Koçlarda çinko kullanımının sıcak stresine ve spermanın dondurulabilirliği üzerine etkisi
The effect of the usage of zinc on heat stress and sperm freezability in rams
Yazar: UĞUR UÇAN
Danışman: PROF. DR. AHMET CEYLAN
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Reprodüksiyon ve Suni Tohumlama (Veteriner) Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Veteriner Hekimliği = Veterinary Medicine
Dizin: Dondurarak saklama = Cryopreservation ; Koçlar = Rams ; Sperm = Spermatozoa ; Sıcaklık stresi = Temperature stress ; Veteriner hekimlik = Veterinary medicine ; Çinko = Zinc

Özet:
Global ısınma evcil hayvanlarda verim düşüklüğü ve üreme mekanizmalarının aksamasına neden olmaktadır. Sıcak stresinin özellikle çiftlik hayvanlarında yol açtığı zararların azaltılmasına yönelik stratejilerin geliştirilmesi önemli bir zorunluluk haline gelmiştir. Çinko, metabolizma ile ilgili 300 den fazla enzimin faaliyet göstermesi için gerekli bir mineraldir. Üremeye ilişkin pek çok fizyolojik mekanizmada yer alır. Bu çalışmada yem katkı maddesi olarak kullanılan çinkonun koçlarda sperma kalitesi üzerine sıcak stresinin oluşturduğu olumsuz etkileri ortadan kaldırabilme potansiyeli ve spermanın yıl boyu dondurulabilirliği üzerine olan etkisi araştırılmıştır. Sperma vericisi olarak 10 baş koç kullanılmıştır. Koçlar kontrol ve deneme grubu olarak eşit iki gruba ayrılmış kontrol grubu kuru yonca ve arpa peleti ile beslenmiştir. Çinko grubuna ise yukarıdaki rasyona ek olarak günlük 50 mg çinko ilave edilmiştir. Koçlar belirtilen rasyonla 18 ay boyunca beslenmiştir. Hayvanların sıcak stresinden etkilendiği aylar sıcaklık-nem indeksi (THI) değerleri yardımıyla belirlenmiş ve stresin görüldüğü ayların Haziran-Eylül arası olduğu tespit edilmiştir. Koçlarda sıcak stresi dönemi içinde ve dışında motilite, canlılık, akrozom reaksiyonu, membran bütünlüğü, anormal spermatozoon oranı ve mitokondriyal aktivite değerleri belirlenmiştir. Ayrıca, çinkonun dondurulan sperma örnekleri üzerinde koruyucu bir etkisinin bulunup bulunmadığını belirlemek için, 12 ay boyunca sperma dondurma işlemi gerçekleştirilmiş ve aynı parametreler dondurulup çözdürülen örneklerde de izlenmiş ve karşılaştırılmıştır. Sonuç olarak; koçlarda yem katkısı olarak 50 mg/gün çinko kullanımının sıcak stresine karşı koruyucu bir etkisi bulunamamış (P>0,05), benzer şekilde dondurulan örnekler üzerinde de herhangi bir kryoprotektif etkinliği gözlenmemiştir (P>0,05). Bu sonucun elbette çalışmanın yürütüldüğü şartlar için (yem, kullanılan çinko türevi, doz ve coğrafi bölge gibi) doğru olduğu, koşullara ilişkin farklılıkların sonuçları değiştirebileceği kanısına varılmıştır.

Abstract:
Global warming is associated with reduced productivity and impaired reproductive mechanisms in domestic animals. Thus, developing new strategies to combat these problems in farm animals is required. Zinc is an essential mineral which acts as coenzyme by more than 300 enzymes functioning in the metabolism. It also plays important roles in reproductive physiology. This study was organized to screen the potential of zinc, as a food supplement, to ameliorate the negative effects of the heat stress on semen quality of rams and its effects on the freezability of semen collected annually. A total of 10 rams were used as sperm donors. They were separated into two equal groups as control, fed on dry clover and the barley pellets and the zinc group, fed 50 mg of zinc in addition to the ration mentioned above. The rams were reared on the described ration for 18 months. The months when the animals were affected by heat stress were determined based on the Temperature-Humidity Index (THI) and, accordingly, the time period between June and September was noted as stressful months. The percentages for sperm motility, live, reacted acrosome, membrane integrity, abnormal sperm rate and mitochondrial activity were recorded. Furthermore, the sperm parameters noted above were screened throughout the year in frozen-thawed semen samples to determine whether the zinc feeding had a protective effect on sperm cells during freezing. In conclusion, no protective effect of 50 mg/day zinc as a food supplement was observed on heat stressed rams. (P>0.05) Similarly, zinc oxide supplementation did not enhance freezability of the semen samples collected anually (P>0.05). It is also noteworthy that the presented results are true only for the present particular circumstances we had (such as feed, the zinc analog used, doses and the geographical location) and that the results might vary if circumstances change.