60-72 aylık çocukların prososyal davranışları ile babalarının anne bekçiliği algılarının baba katılımı açısından incelenmesi
Examining 60-72 months of children's prosocial behaviors and father's perceptions of maternal gatekeeping in terms of father involvement
Yazar: ŞERİFE NUR VAROL
Danışman: PROF. DR. HATİCE BEKİR
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Okul Öncesi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Anne bekçiliği = Maternal gatekeeping ; Baba katılımı = Father involvement ; Babalar = Fathers ; Okul öncesi dönem = Preschool period ; Okul öncesi eğitim = Preschool education ; Okul öncesi çocuklar = Preschool children ; Prososyal davranış = Prosocial behaviour ; Ölçme-değerlendirme = Measurement and evaluation

Özet:
Bu araştırmanın amacı, 60-72 aylık çocukların prososyal davranışları ile babalarının anne bekçiliği davranışlarına ilişkin algılarında baba katılımının aracı rolünü incelemektir. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemi 60-72 aylık 520 çocuktan ve bu çocukların babalarından oluşmaktadır. Araştırmada veriler, Çocuk Prososyallik Ölçeği-Öğretmen Formu, Anne Bekçiliği Ölçeği-Baba Formu (ABÖ-B), Baba Katılım Ölçeği (BAKÖ) ve araştırmacı tarafından hazırlanan Kişisel Bilgi Formu kullanılarak toplanmıştır. Verilerin analizinde Mann Whitney U, Kruskal Wallis H Testi, korelasyon analizi kullanılmıştır. Çocukların prososyal davranışları ile babalarının anne bekçiliği davranışlarına ilişkin algılarında baba katılımının aracı rolünü incelemek amacıyla Hayes'in geliştirdiği SPSS uyumlu bir makro olan (PROCESS) kullanılmıştır. Araştırmada elde edilen sonuçlara göre, çocukların Çocuk Prososyallik Ölçeği-Öğretmen Formu puanları çocuğun cinsiyeti, okul öncesi eğitime devam süresi, anne yaşı, öğrenim durumu, algılanan ebeveynlik stili, baba yaşı, öğrenim durumu ve boş zamanlarını nerede geçirdiği değişkenlerine göre anlamlı farklılık gösterirken; çocuğun kardeş sayısı, doğum sırası, anne çalışma durumu, evlilik süresi, babanın algıladığı ebeveynlik stili, boş zamanlarını kimlerle geçirdiği, sosyal aktiviteleri ve ailenin gelir durumu değişkenlerine göre ise anlamlı farklılık göstermemektedir. Anne Bekçiliği Ölçeği-Baba Formu Kontrol alt boyutu puanları anne yaşı, öğrenim durumu, çalışma durumu, baba yaşı, evlilik süresi, öğrenim durumu, algıladığı ebeveynlik stili, boş zamanlarını kimlerle geçirdiği, sosyal aktiviteleri ve ailenin gelir durumu değişkenlerine göre anlamlı farklılık gösterirken; çocuğun cinsiyeti, okul öncesi eğitime devam süresi, kardeş sayısı, doğum sırası, annenin algılanan ebeveynlik stili ve babanın boş zamanlarını nerede geçirdiği değişkenlerine göre ise anlamlı farklılık göstermemektedir. Anne Bekçiliği Ölçeği-Baba Formu Engel alt boyutu puanları anne öğrenim durumu, babanın algıladığı ebeveynlik stili ve boş zamanlarını kimlerle geçirdiği değişkenlerine göre anlamlı farklılık gösterirken; çocuğun cinsiyeti, okul öncesi eğitime devam süresi, kardeş sayısı, doğum sırası, anne yaşı, çalışma durumu, algılanan ebeveynlik stili, baba yaşı, evlilik süresi, öğrenim durumu, babanın boş zamanlarını nerede geçirdiği, babanın sosyal aktiviteleri ve ailenin gelir durumu değişkenlerine göre ise anlamlı farklılık göstermemektedir. Anne Bekçiliği Ölçeği-Baba Formu Teşvik alt boyutu puanları babanın algıladığı ebeveynlik stili ve boş zamanlarını kimlerle geçirdiği değişkenlerine göre anlamlı farklılık gösterirken; çocuğun cinsiyeti, okul öncesi eğitime devam süresi, kardeş sayısı, doğum sırası, anne yaşı, öğrenim durumu, çalışma durumu, algılanan ebeveynlik stili, baba yaşı, evlilik süresi, öğrenim durumu, boş zamanlarını nerede geçirdiği, sosyal aktiviteleri ve ailenin gelir durumu değişkenlerine göre ise anlamlı farklılık göstermemektedir. Baba Katılım Ölçeği Temel Bakım alt boyutu puanları çocuğun cinsiyeti, doğum sırası, anne öğrenim durumu, çalışma durumu, evlilik süresi, baba öğrenim durumu, boş zamanlarını kimlerle geçirdiği, sosyal aktiviteleri, ailenin gelir durumu değişkenlerine göre anlamlı farklılık gösterirken; çocuğun okul öncesi eğitime devam süresi, kardeş sayısı, anne yaşı, algılanan ebeveynlik stili, baba yaşı, algıladığı ebeveynlik stili ve boş zamanlarını