Fabrika işletmeleri organizasyonel yapılarının durumsallık yaklaşımı bağlamında mimari programlamaya etkisi
The effects of factory administrations? organizational structures to architectural programming considering contingency approach
Yazar: CENK SARAÇOĞLU
Danışman: PROF. DR. AYFER AYTUĞ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Mimarlık = Architecture ; İşletme = Business Administration
Dizin: Fabrikalar = Factories ; Organizasyon = Organization ; İşletmeler = Businesses

Özet:
18. yüzyılda başlayan sanayileşmenin sonucu olarak küçük atölyeler ve imalathaneler yerlerini büyük işletmelere bırakmıştır. Büyük işletmelerin doğuşu kendilerine has mekansal özellikler barındıran yeni yapı türü olan fabrikaları da beraberinde getirmiştir.Tezde, fabrika işletmelerinin sahip olduğu organizasyonel yapı ile bu işletmelerin içinde barındığı fabrika binası arasında nasıl bir ilişkinin olduğu açıklanmaya çalışılmıştır.Birinci bölümde, tezin problemi, bu probleme cevap aramanın amacının ne olduğu ve bunun için izlenen yöntemden bahsedilmiştir.İkinci bölümde, fabrikalar açısından işletmecilik kavramının ne olduğu, tarihsel süreç içerisinde gelişimi incelenmiştir. Erken dönem organizasyonel sistemlerin temel yapısını oluşturan kitle üretim modelinin mimarlıkla ilişkisi kent ve bina ölçeğinde araştırılmıştır.Üçüncü bölümde genel olarak organizasyon yapılarından bahsedilmiş, geçmişte var olan anlayışla günümüz arasında bağlantı kurulmuştur. Organizasyonel kavramlarla ilgili bütünden birime inilerek durumsallık yaklaşımı ve mimari arasındaki ilişkinin anlaşılabilmesi için bir zemin hazırlanmıştır.Dördüncü bölümde günümüz organizasyonel sistemlerinin sahip olduğu temel kavramlar ve mimari arasındaki ilişki sorgulanmış; işletme organizasyonlarına ilişkin kavramların mimari açıdan hangi anlamda değerlendirilmesi gerektiği üzerinde durulmuştur. Ayrıca güncelliğini sürekli koruması, organizasyonlar için daha genel anlamlar içermesi sebebiyle, tezin kapsamında esas olarak sorgulanan durumsallık yaklaşımının, mimari programlama ve bina ihtiyaç programı ile ilişkisi üzerinde durulmuştur.Son bölümde ise, tez çalışmasında ulaşılan sonuçlar verilmiştir. Fabrika tasarımında mimarın sahip olması gereken bakış açısı, durumsallık yaklaşımı bağlamında değerlendirilmiş, işletmecilik biliminde oldukça yaygın olarak kullanılan mekanik ve organik organizasyon yapılarına sahip fabrika işletmelerinin mimari programlama ve bina ihtiyaç programına etkisi üzerinden mimari tasarım sürecinde izlenmesi gereken yol ile ilgili genel öneriler sunulmuştur.

Abstract:
As a result of industrialization that began in the 18th century small workshops and mills have given their places to big firms. The births of big firmss have also brought structurally new type of factories hosting their own unique spatial features.In this thesis, it?s focused on the organizational bond of factory enterprises and the factory buildings owned by factory organizations.In the first section, it?s mentioned about the thesis?s problem, the aim for looking solution for the problem and the following method.In the second section, it?s examined what the concept of business administration and the development in the course of history in terms of factories. The relationship of architecture with the mass production model that has created the main structure of early period organizational systems has been investigated in urban and building scale.In the third section it is commonly mentioned about organization structures and established a connection between the past concept and the existing one. A ground is prepared to fully understand the relationship between the architecture and contingency approach by descending from whole to the unit of organizational concepts.In the fourth section, the relationship between the basic concepts and architecture owned by the organizational systems of today has been questioned; it?s emphasized over the concepts of business related organizations should be evaluated in which terms and the meanings of the architecture. Moreover, because of keeping itself permanently up-to-date and containing more common meanings for the organizations, the contingency approach mainly queried in the scope of the thesis is focused on the relation of architectural programming and program of requirements.Finally, in the last chapter, it is focused on the results of thesis. The point of view that architect should have in the process of designing the factory is evaluated in the context of contingency approach.Factory organizations having a mechanic and organic organization structures widely evaluated in the science of business enterprises, and the path about recommendations which is to be followed through the architectural design process considering the effect of architectural programming and program of requirements are presented.