Ailelerin ev üretimine ilişkin davranış ve tercihlerinin belirlenmesi /
Yazar: ARZU SÖKMEN
Danışman: PROF.DR. R. GÜNSEL TERZİOĞLU
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü
Derece: Yüksek Lisans, 1994
Konu: Ev Ekonomisi = Home Economics
Dizin: Aile = Family ; Üretim = Production

Özet:
Araştırma farklı sosyo-ekonomik özellikteki ailelerin evin tamir işlerine yönelik ev üretimi faaliyetleri ile ilgili davranış ve tercihlerini incelemek amacıyla planlanmış ve yürütülmüştür. Araştırma bölgesi olarak, Ankara ili belediye sınırları içindeki farklı semtler alınmıştır. Örnek aile grubunun seçilmesinde, önce her üç sosyo-ekonomik düzeyden seçilen semtlerde bulunan sokak sayısı ve isimleri belirlenerek, daha sonra tabakalı rasgele örnekleme yöntemi ile her semtten seçilen aile sayısı, o semtte bulunan sokak sayısına göre belirlenmiş ve her sosyo-ekonomik düzeyden 60 'ar aile seçilerek 180 sayısına ulaşılmıştır. Araştırma verileri, araştırmacı tarafından geliştirilen anket formuna bağlı kalınarak aile adına cevap vermek üzere eşlerden kadın veya erkekle yüzyüze yapılan mülakatlar sonucu toplanmıştır. Araştırma kapsamına alınan aileler arasında %30.0 ile "4 kişilik" aileler önde gelmekte olup bunu eşit oranlarla88 (%27.2) "3 kişilik" ve "5 ve daha fazla kişilik" aileler izlemektedir. Araştırma kapsamına alınan ailelerde eşlerden kadınların %36.1'i ilkokul ve daha az, erkeklerin %37.2'si yükseköğretim düzeyindedir. Düşük sosyo-ekonomik düzeyde ilkokul ve daha az öğrenim düzeyine sahip kadın (%76.7) ve erkeklerin (%55.0), orta sosyo-ekonomik düzeyde orta öğrenime sahip kadınların (%45.0), eşit oranlarla (%38.3) orta ve yüksek öğrenime sahip erkeklerin, yüksek sosyo-ekonomik düzeyde ise yüksek öğrenime sahip kadın (%54.8) ve erkeklerin (%73.3) önde geldiği bulunmuştur. Ailelerin sosyo-ekonomik düzeylerinin artmasına paralel - olarak eşlerin öğrenim düzeyleri de artmaktadır (p<0.05). Araştırma kapsamına giren ailelerin %52.8'inde kadın çalışmamakta, %4 7. 2 'sinde çalışmaktadır. Orta (%55.0) ve yüksek (%71.7) sosyo-ekonomik düzeyde kadınların yarıdan fazlası çalışırken, düşük sosyo-ekonomik düzeyde (%15.0) çalışan kadın oranı çok düşüktür (p<0.05). Araştırma kapsamına alman ailelerde ev araçlarına ilişkin küçük tamirleri (her zaman aile üyeleri %87.3, her zaman veya bazen aile üyeleri ve evden ayrı yaşayan çocuk veya akrabalar %2.9, her zaman aile üyeleri ve eş dost %0.6)89 su tesisatının tamirini (her zaman aile üyeleri %74.2, her zaman veya bazen aile üyeleri ve evden ayrı yaşayan çocuk veya akrabalar %4.0, her zaman aile üyeleri ve eş dost %1.7) mobilya tamirini (her zaman aile üyeleri, %52.3 her zaman veya bazen aile üyeleri evden ayrı yaşayan çocuk veya akrabalar %2.9, her zaman aile üyeleri ve eş-dost %1.2), duvarların badanasını (her zaman aile üyeleri %32.2, her zaman veya bazen aile üyeleri ve evden ayrı yaşayan çocuk veya akrabalar %7.5, her zaman aile üyeleri ve eş-dost %2.3) kapı-pencerelerin boyanmasını (her zaman aile üyeleri %33.3, her zaman veya bazen aile