Bilişsel yük ve uyarılmışlığın görsel çalışma belleği performansına etkileri
The effects of cognitive load and arousal on visual working memory performance
Yazar: BERİL SERCEM ŞENGÜL
Danışman: DOÇ. DR. AYCAN KAPUCU ERYAR
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
Bu tez çalışmasının amacı bilişsel yük ve duygusal uyarılmışlığın, çalışma belleğinin bir
alt türü olan görsel çalışma belleği performansına etkisini incelemektir. Uyarılmışlığa
Dayalı Rekabet Kuramı (Mather ve Sutherland, 2011), uyarılmışlığı yüksek uyaranların,
hedef uyaranların uyarılmışlık düzeyinden bağımsız olarak hedefin önceliğini artırarak
uyaranlar arasındaki rekabette öne geçeceğini öne sürmektedir. Kurama göre yüksek
öncelikli olarak sunulan nötr bir uyarana eşlik eden diğer uyaranların uyarılmışlık
düzeylerinin yüksek olması, nötr uyaran için bellek performansını iyileştirmelidir. Bu
kuramı temel alarak nesne-yer görevinde, uyarılmışlığın yüksek ve düşük olduğu iki
düzeyde nötr fotoğraflar katılımcılara sunulmuş, katılımcılardan bu fotoğrafların yerlerini
öğrenmeleri istenmiştir. Bilişsel yük için, yüksek bilişsel yük ve düşük bilişsel yük olarak
iki düzey oluşturulmuştur. Deney 1'de, yukarıdan aşağıya süreçlerle hedefe
yönlendirilme yapılan bir kodlama esnasında hedef nötr uyaranlarla birlikte sunulan farklı
uyarılmışlık düzeyindeki uyaranların ve farklı bilişsel yük koşullarının görsel çalışma
belleği performansı üzerindeki etkileri incelenmiştir. Deney 2'de ise aynı amaç
doğrultusunda yine nesne-yer görevi kullanılmış ancak kodlama esnasında hedefin
aşağıdan yukarıya süreçlerle yönlendirildiği durumun etkisi incelenmiştir. Elde edilen
bulgular, iki deneyde de düşük bilişsel yük koşulunda katılımcıların yüksek bilişsel yük
koşuluna göre tepki doğruluğu açısından daha yüksek performans gösterdiklerini ortaya
koymuştur. Uyarılmışlık bakımından yüksek uyarılmışlıklı fotoğraflarla birlikte sunulan
nötr uyaranların yerlerinin düşük uyarılmışlıklı fotoğraflarla birlikte sunulan fotoğrafların
yerlerinden daha iyi hatırlandığı görülmüştür. Nötr uyaranın aşağıdan yukarı
yönlendirildiği Deney 1 ile yukardan aşağı yönlendirildiği Deney 2 karşılaştırıldığında
tepki doğruluğu açısından performanslar farklılaşmamıştır. Bununla birlikte düşük
bilişsel yük koşulunda, yukarıdan aşağıya yönlendirilmenin olduğu grupta, yüksek
uyarılmışlıklı fotoğraflarla birlikte sunulan nötr uyaranların konumunun aşağıdan
yukarıya süreçlerle yönlendirilen gruptaki yüksek uyarılmışlıklı fotoğraflarla birlikte
sunulan nötr fotoğrafların yerlerinden daha iyi hatırlandığı görülmüştür. Sonuçlar
Uyarılmışlığa Dayalı Rekabet Kuramı'nı destekler niteliktedir.
Anahtar Kelimeler: çalışma belleği, duygu, uyarılmışlık, nesne yeri

Abstract:
The aim of this thesis is to examine the effects of cognitive load and emotional arousal
on the performance of visual working memory, a subtype of working memory. The
Arousal-Based Competition Theory (Mather & Sutherland, 2011) proposes that stimuli
with high arousal levels will prioritize the target regardless of the target's arousal level,
thereby gaining an advantage in competition among stimuli. According to this theory,
other stimuli presented alongside a neutrally prioritized stimulus should enhance memory
performance for the neutral stimulus when their arousal levels are high. Based on this
theory, in the object-location task, neutral photographs were presented to participants at
two levels of arousal, high and low, and participants were asked to learn the locations of
these photographs. Additionally, two levels of cognitive load were created: high cognitive
load and low cognitive load. In Experiment 1, during encoding processes directed from
top-down towards the target, the effects of stimuli presented at different levels of arousal
and different cognitive load conditions alongside neutral stimuli on visual working
memory performance were examined. In Experiment 2, the same purpose was pursued
using the object-location task, but the effect of the direction of the target's encoding
processes from bottom to upwas examined. The findings revealed that under conditions
of low cognitive load, participants exhibited higher performance in terms of response
accuracy compared to conditions of high cognitive load. It was observed that the locations
of neutral stimuli presented alongside high arousal stimuli were better remembered than
the locations of stimuli presented alongside low arousal stimuli. When comparing
Experiment 1, where the neutral stimulus was directed from bottom to top, and
Experiment 2, where it was directed from top to bottom, there was no differentiation in
performance in terms of response accuracy. However, under conditions of low cognitive
load, in the group where the neutral stimulus was directed from top to bottom, the
locations of neutral stimuli presented alongside high arousal stimuli were better
remembered than the locations of neutral stimuli presented alongside low arousal stimuli
in the group where the direction was from bottom to top. The results support the Arousal-
Based Competition Theory.
Keywords: working memory, emotion, arousal, object-location