Tanzimat'tan II. Meşrutiyet'e süreli yayınlarda tercüme tenkidi yazılarının izahlı bibliyografyası
From Tanzimat to II. constitutional era annotated  bibliography of articles on translation criticism in periodicals
Yazar: FURKAN COŞKUN
Danışman: DOÇ. DR. ŞERİFE ÇAĞIN
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Bibliyografya = Bibliography ; Edebi eleştiri = Literary criticism ; Eleştiri = Criticism ; Servet-i Fünun edebiyatı = Servet-i Fünun literature ; Süreli yayınlar = Periodicals ; Tanzimat edebiyatı = Tanzimat Literature ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Türkçe çeviri = Turkish translation ; Yeni Türk edebiyatı = New Turkish literature ; Çeviri = Translation

Özet:
Tanzimat'la beraber hız kazanan Batılılaşma faaliyetleri, kısa sürede etkisini toplumsal dönüşümde önemli bir rolü bulunan edebiyatta da göstermiştir. Bu süreçte Batı edebiyatından tür, şekil ve içerik bakımından birçok yeniliği bünyesine alan Türk edebiyatı hızlı bir değişim sürecine girmiştir. Bu doğrultuda yenileşmenin ilk adımları yabancı edebiyatlardan yapılan tercümeler vasıtasıyla gerçekleşmiştir. Edebiyatın her türünde yapılan tercümeler, Türk edebiyatının modernleşmeye uygun olarak kendi hüviyetini kazanmasında belirleyici olmuştur.

Bu dönemde tercüme literatürünün gelişmesiyle birlikte Batı'dan yapılan ve yapılacak olan tercüme eserlerin niteliklerini mevzubahis eden yazılar kaleme alınmıştır. Tercüme kavramı etrafında muhtelif problemleri ihtiva eden bu yazılar aracığıyla, Türk edebiyatında tıpkı telif eserlerde olduğu gibi tercüme eserler üzerine de bir tenkit ortamının oluşması sağlanmıştır. Bu yazılarda başta eserin tercümesindeki nitelikler olmak üzere mütercimin kimliği, eser seçimi, tercüme yöntemi, kullandığı dil ve üslup özellikleri muhtelif açılardan eleştirilmiştir. Tanzimat sonrasında tercümeleriyle dikkat çeken pek çok yazarın doğrudan ya da dolaylı olarak yer aldığı tercüme tenkidi yazıları, 1859-1908 tarihleri arasında Osmanlı'da tercüme edebiyat geleneğinin değişim ve dönüşümde etkili olmuştur.
 
Bu çalışmada, 1859-1908 tarihleri arasında süreli yayınlarda çıkan ve edebiyat eserlerine odaklanan tercüme tenkidi yazılarının bütünlüklü bir bibliyografyası sunulmuştur. Ayrıca bibliyografyada yer alan yazıların içerikleri hakkında birtakım izahî bilgiler de verilmiştir. Bunun yanında Cumhuriyet öncesi Türk edebiyatında tercüme tenkidine ilişkin mevcut söylemlerle birlikte bu çalışmada tespit edilen tercüme tenkidi yazıları hakkında genel bir değerlendirilmede bulunulmuştur. Bu sayede Türk edebiyatının Tanzimat'la birlikte başlayan yenileşme sürecinde önemli bir işlevi bulunan çeviri eleştirisinin varlığı ve sayısı hakkında bibliyografik bir sonuç elde edilmiştir.

Abstract:
Westernization activities, which gained momentum with the Tanzimat, soon showed its effect in literature, which has an important role in social transformation. In this process, Turkish literature, which included many innovations from Western literature in terms of genre, form and content, entered a rapid change process. In this direction, the first steps of innovation were realized through translations from foreign literatures. Translations made in all types of literature have been determinative for Turkish literature to gain its own identity in accordance with modernization.

In this period, with the development of the translation literature, articles were written about the qualities of the translated works made or to be made from the West. Through these articles, which contain various problems around the concept of translation, an environment of criticism has been created on translated works, just as in copyrighted works in Turkish literature. In these articles, the identity of the translator, the choice of the work, the translation method, the language and stylistic features, especially the qualities in the translation of the work, have been criticized from various angles. Translation criticism articles, in which many writers who attracted attention with their translations after the Tanzimat, took part directly or indirectly, were influential in the change and transformation of the translation literature tradition in the Ottoman Empire between 1859-1908.

In this study, a complete bibliography of the translation criticism articles published in periodicals between 1859-1908 and focusing on literary works is presented. In addition, some explanatory information is given about the contents of the articles in the bibliography. In addition, a general evaluation has been made about the translation criticism articles identified in this study, together with the existing discourses on translation criticism in pre-Republican Turkish literature. In this way, a bibliographic result has been obtained about the existence and number of translation criticism, which has an important function in the renewal process of Turkish literature that started with the Tanzimat.