Demokrat Parti dönemi Hatay milletvekilleri ve meclisteki faaliyetleri (1950-1960)
Democratic Party period Hatay and their activities in the parliament (1950-1960)
Yazar: ORHAN ÇİRİK
Danışman: PROF. DR. GÜLNİSA AYNAKUL
Siirt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Cumhuriyet Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History

Özet:
1923'te Cumhuriyet'in ilan edilmesinden sonra Türk siyasal yaşamında önemli bir kırılma noktası olan 1950 seçimlerinde bir siyasi dönüşüm yaşanmıştır. Kuruluşundan itibaren ülke yönetiminde tek söz sahibi olan Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) muhalefete dönüşmüş, Demokrat Parti (DP)  iktidara gelmiştir. Türk siyasal yaşamında Demokrat Parti dönemi olarak isimlendirilen söz konusu dönem, Mayıs 1950 seçimleri ile başlamış, 27 Mayıs 1960 askeri darbesi ile sonlanmıştır. Bu dönem  IX., X., XI. yasama dönemlerini kapsamaktadır.  Demokrat Parti döneminde Hatay Milletvekilleri ve Meclisteki Faaliyetleri (1950-1960) ismini taşıyan tez çalışmasında 1950-1954, 1954-1957 ve 1957-1960 yılları olmak üzere üç dönem süresince vazife üstlenmiş Hatay Milletvekilleri'nin, özgeçmişlerinin yanında mecliste yürüttükleri yasama faaliyetleri ile verdikleri kanun teklifleri ve önergeleri incelenmiştir. Bu bağlamda söz konusu çalışma, 1950-1960 yılları arasında vazife yürütmüş olan Hatay milletvekillerinin biyografileri, TBMM'de vermiş oldukları takrirleri, teklifleri, konuşmaları ve benzeri siyasi faaliyetlerinin neler olduğu ortaya konulmuştur. Her yasama dönemi kronolojik sıralamaya uygun bir şekilde ele alınarak milletvekillerinin faaliyetleri dönemler halinde aktarılmıştır. Meclis tutanaklarından ve TBMM arşivinden milletvekillerinin yasama çalışmaları ile alakalı kayıtlar tespit edilip bayındırlık, eğitim, kültür, ekonomi, sağlık, gibi benzeri hususlarda faaliyetleri ve söylemleri değerlendirilmiştir. Genel olarak değerlendirildiğinde IX. dönemde Hatay, muhalefet partisi CHP'li Milletvekilleri tarafından temsil edildiğinden dolayı söz konusu dönemde Hatay Milletvekilleri, hükümete karşı eleştirel bir yaklaşımla ülke ve bölge ile ilgili konuları ayrıntısıyla gündeme taşımışlardır. Hatay'ın ana vatana iltihakında önemli rol oynayan Tayfur Sökmen, Abdurrahman Melek gibi isimler bu dönemde Atatürk inkılaplarının korunmasına yönelik söylemlerde bulunmuşlardır. X. dönemde Hatay'ı DP'li Milletvekilleri temsil ettiğinden, daha çok bölgesel konulara odaklanmışlardır.  XI. dönemde Hatay'ı muhalefet partisi olan CHP'li Milletvekilleri temsil etmiştir. Söz konusu dönemde Hatay Milletvekilleri, bir sınır şehri olan Hatay'ın gümrük sorunları başta olmak üzere genel sorunlarını mecliste dile getirmişlerdir.

Abstract:
After the proclamation of the Republic in 1923, a political transformation took place in the 1950 elections, which was an important breaking point in Turkish political life. The period called the Democrat Party period in Turkish political life started with the May 1950 elections and ended with the May 27, 1960 Military Coup. This period IX., X., XI. It covers legislative periods. During the Democratic Party period, Hatay deputies and their activities in the parliament (1950-1960) in the thesis study, the CVs of the Hatay deputies who undertook duty for three terms, 1950-54, 1954-57 and 157-60, as well as the legislative activities they carried out in the parliament and the law proposals and motions they gave. examined. In this context, in this study, the biographies of the Hatay deputy, who served between 1950-1960, his political activities such as his speeches, proposals and speeches in the Turkish Grand National Assembly were revealed. Each legislative period is handled within itself in accordance with chronological order, and the works of the deputies are conveyed in terms of periods. Records related to the legislative work of the deputies were identified from the parliamentary minutes and the archives of the TGNA; activities and discourses on public works, education, culture, economy, health, etc. were evaluated. When evaluated in general, IX. Since the Hatay opposition party was represented by the CHP deputies at that time, the Hatay deputies used a critical language against the government and brought up the issues related to the country and the region to the agenda. Names such as Tayfur Sökmen and Abdurrahman Melek, who played an important role in the annexation of Hatay to the homeland, made speeches for the protection of Atatürk's reforms in this period.   Since DP MPs represented Hatay in the X. Period, they focused more on regional issues.XI. During the period, Hatay was represented by deputies from the opposition party CHP. During this period, Hatay deputies voiced the general problems of Hatay, which is a border city, including customs problems, in the parliament.