Hurufat kayıtlarına göre Çıldır eyaleti: Ahıska, Ardahan ve Çıldır kazaları örneğinde
According to Hurufat records Çıldır state: In the example of Ahıska, Ardahan and Çıldır accident
Yazar: CEMİLE ARAS
Danışman: DOÇ. DR. LEVENT KÜÇÜK
Ardahan Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yeniçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Tarih = History

Özet:
Bu çalışmada, şehirlerin tarihini araştırmada Hurufat Defterleri önemli bir yere sahiptir. Çıldır Eyaletine bağlı kazalardaki Hurufat Defterleri incelenerek vakıf eserleri hakkında bilgilere ulaşılmıştır. Metinler incelenerek çok sayıda cami olmakla birlikte mescit ve medreselere de rastlanmıştır.
Vakıf; Bir kişinin mülkiyetindeki malları Allah'ın rızasını kazanmak amacıyla insanların ihtiyaçlarını karşılamak üzere ebedi olarak tahsis edilmesidir. Vakıflar islam tarihi boyunca insana ve insanlığa hizmet etmiş en temel müesseseler olmuştur. Osmanlı Devleti de medeniyetinin temel taşlarından olan vakıfları yaygınlaştırıp en temel seviyeye getirmiştir. Osmanlı Devleti hâkimiyet kurduğu yerlerde İslamiyeti yaymak için sivil toplum kuruluşları olan vakıflardan yararlanmışlardır. Vakıfların tüm İslam ülkeleride sosyal, kültürel ve ekonomik hayatta önemli etkileri vardır. Vakıfların asıl gayesi insanlara karşı kişisel ve vicdani sorumluluk çerçevesinde iyilik etmek, şefkatli olmak, yardımlaşma duygusunu oluşturmaktadır. Osmanlı Devletinde kentlerin ve köylerin bayındırılmasında, ibadetlerin yapılmasında ve sosyol ve ekonomik yaşamın canlandırılması vakıflar yoluyla sağlanmaya çalışılmıştır. Vakıf müessesesinin kurulmasının en etkin unsuru inanç oluşturur. Allah rızasını gözetetip iyi işler yapan insanlar, toplumdaki insanlara örnek vatandaşlar olmuş, bu yüzden padişahlar başta olmak üzere hanedan üyeleri ve birçok devlet adamı da çeşitli vakıfların kurulmasında etkin olmuşlardır. 
Vakıf müesseseleri; Toplum hayatında yerleşme, düzeni sağlama, şehircilik, eğitim, sosyal hizmet ve ekonomik olarak derin izleri olmuştur. Bir ülkede var olan güzelliklerin paylaşılması, adaletli bir devlet yapısının varlığı, insanların daha düzenli ve güven içinde yaşayabilecekleri yerleşim yerlerinin varlığını en iyi şekilde muhafaza eden Osmanlıdaki vakıf kuruluşlarının etkisi büyüktür.
Anahtar Sözcükler:
Vakıf, Çıldır Kazası, Ahıska, Ardahan, Cami, Mescid.

Abstract:
In this study, Hurufat Notebooks have an important place in the historical research of cities. By examining the Hurufat notebooks in the districts of Çıldır province, information about the foundations Works was obtained. By examining the texts many mosques as well as masjids and madrasas were found.
Foundation; is the eternal allocation of a person's property meet people's in order to gain Allah's approval. Foundations have been the most basic institutions that have served human and humanity throughout the history of Islam. The Ottoman Empire also expanded the foundations, one of the cornerstones of its civilization, and brought it to the most basic level. The Ottoman Empire benefited from foundations, which are non-governmental organizations, to spread Islam in the places it dominated. Foundations have important effects on social, cultural and economic life in all Islamic countries.  The main purpose of foundations is to do good to people within the framework of personal and conscientious responsibility, to be compassionate and to create a feeling of helping each other. In the Ottoman Empire, the improvement of cities and villages, the performance of prayers and the revitalization of social and economic life were tried to be provided through foundations. The most effective element in the establishment of the foundation institution is belief. People who do good deeds for the sake of Allah have become exemplary citizens for the people in the society, so family members, especially the sultans, and many statesmen have been active in the establishment of various foundations. Foundation establishments; had huge impacts on settlement, maintaining order, urbanism, education, social service and economy. The foundations in the Ottoman Empire, which preserve the existence of the beauties that exist in a country, the existence of a judicious state structure, and the existence of settlements where people can live in a more orderly and secure manner, had a great impact.
Keywords:
Foundation, Çıldır Province, Ahıska, Ardahan, Mosque, Masjid.