İstanbul Tıp Fakültesi Pediatrik Gastroenteroloji Polikliniğinde izlenen çölyak tanılı hastalarda klinik ve laboratuar sonuçlarının takibi /
Yazar: BAHAR AKPINAR
Danışman: PROF. DR. ÖZLEM DURMAZ
İstanbul Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Boy = Body height ; Diyet = Diet ; Glutenler = Glutens ; Çocuk gelişimi = Child development ; Çocuk hastalıkları = Child diseases ; Çocuklar = Children ; Çölyak hastalığı = Celiac disease ; İstanbul = Istanbul

Özet:
Amaç: Çalışmamızda çölyak tanılı pediatrik hastaların izleminde boy, tartı SDS'leri
ve antikor düzeylerinin, glütensiz diyet ile değişiminin yanı sıra demografik özelliklerinin ve
enteral beslenme desteği gibi glütensiz diyete ek olarak ihtiyaç duydukları tedavi
yaklaşımlarının incelenmesi amaçlanmıştır.
Yöntem: İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Gastroenteroloji Bilim Dalı
Polikliniğinde Ocak 2011- Haziran 2021 arasında, en az 1 sene takibe devam etmiş olan,73'ü
kız toplamda 116 çölyak tanılı hasta çalışmaya alındı. Başvuruda ve takipte bakılan 3.ay, 6.ay,
9.ay ve son muayene tartı SDS, boy SDS, serum antikor düzeyleri hasta dosyalarından geriye
dönük tarandı. Eşlik eden hastalıklar, başvuru şikayetleri, enteral beslenme desteği ihtiyacı ve
intestinal biyopsi bulguları incelendi.
Bulgular: Çalışma grubunun %63'ü kadındı. Çalışmaya alınma yaşı 2,5 ile 22,5 yıl
arasında olup ortalama 12, tanı yaşı ortalaması ise 7 yıl olarak bulundu. Kadın hastaların
%67,7'si, erkeklerin %47,4'ü diyete uyumluydu. Hastaların %25'i1-2 yıl arası (n=29),
%41,4'ü 2-5 yıl arası (n=48), %33,6'si 5 yıldan fazla (n=39) kontrollerine devam etmişti.
Takip süresi arttıkça diyet uyumu oranı artmıştı. Diyete tam uyumlu olanların oranı, takip
süresine göre 1-2 yıl arasında %40,9, 2-5 yıl arasında %60, 5. Yıldan sonra ise %72,2 olarak
saptandı. Son muayenede, 3. aya göre diyete uyumlu grubun sayısında artış, uyumsuz grupta
ise azalma gözlendi. Marsh sınıflaması ile tanı yaşı, cinsiyet, semptom ve başlangıç tartı-boy
SDS'si arasında istatistiksel ilişki saptanmadı. Mukozal hasar derecesi ile yüksek antikor
seviyesi arasında pozitif ilişki izlendi. Bütünde ilk ve son muayeneler arasında tartı SDS için
anlamsız, boy SDS için anlamlı fark (p=0,005) bulundu. 0, 3, 6, 9. ay ve son muayenelerin
hepsi karşılaştırıldığında her iki parametre için anlamlı fark bulundu. Diyete uyum dikkate
alındığında, GFD uyumlu ve kısmi uyumlu grupta tüm hasta grubuna göre istatistiksel anlamlı
fark gözlenmezken, uyumsuz grupta ortalama tartı SDS değerinde azalma, ortalama boy
SDS'de ise son muayenede yükselmenin duraklaması belirgindi. Karın ağrısı en sık
semptomdu. Tartı alamama %31,9, boy kısalığı %19, her iki semptom birlikteliği %15,5
oranında gözlendi. Enteral beslenme desteği alanların (n=11), %72,7'sinin (n=8) son vizitte
enteral beslenme desteğine ihtiyacı kalmamıştı. Başvuruda enteral beslenme almayan 105
kişinin ise %4,8'ine (n=5) ek beslenme ürünü başlanmıştı. Anamneze göre kısmi uyumluların
%53,2'sinde (n=25) antikorun negatifleştiği yani serolojik olarak uyumlu grupta olduğu
görüldü.

