Türkiye'nin Selçuklu çağı kadın türbeleri (1071-1318)
The tombs of women's in Turkey Seljuk period
Yazar: DEMET KARA
Danışman: PROF. DR. CANAN PARLA
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk İslam Sanatları Tarihi Ana Bilim Dalı / Sanat Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Kadınlar = Women ; Mimari özellikler = Architectural characteristics ; Selçuklular = Seljuks ; Selçuklular Dönemi = Seljuks Period ; Süslemeler = Ornamentations ; Türbeler = Tombs

Özet:
Türkiye'nin Selçuklu Çağında adlarına türbe inşa edilmiş kadınların yaşamları,
statüleri ve onlara ithaf edilerek yapılan türbeler bu tez çalışmasının konusunu
oluşturmaktadır. Dönem kaynaklarında kendilerine çok az yer verildiğinden kimisinin
yaşam öyküsü genel hatlarıyla belirlenmiş, kimisinin ise dönemin siyasetine ya da siyasi
olaylarına bizzat dâhil olması, hayatlarının bir bölümünü hangi statüde geçirdiklerini
tespit etmeye imkân vermiştir. Türkiye'nin Selçuklu Çağı ile sınırlandırılan çalışmada ele
alınan kadın türbelerinin inşası 12. yüzyılın sonlarından 14. yüzyılın başlarına kadar
aralıksız devam etmiştir. Siyasetin yaşamın her alanını etkilemesi yadsınamaz bir
gerçeklik olarak bu çağda inşa edilmiş kadın türbelerinde de kendini göstermiştir.
Selçuklu hâkimiyetinin daha ağır bastığı 13. yüzyılın ortalarına kadar çoğunlukla Orta
Anadolu'da özellikle Kayseri'de inşa edilen kadın türbelerinin bu yüzyılın üçüncü
çeyreğinden itibaren yönetimde yaşanan İlhanlı etkisiyle birlikte Erzurum'da ağırlık
kazandığı görülmüştür. Mimari ve süsleme özellikleriyle irdelenerek, aynı çağda ve aynı
bölgede inşa edilmiş erkek türbelerinin yanı sıra yakın coğrafyadaki benzer örnekleriyle
karşılaştırmalı değerlendirmeye tabi tutulan kadın türbelerinin, Türkiye Selçuklu
mimarisi içindeki yerleri tespit edilmeye çalışılmıştır. Plan ve mekân kurgusu olarak
Selçuklu türbe geleneğini devam ettiren kadın türbelerinin bazı mimari unsurlarında yeni
denemelere gidildiği belirlenmiştir. Türkiye'de ve yakın coğrafyada bir benzerine daha
rastlanmayan mukarnaslı yüksek kaidesi ile Mahperi Huand Hatun Türbesi,
cephelerindeki figürlü süslemeleriyle görsel bir şölen sunan Hüdavend Hatun Türbesi,
plan ve mimari kurgu açısından bir eşine daha rastlanılmayan Mama Hatun Türbesi
bunlardan sadece birkaçıdır. Tez çalışmasında Türkiye'nin Selçuklu Çağında inşa edilmiş
kadın türbelerinin bazı yenilikler getirmekle birlikte genel olarak Türkiye Selçuklu
mimari geleneklerine bağlı kaldıkları sonucuna varılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Türkiye Selçuklu Çağı, Türbe, Kadın, Plan, Mimari kurgu

Abstract:
The subject of this thesis is about women's lives, status who have a tomb and
tombs built for them. Some women's lives described briefly at period resources. Because
some women's part of their lives have been identified for they participate in the political
life of the period. This thesis is limited with Turkey Seljuk period. Therefore the tombs
of women's built from the beginning of the 12th century to the end of the 14th century in
continuous. Politics affected building the tombs of women. Until the middle of the 13th
century the tombs of women's more built at Kayseri because Turkey Seljuk domination
continued. Towards the end of the 13th century the tombs of women's increased at
Erzurum with Ilhanli sovereignty. In this study the tombs of women's in Turkey Seljuk
period were examined with architectural and ornament features. Women's tombs have
been compared with built in the same period and region the male's tombs. Same time
women's tombs tried to were identified place wherein Turkey Seljuk architecture. In terms
of plan and architectural features they had continued tradition in Seljuk tomb architecture.
However in some women's tombs have been tried new architectural arrangements. The
tomb of Mahperi Huand Hatun's has high pedestal with muqarnas. This features was not
seen in the other tombs in the same period and region. The tomb of Hüdavend Hatun's
has figured decoration on facades. It is quite remarkable with this feature. In addition the
tomb of Mama Hatun's has a unique plan and architectural arrangement. Examples given
is only a few of these tombs. Study is concluded that the tombs of women's in Turkey
Seljuk period are remain within the tradition of some important innovations in the Turkey
Seljuk architecture techniques and applications they repeat.
Keywords: Turkey Seljuk period, Tomb, Women, Plan, Architectural arrangement.