Estetik kaygısı ve operasyonlarının sosyolojik boyutları: İstanbul örneği
Sociological dimension of aesthetic concern and operations: The example of Istanbul
Yazar: ASLI POLAT
Danışman: PROF. DR. HACI DURAN
İstanbul Aydın Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Sosyoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Sosyoloji = Sociology

Özet:
Beden konusu ve değişimi geçmişten günümüze kadar önemini korumuştur ve muhtemelen de korumaya devam edecektir. Saç rengi ve biçimi, boyu kilosu, endamı, oturup kalkması, duruşu, yürüyüşü, giyinişi, süslenmesi gibi farklı ve bu anlamda biricik özne olan bedenler, birçok disiplin için başat bir çalışma alanı olmakla birlikte, ideolojilerin, iktidarların, patriarkanın, kutsal dinlerin, toplumun, sağlık çalışanlarının vs. tahakküm ve denetim alanıdır.
Günümüz toplumunu tüketim toplumu olarak tanımlamak artık yaygın bir kabuldür. Bu çalışmada, kişilerin bedenlerini sunma, gösterime koyma, başkalarının beğenilerine göre yeniden yapılandırma ile ilgili estetik faaliyetleri konu edilecektir.
Araştırmanın cevap aradığı konulardan bir tanesi de bedenin estetik değişiminin toplumsal bağlamıdır. Araştırma boyunca, toplumun beden ve estetiğe dair düşüncelerinin nasıl ve hangi sebepler ile değiştiği anlaşılmaya çalışılmıştır.  Bu bağlamda, medyanın, sosyal medyanın, özellikle de İnstagramın, insanların beden algılarını biçimlendirmede etkisinin büyük olduğu açıktır. İkincil olarak, beden görüntüsünün yaşadığımız dönemde bir saygınlık ve toplumda statü edinme unsuru haline geldiği söylenebilir. Bu bağlamda insan özellikle de kadın bedeninin, güzellik rutinleri, estetik cerrahi ile yeniden biçimlendirildiği ifade edilebilir.
Çalışmada, estetik cerrahi ile bedenleri üzerinde değişiklik yapan İstanbul ili genelinde yaşayan 18 yaşını doldurmuş kadınlardan oluşan bir grup ile nicel bir çalışma yapılmıştır. Elde edilen verilerin istatistiksel analiz işlemleri SPSS (Statistical Package for the Social Science) programıyla gerçekleştirilmiştir. Kişilerin estetik kaygılarının saha örnekleri ile derlenen verileri, alandaki bilimsel bilgilerle karşılaştırılmıştır.
 Araştırma soruları ile ilgili verileri toplamak amacı ile araştırmacı tarafından "Beden Estetiği Kaygı Ölçeği" geliştirilmiştir. Ölçek 6 maddelik "Sosyal Kaygı" ve 6 maddelik Psikolojik Kaygı" olmak üzere 12 sorudan oluşmakta ve 2 faktörden meydana gelmektedir. Ölçme aracının tamamı kadınların beden estetikleri ile ilgili kaygılarını belirlemeye çalışmaktadır. Açımlayıcı ve Doğrulayıcı faktör analizi sonucunda iki faktörün toplam varyansın %61,90'ını açıkladığı belirlenmiştir. Ölçme aracından alınan yüksek puanlar kadınların beden estetiği kaygı düzeylerinin yüksek, düşük puan ise beden estetiği kaygılarının düşük olduğu anlamına gelmektedir.
Çalışma sonuçları göstermiştir ki; kadınların yüzde 54 buçuğu bedenlerini beğenmemektedir.  Ölçme aracı olarak tezde geliştirilen ölçek, bu durumun sosyal ve psikolojik kaygı olarak 2 faktörlü bir modelle analizini yapmıştır. Bulgular, sosyal kaygının, kadınların toplum içerisinde beğenilme yer edinme sosyal başarı kaygılarını ifade ettiği yönündedir. Bulgular, kadınların sosyal kaygıları ile psikolojik kaygıları arasında güçlü ve anlamlı bir ilişki olduğunu ortaya koymaktadır. 
Çalışmada ortaya çıkan bir diğer önemli veride; kadınlar hangi yaş, eğitim ve medeni hal kategorisinde olurlarsa olsunlar, Sosyal ve Psikolojik kaygı düzeylerinin birbirine benzer olduğu yönündedir.  Söylenebilir ki, hemen hemen tüm kadınlar estetikle ilgili ortak arzu ve kaygıya sahiptirler.
Bu çalışmanın önemi; insanın beden algısı, estetik isteği ve güzelliğe erişme çabasının arttığı küresel toplumda bireyin davranış ve eylemlerinin önemini ortaya koymak, bu değişimlerin bireyi ve toplumu nasıl biçimlendirdiğinin bir fotoğrafını çekmektir. Ayrıca kadınların estetik yaptırma eğilimlerinin sebepleri de tarihi ve kültürel etmenler olarak tespit edilmiş ve tezde üzerine çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Güzellik, Estetik, Beden, Estetik Operasyonlar, Toplumsal Cinsiyet

