Farklı ekmeklik buğday çeşitlerinin Orta Anadolu sulu koşullarında verim ve kalite özelliklerinin incelenmesi
Investigation of yield and quality characteristics  ofdifferent bread wheat varieties in Central Anatolian irrigated conditions
Yazar: MELİKE DEMİR
Danışman: PROF. DR. SÜLEYMAN SOYLU
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışmanın amacı Konya ekolojik koşullarında agronomik özellikleri farklı yirmi üç farklı buğday çeşidinin tane verimi, verim öğeleri ve kalite özelliklerini belirleyerek, bölgemiz için en uygun buğday çeşitlerini tespit etmektir. Araştırma S.S.Akşehir-Ilgın Pancar Ekicileri Kooperatifinin deneme arazisinde 2022-2023 yılı yetişme döneminde yürütülmüştür. Araştırmada materyal olarak kullanılan Ekiz, Sönmez 2001, Bezostaja 1, Alp 1,Halis, Sarı Mustafa, Bayraktar 2000, Masaccio,Hüseyinbey, Vittorio,Kate A-1,Esperia,Mv-Kepe, Mv-Toldi, Beyazhan, Eilehiia,Bora,Payitaht ,Metropolis, Alicantus, Selenivka Odeska, Euclide, Avorio ekmeklik buğday çeşitleri Tesadüf Blokları Deneme Deseninde 4 tekerrürlü olarak ekimi gerçekleştirilmiştir. Araştırmada tane verimi yanısıra çok sayıda verim unsuru ve kalite özellikleri incelenmiştir.
Çalışma kapsamında incelenen tüm özellikler için çeşitler arasındaki fark istatistiki açıdan önemli farklılıklar göstermiştir. Araştırmada incelenen özelliklerden bitki boyu 72.5-119.6 cm aralığında, başak uzunluğu 8.7 – 13.1 cm aralığında, üst boğum arası uzunluğu 25.8-50.9 g aralığında, başakta tane sayısı 49.6 – 77.7 adet aralığında, başakta başakçık sayısı 16.2 – 26.8 adet aralığında, başakta tane ağırlığı 1.12 – 2.28 g aralığında, bayrak yaprak alanı 17.53-31.72 cm başaklanma süresi 166.75-176.75 gün, bin tane ağırlığı 31.21 – 45.08 g aralığında, hektolitre ağırlığı 65.7 – 76.2 kg/hl aralığında, protein oranı %11.5 – %14.8 aralığında, yaş öz oranı%22.6 – %30.3 aralığında, tanede sedimantasyon oranı 35-65 ml ve tane verimi ise 436 – 711 kg/da aralığında değişim göstermiştir.   
Araştırma sonucunda tane verimi bakımından Metropolis, Alicanthus, Kate A-1 ve Massacio çeşitleri ön plana çıkmıştır. Buna ilave olarak Beyazhan çeşidi tane verimi biraz düşük olmakla birlikte iri taneli yapısı ve diğer bazı olumlu özellikleri (başakta tane sayısı, tanede protein oranı, tanede yaş öz oranı ve tanede sedimantasyon oranı) ile öne çıkmıştır. Araştırmada incelenen çeşitlerin çoğunun bölgemiz için uygun olduğu gözlenmiştir. Fakat iklim koşullarının her yıl çok değişkenlik gösterdiğini dikkate aldığımızda bölgemize uygun buğday çeşitleri konusunda doğru tavsiyeler için bu tür çalışmaların en az 2-3 yıl daha tekrarlanmasının uygun olacağı düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler: Ekmeklik Buğday, Kalite, Verim, Morfolojik özellikler

Abstract:
The aim of this study is to determine the most suitable wheat varieties for our region by determining the grain yield, yield elements and quality characteristics of twenty-three different wheat varieties with different agronomic characteristics in Konya ecological conditions. The research was conducted in the trial land of S.S.Akşehir-Ilgın Beet Growers Cooperative during the 2022-2023 growing season. Ekiz, Sönmez 2001, Bezostaja 1, Alp 1,Halis, Sarı Mustafa, Bayraktar 2000, Masaccio,Hüseyinbey, Vittorio,Kate A-1,Esperia,Mv-Kepe, Mv-Toldi, Beyazhan, Eilehiia, Bora, Payitaht ,Metropolis, Alicantus, Selenivka Odeska, Euclide, Avorio which were used as materials in the research. Capital, Metropolis, Alicantus, Selenivka Odeska, Euclide, Avorio bread wheat varieties were planted in the Randomized Blocks Trial Design with 4 replications. In addition to grain yield, many yield elements and quality characteristics were examined in the research. The differences between varieties showed statistically significant differences for all traits examined within the scope of the study.
Among the traits examined in the research, plant height ranges 72.5-119.6 cm, spike length ranges 8.7 – 13.1 cm , upper internode length ranges 25.8-50.9 g, number of grains per spike ranges 49.6 – 77.7 pieces, number of spikelets per spike 16.2 – 26.8 pieces, grain weight per spike 1.12 – 2.28 g, flag leaf area 17.53-31.72 cm , earing time 166.75-176.75 days, thousand grain weight 31.21 – 45.08 g, hectolitre weight 65.7 – 76.2 kg/hl, protein ratio 11.5% – 14.8%, wet extract ratio 22.6% – 30.3%, grain sedimentation rate 35-65 ml and grain yield 436 – 711 kg/hl. range. 
As a result of the research, Metropolis, Alicantus, Kate A-1 and Masaccio varieties came to the fore in terms of grain yield. In addition, although the grain yield of the Beyazhan variety is slightly low, it stands out with its coarse grained structure and some other positive features (number of grains per ear, protein ratio in the grain, fresh pulp ratio in the grain and sedimentation rate in the grain). It was observed that most of the varieties examined in the research were suitable for our region. However, considering that climatic conditions vary greatly every year, it is thought that it would be appropriate to repeat such studies for at least 2-3 more years to provide accurate recommendations on wheat varieties suitable for our region.

Keywords: Bread Wheat, Quality, Yield, Morphological characteristics