Derleme Sözlüğü'ne katkı mahiyetinde yapılan çalışmaların incelenmesi
Analyzing the studies made as a contribution to the Compilation Dictionary
Yazar: SÜMEYYE KESKİN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FATİH NUMAN KÜÇÜKBALLI
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Anadolu ağızları = Anatolia dialects ; Ağızlar = Dialects ; Derleme sözlüğü = Collation dictionary ; Söz varlığı = Vocabulary ; Sözlük = Dictionary ; Türkiye Türkçesi = Türkiye Turkish

Özet:
1932 yılında kurulan Türk Dil Kurumunun ilk faaliyetlerinden biri söz derleme çalışmaları olmuştur. Bu hususta 1933-1959 yılları arasında -iki farklı dönemde- Türkiye Türkçesi ağızlarının söz varlığıyla ilgili yurt genelinde kapsamlı derleme çalışmaları gerçekleşmiştir. Yapılan derlemeler sonucunda 1962-1982 yılları arasında 220.000 civarında söz varlığı ögesini içeren 12 ciltlik Derleme Sözlüğü yayımlanmıştır. Derleme çalışmaları Türk Dil Kurumuyla sınırlı kalmayıp bireysel gayretlerle de önemli derlemeler yapılmıştır. Ancak hiçbiri Derleme Sözlüğü'nün büyüklüğüne ulaşamamıştır. Derleme Sözlüğü, tamamlandığı tarihten bu yana Türkiye Türkçesi ağızlarının söz varlığı hususunda ana kaynak olma özelliğini hâlâ korumaktadır. Bu sebeple yapılan derlemelerde genelde Derleme Sözlüğü'yle karşılaştırılma yoluna gidilmiştir. Bu karşılaştırmalar sonucunda Derleme Sözlüğü'ne katkı mahiyetinde yeni bir çalışma türü ortaya çıkmıştır. Yapılan bu çalışmaların sayısının bir hayli artması aynı zamanda dağınık vaziyette olması, zamanla birbirini tekrar etmesi ve erişim zorluğu gibi sebeplerden dolayı söz konusu çalışmaların bir araya getirilmesi ihtiyacı hasıl olmuştur. Bu ihtiyaçtan yola çıkarak biz de 1994-2022 yılları arasında "Derleme Sözlüğü'ne Katkı Olarak" yapılan 108 çalışmayı bir araya getirip inceledik. Yayımların toplamında Derleme Sözlüğü'nde daha önce yer almayan 9.600, Derleme Sözlüğü'nde bulunmasına rağmen anlam açısından farklılık arz eden 4.373 söz varlığı ögesi olduğu görülmüştür ve ilgili kelimelerin listesi verilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Türkiye Türkçesi Ağızları, Söz Varlığı, Derleme Sözlüğü'ne Katkı, Ağız Araştırmaları

Abstract:
One of the initial activities of the Turkish Language Institution, established in 1932, was the compilation of words. In this regard, comprehensive compilation studies on the lexical inventory of Turkish dialects nationwide were conducted between 1933 and 1959, in two different periods. As a result of these compilations, a 12-volume Compilation Dictionary containing around 220,000 lexical items was published between 1962 and 1982. Compilation studies were not limited to the Turkish Language Institution but also involved significant individual efforts. However, none of them could reach the scale of the Compilation Dictionary. The Compilation Dictionary has maintained its status as the primary source for the lexical inventory of Turkish dialects since its completion. Therefore, in most compilation studies, a comparison with the Compilation Dictionary has been made. These comparisons have led to the emergence of a new type of work, contributing to the Compilation Dictionary. Due to the increasing number and scattered nature of these studies, as well as repetition and accessibility issues, there arose a need to gather and examine these studies together. Based on this need, we have collected and examined 108 studies conducted as "Contributions to the Compilation Dictionary" between 1994 and 2022. The total publications revealed 9.600 lexical items that were not previously included in the Compilation Dictionary and 4.373 lexical items that showed semantic differences despite being present in the Compilation Dictionary, and a list of relevant words has been provided.

Keywords: Turkey Turkish Dialects, Lexical Inventory, Contribution to the Compilation Dictionary, Dialect Studies