Kelkit (Gümüşhane) yöresinin yeraltı suyu kalitesinin değerlendirilmesi
Evaluation of groundwater quality of Kelkit (Gümüşhane) region
Yazar: MEHMET CAN TURHAN
Danışman: DOÇ. DR. ÜMİT YILDIRIM
Bayburt Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Organik Tarım İşletmeciliği Ana Bilim Dalı / Organik Tarım İşletmeciliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering ; Su Ürünleri = Aquatic Products ; Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering
Dizin: Fiziksel parametreler = Physical parameters ; Fiziksel ölçümler = Physical measurements

Özet:
Bu çalışmada, Gümüşhane ilinin güneyinde bulunan Kelkit ilçesi merkezinin yeraltı sularının kalitesi araştırılmıştır. Bu kapsamda yağışlı (Haziran 2023) ve kurak (Eylül 2023) dönem olmak üzere iki dönem örnekleme çalışması yapılmıştır. Elde edilen örneklerin fiziksel parametreleri (sıcaklık, pH, Eh, elektriksel iletkenlik ve çözünmüş oksijen) arazi de yerinde ölçülmüş olup majör anyon-katyon (HCO3-, CO3-2, Cl‒, SO4-2, NO3-, NO2-, F-, Ca+2, Mg+2, Na+, K+) ve iz element derişimleri (Si, Al, As, B, Ba, Br, Co, Cr, Cu, Fe, Mn, Mo, Ni, Sr, Sb, Ti, V ve Zn) laboratuvar ortamında belirlenmiştir. Yapılan analizler ile ortaya çıkan sonuçlar Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve Su kirliliği Kontrolü Yönetmeliği standartlarına göre içme-sulama suyu kullanılabilirliği açısından değerlendirilmiştir. Ayrıca yeraltı sularından ve Kelkit çayından alınan tüm örneklerin Piper diyagramı ile hangi tip su sınıfına girdiğini, ABD Tuzluluk Laboratuvarı ve Wilcox Diyagramı ile sulama suyu olarak kullanabilirliği incelenmiştir. Piper diyagramına göre; Kelkit yöresinin yeraltı suyu örneklerinin yarısından çoğu "kalsiyum-magnezyum-bikarbonat"su tipindedir. Örneklerin kurak dönemde 3 tanesi, yağışlı dönemde ise 2 tanesi "Karışık tip sular" sınıfında yer almaktadır. Wilcox diyagramına göre; yeraltı suyu örnekleri kurak ve yağışlı dönemde genel olarak "İyi-kullanılabilir" sular sınıfında yer alırken, ABD Tuzluluk diyagramına göre; kuyulardan alınan su örneklerinin genel olarak C3‒S1 sınıfında suları temsil ettiğini birkaçının ise C2‒S1 sınıfında suları temsil ettiği görülmüştür. Majör katyon analizlerinde yapılan ölçümlerde Mg⁺² ve K⁺ katyonlarının içme suyu standartlarına göre sınır değerleri aştığı gözlenmiştir. Majör anyon analizlerde NO3- ve florür değerlerinin TS 266 içme suyu standartlarına göre belirtilen sınır değeri aştığı tespit edilmiştir İz element analizlerinde B, Fe ve Mn değerleri TS 266 standartlarına göre belirtilen sınırın üzerinde kalmıştır. Bu standart değerleri aşan parametrelerin nedeninin tarımsal faaliyetler, evsel atıklar ve su-kayaç etkileşimi olduğu söylenebilmektedir.

Abstract:
In this study, the quality of the groundwater of the center of Kelkit district, located in the south of Gümüşhane province, was investigated. In this context, two periods of sampling were carried out: the dry (June 2023) and the rainy (September 2023) period. The physical parameters (temperature, pH, Eh, electrical conductivity and dissolved oxygen) of the samples obtained were measured in situ in the field and major anion-cation (HCO3-, CO3-2, Cl‒, SO4-2, NO3-, NO2-, Ca+ 2, Mg+2, Na+, K+) and trace element concentrations (Si, Al, As, B, Ba, Br, Co, Cr, Cu, Fe, Mn, Mo, Ni, Sr, Sb, Ti, V and Zn ) was determined in a laboratory environment. The results obtained from the analyses were evaluated in terms of drinking irrigation water availability according to the World Health Organization (WHO) and Water Pollution Control Regulation standards. In addition, the water type of all samples taken from groundwater and Kelkit stream were examined with the Piper diagram and their usability as irrigation water with the US Salinity Laboratory and Wilcox Diagram. According to the Piper diagram; More than half of the groundwater samples of the Kelkit region are of the "calcium-magnesium-bicarbonate" water type. Three of the samples are in the "Mixed type waters" class during the dry period and two during the rainy period. According to the Wilcox diagram; While groundwater samples are generally in the "Good-usable" water class during dry and rainy periods, according to the US Salinity diagram; It was observed that the water samples taken from the wells generally represented water in the C3‒S1 class, and a few of them represented water in the C2‒S1 class. In the measurements made in major cation analyses, it was observed that Mg⁺² and K⁺ cations exceeded the limit values according to drinking water standards. In major anion analyses, it was determined that nitrate and fluoride values exceeded the limit value specified according to TS 266 drinking water standards. In trace element analyses, B, Fe, and Mn values remained above the limit specified according to TS 266 standards.