Bazı mera bitki formasyonlarınının botanik kompozisyonları ile yem üretim ve kalitelerinin belirlenmesi
Determination of forage yi̇eld quality and botanical composition of some rangeland plant formations
Yazar: EMRE SÜREYYA DUMLU
Danışman: PROF. DR. BİNALİ ÇOMAKLI
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı / Çayır Mera ve Yem Bitkileri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Geven = Thorny milkvetch ; Kalite = Quality ; Mera = Pasture ; Verim = Yield ; Çalılar = Shrubs

Özet:
Amaç: Mera hayvancılığı için önemli bir yem kaynağı olan otsu, geven ve çalı formasyonlarında tür bileşenleri, toprağı kaplama oranları, mera kalite dereceleri ve sağlık sınıfları, mera taşıma kapasiteleri ve otlatma takvimini belirlemek, vejetasyonun farklı dönemlerinde elde edilen toplam yemin ve kalite özelliklerinin dönemsel değişimlerini izlemek ve böylece sürdürülebilir mera yönetimine katkı sağlamaktır.
Metod: Örnekleme yoluyla belirlenen toplam dokuz adet korunaklı mera durağında transekt metodu kullanılarak formasyonlara ait vejetasyon ölçümleri yapılmış ve bu ölçüm sonuçlarına göre de mera yönetimine esas teşkil eden konular incelenmiştir. Vejetasyonun üç farklı döneminde (çiçeklenme, yaz dormant ve sonbahar yeşerme) üç farklı yöneyinden (kuzey, güney ve düz) alınan ot örnekleri ile toplam yem miktarı ve kalite değerleri belirlenmiştir. Her bir formasyonda ölçülen toprak nem ve sıcaklık değerleri ile bitki örtüsü ilişkilendirilmiştir. 
Bulgular: Geven ve otsu formasyonları sırasıyla en düşük ve en yüksek yem miktarlarını verirken bütün formasyonlarda en yüksek yem miktarı çiçeklenme döneminde elde edilmiştir. Buğdaygiller, baklagiller ve diğer familyalar en fazla sırasıyla çalı, geven ve otsu formasyonlarda saptanmıştır. Toprağı kaplama oranı, mera kalite derecesi, mera taşıma kapasitesi, mera durumu ve sağlık sınıfı en yüksek otsu formasyonda, en düşük ise geven formasyonunda belirlenmiştir. Kuzey ve güney yöneylerin buğdaygiller ve baklagiller bakımından zengin, toprağı kaplama oranı, mera kalite derecesi ve mera taşıma kapasitesi bakımından da avantajlı olduğu kaydedilmiştir. En yüksek yem kalitesi çiçeklenme ve güz yeşerme dönemleri ile düz ve güney yöneyli mera kesimlerindenelde edilmiştir.
Sonuç: Formasyonların vejetasyon analizleri, toplam yem miktarı ve kalitelerinin tespiti doğru mera yönetimine  katkı sağlayabileceği sonucunu ortaya çıkarmıştır.

Abstract:
Purpose: This study aimed to determine the species composition, canopy coverage ratios, rangeland quality degrees and health classes, carrying capacities and optimum grazing schedules, to monitor the seasonal changes in total forage and quality characteristics in different stages of vegetation, and thus to contribute to a sustainable rangeland management in herbaceous, thorny milkvetch and shrub formations that constitute a considerable feed source for grazing livestock.
Method: The subjects that constitute the basis for rangeland management were examined according to the vegetation measurements of the formations, carried out using the transect method at nine sampled and protected rangelands sites. The total forage amount and quality values were determined based on the hay samples taken from three different geographic aspects (flat, south, and north) in three different vegetation periods (flowering, summer dormancy and autumn growth). Soil moisture and temperature values measured for each formation were associated with vegetation.
Findings: Flowering period yielded the maximum in all formations while milkvetch and herbaceous formations gave the lowest and highest forage yields, respectively. Grasses, legumes and other families were mostly found in shrub, milkvetch and herbaceous formations in respective order. Canopy coverage, carrying capacity, rangeland condition and health class were the highest and lowest in herbaceous and thorny milkvetch formations, respectively. The northern and southern aspectswere rich in grasses and legumes, and thus adventageous regarding canopy coverage, rangeland condition and carrying capacity. Flowering and autumn growth periods, and also flat and south aspect rangelands yielded the highest forage quality.
Results: It was revealed that determination of the total forage yield and quality along with the vegetation analysis of the formations could help contribute to the correct rangeland management.