İmam Züfer ve usul anlayışı
Imam Zufar and his legal methodology
Yazar: ÜNAL ŞAHİN
Danışman: PROF. DR. ABDURRAHMAN HAÇKALI
Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Din = Religion
Dizin: Hadis = Hadith ; Hanefiler = Hanifies ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Mezhepler = Sects ; İmam Züfer = İmam Züfer ; İslamiyet = Islam

Özet:
Bu tezde İmam Züfer'in entelektüel biyografisine, ehl-i hadis ile olan münasebetlerine, onun kitaplarına ve itikadî fırkalar ile olan ilişkilerine yer verilmiştir. Ayrıca İmam Züfer'in Hanefî mezhebindeki konumu, mutlak içtihat derecesinde olup olmadığı tartışmaları ele alınmıştır. Özellikle İmam Züfer'in mezhep metinlerinde fazla önemsenmediği izlenimi üzerinde durulmuş ve bunun sebeplerinin neler olduğu tartışılmıştır. Onun kendi metodolojisini oluşturan asıllarına temas edilmiş, Debûsî'nin (ö. 430/1039) zikrettiklerinden farklı on bir asla ve ilgili örneklere yer verilmiştir. İmam Züfer'in mezhep literatürüne bölgesel etkisi ele alınmış, usul ve fürû eserlerinde bu etkinin izleri grafikler üzerinden gösterilmiştir. İmam Züfer'in etkisinin sadece ilk dönem eserlerle sınırlı olmadığı, onun; Osmanlı uleması ve Mecelle'ye kadar süren tesirinin izlerinin gösterilmesine gayret edilmiştir. Birçok âlim tarafından mutlak müçtehit kabul edilen İmam Züfer'in diğer imamlardan farklı ve kendine özgü usulü bulunmaktadır. Tezin hipotezini oluşturan bu iddia üçüncü bölümde ele alınmış ve ispatlanmasına çaba sarf edilmiştir. Fukaha metoduna göre yazılan usul eserlerindeki sistematik esas alınarak oluşturulan başlıklarda İmam Züfer'in usulî ihtilaflarına yer verilmiş ve zikri geçen iddianın ispatlanmasına çalışılmıştır. Onun usulî ayrımlarının tespit edilmesi fürû fıkıhta görülen birçok ihtilafın da temellendirilmesi anlamına gelmektedir. Böylelikle fürû fıkıhtaki pek çok ayrışmanın usulî dayanakları İmam Züfer özelinde gösterilmiş olmaktadır. İmam Züfer, Hanefî mezhebinde kıyasçı kimliğiyle ön plana çıkmış bir müçtehittir. Tezde onun kıyas yaparken en çok hangi kıyas türlerini kullandığı üzerinde ayrıca durulmuştur. Hanefî usul eserlerinde İmam Züfer adına aktarılan veriler dikkate alınmış, ilgili başlıklar altında ve nakillerin elverdiği ölçüde ihtilaflar gösterilmiştir. Böylelikle onu usul düşüncesinin temel kodlarının ve usulî yaklaşımının genel hatlarıyla ortaya konulmasına gayret edilmiştir.

Abstract:
In this thesis, Imam Zufar's intellectual biography, his relations with the people of hadith, his books and his relations with the creeds are included. In addition, the position of Imam Zufar in the Hanafi sect and whether he is at the level of absolute ijtihad are discussed. In particular, the impression that Imam Zufar was not given much importance in the sectarian texts was emphasized and the reasons for this were discussed. The originals of his methodology were touched upon, and eleven originals different from those mentioned by Debûsi and related examples were given. The regional effect of Imam Zufar in the sectarian literature has been discussed, and the traces of this effect in his works and furu books have been shown through graphics. Imam Zufar's influence is not limited to only the first period works; The traces of the Ottoman scholars and the influence that lasted until Mecelle are tried to be shown. Imam Zufar, who is at the level of absolute ijtihad, has a different and unique method from other imams. This claim, which constitutes the hypothesis of the thesis, has been discussed in the third chapter and has been tried to prove it. The determination of his procedural distinctions means the grounding of many conflicts seen in furu fiqh. Thus, the procedural bases of many divergences in fiqh are shown in the special case of Imam Zufar. Imam Zufar is a mujtahid who has come to the forefront with his analogical identity in the Hanafi sect. In the thesis, it is also emphasized which types of analogies he uses most when making comparisons. The data conveyed in the name of Imam Zufar in Hanafi procedural works have been taken into account, and conflicts have been shown under the relevant headings and to the extent that the narrations allowed. Thus, it has been tried to unveil the basic codes of his method thought and its procedural approach in general terms.