Ayasuluk Tepesi Bizans dönemi levhalarının tasarım, anlam, işlev ve atölye bağlamında değerlendirilmesi
Late antique and Byzantine carved stone slabs in Ayasuluk Hill: Their design, meaning, function and workshop
Yazar: ELİF KARABACAK
Danışman: PROF. DR. BURCU CEYLAN DUGGAN
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Sanat Tarihi = Art History

Özet:
İzmir – Selçuk'ta bulunan "Ayasuluk Tepesi ve St. Jean Anıtı Kazısı" yüz yılı aşkın süredir devam eden kazı çalışmaları ile çok sayıda mimari plastik buluntu vermiştir. Bir çoğu, alanda bulunan bir imparatorluk yapısı olan Hagios Ioannes Theologos Kilisesi'ne ait olan bu eserler hem Bizans Dönemi taş işçiliği hem de Ephesos özelinde Batı Anadolu heykel/kabartma sanatı bağlamında çok sayıda veri içermektedir. Mimari plastik eserlerin hem nitelik hem de nicelik bakımından en önemli gruplarından biri de levhalardır. Tez çalışması kapsamında 5-13.yüzyıllar arasına tarihlendirilen levhalar, tasarım şablonlarına göre sınıflandırılmıştır. Ele alınan levhaların, tasarım şablonları bağlamında tarihsel gelişimi, atölye özellikleri ve ikonografik anlamları ile olası işlevleri tartışılarak bu eserlerin kilise ve bölge tarihine katkıları araştırılmıştır. Eserler ve bölgeye ait tarihi veriler karşılaştırılarak, özellikle Hagios Ioannes Theologos Kilisesi için taş dekorasyon bağlamında yenileme/onarım dönemleri belirlenmiştir. Bunun yanı sıra çok geniş bir tarih aralığında üretilmiş olan bu eserlerden hareketle, özellikle Bizans Dönemi Efes ve çevresi ile ilgili kültürel bir mimari bezeme dili analizi yapılmış ve Efes atölyesi için belirlenebilen atölye özellikleri ortaya koyulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Efes, Ayasuluk Tepesi, Bizans Dönemi, Mimari Plastik, Levha, St. Jean Bazilikası, Hagios Ioannes Theologos Kilisesi.

Abstract:
The "Ayasuluk Hill and St. Jean Monument Excavation" in Ephesus has yielded a large number of carved architectural finds over the course of more than a century of excavations. These architectural sculptures, most of which belong to the Church of Hagios Ioannes Theologos, an imperial building located in the area, provide a great deal of data concerning both Byzantine Period stone interiors and the sculpture/relief art of Western Asia Minor in the specific context of Ephesus. One of the most important groups of architectural sculptures in terms of both quality and quantity are the carved stone plaques. Within the scope of this thesis, the slabs dated to between the 5th-13th centuries were classified according to their design templates. Through discussing the historical development, workshop characteristics, iconographic meanings, and possible functions of these carved works within the context of design patterns, the contributions of these works to the history of the church and the region were investigated, and the carved stone plaques and the historical context were compared. By comparing the artefacts and the historical data of the region, the periods of renovation/repair were determined, especially for the Church of Hagios Ioannes Theologos. In addition, based on these slabs, which were produced in a very wide range of dates, a cultural architectural decoration language analysis has been made especially for Byzantine Ephesus and its surroundings, and the workshop characteristics that can be determined for the Ephesus workshop have been revealed.

Keywords: Ephesus, Ayasuluk Hill, Byzantine Period, Architectural sculpture, Slab, Basilica of St. John, Church of Hagios Ioannes Theologos.