Astımlı bireylerin hastalık algısı ve astım yönetim düzeyleri
Illness perception and asthma management levels of asthma patients
Yazar: DENİZ YILDIZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ DERYA TÜLÜCE
Harran Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Algı = Perception ; Astım = Asthma ; Hastalık algısı = Illness perception ; Hemşireler = Nurses ; Hemşirelik = Nursing ; Ölçekler = Scales

Özet:
Bu tanımlayıcı tipteki araştırma, astımlı bireylerin hastalık algısı ve astım yönetim düzeylerinin belirlenmesi amacıyla yapılmıştır. Araştırma, Aralık 2020-Nisan 2021 tarihleri arasında Şanlıurfa ili Mehmet Akif İnan Eğitim ve Araştırma Hastanesi Göğüs Hastalıkları Polikliniğine başvuran 211 astımlı birey ile yürütülmüştür. Verilerin toplanmasında; hasta tanıtım formu, hastalık algısı ölçeği ve araştırmacılar tarafından hazırlanan astım yönetimi checklisti kullanılmıştır. Veriler SPSS 20.0 programı ile analiz edilmiştir. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistikler, Mann Whitney U testi, Kruskal Wallis analizi, Sperman korelasyon analizi, kategorik bağımsız değişkenlerde ki kare testi kullanılmıştır. Araştırmanın yapılabilmesi için Harran Üniversitesi Etik Kurulu Başkanlığı'ndan etik onay, ilgili hastanenin yönetiminden gerekli yazılı izin ve araştırmaya dahil olan hastalardan yazılı ve sözlü bilgilendirilmiş onam alınmıştır.
Hastaların yaş ortalaması 45.15+14.56 ve astım tanı yılı ortalaması 7.73+7.56 olarak bulunmuştur. Hastaların hastalık algısı ölçeğinin hastalık tipi alt boyutu puan ortalaması 6.30+2.59, hastalık hakkındaki görüşler alt boyut puan ortalamaları; süre (akut/ kronik) 19.30+6.77, sonuçlar 19.30+6.77, kişisel kontrol 23.41+5.44, tedavi kontrolü 19.67+4.42, hastalığı anlayabilme 20.34+5.54, süre(döngüsel) 16.63+3.87, duygusal temsiller 16.72+10.00, hastalık nedenleri boyutundaki alt boyut puan ortalamaları ise psikolojik atıflar 12.86+5.39, risk faktörleri 15.05+ 5.26, bağışıklık 7.65+ 3.21, kaza ve şans 2.44+1.28 olarak bulunmuştur.
Hastaların ifadelerine göre astım kontrol düzeyleri %28.4'ü biraz kontrollü, %25.6'sı zayıf kontrollü, %23.2'si iyi kontrollü, % 19.4'ü hiç kontrol edilmedi, %3.3'ü tamamen kontrollü olarak bulunmuştur.
Hastaların astım yönetim checklisti yanıtlarında kadınların son bir yıl içinde astım atağı geçirme sayısının daha yüksek olduğu, okuryazar olmayanların astıma bağlı günlük yaşam aktivitelerinde kısıtlılık yaşadığı, aktivite sırasında ya da sonrasında semptomlarda artış olduğu ve son bir yıl içinde daha fazla astım atağı yaşadığı, geliri giderinden az olan hastaların günlük yaşam aktivitelerinde kısıtlılık yaşadığı ve astımı kontrol etme düzeylerinin düşük olduğu bulunmuştur. Hastaların yaşı artıkça daha fazla kurtarıcı ilaç kullandığı saptanmıştır (p<0.05).
Sonuç olarak araştırmaya katılan hastaların hastalık algıları toplam ve alt boyut puan ortalamaları yüksek ve astım yönetim düzeyleri düşük bulunmuştur. Astım hastalarının astım yönetim düzeylerini artırmak için hastaların takip ve tedavi süreçlerinde hastalık algılarının değerlendirilmesi ve sosyokültürel özellikleri gözönünde bulundurularak anamnez alınması önerilmektedir.
Anahtar Kelimeler: Astım, astım yönetim checklisti, hastalık algısı ölçeği, hemşirelik

Abstract:
This descriptive research was conducted to determine the illness perception and asthma management levels of asthma patients. The study was performed to the 211 asthmatic individuals applied to the Chest Diseases Clinic at Şanlıurfa Mehmet Akif İnan Training and Research Hospital in December 2020-April 2021. A patient information form, The Revised Illness Perception Questionnaire and an asthma management checklist prepared by the researchers. were used to collect the data. The data were analyzed via SPSS 20.0 program. Descriptive statistics, Mann-Whitney U test, Kruskal Wallis test, Spearman correlation analysis, and chi-square test in the categorical independent variables were used to analyze the data. An ethical approval from the Harran University Ethics Committee, a written permission from the related hospital administration, oral and written informed consent from the participants were gathered to conduct the research.
	The mean age of the patients was 45.15±14.56, and the average year of asthma diagnosis was 7.73±7.56. The mean score of the illness identity sub-dimension of the Revised Illness Perception Questionnaire was 6.30±2.59; the mean scores of the opinions about the illness sub-dimension were 19.30±6.77 for timeline (acute/chronic), 19.30±6.77 for consequences, 23.41±5.44 for personal control, 19.67±4.42 for treatment control, 20.34±5.54 for illness coherence, 16.63±3.87 for timeline (cyclical), 16.72±10.00 for emotional representations; the mean scores of the reasons of the illness sub-dimension were 12.86±5.39 for psychological attributions, 15.05±5.26 for the risk factor attributions, 7.65±3.21 for immune attributions, 2.44±1.28 for chance attributions.
	The asthma control levels were found to be 28.4% slightly controlled, 25.6% poorly controlled, 23.2% well-controlled, 19.4% never controlled, and 3.3% fully controlled according to the statements of the patients in the study.
	In the asthma management checklist responses of the patients, the number of asthma attacks in the last year was higher in women, patients who were illiterate were found to have limitations in activities of daily living due to asthma, there was an increase in asthma symptoms during or after the activity, and had more asthma attacks in the last year, patients whose income was less than expense were found to have limitations in activities of daily living and their asthma management levels were found lower. It was determined that the older the patients the more rescue drugs they used (p<0.05). 
	In conclusion, the total and sub-dimension mean scores of the illness perception of the patients participated in the study were found to be high, and their asthma management levels were low. It is recommended to evaluate the illness perceptions of the asthma patients during the follow-up and treatment processes and to take anamnesis considering their sociocultural characteristics in order to increase the asthma management levels of the patients.
Keywords: Asthma, asthma management checklist, disease perception scale, nursing