Kentsel alanda deprem hasargörebilirliğinin analitik hiyerarşi süreci (AHS) yönetimi kullanılarak değerlendirilmesi: Yenimahalle ( Ankara- Türkiye) örneği
Earthquake vulnearbility assment of urban areas usinghierarchical analysis case study of Yenimahalle, Ankara
Yazar: REZA BABAZADEH
Danışman: PROF. DR. ŞULE İNANKUL KARAASLAN
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Doğal tehlikelerin, özellikle depremin zararlarını azaltma yollarından biri, şehirlerin
depreme karşı hasar görebilirliğini değerlendirmektir. Her ne kadar doğal tehlikelere karşı
tam bir önlem söz konusu olamasa da bunu en aza indirgemenin belli başlı yöntemleri
mevcuttur. Bu yöntemlerden biri, CBS destekli hiyerarşik analiz metodudur. Çalışma
kapsamında, söz konusu yöntem kullanılarak, Ankara Yenimahalle İlçesi'nde bulunan 43
mahalle değerlendirilmeye alınmıştır. Araştırmalar, çalışma alanının özel coğrafi konumu,
Alp-Himalaya fay hattına yakınlığı, çok sayıda yerel fayın ve yerleşme brüt yoğunluğunun
varlığı nedeniyle yüksek bir hasar görebilirliğe sahip olduğunu kanıtlamaktadır. Ayrıca,
mevzubahis bölgede Ankara çayının akması nedeniyle yüzeye yakın yer malzemesini kum,
çakıl ve siltten oluşmuştur. Söz konusu malzemeler sarsıntı sırasında yüzey dalgaların
şiddetlenmesine ve başka bir deyişle zemin büyütmesine neden olmaktadır. Nüfus
yoğunluğunun yüksek olması, hastanelerin ve itfaiye istasyonlarının yetersiz olması ve diğer
etkenler göz önüne alınarak, elde edilen sonuçlar çerçevesinde, çalışma alanının hasar
görebilirliği CBS destekli hiyerarşi analiz süreci (AHP) yöntemi çerçevesinde
değerlendirilmiştir. Ancak, söz konusu yöntemde çoklu ve farklı ölçütlerde olan
değişkenlerin kullanılması karar vericilere karar verme durumunu kolaylaştırmaktadır. Bu
yöntemde, araştırma alanının, hasar görebilirlik düzeyi beş sınıfa ayrılmıştır. Bunlar: en çok,
çok, orta, az ve en az düzeyler olarak belirlenmiştir. Elde edilen sonuçlara göre araştırma
alanın %8,5'i en çok ve %18 ise çok hasar görebilir durumdadır. Bu araştırmanın temel
amacı, kentin hasar görebilirliğini ele almak ve gerçekleştirilecek disiplinli çalışmalarla
tehlike arz eden durumları azaltmak, araştırma alanı kapsamındaki vatandaşlar için daha
güvenli bir ortam sağlamak ve onların gönül rahatlığı ile orada yaşamalarına ortam
hazırlamaktır. Böylelikle, kent toplumunun sürdürülebilir kalkınmasına doğru adım atılması
ve toplumunda sosyal adalet için bir platform oluşturma gayreti vurgulamış olacaktır.

Abstract:
One way to reduce the risks of natural hazards, especially earthquakes, is to assess the
vulnerability of cities to earthquakes. Although there is not a complete method to assess
natural hazards, there are certain methods to minimize it. One of these methods is GIS
supported hierarchical analysis method. Within the scope of this study, 43 neighborhoods in
the Yenimahalle district of Ankara city were evaluated using this method. Research shows
that the study area is highly vulnerable due to its specific geographical location, its proximity
to the Alpine Himalayan fault line, the existence of several local faults and Settlement gross
density. In addition, the Ankara River crossing the study area, has created an alluvial zone
that contains of sand, gravel and silt. These materials intensify surface waves during
earthquakes or, in other words, increase the acceleration of the earth. Due to the high
population density, inadequate hospitals and fire stations and other factors, the vulnerability
of the study area was examined in the framework of GIS, Hierarchical Analysis Process
(AHP). However, the use of variables with multiple and different criteria makes the decision
making process easier for decision makers. In this method, the vulnerability of the research
area was divided into five classes; including: most high, high, moderate, low and very low.
According to the results, 8.5 percent of the mentioned area is most highly vulnerable and 18
percent is highly vulnerable. The main purpose of this study is to address the vulnerability
of the city in order to reduce dangerous situations through regular studies, and to provide a
safer and peaceful environment for citizens of the studied area. By this means, we will take
a step towards sustainable development of the urban community. Efforts will be emphasized
to create an appropriate platform for development of social justice in society.