Akılcı ilaç kullanımı ile sosyodemografik özellikler arasındaki ilişki: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi örneği
The relationship between rational drug use and sociodemographic features: The case of Sivas Cumhuriyet University
Yazar: MÜMİNE CELİL
Danışman: DOÇ. DR. SAİT BARDAKÇI
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Bu çalışmanın amacı Sivas Cumhuriyet Üniversitesi çalışanlarının Akılcı İlaç Kullanımı konusunda bilgi ve davranışlarını belirlemektir.
Belirtilen amaç doğrultusunda, T.C. Sağlık Bakanlığı İlaç ve Tıbbi Cihaz KurumuAkılcı İlaç Kullanımı Birimi tarafından hazırlanan "Akılcı İlaç Kullanımı Birim Anketi" kullanılmış ve 33sorudan meydana gelen anket formu 700 kişiye uygulanmıştır. Anket sonuçları sınıflandırma ve tablolaştırma yapıldıktan sonra sonuçlar değerlendirilip ki-karebağımsızlık testi ile istatistiksel analizi yapılmıştır. Analiz için IBM SPSS 23.0 istatistik paket programı kullanılmıştır.
Verilerin analizi sonucunda elde edilen bulgulara göre, katılımcıların %60,9 oranında bir çoğunluğunun tedavi sonrası artan ilaçları gerektiği zaman tekrardan kullanmak üzere sakladığını ifade etmiştir. Hiç kullanılmamış veya yarım kalmış ortalama ilaç kutusu sayısının %45,3 oranı ile 1-5 arası olduğu, katılımcıların %51,1'inin ağrı kesici ihtiyacı olduğunda reçetesiz olarak eczaneden temin ettikleri, %64,7'sinin hekime muayene olmadan eczaneden ilaç almadıkları, %83,7'sinin reçetede yazılan ilacı kontrol ettikleri, %39,4'ünün hiç açılmayan ilaç kutusunu atmadıkları, %86,4'ünün yan etki ile karşılaşma durumunda hekime başvurduğu, %54,7'sinin eczacının önerdiği eş değer ilacı kabul etmediği, %69,9'unun ise ilaç kullanımında olası yan etkileri ilacın prospektüsünden öğrendikleri belirlenmiştir. Hiç kullanılmamış veya yarım kalmış ortalama ilaç kutusu sayısı dağılımının yaş, cinsiyet ve eğitim durumu değişkenlerine göre istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar gösterdiği tespit edilmiştir. Hekime muayene olmadan eczaneden ilaç alma davranışı ile yaş, eğitim durumu ve meslek değişkenleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmuştur.
Çalışma sonucunda akılcı ilaç kullanımına yönelik bilinç düzeyinin yüksek olduğu belirlenmiştir. Bununla birlikte bu seviyenin yükseltilmesine de ihtiyaç bulunduğu söylenebilir. Sağlık sistemindeki yükün hafifletilmesine katkı sağlayacak akılcı ilaç tüketimini yükseltme çabalarına ilgili Bakanlığın sağlık politikaları içerisinde öncelik verilmesi gerektiği düşünülmektedir. Bu bağlamda aile hekimliklerinin sorumlu oldukları vatandaşlara sıklıkla bilgilendirme yapması ve Bakanlık tarafından hazırlanan video benzeri materyallerin ulusal medyada kamu spotu olarak yayınlanması gibi çeşitli öneriler sunulmaktadır.
Anahtar Kelimeler: İlaç Kullanımı, Akılcı İlaç Kullanımı, Çapraz Tablo, Ki-Kare Testi

Abstract:
The aim of this study is to determine the knowledge and behaviors of Sivas Cumhuriyet University employees about Rational Drug Use.
In line with the stated purpose, T.C. The "Rational Drug Use Unit Questionnaire" prepared by the Rational Drug Use Unit of the Medicines and Medical Devices Agency of the Ministry of Health was used and the questionnaire consisting of 33 questions was applied to 700 people. After the survey results were classified and tabulated, the results were evaluated and statistical analysis was made with the chi-square independence test. IBM SPSS 23.0 Statistical Package Program was used for analysis.
According to the findings obtained as a result of the analysis of the data, 60.9% of the participants stated that they kept the drugs that were left after the treatment to be used again when necessary. The average number of unused or unfinished drug boxes is between 1-5 with 45.3%, 51.1% of the participants get painkillers from the pharmacy without a prescription when they need it, 64.7% of them do not buy drugs from the pharmacy without a doctor's examination. 83.7% of them checked the prescribed medicine, 39.4% of them did not throw away the unopened medicine box, 86.4% of them consulted a physician in case of a side effect, 54.7% of them took the equivalent medicine recommended by the pharmacist. It was determined that 69.9% of them did not accept the possible side effects of drug use from the package insert of the drug. It was determined that the distribution of the mean number of never used or unfinished drug boxes showed statistically significant differences according to the variables of age, gender and educational status. A statistically significant relationship was found between the behavior of buying drugs from the pharmacy without being examined by a physician and the variables of age, education status and occupation.
As a result of the study, it was determined that the level of awareness for rational drug use was high. However, it can be said that there is a need to raise this level. It is thought that efforts to increase rational drug consumption, which will contribute to alleviating the burden on the health system, should be given priority within the health policies of the relevant Ministry. In this context, various suggestions are offered, such as the fact that the family medicine practitioners frequently inform the citizens they are responsible for and that the video-like materials prepared by the Ministry are broadcast in the national media as public service announcements.
Keywords: Drug Use, Rational Drug Use, Crosstab, Chi-Square Test