Konya Ovasında toprakların farklı derinliklerinde bulunan azot formları ve besin elementleri ile ekmeklik buğday bitkisinin verim ve kalite özellikleri arasındaki ilişkilerin belirlenmesi
Determination of relationships between yield and quality characteristics of bread wheat plant  and nitrogen forms and nutrients found in different depths of soil in  Konya Plain
Yazar: NAZLI CAN SAĞLIK
Danışman: PROF. DR. SAİT GEZGİN
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışma, Konya İlinde iklim ve toprak özellikleri bakımından farklılık gösteren yörelerde sulu ve kuru şartlarda yetiştirilen ekmeklik buğdayın verim ve kalite özellikleri ile beslenme durumu ve toprakta farklı formlarda bulunan azot (NH4-N, NO3-N, NH4+NO3-N, toplam N ve mineralize olabilir organik N) miktarları arasındaki ilişkileri belirlemek için yapılmıştır. Bu amaçları gerçekleştirmek için Konya ilinde ekmeklik buğday yetiştirilen yerlerden eşli olarak 115'er adet farklı derinlikten (0-20, 20-40 ve 40-60 cm) toprak, bayrak yaprağı ve tane örnekleri toplanmıştır. Toprak örneklerinde farklı formlarda bulunan azot (fenoldisülfonik asit metodu ile NO3-N, KCl ile ekstrakte edilebilir NO3-N, NH4-N, NH4+NO3-N, toplam N, ve mineralize olabilir organik N) miktarı ile bazı fiziksel ve kimyasal özellikler belirlenmiştir. Bayrak yaprak ve tane örneklerinde makro ( N, P, K, Ca, Mg, Na, S) ve mikro besin elementleri (Fe, Cu, Mn, Zn ve B), verim ve protein analizleri yapılmıştır. 
Çalışma sonucunda, ekmeklik buğdayın bayrak yapraklarının azot kapsamı ile toprakların organik madde, silt, Na, Fe miktarları arasında önemli pozitif ve kil miktarı arasında önemli negatif ilişkiler bulunmuştur. Tane protein içeriği ile toprakların organik madde, Ca, Cu miktarları arasında önemli pozitif ve kireç içeriği arasında ise önemli negatif ilişkiler bulunmuştur. Bayrak yaprakların N kapsamı ile toprakların 0-20,  20-40 ve 40-60 cm derinliğinde fenoldisülfonik asit metodu ile belirlenen NO3-N'u ve ayrıca 0-20 cm derinliğinde KCl ile ekstrakte edilebilir NH4-N'u arasında önemli pozitif ilişkiler bulunmuştur.  Tane verimi ile toprakların 0-20 cm derinliğinde KCl ile ekstrakte edilebilir NH4-N, 20-40 cm derinliğinde KCl ile ekstrakte edilebilir NO3-N ve NH4+NO3-N'u ile arasında önemli pozitif ilişkiler bulunmuştur. Tane protein içeriği ile toprakların 0-20 cm derinliğinde fenoldisülfonik asit metodu ile belirlenen NO3-N'u ile arasında önemli pozitif ilişkiler bulunmuştur. Bu ilişkiler, ekmeklik buğday bitkisinin azot beslenmesinde topraklardaki fenoldisülfonik asit metodu ile belirlenen NO3-N miktarının önemli olduğunun göstergesi olabilir.

Abstract:
This study was conducted to determine the relationships between nutrient status and amounts of nitrogen in different forms (NH4-N, NO3-N, NH4+NO3-N, total N and mineralized N) found in the soil and the characteristics of the quality and yield of the bread wheat grown under irrigated and dry conditions in the regions indicating differences in terms of soil properties and climate in the Konya province.  In order to realize these objectives, each 115 samples of grain, flag leaves and soil at different depths (0-20, 20-40 and 40-60 cm) were collected from areas grown bread wheat in the Konya province. Amounts of nitrogen found in the soil samples in different forms (NO3-N by phenoldisulfonic acid method, extractable NO3-N, NH4-N, NH4+NO3-N, total N, and mineralized organic N by KCl) and some soil physical and chemical properties were determined. Macro (N, P, K, Ca, Mg, Na and S) and micro nutrients (Fe, Cu, Mn, Zn and B) in the flag leaves and grain samples, yield and protein analyses were performed.  
In the results of the study, there was a positive relationship between nitrogen content in the flag leaves of bread wheat and organic matter, silt, Na and Fe amounts of the soils, and a significant negative relationship between clay amounts was found. Additionally, there was a significant positive relationship between grain protein content and organic matter, Ca and Cu amounts of the soils and significant negative relationships between lime amounts. There was a significant positive relationship between N content of flag leaves and NO3-N determined by phenoldisulfonic acid method in the 0-20, 20-40 and 40-60 cm soil depths and also extractable NH4-N determined by KCl in the 0-20 cm soil depths. Furthermore, a significant positive relationship between grain yield and extractable NO3-N and NH4+NO3-N determined by KCl in the 20-40 cm soil depths and extractable NH4-N determined by KCl in the 0-20 cm soil depth was detected.  Additionally, there was also significant positive relationship between grain protein content and NO3-N determined by phenoldisulfonic acid method in the 0-20 cm soil depths. These relationships indicate that the amount of NO3-N in soils determined by the phenoldisulfonic acid method may be an important indicator in the nitrogen nutrition of the bread wheat plant.