Cumhuriyet döneminde merkez dışı kentlerde mimari yarışmalar: 1950-2020 yılları arasında Antalya örneği
Architectural competitions in the peripheral cities in therepublican period: The case of Antalya between 1950-2020
Yazar: FATİH TONĞ
Danışman: DOÇ. DR. HİLAL TUĞBA ÖRMECİOĞLU
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Antalya = Antalya ; Cumhuriyet Dönemi = Republican Period ; Kavram analizi = Concept analysis ; Mimari yarışmalar = Architectural competitions

Özet:
Yarışma bireylerin belirlenen bir hedefe ulaşırken rakiplerinden üstün olduklarını
gösterme çabaların toplamıdır. Yarışmalar genel olarak bir rekabet ortamı oluşturur ve iyi
olanın kazanması hedeflenir. Rekabet ile birlikte avantaj ve dezavantajlar ortaya çıkar.
Rekabet sonucu kalitenin artması ve en iyiyi ararken ortaya çok sayıda alternatif ürün ya
da çözümlerin çıkması yarışmanın avantajları olarak gösterilebilir iken bir hedef için
birden fazla kişinin çalışmasının oluşturduğu maliyet ve zaman kaybı yarışmaların
dezavantajları olarak sayılabilir.
Mimari yarışmalar bir yandan yarışmacı mimarların mesleki gelişimi için önemli
bir katkı sağlarken, diğer yandan yeni ve güncel mimarilerin üretilmesini sağlayarak
mimarlık kültüründe nitelikli proje elde etme sürecine de ciddi kazançlar ve katkılar
sağlamaktadır. Yarışmalar alternatif fikirlerin üretilmesi için önemli bir mekanizmadır.
Mimarlık üretim alanı içerisinde yeni düşüncelerin gelişmesine, araştırmalara,
söylemlere, açılımlara, özgür ve şeffaf bir ortam hazırlayan mimari proje yarışmaları,
proje elde etme yöntemleri arasında farklı seçenekleri üretmeye olanak sağlar ve
meslektaşlar arasında fırsat eşitliğine yol açar. Bu nedenle dünyada ve Türkiye'de mimari
proje yarışmaları yöneticiler tarafından bir proje elde etme yöntemi, mimarlar tarafından
da bir iş alma yöntemi olarak işlev kazanmıştır.
Mimari yarışmalar aynı zamanda kentsel yapılı çevreyi görünür şekilde
biçimlendirme gücü olan bir proje üretimi yöntemidir. Çoğunlukla büyük ölçekli ve
kamusal konularda mimari yarışmaların açılması bu etkiyi kuvvetlendirir. Çalışma
kapsamında, Antalya'da yarışma sonucu inşa edilmiş yapıların %90'ının kamusal ölçekte
yapılar olduğu; yani Antalya'da yarışma sonucu proje elde etme yöntemine başvuranların
daha çok kamu kurumları olduğu saptanmıştır. Dolayısıyla, yarışmayla elde edilen bir
mimari tasarımların inşası kente değer katmakta ve bunun sonucunda da kalıcı eserlerin
ortaya çıktığı görülmektedir.
Bu çalışma kapsamında, Cumhuriyetin kurulması ile birlikte günümüze kadar
gelen süreç de mimari yarışmalar kronolojik olarak taranmış ve detaylı bir tablo
oluşturulmuştur. Bu bağlamda Mimarlar Odası Ankara Şubesi tarafından hazırlanan
Yarışmalar Dizini, Mimarlık Dergisi ve Arkitekt Dergisi arşivlerinde 1930-2004 ve 2004-
2020 yılları arasında yayınlanan tüm yarışmalar taranmıştır. Çalışılan yaklaşık yüzyıllık
bu süreçte Türkiye'nin önemli bir turizm kenti olan Antalya'da otuz adet mimari yarışma
yapıldığı görülmüştür. Bu projeler üzerinde analizler yapılarak Antalya kentinde yarışmayla elde edilen yapıların mimari özellikleri hakkında değerlendirmeler
yapılmıştır.

Abstract:
Competition is the sum of the efforts of individuals to show that they are superior
to their competitors while achieving a set goal. Competitions generally create a
competitive environment and the good one is aimed to win. With competition, advantages
and disadvantages arise. While the increase in quality as a result of competition and the
emergence of many alternative products or solutions while looking for the best can be
shown as the advantages of the competition, the cost and time loss caused by more than
one person working for a goal can be counted as the disadvantages of the competitions.
While architectural competitions make an important contribution to the
professional development of the competing architects, on the other hand, they provide
significant gains and contributions to the process of obtaining qualified projects in
architectural culture by enabling the production of new and up-to-date architectures.
Competitions are an important mechanism for the generation of alternative ideas.
Architectural project competitions, which prepare a free and transparent environment for
the development of new ideas, researches, discourses, openings, within the field of
architectural production, allow to produce of different options among project acquisition
methods and lead to equality of opportunity among colleagues. For this reason,
architectural project competitions in the world and in Turkey have functioned as a method
of obtaining a project by managers and as a method of getting a job by architects.
Architectural competitions are also a method of project production that has the
power to visibly shape the urban built environment. The opening of architectural
competitions, mostly on large-scale and public issues, strengthens this effect. Within the
scope of the study, 90% of the buildings built as a result of the competition in Antalya are
public scale structures; In other words, it was determined that those who applied for the
method of obtaining projects as a result of the competition in Antalya were mostly public
institutions. Therefore, the construction of architectural designs obtained through
competition adds value to the city and as a result, permanent works are seen.
Within the scope of this study, architectural competitions were scanned
chronologically in the process that has come down to the present day with the
establishment of the Republic and a detailed table has been created. In this context, all
competitions published between 1930-2004 and 2004-2020 in the archives of the
Competitions Index, Architecture Journal and Arkitekt Magazine prepared by the Ankara
Branch of the Chamber of Architects were scanned. In this process of nearly a century, it
was seen that 30 architectural competitions were held in Antalya, an important tourism city of Turkey. Analyses were made on these 30 projects and evaluations were made about
the architectural features of the buildings obtained through the competition in Antalya.