Osmaniye şehir coğrafyası
Osmaniye urban geography
Yazar: ŞULE DEMİR
Danışman: PROF. DR. MEHMET AKİF CEYLAN
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı / Coğrafya Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Coğrafya = Geography

Özet:
Osmaniye şehri, Akdeniz Bölgesinin Adana Bölümünde aynı adla anılan il idari
ünitesinde, merkez ilçenin sınırları içinde, Karaçay ve kollarının oluşturduğu birikinti
yelpazesinin üzerinde yer almaktadır. İnceleme sahası, Osmaniye Belediyesi'nin sınırlarını
kapsamaktadır. Mahalli 36 idari birime ayrılan Belediye yetki alanı yaklaşık 8500 ha genişliğe
sahiptir. Şehirde 2022 yılı itibariyle 252.186 nüfus ikamet etmektedir.
Çalışmada şehrin kuruluş ve gelişiminde rol oynayan doğal ve beşerî çevre faktörleri,
nüfus ve yerleşme özellikleri, fonksiyonel gelişim ve arazi kullanımı nispeten ayrıntılı şekilde
incelenmiştir. Karma araştırma yöntemine göre tamamlanan çalışmada şehrin mevcut ve
potansiyel problemlerine tesir eden doğal ve beşerî unsurlara da yer verilmiştir. Ayrıca
Osmaniye Hanehalkı Anketi uygulanarak şehrin başlıca sorunları ve çok farklı özellikleri
belirlenmeye çalışılmıştır.
Osmaniye, jeopolitik ve stratejik açıdan Ortadoğu coğrafyasının kıstağında önemli
konumu ile ulaşım ve iletim hatlarının geçtiği şehirlerden biridir. Şehir, Ceyhan'ın kolları olan
Karaçay, Yarpuz ve Hamus çaylarının oluşturduğu alüvyal Osmaniye Ovası'nın kenarında ve
Orta Nur Dağları'ndan kaynağını alan Karaçay ve kollarının birikinti yelpazesi üzerine
kurulmuştur. Şehir elverişli iklim ve hidrografik özelliklere ve verimli alüvyal topraklara sahip
doğal bir ortamda yer almaktadır.
Şehrin kurulduğu yöre, Geç Hititler, Asur, Pers, Roma, Bizans, Emevi, Abbasi, Selçuklu,
Memlukler, Ramazanoğulları ve Osmanlı Devleti gibi birçok farklı egemenlik alanında
kalmıştır. Nitekim şehrin çevresinde oldukça zengin tarihi ve kültürel değerler mevcuttur. Fakat
şehrin ilk nüvesi, daha yakın bir dönemde, 1865 yılında Osmanlı merkez yönetiminin tayin
ettiği Fırka-ı İslâhiye adı verilen Harekât Ordusunca yerleşik düzene geçirilen Türk aşiretlerinin
iskânı sonucunda kurulmuştur.
Osmaniye şehri esas gelişimini Cumhuriyet döneminde yaşamıştır. Özellikle 1996 yılında
aynı adla anılan ilin merkezi olmasıyla birlikte idari, ticari, sanayi, ulaşım ve tarım faaliyetleri
bakımından önemli gelişmeler sağlamıştır. Aynı şekilde her ilde bir üniversite kapsamında
2007 yılında Korkut Ata Üniversitesi'nin kurulması da şehrin gelişiminde öncü
fonksiyonlardan biri haline gelmiştir. Günümüzde Osmaniye şehri bazı sorunları olsa da nüfus,
yerleşme, ekonomi, sosyal ve kültürel açılardan hızlı bir gelişme ivmesini yakalamış
durumdadır.
Asrın felaketi olarak tanımlanan 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş (Pazarcık ve Elbistan)
merkezli şiddetli depremlerden şehir olumsuz şekilde etkilenmiştir. 761 kişinin hayatını
kaybettiği depremler özellikle Esenevler, Rahime Hatun ve Adnan Menderes, İhsan Göknel ve
Alibeyli mahallelerinde daha fazla yıkım ve hasara neden olmuştur. Osmaniye, devletin
yardımıyla depremin olumsuz etkilerini en kısa sürede telafi ederek gelişmesini sürdürecektir.
