Belâgat olgusunun nahiv çalışmalarına etkisi (H. VII. asra kadar)
The effect of rhetoric phenomenon on syntax studies (Until the 7th century H.)
Yazar: ABDULLAH NEBİOĞLU
Danışman: PROF. DR. SEVİM ÖZDEMİR
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature
Dizin: Arap dili =   ; Arapça = Arabic ; Belagat = Eloquence

Özet:
Belâgat, dilin anlamsal açıdan parlak yönünü ortaya çıkaran estetik ve edebî bir sanattır. Arap dili üzerinde çalışma yapan dilciler başta Kur'an-ı Kerim olmak üzere nazım veya nesir alanında Arapçanın, bir anlamı ifade etmede ve dilin güzelliğini ortaya çıkarmada en seçkin cümle yapısına sahip olduğuna ve kendi sistemi içinde üstün güzellikleri ihtiva ettiğine dikkat çekmiştir. Bu durum nahiv âlimlerini Kur'an, nazım ve nesirdeki delilleri tahlil ederken nahiv kurallarını tesis etmeye yönlendirmiştir. Onlar hazif, takdim ve te'hîr gibi dilsel yapıları kullanma ve sözdizimini oluşturma konusunda bu estetik bakışı esas alarak nahiv kurallarını tesis etmişlerdir. Arapça ile ilgili bu durum, araştırma konusunun seçilmesinde etkili olmuştur. Nitekim bazı nahiv âlimlerinin birçok kuralı özellikle de cüzi olanlarını belâğî estetik kullanım üzerine kurduğu gözlenmektedir ki daha açık yöntemlerle anlamı ifade eden dilin estetik boyutlarını bilen konuşmacı bu estetik kullanıma başvurmaktadır.
Çalışmanın konusu nahvin doğuşundan hicri yedinci asra kadar olan dönemi kapsamaktadır. Bu asırlar nahvin kurulduğu, temellerinin atıldığı, ince detayları ve temel meselelerinin açıklandığı asırlardır. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi yöntemi tercih edilmiş ve hazif, takdîm, te'hîr, fasl, i'tirâz ve kalb gibi cümle yapılarının nahiv bakımından birbirleriyle olan bağlantılı meselelerin boyutları ve sınırları ortaya konulmuştur. Bunların tevil meselesiyle bağlantılı olup olmadığı, hazif kelimesinin, ittisâ' ve îcâz gibi kavramlarla aynı anlama gelmesinde olduğu gibi benzer kavramlarla aynı anlama gelip gelmediği açıklığa kavuşturulmuştur. Çalışma, dil ve belagat çalışmaları bakımından bilgi ihtiyacını karşılamayı amaçlamaktadır. Modern dil araştırmalarında daha önce bu konu üzerinde çalışma olmaması bu araştırmayı önemli kılmaktadır.
Bu çalışma giriş, beş bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Giriş bölümünde araştırmanın konusu, amacı, önemi, yöntemi, sayıltıları, sınırlıkları ve araştırmayla ilgili yapılan çalışmalar ele alınmış, birinci bölümde nahiv ve belâgat tarihi ve bu iki ilim arasındaki ilişki incelenmiştir. İkinci bölümde nahvin belâgattan etkilenen hazif konusu ve buna dair meselelere yer verilmiştir. Üçüncü bölümde nahivde takdîm ve te'hîr konusu ve belâğatın bundaki etkisi araştırılmıştır. Dördüncü bölümde nahivdeki edatlarda belâgatın etkisi incelenmiş, beşinci bölümde de zâhirin farklı bir anlamda ve biçimde kullanılması konusu ele alınmıştır. Sonuç bölümünde ise bu çalışmada elde edilen neticelere yer verilmiştir. 


Anahtar Kelimeler: Arap Dili, Belâgat, Nahiv, Hazif, Takdim Te'hir, Fasl, İ'tirâziyye, Kalb.

Abstract:
Rhetoric is an aesthetic and literary art that reveals the bright side in using language. Linguists working on the Arabic language have drawn attention to the fact that Arabic has the most outstanding sentence structure method in expressing a meaning and revealing the beauty of the language in the field of verse or prose, especially the Qur'an, and that it contains superior beauties within its own system. This situation led the nahivists to establish nahiv rules while analyzing the evidences in the Qur'an, verse and prose. They established syntax rules on the basis of this fascinating aesthetic point of view in weaving structures that are similar to those structures in terms of using linguistic structures such as hasif, presentation and ta'hîr and creating syntax. This situation regarding Arabic has been influential in the selection of the research topic. As a matter of fact, it is observed that some syntaxists have established many syntax rules, especially the minor ones, on rhetorical aesthetic use, and the speaker, who knows the aesthetic dimensions of the language that expresses the meaning with more explicit methods, resorts to this aesthetic use.
The subject of the study covers the period from the birth of nahw to the end of the sixth century A.H. These are the centuries when the syntax was established, its foundations were laid, and its fine details and basic issues were explained. In the study, the document analysis method, one of the qualitative research methods, was preferred. In the study, the dimensions and limits of the related issues in terms of syntax of sentence structures such as hasif, takdîm, te'hîr, fasl, i'tirâz and kalb are revealed. It has been clarified whether these are related to the issue of tawil or not, as the concept of hasif has the same meaning with concepts such as ittisâ' and ijaz, and whether such concepts have the same meaning with similar concepts. The study aims to meet the need for information in terms of language and rhetoric studies. The fact that there is no previous study on this subject in modern language studies makes this research important.
The research was built on five chapters, an introduction, and a conclusion. The introduction clarified the nature of the research, its objectives, and a brief explanation of the mechanisms of its chapters. The first chapter was an introduction in which it talked about the history of grammar and rhetoric and the mutual relationship between them. As for the second chapter, we devoted it to issues of grammatical deletion that were affected by rhetoric. The third chapter came to issues Introduction and delay in which rhetoric influenced grammar. The fourth chapter was about the most prominent grammatical tools in which rhetoric played an important role in its structural grammatical issues. The fifth and final chapter was about the most prominent issues of departing from what is apparent, and the conclusion highlighted the most important results drawn.


Key Words: Arabic Language, Rhetoric, Nahiv, Hazif, Takdim Te'hir, Fasl, İ'tiraziyya, Kalb.