Türkiye'de faaliyet gösteren katılım bankaları için alternatif bir finansal model önerisi
An alternative financial model proposal for Islamic banks operating in Turkey
Yazar: SEVDA GÜLER
Danışman: PROF. DR. SİBEL KARĞIN
Manisa Celal Bayar Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Muhasebe Finansman Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Bankacılık = Banking

Özet:
İslami bankacılık, dünya ekonomisinde alternatif bir bankacılık sistemi olduğu 
için pek çok kesimin ilgisini çekmektedir. Ülkemizde ise bilinen ismiyle katılım 
bankacılığı faizsiz bankacılık hizmetleri prensibiyle yola çıkan ve İslami kurallara 
uygun olarak finansal ürünler sunan bir bankacılık sistemidir.
Katılım bankalarının bankacılık sektöründeki toplam payı Ocak 2024 itibariyle 
%8,7'dir. Sektörde var olan pazar payını artırabilmesi ve konvansiyonel bankalarla 
rekabet edebilmesi için çeşitli alanlarda gelişim göstermesi gerekmektedir. Bu 
çerçevede müşteri portföyünü genişletecek yeni ürünler sunabilmesi son derece 
önemlidir. Aynı zamanda bu ürünlerin İslami esaslara uygun olarak tasarlanması ve 
konvansiyonel bankalarla rekabet edebilecek güce sahip özelliklerde olması 
gerekmektedir.
Dünyada ve ülkemizde yaygın bir şekilde kullanılan kredi kartı bu çalışmanın 
diğer ana başlığını oluşturmaktadır. Konvansiyonel bankacılık sisteminde kredi kartı 
modern ve pratik bir ödeme aracı olarak işlev görmektedir. Aynı zamanda kredi kartı, 
kısa vadeli faizsiz kredi sağlayan bir enstrümandır. İslami bankalar, geleneksel kredi 
kartı ile benzer özellikler taşıyan ancak İslami prensiplere uygun olarak işleyen kredi 
kartı hizmeti verebilmek için alternatif ve uygulanabilir yöntemler aramaktadır. İslami 
kredi kartı piyasasının gelişimi, İslam ekonomisi ve finansman yaklaşımının piyasada 
kabulünü ve güvenini ifade etmektedir. İslami kredi kartlarının kullanımı ve 
yaygınlaşması, katılım bankalarının gelişmesi ve büyümesine kuşkusuz katkı 
sağlayacaktır. 
Hem İslami ilkelere uygun hem de konvansiyonel bankalarla rekabet 
edebilecek pazar odaklı murabaha tabanlı kredi kartı modelinin uygulamaya 
kazandırılması bu araştırmanın önemli hedeflerinden biridir. Bu hedef çerçevesinde 
çalışmanın temel amacı Z kuşağına (üniversite öğrencilerine) hitap edebilecek pazar 
odaklı murabaha tabanlı bir kredi kart model önerisi sunmaktır. Bu amaç 
doğrultusunda araştırmada nitel yöntem kullanılmıştır. Türkiye'de faaliyet gösteren 
katılım bankalarında çalışan ve alanında en az 5 yıl iş tecrübesi bulunan toplam 24 
meslek uzmanıyla yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Elde edilen 
verilerin kodlanması ve analizi sürecinde MAXQDA nitel analiz programı 
kullanılmıştır. Sonuç olarak 4 önemli tema üzerinden konu detaylı olarak 
değerlendirilmiş ve katılımcıların konuya dair bakış açıları sunulmuştur. Bu temalar 
şu şekildedir: Katılım bankalarının işleyişi, katılım bankacılığında görülen mevcut 
problemler, müşterilerin İslami bankacılığı tercih nedenleri ve önerilen modele ilişkin 
deneyimler. Elde edilen bulgular ışığında literatüre yeni bir kavram olarak katkı 
sağlayacak Pazar odaklı murabaha tabanlı kredi kart model önerisi sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Kredi Kartı, Katılım Bankacılığı, İslami Kredi Kart Modeli, Murabaha Tabanlı Kredi Kartı, Pazar Odaklı Murabaha Temelli Kredi Kartı, İçerik Analizi

Abstract:
Islamic banking attracts the attention of many segments because it is an 
alternative banking system in the world economy. Participation banking, as it is known 
in our country, is a banking system that starts with the principle of interest-free banking 
services and offers financial products in accordance with Islamic rules.
The total share of participation banks in the banking sector is 8.7% as of 
January 2024. It needs to be improved in various areas in order to increase its market 
share in the sector and compete with conventional banks. In this context, it is extremely 
important to be able to offer new products that will expand the customer portfolio. At 
the same time, these products must be designed in accordance with Islamic principles 
and have the ability to compete with conventional banks.
Credit cards, which are widely used in the world and in our country, constitute 
the other main topic of this study. In the conventional banking system, credit card 
functions as a modern and practical payment tool. At the same time, a credit card is an 
instrument that provides short-term interest-free loans. Islamic banks are looking for 
alternative and feasible methods to provide credit card services that have similar 
features to traditional credit cards but operate in accordance with Islamic principles. 
The development of the Islamic credit card market indicates the acceptance and trust 
of the Islamic economics and financing approach in the market. The use and 
proliferation of Islamic credit cards will undoubtedly contribute to the development 
and growth of participation banks.
One of the important goals of this research is to introduce a market-oriented 
Murabaha-based credit card model that is both in line with Islamic principles and can 
compete with conventional banks. The main purpose of working within the framework 
of this target is to propose a market-oriented Murabaha-based credit card model that can appeal to Generation Z (university students). For this purpose, qualitative method 
was used in the research. Semi-structured interviews were conducted with a total of 24
professional experts who work in participation banks operating in Turkey and have at 
least 5 years of work experience in their field. MAXQDA qualitative analysis program 
was used in the coding and analysis process of the obtained data. As a result, the 
subject was evaluated in detail through 4 important themes and the participants'
perspectives on the subject were presented. These themes are as follows: Operation of 
participation banks; Current problems in participation banking; customers' reasons for 
choosing Islamic banking and their experiences with the proposed model. In the light 
of the findings, a market-oriented murabaha-based credit card model proposal that will 
contribute to the literature as a new concept is presented.

Keywords: Credit Card, Participation Banking, Islamic Credit Card Model, Murabaha Based Credit Card, Market Oriented Murabaha Based Credit Card