Şehrin planlama, imar, altyapı, ulaşım, hava ve çevre kirliliği, su temini, trafik, yeşil alan
eksikliği, çarpık şehirleşme, göç gibi problemlerinin merkezi yönetimin desteği, yerel
yönetimin gayreti, şehrin ileri gelenleri ve halkın katılımıyla en kısa sürede çözülebileceğini
söylemek mümkündür.
Anahtar Kelimeler: Osmaniye, Şehir Coğrafyası, Nüfus, Yerleşme, Şehir Fonksiyonları,
Hanehalkı Anketi

Abstract:
The city of Osmaniye is located in the provincial administrative unit of the same name in
the Adana Section of the Mediterranean Region, within the borders of the central district, on
the accumulation range formed by Karaçay and its branches. The study area covers the borders
of Osmaniye Municipality. The municipality's administrative area, which is divided into 36
local administrative units, is approximately 8500 ha. has width. As of 2022, a population of
252,186 resides in the city.
In the study, natural and human environmental factors, population and settlement
characteristics, functional development and land use, which played a role in the establishment
and development of the city, were examined in relatively detail. In the study, which was
completed according to the mixed research method, natural and human factors that affect the
current and potential problems of the city are also included. In addition, the main problems of
the city and its very different characteristics were tried to be determined by applying the
Osmaniye Household Questionnaire.
Osmaniye is one of the cities where transportation and transmission lines pass, with its
geopolitical and strategic location in the isthmus of the Middle East geography. The city was
built on the edge of the alluvial Osmaniye Plain formed by the Karaçay, Yarpuz and Hamus
streams, which are the tributaries of Ceyhan, and on the depositional fan of Karaçay and its
tributaries, which originates from the Orta Nur Mountains. The city is located in a natural
environment with favorable climate and hydrographic characteristics and fertile alluvial soils.
The region where the city was founded remained in many different areas of sovereignty
such as the Late Hittites, Assyrian, Persian, Roman, Byzantine, Umayyad, Abbasid, Seljuk,
Mamluks, Ramazanoğulları and Ottoman Empire. As a matter of fact, there are very rich
historical and cultural values around the city. However, the first core of the city was established
more recently, as a result of the settlement of Turkish tribes settled in 1865 by the Operation
Army called Fırka-ı İslâhiye, which was appointed by the Ottoman central government.
The city of Osmaniye experienced its main development in the Republican period.
Especially in 1996, when it became the center of the province with the same name, it has
provided important developments in terms of administrative, commercial, industrial,
transportation and agricultural activities. Likewise, the establishment of Korkut Ata University
in 2007 within the scope of a university in each province has become one of the leading
functions in the development of the city. Although the city of Osmaniye has some problems
today, it has achieved a rapid development momentum in terms of population, settlement,
economy, social and cultural aspects.
The city was adversely affected by the severe earthquakes centered in Kahramanmaraş
(Pazarcık and Elbistan) on February 6, 2023, which was defined as the disaster of the century.
Earthquakes, in which 761 people lost their lives, caused more destruction and damage
especially in Esenevler, Rahime Hatun and Adnan Menderes, İhsan Göknel and Alibeyli
neighborhoods. Osmaniye will continue its development by compensating for the negative
effects of the earthquake as soon as possible with the help of the state.
It is possible to say that the problems of the city such as planning, zoning, infrastructure,
transportation, air and environmental pollution, water supply, traffic, lack of green space,
unplanned urbanization, migration can be solved as soon as possible with the support of the
central government, the effort of the local government, the notables of the city and the
participation of the people.
Keywords: Osmaniye, City Geography, Population, Settlement, City Functions,
Household Survey.