Tekirdağ Süleymanpaşa anaokulu (Menba-i İrfan Mektebi) koruma projesi
The conservation project of Süleymanpaşa nursery school (Menba-i İrfan Mektebi)
Yazar: NURİYE SÜNDÜZ ERŞEN
Danışman: PROF. DR. DENİZ MAZLUM
İstanbul Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Eğitim yapıları = Educational buildings ; Restitüsyon = Restitution ; Restorasyon = Restoration ; Rölöve = Building survey ; Tekirdağ = Tekirdağ

Özet:
Çalışma kapsamında Tekirdağ ili, Süleymanpaşa ilçesi, Orta Cami Mahallesi, 39 ada, 14 parselde yer alan Süleymanpaşa Anaokulu (Menba-i İrfan Mektebi) konu alınmıştır. Yapının mevcut durumu belgelenmiş, tarihsel gelişimi araştırılarak restitüsyon önerisi hazırlanmış ve yapının korunması için gerekli müdahaleler belirlenmiştir.
Menba-i İrfan Mektebi, farklı uygarlıklara ev sahipliği yapan ve Osmanlı döneminde başkentlere yakınlığından dolayı reformların ilk uygulandığı yerleşimlerden biri olan Tekirdağ'da inşa edilen eğitim yapılarının günümüze ulaşan ender örneklerinden biridir.
İki katlı Menba-i İrfan Mektebi'nin zemin katının tamamı ile birinci katının dış duvarları kâgir, birinci katın iç duvarları ahşap karkastır. Beşik çatılı yapının döşemeleri ahşap kirişli, tavanları ahşap kaplıdır. Zemin kat güneyden kuzeye devam eden bir koridora bağlı mekanlardan oluşurken üst katta farklı olarak bu koridorun uçlarında da odalar yer almaktadır. Giriş holü, yönetici odası, çay ocağı, merdiven kovası, tuvaletler, yemekhane, memur odası, masal odası bulunan zemin kat yaklaşık 240m²; altı sınıf, merdiven kovası, yönetici yardımcısı odası, koridordan oluşan birinci kat yaklaşık 259 m²'dir. Ayrıca zemin katta yapıya bitişik olan bir ek yapı bulunmaktadır. Yapı sade ancak özenli bir işçiliğin ürünüdür.
Yapının güney ve kuzey cepheleri simetriktir, ancak kuzey cephesinde bulunan ek yapıdan dolayı bu simetri algılanmamaktadır. Pencereler sövelidir, köşelerde ve cephede pilastırlar yer almaktadır ve katlar arasında silme mevcuttur. Güney cephesinde kuzeyden farklı olarak yapının kitabesi bulunmaktadır. Doğu ve batı cepheleri ise birbirinden ve diğer cephelerden farklıdır. Doğu cephesine bakan zemin kat pencereleri sövesizdir, sadece köşelerde pilastır vardır. Batı cephesinde bulunan merdiven kovasının pencere açıklıkları diğer cephelerdeki pencere açıklıklarından daha geniştir. Bu pencereler batı cephesini doğudan ayırmaktadır ve batı cephesindeki zemin kat pencerelerinin de söveleri yoktur ancak doğu cephesinin aksine köşeler dışında da pilastırları vardır.
Mektep, Hicri 1328 (1910/11) yılında halkın ve Cemaat-i İslamiye'nin desteği ile inşa edilmiştir. Açıldıktan sonra iptidai mektep olarak hizmet veren okul, Balkan Savaşları (1912-1913) sırasında eğitime ara vermiş, işgalden sonra da Tekirdağ İdadi Mektebi'ne tahsis edilmiştir. Temmuz 1914'te iptidai eğitimine devam ettiği saptanan okul hakkında Birinci Dünya Savaşı'ndan Çanakkale Savaşı ve daha sonrasında Yunanlıların Tekirdağ'ı işgaline kadar geçen süre aralığında bir bilgiye ulaşılamamıştır. Mektep Cumhuriyet'in ilanıyla birlikte Süleyman Paşa İlkmektebi/İlkokulu adını almıştır. 1990'larda kentin nüfusunun artmasıyla yeterli gelmemeye başlayan okulun bahçesine betonarme bir ilkokul binası inşa edilmişir. Eski okul ise sosyal faaliyetler için kullanılan bir ek binaya dönüşmüştür. Eski mektep binası 2001-2002 yılları arasında kapsamlı bir restorasyon geçirdikten sonra ek yapı olarak kullanılmaya devam edilmiştir. 2011 yılında ise anaokulu binası olarak kullanılmasına karar verilen okulun bu tez çalışmasıyla mevcut durumunun iyileştirilerek işlevine devam etmesi, bölgedeki eğitim yapıları için bir örnek oluşturarak Tekirdağ'da yer alan diğer eğitim yapılarının incelenmesi ve bu sayede bu bölgedeki eğitim tarihinin aydınlatılması hedeflenmiştir.
