Pankreas kanseri tanılı hastaların demografik verileri, klinik özellikleri ve sağkalım açısından retrospektif olarak değerlendirilmesi
Retrospective evaluation of demographic data, clinical features and survival of patients with pancreatic cancer
Yazar: HALİT KANDEMİR
Danışman: PROF. DR. YÜCEL ÜSTÜNDAĞ
Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Onkoloji = Oncology ; İç Hastalıkları = Internal diseases
Dizin: Demografi = Demography ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Pankreas hastalıkları = Pancreatic diseases ; Pankreas neoplazmları = Pancreatic neoplasms ; Retrospektif çalışmalar = Retrospective studies ; Sağkalım = Survival ; İlaç tedavisi = Drug therapy

Özet:
Amaç: Pankreas kanseri tanılı hastaların demografik verileri, klinik özelikleri ve sağkalıma etki eden faktörlerin analiz edilmesi amaçlanmıştır. Aynı zamanda pankreas nöroendokrin tümör tanılı hastalar bir diğer grup olarak çalışmaya dâhil edilip benzer analizler bu grup olgular için de yapılmıştır.
Yöntem: Bu çalışmada, Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi, Gastroenteroloji ve Tıbbi Onkoloji kliniklerinde 1 Ocak 2011-1 Haziran 2020 tarihleri arasında pankreas kanseri ile takipli 169 hastanın dosyası retrospektif olacak incelendi. Hastaların demografik verileri, klinik özellikleri ile genel sağkalım (GS) ve progresyonsuz sağkalım (PFS) süreleri kaydedildi.
Bulgular: Çalışmamızdaki 169 hastanın 69'u (%40,8) kadın, 100'ü (%59,2) erkekti. Tanı yaşı ortalaması 60,78 yıl idi. Medyan GS 11 ay, PFS 6 aydı. Erken ve lokal ileri evredeki opere hastaların medyan hastalıksız sağkalım (DFS) süresi 8 aydı. 152 (%89,9) hastanın patolojik tanısı pankreas kanseri (PC), 17'sinin (%10,1) ise PNET idi. PC hastalarında medyan GS 10 ay, PFS 6 ay; PNET hastalarında GS 39 ay, PFS 30 ay olarak bulundu. Hastaların 10'u (%5,9) evre I, 21'i (%12,4) evre II, 51'i (%30,1) evre III, 87'si (%51,4) evre IV idi. 67 hastaya (%39,6) Whipple operasyonu uygulanmıştı. 93 (%55) hastaya gemsitabin bazlı, 38 (%22,5) hastaya 5-FU bazlı kemoterapi protokolleri uygulanmıştı. 44 hasta (%26) kemoradyoterapi almıştı. Çalışmamızda tek değişkenli analizlerde PC hastalarında ECOG performans durumunun (p=0,000 ve p=0,000), VKİ'nin (p=0,016 ve p=0,016), TNM evresinin (p=0,000 ve p=0,000), CA 19-9 seviyelerinin (p=0,001 ve p=0,001), tanı anında lenf nodu (p=0,000 ve p=0,000), karaciğer (p=0,000 ve p=0,000), periton (p=0,000 ve p=0,000) ve akciğer (p=0,001 ve p=0,001) metastazı olmasının, operasyon yapılmasının (p=0,000 ve p=0,002 ), radyoterapi almanın (p=0,001 ve p=0,002) hem GS hem de PFS süreleri açısından anlamlı farklılık gösterdiği belirlendi. Bunlara ek olarak kemoterapi almak (p=0,001)  ve ECOG performans durumu (p=0,008)  DFS süreleri üzerinde anlamlı farklılık oluşturmaktaydı. PNET hastalarında ise GS süreleri üzerinde, ECOG performans durumu (p=0,000), TNM evresi (p=0,013), tanı anında lenf nodu (p=0,009) ve karaciğer (p=0,000) metastazı varlığı ve cerrahi yapılmasının (p=0,007); PFS üzerinde ise ECOG performans durumu (p=0,000), TNM evresi (p=0,002) ve cerrahi yapılmasının (p=0,001) anlamlı farklılık oluşturduğunu belirledik. Çok değişkenli analizler sonucunda ise; PC olgularında ileri TNM evresinin (p=0,021 ve p=0,050), kötü ECOG performans durumunun (p=0,000 ve p=0,000) ve tanı anında peritoneal metastazı olmasının (p=0,000 ve p=0,001) hem GS hem de PFS üzerinde anlamlı olduğu saptanmıştır. Bu hastalarda tanı anında lenf nodu metastazı olmasının (p=0,005) ve yüksek CA 19-9 (p=0,031) seviyelerinin sadece GS üzerinde olumsuz etkileri bulunmuştur. Yaş, cinsiyet, sigara ve alkol kullanımı, eşlik eden komorbid hastalıklar, tümör lokalizasyonu, tümör çapı ve biliyer stentleme gibi parametrelerin sağkalım üzerindeki etkisinin istatiksel olarak anlamlı olmadığı görüldü.
