Sermaye piyasası anomalileri ve Borsa İstanbul (BIST)'daki etkisinin test edilmesi
Capital market anomalies and testing its effect on Stock Market Istanbul (BIST)
Yazar: HATİCE CAN ÖZİÇ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ UMUT TOLGA GÜMÜŞ
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Fama tarafından 1970 yılında ortaya konulan Etkin Piyasalar Hipotezi, geleneksel finans teorilerinin temelini oluşturmaktadır. Etkin piyasalar hipotezini, piyasaların ve yatırımcıların rasyonel olduğunu varsaymaktadır. Yani piyasalar bilgisel açıdan etkindir, her türlü bilgi tüm yatırımcılar tarafından elde edilmektedir ve aynı zamanda bu bilgi, hisselerin fiyatlarına da yansımaktadır. Böylece piyasada yer alan yatırımcılar normal-üstünde bir kazanç elde edemezler. Teorinin en temelini oluşturan bu rasyonellik ve faydacılık varsayımı,  yaşanan ekonomik krizler ve piyasalarda görülen çeşitli anormallikler ile birlikte 1990'lı yıllardan itibaren ciddi bir biçimde sorgulanır hale gelmiştir.
Yapılan çalışmalarda, yatırımcıların rasyonel olmadıkları sonucuna ulaşılmıştır ve yatırım kararlarında duyguları ile hareket ettiğini öne süren davranışsal finans kavramı ortaya çıkmıştır. Davranışsal finansa göre, yatırımcıların davranışlarına yön veren psikolojik faktörlerin piyasalarda görülen anormalliklere yani anomalilere neden olduğunu ileri sürülmektedir. Yatırımcılara normal-üstü getiri sağlaması bakımından oldukça dikkat çeken anomaliler, son yıllarda finans literatüründe önemli konulardan biri haline gelmiştir.
Bu çalışmanın amacı, Borsa İstanbul endekslerinde dönemsel(takvimsel) anomalilerin araştırılmasıdır. Çalışmada 04.01.2010-31.12.2020 dönemi BIST 100, BIST Tüm ve sektör endeksleri (BIST Sınai, BIST Mali, BIST Hizmetler ve BIST Ticaret ) olmak üzere altı endekse ait günlük veriler kullanılarak analizler yapılmıştır.
Çalışmanın veri setini kapsayan 2010-2020 arasındaki on bir yıllık periyodun son bir senesinde Tüm Dünyada Covid 19 küresel salgını yaşanmıştır. Covid 19 salgın dönemini ve etkililerini ayrı değerlendirmek için, veri seti iki alt döneme (birinci dönem ve Covid 19 dönemi) ayrılmıştır. Zaman serilerinde gözlemlenen değişen varyans ve otokorelasyon problemlerini göz önünde bulundurularak analiz adımları oluşturulmuş ve serilerin modellenmesinde simetrik ARCH, GARCH modelleri ile asimetrik EGARCH ve TGARCH modelleri kullanılarak, en uygun model elde edilmeye çalışılmıştır.
Analiz sonuçlarına göre birinci dönemde ve Covid 19 döneminde Borsa İstanbul endekslerinde haftanın günü anomalisi, yılın ayı anomalisi, tatil anomalisi, ay dönümü anomalisi, yıl dönümü anomalisi ve literatürde ilk kez yapılacak olan maaş günü anomalisine ait bulgulara rastlanılmıştır.

Abstract:
The Efficient Market Hypothesis, introduced by Fama in 1970, forms the basis of traditional finance theories. The efficient markets hypothesis assumes that markets and investors are rational. In other words, markets are informationally efficient, all kinds of information are obtained by all investors, and this information is also reflected in the prices of the shares. Thus, investors in the market cannot earn above-normal earnings. This rationality and utilitarianism assumption, which forms the basis of the theory, has been seriously questioned since the 1990s with the economic crises and various anomalies in the markets.
As a result of the studies, it has been concluded that the investors are not rational. The concept of behavioral finance has emerged, which suggests that investors are normal people and act with their emotions in investment decisions. According to behavioral finance, it is argued that the psychological factors that direct the behavior of investors cause the anomalies seen in the markets. Anomalies, which attract attention in terms of providing above-normal returns to investors, have become one of the important topics in the finance literature in recent years.
The aim of this study is to investigate whether there are periodic (calendar) anomalies in Borsa Istanbul indices. In the study, analyzes were made using daily data of six indices, BIST 100, BIST All and sector indices (BIST Industrial, BIST Financial, BIST Services and BIST Trade) for the period 04.01.2010-31.12.2020.
In the last year of the eleven-year period between 2010-2020, which includes the data set of the study, there has been a global epidemic of Covid 19 all over the world. In order to evaluate the Covid 19 epidemic period and its effects separately, the data set was divided into two sub-periods (first period and Covid 19 period). Considering the changing variance and autocorrelation problems observed in time series, analysis steps were created and the most suitable model was tried to be obtained by using symmetric ARCH, GARCH models and asymmetric EGARCH and TGARCH models in modeling the series.
According to the results of the analysis, findings of the day of the week anomaly, month of the year anomaly, holiday anomaly, the anniversary anomaly, the anniversary anomaly, and the payday anomaly, which will be made for the first time in the literature, were found in the Borsa Istanbul indices in the first period and in the Covid 19 period.