üyeleri ve evden ayrı yaşayan çocuk veya akrabalar %6.9, her zaman aile üyeleri ve eş-dost %1.2) her zaman ev üretimi biçiminde, ev araçlarına ilişkin büyük tamirleri (%77.0) ise "her zaman ücret ödeyerek" gerçekleştirildiğini belirtenler ağırlık taşımaktadır. Ailelerin evle ilgili tamir işlerini gerçekleştirme şekli sosyo-ekonomik düzeylerine göre incelendiğinde, her üç sosyo-ekonomik düzeydeki ailelerin çoğunluğunda ev araçlarına ilişkin küçük tamir işleri (düşük %93.3, orta %93.3, yüksek %74.1) ile su tesisatının onarımı (düşük %80.0, orta %81.7, yüksek %59.3) "her zaman aile üyeleri" tarafından ev araçlarına ilişkin büyük tamir işleri ise (düşük %68.4 orta %76.6, yüksek %87.0) "her zaman ücret ödenerek" gerçekleştirilmektedir. Duvarların badanası ile90 kapı-pencerelerin boyanması düşük sosyo-ekonomik düzeydeki ailelerin yarısından fazlasında, (duvarların badanası %63.3, kapı-pencerelerin boyanması %60.0) "her zaman aile üyeleri"nce, orta sosyo-ekonomik düzeydeki ailelerde de birbirine yakın oranlarla "her zaman ücret ödenerek" (duvarların badanası %35.0, kapı-pencerelerin boyanması %30.0) veya "her zaman aile üyeleri" tarafından, (duvarların badanası %26.7, kapı-pencerelerin boyanması %31.7) yüksek sosyo-ekonomik düzeydekilerin ise çoğunluğunda (duvarların badanası %83.3, kapı-pencerelerin boyanması %75.9) "her zaman ücret ödenerek" gerçekleştirilmektedir. Mobilyaların tamir işlerinin ise düşük ve orta sosyo-ekonomik düzeydeki ailelerin yarıdan fazlasında (düşük %66.7, orta %60.0) "her zaman aile üyeleri" tarafından yapıldığı, yüksek sosyo-ekonomik düzeydekilerin ise %35.2'sinde "bazen aile üyeleri tarafından bazen ücret ödenerek" %29.6'sında "her zaman ücret ödenerek" gerçekleştirildiği bulunmuştur. Evle ilgili tamir işlerini ücret ödeyerek yaptıran ailelerin çoğunluğu yeterli bilgi ve beceriye sahip olmama (%98.9) nedeniyle evle ilgili tamir işlerini ücret ödeyerek yaptırmaktadır. Yüksek sosyo-ekonomik düzeydekilerin tamamı (%100.0) düşük ve orta sosyo-ekonomik düzeydekilerin eşit oranlarla (%98.3) tamamına yakını yeterli bilgi ve beceriye sahip91 olmamayı ücret ödeyerek yaptırma nedeni olarak belirtmektedir. Evle ilgili tamir işlerinden bazılarını ev üretimi biçiminde gerçekleştiren 174 ailenin %87.4'ü yeterli bilgi ve beceriye sahip olma, %84.5'i piyasadakine göre ucuz olması nedeniyle tamir işlerini ev üretimi biçiminde gerçekleştirmektedir. Ailelerin evle ilgili tamir işlerini ev üretimi biçiminde gerçekleştirme nedenleri sosyo-ekonomik düzeylerine göre incelendiğinde, piyasadakine göre ucuz olması nedeniyle tamir işlerini ev üretimi biçiminde gerçekleştiren ailelerin oranı düşük (%98.3) ve orta (%88.3) sosyo-ekonomik düzeyde yüksek sosyo-ekonomik düzeydekileden (%64.8) yüksektir (p<0.05). Yeterli bilgi ve beceriye sahip olma (düşük %90.0, orta %81.7, yüksek %90.7) nedeniyle sosyo-ekonomik düzeyler arasındaki farklılığın ise önemsiz (p>0.05) olduğu bulunmuştur. Evle ilgili tamir işlerini ev üretimi biçiminde gerçekleştiren ailelerin oranı (ev araçlarına ilişkin