Türkiye'de 1980 sonrası medyanın dönüşümü ve haber dergiciliği olgusu
Transformation of media in Turkey and news magazine phenomenon after 1980
Yazar: NEDİM SERHAT BİLECEN
Danışman: PROF. DR. GÜNSELİ BAYRAKTUTAN
Giresun Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İletişim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Gazetecilik = Journalism ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: 1980 sonrası = After 1980 ; Bourdieu, Pierre = Bourdieu, Pierre ; Dergiler = Magazines ; Gazetecilik = Journalism ; Haber dergileri = News magazines ; Medya = Media ; Sayısal dönüşüm = Digital transformation

Özet:
Türkiye'nin çok partili hayata geçtiği 1950'li yıllarda tanıştığı haber dergileri hem üstlendikleri misyon hem de gazeteler ile girdiği rekabet ile Türk Basın Tarihi'nin önemli yapı taşlarından birisidir. Gazetecilik alanının şekillenmesinde önemli katkısı olan haber dergileri içinde bulunduğumuz dijital ortama adapte olamamış ve varlıklarını sürdürememişlerdir. Yapılan çalışma da bu noktadan hareketle yola çıkmış ve haber dergilerinin gazetecilik alanındaki konumunu ortaya koyarak neden kaybolduklarını irdelemiştir. 

Pierre Bourdieu, özerk olarak tanımladığı gazetecilik alanını aynı zamanda diğer alanlara da en bağımlı alan olarak tanımlamıştır. Ayrıca alan, sermaye ve habitus kavramlarını kullanarak yapı ve failin bir arada incelenmesi gerekliliğinin altını çizer ve alanların değerlendirilmesinde faillerin (gazetecilerin) eylemlerinin de araştırılmasının önemine vurgu yapar. Bu bağlamda yapılan çalışmada da haber dergileri gazetecilik alanının bir alt alanı olarak inşa edilmiş ve alanın tarihsel sürecinde yaşanılan dönüşümler alanda çalışmış gazeteciler ile görüşülerek ortaya konmuştur. 

Çalışma dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde çalışmanın kuramsal zeminini oluşturan Bourdieu'nun alan, habitus ve sermaye kavramları incelenmiştir. İkinci bölümde hem dünya hem de Türkiye'de haber dergilerinin tarihsel süreci irdelenmiştir. Üçüncü bölümde ise önemli kırılma noktalarından birisi olan 1980'li yıllar sonrası yaşanan değişim ve dönüşümler haber dergiciliği özelinde detaylandırılmıştır. Son bölümde ise haber dergiciliği alanının failleri olan gazetecilerin konumlarını, habituslarını ve alana kattığı değerleri ortaya koymak adına bu alanda çalışmış 11 gazeteciyle görüşmeler yapılmıştır. Gazetecilerin dağılımında haber dergilerinin tüm bileşenlerinin çalışmaya dahil edilmesini sağlamak amacıyla genel yayın yönetmeni, yazı işleri müdürü, haber müdürü, muhabir ve tasarımcılar olmasına dikkat edilmiştir. Ayrıca çalışmaya derinlik katması amacıyla dergicilik alanında akademik çalışmaları bulunan 3 uzman kişiden görüşler alınmıştır. 

Elde edilen bulgular; haber dergilerinin dijitalleşememesinin önündeki en büyük engelin haber dergilerinin yapısal özellikleri olduğunu göstermiştir. Ayrıca medya patronlarının dijitalleşmenin etkisini ve geleceğini çok iyi anlayamadığı ortaya çıkmıştır. Nitekim kâr odaklı bakış açısının bu dönüşüme zaman tanımak yerine sabırsız olması haber dergileri için dijitalleşme sürecini başlamadan bitirmiştir.

Abstract:
The news magazines that Turkey met in the 1950s, when the multi-party system started, are one of the important building blocks of the Turkish Press History, both with the mission they undertook and the competition with the newspapers. News magazines, which have made an important contribution to the shaping of the field of journalism, have not been able to adapt to the digital environment we are in and have not been able to maintain their existence. The study started from this point and examined why news magazines disappeared by revealing their position in the field of journalism.

Pierre Bourdieu defined the field of journalism, which he defined as autonomous, as the most dependent field on other fields at the same time. In addition, he underlines the necessity of examining the structure and the agent together by using the concepts of field, capital and habitus, and emphasizes the importance of investigating the actions of the agents (journalists) in the evaluation of the fields. In this study, news magazines were built as a sub-field of journalism and the transformations experienced in the historical process of the field were revealed by interviewing journalists who worked in the field.

The study consists of four parts. In the first chapter, Bourdieu's concepts of field, habitus and capital, which constitute the theoretical basis of the study, are examined. In the second part, the historical process of news magazines in both the world and Turkey is examined. In the third part, the changes and transformations experienced after the 1980s, which is one of the important breaking points, are detailed in news journalism. In the last part, interviews were conducted with 11 journalists who worked in this field in order to reveal the positions, habits and values of the journalists who are the perpetrators of the field of news journalism. In the distribution of journalists, attention was paid to include the editor-in-chief, news director, reporter and designers in order to ensure that all components of news magazines are included in the study. In addition, in order to add depth to the study, opinions were received from 3 experts who have academic studies in the field of journalism.

Obtained findings; it has been shown that the biggest obstacle of the digitalization of news magazines is the structural features of news magazines. In addition, it has been revealed that media bosses do not understand the impact and the future of digitalization very well. As a matter of fact, the impatientness of the profit-oriented perspective instead of allowing time for this transformation has ended the digitalization process for news magazines before it even started.