Kelkit Vadisi ve Artvin İli'nden toplanan yerel fasulye (Phaseolus vulgaris L.) populasyonlarından teksel seleksiyon metodu ile şeker tane tipinde çeşit geliştirilmesi üzerine bir araştırma
A research on improvement of elliptic seed shape variety through individual selection method from local bean (Phaseolus vulgaris L.) populations collected from Artvin Province and Kelkit Valley
Yazar: ÖMER SÖZEN
Danışman: DOÇ. DR. HATİCE BOZOĞLU
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışma Artvin ili ve Kelkit Vadisi'nden toplanmış yerel fasulye genotipleri içinden teksel seleksiyon yöntemi ile şeker tane tipinde çeşit adaylarının belirlenmesi amacıyla 2009, 2010 ve 2011 yıllarında yürütülmüştür.Her yıl tarla çalışmalarında 1 adedi yarısarılıcı (Karacaşehir 90) ve 5 adedi bodur (Zülbiye, Akdağ, Şahin 90, Göynük, ve Önceler) tipinde olan 6 adet kontrol çeşit kullanılmıştır. Arazide erkencilik, bitkinin habitusu, bakla sayısı, sağlıklı bitki gözlemleri yapılmıştır. Seçilen bitkiler işaretlenmiş ve bu bitkilerde bitki boyu, bitkide bakla sayısı, bitkide tane sayısı, 100 tane ağırlığı, bitkide tane verimi tespit edilmiştir.Her yıl bodur, yarısarılıcı ve sarılıcı form oluşları dikkate alınarak korelasyon ve path analizleri yapılmış ve bu sonuçlar göz önüne alınarak bir sonraki yıla aktarılacak materyal belirlenmiştir. Araştırmanın ilk yılında 128 adet fasulye genotipi ile başlanan seleksiyon çalışmasında 3 yıl sonunda 13'ü bodur, 10'u yarısarılıcı, 4'ü sarılıcı olmak üzere 27 adet şeker tane tipinde kuru fasulye çeşit adayı belirlenmiştir. Bunun yanında çalışmanın ilk iki yılında seleksiyon dışı bırakılan bodur kuru fasulye genotiplerinden 2011 yılında gözlem bahçesine alınmasına karar verilen 20 adet genotipin seleksiyonu sonucunda 8 adet genotip 3 yıllık çalışma sonucunda seçilen 27 adet genotip ile birleştirilmiştir.Çalışmanın 3. yılında bodur ve yarısarılıcı tipte seçilen 23 adet genotip ve 6 adet kontrol çeşidin incelenen özellikler üzerinden varyans analizi yapılmıştır. Bitki başına tane verimine ait varyans analizi sonucunda çeşit/genotipler arasında farkın olmadığı en düşük ortalama bitki başına tane verimini 17.57 g ile A.14 nolu genotip verirken, ortalama 73.01 g ile K.1032 nolu genotipin en yüksek bitkide tane verimi verdiği tespit edilmiştir.Bodur, yarısarılıcı ve sarılıcı tipindeki genotiplerin incelenen özellikler üzerinden değerlendirilmeleri sonucu bodur formlulardan A.26, A.27 ve A.341; yarısarılıcı formlulardan K.1012 ve K.1032; sarılıcı formlulardan ise K.1083 ve K.1250 nolu genotiplerin 2012 yılında ön verim denemesine alınmasına karar verilmiştir.Anahtar Sözcükler:Artvin, Kelkit vadisi, Fasulye, Genotip, Şeker tipi fasulye, Korelasyon, Path analizi, Çeşit

Abstract:
This study was conducted in 2009, 2010 and 2011 to determine the promising bean pure lines with elliptic seed shape through individual plant selection method within local bean genotypes collected from Artvin Province and Kelkit Valley.Total 6 control cultivars consisting of 1 semi-dwarf (Karacaşehir 90) and 5 dwarfs (Zülbiye, Akdağ, Şahin 90, Göynük and Önceler) were used in the field experiments every year.The cultivars were selected and then marked after the observations including earliness, growth habit, pod number, healthy plant in the field. Plant height, pod number, seed number per plant, 100 seeds weight, seed yield per plant were determined for these cultivars. Considering dwarf, semi-dwarf and climbing form every year, correlation and path analysis were performed separately and then taking into account these results, material will be used for next year was determined. In the initial year of research, selection survey was started with total 128 bean genotypes and 27 elliptic bean cultivar candidates consisting of 13 dwarfs, 10 semi-dwarfs and 4 twining beans were determined at the end of 3rd year.Also, 20 genotypes of dwarf dry bean genotypes which were out of selection in the first two years of the study were decided to include in observation parcels in 2011 and then they were selected and 8 genotypes among them were combined with 27 genotypes selected at the end of 3 years-study. Variance analysis was performed in terms of studied properties of 23 genotypes and 6 control cultivars selected in a form of dwarf and semi-dwarf in the 3rd year of study.As a result of variance analysis for yield per plant, it was determined that there was no difference between cultivars/genotypes and A.14 genotype had the lowest average yield per plant with 17.57 g while K.1032 genotype had the highest average yield per plant with 73.01 g. In consequence of evaluation according to studied properties of dwarf, semi-dwarf and climbing genotypes, it was concluded that A.26, A.27 and A.341 genotypes of dwarf forms, K.1012 and K.1032 genotypes of semi-dwarfs as well as K.1083 and K.1250 genotypes of climbing beans were decided to include in pre-yield experiment in 2012.Key Words:Artvin, Kelkit valley, Dry bean, Genotype, Elliptic type bean, Correlation, Path analysis, Variety