Sosyal bilgiler öğretmenlerinin çok kültürlü eğitim bağlamında sığınmacı öğrencilere yönelik sınıf içi uygulamaları: Öğretmen görüşlerine dayalı bir araştırma
Classroom practices of social studies teachers for refugee students in the context of multicultural education: A study based on teachers' views
Yazar: VEDA YILMAZ
Danışman: DOÇ. DR. ÖZLEM ÇAKAR ÇELİK
Fırat Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Dünyada ve Türkiye'de yaşanan ekonomik, sosyal, bilimsel, siyasal vb. gelişmelerden dolayı çok kültürlülük yaygınlaşmaya başlamıştır. Çok kültürlülük farklılığın çok geniş bir çerçevede ele alındığı din, dil, etnik köken, mezhep, cinsiyet, yaş, cinsel yönelim ve hatta bu öğelerin dışındaki çok basit düzeydeki yaşam biçimleri olarak tanımlanmaktadır. Her toplumun sahip olduğu değerin bir başkası ile kıyaslanmadan bizzat kendi başına bir değer olarak kabul edilmesi çok kültürlülüğün en büyük felsefi dayanağıdır. 
21. yüzyıl dünyasının önemli bir fenomeni olan çok kültürlülük hayatın her alanını etkilemektedir. Bu bağlamda eğitim-öğretim ortamları ve öğretmen-öğrenci-yönetici-veli boyutuyla eğitim faaliyetleri de çok kültürlü yaşamdan payını almaktadır. Dünya'da ve Türkiye'de çok kültürlü eğitimi popüler hale getiren en önemli olay mülteci-sığınmacı-göçmen dalgalarıdır. Türkiye bulunduğu coğrafi konum itibariyle mülteci-sığınmacı-göçmen akınına açık bir ülke olup günümüzde hem transit, hem kaynak hem hedef ülke konumundadır. Bu özellikle birlikte sağlıklı eğitim öğretim faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi açısından çok kültürlü eğitim ön plana çıkmaktadır. Ancak dikkat edilmesi gereken nokta çok kültürlü eğitimin avantajları olduğu kadar dezavantajlarının da varlığıdır. Bu yönüyle de çok kültürlü eğitim sıklıkla ulusal ve uluslararası literatürde tartışılmaktadır. 
Bu çalışmanın amacı sosyal bilgiler öğretmenlerinin çok kültürlü eğitim uygulamaları kapsamında sığınmacı öğrencilere yönelik sınıf içi uygulamalarını öğretmen görüşlerine dayalı olarak ortaya koyabilmektir. Çalışmada tercih edilen yöntem nitel türde olgubilimsel (fenomolojik) desendir. Bu kapsamda 2021-2022 eğitim-öğretim yılı içerisinde Malatya il merkezindeki devlet okullarında aktif olarak görev alan 10 sosyal bilgiler öğretmeni ile görüşme gerçekleştirilmiştir. Nitel araştırmaların doğasına uygun olarak çalışma grubu amaçsal örnekleme yöntemi ile belirlenmiştir. Birebir görüşmelerin yapıldığı çalışmada araştırmacı tarafından oluşturulmuş yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. 
Çalışmanın vardığı en temel sonuç sığınmacı öğrencileri tanımak için izlenen sürecin çok sığ ve gelişi güzel ilerlemesidir. Bu sonucu önemli kılan nokta öğrenciyi tanıyamamanın çok kültürlü eğitimi engellemesidir. Literatürle paralel olarak sığınmacı öğrencilerle, Türk öğretmenlerin yaşadığı en önemli problem dil sorunudur. Ancak öğretmenlerin sığınmacı öğrenciyi tanımak için özel bir çaba göstermemesi, tanıma sürecini tanışma sohbetleriyle tasvir etmesi de dikkate değerdir. Esasında bu durum öğretmenlerin sürece hazırlıksız yakalanmasıyla da ilgilidir. Sağlıklı birçok kültürlü eğitim için farklı yöntem ve teknikler ile materyallerin kullanılması elzemdir. Ancak çalışmanın vardığı sonuç katılımcıların en çok tercih ettiği yöntem düz anlatım, materyal olarak da akıllı tahtadır. Dil probleminin mevcut olduğu düşünüldüğünde ağırlıklı olarak anlatım yönteminin kullanılması önemli bir sorun olarak tespit edilmiştir. Bununla birlikte materyal seçiminde kültürel özelliklere dikkat edildiği belirlenmiştir. Çalışmayla sığınmacı öğrencilere yönelik iki farklı öğretmen yaklaşımı tespit edilmiştir. Bunlardan birincisi dersini sığınmacı öğrencilere göre değil Türk öğrencilere göre işleyen, ikincisi ise etnik köken ayrımı yapmadan sınıfın bütününü dikkate alarak ders işleyen öğretmendir. Katılımcı görüşleriyle çok kültürlü eğitime yönelik uygulamaların yeterince gerçekleştirilmediği, çok kültürlü eğitimin kapsamının tam olarak bilinmediği, aynı zamanda çok kültürlü eğitime karşı olumlu ve olumsuz bakış açılarının varlığı tespit edilmiştir. Çok kültürlü eğitime yönelik olumsuz görüşler de sürecin sağlıklı bir şekilde devamını engelleyen bir problem olarak değerlendirilmiştir. 
 
