Gebelik haftasına göre düşük ağırlıkta doğan (SGA) çocukların prepubertal dönemde metabolik yönden değerlendirilmesi
Evaluation of metabolic status among prepubertal children born small for gestational age
Yazar: PINAR GÜMÜŞ
Danışman: PROF. DR. AYFER ALİKAŞİFOĞLU
Hacettepe Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2008
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
Gebelik haftasına göre düşük ağırlıkta doğan (SGA) çocukların yenidoğan dönemini ilgilendiren artmış morbidite ve mortalitesi yanında uzun dönemde ortaya çıkan metabolik ve endokrinolojik sorunları mevcuttur. Erişkinlerde yapılan retrospektif çalışmalar insülin direnci, glukoz intoleransı, hipertansiyon ve kardiyovasküler mortalitenin artışının SGA ile birlikteliğini göstermiştir. Bu konudaki çalışmaların çoğu erişkin ve pubertal yaş grubunu kapsamaktadır. Çalışmamızda prepubertal yaş grubundaki SGA'ların metabolik yönden değerlendirilmesi amaçlanmıştır.Çalışma grubunu Hacettepe Üniversitesi İhsan Doğramacı Çocuk Hastanesi'nde, Ocak 1996- Aralık 2000 tarihleri arasında, gebelik haftasına göre düşük ağırlıkta, miadında doğmuş, şu an 6-10 yaşları arasında olan 34 prepubertal çocuk; kontrol grubunu ise gebelik haftasına göre normal doğum ağırlıklı olarak, miadında doğmuş, şu an 6-10 yaşları arasındaki 47 prepubertal çocuk oluşturdu. Bilinen kronik hastalığı ya da genetik bozukluğu olanlar, uzun süredir ilaç kullananlar ve obez olanlar çalışma dışında bırakıldı. Çalışma grubundaki vakalar boy yakalaması yapanlar ve yapmayanlar olarak ikiye ayrıldı. 12 saatlik açlığı takiben bazal glukoz, insülin, trigliserid, total kolesterol, LDL-kolesterol, leptin, adiponektin, tümör nekrozis faktör-? (TNF-?), IGF-I, IGFBP-1 ve IGFBP-3 düzeyi için kan örneği alındı; HOMA-IR indeksi hesaplandı. Ailesinden onam alınan 16 SGA'lı çocuğa (13 boy yakalaması yapan, 3 boy yakalaması yapmayan) oral glukoz tolerans testi (OGTT) yapıldı.SGA'lı çocuklar ile AGA'lı çocuklar arasında bazal glukoz, insülin düzeyleri ile HOMA-IR indeksi açısından istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmadı. SGA'lı çocuklarda total kolesterol, trigliserid, tümör nekrozis faktör-? ve IGF-I düzeyleri kontrollerden anlamlı derecede yüksekti (p<0,001, p<0,05, p<0,0005, p<0,01). Boy yakalaması yapan SGA'larda, yapmayan SGA'lılara göre leptin, IGFBP-3 düzeyi anlamlı derecede yüksek (p<0,01, p<0,001); IGFBP-I ve LDL-koleterol düzeyi ise anlamlı derecede düşüktü (p<0,05, p<0,05); IGF-I düzeyi ise istatistiksel olarak sınırda anlamlı olsa da boy yakalaması yapan SGA'lılarda yüksekti (p:0,053). Sadece boy yakalaması yapan SGA'lı çocuklar ile AGA'lı çocuklar karşılaştırıldığında serum total kolesterol, trigliserid ve IGF-I düzeyindeki yükseklik daha da belirginleşiyordu. OGTT yapılan iki olguda bazal glukoz değeri 100 mg/dl'nin üzerindeydi. Bir olgu 120. dakika glukoz değeri 146 mg/dl; insülin düzeyi ise 134 ?U/ml olması nedeniyle bozulmuş glukoz toleransı ve insülin direnci tanısı aldı.Sonuç olarak obez olmayan prepubertal SGA'lı çocuklarda bazal insülin ve HOMA-IR indeksi ile değerlendirdiğimiz insülin direnci saptanmadı. Ancak kolesterol, trigliserid, IGF-I ve TNF-? düzeyleri kontrollerden anlamlı derecede yüksek bulundu. Özellikle boy yakalaması yapan SGA'lı çocuklar ile AGA'lı çocuklar karşılaştırıldığında bu fark daha da belirginleşti. Bu bulgularla SGA'lı çocuklardaki metabolik değişikliklerin prepubertal dönemden itibaren izlenmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.Anahtar kelimeler: SGA, insülin direnci, dislipidemi, tümör nekrozis faktör-? (TNF-?), insülin benzeri büyüme faktörü (IGF-I)Üniversitemiz Araştırma Birimi tarafından desteklenmiştir (Proje No: 06D09101005).

Abstract:
Children born small for gestational age do not only face the increased risk of perinatal morbidity and mortality but also the long term metabolic and endocrinologic disturbances in later life. Studies performed in adulthood highlights the evidence of linking small for gestational age (SGA) with high risk of developing insulin resistance, type 2 diabetes, hyperlipidemia, hypertension and cardiovascular disease. Our goal is to evaluate metabolic satatus among prepubertal SGA children since the studies are mostly performed among pubertal children or adulthood .The study population consisted of 34 prepubertal, term, SGA children aged 6-10 years, born at Hacettepe University İhsan Doğramacı Children?s Hospital; control group included 47 prepubertal, term, AGA children. Subjects with a past medical history of chronic illness, obesity, genetic disease and those who had to take regular medication were excluded (3 subjects in each group). Study population was subgrouped due to length catch-up growth (LCUG). Following an over-night fasting, blood samples were obtained for basal glucose, insulin, triglycerides, total cholesterol, LDL-cholesterol, leptin, adiponectin, tumour necrosis factor-? (TNF-?), IGF-I, IGFBP-1 and IGFBP-3 levels. HOMA-IR index was calculated. 16 SGA children (13 with LCUG, 3 without LCUG) with parental approval underwent an oral glucose tolerance test.No significant difference in serum basal insulin or glucose levels and HOMA-IR index was found between the SGA and AGA children. SGA children had higher levels of total cholesterol, triglyceride, TNF-? and IGF-I levels than AGA children (p<0,001; p<0,05; p<0,0005; p<0,01). SGA children with LCUG had higher levels of leptin, IGFBP-3 (p<0,01; p<0,001) and lower levels of IGFBP-1, LDL cholesterol (p<0,05; p<0,05) than SGA children without LCUG. IGF-I level though with limited significant difference was higher in SGA children with LCUG (p: 0,053). In two subjects who underwent an OGTT, fasting hyperglycemia was diagnosed with fasting serum glucose levels over 100 mg/dl. More importantly one subject was diagnosed with impaired glucose tolerance due to post-load serum glucose level of 146 mg/dl and insulin resistance due to postload serum insulin level of 134 ?U/ml.Insulin resistance evaluated with the indices of basal insulin and HOMA-IR was not determined among non-obese, prepubertal SGA children. Total cholesterol, triglyceride, IGF-I and TNF-? levels were significantly higher in SGA children than the control group. The difference were more pronounced between SGA children with LCUG and AGA children. SGA children should be followed for metabolic changes from prepubertal period.Key words: SGA, insulin resistance, dyslipidemia, tumour necrosis factor ? (TNF-?), insulin like growth factor I (IGF-I)This study was supported by Hacettepe University Research Fund (Project No: 06D09101005)