Anadolu Selçuklu sikkelerinde yazı dışı figüratif öğeler
The Anatolia Selcuks figural coins outside of calligraphy
Yazar: GÜNDEGÜL PARLAR
Danışman: PROF. DR. ÖRCÜN BARIŞTA
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji ve Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Sanat Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1999
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Anadolu Selçukluları = Anatolian Seljuks ; Figür = Figure ; Motifler = Motifs ; Selçuklular = Seljuks ; Sikke = Coin

Özet:
Anadolu Selçukluları'nın kuruluşundan, sona erişine kadar geçen süre de, şu ana kadar kazılarda bulunmuş ve teşhir edilmiş 14 sultanın sikkesi bi linmektedir. Anadolu Selçuklularının kurucusu I. Süleymanşah ile I. Kılıç Ars lan ve Şehinşah'ın henüz daha sikkelerine rastlanmamıştır. Tarihçi Osman Turan tarihi belgelerde Şehinşah adına sikke bastırıldığını söylemektedir. İlk bulunmuş sikke I. Mesud'a ait olup, bunlar komşuları Hıristiyanlarla kestirdikleri müşterek sikkelerdir. Ve bu sikkeler bakır sikkelerdir. İlk Dinar ve Dirhem sikkeler II. Kılıç Arslan dönemine aittir. Anadolu Selçuklularının ilk kuruluş dönemlerinde bakır sikkeler kesil miş, daha sonra ekonomik hayatın ve refah seviyesinin artması ile Dirhem ve Dinar sikkeler kestirilmiştir. Bu sikkeler o kadar değerli olmuştur ki, Beylikler döneminde devlet sınırları dışına çıkışları yasaklanmıştır. Dinar sikkeler Moğol istilası sırasında, ganimet olarak yurt dışına götü rüldükleri için bugüne kadar çok az sayıda Dinar sikke kazılarda bulunmuş tur. Sikkeler dövme tekniği ile devletin kontrolü altında kestirilmiştir. Anadolu Selçuklularda 22 mahal, 23 de yerel olmak üzere 45 darphane faliyete geçmiştir. Sikkelerde kompozisyonlar daire, inci dizisi bordur, yıldız, yonca, altı dilimli gül yaprağı ve sade olmak üzere düzenlenmiştir.209 Anadolu Selçuklu sikkeleri çok bol figürlüdür. İnsan hayvan, fantastik, bitkisel, nesneli ve yazı motiflidir. İlk dönemlerdeki sikkelerde at üzerinde süvari olarak resmedilmiş Sultan figürlerine karşılık daha sonraki dönemlerde sadece yazı motifi görülür. Yalnızca II. Gıyaseddin Keyhüsrev Şir-i Hurşid motifini kullanmıştır. Konular Ortaçağın inanç ve düşüncelerini aksettirmektedir. Sikkelerde görülen her öğe, diğer sanat dallarındaki öğelerle paralellik gösterir. Bu figürlerde, Orta Asya, Şamanizm, İslam, geç Antik ve Bizans etkilerinin görülmesine rağmen bütün bu etkileşimlerin özümlenerek kendilerine has özgün resim anlayışı ile ortaya çıktığı izlenmektedir.

Abstract:
Through from the foundation of Seljuk Rum's till end of the fall, 14 coins known which are found from excavations and exhibited Suleyman-sah I. the founder, Kılıç Arslan the I., and Şehinşah's coins is not known yet. Osman Turan the historian writes that coin minted for Şehin=ah's name. First coin was minted to the name of Mesud the first, which are two- sided Christian-Muslim version, those which are copper. First Dinar and Dirhem coins belong to the period of Kılıç Arslan II. In the period of foundation coins were copper, than according to the wealth Dirhem and Dinar minted. These are so valuable because of forbidden to use out of boundaries of the state. Dinars are taken out of the state in the Mogul occupation period that's why they are so rare. Coins were striking under the control of the state 22 type of Seljuk coins were court controlled and 23 types are local sum up 45 mint were active. Compositions on coins are circular, string of pearls, star, rosettes, rose leaves and more simples. Figural themes are quite often. Human, animal, fantastic, floral and script are other themes. In the first period Sultans are on horse, in the later years scripts are more often. For Giyaseddin the II. Sun-Lion emblem is used. The subjects reflect the beliefs and ideas of the Medieval.211 Each element on the coins is seen on the other artistic fields. Through these figures, Middle Asian, Shamanism, Islam, Late Antic and Byzantine reflections are seen, but these influences are assimilated in a special style of the period.