Cushing sendromu tanısında yeni bir tanı yöntemi olarak tükürük kortizolü
Midnight salivary cortisol for diagnosis of cushing's syndrome
Yazar: MERAL MERT
Danışman: PROF. DR. REFİK TANAKOL
İstanbul Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı / Endokrinoloji ve Metabolizma Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2009
Konu: Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları = Endocrinology and Metabolic Diseases

Özet:
Çalışmamızda Cushing sendromu tanısında basit, non-invaziv ve yeni tanı yöntemlerden biri olan geceyarısı tükürük kortizolünün yeri araştırılmıştır.Çalışmaya 78 psödoCushing, 16 sürrenal kitle, 26 tanısı doğrulanmış Cushing sendromu, 26 kontrol grubu alınmıştır. Çalışmanın ayrı bir parçası olarak sağlıklı popülasyonda normal geceyarısı tükürük kortizol düzeylerini saptamak amacıyla, herhangi bir şikayeti olmayan ve ilaç kullanmayan rastlantısal seçilmiş 100 hastada geceyarısı tükürük kortizolü, bakılmıştır.Çalışmaya alınan tüm hastaların yakınmaları, ayrıntılı fizik muayeneleri yapılmış, Cushing sendromu için önemli olabilecek tüm belirti ve bulgular kaydedilmiştir. Hastalar saat 24'te bazal tükürük örneklerini vermişler ve ardından uygulanan 1 mg deksametazon supresyon testi sonrası sabah 08'de serum ve tükürük örnekleri vermişlerdir. 24 saatlik idrar serbest kortizol tayini ve adrenal insidentaloma hastalarında diğer hormon sekresyonları ekarte edildikten sonra ek olarak yapılan supresyon testleri esnasında serum kortizol değerlerine ek olarak tükürük ve idrar kortizol tayinleri de yapılmıştır. Tükürük kortizolü Cortisol-LİA 96 test, serum kortizolü Cortisol-ELİSA 96 test, 24 saatlik idrar kortizolü ise RIA ile ölçülmüştür. Bu çalışmada SPSS 12 programı kullanılmıştır. Sağlıklı grubun geceyarısı tükürük kortizol ortalaması 0,21±0,03 µg/dl bulunmuştur. Ayrıca aynı grupta geceyarısı tükürük kortizolü %95 ihtimalle güven aralığı ile değerlendirildiğinde üst sınır 0,268 ve alt sınır 0,16 µg/dl bulunmuştur. %99 ihtimalle değerlendirildiğinde ise, üst sınır 0,28 ve alt sınır 0,14 µg/dl bulunmuştur. Geceyarısı tükürük kortizolünün Cushing sendromu tanısını koymada, sensitivitesi %86, spesifisitesi ise %85 olarak bulunmuştur.Kontrol ve hasta grupları geceyarısı tükürük kortizol düzeyleri açısından karşılaştırıldığında gruplar arası farkın istatistiksel olarak anlamlı olduğu Kruskal-Wallis testi ile gösterilmiştir. Ayrıca hastalar klinik skorlarına göre düşük, orta ve yüksek olarak gruplanmış, geceyarısı tükürük kortizolü ve 1 mg sonrası tükürük kortizolü açısından gruplar karşılaştırıldığında klinik skoru düşük olan grupla, yüksek olan grup arasında ve orta olan grup ile yüksek olan grup arasında istatistiksel olarak ileri derecede anlamlı ilişki saptanmıştır (p: 0,0001).Sonuç olarak; geceyarısı tükürük kortizolü her toplum için belirlenen normal değerler kullanılarak Cushing sendromu ve psödoCushing sendromunun ayırıcı tanısında kullanılabilecek kolay ve güvenilir bir test olarak görünmektedir.

Abstract:
78 Patients with PseudoCushing Syndrome (50 obesity,18 hirsutism,10 diabetes mellitus), 16 adrenal tumors, 26 pathologically confirmed Cushing?s Syndrome (15 Cushing Disease, 10 Cushing Syndrome and 1 ectopic ACTH Syndrome), and 26 healthy individuals as the control group are included in our study. Midnight salivary cortisol was also measured in 100 healthy individuals who did not use any medications. The symptoms, detailed physical findings, weight and height, body mass index (BMI), waist/hip ratio, systolic and diastolic blood pressures and also hirsutism, weight gain, purple-stria, plethore, buffalo-hump, supraclavicular fullness, temporal fat cushion, acnea, moonface, proximal muscle weakness, lower limb edema, ecchymosis, loss of libido, depression, diabetes mellitus, hypertension, alopecia of all patients were noted in evaluation forms (18 findings). Salivary samples were collected from the individuals after 9 p.m. at rest, without using any steroid drops, oinments or medications or without teeth brushing. Salivary samples are collected at midnight and also after administering two tablets of 0.5 mg DXM orally at 8 am before breakfast. Before the test 24-hour urine samples were collected to detect urinary free cortisol levels. The evaluation of patients with adrenal tumors were done after dexamethasone supression tests and with testing other hormon secretionsThe salivary, serum and urinary cortisol levels were measured by Cortisol-LIA 96, Cortisol-ELISA 96 and RIA tests respectively. SPSS 12.0 and 13.0 programme was used. Comparison of the results of the patients with healthy group was made with Kruskal-Wallis test.The maximum midnight salivary cortisols measured by LIA with 95% confidence intervals for our population were 0.268 µg/dl upper bound and lower bound 0.16 µg/dl. For a confidence interval of 99%, upper bound and lower bound levels were 0,28 µg/dl and 0,14 µg/dl, respectively. The mean midnight salivary cortisol of the healthy population (100 individualls) was 0.21± 0.03 µg/dl. A statistically significant difference between midnight salivary cortisol levels and 1mg deksamethasone suppression test was found between the patients and the healthy group. The pseudo-Cushing patients that can be separated as obesity and hirsutism groups, had also statistically significant differences of midnight salivary cortisol levels and levels following 1mg dexamethasone suppression.As a conclusion, accepted normal levels of midnight salivary cortisol can be used in conjunction with 1mg DST in the differential diagnosis of Cushing and PseudoCushing Syndromes.