Türkiye'de gıda biliminde ve gıda sektöründe bilgi erişim süreci
Information retrieval process in food science and food sector in Turkey
Yazar: BURCU AYDEMİR ŞENAY
Danışman: PROF. DR. OYA GÜRDAL TAMDOĞAN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Bilgi ve Belge Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Bilgi ve Belge Yönetimi = Information and Records Management
Dizin: Bilgi erişim = Information access ; Bilgi gereksinimleri = Information requirements ; Bilgi hizmetleri = Information services ; Bilgi kaynakları = Information sources ; Gıda endüstrisi = Food industry ; Gıda sektörü = Food sector ; Kütüphanecilik = Librarionship

Özet:
Günümüz gerçeğinde bilgi, modern toplumların temel ihtiyaçlarından biridir. Aynı zamanda bireylerin yaşamlarını sürdürebilmeleri, çevreleriyle etkileşim içerisinde bulunabilmeleri, organizasyonların ise faaliyetlerine devam edebilmeleri ve artan rekabet ortamında pazarda konumlarını koruyabilmeleri için bir gereksinimdir. Söz konusu gereksinimin giderilebilmesi, bireylerin ve/veya organizasyonların gereksinim duydukları bilgiye erişmede izleyecekleri yol ve yöntemleri bilmeleriyle mümkündür. Enformasyon okuryazarlığı kavramının temeli olan bu süreç, mikro ve makro düzeyde başarı elde edilebilme amacıyla ilk olarak bireylerin ve organizasyonların bilgi gereksinimleriyle ilgili farkındalık düzeyleriyle ilintilidir. Bireysel ve toplumsal düzeyde söz konusu bu farkındalığı yaratacak kuşkusuz bilgi merkezleri, bilgi merkezlerinde sunulan bilgi hizmetleri ve bilgi uzmanladır.
Bireyler ve/veya organizasyonlar gereksinimlerini karşılama sürecinde bilgi kaynakları, kanalları ve bilgi erişim sistemlerini kullanmalarıyla ilgili çeşitli davranışlar sergilemektedirler. Bilgi arama davranışı olarak adlandırılan söz konusu kavram her disiplinde farklı bir içeriğe sahiptir. Bu bağlamda kullanıcı gruplarının bilgi gereksinimlerini tespit etmek buna bağlı bilgi hizmetleri tasarlamak yine bilgi merkezleri, bilgi merkezlerinin sunduğu bilgi hizmetleri ve bilgi uzmanlarının sorumluluğundadır. Kullanıcı gruplarının bilgi gereksinimlerine göre tasarlanan bilgi hizmetleri kuşkusuz kullanıcıların bilgi arama davranışlarını değiştirecektir. 
Bu bağlamda gıda biliminin temel bileşenleri, tarihsel gelişimi, Türkiye'de ve dünyadaki mevcut durumu ile gıda sektörünün temel bileşenleri, iş süreçleri, iş süreçleri bağlamında bilgi gereksinimleri belirlenerek tezin kuramsal kısmında irdelenmiştir. İrdelenen temel bileşenlere bağlı olarak hem gıda bilimi alanında faaliyet gösteren akademisyenler ile gıda sektörü alanında faaliyet gösteren işletmeler üzerinden uygulama çalışması gerçekleştirilmiştir. 
Çalışma kapsamında gıda bilimi alanında faaliyet gösteren akademisyenlere ayrı bir anket uygulaması ve gıda sektöründe faaliyet gösteren işletmelere ayrı bir anket uygulaması gerçekleştirilmiştir. Uygulanan anket çalışması sonucu kullanıcı gruplarının bilgi gereksinimleri, bilgi erişim sürecinde kullandıkları bilgi kaynak ve/veya kanalları, bilgi erişim tekniklerini bilme ve kullanma düzeyleri, bilgi erişim sırasında karşılaştıkları zorluklar tespit edilmiştir. Uygulama çalışması sonucu elde edilen veriler çerçevesinde araştırmaya bağlı olarak oluşturulmuş "Gıda bilimi ve gıda sektörü kullanıcı gruplarının bilgi gereksinimlerini giderme sürecince yaşadıkları bilgi eksiklikleri, kullanıcı gruplarının "bilgi arama davranışlarını", "kullandıkları bilgi kaynak ve kanallarını", "bilgi erişim tekniklerini bilme ve kullanma" düzeylerini olumsuz yönde etkilemektedir"  ve "Gıda bilimi ve gıda sektörü kullanıcı grupları bilgi erişim tekniklerini yeterince bilmedikleri için bilgi erişim sürecinde zorluk yaşamaktadırlar" hipotezlerimiz doğrulanmıştır.

Abstract:
Information is one of the fundamental necessities of modern societies in today's reality.  At the same time, it is a requirement for individuals to sustain their lives and to be in interaction with their surroundings, and for organizations to continue their activities and to protect their positions in the market in an increasing competition setting. Meeting the necessity in question is possible by knowing the way and methods for reaching information required by individuals and/or organizations. This process, which is the fundamental of information literacy concept, is related to the awareness about the information necessity of individuals and organizations for being successful in micro and macro levels. Information centers, and information services offered in information centers and information experts will create this awareness in question in the individual and society level without any doubt.
Individuals and/or organizations display various behaviors about the utilization of information resources, channels and information access systems in the process of requirement meeting. The concept in question has a different content in each discipline which is called information seeking behavior. In this context, information centers, information services offered by information centers and information experts are responsible for determining information necessities of user groups and for designing information services connected. Information services designed according to information necessities of user groups will change information seeking behavior of users for certain.
In this context, fundamental components, historical development, current situation in Turkey and the world of the nutrition science, and fundamental components and work processes of the food sector are determined in the context of work processes and scrutinized in the conceptual section of the thesis. Based on the addressed fundamental components, an application study was conducted on the academicians active in both food science field and organizations active in food sector.
A separate survey was given to academicians active in food science field in the study scope, and another survey was given to organizations active in food sector. As a result of the conducted survey study, information requirements of the user groups, information sources and/or channels used in information access process, knowledge and usage levels of information access techniques, and difficulties faced during information access were determined. Our hypotheses developed based on the data collected as a result of the application study, "information deficiencies experienced during information requirement meeting process of user groups of nutrition science and food sector affect 'information searching behavior', 'information resources and channels that are used', 'information access techniques knowledge and use' unfavorably" and "nutrition science and food sector user groups experience difficulty in information access process since they do not know about information access techniques sufficiently" were verified.