Çocukların ev erken okuryazarlık ortamı ile annelerinin öz yeterliklerinin incelenmesi
Examination of children's early literacy environment at home and their mothers" self-efficacy
Yazar: TUĞÇE KESİM ÇELİK
Danışman: PROF. DR. AYŞE BELGİN AKSOY
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Ana Bilim Dalı / Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Anne davranışı = Mother behavior ; Erken okuryazarlık becerileri = Early literacy skills ; Ev etkinlikleri = Home activities ; Ev ortamı = Home environment ; Okul öncesi eğitim = Preschool education ; Okul öncesi çocuklar = Preschool children ; Okuryazarlık = Literacy ; Çocuk gelişimi = Child development ; Çocuklar = Children ; Öz yeterlilik = Self-efficacy

Özet:
Bu çalışmada çocukların ev erken okuryazarlık ortamı ve annelerinin öz yeterlikleri arasındaki ilişki ile bunları etkileyebilen bazı değişkenlerin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada okul öncesi eğitim kurumlarına devam eden çocukların ev erken okuryazarlık ortamları ile annelerinin öz yeterlik becerilerini değerlendirmek amacıyla nicel araştırma yöntemlerinden korelasyonel araştırma yöntemi seçilmiştir. Araştırmanın çalışma grubunda Ankara ili Çankaya, Keçiören, Yenimahalle, Altındağ merkez ilçelerinde yaşayan, 60-72 ay arası çocuğa sahip 150 anne yer almıştır. Araştırmada veri toplama aracı olarak, demografik özelliklerini belirlemek amacı ile "Demografik Bilgi Formu", çocukların ev erken okuryazarlık ortamlarını belirlemek amacıyla "Ev Erken Okuryazarlık Ortamı Ölçeği", annelerin öz yeterliklerini belirlemek amacıyla "Yenilenmiş Berkeley Ebeveyn Öz Yeterlik Ölçeği" kullanılmıştır. Araştırmada normallik varsayımını sağlayan veriler parametrik testler kullanılarak analiz edilmiştir.  Ev erken okuryazarlık ortamı puanları ile ebeveyn öz yeterlik puanları arasındaki ilişki Pearson Korelasyon Katsayısı ile incelenmiştir. Ev Erken Okuryazarlık Ortamı Ölçeği alt boyutları ve Yenilenmiş Berkeley Ebeveyn Öz Yeterlik Ölçeği alt boyutlarının cinsiyet ve anne çalışma durumu değişkenlerine göre analizleri Bağımsız Örneklemler T Testi ile kardeş sayısı, doğum sırası, anne öğrenim durumu ve okul öncesine devam durumu değişkenlerine göre analizleri ise ANOVA Tek Yönlü Varyans Analizi ile yapılmıştır. Araştırmadan elde edilen bulgulara göre çocukların ev erken okuryazarlık ortamları ile annelerinin öz yeterlikleri arasında bütün alt boyutlarda anlamlı bir ilişki olduğu tespit edilmiştir. Ev erken okuryazarlık okuma ortamı ile ebeveynliğe özgü strateji ve çocuğa kazandırılabilecekler arasında orta düzeyde pozitif yönlü anlamlı bir ilişki bulunmuştur.  Ev erken okuryazarlık yazma ortamı ile ebeveynliğe özgü strateji ve çocuğa kazandırılabilecekler arasında ise düşük düzeyde anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Ev erken okuryazarlık ses bilgisel ve yazı farkındalığı ortamı ile ebeveynliğe özgü strateji arasında orta düzeyde anlamlı bir ilişki görülürken, çocuğa kazandırılabilecekler boyutunda ise düşük düzeyde anlamlı bir ilişki olduğu görülmüştür.  Ev erken okuryazarlık birlikte kitap okuma ortamının ise hem ebeveynliğe özgü strateji hem de çocuğa kazandırılabilecekler boyutlarıyla orta düzeyde anlamlı bir korelasyon gösterdiği tespit edilmiştir.

Abstract:
In this study, it was aimed to examine the relationship between children's home early literacy environment and their mothers' self-efficacy and some variables that may affect them. In the study, the correlational research method, one of the quantitative research methods, was chosen in order to evaluate the home early literacy environment of the children attending pre-school education institutions and the self-efficacy skills of their mothers. The study group of the research included 150 mothers with children aged 60-72 months, living in the central districts of Ankara, Çankaya, Keçiören, Yenimahalle and Altındağ. In the research, "General Information Form" was used to determine demographic characteristics, "Home Early Literacy Environment Scale" to determine children's home early literacy environment, and "Revised Berkeley Parental Self-Efficacy Scale" to determine mothers' self-efficacy. The data providing the assumption of normality in the research were analyzed using parametric tests. Pearson Correlation Coefficient was examined while analyzing the relationship between home early literacy environment scores and parent self-efficacy scores. The analysis of the Home Early Literacy Environment Scale sub-dimensions and the Revised Berkeley Parental Self-Efficacy Scale sub-dimensions according to the variables of gender and maternal employment status was done with the Independent Samples T-Test, and the analysis of the variables of number of siblings, birth order, mother's education status and pre-school attendance status was done with Analysis of Variance. According to the findings obtained from the study, it was determined that there was a significant relationship between the home early literacy environments of children and their mothers' self-efficacy in all sub-dimensions. A moderately positive and significant relationship was found between home early literacy reading environment and parental strategies and child outcome. A low-level significant relationship was found between home early literacy writing environment and parental strategies and child outcomes. While there was a moderately significant relationship between the home early literacy phonological and writing awareness environment and the parental strategy, there was a low-level significant relationship in the dimension of child outcome. It was determined that the home early literacy and reading environment showed a moderately significant correlation with both the parental strategy and the dimensions of child outcome.