Finansal krizlerin bankacılık sektörü üzerindeki etkileri ve yeniden yapılandırma çalışmaları /
Yazar: BURÇİN YILMAZ KARANFİLLİK
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ÖMER TANJU DURUSOY
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Politikası Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2004
Konu: Bankacılık = Banking ; Ekonomi = Economics
Dizin: Bankacılık sektörü = Banking sector ; Bankalar = Banks ; Finansal kriz = Financial crisis ; Kriz = Crisis ; Yeniden yapılanma = Restructuring

Özet:
242 ÖZET 1929 Bunalımı'nın ardından finansal krizlerin önlenmesine yönelik çeşitli modeller geliştirilmiştir. Geliştirilen bu modeller dünya ekonomisinin istikrar kazanmasına yardımcı olmuştur. Ancak liberalleşmenin etkisiyle birlikte özellikle 1990'lı yıllardan itibaren mali yapıları yetersiz olan ülkeler krizler ile karşı karşıya gelmişlerdir. Globalleşme ile birlikte ortaya çıkan krizlerin yayılma özelliği ciddi bir tehdit unsuru olmuştur. İstikrarsız makro ekonomik yapı ve finansal yapıdaki zayıflıklar finansal krizlere yol açan başlıca etkenlerdir. Bunun dışında dış ticaret hadlerindeki değişimler, dünya faiz oranlarındaki değişimlerin de krizler oluşumunda etkisi bulunmaktadır. Krizler, faiz oranlarındaki hızlı yükseliş, menkul kıymet piyasalarındaki ani düşüş, dövize yönelik spekülatif saldırılar, bankacılık sisteminden hızlı mevduat çekilişleri ve banka bilançoların aktif kalitesinde büyük bozulmalar gibi sinyalllerle başlayabilmektedir. 1990'lı yıllardan itibaren gelişmekte olan ülkelerde yaşanan finansal krizler arasında benzerliklerin olduğu görülmektedir. Güneydoğu Asya, Meksika, Arjantin ve Türkiye'de yaşanan krizlerde aşırı değerlenmiş döviz kuru ile birlikte cari açıkların giderek artması etkili olmuştur. Meydana gelen bu krizler, IMF destekli programların başarısı hakkında kuşkular yaratmıştır. Finansal krizlerin oluşumunda bankacılık sistemindeki aksaklıkların da büyük bir payı bulunmaktadır. Kriz sonrası süreçte varolan sorunlar daha da büyüyerek sisteme büyük zararlar vermektedir. Kasım 2000 ve Şubat 2001 'de ülkemizde yaşanan krizlerinin bankacılık sistemi üzerinde son derece olumsuz etkileri olmuştur.. Bankacılık sistemi kriz sürecinde büyük faiz ve kur riskleri ile karşı karşıya kalmıştır. Ortaya çıkan dönem zararları özsermayelerin önemli ölçüde erimesine neden olmuştur. Kriz sonrasında bankalar piyasalarda istikrar sağlanana değin kredi arzlarını sınırlandırdıkları243 için, kredilerin toplam aktifler içerisindeki payı düşmeye başlamıştır. Ayrıca reel kesimde meydana gelen sorunlar firmaların ödeme gücünü düşürdüğünden takipteki kredilerin toplam krediler içerisindeki payı da giderek yükselmiştir. Tüm bu gelişmeler sistemin karlılık performasının daha da düşmesine neden olmuştur. Krizlerin ardından, Mayıs 2001'de bankacılık sisteminin karlılık performasını ve finansal yapısını iyileştirmek amacıyla BDDK tarafından "Bankacılık Yeniden Yapılandırma Çalışmaları" başlatılmıştır. Söz konusu çalışmalar kamu bankalarının yeniden yapılandırılması, TMSF bünyesindeki bankaların çözümlenmesi, özel bankaların sağlıklı bir yapıya kavuşturulması üzerine kurulmuştur. Uygulanan program sermaye yeterliliğinde ve karlılık performasında görülen iyileşmeler ile sistem üzerinde olumlu etkiler yaratmıştır. Ancak bu çalışmalar kamuya oldukça yüksek maliyetler yüklemiştir. Yeniden yapılandırma çalışmalarının başarılı olabilmesi için birinci şart makro ekonomik ve siyasi istikrarın sağlanmasıdır. Bu nedenle sistemin sorunlarına kaynaklık eden nedenleri tam olarak tespit etmeden, sadece bankacılık sistemine yönelik yapısal düzenlemelerin yapılması yeterli olmamaktadır. Yürütülen çalışmalarının başarılı sonuçlar üretebilmesi için sektörün sorunlarının doğru bir şekilde tespit edildikten sonra gerekli düzenlemelerin makro ekonomik ve siyasi istikrar ile birlikte kararlılık içerisinde uygulanması gerekmektedir.

Abstract:
244 ABSTRACT After the Big Depression in 1929, several models were designed in order to avoid financial crises. These models contributed the financial system to gain stability again. But by the effect of liberalization, especially in 1990's the countries with poor financial structure started to experience financial crises. The spread of financial crises to the other countries by the result of globalization has become a great threat for the financial system. Instable macro economic environment and the weaknesses in the financial system are the main factors causing financial crises. Unexpected changes in foreign trade conditions and world interest rates have also effects on the financial crises. Crises can start with the signals of sharp increase in interest rates, speculative attacks of foreign exchange, sudden decreases in the securities and the deterioration in the balance sheets of banks. There are main similarities between the financial crises that occurred in developing countries since 1 990's. The main reason of the crises in East Asia, Mexico, Argantine and Turkey was the increasing of current account deficit by the effect of overvalued national money. Therefore these crises brought up suspicion about the achievement of IMF supported programs. The weaknesses of banking systems play an important role on the formation of financial crises. The increase of problems in the banking system after the crises, brings out harmful effects. The financial crises experienced in 2000 and 2001 aggravated weak financial stance of the banking system in Turkey. The system faced big interest and foreign exchange risks during the crises. The total capital of the system decreased sharply by the effect of foreign exchange losses. After the crises, banks limited their credit supply until the stability is ensured in the financial system. Therefore the ratio of credits in total assets started to decrease. Furthermore the problems in the245 reel sector lowered the payment capacity of the firms increasing the non performing credits of banks. All these developments reduced the profitability performance of the system. After the crises comprehensive "Banking Sector Restructuring Program" was designed and put into effect by the BRSA in May 2001 to strengthen the financial structure and profitability performance of the banking sector. The program is based on restructuring of the state banks, prompt resolution of the banks transferred to the Savings Deposit Insurance Fund (SDIF) and strengthening of the private banks. The program has improved capital adequacy and profitability performance of the system. But restructuring of the banking sector has been a heavy burden on public finances in Turkey. For the achievement of restructuring programs the first condition is to sustain macro economic and political stability. For this reason, making only structural regulations is not enough to strengthen the system. First of all, the source of the problems should be determined correctly. After determining the problems, the required regulations towards the system should be applied in certainty with macro economic and political stability