Ahmed el-Gazzâlî  ve tasavvufî görüşleri
Ahmad aL-Ghazali  and sufism thoughts
Yazar: ÖMER FARUK ÇALIMLI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SEVDA AKTULGA GÜRBÜZ
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Bilimler Ana Bilim Dalı / Tasavvuf Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Çalışmamız; V-VI/XI-XII asırlarda yaşamış tasavvufî anlayışı, yazdığı 
eserleri, yetiştirdiği talebe ve halifeleriyle isminden söz ettirmiş olan ancak hakkında 
detaylı bir akademik çalışma bulunmayan Ahmed el-Gazzâlî (ö. 520/1126)'yi ilim 
dünyasına tanıtmak ve düşüncelerini tespit etmeye yöneliktir. Ebû Hâmid 
Muhammed el-Gazzâlî (ö. 505/1111)'nin kardeşi olan Ahmed el-Gazzâlî, tasavvuf 
tarihi içerisinde gerek nazarî gerekse uygulamaya ait tasavvufî mirasın anlaşılması ve 
aktarılması açısından önemli bir şahsiyettir. Ahmed el-Gazzâlî, Tûs'ta dünyaya 
gelmiş ve Kazvîn'de vefat etmiştir. Dönemin önemli âlimlerinden eğitim almış ve 
yazdığı eserlerle günümüze kadar adından söz ettirmiş bir şahsiyettir. Ahmed elGazzâlî, kendisinden önce yaşamış olan aşk ve cezbe yolunun temsilcileri olarak 
kabul edilen Rabiâ, Bâyezîd-i Bistâmî ve Hallac gibi sûfî şahsiyetlerden 
etkilenmiştir. Kendisi de başta ağabeyi Muhammed el-Gazzâlî olmak üzere 
Aynülkudât Hemedânî ve Mevlânâ gibi önemli şahsiyetleri etkileyen sûfî bir şahsiyet 
olmuştur. Böylece o, eserleri, öğrenci ve mürîdleriyle kendi asrına damga vurmuş ve 
ardında önemli bir miras bırakmıştır. Kendisine nisbet edilen birtakım fikirlerden 
dolayı kendisini eleştirenler olduğu gibi, övenler de olmuştur. Ayrıca O, tanınmış 
büyük tarîkat silsilelerinde mühim bir halka ve kendisinden sonraki sûfîlere tesir 
eden önemli bir simâ olmuştur. Çalışmamızda, tasavvufta etkili olan, âlim-sûfî-vâiz 
vasıflarını haiz Ahmed el-Gazzâlî'nin hayatı, ilmî kişiliği ve tesirleriyle beraber 
tasavvuf alanındaki düşünce ve değerlendirmeleri araştırma konusu yapılmıştır. 
Ahmed el-Gazzâlî ve tasavvufa dair görüşlerini konu edinen bu çalışmada kendisine 
ait olan görüşleri başta olmak üzere diğer sûfîler ile ittifak ya da ihtilaf ettiği konular, 
tasavvufî görüşleri ve hakkındaki tartışmalar ele alınmıştır.

Abstract:
Our study aims to introduce Ahmad al-Ghazzali (d. 520/1126), who lived in 
the V-VI/XI-XII centuries and made a name for himself with his Sufi understanding, 
his works, the students and caliphs he trained, to the scholarly world and to identify 
his thoughts, although there is no detailed academic study about him. Ahmed alGhazali, the brother of the renowned scholar Abu Hamid Muhammad al-Ghazali (d. 
505/1111), played a crucial role in understanding and transmitting both theoretical 
and practical aspects of the sufi tradition. Born in Tus and passing away in Kazvin, 
he received education from prominent scholars of his time and left a lasting legacy 
through his written works and disciples. Influenced by earlier sufi luminaries such as 
Rabi'a, Bayezid Bistami, and Hallaj, Ahmad al-Ghazali, himself, became a 
significant sufi figure who influenced notable personalities like his brother 
Muhammad al-Ghazali, Ayn al-Qudat Hamadani, and Mevlana. Through his works 
and disciples, he made a profound impact on his era, leaving behind a substantial 
intellectual heritage. While some critics have scrutinized certain aspects of his ideas, 
others have praised him. Moreover, he occupied a crucial position in well-known sufi 
lineages, serving as a significant link and influencing subsequent sufis. This study 
investigates Ahmad al-Ghazali's life, scholarly persona, impact, and his thoughts on 
sufism, including areas of agreement or disagreement with other sufis, his sufi 
perspectives, and the debates surrounding his ideas.