Kawasaki hastalığının klinik ve laboratuvar bulguları ile retrospektif değerlendirilmesi ve koroner arter tutulumundaki risk faktörlerinin belirlenmesi: Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Pediatrik Kardiyoloji deneyimi
Retrospective evaluation of kawasaki disease with clinical and laboratory findings and determination of risk factors in coronary artery involvement: Ege University Faculty of Medicine Pediatric Cardiology experience
Yazar: SİBEL YALDIZ
Danışman: PROF. DR. ERTÜRK LEVENT
Ege Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Koroner arter hastalığı = Coronary artery disease ; Koroner damarlar = Coronary vessels ; Mukokütan lenf nod sendromu = Mucocutaneous lymph node syndrome ; Retrospektif çalışmalar = Retrospective studies ; Risk faktörleri = Risk factors ; İzmir = Izmir

Özet:
Giriş: Kawasaki hastalığı en sık 6 ay ile 5 yaş arasında görülen sistemik bir vaskülit olup,
gelişmiş ülkelerde, çocuklardaki edinsel kalp hastalıklarının en önde gelen nedenidir.
Kawasaki hastalığının tanısı için özgün bir test yoktur. Hastalığın tanısı ateş, ekstremite
uçlarında değişiklikler, polimorf ekzantem, bilateral konjunktival konjesyon, orofarenks
mukozasındaki değişiklikler ve servikal lenfadenopatiden oluşan altı ana kriterden beşinin
bulunması ile konulmaktadır. Geliştirilen rehberlerde 5 günden uzun süren ateş varlığında
klinik bulgulardan 3'ünün saptanması ve diğer olası enfeksiyonların ayırt edilmesi, Kawasaki
hastalığı tanısı için yeterli kabul edilmekte ve atipik Kawasaki hastalığı olarak
adlandırılmaktadır. Çeşitli yayınlarda Kawasaki hastalığının %7-10'unun atipik şekilde
gözlendiği bildirilmektedir. Koroner arter anevrizma gelişme risklerinin tipik Kawasaki
hastalığı kadar yüksek olması bu hastalarda da erken tedavinin önemini göstermektedir. Bu
yüzden uzamış, açıklanamayan ateşi ve mukokutanöz inflamasyon bulguları olan süt
çocuklarında mutlaka Kawasaki hastalığı akla gelmeli ve ekokardiografi yapılmalıdır.
Hastalığın klinik olarak 3 evresi vardır. Akut ateşli faz 1-2 hafta sürer, tanısal bulgular bu
evrede gözlenirken, ekokardiyografide koroner anevrizması genellikle gözlenmez. Subakut
faz ateş, döküntü, lenfadenopati düzelince başlar, 4. haftanın sonuna kadar sürer, parmaklarda
soyulmalar ve trombositoz gelişir, koroner arter lezyonlarının en sık geliştiği ve ani ölüm
riskinin en fazla olduğu evredir. Tedavinin esasını IVIG ve ASA oluşturmaktadır. IVIG ve
yüksek doz ASA tedavisinden sonra koroner anormallikler düşük oranda (%3-5) gelişir. Bu
çalışmadaki amacımız, çocuk kardiyoloji kliniğince Kawasaki hastalığı tanısı konulan
hastaların klinik ve laboratuvar özelliklerini saptamak ve sonuçlar ile koroner arter
tutulumundaki risk faktörlerini belirlemektir.
Amaç: Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Kardiyolojisi kliniğince çocukluk çağında KH
tanısı konulan hastaların klinik ve laboratuvar özelliklerini saptamak ve sonuçlar ile koroner
arter tutulumundaki risk faktörlerini belirlemektir. 
Yöntem: Araştırma, Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları
Çocuk Kardiyoloji Bilim Dalı tarafından, Ocak 2013- Ağustos 2019 tarihleri arasında
Kawasaki hastalığı tanısıyla izlenen 100 olgunun demografik, laboratuvar ve
elektrokardiyografik verilerinin geriye dönük olarak değerlendirilmesiyle yapılmıştır.
