Uzay ekonomisi ve uzay ekonomisinin gelirlerinin belirleyicilerine yönelik ekonometrik model denemesi
Space economy and econometric model experiment on the determinants of income of the space economy
Yazar: JAVİD SULEYMANLI
Danışman: DOÇ. DR. DEMET ÇAK
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Ekonometri = Econometrics ; Ekonomi = Economics
Dizin: Ekonometri = Econometrics ; Ekonometrik modeller = Econometric models ; Finansman = Financing ; Gelirler = Incomes ; Havacılık ve uzay endüstrisi = Aerospace industry ; Panel veri modelleri = Panel data models ; Uzay ekonomisi = Space economy ; Uzay endüstrisi = Space industry

Özet:
Dünya`nın yörüngesi dışında ticari amaçla yürütülen konumlandırma, veri, geniş bant internet ve televizyon faaliyetleri, coğrafi bilgi sistemleri odaklı faaliyetleri, haberleşme ve ulaştırma hizmetleri, uydu üretimi, fırlatıcı ve taşıyıcı üretimleri ve başka uzay tabanlı faaliyetlerden oluşan uzay ekonomisi, günümüzde yükselen bir sektör haline gelmiştir. Uzay ekonomisi, uzay turizmi, uzay madenciliği, uzay harpı ve uzay istihbaratı gibi faaliyet alanlarının da gelişmesi ile, yerleşik olan ekonomik düzene alternatif bir ekosistem olarak görülmektedir. 1960`lı yıllarda ABD ve SSCB öncülüğünde yaşanan uzay keşifleri ve operasyonları ile başlayan "uzay çağı", 2020`li yıllarda çok gelişmiş bir sektör haline gelmiştir. Onlarla büyük uzay devletinin içinde bulunduğu bu ekosistemde, gelişmekte olan ülkelerin de payının artması ile uzay ekonomisi evrensel bir ilgi odağı haline gelmiştir. 
Özellikle, 2000`li yıllardan itibaren NASA öncülüğünde yaşanan kamu-özel ortaklıkları sonucu önemsenecek derecede ciddi bir piyasa oluşturan uzay şirketleri ortaya çıkmıştır. Uydu üretiminden, internet sağlayıcılığına kadar uzay ekosisteminin tüm aşamalarında faaliyet gösteren bu özel girişimler, şu anki uzay sektörünün lokomotifini oluşturmaktadırlar. Durmadan büyüyen bu pazarın hacmi, 2022 yılına göre yarım trilyon dolara yaklaştığı tahmin edilmektedir. Uzaya yönelik girişimlerde ortak faaliyetlerin sayının artması, kamu-özel ortaklıklarının genişlemesi, uzay ekonomisine yönelik yatırımların hızla yükselmesi gibi hususlar, uzay ekonomisi trendinin uzun yıllar devam edeceğini ve küreselleşmenin de etkisi ile bu ekosistemin tüm dünya ülkeleri için erişilebilir olacağı düşünülmektedir.
Doktora tezinin temel amacı, uzay ekonomisinin hacminin büyüklüğüne göre seçilmiş 10 büyük uzay devletinin verileri ile uzay gelirlerinin belirleyicilerinin neler olduğunun panel veri analizi yöntemleri ile analiz edilmesidir. Dört bölümden oluşan tezin ilk bölümünde uzay faaliyetlerinin kavramsal ve teknik boyutu, ikinci bölümde ise uzay ekonomisinin yapısı ve aktörleri ele alınmıştır. Tezin üçüncü bölümünde uzay ekonomisinin finansman kaynakları güncel veriler ile aktarılmış, dördüncü bölümünde ise ampirik analiz yürütülmüştür. Ampirik analizin sonuçlarına göre, uzaya yönelik kamu yatırımlarındaki artışın, uzay ekonomisindeki istihdam sayısındaki artışın ve internet kullanıcısı sayısındaki artışın, uzay ekonomisinin gelirlerini artırdığı bulguları elde edilmiştir.

Abstract:
The space economy, which consists of positioning, data, broadband internet and television activities, geographic information systems-oriented activities, communication and transportation services, satellite production, launcher and carrier production and other space-based activities carried out for commercial purposes outside the orbit of the Earth, has become a rising sector today. . With the development of fields of activity such as space economy, space tourism, space mining, space warfare and space intelligence, it is seen as an alternative ecosystem to the established economic order. The "space age", which started with the space explorations and operations led by the USA and the USSR in the 1960s, has become a highly developed sector in the 2020s. With the increase in the share of developing countries in this ecosystem, which includes the great space state with them, the space economy has become a universal focus of attention.
Especially since the 2000s, as a result of public-private partnerships under the leadership of NASA, space companies have emerged that constitute a significant market. These private initiatives, operating at all stages of the space ecosystem, from satellite production to internet provision, constitute the locomotive of the current space industry. The volume of this ever-growing market is estimated to approach half a trillion dollars by 2022. It is thought that the space economy trend will continue for many years and this ecosystem will be accessible to all countries of the world with the effect of globalization, due to the increase in the number of joint activities in space-oriented initiatives, the expansion of public-private partnerships, the rapid increase in investments in the space economy.
The main purpose of the doctoral thesis is to analyze the data of 10 big space states selected according to the size of the space economy and what the determinants of space income are by using panel data analysis methods. In the first part of the thesis, which consists of four parts, the conceptual and technical dimensions of space activities are discussed, and in the second part, the structure and actors of the space economy are discussed. In the third part of the thesis, the financial resources of the space economy are conveyed with current data, and in the fourth part, empirical analysis is carried out. According to the results of the empirical analysis, it has been found that the increase in public investments in space, the increase in the number of employment in the space economy and the increase in the number of internet users increase the incomes of the space economy.