Dehşet yönetimi kuramının mekan çerçevesinde incelenmesi
Investigation of the terror management theory in the frame of space
Yazar: ECE AKÇA DOĞAN
Danışman: DOÇ. DR. İ. MERT TEKÖZEL
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Dehşet Yönetimi Kuramı = Terror Management Theory ; Evler = Houses ; Mekan = Space ; Sosyal psikoloji = Psychology-social ; Sosyopet = Sociopetal ; Ölüm belirginliği = Mortality salience

Özet:
Bu araştırmada, Dehşet Yönetimi Kuramı içerisinde farklı mekanların ölümlü olmaktan doğan kaygı ile baş etmedeki rolünün araştırılması hedeflenmiştir. Bu amaçla, kişilerin kimlik ihtiyaçlarına odaklanan ev, sosyallik ihtiyaçlarının tatminine izin veren sosyopet mekanlar ve kültürün devamlılığına işaret eden algılanan kolektif sürekliliği yüksek mekanlar Dehşet Yönetimi Kuramı çerçevesinde incelenmiştir. İlk çalışmada evin, ölümlülük belirginliğinden doğan kaygıyı engelleme işlevi iki deney ile incelenmiştir. Deneylerde, açık veya örtük ölümlülük belirginliği yöntemleri ile ölümlülük düşüncesi aktif hale getirilmiştir ve katılımcıların tepkileri Sosyal İhlaller Ölçeği ile ölçülmüştür. Deneylerin sonucunda, eşik altı uyarım yöntemi ile ölümlülük belirginliğinin başarılı bir şekilde ölüm düşüncesini arttırdığı, ancak evin bu mekanizmada kaygı engelleme işlevi görmediği sonucuna ulaşılmıştır. İkinci çalışmada, eşik altı olarak ölümlülük belirgin hale getirilmiş ve katılımcıların iletişime izin veren (sosyopet) veya iletişimi engelleyen (sosyofüj) mekan tercihleri ofis, kafe ve sınıf tasarımları üzerinden incelenmiştir. Bulgulara göre, katılımcılar ölümlülük belirginliği ardından belirli bir mekânsal tasarımı tercih etmemişlerdir. Son çalışmada ise algılanan kolektif sürekliliği yüksek veya düşük mekanların, ölümlülük belirginliği karşısında ortaya çıkan kaygıyı düzenleyici rolü iki deney ile incelenmiştir. Birinci deneyde eşik altı uyarım yöntemi ile ölümlülük belirginliği manipüle edilmiş ve algılanan kolektif sürekliliği değişen mekan fotoğrafları gösterilmiştir. Ardından ölüm ile ilgili düşüncelerin zihinde ne kadar aktif olduğu Sözcüğe Ait Karar Verme Görevi ile ölçülmüştür. Ek olarak, katılımcılara Türkiye'yi eleştiren bir makale okutulmuş ve makale yazarını değerlendirmeleri istenmiştir. Algılanan kolektif süreklilik değeri yüksek mekanların, ölümlülük belirginliği karşısında kaygı engelleme işlevi sadece yazarın karakter özelliği sorusunda kendini göstermektedir. Bulguların tekrarlanabilirliğini test etmek amacıyla gerçekleştirilen ikinci deney, çevrimiçi anket yöntemi ile yürütülmüştür. Çeşitli kıyafet tasarımları üzerinde ölümü çağrıştıran fotoğrafların sunulması ile ölümlülük belirginliği sağlanmış ve mekanların algılanan kolektif sürekliliği manipüle edilmiştir. Kültürel dünya görüşlerine bağlanma ölçümü hem Türkiye'yi eleştiren hem de olumlayan makale üzerinden, makale yazarının sıfatlar aracılığıyla değerlendirilmesi ile gerçekleştirilmiştir. Aynı zamanda deneye, Türk kimlik ile özdeşleşme ölçeği eklenmiştir. Bulgularda, düşük kimlik aidiyetine sahip katılımcılar Türkiye'yi eleştiren yazar değerlendirmesinde, algılanan kolektif sürekliliği yüksek mekanlara maruz kaldıklarında yazarın değerini düşürme eğilimi göstermemişlerdir. Yani, Türkiye'yi eleştiren yazarın değerlendirilmesinde farklılıklara rastlanmazken, Türkiye'yi destekleyen yazar değerlendirmesinde Türk kimliği ile özdeşime bağlı olarak algılanan kolektif sürekliliği yüksek mekanların kaygı engelleme işlevi gördüğü gözlemlenmiştir. Tez araştırması kapsamında tamamlanan deneylerin sonuçları bir arada değerlendirildiğinde, kültürün devamlılığına işaret eden mekanların varoluşsal kaygılara karşı bir koruma sağlayabileceği söylenebilir.

Abstract:
The current study aims to investigate the role of different places in coping with anxiety arising from awareness of mortality in Terror Management Theory. For this purpose, the home, which focuses on the identity needs of individuals, sociopetal places that allow the satisfaction of people's social needs, and places with high perceived collective continuity were examined within the framework of the Terror Management Theory. Firstly, anxiety buffering function of home was investigated by two experiments. In the experiments, open or subtle reminders of mortality was used, and reactions of the participants were measured by Multidimensional Social Transgression Scale. Results of the studies revealed that subliminal exposure to mortality was successfully increased thoughts of death; however, home does not function as an anxiety buffer in the system. In the second study, subliminal exposure of mortality salience was conducted and the space preferences of the participants that allow communication (sociopetal) or obstruct communication (sociofugal) were examined through office, cafe, and classroom designs. It was found that mortality salience does not lead participants for specific place arrangements. Third study includes examination of anxiety buffering function of high perceived collective continuity places in relation to mortality salience by two experiments. In the first experiment, subliminal exposure of mortality salience was utilized, and then high and low perceived collective continuity places were presented. As dependent variables, death thought accessibility was measured by Lexical Decision Task and participants evaluated writer of the anti-Turkey article. Anxiety buffering function of the high perceived collective continuity places appears only in the question of the writer's character evaluation.  In order to test reproducibility of the findings the second experiment was conducted as online survey method. In the second experiment, mortality salience was conducted by presenting photographs evoking death on various clothing designs, and perceived collective continuity of the places were manipulated. After that, both anti-Turkey and pro-Turkey articles were presented, and participants evaluated the writer with various adjectives as a measure of cultural worldview defense. Besides, the scale of identification with Turkish identity was added to the experiment. Results indicated that mortality salience induction led low national identified participants less biased judgements of pro-Turkey writer. In other words, depending on the national identification of the participants, anxiety buffering function of the high perceived collective continuity places can be observed on pro-Turkey writer. However, the effect of mortality salience or perceived collective continuity places was not observed on anti-Turkey writer evaluation. When the results of the studies evaluated together, it can be said that especially historical places can provide a protection against existential concerns.