Öğretmen adaylarının hayat boyu öğrenme anahtar yeterliklerini öğrencilerine kazandırabilmelerine ilişkin öz yeterlik inançları (Gazi Üniversitesi, Gazi Eğitim Fakültesi örneği)
Pre-service teachers' self-efficacy beliefs about developing lifelong learning key competences of students (The sample of Gazi University, Gazi Education Faculty)
Yazar: ÖZGE CEREN ÇELİK
Danışman: PROF. DR. MEHMET TAŞPINAR
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aday öğretmenler = Candidate teachers ; Anahtar yeterlikler = Key competences ; Yaşam boyu öğrenme = Lifelong learning ; Öz yeterlilik = Self-efficacy ; Öğretmen yeterliliği = Teacher proficiency ; Öğretmen yetiştirme = Teacher training

Özet:
Bu araştırmanın amacı, öğretmen adaylarının hayat boyu öğrenme anahtar yeterliklerini öğrencilerine kazandırabilmelerine ilişkin öz yeterlik inançları ve öğretim elemanı görüşlerinin belirlenmesidir. Araştırmanın çalışma evreni, Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesinde 4. sınıfta öğrenim gören öğretmen adaylarından oluşmaktadır. Araştırma nicel ve nitel yöntemlerin bir arada kullanıldığı yakınsayan paralel desene göre tasarlanmıştır. Çalışmanın nicel bölümü, tekil tarama ve ilişkisel tarama modeline uygun olarak tasarlanmıştır. Tekil tarama modeline dayalı olarak öğretmen adaylarının anahtar yeterlikleri öğrencilerine kazandırabilmeye ilişkin öz yeterlik inançları, girişimcilik düzeyleri ve dijital okuryazarlık düzeyleri belirlenmiştir. İlişkisel tarama modeline dayalı olarak ise adayların girişimcilik düzeyleri ve dijital okuryazarlık düzeylerinin bu yeterlikleri kazandırmaya ilişkin öz yeterlik inançlarını yordayıp yordamadığı belirlenmiştir. Bu kapsamda, veri toplama araçları Gazi Eğitim Fakültesinde 4. sınıfta öğrenim gören 334 öğretmen adayına uygulanmıştır. Çalışmanın nitel bölümünde olgu bilim desenine dayalı olarak öğretmen adaylarının anahtar yeterlikleri kazandırmaya ilişkin yeterlik düzeyi ile ilgili öğretmen adayı ve öğretim elemanlarının görüşleri belirlenmiştir. Bu kapsamda 27 öğretmen adayı ve 10 öğretim elemanı ile görüşmeler yapılmıştır. Araştırmada elde edilen nicel verinin analizi sonucunda, öğretmen adaylarının inisiyatif alma ve girişimcilik, öğrenmeyi öğrenme, kültürel bilinç ve ifade, sosyal ve beşeri yeterlikler ve dijital yeterlikleri kazandırmaya ilişkin öz yeterlik inançlarının orta düzeyde olduğu belirlenmiştir. Öğretmen adaylarının girişimcilik düzeyi ile girişimciliğin kazandırılmasına yönelik öz yeterlik inancı arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki olduğu ve girişimcilik düzeyinin, girişimciliğin kazandırılmasına yönelik öz yeterlik inancının anlamlı bir yordayıcısı olduğu görülmüştür. Benzer biçimde dijital okuryazarlık düzeyi ile dijital yeterliklerin kazandırılmasına ilişkin öz yeterlik inancı arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki olduğu ve dijital okuryazarlık düzeylerinin dijital yeterliklerin kazandırılmasına ilişkin öz yeterlik inancının anlamlı bir yordayıcısı olduğu görülmüştür. Araştırmada elde edilen nitel verinin analizi sonucunda öğretmen adaylarının öğrenme ve birey açısından hayat boyu öğrenmenin getirdiği öğrenme kültürüne dair temel düzeyde görüşleri olduğunu, anahtar yeterlikleri önemsedikleri ve alanları açısından kazandırılmaya uygun gördükleri belirlenmiştir. Öğretmen adaylarının büyük çoğunluğunun anahtar yeterliklerin tümünün mevcut derslerle bütünleştirilmesi yönünde görüş bildirdiği saptanmıştır. En fazla sayıda öğretmen adayının yeterli hissettiği anahtar yeterlik alanı sosyal ve beşeri yeterlikler iken en az sayıda adayın yeterli hissettiği alanlar inisiyatif alma ve girişimcilik ile dijital yeterlikler olarak belirlenmiştir. Benzer biçimde adayların en fazla bilgiye ihtiyaç duydukları alanın dijital yeterlikler olduğu belirlenmiştir. Öğretmen yetiştirmede mevcut derslerin uygulamaları, öğretmenlik uygulamaları, öğretim elemanı, mevcut dersler ve ders dışı etkinlikler açısından düzenlemeler yapılmasının anahtar yeterliklerin gelişimi açısından önemli görüldüğü belirlenmiştir. Diğer yandan, beş anahtar yeterliğin kazandırılması konusunda ilkokul düzeyi öğretim üyelerinin çoğunluğu tarafından uygun, ortaokul düzeyi ise tümü tarafından uygun görülmüştür. Katılımcıların çoğunluğu anahtar yeterliklerin mevcut derslerle bütünleştirilmesini uygun görmüştür. Öğretim üyelerinin mevcut öğretim programlarında anahtar yeterlikler ile ilgili düzeylendirme ve somut düzenlemeler yönünden eksikler bulduğu belirlenmiştir. Öğretmen adaylarının yeterliğine ilişkin görüşler incelendiğinde, katılımcıların çoğunun adayları yetersiz gördüğü belirlenmiştir. Öğretmen yetiştirmede makro düzeyde hedefler, dersler, öğretmen yetiştirme modeli ve değerlendirme açısından; mikro düzeyde ise öğretim süreci, öğretim elemanı ve değerlendirme süreci açısından düzenlemeler yapılmasının anahtar yeterliklerin geliştirilmesi açısından gerekli görüldüğü saptanmıştır.

