Öğretmenlerin mesleki tükenmişlik düzeyleri
Burnout level of the teachers
Yazar: DİLEK ERDEMOĞLU ŞAHİN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. NECATİ CEMALOĞLU
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Yönetimi ve Denetimi Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi ve Denetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırma, ilköğretim ve ortaöğretim okullarında görev yapan öğretmenlerinmesleki tükenmişlik düzeylerinin yaş, cinsiyet, medeni durum, eğitim durumu, meslekikıdem, branş, okul türü, sınıflardaki ortalama öğrenci sayısı, okulun bulunduğu çevreninsosyo-ekonomik durumu, çalışma ortamından memnuniyet durumu, üstlerinden takdir görmedurumu, mesleki açıdan verim düzeyini değerlendirme, mesleği isteyerek yapma durumu vemesleki açıdan manevi doyumu değerlendirme değişkenlerine göre farklılaşıpfarklılaşmadığını belirlemek amacıyla yapılmış betimsel bir araştırmadır.Bu araştırmanın örneklemine, random tekniği ile Ankara Büyükşehir Belediyesisınırları içerisindeki Çankaya, Yenimahalle ve Keçiören ilçelerinde görevli 22.776 ilköğretimve 6.978 ortaöğretim öğretmeninin %2'si ?Küme Örnekleme? yöntemi ile seçilmiştir.Örneklem, 18 ilköğretim okulunda görev yapan 361 öğretmen ve 9 ortaöğretim okulundagörev yapan 154 öğretmen olmak üzere toplam 515 öğretmenden oluşmaktadır.Araştırmada, veriler, iki bölümden oluşan bir anket aracılığı ile toplanmıştır. Anketinilk bölümü ?Kişisel Bilgi Formu?, ikinci bölümü ise ?Maslach Tükenmişlik Envanteri?dir.Araştırma sonucunda elde edilen verilerin değerlendirilmesinde SPSS 13.0 programındanyararlanılmıştır. Araştırma için frekans (f), yüzde (%), aritmetik ortalama ( ), t testi ve tekyönlü varyans analizi (F) hesaplanmıştır.Araştırmada elde edilen sonuçlara göre, Duygusal Tükenme ve Duyarsızlaşmaöğretmenlerin büyük yaş grubunda yüksektir. Kişisel Başarı öğretmenlerin yaşlarındanetkilenmemektedir. Duyarsızlaşma ve Kişisel Başarı öğretmenlerin medeni durumlarındanetkilenmezken, Duygusal Tükenme dul öğretmen gruplarında yüksek düzeydedir. KişiselBaşarı öğretmenlerin eğitim durumlarından etkilenmezken, Eğitim Enstitüsü mezunlarınındaha fazla Duyarsızlaşma ve Duygusal Tükenme yaşadıkları belirlenmiştir. Kişisel Başarıöğretmenlerin mesleki kıdemlerinden etkilenmezken, 26 yıl ve üzeri kıdemi olanöğretmenlerin daha fazla Duygusal Tükenme ve Duyarsızlaşma yaşadıkları belirlenmiştir.Duygusal Tükenme öğretmenlerin branşlarından etkilenmezken, Duyarsızlaşma Din Kültürüve Ahlak Bilgisi branşında, Kişisel Başarı ise Türkçe branşında diğer branşlara göre yüksekbulunmuştur. Öğretmenlerin çalıştıkları okulun bulunduğu bölgenin sosyo-ekonomik durumuarttıkça öğretmenlerin Kişisel Başarı ve Duyarsızlaşma düzeyleri de artmaktadır. DuygusalTükenme düzeyi ile sosyo-ekonomik durum arasında anlamlı fark olmadığı saptanmıştır.Duygusal Tükenme ve Kişisel Başarı öğretmenlerin çalıştıkları okul türündenetkilenmezken, ilköğretimde çalışan öğretmenlerin daha fazla Duyarsızlaşma yaşadıklarıbelirlenmiştir. Kişisel Başarı öğretmenlerin çalıştıkları ortamdan memnun olmalarındanetkilenmezken, Duyarsızlaşma ve Duygusal Tükenme çalıştıkları ortamdan memnunolmayanlarda yüksek bulunmuştur. Kişisel Başarı, Duyarsızlaşma ve Duygusal Tükenmedüzeylerinin her üçü de öğretmenlerin ders verdikleri sınıflardaki ortalama öğrencisayısından, üstlerinden takdir görme durumlarından, mesleki verimlerinideğerlendirmelerinden, mesleklerini isteyerek yapma durumlarından, duydukları manevidoyumdan etkilenmektedir. Sınıflardaki ortalama öğrenci sayısı arttıkça, öğretmenlerüstlerinden takdir görmediklerinde, kendilerini verimli bulmadıklarında, öğretmenliğiistemeyerek yaptıklarında ve az manevi doyum yaşadıklarında daha fazla Kişisel Başarı,Duyarsızlaşma ve Duygusal Tükenme yaşadıkları saptanmıştır. Öğretmenlerin cinsiyetlerinintükenmişlik düzeylerinde bir farklılık oluşturmadığı belirlenmiştir.

