Havacılık organizasyonlarında örgüt kültürü ve emniyet kültürü arasındaki ilişki: Antalya havalimanında bir uygulama
The relationship between organizational culture and safety culture in aviation organizations: An analysis at Antalya airport
Yazar: TUNÇ TANIŞ
Danışman: PROF. DR. RAMAZAN ERTURGUT
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası Ticaret ve Lojistik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Sivil Havacılık = Civil Aviation ; Ulaşım = Transportation

Özet:
Havacılık organizasyonlarındaki hâkim örgüt kültürünün çalışanların emniyet kültürü algısı ile ilişkisi ve etki derecesinin belirlenmesi çalışmanın esas amacını oluşturmaktadır. Bu minvalde, bu çalışmanın geniş bir coğrafyadaki birbirinden çok farklı özelliklere sahip havalimanlarını birlikte değerlendirmekten ziyade, kışın hava trafik yoğunluğunun azalması, yazın ise çok hızlı bir şekilde artması nedeniyle ciddi bir adaptasyon gerektirmesi gibi kendine has özellikleri bulunan Antalya Havalimanı özelinde yürütülmesine karar verilmiştir.
Çalışmaya, Antalya Havalimanı'nda bulunan havacılık organizasyonlarında çalışan 398 çalışanın katılımı sağlanmıştır. Havacılık organizasyonlarının örgüt kültürü yapısını araştırmak üzere, Türkçeye ve havacılık sektörüne uyarlanan "Örgüt Kültürü Değerlendirme Ölçeği" kullanılmıştır. Çalışanların emniyet kültürü algılarını ölçmek için, ilk olarak ACI tarafından pilot bir çalışma olarak uygulanan, sonrasında AAPA ve AACO'nun da ortaklaşa yürüttüğü ve 46 ülkede 650den fazla havacılık sektörü çalışanının katılımının sağlandığı "Emniyet Kültürü Anket Formu" Türkçeye çevirisi yapılarak kullanılmıştır. Uygulanan ölçek ve anketin analizleri SPSS 23.0 paket programı ile gerçekleştirilmiştir. Güvenilirlik ve faktör analizleri yapılmıştır. Daha sonra, havacılık organizasyonlarındaki hâkim örgüt kültürü tipleri ile çalışanların emniyet kültürü algısı arasındaki ilişkiler korelasyon ve regresyon analizleri ile tespit edilmiştir.
Analiz sonuçlarına göre, Antalya Havalimanı'ndaki havacılık organizasyonlarında üç örgüt kültürü tipi gözlemlenmiştir. Bunlar; yenilikçi-takım kültürü, rekabetçi kültür ve hiyerarşi kültürü olarak belirlenmiştir. Örgüt kültürü tipinin havacılık organizasyonları arasında anlamlı bir şekilde farklılaştığı yapılan tek yönlü varyans analizi ile tespit edilmiştir. Yapılan korelasyon analizi neticesinde yenilikçi-takım kültürü ile çalışanların emniyet kültürü algıları arasında güçlü ve doğru orantılı bir ilişki bulunduğu saptanmıştır. Örgüt kültürü tiplerinin çalışanların emniyet kültürü algıları üzerinde nasıl ve ne derece etkiye sahip olduğunu belirlemek için çoklu regresyon analizi yapılmıştır. Yenilikçi-takım ve hiyerarşi kültürlerinin çalışanların emniyet kültürü algılarını arttırdığı, rekabetçi kültürün ise anlamlı bir değişime sebep olmadığı tespit edilmiştir.

Abstract:
The main aim of this study is to determine the relationship and impact of the dominant organizational culture in aviation organizations on employees' perception of safety culture. Rather than evaluating airports with different characteristics over a wide geography, the study was conducted specifically for aviation organizations at Antalya Airport. This airport has unique features due to the significant adaptation required during the winter when air traffic density decreases and in the summer when it rapidly increases.
The study involved 398 employees working in aviation organizations at Antalya Airport. To investigate the organizational culture structure of aviation organizations, the "Organizational Culture Assessment Scale" adapted to Turkish and the aviation industry was used. Employees' perception of safety culture was measured using the "Safety Culture Survey Form," which was first implemented as a pilot study by ACI, and later conducted jointly by AAPA and AACO. The analyses of the applied scale and survey were performed using the SPSS 23.0 package program. Reliability and factor analyses were conducted. Then, the relationships between the dominant organizational culture types in aviation organizations and employees' perception of safety culture were determined through correlation and regression analyses.
According to the analysis results, three organizational culture types were observed in aviation organizations at Antalya Airport. These were identified as innovative-team culture, competitive culture, and hierarchy culture. The one-way analysis of variance determined that the organizational culture type significantly differentiated between aviation organizations. As a result of the correlation analysis, a strong and proportional relationship was found between innovative-team culture and employees' perception of safety culture. Multiple regression analysis was conducted to determine how and to what extent organizational culture types affect employees' perception of safety culture. It has been determined that innovative team and hierarchy cultures increase employees' perception of safety culture, while the change caused by competitive culture is not statistically significant.