Güçlü ekonomiye geçiş programı ve bankacılık sektörüne etkisi
Transition to the strong economy program and its effects on banking sector
Yazar: AKYA AYBİKE SELVİGÜL
Danışman: PROF. DR. SUAT KÜÇÜKÇİFÇİ
İstanbul Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2012
Konu: Bankacılık = Banking ; Ekonomi = Economics
Dizin: Bankacılık sektörü = Banking sector ; Bankalar = Banks ; Ekonomi = Economy ; Ekonomi politikaları = Economic policies ; Ekonomik etki = Economic effect ; Ekonomik güç = Economic power ; Türk bankacılık sektörü = Turkish banking sector ; Türk bankacılık sistemi = Turkish banking system

Özet:
Dünyada ve Türkiye'de krizlerin son zamanlarda daha sık ortaya çıkması ve bu krizlerde finans sektörünün rolü gözönünde bulundurulduğunda, Türkiye'de finans sektörünün temelini oluşturan bankacılık sektöründe yapısal sorunların varlığına işaret edilmiş ve bu sorunların ekonomide istikrarı sağlama odağı içerisinde düzeltilmesi ve yeniden yapılandırılması gerektiği ortaya çıkmıştır. Modern makroekonomik teorilerde para politikalarının giderek daha sık kullanılmaya başlaması, sağlam bir finans sektörünü dolayısıyla da onu oluşturan güçlü bir bankacılık sektörünün varlığını zorunlu kılmıştır. Bankacılık sektörü para aktarım mekanizmalarında kredi kanalının banka kredileri kanalında aktif rol alıp politikaların reel ekonomiye nüfuz etmesi konusunda etkin rol almaktadır. Bankacılık sektörünün aldığı bu rolün etkinliğinde, bankacılık sektörünün bilanço yapısının sağlamlığı etkili olmaktadır. Daha güçlü bir bilanço yapısı dış şoklara daha az kırılgan bir bankacılık sektörünü ve dolayısıyla finans sektörünü oluşturarak, reel ekonomide istikrarın sağlanmasına katkıda bulunacaktır. Bu bağlamda 2001 krizinin etkileri ve sonuçları irdelendiğinde Türkiye'de bankacılık sektörünün yapısal bir bozukluk içerisinde olduğu, bilançolarının normalin dışında hareket ettiği ve bankacılık sektörünün ekonomideki sürdürülemez iç borç dinamiği ve başta kamu bankaları olmak üzere, sektördeki sağlıksız yapının varlığı nedeniyle bankacılık işlevini yerine getirememiş, kamunun finansmanına yönelmiş olduğu ve bu durumun reel sektörle bağlantısında bozulmalara yol açtığı görülmüştür. Bu durum da kuşkusuz bankacılık sektörünün kredi kanalındaki etkinliği üzerinde kısıtlayıcı olmuş ve ekonomi politikalarının işlerliğini ve etkinliğini kötü anlamda etkilemiştir. Ekonominin genelindeki istikrarsızlıktan ve güven bunalımından kurtulunması için birçok alanda Güçlü Ekonomiye Geçiş programı çerçevesinde birçok yasal değişiklik ve yapısal düzenlemeler yapılmış, mali sektörün yapısının düzeltilmesi kapsamında da bankacılık sektörünün yapısındaki bozuklukların düzeltilmesi amaçlanmıştır. Tezin yöntem bölümünde 2001-2010 yılları bankacılık sektörü konsolide bilançoları analiz edilmiş, ayrıca bankacılık sektörü kamusal sermayeli, özel sermayeli ve yabancı sermayeli mevduat bankaları olmak üzere üç banka grubu bazında değerlendirilmiştir. Bilanço analizinde bankacılık sektörünün kaynak kullanım yapısını irdemiş, aktif ve pasif kompozisyonlarının yıllar içerisindeki değişimi görüntülenmiş ve bankacılık sektörünün yıllar içerisinde banka grupları arasında daha homojen ve istikrarlı bir bilanço kompozisyonuna ulaşma yolunda eğilim gösterdiği, sektör bazında da daha istikrarlı bir görünüm kazandığı yolunda izlenim edinilmiştir. Fakat dikkat çekilen bir diğer nokta aktifler içerisinde oranı artan kredilerin, kaynakların ağırlıklı kısmını oluşturan mevduatların vade yapısıyla uyum içerisinde olmadığı ve bu durumun vade riski oluşturabileceğidir. Banka bilançolarının daha sağlıklı bir görünüme ulaşması aynı zamanda kaynak ve kullanım bileşenlerinin birbirleriyle vade, miktar, para cinsi gibi açılardan uyumlu olmasını gerektirir. Aktif kompozisyonunda kredilerin oranının artması bankacılık sektörünün getiri sağlayan alanlara yöneldiğini ve kredilerin kompozisyonundan ortaya çıkan görüntü sonucunda da özel sektörün kullanımına yönelindiği gözlemlenmiştir. Kredi kanalının Türkiye'de varlığı göz önünde bulundurulduğunda bilanço yapılarındaki bu iyileşme kredi kanalının etkinliğini artıracak ve reel ekonomiyle bağlantının güçlenmesini sağlayacaktır.

