Türkiye'de turizmin tarihsel gelişimi
Historical development of tourism in Turkey
Yazar: UMUT GÜLERYÜZ
Danışman: PROF. DR. İSMAİL EYYUPOĞLU
Atatürk Üniversitesi / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Tarih = History ; Turizm = Tourism
Dizin: Tarihsel gelişim = Historical development ; Turizm = Tourism ; Turizm politikası = Tourism policy ; Turizm tarihi = Tourism history ; Turizm türleri = Tourism species ; Türk Seyyahin Cemiyeti = Turkish Travel Association ; Türk Tayyare Cemiyeti = Turkish Airplane Society

Özet:
Turizm, dinlenme veya iş amaçlı olarak bir yerden belli bir bölgeye yönelen insani faaliyetler bütünüdür. Seyahatin başlamasıyla birlikte ortaya çıkan kültürel, sosyal, ekonomik ve teknolojik öğelerin karmaşık bir bütünüdür. Çağdaş turizm tanımı, ilk olarak 1942'de İsviçreli ekonomistler Walter Hunziker ve Kurt Krapf tarafından formüle edilmiş ve tanımlanıp açıklanmıştır. Bu tanıma göre; sürekli kalışa dönüşmemek ve gelir sağlayıcı hiçbir uğraşıda bulunmamak koşulu ile yabancıların geçici süre kalışlarından doğan olaylar ve ilişkilerinin tümü turizmdir. Turizm olgusunun başlangıç noktası; yazıyı, parayı ve tekerleği icat ederek kullanan Sümerlere, bir diğer ifadeyle M.Ö. 4000'lere kadar götürülebilir. Finikelilerin de bu kapsamda ilk gezginler olduğu ifade edilebilir.
Daha çok ticaret amacıyla yola çıkan bu denizci insanlar çok sayıda yerleri dolaşmışlardır. Benzer şekilde Çin'de ve Hindistan'da ilk geziler genellikle ticari amaçlı olmuştur. Eski Yunan'da M.Ö. 700 yıllarında Olimpiyat oyunlarının başlaması, dünya turizm tarihi içinde önemli bir olay olarak kabul edilir. Bu oyunlara katılmak ve izlemek amacıyla yapılan seyahatler sportif turizmin başlangıcı sayılabilir. V. Yüzyılda Roma İmparatorluğu'nun çöküşü, zevk amacıyla seyahatinde çöküşü olmuştur. Orta Çağ'da Avrupa'nın karanlık döneminde sadece maceracı insanlar seyahat edebilmişlerdir. Orta Çağ'ın en önemli seyahat olaylarından biri de Haçlı Seferleridir. Haçlı Seferleri, doğudan batıya kalıcı etkileri olan kültürel bir akımın oluşmasına yol açmıştır XVII. Yüzyılda, Almanya'da demiryolunun icat edilmesi ulaşımda devrim yaratmıştır.
Buharlı gemi ve demiryolu ağlarının hızla gelişmesiyle beraber mesafeler kısalarak seyahat giderleri de azalmıştır. Bunun sonucu olarak yalnızca zenginlerin yapabildiği seyahatler orta gelir grubuna da inmiş ve turizm hareketliliğine katılan insan sayısında büyük bir artış yaşanmıştı. Böylece ilk organize grup turları başlamıştır. 1863'te İstanbul'da düzenlenen Sergi-i Umûmî-i Osmânî bu organizasyonlara ev sahipliği yapmış ilk önemli organizasyondur. XX. Yüzyılın ikinci yarısında Avrupa'da seyahatlerin yoğunlaştırılması üzerine konaklama kuruluşları yeni bir endüstri dalı olarak örgütlenmeye başlamıştır. İstanbul Pera Palas Oteli bu gelişimin Türkiye'de dönüm noktası olarak bilinmektedir. Wagon-Lits Orient Şirketi'nin kurulması, pek çok kültürel grubu Avrupa'dan İstanbul'a getirdi. Ulaşım ağlarında yaşanan ilerlemeyle birlikte ilk seyahat acentesi olan NATTA, Pera Palas Otel bünyesinde açıldı. Agatha Christie ve Pierre Loti gibi yazarların, İstanbul ve Türkiye hakkında yazdıkları yazılar Türkiye'yi daha cazip hale getirdi. 1923'te kurulan Türk Seyyahin Cemiyeti'nin turizm sektörünün geliştirilmesi için ulusal ve uluslararası birçok faaliyeti oldu. Dünyada ulaşım sektörünün zirvesi olan havacılık sektörünün Türkiye'de öncülü olarak 16 Şubat 1925'te Türk Tayyare Cemiyeti kuruldu. Türk turizminin gelişmesi, çeşitli devlet politikaları çerçevesinde ülkenin genel ekonomik gelişiminden ayrılamaz. Bu politikalar, 1923'ten günümüze beş önemli zaman diliminde gruplandırılabilir. Türkiye'nin turizm politikaları iç ve dış etkenlerden ötürü sürekli olarak kendisini güncellemiştir. Türkiye'de turizm sektörü 1980'den itibaren ilerleme kaydetmektedir. Ülke ekonomik sıkıntılar yaşarken; döviz girişi dış borç ve işsizliğin azaltılmasına yardımcı oldu.

