Neylî Dîvânı örnekleminde klâsik Türk şiirinde istifhâm ve tecâhül-i ârifâne sanatı
The literary arts of istifhâm and tecâhül-i ârifâne in classical Turkish poetry: In the sample of Neylî's Divân
Yazar: CEVRİYE FADILOĞLU
Danışman: PROF. DR. PERVİN ÇAPAN
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Dil bilgisi = Grammar ; Dil bilim = Linguistics ; Divan edebiyatı = Divan literature ; Eski Türk edebiyatı = Old Turkish literature ; Neyli Ahmed Efendi = Neyli Ahmed Efendi ; Soru edatları = Interrogative prepositions ; Tecahül-i Arifane = Tecahül-i Arifane ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Şairler = Poets ; Şiir = Poem

Özet:
Klâsik Türk şiir geleneği içinde yer alan şairler, yüzyıllar boyunca edebî sanatları estetik bir değer olarak eserlerinde kullanmışlardır. Edebî sanatlar, şairlerin yeteneklerini kullanıp kendilerini gösterebilmelerine imkân sağlaması bakımından daima önem arz etmiştir. İstifhâm ve tecâhül-i ârifâne de bu sanatların içinde oldukça sık kullanılanlardandır. Bu çalışmada, Klâsik Türk şiirinde edebî sanatların işleyişi bağlamında, istifhâm ve tecâhül-i ârifâne sanatının Neylî Divânı örnekleminde tanım, tavsif ve tasnifini yapmak ve Neylî'nin gazellerinin estetik boyutunu ortaya çıkarmak hedeflenmiştir. Öncelikle Neylî Dîvânı'ndaki gazeller taranmak suretiyle istifhâm ve tecâhül-i ârifâne sanatının yer aldığı metin ve beyitler tespit edilerek Klâsik metin şerhi yönteminden hareketle şerh edilmiştir. Bu sanatların kendi içinde tasnifi bağlamında beyitlerin anlatım şemaları oluşturularak Neylî Dîvânı'ndaki işlenişi ortaya konulmuştur. Çalışma boyunca elde edilen verilerin daha iyi anlaşılabilmesi için bulgular, tablo ve grafiklerle desteklenmiştir. Çalışmanın sonucuna yansıyan bir bilgi olarak bu sanatların insanın sorma ihtiyacından doğduğu ve Neylî'nin hayatında merak ettiği, üzerinde düşündüğü ve sorguladığı hususları şiirlerine yansıttığı ortaya çıkmıştır.

Anahtar Kelimeler: Klâsik Türk Şiiri, Neylî Dîvânı, Belâgat, İstifhâm, Tecâhül-i Ârifâne.

Abstract:
The poets, in the classical Turkish poetry tradition, have used literary arts as
an aesthetic value in their works for centuries. Literary arts have always been
significant in terms of allowing poets to use their talents and to substantiate
themselves. İstifhâm and tecâhül-i ârifâne are among these literary arts used quite
frequently. In this study, it is aimed to provide the definition, description and
classification of the art of istifhâm and tecâhül-i ârifâne in the context of the
functioning of literary arts in Classical Turkish poetry in the sample of Neylî's Divan
in specific, and to reveal the aesthetic dimension of Neylî's ghazals. First of all, by
reviewing the ghazals in Neylî's Dîvân, the texts and couplets containing the art of
istifhâm and tecâhül-i ârifâne were determined and annotated using the classical text
commentary method. In the context of the classification of these arts within
themselves, the expression schemes of the couplets were created and their processing
in Neylî's Dîvân was revealed. So as to better understand the data obtained during
the study, the findings were supported with tables and graphs. As an information
reflected in the result of the study, it has been revealed that these arts arise from the
need of people to ask, and that in his poems, Neylî reflects the issues that he
wondered, thought about and questioned in his life.

Keywords: Classical Turkish Poetry, Neylî's Dîvân, Rhetoric, İstifhâm, Tecâhül-i Ârifâne.