Kripto para getirileri ile alternatif tasarruf araç getirileri arasındaki kısa ve uzun dönem ilişkiler: Türkiye örneği /
Yazar: RABİA TURHAN
Danışman: PROF. DR. NEBİYE YAMAK
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Politikası Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Gelirin vergiler düşüldükten sonra tüketilmeyen kısmı şeklinde tanımlanan tasarruf kavramı, 
ekonomilerde mikro ve makro düzeyde alınan kararların en önemli belirleyicilerinden bir tanesidir.  
Tasarruf sahipleri tüketim ihtiyaçlarından feragat ederek gelecekteki finansal güvenliklerini garanti 
altına almak için gelirlerinin bir kısmını biriktirmektedir. Daha sonra  bu birikimlerini döviz, altın, 
hisse senetleri vb. geleneksel tasarruf araçları ile değerlendirmektedir. Son yıllarda ise özellikle 
teknolojinin de gelişmesiyle birlikte kripto paralar,  tasarruf sahipleri tarafından geleneksel tasarruf  
araçlarına alternatif olarak kullanılmaktadır.  
Bu çalışmanın amacı, Bitcoin (BTC) , Ethereum (ETH) ve Ripple (XRP) gibi yüksek işlem 
hacmine ve piyasa değerine sahip kripto paralar ile BİST100 endeksi, TL cinsinden açılan 
mevduatlara uygulanan ağırlıklı faiz oranları, dolar kuru ve altın fiyatı arasındaki uzun ve kısa vadeli 
ilişkileri incelemektir. Analizde, BTC, ETH, XRP kripto paraları ile BİST100 endeksi, mevduat faiz 
oranları, dolar kuru ve altın fiyatı arasındaki eş bütünleşme ilişkisi ARDL sınır testi kullanılarak 
araştırılmıştır. Ayrıca,  değişkenler arasındaki nedensellik ilişkisi Toda-Yamamoto nedensellik testi 
yaklaşımı ile incelenmiştir. Çalışmanın ampirik kısmında oluşturulan her model için iki farklı 
spesifikasyon altında farklı eş bütünleşme ilişkileri görülmüştür. Yapılan analizlerde genel olarak 
mevduat faiz oranlarının ve dolar kurunun bağımlı değişken olduğu spesifikasyonlarda uzun dönem 
ilişki mevcuttur. BTC, ETH, XRP kripto paraları ile BİST100 endeksi, faiz oranları, dolar kuru ve 
altın fiyatı arasındaki nedensellik ilişkisinin araştırıldığı analize göre, BTC ve ETH ile mevduat faiz 
oranları arasında çift yönlü bir ilişki bulunurken, altın fiyatından BTC ve XRP fiyatına doğru, 
BİST100 endeksinden de BTC fiyatına doğru tek yönlü bir ilişki bulunmuştur.

Abstract:
The concept of savings, defined as the portion of income not consumed after deducting taxes, 
is one of the most significant determinants of decision-making at both micro and macro levels in 
economies. Savers forego some of their consumption needs to secure their future financial stability 
by accumulating a portion of their income. Subsequently, they invest these savings in traditional 
savings instruments such as foreign currency, gold, stocks, etc. In recent years, especially with the 
advancement of technology, cryptocurrencies have also been used by savers as an alternative to 
traditional savings investment vehicles. 
The purpose of this study is to examine the long and short-term relationships between 
cryptocurrencies with high transaction volumes and market values such as Bitcoin, Ethereum, and 
Ripple, along with the BIST100 index, weighted interest rates applied to TL-denominated deposits, 
the dollar exchange rate, and the price of gold. In the analysis, the cointegration relationship between 
BTC, ETH, XRP cryptocurrencies and the BIST100 index, deposit interest rates, the dollar exchange 
rate, and the price of gold is investigated using the ARDL boundary test. Additionally, the causality 
relationship between the variables is examined using the Toda-Yamamoto causality test approach. 
Different cointegration relationships were observed under two different specifications for each model 
created in the empirical part of the study. Although different results were found for each model in 
the analysis, there is generally a long-term relationship in specifications where deposit interest rates 
and the dollar exchange rate are dependent variables. According to the analysis of the causality 
relationship between BTC, ETH, XRP cryptocurrencies, the BIST100 index, interest rates, the dollar 
exchange rate, and the price of gold, there is a two-way relationship between BTC and ETH with 
deposit interest rates, while there is a one-way relationship from the price of gold to BTC and XRP 
prices, and from the BIST100 index to BTC prices.