Periferik intravenöz kateter uygulamasında üç farklı nonfarmakolojik yöntemin ağrı üzerine etkisinin incelenmesi
The Investigation of the Effects on Pain of the Three Different Nonpharmacological Methods in Peripheral Intravenous Catheter Insertion
Yazar: DİLEK YILMAZ
Danışman: DOÇ. DR. ÜLKÜ GÜNEŞ
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Ağrı = Pain ; Ağrı eşiği = Pain threshold ; Basınç = Pressure ; Kateterizasyon = Catheterization ; Kateterizasyon-periferik = Catheterization-peripheral ; Kateterizasyon-periferik = Catheterization-peripheral

Özet:
Bu araştırma, sağlıklı yetişkin erkek bireylerde periferik intravenöz kateter uygulaması esnasında bireyin öksürtülmesi, spirometre üfletilmesi ve stres topu kullanımının ağrı üzerine etkisini incelemek amacıyla yapılmıştır.
Araştırma, Mart 2015- Eylül 2015 tarihleri arasında Bursa Uludağ Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi Dr. Raşit Durusoy Kan Merkezi'nde yürütülmüştür. Araştırmanın örneklemini 30-40 yaş aralığında araştırma sınırlılıklarına uyan, üç ölçüm sonrası basınç ağrı eşiği ortalaması 8-16 Lb olan ve her bir çalışma grubunda 30'ar olmak üzere toplam 120 sağlıklı yetişkin erkek birey oluşturmuştur. 
Araştırma verilerinin toplanmasında; bireylerin ağrı basınç eşiğini ölçmek için "Baseline Algometre (66 Lb/30 Kg)", araştırma hakkında bireyleri bilgilendirmek ve onamlarını almak amacıyla "Bilgilendirilmiş Gönüllü Olur Formu", bireylere ait tanıtıcı bilgileri elde etmek amacıyla araştırmacı tarafından geliştirilen "Birey Tanıtım Formu", bireylerin işlem sırasında hissedilen ağrı şiddetini değerlendirmek amacıyla "Görsel Kıyaslama Ölçeği (GKÖ)", spirometre ve stres topu kullanılmıştır. Araştırma ölçütlerine uyan bireyler basit randomizasyon yöntemiyle uygulama ve kontrol grubuna atanmıştır. 
Bireylerin yazılı onamları alındıktan sonra, tanıtıcı bilgileri alınarak Birey Tanıtım Formu'na kaydedilmiştir. Daha sonra, bireylere GKÖ'nin kullanımı hakkında bilgi verilmiştir. Uygulanan yöntemden habersiz olan bir sağlık personeli bireylerin uygulamadan 5 dakika önceki ve uygulamadan hemen sonraki kan basıncı, nabız hızı, parmak tipi pulse oksimetre cihazı ile periferik oksijen satürasyonu değerlerini veri toplama formuna kaydetmiştir. Tüm intravenöz kateterizasyon işlemleri, aynı araştırmacı tarafından sol koldaki antekübital vene uygulanmıştır. Yapılan tüm kateterizasyon uygulamalarında 20 numaralı periferik intravenöz kateter kullanılmıştır. Periferik intravenöz kateterizasyon gerçekleştirildikten hemen sonra bireyin işlem esnasında hissettiği ağrı düzeyi ve hemodinamik değerleri alınıp kaydedilmiştir. Daha sonra bireye turnike tekrar uygulanarak katetere yerleştirilen steril bir enjektör aracılığı ile bireyden kan bağışı uygunluğunu test etmek amacıyla 5-6 cc kan alınmıştır. 
Uygulama gruplarında yer alan bireylere, standart periferik intravenöz kateter uygulama protokolü dışında şu farklılıklar uygulanmıştır; öksürme grubunda yer alan bireylerden girişimden önce orta derecede bir kez öksürmesi, 10 saniye sonra aynı şiddette bir kez daha öksürmesi istenmiş, ikinci öksürme sırasında kateterizasyon gerçekleştirilmiştir. Spirometre grubundaki bireylerden, 20 saniye süresince spirometreyi kullanarak topları havaya kaldıracak şekilde derin nefes alması ve nefesini vermesi istenilmiş, 20 saniyelik uygulamanın hemen sonrasında kateterizasyon gerçekleştirilmiştir. Stres topu grubundaki bireylerden, girişimden 2 dakika önce intravenöz uygulama yapılmayacak taraftaki eline verilen stres topunu sıkıp gevşetmesi ve bu işlemi kateterizasyon işlemi tamamlanıncaya kadar sürdürmesi istenilmiştir. Kontrol grubunda yer alan bireylere sadece standart periferik intravenöz kateter uygulaması yapılmıştır. Araştırma verileri Kruskal Wallis testi, Dunn's testi, Wilcoxon İşaret Sıra testi ve Pearson ki-kare testi ile değerlendirilmiştir.
 Periferik intravenöz kateter uygulaması sonrasında; öksürme grubundaki bireylerin ağrı puan ortalaması 19.5±13.6, spirometre grubundaki bireylerin 28.3±20.2, stres topu grubundaki bireylerin 32.1±23.8, kontrol grubundaki bireylerin ise 45.5±19.5 olarak saptanmıştır. Yapılan istatistiksel analiz sonucunda; kontrol grubundaki bireylerin ağrı puan ortalamaları ile öksürme, spirometre ve stres topu gruplarındaki bireylerin ağrı puan ortalamaları arasında anlamlı bir fark saptanmış olup (p<0.05), öksürme ve spirometre, spirometre ve stres topu, öksürme ve stres topu gruplarındaki bireylerin ağrı puan ortalamaları arasında anlamlı bir fark saptanmamıştır (p>0.05). 
Sonuç olarak, potansiyel mekanizması valsalva manevrasına ve dikkati başka yöne çekme yöntemine dayalı olan öksürme tekniği başta olmak üzere spirometre üfleme, stres topu sıkma yöntemlerinin periferik intravenöz kateter uygulamaları sırasında gelişen ağrıyı azaltmada diğer yöntemlere göre daha etkili olduğu bulunmuştur. 

