Bazı yem bezelyesi (Pisum sativum ssp. arvense L.) çeşitlerinde bakteri uygulamasının tohum verimi ve verim özelliklerine etkisi
The effect of rhizobacteria on  seed yield and yield characteristics of some fodder pea (Pisum sativum ssp. arvense L.) cultivars
Yazar: ÜLKER ÇETİNKAYA
Danışman: PROF. DR. AHMET ESEN ÇELEN
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı / Tarla Bitkileri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Yem bezelyesi (Pisum sativum ssp. arvense L.)'nin dört çeşidinde (Taşkent, Kirazlı, Assas ve Livioletta) Rhizobium bakterisi uygulamalı ve uygulamasız yetiştirmenin tohum  verimi ve  verim özelliklerine  etkilerini belirlemek amacıyla gerçekleştirilen bu çalışma, tesadüf bloklarında bölünmüş parseller deneme deseninde 3 tekerrürlü olarak 2018-2019 ve 2020-2021 yılları arasında Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü'nün Bornova/İZMİR'de bulunan deneme tarlalarında yürütülmüştür. Çalışmada simbiyotik bakteri olarak Rhizobium leguminosarum  kullanılmış olup,  inorganik gübre olarak tüm parsellere 4 kg/da N ve 8 kg/da P2O5 gelecek şekilde gübreleme yapılmıştır. Araştırmada bitki boyu, yan dal sayısı, çiçeklenme gün sayısı, ilk bakla yüksekliği, bitkide bakla sayısı, baklada  tohum sayısı, biyolojik verim, tane verimi, 1000 tane ağırlığı, kes verimi, hasat indeksi, bitkide nodül sayısı, nodül yaş ağırlığı, tane azot oranı ve tane ham protein oranı gibi özellikler incelenmiştir.
Çalışma sonuçlarına göre, bitki boyu 95.4 - 99.9 cm, yan dal sayısı 4.1 - 11.7 adet, çiçeklenme gün sayısı108.4 - 116.9 gün, ilk bakla bağlama yüksekliği 75.7 - 106.5 cm, bitkide bakla sayısı 3.92 - 8.50 adet, baklada tohum sayısı 3.33 - 4.75 adet, biyolojik verim 832 - 1184 kg/da, tane verimi 91.9 - 230.4 kg/da, 1000-tane ağırlığı 10.4 - 17.3 g, kes verimi 599 - 1006 kg/da, hasat indeksi %10.6 - %26.9, nodül sayısı 17.0 - 21.4 adet, nodül ağırlığı 0.166 - 0.347 g, toplam azot %3.9 - %4.7, ham protein %24.8 - %30.1 arasında değişim göstermiştir. Araştırma sonuçlarına göre yem bezelyesinin ekimde bakteri ile aşılanmasının tane verimini arttırdığı ve Livioletta ya da  Kirazlı'nın tercih edilebileceği sonucuna varılmıştır.

Abstract:
This study was carried out to determine the effects of Rhizobium bacteria inoculation on the seed yield and yield characteristics of four fodder pea (Pisum sativum ssp. arvense L.) cultivars (Taşkent, Kirazlı, Assas and Livioletta) in Bornova/Izmir ecological conditions. The study was carried out in the experimental fields of Ege University Faculty of Agriculture, Department of Field Crops in Bornova/İZMİR between 2018-2019 and 2020-2021 in a asplit plot design in Randomised Complete Block Design with 3 replications. Rhizobium leguminosarum was used as a symbiotic bacteria in the study, and fertilization was applied to all plots as inorganic fertilizer with 4 kg/da N and 8 kg/da P2O5. In the research, plant height, number of branches, number of flowering days, first pod height, number of pods per plant, number of seeds per pod, biological yield, seed yield, 1000 seed weight, cut yield, harvest index, number of nodules per plant, nodule wet weight, seed nitrogen rateand seed crude protein ratio were investigated.  
According to the results of the study, the plant height is 95.4 - 99.9 cm, the number of branches is 4.1 - 11.7, the number of flowering days is 108.4 - 116.9 days, the first pod attachment height is 75.7 - 106.5 cm, the number of pods per plant is 3.92 - 8.50, the number of seeds per pod is 3.33 - 4.75 units, biological yield 832 - 1184 kg/da, grain yield 91.9 - 230.4 kg/ha, 1000-grain weight 10.4 - 17.3 g, cut yield 599 - 1006 kg/da, harvest index 10.6% - 26.9%, number of nodules 17.0 - 21.4, nodule weight 0.166 - 0.347 g, total nitrogen 3.9% - 4.7%, crude protein varied between 24.8% - 30.1%. According to the results of the research, it was concluded that inoculation of forage peas with bacteria in sowing increases the grain yield and Livioletta or Kirazlı can be preferred.