Antalya ili Aile Sağlığı Merkezi'nde çalışan Aile Hekimlerinin otizm spektrum bozukluğu hakkında bilgi, tutum ve farkındalık düzeyi
The Knowledge, Attitudes, and Awareness of Family Physicians Working in Family Health Centers in Antalya Regarding Autism Spectrum Disorder
Yazar: TENZİLE ARICI ÇIPLAK
Danışman: PROF. DR. MELAHAT AKDENİZ ; DR. ÖĞR. ÜYESİ -
Akdeniz Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Amaç: Çalışmamızın amacı Antalya ili Aile Sağlığı Merkezlerinde görev alan aile hekimlerinin otizm spektrum bozukluğu hakkında tutum ve bilgi düzeyini öğrenmek, bununla ilişkili olarak otizm spektrum bozukluğu hakkında farkındalıklarını arttırmak, OSB'li bireylerin ve yakınlarının hayat kalitesinde fark yaratacak dokunuşları sağlamak ve konuyla ilgili literatürdeki verilere katkıda bulunmak amaçlanmıştır.
Yöntem: Tanımlayıcı ve kesitsel çalışma olan araştırmamız, anket yöntemi kullanılarak yüz yüze uygulanmıştır. Çalışmaya katılmayı kabul eden katılımcılara, iki bölümden oluşan bir anket uygulanmıştır. Anketin ilk bölümünde katılımcıların sosyodemografik özelliklerine yönelik sorular yer alırken, ikinci bölümde Sağlık Çalışanlarının Çocukluk Çağı Otizmi Hakkında Bilgi Anketi (SÇ-OBA) uygulanmıştır. Elde edilen verilerin analizi, SPSS 27 (Statistical Package for the Social Sciences – IBM®) yazılımı kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Çalışmada %95 güven aralığı kullanılmış ve p<0,05 düzeyi istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir.
Bulgular: Çalışmaya katılan Antalya Aile Sağlığı Merkezlerindeki 222 aile hekiminin %61,7'si erkek, %38,13'ü kadın olup, yaş ortalaması 48,39±9,22, ortanca yaşı ise 50'dir. Kadın katılımcıların, çevresinde OSB olanların, tıpta uzmanlık eğitimi alanların ve otizm konusunda eğitim almış olanların SÇ-OBA skorları daha yüksek bulunmuştur. OSB taraması yapan, Ulusal Eylem Planı hakkında bilgi sahibi olan ve daha önce otizmden şüphelenmiş katılımcıların bilgi düzeyi anlamlı şekilde yüksektir. Meslekteki çalışma süresi, haftalık muayene edilen hasta sayısı ve birimine kayıtlı 0-6 yaş çocuk sayısı ile bilgi düzeyi arasında ilişki saptanmamıştır. Otizmin önlenemeyeceğini düşünenlerin ve toplumda damgalanmaya neden olduğunu belirtenlerin bilgi düzeyi daha yüksektir. OSB'yi tanımada titiz olduğunu belirtenlerin bilgi düzeyi anlamlı şekilde iyiyken, "OSB teşhisinin ayrımcılığa yol açacağına inanma" ile bilgi düzeyi arasında ilişki bulunmamıştır. Kendini "çok iyi" veya "iyi" düzeyde bilgi sahibi olarak değerlendirenlerin SÇ-OBA skorları daha yüksektir. Bu bulgular, eğitim ve farkındalık çalışmalarının önemini vurgulamaktadır.
Sonuç ve Öneriler: Çalışmamız, aile hekimlerinin otizm konusundaki bilgi düzeylerini ve farkındalıklarını değerlendirmiştir. Otizm eğitimi alan, ulusal eylem planını bilen ve otizm şüphesiyle hasta yönlendiren hekimlerin bilgi düzeylerinin anlamlı derecede yüksek olduğu görülmüştür. Kadın hekimler, uzmanlık eğitimi alanlar ve OSB ile temas etmiş hekimler de daha yüksek bilgi düzeyine sahiptir. Bu bulgular doğrultusunda, aile hekimlerine düzenli meslek içi eğitimlerin artırılması, otizm tarama ve takip programlarının yaygınlaştırılması ve hekimlerin aktif katılımını teşvik eden uygulamaların geliştirilmesi önerilmektedir. Bu yaklaşımlar, OSB'nin erken teşhisi ve yönetiminde aile hekimlerinin rolünü güçlendirecektir.

Anahtar kelimeler: Otizm Spektrum Bozukluğu, SÇ-OBA, Aile Hekimliği, Erken Tanı

Abstract:
Objective: This study aims to evaluate the knowledge, attitudes, and awareness of family physicians working in Family Health Centers in Antalya, Turkey, regarding Autism Spectrum Disorder (ASD). It also seeks to enhance awareness and contribute to the literature by identifying factors influencing knowledge and attitudes, ultimately aiming to improve the quality of life for individuals with ASD and their families.
Methods: This descriptive and cross-sectional study was conducted through face-to-face surveys with consenting participants. The survey comprised two sections: one collecting sociodemographic data and the other using the Knowledge about Childhood Autism among Health Workers (KCAHW). Data were analyzed with SPSS 27, with statistical significance set at p<0.05 and a 95% confidence interval.
Results: The study included 222 family physicians, with 61.7% male and 38.13% female participants, aged 19–78 years (mean age: 48.39±9.22; median: 50 years). Female participants, those with personal or familial exposure to ASD, specialized medical training, or ASD-related education, demonstrated significantly higher KCAHW scores. Physicians involved in ASD screening, aware of the National Action Plan, or having previously suspected ASD in a child also scored higher. No significant association was found between KCAHW scores and professional experience, patient load, or the number of children aged 0-6 years in their practice. However, participants who perceived autism as unpreventable or linked to societal stigma had higher knowledge levels. Self-reported proficiency in ASD knowledge correlated with higher KCAHW scores.
Conclusions: Family physicians play a critical role in the early detection and management of ASD, a lifelong neurodevelopmental disorder. This study highlights the positive impact of specialized training, clinical experience, and awareness initiatives on their knowledge. To strengthen the role of family physicians in ASD management, regular in-service training, widespread adoption of screening programs, and education addressing ASD-related comorbidities and dietary issues are recommended. These strategies will enhance early diagnosis, improve care quality, and boost societal awareness of ASD.

Keywords: Autism Spectrum Disorder, KCAHW, Family Medicine, Early Diagnosis