küçük tamirler %99.4, su tesisatının tamiri %96.0, mobilyaların tamiri %85.1, kapı-pencerelerin boyanması %63.2, duvarların badanası %59.2, ev araçlarına ilişkin büyük tamirler %23.0) ev üretimi biçiminde gerçekleştirilmesini tercih edenlerin oranından yüksektir (ev araçlarına ilişkin küçük tamirler92 %90.4, su tesisatının tamiri %89.3, mobilyaların tamiri %78.0, kapı-pencerelerin boyanması %61.0 duvarların badanası %52.0 ev araçlarına ilişkin büyük tamirler %18.1). Konu, ailelerin sosyo-ekonomik düzeylerine göre incelendiğinde düşük ve orta sosyo-ekonomik düzeyde duvarların badanası (düşük %91.7, orta %65.0) ile kapı-pencerelerin boyanmasını (düşük %91.7, orta %70.0) orta ve yüksek sosyo-ekonomik düzeyde, su tesisatının tamirini (orta %91.7, yüksek %96.3) her üç sosyo-ekonomik düzeyde ise mobilyaların tamir işlerini (düşük %96.7, orta %86.7, yüksek %70.4) ev araçlarına ilişkin küçük (düşük %100.0, orta %100.0 yüksek %98.1) ve büyük tamirleri (düşük %31.7, orta %23.3, yüksek %13.0) ev üretimi biçiminde gerçekleştirenlerin oranı, bu işlerin ev üretimi biçiminde gerçekleştirilmesini tercih edenlerin oranından (duvarların badanası düşük %83.3, orta %50.0, kapı pencerelerin boyanması, düşük %86.7, orta %66.7, su tesisatının tamiri orta %86.7, yüksek %80.7 mobilyaların tamiri düşük %93.3, orta %78.3, yüksek %61.4, ev araçlarına ilişkin küçük tamirler, düşük %95.0, orta %%88.3, yüksek %87.7 büyük tamirler, düşük %23.3, orta %20.0 yüksek %10.5) yüksektir. Düşük sosyo-ekonomik düzeyde, su tesisatının tamirini ev üretimi biçiminde gerçekleştirenlerle, gerçekleştirilmesini tercih edenlerin oranı (%100.0) aynı olup, ailelerin tümünü93 kapsamaktadır. Yüksek sosyo-ekonomik düzeyde ise, duvarların badanası (%21.1) ile kapı-pencerelerin boyanmasının (%28.1) ev üretimi biçiminde gerçekleştirilmesini tercih edenlerin oranı, bu işleri ev üretimi biçiminde gerçekleştirenlerin oranından (duvarların badanası %16.7, kapı-pencerelerin boyanması %24.1) yüksektir. Evle ilgili tamir işlerini ev üretimi biçiminde gerçekleştirmeyi tercih eden ailelerin çoğunluğu "piyasadakine göre ucuz olması" (%90.4) ile "yeterli bilgi ve beceriye sahip olma"yı (%89.3) tercih nedeni olarak belirtmektedir. Evle ilgili tamir işlerinin piyasadakine göre ucuz olması nedeniyle ev üretimi biçiminde gerçekleştirilmesini tercih edenlerin oranı, düşük (%100.0) ve orta (%98.3) sosyo-ekonomik düzeyde yüksek sosyo-ekonomik düzeydekilerden (%71.9) yüksektir (p<0.05). Yeterli bilgi ve beceriye sahip olma nedeniyle, tamir işlerinin ev üretimi biçiminde gerçekleştirilmesini tercih edenlerin oranı, her üç sosyo-ekonomik düzeyde de (düşük %90.0, orta %83.3 yüksek %94.7) birbirine yakındır (p>0.05). Evle ilgili tamir işlerinin ev üretimi biçiminde gerçekleştirilmesini ailelerin % 60.9'unda kadın ve erkek birlikte tercih etmektedir.94 Evle ilgili tamir işlerinin ev üretimi biçiminde gerçekleştirilmesini kadın ve erkeğin birlikte tercih ettiği ailelerin oranı yüksek (%75.9) sosyo-ekonomik düzeyde düşük (%53.3) ve orta (%55.0) sosyo-ekonomik