Endüstrinin gelişimi bağlamında Eskişehir'deki Cumhuriyet Dönemi konaklama yapıları: TÜLOMSAŞ Misafirhane yapısı örneği
Accomodation facilities during the Republican Period within the scope of industrial development in Eskişehir: The case of TÜOMSAŞ Guesthouse
Yazar: HAKAN DOĞUKANLI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ KADER REYHAN
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Yapı Bilgisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Antik çağlardan beri farklı uygarlıkların yerleşim yeri olan Eskişehir, Osmanlı İmparatorluğu döneminde önemini yitirmiş ve 18. yüzyıla kadar durağan durumdadır. 18. yüzyılda başlayan lületaşı ticareti, 19. yüzyıl sonunda Osmanlı – Rus savaşı sonrası kente gelen göçmenler ve 1894 yılında işletmeye açılan demiryolu kentin gelişmesine sebep olan etkenlerdir. Demiryolunun gelişi ile kent, İstanbul, Ankara, Konya arasında konumundan dolayı ticari bir merkez haline gelmiştir. Bu dönemde demiryolu ile kentte lokomotiflerin bakım ve revizyonu için bir atölye kurulmuştur. Bu atölye bugünkü TÜLOMSAŞ kökeni olan "Cer Atölyesi"dir. Cer Atölyesi, kentin ilk sanayi koludur ve deneyimli bir işçi sınıfının oluşmasına sebep olmuştur. Bu durum Cumhuriyet Dönemi'nde kente kamu ve özel sanayi yatırımlarının oluşmasına yol açmıştır. Bu dönemin ilerlemeci, modern yaklaşımı, sanayileşme ile kentleşme sürecini hızlandırmış ve toplumsal hayatı etkilemiştir.

Çalışma kapsamında, sanayi ve kent ilişkisi ile ortaya çıkan, değişen toplumsal hayatın gereksinimlerini karşılamak için üretilen fiziksel mekanlar ve bu mekanların oluşturduğu misafirhane yapı tipolojisi Eskişehir özelinde incelenmiştir. Sosyokültürel yapı olan TÜLOMSAŞ misafirhane binası örneklemi üzerinden konaklama yapıları irdelenmiş ve bu yapıların gelişimi işlev, dönem, yapı özellikleri ve yarattıkları sosyal donatı üzerinden değerlendirilmiştir.

Karşılaştırmalı değerlendirmeler, yerinde tespit ve arşiv araştırmasıyla toplanan bilgilerin çizim ve yazılı anlatımı içeren tablolar ve grafikler hazırlanarak oluşturulmuştur. Tez, endüstri yerleşkelerindeki kültürel mirasın bir parçası olan sosyokültürel yapıların bilinirliğini arttırıp, korunmasına katkı sunması açısından son derece önem taşımaktadır.

Abstract:
Eskişehir, which has been inhabited by different civilizations since ancient times, has lost its importance during the Ottoman Empire period and was in a stagnant state until 18th cencury. Meerschaum trade started in the 18th century, immigrants who came to the city after the Ottoman - Russian war at the end of the 19th century and the railway opened to operation in 1894 are the main factors that caused the development of the city. With the arrival of the railway, the city has become a trade center due to its central location between Istanbul, Ankara and Konya. During this period, a workshop was established for maintenance and revision of locomotives in the city for railway. This workshop is the "Traction Workshop (Cer Atölyesi)" which is the origin of today's TULOMSAS. Traction workshop is the first industrial branch of the city and has led to the formation of an experienced working class. This situation generate the formation of public and private industrial investments in the city during the Republican Period. During this period, the progressive, modern approach, accelerated the process of industrialization, urbanization and effected social life.

Within the scope of this thesis, the physical spaces constructed for the needs of changing social life and guesthouse building typology formed by these spaces constituted with the industry – city relationship. Through the case of TÜLOMSAŞ guesthouse building as a sociocultural building type, the accomodation buildings were examined and the development of these buildings was evaluated with regards to function, architectural features within their constructed period and social reinforcement created by themselves.

In the content, the collected data through field survey and archive research were comparingly evaluated in written and graphical expressions by use of tables, diagrams and drawings. This thesis is very important in terms of contribution to enhance awareness of sociocultural buildings in conservation process as a part of cultural heritage in industrial campuses