Rekreasyonel amaçlı ekstrem spor faaliyetlerine katılan bireylerin kişilik özellikleri, risk alma ve heyecan arayışları ve ilişkili faktörler
Personality characteristics of individuals participating in recreational outdoor sports acti̇vities, risk taking and excitement seeking and related factors
Yazar: GÖKHAN DOKUZOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. YASİN YILDIZ
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beden Eğitimi ve Spor Eğitimi Anabiilim Dalı / Beden Eğitimi ve Spor Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Spor = Sports
Dizin: Ekstrem sporları = Extreme sports

Özet:
Amaç: Bu araştırmada Rekreasyonel Amaçlı Ekstrem Spor Faaliyetlerine Katılan Bireylerin Kişilik Özellikleri, Risk Alma ve Heyecan Arayışları ve İlişkili Faktörlerin İncelenmesi amacıyla yapılmıştır. 
Gereç ve Yöntem: Araştırmanın verileri katılımcılara yüz yüze ulaştırılmış ve katılımda gönüllülük esas alınmıştır. Toplamda 488 kişiye ulaşılmış ve eksiklik ya da hata görülen 58 anket formu analizden çıkartılmıştır. Analiz için 430 anket formu değerlendirmeye alınmıştır.Araştırma grubunu, rekreasyonel amaçlı yamaç paraşütü sporu yapanlar, kayak sporu yapanlar ve serbest ve tüplü dalış sporuyla uğraşan ve 18-55 yaş aralığındaki 498 katılımcı oluşturmaktadır. Çalışma verilerinin elde edilmesinde kişisel bilgi formuna ek olarak Gosling ve diğerleri (2003) tarafından geliştirilen ve Atak (2013) tarafından Türkçeye uyarlanan 10 Maddelik Kişilik Ölçeği, Hoyle ve diğerleri (2002) tarafından geliştirilen ölçek, Çelik ve Turan (2016) tarafından Türk kültürüne uyarlanan Heyecan Arayışı Ölçeği (HAÖ) ve Weber ve diğerleri (2002) tarafından geliştirilen ve ölçeğin Blais ve Weber (2006) yılında 30 maddelik kısa formu oluşturulan, Dinç ve Tez (2016) tarafından Türk kültürüne uyarlanan DOSPERT (Alana Özgü Risk Alma) Ölçeği kullanılmıştır. Veriler SPSS 25,0 paket programı ve AMOS 21,0 paket programında %95 güven aralığında ve 0,05 anlamlılık düzeyinde değerlendirilmiştir. Verilerin normal dağılım gösterip göstermediğini belirlemek için basıklık (kurtosis) ve çarpıklık (skewness) değerleri kontrol edilmiştir. Verilerin analizinde, betimsel istatistikler, Amos ile Yapısal eşitlik modeli (Path analizi) ve Tek Yönlü MANOVA analizleri kullanılmıştır.
Bulgular: Araştırma sonucunda dağınık kişilik özelliklerine sahip katılımcıların heyecan arama, Sağlık, Özgüven, Psikolojik, Etik ve Devamlılık üzerinde istatistiksel olarak anlamlı ve negatif yönde bir etkisi olduğu görülmektedir (β: -1,974; -1,809; -1,552, -2,540, -1,931, -2,225 p<0.05). Dağınık kişilik özelliğindeki 1 birimlik artış heyecan arama üzerinde -1,974'lük azalışa, Sağlık üzerinde -1,809'luk azalışa, özgüven üzerinde -1,552'lik azalışa, psikoloji üzerinde -2,540'lık azalışa, etik üzerinde -1,931'lik azalışa ve devamlılık üzerinde -2,295'lik azalışa neden olmaktadır. Katılımcıların kişilik özelliklerinin heyecan arama ve risk almaya etkisi araştırılmak üzere oluşturulan modelde kararlı kişilik özelliklerine sahip katılımcıların heyecan arama, Sağlık, Özgüven, Psikolojik, Etik ve Devamlılık üzerinde istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif yönde bir etkisi olduğu görülmektedir (β: 2,365; 2,242; 2,468, 1,284, 1,332, 2,084 p<0.05). Dağınık kişilik özelliğindeki 1 birimlik artış heyecan arama üzerinde ,616'lık artışa, cihazdan yoksunluk üzerinde 1,194 lük artışa, İletişimi Kaybetme üzerinde ,774'lük artışa, çevrimiçi olamama üzerinde ,939'luk artışa neden olmaktadır. Bağımlı değişken olan heyecan aramanın %5.27'sini açıklamaktadır (R^2,527), sağlık üzerindeki değişimin %5,29'unu (R^2,529), özgüven üzerindeki değişimin %3,21'ini (R^2,321), psikolojik üzerindeki değişimin %7,89'unu (R^2,789), etik üzerindeki değişimin %6,39'unu (R^2,639) ve devamlılık üzerindeki değişimin %6,78'ini açıklamaktadır (R^2,678).
