9. sınıf matematik ders kitaplarındaki soruların PISA matematik okuryazarlığı çerçevesinde incelenmesi
An analysis of questions in the  9th grade mathematics course books in terms of PISA mathematical  literacy framework
Yazar: HAKAN TARKU
Danışman: PROF. DR. KAMURAN TARIM
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Matematik Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Matematik = Mathematics
Dizin: Ders kitapları = Textbooks ; Kitaplar = Books ; Matematik = Mathematics ; Matematik dersi = Mathematics lesson ; Matematik eğitimi = Mathematics education ; Matematik okuryazarlığı = Mathematical literacy ; Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı = Programme for International Student Assesment

Özet:
Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü (OECD) tarafından üçer yıllık periyodlar hâlinde uygulanan, Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı (PISA) değerlendirmesi ile 15 yaş grubu öğrencilerinin fen okuryazarlığı, matematik okuryazarlığı ve okuma becerileri ölçülmektedir. Bu değerlendirme ile öğrencilerin ilerleyen yaşantılarında karşılaşacakları problem durumlarına ne kadar hazır olduklarının erken bilgisi elde edilir.
Bu çalışmanın amacı MEB tarafından öğrencilere dağıtılan 9. sınıf matematik ders kitaplarındaki sorularının; PISA matematik yeterlik ölçeğine göre soru düzeyleri, matematik okuryazarlığı bağlamları, matematiksel süreçler, konu alanları ve soru tiplerine göre sınıflandırılıp dağılımlarının ortaya çıkarılması, böylece ders kitaplarının bu bağlamda durumlarının değerlendirilmesi ve niteliklerinin arttırılması çalışmalarına katkı sağlamaktır. Kitaplardaki sorular incelendiğinde, en fazla soru içeren içerik kategorisinin "Uzay ve Şekil" en az soru içeren içerik kategorisinin ise "Belirsizlik ve veriler" olduğu görülmektedir. Sorularda "Bilimsel Bağlam" en fazla tercih edilen bağlam türü olurken "Toplumsal bağlam" içeren sorular neredeyse hiç kullanılmamıştır. "Matematiksel kavramlar, olgular, prosedürler ve muhakeme kullanma" süreç kategorisi içeren soruların sayısı diğer süreç kategori türlerindeki soruların sayısına göre oldukça fazla olduğu, "Durumları matematiksel olarak formüle etme" süreç kategorisini içeren soru sayısının ise en az olduğu görülmektedir.
PISA matematik yeterlik düzeylerine göre beşinci ve altıncı düzeydeki sorulara yer verilmediği, dördüncü düzey sorulara ise çok az yer verildiği görülmektedir. Kitaplardaki sorular matematik yeterlik ölçeğine göre incelendiğinde ikinci ile üçüncü düzey olan soruların toplamının tüm soruların %94,8'ini oluşturduğu görülmektedir. Bu durum PISA 2018 sınav değerlendirme raporunda belirtilen ülkemizin matematik yeterlik düzeyi ile de paralellik göstermektedir. Kitaplarda az sayıda bulunan PISA matematik yeterlik ölçeğine göre üst düzeydeki soruların madde tiplerine göre dağılımlarına bakıldığında ise bu soruların sorulmasında en çok tercih edilen madde tipinin "örnek – çözüm" ve "açık uçlu" madde tipleri olduğu görülmektedir. Yeni hazırlanacak kitaplarda soruların bağlamları, içerikleri ve matematiksel süreçleri bakımından dengeli bir şekilde dağılımının yapılmasına ve üst düzey soru sayılarının arttırılmasına yönelik çalışmalar yapılarak matematik okuryazarlığı bağlamında istendik kitapların yazılması önerilmektedir.

Abstract:
Science literacy, mathematical literacy and reading skills of 15-year-old students are measured by the Program for International Student Assessment (PISA), which is implemented in three-year periods by the Organization for Economic Cooperation and Development (OECD). With this evaluation, early knowledge of how ready the students are for the problem situations they will encounter in their future lives is obtained.
The aim of this study is to answer the questions in the 9th grade mathematics textbooks distributed to the students by the Ministry of National Education; The aim is to contribute to the studies of classifying the question levels, mathematical literacy contexts, mathematical processes, subject areas and question types according to the PISA mathematics proficiency scale and revealing their distribution, thus evaluating the status of the textbooks in this context and increasing their quality. When the questions in the books are examined, it is seen that the content category with the highest number of questions is "Space and Shape" and the content category with the least number of questions is "Uncertainty and data". While "Scientific Context" was the most preferred context type in the questions, questions containing "Social context" were almost never used. It is seen that the number of questions containing the process category of "mathematical concepts, facts, procedures and using reasoning" is considerably higher than the number of questions in the other process category types, while the number of questions containing the process category of "formulating situations mathematically" is the least.
According to PISA mathematics proficiency levels, it is seen that the fifth and sixth level questions are not included, and the fourth level questions are very little. When the questions in the books are examined according to the mathematics proficiency scale, it is seen that the sum of the questions at the second and third levels constitutes 94.8% of all questions. This situation is in parallel with the mathematics proficiency level of our country stated in the PISA 2018 exam evaluation report. When we look at the distribution of the high-level questions according to the item types according to the PISA mathematics proficiency scale, which are few in the books, it is seen that the most preferred item types are "sample-solution" and "open-ended" item types. In the new books to be prepared, it is recommended to write the desired books in the context of mathematical literacy by making studies to distribute the questions in a balanced way in terms of their contexts, contents and mathematical processes and to increase the number of high-level questions.