Ebu Süleyman es-Sicistani el-Mantıki'nin nefs ile ilgili görüşleri
Ebu Süleyman es-Sicistani el-Mantiki related to nafs
Yazar: FATMA ZEHRA ÖRS
Danışman: DOÇ. DR. EMEL SÜNTER
Iğdır Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Felsefesi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy
Dizin: Nefs = Soul ; Sicistani = Sicistani ; İslam felsefesi = Islamic philosophy ; İslamiyet = Islam

Özet:
İslam coğrafyası için IX. ve XIII. yüzyıllar arası önemli bir dönemi kapsamaktadır. İslam düşüncesi bu asırlar arasında büyük bir zenginlik gösterir. Bu dönemde İslam filozoflarının metodolojik ve düzenli bir düşünce sistemini oluşturdukları görülmekte ve bu bağlamda eserler ürettikleri görülmektedir. Pekçok eser günümüze ulaşmış olsa da bazı düşünürlerin eserleri günümüze ulaşmamıştır. Bu da bazı düşünürlerin İslam düşüncesi bakımından anlaşılması zorluğunu ortaya çıkarmış olsa da araştırmalardan geri durulmamıştır. Bu tez çalışması da bir bakıma bu duruma bir örnektir. Ebu Süleyman es-Sicistani'nin eserlerinin günümüze ulaşması ve düşüncelerinin kayıt altına alınması hususunda farklı yorumlar vardır. Ancak Sicistani'nin yaşadığı dönem gözönünde bulundurularak kendisi hakkındaki veriler ve öğrencisi Ebu Hayyan et-Tevhidi'nin aktardıkları bağlamında görüşleri anlaşılmaya çalışılmıştır. Tezde Tevhidi'nin iki eseri olan el-Mukabasat ve el-İmtâʿve‟l-muʾânese  dikkate alınarak Sicistani'nin nefs ile ilgili görüşleri ortaya konulmuştur.  Bu çalışma ile önceden araştırılan ve ortaya konulan çalışmalara katkıda bulunarak filozofun düşüncelerinin İslam felsefesinin özgünlüğüne sağladığı katkıyı tespit etmek amaçlanmıştır.  Öncelikle çalışmada Sicistani'nin hayatı ve nefs ile ilgili görüşleri çerçevesinde ortaya çıkan ilmi faaliyetlerine yer verilmiştir. Mantık ilmiyle yakından ilgilenen "Sicistani'nin nefs hakkında görüşleri nelerdir?" ve "görüşlerinin İslam coğrafyasına nasıl yansıdığı"na bakılmıştır. Sicistani nefs hakkındaki görüşlerini bir bütünlük içinde sistematik olarak ele almaktadır. Nefs konusunun merak edilen ve üzerinde çok düşünülen konular arasında olması sebebiyle kendisinden önce de bu konuda farklı düşüncelerin ortaya konulduğunu, kendisinden sonrada bunun devam edeceğini bildirmiştir. Sicistani nefs ve ruhu birbinden ayırarak iki farklı varlık olduğunu savunmuştur.  Nefsin ilahi bir cevher olduğu düşüncesinden hareketle nefs görüşünü bunun üzerine inşa etmektedir. Bundan dolayı bu çalışmada nefsin ruh, mizaç, beden, ilim ve sanat ilişkisi, nefsin meadı ve nefsin temizlenmesi konuları detaylı bir şekilde ortaya koyulmaya çalışılmıştır.

Abstract:
The period between the IXth and XIIIth centuries covers an important period for Islamic geography. Islamic thought shows a great richness between these centuries. In this period, it is seen that Islamic philosophers formed a methodological and organized system of thought and produced works in this context. Although many works have survived to the present day, the works of some thinkers have not survived to the present day. Although this has revealed the difficulty of understanding some thinkers in terms of Islamic thought, research has not been held back. In a way, this thesis is an example of this situation. There are different interpretations about the survival of Abu Suleiman al-Sijistani's works and the recording of his thoughts. However, taking into account the period in which al-Sijistani lived, his views have been tried to be understood in the context of the data about him and his student Abu Hayyan al-Tawhidi. In this thesis, two of al-Tawhidi's works, al-Muqabasat and al-Imtāʿwa al-muʾānasa, are taken into consideration and Sicistani's views on the soul are presented.  The aim of this study is to contribute to the previous studies and to determine the contribution of the philosopher's thoughts to the originality of Islamic philosophy.  First of all, the study includes Sijistani's life and his scholarly activities that emerged within the framework of his views on the soul. "What are Sicistani's views on the soul?" and "how his views were reflected in the Islamic geography", which are closely related to the science of logic, were examined. Sijistani discusses his views on the soul systematically within a unity. Since the subject of the nafs is among the subjects that are curious and thought about a lot, he stated that different ideas were put forward on this subject before him and that this would continue after him. Sicistani separated the soul and the spirit and argued that they are two different entities.  Based on the idea that the soul is a divine substance, he builds his view of the soul on this. Therefore, in this study, the relationship between the soul, temperament, body, knowledge and art, the soul's mead and the purification of the soul have been tried to be revealed in detail.