Peristomal cilt komplikasyonlarını önlemede öz bakım teorisi'ne göre verilen eğitimin etkinliğinin değerlendirilmesi
Evaluation of effectiveness of the training that given accordi̇ng to self care deficit theory in prevention of peristomal skin complications
Yazar: ALİ AY
Danışman: PROF. DR. HÜLYA BULUT
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Cerrahi stomalar = Surgical stomas ; Deri hastalıkları = Skin diseases ; Hasta eğitimi = Patient education ; Hemşireler = Nurses ; Stoma = Stomata

Özet:
Bu çalışma stomalı bireylerde görülen peristomal cilt komplikasyonlarının önlenmesinde Öz Bakım Eksikliği Hemşirelik Teorisi(ÖBEHT)'ne göre verilen eğitimin etkinliğinin değerlendirilmesi amacıyla yarı deneysel olarak yapılmıştır. Araştırma Mart-Aralık 2018 tarihleri arasında Gazi Üniversitesi Sağlık Araştırma ve Uygulama Merkezi Genel Cerrahi Kliniği ve Stomaterapi Ünitesi'nde yürütülmüştür. Çalışmanın örneklemini yeni stoma açılan ve dahil edilme kriterlerini karşılayan 45 hasta oluşturmuştur. Çalışma kapsamında hastalar deney(n=24) ve kontrol(n=21) grubu olarak ikiye ayrılmıştır. Çalışmada, "Hastalara İlişkin Tanıtıcı Özellikler Formu","Öz Bakım Gücü Ölçeği(ÖBGÖ)","Stoma Yaşam Kalitesi Ölçeği(SYKÖ)", "Peristomal Cilt Kompliasyonları Yönetimi Eğitim Kitapçığı","Hasta Sonuçları Değerlendirme Formu" ve "Eğitim Kitapçığına Yönelik Hasta Görüşleri Anketi" kullanılmıştır.Hasta izlemi ÖBEHT'nde yer alan parametreler baz alınarak yürütülmüştür. Hastaların %53.3'ü erkek ve %44.4'ü emeklidir.Hastaların %73.3'üne kanser nedeniyle stoma açıldığı, %86,7'sinin ameliyatının planlı yapıldığı, %73.3'ünün ameliyattan önce stoma bölgesinin işaretlendiği, %71.1'ne geçici stoma açıldığı ve %53.3'üne ileostomi açıldığı saptanmıştır.Deney grubunun %54.2'sinde, kontrol grubunun %95.2'sinde komplikasyon geliştiği ve bu durumun istatistiksel olarak anlamlı olduğu belirlenmiştir(p<0.05).Hastalarda en çok irritan kontakt dermatit(%71.42) ve hiperplazi(%22.68) geliştiği belirlenmiştir.Deney grubunda komplikasyon iyileşme süreleri ortalama 21±12.95 gün iken, kontrol grubunda 44.65±23.56 gün olduğu ve iki grup arasında anlamlı bir fark olduğu saptanmıştır(p<0.05). Ayrıca deney grubunun stoma bakımına kontrol grubuna göre daha çok katıldığı belirlenmiştir(p<0.05).  ÖBGÖ puan ortalamalarının eğitim sonunda arttığı ancak anlamlı bir fark bulunmadığı, bunun yanında SYKÖ İş/Sosyal Yaşam ve Cinsellik/Beden İmajı alt boyutları puanlarında anlamlı bir artış olduğu belirlenmiştir(p<0.05). Çalışma sonucunda ÖBEHT' ne göre yapılan izlemlerin ve verilen eğitim-danışmanlık hizmetinin peristomal cilt komplikasyonlarının ve gelişen cilt komplikasyonlarının iyileşme sürelerinin azaltılmasında ve stomalı hastaların öz bakıma katılımlarını arttırmada etkili olduğu bulunmuştur.

Abstract:
This quasi-experimental study was conducted to evaluate the effectiveness of the education given according to the Self-Care Deficiency Theory(SCDT) on peristomal skin complications prevention.The study was carried out between March-December 2018 in Gazi University Health Research and Application Center General Surgery Clinic and Stomatherapy Unit.The study sample consisted of 45 patients who had a newly opened stoma.The patients were divided into two groups as experimental and control groups.Data were collected with "Patient-Related Characteristics Form","Self-Care Agency Scale(SCAS)","Stoma Quality of Life Scale(SQOL)","Peristomal Skin Complications Management Training Booklet","Patient Results Evaluation Form",and "Patient Opinions Questionnaire for Education Booklet". Patient follow-up was carried out on the basis of SCDT. The mean age of the experimental group was 57.04±11.07 and the control group was 53.66±13.11. 53.3% of patients were male and 44.4% were retired.It was found that 73.3% of patients had stoma due to cancer, 86.7% underwent elective surgery, 73.3% had stoma region marked before surgery, 71.1% had temporary stoma and 53.3% had ileostomy. It was determined that 54.2% of experimental group and 95.2% of control group had complications and this was statistically significant(p<0.05).Most common complications were determined as irritant dermatitis(71.42%) and hyperplasia(22.68%).Complication recovery time was 21±12.95 days in experimental group and 44.65±23.56 days in control group and a significant difference was found between the two groups(p<0.05).In addition it was determined that experimental group was more attended to stoma care than control group(p<0.05).It was determined that there was no significant difference in the mean scores of SCAS but there was a significant increase in scores of the SQOL's Work/Social Life and Sexuality/Body Image sub-dimensions(p<0.05).As result, the follow up, education and counseling services provided during the study according to SCDT were found to be effective in decreasing the peristomal skin complications and their recovery time and increasing the participation of patients with stoma in self-care.