Gelir üzerinden alınan vergilerde vergiyi doğuran olay
The taxable event in the taxes received on income
Yazar: MEVLÜT DEMİREL
Danışman: DOÇ. DR. HAKAN BAY
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı / Mali Hukuk Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Maliye = Finance

Özet:
Vergiyi doğuran olay, vergilendirme sürecinin ilk ve en temel unsurudur.
Verginin tarh edilebilmesi ve devamında tebliğ, tahakkuk ve tahsil işlemlerinin
gerçekleşebilmesi için, en başta vergiyi doğuran olayın gerçekleşmesi
gerekmektedir. 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 19'uncu maddesi uyarınca
vergi alacağı, vergi kanunlarının vergiyi bağladıkları olayın vukuu veya hukuki
durumun tekemmülü ile doğar. Mükellef bakımından vergi borcunu teşkil eden
vergi alacağının doğması için, gereken ilk aşama ise yine vergiyi doğuran olay
olmaktadır.
Vergi alacağının tarafı olan devlet ve vergi borcunun tarafı olan
mükellefler için bu denli öneme sahip olan vergiyi doğuran olay eylemi, tüm vergi
türlerinde her vergi türünün kendine özgü özelliklerine göre ortaya çıkmaktadır.
Zira vergiyi doğuran olay, her vergi türünde de yine aynı derecede önem arz
etmektedir.
İyi bir vergi sisteminin en temel özelliklerinden birisi, adil bir
vergilendirme yapısına sahip olmasıdır. Adil bir vergilendirmeyi sağlamak için
ise, mükelleflerin mali güçlerinin bilinmesi gerekmektedir. Mükelleflerin mali
gücünü gösteren en temel unsur ise gelirdir. Söz konusu gelirin de tüketime
ayrılan kısmı harcamanın, tasarrufa ayrılan kısmı ise servetin kaynağıdır.
Dolayısıyla gelirin tamamının vergilendirmesi adil bir vergilendirme için önemli
ve gereklidir.
Türk vergi sisteminde yer alan vergiler kaynağına göre gelir, harcama ve
servet vergileri olmak üzere üç gruba ayrılmaktadır. Gelir üzerinden alınan
v
vergilerin ise, gelir ve kurumlar vergisi olarak iki türü bulunmaktadır. Bu
çalışmada vergi hukukunun en önemli kavramlarından olan vergiyi doğuran
olayın, sağlıklı ve adil bir vergilendirme için gerekli olan, gelir üzerinden alının
vergilerdeki hukuki durumu değerlendirilmiştir.
Gelir üzerinden alınan vergilerde vergiyi doğuran olayı incelemeyi
amaçlayan bu çalışma, üç bölüm ve sonuç kısmından oluşmaktadır. Birinci
bölümde, vergiyi doğuran olay kavramının tanımı, önemi, unsurları ve bu
kavramın sebep olduğu sonuçlar incelenmiştir. İkinci bölümde, gelir vergisinde
vergiyi doğuran olay kavramı gelir unsurları üzerinden ayrı ayrı açıklanmıştır.
Üçüncü bölümde, gelir üzerinden alınan diğer bir vergi türü olan kurumlar
vergisinde vergiyi doğuran olayın gerçekleşmesine yer verilmiştir. Bu çalışma,
vergiyi doğuran olayla ilgili genel değerlendirme ve önerilerin yer aldığı "Sonuç"
kısmı ile tamamlanmıştır.
Anahtar Kelimeler: Vergi Doğuran Olay, Gelir Vergisi, Kurumlar Vergisi.

Abstract:
Taxable event is the initial and basic element of the process of taxation.
Firstly, it is necessary to be occurred taxable event, so that a tax is levied,
afterwards, accrued operations of "advice of tax", "tax payability" and "tax
collection". According to The Turkish Tax Procedural Law's Article 19th; Tax
Claim levies due to occur the event that Tax Laws link tax or due to the
maturations of lawful situations. The first step which is necessary to levy tax
claims that constitutes tax liabilities in terms of taxpayers, is still Taxable event.
The term of "the taxable event" that is vital for The State that is a side of
tax claims and the taxpayers who is a side of tax liabilities, emerges according to
its own property of each tax type in all kind of tax types. Yet, Taxable event have
equally importance for all kind of tax type as well.
One of the basic features of a strong tax system is to have a fair structure
of taxation. In order to provide a fair taxation, the "ability to pay" of taxpayers
have to be known by The States. The fundamental indicate shown the "ability to
pay" of taxpayers, is incomes. The part of the incomes allocated for consumption,
is source of expenses as well as the other part of the incomes assigned for savings
is resource of wealth. Thus, the taxation of all part of the incomes are so
important and necessary for a fair taxation.
There are three groups in Turkish Tax System and they are classified by
its sources. These are called "Income Tax", "Expense Tax" and "Wealth Tax".
Income taxes levies on incomes and it has two types. Those are "Personal Income
Tax" and "Corporation Tax". In this study, the taxable event which is one of the
vii
most important terms of Tax Laws, was evaluated in the sense of legal status on
the tax levied on income that is necessary for a fair taxation system.
The study that aims to examine the taxable event on the tax levied on
income, is designed as three chapter and a conclusion section. In the first chapter;
the definition, the importance and the elements of taxable event and the
conclusion which the taxable event causes, was explained. In the second chapter;
the term of taxable event in income tax was examined separately over elements of
incomes. In the third chapter, will be clarified emergence of taxable event for
Corporation Tax that is another tax type levied on income. This study was ended
with the conclusion chapter which the general considerations and suggestions
take part.
Keywords: Taxable Event, Income Tax, Corporate Tax.