Genç yetişkinlerin bağlanma boyutları ile affetme düzeyleri arasındaki ilişkide empatinin aracı rolü;  Karma yöntem araştırması
The mediating role of empathy in the relationship between the dimensions of attachment and the levels of forgiveness of young adults; A Mixed method study
Yazar: DEMET BUYURGAN
Danışman: PROF. DR. MERAL ATICI
Maltepe Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Güvenli bağlanma = Attachment security ; Güvensiz bağlanma = Insecure attachment ; Pozitif psikoloji = Positive psychology ; Psikoloji = Psychology ; Psikolojik faktörler = Psychological factors ; Yetişkinlerde bağlanma = Adult attachment

Özet:
ÖZET
GENÇ YETİŞKİNLERİN BAĞLANMA BOYUTLARI İLE AFFETME
DÜZEYLERİ ARASINDAKİ İLİŞKİDE EMPATİNİN ARACI ROLÜ: KARMA
YÖNTEM ARAŞTIRMASI
Demet Buyurgan
Doktora Tezi
Psikoloji Anabilim Dalı
Psikoloji Doktora Programı
Danışman: Prof. Dr. Meral Atıcı
Maltepe Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, 2024
Bu araştırmada genç yetişkinlerin bağlanma boyutları ile affetme düzeyleri arasındaki
ilişkide empatinin aracı rolü karma yöntem metodu ile incelenmiştir. Araştırmada karma
araştırma metodlarından açıklayıcı sıralı desen kullanılmıştır. Araştırmanın birinci
aşaması, genç yetişkinlerde bağlanma ile affetme arasındaki ilişkide empatinin aracılık
rolüne ilişkin yapısal bir model geliştirmeye yöneliktir. Araştırmanın ikinci aşamasında
ise genç yetişkin bireylerin affetme deneyimlerinin görüşme yöntemi ile incelenmesi
amaçlanmıştır.
Araştırmanın birinci aşamasına Akdeniz Bölgesinde yer alan iki ilin devlet ve vakıf
üniversitelerinde eğitim görmekte olan 18 ile 25 yaş arasında 429 genç yetişkin
katılmıştır. Veri toplama aracı olarak Heartland Affetme Ölçeği, Yakın İlişkilerde
Yaşantılar Envanteri-II, Temel Empati Ölçeği kullanılmıştır. Araştırmanın İkinci aşama
katımcıları, amaçlı örnekleme yöntemlerinden aykırı durum örnekleme ile birinci aşama
katılımcıları arasından belirlenmiştir. İkinci aşamada beş affetme puanı düşük ve beş
affetme puanı yüksek toplam 10 genç yetişkin ile yarı yapılandırılmış görüşmeler
yapılmıştır. Birinci aşamanın istatistiksel analizleri için SPSS 26.0 ve AMOS 24
programları, ikinci aşamanın içerik analizleri için ise MAXQDA Pro 2020 kullanılmıştır.
Bu araştırmada Yapısal Eşitlik analizi neticesinde elde edilen sonuçlar bağlanma ile
affetme arasındaki ilişkiye empatinin aracılık etkisini doğrulamaktadır. Yapısal modelin
doğrulanmasının ardından bağlanmanın kaçınma ve kaygı boyutları ile affetmenin
kendini affetme, başkasını affetme ve durumu affetme boyutları ile olan ilişkisinde
vii
bilişsel empati ve duygusal empati iki aracı değişken olarak paralel çoklu aracı modelde
6 aracılık analizi ile incelenmiştir. Birinci aracılık modelinde, bilişsel empati ve duygusal
empati değişkenlerinin kaygılı bağlanma ile kendini affetme ilişkisine aracılık ettiği
sonucuna ulaşılmıştır. İkinci aracılık modelinde kaygılı bağlanma ile başkasını affetme
ilişkisine sadece duygusal empatinin aracılık ettiği bilişsel empatinin aracılığının
olmadığı görülmüştür. Üçüncü aracılık modelinde bilişsel empati ve duygusal empati
değişkenlerinin kaygılı bağlanma ile durumu affetme ilişkisine aracılık ettiği sonucuna
ulaşılmıştır. Dördüncü aracılık modelinde duygusal empatiden kendini affetmeye giden
yolun anlamsız olması kaçıngan bağlanma ile kendini affetme ilişkisine sadece bilişsel
empatinin aracılık ettiği sonucunu ortaya koymuştur. Beşinci aracılık modelinde bilişsel
ve duygusal empati değişkenlerinin kaçıngan bağlanma ile başkasını affetme ilişkisine
aracılık ettiği sonucuna ulaşılmıştır. Altıncı ve son aracılık analizinde bilişsel ve duygusal
empatinin kaçıngan bağlanma ile durumu affetme ilişkisine aracılık ettiği sonucuna
ulaşılmıştır.
