Sağlık finansman sistemlerinin değerlendirilmesi: Türkiye ile OECD ülkeleri arasında karşılaştırma
Evaluation of health financing systems: Comparison between Türkiye and OECD countries
Yazar: BURAK FURKAN ULUBEYOĞLU
Danışman: PROF. DR. ALİ ÇIMAT
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Bu tez, Türkiye'deki sağlık politikalarının finansmanı ve dönüşümünü derinlemesine analiz ederek, bu politikaların sağlık hizmetleri ve sigorta sistemleri üzerindeki etkilerini incelemektedir. 2003 yılında başlatılan ve 2008'de genişletilen Sağlıkta Dönüşüm Programı (SDP) kapsamında kaydedilen ilerlemelere rağmen, Türkiye sağlık hizmetlerinin kalitesi, verimliliği ve finansal sürdürülebilirliği konularında zorluklarla karşılaşmaktadır. Merkezi bir sorun, kamu sağlık hizmeti katılım ücretleri ve Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) primlerinin hükümet sağlık harcamalarını karşılamadığı için vergi bütçelerinden tahsisat gerektiren yıllık sağlık finansmanı açığıdır. Bu çalışma, Türkiye'nin sağlık finansman sistemini OECD ülkeleriyle karşılaştırarak finansal sürdürülebilirliği ve sağlık hizmeti sunumunu iyileştirmeye yönelik öneriler sunmayı amaçlamaktadır.
Bulgular, Türkiye'nin sağlık reformlarında önemli ilerlemeler kaydettiğini ancak OECD ortalamalarına kıyasla hala önemli boşluklar olduğunu göstermektedir. Uzun bekleme süreleri, yetersiz kırsal sağlık hizmetleri sunumu ve tutarsız sağlık verileri gibi sorunlar yaygın olarak devam etmektedir. Metodoloji, Türkiye ve seçilmiş OECD ülkeleri (Almanya, Fransa, İtalya, Birleşik Krallık, Japonya, ABD) ve BRICS ülkeleri (Çin, Hindistan, Rusya) arasındaki sağlık finansman sistemlerinin karşılaştırmalı analizini içermektedir. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), OECD, Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve diğer kaynaklardan elde edilen veriler analiz edilmektedir. Toplam sağlık harcamaları, kişi başına düşen GSYİH, cepten yapılan harcamalar ve diğer göstergeler gibi anahtar göstergeler analiz edilerek boşluklar belirlenmiş ve karşılaştırmalar yapılmıştır.
Anahtar öneriler, hükümetin veya toplam sağlık harcamalarının GSYİH'nin %5 kriterine ulaşması için artırılması, kaynak kullanımında verimliliğin artırılması, cepten yapılan harcamaların azaltılması ve veri toplama ve raporlama mekanizmalarının iyileştirilmesini içermektedir. Tez, finansal boşlukları kapatmaya ve Türkiye'deki sağlık hizmetlerinin kalitesini ve verimliliğini artırmaya yönelik politika önerileriyle sonuçlanmaktadır. Türkiye'nin, sağlık sisteminde daha iyi sonuçlar elde etmek ve finansal sürdürülebilirliği sağlamak için stratejik planlama ve politika uygulamalarına devam etmesi gerekmektedir.

Abstract:
The dissertation provides an in-depth analysis of the health financing and transformation of health policies in Türkiye, focusing on the impacts on healthcare services and insurance systems. Despite progress under the Health Transformation Program (HTP), initiated in 2003 and expanded in 2008, Türkiye faces challenges with healthcare quality, efficiency, and financial sustainability. A central issue is the annual deficit in healthcare financing, as public health service participation fees and Social Security Institution (SGK) premiums do not cover government health expenditures, requiring budget allocations from taxes. This study aims to provide a comprehensive analysis of health financing, comparing Türkiye's system with those of OECD countries and offering recommendations for improving financial sustainability and healthcare service delivery.
Findings indicate that while Türkiye has made substantial progress in health reforms, there are still significant gaps compared to OECD averages. Issues such as long waiting times, inadequate rural health service provision, and inconsistent health data remain prevalent. Methodology involves a comparative analysis of health financing systems in Türkiye and selected OECD countries (Germany, France, Italy, UK, Japan, USA) and BRICS nations (China, India, Russia). Data from the Turkish Statistical Institute (TUIK), OECD, WHO, and other sources are analyzed. Key indicators such as total health expenditure, GDP per capita, out-of-pocket expenses, and other indicators are analyzed to identify gaps and draw comparisons.
Key recommendations include increasing government or total health expenditure to meet the 5% GDP criterion, enhancing efficiency in resource utilization, reducing out-of-pocket payments, and improving data collection and reporting mechanisms. The dissertation concludes with policy recommendations aimed at decision-makers to bridge the financial gaps and enhance the quality and efficiency of healthcare services in Türkiye. Türkiye needs to continue its efforts in strategic planning and policy implementation to achieve better health outcomes and financial sustainability in its healthcare system.