Talasemi hastalarında humanin ve MOTS-C peptid düzeylerinin belirlenerek nitrozatif stres veapoptozis ile ilişkisinin değerlendirilmesi
Determination of humanin and MOTS-C peptide levels in thalassemia patients and evaluation of their relationship with nitrosative stress and apoptosis
Yazar: ZEYNEP NUR ÇİCEK
Danışman: PROF. DR. SİNAN AKBAYRAM
Gaziantep Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
Amaç: Talasemi otozomal resesif kalıtılan bir hipokrom mikrositer anemi olup hemoglobin molekülündeki defektif veya yetersiz globin zincir sentezi ile karakterize heterojen bir grup hastalıktır. Düzenli eritrosit transfüzyon programında olan hasta grubudur. Talasemi hastalarında eritrosit transfüzyon sonucu demir birikimi olmaktadır. Hemosiderozis uzamış transfüzyon tedavisinin istenmeyen ve fatal neticesidir ve demir yükü fizyolojik olarak vücutdan atılamaz. Demir şelasyon tedavisinin amacı vücutta demir birikiminin önlenmesi, mevcut demir birikiminin azaltılması ve böylece artmış vücut demir birikimine bağlı komplikasyonların önlenmesidir. Ortamda bulunan demir iyonları lipid peroksidasyonunu hızlandırır. Lipid radikalleri yüksek derecede sitotoksik ürünlere dönüşmektedir. Demir birikimi sonucu vücutta oluşan reaktif oksijen partikülleri endotelde hasar oluşturmaktadır. Endotelde oluşan hasar hücresel düzeyde apoptozis tetiklemektedir. Çalışmamızda düzenli transfüzyon alan talasemi hastalarında vücutta biriken demir yükünün oluşturduğu hasarın gösterilmesi amaçlandı. Bu demir yüküne bağlı vücutta gözlenen nitrozatif stres ve apoptozis değerlendirilerek mitokondriyal türevli peptidler olan Humanin ve MOTS-c peptidleri ile arasındaki ilişki değerlendirildi. 
Gereç ve Yöntem: Çalışmamızda Gaziantep Üniversitesi Şahinbey Araştırma ve Uygulama Hastanesi Tıp Fakültesi Çocuk Hematoloji ve Onkoloji polikliniğimize Ekim 2022 –Aralık 2023 tarihleri arasında talasemi tanısı ile takip edilen ve eritrosit transfüze edilen hastalarda şelatör alan ve almayan olarak 2 gruba ayrılmış ve bir kontrol grubu ile prospektif olarak çalışılmıştır. Çalışmaya 0-18 yaş grubu arasında talasemi tanısı olan eritrosit transfüze edilen hastalardan birinci grup (n=34) demir şelatör tedavisi alan, ikinci grup (n=21) demir şelatör tedavisi almayan ve üçüncü grup (n=28) kontrol grubu; olmak üzere toplam 83 hasta içinden değerlendirildi. Bu gruplarda humanin, MOTS-c peptid düzeyleri belirlenmiştir. Nitrozatif stres belirlenmesi için nitrik oksit, 3-nitrotirozin bakılmıştır. Antioksidan olarak superoksit dismutaz çalışmaya dahil edilmiştir. Programlanmış hücre ölümünü göstermesi için flowsitometri ile anneksin V düzeyi belirlenmiştir. 
Bulgular: Gaziantep Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Hematoloji ve Onkoloji Polikliniğinde takip ve tedavisi devam eden 55 talasemi major hastası ve kontrol grubu (n=28) çalışmamıza dahil edildi. Araştırmaya dahil edilen bireylere ait cinsiyet, yaş, alınan kanda: Lökosit, Nötrofil, Lenfosit, Trombosit, ortalama eritrosit volümü MCV (fl), Hemoglobin (g/dl), Kan Üre Azotu (mg/dl), kreatinin (mg/dl), AST (IU/l), ALT (IU/l), LDH (IU/l), ferritin değerleri, Hemoglobin F (HbF, %), Hemoglobin A1 (HbA1, %), Hemoglobin A2 (HbA2, %), sonuclar elde edildi.
Çalışmamızda araştırmaya dahil edilen bireylerin % 55'i (n=46) kız, % 45'i (n=37) erkekti. Kontrol grubuyla karşılaştırıldığında şelatör almayan talasemi hasta grubunda 3-NT düzeyleri anlamlı olarak artmıştır. (P<0.05) Şelatör almayan talasemi hastası grubuyla karşılaştırıldığında anlamlı fark saptanmıştır. Serum örneklerinde mitokondriyal süperoksit dizmutaz (SOD2) sonuçları gruplar arasında anlamlı fark saptanmamıştır (P=0,4530). Serum örneklerinde humanin sonuçları kontrol grubuyla karşılaştırıldığında şelatör alan ve almayan talasemi hastası gruplarında humanin düzeyleri anlamlı olarak azalmıştır (P<0.001). Serum örneklerinde MOTS-c sonuçları, kontrol grubuyla karşılaştırıldığında şelatör almayan talasemi hasta serumunda MOTS-c düzeyleri anlamlı olarak artmıştır (P<0.05). Nitrik oksit (NO) sonuçları kontrol grubuyla karşılaştırıldığında şelatör almayan talasemi hastalarda NO düzeyleri anlamlı olarak azalmıştır ve şelatör almayan talasemi hastası grubuyla karşılaştırıldığında anlamlı fark saptanmıştır (P<0.01). Kontrol grubuyla karşılaştırıldığında şelatör almayan talasemi hasta serumunda apoptoz yüzdesi anlamlı olarak artmıştır, Şelatör almayan talasemi hastası grubuyla karşılaştırıldığında anlamlı fark saptanmıştır.
