Reşit Rahmeti Arat'ın Eski Türk şiiri adlı eserinde söz varlığı ve sözlük-dizin
Old Turkish Poetry of Reşit Rahmet Arat vocabulary and dictionary-index in his work
Yazar: ELİF DOĞRUSÖZLÜ
Danışman: PROF. DR. ERHAN AYDIN
İnönü Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Eski Uygur Türkçesinin dil özellikleri ve Budist- Maniheist Uygurların, Hristiyan ve İslamiyet kültürleri hakkında da önemli bilgiler sunan Eski Türk Şiiri, bu araştırmada söz varlığı açısından incelenmiştir. Söz varlığı belirlendikten sonra konulara ayrılarak (tematik) incelenmiştir.
Çalışma; Giriş, Söz Varlığı, Sözlük-Dizin/Dizinler, Sonuç ve Kaynaklar olmak üzere 5 bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde Reşit Rahmeti Arat ve Eski Türk Şiiri ile ilgili kısa bir girişten sonra çalışmanın amacına, yöntemine, kapsam ve sınırlılıklarına yer verilmiştir.
Söz Varlığı bölümü çalışmanın ilk ana kısmıdır. Kendi içerisinde üç temel başlıktan meydana gelmektedir: Özel Ad Bilgisi ve Dil Bilgisi Ögeleri, Konulara Göre Adlar, Konulara Göre Fiiller. Özel Ad Bilgisi; kişi adlarını, yer adlarını, boy/kavim adlarını içermektedir. Dil Bilgisi Ögeleri; edatları, bağlaçları ve bağlı olduğu cümleye göre sıfat veya zarf olma potansiyelini taşıyan niteleme adlarını kapsamaktadır. Konulara Göre Adlar kısmında adlar, birçok konu başlığı altında kategorilere ayrılarak sınıflandırılmıştır. Konulara Göre Fiiller kısmında ise, fiiller hem içeriklerine göre konu başlıklarına ayrılmış hem de oluş veya kılış niteliği taşımalarına göre ayrıca incelenmiştir.
İkinci ana kısım olan Dizinler bölümü İkilemeler Dizini ve Sözlük-Dizin olmak üzere iki kısma ayrılmıştır. İkilemeler Dizini eserde tespit edilmiş ikilemelerin sınıflandırıldığı dizindir. Sözlük-Dizin ise çalışmaya konu olan kelimelerin metindeki manaları esas alınarak oluşturulmuş detaylı bir genel dizindir.
Çalışmanın Sonuç bölümünde elde edilen bulgular tablolar hâlinde ortaya konulmuş, genel bir değerlendirme yapılmıştır. Kaynaklar kısmında ise, araştırma süresince yararlanılan kaynaklara yer verilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Eski Türk Şiiri, söz varlığı, sözlük-dizin, Eski Uygur Türkçesi

Abstract:
The Old Turkish Poetry, which also provides important information about the language characteristics of Old Uyghur Turkish and the Buddhist-Manichaean Uyghurs, Christian and Islamic cultures, has been examined in terms of vocabulary in this research. After the vocabulary was determined, it was analyzed by dividing into topics (thematically).
The study consists of 5 chapters: Introduction, Vocabulary, Dictionary-Index/Indexes, Conclusion and Bibliography. In the introduction, after a short introduction to Reşit Rahmeti Arat and Old Turkish Poetry, the purpose, method, scope and limitations of the study are given.
The Vocabulary section is the first main part of the study. It consists of three main headings: Proper Noun and Grammatical Elements, Nouns by Subjects, Verbs by Subjects. Proper Noun includes personal names, place names, clan/tribe names. Grammatical Elements includes prepositions, conjunctions and qualifying nouns that have the potential to be adjectives or adverbs according to the sentence they are connected to. In the Nouns by Subjects section, nouns are categorised and classified under many subject headings. In the Verbs by Subjects section, verbs are categorised according to their content and also examined separately according to whether they are verbs of action or formation.
The Indexes section, which is the second main part, is divided into two parts: the Index of Hendiadys and the Dictionary-Index. The Index of Hendiadys is the index in which the hendiadys identified in the work are classified. The Dictionary-Index is a detailed general index based on the meanings of the words in the text.
In the Conclusion of the study, the findings obtained are presented in tables and a general evaluation is made. In the Bibliography, the sources utilised in the research process are given.

Keywords: Old Turkish Poetry, vocabulary, dictionary-index, Old Uyghur Turkish