Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının uyguladığı geleneksel olmayan para politikalarının enflasyon ve büyümeye etkileri: 2008-2020 dönemi zaman serisi yöntemiyle analizi
The effects of non-traditional monetary policies implemented by the Central Bank of the Republic of Turkey on inflation and growth: Analysis of the 2008-2020 period by time series method
Yazar: CEM AKGÜL
Danışman: PROF. DR. LEVENT GÖKDEMİR
İnönü Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Ekonomi tarihinde krizlerin önemli bir yeri vardır. Bu krizler mevcut teorilerin
gelişmesine ve teorilerdeki yetersizliklerin ortaya çıkmasına yardımcı olmaktadır. Bu
durum 2008 yılında başlayıp dünyanın diğer ülkelerine yayılan finansal krizde de böyle
olmuştur. Krizden sonra ilk önce, geleneksel para politikaları uygulanmaya başlanmış
fakat bu politikaların istenilen sonuçları vermemesi üzerine geleneksel olmayan para
politikalarının uygulanmasına başlanılmıştır. Başlıca politikalar arasında İleriye Yönelik
Rehberlik, Nicel Genişleme, Sıfır Alt Sınır veya Negatif faiz politikası ve Faiz Koridoru
uygulaması sayılabilir. FED, ECB ve BOE'nin önderlik ettiği bu politikalar diğer ülkeleri
de etkilemiştir. TCMB'de gelişmiş ülke merkez bankalarının uyguladıkları politikaların
olumsuz yansımalarını engellemek için geleneksel olmayan para politikası
uygulamalarına başvurmuştur. Çalışmada, TCMB'nin uyguladığı bu politikaların
sonuçlarının izlenmesi amacıyla merkez bankasının kullanıdığı araçlar tek tek
incelenmiştir. TCMB'nin açık piyasa işlemlerini politika faizlerinde bir istikrar sağlamak
amacıyla kullandığı görülmüştür. İnceleme dönemimizde başlangıcında istenilen
hedeflere ulaşılırken, dönemin sonlarında faizler yükselmiştir. Merkez bankası zorunlu
karşılık oranlarını da aktif olarak kullanmıştır. Örneğin 2010 yılında zorunlu karşılıklara
faiz ödenmesi uygulamarına ara verilmiş fakat 2014 yılında tekrar faiz ödenmesine
başlanmıştır. Merkez Bankası faiz koridoru ve rezerv opsiyon mekanizması
uygulamasına birlikte kullanmıştır. Geniş koridor sistemi kullanan merkez bankası rezerv
opsiyon mekanizmasını da aktif olarak kullanmıştır.
Çalışmanın uygulama kısmında ise; 2008-2020 yılları arasında uygulanan
politikaların parasal tabanda ortaya çıkardığı artışın enflasyon ve büyüme üzerindeki
etkisi zaman serisi ile test edilmiştir. Kurulan SVAR modeli yardımıyla etki tepki analizi
yapılmış ve elde edilen sonuçlar fiyatlar ile para arzı arasında çift yönlü etkinin olduğunu
ileri süren yapısalcı görüşü doğrular nitelikte çıkmıştır. Tüketici fiyatları ile üretici fiyatları arasındaki ilişki incelenmesi sonucunda ise Tüketici fiyatlarındaki artışın üretici
fiyatları üzerinde ilk önce negatif daha sonra pozitif ekti doğurduğu ve çift yönlü
etkileşim doğurduğu görülmüştür. Yapılan varyans ayrıştırmasında ise parasal tabandaki
en önemli değişikliğin sebebinin üretici fiyatları olduğu tespit edelirken, tüketici fiyatları
ile üretici fiyatları kıyaslandığında tüketici fiyatlarını daha etkili olduğu, talep
enflasyonunun baskınolduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Finansal Kriz, Para Politikası, Merkez Bankası, Enflasyon, Büyüme

Abstract:
Crises have an important place in the history of economy. These crises help the
development of existing theories and reveal the inadequacies in the theories. This was the
case with the financial crisis that started in 2008 and spread to other countries in the world.
After the crisis, traditional monetary policies started to be implemented, but when these
policies did not give the desired results, non-traditional monetary policies were started to
be implemented. Major policies include Forward-Looking Guidance, Quantitative
Expansion, Zero Lower Limit or Negative interest rate policy and Interest Rate Corridor
implementation. These policies, led by the FED, ECB and BOE, also affected other
countries. The CBRT has resorted to unconventional monetary policy practices in order
to prevent the negative reflections of the policies implemented by the central banks of
developed countries. In the study, the tools used by the central bank in order to monitor
the results of these policies implemented by the CBRT were examined one by one. It has
been observed that the CBRT uses open market operations to stabilize policy rates. While
the desired targets were achieved at the beginning of our review period, interest rates
increased at the end of the period. The central bank has also actively used reserve
requirement ratios. For example, the practice of paying interest on required reserves was
suspended in 2010, but interest was re-paid in 2014. The Central Bank has used the
interest rate corridor and the reserve option mechanism together. Using the wide corridor
system, the central bank also actively used the reserve option mechanism.
Ask in the application part of the study; The increase in the monetary base caused
by the policies implemented between 2008-2020 has been tested with the time series on
inflation and growth. With the help of the established SVAR model, impulse response
analysis was carried out and the results obtained confirm the structuralist view, which
claims that there is a bidirectional effect between prices and money supply. As a result of
examining the relationship between consumer prices and producer prices, it has been seen that the increase in consumer prices has a negative and then a positive effect on producer
prices and creates a two-way interaction. In the variance decomposition, it was
determined that the most important change in the monetary base was the producer prices,
and when consumer prices and producer prices were compared, it was concluded that
consumer prices were more effective and demand inflation was dominant.

Keywords: Financial Crisis, Monetary Policy, Central Bank, Inflation, Growth