Öğretmenlerdeki diyabetes mellitus bilgi düzeyi ve bu konudaki tutum ve davranışlar
Diabetes mellitus knowledge level of teachers and attitudes and behaviors
Yazar: OLCAY ÖNAL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ DİLEK KUŞASLAN AVCI
Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Bilgi = Knowledge ; Bilgi düzeyi = Level of knowledge ; Davranış = Behavior ; Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Tutumlar = Attitudes ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Amaç: Bir epidemi olan diyabetin komplikasyonlarının önlenmesi ve topluma maliyetinin azaltılması için sürekli ve uygun bir şekilde yönetilmesi gerekmektedir. Diyabetli çocukların zamanlarının çoğunu geçirdikleri okullar da diyabet yönetiminde önemli yer tutmaktadır. Öğretmenlerin diyabet hakkında yetkinliğinin arttırılması; hastalığın ve komplikasyonların erken tanısına, zamanında gerekli müdahalelerin yapılabilmesine, diyabetli çocukların okulda ötekileştirilmeden en uygun şekilde bakım ve eğitim almalarına ve muhtemelen daha başarılı bireyler olmalarına katkı sağlayacaktır. Bu çalışma öğretmenlerin diyabetes mellitus hakkındaki bilgi düzeylerini, varsa aldıkları eğitimlerin etkinliğini, diyabete ve diyabetli çocuğa yaklaşımlarını, acil durumlarda nasıl davrandıklarını, öğretmen ve aile arasındaki ilişkiyi ortaya koymak ve hastalığın okulda idaresini iyileştirecek öneriler sunmak amacıyla yapılmıştır.
Gereç ve Yöntem: Bu çalışmaya 2017-2018 eğitim öğretim yılında, Van ilinde, Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlı okullarda çalışan, okulöncesi, ilköğretim veya ortaöğretimde görevli 431 öğretmen katılmış, bu amaçla 21 devlet okulu ve özel okul ziyaret edilmiştir. Araştırma; görüşme ve anket tekniğine dayalı kesitsel tanımlayıcı bir çalışmadır. Veri toplamak amacıyla, katılımcıların sosyodemografik özelliklerinin, diyabet hakkındaki bilgi düzeylerinin, tutum ve davranışlarının sorgulandığı 3 bölüm ve 43 sorudan oluşan literatür taranarak oluşturulan bir anket formu kullanılmıştır. Veriler IBM SPSS İstatistik 18 programı kullanılarak sayı, yüzde, ortalama, standart sapma, en küçük, en büyük şeklinde değerlendirilmiş, istatistiksel analiz yapılırken ki-kare testi ve tek yönlü varyans analizi kullanılmıştır. P<0.05 değeri istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir.
Bulgular: Çalışmaya katılan öğretmenlerin yaş ortalamasının 31.8±7.0(en az 20, en çok 64), %7.0(n=30)'ının kronik hastalıklar konusunda okulda danışabileceği sağlık personeli olduğu ve bunların tamamının özel okullarda bulunduğu saptanmıştır. Öğretmenlerin %65.0(n=280)'ının medya, %30.6(n=132)'sının akraba veya arkadaşlar, %27.8(n=120)'inin sağlık personelleri, %18.3(n=79)'ünün öğretmenlik eğitimi veya öğretmenlikle ilgili kitaplar, %10.4(n=45)'ünün tıpla ilgili kitaplar, %10.0(n=43)'ının poster veya broşürler, %8.4(n=36)'ünün öğrenci veya ailesi, %7.4(n=32)'ünün ODP (Okulda Diyabet Programı) veya diğer mezuniyet sonrası eğitimler aracılığıyla, %37.8(n=163)'inin tek, %23.7(n=102)'sinin iki, %30.2(n=130)'sinin üç veya daha fazla kaynaktan diyabet hakkında bilgi veya eğitim aldıkları, %7.2(n=31)'sinin bilgi veya eğitim aldığı kaynak olmadığı belirlenmiştir. Çalışmaya katılan öğretmenlerin; diyabet bilgi düzeyinin değerlendirildiği 15 soruya verdikleri doğru cevap ortalamasının 7.43±2.67(en az 0, en çok 13), %44.6(n=192)'sının az bilgili, %51.7(n=223)'sinin orta bilgili, %3.7(n=16)'sinin çok bilgili, acil durumlar konusunda bilgi düzeylerinin çok az, diyabet hakkındaki tutum ve davranışların değerlendirildiği 9 soruya verdikleri doğru cevap ortalamasının 7.04±1.60(en az 1, en çok 9), 5 veya daha az sayıda doğru tutum ve davranış sergileyenlerin oranının %15.5(n=67) olduğu, öğretmenlerin olumlu tutum ve davranışlar sergiledikleri saptanmıştır. Kadınların, branş öğretmenlerine kıyasla sınıf öğretmenlerinin, gelirleri giderlerinden fazla olanların, diyabetli öğrenci geçmişi olanların, diyabetli yakını veya tanıdığı olanların bilgi düzeylerinin daha fazla olduğu, yaş veya mesleki tecrübe arttıkça diyabet bilgi düzeyi az olanların sıklığının