İbn Âiz'in (Ö. 233/847) siyer rivayetleri ve değerlendirilmesi
Ibn Aiz's (D. 233/847) siyar narrations and their evaluation
Yazar: MENSUR EVREGEN
Danışman: PROF. DR. İSMAİL HAKKI ATÇEKEN
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion ; Tarih = History

Özet:
Bu araştırma, İslâm Tarihi'nin ilk dönem siyer ve meğâzî müelliflerinden olan İbn Âiz'in (ö. 233/847) hayatını, hocalarını, öğrencilerini, mefkûd eserlerini, siyer ve meğâzî rivayetlerini ve bu rivayetlerin değerlendirilmesini konu edinmektedir. İbn Âiz'in günümüze ulaşmayan ancak isimleri ve bazı rivayetleri kaynaklarda nakledilen el-Meğâzî, el-Fütûh, es-Savâif ve Siyer isimli eserleri vardır. Günümüze ulaşmayan bu eserlerin isimlerine bakıldığında İbn Âiz'in ilk dönem İslâm tarihçileri arasında siyer ile ilgili her alana dair bir eser ortaya koyduğu görülmektedir. Eserlerin içerdiği muhtevaya dair net bilgiler aktarılması zor olsa da sonraki dönem müelliflerin İbn Âiz'in nakillerinden faydalandığı tespit edilmiştir. Eserleri günümüze ulaşmadığı için hayatı hakkında fazla bilgi bulunmayan İbn Âiz, ilk dönem siyer ve meğâzî alanındaki önemli isimlerden biridir. Bu araştırmada müellifin günümüze ulaşmayan eserleri içerisindeki siyer rivayetleri, kendisinden sonraki dönemlerde telif edilen eserler içerisinden tespit edildi. Ardından kendisiyle çağdaş olan siyer-meğâzi sahibi müelliflerin eserleri ile mukayesesi yapılarak değerlendirmeler ortaya konulmuştur. Araştırma giriş ve iki bölümden meydana gelmektedir. Giriş kısmında araştırmanın konusu, amacı ve kapsamıyla birlikte yöntem ve kaynaklarına dair bilgiler verilmiştir. Birinci bölümde, İbn Âiz'in hayatını, nesebini, eğitimini, ilmi şahsiyetini, yaşadığı dönemi, aldığı resmi görevleri ve hakkındaki görüşleri incelenmiştir. İkinci bölümde İbn Âiz'in eserlerini ve ondan gelen rivayetleri ilk dönem kaynaklardaki rivayetler ile mukayese edilerek değerlendirilmeye çalışılmıştır. Sonuç kısmında ise İbn Âiz'in hayatı ve eserleri ilgili tespitler yapılarak rivayetlerinin mukayeseli değerlendirmeleri ile varılan neticeler ortaya konuldu. Anahtar Kelimeler: Hz. Muhammed (s.a.v.), İbn Âiz, Meğâzî, Siyer, Rivayet.

Abstract:
This study deals with the life of Ibn Aiz (d. 233/847), one of the first period siyar and maghāzī writers of Islamic History, his teachers, students, his works, his narrations of siyar and maghāzī, and the evaluation of these narrations. Ibn Aiz's works that have not survived to the present day but whose names and some narrations are mentioned in the sources are al-Maghāzī, al-Futūh, al-Sawāif and Siyar. Looking at the names of these works that have not survived to the present day, it is seen that Ibn Aiz produced a work on every field related to siyar among the early Islamic historians. Although it is difficult to convey clear information about the content of the works, it has been determined that later authors benefited from Ibn Aiz's transmissions. Ibn Aiz, whose works have not survived, is one of the important names in the field of siyar and maghāzī in the first period. In this study, the siyar narrations in the works of the author, which have not survived to the present day, were identified from the works written in the following periods. Then, a comparison was made with the works of the contemporary authors of siyar and maghāzī and evaluations were made. The research consists of an introduction and two chapters. In the introduction, the subject, purpose and scope of the research, as well as information about the method and sources are given. In the first part, Ibn Aiz's life, lineage, education, scientific personality, the period he lived in, the official duties he held and his opinions about him are analysed. In the second part, Ibn Aiz's works and the narrations from him were tried to be evaluated by comparing them with the narrations in the first period sources. In the concluding part, determinations were made about Ibn Aiz's life and works and the conclusions reached by comparative evaluations of his narrations were put forward. Keywords: Hz. Muhammad, Ibn Âiz, Maghāzī, Siyar, Narration.