Anahtar Kelimeler: Turizm ve Turizm Türleri, Otelcilik, Türk Seyyahin Cemiyeti, Türk Tayyare Cemiyeti, Turizm Politikaları

Abstract:
Tourism is a collection of humanitarian activities that start from one place for rest or business purposes and turn to a specific region. It is a complex collection of cultural, social, economic and technological elements that emerge with the start of the journey. The definition of modern tourism was first formulated and described in 1942 by Swiss economists Walter Hunziker and Kurt Krapf. According to their definition, all events and relations arising from temporary stay of foreigners are tourism, provided that they do not turn it into a permanent accommodation and do not engage in any income-generating activities. The starting point of the tourism phenomenon dates 4000 BC, when the Sumerians invented writing, money and wheels. It can be stated that the Phoenicians were the first travellers in this context.
These sailors, who travelled more for trade purposes, have visited many places. Similarly, the first trips to China and India were usually for commercial purposes. The start of the Olympic Games in ancient Greece around 700 BC is considered an important event in the history of world tourism. Trips to participate and watch these games can be considered the beginning of sporting tourism. The collapse of the Roman Empire in the V century was the collapse of the Olympic tourism in order to attend the games. In the Middle Ages, during the dark ages of Europe, only adventurous people were able to travel. One of the most important travel events of the Middle Ages was the Crusades. The Crusades led to the formation of a cultural movement with lasting effects from east to west. In the XVII century, the invention of the railway in Germany revolutionized transportation.
With the rapid development of steamship and railway networks, distances have been shortened and travel expenses have decreased. As a result, not only the rich could travel, but the middle class also. The number of people participating in tourism has increased rapidly. Thus, the first organized group tours began. The Exhibition-i umûmî-i Osmânî held in Istanbul in 1863 is the first important event to bring together the travel agencies. In the second half of the XX century, hospitality companies got established after the increased travel in Europe. Istanbul Pera Palas Hotel is known as the turning point of this development in Turkey. The establishment of Wagon-Lits Orient brought many cultural groups from Europe to Istanbul. NATTA, the first travel agency with previous experience in the transport networks, was opened within Pera Palas Hotel. The books written by writers such as Agatha Christie and Pierre Loti about Istanbul and Turkey made Turkey more attractive to tourists. Founded in 1923, the Turkish Pilgrim's Society has had many national and international activities for the development of the tourism sector. On February 16, 1925, the Turkish Tayyare Society was established as the pioneer of the aviation sector in Turkey. It is now the top transportation sector in the world. The development of Turkish tourism cannot be separated from the overall economic development of the country within the framework of various state policies. These policies can be grouped in five important periods from 1923 to the present. Turkey's tourism policies are constantly updated due to domestic and external factors. The tourism sector in Turkey has been making progress since 1980. While the country is experiencing economic difficulties; foreingn exchange input has helped reduce foreign dept and unemployment.

Keywords: Tourism and Tourism Types, Hotel Management, Turkish Pilgrare Society, Turkish Tayyare Society, Tourism Policies