İnsan haklarına eleştirel yaklaşımlarda özne sorunu
The question of subject in critical perspectives on human rights
Yazar: REMZİ ORKUN GÜNER
Danışman: DOÇ. DR. SAİM ÜYE
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Hukuk = Law ; Siyasal Bilimler = Political Science ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Arendt, Hannah = Arendt, Hannah ; Burke, Edmund = Burke, Edmund ; Kamu Hukuku = Public Law ; Siyaset = Politics ; Özne = Subject ; İnsan hakları = Human rights

Özet:
Bu çalışma, "İnsan Haklarına Eleştirel Yaklaşımlar: İnsan Hakları Kavramından Hak Siyasetine", "Hak Siyasetinin Paradoks ya da Açılımları: İnsan ve Yurttaş Arasında Hakların Öznesi" ve "Hak Siyasetinin Özneleri Kimdir? Özcülük-Karşıtı Bir Hak Siyaseti Arayışı" başlıklı üç bölümden oluşmaktadır. İlk bölüm, insan hakları kavramına ilişkin "hukuki-felsefi" ve "tarihsel-siyasi" olarak adlandırılan iki temel söylem tarzını incelemiştir. Çağdaş insan haklarına eleştirel yaklaşımların temel önermeleri ana hatlarıyla betimlenmiş, insan haklarının özne kategorisinin paradoksal durumuna dikkat çeken, hak siyasetini eleştirel biçimde olumlayan güncel bir eğilimin varlığı tespit edilmiştir.

Çalışmanın ikinci bölümü, hakların özne paradoksu çerçevesinde, Edmund Burke, Hannah Arendt ve Giorgio Agamben insan haklarına eleştirel yaklaşımlarını incelemiştir. Bu bağlamda, İnsan-özneye meydan okuyan bir hak siyasetinin koşulları ele alınmıştır. 

Çalışmanın üçüncü ve son bölümünde, Michel Foucault'nun insan haklarına eleştirel tavrı üzerinde durulmuştur. Foucault, öznellik ve iktidar analiziyle geleneksel insan hakları söyleminin önkabullerine önemli eleştiriler getirmiştir. Ancak Foucault'nun kavramsal araçlarından faydalanılarak, insan tabiatına dayandırılmayan, özcülük karşıtı, olumsal, mücadeleler içerisinde hak talep etmenin siyasi imkân ve sınırlarını sürekli tahlil eden, hakları strateji ve taktim terimleriyle düşünen bir perspektifin oluşturulabileceği ileri sürülmüştür. 

Bu çerçevede, genel olarak, hakları özcülük-karşıtı bir siyasetin araçları olarak değerlendirebilecek, insan haklarına eleştirel ve olumlayıcı bir yaklaşımın imkânı sorgulanmıştır.

Abstract:
This thesis consists of three chapters titled respectively "Critical Perspectives on Human Rights: From the Concept of Human Rights to the Politics of Rights", "The Paradoxes or Expansions of the Politics of Rights: The Subject of Rights Between the Human and the Citizen", "Who's the Subject of the Politics of Rights? An Anti-Essentialist Perspective on the Politics of Rights". In the first chapter, the two main discourses on human rights namely "juridico-philosophical" and "historico-political" are examined. The fundamental propositions of contemporary perspectives on human rights are described briefly and the fact that there has been a critical yet affirmative current approach on the politics of rights which points out the paradoxical condition of the subject category of human rights is identified.

The second chapter of the thesis examines the critical approaches of Edmund Burke, Hannah Arendt, and Giorgio Agamben within the framework of the subject paradox of rights. In this context, the conditions of a politics of rights challenging the Human-subject is addressed.

In the third and last chapter of the thesis, Michel Foucault's critical attitude on human rights is examined. Through his analysis on subjectivity and power, Foucault criticizes the postulates of the traditional discourse on human rights. However, by making use of Foucault's conceptual tools, the thesis further asserts that a perspective that is anti-essentialist and contingent, and not based on human nature can be established; a perspective that constantly analyzes the political potentials and limits of making rights claims and frames rights in terms of strategy and tactics.

Within this scope, in general, the possibility of a critical yet affirmative approach on human rights which would consider rights as the means of anti-essential politics is required.