Engellilerde dini tutum ve davranışlar (Van örneği) /
Yazar: RIDVAN BİLİCİ
Danışman: PROF. DR. ŞAKİR GÖZÜTOK
Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Din = Religion
Dizin: Din eğitimi = Religious education ; Dini davranışlar = Religious conducts ; Engelli kişiler = Disabled persons ; Van = Van

Özet:
Ülkemizde problemleri ve ihtiyaçları henüz tam olarak giderilememiş, zihni, bedeni ve ruhi yönden engelli çok sayıda insan mevcuttur. Bu insanların en büyük problemlerinden birisi, hayatı çekilebilir bir hale sokan ve zorlukların üstesinden gelmeyi sağlayan dinin ve dini eğitimin yeterli derecede verilmeyişidir. Yapılan çalışmalar neticesinde, dini duygu ve pratiklerin, insanların yaşadıkları sıkıntılarla mücadele etme noktasında onlara destek sağladığı tespit edilmiştir. Bu doğrultuda çalışmamızda, dini hayatın önemli bir boyutunu oluşturan inanç ve ibadetlere engellilerin, hayatlarında ne kadar yer verdikleri ve engel durumlarını kabul etme dereceleri ortaya çıkarılmak istenmiştir. Önemli bir amacımız daha, engellilerin dini tutum ve davranışlarının demografik özelliklere göre farklılaşıp farklılaşmadığını incelemek ve engellilerin dini tutum ve davranışlarında etkili olan faktörleri belirlemektir.

Amaç doğrultusunda araştırmanın teorik kısmında, problem, amaç, önem ve hipotez ortaya konulmuş; araştırmada kullanılan veri toplama teknikleri, analizleri ve çalışmanın sınırlılıkları hakkında bilgi verilmiş ve engelli bireyler için kullanılan kavramlar, bu bireylerin sınıflandırmaları, din, dini tutum, dini davranış kavramlarına ilişkin bilgi verilmiştir. Pratik düzeyde ise, cinsiyete göre erkeklerin çoğunlukta olduğu 13 yaş ve üstü tüm yetişkin engellilerin dini tutum ve davranışları gözlem, mülakat ve anket yöntemiyle araştırılmıştır. Araştırmayı, Van ilinin merkez ilçeleri olan Edremit, İpekyolu ve Tuşba ilçelerindeki engelli dernekleri, MEB'e bağlı okullar ve rehabilitasyon merkezlerinde bulunan 96 engelli bireye uygulanan ve elde edilen anket sonuçları teşkil etmektedir. Elde edilen veriler SPSS 20.0 istatistik paket programı ile analiz edilmiş; bulguların değerlendirilmesinde de sayı, yüzde, ortalama, ki-kare, t testi ve ANOVA (varyans analizi) testleri kullanılmıştır.

Araştırmadan elde edilen bulgulara göre, konumuza dâhil olan engellilerin dini duygu ve düşüncelerinin yüksek, buna karşın dini uygulamalarının normal düzeyde olduğu anlaşılmıştır. Katılımcıların dini tutum ve davranışlarının cinsiyet, yaş, eğitim düzeyi, sosyo-ekonomik seviye ve engelli olma sebebine göre farklılaşmadığı medeni hal, annenin dini gereklerini yerine getirme sıklığı, din eğitiminin alındığı yer, aileden dini eğitim alma durumu ve dua etme sıklığına göre farklılık gösterdiği tespit edilmiştir. Bunun yanı sıra dini tutum ve davranışların, engellilerin ruh sağlığı üzerinde olumlu etkiler oluşturduğu fakat engellilerin, dini eğitim ve öğretim faaliyetlerinden yeterince faydalanamadıkları görülmüştür.

Anahtar Kelimeler: Engellilik, Dini Tutum, Dini Davranış, Dini Eğitim

Abstract:
There are so many people who is not satisfied their needs completely live in our country and they are disabled in terms of psychically, bodily and mentally. As One of the biggest problems facing these people is, lack of religion which has a power getting over the difficulties and inadequate religious education. As a result of research, it is proved that religious attitudes and religious behaviors backs the people up in terms of struggle against difficulties. In this direction, it is willing to demonstrate that how disabled people acknowledge their disabilities and how belief and worship are placed in their daily life. Another point which we want to specify that whether religious attitudes and religious behaviour are differentiate with regards to demographically or not and to explain which factors direct disabled people's religious attitudes and religious behaviours.

In accordance with this purpose, question, purpose, inportance and hypothesis are emerged in a theoretical section. In addition to explaining some terms such as religion, religious attitudes and religious behaviour, data collection techniques, analyses, scope of work are also enlightened in a theoretical section. However, in a practical section, disabled people's religious attitudes and religious behaviours, who are above 13 and most of them are male, are researched by observation, interview and survey. Survey results are collected by three different institutions as follows, disabled associations which are located in the central districts of Van namely Edremit, İpekyolu and Tuşba, public schools and 96 disabled people who lives in the rehabilitation centers. The results obtained are analyzed by SPSS 20.0 programme and also benefited from some speacial test like the t-test, chi-square test, average and analysis of variance.

As a result, it is noticed that in spite of the fact that disabled people have a high level of religious belief and thought, their religious practices have a normal level. It is also ascertained that participants' religious attitudes and religious behaviours are not differentiate into their sex, age, education level, socio-economic level and causes of disability, but participants' religious attitudes and religious behaviours are shaped by their mother's frequency of fulfilling worship, where the religious education are received, whether their family are received religious education or not and frequency of fulfilling worship. In addition to this, it is deduced from the analysis that religious attitudes and religious behaviours have a positive effect on disabled people's mental health despite lack of having religious education and training.

Keywords: Disability, religious attitude, religious behaviour, religious education