Fide kalımı, çim kını uzunluğu ve fide kuvveti ölçütleri ile buğday genotiplerinin erken dönem kuraklığa dayanıklılık yönünden karakterizasyonu
Characterization for drought resistance at early stages of wheat genotypes based on survival, coleoptile lenght and seedling vigor
Yazar: SİNAN BAYRAM
Danışman: PROF. DR. ALİ ÖZTÜRK
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Kurak koşullarda daha yüksek ve istikrarlı tane verimine sahip genotipler geliştirebilmek için, genetik kaynakların kurağa adaptasyon ile ilgili karakterler yönünden tanımlanması, uygun ebeveynlerin belirlenmesi ve ıslah programlarının kuraklığın meydana geldiği başlıca buğday gelişme dönemleri esas alınarak planlanması gerekmektedir. Bu araştırma, Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü seraları ve bitki büyütme odaları ile Ziraat Fakültesi Tarımsal Araştırma ve Yayım Merkezi Müdürlüğü 4 numaralı deneme alanında yürütülmüştür. Araştırmada tescilli ve yerel çeşitlerden oluşan toplam 64 ekmeklik buğday genotipi kullanılmış, kuraklık sonrası fide kalımı, çim kını uzunluğu ve fide kuvveti ölçütleri esas alınarak genotipler erken gelişme dönemlerindeki kuraklığa dayanıklılık yönünden değerlendirilmiştir. Seleksiyon ölçütleri yönünden buğday genotipleri arasında önemli farklar belirlenmiştir. Genotiplerin fide kalımı oranları %18.5-51.1; toprak ortamında ve karanlık koşullardaki çim kını uzunlukları 39-74 mm; tarla koşullarındaki 1. yaprak genişlikleri ve spesifik yaprak alanları sırasıyla 3.27-4.71 mm ve 164.4-204.2 cm2/g; tane verimleri ise 213.5-756.8 g/m2 arasında değişim göstermiştir. Fide kalımı oranı; fide kuvveti, verim unsurları ve tane verimi ile olumlu ilişkileri ve tane verimine yüksek pozitif katkısı nedeniyle, basit ancak önemli bir seleksiyon ölçütü olarak tanımlanmıştır. Ak Buğday, Lancer, Müfitbey, Tir, Özlü Buğday, Kıraç 66, Kılçıksız Buğday, Kırmızı Yerli, Sert Buğday, Doğu 88, Aytın 98, Bayraktar 2000, Kırik, Mızrak, Alparslan, Dağdaş 94, Zerin, İkizce 96, İzgi 2001, Altay 2000, Kırkpınar 79, Gün 91 ve Doğankent 1 genotipleri iki veya daha fazla seleksiyon ölçütü yönünden en dayanıklı 10 genotip içerisinde yer alarak dikkat çekmişlerdir. Bu genotipler ıslah programlarında ebeveyn olarak kullanılarak, erken gelişme dönemlerindeki kuraklığa daha dayanıklı olan yeni genotipler geliştirilebilir. Bu genotiplerden tane verimleri nispeten yüksek olan Doğu 88, Lancer, Kıraç 66, Bayraktar 2000, Gün 91, Müfitbey, Aytın 98 ve Dağdaş 94 çeşitleri, erken gelişme dönemlerinde kuraklığın görüldüğü çevrelerde diğer genotiplere göre daha avantajlı olabilir.

Abstract:
In order to develop genotypes having higher and sustainable yield, it is necessary to identify genetic resources based on drought adaptation and determine the suitable genotypes and use them in breeding programs. This study was carried out in greenhouses, plant growth chambers of department of Field Crops, Faculty of Agriculture at Ataturk University and research area #4 of Agricultural Research and Extension Center of Faculty of Agriculture at Ataturk University. Sixty-four certified and local bread wheat genotypes and survival after drought, coleoptile length and seedling vigour were used to test in early development stages of genotypes. There were significant differences in respect to selection parameters in this study. It ranged 18.5-51.1% in seedling vigour; coleoptile lengths were 39-74 mm in the soil environment and dark conditions, 3.27-4.71 mm and 164.4-204.2 cm2/g in width of leaf 1 and specific leaf area, respectively, and 213.5-756.8 g/m2 in grain yield. Due to positive relationship among seedling survival after drought, grain yield and its components, and positive contribution to grain yield, and positive relationship to seedling vigour, it was concluded that it was simple and important selection criteria. The most resistance 10 genotypes based on 2 or more selection criteria were determined as cultivars Ak Buğday, Lancer, Müfitbey, Tir, Özlü Buğday, Kıraç 66, Kılçıksız Buğday, Kırmızı Yerli, Sert Buğday, Doğu 88, Aytın 98, Bayraktar 2000, Kırik, Mızrak, Alparslan, Dağdaş 94, Zerin, İkizce 96, İzgi 2001, Altay 2000, Kırkpınar 79, Gün 91 and Doğankent 1. These genotypes can be used in advanced breeding program as parent for selection drought resistance genotypes in early stages of wheat. Genotypes Doğu 88, Lancer, Kıraç 66, Bayraktar 2000, Gün 91, Müfitbey, Aytın 98 and Dağdaş 94 that have relatively higher yield can be more advantages in places where early drought was observed.