Erken çocukluk döneminde yürütücü işlevler ve akıl yürütme becerilerinin duyguları anlama düzeyleri ile ilişkisi
The relationship of executive functions and reasoning skills with the levels of emotion comprehension in early childhood
Yazar: EDANUR BALICA
Danışman: PROF. DR. BİRSEN GÜZEL
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Okul Öncesi Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Araştırma, erken çocukluk dönemindeki (60-72 aylık) çocukların yürütücü işlevler ve akıl yürütme becerilerinin duyguları anlama düzeyleri ile ilişkisinin incelenmesi amacıyla yapılmıştır. Bu genel amaç çerçevesinde çalışmada ayrıca uygulanan ölçek verilerinin çocukların cinsiyetlerine göre farklılaşıp farklılaşmadığı incelenmiştir. 
Araştırma ilişkisel tarama modelinde betimsel bir çalışmadır. Araştırmanın çalışma grubunu 2023-2024 yılında resmi bağımsız anaokuluna devam eden 60-72 ay aralığındaki 92 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak Boynukısa (2018) tarafından uyarlanan "Wechsler Erken Çocukluk Dönemi Zekâ Testi-III (Wechsler Preschool and Primary Scale of Intelligence-III (WPPSI-III)", alt ölçeklerinden "Akıl Yürütme (Matrix Reasoning)" ölçeği, Karakuş Özdemir ve Ömeroğlu (2022) tarafından Türkçe'ye uyarlanması yapılan Pons, Harris ve Rosnay (2004) "60-72 Aylık Çocuklar İçin Duyguları Anlama Testi" ve Arslan Çiftçi ve arkadaşları tarafından 2020 yılında Türkçe uyarlaması yapılan Thorell ve Nyberg (2008) tarafından geliştirilen "Çocukluk Dönemi Yürütücü İşlevler Envanteri" uygulanmıştır. Aynı zamanda çocukların demografik bilgilerini elde etmek için "Kişisel Bilgi Formu" kullanılmıştır.
Araştırmaya yönelik çoklu regresyon analizine bakıldığında akıl yürütme ve yürütücü işlevler değişkenleri birlikte, erken çocukluk dönemindeki öğrencilerin duyguları anlama puanları ile zayıf düzeyde ve anlamlı bir ilişki bulunmuştur, (R= 0,462, R2= ,213, p<,01). Akıl yürütme ve yürütücü işlev becerileri, duyguları anlamadaki toplam varyansın %21,3'ünü açıklamaktadır. Standardize edilmiş regresyon katsayısına (ß) göre yordayıcı değişkenlerin duyguları anlama üzerindeki göreli önem sırası; akıl yürütme ve yürütücü işlevler şeklindedir. Regresyon katsayılarının anlamlılığına ilişkin t-testi sonuçları incelendiğinde sadece akıl yürütme değişkeninin duyguları anlama üzerinde anlamlı bir yordayıcı olduğu, yürütücü işlevlerin ise anlamlı bir etkiye sahip olmadığı belirlenmiştir. Bunun yanında becerilerin ayrı ayrı ilişkilerine bakıldığında erken çocukluk dönemindeki öğrencilerin duyguları anlama ölçeği puanları ile akıl yürütme ölçeği puanları arasında orta düzeyde, pozitif ve anlamlı bir ilişki olduğu görülmektedir, r = .443, p<.01. Buna göre erken çocukluk dönemindeki öğrencilerin duyguları anlama ölçeğinden aldıkları puan arttıkça, akıl yürütme ölçeği puanlarının da artacağı ifade edilebilir. Erken çocukluk dönemindeki öğrencilerin duyguları anlama ölçeği puanları ile yürütücü işlevler ölçeği puanları arasında düşük düzeyde, pozitif ve anlamlı bir ilişki olduğu görülmektedir, r = .278, p<.01. Buna göre erken çocukluk dönemindeki öğrencilerin duyguları anlama ölçeğinden aldıkları puan arttıkça yürütücü işlevler ölçeği puanlarının artacağı ifade edilebilir. Erken çocukluk dönemindeki öğrencilerin akıl yürütme ölçeği puanları ile yürütücü işlevler ölçeği puanları arasında orta düzeyde, pozitif ve anlamlı bir ilişki olduğu görülmektedir, r = .356, p<.01. Buna göre erken çocukluk dönemindeki öğrencilerin akıl yürütme ölçeğinden aldıkları puan arttıkça yürütücü işlevler ölçeği puanlarının artacağı ifade edilebilir. Ayrıca beceriler cinsiyet değişkeni yönünden incelendiğinde akıl yürütme ve duyguları anlama becerisi üzerinde cinsiyetin anlamlı bir etkisi görülmezken kız öğrencilerin ketleyici kontrol alt boyutundan almış oldukları puan ortalamaları (X ̅= 42,5641), erkek öğrencilerin ketleyici kontrol alt boyutundan almış oldukları puan ortalamalarından (X ̅=37,4906) anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu görülmüştür. Bu bulgu, erken çocukluk dönemindeki kız öğrencilerin ketleyici kontrol düzeylerinin erkek öğrencilerden daha yüksek olduğuna işaret etmektedir.

Abstract:
The research was conducted to examine the relationship between executive functions, reasoning skills and emotion comprehension of children in early childhood (60-72 months). The study also examined whether the levels of executive functions, reasoning skills and emotion comprehension differentiate according to the gender of the children.
The research was conducted within quantitive descriptive approach within correlational model. The study group of the research consisted of 92 children aged between 60-72 months old-aged who attending to a dependent kindergarten in 2023-2024 academic year. "Matrix Reasoning" subscale of "Wechsler Preschool and Primary Scale of Intelligence-III (WPPSI-III)" adapted by Boynukısa (2018) was utilized to determine the levels of reasoning skills of children. Emotional understanding of children were determined with the "Test of Emotion Comprehension" (TEC) developed by Pons, Harris and Rosnay (2004), which was adapted into Turkish by Özdemir and Ömeroğlu (2022). The executive function of children were determined with "Executive Function Test" developed by Thorell and Nyberg (2008), which was adapted into Turkish by Arslan Çiftçi et al. (2020). between the ages of -12. At the same time, a "Demographic Information Form" was also utilized to obtain the demographic information of the children.
The multiple regression analysis revealed that there was a weak and significant relationship between the reasoning and executive functions skills and the emotion comprehension scores of children (R = 0.462, R2 = .213, p <.01). Reasoning and executive function skills explained 21.3% of the total variance in emotion comprehension When the t-test results regarding the significance of the regression coefficients were examined, it was determined that only the reasoning skills was a significant predictor on emotion comprehension, while executive functions did not have a significant effect. In addition, when the relationships between the skills were examined separately, it was seen that there was a moderate, positive and significant relationship between the emotion comprehension scale scores and the reasoning scale scores of young children (r = .443, p <.01). There was a low, positive and significant relationship between children's emotion comprehension scale scores and executive functions scale scores, (r = .278, p <.01). There was a moderate, positive and significant relationship between the reasoning scale scores and executive functions scale scores of children in young children (r = .356, p <.01). In addition, there was no significant effect of gender on the reasoning and emotion comprehension skills of children. However, the results showed that the average score of girls on the inhibitory control sub-dimension of executive functions (X ̅= 42.5641) is higher than the average score of boys. (X ̅ =37.4906). This finding indicates that the inhibitory control levels of girls are higher than boys in early ages.