Profesyonel araç sürücülerinde sürücü davranışları ve becerileri ile alkol, madde ve ilaç kullanım yaygınlığı arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
The evaluation driver behaviors and skills with prevalance of alcohol,substance and medicine using in professional drivers
Yazar: ALEV AKTAŞ
Danışman: DOÇ. DR. SERAP ANNETTE AKGÜR
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Madde Bağımlılığı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Trafik = Traffic
Dizin: Alkolizm = Alcoholism ; Bağımlılık = Dependency ; Davranış = Behavior ; Narkotik bağımlılığı = Narcotic dependence ; Narkotikler = Narcotics ; Sürücüler = Drivers

Özet:
Bu çalışmada profesyonel araç sürücüleri (PAS)'nde; sürücü davranışları ve
becerileri, alkol madde ve ilaç kullanım yaygınlığı, sürücü davranışları ve becerileri
ile alkol madde ilaç kullanımı arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Tanımlayıcı-kesitsel tipteki bu araştırmaya İzmir'de yaşayan 90 PAS
katılmıştır (30 taksi, 30 servis, 30 minibüs sürücüsü). Veriler araştırmacı tarafından
yüzyüze ve yarı yapılandırılmış görüşme tekniğiyle Anket Formu, Fagerström
Nikotin Bağımlılık Testi, CAGE Tarama Testi, Sürücü Davranışları Ölçeği ve
Sürücülük Becerisi Ölçeği kullanılarak elde edilmiştir. Elde edilen verilerin
istatistiksel analizinde, Ki Kare testi, Mann-Whitney U Test, Kruskal Wallis Testi ve
Spearman korelasyon testi kullanılmıştır.
Araştırmaya katılan PAS'ların yaşları 20 ve 67 arasında olup yaş ortalaması
42,99 ± 12,74 olarak bulunmuştur. PAS'ların %38,9'u ilkokul, %16,7'si ortaokul,
%38,9'u lise ve %5,6'sı üniversite mezunu olup %46,7'si 20 yıldan fazla süredir
profesyonel araç sürücüsüdür. FNBT puan ortalaması 4,62 ve CAGE Tarama Testi
ile belirlenen riskli alkol kullanım oranı da %24,6'dır. PAS'ların çoğunluğunun
sigara (%57,8) ve alkol (%63,3) alışkanlığı vardır. Yaşam boyu en az 1 kez esrar
kullanım yaygınlığı %20'dir. Yaşam boyu en az 1 kez esrar kullanımı ile hatalar,
kural ihlalleri, saldırgan ihlaller ve güvenli araç kullanma becerisi puan ortalamaları
arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılaşma vardır (p<.05). Sürücülerin gün
içinde kafein tüketim miktarı ortalama 256 mg olarak bulunmuştur.

Anahtar kelimeler: sürücü davranışları, sürücülük becerisi, alkol, madde, ilaç

Abstract:
The aim of the represent research was to investigate driver behaviors and
skills, prevalence of alcohol, substance and medicinal drug using and the relationship
between driver behaviors, skills, and alcohol, substance and medicinal drug using
among professional drivers (PD).
The descriptive cross-sectional study consisted of 90 PAS (30 taxi, 30 service
and 30 minibus drivers) in Izmir. Data was collected by face to face interviewing
technique using the Questionnaire Form, Fagerström Nicotine Dependence Scale,
CAGE Test, Driver Behaviors Questionnaire and Drivers Skills Inventory by a
researcher. All data were analyzed with SPSS v.18.0 and statistical analysis of the
data obtained, Chi-Square Test, Mann-Whitney U-Test, Kruskal-Wallis Test and
Spearman correlation test were used.
The average age of the PD who are aged between 20 and 67 was found to be
42,99 ± 12,74. Of the PD, were 38.9% graduated from primary school, 16.7%
graduated from secondary school, 38.9% graduated from high school, 5.6%
graduated from college, were 46.7% professional driver more than 20 years. The
average score of the FNBT was 4,62 and risky alcohol use was found to be 24,6% for
CAGE. Most of the PD were found to have a habit of cigarette (57.8%) and alcohol
(63.3%). Prevalence of using cannabis was 20% at least one time in lifetime. There
were significant differences between at least one time in lifetime use of cannabis and
the average of errors, rule violations, rage violations and safety skills score (p<.05).
The average at daily caffeine consumption of the PD was found to be 256 mg.

Key Words: driver behaviors, driver skills, alcohol, substance, medicine