İslam düşüncesi bağlamında ilahilik- beşerilik tartışmaları
Divinity-profan discussion in the context of Islamic thought
Yazar: CAFER GENÇ
Danışman: DOÇ. DR. MUHAMMET YAZICI
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Din = Religion
Dizin: Epistemoloji = Epistemology ; Kutsallık = Holiness ; Uluhiyet = Divinity ; İslamiyet = Islam

Özet:
İslâm düşüncesi ed-dîn olan İslâm'ın inzalıyla müslüman aklın ortaya koyduğu düşünce müktesebatını ifade eder. Müslüman olmayan aklın İslâm'a dair düşünce müktesebatı ise "asl" makamında değil"fer'" makamındadır. Bundan dolayı müslüman olmayan aklın bilgi müktesebatı İslam düşüncesini ifade etmede otonom nitelikte bilgi olarak ele alınamaz. İnsanın idrak tarzı tek bir eylem olduğundan teorik olarak epistemolojik çoğulculuğa yer yoktur. Âlem tek olduğu gibi, ilim de tektir.  İnsan dil ve mantık aracılığıyla varlıkla ilişkisini kurar. Mantık ferdi bir realite iken dil hem ferdi hem sosyal bir realitedir.Dil bir yandan gerçeklikle diğer yandan bilinçle ilişkilidir. Dil bir toplumda ne denli ortak anlam dünyasına sahip olursa, o ölçüde doğru iletişimi sağlar. Bilgide ve buna bağlı olarak ontolojide ortaya çıkan ilahilik-beşerilik ayrışması dil ile mantık arasındaki dengenin kurulamamasına bağlı ortaya çıkan bir problemdir. Vahiy bilgiyi sadece lügavî çerçevede ele almak doğru olmadığı gibi, sadece mantık ekseninde ele almak da en az ilki kadar sakıncalıdır. Vahiy bilgiyi "mantık" ekseninde ele almak bu bilgiyi felsefileştirirken, sadece dil ekseninde ele almak da vahiy bilgiyi sosyal bilim eksenine kaydırır. Bu açıdan vahyin cahiliye Arapçasında yaptığı anlam dönüşümü stratejik önemde bir konudur. Tarihi süreç sosyal hareketliliğe bağlı olarak dilsel çeşitliliği ortaya çıkarmıştır. Bu çerçevede, "dil" problemleri çözerken, belli ölçüde bazı problemlerin ortaya çıkmasına da yol açmıştır. Kur'ân'ın i'caz dili bu problemleri ortadan kaldırmıştır. Vahiy dili olmadan dildeki bu döngünün kırılması mümkün değildir. Tarih boyunca ortaya çıkan tahrif hareketleri dilin bu döndüsüne dayanmaktadır. Kelâm düaliteyi andıracak şekilde varlık ayrımına dayalı ilâhî-beşerî şeklinde bilgi ayrımını kabul etmez. Bu ayrımı sadece pedagojik çerçecede kabul edebilir. Bilgi disiplinlerinin sayısı her geçen gün artmaktadır. Bu disiplinler arasında iç epistemolojik bağlantıların kurulması gerekmektedir. Diğer yandan her disiplinin kendisine dayanak olarak göreceği bir üst disipline ihtiyacı vardır. Ancak bu sayede bilgi disiplinleri arasında "ayrışma" yerine "bütünleşme" sağlanabilir. Kelâm amacı ve metodu gereği te'vil yoluyla bütün bilgi disiplinlerinin epistemolojik dayanaklarını tahlil edebilme imkanına sahiptir.



Anahtar Kelimeler: İlahilik, Kutsal, Esiptemoloji

Abstract:
Islamic idea states opinion communautarie that has been revealed by muslim's mind through inzal of ed-din Islam. The opinion communautarie of nonmuslim's mind for Islam is in "fer'" position, not "asl".Therefore,knowledge communautarie of nonmuslim's mind  can not be discussed as autonomous qualitative knowledge in expressing Islamic idea.
Because of that human cognition is based on a single activity, epistemological multiplism theoretically is out of question. Likewise universe's uniqueness, science is also unique.In the scope of revelation/ nebebî knowledge, "aklî" and "naklî"knowledge types are  together as the main elements of a unique knowledge. These knowledge types aren't each other's alternative, synonymous or contradict in cognitive and conative aspects.
Human establishes relationship with entity  through language and logic.While logic is a individual reality, language is both individual  and  social reality.Language is associated with one hand reality, on the other hand consciousness. The more language have common sense in a society, the more it provides better  communication. Divinity-mankind dissolution emerging in knowledge,accordingly in ontology, is a problem associating with failure for establishment of balance between language and logic. As well as it is not true discussing knowledge of revelation in the frame of lügavi,discussing it  only in the logic axis  is wrong as much as at least  that one.While discussing knowledge of revelation in the frame of " logic" makes this knowledge philosophical, discussing only in the language  axis dislocates knowledge of revelation to the social science axis. In this respect,sense conversion/ formation in Arabic of pre-islamic age of ignorance that was provided by revelation/ Quran  is a matter of strategic importance. 
Historical process revealed linguistic/ cognitive diversity depending on  social mobility. In this context, while the "language" solves the resulting problems, it led to some problems to arise to a certain extent. i'caz dialect of Quran revealed the way how to eliminate these problems. Without the language of revelation,  it is not possible to break this loop of language. Distortion/ conversion  transactions arisen through history are based on this loop of language. Kelâm doesn't approve divine-human knowledge distinction in such a manner to imply duality.It may  only approve this distinction for  pedagogic purpose in the frame of this occasion. Therefore, it discusses epistemological/ ontological  diversity in hierarchical integrity.
The tevil system that arises associating with the relationship between strong verses and cognate verses is a knowledge generation/ formation mechanism in Islamic opinion. Detaching tevil knowledge from its "original"/context  and considering it as a private type of knowledge  is an important problem.While original based tevilî knowledge communautarie  states integrating with knowledge of revelation/ "central knowledge", tevili knowledge communautarie  isolated from its original states divergency / disintegration from original knowledge and epistemological fragmentation. Athough Quran  specified the discrimination between strong verses and cognate verses, not specified exactly which of them are strong verses and which of them are cognate verses. From this point of view,we can say that topics of sciences  can not be only discussed in the scope of  words/concepts,  meaning/ composition implied by concepts and words are required  to be  considered as a criterion. 
The number of disciplines of knowledge has been increased each passing day. Epistemological connections should be established between these disciplinaries. On the other hand, every disciplinary needs  a top discipline that it will regard as a baseline.Only by this means, "integration"  could be provided   instead of  "disintegration" between disciplinaries of knowledge. In accordance with its aim,method, and historical  experience, kelâm is capable of analysing primarily social sciences,  epistemological  baselines of all knowledge disciplinaries through tevil.