Piyasa likiditesi ve alış ve satış fiyatları arasındaki fark: sebepler ve belirleyiciler
Market liquidity and bid-ask spread: reasons and determinants
Yazar: BATUHAN MERT BOZBAĞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SEMRA TAŞPUNAR ALTUNTAŞ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Finans Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ekonomi = Economics ; Maliye = Finance

Özet:
Piyasa mikroyapısı alanı finansal varlıkların alım ve satım işlemlerinin nasıl yapıldığı ve fiyatların nasıl oluştuğunu ele alır. Bu alan finans literatürüne iki yeni kavram sunmuştur: piyasa likiditesi ve fiyat keşfi. 

Likiditenin farklı bağlamlarda tanımları bulunmaktadır. Ancak tüm bu tanımlar, doğası gereği en likit varlık olan nakde ne derecede maliyetsiz ve gecikmesiz ulaşılabildiği ekseninde yapılmıştır. Likidite piyasa bağlamında ele alınırsa finansal varlığın nakde dönüştürülme süresi ve maliyeti olarak betimlenebilir.   

Bu tez piyasa likiditesi, alış ve satış fiyatlarının oluşumu ve bu iki fiyat arasındaki farkın açıklanması üzere yazılmıştır. Likidite konseptine açıklık getirerek başlayan çalışma, alış ve satış fiyatlarının oluşumu ve aralarındaki farka dair açıklamalar yaptıktan sonra, likidite ve özellikle de alış-satış fiyatları farklarının farklı nitelikteki verilerden nasıl ölçülebileceği ya da tahmin edilebileceğine yer vermiştir. Bununla beraber, alış ve satış fiyatlarının oluşumunun ve dolayısıyla iki fiyat arasındaki farkı belirleyen piyasa düzeyi faktörlere değinilmiş ve Borsa İstanbul Pay Piyasası'nda alış ve satış fiyatları arasındaki farkların belirleyicileri üzerine bir analiz ile sonuçlandırılmıştır. 

Yapılan ampirik çalışmada alış ve satış fiyatları farkları ile işlem sayıları, işlem büyüklükleri ve volatilite arasındaki ilişki açıklanmaya çalışılmıştır. Aralık 2015-Ekim 2022 tarihleri arasında günlük frekansta veriler kullanılmış ve çalışmaya kırk hisse senedi dahil edilmiştir. Analizler STATA programında gerçekleştirilmiş ve analiz metodu olarak panel veri analizi kullanılmıştır. Yapılan işlem sayısı ile alış- fiyatları farkı arasında negatif, işlem büyüklüğü arasında negatif ve volatilite ile pozitif yönlü ilişki bulunmuştur.

Abstract:
The field of market microstructure studies the buying and selling of financial assets and the price formation process. It has introduced two concepts to financial literature: market liquidity and price discovery. Liquidity is typically defined in terms of the ease and cost of accessing cash, the most liquid asset. In the context of the market, liquidity refers to the time and cost required to convert a financial asset into cash.

This thesis aims to clarify the concept of market liquidity and the formation of bid and ask prices, as well as the spread between them. It explores how liquidity, particularly through bid and ask prices, can be measured, or predicted using different types of data. It analyzes the market-level factors that determine the formation of bid and ask prices, ultimately influencing the spread between them. The analysis focuses on the Istanbul Stock Exchange and includes 40 stocks, using daily frequency data from December 2015 to October 2022.

The empirical study investigates the relationship between the spread and various factors, including number of transactions, size of transactions, and volatility. The analysis is conducted using STATA program, utilizing a panel data analysis approach. The analysis indicates a negative relationship between the number of transactions and spread, a negative relationship between transaction size and the spread, and a positive relationship between volatility and the spread.