Acil servise başvuran bireylerde sağlık okuryazarlığı, sağlık iletişimi sorunları ve etkileyen faktörlerin incelenmesi
Examination of health literacy, health communication problems and affecting factors in individuals applying to the emergency department
Yazar: AYLİN AKBAŞ
Danışman: DOÇ. DR. FATMA ÖZLEM ÖZTÜRK
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Halk Sağlığı Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Bu çalışma, acil servise başvuran bireylerde sağlık okuryazarlığı, sağlık iletişimi sorunları ve etkileyen faktörlerin incelenmesi amacıyla yapılmıştır. Bu çalışma tanımlayıcı tipte bir çalışmadır. Araştırmanın evreni, 2024 Şubat ve Mart aylarında Ankara ili Etlik Şehir Hastanesi Acil Servisine yeşil alana başvuran bireylerden oluşmaktadır. Araştırmaya dâhil edilme kriterlerine uyan 413 birey çalışmaya alınmıştır. Güç analizi yapılmış olup 0,90 güç, 0,05 hata payı gerekli örneklem hacmi 413 olarak hesaplanmıştır. Araştırmanın verileri Kişisel Bilgi Formu, Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği ve Sağlık İletişimi Sorunları Ölçeği ile toplanmıştır. Veriler yüz yüze görüşme yöntemiyle toplanmıştır. Araştırma verileri Statistical Package for Social Sciences (SPSS) 25.0 programı kullanılarak analiz edilmiştir. İki gruba sahip bağımsız değişkenlerde bağımsız örneklemler t testi (Independent samples t test), en az üç ve üzeri grubu bulunan değişkenlerde tek yönlü varyans analizi (One-way ANOVA) kullanılmıştır. 
Katılımcıların %53,8'inin kadın, %54,5'inin evli, %60'ının çocuğunun olduğu, %38,7'sinin lise eğitimi almış olduğu, %60,8'inin kronik bir hastalığının olmadığı, %64,9'unun düzenli ilaç kullanmadığı, %74,8'inin bir yılda 3 kez veya altında hastaneye başvurduğu, %81,6'sının mevcut rahatsızlığı için ilk olarak acil servise başvurduğu ve %62,7'sinin şikâyetinin acil/çok acil olduğu saptanmıştır. Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği puan ortalaması 83,47±19,55, Sağlık İletişimi Sorunları Ölçeği puan ortalaması 2,49±0,62 olarak tespit edilmiştir. Medeni durum, çocuk durumu, eğitim durumu, aylık gelir durumu, çalışma durumu, meslek, sosyal güvence durumu, sigara kullanımı, alkol kullanımı, sağlıkla ilgili internet kullanımı, kronik hastalık durumu, düzenli ilaç kullanımı, hastaneye bir yılda başvuru sayısı, şikayetlerinin acil olma durumuna göre Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği toplamından ve alt boyutlarından grupların aldıkları puan ortalamaları arasında anlamlı bir fark saptanmıştır (p<0,05). Cinsiyet, medeni durum, eğitim durumu, aylık gelir durumu, çalışma durumu, meslek, sigara kullanımı, alkol kullanımı, ailede sağlık çalışanı olma durumu, sağlıkla ilgili internet kullanımı, kronik hastalık durumuna göre Sağlık İletişimi Sorunları Ölçeği Etkili İletişim alt boyutundan grupların aldıkları puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmuştur (p<0,05). Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği ile Sağlık İletişimleri Sorunları Ölçeği arasında negatif yönde, düşük düzeyde istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olduğu saptanmıştır (r=-0,125, p<0,05).
Katılımcıların sağlık okuryazarlığı ve sağlık iletişimi sorunları orta düzeydedir. Medeni durum, gelir durumu, çalışma durumu, meslek, sigara içme ve kronik hastalık durumu gibi faktörler sağlık okuryazarlığını ve sağlık iletişimi sorunlarını etkilemiştir. Sağlık okuryazarlığını artırmaya ve sağlık iletişimi sorunlarını azaltmaya yönelik çalışmalarda bu faktörlerin dikkate alınması önerilmektedir.

Abstract:
This study was conducted to examine health literacy, health communication problems and affecting factors in individuals applying to the emergency department. This study is a descriptive type study. The population of the research consists of individuals who applied to the green area of the Etlik City Hospital Emergency Service in Ankara in February and March 2024. 413 individuals who met the inclusion criteria were included in the study. A power analysis was performed and the required sample size was calculated as 413 with a power of 0.90 and a margin of error of 0.05. The data of the study were collected with the Personal Information Form, Health Literacy Scale and Health Communication Problems Scale. Data were collected by face-to-face interview method. Research data were analyzed using the Statistical Package for Social Sciences (SPSS) 25.0 program. Independent samples t test was used for independent variables with two groups, and one-way analysis of variance (One-way ANOVA) was used for variables with at least three or more groups.

53.8% of the participants were women, 54.5% were married, 60% had children, 38.7% had a high school education, 60.8% did not have a chronic disease, 64.9% had no chronic disease. It was determined that 100,000 of them did not use medication regularly, 74.8% of them were admitted to the hospital 3 times or less in a year, 81.6% of them first applied to the emergency room for this condition, and 62.7% of them had urgent/very urgent complaints. The mean score of the Health Literacy Scale was 83.47±19.55, and the mean score of the Health Communication Problems Scale was 2.49±0.62. Marital status, child status, educational status, monthly income status, employment status, occupation, social security status, smoking, alcohol use, health-related internet use, chronic disease status, regular medication use, number of hospital admissions per year, urgency of complaints A significant difference was found between the mean scores of the groups on the total and sub-dimensions of the Health Literacy Scale, depending on their status (p<0.05). Average scores of the groups from the Effective Communication sub-dimension of the Health Communication Problems Scale according to gender, marital status, educational status, monthly income, employment status, occupation, smoking, alcohol use, status of being a healthcare worker in the family, health-related internet use, and chronic disease status. A statistically significant difference was found between (p<0.05). It was determined that there was a negative, low-level, statistically significant relationship between the Health Literacy Scale and the Health Communication Problems Scale (r=-0.125, p<0.05).

Health literacy and health communication problems of the participants are moderate. Factors such as marital status, income status, working status, profession, smoking and chronic illness have affected health literacy and health communication problems. It is recommended to take into account these factors in studies to increase health literacy and reduce health communication problems.