Öznel iyi oluşun yapısı ve anababa tutumları, özsaygı ve sosyal destekle ilişkisi: Bir model sınaması
The structure of subjective well-being and its relationship to parenting style, self esteem and social support: A model test
Yazar: MUSTAFA TÜRKMEN
Danışman: DOÇ. DR. SERAP NAZLI
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitimde Psikolojik Hizmetler Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Algılanan sosyal destek = Perceived social support ; Ana-baba tutumu = Parents attitude ; Benlik saygısı = Self esteem ; Eğitim psikolojisi = Education psychology ; Sosyal destek = Social support ; Sosyal destek ağı = Social support network ; Öznel iyi oluş = Subjective well-being

Özet:
Bu çalışmada, öznel iyi oluşun oluşmasında etki edebilecek bazı değişkenlerin bir bütün halinde (model olarak) oluşturdukları yapının test edilmesi amaçlanmıştır. Bugüne kadar yapılan çalışmalar göz önünde bulundurularak, ana baba tutumları, özsaygı ve algılanan sosyal destek değişkenlerinin öznel iyi oluş ile ilişkili olduğu ortaya konulmuştur. Bu ilişki ağı içerisinde söz konusu değişkenlerin yapıları göz önünde bulundurularak test edilmek üzere iki model oluşturulmuştur.Oluşturulan 1. modelde kişinin öznel iyi oluşunun bir nedensellik içerisinde öncelikle anne babasının çocuğu yetiştirme tutumlarıyla başladığını varsaymaktadır. Daha sonra bu anne baba tutumunun kişinin özsaygısını ve algıladığı sosyal desteği yine bir nedensellik içerisinde oluşturmaktadır. Modelde anne baba tutumuyla başlayan öznel iyi oluş durumunun algılanan sosyal destek ve özsaygı oluşumundan etkilendiği varsayılmaktadır. Bir başka deyişle ailenin bireyi yetiştirme tarzı bireyin algıladığı sosyal desteği ve özsaygısını etkilemekte, sosyal destek algısı ve özsaygı birlikte bireyin öznel iyi oluşuna büyük ölçüde katkı sağlamaktadır.Oluşturulan 2. modelde ise bireyin öznel iyi oluşunun bir nedensellik içerisinde öncelikle, birinci modelde olduğu gibi, anne babasının çocuğu yetiştirme tutumlarıyla başladığını varsaymaktadır. Daha sonra bu anne baba tutumu kişinin algıladığı sosyal desteği yine bir nedensellik içerisinde oluşturmaktadır. Doğrusal bir ilişki ağı içerisinde devam eden 2. model, algılanan sosyal destek vasıtasıyla özsaygıyı etkilemektedir. Son olarak, özsaygı bireyin öznel iyi oluşunu etkilemektedir. Modelde anne baba tutumuyla başlayan öznel iyi oluş durumunun algılanan sosyal destek ve özsaygı oluşumundan doğrusal bir şekilde etkilendiği varsayılmaktadır.Bu araştırmada betimsel yöntem kullanılmıştır. Araştırma sorularına yanıt aranırken yapısal eşitlik modellemesi tekniğine başvurulmuştur. Araştırmanın konusu ve amaçları değişkenler arasındaki karmaşık ilişkileri ortaya koymayı, teori test etmeyi gerektirdiği için bu tekniğe başvurulmuştur. Araştırmada tanımlanan bir araştırma grubu yoluyla veriler toplanmıştır. Araştırma grubu Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi'nde halen eğitim görmekte olan öğrenciler arasından belirlenmiştir. Araştırma grubunun ortalama 300-350 öğrenciden oluşması planlanmış ve toplam 369 öğrenci araştırmaya dahil edilmiştir. Yapılan analizlerde kayıp veriler ve normal dağılım koşulunun karşılanması için araştırma 196 öğrenciden toplanan verilerle gerçekleştirilmiştir.Verilerin toplanmasında Ana Baba Tutumları Ölçeği, Yaşamdan Doyum Ölçeği, Pozitif ve Negatif Duygulanım Çizelgesi (Pozitive and Negative Affect Scale, PANAS), Rosenberg Özsaygı Ölçeği ve Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği kullanılmıştır. Veriler AMOS 16.0 paket programı kullanılarak önce doğrulayıcı faktör analizi yapılmış daha sonra yapısal eşitlik modellemesi tekniğiyle araştırma sorularında yer alan modeller test edilmiştir.Verilerin analizi sonucunda 1. modelde yer alan yapı bir bütün olarak desteklenmiştir. Ancak standardize kestirimler göz önünde bulundurulduğunda algılanan sosyal desteğin öznel iyi oluşu yordamadığı görülmüştür. Buradan yola çıkarak algılanan sosyal desteğin modelden çıkarıldığı alternatif bir model geliştirilmiş ve test edilmiştir. Ancak yapılan işlem sonrasında alternatif modelin desteklenmediği görülmüştür. Daha sonra 2. modelin analizi yapılmıştır. Analiz sonucunda 2. modele ait uyum indekslerinin ortalama sonuçlar verdiği tespit edilmiştir. Bazı uyum indekslerinde iyi uyum sergilese de kabul edilen bütün indeksler bakımından iyi uyum sergilemediği için 2. modelin desteklenmediği sonucuna varılmıştır.Sonuçlara genel olarak bakıldığında, ana baba tutumlarının doğrudan özsaygıyla ve algılanan sosyal destekle ilişkili olduğu, ayrıca algılanan sosyal destek ve özsaygının bu yapı içerisinde öznel iyi oluşla ilişkili olduğu söylenebilir.

