Osmanlı Döneminde Bolu'da paşa vakıfları
Pasha foundations in Bolu during Ottoman Period
Yazar: FUAT UÇAR
Danışman: YRD. DOÇ. DR. AYŞE KAYAPINAR
Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Bölümü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Tarih = History

Özet:
?Osmanlı Döneminde Bolu?da Paşa Vakıfları? adlı yüksek lisans tezimiz bugüne kadar Bolu?daki vakıflar üzerine yapılmış en kapsamlı çalışmadır. Tezde Bolu?da faaliyet gösteren on beş paşa vakfı, Bolu şer?iyye sicilleri ve vakıf defterlerindeki belgeler ışığında ele alınmaktadır. Belgelere verilere dayanarak vakıfların müstakil tarihleri ve Bolu?ya yapmış oldukları katkılar kaleme alınmıştır.Yüksek lisans tezimiz altı bölümden meydana gelmektedir. Birinci bölüm vakıflar üzerine yapılan önemli çalışmalar ve tezde kullanılan kaynakların tanıtılması, ikinci bölüm ilk çağlardan başlayarak Osmanlı İmparatorluğu?nun yıkılışına kadar Bolu tarihi, üçüncü bölüm vakıf müessesesi hakkında bilgi vermektedir. Dördüncü bölümde Bolu?da vakıf kuran paşaların biyografileri ve vakıfların müstakil tarihi, beşinci bölümde Bolu?daki paşa vakıflarının özellikleri ve buraya katkıları, altıncı bölümde Bolu?daki paşa vakıflarından hareketle Osmanlı vakıf müessesesi ele alınmaktadır.Zaman içinde vakıfların hizmet anlayışında önemli değişiklikler olduğu görülmektedir. Osmanlı devletinin kuruluş döneminde faaliyetlerine başlayan vakıfların genel amacı, fethedilen yerlerde devletin sağlam temeller üzerine oturmasını sağlamaktır. İstanbul?un fethinden başlayarak 1600?lere kadar olan sürede faaliyet gösteren vakıflarsa, devrin zenginliğini en güzel şekilde gösterme çabasındadır. 1600?den başlayarak 1800?lere kadar olan iki yüzyıllık süreçte yaşanan iç ve dış gelişmeler nedeniyle vakıflar adeta fetret devrine girmiştir. 19. yüzyılda ise devletin içinde bulunduğu ekonomik zayıflığın, vakıflara da sirayet ettiği görülmektedir. Kurulan Evkâf-ı Humâyûn Nezareti ile hem vakıfları tek elde toplanarak yönetilmesi, hem de zayıf vakıfların desteklenmesi amaçlanmıştır.Vakıflar Bolu?da ibadet, eğitim, sosyal yardım, ticaret, tarım ve güvenlik gibi birçok alanda hizmet vermeye çalışmıştır. Paşalar vakfettikleri köyler, kervansaraylar, hanlar, hamamlar, değirmenler, fabrikalar, evler, arsalar vb. birçok gayrimenkulden elde edilen gelirlerle câmi, mescid, imaret, medrese, mektep, zaviye, çeşme ve kuyu gibi yaptırmış oldukları hayır eserlerinin bakım, onarım ve giderlerini finanse etmişlerdir.

Abstract:
Our master?s thesis titled ?Pasha Foundatıons In Bolu Durıng Ottoman Perıod? is the most exhaustive study relating to foundations established in Bolu until today. Fifteen pasha foundations operating in Bolu are studied under the light of the sharia registers of Bolu and documents found in the foundation books. Self-contained histories of the foundations and the contributions they made to Bolu are written based on the documents and data.Our master?s thesis comprises six chapters. The first chapter is an introduction on major studies carried out on foundations and the references used in the thesis; the second chapter gives Bolu?s history from the antiquity to the collapse of the Ottoman Empire; the third chapter provided information on the institution of the foundation. In chapter four, the biographies of the pashas who established foundations in Bolu and the self-contained histories of the foundations are addressed; chapter five gives the characteristics of pasha foundations of Bolu and their contributions thereto and in the sixth chapter the Ottoman foundations institution is addressed based on the pasha foundations in Bolu.It is observed that the time-slice they were established in brings significant differences to the service mentalities of the foundations. The general objective of the foundations which began their activities in the establishment period of the Ottoman state is to ensure that the state is seated on firm foundations in those places which were conquered. The foundations operating in the timeframe starting with the conquest of Istanbul until the 1600?s, on the other hand, strive to reflect the wealth of the era in the best manner. Due to the domestic and foreign developments experienced during the two centuries starting with the 1600?s up to the 1800?s the foundations were almost in an interregnum. In the 19th century, on the other hand, it is observed that the economic weakness the state was in also spread to the foundations. With the ministry of ?Evkâf-ı Humâyûn? (Imperial Foundations) established it was aimed both that the foundations administered by assembling under a single hand and that those foundations which were weaker were supported.Foundations have striven to serve in Bolu in many fields such as religious service, education, social aid, commerce, agriculture and security. Pashas have financed the maintenance, repairs and expenditures of charitable works which they built, such as the mosques, prayer rooms, soup-kitchens, theological schools, schools, hermitages, fountains and wells, with the revenues from the villages, caravanserais, inns, hammams, mills, factories, houses, plots etc. which they have dedicated.