Kur'ân-ı Kerîm'de ta'rîz üslûbu
Ta'rîz style in the Quran
Yazar: MEHMET SALİH AYGÜN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ RAMİ HEKİMOĞLU
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature

Özet:
Kur'ân-ı Kerîm'in edebi açıdan mucizevî yapısı, Arap dilinin en ileri seviyesinde olduğu bir dönemde nazil olması nedeniyle dikkat çekicidir. Bu durum, Kur'ân'ın üstün hitabet gücünün ve edebi sanatlarının etkileyici bir biçimde sergilenmesine zemin hazırlamıştır. Kur'ân-ı Kerîm'de yer alan edebi üsluplardan birisi de ta'rîz üslûbudur.
Bu tez, Kur'ân-ı Kerîm'deki ta'rîz üslûbunu merkeze alarak, Arap Dili ve Belâgatı çerçevesinde ayrıntılı bir inceleme sunmaktadır. Ta'rîz sanatı, edebi ve hitabet gücü açısından Arap toplumunda derin kökleri olan bir ifade biçimidir ve Kur'ân-ı Kerîm'in bu sanatı ustalıkla kullanması, onun eşsiz edebi mucizelerinden biri olarak kabul edilir. Ta'rîz, sözün doğrudan söylenmeyip, dolaylı ve kapalı bir şekilde muhataba iletilmesini sağlayan bir anlatım tarzıdır. Kur'ân-ı Kerîm'de ta'rîzin kullanımı, muhatapları düşündürme, mesajı daha etkileyici kılma ve anlatım derinliği kazandırma amacı taşır. Araştırmanın temel amacı, Kur'ân-ı Kerîm'deki ta'rîz sanatının nasıl kullanıldığını ortaya koymak ve bu sanatı farklı açılardan değerlendirerek Kur'ân'ın edebi yapısına yeni bir ışık tutmaktır.
Bu tezde nitel araştırma yöntemi kullanılmış olup, temel olarak içerik analizi yöntemiyle çalışılmıştır. Kur'ân-ı Kerîm'deki ta'rîz üslûbu, ilgili ayetler ve klasik belâgat eserleri üzerinden analiz edilmiştir. Dolayısıyla Kur'ân-ı Kerîm'deki ta'rîz örnekleri çalışmamızdaki örneklerle sınırlı kalmamaktadır. Tezde, metin odaklı bir yaklaşım benimsenerek, ta'rîz sanatının Kur'ân-ı Kerîm'deki bazı örnekleri incelenmiş ve bu sanatın edebi işlevleri derinlemesine irdelenmiştir. 
Bu çalışma, ta'rîz sanatının Kur'ân-ı Kerîm'deki yerini tespit ederken, bu sanatın İslam ilim geleneğinde nasıl anlaşıldığına dair de önemli bir katkı sunmaktadır. Aynı zamanda, Kur'ân ayetlerinin çeviri ve yorumlarında ta'rîzin nasıl ele alınması gerektiğine dair öneriler getirmektedir. Bu yönüyle çalışma hem dilbilimsel hem de tefsir açısından önemli bir boşluğu doldurmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Belâgat, Kinâye, Ta'rîz, Kur'ân, Tefsîr.

Abstract:
The literary miracle of the Qur'an is remarkable, as it was revealed during a period when the Arabic language had reached its peak. This set the stage for the Qur'an to display its superior eloquence and mastery of literary arts. One of the prominent literary styles in the Qur'an is the use of ta'rîz.
This thesis provides a detailed examination of the ta'rîz style in the Qur'an within the framework of Arabic language and rhetoric. The art of ta'rîz, deeply rooted in Arabic society's literary and rhetorical traditions, is a mode of expression in which meaning is conveyed indirectly and implicitly. The Qur'an's mastery of this style is regarded as one of its unique literary miracles. Ta'rîz is a form of expression where the message is not delivered directly, but subtly and indirectly, prompting the audience to reflect, making the message more impactful and adding depth to the discourse. The primary goal of this research is to uncover how ta'rîz is used in the Qur'an and to shed new light on the Qur'an's literary structure by evaluating this technique from different perspectives.
The study employs a qualitative research method, with a focus on content analysis. The ta'rîz style in the Qur'an is analyzed through relevant verses and classical works of rhetoric. A text-centered approach is adopted, where examples of ta'rîz in the Qur'an are closely examined, and its literary functions are explored in depth.
This research not only identifies the role of ta'rîz in the Qur'an but also contributes to understanding how this art has been perceived within the Islamic scholarly tradition. It provides recommendations on how ta'rîz should be considered in the translation and interpretation of Qur'anic verses. In this sense, the study fills a significant gap in both linguistic and exegetical scholarship.

Keywords: Rhetoric, Kinaya, Ta'rîz, Qur'an, Tafsir