Kentsel atıksuda uyuşturucu maddelerin ayak izinin tespiti
Determination of illicit drugs footprint in urban wastewater
Yazar: BÜŞRA KURU
Danışman: PROF. DR. SENAR AYDIN
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
Uyuşturucu maddelerin sucul çevrelere ulaşmasının başlıca yolu atıksu ve atıksu arıtma tesisi deşarjlarıdır. Uyuşturucu maddeler vücuda alındıktan sonra ana bileşik formunda ve metabolik ürünler formunda idrar ve dışkı ile vücuttan atılır ve kanalizasyon şebekesine ulaşır. Atıksu bazlı epidemiyoloji çalışmaları ile kanalizasyon sisteminden alınan örneklerde ana bileşik veya metabolit bileşiğin konsantrasyonundan faydalanarak toplum tarafından uyuşturucu kullanım türü ve miktarı tespit edilebilmektedir. Bu çalışma kapsamında Konya kanalizasyon sisteminden alınan atıksu örneklerinde uyuşturucu madde ve metabolitlerinin varlığı araştırılmıştır. Gerçekleştirilen atıksu bazlı epidemiyoloji çalışması ile kentte kullanılan uyuşturucu maddelerin türleri ve uyuşturucu madde tüketiminin yüksek olduğu bölgeler tespit edilmeye çalışılmıştır. Kanalizasyon sisteminden (Selçuklu, Karatay, Meram) hafta içi ve hafta sonu atıksu örnekleri alınmıştır. Alınan örnekler ön işlemlerden geçirildikten sonra katı faz ekstraksiyon yöntemi ile ekstrakte edilmiştir. Atıksu örneklerinde cocaine ve metaboliti benzoylecgonine, amphetamine tipi maddeler (amphetamine, methamphetamine, ecstasy), opiatlar (morphine, 6-acetylmorphine, codeine), cannabinoidler (marijuana, methadone, EDDP) ve diazepam bileşiklerinin varlığı araştırılmıştır. Kalitatif ve kantitatif analizler LC-MS-MS sistemi ile Doğu Anadolu Yüksek Teknoloji Uygulama ve Araştırma Merkezi (DAYTAM) tarafından gerçekleştirilmiştir. Elde edilen sonuçlara göre; kanalizasyon sisteminden hafta içi alınan örneklerde en yüksek konsantrasyon değerleri marijuana (348 ng/L), morphine (199 ng/L) ve codeine (338 ng/L) bileşikleri için tespit edilirken hafta sonu ise amphetamine (204 ng/L), ecstasy (322 ng/L) ve codeine (787 ng/L) bileşikleri için tespit edilmiştir. Bölge olarak bakıldığında ise Selçuklu ve Karatay bölgesinden alınan atıksu örneklerinde tespit edilen uyuşturucu bileşik konsantrasyon değerlerinin Meram bölgesinden alınan atıksu örneklerine göre daha yüksek konsantrasyonlarda olduğu görülmüştür. Amphetamine, ecstasy ve codeine maddelerinin hafta sonu tespit edilen konsantrasyon değerlerinin hafta içi değerlerine göre daha yüksek olduğu, hafta sonu kullanım miktarının fazla olduğunu göstermektedir. Sonuç olarak, kanalizasyon sisteminden alınan atıksu örnekleri ile kentlere ait bölgesel uyuşturucu madde kullanım yerleri ve miktarları hakkında bilgiler elde edilip, gerekli önlemlerin alınması sağlanabilir.

Abstract:
The main way drugs reach the aquatic environment is through wastewater and wastewater treatment plant discharges. Drugs are excreted in urine and feces in the form of parent compound and metabolic products after ingestion and reach the sewage system. With wastewater-based epidemiology studies, the type and amount of drug use by the society can be determined by using the concentration of the main compound or metabolite compound in the samples taken from the sewage system. Within the scope of this study, the presence of narcotic substances and their metabolites in wastewater samples taken from Konya sewerage system was investigated. With the wastewater-based epidemiology study, the types of drugs used in the city and the regions where drug consumption is high were tried to be determined. Weekday and weekend wastewater samples were taken from the sewerage system, including Selçuklu, Karatay and Meram. The samples taken were extracted by solid phase extraction method after pre-treatment. Cocaine and its metabolite benzoylecgonine, amphetamine type substances (amphetamine, methamphetamine, ecstasy), opiates (morphine, 6-acetylmorphine, codeine), cannabinoids (marijuana, methadone, EDDP) and diazepam compounds were investigated in wastewater samples. Qualitative and quantitative analyzes were carried out by the Eastern Anatolia High Technology Application and Research Center (DAYTAM) using the LC-MS-MS system. According to the results obtained; In samples taken from the sewage system on weekdays, the highest concentration values were determined for marijuana (348 ng / L), morphine (199 ng / L) and codeine (338 ng / L) compounds, while at the weekend amphetamine (204 ng / L), ecstasy ( 322 ng / L) and codeine (787 ng / L). Regarding the region, it was observed that the concentration values of the drug compounds determined in the wastewater samples taken from the Selçuklu and Karatay regions are higher than the wastewater samples taken from the Meram region. The concentration values of amphetamine, ecstasy and codeine substances are higher than the weekday values, indicating that the amount of use at the weekend is higher. As a result, information can be obtained about the wastewater samples taken from the sewerage system and the regional drug use places and amounts of the cities and necessary measures can be taken.