Trabzon'da Üçüncüzade Ömer Paşa Sarayı: Kişi/yer/yapı diyalektiği
Üçüncüzade Ömer Pasha Palace in Trabzon person/place/structure dialectics
Yazar: ESRA BABUL
Danışman: PROF. DR. ÖMER İSKENDER TULUK
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Trabzon stratejik ve coğrafi konumu sebebiyle yüzyıllar boyunca önemli bir kent olmuştur. Kentin bu uzun tarihi geçmişinde, 18. yüzyıl hem idari, siyasi ve ekonomik hem de fiziksel dönüşümlerin yaşandığı bir dönemdir. 18. yüzyılda kentin valisi Âyan Üçüncüzâde Ömer Paşa tarafından inşa ettirilen saray kentte yaşanan fiziksel dönüşümün en önemli örneklerinden biridir. Bu bağlamda çalışma sarayın inşa edildiği dönemin dinamikleri ile birlikte değerlendirilip devam eden süreçlere paralel olarak fiziksel değişimin ve dönüşümün ortaya koymayı amaçlamaktadır. Tez çalışması Genel Bilgiler, Yapılan Çalışmalar ve Değerlendirme ve Sonuç olmak üzere üç bölümden oluşmaktadır. Genel Bilgiler bölümünde tez kapsamında yararlanılan kaynaklar ve 18. yüzyılın siyasi, ekonomik ve kültürel yapısı incelenerek sarayın inşa edilmesinde etkili olan toplumsal dinamikler irdelenmiştir. Ayrıca sarayın banisi Üçüncüzâde Ömer Paşa'nın yaşamı, aldığı eğitim, idari görevleri, katıldığı savaşlar, ekonomik ve siyasi gücü, valiliğe giden süreci, satın aldığı mülkler, gerçekleştirdiği imar faaliyetleri ve vefatı ile ilgili bilgiler verilmiştir. Yapılan Çalışmalar bölümünde Şer'iyye Sicilleri, Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivleri, vakıf kayıtları, seyahatnameler, görsel belgeler, yabancı gazete arşivleri ve halk sağlığı raporlarından yararlanılarak sarayın yeri, inşası, mimari karakteri, onarımlar ve kullanım biçimleri tespit edilerek geçirdiği değişim ve dönüşüm açığa çıkarılmıştır. Değerlendirme ve Sonuç bölümünde ise belirlenen amaç ve kapsam doğrultusunda gerçekleştirilen tüm incelemeler çerçevesinde çalışmanın sonuçları ortaya konulmuştur.

Abstract:
Trabzon has been an important city for centuries due to its strategic and geographical location. In the large history of the city, the 18th century is a period of both administrative, political, economical and physical transformations were experienced. The palace, which was built in 18th century by Âyan Üçüncüzâde Ömer Pasha,  governor of the city, is one of the most important examples of the physical transformation occurred in the city. In this context, the study aims to reveal the physical change and transformation in parallel with the ongoing processes which are evaluated together with the dynamics of the period in which the palace was built. The thesis consists of three chapters as General Information, Studies Conducted and Evaluation and Conclusion. In the General Information chapter, sources covered in the thesis and the political, economic and cultural structure of the 18th century was examined and the social dynamics which were effective in building the palace were examined. In addition, information about life, education, administrative tasks, wars attended, economic and political strength, process extended to being governor, properties that he bought, reconstruction activities and death of Üçüncüzâde Ömer Pasha who was founder of the palace. In the studies conducted chapter, the changes and transformation in the location, construction, architectural character, repairs and usage forms of the palace were determined by using the Şer'iyye Court Registers, Presidential State Archives, foundation records, travel books, visual documents, foreign newspaper archives and public health reports. In the evaluation and conclusion chapter, the results of the study were revealed within the framework of all investigations carried out in accordance with the determined purpose and scope.