Çölyak hastalığı tanısı alan çocuklarda şişmanlık sıklığı ve glutensiz diyetin vücut kitle indeksine etkisi
The prevalance of obesity and effect of gluten-free diet on body mass index in children with celiac disease
Yazar: HİLDA MOKHTARİ
Danışman: DOÇ. DR. ZARİFE KULOĞLU
Ankara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2012
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Diyet = Diet ; Diyet tedavisi = Diet therapy ; Glutenler = Glutens ; Obezite = Obesity ; Vücut kitle indeksi = Body mass index ; Çocuklar = Children ; Çölyak hastalığı = Celiac disease

Özet:
GİRİŞ VE AMAÇÇölyak hastalığı (Gluten duyarlı enteropati), genetik yatkınlığı olan kişilerdeglutenle temas sonrası intestinal ve ekstraintestinal bulgularla ortaya çıkanotoimmün bir hastalıktır. Hastalığın HLA DQ2 ve HLA DQ8 ile ilişkili olduğugösterilmiştir (1-3). Hastalığın birinci derece akrabalarda sıklığı ise %10-20arasında bildirilmiştir (4,5).Klasik olarak çölyak hastalığı çocuklarda malabsorpsiyon ve gelişmegeriliği bulgularıyla ortaya çıkar. Ayrıca diabet (%6,3) (6) , Down sendromu (%3,2)(7) ve tiroid hastalıkları (%7,6 ) (8) gibi yüksek risk gruplarının taranmasısonucunda da çölyak hastalığı tanısı konulmaktadır. Günümüzde şişmanlık çocukve ergenlerde en sık görülen beslenme hastalığıdır. Sıklığı giderek artmaktadır.Ülkemizde yapılan çalışmalarda çocuklarda aşırı kilolu olma sıklığı %10,3-13,3,şişmanlık sıklığı ise %1,6-6,8 olarak bildirilmiştir (9-11).Erişkin literatüründe çölyak hastalığı ve şişmanlık ilişkisine dikkat çekençok sayıda çalışma mevcuttur (12-16). Erişkinlerde yapılan çalışmalarda çölyakhastalarının %15,9-39' ünün tanı anında aşırı kilolu, %3,9-15' ünün ise şişmanolduğu gösterilmiştir (12-16). Glutensiz diyet sonrası hastaların yaklaşık %82'sindekilo alımı saptanmıştır (12). Yapılan diğer iki çalışmada ise glutensiz diyet sonrasıvücut kitle indeksinde (VKİ) azalma olduğu gösterilmiştir (13,16)Çocuklarda bu konu ile ilgili bilgi birikimi sınırlıdır, şimdiye kadar 6 vakaraporu ve dört makale yayınlanmıştır (17-25). Bu çalışmaların birisi yakın zamandaABD'de yapılmış olup 143 çocuk çölyak hastası geriye dönük olarak taranmış vehastaların %5' inin tanı anında şişman olduğu saptanmıştır. Glutensiz diyetlehastaların hepsinde belirtilerin düzeldiği ve şişman hastaların yarısında VKİ'deartış olduğu bildirilmiştir (21). İtalya'da yapılan diğer çalışmada ise 149 çocukçölyak hastası geriye dönük olarak taranmış ve hastaların %11' inin tanı anında2şişman olduğu ve %3' inin aşırı kilolu olduğu saptanmıştır. Glutensiz diyetlehastaların hepsinde belirtilerin düzeldiği ve şişman hastaların %21' inde VKİ'deartış olduğu bildirilmiştir (22). Bir başka çalışmada ise 293 çölyak hastası geriyedönük olarak taranmış, tanı anında hastaların %9,5'ünün şişman olduğusaptanmıştır (23). İtalya'da yeni yapılan bir çalışmada tanı anında %11,3 hastanınaşırı kilolu ve %0,7' sinin ise şişman olduğu bildirilmiştir (24). Ülkemizde de sonyıllarda şişmanlık ve çölyak hastalığına dikkat çeken 2 vaka raporu yayınlanmıştır(25,26). Vaka raporlarında ve çalışmalarda beslenme durumunun düzeltmesi içinaile ısrarı ile yüksek kalorili diyet alınmasının zorlanması ya da glutensiz diyetinpahalı ve tadının lezzetli olmaması nedeniyle yağlı ve yüksek enerji içeren yiyecekve içecekler tüketiminin artması sonucunda glutensiz diyet sonrası hastaların VKİdeğerlerinde artış olduğu bildirilmiştir (17-20,25,26).Son yıllarda çölyak hastalığının ortaya çıkış bulgularında değişiklik olduğu,ishal, karın ağrısı, gelişme geriliği gibi klasik bulgulardan çok belirtisiz ya dahalsizlik, nöbet, davranış problemleri gibi tipik olmayan bulgularla tanı alan hastasayısının arttığına dikkat çekilmektedir (23-26). Ülkemizde de çölyak hastalığıtanısı klasik olarak bebek ve çocuklarda malabsorpsiyon, gelişme geriliği ve riskgrubunda olan çocuklarda düşünüldüğü için şişman çocuklarda şüphelenilmediğitakdirde çölyak hastalığının kolayca atlanılabileceğini düşünmekteyiz. Bu nedenlebu çalışmada kliniğimizde çölyak tanısı alan çocuklarda şişmanlığın sık olupolmadığınının saptanması ve glutensiz diyetin VKİ üzerine etkisinin araştırılmasıamaçlanmıştır.

Abstract:
nn