Genç yetişkinlerin üniversiteye uyumunu etkileyen bireysel, ailesel ve sosyal faktörlerin incelenmesi
Examination of individual, family and social factors related to university adaptation of emerging adults
Yazar: ÖZGE ALKANAT
Danışman: PROF. DR. AYSUN DOĞAN
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
İnsan yaşamında 18- 25 yaş aralığını tanımlayan ve bazen 18-29 yaş aralığına
kadar uzanabilen beliren yetişkinlik dönemi, ergenlik ve yetişkinlik dönemleri
arasında yer almakta ve her iki döneme ait özellikleri barındırmakla birlikte, bu iki
dönemden farklı olarak kendine özgü bazı gelişimsel özelliklerle ortaya çıkmaktadır
(Arnett, 2012). Arnett (2004) sadece beliren yetişkinlik dönemine özgü olarak
gözlenen beş temel özellik tanımlamıştır. Bu özellikler kimlik arayışı, istikrarsızlık,
kendine odaklanma, arada kalmışlık ve sonsuz olanaklardır. Bu tez çalışmasının
amacı beliren yetişkinlik dönemiyle eş zamanlı gerçekleşen üniversiteye uyumu
yordayan bireysel, ailesel ve sosyal değişkenlerin Bronfenbrenner'in ekolojik
sistemler kuramı çerçevesinde incelenmesidir. Araştımanın bir diğer amacı ise ailesel
ve sosyal değişkenler ile üniversiteye uyum değişkeni arasındaki ilişkide bireysel
değişken olarak ele alınan stresle başa çıkmanın aracı rolünün yapısal eşitlik
modellemesi ile test edilmesidir. Araştırmanın örneklemini Ege Üniversitesinde
öğrenim gören 18-27 yaş aralığındaki toplam 1048 öğrenci (%59.4 kadın, %40.6
erkek) oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak demografik bilgi
formunun yanı sıra Üniversite Yaşamına Uyum Ölçeği, Beş Faktör Kişilik
Envanterinin Kısa Formu, Stresle Başa Çıkma Tarzları Ölçeği, Ebeveyne Yönelik
Algılar Ölçeği, McGill Arkadaşlık Ölçeği ve Sistem Anketi kullanılmıştır.
Üniversiteye bireysel, sosyal ve akademik uyumun yaşa bağlı olarak farklılık
göstermediği, kadınların akademik ve sosyal uyumunun erkeklere oranla daha
yüksek olduğu, kendini yetişkinliğe erişmiş olarak algılayan öğrencilerin
üniversiteye bireysel ve akademik uyumunun daha yüksek olduğu görülmüştür.
Hiyerarşik regresyon analizleri sonucunda yetişkinliğe erişmiş olduğunu düşünen;
kurumun sağladığı imkânlardan memnun olan; üniversiteye başlamasının ailesine olumlu etkisi olan; nitelikli arkadaşlık ilişkisine sahip olan; stresle aktif baş eden;
dışadönüklük, sorumluluk ya da gelişime açıklık kişilik özelliklerine sahip olan
öğrencilerin bireysel uyumlarının daha yüksek olduğu saptanmıştır. Kurumun
sağladığı imkânlardan memnuniyeti yüksek olan, nitelikli arkadaşlık ilişkisine sahip
olan, stresle aktif ya da pasif olarak baş edebilen, uyumluluk ve gelişime açıklık
kişilik özelliklerine sahip olan öğrencilerin ise üniversiteye sosyal uyumlarının daha
yüksek olduğu görülmüştür. Yaşı daha büyük olan, kadın olan, kurumun sağladığı
imkânlardan memnuniyeti yüksek olan, uyumluluk, sorumluk ve gelişime açıklık
kişilik özelliklerine sahip öğrencilerin akademik uyumlarının daha yüksek olduğu
bulunmuştur. Bronfenbrenner'in ekolojik sistemler kuramı çerçevesinde
değerlendirildiğinde üniversiteye bireysel uyum açısından ekzosistem, mezosistem
ve mikrosistem değişkenlerinin yordayıcı olduğu, sosyal ve akademik uyum
açısından ise ekszosistem ve mikrosistem değişkenlerinin yordayıcı olduğu
görülmüştür. Bu çalışma için oluşturulan yapısal eşitlik modelinden elde edilen
bulgular doğrultusunda anne ve babanın özerklik desteği, öğrencinin üniversiteye
başlamasının aileyi olumlu etkiliyor olması, ebeveynin üniversite ve bölümü
onaylaması ve arkadaşlık niteliğinin stresle aktif baş etmeyi ve üniversite uyumunu
arttırdığı, stresle aktif baş etmenin de üniversite uyumunu artırdığı görülmüştür.
Mevcut araştırmada elde edilen sonuçlar ekonomik koşulların üniversiteye genel
uyum açısından önemli bir koşul olduğunu, genç yetişkinlerin üniversiteye uyum
sürecinde ebeveynleriyle olan olumlu ilişkilerinin ve özerklik desteğinin önemli bir
etkisi olduğunu, özellikle yetişkinliğe geçiş ve akademik uyum açısından babaların
çocuklarıyla olan etkileşimleri ve babaların özerklik desteğinin rolünün belirleyici
olduğunu göstermiştir.
Çalışmada elde edilen sonuçların üniversiteye uyuma yönelik müdahale
programlarına, alandaki uygulayıcılara, eğitimcilere ve araştırmacılara fayda
sağlaması amaçlanmaktadır.

