Arazi kullanım değişiminin iklime olan etkilerinin modellenmesi
Modelling the effects of land use changes on climate
Yazar: ÜMRAN KÖYLÜ
Danışman: DOÇ. DR. ABDURRAHMAN GEYMEN
Erciyes Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Harita Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Jeodezi ve Fotogrametri = Geodesy and Photogrammetry ; İstatistik = Statistics

Özet:
İklim ve meteorolojik değişiklik konuları son yıllarda güncelliğini korumakta ve bu konuların önemi artarak insan yaşamının her safhasında etkilerini göstermektedir. İklim ve meteorolojik değişkenlerdeki değişimin sebeplerinden en önemlisi insan faktörüdür. Yeryüzünün doğal arazi örtüsü insan faaliyetlerinden nasibini almakta ve yıllar içerisinde büyük değişiklere maruz kalmaktadır. Bu tez kapsamında Kayseri ili sınırları içerisinde kurulan Yamula Barajı ile havza alanında meydana gelen arazi kullanım değişimi belirlenerek bu bölgede ve çevresindeki meteorolojik parametrelerin değişimlerinin modellenmesi amaçlanmıştır. Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) yöntem ve teknikleri, havza alanlarındaki söz konusu değişimlerin hızlı bir şekilde ortaya çıkartılıp değerlendirilmesinde önemli bir araçtır. İklim değişikliği ile ilgili problemlerin çözümünde kullanılan CBS'de sürdürülebilir bir gelişme sağlayabilmek için veri setleri arasında iyi bir uygunluk gerekmektedir. Bu amaçla çalışma alanı olarak seçilen Yamula Barajında bölgeye ait Sayısal Yükseklik Modeli (SYM) kullanılarak akarsu ağları belirlenmiş ardından bu akarsu ağları yardımıyla havza ve alt havza alanları hesaplanmıştır. Havzanın yıllara ait arazi kullanım değişimleri hesaplanmıştır ve arazi kullanım haritaları elde edilmiştir. Arazi kullanım, arazi kullanım kabiliyeti, hidrolojik toprak grubu veri setleri yardımıyla Soil Conservation Service Curve Number (SCS-CN) tekniği kullanılarak alt havzalara ait eğri numaraları tespit edilerek akış hesabı gerçekleştirilmiştir. Havza çevresindeki meteoroloji istasyonlarına ait meteorolojik değişkenlerin 30 yıllık değerleri temin edilip Mann Kendall Rank testi yardımıyla trend analizi yapılmış ve trendin gücünü tespit için Theil-Sen Slope tekniği kullanılmıştır. Bölgeye ait meteorolojik değişkenlerde istatistiki anlamlı trendlerin varlığı tespit edilmiştir. Bu anlamlı trendlerin varlığı arazi yüzeyi değişimleri ve iklim değişikliği nedeniyle gelecekte de hızla devam edeceği tahmin edilmiştir.

Abstract:
Climate and meteorological change issues, that show the effects at every stage of human life in recent years, maintain updated and have increasingly importance. The human factor is the most important cause of climate and meteorological changes. The natural land cover of the earth takes its form from human activities and is exposed to major changes over the years. Within the scope of this thesis, it is aimed to determine the changes of meteorological parameters in this region and surrounding by determining the land use change in the basin area with establishment of Yamula Dam within Kayseri province area. Geographical Information Systems (GIS) methods and techniques are emerging as an important tool in quickly identifying and evaluating the changes in the basin areas. Good integration between data sets is needed to ensure sustainable development of GIS, which is used to solve problems related to climate change. For this purpose, in the Yamula Dam selected as a study area, river networks were determined by using the Digital Elevation Model (DEM) of the region and then basin and sub-basin areas were calculated with the aid of these stream networks. The land use changes of the basin were calculated and the land use maps were obtained. Using the Soil Conservation Service Curve Number technique with the help of Land Use, Land Use Capability, Hydrological Soil Group data sets, curve numbers belonging to sub-basins were determined and flow account was estimated. The meteorological variables of the meteorological stations around the basin were provided for 30 years and trend analysis was performed with the help of the Mann Kendall Rank test and the Theil-Sen Slope technique was used to determine the trend power. The presence of statistically significant trends in meteorological variables belonging to the region has been determined. The presence of these significant trends is predicted to continue rapidly in the future due to land surface changes and climate change.