Koroner arter hastalığı olan bireylerde tamamlayıcı-alternatif tedavi kullanımı ile sağlık okuryazarlığı ve yaşam kalitesi ilişkisi
The relationship between complementary- alternative treatment use and health literacy and quality of life in individuals with coronary artery disease
Yazar: MÜGE UYSALOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. MERYEM ÖZTÜRK HANEY
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Halk Sağlığı Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Hemşirelik = Nursing ; Kardiyoloji = Cardiology

Özet:
Bu araştırmanın amacı koroner arter hastalığı olan bireylerde tamamlayıcı-alternatif tedavi (TAT) kullanma, sağlık okuryazarlığı (SOY) ve yaşam kalitesi arasındaki ilişkiyi belirlemektir.
Tanımlayıcı, kesitsel ve korelasyonel türde olan araştırmanın örneklemini İzmir'de bir eğitim araştırma hastanesinin kardiyoloji ve kardiyoloji anjio servisinde yatarak tedavi alan 317 hasta oluşturmuştur. Veriler Tanıtıcı Soru Formu, Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği ve SF-12 Yaşam Kalitesi Ölçeği ile elde edilmiştir. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistikler, ki-kare testi, mann whitney u testi, kruskal-wallis testi, spearman korelasyon analizi kullanılmıştır.
Hastaların yaş ortalamaları 62.92 ± 11.90 olup %63.1'i erkek ve %65.6'sının öğrenim düzeyi ilkokul ve altı idi. Katılımcıların %88'i TAT yöntemlerini bildiğini, % 63.1'i TAT yöntemlerini kullandığını belirtmiştir. TAT kullanan katılımcıların %86.5'inin bitkisel tedavi yöntemlerini, %22'sinin arı sütünü ve %20.5'inin meditasyonu kullandığı belirlenmiştir. 
Hastaların yaşı, cinsiyeti, eğitim düzeyi, herhangi bir işte çalışma durumu, sağlık durumu algısı, koroner arter hastalığı tanısını alma süresi ile TAT kullanma durumu arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmuştur (p<0.05).
Katılımcıların SOY toplam puan ortalamaları 95.00±20.77 olarak belirlenmiştir. TAT kullanan katılımcıların SOY düzeyinin TAT kullanmayanlara göre daha düşük olduğu saptanmıştır. Katılımcıların FBÖ-12 (fiziksel bileşen özet) puan ortalamaları 39.47±12.71 ve MBÖ-12 (mental bileşen özet) puan ortalamaları 51.59±8.09 olarak belirlenmiştir. TAT kullanan katılımcıların FBÖ-12 ve MBÖ-12 puan ortalamaları TAT kullanmayanlara göre daha düşük olduğu belirlenmiştir (p<0.05).
Katılımcıların yaşı, cinsiyeti, medeni durumu ve yaşadıkları yer ile katılımların SOY düzeyi arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki belirlenmiştir. Katılımcıların SF-12 Yaşam Kalitesi Ölçek puanları ile yaş, cinsiyet ve ikamet yeri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki belirlenmiştir (p<0.05). 
Bulgular sağlık okuryazarlığı ve yaşam kalitesi düzeyi düşük olan hastaların TAT kullanımına daha fazla yönlendiğini göstermektedir. Koroner arter hastalığı olan bireylerin SOY ve yaşam kalitesi düzeylerinin belirlenmesi, özellikle düşük SOY ve yaşam kalitesine sahip hastaların sağlık okuryazarlığının geliştirilerek yaşam kalitelerinin desteklenmesi, bilinçli ve akılcı TAT kullanımının sağlanması önerilir.

Abstract:
The aim of this study is to determine the relationship between using complementary-alternative therapy (CAM), health literacy (HL) and quality of life in individuals with coronary artery disease.
The sample of the descriptive, cross-sectional and correlational study consisted of 317 patients who received inpatient treatment in the cardiology and cardiology angio service of a training and research hospital in İzmir. Data were obtained with the Descriptive Questionnaire, the Health Literacy Scale, and the SF-12 Quality of Life Scale. Descriptive statistics, chi-square test, Whitney U test, Kruskal-Wallis test, Spearman correlation analysis were used in the analysis of the data.
The mean age of the patients was 62.92 ± 11.90 years, 63.1% of them were male and 65.6% of them were primary school or below. 88% of the participants stated that they knew CAM methods, and 63.1% stated that they used CAM treatment methods. It was determined that 86.5% of the participants using CAM use herbal treatment methods, 22% use royal jelly and 20.5% use meditation.
A statistically significant relationship was found between the patients' age, gender, education level, employment status, perception of health status, duration of diagnosis of coronary artery disease and CAM use (p<0.05).
The mean SOY total score of the participants was determined as 95.00±20.77. It was determined that the level of HL of the participants who used CAM was lower than those who did not use CAM. The mean FBÖ-12 score of the participants was 39.47±12.71 and the mean of the MBÖ-12 score was 51.59±8.09. It was determined that the mean scores of PCS-12 and MCS-12 of the participants who used CAM were lower than those who did not use CAM (p<0.05).
A statistically significant relationship was determined between the age, gender, marital status and place of residence of the participants and the HL level of the participants. A statistically significant relationship was determined between the participants' SF-12 Quality of Life Scale scores and age, gender and place of residence (p<0.05).
Findings show that patients with low health literacy and quality of life are more likely to use CAM. It is recommended to determine the HL and quality of life levels of patients with coronary artery disease, and to ensure conscious and rational use of CAM by improving health literacy and supporting their quality of life, especially in patients with low HL and quality of life.