Sağlık hizmetinin yürütülmesinde görevli sağlık kamu personelinin eylemlerinden kaynaklanan idarenin sorumluluk sebepleri
Grounds for liability of the administration caused by the actions of the health public personnel in duty in the conduct of health service
Yazar: MUHARREM CİVAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ CİHAN YÜZBAŞIOĞLU
Galatasaray Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Hukuk = Law ; Kamu Yönetimi = Public Administration ; Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management
Dizin: Kamu hukuku = Public law ; Kamu personeli = Public personnel ; Sağlık hizmetleri = Health services ; Sağlık personeli = Health personnel ; Sorumluluk = Responsibility ; İdari sorumluluk = Administrative responsibility

Özet:
Sosyal devlet anlayıĢı gereğince idare, sağlık hizmetini yürütmekle mükelleftir.
Ġdare bu hizmeti genellikle kamu kuruluĢlarında ve kamu görevlileri eliyle yerine
getirmektedir. Tıbbi giriĢimler her ne kadar insanları iyileĢtirme amacıyla
gerçekleĢtirilse de sağlık kamu personelinin eylemleri, zararlı sonuca neden
olabilmektedir. Zararlı sonuçtan dolayı ise idare, birinci dereceden sorumlu
olmaktadır.
Sağlık, doğrudan veya yaĢam hakkı bağlamında dolaylı olarak ulusal ve
uluslararası mevzuatta insan hakkı olarak düzenlenmektedir. Ayrıca sağlık, 1982
Anayasası'nda düzenlenen sosyal güvenlik hakkı, özel hayatın gizliliği, çalıĢma
hakkı, çevre hakkı ve konut hakkı ile de yakın iliĢki içerisindedir. Sosyal devlet ilkesi
doğrultusunda sağlık, Anayasa'nın 56. maddesinde devletin yürütmekle mükellef
olduğu bir kamu hizmeti olarak düzenlenmiĢtir. Söz konusu maddede devletin, sağlık
hizmetini doğrudan kamu kuruluĢlarıyla sunma veya özel kuruluĢlarda sunulan sağlık
hizmetini gözetim ve denetleme yükümlülüğü bulunduğu belirtilmiĢtir. Devletin
sağlık hizmetine iliĢkin yükümlülüklerini yerine getirmek için Sağlık Bakanlığı
kurulmuĢtur.
Sağlık hizmeti her ne kadar özel kuruluĢlarda sunulabilse de Sağlık Bakanlığı
bir baĢka deyiĢle idare, yükümlülüklerini genel olarak kamu kuruluĢları vasıtasıyla
yerine getirmektedir. Ġdare bir tüzel kiĢilik olduğu için bu kamu hizmetini
Anayasa'nın 128. maddesi uyarınca kamu görevlileri eliyle yürütmektedir.
Dolayısıyla sağlık kamu personelinin sağlık hizmetinin görülmesine iliĢkin eylemleri
idari eylem niteliğinde olmaktadır. Sağlık hizmetinin görülmesi sırasında sağlık
kamu personelinin kusurlu eylemleri neticesinde ortaya çıkan zararlardan ise
Anayasa'nın 40., 125. ve 129. maddeleri ve 657 sayılı Devlet Memurları
Kanunu'nun 13. maddesi uyarınca idare, birinci derecede sorumlu olmaktadır. Sağlık
kamu personelinin yetkilerini kullanırken vermiĢ olduğu zarar, kiĢisel kusurlarından
kaynaklansa dahi hizmet kusuru niteliğinde olmakta ve idare asli sorumlu
olmaktadır. Sağlık kamu personelinin kiĢisel kusurunun bulunup bulunmaması,
aleyhine tazminata hükmedilen idarenin açacağı rücu davası açısından önem arz
etmektedir. Anayasa ve kanun hükümleriyle ortaya konulan bu sorumluluk anlayıĢı;
hizmetten yararlanan konumunda olanlara, zarara uğramaları halinde güçlü bir
ödeme kabiliyeti bulunan idareden tazmin edebilme olanağı tanımaktadır. Ayrıca bu
durum, kamu görevlilerinin daima tazminat ve ilk elden dava tehdidi altında
kalmalarını da engellemektedir.
Genel idari esaslara göre hizmetin; hiç iĢlememesi, geç iĢlemesi veya kötü
iĢlemesi idarenin sorumluluğuna sebep olmaktadır. Ancak sağlık hukukuna iliĢkin
uyuĢmazlıklarda, eylemin sonucuna göre yapılan klasik hizmet kusuru
sınıflandırılması çoğu zaman yetersiz kalmaktadır. Sağlık hukuku kapsamında bir
eylem hem hizmetin kötü iĢlemesi hem de hizmetin geç iĢlemesi altında
değerlendirilebilmektedir. Ayrıca kimi durumlarda idarenin sorumluluğu, sonuçtan
bağımsız olarak eylemin iĢlenmesiyle doğabilmektedir. Ġdarenin sağlık hizmeti
kapsamındaki sorumluluğunun belirlenmesi açısından iĢlevsiz olan klasik hizmet
kusuru sınıflandırılması yerine, eylemin hangi faaliyete yönelik olduğuna iliĢkin
ayrımın yapılması sorumluluğun doğup doğmadığının tespitini kolaylaĢtıracaktır.
