Multiple sklerozis hastalarında glutensiz diyet tedavisinin etkinliğinin belirlenmesi
Determination of the efficiency of gluten-FREE diet therapy in patients with multiple sclerosis
Yazar: EZGİ KARATAŞ
Danışman: PROF. DR. ASLI UÇAR
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Diyet = Diet ; Diyet tedavisi = Diet therapy ; Glutenler = Glutens ; Lipopolisakkaritler = Lipopolysaccharides ; Multipl skleroz = Multiple sclerosis

Özet:
Multiple Skleroz (MS), merkezi sinir sistemini etkileyen otoimmün, inflamatuar nörodejeneratif bir hastalık olup, son derece değişkendir. Kesin olmamakla birlikte glutenin MS hastalığının etiyolojisinde etkili olduğunu gösteren kanıtlar bulunmaktadır. Bu araştırmada, MS hastalarında glutensiz diyetin hastalıkla ilintili sakatlık durumu, yaşam kalitesi, gastrointestinal sistem, duygu durumları, yorgunluk ve serum lipopolisakkarit düzeyleri üzerindeki etkisinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Araştırmaya Ege Üniversitesi Nöroloji Anabilim Dalına başvuran ve nöroloji uzmanı tarafından kesin MS tanısı konmuş, Genişletilmiş Özürlülük Durum Ölçek (EDSS) puanı 7'nin altında olan, Çölyak hastası olmayan, 19 yaş ve üzeri, kadın, Relapsing Remitting Multiple Skleroz (RRMS) hastaları dahil edilmiştir. Çalışmaya kabul edilme kriterlerine uyan bireyler benzer yaş, cinsiyet ve sosyo-demografik özelliklere göre iki gruba ayrılmıştır. Deney grubuna glutensiz diyet uygulanmış, kontrol grubunun diyeti ise serbest bırakılmıştır. Hastalar 6 ay süre ile izlenmiştir. Kontrol ve deney grubundaki bireylerin besin tüketim durumunu değerlendirmek için çalışmanın başlangıcında, 3. ayda ve çalışmanın sonunda (6. ayda) besin tüketim kaydı alınmıştır. Ayrıca hastalara genel ve hastalık bilgilerini belirleyecek bir anket uygulanmış, antropometrik ölçümleri alınmış, Multiple Skleroz Yaşam Kalitesi Ölçeği (MSQOL)-54, Gastrointestinal Semptom Derecelendirme Ölçeği (GSRS), Depresyon, Anksiyete ve Stres Ölçeği (DASÖ-21) Pitsburg Uyku Ölçeği (PUKİ), Yorgunluk Değerlendirme Ölçeği (FAS) uygulanmıştır. Bireylerin lipopolisakkarit düzeylerini belirlemek amacı ile çalışmanın başlangıcında ve 6. ayda kan alınmıştır. Altı aylık glutensiz diyet tedavisinin ardından deney grubunda vücut yağ yüzdesi dışındaki diğer antropometrik ölçümlerde (vücut ağırlığı, BKİ, bel çevresi, kalça çevresi, vücut yağ kütlesi, yağsız vücut kütlesi) EDSS puanlarında azalma, yaşam kalitesinde artış, gastrointestinal sistem problemlerinde iyileşme, depresyon anksiyete ve streste azalma, uyku kalitesinde artış ve yorgunlukta azalma olduğu belirlenmiştir (p<0,05). İzlem süresince kontrol grubunun yaşam kalitesinde değişiklik olmadığı, gastrointestinal sistem problemlerinde artış, depresyon ve stres durumunda değişiklik olmadığı, anksiyete de ise azalma olduğu, uyku kalitesinde değişme olmadığı, yorgunluk düzeylerinde artış olduğu belirlenmiştir. Deney grubunun günlük enerji ve karbonhidrat alım miktarlarının glutensiz diyet tedavisi uygulanması ile azaldığı belirlenmiştir (p<0,01). Deney grubunun kontrol grubuna göre günlük diyetlerinde daha yüksek miktarda K, B2, B6 ve C vitamini ile Biotin ve aldığı saptanmıştır (p<0,05). Deney grubunun serum LPS düzeylerinde başlangıç değerlerine göre azalma olduğu bulunmuştur (p<0,05). Kontrol grubunda ise farklılık belirlenmemiştir. Kontrol grubunun 6. ay verileri değerlendirildiğinde serum lipopolisakkarit düzeyi ile enerji ve karbonhidrat alımı arasında negatif yönlü bir korelasyon saptanmıştır (p<0,05, p<0,01). Regresyon analizi sonucunda deney grubunun LPS değerlerini etkileyen değişkenlerin sırası ile D vitamini, bel çevresi ölçümleri ve çözünür posa olduğu, (modelde LPS değerlerinde meydana gelen değişimin %29'u açılanmaktadır) kontrol grubunda LPS düzeyini ise alınan karbonhidrat miktarı etkilediği (modelde LPS değerlerinde meydana gelen değişimin %22'si açılanmaktadır) belirlenmiştir. Sonuç olarak MS hastalarında glutensiz diyet tedavisinin ağırlık kontrolünde, EDSS puanlarında, yaşam kalitesinde, gastrointestinal sistem problemlerinde, depresyon anksiyete ve streste, uyku kalitesinde ve yorgunlukta etkili olduğu görülmüştür. Benzer şeklide glutensiz diyet tedavisinin serum lipopolisakkarit düzeylerinde de azalma sağladığı belirlenmiştir. MS hastalarında 6 ay glutensiz diyet tedavisinin hastalığa özgü semptomları azaltmada etkili olabileceği sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Sözcükler: Glutensiz Diyet, Lipopolisakkarit, Multiple Skleroz

