Sa'deddîn Hammûyî'nin hayatı, eserleri ve tasavvufî görüşleri
Sa'd al-din Hammuoyi's life, works and views of sufism
Yazar: ŞABAN ARĞUN
Danışman: PROF. DR. İSA ÇELİK
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Din = Religion
Dizin: Hurufilik = Hurufis ; Peygamberlik = Prophethood ; Sadeddin Hammuyi = Sadeddin Hammuyi ; Tasavvuf = Mystic ; Vahdet-i vücud = Unity of existence ; İbn Arabi = İbn Arabi ; İslamiyet = Islam

Özet:
Sa'deddîn Hammûyî (v. 649/1250), VI/XII. yüzyılın ikinci yarısı ile VII/XIII. yüzyılın ilk
yarısını kapsayan zaman diliminde yaşayan muhakkik bir sûfîdir. Necmeddîn-i Kübrâ (v.
618/1221), Şehâbeddin Sühreverdî (v. 632/1234) ve Şeyhu'ş-Şüyûh Ebü'l-Hasen b. Hammûye
(v. 643/1246) olmak üzere üç şeyhe mürid olmuştur. İbnü'l-Arabî (v. 638/1240), Sadreddîn
Konevî (v. 673/1274), Evhadüddîn-i Kirmânî (v. 635/1238) gibi dönemin meşhur sûfîleriyle fikir
alışverişinde bulunmuştur. Altmış üç yıllık ömründe pek çok mürid yetiştirmiş ve onlarca eser
kaleme almıştır. Tasavvufun pek çok alanında görüş beyan etmiş olmakla beraber; özellikle
vahdet-i vücûd, nübüvvet, velâyet ve ilm-i hurûf konularında tasavvuf literatürüne önemli
katkılarda bulunmuştur. Bu konularda sonraki sûfîleri önemli ölçüde etkilemiştir.
Hammûyî'nin portresini ortaya koymayı hedefleyen bu çalışmada; hayatı, eserleri ve
tasavvufî görüşleri, kendi eserleri başta olmak üzere ilk elden kaynaklar referans alınarak
incelenmiştir. Bu çerçevede; nisbesi, mezhebi ve bazı tasavvufî görüşleri noktasında yanlış
bilinen hususlar düzeltilmiş, kendisine nispet edilen fakat ona ait olmadığı tespit edilen eserler
ayrıca tasnif edilmiştir. Onun tasavvufu nasıl konumlandırdığı, insanın metafizik boyutuna dair
neler düşündüğü, nübüvvet-velayet ve vahdet-i vücûd gibi konularda mutasavvıflar arasında
hangi konumda olduğuna dair bilgilere yer verilmiştir. Son olarak onun ilm-i hurûfa dair
düşünceleri tanıtılmış ve bu ilme ilişkin kullandığı kavramlar açıklanmıştır.
Anahtar Kelimeler: Sa'deddîn Hammûyî, Vahdet-i Vücûd, İlm-i Hurûf, Hurûfîlik, İbnü'l-
Arabî, Nübüvvet, Velâyet, Hâtemü'l-Evliyâ.

Abstract:
Sa'd al-Din Hammouyi (d. 649/1250) is a scholarly sufi who lived in the second half of the
sixth/twelfth century and the first half of the seventh/thirteenth century. He became a disciple of
three sheikhs: Najm al-Din Kubrah (d. 618/1221), Shahabuddin Suhrawardy (d. 563/1167) and
Sheikh al-Shuyukh Abu al-Hasan b. Hammouyah (d. 643/1246). He exchanged ideas with famous
sufis of the period such as Ibn al-Arabi (d. 638/1240), Sadr al-Din Qonawi (d. 673/1274), Awhad
al-Din Kirmani (d. 635/1238). In his sixty-three years of life, he trained many disciples and wrote
dozens of works. Although he has expressed his views in many areas of sufism; He made
important contributions to the sufi literature, especially on the subjects of unity of existence
(wahdah al-wujud), prophecy, walayah and the knowledge of the letters (ilm al-hurûf). And
greatly influenced the later sufis in these matters.
In this study, which aims to reveal the portrait of Hammouyi; his life, works and views
have been examined with reference to first-hand sources, especially his own works. In this
context; Some misunderstood issues such as his ratio, sect and some views of sufism were
corrected, and the works that were attributed to him but not belong to him were separately
classified. The informations on how he positioned the sufism, what he thinks about the
metaphysical dimension of human being and the issues such as prophethood-walayah, unity of
existence and the inforamtions on his position among the sufis are given. Finally, his thoughts on
the knowledge of the letters were introduced and the concepts he used related to this science were
explained.
Key Words: Sa'd al-Din Hammouyi, Wahdah al-Wujud, Knowledge of Letters (ilm al
hurûf), Hurufism, Ibn al-Arabi, Nubuwwah (Prophethood), Walayah, Khatm al-Walayah.