Hükme delâletinin açık olması şartı bağlamında hadislerden istinbat yolları (İhkâmü'l-ahkâm şerhu 'Umdeti'l-ahkâm örneği)
Ways of deduction from hadiths in the context of the condition that their evidentiality is clear (Example of Ihkâmü'l-ahkâm şerhu 'Umdeti̇'l-ahkâm)
Yazar: OĞUZHAN ORHAN
Danışman: DOÇ. DR. İSMAİL BİLGİLİ
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law

Özet:
Fukaha, şer'î nasların Şârî'in muradına muvafık surette anlaşılmasını temin edecek muhkem 
kâideler tayin etmişlerdir. Bu kâideler çoğu zaman soyut ve teorik nitelikte olduğundan 
mahiyetleri tam olarak kavranılamamaktadır. Bunun için bu kâidelerin tatbikî surette 
görülmeleri büyük önem arzetmektedir. Usûlî kâidelerin tatbikinin müşahede edilebileceği 
eserlerin başında ahkâm hadislerinin şerhleri gelmektedir. Ahkâm hadis şerhi literatürünün en 
güzide ve zikrettiğimiz hedefe hizmet eden misallerinden birisi İbn Dakīkul'îd'in İḥkâmü'l
aḥkâm şerḥu ʿUmdeti'l-aḥkâm adlı eseridir. Çalışmamızda bahsettiğimiz probleme bir çözüm 
sunmak gayesiyle nasların tefsirinde esas alınan kâide ve esasları 'hadis-i şeriflerin şer'î hükme 
delâletleri' cihetiyle sınırlandırmak üzere teorik ve pratik olarak ele aldık. Çalışmanın teori 
kısmında hadis-i şeriflerden hüküm istinbatının şartlarından biri olan 'hükme delâletinin açık 
olması' şartı çerçevesinde bu husustaki usûlî meseleleri özet halde sunduk.  Pratik kısmında ise 
İḥkâmü'l-aḥkâm şerḥu ʿUmdeti'l-aḥkâm üzerinden teori kısmında ele aldığımız soyut haldeki 
usûlî meselelerin müşahhas ve tatbikî suretlerini ortaya koymaya çalıştık. Çalışmanın 
hedeflerinden biri de İslam ulemasının fıkhî istinbatta esas aldıkları yöntemin derinlik ve 
metenâtini göstermek ve bu yönteme vâkıf olmadan fıkhî istinbatın yapılamayacağını 
okuyucuya hissettirmektir. Ayrıca İbn Dakīkul'îd'in ele alınan usûl konularına dair görüş ve 
tercihlerini tespitte çalışmanın amaçları arasındadır. 
Anahtar Kavramlar: İslam Hukuku, Usûl-ı fıkıh, Şer'î nas, Şer'î hüküm, Delâlet, Kâide.

Abstract:
The Islamic jurists have established the rules of muhkam to ensure that the Sharī'ah's teachings 
are understood in accordance with the intention of the Shāri'ah. Since these rules are often 
abstract and theoretical in nature, their essence cannot be fully comprehended. For this reason, 
the practical application of these rules is of great importance. One of the most important works 
in which the practical application of the rules can be observed is the commentaries of ahkam 
hadiths. One of the most prominent examples of the literature on the commentary of ahkām 
ḥadīths that serves the above mentioned purpose is Ibn Daqīqul'īd's Iḥkām al-aḥkām sharḥu 
ʿUmdat al-aḥkām. In order to provide a solution to the problem we have mentioned in our study, 
we have dealt with the theoretical and practical aspects of the principles and rules  based on the 
exegesis of the hadīths in order to limit them in terms of 'the evidentiality of the hadīths to the 
Sharīʿah ruling'. In the theoretical part of the study, we summarized the usūlī issues in this 
regard within the framework of the condition that 'the evidentiality of the hadīths to the ruling 
is clear', which is one of the conditions for the reveal the meaning (istinbāt) of rulings from the 
hadīths. In the practical part of the study, we have presented the concrete and practical forms 
of the abstract usūlī issues that we have discussed in the theory part through Iḥkām al-aḥkām 
sharḥu ʿUmd al-ʿUmdat al-aḥkām. In addition, as one of the goals of this study, we can mention 
showing the attention and steadiness of the methodology that Islamic scholars take as basis in 
fiqhī istinbāt and letting the reader know that fiqhī istinbāt cannot be performed without being 
familiar with this methodology. 
Key Words: Islamic Law, Fiqh method, Sharī'ah's teachings, Sharia ruling, Sign, Principle.