Kirmani'nin Şerh-u Ahlak-ı Adudiyye adlı eseri
Sharh-u Akhlak-i Adudiyya of Kirmani
Yazar: DERYA TOPALCIK
Danışman: Y.DOÇ.DR. ATİLLA ARKAN
Sakarya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Felsefesi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Din = Religion

Özet:
Kirmânî'nin Şerh-u Ahlâk-ı Adudiyye Adlı Eseri başlıklı tezimizin amacı, ahlâk felsefesi geleneği içerisinde önemlibir konumu bulunan Adûdüddin el-Îcî'nin bu konudaki eseri üzerine yazılmış olan mezkûr eseri inceleyerekKirmânî'nin görüşlerini tespit etmeye çalışmaktır. Sahîh-i Buhârî'ye şerh yazmış olan Kirmânî'nin eseri bu anlamdaönem taşımaktadır. Ayrıca şârihin görüşleri klasik İslam ahlâk felsefesi geleneğinin önemli ip uçlarını yansıtmasıylada değer arz etmektedir.Kirmânî'yi tarihsel süreklilik içinde anlayabilmek için ahlâk filozofları ve eserlerini kısaca sunmaya çalıştık.Gelenekten devraldığı görüşleri belirtip, farklılaştığı konular ve katkılarını tespit etmeye çalıştık. Yine bu bağlamdaeserin bir şerh olması sebebiyle, şerh edilen esere ne gibi katkıları olduğu yada hangi konularda ondan uzaklaştığınıbelirtmeye gayret gösterdik.Kirmânî'nin ahlâk tanımı, ilimler tasnifi ve ahlâk felsefesinin bu tasnifte durduğu yeri izah ettik. Ahlâkın değişipdeğişmemesi gibi ahlâk felsefesinin kadim problemlerinden biri kabul edilen bu konuda Kirmânî'nin hangi görüşteolduğunu açıkladık. Erdem ve faziletlerin üzerine inşa edildiği nefsin güçleri konusunu tablo ile göstererek dahaanlaşılır kılmaya çalıştık. Üç temel erdem olan hikmet, şecaat ve iffet ile bunların altında yer alan ikincil erdemleriKirmânî'nin nasıl sıraladığını tespit etmeye çalıştık. Düşünürümüzün ahlâkî hastalıkları tasnifine ve bunların tedavimetotlarına yer verdik. Nefsin nazarî güç, öfke ve arzu gücünden doğan hastalıkları Kirmânî öncesi ve sonrasıfilozoflarla karşılaştırarak belirtmeyi uygun gördük. Ahlâkî faziletleri kazanan insanın bu kazanımları koruması önemarz ettiğinden ahlâkın korunması yolunda Kirmânî'nin öğüt ve tavsiyelerinin neler olduğunu aktardık.Ev idaresi konusuna bağlı olarak ailenin kurulma nedeni ve anne-baba, çocuk ve hizmetçilerden müteşekkil olan ailekurumunu tanıttık. Ev idaresinin dört konusu mallar, zevce, çocuk ve hizmetçilerdir. Evin idaresinde önemli birpozisyonu olana babanın, müdebbirlik sıfatı ile bu dört grubu nasıl yönetmesi gerektiğini izah ettik. Bu konuiçerisinde anne ve babanın hangi görevlerinin ön plana çıkıp gereklilik taşıdığını vurgulamaya çalıştık. Erkeğin eşinekarşı nasıl davranması gerektiği hususundaki klasik görüşlerin nedenlerini gerekçeleri ile sergilemeye çalıştık.Kişisel ahlâk ve aile ahlâkından sonra düşünürümüzün devlet yönetimi konusundaki görüşlerini tespit etmeye çalıştık.Aristo'dan beri süregelen cemiyetin kaynağının insanın sosyal bir varlık olması hususuna Kirmânî'nin de katıldığınıbelirttik. Fârâbî'nin görüşleri doğrultusunda selefleri tarafından ele alınıp incelenen şehir çeşitleri konusunda farklılıktaşıyan sınıflamasına yer verdik. Devlet başkanının hangi özellikleri haiz olması gerektiğini belirttik. Ayrıcayöneticinin görevleri ve bunların hepsinin öz itibariyle adalet kavramına karşılık geldiğini izah etmeye çalıştık.Dolayısıyla, devlet başkanının ahlâkî açıdan mükemmel insan olması gerekliliğinin açığa çıktığına işaret ettik.Toplumda devlet başkanından başka halk ve emsal adı verilen grupların kimlikleri ile özellikleri üzerinde durduk.Halk tabakasının sayılan sorumlulukları ile padişahlara yakın olan insanlara benzetildiğinin altını çizdik. El yazmasıolan şerhin Arapça tam metnini sunmanın faydalı olacağını düşünerek Ek-1'de buna yer verdik.Anahtar Kelimeler: Kirmânî, Îcî, ahlâk, erdem (fazilet), rezilet, idare (tedbîr), aile, müdebbir, devlet,yönetici.

