Kutanöz liken planus hastalarında topikal klobetazol propionat %0,05 merhem ve topikal takrolimus %0,1 merhemin etkinliğinin karşılaştırılması
Comparison of topical clobetasol propionate 0.05% and topical tacrolimus 0.1% intreatment of cutaneous lichen planus
Yazar: EZGİ ÖZKUR
Danışman: DOÇ. DR. AYŞE ESRA KOKU AKSU
Sağlık Bakanlığı / İstanbul Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Deri ve Zührevi Hast. Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2016
Konu: Biyoistatistik = Biostatistics ; Dermatoloji = Dermatology

Özet:
Liken planus (LP) toplumda sık görülen, kutanöz ve mukozal tutulum gösteren, kronik inflamatuar bir hastalıktır. Kutanöz LP tedavisinde birinci basamak topikal kortikosteroidlerdir. Topikal takrolimus tedavisinin ise oral ve genital LP tedavisinde etkinliği randomize çalışmalarla kanıtlanmıştır fakat kutanöz LP tedavisindeki etkinliği ile ilgili sadece vaka bildirimleri mevcuttur.
Ekim 2014- Ekim 2015 tarihleri arasında İstanbul Eğitim ve Araştırma Hastanesi Dermatoloji Polikliniğine başvuran, klinik ve histopatolojik olarak kutanöz LP tanısı alan, liken polikliniğimizde takip bilgileri tam olan ve tedavi olarak topikal takrolimus %0,1 merhem veya topikal klobetazol propionat %0,05 merhem kullanılan hastalar, tedavi etkinliklerini karşılaştırmak amacıyla çalışmamıza alındı.
Çalışmaya 23'üne takrolimus, 27'sine klobetazol propionat kullanılan toplam 50 hasta dahil edildi. Hastaların 0.,4.,8. ve 12. haftalardaki kontrolleri sırasında, klinisyenler tarafından değerlendirilen vücut yüzey tutulum alanı ve en çok lezyon bulunan anatomik bölgedeki lezyonların, 0'dan 3'e kadar skorlanmasıyla elde edilen (0: klinik bulgu yok; 1: hafif, 2: orta ve 3: ciddi olmak üzere) pigmentasyon ve lezyon kalınlığı değerleri kaydedildi. Tedavinin 12. haftasında klinik iyileşme, yüzde (%) olarak değerlendirildi. Kontrollerde sorgulanan yan etkiler ve labaratuvar verileri kaydedildi. Kontrollerde hastaların kendilerini, pigmentasyon ve  kaşıntı açısından değerlendirdiği, 0-10 arası (0: hiç yok, 10: çok şiddetli) görsel analog skala (VAS) parametreleri incelendi. On ikinci haftada hastaların kendilerini iyileşme açısından değerlendirdiği 0-10 arası (0: hiç düzelme yok, 10: tamamen düzelme) VAS skorları kaydedildi. Hastalara tedavi öncesi ve tedavinin 12. haftası uygulanan Dermatolojik Yaşam Kalite Ölçeği (DYKÖ) ve Skindeks-29  yaşam kalite ölçekleri değerlendirildi. 
Takrolimus ve klobetazol propionat tedavisi alan gruplar arasında yaş, cinsiyet, hastalık süresi ve alışkanlıklar açısından istatiksel olarak anlamlı fark yoktu.
Klinisyenler tarafından 0.,4.,8. ve 12. haftalarda değerlendirilen, vücut yüzey tutulum alanı ve lezyon pigmentasyonundaki gerilemede, her iki grup arasında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmadı. Lezyon kalınlıklarında ise tedavi başlangıcında gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı fark gözlenmezken, takiplerde klobetazol propionat alan hastalarda lezyon kalınlıklarındaki gerileme istatistiksel olarak anlamlı yüksekti (p<0,05). Tedavinin 12. haftasında, klinisyenler tarafından değerlendirilen klinik yanıt oranları değerlendirildiğinde, klobetazol propionat kullanan hastalarda komplet yanıt %63 (n=17) iken, takrolimus kullanılan hastalarda komplet yanıt oranı %26 (n=6)'ydı. 
