Saçaklızâde Mehmed Efendi'nin 'Risâle fi'l-ittilâi alâ ba'zi'd-desâisi'l-vâkıati fi'l-beyzâvî' adlı eseri -tahkik ve değerlendirme- /
Yazar: ALİ OSMAN UŞAK
Danışman: PROF. DR. MEHMET ÇİÇEK
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Temel İslam Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion

Özet:
Saçaklızâde Mehmed Efendi (ö.1145/1732) Osmanlı'da idari ve ilmi merkez
olan İstanbul'dan uzakta yaşasa da yetiştirdiği talebeler ve yazdığı eserlerle hicri on
ikinci asrın öne çıkan alimlerindendir. Beyżâvî tefsirine yönelik eleştirilerinin bir
kısmını Risâle fi'l-ittilai alâ b'azi'd-desâisi'l-vâkiati fi'l-Beyżâvî isimli
eserinde/risâlesinde toplamıştır. Kelâm, münazara ve mantık gibi ilimlerde öne çıkmış
olan Saçaklızâde'nin Kadı Beyżâvî'yi, tefsirine felsefi görüşleri aldığı için eleştirmesi,
yer yer ağır ithamlarda bulunması dikkat çekmektedir. İbni Teymiyye ekolünden
etkilenerek görüşlerinde değişiklik yaptığı, felsefeye açıkça cephe aldığı görülen
Saçaklızâde'nin İmam Gazzâlî'ye olumlu baktığı, onun kelâma yaklaşımını
benimsediği söylenebilir. Yine Seyyid Şerîf Cürcânî'nin Şerhü'l-Mevâkıf ve
Teftâzânî'nin Şerhü'l-Akâid gibi kitaplarından alıntı yaparak Beyżâvî'yi tenkit etmesi
kelâmı kökten reddetmediğine işaret sayılabilir. Nakşibendiyye ve Kâdiriyye
tarikatlarından hilafet almış olan, İbni Teymiyye'yi imam kabul eden ve aynı zamanda
kelâm alimi olan Saçaklızâde'nin hayatı ve eserleri incelenmeye değerdir. Hatta onun,
bulunduğu coğrafya itibarı ile ilmî ve fikrî hareketlerin odağında yetişmiş bir alim
olması bunu daha da önemli hale getirmektedir. Saçaklızâde Mehmed Efendi'ye ait
olan Risâle fi'l-ittilâi ala ba'zi'd-desâisi'l-vâkiati fi'l-Beyżâvî adlı tefsir
eserinin/risâlesinin Türkiye kütüphanelerinde altı yazma nüshası tespit edilmiştir. Bu
nüshalardan bir kısmının Saçaklızâde'nin talebeleri tarafından istinsah edildiği
düşünülmektedir. Müellifin hayatı ve diğer eserleri hakkında ilmi çalışmalar yapılmış
olsa da bu eser hakkında müstakil çalışma yapılmadığı görülmektedir. Bu tezin
hazırlanmasında asıl gaye Saçaklızâde Mehmed Efendi'nin hayatı ve eserlerini
incelemek, tefsirle alakalı risâlelerini öne çıkarmak, Beyżâvî'ye yönelik eleştirilerini
Risâle fi'l-ittilai alâ ba'zi'd-desâisi'l-vâkiati fi'l-Beyżâvî adlı eser özelinde
değerlendirmek ve söz konusu eserin tahkikini yapmaktır.
Anahtar kelimeler: Tefsir, Saçaklızâde, Beyżâvî, Risâle, Felsefe.

Abstract:
Although he lived far from Istanbul, which was the administrative and
scientific center of the Ottoman Empire, Sacaklizâde Mehmed Efendi (d.1145/1732)
is one of the prominent scholars of the twelfth century, with the students he trained
and the works he wrote. He collected some of his criticisms of Beyzâvî's commentary
in his work/booklet named "Risâle fi'l-İttilâi alâ Ba'zi'd-Desâisi'l-Vakıati fi'l-Beyzâvî".
It is noteworthy that Sacaklızâde, who has come to the foreign sciences such as
theology, debate, and logic, criticizes Kadı Beyzâvî for taking philosophical views in
his commentary and makes heavy accusations from time to time. It can be said that
Sacaklizade, who was influenced by the school of Ibn Taymiyya, changed his views
and clearly opposed philosophy, had a positive view of Imam Ghazali, and adopted his
approach to theology. Again, criticizing Beyzâvî by quoting from Seyyid Sherif
Cürcânî's books such as Sherhü'l-Mavakif and Teftâzânî's Sherhü'l-Akaid can be
considered as a sign that he did not reject the word radically. The life and works of
Sacaklizade, who received the caliphate from the Naqshbandiyya and Kadiriyya
orders, who accepted Ibn Taymiyyah as an imam and who was also a scholar of kalam,
are worth examining. In fact, the fact that he is a scholar trained in the center of
scientific and intellectual movements due to his geography makes this even more
important. Six manuscript copies of the tafsir work/pattern named "Risâle fi'l-ittilâi alâ
ba'zi'd-desâisi'l-vakıati fi'l-Beyzâvî" belonging to Sacaklızâde Mehmed Efendi have
been identified in Turkish libraries. It is thought that some of these copies were copied
by the students of Sacaklızâde. Although scientific studies have been made about the
author's life and other works, it is seen that there is no independent study about this
work. The main purpose in the preparation of this thesis is to examine the life and
works of Sacaklizâde Mehmed Efendi, to highlight his treatises on tafsir, and to
criticize Beyzavi as "Risâle fi'l-ittilai alâ ba'zi'd-desaisi'l-Vakiati fi'l-Beyzavi." to
evaluate the work specifically and to make an investigation of the work in question.
Keywords: Tafsir, Sacaklizâde, Beyżâvî, Risâle, Philosophy.