Ġdarenin sorumluluğuna neden olan sağlık kamu personelinin eylemleri,
doğrudan hukuka aykırı nitelikte olabileceği gibi tıbbi standartlara aykırı nitelikte de
olabilmektedir. Hukuka aykırı nitelikteki eylemler genel olarak; kiĢisel sağlık
verilerinin gerektiği gibi kayıt altına alınmaması veya gizliliğinin ihlal edilmesi,
aydınlatılmıĢ onam yükümlülüğüne aykırı hareket edilmesi ve yetki Ģartına
uyulmaması olarak sayılabilir. Hukuka aykırı eylemler, ortaya çıkan sonuçtan
bağımsız Ģekilde sorumluluğun doğmasına neden olmaktadır. Örneğin aydınlatılmıĢ
onamın alınması gerekirken bu yükümlülüğün ihlal edilerek tıbbi müdahalenin
gerçekleĢtirilmesi halinde, müdahale baĢarılı olsa dahi sorumluluk oluĢmaktadır.
Aynı Ģekilde pratisyen hekimin acil durumlar dıĢında hastayı ameliyat yapması
durumunda, ameliyat son derece baĢarılı geçse dahi yetkisiz müdahaleden dolayı
sorumluluk doğmaktadır.
Sağlık hizmetinin etkili bir Ģekilde yürütülmesi adına ve Tababet ve ġuabatı
San'atlarının Tarzı Ġcrasına Dair Kanun'un 72. maddesi uyarınca; kiĢisel sağlık
verileri kayıt altına alınmakta, iĢlenmekte ve ileride kullanılmak adına muhafaza
edilmektedir. Kayıtların tutulması, hastalığın teĢhisi ve belirlenecek tedavi yöntemi
açısından sağlıklı karar verilmesine yardımcı olmasının yanı sıra tedavi süresince bu
kararların kontrol edilmesine imkan sağlamaktadır. Ayrıca kayıtlar, ileride ortaya
çıkabilecek uyuĢmazlıklarda ispat aracı olarak kullanılmaktadır. Kayıtların hiç
tutulmaması veya eksik tutulması, tıbbi giriĢimin irdelenme olanağını ortadan
kaldırdığı gerekçesiyle idarenin sorumluluğunun doğmasına neden olmaktadır. Hatalı
tıbbi müdahale nedeniyle maddi zararın ortaya çıktığı iddiasıyla idare aleyhine açılan
davalarda, idarenin tutmakla mükellef olduğu tıbbi kayıtlar doğrultusunda karar
verilmektedir. Tıbbi kayıtların gerektiği gibi tutulmadığı durumlarda DanıĢtay,
maddi zarar bakımından sorumluluğun tespit edilemediği gerekçesiyle çoğu zaman
idare aleyhine yalnızca manevi tazminata hükmetmektedir. Ancak idarenin gerektiği
gibi kayıt tutmamasından dolayı ispatlanma olanağı ortadan kalkan maddi olgulara
iliĢkin iddiaların, idare aleyhine değerlendirilme yapılarak hükmün kurulması
yerinde olacaktır. Anayasa Mahkemesi, DanıĢtay uygulamasının tersine, bu yönde
görüĢ bildirmektedir.
KiĢisel sağlık verileri, özel nitelikli kiĢisel veri niteliğindedir. Özel nitelikli
kiĢisel veriler, diğer kiĢisel verilere kıyasla daha etkin ve özel bir korumaya tabi
tutulmaktadır. Sağlık hizmeti kapsamında elde edilen kiĢisel verilerin sağlık kamu personeli tarafından istisnai haller dıĢında paylaĢılması idarenin sorumluluğunun
doğmasına neden olmaktadır.
Muhafaza altına alınan kiĢisel verilerin güvenliğinin sağlanması kadar, bireyin
kiĢisel verilerinin paylaĢıldığı ortamın gizliliğinin korunması da önem arz
etmektedir. Bu ortamın gizliliğinin sağlanması "mahremiyet hakkı" ile ifade
edilmektedir. Mahremiyetin sağlanmaması durumunda kiĢisel veriler en baĢtan aleni
hale gelmektedir. Mahremiyeti ve kiĢisel verilerinin gizliği sağlanan hastanın tedavi
sürecinde daha uyumlu davranacağı, tedavinin baĢarıya ulaĢma Ģansının bu
doğrultuda artacağı ifade edilmektedir.
Tıbbi müdahalenin hukuka uygun olması için hastanın aydınlatılmıĢ onamı
alındıktan sonra gerçekleĢtirilmesi gerekmektedir. Aydınlatma kural olarak
müdahalenin muhatabı olan kiĢiye, vücut bütünlüğüne yönelik tıbbi müdahaleden
önce gerçekleĢtirilmelidir. Tıbbi müdahalede bulunacak sağlık personeli hastayı;
tıbbi müdahalenin sebebi, kapsamı, gerekliliği, riskleri, baĢarıya ulaĢma ihtimali,
alternatifi, masrafları, tıbbi müdahalede bulunulmamasının sonuçları hakkında
aydınlatmalıdır. Müdahalenin risk unsuru arttıkça aydınlatılmanın kapsamı
geniĢlemektedir. Ġvedi Ģekilde gerçekleĢtirilmesi gereken müdahalelerde ise
aydınlatmanın kapsamı daralmaktadır. Gerektiği gibi aydınlatma yapılmadan veya
onam alınmadan sağlık kamu personelinin tıbbi müdahaleyi gerçekleĢtirmesi
idarenin sorumluluğuna yol açmaktadır.
Tıbbi müdahalenin hukuka uygun olmasının bir diğer Ģartı da yetkili kiĢiler
tarafından gerçekleĢtirilmesidir. Acil durumlar dıĢında, gerek hekimlerin gerekse de
diğer sağlık personelinin yetki sınırlarını aĢarak gerçekleĢtirdikleri müdahale,
baĢarıya ulaĢıp ulaĢmamasından bağımsız olarak hukuka aykırı nitelikte olmaktadır.
