Çankırı Tatlıçay Deresi'nin taşkın analizi
Flood analysis in Çankırı Tatlıçay Stream
Yazar: BURAK ÇOLAK
Danışman: DOÇ. DR. NİHAT EROĞLU
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering

Özet:
Bu tez kapsamında Arc-GIS programı kullanılarak, çalışma alanı olarak belirlenen Çankırı
ilinin merkezinden geçen Tatlıçay Deresi'nin havza parametreleri belirlenmiştir. Elde edilen
havza parametrelerine uygun olarak seçilen taşkın hesaplama yöntemleri ile (DSİ Sentetik
Yöntemi ve Bölgesel Taşkın Frekans Analizi) çeşitli tekerrürdeki taşkın debileri
hesaplanmıştır. Taşkın analizleri için oluşturulan arazi modeli, 1/1000 ölçekteki hâlihazır
harita Civil 3D programında işlenerek 3 boyutlu (3D) olarak oluşturulmuş, bu model yine
Civil 3D vasıtası ile hidrolik analizlerin yapılacağı HEC-RAS programına aktarılmıştır.
HEC-RAS programının son versiyonunda, yaygın olarak kullanılan bir boyutlu (1D) akıma
ek olarak, son yıllarda gelişen teknoloji ve yüksek kaliteli veriye erişimin kolaylaşması ile
iki boyutlu (2D) akım analizlerini de yapabilmektedir. Bu çalışma kapsamında Tatlıçay
Deresi HEC-RAS programında 1D ve birleştirilmiş bir ve iki boyutlu (1D-2D) model olmak
üzere iki farklı şekilde analiz edilmiştir. 1D modelde dere ve taşkın yatağı bir boyutlu,1D-
2D modelde ise dere yatağı bir boyutlu, taşkın yatakları iki boyutlu olarak analiz
edilmektedir. 1D, 2D ve 1D-2D modellerinin veri gereksinimleri, kurulum aşamaları ve
modellerden elde edilen sonuçlar karşılaştırılarak aradaki farklar ortaya konmuştur. Bu
çalışmada ayrıca Tatlıçay Deresi üzerinde bulunan 8 adet köprü senaryolar oluşturularak
kademeli olarak düzenlenmiş ve köprülerin taşkın anındaki etkisi irdelenmiştir. Sonuç olarak
1D model yatağın taşkın kapasitesinin bulunmasında yeterli olarak değerlendirilmiş, ancak
ana yatak dışında yayılım alanlarının belirlenmesinde iki boyutlu (2D) analizin gerekli
olduğu sonucuna varılmıştır. Bu sonuca ilave olarak, köprülerin taşkın anındaki olumsuz
etkisi 1D analizde yeterli olarak gözlemlenemezken, köprülerin düzenlenmesiyle birlikte
1D-2D modelde elde edilen yayılım alanlarında 1D modele göre ciddi miktarda azalmalar
belirlenmiştir.

Abstract:
In this study, basin parameters of Tatlıçay Stream passing through the city center of Çankırı
province is determined using the software programme Arc-GIS. Flood discharges with
various reoccurrences are calculated by DSİ Synthetic Method and Regional Flood
Frequency Analysis. The land model with a scale of 1/1000 is prepared using Civil 3D and
transferred into HEC-RAS in order to calculate hydraulic analysis. With the latest version
of HEC-RAS, 2D flood analysis can be done in addition to 1D flood analysis. Tatlıçay
Stream is analyzed in two different ways such as 1D and united 1D and 2D models together
using HEC-RAS. Stream and stream bed is analyzed in 1D model. Stream bed is modelled
as one dimensional and floodplain is modelled as two dimensional in united 1D and 2D
models. The differences between 1D, 2D and united 1D-2D models are compared according
to the data requirements, installation stages and the results of the analysis. 8 bridges built on
Tatlıçay Stream are also analyzed and their effect on the flood is discussed. As a result 1D
model is considered to be sufficient to determine the flood capacity of the stream bed but it
is concluded that 2D model is required to determine the propagation areas outside the main
stream bed. In addition to this, the negative impact of bridges while flood occuring cannot
be observed sufficiently in 1D analysis, with the arrangement of the bridges, significant
reductions in the propagation areas obtained according to 1D model in the combined 1D-2D
model were determined.