Kur'an'da hakikatin ölçüsü olarak vahiy, akıl ve gelenek ilişkisi
The relationship between revelation, intelligence and tradition as the measure of truth in the Qur'an
Yazar: ABDULLAH ÇETİN
Danışman: PROF. DR. TALİP ÖZDEŞ
Yozgat Bozok Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Çalışmamızın amacı, Kur'an'da hakikatin ölçüsü olarak vahiy, akıl ve gelenek ilişkisini ortaya koymaktır. Çalışmanın sonucunda; Kur'an'ın aklı, tek boyutlu bir olgu değil, çok yönlü bir faaliyet olarak adlandırdığı tespit edilmiştir. Zira onun akla hitap ettiği yerlerde kullandığı lübb, kalp, fuâd, nuhâ, hicr ve rüşd gibi değişik ke¬lime ve ona yüklediği teakkul, tefekkür, tedebbür, tezekkür, tefakkuh, tebassur ve nazar gibi farklı anlamlara bakıldığında akıl, iç içe geçmiş birçok kavramla irtibatlı ve fonksiyonelliği sürekli ön planda olan aktif bir faaliyet olduğu tespit edilmiştir. Hakikati bulma yolunda, başlangıçta vahyin gerçekliğini tespitte, sonra da içeriğini anlamada akla özel bir konum verilmektedir. Netice itibariyle akıl ile vahiy arasında doğrusal değil ama akıldan vahye, vahiyden tekrar akla giden dairesel bir ilişki bulunduğu incelenen kaynaklarda ortaya konulmuştur. Önce akıl vahyi temellendirmekte, sonra da vahiy aklı kullanmayı vâcip kılarak onun otoritesini meşrûlaştırmaktadır. Kur'an, ilahî bir metin olması nedeniyle geleneği değiştirmiş ve dönüştürmüştür. Hatta toplumdaki aksaklıkları gidermek gayesinde olduğu için bütün kötü âdet ve gelenekleri reddedip ilga etmesi Kur'an'ın en dikkat çekici bir hususiyetidir. Bu vaziyet, Kur'an'ın vaz ettiği hükümlerde alenen görülmektedir. Diğer yönüyle Kur'an, insana temas eden hükümleriyle insanlığın kültürel birikimini ve hafızasını yadsımayıp bunu göz önünde bulundurur. Buna binaen Kur'an, toplumun kabul edip benimsediği ve esasında Kur'an'ın hükümleriyle zıtlık oluşturmayan âdetleri (uygulamaları) takrir ederek İslamî kültüre girmesini sağlamıştır. Netice olarak, Kur'an'ın örfe bakışının bilince çıkarılması İslam toplumunun, örfî birikime ve onun etkisiyle ortaya çıkan yerel kültüre yaklaşımını şekillendirecektir.

Abstract:
The aim of our study is to reveal the relationship between revelation, reason and tradition as the measure of truth in the Quran. As a result of the study; It has been determined that the Quran calls the mind a multifaceted activity, not a one-dimensional phenomenon. Because, when we look at the different words such as lübb, heart, fuad, nühâ, hijr and rüşd that he uses in places where he addresses the mind, and the different meanings such as contemplation, contemplation, tedebbür, tefekkür, contemplation, reflection and evil eye that he attributes to it, the mind means many intertwined words. It has been determined that it is an active activity that is related to the concept and whose functionality is always at the forefront. On the way to finding the truth, a special position is given to the mind, initially in determining the reality of the revelation and then in understanding its content. As a result, it has been revealed in the examined sources that there is a not linear but circular relationship between mind and revelation, going from mind to revelation and from revelation to mind again. First, reason grounds revelation, and then revelation legitimizes its authority by making it necessary to use reason. Since the Quran is a divine text, it does not have a close bond with tradition. In fact, it is an obvious feature of the Quran that it eliminates all bad customs and traditions because it aims to eliminate the faults in society. This situation is clearly seen in the principles set forth by the Quran. On the other hand, the Quran does not ignore the cultural accumulation and understanding of humanity in terms of its human-related aspect, but takes this into consideration. Accordingly, the Qur'an enabled its introduction into Islamic culture by describing customs (practices) that were accepted by the society and did not inherently contradict the basic principles of the Qur'an. As a result, bringing the Quran's approach to custom to consciousness will shape the Islamic community's approach to customary accumulation and the local culture formed under its influence.