Türkçe ve Çincede yer alan örtmece sözlerin dil bilimi açısından karşılaştırmalı analizi
Comparative analysis of euphemism words in Turkish and Chinese in terms of language science
Yazar: CANAN CANDAN KANAR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FEYZA GÖREZ
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Asya Çalışmaları Ana Bilim Dalı / Asya Çalışmaları Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature

Özet:
İnsanın sosyal bir varlık olarak kendini ifade etme ve anlaşılır kılma ihtiyacı dil ile karşılanmaktadır. Kullanılan dil ve kelimeler, toplumun özelliklerini yansıtmaktadır. Dil hem güzel konuşma hem de olumsuzlukları anlatmada etkili bir araçtır. Örtmece sözler, yasaklı, korkulan ve olumsuz etki yaratacağı düşünülen durumları gizlemek için kullanılmaktadır. Bu şekilde tabular dolaylı yoldan daha kolay bir şekilde aktarılabilmektedir. Örtmece sözler, toplumun kültürel, sosyolojik, dini inanışları, örf ve adetleri, hastalık, siyaset, ekonomi ve fiziksel özellikler gibi önemli kavramlar hakkında bilgi edinmemizi de sağlamaktadır. Bu sayede, örtmece sözler aracılığıyla bir toplum hakkında çok çeşitli ve derin bilgiler edinmek mümkün olmaktadır.
Bu çalışmada, Türkçe ve Çince örtmece sözler semantik ve dil bilimi açısından incelenmiştir. Veriler literatür taraması ile toplanmış ve Çince, Türkçe ve İngilizce kaynaklar incelenmiştir. Örtmece sözlerin açıklanmasında dil bilimi yöntemi olarak Saussure'ün "art zamanlı" ve "eş zamanlı" yöntemlerinden faydalanılmıştır. Ayrıca, örtmece sözlerin benzerlik ve farklılıklarını değerlendirmek için karşılaştırma yöntemi kullanılmıştır. Elde edilen veriler neticesinde; Türkçe ve Çince örtmece sözlerin insanların düşünme biçimleri, ahlaki, sosyal ve dini değerleri, gelenek ve görenekleri üzerindeki etkileri ve bu sözlerin hangi alanlarda daha yaygın kullanıldığına dair açıklama getirilmeye çalışılmıştır.
Bu çalışma, kapsamı açısından Çin ve Türkiye'de yapılan araştırmalar arasında bir ilk olma özelliği taşımaktadır. Tez sonuçlarının, Türkçe ve Çince örtmece sözler üzerine gelecekteki araştırmalara önemli katkılar sağlayacağı düşünülmektedir. Çalışma, Türkçe ve Çince örtmece söz ve sözcüklerle sınırlıdır ve bu sözler kullanım yoğunluklarına göre belli başlıklar altında değerlendirilip açıklanmıştır.

Abstract:
Language fulfills the need for self-expression and understanding, reflecting societal traits. It serves both to articulate ideas eloquently and to convey negative concepts. Euphemisms help hide forbidden or feared situations, making it easier to discuss taboos indirectly. They reveal insights into a society's culture, beliefs, customs, health, politics, economy, and physical attributes, thus offering a comprehensive view of a society.
This study examines Turkish and Chinese euphemisms from a semantic and linguistic perspective. Data were collected through literature review, examining Chinese, Turkish and English sources. Saussure's "diachronic" and "synchronic" methods were utilized to explain euphemisms. Additionally, a comparative method was used to evaluate the similarities and differences between euphemisms. Based on the collected data, the study aimed to explain the impact of euphemisms on people's thinking patterns, moral, social, and religious values, traditions and customs, and which areas they are more commonly used in both Turkish and Chinese.
This study is unique in its scope among research conducted in China and Turkey. It is believed that the results of this thesis will significantly contribute to future research on Turkish and Chinese euphemisms. The study is limited to Turkish and Chinese euphemisms and words, which were evaluated and explained under specific headings according to their usage frequency.