Osmanlı ve Cumhuriyet dönemi insan-mekan etkisi bağlamında meydanlar
Human-space interaction in the context of squares during the Ottoman and Republican periods
Yazar: CEREN GÜZEL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NEVİN KURTAY
İSTANBUL NİŞANTAŞI ÜNİVERSİTESİ / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Bu çalışma, Osmanlı ve Cumhuriyet dönemlerinki kent meydanlarının, toplumsal etkileşimi, kullanım amacı ve meydanların gelişimi açısından incelenmesine odaklanmaktadır. Osmanlı İmparatorluğu'nda meydanlar, törenler ve halkın buluşma noktaları olarak önemli bir rol oynamış, mimari yapıları ve sembollerle imparatorluğun gücünü yansıtmıştır. Cumhuriyet dönemi ise, kent meydanlarında sosyal değişimin izlerini taşımıştır. Cumhuriyet dönemi reformları, meydanlara yeni bir işlev ve amaç kazandırmış; modernleşme ve bağımsızlık sembollerinin yanı sıra Cumhuriyet Türkiye'sinin temsilcisi olarak semboller kullanılmıştır.
Osmanlı İmparatorluğu'nda meydanlar, şehirlerin sosyal, kültürel ve ekonomik hayatında önemli bir rol oynamıştır. Meydanlar, şehirlerin kalbi olarak kabul edilmiş ve zaman içinde önemli bir şekilde evrim geçirmiştir. Şehirlerin merkezinde bulunan meydanlar, hem ticaretin hem de toplumsal etkileşimin merkezi olmuştur. Osmanlı döneminde meydanlar, çarşılar, camiler, hanlar ve diğer önemli yapılar etrafında şekillenmiştir. Bu meydanlar, şehirlerin ekonomik ve kültürel hayatının yanı sıra idari işlerin de yürütüldüğü önemli bir alan olmuştur. Meydanların gelişimi, şehir planlamasının ve mimari tasarımın bir yansımasıdır. Osmanlı döneminde meydanlar genellikle geniş ve açık alanlardan oluşurken, zamanla çeşitli etkinlikler için kullanılan çok amaçlı mekanlara dönüşmüşlerdir. Bu meydanlar, bayram kutlamalarından askeri törenlere kadar çeşitli etkinliklere ev sahipliği yapmıştır. Şehirlerin büyümesi ve gelişmesiyle birlikte meydanlar da değişim geçirmiştir. Osmanlı İmparatorluğu'nda şehirlerin nüfusu arttıkça, meydanlar daha karmaşık bir yapıya bürünmüş ve daha fazla işlev kazanmıştır. Bu süreçte, meydanlarda yapılan düzenlemeler ve eklemeler, şehirlerin sosyal ve ekonomik yapısını şekillendirmiştir.
Osmanlı ve Avrupa meydanlarının doğal oluşumu ve gelişimi, şehirlerin tarihi, kültürel ve sosyo-ekonomik yapısına göre belirgin farklılıklar göstermektedir. Bu farklılıklar, meydanların fiziksel yapısı, işlevleri ve şehir hayatındaki yerleri üzerinde belirgin etkiler yaratmıştır.
Tez, meydanların toplumsal belleği ve kimliği nasıl şekillendirdiğini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırma, bu meydanlardaki toplum etkisini ve toplumun meydanlara etkisini anlamak adına önemli bir katkı sağlamayı hedeflemektedir.

Abstract:
This thesis focuses on examining the urban squares of the Ottoman and Republican periods in terms of social interaction, purpose of use, and the development of squares. In the Ottoman Empire, squares played a significant role as venues for sultan coronation ceremonies and meeting points for the public, reflecting the empire's power through architectural structures and symbols. The Republican era, on the other hand, carried traces of social change in urban squares. Atatürk's reforms imbued squares with a new identity and purpose, utilizing symbols not only of modernization and independence but also as representatives of secular Turkey. Squares in the Ottoman Empire played a vital role in the social, cultural, and economic life of cities, serving as the heart of cities and evolving significantly over time. Located at the center of cities, squares became central hubs for both trade and social interaction. In the Ottoman period, squares were shaped around markets, mosques, inns, and other significant structures, serving as important areas not only for the economic and cultural life of cities but also for administrative activities. The development of squares reflects the city planning and architectural design of the time. Initially consisting of vast and open spaces, Ottoman squares gradually transformed into multifunctional venues used for various events, from holiday celebrations to military ceremonies. As cities expanded and populations grew in the Ottoman Empire, squares became more complex and gained additional functions. The alterations and additions made to squares during this period helped shape the social and economic structure of cities. This thesis aims to elucidate how squares shaped social memory and identity. The research seeks to contribute significantly to understanding the societal impact of these squares and the influence of society on them.