Mevlana'nın akıllar nazariyesi
Mevlana's theory of minds
Yazar: İSA AYYILDIZ
Danışman: PROF. DR. H. SUBHİ ERDEM
İnönü Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı / Felsefe Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy
Dizin: Akıl = Reason ; Aşk = Love ; Mevlana Celaleddin-i Rumi = Mevlana Celaleddin-i Rumi ; Sezgi = Intuition ; Tasavvuf = Mystic ; Türk-İslam felsefesi = Turkish-Islamic philosophy ; İslam felsefesi = Islamic philosophy

Özet:
Türk İslam geleneğinin içerisinde, İslam dininin ve Türk kültürünün ahengi içinde şekillenen tasavvuf; kendi içerisinde kavram tanımlamalarına ve hayat görüşlerine sahiptir. İslam ise onun, zaten sebebi ve nihai amacıdır. Tasavvufi geleneğin, en önemli simalarından biri de Mevlana Celalettin Rumi'dir. Bu tezin amacı ise  Mevlana Celalettin Rumi'nin, akıl kavramını nasıl tanımladığına, hangi manalar yüklediğine ve nasıl sınıfladığına bakmaktır. Bu araştırmanın çabası; aşağıda geçen şu ve şuna benzer soruları, felsefi bir disiplin ile ele alır.
Akıl kavramının tarihsel süreçleri nelerdir? Mevlana Celalettin Rumi'ye göre, akıl kavramı hangi manalara gelmektedir? İşlevsel akıl ile külli akıl arasında bir bağlantı var mıdır? Bilgiyi işleme hususunda, duygularımız önem arz eder mi? Algılar, akıl ve duygular, bilgi edinmede nasıl bir rol üstlenir? Aşk ve nefis çatışırken, ortada duran aklın durumu nasıldır? Külli ve cüz-i aklı tanımlamak için kullandığımız bilgi çeşitleri, nelerdir? Mevlana, kaç farklı akıl sınıflaması yapar? Külli ve cüz-i akıl nasıl tanımlanabilir? Hiçbir duyguya sahip olmayan akıllı bir varlık, ahlaksal bir yasa üretebilir mi? İnsanın anlayışı, gerçekten neden sorusu ile mi ilintilidir? Bu çalışma; bu ve benzeri birçok sorunun, cevaplarını arar.

Anahtar Kelimeler: akıl, sezgi, aşk, külli akıl, işlevsel akıl

Abstract:
Sufism shaped within the harmony of Islam and Turkish culture within the Turkish-Islamic tradition; it has concept definitions and views of life in itself. Islam is already its cause and ultimate purpose. One of the most important figures of the Sufi tradition is Mewlana Jalal Al-Din. The purpose of this thesis is; It is to look at how Mewlana Jalal Al-Din Rumi defines the concept of reason, what meaning he implies and how he classifies it. The main effort of this research; it deals with the following and similar questions from a philosophical point of view.
What are the historical processes of the concept of mind? According to Mewlana Jalal Al-Din Rumi, what sort of meaning does the concept of mind mean? Is there a link between functional mind and complete mind? Do our feelings matter about processing information? What role do perceptions, minds and emotions play in acquiring knowledge? What is the state of mind standing in the middle when love and nafs  clash? What are the types of information we use to define the complete and limited mind? How many mind classifications does Mewlana make? How can the complete and limited mind be defined? Can a rational being without any emotions make a moral law? Is human understanding really related to the question of why? This study looks for answers to these and many other questions.

Key words: mind, intuition, love, complete mind, functional mind