Sünnet sosyolojisi
The sociology of sunnah
Yazar: BÜŞRA KUTLUAY ÇELİK
Danışman: PROF. DR. ALİ COŞKUN
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Sosyolojisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Din = Religion ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Cahiliye Dönemi = Jahiliyye Period ; Din sosyolojisi = Religious sociology ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Sosyal bütünleşme = Social integration ; Sosyal hayat = Social life ; Sünnet = Sunna ; İslamiyet = Islam

Özet:
Sünnet, Resûl-i Ekrem'in kendisine indirilen Kur'ân'ı, Allah'ın muradını en iyi bilen bir elçi olarak kendi zamanında ve Arap Yarımadası'nda dönemin şartlarını dikkate alarak uygulama biçimini, kıyamete kadar gelecek ümmete prensipler planında nebevî bir model sunmasını ifade etmektedir.
Sünnet Sosyolojisi ise Sünnet'in tezâhür ettiği Câhiliye dönemi Arap toplumu ile her alandaki ilişkisini, toplumun kurumlarına, geleneğine ve âdetlerine yaklaşımını, Câhiliye uygulamalarının Kur'ân ve Sünnet ilkelerine uyanlarını ibkâ etmesini, uymayanlarını iptal etmesini bazılarını taʽdîl edip dönüştürmesini konu edinmektedir. Bu çalışma, Sünnet'in söz konusu fonksiyonlarını din, eğitim, kültür, siyaset, hukuk, ticaret, aile, eğlence gibi hemen her sosyolojik alandaki tutumunu Câhiliye dönemi uygulamalarını, akabinde Sünnet'in koyduğu ilkeleri ve yenilikleri göstermek suretiyle  incelemeyi amaçlamaktadır.
Giriş bölümünde çalışmanın konusu, amacı, kapsamı, yöntemi ve kaynakları üzerinde durulmuştur. Kavramsal Çerçeve başlığını taşıyan Birinci bölümde Sünnet'in farklı tanımları zikredilerek mahiyeti, çeşitleri, fonksiyonu, bağlayıcılığı kısaca tartışılmıştır. İkinci bölümde Câhiliye kavramı ve Câhiliye döneminde görülen dinler, dinî inançlar, kültür, ilim dalları, âdetler, gelenekler, siyasî, ticarî ve sosyal hayat üzerinde durulmuştur. Bu bölümde Yesrib'deki dinî ve sosyal hayata dair bilgi verilerek Mekke ile mukayese yoluna gidilmiştir. Ayrıca hicret ile birlikte Medine'de kurulan İslâm devletinin anayasa, yargı, ordu, bütçe, siyasî kayıtlar, savaş ve anlaşmalar hususunda ne tür oluşumlar içine girdiği ve ne tür yenilikler getirdiği üzerine odaklanılmıştır. 
Çalışmanın asıl konusunu teşkil eden Sünnet Sosyolojisi başlığını taşıyan üçüncü bölümünde Câhiliye ve Risâlet dönemi karşılaştırılmıştır. Sosyal süreçler, sosyal değişim, rekabet ve çatışma, sosyal bütünleşme, kültürel hayat, siyaset, ticaret, hukuk, ahlâk ve serbest zamanları değerlendirme gibi başlıklar altında her iki dönemin yaklaşımı mukayeseli olarak değerlendirilmiştir. Her bölümün sonunda, ayrıca sonuç bölümünde ulaşılan sonuçlar zikredilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Sünnet sosyolojisi, Câhiliye dönemi, Risâlet dönemi, sosyal süreçler, sosyal değişim, sosyal bütünleşme, rekabet ve çatışma

Abstract:
The Sunnah expresses the applications of The Holy Qur'an by the Messenger of Allah (pbuh), which was revealed to him and a nabawī model for his ummah until the resurrection day in his own time and taking into account the conditions of the time in the Arabian Peninsula as a prophet who knows God's will best.
Sociology of Sunnah expresses the relationship of Sunnah to the Arab society of the ignorant period (jāhiliya) in every field, its approach to institutions, traditions and customs of the Sunnah, to obey those who follow the Qur'an and Sunnah. This study aims to examine the functions of the Sunnah in almost every sociological field such as religion, education, culture, politics, law, commerce, family and, entertainment by demonstrating the practices of the ignorance period and the principles and innovations introduced by the Sunnah.
In the introduction part, the subject of thesis, its aim, scope, methods and resources are mentioned and studied. In the first chapter, which is called as conceptual framework, different definitions of the Sunnah are mentioned and their nature, types, function and binding are discussed shortly. In the second part, the concept of ignorance and the religions, religious beliefs, culture, sciences, customs, traditions, political, commercial and social life that are seen during the ignorance period are emphasized. This section provides information about the religious and social life in Yesrib and compared with Mecca period. Besides, it was discussed the constitution, the judiciary, the army, the budget, political records, wars and agreements in the form of what formations and innovations into what kind of innovations were founded by the Islamic State established in Medina together with the Hijrah. In the third chapter, which is the main subject of the study, Sunnah Sociology, the period of Ignorance and Risâlah are compared. Social processes, social change, competition and conflict, social integration, cultural life, politics, trade, law, morality and free time are evaluated under the headings such as the approach of both periods were evaluated comparatively. At the end of each section and the conclusion part, the results which we reached are mentioned and evaluated. In conclusion part we summarized the result of our study we reached.
Key Words: Sociology of Sunnah, The period of Ignorance (jāhiliya), the period of Risâlah, social processes, social change, social integration, competition and conflict.