Sağlık çalışanlarının aşı yoluyla bağışıklanma ile ilgili bilgi düzeyleri, tutum ve davranışları
Healthcare workers' knowledge, attitudes and behaviors related to vaccination
Yazar: PELİN ÇIRTLIK BELEN
Danışman: DOÇ. DR. ÇAĞATAY NUHOĞLU
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Haydarpaşa Numune Eğt. ve Arş. Hastanesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Aşı reddi = Vaccination refusal ; Aşılama = Vaccination ; Aşılar = Vaccines ; Bilgi = Knowledge ; Davranış = Behavior ; Sağlık personeli = Health personnel ; Tutumlar = Attitudes ; İmmünizasyon = Immunization

Özet:
Giriş ve Amaç: Aşı, insanları hastalıklardan korumanın en önemli ve en
maliyet-etkin yöntemidir. Çalışmamızda sağlık çalışanlarının hem kendilerine
önerilen hem de çocukluk çağı aşılarıyla ilgili bilgi düzeyleri, tutum ve davranışlarının
değerlendirilerek sağlık çalışanları arasındaki aşı tereddütünün varlığını, boyutunu ve
nedenlerini araştırmak, aşılanmanın oranları ve önündeki engellerin neler olduğunu
ortaya çıkarmak amaçlanmaktadır.
Gereç ve Yöntem: Kesitsel ve tanımlayıcı olarak planladığımız araştırmamıza,
S. B. Ü. Haydarpaşa Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde görev yapan 300
sağlık çalışanı katıldı. Veriler, 1 Kasım 2018 – 31 Aralık 2018 tarihleri arasında,
toplam 31 sorudan oluşan bir anket formu toplandı. Veri toplama formları; sağlık
çalışanlarının tanımlayıcı özellikleri (yaş, cinsiyet, meslek, çalışılan birim, çalışma
süresi, akademik ünvan, eğitim düzeyi, çocuk sahibi olma durumu), bağışıklanma ile
ilgili bilgi düzeyleri, tutumları ve davranışlarının değerlendirileceği sorulardan oluştu.
Sağlık çalışanlarına önerilen aşılar ve çocukluk çağı aşıları ile ilgili bilgi düzeylerini
değerlendirmek için 10 maddeli bir soru soruldu, her bir maddenin doğru yanıtı için 1
puan verilerek toplam 10 puan üzerinden değerlendirildi. Sağlık çalışanlarının aşı
kabulünü değerlendirmek için 10 maddeli bir soru soruldu. Her madde, 5'li Likert
ölçeği ile değerlendirildi, toplam puan aralığı 10-50 arası belirlendi. İstatistiksel
analizler için IBM SPSS Statistics 22 (IBM SPSS, Türkiye) programı kullanıldı.
Bulgular: Araştırmamıza katılan 300 sağlık çalışanının 150'si (%50) doktor,
120'si (%40) hemşire, 30'u (%10) diğer sağlık personeli, 228'i (%76) kadın, 72'si
(%24) erkekti. Tüm katılımcıların bilgi puanı ortalaması 7,76, hekimlerin bilgi puanı
ortalaması 8,04±1,16, hemşirelerin bilgi puanı ortalaması 7,71±1,43, diğer sağlık
personelinin puan ortalaması 6,57±1,68'di; meslek grupları arasında bilgi düzeyi puanı
değerleri istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulunmaktaydı (p:0,000; p<0,05). Bütün
katılımcıların ortalama aşı kabul tutumu puanı 39, doktorların ortalama puanı
42,99±5,88, hemşirelerin ortalama puanı 34,56±7,57, diğer sağlık personellerinin
ortalama puanı 36,8±8,64'di; meslek grupları arasında aşı kabulü puanı değerleri
açısından istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulunmaktaydı (p:0,000; p<0,05). Bilgi
düzeyi puanı ile aşı kabulü tutum puanı değerleri arasında pozitif yönlü, %13,5
düzeyinde ve istatistiksel olarak anlamlı ilişki vardı (p:0,020; p<0,05). Katılımcıların
268'i (%89,3) en sık olarak Hepatit B, 235'i (%78,3) tetanoz-difteri, 211'i (%70,3)
kızamık-kızamıkçık-kabakulak, 139'u (%46,3) suçiçeği aşısını, 63'ü (%21)
mevsimsel grip aşısı yaptırmıştı. Hekimlerin mevsimsel grip aşısını hastalarına/risk
grubundaki çevresine önerme oranı (%77,1), hemşirelerden (%24,2) ve diğer sağlık
çalışanlarından (%48) istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksekti (p1:0,000;
p2:0,006; p<0.05). Katılımcıların 217'si (%72,3) daha önce aşı karşıtlığı hareketini
duymuştu. Aşı karşıtlığı veya tereddüdü ile ilgili bilgilerle katılımcıların 168'i (%56)
sosyal medyada, 151'i (%50,3) internet sitelerinde karşılaşmıştı. Bu bilgilere ulaşan
katılımcıların, kendilerinde şüphe oluşturma durumu sorgulandığında 209'u (%71,1)
şüphe oluşturmadığını ifade etti. Aşılar ve aşılama ile ilgili bilgilere katılımcıların
192'si (%64) aile hekimleri ve çocuk hekimlerinden, 160'ı (%53,3) internetten, 159'u
(%53) ulusal ve uluslararası literatürlerden ulaşmaktaydı. Katılımcılardan 87 kişi
(%29) çevrelerinde aşı karşıtı sağlık çalışanı olduğunu, 213'ü (%71) olmadığını
belirtti.
