Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır hayatı, eserleri ve Divançesi (İnceleme-metin)
Muhammed Hamdi Yazır with Almalı life, works and Divance (Review-text)
Yazar: NECMİ ATİK
Danışman: PROF. DR. MEHMET AKKUŞ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / Türk İslam Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Sanat Tarihi = Art History ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Biyografi = Biography ; Divançe = Divançe ; Edebi eserler = Literary works ; Manzumeler = Poems ; Tasavvuf = Mystic ; Tasavvuf edebiyatı = Literature of mysticism ; Yazır, Muhammed Hamdi = Yazır, Muhammed Hamdi ; Şiir = Poem

Özet:
1878-1942 yılları arası yaşamış olan Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır, Osmanlı'nın son dönemini ve Cumhuriyet'in ilk dönemlerini görmüş, birbirinden çok farklı olan bu iki dönemi güçlü ilmî birikimi ve dehâ seviyesindeki akıl ve zekâsıyla birleştirebilmiştir. Elmalılı'nın meşhur olduğu eseri, herkesin bildiği Hak Dini Kur'ân Dili adlı tefsiridir. Elmalılı, tefsirinin şöhretinden dolayı farklı alanlarda yazdığı telif ve tercüme eserleri bilinmemekte veya çok az bilinmektedir. Lâkin Elmalılı; tefsir ve meâl, fıkıh/İslam hukuku, tarih, kelâm, edebiyat, şiir ve nesir, mantık, felsefe, dilbilim/belâgat, hüsn-i hat gibi farklı alanlarda da kaynaklık edebilecek eserler telif ve tercüme etmiştir.  	
Şiir yazabilecek derecede Arapça, Farsça ve Türkçe dillerine hâkim olan Elmalılı,  Divançe'si olan bir âlimdir. Divançe'sindeki Arapça şiirleri bu konudaki kudretini gözler önüne sermektedir. Divançe'sinde, Türkçe manzûmelerden 134 şiir, ayrıca tespit edebildiğimiz 10 adet Arapça şiiri bulunmaktadır.  
Çalışmamız; 1. Elmalılı'nın hayatı, edebî şahsiyeti, sanatkârlığı, tasavvufî yönü ve eserleri, 2. Divançe'nin şekil özellikleri, 3. Divançe'nin muhtevâ özellikleri ve Divançe'nin nüshası, 4. Metin oluşturulmasında izlenen yol ve Divançe'nin transkripsiyonlu metni bölümlerinden oluşmaktadır.

Abstract:
Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır, who lived between 1878-1942, saw the last period of the Ottoman Empire and the first periods of the Republic of Turkey, and was able to combine these two periods, which were very different from each other, with his strong scientific knowledge and genius level mind and intelligence. The work that Elmalılı is famous for is the tafsir of Hak Dini Kur'an Dili, which everyone knows. Due to the fame of his tafsir, Elmalılı's writing and translation works in different fields are almost not known or known very little. However, Elmalılı has also wrote and translated works that can be a source for different fields such as tafsir and translation, fiqh/ Islamic law, history, theology, literature, poetry and prose, logic, philosophy, linguistics/rhetoric, calligraphy.
Elmalılı, who has a good command in Arabic, Persian and Turkish languages to write poetry, is a scholar who has a Divançe. The Arabic poems in his Divançe reveal his power on this subject. In his Divançe, there are 134 poems in Turkish and 10 poems in Arabic that we can identify.
Our work is composed of four chapters; 1. Elmalılı's life, literary personality, craftsmanship, mystical aspect and works, 2. The morphological features of his Divançe, 3. The content features of the Divançe and its copy, 4. The way he followed in the creation of the text and the transcription of the Divançe.