Milliyetçlik akımına bir alternatif olarak "Osmanlıcılık" hareketi
The "Ottomanism" thought as an alternative to nationalism
Yazar: FETHULLAH GÜNER
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA GENCER
Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Tarih = History

Özet:
19. yüzyılda milliyetçilik akımının hız kazanması Osmanlı Devleti'nde birçok önemli iç ve dış gelişmeye neden olmuştur. Fransız İhtilali'nin sonucunda hürriyet, eşitlik ve kardeşlik gibi kavramların tüm Avrupa'da yayılmasına bağlı olarak bu kavramlar Osmanlı toplumunun da gündemine girmiştir. İhtilal sonrasında milliyetçiliğin siyasal bir akıma dönüşmesi, Osmanlı Devleti gibi çok uluslu devletlerin toprak bütünlüğünü tehlikeye sokmuştur.Osmanlı yönetimi milliyetçilik adına yapılan bu başkaldırıya, uygulamaya koyduğu modernleşme programıyla karşı durmaya çalışmıştır. 1839 Tanzimat Fermanı'nın ilanı ile başlayan bu süreç, farklı etnik ve dini grupların yönetimde temsil edilmelerine olanak tanıyan bir Osmanlı Mebusan Meclisi'nin açılışıyla devam edilmiştir. Böylece milliyetçilik akımının ortaya çıkardığı olumsuz etki, bir Osmanlılık bilincinin oluşturulmasıyla engellenmek istenir.Amaçlanan bu Osmanlılık bilincini oluşturmak için de bir takım pratik düzenlemeler yapıldı. Bireylerin eşitliğinin hukuken sağlanmasının yanında, eğitim ve yönetim alanında da Osmanlıcılık anlayışına uygun bazı düzenlemeler gerçekleştirildi. Açılan karma eğitim kurumlarında da tüm Osmanlı toplumuna, her şeyden önce bir Osmanlı oldukları hatırlatılmaya çalışılır. Oluşturulan İdare Meclisleri'nde ise farklı din ve mezheplere eşitlik anlayışının gereği olarak temsil hakkı tandı. Böylece farklı etnik ve dini gruplara, tüm Osmanlı halkları içerisinde eşit hak ve sorumluluklara sahip oldukları anımsatılmış ve milliyetçilik hareketinin gereksizliği telkin edilmiştir. 1876 yılında yürürlüğe giren ilk Osmanlı Anayasası'nda ise açık bir şekilde tüm Osmanlı toplumunun eşit bireylerden oluştuğunu ilan eden bir Osmanlılık tanımı yapılır. Böylece Osmanlılık, tüm etnik ve dini aidiyetin üzerinde bir üst kimlik olarak ilan edilmiş olur.Ancak tüm çabalara rağmen milliyetçiliğin adeta kutsal bir değer olarak kabul edilmesi sonucunda Osmanlıcılık politikaları istenen neticeyi veremez. Aynı yüzyıl içerisinde Osmanlı Devleti'nin egemenliğinde yaşamakta olan uluslar Osmanlıcılık düşüncesine rağmen bir biri ardına bağımsızlıklarını ilan ederler.Bu tez giriş ve sonuç bölümleri dışında üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Tanzimat ve Islahat Fermanlarında yer alan Osmanlıcılık düşüncesi incelenmiştir. İkinci bölümde Osmanlıcılık düşüncesine uygun olarak Osmanlı Devleti'nde gerçekleştirilen pratik düzenlemeler ele alınmış, üçüncü bölümde ise, Meşrutiyetin ilanından sonraki süreçte Osmanlıcılık düşüncesi değerlendirilmiştir.Anahtar Kelimeler: Milliyetçilik, Osmanlıcılık, Osmanlı Devleti, Fikir Akımları, Fransız İhtilali

Abstract:
The increasing and expansion of the nationalism in 19th century caused lots of important and exterior developments in the Ottoman Empire. As a result of the French Revolution of 1789, its concepts such as freedom, equality and fraternity spread all over the Europe and these influenced the Ottoman society after the other empires which were containing many other ethnic groups. As nationalism developed the empires began to lose their unities.The Ottoman Empire tried to resist this nationalist rebellion by putting a modernization program into practice. This period started with ?Tanzimat Fermanı? and continued with the opening of Meclisi- Mebusan of the Ottoman Empire?. The Assembly of the Ottoman Empire made possible for different ethnic groups and religious sects to be represented in the goverment. So the negative impact of nationalism was wanted to be prevented with the thought of Ottomanism.To form an Ottoman-consciousnes were some organizations made by the Ottoman goverment. Not only equality of people were provided but also some refoms were create in educational and govermental system. It was reminded to all the Ottoman subjects that they should feel as ?Ottoman? first of all. At the new mixed education institutions the right of the representation were given to different religous groups and religious sects on the First Ottoman Constitution (Kanun-i Esasi). So it was reminded to diffrent ethnic and religious groups that they got the equal rights and responsibilities like all the other Ottoman subjects. The unnecessity of the nationalism trend were inspired into them. There was a clear definition of Ottomanism in the First Constitution of the Ottoman Empire which came into force in 1876. According to this description the Ottoman Society was formed by equal people (members). So an identity description was made above all the ethnic and religious groups as a form of Ottoman.However, despite of all the efforts, Ottomanism politics were not concluded in a desired way as a result of nationalism. Because nationalism was accepted as a sacret value. During the same century the nations who were the parts of the Ottoman Empire declared their independence inspite of the idea of Ottomanism.This thesis consists of three sections, except the introduction and conclusion. In the first section ?The Idea of Ottomanism in Tanzimat and Islahat Period? has been analyzed in the Ottoman Empire. In the second section the practical reforms and organizations in the Ottoman Empire according to the idea of Ottomanism have been considered and in the third section the idea of Ottomanism after the period of the Second Constitutional Period has been evaluated.Key Words: Nationalism, Ottomanism, Ottoman Empire, French Revolution, Ottoman thought in late Ottoman Empire