Anahtar Kelimeler: Ağrı; Basınç Ağrı Eşiği; Nonfarmakolojik Yöntem; Periferik İntravenöz Kateterizasyon; Valsalva Manevrası.

Abstract:
This study was conducted with the aim of investigating the effect on pain of having healthy male individuals cough, blow into a spirometer or use a stress ball during the insertion of a peripheral intravenous catheter.
The study was contucted between March and Semtemper 2015 at the Dr. Rasit Durusoy Blood Center of Uludag University Hospital in Bursa. The sample of the study consisted of 120 healthy male adults who were divided into four groups of 30 members each, having limitations of research, within the range of 30-40 years, and having pressure pain threshold average of 8-16 lb after three measurements. 
 In the collection of the research data was used Baseline Algometer (66lb /30 kg) which to measure the pain pressure threshold of the indivuals, "Informed Volunteer Consent Form", "Individual Identification Form", Visual Analog Scale (VAS), spirometry and stress ball. Individuals who conformed to the research criteria were assigned to the experimental and control groups by a simple randomization method. 
After obtaining written informed consent of the individual, identifying information of individuals was saved the Individual Identification Form. Then, it was informed individuals about the use of a VAS. Before 5 minutes and immediately after the peripheral intravenous catheterization were measured the blood pressure, pulse rate and peripheral oxygen saturation of indivuals by a health personnel. All of peripheral intravenous catheterizations was applied by same researcher to the antecubital vein on left arm of indivuals. 20 G of peripheral intravenous catheter was used in all peripheral intravenous catheterization. Immediately after the peripheral intravenous catheterization, the pain felt by the individuals and their hemodynamic values during the application was evaluated. Then, 5-6 cc blood sample from individuals were taken through a sterile syringe inserted into the catheter in order to test the suitability of blood donate. The data of study was evaluated with Kruskal-Wallis test, Dunn's test, Wilcoxon signed rank test and Pearson's chi-square test.
Those in the coughing group were asked to cough at a medium level twice with a gap of ten seconds, and the catheterization was performed during the second coughing. Those in the spirometer group were asked to take a deep breath and breathe out by blowing into a spirometer for 20 seconds, and catheterization was performed immediately after this. Those in the stress ball group were asked to squeeze and release the stress ball with the hand on the opposite side to that on which the catheterization would be performed, starting two minutes before the application and continuing until it was completed. Individuals in the control group were given only the standard peripheral intravenous catheterization procedure.
The mean pain of the individuals in the coughing group was found to be 19.5±13.6, that of the spirometer group was 28.3±20.2, that of the stress ball group was 32.1±23.8, and that of the control group was 45.5±19.5. Statistical analysis showed a significant difference between the mean pain scores of individuals in the control group and those of individuals in the coughing, spirometer and stress ball groups.
It can be said that the coughing technique, whose mechanism is the Valsalva maneuver and which serves to attract the attention elsewhere, reduced the pain of peripheral intravenous catheterization more effectively than the other methods.

Key words: Pain; Pressure Pain Threshold; Nonpharmacologic Methods; Peripheral Intravenous Catheterization; Valsalva maneuver.