Abstract:
In this study, it is aimed to test the structure formed by some variables that might influence the formation of subjective well-being as a whole (or as a model). Considering the studies done till now, the variables of parenting style, self-esteem, and perceived social support were found to be related to subjective well-being. Within this relationship network, two models were formed to be tested taking into account the structures of these variables.In the first model, it is supposed that person?s subjective well-being, primarily within a causality, begins with parents? child rearing attitudes. Parenting style also constitutes the person?s self-esteem and perceived social support in a causality. In the model, it is supposed that subjective well-being that begins with parenting style is influenced by the formation of perceived social support and self-esteem. In other words, parents? child rearing style influences person?s perceived social support and self-esteem, and both perceived social support and self-esteem substantially contribute to the person?s subjective well-being.In the second model, similar to the first model, it is supposed that person?s subjective well-being, primarily within a causality, begins with parents? child rearing attitudes. Parenting style also constitutes person?s perceived social support in a causality. The second model that continues in a linear relationship network influences self-esteem via perceived social support. Lastly, self-esteem influences person?s subjective well-being. In the model, it supposed that subjective well-being that begins with parenting style is linearly influenced by the formation of perceived social support and self-esteem.Descriptive model is used in this study. When searching answers to research questions consulted to structural equation modeling techniques. This technique is preferred since the subject and purpose of the present study necessitates to reveal the complex relationships between variables and to test the theory. Data were collected via defined research group in study. The research group is determined among currently undergoing training at the Faculty of Educational Sciences of Ankara University. Formation of 300-350 students per study group was planned and 369 students have been involved in research.Parental Attitudes Scale, Life Satisfaction Scale, Positive and Negative Affect Scale (PANAS), Rosenberg Self Esteem Scale and Multidimensional Scale of Perceived Social Support were used to collect data. Primarily confirmatory factor analysis was carried out then models in the research questions are tested with structural equation modeling technique by using AMOS 16 program.First model of the structure as a whole is supported as a result of analysis of data. However, considering the standardized predictions it is found that subjective well-being is not predicted by perceived social support. Based on these findings an alternative model with extraction of perceived social support has been developed and tested. The results for the alternative model showed that the model is not supported. Then, analysis of second model is conducted. It is determined that fit indices of second model are given average results by the results of analysis. Though some fit indices show a good fit not the all indices are fit good Thus, it is concluded that the second model is not supported.Looking at the results, in general, parental attitudes are associated directly with self-esteem and perceived social support, besides perceived social support and self-respect is associated with subjective well-being in present structure.