Bireyselleşen dijital aktivizm: Sürdürülebilir yaşam aktivistlerinin yeni medya kullanım pratikleri
Individualized digital activism: New media usage practices of sustainable living activists
Yazar: AYŞE SEDA ASLAN
Danışman: DOÇ. DR. ERGİN ŞAFAK DİKMEN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Radyo-Televizyon = Radio and Television
Dizin: Aktivizm = Activism ; Sürdürülebilirlik = Sustainability ; Çevre = Environment

Özet:
Çevresel bozulma, doğanın tahribatı ve beraberinde küresel iklim değişikliği bugün gezegendeki tüm canlıları en çok etkileyen ve gelecek zamanlarda etkileyeceği öngörülen en acil ve büyük sorunlar olarak karşımızda belirmektedir. İklim değişikliği salt hükümetleri, karar alıcıları, sivil ve siyasi yapıları değil toplumsal hayatın her alanında dönüşümü zaruri kılan ve bireyleri de bu dönüşüm sahnesine aktif birer özne olarak çağıran bir süreçtir. Tüm bu süreç içerisinde bireye yapılan atıf, onun hem gündelik yaşamı hem de yurttaş katılımı bağlamında yeni politika üretme biçimlerini ortaya çıkarmaktadır. Bireyler bu noktada kendi gündelik yaşamları, yaşam tarzları ve tüketim tercihleri üzerinden anlamlı değişimler yaratabilme potansiyelleri taşımaktadır. Tam da bu noktada sosyal medya platformları bu bireysel değişim çabalarını daha geniş kitlelere ulaştırmak, farkındalık yaratmak ve toplumsal dönüşüme katkıda bulunmak adına etkili bir araç olarak öne çıkmaktadır. Dolayısıyla sosyal medya platformları aracılığıyla geniş kitlelerle paylaşılan gündelik yaşam pratikleri, bireysel yaşam tarzı politikası olarak aynı zamanda da kolektif değişim süreçlerini etkileyen politika yapma biçimleri olarak okunmaya imkan tanımaktadır. 

	Bu tezin öncelikli amacı; sosyal medya platformları ile bireysel yaşam tarzı politikaları ve tüketim tercilerini kitlelerle paylaşma olanağını bulan ve bunu toplumsal değişim yaratmak adına çağrıya dönüştüren sürdürülebilir yaşam aktivistlerinin yeni medya kullanım pratiklerinin bu noktadaki konumunu incelemektir. Nitekim aktivizmin değişen anlamını sorguya açmak ve değişen sınırlarını anlamak ve açıklamaya çalışmak bu tezin bir diğer nihai amaçlarından biridir.  Bu noktada tezin iki temel izleği vardır. Öncelikli olarak ilk bölümde, bireysel politikaları ekonomik, politik ve kültürel bağlamında anlamak adına risk toplumu, postmateryalizm, yaşam tarzı politikaları ve politik tüketim kavramlarından yararlanılmıştır. Aynı zamanda çevre ve iklim değişikliği politikalarının anlaşmalar, sözleşmeler ve paneller ekseninde tarihsel sürecine bakılmış, bireye yapılan atfın anlamı bu süreç içerisinde ortaya konmaya çalışılmıştır. İkinci bölümde ise, toplumsal hareketler içinde yeni bir patika olarak yaşam tarzı hareketleri, dijital aktivizm, bireyselleşen dijital aktivizm kavramları derinlemesine incelenmiştir. Araştırma sahası olarak ele alınan Instagram platformunu daha iyi anlayabilmek adına platformun özellikleri ve yapısı incelenmiştir. Aynı zamanda sosyal medya platformlarında kitlelere ulaşmak ve görünür olmak adına önemli bir etkisi olan algoritmalara değinilmiştir. 

	Tezin üçüncü bölümünde ise araştırmada kullanılan yöntem ve bulgular yer almaktadır. Bu çalışmada içerik analizi ve derinlemesine görüşme tekniği olmak üzere iki nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Ele alınan sürdürülebilir yaşam aktivistlerinin 2023-2024 yılları arasında Instagram platformundaki 1046 gönderisi MAXQDA programı ile analiz edilmiştir. Sonrasında ise 13 aktivist ile derinlemesine görüşme gerçekleştirilmiştir. Tezin bulgularında ise sosyal medya ile aktivizm sınırlarının genişlediği, politik katılımın salt kolektif bir harekete bağlı kalmadan platformun sağladığı olanaklar ile bireysel olarak da gerçekleştirilebileceği, dijital ağlarda gerçekleştirilen aktivizmin platformun ekonomik kültürel mantığı ile iç içe geçtiği tespit edilmiştir. Aynı zamanda gerçekleştirilen aktivizmi platformun teknik yapısının da biçimlendirdiği görülmüştür. Sonuç olarak, çevresel hareket ve iklim değişikliği mücadelesinde bireyin konumunu anlamanın medyanın kendisini anlamadan mümkün olmayacağı görülmüştür. 
	
Anahtar Kelimeler: İklim değişikliği, sürdürülebilirlik, sosyal medya, aktivizm, politik tüketim.

Abstract:
Environmental degradation, destruction of nature and global climate change are the most urgent and major problems that affect all living beings on the planet today and are expected to affect them in the future. Climate change is a process that necessitates transformation not only for governments, decision-makers, civil and political structures, but also in all areas of social life and calls individuals as active subjects in this transformation scene. The reference to the individual in this process reveals new forms of policy-making in the context of both his/her daily life and citizen participation. At this point, individuals have the potential to create meaningful changes through their daily lives, lifestyles and consumption preferences. At this point, social media platforms stand out as an effective tool to convey these individual efforts for change to a wider audience, raise awareness and contribute to social transformation. Therefore, daily life practices shared with large masses through social media platforms can be read as individual lifestyle politics and at the same time as forms of policy-making that affect collective change processes.

The primary aim of this thesis is to examine the position of the new media usage practices of sustainable life activists who find the opportunity to share their individual lifestyle policies and consumption preferences with the masses through social media platforms and transform this into a call for social change. As a matter of fact, questioning the changing meaning of activism and trying to understand and explain its changing boundaries is another ultimate goal of this thesis. At this point, the thesis has two main tracks. Firstly, in the first chapter, the concepts of risk society, postmaterialism, lifestyle politics and political consumption are utilised to understand individual politics in their economic, political and cultural context. At the same time, the historical process of environmental and climate change policies in the axis of agreements, conventions and panels is examined, and the meaning of the reference to the individual is tried to be revealed within this process. In the second part, the concepts of lifestyle movements, digital activism and individualised digital activism as a new path within social movements are examined in depth. In order to better understand the Instagram platform, which was taken as the research field, the features and structure of the platform were analysed. At the same time, algorithms, which have an important effect on social media platforms in order to reach the masses and become visible, are mentioned.

The third part of the thesis includes the methods and findings used in the research. In this study, two qualitative research methods, content analysis and in-depth interview technique, were used. The 1046 posts of the sustainable life activists on the Instagram platform between 2023-2024 were analysed with the MAXQDA programme. Afterwards, in-depth interviews were conducted with 13 activists. In the findings of the thesis, it has been determined that the boundaries of activism have expanded with social media, political participation can be carried out individually with the possibilities provided by the platform without depending solely on a collective movement, and activism carried out in digital networks is intertwined with the economic cultural logic of the platform. At the same time, it has been observed that the technical structure of the platform also shapes the activism. As a result, it has been seen that understanding the position of the individual in the environmental movement and the struggle against climate change will not be possible without understanding the media itself.

Keywords: Climate change, sustainability, social media, activism, political consumption.