Bursa Kapalıçarşı ve Hanlar bölgesi folkloru
Folklore of the Grand Bazaar and Inns region in Bursa
Yazar: ADNAN PAMUKCU
Danışman: PROF. DR. NEBİ ÖZDEMİR
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Halk Bilimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore
Dizin: Bursa = Bursa ; Bursa-Kapalıçarşı = Bursa-Kapalıçarşı ; Folklor = Folklore ; Kent kimliği = Urban identity ; Kentsel kültür = Urban culture ; Kültür = Culture ; Kültürel bellek = Cultural memory ; Kültürel değişim = Cultural change ; Kültürel ekonomi = Cultural economy ; Çarşı = Bazaar

Özet:
Araştırmanın başlangıcında, Bursa Kapalıçarşı'sı ve Hanlar bölgesi ile ilgili gerekli
literatür araştırması gerçekleştirilmiştir. Daha sonra Bursa Kapalıçarşı ve Hanlar
Bölgesi'nin, sosyo kültürel hayata ilişkin inanışlara, geleneklere, ritüellere, yaşayışlara,
değerlere ne derece yansıdığı, geleneksel el sanatlarına, tarih ve kültür belleğine
katkılarının ne şekilde olduğu tespit edilmiştir.
Bursa'da günümüzde var olan ve yaşayan kültürel mekânlar olarak değerlendirdiğimiz
Kapalıçarşı ve Hanlardan yola çıkılarak hazırlanan çalışmada, öncelikle çarşı ve
hanların, dönemsel olarak içerisinde yaşamış insanların, gelenekleri ve kültürel
değerleri kültür değişmeleri kapsamında değerlendirilmiştir. Aynı zamanda, Yaşayan
İnsan Hazinesi olarak değerlendirilen meslek icracılarının kuşaklararası aktarımları,
kültürel bellek ve kültür miras kavramları çerçevesinde ele alınmıştır. Böylece, kültürel
değerlerin geçmişten günümüze değişimi, alış veriş ve eğlence kültürü, yeme içme
alışkanlığı, sözlü kültür aktarımı ve günümüzde hala varlığını koruyan gelenekleri,
folklor disiplininin gerektirdiği yöntem ve teknikler ile ortaya çıkarmak ve çözümlemek
amaçlanmıştır.
Çarşı ve hanlar bölgesinde gelişen ve değişen sosyal hayatla birlikte şehirlerin de
kentleşme olgusu içerisinde nasıl geliştiği, zaman içerisinde geçirdiği tüm evreler
dikkate alınarak değerlendirilmeye çalışılmıştır. Araştırmanın amacı, kapsamı, önemi ile
yöntem ve tekniklerinin ele alındığı giriş bölümünün akabinde kültür, kültürel mekân,
Çarşı, Han gibi kavramlar açıklanmıştır. Kültür değişimi, kültür etkileşimi ve kent
belleğini oluşturan dinamiklerle kent markası üzerinde durulmuştur. İlgili çalışmalar
etraflıca ele alınmıştır. Bu tezin ikinci bölümünde Bursa Hanlar Bölgesi'nin Yaşayan Kültürel Mekânları üzerinde detaylı bir tasnif çalışması gerçekleştirilmiştir. Hanlar Bölgesi'nin çarşı kültürü ve kültürel mekânlarının günümüzdeki durumları açıklanmıştır.
Üçüncü Bölümde Bursa Hanlar Bölgesi ve Çarşılarının Yaşayan İnsan Hazineleri UNESCO bağlamında çözümlenerek bölge, insan-mekân, mekân-kültür perspektifiyle incelenmiştir. Burada, tezin merkezini oluşturan Bursa Hanlar Bölgesi'nin Yaşayan İnsan Hazineleri olarak değerlendirilen meslek icracıları ile gerçekleştirilen görüşmeler de yer almaktadır. Dördüncü bölümde Bursa Hanlar Bölgesi'nin yaşayan kültür unsurları gelenekler, geleneksel ürün ve uygulamalar, etkinlikler, kutlama, tören, festivaller ve inançlar bağlamında değerlendirilmiştir. Bu araştırmanın son bölümünde ise; Hanlar Bölgesi'nin işlevleri detaylandırılarak açıklanmıştır.
Özetle, halkbiliminin yöntem ve araştırma tekniklerinden faydalanarak, Bursa Kapalıçarşı ve Hanlar bölgesi yaşayan insan Hazineleri, meslek icracılarının aktarımları ve kültür değişmeleri bağlamında mekân-kültür, insan-kültür ve kültürel miras kavramlarıyla çözümlenmiştir. Bu doğrultuda Yaşayan kültür, değişen çarşı kültürü ve mekânları ile gelenek temsilcilerinin günümüzdeki icra durumları saha araştırması neticesinde ortaya konmuştur.

