Kolorektal kanser tanılı hastalarda hastalık algısının yaşam kalitesi üzerine etkisi
The effect of disease perception on quality of life in patients with colorectal cancer
Yazar: FURKAN KUŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖZLEM BULANTEKİN DÜZALAN
Çankırı Karatekin Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Bu çalışmanın amacı, kolorektal kanser tanısı almış hastalarda hastalık algısının yaşam kalitesi üzerine olan etkilerini belirlemektir. Tanımlayıcı tipte olan çalışmanın evrenini bir eğitim araştırma hastanesi Genel Cerrahi Servisinde tedavi gören hastalar oluşturdu. Veriler 23.02.2022- 23.02.2023 tarihleri arasında 200 bireyden toplandı. Veriler, Sosyo-demografik özellikleri içeren bilgi formu, Kısa Hastalık Algısı Ölçeği (KHAÖ) ve Yaşam Kalitesi Endeksi Kanser Uyarlaması- III (QOL-CV) formları kullanılarak toplandı. Araştırma verilerinin analizleri SPSS 26 programı kullanılarak yapıldı.  Yüzdelik, frekans, Mann Whitney U , Kruskal Wallis H testi kullanıldı. Değişkenler arasındaki ilişkiler Pearson ve Speraman korelasyon testleri ile değerlendirildi. Hastalık Algısı Total Yaşam Kalitesi Puanı üzerindeki etkisini belirlemek için çok değişkenli regresyon analizi yapıldı. KHAÖ puan ortalamasının 41,55±2,54, Total Yaşam Kalitesi Puanının ortalamasının 19,25±2,08 olduğu belirlendi.  Sağlık ve Hareketlilik boyutu ve aile boyutunda katılımcıların cinsiyetlerine, üniversite/Lisansüstü mezunların ilkokul, ortaokul ve lise mezunlarına göre istatistiksel anlamlı olduğu bulundu (p<0,05). Duygusal Hastalık Algısı boyutu ve Hastalık Algısı Puanında katılımcıların çalışma durumlarına göre anlamlı farklılık bulundu (p<0,05). Gelir durumuna göre Bilişsel Hastalık Algısı boyutu, KHAÖ toplam Puanı, Sağlık ve Hareketlilik boyutu, Sosyal ve Ekonomi boyutu, Aile boyutu ve Total Yaşam Kalitesi Puanında katılımcıların anlamlı farklılık bulundu (p<0,05). Yaş değişkeni ile Sosyal ve Ekonomi alt boyutu ve Total Yaşam Kalitesi Puanı ile arasında negatif yönde anlamlı ilişkiler olduğu belirlendi (p<0,05). KHAÖ ve Yaşam Kalitesi Endeksi Kanser Uyarlaması- III ölçekleri arasında istatistiksel olarak anlamlılık bulunmadı (p>0,05). Hastalık algısının yaşam kalitesini etkilemediği daha çok sosyodemografik özelliklerin yaşam kalitesini etkilediği görüldü. Bu nedenle hemşirelerin hastaya bakım verirken yaşam kalitesini etkileyen sosyodemografik faktörleri göz önünde bulundurması önerilir.

Abstract:
The aim of this study is to determine the effects of disease perception on quality of life in patients diagnosed with colorectal cancer. The population of this descriptive study consists of patients being treated in the General Surgery Clinic of a training and research hospital. The data were collected between 23.02.2022- 23.02.2023  200 patients were included in the study. Data were collected using an information form which includes socio-demographic variables, Brief Illness Perception Scale (BIPS) and Quality of Life Index-Cancer Version-III (QOL-CV) forms.  The data were evaluated in SPSS 26 program. Percentage, frequency, Mann Whitney U , Kruskal Wallis H tests were used. Relationships between variables were determined using Pearson and Speraman correlation tests. Multivariate regression analysis was performed to determine the effect of Illness Perception on the Score of Total Quality of Life. It was determined that the mean BIPS score was 41.55±2.54, and the mean Total Quality of Life score was 19.25±2.08. In the dimensions of health and mobility and the dimension of family, statistically significant relationships were found in relation to the gender of the participants, and undergraduate/masters educational stages compared to primary school, secondary school and high school educational stages. (p<0.05). A significant difference was found in the dimension of Mental Illness Perception and Illness Perception Scores in relation to the employment status of the participants (p<0.05). In relation to the income status, a significant difference was found in the dimension of Cognitive Illness Perception, total BIPS score, dimension of Health and Mobility , dimension of Social and Economy, dimension of Family and Total Quality of Life Score (p<0.05). It was determined that there was a negative statistically significant relationship between the age variable and the Social and Economy sub-dimension and the Total Quality of Life Score (p<0.05). There was no statistically significant difference between BIPS and Quality of Life Index Cancer Adaptation-III scales (p>0.05). It was observed that the perception of illness did not affect the quality of life, but rather, the sociodemographic characteristics affected the quality of life. For this reason, it is recommended that nurses consider the sociodemographic factors affecting the quality of life while delivering care to patients.