Ortaokullarda öğretim zamanının etkililiğinin yönetici ve öğretmen görüşlerine değerlendirilmesi
The evaluation of instructional time effectiveness in lower secondary schools according to the views of school principals and teachers
Yazar: MİRGUL ENTERİEVA
Danışman: PROF. DR. FERUDUN SEZGİN
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Akademik öğrenme süresi = Academic learning time ; Etkili öğrenme = Effective learning ; Etkililik = Effectiveness ; Okul yöneticileri = School administrators ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Ortaokullar = Secondary schools ; Ölçekler = Scales ; Öğretim zamanı = Instructional time ; Öğretmen görüşleri = Teacher opinions

Özet:
Ortaokullarda öğretim zamanının etkililiğinin yönetici ve öğretmen görüşlerine göre
değerlendirilmesini amaçlayan bu araştırmada karma araştırma desenlerinden eş zamanlı
üçgenleme deseni kullanılmıştır. Araştırmanın nicel boyutunda ilişkisel tarama, nitel
boyutunda ise olgubilim deseni benimsenmiştir. Araştırmanın nicel boyutu için evreni
Ankara'nın Altındağ, Çankaya, Etimesgut, Gölbaşı, Keçiören, Mamak, Pursaklar, Sincan
ve Yenimahalle ilçelerinde bulunan resmî ortaokullarda görev yapan öğretmenler
oluşturmuştur. Örneklemin belirlenmesinde tabakalı örnekleme yöntemi kullanılmış ve
araştırmanın örneklemini 400 öğretmen oluşturmuştur. Araştırmanın nicel verileri
araştırmacılar tarafından geliştirilen "Öğretim Zamanı Tuzakları Ölçeği" ve "Öğretim
Zamanının Etkililiği Ölçeği" ile toplanmıştır. Araştırmanın nitel boyutunda 20 okul
müdürü ve 20 öğretmenden oluşan katılımcıları belirlemek amacıyla amaçlı örneklem
yöntemi altında ölçüt örnekleme ile maksimum çeşitlilik örneklemesi teknikleri
kullanılmıştır. Araştırmanın nitel verileri araştırmacılar tarafından geliştirilen açık uçlu ve
sondalarla desteklenmiş yarı yapılandırılmış görüşme formları ile toplanmıştır. Nicel
verilerin çözümlenmesinde basit korelasyon analizi, bağımsız gruplar için t-testi ve tek
yönlü varyans analizi kullanılmıştır. Nitel verilerin çözümlenmesinde ise betimsel analiz
kullanılmıştır. Nicel araştırma sonuçları, öğretim zamanının etkililiğine ilişkin öğretmen
görüşlerinin kişisel ve örgütsel zaman tuzakları boyutlarında cinsiyet değişkenine göre
anlamlı bir şekilde değişmediğini göstermiştir. Bununla birlikte, yönetsel ve kavramsal
düzenleme boyutlarında anlamlı bir şekilde değiştiği, kadınların yönetsel ve kavramsal
düzenleme becerilerine ilişkin ortalama puanlarının erkek öğretmenlere göre daha yüksek
olduğu belirlenmiştir. Ayrıca, öğretim zamanının etkililiğine ilişkin öğretmen görüşlerinin kişisel ve örgütsel zaman tuzakları ile kavramsal düzenleme boyutlarında eğitim
değişkenine göre anlamlı bir şekilde değiştiği, yönetsel düzenleme boyutunda ise anlamlı
olarak değişmediği belirlenmiştir. Öğretmen görüşlerinin yaş değişkenine göre kişisel ve
örgütsel zaman tuzakları ile kavramsal düzenleme boyutlarında bir farklılık göstermediği
belirlenmiştir. Bununla birlikte, yönetsel düzenleme boyutunda yaşa göre farklılaştığı
belirlenmiştir. Öğretim zamanının etkililiğine ilişkin öğretmen görüşlerinin kıdem
değişkenine göre kişisel ve örgütsel zaman tuzakları boyutlarında farklılık göstermediği,
yönetsel ve kavramsal düzenleme boyutlarında ise kıdem değişkenine göre farklılaştığı
sonucuna ulaşılmıştır. Öğretim zamanının etkililiğine ilişkin öğretmen görüşlerinin hizmet
süresi değişkenine göre tüm boyutlarda farklılaştığı belirlenmiştir. Nitel araştırma
sonuçları, katılımcıların öğrencilerin genel olarak hazır bulunuşluk düzeylerinin düşük
olduğu, buna bağlı olarak öğrencilerde disiplin sorunlarının yaşandığı görüşünde
olduklarını göstermiştir. Ayrıca katılımcıların, okullar arasında bölgesel farkların olduğu,
dezavantajlı bölgelerdeki okullarda öğrenim görmekte olan öğrencilerin hazır bulunuşluk
düzeyleri ve akademik başarılarının daha düşük olduğu görüşünde oldukları belirlenmiştir.
