Cumhuriyet'in sosyo-kültürel fabrika örneği: Sümerbank Nazilli Basma Fabrikası /
Yazar: SİNAN MEYDAN
Danışman: PROF. DR. TÜLAY ÂLİM BARAN
Yeditepe Üniversitesi / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ekonomi = Economics ; Tarih = History ; Türk İnkılap Tarihi = History of Turkish Revolution
Dizin: 1. Beş Yıllık Kalkınma Planı = 1. Five Annual Development Plan ; Aydın-Nazilli = Aydın-Nazilli ; Cumhuriyet Dönemi = Republican Period ; Ekonomi tarihi = Economic history ; Fabrikalar = Factories ; Modernleşme = Modernization ; Sosyal fabrika = Social factory ; Sümerbank = Sumerbank

Özet:
Türkiye Cumhuriyeti, 1929 Dünya Ekonomik Buhranı sonrası Planlı Devletçi Sanayileşmeye modeline geçmiştir. Bu kapsamda, Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı hazırlanmıştır. Bu planı uygulamak için 1933'te "Sümerbank Modeli" geliştirilmiştir. Bu modele göre kurulacak Sümerbank fabrikaları, ham maddeyi ürüne dönüştürecek teknik altyapının yanında işçiyi bilinçlendirecek, toplumu çağdaşlaştıracak sosyal-kültürel altyapıya da sahiptir. Fabrikaların bünyesinde konutlar, hastaneler, okullar, kreşler, sinema ve tiyatro salonları, kütüphaneler, spor sahaları inşa edilmiş ve spor kulüpleri oluşturulmuştur. Sosyo-kültürel olanaklara sahip Sümerbank fabrikalarından biri de Sümerbank Nazilli Basma Fabrikası'dır. 9 Ekim 1937'de Atatürk'ün açtığı fabrika, çalışanları için çeşitli tiplerde konutlara, hastaneye, revire, kreşe, ilkokula, kütüphanelere, sinema ve tiyatro salonuna, lokale, temsil ve müzik gruplarına, çeşitli spor alanlarına, birçok dalda faaliyette bulunan spor kulübüne, hamama, fırına, ekonomaya, radyoya, enerji santraline, laboratuvara, atölyeye, Halkevine, yardım sandıklarına, yapı kooperatiflerine, dinlenme kampına, fabrika trenine ve bol miktarda yeşil alanlara sahiptir. Nazilli Basma Fabrikası; işçilerini ve bölge halkını çağdaş sosyo-kültürel hayatla tanıştırmıştır. Ayrıca fabrika, -diğer Sümerbank fabrikaları gibi- devletçi ve halkçı bir yaklaşımla tüm çalışanlarına yiyecek, giyecek, doğum, ölüm, evlenme, aile, çocuk, hastalık, kaza ve tedavi yardımı gibi çeşitli sosyal yardımlar yapmıştır. Sosyal-kültürel altyapılarıyla, sosyal-kültürel uygulamalarıyla ve çeşitli sosyal yardımlarıyla Sümerbank fabrikalarını Cumhuriyet'in "sosyo-kültürel fabrikaları" diye adlandırmak mümkündür.  

Anahtar Kelimeler: Sümerbank, Sümerbank Nazilli Basma Fabrikası, Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı, çağdaşlaşma, sosyal fabrika.

Abstract:
The Republic of Turkey, shifted to the Planned Statist Industrialization model after the 1929 World Economic Depression. As a result, the First Five-Year Industrial Plan was prepared, and the "Sümerbank Model" was developed in 1933 as an implementation tool for this plan. According to this model, the Sümerbank factories would impose the technical infrastructure that will transform raw materials into products, as well as the social-cultural infrastructure that will raise awareness of the employees and modernize the society. In this context, residences, hospitals, schools, kindergartens, cinema and theater halls, libraries, sports fields and sports clubs were built within the factories. The Sümerbank Nazilli Printing Factory is one of the Sümerbank Factories which owns social-cultural facilities. The factory opened by Atatürk on October 9, 1937, hosts various types of residences for the employees, hospital, infirmary, kindergarten, primary school, library, cinema and theater hall, 'lokale' (public space), representation and music groups, sport areas and sport club operating in various branches, 'hamam' (Turkish bath), bakery, 'ekonomya' (factory market), radio, power plant, laboratory, workshop, community center, charity fund, building cooperative, rest camp, factory train and plenty of green areas. The Nazilli Printing Factory introduced the workers and the people of the region to contemporary social-cultural life. In addition, as other Sümerbank factories, within a statist and populist approach, the factory provided various social benefits such as food, clothing, birth, death, marriage, family, child, illness, accident and treatment benefits to all its employees. Within their social-cultural infrastructure, social-cultural practices and various social benefits, the Sümerbank factories could be emphasized as the "social-cultural factories" of the Republic.

Key Words: Sümerbank, The Sümerbank Nazilli Printing Factory, First Five-Year Industrial Plan, modernization, social factory.