Türkiye kıyısal sularındaki istavrit (Trachurus mediterraneus Steindachner, 1868, Trachurus trachurus Linnaeus, 1758 ve Trachurus picturatus Bowdich, 1825) populasyonlarının genetik ve morfolojik analizi
Genetic and morphological analyses of horse mackerel (Trachurus mediterraneus Steindachner, 1868, Trachurus trachurus Linnaeus, 1758 and Trachurus picturatus Bowdich, 1825) distributed along Turkish coastal waters
Yazar: YUSUF BEKTAŞ
Danışman: PROF. DR. ALİ OSMAN BELDÜZ
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Biyoloji = Biology ; Genetik = Genetics ; Zooloji = Zoology
Dizin: Deniz kıyıları = Sea coasts ; Diskriminant analizi = Discriminant analysis ; Genetik varyasyon = Genetic variation ; Mitokondriler = Mitochondria ; Morfolojik analiz = Morphological analysis ; Sitokromlar = Cytochroms ; İstavrit balığı = Horse mackerel

Özet:
Türkiye'deki Trachurus cinsine ait üç tür (Trachurus trachurus, Trachurus mediterraneus ve Trachurus picturatus) arasındaki genetik ve morfolojik varyasyon mitokondriyal kontrol bölgesi (862 bç) ve sitokrom b geni kısmi dizininin (239 bç) filogenetik analizi ve 14 morfometrik ölçüm ve 5 meristik sayımı içeren morfolojik analiz yoluyla incelenmiştir. Genetik analizlerde, komşu bağlantı ve maksimum tutumluluk ağaçları oluşturulmuştur. Hem sitokrom b geni hem de kontrol bölgesi analizi sonuçları üç tür arasındaki ayrımı sağlayan tür için spesifik nükleotit pozisyonu varlığını göstermiştir. Türler arasındaki genetik mesafe bakımından T. mediterraneus ve T. picturatus, T. trachurus'a oranla birbirlerine daha yakındır. T. picturatus' un internükleotit ve intranükleotit çeşitliliği, T. mediterraneus ve T. trachurus' da olduğundan daha yüksektir. Mitokondriyal kontrol bölgesi ve sitokrom b geninin doğrudan PCR dizin analizi ile Türkiye Trachurus türleri için sırasıyla 131 ve 28 farklı haplotip belirlenmiştir. Her iki mtDNA bölgesine ait haplotiplerin coğrafik eğilimi için bir delil yoktur. Diğer taraftan, örneklerin diskriminant fonksiyon ve kanonik değişken analizleri komşu denizler arasındaki istavritlerin sınırlı olarak göç ettiğini göstermiştir. Kanonik fonksiyona her bir morfometrik değişkenin katkısının incelenmesi, örnekler arasındaki farklılığın daha çok vücut yüksekliği (BD), baş boyu (HL) ve göz çapı (ED) ile ilgili olduğunu göstermiştir. Meristik analizlerde, kanonik fonksiyona en yüksek katılım ikinci dorsal yüzgeç ışın sayısı (D2) ve yanal çizgideki pul sayısı (L) ile ilgili olduğu belirlenmiştir. Sonuçlar, önemli bir tür içi genetik farklılığın söz konusu olmadığını ve komşu populasyonlar arasında düşük düzeyde bir morfolojik varyasyonunun varlığını göstermektedir. Coğrafik mesafenin artışı ile populasyonlar arasındaki morfolojik farklılığın daha belirgin hale geldiği görülmektedir. İstavrit populasyonları arasındaki bu morfolojik farklılıkların içinde yaşaya geldikleri ekolojik şartlarla ilgili farklılıklardan kaynaklandığı sanılmaktadır.

Abstract:
The genetic and morphological variation among three species of the genus Trachurus (Trachurus trachurus, Trachurus mediterraneus and Trachurus picturatus) from Turkey?s coastal waters were investigated by phylogenetic analysis of the mitochondrial control regions (862 bp) and partial sequences of cytochrome b (239 bp) sequences as well as by morphological analysis included 14 morphometric measurements and 5 meristic counts. In genetic analyses, neighbor-joining and maximum parsimony trees were constructed. The results of both cytochrome b and control region sequence analyses revealed the existence of several species-specific nucleotide positions that could be used for discrimination between three species. Genetic distances between the species indicated that T. mediterraneus and T. picturatus are more closely related than T. trachurus. Internucleotide and intranucleotide diversity of T. picturatus was higher than that of T. mediterraneus and T. trachurus. PCR-direct sequencing of the mtDNA control region and cytochrome b gene indicated 131 and 28 distinct haplotypes in the Turkish Trachurus species, respectively. There was no evidence of geographical tendency for haplotypes belonging these two mtDNA regions. On the other hand, discriminant function and canonical variables analyses of samples showed that there is restricted migration of mackerel among the adjacent seas. Examination of the contribution of each morphometric variable to canonical functions indicated that differences among samples seemed to be body depth (BD), head lenght (HL) and eye diameter (ED). In meristic analyses, highest contributions to canonical functions were associated with the number of second dorsal fin rays and scales in the line lateral. The results indicate that there is no considerable intraspecific genetic differences and there was a low level morphological variations among contiguous populations and the level of variations increases by distance. This morphological differences between Trachurus populations may be due to disparity in parameters related to their ecological circumstances.