Ortaokul öğretmenlerinin özerklik davranışları ile akademik iyimserlikleri arasındaki ilişki
The relationship between middle school teachers' autonomy behaviors and their academic optimism
Yazar: SEBİHA DOĞANAY DEMİRTAŞ
Danışman: PROF. CEVAT ELMA
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Araştırmanın amacı, ortaokul öğretmenlerinin özerklik davranışları ile akademik iyimserlikleri arasındaki ilişkiyi bazı demografik değişkenlere (cinsiyet, yaş, medeni durum, mesleki kıdem, okuldaki görev süresi, sınıf mevcudu) göre incelemektir.  Araştırmada ilişkisel tarama deseni kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini, 2022-2023 eğitim öğretim yılında Samsun ili Atakum, İlkadım, Canik, Tekkeköy ilçelerinde resmi ortaokullarda görev yapan 2543 branş öğretmeni oluşturmaktadır. Örneklem grubu belirtilen evren üzerinden basit seçkisiz örnekleme yöntemiyle 276 olarak seçilmiştir. Araştırma verilerini toplamak için "Kişisel Bilgiler Formu", Çolak ve Altınkurt (2017) tarafından geliştirilen "Öğretmen Özerkliği Ölçeği" ile Elma ve Ergen (2018) tarafından geliştirilen "Akademik İyimserlik Ölçeği"kullanılmıtır.Veriler SPSS programı ile analiz edilmiştir. Verilerin çözümlenmesinde aritmetik ortalama, standart sapma, t-testi, tek yönlü varyans analizi, Tukey testi, korelasyon analizi ve regresyon analizi kullanılmıştır. Araştırmanın sonuçlarına göre; ortaokul öğretmenlerinin öğretmen özerkliği davranışlarının yüksek düzeyde (sık sık) ve akademik iyimserlik algılarının da yüksek düzeyde (çoğu zaman) olduğu görülmüştür. Öğretmenlerin özerklik davranışları cinsiyet değişkenine göre öğretim programı özerkliği boyutunda kadın öğretmenler lehine özerklik davranışlarının daha yüksek olduğu görülmüştür. Öğretmenlerinin özerklik davranışlarının medeni durum değişkenine göre; sadece mesleki gelişim özerkliği için istatistiksel olarak farklılık gösterdiği ve evli öğretmenler lehine özerklik davranışlarının daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Öğretmenlerin özerklik davranışlarının öğretmenlerin görev yaptıkları okuldaki çalışma süresine göre tüm ölçek için 16 yıl ve üstü çalışan öğretmenler ve 11-15 yıl çalışan öğretmenler lehine, görev yapılan okuldaki sınıfların ortalama mevcuduna göre  mesleki iletişim özerkliği alt boyutu için ve tüm ölçek için 31-40 öğrenci mevcudu olan okullarda çalışan öğretmenler lehine istatistiksel olarak farklılaştığı sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca öğretmenlerin akademik iyimserlik algılarının sadece öz yeterlik alt boyutu için 0-5 yıl çalışan öğretmenler aleyhine istatistiksel olarak farklılık gösterdiği sonucuna ulaşılmıştır. Özerklik davranışları ile akademik iyimserlik algıları arasında pozitif yönde ve orta düzeyde bir ilişki olduğu ve öğretmenlerin özerklik davranışlarının akademik iyimserlik algılarındaki değişimin %12'sini açıkladığı görülmüştür.

Abstract:
The aim of the study is to examine the relationship between autonomy behaviours and academic optimism of secondary school teachers according to some demographic variables (gender, age, marital status, professional seniority, tenure at school, class size) . Relational survey design was used in the study. The population of the study consists of 2543 branch teachers working in official secondary schools in Atakum, İlkadım, Canik, Tekkeköy districts of Samsun province in 2022-2023 academic year. The sample group was selected as 276 by simple random sampling method. "Personal Information Form", "Teacher Autonomy Scale" developed by Çolak and Altınkurt (2017) and "Academic Optimism Scale" developed by Elma and Ergen (2018) were used to collect research data. Arithmetic mean, standard deviation, t-test, one-way analysis of variance, Tukey test, correlation analysis and regression analysis were used to analyse the data. According to the results of the study; it was seen that secondary school teachers' teacher autonomy behaviours were at high level (often) and their academic optimism perceptions were at high level (most of the time). According to the gender variable of teachers' autonomy behaviours, it was seen that autonomy behaviours were higher in favour of female teachers in the dimension of curriculum autonomy. It was determined that teachers' autonomy behaviours differed statistically according to marital status variable only for professional development autonomy and autonomy behaviours were higher in favour of married teachers. It was concluded that teachers' autonomy behaviours differed statistically in favour of teachers working 16 years and above and teachers working 11-15 years for the whole scale according to the working time of the teachers in the school where they work, and in favour of teachers working in schools with 31-40 student population for the professional communication autonomy sub-dimension and for the whole scale according to the average class size in the school where they work. In addition, it was concluded that teachers' perceptions of academic optimism differed statistically only for the self-efficacy sub-dimension against teachers working 0-5 years. It was found that there was a positive and moderate relationship between autonomy behaviours and academic optimism perceptions and that teachers' autonomy behaviours explained 12% of the change in academic optimism perceptions.