Türkiye'nin orta Asya politikalarında Rusya faktörü
The Russian factor in Turkey's Central Asian politics
Yazar: ANKHBAYAR BILEGDORJ
Danışman: DOÇ. DR. BİLAL KARABULUT
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Orta Asya politikası = Central Asia policy ; Realpolitik = Realpolitik ; Rusya = Russia ; Türk dış politikası = Turkish foreign policy ; Türk-Orta Asya ilişkileri = Turkish-Central Asian relations ; Türk-Rus ilişkileri = Turkish-Russian relations ; Uluslararası politika = International policy

Özet:
Batıcılık ve statükoculuk olmak üzere iki temel parametre üzerinden tesis edilen Türk dış politikası için merkezi önem atfedilmese de Türkiye için her zaman önemli bir bölge olan Orta Asya ile ilişkiler sadece söz konusu bölge devletleri üzerinden şekillenmiş ilişkiler değildir. Uluslararası sistemin yapısının ana belirleyici parametre olduğu bu ilişkilerde Rusya faktörü de en önemli parametrelerin başında yer almaktadır. Tarihsel olarak köklü ve rekabet temelinde tesis edilen iki devlet arasındaki ilişkiler Orta Asya jeopolitiğinde de karşılık bulmuştur. Osmanlı İmparatorluğu'nun yıkılmasının ardından tesis edilen Türkiye'nin gerek içsel dinamikleri gerekse uluslararası sistemin yapısı uzun bir süre Orta Asya politikasının Türk karar alıcılar nezdinde ele alınmamasını zorunlu kılmıştır. 1990'lı yıllarla beraber Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından Orta Asya'daki aktörlerin bağımsızlıklarını ilan etmesi Türkiye'nin dış politika ajandasını yeniden ele almasına sebebiyet teşkil etmiştir. Orta Asya devletlerinin bağımsızlıklarını ilk tanıyan ülke olan Türkiye, bu devletler ile ilişkilerinde ortak tarih, kültür, etnisite ve dini unsurlara vurgu yaparak bölgeye hızlı bir şekilde girmiştir. Rusya Federasyonu'nun içsel dinamiklerini sağlamlaştırması ve bölge ile yeniden aktif şekilde ilgilenmeye başlamasıyla beraber ilişkilerde en belirleyici parametrelerden biri yeniden Rus faktörü olmuştur. Türk dış politika yapıcıları bu parametreyi göz önüne alarak pragmatist bir anlayışla rasyonel olanın Orta Asya politikasında Rusya'nın dengeleyici rolünün dikkate alınması ve bölge ile ilişkilerde göz ardı edilmemesi olarak ele almışlardır. Dolayısıyla temel ilişkilerde moral unsurlar ve idealist yaklaşımlardan ziyade realist bir bakış açısı temel alınmıştır.

Abstract:
Central Asia has always been an important region for Turkey, which based its Central Asian foreign policy on two basic parameters that are Westernism and the status quo, which are of great importance for Turkey's relationships formed in the region. In these relations, where the structure of the international system is the main determining parameter, the Russian factor is one of the most important parameters. Relations between the two states that have been historically rooted and established on a competitive basis which also found a response in Central Asian geopolitics. After the collapse of the Ottoman Empire, Turkey resorted to the internal dynamics of the structure of the international system as well as the Central Asian policy which has been necessitated for a long time to be addressed before the Turkish decision makers. Together with the fall of the Soviet Union in 1990 after the declaration of independence of the actors in Central Asia, promted Turkey's foreign policy agenda to reconsider the region. The first country to recognize the independence of the Central Asian states, Turkey, in its relations with these states shared history, culture, ethnicity and quickly entered the region with emphasis on religious elements. One of the most decisive parameters in relation to the Russian Federation has become the Russian factor again, as it has strengthened the internal dynamics of the Russian Federation and began to actively deal with the region. Turkish foreign policy makers have taken this parameter as a pragmatist understanding and have considered that the rational one is to take account of the balancing role of Russia in Central Asian politics and not to ignore relations with the region. Hence, rather than being based on moral elements and idealistic approaches, the approach to the region took a more realistic point of view.