Sağlık kamu personeli tarafından gerçekleĢtirilen ve yetki unsurunda sakatlık
bulunan bu tür müdahalelerden dolayı idarenin sorumluluğu doğmaktadır.
Hukuka aykırı eylemlere iliĢkin yapılan yargılamada, hukuka aykırılığın tespiti
yetkili ve görevli mahkemenin hakimi tarafından yapılmaktadır. Ancak tıbbi
standartlara aykırı eylemlere iliĢkin yapılan yargılamalarda, uzmanlık bilgisine
ihtiyaç duyulduğundan dolayı tıbbi standartlara aykırılığının tespiti için bilirkiĢiye
baĢvurulmaktadır. Tıbbi standartlara aykırı nitelikteki eylemler baĢlıca; koruyucu
sağlık hizmetleri, teĢhis ve tedavi faaliyetlerine iliĢkin olarak ortaya çıkmaktadır. Bu
faaliyetlerin yürütülmesi sırasında sağlık kamu personelinin eyleminde dolayı idare,
eylemin sonucuna bağlı olarak sorumlu olabilmektedir. Örneğin anamnez
alınmaksızın gerçekleĢtirilen teĢhis faaliyeti sonucunda hastaya doğru teĢhis
konulursa idarenin sorumluluğu ortaya çıkmamaktadır. Bu tür durumlarda eylem, her
ne kadar tıbbi standartlara aykırı olsa da istenmeyen bir sonucun ortaya çıkmaması
halinde sorumluluk doğmamaktadır. Ayrıca tıbbi standartlar uyarınca gerekli
müdahalenin gerçekleĢtirilmesine rağmen istenmeyen sonucun ortaya çıkması
halinde bu durum komplikasyon olarak nitelendirilmekte ve sorumluluk ortaya
çıkmamaktadır.
Koruyucu sağlık hizmetleri, bireyin sağlığını koruyarak toplumun sağlığının
korunmasını amaçlamaktadır. Bu kapsamda, hastalığın ortaya çıkmadan önce
engellenmesi adına çalıĢmalar yürütülmektedir. Erken teĢhis, bağıĢıklama, aile
planlaması, beslenme ve sağlık eğitimi koruyucu sağlık hizmetleri kapsamında
gerçekleĢtirilen çalıĢmalardan bazılarıdır. Diğer yönden teĢhis ve tedavi faaliyetleri,
sağlık kuruluĢlarına müracaat eden kiĢilerin hastalığının tespiti ve/veya iyileĢtirilmesi
adına gerçekleĢtirilmektedir. TeĢhis faaliyeti kapsamında önce hastanın anamnezi
alınmalı sonra fizik muayenesi yapılmalı daha sonra ise gerekli tetkikler yapılmalıdır.
Bu aĢamalardan elde edilen bilgiler doğrultusunda da teĢhis konulmalıdır. Yetersiz
tetkik araçlarıyla gerçekleĢtirilen teĢhisin; Ģüpheli olması, kesin olmaması
durumunda hastanın ileri derecedeki tetkik araçlarının bulunduğu kuruma sevk
edilmesi zorunludur. Her sağlık kurumunda hastalıkların teĢhisi adına ileri
derecedeki tetkik araçlarının bulunması beklenemeyeceği kimi hekimden de
uzmanlık alanına girmeyen konularda bilgi sahibi olması beklenmemektedir. Hekim,
bilgisine ihtiyaç duyduğu alanın uzman hekimiyle görüĢ alıĢveriĢinde bulunmalıdır.
Bu durum konsültasyon olarak adlandırılmaktadır. Sağlık kamu personelinin sevk ve
konsültasyon yükümlülüğüne uymaması neticesinde ortaya çıkan zarardan idare
sorumlu olmaktadır.
TeĢhis faaliyeti açısından hekimlerin doğru teĢhis koyma yükümlülüğü
bulunmamakla birlikte tıbbi standartlara uyma yükümlülüğü bulunmaktadır. Bu
yükümlülüğe sağlık kamu personeli tarafından uyulmaması halinde ortaya çıkan
zarardan idare sorumlu olmaktadır. TeĢhis faaliyetinin tıbbi standartlara uygun olarak
yapılıp yapılmaması tedavi faaliyetini ve hastanın iyileĢme ihtimalini etkilemektedir.
Tedavi faaliyeti açısından hekimlere tedavi serbestisi tanınmıĢtır ve aynı Ģekilde
hekimin hastayı iyileĢtirme yükümlülüğü bulunmamaktadır. Hekimin yükümlülüğü,
tıbbi standartlar açısından uygun olan tedavi yöntemini somut durumdaki hasta
bakımından seçip uygulamaktır. Dolayısıyla tedavi faaliyeti bakımından teĢhis
faaliyetine kıyasla hekimlere daha geniĢ yetki alanı bırakıldığı söylenebilir. Ancak
tedavi serbestisinin de mutlak bir serbestlik olmadığını, tıbbi standartlar ölçüsünde
bir serbestlik olduğunu belirtmek gerekmektedir. Ġlaçla tedavisi mümkün olan bir
hastalığın ameliyat yöntemiyle iyileĢtirilmeye çalıĢılması, tıbbi standartlara aykırı
nitelikte olacak ve idarenin sorumluluğu ortaya çıkacaktır. Benzer Ģekilde teĢhis ve
tedavi faaliyetinin hiç yapılmaması veya geç yapılması durumunda ortaya
çıkabilecek zarardan dolayı idare sorumlu olabilmektedir.