düzeydekilerden yüksektir (p<0.05). Evle ilgili tamir işlerinin bazen aile üyeleri bazen evden ayrı yaşayan çocuk, akraba veya eş-dost tarafından yapıldığını belirten aileler arasında duvarların badanası (%46.9) ile kapı-pencerelerin boyanmasını (%45.7) kadın-erkek birlikte, su tesisatının (%74.4) mobilyaların tamiri (%67.6), ev araçlarına ilişkin küçük (%55.8) ve büyük (%81.5) tamirlerin ise erkek tarafından yapıldığı aileler önde gelmektedir. Her üç sosyo-ekonomik düzeyde de, duvarların badanası (düşük %46.3, orta %42.9, yüksek %71.4) ile kapı-pencerelerin boyanmasını (düşük %40.7, orta %44.8, yüksek %72.7) kadın-erkek birlikte gerçekleştiren aileler önde gelmektedir. Su tesisatının tamiri (düşük %67.9, orta %58.8, yüksek %80.0) ev araçlarına ilişkin küçük (düşük %48.3, orta %52.5, yüksek %67.9) ve büyük (düşük %72.5, orta %91.7, yüksek %75.0) tamirlerin ise her üç sosyo-ekonomik düzeyde de erkek tarafından yapıldığı aileler önde gelmektedir.95 Evle ilgili tamir işlerini yapmaya başlamadan önce ev üretiminin fayda ve sakıncaları konusunda değerlendirme yapan ailelerin oranı (her zaman %46.0, bazen %25.3) değerlendirme yapmayanlardan (%28.7) yüksektir. Konu, ailelerin sosyo-ekonomik düzeylerine göre incelendiğinde düşük (%58.4) ve orta (%45.0) sosyo-ekonomik düzeyde her zaman değerlendirme yapan, yüksek sosyo-ekonomik düzeyde (%44.4) hiçbir zaman değerlendirme yapmayan ailelerin oranı yüksektir (p<0.05). Evle ilgili tamir işlerini yapmaya başlamadan önce ev üretiminin fayda ve sakıncaları konusunda (her zaman veya bazen) değerlendirme yaptıklarını belirten ailelerin %94.4'ü maliyeti gözönünde bulundurmaktadır. Düşük (%100.0) ve orta (%95.6) sosyo-ekonomik düzeyde maliyeti gözönünde bulunduran ailelerin oranı yüksek sosyo-ekonomik düzeydekilerden (%83.3) yüksektir (p<0.05). Evle ilgili tamir 'işlerini ev üretimi biçiminde gerçekleştiren ailelerin %56.9'unda tamir işlerinin yürütülmesi ile ilgili olarak hiç bir zaman anlaşmazlık çıkmamakta %31.6'sında ise bazen anlaşmazlık çıkmaktadır.96 Evle ilgili tamir işlerinin yürütülmesi sırasında her zaman anlaşmazlık çıkan ailelerin oranı düşük (%13.3) ve orta (%15.0) sosyo-ekonomik düzeyde birbirine yakın oranlarda olup yüksek sosyo-ekonomik düzeydekilerden (%5.5) hiçbir zaman anlaşmazlık çıkmayan ailelerin oranı yüksek (%63.0) sosyo-ekonomik düzeyde düşük (%50.0) ve orta (%58.3) sosyo-ekonomik düzeydekilerden yüksektir. Ancak bu ilişkinin istatistiksel açıdan önemli olmadığı bulunmuştur (p>0.05). Ev üretimi biçiminde gerçekleştirilen evle ilgili tamir işlerinin yürütülmesi sırasında aile bireyleri arasında bazen veya her zaman anlaşmazlık meydana gelen ailelerden işin zamanında yapılmaması (%74.7) ile iş yapılırken dağınık çalışılmasını (%48.0) belirtenler önde gelmektedir. Her üç sosyo-ekonomik düzeyde de işin zamanında yapılmamasını belirtenler (düşük %76.7, orta %76.0, yüksek %70.0) ilk sırada yer almakta bunu iş yapılırken dağınık çalışılmasını belirtenler (düşük %43.3, orta %56.0, yüksek %45.0) izlemektedir (p>0.05).

