Sosyal sermayenin vergi uyumu üzerindeki etkisinin analizi: Çanakkale ili mükellefleri özelinde yapılan bir araştırma
Analysis of the effect of social capital on tax compliance: A study conducted on taxpayers in Çanakkale province
Yazar: İLKNUR KAYNAR
Danışman: PROF. DR. SELÇUK İPEK
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Maliye = Finance

Özet:
Sosyal sermaye, ilişkilerin önemli olduğunu vurgulayan ve ekonomik gelişme ile kalkınmanın bir ön koşulu olarak değerlendirilen önemli bir kavramdır. Sosyal sermaye vergi uyumunun sağlanması için de gereklidir. Bireylerarası ilişkilerin güven esasına dayanması, sağlıklı bir iletişim ağının oluşumunu sağlayarak sosyal normlarla beraber topluluk bilincinin oluşumuna katkı sunacaktır. Topluluk bilincinin en önemli göstergesi de vergi uyum düzeyidir. Kısaca sosyal sermaye güven, sosyal normlar ve sosyal ağlar aracılığıyla vergi uyumunu artıracak önemli bir yapıdır. Çalışmanın amacı da sosyal sermayenin vergi uyumu üzerindeki etkilerini ortaya koyabilmektir. 

Çanakkale Merkez'de ikamet eden 446 mükellef (ticari kazanç ile serbest meslek kazancı elde eden) ile anket yapılarak analizler için gerekli veriler elde edilmiştir. Yapısal Eşitlik Modeli (YEM) kurulmuş ve model sonucunda mükelleflerin stratejik güven, kurumsal güven ve sosyal normlara yönelik algı düzeyleri arttıkça vergi uyum düzeylerinin arttığı ancak genelleştirilmiş güven düzeyinin vergi uyumu üzerinde etkili olmadığı sonuçlarına ulaşılmıştır. Bununla beraber mükelleflerde vergi adaleti ve vergi bilincinin artmasının vergi uyumunu olumlu yönde etkilediği fakat vergi harcamalarının vergi uyumunu olumsuz etkilediği tespit edilmiştir. 

Sosyal sermaye ve vergi uyumu arasında, vergi adaleti, vergi bilinci ve vergi harcamalarının aracılık etkilerinin olup olmadığı araştırılmıştır. Bu çerçevede vergi adaletinin kurumsal güven ile vergi uyumu arasındaki ilişkide aracı rol üstlendiği, vergi bilincinin, stratejik güven ile vergi uyumu arasında ve ayrıca kurumsal güven ile vergi uyumu arasındaki ilişkide aracı rol üstlendiği tespit edilmiştir. Vergi harcamaları ise genelleştirilmiş güven ile vergi uyumu, stratejik güven ile vergi uyumu, kurumsal güven ile vergi uyumu, sosyal normlar ile vergi uyumu arasındaki ilişkide aracı rol üstlenmektedir. 

Anahtar Kelimeler: Vergi Uyumu, Sosyal Sermaye, Güven, Sosyal Normlar, Sosyal Ağlar, YEM

Abstract:
Social capital is an important concept emphasizing the significance of relationships and is considered a prerequisite for economic development and growth. It is also necessary for ensuring tax compliance. Based on trust among individuals, fostering a healthy communication network along with social norms contributes to the formation of community awareness. The most significant indicator of community awareness is tax compliance. In short, social capital, through trust, social norms, and social networks, is a crucial structure that enhances tax compliance. The aim of the study is to demonstrate the effects of social capital on tax compliance.

An analysis was conducted through surveys with 446 taxpayers (engaged in commercial profits and freelance earnings) residing in the Çanakkale city center. A Structural Equation Model (SEM) was established, revealing that as taxpayers' levels of perceived strategic trust, institutional trust, and perception of social norms increase, their levels of tax compliance also increase. However, it was found that the level of generalized trust does not significantly affect tax compliance. Additionally, an increase in taxpayers' perception of tax justice and tax consciousness positively influences tax compliance, while tax expenditures have a negative impact on tax compliance.

The study investigated whether tax justice, tax consciousness, and tax expenditures mediate the relationship between social capital and tax compliance. In this context, it was found that tax justice mediates the relationship between institutional trust and tax compliance, while tax consciousness mediates the relationship between strategic trust and tax compliance, as well as between institutional trust and tax compliance. Tax expenditures mediate the relationships between generalized trust and tax compliance, strategic trust and tax compliance, institutional trust and tax compliance, and social norms and tax compliance.

Keywords: Tax Compliance, Social Capital, Trust, Social Norms, Social Networks, SEM