Yenidoğan yoğun bakım ünitesinde takip edilen preterm bebeklerde metabolik kemik hastalığı gelişimi ve neden olan faktörlerin retrospektif incelenmesi
Development of metabolic bone disease and contributing factors in preterm infants in the neonatal intensive care unit: A retrospective study
Yazar: DENİZ CABİRİ
Danışman: DOÇ. DR. DİDEM ARMAN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
GİRİŞ: Metabolik kemik hastalığı (MKH), kemik mineralizasyonunun gestasyonel yaş ve
doğum ağırlığına göre beklenenden düşük olmasıdır. Düşük gebelik haftası, düşük doğum
ağırlığı, uzun süreli diüretik veya deksametazon benzeri ilaç kullanımı, eşlik eden
bronkopulmoner displazi (BPD), nekrotizan enterokolit (NEK) gibi komorbiditeler ve uzun
süreli total parenteral beslenme (TPB) bildirilen başlıca risk faktörlerindendir. Hastalığın
tarama ve tanısı için kesin bir belirtecin olmaması nedeniyle sıklığı hakkında net bir veri
bulunmamaktadır. Yenidoğan alanındaki tüm gelişmelere rağmen MKH önemli bir sorun
olmaya devam etmektedir. Çalışmamızdaki amacımız hastanemiz yenidoğan yoğun bakım
ünitesinde (YYBÜ) en az 4 hafta takip edilen 32 gestasyon haftasından önce ve 1500 gramın
altında doğan bebeklerdeki MKH gelişimine neden olabilecek faktörlerin ve tanısında
yardımcı olacak ölçütlerin ortaya konulmasıdır.
GEREÇ VE YÖNTEM: Çalışmaya İstanbul Eğitim ve Araştırma Hastanesi YYBÜ'de
2018–2022 yılları arasında 32 gestasyon haftasından önce doğan ve/veya doğum ağırlığı
<1500 gram olan ve >4 hafta izlemine devam edilen 165 olgu dahil edilmiştir. Bebeğe ve
anneye ait demografik ve klinik bilgilerin yanı sıra MKH açısından postnatal 1., 2., 3., 4.
haftalarda alınan serum ALP, kalsiyum ve fosfor değerleri kaydedilmiştir. Postnatal 4-6.
haftalarda çekilen el bilek grafileri radyoloji uzmanı tarafından değerlendirilerek osteopeni
bulguları açısından evrelendirilmiştir. Biyokimyasal MKH (BMKH), 4. haftada bakılan
serum ALP seviyesinin 500 IU/L'nin üzerinde saptanması olarak tanımlanmıştır. Radyolog
tarafından el bileği grafisinde osteopeni bulguları olan bebekler ise radyolojik metabolik
kemik hastalığı (RMKH) olarak kabul edilmiştir. Biyokimyasal MKH ve RMKH olan ve
olmayan bebekler istatistiksel olarak kıyaslanmış ve MKH ile ilişkili risk faktörleri ortaya
konulmaya çalışılmıştır.
BULGULAR: Çalışmamızda hastaların %49,1'i (n=81) kız, %50,9'u (n=84) erkek olarak
dağılım gösterdi. Olguların %13,3'ünde (n=22) BMKH, %43,3'ünde (n=58) RMKH,
saptandı. Ortalama gestasyon yaşları ve tartıları sırasıyla 28,75±2,54 hafta ve
1146,27±339,79 gram olarak bulundu. Hastaların 1. dakika ortanca APGAR skoru 6 [5-7],

