Osmanlı Devleti'nin kuruluş döneminde dinî zümreler (1299-1402)
Religious groups during the formative period of Ottoman state(1299-1402)
Yazar: HAŞİM ŞAHİN
Danışman: PROF.DR. MUSTAFA FAYDA
Marmara Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Türk Tarihi Ana Bilim Dalı / Ortaçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Tarih = History

Özet:
Kurulus döneminde Osmanlı Beyligi'nin hızlı bir sekilde büyüyüp gelismesinde beylerin ataksahsiyetlerin yanı sıra diger pek çok unsurun da etkili oldugu bilinmektedir. Bizans sınırında kurulmusolması, gazâ ve cihad ülküsünün benimsenmesi, Mogol baskısının en az hissedildigi bir bölgede yeralması beyligin hızlı büyümesinde etkili olmustur. Bu dönemdeki büyümeyi sadece siyasî basarılarlasınırlandırmak yahut Bizans'ın karısıklık içerisinde bulunmasıyla ilintilendirmek eksik bir yorumolacaktır. Bu süreçte ilk Osmanlı beylerinin farklı kesimden pek çok destekçilerinin olduguanlasılmaktadır. Bilhassa dinî misyonları daha agır basan dervisler, fakihler, müderris sufiler, gazilerve ahilerin katkıları açıkça görülmektedir.Erken dönemden itibaren pek çok slam ülkesinde faaliyet gösteren dervis grupları, müstakilolarak yahut bir tarikatın müntesibi sıfatıyla Osmanlı Beyligi'nin kurulusunda da etkili olmuslardır.Vefâiyye tarikatına mensup Seyh Edebalı'nın adı âdeta devletin kurulusuyla özdeslesmistir. KumralAbdal, Abdal Musa, Geyikli Baba, Abdal Mehmed, Somuncu Baba, Emir Sultan gibi sahsiyetler de budönemde isimlerinden söz ettirmislerdir. Aynı sekilde, beyligin ilk bagımsızlık hutbesini okuyanDursun Fakih'in mensubu oldugu fakihler zümresi etkisi hissedilen diger bir zümredir. Genellikleimamlık vazifesi üstlenmis olan fakihler, yeni fethedilen bölgelerde slam dininin en önemli ögreticisidurumundaydılar. Orhan Gazi devrinde znik'te ilk medresenin kurulmasıyla Osmanlı topraklarındagörev alan müderris sufîler de beylik bünyesinde, bilhassa bnü'l-Arabî'nin vahdet-i vücuddüsüncesini esas alan sufilik ekolünün en önemli temsilcileri olmuslardır. Davud-ı Kayserî, AlâeddinEsved, Tâceddin Kürdî ve ilk Osmanlı seyhülislamı Molla Fenârî bunlar arasında sayılabilir.Osmanlı Beyligi'nin kurulus döneminde fetihlerde en büyük rolü gaziler zümresi üstlenmistirGazâ ve cihad ülküsünü benimsemis olan gaziler Ertugrul Gazi döneminden itibaren ilk Osmanlıbeylerinin yanında savaslara katılmıslar, sehirler ve kasabalar ele geçirmisler, fethedilen bölgeleriniskânında önemli görevler üstlenmislerdir. Akça Koca, Turgut Alp, Aygud Alp, Hacı lbey, EvrenosGazi, Köse Mihal, Gazi Abdurrahman gibi isimler bu dönemde faaliyet gösteren gazilerden sadecebirkaçıdır.Bu dönemde ahi teskilatının da önemli faaliyetleri oldugu bilinmektedir. Türkiye Selçukludevrinde son derece etkin nüfuza sahip olan ahiler, bu etkilerini Osmanlı Beyligi'nin ilk yıllarında dasürdürmüsler, köy, kasaba ve sehirlerde kurdukları tekkelerinde ayende ve revendeye hizmetetmislerdir. Her birisi bir meslek grubuna mensup olan ahiler toplumda, bilhassa esnaf ahlakıaçısından sosyal adaletin temini noktasında önemli görevler üstlenmislerdir. lk Osmanlı beyleri bütünbu zümrelerle yakın iliski içerisinde bulunmuslar, yeni fethedilen bölgeleri kendilerine bagısladıklarıgibi, bu zümreler için pek çok tekke yahut imaret insa ettirmislerdir.

Abstract:
It is known that many other elements besides the aggressive dispositions of Sultans were influentialin rapid development of Ottoman Sultanate in the foundation period. Settlement in a territory close to thefrontier of Byzantine, commitment to Islamic religous principles ?Gazâ and Cihad? for Holy war,geografical distance to the domination of The Mongol Empire were significant factors which enabledOttoman Sultanate to enlarge in a short time. It would be inadequate to attribute the development to onlypolitical accomplishments or powerless Byzantine which was in a state of political turmoil. It is impliedthat there were many supporters of Ottoman Sultans from various sections in this period. It is obvious thatthey were given strong build-up particularly by religious elites such as ?Dervish groups, fakihs, müderrissufis, ghazis and Akhis.Dervishs who were in existence in many Islamic countries as an effective social and religiousautorities as from the early times of Islam, were also effective either individually or collectively inestablishing of Ottoman Sultanate. Sheikh Edebali who was a member of the Dervish Sect ?Vefâiyye? wasalmost equate to the establishing of state. The names of dervishes ?Kumral Abdal, Abdal Musa, GeyikliBaba, Abdal Mehmed, Somuncu Baba, Emir Sultan? were considerable figures of the period as well.Besides, another group of people named fakih whose member ?Dursun Fakih? announced the first sermonof indipendence was one of the other notable class in the Ottoman society. Fakihs who were mostly incharge of Imam (prayer leader), were the major instructors of Islam religion in the foreign territories whichconquered in recent period. Establishing the first ?Medrese? in Iznik, Muderris Sufis who were in chargewithin the Ottoman Sultanate during the Orhan Gazi?s ruling, became the most important representatives ofthe Sufis School based on the notion ?vahdet-i vücud? particularly introduced by bnü?l-Arabi. Davud-ıKayserî, Alâeddin Esved, Tâceddin Kürdî and the first Ottoman Seyhülislam Molla Fenârî could beconsidered among them.Ghazis played key role in wars in the establishing period of Ottoman Sultanate. Ghazis whoadhered strictly to the religious principles ?Gaza and Cihad? for holy war, took part in wars with OttomanSultans and conquered cities and small towns. They undertook fundamental tasks in settlement for the newterritories which were taken control. The names ?Akça Koca, Turgut Alp, Aygud Alp, Hacı lbey, EvrenosGazi, Köse Mihal, Gazi Abdurrahman? were only some of the distinguished ghazis in this period. The Akhiorganization in the field of economy and commerce had also noteworthy activities in this period. The Akhiorganization which had great influence over society during predecessor Anatolian Seljuk State, they kept inexistence and had a duty to ?ayende and revende? by the lodges founded in cities, small towns, and villagesin the early stage of Ottoman Sultanate. Each Ahis who belonged to distinct professions had outstandingmission over society especially in terms of commercial ethics to keep the social justice. The first sultans ofOttoman had close relations with all these groups of people. They not only donated genereously the newterritories to them, but also gave financial supports to build tekkes or imarets for them.