Küme örneklemesinde alt örnekleme yöntemi ve sonuçlara etkisi /
Yazar: İLKER ETİKAN
Danışman: DOÇ. DR. VİLDAN SÜMBÜLOĞLU
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Biyoistatistik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1989
Konu: İstatistik = Statistics
Dizin: Biyoistatistik = Bioistatistics ; Örnekleme = Sampling

Özet:
BÖLÜM V ÖZET Bu çalışmadaki amacımız küme örneklemesinden alt kümeler seçip evren sonuçlarına göre güvenirliği araştırmak olmuştur. Bu yüzden çalış mamızı iki boyutta (11 ve ilçe düzeylerinde) inceleyip küme sonuçlarını evren sonuçları ile karşılaştırmış ve alt örnekleme hakkında bir yorum yapmaya çalışmış olduk. Çalışmamızda» Hacettepe üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü tarafından yapılan "1988 Türkiye Doğurganlık ve Sağlık Araştı rması"ndan Trabzon ilçe ve köylerinde yaşayan 214 kadınla ilgili veriler kullanılmıştır. Günümüzde, alt örnekleme yönteminin kullanımı yeni bir işlem değildir. Bu işlemi yapmakla; hem maliyet, hem zaman hem de işgücü açı sından kazancımız çok yüksek olacaktır. Bu yüzden evrenin tümünü incele mek yerine onu temsil edebilecek alt kümelere ulaşmakla evren hakkında nispeten yoruma gidilebileceği söylenebilir. Ancak, bu yöntem kümele rin heterojen olmaları durumunda iyi sonuçlar verirken, kümelerin homo jen olmaları durumunda sonuçlar evren değerlerinden uzaklaşmaktadır. Söz konusu bu durumlar çalışmamızda da açıkça gözlenmiştir. Şimdi çalış mamızdan bu durumlara ait bazı örnekler verelim: İl bazında her bir yer leşim yeri bir küme olarak kabul edildiğinde Bostancı kümesinin canlı doğum sayısı değişkeni yönünden gerek ortalama gerekse de dağılım yönün den evrenden farklı olduğu gözlenmiştir. Bostancı kümesinin canlı doğum sayısı ortalaması olan 2.02 değeri evren değeri olan 2. 49' dan farklı bulunmuştur. (Bak. Tablo 6) Bunun yamsıra bu küme dağılım yönünden de- 79 evrenden farklı bir kümedir. Çünkü bu kümede canlı doğum sayısı 5+ grubunda hiç gözlem bulunmamaktadır. (Bak. Tablo 7) Bostancı kümesinin dışında Pel iti i kümesi de yaş dağılımı yönünden evrenden farklı bulun muştur. Bu küme yaş ortalaması açısından evreni temsil etmesine karşın dağılım yönünden evrenden farklı bir kümedir. Bunun da sebebi Tablo 1 den.de görüleceği gibi Pel iti i köyünde 25-29 yaş grubundaki birey sayısı yüzdesi % 8.3 iken, evrendeki birey sayısı yüzdesi % 22.89'dur. Dolayı sıyla bu kümede 25-29 yaş grubunda evrene göre daha az kadın bulunmak tadır. Buradan şöyle bir yoruma gidilebilir. 0 da bu kümede bu yaş grubundaki kadınların başka yerleşim birimlerine göç etmiş olabilecek leridir. Bu kümelerin dışındaki diğer kümeler yaş, canlı doğum sayısı ve toplam gebelik sayısı değişkenleri yönünden evreni temsil etmektedir ler. îl bazında incelemek üzere iki küme seçildiğinde yaş değişkeni ortalamaları açısından Îlmerkezi-Bengisu, Vakfıkebir-Pelitli, Vakfıkebir- Çimenli ve Pelitli-Çimenli kümelerinin yaş ortalamaları evren ortalaması olan 31.93'ten farklı bulunmuşlardır. Bu kümeleri incelersek; Îlmerkezi- Bengisu kümesinin yaş ortalamasının 31.30 olmasına karşın standart sap masının çok küçük olması (St. Sapma: 0.04), bir diğer deyişle bu küme nin evrene göre homojen olmasından dolayı bu küme yaş ortalaması açısın dan evreni temsil edememektedir. Vakfıkebir-Pelitli kümesinin yaş orta laması da 33.46 olduğundan evreni yaş ortalaması açısından temsil etme mektedir. Vakfıkebir-Çimenli kümesinin yaş ortalaması da 33.20 olduğun dan bu değer evren ortalaması olan 31.93'ten farklı bulunmuştur. Aynı şekilde Pelitli-Çimenli kümesinin yaş ortalaması 33.50 olduğundan