Kentsel yoksunluk bağlamında kentsel yeşil alanlar: Osmaniye örneği
Urban green spaces in the context of urban deprivationo: The example of Osmaniye
Yazar: DAMLA ERGAN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ERCAN KOÇ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Kamusal alan niteliğiyle kentsel yeşil alanlar; kent ekolojisi, kentsel imaj ile kent sakinlerinin fiziksel ve psikolojik sağlıkları açısından önemli bir yere sahiptir. Günümüz kentsel yerleşmelerinde makroformun büyümesi ve nüfus artışı koşutunda yaşanan betonlaşma, sosyal donatı alanları yetersizliği, çevre kirliliği, plansız kentleşme veya planlama ilkelerine uygun olmayan plan değişiklikleri süreci kentin doğa ile ilişkisini koparmaktadır. Bu durum da kentte çok boyutlu bir yoksunluğu beraberinde getirerek sağlıksız bir kent yaşamını yönlendirmektedir. Kentsel yeşil alanlar bu sorunların oluşmasını engellemek, toprağın koruma ve kullanma dengesini sağlamak, kent ve doğal çevre ilişkisini dengelemek ve yaşanabilir, kaliteli bir yaşam alanı oluşturmak için işlevseldir. Bu işlevleri gerçekleştirme amacına yönelik sosyal donatı alanlarını da içerir şekilde bütünde planlama, planlamaya inanmak ve plana saygı birincil önemdedir. İnsanın mutluluğu, kalkınma ve daha iyi nesiller yetiştirmek erekli kent planlama eyleminde imar tüzesinin gerektirdiği ölçütlerde kamusal işlev alanları, doğal yapının gerekleri, kent nüfusunun gereksinimleri ile makroform göz önünde tutularak bütüncül bir yaklaşımla katılımcı süreçlerle planlanmalı, plan kararları özellikle yaşayanlarca sahiplenilmeli ve gerekli imar uygulama araçları devreye sokularak uygulanmalıdır.Osmaniye ülkemizde genel olarak kentsel yerleşmelerin sahip olduğu sorunları yansıtan arazi kullanış örüntüsü ile örnek niteliğindedir. Bu çalışma ile Osmaniye kentinin özellikle sosyal donatı alanları açısından genel bir analizini yapmak , mevcut kentsel yeşil alan durumunu ve imar planlarında alınan kararları irdelemek ve bu veriler ışığında kent merkezindeki kentsel yeşil alanlara yönelik öneriler geliştirmek, yaşanan sorunlardan geleceğe yönelik çıkarımlarda bulunmak amaçlanmıştır. Kentte son yıllarda göçlerin yönlendirdiği hızlı nüfus artışı, yeterli açık alanları içermeyen boşluksuz yapılaşma, kentsel imajın, siluetin farklılaşması, betonlaşma ve yoğunluk artışı kentsel yeşil alan gereksinimini yetersizlikten sorun boyutuna yükseltgemiştir. Osmaniye kentinin nüfus büyüklüğü, kentin canlı fay hatları üzerinde, I. derece deprem bölgesinde yer alması, jeolojik açıdan yerleşime uygun olmayan alanları içermesi, yerleşik alan içerisinde su kaynaklarının bulunması, şehirlerarası ulaşım bağlantıları olması, yüksek gerilim enerji nakil hatları varlığı, yerleşik alanın farklı doğal yapı özellikleri taşıyor olması örnek yerleşme seçilme, kentsel yeşil alanların önemini değerlendirmek, sorunları tanımlayabilmek, çıkarım yapabilmek açısından önemlidir ve çalışmanın ortaya çıkmasında etmen olmuştur.Araştırmanın ilk bölümünde kavramsal yaklaşımlara yer verilmiş, kamu yararı ve kamusal alanlar, kentsel donatı alanları ve kentsel yeşil alan kavramları tanımlanmıştır.Araştırmanın ikinci bölümünde Osmaniye iline ait genel bilgilere yer verilmiş ve kentin mevcut arazi kullanış örüntüsünün sosyal donatı alanları bağlamında analizi yapılmış, arazi kullanış örüntüsünden kaynaklanan sorunlar kentsel yeşil alanlar odaklı irdelenmiştir.Araştırmanın üçüncü bölümünde kentteki yeşil alanlar iki ana başlık altında incelenmiştir. İlk kısımda mevcut kentsel yeşil alanlar yeterlilik, yer seçimi, güvenlik ve tasarım ilkeleri açısından bütünde ve alt bölgeler bağlamında, ikinci kısımda ise imar planlarındaki kentsel yeşil alan sistemi ve sorunları incelenmiştir. Bu kapsamda 1/100 000 ölçekli il çevre düzeni planı, 1/25 000 ölçekli çevre düzeni planı, 1/5 000 ölçekli nazım imar planı ve 1/1 000 ölçekli uygulama imar planları ile revizyon imar planları kentsel yeşil alan kullanım kararları odaklı incelenmiştir. Bölüm sonunda ise elde edilen bu veriler ışığında çalışma alanı içerisindeki kentsel yeşil alanların mevcut durumları ile imar planlarındaki durumlarının bir karşılaştırması yapılmış ve ihtiyaç duyulan kentsel yeşil alan miktarları ile sistemi belirlenmiştir.Araştırmanın son bölümünde elde edilen veriler doğrultusunda Osmaniye kent merkezindeki kentsel yeşil alan sistemi için çeşitli öneriler geliştirilmiştir.

Abstract:
As public areas, the urban green spaces are very important because of their various functions which are good for the urban ecology and both physical and pyschological health of the people. With the dense housing depening on rapidly growing population, some serious problems started to ocur like environmental pollution and conurbation and this causes an unhealthy urban life. The role of the urban green spaces is to prevent these kind of unhealty situations, to balance the relationship between the city and the environment and to provide a qualified living area for the city-dwellers. In urban planning, the urban green spaces should be dealed in an integrated approach and plan decisions should be taken with the urban macroform.The rapidly growing population of the city has come with the insufficiency of the urban open and green spaces of the city of Osmaniye. Being in the first-degree seismic zone also grows the importance of the urban green spaces for the city and this situation had been an important factor to prepare this study. With this study, it is aimed to analyse the current situation of Osmaniye, to examine the current urban green space condition and the planning decisions and to make some suggestions about the urban green spaces of the city in the light of this informationThe first chapter has the explanation of the aim of the study and its consequence. The second chapter of the study has the basic information about the concepts of the public interest and public areas, the urban areas and the urban green spaces. The third chapter of the study has the information about the city of Osmaniye and the analysis of the current land use, the current condition of the social areas and the problems which are caused by the current land use of the city.The fourth chapter includes the urban green space condition of the city in two main topics. In the first topic, the existing urban green spaces are examined from the points of quantity, site selection, safety and design principles. The other topic includes planning decisions about the urban green spaces of the city. Environmental plans and land use plans are examined and the planning decisions of these plans are critized. At the end of the chapter, the current situaton and the situation of the land use plans are compared with each other and the needed amount of the urban green space is calculated.In the last chapter of the study, the final situation of the city is evaluated with the help of the acquired data and various suggestions are offered for the urban green space system planning in the city of Osmaniye.