Aile Hekimliği Polikliniğine rutin kontrol amaçlı başvuran ergenlerde sigara kullanımı, nikotin bağımlılık düzeyleri ve buna etki eden sosyodemografik özelliklerin değerlendirilmesi
Evaluation of cigarette smoking, nicotine addiction levels and sociodemographic characteristics affecting these levels in adolescents who applied to Family Medicine Outpatient Clinic for routine control purposes
Yazar: YASEMİN ARICI
Danışman: PROF. DR. SADIK SAMİ HATİPOĞLU
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı / Aile Hekimliği Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
AMAÇ: Bu çalışmada Bakırköy Dr. Sadi Konuk Eğitim Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği Polikliniğine başvuran ergenlerin sigara kullanım sıklıklarının, nikotin bağımlılık düzeylerinin tespit edilmesi ve bunları etkileyen faktörlerin belirlenmesi amaçlanmıştır.
GEREÇ VE YÖNTEM: Bu çalışma tek merkezli, kesitsel tanımlayıcı nitelikte bir çalışma olarak planlandı. Çalışmanın evreni İstanbul Bakırköy Dr. Sadi Konuk Eğitim Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği Polikliniğine veri toplama sürecinde başvuran 10-21 yaş arası ergenlerden oluşmaktadır. Veri toplama aracı olarak literatür taranarak hazırlanan sosyodemografik özellikleri, tütün ürünleri kullanım durumları ve sigara içme davranışlarıyla ilgili 31 soruluk anket formu ve 6 soru içeren Fagerström Nikotin Bağımlılık Testi (FNBT) kullanıldı. İstatistiksel analizler için SPSS versiyon 25.0 programından yararlanıldı ve p değerinin 0.05'in altında olduğu durumlar istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi.
BULGULAR: Çalışmamız 100 kadın, 100 erkek olmak üzere toplamda 200 katılımcıyla yapılmıştır. Çalışmaya katılanların yaş ortalaması 16,79±3,11'dir. Katılımcıların %26,00'sı (n=52) erken ergenlik, %38,00'i (n=76) orta ergenlik ve %36,00'sı (n=72) geç ergenlik dönemindeydi. 
Katılımcıların %21,00'i (n=42) sigara kullanıyor, %3,50'si (n=7) kullanıp bırakmış, %13,50'si (n=27) deneyip devam etmemiş, %62,00'si (n=124) hiç kullanmamıştı. Katılımcıların %42,86'sı arkadaş çevresi etkisi nedeniyle, %26,19'sı bireysel (merak, özgürlük hissi) nedenlerle sigaraya başlamış. Katılımcıların sigara kullanım durumları bazı değişkenlerle karşılaştırıldığında; sigara içenlerde okula devam etme oranı ve okul başarısı anlamlı olarak düşüktü (p=0,001, p=0,005). Sigara içenlerde kardeş ve yakın arkadaş çevresinin sigara kullanma oranları anlamlı olarak yüksekti (p=0,002, <0,001). 
Katılımcıların FNBT'ye göre %45,24'ü (n=19) çok hafif bağımlı, %28,57'si (n=12) hafif bağımlı, %9,52'si (n=4) orta düzey bağımlı, %7,14'ü (n=3) ileri düzey bağımlı ve %9,52'si (n=4) çok ileri düzey bağımlıydı. Katılımcıların bağımlılık düzeyleri ile bazı değişkenler karşılaştırıldığında; cinsiyet, anne-baba eğitim düzeyi, aile bireylerinin sigara kullanımı, okul başarısı, sigarayı ilk defa denedikleri ortam, sigara kullanmaya başlama sebebi arasında anlamlı fark bulunamadı. Çok ileri derece bağımlı olanların sigara kullanmaya başlama yaş ortalaması, çok hafif bağımlı olanlara göre anlamlı düşüktü (p=0,026). 
SONUÇ: Çalışmamızda saptanan en önemli bulgu ergenlerin belli bir oranının sigara kullanması ve çok ileri derece bağımlı olanların sigara kullanmaya daha erken yaşta başlayanlar olmasıdır. Diğer bir bulgu yakın arkadaşları sigara içen ergenlerin sigara içme sıklığının yüksek olmasıdır. Ergenlerin sigaraya yönelmemeleri için aile bireyleri ve akran grupları bilinçlendirilmelidir. Uygun ulusal programlarla ve kurumlar arası iş birliği ile eğitimler düzenlenmelidir. Ayrıca sağlık hizmeti sunan sağlık profesyonellerinin ergenlikte sigara kullanımı konusundaki farkındalıklarını arttırmaya yönelik hizmet içi eğitim gereksinimi de önem arz etmektedir. 

ANAHTAR KELİMELER: Sigara, Tütün ve tütün mamulleri, Ergenlik, Fagerström nikotin bağımlılık ölçeği

Abstract:
AİM: The aim of this study was to determine the frequency of cigarette smoking, nicotine dependence levels, and the factors affecting them in adolescents who applied to the Family Medicine Outpatient Clinic of Bakırköy Dr. Sadi Konuk Training and Research Hospital 
MATERİALS AND METHODS: This study was planned as a single-center, cross-sectional descriptive study. The population of the study consisted of adolescents aged 10-21 years who applied to Istanbul Bakırköy Dr. Sadi Konuk Training and Research Hospital Family Medicine Polyclinic during the data collection process. A 31-question questionnaire about sociodemographic characteristics, tobacco product use and smoking behaviors and Fagerström Nicotine Dependence Test (FNBT) including 6 questions were used as data collection tools. SPSS version 25.0 program was used for statistical analyses and p values below 0.05 were considered statistically significant. 
RESULTS: Our study was conducted with a total of 200 participants, 50% (n=100) female and 50% (n=100) male. The mean age of the participants was 16.79±3.11 years. 26.00% (n=52) of the participants were in early adolescence, 38.00% (n=76) in middle adolescence and 36.00% (n=72) in late adolescence. 
21.00% (n=42) of the participants smoked cigarettes, 3.50% (n=7) had tried and quit, 13.50% (n=27) had tried and discontinued, and 62.00% (n=124) had never smoked. Of the participants, 42.86% started smoking due to the influence of friends and 26.19% started smoking for personal reasons (curiosity, feeling of freedom). When the smoking status of the participants was compared with some variables, school attendance rate and school success were significantly lower in smokers (p=0.001, p=0.005). The smoking rates of siblings and close friends were significantly higher in smokers (p=0.002, <0.001). 
According to the FNBT, 45.24% (n=19) were very mildly addicted, 28.57% (n=12) were mildly addicted, 9.52% (n=4) were moderately addicted, 7.14% (n=3) were severely addicted and 9.52% (n=4) were very severely addicted. When the addiction levels of the participants were compared with some variables, no significant difference was found between gender, parental education level, family members' smoking, school achievement, the environment in which they tried smoking for the first time, and the reason for starting smoking. The mean age at initiation of smoking was significantly lower in those who were severely addicted than in those who were mildly addicted (p=0.026). 
CONCLUSİON: The most important finding of our study was that a certain proportion of adolescents smoked cigarettes and those who were very severely dependent started smoking at an earlier age. Another finding was that adolescents whose close friends smoked had a high smoking frequency. Awareness should be raised among family members and peer groups to prevent adolescents from turning to smoking. Trainings should be organized with appropriate national programs and inter-institutional cooperation. In addition, the need for in-service training to increase the awareness of health care professionals about smoking in adolescence is also important. 

KEY WORDS: Smoking, Tobacco and tobacco products, Adolescent, Fagerström nicotine dependence scale