azaldığı, özel okulda çalışanların, okulunda diyabet veya diğer kronik hastalıklarla ilgili danışabileceği sağlık personelleri olanların bilgi düzeyinin az olduğu tespit edilmiştir (p<0.05). Öğrenim durumu, geçmişte kaç diyabetli öğrencisi olduğu, diyabetli yakını veya tanıdığına yakınlık derecesi ile diyabet bilgi düzeyi arasında anlamlı ilişki olmadığı belirlenmiştir (p>0.05). Branş öğretmenlerine kıyasla sınıf öğretmenlerinin, kadınların diyabetli öğrenciye karşı tutum ve davranışlarının daha olumlu, sınıfında diyabetli öğrenci olup olmadığını bilmeyenlerin daha olumsuz olduğu tespit edilmiştir (p<0.05). Diyabet hakkında kendini bilgili görme, diyabet bilgi düzeyi, diyabet hakkında kendine güven ve diyabet hakkındaki tutum ve davranışların her biri arasında anlamlı ilişki saptanmıştır (p<0.05). Sağlık personellerinden, ODP veya diğer mezuniyet sonrası eğitimler aracılığıyla veya iki ya da daha fazla kaynaktan bilgi/eğitim alanların bilgi düzeylerinin daha fazla olduğu; medya, sağlık personelleri, poster ve broşürler aracılığıyla veya daha fazla kaynaktan bilgi alanların tutum ve davranışlarının daha olumlu olduğu belirlenmiştir (p<0.05). Öğretmenlerin %46.6(n=201)'sının ailelerin az, %36.7(n=158)'sinin orta, %14.4(n=62)'ünün çok ilgili olduklarını düşündükleri, öğrenci veya ailesinden alınan bilginin, eğitimin  öğretmenlerdeki diyabet bilgi düzeyi, kendine güven, tutum ve davranışlar üzerinde etkisinin olmadığı tespit edilmiştir. Öğretmenin diyabet hakkında kendine güveninin arttırılmasının kaygı veya endişeyi azalttığı, diyabet hakkında aldığı eğitimlerin faydalı olduğunu düşünen öğretmenlerin düşünmeyenlerden daha az panik/korku/mutsuzluk hissettiği saptanmıştır (p<0.05).
Sonuçlar: Özellikle acil durumlar başta olmak üzere öğretmenlerin diyabet hakkındaki bilgi düzeyinin yeterli olmadığı, bilgi düzeyinin arttırılması ile kendine güvenin arttırılabileceği, zaten olumlu olan tutum ve davranışların daha da iyileştirilebileceği, bunun için en etkili yolun fazla sayıda kaynaktan veya sağlık personellerinden bilgi, eğitim almak olduğu tespit edilmiştir. Elde edilen veriler ışığında; öğretmenlerin diyabet hakkındaki yetkinliklerinin arttırılabilmesi için, öğretmenlerin birden çok kaynak kullanılarak eğitilmesi, bu eğitimlerde yetkin sağlık personellerinin daha çok rol oynaması, faydalı olduğu gözlenen görev içi eğitimlerin artarak ve kapsamı genişleyerek devam etmesi, poster ve broşürlerin daha aktif bir şekilde okulda diyabet yönetiminden sorumlu olan herkes tarafından ulaşılabilir olması, verilen eğitimlerin mümkün oldukça uygulamalı yapılması ve etkinliğinin denetlenmesi; ayrıca ailelerin okulda diyabet yönetimindeki katkılarını ve diyabet yönetiminde sorumlu olan tarafların iletişimini optimize etmek için gerekli çalışmaların yapılması gerekmektedir. Okulların, diyabetli çocuğun hastalığını yönetebilmesi için daha uygun ortamlar haline getirilmesi, daha bilinçli ve idealist öğretmenler yetiştirilmesi için önlemler alınması da okulda diyabetin ve muhtemelen diğer kronik hastalıkların yönetimine katkı sağlayacaktır.

Abstract:
Aim: In order to prevent complications and to reduce the cost to society of diabetes with an epidemic, it must be managed consistently and appropriately. Schools where children with diabetes spend most of their time also play an important role in the management of diabetes. Improving teachers' competence about diabetes will contribute to the early diagnosis of the disease and complications, to make the necessary interventions on time, to provide the most appropriate care and education without the othering of children with diabetes in school and to make children with diabetes more successful individuals. This study was carried out to reveal the knowledge level of the teachers about diabetes mellitus, the effectiveness of the education they received, the approaches to diabetes and the child with diabetes, how they behave in emergency situations, the relationship between the teacher and the family and to provide suggestions to improve the management of the disease in the school environment.