Anahtar Kelimeler: Bursa, Han, Kapalıçarşı, Kent, Kültür, Kültür Değişmeleri Yaşayan İnsan Hazineleri

Abstract:
At the beginning of the research, necessary literature research was carried out on Bursa
Grand Bazaar and Khans region. Later, it was determined to what extent the Bursa
Grand Bazaar and Khans Area reflected on beliefs, traditions, rituals, life and values
related to socio-cultural life, and how they contributed to traditional related to sociocultural life, and how they contributed to traditional handicrafts, historical and cultural
memory.
In the study, which was prepared on the basis of the Grand Bazaar and inns that we
consider as cultural places that exist and live in Bursa today, first of all, the traditions
and cultural values of the bazaars and inns, the people who lived in them periodically,
were evaluated within the scope of cultural changes. At the same time, intergenerational
transfers of professional performers considered as Living Human Treasure are handled
within the framework of cultural memory and cultural heritage concepts. Thus, it is
aimed to reveal and analyze the change of cultural values from the past to the present,
shopping and entertainment culture, eating and drinking habits, oral culture transfer and
traditions that still exist today, with the methods and techniques required by the
discipline of folklore.
Along with the developing and changing social life in the bazaar and inns area, it has
been tried to evaluate how cities have developed within the phenomenon of
urbanization, taking into account all the stages they have gone through in time.
Concepts such as „culture‟, „cultural space‟, „bazaar‟, and „khan‟ are explained after the
Introduction section, in which the purpose, scope, importance, methods and techniques
of the research are discussed. The urban brand is emphasized with cultural exchange,
cultural interaction and dynamics that make up the urban memory. Relevant studies
have been covered extensively. In the second part of this thesis, a detailed classification study has been carried out on the Living Cultural Spaces of Bursa Khans Area. The
present conditions of the bazaar culture and cultural spaces of the Khans Area are
explained.
In the third chapter, the Living Human Treasures of Bursa Inns Region and Bazaars are
analyzed in the context of UNESCO and the region has been examined from the
perspective of people-space, space-culture. Here, there are also interviews conducted
with the professionals who are considered to be the Living Human Treasures of the
Bursa Khans Area, which is the center of the thesis. In the fourth chapter, the living
cultural elements of Bursa Khans Area are evaluated in the context of traditions,
traditional products and practices, events, celebrations, ceremonies, festivals and beliefs.
In the last part of this research the functions of the Khans Area have been explained in
detail.
In summary, using the methods and research techniques of folklore, the Human
Treasures living in the Bursa Grand Bazaar and Khans region have been analyzed with
the concepts of space-culture, human-culture and cultural heritage in the context of the
transfer of professional performers and cultural changes. In this direction, the Living
Culture, the changing market culture and venues, and the current performance of the
representatives of the tradition have been revealed as a result of the field research.

Keywords: Bursa, Khans, Grand Bazaar, City, Culture, Human Treasures Living Cultural Changes