Gıda rejimlerinin dönüşümü ve değişimin dinamikleri: Türkiye'de alternatif gıda ağları üzerine bir çalışma
The dynamics of food regimes transformation: A study on alternative food networks in Turkey
Yazar: AYŞE KALAV KÖKEN
Danışman: PROF. DR. EROL ESEN
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration ; Siyasal Bilimler = Political Science ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Alternatif gıda ağları = Alternative food networks ; Alternatif tarım = Alternative agriculture ; Dayanışma hareketi = Solidarity movement ; Gıda egemenliği = Food sovereignty ; Gıda krizi = Food crisis ; Gıda rejimleri = Food regimes ; Gıda ürünleri = Food products ; Neo-liberalizm = Neo-liberalism ; Tüketim kooperatifleri = Consumption cooperatives ; Çevreci hareketler = Environmentalist movements

Özet:
İçinde bulunduğumuz neoliberal gıda rejimini; rasyonalitesi, kuralları, işleyişi, üretim
ve tüketim modelleri bağlamında analiz eden bu çalışma, neoliberal gıda rejiminin hegemonik
hale getirdiği düşünme ve ilişkilenme biçimlerinin ötesindeki yaklaşımları, süreçleri ve
deneyimleri alternatif gıda ağları bağlamında ortaya koymaktadır. Alternatif gıda ağlarının
oluşum süreçlerini, işleyişini, potansiyellerini ve sınırlılıklarını ortaya çıkarmayı amaçlayan bu
çalışmada nitel araştırma yöntemi tercih edilmiştir. Araştırmanın örneklemi kapsamında gıda
toplulukları/kooperatifleri/kolektifleri ve inisiyatifleriyle ilişkili 24 katılımcıyla derinlemesine
görüşmeler yapılmıştır. Araştırma sonucunda, politik, toplumsal, kültürel ve ekolojik boyutlara
sahip gıdanın sadece gıda meselesi anlamına gelmediği; aynı zamanda katılımcılık, eşitlik ve
dayanışma değerlerinin yeniden üretilebildiği bir ilişkilenme ve deneyim alanı olduğu ortaya
çıkmıştır. Toplumsal ve ekolojik hareketlerle ilişkilenerek gelişen alternatif gıda ağları, bu
süreçte ekolojik ve toplumsal değerler üretmiştir. Türetici özne, gönüllü emek, dayanışma
ekonomileri, topluluk destekli tarım ve katılımcı güvence sistemi bu ağlar aracılığıyla ortaya
çıkan veya farklı bağlamlarıyla yeniden düşünülen kavramlardır. Krizler ve belirsizlikler
çağında alternatifler yaratmak amacıyla gelişen alternatif gıda ağlarının dönüşümün eşikteki
araçları olmasının taşıdığı anlamları; potansiyelleri ve sınırlılıkları bağlamında tartışılmıştır.
Şirketleşme, tekelleşme, köylünün işçileşmesi, tüketicinin sağlıklı, iyi ve adil gıdaya ulaşımının
zorlaşması boyutlarıyla toplumsal riskleri, endişeleri ve eşitsizlikleri derinleştiren neoliberal
gıda rejimine karşı alternatif gıda ağları, pratiğe dayalı etik ve eleştirel bir duruş olarak ele
alınmıştır. Bu nedenle, alternatif gıda ağlarının ürettiği ekolojik ve toplumsal değerlerin ve
ilkelerin mevcut gıda rejimine karşı alternatifler üretmekte önemli açılımlar sağlayacağı
düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler: Gıda Rejimleri, Alternatif Gıda Ağları, Topluluk Destekli Tarım, Dayanışma Ekonomileri

Abstract:
The aim of this study is to present perspectives, processes and experiences beyond
hegemonic ways of thinking which neoliberal food regime unfolds- through analyzing
neoliberal food regime in terms of its rationality, rules, production and consumption models.
Alternative food networks are discussed within this framework. Qualitative research is used on
purpose of revealing the processes, governance, potentials and restrictions of alternative food
networks. In-depth interviews are conducted with 24 participants involved in food
communities/cooperatives/collectives and initiatives as part of the research sample. As a result
of the study, food is re-conceptualized as being more than food not only with its political, social,
cultural and ecological connotations but also a relational space in which such social values as
participation, equality and solidarity could be reproduced. Building on social and ecological
movements, alternative food networks develop ecological and social values within this time
period. The subject of prosumer, volunteer labor, solidarity economies, community supported
agriculture and participatory guarantee systems are unveiled and recontemplated through
building processes of alternative food networks. Emerging on purpose of creating alternatives
in the age of crisis and uncertainty, alternative food networks and the meanings they have as
regards to the threshold to another food regime are discussed within the context of restrictions
and potentials. Alternative food networks are considered as an ethical and critical standpoint
based on practise against neoliberal food regime which reinforces social risks, anxieties and
unequalities with corporatization, monopoly, depeasantization and consumers' difficulties in
achieving healthy, good and fair food. Social and ecological values these networks create are
anticipated to have significant potantials to suggest alternatives against current food regime.

Key words: Food Regimes, Alternative Food Networks, Community Supportive Agriculture, Solidarity Economies