Hadis edebiyatında kitâbu't-tefsîrler ve Taberî tefsiri ile karşılaştırılması
Kitab at-tafsir in hadith literature and its comparison with Taberi's Tafsir
Yazar: MUSTAFA YASİN AKBAŞ
Danışman: PROF. DR. BİLAL SAKLAN
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Hadis Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Din = Religion
Dizin: Hadis = Hadith ; Kitabu't-Tefsir = Kitab at-Tafsir ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Taberi = Taberi ; Tefsir = Commentary ; İslamiyet = Islam

Özet:
Bu çalışmada hicrî ilk üç asır hadis edebiyatının kitâbu't-tefsîr literatürü incelenmiştir. İlk olarak tefsire dair müstakil sahife veya cüzlerin telifi ile başlayan ilgili literatür, hadis kaynaklarındaki tefsir bölümleri ile devam etmiştir. Hadis kaynaklarında yer verilen tefsir bölümleri, hicrî ilk üçüncü asrın sonlarından itibaren hacimli tefsirlerin telif edilmesine öncülük etmiştir. 77 müstakil kitâbu't-tefsîr ile hadis kaynaklarındaki 6 tefsir bölümünün değerlendirildiği çalışmada, elde edilen bulgular Taberî'nin hacimli tefsiri ile mukayese edilmiştir. Girişte araştırmanın konusu, önemi, amacı, metodu ve kaynakları hakkında bilgi verilmiştir. Ayrıca kavramsal çerçeve ve tarihsel süreçten bahsedilmiştir. Birinci bölümde, hicrî ilk üç asırdaki kitâbu't-tefsîr literatürü tespit edilerek tanıtılmış, günümüze ulaşan müstakil kitâbu't-tefsîrler ile hadis kaynaklarındaki tefsir bölümleri etraflıca incelenmiştir. Çalışmanın esas konusunu teşkil eden tefsir bölümlerinin özelliklerinin tespiti için müstakil kitâbu't-tefsîrler ile mukayesesi yapılmıştır. Birinci bölümün sonunda kitâbu't-tefsîrler etrafındaki tartışmalı meselelere değinilmiştir. İkinci bölümde, Taberî ve tefsiri hakkında bilgi verilip, kitâbu't-tefsîrler ile bu eser karşılaştırılmıştır. Böylelikle hadis kaynaklarındaki tefsir bölümlerinin özellikleri daha net ifade edilmiş ve literatüre olan katkıları tespit edilmiştir. Çalışmanın nihayetinde Ahzâb suresi özelinde yapılan inceleme ile araştırma boyunca teorik düzlemde ifade edilen hususların uygulamalı bir örneği ortaya konulmaya çalışılmıştır.

Anahtar kelimeler: Hadis, Tasnif, Tefsir, Kitabu't-Tefsir, Taberi

Abstract:
This study focuses on Kitab at-Tafsir literature of first three centuries of Muslim calender. The literature firstly appeared as sahifa or juz regarding tafsir (interpretation). By time it started to focus one specially tafsir in hadith resources (entitled kitab at-tafsir). Tafsir chapters in hadith resources led to voluminous tafsir works in third centry of Muslim calender. The study analyses 77 separate kitab at-tafsir and 6 chapter of tafsir in hadith resources and it compares the findings Taberî's voluminous tafsir. The indroduction contains the importance, methods and sources of the study. It also presents conceptual framework and historical process of the subject. The first part of study introduces Kitab at-Tafsir literature of first three centuries in Muslim calender. It presents separate extant kitab at-tafsir and tafsir chapters in hadith resources with all details. It also compare tafsir chapters in hadith resources which is the main subject of this study with separate kitab at-tafsirs. At the end of the firstpart, controversial issues about the kitab at-tafsir were examined. The second part presents information about Taberî and his tafsir. It presents a comparison of tafsir chapters in hadith resources with Taberi's tafsir. In this manner, the study presents the main characteristics of of tafsir chapters in hadith resources clearly and their influences on the literature. Finally it, presents the application of theoretical debates of the study with in context of surah al-Ahzab.

Keywords: Hadith, Tasnif, Tafsir, Kitab at-Tafsir, Taberi