Havza yönetimi'nde kurumsal yapı: Türkiye için bir öneri
Institutional structure of basin management: a proposal for Turkey
Yazar: ŞERMİN DELİPINAR
Danışman: PROF. DR. MEHMET KARPUZCU
Gebze Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
Gelişmekte olan ve gelişmiş pek çok ülke için başta su olmak üzere doğal kaynakların yönetimi, sürdürülebilir kalkınma için kritik öneme sahiptir. Ülkelerin sahip oldukları gelişmişlik düzeyine göre farklılıklar olsa da kaynakların kalite ve miktar olarak korunması açısından zorluklar ve yaşanan sorunlar ortak ve benzerdir. Birçok araştırmada sorunların kaynağı, yönetim sorunu olarak nitelendirilmekte olup kurumsal ve yasal yapıdaki düzenlemelerin yetersizliği ve eksikliklerine bağlanmaktadır.  İyi bir yönetim; doğru ve isabetli politikaların belirlenerek ülke şartlarına uygun yasal ve kurumsal yapılanma ile sürdürülebilir kalkınmayı ve sağlıklı çevreyi sağlayacak nitelikte olmalıdır. Bu bağlamda 1900'lü yılların başında bazı ülkelerin uygulamaya başladığı havza ölçeğinde yönetim, toplumdaki gelişmelerden dolayı sektörel yaklaşımlar yetersiz kaldığından 2000'li yılların başlarından itibaren dünya çapında tercih edilen bir yönetim modeli olmuştur. 
Bu tez ile etkin bir yönetim yaklaşımı olarak entegre havza yönetimi (EHY) ve prensipleri (entegrasyon, katılımcılık, koordinasyon ve maliyetin gerikazanımı kavramları) ortaya konmuş ve seçilen ülkelerdeki EHY uygulamaları, yasal ve kurumsal açıdan incelenmiştir. Türkiye'deki havza yönetimi kapsamındaki uygulamalar da bu prensipler çerçevesinde değerlendirilmiştir.  Yeni kurulan havza organizasyonları ve mevcut kurumların işlevleri incelenmiştir. Havza yönetiminin uygulama süreci, SWOT analizi ile değerlendirilerek kurumsal açıdan güçlü-zayıf yönler ile fırsatlar-tehditler belirlenmiştir. Dünyada olduğu gibi Türkiye'de de havza sınırları, idari sınırlardan farklıdır. Uygulamadaki en önemli zorluklardan biri de budur. 
Bu tezde, Türkiye'de etkin bir EHY'nin sağlanabilmesi için mevcut kurumlarda revizyonlar ile yeni organizasyon oluşumlarına dair öneriler sunulmuştur. Ayrıca kurumların yönetim yapısında esas alınan idari sınırların, havza sınırları ile uyumlaştırılması önerilmiştir.

Abstract:
Management of natural resources, particularly water, is of critical importance for sustainable development in both developing and developed countries. Although countries have socioeconomic differences, the difficulties and problems these countries experience in terms of quality and quantity of resources are common and similar. In many studies, it has been specified that the cause of these problems is a management crisis and is linked to deficiencies and inadequacies in the legal and institutional structures. For good governing, the right policies and effective legal/institutional structures should be implemented. In this context, management based on the basin level, which some countries started to implement at the beginning of the 1900s, became a rapidly favored management model from the beginning of the 2000s as a result of insufficient sectoral approaches to community developments.
With this thesis, integrated basin management (IBM) and its principles (integration, participation, coordination and cost recovery) are set forth. The assessments of IBM implementations in selected countries and Turkey are put forth with respect to the legal and institutional aspects. The strengths, weaknesses, opportunities, and threats (SWOT) technique is used to analyze the existing situation in Turkey. Similar to other countries, the basin boundaries in Turkey are different from administrative boundaries. This is one of the most important challenges in practice.
In this thesis, proposals for the formation of new basin organizations and revisions of the existing institutions are presented in order to provide an effective IBM in Turkey. Moreover, the alignment of administrative borders with the basin boundaries is suggested.