Osmanlı Devleti'nde çarkçı yetiştiren kurumlar
Schools of trai̇ni̇ng naval mechani̇cal engi̇neers in Ottoman Empi̇re
Yazar: DERYA GEÇİLİ
Danışman: PROF. DR. ŞAKİR BATMAZ
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Tarih = History
Dizin: Bahriye teşkilatı = Naval organization ; Eğitim = Education ; Eğitim kurumları = Education establishments ; Eğitim tarihi = Educational history ; Makine mühendisliği = Mechanical engineering ; Makineci = Machine repairmen ; Mühendisler = Engineers ; Mühendislik = Engineering ; Mühendislik eğitimi = Engineering education ; Osmanlı Devleti = Ottoman State

Özet:
1848 yılına kadar çok yavaş bir tempo ile gelişen demir, çelik sanayii ve buhar makinesi bu tarihten sonra Avrupa'da hızlı bir şekilde gelişmeye başlamış ve deniz harp sanatında büyük değişikliklere sebep olmuştu. Savaş gemileri artık rüzgâr, akıntı ve med-cezir gibi doğaya değil, insanın teknolojiyi kullanma gücüne göre hareket edecekti. Yeni inşa edilen gemi ve silahlar ile bunların makinelerini savaş sırasında olduğu gibi sulh zamanında da idare edebilmek, tahsil ve tecrübe görmüş süvariler, amiraller ve ehli zanaat sahibi maharetli ellerle mümkün olabilirdi. 
Osmanlı Devleti'nde 19. yüzyıl boyunca artarak devam eden Batı'ya yöneliş ile donanmada ortaya çıkan çarkçı (Deniz Makine Mühendisi) açığı yurtdışından tedarik edilmiş ancak ihtiyacı karşılayamamıştır. Çarkçı ihtiyacının karşılanabilmesi için modern, askeri, teknik eğitimin verilebileceği "Çarkçı Mektepleri" açılmıştır. Bu mekteplerde dört senelik sıkı ve disiplinli eğitim şartlarında yetişen çarkçılar sınava tabi tutularak talim gemisinde iki yıl eğitim gördükten sonra şehâdetnâmelerini alarak görevlerine başlamışlardır. Çarkçıların yetiştirilmesine dikkat edilerek hem batı ile rekabet edebilecek bir seviyeye ulaşılacağı hem de denizlerde meydana gelebilecek kazaların önüne geçilebileceği düşünülmüştür. Mekteplerde yetiştirilen çarkçılar günümüzdeki adıyla Deniz Makine Mühendisleri, Osmanlı Bahriye Teşkilatının gelişmesinde önemli rol oynamışlardır. 

Anahtar Kelimeler: 
Osmanlı, Bahriye, Mühendislik, Makine

Abstract:
Iron which had been developing slowly until 1848 started developing fast and caused big changes in the art of naval war. The war ship would no longer move with the help of current, wind or tides but instead they would travel by the power which was produced and used by human instead. Marine trade started to be guaranteed as it was on land throughout history and strategic and tactical rules could be implemented in naval wars. To manage newly-built ships and weapons in peace time as it was in war time was only possible in the hands of educated and experienced shipmasters, admirals and craftsmen. 
With drifting toward the West which had increased during 19. th in Ottoman State, vacancy in Naval Mechanical Engineering was filled from the West but was not sufficient for the need. The School for Deck and Naval Mechanical Engineering where modern, military and technical education were given was opened to meet the need. After engineers who were given four-year strict and disciplined education were given exam and they practiced for more two years in practice ship as intern, they were given their diploma and certificate and started their jobs. It was thought that the accidents in the seas would be avoided and also it would be possible to compete with the West in maritime by educating naval mechanical engineers attentively. The mechanics, who are Naval Mechanical Engineers nowadays, played a considerable role in developing Ottoman Naval Forces.

Key Words: 
Ottoman, Navy, Engineering, Machine