bu küme de evreni temsil edememektedir. Bu kümelerin yanısıra Vakfıkebir-80 Bostancı kümesinin yaş ortalamasının 33.35 olmasına karşın standart sap masının 9.06 olması nedeniyle bu küme evreni yaş ortalaması açısından temsil edebilmektedir. Dolayısıyla bu kümenin standart sapmasının bu denli büyük olması bu kümenin heterojen bir küme olduğunu açıkça belirt mektedir. Bu kümenin yanısıra Bostancı-Çimenli kümesinin yaş ortalaması nın 37.37 olup bu değerin evrenden farklı olduğu açıkça görünmesine kar şın standart sapmasının 9.08 olmasından dolayı bu küme yaş ortalaması açısından evrenden farksız bulunmuştur. Dolayısıyla bu küme de hetero jen bir kümedir. (Bak. Tablo 10) Yaş dağılımları açısından inceleme yaptığımızda ise; 25-29 yaş grubunda Vakfıkebir-Pelitli ve Pelitli-Çimenli kümelerinin evreni tem sil etmedikleri görülmüştür. Dolayısıyla Tablo 10'dan da görüldüğü gibi bu kümelerde bu yaş grubunda evrene göre daha az kadın bulunmaktadır. 35-39 yaş grubunda ise, 1 1 merkez i -BenğTsü Kümesi "nde de~bü yaş "grubunda evrene nazaran daha az kadın bulunmaktadır. (Bak. Tablo 10) 40-44 yaş grubunda ise, îlmerkezi-Bengisu, Bostancı -Pel iti i, Bostancı-Çimenli ve Pelitli-Çimenli kümelerinde evrene nazaran daha az kadın bulunduğu görül mektedir. (Bak. Tablo 10) 44+ yaş grubunda ise, Îlmerkezi-Bengisu küme sinde de evrene nazaran daha az kadın bulunduğu gözlenmiştir. (Bak. Tablo 10) Canlı doğum sayısı değişkeni ortalamaları açısından inceleme yap tığımızda; Tablo 14'ten de görüldüğü gibi Îlmerkezi-Bengisu ve Pelitli- Çimenli kümelerinin dışında kalan kümelerin canlı doğum sayısı ortalama ları evren ortalamasından farksız bulunmuşlardır. îlmerkezi-Bengisu kümesinin canlı doğum sayısı ortalaması 2.55 olup bu değer eyren orta laması olan 2.49'dan farksız görünmesine karşın bu kümenin standart81 - sapmasının çok küçük olması farklılığı yaratmıştır. (Bak. Tablo 13) Bu küme evrene göre homojen bir kümedir. Pel iti i -Çimeni i kümesinin canlı doğum sayısı ortalaması 2.75 olduğundan bu değer evren ortalaması olan 2.49'dan farklı bulunmuştur. (Bak. Tablo 13) Canlı doğum sayısı dağılımları dikkate alındığında ise; Vakfı- kebir-Pelitli kümesinin 0 canlı doğum sayısı grubu değerinin evrenden farklı olduğu, bunun yanısıra Vakfıkebir- Bostancı ile Bostancı-Bengisu kümelerinin 5+ canlı doğum sayısı grubu değerlerinin evren değerinden farklı oldukları gözlenmiştir. (Bak. Tablo 13) Bu kümelerin dışındaki kümelerde tüm canlı doğum sayısı grupları evrene benzerlik göstermekte dirler. Toplam gebelik sayısı değişkeni ortalamaları açısından inceleme yaptığımızda, Tablo 17'den de görüldüğü gibi îlmerkezi-Vakfı kebir, Ilmerkezi-Pelitli, İlmerkezi-Çimenli ve PeTitli-Çimenli kümelerinin toplam gebelik sayısı ortalamaları evren ortalaması olan 3.29'dan farklı bulunmuşlardır. (Bak. Tablo 16) Toplam gebelik sayısı dağılımları dikkate alındığında ise; Tablo 18'den de görüldüğü gibi Vakfıkebir-Pelitli kümesinin 0 toplam gebelik sayısı grubu dışındaki değerler evren değerlerinden farksız bulunmuşlardır. Çalışmamızın ikinci boyutu olan ilçe bazında her bir yerleşim yeri bir küme olarak incelendiğinde; yaş değişkeni açısından kümeler gerek ortalama gerekse de dağılım yönünden evrenden farksız bulunmuşlar, canlı doğum sayısı değişkeni ortalamaları açısından inceleme yaptığımız da; Tablo 23'den de görüldüğü gibi Bostancı kümesinin dışında kalan küme lerin canlı doğum sayısı ortalamaları evren ortalamasından farksız- 82 - bulunmuştur. Bostancı kümesinin canlı doğum sayısı ortalaması olan 2.02 değeri evren ortalaması olan 2.47'den farklı