Büyük kilise'den Cami-i Kebir'e Ayasofya: Turist rehberlerinin "Saklı bilgilerinin" teyit edilmesine yönelik bir çalışma
From the great church to the Grand Mosque, Hagia Sophia: A study to verify tour guides' "Encrypted knowledge"
Yazar: BURAK DÜZ
Danışman: PROF. DR. ERKAN SEZGİN
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Turizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Turizm = Tourism ; İşletme = Business Administration
Dizin: Ayasofya = Ayasofya ; Bilgi = Knowledge ; Bilgi ifşası = Whistleblowing ; Bilgi paylaşımı = Information sharing ; Turist rehberi = Tourist guides

Özet:
Bu araştırmanın amacı az sayıda turist rehberi tarafından bilinen Ayasofya'ya ilişkin saklı bilgilerin, bu bilgilerin kaynaklarının ve rehberler tarafından nasıl kullanıldığının tespit edilmesi; bilgilerin bilimsellik açısından değerlendirilmesi; bilgilerin turist rehberleri arasında bilinirlik düzeylerinin saptanması ve son olarak bulguların değerlendirilerek ihtiyaç duyulan kavramsal model ve kavram önerilerinin yapılmasıdır.
		Araştırmada nitel ve nicel araştırma yöntemleri birlikte kullanılmış; karma araştırma desenlerinden iç içe karma desen benimsenmiştir. Çalışmada öncelikle 7 turist rehberinin Ayasofya turunda gözlem yapılmış; 42 turist rehberiyle görüşülmüş ve elde edilen potansiyel saklı bilgilerin bilimsellik teyidi için konuyla ilgili on beş akademisyenin görüşü alınmıştır. Daha sonra alanyazındaki çalışmalar değerlendirilmiş ve bilimsellik teyidi sağlanan potansiyel saklı bilgilerin bilinirlik düzeyini tespit amacıyla 419 turist rehberine ulaşılmıştır. Veriler NVivo 12 ve SPSS 22 programları kullanılarak betimsel analiz, içerik analizi ve frekans analizi ile çözümlenmiştir.
		Araştırmanın ilk bulgularına göre 77 adet potansiyel saklı bilgi ortaya çıkarılmıştır. Akademisyenlerin görüşleri ve alanyazın değerlendirmesi sonucunda 77 saklı bilgiden 26 tanesinin 'bilimsellik' açısından teyit edildiği görülmüştür. Son olarak yapılan saha araştırmasında bu bilgilerden sekizinin az sayıda turist rehberi tarafından bilindiği ortaya çıkmıştır. 77 potansiyel saklı bilginin kaynakları, turist rehberleri tarafından nasıl kullanıldıkları ve bilgilerin bilimsellik teyidine ilişkin bulgular birlikte değerlendirildiğinde "Turist Rehberlerinin Ayasofya-i Kebir Cami-i Şerifi Hakkındaki Bilgilerine İlişkin Kavramsal Model" geliştirilmiş ve az sayıda turist rehberi tarafından bilinen bilgiler için özgün kavram olan "Saklı Bilgi" önerilmiştir.

Abstract:
This study aims to determine the uncommon knowledge about Hagia Sophia amongst tour guides; to find out the references of the knowledge and how they are used; to detect the views of the academics and  the scientific findings about the knowledge; to determine the level of awareness related to the knowledge amongst tour guides; to propose the necessary conceptual models and concepts.
		Qualitative and quantitative methods were both used in the study and embedded design was executed as a mixed method desing. 7 tours were observed in Hagia Sophia, 42 tour guides were interviewed, 15 academics were asked for their views about the findings and the literature was reviewed to evaluate the findings. 419 tour guides were asked for their level of awareness related to the knowledge. NVivo 12 and SPSS 22 were used and descriptive, content and frequency analyses were executed to analyse the data.
		The findings point out 77 knowledge expressions perceived as uncommonly known by the tour guides. According to the views of the academics and literature review, 26 out of 77 expressions were confirmed in scientific terms. 8 out of 26 knowledge expressions were determined as less-known amongst tour guides. Evaluating scientific confirmation and the references of 77 knowledge expressions with the ways that tour guides gain and use them, "The Conceptual Model of Tour Guides' Knowledge about Hagia Sophia" was developed. Furthermore, the concept of "Encrypted Knowledge" was proposed to define the knowledge uncommonly known by the members of the profession.