Riskli tıbbi müdahaleler bakımından sorumluluğun doğması, ağır kusurun
varlığına bağlanmıĢtır. DanıĢtay; bünyesinde risk taĢıyan sağlık hizmetinden
yararlanan konumunda olanların zarara uğraması halinde, idarenin sorumluluğun
doğması için ağır hizmet kusuru Ģartının bulunması gerektiğini belirtmektedir.
DanıĢtay içtihadının, Anayasa'nın 125. maddesine sınırlama getirdiğini ve bu
hükümle bağdaĢmadığını düĢünmekteyiz. Ek olarak, yüksek riskli ve/veya acil
müdahaleler açısından sağlık personelinin hafif kusur ile sorumlu tutulmasının,
hakkaniyete uygun olmayacağını ve olumsuz sonuçlar doğuracağı kanaatindeyiz.
Riskli müdahaleler ile risk taĢımayan faaliyetlerin, "planlama ve düşünme imkanı
bulunan müdahaleler" ile "acil müdahaleler"in sonucunda sorumluluğun doğması
bakımından aynı kusur yoğunluğunun aranması hakkaniyete aykırı olacaktır. Özü gereği içerisinde risk taĢıyan müdahaleler açısından hafif kusur bulunmasına rağmen
rücu edilmesi halinde; sağlık kamu personelinin baskı altında kalacağını, meslekten
soğuyacağını, defansif davranma eğiliminin artacağını düĢünmekteyiz. Risk
unsuruyla daralan hareket alanlarının ağır kusur koĢuluyla bir nebze olsun
geniĢletilmesi, tıbbi baĢarının sağlanması açısından da yerinde olacaktır. Riskli
müdahalelerden kaynaklanan tazminatların ağır kusur Ģartıyla rücu edilmesinin kamu
yararına hizmet edeceğini düĢünmekteyiz. Somut olayın özellikleri dikkate alınarak
her uyuĢmazlıkta risk ve aciliyet değerlendirilmesi yapıldıktan sonra aranan kusurun
yoğunluğu belirlenmelidir. Risk ve aciliyet durumu arttıkça buna paralel olarak rücu
için aranan kusurun yoğunluğunun artması, hakkaniyetli ve kamunun yararına
olacaktır.
Müdahalenin riskli ve acil olmaması halinde, sorumluluğun doğması
bakımından basit kusur yeterli görülmektedir. Örneğin, sorumluluğun doğması
bakımından tıbbi operasyonlarda ağır kusur Ģartı aranırken gözetim yükümlülüğü
gibi yan yükümlülükler ile tıbbi özen gösterme yükümlülüğü açısından basit kusur
yeterli görülmektedir. Sağlık kamu personelinin gerçekleĢtirdiği her tıbbi giriĢimde
tıbbi özen gösterme yükümlülüğü bulunmaktadır. Tıbbi özen gösterme yükümlülüğü
belirli bir sürece iliĢkin olmayıp, sağlık hizmetinin tamamını kapsamaktadır.
Dolayısıyla bu yükümlülüğe uyulmayan sağlık hizmetinin her faaliyetinde idarenin
sorumluluğu söz konusu olabilmektedir.

Abstract:
As per the social state conception, the administration is obliged to conduct the
health service. The administration generally fulfils such service in public institutions
and through public officers. Although medical interventions are realized for the
purpose of healing humans, health public personnel's actions may cause detrimental
results. The administration, due to the harmful result, is liable primarily.
Health has been regulated under national and international legislation directly
or indirectly in the context of the right of life, as a human right. Furthermore, health
has a close link also with the right to social security, the right to privacy, the right to
work, the right to the environment and the right to housing regulated under the
Constitution 1982. In line with the social state principle, health has been regulated as
a public service that the state is obliged to carry out under Article 56 of the
Constitution. Such an article has stated that the state is obliged to provide the health
service directly through its public institutions or to observe and audit the health
service provided by the private institutions. In order to fulfil the obligations of the
state regarding health service, the Ministry of Health has been established.
Although the health service can be provided in the private institutions, the
Ministry of Health, in other words, the administration carries out its obligations
generally through the public institutions. Since the administration is a legal entity, it
carries out such public service through public officials as per Article 128 of the
Constitution. Accordingly, the actions of the health public personnel regarding
carrying out the health service are in the nature of administrative action. The
administrative is primarily liable for damages that occurred due to the defective
actions of the health public personnel during the provision of the health service as
per Articles 40, 125 and 129 of the Constitution and Article 13 of the Code of State
Officers numbered 657. The damage, caused by the health public personnel while
using their authorizations, is in the nature of the service fault, even though it results
from her/his personal fault, and the administration becomes primary responsible. As
to whether the health public personnel has a personal fault is vitally important in
terms of the lawsuit of recourse to be initiated by the administration against which
compensation has been awarded. Such responsibility conception confessed by the
provisions of the Constitution and the law; provides an opportunity to the ones which
are in the status of benefiting from the service in case they are damaged to
compensate from the administration which has strong payment ability. Furthermore,
such circumstance also prevents the public officers from always being under the
threat of compensation and first-hand lawsuit.
According to the general administrative principles, the failure of conducting
the service, the delay of the service or its bad functioning cause the liability of the
administration. However, in the disputes regarding health law, the classical
classification of service fault made according to the result of the action is insufficient
most of the time. An action under the scope of the health law can be evaluated both
as the bad functioning of the service and as the delay of the service. However, under
some circumstances, the liability of the administration can arise out of the processing
of the action regardless of the result. In terms of the determination of the liability of
the administration within the scope of the health service, instead of the classical
classification of service default that is functionless, the making a distinction as to
which activity the action is directed towards shall ease the determination as to
whether the liability has arisen.
