Çevre hakkının gelişimi ve AİHM kararlarındaki yeri
Development of the right to environment and its place in ECHR decisions
Yazar: GÖKÇE BULUT
Danışman: PROF. DR. ABDURRAHMAN SAYGILI
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İnsan Hakları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Çevre sorunları ve çevresel bozulma yeryüzünün tamamında ciddi etkiler doğurmaktadır. Özellikle ekonomi, sosyal yaşam, hukuk ve insan hakları gibi alanlar üzerinde göz ardı edilemeyecek boyutlara ulaştığı görülmektedir. Büyük ölçüde insan faaliyetlerinden kaynaklanan bu durumla mücadele etmek özellikle son yıllarda küresel bir gündem maddesi haline gelmiştir. Şüphesiz bireyler içlerinde yaşadıkları çevrenin bir parçasıdır. Çevre kirliliği ve iklim değişikliği başta olmak üzere yaşanan çevre sorunları bireylerin insan onuruna uygun bir yaşam sürmesini zorlaştırmaktadır. 20 nci yüzyılın yarısından itibaren çevresel kaygıların giderek ivme kazanmasıyla üçüncü kuşak insan haklarından biri olan çevre hakkının önemi de artmıştır. Küresel düzeyde 1972 Stockholm Konferansında insan ve çevre arasındaki etkileşimin kabulüyle başlayan süreç 2022 yılında Birleşmiş Milletlerin sağlıklı bir çevrede yaşamanın bir insan hakkı olduğunu açıkça ifade etmesiyle devam etmiştir. Bölgesel düzeyde insan haklarının korunmasına yönelik yaptırım gücü nedeniyle en etkili mekanizma kabul edilen Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin çevre hakkına bakış açısı kilit öneme sahiptir. Çevre hakkı ve çevre hakkının araçları olan çevresel bilgilenme, katılma ve başvuru hakları Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve ek protokollerinde yer almamaktadır. Bununla birlikte AİHM, Sözleşmede yer alan haklarla ilişkilendirmek suretiyle dolaylı yoldan çevre hakkına yönelik başvuruları incelemektedir. Bu çalışmada AİHM'nin çevre hakkını hangi maddelerle ilişkilendirdiği ve ihlal iddialarını değerlendirirken kullandığı ölçütleri açıklamak amaçlanmıştır. Bu minvalde Mahkemenin bakış açısını anlamaya yönelik belirleyici içtihatlara detaylı olarak değinilmiştir.

Abstract:
Environmental problems and degradation have serious effects all over the world. It is seen that it has reached dimensions that cannot be ignored, especially in areas such as economy, social life, law and human rights. Combating this situation, which is largely caused by human activities, has become a global agenda item, especially in recent years. Undoubtedly, individuals are a part of the environment in which they live. Environmental problems, especially environmental pollution and climate change, make it difficult for individuals to live a life in accordance with human dignity. The importance of the right to environment, which is one of the third generation human rights, has increased with the increasing acceleration of environmental concerns since the half of the 20th century. The process, which started at the global level with the acceptance of the interaction between humans and the environment at the 1972 Stockholm Conference, continued in 2022 when the United Nations clearly stated that living in a healthy environment is a human right. At the regional level, the perspective of the European Court of Human Rights, which is accepted as the most effective mechanism for the protection of human rights due to its sanctioning power, has a key importance. Right to environment and environmental information, participation and application rights, which are tools of the right to environment, are not included in the European Convention on Human Rights and its additional protocols. However, the ECHR examines the applications for the right to environment indirectly by associating them with the rights in the Convention.. In this study, the criteria that the ECHR associates the right to environment with and the criteria it uses when evaluating the allegations of violations are discussed in this study. The decisive case-laws aimed at understanding the Court's point of view are discussed in detail.