Edebiyat ve sinemada kurgusal mekân üretiminin yaratıcılığa etkisine yönelik bir yöntem önerisi
A method suggestion for the effect of fictional space production on creativity in literature and cinema
Yazar: SELVA BAŞÇI
Danışman: DOÇ. DR. EMİNE NUR OZANÖZGÜ
Hacettepe Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: İç Mimari ve Dekorasyon = Interior Design and Decoration
Dizin: Edebiyat = Literature ; Kurgusal mekan = Fictional place ; Sinema = Cinema ; Yaratıcılık = Creativity

Özet:
Bir mekân oluşturma disiplini olan iç mimarlık, sınırlarının belirlendiği ve bir disiplin
olarak kabul gördüğü dönemden bu yana; tasarım, sanat ve bilimin birçok alanı ile
iç içe olmuştur. Toplumsal, ekonomik ve teknolojik alanlardaki değişimler mekân
tasarım sürecine de farklı yaklaşımlar ve çeşitli yenilikler getirmiştir. Yeni gelişen
alanları tek bir disiplin ile incelemek mümkün olmadığından, farklı disiplinlerin
birbiriyle ilişkisi günümüzde daha da önemli hale gelmiştir. Öte yandan mekânın
sınırları da zamanla değişmekte ve gelişmektedir. Yalnızca fiziksel gerçeklikten
ibaret olmayan mekân kavramı, tarih boyunca pek çok araştırmacı tarafından farklı
biçimlerde ele alınıp tasnif edilmiştir. Bu bağlamda fiziksel bağlamdan arınmışlığıyla
kurgusal mekânlar; hayal gücünün ve yaratıcılığın daha aktif olarak
kullanılabilmesine olanak tanımasıyla farklı disiplinler ile etkileşim kurma konusunda
önemli bir noktada konumlanmaktadır.
İç mimarlık eğitiminde disiplinler arası yaklaşımların önemi sıkça vurgulanmasına
rağmen, ilgili literatür incelendiğinde yaratıcı düşünce becerisini geliştirmeye yönelik
deneysel yöntemlerle yapılan disiplinler arası çalışmaların azınlıkta kaldığı
görülmektedir. Eğitim süresince, öğrencilerin sezgilerini geliştirmeyi, bilimsel
metotlar çerçevesinde düşünmesini sağlamayı, çağdaş teknoloji kullanımı ve
işlevsel üretim ilkelerine dayanarak tasarımcı bireyler yetiştirmeyi hedefleyen iç
mimarlık eğitiminin temel çıktılarından biri ise hayal gücünü etkin bir biçimde
kullanabilen yaratıcı bireyler yetiştirmektir. Bu doğrultuda iç mimarlık eğitiminde,
disiplinler arası yaklaşımların eğitim sürecine dahil edilmesi, öğrencilerin
yaratıcılıkların gelişmesine katkı sağlaması açısından önem arz etmektedir.
Bu çalışmada; kurgusal mekân üretiminde disiplinler arası bir yaklaşımla edebiyat
ve sinema ile ilişki kurarak, yaratıcı düşünceyi geliştirmeye etki eden yeni bir izlence
önerisi ortaya koymak amaçlanmıştır. Edebiyat ve sinema disiplinleriyle ilişki kurarak
kurgusal mekân üretmeyi amaçlayan izlenceler; "kurgusal mekânı oluşturan ögeler",
"TYDT parametreleri" ve "TYDT faaliyetleri"nden meydana gelen üç temel unsur
üzerinden kurgulanmıştır. Bu bağlamda, geliştirilen izlence önerisi doğrultusunda,
edebiyat ve sinema ile ilişki kurarak kurgusal mekân üretmenin, öğrencilerin yaratıcı
düşünce becerilerine etkisini irdelemek üzere üç hipotez kurulmuştur. Hipotezleri
sınamak için, açımlayıcı sıralı karma araştırma yöntemi ile iki aşamalı olarak, nicel
ve nitel veriler toplanmıştır. Birinci aşamada araştırma sorularına doğrudan yanıt
üretecek nicel veriler, ikinci aşamada ise nicel bulguları daha detaylı çözümlemeyi
sağlayacak nitel veriler toplanmıştır. Deneysel araştırma kapsamında geliştirilen
izlenceler, araştırmanın bağımsız değişkenini; yaratıcı düşünce düzeyi,
araştırmanın bağımlı değişkenini; yaratıcı düşüncenin alt parametreleri ise ara
değişkenleri oluşturmaktadır. 
