Avrupa ülkelerindeki gazometre yapılarının çelik yapıların gelişimi bağlamında irdelenmesi ve Dolmabahçe gazometresi için işlevlendirme önerisi
The study of gasometers in European countries in the context of development of steel structures and the re-functioning proposal for Dolmabahce gasometer
Yazar: ELİF TÜRKEL
Danışman: YRD. DOÇ. DR. HALET ALMILA BÜYÜKTAŞKIN
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Çevre Kontrolü ve Yapı Teknoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Endüstri Devrimi, birçok alanda, bir çok yeni buluşu ve yeni kullanımı hayata geçirirken önemli bir gelişme de inşaat ve mimaride, yapı malzemeleri alanında, yaşanmasına neden olmuştur. Demirin bölüm bölüm yapılarda kullanılması eski zamanlara dayansa bile, ana strüktürün taşıyıcı malzemesi olarak kullanılması endüstri devriminin takibinde olmuştur. Demirin ana yapının taşıyıcısı olarak kullanılmasının ilk örnekleri köprülerde görülürken, sırasıyla font, dövme ve dökme formasyonlarında kullanılmıştır. 
İngiltere'nin öncü olduğu demirin yapı malzemesi olarak kullanımı, devam eden yıllarda Avrupa'nın çeşitli şehirlerinde faklı tip yapılarda kendisini göstermiş oldu. Osmanlı Devleti'nin son dönmelerine denk gelen Osmanlı sanayileşme hareketlerinde, özellikle endüstrileşme ile kullanıma girmiş olan yapılarda, örneğin fabrikalar, gazhaneler, tersaneler gibi sanayi yapılarında demir çelik kullanımına ağırlık verilmiştir. Avrupa ülkeleri, Osmanlı Devleti ve Osmanlı Devleti'nin devamı olarak Türkiye Cumhuriyeti Devleti arasında yapısal çelik kullanımları ilişkisi kıyaslanarak, bu farkı oluşturan etkenlerin kavranabilmesi hedeflenmiştir.
Endüstrileşme hareketlerinin giderek gelişip yayıldığı bu dönemde endüstriyel bir tesis olan, hava gazı ile sokakların, caddelerin ve mülklerin aydınlatılması sağlanan gazhane tesislerinin dinamik bir çelik yapısı yani gazometreler ortaya çıkmıştır. Demir, çeliğin yapı malzemesi olarak kullanımında öncü ülke İngiltere, gazometre yapılarının imalatlarında ve kurgulanma prensiplerinin oluşumunda da benzer bir durum sergilemiştir. Aynı şekilde Avrupa ülkeleri İngiltere'nin peşi sıra şehirlerini aydınlatmak için gazhane tesisleri inşa ettirmiştirler. Fakat teknolojinin gelişiminin etkisinin en çok hissedildiği alan olan endüstri tesislerinin bu etkilere ayak uyduramaması sonucunda birçoğunun kullanımlarına son verilmiştir. 20. yüzyılın ortalarına gelindiğinde Avrupa ve Türkiye'de kullanılmayan alanlar ortaya çıkaran sayıca azımsanmayacak tesisler bulunmaktaydı. Endüstri tesislerine yönelik koruma standartlarının oluşması ve bu yapıların da arkeolojik miras niteliğine alınması ile kayıtları sağlanmış oldu ve yeniden kullanımları söz konusu olmuştur. Avrupa'da birçok gazometre yapısı için yeniden kullanım önerileri hazırlanmış ve uygulama bulması sağlanmıştır.
Bu çalışmada Türkiye'de gazometre yapıları içerisinde ayakta kalan iki yapıdan biri olan Dolmabahçe Gazometresi için fonksiyon kazandırma adımları bahsedilen konular bağlamında ve bulunduğu çevre koşulları da irdelenerek işlevlendirme önerileri getirilmesi hedeflenmiştir.

Abstract:
Crucial developments had concurrently taken place in the fields of architecture, construction and building materials whilst the Industrial Revolution has brought out many new inventions and practices in numerous other fields. Even though iron had been partially used in buildings since very old times, it was by the Industrial Revolution when iron was acknowledged as a supporting element for the main structure. The first uses of iron as supporting element could be seen in bridges, respectively as cast or pig iron, wrought iron and steel.
Britain was the predecessor in using iron as a building material however in the following years iron continued to show itself in a number of other buildings in various European cities. Usage of iron and steel has increased in the Ottoman industrialization movement which took place in the last era of the Ottoman Empire, especially with the industrial structures such as factories, gasworks, shipyards. It is aimed to compare the structural steel usage between European countries, the Ottoman Empire and subsequently Republic of Turkey in order to comprehend the factors that make up the difference.
 In this period where industrialization movements were rapidly expanding, gasometers which are dynamic steel structures of industrial facilities illuminating the streets, avenues and the properties with gasworks have emerged. Being the leading country in the usage of iron as a building material, Britain has also exhibited a similar situation in the construction of gasometers and in the formation of construction principles. Similarly, European countries have also constructed gasworks facilities to illuminate their cities, following Britain. However, the industrial facilities which were affected by the development of technologies most, had been closed due to their incompatible systems. In the mid-20th century, there was a serious number of facilities turning up to be abandoned places, across both Europe and Turkey. The registration and re-usage of gasometers could have been enabled by forming the preservation standards for industrial facilities and the acknowledging these structures as archaeological heritage. 
In Europe, many re-use proposals have been prepared and enforced for many gasometer structures. In this study, it is aimed to bring forward the re-function proposals for Dolmabahçe Gasometer which is one of the two remaining gasometer structures in Turkey, in terms of all the mentioned topics and the examined environmental conditions.