Okul yöneticileri ile öğretmenlerinin öğrenci merkezli eğitim ilkelerini benimseme düzeyleri ve okul etkililiğine yönelik görüşleri arasındaki ilişki
Administrators' and teachers' adoption levels of learner centered education principles and the relationship between their perceptions of school effectiveness
Yazar: HAKAN SİVRİ
Danışman: DOÇ. DR. SEMİHA ŞAHİN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Yönetimi ve Denetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Etkililik = Effectiveness ; Eğitim yönetimi = Educational administration ; Okul etkililiği = School effectiveness ; Okul yöneticileri = School administrators ; Yöneticiler = Managers ; Öğrenci merkezli eğitim = Student centered education ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Öğrenci merkezlilik ve okulların etkililiği rekabetin çetinleştiği ve işgücünün serbest dolaşımının yaşandığı  küresel dünyada eğitim alanında önce çıkan dikkate değer kavramlar arasındadır. Öğrenci merkezli eğitim, geleneksel eğitimin aksine "bireysel olarak öğrenciler üzerine odaklanma (onların kalıtsal özellikleri, geçmiş yaşantıları, bakış açıları, özgeçmişleri, becerileri, ilgi alanları, yeterlikleri ve gereksinimleri) ile öğrenme üzerine odaklanmayı birleştiren bir bakış açısı" olarak ele alınmaktadır. Okul etkililiği ise okulun öğretim politikası, iklimi ve misyonu gibi okul çevresi faktörlerinin öğrencilerin zihinsel ve duygusal performanslarına etkisi olarak tanımlanmaktadır. Etkili okullar ise aynı minvalde "okulun hedeflerinin en üst seviyede başararak öğrencilerin zihinsel, psikomotor, sosyal, duygusal ve estetik gelişimlerine en uygun öğrenme ortamı sağlayabilen okullar" olarak görülmektedir.
Bu araştırmada, ortaokullarda görev yapmakta olan yönetici ve öğretmenlerin öğrenci merkezli eğitimin ilkelerini benimseme düzeylerinin ve okul etkililiğine yönelik algıları arasındaki olası ilişkilerin ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Böylelikle, okul yöneticilerinin ve öğretmenlerin öğrenci merkezli eğitim ilkelerini ne kadar benimsediği belirlenerek bunun okullarının etkililiğine yönelik düşüncelerine etkileri incelenmiştir. Bu çerçevede, çalışma nicel araştırma yöntemlerinin özelliklerini barındırmaktadır. Ayrıca, araştırmada ilişkisel modelden faydalanılmıştır. Araştırmanın çalışma evrenini 2017 - 2018 Eğitim Öğretim Yılında Bursa Büyükşehir il sınırları içerisinde bulunan 235 kamuya ait ortaokulda görev yapan 6536 öğretmen ve 586 yönetici teşkil etmiştir. Araştırmanın örneklemini ise, bu okullar arasında bulunan 32 ortaokuldan 364 öğretmen ve 65 yönetici olmak üzere toplam 429 katılımcı oluşturmuştur. 
Araştırmanın verileri, araştırmacı tarafından geliştirilen "Öğrenci Merkezli Eğitim İlkelerini Benimseme Ölçeği" ve Şişman'ın (1996) "Etkili Okul Ölçeği" olmak üzere iki ayrı ölçek aracılığı ile elde edilmiştir. Ölçeklerden elde edilen verilerin çalışma grupları sathın normal dağılıp dağılmadığına göre parametrik ve parametrik olmayan analizlerden yararlanılmıştır. Bu çerçeve, veri analizinde bağımsız örneklemler t-testi, tek yönlü ANOVA, Kruskal-Wallis H testi, Pearson Momentler Çarpımı Korelasyonu, basit doğrusal regresyon ve alt boyutların etkisi bağlamında çoklu regresyon analizlerinden faydalanılmıştır. 
