Otizm spektrum bozukluğu olan çocukların problem davranışlarının azaltılmasında yapılabilirliği yüksek istekte bulunmanın etkileri
Effectiveness of high probability request sequence in the decreasing of problem behaviors with autism spectrum disorder
Yazar: ŞERİFE ŞAHİN
Danışman: PROF. DR. ARZU ÖZEN
Anadolu Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı / Zihinsel Engelliler Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Otizm spektrum bozukluğu = Autism spectrum disorder ; Problem davranış = Problem behavior ; Özel eğitim = Special education

Özet:
Otizm spektrum bozukluğu olan çocuklarda problem davranış görülme düzeyi tipik gelişim gösteren akranlarından ve diğer gelişim yetersizlik gruplarından daha yüksektir. Bu araştırmada, otizm spektrum bozukluğu olan çocukların işlevi kaçma olan problem davranışlarının azaltılmasında ve düşük düzeyde yerine getirdikleri becerilerin artırılmasında yapılabilirliği yüksek istekte bulunma uygulamasının etkililiğini incelemek amaçlanmıştır. Ayrıca araştırmada katılımcı çocukların annelerinin ve özel eğitim alan uzmanlarının yapılabilirliği yüksek istekte bulunma hakkındaki görüşleri ortaya konmuştur. Araştırmaya, yaşları 48-88 ay arasında değişen iki kız ve bir erkek çocuk katılmıştır. Araştırmada öncelikle, denemeye dayalı işlevsel analiz oturumlarını içeren işlevsel davranışsal değerlendirme süreci gerçekleştirilmiş ve otizm spektrum bozukluğu olan çocukların problem davranışlarının işlevinin "kaçma" olduğu ortaya konulmuştur. Problem davranışların işlevleri belirlendikten sonra yapılabilirliği yüksek istekte bulunma uygulamasının düşük düzeyde yerine getirilen becerilerin arttırılmasındaki etkileri tek-denekli araştırma modellerinden A-B-A-B modeli ile sınanmıştır. Bulgular, otizm spektrum bozukluğu olan çocukların işlevi kaçma olan problem davranışlarının azaltılmasında ve düşük düzeyde yerine getirdikleri becerilerin artırılmasında yapılabilirliği yükse istekte bulunma uygulamasının etkili olduğu yönündedir. Araştırmaya katılan çocukların anneleri ve özel eğitim alan uzmanları yapılabilirliği yüksek istekte bulunma uygulaması hakkında olumlu görüş bildirmişlerdir.

Abstract:
The level of problem behavior in children with autism spectrum disorder is higher than their typically developing peers and other developmental disability groups. The researcher aimed to examine the effectiveness of the high probability request sequence in decreasing the problem behaviors of children with autism spectrum disorder whose function is to escape and increase the skills they perform at a low probability. In addition, the opinions of the mothers of the participating children and the specialists in special education about high probability request sequence in the study. Two females and a boy aged between 48-88 months participated in the study. The researcher conducted, a functional behavioral assessment process including experimental functional analysis sessions was identified and the functions of problem behaviors of children with autism spectrum disorder. After determining the functions of the problem behaviors, the effects of high probability request sequence on increasing low probability skills were tested with the A-B-A-B model. Findings indicated that the high probability request sequence is effective in decreasing the problem behaviors of children with autism spectrum disorder whose function was escape and increasing the skills they perform at a low probability. Mothers of the children participating in the study and specialists in special education have expressed positive opinions about the practice of high probability request sequence.