Cloninger'in psikobiyolojik kişilik kuramının Türk örnekleminde sınanması
An investigation of Cloninger's psychobiological personality theory in a Turkish sample
Yazar: HALUK ARKAR
Danışman: PROF. DR. OYA SORİAS
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2004
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Cloninger, Robert = Cloninger, Robert ; Kişilik özellikleri = Personality traits ; Psikobiyolojik kişilik kuramı = Psychobiological personality theory ; Ölçme-değerlendirme = Measurement and evaluation

Özet:
Cloninger, kişiliğin yapısını ve gelişimini tanımlamak için, genel bir psikobiyolojik kuram geliştirmiştir. Bu model, genetik olarak birbirinden bağımsız, yaşam boyunca orta düzeyde durağan, sosyokültürel etkiler karşısında değişmez oldukları ve algısal bellekte kavramöncesi yanlılıkları içerdikleri varsayılan dört mizaç boyutu (yemlik arama, zarardan kaçınma, ödül bağımlılığı ve ısrarcılık) ve yetişkinlikte olgunlaştıkları ve kendilik kavramları hakkında içgörü öğrenmesi ile kişisel ve sosyal etkinliği etkiledikleri varsayılan üç karakter boyutunu (kendilik yönelimliliği, işbirliğine yatkınlık ve kendini aşma) içermektedir. Öz bildirim bir ölçek olan, TCI, mizaç ve karakter boyutlarım ve bunların 25 altboyutunu ölçmek üzere geliştirilmiştir. Bu çalışmanın amacı, Cloninger'in psikobiyolojik kişilik kuramının kavramsal geçerliliğini ve envanterin psikometrik özelliklerini bir Tük örnekleminde sınamaktı. Çalışmanın örneklemi, hayatlarının hiç bir döneminde herhangi bir psikolojik/psikiyatrik tedavi almamış 470 sağlıklı gönüllü ve 544 psikiyatri hastasından oluştu. SCID-II kişilik envanteri ve SCID-II yan yapılandırılmış tanısal görüşme kullanıldı. Ayrı ayrı olarak araştırılan, mizaç ve karakter boyutlarının faktör yapıları, Araştırıcı heyecan arama (NS1), Israrcılık ve Kendim kabul (SD4) hariç, öngörülen kuramsal yapı ile uyuşmaktaydı. Ölçeklerin iç tutarlılığı genel olarak kabul edilebilir düzeydeydi, ancak, Ödül Bağımlılığı (0.55) ve Israrcılık'da (0.56) zayıfdı. Mizaç ve karakter boyutları, kişilik bozukluğu belirti adeti ile, genel olarak, beklenen yönde korelasyonlar gösterdi. Korelasyonlar ve grup karşılaştırmaları TCFnin yapı geçerliliğine katkıda bulunmaktadır. Bu çalışmanın bulguları, TCFnin Türkçe versiyonunun tatmin edici psikometrik özelliklere sahip olduğunu ve Cloninger'in psikobiyolojik kişilik kuramım yansıttığım doğrulamaktadır. 231

Abstract:
In order to describe the structure and development of personality, Cloninger developed a general psychobiological model. This model includes four temperament dimensions (novelty seeking, harm avoidance, reward dependence, and persistence) which are assumed to be genetically independent of one another, moderately stable throughout life, invariant despite socio cultural influences, and to involve preconceptual biases in perpectual memory and three character dimensions (self-directedness, cooperativeness, and persistence) which are assumed to be mature in adulthood and to influence personal and social effectiveness by insight learning about self-concepts. A self-report inventory, the Temperament and Character Inventory (TCI), was developed to measure the four temperament dimensions and three character dimensions and their 25 subscales. The purpose of the study was to evaluate the conceptual validity of Cloninger' s psychobiological personality model and to examine the inventory's psychometric properties in a Turkish sample. The sample consisted of 470 healthy volunteers who never under psychiatric or psychological treatment and 544 psychiatric patients. The Turkish Turkish version of Structured Clinical Interview for DSM IV Personality Disorders and SCID-II Personality Questionnaire were used for validity purposes. Factor structures of the temperament and character dimensions, explored separately, were in agreement with hypothesized constructs, except for the scales Exploratory excitability (NS1), Persistence, and Self-acceptance (SD4). The internal consistency of the scales was good, but weak for Reward Dependence (0.55) and Persistence (0.56). Temperament and character dimensions correlated in the expected direction, in general, with symptom counts for personality disorders. Correlations and group comparisons contributed to the construct validity of the TCI. The results of this study confirm that the Turkish version of the TCI has satisfactory psychometric properties and reflects Cloninger's psychobiological model of personality. 232