Anahtar kelimeler: Üniversiteye uyum, genç yetişkinlik, ekolojik sistemler kuramı, stresle başa çıkma, arkadaşlık

Abstract:
Understanding emerging adulthood, the developmental stage in human life
between 18-25 years of age, sometimes extended to 29, helps target services to
support individuals within the group. Positioned between adolescence and adulthood,
emerging adulthood shares characteristics from both stages as well as having unique
developmental features of its own (Arnett, 2012).
Arnett (2004) identified five main domains that are observed only in the
emerging adulthood stage: identity exploration, instability, self-focus, feeling
between the stages of adolescence and adulthood, and motivated by possibilities for
the future. The aim of this thesis is to examine the individual, familial and social
variables that predict university adjustment during the emerging adulthood phase,
within the framework of Bronfenbrenner's theory of ecological systems.
The study uses structural equation modeling to test the mediating role of
variable individual coping styles and familial and social variables in the context of
adaptation to university. The study sample consists of 1048 students at Ege
University (59.4% female, 40.6% male) between the ages of 18-27. In addition to the
Demographic Information Form, the University Life Adjustment Scale, the Short
Form of the Five Factor Personality Inventory, the Short Form of the Stress Coping
Scale, the Parental Perceptions Scale, the McGill Friendship Scale, and the System
Questionnaire were used as data collection tools in the study.
According to the results of hierarchical regression analysis, individual,
social and academic adjustment to university does not differ by age. Ease of
academic and social adjustment is higher for women than men, and individual and
academic adjustment to university is higher for students who perceive themselves to
have reached adulthood. Predictors of higher levels of an individual's adjustment to university are, having reached adulthood: being satisfied with the opportunities
provided by the institution, awareness of the positive impact of beginning higher
education on family, having high quality friendships, coping actively with stress,
having traits of extraversion, taking responsibility for and being open to personality
development. Predictors of higher scores of social adjustments to university are:
being highly satisfied with the opportunities provided by the institution, having high
quality friendships, coping with stress actively or passively, and having traits of
adaptability and openness to experiences. Predictors of higher levels of academic
adjustment are: being older and female, being satisfied with the opportunities
provided by the institution, having traits of adaptability, responsibility, and openness
to development.
When evaluated within the framework of Bronfenbrenner's ecological
systems theory, exosystem, mesosystem and microsystem variables are predictors of
an individual's adaptation to university. Exosystem and microsystem variables are
predictors of social and academic adaptation. Findings obtained from the structural
equation model created for this study suggest that autonomy support from the mother
and father, the positive impact of beginning higher education on family, the parent's
approval of the university and the department, and the quality of friendships, increase
the ability to cope with stress and university adjustment. Moreover, actively coping
with stress increases university adjustment. The results obtained in the study show
that economic security is an important condition for general adaptation to university.
Relationships between young adults and their parents have a significant effect on the
process of adaptation to university. Both the positive interaction of fathers with their
children, and autonomy supportive parenting, play a determinative role, especially in
the transition to adulthood and academic adjustment.
The results obtained in the study serve as a reference for researchers,
educators, practitioners, and intervention programs focusing on adaptation to university.

Keywords: University adjustment, emerging adulthood, ecological systems theory, coping with stress, friendship.