KKTC'de kullanılan damla sulama sistemlerinde tıkanıklık düzeyi ve performans değerlendirmesi
Conflict level and performance evaluation of drip irrigation systems in KKTC
Yazar: HALE GÜMÜŞSOY KAYNAK
Danışman: DOÇ. DR. SERVET TEKİN
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyosistem Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Çalışma, 2018 yılında Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) ilçeleri olan Güzelyurt, Lefkoşa, Girne, İskele ve Gazimağusa bölgelerinde olmak üzere toplam 17 üreticiye ait tarımsal işletmelerde yürütülmüştür. Çalışma bölgeleri özellikle damla sulama sistemini etkin olarak kullanan ve sistemde sorun yaşayan üreticilerin yoğun olduğu bölgeler olarak belirlenmiştir. Çalışma alanında damla sulama sistem performansı ve tıkanıklık özellikleri belirlenmiş ve çalışma sonunda laterallerde meydana gelen tıkanma düzeyleri, ve üniformite parametreleri belirlenmiştir. Çalışma sonunda en düşük yapım farklılık katsayısı 0.11 (orta sınıf) değeriyle GY1 (Güzelyurt 1. üretici) ve İ3 (İskele 3. üretici) üretici laterallerinden elde edilirken en yüksek CV değerine 0.51 (iyi sınıf) ile GM1 (Gazimağusa 1.üretici) üretici lateralinden elde edilmiştir. Sonuç olarak çalışma bölgesinde ki üreticilere ait damlatıcı yapım farklılık katsayısı (CV) değerleri çok düşük ve istenmeyen sınır değerlerinin altında çıkmıştır. Çalışmada damlatıcı türdeşlik (EU) değeri en düşük %60.2 ile GM4 üreticisinde, en yüksek değer %89.1 ile G1 üreticisinde elde edilmiştir. En düşük düzeltilmiş Christiansen eşdağılım katsayısı (adjCU) %59.7 GM1, en yüksek adjCU değeri %91.3 ile GY1 iken en düşük istatistiksel damlatıcı üniformite (Us) değeri %49.5  ile GM1 ve en yüksek %89.1 ile GY1 üreticindeki damla sisteminden elde edilmiştir. Bölgelerde yapılan anket sonucunda; Güzelyurt üreticilerin % 51'inin, Lefkoşa üreticilerin % 27'sinin, Gazimağusa üreticilerinin %52'sinin, İskele üreticisinin % 42'sinin ve Girne üreticisinin % 46'sının damlada tıkanıklık ve filtrelerden dolayı sorunlar yaşadığı belirlenmiştir. Çalışmada bölgelerdeki su kaynaklarının yağışların düşük olmasından, yöredeki çiftçilerin aşırı akiferden su çekmesinden dolayı yüksek tuz içerdiği ve suyun bu yüksek içermesinden dolayı damla sulama sistemini etkilediği ve tıkanmalara neden olduğu belirlenmiştir. Yöre çiftçisinin damla sistemini etkin olarak kullanmadığı ve bilinçsizce bölgede sulamaların yapıldığı çalışmada saptanmıştır.

Abstract:
The study was carried out in the agricultural enterprises of 17 producers in the districts of Güzelyurt, Lefkoşa, Gazimagusa, İskele and Girne, which are the districts of Turkish Republic of Northern Cyprus (K.K.T.C.) in 2018. The working regions are determined as the regions where the producers who use drip irrigation system effectively and have problems in the system are concentrated. In the study area, drip irrigation system performance and congestion properties were determined and at the end of the study, clogging levels and uniformity parameters were determined. At the end of the study, the lowest construction difference coefficient was obtained from GY1 and İ3 producer lateral with a value of 0.11 (middle class), while the highest CV value was obtained from GM1 producer lateral with 0.51 (good grade). As a result, dripper coefficient variation (CV) values of the producers in the study area were very low and below the undesirable limit values. In the study, the emitter uniformity (EU) value was obtained from the GM4 producer with the lowest 60.2% and the highest value was obtained from the G1 producer with 89.1%. The lowest adjusted Christiansen uniformity coefficient (adjCU) was obtained from GM1 producer with 59.7% GM1, the highest adjCU value was 91.3%, the lowest statistical emitter uniformity (Us) value was 49.5%, and the highest 89.1% was obtained from the GY1 producer drop system. As a result of the survey conducted in the regions; it was determined that 51% of Güzelyurt producers, 27% of Lefkoşa, 52% of Gazimağusa producers, 42% of İskele producers and 46% of Girne producers experienced problems due to emitter congestion and filters. In the study, it was determined that the water resources in the regions are low in rainfall, high salt content of the farmers in the region due to excessive water withdrawal from the aquifer, and because of this high water content, it affects the drip irrigation system and causes blockages. It was found in the study that the local farmer could not use the drip system effectively and irresponsibly watering the area.