Sigara bırakma polikliniği'ne başvuran ve bir yıllık süreçte sigara bırakma tedavisi başarısızlıkla sonuçlanan hastalarda relaps nedenleri
Causes of relapse in patients who applied to the smoking cessation policlinic in one year period, and who were unsuccessful in smoking treatment
Yazar: YASEMİN GÖREN
Danışman: DOÇ. DR. TİJEN ŞENGEZER
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Sigara içme = Smoking ; Sigarayı bırakma = Smoking cessation ; Tedavi = Treatment ; Tedaviye bağlılık ve uyum = Treatment adherence and compliance ; Tedaviye son verme = Terminating treatment

Özet:
Amaç: Bir yıl içinde Sigara Bırakma Polikliniği'ne başvuran hastaların genel özelliklerinin ve sigara bırakma durumlarına etki eden faktörlerin değerlendirildiği çalışmamızda, tedavide temel bir engel teşkil eden relapsların nedenlerini belirlemek ve potansiyel relapsları önlemek amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Araştırmamız karma tiptedir. Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi Sigara Bırakma Polikliniği'ne 2016 Mayıs- 2017 Mayıs tarihleri arasında başvuran hastaların dosyaları taranmış, 236 hastadan 179'u çalışmaya katılmış ve araştırmaya özel olarak hazırlanmış anket formuyla hastaların sigara bırakma durumları değerlendirilmiştir. Sigaraya yeniden başlayan hastalar arasından seçilen 28 katılımcıyla, 5 odak grup görüşmesi gerçekleştirilmiştir.
Bulgular: Sigara bırakma polikliniğimizin bir yıl sonunda başarı oranı %26'dır. Gruplar arasında sosyo-demografik özellikler ve tedavi başarısı yönünden anlamlı fark yoktu. Sigarayı bırakan grupta günlük sigara adedi ve Fagerström bağımlılık derecesi istatistiksel olarak anlamlı düşüktü. Beck depresyon ve anksiyete skorları açısından gruplar arasında istatistiksel anlamlı fark saptanmadı. Başvuru sayısı sigarayı bırakan grupta istatistiksel anlamlı olarak daha fazlaydı. Davranış önerilerini uygulayan grupta tedavi başarısı daha yüksek bulundu. Yeniden sigara kullanmaya başlayan hastalarla gerçekleştirilen odak grup görüşmelerinde ise en sık relaps nedenleri, stresli olaylar, özellikle iş yeri sıkıntıları ve yakınlarının yaşadığı ciddi sağlık problemleri olarak belirtildi. Yakın çevrede sigara içenlerin olmasının relaps riskini artırdığı saptandı. Katılımcıların relaps anında en çok işe yarayacağını düşündükleri çözümler ise, ortamdan uzaklaşmak, sigara içmeyen birinden ya da bir profesyonelden destek almaktı. Sigarayı bırakan grupta sigara bırakmayı irade problemi olarak görenlerin oranı istatistiksel anlamlı olarak daha düşüktü.
Tartışma/Sonuç: Sigara bırakma hizmetleri özveri gerektiren uzun soluklu bir hizmettir. Çalışmamızda tedavinin başarıya ulaşmasında tedaviyi önerilen sürede kullanmak, kontrol görüşmelerinde süreklilik, çevre desteği, farmakoterapinin bilişsel davranışçı terapi ile desteklenmesinin önemli olduğu görülmüştür. Ayrıca sigara kullanan kişiler, sigara kullanımının bir hastalık olduğunu kabul ediyor olsalar da irade problemi olduğu şeklindeki yaygın düşünceleri nedeniyle kendilerini suçlu hissetmekte ve bu da hastaların bırakma konusunda öz yeterliliklerini azaltmaktadır. Relapsların bağımlılığın doğal seyri olduğu hastalara anlatılarak kendilerini suçlamamalarını sağlamak, yeniden bırakmak istediklerinde profesyonel yardım almak konusunda hastaları cesaretlendirecektir. Sigara, katılımcılar tarafından stresle baş etme yöntemi olarak görülmekteydi. Relapsların da önemli bir kısmı stres oluşturan durumlar sırasında yaşanmıştı. Hastalara stresle baş etme becerilerinin kazandırılmasının oldukça önemli olduğu görülmüştür. Ayrıca sigarayı bırakan kişinin çevresinde sigara içenlerin olması, sigara paketinin açıkta bırakılması ve ikram edilmesi gibi durumlar süreci zorlaştıran faktörlerdir. Sigarayı bırakan hastaların yakınlarını, sigarayı bırakma sürecindeki bireylere nasıl destek olabilecekleri konusunda bilgilendirmek sağlık profesyonellerinin önemsemeleri gereken bir konudur. Birinci basamak hekimi olarak sağlığa ilk erişim noktası olan, hastaya sürekli ve biyopsikososyal yaklaşımla kapsamlı bakım veren aile hekimlerine sigarayla mücadelede büyük görevler düşmektedir.

Anahtar kelimeler: Relaps, relaps önleme, sigara bırakma.

Abstract:
Objectives: The aim of this study is to determine the causes of relapses and to prevent potential relapses.
Methods: Our research is of the mixed type. The files of the patients who applied to the Smoking Cessation outpatient clinic of Ankara Numune Training and Research Hospital between May 2016 and May 2017 were screened. 179 out of 236 patients participated in the study and the patients' smoking cessation status was evaluated with a questionnaire prepared specifically for the study. 5 focus group interviews were conducted with 28 participants who were selected among the patients who started smoking again.
Findings: The success rate of our smoking cessation clinic at the end of one year is 26%. There was no significant difference between the groups in terms of socio-demographic characteristics and treatment success. The number of daily cigarettes and Fagerström dependence were significantly lower in the group who quit smoking. There was no statistically significant difference between the groups in terms of Beck depression and anxiety scores. The number of applications to our clinic was significantly higher in the group who quit smoking. Treatment success was found to be higher in the group that applied behavioral recommendations. In focus group interviews with patients who started smoking again, the most common causes of relapse were found to be stressful events, especially workplace problems and serious health problems experienced by relatives. The presence of smokers in the immediate vicinity increased the risk of relapse. The solutions that the participants thought would work best during the relapse were to get away from the environment and get support from a non-smoker or a professional. The rate of people who considers stopping smoking is a problem of willpower was significantly lower in group quit smoking.
Conclusion: Smoking cessation services are long-term services that require dedication. In our study, it was found that not stopping treatment before recommended time period, continuity in control interviews, support of environment, support of pharmacotherapy with cognitive behavioral therapy were important. In addition, although smokers accept that smoking is a disease, they feel guilty because of their common belief that there is a problem of willpower, and this reduces their self-efficacy in quitting patients. Helping the patients with the guilt by telling them relapses are natural course of the disease would encourage them to seek for professional help again when they want to quit again. Smoking was a method of coping with stress to participants. A significant number of relapses occurred during stressful situations. It was observed that it was very important to improve patients' coping skills. In addition, cigarette smokers around the person who quit smoking, cigarette packages left exposed and cigarettes offered are factors that make the process more difficult. It is important for health professionals to inform the patients' relatives about how they can support the patient. Family physicians, who are the first access point to health and who give continuous and biopsychosocial comprehensive care to the patient, have great duties in the fight against smoking.

Key words: Relapse, relapse prevention, smoking cessation.