Çevresel güvenlikte sınıraşan bir tehdit algısı: Nükleer zarar
A transboundary threat perception in environmental security: Nuclear damage
Yazar: ARDA ÖZKAN
Danışman: PROF. DR. LEVENT ÜRER
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Hukuk = Law ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Nükleer atıklar = Nuclear wastes ; Nükleer kazalar = Nuclear accidents ; Nükleer kirlilik = Nuclear pollution ; Çevre = Environment ; Çevre kirliliği = Environmental pollution ; Çevre sorunları = Environmental problems ; Çevresel güvenlik = Environmental security

Özet:
Sınıraşan çevresel zararlar bir devlet tarafından yapılan ya da devletin toprağında gerçekleştirilen endüstriyel, tıbbi veya tarımsal faaliyetlerin yol açtığı tahribatların, o devletin ulusal sınırları dışına çıkıp da başka devlet veya devletlerin toprakları ya da ulusal yetki alanları dışında kalan bölgeleri olumsuz etkileyen fiili eylemler olarak tanımlanmaktadır. Çevre kirliliği, nükleer kirlilik, deniz petrol taşımacılığı ve tehlikeli maddeler sınıraşan çevresel zararlara verilecek en önemli örneklerdir. Bunlar arasında tehlikeleri içinde barındıran en büyük sorun nükleer enerji kullanımından oluşabilecek kirlenme sorunudur. Nükleer kirlilikten kaynaklanan zararlar, açık denizlerde yapılan nükleer denemeler, nükleer santral kazaları, nükleer gemilerde tehlikeli maddelerin taşınmasındaki radyoaktif sızıntılar ve nükleer atıklardır. Bu zararlar insan kontrolü dışında çok vahim sonuçlar doğurabilmektedir.  

Nükleer enerji kullanımının başladığı ilk zamanlardan günümüze kadar geçen süre içerisinde her türlü güvenlik önleminin alınmasına rağmen sınırları aşan ve zararlı etkileri olan nükleer kazalar yaşanmış, kazaların meydana gelmesi asgari seviyeye indirilememiştir. Kazaların gerçekleşmesi normalde küçük bir ihtimaldir, fakat bir kaza olduğu takdirde çevre üzerinde çok yıkıcı sonuçları olmaktadır. Sadece kazanın bulunduğu bölgeyi değil, fakat aynı zamanda sınırın ötesinde bulunan alanları da etkilemektedir. Bu kapsamda, sınıraşan nitelikte nükleer kirlenmeden kaynaklanan zararların etkilerini göstermeyi amaçlayan bu çalışma, çevresel güvenlik ilkeleriyle uygulanacak hukuksal müeyyideler ışığında Çernobil ve Fukuşima nükleer kazalarının açığa çıkardığı çevresel zararlar gibi meydana gelen hukuksal uyuşmazlıkların çözümü için alınacak önlemleri dile getirmektedir.

Anahtar Kelimeler: Çevre sorunları, güvenlik, nükleer kirlenme, zarar vermeden kullanma ilkesi, Çernobil, Fukuşima.

Abstract:
Transboundary environmental damages as factors that threat environmental security represent ecosystem damages due to human activities or risk of depletion of recourses which are valuable for human existence. As for environmental damages which are defined as damages, which occurs as a result of dangerous activities by a country or taking place in a territory of a country, affecting other countries territories and national jurisdictions or international territories negatively by going beyond the country's borders; cause nuclear pollution, marine oil transportation, pollution and harmful effects of hazardous substances. The most dangerous source that causes damages is nuclear pollution. Activities that may cause nuclear damages are the nuclear tests especially on the high seas, power plants, ships and wastes discarded by leakage and accidents during the transportation of materials. These activities may result in devastating consequences out of human's control.

Although all kinds of security measures from the first days beginning of nuclear technology in the past up to now, experienced accidents which cannot be ignored transboundary harmful effects and possibility of an accident hasn't come to down zero level. Happening of accident is a slight probability. However, if there is an accident, it has negative effects on environment and human health irreversibly. Not only the area where the accident happened, but also effected transnational areas. In this context, thesis which aims for elimination of transboundary nuclear damages expressed an international regime and a set of proposals for the settlement of environmental conflicts on case studies of Chernobyl and Fukushima nuclear damages in the future under the name of environmental liability.

Key Words: Environmental issues, security, nuclear pollution, principle of using without damage, Chernobyl, Fukushima.