Evsizlik üzerine bir kent araştırması: İzmir örneği
An urban research on homelessness: The case of İzmir
Yazar: DÖNE ÖZGE ÖZKAN KIRANÇ
Danışman: PROF. DR. YILMAZ YILDIRIM
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Evsiz insanlar = Homeless person ; Evsizlik = Homelessness ; Sosyal dışlanma = Social exclusion ; Toplumsal eşitsizlik = Social inequality ; Yoksulluk = Poverty ; İzmir = Izmir

Özet:
Evsizlik sosyal bilimlerde kentsel yoksulluk veya yoksulluk literatüründe görmezden gelinen ve arka planda tutulan, hakkında araştırmalara nadir rastlanan bir konudur. Büyük bir kent olduğu düşünüldüğünde İzmir ili arka planda da olsa evsizlik problemlerinin yaşandığı bir şehirdir. Dolayısıyla bu çalışma İzmir'de yaşayan evsiz bireylerin yaşam hikâyelerine odaklanarak, evsizliğin gelişimsel sürecini ve çok boyutlu nedenselliklerini ortaya koymayı hedeflemektedir. Çalışma İzmir'in Örnekköy semtinde bulunan, İzmir Büyükşehir Belediyesi'ne bağlı Müyesser Turfan Geçici Konuk Evi'nde zorlu kış aylarında korunmak amacıyla konaklayan evsiz bireylerle yüz yüze derinlemesine görüşme yapılarak gerçekleştirilmiştir 
Çalışma öncelikle evsizliğin, çoklu nedensellik ilkesini benimseyen yapısal-inşacı perspektife göre açıklanmasının temellerini, sosyal teoriler çerçevesinde tartışmaktadır. Sonraki aşamada ise kuramsal literatürde evsizlikle doğrudan ve dolaylı olarak ilişkili bulunan temalar, evsizliği açıklamada anahtar kavramlar oldukları gerekçesiyle alt başlıklar halinde araştırmaya dâhil edilmiştir. Bunlar; evsizliğin temel nedeni olan yoksulluk, kentsel yoksulluk, toplumsal tabakalaşma ve eşitsizlik, enformel sektör, çocuk yoksulluğu, kentleşme, işsizlik, problemli aile yapısı, yoksulluk kültürü, madde bağımlılığı, kültürel sermaye, eğitim noksanlığı ve medyanın dilidir. 
Sonuç olarak saha araştırmasından elde edilen veriler mevcut temalar doğrultusunda analize tabi tutulmuştur. Analiz sonucunda, evsizliğe neden olan dezavantajlı koşulların, yapısal ve bireysel nedenlerinin birbirleriyle etkileşimsel bir süreç içerisinde meydana geldiği ortaya konmuştur. Evsizlik, işsizlik ve yoksulluğun bir sonucu olduğu gibi; madde bağımlılığı, travmatik kayıplar veya problemli aile yapısının da bir sonucudur. Aynı zamanda tek bir kişi için, bir veya daha fazla nedenin bir sonucu olarak da gelişim gösterebilir. Saha bulguları evsizliğin gelişiminde ve yoksulluğun pekiştirilmesinde ekonomik, kültürel ve sosyal sermaye kavramlarının önemini de ortaya koymaktadır. Ayrıca saha görüşmelerinden elde edilen veriler, evsizlerin önemli bir kısmının sosyal dışlanmaya ve ötekileştirilmeye maruz kaldıklarını göstermektedir. Toplumdan soyutlanma, görmezlikten gelinme ve herhangi bir yere aidiyetliğin olmaması, evsiz bireyleri kimliksizleştirmekte, intihar eğilimlerini arttırmakta, madde kullanma ve benzeri sapma ve suç davranışlarını teşvik etmektedir. 

Anahtar Kelimeler: Yoksulluk, Küreselleşme, Evsizlik, Yapı-Birey, Sosyal Dışlanma, Toplumsal Eşitsizlik.

Abstract:
Being ignored and neglected in the literature of urban poverty or poverty in social sciences, homelessness is a poorly scrutinized subject rarely studied so far. As a metropolis, the city of İzmir is not exempt from the problem of homelessness, however concealed it may appear. Thus, taking the stories of the homeless in İzmir into account, this study aims to disclose the developmental process and multidimensional causality of homelessness. The study was carried out via in-depth face-to-face interviews with the homeless accommodated temporarily in the guest house of Müyesser Turfan, a facility of İzmir Municipality, at times of harsh winter conditions.
Primarily, remaining within the boundaries of social theories, the study discusses the fundamentals of homelessness in accordance with structural constructivism, which employs the principle of multicausality. In the next stage, themes found out to be explicitly and implicitly related to homelessness in theoretical literature were incorporated into the study as subheadings because they can be used as key concepts in the endeavour to define homelessness. These include poverty as the main cause of homelessness, urban poverty, social stratification and ineuqality, informal sector, juvenile poverty, urbanization, unemployment, dysfunctional family, culture of poverty, substance abuse, cultural capital, educational deprivation and media language. 
Finally, data obtained via field research have been subject to analysis in accordance with existing themes. As a result of the analysis, it has been found out that disadvantageous conditions that lead to homelessness arise in a process that involves the interaction of structural and individual causes. While homelessness may be the outcome of unemployment and poverty, it may also result from substance abuse, traumatic losses and a dysfunctional family. Individually, it may also emerge from a single cause or be the outcome of multiple factors. The findings of the field research have highlighted the importance of financial, cultural and social capital in terms of reinforcing poverty and resulting in homelessness. Data obtained through field research have also revealed that a significant percentage of the homeless are subject to exclusion and marginalization. Exclusion from society, being ignored and lacking a sense of belonging strip the identity of the homeless, increase the tendency to suicide, encourage substance abuse, aberrant and criminal behaviour.

Key Words: Poverty, Globalization, Homelessness, Structure-Agent, Social Exclusion, Stratification-Inequality