Abstract:
This research has been made in order to determine the burnout level of the teachersworking at the primary schools and secondary educations and find out whether the burnoutlevel differed due to such factors as age, sex, marital status, the educational background,period of the duty, the type, school types, average number of students in the classroom, socio-economic situation of the school?s envinanment, they were happy of their work environment,they were appreciated by their superiors, level of professional protrofit, willingnes for the jobof teaching and moral satisfaction. This study is a descriptive one.Among the 22.776 primary school and 6.978 secondary school teachers working inÇankaya, Yenimahalle and Keçiören with in the boundaries of Ankara, 2 percent of teachersare randonly selected as the samples of the research by the method of ?Group Sampling?. Thesample contains the 361 teachers working in 18 primary schools and 154 teachers working in9 secondary schools which makes totally 515 teachers.In the research, the data were collected through the public survey. The puplic survey?sis first part is the personal information form, second part is Maslach Burnout Invertory.During the evaluation of the data obtained at the end of the research, SPSS 13.0 programwere used. The research for ferquency (f), percent (%), mean ( ), one-way variance analysis(F) and t-test were used.According to the results obtained in then research, Emotional Exhaustion andDepersonalization level were at high rates in the old age teacher group. PersonalAccomplishment was not affected by the ages of the teachers. While Depersonalization andPersonal Accomplishment were not affected by the marital status of the teachers, EmotionalExhaustion was at a high rate in the divorced teachers groups. While PersonalAccomplishment was not affected by the educational background of the teachers, teachers ofthose who were the institute of education developed more Depersonalization and EmotionalExhaustion. While Personal Accomplishment was not affected by the period of the duty of theteachers, it was seen than the teachers serving for 26 or over than 26 years developed moreEmotional Exhaustion and Depersonalization. While Enotional exhaustion was not affectedby the type of the teachers, Depersonalization was at a high rate in the Din Kültürü ve AhlakBilgisi teacher groups, Personal Accomplishment was at a high rate in the Turkish teachergroups. As the socio-economic situation of the school?s envinanment increased, teachersdeveloped more Personal Accomplishment and Depersonalization. It was determined thatthere was no Emotional Exhaustion and the socio-economic status.While Emotional Exhaustion and Personal Accomplishment were not affected by theschool types of the teachers, teachers working at the primary schools developed moreDepersonalization. While Personal Accomplishment was not affected by the they were happyof their work environment of the teachers, Depersonalization and Emotional Exhaustion wereat a high rate in the they were not happy of their work environment. Emotional Exhaustion,Personal Accomplishment and Depersonalization were affected by the average number ofstudents in the classroom, they were appreciated by their superiors, level of professionalprotrofit, willingnes for the job of teaching and moral satisfaction of the teachers. As theaverage number of students in the classroom increased, they were not appreciated by theirsuperiors, professional not protrofit, unwillingnes for the job of teaching and a little moralsatisfaction developed more Emotional Exhaustion, Personal Accomplishment andDepersonalization. It was understood that sex didn?t make any difference on teachers burnoutlevel.