Ayrıca katılımcılar tarafından ebeveynlerin eğitim ve sosyo-ekonomik düzeylerinin genel
olarak düşük olduğu belirlenmiştir. Okul yöneticileri öğretim zamanının genel olarak
müfredatta belirlenen görevlerin yerine getirilerek etkili yönetildiğini belirtmişlerdir.
Bununla birlikte, öğretim zamanı ve okul zamanının etkili yönetilmesinde eğitim sistemi,
merkezi yönetim sistemi, eğitim programı içeriği, ikili öğretim sistemi, öğretmenlerden
kaynaklanan sorunların yaşandığını belirtenler olmuştur. Okul yöneticileri, yoğun iş yükü,
aşırı bürokrasi, rutin resmi prosedürler, plansız görev ve toplantılar gibi örgütsel zaman
tuzakları nedeniyle istedikleri ya da düşündükleri şekilde öğretim zamanını
yönetemediklerini, bu koşullarda kendilerini bireysel ve mesleki yönden
geliştiremediklerini belirtmişlerdir. Ayrıca katılımcılar arasında, öğretim zamanının etkili
yönetiminde, öğretmenlerde mesleğini benimseme, sınıf yönetimi, derse hazır girme,
öğrencilere bireysel yaklaşma gibi yönetsel ve kavramsal düzenleme becerilerinin yetersiz
olduğunu belirtenler olmuştur. Katılımcılar, sınıfta öğretim sürecine ve öğrenme
etkinliklerine ayrılan 7 saatlik ders süresinin fazla, 40 dakikalık öğretim süresinin ise
yeterli olduğunu belirtmişlerdir. Bununla birlikte, 40 dakikalık ders süresinin temel
bilgileri vermede yeterli, ancak derinlemesine bilgi vermede yetersiz olduğunu
belirtenlerin yanında, 40 dakikalık öğretim süresinin fazla olduğunu belirtenler de
olmuştur. Okul yöneticileri, öğretim zamanının denetiminin müfettişlerin denetim ve
yönlendirmesiyle, okul yöneticisinin derslere katılarak sağlanabileceğini belirtmişlerdir.
Öğretmenler ise, denetimin öğretmenlerin vicdanına bağlı geliştiğini, bu nedenle
öğretmenlerin öz denetimiyle sağlanabileceğini belirtmişlerdir. Okul yöneticileri, öğretim
zamanının etkili kullanımına ilişkin öğretmenlerin öğretim zamanının etkili yönetilmesiyle
ilgili bilinçlendirilmeleri konusunda hizmet öncesi ve hizmet içi eğitim almaları, velilerin
bilinçlendirilmesi, eğitim politikası düzenlenirken olası sorunları önlemek amacıyla
eğitim-öğretimin asıl uygulayıcılarına sorularak düzenlenmesi gerektiğini önermişlerdir.
Öğretmenler ise, ders saatlerinin azaltılması, öğretmenlerin ve velilerin bilinçlendirilmesi,
öğrencilerin hazır bulunuşluk düzeylerinin artırılması yönünde önerilerde bulunmuşlardır.

Abstract:
The aim of this study was to evaluate the instructional time effectiveness in lower
secondary schools according to the school principals' and teachers' views. For this
purpose, simultaneous triangulation pattern of mixed research designs was adopted.
