İlköğretim ikinci kademe Türkçe öğretiminde dil yapılarının anlama becerilerini (okuma/dinleme) geliştirmedeki rolü
The function in developing of understanding skills (reading/listening) of language forms in Turkish teaching of secondary education (6th, 7th and 8th graders in primary schools)
Yazar: BİLGİNER ONAN
Danışman: PROF.DR. İSMET CEMİLOĞLU
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2005
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu çalışma, Türkçenin fonetik, morfolojik, semantik ve söz dizimi yapılarındaki dil özelliklerinin, ilköğretim ikinci kademe Türkçe öğretimi çerçevesinde, 6,7 ve 8. sınıf öğrencilerinin anlama becerilerini (okuma / dinleme) geliştirmedeki işlevlerini tespit etmek amacıyla yapılmıştır. Çalışma 6 bölümden meydana gelmektedir. Birinci bölümde, Türkçe dil yapılarının anlama sürecindeki işlevlerine yönelik analizlerde interdisipliner bir bakış açısı geliştirebilmek amacıyla, dilin zihinsel boyutu ve anlama süreciyle ilgili olarak; dil düşünce ilişkisi, dil beyin ilişkisi, anlama, öğrenme okuma, dinleme ve bellek kavramları üzerinde durulmuştur. Çalışmanın kavramsal çerçevesi, bu bölümde yapılandırılmıştır. İkinci bölümde, araştırmanın amacı, problem cümlesi, yöntemi, veri toplama yöntemi ve toplanan verilerin nasıl analiz edildiğiyle ilgili açıklamalar yapılmıştır. Üçüncü bölümde, Türkçenin fonetik, morfolojik, semantik ve söz dizimi yapılarındaki temel konular, okuma ve dinleme süreçlerindeki işlevleri yönünden interdisipliner bir bakış açısıyla ayrıntılı olarak analiz edilmiştir. Analizler sonucunda ortaya çıkan bulguların anlama becerilerinin geliştirilmesi sürecinde farklı işlevlere sahip oldukları gözlenmiştir. Bulgular, dördüncü bölümde, ana dili edimiyle ilgili kavramlarla yapılandırılan iki temel ölçüt çerçevesinde maddeler hâlinde sıralanıp işlevlerine göre tasnif edilmişlerdir. Anlama becerilerini geliştirmede doğrudan etkili olabilecek bulgular, çalışmanın beşinci bölümünde İlköğretim Türkçe Dersi (6,7 ve 8. Sınıflar) Öğretim Programındaki okuma, dinleme ve dil bilgisi öğrenme alanlarındaki kazanımlar çerçevesinde değerlendirilmiştir. Bu değerlendirmelerdeki amaç, Türkçenin fonetik, semantik, morfolojik ve sentaktik yapısında, anlama becerilerini geliştirmede etkili olabilecek hususların kazanımlara ne ölçüde yansıdığım tespit etmektir. Çalışmanın son bölümünde, okuma ve dinleme öğrenme alanlarındaki kazanımların, dil bilgisi öğretimi ve Türkçe dil yapılarından yola çıkarak geliştirilmesine yönelik önerilere yer verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Gramer, Okuma, Dinleme, Anlama, Türkçe Dil Yapıları.

Abstract:
This study was done in order to determine the functions of language qualifications of Turkish in phonetic, morphologic, semantic and syntax forms an developing understanding skills (reading / listening) of 6th, 7th and 8th graders within the frame of Turkish education in Primary Schools. The study consists of 6 sections. In the first section, the relationship between language and thinking, between language and brain, understanding, learning, reading, listening and memory concepts have been emphasized in connection with mental dimension of language and the process of understanding in order to develop an interdisiplinary viewpoint at analysez of functions of Turkish language forms an understanding. In the second section, the explanations about the purpose of the study, problem sentence, its method, the method of collecting data and how to analyze these data have been given. In the third section, main subjects in phonetic, morphologic, semantic and syntax forms of Turkish have been analyzed in details with an interdisiplinary viewpoint in connection with their functions on reading and listening process. İt has been observed that findings which were found out at the end of analyses had different functions on developing understanding skills. In the forth section, findings have been listed in items and classified according to their functions within the frame of two essential measures which were equipped with concepts about mother - tongue acquisition.Finding that can be effective directly in developing understanding skills have been evaluated in 5th section in connection with acquisitions of reading, listening and grammar in the programme of Elementary Schools Turkish lesson (6th and 8th grades). The purpose of these evaluations is to determine that to what extend the qualifications of Turkish phonetic, semantic, morphologic and syntactic forms reflect on acquisition and developing understanding skills. At the last section of the study, the suggestions about developing acquisitions from the fields of reading and listening learning have been given by following the rules of Turkish language qualifications and grammar teaching. Key Words: Grammar, Reading, Listening, Understanding, Turkish language forms