Tez çalışması, altı bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde çalışmanın amacı, kapsamı ve yöntemi açıklanmış, yapılan çalışmalar sırasıyla belirtilmiştir.
İkinci bölümde, Tekirdağ'ın kısaca coğrafi konumu ve tarihinden bahsedildikten sonra, geçmişten günümüze kadar kentin eğitim tarihi ve yapıları hakkında bilgi verilmiş, son olarak merkez ilçe Süleymanpaşa'da tespit edilen günümüze ulaşmış eğitim yapıları listelenmiş, ulaşılan fotoğraflar paylaşılmıştır.
Üçüncü bölümde, yapının konumu, ulaşılan belgeler ışığında tarihsel gelişimi ve mevcut durumdaki plan özellikleri, cephe özellikleri, strüktürel özellikleri, yapının bileşenleri, malzeme özellikleri ve tespit edilen bozulmalar açıklanmıştır. Malzeme ve hasar türlerinin daha iyi ifade edilmesi için analitik rölöveler hazırlanmıştır.
Dördüncü bölümde, arşiv araştırmaları ve sözlü kaynaklardan yola çıkılarak yapıdaki farklı dönemler ve buna bağlı olarak yapılan değişiklikler tespit edilmiştir. Tespit edilen farklı dönemler, analitik rölöve üzerinde gösterilmiştir. Araştırmaların ve kaynakların yetersiz geldiği noktalarda ise analoji yoluna başvurulmuş, yakın çevredeki benzer eğitim yapıları bu başlık altında incelenmiş ve bir restitüsyon önerisi geliştirilmiştir.
Beşinci bölümde, yapıyla ilgili tüm çalışmalar göz önüne alınarak yapının özgün işlevine devam etmesi ve korunması için kullanımına ve onarımına ilişkin öneriler başlıklar halinde verilmiştir. Yapı için önemli müdahalelerden biri olan çağdaş ek tasarımı konusunu irdelemek için incelenen örnekler yine bu başlıklar altına eklenmiştir. Sonunda kot farkından yararlanılarak, üstü de kullanılabilen çelik strüktürlü bir yapı tasarımı geliştirilmiştir.
Sonuç bölümünde, çalışma kapsamında ele alınan tüm başlıklar bir bütün olarak değerlendirilmiştir. Özgün işlev devam ederken zamanın getirdiği değişen ihtiyaçlarla birlikte yapıda birtakım değişiklikler yapıldığı, bunların müdahale kararlarıyla düzenlenmesi gerektiği ve aynı işlev ile devam etmesinin sürdürülebilirliğine olan katkısı vurgulanmıştır.

Abstract:
This thesis is about the Süleymanpaşa Nursery School (Menba-i İrfan Mektebi), located at block 39, plot 14 of Orta Cami quarter in Süleymanpaşa district in Tekirdağ. Within the context of this study, the present situation of the building is documented, its historical development is researched, a restitution proposal is prepared and necessary interventions for the preservation of the building are determined.
Menba-i Irfan Mektebi is one of the rare surviving educational buildings in Tekirdağ, a city has hosted many different civilizations from past to present. Due to its proximity to the capitals during the Ottoman period, it was one of the first settlements where reforms were implemented and consequently many schools were constructed.
Menba-i İrfan Mektebi is a two-story masonry structure with a rectangular plan. The inner walls of the first floor are wooden framed, the floors are made of wooden beams, and the ceilings are covered with wood. While the ground floor consists of rooms connected to a corridor that continues from south to north, there are rooms at the extremities of this corridor on the upper floor. The ground floor that consists of entrance hall, administrator room, tea room, stairwell, toilets, dining hall and the officer's room has a total area of approximately 240 m². The first floor consisting of six classrooms, stairwell, assistant manager room and corridor covers an area of about 259 m². There is an annex adjacent to the main building on the ground floor of the north facade. The building's south and north facades are symmetrical, but this symmetry is not perceived due to this annex. The entrances to the building are on these facades. The windows are framed with jambs, there are pilasters in the corners and on the front, and there is a molding between floors. The original inscription plate is on the south facade. The east and west facades are different from each other and from the other facades. The ground floor windows facing east are without jambs and have pilasters only at the corners. The window openings of the stairwell on the west facade are wider than the window openings on the other facades. This makes the west facade different from the east facade. Moreover, the ground floor windows on the west facade do not have jambs, but unlike the east facade, they also have pilasters outside the corners. The school is the product of a simple but meticulous craftsmanship.
