Uyarlanabilir öğrenme ortamlarında gezinme stratejisinin gezinme süresi ve yolu ile kaybolma algısına etkisi
Effect of navigation strategies on navigation time, navigation path and percieved disorientation in adaptive learning environments
Yazar: FİLİZ ÇELEBİ
Danışman: DOÇ. DR. NURETTİN ŞİMŞEK
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Eğitim Teknolojisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bilgisayar destekli öğretim = Computer assisted instruction ; Sanal öğrenme ortamları = Virtual learning environments ; Teknoloji destekli öğretim = Technology based instruction ; Web tabanlı eğitim = Web based education ; Web tabanlı uygulamalar = Web based applications ; İnternet = Internet ; İnternet kullanımı = Internet use

Özet:
Bu araştırma, uyarlanabilir öğrenme ortamlarında, öğrencilerin
gezinme stratejilerinin, onların gezinme sürelerine, ziyaret ettikleri bağlantı 
sayılarına ve kaybolma algılarına etkisini belirlemek amacıyla, 2012-2013 
öğretim yılı bahar yarıyılında gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın deneysel 
işlemleri, uyarlanabilir olmayan öğretim materyalinin kullanıldığı 1 kontrol 
grubu ile her biri farklı gezinme stratejisine sahip öğrencilerden oluşan ve 
tümü uyarlanabilir öğretim materyalini kullanan 4 ayrı deney grubu üzerinde, 
gerçekleştirilmiştir. Kontrol grubu, her bir gezinme stratejisinden, birbirine 
yakın sayıdaki öğrencilerden oluşturulmuş, karma bir gruptur. Tümü 
ilköğretim ikinci kademe öğrencisi olan toplam 88 katılımcının 20'si kontrol 
grubunda yer alırken, 68'i (16+17+17+18) deney gruplarında yer almıştır.
2X4 faktöryel desene uygun olarak planlanıp, gerçekleştirilen 
araştırmanın iki bağımsız değişkeni vardır: uyarlanabilir öğrenme ortamı ve 
gezinme stratejileri. Uyarlanabilir öğrenme ortamı değişkeninin "Uyarlanabilir" 
ve "Uyarlanabilir Olmayan" şeklinde iki düzeyi vardır. Gezinme stratejileri 
değişkeninin "Derinlemesine", "Genişlemesine", "DerinlemesineGenişlemesine" ve "Rastgele" şeklinde dört düzeyi vardır. Araştırmanın bağımlı değişkenleri: "gezinme süresi", "ziyaret edilen bağlantı sayısı" ve 
"kaybolma algısı" dır.
Öğrencilerin gezinme stratejilerini belirlemek amacıyla, süreç başında 
oryantasyon uygulaması yapılmış ve öğrencilerin materyal içinde yaptıkları 
gezinmelerin kayıt edildiği günlük (log) dosyaları ile araştırmacı tarafından 
oluşturulan gezinme haritaları birlikte ve karşılaştırmalı olarak 
değerlendirilmiştir. Öğrencilerin kaybolma algısı puanlarını belirlemek için, 
Beasley ve Waugh (1995) tarafından geliştirilip, Karadeniz ve Kılıç (2004) 
tarafından Türkçeye uyarlanan "Hiper Ortamlarda Kaybolma Ölçeği" 
kullanılmıştır. Öğrencilerin materyal içindeki gezinme sürelerini ve ziyaret 
ettikleri bağlantı sayılarını belirlemek için öğrenme yönetim sistemi (Moodle) 
tarafından otomatik olarak tutulan günlük dosyasındaki kayıtlar kullanılmıştır. 
Bu kayıtlarda, öğrencilerin materyali kullanmaya başlama ve kullanmayı 
bırakma zamanları arasında geçen süreler gezinme süresi; bu sürede 
tıkladıkları bağlantı sayıları ise ziyaret edilen bağlantı sayısı olarak 
kullanılmıştır. Analizlerinin gerçekleştirilmesinde SPSS 17.00 programı 
kullanılmış; araştırmanın tüm amaçları ve alt amaçlarının 
değerlendirilmesinde .05 anlamlılık düzeyi dikkate alınmıştır. Verilerin 
çözümlenmesinde betimsel analizlerin yanı sıra Kruskall Wallis, Mann 
Whitney-U ve tek boyutlu ANOVA testleri kullanılmıştır.
Araştırma kapsamında kullanılan uyarlanabilir ve uyarlanabilir olmayan 
ortamlar, Moodle Öğrenme Yönetim Sisteminde tasarlanmış ve sunulmuştur. 
Uyarlanabilir ortamda, öğrencilerin önbilgi düzeylerini desteklemek için tüm 
gezinim uyarlama teknikleri bir arada kullanılmıştır. Uyarlanabilir öğretim 
materyalinin tasarımında uyarlama ölçütü olarak öğrencilerin önbilgi düzeyleri 
kullanılmış ve materyal öğrencilerin önbilgilerine uyarlanabilecek şekilde 
tasarlanmıştır. Önbilgi düzeyine (düşük-orta-yüksek) dayalı öğrenci profili her 
modül başında uygulanan 10 soruluk bir sınavla belirlenmiş ve 
güncellenmiştir. Öğretim materyalinin içeriği MS PowerPoint 2007 öğretimine 
yönelik 4 modül olarak tasarlanmıştır. Her modülde dört işlem adımı 
bulunmaktadır: sınav, ders, görev ve kaybolma ölçeği.
Elde edilen sonuçlara göre; hem uyarlanabilir hem de uyarlanabilir 
olmayan ortamlarda öğrencilerin gezinme süreleri, ziyaret edilen bağlantı 
sayıları ve kaybolma algılarının onların gezinme stratejilerine göre vii
farklılaşmadığı görülmüştür. Diğer yandan ortama bağlı olarak öğrencilerin 
gezinme süresi ve ziyaret edilen bağlantı sayıları değişmezken, kaybolma 
algılarının değiştiği bulunmuştur. 