Abstract:
Multiple sclerosis (MS) is an autoimmune, inflammatory neurodegenerative disease affecting the central nervous system and is highly variable. Although it is not certain, there are evidences showing that gluten is effective in the etiology of MS. The aim of this study was to evaluate the effects of gluten-free diet on disease-related disability, quality of life, gastrointestinal system, mood states, fatigue, and serum lipopolysaccharide levels in MS patients. The study included Relapsing Remitting Multiple Sclerosis (RRMS) patients who applied to Ege University Neurology Department and were diagnosed with MS by a neurologist, had an Extended Disability Status Scale (EDSS) score below 7, did not have Celiac disease, was 19 years or older, female. has been done. Individuals who met the inclusion criteria for the study were divided into two groups according to similar age, gender and socio-demographic characteristics. Gluten-free diet was applied to the experimental group, while the diet of the control group was released. The patients were followed for 6 months. In order to evaluate the food consumption status of the individuals in the control and experimental groups, food consumption records were taken at the beginning of the study, at the 3rd month and at the end of the study (6th month). In addition, a questionnaire was applied to the patients to determine their general and disease information, anthropometric measurements were taken, Multiple Sclerosis Quality of Life Scale (MSQOL)-54, Gastrointestinal Symptom Rating Scale (GSRS), Depression, Anxiety and Stress Scale (DASO-21) Pitsburg Sleep Scale (PUKI), Fatigue Assesment Scale (FAS) was applied. In order to determine the lipopolysaccharide levels of the individuals, blood was drawn at the beginning of the study and at the 6th month. After six months of gluten-free diet treatment, decrease in EDSS scores, increase in quality of life, improvement in gastrointestinal system problems, depression and anxiety in other anthropometric measurements (body weight, BMI, waist circumference, hip circumference, body fat mass, lean body mass) in the experimental group other than body fat percentage. and decrease in stress, increase in sleep quality and decrease in fatigue (p<0,05). During the follow-up period, it was determined that there was no change in the quality of life of the control group, no increase in gastrointestinal system problems, no change in depression and stress, a decrease in anxiety, no change in sleep quality, and an increase in fatigue levels. It was determined that the daily energy and carbohydrate intakes of the experimental group decreased with the application of gluten-free diet treatment (p<0,01). It was determined that the experimental group received higher amounts of vitamin K, B2, B6 and C and Biotin in their daily diet compared to the control group (p<0,05). It was found that the serum LPS levels of the experimental group decreased compared to the initial values (p<0,05). No difference was found in the control group. When the 6th month data of the control group were evaluated, a negative correlation was found between serum lipopolysaccharide level and energy and carbohydrate intake (p<0,05, p<0,01). As a result of the regression analysis, it was determined that the variables affecting the LPS values of the experimental group were vitamin D, waist circumference measurements and soluble fiber, respectively (29% of the change in LPS values in the model is explained), while the LPS level in the control group was affected by the amount of carbohydrate intake (22% of the change in LPS values in the model is explained). In conclusion, gluten-free diet therapy was found to be effective in weight control, EDSS scores, quality of life, gastrointestinal system problems, depression, anxiety and stress, sleep quality and fatigue in MS patients. Similarly, it was determined that gluten-free diet treatment also reduced serum lipopolysaccharide levels. It has been concluded that 6 months of gluten-free diet treatment can be effective in reducing disease-specific symptoms in MS patients.

Keywords: Gluten-Free Diet, Lipopolysaccharide, Multiple Sclerosis