Kentsel arkeolojik sit alanlarında korumaya yönelik uygulamaların değerlendirilmesi: Antalya Side örneği
Evaluation of implementations for conservation in urban archaeological site areas: The case of Antalya Side
Yazar: SEVDA MÜRÜVET BÜYÜKSURAL
Danışman: PROF. DR. CEMİLE NAKIŞ KARAMAĞARALI ; DOÇ. DR. ÖZLEM SAĞIROĞLU DEMİRCİ
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Antalya-Side = Antalya-Side ; Arkeolojik alanlar = Archeological areas ; Koruma alanları = Conservation areas ; Tarihi çevre = Historical environment ; Turizm = Tourism ; İmar planları = Zoning plans

Özet:
Antik çağdan günümüze kadar toplumların yaşamak için kenti tercih ettiği Antalya 
Manavgat ilçesinde bulunan Side kenti, ve uygarlıkların aynı yerde üst üste kurulmasıyla 
çok katmanlı tarihi dokuya sahip olmuştur. Osmanlı Dönemi'nde bölgeye yerleşen Giritliler, 
Selimiye köyünü kurarak kentin son katmanını oluşturmuştur. 1960'lı yılların sonunda Side
antik kenti, sahip olduğu doğal, tarihi ve kültürel zenginlikler değerlendirilerek kitle 
turizmine açılmıştır. Fakat turizmin kontrolsüz gelişmesi sonucunda çağdaş yaşamın devam 
ettiği kent ile kültürel mirasın iç içe geçmesi birtakım problemlere neden olmuştur. Tez 
çalışma sınırı Side antik kenti kentsel ve III. derece arkeolojik sit alanı olarak belirlenmiştir.
Araştırmanın amacı, Side'nin turizm ile tanışmasıyla çıkan problemleri ve bu problemlere 
yönelik olarak geliştirilen koruma amaçlı imar planlarının kent üzerindeki etkisini tespit 
etmektir. Sorunların tespit edilmesinde, literatür araştırması ile kentin tarihine yönelik 
bilgileri toplayarak, kentin keşfedilme sürecinden günümüze kadar yapılan belgeleme ve 
koruma çalışmaları incelenmiştir. Elde edilen verileri alan çalışmasında değerlendirerek, 
turizm sonrasında kentin değişimi, koruma amaçlı imar planlamalarının tarihi çevreye 
olumlu ve olumsuz etkileri araştırılmıştır. Sonuç olarak, sit alanı gerekliliklerinin ve koruma 
amaçlı imar planlarının doğru şekilde yürütülememesi nedeniyle Side antik kentinde ciddi 
bozulmalar yaşandığı tespit edilmiştir. Kentte artan turizm rantı sebebiyle kaçak 
yapılaşmalar artmış ve bu nedenle kentin kültürel mirası ikinci planda kalmıştır. Side antik 
kentinde turizme öncelik verilmesi ve koruma çalışmalarının turizm kararlarından sonra 
yapılması, kentte koruma çalışmalarının yeterli derecede sağlanamamasına ve kentin özgün 
geleneksel kimliğinin zedelenmesine neden olmuştur. Bu çalışma, Side antik kenti için 
geliştirilebilecek koruma çalışmalarına altlık olmakla birlikte, antik kent ve çağdaş yaşamın 
birlikte bulunduğu durumlarda ortaya çıkabilecek problemlere yönelik hangi önlemlerin 
alınması gerektiği hakkında yol göstermektedir.

Abstract:
The city of Side, located in Manavgat district in Antalya, has had a multi layered historical texture from the ancient times until today since societies preferred the city to live and civilizations were established in the same place. Cretans who settled in the region during the Ottoman period, established the village of Selimiye and formed the last layer of the city. At the end of the 1960s, the ancient city of Side was opened to mass tourism due to its natural, historical and cultural richness. However, tourism has developed uncontrolling and cultural heritage - modern life have intertwined, which caused problems. The thesis aims specifically looking into urban and III. degree archaeological site in the ancient city of Side. The aim of the research is to determine the problems that emerged because the city of Side meets tourism and the effects of conservation plans which developed for these problems. When determining the problems, by collecting information about the history of the city with literature research, the documentation and conservation studies carried out from the discovery process of the city to the present were examined. By evaluating the obtained data in the field research, the change of the city after tourism and positive or negative effects of conservation planning on the historical environment were investigated. As a result of study, it was determined that the ancient city of Side has suffered serious deterioration due to the failure of the historical site requirements and conservation plannings have not been carried out correctly. Due to increasing tourism rent in the city, illegal constructions have increased and therefore the cultural heritage of the city has remained in the background. Giving priority to tourism in the ancient city of Side and carrying out the conservation work after the tourism decisions have caused insufficient protection and damaged the unique traditional identity of the city. The study provides the basis for conservation works that can be developed for the ancient city of Side as well as what precautions should be taken for the problems that may arise with the coexistence of the ancient city and modern life.