Türk ailesinde Selçuklu Döneminin sonuna kadar kadının konumu ve öneminin incelenmesi
Research of the position and importance of women in the Turkic family until the end of Seljuk Period
Yazar: MERVE DEVECİOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. ELVİN YILDIRIM
İstanbul Aydın Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Tarih = History
Dizin: Aile = Family ; Bozkır kültürü = Steppe culture ; Kadınlar = Women ; Sosyal yapı = Social structure ; Türk ailesi = Turkish family ; Türk kadını = Turkish women ; Türk kültürü = Turkish culture ; Türkler = Turks

Özet:
Türklerin anayurdu olan Türkistan coğrafyasında hayatlarını sürdürdüklerini hayatlarına yön veren en önemli unsurlardan birinin Bozkır Kültürü olduğunu görmekteyiz. Konar göçer hayat şeklini benimsemiş, coğrafyaya ve göre ise yerleşik yaşama geçmiş, genel ekonomik gelirinin hayvancılık üzerine kurulu olduğunu fakat zaman ve mekâna göre farklılıklar arz edebilen köklü bir tarihe sahip olan Türklerin erken devirlerinde başta Çinliler olmak üzere siyasi bağlantıları bulunan ve komşuluk ilişkileri bulunan diğer milletlerin tarihi kayıtlarında ve elbette kendilerine ait tarihi kayıtlarında ve eserlerinde pek çok malumat bulabilmekteyiz. Onlar hakkında birçok efsanevi anlatılara rastlanmış, ülkelerine pek çok seyyah gitmiş ve seyahatnamelerine Türkler ve onların yaşantıları hakkında gördüklerini yazmıştır. Bununla birlikte çok geniş bir coğrafyayı hâkimiyetleri altında tutan Türklerin kahramanlıklarının anlatıldığı pek çok Destan dilden dile yayılarak günümüze kadar gelmiş, kaynaklarda kayda geçirilmiştir. Türkler hakkındaki bu eserlerde İslamiyet öncesi ve İslam'ın kabulünün ardından Türk kadınına saygıdeğer, ulu bir kimlik atfedildiği görülmektedir. 
Kaynaklarda her zaman Türk kadınının temiz, zarafet sahibi, güzel, tertipli olarak tanımlanmış ve erkekler tarafından itibar gördükleri ve kendilerine hürmet edildiği görülmektedir. Bununla birlikte diğer toplumlarda kadının hor ve hakir görüldüğü, sosyal haklardan mahrum bırakıldığı tespit edilmiştir. Türk Hakanı yanında kadının eşit haklara sahip olduğunu, aynı saygı ve hürmeti gördüğünü anlamaktayız. Türk kadınının devletin en üst kademesi olan Hakan ile birlikte yönetim meclislerinde yer aldığı ve burada oy hakkına sahip olduğunu görmekteyiz. Kaynaklarda Türk kadınının savaşçı kimliğine, annelik kimliğine, eş kimliğine ışık tutan önemli malumatların olduğu açıkça ortadadır. Bu durum İslam Öncesi dönemde olduğu gibi İslam'ın kabulünden sonra da aynı şekilde devam etmiştir. İslamiyet'in Türk topraklarına zuhuru ile birlikte kadının ne sosyal hayatından ne de siyasi durumundan hiçbir şey kaybetmediği anlaşılmaktadır. Selçukluların meclislerinde yer almamış olmasına rağmen Sultanın üzerinde üstün bir etkiye sahip olduğunu belirtmek gerekmektedir. Türk siyasi yapısında etkin bir rol oynayan kadının, zaman zaman isyanlarda yer aldığı hatta bu isyanların yönetici kadrosunda bulunduğunu görmekteyiz. Türk kadını bulunduğu dönemin şartlarına göre sosyal hayatta varlığını aktif bir şekilde devam ettirmiş, toplumun içerisinde belli başlı kollarda üretim faaliyetlerini sürdürmüştür. Bununla birlikte Türk kadını dönemin getirdiği bir gereklilik olarak dini zümreler içerisinde yer almış hatta bu zümrelerde erkeklerle eşit konumda çeşitli görevleri üstlendiği görülmüştür. Savaşçı kimliğinin yalnızca erkeğe atfedilmediğini kadın savaşçılarının da dönemin tarihi kayıtlarında yer aldığını söylemek mümkündür. Türk kadını İslamiyet öncesinde olduğu gibi İslamiyet'in kabulünden sonra da savaşçı yapısını korumuş ve pek çok savaşta ve muhasarada ön safta yer almıştır. 
Anahtar Kelimeler:Türk, Bozkır Kültürü, Türk Kültürü, Kadın, Hatun, Türk İslam Devletleri.

Abstract:
We see that moorland culture is one of the most significant factors that guide their lives in Turkestan ,which is the homeland of Turks. In the early period of Turks ,who have deep-rooted history, we can find a lot of information in the historical records and works of other nations with political connections and neighborly relations, especially Chinese. Many legendary narratives have been found about them , many travellers have gone to their countries and wrote about the Turks and their lives in their travel books. In addition, many epics that depict the heroism of Turks, who dominated a wide geography, have spread to get about and have been recorded in the sources. In these works about Turks, it is seen that a respectable and great identity is attributed to Turkish women before Islam and after the acceptance of  Islam.
In the sources Turkish women have always been described as clean, graceful, beautiful, neat and it is seen that Turkish women are respected by men. However, in other societies, it has been found that women are despised and deprived of social rights. We understand that women have equal rights and the same respect together with the Turkish Khan. We see that Turkish women, together with Khan who was the highest level of the state, took part in the administrative councils and have the right to vote here. It is obvious that there are significant informations shedding light on the warrior identity, maternal identity and spouse identity of the Turkish woman in the sources. This situation continued in the same way after the acceptance of Islam as in the Pre-Islam period. With the emergence of Islam in Turkish territories , it is understand that women have not lost anything from either social life or political status. It should be mentioned that although she was not included in the Seljuk assemblies, she had a superior influence on the Sultan. We see that the women who played on active role in the Turkish political structure, took part in the riots  at times and even was in the management group of these riots. Turkish women actively continued their existence in social life according to the conditions of the period they were in and she continued  her production activities in certain branches of society.  Besides, because of the necessity by the period, Turkish women were included in religious groups and even it was observed that they undertook various duties in equal positions with men. It is possible to say that the warrior identity is not only attributed to men but also amazons in the historical records of the period. Turkish women preserved their warrior identity after the acceptance of Islam , as they were before Islam, and was in the front line in many wars and sieges. 

Keywords: Turk, SteppeCulture, Woman, Khatun, TurkicIslamicStates.