Yabancı dil Türkçe dersi  öğretmenlerinin dil bilgisine ilişkin algıları: bir metafor çalışması
Grammar perceptions of teachers of Turkish as a foreign language: A metaphor study
Yazar: CANSU EKREN
Danışman: DOÇ. DR. CELİLE EREN ÖKTEN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Dil bilgisi = Grammar ; Dil eğitimi = Language education ; Mesleki yeterlilik = Professional competence ; Türkçe = Turkish ; Türkçe dersi = Turkish lesson ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Yabancı dil = Foreign language ; Yabancı dil eğitimi = Foreign language education ; Yeterlilik = Sufficiency ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Bu araştırmada, yabancı dil Türkçe öğretmenlerinin dil bilgisine dair algıları metaforlar aracıyla incelenmiştir. Metaforların ve dil bilgisinin odakta olduğu bu çalışma Metafor Teorisi (Lakoff, Johnson, 2015) ve Üç Boyutlu Dil Bilgisi (CelceMurcia, Larsen-Freeman, 1999) kuramlarına dayanmaktadır. Metaforların incelenmesi ile ulaşılan veri, dil bilgisi öğretiminde kaynak durumda olan Üç Boyutlu Dil Bilgisi açısından yorumlanmıştır. Alan yazında, gerek yabancı dil Türkçe dersi öğretmenlerinin dil bilgisi algılarını açıklayan gerekse dil bilgisinin, biçim, anlam ve kullanım boyutlarının yabancı dil Türkçe sınıflarındaki yansımalarını içeren bir kaynağın olmaması bu çalışmanın ihtiyaç olduğunu düşündürmüştür. Bu araştırma nitel araştırma desenlerinden durum çalışması ile kurgulanmış ve buna uygun olarak birden fazla veri toplama aracı kullanılmıştır. Görüşme, gözlem ve doküman incelemesinin kullanıldığı araştırmada ön görüşme ertesinde öğretmenlerle yarı yapılandırılmış bir görüşme yapılmış ve bu görüşme ses kayıt yöntemiyle kayıt altına alınmıştır. Bu kayıtlar yazılı hâle getirilmiş ve Lakoff ve Johnson (2015)'ın metafor teorisinden hareketle içerik analizi kapsamında yer alan metafor analiziyle öğretmenlerin dil bilgisine ilişkin kullandıkları metaforlar araştırılmıştır. Bunun ardından öğretmenlerin dersleri gözlemlenmiş ve son olarak öğrencilerin ödevleri ve çalışma kâğıtları incelenmiştir. Araştırmanın sonucunda öğretmenlerin dil bilgisine ilişkin kullandıkları toplamda 534 metafor ve bu metaforların işaret ettiği dil bilgisine dair 54 farklı kavramlaştırma elde edilmiştir.  Öğretmenler sırasıyla en çok "Dil bilgisi eşyadır", "Dil bilgisi bütündür/parçadır" ve "Dil bilgisi araçtır" kavramlaştırmalarına olanak sağlayan metaforları kullanmışlardır. Öğretmenler tarafından kullanılan bu metaforlar, yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde Üç Boyutlu Dil Bilgisi açısından dil bilgisinin biçim boyutunun odakta olduğunu göstermektedir. Bununla beraber, sıklıkla kullanılan bu metaforlar, değişimden uzak, tamamlanmış ve yeni bir çalışmaya izin vermeyecek derecede kapalı, somut bir yapıyı işaret etmektedir. Bu durum dil bilgisi öğretimini sınırlı ve geleneksel bir hâle getirirken, dil bilgisini yeniliklere açık, gelişebilir bir beceri olmaktan alıkoymaktadır

Abstract:
In this study, the grammar perceptions of teachers of Turkish as a foreign language are examined by means of metaphors. This research, which focuses on metaphors and grammar teaching, is based on the Metaphor Theory (Lakoff, Johnson, 2015) and Three-Dimensional Grammar (Celce-Murcia, Larsen-Freeman, 1999). The data acquired by metaphor analysis are interpreted in Three-Dimensional Grammar, which is the source of grammar teaching. The fact that no studies explaining Turkish as foreign language teachers' perceptions of teaching grammar and the dimensions of grammar as form, meaning and use, in classes make this study necessary. This research was conducted by the case study which is one of the qualitative research designs. Accordingly, multiple data collection tools like interview, course observation, and document review were used. The study started with pre-interviews with teachers of Turkish as a foreign language and continued with semi-structured interviews via voice recording. These records were transcribed and metaphors used by teachers were examined through metaphor analysis, which is in the context of content analysis, based on Lakoff and Johnson (2015)'s theory. After that course observation reports, assignments and worksheets were examined. As a result of the research, 534 metaphors and 54 different conceptualizations which the metaphors point to were obtained. It was observed that teachers used metaphors that allowed for the conceptualizations of "Grammar is a thing", "Grammar is a piece/whole" and "Grammar is a tool" respectively. The metaphors were used by Turkish as a foreign language teachers show that focus was on the form dimension of grammar in terms of Three-Dimensional Grammar in teaching Turkish to foreigners. However, these frequently used metaphors point to a concrete structure that is unchanged, closed so as not to allow a new study. This makes grammar teaching limited and traditional while preventing grammar from being a skill that can be developed.