Bilim kurgu sinemasında panoptikon kavramının distopik imge olarak kullanımı
Using the concept of panopticon as distopic image in science fiction cinema
Yazar: TUĞBA BEYAZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ YASEMİN KILINÇARSLAN
Uşak Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İletişim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Bilim-kurgu = Science-fiction ; Distopya = Dystopia ; Foucault, Michel = Foucault, Michel ; Gözetim = Surveillance ; Panoptikon = Panopticon ; Sinema = Cinema ; İmge = Image

Özet:
Gözetim, yüzyıllardan bu yana farklı yöntemler ile toplumlar üzerinde uygulanan pratikleri kapsamaktadır. Bu deneyimlerin temel amacı, mevcut otoritenin toplumu kontrol etme güdüsünden gelmektedir. Gelişen teknolojinin sağlamış olduğu imkanlar bu arzuyu daha da güçlü kılabilmiştir.  
Mutluluk arayışındaki önemli fikirleri ile on sekizinci yüzyılın önde gelen düşünürlerinden biri olmayı başaran Jeremy Bentham, dönemin hatta sonraki dönemlerin gözetim anlayışını değiştirecek, biçimlendirecek bir tasarı ile adından sıkça söz ettiren bir projeye imza atmıştır. Bu proje, yirminci yüzyılın önemli düşünürlerinden olan Foucault'nun da ilgisini çekmiştir. Çünkü Foucault, Panoptikon olarak isimlen-dirilen hapishane projesinin sadece bir bina değil, mahkumların düşünce sistemine sirayet eden manipülasyon yüklü bir mekanizma olduğu düşüncesindedir. Panopti-kon'u Foucault'nun çalışmalarında odak noktası haline getiren asıl neden ise Panop-tikon'un öznelere bütüncül bir bakış sağlıyor oluşundan gelmektedir. Böylece Panop-tikon, bireylerin egemen güç tarafından baskı ve şiddete dayalı olmadan sıkı sıkıya denetime tabi tutulmasını sağlamaktadır. 
Gözetim, disiplinler arası çalışmalarda boy göstermesiyle birlikte yirminci yüzyıl icadı olan sinema için de kaçınılmaz bir tema olmuştur. Özellikle bilim kurgu sinemasının distopik filmlerinde yer alan gözetim teması totaliter yönetim, itaatkâr bedenler ve kontrol ağları çerçevesinde işlenmektedir. Ütopyaların aksine mevcut düzenin kötücül yanlarını eleştiren, iktidar kodlarını ortaya atan dünyayı gözler önüne sermektedir. Bu nedenle distopik filmlerde hâkim gücün gözetim ağlarına da ol-dukça yer verilmektedir. 
Distopik evrende imgelenen panoptik gözetim disipliner iktidarı ve otoriteye boyun eğen bireyleri işaret etmektedir. Aynı zamanda mevcut düzenin içerisinde yer alan panoptik sisteme direnen karakterler söz konusudur. Bu noktada Foucault'nun özne-iktidar ilişkileri üzerinden seçilmiş olan filmlerde panoptik sistem çözümlenecektir.

Abstract:
Surveillance covers the practices that have been applied on societies with dif-ferent methods for centuries. The main purpose of these experiences comes from the current authority's drive to control society. The opportunities provided by the deve-loping technology have made this desire even stronger.  
Jeremy Bentham, who managed to become one of the leading thinkers of the eighteenth century with his important ideas in the pursuit of happiness, has signed a project that has made a name for itself with a project that will change and shape the understanding of surveillance of the period and even later periods. This project also attracted the attention of Foucault, one of the important thinkers of the twentieth cen-tury. Because Foucault thinks that the prison project, called the Panopticon, is not just a building, but a manipulation-laden mechanism infecting the prisoners' thought system. The main reason that makes the Panopticon the focal point in Foucault's works comes from the fact that the Panopticon provides a holistic view to the sub-jects. Thus, the Panopticon ensures that individuals are strictly controlled by the so-vereign power without being based on oppression and violence.  
Surveillance has become an inevitable theme for the twentieth century inven-tion, cinema, with its appearance in interdisciplinary studies. The theme of surveil-lance, which takes place especially in dystopian movies of science fiction cinema, is handled within the framework of totalitarian management, obedient bodies and cont-rol networks. Contrary to utopias, it reveals the world that criticizes the evil aspects of the current order and reveals the codes of power. For this reason, the surveillance networks of the dominant power are also included in dystopian films. Panoptic surveillance imagined in the dystopian universe points to discipli-nary power and individuals who submit to authority. At the same time, there are cha-racters who resist the panoptic system within the existing order. At this point, the panoptic system will be analyzed in the films selected through Foucault's subject-power relations.