Türk ve Çin gölge oyunlarının karşılaştırmalı analizi
Comparative analysis of Turkish and Chinese shadow puppetry
Yazar: YUXUAN Qİ
Danışman: PROF. DR. SELAMİ FEDAKAR
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore

Özet:
Türk ve Çin gölge oyunları, her iki ülkenin kültürel mirasında önemli bir yere sahiptir. Bu tezde, Türk ve Çin gölge oyunlarının karşılaştırmalı bir analizinin sunulması hedeflenmiştir. Geleneksel Çin tiyatrosunun tarihi, kökenleri, oluşumu ve gelişimi üzerinde durularak bu sanat formunun sınıflandırılması ve çeşitli alt türlerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Çin gölge oyununun kökeni, oluşumu, dağılımı ve türleri hakkında detaylı bilgi verilmiş; bu sanatın malzemeleri, oyma işlemleri, repertuarı ve performansı kapsamlı bir şekilde ele alınmıştır. Ayrıca, Çin gölge oyununun kültürel işlevleri ve toplumsal etkileri de değerlendirilmiştir.
Türk gölge oyunu Karagöz'ün kökeni, gelişimi, karakter sınıflandırması, tasvir yapımı ve oynatım teknikleri incelenmiştir. Karagöz oyununda müzik, repertuar ve kültürel işlevler konularına odaklanılmıştır. Türk gölge oyununun eğlence, kültürel destek, eğitim, stres arınma ve dil mirası sürdürme işlevleri araştırılmıştır.
Son olarak, Türkiye ve Çin'deki gölge oyunlarının benzerlikleri ve farklılıkları, oyun teknikleri, perde, ışık, mekân, tasvir, müzik, repertuar, konu, tipoloji ve toplumsal işlevler açısından karşılaştırılmıştır. Bu karşılaştırma, her iki sanat formunun benzeşen ve ayrışan yönlerini ortaya koyarak, gölge oyunlarının kültürel ve sanatsal değerlerini daha iyi anlamayı amaçlamaktadır. Ayrıca, bu çalışmanın amacı, Türk ve Çin kültürel etkileşiminin artırılması ve günümüzde yok olmaya yüz tutmuş gölge oyunlarına yeniden hayat kazandırılmasıdır. Bu bağlamda, gölge oyunlarının tarihi ve kültürel mirasının korunması ve gelecek nesillere aktarılması için yapılacak çalışmaların önemi vurgulanmıştır.

Abstract:
Turkish and Chinese shadow puppetry hold significant positions in the cultural heritage of both countries. This thesis presents a comparative analysis of Turkish and Chinese shadow puppetry. It examines the history, origins, formation, and development of traditional Chinese theater, classifying and exploring its various subgenres. Detailed information on the origins, distribution, types, materials, carving processes, repertoire, and performance art of Chinese shadow puppetry is provided, along with an evaluation of its cultural functions and social impacts.
The study also explores the origins, development, character classification, depiction making, and performance techniques of Turkish shadow puppetry, specifically Karagöz, focusing on its music, repertoire, and cultural functions such as entertainment, cultural support, education, stress relief, and linguistic heritage preservation.
Finally, the similarities and differences between Turkish and Chinese shadow puppetry are compared in terms of techniques, screen, light and space, depiction, music, repertoire, themes, typology, and social functions. This comparison aims to highlight the converging and diverging aspects of both art forms, enhancing cultural interaction between Turkey and China and reviving the shadow puppetry tradition. The importance of preserving the historical and cultural heritage of shadow puppetry for future generations is emphasized.