Türkiye'de ortaöğretimde felsefe öğretiminin değerlendirilmesi
The evaluation of secondary education philosophy teaching in Turkey
Yazar: MEHMET ALİ DOMBAYCI
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM ARSLANOĞLU
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Ortaöğretim Sosyal Alanlar Eğitimi Ana Bilim Dalı / Felsefe Grubu Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmanın amacı Türkiye'de ortaöğretimde felsefe öğretimi uygulama ve etkinliklerinin durumunu tespit ederek değerlendirmek ve gereksinimleri belirlemektir. Araştırmanın modeli, sosyolojik bir yöntem olan alan araştırması kapsamında tarama modelidir. Araştırmada yöntem çeşitlemesinden faydalanılarak, nicel ve nitel veriler toplanmıştır.Araştırmanın uygulaması iki aşamada gerçekleştirilmiştir. Birinci aşamada 68 öğretmen ve 73 öğrenci ile görüşme yapılmıştır. Araştırmanın ikinci aşamasında ise 500 öğretmen ve 1500 öğrenciye anket uygulanmıştır. Araştırmada veri toplama aracı olarak öğretmen ve öğrenci için görüşme formu ile öğretmen ve öğrenci için felsefe öğretimi değerlendirme anketi uygulanmıştır. Görüşmelerden elde edilen verilerin çözümlenmesinde betimsel analiz tekniği kullanılmıştır. Anket ile elde edilen verilerin çözümlenmesinde ise Mann Whitney U, Kruskal Wallis, varyans analizi (anova) ve ilişkisiz t-testi, yüzde, frekans ve ortalamalardan yararlanılmıştır. Araştırmada elde edilen veriler araştırmanın temel ve alt problemleri doğrultusunda çözümlenmiş, elde edilen bulgular tanımlanmış ve yorumlanmıştır.Araştırmada şu sonuçlara ulaşılmıştır;Öğretmenler felsefe öğretimi programının öğretmene rehberlik etme konusunda yetersiz olduğunu belirtmişlerdir. Öğretmenler felsefe öğretiminin hedef ve davranışlarının gerçekleştirilebilirliği ile ilgili olumsuz görüşe sahiptirler. Öğretim programının güncel olmadığı, bilgi yükünün çok fazla olduğu ve sorgulama boyutunun yetersiz kaldığı düşünülmektedir. Ayrıca öğretmenler ünitelerin işleniş sırası ile ilgili sıkıntılara dikkat çekmişlerdir. Öğretmenler ülkemiz düşünce tarihindeki önemli kişi ve görüşlere yer verilmesi gerektiğini belirtmişler ve ders araç gerecinin yetersizliği ile kitapların nitelik ve nicelik yönünden eksik olduğunu dile getirmişlerdir. Öğretmen görüşlerine göre felsefe öğretiminde en sık kullanılan sınav teknikleri; klasik yazılı yoklama ve testtir. Öğretmenlerin cinsiyetlerine, görev yaptıkları okul türüne, mezun oldukları kuruma, mesleki kıdemlerine, görev yaptıklari ilin gelişmişlik düzeyine ve almış oldukları hizmet içi eğitime göre görüşleri arasında anlamlı bir fark bulunmamıştır. Buna karşılık ders dışı etkinlik düzenleme durumlarına göre görüşleri arasında anlamlı bir fark bulunmuştur. Ayrıca öğretmenler üniversite seçme sınavının felsefe öğretimi üzerinde olumsuz bir etkisinin olduğunu belirtmişlerdir.Öğrenciler felsefe dersinin kendi ilgi ve ihtiyaçlarının göz önünde bulundurularak hazırlanmadığını belirtmelerine rağmen felsefenin bir gereklilik olduğunu vurgulamışlardır. Öğrenciler felsefe öğretiminin içerik bakımından yetersiz olduğunu ve güncel olmadığını belirtmişlerdir. Felsefe ile ilgili bir meslek seçmeyi düşünmediklerini belirtmişler ve derslerin aktif öğrenme yöntemleriyle ele alınması gerektiğini ifade etmişlerdir. Öğrenciler felsefe öğretiminin kendi düşünme becerilerine katkı sağladığını düşünmektedirler. Dersin içeriğinde Türk düşünürlerin bulunması gerektiğini belirtmişlerdir. Öğrenciler derslerin en sık düz anlatım yoluyla işlendiğini belitmişler bunun yanında test tipi sınavlara daha çok ilgi gösterdiklerini ifade etmişlerdir. Ders kitaplarını yetersiz bulmuşlar ve kitapların üniversite seçme sınavı ile ilişkili hale getirilmesi gerektiğine dikkat çekmişlerdir. Öğrencilerin cinsiyetlerine ve öğrenim gördükleri ilin gelişmişlik düzeyine göre görüşlerinde anlamlı bir fark bulunmamıştır. Ancak öğrenim gördükleri okul türü ile alanlarına göre görüşleri arasında anlamlı bir fark olduğu görülmüştür. Ayrıca öğrenciler felsefe dersi ile üniversite seçme sınavı bağlamında ilgilendiklerini belirtmişlerdir.

Abstract:
The purpose of this study is to determine the status of practices and activities of philosophy education at secondary school in Turkey by evaluating them and to find out the needs. The model of is the model scanning within the scope of field research which is sociological model. Qualitative and quantitative data were collected through the the benefit of method variation in the study.The practice of the study was carried out in two steps. In the first one, 68 teachers and 73 students were interviewed. In the second one, 500 teachers and 1.500 students were given questionnaires. The interview form for both teachers and students was used as a data collection instrument and an evaluation questionnaire of teaching philosophy was also employed for both teachers and students. Descriptive analysis was employed to analyse the data obtained through interviews. Mann Whitney U, Kruskal Wallis, variance analysis (anova) and percentage, frequency and means were benefited for the solution of the data obtained through questionnaires. The data collected were solved within the framework of main and sub problems the findings obtained were described and evaluated.The following was reached in the study;Teachers indicated that the curriculum of philosophy teaching is inadequate in guiding teachers. They have negative ideas concerning the realizability of the objectives and behaviors of philosophy teaching. They think that the curriculum is not up to date, the knowledge load is too much and that the dimension inquiry is not adequate enough. Besides, they drew attention to the fact that they have a problem with the order of teaching the units. The teachers interviewed in the study expressed that some leading intellects and some major views in our history of thought should be included and stressed that the course books and teaching materials used are inadequate quantitatively and qualitatively. Depending on the thoughts of teachers, the most frequently applied test techniques in teaching philosophy are classical written and test type exams. No difference was found concerning the genders of teachers, the types of the schools they work, the institution they graduated, their working experience, the development level of the city they work and the in-service training they took. However, a significant difference was found among their views over the status of arranging activities out of class. Further, teachers expressed that university entrance exam has a negative effect on philosophy teaching.Although students stated that the course of philosophy was not prepared depending on the interests and needs of theirs, they stressed that philosophy is a necessity. They also stated that philosophy teaching is inadequate and it is not up to date in terms of content. They indicated that they do not think of choosing a profession concerning philosophy, adding that the courses be taught through the method of active teaching. Students are of the opinion that philosophy teaching contributes to their thinking skills. They have an idea that Turkish intellects should be included in the content. They stated that the courses were mostly taught through straight teaching method and they paid more attention to test type exams frequently. They thought that course books are not adequate enough and put an emphasize on the fact that course books should be related to university entrance exam. No difference was found concerning the genders of students and the development level of the city they study. Whereas, a significant difference was found among their views over the type of school they attend and the field they study. Also, students stated that there is a correlation between the course of philosophy and university entrance exam.