Aile hekimlerinin dördüncül koruma hakkındaki farkındalıkları ve tıp alanındaki defansif tutumlarının değerlendirilmesi: Konya örneği
Evaluation of family physicians' awareness about quaternary prevention and their defense attitudes in the field of medicine: Konya sample
Yazar: MUHAMMET TOSUN
Danışman: PROF. DR. NAZAN KARAOĞLU
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Meram Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Aşırı tedavi = Overtreatment ; Defansif tıp = Defensive medicine ; Dördüncül koruma = Quaternary prevention ; Farkındalık = Awareness ; Konya = Konya ; Koruma = Conservation ; Tedavi = Treatment

Özet:
Amaç: Dördüncül koruma, aşırı tıbbileştirme riski altındaki hastayı veya toplumu belirlemek, onları invazif tıbbi müdahalelerden korumak ve etik olarak kabul edilebilir bakım prosedürleri sağlamak için yapılan eylemleri kapsamaktadır. Bu çalışmanın amacı, Konya ilinde görev yapan aile hekimlerinin dördüncül koruma kavramı hakkındaki farkındalıklarını ve defansif tıp uygulama konusundaki tutumlarını belirleyip, eğitim ve uygulamalar açısından gelecek çalışmalara veri sağlayabilmektir.
Gereç ve yöntem: Tanımlayıcı ve kesitsel tipte bir çalışma olarak planlanan bu araştırmanın evrenini Konya'da eğitimleri devam eden aile hekimliği uzmanlık öğrencileri ve birinci basamakta çalışan aile hekimleri oluşturdu. Çalışmada sosyodemografik bilgi formu, dördüncül koruma hakkında literatürden esinlenerek araştırmacılar tarafından oluşturulan dördüncül koruma farkındalık formu ve Defansif Tıp Uygulamaları Tutum Ölçeğinden oluşan bir anket formu kullanıldı. ''Google Dökümanlar''da oluşturulan bu anket formu 1 Şubat-31 Mayıs 2021 tarihleri arasında sosyal medya gruplarında kısaca çalışmanın amacı bilgisi ile birlikte paylaşılarak katılımcılara ulaştırıldı. Çalışmada elde edilen bulgular SPSS (Statistical Package for Social Sciences for Windows) 26.0 programı kullanılarak analiz edildi. p<0,05 değeri istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi.
Bulgular: Çalışmaya katılan 312 hekimin yaş ortalaması 39,22±9,55 yıl, %53,8'i (n=168) kadın ve %80,8'i (n=252) aile sağlığı merkezinde çalışmaktaydı. Birinci basamakta çalışan aile hekimlerinin %24,2'si (n=50) uzman aile hekimi, %75,8'i (n=157) pratisyen aile hekimiydi. Katılımcıların %63,8'i (n=199) "dördüncül koruma" kavramını daha önce duyduğunu, %6,4'ü (n=20) ise kavram hakkında detaylı bilgiye sahip olduğunu ifade etti. Çalışmaya katılan hekimlere göre gereksiz tıbbi uygulamaların en sık nedenleri hasta baskısı ve istekleri, bilgi ve tecrübe eksikliği, hastalar tarafından tercih edilmeme korkusu ve defansif tıp uygulamaları idi. Erkeklerin "hastalık tacirliği farkındalığı" kadınlara göre yüksek (p=0,003) bulunurken kadınların "aşırı tedavi" ve "tıbbi tedavinin yönetimi" konularındaki farkındalıkları erkeklere göre yüksek bulundu (sırasıyla p=0,040, p=0,013). Otuz yaş altı hekimlerin "tesadüfi saptanan bulgular" konusundaki farkındalığı, 31-45 yaş arası ile 46 yaş ve üstü hekimlere göre yüksekti (sırasıyla p=0,032, p=0,014). Araştırma görevlilerinin "aşırı tanı" puanı aile hekimliği yapanların puanına yüksek bulundu (p<0,001). Uzman aile hekimlerinin "tıbbi tedavinin yönetimi" ortalama puanının pratisyen aile hekimlerinin puanına göre anlamlı yüksek olduğu görüldü (p<0,001). Kentsel bölgede çalışanların gereksiz tarama ortalama puanı kırsal bölgede çalışanların puanına göre yüksek bulundu (p<0,001). Dördüncül koruma hakkında detaylı bilgi sahibi olanların bütün konularda daha yüksek farkındalığa sahip olduğu görüldü. Erkeklerin (p=0,007), araştırma görevlisi olarak çalışanların (p=0,039) ve malpraktis davası açılanların (p=0,004) defansif tıp puanlarının daha yüksek olduğu bulundu. 
