Kentsel risklerin planlama temelinde analizi ve dirençli kent planlama yaklaşımı
An analysis of urban risks on the base of spatial planning and resilient urban planning approach
Yazar: MÜNEVVER ÖZGE BALTA
Danışman: DOÇ. DR. KÜBRA CİHANGİR ÇAMUR
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Son yıllarda afetler politikası literatüründe tehlikelerin yalnızca kendisine odaklanmak yerine, korunmasızlığı ve dirençliliği dikkate alan görüş ve yaklaşımlar yaygınlaşmıştır. Kent planlama ve kentsel riskler arasında ise, henüz tanımlanmamış bir boşluk bulunmakta ve planlama, risk bileşeninden bağımsız olarak ele alınmaktadır. Bu çalışma, planlamanın risk bileşenleriyle bütünleştirilmesi, kent planlamanın bu süreçteki yerinin ve öneminin ortaya konulması ve 'dirençli kentsel yerleşimler' hedefine erişmede benimsenebilecek yaklaşımların geliştirilmesi amacı taşımaktadır. 
Tez kapsamında, dirençli kentsel yerleşimlere erişmede benimsenecek ilkelerin belirlenmesi için afetler ve planlama alanındaki uzmanların değerlendirmeleri ve analitik hiyerarşi süreci (AHS) yöntemi ile gösterge ağırlıkları oluşturulmuştur. Bu doğrultuda, kentsel dirençliliğin önemli bileşenleri olan tehlike, korunmasızlık, risk azaltma kapasitesi, acil müdahale ve yara sarma kapasitesini tanımlayan bir endeks geliştirilmiştir. Risk azaltma kapasitesinin dirençli kent üzerindeki etkileri, çalışmada bulunan en güçlü faktördür. İçerdiği alt faktörler ve göstergeler bakımından afet öncesi politikaları kapsamakta olan 'risk azaltma kapasitesi' organizasyon, koordinasyon, hazırlık, bütçe ve teşvik, yönetim, katılım aşamalarına odaklanmaktadır. 
Araştırmada ortaya çıkan ve kentsel dirençliliğe erişmeyi sağlayan 'risk azaltma kapasitesi göstergeleri' arasında ilk sırada 'sakınım planlaması' gelmektedir. Sakınım planlamasının ilk sırada yer alması, planlamanın kapsayıcı ve bütünsel bakış açısını içermesinden kaynaklanmakta ve planlamanın koordinasyonu sağlayıcı aktör olarak afet çalışmalarında yer alması gerekliliğini vurgulamaktadır. Buna ek olarak çalışmada 'sosyal donatıların yerseçiminde dirençliliği sağlayan yaklaşımların benimsenmesi gereği' ikinci sırada, 'risk iletişimi' ise üçüncü sırada yer almaktadır. Çalışma kapsamında ortaya konulan bu sonuçların, uluslararası afet politikasında üzerinde durulan temel konulardan olan 'afet öncesi kapasite artırımı' ile örtüştüğü görülmektedir. Araştırma sonuçlarından yola çıkılarak, dirençli kentlere erişmeyi sağlayacak politikalar kapsamında yasal-yönetsel, fiziksel-çevresel, sosyo-ekonomik boyutta planlama ve uygulama stratejileri geliştirilmiştir.

Abstract:
In recent years, new approaches regarding vulnerability and resilience have become widespread in the literature of disasters policy, rather than focusing solely on the hazards. There is a gap between urban planning and urban risks and planning is being handled independent from the risk component. This study aims to integrate planning with risk components, to underline the significance of the urban planning in this process and to develop approaches that can be adopted to reach the objective of 'resilient urban settlements'.
Within the scope of the thesis, weights of indicators are created by Analytic Hierarchy Process (AHP) method by the assessments of the experts in the disasters and planning field. Therefore, an index is defined which describes the main components of urban resilience as hazard, vulnerability, risk reduction capacity, emergency response and recovery capacity. Risk reduction capacity is determined as the key factor for resilient cities in the study. Covering the pre-disaster policies with its sub-factors and indicators, 'risk reduction capacity' focuses on organization, coordination, preparation, budget and income, management and participation phases.
According to results of this study, 'mitigation planning' is the significant factor among other risk reduction capacity indicators for resilient cities.  The importance of mitigation planning underlines that planning should take part in disaster studies as a coordinating actor since it contains the inclusive and holistic perspective.
Furthermore, 'the necessity of adopting resilience approaches in location of social facilities' ranks second, while 'risk communication' comes in third. These results, manifested as part of the study, are found to match up with 'pre-disaster capacity expansion', which is one of the dwelled-upon matters in the international disaster policy. Based on the results, planning and implementation strategies are developed at legal-administrative, physical-environmental, socio-economic levels, within the scope of the policies to reach resilient cities.