Kahramanmaraş başkonuş araştırma ormanında farklı meşcere tiplerinin hidrolojik fonksiyonlar bakımından karşılaştırılması üzerine araştırmalar
Investigations on the comparison of different stand types in terms of hydrological functions in kahramanmaras baskonus research forest
Yazar: BÜLENT ABIZ
Danışman: DOÇ. MAHMUT REİS
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering

Özet:
Su, canlı yaşamının sağlıklı bir şekilde sürdürülmesinde şüphesiz en önemli tükenebilir kaynaklardan birisidir. Küresel ısınma, doğal kaynakların bilinçsiz kullanımı, nüfusun artmasıyla birlikte suya olan talebin artması, su kaynaklarının azalmasına ve var olan suyun kalitesinin düşmesine neden olmaktadır. Bundan dolayı su üretiminin önemi her geçen gün daha da artmaktadır. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Orman Fakültesi Başkonuş Araştırma ve Uygulama Ormanı'nda yapılan bu çalışmada farklı meşcere tiplerinde (karaçam, kızılçam ve göknar) yağış dispozisyonunda yer alan bazı öğelerin (yağış, orman altı yağış, gövdeden akış, toprağa ulaşan yağış, intersepsiyon ve yüzeysel akış) miktarları ve bu öğelerin bazı su kalite parametreleri üzerinde farklı meşcere tiplerine göre nasıl bir değişim gösterdiği belirlenmiştir. Bununla birlikte açık alan ve farklı meşcere tiplerinde bazı fiziksel, kimyasal ve hidrolojik toprak özellikleri (tekstür, permeabilite, hacim ağırlığı, tane yoğunluğu, gözenek hacmi, su tutma kapasitesi, organik madde, pH, EC ve dispersiyon oranı ) ile yüzeysel akış ve toprak kaybı değerleri belirlenmiştir. Bu amaçla belirlenen deneme alanlarının her birine orman altı yağış, gövdeden akış ve yüzeysel akış düzenekleri kurularak yağış ölçümleri gerçekleştirilmiştir.
 Elde edilen verilere göre araştırma alanında yıllık ortalama yağışın yüzdesi olarak intersepsiyon değerleri Karaçam, Kızılçam ve Göknar meşcerelerinde sırasıyla % 32.08, % 17.25 ve % 22.60 olarak; orman altı yağış değerleri OA Karaçam, OA Kızılçam ve OA Göknar'da sırasıyla % 65.32, % 81.55 ve % 75.58 olarak; gövdeden akış değerleri,  GA Karaçam, GA Kızılçam ve GA Göknar'da sırasıyla % 2.4, % 1.2 ve % 1.82 olarak; toprağa ulaşan yağış değerleri Karaçam, Kızılçam ve Göknar meşcerelerinde sırasıyla % 67.92, % 82.75 ve % 77.40 olarak belirlenmiştir. Yüzeysel akışla taşınan sediment miktarı en yüksek açık alanda en düşük göknar meşceresinde tespit edilmiştir. Araştırma alanında karaçam, kızılçam, göknar meşcerelerine ait orman altı, gövdeden akış ve yüzeysel akış sularından alınan su örnekleri ile yağmur suyu ve açık alan yüzeysel akış sularından alınan örnekler üzerinde bazı su kalite parametrelerine ilişkin analizler yapılmıştır. Yapılan ölçümler ve istatistiki analizler sonucunda yağmur suyu ile farklı ağaç türleri arasında önemli farklılıklar bulunmuştur. Bir havzada üretilen su miktarını arttırmak için genellikle transpirasyon ve intersepsiyon yolu ile suyu tüketen ve toprağa ulaşmasını dolayısıyla havzanın su bütçesine katılmasını engelleyen bitki türleri tercih edilmemelidir. Ayrıca, sel, taşkın ve toprak erozyonu riski yüksek olan sahalarda, bu riskin aşağı seviyelere çekilmesinde intersepsiyon kapasitesi yüksek türler tercih edilmelidir.

Abstract:
Water is undoubtedly one of the most important consumable resources in maintaining a healthy life. Due to global warming, the unconscious use of natural resources, and the increase in the population, the demand for water is decreasing and the quality of water decreases. These processes increase the importance of water production day by day. In this study conducted in the Kahramanmaras Sutcu Imam University, Faculty of Forestry Baskonus Research and Application Forest, it was determined that amount of some parameters (precipitation, througfall, stemflow, precipitation reaching the soil, interception and runoff) and how these parameters change on some water quality parameters according to different forest stand types (Black Pine, Turkish Pine and Fir stands). In addition, some physical, chemical and hydrological soil properties (texture, permeability, volume weight, grain density, pore volume, water holding capacity, organic matter, pH, EC and dispersion ratio) in bare area and different forest stand types and runoff and soil loss values were determined. For this purpose, precipitation measurements were carried out in four different test areas by designing througfall, stemflow and runoff mechanisms. 
According to the results obtained, the interception values as a percentage of the average annual precipitation in the study area were 32.08 %, 17.25 % and 22.60 %, respectively, in the Black Pine, Turkish Pine and Fir stands; througfall values are 65.32 %, 81.55 % and 75.58 % in OA Black, OA Turkish Pine and OA Fir; stemflow values are 2.4 %, 1.2 % and 1.82 % respectively in GA Black Pine, GA Turkish Pine and GA Fir; precipitation values reaching the soil were determined as 67.92 %, 82.75 % and 77.40 % in Black Pine, Turkish Pine and Fir stands, respectively. The highest amount of sediment transport by runoff was determined in the bare area and the lowest value was found in the fir stands. In the research area, some water quality parameters were analyzed on the samples underground forests of Black pine, Turkish pine, fir stands, water taken from stemflow and surface runoff waters, and samples taken from rainwater and open surface runoff waters. As a result of the measurements and statistical analyses, significant differences were found between natural rainwater and different tree species. In order to increase the amount of water produced in a watershed, plant types that consume water and prevent it from reaching the soil through transpiration and interception should not be preferred. In addition, in areas with high water, flood and soil erosion risk, species with high interception capacity should be preferred in reducing this risk.