Sağlık yönetimi bakış açısıyla Türkiye'deki ağız ve diş sağlığıhizmetleri: Son 50 yılın analizi
From a health management perspective oral and dental health in Turkey services: Analysis of the last 50 years
Yazar: MÜSLÜM TEKİNALP
Danışman: DOÇ. DR. TURGUT ŞAHİNÖZ
Ordu Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management ; Sağlık Yönetimi = Healtcare Management

Özet:
Amaç: Bu çalışma, son 50 yılın ağız diş sağlığı hizmetlerini sağlık yönetimi bakış açısıyla analizi etmek amacıyla yapılmıştır.
Gereç ve Yöntem: Bu çalışma; kayıt tarama şeklinde yapılmış kesitsel bir çalışma ve aynı zamanda sekonder veri analizi çalışmasıdır. Sağlık Bakanlığının yayınlamış olduğu 1970-2019 yıllarına ait istatistik yıllıkları incelenerek veriler elde edilmiştir. Elde edilen veriler tablolar ve grafikler halinde sunulmuştur. Kıyaslamalarda Türkiye ile benzer özellik gösteren ülkeler ve gelişmiş ülkeler esas alınmıştır.
Bulgular: Türkiye'de Sağlık Bakanlığı bünyesinde çalışan diş hekimlerinin oranının son 50 yılda %5.4'ten %34.6'ya; kamu kurumlarında çalışan diş hekimlerinin oranının ise %12.6'dan %47.9'a yükseldiği tespit edilmiştir. Yine son 50 yılda 100.000 kişiye düşen diş hekimi sayısı yaklaşık 4 kat artmış iken, kişi başı diş hekimine başvuru sayısı 670 kat, diş üniti sayısı ise yaklaşık 25 kat artmıştır. Ülkede mevcut diş üniti sayısının %61'i kamu kurumlarına aittir. 1970 yılında ağız diş sağlığı hizmetlerine başvuran hastaların %60'ında diş çekimi yapılırken; bu sayının 2017 yılında %20'ye düştüğü tespit edilmiştir. Diş tedavisi hizmetlerinde son 50 yıllık süre içerisinde kanal, dolgu, implant, ortodonti tedavilerinde artış tespit edilmiştir. Son 20 yılda diş hekimliği fakülte sayısı ve öğrenci kontenjan sayılarında belirgin artış olduğu tespit edilmiştir.
Sonuç: Sağlık Bakanlığı'nın son 50 yıl içerisinde yayınlamış olduğu istatistik yıllıklarında ağız diş sağlığı hizmetleri konusundaki istatistikler standart bir formatının olmadığı, düzensiz veriler şeklinde yayınlandığı ve bazı yıllara ait veri olmadığı tespit edilmiştir. Diş hekimi sayısının gelişmiş ülkelerle kıyaslandığında halen yetersiz olduğu, kamu ağız diş sağlığı hizmetlerinde yıllar içerisinde belirgin iyileşmeler olmakla birlikte halen karşılanmayan bir talebin olduğu; bu nedenle kamu kurumlarının sayısının ve kapasitesinin artırılmasının, Sosyal Güvenlik Kurumu'nun özel sağlık kurumlarıyla da anlaşma yapmasının sağlık yönetimi ve halk sağlığı açısından önemli bir iyileşme sağlayacağı düşünülmektedir ve aile sağlığı merkezlerine birinci basamak ağız diş sağlığı hizmetlerinin entegre edilmesi önerilmiştir.

Abstract:
Aim: This study was conducted to analyze the oral and dental health services of the last 50 years from the perspective of health management.
Material and Method: This work; It is a cross-sectional study conducted in the form of a registry scan and at the same time a secondary data analysis study. Data were obtained by examining the statistical annuals of the years 1970-2019 published by the Ministry of Health. The obtained data are presented in tables and graphs. In comparisons, countries with similar characteristics to Turkey and developed countries are taken as basis
Results: The ratio of dentists working under the Ministry of Health in Turkey has increased from 5.4% to 34.6% in the last 50 years; It was determined that the rate of dentists working in public institutions increased from 12.6% to 47.9%. Again in the last 50 years, the number of dentists per 100 000 people has increased approximately 4 times, while the number of applications to the dentist per person has increased 670 times and the number of dental units approximately 25 times. 61% of the existing dental units in the country are in public institutions. In 1970, 60% of the patients who applied to oral health services had their teeth extracted; It has been determined that this number has decreased to 20% in 2017. In the last 50 years, there has been an increase in canal, filling, implant and orthodontic treatments in dental treatment services. It has been determined that there has been a significant increase in the number of dental faculties and student quotas in the last 20 years.
Conclusion: In the statistical annuals published by the Ministry of Health in the last 50 years, it has been determined that the statistics on oral and dental health services are not a standard, they are published as random data and there is no data for some years. There is still an unmet demand in public oral and dental health services, where the number of dentists is still insufficient when compared to developed countries, although there have been significant improvements over the years; We think that increasing the capacity of public institutions and signing a Social Security Institution agreement with private health institutions will provide a significant improvement in terms of health management and public health. For this purpose, it has been proposed to integrate primary care oral and dental health services into family health centers.