Sağlık okuryazarlığı eğitiminin erken adölesan dönemdesağlık okuryazarlığına etkisi
Effect of health literacy education on health literacy in early adolescence
Yazar: BÜŞRA NUR YÜKSEK
Danışman: PROF. DR. SULTAN AYAZ ALKAYA
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Araştırma, sağlık okuryazarlığı eğitiminin erken adölesan dönemdeki çocukların sağlık okuryazarlığı düzeyine etkisini değerlendirmek amacıyla paralel grup randomize kontrollü deneysel tasarım ile yapılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu Ankara'da bir ortaokulda öğrenim gören altıncı ve yedinci sınıf (12-13 yaş) öğrencileri oluşturmuştur (N= 727). Araştırma müdahale grubunda 40, kontrol grubunda 40 olmak üzere toplam 80 öğrenci ile tamamlanmıştır. Araştırmada, müdahale ve kontrol grubu arasındaki etkileşimi değerlendirmek için farklı bir okuldan 40 öğrenci ikinci kontrol grubuna atanmıştır. Verilerin toplanmasında Kişisel Bilgi Formu ve Okul Çağı Çocukları İçin Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği kullanılmıştır. Müdahale grubuna dört oturumdan oluşan "Sağlık Okuryazarlığı Eğitimi" uygulanmıştır. Kontrol grubuna eğitim müfredatında yer alan sağlık ile ilgili konulara ek olarak farklı bir eğitim uygulanmamıştır. Araştırma protokolü ClinicalTrials.gov (NCT06231667) veri tabanına kaydedilmiştir. Her iki gruba müdahale öncesi (ön test), müdahaleden bir ay (son test) ve üç ay sonra (izlem testi) veri toplama araçları uygulanmıştır. Verilerin analizinde ki-kare, bağımsız gruplarda t testi ve iki yönlü karma desenli ANOVA ile birlikte Bonferroni Çoklu Karşılaştırma Testi kullanılmıştır. Araştırma öncesi müdahale ve kontrol grubundaki adölesanların tanıtıcı özellikler yönünden benzer olduğu bulunmuştur (p > 0,05). Müdahale ve kontrol gruplarının ön test sağlık okuryazarlığı ortalama puanları arasında istatistiksel açıdan anlamlı bir fark olmadığı belirlenmiştir (p > 0,05). Sağlık okuryazarlığı eğitimi sonrası müdahale grubunun son test ve izlem testi sağlık okuryazarlığı ortalama puanlarının kontrol grubuna göre anlamlı bir şekilde yükseldiği (p < 0,05) ve girişimin %95 güven aralığında geniş etki büyüklüğüne (F= 414,683; η2 = 0,91) sahip olduğu belirlenmiştir. Araştırma sonucunda, sağlık okuryazarlığı eğitiminin erken adölesan dönemdeki çocukların sağlık okuryazarlığı düzeylerinin yükseltilmesinde etkili olduğu ortaya konulmuştur. Sağlık okuryazarlığı eğitiminin adölesanların okul eğitim müfredatına eklenmesi önerilmektedir.

Abstract:
The research was conducted with a parallel group randomized controlled experimental design to evaluate the effect of health literacy education on the health literacy level of children in early adolescence. The study group consisted of sixth and seventh grade students (12-13 years old) studying in a secondary school in Ankara (N = 727). The research was completed with a total of 80 students, 40 in the intervention group and 40 in the control group. In the study, 40 students from a different school were assigned to the second control group to evaluate the interaction between the intervention and control groups. Personal Information Form and Health Literacy Scale for School Age Children were used to collect data. "Health Literacy Training" consisting of four sessions was applied to the intervention group. No different training was given to the control group in addition to the health-related topics in the education curriculum. The trial protocol was registered in the ClinicalTrials.gov (NCT06231667) database. Data collection tools were applied to both groups before the intervention (pre-test), one month (post-test) and three months after the intervention (follow-up test). Bonferroni Multiple Comparison Test along with chi-square, t-test in independent groups and two-way mixed-design ANOVA were used to analyze the data. Before the research, it was found that the adolescents in the intervention and control groups were similar in terms of descriptive characteristics (p > 0,05). There was no statistically significant difference between the pre-test health literacy mean scores of the intervention and control groups (p > 0,05). After the health literacy education, it was determined that the post-test and follow-up test health literacy mean scores of the experiment group increased significantly compared to the control group (p < 0,05), and that the intervention had a large effect size (F= 414,683; η2 = 0,91) at the 95% confidence interval. The study revealed that health literacy education was effective in increasing the level of health literacy in early adolescence. It is recommended that health literacy education be added to the school education curriculum of adolescents.