nerede geçirdiği değişkenlerine göre ise anlamlı farklılık göstermemektedir. Baba Katılım Ölçeği Keyfi Meşguliyet alt boyutu puanları çocuğun kardeş sayısı, doğum sırası, anne öğrenim durumu, çalışma durumu, evlilik süresi, baba öğrenim durumu, algıladığı ebeveynlik stili, boş zamanlarını nerede geçirdiği, boş zamanlarını kimlerle geçirdiği, sosyal aktiviteleri ve ailenin gelir durumu değişkenlerine göre anlamlı farklılık gösterirken; çocuğun cinsiyeti, okul öncesi eğitime devam süresi, anne yaşı, algılanan ebeveynlik stili ve baba yaşı değişkenlerine göre ise anlamlı farklılık göstermemektedir. Baba Katılım Ölçeği İlgi ve Yakınlık alt boyutu puanları çocuğun kardeş sayısı, doğum sırası, baba algıladığı ebeveynlik stili ve boş zamanlarını kimlerle geçirdiği değişkenlerine göre anlamlı farklılık gösterirken; çocuğun cinsiyeti, okul öncesi eğitime devam süresi, anne yaşı, öğrenim durumu, çalışma durumu, algılanan ebeveynlik stili, baba yaşı, evlilik süresi, öğrenim durumu, boş zamanlarını nerede geçirdiği, sosyal aktiviteleri ve ailenin gelir durumu değişkenlerine göre ise anlamlı farklılık göstermemektedir. Baba Katılım Ölçeği toplam puanları çocuğun cinsiyeti, doğum sırası, anne öğrenim durumu, çalışma durumu, evlilik süresi, baba öğrenim durumu, algıladığı ebeveynlik stili, boş zamanlarını kimlerle geçirdiği, sosyal aktiviteleri ve ailenin gelir durumu değişkenlerine göre anlamlı farklılık gösterirken; Baba Katılım Ölçeği toplam puanları çocuğun kardeş sayısı, okul öncesi eğitime devam süresi, anne yaşı, algılanan ebeveynlik stili, baba yaşı ve boş zamanlarını nerede geçirdiği değişkenlerine göre ise anlamlı farklılık göstermemektedir. Baba Katılım Ölçeği ile Anne Bekçiliği Ölçeği-Baba Formu Teşvik alt boyutu arasında pozitif yönlü orta düzeyde bir ilişki vardır. Çocuk Prososyallik Ölçeği-Öğretmen Formu ile Anne Bekçiliği Ölçeği-Baba Formu Teşvik faktörü arasında pozitif yönlü düşük düzeyde, Anne Bekçiliği Ölçeği-Baba Formu Engel ve Kontrol faktörü arasında negatif yönlü ve düşük düzeyde bir ilişki vardır. Baba Katılım Ölçeği toplam puanı ve alt boyut puanları ile Çocuk Prososyallik Ölçeği-Öğretmen Formu toplam puanı arasında pozitif yönlü düşük düzeyde bir ilişki vardır. Araştırma bulgularına göre Anne Bekçiliği Ölçeği-Baba Formunun Engel alt boyutu ile çocukların prososyal davranışları arasındaki ilişkide baba katılımının tam aracı etkiye sahip bir rolü olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
The aim of this study is to examine the mediatıng role of father involvement on the relationship between 60-72 months children's prosocial behavior and their fathers' perception of maternal gatekeeping. The descriptive survey model, one of the quantitative research methods, was used in the research. The sample of the study consists of 520 children aged 60-72 months and their fathers. In the study, data were collected using the Child Prosocialness Scale-Teacher Form, the Maternal Gatekeeping Scale-Father Form, the Father Participation Scale, and the Personal Information Form prepared by the researcher. Mann Whitney U, Kruskal Wallis H test, and correlation analysis were used to analyze the data. An SPSS compatible macro (PROCESS) developed by Hayes was used to examine the mediatıng role of father involvement on the relationship between children's prosocial behavior and their fathers' perception of maternal gatekeeping. According to the results, while the Child Prosocialness Scale-Teacher Form scores of the children differ significantly according to the child's gender, duration of preschool education, mother's age, education level, parenting style, father's age, education level and where he spends his leisure time; however, do not differ significantly according to the number of siblings, birth order, mother's employment status, duration of the marriage, father's parenting style, with who he spends his leisure time, social activities, and family income. Control subdimension of the Maternal Gatekeeping Scale-Father scores Form differ significantly according to the mother's age, education level, employment status, father's age, duration of the marriage, education level, parenting style, with who he spends his leisure