Öğretmen adaylarının demokratik vatandaşlık tutumlarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi
Study of teachers candidates' democratic citizenship attitudes in terms of various variables
Yazar: HALİL İBRAHİM GÜNDÜZ
Danışman: DOÇ. DR. SERVET HALİ
Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aday öğretmenler = Candidate teachers ; Demokrasi = Democracy ; Demokrasi eğitimi = Education of democracy ; Demokratik değerler = Democratic values ; Demokratik vatandaşlık = Democratic citizen ; Sosyal bilgiler eğitimi = Social studies education ; Sosyal bilgiler öğretimi = Social studies teaching

Özet:
Halkın egemenliğine dayalı yönetim şekli olarak tanımlanan demokrasi, halkın istek ve arzuları doğrultusunda yönetime yön verdiği, çoğunluğun olduğu kadar azınlığın da söz hakkına sahip olduğu, insanların haklarını ve özgürlüklerini kullanmalarına olanak tanıyan bir yönetimi ifade eder. Ancak sadece anayasal olarak güvence altına alınan ve korunan bir hak ve özgürlükler toplamının çok daha ötesinde demokrasi bir felsefe ve yaşam biçimidir. Eğitim programlarının çıkış noktasında yer alan ne tür bir vatandaş sorusu bu çerçevede demokratik yaşam biçimini ve demokratik değerleri benimsemiş bireyler olarak cevaplanmaktadır. Çünkü eğitimin en temel işlevlerinden biri sahip olunan toplumsal mirasın gelecek kuşaklara doğru bir şekilde aktarılmasıdır.
Bu aktarım eğitim sistemi içinde öğretmen üzerinden gerçekleşmektedir. Gelecek nesilleri temsil eden öğrenciler için öğretmenlerinin olumlu ve olumsuz davranışları örnek olacaktır. Özellikle sosyal bilgiler dersinin hedef ve amaçları bağlamında diğer öğretmenlik alanlarından ve derslerden daha fazla etkiye sahiptir. Bu nedenle sosyal bilgiler öğretmenlerinin model olma etkisi daha yüksek olacaktır ve aynı oranda öğretmenlerin yetkinlik, sorumluluk ve örnek teşkil edecek tutum ve davranışlara sahip olması gerekmektedir.
Bu araştırma, Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi Eğitim Fakültesinde öğrenim gören sosyal bilgiler, temel eğitim ve özel eğitim öğretmen adaylarının demokratik vatandaşlık tutumlarının belirlenmesini amacıyla gerçekleştirilmiştir. Öğretmen adaylarına ilişkin veri toplama aracı olarak Demokratik Vatandaşlık Tutum Ölçeği kullanılmıştır. Üç farklı alanda eğitim gören toplam 233 öğretmen adayında veri toplanmıştır. 
Elde edilen veriler SPSS-25 paket programı kullanılarak analiz edilmiştir. Analizlerde karşılaştırma yapılan grup sayısına bağlı olarak t-testi ve tek yönlü varyans analizi (ANOVA) kullanılmıştır. Sürekli değişkenlerin analizinde ise korelasyon matrisleri incelenmiştir.
Elde edilen bulgulara göre öğretmen adaylarının demokratik vatandaşlık tutumlarında sosyal bilgiler dersi alma durumu ve öğrenim görülen anabilim dalına göre anlamlı bir farklılık olduğu belirlenmiştir. Cinsiyet, anne-baba eğitim ve çalışma durumu ve sınıf düzeyi bağlamında yapılan karşılaştırmalarda anlamlı farklılık bulunmamıştır. Ayrıca öğretmen adaylarının demokratik vatandaşlık tutumları ile okudukları kitap sayısı arasında anlamlı ve pozitif bir ilişki bulunmuştur.

ANAHTAR KELİMELER
Sosyal Bilgiler Öğretimi, Demokrasi, Demokratik Değerler, Demokrasi Eğitimi, Demokratik Vatandaşlık

Abstract:
Democracy is a form of government based on sovereignty of the people, in which the people directs administrative mechanism through its desires, freedom of speech comprehends minority as well as majority of them and they can exercise their freedoms and rights. Democracy is beyond the sum of rights and freedoms protected by constitution. Democracy is a philosophy and a way of life. In that, we can respond the ideal citizen dilemma which is the main concern of education studies as citizens who live according to democratic principles and values. Because one of the basic principals of education is the responsibility to protect humanity's common heritage for future generations. 
The values are transmitted by teachers in education system. Teachers' behaviors will have an impact on students who represent future generations. Especially, social studies course, in terms of its main focus, have potentiality to make an impact more than other educational areas and courses. Therefore, social studies' teachers can be regarded as potential role models and simultaneously these teachers should be competent and have responsible behaviors. 
This study aims to determine the perceptions of prospective teachers, of fundamental and private education, on democratic citizenship. In order to determine this, Democratic Citizenship Attitude Scale was used as data collection tool. 233 prospective teachers, who study in three different areas, participated in the survey. 
The data collection was analyzed with SPSS-25 Package Programme. In the analyses, according to the number of compared groups, t-test and one-way analysis of variance (ANOVA) were used. Correlation matrices were examined in the analysis of continuous variables.
According to findings, there is a considerable difference between the perceptions of prospective teachers on democratic citizenship, according to whether they have taken social studies course and what they study. No significant difference was found in the comparisons made in terms of gender, parents' education and employment status, and grade level. . In addition, a significant and positive relationship was found between teacher candidates' democratic citizenship attitudes and the number of books they read.

KEY TERMS 
Social Studies Education, Democracy, Democratic Values, Democratic Education, Democratic Citizenship