Uluslararası hukuk bakımından silahlı çatışma alanlarında insan haklarının korunması ve iyileştirilmesi 11 Eylül sonrası dönemde: Afganistan örneği
Protection and improvement of human rights in areas of armed conflict in terms of international lawin the period after September 11: Afghanistan example
Yazar: MENEKŞE ERELİ
Danışman: DOÇ. DR. ERKAN AFŞAR
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası Politik Ekonomi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hukuk = Law ; Tarih = History ; Uluslararası İlişkiler = International Relations

Özet:
Afganistan, tarihi ve kültürü ile dünya ülkeleri arasında çok önemli bir yere sahiptir.
Bulunduğu jeopolitik konumu nedeniyle tarihte başta İngiltere olmak üzere birçok ülke
tarafından işgal edilmiştir. Ancak dağlık ve engebeli yapısından dolayı işgallerin
kontrol edilmesi oldukça zor olmuştur. Bir diğer önemli nokta ise nüfusunun çok
heterojen bir yapıya sahip olmasıdır. Aynı zamanda bu heterojen nüfus aşiret ve kabile
halinde yaşamlarını sürdürmektedir. Böylece işgalci devlet Afganistan üzerinde
hakimiyet oldukça zor olmuştur. Bu durum silahlı çatışmalarda ülkelerin sert
politikalar yürütmesine de sebep olmuştur. Afganistan kendi içerisinde bu karışık
yapıdan kaynaklı birçok iç savaşa da maruz kalmıştır.
Dünyadaki silahlı çatışmaların giderek artması nedeniyle uluslararası hukukun
etkinliği ve caydırıcılığı çok tartışılan bir konu haline gelmiştir. Uluslararası savaş
hukuku devletlerin birbirine karşı savaş açmasını önlemesinin yanı sıra olası silahlı
çatışmaların da belirli bir hukuk çerçevesinde gerçekleşmesini sağlamaktadır. Tarihte
bu hukuk ve normlar Cenevre Sözleşmesi ile koruma altına alınmıştır. Ancak gerek
uluslararası hukukun yetersizliği gerekse BM'nin yapısından kaynaklı birçok silahlı
çatışma alanında ciddi hak ihlalleri yapılmaktadır.
Bu çalışmada ise 11 Eylül saldırısından sonra ABD'nin Afganistan'a yaptığı müdahale
incelenmiştir. Dünya tarihine çok önemli bir gelişme olarak geçen 11 Eylül saldırısı
El-Kaide terör örgütü tarafından yapılmıştır. Bu tarihten itibaren terörle mücadele
dünya genelinde çok farklı bir boyut kazanmıştır. ABD'nin asıl amacı Afganistan'daki
terör ve terör uzantılarını yok etmek olsa da başta siviller olmak üzere birçok insan çok
kötü muameleye maruz kalmıştır. Savaş hukukunun en önemli ilkelerinden biri olan
sivil insanları ayırt etme ilkesine uygulamıştır. Birçok sivil insan çocuk ve kadın bu
savaşta hayatını kaybetmiştir. Bir diğer önemli ilke olan gereksiz acıya sebebiyet
vermeme ilkesi ise kullanan kitle imha silahları ve kimyasal silahlar sonucunda ihlal
edilmiştir. Aynı zamanda esirlere kötü muamele edilmesi sonucunda da yaşam hakkı
ihlali söz konusudur. ABD'nin Afganistan'a müdahale sırasında uluslararası hukuk
normlarına uymadığı ve birçok hak ihlali yapmıştır.
ABD, 2020 yılında geride birçok yıkıntı bırakarak yönetimi Taliban'a bırakmıştır. Bu
çalışmanın asıl amacı geride bırakılan bu hak ihlallerini ve uluslararası hukuk
ihlallerini uluslararası literatüre kazandırmaktır.

Abstract:
Afghanistan has a very important place among the countries of the world with its
history and culture. Due to its geopolitical location, it has been occupied by many
countries, especially England, in history. However, due to its mountainous and rugged
structure, it was very difficult to control the occupations. Another important point is
that its population has a very heterogeneous structure. At the same time, this
heterogeneous population continues to live in tribes and tribes. Thus, it became very
difficult for the occupying state to dominate Afghanistan. This situation has also
caused countries to implement harsh policies in armed conflicts. Afghanistan has also
been exposed to many civil wars arising from this complex structure.
Due to the increasing number of armed conflicts in the world, the effectiveness and
deterrence of international law has become a highly debated issue. International law
of war not only prevents states from declaring war against each other, but also ensures
that possible armed conflicts occur within a certain legal framework. Historically,
these laws and norms have been protected by the Geneva Convention. However,
serious human rights violations are committed in many areas of armed conflict due to
both the inadequacy of international law and the structure of the UN.
In this study, the US intervention in Afghanistan after the September 11 attack was
examined. The September 11 attack, which is a very important development in world
history, was carried out by the Al-Qaeda terrorist organization. Since this date, the
fight against terrorism has gained a very different dimension throughout the world.
Although the main aim of the USA is to destroy terrorism and its extensions in
Afghanistan, many people, especially civilians, have been subjected to very bad
treatment. The principle of distinguishing between civilians, one of the most subjective
principles of the law of war, has been complied with. Many civilians, children and
women lost their lives in this war. Another important principle, the principle of not
causing unnecessary suffering, has been violated as a result of the use of weapons of
mass destruction and chemical weapons. At the same time, there is a violation of the
right to life as a result of mistreatment of prisoners. The USA did not comply with
international law norms and violated many rights during the intervention in
Afghanistan.
The USA left a lot of ruins behind in 2020 and left the administration to the Taliban.
The main purpose of this study is to bring these left behind human rights violations
and violations of international law to the international literature.