Arap plakasının kuzey kısmında yer alan Güneydoğu Anadolu karbonat rezervuarlarının (Bakük, Derdere ve Hoya formasyonları) karakterizasyonu
Reservoir characterization of se Anatolia carbonates (Bakuk, Derdere, Hoya formations) in the northern part of the Arabian plate
Yazar: DENİZ ATASOY
Danışman: PROF. DR. AYNUR BÜYÜKUTKU
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering
Dizin: Dolomit = Dolomite ; Kalsiyum karbonat = Calcium carbonate ; Kararlı izotoplar = Stable isotopes ; Kuyu logları = Well logging ; Petrol rezervuarları = Petroleum reservoirs ; İzotoplar = Isotopes

Özet:
Bu tezde Orta Triyas yaşlı Bakük Formasyonu üst (örtü), orta (rezervuar) ve alt (kaynak) olmak üzere üç üyeye ayrılmıştır. Kümelenmiş izotopları yöntemi kullanılarak, rezervuar dolomitlerin rekristalizasyon sıcaklığını işaret eden 59.3_91.3 oC sıcaklıkları ölçülmüştür. 1B basen modeli ile ölçülen sıcaklık değerleri 960-2100 m olan gömülme derinliğine ve Geç Triyas-Paleosen olan dolomitleşmenin tamamlanma zamanına dönüştürülmüştür. Diyarbakır'da Derdere Formasyonu'nun hidrokarbon üretimi, 87/86Sr oranına göre Kampaniyen dolomitleşme sularının neden olduğu ikincil gözeneklilik dağılımıyla ilişkilendirilmektedir. Bu sular normal faylar ile aşağıya doğru penetre etmiş ve daha sonra gözenekliliğin yeterli olduğu yerlerde yanal olarak hareket etmişlerdir. Kısmi rekristalizasyon sıcaklıkları olan kümelenmiş izotop sıcaklıkları 54.1-87.6 oC arasında elde edilmiştir. Buna karşılık, Şırnak'ta dolomitlerden ölçülen 91.6-124.5 oC sıcaklıkları daha büyük dolomit kristallerine ve indirgenmiş gözeneklilik değerlerine sebebiyet vermiştir. Eosen yaşlı Hoya Formasyonu GDA'nın geneli kaplayan bir karbonat birimdir. Bu çalışmada, formasyon ilk kez üst (örtü, rezervuar), orta (kaynak) ve alt (rezervuar) olarak üç üyeye ayrılmıştır. Erken diyajenetik düşük sıcaklık dolomitlerinden oluşan alt ve üst üye % 27'e varan gözeneklilik değerlerine sahiptir. Yüksek değerleri sığlaşma ve düşük değerleri derinleşme ile ilişkili olmasından dolayı, ‰ 1.2-7.5 arasında değişen δ18Osu değerleri deniz suyu değişimlerini yansıtmaktadır. Tez çalışmasında ortaya konan veri seti düşük sıcaklık dolomitleşmesinin dolomitlerin petrofiziksel parametrelerini artırırken, yüksek sıcaklığa sahip geç dolomitleşmenin rezervuar kalitesini azalttığını kanıtlamaktadır.

Abstract:
In this study, Middle Triassic aged Bakuk Formation was divided into three members as upper (seal), middle (reservoir) and lower (source). Using clumped isotopes, reservoir dolostones which have been measured to reveal temperature ranging from 59.3 to 91.3oC, indicating recrystalization. Based on 1D basin model, recorded temperature values translated into burial depths of 960 and 2100 m and compatible with Late Triassic through Paleocene followed by expulsion event. The hydrocarbon production of Derdere Formation is related to the distribution of secondary porosity created by dolomitization fluid, which based on 87/86Sr ratios is thought to have occurred during the Campanian in Diyarbakır Region. This fluid penetrated down through the normal faults and then circulated laterally where poroperm values are enough. The clumped temperatures recorded from 54.1oC to 87.6 oC reflecting partial recrystalization. However, the temperature varied 91.6 and 124.5 oC leading to larger dolomite crsytals and reduced porosity values in Şırnak Region. Eocene aged Hoya Formation covers a widespread carbonate deposition over SE Anatolia. In this study, the unit was classified into upper (seal+reservoir), middle (source) and lower (reservoir) for the first time. The early diagenetic low T (34.8-67.2 oC) dolomites from upper and lower member having good porosity values up to 27%. The δ18Ow varies between 1.2 and 7.5‰ reflects sea level oscillations where elevated values linking to shallowings and reduced values associated with deepings which precipitated source rocks. The dataset presented in this dissertation demonstrates that low T early dolomitization usually increases petrophysical parameters, however, high T late dolomitization reduces reservoir quality.