Hava yolu işletmelerinin finansal performanslarının Bulanık AHP ve Gri İlişkisel Analiz yöntemleri ile değerlendirilmesi
Evaluation of financial performance of airline companies with Fuzzy AHP and Grey Relational Analysis methods
Yazar: ENES ELLİBEŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÖKÇE CANDAN
Sakarya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Ekonometri Ana Bilim Dalı / Finans Ekonomisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Ekonometri = Econometrics ; Ekonomi = Economics
Dizin: Bulanık analitik hiyerarşi süreci = Fuzzy analytical hierachy process ; Finansal performans = Financial performance ; Gri ilişkisel analiz = Grey relational analysis ; Hava yolu işletmeleri = Airline companies ; Hava yolu taşımacılığı = Airline transport ; Havacılık sektörü = Aviation sector ; Performans = Performance ; Çok kriterli karar verme = Multi criteria decision making

Özet:
Hava yolu taşımacılığı; günümüzde tercih edilen hızlılık ve güvenilirlik özelliklerinin yanında, ekonomik anlamda avantaj sağlaması açısından da ulaşım sektöründe önemli bir paya sahiptir. Dünyada ve ülkemizde faaliyet gösteren birçok hava yolu işletmesi bulunmaktadır. Bu çalışmada Türkiye ve AB'ye üye ülkeler arasından dört ülke seçilerek bu ülkeler içerisinde en çok tercih edilen hava yolu işletmeleri belirlenmiştir. Türkiye'yi temsil için Türk Hava Yolları, İngiltere için British Airways, Fransa'yı temsilen Air France KLM, Almanya için Lufthansa ve son olarak İrlanda'yı temsil etmesi amacı ile Ryanair seçilmiştir. Beş hava yolu işletmesinin 2012-2018 dönemi içerisindeki finansal oranları incelenerek, finansal performans sıralaması yapılmıştır. Çalışmada kullanılan yöntem tercih edilirken, kriterlerin önem derecelerini belirlemek Bulanık Analitik Hiyerarşi Prosesi (BAHP) yönteminin kullanılması uygun görülmüştür. BAHP yöntemi ile uzman görüşlerinden alınan dilsel değişkenler bulanık sayılara dönüştürülerek belirlenen kriterlere ait ağırlıklar hesaplanmıştır. Elde edilen kriter ağırlıklarını, sıralama yöntemlerinden biri olarak kullanılan Gri İlişkisel Analiz (GİA) yöntemi ile söz konusu hava yolu işletmelerinin finansal performans sıralaması gerçekleştirilmiştir. 2018 dönemi verileri incelendiğinde en iyi finansal performansa sahip işletme Türk Hava Yolları (THY) olarak belirlenirken bunu sırasıyla Air France, British Airways, Ryanair ve Lufthansa takip etmiştir. GİA yöntemi ile belirlenen finansal performans sıralamaları üzerinde Spearman korelasyon yöntemi kullanılarak sıralamalar istatistiksel olarak yorumlanmıştır. Hava yolu işletmelerine ait uçuş noktası sayıları ile finansal performans sıralaması arasında Kendall's Tau korelasyon yöntemi kullanılarak iki değişken arasındaki ilişki durumu incelenmiştir.

Abstract:
Airway transportation; In addition to its preferred speed and reliability features, it has an important share in providing economic advantage in the transportation sector. There are many airlines operating in the world and in our country. In this study, one of these four countries and the countries of its operations in Turkey by selecting the most preferred airlines have been identified as EU member states. Turkish Airlines, Turkey, United Kingdom for British Airways, Air France KLM, France, Lufthansa and finally was chosen to represent Ireland Ryanair representing Germany. Financial performance ranking was made by examining the financial rates of five airlines in the period 2012-2018. When choosing the method used in the study, it was found appropriate to use the Fuzzy Analytical Hierarchy Process (BAHP) method to determine the importance of the criteria. With the BAHP method, linguistic variables taken from expert opinions were converted to fuzzy numbers and the weights of the determined criteria were calculated. With the Grey Relational Analysis (GRA) method used as one of the ranking weights, the financial performance ranking of the mentioned airline companies was realized. When the data of 2018 were analyzed, Turkish Airlines (THY), whose financial performance was the best, was followed by Air France, British Airways, Ryanair and Lufthansa, respectively. The rankings were statistically interpreted using the Spearman correlation method on the financial performance rankings determined by the GRA method. Using Kendall's Tau correlation method, the relationship between the number of flight variables and financial performance ranking was investigated.