Halil b. Ahmed'in el-Cümel fi'n-Nahv adlı eserinde mansûbât
Mansûbât in Halil b. Ahmed's work titled al-Cumel fi'n-Nahv
Yazar: İBRAHİM ORAL
Danışman: DOÇ. DR. EYUP AKŞİT
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Dilbilim = Linguistics

Özet:
Dilbilimcilere göre sembolik bir sistem olan dil, bir topluluğu meydana getiren
bireylerin fikir ve hislerinin, o toplumda kullanılan ortak ögeler ve kaidelerden
faydalanarak karşı tarafa aktarılmasında yardımcı olan çok fonksiyonlu ve gelişmiş
bir araçtır. Aslında insanın insan kimliğini kazanmasında ve onunla diğer canlıların
arasını ayıran temel özelliklerin en başında düşünüyor olma ve konuşuyor olma
potansiyeline sahip olması gelmektedir. Düşünebilen insanın, düşündüklerini karşı
tarafa aktarması da ''dil'' denilen bu soyut sistem aracığıyla mümkün olabilmektedir.
İster konuşma dili ister yazı dili olsun dilin ortaya çıkmasında insanların bir cemiyet
halinde yaşamanın etkisi bulunmaktadır. Çünkü cemiyetin olmadığı bir ortamda
insanların sosyalleşmesi, diğer insanlarla ortak bir dünya inşa etmesi, kültürel
gelişimini devam ettirmesi ve hepsinden önemlisi dilin zuhur etmesi mümkün
görünmemektedir. Her millet kendi dilini ve kültürünü yüzyıllar boyunca
yoğurmuştur. Bir nehir misali diller akış halindedir ve sürekli değişmekle birlikte
bazı unsurlar kalıcıdır. Diğer diller gibi Arap dili de tarih boyunca bu süreçten
geçmiş ve geçmeye de devam etmektedir.
Arap dili, dünyada en çok konuşulan ve revaçta olan diller arasında
bulunmaktadır. Bu kadar yaygın olması ve kullanılmasında şüphesiz ki Kur'an-ı
Kerim'in Arap diliyle vahyedilmesinin tesiri büyüktür. Kur'an‟ın Arapça ile
vahyedilmesi Arapçayı Müslümanlar nezdinde ayrı bir yere konumlandırılmasına
etki etmiştir. Kısacası din dili olması sebebiyle Arap dilinin ses, biçim, sözdizim vb.
özellikleri hakkında tarih boyunca çeşitli âlimler kalem oynatmıştır. Bunların en
önemlilerinden biri Halil b. Ahmed'dir (ö. 175).

Arap diline hizmet hususunda Halil b. Ahmed'in rolü tartışılmazdır. Kur'an-ı
Kerim'in harekelenmesi, sözlük çalışmalarının yapılması, arûz ilminin keşfedilmesi,
musîkî alanında çalışmaların yapılması, Arapçada harflerin taşıdığı anlamlar
üzerinde çalışmaların yapılması ve Arapça dilbilgisinin geliştirilmesi ve
sistemleştirilmesi Halil b. Ahmed'in üstlendiği görevlerden en önemlileridir. Halil b.
Ahmed, bu konularla ilgili çeşitli eserler telif etmiştir. Arap nahviyle ilgili ele aldığı
el-Cümel fi'n-Nahv adlı eserinde Arap dili gramerinin tümünü -ki bu yüzden el-Cümel ismini almıĢtır- sistematik bir şekilde ayrı başlıklar halinde ele almıştır. Bu
başlıklardan ilki olan vücûhu'n-nasb ana başlığı altında elli bir alt başlık halinde
işlediği mansûbât kısmı çalışmamızın ana konusunu oluşturmaktadır.

Abstract:
Language, which is a symbolic system according to linguists, is a multifunctional and advanced tool that helps to convey the ideas and feelings of the
individuals who make up a community to the other side by making use of the
common elements and rules used in that society. In fact, one of the main features that
distinguishes humans from their human identity and that separates them from other
living things is that they have the potential to think and speak. It is possible for a
thinking person to convey his thoughts to the other side through this abstract system
called "language". Whether it is a spoken language or a written language, living in a
society has an effect on the emergence of language. Because in an environment
where there is no society, it does not seem possible for people to socialize, build a
common world with other people, continue their cultural development, and most
importantly, language can emerge. Every nation has kneaded its own language and
culture for centuries. Languages are in flux, like a river, and while constantly
changing, some elements are permanent. Like other languages, the Arabic language
has gone through this process throughout history and continues to do so. 
The Arabic language is among the most spoken and popular languages in the
world. Undoubtedly, the fact that the Qur'an was revealed in the Arabic language has
a great effect on its being so widespread and used. The revelation of the Qur'an in
Arabic has affected the positioning of Arabic in a separate place in the eyes of
Muslims. In short, since it is the language of religion, the Arabic language's sound,
form, syntax, etc. Various scholars have written about its properties throughout
history. One of the most important of them was Halil b. Ahmed (d. 175). 
In terms of service to the Arabic language, Halil b. Ahmed's role is
indisputable. The study of the Quran, the study of the dictionary, the discovery of the
science of prosody, the studies in the field of music, the studies on the meanings of
the letters in Arabic, and the development and systematization of the Arabic
grammar Halil b. These are the most important of Ahmed's duties. Halil b. Ahmed
has written various works on these subjects. In his work al-Cümel fi'n-Nahv, which
he dealt with on the Arabic nahvi, he systematically dealt with the entire grammar of
the Arabic language, which is why it was named al-Cümel, under separate headings.
The main subject of our study is the mansûbât part, which he deals with under the
main title of vücuhu'n-nasb, which is the first of these titles, as fifty-one sub-titles.