Endokrinoloji kliniğine oligomenore ile başvuran hastalarin etiyolojik değerlendirmesi
Etiologic evaluation of patients admitted to the endocrinology clinic with oligomenorrhea
Yazar: ASLI SALTABAŞ
Danışman: DOÇ. DR. BERNA ÖĞMEN ; UZMAN MUSTAFA ÇOMOĞLU
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Bilkent Şehir Hastanesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları = Endocrinology and Metabolic Diseases ; İç Hastalıkları = Internal diseases

Özet:
Giriş: Âdet düzensizlikleri ve oligomenore, tüm dünyada kadınların hastane başvurularının en sık jinekolojik nedenlerinden biri olup günlük hayat kalitesinin düşürmekle beraber çoğu zaman altta yatan bir hastalığın belirtisidir. Çalışmamızda endokrin polikliniğinde oligomenore sıklığını, etiyolojisini ve tedavi modalitelerini değerlendirmeyi amaçladık.
Gereç ve Yöntem: Çalışmamıza Şubat 2019-Aralık 2022 tarihleri arasında Ankara Bilkent Şehir Hastanesi Endokrinoloji polikliniğine oligomenore şikayetiyle başvuran tüm hastalar dahil edildi. Hastaların demografik özellikleri, tıbbi özgeçmişleri, laboratuvar değerleri, ek şikâyetleri, ultrason görüntülemelerinde polikistik over morfolojisinin bulunup bulunmadığı, Ferriman-Gallwey Skorları (FGS), tanıları ve tedavileri kaydedildi. Akne varlığına, hirsutismus durumuna ve saç dökülmesine göre 17-OH-PG (17-hidroksiprogesteron), total testosteron, serbest testosteron, HOMA-IR (insülin direncinin homeostatik modeli değerlendirmesi) değerlerinin karşılaştırılması yapıldı. Ferriman Gallway Skoru ve adet sıklığı ile 17-OH-PG, total testosteron, serbest testosteron, HOMA-IR değerleri arasında korelasyon analizi yapıldı.
Bulgular: Endokrin polikliniğinde başvuran kadınların 1304'ünde (%1.9) oligomenore şikâyeti mevcuttu. Çalışmamıza 18-47 yaş arası oligomenoreli 1304 hastanın tamamı alındı.  174 hastada (%13.3) ek olarak akne, 210 hastada (%16.1) kilo alma ya da kilo verememe, 763 hastada (%58.5) hirsutismus, 32 hastada (%2.5) galaktore, 80 hastada (%6.1) infertilite, 48 hastada (%3.7) saç dökülmesi, 36 hastada (%2.7) baş ağrısı şikâyeti mevcuttu. Hastaların 789'unda (%60.5) polikistik over sendromu (PKOS), 417'sinde (%31.9) insülin direnci, 63'ünde (%4.8) prolaktinoma, 146'sında (%11.2) hipotiroidi, 14'ünde (%1.1) hipertiroidi, 17'sinde (%1.3) konjenital adrenal hiperplazi (KAH), 3'ünde (%0.2) akromegali, 1'inde (%0.1) cushing, 13'ünde (%1) prematür overyan yetmezlik, 4'ünde (%0.3) aşırı zayıflık ya da anoreksiya nervosa, 15'inde (%1.2) izole hipogonodotropik hipogonadizm, 16'sında (%1.2) kontrolsüz diyabet tespit edildi. 90 hastada (%6.9) diğer nedenler mevcuttu. Hastalarda adet sıklığının HOMA-IR, total testosteron ve serbest testosteron değerleri ile negatif yönlü bir korelasyonu saptandı. Hirşutismus ile 17-OH-PG, total testosteron ve serbest testosteron değerleri arasında ise pozitif yönlü korelasyon bulundu. FGS ile total testosteron değeri arasında yine pozitif korelasyon olduğu görüldü. 
Sonuç: Çalışmamızda oligomenorenin en sık sebebinin PKOS olduğunu ve hastaların birçoğunda insülin direnci bulunduğunu saptadık. KAH prevalansının da ülkemizde yüksek değerlere ulaşmasının altında akraba evliliklerinin yatabileceğini düşündük. Bu durum oligomenore etiyolojisinde metabolik hastalıkların ve sosyokültürel düzeyin etkili olduğunu göstermekle beraber bu konuda ileriye dönük çok merkezli çalışmalara ihtiyaç vardır.

Abstract:
Introduction: Menstrual irregularities and oligomenorrhea is one of the most common gynecologic causes of hospital admissions in women worldwide, and is often a symptom of an underlying disease, as well as reducing the quality of daily life. In our study, we aimed to evaluate the frequency, etiology and treatment modalities of oligomenorrhea in endocrine outpatient clinic.
Materials and Methods: All patients presenting to the Endocrinology outpatient clinic of Ankara Bilkent City Hospital with oligomenorrhea between February 2019 and December 2022 were included in our study. Demographic characteristics, medical history, laboratory values, additional complaints, presence of polycystic ovary morphology on ultrasound imaging, Ferriman-Gallwey Scores (FGS), diagnoses and treatments were recorded. 17-OH-PG (17-hydroxyprogesterone), total testosterone, free testosterone, HOMA-IR (homeostatic model assessment of insulin resistance) values were compared according to the presence of acne, hirsutism and hair loss. Correlation analysis was performed between Ferriman Gallway Score and menstrual frequency and 17-OH-PG, total testosterone, free testosterone, HOMA-IR values.
Results: Oligomenorrhea was present in 1304 (1.9%) of the women admitted to the endocrine outpatient clinic. All 1304 patients with oligomenorrhea aged 18-47 years were included in our study.  174 patients (13.3%) had acne, 210 (16.1%) had weight gain or inability to lose weight, 763 (58.5%) had hirsutism, 32 (2.5%) had galactorrhea, 80 (6.1%) had infertility, 48 (3.7%) had hair loss, and 36 (2.7%) had headache.  Polycystic ovary syndrome was present in 789 (60.5%), insulin resistance in 417 (31.9%), prolactinoma in 63 (4.8%), hypothyroidism in 146 (11.2%), hyperthyroidism in 14 (1.1%), congenital adrenal hyperplasia in 17 (1.3%), acromegaly in 3 (0. 2%) acromegaly, 1 (0.1%) cushing's disease, 13 (1%) premature ovarian failure, 4 (0.3%) extreme thinness or anorexia nervosa, 15 (1.2%) isolated hypogonodotropic hypogonadism, 16 (1.2%) uncontrolled diabetes mellitus. 90 patients (6.9%) had other causes. Frequency of menstruation was negatively correlated with HOMA-IR, total testosterone and free testosterone levels. A positive correlation was found between hirsutism and 17-OH-PG, total testosterone and free testosterone values. There was also a positive correlation between FGS and total testosterone values.
Conclusion: In our study, we found that the most common cause of oligomenorrhea was polycystic ovary syndrome and most of the patients had insulin resistance. We thought that consanguineous marriages may underlie the high prevalence of congenital adrenal hyperplasia in our country. Although this situation shows that metabolic diseases and sociocultural level are effective in the etiology of oligomenorrhea, prospective multicenter studies on this subject are needed.