Hemodiyaliz hastalarının depresyon, anksiyete , stres düzeyleri, kronik hastalık özyönetimi ve yaşam kalitesi ile ilişkisi
The relationship between depression, anxiety, stress levels, chronic disease self-management, and quality of life of hemodialysis patients
Yazar: YAKUP BOZAT
Danışman: DOÇ. DR. YELİZ MERCAN
Kırklareli Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Halk Sağlığı = Public Health

Özet:
Bu araştırmada hemodiyaliz hastalarının depresyon, anksiyete, stres düzeylerinin kronik hastalık öz yönetimi ve yaşam kalitesi ile ilişkisinin araştırılması amaçlanmıştır. Tanımlayıcı ve kesitsel tipteki bu araştırma Şubat-Ekim 2023 tarihleri arasında Karaman'da 18 yaş ve üzeri araştırmaya katılmaya gönüllü 112 hemodiyaliz hastası ile yürütülmüştür. Veriler Kişisel Bilgi Formu, Depresyon Anksiyete Stres Ölçeği (DASS-21), Kronik Hastalık Öz Yönetim Ölçeği (KHÖYÖ) ve Yaşam Kalitesi Ölçeği-Kısa Formu (QoL SF-12) yardımıyla yüz yüze toplanmıştır. Yaş ortalaması 59,39±14,86 (Min: 19, Maks: 83) olan katılımcıların %63,4'ü erkektir. Oluşturulan çok değişkenli linner regresyon analizlerine göre; KHÖYÖ alt boyutlarından Sağlık Bakım Etkinliği (B: 0,280, p=0,001) ve Tedavi Uyumu (B: 0,217, p=0,016) düzeyleri arttıkça; DASS-21 alt boyutlarından Depresyon (B: -0,267, p=0,032) ve Anksiyete düzeyi azaldıkça (B: -0,540, p=0,000), QoL SF-12 alt boyutlarından Fiziksel Bileşen düzeylerinin arttığı saptanmıştır. Stres, Kendini Damgalama ve Damgalamayla Baş Etme düzeyleri ile Fiziksel Bileşen puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki belirlememiştir (p>0,05). Sağlık Bakım Etkinliği (B: 0,226, p=0,015) düzeyi arttıkça ve Anksiyete düzeyi azaldıkça (B: -0,424, p=0,000) Mental Bileşen düzeylerinin arttığı saptanmıştır. Depresyon, Stres, Kendini Damgalama, Damgalamayla Baş Etme ve Tedavi Uyum düzeyleri ile Mental Bileşen puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki belirlememiştir (p>0,05). Sonuç olarak depresyon, anksiyete ve stres gibi psikolojik durumlar hemodiyaliz hastalarının kronik hastalık öz yönetimi becerilerini zayıflatabilir ve yaşam kalitesini düşürebilir. Zayıf kronik hastalık öz yönetimi becerileri de yaşam kalitesindeki azalmayı daha da derinleştirebilir. Hemodiyaliz hastalarının psikososyal durumlarının periyodik olarak değerlendirilmesi ve uygun müdahalelerin planlanması büyük önem taşımaktadır.
Anahtar sözcükler: Yaşam kalitesi, Kronik hastalık öz yönetimi, Depresyon, Anksiyete, Stres, Hemodiyaliz.

Abstract:
The present study aimed to investigate the relationship between depression, anxiety and stress levels of hemodialysis patients and chronic disease self-management and quality of life. This descriptive and cross-sectional study was conducted in Karaman between February and October 2023 with a total of 112 hemodialysis patients who were aged 18 and over who volunteered to participate in the study. The data of the study were collected face to face with the help of Personal Data Form, Depression Anxiety Stress Scale (DASS-21), Chronic Disease Self-Management Scale (CDSMS), and Quality of Life Scale-Short Form (QoL SF-12). A total of 63.4% of the participants were male and had an average age of 59.39±14.86 (Min: 19, Max: 83). According to the Multivariate Linear Regression Analysis, among the sub-dimensions of the CDSMS, as Healthcare Effectiveness (B: 0.280, p=0.001) and Treatment Compliance (B: 0.217, p=0.016) levels increased, and among the sub-dimensions of the QoL, as Depression (B: -0.267, p=0.032) and Anxiety levels decreased (B: -0.540, p=0.000), Physical Component levels increased. No statistically significant relationships were detected between Stress, Self-Stigmatization and Coping with Stigmatization levels and Physical Component scores (p>0.05). Mental Component levels increased as the Health Care Effectiveness (B: 0.226, p=0.015) levels increased and Anxiety levels decreased (B: -0.424, p=0.000). No statistically significant relationships were detected between Depression, Stress, Self-Stigmatization, Coping with Stigmatization, and Treatment Compliance levels and Mental Component scores (p>0.05). In conclusion, psychological conditions such as depression, anxiety and stress can weaken the chronic disease self-management skills of hemodialysis patients and reduce their quality of life. Poor chronic disease self-management skills can deepen the decline in quality of life. It is of great importance to evaluate the psychosocial status of hemodialysis patients periodically and plan appropriate interventions.
Keywords: Quality of life, Chronic disease self-management, Depression, Anxiety, Stress, Hemodialysis.