Sağlık okur-yazarlığı ölçeği geliştirme çalışması ve biyoloji öğretmen adaylarının sağlık okur-yazarlığına yönelik tutumlarının farklı değişkenler açısından değerlendirilmesi
Health literacy scale development study and evaluation of biology teacher teachers 'attitudes towards different variables in health literacy
Yazar: ZEHRA AYVAZ KULOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. HAKAN KURT
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Ortaöğretim Fen ve Matematik Alanları Eğitimi Ana Bilim Dalı / Biyoloji Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Sağlık Eğitimi = Health Education
Dizin: Aday öğretmenler = Candidate teachers ; Biyoloji = Biology ; Biyoloji eğitimi = Biology education ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy ; Ölçek geliştirme = Scale development ; Ölçekler = Scales ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Sağlık okuryazarlığı kavramının açıklanmaya çalışıldığı bu çalışmada; doktor, hemşire, öğretmen ve öğrencilerin sağlık okuryazarlık tutumunu belirlemek amacıyla bir ölçek geliştirilmek istenmiştir. 5'li Likert tipi tutum ölçeği kullanılmıştır. 386 bireyden oluşan çalışma grubuna geliştirilen uygulama ölçeği (Ek-1) uygulanmak suretiyle derlenen veriler, istatistiksel ve matematiksel değerlendirilmeye tabi tutularak yorumlanmıştır.
44 maddeden oluşan uygulama ölçeğine faktör analizi yapılmış ve bireylerin sağlık okuryazarlığı tutumları çeşitli değişkenler açısından incelenmiştir. Sağlık okuryazarlığı tutum ölçeği geçerlik ve güvenirlik çalışmaları kapsamında, genel güvenirlik için analiz öncesi Cronbach Alpha güvenirlik katsayısı 0,779 analiz sonrasında ise 0,752 olarak hesaplanmıştır. Analizler %95 güven aralığında değerlendirilmiştir. (p <0,05)
Yapı geçerliği kapsamında açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi sonucunda taslak ölçek (Ek-2) 18 maddelik ölçeğe indirgenmiştir. Veri yapısının faktör analizine uygun olup olmadığı KMO (Kaiser-Meyer-Olkin) testi ve Bartlett testi yöntemlerinden yararlanılarak kontrol edilmiştir. KMO testi değeri 0,806 ve Bartlett testi 4398,848 (p<0,05) olarak bulunmuştur.
Yapılan analizler neticesinde ölçekten çıkarılan 26 maddeden sonra kalan 18 maddelik sağlık okuryazarlığı tutum ölçeği 3 faktörden oluşmaktadır. Bu boyutlar "Sağlık Hizmetleri", "Hastalıktan Korunma" ve "Sağlığın İyileştirilmesi" boyutlarıdır. 18 maddenin analiz dışı bırakılması ile 3 faktörün varyansı açıklama oranının % 43,594 olduğu ve ölçekteki maddelerin yük değerlerinin ise 0,419 ile 0,839 arasında değiştiği görülmüştür. Ayrıca faktör analizi sonrasında ölçeğin bütününe ve her bir alt boyutuna ilişkin madde analizi gerçekleştirilmiştir. Ölçeğin bütünü ile alt ölçekleri arasındaki ve alt ölçeklerin birbirleri arasındaki ilişkilere bakılmış ve bu ilişkilerin anlamlılık düzeyleri incelenmiştir.(p <0,05)
Faktör analizi ile 18 maddeye indirilen ölçek, doğrulayıcı faktör analizi ile kurulan modellerin verilere uyumu incelenmiştir. Doğrulayıcı faktör analizi kapsamında, χ2/df (kikare/ serbestlik derecesi) değeri 1,98 olarak bulunmuştur ki bu sonuç modelin mükemmel uyuma sahip olduğunu göstermektedir. Modelin RMSEA değeri 0,051, GFI değeri 0,93, AGFI değeri 0,91, RMR uyum indeksi 0,097 ve SRMR uyum indeksi 0,058, NFI değeri 0,95, NNFI değeri 0,91 ve CFI değeri 0,95 olarak elde edilmiştir.
Araştırma sonucunda, geçerli ve güvenilir Sağlık Okuryazarlığı tutum ölçeği geliştirilmiştir. Ayrıca biyoloji öğretmen adaylarının sağlık okuryazarlığına yönelik tutumları cinsiyet, bölüm ve sınıf seviyesi yönünden karşılaştırılmış ve anlamlı fark bulunmuştur. (p <0,05)

Abstract:
In this study, which tries to explain the concept of health literacy; In order to determine the health literacy attitude of doctors, nurses, teachers and students, a scale was developed. A 5-point Likert-type attitude scale was used. The data collected by applying the application scale (Annex-1) developed in the study group consisting of 386 individuals were interpreted with statistical and mathematical evaluation.
Factor analysis was applied to the 44-item application scale and health literacy attitudes of the individuals were examined in terms of various variables. Within the scope of validity and reliability studies of the health literacy attitude scale, the Cronbach Alpha reliability coefficient for the overall reliability was calculated as 0.779 and 0.775 after the analysis. The analyzes were evaluated at 95% confidence interval. (p <0.05)
As a result of exploratory and confirmatory factor analysis within the scope of construct validity, the draft scale (Annex-2) was reduced to 18-item scale. KMO (Kaiser-Meyer-Olkin) test and Bartlett test methods were used to check whether the data structure was suitable for factor analysis. KMO test value was 0,806 and Bartlett test was found to be 4398,848 (p <0.05).
After the 26 items removed from the scale as a result of the analyzes, the 18-item health literacy attitude scale consists of 3 factors. These dimensions are "Health Services", Korunma Disease Prevention "and" Health Improvement "dimensions. With the exclusion of 18 items, it was found that the rate of explanation of variance of 3 factors was 43,594% and the load values of the items in the scale ranged between 0.419 and 0.839. In addition, after factor analysis, item analysis for the whole scale and each sub-dimension was performed. The relationships between the whole scale and its subscales and between the subscales were examined and their significance levels were examined (p <0.05).
The scale was reduced to 18 items by factor analysis and the fit of the models established with confirmatory factor analysis to the data was examined. Within the context of confirmatory factor analysis, χ2 / df (chi-square / degree of freedom) value was found to be 1.98, which shows that the model has perfect fit. RMSEA value of the model was obtained as 0,051, GFI value 0,93, AGFI value 0,91, RMR compliance index 0,097 and SRMR compliance index 0,058, NFI value 0,95, NNFI value 0,91 and CFI value 0,95.
As a result of this research, valid and reliable Health Literacy Attitude Scale was developed. In addition, biology teacher candidates' attitudes towards health literacy were compared in terms of gender, department and grade level and a significant difference was found. (p <0.05)