Osmanlı tarih algısının dönüşümünde Avrupa etkisi ve asr-ı hazır (çağdaş) Avrupa tarihçiliğinde üç isim: Abdurrahman Şeref, Diran Kelekyan, Yusuf Akçura
The transforming effect of Europe on the history perception of the Ottomans an three names of contemporary historiography: Abdurrahman Seref, Diran Kelekyan, Yusuf Akcura
Yazar: MELİS GÖKÇEN
Danışman: DOÇ. DR. ERDAL ASLAN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Tarih = History ; Türk İnkılap Tarihi = History of Turkish Revolution
Dizin: Abdurrahman Şeref Efendi = Abdurrahman Şeref Efendi ; Akçura, Yusuf = Akçura, Yusuf ; Avrupa = European ; Kelekyan, Diran = Kelekyan, Diran ; Modernleşme = Modernization ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Tarihçilik = Historiography

Özet:
Osmanlı'nın modernleşmesi, Avrupa'ya ayak uydurmaya başladığı XVII. yüzyıl sonları ile XVIII. yüzyıl başlarında başlamıştır. Avrupa ile bütünleştiği ve tanıştığı ölçüde Osmanlı'nın algısal dönüşümü de eşgüdümlü olarak gelişme göstermiştir. Çeşitli kanallar aracılığıyla Osmanlı Devleti'nde meydana gelen algısal dönüşüm, Osmanlı Devleti'nin tarih algısını, kendini merkeze alan konumdan çıkararak, dışarıya dönük bir yapıya büründürmeye başlamıştır. Tarih eğitimi ve tarihe bakış açısı da böyle bir hamlenin ışığında revize edilerek modernleştirilmiş, Avrupa'yı örnek alma serüveni tarih, tarihçilik, tarih eğitimi gibi alanlarda da kendini göstermiştir. Tanzimat Dönemine kadar ahlaki ders verme ve geçmişten ders çıkarma gibi misyonlar üstlenen tarih, bu dönemden itibaren Osmanlı Devleti'nin Avrupa'yı tanımasında ve Avrupa'nın Osmanlı aydınına tanıştırılmasında önemli rol oynamıştır.
Bu çalışmada Osmanlı'nın Avrupa ile ilk zihinsel temasları, Avrupa'nın Osmanlı tarih algısında ve tarihçiliğinde yer edinişi, tarih eğitimi ile tarih ders kitaplarına Avrupa'nın etkisi, Avrupa tarihçiliğinin Osmanlı'daki başlangıcını oluşturan Tarih-i Umumilerde ve Asr-ı Hazır (çağdaş) tarihini içeren eserlerde, Avrupa'nın nasıl ele alındığı ortaya konulmuştur. Osmanlı Devleti'nin önemli ve ilk asr-ı hazır Avrupa tarihçileri olmalarından dolayı Abdurrahman Şeref, Diran Kelekyan ve Yusuf Akçura'nın eserleri, çalışmamızın dayanak noktasını oluşturmuştur. Çalışmamız, Türkiye'de Asr-ı Hazır Avrupa tarihini ve üç ismin Avrupa tarihçiliklerini ele alan ilk araştırma olma özelliğini taşımaktadır. Çalışmamızda üzerinde daha önce durulmamış Asr-ı Hazır Avrupa tarihine ve üç ismin Asr-ı Hazır Avrupa tarihçiliğine yönelik bilgi eksikliği giderilirken, Osmanlıca (Eski Türkçe) kaynaklar gibi birincil el kaynakların kullanılmasına özen gösterilmiştir. Aynı zamanda tezin genelindeki bölümlere dair ulaşılabilen tüm kaynaklar gözden geçirilmeye çalışılmıştır. Çalışmada arşiv belgeleri, süreli yayınlar, birincil ve ikincil el kaynaklar, bildiriler, konferanslar gibi birçok kaynak türünden verimli şekilde yararlanılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Modernleşme, Avrupa, Osmanlı Devleti, Tarih, Tarih Eğitimi, Tarihçilik, Asr-ı Hazır Tarihi, Asr-ı Hazır Avrupa tarihi, Avrupa tarihçiliği, Tarih-i Umumi, Abdurrahman Şeref, Diran Kelekyan, Yusuf Akçura

Abstract:
Ottoman modernization began when the Ottomans started to keep up with Europe at the end of the seventeenth century and in the beginning of the eighteenth century. The change in the perception of the Ottomans developed to the extent of their integration with Europe. The perceptual change in the Ottomans arising from a variety of reasons turned their sense of history into an external structure by eliminating their egocentric stance. History education or the perspective of history has been revised and modernized within the framework of such attempt and their pursuit of viewing the Europeans as a role model continued in other fields such as history, historiography, or history education. Serving the aim to give a moral lesson or to learn from the past until the Tanzimat (Reordering), history has played an important role for the Ottomans in getting to know Europe and introducing Europe to the Ottoman intellectuals since that period.
In this study, it was put forward that the first intellectual contacts of the Ottoman Empire with Europe, Europe's part in the Ottoman sense of history or their historiography, its impact on history education or history books, and also, the way they studied Europe in the books of General History – which was the beginning of the Ottoman historiography – and Contemporary History are examined. The works of the first and most important Ottoman historiographers of contemporary history, Abdurrahman Seref, Diran Kelekyan, and Yusuf Akcura form the backbone of the study. This is the very first study in literature covering the contemporary European history in Turkey and three names of European historiography in the Ottoman Empire. Bringing the underemphasized parts in contemporary European history and the missing parts of these three names' contemporary European historiography to light, this study utilizes Ottoman Turkish works as a primary source. Also, all the reachable sources related to the parts of the thesis have been scanned. In addition to this, many other works including archival documents, periodicals, primary and secondary sources, abstracts, conferences, etc. have been studied efficiently in the thesis.

Keywords: Modernization; Europe; the Ottoman Empire; History; History Education; Historiography; Contemporary history; Contemporary European History; European Historiography; General History; Abdurrahman Seref; Diran Kelekyan; Yusuf Akcura