Diyabetes mellitus hastalarında kognitif fonksiyonun değişimi ve yaşam kalitesiyle ilişkisi
Change of cognitive function and its relationship with quality of life in patients with diabetes mellitus
Yazar: HATİCE AKAY
Danışman: DOÇ. DR. M. ALİ ERYILMAZ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Konya Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2017
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Biliş = Cognition ; Biliş bozuklukları = Cognition disorders ; Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Yaşam kalitesi = Quality of life

Özet:
Amaç: Çalışmamız Sağlık Bilimleri Üniversitesi Konya Eğitim ve Araştırma Hastanesi poliklinikleri ve Konya Eğitim ve Araştırma Hastanesi 78 No'lu Eğitim Aile Sağlığı Merkezi'ne başvuran 18-65 yaş arası diyabetes mellitus hastalarının kognitif fonksiyon bozukluklarının sıklığını saptamak ve hastaların bilişsel fonksiyonları ile sosyodemografik değişkenler, günlük yaşam aktiviteleri, diyabet takipleri arasındaki ilişkiyi değerlendirmek üzere planlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Araştırmamız analitik tipte kesitsel bir çalışma olarak planlandı. Çalışmaya Aralık 2016 – Nisan 2017 tarihkeri arasında Konya Eğitim Araştırma Hastanesi ve 78 No'lu Eğitim Aile Sağlığı Merkezi'ne diyabetes mellitus tanısıyla takip ve tedavi için başvuran 196 gönüllü kişi dahil edildi. Katılımcılara SMMT, yaşam kalitesi (SF-36) ölçeği, Beck anksiyete ölçeği (BAÖ), Beck depresyon ölçeği (BDÖ) ve sosyodemografik verileri içeren anket formu verilerek doldurmaları istendi.
 Bulgular: Çalışmaya katılan 196 hastanın yaş ortalaması 54,11±0,05 yıl idi, katılımcıların 63' ü (% 32,1) erkek, 133' ü (% 67,9) kadındı. Çalışmamıza katılan hastaların hastalık süresi ortalaması 10,20±0,48 yıl idi. Çalışmamızda diyabet tedavisinde en fazla oral antidiyabetik (%49,0) kullanıldığı tespit edildi. Bunu % 37,8 oranıyla insülin+ oral antidiyabetik ve % 13,3 oranıyla sadece insülin kullanımının takip ettiği görüldü. 
Çalışmamızda ileri yaştakiler (p<0,001), kadınlar (p<0,001), okuryazar olmayanlar (p<0,001), düşük gelirliler (p=0,003), bir işte çalışmayanlar(p<0,001), sedanter yaşam sürenlerde (p=002) SMMT puanları anlamlı düşük bulundu. Kadınlarda sosyal işlevsellik (p>0,05) ölçeği haricinde tüm SF-36 alt ölçekleri erkeklere göre anlamlı düşük bulundu. İleri yaşı olanlarda SF-36 alt ölçeklerinden sadece fiziksel fonksiyon (p=0,002) ölçeği anlamlı düşük bulundu, diğer alt ölçekler ile anlamlı farklılık bulunmadı (p>0,05). Evlilerde SF-36 alt ölçeklerinden enerji (p=0,006), sosyal işlevsellik (p=0,11) ve genel sağlık algısı (p=0,01) ölçekleri bekarlara göre anlamlı yüksek bulundu. Eğitim düzeyi yüksek olanlarda SF-36 alt ölçeklerinden emosyonel rol güçlüğü (p>0,05), sosyal işlevsellik (p>0,05) ve genel sağlık algısı (p>0,05) ölçekleri haricinde diğer ölçekler anlamlı yüksek bulundu. Geliri düşük olanlarda SF-36 alt ölçeklerinden sadece ağrı (p=0,017) ölçeği anlamlı düşük bulundu.  Sedanter yaşayanlarda SF-36 alt ölçeklerinden fiziksel fonksiyon (p<0,001), fiziksel rol güçlüğü (p=0,013), enerji (p=0,005) ve ruhsal sağlık (p=0,029) ölçekleri anlamlı düşük bulundu.
Hastalık süresi uzadıkça hastaların SMMT ve SF-36 yaşam kalitesinin tüm alt ölçek puanları azalmaktaydı. Tedavi şekli ve HbA1c düzeyleri ile SMMT puanları arasında farklılık bulunmadı (p>0,05). Oral antidiyabetik kullananlarda SF-36 alt ölçeklerinden sosyal işlevsellik (p=0,035) ve genel sağlık algısı (p=0,035) ölçekleri diğer tedavi şekillerine göre anlamlı yüksek bulundu. HbA1c düzeyi 7,5' tan düşük olanlarda SF-36 alt ölçeklerinden sosyal işlevsellik (p=0,001) ölçeği HbA1c düzeyi 7,5' tan büyük olanlara göre anlamlı yüksek bulundu.
Anksiyete ve depresyonu olanlarla olmayanlar arasında SMMT puanları ile anlamlı farklılık bulunmadı (p>0,05). Depresyon ve anksiyete düzeyleri yüksek olanlarda SF-36 yaşam kalitesi alt ölçeklerinin tümü anlamlı düşük bulundu.
SMMT puanları düşük olanlarda SF-36 yaşam kalitesi alt ölçeklerinden sosyal işlevsellik (p>0,05) harici tüm SF-36 alt ölçekleri SMMT puanları yüksek olanlara göre anlamlı düşük bulundu.
Sonuç: Dünyada olduğu gibi Türkiye' de de yaşam süresi uzamakta böylece diyabet komplikasyonlarının görülme ihtimali artmaktadır. Diyabete bağlı kognitif fonksiyonlarda artma görülmekte ve buna bağlı yaşam kalitesinde düşüşler görülmektedir. Diyabet hastalarında yeti yitimi belirtileri iyi değerlendirilmeli ve yaşam kalitesi üzerindeki etkilerini önleme ve azaltmaya yönelik tedbirler alınmalıdır.

Anahtar kelimeler: Diyabetes Mellitus, Kognitif fonksiyon, yaşam kalitesi

Abstract:
Purpose: This study was conducted in diabetic patients between the age of 18 and 65 who were admitted to the Outpatient Clinics and 78 No. Family Health Education Center, Konya Training and Research Hospital, University of Health Sciences. It was aimed to determine the frequency of cognitive dysfunction and to assess the relationship between cognitive function and sociodemographic variables, activities of daily living, diabetes follow-up in patients.
Materials and Methods: Our study was designed as an analytical cross-sectional study. This study included 196 volunteers who were diagnosed with diabetes mellitus and received medication in the Outpatient Clinics and 78 No. Family Health Education Center, Konya Training and Research Hospital between December 2016-April 2017. Participants were asked to fill out the Standardized mini mental test (SMMT), SF-36 quality of life scale (SF-36 QOL), Beck anxiety inventory (BAI), Beck depression inventory (BDI), and Sociodemographic data form.
Findings: The mean age of 196 patients participating in the study was 54.11±0.05 years. Of the participants, 63 (32.1%) were male and 133 (67.9%) were female. The mean duration of illness among the participants was 10.20±0.48 years. In our study, oral antidiabetics (49.0%) were the most frequently used agents in the treatment of diabetes mellitus. This was followed by insulin + oral antidiabetic (37.8%) and only insulin (13.3%), respectively. 
In our study, SMMT scores were found to be significantly lower in elderly people (p<0.001), women (p<0.001), non-literate people (p<0.001), low-income earners (p=0.003), unemployed people (p<0.001), and individuals with a sedentary lifestyle (p=0.02). The scores on all subscales of the SF-36 except for the social functioning (p>0.05) were significantly lower in women than in men. The score on only the physical functioning (p=0.002) among the SF-36 subscales was significantly lower in elderly people, but no significant differences were found in other subscales (p>0.05). The scores on the energy (p=0.006), social functioning (p=0.11), and general health perception (p=0.01) among the SF-36 subscales were significantly higher in married people than in single people. The scores on all subscales of the SF-36 except for the emotional role difficulty (p>0.05), social functioning (p>0.05), and general health perception (p>0.05) were significantly higher in individuals with higher education. The score on only the pain (p=0.017) among the SF-36 subscales was significantly lower in low-income earners. The scores on the physical functioning (p<0.001), physical role difficulty (p=0.013), energy (p=0.005), and mental health (p=0.029) among the SF-36 subscales were significantly lower in individuals with a sedentary lifestyle.
As the duration of illness was prolonged, the scores on all subscales of the SMMT and SF-36 were decreased. There was no significant difference between SMMT scores and treatment modalities, HbA1c levels (p>0.05). The scores on the social functioning (p=0.035) and general health perception (p=0.035) among the SF-36 subscales were significantly higher in those receiving oral antidiabetics than in those receiving other medications. The score on the social functioning (p=0.001) among the SF-36 subscales were significantly higher in those with HbA1c less than 7.5% than in those with HbA1c more than 7.5%.
There was no significant difference in SMMT scores between those with and without anxiety and depression (p>0.05). The scores on all subscales of the SF-36 were significantly lower in those with high levels of anxiety and depression.
The scores on all subscales of the SF-36 except for the social functioning (p>0.05) were significantly lower in those with lower SMMT scores than in those with higher SMMT scores.
Result: The life span is prolonged in Turkey as it is in the world, and thus the frequency of complications associated with diabetes mellitus is increasing. There is an increase in cognitive dysfunction associated with diabetes mellitus, and thus the quality of life is reduced. In diabetic patients, the symptoms of disability should be carefully evaluated, and measures should be taken to prevent and reduce its effects on the quality of life.

Keywords: Diabetes mellitus, cognitive function, quality of life