Örgütsel form değişim sürecinde aktör rollerinin incelenmesi: Ulusal iş sistemi bağlamında 1991-2012 yılları arasında Tekel Genel Müdürlüğü üzerine fenomenolojik bir araştırma
Examination of actor roles in the organizational form change process: A phenomenological research on Tekel General Directorate between 1991-2012 in the context of the national business system
Yazar: ESRA İŞBİLEN DURU
Danışman: DOÇ. DR. GÜL ESER
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Yönetim ve Organizasyon Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Çalışmanın odağını, belirli bir örgütsel alandaki baskın örgüt formunun değişimi ve bu değişimde rol oynayan aktörler oluşturmaktadır. Tekel Genel Müdürlüğü, bir laboratuvar ortamı gibi ele alınarak kamu iktisadi teşebbüslerinden holdinglere uzanan değişim sürecinin nasıl gerçekleştiğinin anlaşılması amaçlanmaktadır. Belirtilen bağlam içerisinde, bir örgütsel alandaki egemen örgüt formunun değişiminde etkili olan aktörler, aktörlerin temsil ettiği kurumlar ve aktör rolleri araştırma nesnesi yapılmaktadır. Çalışmanın kuramsal arka planını, Ulusal iş Sistemi Yaklaşımı şekillendirmektedir. 
Çalışmada, 1991-2012 yılları arasında TEKEL Genel Müdürlüğü'nün karar alıcı pozisyonlarında (genel müdür, genel müdür yardımcısı, müessese müdürü ve yardımcısı) görev yapmış olan yöneticilerin, kurumun özelleştirilmesine olan yaklaşımları araştırılmaktadır. Böylece, yönetici bakış açısından bir örgütsel alanda egemen olan örgüt formunun değişiminin nasıl anlamlandırıldığının anlaşılması amaçlanmaktadır. Çalışma, bir nitel araştırma olarak tasarlanmış olup, fenomenoloji deseni ile yürütülmüştür. Veri toplamaya uygun özelliklerde olan yöneticilere ulaşmak için kartopu yönteminden faydalanılmış ve 15 yönetici ile yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak mülakatlar gerçekleştirilmiştir. Mülakatlardan elde edilen veriler, NVIVO programından yararlanılarak içerik analizine tabi tutulmuştur. Çalışma sonunda, yönetici bakış açısıyla egemen örgüt formunun değişim sürecinin nasıl gerçekleştiği, örgütsel alanda form değişiminin gerçekleşmesinde etkili olan aktörler ve bu aktörlerin ülkenin ulusal iş sistemindeki temsil ettiği kurumlar tanımlanmıştır. Bununla birlikte, aktörlerin örgütsel alanda yaşanan form değişimindeki rolleri açıklanmıştır.

Abstract:
The focus of the study is the change of the dominant organizational form in a certain organizational field and the actors playing a role in this change. It is aimed to understand how the process of change from state-owned enterprises to holdings takes place by treating TEKEL as a laboratory environment. In this context, the actors, the institutions represented by the actors and the actor roles are considered as objects of the research. The theoretical background is shaped through National Business System Approach.
In this study, the approaches of the managers who served in the decision-making positions of TEKEL (general manager, assistant general manager, institution manager and assistant) between 1991 and 2012, to the privatization of the institution are investigated. Thus, it is aimed to understand the change process of the organizational form from a manager's point of view. The study is designed as a qualitative research and was carried out with a phenomenology pattern. Snowball method is used to reach the sutiable managers for data collection, and interviews were conducted with 15 managers using a semi-structured interview form. The data obtained from the interviews are subjected to the content analysis by exploiting NVIVO software. As a result, the way of experiencing the change process of the dominant organizational form from the manager's point of view, the actors that are effective in the realization of the form change in the organizational field and the institutions that these actors represent in the national business system of the country are defined. In addition, the roles of the actors in the transformation of form in the organizational field are explained.