Pigmentasyon ve pruritus VAS ortalamalarındaki gerileme 4.,8. ve 12. haftada, klobetazol propionat tedavisi alan hasta grubunda, takrolimus tedavisi alan hasta grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksekti (p<0,05). Her iki tedavi grubunda da tedavi sonunda hem pigmentasyon hem pruritus açısından VAS ortalamalarında istatiksel olarak anlamlı düşüş saptandı (p<0,05). On ikinci haftada bakılan VAS iyileşme ortalamaları, klobetazol propionat grubunda istatistiksel olarak anlamlı yüksekti (p=0,013). 
Takrolimus kullanan hastalarda 12. haftada ölçülen lenfosit sayısında, tedavi başlangıcına göre düşüş saptanmadı. Kontrollerde sorgulanan yan etkiler karşılaştırıldığında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmadı (p>0,05). Tedavinin başlangıcı ve sonunda, DYKÖ genel puan ortalamalarında her iki grup arasında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmadı (p>0,05). Klobetazol propionat tedavisi alan hastalarda, tedavi başlangıcına göre 12.hafta Skindeks-29 semptom, fonksiyon alt ölçeği ve genel puandaki gerileme takrolimus grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı yüksekti (p<0,05).
Çalışmamızda klobetazol propionat tedavisi daha etkin gözükmekle birlikte hem takrolimus hem klobetazol propionat, kutanöz LP tedavisinde etkili olarak saptanmıştır. Takrolimusun pigmentasyonu azaltmadaki etkisi klobetazol propionata benzerdir ve bu nedenle özellikle yüz, boyun ve intertrijinöz bölgeler gibi topikal kortikosteroidlerin yan etkilerine duyarlı bölgelerde gelişen pigmente LP lezyonlarında daha ön planda düşünülebilir.

Abstract:
Background: Lichen planus is a chronic inflammatory disease with cutaneous and mucosal involvement. Corticosteroids are the first-line therapy in lichen planus. The efficacy of topical tacrolimus in the management of oral and genital lichen planus has been verified in randomized studies; however, there are only case reports about the efficacy of topical tacrolimus in the treatment of cutaneous lichen planus (CLP). 
Objective: We sought to compare the safety and efficacy of topical clobetasol and tacrolimus ointment in the treatment of CLP.
Method: This is a retrospective study of patients with CLP diagnosed and treated at the Istanbul Training and Research Hospital Dermatology Department over a period of one year October 2014 to October 2015. We enrolled the 50 patients who were prescribed topical tacrolimus 0.1% or topical clobetasol propionate 0.05% oinment. Data were collected from computer records. Pigmentation and thickness scores of patients in week 0, 4, 8 and 12 were recorded. In week 12, patients were classified as complete response (more than 90%), partial response (50-90%), weak response (20-50%) and no response. Visual Analogue Scale (VAS) scores of pigmentation and pruritus, laboratory data and adverse effects which were questioned during the follow-up examinations were also recorded.
Result: In all, 50 patients were included in the statistical analysis. A total of 27 patients were included to the clobetasol group and 23 patients to the tacrolimus group. Both groups showed improvement in regression of lesion pigmentation and thickness and VAS scores. There was no statistically significant difference between two groups regarding to the regression of lesion pigmentation however a statistically significant difference was observed in patients who were treated with clobetasol propionate in thickness of the lesions at the end of the treatment (p=0,254, p=0,007). Improvement of VAS scores regarding pruritus and pigmentation found statistically higher in the clobetasol propionate group (p=0,038, p=0,004). In week 12, complete response was 63% (n=17) in clobetasol group and 26% (n=6) in tacrolimus group. There was no statistically significant difference in adverse cutaneous effects between two groups (p>0,05 for all). Statistical analysis on the numbers of lymphocytes in peripheral blood before and after tacrolimus treatment was showed no statistically significant difference (p=0,879).  
Limitations: Lack of randomization.
Conclusion: Clobetasol propionate was found more effective in treating CLP in our study; however topical tacrolimus was found effective and safe, too. Therefore, tacrolimus may preferred before topical corticosteroids for lesions on the face, neck, and intertriginous regions of the body which are sensitive to cutaneous adverse effects of topical corticosteroids. To the best of our knowledge, ours is the first study to compare the effects of topical clobetasol and tacrolimus ointment in the treatment of CLP.