İslâm Mecmuası'nda İslâm dünyasının ahvali (1914-1918)
The state of the Islamic world in the Islam Mecmuası published between 1914-1918
Yazar: CAFER GEZER
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÜMİT ESKİN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
II. Meşrutiyet'in ilanından sonra oluşan ortamdan dolayı birçok sayıda gazete ve dergi yayımlanmaya başlamıştır. Birinci Dünya Savaşı yıllarında yayım hayatına "dinli bir hayat, hayatlı bir din" şiarıyla başlayan İslâm Mecmuası da bunlardan bir tanesidir.  İttihat ve Terakki Fırkasının verdiği mali destek ile basıldığı ifade edilen ve İslâmcı düşüncede olan İslâm Mecmuası, diğer dergilerden farklı olarak İslâm düşüncesi ile milliyet düşüncesini birlikte ele almış olmasıdır. Beş cilt, altmış üç sayıdan oluşan İslâm Mecmuası, Kazanlı Halim Sabit Şibay'ın müdürlüğünü yaptığı Ziya Gökalp ve diğer birçok yazarların yazıları ile destek verip çıkardığı bir dergidir. On beş günde bir 12 Şubat 1914 ve 30 Ekim 1918 tarihleri arasında yayımlanan İslâm Mecmuası; Kur'ân-ı Kerîm, İslâm'ın Necâtı, Kelam, Fıkıh, Din Edebiyatı, Tarih, Sosyoloji, İslâm Kadını ve İslâm Havâdisi gibi birçok bölümden oluşmuştur.  Birçok bölümü ve farklı konuları içerisinde barındıran dergi ayrıca İslâm Havâdisi bölümü ile İslâm dünyasında yaşanan gelişmeleri ele almıştır. Anadolu'da, Rusya'da, Orta Asya'da, Uzak Doğu'da, Orta Doğu'da ve diğer bölgelerde yaşayan Müslüman halkın durumuna ve yaşanan gelişmelere yer vermiştir. Yayım tarihine tevafuk eden Birinci Dünya Savaşı'nda cephelerde yaşanan hâdiseleri, Osmanlı Karargâh-ı Umûmîsi'nin yayımladığı resmi tebligatlarla okuyucularına duyurmuştur. Böylelikle okuyucularına Kafkasya'da, Çanakkale'de ve Körfez'de Osmanlı ordusunun başarılarını duyurmayı başarmıştır. Tezimizde İslâm Mecmuası ve mecmuaya katkı sağlayan yazarların hayatı ve eserleri hakkında genel bilgiler verilmiştir. Ardından İslâm Havâdisi bölümünde zikredilen şehirler ve bölgelerdeki Müslüman halkın durumları ve Birinci Dünya Savaşı'nda yaşanan gelişmeler; açıklama, yorumlama ve eleştiri çerçevesinde ele alınmıştır. Tezimizde tarihe ışık tutan İslâm Mecmuası'nın sayıları, kronolojik olarak taranmış ve elde edilen veriler sistematik bir şekilde değerlendirilmiştir.

Abstract:
After the declaration of the Constitutional Monarchy II, many newspapers and magazines started to be published due to the environment created. Islam Mecmuası, which started its publication life during the First World War with the motto "a life with religion, a religion with life", is one of them.  Islam Mecmuası, which is stated to have been published with the financial support of the Committee of Union and Progress differed from other journals in that it dealt with the idea of Islam and nationality together. Consisting of five volumes and sixty-three issues, Islam Mecmuası was published every fifteen days between February 12, 1914 and October 30, 1918, with the support and support of Ziya Gökalp and many other writers, directed by Halim Sabit Şibay from Kazan. Islam Mecmuası consisted of many sections such as the Holy Quran, Islam's Necatı, Kalam, Fiqh, Religious Literature, History, Sociology, Islamic Women and Islam Havadisi.  Islam Mecmuası, which included many sections and different subjects, dealt with the developments in the Islamic world with the Islamic News section. It covered the situation of the Muslim people living in Anatolia, Russia, Central Asia, the Far East, the Middle East and other regions and the developments taking place. Thus, it succeeded in informing its readers about the successes of the Ottoman army in the Caucasus, Gallipoli and the Gulf. In our thesis, general information about the Islamic Journal and the lives and works of the authors who contributed to the journal is given. Then, the situation of the Muslim people in the cities and regions mentioned in the Islamic News section and the developments in the First World War are discussed within the framework of explanation, interpretation and criticism. In our thesis, the issues of the Islam Mecmuası, which shed light on the historical period, were scanned chronologically and the data obtained were systematically evaluated.