Farklı ülkelerin öğretim programlarında istilacı tür kavramı
The concept of invasive species in the curricula of different countries
Yazar: KÜBRA AYDEMİR
Danışman: PROF. DR. ALİ GÜL
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Biyoloji Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Biyoloji = Biology ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmanın amacı, farklı ülkelerin lise düzeyi öğretim programlarında istilacı tür kavramının kullanıldığı yeri belirlemek ve Türkiye ile karşılaştırmaktır. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden betimsel model kullanılmıştır.  Araştırma, uluslararası düzeyde öğrencilerin başarısını ölçen PISA sınavında fen alanında başarısı yüksek olan Kanada (Ontario), ABD (New Jersey), Batı Avustralya ve Türkiye olmak üzere dört ülkenin lise düzeyi öğretim programları ile sınırlıdır. Araştırma için gerekli olan tüm dokümanlar dijital ortamlardan elde edilmiş olup verilerin toplanmasında doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Bu bağlamda öğretim programlarına araştırma kapsamındaki ülkelerin eğitim bakanlıklarının resmi web sitelerinden ulaşılmış ve e-posta yoluyla iletişime geçilerek güncellikleri teyit edilmiştir. Verilerin analizinde içerik analizi yöntemi kullanılmış olup ilk olarak öğretim programlarının genel ve özel amaçları incelenmiş, böylece ülkelerin genel eğitim sistemleri anlaşılmıştır. Ardından lise öğretim programları sınıf düzeyinde derinlemesine incelenmiş ve istilacı tür kavramının geçtiği sınıf, ünite, konu, kazanımlar ve açıklamalar belirlenmiştir. Son olarak ülkelerin öğretim programları istilacı tür kavramı özelinde karşılaştırılmış ve alan yazınındaki benzer çalışmaların sonuçlarıyla birlikte tartışılmıştır. Bu araştırma sonucunda, Kanada (Ontario), ABD (New Jersey) ve Batı Avustralya'da istilacı tür kavramına biyoloji dersi öğretim programında, Kanada (Ontario)'da biyolojiye ek olarak çevre bilimi dersi öğretim programında yer verildiği, Türkiye'deki lise düzeyi öğretim programlarının hiçbirinde yer verilmediği görülmüştür. Bu ülkelerin öğretim programlarında istilacı türlere yönelik kazanım ve açıklama sayısının, kavramın yer aldığı ünite ve konuların farklılık gösterdiği, öğretim programlarının genel amaçlarının ise bireylere 21. yüzyıl becerilerini kazandırma çerçevesinde şekillenmesi yönüyle benzerlik gösterdiği belirlenmiştir. Buna ek olarak programlarda istilacı türlerin ele alınış biçimleri ve önerilen öğretim teknikleri açısından da farklılıklar olduğu tespit edilmiştir. Ekosistemlerin sürdürülebilirliği ve biyoçeşitlilik için büyük bir tehdit olan istilacı türlere yönelik farkındalık oluşturulması ve çözüm yolları bulunabilmesi için bu kavrama öğretim programlarında mutlaka yer verilmelidir. Bu bağlamda bu araştırmanın sonuçları Türkiye'de uygulanan biyoloji öğretim programındaki önemli bir eksikliği ortaya koymuştur. Bu yönüyle araştırmanın Türkiye için ciddi bir sorun olan istilacı türlerin öğretim programına entegrasyonu konusunda katkı sağlayacağı ve bundan sonra yapılacak konu bazlı karşılaştırmalı araştırmalar için faydalı olacağı düşünülmektedir.

Abstract:
The aim of this story is to determine the place that the invasive species concept is used and compare it with Turkey. Descriptive modal, which is one of the qualitative approaches, is used for this study. The study is limited with four countries', which are with high scores from PISA exam that evaluates students' achievements on an international basis, high school level educational programme; and they are Canada (Ontario), ABD (New Jersey), West Australia and Turkey. All the necessary documents were gathered from digital sources and document analysis approach is used for data gathering. For that, the educational curriculums were gathered by the official web pages of countries', which are in the research context, ministry of education and their up-to-datedness was approved by contacting via email. On data analysis, context analysis was used, and firstly general and special aims of educational programs were analyzed, so that the general education systems of countries were understood. After that, high school educational programs were deeply studied on grade basis and all classes, units, subjects, outcomes, and descriptions that is including invasive species concept were determined. Finally, educational programs of countries were compared on invasive species basis and the results are argued with similar studies' results.  As the result of this study, it is seen that Canada (Ontario), ABD (New Jersey) and West Australia has the invasive species concept on biology classes, whereas on Canada (Ontario) the concept was mentioned also on educational science classes, and it is understood that the concept has not got a place on any Turkish high school-based. On the educational programs of these countries, it is analyzed that there is a difference on the number of outcomes and description on units and subjects that the concept is mentioned. On the other hand, it is studied that there is a similarity on general aims of educational programs in terms of the frame on making individuals gain the 21st century skills. As an addition, it is seen that there are also differences on suggested educational techniques and teaching styles of the subject. Invasive species should certainly find themselves a place itself on educational programs for creating an awareness and discovering some solutions as it is a great threat against the continuation of ecosystems and biodiversity. On this basis, the result of this study manifests a significant lack on the biology education programme that is held on Turkey. With that side, it is thought that this study would provide contributions on the integration of invasive species, which is a serious problem for Turkey, and it would be beneficial for the future research including subject based comparisons.