1982 Anayasası ve mahkeme kararlarında yasama dokunulmazlığı sorunu
The problem of parliamentary inviolability in 1982 Constitution and judgments
Yazar: ENES ÖNER
Danışman: DOÇ. DR. DİDEM YILMAZ
Bahçeşehir Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / Kamu Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Anayasa 1982 = Constitution 1982 ; Anayasa = Constitution ; Anayasa Mahkemesi = Constitutional Court ; Anayasa hukuku = Constitutional law ; Mahkeme kararları = Court decisions ; Türk hukuku = Turkish law ; Yasama dokunulmazlığı = Legislative immunity

Özet:
Ülkemizde de önemli tartışma konularından olan yasama dokunulmazlığı, parlamentonun çalışmasının temin edilmesi bakımından demokrasinin en önemli prensiplerinden birisidir. Yasama dokunulmazlığı ile parlamento üyelerine, belirli bir dönem içerisinde hukuki ya da cezai takibatlar açısından bir ayrıcalık tanınmaktadır. Ancak bu kurumun varlık sebebi, parlamento üyelerini diğer toplum kesimle-rinden ayrıcalıklı tutmak değil, bilakis temsili demokrasinin yapısı itibarıyla onu seçen kesimlerin haklarını korumak ve buna bağlı olarak parlamentonun işlevini yerine getirmesini sağlamaktır. 
Günümüzde Anglo-Sakson hukuk sistemine sahip olan ülkelerde dokunulmazlığın kapsamı çokça daraltılsa da demokratik kültürün henüz yeterince yerleşemediği ülkeler açısından bu sistem hâlâ önemli bir işlev görmektedir. Özellikle yasama dokunulmazlığının kaldırılmasına ilişkin kuralların açık ve yoruma yer bırakmaya-cak şekilde düzenlenmesi ve uygulanması büyük önem taşımaktadır. Aksi takdirde hem parlamento üyeleri hem de oy veren toplum kesimleri açısından anayasal hak ihlalleri söz konusu olacaktır. Türk hukukunda da milletvekillerine, milletvekillikleri süresi içerisinde dokunulmazlık koruması sağlanarak keyfi cezai takibatların önüne geçilmeye çalışılmıştır. Ancak zaman zaman bu kuralların çeşitli şekillerde esnetildiği görülmektedir. Çalışmamızda öncelikle, yasama dokunulmazlığı kavramına giriş yapılarak ardından; kurumun amacı, demokratik toplum düzeni içerisin-deki yeri, konu, kişi ve yer bakımından kapsamı üzerinde durulacaktır. Yasama dokunulmazlığının kaldırılmasına ilişkin genel prensipler böylece belirlendikten sonrasında ise Türk hukukundaki düzenleme ve uygulamadaki sorunlara yer verilmiş-tir. Bu çerçevede yasama dokunulmazlığına ilişkin Türk hukukundaki güncel gelişmeler eleştirel bir dille değerlendirilmiştir.

Abstract:
As an important discussion topic in our country, parliamentary inviolability is one of the most important principles of democracy in terms of ensuring the functioning of the Parliament. In scope of parliamentary inviolability, members of the Parlia-ment are given a privilege in terms of legal or criminal proceedings within a certain period of time. However, the reason for the existence of this institution is not to privilege the members of the Parliament from other members of society, but to pro-tect the rights of those who elected them within the structure of representative de-mocracy and, accordingly, to enable the Parliament to function. 
Even though the scope of immunity is narrowed a lot in Anglo-Saxon countries to-day, it still serves an important function for countries where democratic culture is not fully established. In Turkish law, it has been intended to prevent arbitrary crim-inal proceedings by providing parliamentary inviolability protection for the depu-ties during their term of office. However, from time to time it is seen that these rules are stretched in various ways. That's why it is significant to regulate and im-plement the rules on the lifting of parliamentary immunity in a clear and non-interpretable manner. Otherwise, violations of Constitutional rights will occur in terms of both members of the parliament and voting society. In this study, after introducing the concept of parliamentary inviolability, the purpose of the institu-tion, its position in the democratic social order, its scope in terms of subject, person and place are discussed. Afterwards, universal principles regarding the lifting of parliamentary inviolability and the regulation in Turkish law were examined. In this framework, current developments regarding parliamentary inviolability have been critically evaluated.