Elmalılı M. Hamdi Yazır nimet ve azab kavramları üzerindeki yorumu
Elmalılı M. Hamdi YazIr's interpretati̇on on the concepts blessing and torment
Yazar: NAGİHAN ACAR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ESRA HACIMÜFTÜOĞLU
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Din = Religion
Dizin: Ayetler = Verses ; Azap = Torment ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Nimetler = Blessings ; Tefsir = Commentary ; Yazır, Muhammed Hamdi = Yazır, Muhammed Hamdi ; İslamiyet = Islam

Özet:
Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk Türkçe tefsir çalışmalanndan olan Hak Dini Kur'an Dili Türkiye'deki Kur'an'ı anlama ve yorumlama faaliyetleri üzerindeki etkisi açıkça görülen bir eserdir. 
Nimet ve azab kavramları dünya ve ahiret hayatında insanı yakından ilgilendiren iki önemli konudur. İki dünyada nimete erişmek ve azab anlamında sıkıntı, belâ ve musibetlerden uzak durabilmek için bu kavramların anlam alanının bilinmesi gerekmektedir. Bu araştırma, Elmalılı M. Hamdi Yazır'ın tefsirinde nimet ve azab hakkındaki ayetleri değerlendirmesi amacıyla hazırlanmıştır. 
Araştırma giriş, iki bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Giriş bölümünde öncelikle araştırmanın konusu, konunun önemi, araştırmada takip edilen metoddan bahsedilmektedir. Araştırmanın daha iyi anlaşılması için Elmalılı M. Hamdi Yazır'ın hayatı, ilmî kişiliği, tefsir ilmindeki metodu, Hak Dini Kur'an Dili tefsirinin yazılma süreci ve eserleri hakkında bilgi verilmektedir.
Birinci bölümde Elmalılı M. Hamdi Yazır'a göre nimet kavramı ele alınmıştır. Müfessirin hayr, rızık, fazl, menn, a'lâ, ihsan, sevap gibi nimet kelimesiyle yakın anlamlı kelimeleri ayetler ışığında değerlendirmesi incelenmiştir. Dünyadaki akıl, iman, İslam, nübüvvet, güvenlik, barış, hikmet, tövbe, saygınlık, Allah'ın belâ ve musibetlerden koruması gibi manevî nimetler ve aile, eş, çocuk, denizler ve karalar, hayvanlar gibi maddî nimetlerle ilgili ayetler hakkında Elmalılı'nın yorumları ele alınmıştır. Nimete ulaşmaya vesile olan fiiller Kur'an-ı Kerim'den araştırılarak, M. Hamdi Yazır'ın konuya bakış açısı hakkında bilgi verilmiştir.
İkinci bölümde Elmalılı M. Hamdi Yazır'ın azab kavramı üzerindeki yorumu incelenmiştir. Azab kavramıyla anlam yakınlığına sahip ikâb, ricz, rics, ricz, musibet, eziyet kelimeleri hakkında Elmalılı'nın yaklaşımı ele alınmıştır. Dünyada iken Allah'ın emir ve yasaklarına uymayan kişilerin başlarına gelen helak ve musibetler hakkında bilgi verilmiştir. Ardından ahirete hayatının ilk aşaması olan ölüm ile başlayan kabir, kıyamet, sırat gibi aşamalarda isyankâr ve günahkâr kulların başına gelecek olan azablar hakkında ayetler incelenerek müellifin bu ayetler bağlamında görüşlerine yer verilmiştir. Son olarak kişiyi azaba ileten fiiller hakkında ayetler incelenerek, konu hakkında Elmalılı'nın yorumlarına yer verilmiştir.

Abstract:
One of the first Turkish commentaries of the Republic of Turkey Hak Dîni, Kur'an Dili (The Religon of the Truth, the Language of the Qur'an) is a work whose evident influence can be seen in understanding and interpreting the Qur'an in Turkey.
Blessing and torment are two important concepts that concern people closely in this life and afterlife. These concepts must be understood well in order to reach the blessings in both lives and to stay away from troubles and misfortunes in the sense of punishment. This study aims to evaluate the verses about blessing and torment in the commentary of Elmalı M. Hamdi Yazır.
This study includes an introduction, two chapters and a conclusion. In the opening chapter, the topic of the study, the importance of it and the method used are explained. For a better understanding, Elmalılı M. Hamdi Yazır's life, his religious identity, his method in Qur'anic exegesis, the process of writing Hak Dîni, Kur'an Dili (The Religon of the Truth, the Language of the Qur'an) and his works are discussed.
In Chapter One, Elmalılı M. Hamdi Yazır's concept of blessing is discussed. The the exegete's choice of words such as good, livelihood, grace, bestowal, good deeds, menn, a'lâ related to the blessing in the light of the verses are reviewed. Elmalılı's comments about the verses related to spiritual blessings such as intellect, faith, Islam, prophethood, order, peace, wisdom, penitence, respectability, God's protection from troubles and misfortunes, and worldly blessings such as family, wife, children, seas and lands, animals are examined. M. Hamdi Yazır's perspective on the acts that are instrumental in reaching the blessings is traced through the Qur'an.
In the second chapter, Elmalılı M. Hamdi Yazır's interpretation of the concept of torment and his approach to the words such as ikâb, ricz, rics, ricz, misfortune, suffering which are closely related to the concept of torment are discussed. Those who disobey Allah's commands and prohibitions whilst in the world are enlightened about the troubles or misfortunes they face. Then, the verses about the punishments that will await insubordinate and sinful servants in the first stages such as grave, doomsday, Al-Sirat afterdeath are examined and the opinions of the commentator are given in the context of these verses. Finally, the verses about the acts that lead the person to the punishment and Elmalılı's comments on the issue are discussed.