Gündelik yaşamda kamusal kent mekânlarındaki sosyal karşılaşmalarda etkileşim pratikleri: Ankara şehiriçi otobüslerinde alan araştırması
Interaction practices in social encounters in public city spaces in daily life: A field research in Ankara public bus
Yazar: AYŞE MİRZA GİRGİN
Danışman: PROF. DR. HİMMET HÜLÜR
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Gazetecilik Ana Bilim Dalı / Gazetecilik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Sosyoloji = Sociology ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Ankara = Ankara ; Etkileşim = Interaction ; Etkileşim toplulukları = Interpretive communities ; Günlük yaşam = Daily life ; Kamusal alan = Public space ; Kentsel mekan = Urban space ; Otobüs = Bus ; Otobüs yolu = Bus road ; Sosyal karşılaştırma = Social comparison ; Toplu taşıma araçları = Public transportation vehicles

Özet:
Bu çalışmada kişilerarası etkileşim temel alınarak, toplu taşıma araçlarından biri olan şehir içi otobüsler fenomenolojik bir yaklaşımla incelenmiştir. Fenomenolojik yaklaşım bir olguyu tüm boyutlarıyla incelemeyi gerektirir. Bu doğrultuda ilk olarak Ankara'daki şehir içi belediye ve özel halk otobüslerinin alan araştırması için seçildiği bu tezde, bireylerin otobüslerdeki etkileşimlerine etkide bulunan Ankara'daki gündelik hayatın akışı, katılımcıların şehre dair düşünceleri ve şehrin kişiler arası etkileşime etkisi incelenmiştir. Ardından görüşmecilerin toplu ulaşım araçlarından hangilerini, ne gibi nedenlerle tercih ettikleri ve toplu ulaşım alışkanlıkları; otobüslerin mekânsal özellikleri; otobüslerdeki toplumsal etkileşime neden olan faktörler ve etkileşimin nasıl kurulduğu; yolcuların izlenim yönetimleri gibi mevzular mercek altına alınmıştır. Yolcular arası etkileşimin yanında otobüslerde şoför-yolcu iletişimi de oldukça önemlidir. Bu nedenle yolcu-şoför etkileşimine şekil veren şoförlerin çalışma koşulları, yetkileri ve yaşadıkları sorunlar ile bunların yolcu-şoför etkileşimine bulunduğu etki çalışmanın bir diğer boyutunu oluşturmuştur. Tüm bu konular, mikro sosyolojinin alanına giren etkileşim ve gündelik yaşam kuramları, kent sosyolojisi ve ulaşım sosyolojisi literatürünün sağladığı kuramsal arka plan ile ele alınmıştır. Toplu ulaşımın herhangi bir alanı daha önce böylesi bir kapsamda ve hem yolcuların hem de şoförlerin görüşlerine yer verilerek incelenmediği için bu tezin alanda önemli bir boşluğu doldurması hedeflenmiştir. Çalışma sonucunda toplu ulaşım alanında yönetimsel alandan kaynaklanan çok temel ve elzem kimi sorunların olduğu, bu sorunların yolcular arası etkileşimde ve şoför-yolcu iletişiminde problemlere neden olduğu; var olan sorunlara rağmen yolcuların birbirleriyle ve şoförlerle önemli yardımlaşma ve dayanışma ilişkileri geliştirdikleri; otobüs yolculuklarının içerdiği olumsuz koşullara rağmen, bu alanın bir boş zaman değerlendirme yeri olarak da kullanıldığı, ayrıca bu mekânın bir özel alan olarak da kamusal alan da yolculara hizmet ettiği gibi bulgulara ulaşılmıştır.

Abstract:
In this study, city buses, one of the public transportation vehicles, were examined with a phenomenological approach based on interpersonal interaction. Phenomenological approach requires examining a phenomenon with all aspects. In this line, in this thesis where first of all the municipal city buses and private public buses in Ankara were chosen for field research, the flow of everyday life affecting the interactions of individuals in Ankara, thoughts of the participants regarding the city, and the influence of the city on interpersonal interaction were examined. Afterwards, issues such as which ones of the public transportation vehicles the interviewees preferred and for which reasons they did so and what their public transportation behaviours are, the spatial properties of buses, the factors that cause social interaction in buses and how the interaction is established, and the impression management of passengers were examined. In addition to the interaction between the passengers, the communication between the driver and passengers is also highly important. Therefore, the working conditions and the authorities of the drivers and the problems they experience, which shape the passenger-driver interaction, and their influence on the passenger-driver interaction formed another aspect of the study. All these issues were discussed with the theoretical background provided by the interaction and everyday life theories, which fall into the field of micro sociology, urban sociology and transportation sociology literature. Since no field of public transportation has been examined within such a scope and by referring to the opinions of both passengers and drivers before, it was aimed that this thesis would fill a significant gap in the field. As the consequence of the study, it was concluded that there were some utmost basic and essential problems arising from the administrative sphere in the field of public transportation, such problems caused issues in communication between passengers and in the communication between drivers and passengers, passengers developed important relations of cooperation and solidarity with each other and with drivers in spite of the existing problems, bus passengers also used this space as a place of spare time utilisation in spite of the adverse conditions, and this place served passengers both as a private space and a public space, and similar findings and data were reached.