Hastanelerdeki iş sağlığı ve güvenliği risklerinin analitik hiyerarşi prosesi ile değerlendirilmesi
Evaluation of occupational health and safety risks in hospitals with the analytical hierarchy process
Yazar: HÜMEYRA YILDIZ
Danışman: PROF. DR. ALPASLAN HAMDİ KUZUCUOĞLU
İstanbul Medeniyet Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İş Sağlığı ve Güvenliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hastaneler = Hospitals

Özet:
Her meslek ve her iş yeri kendine özgü tehlikeler ve riskler içermektedir. İçerisinde çeşitli meslek gruplarını barındıran ve çok tehlikeli sınıfta yer alan hastanelerde bu işyerlerinden biridir. Sağlık çalışanları görevlerini yerine getirirken birçok riske maruz kalmaktadır. Sağlık çalışanlarının mesleki riskleri ile ilgili literatürde birçok çalışma bulunmakla birlikte konuya farklı yöntem ve bakış açılarıyla da yaklaşmak gerekmektedir. Bu araştırma, hastanelerdeki iş sağlığı ve güvenliği risklerinin sağlık çalışanları açısından nasıl bir öncelik sırasına sahip olduğunun birim bazında değerlendirilmesi amacıyla yapılmıştır. Bu kapsamda ilgili literatür taranarak fiziksel kimyasal, biyolojik, psikososyal ve ergonomik risk etmenleri olmak üzere 5 ana kriter ve 22 alt kriter belirlenmiştir. Belirlenen kriterler ile ikili karşılaştırmaya dayalı anket formu oluşturulmuştur. Araştırma 779 yatak kapasitesi ve totalde 3500 çalışanı bulunan Göztepe Prof. Dr. Süleyman Yalçın Şehir Hastanesi'nin farklı birimlerinde görev yapan 110 katılımcı ile gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler Thomas L. Saaty tarafından geliştirilip literatüre kazandırılan ve çok kriterli karar verme yöntemlerinden biri olan Analitik Hiyerarşi Prosesi kullanılarak Microsoft Excel programı üzerinden analiz edilmiştir. Anket formuna verilen cevaplar çalışılan birime göre gruplandırılarak her birim ayrı ayrı analiz edilmiştir. Analitik hiyerarşi prosesi ile her bir ana ve alt kriterler için kriter ağırlıklar bulunmuş ve kendi içlerinde önem sıralaması yapılmıştır. Araştırma sonucunda radyoloji biriminde en önemli fiziksel risk etmeninin "radyasyon", laboratuvar biriminde en önemli kimyasal risk etmeninin "tehlikeli ilaçlar", yatan hasta kliniklerinde en önemli biyolojik risk etmeninin "HIV", acil serviste en önemli psikososyal risk etmeninin "mobbing", polikliniklerde en önemli ergonomik risk etmeninin "ağır yük kaldırmak" ve birden fazla birimde çalışanlar için en önemli ana kriterin "kimyasal risk etmenleri" olduğu tespit edilmiştir. 
Anahtar Kelimeler: İş Sağlığı ve Güvenliği, Analitik Hiyerarşi Prosesi, Hastane, Sağlık Çalışanı, Risk Etmenleri

Abstract:
Every profession and every workplace contains its own unique hazards and risks. Hospitals, which include various professional groups and are in the very dangerous class, are one of these workplaces. Healthcare workers are exposed to many risks while performing their duties. Although there are many studies in the literature about occupational risks of healthcare workers, it is necessary to approach the subject with different methods and perspectives. This research was conducted to evaluate the priority order of occupational health and safety risks in hospitals for healthcare workers on a unit basis. In this context, by scanning the relevant literature, 5 main criteria and 22 sub-criteria were determined: physical chemical, biological, psychosocial and ergonomic risk factors. A survey form based on pairwise comparison was created with the determined criteria. The research was conducted with 110 participants working in different units of Göztepe Professor Doctor Süleyman Yalçın City Hospital, which has a bed capacity of 779 and a total of 3500 employees. The data obtained were analyzed through the Microsoft Excel program using the Analytical Hierarchy Process, one of the multi-criteria decision-making methods developed and introduced to the literature by Thomas L. Saaty. The answers given to the survey form were grouped according to the unit studied and each unit was analyzed separately. With the analytical hierarchy process, criterion weights were found for each main and sub-criteria and their importance was ranked among themselves. As a result of the research, the most important physical risk factor in the radiology unit is "radiation", the most important chemical risk factor in the laboratory unit is "dangerous drugs", the most important biological risk factor in inpatient clinics is "HIV", the most important psychosocial risk factor in the emergency department is "mobbing", the most important ergonomic risk factor in polyclinics is "lifting heavy loads" and the most important main criterion for those working in more than one unit is "chemical risk factors".
Keywords: Occupational Health and Safety, Analytical Hierarchy Process, Hospital, Healthcare Worker, Risk Factors