Erken çocukluk döneminde çocuğun büyümesi ile ilgili anne algısının çocuğun gerçek büyüme durumu, annenin kaygı düzeyi ve sosyodemografik özellikleri ile ilişkisi
Relationship of mother's perception about child's growth in early childhood between child's actual growth status, mothers anxiety level and sociodemographic factors
Yazar: BETÜL ÖKSÜZ AYDIN
Danışman: PROF. DR. FİLİZ ŞİMŞEK ORHON
Ankara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Algı = Perception ; Anksiyete = Anxiety ; Anneler = Mothers ; Büyüme = Growth ; Obezite = Obesity ; Sosyodemografik özellikler = Socio-demographic characteristics ; Çocukluk dönemi = Childhood

Özet:
Amaç: Annenin çocuğunun büyüme durumu ile ilgili yanlış algısı ve kaygısı, bu konudaki davranış biçimini etkileyerek özellikle erken çocukluk döneminde çocuğun büyümesi ile ilgili olumsuz ebeveyn müdahalelerine neden olabilir. Çalışmanın amacı; çocuk sağlığı izlem polikliniğinde izlenen ve yaşı 24-36 ay arasında olan sağlıklı çocukların büyüme durumları ile ilgili anne algısının çocuğun gerçek büyüme durumu, annenin kaygı düzeyi, annenin kendi kilosu ile ilgili algı durumu ve sosyodemografik özellikleri ile olan ilişkisinin belirlenmesidir. 
Gereç ve Yöntem: Çalışmaya Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Sosyal Pediatri Bilim Dalı Çocuk Sağlığı İzlem Polikliniğinde izlenen yaşları 24-36 ay arasında olan, zamanında doğmuş, ilk 6 ay sadece anne sütü almış ve 18-24 aya kadar anne sütüne devam etmiş sağlıklı çocuklar ve bilinen kronik bir hastalığı olmayan anneleri dahil edilmiştir. Çocuğun antropometrik ölçümleri alınıp, tam sistemik muayenesi yapılmıştır. Anneler tarafından sosyodemografik anket formu doldurulmuştur. Annenin çocuğunun büyümesi ile ilgili ve kendi vücut yapısı ile ilgili verdiği yanıtlar, çocuğun o andaki VKİ Z skor değerlerine göre bulunduğu gerçek büyüme durumu ve annenin kendi VKİ sınıflamasındaki bulunduğu gerçek durum ile karşılaştırılarak annelerin algı düzeyi değerlendirilmiştir. Annenin kaygı düzeyi, Durumluk-Sürekli Kaygı Ölçeği (DSKÖ) ile değerlendirilmiştir. Verilerin istatistiksel analizinde SPSS version 22.0 programı kullanılmıştır.
Bulgular: Çalışmaya dahil edilen 105 çocuğun %47,6'sı kız, %52,4'ü erkek olup, takvim yaşı ortalaması 28,51±4,41 aydır. Annelerin yaş ortalaması 32,41±4,67, babaların yaş ortalaması ise 34,80±4,66 olup annelerin %57,1'inin, babaların ise %43,8'inin üniversite veya üstü eğitim düzeyinde olduğu öğrenilmiştir. Yaşa göre VKİ Z skoruna göre çocukların %5,7'si düşük ağırlıkta, %60,0'ı normal, %26,7'si fazla ağırlıkta ve %7,6'sı ise obez olarak tespit edilmiştir. VKİ sınıflamasına göre annelerin %47,6'sı normal ağırlıkta, %36,2'si kilolu ve %16,2'si ise obez olarak tespit edilmiştir. İlkokul veya ortaokul mezunu olan annelerde obezite ve fazla kiloluk sıklığı daha yüksek bulunmuştur (p=0,002). Annelerin %44,8'inin çocuğunun kilo durumunu yanlış tanımladığı tespit edilmiş ve çocuğunun kilo durumunu yanlış tanımlayan 47 annenin %91,5'inin çocuğun kilo durumu için olduğundan az tahminde bulunduğu tespit edilmiştir. Düşük kilolu olan çocukların annelerinin %66,7'si çocuğunun ağırlığını yanlış tahmin ederken, bu oran normal kilolu olanlarda %14,2, fazla kilolu olanlarda %92,9 ve obez olanlarda ise %100 olarak saptanmıştır (p<0,001). Annelerin %41'inin kendi kilo durumunu yanlış tanımladığı belirlenmiş ve kendi kilo durumunu yanlış tanımlayan 43 annenin %90,7'sinin ise kendi ağırlığı için olduğundan az tahminde bulunduğu tespit edilmiştir. Kendi kilo durumunu doğru tahmin eden annelerin çoğunluğunun üniversite veya üzeri eğitim durumuna sahip olduğu saptanmıştır (p=0,013). Annelerin DKÖ'ye göre %44,8'sinde, SKÖ'ye göre ise %65,7'sinde kaygı semptomunun olduğu belirlenmiştir. Durumluk kaygı semptomu olan annelerin %48,9'unun, sürekli kaygı semptomu olan annelerin ise %44,9'unun çocuğunun ağırlığını doğru değerlendiremediği belirlenmiştir. 
Sonuç: Çalışmamızda fazla kilolu ve obez çocukların, anneleri tarafından normal ya da düşük kilolu olarak değerlendirildiği belirlenmiştir. Annelerde kaygı seviyelerinin yüksek olduğu gözlenmiş olup kaygı semptomu olan annelerin neredeyse yarısının hem kendisinin hem de çocuğunun kilo durumunu yanlış değerlendirdiği belirlenmiştir. Çocuk sağlığı izlem vizitlerinde çocuğun büyümesinin düzenli olarak değerlendirilmesi, annenin çocuğunun kilo durumu ile ilgili farkındalığının ve kaygı durumunun belirlenmesi, özellikle çocuğunun kilo durumunu yanlış algılayan anneler başta olmak üzere ebeveynlere çocuğun büyümesi ile ilgili önerilerin verilmesi çocuklarda fazla kiloluluk ve obezite gibi sorunların önlenmesinde etkili olacaktır.

