Lise öğrencilerindeki psikolojik belirtilerin sosyal medya kullanım bozukluğu ve siber zorbalık ile ilişkisi
The relationship of high school students psychological symptoms with social media use disorder and cyber bullying
Yazar: HİLAL ÇOBANOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. FATMA ALTUN
Trabzon Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Lise öğrencileri = High schools students ; Mağduriyet = Unjust treatment ; Psikolojik belirtiler = Psychological symtoms ; Siber zorbalık = Cyberbullying ; Sosyal medya = Social media ; Ölçekler = Scales

Özet:
Günümüzde teknolojinin gelişmesiyle birlikte insanların internet ve sosyal medyaya olan
ilgisi büyük oranda artmış, internet ve sosyal medya her yaştan kesimin dikkatini çeker hale
gelmiştir. Özellikle lise öğrencileri arasında oldukça yaygın olan sosyal medyanın, ne sıklıkla ve
hangi amaçlarla kullanıldığı oldukça önemlidir. Çünkü sosyal medya kullanım süresi arttıkça
bireylerin işlevselliği bozulmakta ve paylaşımların içerikleri nedeniyle bireylerin ruh sağlıkları
olumsuz yönde etkilenebilmektedir. Dolayısıyla yoğun sosyal medya kullanımının psikolojik
durumlar ile ilişkisini araştırmak büyük bir önem arz etmektedir. Problemli internet ve sosyal
medya kullanımı bazen beraberinde siber zorbalık gibi bir sorunu da getirebilmektedir. Özellikle
ergenlik döneminde oldukça yaygın olan bu durumun olumsuz sonuçlarının hem zorbaca
davranışları gösteren hem de mağdur olan kişiler açısından araştırılması önemli görülmektedir.
Bu araştırmanın amacı lise öğrencilerindeki psikolojik belirtiler ile sosyal medya kullanım
bozukluğu ve siber zorbalık arasındaki ilişkilerin incelenmesidir. Bununla birlikte psikolojik
belirtilerin cinsiyet, akademik ortalama, siber zorbalığa maruz bırakma ve siber mağduriyet yaşama
değişkenleri ile ilişkileri de ele alınmıştır. Araştırmanın örneklemini farklı tür liselerde öğrenim
gören 787 (Kadın= 348, Erkek= 356) öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplama araçları
olarak Kişisel Bilgi Formu, Sosyal Medya Kullanım Bozukluğu Ölçeği, Siber Zorbalık Ölçeği,
Siber Mağduriyet Ölçeği, Güçler ve Güçlükler Anketi kullanılmıştır. Veri analizinde tanımlayıcı
istatistik tekniklerinin yanı sıra çoklu regresyon, bağımsız t testi ve korelasyon tekniklerinden
yararlanılmıştır.
Lise öğrencilerinin olumsuz psikolojik belirtilerinin açıklanması amacıyla kurulan regresyon
modelinde sosyal medya kullanım bozukluğu ve siber mağduriyetin yordayıcı rollerinin anlamlı
olduğu bulunmuştur. Akademik başarı ile olumsuz psikolojik belirtiler ve sosyal medya kullanım
bozukluğu arasında negatif; olumlu psikolojik belirti olan "sosyal davranış" ile pozitif ilişki olduğu görülmüştür. Sosyal medya kullanım bozukluğunun olumsuz psikolojik belirtiler ile pozitif yönde, psikolojik belirtilerin olumlu alt boyutu ile negatif yönde bir ilişki içerisinde olduğu görülmüştür. Kız öğrencilerde psikolojik belirtilerin "dikkat eksikliği ve aşırı hareketlilik", "duygusal sorunlar" ve "sosyal davranışlar" alt boyutlarının puanları erkek öğrencilere göre daha yüksek olarak bulunmuştur. Siber zorbalık yapan ve siber mağduriyet yaşayan öğrencilerin olumsuz psikolojik belirti puanlarının daha yüksek olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Araştırmadan elde edilen bulgular sosyal medyanın taşıdığı riskler ve siber zorbalığın
bireyler üzerindeki etkileri hakkında bilimsel alana katkı sağlayacak niteliktedir. Ayrıca bu
çalışmadan elde edilen sonuçların lise öğrencilerine yönelik önleyici ve uyum sağlayıcı psikolojik
danışma hizmetlerinde kullanılabileceği düşünülmektedir.

Abstract:
Nowadays, with technological development, people's interest in the internet and social media
has increased to a great extent, and the internet and social media have attracted people's attention at all ages. It is vital how often and for what purposes social media is used, which is quite common
among high school students. It is because as the duration of social media use increases, individuals
have difficulty in performing their actions, or their mental health may be adversely affected due to
sharing content. Therefore, it is of great importance to investigate the relationship between
intensive social media use and psychological states. Problematic internet and social media use can
sometimes bring along problems such as cyberbullying. Therefore, it is important to investigate the
negative consequences of this situation, which is quite common, especially during adolescence, in
both bullies and victims.
For that reason, this study aims to examine the relationships of psychological symptoms in
high school students with social media use disorder (SMUD) and cyberbullying. The study sample
consists of 787 (Female = 348, Male = 356) students studying in different types of high schools.
Data collection tools in the study are Personal Information Form, Social Media Use Disorder Scale,
E- Bullying Scale, Cyber Victim Scale, Strengths and Difficulties Questionnaire. In addition to
descriptive statistical techniques, linear regression, independent t-test, and correlation techniques were used in data analysis.
In the regression model established to explain high school students' negative psychological
symptoms, it was found that the predictive roles of social media use disorder and cyber
victimization were statistically significant. There was no statistically significant relationship
between academic achievement, negative psychological symptoms, and social media use disorder;
however, a positive relationship was observed with social behavior, which is a positive
psychological symptom. It was observed that there was a positive relationship between the SMUD
and negative psychological symptoms. Also, there was a negative relationship with the positive
subscale of psychological symptoms. The scores of "attention deficit and hyperactivity",
"emotional problems" and "social behavior" which are sub-dimensions of psychological symptoms
in female students were found to be higher than male students. It was concluded that the negative
psychological symptom scores of the students who committed cyberbullying and experienced cyber
victimization were higher.
The findings obtained from the research are of the nature to contribute to the scientific field
about the risks of social media and the effects of cyberbullying on individuals. It is also thought
that the results obtained from this study can be used in preventive and adaptive counseling services
for high school students.