Yazıcıoğlu Ahmed Bîcân, Acâibü'l-Mahlûkât ve Garâibü'l-Mevcûdat (40a-79b)
Yazıcıoğlu Ahmed Bîcân, Acâibü'l-Mahlûkât ve Garâibü'l-Mevcûdat (40a-79b)
Yazar: ŞADİYE ERDEM
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AHMET YENİKALE
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Aca`ib ül-Mahlukat ve Garaibü`l Mevcudat = Aca`ib ül-Mahlukat ve Garaibü`l Mevcudat ; Ahmet Bican = Ahmet Bican ; Dilbilgisi = Grammar ; İmla = Spelling

Özet:
"Acaibü'l Mahlûkat ve Garâibü'l Mevcûdât" adlı bu eser Zekeriya bin Mahmud el Kazvini tarafından 13. yüzyılda Arapça olarak yazılmıştır. Kazvini eserini Aristotales'in düşüncelerinden, dönemindeki araştırmacıların bilgilerinden ve kendi gözlemlerinden yararlanarak oluşturmuştur. Bu eserin daha sonra Türkçe ve Farsça'ya çevirileri yapılmıştır. İncelenen bu eser Gelibolulu Yazıcıoğlu Ahmed Bîcân tarafından Kazvini'den tercüme edilmiştir. Ahmed Bîcân, Kazvini'den çeviri yaparken kendi bilgi ve birikimlerini de kullanmıştır. Eser, 43a-79b varakları arasında incelenmiştir. İncelenen bölümde biyoloji, tıp, insanlar ve cinlerin yaratılışı, hayvanlar hakkında bilgiler bulunmaktadır. İnsanların günlük hayatlarında karşılaştığı durumlarda uygulayabilecekleri pratik bilgi ve yöntemlere de yer verilmiştir. Eski Anadolu Türkçesi döneminde yazılan bu eserin,  giriş bölümünde eserin yazıldığı dönem, yazarı, nüshaları hakkında genel bilgiler verilmiştir.  İmlâ bölümünde, kök ve eklerde ünlülerin ve belli başlı ünsüzlerin başta, ortada ve sonda yazımı, Arapça-Farsça terkipler incelenmiştir. Ünlü ve ünsüz uyumları, metindeki ünsüzlerin günümüz Türkçesindeki değişimlerine yer verilmiştir. Yapım ekleri ve çekim ekleri yapı özellikleri bölümünde ele alınmıştır. Metnin transkripsiyonlu çeviri yazımı yapılarak dizin-sözlük bölümü oluşturulmuştur. Sözlük bölümünde kelimelerin metne uygun anlamları yazılarak Türkçe olmayan kelimeler belirtilmiştir. Sonuç bölümünde eserle ilgili değerlendirme çalışması yapılmıştır. Ekler bölümünde eserin incelenen 43a-79b varakları verilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Eski Anadolu Türkçesi Dönemi, Ahmed-i Bicân, Acâibü'l-Mahlûkat, imlâ, ekler

Abstract:
This piece of literature named "Acaibü'l Mahlûkat ve Garâibü'l Mevcûdât" is written by Zekeriya bin Mahmud el Kazvini in the 13th century in Arabic. Kazvini constituted his work on Aristoteles's thoughts, knowledge created by thinkers of his age and his own observations. This work was later translated into Turkish and Persian. The piece of work that has been investigated is translated from Kazvini by Gelibolulu Yazıcıoğlu Ahmed Bîcân. He uses his own thoughts and experiences while translating from Kazvini. The work is investigated from 43a to 79b leaves. This piece includes information about biology, medicine, creation of human and genii and also animals. It also provide information about situations that man can face in daily lives and practical information and methods. The introduction of this work which is written in ancient Anatolian Turkish provides information about the time of being written, its author and copies. In spelling, the root and suffixes and writing of the vowels and some consonants in the beginning, middle or the final are examined in Arabic and Persian. The vowel and consonant harmonies and the transformation of these consonants in recent Turkish are also included. Derivational affixes and endings are also discussed.The text is transcribed and the directory and dictionary part is constituted. The dictionary includes the appropriate meanings of the words to the text and the non-Turkish expressions are emphasized. In the conclusion an evaluation of the work has been done. The appendix provides the 43a to 79b leaves of the work. 

Keywords: Old Anatolian Turkish Period, Ahmed-i Bicân, Acâibü'l-Mahlûkât, spelling, annexes