Şanlıurfa ekolojik koşullarında bazı aspir (Carthamus tinctorius L.) çeşitlerinin verim ve kalite parametrelerinin incelenmesi
Investigation of yield and quality parameters of some safflower (Carthamus tinctorius L.) varieties under Şanliurfa ecological conditions
Yazar: CANAN YILDIRIM
Danışman: DOÇ. DR. HASAN HALİLOĞLU
Harran Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Agronomik özellikler = Agronomic characteristics

Özet:
Bu çalışma; Şanlıurfa ekolojik koşullarında bazı aspir (Carthamus tinctorius L.) çeşitlerinin verim ve kalite parametrelerinin belirlenmesi amacıyla yapılmıştır. Deneme Harran Üniversitesi Ziraat Fakültesi Osmanbey Kampüsü deneme alanında 2019-2020 yılı kış yetiştirme sezonunda tesadüf blokları deneme desenine göre 3 tekrarlamalı olarak yürütülmüştür. Deneme de 12 Aspir çeşidi (Göktürk, Koç, Balcı, Yekta, Dinçer, Olas, Linas, Asol, Safir, Hasankendi, Zirkon ve Olein) materyal olarak kullanılmıştır. Denemede, çıkış-çiçeklenme gün sayısı (%50), bitki başına taç yaprak verimi (g/bitki), bitki boyu (cm), yan dal sayısı (adet/bitki), bitki başına tabla sayısı (adet/bitki), tabla çapı (cm), bin dane ağırlığı (g), tabla başına tohum sayısı (adet/bitki), bitki başına tohum verimi (g), dekara tohum verimi (kg/da), yağ oranı (%) ve yağ verimi (kg/da) özellikleri incelenmiştir.
Çalışmada; en erken çıkış-çiçeklenme gün sayısı (% 50) (161.33 gün), en büyük tabla çapı (23.12 cm), en fazla tabla başına tohum sayısı (25.0 adet/bitki) ve en yüksek dekara yağ verimi (59.22 kg/da) Zirkon çeşidinden, en yüksek taç yaprak verimi Olein (0.92 g/bitki) çeşidinden, en yüksek bitki boyu Linas (133.67 cm) çeşidinden, en yüksek yan dal sayısı Balcı (6.47 adet/bitki) çeşidinden, en yüksek yağ oranı Olas (%31.58) çeşidinden, en yüksek bitki başına tabla sayısı (11.43 adet/bitki), bin dane ağırlığı (36.06 g), bitki başına tohum verimi (7.66 g) ve dekara tohum verimi (219.37 kg/da) Dinçer çeşidinden elde edilmiştir. Şanlıurfa ekolojik koşullarında yapılacak olan aspir tarımında dekara verim için, Dinçer ve Zirkon, yağ oranı için Olas ve Yekta, yağ verimi için ise Zirkon ve Yekta çeşitlerinin tercih edilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
This study was carried out in order to determine yield and quality parameters of some Safflower (Carthamus tinctorius L.) varieties under Sanliurfa ecological conditions. The experiment was established at the trial site of  Faculty of Agriculture of Harran University in 2019-2020 winter growing season with 3 replications according to randomized complete block design. 12 Safflower varieties (Göktürk, Koç, Balcı, Yekta, Dinçer, Olas, Linas, Asol, Safir, Hasankendi, Zirkon and Olein) were used as trial material. In this study, 50% flowering (days after planting),  petal yield per plant (g plant-1), plant theight (cm), number of branches per plant (pcs plant-1), number of head per plant (pcs head-1), number of seeds per head (pcs head-1),  head diameter (cm), seed yield per plant (g plant-1), 1000 seed weight (g), seed yield per decare (kg da-1), oil ratio (%) and oil yield (kg da-1) were be examined. 
As a result; while the earliest 50% flowering (days after planting) (161.33 day), the highest head diameter (23.12 cm), the highest seed number (25.0 per head-1) and the highest oil yield (592.2 kg ha-1) were obtained from the Zircon variety; the highest petal yield (0.92 g per plant-1) from the Olein variety; the highest plant height (133.67 cm) from the Linas variety; the highest number of branches (6.47 per branch-1) from the Balcı) variety; the highest oil ratio (31.58%) from the Olas variety; the highest number of head (11.43 per plant-1), the highest 1000 seed weight (36.06 g), the highest seed yield per plant (7.66 g per plant-1) and the highest seed yield per hectare (2193.7 kg ha-1) from the Dinçer variety. It was concluded that safflower varieties of Dinçer and Zircon should be recommended for yield, Olas and Yekta for oil ratio, and Zircon and Yekta for oil yield under Şanlıurfa ecological conditions.