Kelâbâzî (ö.380/990) ve tasavvuf anlayışı
Kelâbâzî (d. 380/990) and his understanding of tasawwuf
Yazar: VAHİT GÖKTAŞ
Danışman: PROF. DR. ETHEM CEBECİOĞLU
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tasavvuf Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy ; Tarih = History

Özet:
Kelâbâzî Tasavvufun klasik döneminin en önemli isimlerinden biridiraynı zamanda tasavvuf sisteminin kurucularındandır. Kelâbâzî, İslamdüşüncesinin farklı kanallar biçiminde gelişmeye başladığı ayrışım dönemindehicrî IV. yüzyılda ilmî hareketliliğin fazla olduğu Buhara bölgesinde yaşamışönemli bir mütefekkir, kelamcı, muhaddis ve mutasavvıftır. Kelâbâzî, zühdhareketi olmaktan çıkıp, sistemleşme yoluna giren tasavvufun bu merhaledekiönemli şahsiyetlerindendir. O, Tasavvufun kavramlarının da ilkoluştururcularındandır.Kelâbâzî H.II. asırda başlayıp IV. asırda da devam eden TasavvufuSünni esaslara dayandırma çabası içerisinde olmuştur. Kelâbâzî eserlerindetasavvufun İslâm'dan beslendiğini ve nasslara dayandığını ortaya koymayaçalışmıştır.Kelâbâzî'nin iki eseri günümüze kadar ulaşabilmiştir. Bunlar Ta'arrufuve Bahru'l-fevâiddir. Kelâbâzî, Ta'arrufta sûfilerin akaidle ilgili görüşlerinin vetasavvuf terimlerini açıklamıştır. Terimleri olabildiğince dini esaslar ışığıaltında incelemiş, bunun dışındaki anlamlara pek yer vermemiştir. Diğer eseriolan Bahru'l-fevâidde ise 203 tane hadisi, tasavvufî ahlâkî yönden şerh etmiştir.Kelâbâzî diğer ilk dönem mutasavvıfları gibi sosyal hayattaki karışıklığaçözüm olarak insanın yeniden inşasını görmüş. Bunun için de kendinigerçekleştirmiş, olgun insanların yetişmesine önemine vurgu yapmıştır.Tasavvuf terimleri insanın olgunlaşma sürecindeki önemli taşlarmesabesindedir. IV/X. asırdan itibaren başlayan tasavvuf dönemindeKelâbâzî'yle birlikte tasavvufun eğitim, bilgi ve marifet yönüyle ilgili ilktasavvuf kavramlarının kullanımı yaygınlaşmaya başlamış, haller vemakamlardan bahsedilmiştir

Abstract:
Kelâbâzî is one of the prominent names of the classical era of Tasawwuf,and is also among the founders of the system of Tasawwuf. Kelâbâzî is athinker, Islamic philosopher, scholar of hadeeth, and a Sufi lived in Bukhararegion, which hosted a vast of scientific activities in IV. century after hijrah,which is a period of decomposition in which the Islamic thought started todevelop through various channels. Kelâbâzî is one of the important persons ofthis age of tasawwuf, which ceased to further be a movement of ascetism, takingthe path of systemization. He is also among the first founders of the concepts ofTasawwuf.Kelâbâzî was part of the efforts towards finding references forTasawwuf in Sunnite principles, which was a process that commenced in H.II.century and continued through IV. century. Kelâbâzî, in his works, tried toestablish that Tasawwuf is fed by Islam and based on Islamic nusûs.Two works of Kelâbâzî could survive up to date. These areTa?arruf and Bahru?l-fevâiddir. Kelâbâzî explained the opinions of Sufis aboutIslamic creed (`aqaid) and the terminology of Tasawwuf. He studied theterminology under the light of religious principles to the most possible extent,and did not mention any other meanings. In his other work, Bahru?l-fevâidde,he commentated on 203 hadeeth in terms of Sufi ethics.Kelâbâzî considered the reconstruction of human beings as a solutionfor the conflict in social life, as other Sufis of first era did. Thus he emphasizedthe importance of raising self-realized, spiritually mature people. Sufiterminology constitutes the milestones in the process of human perfection. Inthe period of tasawwuf that started from IV/X. centuries, the initial concepts oftasawwuf were started to be used together with Kelâbâzî in terms of training,knowledge and ma?rifa, and stations (hal) and makamlar