Görme engelli üniversite öğrencilerinin İngilizce materyalleri kullanırken karşılaştıkları sorunlar
The problems faced by university students with impairment using English materials
Yazar: İREM DAMLA ŞİMŞEK
Danışman: PROF. DR. AYŞE RESA AYDIN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Engellilik Araştırmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Az görme = Low vision ; Erişilebilirlik = Accessibility ; Evrensel tasarım = Universal design ; Görme engelliler = Visually impaired ; Materyal kullanımı = Material usage ; Yabancı dil eğitimi = Foreign language education ; Yabancı dil öğretimi = Foreign language teaching ; Öğretim araçları = Teaching aids ; Üniversite öğrencileri = University students ; İngilizce = English

Özet:
Engelli bireylerin Ahlaki Model ile başlayıp Tıbbi Model, Sosyal Model ve İnsan Hakları Modeli ile devam eden hak arama ve kimlik inşası deneyimleri onlarca yıl boyunca çeşitli alanlarda devam eden çalışmalara sebep olmuştur. Araştırmamızın çıkış noktasını oluşturan İnsan Hakları Modeli, engelli bireylerin engelli olmayan bireylerle yaşamın tüm alanlarında aynı haklara ve aynı imkânlara sahip olmaları gerektiğini belirtir. Eğitim hayatını da kapsayan bu bütüncül yaklaşım engelli bireylerin de diğer bireyler gibi sıkıntısız ve problemsiz bir eğitim hayatı ve öğrenim tecrübesi yaşamaları için gereken bütün adımların yasa yapıcı ve uygulayıcıları tarafından atılması gerekliliğini açıklar. Bu çalışma, İnsan Hakları Modeli'nden yola çıkarak ve eğitim hakkının temel haklardan biri olduğunu düşünerek, görme engelli bireylerin hazırlık sınıflarında yabancı dil öğrenirken yaşadıkları problemleri ve özellikle materyal kullanımında yaşadıkları tecrübeleri temel almaktadır. 
Bu çalışma, Türkiye'de hazırlık eğitimi görmüş ve belirli bir süre yoğun bir şekilde İngilizce öğrenmiş, söz konusu dersle ilgili materyallerin kullanımını tecrübe etmiş görme engelli bireylerin tecrübelerinden yola çıkarak, yabancı dil öğretim materyallerindeki eksiklikleri belirlemeyi ve bu eksikliklere çözüm önerileri sunarak gelecekte hazırlanacak materyallere yol göstermeyi hedefleyen bir ihtiyaç analizi çalışması olarak tasarlanmıştır. Araştırmacı öncellikle yaptığı literatür taramasında alanda var olan eksikliği görmüş ve bu eksikliğin giderilmesini sağlamak için gerekli olan ihtiyaçları belirlemek amacıyla görüşme sorularını hazırlamıştır. Yapılan ilk hazırlığın ardından görüşme soruları yabancı dil öğretiminde tecrübe edinmiş beş farklı uzmana danışılarak güncellenmiştir. İlk 4 katılımcıdan oluşan pilot görüşme grubu ile görüşmelere başlanmış ve elde edilen tecrübeler ile gerekli değişiklikler yapılarak hem görüşme sorularına hem de görüşme kanallarına dair son güncellemeler yapılmıştır. Sonuç olarak lise veya üniversite seviyesinde İngilizce hazırlık eğitimi almış 17 katılımcı ile yapılan görüşmelerin ardından elde edilen veriler hem betimsel analiz yöntemi hem de Maxqda2020 programı kullanılarak analiz edilmiştir. Yapılan analiz sonuçları bulgular kısmında görme engelli bireylerin de dijital okuyucular kullanarak erişebilmeleri için betimlenmiş şekilde yer almaktadır. Elde edilen bulgulardan yola çıkarak hazırlanan öneriler ise çalışmanın son kısmında bulunmaktadır.

Çalışma sonucunda görme engelli bireylerin yabancı dil öğrenirken genel olarak erişilebilirlik sorunları yaşadığı fakat bu sorunların söz konusu materyalleri hazırlayan ya da uygulayan bireylerin kişisel özellikleri dikkate almamaları ve evrensel tasarım bilinciyle düşünmemelerinden kaynaklandığı görülmüştür. Evrensel tasarım anlayışının dil öğrenen ve öğreten bireylerde, kitap yazarlarında, basımevlerinde, yasa yapıcılarda bir anlayış olarak gelişmesi ve yaygınlaşması ile bahsi geçen problemlerin büyük bir kısmının ortadan kalkabileceği; engelli bireylerin ve bu araştırma özelinde görme engellilerin gelecekte yabancı dil öğrenirken aynı sorunları yaşamayabilecekleri sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
The experiences of the rights to legal remedies and identity building, which began with the Moral Model and continued with Medical Model, Social Model and Human Rights Model, have led to many studies in various fields for decades. The Human Rights model, which is the starting point of our research, states that persons with disabilities should have the same rights and the same opportunities in all areas of life as people without disabilities. This holistic approach, which includes education, explains the need for all the steps necessary for persons with disabilities to have an education and learning experience without problems like everybody else, to be taken by lawmakers and practitioners. Based on the Human Rights Model and considering that the right to education is one of the basic rights, this study aims to exhibit the learning experiences of persons with visual impairment in preparatory classes, especially in the use of materials. and to ensure these problems to be solved within the framework of universal design. Materials that will be designed in the future will be accessible to persons with disabilities. 
This study is designed as a needs analysis. The study aims to record the experiences of persons with visual impairment who had studied a preparatory year in Turkey and studied English in an intensive period. Also, it tries to define needs and create solutions for the problems regarding materials that are used in those preparatory classes in order to guide materials to be prepared in the future. The researcher first realized the need in the field in her literature review and prepared interview questions to determine the needs accurately. After the initial preparation, the interview questions were updated in consultation with five different experts who had experience in foreign language teaching. Interviews started with the pilot interview group consisting of the first 4 participants and the necessary changes were made with the experience obtained. Interview questions and interview channels were adjusted. As a result, the data obtained after interviews with 17 participants who had studied English at high schools or university level were analysed using both the descriptive analysis method and the Maxqda2020 program. The results of the analysis are described in the results section so that persons with visual impairment can access them using screen readers. The recommendations prepared based on the findings are in the final part of the study. The result of the study suggests that persons with visual impairment experience accessibility problems in general when learning a foreign language, but these problems are caused by the fact that people who prepare or apply these materials do not consider personal characteristics and do not think in universal design consciousness. Specific to this research, as long as individuals who learn and teach languages, authors, printing houses, legislators develop an understanding of Universal Design and this understanding becomes widespread, most of the problems mentioned can disappear and persons with visual impairment may not experience the same problems when learning foreign languages in the future.