Güneydoğu Anadolu Bölgesindeki badem ağaçlarında görülen fungal odun dokusu hastalıklarının karakterizasyonu ve mücadele olanaklarının araştırılması
Characterization of fungal trunk and scaffold diseases in almond trees in Southeastern Anatolia Region and investigation of control strategies
Yazar: EMEL ÖREN
Danışman: PROF. DR. HARUN BAYRAKTAR
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Ülkemizin önemli badem üretim alanları olan Diyarbakır, Şanlıurfa ve Adıyaman illerindeki badem ağaçlarında sorun olan fungal odun dokusu hastalıklarının belirlenmesi amacıyla yapılan bu çalışmada, 161 bahçeden alınan 324 örnekten yapılan izolasyonlar sonucunda Aspergillus flavus (toplam izolatların %6.1'i), Botryosphaeria dothidea, Macrophomina phaseolina,  Neoscytalidium dimidiatum (%10.2), Clonostachys rosea, Fusarium acuminatum, F. brachygibbosum, F. oxysporum, F. proliferatum (%33.2), F. redolens, F. solani ve F. verticillioides (%7.1), Verticillium dahliae (%18.9), Paecilomyces maximus (%5.6)'un fungal odun dokusu hastalıkları ile ilişkili olduğu belirlenmiştir. Badem üretim alanlarında belirlenen bu hastalık etmenlerinin bazıları fungal odun dokusu hastalıkları açısından ilk kayıt niteliğindedir. Ayrıca bu fungal hastalıkların bölgedeki yaygınlığı ve yoğunluğu araştırılmış ve bölgedeki badem üretimi için önemli bulunan Fusarium proliferatum ve Neoscytalidium dimidiatum'un enfekteli bitki dokusundan erken dönemde tespiti için real-time PCR yöntemi geliştirilmiştir. Her iki etmen için geliştirilen bu yöntemin tespit limiti 10 pg/µl olup doğal olarak enfekteli odun dokusu örneklerinden bu patojenlerin tespitini mümkün kılmıştır. Yine bu etmenlere karşı Trichoderma spp., potasyum bikarbonat, bezir yağı, kitosan, Acibenzolar-S-Methyl, thiophanate-metyl, tebuconazole ve bakırlı bileşik uygulamalarının etkinliği in vitro ve in vivo koşullarda araştırılmıştır. Fusarium proliferatum için Trichoderma spp., kitosan ve Acibenzolar-S-Methyl'in, N. dimidiatum için ise Acibenzolar-S-Methyl, Trichoderma spp. ve potasyum bikarbonat uygulamalarının kimyasal uygulamalar kadar etkili olduğu tespit edilmiştir. Elde edilen sonuçların badem ağaçlarında görülen fungal odun dokusu hastalıklarının kontrol altına alınması ve yönetilmesi için yeni ve çevre dostu stratejilerin geliştirilmesine katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Bu çalışma, bölge ekonomisi için büyük öneme sahip olan badem üretiminin sürdürülebilirliğini artırmayı hedeflemektedir.

Abstract:
This study aimed to identify fungal trunk and scaffold diseases affecting almond trees in Diyarbakir, Sanliurfa, and Adiyaman, significant almond-producing provinces in our country. Through isolations from 324 samples collected from 161 orchards, Aspergillus flavus (a total of 6.1% of the isolates), Botryosphaeria dothidea, Macrophomina phaseolina, Neoscytalidium dimidiatum (10.2%), Clonostachys rosea, Fusarium acuminatum, F. brachygibbosum, F. oxysporum, F. proliferatum (33.2%), F. redolens, F. solani, F. verticillioides (7.1%), Verticillium dahliae (18.9%), and Paecilomyces maximus (5.6%) were determined to be associated with fungal wood tissue diseases. Some of the pathogens identified in almond production areas represent the first records in terms of fungal trunk and scaffold diseases. In addition, the prevalence and severity of these fungal diseases in the region were investigated and a real-time PCR method was developed for the early detection of F. proliferatum and Neoscytalidium dimidiatum, which are considered significant for almond production in the region, from infected plant tissues. The detection limit of this method developed for both agents is 10 pg/µl, enabling the detection of these pathogens in naturally infected wood tissue samples. The efficacy of Trichoderma spp., potassium bicarbonate, linseed oil, chitosan, Acibenzolar-S-Methyl, thiophanate-methyl, tebuconazole, and copper-based compounds against these pathogens was evaluated under both in vitro and in vivo conditions. The study revealed that Trichoderma spp., chitosan, and Acibenzolar-S-Methyl are as effective as chemical treatments for F. proliferatum while Acibenzolar-S-Methyl, Trichoderma spp., and potassium bicarbonate applications are as effective as chemical treatments for N. dimidiatum. The results obtained are thought to contribute to the development of new and environmentally friendly strategies for the control and management of fungal trunk and scaffold diseases affecting almond trees. This study aims to enhance the sustainability of almond production, which is of great importance for the regional economy.