Anahtar Kelimeler: Uyarlanabilir Öğretim, Uyarlanabilir Öğrenme 
Ortamları, Öğrenci Modelleme, Gezinme Stratejileri, Gezinme Süresi, 
Gezinme Yolu, Kaybolma Algısı.

Abstract:
This research, at adaptive learning environments, was carried out in 
the spring semester of the 2012-2013 academic year in order to determine
the effect on students' navigation strategies to their navigation time, the 
number of links they visited and disorientation perception /perceived 
disorientation. The research is conducted with 88 primary students, and there 
were four experimental groups with members of 16, 17, 17 and 18, and one 
control group with 20 members. Group members are studied with nonadaptive material in control grup, and with adaptive material in experimental groups. Experimental groups were homogeneous, and control group was 
heterogeneus in terms of navigation strategies. 
2x 4 factorial design in accordance with the planned and performed 
the research has two variables: adaptive learning environment and 
navigation strategies. Adaptive learning environment variable has two-levels
in the form of "Adaptive" and "Non-Adaptive". Navigation strategy variable 
has four-levels in the form of "Depth-first search", "Breadth-first search", 
"Depth and breadth-first search" and "Randomly search". The dependent 
variables of the research: "navigation time", "the number of visited links" and 
"disorientation perception".
In order to determine the students' navigation strategies, the 
orientation application was made at the beginning of the process and the 
records of students in the material as they navigate the daily (log) files and 
navigation maps created by the researcher were evaluated together and 
comparatively. To determine the students' disorientation perception points,
developed by Beasley and Waugh (1995) and adapted to Turkish by 
Karadeniz and Kılıç (2004) "Non-Linear Media Disorientation Assesment" 
was used.
To determine the students' navigation time and the number of links 
visited in the material, records in the daily file which maintained automatically 
by learning management system (Moodle) was used. On this recording, the 
amount of between students begin to use and to leave time the material was 
navigation time; during this period, the number of links clicked was used as 
the number of visited links. The program SPSS 17.00 was used analysis of 
the realization; all of the research objectives and sub-objectives are taken 
into account in evaluating the .05 level of significance. In addition to the 
descriptive analysis in analyzing data, Kruskall Wallis, Mann Whitney-U and 
one-way ANOVA tests were used.
Adaptive and non-adaptive environment are used coverage of the 
study has been designed and presented in Moodle Learning Management 
System. All of adaptive navigation techniques are used to support students' 
foreknowledge level in adaptive environment. As a criteria of adaptation for 
the design of the adaptive instructional material is use level of students' 
foreknowledge and materials are designed to be adapted to students' 
foreknowledge. Based on the level foreknowledge (low-medium-high) of 
student profile is determined and updated with a 10 question examination
which applied at the beginning of each module. The content of instructional 
material for teaching MS PowerPoint 2007 is designed as four modules. In 
each module, there are four process steps: exam, course, task and the scale 
of disorientation.
According to the results obtained; adaptive and non-adaptive 
environments, student' navigation times, the number of visited links and x
disorientation perceptions were not differentiated according to their 
navigation strategies. On the other hand; it was found that depending on the 
environment the students' navigation time and the number of visited links
have not changed, disorientation perceptions has changed.

Keywords: Adaptive Learning, Adaptive Learning Environments, 
Student Modeling, Navigation Strategy, Navigation Time, Navigation Path,
Disorientation Perception.