Hile teorilerinin bağımsız denetçilerin hile riski kararları üzerine etkileri
The affects of fraud theories on independent auditors' risk decisions
Yazar: RUHAN AYDIN
Danışman: PROF. DR. HALİL EMRE AKBAŞ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İşletme Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Bağımsız denetim = Independent audit ; Muhasebe hata ve hileleri = Accounting mistakes and frauds

Özet:
İşletmelerde hileli eylemlere neden olan etkenlerin tanımlanması ve tanımlanan bu etkenlerin hile riskinin değerlendirilmesi süreçlerinde kullanılması denetim literatüründe sıkça tartışılan ve incelenen konuların başında gelmektedir.  Bu bağlamda denetim literatüründe hileli eylemlerin nedenlerine ilişkin çeşitli teoriler geliştirilmiştir. Hile öncüllerinin tanımlanmasına yönelik geliştirilen, denetim literatürü ve uygulamasında oldukça yaygın bir şekilde karşımıza çıkan hile teorilerinin başlıcaları; "Hile Üçgeni Teorisi", "Hile Elması Teorisi" ve son olarak "Hile Beşgeni Teorisi' olarak sıralanabilir. Bu noktadan hareketle çalışmanın temel amacını, denetçilerin denetim süreçlerinde söz konusu hile teorilerini kullanımları, teorilerin bilinirliği ve etki durumlarının incelenmesi oluşturmaktadır. Bu amaca yönelik olarak 15 bağımsız denetçinin katılımı ile fenomenolojik araştırma deseni kullanılarak yarı yapılandırılmış mülakatlar yapılmıştır.
Çalışmanın sonucu yasa ve standartlarda yerini alan hile teorilerinin, bağımsız denetçiler tarafından bilinirliğinin yüksek olduğuna işaret etmektedir. Aynı zamanda hile teorilerinin denetim sürecinde kullanıldığı ancak şartlara göre bazı unsurlara daha fazla önem verildiği görülmektedir. Buna ek olarak denetçiler, hile teorilerinin hilelerin tespiti aşamasında ve hile riski kararlarını alırken etkili olduklarını aktarmaktadır. Hilelerin tespitinde hile teorilerinin bilinirliğinin ve kullanımının yararlı olduğu sonucuna varılmıştır.

Abstract:
Identification of the factors that cause fraudulent actions in businesses and the use of these identified factors in the assessment of fraud risk are among the topics that are frequently discussed and examined in the audit literature. In this context, various theories have been developed regarding the causes of fraudulent acts in the audit literature. The main Fraud Theories, which are developed for the identification of fraud precursors, and which are widely encountered in the audit literature and practice, are; It is the "Fraud Triangle Theory", the "Fraud Diamond Theory" and finally the "Fraud Pentagon Theory". In addition to these theories, it is seen that many alternative fraud models have been put forward in recent years. From this point of view, the main purpose of the study is the auditors' use of the said fraud theories in the audit processes, the awareness of the theories and their effects. For this purpose, semi-structured interviews were conducted using the phenomenological research design with the participation of 15 independent auditors.
The result of the study indicates that fraud theories, which take their place in laws and standards, are highly recognized by independent auditors. At the same time, it is seen that fraud theories are used in the audit process, but some elements are given more importance according to the conditions. In addition, auditors state that fraud theories are effective in detecting fraud and taking fraud risk decisions. It has been concluded that the awareness and use of fraud theories are beneficial in detecting frauds.