Türkiye'de "Sivil itaatsizlik" üzerine sosyolojik bir inceleme: Sivil Cumalar örneği
A sociological analysis of the civil disobedience in Turkey: The case of Civil Jumu'ahs
Yazar: NAZMİ ÇİÇEK
Danışman: YRD. DOÇ. FUAT GÜLLÜPINAR
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Cuma = Friday ; Hutbe = Khutbah ; Kürtler = Kurdish ; Kürtçe = Kurdish ; Sivil itaatsizlik = Civil disobedience ; Sosyal hareketler = Social movements ; Sosyolojik analiz = Sociological analysis ; İtaatsizlik = Disobedience

Özet:
Bu çalışmanın amacı; Türkiye'de son zamanlarda gerçekleştirilen en önemli sivil itaatsizlik eylemlerinden bir olan sivil cumalar üzerine sosyolojik bir analiz yapmaktır. Çalışmanın temelinde sivil cumaların ne ölçüde bir sivil itaatsizlik hareketi olarak değerlendirilebileceği sorusu yatmaktadır. Bu sorunun cevaplanması için öncelikle sivil itaatsizlik kavramı ve teorileriyle ilgili literatür analizi edilecek. Daha sonra özel olarak sivil cumaların hangi gerekçelerle gerçekleştirildiği, hangi rahatsızlıklardan yola çıkıldığı veya hangi amaçların hedeflendiği sorularına cevap aranacak.
Çalışmanın saha araştırması kısmında iki farklı grup ile mülakatlar yapılacak. Öncelikle sivil cumaları organize edenler ve sivil cumalara katılanlarla yapılacak mülakatlar aracılığıyla bunların hangi gerekçelerle sivil cumalara katıldıkları, hangi rahatsızlıkların ortadan kaldırılmasını talep ettikleri ve hangi hakları elde etmeyi hedefledikleri tespit edilmeye çalışılacak. Diğer taraftan, sivil cumaların düzenlendiği kentlerde yaşayıp sivil cumalara katılmayanlarla yapılacak olan mülakatlarla öncelikle sivil cumalara katılmayanların da aynı rahatsızlıkları paylaşıp paylaşmadığı ve aynı hakları talep edip etmedikleri tespit edilecek. Bununla birlikte, bu kişilerin sivil cumalara neden katılmadıkları da yine bu mülakatlarda tespit edilmeye çalışılacak.
Çalışmanın sonuç ve değerlendirme bölümünde mülakatlarda elde edilen bulgular özellikle kavramsal çerçeve ve teorik arka plandaki tartışmaların ışığında analiz edilecek. Bu analiz sonucunda, sivil cumaların ne ölçüde bir sivil itaatsizlik eylemi olarak değerlendirilebileceği; sivil cumaların arkasında yatan gerekçelerin neler olduğu; hangi talepler veya hangi haksızlıkların sivil cumaların gerekçesi olarak ileri sürüldüğü ve sivil cumalarda ortaya çıkan rahatsızlıkların ne ölçüde bir tarihsel arka plana sahip olduğu soruları cevaplanmaya çalışılacak. Bu noktalarla bağlantılı olarak İslam'da sivil itaatsizliğin yerinin ne olduğu da özellikle literatürdeki tartışmalardan yola çıkılarak tartışılacak.

Anahtar Kelimeler: 
Sivil cumalar, sivil itaatsizlik, kamu vicdanı, Kürtçe hutbe

Abstract:
Concentrating on the civil Jumu'ah prayers in east and South Anatolia this work aims to make a sociological analysis of civil disobediences in Turkey. The central question of the work is whether the civil Jumu'ah movement can be accepted as a civil disobedience movement.
In this context, first the terms and theories of civil disobedience will be analyzed. Thereafter the following questions will be answered: What are the reasons for the civil Jumu'ah prayers? Which complaints are the main factors for the civil Jumuahs? What are the objectives of civil Jumuahs?
After the literature review, with some interviews with the organizers and participants of civil Jumu'ah prayers the work aims to investigate the main reasons and motivations of the civil Jumuahs. The goal in this part is to find out the complaints that the participants have and the demands they want to achieve.
Based on the theoretical analysis and the analysis of the interviews the goal in the last part is to draw a conclusion about the basic questions of the work. Whether the civil Jumuahs can be accepted as a civil disobedience movement, the motivations and reasons of the civil Jumuahs and to what extend the civil Jumuahs have a historical background, what is the relation between Islam and the civil disobedience are the points, which will be investigated in this final part of the work.

Keywords: 
Civil Jumuahs, civil disobedience, common sense, Khutbah in Kurdish