Çok yıllık buğday (Perennial wheat) ıslah hatları ve melezlerin Bornova ekolojik koşullarına adaptasyonlarının belirlenmesi
Determination of adaption of perennial wheat breeding lines and hybrids to Bornova ecological conditions
Yazar: BURCU GÖKBULUT
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ DENİZ İŞTİPLİLER
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı / Bitki Islahı ve Genetiği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Buğdayın (Triticum aestivum L.) akrabası olan buğday çimleri (Thinopyrum spp.), çok yıllık bir büyüme alışkanlığına sahiptir. Çeşitli abiyotik ve biyotik streslere karşı dayanıklılık sağlayarak buğdayın geliştirilmesinde faydalı olurlar (Cui et al.,2018).
Bu çalışmada, Bornova ekolojik koşullarında 2022-2023 yıllarında yetiştirilen çok yıllık buğday bitkisinin gelişimi ve saf hatlardan elde edilen melez bitkiler arasındaki farklılıklar incelenmiştir. İlk yıl 20 hat ve 2 standart çeşit, 3 tekerrür halinde tesadüf blokları deneme deseni kullanılarak ekilmiştir. Genetik materyal olarak 4 farklı türden (Thinopyrum intermedium, Th. ponticum, Th. elogantum ve Th. junceiforme) 20 hat kullanılmıştır. Aynı türden bitkiler başaklanma sürelerine göre melezlenmiştir. Bu şekilde 40 melez kombinasyonu elde edilmiştir. 2. Yıl 20 saf hat ile yapılan ekim planı augmented deneme desenine göre kurulmuş olup ilk yıldan elde edilen melez bitkiler de ekime dahil edilmiştir. Hasat sırasında bitki boyu, başak boyu, başak ağırlığı, üst boğum uzunluğu, fertil kardeş sayısı, başakçık sayısı, ana başak verimi, tek bitki verimi, sıra verimi gibi ölçümler alınmıştır. 
Gözlemler sonucunda çok yıllık buğday bitkisinin, tek yıllık buğday bitkilerine oranla daha fazla yeşil aksama sahip olduğu, bazı çok yıllık saf hatların başak boyunun ve üst boğumlarının uzun olduğu gözlenmiştir. 18 no'lu ve 19 no'lu çok yıllık buğday genotiplerinin bitki verimleri incelendiğinde buğdaya alternatif bitki olması konusunda umut verici olduğu gözlenmiştir. Kardeş sayısında da belirgin özellikler gösteren 13 no'lu çok yıllık buğday hattı tek bitki veriminde de ticari çeşitlere en yakın konumda olduğu bulunmuştur. Tür içi melezlere baktığımızda ponticum × ponticum melezleri, intermedium × intermedium melezlerinden daha yüksek bitki boyuna sahip oldukları anlaşılmaktadır.

Abstract:
Wheatgrass (Thinopyrum spp.), a relative of wheat (Triticum aestivum L.), has a perennial growth habit. They offer resistance to various biotic and abiotic stresses, making them useful in improving wheat. (Cui et al., 2018)
In this study, the development of perennial wheat plants grown in Bornova ecological conditions and the differences between hybrid plants obtained from pure lines were examined. The study lasted 2 years. In the first year, 20 pure lines and 2 standard varieties were planted in 3 replications according to random plots with 5 cm row spacing, 50 cm row spacing and 50 seeds per row, and 8 kg pure nitrogen was applied to each replication. 20 lines from 4 different species (Thinopyrum intermedium, Th. ponticum, Th. elogantum and Th. junceiforme) were used as genetic material. Plants of the same species were hybridized according to their heading times. In this way, 40 hybrid combinations were obtained. The 2nd year planting plan with 20 pure lines was established according to the eugmentid trial pattern, and the hybrid plants obtained from the first year were also included in the planting. During harvest, measurements such as plant height, spike height, spike weight, upper node length, number of fertile tillers, number of spikelets, main spike yield, single plant yield, row yield were taken.
As a result of the observations, it was observed that perennial wheat plants have more green parts than annual wheat plants, and some pure perennial lines have longer spike lengths and upper nodes. When the plant yields of perennial wheat genotypes 18 and 19 were examined, it was observed that they were promising as an alternative plant to wheat. It is known that perennial wheat line number 13, which also has distinct characteristics in the number of tillers, is closest to the commercial varieties in single plant yield. When we look at intraspecific hybrids, it is understood that ponticum × ponticum hybrids have higher plant heights than intermedium × intermedium hybrids.