İlkokul öğrencilerinin tarih merakı ve yörüngesi
History curiosity and trajektory of primary school
Yazar: NURGÜL KIZILAY
Danışman: DOÇ. DR. ADNAN ALTUN
Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / İlköğretim Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Merak = Curiosity ; Motivasyon = Motivation ; Tarih = History ; İlkokul öğrencileri = Primary school students

Özet:
Merak öğrenmenin ilk koşullarındandır. Birey merak ettiği ölçüde bir konuya
ilgi duyar ve öğrenme çabasına girer. Bireyin eğitim sürecinde merak tohumlarının
yeşerdiği önemli alanlardan biri de sosyal bilgilerdir. Sosyal bilgiler dersi bağlamında
ilkokulda verilen tarih konularının eğitimi ise öğrencilerin geçmişe merak duymalarını ve
merak ettikleri geçmişi öğrenme isteklerini doğrudan etkilemektedir. Bu nedenle
ilkokulda öğrencilerin hangi tarihsel olguları merak ettikleri konusunda fikir sahibi olmak
etkili bir sosyal bilgiler eğitimi ve bu alanda hazırlanacak öğretim programlarını ve ders
materyallerini belirleme açısından önemlidir. Tarih merakı türlerini ortaya koymayı
amaçlayan, devam eden bir kuram oluşturma sürecinin önemli bir basamağı olarak bu
çalışmanın amacı ilkokul öğrencilerinin tarihte merak ettikleri kişileri, olayları, mekânları
ve dönemleri belirlemek ve bu olguları neden merak ettikleri çerçevesinde tarih merakı
türlerini ortaya koymaktır. Araştırmada nitel araştırma desenlerinden gömülü teoriye
başvurulmuştur. Gömülü teori sürecinde araştırmanın katılımcıları çalışmanın amacı ve
problemi doğrultusunda, nitel araştırma desenine uygun olarak amaçlı örnekleme
yöntemlerinden maksimum çeşitlilik örnekleme esas alınarak belirlenmiştir.
Araştırmanın örneklemini ülke genelinde yedi coğrafi bölge temel alınarak seçilen yedi
ilde (İstanbul, Ankara, İzmir, Bolu, Mersin, Elazığ, Şırnak), orta ekonomik düzeyde
belirlenen birer ilkokulda, her sınıf kademesinden onar öğrenci olmak üzere 280 kişi
oluşturmaktadır. Araştırmanın verileri görüşme yönteminden faydalanılarak toplanmıştır.
Araştırmacı belirlenen öğrencilerle okul içinde uygun bir ortamda her öğrenci ile 5-10
xvii
dakika sürecek şekilde görüşmeler yapmıştır. Görüşmelerde öğrencilere tarihte en çok
hangi kişiyi, olayı, mekânı, dönemi ve neden merak ettikleri sorulmuştur. Görüşmelerden
elde edilen veriler analiz edilerek ilkokul öğrencilerinin tarih merakı türleri belirlenmiştir.
Buna göre ilkokul öğrencilerinin tarihte en çok merak ettiği karakterler siyasi karakterler,
askeri karakterler, dini karakterler, bilimsel karakterler, ailevi karakterler, tarih öncesi
karakterler, sanatsal-edebi-sportif karakterler, diğer karakterler ve siyasi karakterlerin
yakınları şeklinde temalara ayrılmıştır. İlkokul öğrencilerinin tarihte en çok merak ettiği
olaylar yaşam-yaşam kesitleri, bilimsel olaylar, mimari olaylar, dini olaylar, askeri
olaylar, siyasi olaylar ve diğer olaylar şeklinde temalara ayrılmıştır. İlkokul öğrencilerinin
tarihte en çok merak ettiği mekanlar yaşam alanları, mimari yapıtlar, savaş alanları, ilülkeler,
bilimsel mekanlar ve diğer mekanlar şeklinde temalara ayrılmıştır. İlkokul
öğrencilerinin tarihte en çok merak ettiği dönemler tanınmış karakterler dönemi, tarih
öncesi dönemler, askeri olaylar dönemi, önemli olaylar-tarihler, devletlerin dönemi ve
diğer dönemler şeklinde temalara ayrılmıştır. İlkokul öğrencilerinin tarih merakı
bağlamında en çok erkek karakterleri, özellikle Atatürk'ü merak ettiği görülmüştür.
Ayrıca öğrenciler en çok siyasi ve askeri kişi ve olayları merak etmektedir.