The correlational survey model was used in the quantitative dimension of the research and
a phenomenology design was used in the qualitative dimension of the research. The
quantitative sample of the research was composed from teachers working in the public
lower secondary schools in Altındağ, Çankaya, Etimesgut, Gölbaşı, Keçiören, Mamak,
Pursaklar, Sincan and Yenimahalle districts of Ankara. Stratified sampling method was
used to determine the quantitative sample of this study consisting of 400 teachers. Criteria
sampling and maximum diversity sampling were used to identify the qualitative sample
consisting of 20 school principals and 20 teachers. The quantitative data of the research
were collected through the "Instructional Time Traps Scale" and "Effectiveness of
Instructional Time Scale" developed by researchers. Qualitative data of the research were
collected by open-ended, semi-structured interview forms supported by probes developed
by researchers. In the analysis of quantitative data, simple bivariate correlation, t-test and
one-way analysis of variance were used for independent groups. In the analysis of
qualitative data, descriptive analysis was used. The results of the quantitative research
indicate that teachers' views about the effectiveness of instructional time didn't change
significantly in terms of personal and organizational time traps according to gender variable. On the other hand, it was determined that teachers' opinions about the
effectiveness of instructional time changed significantly in the dimensions of managerial
organization and conceptual organization, and the mean scores of managerial and
conceptual organization skills of female teachers were higher than male teachers. It was
determined that the opinions of the teachers changed significantly in terms of personal and
organizational time traps according to the education variable. However, it has been
concluded that it didn't change significantly in the managerial organization dimension, but
it changed significantly in the conceptual organization dimension. In the study, it was
determined that teachers' opinions about the effectiveness of instructional time didn't show
a difference in terms of personal and organizational time traps and conceptual organization
dimensions according to age variable. However, it has been determined that the managerial
organization dimension varies according to the age dimension. It was determined that the
opinions of the teachers about the effectiveness of instructional time didn't differ in terms
of personal and organizational time traps according to seniority variable, but it differed in
terms of seniority variable in managerial and conceptual organization dimension. It was
concluded that teachers' opinions about the effectiveness of instructional time differed in
all dimensions according to the duration of service variable. Depending on the results of
the qualitative research, the participants stated that the students' level of readiness was
generally low and that the students experienced disciplinary problems. In addition, the
participants stated that there are regional differences between schools and that the students
who are studying in schools in the disadvantaged regions have lower level of readiness and
academic achievement. They also stated that the educational and socio-economic levels of
the parents were generally low. School principals stated that instructional time is generally
managed effectively by fulfilling the tasks defined in the curriculum. However, among the
participants, there were those who stated that there were problems arising from the
education system, management system, curriculum content, dual education system and
teachers in the effective management of school time and instructional time. School
principals stated that they couldn't manage their managerial and instructional time as they
wanted because of organizational work traps such as heavy workload, excessive
bureaucracy, routine official procedures, unplanned tasks and meetings and that they
couldn't improve themselves individually and professionally in this conditions. In addition,
the participants stated that managerial and conceptual regulation skills of theachers such as
adopting the profession, classroom management, attending to the class and approaching the
students individually were inadequate in effective management of instructional time. The
participants stated that the 7 hours of instructional time is excessive and the 40 minutes of
class time are sufficient for instruction and learning activities in the classroom. However,
there were those who stated that the 40 minutes of class time was sufficient to provide
basic information but insufficient in depth information. There were also participants who
stated that the 40 minutes of class time is more than necessary. The school principals stated
that the supervision of the instructional time can be ensured by the supervision of the
inspectors by attending the lessons. The teachers stated that the supervision developed
according to the conscience of the teachers and could be provided by the teachers self-
regulation. The school principals suggested that teachers should receive pre-service and in-
service training on the effective use of instructional time in order to raise the awareness of
teachers regarding effective management of the instructional time and to raise awareness of
parents and that education should be organized by asking the actual practitioners to prevent
possible problems while arranging education policy. The teachers suggested to reduce the
class hours, the awareness of teachers and parents and increase the readiness of the
students.