Ortaokul 7. sınıf öğrencilerinin eleştirel düşünme eğilimleri ile politik okuryazarlık becerileri arasındaki ilişki
The relationship between critical thinking tendencies and political literacy skills of secondary school 7th grade students
Yazar: GONCA AKÇAY
Danışman: DOÇ. DR. BARIŞ KAYA
Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aktif vatandaşlık = Active citizenship ; Eleştirel düşünce = Critical thinking ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Ortaokullar = Secondary schools ; Siyaset okuryazarlığı = Political literacy ; Sosyal bilgiler eğitimi = Social studies education ; Sosyal bilgiler öğretimi = Social studies teaching ; Ölçekler = Scales

Özet:
21. yüzyıl dünyasında, olaylara eleştirel bakış açısıyla yaklaşıp sorumluluk alabilen, sorunları çözüme ulaştıran, demokratik tutumlara sahip vatandaşların yetiştirilmesi hedeflenmektedir. Bu nedenle öğrencilerin düşünme becerilerinin geliştirilmesi önem kazanmıştır. Özellikle sosyal bilgiler dersinin etkin vatandaş yetiştirmedeki önemi düşünüldüğünde öğrencilerin eleştirel düşünme ve politik okuryazarlık becerilerine sahip olmaları beklenmektedir. Bu çalışmada ortaokul 7. sınıf öğrencilerinin eleştirel düşünme eğilimleri ve politik okuryazarlık düzeylerini belirlemek ve aralarındaki ilişki düzeyini tespit etmek amaçlanmıştır. Araştırmada nicel yaklaşıma dayalı ilişkisel tarama yöntemi kullanılmıştır. Örneklem seçiminde olasılığa dayalı örnekleme türlerinden basit seçkisiz örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemini 2021-2022 eğitim- öğretim yılı bahar döneminde Zonguldak Ereğli ilçesinde MEB'e bağlı 10 farklı ortaokulun 7. sınıf kademesinde öğrenim gören 710 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmada Kişisel Bilgi Formu, Kılıç ve Şen (2014) tarafından Türkçe' ye uyarlanan ve ilköğretimde kullanabilmek amacıyla Koçoğlu (2017) tarafından ölçeğin geçerlik ve güvenirlik çalışması yeniden yapılan Eleştirel Düşünme Eğilim Ölçeği (EDEÖ) ile Aslan (2019) tarafından geliştirilen Politik Okuryazarlık Ölçeği (POÖ) kullanılmıştır. Ölçeklerden elde edilen veriler SPSS 23.0 paket programı kullanılarak analiz edilmiştir. Verilerin analizinde; ilişkisiz örneklem t testi, korelasyon ( r ), tek yönlü varyans analizi (ANOVA), çoklu regresyon, post-hoc Dunnett C kullanılmıştır. Araştırma bulgularına göre, ortaokul öğrencilerinin politik okuryazarlık ve eleştirel düşünme eğilimlerinin yüksek düzeyde olduğu belirlenmiştir. Öğrencilerin POÖ ve EDEÖ toplam puanlarının anne ve baba eğitim düzeyi ve kitap bitirme sıklığı değişkenlerine göre farklılaştığı belirlenmiştir. Öğrencilerin POÖ toplam puanları ile EDEÖ toplam puanı arasında pozitif yönde, orta düzeyde anlamlı bir ilişki bulunmuştur. 
Anahtar Kelimeler: Sosyal Bilgiler, Etkin Vatandaşlık, Eleştirel Düşünme Eğilimi, Politik Okuryazarlık.

Abstract:
Raising individuals capable of taking responsibility, approaching events critically, solving problems, and having democratic attitudes is important in the 21st century. Students are expected to possess critical thinking and political literacy abilities given the significance of social studies especially in developing active citizens. In this study, it was aimed to determine the critical thinking dispositions and political literacy levels of 7th grade students and determine the level of relationship between them. Relational survey method based on quantitative approach was used. Simple random sampling method, one of the probability-based sampling types, was used. Research sample consists of 710 7th grade students studying at 10 different state secondary schools in Ereğli-Zonguldak in 2021-2022 academic year. "Critical Thinking Tendency Scale" (CTTS), adapted to Turkish by Kılıç and Şen (2014) and the validity and reliability study of the scale was reworked by Koçoğlu (2017) in order to use it in primary education, and "Political Literacy Scale" (PLS) developed by Aslan (2019) were used in the research. The data obtained from the scales were analyzed using SPSS 23.0 package program. Unrelated sample t-test, correlation (r), one-way analysis of variance (ANOVA), multiple regression and post-hoc Dunnett C were used to analyze data. Findings revealed that students had high levels of political literacy and critical thinking dispositions. It was found that the variables of parents' education level and frequency of book completion affect the students' PLS and CTTS total scores differently. The students' total PLS and CTTS scores were shown to be positively and moderately significantly correlated.
Keywords: Social Studies, Active Citizenship, Critical Thinking Tendency, Political Literacy.