Hafızlık Kur'an kurslarında terk: Bir durum çalışması
Abandonment in memory of the Qur'an courses: A case study
Yazar: KÜBRANUR DEMİREL
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA FATİH AY
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion

Özet:
Amaç: : Çalışmanın temel amacı, Diyanet İşleri Başkanlığı'na (DİB) bağlı Kur'an kurslarında verilen hafızlık eğitiminin terkini hafızlık eğitimini terk eden bireyler ve velilerinin görüşlerine göre incelemektir. Bu temel amaç çerçevesinde hafızlık eğitimine başlama motivasyonu hafızlık terkini etkiler mi? Hafızlık eğitim sürecinde terke götüren etkenler nelerdir? Hafızlık eğitiminde öğreticiler hafızlık terkini etkiler mi? Sorularına da cevap aranmıştır. 
Yöntem: Araştırma nitel araştırma yaklaşımlarından biri olan durum deseni temel alınarak tasarlanmıştır. Bu çerçevede durum hafızlık eğitiminin terki olarak belirlenmiştir. Bireylerin terk nedenleri ve terke ilişkin yaşadıkları süreç başta olmak üzere konuya ilişkin derinlemesine bilgi sahibi olunması amaçlanmaktadır. Katılımcılar amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme kullanılarak belirlenmiştir. Temel ölçüt, 2011 yılından sonra DİB'e bağlı Kur'an kurslarında hafızlık eğitimi almakta olup herhangi bir nedenden dolayı hafızlık eğitimini terk eden bireyler olarak belirlenmiştir. Bu ölçütlere uyan 22 eski hafız adayı ve 7 veli ile görüşmeler gerçekleşmiştir. Araştırmada, özel kurum ve kuruluşlarda hafızlık eğitimini terk eden bireyler ve 2011 yılından önce hafızlık eğitimini terk eden bireyler kapsam dışı bırakılmıştır. Veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış görüşme tercih edilmiştir. Elde edilen veriler; NVIVO 12 Plus programına yüklenerek betimsel analiz tekniği ile analiz edilmiştir. 
Bulgular: Analizler sonucunda hafızlık eğitimi terkinin nedenleri şu dört ana kategoride sınıflandırılmıştır: Öğrenci kaynaklı nedenler, öğretici kaynaklı nedenler, kurs imkanlarının eksikliğinden kaynaklı nedenler ve verilen cezalardır.
Sonuç: Hafızlık eğitiminin terki üzerine yapılan analizler,  hafızlık eğitiminin terkine etki eden bir çok unsur olduğunu göstermektedir. Hafızlık eğitimi terkinde, süreç içesinde yaşanan olumsuzlukların da etkisinin olduğu tespit edilmiştir. Bu bağlamda çalışma, hafızlık eğitimi sürecindeki olumsuzlukların giderilmesi ve hafızlık eğitiminin terkini önlenmesi için önemli bir adım olarak görülmektedir.

Anahtar Kelimeler: Din eğitimi, Hafızlık, Hafızlık eğitimi, Hafızlık eğitimi terki, Kur'an kursu terki, Kur'an kursu

Abstract:
Purpose: The main purpose of the study is to examine the abandonment of memorization training given in Quran courses affiliated with the Presidency of Religious Affairs (DİB), according to the opinions of individuals who abandoned memorization training and their parents. Does the motivation to start memorization training within the framework of this basic purpose affect the abandonment of memorization? What are the factors that lead to abandonment in the memorization training process? Do the instructors in memorization education affect the abandonment of memorization? Answers to your questions were also sought.
Method: The research was designed based on the case design, which is one of the qualitative research approaches. In this context, the situation has been determined as the abandonment of hafiz education. It is aimed to gain in-depth information on the subject, especially the reasons why individuals leave and the process they go through regarding abandonment. Participants were determined using criterion sampling, one of the purposeful sampling methods. The basic criterion was determined as individuals who received memorization training in Quran courses affiliated with DIB after 2011 but abandoned memorization training for any reason. Interviews were held with 22 former hafiz candidates and 7 parents who met these criteria. In the research, individuals who abandoned memorization training in private institutions and organizations and individuals who abandoned memorization training before 2011 were excluded from the scope. Semi-structured interview was preferred as the data collection tool. The data obtained; It was uploaded to NVIVO 12 Plus program and analyzed using descriptive analysis technique.
Findings: As a result of the analysis, the reasons for abandoning hifz education were classified in the following four main categories: Student-related reasons, instructor-related reasons, reasons due to lack of course opportunities and punishments.
Conclusion: Analyzes on the abandonment of hifz education show that there are many factors that affect the abandonment of hifz education. It has been determined that the negativities experienced during the process also have an effect on the abandonment of memorization training. In this context, the study is seen as an important step to eliminate the negativities in the memorization training process and to prevent the abandonment of memorization training.

Key Words: Religious education, Hifz, Hifz Education, Hifz Education Dropout, Qur'an Course Dropout, Qur'an course