Ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki dinleme etkinliklerinin Güncelleştirilmiş Bloom Sınıflaması'na göre üst düzey bilişsel beceriler açısından değerlendirilmesi
Assessing listening exercises in secondary school Turkish language coursebooks in terms of higher order thinking skills according to Revised Bloom's Taxonomy
Yazar: ÖMER SAVAŞ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. SALİH KÜRŞAD DOLUNAY
Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Bilişsel beceriler = Cognitive abilities ; Bloom taksonomisi = Bloom taxonomy ; Dil eğitimi = Language education ; Dinleme = Listening ; Dinleme becerisi = Listening skill ; Ortaokullar = Secondary schools ; Türkçe dersi = Turkish lesson ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Türkçe öğretimi = Turkish teaching ; Üst düzey zihinsel beceri = High level thinking

Özet:
Bu çalışma ile, bir yayınevinin yaygın olarak kullanılan ortaokul Türkçe ders kitaplarında bulunan dinleme etkinliklerinin Güncelleştirilmiş Bloom Sınıflaması'nda yer alan bilişsel beceri basamakları açısından ne durumda olduğunun ortaya konulması hedeflenmektedir. 
Araştırmada, amaca uygun olarak nitel araştırma desenlerinden doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Bu bağlamda ortaokul Türkçe ders kitaplarının dinleme etkinliklerini içeren bölümleri incelenmiş, buralarda bulunan dinleme etkinlikleri Güncelleştirilmiş Bloom Sınıflaması'nda yer alan bilişsel beceri basamaklarına göre tasnif edilmiştir. 
Bilişsel beceri basamaklarına göre sınıflandırma işleminin doğru bir biçimde yapılması için literatür taraması yapılmış, bunun sonucunda elde edilen bilgilerden yararlanılarak "anahtar" olarak nitelendirilebilecek bir tablo oluşturulmuştur. Bu listelerde, etkinlikler bilişsel beceri basamaklarına yerleştirilirken yararlanılacak ipuçları bulunmaktadır. 
Araştırma kapsamında incelenen etkinliklerle ilgili verilerin işlevsel bir biçimde toplanabilmesi için "Öğretim Etkinliklerini Bilişsel Beceriler Açısından Değerlendirme Formu" adında bir form hazırlanmıştır. Bu forma etkinlikler ile ilgili gerekli bilgiler ve etkinliklerin bilişsel beceri basamakları işlenmiştir. 
Araştırmanın bulguları, incelemeye konu olan ders kitaplarındaki dinleme etkinliklerinin bilişsel beceri basamaklarına dağılımının dengeli olmadığını göstermektedir. Bilişsel beceri basamaklarından "anlama" ve "çözümleme" basamaklarında çok fazla etkinlik bulunurken özellikle "değerlendirme" ve "yaratma" basamaklarında çok az etkinliğin yer aldığı görülmektedir. Ayrıca alt düzey ve üst düzey bilişsel beceri basamakları arasında, alt düzey olarak kabul edilen "hatırlama", "anlama" ve "uygulama" lehine büyük bir fark söz konusudur. "Çözümleme", "değerlendirme" ve "yaratma"dan oluşan üst düzey bilişsel beceri basamaklarındaki etkinliklerin sayısı diğer gruba nispeten oldukça azdır. Bunların yanı sıra etkinliklerin dağılımında sınıf düzeylerine göre de düzensiz değişimler vardır.
Araştırmanın sonuçları, bir yayınevinin yaygın olarak kullanılan ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki dinleme etkinliklerinin Güncelleştirilmiş Bloom Sınıflaması'nda yer alan bilişsel beceri basamaklarına dağılımında belirgin bir düzensizlik ve belli basamaklarda (özellikle alt düzey olanlarda) yoğunlaşma olduğunu ortaya koymaktadır. Bu durum etkinliklerin, Millî Eğitim Bakanlığı'nın konuyla ilgili, Türkçe Öğretim Programlarında ortaya koyduğu düşüncelerle uyumlu olmadığını göstermektedir. Bu sorunun giderilmesinde program hazırlayıcılara, ders kitabı yazarlarına, öğretmenlere ve araştırmacılara önemli görevler düşmektedir.
Anahtar kelimeler: ana dili eğitimi, Türkçe eğitimi, dinleme eğitimi, üst düzey bilişsel beceriler, Bloom Taksonomisi.

Abstract:
This study aims to determine whether listening activities in secondary school Turkish language coursebooks of a certificated publisher by the National Education Ministry are good in terms of higher order thinking skills according to the Revised Bloom's Taxonomy.
In line with the aim of the study, a qualitative research model, the document analysis was utilised. Teacher's book of the Turkish language course with their listening activities were analysed. The activities were categorized according to cognitive skills in the Revised Bloom's Taxonomy.
To ensure correct categorizing, a literature review was done. Thus some lists, which can be named as "keys", were formed. These lists contain clues which helped the researcher to categorize listening activities into cognitive skill levels.
A form named "Evaluation Form for Teaching Activities in terms of Cognitive Skills" was prepared for data collection. Necessary information about activities and cognitive skill levels were entered to this form.
The research findings show that distribution of listening activities over cognitive skill levels are not balanced. There are so many listening activities related to "understand" and "analyse" levels while there are few related to "evaluate" and "create". There is a great difference between lower order (remember, understand, apply) and higher order (analyze, evaluate, create) cognitive skill levels, in favour of lower order ones. Also there are some differences between grades of 5, 6, 7 and 8. These distribution differences are not orderly. 
The results of study puts forth that distribution of listening activities over cognitive skill levels is obviously disordered and that it is concentrated in some cognitive skill levels. This shows that there is no accordance with the views presented by the Ministry of National Education in the Curricula of Turkish Language Teaching. In addressing these issues the major responsibility lies with curriculum designers, course book writers, Turkish language teachers and researchers.
Key words: mother tongue instruction, Turkish language teaching, listening education, higher order thinking skills, Bloom's Taxonomy.