Obezitenin ekonomik analizi
Economic analysis of obesity
Yazar: AYŞE ÖCAL
Danışman: PROF. DR. ETEM HAKAN ERGEÇ
İstanbul Medeniyet Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ekonometri = Econometrics ; Ekonomi = Economics
Dizin: Ekonomik analiz = Economic analysis ; Kuznets eğrisi = Kuznets curve ; Obezite = Obesity ; Probit modeli = Probit model ; İslam İşbirliği Teşkilatı = Organisation of Islamic Cooperation

Özet:
Toplum sağlığını olumsuz yönde etkileyen obezitenin, nedenlerini ve sonuçlarını tespit etmek, bireylerin yaşam kalitesini iyileştirmek ve toplumsal refahı gözetmek adına önem taşımaktadır. Böylece obezitenin neden olabileceği medikal, sosyal ve ekonomik birçok sorunun engellenebileceği söylenebilir. Son yıllarda giderek artan obezite oranlarının bireylere ve ekonomilere verdiği zararlar göz önüne alındığında obezitenin tespiti ve uygun politikaların geliştirilmesi obezitenin önlenmesinde belirleyici bir rol oynamaktadır. Bu çalışmada, obezitenin ekonomik açıdan analizinin yapılması ile obezitenin oluşmasına etki eden faktörlerin belirlenmesi amaçlanmaktadır. Üç ampirik uygulamanın gerçekleştirildiği bu çalışmanın ilk ampirik bölümünde, ekonomik büyümenin obeziteye olan etkisi 1991- 2016 yılları arasındaki dönem için İBT verileri kullanılarak analiz edilmeye çalışılmıştır. İkinci ampirik bölümde ise, 1991 ve 2016 yılları arasında İBT ülkelerinde küreselleşmenin alt bileşenleri ile obezite üzerindeki etkilerinin tespit edilmesi amaçlanmıştır. Son bölümde ise, 2019 Türkiye Sağlık Araştırma Anketi'nden elde edilen veriler kullanılarak Türkiye'de obezitenin cinsiyete göre belirleyicileri tespit edilmeye çalışılmıştır. Elde edilen sonuçlara göre, birinci ampirik bölümde İBT'de obezite ve ekonomik büyüme arasında önce artan sonra azalan olmak üzere doğrusal olmayan bir ilişkinin varlığı tespit edilmiştir. Küreselleşmenin obeziteye etkisini analiz eden ikinci ampirik bölümde ise, genel küreselleşme ile ekonomik, sosyal ve politik küreselleşmenin İBT'de obeziteyi arttırıcı etkisinin olduğu sonucu elde edilmiştir. Son ampirik bölümde ise, Türkiye'de obezitenin cinsiyete göre belirleyicilerinin cinsiyete göre farklılaştığı sonucuna ulaşılmıştır.  Bu bölümün dikkat çeken bulguları arasında, eğitimin kadınlarda obezite oranlarını azaltmasının yanında yaş ve hane halkı gelirinin bireylerin obez olma ihtimali üzerindeki etkisinin önce artan sonra azalan olmak üzere doğrusal olmadığı görülmektedir. Obezitenin sosyal ve ekonomik çerçevede incelenmesi ve obeziteye neden olan faktörlerin tespit edilmesinin, obezitenin önlenmesi adına başarılı politikaların üretilmesine olanak sağladığı söylenebilir. Bu nedenle, obeziteye etki eden faktörlerin belirlenmesinin, obezite ile mücadelede kullanılacak kıt kaynakların etkin kullanımında önemli bir rol oynayacağı düşünülmektedir.

Abstract:
It is important to determine the causes and consequences of obesity, which negatively affects public health, in order to improve the quality of life of individuals and to provide social welfare. Thus, various social and economic problems that obesity may cause can be prevented. Considering the damages caused by the increasing obesity rates to individuals and economies in recent years, the detection of obesity and the development of appropriate policies play a decisive role in the prevention of obesity. The aim of this study is to analyse obesity within the framework of economics and to determine the factors that cause obesity. The first empirical part of this study focuses on the effect of economic growth on obesity using the data for the Organization of Islamic Corporation (OIC) for the period between 1991 and 2016. The second empirical part focuses on the effects of globalisation and its components on obesity in the OIC using the data for the period between 1991 and 2016. In the last part of this study aims to analyse the determinants of obesity in Turkey using the data obtained from the 2019 Turkey Health Survey. The findings from the first empirical part suggest that there is a non-linear relationship between obesity and economic growth in the OIC. The findings from the second empirical part provide the evidence general globalisation and its components economic, social, and political globalisation cause obesity rates in the OIC to increase. The findings obtained from the last empirical part show that the determinants of obesity in Turkey differ between males and females. Some of the interesting results point out that education decreases the probability of being obese among females, while age and household income have a non-linear relationship on the probability of being obese for both male and female. It is important to analyse the obesity phenomenon in the social and economic context and identify the determinants of obesity to produce effective policies for the prevention of obesity and to use the scarce resources efficiently.