Bir üniversite hastanesi sigara bırakma polikliniğine başvuran hastaların sigara bırakma başarıları ve etkileyen faktörlerin değerlendirilmesi
An evaluation of smoking cessation success and factors affecting patients who apply to a smoking cessation polyclinic at a university hospital
Yazar: ELİF SIZAN
Danışman: PROF. DR. SELMA KARABEY
İstanbul Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Sigarayı bırakma = Smoking cessation

Özet:
AMAÇ: İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı Sigara Bırakma Polikliniğine başvurmuş hastaların tedavi süreçleri ve sonuçlarının, tedavi başarılarına etki etmiş olabilecek faktörlerin değerlendirilmesidir. GEREÇ VE YÖNTEM: Araştırmamız nicel ve nitel yöntemlerin bir arada kullanıldığı karma bir yönteme sahip kesitsel bir araştırmadır. Sigara bırakma polikliniğimize polikliniğin açıldığı tarih olan Mart 2019'dan Haziran 2022 tarihinin sonuna kadar başvurmuş hastaların dosyaları taranmış ve hastalara kayıtlı telefon numaraları üzerinden ulaşılarak sigara bırakma durumlarını değerlendiren anket uygulanmıştır. Araştırmanın nicel bileşeni 425 kişi ile tamamlanmıştır. Evrene ulaşma oranı %76,9'dur. Nitel bileşende 12 kişiyle derinlemesine görüşmeler yapılmış, yarı yapılandırılmış görüşme formu uygulanmıştır. Nicel verilerin analizinde tanımlayıcı istatistikler, Ki-kare, Fisher's exact, linear by linear association, Kolmogrov- Smirnov ve Shapiro-Wilk, Mann-Whitney U testleri kullanılmış, lojistik regresyon analizi yapılmıştır. Nitel verilerin analizinde Google Dokümanlar ve Microsoft Office Word programları kullanılmıştır. BULGULAR: Araştırmamızın nicel bileşenine dahil olan katılımcıların yaş ortalaması 39,2±12,2 yıldır. Katılımcıların %61,4'ü (n=261) erkek, %38,6'sı (n=164) kadındır. Fagerström Nikotin Bağımlılığı Testi (FNBT) puan ortalaması 6,0±2,3'tür, %61'i yüksek veya çok yüksek düzey nikotin bağımlılığına sahiptir. Katılımcıların %32'si (n=136) aldıkları psikososyal desteğe ek olarak vareniklin, %16,9'u (n=72) nikotin bandı kullanmışken,  %51,1'i (n=217) sadece psikososyal destek alabilmiştir. Katılımcıların %82,6'sının (n=351) aktif olarak sigara içtiği, %17,4'ünün (n=74) sigarayı bıraktığı tespit edilmiştir. Katılımcıların polikliniğimize başvuruları sonrasında 3., 6. ve 12. ay sigara bırakma başarı oranları %29,2, %21,9 ve %15,5'tir. Sigara içmeye tekrar başladığı öğrenilen kişilerin çıkarılmasıyla poliklinik desteğimizle birlikte bilinen son sigara bırakma başarı oranı %10,1 olmuştur. Yapılan lojistik regresyon analizi sonucunda yaşın her 1 birim artışının sigara bırakma başarısını 1,05 kat artırdığı (%95 GA 1,005-1,106, p=0,029), sigarayı bırakmada başarılı olma yönünden kendine olan güvenlerindeki her 1 birim artışın sigara bırakma başarılarını 2,6 kat artırdığı (%95 GA 1,181-5,793, p=0,018), hiç kaçamak yapmayanlarda sigara bırakma başarısının kaçamak yapanlara göre 240,6 kat daha fazla olduğu (%95 GA 15,286-3785,794, p<0,001) ve çevresinde sigara içen kişilerden destek alanların sigara bırakma başarısının destek almayanlara göre 16,4 kat daha fazla olduğu tespit edilmiştir (%95 GA 1,184-227,303, p=0,037). Nitel bileşen için yapılan derinlemesine görüşmelerde kişilerin en çok sağlık sebebiyle sigarayı bırakmayı istediği tespit edilmiştir. Güçlü irade ve yüksek motivasyona sahip olmanın, önerilen davranış değişikliklerine uymanın, çevrelerinden olumlu yönde gelen desteğin ve farmakolojik tedavi almanın bırakma sürecini kolaylaştıran faktörler olduğu, tam tersine sigara aşerme anlarının, çevreden destek alamamanın, sigara içen kişilerden etkilenmenin, stresli dönem yaşamanın, kilo almanın ve kişisel sebeplerin zorlayıcı faktörler olduğu tespit edilmiştir. Nüks sebepleri arasında yoksunluk semptomları, üzüntülü bir dönemden geçme, stresli hayat, sinirli bir an sonrası, sigara içen çevrenin etkisi, kilo alma, tedaviyi yarım bırakma gibi sebepler yer almıştır. SONUÇ: Tütün bağımlılığın tek boyutlu olmadığı; biyolojik, psikolojik, sosyal ve kültürel yönlere sahip olduğu unutulmamalıdır. Yapılacak araştırmalarda sigara içmeye başlama, içmeyi sürdürme, bırakmayı isteme nedenleri ve bırakma başarılarını etkileyen faktörler detaylıca tespit edilmelidir. Sigara bırakma sürecinin her aşamasında kişiye özel verilecek desteklerle sigara bırakma oranları artırılabilir. ANAHTAR KELİMELER: Sigara bırakma, sigara bırakma polikliniği, tütün, bağımlılık, karma yöntem araştırması

Abstract:
