Toplumsal cinsiyet eşitliği eğitimi dersine yönelik öğretim programı geliştirme çalışması
For the gender equality education course curriculum development study
Yazar: BURCU ŞANLI
Danışman: DOÇ. DR. FAZİLET KARAKUŞ
Mersin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kadın Araştırmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Sosyoloji = Sociology

Özet:
Toplumsal cinsiyet eşitliği kavramı, cinsiyetleri ne olursa olsun tüm bireylerin; aile, çalışma, hukuk, eğitim, siyaset, din, sağlık ve benzeri toplumsal kurumlar içinde mevcut kaynaklara, fırsatlara, güce sahip olma ve kullanımlarında eşitliğini ifade etmektedir. Bu araştırmada, 'toplumsal cinsiyet eşitliği eğitimi' dersine yönelik bir öğretim programının tasarlanması, uygulanması ve değerlendirilmesi amaçlanmıştır. 'Toplumsal cinsiyet eşitliği eğitimi' dersine yönelik öğretim programı geliştirme çalışması hedefinin çıkış noktası; fikirleri, davranışları ve tutumları yoluyla gelecekteki toplumsal yapıyı şekillendirecek olan öğretmen adaylarının toplumsal cinsiyet eşitliğine ilişkin farkındalıklarının artmasının yanı sıra toplumsal cinsiyet eşitliği eğitimine ilişkin bilgi, beceri ve tutum kazanmalarıdır. Araştırma, nitel araştırma desenlerinden biri olan eylem araştırmasına göre desenlenmiştir. Mevcut durumun belirlenmesi için ihtiyaç analizi yapılmıştır. İhtiyaç analizi: Toplumsal cinsiyet çalışmaları alanında eğitim konusunda yapılan lisansüstü tezlerinin incelenmesi, 'Toplumsal Cinsiyet/Kadın Çalışmaları alanında ve Eğitim Fakültesi'nde ders yürütmüş olan öğretim üyeleri, Mersin İli'nde görev yapan okul öncesi öğretmenleri, sınıf öğretmenleri ve maarif müfettişleriyle yapılan görüşmeler, eğitim ve öğretim alanında toplumsal cinsiyet eşitliği konusunda yapılan çalışmaların meta-özeti sonucunda elde edilen bulguların analizi ile tamamlanmıştır. Öğretim programının uygulanmasında çalışma grubu, Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi'nde öğrenim görmekte olan ve 'toplumsal cinsiyet eşitliği eğitimi' seçmeli dersini alan öğretmen adaylarından oluşmaktadır. Veriler, nitel yöntemlerden gözlem, görüşme, doküman incelemesi ve nicel yöntemlerden ölçek yoluyla elde edilmiştir. Dersin uygulanması sırasında; gözlemci değerlendirme formu, yansıtıcı değerlendirme formu, ara görüşme formu, araştırmacı günlüğü, öğrenci günlüğü, odak görüşme formu ve dersin video kayıtları ile veriler elde edilmiştir. Uygulama sonrasında ise öğrencilere; uygulama sonrası görüşme formu, sunum yapılacak olan ürün ile ilgili değerlendirme formu, kişisel değerlendirme formu uygulanmıştır. Veriler, içerik analizi yöntemiyle analiz edilmiştir. Eylem araştırması sürecinde, öğretimin değerlendirilmesinde otantik değerlendirme yaklaşımına dayalı olarak, öğrenci ürün dosyası ve performans değerlendirme yöntemi uygulanmıştır. Öğretmen adaylarına, araştırma kapsamında geliştirilen 'Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Eğitimi Farkındalık Ölçeği' (TCEEFÖ) uygulanmıştır. Uygulama öncesi ve sonrasında elde edilen ön test ve son test puanları arasında anlamlı fark bulunmuştur.  Uygulama sürecinden elde edilen bulgular analiz edildiğinde, süreci açıklayan kategorilerin; içerik, kazanımlar, yaşanan zorluklar, öneriler, öğrenme-öğretme ve ölçme-değerlendirme çerçevesinde oluştuğu saptanmıştır. Sonuç olarak, toplumsal cinsiyet eşitliği eğitimi dersine yönelik geliştirilen öğretim programının, ihtiyaç analizi sonucunda ortaya çıkan gereksinimleri büyük ölçüde karşıladığı, öğrencilere kişisel ve mesleki yaşamlarında önemli kazanımlar sağladığı ve mevcut haliyle uygulanabilir olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
The concept of gender equality refers to the equality of all individuals, regardless of their gender, in possession and use of available resources, opportunities, and power within the family, work, law, education, politics, religion, health, and similar social institutions. This study aimed to design, implement, and evaluate a curriculum for the gender equality education course. The starting point of the purpose of the curriculum development study on gender equality education course is to increase the awareness of pre-service teachers, who shape the future social structure through their ideas, behaviors, and attitudes, and have them acquireknowledge, skills, and attitudes about gender equality education.The study was designed according to action research, one of the qualitative research designs. A needs analysis was conducted to determine the current status. Needs analysis was carried out through: An examination of postgraduate theses on education in the field of gender studies, interviews conducted with faculty members who taught courses in the field of Gender/Women's Studies and at the Faculty of Education, preschool teachers working in Mersin province, primary school teachers, and education inspectors, and analyzingthe findings obtained through a meta-summary of studies on gender equality in education. In the implementation of the curriculum, the study group consisted of pre-service teachers studying at Mersin University, Faculty of Education, taking the elective course of gender equality education. The data were collected through qualitative methods using observation, interview, and document analysis, and through quantitative methods using a scale. During the implementation of the course; observer evaluation form, reflective evaluation form, interview form, researcher's diary, student diary, focus group interview form, and video recordings of the course were used to collect data. After the implementation, a post-implementation interview form, an evaluation form about the product to be presented, and a personal evaluation form were administered to the students. The data were analyzed through a content analysis method.During the action research process, student product file and performance evaluation method were applied based on an authentic assessment approach to evaluate the instruction. The "Gender Equality Education Awareness Scale" (GEEAS) developed within the scope of the study was administered to pre-service teachers. A significant difference was found between the pretest and posttest scores obtained before and after the implementation. When the findings obtained from the implementation process were analyzed, the categories describing the process consisted of content, learning outcomes, difficulties experienced, suggestions, teaching-learning, and measurement and evaluation. As a result, it was concluded that the curriculum developed for the gender equality education course largely satisfies the needs that emerged as a result of the needs analysis, provides students with significant gains in their personal and professional lives, and is applicable in its current form.