Kur'an'da amel
Action in the Qur?an
Yazar: YUSUF YURT
Danışman: PROF. SADRETTİN GÜMÜŞ
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İlahiyat Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Din = Religion

Özet:
Hareket ve aksiyon evrenin her yerinde hissedilen bir vakıadır. Kur'an-ı Kerimkâinattaki hareketliliğe dikkat çekerek insanoğlundan da sürekli hareket halinde olmasını vehayat sona erinceye kadar güzel faaliyetler sergilemesini ister.?sim olarak is, fiil, eylem, edim, çalısma, eser, mahsul, uygulama, didinme, çabaharcama, haraket, faaliyet ve aksiyon, emek, davranıs ve ibadet gibi anlamlara gelen amel,bir kavram olarak canlıların gayeli ve bilinçli olarak yaptığı isleri ifade eder. Özellikleinsanın bilinçli olarak yapmıs olduğu faaliyetleri amel adını alır.Kendine yakın anlamlar ifade eden fiil, sun', kesb, say', ibadet, taat, cerh ve iktirafgibi kavramlarla yakın anlam kesismeleri olsa bile amel daha farklı bir anlama sahiptir.Amel salih ve gayr-ı salih gibi isimler alır. Salih amel bütün ibadetleri, güzeldavranısları ifade eden bir kavram olarak karsımıza çıkar. Gayr-ı salih ameller de güzelolmayan amel ve eylemleri ifade eder. Bu kabil amellerin değisik isimlerle anıldığı dagörülmektedir.Kur'ân'da müfsitlerin, kâfirlerin ve seytanın amelinden söz edilir. Yine amelhasene-seyyie, hayır-ser, maruf-münker ve Tayyib-habis gibi niteliklerle anılır.Hac, oruç, cihad gibi bazı amellerin en üstün (efdal) ameller olduğu ve bunlarınzaman, mekân ve isleyene göre farklılık arzedebileceği görülür.Yaratma Allah'a (c.c.) mahsus bir sıfattır. ?nsanı da amellerini de Allah yaratır.?nsan ise bunları kesbeder.Allah'ın emrettiği seyler güzeldir. O çirkin seyleri emretmez. Ancak amellerdekisözkonusu güzellik veya çirkinlik bazen akılla idrak edilebileceği gibi bazen deanlasılamaz.2Kur'an amellerin kaydedildiğini bildirir. ?nsanla beraber bulunan görevli meleklergece-gündüz amelleri yazarlar. Nitekim kıyamet gününde yazılmıs olan bu kayıtlar insanıneline verilecektir. Kitabını sağından alanlar, iyi amelleri üstün gelenler, solundan veyaarkasından alanlar ise bedbaht olanlardır. ?nsanın yapıp ettiklerine el ve ayak gibi vücutorganları sahitlik edeciği gibi; yeryüzü gibi cansız maddeler de yapılan seyleri habervereceklerdir. Arkalarında güzel eserler bırakan kimselerin amel defterleri o kisilerinvefatıyla kapanmadığı görülür. Sebeb oldukları güzellikler kendilerine fayda sağlamayadevam eder.Allah bazı insanların islerini, amellerini ıslah eder, tevfikini onlara yardımcı kılar,bozuk olan hallerini ve islerini düzeltir, onları güzel ameller yapmaya muvaffak kılar. Hattaiçten ve samimi tevbe ile günahlarını hasenelere bile çevirir. Bunun yanında, bazı kisilerinamellerini de sonuçsuz ve akim kılar. Küfür, irtidat, sirk ve masiyetler sebebi ile insanınbütün salih amelleri karsılıksız kaldığı gibi, Allah kâfirlerin hile ve tuzaklarını hedefineisabet ettirmeyerek sonuçsuz kılar. Diğer taraftan, güzel ameller yapan, büyük günahlardankaçınan kisilerin küçük günahları da affa uğrar.?nsanın tabiatında bazı seylere karsı sevgi ve istek varetmek; bazı eylemleri tesvikve tavsiye etmek; sonucunun güzel olacağını bildirmek seklinde, Allah amelleri süsülediğigibi, seytan da çirkin seyleri güzel göstermek sureti ile insanlara bazı amelleri süslemekte,güzel göstermekte ve onları yapmaya tesvik etmektedir.Kıyamet günü ameller kendilerine mahsus ölçü ve değerlendirme sekli ile tartılacak,değerlendirilecek iyilikleri ağır gelenler iyi bir hayata, günahları ağır gelenler de bedbahtbir hayata maruz kalacaklardır. Bütün varlıkları Allah yarattığı gibi aslında insanın amelleride Allah tarafından yaratılmakta insan tarafından ise kesbedilmektedir.Niyet amel için pusula mesabesindedir ve çok önemlidir. Dünyada pekçok amelniyete göre değerlendirildiği gibi ahirette de bütün ameller niyete göre değer kazanacaktır.Dinin temeli olan imanın nelerden olustuğu, amelin de imanın bir parçası olupolamadığı konusu çok tartısılmıs bir konu olmakla beraber varılan en isabetli sonuç, imaniçin amel hayati derecede önemli olmakla, onu kuvvetlendirip zayıflatacak bir etkiye sahip3olmakla beraber imanın bir parçası olamadığıdır. Ancak ameller iman ile değer kazanır vedin nazarında bir anlam ifade eder. Bununla beraber kisinin müslüman olmadan öncekidöneme ait güzel amellerin faydasının görülecegi ve aynı döneme ait günahların daörtüleceği görülmektedir. Hatta kafirlerin bile faydalı ve güzel islerinden istifade edeceği deanlasılan hususlardandır.?yi amele mükâfat, kötü amele de ceza vermek zorunluluğu olmamakla beraber,Allah iyi ve güzel amele en güzel sekilde ve kat kat; kötü amele ise ancak misliyle karsılıkverecektir. Amellerin tastamam karsılığı ahirette görülecektir. Ancak dünyada görülen bazıkarsılıklarının olduğu da anlasılmaktadır.?nsan kendi amelinden sorumludur. Fakat sebeb olduğu iyilik ve kötülük sebebiylede ceza ve mükâfat görür. Vefat eden insanlar kendileri adına yapılan güzel amellerdenistifade ederler.

