Ümmü Seleme'nin fakihliği ve rivayetlerinin İslam hukukuna etkisi
Ummu Seleme's as a faqih and the effect of her narration on Islamic law
Yazar: SEMA GÜRBÜZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSTAFA ÖZGÜR
Amasya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
İslâm hukukunun oluşumunda sahâbenin rolü yadsınamayacak derecede önemlidir. Çünkü sahâbe Hz. Peygamberle beraber yaşamış olduğu için Kur'ân'ın nuzûlüne şahit olmuş, Hz. Peygamber'in yaşantısını görmüş ve akıllarına takılan her soruyu anında Hz. Peygambere sorarak cevap alabilmiş böylece günümüze kadar bilgilerin aktarılmasını sağlamışlardır. Sahâbenin hepsi fıkıh bilgisine sahip olmakla beraber sahâbedeki her bireyin aynı derecede fıkıh bilgisine sahip olduğu söylenemezdi. Çünkü sahâbeden bazıları gece gündüz Hz. Peygamberle beraberken bazıları mÂişetle meşgul olduğundan ötürü Hz. Peygamberle fazla zaman geçiremiyordu. Bundan kaynaklı olarak da Hz. Peygamberle fazla zaman geçiremeyen sahabilerin ilmi birikimleri Hz. Peygamber'in yanında kalan sahabilerin bilgi birikimleri kadar geniş değildi. Sahabilerin içinde ise Hz. Peygamber'in eşleri, Hz. Peygamberle en fazla zaman geçiren onun sözlerine, fiillerine ve en önemlisi vahyin nüzulüne birebir şahit olan ve Hz. Peygamber'in birebir eğitiminden geçen kişiler olarak en fazla ilmi birikime sahip olanlardı. Zira gerek İslâm tarihi eserlerine baktığımızda gerekse hadis kitaplarına ve tefsir eserlerine baktığımızda sahâbenin ileri gelenlerinin Ümmü Seleme (r.a.)'ye ve bazen de diğer hanımlarına fetva sorduklarını görürüz. Bundan dolayı da Hz. Peygamber'in hanımlarının içinde fakihliği ile ön plana çıkan Ümmü Seleme'nin fıkhi kişiliğinin, fetvalarının ve dört mezhep tarafından delil olarak kullanılan rivâyetlerinin araştırılmaya değer olduğunu düşündüğümüzden ötürü böyle bir konuyu ele aldık.
Tezimizde öncelikle Ümmü Seleme'nin hayatını kısaca ele alıp daha sonra onun rivâyetlerini ve rivâyetlerini aktarırken kullandığı fıkhi yöntemleri açıkladıktan sonra dört mezhep içinde hangi mezhebin Ümmü Seleme'nin rivâyetini delil olarak kullandığını ve akabinde de İslâm hukukuna olan etkisini ele alarak tezimizi sonlandırdık. Ümmü Seleme'nin birçok kaynakta rivâyeti bulunmakla beraber tezimizde Kütüb-i Sitte'deki ahkam rivâyetlerini ve değerlendirilmesini ele alıp dört büyük mezhep olan Hanefilik, Şafiîlik, Hanbelîlik ve Mâlikîlik mezheplerinden hangisinin Ümmü Seleme'den aktarılan hadisi delil alarak ne gibi hükümler çıkardıklarını ve İslâm hukukuna ne gibi yansımaları olduğunu açıkladık. Ümmü Seleme (r.a.) rivâyetleri ve verdiği fetvaları ile birçok fıkhi konuya ışık tutmuş olmakla beraber özellikle kadınların özel durumları hakkında birçok soruya cevap vererek fakihliğini ön plana çıkarmış ve bu sayede sünnetin ve hükümlerin gelecek nesillere aktarılmasını sağlamıştır.

Abstract:
The role of the companions in the formation of Islamic law is undeniably significant.Because the companions lived with Prophet , they witnessed the revelation of the Qur'an, observed the Prophet's life, and were able to ask him any questions that came to their minds, thus ensuring the transmission of knowledge to the present day.While all the companions had knowledge of fiqh, it cannot be said that every individual among them had an equal level of fiqh knowledge.Because some of the companions were constantly with Prophet Muhammad day and night, while others were busy and therefore couldn't spend as much time with him.As a result, the knowledge accumulation of the companions who couldn't spend much time with the Prophet was not as extensive as the knowledge accumulation of the Companions who remained with the Prophet.Among the companions, the wives of Prophet Muhammad were the ones who spent the most time with him, directly witnessing his words, actions, and most importantly, the revelation of the Qur'an. They were the ones who had the most extensive knowledge due to their direct exposure to the Prophet's teachings.Because when we look at both Islamic history books and hadith collections, as well as exegesis works, we see that the Companions often sought fatwas from Umm Salama and sometimes from other wives of the Prophet.Therefore, we decided to write this thesis because we believe that it is worth investigating the legal personality, fatwas, and narrations used as evidence by all four Sunni schools of jurisprudence of Umm Salama, who stood out with her jurisprudential knowledge among the wives of Prophet Muhammad.In our thesis, we first briefly discuss the life of Umm Salama. Then, we explain the narrations attributed to her and the legal methods she employed when transmitting these narrations. Afterward, we examine which of the four Sunni schools of jurisprudence used Umm Salama's narrations as evidence. Finally, we conclude our thesis by discussing Umm Salama's influence on Islamic jurisprudence.Although Umm Salama's narrations can be found in many sources, in our thesis, we specifically focus on her legal narrations found in the Kutub al-Sittah (the six major hadith collections). We discuss how these narrations are evaluated and examine which of the four major Sunni schools of jurisprudence—Hanafi, Shafi'i, Hanbali, and Mâlikî—use Umm Salama's narrations as evidence to derive legal rulings and their implications on Islamic jurisprudence.Umm Salama, her narrations and the legal opinions she provided shed light on many jurisprudential issues. Particularly, by addressing numerous questions, especially those concerning the specific situations of women, she highlighted her juridical expertise. In doing so, she ensured the transmission of the Sunnah and legal rulings to future generations.