Abstract:
As the world economy recently faces more frequent crisis, deeper considering on the roots of the crisis points out the role of financial sector?s weaknesses. Since the outward oriented strategies fashioned by the worldwide liberalization trend began to be applied in Turkish economy, substantial steps have been taken in this regard but structural transformations necessary for the policy transformation have been neglected and the incomplete structural base formed a fragile economic ground for the internal and external shocks. For Turkey who has a financial sector which is mostly dominated by banking sector, banking sector?s structural and functional problems stands out more concretely and in order to gain economic stability, these problems have to be adjusted and the banking sector have to be reformed. As the monetary policies have been more frequently used in the modern macroeconomic theories, modern macroeconomic theories necessitates the existence of a strong banking sector leading to a strong financial system which is required for the efficiency of the monetary policies in affecting the real economy. Banking sector has an active role in bank lending channel of monetary transmission mechanism and affects the relationship with the real economy. In this regard, for the efficiency of the banking sector?s role, strenght of the banking sector balance sheets is a determinative factor. A stronger balance sheet position becomes less fragile to the external shocks and reduces the vulnerability of the banking sector which creates a stronger financial sector and in turn contributes to the economic stability. As the roots of the 2001 crises in Turkish economy are examined in this regard, the two internal roots, unsustainable public debt in economy and the weak structure of the banking sector, especially the public banks, led the banking sector commit itself to the financing of public sector which deteriorated the balance sheet position of them and suspended banking sector from proper functioning. The loss of ability to function properly led the relationship with real economy to be dampened. This situation certainly constraint the banking sector?s role in credit channel through bank lending channel and in turn harmed economic policies efficiency. Transmission To Stronger Economy Program aimed getting rid of the depression of the crises and gaining economic stability. According to the program, many legal adjustments and restructurings have been done. Within the scope of the adjustments for the financial sector structure, the program centered upon banking sector?s restructuring. In the method section of the thesis, consolidated balance sheets of Turkish banking sector from 2001 to 2010 have been analized. Also along with the total banking sector, the constitutional groups of the banking sector defined as public, private and foreing owned commercial banks are observed. Balance sheet analysis that has been done focused on the resource and usage structure of the banking sector, and viewed the assets and liabilities compositions? evolution over time. And the results shows that the composition of the assets and liabilities of the banking sector seems to be more homogenous and stable among the banking groups within the banking sector, and the banking sector seems to become more stable over time. But there exists a potential risk of maturity mismatch which has to be emphasized. The maturity structure of the credits are found to be very long term whereas the deposits constituting the largest part of the resources are found to be in very short term maturity levels. And if not managed well, this situation may cause maturity risk. If the banking sector aims to be more strong, maturity, quantity and currency positions of the resources and the usage has to be consistent. The increasing part of the credits in assets combination of the banking sector implies that the banking sector has head for the areas that yields more return. And the credit started to be canalized more on private sector usage. Considering the existance of credit channel in Turkey, these improvements in balance sheet structures will increase the efficiency of credit channel and strengthen the relationship with real sector.