İlköğretim programlarında çocuk hakları
Child rights in primary education curricula
Yazar: FATMA ÖZDEMİR ULUÇ
Danışman: PROF. DR. EMİNE AKYÜZ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Bölümü / Eğitim Yönetimi, Teftişi, Planlaması ve Eko. Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi, Teftişi, Planlaması ve Ekonomisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmada, çocukların, çocuk haklarını yeterince bilmemeleri ve haklarını kullanma becerilerine yeterince sahip olmamaları araştırma problemi olarak belirlenmiştir.Çalışmanın genel amacı, çocuk hakları eğitimi bakımından Türk İlköğretim Sistemi'nde ve yabancı ülkelerde var olan durumu betimlemek, ne gibi değişikliklerin ve yeniden yapılanmanın gerekeceği konusunda öneriler geliştirmektir. Araştırmanın özel amacı ise ilköğretimde sosyal, tarihsel ve kültürel içerikli zorunlu derslerin programlarında çocuk haklarına nasıl yer verildiğini betimlemektir.Araştırmada nitel araştırma desenlerinden durum çalışması kullanılmıştır. Alanyazın doğrultusunda oluşturulan çocuk hakları kategorileri dikkate alınarak, ilköğretim programlarının içerik analizleri yapılmıştır.Üçüncü bölümde, alanyazın incelenerek, çocuğu bugünün yurttaşı olarak gören ve çocuk haklarını esas alan bir yurttaşlık eğitimi olarak çocuk hakları eğitiminin, çocuğun yaşamı ile ilintili, gelişimine paralel, çocuk haklarına saygı duyulan ortamlarda ve aile ve toplumu da dahil eden bir biçimde verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.Dördüncü bölümünde, seçilen ders programları çocuk haklarına yer verme durumları açısından ayrı ayrı, her bir sınıf düzeyinde ve sınıflar arası karşılaştırmalarla analiz edilmiştir. İncelenen programlarda çocuk hakları ile ilgili kazanım ve konuların dağılımında yaşın ve çocuğun gelişim durumunun her zaman geçerli bir ölçüt olarak alınmadığı görülmüş, çocuk hakları ile dolaylı ya da doğrudan ilgili kazanımların derslere dağılımında da bilimsel bir tutarlılık gözlemlenmemiştir.Programların genel açıklamalarında çocuk hakları eğitimi ile uyumlu yaklaşımlar görülmüş, ancak bunların kazanımlara ve etkinliklere tam olarak yansımadığı sonucuna varılmıştır.İncelenen programlarda yaşama hakları ve korunma haklarına yeterince yer verilmediği görülmüştür. Her bir kategoride tüm alt kategorilere yer verilmediği düşünülürse, var olan çocuk haklarının da belli haklara odaklandığını söylemek mümkündür.Bulgular ışığında varılan sonuçlar ve önerilerle çalışma tamamlanmıştır.

Abstract:
The fact that children do not know their rights adequately and lack the skills to use their rights was identified as the research problem.The overall objective of the study is to portray the existing situation regarding child rights education in the Turkish Primary Education System and foreign countries, and to develop recommendations for necessary amendments and re-structuring. The specific objective of the study is to portray how child rights are addressed in mandatory courses on social, historical and cultural subjects in primary education.Among the qualitative research designs, this piece of research takes the form of a case study. Content analysis of primary education curricula was conducted taking into consideration the child rights categories established as per the literature.Reviewing the literature, the third chapter concludes that child rights education, a form of citizenship education which considers children as today?s citizens and is based on child rights, should be delivered in an environment which is relevant to the child?s life, parallel to his/her development and respectful of child rights, and in a manner which involves the family and the community.In the fourth chapter, the programmes of selected courses are analyzed in terms of how they address child rights within each grade and comparatively between grades. Analysis of the programmes resulted in the conclusion that the age and developmental stage of children are not always considered as criteria in the allocation of child rights related learning outcomes, and that there is a lack of a scientific consistency in the allocation of learning outcomes related to child rights directly/indirectly to courses.Approaches consistent with child rights education were observed in the overall descriptions of the programmes; however, it was concluded that this is not fully reflected in learning outcomes and activities.It was observed that the rights to survival and protection are not covered sufficiently. Considering that not all sub-categories within each category of child rights are covered, it is also possible to infer that among the child rights which do receive attention, the focus is only on certain rights.The study was completed with conclusions and recommendations derived in the light of the findings.