Osmanlı süsleme sanatında sümbül motifi
Hyacinth motif in Ottoman ornament art
Yazar: ARZU ASLAN
Danışman: DOÇ. DR. AYGÜL UÇAR
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Sanatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: El Sanatları = Crafts
Dizin: Sümbül = Hyacinth

Özet:
Türkler, yaşayışlarını yansıtan kültürlerinin bir parçası olan süsleme sanatlarına geçmişten günümüze daima önem vermiştir. Gerek ortaya çıktıkları Asya bozkırlarında gerekse türlü sebeplerle göç ettikleri çeşitli coğrafyalarda karşılaştıkları uygarlıklarla etkileşime geçerek süsleme sanatlarını geliştirmiş ve güzelleştirmiştir. Türklerin İslam dinini seçmesi sonrasında ise yaşam tarzının farklılaşmasıyla birlikte süsleme sanatları da köklü değişime uğramıştır. Başlangıçta sanatlarında figüre bolca yer veren Türkler zamanla süsleme figürden uzaklaşmış bunun yerine bitkisel motiflere yönelmiştir. Özellikle Osmanlı'nın Klasik Dönemi olarak adlandırılan XVI. yüzyılda doğadaki gerçekçi çiçek motiflerin kullanımı öne çıkmaktadır. Bu dönemde çiniden seramiğe, tezhipten minyatüre, ebrûdan katı' sanatına kadar pek çok sanat kolunda natüralist çiçeklerin zenginliği görülmektedir. Dönemin ve sonraki dönemlerin süslemelerinde lale, gül ve karanfil en çok kullanılan çiçekler olsa da, tezimizin konusu olan sümbül de farklı form renk düzenlemeleriyle en çok kullanılan çiçekler arasında yerini almıştır.  
Osmanlı kültürünün vazgeçilmez bir parçası olan sümbülün çeşitli sanat dalları altında detaylı olarak incelenmesini ve farklı dönemler içerisinde yerinin belirlenmesini hedefleyen bu çalışmanın hem sanat tarihi alanındaki çalışmalara katkı sağlamasını hem de konuyla ilgilenenlere kaynak olmasını temenni etmekteyiz. 

Anahtar Kelimeler: Osmanlı süsleme sanatı, sümbül, sümbül motifi.

Abstract:
Turks have always attached importance to decorative arts, which are a part of their culture and reflect their lifestyle, from past to present. They developed and beautified their decorative arts by interacting with the civilizations they encountered both in the Asian steppes where they emerged and in the various geographies to which they migrated for various reasons. As the lifestyle changed with the Turks accepting Islam, there was also a radical change in the decorative arts. Turks moved away from figures in decorative arts and turned to floral motifs. Especially in the 16th century, which is called the Classical Period of the Ottoman Empire, the use of realistic flower motifs in nature came to the fore. During this period, the richness of naturalistic flowers can be seen in many branches of art, from tiles to ceramics, from illumination to miniature, from marbling to kat'i art. Although the flowers most used in decoration at that time and in later periods were tulips, roses and carnations, hyacinth, which is the subject of our thesis, also took its place among the most used flowers with its different forms and color arrangements. 
We hope that this study, which aims to examine hyacinth, an indispensable part of Ottoman culture, in detail under various branches of art and to determine its place in its period, will both contribute to studies in the field of art history and be a resource. For those interested in the subject.

Keywords: Ottoman ornament art, hyacinth, hyacinth motif.