Sosyal bilgiler eğitiminde küresel sorunlar ve öğretimi
Global problems and teaching in social studies education
Yazar: TEVFİK PALAZ
Danışman: DOÇ. DR. BÜLENT AKBABA
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / İlköğretim Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Eğitim = Education ; Eğitim yöntemleri = Education methods ; Küresel hareketler = Spherical motions ; Küreselleşme = Globalization ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Sosyal bilgiler = Social studies ; Sosyal bilgiler dersi = Social studies course ; Sosyal bilgiler eğitimi = Social studies education ; Sosyal sorunlar = Social problems ; Sosyoekonomik sorunlar = Socio-economic problems

Özet:
Bu araştırmanın amacı küresel sorunları ortaokul öğrencilerinin, sosyal bilgiler öğretmenlerinin ve sosyal bilgiler eğitimi alanında çalışma yapan akademisyenlerin nasıl algıladıklarını, bu sorunlara sosyal bilgiler dersinde nasıl yer verildiğini, küresel sorunların öğretimi sürecinde karşılaşılan sorunların neler olduğunu ve bu konularda yapılacak öğretimin geliştirilmesi için neler yapılabileceğini belirlemektir. Araştırmanın katılımcılarını 2015-2016 öğretim yılında Ankara ili Mamak ilçesinde öğrenim görmekte olan ortaokul 7.sınıf öğrencileri, sosyal bilgiler öğretmenleri ve sosyal bilgiler eğitimi alanında çalışma yapan akademisyenler oluşturmaktadır. Katılımcıların seçiminde amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme, maksimum çeşitlilik örneklemesi ve kolay ulaşılabilir örnekleme birlikte kullanılmıştır. Araştırmanın katılımcılarını toplam 30 öğrenci, 20 öğretmen ve 10 akademisyen oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplamak amacıyla araştırmacı tarafından ilgili alan yazına ve uzman görüşlerine dayalı olarak geliştirilen yarı-yapılandırılmış görüşme formları kullanılmıştır. Araştırmanın verileri araştırmacı tarafından yüz yüze toplanmıştır. Verilerin analizinde içerik analizi ve betimsel analiz kullanılmıştır. Araştırma sonuçlarından bazıları şunlardır: (1) Akademisyenlere göre en önemli küresel sorunlar terör, savaş, insan hakları ihlali, kirlilik ve doğal kaynakların tükenmesidir. (2) Akademisyenlere göre küresel sorunların tetikleyicileri paylaşamamak ve bilinçsizliktir. (3) Akademisyenlere göre küresel sorunları ortadan kaldırmak için uluslararası işbirliği ve eğitim önemli unsurlardır. (4) Öğretmenlere göre küresel sorunların öğretiminde en çok karşılaştıkları sorunlar ders süresinin azlığı, müfredat ve materyal yetersizliği ile konu sırasıdır. (5) Öğretmenlere göre küresel sorunlara çözüm bulmada sosyal bilgiler öğretmenlerine düşen en önemli roller uygulamaya dönük çalışmalar yapma ve öğrencilere örnek olmadır. (6) Öğretmenlere göre küresel sorunların çözümü için okullarda küresel sorunlara ilişkin kampanyalar ve seminerler düzenlemeli, veli eğitimleri yapılmalı ve STK'lar ile işbirliğine girilmelidir. (7) Öğrencilere göre küresel sorunlara çözüm bulunmasında önemli öğretmen rolleri; derslerde uygulamalara yer verme, öğrencileri bilgilendirme, geziler düzenleme, sebep-sonuç ilişkisi kurma, görselleştirme, öğrenciyi teşvik etme, öğrenciye model olma ve olumsuz örnekler sunmadır. (8) Öğrencilere göre küresel sorunlara duyarlı öğrenci yetiştirmede yapılması gereken en önemli şey derslerin görselleştirilmesidir. Geziler düzenlenmesi, öğrencilerin küresel sorunlara yönelik bilinçlendirilmesi, grupla çalışmanın teşvik edilmesi, derslerin dramalaştırılması, derslerin eğlenceli hale getirilmesi, derslerde neden-sonuç ilişkisinin kurulması, öğrencinin sorumluluk alması ve uzman kişilerle görüşülmesi bu konuda gerçekleştirilmesi gereken diğer uygulamalardır. (9) Öğrencilere göre küresel sorunların çözümü için okullarda kampanya, seminer ve geziler düzenlenmeli, afişler bastırılmalı, STK'lar ile işbirliği içine girilmeli ve ağaç dikme ve çöp toplama gibi etkinlikler yapılmalıdır. Araştırma sonuçları ilgili alan yazınla ilişkili bir biçimde tartışılmış ve bazı öneriler sunulmuştur.

Abstract:
The purpose of this study was to determine how secondary school students, teachers and academicians perceived global problems and to demonstrate how these global problems were handled in social studies classes, the problems that were encountered in the teaching process of global problems and the things to be done to develop the teaching of global issues. The participants of the study included 7th class students, social studies teachers and academicians who conduct scientific studies in social studies. The participants of this study were selected through criterion sampling, maximum variation sampling and convenient sampling methods under purposeful sampling. Therefore, a total of 30 secondary school students, 20 teachers and 10 academicians participated in the present study. The data of the study were gathered through semi-structured interview forms that were developed by the researcher in line with both the related literature and expert opinions. The data of the study was gathered by a face to face approach. The data of the study were analysed through descriptive and content analysis. Some of the results of the present study were as follows: (1) According to the opinions of academicians, most important global problems were terror, war, human rights violation, pollution and depletion of natural resources. (2) 1) According to the opinions of academicians, the triggers of global problems were not being able to share and insensibleness. (3) 1) According to the opinions of academicians, international cooperation and education were most important things in order to resolve global problems. (4) According to the opinions of teachers, the problems that teachers most frequently encountered during teaching global issues were the scarcity of classroom hours, the deficiencies in teaching program and classroom materials and the line of the subject in the curriculum. (5) According to teachers, the most important roles that social studies teachers should assume to resolve global issues were conducting operational activities and modelling to students. (6) According to the opinions of teachers, various campaigns and seminars should be conducted, parents should be educated and collaboration should be made with non-governmental organization in schools in order to contribute to the resolving of global problems. (7) According to students, the important teacher roles that contributed well to the resolving of global problems were conducting operational activities, informing students about global problems, arranging school excursions, building cause-effect relationship during teaching, using visualizations in the classroom, encouraging and modelling students and presenting negative samples. (8) According to students, the most important thing to raise students who are sensitive to global problems was to use visualizations in the classroom during teaching. Arranging school excursions, raising the awareness of students towards global issues, encouraging group work, using drama in the classroom, making the lesson entertaining, building cause-effect relationship during teaching, fostering student responsibility for learning and meeting with experts were other practices to be done in this matter. (9) According to students, campaigns, seminars and excursions should be arranged, posters should be printed, collaboration between school and non-governmental organizations were built and such activities as tree planting or garbage collecting were arranged in schools in order to contribute to the resolving of global problems. Results of the study were discussed in line with the related literature and some suggestions were presented.