Türk sinemasında sosyal yaşam kurgusunun mekan kullanımına yansıması
The reflection of social life to use of space in turkish cinema
Yazar: TÜBA SARI
Danışman: PROF. DR. IŞIL HACIHASANOĞLU
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Gerçeklik = Reality ; Kurgu = Fiction ; Mekan = Space ; Sinema = Cinema ; Sosyal yapı = Social structure

Özet:
1960'lı yıllar hem dünya sinemasında hem de ülkemizde sinemanın toplumla en fazlakaynaştığı dönemin başlangıcı olarak görülmektedir. Bu tarihten itibaren Türksinemasında uydurma, taklit hikâyeler ve yaşamlardan çok güncel yaşamgerçekliğine uygun günlük yaşam hikâyelerine yer verilmiştir. Araştırma kapsamında1960?85 dönemi arasında ağırlıklı olarak İstanbul kentinde geçen toplumsal gerçekçiyönetmenlerin filmleri ele alınmaktadır. Çalışılan tezin amacı, Türk filmlerindegörülen sosyal yaşam kurgularının mekân kullanımına yansımasının, toplumsalyaşamın güncel gerçekliğiyle ne derecede örtüştüğünü incelemek olmuştur.Bu amaçlar doğrultusunda gerçekleştirilen araştırma beş bölümden oluşmaktadır.Birinci bölümde tez ile hedeflenenler, kullanılan yöntem ve çalışmanın kapsam vesınırlarından bahsedilmektedir. İkinci bölümde, gerçek yaşamda İstanbul kentindegündelik yaşam mekânlarının (konut, mahalle, vb.) geçirdiği dönüşümler ve bunlarınsosyal yaşam ilişkileri (aile büyüklüğü, sosyo-kültürel, sosyo-ekonomik yapı, vb.)tespit edilmiştir. Sinema-sosyal yaşam ve mekân etkileşiminin ele alındığı üçüncübölümde, dünyada sinemanın gelişimi, sinemada gerçekçilik, modern ve gelenekseltemalarının nasıl işlendiğine değinilmektedir. Buna ek olarak sinema, sosyal yaşamve mekân ilişkileri aralarındaki ortak kavramlar yardımıyla açıklanmıştır. Dördüncübölümde, Türk sinemasının tarihsel gelişim sürecine kısaca değinildikten sonra tezçalışması için seçilen 1960?1985 döneminin bu süreç içindeki farklılığı açıklanmayaçalışılmıştır. Türk sinemasında gerçekçilik ile modern ve geleneksel kavramlarına dagirildikten sonra filmlerdeki sosyal yaşam göstergelerinden ve mekânkullanımlarından örneklemeler yapılmıştır. Beşinci bölümde ise, sosyal yaşam vemekân kullanım parametrelerinin ilişkilendirildiği araştırma modelinin yardımıyla,günlük yaşamın gerçekliği ve yalınlığı çerçevesinde sosyal yaşam kurgusu-mekânetkileşiminin Türk sinemasında nasıl yansıtıldığı incelenmiştir. Örnek çalışma,seçilen yirmi beş filmin izlenmesi ve model üzerinde verilerin sınıflandırılmasınınardından grafik anlatımlarla yorumlanması ile son bulmuştur. 1960?85 dönemifilmleri kendi içerisinde üç farklı sürece ayrılarak dönemler arası çıkarsamalar dayapılmış ve çıkan farklılıklar tartışılmıştır.Tezin sonucunda, 1960?1985 dönemi Türk sinemasının gündelik yaşam kurguları vemekânlarıyla, sosyal yaşam ve mekân etkileşimini gerçeğe uygun olarak yansıttığıfakat süreci on yıl kadar geriden izlediği kanıtlanmıştır.

Abstract:
In 1960s, cinema was getting closer to society in our country as well as in worldcinema, as the beginning of a new period. By this time, daily life stories which suitwith the reality of current life in despite of invented or imitated life and stories, hastook place in the Turkish cinema. In the contents of research, the study evaluated themovies occurring generally in the city of Istanbul, of directors who accept socialrealismmovement, in between 1960 and 1985. The aim of the thesis is to determinehow social life affects the space use as seen on the Turkish movies, and to lookwhether it suits to actual reality of social life.The research, which aims at these directions, contains five chapters. The first chapterof study includes the goals of the thesis, the methods used, as well as the contentsand limits of the research. In the second chapter, the study introduces thetransformations of living spaces (house, neighborhood, etc.) and social relationships(family size, social, cultural and economic construction, etc.) in actual life. The thirdchapter contains the interactions between cinema, social life and space, developmentof cinema on the world and the concepts of reality and modernism on the cinema. Inaddition to these, this part examines cinema with social life and the relations of spacein respect to common concepts among of them. In the fourth chapter, the study hasevaluated distinctions of the term between 1960 and 1985 in order to explain throughthe development of Turkish cinema. After the discussion of realities and the conceptsof modern uses and traditional, examples of indicators of social life and space uses inthe movies are given in this point of view.The fifth chapter examines the interaction between social life and use of spacereflected on the Turkish movies from the perspective of reality and simplicity ofdaily life. The case study of the research has ended with watching these movies andclassifying data on the model, as well as commenting on the graphics and tables. Themovies between 1960 and 1985 have separated into different periods and havediscussed by comparing their own characteristics.In the conclusion, the thesis proved that daily life presentations and use of spaces inTurkish cinema in the period of 1960-1985, have reflected the interaction betweensocial life and space in accordance with actual life realities but followed the period,coming ten years from behind.