Ezeli Kur'an tasavvurunun tefsir geleneğindeki yeri ve modern dönem Kur'an çalışmalarındaki yansımaları
The place of eternal Qur'an conception in the tafsir tradition and its reflections in modern period Qur'anic studies
Yazar: İRFAN KARA
Danışman: PROF. DR. ZEKERİYA PAK
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Din = Religion

Özet:
Nüzul döneminde sadece Allah'ın kelamı olarak görülen Kur'an, hicri ikinci asrın başlarından itibaren halku'l-Kur'ân meselesiyle birlikte ezeli olup olmadığı yönündeki tartışmalara konu olmuştur. Onun yaratılmadığını savunan Ehl-i hadîs ile yaratıldığını savunan Mu'tezilî gelenek arasındaki iki görüş, hicri üçüncü asırda kelâm-ı nefsî ve kelâm-ı lafzî formülü ile uzlaştırılmıştır. Neticede Kur'an'ın yaratılmışlığı görüşü Mu'tezilî geleneği, manasının ezeli olduğu, lafzının yaratıldığı görüşü ise Sünnî geleneği temsil eder hale gelmiştir. Bu dönemlerde Kur'an'ın ezeliliğine dair tartışmalarla onun anlaşılması arasında herhangi bir ilişki kurulmamıştır. Modern dönemlerde ise Kur'an'ın mahiyetine dair tasavvurların onun anlaşılması ve yorumlanmasıyla ilgili faaliyetleri etkilediği kabul edilmiş, daha özelde bu bağlamda kimi araştırmacılar ezeli Kur'an tasavvurunu bir dogma olarak niteleyerek, bu tasavvurun bazı anlama ve yorumlama problemlerine yol açtığını iddia etmişlerdir. Ezeli Kur'an tasavvurunun anlama ve yorumlama boyutunda yansımalarının olup olmadığının incelenmesini hedefleyen bu çalışmamızda klasik dönem müfessirleri bağlamında ezeli Kur'an tasavvurunun Kur'an'ın anlaşılma ve yorumlanma boyutunda doğrudan yansımalarının bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Zira klasik dönemlerde hem Kur'an'ın ezeli olduğunu hem de olmadığını düşünenler, vahyediliş öncesi Kur'an'ın bütünsel bir varlığı bulunduğu fikrini kabul etmektedir. Bu nedenle klasik dönemlerde ayırt edici yönlerin bulunması zorlaşmaktadır. Fakat modern dönemlerde anlama ve yorumlama faaliyetinden ayrı olarak Kur'an tarihi ve ilimlerinin okunma biçiminde ise tasavvurun birtakım yansımaları görülmektedir. Modern dönemde yansımaların görülmesindeki en önemli etken ise Kur'an'ın ezeli olmadığını düşünen bazı araştırmacıların vahyediliş öncesinde Kur'an'ın bütünsel bir varlığı bulunduğu fikrini kabul etmemeleridir. Her ne kadar modern dönemde Kur'an tarihi ve ilimlerini okuma biçimlerinde birtakım yansımaları olsa da Kur'an'ın ezeliliği, daha çok kelamî eksende tartışılan teorik bir mesele olmanın ötesine geçememiş, özellikle klasik dönem müfessirlerinin ayetleri yorumlama tarzında bu tasavvurun doğrudan bir etkisi tespit edilememiştir. Bu bağlamda Kur'an'ın mahiyetine dair tasavvurların onun anlaşılmasına etki ettiği şeklindeki söylemin, en azından ezelilik bağlamında yeniden gözden geçirilmesi gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler: Tefsir, Kur'an Tasavvuru, Ezeli Kur'an, Nass-Olgu.

Abstract:
The Qur'an, which was seen only as the word of God during the nuzūl period, has been the subject of debates as to whether it is eternal or not, with the issue of Khalq al-Qurʾān, since the beginning of the second century. The two extreme views between the Ahl-i Ḥadīth, which argues that he was not created, and the Muʿtazila tradition, which argues that he was created, were reconciled with the formula of kalām nafsî and kalām lafzî in the third century. As a result, the view that the Qur'an was created represents the Muʿtazila tradition, and the view that its meaning is eternal and the wording was created represents the Sunnī tradition. During these periods, no relationship was established between the discussions on the eternity of the Qur'an and its understanding. In modern times, it has been accepted that conceptions about the nature of the Qur'an affect the activities related to its understanding and interpretation. Some researchers have characterized the concept of the eternal Qur'an as a dogma and claimed that this concept leads to some understanding and interpretation problems. In this study, which aims to examine whether the conception of the eternal Qur'an has reflections in the dimension of understanding and interpretation, it has been concluded that in the context of the classical period commentators, the conception of the eternal Qur'an does not have direct reflections in the dimension of understanding and interpretation of the Qur'an. Because those who think that the Qur'an is both eternal and non-eternal in classical times accept the idea that the Qur'an has a holistic existence before its revelation. For this reason, it is difficult to find distinctive aspects in classical periods. However, in modern times, apart from the activities of understanding and interpretation, some reflections of conception can be seen in the way the history and sciences of the Qur'an are read. The most important factor in seeing the reflections in the modern period is that some researchers, who think that the Qur'an is not eternal, do not accept the idea that the Qur'an has a holistic existence before its revelation. As a result, although there are some reflections in the way of reading the history and sciences of the Qur'an in the modern period, the eternity of the Qur'an has not gone beyond being a theoretical issue that is discussed more on the theological axis. Especially in the interpretation of the verses of the classical period commentators, any effect of this conception could not be determined. In this context, the discourse that the conceptions about the nature of the Qur'an affect its understanding should be reconsidered, at least in the context of eternity.

Keywords: Tafsīr, Concept of the Qur'an, Eternal Qur'an, The Text-Fact