1968-2018 döneminde anayasal vatandaşlık anlayışının sosyal bilgiler ders kitaplarına yansıması
Reflections of constitutional citizenship in social studies textbooks in 1968-2018
Yazar: MAZLUM MENGÜÇ
Danışman: DOÇ. DR. DOĞAN DUMAN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilgiler Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Anayasal vatandaşlık = Constitutional citizenship ; Demokrasi = Democracy ; Ders kitapları = Textbooks ; Eşitlik = Equality ; Sosyal bilgiler dersi = Social studies course ; Sosyal bilgiler eğitimi = Social studies education ; Ulus-devlet = Nation-state ; Vatandaşlık = Citizenship ; Çok kültürlülük = Multiculturalism ; Özgürlük = Freedom

Özet:
Bu çalışmanın amacı, 1968-2018 döneminde "Anayasal Vatandaşlık" anlayışının sosyal bilgiler ders kitaplarına ne ölçüde yansıdığını belirlemektir. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden durum deseni kullanılmıştır. Verilerin toplama ve tahlilinde doküman analizi kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini, 1968- 2018 yılları arasında kullanılan Sosyal Bilgiler ders kitapları ve bu alanda yapılmış literatür çalışmaları oluşturmaktadır. Çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde problem durumu, amaç-önem ve alt problemler; ikinci bölümde bağlamı güçlü oluşturabilmek adına vatandaşlık kavramının tarihsel süreçleri ile birlikte Anayasal Vatandaşlık kavramının kendisi üzerinde durulurken, üçüncü bölümde ise incelenen ders kitaplarının ilgili bölümleri Anayasal Vatandaşlık kavramı çerçevesinde ele alınıp kavram özelinde analiz edilmiştir. Yapılan literatür araştırmaları ve değerlendirmelerin ışığında vatandaşlık anlayışının 50 yıllık süre zarfını kapsayan 10 farklı eğitim dönemi içerisindeki süreci gözlemlenmiştir. Bu yıllar arasında vatandaşlık anlayışında her ne kadar değişimler yaşanmış olsa da vatandaşlık anlayışının özellikle Anayasal Vatandaşlık kavramı çerçevesinde henüz tam olarak efektif bir zemine oturmadığı belirlenmiştir. Yeni bir kavram ve yaklaşım olarak karşımızı çıkan Anayasal Vatandaşlık anlayışının, çok kültürlü, etnik çeşitliliğe sahip olan ülkelerde toplumsal mutabakat adına ciddi çözüm önerileri içermesine rağmen ülkemizde kavram üzerine yapılan araştırma ve tartışmaların sınırlılık gösterdiği tespit edilmiştir. Özellikle çok sayıda etnik kimliği bünyesinde barındıran, popülasyon olarak mozaik bir yapıya karşılık gelen bizim gibi ülkelerde yaşanabilecek olası karmaşalar ve bilumum toplumsal tehlikelere akılcı ve toparlayıcı öneriler sunmasıyla araştırmamızın konusu olmuştur.  Bu çerçevede Anayasal Vatandaşlık kavramı, hem kendi içinde hem de 1968-2018 yılları arasındaki ders kitaplarına yansıması olarak etraflıca ele alınıp değerlendirme, tenkit ve önerilere tabi tutulmuştur.
Anahtar Kelimeler: Vatandaşlık, anayasal vatandaşlık, ulus, devlet, hak, demokrasi, eşitlik, adalet, özgürlük, çoğulculuk, çok kültürlülük.

Abstract:
The aim of this study is to determine to what extent the understanding of 'constitutional citizenship' reflected on Social Studies textbooks in the period of 1968-2018. The case study design, one of the qualitative research methods, was used in this study. Document analysis was used for data collection and analysis. The universe of the research is composed of the textbooks used between 1968 and 2018, and the literature studies in this field. The study consists of three main parts. In the first part, I focused on the concept of constitutional citizenship itself along with the historical processes of the concept of citizenship in order to create a strong context. In the second part, the relevant parts of the analysed textbooks are considered within the framework of the concept of constitutional citizenship, and in thefinal part analysed in terms of concept. In the light of the analysis and literature researches, the process of understanding of citizenship in 10 different educational periods covering a period of 50 years has been observed.  Although there have been changes in the understanding of citizenship between these years, it has been determined that the concept of constitutional citizenship has not yet fully settled on an effective ground. Despite the thoughtful solution proposals brought by the understanding of constitutional citizenship, which we come across as a new concept and approach, in the interest of social consensus in culturally and ethnically rich countries, it has been determined that research and discussions on the concept in our country have been limited. In light of all this, the concept, both in itself and as a reflection in the textbooks between 1968-2018, has been thoroughly handled and evaluated, criticized, and subjected to recommendations.
Keywords: Citizenship, constitutional citizenship, nation, state, right, democracy, equality, justice, freedom, pluralism, multiculturalism.