Özbekçede metaforlar
Metaphors in Uzbek
Yazar: SILA GEN
Danışman: PROF. DR. A .DENİZ ABİK
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Dilbilim = Linguistics
Dizin: Benzetim = Simulation ; Dil bilimciler = Linguists ; Dilbilgisi = Grammar ; Metafor = Metaphor ; Metafor = Metaphor ; Özbekçe = Uzbek language

Özet:
Metaforu insanların kavramsal yapısında bulunan ve dilsel biçimlerle ifade
edilebilen alanlar arası haritalamalar olarak kabul eden bu çalışmada Özbek edebî
metinlerindeki metaforlar Kavramsal Metafor Kuramı çerçevesinde incelenmektedir. Bu
çalışmanın amacı, Özbek yazı dili örneklerindeki metaforik ifadeleri Kavramsal
Metafor Kuramı çerçevesinde ele alarak metaforların yapısı, kullanımı ve düşünce
sistemindeki yerini betimlemek ve Türkiye'deki çağdaş metafor çalışmalarına Özbekçe
açısından katkıda bulunmaktır.
Birinci bölüm, tezin amacı ve kapsamı ile bilişsel dilbilim, bilişsel anlambilim,
Aristo'dan başlayarak klasik metafor kuramlarının gelişimi, Özbekistan ve Türkiye
yazınlarında metafor, Kavramsal Metafor Kuramı, diğer yaklaşımlar ve metonimiye
ilişkin kuramsal bilgileri içermektedir.
Çalışmanın yönteminin anlatıldığı ikinci bölüm örneklem, veri toplama ve
inceleme yöntemleri ile verilerin nasıl çözümlendiğine ilişkin bilgileri içermektedir.
İlerleyen bölümler sırasıyla Özbekçede olay ve durumların çeşitli görünümlerini
yansıtan olay yapısı metaforlarını; zamanın geçişi ve zaman ile ilgili metaforları; duygu
metaforlarını; düşünce, algı ve iletişim metaforları ile hedef alanı insan ve hayat olan
metaforları içermektedir.
Çalışmanın sonuç bölümü ise Özbekçedeki metaforlar ve metaforik ifadelerin
neler olduğu, bunların kavramsal kuram açısından nasıl bir görünüm sergilediği ve
kuramın temel varsayımları ile ne ölçüde örtüştüğünü değerlendirmektedir.


Anahtar sözcükler: Özbekçe, Kavramsal Metafor Kuramı, metafor, olay yapısı
metaforları, zaman metaforları, metaforik duygu dili, metaforik düşünce dili.

Abstract:
This study, which regards metaphor as a cross-domain mapping in people's
conceptual structure that can be realized by linguistic forms, examines metaphors in
Uzbek literary texts through Conceptual Theory of Metaphor. The aim of the study is to
describe the structure and usage of metaphors and the situation of metaphors in thought
in Uzbek. This study also aims to contribute to contemporary metaphor studies in
Turkey from the viewpoint of Uzbek.
First section presents the aim and scope of the thesis, theoretical knowledge
about cognitive linguistics, cognitive semantics, development of classical metaphor
theories as from Aristotle, metaphor in Uzbek and Turkish literature, Conceptual
Metaphor Theory, other approaches to metaphor, and metonymy.
Second section, which presents the methodology of the study, involves the
description of the data, methods for data collecting and methods for analyzing the data.
Continiuos sections to conclusion include the event structure metaphor which
reflects various perspectives of events and states in Uzbek; time passing and time
metaphors; metaphors of emotion; metaphors of thought, perception and
communication; and the metaphors which occurs people and life as a target domain
respectively.
The conclusion section of the study evaluates the metaphors and the
metaphorical expressions in Uzbek, the situation of these in terms of the Conceptual
Theory and to what extend the Uzbek data corresponds with the main assumptions of
the theory.


Keywords: Uzbek, Conceptual Metaphor Theory, metaphor, event structure metaphors,
time metaphors, metaphorical language of emotion, metaphorical language of thought.