Arkaik Dönem Doğu Yunan ticari amphoraları sorunu
The question of the Archaic East Greek transport amphorae
Yazar: YUSUF SEZGİN
Danışman: PROF. DR. ERSİN DOĞER
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Klasik Arkeoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Amforalar = Amphoras ; Arkaik Dönem = Archaic Period ; Arkeolojik alanlar = Archeological areas ; Arkeolojik kazılar = Archaeological excavations ; Kaplar = Pots ; Seramik kaplar = Ceramic pots ; Ticaret = Trade ; İonia = İonia

Özet:
İonia bölgesinde üretilen ticarî amphoralarının değerlendirildiği bu tez çalışmasında, söz konusu amphoralar tipolojik, kronolojik ve stilistik olarak incelenmiştir. Antik dünyada, ticarette taşıma kapları olarak kullanılan ticarî amphoralarda genellikle şarap, zeytinyağı ve salamura deniz mahsullerini taşınmıştır. Batı Anadolu kıyılarında, tüm arkaik dönem boyunca ticarî amphora üretimi gerçekleştirilmiştir. Klazomenai, Khios, Miletos, Samos ve Lesbos bölgenin önde gelen üretici merkezlerindendir. Özellikle son 25?30 yıl içinde İonia kentlerindeki kazılarda, yerel üretim amphoralara yönelik çalışmaların yapılması ve kil analizleri ticarî amphoraların lokalizasyonuna dönük yeni veriler sunmuştur. Bu yeni veriler ışığında Erythrai, Ephesos, Knidos ve Teos gibi İonia'nın diğer önemli merkezlerinde de ticari amphora üretiminin olduğu anlaşılmaktadır.İonia kentleri arasında, sadece Khios ve Klazomenai amphoraları üzerinde firnis boya ile yapılmış bezeme sisteminin kullanıldığı düşünülmekteydi. Son yıllarda Miletos kazısından gelen yeni veriler, Miletos'un İ.Ö. 7. yüzyıldan itibaren, arkaik dönem boyunca, firnis bezemeli ticarî amphora ürettiğini göstermiştir. İ.Ö. 7. yüzyıl 2. yarısında, Kuzey İonia'da Khios ve Klazomenai'nin önderliğinde, bölgesel ve ortak bir üretim sistemi oluşturulmuştur. İ.Ö. 7. yüzyılın son çeyreğinde, Kuzey İonia için var olan ortak form ve bezeme anlayışı kırılmaya başlamış, üretici merkezler kendi ürünlerinin daha rahat tanınmalarını sağlamak amacıyla kendilerine özgü formlar yaratmışlardır.İ.Ö. 6. yüzyılın 2. yarısında ticari amphora üretiminde büyük boyutlu bir artış yaşanmıştır. Üretilen amphoralar antik dünyanın dört bir yanına gönderilmiştir. İ.Ö. 499/94 yıllarında gerçekleşen İonia İhtilali İonia kentleri için oldukça yıkıcı sonuçlar doğurmuş ve ticari amphora üretimine ciddi bir sekte vurmuştur. Bu tarihten sonra, Pers baskısını çok fazla hissetmeyen Khios, Lesbos ve Thasos gibi ada devletlerinin piyasalardaki kontrolü tamamen ele geçirdikleri görülmektedir.

Abstract:
This dissertation focuses on the commercial amphorae produced in the Ionia region in terms of typological, chronological and stylistic features. In the ancient world, commercial amphorae were generally used for transporting trade goods such as wine, olive oil and brined seafood. Production of commercial amphorae can be traced in Western Anatolia for the whole Archaic Period. Recent studies on the local amphorae productions within the excavations conducted in the Ionian sites especially for the last 25?30 years, and new clay analysis provide novel data for the localisations of the commercial amphorae. In the light of these new data, it is clear that the commercial amphorae were produced in the important centres of Ionia, such as Erythrai, Ephesos, Cnidos and Teos.Until today, it was thought that the decoration systems with glazed painting were only applied on the amphorae from Chios and Clazomenae. Recent data from Miletos excavations exhibit that glazed painted commercial amphorae were produced during entire the Archaic Period in Miletos, beginning with the 7th century BC. With the second half of the 7th century BC, a regional and collaborated production system was established by the leadership of Chios and Clazomenae in Northern Ionia. During the last quarter of the 7th century BC, the common form and decoration systems in Northern Ionia begin to collapse, and the local production centres begin to create their peculiar forms in order to address their own productions better.The second half of the 6th century BC brings a high increase for the production of commercial amphorae. The amphorae produced were sent to the whole ancient world. The Ionian Revolution between 499 and 494 BC resulted with great destructions and caused a serious interruption for commercial amphorae production. After this date, the island states partly spared from the Persian domination such as Chios, Lesbos and Thasos appear to take over the control of the entire market.