18-49 yaş arası erkeklerin üreme sağlığı konusundaki bilgi, tutum ve davranışları: Ankara örneği
The knowledge, attitudes and behaviors of men aged 18-49 about reproductive health: The case of Ankara
Yazar: GÜLGÜLE KEKLİK
Danışman: PROF. DR. CENK AYPAK
Sağlık Bakanlığı / Ankara Etlik Şehir Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Amaç: Aile planlaması yöntemleri ve toplum sağlığını olumsuz yönde 
etkileyen cinsel yolla bulaĢan hastalıklar hem kadın hem de erkekler için bilinmesi 
gereken üreme sağlığı kapsamındaki konulardır. Bu araĢtırmada; erkeklerin, güvenli 
cinsel yaĢamın özünü oluĢturan, aile planlaması yöntemleri ve cinsel yolla bulaĢan 
hastalıklar konusunda bilgi düzeyleri, tutum ve davranıĢları hakkında bilgi toplamak 
ve bu konudaki gereksinimleri belirleyerek çözüm önerileri geliĢtirmek 
amaçlanmıĢtır. 
 Gereç ve Yöntem: Bu çalıĢma kesitsel tanımlayıcı bir araĢtırmadır. Bu 
araĢtırmanın evreni, 2021 nüfus verilerine göre Ankara ilinde yaĢayan 18-49 yaĢ 
arasındaki erkeklerdir. Ankara ilinin 25 ilçesinden rastgele yöntemle seçilen beĢ ilçe 
çalıĢmaya alınmıĢtır. Bu beĢ ilçede bulunan, rastgele seçilen birer aile sağlık 
merkezinde basit rastgele örneklem yöntemi ile 405 hasta ve hasta yakını katılmıĢtır. 
Anketler, ilçelerin nüfus yoğunluğuna göre dağıtılmıĢtır. Veriler yüz yüze görüĢme 
tekniği ile alınmıĢtır. Ġlk cinsel iliĢki yaĢı, gebelikten korunma yöntemleri, bilgi 
kaynakları, cinsel yolla bulaĢan hastalıklar ve cinsel konularla ilgili bilgi düzeyleri 
ölçülmüĢtür. P<0,05 değeri istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiĢtir. Tüm 
istatistiksel analizler IBM Corp. Released 2012. IBM SPSS Statistics for Windows, 
Version 21.0. Armonk, NY: IBM Corp. kullanılarak yapılmıĢtır.
 Bulgular: Katılımcıların %35,3'ü 30-39 yaĢ grubundadır. YaĢ ortalaması 
33,9±8,8 ve ortancası 34'tür (min; 12, max; 38). Evli olanların oranı (%56,5) en çok 
ve boĢanmıĢ/dul/birlikte yaĢayanların oranı (%4,2) en azdır. Üniversite/yüksekokul 
mezunu (%56,8), geliri giderine denk (%52,3) ve çocuğu olmayanlar (%53,6) en 
yüksek orandadır. Ġlk cinsel iliĢkiye girme yaĢı ortalama 20,9±4,0 ve ortancası 
20,0'dir. Erkeklerin en çok duydukları yöntemler; kondom (%85,7) ve geri çekme 
(%81,5) ve ertesi gün hapıdır (%71,6). ―Gebelikten korunma sorumluluğu her iki 
eĢte olmalı‖ diyenlerin oranı (%92,6) en yüksektir. En çok kullandıkları yöntemler; 
kondom (%55,3), geri çekme (%33,8) ve doğum kontrol hapı (%15,1)'dır. 
Vazektomi kullanan erkek yoktur. ÇalıĢmaya katılan erkeklerin %15,8'i hiç cinsel 
iliĢkiye girmediklerini belirtmiĢlerdir. 18-29 yaĢ grubu (%35,3), hiç evlenmemiĢ 
(%39) ve lise mezunu (%19,4) ve gelir düzeyi düĢük (%29,1) erkeklerden cinsel 
iliĢkiye girmeyenlerin oranı daha yüksek bulunmuĢtur. Katılımcıların %51'i cinsel 
sağlık, gebelikten korunma, üreme sağlığı gibi konularda bilgilenme ihtiyacının 
olduğunu belirtmiĢlerdir. Cinsel konularla ilgili bilgiyi en çok öğrendikleri kaynak; 
internette araĢtırma (%64,7) ve sağlık personeline danıĢma (%44,2); en az ise 
x
film/dergi (%10,1) ve kimseye sormam (%9,9) Ģeklinde bulunmuĢtur. Aile 
Planlaması (AP) ve Cinsel Yolla BulaĢan Hastalıklar (CYBH) konusunda en 
güvenilir bilgi kaynakları; sağlık personeli (%81,7), internet (%38) ve arkadaĢlar 
(%12,8); en az film/dergi (%2,2) ve diğer güvenilir bilgi kaynakları olarak aile 
hekimi (%0,2) bulunmuĢtur. Cinsel iliĢkisi olan katılımcıların (%82,5) kullandıkları 
yöntemleri, en çok ortak karar vererek (%75,1); en az ise kendileri (%11,1) tercih 
ettiklerini belirtmiĢlerdir. Kullanılan yöntemlerin tercih etme nedenleri; etkin koruma 
sağlaması (%45,7); kullanım kolaylığı (%26,4) ve yan etki azlığı veya yokluğudur 
(%18). HIV (%90,9), belsoğukluğu (%68,4) ve mantar (%47,9) en çok bilinen 
CYBH; kısırlık (%4,4) ve meme kanseri (%0,5) en az bilinen CYBH ya da hastalık 
sonucu oluĢan durumdur. Cinsellikle ilgili soruları; doktora sormak (%70,6), 
internette araĢtırma yapmak (%41,7) ve eĢ/kız arkadaĢla konuĢmak (%34,6) en az ise 
aile büyüğüne danıĢmak (%5,4) ve tıp dıĢı uygulamalar (%0,2) Ģeklinde 
sormuĢlardır.
