Mezhebin kurucu imamına muhalefetin imkan ve sınırı: Hanefi Mezhebi örneği
The possibility and limit of opposition to founder imâm: A case study of Hanafite Madhab
Yazar: OSMAN BAYDER
Danışman: PROF. DR. H. YUNUS APAYDIN
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law
Dizin: Ebu Hanife = Ebu Hanife ; Hanefiler = Hanifies ; Kurucu iktidar = Establishing state ; Mezhepler = Sects ; Mezhepler tarihi = Sect history ; Muhalefet = Opposition ; İmamlar = Imams ; İslam Hukuku = Islamic Law ; İslam hukukçuları = Islamic lawers

Özet:
Kurucu imamın, mezhebin usûlünü geliştirdiği ve müntesiplerinin geliştirilen bu usûle bağlı olduğu göz önüne alındığında kurucu imama muhalefetin nasıl mümkün olduğu ve mümkünse bu muhalefetin hangi şart ve ilkeler çerçevesinde olabileceği önem arz etmektedir.
Çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde 'kurucu imam' kavramı ve mezheplerin adlarını taşıdığı imamlar tarafından mı yoksa ölümlerinden sonra takipçileri tarafından mı tesis edildiği konusu irdelenmiştir. Ayrıca Hanefi mezhebinin kurucu imamının kim olduğu konusu incelenmiştir. İkinci bölümde, muhalefetin ne anlama geldiği ve kimlerin Ebu Hanife'ye muhalefet ettiği hususu ele alınmıştır. Son bölümde kurucu imama muhalefetin mahiyeti incelenmiş ve kurucu imama muhalefete rağmen müntesibin hala o mezhepte nasıl kalabildiği problemi ele alınmıştır. Fıkıh literatüründe bu konuda dile getirilen görüşlerden hareketle kurucu imama muhalefete rağmen aynı mezhepte kalmanın teorik imkânı temellendirilmeye çalışılmıştır. Buradan hareketle mezhep içerisindeki muhalefetin iki şekilde anlamlandırılabileceği sonucuna ulaşılmıştır: Birincisi mezhep-içi fakihlerin bir imama intisab etmesi, diğeri ise müntesiplerin içtihat ederken kurucu imamın usûl ve kavâidine bağlı kalmasıdır.

Anahtar Kavramlar: 
Hanefi Mezhebi, Kurucu İmam, Mezhep-içi muhalefet, Ebu Hanife.

Abstract:
When it was considered that the 'founder imâm' developed method of the madhab and his followers adopted his method, it is important that how it can be possible to opposite (muhâlafa)  to 'founder imâm' and if it is possible, what are its conditions and principles.
This study consists of three parts. In the first part of the dissertation I tried to analyze the concept of 'founder imâm' and the problem of whether the madhab was founded by Imâm -who gave his name to the madhab- himself or by followers' after his death. I also examined that who the founder imâm of Hanafite Madhab is. In the second part, I focused on what the opposition is and who can make an opposition to Abu Hanifah. In the last part, I tried to analyze that the essence of opposition to the founder imâm and I considered problem of how the followers can stay in the madhab despite of this opposition. Based on the literature of Islamic Law, I tried to justificate that the follower can stay in the same madhab, even though this kind of the opposition. Accordingly, I conculuded that the opposition in madhab can be explained in two ways: Firstly, affiliation of a faqih-in-the-madhab to founder imâm, the other one is that the faqih-in-the-madhab will follow an usûl and kawâid of founder imâm when they make an ijtihad.

Key Terms: 
Hanafite Madhab, Founder İmâm, İntra-madhab opposition, Abu Hanifa.