time, social activities and family income; but, do not differ significantly according to the child's gender, duration of preschool education, number of siblings, birth order, maternal parenting style and where father spends his leisure time. Discouragement subdimension of the Maternal Gatekeeping Scale-Father Form scores differ significantly according to the mother's education level, father's parenting style, and with who he spends his leisure time; while, do not differ significantly according to the gender of the child, duration of preschool education, number of siblings, birth order, maternal age, employment status, parenting style, father's age, duration of the marriage, education level, where he spends his leisure time, social activities and family income. Encouragement sub-dimension of the Maternal Gatekeeping Scale-Father Form scores differ significantly according to the father's parenting style, and with who he spends his leisure time; nevertheless, do not differ significantly according to the child's gender, duration of preschool education, number of siblings, birth order, mother's age, education level, employment status, parenting style, father's age, duration of the marriage, education level, where he spends his leisure time, social activities and family income. Primary Care subdimension of the Father Involvement Scale scores differ significantly according to the child's gender, birth order, mother's education level, employment status, duration of the marriage, father's education level, with who he spends his leisure time, social activities, and family income; nonetheless, do not differ significantly according to the duration of the child's preschool education, the number of siblings, the age of the mother, the parenting style, father's age, parenting style and where he spends his leisure time. Arbitrary Occupation sub-dimension of the Father Involvement Scale scores differ significantly according to the child's number of siblings, birth order, mother's education level, employment status, duration of the marriage, father's education level, parenting style, where he spends his leisure time, with who he spends his leisure time, social activities, and family income; on the other hand, there is no significant difference according to the child's gender, duration of preschool education, mother's age, parenting style, father's age.Attention and Closeness subdimension of the Father Involvement Scale scores differ significantly according to the child's number of siblings, birth order, father's parenting style, and with who he spends his leisure time; while do not differ according to the child's gender, duration of preschool education, mother's age, education level, employment status, parenting style, father's age, duration of the marriage, education level, where he spends his spare time, social activities and family income. Total scores of the Father Involvement Scale differ significantly according to the child's gender, birth order, mother's education level, employment status, duration of the marriage, father's education level, parenting style, and with who he spends his leisure time, social activities and family income; however, do not differ significantly according to the child's number of siblings, duration of preschool education, mother's age, parenting style, father's age and where he spends his leisure time. There is a moderate positive correlation between the Father Involvement Scale and the Encouragement subdimension of the Maternal Gatekeeping Scale-Father Form. There is a low positive correlation between the Child Prosocialness Scale-Teacher Form and the Encouragement, and a negative and low level relationship between the Discouragement and Control subdimensions of the Maternal Gatekeeping Scale-Father Form. There is a low level of positive correlation between the Father Involvement Scale total score and subdimensions scores and the Child Prosocialness Scale-Teacher Form total score. According to the research findings, father involvement has a mediating role in the relationship between the Discouragement subdimension of the Maternal Gatekeeping Scale-Father Form and the prosocial behaviors of the children.