Bizans resim sanatında refrigerium sahneleri
Refrigerium scenes in Byzantine art
Yazar: TUĞÇE KARADEMİR
Danışman: PROF. DR. AYŞE ÇAYLAK TÜRKER
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Bizans resim sanatı = Byzantine painting art ; Bizans sanatı = Byzantine art ; Freskler = Frescos ; Mozaikler = Mosaics ; Refrigerium = Refrigerium ; Resim sanatı = Painting art ; Sembolik formlar = Symbolic forms ; Sembolizm = Symbolism ; İkonalar = Icons

Özet:
Bizans sanatında freskolarda, mozaiklerde ve taş eserlerde bazen hayat ağacının ya da haç motifinin iki yanında duran bazen de bir havuzdan ya da kantharostan su içen tavuskuşları sahnelerine sıklıkla rastlanır. Bu sahneler literatürde refrigerium olarak adlandırılır. Roma döneminde yemek sahneleri olarak tasvir edilen bu sahneler, Bizans döneminde değişime uğramıştır.  
Refrigerium teriminin Türkçe'de kesin bir karşılığı yoktur. Paganlar ve erken Hıristiyanlar arasında hem mezarlığın yakınında, ölen kişinin anısına kutlanan ziyafet hem de ölünün manevi rahatlığını ifade etmek için kullanılan ferahlık (canlandırıcılık) anlamına geldiği söylenebilir.
Bizans resim sanatında refrigerium sahneleri tespit edilirken bu sahnelerin Hıristiyan ikonografisi içerisindeki yerinin belirlenmesi amaçlandı. Bu amaca yönelik çalışmalarımızda Erken ve  Orta Bizans dönemine ait farklı eser türlerindeki refrigerium sahneleri çalışmamızın kapsamına dahil edildi. Sahneleri incelerken aslında tavuskuşlarıyla yaygın bir şekilde gösterilen  refrigerium sahnelerinin saflığı ve masumiyeti sembolize eden güvercin figürü ve geyik figürleriyle de kullanılmış olduğu tespit edildi. Bu tür ikonografiler kutsal kitapların açıklamalarından yararlanırak  çözümlenmeye çalışıldı. 
 Buna bağlı olarak refrigerium sahnesinin yer aldığı eserler tespit edilerek, sahnelerin ikonografik anlamları irdelendi ve bir katalog çalışması yapıldı.

Abstract:
In Byzantine art, frescoes, mosaics and stone works, sometimes either standing on either side of the tree of life or on the cross motif and scenes of peacocks which is drink water from a pool or kantharos are frequently encountered. These scenes are called refrigerium in the literature. These scenes depicted as cooking scenes during the Roman period, have changed during the Byzantine period.  
There is not an exact equivalent the term  of refrigerium in Turkish. Refrigerium is the Latin equivalent of the Greek άνάψυξις (refreshment), it can be said that used among pagans and early Christians to signify both spiritual solace and the banquet celebrated for the memory or well–being of a deceased person, near his tomb. 
It was aimed to determine the importance of these scenes in the Christian iconography when determine the refrigerium scenes in Byzantine art. In our work for this purpose, the scenes of the different types of artifacts from the early and middle Byzantine period were included in the scope of our work. While examining the scenes, it was found that the scenes of the Refrigerium, which was widely shown with peacocks, were also used with the dove and deer figurines, which symbolize purity and innocence. Such iconographies were tried to be resolved by benefiting from the explanations of the holy books. 
 Accordingly, the works which have refrigerium scenes were determined, the iconographic meanings of the scenes were examined and a catalogue study was carried out.