Osmanlıda toplumsal cinsiyet bağlamında köçekler, çengiler /
Yazar: ŞEYMA ERSOY
Danışman: PROF. DR. ŞEHVAR BEŞİROĞLU
İstanbul Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Müziği Ana Bilim Dalı / Türk Müziği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Müzik = Music

Özet:
İstanbul Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk MüziğiProgramı'nda yüksek lisans tezi olarak hazırlanan ?Toplumsal Cinsiyet AçısındanOsmanlı'da Köçekler, Çengiler? adlı bu çalışmada, Osmanlı musiki ve raksgeleneği içerisinde bulunan çengilik ve köçeklik kavramları toplumsal cinsiyetteorileri açısından incelenmeye çalışılmıştır.Bu araştırma kullanılan başlıca metod, 1970'lerden sonra feministhareket ve antropolojik gelişmeler ile ortaya çıkmış olan toplumsal cinsiyetkuramları doğrultusunda Osmanlı geleneğinde var olan köçek ve çengikavramlarının bağlantılarını birleştirme yöntemi ile oluşturulmuştur. Osmanlı-Türkmüziği ile ilgili yapılan çalışmalarda genellikle müzikolojinin tarihsel metodlarınınkullanılmış olması nedeniyle müzik-kimlik ve müzik-cinsiyet konuları ile ilgiliçalışmaların azlığı tespit edilmiştir. Çalışmanın amacı ise bu iki unsurun hemyazılı hem de tasviri belgelerle toplumsal cinsiyet kavramı ışığındadeğerlendirilmesi olmuştur.Beş ana bölümden oluşan çalışmanın giriş bölümünde, Osmanlı musikive raks geleneği içerisinde toplumsal cinsiyet teorilerinin öneminden,etnomüzikoloji içerisinde Osmanlı musiki ve raks tarihçesinden ve konuyla ilgilison yıllarda oluşturulan teorilerden bahsedilmiştir.İkinci bölümde, cinsiyet, kimlik ve toplumsal cinsiyet kuramlarıüzerinde incelemeler yapılarak, özellikle 1970 sonrası yapılan toplum içerisindekikadın-erkek yaşayış biçimleri değerlendirilmiş ve ardından son yıllarda önemkazanmış olan üçüncü cinsler üzerideki toplumsal cinsiyet kavramları ile ilgilibilgiler verilmiştir.Üçüncü bölümde Osmanlı musiki ve raks hayatı yine ilk bölümünışığında kronolojik bir sıra ile anlatılmıştır.Dördüncü bölümün ilk kısmında, Osmanlı'da kadın ve raks unsuruolarak çengiler, yine üçüncü bölümün ikinci kısmında ise Osmanlı'da erkek veraks unsuru olarak köçekler ve tavşanlar incelenmiş ve bunların Osmanlı toplumuiçerisinde duruşları ve toplumsal cinsiyet konumları bağlamındadeğerlendirilmiştir.Beşinci bölümde ise çengi, köçek ve tavşan müziği olarak köçekçelerintarihçesi ve müzikal formları açısından incelenmiştir.Ek bölümünde ise bazı köçekçe nota örnekleri verilmiştir.

Abstract:
This study, which is titled as ?The Investigation of DancingGirls and Dancing Boys in Ottoman Society from Gender Perpective: Çengi-s,Köçek-s? is prepared as a master thesis at İstanbul Technical University,Turkish Music branch of the Institute of Social Sciences. In this study dancingboys and dancing girls are examined, which lived in Ottoman society from theperspective of gender.The principle of the method used in this study is formed bycombining the connections of the concepts of köçek and çengi which areexistent in Ottoman tradition, on the direction of gender theories which havebeen revealed after the anthropologic developments and feminist actions after1970?s. In the studies relevant to Ottoman ? Turkish music, since, in generalhistorical methods of musicology have been used, it was determined thatstudies in music ? identity and music ? gender subjects are rare. The target ofthe study is to utilise these two elements in the illimunation of gender, withwritten documents as well as pictured ones.The contexts of chapters that include five main parts are likethat: as an ıntroduction; the importence of Ottoman music and dance studiesfrom gender theories, briefly history of Ottoman dance and music inetnomusicology, recent studies about and their metods are mentioned.Examinations on sexuality, identification and gender theoriesare made on the second section; especially the living manner of male ? femalein the society after 1970, is evaulated and information is given about the genderconcepts of third sexuality, which became important after 1970.On the third section; Ottoman music and dance life is explainedchronologicly again in the perspective of gender.On the fourth section; çengi?s the female and dance elements ofOttoman are examined while male and dance elements köçek-s and tavşan-sare studied at the second part and their positions in the Ottoman society andtheir gender situation are utilised.On the fifth part the history of the köçekce, their musical formsare examined as çengi, köçek and tavşan music.On the additional section some köçekce notes are presented.