Adorno ve Horkheimer'ın kültür endüstrisi eleştirisi üzerine bir inceleme
An evaluation on cultural industry criticism of Adorno and Horkheimer
Yazar: AYŞEGÜL YAMAN KURT
Danışman: DOÇ. DR. ARZU KİHTİR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Gazetecilik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Felsefe = Philosophy ; Gazetecilik = Journalism ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Adorno, Theodor = Adorno, Theodor ; Endüstri = Industry ; Frankfurt Okulu = Frankfurt School ; Horkheimer, Max = Horkheimer, Max ; Kapitalizm = Capitalism ; Kültür = Culture ; Kültür endüstrisi = Cultural industry

Özet:
Frankfurt Okulu'nun önde gelen iki düşünürü Adorno ve Horkheimer, kültür endüstrisi olarak adlandırdıkları ve kapitalist sistemde toplumu tahakküm altına alma işlevi gören kültür alanını incelemiştir. İnsanları edilginleştiren, sisteme uyumlu hale getiren ve sistemin kendini yeniden üretmesine katkı sağlayan bireylere dönüştüren kültür endüstrisi, baskı ve tahakküm araçları dolayısıyla insanları kuşatmaktadır. Adorno ve Horkheimer'a göre, kültür endüstrisinin oluşumu Aydınlanma'nın akıl anlayışının amacından saparak insanlar dahil her şeyi araçsallaştıran bir akıl anlayışına evirilmesinden kaynaklanmaktadır. Yaşamın her alanında ilerleme ve gelişme vaat eden Aydınlanma, 20. yüzyılda savaşlar, soykırım, açlık, yoksulluk, yozlaşma gibi olumsuz tarihsel gerçeklerin yaşanmasına engel olamamıştır. Günümüz toplumlarında akıl artık nesnel ve güvenilir olma, insanlığa rehberlik edebilme özelliğine sahip değildir. Bu nedenle, Aydınlanma'nın akıl anlayışı terk edilmeli; bu anlayışın sonuçlarından biri olan kültür endüstrisi de reddedilmelidir.Kültür endüstrisinin derinlemesine bir incelemesini yapan Adorno ve Horkheimer, kültür ürünlerinin metalaşarak kapitalizmin temel yasalarına tabi bir endüstri alanına dönüştüğünü saptamıştır. Kültür artık insanların kendilerini gerçekleştirebildikleri, geliştirebildikleri, yeteneklerini ve isteklerini dışa vurabildikleri bir özgürleşme alanı değil, bir tahakküm alanıdır. Adorno ve Horkheimer şiddetle eleştirdikleri kültür endüstrisi tahakkümünden insanların kurtulabilmesi için toplumsal dinamiklere olan inançlarını da yitirmiştir. Adorno'ya göre, mevcut durumun olumlu yönde değişebilmesi yalnızca sanat aracılığıyla mümkündür.Çalışmada, Adorno ve Horkheimer'ın kültür endüstrisi incelemeleri ve eleştirdikleri yapının değişimine ilişkin önerileri, Birmingham Okulu'nun, Marksizm'in ve postmodernizmin kültür incelemeleri de dikkate alınarak incelenmiş; Adorno ve Horkheimer'ın ileri sürdükleri çözüm önerisinin günümüzde halen geçerliliğini koruyup korumadığı tartışılmıştır.

Abstract:
Two prominent intellectuals of Frankfurt School, Adorno and Horkheimer, has analyzed cultural area that they named as ?cultural industry?. Passivating people, making them more compatible with dominant system and turning them into individuals who contribute the regeneration of the system, cultural industry surrounds people via pressure and domination tools. According to Adorno and Horkheimer, formation of cultural industry takes its source from the reason approach of Enlightenment deviating from it?s purpose and turning into a reason approach that instrumentalize everything including people. Committing progress and development in all areas of life, Enlightenment couldn?t prevent negative historical realities to occur in 20th century. In today?s world, reason is no longer has a feature of objectivity and trustworthiness. Hence, the reason approach of Enlightenment should be abandoned and cultural industry that is a consequence of this apprehension should be refused.Analyzing cultural industry comprehensively, Adorno and Horkheimer determined that cultural products have become an industry dependent on the main rules of capitalism by commodification. Culture is no longer an emancipation area through which people can realize themselves, develop themselves and express their talents and desire. Culture is, now, a domination area. Adorno and Horkheimer have lost their trust in social dynamics for making people escape from domination of cultural industry. For Adorno, change of the current conditions in positive way is possible only through with art.In the thesis, cultural industry analysis of Adorno and Horkheimers and their suggestions for changing the structure they criticized have been analyzed by taking the culture analysis of Birmingham School, Marxism and postmodernism into consideration. Also, whether suggestions of Adorno and Horkheimer regarding emancipation from domination of cultural industry still keeps its validity in today?s world has been discussed.