BACKGROUND: The aim of this study is to evaluate the treatment processes and outcomes of patients who applied to the Smoking Cessation Clinic at Istanbul University, Istanbul Faculty of Medicine, Department of Public Health, and the factors that may have influenced their treatment success of quitting smoking. METHODS: The research is a cross-sectional study employing a mixed method approach, integrating both quantitative and qualitative methodologies. The files of patients who applied to the Smoking Cessation Clinic were scanned between March 2019, until June 2022. Smoking cessation status assessment questionnaire was applied by contacting the patients via their registered telephone numbers. The quantitative component of the study was completed by 425 individuals with a response rate of 76.9%. Descriptive statistics, Chi-square, Fisher's exact, linear by linear association, Kolmogorov-Smirnov and Shapiro-Wilk tests, Mann-Whitney U test, and logistic regression analysis were employed to analyse the quantitative data using SPSS. In the qualitative component; in-depth, semi-structured interviews were conducted with 12 individuals over the phone. Qualitative data were analysed using Google Documents and Microsoft Office Word programs. RESULTS: The mean age of the participants included in the quantitative component of our study was 39.2±12.2 years. Of the participants, 61.4% (n=261) were male, while 38.6% (n=164) were female. The mean Fagerstrom Test for Nicotine Dependence (FTND) score was 6.0±2.3, with 61% the participants exhibited high or very high nicotine dependence. Of the participants, 32% (n=136) used varenicline in addition to psychosocial support, while 16.9% (n=72) used nicotine patches in addition to psychosocial support. The remaining 51.1% (n=217) received only psychosocial support. It was established that 82.6% (n=351) of the participants were current smokers, while 17.4% (n=74) were former smokers.  The success rates of smoking cessation in the third, sixth, and twelfth months were 29.2%, 21.9%, and 15.5%, respectively. From the support of our clinic, the smoking cessation success rates in our study were 10.1%, after excluding those from the analysis who had resumed smoking. The results of the logistic regression analysis indicated that each one-unit increase in age was associated with a 1.05-fold increase in smoking cessation success (95% CI 1.005-1.106, p=0.029). Furthermore, each one-unit increase in self-confidence in terms of being successful in quitting smoking was associated with a 2.6-fold increase in smoking cessation success (95% CI 1.181-5.793, p=0.018). The study demonstrated that the success rate of those who had not lapsed was 240.6 times higher than that of those who had lapsed (95% CI 15.286-3785.794, p < 0.001). Moreover, the success of smoking cessation was 16.4 times higher in smokers who received support from other smokers compared to those who did not receive support (95% CI 1.184-227.303, p=0.037). The results from the qualitative indepth interviews, indicated that the primary motivation for individuals to quit smoking was to improve their health. The study found that having strong willpower and high motivation, complying with the recommended behavioral changes, positive support from their peers and social environments, and receiving pharmacological treatment were factors that facilitated their quitting process. Conversely, factors such as nicotine craving, lack of support from their social environment, being affected by smokers, experiencing stressful periods, weight gain, and personal reasons were found to be challenging factors. Withdrawal symptoms, experiencing periods of sadness and anger, stressful lifestyle, influences of the smoking environment, weight gain, and leaving the treatment unfinished were all reasons for relapsing. CONCLUSION: It is important to recognise that tobacco addiction is not a unidirectional process; it encompasses a multitude of biological, psychological, social, and cultural aspects. In order to gain a comprehensive understanding of the factors influencing smoking behaviour, it is essential to investigate the reasons behind the initiation of smoking, the maintenance of smoking habits, the desire to quit smoking, and the factors that influence the success of quitting. By providing tailored support at each stage of the smoking cessation process, it is possible to enhance the effectiveness of smoking cessation interventions. KEYWORDS: Smoking cessation, smoking cessation clinic, tobacco, addiction, mixed methods research