Türkiye şeker piyasası işleyişi özelinde bir ekonomik model olarak kooperatif: Tarım sanayi entegrasyonu ve Pankobirlik incelemesi
Cooperatives as an economic model in Turkey sugar market: Agriculture – industry integration and Pankobirlik review
Yazar: SELEN ERKÖK
Danışman: DOÇ. DR. SABRİYE SAİME KAYAM
İstanbul Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Bütünleşme = Integration ; Dikey bütünleşme = Vertical integration ; Ekonomik bütünleşme = Economic integration ; Kooperatifler = Cooperatives ; PANKOBİRLİK = PANKOBİRLİK ; Pancar ekicileri kooperatifleri = Beet-sovers cooperatives ; Tarım ekonomisi = Agricultural economy ; Tarım endüstrisi = Agricultural industry ; Tarım kooperatifleri = Agricultural cooperatives ; Şeker sektörü = Sugar sector

Özet:
Kooperatifler, belirli bir alanda ortak fayda elde edebilmek için ekonomik birimlerin bilinçli ve gönüllü şekilde bir araya gelerek, iş birliği yapmak amacıyla oluşturduğu ortaklı kuruluşlardır. Piyasa mekanizması içinde kooperatifler mal ve hizmetlerin alınmasında ve pazarlanmasında/satılmasında ortaklarının pazarlık ve rekabet gücünü arttırma, sermaye birikimini sağlama ve sürdürülebilir kılma, piyasaların yapısını ve işleyişini düzenleme görevlerini üstlenir ve ekonomik büyümeye katkıda bulunurlar. 
Bu amaçla tezin ilk bölümünde kooperatifleşme ve tarım-sanayi entegrasyonunda kooperatiflerin rolü üzerinde durulmuş. İkinci bölümde ise üst birlik örgütlenmesini tam olarak sağlamış ve şeker piyasasını düzenleme konusunda etkin rol oynayan Pankobirlik (Pancar Ekicileri Kooperatifleri Birliği) ele alınmıştır. Pankobirlik faaliyet gösterdiği şeker sektöründeki yasal düzenlemeler çerçevesinde şeker fabrikalarını bünyesine katarak tarım sanayi bütünleşmesinde başarılı bir dikey entegrasyon gerçekleştirmektedir. Ayrıca kooperatif üyelerine tarımsal girdi temin eden ve üretilen ürünlerin daha etkin şekilde değerlendirilmesini sağlayan ve nihayetinde sürdürülebilir büyümeyi hedefleyen yatırımları hayata geçirmektedirler. Bu nedenle, ekonomik model olarak koopeartif yapılanmasının Pankobirlik örneği ve Türkiye şeker piyasası üzerinden değerlendirilmesi, diğer iyi uygulama örnekleri ile karşılaştırılması bu başarılı örgütlenmenin yaygınlaştırılması adına önemlidir. 
Ayrıca şeker, dünyada devlet müdahalesine en çok maruz kalan ürünlerden biridir. Üretim ve tarife kotaları, yüksek korumalar ve ticaret antlaşmaları, ülkelerin uyguladığı politikalar dünya şeker ticaretine kısıtlamalar getirmektedir. Türkiye şeker sektöründe de dünya şeker piyasalarında olduğu gibi yasal düzenlemeler ile kontrol altında tutulmaya çalışılmaktadır. Bu yasal düzenlemelere ek olarak Türkiye şeker sektörü piyasaya kamu, özel sektör ve kooperatif yapılanmalarının ürün arz etmesi sebebiyle de farklılaşmaktadır. Bu nedenle de Pancar Ekicileri Kooperatiflerinin ekonomik etkinliklerinin şeker piyasasındaki diğer iki oyuncunun yani kamu ve özel sektör işletmelerinin işleyişi ve ekonomiye katkıları anlamında değerlendirmek tarımda sürdürülebilir ekonomik kalkınma için önem taşımaktadır.

Abstract:
Cooperative organizations, which will be referred shortly as cooperations, are defined as economic units in which individuals knowingly and voluntarily create an organization to collaborate particularly to improve their economic benefits. Within the market mechanism, cooperations aim to improve their competitive advantages in the provision and sales of goods, as well as to regulate the market structure and market mechanism.
The first part of this thesis analyzes the economic role of cooperations and in general cooperative organizational structure. The second part of the thesis focuses on a successful Turkish cooperation which has a predominant high level organization structure and is capable of regulating the overall market mechanism. For the latter part, this thesis specifically focuses on a Beetroot Cooperation (referred as Pancar Kooperatifleri in Turkish), which, for the case of Turkey, has a vertical organizational structure incorporating sugar refineries in line with the legal regulations within the sugar sector. This thesis shows that, one of the key elements in the success of the Beetroot Cooperation is its organizational structure which enables agricultural input provision to the sector and an effective use of products within the sector and across other sectors. This organizational structure leads to improved investment opportunities where sustainability of production is ensured. One of the main contritions of this thesis is the analysis of the role of Beetroot Cooperation's organizational structure in their success in a nation-wide and worldwide comparative setting. Thus, the findings shed light to potential organizational improvements in the sugar market as well as other markets, particularly markets with large scale cooperative organizations.
In addition to the above-mentioned motivation, a comparative study of the sugar market and cooperative organizations within this market is important since the sugar sector a predominantly high volume sector and it is one of the mostly regulated markets worldwide. Production levels, tariffs and trade agreements in the sugar sector are restricted with regulations in many countries. First, a detailed analysis of this sector is relevant for sugar market regulations worldwide. Second, due to the strong ties with other markets, adopted cooperation policies for sustainable production in this sector has potential benefits on other agricultural sectors.  Third, for the case of Turkey, two other providers within the sugar sector, namely the private and public sector, will potentially benefit from the analysis of success in Beetroot Cooperation since these providers produce contemporaneous and similar products.