Kahramanmaraş merkezli depremi yaşamış depremzede sağlık çalışanlarının Travma Sonrası Stres Bozukluğu düzeyi ve deprem stresi ile baş etme stratejilerinin değerlendirilmesi
Evaluation of the Post-Traumatic Stress Disorder level of healthcare workers who experienced the Kahramanmaras-centered earthquake and their coping strategies with earthquake stress
Yazar: YUNUS AKSOY
Danışman: DOÇ. DR. RAZİYE ŞULE GÜMÜŞTAKIM
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Amaç: Depremzede sağlık çalışanları, deprem gibi travmatik deneyimlere doğrudan maruz kaldıkları halde yoğun çalışma koşullarında çalışmak zorunda olan gruplardır. Kendi güvenliklerini tehlikeye atarak diğer insanlara yardım etmek için çaba sarf ederler. Sağlık çalışanları üzerinde yapılan araştırmalar, depremzede sağlık çalışanlarında travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) düzeyinin yüksek olduğunu göstermektedir. Bu çalışanlar, diğerlerine yardım etmek için yoğun çaba sarfederken kendi duygusal ve psikolojik ihtiyaçlarını ihmal edebilirler. Çalışmanın amacı depremzede sağlık çalışanlarının TSSB düzeyi ve deprem stresi ile baş etme stratejilerinin değerlendirilmesidir.
Gereç ve yöntem: Araştırmamız analitik-kesitsel bir çalışma olup 2023 Temmuz-Ekim tarihleri arasında Kahramanmaraş merkezli depremlerden etkilenmiş depremzede sağlık çalışanları ile yapılmıştır. Çalışmaya katılmayı kabul eden 522 depremzede sağlık çalışanına web ortamı üzerinden anket uygulanmıştır. Dijital ortamda anket formunun link paylaşımı yapılmıştır. Anket toplam 68 sorudan oluşmaktadır. Anketin birinci bölümünde katılımcılara 30 adet sosyodemografik bilgi soruları, ikinci bölümünde 22 soruluk Olayların Etkisi Ölçeği-Türkçe Formu (IES-R), üçüncü bölümde ise 16 soruluk Deprem Stresi ile Baş Etme Stratejileri Ölçeği (DSBÖ) uygulanmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde IBM SPSS versiyon 22 programından yararlanılmıştır.
Bulgular: Çalışmamız dahil edilme kriterlerine uyan 522 depremzede sağlık çalışanının katılımı ile gerçekleşmiştir. Katılımcıların yaş ortalaması 32,89±7,45 (min=20, max=62) olarak hesaplanmıştır. Çalışmamıza katılanların %55,4'ü (n=289) kadın ve %44,6'sı (n=233) erkektir. IES-R oranlarının kesme değeri 33 alınarak bulunan verilere göre katılımcıların %47,7'si (n=247) ölçekten 33 üzeri puan almıştır. Kadınlar, yaşlılar, daha düşük gelir seviyesine sahip olanlar, evi yıkılanlar veya ağır hasar görenler, deprem sonrası çadırda kalanlar, enkaz altında kalanlar, bedensel yaralanması olanlar, deprem esnasında veya sonrasında ölüm korkusunu çok şiddetli yaşayanlar, aile yakınlarında yaralanma veya vefat olanlar, deprem yüzünden mal ya da para kaybı olanlar, deprem sonrası psikolojik destek alanlar ya da psikiyatrik ilaç kullananlar ve şu an ruhsal hastalık öyküsüne sahip olanlar IES-R'den anlamlı olarak daha yüksek sonuç elde etmiştir (p<0,05). Kadınlar, orta yaş grubu (35-50 yaş aralığı), evliler, evi ağır hasarlı olanlar, geçmişte ve şu anda ruhsal hastalık öyküsü olmayanlar DSBÖ açısından anlamlı olarak daha yüksek puanlar elde etmiştir (p<0,05).
Sonuç: Çalışmaya katılan depremzede sağlık çalışanlarının TSSB düzeyinin %47,7 olduğu saptanmıştır. TSSB açısından daha riskli gruplar tespit edilmiştir. Stresle baş etme açısından sağlık çalışanları daha çok olumlu yeniden değerlendirme alt boyutunu kullanmıştır. Sağlık çalışanlarının afetlerden sonra ruh sağlığı problemleri göz ardı edilmemelidir. Deprem öncesinde ve sonrasında stres yönetimi ile ilgili eğitimler verilmelidir.

Anahtar Kelimeler : Deprem, Sağlık Çalışanları, Travma Sonrası Stres Bozukluğu, Stres ile Baş Etme

Abstract:
Purpose: Healthcare workers affected by earthquakes are groups that have to work under intense working conditions even though they are directly exposed to traumatic experiences such as earthquakes. They make efforts to help other people, risking their own safety. Research conducted on healthcare workers shows that the level of PTSD is high in healthcare workers who were affected by the earthquake. While these employees work hard to help others, they may neglect their own emotional and psychological needs. The aim of the study is to evaluate the PTSD level of earthquake-affected healthcare professionals and their coping strategies with earthquake stress.
Materials and methods: Our research is an analytical-cross-sectional study and was conducted with healthcare workers who were affected by earthquakes centered in Kahramanmaraş between July and October 2023. A survey was administered via the web environment to 522 earthquake-affected healthcare workers who agreed to participate in the study. The link to the survey form was shared digitally. The survey consists of 68 questions in total. In the first part of the survey, 30 sociodemographic information questions were applied to the participants, in the second part, the Impact of Events Scale-Turkish Form (IES-R) was applied to the participants with 22 questions, and in the third part, the Earthquake Stress Coping Strategies Scale (ESCSS) with 16 questions was applied. IBM SPSS version 22 program was used to evaluate the data.
Results: Our study was conducted with the participation of 522 earthquake-affected health workers who met the inclusion criteria. The average age of the participants was calculated as 32.89±7.45 (min=20, max=62). 55.4% (n=289) of the participants in our study were women and 44.6% (n=233) were men. According to the data obtained by taking the cut-off value of IES-R ratios as 33, 47.7% of the participants (n=247) received a score above 33 from the scale. Women, the elderly, those with lower income levels, those whose houses were destroyed or severely damaged, those who stayed in tents after the earthquake, those who were trapped under rubble, those who had physical injuries, those who had a very strong fear of death during or after the earthquake, those whose family members were injured or died due to the earthquake, those who lost property or money, received psychological support after the earthquake or used psychiatric medication, and those who currently have a history of mental illness obtained significantly higher results from IES-R (p<0.05). Women, those in the middle age group (35-50 age range), married people, those with severely damaged houses, and those without a past or present history of mental illness obtained significantly higher scores in terms of ESCSS (p<0.05).
Result: It was determined that the PTSD level of the earthquake-affected healthcare workers participating in the study was 47.7%. Groups at higher risk in terms of PTSD have been identified. In terms of coping with stress, healthcare professionals mostly used the positive reappraisal subscale. Mental health problems of healthcare workers after disasters should not be ignored. Training on stress management should be given before and after the earthquake.

Keywords : Earthquake, Healthcare Professionals, Coping With Stress, Post-Traumatic Stress Disorder