Biyoloji öğretmenliği öğrencilerinin kalıtım konusunu kavramsallaştırmalarına yönelik zihinsel yapılarının belirlenmesi
Determining the mental structures of biology teacher students to conceptualize the subject of inheritance
Yazar: AYŞE BALPETEK KÖROĞLU
Danışman: PROF. DR. SELDA KILIÇ
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Biyoloji Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Biyoloji = Biology

Özet:
Bu çalışmada, Biyoloji Eğitimi öğrencilerinin kalıtım kavramına yönelik zihinsel yapılarının (bilişsel yapıları) ve metaforik algılarının belirlenmesi amaçlanmıştır. Çalışmanın modeli nitel esaslı olan betimsel bir çalışmadır. Araştırmada kalıtım kavramına yönelik veri toplama aracı olarak bağımsız kelime ilişkilendirme testi, açık uçlu sorular ve metaforik algılarını belirlemek amacıyla da metafor yöntemi kullanılmıştır. Çalışma grubu, 2021-2022 eğitim ve öğretim yılında Necmettin Erbakan Üniversitesi Ahmet Keleşoğlu Eğitim Fakültesi Biyoloji Eğitimi A. B. Dalı Öğrencilerinden (1, 2, 3, ve 4. Sınıf) (46 kız, 8 erkek) olup toplam 54 kişiden oluşmaktadır.  

           Kelime ilişkilendirme testinden elde edilen veriler içerik analizine tabi tutulmuştur. İnceleme sonucunda veriler 9 kategori altında toplanmıştır. Bu kategoriler; genetik materyaller ve kalıtım ilişkisi, kalıtım ve çaprazlamalar, üreme kalıtım ilişkisi, kalıtımın sonuçları, kalıtım bilim ilişkisi, kalıtımda etkili hücre ve organeller, kalıtım ve kalıtsal hastalıklar ilişkisi, kalıtım ve canlılar ilişkisi, farklı kavramlar olarak ayrılmıştır. 

           Metafor tekniğinde elde edilen verilerin analizinde içerik analizi kullanılmıştır. Öğrencilerden "kalıtım …. gibidir. Çünkü …." şeklinde metaforu açığa çıkaran cümleyi tamamlamaları istenmiştir. Kalıtımla ilgili geçerli metafor sayısı 34 olarak tespit edilmiştir. Oluşturulan kategori sayısı ise 4 dür. Bu kategoriler frekans değerlerine göre sırasıyla; çeşitlilik kaynağı olarak, bilgi aktarımı açısından, soyaçekim açısından, bir sistem olarak kalıtım şeklindedir. 

         Açık uçlu sorulara verilen cevaplardan elde edilen verilerin analizi aşamasında öğrencilerin verdiği cevaplar bilimsel bilgi içeren ifadeler, bilimsel olmayan, yüzeysel veya eksik bilgi içeren ifadeler ve kavram yanılgılı ifadeler olarak kategorize edilmiştir. Bu sorulara verilen cevap cümleler de değerlendirilerek  kategorilendirilmiş ve konuyla ilgili kavram yanılgısı içeren cümleler tespit edilmiştir.
          
Sonuç olarak, kalıtımla ile ilgili kelime ilişkilendirme testi, metafor tekniği ve açık uçlu sorular ile yapılan analizler değerlendirildiğinde eksik bilgiler ve kavram yanılgılarının olduğu ve öğrencilerde kalıtım ile ilgili bilişsel yapılarında tam kavramsallaştırma sağlayamadıkları belirtilebilir.

Abstract:
In this study, it was aimed to determine the mental structures (cognitive structures) and metaphorical perceptions of Biology Education students towards the concept of heredity. The model of the study is a descriptive study with a qualitative basis. In the research, independent word association test, open-ended questions and metaphor method have been used to determine the metaphoric perceptions as data collection tools for the concept of heredity. The study group consisted of 54 students (1, 2, 3, and 4th grades) (46 girls, 8 boys) from Necmettin Erbakan University Ahmet Keleşoğlu Faculty of Education, Department of Biology Education in the 2021-2022 academic year.

The data obtained from the word association test were subjected to content analysis. As a result of the examination, the data were collected under 9 categories. These categories are; genetic materials and heredity relationship, heredity and crosses, reproductive inheritance relationship, results of heredity, heredity science relationship, effective cells and organelles in heredity, the relationship between heredity and hereditary diseases, the relationship between heredity and living things are divided into different concepts.

 Content analysis was used in the analysis of the data obtained in the metaphor technique. From students "heredity …. like this. Because …." They were asked to complete the sentence to reveal the metaphor. The number of valid metaphors related to heredity was determined as 34. The number of categories created is 4. According to frequency values, these categories are respectively; in terms of diversity, information transfer, in terms of soybean and heredity as a system.

During the analysis of the data obtained from the answers given to the open-ended questions, the answers given by the students were categorized as statements containing scientific information, statements containing non-scientific, superficial or incomplete information, and misconceptions. The answers given to these questions were evaluated and categorized, and sentences containing misconceptions were identified.

As a result, when the analyzes from the word association test, metaphor technique and open-ended questions about heredity were evaluated, it can be stated that there are incomplete misconceptions and information and they cannot provide a full conceptualization in the cognitive structures of the students about heredity.