Sıraç Alevilerinde ölüm fenomeni
Death phenomenon of Siraç Alevis
Yazar: GÜVEN KARAKÖSE
Danışman: DOÇ. DR. ALİ SELÇUK
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Avrasya Araştırmaları Ana Bilim Dalı / Atom ve Molekül Fiziği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Aleviler = Alawis ; Gelenekler = Traditions ; Geçiş dönemi = Transition period ; Geçiş ritüelleri = Rites of passage ; Sivas = Sivas ; Sıraçlar = Sıraçs ; Ölüm = Death ; Ölüm teması = Death theme ; İnançlar = Beliefs

Özet:
İnsan hayatında ki önemli üç geçiş evresinden sonuncusu ölüm geçiş dönemidir. Ölüm, insanın bilinmeyen bir konuma ulaşmasını sağlamaktadır. Bu bağlamda, bilinmeyen olan insanoğlu için her dönemde korkutucu ve kaçınılmaya çalışılan bir durum haline dönüşmüştür ve çevresinde inanmalar, kaçınmalar ve birtakım pratikler meydana getirmiştir. Türk toplumlarında, geçiş dönemleri çok çeşitli gelenekler, ritüeller ve sözlü kültür öğeleri ile bezenmiştir. Dünya'nın geçirdiği toplumsal ve kültürel değişimlere rağmen ilk gelenekler dahi gömlek değiştirerek varlığını korumayı ve günümüze kadar ulaşmayı başarmışlardır. 
Bu çalışmada, Anadolu'nun ender topluluklarından biri olan Anşa Bacılı Sıraçları'nın ölüm, ölüme bakış ve ölüm olgusu ele alınmaya çalışılmıştır. Ölüm etrafında toplanan adetler, dini uygulamalar ve pratikler üzerinde durulmuştur. Sıraçların ölüm öncesi ve sonrası ölen kişiye yapılan uygulamalar anlaşılmaya ve bu uygulamaların menşei araştırılmaya bu çerçevede yorumlanmaya çalışılmıştır.
Çalışmamız alan araştırması kurallarına uygun bir şekilde; Tokat, Amasya, Yozgat ve Sivas illerinde, önceden belirlediğimiz Anşa Bacılı olan sekiz Sıraç köyünde yapılan derinlemesine görüşmeler sonucunda sözlü kaynaklardan elde edilen bilgiler ışığında meydana gelmiştir. Araştırmamızda, topluluk içerisinde eski Türk inanç izleri ve Anadolu kültüründe ki inançlar ile benzerlikleri ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır.
Anahtar kelimeler: Ölüm, Geçiş dönemi, Sıraç, İnanış

Abstract:
The last of the three important transition phases in human life is the transition period of death. Death allows man to reach an unknown position. In this context, death, which is unknown, has become a scary and avoided situation for human beings in every period. Death has brought forth beliefs, avoidances and practices. In Turkish societies, transitional periods are adorned with a wide range of traditions, rituals and oral culture elements. Despite the social and cultural changes the world has undergone, even the first traditions have managed to maintain their existence by renovating themselves and have reached to the present day.
In this study, the aim of death, view of death and death phenomenon of Anşa Bacılı Sıraçları, which is one of the rare communities of Anatolia and prefers to stay as far away from modernization and similarity as possible, is tried to be discussed. The customs, religious practices and implementations of Sıraç community which gathered around death are mainly focused. It is tried to be understood the practices in Sıraç community made for the person before and after death and to interpret the origin of these applications in this context.
Our study was carried out in light of the information obtained from oral sources as a result of in-depth interviews conducted in eight Sıraç villages of Anşa Bacılı in Tokat, Amasya, Yozgat and Sivas provinces in accordance with the rules of field research. In our study, traces of old Turkish beliefs and similarities with beliefs in Anatolian culture were tried to be revealed.
Key Words: Death, Trisitions periods, Sırac, Beliefs