Tarihî Türk dili metinlerinde Tanrı kavramı
The concept of God in historical Turkish texts
Yazar: FATMA DALLI
Danışman: DOÇ. DR. SUAT ÜNLÜ
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Dil bilgisi = Grammar ; Dil bilim = Linguistics ; Edebi eserler = Literary works ; Edebi metinler = Literary texts ; Edebi ürünler = Literary materials ; Esma-i Hüsna = Esma-i Hüsna ; Tanrı = God ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Türkçe metinler = Turkish texts

Özet:
Bu yüksek lisans tezinde Tarihi Türk dili metinlerinde geçen Tanrı kavramı incelenecektir. Bu incelemeye geçmeden önce dinler, inanışlar hakkında bilgiler verilip Türklerin dini tarihine değinilecektir. Bu bilgiler ışığında Türklerin hangi dönemde hangi kelimeleri neden kullanmış oldukları daha bilinçli bir şekilde idrak edilecektir. Etkileşime geçtikleri dinler hakkında bilgiler verildikten sonra kullandıkları kelimeler dört gruba ayrılarak sırasıyla bu dört başlık altında incelenecektir. Orhun Türkçesi döneminden başlanarak Karahanlı, Harezm, Kıpçak, Çağatay ve Eski Anadolu Türkçesi esas alınmak üzere bu dönemlerin önemli eserlerinde Tanrı'yı ifade etmek için Türklerin hangi kelimeleri kullanmış oldukları ilk olarak örneklerle gösterilecektir. Ardından gerekli sözlükler yardımıyla açıklamaları yapılacak ve Türkçe kelimerin etimolojileri verilecek, morfolojileri yapılacaktır. Dönemsel olarak verilen kelimelerde meydana gelen fonolojik değişimler tablo şeklinde gösterilecektir. Türkçe olan kelimelerin Esma-i hüsnadaki karşılıkları verilecektir.
Bu çalışmayla Türklerin dönemsel din algısı ve Tanrı düşüncesi üzerinde fikir sahibi olunacak, kelimeler üzerindeki başarıları görülecektir. Bu başarıları daha çok Kuran Tercümelerinde Tanrı için kullandıkları kelimelerde görülecektir.
Anahtar Kelimeler: Tanrı, Tanrı Kavramı, Din, Esma-i Hüsna.

Abstract:
In this master thesis, the concept of God in historical Turkish texts will be examined. Before this study, religions, beliefs will be given about the religious history of Turks will be mentioned. In the light of this information, it will be realized in a more conscious way which Turkish words are used in which period. After giving information about the religions they interact with, the words they use will be divided into four groups and will be examined under these four headings respectively. Karahanli, Khwarezm, Kipchak, Chagatai and Old Anatolian Turkish, starting from the Orkhun period, will be used as the first examples of the words used by Turks to express God in important works of these periods. Then, the necessary explanations will be made with the help of the necessary dictionaries and the etymologies of the Turkish words will be given and their morphology will be done. Phonological changes occurring in periodic words will be shown in tabular form. The words which are in Turkish will be given in Esma-i hüsna.
With this study, the students will have an idea about the religious perception of the religion and the idea of God, their successes on the words will be seen. These achievements will be seen in the words they use for God in Quran Translations.
Key Words: God, God Concept, Religion, Esma-i Hüsna