Endüstri 4.0'ın verimliliğe etkisi: Kamu hastanelerinde e-sağlık uygulaması olan MHRS sisteminin etkililiğinin Veri Zarflama Analizi yoluyla ölçülmesi
The effect of Industry 4.0 on efficiency: Measuring the effectiveness of the MHRS with an e-health application in public hospitals through Data Envelopment Analysis
Yazar: ÖZGE AKKUŞ
Danışman: DOÇ. DR. ELİF TÜRKAN ARSLAN
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Hastaneler = Hospitals ; Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management ; Sağlık Yönetimi = Healthcare Management
Dizin: Devlet hastaneleri = State hospitals ; Elektronik sağlık = E-health ; Endüstri 4.0 = Industrial 4.0 ; Hastaneler = Hospitals ; Merkezi hastane randevu sistemi = Central hospital appointment system ; Veri zarflama analizi = Data envelopment analysis

Özet:
Endüstri 4.0 alanında meydana gelen teknolojik gelişmeler sağlık işletmelerindeki verimliliği etkilemektedir. Sağlık işletmeleri açısından sağlık teknolojileri radikal bir değişim göstermektedir. Endüstri 4.0'ın sağlık alanına entegre olmasıyla daha yenilikçi, hasta odaklı ve dijitalleşmiş sağlık hizmeti ön planda olacaktır. Sağlık Bakanlığı sağlıkta dönüşüm projesiyle Türkiye'de e-sağlık uygulamalarının faaliyete geçmesini sağlamıştır. Bu e-sağlık uygulamaları kapsamında ele aldığımız projelerden bir tanesi de Merkezi Hekim Randevu Sistemi (MHRS) DİR. Bu çalışmanın amacı bir e-sağlık uygulaması olan merkezi hekim randevu sisteminin verimliliğinin veri zarflama analizi yoluyla saptanması amaçlanmaktadır.2017 MHRS hizmet raporundan elde edilen verilerle belirlenen değişkenler ile yapılan analizler sonucunda hastane, il ve bölgelerin kendi arasında karşılaştırılması yapılmıştır.
VZA uygulamalarında ölçeğe göre sabit getiri (CRS) varsayımı altında girdiye yönelik model esas alınarak MHRS sisteminin toplam etkinliği ölçülmüştür. Analiz sonucunda elde edilen etkinlik skorlarından hareketle hastane, il ve bölgelerin kendi aralarında kıyaslaması yapılmıştır. CCR modeline göre yapılan analize göre toplam otuz hastanenin merkezi hekim randevu sistemi açısından etkin olduğu belirlenmiştir. Süper etkinlik skorları incelendiğinde merkezi hekim randevu sistemi açısından etkin olan hastaneler arasında en etkin olan hastanenin Muş Korkut İlçe Hastanesi, en az etkin olan hastane ise Muş Devlet Hastanesidir. Etkinlik skorları sonucunda merkezi hekim randevu sistemi 11 ilde verimli bir şekilde işlediği sonucuna ulaşılmıştır. Süper etkinlik skorları incelendiğinde merkezi hekim randevu sistemi açısından etkin olan iller arasında en etkin olan ilin İstanbul, en az etkin olan ilin de Bilecik olduğu görülmektir. VZA süper etkinlik skorları açısından ortalama etkinlik düzeyi en yüksek olan bölge Marmara bölgesidir. VZA ve süper etkinlik skorları açısından ortalama etkinlik düzeyi en düşük olan bölge ise Akdeniz bölgesi olduğu bulunmuştur. Sonuçlar hastanelerin büyüklüklerinin MHRS etkililik performansını önemli ölçüde etkilediği ortaya konmuştur. Buna göre, eğitim ve araştırma hastaneleri MHRS etkililikleri açısından düşük skor alırken dal hastaneleri yüksek skorlu hastaneler olarak öne çıkmıştır. Bu durum, hastanelerin kapasite geliştirme stratejileri ile MHRS stratejilerinin eşgüdüm içerisinde olması gerekliliğini açık bir biçimde göstermiştir. İstanbul MHRS sistemi açısından yüksek skor alırken Bilecik etkinlik açısından düşük skor almıştır. İllerin büyüklükleri ile MHRS etkililik arasında anlamlı bir ilişki olmadığı sonucuna varılmıştır. Bölgeler arasında yapılan analizde en yüksek skoru Marmara Bölgesi almıştır. En düşük skoru ise Akdeniz Bölgesi almıştır. Marmara bölgesi MHRS kaynak planlamasını etkili bir şekilde gerçekleştirmiştir. Akdeniz bölgesi MHRS kaynak planlamasını etkili bir şekilde gerçekleştirmemiştir.

Anahtar Sözcükler: Endüstri 4.0, Verimlilik, Veri Zarflama Analizi, Merkezi Hekim Randevu Sistemi (MHRS)

Abstract:
Technological developments in the field of Industry 4.0 affect the efficiency of healthcare enterprises. Health technologies show a radical change in terms of healthcare enterprises. With the integration of Industry 4.0 in the field of health, more innovative, patient-oriented and digitalized health service will be at the forefront. The Ministry of Health has enabled e-health applications to become operational in Turkey with the health transformation project. One of the projects we handle within the scope of these e-health applications is the Central Physician Appointment System (MHRS). The aim of this study is to determine the efficiency of the central physician appointment system, which is an artificial intelligence application, through data envelopment analysis. As a result of the analysis made with the variables determined by the data obtained from the 2017 MHRS service report, hospitals, provinces and regions were compared among themselves.
In DEA applications, the total efficiency of the MHRS system was measured based on the input-oriented model under the assumption of fixed return to scale (CRS). Based on the efficiency scores obtained as a result of the analysis, hospitals, provinces and regions were compared among themselves. According to the analysis made according to the CCR model, it was determined that a total of thirty hospitals were effective in terms of the central physician appointment system. When the super efficiency scores are examined, Muş Korkut Devlet Hastanesi is the most effective hospital among the hospitals that are effective in terms of central physician appointment system, and the least efficient hospital is Muş Devlet Hastanesi. As a result of the efficiency scores, it was concluded that the central physician appointment system functions efficiently in 11 provinces. When the super efficiency scores are examined, it is seen that among the provinces that are effective in terms of central physician appointment system, Istanbul is the most effective province and Bilecik is the least effective one. In terms of DEA and super efficiency scores, the region with the highest average efficiency level is the Marmara region. In terms of DEA and super efficiency scores, the region with the lowest average efficiency level was found to be the Akdeniz region.

Keywords: Industry 4.0, Productivity, Data Envelopment Analysis, Central Physician Appointment System (MHRS)