2

Sonuç: Çölyak hastalığı, intestinal ve sistemik semptomların yanı sıra, büyüme
gelişmede geriliğe sebep olabilen kronik bir hastalıktır. Poliklinik kontrollerine düzenli devam
etmenin diyete uyum konusunda olumlu etkisi görülmüştür. Öte yandan diyete uyumsuz
olmanın, tartı ve boy gelişimi üzerinde olumsuz etkisi gözlenmiştir. Glütensiz diyet, çoğu
çocukta enteral beslenme desteği ihtiyacını ortadan kaldırır. Kaçak yaptığını söyleyenlerin
antikor değerlerindeki düzelme, bireysel olarak kabul edilebilir glüten miktarı konusunda yeni
araştırmaların faydalı olabileceğini akla getirmektedir.

Anahtar kelimler: pediatri, çölyak hastalığı, glüten enteropatisi, büyüme, gelişme,
glütensiz diyet, tartı, boy

Abstract:
Objective: The aim of this study is to examine the changes in height, weight, SDS and
antibody levels in pediatric patients with celiac disease under a gluten-free diet, as well as the
demographic characteristics there of and the treatment approaches, they need in addition to
the gluten-free diet, such as enteral nutrition support.
Methods:A total of 116 celiac patients, (73 female), who were followed-up for at least
1 year in Istanbul University Medical Faculty, Pediatric Gastroenterology Department,
between January 2011 and June 2021, were included in the study. Weight SDS, height SDS,
serum antibody levels at the 3rd, 6th, 9th month's and the last clinical visit follow-up charts
were analyzed retrospectively from the patient files. Comorbid diseases, participants,
complaints, need for enteral nutritional support and intestinal biopsy findings were also
reviewed.
Findings: The patients in the study were aged between 2.5 and 22.5 years, with a
mean currentage of 12 and a mean age at diagnosis of 7 years. Sixtyeight percent of the
female patients and 47% of the male patients were compliant with glutenfree diet. Twentyfive
percent of the patients were adherent to their follow-up visits for 1-2 years (n=29), 41% for
2-5 years (n=48), 34% for more than 5 years (n=39). As the follow-up period increased, the
level of the dietary adherence was scaled-up as well. The rate of those who were fully
compliant with the diet was revealed as 41% for the patients followed-up for 1-2 years, 60%
for 2-5 years, and 72% after the 5th year follow-up. At the final examination, there was an
increase in the number of the diet-compliant group compared to the 3rd month, and a decrease
in the non-adherent group. No statistical correlation was found between Marsh classification
and age at diagnosis, gender, symptoms, and baseline weight-height SDS. A positive
associaton between the degree of mucosal damage and high antibody levelwas observed.
Overall, it was concluded that there had been no significant difference between the first and
final examinations for weight SDS whereas significant difference for height SDS was
observed (p=0.005). When the 0, 3, 6, 9th months and final examinations were compared, a
significant difference was found for both parameters. Considering adherence to the diet, no
statistically significant difference was observed in the GFD compliant and partially compliant
groups compared to the whole patient group, while a decrease in the mean weight of SDS
value in the non-adherent group and alag in the increase in the mean height SDS at the last
examination were characteristic. Abdominal pain was the most prevalent symptom. Inability

4

to gain weight was observed in 32%, short stature in 19%, and the coexistence of both
symptoms was observed in 16%. Seventytwo percent (n=8) of those who earlier had received
the enteral nutritional support (n=11), had not been in need of enteral nutritional support at the
last visit anymore. On the other hand, 4.8% (n=5) of the 105 children who did not receive
enteral nutrition at the initial visit had been receiving additional nutrition products at the final
visit. It was observed that the antibody tests had become negative in the 53.2% (n=25) of the
patients partially compliant according to the history, hence, they were in the serologically
adherent group.
Conclusion:Celiac disease is a chronic disease that can cause delays in growth and
development as well as intestinal and systemic symptoms. Systematical follow-up in
outpatients clinic has a positive effect on dietary adherence. On the other hand, it was
observed that being incompatible with the diet had a negative effect onthe height and weight
gain. A gluten-free diet eliminates the need for enteral nutrition support in most children.
Improvement in the antibody titers of those who claimed to be partially non-adherent to their
diet points at the need for further research on the individually acceptable amount of gluten in
celiac patients.
Keywords: pediatrics, celiac disease, gluten enteropathy, growth, development,
gluten-free diet, weight, height