İstirdat davası
Action of restitution
Yazar: SEDA YILDIZ SARIBOĞA
Danışman: PROF. DR. ADNAN DEYNEKLİ
Bahçeşehir Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sermaye Piyasası ve Ticaret Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hukuk = Law

Özet:
İcra hukukuna hakim olan şekli hukuk kuralları, maddi hukuk ile ilgili somut gerçeklikle bağdaşmayabilir. İstirdat davası, tarafların maddi hukuka dayanan haklarının, icra hukukunun sıkı şekil şartları nedeniyle ihlal olmasının önüne geçilmesi için düzenlenen bir dava türüdür. Borçlu bu dava ile genel mahkemelerde ve genel yargılama usulüne tabi olarak maddi hukuk anlamında borçlu olmadığını ispat edebilir. 
Borçlu, aleyhine başlatılan bir icra takibine itiraz etmemesi ya da itirazının icra mahkemesi tarafından kaldırılması sonucunda kesinleşmesi neticesinde cebri icra tehdidi altında aslında borçlu olmadığı bir parayı ödemek zorunda kalmış olabilir. Borçlunun ödediği bu parayı geri almak için genel mahkemelerde istirdat davası açması mümkündür (İİK m. 72/6 – 8). 
Menfi tespit davasında ihtiyati tedbir kararı verilmemesi durumunda alacaklı, haciz ve satış işlemlerine devam edebilir. Menfi tespit davası devam ederken borçlunun cebri icra tehdidi altında ödeme yapması halinde menfi tespit davası herhangi bir talebe gerek olmaksızın kendiliğinden istirdat davasına dönüşür ve menfi tespit davası bu şekilde görülmeye devam edilir (İİK m. 72/6). 
İstirdat davası gerek icra hukuku gerekse maddi hukukta yer alan bazı dava ve kavramlarla yakından ilişkilidir. İstirdat davasının özellikle menfi tespit davası ve sebepsiz zenginleşme iddiasına dayanan alacak davası ile birçok ortak özelliği bulunmaktadır. Menfi tespit davası istirdat davasının öncüsüdür ve borcun ödenmesine kadar açılır. İstirdat davası ise menfi tespit davasından farklı olarak borcun ödenmesinden sonra gündeme gelir. Sebepsiz zenginleşme davası ise maddi hukuk anlamında sebepsiz bir kazanımın borçlunun malvarlığına tekrar dönmesini amaçlar ve bu anlamda istirdat davası için tamamlayıcı bir özellik gösterir. 
Sebepsiz zenginleşme davasının icra hukukundaki özel bir görünümü olan istirdat davası, İcra ve İflas Kanununda düzenlenen ve icra hukukundan kaynaklanan bir davadır. Buna rağmen istirdat davası, genel mahkemelerde görülür ve taraflar arasındaki uyuşmazlığı maddi hukuk anlamında çözmeyi amaçlar. İstirdat davasının kendine özgü dava şartları, İİK m. 72/6 – 8'de düzenlenmiştir. İstirdat davasında yargılama Hukuk Muhakemeleri Kanununda yer alan genel hükümlere göre yapılır ve usul hukukuna göre geçerli olan deliller istirdat davası için de ispata yarar deliller arasında yer alır. 
Anahtar Kelimeler: İstirdat davası, sebepsiz zenginleşme, cebri icra tehdidi altında ödeme.

Abstract:
Procedural law rules which dominate enforcement law may not be compatible with substantial law. Action of restitution is a type of action which aims to obstruct the breach of the rights of parties based on substantial law due to strict procedural requirements. Through this action, the obligor may prove that she is not obligor in the sense of substantial law in general courts being subject to general proceeding procedure.
The obligor, may have had to pay an amount of money which she actually did not owe, due that she did not object to the enforcement proceedings initiated against her, or she is under the threat of compulsory enforcement as a result of its objection being removed by the enforcement court and the objection being final. It is possible for the obligor to initiate action of restitution in general courts to re-take the money paid. (Enforcement Bankruptcy Law art. 72/6-8)
In case that an interim injunction is not imposed in the negative declaratory action, the obligee may continue the seizure and sale transactions. If the obligor makes a payment under the threat of compulsory enforcement while the negative declaratory action is ongoing, the negative declaratory action automatically turns into a action of restitution without the need for any demand, and the negative declaratory action continues to be heard in this way (EBL art. 72/6).
Action of restitution has close relationships with some actions and notions in both substantial law and enforcement law. Specifically, action of restitution shares common characteristics negative declaratory action and action of debt based on the claim of unjust enrichment. Negative declaratory action is the pioneer of action of restitution and is initiated till the debt is paid. Unlike the negative declaratory action, action of restitution is in question after the debt is paid. Action of unjust enrichment, on the other hand, aims that an acquirement which does not have a basis in the sense of substantial law returns to the assets of the obligor and therefore has a complementary feature to the action of restitution. 
Action of restitution, which is a special appearance of action of unjust enrichment in enforcement law, is an action which is regulated in Enforcement and Bankruptcy Law and originates from enforcement law. Nevertheless, action of restitution is seen before general courts and aims to resolve the dispute in the sense of substantial law. Causes of action specific to action of restitution are regulated under Enforcement Bankruptcy Law art. 72/6-8. 
The proceedings in the action of restitution is carried out according to the general provisions in the Code of Civil Procedure and evidence that are valid in the procedural law is also among the evidence that are valid in the action of restitution.
Key Words: Action of restitution, action of unjust enrichment, a payment under the threat of compulsory enforcement.