Madenköy (Niğde) yeraltı plaser altın yatağının oluşumundaetkili olan jeodinamik süreçler
Geodynamic processes affected the formation of theMadenköy (Niğde) subterranean plaser gold deposit
Yazar: DUYGU İŞBİL
Danışman: PROF. DR. HAYRETTİN KORAL
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Jeoloji Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
İnceleme alanı Orta Toroslar'ın doğu kesmini oluşturan Bolkar Dağları'nın kuzeydoğu ucunda
Madenköy (Niğde) ve yakın dolayında yer almaktadır. Bu bölgede Alihoca ofiyolitik melanjına
(karışığı) ait (Mesozoyik) kayalar ve karbonatlı Bolkardağ platform (Senozoyik) kayaları
olarak gruplandırılmış litostratigrafik birimler yer almaktadır. Karbonatlı kayalar içerisinde alt
Eosen (49-54 My.) olarak yaşlandırılan kuvars porfiri damarlarla (dayk ve sil) ilişkili birincil
sülfürlü cevherleşmeler ile karbonat platformu içerisinde gelişmiş karstik boşluklarında plaser
özellikleri gösteren oksitli ikincil Au-Ag-Zn-Pb cevher zenginleşmeleri vardır. Bu çalışma
jeolojik olarak Geç Kretase-Senozoyik jeodinamik evriminin tartışmalı olduğu İç Anadolu
Kristalin Kompleksi ve Toros Kuşağı'nın karşılaştığı alanda bulunan Madenköy ve çevresinde
nadir rastlanan karstik plaser cevher oluşuklarının genel özelliklerinin tanıtılmasının yansıra,
bu karstik cevherlerin oluşum mekanizmasının bölgedeki jeodinamik evrimin zaman-mekân
bağlamında ortaya çıkarılması amaçlamaktadır.
İnceleme bölgesinde birincil sülfürlü cevher içeren kuvars porfiri damar kayaların petrografik
ve jeokimyasal özellikleri dikkate alındığında, bunlar aktif kıta kenarı (active continentalmargin) ortamını temsil etmektedir. Kökensel olarak da kalkalkalen bir magmadan türemiş
çarpışma sonrası granitlere (post-collision granite) benzemektedir. Jeokronolojik veriler de
dikkate alındığında birincil cevherleşme gösteren kuvars profiri damarların çalışma alanın
yakın doğusunda yarı derinlik kayası olarak yer almakta olan Eosen yaşlı Horoz Granitoyidi ile
jenetik ilişkisini düşündürmektedir.
Karstik yapılarda yerleşmiş plaser özellikli ikincil oksitli cevher oluşukların birincil sülfürlü
cevherlerden gelişiminde en az üç aşama olduğu düşünülmektedir. Bunlardan ilki Ypresiyen
(Erken Eosen), ikincisi Lütesiyen (Eosen) - Messiniyen (Miyosen); üçüncüsü ise Zankliyen
(Pliyosen) - Holosen (Kuvaterner) ile ilişkilidir. Karbonatlı Bolkardağı platform kayalarındaki
karstik yapıların ve içerisindeki plaserlerin, bölgenin ilk iki evresindeki jeodinamik süreçlerini
takip eden Pliyosen sonrası dönemde hidrojeolojik ve paleoiklimsel koşullara bağlı olarak
oluştuğu sonucuna varılmıştır.

Abstract:
The study area is located in Madenköy (Niğde) and its surroundings, at the northeastern end of
the Bolkar Mountains, which form the eastern part of the Central Taurus Mountains. In this
region, there are lithostratigraphic units grouped as rocks belonging to the Alihoca ophiolitic
complex (Mesozoic) and to the carbonate Bolkardağ platform (Cenozoic) rocks. There are
primary sulphide mineralizations associated with the quartz porphyry veins (dykes and sills)
within the carbonate rocks dated as Lower Eocene (49-54 My), and oxidized secondary Au-
Ag-Zn-Pb ore enrichments showing placer characteristics in the karstic cavities of the carbonate
platform. This study, in addition to introducing the general characteristics of this rare karst
placer ore formations in the Madenköy area and its surroundings, located in the area where the
Central Anatolian Crystalline Complex and the Taurus Belt meet, where the Late Cretaceous-
Cenozoic geodynamic evolution is controversial, is also aimed to explain the formation
mechanism of these karstic ores in the time-space context of the geodynamic evolution in the
region.
The petrographic and geochemical characteristics of the quartz porphyry vein rocks containing
primary sulphide ore occurrences in the study area indicate an active continental margin
environment. They have resemblance to post-collision granites derived from a calc-alkaline
magma. Their geochronological ages suggest that the quartz porphyry veins have a genetic
relationship with the Eocene age Horoz Granitoid, which is located in the east of the study area.
It is thought that from primary sulphide ores there are at least three stages in the development
of placer-like secondary oxide ore occurrences located in karstic cavities. The first of these is
Early Eocene-Ypresian, the second is Lutetian (Eocene) - Messinian (Miocene); the third one
is related to the Zanklian (Pliocene) - Holocene (Quaternary). It is concluded that the karstic
structures in the carbonate Bolkardağı platform rocks and the placers within them were formed
by hydrogeological and paleoclimatic conditions during the post-Pliocene period following the
geodynamic processes affected the region during the first two phases.