Matherials and Methods: In the 2017-2018 academic year, 431 teachers working in schools of The Ministry of National Education, at Van Province in the preschool, primary (primary and secondary schools) or secondary education (high schools), participated in this study. 21 public schools and private schools were visited for this purpose. This is a cross-sectional descriptive study based on research interview and survey technique. In order to collect data, a questionnaire form which is composed of 3 sections and 43 questions was used to question the sociodemographic characteristics of the participants, their knowledge about diabetes, their attitudes and behaviors. Data were analyzed using IBM SPSS Statistics 18 program as number, percentage, mean, standard deviation, minimum and maximum, while chi-square test and one way variance analysis were used for statistical analysis. P<0.05 was considered statistically significant.
Results: It was determined that the mean age of the teachers participating in the study was 31.8±7.0(minimum 20, maximum 64), and 7.0%(n=30) which work in private schools had health personnel to consult in the school about chronic diseases. It was determined that 65.0%(n=280) of the teachers received information or education through the media, 30.6%(n=132) through relatives or friends, 27.8%(n=120) through health personnel, 18.3%(n=79) through teaching education or teaching books, 10.4%(n=45) through books about medicine, 10.0%(n=43) through posters or brochures, 8.4%(n=36) through their student or student's family, 7.4%(n=32) through ODP (Diabetes at School Program) or other post-graduate trainings, 37.8%(n=163) through one source, 23.7%(n=102) through two sources, 30.2%(n=130) through three or more sources about diabetes and %7.2(n=31) doesn't have any source to recieve information or education about diabetes. It was determined that the average of the correct answers given to the 15 questions which the teachers' diabetes knowledge were evaluated was 7.43±2.67(minimum 0, maximum 13). It was found that 44.6%(n=192) of the teachers were less knowledgeable, 51.7%(n=223) of them were moderate knowledgeable, 3.7%(n=16) were very knowledgeable and their level of knowledge on emergency situations was very low. It was determined that the average of the correct answers given to the 9 questions that teachers' attitudes and behaviors about diabetes evaluated was 7.04±1.60(minimum 1, maximum 9), and the ratio of those who showed 5 or fewer correct attitude and behavior was 15.5%(n=67). It was found that teachers have positive attitudes and behaviors about diabetes. It was found that women, class teachers rather than branch teachers, those with higher income, those with diabetic student history, those with diabetic relatives or acquaintances have higher level of knowledge about diabetes mellitus and as the age or profesional experience increased, the frequency of those with low level of diabetes knowledge was found to be decreased, while it has been determined that level of knowledge is low of those work in private schools or of those with health personnel to consult in the school about chronic diseases (p<0.05). It was determined that there was no significant relationship between the dibetes knowledge level and the education status, the number of diabetic students in the past, the degree of intimacy with diabetic relatives or acquaintances (p>0.05). It was determined that the attitudes and behaviors of women and the  class teachers rather than branch teachers towards the students with diabetes were more positive and the ones who do not know whether they have diabetic children in their class were more negative (p<0.05). There has been found significant relationship between considering thyself self-knowledge about diabetes, diabetes knowledge level, self-confidence about diabetes and attitudes and behaviors about diabetes (p<0.05). It was determined that the teachers who received information or education through the health personnel, through ODP or other post-graduate trainings, through two or more sources was found to have higher diabetes knowledge level, while teachers who received information or education through media, through the health personnel, through posters or brochures, through increasing number of sources was found to have more positive attitudes and behaviors about diabetes (p<0.05). It was found that 46.6%(n=201) of the teachers thought that the families were less interested, 36.7%(n=158) of the teachers thought that the families were moderately interested, 14.4%(n=62) of the teachers thought that the families were very interested with their children. It has been determined that the information or education received from the student or his/her family had no effect on the level of knowledge about diabetes, self-confidence about diabetes, attitude and behaviors of teachers about diabetes (p<0.05). It was found that increasing the self-confidence of the teacher about diabetes reduced concerns or anxiety, while the teachers who thought that the trainings about diabetes were beneficial were feeling less panic, fear, and unhappyness than those who did not think (p<0.05).
Conclusions: It has been determined that teachers' knowledge about diabetes, especially emergency situations, is not enough, self-confidence can be increased by increasing the level of knowledge and attitudes and behaviors that are already positive can be improved, the most effective way for this is to get information or education via a large number of sources or health personnel. In the light of the data obtained; In order to increase the competencies of teachers about diabetes it has been neccesary to train teachers using more than one source, to increase the role of competent health personnel in these trainings, to increase and expand the scope of the in-service trainings which are observed to be beneficial, to make posters and brochures more actively available to anyone in charge of diabetes management at school. The training provided should be practiced as much as possible and the effectiveness of the training should be monitored. Furthermore, it is necessary to carry out the necessary studies in order to optimize the contribution of families in the management of diabetes in the school and the communication of the parties responsible for diabetes management. Making schools more suitable for children with diabetes to manage their illness and taking measures to educate more conscious and idealistic teachers will also contribute to the management of diabetes and possibly other chronic diseases at school.