Karayolu akaryakıt taşımacılığı için coğrafi bilgi sistemi destekli risk analizi: Ege Bölgesi örneği
Geographical information system based risk analysis for fuel products transportation in road: Aegean Region sample
Yazar: SERHAN KARABULUT
Danışman: DOÇ. DR. EBRU VESİLE ÖCALIR AKÜNAL
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kazaların Çevresel ve Teknik Araştırması Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Ulaşım = Transportation

Özet:
Günümüzde dünyadaki ekonomik büyüme ve sanayileşmedeki ilerleme, birçok ticari ürün için hammadde olan tehlikeli maddelerin kullanımını artırmıştır. Karayolu ile tehlikeli madde taşımacılığı hem birçok farklı aktörü içinde barındırması hem de her birinin farklı bir amacı bulunması sebebiyle özel bir taşıma türüdür. Türkiye'de de yılda yaklaşık 750 000 ton tehlikeli madde yaklaşık 15 000 araçla karayolu ile taşınmaktadır. Bu çalışmada, literatürdeki mevcut risk analiz modellerinin kullanılmasının yanında akaryakıtların karayolu ile taşınması esnasında çevresel risklerin değerlendirilebilmesi için çevresel risk analiz modeli geliştirilmiştir. Mevcut modellerin uygulanması ve çevresel risk analiz modelinin geliştirilmesi aşamasında coğrafi bilgi sisteminden destek alınmıştır. Türkiye'de tüketilen tehlikeli maddelerin yaklaşık %80'ini akaryakıt ve LPG ürünleri oluşturmaktadır. Bu sebepten dolayı çalışmada akaryakıt (benzin ve motorin) ve LPG'nin karayolu ile taşıması incelenmiştir. Çalışmada, coğrafi bilgi sistemi yardımıyla akaryakıt taşımacılığı için risk analizi yaparak güzergâhlar kıyaslanmış, akaryakıtların çevresel risk faktörleri belirlenerek çevresel risk analiz modeli geliştirilmiştir. Haritalama ve grafikleme yöntemleriyle verilerin görselleştirilmesi ve analiz edilebilmesi için coğrafi bilgi sistemi yazılımı olarak MapInfo Professional 10.5 kullanılmıştır. Risk analiz modellerinin uygulanarak sonuçların değerlendirmesi amacıyla uygulama alanı olarak İzmir, Manisa, Aydın, Muğla, Denizli karayolu seçilmiştir. Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP) kullanılarak modele giriş yapılan her bir çevresel kriterin öncelik ağırlıkları bulunarak modelin uygulanmasına geçilmiştir. Uygulaması yapılan risk analiz modellerine ait bulgular değerlendirilerek belirlenen kriterlere göre en uygun güzergâhın tespit edilmesi sağlanmıştır.

Abstract:
Today, economic growth and developments in industrialization has increased the use of hazardous materials, mainly as raw materials for the production of many commercial products. Transportation of hazardous materials on land, through roads is special since it requires consideration of various actors who pursue different goals. Annually 750 000 tonnes of hazardous materials are transported by approximately 15 000 on-road vehicles in Turkey. In this study, in addition to the already existing risk models in literature; the environmental risk analysis model will be developed to help assess environmental risks. Geographic Information Systems are utilized when using the existing models as well as during the development of the environmental risk analysis model. 80% of the hazardous materials consumed in Turkey are comprised of liquid fuel and LPG, in light of this fact; transportation of liquid fuel (gasoline and diesel) and LPG is chosen as the main focus of this analysis. In the study possible alternative routes for fuel transportation are compared by conducting risk analyses using GIS. In addition to this an environmental risks analysis model is developed to determine the environmental risk factors.
The MapInfo Professional 10.5 software is used as the primary Geographic Information System in order to visualize and analyse the data by mapping and graphically demonstrating the different methods. The İzmir-Manisa-Aydın-Mugla-Denizli road network is selected for the implementation of the various risk analysis models and afterwards for the assessment of the results. The priority weights of each environmental criteria entered into the model is calculated by using Analytical Hierarchy Process (AHP) before they are entered in to the system. The most convenient route according to the criteria set is determined after assessing the outcomes of the risk analyses models.