İklim Koruma Hukukunun Özel Hukuk sözleşmelerine yansımaları
Reflections of Climate Law on Private Law contracts
Yazar: SİMAY ATAÇ
Danışman: DOÇ. DR. KUTLUHAN BOZKURT
Yeditepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hukuk = Law

Özet:
İklimin ortalama durumunda ve/veya değişkenliğinde belirli bir süre boyunca görülen değişiklikler olarak tanımlanan iklim değişikliği, gezegenimizi ve barındırdığı tüm canlıları etkileyen, 21. yüzyılın belki de en önemli sorunlarından biridir. İnsan faaliyetleri nedeniyle gezegenimizin uğruyor olduğu zarar, artık sadece belirli bir bölgeyi ya da insanlığı değil, tüm dünyayı ve içerisinde yaşayan tüm canlıları doğrudan etkilemektedir. İklim değişikliğinin sebep olduğu küresel sorunların çözümünde ise birçok farklı disiplin bir araya gelmeli ve ortak menfaat doğrultusunda iş birliği içinde hareket etmelidir. İçerisinde birçok farklı paydaşın bulunduğu iklim kriziyle mücadele sürecinde ne gibi hukuki adımların atılması gerektiğinin belirlenmesi, kuşkusuz oldukça kritik bir öneme sahiptir. Bu küresel mücadele kapsamında, iklim değişikliği ile ilgili birçok uluslararası hukuki metin imzalanmakta, mutabakatlar yayınlanmakta; ulusal alanda ise ülkeler önemli adımlar atmakta, iklim mevzuatını geliştirerek, örneğin, kendi iklim kanunlarını oluşturmaktadır. Kuşkusuz, devletlerin yanında, özel hukuk tarafları da bu mücadelenin önemli paydaşlarından biridir. Bu noktada tarafların, iklimin korunması adına karşılıklı ne gibi sorumluluklar yükleyebileceği, özellikle aralarındaki ilişkinin temelini oluşturan özel hukuk sözleşmelerine ne gibi hükümler ekleyebilecekleri hukuken incelenmeli ve buna göre iklim hükümleri oluşturulmalıdır. Çalışmanın birinci bölümünde, küresel iklim değişikliği sürecinde devletlerin sorumlulukları, bu kapsamdaki uluslararası düzenlemeler ve bu düzenlemelerin Türkiye'ye yansımaları incelenmiştir. İkinci bölümde, iklimin korunması amacını içinde barındıran sürdürülebilirlik kavramı, çevre unsurunu da içinde barındıran ESG kriterleri ve şirketlerin bu bağlamdaki yükümlülükleri ele alınmıştır.  İlk bölümde devletlerin, ikinci bölümde şirketlerin sorumluluğu çerçevesinde hukuki düzenlemelerin incelenmesinin ardından, bu düzenlemeleri göz önüne alarak, tarafların özel hukuk sözleşmelerine ne gibi iklim hükümleri ekleyebileceğine ilişkin değerlendirme yapılmış ve çeşitli örnek maddeler hazırlanmıştır. Yine aynı bölümde, iklim hükümlerinin hazırlanması aşamasında hangi unsurlara dikkat edilmesi gerektiği farklı kanunlar bakımından ele alınmıştır. Çalışmanın dördüncü bölümünde de, uyuşmazlıkların çözüm sürecinin iklim dostu olacak şekilde nasıl ele alınması gerektiğine ilişkin önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar kelimeler: iklim değişikliği, iklim hukuku, ESG, sürdürülebilirlik, özel hukuk sözleşmeleri ve iklim değişikliği.

Abstract:
Climate change, defined as changes in the average state and/or variability of the climate over a period of time, is perhaps one of the most important problems of the 21st century. It is affecting our planet and all the living things it embodies. The damage that has been caused by human activities, no longer just affects a particular region or humanity, but the whole world and all the living things that are in it. To solve the global problems due to the climate change, many different disciplines should come together and act in cooperation for the common good. Many different actors are involved in determining what legal steps should be taken in the process of battling the climate crisis. Within the global side, many international legal texts on climate change are being signed and agreements are being published, while in the national side, countries are taking important steps such as, developing their climate legislation, establishing their own climate laws. Undoubtedly, in addition to states, private law parties are also important stakeholders in this struggle. At this point, the parties should determine what kind of responsibilities they can undertake  mutually in order to protect the climate, especially what kind of provisions they can add to the private law contracts that form the basis of the relationship between them. In the first part of the study, the responsibilities of states regarding global climate change, international regulations in this context and the reflections of these regulations on Turkey are analyzed. In the second part, the concept of sustainability, criterias of ESG,  and the obligations of companies in the context of ESG are discussed. Following the examination of the legal regulations within the framework of the liability of states in the first part and of companies in the second part, an assessment has been made on what kind of climate provisions can be added to private law contracts by taking these regulations into consideration and various sample clauses have been prepared as an example. In the same section, which aspects that should taken into consideration while drafting the climate clauses are discussed in terms of different laws. In the fourth and final part of the study, suggestions are made on how the dispute resolution process should be handled in a climate-friendly manner.

Key words: climate change, climate law, ESG, sustainability, private law contracts and climate change.