Azerbaycan'da yaşanan 20 Ocak 1990 katliamı ve Türkiye
The 20 January 1990 massacre in Azerbaijan and Türkiye
Yazar: BAKİR NARIMANOGHLU
Danışman: PROF. DR. HALİL BAL
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History

Özet:
Mart 1985'te M.S. Gorbaçov'un SSCB KP MK Genel Sekreteri seçilmesinden sonra Ermeniler, Azerbaycan'ın tarihi ve yasal toprağı olan Dağlık Karabağ üzerinde yeniden hak iddia etmeye başladılar. Hem Azerbaycan yönetimi hem de Merkez-Moskova Ermenilerin Dağlık Karabağ'daki ayrılıkçılığına göz yumdular. Bu sebeple Azerbaycan halkı ayağa kalktı ve Azerbaycan'da halk hareketine öncülük eden Azerbaycan Halk Cephesi kuruldu. Azerbaycan Halk Cephesi'nin, Mart 1990'da yapılacak Yüksek Sovyet seçimlerini kazanması öngörülüyordu. Moskova, halk hareketini susturmak için Ocak 1990'da Azerbaycan'a askeri olarak müdahale etti. Sovyet askeri Azerbaycan'ın başkenti Bakü'de, Neftçala ve Lenkeran illerinde onlarca Azerbaycan vatandaşını öldürdü, sakatladı ve tutukladı. 
Sovyet ordusunun Azerbaycan'da gerçekleştirdiği katliama dünya kamuoyunun yaklaşımı her zaman tartışma konusu oldu. Batı, tartışmasız bir şekilde Gorbaçov'un yanında yer aldı. Bunun nedeni ise onun Soğuk Savaş'ı bitirme politikasıydı. Onu da belirtelim ki, Gorbaçov, SSCB'nin yaşadığı ekonomik ve siyasi sorunlar nedeniyle bunu yapmak zorundaydı. Türkiye'nin yaklaşımı da kesin değildi. 
Çalışmada, Azerbaycan'da işlenen 20 Ocak cinayetine Türkiye'nin bakış açısı araştırıldı. Bu amaçla Türkiye ve Azerbaycan'daki arşivler, kitap, dergi, gazeteler vb. taranmıştır. Olaylara doğrudan katılan kişilerle de söyleşiler yapılmıştır. 
Bütün bu araştırmalar ve okumalar tezin hipotezinin meydana getirilmesinde ve biçimlendirilmesinde büyük rol oynamıştır. 
Anahtar Kelimeler: Dağlık Karabağ, Kanlı Ocak, Azerbaycan Halk Cephesi, Mihail Sergeyeviç Gorbaçov, Turgut Özal

Abstract:
In March 1985, after Gorbachev's election as the General Secretary of the USSR KP Central Committee, Armenians began to re-claim rights on Nagorno-Karabakh, the historical and legal territory of Azerbaijan. Both the Azerbaijani administration and the Central-Moscow turned a blind eye to the separatism of the Armenians in Nagorno-Karabakh. For this reason, the people of Azerbaijan stood up and the Azerbaijan Popular Front was established, which led the popular movement in Azerbaijan. The Azerbaijan Popular Front was expected to win the elections for the Supreme Soviet in March 1990. Moscow intervened militarily in Azerbaijan in January 1990 to stop the popular movement. Soviet soldiers killed, maimed and arrested dozens of Azerbaijani citizens in the Azerbaijan's capital, Baku, in the provinces of Naftchala and Lankaran.
The approach of the world public opinion to the massacre carried out by the Soviet army in Azerbaijan has always been the subject of discussion. The West unequivocally sided with Gorbachev. The reason for this was the policy of ending the Cold War. Let us also point out that Gorbachev had to do this because of the economic and political problems of the USSR. Turkey's approach was also uncertain. 
In this study, Turkey's perspective on the January 20 murder committed in Azerbaijan was investigated. For this purpose, archives, books, magazines, newspapers, etc. in Turkey and Azerbaijan. A detailed literature review was conducted on the sources. Interviews were also made with people who directly participated in the events.
All these research and readings played a great role in forming and shaping the hypothesis of the thesis.
Keywords: Nagorno-Karabakh, Bloody January, Azerbaijan Popular Front, Mikhail Sergeyevich Gorbachev, Turgut Özal.