The school was built in 1328 Hegira (1910/11) with the support of the local people and the Cemaat-i Islamiye (Islamic Congregation). The school, which served as a primary school after it was opened, interrupted education during the Balkan Wars (1912-1913) and was allocated to Tekirdağ High School after the occupation. No information could be found about the school, from the First World War to the Çanakkale War and then to the Greek occupation of Tekirdağ. It is only known to have continued its primary education in July 1914. Known as Menba-i İrfan Mektebi and Menbaülirfan Mektebi in the Ottoman archives, the school was renamed Süleyman Paşa Primary School with the proclamation of the Republic. In the 1990s, when the population of the city increased and the building of Menba-i İrfan Mektebi became inadequate, a reinforced concrete primary school building was built in its garden and this building started to serve as Süleymanpaşa Primary School. The old school building has been converted into an annex building used for social activities. After a comprehensive restoration between 2001-2002, the old school building continued to be used as an additional building. In 2011, it was decided to use it as a nursery school. While the school, which has maintained this function until today, has been adapted for children, some additions and changes have been made to the building over time. With this thesis, it is aimed to improve the current condition of the building, to allow it to continue its function, to set an example for the schools in the region, and thus to examine other educational buildings in Tekirdağ and to clarify the history of education in this region.
The thesis consists of six chapters. In the first chapter, the aim, scope and method of the study are explained, and the consecutive stages of the work are presented. Different methods and technologies used during the studies are explained under this title (photogrammetry, total station or classical methods).
In the second part, after briefly explaining the geographical location and history of Tekirdağ, information about the city's educational history and educational buildings from the past to the present is given, and finally the surviving educational buildings found in the central district of Süleymanpaşa are listed. These buildings are Yahya Kemal Beyatlı Nursery School and İnönü Secondary School, which were used as Armenian schools; Namık Kemal Primary School and Ertuğrul Primary School, which were used as Greek schools, and Süleymanpaşa Nursery School, the subject of this thesis, which was built for Muslim children.
In the third chapter, firstly, the educational system in the period when the building was built, and its historical background are explained. Then, schools bearing the name Menba-i İrfan / Menbaülirfan Mektebi, which were identified in other settlements, are investigated. It is seen that there is not any architectural similarity or any connection between these schools. Again, under this title, the location of the building, its historical development along with the documents reached, and the current plan features, facade features, structural features, components of the building, material properties and detected deteriorations are explained. Analytical surveys have been prepared to better express the materials and damage types. While few original materials were detected in the material analysis, the deterioration analysis revealed that there is no serious structural problem. It was determined that the damages were mainly caused by the users of the building.
In the fourth chapter, different periods in the building and the changes made accordingly are determined based on archival research and oral sources. Five different periods are determined and these are shown on the chronological analysis. Old photographs served for the facade restitutions however as no source was found for the plans, analogy was used. Similar educational buildings in the region such as Saray Büyükyoncalı (Manika-i Kebir) Primary School, Kırklareli Babaeski Primary School, Kırklareli Lüleburgaz Ertuğrul Village Primary School, Kırklareli Great Hamidiye Primary School are examined. Finally, a proposal has been developed with all this data.
In the fifth chapter, considering all the studies related to the school, suggestions for the use and repair of the building in order to preserve and maintain its original function are given. Various examples, especially Paris Public Day Nursery Jules Guesde, Poland Opole Kindergarten and Bretagne Trévérien Primary School, have been examined to shape the contemporary additional design, which is one of the important interventions for the building. Finally, a steel construction building design has been developed, aiming to relieve the main structure spatially by taking advantage of the natural inclination.
In the conclusion part, all the topics covered in the study were evaluated. It has been emphasized that while the building continues with its original function, some changes have been made in the structure with the changing needs brought by time, that these should be regulated by intervention decisions, and that the continuation of the building with the same function contributes to its sustainability.