Birinci araştırma hipotezi (1H1) "kurgusal mekân üretiminde edebiyat disipliniyle
ilişki kurmanın yaratıcı düşünmeyi geliştirdiği", ikinci araştırma hipotezi (2H1)
"kurgusal mekân üretiminde sinema disipliniyle ilişki kurmanın yaratıcı düşünmeyi
geliştirdiği" ve üçüncü araştırma hipotezi (3H1) ise "edebiyat disiplini ile ilişki kurarak
kurgusal mekân üretmenin, sinema disiplini ile ilişki kurarak kurgusal mekân
üretmeye kıyasla yaratıcı düşüncenin gelişmesine daha fazla olanak sağladığı"
yönündedir.
Bu araştırma İstanbul Gedik Üniversitesi, Mimarlık ve Tasarım Fakültesi, İç Mimarlık
ve Çevre Tasarımı bölümünde, 2022-2023 Güz eğitim-öğretim yarıyılında "Mimarlık
ve Edebiyat" ve "Mimarlık ve Sinema" dersini alan, araştırmacı tarafından belirlenen
dışlama ölçütleri dikkate alınarak seçilen 46 öğrenci (27 kadın, 19 erkek) ile
yürütülmüştür. Mimarlık ve Edebiyat dersini alan öğrenciler deney, Mimarlık ve
Sinema dersini alan öğrenciler ise kontrol grubunu oluşturmaktadır. Araştırma
kapsamında oluşturulan hipotezleri sınayabilmek için deney ve kontrol gruplarına
uygulanmak üzere geliştirilen 14 haftalık izlencelerin öncesinde iki gruba da TYDT
ön test uygulanmıştır. İzlencenin sonunda ise her iki gruba TYDT son test
uygulanmıştır. TYDT ön test ve son testle elde edilen veriler araştırmanın nicel
verilerini oluşturmaktadır. Örnek olay yöntemi ile bir eğitim-öğretim dönemi boyunca
uygulanan izlence doğrultusunda elde edilen veriler ve izlencelerin sonunda
uygulanan anket formu ile elde edilen veriler ise araştırmanın nitel verilerini
oluşturmaktadır.
Nitel ve nicel veriler ile elde edilen araştırma bulgularına göre; kurgusal mekân
üretiminde edebiyat disipliniyle ilişki kurmanın yaratıcı düşünceyi geliştirdiğine
yönelik birinci araştırma hipotezi (1H1), kurgusal mekân üretiminde sinema
disipliniyle ilişki kurmanın yaratıcı düşünceyi geliştirdiğine yönelik ikinci araştırma
hipotezi (2H1) ve edebiyat disiplini ile ilişki kurarak kurgusal mekân üretmenin,
sinema disiplini ile ilişki kurarak kurgusal mekân üretmeye kıyasla yaratıcı
düşüncenin gelişmesine daha fazla olanak sağladığına yönelik üçüncü araştırma
hipotezi (3H1) doğrulanmıştır.
Bu çalışma kurgusal mekân üretiminde disiplinler arası çalışmaların yaratıcı
düşünme becerisine olumlu yönden katkı sağladığı ortaya koymaktadır. Öte yandan
çalışmanın en önemli yöntemsel sınırlılıklarından biri yalnızca İstanbul Gedik
Üniversitesi, İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Bölümü'ndeki kısıtlı bir örneklem ile ve
bir akademik yarıyıl süresince gerçekleştirilmiş olmasıdır. Bulguların sınırlı bir
alandan seçilen çalışma grubundan elde edilmiş olması, genellenebilme olasılığı
zayıflatmaktadır. Bu bağlamda, elde edilen bulguların daha geniş kitlelere
genellenebilmesi için; çalışma kapsamında geliştirilen yeni izlencelerin, iç mimarlık
eğitim programında yer alan, temel tasarım, tasarım stüdyoları veya çeşitli
uygulamalı derslerin de içeriğine entegre edilmesi ya da bu derslerdeki uygulamalı
çalışmalar için yeni disiplinler arası yaklaşımlar oluşturulması ve enlemsel kesitli
yeni araştırmaların yapılması önerilmektedir. Ayrıca iç mimarlık eğitiminde
yaratıcılıkla ilgili yapılacak sonraki çalışmalar için; tasarım eğitimi alan öğrencilerin
yaratıcı düşünce becerisini ölçmeye yönelik, tasarım ilkeleri veya mekânsal
parametrelerle bağ kurabilen ölçme araçlarının geliştirilmesi de önerilmektedir.

Abstract:
Interior architecture, a discipline of creating space, has been intertwined with many
fields of design, art and science since the period when its boundaries were
determined and accepted as a discipline. Changes in social, economic and
technological fields have brought different approaches and various innovations to
the space design process. Since it is not possible to examine newly developing fields
with a single discipline, the relationship between different disciplines has become
even more important today. On the other hand, the boundaries of space are also
changing and developing over time. The concept of space, which does not only
consist of physical reality, has been handled and classified in different ways by many
researchers throughout history. In this context, fictional spaces, with their freedom
from the physical context, are positioned at an important point in terms of interacting
with different disciplines by allowing imagination and creativity to be used more
actively.
