Adölesanlar ile ailelerin yeni medya kullanımı ve çevrim içi güvenlik farkındalığı
New media use and awareness of online risks in adolescents and parents
Yazar: MELTEM AKÇABOY
Danışman: PROF. DR. SEVGİ BAŞKAN
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sosyal Pediatri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Aile = Family ; Ana-baba = Parents ; Ergenler = Adolescents ; Güvenlik = Security ; Medya = Media ; Siber güvenlik = Cyber security ; İnternet = Internet ; İnternet bağımlılığı = Internet addiction

Özet:
Günümüzde dijital dünya ve teknoloji çok hızla değişmekte ve hayatımızın önemli bir parçası olmaktadır. İnternet ve dijital dünya yararları yanında bazı riskleri de birlikte getirmektedir. Bu çalışmada adölesanların internet ve sosyal medya kullanım alışkanlıkları ile çevrim içi karşılaştıkları riskleri belirlemek ve ailelerine eş zamanlı sorulan sorular ile ailelerin farkındalığını saptamak amaçlanmıştır. Bu amaçla Dr. Sami Ulus Kadın Doğum, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi'ne akut ya da kronik hastalık ile başvuran, 11-18 yaş arasındaki 356 adölesan ve onların ebeveynleri çalışmaya alınmıştır. Çalışmaya alınan adölesanlar ve ebeveynlerine demografik özellikler, sosyal medya kullanımı, internet kullanım alışkanlıkları, çevrimiçi karşılaşılan riskler, bilişim okuryazarlığı ve internet bağımlılığına dair seçenekli ve açık uçlu sorular sorulmuştur. Bulguların ve verilerin değerlendirilmesi ve tabloların oluşturulması amacıyla SPSS (Statistical Package for Social Sciences) version 21 kullanılmıştır.

Çalışmamızda internet kullanmaya başlama yaşı 9,41 ±2,9 yaş, kızlarda 10,1±3,2 yaş bulunmuştur. Çalışma grubundaki bütün adölesanlar internet kullanmaktadır. Adölesanların sosyal medya kullanım oranı %70 saptanmıştır. İnternette zaman geçirme ortalaması günlük 4,01±3,79 saat bulunmuştur. İnternet erişim yeri en fazla ev ve internet erişim aleti cep telefonudur. Sosyal medya açılma yaş ortalaması erkeklerde 11, 2yaş, kızlarda 11,8 yaş olarak bulunmuştur. İnternette adöleasnları rahatsız eden ifade/isim takma/küfür/ tehdit gibi durumlara %21,3 oranında maruz kalındığı saptanmıştır. Adölesanlar çevrimiçi riskli davranış olarak sınıflanan davranışları sergilemektedirler. Ebeveynlere çocukları hakkında riskli davranışlar sorulduğunda, ebeveynlerin çocukların riskli davranışlarını anlamlı olarak daha az oranda beyan ettikleri görülmüştür. Riskli durumları önlemek için %57,6 oranında internet kullanım güvenliği ile ilgili kurallar olduğu belirtilmiştir. Kurallar %74 oranında interneti sınırlı süreler ile kullanmak ya da saat sınırlamak üzerinedir. Buna rağmen günlük internette kalma ortalaması 4 saat gibi yüksek bulunmuştur.Ebeveynlerin internette kalış saatleri ile adölesanların internette kalış saatleri arasında anlamlı pozitif korelasyon saptanmıştır.Lise grubunda internet kullanım saatleri, sosyal medya kullanım oranları, internetten edinilen arkadaş oranları anlamlı olarak artmakta ve ailelere riskli durumların aktarımı anlamlı olarak azalmaktadır. Bilişim okuryazarlık becerileri daha önceki çalışma verilerine göre anlamlı olarak iyileşse de, ebeveynlerin çocuklara göre anlamlı olarak yetersiz oldukları gösterilmiştir. İnternet bağımlılığı adölesanlarda %14,3; potansiyel internet bağımlılığı %17,1'dir. Ailede kural olmaması ile internet bağımlılığı arasında anlamlı ilişki bulunmuştur. 
Aileler %90 oranında herhangibir doktordan, %62'si okuldan ve %68'i herhangibir kaynaktan bilgi almadıkları halde evde %57,6 oranında kural olduğunu belirtmişlerdir. Adölesanlar anlamlı olarak interneti ebeveynlerinden daha fazla güvenli bulmuşlardır.
Sonuç olarak ailelerin ve adölesanların internet kullanımı giderek artmaktadır. Adölesanlar artan oranlarda çevrim içi riskler ile karşı karşıya kalmaktadırlar. Ebeveynlerin internet kullanımı, güvenliği ile ilgili artan çabası olmaına karşın; etkin ve güvenilir bilgi kaynağına ulaşması yetersizdir. Ebeveynlerin bilişim okuryazarlık uygulama becerileri adölesanlara göre anlamlı olarak geridir. Ailelere ve adölesanlara mutlaka güncel, etkin ve sürekli eğitim verilmelidir. İnternet kullanım riskleri lise grubunda belirgin olarak artmaktadır. Eğitimlerin ortaokul ve öncesi planlanması uygun olacaktır. Ailelerin herhangibir hekimden bilgi alma oranlarının çok düşük olması, çocuk hekimlerinin eğitim ve becerilerinde çevrimiçi güvenlik farkındalığının olmasını gerektirmektedir. Önleyici yaklaşımların tedavi edici uygulamalardan daha öncelikli ve önemli olduğu unutulmamalıdır.