xiii

5. dakika ortanca APGAR skoru 7 [6-8] olarak saptandı. Biyokimyasal MKH tanısı alan
hastaların gestasyon yaşları, doğum ağırlıkları, 1. ve 5. dakika APGAR skorları BMKH
tanısı almayanlara göre daha düşük saptandı (p<0,005). Biyokimyasal MKH tanısı alanlarda
tam doz antenatal steroid alma oranları anlamlı şekilde düşük olarak bulundu (p<0.031).
Biyokimyasal MKH olgularının ortanca toplam mekanik ventilasyon ve invaziv mekanik
ventilasyon destek süresi sırasıyla 55,50 [16,75-75,25] gün, 30,50 [7,75-58,75] gün idi
(p=0,006, p=0,001). Benzer şekilde >14 gün mekanik ventilasyon ihtiyacı oranı ve kronik
akciğer hastalığı sıklığı daha yüksek bulundu (p=0,027, p=0,003). Biyokimyasal MKH
olgularında hem hemodinamik anlamlı patent duktus arteriyozis (PDA) (p=0,020), hem de
PDA nedeniyle cerrahi girişim ihtiyacı sıklığının (p=0,029) yüksek olduğu görüldü.
Biyokimyasal MKH olan hastaların hastane yatış süresinin daha uzun olduğu saptandı
(p=0,049), enteral beslenmeye geçişin daha geç ve total parenteral beslenme (TPB) süresinin
daha uzun (p=0,002) olduğu saptandı. Gruplar arasındaki haftalık kalsiyum düzeylerinde
anlamlı bir fark saptanmazken (p>0,05), BMKH gelişen olguların postnatal 2., 3., 4.
haftalardaki serum fosfor düzeyinin anlamlı düşük olduğu görüldü (p<0,001, p=0,023,
p=0,006). Serum ALP değerlerine göre gruplar karşılaştırıldığında postnatal 2., 3., 4.
haftalarda BMKH tanılı hastaların ALP değerleri anlamlı yüksek bulundu (p<0,01).
Radyolojik MKH tanılı olguların gestasyon yaşlarının daha düşük (p=0.023), tam doz
antenatal steroid uygulama sıklığının daha az (p=0.042) ve sepsis sıklığının (p=0,006) ise
anlamlı yüksek olduğu saptandı.
SONUÇ: Çalışmamızda BMKH sıklığı %13.3 olarak saptanmıştır. BMKH tanılı olguların
APGAR skorlarının daha düşük olduğu, uzun süreli ventilasyon desteği ve TPB desteği
aldığı, BPD, ROP, PDA ve sepsis gibi komplikasyonların daha sık olduğu gösterilmiştir.
Doğum tartısı, hastane yatış süresi, TPB ve invaziv mekanik ventilasyon süresi ve kronik
akciğer hastalığı varlığının BMKH gelişimi için bağımsız risk faktörleri olduğu
bulunmuştur. Çalışmamızda RMKH sıklığı ise %43.3 olarak saptanmıştır. Radyolojik MKH
olan ve olmayan gruplar karşılaştırıldığında osteopeni risk faktörleri açısından gestasyon
haftası dışında fark saptanmamıştır. El bilek grafisindeki kemik yoğunluk değişikliklerinin
değerlendirilmesi tanı için uygulanabilir ve ulaşılabilir bir yöntem olmasına karşın subjektif
bir yöntemdir. Metabolik kemik hastalığının tanısı için daha hassas biyokimyasal
belirteçlere ve radyolojik olarak daha objektif kriterlere dayanan sınıflama sistemlerine
ihtiyaç vardır.
Anahtar Kelimeler: Prematürite, metabolik kemik hastalığı, el bilek grafisi, kalsiyum,
fosfor, çok düşük doğum ağırlıklı infant