Araştırmanın ikinci aşamasında affetmenin anlamı ve affetme deneyimlerini anlamak
üzere yapılan görüşmelerin içerik analizi sonucunda bulgular, İlişkiler, Affetmenin
Anlamı ve Deneyimi, Affetmeye Verilen Tepkiler ve Çeşitleri, Affetme ile İlgili
Faktörler, Affetme ile Empati Arasındaki İlişki, Geçmiş Yaşantıların Affetmeye Etkisi
olmak üzere toplam 6 tema etrafında toplanmıştır. Affetme düzeyi düşük ve yüksek
katılımcıların benzer duygu, düşünce davranışlar deneyimlemekle birlikte, affetme
sürecinde belirgin olarak farklılaştıkları da görülmüştür.
Anahtar Sözcükler: Affetme, Bağlanma, Empati, Genç Yetişkinlik, Karma Yöntem Araştırması

Abstract:
ABSTRACT
THE MEDIATING ROLE OF EMPATHY IN THE RELATIONSHIP BETWEEN
THE DIMENSIONS OF ATTACHMENT AND THE LEVELS OF
FORGIVENESS OF YOUNG ADULTS; A MIXED METHOD STUDY
Demet Buyurgan
PhD Thesis
Department of Psychology
Psychology Doctoral Programme
Thesis Advisor: Assoc. Prof. Meral Atıcı
Maltepe University Graduate School, 2024
In this study, the mediating role of empathy in the relationship between attachment
dimensions and forgiveness levels among young adults was examined using a mixedmethod
approach. An explanatory sequential design from mixed research methods was
employed in the study. The first phase of the research aimed to develop a structural model
regarding the mediating role of empathy in the relationship between attachment and
forgiveness in young adults. The second phase aimed to explore the forgiveness
experiences of young adults by means of semi-structured interviews.
Participants of the first phase, were 429 young adults ranging in age from 18 to 25,
studying at state and foundation universities in two provinces of the Mediterranean
Region. The data collection instruments were the Heartland Forgiveness Scale, the
Experiences in Close Relationships Inventory-II, and the Basic Empathy Scale.
Participants for the second phase were selected from the first phase participants using
extreme case sampling, which is one of a purposive sampling method. In the second
phase, semi-structured interviews were conducted with a total of 10 young adults, five
with low forgiveness scores and five with high forgiveness scores. SPSS 26.0 and AMOS
24 software were used for the statistical analyses of the first phase, while MAXQDA Pro
2020 was used for the content analyses of the second phase.
The results of the Structural Equation Modeling (SEM) analysis confirmed the mediating
effect of empathy in the relationship between attachment and forgiveness. Following the
validation of the structural model, six mediation analyses were conducted within a
ix
parallel multiple mediation model to examine the relationships between the avoidance
and anxiety dimensions of attachment and the self-forgiveness, forgiveness of others, and
situational forgiveness dimensions of forgiveness, with cognitive empathy and emotional
empathy as two mediator variables.
In the first mediation model, it was found that cognitive empathy and emotional empathy
mediate the relationship between anxious attachment and self-forgiveness. The second
mediation model revealed that only emotional empathy mediates the relationship between
anxious attachment and forgiveness of others, with cognitive empathy not playing a
mediating role. In the third mediation model, cognitive empathy and emotional empathy
were found to mediate the relationship between anxious attachment and situational
forgiveness. The fourth mediation model showed that cognitive empathy mediates the
relationship between avoidant attachment and self-forgiveness, while the path through
emotional empathy was not significant. The fifth mediation model found that both
cognitive and emotional empathy mediate the relationship between avoidant attachment
and forgiveness of others. In the sixth and final mediation analysis, cognitive and
emotional empathy were found to mediate the relationship between avoidant attachment
and situational forgiveness.
In the second phase of the research, content analysis of the interviews conducted to reveal
the meaning of forgiveness and forgiveness experiences resulted in six themes:
Relationships, Meaning and Experience of Forgiveness, Reactions and Types of
Forgiveness, Factors Related to Forgiveness, Relationship between Forgiveness and
Empathy, and the Effect of Past Experiences on Forgiveness. It was observed that while
participants with low and high levels of forgiveness experienced similar emotions,
thoughts, and behaviors, they significantly differed in their forgiveness process.
Keywords: Forgiveness, Attachment, Empathy, Young Adulthood, Mixed Methods Research