Abstract:
Movement and action is a reality seen across the universe. While Qur'anhighlights this widespread movement to the attention of man, it wants him to join inthis perpetual action and to produce useful and good works until the time of death.The work 'act' as a noun means action, work, deed, practice, performance andapplication. As a concept, 'act' takes the meaning of carrying out any purposeful andconscious works. Especially in human domain, 'act' takes on the meaning of all thegood and bad deeds of man.Good deeds include all acts of worship and behaviour, while bad deedsinclude all unpleasant and ugly acts and works. The later takes on various names.Although, pilgrimage, fating, prescribed prayers etc are listed best deeds, it has beenindicated in the Hadith that best of good deeds may take on different forms dependingon the time, place and the person.Whatever Allah commands is good and beautiful. He never ordains andunpleasant and ugly act. While sometimes we can comprehend the beauty or theugliness of a commanded and prohibited act, sometimes this may not be possible dueto limitations in our comprehension.Qur'an tells us that all acts of individuals are recorded by angels appointed toeach person in a continuous manner. It tells us that these records will be given to thehands of that individual in the day of judgement. People who are handed their bookfrom the right hand side will be of those whose good deeds outweigh the bad oneswhile those who receive it from the left hand side would have committed more baddeeds than good ones in their lifetime. Organs such as hands, feet etc as well as livingor non-living beings will testify and witness to the deeds of each individual ifnecessary.The Record of Deeds book of individuals who have left lasting works andlegacy behind them will not close with their death. As long as their legacy lasts it willcontinue its benefit. Those who turn to God may find that God would assist them incorrecting themselves and their acts. Sincere repentance may even turn bad deeds intogood ones by the resulting consequences.2Good deed of rejecters of God and those who ascribe partnership to God maynot receive any reward and benefit. On the other hand, God may forgive minor sins ofthose who act righteously and stay away from the major sins. Just as God would makecertain deeds look good by encouragement, recommendation and creating man withnatural inclinations towards these, Satan embellishes unpleasant and bad deeds byfocusing man's attention to the pleasant and pleasurable aspects of the deed.In the day of judgement, all deeds will be weighted or measured with aspecial instrument. The ones with good deeds outweighing the ad ones will be savedwhile those with more bad deeds than good ones will be punished. Just as God createsall existence, He also creates all acts. However, acquisition of the deed is by theperson committing the act rendering him/her accountable for the deed.Intension is like the compass of the deed, hence extremely important. Just asworldly deeds are treated according to the intention in worldly courts, Intension willbe judged in the Supreme Court of hereafter.While deeds and acts impact on the strength level of the faith of a person,they are not part of faith. Nevertheless, deeds gain value with faith with respect tohereafter and religion.As a favour of God, Qur'an gives the news that the good deeds of a personbefore entering into Islam will be counted while his bad deeds will be ignored.Moreover, out of the compassion of God, He will assign many rewards to good deedsand only count a bad deed as one.All deeds will receive their due reward or punishment in the hereafter.However, some deeds may see their due result in this lifetime. Not only everyone isresponsible and accountable for their own acts, but they are also responsible andaccountable for deeds and acts of other that they cause.