Actions of the health public personnel that caused the liability of the
administration can be both directly against the law and contrary to the medical
standards. Illegal actions can be counted generally as; not retaining or violating the
confidentiality of the personal health data as required, violation of the clarified
consent obligation and not complying with the authorization requirement. Illegal
actions induce liability regardless of the result that emerged. For instance, in case a
medical operation has been performed by violating the obligation of obtaining the
clarified consent, the liability has arisen even though the operation has succeeded.
Likewise, in case a practitioner physician performs an operation on the patient other
than in emergency circumstances, the liability has arisen due to the unauthorized
operation, even though the operation has extremely succeeded.
In order to perform the health service effectively and as per Article 72 of the
Law on the Mode of Execution of Medicine and Medical Sciences; personal health
data has been recorded, processed and retained in order to be used in the future.
Keeping records aid to make a healthy decision in terms of the diagnosis of the
disease and the determination of the treatment method as well as providing an
opportunity to control such decisions during the treatment process. Furthermore,
such records are used as proof in disputes that may arise in the future. Not keeping
records at all or keeping incomplete records induces the liability of the
administration on the grounds that the possibility of the inspection of the medical
intervention has been removed. In the lawsuits initiated against the administration
with the allegation of material damages that have been occurred due to the faulty
medical intervention, the decision is rendered in line with the medical records that
the administration is obliged to keep. The Council of State, in the circumstance
where the medical records have not been kept as required, most of the time decides
only non-pecuniary compensation against the administration with the justification
that the liability could not have been determined in terms of the pecuniary damage.
However, it would be appropriate to render a decision by evaluating the allegations
regarding the material facts that have lost the opportunity of proving due to the
failure of the administration to keep the records as required, against the
administration. The Constitution Court, contrary to the Council of State's practice,
has been expressing an opinion in this direction.
Personal health data is referred to as sensitive data. On the other hand, sensitive
data is subject to more effective and special protection than that of other personal
data. Sharing personal data obtained within the scope of health service by the health
public personnel other than the exemptions causes the liability of the administration.
It is essential to protect the personal data retained as well as to protect the
privacy of the media where the individual her/his personal data is shared. Ensuring
the privacy of such an environment is referred to as "the right to privacy". In case
privacy is not ensured, the personal data becomes public from the very beginning. It
has been stated that the patient whose privacy and confidentiality of her/his personal
data are ensured will act harmoniously during the treatment process and the chance
of the success of the treatment will increase in such direction.
In order for the medical intervention to be legal, such intervention shall be
carried out following the obtaining of the clarified consent of the patient. Principally,
the clarification shall be made to the person on which the intervention will be carried
on prior to the intervention directed to the physical integrity. The health personnel
who will carry out the medical intervention shall clarify the patient regarding the
reason for the medical intervention, its scope, its necessity, its risks, the chance of its
success, its alternatives, its expenses, the results of not carrying out the medical
intervention. As the risk factor of the intervention increases, the scope of the
clarification expands. In the interventions that are required to be carried out urgently,
the scope of the clarification is narrowed. Without clarification as required or without
obtaining consent, the performance of the medical intervention of the health public
personnel causes the liability of the administration.
The other requirement for the medical intervention to be in compliance with
the law is the performance of such intervention by the authorized persons. Except for
emergencies, the intervention performed both by physicians and by other health
personnel by exceeding the authorization limits is in the nature of illegal regardless
of whether the intervention has succeeded. Such kinds of interventions, which have
been performed by health public personnel and have been in deformity of
authorization element, cause the liability of the administration.
The determination of the illegality has been made by the judge of the
competent and authorized court in the proceedings made regarding the illegal
actions. However, in the proceedings made regarding the actions contrary to the
medical standards, an expert is consulted for the determination of the contradiction to
the medical standards due to the requirement of specialized knowledge. The actions
contrary to the medical standards primarily emerge regarding the preventive health
services, diagnosis and treatment activities. The administration may become
determined as liable due to the action of the health public personnel during the
performance of such activities depending on the result of such action. For instance,
as a result of the diagnostic activity performed without taking a medical history, the
administration may not be liable in case the patient has been diagnosed accurately. In
such cases, although the action was contrary to the medical standards, the liability does not arise in case an undesired result has not occurred. Furthermore, in case an
undesired result has occurred even though the intervention required has been
performed according to the medical standards, such circumstance is considered as a
complication and no liability arises.
The preventive health services aim to protect the health of society health by
protecting the individual's health. In this context, studies are carried out in order to
prevent the disease prior to its occurrence. Some of the studies carried out within the
scope of the preventive health services are early diagnosis, immunization, family
planning, nutrition and health training. On the other hand, diagnostic and treatment
activities are performed in order to detect and/or heal the disease of persons who
apply to the health institutions. Within the diagnostic activity, first, the anamnesis
shall be obtained previously and secondly, the physical examination shall be made
and then the required detections shall be carried out. The diagnosis shall be made in
line with the information obtained in such stages. In case the diagnosis, performed
with insufficient detection tools, is suspicious, is not absolute, it is mandatory to refer
the patient to an institution that has further degree detection tools. It is not expected
from every health institution to have further degree detection tools in order to
diagnose diseases and also not expected from some physicians to have knowledge on
subjects that do not fall under her/his field of expertise. The physician shall exchange
opinions with the specialist physician of the field for she/he needs knowledge. Such
circumstance is referred to as "consultation". The administration is liable for
damages that occurred due to the failure of the health public personnel to comply
with the referral and consultation obligation.
