TR22 Güney Marmara Bölgesi'nde zeytin ve zeytinyağı sektöründe yer alan işletmelerin sosyo-ekonomik analizi ve pazar organizasyonunun belirlenmesi
Socio-economic analysis and determination of market organization for olive and olive oil sector in TR22 South Marmara Region
Yazar: SERKAN BİRSİN
Danışman: PROF. DR. HALİL KIZILASLAN
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı / Tarım Ekonomisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Bu çalışmada TR22 Bölgesi'ndeki yağlık zeytin üreten, işleyen ve aracılık yapan işletmelerle 2017-18 üretim yılında bölgedeki yağlık zeytin ve zeytinyağı sektörü ve pazarlama organizasyonu incelenmiştir. Yapılan çalışma sonucunda yağlık zeytin üreten işletmelerde işletme başına 23 899.73 kg yağlık zeytin ve 3 891.09 kg zeytinyağı üretimi yapıldığı belirlenmiştir. İşletme masraflarında en yüksek %33.90 ile işçilik masrafları bulunmuştur. 2017-18 üretim yılı itibariyle 1 kg yağlık zeytin üretim maliyeti 1.88 TL olarak bulunmuştur. İncelenen işletmelerde toprak sermayesinin aktif sermaye içerisindeki oranı %60.50, işletme arazisi başına düşen aktif sermaye miktarı 26 693.58 TL ve işletmelerin özsermaye oranları %97.82 bulunmuştur. GSÜD 92 716.81 TL/da olup GSH'nın %93.06'sını oluşturmuştur. SH ise  1 430.32 TL/da bulunmuş olup GSH'nin %52.83'ünü oluşturmuştur. İşletmelerde rantabilite 52.83, Ekonomik Rantabilite 5.35 ve Mali Rantabilite 5.24 bulunmuştur. Araştırma bölgesindeki yağlık zeytin işleyen işletmeler yıllık %54.76 kapasiteyle çalışmış olup 704.22 ton dane zeytin işlenmiştir. İşletmelerin %20.00'si ihracat yapmış olup %9.00'unun ise daha önce ihracat yaparken bıraktığı belirlenmiştir. Aracı işletmelerin dane zeytinde %47.57, zeytinyağında %40.54 pazar payı bulunmuştur. Perakende fiyatları içerisinde üretici fiyatları yağlık dane zeytinde %98.36, zeytinyağında %51.16 bulunmuştur. 

İşletmelerin SH değerine etki eden nedenleri belirlemede 8 bağımsız değişken ile kurulan model üzerinde yapılan binary lojistik regresyon analizinde; en önemli değişkenler zeytinyağı üretimi, işletmecinin öğrenim durumu ve arazi eğimi bulunmuştur. Analiz sonucunda işletmelerin tek üretim faaliyetinde bulunması, periyodisite ve eğimli arazi yapısından dolayı yüksek işgücü masrafları ve pazardaki fiyat dalgalanmaları sonucu gelir döngüsünde sorunlar yaşadığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu sorunların çözümünde işletmecilerin pazarlamada yağlık dane zeytin yerine zeytinyağına yönelmeleri, alternatif tarımsal üretim faaliyetlerine yer vermeleri, işletmelere düşük faizli kredi uygulamalarının artırılması, zeytinyağında pazar fiyatlarının kontrol altına alınması ve makineleşmenin teşvik edilmesinin yararlı olacağı sonucu çıkarılmıştır.

Abstract:
In the study, the olive oil sector and marketing organization for 2017-18 production year were examined by using data collected from farms, processers and intermediaters in TR22 Region of Turkey. As a result of the study, it was calculated that 23 899.73 kg of olives and 3 891.09 kg of olive oil were produced per farms. While the highest rate in farming expenses were labor cost as %33.90. As of the 2017-18 production year, the production cost of 1 kg olive was calculated to be TL 1.88. The ratio of land capital to assets was examined as %60.50, the amount of assets per farm land was 26 693.58 TL and the equity ratio of farms was %97.82. The ratio of gross production value was the amount of assets per farm land was 92 716.81 TL and it constitutes %93.06 of the gross product. The pure product value was 1 430.32 TL and it constitutes %52.93 of the gross product. Profitably was found to be 52.83, Economic Profitably 5.35 and Financial Profitably 5.24 in enterprises. The companies processing olives in the research area have been working with %57.42 efficiency and an average of 704.22 tons of grain olives are processed per year. It is determined that %20.00 of the enterprises still export but %9.00 of them left exporting. Intermediary enterprises have a market share of %47.57 in grain olives and %40.54 in olive oil. The farms prices within retail prices %98.36 in oilseed olives and %51.16 in olive oil. 

In the logistic regression analysis made on the model established with 8 independent variables in determining the reasons affecting the PP value of the enterprises; the most important variables were the amount of olive oil production, education level of agricultural operator and land slope. As a result of the analysis, it has been concluded that the enterprises have problems in the income cycle as a result of the fact that they are in a single production activity, high labor costs due to periodicity and sloping land structure and price fluctuations in the market. In the solution of these problems, it was concluded that it would be beneficial for the operators to turn to olive oil instead of olives for oil in marketing, to include alternative agricultural production activities, to increase low-interest loan applications to enterprises, to control market prices in olive oil and to encourage mechanization.