Su ürünleri işletmelerinde çalışan mühendislerin iş doyumu ve güvenlik iklimi tutumu ile işten ayrılma niyetlerinin belirlenmesi
Determination of the job satisfaction, safety climate attitude and intention to quit of engineers working in aquaculture
Yazar: KORKUT GÖKHAN KURTAR
Danışman: PROF. DR. MAHMUT ALİ GÖKÇE
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Su Ürünleri Yetiştiriciliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Su Ürünleri = Aquatic Products

Özet:
Bu araştırmanın amacı, su ürünleri yetiştiricilik, işleme (paketleme ve ambalajlama) ve yem üretimi yapan işletmelerde çalışan fakülte mezunu iş görenin iş doyumu düzeyi, güvenlik iklimi tutumu ve işten ayrılma niyeti düzeylerinin belirlenmesidir. Çalışma nicel araştırma yöntemi üzerinden yürütülmüştür. Bu çerçevede, 26 bireysel soru, 3 alt boyuttan oluşan 20 soruluk Minnesota iş doyumu ölçeği ve 4 soruluk işten ayrılma niyeti ölçeği kullanılmıştır. İş görenin güvenlik iklimi tutumunu belirlemek amacıyla İskandinav Güvenlik İklimi ölçeğinden uyarlanan 31 soruluk bir ölçek kullanılmış, faktör analizi sonucu 22 soruluk bir ölçek elde edilmiş ve kullanılmıştır. Saha çalışması İzmir, Aydın ve Muğla illerinde Ekim 2018- Aralık 2019 tarihleri arasında gerçekleştirilmiş, illerde 110 civarında gerçek ve tüzel kişi işletmesi ziyaret edilmiş, 276 anket formu elde edilmiştir. 129 anket formu ise sosyal medya uygulamaları üzerinden elde edilmiştir. Toplam 340 anket istatistiki değerlendirmeye alınmıştır. İstatistiki analizler için SPSS, Faktör analizleri için SPSS ve LISREL paket programları kullanılmış, geçerlik ve güvenirlik için Cronbach Alpha katsayısı hesaplanmış, Kaiser – Myer -Olkin (KMO) ile Bartlett uygulanmıştır.  Parametrik yöntemlerden Bağımsız Örneklem t" test (t-tablo değeri), ANOVA" test (F-tablo değeri) yöntemi ve üçten fazla değişken için Tukey testi kullanılmıştır. Parametrik olmayan yöntemlere uygun şekilde Mann-Whitney U" test (Z-tablo değeri) Kruskal-Wallis H" test (χ2-tablo değeri) ve üçten fazla karşılaştırmalar için Bonferroni ikili düzeltmeler testi uygulanmıştır. Normal dağılıma sahip olmayan ölçüm değerlerinin birbirleriyle ilişkisinin incelenmesinde Spearman korelasyon katsayısı kullanılmıştır.
Çalışmada elde edilen verilere göre yaş düzeyi arttıkça iş doyumunun (İD) arttığı, güvenlik iklimi (Gİ) önlemlerine katılımın arttığı, işten ayılma niyetinin (İAN) azaldığı tespit edilmiştir. Cinsiyetler arasında İD açısından fark olmadığı, Gİ'de anlamlı fark bulunduğu İAN açısından farklılık olmadığı tespit edilmiştir. Aylık net gelir arttıkça İD ve Gİ'nin arttığı, İAN'nin azaldığı belirlenmiştir. Haftalık çalışma süresi arttıkça İD ve Gİ azalmakta, İAN artmaktadır. Hafta sonu tatili yapma olanağı İD ve Gİ tutumunu artırdığı, İAN'ni azalttığı belirlenmiştir. 
Değerlendirmeler sonucunda, iş doyumunun güvenlik iklimi ile doğru orantılı olarak etkileşimde bulunduğu, işten ayrılma niyeti ile ters orantılı bir etkileşimi olduğu, güvenlik iklimi tutumunda artış işten ayrılma niyetinde azalmaya sebep olduğu, iş doyumu ve güvenlik iklimi tutumu puanlarının düşmesinin işten ayrılma niyetinin artırdığı tespit edilmiştir. İşten ayrılma niyeti ile iş doyumu ve güvenlik iklimi arasında istatistiki anlamda ters yönlü bir ilişki olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
The aim of this study is to determine the job satisfaction level, the safety climate attitude and the intention to quit of the engineers working in aquaculture, processing (packing and packaging) and feed production plants. The study followed the quantitative research method. Within this framework, 26 demographic information questions, Minnesota Job Satisfaction Questionnaire Short form consisting of 20 questions and the 4-question Intention to Quit Scale were used. The Nordic Safety Climate Scale was adapted to Turkish, and as a result, a 31-question scale was obtained. Through factor analysis, 31 items were reduced to 22 items, and this version of the scale was used in the study to determine the safety climate attitude of the employees. The field study was carried out in İzmir, Aydın and Muğla provinces between October 2018 and December 2019. Around 110 natural person and legal person enterprises were visited in the provinces and 276 questionnaires were completed. 129 people completed the questionnaire through social media applications. A total of 340 questionnaires were evaluated statistically. The SPSS was used for statistical analysis. The SPSS and LISREL package programs were used for factor analysis. For validity and reliability, the Cronbach Alpha coefficient was calculated, Kaiser-Myer-Olkin (KMO) and the Bartlett test were done.  As the parametric methods, the Independent Sample t-test (t-table value), the ANOVA test (F-table value), and the Tukey test (for more than three variables) were used. As the non-parametric tests, the Mann-Whitney U test (Z-table value), the Kruskal-Wallis H test (χ2-table value), and the Bonferroni pairwise corrections test (for more than three comparisons) were used. Spearman correlation coefficient was used to examine the relationship between measurement values that have no normal distribution.
The results obtained from the study revealed that as age increased, job satisfaction (JS) also increased, adoption of safety climate (SC) measures increased, and intention to quit (IQ) decreased. It was determined that there was no difference between the genders in terms of JS and there was a significant difference in terms of SC and there was no difference in terms of IQ. It was determined that as the monthly net income increased, JS and SC increased and IQ decreased. As the weekly working time increased, JS and SC decreased and IQ increased. It was found that the opportunity to take a weekend break increased the attitude of JS and SC and decreased the IQ. 
The results further revealed that there is a direct relationship between job satisfaction and safety climate, while the relationship between job satisfaction and intention to quit is inversely proportional. It was found that the increase in the safety climate attitude causes a decrease in the intention to quit, and the decrease in the job satisfaction and safety climate attitude scores increases the intention to quit. A statistically inverse relationship was observed between the intention to quit and job satisfaction and safety climate.