In terms of diagnostic activity, physicians do not have the obligation to
diagnose accurately but they have the obligation to comply with the medical
standards. The administration is liable for damages that occurred due to the failure of
the health public personnel to comply with such obligation. Whether the diagnostic
activity is carried out in accordance with the medical treatment affects the treatment
activity and the healing chance of the patient. The freedom of treatment has been
granted to the physicians in terms of treatment activity and likewise, the physician
does not have the obligation to cure the patient. The obligation of the physician is to
choose and practice the treatment method that is appropriate in terms of the medical
standards to the patient in the concrete situation. Therefore, it can be stated that the
physicians are granted a wider authorization scope in terms of the treatment activity
in comparison with the diagnostic activity. However, it is necessary to indicate that
there is no absolute freedom also in the treatment activity and such freedom is to the
extent of the medical standards. Attempting to cure a disease, which can be treated
with medicine, by an operation will be contrary to the medical standards and the
liability of the administration shall arise. Similarly, the liability of the administration
may arise for damages that occurred due to the failure to carry out the diagnostic and
treatment activity at all or carrying it out with delay.
The liability for hazardous medical interventions is subject to the existence of
gross fault. The Council of State states that; in case those, who are in the position of
the beneficiary of the health service which has risk in its structure, are damaged, there is a requirement of gross service fault in order for the liability of the
administration. The realization of the action of the health public personnel that
caused damage with mere fault is not considered sufficient for the liability in the
medical interventions with risk. It will be against the equity to seek the same density
of fault in terms of the liability of the administration as a result of the "interventions
that have the opportunity to be planned and considered" and "the emergency
interventions" of the interventions with risk and activities without risk. In case
accepting to seek the mere fault for the liability for the interventions with risk due to
its essential nature shall induce the pressure over the health public personnel,
departing from the profession and increase the defensive behaviour tendency.
Therefore, seeking the gross service fault in order for the liability of the
administration due to the interventions with risk serves the public interest. The risk
and urgency shall be evaluated in each dispute by taking into account the concrete
event. While the risk and urgency increase, the increase of the density of the fault
required for the liability of the administration is required in parallel.
On the other hand, in case the intervention is not risky and not urgent, the mere
fault in order for the liability of the administration is considered sufficient. For
instance, although the gross fault requirement is sought in the medical operations in
order for the liability of the administration, the mere fault is considered sufficient for
the side obligations such as observance obligation, and the duty of care. The health
public personnel has the duty of care in every medical intervention that they carried
out. The duty of care does not cover a specific process and the liability of the
administration arises out in case it is violated even with mere fault.







Conformément à la compréhension de l'État social, l'administration est tenue
d'assurer le service de santé. L'administration exerce généralement ce service dans
les établissements publics et par l'intermédiaire des agents publics. Bien que les
interventions médicales soient effectuées dans le but de guérir les personnes, les
actions du personnel de la santé publique peuvent avoir des conséquences néfastes.
L'administration est principalement responsable du résultat nocif.
La santé est réglementée en tant que droit humain dans la législation nationale
et internationale, directement ou indirectement dans le contexte du droit à la vie. En
outre, la santé est en relation étroite avec le droit à la sécurité sociale, le droit à la vie
privée, le droit au travail, le droit à l'environnement et le droit au logement
réglementés par la Constitution de 1982. Conformément au principe de l'État social,
la santé est réglementée à l'article 56 de la Constitution en tant que service public que
l'État est tenu d'assurer. Dans ledit article, il est indiqué que l'État a l'obligation de
fournir des services de santé directement avec les établissements publics ou de
contrôler et de superviser les services de santé fournis dans les établissements privés.
Le ministère de la Santé a été créé pour remplir les obligations de l'État en matière de
services de santé.
Bien que les services de santé puissent être fournis dans des établissements
privés, le ministère de la Santé, en d'autres termes, l'administration remplit ses
obligations à travers les établissements publics en général. L'administration étant une
personne morale, elle exerce ce service public par l'intermédiaire d'agents publics
conformément à l'article 128 de la Constitution. Par conséquent, les actions du
personnel de la santé publique concernant la prestation des services de santé sont des
actions administratives. Conformément aux articles 40, 125 et 129 de la Constitution
et à l'article 13 de la loi n 657 sur la fonction publique, l'administration est
responsable au premier chef des dommages qui surviennent du fait des actes fautifs
du personnel de santé publique lors de la prestation du service de santé. Même si les
dommages causés par le personnel de santé publique dans l'exercice de ses pouvoirs,
sont dus à des fautes personnelles, il s'agit d'une faute de service et l'administration
est la première responsable. La présence ou l'absence de faute personnelle du
personnel de santé publique est importante au regard du recours en justice du retours
à intenter par l'administration contre laquelle une indemnité est octroyée. Cette
conception de la responsabilité mise en avant par la Constitution et les dispositions
de la loi, offre aux bénéficiaires du service la possibilité de percevoir une
indemnisation de la part de l'administration, qui dispose d'une forte capacité de paiement, en cas de dommage. De plus, cette situation empêche les agents publics
d'être toujours sous la menace d'indemnisations et de poursuites de première main.
