Geçiş ekonomilerinde uygulanabilecek kur politikaları
Exchange policies applicable in countries of transitional economies
Yazar: MEHMET ÖMER ÇARPAR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖZHAN TUNCAY
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Finansal Ekonomi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ekonomi = Economics ; Maliye = Finance
Dizin: Döviz = Foreign exchange ; Döviz kuru sistemleri = Exchange rate systems ; Geçiş ekonomisi = Transition economies ; Kur politikaları = Rate of exchange policies ; Para politikaları = Monetary policies ; Uluslararası para sistemi = International monetary system

Özet:
İkinci Dünya Savaşı öncesi ve 1973 yılına kadar uluslararası para sistemi
olarak kabul edilen, ülke paralarının dolara, doların altına bağlandığı Bretton Woods
Sistemi de dâhil olmak üzere söz konusu zamana kadar uygulanan kur sistemleri
sabit kur sistemiydi. 1973 yılından itibaren finansal liberalleşme, bilgi
teknolojilerinde yaşanan ileri yönelik atılım ile birlikte finansal piyasalarda işlem
hacmi devasa bir hal almış ve ekonomilerde dalgalı(serbest) döviz kuru sistemi
uygulanmaya başlanmıştır. Bu uygulanan döviz kuru sistemlerinin iki zıt sistem
oluşturdukları düşünüldüğünde bir tarafta serbest (değişken) veya dalgalı kur sistemi
diğer tarafta ise sabit(katı) kur sistemi yer almaktadır.
İki sistemde aşırı uç sistemler ve ekonomilere maliyet doğurabilecek
uygulamalardır. Bu nedenle iki sistemin dezavantajlarından arındırılmış yani 'sabit
döviz kuru sistemine esneklik kazandıran' karma kur sistemiyle, 'esnek kur sistemine
istikrar kazandıran' karma, ara sistemler geliştirişmiş ve pratikte, özellikle de
gelişmekte olan ülkelerde uygulanmaya başlanmıştır.
Çalışmada döviz kuru sisteminin, döviz rejimlerinin ve kur politikalarının
detaylı tanımı yapılarak geçiş ekonomilerinde uygulanabilecek en uygun kur
politikası saptanmaya çalışılacaktır. Ülkelerin uyguladıkları politikalardan birisi de,
ithalatlarını kısıtlayarak kendi ulusal paralarının değerlerini yabancı paralar
karşısında değersizleştirip, uluslararası ticarette avantaj sağlamak için yaptıkları kur
savaşıdır. Kur savaşlarının en etkin tarafı olarak Çin gösterilebilir. Salgın ile birlikte yaşanan döviz krizleri, ülkelerin kur savaşlarının birer tarafı olduğunu, etkin
politikalar ile birlikte kur savaşlarından az zararla çıkma çabalarını arttırmıştır.
Çalışmanın amacı eski SSCB içerisinde ve 1990'lı yıllardan itibaren piyasa
ekonomisine yönelen geçiş ekonomileri arasında yer alan Gürcistan, Azerbaycan,
Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan, Özbekistan ve Türkmenistan için döviz kuru
rejimi tercihine yönelik ampirik analiz gerçekleştirmektir. Dinamik Panel Veri Analiz
yöntemi kullanılarak bu ülkelere uygun döviz kuru rejimi saptanmaya
çalışılmaktadır. Verilerden elde edilen tahminlere göre, teorik beklentilerle geçiş
ekonomilerinde uygulanabilecek en uygun döviz kuru rejimi tercihi saptanmıştır.

Anahtar Kelimeler: Döviz, Kur Sistemleri, Kur Sistemleri ve Politikaları

Abstract:
Considered as the international monetary system before the Second World
War and until 1973, the exchange rate systems implemented until that time, including
the BrettonWoods System, where the country's currencies were tied to the dollar and
the dollar to gold, were the fixed exchange rate system. Since 1973 with the financial
liberalization and the advance in information technologies, the transaction volume in
financial markets has become enormous and the floating (free) exchange rate system
has been implemented in economies. Considering that these applied exchange rate
systems constitute two opposite systems, there is a free (variable) or floating
exchange rate system on one side and a fixed (rigid) exchange rate system on the
other.
These are applications that can cause excessive costs and cost to economies in
both systems. For this reason, with the mixed exchange rate system, which is free
from the disadvantages of the two systems, that is, with the mixed exchange rate
system 'which gives flexibility to the fixed exchange rate system', mixed intermediate
systems that 'stabilize the flexible exchange rate system' have been developed and
started to be applied in practice, especially in developing countries.
In this study, it will be aimed to determine the most appropriate exchange rate
policy for developing countries by making a detailed description of the exchange rate
system, foreign exchange regimes and exchange rate policies. With the Covid-19
global epidemic, the monetary crises in developing countries have shown that these
countries are susceptible to many economic fragilities, including epidemics. China
can be shown as the most effective side of the currency wars. The currency crises experienced with the epidemic have increased that countries are one side of the
currency wars, and their efforts to get out of the currency wars with little damage
with effective policies.
The aim of the study is to perform an empirical analysis for the exchange rate
regime preference for Georgia, Azerbaijan, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan,
Uzbekistan and Turkmenistan, which are among the transition economies that have
been in the former USSR and have turned to a market economy since the 1990s.the
exchange rate regime suitable for these countries using the Panel Data Analysis
method is to try to detect. According to the estimates obtained from the data, the
most appropriate exchange rate regime preference for developing countries was
determined with theoretical expectations.

Keywords: Currency, Exchange Rate Systems, Exchange Rate Systems and Policies