Sonuç: Pankreas kanseri olgularında GS ve PFS süreleri, PNET hastalarına göre belirgin derecede kötüydü. Pankreas kanseri olgularında literatürle uyumlu olarak ileri TNM evresi, kötü ECOG performans durumu ve tanı anında peritoneal metastaz olması hem GS hem de PFS üzerinde istatistiksel olarak anlamlı negatif etki yaratmıştır. Bu hastalarda tanı anında lenf nodu metastazı olmasının ve yüksek CA 19-9 seviyelerinin sadece GS üzerinde olumsuz etkileri vardır. Literatürde PC hastalarında biliyer dekompresyon ile genel survi avantajı sağlandığı raporlanmakla beraber bizim çalışmamızda bu durumun GS süresine etkisinin olmadığı bulunmuştur.

Abstract:
Aim: In this study, we aimed to analyze demographic data, clinical features and survival of patients diagnosed with pancreatic cancer (PC). At the same time, patients diagnosed with pancreatic neuroendocrine tumors (PNET) were included in the study as another group and similar analyzes were made for this group of cases.
Method: In this study, we retrospectively examined the files of 169 patients who were followed up with PC between January 1, 2011 and June 1, 2020 in Zonguldak Bülent Ecevit University Health Practice and Research Center, Gastroenterology and Medical Oncology clinics. Demographic data, clinical features, overall survival (OS) and progression-free survival (PFS) of the patients were recorded.
Results: A total of 169 patients were included in our study, 69 (40.8%) were female and 100 (59.2%) were male. The mean age of diagnosis was 60.78 years. Median OS was 11 months, PFS was 6 months. Median disease-free survival (DFS) time of patients who were operated at early and local advanced stage was 8 months. Pathological diagnosis of 152 (89.9%) patients were pancreatic cancer (PC), and 17 (10.1%) of them were PNET. In PC patients median OS was 10 months, PFS was 6 months; In PNET patients, OS was found 39 months, PFS was 30 months. Ten of the patients (5.9%) were stage I, 21 (12.4%) stage II, 51 (30.1%) stage III, 87 (51.4%) stage IV. Whipple operation was applied to 67 patients (39.6%). Gemcitabine-based chemotherapy protocols were applied to 93 (55%) patients and 5-FU-based chemotherapy protocols were applied to 38 (22.5%) patients. 44 patients (26%) had received chemoradiotherapy. On univariate analyzes of our study, in PC patients, we found that ECOG performance status (p=0.000 and p=0.000), BMI (p=0.016 and p=0.016), TNM stage (p=0.000 and p=0.000), CA 19-9 levels (p=0.001 and p=0.001), presence of lymph node (p=0.000 and p=0.000), liver (p=0.000 and p=0.000) peritoneum (p=0.000 and p=0.000) and lung (p=0.001 and p=0.001)  metastasis at the time of diagnosis, surgery (p=0.000 and p=0.002) and having received radiotherapy (p=0.001 and p=0.002) made a significant difference in terms of both OS and PFS duration. In addition, having received chemotherapy (p=0.001) and ECOG performance status (p=0.008) made a significant difference on the DFS duration. We found out that ECOG performance status (p=0.000), TNM stage (p=0.013), presence of lymph node (p=0.009) and liver (p=0.000) metastasis at the time of diagnosis and surgery (p=0.007) made a significant different on OS of PNET patients. Similar to this, ECOG performance status (p=0.000), TNM stage (p=0.002), surgery (p=0.001) also made a significant difference on PFS of PNET patients. On multivariate analyzes, PC cases had advanced TNM stage (p=0.021 and p=0.050), poor ECOG performance status (p=0.000 and p=0.000), and peritoneal metastasis at the time of diagnosis (p=0.000 and p=0.001) were found to be significant on both OS and PFS; in these patients, it was determined that lymph node metastasis at the time of diagnosis (p=0.005) and high CA 19-9 (p=0.031) levels had a negative effect only on OS. It was observed that the effect of parameters such as age, sex, smoking and alcohol use, comorbid diseases, tumor location, tumor size and biliary stenting were not statistically significant on survival.
Conclusion: OS and PFS duration were significantly worse in PC patients than in PNET patients. In pancreatic cancer cases, in accordance with the literature, advanced TNM stage, poor ECOG performance status and peritoneal metastasis at the time of diagnosis had a statistically significant negative effect on both OS and PFS. In these patients, presence of lymph node metastasis at the time of diagnosis and high CA 19-9 levels had negative effects only on OS. Although some reports indicated that biliary decompression provides an overall survival advantage in patients with PC, we did not find any effect of biliary decompression on OS.