Madde kullanım suçlarında denetimli serbestlik tedbiri uygulamasının etkinliğinin değerlendirilmesi
Evaluation of the effectiveness of probation on drug abuse crimes
Yazar: ZUHAL UZUNYAYLA KAHRAMAN
Danışman: PROF. DR. NEVZAT ALKAN
İstanbul Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Adli Tıp Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2015
Konu: Adli Tıp = Forensic Medicine
Dizin: Adli tıp = Forensic medicine ; Denetimli serbestlik sistemi = Probation system ; Narkotik bağımlılığı = Narcotic dependence ; Narkotikler = Narcotics ; Suç = Crime ; Suç = Crime ; Tedavi = Treatment ; Zorunluluk = Necessity

Özet:
Madde kullanımı; son yıllarda giderek yaygınlaşan, sadece kullanan kişiyi değil tüm toplumu etkileyen önemli bir sorundur. Günümüzde cezai bir sorundan ziyade daha çok sosyal bir sorun olarak algılanmaya başlanması yasal düzenlemelerde de değişikliğe gidilmesine yol açmıştır. 2005 yılında yürürlüğe giren Türk Ceza Kanunu ile madde kullanıcılarının tedaviye ihtiyaç duyan kişiler olduğu düşünülmüş ve alternatif bir ceza infaz sistemi olan Denetimli Serbestlik Tedbiri uygulanmaya başlanmıştır. Bu çalışmada denetimli serbestlik sisteminin etkinliğinin değerlendirilmesi, varsa işleyişindeki aksaklıkların tespit edilmesi ve sistemin geliştirilmesine yönelik çözüm önerileri sunulması amaçlanmıştır. Çalışma İstanbul'da bulunan dört adet Denetimli Serbestlik Şube Müdürlüklüğü'nde Ekim 2014-Haziran 2015 tarihleri arasında yürütülmüş olup çalışmada madde kullanımı nedeniyle Türk Ceza Kanunu'nun 191. maddesi kapsamında "Tedavi ve Denetimli Serbestlik Tedbiri"ne hükmolunan 382 kişiye (Grup 1) ve müdürlüklerde çalışan 100 denetimli serbestlik uzmanına (Grup 2) sosyodemografik verilerini ve sisteme dair görüşlerini içeren anket uygulanmıştır. Grup 1 örnekleminin; büyük oranda bekar, erkek, genç erişkin, ortaokul ve altı düzeyde öğrenim görmüş, gelir getirici bir işte çalışanlardan oluştuğu, en yaygın kullanılan maddenin esrar olduğu, Grup 2 örnekleminin; 4 ayrı meslek grubundan oluştuğu, büyük çoğunluğunun sosyolog olduğu, farklı meslek gruplarının aynı görev tanımıyla aynı işi yaptıkları, madde kullanıcılarıyla çalışma konusunda deneyimlerinin az olduğu saptanmıştır. Her iki grupta da sistemin genel olarak etkili bulunma oranlarının düşük olduğu, madde kullanımıyla ilgili farkındalık sağlama özelliğinin yeterli görülmediği, rehabilitasyon faaliyetlerinin çok sınırlı olduğu saptanmıştır. Doğrudan denetimli serbestlik olgularında sistemin etkinliğini ölçmeye yönelik araçlar geliştirilmesi, sistemin düzenli aralıklarla objektif olarak değerlendirilmesi, rehabilitasyon faaliyetlerinin arttırılması, sivil toplum kuruluşları, akademiler ve toplumsal katılımın sağlandığı bir yapılanma oluşturulmasının Denetimli Serbestlik sistemine olumlu katkılar sağlayacağı sonucuna varılmıştır. 

Anahtar Kelimeler: Denetimli serbestlik, madde kullanımı, zorunlu tedavi

Abstract:
Substance abuse is a serious problem which became widespread in recent years and it affects not only the drug users but also the whole society. Today, since the substance abuse has been accepted as a social problem rather than a criminal issue, legislative regulations are changed accordingly. Under the Turkish Criminal Code enacted in 2005, drug users were accepted as persons who need treatment and as an alternative penal system, Probation Measure started to come into effect. This study aims at evaluating the effectiveness of the probation system, determining its functioning deficiencies, and if it has any problems, proposing the solutions to improve the system. As a part of this study, between October 2014 and June 2015, in 4 İstanbul Probation Brunch Offices, a survey that contains questions about their opinions as regards the system and socio-demographic data was conducted with 382 drug users (group 1) (who were subjected to the "Treatment and Probation Measure" within the scope of the law of Turkish penal code article 191) along with 100 specialists (group 2) working in these offices. In the sample group 1, there were mostly single young men and their education was mostly at secondary school level and they had a wage-earning employment and cannabis was the most widely used substance. Sample group 2 comprised of 4 professional groups, with sociologist as the majority. Although they were from different professional groups, they had the same work with the same job description and their experiences in working with drug users were found to be less. In both groups, the effectiveness rate of the system was considered to be low and the activities to raise awareness about substance abuse to be insufficient, and the rehabilitation activities to be very limited. It was concluded that developing tools for measuring the effectiveness of the system, conducting objective and regular audits on the system, increasing the rehabilitation activities and building a structure with the NGOs, academies and community involvement would lead positive contributions.

Keywords: Probation, substance abuse, compulsory treatment