Alice Harikalar Diyarı'nda öyküsü: Sinema uyarlamaları üzerinden mekansal bir değerlendirme
The story of Alice in Wonderland: A spatial evaluation through cinematic adaptations
Yazar: ÇAĞIL YURDAKUL
Danışman: PROF. DR. FİLİZ ÖZER
İstanbul Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Sanat Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Mimarlık = Architecture ; Sanat Tarihi = Art History ; İç Mimari ve Dekorasyon = Interior Design and Decoration
Dizin: Alice Harikalar Diyarında = Alice in Wonderland ; Gösterge bilim = Semiotics ; Mekan = Space ; Mekan tasarımı = Space design ; Sinema = Cinema ; Temsili anlatım = Allegoric narration ; İç mimari = Interior architecture

Özet:
Sinema ve edebiyat öznel olarak, anlatıcısının yaşam koşulları, kültürü, deneyimleri ile beslenerek ortaya çıkmış olayların yine anlatıcısı tarafından keyfi şekilde dizilmesi ile oluşan 'kurmaca anlatı'ya dayanan sanat biçimleridir. Birbirine yakın olan bu iki sanat dalından sinema, ilk yıllarından beri kendisine anlatı bazında sonsuz bir kaynak oluşturan edebiyattan yararlanmıştır. Bu bağlamda edebiyattan sinemaya uyarlanmış en eski eserlerden biri Alice Harikalar Diyarı'ndadır. Lewis Carroll 1865 yılında kaleme aldığı bu kitaplar Alice karakterini ve basmakalıp Viktoryan İngiltere'sinin aksine her şeyin mümkün olabileceği, genel geçer kuralların geçerli olmadığı harikalar diyarını yaratmıştır. Masal çok katmanlı metaforik anlatımıyla büyük küçük her kesime, zamansız bir coğrafyada geçen öyküsü ile de her kültüre hitap etmiştir. Bu nedenle de eser birçok dile çevrilmiş aynı zamanda da yeniden resimlendirilmiştir. Bilinçdışını anlatması özellikle sürrealist sanatçıların ilgisini çekmiş, Ernst, Dali ve Tanning tarafından konu olarak kullanılmıştır. Sinemada ise ilk olarak 1903 yılında İngiliz yapımcı/yönetmen, Cecil Hepworth tarafından sinemaya uyarlanır. Sinemada anlatı olarak popülerliğini koruyan öykü, takip eden yıllarda, hatta günümüzde bile farklı coğrafyalarda ve dönemlerde, farklı yönetmenler tarafından, senaryo olarak kullanılmaya devam etmiştir. Böylece, 'Alice Harikalar Diyarında' öyküsü, hemen hemen her örnekte gördüğümüz sabit mekansal düzenlemelerin dönemlerin ve kültürlerin etkisiyle ne gibi değişiklikler olabileceğini farklı örneklerle kıyaslama imkanı sağlaması bakımından çalışmanın kaynağını oluşturmuştur.

Abstract:
Cinema and literature are similar art forms based on the fictional narratives, which include a plot arranged by the narrator. Literature has been an endless source for narrators since the earliest years of cinema art. Alice in Wonderland is one of the oldest narratives that was adapted to cinema. Lewis Carroll, one of the famous writers of Victorian Era, wrote this book about a little girl who falls into sleep listening to her sister reading a story, in 1865. Lewis Carroll creates Alice character and wonderland to criticize allegorically this conventional and conservative world of Victorian Era. In this way, he creates a possibility for escaping to wonderland where everything is possible and nothing is as known in the real world. This new world draws attentions and finally Carroll, writes another book as Alice through the Looking Mirror in 1871. The book might owe this non decreasing popularity to its narrative structure creating a metaphoric and fantastic world that can be internalized by other cultures and periods as it doesn't reflects only the culture of Victorian Era. In this respect, it allows a possibility for different time, space and character interpretation by various cultures and periods. Thus, the narrative of 'Alice in Wonderland', has become the main source for the opportunity for comparison of different examples in terms of explaining which kind of cultural and periodical changes or similarities were done. The main purpose of this thesis is the study of space in the context of the narrative.