Abstract:
Today, the digital world and technology are changing very rapidly and becoming an important part of our lives. In addition to the benefits of internet and the digital world, it also brings some risks. In this study, it was aimed to determine the social media usage habits of adolescents and the risks they face online and to determine the awareness of the families with the questions asked to their families simultaneously. In order to evaluate the risks, 356 adolescents aged 11-18 years and their parents who applied to Sami Ulus Maternity, Child Health and Diseases Training and Research Hospital with acute and chronic diseases were included in the study. Adolescents  and their parents were asked questions about demographic characteristics, social media usage, internet usage habits, online risks, information literacy and internet addiction. SPSS (Statistical Packege for Social Sciences) verison 21 was used to evaluate the findings and data and to create tables. 

	In our study, the age of starting to use the internet was found to be 9,41±2,9 years, and for girls it was 10,1±3,2 years. All adolescents in the study group were using internet. The social media usage was 70% in adolescents. The average time spent on the internet was found to be 4,01±3,79 hours per day. Internet Access is mostly reported to be from their home and the most used internet Access device was mobile phone. The mean age of social media account opening was found to be 11 years for boys and 11,8 years for girls. It was found that 21,3% were exposed to situations such as expression/naming/threat that disturbed adolescents on internet. Adolescents exhibited behaviours classified as online unsafe behaviours. In order to prevent unsafe situations, 57,6% stated that there were rules regarding internet use. The rules were about using the internet for a limited period of time or limiting the time by 74%. However, the average daily internet stay was found to be as high as 4 hours. A significant positive correlation was found between parents' internet stay and adolescents' internet stay. In the high school age group, internet usage hours, social media usage rates, friends from the internet increased significantly and the report of unsafe situations to their families decreased significantly. Although information literacy skills improved significantly compared to previous study data, parents were shown to be significantly insufficient compared to children. Internet addiction was 14,3% in adolescents; potential internet addiction was 17,1%. There was a significant relationship between the lack of family rules and internet addiction. Families stated thet there were rules of using internet at home, although 90% did not receive information from any doctor, 62% from school and 68% from any source. Adolescents found internet more secure than their parents. 

	As a result, the internet usage of families and adolescents is increasing. Adolescents are increasingly exposed to online unsafe situations. Despite the increasing efforts of parents to use the internet and security; access to an effective and reliable source of information is insufficient. Parents' literacy application skills were lower than adolescents. Families and adolescents should be provided with up-to-date, effective and continous education. The unsafe behaviours of internet use increase significantly in high school age group. It would be appropriate to plan the education at the primary school. The fact that families have a very low rate of getting information from any physician requires online safety awareness in the education and skills of pediatricians. It should be kept in mind that preventive approaches are more important than therapetic applications.