Türk edebiyatında Süleyman-nâmeler ve Hâkî Efendi'nin Süleyman-nâmesi
Suleiman-names in Turkish literature and the Suleiman-name of Mr. Hâkî
Yazar: KADRİ HÜSNÜ YILMAZ
Danışman: PROF. DR. FİLİZ KILIÇ
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Edebiyat = Literature ; Eski Türk edebiyatı = Old Turkish literature ; Haki Efendi = Haki Efendi ; Mesnevi = Mathnawi ; Süleymanname = Süleymanname ; Türk edebiyatı = Turkish literature

Özet:
Süleymannâmeler, birçoğunun müellifinin eserlerinde yer verdikleri olaylara tanık olmaları bakımından birinci elden kaynaklardır. Bu eserler, birer tarihî vesika olduğu kadar yazıldıkları dönemin sosyal, siyasal, kültürel ve tarihî olaylarına da ışık tutan önemli eserlerdir. Bahsettikleri tarihî olayların dışında, dönemin askerî teşkilatı, silahları, savaş teçhizatı, konaklanan menzilleri, askerî kıyafetleri, mehter takımı ve şehirler hakkında da önemli bilgiler barındırırlar. Kanunî dönemine gelinene kadar çeşitli olayları anlatan seferler, gazânâmeler ve fetihnâmeler kaleme alınmıştır. Bir padişahı anlatan ve yazımı gelenek haline gelen ilk eserler Yavuz Sultan Selim için yazılan Selimnâmler, daha sonra Kanunî Sultan Süleyman için yazılan Süleymannâmeler olmuştur. Bu gelenek Kanunî'den sonra gelen padişahlar için devam etmemiştir. Türk edebiyatında Kanunî Sultan Süleyman ve onun devrini anlatan sekiz manzum ve altı mensur toplam on dört Süleymannâme yazılmıştır. Nahcivan ve Erivan seferinin anlatıldığı bu teze konu olan mesnevide şair, seferin başlangıcından sonuna kadar padişahın en yakınında (rikab-ı hümâyûn) bulunarak tüm olaylara şahit olmuş ve gözlemlerini canlı tasvirlerle kaleme almıştır. Hâkî Efendi tarafından yazılan Süleymannâme mesnevi nazım şekliyle yazılmıştır ve 5303 beyitten oluşmaktadır.


Anahtar Kelimeler : Mesnevi, Süleymân-nâme, Hâkî Efendi

Abstract:
Suleymannâmes are the first-hand sources because of witnessing the events that took place in their works. These works are, a history of the documents as they are written for a period of social, political, cultural and historical events that sheds light on important works of art. They contain military organization, weapons, combat equipment, ranges, military clothes, mehter team and important informations about cities on outside of the historical events. There are many works describing various events excursions, gazanames and fetihnames until the term of Kanuni. The first Works describing the sultan are Selimnames of Yavuz Sultan Selim and the second works are Süleymannames of Kanuni Sultan Süleyman. This tradition did not proceded for the sultans coming after Kanuni. There are fourteen Suleymannames describing Sultan Süleyman the Magnificent and his period written in verse and prose in Turkish literature. The poet, in mathnawi that report Nahcivan and Erivan excursion was close up to sultan and he was witness all of the events so he wrote his observations with alive images. The Süleyman-nâme, taken as a form of mathnih verse, consists of 5303 couplets.


Key words : Mathnawi, Suleymannâme, Mr. Hâkî