Araştırmanın sonıuçlarına göre; katılımcıların öğrenci merkezli eğitim ilkelerini yüksek düzeyde benimsediklerini ve bu kapsamda aynı fikri paylaştıkları, aynı şekilde katılımcıların okullarını yüksek düzeyde etkili algıladıkları ve okul yöneticilerin bu okul etkililiği konusunda öğretmenlerden daha yüksek görüşe sahip oldukları ortaya çıkarılmıştır. Ayrıca, katılımcıların öğrenci merkezli ilkeleri benimseme düzeylerinin branşlarına göre anlamlı değişiklik göstermezken, eğitim düzeyleri ve mesleki deneyimleri arttıkça öğrenci merkezli ilkelere yönelik görüşlerinin arttığı tespit edilmiştir. Öt yandan, yöneticilerin okullarının etkililiğine yönelik algıları öğretmenlerden daha yüksek bulunmuştur. Bunun yanında, daha yüksek mesleki deneyimi olan ve Beden Eğitimi branşına sahip katılımcıların okullarını daha yüksek düzeyde etkili buldukları anlaşılmışken eğitim düzeylerine göre okul etkililiği algılarında anlamlı bir farka rastlanmamıştır. Son olarak, katılıcıların öğrenci merkezli eğitim ilkelerini benimse düzeyleri ile okul etkililiği algıları arasında düşük ancak anlamlı ve pozitif yönde doğrusal bir ilişki olduğu tespit edilmiştir. Bu çerçevede öğrenci merkezli anlayışa yatkınlığın okul etkililiği algısı üzerinde düşük düzeyde ancak anlamlı ve olumlu bir etkisi olduğu meydana çıkarılmıştır. Araştırmadan elde edilen sonuçlar, öğrenci merkezli anlayış perspektifinden okullardaki etkililiği artırma çabaları için politika yapıcılara, yöneticilere, öğretmenlere yol gösterici olabilir.

Abstract:
Learner-centered paradigm and the school effectiveness are among the notable concepts that first emerged in the field of education in the global world, where competition is at odds and the free movement of labor is experienced. Learner-centered education, unlike traditional education, is considered as a perspective that combines individual focus on students (their hereditary characteristics, past experiences, perspectives, socio-economic background, skills, interests, competences and requirements) and focus on learning. School effectiveness is defined as the impact of school factors such as school policy, climate and mission on students' mental, emotional and academic performance. Effective schools are seen as "schools that can achieve the most appropriate learning environment for students' mental, psychomotor, social, emotional and aesthetic developments by achieving the highest level of school objectives at the same level".
Throughout this dissertation, it is aimed to describe the relationship between administrators' and teachers' learner-centered educational principles adoption levels and their perceptions of school effectiveness in secondary schools. In this way, the effects of administrators and teachers on learner-centered education principles and their effects on the effectiveness of their schools were examined. In this framework, the study includes the characteristics of quantitative research methods. In addition, survey model was utilized in this research. The population of the study consisted of 6536 teachers and 586 administrators working in 235 public secondary schools located in Bursa Metropolitan City in 2017 - 2018 Academic Year. The sample of the study consisted of 429 participants including 364 teachers and 65 administrators from 32 secondary schools.
The data of the study were gathered through "Learner-Centered Educational Principles Adoption Scale" developed by the researcher and Şişman's (1996) "Effective School Scale". Parametric and non-parametric analyzes were used depending on the normal distribution of the data gathered. In this framework, independent samples t-test, one-way ANOVA, Kruskal-Wallis H test, Pearson moment product correlation, simple linear regression and multiple regression analyses were used in data analysis process.
As findings of the study; it has been revealed that administrators and teachers adopt learner-centered education principles at high-level and share the same idea in this context, and that the participants perceive their schools as highly effective and that administrators have a higher opinion than teachers about their schools' effectiveness. In addition, while the participants' adoption of student-centered principles did not differ significantly according to their branches, it was determined that their opinions about learner-centered principles increased as their education levels and professional experiences increased. On the other hand, the perceptions of administrators about the effectiveness of their schools were higher than the teachers. In addition, it was found that participants with higher professional experience and who had a Physical Education branch had found their schools to be more effective, while there was no significant difference in their perception of school effectiveness according to their levels of education. Finally, it was found that there was a low but significant and positive linear relationship between the level of learner-centered education principles of participants and perceptions of school effectiveness. In this context, regression results revealed that the learner-centered understanding has a low but significant and positive effect on the perception of school effectiveness. The results obtained from the research can guide policy-makers, administrators, and teachers for efforts to increase school effectiveness from a student-centered perspective.