Tip 1 diyabetli adolesanların sağlığı geliştirme modeline göre uygulanan hemşirelik girişimlerinin hasta bakım sonuçlarına etkisi
Effects of nursing care given to adolescents with type 1 diabetes in accordance with the health promotion model on the outcomesof patient care
Yazar: KÜBRA PINAR GÜRKAN
Danışman: PROF. DR. ZÜHAL BAHAR ; PROF. DR. ECE BÖBER
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Halk Sağlığı Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Adolesanlar =   ; Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Diabetes mellitus-tip 1 = Diabetes mellitus-type 1 ; Ergenler = Adolescents ; Ev hemşireliği = Home nursing ; Evde bakım hizmetleri = Home care services ; Hasta bakımı = Patient care ; Hasta bakımı-hastane sonrası = After care ; Hasta eğitimi = Patient education ; Sağlığın geliştirilmesi = Health promotion

Özet:
Amaç: Tip 1 diyabetli adölesanların diyabeti yönetmedeki engelleri ve gereksinimleri doğrultusunda, sağlığı geliştirme modeline göre evde uygulanan hemşirelik girişimlerinin hasta bakım sonuçlarına etkisini belirlemektir.
Yöntem: Tez iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölüm, tip 1 diyabetli adölesanların evde bakım engelleri ve gereksinimlerini saptamak için yapılan kalitatif çalışmadır. Yarı yapılandırılmış görüşmeler 18 tip 1 diyabetli adölesan ile tamamlanmıştır. Veriler içerik analizi metoduyla analiz edilmiştir. İkinci bölüm, Sağlığı Geliştirme Modeli kullanılarak deneysel tipte yürütülmüştür. Çalışma; deney grubunda 35, kontrol grubunda ise 36 tip 1 diyabetli adölesanla tamamlanmıştır. Verilerin toplanmasında; Diyabetli Adölesanı Tanılama Formu, Diyabet Davranış Değerlendirme Ölçeği, Genelleştirilmiş Öz-yeterlilik ölçeği ve Metabolik Kontrol Veri Değerlendirme Formu kullanılmıştır. Verilerin analizinde varyans analizi, regresyon ve yapısal eşitlik modeli kullanılmıştır.
Bulgular: Diyabetli adolesanların evde bakım gereksinimleri ve hastalık yönetimine ilişkin davranışları sürdürmede algıladıkları engeller sırasıyla 'bireysel tutum ve inançlar', 'çevrenin etkisi' ve 'sağlık hizmetlerinin sunumu' temalarından ve alt temalardan oluşmaktadır. Evde uygulanan hemşirelik girişimleri sonrası deney grubundaki tip 1 diyabetli adölesanların kontrol grubuna göre HbA1c düzeyi azalmış; öz-yeterlilik algısı, diyabet davranış sıklığı ve sorumluğu artmıştır (p<.05). Beden kütle indeksi açısından ise gruplar arası anlamlı fark saptanmamıştır (p>.05). Hastaneye başvurma sıklığı ve maliyet ortalamaları ise anlamlı düzeyde azalmıştır (p<.05).
Sonuç: Tip 1 diyabetli adölesanlara öz-yönetim becerilerini geliştirmek ve glisemik kontrol sağlamak amacıyla evde hemşirelik girişimlerinin uygulanması ve periyodik izlemlerinin yapılması önerilmektedir.
Anahtar Sözcükler: Tip 1 diyabetes mellitus, Sağlığı Geliştirme Modeli, Evde bakım, Hemşirelik

Abstract:
Objective: This study aims to determine the effects of home-based nursing interventions performed in accordance with the health promotion model on the outcomes of patient care by taking into account obstacles and requirements of adolescents with type-1 diabetes.
Method: The study will consist of two stages. The first stage is a qualitative study to determine the home care needs and barriers of adolescent with type 1 diabetes. Semi-structured interviews were conducted with 18 adolescents with type 1 diabetes. Data were analyzed with content analysis by researchers. The second stage was carried out with an experimental design by using Health Promotion Model. The study was completed with 36 adolescent with type 1 diabetes in experimental group and 35 in control group. The data were collected using by data form adolescent with type 1 diabetes, Diabetes Behavior Rating Scale, General Self-Efficacy Scale and metabolic control data form. . In the analysis of the data, chi square, the t test, variance regression and structural equation model analysis were used.
Results: The barriers perceived by adolescents with Type 1 diabetes in maintaining the behaviours needed to manage the disease effectively consisted of three themes including 'individual's attitudes and beliefs', 'environmental effects', and 'provision of healthcare services' and the sub-themes related to these. After home nursing interventions, there was a significant difference between experimental group and control group (p<.05). HbA1c, diabetes behavior responsibility, self-sufficiency levels levels were decreased in experimental group (p<.05). ); there was no difference with HbA1c, fasting blood glucose, body mass index, (p>.05).  There was a significant difference appliying hospital for a complication and cost averages between groups (p<.05).
Conclusion: For development of type 1 diabetes self-management skills, improved the glisemic control and nursing interventions are presented to the diabetics according to their individual needs and periodic control is recommended.
Key Words: Type 1 Diabetes Mellitus, Health Promotion Model, Home care, Nursing