Gümüşhane Kurum Vadisi Maden Köyü yerleşmeleri
Settlemets of Maden Village-Kurum Valley in Gumushane, Turkey
Yazar: GÜLER ERÜZ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ÖMER İSKENDER TULUK
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Maden Mühendisliği ve Madencilik = Mining Engineering and Mining ; Mimarlık = Architecture ; Tarih = History

Özet:
Bu çalışmanın konusu; İlkçağdan günümüze madencilik yapılan ve İpek Yolu üzerinde bulunan Gümüşhane'nin tarihi Kurum Nahiyesi'ne bağlı Kurum (Yağlıdere Köyü Bulutyayla Mahallesi) merkez mahalleleri ve İmera (Olucak Köyü) yerleşimlerinin mimari özelliklerinin saptanıp, analiz edilerek, ortaya konması ve değerlendirilmesidir.Çalışmanın ana amacı; tarihsel süreçte coğrafya, topografya, maden sahaları, yapı malzemelerinin ve dinin, Kurum Vadisi yerleşimlerinin konumuna, plan ve şekillenmesine, sivil ve dini mimari yapısına etkisinin belirlenmesidir.Çalışmada öncelikle, literatüre dayalı olarak, Gümüşhane ve Kurum bölgesinin coğrafik ve jeolojik yapısı, madenleri, bölge ve yerleşim tarihi, İlkçağdan günümüze Gümüşhane ve Kurum Vadisi madenciliğinin gelişimi ve değişimi incelenmiştir. Çalışma alanı içerisinde yer alan ve Kurum Vadisi'nin 19. yüzyılda en büyük yerleşim yerleri olan İmera ve Kurum merkezi ve mahallelerinden seçilen özgün dini ve sivil yapıların yerinde ölçüm ve fotoğraflama teknikleri kullanılarak tespiti yapılmış, yerleşim ve yapı envanterleri hazırlanmıştır. Yapıların plan tipleri ve yapı malzemeleri tespit edilerek, yapı ve yerleşimlerin coğrafik özellikleri, maden ocaklarına, yol güzergâhlarına yakınlıkları, yerleşimcilerin sosyal statüleri ile dini inançları arasındaki bağlantılar sorgulanmıştır.Yapılan çalışmalar ve elde edilen sonuçlar ışığında, bölgede yerleşimlerin oluşumu ve gelişimi üzerindeki en önemli etkenin, başta ilkçağdan 19. yüzyıla kadar işletilen madenlerin varlığı ile tarihi İpek Yolu'nun varlığı olduğu ortaya konmuştur.Bölgenin en geniş yapı tipini oluşturan konutların tip ve biçimlenmesinde iklim, topografya, yapı malzemesi potansiyeli, sosyal statü ve kültürel faktörler gibi etkenlerin önemli rol oynadığı anlaşılmıştır. Konutların biçimsel oluşumunda etnik ve dini kimliğin belirgin bir etkisi gözlenmemekle beraber, işlevsel olarak, özellikle tandırevi kısmında, dini kimliğe bağlı farklılıklar tespit edilmiştir.

Abstract:
Subject of this study is to identify architectural properties of historical Kurum Town in Gumushane Province in Turkey. The area is geographical and cultural passage between Blacksea and South East region, Kurum districts ( Yaglıdere and Bulutyayla) and Imera region where mining has been important from antiquity to today and are on the historical Silk Road.Primary aim of this study is to determine the effects of geography, topography, mining areas and structural materials on the location, planning and embodiment civil and religious architecture of Kromni.In this study, firstly, geographic, geologic structure, mines, history of region and settlement, history of Gumushane and Kurum mines from antiquity to today were investigated. Imera, which is in the study are and the largest settlement of 19th century in Kurum Valley.Genuine religious and civil buildings from Imera and Kurum centers and districts which are the biggest settlement area were determined by using in situ measurement, photography techniques and building and settlement inventory were prepared. Plan types and materials, geographic properties of buildings, approximity to mines and historical roads, social status of settlements were determined and relationship between these and religious beliefs were examined.In the light of this study, it is established that the most important effects on the settlement and development of the region are the mining from antiquity to today and passage of historical Silk Road from region.It is understood that climate, topography, availability of building material, social status, and cultural effects were played important roles in selecting types and forms of the most common buildings in the region. Although, form of houses belongs to Muslim and Christian Orthodox Ottomans were not under the religios and ethnic effect, but, depending on religious believes, some differences in usage were found (especially in kitchen).