Abstract:
The aim of this study is to analyze the attitudes and preferences of families from different socio-economic Levels for household production activities related to horae repair tasks. The area of the study is different districts within the borders of the municipality of Ankara Province. While choosing the sample family group, first the number and the names of the streets in the chosen districts f rom the three socio-economic levels were determined. Then using the Layer random sampling method, the number of families chosen from each district was determined according to the number of streets in that district and by choosing 60 families from each socio-economic level the number 180 was obtained. The data were collected by using a guestionary form developed by the researcher and through interviews with the husband ör the wife who answered the guestions on behalf of the family. The majority of the families interviewed have "four members".98 in these families most of the wives have primary school ör less education and most of the husbands are university graduates. The findings show that in the low socio-economic level the rate of the men and women with primary school ör less education is equal to the rate of the women with secondary school education in the middle socio-economic level (38.2 percent). in the middle socio-economic level group, the majority of the men have secondary school and university education and in the high socio-economic level the majority of the men and women have university education (p<0.05). in the families surveyed the rate of the housewives is higher than that of the women who are employed outside the home. While in the middle and high socio-economic levels more than half of the women are employed outside the home, in the low socio-economic level the rate of the women employed is very low (p<0.05). in the majority of the families surveyed minör repairs of household appliances, that are plumbing repairs, maintenance of furniture and interior painting, are always defined as "household production" and majör repairs of household appliances are always performed by "hiring someone".99 When the way in which the families perform home repair tasks is examined according to their socio-economic levels, in the majority of the families from each of the three socio-economic levels minör repairs of househod appliances and plumbing repairs are "always performed by the family members"; on the other hand majör repairs of household appliances are "always done by hiring someone". Interior painting is "always done by the family members" in more than half of the families from the low socio-economic level; in the families from the middle socio-economic level it is "always done by the family members" ör "always done by hiring someone" in similar proportions; and in most of the families from high socio-economic level it is "always done by hiring someone" för the furniture the repairs are always done by the family members" in more than half of the families from the low and the middle socio-economic levels; in the high socio economic level the majority of the respondents have reported that the work is "sometimes done by the family members and sometimes done by a hired person". in the families from ali three socio-economic levels who hire someone to do the repairs at home, the majority of the respondents reported that they do not have enough knowledge and necessary skills to perform the work (p>0.05). Most of the families who perform the repairs at home as household production in ali three socio-economic levels100 reported that they perform the repairs in the form of household production because they have enough knowledge and necessary skills (p<0.05). The rate of the families who perform the repairs at home as household production is higher than the rate of the families who prefer to do it as household production (p>0.05). Hovrever, ali of the families f rom low socio-economic level perform the plumbing repairs as household production and ali the families from this group also prefer the repairs to be done in the form of household production. in the families who prefer the repairs at home to be performed as household production in ali three socio-economic levels the majority of the respondents explained the reasons that "performing the repairs at home is cheaper than purchasing them in the marketplace" and "family members have enough knowledge and necessary skills". in the low and middle socio-economic levels the majority of the families want to perform the repairs in the form of household production because it is cheaper than in the marketplace (p<0.05). in more than half of the families interviewed the husband and the wife prefer together the- repairs at home to be performed as household production and the rate of the101 husbands and wives who prefer it together in the high socio-economic level is higher than that in the low and middle socio-economic levels (p<0.05). in the majority of the families who have reported that the repairs at home are sometimes done by the family members ör the children living away from the family, the relatives ör friends, interior painting is done by women and men together; plumbing repairs, the repairs of the furniture and minör and majör repairs of the household appliances are done by men. This situation is similar in ali three socio-economic levels. The rate of the families who evaluate the advantages and disadvantages of household production before they start to do the repairs at home is higher than the rate of the families who do not. in the low and middle socio-economic level the rate of the families who always evaluate it is high. in the high socio-economic level the rate of the families who never evaluate it is high (p<0.05). The majority of the families who evaluate the advantages and disadvantages of household production before starting to do the repairs at home consider the cost. in the low and middle socio-economic levels the rate of the families who take the cost into-consideration is102 higher than the rate of those in the high socio-economic level (p<0.05). in ali three socio-economic levels most of the families reported that family members do not disagren about doing the repairs at home as household production (p>0.05). During the performance of the repairs at home as household production in the families from ali three socio-economic levels who have disagreement, the group families whoreported that the disagreement occurs because the work has not been completed on time comes f irst. it is followed by those who reported that working in disorder is another reason for disagreement (p>0.05).