Adana eyaletinde konar-göçer halk hareketleri ve eşkıyalığının zihnî arkaplanı (XVII-XIX. yüzyıllar)
Spiritual background of nomadic popular uprisings and banditry in the Adana province (XVIIth-XIXth centuries)
Yazar: DENİZ ZUHDİ ABOUAMSHA
Danışman: PROF. DR. MEHMET ÖZ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Tarih = History
Dizin: Adana = Adana ; Aşiretler = Tribes ; Göçebeler = Nomads ; Göçebelik = Nomadic life ; Halk hareketi = People's movement ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Zihniyet = Mentality ; İskan = Settlement

Özet:
Göçerler, Osmanlı Toplumunun önemli ancak ihmal edilmiş ve yanlış anlaşılmış bir nüvesidir. XVII. ve XIX. Yüzyıllarda büyük iskân teşebbüslerine tabî tutularak, Osmanlı klasik döneminde sağlam olan yerlerini, sorumlu tutuldukları bazı davranışlar ve kendilerinden beklenen yeni talepler sonucu kaybedeceklerdir. Ekonomik getirileri vesilesiyle yerleşik reâyâ ile biri diğerine tercih edilmeyen varlıkları imparatorluğun son iki yüz yılında tehlikeye girecektir. Osmanlı Devleti, göçer hareketlerinin ve özellikle etrafa verdikleri zararların önünü alamayınca onlar için en iyi şeçeneğin iskân olduğunu kararlaştırmıştır. Ancak göçerlerin tepki çeken ve iskânla cezalandırılan davranışları ve eşkıyalıkları; kuru bir eylem değil, göçer olarak yaşayabilme ve varlıklarını koruyabilme mücadelesi olarak değerlendirilebilir. 
Bu çalışmada, iskânların öncesinde ve sonrasında göçer gruplar arasında beliren halk hareketleri ve eşkıyalık faaliyetlerinin zihinsel arkaplanını ortaya koymak; özellikle de onların eserlerinden de yararlanarak hikayeyi daha anlamlı kılmak, sonucunda bu dönemde yaşayan göçer grupların sosyal hayatları ve zihinlerinde olan dönüşümü görmek amaçlanmıştır. Osmanlı döneminde göçerleri iskân girişimlerinin Osmanlı merkezî yönetimince uygulanmasının ardındaki siyasal ve sosyo-ekonomik saikler ve harekâtın bölgedeki sonuçları üzerine birçok çalışma mevcut iken, bölge sakinlerinin bu uygulamaya muhtelif şekillerde tepki vermesinin ardındaki düşünsel zemin yeterince araştırılmamıştır. Bu durumun sebebi iskânların geniş ve önemli bir araştırma sahası olan Osmanlı sosyal tarihi içinde sayılması olduğu kadar, göçerler açısından tarih yazımının zor ve az tercih edilir olmasından da kaynaklanmaktadır. Bu araştırmanın amacı, iskân hareketlerinin bir iç siyaset aracı olarak sebep–sonuçlarından ziyade; gündelik hayatta ve bölge insanının zihin dünyasında neden olduğu değişim ve alt üst oluşlara odaklanmak, olaylara, mümkün olduğunca göçerlerin gözlerinden bakmak, tarihsel anlatıya kazandırılacak yeni perspektifle olayların farklı bir hikayesini sunmaktır.

Abstract:
Nomads are an important but neglected and misunderstood element of the Ottoman Society. Subject to great resettlement attempts in the XVIIth and XIXth centuries, they would lose their place in the Ottoman classical era as a result of some of their responsible behaviors and new demands. Their assets, which are not preferred one by one with the Ottoman people due to their economic returns, are in danger in the last two centuries of the empire. When the Ottoman Empire could not prevent the nomadic movements and especially the damages they caused, it was decided that the best choice for them was the settlement. However, the behavior and banditry of the nomads that reacted and were punished with resettlement can be considered as a struggle to live as a nomad and to protect their existence, not an empty act.
To reveal the spiritual background of nomadic popular uprisings and banditry activities that appeared around the nomadic groups before and after the settlements; making use of their works to make the story more meaningful and as a result, it is based on seeing the transformation in the social lives and minds of the nomadic groups living in this period. 
The aim of this research is to focus on the changes and turmoil caused by the people of the region and the mind world in everyday life, to look at the events from the eyes of the nomads as much as possible: to present a different story of the events with a perspective to be brought to the historical narrative; rather than the cause and effect relation of the resettlement movements as an internal policy tool.