Sonuç: Bu çalışmada, hekimlerin uzmanlık eğitimi almış olması, kentsel bölgede çalışması ve konu hakkında detaylı bilgi sahibi olması gibi faktörlerin dördüncül koruma hakkındaki farkındalıklarını arttırdığı tespit edildi. Hastaların aşırı tıbbi uygulamaların zararlarından korumak ve kaynak israfını önlemek adına hekimlerin konu hakkındaki bilgi düzeylerinin arttırılması büyük önem taşımaktadır. Ayrıca çalışmaya katılan hekimlerin klinik uygulama sırasında defansif tıp uygulamalarına çok sık başvurduğu bulundu. Sağlık hizmetinin daha akıcı ve etik şekilde yürütülmesi adına hekimlerin defansif tutum sergilemesine yol açan hukuki ve idari uygulamaların düzeltilmesi önerilmektedir. 
Anahtar kelimeler: Aile hekimliği, dördüncül koruma, defansif tıp, aşırı tıbbileştirme, aşırı tedavi

Abstract:
Aim: Quaternary prevention includes actions taken to identify the patient or community at risk of overmedicalization, to protect them from invasive medical interventions, and to provide ethically acceptable care procedures. The aim of this study is to determine the awareness of family physicians working in the province of Konya about the concept of quaternary protection and their attitudes about defensive medicine practice, and to provide data for future studies in terms of education and practices.
Materials and Methods: The population of this study, which was planned as a descriptive and cross-sectional study, consisted of family medicine residents continuing their education in Konya and family physicians working in primary care. In the study, a questionnaire consisting of a sociodemographic information form, a quaternary prevention awareness form created by the researchers inspired by the literature on quaternary protection, and the Defensive Medicine Practices Attitude Scale were used. This survey form, created in "Google Documents", was shared with social media groups between February 1 and May 31, 2021, together with the purpose of the study, and delivered to the participants. The findings obtained in the study were analyzed using the SPSS (Statistical Package for Social Sciences for Windows) 26.0 program. p<0.05 value was considered statistically significant.
Results: The mean age of 312 physicians participating in the study was 39.22±9.55 years, 53.8% (n=168) were women, and 80.8% (n=252) were working in a family health center. Of the family physicians working in primary care, 24.2% (n=50) were specialist family physicians and 75.8% (n=157) were general practitioners. 63.8% (n=199) of the participants stated that they had heard of the concept of "quaternary prevention" before, while 6.4% (n=20) stated that they had detailed information about the concept. According to the physicians participating in the study, the most common reasons for unnecessary medical practices were patient pressure and requests, lack of knowledge and experience, fear of not being preferred by patients, and defensive medicine practices. While men's awareness of "disease mongering" was higher than women's (p=0.003), women's awareness of "overtreatment" and "management of medical treatment" was higher than men's (p=0.040, p=0.013, respectively). Physicians under the age of 30 had higher awareness of "incidental findings" than those aged 31-45 years and those aged 46 years and older (p=0.032, p=0.014, respectively). The "overdiagnosis" score of the research assistants was higher than the score of the family medicine practitioners (p<0.001). It was observed that the mean score of "medical treatment management" of specialist family physicians was significantly higher than that of general practitioners (p<0.001). The mean score of over screening of those working in the urban area was found to be higher than the score of those working in the rural area (p<0.001). It was observed that those who had detailed information about quaternary protection had higher awareness on all issues. It was found that the defensive medicine scores of men (p=0.007), those working as research assistants (p=0.039) and those with malpractice lawsuits (p=0.004) were higher.
Conclusions: In this study, it was determined that factors such as physicians' specialization training, working in an urban area and having detailed knowledge about the subject increased their awareness of quaternary protection. It is of great importance to increase the level of knowledge of physicians on the subject in order to protect patients from the harms of excessive medical practices and to prevent waste of resources. In addition, it was found that the physicians participating in the study frequently resorted to defensive medicine practices during clinical practice. It is recommended that the legal and administrative practices that cause physicians to display defensive attitudes should be corrected in order to carry out health services more fluently and ethically.