Selon les principes administratifs généraux, le non fonctionnement, le
fonctionnement tardif ou le mauvais fonctionnement du service engage la
responsabilité de l'administration. Cependant, dans les litiges liés au droit de la
santé, la qualification classique de la faute de service basée sur le résultat de l'action
est souvent insuffisante. Dans le cadre du droit de la santé, une action peut être
évaluée à la fois comme un mauvais service et un service tardif. De plus, dans
certains cas, la responsabilité de l'administration peut naître avec l'accomplissement
de l'acte, quel qu'en soit le résultat. Au lieu de la classification classique des fautes
de service, qui est dysfonctionnelle pour déterminer la responsabilité de
l'administration dans le cadre des soins de santé, distinguer l'activité à laquelle
l'action est destinée permettra de déterminer plus facilement si la responsabilité a été
engagée.
Les actes du personnel de santé publique, qui engagent la responsabilité de
l'administration, peuvent être directement illicites ou contraires aux normes
médicales. En général, les actes illégaux peuvent être énumérés comme le défaut de
conservation appropriée des données personnelles de santé ou la violation de la
confidentialité, la violation de l'obligation de consentement éclairé et le non-respect
de l'exigence d'autorisation. Les actes illégaux entraînent une responsabilité quel
qu'en soit le résultat. Par exemple, si un consentement éclairé est requis et qu'une
intervention médicale est effectuée en violant cette obligation, la responsabilité est
engagée même si l'intervention est réussie. De même, si le médecin généraliste
effectue une intervention chirurgicale sur le patient sauf en cas d'urgence, même si
l'opération est extrêmement réussie, la responsabilité naît du fait d'une intervention
non autorisée.
Afin d'assurer le service de santé de manière efficace et conformément à
l'article 72 de la loi sur l'exécution de la médecine et des arts médicaux, les données
personnelles de santé sont enregistrées, traitées et conservées pour une utilisation
future. La tenue de dossiers aide à prendre des décisions saines concernant le
diagnostic de la maladie et la méthode de traitement à déterminer, ainsi que de
permettre le contrôle de ces décisions pendant le traitement. De plus, les dossiers
sont utilisés comme moyen de preuve dans les litiges qui pourraient survenir à
l'avenir. L'absence de conservation ou la conservation incomplète des dossiers
engage la responsabilité de l'administration au motif qu'elle supprime la possibilité
d'examiner l'intervention médicale. Dans les poursuites engagées contre
l'administration avec allégation de dommages matériels dus à une intervention
médicale défectueuse, les décisions sont prises en fonction des dossiers médicaux
que l'administration est tenue de conserver. En cas de mauvaise tenue des dossiers
médicaux, le Conseil d'État n'ordonne souvent que des dommages-intérêts moraux à
l'administration au motif que la responsabilité du dommage matériel ne peut être
déterminée. Cependant, il conviendrait d'établir le jugement en évaluant les
réclamations concernant les faits matériels qui ont perdu la possibilité de prouver en raison du manquement de l'administration à une bonne tenue des dossiers.
Contrairement à la pratique du Conseil d'Etat, la Cour constitutionnelle se prononce
dans ce sens.
Les données personnelles de santé sont appelées données sensibles. Les
données sensibles, en revanche, font l'objet d'une protection plus efficace et
particulière par rapport aux autres données personnelles. Le partage des données
personnelles obtenues dans le cadre des services de santé par le personnel de santé
publique, sauf cas exceptionnel, engage la responsabilité de l'administration.
Il est important de protéger la confidentialité de l'environnement dans lequel
les données personnelles de l'individu sont partagées, ainsi que la protection de la
confidentialité des données personnelles conservées. Assurer la confidentialité de cet
environnement s'exprime avec le « droit à la vie privée ». Si la confidentialité n'est
pas garantie, les données personnelles deviennent publiques dès le début. Il est
indiqué que le patient dont la confidentialité et la confidentialité des données
personnelles sont assurées se comportera de manière plus conforme pendant le
processus de traitement, et les chances de succès du traitement augmenteront en
conséquence.
Pour que l'intervention médicale soit conforme au droit, elle doit être réalisée
après avoir obtenu le consentement éclairé du patient. En règle générale,
l'information doit être effectuée avant l'intervention médicale pour l'intégrité
corporelle de la personne destinataire de l'intervention. Le personnel de santé qui
fournira une intervention médicale doit informer le patient de la raison, de la portée,
de la nécessité, des risques, de la possibilité de succès, des alternatives, des coûts et
des conséquences de la non-exécution de l'intervention médicale. À mesure que le
facteur de risque de l'intervention augmente, la portée de l'information s'élargit. Dans
les interventions qui doivent être effectuées d'urgence, la portée de l'information est
réduite. Il est de la responsabilité de l'administration si le personnel de santé publique
effectue des interventions médicales sans information ni consentement adéquats.
Une autre condition pour que l'intervention médicale soit conforme au droit est
qu'elle soit effectuée par des personnes autorisées. Sauf en cas d'urgence,
l'intervention effectuée à la fois par les médecins et les autres personnels de santé en
dépassant les limites de leur autorité est illégale, qu'elle réussisse ou non. La
responsabilité de l'administration se pose en raison de telles interventions effectuées
par le personnel de santé publique et lorsqu'il y a un problème dans l'élément
d'autorité.
