Milli mücadele yıllarında Türkiye ve Azerbaycan ilişkileri
During the national straggle years Turkey and Azerbaijan relations
Yazar: MEHMAN AĞAYEV
Danışman: PROF. DR. ALİ ARSLAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2006
Konu: Tarih = History

Özet:
Milli Mücadele yıllarında Türkiye ve Azerbaycan ilişkileri üzerine yaptığımız bu çalışma, giriş ve sonuç kısımları dışında dört bölümden oluşmaktadır. Çalışmamızın birinci kısmında Mondros Mütarekesi (30 Ekim 1918) öncesi ve sonrası Osmanlı Hükümeti ile Azerbaycan Müsavat Hükümeti ilişkileri irdelenmektedir. Ayrıca Azerbaycan Hükümeti'nin, Mustafa Kemal Paşa öncülüğünde Anadolu Ulusal Hareketi ile temaslarına değinilmekte; Azerbaycan'ın Sovyetleşmesinde ( 28 Nisan 1920) Ankara'nın rolü üzerinde durulmaktadır.İkinci bölümde ise, diplomatik ilişkilerin kuruluşuna kadarki TBMM Hükümeti ve Sovyet Azerbaycan siyasi ilişkileri irdelenmektedir. O dönem Azerbaycan, Sovyet Rusya'nın güdümünde olduğu için ikili ilişkiler, Türk ? Sovyet ilişkisi çerçevesinden ele alınmaktadır.1921 yılının son baharında TBMM Hükümeti'nin Bakü'de temsilcilik açmasına karşılık, 1921 yılı Ekim'inde Azerbaycan tarafının da Ankara'ya Büyükelçi göndermesi ile, iki kardeş ülke arasında diplomatik ilişkilerin resmen kurulduğu anlaşılmaktadır. TBMM ve Sovyet Azerbaycan diplomatik ilişkileri, bu çalışmamızın üçüncü bölümünde kapsamlı bir şekilde irdelenmektedir.Çalışmamızın dördüncü bölümünde ise, o dönem Türkiye ? Azerbaycan ekonomik ve kültürel ilişkileri üzerinde durulmaktadır. Türkiye ? Azerbaycan ekonomik ilişkileri çerçevesinde; Chester projesi, Cenova Konferansı ve Bakü panayırları gibi konular ele alınmaktadır. Kültürel ilişkiler kapsamında ise; Azerbaycan aydınlarının Türkiye ile olan bağları, Azerbaycan'dan Türkiye'ye gönderilen öğrenciler ile ilgili bilgiler verilmekle beraber, Azerbaycan eğitimine Türkiyeli öğretmenlerin yapmış oldukları katkılara da değinilmektedir. Azerbaycan'ın Latin alfabesine geçişi, Bakü'de çağrılan Türkoloji Kurultayı üzerinde de kısaca durulmaktadır. Bütün bunların yanı sıra, o dönemde Türk basınının Azerbaycan meselesine bakış açısı, Türk Kurtuluş Savaşı'nın Azerbaycan basınında nasıl yansıdığı gibi konular da ele alınmaktadır

Abstract:
Study of Turkey and Azerbaijan relations in The National Straggle years, contains four parts except introduction and conclusion. In the first part of our study before Mondoros Armistice (30 October 1918) and after Ottoman Government-Azerbaijan Musavat Government relations is investigated. Furthermore we explain Azerbaijan Government relations with Anadolu National Movement in the leadership of Mustafa Kemal Pasha and role of Ankara with Azerbaijan during the first times of Soviets (28 April 1920).In the second part untill the establishment of diplomatic relations GNAT (Grand National Assembly of Turkey), and Soviet Azerbaijan political relations is explained. In those times relations is known as Turkey-Soviet relations because of Soviet Russia?s control in Azerbaijan.In the fall of 1921 response to the GNAT representative Baku sent ambassodor to Ankara. This means that diplomatic relations between two brother countries is formally established. GNAT and Soviet Azerbaijan diplomatic relations is comrehensive explained in the third part of our study.In the fourth part of our study that time Turkey-Azerbaijan economic and cultural relations are investigated. In the frame of Turkey-Azerbaijan economic relations Chester Project, Genoa Conference, and themes like Baku markets are explained. In cultural relations touched the bounds of Azerbaijan intellectuals with Turkey, exchange students from Azerbaijan to Turkey and contributions of Turkish teachers to Azerbaijan education. Azerbaijan?s passing to latin alphabet and the call of Turkchology Congress in Baku is shortly explained. Besides all, Azerbaijan in Turkish press in those times, Turkish War of Independence in Azerbaijan press and issues like these are explained.