Although the importance of interdisciplinary approaches in interior architecture
education is frequently emphasized, when the relevant literature is examined, it is
seen that interdisciplinary studies conducted with experimental methods to develop
creative thinking skills remain in the minority. One of the main outcomes of interior
architecture education, which aims to develop students' intuition, to enable them to
think within the framework of scientific methods, and to raise designer individuals
based on the use of contemporary technology and functional production principles,
is to raise creative individuals who can use their imagination effectively. In this
direction, the inclusion of interdisciplinary approaches in the education process in
interior architecture education is important in terms of contributing to the
development of students' creativity.
In this study, it is aimed to put forward a new syllabus proposal that affects the
development of creative thinking by establishing a relationship with literature and
cinema with an interdisciplinary approach in the production of fictional space. The
syllabus, which aims to produce fictional space by establishing a relationship with
literature and cinema disciplines, is built on three basic elements consisting of "the
elements that make up the fictional space", "TTCT parameters" and "TTCT
activities". In this context, in line with the developed syllabus proposal, three
hypotheses were established to examine the effect of producing fictional space by
establishing a relationship with literature and cinema on students' creative thinking
skills.
In order to test the hypotheses formed within the scope of the research, both groups
were administered the TTCT pretest before the 14-week curriculum developed to be
applied to the experimental and control groups. At the end of the curriculum, both groups were administered the post-test. The data obtained from the TTCT pre-test
and post-test constitute the quantitative data of the study. The qualitative data of the
study consisted of the data obtained through the case study method, the data
obtained in line with the syllabus applied during an academic semester, and the data
obtained through the questionnaire form applied at the end of the syllabus.
The first research hypothesis (1H1) is that "establishing a relationship with the
discipline of literature in the production of fictional space develops creative thinking",
the second research hypothesis (2H1) is that "establishing a relationship with the
discipline of cinema in the production of fictional space develops creative thinking"
and the third research hypothesis (3H1) is that "producing fictional space by
establishing a relationship with the discipline of literature provides more
opportunities for the development of creative thinking compared to producing
fictional space by establishing a relationship with the discipline of cinema".
This study was conducted with 46 students (27 females, 19 males) who took the
"Architecture and Literature" and "Architecture and Cinema" courses at Istanbul
Gedik University, Faculty of Architecture and Design, Department of Interior
Architecture and Environmental Design in the fall academic semester of 2022-2023
and who were selected based on the exclusion criteria determined by the
researcher. The students taking the Architecture and Literature course constituted
the experimental group and the students taking the Architecture and Cinema course
constituted the control group.
In order to test the hypotheses formed within the scope of the research, both groups
were administered the TTCT pretest before the 14-week curriculum developed to be
applied to the experimental and control groups. At the end of the curriculum, both
groups were administered the post-test. The data obtained from the TTCT pre-test
and post-test constitute the quantitative data of the study. The qualitative data of the
study consisted of the data obtained through the case study method, the data
obtained in line with the syllabus applied during an academic semester, and the data
obtained through the questionnaire form applied at the end of the syllabus.
According to the research findings obtained with qualitative and quantitative data;
the first research hypothesis (1H1) that establishing a relationship with the discipline
of literature in the production of fictional space develops creative thinking, the
second research hypothesis (2H1) that establishing a relationship with the discipline
of cinema in the production of fictional space develops creative thinking, and the
third research hypothesis (3H1) that producing fictional space by establishing a
relationship with the discipline of literature provides more opportunities for the
development of creative thinking compared to producing fictional space by
establishing a relationship with the discipline of cinema.
This study reveals that interdisciplinary studies in the production of fictional space
contribute positively to creative thinking skills. On the other hand, one of the most
important methodological limitations of the study is that it was carried out only with
a limited sample in the Department of Interior Architecture and Environmental
Design at Istanbul Gedik University and during one academic semester. The fact
that the findings were obtained from a study group selected from a limited area
weakens the possibility of generalization. In this context, in order to generalize the
findings to a wider audience, it is recommended that the new syllabi developed within the scope of the study be integrated into the content of basic design, design
studios or various applied courses in the interior architecture education program, or
that new interdisciplinary approaches be created for applied studies in these
courses, and that new research with latitudinal cross-sections be conducted. In
addition, for future studies on creativity in interior architecture education, it is also
recommended to develop measurement tools that can be linked to design principles
or spatial parameters in order to measure the creative thinking skills of students
receiving design education.