bulunmuştur. (Bak. Tablo 22) Canlı doğum sayısı dağılımları dikkate alındığında ise; Tablo 24 ten de görüleceği gibi Bostancı kümesinin 5+ canlı doğum sayısı grubu dışındaki değerler evren değerlerinden farksız bulunmuştur. Bostancı kümesinin farklılık yaratmasının sebebi de bu canlı doğum sayısı grubun da gözlem bulunmamasındandır. (Bak. Tablo 22) Bostancı kümesi, gerek canlı doğum sayısı ortalaması gerekse de canlı doğum sayısı dağılımları dikkate alınırsa bu küme evreni temsil edebilecek bir küme değildir. Toplam gebelik sayısı değişkeni yönünden; gerek ortalama gerekse de dağılım yönünden tüm kümeler evrene benzerlik göstermektedirler. ilçe bazında incelemek üzere iki küme seçildiğinde; yaş değişkeni ortalamaları açısından Vakfıkebir-Pelitli, Vakfıkebir-Çimenli, Bostancı- Bengisu ve Pelitli-Çimenli kümelerinin yaş ortalamaları e Vren ortalaması olan 32.25'ten farklı bulunmuşlardır. (Bak. Tablo 28) Bunların yamsıra Vakfı kebir-Bostancı kümesinin yaş ortalaması 33.35 olmasına karşın standart sapmasının büyük olmasından dolayı bu küme evreni yaş ortalama sı açısından temsil etmektedir. (Bak. Tablo 28) Yaş ortalaması evrene nazaran yüksek olan bir diğer küme de Bostancı -Çimeni i kümesidir. Bu kümenin yaş ortalaması 37.37 olup standart sapması 9.08 gibi büyük bir değer olduğundan bu küme de yaş ortalaması açısından evreni temsil eden bir küme görünümündedir. Bu kümeler oldukça heterojen kümelerdir. Yaş dağılımları dikkate alındığında ise; Tablo 30'dan da görüldüğü gibi 25-29 yaş grubunda Vakfıkebir-Pelitli ile Pelitli-Çimenli kümeleri nin değerleri evrenden farklı bulunmuştur. Bunun yamsıra 40-44 yaş grubunda; Bostancı-Pelitli, Bostancı -Çimeni i ve Pelitli-Çimenli kümele- rindeki değerler evren değerlerinden farklı bulunmuşlardır. Dolayısıyla- 83 bu kümelerde bu yaş gruplarında (25-29 ve 40-44) evrene nazaran daha az kadın bulunmaktadır. (Bak. Tablo 28) Canlı doğum sayısı ortalamaları açısından inceleme yaptığımızda; Pel iti i-Çimenl i kümesinin canlı doğum sayısı ortalaması olan 2.75 değeri olan 2.47'den farklı bulunmuştur. (Bak. Tablo 32) Canlı doğum sayısı dağılımları dikkate alındığında ise; Tablo 33'ten de görüldüğü gibi Vakfıkebir-Pelitli kümesinin 0 canlı doğum sa yısı grubu evren değerinden farklı bulunmuştur. Bunun yanısıra 5+ canlı doğum sayısı grubunda Vakfı kebir-Bostancı kümesi ile Bostancı -Bengisu kümelerinin değerleri de evren değerlerinden farklı bulunmuştur. Tablo 31 'den de görüldüğü üzere bu gruplardaki küme değerleri evren değerlerinden bir hayli düşüktür. Toplam gebelik sayısı ortalamaları açısından inceleme yaptığımız da; Tablo 35' ten de görüldüğü gibi Vakfıkebir-Çimenli ve Pel iti i-Çimenl i kümelerinin toplam gebelik sayısı ortalamaları evren ortalaması olan 3.24'ten farklı bulunmuştur. Bu kümelere ait toplam gebelik sayısı ortala malarının evren ortalamasından yüksek oldukları gözlenmektedir. (Bak. Tablo 34) Toplam gebelik sayısı dağılımları dikkate alındığında ise; Tablo 36'dan da görüldüğü gibi Vakfıkebir-Pelitli kümesinin 0 toplam gebelik sayısı grubu dışındaki değerler evren değerlerinden farksız bulunmuştur. Tablo 34'ten de görüldüğü gibi Vakfıkebir-Pelitli kümesin de bu toplam gebelik sayısı grubundaki birey yüzdesi % 3.7 iken, evren deki birey sayısı yüzdesi % 9.21'dir. Dolayısıyla bu kümede 0 toplam gebelik sayısı grubunda az kadın bulunmaktadır.- 84 Çalışmamızın her iki boyutundan da görüldüğü gibi kümelerin hete rojen olmaları durumunda sonuçlar evren değerlerine yakın bulunurken, kümelerin homojen olmaları durumunda sonuçlar evren değerlerinden uzakta bulunmuşlardır.

Abstract: