Orta Asya Türk kültüründeki imgeler ve motiflerin, çağdaş Türk resim sanatına etkileri
The effects of images and motifs in Central Asian Turkish culture on contemporary Turkish painting art
Yazar: HASAN OĞUZ KILIKLI
Danışman: PROF. DR. TUBA GÜLTEKİN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Güzel Sanatlar Eğitimi Ana Bilim Dalı / Resim-İş Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
Kültür, çeşitli tanımlamalarla ortaya koyularak unsurlarını meydana getirmiş ve meydana getirmeye devam etmektedir. Bu unsurlardan biri de sanattır. Sanat yoluyla kuşaklara kültürel aktarımlar gerçekleştirilerek görsel, işitsel ve yazılı anlamda sanat yapıtları şekillenmektedir. Dolayısıyla birey ait olduğu toplumun kültüründen faydalanarak yenilikçi bir anlayış içinde kültürünün gelişimine katkı sağlamaktadır. Bu bireylerden birisi de sanatçıdır. Bu noktada çağdaş Türk resim sanatında varlık gösteren ressamlar ortaya koydukları eserlerle Türk kültürüne, kültür varlıklarına ve kültür mirasına katkı getirmiştir.
Araştırma konusuna uygun bir şekilde ele alınan Türk ressamlarının başlıcaları olan Malik Aksel, Abidin Elderoğlu, Turgut Zaim, Nurullah Berk, Sabri Berkel, Eren Eyüboğlu, Bedri Rahmi Eyüboğlu, Nuri İyem, Nedim Günsür, Adnan Çoker, Erol Akyavaş, Gencay Kasapçı, Süleyman Saim Tekcan, Rauf Tuncer ve Mehmet Başbuğ ortaya çıkardıkları yapıtlarda Batı teknikleri ile geleneği sentezleyerek estetik, plastik, farklı ve yenilikçi bir anlayış içinde sanatsal ve kültürel çözümlemeler yapmış ve bu ressamlar Türk kültürüne ait imge ve motiflerden faydalanmışlardır. Yapıtlarında bu imge ve motifleri kullanarak özellikle insan, at, ağaç, güneş, kurt vb. unsurlar önemli derecede öne çıkmaktadır.
Orta Asya Türk imgeleri ve motifleri olarak insan, at, kurt, dağ, ağaç ve ögeleri, nar, baksı, ejder, geyik, kartal, doğan, şahin, gök unsurları, ay, güneş, hilal, küçükbaş hayvanlar, yılan, lotus çiçeği, lâle, çark-ı felek, kopuz, saz, bağlama gibi ögeler bulunmaktadır. Genel olarak bu doğrultuda çağdaş Türk ressamları tarafından ortaya koyulan eserlerde Orta Asya Türk imgelerinin ve motiflerinin etkileri olduğu, sanatçıların Batı Sanatı teknikleri ile Orta Asya ile Anadolu'ya gelen Türklere ait izleri eserlerine yansıttıkları; renkçi, lekeci, çizgisel, soyutlamacı, yapısalcı, süslemeci, anıtsal bir üslup ve daha çok milli kültür ekseninde görsel eserler verdikleri bulgularına ulaşılmıştır.
Orta Asya Türk kültürüne ait imgelerin ve motiflerin çağdaş Türk resim sanatına etkilerinin ele alındığı araştırmada nitel araştırma yöntemi kullanılarak çağdaş Türk resim sanatında Orta Asya Türklüğüne ait imgeleri ve motifleri kullanan çağdaş Türk ressamları hakkında bilgiler verilerek eserler incelenmiş ve çağdaş Türk resim sanatında yer alan ressamların Batı tekniği ile Türk kültürüne ait imgeleri ve motifleri sentezleyerek milli olma ve evrensel olma doğrultusunda sanatsal çalışmalar yaptığı sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
Culture has created and continues to create its elements by being put forward with various definitions. One of these elements is art. Cultural transfers to generations are carried out through art, and works of art are shaped in visual, auditory and written terms. Therefore, the individual contributes to the development of his culture in an innovative approach by benefiting from the culture of the society he belongs to. One of these individuals is an artist. At this point, painters who have a presence in Contemporary Turkish Painting Art have contributed to Turkish Culture, cultural assets and cultural heritage with their works.
Malik Aksel, Abidin Elderoğlu, Turgut Zaim, Nurullah Berk, Sabri Berkel, Eren Eyüboğlu, Bedri Rahmi Eyüboğlu, Nuri İyem, Nedim Günsür, Adnan Çoker, Erol Akyavaş, Gencay Kasapçı, Süleyman Saim Tekcan, Rauf Tuncer and Mehmet Başbuğ are the main Turkish painters discussed in accordance with the research topic. Synthesized Western techniques and tradition in their works and made artistic and cultural analyses in an aesthetic, plastic, different and innovative understanding, and these painters made use of images and motifs of Turkish culture. Using these images and motifs in their works, especially elements such as human, horse, tree, sun, wolf, etc. stand out significantly.
Central Asian Turkish images and motifs include human, horse, wolf, mountain, tree and its elements, pomegranate, baksı, dragon, deer, eagle, falcon, hawk, celestial elements, moon, sun, crescent moon, small cattle, snake, lotus flower, tulip, wheel of fortune, kopuz, saz, bağlama. In general, in this direction, it has been found that there are the effects of Central Asian Turkish images and motifs in the works created by contemporary Turkish painters, that the artists reflect the traces of the Turks who came to Anatolia with Central Asia to their works with Western Art techniques; colorist, stainist, linear, abstractionist, structuralist, ornamentalist, monumental style and mostly visual works on the axis of national culture.
In the research, in which the effects of images and motifs belonging to Central Asian Turkish culture on contemporary Turkish painting art are discussed, by using the qualitative research method, information about contemporary Turkish painters who use images and motifs of Central Asian Turkishness in contemporary Turkish painting art is examined and the works of the painters in contemporary Turkish painting art are examined. It was concluded that by synthesizing the images and motifs of Turkish culture, he made artistic works in the direction of being national and universal.