Dans les procédures relatives aux actes illicites, la constatation de l'illégalité
est faite par le juge du tribunal compétent et chargé. Cependant, en raison de la
nécessité de connaissances spécialisées dans les procédures concernant des actes contraires aux normes médicales, un expert est consulté pour déterminer la violation
des normes médicales. Les actions contraires aux normes médicales se produisent
principalement en relation avec les services de santé préventive, les activités de
diagnostic et de traitement. Lors de l'exécution de ces activités, l'administration peut
être responsable de l'action du personnel de santé publique en fonction du résultat de
l'action. Par exemple, si le patient est correctement diagnostiqué à la suite de
l'activité de diagnostic réalisée sans anamnèse, la responsabilité de l'administration
n'est pas engagée. Dans de tels cas, même si l'action est contraire aux normes
médicales, aucune responsabilité n'est engagée si un résultat indésirable ne se produit
pas. De plus, si un résultat indésirable survient malgré l'intervention nécessaire
conformément aux normes médicales, cette situation est considérée comme une
complication et aucune responsabilité n'est engagée.
Les services de santé préventifs visent à protéger la santé de la société en
protégeant la santé de l'individu. Dans ce contexte, des études sont menées pour
prévenir la maladie avant qu'elle ne survienne. Le diagnostic précoce, la vaccination,
la planification familiale, l'éducation nutritionnelle et sanitaire sont quelques-unes
des études menées dans le cadre des services de santé préventifs. Par ailleurs, les
activités de diagnostic et de traitement sont menées dans le but de détecter et/ou de
guérir la maladie des personnes qui s'adressent aux établissements de santé. Dans le
cadre de l'activité de diagnostic, l'anamnèse du patient doit d'abord être recueillie,
puis l'examen physique doit être réalisé, enfin les tests nécessaires doivent être
effectués. Le diagnostic doit être fait en fonction des informations obtenues à partir
de ces étapes. Si le diagnostic effectué avec des outils de test insuffisants est suspect
ou incertain, il est obligatoire d'orienter le patient vers l'établissement où des outils
de test avancés sont disponibles. On ne s'attend pas à ce que tous les établissements
de santé disposent d'outils d'examen avancés pour le diagnostic des maladies, et
certains médecins ne sont pas censés avoir des connaissances sur des sujets qui ne
relèvent pas de leur domaine d'expertise. Le médecin doit consulter le médecin
spécialiste du domaine pour lequel il a besoin de connaissances. Cette situation
s'appelle la concertation. L'administration est responsable des dommages résultant du
non-respect par le personnel de santé publique de l'obligation d'orientation et de
concertation.
Les médecins ne sont pas obligés de poser un diagnostic précis en termes
d'activité diagnostique, mais ils ont l'obligation de se conformer aux normes
médicales. En cas de non-respect de cette obligation par le personnel de santé
publique, l'administration est responsable du dommage. Le fait que l'activité de
diagnostic soit effectuée conformément aux normes médicales affecte l'activité de
traitement et la possibilité de guérison du patient. Les médecins bénéficient de la
liberté de traitement en termes d'activités de traitement, et le médecin n'a pas
l'obligation de guérir le patient. L'obligation du médecin est de choisir et d'appliquer
la méthode de traitement qui est appropriée en termes de normes médicales en
fonction du patient dans la situation concrète. Par conséquent, en termes d'activité de
traitement, on peut dire que les médecins se retrouvent avec un champ d'autorité plus
large par rapport aux activités de diagnostic. Cependant, il convient de noter que la
liberté de traitement n'est pas une liberté absolue, mais une liberté dans le cadre des normes médicales. Tenter de guérir une maladie qui peut être traitée avec des
médicaments par voie chirurgicale sera contraire aux normes médicales et la
responsabilité de l'administration sera engagée. De même, l'administration peut être
responsable des dommages pouvant survenir si les activités de diagnostic et de
traitement ne sont pas du tout réalisées ou si elles sont réalisées tardivement.
La responsabilité en termes d'interventions médicales à risque a été imputée à
l'existence d'une faute grave. Le Conseil d'État précise qu'au cas où ceux qui se
trouvent en situation de bénéficier du service de santé comportant un risque au sein
de sa structure, subissent un dommage, il doit exister une condition de faute grave de
service pour que la responsabilité de l'administration soit engagée. Le fait que le
personnel de santé publique accomplisse une action qui cause des effets néfastes par
une simple faute n'est pas considéré comme suffisant en termes de responsabilité
dans les interventions médicales à risque. Il serait injuste de rechercher la même
densité de fautes à la suite d'interventions risquées et d'activités non risquées,
"d'interventions avec possibilité de planification et de réflexion" et "d'interventions
urgentes", en termes de responsabilité engagée. Le fait que la responsabilité soit
acceptée comme une faute légère en termes d'interventions comportant des risques
par essence amènera le personnel de santé publique à être sous pression, à être aliéné
de la profession et à augmenter la tendance à agir sur la défensive. Il est donc de
l'intérêt général de rechercher une faute de service lourde au regard de la
responsabilité de l'administration du fait d'interventions à risque. Compte tenu des
caractéristiques de l'événement concret, une évaluation du risque et de l'urgence doit
être effectuée pour chaque litige. A mesure que le risque et l'urgence augmentent,
parallèlement à cela, l'intensité de la faute recherchée devrait augmenter en termes de
responsabilité de l'administration.
En revanche, si l'intervention n'est pas risquée et non urgente, une simple faute
est considérée comme suffisante pour que la responsabilité soit engagée. Par
exemple, alors que la condition de faute grave est recherchée dans les opérations
médicales en termes de responsabilité, la faute simple est considérée comme
suffisante en termes d'obligations secondaires telles que l'obligation de surveillance
et l'obligation de soins. Le personnel de santé publique a l'obligation d'agir avec
diligence dans chaque intervention médicale qu'il effectue. Le devoir de vigilance ne
recouvre pas un processus précis et engage la responsabilité de l'administration
même s'il est violé par simple faute.