Bulgular: Bu çalışmada hastanemizde 2013-2019 yılları arasında Kawasaki hastalığı tanısı
alan ve izlemde olan 100 vakanın klinik ve laboratuvar bulguları ile izlem sonuçları
değerlendirildi. Çalışmaya alınan olguların 62'si erkek, 38'i kız idi (Erkek/Kız oranı 1,6).
(Grafik 1) Hastaların ortalama yaşı 2,8 ±1,6 yıl olup, başvuru sırasında yedi hasta dışındaki
hastaların tümü beş yaş altındaydı. Hastaların 37'si (%37) ilkbaharda, 30'u (%30) kış
mevsiminde, 20'si (%20) yaz mevsiminde, 13' ü (%13) sonbaharda tanı aldı. Ateş tüm
hastalarda görülürken, orofarenks mukozasında değişiklikler 63 (%63) hastada, lenfadenopati
60 (%60) hastada, polimorf ekzantem 47 (%47) hastada, konjonktival konjesyon 43 (%43)
hastada ve el ve ayaklarda soyulma 29 (%29) hastada mevcuttu. Ekokardiyografik incelemede
58 (%58) hastada koroner arter tutulumu, 4 (%4) hastada koroner arter anevrizması
saptanırken 38 (%38) hastada koroner tutulum yoktu. Koroner arter tutulumu olanların 19' u
(%32) kız 39' u (%68) erkek, koroner arter tutulumu olmayanların 18' i (%47) kız, 20' si
(%53) erkek; anevrizmatik koroner arter tutulumu olanların ise 1'i (%25) kız, 3' ü (%75)
erkek idi. Yaşı 0-12 ay arasındaki 20 hastanın, 10'unun koroner tutulumu olup 1'inin
anevrizmatik koroner arter tutulumu vardır, 9'unda ise koroner tutulum saptanmadı. Yaşı 13-
60 ay arasındaki 73 hastanın, 40'ının koroner tutulumu olup 3'ünün anevrizmatik koroner
arter tutulumu vardır, 30'unda ise koroner tutulum saptanmadı. Yaşı >60 ay üstündeki 7
hastanın tümünde koroner arter tutulumu vardı. Anevrizmatik koroner arter tutulumu tanı
anında ve 1. ayda 4 hastada var iken, 6. ayda 3, 1. yılda 1 hastada saptandı. Tanı anında 58
hastada koroner arter tutulumu var iken 1. ayda 25 hastada, 6. ayda ve 1. yılda 6 hastada
koroner tutulumu saptandı. Tanı anında 38 hastada koroner arter tutulumu yok iken, 1. ayda
71 hastanın; 6. ayda 85 hastanın, 1. yılda 87 hastanın EKO'su normal saptandı. Hastaların 21'
inde (%21) LCA etkilenimi, 10' unda (%10) RCA etkilenimi, 31'sinde (%31) RCA ve LCA'
nın birlikte etkilenimi görüldü. 38 (%38) hastada koroner arter etkilenimi görülmedi.
Hastanede kalış süresi koroner arter anevrizması geliştiren çocuklarda ortalama 14,2 gün,
koroner arter tutulumu saptanan çocuklarda ortalama 11,9 gün, koroner arter tutulumu
olmayan çocuklarda ortalama 8,3 gün idi. Hastaların hematolojik ve biyokimyasal laboratuvar
verilerinin değerlendirilmesiyle 90 (%90) hastada anemi (hematokrit<%35), 94 (%94) hastada
eritrosit çökme hızı yüksekliği (>20 mm/saat), 83 (%83) hastada CRP yüksekliği (CRP>3 mg/ dl), 62 (%62) hastada trombositoz (trombosit sayısı>350000), 69 (%69) hastada lökositoz
(beyaz küre sayısı>12,000/mm3), 82 (%82) hastada hipoalbüminemi (albümin <3,5 g/dl), 29
(%29) hastada hiponatremi (Na<135 mmol/L), 18 (%18) hastada transaminaz yüksekliği,
saptandı. Tam idrar tetkiki 91 (%91) hastada normal bulunurken, 9 (%9) hastada lökositüri
saptandı. Koroner tutulumu olan 58 hastanın yalnızca 2' sinde EKG patolojisi görülürken,
koroner tutulumu olmayanlarda yalnızca 1 hastada sinüs taşikardisi saptandı. Anevrizmatik
olgularda EKG patolojisi görülmedi. PAAG de infiltrasyon koroner arter tutulumu olan
olguların 4' ünde saptandı ancak koroner arter tutulumu olmayan ve anevrizmatik koroner
arter tutulumu olan olgularda PAAG patolojisi görülmedi. Tanı anında trombosit yüksekliği
(>350.000/mm3) toplam 62 hastada görülmek suretiyle, koroner tutulumu olanların 32'sinde,
anevrizmatik koroner arter tutulumu olanların 4'ünde, koroner arter tutulumu olmayanların
26'sında saptandı. 15.günde toplam 86 hastada olmak üzere, koroner tutulumu olanların
49'unda, anevrizmatik koroner arter tutulumu olanların 4'ünde, koroner arter tutulumu
olmayanların 33'ünde trombosit yüksekliği görüldü. 1.ayda toplam 57 hastada olmak üzere,
koroner tutulumu olanların 30'unda, anevrizmatik koroner arter tutulumu olanların 4'ünde,
koroner arter tutulumu olmayanların 23'ünde trombosit yüksekliği saptandı.
