Şanlıurfa merkezindeki Karakoyun, Sırrın ve Cavsak derelerinin taşkın analizi
Flood analysis of Karakoyun, Sirrin and Cavsak rivers in Şanliurfa center
Yazar: DEMET SAATÇI GÜVEN
Danışman: PROF. DR. KASIM YENİGÜN
Harran Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering

Özet:
Bu çalışmada, Türkiye'nin en önemli havzalarından olan Fırat ve Dicle havzasında inşa edilen,
ülkemiz su kaynaklarının %28,5'ini sağlayan ve ülke ekonomisinin kalkınmasına büyük katkı sunan
Güneydoğu Anadolu Projesi kapsamında önemli bir şehir olan Şanlıurfa'ya odaklanılmıştır. Bu
çerçevede, Şanlıurfa il merkezinde bulunan Karakoyun, Sırrın ve Cavsak derelerinin ekonomik,
sosyal ve çevresel riskli alanlarının tespiti taşkın risk analizi kullanılarak yapılmıştır. Böylece
Şanlıurfa'da düşük, orta, yüksek ve çok yüksek olasılıklı taşkın alanlarının belirlenmesi, erken uyarı
sistemleri ve önlem paketlerinin kurulması için gerekli verilerin toplanması ve benzeri çalışmalar
için altyapı oluşturulması hedeflenmiştir. Risk analizi yapılırken anılan derelere ait Q5, Q10, Q25, Q50,
Q100, Q500 ve Q1000 taşkın tekerrür debileri kullanılmıştır. Dere güzergahları, doğal su tutma
kapasiteleri, arazi topoğrafyası, genel hidrolojik ve jeolojik özellikler gibi birçok kriter göz önünde
bulundurulmuştur. Temin edilen veriler ışığında ArcGIS 10.3 programında derelerin sayısal
yükseklik modelleri oluşturulmuş ve tüm bilgiler HEC-RAS 5.07 programına aktarılarak 1B taşkın
analizi yapılarak riskli alanlar belirlenmiştir. Analiz sonucunda dere kesitlerinin birçok kısmında
taşkın riskinin bulunduğu tespit edilmiştir. Taşkın afetinin göz ardı edilemeyecek bir gerçek olduğu
ortaya çıkmıştır. Taşkın öncesi, sonrası ve esnasında planlanması gereken tüm alt yapı çalışmaları ve
uygulamaları için gereken tüm envanterin doğru bir şekilde planlanması gerektiği belirlenmiştir.
Taşkın Risk Haritalarının Hazırlanarak yerel yönetimin ve/veya ilgili kamu kuruluşlarının söz
konusu alanlar ile ilgili bir taşkın risk haritası çalışmasını hazırlaması/güncellemesi ve/veya bu
çalışmadan faydalanmak suretiyle değerlendirmeye/gündeme alması, Müdahale Kapasitesi
Analizinin yapılması, Taşkın Riski Altında Olan Alanları Önceliklendirilerek tehlikenin tanımı ve
analizinin yapılma nedeni, ölüm ya da yaralanmaya neden olabilecek tehlikelerin detaylı bir şekilde
sınıflandırılması, tanımlanması, düzenlenmesi ve uygulanacak tüm tedbirlerin tanımlanması ile
Taşkın Yönetim Planının Oluşturulmasının gereğinin ortaya çıktığı görülmüştür.

Abstract:
SUMMARY In this study, the focus is on Şanlıurfa, an important city within the scope of the
Southeastern Anatolia Project, which was built in the Euphrates and Tigris basins, one of the most
important basins of Turkey, providing 28.5% of country's water resources and making a great
contribution to the development of the country's economy. In this framework, the economic, social
and environmental risky areas of Karakoyun, Sırrın and Cavsak creeks in Şanlıurfa city center were
determined by using flood risk analysis. Thus, it is aimed to determine the probability of low,
medium, high and very high flood areas in Şanlıurfa, to collect the necessary data for the
establishment of early warning systems and precautionary packages, and to establish an
infrastructure for similar studies. While performing the risk analysis, the flood recurrence rates of
Q5, Q10, Q25, Q50, Q100, Q500 and Q1000 of the aforementioned streams were used. Many
criteria such as stream routes, natural water holding capacities, land topography, general
hydrological and geological features were taken into consideration. In the light of the data provided,
digital elevation models of the streams were created in ArcGIS 10.3 program, and all information
was transferred to HEC-RAS 5.07 program Risky areas were determined by 1D flood analysis. As a
result of the analysis, it has been determined that there is a flood risk in many parts of the stream
sections. It has been revealed that the flood disaster is a fact that cannot be ignored. It has been
determined that all the inventory required for infrastructural works and applications should be
planned before, after and during the flood, should be planned correctly.Preparing Flood Risk Maps,
local government and relevant public institutions should be updating a flood risk map study related
to the said areas and taking it into the agenda by making use of following studies , Conducting
Response Capacity Analysis, Definition of the hazard by prioritizing the Areas at Risk of Flood. It
has been seen that the necessity for creating a Flood Management Plan has arisen with the reason
that the analysis and classification of the hazards that may cause death or injury, can explain in
detail how to determine which measures and regulations should be implemented in order to avoid
such events