İnme geçirmiş hastalarda farmasötik bakımın etkilerinin incelenmesi
Investigation of the effects of pharmaceutical care in patients with stroke
Yazar: KAYHAN NURİ CENGİZ
Danışman: PROF. DR. MESUT SANCAR
Marmara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Klinik Eczacılık Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology ; Nöroloji = Neurology

Özet:
Amaç: İnme, dünya çapında önemli bir morbidite ve mortalite nedenidir. Farmasötik bakım
hizmetleri, inmeyle ilişkili risk faktörlerinin yönetilmesinde önemli bir rol oynar. Bu çalışmada
inme hastalarına 1 yıl boyunca uygulanan farmasötik bakımın hastaların ilaç uyumuna, yaşam
kalitesine ve klinik sonuçlarına olan etkisinin incelenmesi hedeflenmiştir.
Gereç ve Yöntem: Bu çalışma Türkiye'deki bir üniversite hastanesinin nöroloji kliniğinde
randomize kontrollü bir çalışma olarak yürütüldü. Hastalar rastgele olarak klinik eczacının yer
aldığı çalışma grubuna (ÇG) veya klinik eczacının bulunmadığı, olağan bakım hizmeti alan
kontrol grubuna (KG) atandı. ÇG, rutin sağlık hizmetlerine ek olarak ilaç uzlaşısı, ilaç
incelemesi ve hasta eğitimi de dahil olmak üzere kapsamlı bir farmasötik bakım hizmeti aldı.
Hastaların ilaç uyumu, yaşam kalitesi ve klinik parametreleri çalışmanın başında ve 12.ayın
sonunda değerlendirildi.
Bulgular: Bu çalışmaya 193 hasta (sırasıyla ÇG ve KG'de 89 ve 104 hasta; ortalama yaş: 60,1
yıl) dahil edildi ve bunların %67,4'ü erkekti. Bir yıllık takip değerlendirmesinde, ÇG'de uyumlu
hastaların yüzdesi (%86,5'e karşı %47,1; p < 0,001) ve toplam İnme Spesifik Yaşam Kalitesi
skoru (184,9'a karşı 166,0; p < 0,001) KG'den daha yüksekti. 12. ay sonunda ÇG'de ortalama
sistolik ve diyastolik kan basıncı değeri KG'den daha düşüktü (sırasıyla 124,1/74,5 mmHg'ye
karşı 136,9/83,8 mmHg; p < 0,001). Diyabet tanısı konulan 75 hastanın (42 çalışma, 33 kontrol
bakım) HbA1c hedeflerine (< %7) bakıldığında, başlangıçta hastaların sırasıyla %35,7'si ve
%30,3'ü hedefteydi (p = 0,805); 12. ayın sonunda ÇG'deki hastaların %76,2'si ve KG'deki
hastaların ise sadece %45,5'i hedef değerlere ulaştı (p = 0,013). LDL kolesterol düzeylerindeki
düşüşte (25,6'ya karşı 18,7 mg/dL; p = 0,204) anlamlı bir fark gözlenmedi. Bir yıllık takipte
inme tekrarlama oranı (%2,2'ye karşı %10,6; p = 0,044) ÇG'de KG'den daha düşüktü.
Sonuç: Klinik eczacının yer aldığı 1 yıllık farmasötik bakım hizmetlerinin inmeli hastaların ilaç
uyumunu, yaşam kalitesini ve sekonder önlemeye yönelik klinik sonuçlarını iyileştirdiği
görülmüştür.

Abstract:
Objective: Stroke is a major cause of morbidity and mortality worldwide. Pharmaceutical care
services play a significant role in managing the risk factors associated with stroke. This study
aimed to investigate the effects of pharmaceutical care administered to stroke patients for 1 year
on medication adherence, quality of life, and clinical outcomes.
Materials and Methods: This study was conducted as a randomized controlled trial in the
neurology clinic of a university hospital in Türkiye. Patients were randomly assigned to the
intervention group or usual care group (IG and UCG). IG received pharmaceutical care services
including medication reconciliation, medication review, and patient education in addition to
routine healthcare services. Patients' medication adherence, quality of life, and clinical
parameters were assessed at the beginning of the study and the end of 12 months.
Results: This study included 193 patients (89 and 104 in the IG and the UCG, respectively;
mean age: 60,1 years), of whom 67,4% were male. At the one-year follow-up evaluation, the
percentage of adherent patients (86,5% vs 47,1%; p < 0,001) and the total Stroke-Specific
Quality of Life score (184,9 vs 166,0; p < 0,001) were higher in the IG than in the UCG. At the
end of 12 months, the mean systolic and diastolic blood pressure values were lower in the IG
than in the UCG (124,1/74,5 mmHg vs 136,9/83,8 mmHg respectively; p < 0,001). When the
HbA1c targets (< 7%) of 75 patients (42 intervention, 33 usual care) diagnosed with diabetes
were examined, 35,7% and 30,3% of the patients were on target at baseline, respectively (p =
0,805); at the end of the 12th month, 76,2% of the patients in the IG and only 45,5% in the UCG
reached the target values (p = 0,013). No significant difference was observed in the reduction
of LDL cholesterol levels (25,6 vs 18,7 mg/dL; p = 0,204) The stroke recurrence rate at the oneyear follow-up (2,2% vs 10,6%; p = 0,044) was lower in the IG than in the UCG.
Conclusion: Pharmaceutical care services improved the medication adherence, quality of life
and clinical outcomes of patients with stroke.