Türkiye'de elektrik tüketimi ve iktisadi büyüme ilişkisi: Elektrik sektöründe 2001 yılı sonrası yapısal reform politikaları
Electricity consumption and economic growth relation in Turkey: Structural reform policies in electricity sector after 2001
Yazar: SELÇUK ÖZ
Danışman: PROF. DR. SELAHATTİN TOĞAY
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Ekonometri = Econometrics ; Ekonomi = Economics ; Enerji = Energy
Dizin: Büyüme = Growth ; Ekonomik büyüme = Economic growth ; Elektrik sektörü = Electricity sector ; Elektrik tüketimi = Electric consumption ; Enerji politikaları = Energy policies ; Enerji tüketimi = Energy consumption ; Granger Nedensellik Testi = Granger Causality Test ; Reform = Reform ; Tüketim = Consumption

Özet:
Ekonomik krizlerin yaşandığı dönemde, ekonominin iç ve dış şoklara karşı daha dayanıklı hale gelmesini sağlayan yapısal reform politikaları, birçok sektörde uygulama alanı bulmuştur. Elektrik sektörü de yapısal reform politikalarının uygulama alanlarından birisidir. Şili, 1978 yılında elektrik sektörüne yönelik yapısal reformları uygulamaya koyan ilk ülkedir. Daha sonra İngiltere ve diğer ülkeler Şili'yi takip etmişlerdir. Elektrik sektörünün devlet tekelinden çıkarılarak, özel sektöre ve rekabete açılmasını içeren bu reform hareketi, Dünya Bankası, IMF ve OECD gibi kuruluşlarında desteğiyle hemen her ülkede uygulamaya konulmuştur. Türkiye'de her ne kadar 2001 yılı öncesi özelleştirmelerle elektrik sektörüne yönelik yapısal reform politikaları uygulamaya konulmak istense de özellikle 2001 yılı sonrası yapılan hukuki düzenlemelerle reform süreci hız kazanmıştır. Bu bakımdan yapılan birçok çalışmada 2001 yılı, Türkiye'nin elektrik sektörüne yönelik yapısal reform politikası uygulamalarında milat olarak belirlenmiştir. Bu çalışmada, yapısal reform politikası kavramın teorik çerçevesine yer verilmek suretiyle, elektrik sektörüne yönelik uygulanan yapısal reform politikaları ülke bazında tarihsel olarak incelenmiş ve ayrıca elektrik sektörü piyasasının örgütlenme modelleri ele alınmıştır. Türkiye'de elektrik sektörünün tarihsel gelişim süreci ve Türkiye'de elektrik sektörüne yönelik uygulanan yapısal reform politikaları incelenmiştir. Uygulanan yapısal reform politikalarının başarısı, elektrik fiyatlarının, kayıp kaçak oranlarının ve elektrik sektörüne yönelik yatırımların seyri kriter alınarak incelenmiştir. Daha sonra 1980-2015 yılları arasındaki döneme ilişkin GSYİH ve elektrik tüketimi arasındaki istatistiki ilişki ve bu ilişkinin yönü, Johansen Eşbütünleşme sınaması, vektör hata düzeltme modeli ve Granger nedensellik/ blok dışsallık Wald testi yardımıyla incelenmiş, kısa dönemde Gayrisafi Yurtiçi Hasıladan, elektrik tüketimine doğru pozitif yönlü, uzun dönemde ise tam tersi olarak elektrik tüketiminden Gayrisafi Yurtiçi Hasılaya doğru pozitif yönlü nedensellik ilişkisi bulunduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
During the economic crisis time, sructural reform policies that have enabled the economy to become more resistant to internal and external shocks, have found application in many sectors. Electricity sector is one of the application areas of structural refrom policies. Chile became the first county that implemented the structural reforms toward electricity sector in 1978.  Then England and other countries followed Chile. This reform, which includes removing the electricity sector from the state monopoly and opening it to the private sector and competition, has been put into practice in almost every country with the support of institutions such as the World Bank, IMF and OECD. Although Turkey had tried to implement structural reform policy by way of privization on electric sector before 2001, especially with legislative regulations after 2001, reform process accelerated. In this regard year 2001 is determined as a turning point in the policy implementation of structural reforms to Turkey's electricity sector in most studies. In this study, the theoretical framework of the concept of structural reform policy is given, and the structural reform policies applied to the electricity sector were examined historically in the country base, also the organizational models of the electricity sector were discussed. Historical development process of the electricity sector and structural reform policies implemented for the electricity sector in Turkey were examined. The success of the structural reform policies implemented has been examined by taking the criteria of electricity prices, loss leakage rates and investments in the electricity sector. Then, the statistical relationship between GDP and electricity consumption between 1980-2015 and the direction of this relationship, were examined with the help of Johansen Cointegration test, vector error correction model and Garnger causality/block externality Wald test, it is concluded, in the shortrun that there is a possitive causal relation from Gross Domestic Product toward electricity consumption, in the longrun there is a possitive relationship from electricity consumption toward Gross Domestic Product.