Abstract:
The aim of this thesis entitled as Kirmani?nin Şerh-u Ahlak-ı Adudiyye Adlı Eseri (Sharh-u Akhlâk-ı Adûdiyya of Kirmânî) is to findout Kirmani?s ideas, analyzing the mentioned work which was a commentary on Adûdüddin al- Îcî?s small treatise on Islamic ethics.Kirmani?s work is of great importance in the sense that he is the writer of a commentary on Sahîh-i Buhârî. In addition, his viewsare valuable due to the fact that they reflect significant clues as to the classical Islamic ethics.We presented in brief philosophers views on ethics in order to comprehend Kirmani in a historical continuity. We aimed todetermine his ideas which he inherited from the tradition, and to discover the issues he differentiated from his predecessors and hiscontributions to the tradition. In this context, we made effort to show what he contributed to the commented work. We explainedKirmani?s definition of ethics, his classification of sciences and the place that ethics occupied in this classification. We commentedon Kirmani?s ideas on this topic which is accepted as one of the ancient problems of ethics such as the question of whether ethicschange or not. We tried to facilitate comprehension of the issue of the powers of the soul, on which virtues and graces are built. Wetried to determine Kirmani?s list of the three fundamental virtues, wisdom, courage and temperance and the secondary virtues thatexist under these three. We devote some pages to our thinker?s classification of the moral illnesses and his methods of theirtreatment. We found it congruous to indicate the illnesses which originate from the powers of the soul, rational, concupiscence anddesire, by comparing them among the philosophers before and after Kirmani. We revelated Kirmani?s advice and recommendationsfor the preservation of the ethics due to the fact that it is supposed to be necessary for an acquirer of these moral graces to protecthis/her acquisitions.We introduced family institution, which is composed of parents, children, housemaids, and the reason for its establishment withrespect to house-management. The four issues of house management are wealth, wife, children and housemaids. We have explainedhow a father, who has a significant position in house management as a prudent manager, should direct these four groups. We tried toemphasize how some duties of the father and mother gain prominence and necessity. We have endeavored to exhibit the reasons andjustifications of some conventional views on how should the male behave towards his spouse.After personal and familial morality, we have tried to discover our thinker?s view on state management. We argued that Kirmaniagreed on that a society originates from the men?s being social creatures, an idea which comes from Aristotle. We focused on hisclassification of city types which differs from those of the predecessors. This classification is analyzed in the light of Farabi?s views.We explained what kind of features a government ruler should possess. Besides, we dwelled on the duties of a ruler and the fact thatthey all essentially correspond to the concept of justice. Therefore, it was proved that it is necessary for a government ruler to be anexcellent person in moral terms. We have focused on the identities and features of the groups, other than the ruler, who are called aspeople and peers. We underscored that the stratum of masses resemble those who are close to the sultan with his mentionedresponsibilities. We added the full Arabic text of the manuscript annotation to the Appendix 1 considering that it will be beneficial.Keywords: Kirmânî, Îcî, Islamic ethics, virtue, widkedness, to administer, family, state, head of state