Yirminci yüzyıl Türkiye sahası âşık şiirinde eleştiri
Critique in 20th century Turkey pitch minstrel poems
Yazar: RABİA GÖKCEN KAYABAŞI
Danışman: PROF. DR. ALİ YAKICI
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Halk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Aşık edebiyatı = Minstrel literature ; Aşıklar(Aşıklık geleneği) = Minstrel tradition ; Eleştiri = Criticism ; Türk halk edebiyatı = Turkish public literature ; Şiir = Poem

Özet:
Türk kültüründe önemli bir yer tutan âşık şiirinin toplumsal açıdan rolü oldukça büyüktür. Bu çalışmada XX. yüzyılda eser veren, eserleri kitap hâline getirilmiş ve yine bu yüzyılda hayatını kaybetmiş bazı âşıkların şiirleri taranıp, eleştiri yüklü ifadeler bulunarak, konusu bakımından sınıflandırılmış ve XX. yüzyılda âşık şiirindeki eleştiri anlayışının gelişimi değerlendirilmeye çalışılmıştır. Çalışma dört bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde, çalışmanın amacı, kapsamı, yöntemi ile ilgili açıklamalar yapılmış ve XX. yüzyıl âşık edebiyatıve âşık şiiriyle ilgili bilgiler ortaya konulmuştur. Ayrıca yine bu bölüm içerisinde Türk edebiyatında eleştirinin nasıl algılandığı ve eleştiriyi karşılayan kavramların neler olduğu açıklanmaya çalışılmış, eleştiri ve eleştiri kavramının tarihçesi hakkında bilgiler verilmiş, dünden bu güne âşık şiirinin ne şekilde seyrettiği hakkında bilgilere yer verilmiştir. Halkın sözcüsü durumunda olan âşıkların şiirlerinde toplumda gördükleri aksaklıkları eleştirmesi, topluma karşı olan sorumluluklarını yerine getirmesi bakımından önemlidir. Çalışmanın inceleme bölümünde her bir bölüm konularına göre ana başlıklar hâlinde sınıflandırılmış, ardından eleştiri şiirleri hem ana hem de alt başlıkları verilerek içerik bakımından ayrı ayrı tasnif edilmiş ve şiirler söylendikleri bağlam göz önünde bulundurularak incelenmeye çalışılmıştır. Her edebi eser gibi bu çalışmada toplumun sosyal, siyasi, kültürel, sanatsal, ekonomik, dinî vb. pek çok özelliğini yansıtmaktadır. Çalışmanın sonuç bölümünde ise XX. yüzyılın eleştiri anlayışı ve bu anlayışın Türk Halk edebiyatına bağlı olarak gelişen âşık edebiyatındaki yeri belirlenmeye çalışılmıştır.

Abstract:
The role of minstrel poems held an important place in Turkish culture from a societal perspective is quite large. In this study minstrels who worked in XX. century, whose works have been turned into books and some lost their lives again in this century their poems are scanned, criticism installed sentences are found, classified acording to subject and the development of criticism understanding is studied in the minstrel poems at XX century. The study consist of four chapters. In the intrduction, the purpose, content and methods of the study are explained and informations releted to the XX. century minstrel literature and poems are put forth. Also within this chapter, how the criticism is perceived in Turkish literature and what concepts meets the critique have tried to explain, information provided about the history of concept of criticism, and in what way the minstrel poems are evolved from yesterday to today are also explained in this section. The criticism about the failures in society which minstrels, spokesman of the people, made in their poems are important with regard to fullfill their responsibilities to society. In the review section of the study, every part is headlined and classified by the subject. Criticism poems are disaggregated while giving the both main and subtitles in terms of content. Poems have been studied taking into account the context in which they told. Like every literary works this study also reflects many features of the society such as social, political, cultural, artistic, economic, religious, and so on. In the conclusion, the understading of the criticism in XX. century and place of this understanding is tried to be determined in Minstrel Literature which is developing due to Turkish Folk Literature.