Kültür, sağlık ve din Gürün (Sivas) ve çevre köylerinde sağlık-hastalık kültürü üzerine bir din sosyolojisi araştırması
Culture, health and religion a case study of sociology of religion on health-illness culture in Gürün (Sivas) and in its surrounding villages
Yazar: İRFAN KAYA
Danışman: PROF. DR. ÜNVER GÜNAY
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Sosyolojisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Din = Religion ; Din sosyolojisi = Religious sociology ; Halk inançları = Public beliefs ; Halk kültürü = Folk culture ; Hastalık = Disease ; Kültür = Culture ; Kültürel yapı = Cultural structure ; Kültürel özellikler = Cultural characteristics ; Sağlık = Health ; Sivas-Gürün = Sivas-Gürün ; Tıp sosyolojisi = Medical sociology

Özet:
Bu çalışma, sağlık ve hastalığın neden ve sonuçlarını konu edinen Sağlık Sosyolojisi ile din ve toplum ilişkilerini, bu ilişkilerden doğan etki ve tepkileri inceleyen Din Sosyolojisinin teorik çerçevesini oluşturan kuramsal temellerinin ilişkilendirilmesi üzerine şekillenmiştir. Sağlık-hastalık anlayışı ve bu olguyu etkileyen faktörler biyolojik, psikolojik, sosyal, ekonomik ve kültürel olmak üzere pek çok boyutuyla birlikte ele alınırken, disiplinlerarası bir karakter taşıyan Sağlık Sosyolojisinin bu çalışmayla, uygulamalı sosyoloji bölümüne ayrıca vurgu yapılmıştır. Bu çalışmada sağlık-hastalık anlayışını etkileyen pek çok faktörün yanı sıra, özellikle toplumsal kültürün önemli dinamiklerinden biri olan din ile olan ilişkisi üzerinde yoğunlaşılmıştır. Sivas ilinin Gürün ilçesi ve çevre köylerinde sağlık-hastalık kültürüne ilişkin bilgi, tutum ve davranışların Din Sosyolojisi açısından incelenmesi çalışmanın konusunu oluşturmaktadır.Bu araştırmanın problemi ?Sağlık ve hastalıkla ilgili bilgi, tutum ve davranışların şekillenmesinde kültürün önemli bir unsuru olarak dinî inanç ve pratikler belirleyici olmakta ve aynı zamanda dinî inanç ve pratiklerin şekillenmesinde de toplumdan topluma farklılık gösteren sağlık ve hastalık algısı etkili olmaktadır.? şekinde belirlenmiştir. Anket ve mülakatlar aracılığıyla problem cümlesi aydınlatılmaya çalışılmış, araştırmada bu doğrultuda bir yöntem izlenilmiştir. Türkiye'de Sağlık Sosyolojisi alanında yapılan monografik ve deneysel sosyoloji araştırmalarında din olgusu, kapsamını son derece sınırlı tutmakla yetinilmektedir. Dolayısıyla bu çalışmada amaç olarak, din olgusu bağlamında sağlık-hastalık sistemini araştırmak seçilmiştir.Sivas'ın Gürün ilçesi ve çevre köylerinde yaşayanların günlük hayattaki pratikleri sağlık-hastalık kültürü ile din arasında bir ilişkinin var olduğu hipotezini destekler mahiyettedir. Bu alan araştırmasına katılım gösteren bireylerin kişisel bilgilere yönelik sorulara, dinî inanışlara yönelik sorulara ve sağlık-hastalık kültürüne yönelik sorulara verdikleri yanıtlardan, bölge insanının hastalık söz konusu olduğunda din ve dinî unsurları, dua gibi tedavi edici birer şifa kaynağı olarak; sağlık söz konusu olduğunda ise birer şükür vesilesi şeklinde mütalaa ettikleri tespit edilmiştir.Anahtar Kelimeler: Sağlık Sosyolojisi, kültür, din, hastalık, sağlık.

Abstract:
As its topic, this study has taken shape on the correlating of academic basis forming theorical framework of Health Sociology having the topic for the causes and effects of health and illness and Sociology of Religion examining the relations of religion and community and examining the causes and effects arising from these relations. While health-illness fact and the factors effecting this factor are handled with their many dimensions such as biological, psychological, social, economic and cultural; and applied sociology section was emphasized additionally with this study of health sociology which carries an interdisciplinary character. In this study, in addition to many factors effecting health-illness fact, specially its relation with the religion was concentrated as one of the important dynamics of communal culture. Examination of information, attitude and behaviours related to health-illness culture in terms of sociology of religion in Gürün Borough of Sivas Province and in its surrounding villages constitutes the topic of the study.This research has been constructed on the problem sentence of ?religious beliefs and practices are determinative in shaping information, attitude and behaviours related with health and illness as an important element of culture and at the same time, health and illness perception, which shows difference from one community to another, is influencial in the shaping of religious belief and practices?. The main problem was tried to be enlightened through questionnaire and interviews and a method was followed in this direction in the research.Daily practices of the people living in Gürün Borough of Sivas and in its surrounding villages have the character of supporting the hypothesis for the existence of a relation between health-illness culture and religion. From the answers of the individuals participating in this field research for the questions in the orientation of personal information, in the orientation of religious beliefs and in the orientation of health-illness culture, it was determined that when illness is in question, the people of the region consider religion and religious elements as one healing resource just like praying and consider as one gratitute opportunity when health is in question.Keywords: Health Sociology, Culture, Religion, Illness, Health.