Anahtar Kelimeler: Çocuk, büyüme, obezite, anne, algı, kaygı.

Abstract:
Aim: Mother's misperception and anxiety about her child's growth may affect the behavior and cause negative parental interventions with the child's growth especially in early childhood. The aim of this study is to determine the relationship between the mother's perception of the growth status of healthy children who followed in the child health follow-up clinic and aged between 24-36 months with the child's actual growth status, mother's anxiety level, mother's perception of her own weight and sociodemographic factors.
Materials and Methods: The study included healthy children aged between 24-36 months who were only breastfed for the first 6 months and continued to breastfeed until 18-24 months and followed up in the Ankara University Faculty of Medicine, Department of Social Pediatrics and mothers with any known chronic, psychiatric disease. Anthropometric measurements of the child were taken and a complete systemic examination was performed. Sociodemographic questionnaire form was filled by the mothers. The answers given by the mother about the growth of her child and her own body structure, the perception level of the mothers was evaluated by comparing the actual growth status of the child according to the current BMI Z score values and the actual situation of the mother in her own BMI classification. The mother's anxiety level was evaluated with the State-Trait Anxiety Inventory (STAI). SPSS version 22.0 program was used in the statistical analysis of the data.
Results: 47,6% of the 105 children included in the study were girls and 52,4% were boys and the mean age was 28,51±4.41 months. The mean age of the mothers was 32,41±4.67 and mean age of the fathers was 34,80±4,66, it was learned that 57,1% of the mothers and 43,8% of the fathers had a university or higher education level. According to the BMI Z score for age, 5,7% of the children were underweight, 60,0% were normal, 26,7% were overweight and 7,6% were obese. According to the BMI classification, 47,6% of the mothers were of normal weight, 36,2% were overweight and 16,2% were obese. The frequency of obesity and overweight was found higher in mothers who graduated from primary or secondary school (p=0,002). It was determined that 44,8% of the mothers misperceived their child's weight status and 91,5% of 47 mothers who misperceived their child's weight status underestimated the child's weight status. 66,7% of mothers of low weight children estimated their child's weight incorrectly, this rate was 14,2% in normal weight, 92,9% in overweight, and 100% in obese children (p<0,001). It was determined that 41% of the mothers misperceived their own weight status and 90,7% of the 43 mothers who misperceived their own weight status underestimated their own weight. It was determined that most mothers who correctly predicted their own weight status had a university or higher education level (p=0,013). It was determined that 44,8% of the mothers according to SAI and 65,7% of the mothers according to the TAI had anxiety symptoms. It was determined that 48,9% of mothers with state anxiety symptoms and 44,9% of mothers with trait anxiety symptoms could not estimate weight of their child correctly.
Conclusion: In our study, it was determined that overweight and obese children were evaluated as normal or underweight by their mothers. It was observed that the anxiety levels of the mothers were high and it was determined that almost half of the mothers with anxiety symptoms misperceived the weight status of both themselves and their child. In child health follow-up visits, regular evaluation of the child's growth, determination of the mother's awareness about the child's weight status and mother's anxiety, giving advice about the growth of the child to the parents especially mothers who misperceived their child's weight status will be effective in preventing problems such as obesity.

Keywords: Child, growth, obesity, mother, perception, anxiety.