Yapılan analizler sonucunda ilkokul öğrencilerinin tarih merakı türlerinde
bilişsel boyut, duyuşsal boyut ve psikomotor boyut temel alınmıştır. Bilişsel boyut
kapsamında belirlenen tarih merakı türleri tarihsel bilgiye ve düşünme becerilerine dayalı
merak türleri olan önemli merak, bilgi odaklı merak, bilgi boşluğuna dayalı merak,
hipotetik merak, karşılaştırmaya dayalı merak, senkronik merak, sosyal merak, medyatik
merak, sıradışı merak, sorgulayıcı meraktır. Duyuşsal boyut kapsamında belirlenen merak
türleri duyuşsal öğrenmeye bağlı merak türleri olan sempatik merak, empatik merak ve
estetik meraktır. Psikomotor boyut kapsamında belirlenen merak türleri deneyimsel
öğrenmeye bağlı merak türleri olan realistik deneyimsel merak ve romantik deneyimsel
meraktır. İlkokul öğrencileri arasında en yoğun görülen tarih merakı türleri tarihsel
bilgiye bağlı olarak görülen önemli merak ve bilgi odaklı meraktır. En az görülen tarih
merakı türleri ise düşünme becerilerine yönelik görülen merak türleri olarak senkronik
merak, hipotetik merak, karşılaştırmaya dayalı merak ve sorgulayıcı meraktır.

Abstract:
Curiosity is one of the first conditions of learning. The individual is interested in
a subject as much as he wonders and enters the learning effort. One of the important fields
in which curiosity seeds flourish is the social studies during education process of
individual. In the context of social studies course, the education of history subjects in
primary school directly affects students' curiosity about the past and their desire to learn
the past they are curious about. For this reason, it is important to have an idea about what
historical phenomena students are interested in in primary school in terms of effective
social studies education and determining the curriculum and course materials to be
prepared in this field. The aim of this study is to determine the individuals, events, places
and periods that primary school students are curious about in history and to reveal the
types of history curiosity within the framework of why they are curious about these
phenomena. In the study, grounded theory was used as one of the qualitative research
designs. In the process of grounded theory, the participants of the research were
determined based on maximum diversity of purposeful sampling methods in accordance
with the qualitative research design in accordance with the purpose and problem of the
study. The sample of the study consists of totally 280 students-ten students from all grades
in each elementary school in a primary economic level determined in seven provinces
(İstanbul, Ankara, İzmir, Bolu, Mersin, Elazığ, Şırnak) selected on the basis of seven
geographical regions throughout the country. The data of the study was collected by
xix
interview method. The researcher conducted interviews with each student for 5-10
minutes in a suitable environment within the school. During the interviews, the students
were asked which person, event, place, period and they were most curious about in
history. The data obtained from the interviews were analyzed and the types of historical
curiosity of primary school students were determined. Accordingly, the most curious
characters of primary school students in history, political characters, military characters,
religious characters, scientific characters, family characters, prehistoric characters,
artistic-literary-sporting characters, other characters and relatives of political characters
are divided into themes. The places that primary school students are most curious about
in history are divided to themes such as living places, architectural works, battlefields,
province- countries, scientific places and other places. The most curious periods of
primary school students in history are divided into themes such as well-known characters
period, prehistoric periods, military events period, important events-dates, states period
and other periods. It was observed that primary school students were mostly interested in
male characters, especially Atatürk according to history curiosity. In addition, students
are most curious about political and military people and events.
As a result of the analyses, cognitive dimension, affective dimension and
psychomotor dimension were taken as basis in primary school students' historical
curiosity types. The types of history curiosity determined within the scope of cognitive
dimension are curiosity based on historical knowledge and thinking skills, curiosity based
on knowledge, curiosity based on knowledge gap, hypothetical curiosity, comparative
curiosity, synchronic curiosity, social curiosity, mediatic curiosity, unusual curiosity,
questioning curiosity. The types of curiosity that are determined within the scope of
affective dimension are sympathetic curiosity, empathic curiosity and aesthetic curiosity
which are curiosity related to affective learning. The types of curiosity identified within
the psychomotor dimension are realistic experiential curiosity and romantic experiential
curiosity, which are curiosity related to experiential learning. Among the primary school
students, the most common types of history curiosity are important curiosity and
knowledge-oriented curiosity, which are seen depending on historical knowledge. The
least seen types of history curiosity are synchronic curiosity, hypothetical curiosity,
comparative curiosity and questioning curiosity.