Mogan gölünde su ve sedimentte ağır metal düzeylerinin tespiti; sazan (Cyprinus carpio) ve kadife (Tinca tinca) balık dokuları üzerine etkilerinin incelenmesi
Determination of heavy metal concentrations in water and sediment of Mogan lake; examination of effects on tissues of carp (Cyprinus carpio) and tench (Tinca tinca)
Yazar: MUSTAFA DOSTBİL
Danışman: DOÇ. DR. A. ÇAĞLAN KARASU BENLİ
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
Bu çalışmada, Ankara'nın 20 km güneyinde bulunan ötrofik statüdeki Mogan Gölü'nde su ve sedimentte ağır metal miktarları belirlenmiş(Al, As, Cd, Cu, Fe, Hg, Ni, Pb, Zn ), gölde yaşamını sürdüren türler arasında bulunan Sazan (Cyprinus carpio) ve Kadife (Tinca tinca) balıklarının solungaç ve karaciğer dokuları da histolojik olarak incelenmiştir. Bu bağlamda iki farklı peryotta ve iki paralel olarak seçilmiş olup sırasıyla ; Sukesen Deresi (1.), Atatürk Parkı (2.), Vilayet Evi (3.), Mogan Park (4.), İhracatçılar Birliği (5.) ve Milli Piyango Tesisleri (6.) olmak üzere 6 istasyondan su ve sediment örnekleri alınmıştır.Sediment analizlerinin sonuçları Toprak Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği'nin Toprak Kirlilik Parametreleri Sınır Değerlerine göre değerlendiğinde bakır (Cu), kadmiyum (Cd), kurşun (Pb), çinko (Zn) bu sınır değerlerin altında saptanmıştır. Şubat ayı ölçümlerinde civa (Hg) 1.,2.,3. istasyonda (2,62-5,965 mg/kg) ve arsenik (As) 2., 3., 6. istasyonda (20,395-52,45 mg/kg) sınır değerlerin üzerinde bulunmuştur. Sedimentteki ağır metal düzeyleri oransal olarak Al > Fe > Zn > Ni > Cu > Pb > As > Cd > Hg şeklinde saptanmıştır.Yapılan su analizlerinde Cu, Fe, Ni, Pb, Zn, Cd Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinin Kıtaiçi Su Kaynaklarının Sınıflarına Göre Kalite Kriterleri tablosunda Sınıf- I su kalitesi, Hg değerleri ise Sınıf -III tedir. Al için Haziran ayı değerleri Şubat ayı değerlerinden oldukça yüksektir. Haziran ve Şubat ayları değerlendirmelerinde As değeri, ilk istasyon hariç diğer istasyonlarda I. Sınıf sınır değerlerinin üzerinde (Sınıf II ve III) bulunmuştur. Sudaki ağır metal düzeyleri oransal olarak Pb > Al > Fe > As > Ni > Hg > Cu ? Zn > Cd olarak saptanmıştır.Sazan ve Kadife balıklarının karaciğer dokularında önemli bir histopatolojik bulgu saptanmamıştır. İki türde solungaç dokularında ise gölün ötrofik statüsü nedeniyle nütrient zenginliği ve oksijen azlığının da neden olduğu düşünülen bazı patolojik bulgulara rastlanmıştır.

Abstract:
This study was carried out in the eutrophic status of Lake Mogan, located at 20 km south of Ankara. In the present study the concentration of heavy metals (Al, As, Cd, Cu, Fe, Hg, Ni, Pb, Zn) were determined for water and sediment.In addition two fish species carp (Cyprinus carpio) and tench (Tinca tinca) naturally found in Lake were collected for histologic analysis of gill and liver tissues. Samples were collected diannually in six station (Sukesen Deresi, Atatürk Parkı , Vilayet Evi, Mogan Park, İhracatçılar Birliği and Milli Piyango Tesisleri) with two parallels.According to the Soil Pollution Control Regulations, Soil Pollution Parameters Limit Values Copper (Cu), Cadmium (Cd), Lead (Pb), Zinc (Zn) values were found normal limits. However, Hg measurements in 1 station, 2, 3 2.62-5.965 mg/kg) and As measurements in station 2, 3, 6 (20.395-52.45 mg/kg) was found higher than limit values. The relative abundance of sediment heavy metal levels were determined as Al> Fe> Zn> Ni> Cu> Pb> As> Cd> Hg.According to Water Pollution Control Regulation ,Classification of Water Resources Quality Criteria the water analysis results of Cu, Fe, Ni, Pb, Zn, Cd values were found Class-I for while Hg values were found in the Class-III. The values of aluminum for the month of June is quite high values for the month of February. Arsenic(As) values in June and February was found higher in all stations (Class II and III) excluding station 1 (Class1). The relative abundance of heavy metals in water were determined as Pb> Al> Fe> As> Ni> Hg> Cu ? Zn> Cd.The liver tissue of carp and tench did not reveal a significant histopathologic findings. Gill tissue of the two species was shown some pathological findings due to the nutrient abundance and oxygen depletion of eutrophic status of the lake.