Nörotiklik yapısının iş stresi sürecindeki rolü
He role of neuroticism structure in the job stress process
Yazar: FATMA ÇAM KAHRAMAN
Danışman: DOÇ. DR. İLKNUR ÖZALP TÜRETGEN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
Literatürde temel kişilik yapılarından biri olan nörotikliğin stresle ilişkili olduğuna dair pek çok bulgu olmakla birlikte, nörotikliğin stres sürecinde farklı türde etkileri olabileceği de önerilmiştir. Ancak; doğrudan, şişirici, aracı ve biçimlendirici olarak adlandırılan bu etkiler kısıtlı sayıdaki araştırmada test edilmiş olup, Türkiye?de nörotikliğin bu süreçteki rolünü bütüncül bir şekilde inceleyen bir çalışmaya rastlanmamıştır. Bu araştırmanın amacı, bu doğrultuda, nörotikliğin iş stresörleri (rol ve iş yükü, rol yetersizliği) ve zorlanmalar (psikolojik stres belirtileri, fiziksel stres belirtileri, iş doyumu, işten ayrılma eğilimi, subjektif performans, duygusal bağlılık) arasındaki ilişkide nasıl bir rolü olduğunu ortaya çıkarmaktır. Araştırmanın örneklemini İstanbul?da farklı sektörde faaliyet gösteren çeşitli örgütlerde görev yapan toplam 160 kişi oluşturmuştur. Bu araştırmada İş Stresi Bataryası kullanılmış ve araştırmanın hipotez ve sorularını test etmek üzere hiyerarşik regresyon analizi uygulanmıştır. Nörotikliğin iş doyumu ve duygusal bağlılıkla olan ilişkisinde hem rol ve iş yükü hem de rol yetersizliği stresörünün aracılık etkileri olduğu bulunurken, nörotikliğin psikolojik stres belirtileri üzerinde doğrudan etkiye sahip olduğu görülmüştür. Ayrıca stresör olarak rol ve iş yükü ele alındığında nörotikliğin bu stresör ile fiziksel stres belirtileri arasındaki ilişkiyi şişirdiği tespit edilmiş olup, bu stresör ile işten ayrılma eğilimi ve subjektif performans arasındaki ilişkide herhangi bir anlamlı etkisi olmadığı da bulunmuştur. Bir diğer stresör olan rol yetersizliği incelendiğinde ise, nörotikliğin fiziksel stres belirtileri ve işten ayrılma eğilimi üzerinde doğrudan etkisi olduğu; ayrıca ilgili stresörün nörotiklik ile subjektif performans arasındaki ilişkiye aracılık ettiği görülmüştür. Bütün bu bulgular geçmiş çalışmalarla ilişkilendirilerek tartışılmış ve gelecek araştırmalar için önerilerde bulunulmuştur.

  
Anahtar Kelimeler: İş Stresi; Nörotiklik; Rol ve İş Yükü; Rol Yetersizliği; Zorlanma

Abstract:
In the literature there are considerable amounts of research on the relationship between neuroticism and stress. However, only a few study tested the different effects of neuroticism in the stress process as a whole manner; and no one of that studies were conducted in Turkey. The aim of this study, in this direction, is to find out the role of neuroticism in the relationship between job stressors (role and workload, role insufficiency) and strains (psychological and physical stress symptoms, job satisfaction, intention to quit, subjective performance, affective commitment).The sample of the study consisted of 160 employees working at various organizations from different sectors in Istanbul. For this study, Job Stress Battery was used and in order to test the hypothesis and questions of research several hierarchical regression analyses were conducted. The results indicated that both `role and workload? and `role insufficiency? had mediator effects on the relationship between neuroticism and job satisfaction, and also organizational commitment. Additionally, neuroticism had a direct effect on psychological stress symptoms. Furthermore, neuroticism inflated the relationship between `role and workload? and physical stress symptoms; and had no significant effect on the relationship between this stressor and intention to quit and subjective performance. When the role insufficiency was observed; it was found that neuroticism had direct effect on physical stress symptoms and intention to quit; and the relevant stressor mediated the relationship between neuroticism and subjective performance. All these results were discussed regarding to the previous studies and suggestions were made for future research.



Key Words: Job Stress; Neuroticism; Role and Workload; Role Insufficiency; Strain