Engelli çocuk anneleriyle yapılan küçük grup çalışmasının annelerin ruhsal durumu ve sosyal destek algıları üzerine etkilerinin araştırılması
Investigation of the Effects of Mothers on Mental Status and Social Support Perception of Small Group Work with Mothers with Disabled Children
Yazar: AMİNE REYHAN KHATIB
Danışman: DOÇ. DR. KENAN TOPAL
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Adana Şehir Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2018
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Algılanan sosyal destek = Perceived social support ; Anneler = Mothers ; Engelli kişiler = Disabled persons ; Engelli çocuklar = Disabled children ; Grup çalışması = Group work ; Keder = Sorrow ; Ruh sağlığı = Mental health ; Sosyal destek = Social support

Özet:
Giriş ve Amaç: Engelli birey anneleri, yaşadıkları zorlu süreçten dolayı, anneliği normal standartlarda yaşayanlara göre sosyal desteğe daha çok ihtiyaç duyarlar. Bu çalışmanın amacı, ilk aşamada engelli birey annelerinin içinde bulundukları zorluklar ve yas durumuyla ilgili yaşadıkları fiziksel, bilişsel ve davranışsal tepkiler konusunda bilgilerin verilmesi ve ikinci aşamada yapılan küçük grup çalışmalarında engelli bir çocuk sahip olunmasına ilişkin duygularını ve tepkilerini paylaşmalarına imkan sağlanarak annelerin psikososyal kapasitelerini arttırmaktır. 
Gereç ve yöntem: Bu araştırma, 01.02.2018 ve 30.06.2018 tarihleri arasında, Adana'da, özel eğitim ve rehabilitasyon hizmeti alan engelli bireylerin annelerinden oluşan 73 kişi ile yürütülmüştür. Araştırma, müdahale öncesi ölçüm yapılan ve müdahale sonrasında tekrar ölçüm yapılan tek gruplu yarı deneysel (önce sonra müdahaleli) türdedir. Araştırmada, annelerin ve engelli çocuklarının sosyodemografik verileri sorgulandı. Çalışmanın başında ve sonunda Hogan Yas Tepkileri Tarama Listesi (HYTL) ve Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği (ÇBASDÖ) uygulandı. Verilerin analizi için, tek örneklemli t testi, Mann Whitney U testi, Kruskal Wallis testi, Spearman korelasyon analizi, Eşleştirilmiş t testi, Wilcoxon testi uygulandı.
Bulgular: Çalışmaya dâhil edilen 73 annenin yaş ortalaması 44.8±12 yıl (en küçük 23, en büyük 72 yıl) idi. Annelerin %52'si hiç okula gitmemiş ya da ilkokul mezunu (n=38), %17'si ortaokul eğitimi almış (n=21), %26'sı lise veya üniversite eğitimi almış (n=19) idi. Küçük grup çalışmaları öncesi ve sonrasında HYTL alt boyut puanları karşılaştırıldığında, Panik Davranış, Kızgınlık-Suçlama ve Kopma alt boyutlarında istatistiksel olarak anlamlı (p˂0.05) puan azalması, ÇBASDÖ puanlarında ise istatistiksel olarak anlamlı puan artışı olduğu saptandı (p˃0.05).  
Sonuç: Bu çalışmada, küçük grup çalışmaları sayesinde, her annenin, değiştiremedikleri şartları konuşmaktan ziyade, sürece dair hissettiklerinin ifade etmeleri sağlanarak, psikososyal kapasiteleri ile sosyal destek algılarında artışın gerçekleştiği görüldü.  Aile hekimleri, engelli bireylerin annelerine, içinde bulundukları durumu tanımaları konusunda özellikle destek olmalı, bu annelere verilecek desteğin, annelerin ruhsal ve sosyal yaşantısına olumlu etkiler yapacağını ve genel yaşam kalitesinde artışa katkıda bulunacağını her zaman hatırda tutmalıdırlar.

Anahtar Kelimeler: engelli birey anneleri, küçük grup çalışmaları, yas tepkileri

Abstract:
Purpose: The mothers of children with disabilities, need more social support, than the women who can experience the motherhood in a usual way. The primary aim of this study was to inform the mothers of the disabled children about the difficulties of their own situations, and the physical, cognitive and behavioral reactions related to their grief responses. then, with the small group works, increasing their psychosocial capacities by having them share their feelings of being a mother of a disabled child.
Materials and Methods: This study was conducted between 01 February 2018 and 30 June 2018, with 73 mothers of disabled children who were receiving special education and rehabilitation services in Adana. The study was a semiexperimental kind in which the measurements were collected before and after an intervention. Sociodemographic characteristics of the study population were recorded. At the beginning and at the end of the small group works, Hogan Grief Reaction Checklist (HGRC) and The Multidimensional Scale of Perceived Social Support (MSPSS) were used. For the analysis of the data; paired t test, Mann Whitney U test, Kruskal Wallis test, Spearman coorelation analysis, Wilcoxon tests were used.
Results: The mean age of all the participants was 44.8±12 years (min 23, max 72). Of all the 73 mothers, %52 had had a primary school diploma either no educational background (n=38), %17 had middle school education (n=21), %26 had a high-school or university diploma (n=19). After the small group works were concluded, changes in the scores of the HGRC subdimensions and MSPSS were compared. The scores of Panic Behaviour, Anger and Blame, Detachment subdimensions had got statistically lower (p˂0.05), although the MSPSS scores had got statistically higher (p˃0.05).
Conclusion: In this study, with the small group works, an increase in the psychosocial capacity and the perceived social support of the mothers were found, by facilitating them to talk about their feelings rather than the unalterable life conditions. Family physicians should always keep in mind, that supporting the mothers of the disabled children, for defining their own condition would always have a positive effect on their social and psychological  conditions

Key words: mothers of disabled children, small group works, grief reactions