Diyarbekir'de sosyal ve ekonomik hayat (Diyarbekir Şer'iyye Sicilleri Amid Mahkemesi - 3754 numaralı sicile göre H. 1151-1154/ M. 1738-1741)
Social and economic life in Diyarbekir (Diyarbekir court registry Amid records - according to numbered 3754 registry H.1151-1154/M.1738-1741)
Yazar: HATİCE AÇIKSARI
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM SOLAK
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Osmanlı Müesseseleri ve Medeniyeti Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Tarih = History
Dizin: Diyarbakır = Diyarbakır ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Sosyoekonomik durum = Socio-economic situation ; Şeriye sicilleri = Court registers

Özet:
Şer'iyye sicilleri, Osmanlı Devleti'nin sosyo-ekonomik ve kültürel yapısını anlamak için başvurulan en önemli ana kaynakların başında gelmektedir. Mahalli idarenin adil ve güvenilir bir şekilde yönetilmesi ile birlikte Osmanlı hukukunun muntazam bir şekilde tatbik edilmesi için kadı ve naib gibi birtakım görevliler tayin edilmiştir. Osmanlı Devleti'nde hukuk sisteminde mahkemeye yansıyan olaylar, kadı ya da naibi tarafından tutulan şer'iyye sicillerine kaydedilmiştir. Bundan dolayı mahalli idarenin bilgi kaynağı olarak nitelendirilebileceğimiz şer'iyye sicillerini inceleyip değerlendirmeden Osmanlı toplumunun idari, siyasi, sosyal ve ekonomik durumu hakkında yorum yapmak mümkün değildir. Bu doğrultuda 3754 Numaralı Diyarbekir Şer'iyye Sicili ve Ahmet Zeki İzgöer'ün editörlüğünde transkript edilerek hazırlanan, Dicle Üniversitesi İlahiyat Fakültesi yayımları arasında yer alan, Diyarbekir Şer'iyye Sicilleri Amid Mahkemesi 3754 Numaralı Sicil (H.1151-1154/1738-1741) adlı eser temin edilerek Diyarbekir'in 1738-1741 tarih aralığındaki idari, sosyal ve ekonomik durumu değerlendirilmeye çalışılmıştır. Sicilde genellikle mülk satışı, çeşitli görevlilerin tayinleri, boşanma, din değiştirme, köle azadı, arazi anlaşmazlığı, kişiler arasındaki anlaşmazlıklar, vasi tayini, vakıf, tereke, miras, vergi, sefer hazırlıkları ve birtakım vilayet masraflarının bölge halkından tedarik edilmesi gibi çeşitli konuları içeren kayıtlar bulunmaktadır. Çalışmanın temel amacı ise adı geçen sicilden ve yayımlanan eserden hareketle elde edilen verilerin birinci ve ikinci el kaynaklar ile desteklenerek, Diyarbekir'in 1738-1741 yılları aralığındaki idari, sosyal ve ekonomik hayatı değerlendirilerek bölge ve şehir tarihine katkı sunmaktır.

Abstract:
Court records (Kadı sicilleri), are one of the most important main sources used to understand the socio-economic and cultural structure of Ottoman Empire. For the purpose of managing the local administration fairly and reliably and carrying out the Ottoman law orderly, officials such as Muslim judge, regents were appointed. Events in court are registered to court records  by Muslim judge or his regent. So, It is not possible to comment on the administrative political, social and economic situation of the Ottoman society without examining and evaluating these court records (kadı sicilleri) which we will consider as the source of information of the local administration. Accordingly, numbered 3754 Diyarbekir court records registry and the work that its name is Diyarbekir court records Amid court that numbered 3754 registry (H.1151-1154/1738-1741) and which was prepared by transcribing with Ahmet Zeki İzgoer's editorship, takes place in publication of Dicle university faculty of Theology is procured and the administrative,social and economic situation of Diyarbekir between 1738-1741 has been tried to be evaluated. Records usually has some documents include estate sales, appointments, divorce, apostasy (conversion of religion), slave liberation, estate dispute, dispute between people, appointment of a guardianship, foundation, inheritance, tax, battle preparations and various expenses that reflect to public. The main purpose of this study is to contribute to the history of the city and the region by evaluating the administrative, social and economic life of Diyarbekir between the years 1738-1741, based on the data obtained from the mentioned court records numbered 3754, supported by first and second hand sources. The main purpose of this study is to contribute to the history of the city and the region by evaluating the administrative, social and economic life of Diyarbekir between the years 1738-1741, based on the data obtained from the mentioned court records numbered 3754, supported by first and second hand sources.