Kütüb-i Sitte özelinde hadislerde efdaliyetin tespiti ve değerlendirilmesi
Determination and evaluation of virtue in hadiths specific to al-Kutub al-Sittah
Yazar: HAVVA AÇİKGÖZ
Danışman: PROF. DR. VELİ ATMACA
Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion

Özet:
Yaratılış gayemiz olan kulluk görevi, Allah'ın Rasûlü'ne ittiba etmekle ve O'nun vazettiği emir ve yasakları yerine getirmekle mümkün olabilmektedir. Ayrıca Hz. Peygamber'in izinden giden sahâbenin günlük yaşamı, duaları, tavsiyeleri ve önem verdikleri hususlara riâyet etmek ve onları hayata geçirmek de sünnetin bütünlüğünün önemli bir parçasıdır. Buradan hareketle çalışmamızda; hadislerde geçen ism-i tafdîl (daha üstünlük-daha faziletli olmak) kalıbında kullanılan أحْسَنُ أكْمَلُ أجْمَلُ أفْضَلُ أحَب أحَقُّ أخْيَرُ خَيْرٌ أشْرَفُ أطْيَبُ en güzel, en iyi, en olgun, en sevimli, en çok hak sahibi, en hayırlı kelimelerinin içine aldığı konuların tespiti yapılmıştır. Bu konuları kapsayan hadislerde kullanılan üstünlük bildiren lafızlar râvi tasarrufuna uğrayarak farklı lafızlarla mı yoksa râvi tasarrufu söz konusu olmadan aynı kelime ile mi rivâyet edildiğinin araştırılması yapılmıştır. Ayrıca tasnif döneminin başlarında ortaya çıkan Câmiʻ, Musannef, Muvatta isimli kitaplarda olan efdaliyet hadisleri ile sonra ki dönem Kütüb-i Sitte içerisinde yer alan efdaliyet hadislerinde kullanılan üstünlük lafızlarının karşılaştırılması yapılmıştır. Bu karşılaştırma sonucu hadis metinlerindeki efdaliyet lafızları özelinde râvi tasarrufu ve mana ile rivâyet konusu değerlendirilmeye çalışılmıştır.
أحْسَنُ, أكْمَلُ,  أجْمَلُ ,أفْضَلُ أحَبُّ, أحَقُّ , أخْيَرُ, خَيْرٌ, أشْرَفُ, أطْيَبُ (en güzel) (en iyi, en olgun) kelimeleri Kütüb'i-Sitte çerçevesinde îman rivâyetlerinde efdaliyet, ibadet ve ahkâm rivâyetlerinde efdaliyet, ahlak ve fedâil rivâyetlerinde efdaliyet başlıkları altında ele alındı.

Anahtar Kelimeler: Hadis, Kütüb-i Sitte, Rivâyet, Râvi, İsm-i Tafdil, Efdaliyet, Tespit, Mana ile Rivâyet.

Abstract:
The duty of servitude, which is the purpose of our creation, is possible by following the Messenger of Allah and fulfilling the orders and prohibitions he has imposed. In addition, it is an important part of the integrity of the sunnah to comply with the daily life, prayers, advice and issues of the Sahabah who follow the footsteps of the Prophet and to put them into practice. From this point of view, in our work; The subjects included in these words: أحسن، أكمل، أجمل، أفضل، أحب، أخير، خير، أشرف، أطيب the most beautiful, the most mature, the most lovable, the most entitled, the most auspicious,  which are used in the phrase ism-i tafdil (to be more superior-to be more virtuous) in the hadiths, have been determined. It has been researched whether the superior words used in the hadiths covering these subjects are subject to the disposition of the narrator and whether they are transmitted with different words or with the same word without the use of the narrator. In addition, a comparison was made between the hadiths of virtue in the books called Camiʻ, Musannaf, and Muvatta, which emerged at the beginning of the classification period, and the words of superiority used in the hadiths of virtue in the later period of Kutub al-Sittah. As a result of this comparison, it has been tried to evaluate the narrator's disposition and meaning and the issue of transmission in the hadith texts in particular. 
These words: أحسن، أكمل، أجمل، أفضل، أحب، أخير، خير، أشرف، أطيب (the most beautiful) (the best, the most mature)  were dealt with under the titles of virtuousness in the narrations of belief, virtuousness in the narrations of worship and judgment, and virtuous in the rhetoric of morality and fadail within the framework of Kutub al-Sittah.

Keywords: Hadith, Kutub al-Sittah, Narration, Narrator, Ism-i Tafdil, Efficiency, Determination, Meaning and Narration.