Özel gereksinimli çocuğu olan annelerin aile yaşam kaliteleri ebeveynlik stresi ve evlilik yaşam doyumu arasındaki ilişkilerin incelenmesi
Analyzing the relationships between the family quality of life parental stress and marital satisfaction of mothers of children with special needs
Yazar: ZEYNEP ÇAM
Danışman: PROF. DR. HALİL İBRAHİM SAĞLAM
İstanbul Medeniyet Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı / Erken Çocuklukta Özel Eğitim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Ana-çocuk etkileşimi = Mother-child interaction ; Ana-çocuk ilişkisi = Mother child relations ; Anneler = Mothers ; Evlilik doyumu = Marital satisfaction ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; Özel gereksinimli çocuklar = Children with special needs

Özet:
Bu araştırma özel gereksinimli çocuğu olan annelerin aile yaşam kaliteleri, ebeveynlik stresi ve evlilik yaşam doyumu arasındaki ilişkilerin incelenmesi amacıyla yapılmıştır. Nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama ile yapılan araştırmada veriler; "Kişisel Bilgi Formu", "Beach Center Aile Yaşam Kalitesi", "Anne Baba Stres" ve "Evlilik Yaşam Doyumu" araçlarıyla elde edilmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu 2020-2021 eğitim öğretim yılında Sakarya ilinin Adapazarı ve Erenler ilçelerindeki rehabilitasyon merkezlerinde öğrenim gören 0-8 yaş arası 212 özel gereksinimli çocuğun annesi oluşturmaktadır. Elde edilen veriler Korelasyon ve Regresyon Analizi, bağımsız örneklem t-testi, Welch testi, Kruskal Wallis H testi ve tek yönlü Varyans Analizi ile incelenmiştir. Değişkenler arasındaki ilişkiler Korelasyon Analizi ile belirlenmiştir. Korelasyon Analizi sonucu bağımlı değişken ile ilişkili olduğu tespit edilen bağımsız değişkenlerin bağımlı değişkeni anlamlı düzeyde yordayıp yordamadığı ise Regresyon Analizi ile incelenmiştir. Ayrıca, demografik değişkenlere göre bağımlı değişkenin farklılaşıp farklılaşmadığı da bağımsız örneklem t-testi, tek yönlü Varyans Analizi, Kruskal Wallis H testi ve Welch testi ile incelenmiştir.
Araştırmada özel gereksinimli çocuğu olan annelerin evlilik yaşam doyumu ile ebeveynlik stres düzeyi arasında negatif yönde ve anlamlı bir ilişki, evlilik yaşam doyumu ile aile yaşam kalitesi arasında pozitif yönde ve anlamlı bir ilişki, aile yaşam kalitesi ile ebeveynlik stresi arasında negatif yönde ve anlamlı bir ilişkinin olduğu, annelerin aile yaşam kalitesinin çalışma durumlarına göre çalışan annelerin lehine anlamlı bir şekilde farklılaştığı sonucuna ulaşılmıştır. Annelerin aile yaşam kalitesinin annenin yaşına, eğitim düzeyine, çocuk sayısına, evlilik süresine, özel gereksinimli çocuğun doğum sırasına, yaşına ve özel gereksinim türüne göre anlamlı bir şekilde farklılaşmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Annelerin ebeveynlik stresinin eğitim düzeylerine göre üniversite mezunu annelerle ortaokul ve lise mezunu annelerin karşılaştırılmasında üniversite mezunu annelerin lehine anlamlı bir şekilde farklılaştığı bulunmuştur. Üniversite mezunu annelerin ebeveynlik stres düzeyleri, ortaokul ve lise mezunu annelerden yüksek bulunmuştur. Annelerin ebeveynlik stresinin annelerin yaşına, çocuk sayısına, çalışma durumuna, evlilik süresine, özel gereksinimli çocuğun doğum sırasına, yaşına ve özel gereksinim türüne göre anlamlı bir şekilde farklılaşmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Annelerin evlilik yaşam doyumunun annelerin yaşlarına göre 20-29 yaş aralığındakilerin lehine anlamlı bir şekilde farklılaştığı bulunmuştur. Annelerin evlilik yaşam doyumunun annenin eğitim düzeyine, çocuk sayısına, çalışma durumuna, evlilik süresine, özel gereksinimli çocuğun doğum sırasına, yaşına ve özel gereksinim türüne göre manidar bir şekilde farklılaşmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Elde edilen bulgular literatür ışığında tartışılmış ve yeni araştırmalar için önerilere yer verilmiştir.

Abstract:
This study was conducted to analyze the relationships between family quality of life, parental stress, and marital satisfaction of mothers of children with special needs. In the research conducted with relational survey model, one of the quantitative research methods, the data were collected through "Personal Information Form", "Beach Center Family Quality of Life Scale", "Parental Stress Scale" and "Marital Satisfaction Scale". The study group of the research included the mothers of 212 children with special needs between the ages of 0-8 attending the rehabilitation centers in Adapazarı and Erenler districts of Sakarya in the academic year of 2020-2021. The data obtained were analyzed by correlation and regression analysis, independent sample t-test, Welch's test, Kruskal-Wallis H test and one-way analysis of variance (one-way ANOVA). Relationships between variables were determined by correlation analysis. Whether the independent variables that were found to be related to the dependent variable predicted the dependent variable significantly or not was examined by regression analysis. In addition, independent sample t-test, one-way ANOVA, Kruskal-Wallis H test and Welch's test were used to analyze whether the dependent variable significantly differed in terms of demographic variables.
In the study, it was concluded that there was a significant negative relationship between marital satisfaction and parental stress level of mothers, a significant positive relationship between marital satisfaction and family quality of life of mothers, and a significant negative relationship between family quality of life and parental stress of mothers of children with special needs and that in terms of mothers' employment status, their family quality of life significantly differed in favor of working mothers. It was also found that the family quality of life of the mothers did not significantly differ in terms of the mothers' age, level of education, the number of children, the duration of marriage, and the age, the type of special needs and birth order of their children with special needs. When the parental stress of mothers with a university degree was compared with those of mothers with a secondary and high school degree, it was found that the parental stress significantly differed in terms of education level of mothers in favor of mothers with a university degree. The stress levels of mothers with a university degree were found to be higher than those of mothers with a secondary and high school degree. It was concluded that the parental stress of the mothers did not significantly differ in terms of the mothers' age, employment status, the number of children, the duration of marriage, and the age, the type of special needs and birth order of their children with special needs. It was found that the marital satisfaction of the mothers significantly differed in terms of the age of the mothers in favor of those between the ages of 20-29. It was also concluded that marital satisfaction of the mothers did not significantly differ in terms of the mothers' level of education, employment status, the number of children, the duration of marriage, and the age, the type of special needs and birth order of their children with special needs. The obtained findings were discussed in the light of the literature and suggestions for new research were put forward.