Ameliyathane çalışanlarının cerrahi duman ve radyasyon güvenliği hakkında farkındalığının belirlenmesi ve bilgi düzeylerinin incelenmesi
Determining the awareness of operating room staff about surgical smoke and radiation safety and examining their knowledge levels
Yazar: ÖZDEM KAYNAR KALKAN
Danışman: PROF. DR. DİLEK AYGİN
Sakarya Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Hemşirelik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Ameliyathane hemşireliği = Operating room nursing ; Ameliyathaneler = Operating rooms ; Bilgi düzeyi = Level of knowledge ; Doktorlar = Physicians ; Duman = Smoke ; Farkındalık = Awareness ; Hastane hemşireleri = Nursing staff-hospital ; Hemşireler = Nurses ; Perioperatif hemşirelik = Perioperative nursing ; Radyasyon = Radiation

Özet:
GİRİŞ VE AMAÇ: Bu araştırma, ameliyathane çalışanlarının maruz kaldığı cerrahi 
duman ve radyasyondan kaynaklı sağlık sorunlarının belirlenmesi; çalışanların bu 
konulardaki bilgi düzeylerinin ve farkındalıklarının incelenmesi amacıyla yapıldı.
GEREÇ VE YÖNTEM: Tanımlayıcı özellikteki bu çalışma, Mart-Temmuz 2021 
tarihleri arasında Ankara bulunan iki farklı hastanenin ameliyathane birimlerinde 
çalışan 202 personel ile gerçekleştirildi. Veriler, "Birey Tanılama Formu", "Cerrahi 
Duman Bilgi Formu", "Radyasyon Güvenliği Bilgi Formu" ve "Radyasyon 
Güvenliği Çalışan Farkındalığı Formu" ile yüz yüze görüşme tekniği ile toplandı. 
Araştırma kapsamında verilerin analizinde, frekans ve yüzde dağılımlar ile birlikte 
iki faktörlü ki-kare analizi yapıldı. Ki-kare analizinde bazı değişkenlere ait gözlenen 
frekansın beşten küçük olduğu durumlarda Monte Carlo p değeri kullanıldı. Analizler 
SPSS 22 (Statistical Package for the Social Sciences) programında yapıldı.
BULGULAR: Çalışmadaki 202 ameliyathane çalışanının; %61,4'ünün kadın, yaş 
ortalaması 36,92±7,61, %32,2'si lisans mezunu ve %38,6'sının ebe/hemşire/sağlık 
memuru olduğu belirlendi. Katılımcıların %75,2'sinin cerrahi dumana, %80,2'sinin
radyasyona bağlı semptomlar yaşadıkları ve cerrahi dumana bağlı en sık; boğazda 
yanma ve baş ağrısı/baş dönmesi yaşandığı saptandı. Ameliyathanelerdeki duman 
tahliye cihazlarının el-göz koordinasyonunu zayıflatması nedeniyle sık 
kullanılmadığı bulundu. Ameliyathane çalışanlarının eğitim düzeyi ile yüksek 
filtrasyon etkili maske (p<0,05) ve tiroit koruyucu kullanımı (p<0,01) arasında 
anlamlı ilişki bulundu. Yardımcı personellerin "kurşun önlük muhafazası, aralıklı 
görüntüleme ve dozimetre" konularında bilgi düzeylerinin düşük olduğu görüldü.
SONUÇ: Ameliyathane personelinin çoğunun cerrahi duman ve radyasyon güvenliği 
konularında eğitim ihiyaçlarının olduğu, risklere karşı alınan tedbirlerin yeterli 
düzeyde olmadığı ve ortamdaki risklerin çalışanlarda çeşitli semptomlara yol açtığı 
görüldü.

Abstract:
INTRODUCTİON AND OBJECTİVE: This research was carried out to determine 
the health problems caused by surgical smoke and radiation that the operating room 
staff are exposed and to examine the knowledge levels of the employees on these 
issues.
MATERIAL AND METHOD: This descriptive study was conducted with 202 
personnel working in the operating room units of two different hospitals in Ankara 
between March and July 2021. The data were collected by face to face interview 
technique with "Individual Identification Form", "Surgical Smoke Information 
Form", "Radiation Safety Information Form" and "Radiation Safety Employee 
Awareness Form". In the analysis of the data within the scope of the research, a two 
factor chi-square analysis was performed along with frequency and percentage 
distributions. Monte Carlo p value was used in cases where the observed frequency 
of some variables was less than 5 in the chi-square analysis. Analyzes were 
performed in SPSS 22 (Statistical Package for the Social Sciences) program.
RESULTS: There are a total of 202 operating room employees in the study. It was 
determined that 61.4% were female, their mean age was 36.92±7.61, 32.2% were 
undergraduate graduates and 38.6% were midwives/nurses/health officers. Of the 
participants, 75.2% experienced symptoms related to surgical smoke, 80.2% 
radiation-related symptoms, and the most common surgical smoke-related 
symptoms; It was found that burning in the throat and headache/dizziness were 
experienced. It was found that the smoke evacuation devices in the operating rooms 
were not used frequently because they weakened the hand-eye coordination. A 
significant correlation was found between the education level of the operating room 
personnel and the use of high filtration mask (p<0,05) and thyroid protector
(p<0,01). It was observed that the level of knowledge of the assistant personnel about 
"lead apron storage, intermittent imaging and dosimetry" was low.
CONSLUSİON: It was observed that most of the operating room personnel needed 
training on surgical smoke and radiation safety, the precautions taken against the
risks were not sufficient and the risks in the environment caused various symptoms 
in the employees.