Müzehhip Ruzbihan'ın yazma eserlerindeki bezeme üslubu
The decoration style in Muzehhip Ruzbihan's manuscripts
Yazar: ZÜLEYHA ZOR
Danışman: DOÇ. DR. ÖMER ZAİMOĞLU
Akdeniz Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Sanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı
Derece: Sanatta Yeterlik, 2021
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Geleneksel Türk sanatı = Traditional Turkish art ; Muhammed Ruzbihan el-Tabi el-Şirazi = Muhammed Ruzbihan el-Tabi el-Şirazi ; Süslemeler = Ornamentations ; Tezhib sanatı = Illumination art ; Türk el sanatları = Turkish handcrafts ; Yazma eserler = Manuscripts

Özet:
Tezhip sanatı Orta Asya'da Uygur Türkleri zamanında ortaya çıkmış ve gelişme göstermiştir. Doğuda Çin'in etkisinde olan Uygur coğrafyasından İran'a uzanan, oradan Selçuklular vasıtasıyla Anadolu'ya ulaşan ve Osmanlı sanat zevkiyle yoğrularak günümüze kadar varlığını sürdürerek gelmiştir. Yüzyıllar boyu devam eden bu süreçte değişik coğrafyalardaki sanatkârların tekrardan kaçınma istekleri kendilerini ifade edebilme arzusu ve yeni arayışlar içinde olmaları, estetik kaygı, zevk ve üslup farklılıklarının etkileriyle farklılıklar göstererek gelişimini devam ettirmiştir.
XVI. yüzyılda kitap üretiminin önemli bir merkezi olan Şiraz yüzyıllar boyunca farklı devletlerin hükümdarlığına girmesine ve çeşitli iktidar değişikliklerine rağmen kitap üretim merkezi olma özelliğini hep korumuştur. 
Yapılan bu çalışmada XVI. yüzyıl Safevi Devleti döneminde Şiraz'da yaşamış olan Müzehhip Ruzbihan'ın yapmış olduğu kitap süslemeleri incelenerek sanatçının bezeme tarzı ortaya koyulmaya çalışılmıştır. Bu amaçla sanatçının süslediği 5 yazma eser renk, kompozisyon ve motif üslubu yönünden analiz edilmiştir.
Araştırmalar sonucunda Müzehhip, Hattat ve Mücellit olan Ruzbihan'ın çok yönlü sanatçı kişiliğinin eserlerine yansıdığı ve kendine özgü bir üslup geliştirerek yaşadığı dönem için yenilikçi sayılabilecek türde özgün eserler ürettiği görülmüştür. Bunun sebebinin Ruzbihan'ın kendi atölyesinde serbest çalışarak tamamen estetik kaygıları doğrultusunda eserler üretmesinden ve herhangi bir otoritenin yönlendirme veya beklentisine bağlı kalmadan hareket etmesinden kaynaklanmış olabileceği kanaatine varılmıştır.

Anahtar kelimeler: Tezhip, Ruzbihan, Safevi, Şiraz, Kitap Sanatları, Yazma Eser

Abstract:
The art of illumination emerged and made progress in Central Asia during the time of Uighur Turks. It has been surviving until today by coming from Uighur geography which is the under influence of China in the East to Iran, then by reaching Anatolia through Seljuks and by kneading with the art taste of Ottoman. In this process that has been going on for centuries, it has continued its development by showing differences with the desire of the artists from distinct geographies to avoid repetition, expressing themselves and looking for new, aesthetic concerns, the effects of taste and style differences. 
Shiraz, which was an important centre of book production in the XVI. century, has always maintained its feature of being a book production centre despite the rule of different states and various changes in rulership over the centuries.
In this study, the decoration style of Ruzbihan, who was an illuminator and lived in Shiraz during the Safavid Empire in the XVI. century, was tried to be revealed by examining his book ornaments. For this purpose, five manuscripts decorated by the artist were analysed in terms of colour, composition and motif style.  
As a result of the study, it has been observed that Ruzbihan, who is an illuminator, calligrapher and bookbinder, reflected his versatile artist personality to his works and produced original works that could be considered innovative for the period he lived by developing a unique style. It has been concluded that this originality may arise from that Ruzbihan worked freely in his own workshop and produced his works in line with aesthetic concerns and acted without guidance or expectation of any authority.

Keywords: Illumunation, Ruzbihan, Safavid, Shiraz, Book Arts, Manuscript