Sergileme hacmi aydınlatma alternatiflerinin karşılaştırılması: Saray koleksiyonları müzesi örneği
Comparison of exhibition room lighting alternatives: The palace collections museum as an example
Yazar: TANER ÇELİKMEZ
Danışman: PROF. DR. LEYLA ÖZTÜRK
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Müzeler ve sanat galerileri, sanat yapıtlarını ve tarihsel değerleri toplar, korur, analiz eder ve sergiler. Ayrıca, bu eserlerin geçmişten geleceğe aktarılmasında önemli bir yer tutarlar. Müzeler, sergileme hacimleri, çalışma hacimleri, sosyal etkinlik hacimleri ve açık alanlardan oluşurlar. Sosyal etkinlik hacimleri müzenin sürdürülebilirliğini sağlarken, sergileme ve koruma müzenin ana işlevidir. Sergilenen eserlerin zarar görmeden, rahat ve doğru bir şekilde algılanmasını sağlamak ise çok önemlidir. Eserlerin, özelliklerine uygun çeşitli yaklaşımlar ile aydınlatılabileceği açıktır. 
Bu çalışmanın amacı, müze aydınlatmasında olabilecek farklı yaklaşımları, eserlerin korunması, doğru ve rahat algılanması ve enerji tüketimi başlıkları çerçevesinde değerlendirmektir. Bu değerlendirmenin mevcut bir müze yapısı üzerinde yapılmasının daha anlamlı ve katkı sağlayan bir çalışma yaratacağı düşünülmüş, TBMM Milli Saraylar Saray Koleksiyonları Müzesi ele alınmıştır. Belirtilen amaca yönelik çalışma üç aşamadan oluşmaktadır.
Çalışmanın ilk aşamasında, Saray Koleksiyonları Müzesi incelenmiş, hacim ve mevcut aydınlatma düzeni aydınlatma programında modellenmiştir. Müzenin mevcut aydınlatma düzeni, genel aydınlatma, tavanın kubbe bölümünün aydınlatması, vitrin aydınlatması, platform ve cam bölme arkasındaki aydınlatma başlıkları altında değerlendirilmiştir. 
Çalışmanın ikinci aşamasında, ele alınan müze hacminde uygulanabilecek mevcut aydınlatma düzeninden farklı aydınlatma düzeni alternatifleri araştırılmıştır. Hacimdeki mevcut vitrin tipleri, tefriş ve sergileme düzeni sabit tutularak araştırmanın koşulları sınırlanmıştır. Genel aydınlatma için üç, vitrin aydınlatması için dört alternatif oluşturulmuş, bunların birbirleri ile birleşimleri sonucunda on iki aydınlatma düzeni alternatifi elde edilmiştir. Bu aydınlatma düzenleri model hacimde oluşturulmuş ve ulaşılan sonuçlar, mevcut düzen için yapıldığı gibi, aydınlatma tasarım ölçütleri açısından değerlendirilmiştir. Ele alınan on iki aydınlatma düzeninde uygulanan genel aydınlatma ve vitrin aydınlatma alternatiflerinin ulaşılan sonuçlara etkileri analiz edilmiş ve çalışmanın yapıldığı koşullar için optimum aydınlatma düzenleri belirlenmiştir.  
Çalışmanın son aşamasında, ele alınan on iki aydınlatma düzeni enerji tüketimi açısından karşılaştırılmıştır. Karşılaştırma, hacmin bütünü, genel aydınlatması ve vitrin aydınlatması için ayrı ayrı yapılmıştır. Son olarak, aydınlatma tasarım ölçütleri, eserlerin korunması ve enerji tüketimi konuları bir bütün olarak değerlendirilip optimum aydınlatma düzenleri saptanmıştır. Bir müzede sergileme düzeni ile aydınlatma düzeninin birlikte tasarlanmasının önemi vurgulanmıştır.

Abstract:
Museums and art galleries collects, preserves, analyzes and exhibits artworks and historical values. It also has an important place in transferring these works from the past to the future. The museums consist of exhibition spaces, work volumes, social activity volumes and open spaces. The volume of social activity provides the sustainability of the museum, while the exhibition and protection is the main function of the museum. It is very important to ensure that the exhibited works are perceived in a comfortable and correct way without being harmed. It is obvious that the works can be illuminated by various approaches in accordance with their characteristics. 
The aim of this study is to evaluate the different approaches to museum illumination under the titles of preservation of works, correct and comfortable perception and energy consumption. It was thought that making this evaluation on an existing museum structure would create a more meaningful and contributing work and thus TBMM National Palaces The Palace Collections Museum was handled in the study. The purpose-oriented work consists of three phases.
In the first phase of the work, The Palace Collections Museum was examined, its volume and current lighting system was modelled in the lighting program. The current lighting system of the museum was evaluated under the titles of general lighting, lighting of the dome of the ceiling, showcase lighting, platform and lighting behind the glass wall.
In the second phase of the work, different lighting system alternatives were sought from the existing lighting system that can be applied in the volume of the museum which is being worked on. The conditions of the study were limited by keeping the existing showcase types, furnishings and exhibition order in the volume fixed. Three alternatives for general lighting and four alternatives for showcase lighting have been created and twelve lighting system alternatives have been obtained as a result of their combination with each other. These lighting systems were created in the model volume and the results achieved were evaluated in terms of lighting design criteria as well as for the current system. The effects of the general lighting and showcase lighting alternatives applied to the twelve lighting systems discussed were analyzed and the optimum lighting systems were determined for the conditions under which the study was conducted.
In the final phase of the study, the twelve lighting systems discussed were compared in terms of energy consumption. The comparison was made separately for the entire volume, general illumination and showcase illumination. Finally, lighting design criteria, preservation of artworks and energy consumption were evaluated as a whole and optimum lighting patterns were determined. 
The importance of designing a lighting system and exhibition system in a museum in parallel with each other was emphasized.