Enerji Şartı Anlaşması çerçevesinde uyuşmazlık çözüm yöntemleri
Dispute settlement methods under the Energy Charter Treaty
Yazar: MÜNEVVER İNAN
Danışman: PROF. DR. SEMA ÇÖRTOĞLU KOCA
Başkent Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı / Özel Hukuk Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Soğuk Savaş sonrası gelişen bir dizi olayın ardından, Avrupa Enerji Şartı temelinde 
hazırlanan Enerji Şartı Anlaşması, devletler arasında uzun vadeli enerji tabanlı iş birliğini 
sağlama hedefiyle ilk adımların atıldığı 1994 yılında güncel haliyle 53 ülke tarafından 
imzalanarak hayata geçirilmiştir. Belirli bir sektöre odaklanan bu çok taraflı bir uluslararası 
anlaşma, bünyesinde yer verdiği maddi koruma hükümleriyle enerji yatırımlarını 
korumanın yanı sıra enerjiyle ilişkili ürünleri ile materyallerin serbest ticaretini, boru 
hatları ve şebekeler kullanılarak engelsiz enerji transitini ve enerji verimliliğini göz önünde 
bulundurarak çevreye verilen zararlı etkilerin minimize edilmesi ile devletler arası veya ev 
sahibi devlet ile yatırımcı arasında meydana gelebilecek uyuşmazlıklara son verebilmek 
için çeşitli uyuşmazlık çözüm yöntemlerini de kapsamına dâhil etmiştir.
Anlaşma, üçüncü bölümünde yer alan birden çok maddi koruma hükümlerinin etkinliğinin 
arttırılması amacıyla söz konusu hükümlere uyulmaması halinde çeşitli uyuşmazlık çözüm 
mekanizmalarını geniş bir şekilde ele alır. Uyuşmazlık çözüm metodları ticari, transit, 
rekabet, çevre ve özellikle yatırım ile ilgili olarak meydana gelen ihtilaflara ilişkindir. 
Anlaşma, ticari uyuşmazlıklar için DTÖ ile paralel olarak müzakereler ve paneller ve 
tarafların kararlaştırılması halinde tahkim gibi çözüm yolları sunmakta iken rekabet ve 
çevreyle alakalı uyuşmazlıkların için esnek bir yaklaşımla danışma suretiyle ve transit 
uyuşmazlıklarının ise kısa vadede sonuçlanması hedefiyle özel bir uzlaştırma prosedürüyle 
çözümlenmesini öngörmektedir. Daha çok üzerinde durduğu enerji yatırımları için ise 
anlaşma, ihtilaf tarafların devlet ve yatırımcıya bağlı olarak değişiklik gösteren uyuşmazlık 
çözüm yöntemlerinin benimsenmesi yoluna gitmiştir. Ev sahibi devlet ile yatırımcı 
arasında yaşanan yatırım uyuşmazlıklarının çözümünde, anlaşma öncelikle
anlaşmazlıkların dostane bir şekilde çözümlenmesini öngörmekte ve bu aşamanın 
başarısızlıkla sonuçlanması halinde, ev sahibi devletin mahkemelerine veya idari 
makamlarına, daha önceden kararlaştırılmış bir çözüm yoluna ve son olarak çoğunlukla 
yatırım rejiminin uyuşmazlık çözüm yönteminde benimsenen haliyle devletin tahkime 
koşulsuz rıza göstermesi üzerinde durarak yatırımcıya birden fazla seçenekle birlikte 
doğrudan uluslararası tahkim yoluna gitme olanağını tanımaktadır.
Uluslararası tahkim kapsamında anlaşma yatırımcıya, ICSID, Stockholm Tahkim 
Enstitiüsü ve UNCITRAL tahkim kurallarını farklı birer alternatif olarak sunar ve 
yatırımcı, tercihine göre mevcut uyuşmazlığı tahkim yoluyla çözüme kavuşturur. Enerji 
Şartı Anlaşması, uluslararası hukukta spesifik bir sektöre ilişkin konuları ele alması ve 
uyuşmazlık çözüm yöntemi olarak tahkimi, yatırımcıya birden fazla alternatif sunarak 
işaret etmekte ve diğer uluslararası anlaşmalardan ayrılan çok taraflı anlaşma olarak 
günümüzdeki küresel ekonomide mevcudiyetini korumaktadır. Dolayısıyla önemi gereği 
bu çalışmada öncelikli olarak Anlaşma'nın ortaya çıkış süreci ve uygulama alanı; diğer 
yöntemlere göre Anlaşma'da ön plana çıkan uluslarası tahkim ve Anlaşma kapsamındaki 
uyuşmazlık türleri ve bunların çözüm metodları üzerinde durulmaya çalışılacaktır.
Anahtar Kelimeler: Enerji Şartı Anlaşması, uluslararası tahkim, ticaret, transit, yatırım ve 
çevre uyuşmazlık çözümü

Abstract:
Following a series of events that unfolded after the Cold War, the Energy Charter 
Agreement, resting on European Energy Charter, was signed by 53 countries in its current 
form in 1994, aiming to establish long-term energy-based cooperation among states. This 
multilateral international agreement, focusing on a specific sector, encompasses material 
protection provisions to safeguard energy investments and promotes the free trade of 
energy-related products and materials, alongside facilitating unimpeded energy transit 
through networks and pipelines while considering energy abundance to minimize harmful 
environmental impacts. Additionally, it includes various dispute resolution mechanisms to 
resolve conflicts that may occur between states or between the host state and investors. 
The treaty extensively outlines various dispute resolution mechanisms in its third section to 
bolster the effectiveness of numerous material protection provisions. These mechanisms 
encompass conflicts arising from commercial, transit, competition, environmental, and 
particularly investment-related issues. While negotiation and panel discussions similar to 
those in World Trade Organization (WTO) are offered for commercial disputes, arbitration 
is also an option if both parties agree. Moreover, the treaty anticipates a flexible 
consultation approach for competition and environmental disputes, and a specific 
conciliation procedure for transit disputes aimed at achieving swift resolutions. Regarding
energy investments, which are given significant emphasis, the treaty employs distinct 
dispute resolution methods depending on the parties involved, specifically the state and
investor. In settling investment disputes between the investor and host state, agreement 
first promotes an amicable resolution of conflicts. If this approach proves ineffective, 
alternative avenues are provided. These include seeking recourse through the host state's 
courts or administrative bodies, adhering to a pre-established dispute resolution 
mechanism, and as a final option, gaining host state's unreserved consent for international 
arbitration, a customary practice within investment frameworks. This ensures that the 
investor has various pathways available, including the opportunity to pursue direct 
international arbitration.
Within the framework of international arbitration, the treaty offers various options to 
investors, including the ICSID, Stockholm Arbitration Institute, and UNCITRAL 
arbitration rules, and investors resolve disputes through arbitration according to their 
preference. The Energy Charter Treaty addresses issues specific to a sector in international 
law and highlights arbitration as a dispute resolution method, thereby providing investors 
with multiple alternatives. Therefore, as a multilateral agreement that stands apart from 
other international agreements, it maintains its presence in todays global economy. In this 
analysis, the initial focus will be on the origins and extent of the agreement, followed by an 
examination of various dispute types and methods employed for their resolution. Special 
attention will be given to international arbitration as a primary mechanism.
Keywords: Energy Charter Agreement, international arbitration, trade, transit, investment 
and environmental dispute resolution