Sonuç: Anneksin V ve 3-nitrotirozin düzeyleri talasemi şelatör alan ve almayan hasta grupları ile kontrol grubu karşılaştırıldığında anlamlı düzeyde daha yüksek olarak gözlenmiştir. Süperoksit dismutaz enzim düzeyi, gruplar arasında anlamlı derecede farklı olarak tespit edilmemiştir. Humanin düzeyleri şelatör almayan hasta grubunda, şelatör alanlara göre daha düşük olarak, MOTS-c ise şelatör almayan grupta şelatör alanlara kıyasla daha yüksek bulunmuştur.
Anahtar Kelimeler: Talasemi major, nitrozatif stres, apoptoz, ferritin, humanin, MOTS-c, süperoksit dismutaz, nitrik oksit, 3-nitrotirozin, anneksin V

Abstract:
Objective: Thalassemia is an autosomal recessive hypochromic microcytic anemia and is a heterogeneous group of diseases characterized by defective or insufficient globin chain synthesis in the hemoglobin molecule. This is a group of patients who are on a regular erythrocyte transfusion program. In thalassemia patients, iron accumulation occurs as a result of erythrocyte transfusion. Hemosiderosis is an undesirable and fatal consequence of prolonged transfusion therapy and the iron load cannot be removed from the body physiologically. The purpose of iron chelation therapy is to prevent iron accumulation in the body, reduce existing iron accumulation, and thus prevent complications due to increased body iron accumulation. Iron ions in the environment accelerate lipid peroxidation. Lipid radicals transform into highly cytotoxic products. Reactive oxygen particles formed in the body as a result of iron accumulation cause damage to the endothelium. Damage to the endothelium triggers apoptosis at the cellular level. Our study aimed to show the damage caused by the iron load accumulated in the body in thalassemia patients receiving regular transfusion. Nitrosative stress and apoptosis observed in the body due to this iron load were evaluated and the relationship between Humanin and MOTS-c peptides, which are mitochondrial derived peptides, was evaluated.
Materials and Methods: In our study, patients who were followed up with a diagnosis of thalassemia and were transfused with erythrocytes at our Gaziantep University Şahinbey Research and Practice Hospital Faculty of Medicine Pediatric Hematology and Oncology outpatient clinic between October 2022 and December 2023 were divided into 2 groups, those who received chelators and those who did not, and were studied prospectively with a control group. Among the erythrocyte transfused patients diagnosed with thalassemia between the ages of 0-18, the first group (n=34) received iron chelator treatment, the second group (n=21) did not receive iron chelator treatment, and the third group (n=28) was the control group; It was evaluated among a total of 83 patients. Humanin and MOTS-c peptide levels were determined in these groups. Nitric oxide and 3-nitrotyrosine were examined to determine nitrosative stress. Superoxide dismutase was included in the study as an antioxidant. Annexin V level was determined by flow cytometry to indicate programmed cell death.
Result: Fifty-five thalassemia major patients and the control group (n=28) who were being followed up and treated at the Pediatric Hematology and Oncology Polyclinic of Gaziantep University Faculty of Medicine were included in our study. Gender, age, blood taken from the individuals included in the study: Leukocyte, Neutrophil, Lymphocyte, Thrombocyte, average erythrocyte volume MCV (fl), Hemoglobin (g/dl), Blood Urea Nitrogen (mg/dl), creatinine (mg/dl). , AST (IU/l), ALT (IU/l), LDH (IU/l), ferritin values, Hemoglobin F (HbF, %), Hemoglobin A1 (HbA1, %), Hemoglobin A2 (HbA2, %), results was obtained.
In our study, 55% (n=46) of the individuals included in the study were female and 45% (n=37) were male. Compared to the control group, 3-NT levels increased significantly in the thalassemia patient group not receiving chelators. (P<0.05) A significant difference was found when compared to the thalassemia patient group that did not receive chelators. There was no significant difference between the groups in mitochondrial superoxide dismutase (SOD2) results in serum samples (P = 0.4530). When the humanin results in serum samples were compared with the control group, humanin levels decreased significantly in the thalassemia patient groups who received and did not receive chelators (P<0.001). When MOTS-c results in serum samples were compared with the control group, MOTS-c levels were significantly increased in the serum of thalassemia patients who did not receive chelators (P<0.05). When nitric oxide (NO) results were compared with the control group, NO levels were significantly decreased in thalassemia patients not receiving chelators, and a significant difference was detected when compared with the thalassemia patient group not receiving chelators (P<0.01). Compared to the control group, the percentage of apoptosis in the serum of thalassemia patients not receiving chelators increased significantly. A significant difference was detected when compared to the thalassemia patient group not receiving chelators.
Conclusion: Annexin V and 3-nitrotyrosine levels were observed to be significantly higher when the patient groups receiving and not receiving thalassemia chelators were compared with the control group. Superoxide dismutase enzyme level was not found to be significantly different between groups. Humanin levels were found to be lower in the patient group not receiving chelators than in those receiving chelators, and MOTS-c was higher in the group not receiving chelators compared to those receiving chelators.
 Keywords: Thalassemia major, nitrosative stress, apoptosis, ferritin, humanin, MOTS-c, superoxide dismutase, nitric oxide, 3-nitrotyrosine, annexin V