Nasranilere/Ebionitlere 11. yüzyılda Müslüman teolojide tanıklık: Kadı Abdulcabbar örneklemi
Witnessing the Nazarenes/Ebionites in 11th century Muslim theology: The case of Qadi ʿAbd al-Jabbar
Yazar: YASİN KARA
Danışman: PROF. DR. MAHMUT AY
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Kelam Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion
Dizin: 11. yüzyıl = 11. century ; Ebionitler = Ebionites ; Ebionizm = Ebionism ; Kadı Abdülcebbar = Qadı Abdulcabbar ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Yahudiler = Jews ; İbadet = Worship ; İslamiyet = Islam

Özet:
F. C. Baur başta olmak üzere Gerd Lüdemann, M. D. Goulder, Hans-Joachim Schoeps gibi birçok modern araştırmacı tarafından Ebionitler/Nasraniler cemaati, Hz. İsa'nın özgün takipçileri olduğu kabul edilmektedir. İlk olarak, F.C. Baur tarafından, Ebionitler/Nasraniler, Yahudi-Hıristiyanlar olarak adlandırılmışlardır. Bu yüzden, bu cemaat akademik çalışmalarda da daha çok bu isimle anılmaktadırlar. Öte taraftan Ebionitler, kilise tarafından ikinci yüzyıldan itibaren açıkça heretik (sapkın) ilan edilmişlerdir. Zira, onlar, üçlemeyi reddetmiş, İsa'yı yalnızca bir peygamber olarak görmüş, İsa'nın günahlara kefaret ölümünü kabul etmemiş ve daha nice Hıristiyanlık açısından temel prensip olarak kabul gören düsturu reddetmişlerdir. Bu konunun detayları tez çalışmamda mündemiçtir. Onlar, esas kurtuluşun, Musa Şeriatına uyarak, salih amelle geleceğini savunmuşlardır. Musa Şeriatına karşı tutumları Yahudiliğin prensiplerine bağlı olduklarını gösterse de onların Musa Şeriatı anlayışları sözlü geleneği dışlayan bir anlayıştır. Üstelik, onlar, bir kilise babası ve yazarı olarak Epiphanius'un da aktardığı gibi, Kitab-ı Mukaddes'in sadece ilk beş kitabının (Pentateuch) yani Tora'nın sadece belli başlı pasajlarına iman etmektedirler. Bunun yanı sıra, Tora'daki müşebbiheye çalan ifadeleri bir tahrifin mahsulü olarak görmektedirler. Bu yüzdendir ki, onlar, Yahudiler tarafından da sapkın ilan edilmişlerdir.
Epiphanius'un tanıklığından, beşinci yüzyıldan, sonraki dönemde tarihteki izlerini yitirdiğimiz bu grup, on ve on birinci yüzyıllarda özellikle Kadı Abdulcabbar'ın Tesbitü Delailü'n-Nübüvve adlı eserinde karşımıza çıkmıştır. Kadı Abdulcabbar'ın eserinde, Müslüman teolojide karşımıza çıkan bu gruba, el-Milel ve'n-Nihal adlı eseriyle meşhur, Müslüman dinler tarihçisi Şehristani ve meşhur Yahudi filozofu ve Tanah yorumcusu Saadia Gaon da tanıklık etmişlerdir. Bu tez çalışmasında, Yahudi-Hıristiyan bu grup, Müslüman teolojisine etkileri bakımından ele alınmıştır. Nitekim, Ebionitler, Hz. İsa'nın özgün havarileri midir? Sorusu bu tez çalışmasında çeşitli araştırmacıların görüşleri ile ortaya konulmuştur. Öte taraftan, Ebionitleri, Hz. İsa'nın özgün takipçileri olarak kabul edersek günümüzde Ebionitlerden bize sadece muhaliflerinin aktardığı malumatlar ve Pseudo Clementine Literatürü kalmıştır. Böylesi bir olgusal düzlemde, Kur'an'ın tasdiklediği İncil hangi İncil olmaktadır? Sorusuna da cevap mahiyetinde veriler ele alınmıştır. Son olarak ise, yine Kelam ana bilimi altında tartışılan Delailü Nübüvve (Hz. Muhammed'in Peygamberliğinin Delilleri) geleneğinde işlenecek yeni verileri bu tez çalışmamda ortaya koymuş bulunmaktayım.

Abstract:
The Ebionites/Nazarenes community is considered as the original followers of Jesus Christ by many modern researchers such as Gerd Lüdemann, M. D. Goulder, Hans-Joachim Schoeps, especially F.C. Baur. Firstly, they were named as Judeo-Christians by F.C. Baur. Therefore, this community is referred to by this name commonly in academic studies. However, Ebionites have been qualified as heretics since the second century by the Church Fathers. Because they have rejected the trinity, have accepted Jesus only as a prophet, have not accepted the death of Jesus atonement for sins, and have rejected many doctrines which are accepted as basic principles by Christians. The details of this subject can be found in the thesis. On the other hand, Ebionites, have argued that real salvation will come by doing good deeds and following the Sharia of Moses. Although their attitudes towards Sharia of Moses show that they adhere to the principles of Judaism, their understanding of The Sharia of Moses is opposed to Hebrew verbal tradition. Moreover, according to Epiphanius, as a church father and author, they believe only in the first five books of the Holy Book (Pentateuch), that is, only certain passages of Tora. In addition, they see the anthropometric expressions in Tora as a result of falsification. That is why they have been declared heretics by the Jews.
This group, whose traces have been lost in the period after Epiphanius's fifth century, appeared in the tenth and eleventh centuries, especially in Qadi ʿAbd al-Jabbar's work called Tesbitü Delailü'n-Nübüvve. In the work of Qadi ʿAbd al-Jabbar, this group, which we encounter in Muslim theology, was also witnessed by the Muslim religion historian Shahristani, who is famous for his work al-Milel ve'n-Nihal, and the famous Jewish philosopher and commentator of the Tanakh, Saadia Gaon. In this thesis, this Judeo-Christian group is discussed in terms of its effects on Muslim theology. Are the Ebionites original apostles of Jesus? This question has been put forward in this thesis with the opinions of various researchers. On the other hand, if we accept them as original followers of Jesus, it should be known that: only pieces of information that remains from the Ebionites are those conveyed by their opponents and the Pseudo-Clementine Literature. In such a factual plane, which Bible is approved by the Quran? The data of Tesbitü Delailü'n-Nübüvve were discussed in the thesis as an answer to this question. Finally, in this thesis, I have also presented a new data that will be processed in the tradition of Delailü Nubuwwa (Proofs of the Prophet Muhammad's Prophethood), which is also discussed as a subject of Kalam.