Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesindeki Zengî Atabeyliği sikkeleri
Zengi Atabey coins of the Museum of Anatolian Civilizations in Ankara
Yazar: DOĞUKAN YAYCİ
Danışman: PROF. DR. ABDULLAH ŞEVKİ DUYMAZ
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Anadolu Medeniyetleri Müzesi = Museum of Anatolian Civilizations ; Ankara = Ankara ; Nümismatik = Numismatics ; Sikke = Coin ; Zengiler = Zangids

Özet:
Zengî Atabeyleri, Halep ve Musul merkez olmak üzere, Cezire, Doğu Anadolu ve Suriye'de (520-631/1127-1233) hüküm sürmüşlerdir. Kurucuları Aksungur'un oğlu İmâdeddin Zengî (520-541/1127-1146)'dir. Aksungur, Sultan Alp Arslan zamanında Büyük Selçuklu Devleti'nin hizmetinde bulunmuş ve Sultan Melikşah tarafından (479/1086) yılında Halep valisi tayin edilmiştir. İmâdeddin, babası Aksungur'un ölümü üzerine Musul'a götürülmüş ve genç yaşta birçok savaşa katılarak tecrübe kazanmıştır. İmâdeddin Zengî'den (520-541/1127-1146) sonra Musul Atabeyi I. Seyfeddin Gâzi ile kuruluşu tamamlanan Zengîler, tarih sahnesinde önemli bir yer tutmuştur.
Yapmış olduğumuz çalışmada Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi'nde sikke koleksiyonunda bulunan Zengî Atabeyliği'nin farklı kollarına ait 67 adet sikkenin envanter kaydına ulaşılmıştır. Çalışmamızda 50 adet bakır, 11 adet altın paraya yer verilmiştir. Zengîlerin Musul kolundan başlanarak kronolojik olarak, Halep-Şam Atabeyliği, Sincar Atabeyliği ve Cezire Atabeyliği'nin sikkeleri, Atabeylerin hâkimiyet sırasına göre kronolojik olarak düzenlenmiştir.
Zengî Atabeyliği sikkelerinin, aynı dönemde hüküm sürmekte olan başka devletlerin ve beyliklerin sikkeleriyle benzer ve ayrılan yönleri incelenerek sonuca ulaşılmaya çalışılmıştır.
Sonuç olarak, Anadolu Medeniyetleri Müzesin'de bulunan sayısı binleri geçen zengin sikke koleksiyonu içerisinde özel bir yere sahip olan Zengî Atabeyliği sikkelerinin tarih ve sanat tarihi açısından bulunduğu döneme ışık tutması ve altın sikkelerine dair çalışmaların sınırlı olması, nümizmatik bilimine yapılacak çalışmalar neticesinde katacağı değer kaçınılmazdır.

Anahtar Kelimeler: Sikke, Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi, Zengî Sikkeleri, İslam Sikkeleri, Nümizmatik, Sanat Tarihi

Abstract:
Zengî Atabey was reigned in al-Jazeera, in Eastern Anatolia and Syria 520-631/1127-1233, with primary headquarters in Aleppo and Musul. Their founder was İmâdeddin Zengî 520-541/ 1127-1146, the son of Aksungur. Aksungur served the Grand Seljuk State during the reign of Sultan Alp Arslan, and Sultan Melikşah appointed him as the governor of Aleppo in 479/1086 İmâdeddin was taken to Mosul after the death of his father, Aksungur, and gained experience by joining many wars at a young age. Zengî following its foundation by Musul Atabegi I. Seyfeddin Gâzi after Imâddin Zengî 520-541/1127-1146 had a significant place in the history scene.
In our study, we have accessed the inventory records of 67 coins belonging to different branches of the Zengî Atabey in the coin collection at the Museum of Anatolian Civilizations in Ankara. Our thesis consisted of 50 copper and 11 gold coins. Starting from the Musul branch of the Zengî, the coins are classified chronologically in the reigning order of the atabegs; Aleppo-Damascus Atabey, Sincar Atabey and the Cezire Atabeg.
The similarities and differences between the coins of the Zengî Atabey and the coins from other states and seigniories that reigned during the same time period are examined in an attempt to draw a conclusion.
Consequently, the values of the coins at the Museum of Anatolian Civilizations, which have a special place among more than thousands of rich coin collections, would be unavoidable as they shed light on the period of history and art history and contribute to the studies on the science of numismatics. 

Keywords: Coins, Museum of Anatolian Civilizations in Ankara, Zengî Coins, Islamic Coins, Numismatic, Art History.