Trombosit sayılarına bakıldığında 15. Gün kontrolünde en yüksek değer
1.030.000/mm3'ları görürken; 1. ay en yüksek değer 731.000/mm3 olarak kaydedilmiştir.
Sonuç: Kawasaki hastalığının iyi tanınması, hastaların erken tanı alıp, tedavi edilmesini
sağlayarak ciddi kardiyovasküler komplikasyonların gelişmesini engelleyebilir.
Anahtar sözcükler: Kawasaki Hastalığı, Koroner arter tutulumu, Ege Üniversitesi

Abstract:
Introduction: Kawasaki disease is the most common systemic vasculitis seen between 6
months and 5 years of age and is the leading cause of acquired heart disease in children in
developed countries. There is no specific test for the diagnosis of Kawasaki disease. The
diagnosis of the disease is made by the presence of five of the six main criteria, including
fever, changes in extremity extremities, polymorphic exanthema, bilateral conjunctival
congestion, changes in the oropharyngeal mucosa, and cervical lymphadenopathy. In the
developed guidelines, detecting 3 of the clinical findings and distinguishing other possible
infections in the presence of fever lasting more than 5 days is considered sufficient for the
diagnosis of Kawasaki disease and is called as atypical Kawasaki disease. Various
publications have reported that 7-10% of Kawasaki disease is observed atypically. The risk of
develini coronary artery aneurysms is as high as that of typical Kawasaki disease, indicating
the importance of early treatment in these patients. Therefore, Kawasaki disease should be
considered in infants with prolonged, unexplained fever and signs of mucocutaneous
inflammation and echocardiography should be performed. There are three clinical stages of
the disease. Acute febrile phase lasts for 1-2 weeks, diagnostic findings are observed at this
stage, while coronary aneurysm is not usually observed on echocardiography. The subacute
phase begins when fever, rash, and lymphadenopathy resolve, lasts until the end of the 4th
week, peels and thrombocytosis develops in the fingers, coronary artery lesions are the most
common stage and the risk of sudden death is highest. The treatment is based on IVIG and
ASA. Coronary abnormalities develop at a low rate (3-5%) after IVIG and high-dose ASA
treatment. The aim of this study was to determine the clinical and laboratory characteristics of
patients diagnosed with Kawasaki disease by the pediatric cardiology clinic and to determine
the risk factors for coronary artery involvement.
Objective: The aim of this study is to determine the clinical and laboratory characteristics of patients diagnosed with Kawasaki disease in the pediatric cardiology department of Ege
University Faculty of Medicine and to determine the risk factors for coronary artery
involvement.
Method: The study was carried out retrospectively by demographic, laboratory and
electrocardiographic data of 100 cases followed by the diagnosis of Kawasaki disease
between January 2013 and August 2019 by Ege University Faculty of Medicine Hospital,
Department of Pediatric Cardiology.