Abstract:
The subject of the body and its change has maintained its importance from past to present and probably will continue to do so. Bodies, which are different and unique in this sense, such as hair colour and style, height, weight, figure, sitting and standing, posture, walking, dressing and decoration, are a successful field of study for many disciplines. At the same time, the body issue is the area of domination and control of ideologies, governments, patriarchy, sacred religions, society, and healthcare professionals.
It is now widely accepted to define today's society as a consumer society. In this study, the aesthetic activities of people about presenting their bodies, putting them on display, restructuring them according to the tastes of others will be discussed.
One of the issues that the research seeks answers to is the social context of the aesthetic change of the body. Throughout the research, it has been tried to understand how and for what reasons society's thoughts on body and aesthetics have changed. In this context, it is clear that the media, social media, especially Instagram, have a great impact on shaping people's body perceptions. Secondly, it can be said that body image has become an element of prestige and status in the society in the period we live in. In this context, it can be stated that the human body, especially the female body, is reshaped with beauty routines and plastic surgery.
In the study, a quantitative study was conducted with a group of women over the age of 18 living in the province of Istanbul, who made changes on their bodies with plastic surgery. Statistical analysis of the data obtained was carried out with the SPSS (Statistical Package for the Social Science) program. The data compiled with field examples of people's aesthetic concerns were compared with the scientific information in the field.
 In order to answer the research questions, "Body Aesthetic Anxiety Scale" was developed by the researcher. Scale consist of 12 questions and 2 factors and first factor includes 6 questions and named "Social Anxiety" and second factor includes 6 questions and named "Psychological Anxiety." Scale try to measure women's "Body Aesthetic Anxiety." Exploratory and Confirmatory factor analysis demonstrated that 2 factors explained %61,90 percent of the total variances. High scores represent high anxiety and low score represents the low anxiety related to the women's' body aesthetic anxiety.
The study results showed that; 54 and a half percent of women do not like their bodies. The scale developed in the thesis as a measurement tool analyzed this situation with a 2-factor model as social and psychological anxiety. The findings indicate that social anxiety expresses women's social success concerns of being liked and gaining a place in society. The findings reveal a strong and significant relationship between women's social anxiety and psychological anxiety.
Another important data revealed in the study; No matter what age, education and marital status category women are in, their Social and Psychological anxiety levels are similar. It can be said that almost all women have common desires and concerns about aesthetics.
The importance of this study; To reveal the importance of the individual's behavior and actions in a global society where people's body perception, aesthetic desire and effort to achieve beauty are increasing, and to take a photo of how these changes shape the individual and society. In addition, the reasons for women's tendency to have plastic surgery were determined as historical and cultural factors and were studied in the thesis.

Keywords: Beauty, Aesthetics, Body, Aesthetic Operations, Gender