Yapım sistemi seçiminin deprem riskli bölgelerdeki sağlık yapılarında BAHP Yöntemi ile belirlenmesine yönelik bir yaklaşım
An approach to specify the construction system of health buildings in high earthquake risk regions with the BAHP method
Yazar: ŞULE YILMAZ ERTEN
Danışman: DOÇ. DR. SEMİHA KARTAL
Trakya Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Depremler, geniş alanları etkileyerek yıkıma ve insan yaşamını yitirmesine yol açan doğal afetler listesinin başında gelmektedir. Büyük şehirlerdeki plansız ve kontrolsüz kentleşme göz önüne alındığında, depremlerin yol açtığı tahribatın beklenenden daha yüksek olması muhtemeldir. Bu yıkımın acil durumlarda hizmet etmesi gereken sağlık yapılarında meydana gelmesi, alınması gereken önlemlerin önemini ortaya koymaktadır. 

Sağlık yapılarının yapım sistemi seçimini konu alan bu tezin birinci bölümünde, problemin tanımı, literatür araştırması, çalışmanın orijinal değeri ve çalışma metodolojisi ile yaklaşım yer almaktadır. 

Tezin ikinci bölümünde, depremlerin yapılara verdiği hasarlardan söz edilmiş, dünyada çeşitli ülkelerdeki deprem standartları ile Türkiye'deki deprem standartlarının gelişimi incelenmiştir. Bu kapsamda geçerli Deprem Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkındaki Yönetmelik (DBYYHY) 2007'deki kurallar, betonarme çerçeve, çelik çerçeve, prefabrik betonarme ve tünel kalıp yapım sistemleri açısından incelenmiştir. Sağlık yapıları için deprem yüklerinin belirlenmesinde etkili faktörler ile sağlık yapıları için asgari tasarım kuralları incelenmiştir.

Tezin üçüncü bölümünde yapım sistemi seçimi problemi ele alınmıştır. Bu problem, kendi içinde kıyaslanması gereken maliyet, hız, performans, mimari çevresel ve sosyal faktörler gibi birçok kriter barındırmaktadır. Bu problemin çözümü bir karar verme sürecini gerektirdiği için kriter değerlendirme, planlama ve geliştirme, karar verme, tahmin etme vb. amaçlarda yaygın olarak kullanılan "Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV)" yöntemlerinden Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP) tercih edilmiş ve yöntemin aşamaları açıklanmıştır. Ancak klasik AHP yöntemi, ÇKKV problemlerini çözmede kullanıcıların kesin kararlar vermesi zor olduğundan, düşünme tarzını yansıtmayabilir. Bu anlamda bu sorunun üstesinden gelmek için bulanık mantık, AHP ile entegre edilmiştir. Bu bölümde son olarak Bulanık Analitik Hiyerarşi Prosesi (BAHP) yönteminin adımları açıklanmıştır.

Tezin dördüncü bölümünde BAHP ile karar verme sürecinde Türkiye şartlarında, tercih edilen betonarme çerçeve, çelik çerçeve, tünel kalıp ve prefabrike betonarme yapım sistemlerinin inşaat sektöründeki rolü kamu ve özel sektörde, sağlık yapılarının planlanmasında, denetiminde ve uygulamasında yer alan en az 10 yıl deneyimli 40 uzman tarafından değerlendirilmiştir. Bu değerlendirme, Türkiye'deki deprem riski yüksek (1. ve 2. derece) bölgelerde inşa edilecek sağlık yapıları için yapılmıştır. 

Tezin beşinci bölümünde yapım sistemi alternatifleri, seçim kriterleri açısından değerlendirilmiştir. Bu değerlendirme sonucunda karar verilen alternatif olan çelik çerçeve yapım sistemi ve en önemli kriter olarak belirlenen performans kriteri ve alt kriterleri (dayanım, ölü yük, hata oranı), saha çalışması olarak seçilen "Edirne Enez Entegre İlçe Hastanesi" üzerinde sınanmıştır. Çelik çerçeve sistemin, performans kriteri açısından yapının mevcut sistemi olan betonarme çerçeve sisteme göre daha üstün özellikler gösterdiği sonucuna varılmıştır.

Tezin altıncı bölümünde uzman değerlendirmeleri sonucu elde edilen bulgular ile birlikte BAHP modelinin deprem bölgelerindeki sağlık yapılarında yapım sistemi seçimi probleminde kullanılmasına yönelik katkıları sunulmuştur. Ayrıca bu model ile çözüme ulaştırılabilecek çeşitli problemler için önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
Earthquakes are at the top of the list of natural disasters that affect large areas and lead to destruction and loss of human life. Considering unplanned and uncontrolled urbanization in large cities, the destruction caused by earthquakes is likely to be higher than expected. The fact that this destruction occurs in health care structures that should serve in emergencies reveals the importance of the measures to be taken.

In the first part of this thesis, which focuses on the choice of the construction system of health structures, the definition of the problem, the literature research, the original value of the study and the approach to the study methodology are included.

In the second part of the thesis, earthquakes have been talking about the damage to the structure, with earthquake standards in the various countries in the world development of standard earthquake in Turkey were examined. In this context, the rules of the Regulation on Structures to be Constructed in the Earthquake Zones (DBYYHY) 2007 were examined in terms of reinforced concrete frame, steel frame, prefabricated reinforced concrete and tunnel formwork systems. The factors influencing the determination of earthquake loads for health structures and minimum design rules for health structures were examined.

In the third part of the thesis, the problem of selection of construction system is discussed. This problem has many criteria to be compared in terms of cost, speed, performance, architectural environmental and social factors. Since the solution of this problem requires a decision-making process, criteria evaluation, planning and development, decision-making, estimation and so on. Analytical Hierarchy Process (AHP), one of the larda Multi Criteria Decision Making (CCPV) kullanıl methods which are widely used for the purposes of this study, has been preferred and its stages have been explained. However, the classical AHP method may not reflect the way of thinking, as it is difficult for users to make definitive decisions in solving CCPV problems. To overcome this problem, fuzzy logic is integrated with AHP. Finally, the steps of the Fuzzy Analytic Hierarchy Process (BAHP) method are explained in this section.

Conditions in Turkey in the decision-making process with BAHP in the fourth chapter, preferred concrete frame, steel frame, tunnel formwork and its role in the construction of prefabricated reinforced concrete construction system in the public and private sectors, the planning of health structures, experienced 40 experts at least 10 years in the audit and implementation It was evaluated by. This assessment is a high risk of earthquakes in Turkey (1st and 2nd degree) will be built in the region it has been made for health structures.

In the fifth part of the thesis, construction system alternatives are evaluated in terms of selection criteria. As a result of this evaluation, the steel frame construction system and the performance criteria and sub-criteria (strength, dead load, error rate) which were determined as the most important criteria were tested on "Edirne Enez Integrated District Hospital ilen which was selected as the field study. It was concluded that the steel frame system exhibited superior features in terms of performance criteria compared to the existing system of reinforced concrete frame system.

In the sixth part of the thesis, with the findings obtained from expert evaluations, the contribution of BAHP model to the use of construction system selection in health structures in earthquake zones is presented. In addition, suggestions were made for various problems that can be solved with this model.