Rektum cerrahisi sonrası fonksiyonel bozuklukların erken rehabilitasyonu(ER-FUPSS Protokolü)pilot çalışma
Early rehabilitation of functional disorders after rectal surgery (ER-FUPSS Protocol) pilot study
Yazar: AYŞE EREN KAYACI
Danışman: PROF. DR. VAFİ ATALAY
Marmara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Genel Cerrahi Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Genel Cerrahi = General Surgery

Özet:
Giriş ve Amaç: Rektum kanseri cerrahisi sonrası fekal inkontinans, üriner disfonksiyon, psikososyal bozukluk, seksüel disfonksiyon, stoma ilişkili komplikasyonlar sık görülmektedir. Cerrahi sonrası bu komponentleri birlikte değerlendiren bir modalite bulunmamaktadır. Biz çalışmamızda rektum cerrahisi sonrası fonksiyonel bozuklukların birlikte değerlendirilmesini ve disfonksiyon saptanması halinde erken rehabilitasyon ile kalıcı hale gelmesinin engellenmesini hedefledik. Cerrahi sonrası fonksiyonel bozukluk oranları, erken tedavi edilme oranları ve tanımladığımız ER-FUPSS Protokolü ile elde edilen fonksiyonel bozukluklardaki düzelme oranlarını incelemeyi amaçladık. 
Gereç ve Yöntem: Bu çalışma prospektif olarak yapıldı. Rektum kanseri nedeniyle küratif rezeksiyon yapılan hastalar çalışmaya dahil edildi. Postoperatif 1., 3. ve 6. aylarda valide edilmiş uluslararası ölçekler ile fonksiyonel bozukluklar sorgulandı. Fİ saptanan hastalara pelvik taban egzersizleri ve anal biofeedback tedavisi önerildi, seksüel ve üriner disfonksiyon saptanması halinde üroloji bölümü kontrolü ve medikal tedaviye erken yönlendirme sağlandı. Psikiyatrik duygu durum değişikliği olan hastalar psikiyatrik klinik görüşmeye yönlendirildi. Tedavi sonrası hastalar aynı ölçekler ile 3.ay ve 6.ayda tekrar değerlendirildi. 
Bulgular: Mayıs 2023- Mayıs 2024 tarihleri arasında radikal rezeksiyon yapılan 102 hasta çalışmaya alındı. Sfinkter koruyucu rektum cerrahisi geçiren ve stoması olmayan hastaların %39'unda postoperatif 1.ayda Fİ saptandı. Pelvik taban egzersizi veya anal biofeedback tedavisi alan hastalarda Wexner skorunda ve FİYKÖ değerlerinde 1. ve 3. aylar arasında anlamlı fark saptanmıştır (p<0,001). Rektum cerrahisi sonrası üriner disfonksiyon %28 saptandı. İşemede zorluk nedeni 2 aylık medikal tedavi alan hastalarda IPSS değerinde belirgin düşme saptanmıştır. Psikiyatrik değerlendirme sonrası psikiyatrik tanı alma oranı %14 bulunmuştur. Seksüel aktif hastalarda SD rektum kanseri cerrahisi sonrası %43 (erkeklerde %43, kadınlarda %44) olarak saptanmıştır. Erektil disfonksiyon nedeni ile PDE5i başlanan hastalarda tedavi sonrası IIEF-5 ortanca değeri belirgin yükselmiştir.  Hastaların %25'i geçici ya da %17'si kalıcı stomaya sahip idi. Hastaların %15'ine tüp ileostomi açılmıştır. Takip süremiz olan 6 ay boyunca geçici stoması olan hastaların %92'sinde stoma kapatılmamıştır. Tüp ileostomi hastalarında komplikasyon görülmezken, geçici stoması olan hastalarda yaklaşık %35 stoma ilişkili komplikasyon görülmüştür, iki yöntem arasında istatistiksel açıdan anlamlı fark saptanmıştır (p=0,02).
Sonuç: ER-FUPSS protokolü ile rektum cerrahisi sonrası fonksiyonel bozukluklarda belirgin iyileşme sağlanmaktadır. Rektum cerrahisi sonrası rutin multidipliner yaklaşım sağlanması gerektiğini düşünmekteyiz. 

Anahtar Kelimeler: Rektum kanseri, Fekal inkontinans, Üriner disfonksiyon, Seksüel disfonksiyon, Stoma

Abstract:
Objectives and Background: Fecal incontinence, urinary dysfunction, psychosocial disorder, sexual dysfunction and stoma related complications are common after rectal cancer surgery. There is no modality that evaluates these components together. In our study, we aimed to evaluate functional disorders together after rectal surgery and early rehabilitation to prevent dysfunctions from becaming permanent. We aimed to examine post-surgical functional impairmnets rates and early treatment rates, as well as the recovery in functional impairments achieved with ER-FUPSS Protocol we defined.
Materials and Methods: This study was designed as a prospective study. Patients who underwent curative resection for rectal cancer were included in the study. Functional disorders were questioned with validated international scales at the 1st, 3rd, 6th months postoperatively. Pelvic floor exercises and anal biofeedback treatment were recommended to patients with FI, in case of detection of sexual and urinary dysfunction, urology department control and early referral to medical teratment were provided. Patients with psychiatric mood changes were referred to psychiatric clinical interview. After treatment, patients were re-evaluated with same scales at 3rd and 6th months. 
Results: 102 patients who underwent radical resection between May 2023 and May 2024 were included in the study. FI was detected in 39% of patients who underwent sphincter-sparing rectal surgery and did not have a stoma in the first postoperative month. A significant difference was detected in Wexner score and FIQL values between 1st and 3rd months in patients receiving pelvic floor exercise or anal biofeedback treatment (p<0,001). Urinary dysfunction was detected in 28% after rectal surgery. A significant decrease in IPSS value was detected in patients who received 2 month medical treatment for difficulty urination. After psychiatric evaluation, the rate of psychiatric disorder diagnosis was found to be 14%. Sexual dysfunction was found to be %43 (43% of male and 44% of female patients) in sexually active patients after rectal cancer surgery. In patients who started PDE5i because of erectile dysfunction, the median IIEF-5 value increased significantly after treatment. 25% of patients had a temporary stoma or 17% had a permanent stoma. A tube ileostomy was performed in %15 of patients. During our follow up period of 6 months 92% of patients with temporary stomas did not have stoma closed. While no complications were observed in tube iloestomy group, approximately 35% of stoma related complications were observed in temporary stoma group and a statistically significant difference was detected between the two procedure (p=0,02).
Conclusion: Significant improvement is achieved in functional disorders after rectal surgery with the ER-FUPSS Protocol. We think that a routine multidisciplinary approach should be provided after rectal surgery.
Keywords: Rectal cancer, Fecal incontinence, Urinary dysfunction, Sexual dysfunction, Stoma.