Simüle yarışma sırasında kayak oryantiring sporcularının psikofizyolojik ve bilişsel yanıtlarının rota seçimlerine etkisinin incelenmesi
Effect of psychophysiological and cognitive responses on route choices during simulated competition in ski orienteers
Yazar: EDA BAYTAŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ EMİNE KUTLAY ; DOÇ. DR. YUSUF SOYLU
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Spor Sağlık Bilimleri Ana Bilim Dalı / Spor Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Fizyoloji = Physiology ; Psikoloji = Psychology ; Spor = Sports
Dizin: Psikofizyoloji = Psychophysiology

Özet:
Bu araştırma, kayakla oryantiring sporcularının yarışma öncesi, sırası ve sonrası psikofizyolojik ve bilişsel yanıtlarının rota seçimlerine etkisinin incelenmesi amacıyla yapılmıştır. Araştırmaya, ortalama değerleri ile yaşları 21,19±0,59 yıl, boy uzunluğu 173,68±6,12 cm, vücut ağırlıkları 66,21±7,36 kg, VO2maks seviyesi 57,88±3,9 ml/kg/dk olan 19 erkek kayakla oryantiring sporcusu katılmıştır. Sporculara ölçümler hakkında bilgi verildikten sonra, antropometrik parametrelerden vücut ağırlığı ölçümü ve boy uzunluğu ölçülmüş, ardından Yo-Yo Aralıklı Toparlanma Testi (Yo-Yo IRT-1) ve Tekrarlı Anaaerobik Koşu Testi (RAST) yapılmıştır. Sporculara demo parkur ve bazı testler uygulanmıştır. Simüle patenli kayak oryantiring sürat yarışı sırasında sporcuların kalp atım hızı (KAH) yanıtları, Küresel Konumlandırma Sistemi (GPS) ile kat ettikleri mesafeler, parkur üzerindeki rotaları, kayma hızları kaydedilmiştir. Sporculara yarışma öncesi: d2 dikkat testi, Sayı Dizisi Öğrenme Testi (SDÖT), Flanker görevi testi, 2-geri testi, Pozitif-Negatif Duygu Ölçeği (PNDÖ), motivasyon (MOT) ve Görsel Anolog Kaygı Skalası (GAS-Kaygı), yarışma sırasında: Algılanan Zorluk Düzeyi (AZD), SDÖT, MOT skalası, GAS-Kaygı, yarışma sonrası: AZD, MOT skalası, GAS-Kaygı, PNDÖ, d2 dikkat testi, SDÖT, Flanker görevi testi, 2-geri testi uygulanmıştır. Parkurdan 30 dk önce, parkur sırasında ve parkur sonrası ilk 5 dk içerisinde ve 60. dk'da tükürük kortizol örneği alınmıştır. Tekrarlı ölçümlerde kortizol, AZD, motivasyon, duygu, kaygı, dikkat, seçici dikkat, kısa süreli bellek ve çalışan bellek yanıtlarında anlamlı farklılıklar bulunmuştur (p<0,05). KAHmaks ile toplam rota puanı arasında (p=0,026), parkur öncesi pozitif duygu puanı ve parkur bitirme süresi arasında (p=0,008), parkur sonrası duygu puanı ile son üç kontrol noktasındaki rota seçimi arasında (p=0,037), parkur sonrası motivasyon düzeyi ile parkur bitirme süresi arasında (p=0,007), parkur öncesi seçici dikkat puanı ile ilk üç kontrol noktasındaki rota seçimi arasında (p=0,010), parkur öncesi konsantrasyon düzeyi ile ilk üç kontrol noktası rota seçim  puanı arasında (p=0,017), parkur toplam bitirme süresi arasında (p=0,002), parkur öncesi dikkat puanı ile toplam bitirme süresi arasında (p=0,001), parkur sonrası seçici dikkat  puanı ile toplam rota puanı arasında (p=0,003), parkur sonrası dikkat performansı ile ikinci yarı parkur bitirme süresi arasında (p=0,033), anaerobik güç çıktısı ile parkur bitirme süresi arasında (p=0,021), ilk üç kontrol noktası rota seçme puan ile toplam parkur bitirme süresi arasında (p=0,000), son üç kontrol noktası rota seçme puan ile toplam parkur bitirme süresi arasında (p=0,039) pozitif ilişkiler tespit edilmiştir. Sonuç olarak, VO2maks, AZD ve tükürük kortizol hormonu, kaygı ve kısa süreli bellek yanıtlarının rota seçimine ve parkur performansına etkisi olmadığı bulunmuştur. Anaerobik güç çıktısı, duygu, çalışan bellek, dikkat ve alt parametrelerinin yanıtlarının rota seçim performansına olumlu etkisi olduğu saptanmıştır. Sporcuların parkurda ilk üç ve son üç kontrol noktasındaki rota seçimleri tüm parkur performansını etkilemektedir.

Abstract:
This research was conducted to investigate the effect of psychophysiological and cognitive responses of ski orienteer pre, during, and post the race on route choices. 19 male ski orienteers with average ages of 21.19±0.59 years, body height of 173.68±6.12 cm, body weight of 66.21±7.36 kg, VO2max level of 57.88±3.9 ml/kg/min participated in the study. After informing ski orienteers about the study protocol, anthropometric measurements were completed. Then Repetitive Anaerobic Running Test (RAST) and Yo-Yo Intermittent Recovery Test (Yo-Yo IRT-1) were applied. A demo course and psychophysiological and cognitive tests were performed by orienteers. During the ski orienteering (Ski-O) sprint race with simulated roller skiing, the orienteers' heart rate (HR) responses, the distances they covered with the Global Positioning System (GPS), their routes on the course, and their gliding speeds were measured. Orienteers before the race: d2 attention test, Serial Digit Learning Test (SDLT), Flanker task test, 2-back test, Positive-Negative Mood Scale (PANAS), motivation scale, Visual Analogue Anxiety Scale (VAS-Anxiety), during the competition: Perceived Exertion Scale (RPE), SDLT, motivation scale, VAS-Anxiety, post-competition: RPE, motivation scale, VAS-Anxiety, PANAS, d2 attention test, SDLT, Flanker task test, 2-back test were applied. A salivary cortisol sample was obtained 30 min. before the course, at the time of the course, and the first 5 min. and 60th min. after the course completed. In repeated measures, salivary cortisol, RPE, motivation, mood, anxiety, attention, selective attention, short-term memories, and working memory responses have modifiers (p<0.05). Between HRmax and total route score (p=0.026), positive emotions before the course and the time to finish the course (p=0.008), post-course emotion score and route choices at the last three control points (p=0.037), motivation level after the course and finishing the course time (p=0.007), pre-course selective attention score and route choices at the first three control points (p=0.010), pre-course concentration level and first three control points route choices score (p=0.017), pre-course attention score and total finishing time (p=0.001), selective attention score and total route score (p=0.003), post-course attention performance and second half-course finishing time (p=0.033), anaerobic power output and course finishing time (p=0.021), the first three control point route choices score and the total course completion time (p<0.001), the last three control point route choices score and the total course finishing time (p=0.039) were determined. As a result, it was found that VO2 max, RPE and salivary cortisol hormone, anxiety, and short-term memory responses did not affect route choices and course performance. It was found that the responses of anaerobic power output, emotion, motivation, working memory, attention, and sub-parameters positively affected route choices performance. It can be said that the route choices at the first three and last three control points on the course are critical points that affect course performance.