Orta Karadeniz coğrafi bölgesinde mevsimsel iklim değişikliklerinin toprak erozyon duyarlılığı üzerine etkilerinin parametrik olarak belirlenmesi
Parametrically determining the effects of seasonal climatic changes on soil erodibility factor for the geographical Central Black Sea region
Yazar: AYSEL KICIMAN
Danışman: PROF. DR. GÜNAY ERPUL
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Canlı yaşamı için çeşitli nedenlerle vazgeçilmez bir varlık/kaynak olan dünya topraklarının korunması acil öncelikli eylemlerdendir. Toprak korumanın sürdürülebilir olması; toprak verimliliğin korunması, toprak kaybının önlenmesi, toprakların amacına uygun kullanılması v.b. çeşitli konularda uzun vadeli eylem planları ile sağlanabilmektedir. Toprak kaybının önlenmesi için öncelikle kayıpların doğru bir şekilde tespit ve tahmin edilebilmesi gereklidir. Türkiye'de toprak kayıpları tahminlerinde yaygın olarak RUSLE (Revised Universal Soil Loss Equation) modeli kullanılmaktadır. Tarım ve Orman Bakanlığı ÇEM GM'ce 2015 yılında hayata geçirilmiş olan DEMİS projesi ile Türkiye'de su erozyonu nedeniyle oluşan toprak kayıpları, daimi veri güncellemeleri yapılarak dinamik bir şekilde izlenebilmektedir. Projede toprağın erozyon duyarlılığı parametresi (K faktörü), noktasal bazda değerlendirilen yıl için tek bir değer olarak ifade edilmektedir. Toprak duyarlılık faktörünün mevsimsel değerlerinin bilinmesi, toprak kayıplarının da dönemsel olarak değerlendirilebilmesine imkan sağlayacak ve toprak erozyonunun önlenebilmesi için gerekli koruma önlemlerinin karar ve uygulamalarına yardımcı olacaktır. Bu çalışmada, toprak duyarlılık parametresi, Orta Karadeniz Coğrafi Bölgesi için ve yıl boyunca 15'er günlük dönemler için elde edilmiş ve mevsimsel farklılıkların açıklanmasına çalışılmıştır. Çalışmada, RUSLE ile birlikte CBS ve istatistiksel yöntemler kullanılmıştır. Bölgede yer alan 110 meteoroloji istasyonu koordinatları ve yağış enerjisi değerleri ile CBS de katmanlar oluşturulmuş, Türkiye K haritası ile çakıştırılarak meteoroloji istasyonları bazında, uzun yıllar iklim verileri de kullanılarak dönemsel K değerleri elde edilmiştir. Dönemsel-mevsimsel K değerlerinin yıl boyunca değişen bir seyir izlemekle birlikte genel olarak ilkbahar aylarında maksimum seviyeye ulaştığı, sonbahar aylarında da minimum seviyeye ulaştığı ve döneme bağlı olarak noktasal değerin iki katına çıkabildiği ve %35 oranında altında kalabildiği kaydedilmiştir.

Abstract:
Protecting the earth's soils, which is an indispensable asset/ resource for a wide variety of reasons, is one of the urgent priority actions. Sustainability of soil conservation; preservation of soil fertility, prevention of soil loss, use of soils for their intended purpose, etc. This can be achieved through long-term action plans on various issues. In order to prevent soil loss, first of all, it is necessary to accurately detect and/or estimate the losses. In Turkey, the RUSLE (Revised Universal Soil Loss Equation) method is widely used for soil loss estimations. With the DEMIS project, which was implemented in 2015 by the Ministry of Agriculture and Forestry, General Directorate of ÇEM, soil losses due to water erosion in Turkey can be dynamically monitored by making permanent data updates. In the project, the soil erosion susceptibility parameter (K factor) is used as a single value for the year on a point basis. Knowing the seasonal values of the soil susceptibility factor will allow soil losses to be evaluated periodically and will help the decisions and implementations of the necessary protection measures to prevent soil erosion. In this study, the soil sensitivity parameter for the Central Black Sea Geographical Region were obtained for 15 day periods throughout the year and the seasonal differences were tried to be explained. In the study, GIS and statistical methods were used together with the RUSLE. Layers were created in GIS with the coordinates of 110 meteorology stations and precipitation energy values in the region, and periodic K values were obtained by using the climate data for many years on the basis of meteorology stations by overlapping them with the Turkey K map. Although the seasonal K values follow a changing course throughout the year, it has been noted that it generally reaches the maximum level in the spring months, reaches the minimum level in the autumn months, and can double the point value depending on the period and remain below 35%.