İşyeri sağlığı geliştirme programının hemşirelerin sağlık davranışları üzerine etkisi
Effect of workplace health promotion program on nurses' health behaviors
Yazar: SERAP AÇIKGÖZ ÇEPNİ
Danışman: PROF. DR. AYŞE BEŞER
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Hemşirelik = Nursing ; Sağlık Eğitimi = Health Education
Dizin: Hemşireler = Nurses ; Hemşirelik = Nursing ; Hemşirelik araştırmaları = Nursing research ; Kardiyovasküler hastalıklar = Cardiovascular diseases ; Risk faktörleri = Risk factors ; Sağlıklı yaşam = Healthy life ; Sağlığın geliştirilmesi = Health promotion ; İş ortamı = Work environment ; İşyeri = Work place

Özet:
Amaç: Bu çalışmanın amacı Sağlığı Geliştirme Modeli temel alınarak planlanan işyeri sağlığı geliştirme programının, hemşirelerin sağlıklı yaşam biçimi davranışlarını artırmada ve kardiyovasküler riski azaltmadaki etkisini değerlendirmektir. 
Yöntem: Araştırma iki aşamada gerçekleştirilmiştir. İlk aşama hastanede çalışan hemşirelerin sağlıklı yaşam biçimi davranışlarına yönelik algıladıkları engelleri ortaya çıkarmak için yapılan nitel çalışmadır. Beş odak grup görüşmesi yapılarak 31 hemşireyle görüşülmüştür. Tümevarımsal içerik analiziyle görüşme verisi analiz edilmiştir. İkinci aşama, öntest-sontest kontrol grup desenine sahip yarı deneysel bir araştırmadır. Deney grubunda 32, kontrol grubunda 40 hemşireyle araştırma tamamlanmıştır. Kişisel Bilgi Formu, Önceki Davranışlar Bilgi Formu, Yeme İzleme Kaydı, Kardiyovasküler Risk Tanılama Formu, Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Ölçeği II, Kardiyovasküler Hastalıklar Risk Faktörleri Bilgi Düzeyi Ölçeği ve Genelleştirilmiş Özyeterlik Ölçeği kullanılarak veri toplanmıştır. Veri analizinde 2 × 3 tekrarlı ölçümler varyans analizi kullanılmıştır.  
Bulgular: Hemşirelerin sağlıklı yaşam biçimi davranışlarına yönelik algıladıkları engeller iş ile ilgili, bireysel ve sosyal engeller olmak üzere üç ana temadan ve bunlarla ilişkili alt temalardan oluşmuştur. İşyeri sağlığı geliştirme programı kapsamında uygulanan hemşirelik girişimleri sonrasında deney grubundaki hemşirelerin sağlıklı yaşam biçimi davranışları, fiziksel aktivite ve beslenme puan ortalamaları anlamlı ölçüde yükselmiş, hemşirelerin sistolik ve diyastolik kan basıncında anlamlı bir düşüşle kardiyovasküler riskini azaltmada etkili olmuştur. 
Sonuç: Bu araştırmanın sonuçları doğrultusunda hastanede çalışan hemşirelerin kardiyovasküler risk yönetiminde Sağlığı Geliştirme Modeli'ne dayalı işyeri sağlığı geliştirme programının uygulanması önerilmektedir.
Anahtar Kelimeler: Kardiyovasküler risk, sağlıklı yaşam biçimi davranışları, sağlığı geliştirme modeli.

Abstract:
Objective: The purpose of this study is to assess the effect of the program of workplace health promotion planned on the basis of the Health Promotion Model to increase the healthy lifestyle behaviors of nurses and reduce the cardiovascular risk.
Method: The study was conducted in two stages. The first stage is a qualitative study to determine the barriers to healthy lifestyle behaviors perceived by hospital nurses. Five focus group interviews were conducted and a total of 31 nurses were interviewed. The interview data were analyzed using inductive content analysis. The second stage is a quasi-experimental study with pretest-posttest control group design. The study was completed with 32 nurses in the experimental group and 40 nurses in the control group. Data were collected using the Personal Information Form, Previous Behaviors Information Form, Eating Follow-up Record, Cardiovascular Risk Recognition Form, Healthy Lifestyle Behaviors Scale II, The Cardiovascular Disease Risk Factors Knowledge Level Scale and Generalized Self-efficacy Scale. In the data analysis 2 × 3 repeated measures analysis of variance was used.
Results: The barriers that nurses perceive for their healthy lifestyle behaviors had three main themes and their sub-themes: work, individual and social. After the nursing interventions implemented within the scope of the workplace health promotion program, the mean scores of healthy lifestyle behaviors, physical activity and nutrition of the nurses in the experimental group increased significantly and the nurses had a significant decrease in systolic and diastolic blood pressures and to decrease the cardiovascular risk. 
Conclusion: In line with the results of this study, it is recommended to implement a workplace health promotion program based on the Health Promotion Model in cardiovascular risk management of hospital nurses.
Key Words: Cardiovascular risk, healthy lifestyle behaviors, health promotion model.