Avanos (Nevşehir) civarındaki plütonik ve subvolkanik kayaçların mineralojik ve jeokimyasal özellikleri
Mineralogical and geochemical properties of plutonic and subvolcanic rocks around Avanos (Nevşehir)
Yazar: ERMAN DİVİLİOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. AYŞE ORHAN
Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering
Dizin: Jeokimya = Geochemistry ; Kayaçlar = Rocks ; Magmatik kayaçlar = Igneous rocks ; Mineraloji = Mineralogy ; Nevşehir = Nevşehir ; Orta Anadolu bölgesi = Central Anatolian region ; Volkanik kayaçlar = Volcanic rocks

Özet:
Avanos'un (Nevşehir) kuzeybatısında yüzeyleyen Karahıdır plütonik ve subvolkanik kayaçları, Orta Anadolu Granitoyidleri içerisinde yer alır. İri K-feldispat kristalleri ile porfirik doku sunan subvolkanik kayaçlar orta-kaba taneli plütonik kayaçları keserek bölgeye yerleşmiştir. Kayaçlar benzer mineral içeriğine sahip olup kuvars, plajiyoklaz (andezin-albit), alkali feldispat, hornblend (hastingsit-edenit) ve biyotit (annit-siderofillit) minerallerinden oluşur. Plütonik kayaçlar monzonit bileşimine, subvolkanik kayaçlar bazaltik andezit porfir, andezit porfir ve dasit porfir bileşimine sahiptir. 
Karahıdır plütonik ve subvolkanik kayaçları yüksek-K kalk-alkalen – şoşonitik, alkali-kalsik – alkali, metaluminyum – peraluminyum bileşimlidir ve yüksek-FeO/MgO ve düşük CaO/Al2O3 oranlarına sahiptir. SiO2'ye karşı Rb, Sr, Ba ve Y gibi iz elementler arasındaki negatif korelasyonlar biyotit ve feldispat fraksiyonlanmasına işaret eder. Kayaçlar, bazı LIL (Rb, K, Th, Pb gibi) ve NT elementlerince zenginleşirken HFS (Nb, Ta, Zr, Ti gibi) elementlerce fakirleşme eğilimi sunar. Hornblend ve biyotit bileşimleri Na2O–TiO2 ve Fe-MgO–Al2O3 diyagramlarında subalkalen-alkalen ve kalk-alkalen-alkalen magma karakterini yansıtır. Karahıdır plütonik ve subvolkanik kayaçlarının jeokimyasal özellikleri magmatik kayaçların çarpışma sonrası A-tipi granitoyid olduğunu gösterir. Kondritlere normalize edilmiş NTE desenleri HNTE'lerce zenginleşmiş (La/Smn=4.56–7,66), az fraksiyonlanmış HNTE'leri (La/Ybn<30) ve değişken negatif-Eu (0,39–0,66) anomalisi sunar. Y/Nb, Rb/Nb ve Ce/Nb gibi iz element oranları kabuksal kirlenmeyle birlikte litosferik ve astenosferik manto bileşenlerini içerdiğine işaret eder.
Biyotit ve hornblend mineralinde termobarometrik sonuçlara göre Karahıdır plütonik ve subvolkanik kayaçlarının kristalizasyon sıcaklığı 692–804 °C ve basıncı 0,41–1,91 kbar'dır. Hornblendlerin bileşimine dayanarak magma kristalizasyonu için sığ derinlik (1,53–7,06 km) ve orta–yüksek O2 koşulları (-10,97 ila -14,68 bar) öngörülmüştür.

Abstract:
Karahıdır plutonic and subvolcanic rocks in the northwest of Avanos (Nevşehir) are located within the Central Anatolian Granitoids. Subvolcanic rocks presenting porphyric texture with coarse K-feldspar crystals were emplaced in the region by cutting medium-coarse grained plutonic rocks. The rocks have similar mineral content and consist of quartz, plagioclase (andesine-albite), alkali feldspar, hornblende (hastingsite-edenite) and biotite (annite-sideophyllite) minerals. Plutonic rocks have monzonite composition, subvolcanic rocks have basaltic andesite porphyry, andesite porphyry and dacite porphyry compositions.
Karahıdır plutonic and subvolcanic rocks are high-K calc-alkaline to shoshonitic, alkali-calcic to alkaline, metaluminium to peraluminium compositions and have high-FeO/MgO and low CaO/Al2O3 ratios. Negative correlations between SiO2 against trace elements such as Rb, Sr, Ba and Y indicate biotite and feldspar fractionation. While the rocks are enriched in some LIL (such as Rb, K, Th, Pb) and NT elements, they exhibit to be depleted in HFS (such as Nb, Ta, Zr, Ti) elements. Hornblende and biotite compositions reflect in subalkaline-alkaline and calc-alkaline-alkaline magma character in Na2O–TiO2 and FeO–MgO–Al2O3 diagrams. The geochemical features of the Karahıdır plutonic and subvolcanic rocks indicate that the igneous rocks are post-collisional A-type granitoid. The chondrite-normalized REE patterns show enriched HREEs (La/Smn = 4.56–7.66), low fractionated LREEs (La/Ybn<30) and variable negative-Eu (0.39–0,66) anomalies. Trace element ratios such as Y/Nb, Rb/Nb and Ce/Nb indicate that it contains lithospheric and asthenospheric mantle components with crustal contamination.
According to the thermobarometric results in biotite and hornblend minerals, the crystallization temperature and pressure of Karahıdır plutonic and subvolcanic rocks is 692–804°C and 0.41–1.91 kbar. Based on the composition of hornblendes, shallow depth (1.53–7.06 km) and medium–high O2 conditions (-10.97 to -14.68 bar) are predicted for magma crystallization.