Cumhuriyet Döneminde sıkıyönetimler 1974-1983
Martial laws in the Republic Period 1974-1983
Yazar: SELİM HÜSEM
Danışman: PROF. DR. BÜLENT BAKAR
Marmara Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Türk Tarihi Ana Bilim Dalı / Cumhuriyet Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration ; Tarih = History
Dizin: Askeri faaliyetler = Military activities ; Askeri müdahale = Military intervention ; Cumhuriyet Dönemi = Republican Period ; Cumhuriyet tarihi = Republic history ; Milli Güvenlik Kurulu = National Security Council ; Sıkıyönetim = Martial law ; Türkiye Büyük Millet Meclisi =   ; Türkiye Cumhuriyeti = Turkish Republic

Özet:
Bu çalışma kapsamında Türk siyasi hayatında sıkıyönetim uygulamaları incelenmiştir. Sıkıyönetimler idari bakımdan değerlendirilmiş, kanun ve anayasalarda gelişim ve değişimleri incelenmiştir. Çalışma kapsamı kabul edilen 1974-1983 sürecindeki farklı sebeplerle ilan edilen ve uygulanan sıkıyönetimler ile TBMM tarafından reddedilen bir sıkıyönetim uygulaması değerlendirilmiştir.
Sıkıyönetim uygulaması,1876 Anayasasının 113. maddesi ile ilk kez örfi idare kavramı ile Türk siyasi hayatına girmiştir. İlk kez 14 Mayıs 1877 İstanbul'da tarihinde başlamıştır. Bir yıl süren uygulama meclisin tatil edilmesi ile son bulmuş kabul edilebilir.
Milli Mücadele'de dönemin şartları gereği çıkartılan kanunlar bir sıkıyönetim modeli olarak görülmüştür. Cumhuriyetin ilanından itibaren anayasalarda yer alan sıkıyönetim ilk dönemlerde iç ayaklanmalara karşı kullanılmıştır.
Sıkıyönetim yetkisi 1974 yılında ilk kez Türkiye Cumhuriyeti'nin gerçekleştirdiği bir askeri harekât nedeniyle uygulandı. Bu uygulama 1 yıl 15 gün sürdü. Mart 1975'te TBMM ilk kez bir sıkıyönetim teklifini reddetmişti. 26 Aralık 1978'de ilan edilen sıkıyönetim ise sivil hükümet tarafından kullanılan son sıkıyönetim yetkisi olmuştur. İki yıldan fazla süre yürürlükte kalan bu uygulamadan sonra 12 Eylül Darbesi yaşanmıştı. 12 Eylül dönemi ise sıkıyönetim yetkisinin en kapsamlı kullanıldığı dönem oldu.

Abstract:
In this study imlementations of the martial law in Turkish political life were examined. In the study, Martial laws were interpreted in the governmental aspect and their development and changes in law and constitution were anayzed. The martial laws that were declared and implemented for different reasons throughout the years 1974-1980 which were accepted as the extent of this study and a Martial law that was rejected by The Grand National Assembly of Turkey were studied.
The martial law first entered to the Turkish political life with the 113th article of 1876 constitution with the name of Örfi İdare (İdare-i Örfi). It was started in İstanbul in May 14, 1877. It could be accepted that the establishment which lasted a year was lifted with suspension of The Assembly of Ottomon.
The laws that were made under circumstances of the war of independence were considered as a model of martial law. The martial law that existed in constitution as from the proclamation of the republic was used against rebellions.
The authorization of martial law was exercised for the first time in 1974 because of a military operation carried out by Turkish Republic. This martial law establishment lasted 1 year and 15 days. In March, 1975, The Grand National Assembly of Turkey rejected the offer of a martial law authorization that was exercised by civil government. After this establishment that remained in force more than two years. The Coup of 12 September was carried out. The period of 12 September was the period that the authorization of martial law was exercised most extensively.