Baş boyun bölgesi kanseri tanısı konmuş hastalarda yoğunluk ayarlı radyoterapinin doz dağılımının araştırılması
Investigation dose distribution of intensity modulated radiotherapy on diagnosed head and neck cancer
Yazar: MURAT KÖRKÖSE
Danışman: YRD. DOÇ. DR. H. SUAT ARSLANTAŞ
Çukurova Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Medikal Fizik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Fizik ve Fizik Mühendisliği = Physics and Physics Engineering
Dizin: Doz-cevap ilişkisi-radyasyon = Dose-response relationship-radiation ; Hacim = Volume ; Homojenlik = Homogenity ; Kafa ve boyun neoplazmları = Head and neck neoplasms ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Radyasyon = Radiation ; Radyasyon dozajı = Radiation dosage ; Radyometri = Radiometry ; Radyoterapi = Radiotherapy

Özet:
Lokalizasyon ve cinsiyete göre baş-boyun kanserlerinin görülme oranı tüm kanserlerin %6?sını oluşturmaktadır. Yoğunluk ayarlı radyoterapi normal doku dozlarını azaltarak tümörlü dokuların daha etkin doz almasını sağlar.
Çalışmamızdaki amaç Yoğunluk Ayarlı Radyoterapi (YART) tekniği kullanılarak tedavi edilen baş-boyun kanser tanılı hastaların doz dağılımları incelenerek uluslar arası doz tolerans tavsiyeleri ile karşılaştırmaktır.
Çalışmamızda 2009-2012 yıllarında Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi Radyasyon Onkolojisi Anabilim Dalında YART tekniği ile tedavi edilen 30 baş-boyun kanser tanılı hastanın retrospektif incelenmesi yapılmıştır. Hasta grubu yaş ortalaması 60 (20-80) ve erkek-kadın oranı 9/1 idi. Hastaların YART tedavi planları (28 tanesi 9, 1 tanesi 7 ve 1 tanesi 6 tedavi alanı ile) 1,8-2,0 Gy/Fr haftada 5 gün şeklinde oluşturulmuştur. Çalışmamızda YART PTV 70, YART PTV 60 ve YART PTV 46 hedef hacimlerin ortalama dozları, homojenite indeks ve konformite indeks değerleri ICRU62?ye ve ICRU83?e göre incelendi. Tedavi alanlarına giren riskli organların doz dağılımları analiz edildi.
Çalışmamızda hastaların YART PTV70 ve YART PTV60 hedef hacimlerine verilmek istenen 70 Gy ve 60 Gy dozların tamamının %100± %5?i homojen bir şekilde verilmiştir. 46 Gy verilmek istenen dozlar YART PTV46 hedeflere ortalama %102,8 oranında verilmiştir. 15 hastanın hedef hacimlere giren parotis bez dozları ve 13 hastanın hedef hacimlere giren oral kavite dozları önerilen tolerans doz seviyelerini aşmıştır. Maksimum spinal kord dozu en yüksek değeri 50 Gy altında kalmış. Göz ve lens maksimum dozları bir hasta hariç maksimum doz sınırını aşmamıştır. 4 hastanın maksimum beyin dozu 60 Gy doz sınırını aşmıştır. Diğer riskli organ dozları tolerans seviyelerinin altında kalmıştır.
Sonuç olarak YART yönteminin amacı; hedef hacme tanımlanan dozu tam olarak verirken, çevre sağlam dokulardaki dozu en aza indirmektir. YART yöntemi ile tedavi edilen baş-boyun kanseri hastalarda hedef hacimlerin homojenite indeks değerleri yüksek dozlarda 1,0 (ICRU62?ye göre uygun değer) ve 0,0 (ICRU83?e göre uygun değer) değerine daha yakın olduğu tespit edilmiştir. Hedef hacimlerin ortalama konformite indeks değerleri ICRU 62?ye göre 0,98 ve ICRU 83?e göre 0,95 olduğu tespit edilmiştir. Radyoterapide öncelikli amaç tedavi etkinliğini arttırmaktır. Hasta tedavi edilirken tümör kontrolünü sağlamak için hedef hacme giren riskli organ doz sınırlarının aşılması gerekmiştir.

Anahtar Sözcükler: Radyoterapi, Baş-boyun kanseri, Hedef hacim, YART PTV 70, Homojenite indeks.

Abstract:
According to localization and sexuality head and neck cancer occurance ratio is 6% of all cancer types. Intensity modulated radiotherapy provides tumor cells taking most effective dose whereas decreases dose of normal tissues.
Purpose of our study is to compare analyzing dose distributions of diagnosed head and neck cancer treated by intensity modulated radiotherapy (IMRT) with international dose tolerance recommendation.
Retrospective investigation of 30 head and neck cancer diagnosed patients who were treated by intensity modulated radiotherapy in Çukurova University Medical Faculty Radiation Oncology Department between the years 2009 and 2012 was done in our study. Age mean of patients were 60 (20-80) and male-females rate was 9/1. IMRT treatment plans of patients were created in the form of 1.8-2.0 Gy/Fr per week (28 patients with 9, 1 patient with 7 and 1 patient 6 treatment fields). In our study mean doses, homogeneity index and conformity index values of IMRT PTV70, IMRT PTV60 and IMRT PTV46 target volumes were investigated according to the ICRU 62 and ICRU 83 reports. Dose distributions of organs at risk were analyzed.
In our study all doses be given which were 70 Gy and 60 Gy were delivered uniformly to IMRT PTV70 and IMRT PTV60 target volumes of patients with 100% ± 5%.  46 Gy dose was delivered to IMRT PTV46 target volumes with the average rate of 102.8%. Doses of parotid gland within the target volume of 15 patients and doses of oral cavity within the target volume of 13 patients exceeded the level of recommended tolerance dose. The highest value of maximum spinal cord doses remained under 50 Gy. Maximum eyes and maximum lens doses did not exceed the limit of maximum dose exception of one patient eyes dose. Maximum brain doses of 4 patients exceeded limit of 60 Gy dose. Doses of other organs at risk remained under the tolerance level.
In accordance with the aim of IMRT method which is to minimize dose to the out of field tissues, it gives completely defined dose to target volume. On head and neck cancer treated by IMRT technique, homogeneity index values of target volume were determined to be closer to 1,0 (suitable value according to ICRU 62) and 0,0 (suitable value according to ICRU 83) value at high doses. Mean conformity index values of target volume were determined according to the ICRU 62 as 0.98 and according to the ICRU 83 as 0.95. The primary aim on radiotherapy is to increase treatment effectiveness. While patient is being treated to provide tumour control, it necessities to exceed the dose limits of organs at risk.

Key Words: Radiotherapy, Head and neck cancer, Target volume, IMRT PTV70, Homogeneity index.