Ürün tasarımında kalite kontrol ölçütlerinin seçimi için bir uzman sistem geliştirme
An expert system developed for choosing criteria of quality control in production design
Yazar: SELÇUK ÇEBİ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. EMRULLAH DEMİRCİ
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Makine Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2004
Konu: Makine Mühendisliği = Mechanical Engineering

Özet:
Makina parçalarının tasarımında parçanın fonksiyonuna göre belirlenen toleransların en ekonomik yöntemlerle üretilmeleri gerekir. Bu nedenle tasarım aşamasında tasarımcıya büyük sorumluluklar yüklenmektedir. Bu çalışmada tasarımcıya tolerans analizi ve sentezi konusunda yardımcı olacak bir uzman sistem programı geliştirilmiştir. Programın yazımında uzman sistem geliştirme ve mantıksal programlama dillerinden PROLOG kullanılmıştır. Geliştirilen program düşük özellikli bir PC'de çalıştırılabilmektedir. Genel amaçlı olarak geliştirilen uzman sistem bilgi tabam ve çıkarım mekanizması olmak üzere iki temel bileşenden oluşmaktadır. Uzman sistemin bilgi tabam bileşeni, ISO alıştırmaları, tolerans tabloları, üretim yöntemleri ve yüzey kaliteleri gibi bilgileri içermektedir. Bilgi tabanında yer alan bilgiler, kurallar ve gerçekler şeklinde ifade edilmiştir. Geliştirilen programın diğer bileşeni olan çıkarım mekanizması ise kullanıcının isteğine bağlı olarak veri tabanından gerekli bilgiyi bulan, bulduğu bilgiyi kullanan ve sonuç değerlerini elde ederek kullanıcıya sunan IF-THEN şeklindeki kurallardan oluşmaktadır. Kullanıcıyla etkileşimli olarak çalışan uzman sistem, parçanın kullanım yerine ve boyutuna (istenilen çapa veya uzunluğa) göre bir tolerans önermekte; önerilen toleransların hangi yüzey kalitesinde ve hangi üretim yöntemiyle (döküm, plastik şekil verme, talaşlı imalat) işlenebileceğine hızlı bir şekilde karar verebilmektedir. Ayrıca uzman sistem programı, mil çapı ve pürüzlülük değeri hesaplanan makina elemanlarının (örneğin mil- zarf tasarımında) hangi tolerans grubuna veya alıştırma türüne uygun olduğunun tespitinde ya da standartlaştırılmasında kullanıcıya yardımcı olmaktadır. Anahtar Kelimeler: Boyut Toleransı, Yüzey Kalitesi, Üretim Yöntemi, Uzman Sistem V

Abstract:
An Expert System Developed for Choosing Criteria Of Quality Control In Production Design In design of machine components, tolerances selected in terms of machine component function must be manufactured with the most economic methods. Therefore, designers have an important duty in design stage. In this study, an expert system program has been developed that helps designers in tolerance analysis and tolerance synthesis. This expert system program is developed by using PROLOG, one of the expert system language and the logical programming language. The program is suitable for all P.C.'s. The expert system which is developed for general usage, consists of knowledge base and inference engine. The knowledge base includes knowledge such as ISO fits, tolerance tables, manufacturing methods, and surface quality. Inference engine, the other component of the expert system program, consists of IF-THEN rules which reach the knowledge required in knowledge base, use the knowledge reached in knowledge base, and also show the obtained results. The expert system program which works with users interactively, suggests a tolerance in terms of dimensional and functional usage of the machine components and determines which surface quality and which manufacturing method (casting, plastic deformation, finishing) are needed to obtain quickly the tolerance suggested before. Moreover, this expert system will help users determine or standardize which type or tolerance group is suitable for machine components, of which shaft size and roughness values are calculated. Keywords: Dimensional Tolerance, Surface Quality, Production Method, Expert System VI