Kuruluşlarından Hulefâ-yi Râşidîn dönemi sonuna kadar Basra ve Kûfe Valileri
Governors of Basra and Kufa until the end of the era of the Rashidun Caliphs
Yazar: MUSTAFA ŞENTÜRK
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA NECATİ BARIŞ
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion ; Tarih = History
Dizin: Din = Religion ; Tarih = History ; Valiler = Governors ; Valilik = Governorship

Özet:
Bu tez çalışmasında Müslümanların kurduğu ilk şehirlerden olan Basra ve Kûfe'de Hulefâ-yi Râşidîn döneminde görev almış valiler, onların imar ve iskân başta olmak üzere görev süreleri içerisinde şehirlere sundukları katkılar, siyasî, idarî ve askerî faaliyetler, hilâfet merkezi ile olan ilişkileri incelecektir. Ayrıca valilerin seçilmesi, sorumlulukları ve yetkileri ile azil sebepleri gibi durumlar irdelenecektir. Böylelikle zikredilen zaman diliminde valilerin, şehirlerin kuruluşu ve sonraki süreçlerinde üstlendikleri roller ortaya konulacaktır. Bu bağlamda içerik, idarî konudan iktisadî alana, eğitim sahasından askeri mecraya kadar geniş bir alanı kapsayacaktır. Yine içerik oluşturulurken zaman olarak Hulefâ-yi Râşidîn dönemi, mekân olarak Basra ve Kûfe şehirleri ile mezkûr dönemde şehirlerde görev alan valiler ve onların icraatları dışına çıkılmayacaktır. Çalışma giriş ve iki ana bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında tezin, konusu, amacı, çalışma yöntemi ve kullanılan kaynaklar hakkında bilgiler verilmekte ayrıca valilik ile ilgili kavramlar, Allah Resûlü ve Hulefâ-yi Râşidîn döneminde valilik uygulamaları hakkında malumatta bulunulmaktadır. Birinci bölüm kendi içerisinde iki alt bölüme ayrılmakta birinci alt bölümde kuruluşu ve Hulefâ-yi Râşidîn döneminde Basra şehri hakkında bilgi verilmektedir. İkinci alt bölümde ise mezkûr döneme Basra'da görev yapan valilerin hayat hikâyeleri ile görevleri esnasında şehre yaptıkları hizmetler üzerinde durulmaktadır. İkinci bölüm de kendi içerisinde iki alt bölüme ayrılmakta olup birinci alt bölümde kuruluşu ve Hulefâ-yi Râşidîn döneminde Kûfe şehri hakkında malumat verilmekte, ikinci alt bölümde ise bu dönemde Kûfe'de görev alan valilerin biyografileri ile vazifeli oldukları süreçte şehre yaptıkları hizmetler hakkında bilgiler yer almaktadır.

Abstract:
In this thesis study, the governors who served during the period of the Rightly Guided Caliphs in Basra and Kufa, which are among the first cities established by Muslims, are examined in terms of their contributions to the cities, particularly in terms of urban development and settlement, as well as their political, administrative, and military activities, and their relations with the central government. Additionally, aspects such as the selection of governors, their responsibilities and authorities, and their dismissals are analyzed. Thus, the roles undertaken by governors during the mentioned time period in the establishment and subsequent processes of the cities are highlighted. In this context, the content is formed by limited narratives of the period of the Rightly Guided Caliphs, the cities of Basra and Kufa as the locations, and the governors who served in those cities, encompassing various sources ranging from administrative matters to economic fields, from educational spheres to military aspects. The study consists of an introduction and two main sections. The introduction provides information about the subject, purpose, research methodology, and used sources of the thesis, as well as explaining concepts related to governorship and providing knowledge about governorship practices during the time of the Prophet and the Rightly Guided Caliphs. The first section is divided into two subsections: the first subsection provides information about the establishment of Basra city and its situation during the period of the Rightly Guided Caliphs, while the second subsection focuses on the life stories of the governors who served in Basra during that mentioned period and the services they rendered to the city during their tenure. The second section is also divided into two subsections: the first subsection provides information about the establishment of Kufa city and its situation during the period of the Rightly Guided Caliphs, while the second subsection includes information about the biographies of the governors who served in Kufa during that period and the services they provided to the city during their tenure.