Avrupa güvenlik yapılanması ve Türkiye /
Yazar: İSMAİL BİRER
Danışman: PROF. DR. REFET YİNANÇ
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2004
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Avrupa = European ; Avrupa Birliği = European Union ; Avrupa güvenliği = European security ; Güvenlik = Security ; Güvenlik politikaları = Security policies ; Güvenlik sistemleri = Security systems ; Savunma politikası = Defence policy ; Türkiye = Türkiye ; Uluslararası güvenlik = International security ; Uluslararası güvenlik stratejileri = International security strategies

Özet:
Bu tez çalışmasında, ikinci Dünya Savaşı'ndan sonra yeni bir sorun yaşanmaması adına Avrupa'da oluşturulmaya çalışılan güvenlik kuruluşları, birbirleriyle ilişkileri, ve pratikteki uygulamaları bir bütünlük içerisinde incelenerek, Türkiye'ye etkileri açısından sorgulanmış ve güçlü bir Birlik oluşturulmasına yönelik çıkış yolları değerlendirilmiştir. Birinci Bölüm'de; Soğuk Savaş sonrası yeni dünya düzeninin oluşumu, hegemonya arayışları ve küresel askeri örgütlenmeler ABD'nin Çevreleme Politikası kapsamında analiz edilerek, en batıdaki NATO'dan en doğudaki ANZUS Paktı'na kadarki oluşumlar ortaya çıkış süreçleri, amaçları ve sonuçları itibariyle irdelenmiştir. Bilahare, Avrupa Birliği'ne uzanan süreç kuramsal boyutu ile incelenmiş, Avrupa Güvenlik ve Savunma Politikası'na Klasik Uluslararası İlişkiler Teorisi perspektifinden bir yaklaşımda bulunulmuştur. ikinci Bölüm'de; Birliğin oluşumu ve güvenlik yapısının gelişim süreci, tarihsel gelişim esas alınarak, Avrupa'nın Ortak Dış ve Güvenlik Politikası; aktörleri, kurumsal yapısı, hukuki tabanı ve katettiği mesafe açısından değerlendirilmiştir. Yine aynı bölümde, diğer uluslararası örgütler bağlamında Avrupa'nın güvenliğine projeksiyon tutularak, NATO-AGSP ikilemi (diğer bir deyişle NATO varken Avrupa'da yeni ve ayrı bir silahlı savunma gücü oluşturulmasına ihtiyaç olup olmadığı) sorgulanmıştır. Üçüncü Bölüm'de; Türkiye'nin Avrupa güvenlik mimarisi içerisindeki yeri ve Avrupa güvenliği için önemi, güvenlik mimarisi oluşum sürecinin Türkiye'ye etkileri, yeni dönemde AB'ye yaklaşım, AB'nin asıl niyeti ve dengeleme politikası, Amerika, AB ülkeleri ve Türkiye'nin bakış açısından değerlendirilmiştir. Bilahare, Türkiye'nin AB dolayısıyla AGSP dışında tutulması olasılığına karşılık çevresinde kendi güvenlik kuşağını oluşturabilmesi için uygulaması gereken güvenlik ve savunma politikası248 yaklaşımları ortaya konarak, bölgesel güvenlik arayışlarının bir sentezi yapılmaya çalışılmıştır. Sonuç Bölümü'nde; giriş bölümünde belirtilen araştırmaya esas hususlar hakkında, incelemeler kapsamında yapılan tespitler de özetlenerek, genel bir değerlendirme yapılmıştır. Çalışmanın teorik boyutu temelde 'Realizm' üzerine oturtulmuş olduğundan, Avrupa'ya yönelik güvenlik algılamaları, Türkiye'nin endişeleri, güvenlik alanında dış politika alternatifleri ve tüm tarafların menfaatine olacak güçlü bir Avrupa için çıkış yolu üzerine yapılmış olan sentez de yine Realizm perspektifinden yorumlanarak, Avrupa güvenlik yapılanması ve Türkiye'ye etkileri konusunda ulaşılan sonuç bu bölümde açıklanmıştır.

Abstract:
249 SUMMARY In this study; security organizations being established in Europe, relations with each other, and their practical implementations are examined as a whole, lest a new conflict occurs after the World War II. And their impact on Turkey is interrogated and solutions intended to establish a strong union are evaluated. In the first chapter; through the analyze of the formation of the new world order after the cold war, hegemony struggles and global military organizations in the scope of Containment Policy, the formations from NATO in the very west to ANZUS Pact in the very east, are examined in the view of their phases, objectives and outcomes. Afterwards, the process towards to European Union is examined based on theoretical dimensions and made an approach to the European Security and Defense Policy in the perspective of Theory of Realism. In the second chapter; the formation of the EU and the architecture of the ESDP are evaluated from the point of view of its actors, organizational structures, legal bases and progresses. In the same chapter, dilemma of NATO-ESDP was questioned in the light overall European security measures (in other words, it was questioned whether there is a need to establish any new armed defense system while NATO exists). In the third chapter; the importance of Turkey for the European Security Architecture is evaluated with the impact of the ESDP on Turkey, the approach to the EU in the new period, the real intention of the EU, and balancing policy from the point of view of America, EU countries, and Turkey. Subsequently, a synthesis of the regional security approaches of Turkey to establish its own security line is outlined, against the possibility of Turkey's being out of EU and ESDP.250 In the final chapter-; an overall evaluation of the subject to be researched which was spelled out in the introduction chapter is done along with the summary of the findings. Since the theoritical basis of this study has been placed on the "Realism", the result about the European security architecture and its effects to Turkey is also stated from the same point of view in this chapter with the comments for a powerful and healty Union (which is equally good for all parties), and foreign policy alternatives on security.