Görgü tanıklığında, ahlaki yargı değişiminin bellek hataları ve tanığın işlemleme performansı üzerine etkisi
Effects of the moral judgement changing on the memory illusions and reaction performance in the eyewitness
Yazar: FATMA MAKAROĞLU
Danışman: PROF. DR. NURHAN ER
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Adli Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Adli psikoloji = Forensic psychology ; Ahlaki yargı = Moral judgment ; Bellek = Memory ; Bellek hataları = Memory errors ; Bilgi = Knowledge ; Biliş = Cognition ; Görgü tanıklığı = Eyewitness testimony ; Görgü tanıklığı = Eyewitness testimony ; Tepki = Response

Özet:
Adli mekanizmalarda görgü tanığı önemli bir rol oynamaktadır. Birçok ülkede, masum kişiler, görgü tanığının verdiği yanlış ifade yüzünden hüküm giymektedir. Ayrıca görgü tanıklığı alanyazınında yapılan birçok araştırma, orjinal anı ile ilgili maruz kalınan yanlış bilginin belleği yanılttığını göstermektedir. Bu çalışmanın amacı ise orjinal olay ile ahlaki yargı arasındaki ilişkiyi test etmek ve olay öncesi ya da olay sürecinde ahlaki yargıyla ilişkili yanlış bilginin bellek hatalarına olan etkisini saptamaktır.
Çalışma, ilk aşamasında 80, ikinci aşamasında 60 olmak üzere toplam 140 üniversite öğrencisi ile yürütülmüştür. Öncelikle üniversite öğrencilerinden yazılı onam alınmış ve araştırma ayrıntılı olarak anlatılmıştır. Araştırmacı tarafından hazırlanan Tanıma Testi, SuperLab 4.0 programı ile katılımcılara uygulanmış ve farklı sürelere sahip aynı video izletilmiş ve olayın doğru ve hatalı olarak anlatıldığı olay sonrası hikaye okutulmuştur. Ardından hazırlanan tanıma testi ile katılımcıların bellekleri ve tepki süreleri test edilmiştir. Çalışmanın ikinci aşamasında, olayın ahlaki boyutu ele alınmış, olumlu, olumsuz ve nötr olarak anlatıldığı önbilgi metni okutulmuş ve belirlenen video izletilmiştir. Ardından tuzak soruların bulunduğu bir tanıma testi ile katılımcıların bellekleri ve tepki süreleri test edilmiştir.
Araştırma sonuçlarına göre, ahlaki yargı değişimine neden olan durumların bellek hatalarında ve görgü tanıklığında etkili olduğu bulunmuştur.

Abstract:
Witnesses play an important role in forensic mechanisms. In many countries, innocent people are convicted of false testimony given by the eyewitness. In addition, many studies in the eyewitness literature show that the false information about the original memory is misleading. The aim of this study is to test the relationship between the original event and moral judgment and to determine the effect of false information related to moral judgment on memory errors before or during the event. The study was conducted with a total of 140 university students, 80 in the first stage and 60 in the second stage. First of all, written consent was obtained from university students and the research was explained in detail. The Recognition Test prepared by the researcher was applied to the participants with the SuperLab 4.0 program and the same video of different periods was watched and the story was told after the event where the event was told correctly and incorrectly. Then, the memory and response times of the participants were tested with the recognition test.
In the second stage of the study, the moral dimension of the event was discussed, the text of the prior knowledge was described as positive, negative and neutral and the video was watched. Then, the participants' memory and response times were tested with a recognition test with trap questions. According to the results of the study, it was found that the situations that caused the change of moral judgment were effective in memory errors and eyewitness testimony.