Yalın üretim uygulamalarının örgütsel performansa etkisinde yönetim yeteneğinin aracı rolü: Türkiye'deki imalat işletmeleri üzerinde bir araştırma
The mediating role of management capability in the effects of lean manufacturing practices on organizational performance: A research on the manufacturing companies in Türkiye
Yazar: NESİMİ KÖK
Danışman: PROF. DR. MEHMET SELAMİ YILDIZ
Düzce Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering ; İşletme = Business Administration
Dizin: Operasyonel performans = Operational performance ; Yalın yönetim = Lean management ; Yalın üretim = Lean production ; Örgütsel yönetim =   ; İşletme yetenekleri = Business capabilities

Özet:
Bu çalışmanın amacı; yalın üretim uygulamaları ile örgütsel performans arasındaki ilişkide yönetim yeteneğinin aracılık etkisinin olup olmadığını belirlemektir. Türkiye'deki imalat sektörü firmalarının yalın üretim uygulamaları ile performans kriterlerinin nasıl şekillendiğine odaklanmaktadır. Çalışma Balanced ScoreCard ile ölçülen örgütsel performansın yanı sıra yalın üretim uygulamalarının kapsamını ve seviyesini de analiz etmeyi amaçlamaktadır. Örgütlerin sahip oldukları yetenekler arasında yönetim yeteneğinin, yalın üretimin örgütsel performans üzerindeki etkisini ne düzeyde değiştirdiği çalışmanın bir diğer amacıdır. Çalışma iki aşamadan oluşmaktadır. Araştırmanın ilk aşamasında, yalın üretim boyutları, yönetim yeteneği, örgütsel performans kavramları  ile ilgili literatür taraması yapılmıştır. İkinci aşamada ise, belirlenmiş olan bağımlı, bağımsız ve aracı değişkenler arasındaki ilişkiler ortaya koyulmuştur. Araştırmanın evreni, Türkiye'de yalın üretim uygulayan imalat işletmelerini kapsamaktadır. Araştırmanın evreni kapsamında imalat işletmelerinde, yönetim kademesinde bulunan 393 yöneticiden veriler toplanmıştır. Araştırma kapsamında elde edilen veriler SPSS ve AMOS programları yardımı ile analiz edilmiştir. Analizlerde nicel araştırma deseni kapsamında; betimleyici istatistikler, açımlayıcı faktör analizi, doğrulayıcı faktör analizi, yapısal eşitlik modellemesi ve yol analizi teknikleri kullanılmıştır. Araştırmanın sonucunda, "yalın üretim boyutları ile örgütsel performans arasındaki ilişkide yönetim yeteneğinin aracı değişken etkisi vardır" hipotezi; analiz edilen alt boyutların büyük bir kısmında doğrulanmış bir kısmında doğrulanamamıştır. Tam zamanında üretimin (JIT), kanban'ın, tekli dakikalarda kalıp değişimin (SMED) öğrenme gelişme performansı üzerine etkisinde, yönetim yeteneğinin aracılık etkisi olmadığı görülmüştür. Tekli dakikalarda kalıp değişimin, toplam verimli bakımın (TPM), müşteri performansı üzerine etkisinde, benzer şekilde 5S'in finansal performans üzerine etkisinde, yönetim yeteneğinin aracı değişken etkisi olmadığı görülmüştür. Analiz kapsamındaki diğer boyutlar arasındaki ilişkide ise yönetim yeteneğinin aracılık etkisinin olduğu görülmüştür. Son olarak da elde edilen bulgular çerçevesinde, yöneticilere ve araştırmacılara yönelik bir takım öneriler sunulmuştur.

Abstract:
The purpose of this thesis is to determine whether management capability mediates the relationship between lean production practices and organizational performance. It focuses on how lean production practices and performance criteria of manufacturing sector firms in Turkey are shaped. The study aims to analyze the scope and level of lean manufacturing practices as well as organizational performance measured by Balanced ScoreCard. Another purpose of the study is to determine to what extent the management capability among the capabilities of organizations changes the effect of lean production on organizational performance. The study consists of two steps. In the first step of the study, a literature review was conducted on the concepts of lean production dimensions, management capability and organizational performance. In the second step, the relationships between the dependent, independent and mediating variables were revealed. The population of the research covers manufacturing enterprises implementing lean production in Turkey. Within the scope of the population of the research, data were collected from 393 managers at the management level in manufacturing enterprises. The data obtained within the scope of the research were analyzed with the help of SPSS and AMOS programs. Descriptive statistics, exploratory factor analysis, confirmatory factor analysis, structural equation modeling and path analysis techniques were used in the analysis within the scope of quantitative research design. As a result of the research, the hypothesis "management capability has a mediating variable effect on the relationship between lean production dimensions and organizational performance" was confirmed in most of the analyzed sub-dimensions and not confirmed in some of them. It was seen that there was no mediating effect of management capability on the effect of just-in-time production (JIT), kanban, single minute exchange die (SMED) on learning development performance. Similarly, there is no mediating effect of management capability on the effect of SMED, total productive maintenance (TPM) on customer performance, and similarly on the effect of 5S on financial performance. In the relationship between the other dimensions within the scope of the analysis, it is seen that management capability has a mediating effect. Finally, within the framework of the findings, some suggestions for managers and researchers are presented.