Maneviyat yönelimli aile danışmanlığı: Yaşantısal aile danışmanlığı çerçevesinde bir model önerisi
Spirituaity oriented family therapy: A suggestion of model within framework of experiental family therapy
Yazar: HATİCE KILINÇER
Danışman: PROF. DR. ALİ AYTEN
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Felsefe ve Din Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Aile danışmanlığı = Family counseling ; Din = Religion ; Dini danışmanlık = Religious counseling ; Evlilik = Marriage ; Evlilik doyumu = Marital satisfaction ; Maneviyat = Spirituality ; Problem çözme becerisi = Problem solving ability

Özet:
Bu araştırmanın amacı, maneviyatın aile terapisine entegre edildiği bir model geliştirilerek modelin etkili olup olmadığını ortaya koymaktır. Bu bağlamda Yaşantısal Aile Terapilerinden olan Satir aile terapisine İslam'daki dini-manevi değerler entegre edilerek yarı yapılandırılmış manevi yönelimli aile danışmanlığı modeli geliştirilmiştir. Bu modelin çiftlerin evlilik doyumu, problem çözme becerisi ve aile ortamına olan etkisi değerlendirilmiş ve çiftlerin maneviyat boyutunun aile terapisinde yer alması hakkındaki görüş ve değerlendirmelerine yer verilmiştir. Çalışma, aile danışmanlığına maneviyat boyutunun entegre edildiği ilk deneysel çalışma olması ve daha sonra yapılacak çalışmalara örnek teşkil etmesi bakımından önemlidir.
Açıklayıcı sıralı karma desen olan çalışma deneysel bir model olarak tasarlanmıştır. Çalışma grubunda en az 2 yıllık evli, çocuk sahibi, daha önce aile danışmanlığı almamış 26 çift (13 deney-13 kontrol) yer almıştır. Geliştirilen modelin etkililiğini belirlemek amacıyla deney ve kontrol grubuna çalışmanın başında ve sonunda (öntest-sontest) Evlilik Doyum Ölçeği (EDÖ), Problem Çözme Envanteri (PÇE) ve Aile Ortamı Ölçeği (AOÖ) uygulanmıştır. Deneysel modelde kontrol grubuna herhangi bir işlem uygulanmazken deney grubuna 8 seanstan oluşan maneviyat yönelimli aile danışmanlığı modeli uygulanmıştır. Seansların bitimden sonra deney grubuyla yarı yapılandırılmış mülakat ve 2 ay sonra ilgili ölçeklerle izleme testi yapılmıştır. 
Araştırmanın nicel bulgularının analizinde non-parametrik testlerden olan Mann-Whitney U ve Wilcoxon İşaretli Sıra Sayıları testi kullanılmıştır. Yapılan analizler sonucunda evlilik doyumu, aile ortamı ve problem çözme becerilerinde deney grubu lehine anlamlı bir farklılık olduğu ve bu farkın aile ortamı toplam puanı hariç izleme ölçümlerinde de kalıcı olduğu görülmüştür. Kontrol grubu öntest-sontest analizlerinde ilgili ölçeklerde anlamlı bir farklılık tespit edilmemiştir. Deney-kontrol grubu analizleri sonucunda deney grubunun evlilik doyumu, problem çözme becerilerinin kontrol grubundan anlamlı şekilde farklılaştığı gözlenmiştir. Analiz sonucunda deney ve kontrol grupları arasında aile ortamı ve denetim boyutu arasında anlamlı bir farklılık elde edilememiş, bununla beraber deney ve kontrol grubu birlik-beraberlik alt boyutu arasında anlamlı bir farklılık ortaya konmuştur.
 Araştırmanın nitel bulguları betimsel analizle çözümlenmiştir. Katılımcılar maneviyat boyutunun aile danışmanlığında yer almasını faydalı bulduklarını, kendilerini güvende hissettiklerini, şükür ve dua ödevleriyle farkındalık ve umutlarının arttığını, davranışlarının anlam kazandığını, manevi hassasiyetlerinin arttığı ve bununda evliliklerine olumlu yansıdığını söylemişlerdir. Katılımcılar terapiyle birlikte yaşamış oldukları değişimleri umut ve sabırlarının artması, öfke kontrolü, sağlıklı iletişim becerilerini öğrenme, eşe karşı daha anlayışlı olma ve problem çözme becerilerinde olumlu yönde değişim ve farkındalık yaşadıkları şeklinde ifade etmişlerdir. Bu araştırmanın sonucunda, çalışmanın amacına uygun bir şekilde; geliştirilen manevi yönelimli aile danışmanlığının etkili olduğu nicel ve nitel analizler ışığında deneysel bir yöntemle ortaya konmuştur.

Abstract:
The aim of this research is to develop a model in which spirituality is integrated into family therapy and to reveal whether the model is effective. In this context, a semi-structured spiritual-oriented family counselling model has been developed by integrating religious-spiritual values in Islam into Satir family therapy, which is one of the Experiential Family Therapies. The effect of this model on couples' marital satisfaction, problem-solving ability and family environment was evaluated and couples' views and evaluations about the involvement of spirituality dimension in family therapy were included. The study is important in that it is the first experimental study in which the dimension of spirituality is integrated into family counselling and serves as an example of subsequent studies.
This study, which is an explanatory sequential mixed design, was designed as an experimental model. The study group included 26 couples (13 experiments-13 controls) who were married for at least 2 years, had children, and had not previously received family counselling. In order to determine the effectiveness of the developed model, at the beginning and end of the study (pre-test/post-test), The Marital Satisfaction Scale (MSS), Problem Solving inventory (PSI) and Family Environment Questionnaire (FEQ) were applied to the experimental and control groups. In the experimental model, while no action was applied to the control group, the spirituality-oriented family counselling model consisting of 8 sessions was applied to the experimental group. After the end of the sessions, a semi-structured interview was conducted with the experimental group and a follow-up test was conducted with the relevant scales 2 months later.
Mann-Whitney U and Wilcoxon Signed Rank tests, which are non-parametric tests, were used in the analysis of the quantitative findings of the study. As a result of the analysis, it was found that there was a significant difference in marital satisfaction, family environment and problem-solving skills in favour of the experimental group, and this difference was also permanent in follow-up measurements, except for the total score of the family environment. No significant differences in the relevant scales were found in the control group pre-test and post-test analysis. As a result of experimental-control group analyses, it was observed that the marital satisfaction and problem-solving skills of the experimental group differed significantly from the control group. As a result of the analysis, there was no significant difference between the family environment and the control dimension between the experimental and control groups, however, a significant difference between the unity and togetherness sub-dimension of the experiment and the control group was revealed. 
The qualitative findings of the research were analysed by descriptive analysis. Participants stated that they found it useful to take part the spirituality dimension in family counselling, felt safe, their awareness and hopes increased with gratitude and prayer assignments, their behaviours gained meaning, their spiritual sensitivities increased, and this reflected positively on their marriage. Participants expressed the changes they experienced with the therapy as increased hope and patience, anger control, learning healthy communication skills, being more understanding towards their spouse, and experiencing positive changes and awareness in their problem-solving skills. As a result of this research, in accordance with the purpose of the study; the effectiveness of spiritually oriented family counselling developed has been demonstrated with an experimental method in the light of quantitative and qualitative analyses.