İlk Türk devlet ve topluluklarında adalet ve hukuk anlayışı (Osmanlı Devleti'ne kadar)
Justice and law concept in the first Turkish states and societies (Until the Ottoman State)
Yazar: SEMİH KALINMEŞE
Danışman: PROF. DR. ORHAN DOĞAN
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Tarih = History
Dizin: Adalet = Justice ; Eski Türkler = Old Turks ; Hukuk = Law ; Töre = Custom ; Türk devletleri = Turkish states ; Türk hukuk tarihi = Turkish law history ; Türk tarihi = Turkish history ; Türkler = Turks

Özet:
Toplumun mensup olduğu kültürü ve bu kültürün özelliklerini tanımlamak
için, günlük yaşamda gerçekleştirdikleri bütün eylemleri incelemek
gerekmektedir. Toplumun yaşayış biçimini oluşturan eylemler, kültürü
oluşturmakta ve bu kültür, bir toplumu diğer toplumlardan ayıran özellikler
karşımıza çıkmaktadır. Diğer yandan toplumun düşünce dünyası da
kültürlerini oluşturan başka bir unsurdur. Toplumların kültürleri; düşünce
yapılarına, gelenek ve göreneklerine, bulundukları coğrafyaya, bulundukları siyasi
duruma, uygun olarak yaşamlarını sürdürmeleri için yaptıkları ey
doğmuştur. Böylelikle toplumların yaşayış biçimi, kültürlerini
şekillendirmede etkili olmuştur. Toplumun içinde bulunduğu şartlara göre
şekillenen en iyi yaşam biçiminin, nesilden nesile aktarılması için toplum, bu yaşam
tarzının özelliklerini belirlemiş, bu özellikler hukuk düzen
çıkarmıştır. Toplumların oluşturdukları hukuk düzeni onların yaşayış tarzından
doğmuş, kurdukları devletler bu hukuk düzenine göre teşkilatlanmıştır. Türklerin
tarihi kayıtlara ilk yansıdıkları dönemde ismini Türklerin yaşadıkları coğrafyadan
bozkır kültürüne mensup oldukları anlaşılmaktadır. Orta Asya'nın
bozkırlarında konargöçer yaşam tarzında hayatlarını sürdüren eski Türkler

hareketli yaşam sayesinde Orta Asya'da basmadık toprak bırakmamışlardır.
Türklerin kendi hukuk kuralları olan törenin, bozkır kültürünün hukuki sınırlarını
çizdiği anlaşılmaktadır. Türklerin İslam dini ile tanışmasından sonra dahi Türk
topluluklarında törenin devlet ve halk hukukunda etkili olduğu görülme
Tiirk topluluklarının İslam dinini kabul etmesiyle İslam hukuku şeriat
Türk hukuku olan töre, bir aray Türk İslam kültürü ortaya çıkmıştır.
Bu çalışmamızda İslam öncesinde ilk Türk devletlerinde ve İslam' a geçiş
dönemlerinde Türk devlet ve topluluklarında hukuk ve adalet anlayışları

Abstract:
To define the culture that society belongs to and the characteristics of this
culture, it is necessary to examine all the actions that this society has taken in daily
life. The actions that form the way society lives form culture. and this culture comes
to us as a characteristic that separates one society from other societies. On the other
hand, the thought world of society is another element that creates the culture of this
society. The cultures of the societies were born as a result of their actions to sustain
their lives in accordance with their mindset, traditions and traditions, the geography
they are in, the political situation they are in. So the way societies live has been
effective in shaping their culture. The society has defined the characteristics of this
lifestyle to transfer the best way of life that is shaped according to the conditions in
which society is present from generation to generation. These characteristics have
revealed the legal order of society. The legal order that societies form was born out
of their way of living. The states they founded are organized according to this law.
It is understood that Turks are from the steppe culture when they first reflect on
historical records. Steppe is the name of the geography they live in. The ancient
Turks, who lived in the rural countryside of Central Asia in the nomadic way of life,
have reached every place in Central Asia thanks to this lively life. It is understood
that t , constitute the legal rules of the steppe culture.
Even after the Turk in Turkish communities is seen to
be effective in state and public law. Turkish communities accepted the religion of
Isl
IV
together to create a Turkish-Islamic culture. This study will examine the
understanding of law and justice in Turkish states and communities before Islam
and during the transition to Islam.
Keywords: Turkish-Islamic Civilization,
Law, Justice.