Aile ve toplumda yaşlı istismarı, ihmali ve önleme politikaları "Adıyaman, Mersin ve İstanbul illeri örneği"
Elder abuse and neglect in family and society and prevention poicies "The case of Adıyaman, Mersin and Istanbul provinces"
Yazar: HAKKI ŞİMŞEK
Danışman: PROF. DR. HAKAN EVİN
Adıyaman Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Sosyal Hizmet = Social Work
Dizin: Sosyal politika = Social policy ; Yaşlılar = Elderly ; İhmal = Neglect ; İstismar = Abuse

Özet:
İstismar ve ihmal konusu sosyal hizmet alanında kadın, çocuk ve engelli gruplarında sıklıkla bahsedilen, üzerinde durulan konular olmuştur. Sosyal bir sorun olarak yaşlı istismarı ve ihmali ise diğerleri gibi toplumda kolaylıkla kabul görememiştir. Ailesinin yanında yaşayan yaşlının yakınları tarafından ihmal edileceği ya da istismar durumuyla karşılaşması toplumumuzda çok da olası olarak görülmemektedir. İhmal ve istismar vakalarıyla karşılaşılsa bile bunlar gün yüzüne çıkamamaktadır. 				Yaşlılık dönemine giren bireyde vücut fonksiyonlarında azalmalar gözlenir, aktif işgücünden düşen yaşlı ekonomik olarak da bağımlı hale gelir. Bu bağımlılık ailede başlayarak git gide akrabalara, yaşlının sosyal çevresine kadar uzanır. Aile ya da akraba bakımı mümkün olmayan yaşlılarda bakım verme görevi kurum ve kuruluşlara aktarılır. Dolayısıyla yaşlı birey çeşitli düzeylerde bağımlı hale gelir.   				Yaşlı birey bakımından incelendiğinde bu dönemde, toplumun sosyal ve kültürel alanlardaki değişimleri bunlara ayak uyduramayan yaşlılar açısından bir sosyal çevre ve statü kaybına yol açar. Toplumdan ve sosyal çevreden git gide dışlanan yaşlı ekonomik gücünü de kaybettiği için aile de ve toplumda bir yük olarak kabul görür. Modern ve gelişen toplumların insanlara aşılamaya çalıştığı da aslında tam olarak budur sistemi yavaşlatan ya da aksatan kim varsa onu sistem dışına atmak. Bilinçli ya da bilinçsiz olarak sistem dışına sürüklenen yaşlıya karşı değişen davranışlar sonucu önce ihmal ortaya çıkacak ve ardından daha ileri boyut olan istismar gerçekleşmeye başlayacaktır. Bu aşamada bahsedilen istismar çeşitli türlerde olmakla birlikte temelde yaşlıya fiziksel, duygusal veya psikolojik yönden zarar veren, acı çektiren, yaşam kalitesini düşürerek yaşama umudunu yitirmesine neden olan her türlü davranıştır. İhmal ise yaşlıya doğrudan acı veren davranışlar olmamakla birlikte yaşlının sosyal, fiziksel, duygusal ihtiyaçlarını karşılamayarak onu iyilik halinden mahrum ve yetersiz bırakma olarak tanımlanabilir. 						Yaşlı istismarı, ihmali ve önleme politikaları çalışmamızın temel çerçevesini oluşturmaktadır. Çalışmamızın amacı yaşlıların aile ve toplumda ihmal ve istismar durumlarının belirlenmesi, buna etki eden faktörlerin bulunması ve sosyo demografik değişkenlerle ihmal ve istismar durumları arasındaki ilişkinin derecesinin ve yönünün belirlenmesidir.  Araştırmamızda hipotezlerin denenmesi için veriler anket yöntemiyle toplanmış SPSS 23.0 programıyla analiz edilmiştir. Araştırmamızda 81 ve üzeri yaş grubunda istismar ve ihmal durumuyla karşılaşma olasılığının arttığı sonucuna ulaşılmıştır. Çalışmamızda istismar edilme bakımından kadın ve erkek katılımcılar arasında anlamlı bir farklılık ortaya çıkmamıştır. Eğitim seviyesi daha az olan katılımcıların istismarla karşılaşma durumlarının arttığı görülmüştür. Ayrıca kendi kendine yetebilen ve günlük işlerini kendi başına gerçekleştiren yaşlıların ihmal ve istismar edilme durumlarıyla daha az karşılaştıkları görülmüştür. Analizler sonucunda ihmal istismar ölçekleri ve sosyo demografik değişkenlerin bazıları arasında anlamlı farklılıklar bulunmuş çıkan sonuçlar istatistiki olarak yorumlanarak sosyal hizmet literatürü ile bağdaştırılmıştır. Sorunların çözümlerine yönelik model önerisi ile desteklenmiştir. 

Anahtar Kelimeler: Sosyal hizmet; Yaşlı birey; Yaşlı istismarı; Yaşlı ihmali

Abstract:
The subject of abuse and neglect has been the topics that are frequently mentioned and emphasized in the women, children and disabled groups in the field of social work. Elderly abuse and neglect as a social problem has not been easily accepted by the society like others. It is not seen as very likely in our society that the elderly living with their family will be neglected by their relatives or face abuse. Even if cases of neglect and abuse are encountered, they cannot be brought to light.						Decreases in body functions are observed in the individual who enters the old age period, and the elderly who fall from the active labour force become economically dependent. This dependency starts in the family and gradually extends to relatives and the social circle of the elderly. The duty of care for the elderly who cannot take care of family or relatives is transferred to institutions and organizations. Therefore, the elderly individual becomes dependent on various levels.							When examined in terms of the elderly, the changes in the social and cultural areas of the society in this period cause a loss of social environment and status for the elderly who cannot keep up with them. The elderly, who are increasingly excluded from the society and social environment, lose their economic power and are accepted as a burden in the family and society. This is exactly what modern and developing societies are trying to install in people, to exclude anyone who slows down or disrupts the system. As a result of changing behaviours towards the elderly, who are consciously or unconsciously dragged out of the system, first neglect will occur and then abuse, which is a more advanced dimension, will begin to occur. Although the abuse mentioned at this stage is of various types, it is basically all kinds of behaviour that harms the elderly physically, emotionally or psychologically, makes them suffer, reduces their quality of life and causes them to lose hope of living. Neglect, on the other hand, is not directly painful behaviours, but can be defined as not meeting the social, physical and emotional needs of the elderly, and depriving them of their well-being and inadequacy.									Elder abuse, neglect and prevention policies constitute the basic framework of our study. The aim of our study is to determine the neglect and abuse of the elderly in the family and society, to find the factors affecting it, and to determine the degree and direction of the relationship between socio-demographic variables and neglect and abuse. In order to test the hypotheses in our research, the data were collected by the questionnaire method and analysed with the SPSS 23.0 program. Our research concluded that the likelihood of encountering abuse and neglect increases in the 81 and over age group. In our study, no significant difference emerged between male and female participants in terms of abuse. It was observed that participants with lower education levels were more likely to encounter abuse. In addition, it has been observed that elderly people who are self-sufficient and carry out their daily tasks on their own are less likely to face neglect and abuse. As a result of the analysis, significant differences were found between the neglect abuse scales and some of the socio-demographic variables, and the results were interpreted statistically and associated with the social work literature. It was supported by a model proposal for the solutions of the problems.

Keywords: Social work; Elderly; Elder abuse; Elder neglect