Mö 1. binyıl Anadolu sanatında çocuk ve annelik temsili
Representation of children and motherhood in the millennium BC Anatolian art
Yazar: NİLSU İRGİN
Danışman: DOÇ. DR. ALİ ÇİFÇİ
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Eskiçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History
Dizin: Aile = Family ; Annelik = Motherhood ; Annelik temsilleri = Maternal representations ; Geç Hititler = Late Hititites ; Steller = Steles ; Çocukluk dönemi = Childhood

Özet:
Hitit Devleti'nin yıkılması ile Anadolu topraklarında siyasi düzen başta olmak üzere pek çok alanda değişimler yaşanmıştır. Bu değişimler özellikle sanat alanında stel ve ortostatlarda belirgin bir şekilde görülmektedir. Dönemin ortostat ve Maraş kökenli mezar stellerinin üslup ve kompozisyonları incelendiğinde kadın ve çocuk figürlerinin de bulunduğu çekirdek bir aile yapısının varlığı görülür. MÖ 1.bin yılda kurulan Geç Hitit krallıklarında gözlemlenen bu durum kadın ve çocuk figürlerinin dönemin toplumsal yaşamının anlaşılmasına dair incelenecek önemli konulardan birini oluşturur. Çocukluk temsili arkeolojik ve tarihsel veriler doğrultusunda tekrar incelendiğinde dinsel ve sosyal yaşamları, eğitimleri ile mesleklerine dair yorum yapma imkânı sağlamıştır. Böylece çalışmada MÖ 1.bin yıl Anadolu sanatında önemli bir yer edinen stel ve ortostatlar üzerinde yer alan çocuk ve anne figürlerinin temsili incelenmiştir.Çalışma kapsamında çocuk figürlerinin yer aldığı 15'i stel ve beşi ortostat olmak üzere toplamda 20 eser tespit edilmiştir. Ayrıca anne ve çocuk figürünün beraber tasvir edildiği 9 stel ve 1 ortostat çalışma da kullanılmıştır. 
Eski Yakın Doğu toplumlarında olduğu gibi aile kavramı ve yapısı Hitit Devleti ve Geç Hitit krallıklarında benzer özellikler göstermektedir. MÖ ikinci binyıldaki hukuki metin ya da düzenlemelerden aile içindeki cinsiyet rolleri ve hiyerarşi gibi pek çok bilgiye ulaşabilmekteyiz. Aynı durum Hitit Devleti içinde geçerli olmakla birlikte aile ilgili bilgiler görsel veri açısından oldukça sınırlı kalmıştır. Ancak MÖ birinci binyıla gelindiğinde görsel anlatım sağlayan stel ve ortostatlar aracılığıyla anne ve çocuk temsili daha fazla ön planda olmaya başlanmıştır. Bu görsel veriler daha çok Gurgum kökenli olduğu düşünülen mezar stelleri ve Karkamış ile Karatepe kazılarında ortaya çıkarılan ortostatlar üzerinde görünüm sağlayarak anne ve  çocuğun ailedeki rolünü de göstermektedir. Çocuklar cinsiyetlerine göre anne ya da babalarının kıyafet ve diğer tamamlayıcı öğeleriyle ortak özellikler taşıkdıkları da tespit edilmiştir.Aynı durum çocukların cinsiyetleri ve toplumsal rolleri hakkında fikir yürütülmesini sağlayan belirteçlerde de görülmektedir. Her iki cinsiyet içinde ortak belirteçler bulunsa da sadece kız veya erkek çocuklarına ait olanlar cinsiyet kimliklerinin anlaşılmasında önemli rol oynamışlardır

Abstract:
The collapse of the Hittite Empire led to changes in may areas, especially in the political order in Anatolia. These changes are especially evident in stelae and orthostats in the field of art. When the styles and compositions of the orthostats and grave steale of Maraş origin are analysed, it is seen that there is a nuclear family structure with female and child figures. This situation, which is observed in the Neo- Hittite kingdoms established in the 1 st millennium BC, constitutes one of the important issues to be analysed in order to understand the social life of the period. When the representation of childhood is re- examined in line with archaeological and historical data, it provides the opportunity to evaluate their religious and social lives, education and professions. Thus, in this study, the representation of children and mother figures on stelae and orthostats, which have an important place in Anatolian art of the first millennium BC, were analysed. Within the scope of a the study, a total of 20 reliefs, 15 of which are stelae and five orthostats, depicting child figures together were also analysed.
As in ancient Near Eastern societies, the concept and structere of the family show similar characteristics in the Hittite and Neo-Hittite kingdoms. Legal texts and arrangements from the second millennium BC provide a great deal of information on gender roles and hierarchy within the family. Although the same situation is valid for the Hittite State, information on the family is very limited in terms of visual data. However, in the first millennium BC, the representation of mothers and children became more prominent through stelae and orthostats that provide visual expression. These visual data mostly appear on grave stelae thought to be of Gurgum origin and on orthostats unearthed during the excavations at Karkamış and Karatepe, showing the role of mother and child in the family.When the iconography of the children is examined, it is seen that they are depicted in contact with the mother (on her lap, on her knees, hugging her shoulder with her hand etc.) or in a standing position in front of her, depending on their age stage. Depending on their gender, children  were also found to have common characteristics with their parents' clothes and other complementary items. The same situation is also seen in the markers that enable an idea about the gender anfd social roles of children. Although there were common markers for both genders, only those belonging to girls or boys played an important role in understanding gender identities.