Serbest sistemde yetiştirilen beyaz ve kahverengi yumurtacı tavuklarda yumurtlama zamanı ve oranının yumurta kalitesi üzerine etkisi
The effect of oviposition time and rate on egg quality in white and brown layers in free range system
Yazar: İSMAİL ALTUN
Danışman: PROF. DR. TURGAY ŞENGÜL
Bingöl Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Zootekni Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu araştırma, serbest gezinmeli sistemde yetiştirilen ticari beyaz (Isa Tindet) ve kahverengi yumurtacı (Lohmann) tavuklarda yumurtlama zamanının yumurta kalitesi ve yumurtlama oranı üzerine etkisini araştırmak amacıyla yapılmıştır. Deneme, Diyarbakır ili Bismil ilçesinde yumurta üretimi yapan özel bir işletmede yürütülmüştür. Barınak olarak, 3,5 dekarlık bir arazi üzerinde kurulmuş olan bir çadır kümes (140 m2)  kullanılmıştır. Denemede, 84 haftalık yaşta toplam 680 adet beyaz ve kahverengi genotipte tavuk kullanılmıştır. Kümesin çevresinde, yaklaşık 3 dekarlık bir alanda tavukların otlaması için yonca ekilmiştir. Ölçümlerinde kullanılacak olan yumurtalar, 84, 85, 86 ve 87 haftalık yaşlarda 4 hafta süreyle (haftada 1 kez) toplanmıştır. Geceleri kümeste barındırılan hayvanlar, gündüzleri 12 saat süreyle otlatmak amacıyla dışarı çıkarılmıştır. Hava karardıktan sonra barınağa alınan hayvanlara ilave olarak 6 saat yapay aydınlatma uygulanmıştır. Tavuklara, günlük 90 g/hayvan düşecek şekilde %17 ham protein ve 2750 kcal/kg ME içeren yumurta yemi verilmiştir. Çalışmada, beyaz ve kahverengi yumurtacı genotiplerin yumurta kalite özelliklerinin belirlenmesi için günün 4 farklı saat diliminde (7.30-9.30, 9.30-11.30, 11.30-13.30 ve 13.30-15.30) yumurta toplanmıştır. Yumurta kalitesinin belirlenmesinde, yumurta ağırlığı, şekil indeksi, kabuk ağırlığı, kabuk kalınlığı, kabuk oranı, ak ağırlığı, ak oranı, ak yüksekliği, sarı ağırlığı, sarı oranı, sarı rengi, kırılma direnci ve Haugh birimi gibi özellikler ele alınmıştır.
Sonuç olarak, genelde (4 hafta) farklı saat dilimlerinin, yumurta ağırlığı, kabuk ağırlığı, kabuk kalınlığı, kabuk oranı, ak ağırlığı, sarı ağırlığı ve kırılma direncini önemli (P<0.01) düzeyde etkilediği, şekil indeksi, ak oranı, ak yüksekliği, sarı oranı, sarı rengi ve Haugh birimi üzerine ise etkili olmadığı saptanmıştır. Genotipin etkisi ise, kabuk ağırlığı, kabuk kalınlığı, kabuk oranı, ak ağırlığı, ak oranı, ak yüksekliği, sarı rengi, kırılma direnci ve Haugh birimi için önemli (P<0.01, P<0.05) bulunmuştur. Yumurta ağırlığı, şekil indeksi, sarı ağırlığı ve sarı oranı genotipten önemli ölçüde etkilenmemiştir. Saat dilimleri*genotip interaksiyonu, sadece kabuk kırılma direncini önemli (P<0.01) düzeyde etkilemiş, incelenen diğer tüm özellikler bakımından önemli bir etkiye sahip olmamıştır. Genotiplerin, 07.30-09.30, 09.30-11.30, 11.30-13.30, 13.30-15.30 ve 15.30-07.30 arasındaki toplama saatlerindeki yumurtlama oranları, sırasıyla; beyaz genotip için %26,21, 28,97, 23,22, 11,26 ve 10,34, kahverengi genotip için %29,56, 24,04, 18,51, 8,42 ve 19,47 olarak bulunmuştur.

Anahtar Kelimeler: Yumurtacı, genotip, serbest sistem, yumurtlama saati, yumurtlama oranı, yumurta kalitesi

Abstract:
This research was carried out to investigate the effect on egg quality of oviposition time and rate in commercial white (Isa Tindet) and brown layers (Lohmann brown) reared in free range system. The experiment carried out egg production in a private enterprise in Bismil district of Diyarbakır. A tent coop (140 m2) set up on a 3.5 decare land was used as shelter. In the trial, 84-week-old white and brown genotypes were used. Clover was planted for grazing of chickens of about 3 decares around the coop. The eggs in their measurements were collected for 4 weeks (1 time) at 84, 85, 86 and 87 weeks of age. The birds kept in the house at night were taken outside to graze the 12 hour tongue during the day. In addition to the birds taken into the shelter after dark, 6 hours of artificial lighting was applied. The layers were given feed containing 17% crude protein and 2750 kcal/kg ME (90 g/bird per day). In the study, eggs were collected at 4 different time periods of the day (7.30-9.30, 9.30-11.30, 11.30-13.30 and 13.30-15.30) for egg quality characteristics of white and brown layer genotypes. In determining the egg quality, its properties such as egg weight, shape index, egg shell weight, egg shell thickness, percentage of egg shell, albumen weight, percentage of albumen, albumen height, yolk weight, percentage of yolk, yellow color, egg shell strength and Haugh unit were taken into consideration.
As a result, generally (4 weeks) different collection time affected egg weight, egg shell weight, shell thickness, percentage of egg shell, albumen weight, yolk weight and egg shell strength significantly (P<0.01), but, it was found to be not effective on shape index, percentage of albumen, albumen height, percentage of yolk, yellow color and Haugh unit. Genotype effect was found to be significant (P<0.01, P<0.05) for egg shell weight, shell thickness, percentage of egg shell, albumen weight, percentage of albumen, albumen height, yellow color, egg shell strength and Haugh unit. Egg weight, shape index, yellow weight and percentage of yolk were not significantly affected by the genotype. Collection time*genotype interaction only affected the egg shell strength at a significant (P<0.01) level, but did not have a significant effect on all other traits. The oviposition rates of genotypes were found as between 07.30-09.30, 09.30-11.30, 11.30-13.30, 13.30-15.30 and 15.30-07.30, 26,21%, 28,97, 23,22, 11,26 and 10,34% for white genotype, 29,56%, 24,04, 18,51, 8,42 and 19,47% for brown genotype, respectively.

Keywords: Layer, genotype, free range, oviposition time, oviposition rate, egg quality