 Sonuç: AraĢtırmamıza katılan erkeklerin, korunma yöntemlerinin isimlerini 
bildikleri ve bu yöntemler arasından tercih ettiklerini belirttikleri gözlemlenmiĢtir. 
Katılımcıların cinsel yolla bulaĢan hastalıklar konusunda genel bilgiye sahip 
oldukları ve bu bilgiyi edinmek amacıyla güvenilir kaynaklardan yararlandıkları 
saptanmıĢtır. Aile planlaması ve cinsel yolla bulaĢan hastalıklar konularında 
erkeklerin bilgi düzeylerinin artırılması amacıyla, bilgi kaynaklarının çeĢitliliği ve 
doğruluğunun artırılması gerekmektedir. Erkeklerin üreme sağlığı hizmetlerine daha 
fazla dahil edilmesi hem bireysel hem de toplumsal sağlık açısından olumlu sonuçlar 
doğuracaktır.
 Anahtar Kelimeler: Erkek, Aile planlaması, CYBH, Aile Sağlığı Merkezi, 
Üreme Sağlığ

Abstract:
Objective: Reproductive health topics, such as family planning methods and 
sexually transmitted diseases (STDs), are important for both men and women to 
understand. In this study, we aimed to explore men's knowledge, attitudes, and 
behaviors regarding family planning and STDs—key aspects of sexual health—while 
identifying their informational needs and suggesting possible solutions to address 
these gaps.
 Materials and Methods: This study is a cross-sectional, descriptive survey. 
The study population consisted of men aged 18-49 living in Ankara, based on 2021 
census data. Five districts were randomly selected from the city's 25 districts, and 
405 participants (patients and their relatives) from randomly chosen family health 
centers within these districts took part in the study. The data were gathered through 
face-to-face interviews, with surveys distributed according to the population density 
of each district. The study focused on participants' first sexual experience, 
contraception use, sources of sexual health information, and their knowledge about 
STDs. A p-value of <0.05 was considered statistically significant, and all analyses 
were conducted using IBM SPSS Statistics.
 Results: Most participants (35.3%) were aged 30-39, with an average age of 
33.9 ± 8.8 years. The majority were married (56.5%), with the smallest group being 
divorced, widowed, or cohabiting (4.2%). More than half had at least some level of 
higher education (56.8%), and most reported having a household income that 
balanced their expenses (52.3%). Additionally, over half (53.6%) had no children. 
The average age at first sexual intercourse was 20.9 ± 4.0 years. Contraceptive 
methods most frequently recognized were condoms (85.7%), withdrawal (81.5%), 
and emergency contraception (71.6%). A large majority (92.6%) believed that both 
partners should share responsibility for contraception. The most commonly used 
methods were condoms (55.3%), withdrawal (33.8%), and birth control pills 
(15.1%), while no participants reported using vasectomy. About 15.8% of men 
reported never having had sexual intercourse. Among younger, unmarried, lesseducated, and lower-income men (especially in the 18-29 age group), the proportion 
of those who had never been sexually active was higher. Half of the participants 
(51%) expressed a desire for more information on sexual health, contraception, and 
reproductive health topics. When it came to finding information, the most common 
sources were online research (64.7%) and speaking with healthcare providers 
(44.2%). In contrast, fewer men relied on films/magazines (10.1%) or chose not to 
ask anyone (9.9%). When asked about the most trusted sources for information on 
xii
family planning and STDs, healthcare professionals (81.7%) and the internet (38%) 
were seen as the most reliable, while films (2.2%) and family doctors (0.2%) were 
considered the least trustworthy. Among those who were sexually active (82.5%), 
most (75.1%) decided on contraception methods together with their partners, and 
only a small proportion (11.1%) made the decision independently. Key reasons for 
choosing specific methods included their effectiveness (45.7%), ease of use (26.4%), 
and minimal or no side effects (18%). HIV (90.9%), gonorrhea (68.4%), and fungal 
infections (47.9%) were the most well-known STDs, while conditions like infertility 
(4.4%) and breast cancer (0.5%) were less recognized. When seeking advice about 
sexual health, participants most often turned to doctors (70.6%), researched online 
(41.7%), or spoke with their partners (34.6%), while consulting older family 
members (5.4%) or relying on non-medical sources (0.2%) was much less common.
 Conclusion: The findings of this study show that men are generally aware of 
various contraceptive methods and actively use them. They also have a broad 
understanding of sexually transmitted diseases, often turning to trusted sources for 
information. However, to improve men's knowledge of reproductive health, 
particularly around family planning and STDs, it's important to provide more diverse 
and accurate information. Greater involvement of men in reproductive health 
services would benefit both individual well-being and public health as a whole.
 Keywords: Male, Family Planning, Sexually Transmitted Diseases, Family 
Health Center, Reproductive health