Türkiye'de siyasal söylemde dinî gruplar (2000-2015 T.B.M.M. tutanakları örneği)
Religious groups in political discourse in Turkey (sample of 2000-2015 Turkish grand national assembly minutes)
Yazar: ERSİN SAVAŞ
Danışman: PROF. DR. FAZLİ POLAT
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Din = Religion ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Cemaatler = Communities ; Dini gruplar = Religious groups ; Eleştirel söylem çözümlemesi = Critical discourse analysis ; FETÖ/PDY = FETÖ/PDY ; Siyasi söylem = Political discourse ; Söylem = Discourse ; Söylem analizi = Discourse analysis ; TBMM = Turkish Grand National Assembly ; Tarikatlar = Religious orders

Özet:
Siyaset kurumu ve dinî grupların toplum yaşantısını etkilemede önemli iki figür oldukları bilinmektedir. Toplumun siyaset ve dinî gruplardan ne derece etkilendiğinin tespiti problemi Din Sosyolojisi disiplinin temel gayeleri arasında sayılabilir. Dolayısıyla 2000-2015 yılları arasında T.B.M.M. tutanaklarında siyasî söylemlerde dinî grupların nasıl ifade edildikleri ve hangi konularla irtibatlandırıldıkları bu çalışmanın temel amacını ifade etmektedir. İlk bölümde kavramsal çerçeve çizilmiş ve söylem kavramının ne olduğu ortaya konulmuştur. İkinci bölümde metodolojik yaklaşım olarak nitel araştırma yönteminin bir uzantısı olan eleştirel söylem analizi çalışma için esas alınmıştır. Eleştirel söylem analizi yaklaşımlarından da Van Dijk'ın modeli söylem/iktidar/söylemin yeniden üretimi/hegemonya ve sosyal eşitsizlikler konularını öncelemesi bakımından diğerlerine tercih edilmiştir. Üçüncü bölümde genel manada cemaat ve tarikat, Gülen yapılanması (FETÖ/PDY) ve Gülen yapılanması (FETÖ/PDY)  dışında kalan cemaat ve tarikatların iktidar ve muhalefet açısından hangi olgularla açıklandıkları irdelenmiştir. İncelenen dönemde tutanaklarda büyük çoğunlukla Gülen yapılanmasına (FETÖ/PDY)  işaret edildiği görülmektedir. İktidar ve muhalefetin Gülen yapılanmasını (FETÖ/PDY)  makro bağlamda aynı kavramlarla ifade ettikleri anlaşılmaktadır. Fakat kavramların kullanımında 17/25 Aralık süreci öncesi ve sonrasında iktidar ile muhalefet arasında farklılık bulunmaktadır. Gülen yapılanmasına (FETÖ/PDY) yönelik kullanılan mikro ifadelerde ise iktidar ve muhalefet arasında önemli farkların söz konusu olduğu tespit edilmiştir. Gülen yapılanmasından (FETÖ/PDY) ayrı değerlendirilen dinî gruplarla ilgili konuşmaların sayıca nispeten az ve gündelik meselelerle alakalı oldukları sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
It is known that the political institution and religious groups are two important figures in influencing the social life. The problem of determining the extent to which society is affected by politics and religious groups can be counted among the main objectives of the Sociology of Religion discipline. Therefore, the main purpose of this study is situated upon how religious groups are expressed in political discourses and with which subjects they are associated in the T.B.M.M. (Grand National Assembly of Turkey) minutes between the dates 2000 and 2015. In the first part, a conceptual framework has been drawn and the concept of discourse has been revealed. In the second part, as a methodological approach, critical discourse analysis, which is an extension of the qualitative research method, was taken as the basis for the study. Among the critical discourse analysis approaches, Van Dijk's model was preferred over the others in terms of prioritizing discourse/power/reproduction of discourse/hegemony and social inequalities. In the third part, the congregations and sects are explained in general terms and the facts that explain the Gülen organization (FETÖ/PDY) and congregations and sects other than the Gülen organization (FETÖ/PDY) in terms of government and opposition are examined. It is understood that the government and the opposition express the Gülen organization (FETÖ/PDY) with the same concepts in the macro context. However, there is a difference between the government and the opposition in the use of the concepts before and after the 17/25 December process. It has been determined that there are significant differences between the government and the opposition in the micro expressions used for the Gülen organization (FETÖ/PDY). It has been concluded that the speech about religious groups, which are evaluated separately from the Gülen organization (FETÖ/PDY), is relatively few in number and related to daily issues.