Abstract:
Aim: Metabolic bone disease (MBD) is characterized by bone mineralization that is lower
than expected for gestational age and birth weight. Major risk factors include low gestational
age, low birth weight, prolonged use of diuretics or medications such as dexamethasone,
coexisting conditions like bronchopulmonary dysplasia (BPD) and necrotizing enterocolitis
(NEC), and prolonged total parenteral nutrition (TPN). Due to the absence of a definitive
marker for the screening and diagnosis of the disease, its exact prevalence is not well known.
Despite all advancements in the field of neonatology, MBD remains a significant issue. The
aim of our study is to identify factors that may contribute to the development of MBD and
to establish criteria that could aid in its diagnosis in infants born before 32 weeks of gestation
and weighing less than 1500 grams, who have been followed for at least 4 weeks in the
neonatal intensive care unit (NICU) of our hospital.
Materials and Methods: The study included 165 cases who were born before 32 weeks of
gestation and/or had a birth weight below 1500 grams, and who were followed for more than
4 weeks in the NICU of Istanbul Training and Research Hospital between 2018 and 2022.
Demographic and clinical information pertaining to the infants and their mothers, as well as
serum ALP, calcium, and phosphorus levels recorded at the 1st, 2nd, 3rd, and 4th postnatal
weeks, were documented for the assessment of MBD. Hand-wrist radiographs taken during
the 4th to 6th postnatal weeks were evaluated by a radiology specialist and staged for signs
of osteopenia. Biochemical MBD was defined as a serum ALP level >500 IU/L at the 4th
postnatal week. Infants with osteopenia findings on hand-wrist radiographs were classified
as having radiological MBD. Infants with and without biochemical and radiological MBD
were statistically compared, and risk factors associated with MBD were investigated.
Results: In our study, 49.1% (n=81) of the patients were female, and 50.9% (n=84) were
male. Biochemical MBD was detected in 13.3% (n=22) of the cases, and radiological
metabolic bone disease (RMBD) in 43.3% (n=58). The mean gestational age and weight of
the patients were found to be 28.75±2.54 weeks and 1146.27±339.79 grams, respectively.
The median APGAR scores at 1 and 5 minutes were 6 [5-7] and 7 [6-8], respectively. The

xvi

gestational ages, birth weights, and 1st and 5th minute APGAR scores of the patients
diagnosed with BMBD were significantly lower than those without BMBD (p<0.005). The
rate of receiving a full dose of antenatal steroids was significantly lower in patients
diagnosed with BMBD (p=0.031). The median total duration of mechanical ventilation and
invasive mechanical ventilation in BMBD cases were 55.50 [16.75-75.25] days and 30.50
[7.75-58.75] days, respectively (p=0.006, p=0.001). Similarly, the rate of requiring
mechanical ventilation for >14 days and the incidence of chronic lung disease were found to
be higher (p=0.027, p=0.003). In patients with BMBD, both the incidence of
hemodynamically significant PDA (p=0.020) and the frequency of requiring surgical
intervention due to PDA (p=0.029) were higher. The hospital stay was found to be longer in
patients with BMBD (p=0.049). In the BMBD group, the transition to enteral feeding was
delayed, and the duration of TPN was longer (p=0.002). While there was no significant
difference in weekly calcium levels between the groups (p>0.05), serum phosphorus levels
at postnatal weeks 2, 3, and 4 were significantly lower in patients with BMBD (p<0.001,
p=0.023, p=0.006). When the groups were compared based on serum ALP levels, ALP levels
were significantly higher in BMBD patients at postnatal weeks 2, 3, and 4 (p<0.01). Patients
diagnosed with RMBD had significantly lower gestational ages (p=0.023) and a higher
incidence of sepsis (p=0.006).
Conclusion: In our study, the frequency of BMBD was found to be 13.3%. It was
demonstrated that cases diagnosed with BMBD had lower APGAR scores, required
prolonged ventilation support and TPN, and experienced complications such as
bronchopulmonary dysplasia (BPD), retinopathy of prematurity (ROP), patent ductus
arteriosus (PDA), and sepsis more frequently. Birth weight, length of hospital stay, duration
of TPN and invasive mechanical ventilation, and the presence of chronic lung disease were
identified as independent risk factors for the development of BMBD. In our study, the
frequency of RMBD was found to be 43.3%. When comparing groups with and without
RMBD, no differences were found in osteopenia risk factors other than gestational age.
Although the assessment of bone density changes in hand-wrist radiographs is a feasible and
accessible method for diagnosis, it is subjective. There is a need for more sensitive
biochemical markers and classification systems based on more objective radiological criteria
for the diagnosis of metabolic bone disease.
Keywords: Prematurity, metabolic bone disease, hand-wrist radiography, calcium,
phosphorus, very low birth weight