Results: The clinical and laboratory findings and follow-up results of 100 cases diagnosed
with Kawasaki disease were evaluated. Sixty-two of the cases were male and 38 were female
(Male / Female ratio was 1.6). The mean age of the patients was 2.8 ± 1.6 years, with seven
patients under five years of age. 37 patients (37%) were diagnosed in the spring, 30 (30%) in
the winter, 20 (20%) in the summer, and 13 (13%) in the autumn. While fever was completely
present, there were 63 (63%) of the oropharyngeal mucosa, 60 (60%) of the lymphadenopathy
Some, 47 (47%) of the polymorphic exanthema, 43 (43%) of the conjunctival congestion and
29 (29%) of the hands were present. Echocardiographic examination revealed 58 (58%)
design coronary artery involvement, 4 (4%) menstrual coronary artery aneurysm and 38
(38%) history of coronary involvement. Of the patients with coronary artery involvement, 19
(32%) were female and 39 (68%) were male, without coronary artery involvement (32%) 18
(47%) were female and 20 (53%) were male; 1 (25%) of the patients with aneurysmatic
coronary artery involvement were female and 3 (75%) were male. Age is 0-12 months, 20
years old, 10 of them have coronary involvement, 1 of them has aeurysmatic coronary artery
involvement, 9 of them have no coronary involvement. Of 73 patients aged 13-60 months, 40
had coronary involvement, 3 had aeurysmatic coronary artery involvement, and 30 had no
coronary involvement. All 7 patients with age> 60 months had coronary artery involvement.
Aneurysmatic coronary artery involvement was detected in 4 patients at the time of diagnosis
and in 1 month, in 3 patients in 6 months and in 1 patient in 1 year. Coronary artery
involvement was detected in 58 patients at the time of diagnosis, while 25 patients in 1 month,
6 patients in 6 months and 1 year had coronary involvement. At the time of diagnosis, 38
patients had no coronary artery involvement. Echocardiography was normal in 85 patients at 6
months and 87 patients at 1 year. LCA was affected in 21 (21%) patients, RCA was affected
in 10 (10%), and RCA and LCA were affected in 31 (31%) patients. Coronary artery involvement was not observed in 38 (38%) patients. The mean length of hospital stay was
14.2 days in children with coronary artery aneurysm, 11.9 days in children with coronary
artery involvement, and 8.3 days in children without coronary artery involvement. Anemia
(hematocrit <35%) in 90 (90%) patients, high erythrocyte sedimentation rate (> 20 mm / h) in
94 (94%), and CRP (83%) in 83 (83%) patients were evaluated by hematological and
biochemical laboratory data. 3 mg / dl), thrombocytosis in 62 (62%) patients (platelet count>
350000), leukocytosis in 69 (69%) patients (white cell count> 12,000 / mm3),
hypoalbuminemia in 82 (82%) patients (albumin <3.5 g / dl), hyponatremia (Na <135 mmol /
L) in 29 (29%) patients and transaminase elevation in 18 (18%) patients. Complete urine
analysis was found to be normal in 91 (91%) patients and leukocyturia was found in 9 (9%)
patients. ECG pathology was seen in only 2 of 58 patients with coronary involvement and
sinus tachycardia was detected in only one patient without coronary involvement. ECG
pathology was not seen in aneurysmatic cases. Infiltration in POAG was detected in 4 of the
patients with coronary artery involvement but PAAG pathology was not seen in patients
without coronary artery involvement and aneurysmatic coronary artery involvement. Platelet
elevation (> 350.000 / mm3) was detected in 62 patients at the time of diagnosis. On the 15th
day, platelet elevation was observed in 49 patients with coronary involvement, in 4 patients
with aneurysmatic coronary artery involvement and in 33 patients without coronary artery
involvement. Platelet elevation was detected in 30 patients with coronary involvement, in 4
patients with aneurysmatic coronary artery involvement and in 23 patients without coronary
artery involvement. In the 15th day control, the highest value was found to be 1.030.000 /
mm3. In the first month, the highest value was recorded as 731.000 / mm3.
Conclusion: Good diagnosis of Kawasaki disease may prevent the development of serious
cardiovascular complications by providing early diagnosis and treatment of patients.
Key words: Kawasaki Disease, Coronary artery involvement, Ege University