Abstract:
The purpose of this study is to determine pre-service teachers' self-efficacy beliefs about developing lifelong learning key competences of students and teacher trainers' views. The population of the study consisted of the pre-service teachers attending to the 4th grade of Gazi University Gazi Education Faculty. The research was designed based on the convergent parallel design where quantitative and qualitative methods were used together. The quantitative part of the study was designed in accordance with the singular and correlational survey models. Based on the singular survey model, pre-service teachers' self-efficacy beliefs about developing students' key competences, pre-service teachers' entrepreneurship levels and digital literacy levels were determined. Based on the correlational survey model, it was determined whether pre-service teachers' entrepreneurship levels and digital literacy levels predicted self-efficacy beliefs about developing these competences. In this context, data collection tools were conducted to 334 pre-service teachers attaining to 4th grade of Gazi Education Faculty. In the qualitative part of the study, based on the phenomenological design, the opinions of pre-service teachers and teacher trainers regarding the competency level of pre-service teachers in developing key competences were determined. In this context, interviews were carried out with 27 pre-service teachers and 10 teacher trainers. As a result of the analysis of the quantitative data obtained in the research, it was determined that the pre-service teachers' self-efficacy beliefs about developing sense of initiative and entrepreneurship, learning to learn, cultural awareness and expression, social and civic competences and digital competences were medium. It was observed that there was a positive meaningful relationship between pre-service teachers' entrepreneurship level and self-efficacy beliefs about developing entrepreneurship, and the level of entrepreneurship is a significant predictor of self-efficacy beliefs about developing entrepreneurship. Similarly, it was observed that there was a positive meaningful relationship between digital literacy level and self-efficacy beliefs about developing digital competences, and digital literacy levels were a significant predictor of self-efficacy beliefs about developing digital competences. As a result of the analysis of the qualitative data obtained in the research, it was determined that pre-service teachers had basic opinions about the learning culture of lifelong learning in terms of learning and individual. Moreover, it was found that they considered key competences important and appropriate to be developed in terms of their fields. It was determined that the majority of pre-service teachers found it appropriate to integrate all key competences with the current courses. It was determined that the key competence area where the highest number of pre-service teachers felt adequate was social and civic competences, whereas the areas where the minimum number of pre-service teachers felt adequate were found to be sense of initiative and entrepreneurship and digital competences. Similarly, it was revealed that the field about which most of the pre-service teachers needed information was digital competences. It was determined that making arrangements in teacher training in terms of practices in courses, teaching practice, teaching staff, current courses and extracurricular activities was considered important for the development of key competences. On the other hand, while majority of teacher trainers found primary school appropriate, all of them found secondary shool appropriate to develop five key competences. It was determined that the majority of them found it appropriate to integrate the key competences with the current courses. It was determined that teacher trainers found deficiencies in terms of leveling and concrete arrangements related to key competences in the current primary school curriculum. When the opinions about the competence of pre-service teachers were examined, it was seen that most of the participants considered pre-service teachers inadequate. In terms of teacher training, it was determined that making arrangements in terms of objectives, courses, teacher training model and evaluation at the macro level; and teaching process, teaching staff and evaluation process at the micro level, was considered necessary for developing key competences.