Tip 1 diyabetlilerin ebeveynlerinin çocuklarının beslenmesine dair tutum - davranış ölçeğinin geliştirilmesi ve psikometrik özellikleri
Development and psychometric properties of the attitude-behaviour scale of parents of children with Type 1 diabetes regarding their children's  nutrition
Yazar: ŞÜHEDA HİLAL GÜVEN
Danışman: DOÇ. DR. SABİHA ZEYNEP AYDENK KÖSEOĞLU
İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı / Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Bu araştırma 3-18 yaş arasındaki Tip 1 diyabet tanısı almış çocukların ebeveynlerinin, çocuklarına yönelik beslenme tutum ve davranışlarını değerlendirmek, ölçek geliştirmek ve bu ölçeğin geçerlik, güvenirliğini sağlamak amacıyla planlanan bir çalışmadır. Metodolojik tipte yapılan bu araştırma, Temmuz 2023-Ekim 2023 tarihleri arasında Tip 1 Diabetes Mellituslu çocukları olan ebeveynlerin kurduğu sosyal medya ve bloklar ile iletişim sağlanarak, onların diğer Tip 1 Diabetes Mellituslu çocuklar ve ailelerine kartopu örneklem yöntemini kullanmaları sonucu 185 ebeveyn ile gerçekleştirildi. Başlangıçta 50 soruluk madde havuzu,19 maddeye indirgendi. Bu ölçek 19 madde ve 5 alt boyuttan oluşacak şekilde planlandı. Faktör analizi kapsamında yapılan Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) analizi sonucunda örneklemin yeterli olduğu görülürken (KMO = 0.94) Cronbach α iç tutarlılık analizinin sonucunda (α=0.86) ölçeğin güvenilir bir ölçek olduğu belirlendi. Çalışmada 7 hipotez üzerinden hareket edilerek; ebeveynlerin eğitim düzeyi, diyabet tanı süresi, ebeveynlerin yaşı, çocukların yaşı, kan şekeri ölçüm zamanları, ailede diyabet varlığı ve insülin kullanma yöntemi gibi değerlerin ölçek puanlarıyla ilişkisi incelendi. Araştırma değişkenlerinin eğitim düzeyleri ile ilişkisinin incelenmesi sonucu; ortaokul düzeyinde eğitime sahip olanların Tıbbi Beslenme Tedavisinde Karbonhidrat Sayımı ve Etiket Bilgisi alt ölçeğinden aldıkları puanların üniversite mezunu olanlara göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha düşük olduğu bulundu (p=0.02; p<0.05). Ölçekten alınan puanlar yaş grupları açısından incelendiğinde; Konu ile İlgili Sağlık Profesyoneline Danışma alt boyutunda yaş grupları arasında anlamlı farklılık belirlendi (p=0.03; p<0.05). Tıbbi Beslenme Tedavisinde Karbonhidrat Sayımı ve Etiket Bilgisi alt boyutundan katılımcıların aldıkları puanların yaşa göre anlamlı olduğu saptanarak; 18-34 yaşlarındaki katılımcıların ölçekten aldıkları puanlar, 35-44 ve 45 yaş ve üstü katılımcıların puanlarından istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha düşük bulundu (p= 0.000; p<0.001). Ölçekten alınan puanlar günlük kan şekeri ölçme sayılarına göre incelendiğinde; Tıbbi Beslenme Tedavisinde Karbonhidrat Sayımı ve Etiket Bilgisi alt ölçeğinden aldıkları puanlara göre, 1-8 kez ölçen grubun alt boyuttan aldıkları puanların 9-16 kez ölçen grubun alt boyuttan aldıkları puanlardan istatistiksel açıdan anlamlı düzeyde yüksek olduğu görülürken (p=0.000; p<0.001) Ailelerin Çocuklarının Beslenmeleri Konusundaki Tutumları alt boyutundan, ailesinde başka diyabet tanısı olan ve olmayanlar arasında anlamlı farklılık bulundu (p=0.03; p<0.05). Ayrıca ebeveynlerin ölçekten aldıkları beslenme tutum ve davranış toplam puanları ile kan şekeri ölçüm sayıları arasında anlamlılık tespit edildi (p=0.007; p<0.01).

Abstract:
This research is a study planned to evaluate the nutritional attitudes and behaviors of parents of children who have been diagnosed with type 1 diabetes between the ages of 3-18, to develop a scale and to ensure the validity and reliability of this scale. This methodological research was conducted with 185 parents between July 2023-October 2023, by using the social media and blocks established by parents of children with Type 1 Diabetes Mellitus and using the snowball sampling method to other type 1 Diabetes Mellitus children and their families. Initially, the 50 question pool was  reduced to 19 items as a result of its application to parents with. This scale was planned to consist of 19 items and 5 sub -dimensions. As a result of the Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) analysis conducted within the scope of factor analysis, it was seen that the sample size was sufficient (KMO = 0.94), and as a result of the Cronbach α analysis (α = 0.86), it was determined that the scale was a reliable scale.
 The study was based on 7 hypotheses; The relationship between the education level of the parents, the diagnosis of diabetes, the age of parents, the age of children, the blood sugar measurement times, the presence of diabetes in the family and the method of use of insulin were examined. As a result of the examination of the relationship between research variables with educational levels; It was found that the scores of those with secondary school education on the Carbohydrate Counting and Label Information in Medical Nutrition Therapy subscale were statistically significantly lower than those with university degrees (p=0.02; p<0.05).When the scores obtained from the scale are examined in terms of age groups; A significant difference was determined between age groups in the sub-dimension of Consultation with a Health Professional on the Subject (p = 0.03; p <0.05). It was determined that the scores of the participants from the Carbohydrate Counting and Label Information in Medical Nutrition Therapy sub-dimension were significant according to age, the scores of the participants aged 18-34 from the scale were found to be statistically lower than the scores of participants aged 35-44 and 45 years and over (p= 0.000; p<0.001). When the scores obtained from the scale are examined according to the number of daily blood sugar measurement; according to the scores they receive from the Carbohydrate Count and Label Information in Medical Nutrition Therapy subscale, while it was seen that the scores of the group that measured 1-8 times were statistically significantly higher than the sub dimension scores of the group that measured  9-16 times (p= 0.000; p<0.001) in the sub-dimension of Families' Attitudes Towards Their Children's Nutrition, a significant difference was found between those with and without another diagnosis of diabetes in their families (p=0.03; p<0.05). In addition, a significant difference was found between the parents' total nutritional attitude and behavior scores from the scale and their blood sugar measurement numbers (p=0.007; p<0.01).