütünsel olarak değerlendirildiğinde; Harran Ovası koşullarında ikinci ürün olarak yetiştirilen soya bitkisine dekara 9 kg N ve 1.25 kg Fe verilmesinin uygun olacağı sonucuna varılmıştır.2008, 175 sayfaAnahtar Kelimeler: Azot, demir, gübreleme, soya, ürün, kalite parametreleri, bitki besin maddeleri

Abstract:
This research was performed in order to determine the effects of different nitrogen and iron doses on yield, some quality paramaters and nutrient contents in soybean grown under Harran Plain ecological conditions. The trial was carried out at the experimental field of Rural Services Şanlıurfa Research Institute during 2005 and 2006 seasons. A cultivar of soybean (Glycine max. (L.) Merrill) was grown as second crop and four nitrogen (N0= 0, N1= 3, N2= 6, N3= 9 kg N da-1) and iron (Fe0= 0, Fe1= 1.25, Fe2= 2.50, Fe3= 3.75 kg Fe da-1) doses were applied in the study. Also all plots were fertilized with triple super phosphate at the rate of 9 kg P2O5 da-1 at the sowing time. The experiment was designed with split plots with three replicates. Plot size was 2.8x8 m.Nitrogen and iron applications significantly affected the all parameters of soybean according to two years results, except oil ratio in seed. The highest seed yield was found as 430 kg da-1 in the first year with N3Fe2 and 290.7 kg da-1 with N3Fe0 in the second year, respectively. Generally, increasing nitrogen doses increased various agronomic parameters such as seed yield per plant, 1000 seed weights, protein ratio in seed, pod number per plant, seed number per pod, node number per plant, branch number per plant, plant height and dry stem weight. However, the first pod heights were measured higher in the low nitrogen and iron tratments. Effects of applications on harvest index were found significant in the second year and the highest value was obtained in N2Fe1 treatment.Nutrient contents of soybean have been significantly affected from the applications. Increasing nitrogen and iron concentrations increased N and P content of plants compared to the control. P content was found higher in plants treated with high level nitrogen in the first year but applications did not evidently affect on P in the second year. Data from two years showed that K and Zn contents in soybean varied significantly due to treatments. In high nitrogen and iron applications, K and Zn contents of plants were low, generally. Similar trend was seen for Cu in the second year. The highest Mn content in soybean was determined with N3Fe3 in the first year and N3Fe0 in the second year. As take into consideration integrated results of the study, it has been concluded that 9 kg N da-1 and 1.25 kg Fe da-1 can be applied to soybean plant grown as second crop in Harran Plain conditions.2008, 175 pagesKey Words: Nitrogen, iron, fertilization, soybean, yield, quality parameters, plant nutrients