Hatipzade Mustafa Âkif Bey'in Kaptan Cemal Romanı (çeviriyazı ve inceleme)
The novel title Kaptan Cemal by Hatipzade Mustafa Âkif Bey (transcription and analysis)
Yazar: MOHAMMAD MERAJ JAMALI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ADNAN UZUN
Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Roman, yazı türü olarak Batı'da şövalye maceralarını anlatan eserler şeklinde
ortaya çıktı. Zaman içerisinde insan hayatını ilgilendiren her konuda roman örnekleri
verilmeye başlandı. Türk edebiyatında şekil olarak değil ama konu olarak roman ve
hikâyeye benzer mesneviler ve halk hikâyeleri mevcuttu. Batılı anlamda roman türü
edebiyatımıza on dokuzuncu yüzyılda tercüme ve adapte şeklinde girdi. Daha sonra
telif roman örnekleri verilmeye başlandı. Kaptan Cemal romanı da ilk örnekler
arasında sayılabilecek bir eserdir.
Kaptan Cemal, Mustafa Âkif'in modern roman anlayışı etkisiyle kaleme aldığı
bir çalışmadır. Romanın başında, ana olayın geçtiği yıl olarak Rûmî Eylül 1288
(Miladi 1872) belirtilmiştir. Hikâye, geri dönüşlerle farklı zamanlara uzanıyor ve
olaylar çeşitli zaman dilimlerinde gerçekleşiyor. Olayların yaşandığı zaman bazen yıl,
bazen mevsim, bazen de günün herhangi bir vakti şeklinde belirtilmiş.
Tema açısından, Kaptan Cemal'de öne çıkan temalar arasında zamanın akışı,
geçmişle bugün arasındaki ilişki ve yaşanan olayların etkileri bulunuyor. Olaylar
arasındaki geçişler ve zamanla ilişkili detaylar, okuyucuda merak uyandırıyor.
Romanda olayların akışı içerisinde iyi ile kötünün mücadelesi anlatılmaktadır.
Anlatım özellikleri ise okuyucunun ilgi ve merakını canlı tutuyor. Geri
dönüşler ve farklı zaman dilimlerindeki olaylar, romandaki anlatımı monotonluktan
kurtarıyor. Ayrıca, Sıdkı Bey'in çiftliğinin tasvirindeki ayrıntılı betimlemeler durumu,
ya da olayı okuyucunun zihninde canlandırmasını sağlıyor.
Kaptan Cemal romanında verilen mekân çeşitliliği okuyucuya dönemin farklı
coğrafyalarını keşfetme imkânı sunuyor. Mustafa Âkif'in kaleminden çıkan Kaptan
Cemal romanının teknik açıdan kusurları bulunmasına rağmen modern roman
anlayışının bir yansıması ve ilk adımlarından olduğu söylenebilir. Dönemin sosyal
yaşantısı ile kültürel yapısının yansıtıldığı romanda iyiler ve kötülerin mücadelesi
neticede iyilerin kazanması üzerine kurgulanmıştır.
Anahtar Kelimeler: Modern Türk Romanı, Kaptan Cemal, Mustafa Âkif,
Sosyal Roman

Abstract:
The novel emerged as a writing genre in the West in the form of works
describing knightly adventures. Over time, examples of novels began to be written
on every subject that concerned human life. In Turkish literature, there were
mesnevis and folk tales that were similar to novels and stories, not in form but in
subject matter. The novel in the Western senseentered our literature in the nineteenth
century in the form of translations and adaptations. Later, examples of novels began
to be written. The novel Captain Cemal is a work that can beconsidered among the
first examples.
Captain Cemal is a work written by Mustafa Akif under the influence of the
modern novel approach. At the beginning of the novel, Rûmî September 1288
(Gregorian 1872) is stated as the year in which the main event takes place. The story
extends to different times with flashbacks and events take place in various time
periods. Sometimes the time of the events is specified as a year, sometimes as a
season, and sometimes as any time of the day.
In terms of theme, prominent themes in Captain Cemal include the flow of
time, the relationship between the past and the present, and the effects of events. The
transitions between events and details related to time arouse curiosity in the reader.
The novel depicts thestruggle between good and evil within the flow of events.
Narrative features keep the reader's interest and curiosity alive. Flashbacks
and events in different time periods save the narrative from monotony. Moreover, the
detailed descriptions of Mr. Sıdkı's farm enable the reader to visualize the situation
or event in his/her mind.
The variety of locations in the novel Kaptan Cemal offers the reader the
opportunity to explore different geographies of the period. It can be said that the novel
Captain Cemal, written by Mustafa Akif, is a reflection and one of the first steps of
the modern novel, despite some technical flaws. The fact that it reflects thesocial life
and cultural structure of the period, that it includes the struggle between good and
evil, and that the good guys win in the end makes the novel interesting.
Key Words: Modern Turkish Novel, Captain Cemal, Mustafa Âkif, Social
Novel