Kent sokaklarının mekân incelemesi: Çıkmaz Sokak örneği
The spatial examination of urban streets: The case of Dead - end Streets
Yazar: BETÜL KIZILTEPE
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ŞEVKET KAMİL AKAR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İstanbul Araştırmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Kent sosyolojisi = Urban sociology ; Kentsel değişim = Urban change ; Kentsel mekan = Urban space ; Mekansal analiz = Spatial analysis ; İstanbul-Fatih = İstanbul-Fatih

Özet:
Bu tez çıkmaz sokaklar ile mekân arasındaki ilişkiyi, mekân sosyolojisinin temel tartışmaları bağlamında incelemektedir. Araştırma, kentsel değişimlerle mekânda hangi değişikliklerin yaşandığını, mekân ile toplumsallık arasındaki karşılıklı ilişkiyi çıkmaz sokak olgusu içinde incelemektedir. Çalışma, İstanbul/Fatih ilçesinin çıkmaz sokaklarındaki sakinler üzerine inşa edilmiştir. Araştırma sahasının Fatih olma sebebi ilçedeki çıkmaz sokak yapısının diğer ilçelere oranla geleneksel kent dokusunda daha az değişikliğin yaşanmış olmasıdır. Çıkmaz sokak yapısının devam ettiği Fatih'te çıkmaz sokaklar araştırılıp araştırmaya dâhil edilmiştir.
Araştırma saha çalışması yaklaşımı ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmada kartopu örneklemi kullanılmış olup örneklemi mahallelerde muhtarlar aracılığıyla ulaşılabilen sakinler oluşturmaktadır. Toplamda 32 kişi ile görüşülen araştırmada katılımcıların 19'u kadın 13'ü ise erkektir. Veriler araştırmacı tarafından geliştirilen, yarı yapılandırılmış görüşme formu ile yapılan görüşme ve gözlemlerle toplanmıştır.
Araştırma sonucunda, çıkmaz sokak sakinlerinin kentsel değişimle birlikte mekânı algılama ve bütünleşme yapılarında değişikliklerin yaşandığı ve mekânsal süreklilikle birlikte mekânsal ve toplumsal dinamiklerin de incelenmesi gerektiği anlaşılmıştır. Toplumsallığın inşası olan mekânın farklı süreçlerle benimsendiği, süreçlerin sokağın geleneksel özelliklerinin devam etmesini ve mekânla bütünleşmeyi olumlu/olumsuz yönde etkilediği anlaşılmıştır. Ayrıca mekânsal sürekliliğin sokak sakinleri arasındaki ilişkiyi etkilediği ve sakinler arasında gemeinschaft ilişkileri barındırdığı görülmüştür. Veriler ışığında, mekânın sosyal bir gösterge olduğu ve mekândaki kalıcılık ve geçiciliğin farklı aktivitelere ev sahipliği yaptığı ortaya çıkmıştır. Bu bağlamda, mekân toplumsallığı inşa eden, bireylerin yaşadıkları yerle bütünleşmelerini sağlayan bir olgudur.

Abstract:
This master thesis examines the relationship between dead-end street and sociality in the context of the main arguments of the sociology of space. It shows space plays the significant role in urban change and it analyzes the relationship between space and sociality within the context of dead-end street. The argument of this study is based on residents in dead-end streets at İstanbul/Fatih. The reason of taking this region is about the structure of traditional dead-end streets which are narrow and twisted. Therefore, streets which keep the qualification of traditional presence were included to the study.
Snowball sampling is used in the research and the size of research sample varied in eighteen dead-end streets. Participants were found through mukhtar. A total of 32 participants included 19 females and 13 males. The research strategy utilized in the fieldwork included qualitative methods. In addition to semi-structured interview form, observations were utilized.
The findings of this research suggests that residents in dead-end streets have different spatial perceptions and the process of spatial integration because of urban changes. This question is framed by taking spatial and social dynamics into spatial continuity. This research also shows that space is socially constructed and affects positively/negatively to residents in the dead-end street on the process of spatial integration. Additionally, spatial continuity affects the type of relation between residents because it supports gemeinschaft relations. Therefore, this study concludes that space should be accepted as a social indicator and a resource of different spatial practices with being permanent or temporary.