Soylulaşma eksenli yerinden edilmenin farklı halleri: Fener-balat ve yeldeğirmeni örnekleri
Different manifestations of gentrification-induced displacement: Fener-balat and yeldegirmeni cases
Yazar: GİZEM YAĞINLI
Danışman: DOÇ. DR. TOLGA İSLAM
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Kentsel Koruma ve Planlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Soylulaşma literatüründe yerinden edilmenin zamansal boyutuna yönelik ilk kapsamlı tanım ve tipoloji 1985 yılında Peter Marcuse tarafından yapılmıştır. Doğrudan ve dolaylı yerinden edilmenin ayrımını yapan ve yerinden edilme baskısı ve dışlayıcı yerinden edilme gibi iki yeni kavramı literatüre kazandıran Marcuse'un ufuk açıcı çalışması, sonraki yıllarda yerinden edilme üzerine yapılan çalışmaların ana referansı olmuştur.
Marcuse'un yaptığı kavramsallaştırma ve soylulaşma eksenli yerinden edilme üzerine yapılan teorik çalışmalar temel alınarak, bu çalışmada, gerçekleşme nedenlerine göre beş farklı yerinden edilme türü tanımlanmıştır: ekonomik yerinden edilme, taciz merkezli yerinden edilme, sosyal yerinden edilme, kültürel yerinden edilme ve politik yerinden edilme. Bu tipolojideki beş kategorinin her biri, Marcuse'un tarif ettiği üç temel yerinden edilme formu (doğrudan yerinden edilme, yerinden edilme baskısı, dışlayıcı yerinden edilme) ile ilişkisi üzerinden incelenmiş ve her bir kategorinin saha çalışmalarının yapıldığı Fener-Balat ve Yeldeğirmeni mahallelerindeki karşılıkları aranmıştır. Her iki mahallede de bu beş yerinden edilme türünün biri hariç (taciz eksenli yerinden edilme) tamamı gözlenebilmektedir. Henüz yaşadıkları mahalleyi fiziksel olarak terk etmemiş yerel sakinlerin önemli bir bölümü üzerinde, ekonomik, sosyal, kültürel ve politik yerinden edilme süreçlerinin olumsuz etkileri farklı seviyelerde gözlenmektedir.

Abstract:
The first comprehensive definition and typology of the temporal dimension of displacement was made by Peter Marcuse in 1985. Marcuse's stimulating work, which makes a distinction between direct and indirect displacement and introduces two new concepts to the literature, displacement pressure and exclusionary displacement, has been the main reference for studies on displacement in subsequent years.
Based on the conceptualization of Marcuse and the literature on gentrification-led displacement, five different types of displacement are identified according to the reasons for their realization: economic displacement, harassment-based displacement, social displacement, cultural displacement and political displacement. Each of the five categories in this typology was examined through its relationship with the three basic displacement forms (direct displacement, displacement, exclusionary displacement) described by Marcuse and examples to each category is investigated in the two case study areas in Istanbul, Fener-Balat and Yeldegirmeni districts. In both neighborhoods, all of these five types of displacement except one (harassment-based displacement) can be observed. The negative effects of the economic, social, cultural and political displacement processes are observed at different levels on a significant portion of the local residents who have not yet physically left their neighborhood.