Beş faktör kişilik özelliklerinin ve aile destekleyici örgüt algısının kaleydoskop kariyer üzerindeki etkisi
The effect of five factor personality traits and family supportive organization perceptions on the kaleidoscope career
Yazar: FATMA BÜŞRA POLAT
Danışman: PROF. DR. YASEMİN ÖZDEMİR
Sakarya Üniversitesi / İşletme Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Yönetim ve Organizasyon Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Aile desteği = Family support ; Beş faktör kişilik modeli = Five factor personality model ; Kaleydoskop = Kaleidoscope ; Kariyer = Career ; Kişilik = Personality ; Kişilik özellikleri = Personality traits ; Ölçekler = Scales ; Örgütsel algı = Organizational perception

Özet:
Günümüz iş dünyasında yaşanan değişimler paralelinde kariyere ilişkin bakış açısı da
değişime uğramıştır. Bu durum yeni kariyer yaklaşımlarının ortaya çıkmasına neden
olmuştur. Bu yaklaşımlardan biri de bireylerin kariyer hareketliliklerini açıklamada üç ayrı
parametreye (otantiklik, denge, meydan okuma) odaklanan Kaleydoskop Kariyer
Modeli'dir. Bireylerin kariyere ilişkin beklentileri ve ihtiyaçları sürekli olarak
farklılaşmaktadır. Bu noktada çalışanların kariyer ihtiyaçlarını doğru tahmin etmek,
nitelikli insan kaynağının istihdamı ve elde tutulması açısından oldukça önemlidir. Bu
yönüyle otantiklik, denge ve meydan okuma gibi farklı kariyer ihtiyaçlarını dikkate alan
Kaleydoskop Kariyer Modeli'nin iyi anlaşılması ve incelenmesi önem taşımaktadır.
Mevcut çalışma ile kaleydoskop kariyer üzerinde hem içsel hem de dışsal faktörlerin
yansımalarının bir arada görülmesi istenmiştir. Bu bağlamda, gerçekleştirilen araştırmanın
amacı, beş faktör kişilik özelliklerinin ve aile destekleyici örgüt algısının Kaleydoskop
Kariyer Modeli üzerindeki etkisini ortaya koymaktır. Bu doğrultuda beş faktör kişilik
özelliklerinin ve aile destekleyici örgüt algısının, Kaleydoskop Kariyer Modeli'nin
boyutları olan otantiklik, denge ve meydan okuma üzerindeki etkileri ayrı ayrı test
edilmiştir.
Nicel araştırma yöntemlerinden yararlanılarak gerçekleştirilen araştırmada öncelikli olarak
iki ayrı ölçeğin Türkçeye uyarlaması yapılmıştır. Bunlar Kaleydoskop Kariyer Modeli
ölçeği ve aile destekleyici örgüt algısı ölçeğidir. Kişiliğin Kaleydoskop Kariyer Modeli
üzerindeki etkisini ölçmek için ise beş faktör kişilik ölçeğinden yararlanılmıştır.
Araştırmanın örneklemini Türkiye'de farklı sektörlerde çalışan 575 beyaz yakalı çalışan
oluşturmaktadır.
Araştırma sorularına yanıt aramak ve araştırma hipotezlerini test etmek için çoklu
regresyon analizinden yararlanılmıştır. Araştırma bulgularına göre, beş faktör kişilik
özelliklerinden yumuşakbaşlılık, duygusal tutarsızlık ve gelişime açıklığın Kaleydoskop
Kariyer Modeli'nin otantiklik boyutu üzerinde pozitif anlamlı bir etkisi olduğu
gözlenmiştir. Kaleydoskop Kariyer Modeli'nin denge boyutu üzerinde ise yumuşakbaşlılık
ve öz-denetimin pozitif yönde anlamlı bir etkiye sahip olduğu görülmüştür. Son olarak
dışadönüklüğün, öz-denetimin ve gelişime açıklığın Kaleydoskop Kariyer Modeli'nin bir
diğer boyutu olan meydan okuma üzerinde pozitif etkisi görülürken, duygusal tutarsızlığın
ise meydan okumayı negatif yönde etkilediği bulgusu elde edilmiştir. Kaleydoskop Kariyer
Modeli üzerindeki etkisine bakılan bir diğer bağımsız değişken ise aile destekleyici örgüt
algısıdır. Bulgular, aile destekleyici örgüt algısının otantiklik ve denge üzerinde negatif
anlamlı bir etkisi olduğunu gösterirken, meydan okuma boyutu üzerinde anlamlı bir etki
olmadığı görülmüştür. Elde edilen bulgulara ilişkin detaylı açıklamaya tartışma bölümünde
yer verilmiştir.

Abstract:
In parallel with the changes in today's business world, the perspective on career has also
changed. This situation has led to the emergence of new career approaches. One of these
approaches is the Kaleidoscope Career Model, which focuses on three different
parameters (authenticity, balance, challenge) in explaining the career mobility of
individuals. The expectations and needs of individuals regarding careers are constantly
being differentiated. At this point, it is very important to accurately predict the career
needs of employees in terms of employment and retention of qualified human resources.
In this respect, it is important to understand and examine the Kaleidoscope Career
Model, which considers different career needs such as authenticity, balance and
challenge.
With the current study, it was requested to see the reflections of both internal and
external factors on kaleidoscope career. In this context, the aim of the research is to
demonstrate the effect of the five factor personality traits and the family supportive
organization perceptions on the Kaleidoscope Career Model. Accordingly, the effects of
five factor personality traits and family supportive organization perceptions on the
dimensions of the Kaleidoscope Career Model, authenticity, balance and challenge, were
tested separately.
In the study, which was carried out using quantitative research methods, firstly two
different scales were adapted into Turkish. These are the Kaleidoscope Career Model
scale and the family supportive organization perceptions scale. The five-factor
personality scale was used to measure the effect of personality on the Kaleidoscope
Career Model. The sample of the research consists of 575 white-collar employees
working in different sectors in Turkey.
Multiple regression analysis was used to search for answers to the research questions
and test research hypotheses. According to the research findings, it was observed that
the five factor personality traits of agreeableness, neuroticism and openness had a
positive and significant effect on the authenticity dimension of the Kaleidoscope Career
Model. On the balance dimension of Kaleidoscope Career Model, agreeableness and
conscientiousness have a positive and significant effect. Finally, it was found that
extraversion, conscientiousness and openness had a positive effect on challenge, which is
another dimension of the Kaleidoscope Career Model, while neuroticism negatively
affected the challenge. Another independent variable, that's effect on the Kaleidoscope
Career Model is examined, is the family supportive organization perceptions. While the
findings showed that the family supportive organization perceptions had a negative
significant effect on authenticity and balance, there was no significant effect on the
challenge dimension. A detailed explanation of the findings is given in the discussion
section.