Ahdi ve Gülşen-i Şu`arası /
Yazar: SÜLEYMAN SOLMAZ
Danışman: PROF.DR. MUSTAFA İSEN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1996
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Ahdi = Ahdi ; Gülşen-i Şuara = Gülşen-i Şuara ; Tezkireler = Tezkireler ; Şairler = Poets ; Şiir = Poem

Özet:
VII ÖZET Gülşen-i Şu'arâ, 16. yüzyılda Anadolu sahasında Bağdatlı şâir ve yazar Ahdî tarafından yazılmış üçüncü şuarâ tezkiresidir. 381 şâiri ihtiva eden bu eserin önemi, içinde yer alan 147 şâirin devletin doğu kesiminden hattâ bazılarının Anadolu dışından olması ve bu şâirler için ilk ve tek kaynak olmasıdır. Bundan başka ilk tertibi ile son tertibi arasında biyografilerin giderek çoğalması da önemli bir husustur. Aynca ilerleyen zamanlarda, bazı biyografilere bir takım yeni bilgilerin eklenmesi (şâirin statüsünün değişmesi, vefat etmiş olması gibi) de eserin önemini artırmaktadır. Tezimiz Giriş hariç Gülşen-i Şu'arâ'nın dil ve üslubu ve Ahdî'ye Kadar Türk Tezkireciliği, Şâirle ve Şiirle İlgili Bilgi ve Değerlendirmeler, Metin, Nüsha Farkları ve Dizin olmak üzere başlıca beş bölümden meydana gelmiştir. Metin kurulduktan sonra, Nüsha Farkları da hemen arkasında yer aldı. Giriş bölümünde, Ahdî'nin hayatı ve edebî şahsiyeti üzerinde durulmuştur. 1. Bölümde Gülşen-i Şu'arâ'nın dili ve üslubu incelenmiştir. Ayrıca, Ahdî'den önce yazılan tezkireler tanıtılmıştır. Yine bu bölümde üzerinde durduğumuz bir başka mesele de tezkirenin kaynakları olmuştur. II. Bölümde Gülşen-i Şu'arâ'da tespit ettiğimiz şâir ve şiirle ilgili tavsif ve değerlendirmeleri; III. bölümde ise tezkirenin nüshaları hakkında bilgi ve değerlendirmelere yer verildi. Şecere tespit şeması ile nüshalara göre şiirler tablosu bu değerlendirmelerin akabinde verildi. Tenkitli metin kurulurken kullanılan transkripsiyon alfabesi de bu bölümde yer aldı. IV. Bölüm olan Metin bölümünde ise incelemeye esas aldığımız nüshalardan kurduğumuz metni verdik. V. Bölüm olan Dizin kısmında ise eserde geçen şahıs, yer ve eser isimleri verilmiştir. Bu bölümde şâirin ismi, lakabı ve mahlası da dizine dâhil edilmiştir. Eser üzerinde çalışılırken hiçbir nüsha esas alınmamıştır. Ancak, en geniş nüsha olması hasebiyle Fatih Millet Kütüphanesi'nde bulunan Ali Emirî 774 numaralı nüsha önce okunmuş ve diğer nüshalar buna göre değerlendirilmiştir. Şecere tespiti bu aşamadan sonra yapılmıştır, incelemelerimiz sonucunda dört ravzalı nüshalardan Ü, üç ravzalılardan da B, BE. S, W nüshaları karşılaştırmalı metne esas alınmıştır. Metin kurulurken nesir kısımlarında Ahdî'nin üslubu dikkate alınarak Ahdî'nin elinden Çıkmış metin yakalanmaya çalışılmıştır. Diğer beş nüshadaki farklar da tezin sonunda Nüsha Farkları Bölümü'nde verilmiştir. Çalışmalarımız sonucunda Ahdî tezkiresinin bu zamana kadar bilinmeyen üç nüshası gün ışığına çıkarılmıştır. Bu nüshalarla birlikte 381 şâirin biyografisi tespit edilmiştir.

Abstract:
VIII SUMM ARY Gülşen-i Şu'arois a 16 th century work which by Ahdî, a poet and writer who was bom in Baghdad. Gulşen-i Şu'arâ is a bioraphical and ant- hological book about 147 Ottoman poets and some selected works. Of great importance is that most of the poets who were included were from Eastern Anatolia or outside of Anatolia, many of whom are not recorded in any other on Ottoman poets or poetry. Another interesting and significant aspect concerning the book is the numerous revision which the author made. With each new addition, new information- including additional poems and more current information about the lives of the poets- was added. This dissertation consists of five chapters: introduction, languauge and style of Gülşen-i Şu'arâ and works till Ahdî critiques about poets and poems, the text, variations and differences of the manuscripts, and an index. In the introduction, Ahdi's life, his literary personality, and in the first chapter the langu auge and style of Gülşen-i Şu'arâ is presented and analyzed. In addition, some earlier works of the same genre-biographical studies of poets and their worksare presented and these are used as a instrument of comparison and analysis. A comprehensive diagram of the works included in Gülşen-i Şu'arâ is given, and this shows the chronological development of the book. In addition, a list of all poets included in the various editions is given. In the second chapter, the poets from all variants of Gülşen-i Şu'arâ are classified and information about their lives is given. In the third chapter, information about all of the poems are given and the poems are evalua- tated. In the fourth chapter, after evaluating all versions of the book, a compative text was established and presented. The index includes personal names, place names, titles, and poets' names and their pen names. While no one version of the manuscript was considered as the " best. " the version found in Fatih Millet Library ( Ali Emiri 774) was used as the principal source of comparasion because it is the largest of all editions. The other versions -four- column works "Ü". and three- column works "B", "BE". "S" and "W" - were used in the comparative text and development of the tree diagram which shows the changes and inter-relationships over time. While only above mentioned variants were used to establish the comparative text, other variational differences are presented in chapter 5. Lastly, in this research three new manuscripts of Ahdi's Gülşen- i Şu'arâ were found, and the comprehensive total of the poets and their biographies was expanded to 381.