İmam Gazâlî'de nefsin tezkiyesi ve kalbin tasfiyesi
The refinement of the nafs and the purification of the heart in the Imam Ghazali
Yazar: MEVLÜT ÖZÇELİK
Danışman: PROF. DR. DİLAVER GÜRER
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tasavvuf Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Din = Religion
Dizin: Gazzali = Gazali ; Kalp = Heart ; Nefs = Soul ; Tasavvuf = Mystic ; İslamiyet = Islam

Özet:
Sünnî Tasavvuf'un meşrûiyet kazanmasında çok büyük rolü olan İmâm Gazâlî, 11. yüzyılda yetişmiş önemli mutasavvıflardan biridir. O, yaşadığı çağın en seçkin ilim merkezlerinde, en seçkin âlimlerin önünde yetişerek İslâmî ilimlerin hemen her sâhasında uzmanlaşmış çok yönlü bir âlimdir. Onun en dikkat çeken özelliği, ilmî kariyerin ve şöhretin zirvesinde iken bilinçli olarak şöhretsizliği ve fakirliği tavsiye eden Tasavvuf yolunu seçmiş olmasıdır. Gazâlî'nin bu tercihi, aslında saâdet arayışından başka bir şey değildir. Ona göre saâdeti elde etmenin yolu, nefsin ıslah edilmesinden geçmektedir. Nefsin ıslahı ise, kalbi kötü sıfatlardan temizleyip iyi sıfatlarla donatmaktan geçmektedir. Ne var ki, tasavvufî ilimlerin dışındaki ilimlerin hiçbirisi, Gazâlî'nin bu konudaki ihtiyacına cevap vermemiştir. Bu yüzden Gazâlî, medrese hayatını terk ederek inzivâya çekilmiştir. Bu dönemde o, öncelikle kendisinden önceki mutasavvıfların eserlerini incelemiş, sonra da kendi eserlerini kaleme almıştır. Bu eserlerin en hacimlisi İhyâü Ulûmi'd-Dîn isimli eseridir. 
	İmâm Gazâlî'nin tasavvufî görüşleri, Ehl-i Sünnet çizgisinin dışına taşmaz. O, derin bilgisi ve sistematik zekası sayesinde tasavvufî konuları son derece anlaşılabilir ve sistematik bir şekilde inceler. O, herhangi bir konuyu anlatacağında, öncelikle o konu ile ilgili ayet-i kerime ve hadis-i şerifleri zikreder sonra o konu ile ilgili rivâyetleri ve menkıbeleri anlatır sonra da kendisine göre konuyu derinlemesine inceler. Gazâlî, kendinden önceki mutasavvıfların görüşlerini vermekten çekinmez. Bazen görüşler arasında tercihte bulunur, bazen farklı görüşleri uzlaştırmaya çalışır. O, yanlış olduğuna inandığı bir düşünceyi eleştirmekten çekinmediği gibi, doğru olduğuna inandığı bir düşünceyi tasdik etmeyi de ihmal etmez. Gazâlî'ye göre, o dönemdeki ulemânın ekseriyeti, dünyâya daldıkları için halkı, hakiki mânâda irşâd etme salahiyetine sâhip değillerdir. Çünkü peygamberlerin hakîkî varisleri, makâm ve mevki uğruna ilim talep eden âlimler değil, insanları doğru yala ulaştırmayı gâye edinen tasavvuf âlimleridir. Bununla beraber, kendisini tasavvuf ehli olarak gören her âlim, hakîkî mânâda tasavvuf ehli değildir. Çünkü tasavvufun hakikatinden habersiz oldukları halde kendilerini tasavvuf ehli olarak gören nice âlim vardır. Bu îtibârla nefsini ıslah etmeyi murâd eden bir mürîd, öncelikle doğru mürşidi bulmalı sonra da o mürşidin talimatlarına itâat etmelidir. Aksi takdirde bazı istisnâî durumlar dışında, müridin irşâd edilmesi son derce güç olacaktır.
 	Bu çalışma, Gazâlî'nin nefsin tezkiyesi ve kalbin tasfiyesi konusundaki görüşlerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. 
	Anahtar Kelimeler: Tasavvuf, Nefis, Gazâlî, Kalp, Mürşit, Mürit, Kınanmış Sıfatlar, Övülmüş sıfatlar, Saâdet.

Abstract:
Imam al-Ghazali, who played a very important role in the legitimacy of Sunni Sufism, is one of the important mystics who grew up in the eleventh century.
	He is, a multi-faceted scientist specializing in almost all aspects of Islamic sciences, and growing up in front of the most famous scientists in the most prominent science centers of his time. His most striking feature is that he chose the path of mysticism to be consciously recommending absolutism and poverty while he was at the height of his scientific career and fame. This preference of al-Ghazali is only a search for happiness. According to him, the way to get happiness is to correct the soul. The reforming of the breath is through cleansing the heart from the bad adjectives and equipping it with good qualities. However, none of the sciences other than Sufism have responded to the need of al-Ghazāli. Because of this, al-Ghazali left school and went to isolation. In this period, he first studied the works of Sufis before him, and then wrote his own works. The most voluminous of these works is the work of Ihyâü Ulûmiûd-Dîn. 
	The Sufi views of Imam Ghazali do not extend beyond the line of Ahl al-Sunnah. He explores the mystical subjects in a highly understandable and systematic way with the help of his deep knowledge and methodical intelligence. When he tells any subject, he mentions the verse and the hadiths related to that subject; after that he tells the news and stories about the subject, then, according to him, examines the subject in depth. Ghazali is not afraid of giving the views of his previous sufis; sometimes he chooses between views; sometimes trying to reconcile different views. He does not hesitate to criticize a thought that he believes to be false, nor does he neglect to acknowledge a thought which he believes to be true. According to Ghazali, most of the academics at that time were not empowered to direct people to the true path, because they were drowned in the world. Because the true heirs of the prophets are not scholars who learn science to obtain authority and fame, but Sufi scholars who aim to lead people to the right path. However, every scholar who thinks he is a Sufi, is not a true Sufi. Because, although they are unaware of the truth of Sufism, there are many scholars who regard themselves as Sufism. For this reason, a student who wants to improve himself / herself must first find the right guide and then follow the instructions of the guide. Otherwise, it will be difficult to communicate the student to the right path, except in some exceptional cases.
	This study aims to reveal the views of al-Ghazali on the refinement of the nafs and the purification of the heart.
	Keywords: Mysticism, Nafs/Soul, Ghazali, The heart, Guide, Disciple, Condemned features, Praised features, Happiness