Öğretme - öğrenme sürecinde bilgi ve iletişim teknolojileri kullanımını etkileyen faktörlere ilişkin bir model önerisi
A proposed model including the factors influencing ict use in teaching and learning process
Yazar: MEHMET KEMAL AYDIN
Danışman: PROF. DR. MEHMET GÜROL
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bilgi ve iletişim teknolojileri sektörü = Information and communications technology ; Bilgisayar destekli öğretim = Computer assisted instruction ; Eğitim teknolojisi = Education technology ; Teknoloji kullanımı = Technology utilization ; Öğrenme = Learning ; Öğrenme süreci = Learning process ; Öğretme = Teaching

Özet:
Ortaöğretim kurumlarında görevli öğretmenlerin öğretme ve öğrenme sürecinde Bilgi ve İletişim Teknolojileri (BİT) kullanımı ile ilişkili faktörleri açıklayan bir model geliştirmek amacıyla gerçekleştirilen bu çalışma, üç aşamalı ardışık karma araştırma yöntemiyle desenlenmiştir. Birinci aşamada, sistematik literatür taraması yöntemsel yaklaşım olarak benimsenmiş ve ERIC veri tabanında taranan 2012-2016 yıllarında yayınlanmış çalışmalar üzerinden öğretmenlerin BİT kullanımı ile ilişkili kavramların sistematik analizi gerçekleştirilmiştir. Bulgular sonucu genel bir BİT kullanım modeli ortaya konmuştur. İkinci aşamada yürütülen nitel çalışma, çoklu örnek olay yöntemi ile desenlenmiş ve bu çerçevede İstanbul ili FATİH projesi pilot okullarından amaçlı örnekleme yöntemiyle seçilen üç okulda görevli 20 öğretmen ile derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Görüşme kayıtları birebir deşifre edilerek elde edilen nitel veriler sistematik gömülü teori yöntemiyle analiz edilmiştir. Bu çalışma sonucu ortaya konan model Kritik BİT Kullanım Modeli (KBİTKM) olarak isimlendirilmiştir. Bu modelde yer alan anlamlı kavramların ölçülebilir değişkenlere dönüştürülmesi için 180 öğretmenle bir ölçek geliştirme çalışması yürütülmüştür. Pilot çalışma sonunda, KBİTK modeline ait geçerli ve güvenilir ölçekler ortaya konmuş ve üçüncü aşamada gerçekleştirilen nicel çalışma çerçevesinde, İstanbul ilindeki 23 ortaöğretim kurumunda görevli 484 öğretmene KBİTKM ölçekleri uygulanmıştır. Elde edilen nicel veriler Yapısal Regresyon Modeli kurularak analiz edilmiştir. Mevcut tez çalışması sonunda, İstanbul ili Avrupa yakasındaki ortaöğretim kurumları bağlamında öğretmenlerin BİT kullanım deneyimlerini açıklayan kritik faktörlerin yer aldığı kapsamlı ve genellenebilir bir model ortaya konmuştur. Çalışmanın sonunda, araştırmacılar, uygulayıcılar ve öğretmen yetiştirme programları yürüten yükseköğretim kurumları için bulgulara dayalı birtakım öneriler sunulmuştur.

Abstract:
The present study aimed at generating a research-based comprehensive model in order to explain secondary school teachers ICT use and influencing factors. In line with this, the present study employed a three-phase sequencial mixed-methods design. Thus the methodological approach was differed in each phase of the present study. In the first phase, a systematic literature review was conducted with 65 journal articles indexed in ERIC data base, published from 2012 thorough 2016. ICT use and relevent factors were identified through the systematic analyses process and as a result a generic ICT use model was presented. Building on this, in the second stage, an explanatory multiple case study was employed with purposely selected three Fatih project piloting schools in İstanbul European part.  In depth-interviews were carried out with 20 teachers from these schools, the interviews were taped and trabscribed verbatim. Then the qualitative data were analyzed employing a systematic grounded theory method and eventually a comprehensive model explaining secondary school teachers' ICT use and relating factors was proposed and called as Critical ICT Use Model (CICTUM). The comcepts and phenomena in the CICTUM were transferred into measurement scales and variables with a piloting scale develeopment study carried out with 180 participating teachers. Consequently, in the third stage, in order to verify the proposed CICTUM, the measurement scales of CICTUM were administered to a representative stratified sample of 484 teachers from 23 secondary schools. As a result, a research-based comprehensive model to explain teachers' ICT use and influencing conditions in a context of secondary schools in İstanbul was presented together with valid and reliable measurement scales. Discussion and implications for ICT researchers, ICT practitioners and higher education instutions running teacher training programs were presented based on the findings.