Eğitim fakültesi öğretim elemanlarının cam tavan algılarının incelenmesi
Examining the glass ceiling perceptions of faculty members in faculties of education
Yazar: GÜLÇİN TERZİ
Danışman: PROF. DR. LEVENT DENİZ
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi ve Denetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Cam tavan sendromu = Glass ceiling syndrome

Özet:
Bu çalışmanın amacı gelecek nesilleri şekillendirecek öğretmenleri yetiştiren öğretim elemanlarının cam tavan algılarının incelenmesidir. Bu genel amaç doğrultusunda; öğretim elemanlarının cam tavan algılarının çeşitli değişkenlere göre farklılaşma durumlarının sınanması amaçlanmıştır. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden karşılaştırma türü ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini devlet üniversitelerinin eğitim fakültelerinde görev yapan 5766 öğretim elemanı oluşturmuştur. Araştırmanın örnekleminin belirlenmesi için 7 coğrafi bölgeden yansız küme örnekleme yoluyla devlet üniversitelerine ait ikişer eğitim fakültesi seçilmiştir. Seçilen 14 eğitim fakültesinde çalışmaya gönüllü olarak katılan 495 öğretim elemanı araştırmanın örneklemini oluşturmuştur. Araştırmada veri toplama aracı olarak "Akademisyenler için Cam Tavan Engelleri Ölçeği" kullanılmıştır. Ölçek 30 maddeden ve çoklu roller, kişisel tercih, informal iletişim, mesleki ayırım, mentorluk, kalıplaşmış önyargılar olmak üzere altı boyuttan oluşmaktadır. Araştırma verilerinin normal dağılım gösterdiğinin belirlenmesinin ardından, verilerin analizinde parametrik teknikler kullanılmıştır. Araştırmadan elde edilen bulgulara göre öğretim elemanlarının cam tavan algıları çoklu roller, kişisel tercih, mentorluk ve kalıplaşmış önyargılar alt boyutlarında düşük seviyede, informal iletişim ve mesleki ayırım alt boyutlarında orta seviyededir. Kadın ve erkek öğretim elemanları ile evli ve bekar öğretim elemanları farklı alt boyutların kadınların üst yönetim kademelerine gelmelerinin önündeki engeller olduğu fikrine katılım göstermektedir. Yaşa dayalı olarak ulaşılan bulgulara göre 29 yaş ve altı öğretim elemanları informal iletişim ve mentorluk alt boyutlarının birer engel olduğu fikrine en yüksek düzeyde katılım göstermektedir. 60 yaş ve üzeri öğretim elemanları kalıplaşmış önyargılar alt boyutunun kadınların yönetim kademelerine gelmelerinin önündeki bir engel olduğunu düşünmektedir. Öğretim elemanlarının sahip oldukları çocuk sayısına göre çeşitli alt boyutlardaki algıları farklılaşmaktadır. Ulaşılan diğer bir bulguya göre profesör doktor unvanına sahip öğretim elemanları diğer öğretim elemanlarına kıyasla informal iletişim alt boyutunun kadınlar için bir engel olduğu fikrine daha az katılmaktadır. Öğretim elemanlarının mesleki kıdemlerine, görev yaptıkları bölümlere ve coğrafi bölgelere göre de çeşitli boyutlarda cam tavan algılarının farklılaştığı tespit edilmiştir. İdari görev almış öğretim elemanları kalıplaşmış önyargılar alt boyutunun kadınların üst yönetim kademelerine gelmelerinin önündeki birer engel olduğuna idari görev almamış öğretim elemanlarına kıyasla daha çok katılmaktadır. Öğretim elemanlarının idari görev alıp almakta istekli olma durumlarına dayalı olarak herhangi bir farklılık tespit edilmemiştir.

Abstract:
This study aims to examine the glass ceiling perception of faculty members by correlational design, one of the quantitative research methods. For this aim the differentiation level of glass ceiling perception according to various variables was tested. The universe consisted of 5766 faculty members. Two faculties of education of state universities were selected from each geographical region through unbiased cluster sampling. The sample include 495 faculty members who voluntarily participated in the study at 14 faculties of education. The "Glass Ceiling Barriers Scale for Academicians" was used as the data collection tool. The scale consists of 30 items and six dimensions including multiple roles, personal preference, informal networks, occupational segregation, mentoring, stereotyped prejudices. After it was determined that the research data were normally distributed, parametric techniques were used in the analysis of the data. According to findings, the perceptions of glass ceiling of faculty members are at a low level in the sub-dimensions of multiple roles, personal preference, mentoring and stereotypical prejudices while in the sub-dimensions of informal networks and occupational segregation, it is at an intermediate level. Female/male participants, married/single participants and participants with children agree with the idea that different sub-dimensions are obstacles to women's representation at senior management levels. Participants aged 29 and under show the highest level of participation for the idea that informal networks and mentoring sub-dimensions are obstacles while participants aged 60 and over think that stereotyped prejudices sub-dimension is an obstacle. According to another finding, participants with title of professor doctor agree less with the idea that informal communication sub-dimension is a barrier for women compared to other participants in other groups. It has been determined that perceptions of glass ceiling differ in various dimensions according to professional experience of participants, geographical regions, and departments they work in. Participants who have held administrative positions are more likely to agree that stereotypical prejudices sub-dimension prevents women coming to senior management levels compared to ones who have not held administrative positions.