Anahtar kelimeler: Çok Kültürlülük, Çok Kültürlü Eğitim, Sığınmacı Öğrenci

Abstract:
Economic, social, scientific, political etc. in the world and in Turkey. Multiculturalism has started to become widespread due to developments. Multiculturalism is defined as religion, language, ethnicity, sect, gender, age, sexual orientation and even very simple life styles outside of these elements, in which diversity is handled in a very broad framework. Accepting the value of each society as a value on its own, without comparing it with another, is the greatest philosophical basis of multiculturalism.
Multiculturalism, which is an important phenomenon of the 21st century world, affects every aspect of life. In this context, education-teaching environments and educational activities with the dimension of teacher-student-manager-parent also take their share from multicultural life. The most important event that makes multicultural education popular in the world and in Turkey is the waves of refugees-asylum-seekers-immigrants. Turkey is a country open to refugee-asylum-seeker-immigrant influx due to its geographical location, and today it is both a transit, source and destination country. With this feature, multicultural education comes to the fore in terms of the realization of healthy education and training activities. However, it should be noted that multicultural education has both advantages and disadvantages. In this respect, multicultural education is frequently discussed in national and international literature.
The aim of this study is to reveal the classroom practices of social studies teachers for refugee students within the scope of multicultural education practices based on teacher opinions. The preferred method in the study is the qualitative type of phenomenological design. In this context, interviews were held with 10 social studies teachers who actively work in public schools in the city center of Malatya in the 2021-2022 academic year. In accordance with the nature of qualitative research, the study group was determined by purposive sampling method. In the study where one-on-one interviews were conducted, a semi-structured interview form created by the researcher was used.
The most basic conclusion reached by the study is that the process followed to get to know the refugee students progresses very shallow and haphazardly. The point that makes this result important is that not being able to know the student prevents multicultural education. In parallel with the literature, the most important problem faced by refugee students and Turkish teachers is the language problem. However, it is also noteworthy that teachers do not make a special effort to get to know the refugee student, and that they describe the recognition process with introductory conversations. In fact, this is also related to the fact that teachers are caught unprepared for the process. It is essential to use different methods, techniques and materials for a healthy multicultural education. However, the conclusion of the study is that the method most preferred by the participants is lecture and the smart board as the material. Considering that there is a language problem, the use of the narrative method has been identified as an important problem. However, it was determined that cultural characteristics were taken into consideration in the selection of materials. In the study, two different teacher approaches towards refugee students were identified. The first of these is the teacher who teaches according to Turkish students, not the refugee students, and the second is the teacher who teaches the whole class without discrimination of ethnic origin. It has been determined that the practices for multicultural education are not sufficiently realized, the scope of multicultural education is not known exactly, and there are positive and negative perspectives towards multicultural education. Negative views on multicultural education were also considered as a problem that hinders the healthy continuation of the process.

Keywords: Multiculturalism, Multicultural Education, Refugee Student