Sonuç: Sonuç olarak kişilik özelliklerinin heyecan arama ve risk alma üerinde anlamlı etkisi olduğu görülmektedir.

Abstract:
Aim: In this study, it was conducted to examine the Personality Characteristics, Risk Taking and Excitement Seeking and Related Factors of Individuals Participating in Extreme Sports Activities for Recreational Purposes. 
Material and Methods: The data of the research were delivered to the participants face to face and the participation was based on volunteerism. The research group consists of 498 participants between the ages of 18-55, who are engaged in recreational paragliding, skiing, free and scuba diving. All of 480 people were reached, and 50 questionnaire forms with deficiencies or errors were excluded from the analysis. The form of 430 questionnaire was evaluated. In addition to the personal information form, the 10-item Personality Scale developed by Gosling et al. (2003) and adapted into Turkish by Atak (2013), the scale developed by Hoyle et al. (2002) was adapted to Turkish Culture by Çelik and Turan (2016). The Thrill-Seeking Scale (HAS) and the DOSPERT (Field-Specific Risk-Taking) Scale, which was developed by Weber et al. (2002) and a 30-item short form of the scale was created in Blais and Weber (2006), and adapted to Turkish culture by Dinç and Tez (2016). Data were evaluated in SPSS 25.0 package program and AMOS 21.0 package program at 95% confidence interval and 0.05 significance level. Kurtosis and skewness values were checked to determine whether the data showed a normal distribution. In the analysis of the data, descriptive statistics, Structural equation modeling with Amos (Path analysis) and One Way MANOVA analyzes were used.
Results: As a result of the research, it was seen that the participants with scattered personality traits had a statistically significant and negative effect on excitement seeking, Health, Self-Confidence, Psychological, Ethics and Continuity (β: -1,974; -1,809; -1,552, -2,540, -1,931, -2,225 p<0.05). 1-unit increase in disorganized personality trait had a decrease of -1.974 on sensation seeking, -1.809 decrease on Health, -1.552 decrease on self-confidence, -2,540 decrease on psychological, -1.931 decrease on ethics and persistence - It caused a decrease of 2,295. In the model created to investigate the effects of the participants' personality traits on sensation seeking and risk taking, it was seen that participants with stable personality traits had a statistically significant and positive effect on excitement seeking, Health, Self-Confidence, Psychological, Ethics and Continuity (β: 2,365; 2,242; 2,468, 1,284, 1,332, 2,084 p<0.05). A 1-unit increase in disorganized personality trait caused a .616 increase in sensation seeking, a 1.194 increase in device withdrawal, a .774 increase in Disconnectedness, and a .939 increase in not being online. The dependent variable explained 5.27% of sensation seeking (R22,527), 5.29% of the change in health (R^2,529), 3.21% of the change in self-confidence (R22,321), and % of change in psychological. It explained 7.89 (R22,789) of the change, 6.39% (R^2,639) of the change on ethics and 6.78% of the change on continuity (R22,678).
Conclusion: As a result, it was seen that personality traits had a significant effect on sensation seeking and risk taking.