Ağır görme yetersizliğinden etkilenmiş ve gören çocukların ortak dikkat becerileri, oyun becerileri ve iletişim işlevlerinin incelenmesi
The examination of joint attention skills, play skills and communication functions of children with severe visual impairments and sighted children
Yazar: HALE ÇOTUK
Danışman: PROF. DR. SELDA ÖZDEMİR
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı / Özel Eğitim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Dikkat = Attention ; Görme bozuklukları = Vision disorders ; Görme engelliler = Visually impaired ; Okul öncesi çocuklar = Preschool childrens ; Ortak dikkat = Joint attention ; Oyun becerileri = Play skills ; Oyunlar = Plays ; Çocuklar = Children ; Özel eğitim = Special education ; İletişimsel işlev = Communicative function

Özet:
Bu araştırmada ağır görme yetersizliğinden etkilenmiş ve gören çocukların ortak dikkat becerilerini, oyun becerilerini ve iletişim işlevlerini karşılaştırarak incelemek amaçlanmıştır. Araştırmada katılımcı çocukların ortak dikkat becerilerini derinlemesine inceleyebilmek amacıyla katılımcıların ortak dikkat becerileri ile oyun becerileri ve iletişim işlevleri arasındaki ilişkiler incelenmiştir. Araştırmada 16-36 ay aralığında olan 17 ağır görme yetersizliğinden etkilenmiş çocuk ile 20 gören çocuk yer almıştır. Araştırmada ağır görme yetersizliğinden etkilenmiş ve gören çocukların dil gelişim yaşları eşleştirilmiştir. Katılımcıların sergilediği ortak dikkat becerileri Bigelow (2003) tarafından geliştirilen gözlem kategorileriyle, oyun becerileri Lifter (2000) tarafından geliştirilen Gelişimsel Oyun Değerlendirmesi (GOD) aracı ile iletişim işlevleri ise Babacan (2016) tarafından geliştirilen gözlem protokolü ile incelenmiştir. Uygulamaların öncesinde ağır görme yetersizliğinden etkilenmiş ve gören birer çocuk ile pilot çalışma gerçekleştirilmiştir. Katılımcıların ortak dikkat becerileri, oyun becerileri ve iletişim işlevlerinin değerlendirilmesi sonucunda elde edilen veriler analiz edilmiştir. Araştırma sonuçları ağır görme yetersizliğinden etkilenmiş çocukların ortak dikkat becerilerinin gören akranlarına oranla sınırlı olduğunu göstermiştir. Bununla birlikte araştırma sonuçları ağır görme yetersizliğinden etkilenmiş çocukların oyun becerilerinde sıklıkla ayrımsız oyun düzeyinde davranışlar sergilerken gören çocukların ise sembolik oyun davranışları sergilediklerini göstermiştir. Ayrıca araştırma sonuçları, açık şekilde çözümlenen ortak dikkat davranışları kategorisiyle oyun kategorileri arasında anlamlı ve pozitif yönlü bir ilişki olduğunu göstermiştir. Aynı zamanda araştırma sonuçlarında, ortak dikkat becerileri ile sembol öncesi oyun ve sembolik oyun davranışları arasında anlamlı ve pozitif yönlü bir ilişki olduğu saptanmıştır. Diğer taraftan araştırma sonuçları, ağır görme yetersizliğinden etkilenmiş katılımcıların iletişim işlevlerini gören akranlarına oranla sınırlı sergilediklerini göstermiştir. Son olarak, araştırma sonuçları açık şekilde çözümlenen ortak dikkat davranışları ile iletişim işlevleri kategorileri arasında anlamlı ve pozitif yönlü bir ilişki olduğunu göstermiştir.

Abstract:
The purpose of this study was to compare the joint attention skills, play skills, and communication functions of children with severe visual impairments and sighted children. The relationships between joint attention skills, play skills, and communication functions were examined to explore the participant children's joint attention skills in depth. The study included 17 children with severe visual impairments and 20 sighted children, aged between 16-36 months. In this study, developmental ages of the sighted children and children with severe visual impairments in the area of language development were matched to each other. The joint attention skills exhibited by the participants were examined with the coding categories developed by Bigelow (2003), play skills were coded using the Developmental Play Assessment (DPA) tool developed by Lifter (2000), and communication functions were coded using an observation protocol developed by Babacan (2016). Before the study implementations, a pilot study was conducted with one sighted child and one child with severe visual impairment. The data obtained from the joint attention skills, play skills, and communication functions of the participants were analyzed. The results of the study revealed that children with severe visual impairments displayed limited joint attention skills compared to their sighted peers.  In addition, the results of the study showed that children with severe visual impairments displayed more indiscriminate play skills while sighted children displayed more symbolic play skills. Furthermore, the findings showed that there were significant and positive correlations between liberally construed joint attention behaviors and play skills categories. The results also indicated that there were meaningful and positive correlations between joint attention skills, pre-symbolic play skills, and symbolic play skills categories. On the other hand, the results of the study showed that children with severe visual impairments displayed limited communication functions than their sighted peers. Finally, the findings of the study suggested that there was a meaningful and positive correlation between liberally construed joint attention behaviors and communication functions.