Sonuç: Çalışmamıza katılan sağlık çalışanlarının bilgi düzeyi yeterli olmakla
beraber değişkenlere göre etkilendiği görüldü. Katılımcıların arasında aşı tereddütüne
sahip sağlık çalışanları vardı. Aşılama oranı en düşük ve tereddütlerin en yüksek
olduğu aşı mevsimsel grip aşısıydı. Sağlık çalışanlarına aşılar ve aşılama hakkında
eğitimler verilmesi ve bilgilerinin güncellenmesi, aşıların etkinliği ve yan etkileri
konusunda aydınlatılmasıyla aşılama oranlarını ve aşı kabulünü olumlu
etkileyebileceği düşünüldü. Bunun yanı sıra aşı kampanyalarının düzenlenmesi,
medya ve basın aracılığıyla, kamu spotlarıyla aşılar hakkında toplumun
bilgilendirilmesi gerekmektedir.
Anahtar Kelimeler: Aşı, sağlık çalışanları, aşı tereddüdü.

Abstract:
Objective: Vaccination is the most important and cost-effective way of
protecting people from diseases. The aim of this study is to evaluate the knowledge
levels, attitudes and behaviors of health care workers both in terms of their
recommended and childhood vaccines, to investigate the existence and causes of
vaccination hesitation among health care workers, and to determine the rates and
barriers to vaccination.
Materials and Methods: In our cross-sectional and descriptive study, S. B. Ü.
Haydarpaşa Numune Training and Research Hospital, attended by 300 health care
workers. Data were collected from a questionnaire consisting of 31 questions between
1 November 2018 - 31 December 2018. Questions were asked to evaluate the
descriptive characteristics of health workers (age, gender, profession, unit of study,
duration of study, academic title, education level, status of having children),
knowledge levels, attitudes and behaviors related to immunization. Health
professionals were asked a 10-item question to evaluate their knowledge level about
recommended vaccines and childhood vaccines. Each item was evaluated on a total of
10 points, giving 1 point for the correct answer. A question of 10 items was asked to
evaluate the acceptance of vaccination by health workers. Each item was evaluated
with a 5-point Likert scale and the total score range was between 10-50. For statistical
analysis, IBM SPSS Statistics 22 (IBM SPSS, Turkey) programs were used.
Results: Of the 300 health workers who participated in our study, 150 (50%)
were doctors, 120 (40%) were nurses, 228 (76%) were women, and 72 (24%) were
men. The mean knowledge score of all participants was 7.76, the mean score of
physicians was 8.04 ± 1.16, the mean score of nurses was 7.71 ± 1.43, and the mean
score of other health care workers was 6.57 ± 1.68; there was a statistically significant
difference in knowledge level score between professional groups (p: 0.000; p <0.05).
The mean Vaccine acceptance attitude score of all participants was 39, the mean score
of physicians was 42,99±5,88, the mean score of nurses was 34,56±7,57, and the mean
score of other health care workers was 36,8±8,64; there was a statistically significant
difference in knowledge level score between professional groups (p: 0.000; p <0.05).
There was a positive, 13.5% and statistically significant relationship between
knowledge level score and vaccine acceptance attitude score (p: 0,020; p <0,05). the
vaccination rates of healthcare workers were %89,3 against hepatitis B (most
common), %70,3 against diphtheria-tetanus, %46,3 against measles-mumps-rubella,
%46,3 against chickenpox, %21 against seasonal influenza. The rate of seasonal
influenza vaccination among patients (77.1%) was significantly higher than that of
nurses (24.2%) and other health workers (48%) (p1: 0,000; p2: 0.006; p <0.05). 217
(72.3%) of the participants had heard the anti-vaccination movement before. 168
(56%) of the participants had information on social media and 151 (50.3%) on the
internet against vaccination or hesitation. This information did not constitute a
suspicion against vaccination in 209 (71.1%) of the participants. 192 (64%) of the
participants had access to information about vaccines and vaccination from family
physicians and pediatricians, 160 (53.3%) from the internet and 159 (53%) from
national and international literature. 87 participants (29%) stated that there were antivaccination
health workers in their environment and 213 (71%) did not.
Conclusion: Although the level of knowledge of the health workers
participating in our study was sufficient, it was observed that they were affected
according to variables. Among the participants were health workers with vaccine
hesitation. The vaccine with the lowest vaccination rate and the highest hesitation was
the seasonal influenza vaccine. It was thought that providing health workers with
training on vaccines and vaccination and updating their knowledge and enlightening
them about the efficacy and side effects of vaccines could affect vaccination rates and
vaccine acceptance positively. In addition to this, it is necessary to organize
vaccination campaigns and to inform the public about vaccines through media and
press, public spots.
Key Words: Vaccine, healthcare workers, vaccine hesitancy