Dünyada ve Türkiye'de kentsel dönüşüm uygulamalarının tarihi kent dokularına etkileri
The effects of urban transformation practices on historical urban textures in the world and in Türkiye
Yazar: ESRA ÖZDİL
Danışman: PROF. DR. NUR URFALIOĞLU
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Tarihi ve Kuramı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Kent merkezi = City center ; Kentsel dönüşüm = Urban transformation ; Koruma = Conservation ; Tarihi yapılar = Historic structures

Özet:
Kentler, zaman içerisinde savaş, göç, terkedilme gibi çeşitli sebeplerle zarar görmekte ve kentsel alanlarda bir takım problemler ortaya çıkmaktadır. Hızlı ve plansız kentleşme, aşırı nüfus artışı, fiziksel, işlevsel ve ekonomik eskime gibi problemler ile giderek bir çöküntü halini alan kentsel alanlarda, bu problemleri ortadan kaldırarak daha yaşanabilir mekanlar oluşturmak adına çeşitli projeler üretilmekte ve kentsel dönüşüm çalışmaları uygulanmaktadır. 
İnsanoğlunun yerleşik hayata geçmesiyle ortaya çıkan kentler, zaman içerisinde içinde bulunan özgün tarihi yapılar ile tarihsel bir kimlik kazanırlar ve tarihi kent olarak ifade edilirler. Kentlerin, çeşitli sebeplerle zaman içinde değişen, bozulan dokularının dönüşüme uğraması, kentin tarihi kimliğini de etkilemekte ve tarihi dokunun varlığını sürdürebilmesi için çeşitli önlemler alınması gerekmektedir. Korumaya, iyileştirmeye, yenilemeye veya canlandırmaya dayalı kentsel dönüşüm yöntemleri ile özgün tarihi dokuların ve yapıların korunması ve varlığını sürdürebilmesi amacıyla zaman zaman çeşitli yasal düzenlemeler yapılabilmektedir. 
Bu çalışma kapsamında öncelikle giriş bölümünde çalışma ile ilgili literatür özeti, amaç ve hipotez açıklanmış, ikinci bölümde kentsel dönüşüm kavramına ilişkin tanımlardan, uygulama yöntemlerinden ve Türkiye'deki yasal dayanaklarından bahsedilerek kentsel dönüşüme dair genel bir bakış sunulmuştur.
Son bölümde ise tarihi kent merkezlerinde gerçekleştirilmiş olan ve birbirleriyle benzer yönleri bulunan dünyadan, Türkiye'den ve İstanbul'dan üç örnek ele alınmıştır. Dünya örnekleri olarak Berlin(Almanya), Paris(Fransa), Beyrut(Lübnan)'daki dönüşüm çalışmaları incelenmiş, Türkiye'den Ankara, Konya ve Diyarbakır çalışmaya dahil edilmiş, çok merkezli bir kent olan İstanbul'dan seçilen üç örnekle de bu bölüm tamamlanmıştır. Seçilen tarihi merkezlerdeki kentsel dönüşüm uygulamalarının genel özellikleri bir tablo şeklinde özetlenerek sonuca ulaşılmıştır. 
Çalışmaya konu edilen tarihi merkezlerdeki kentsel dönüşüm uygulamalarının mimari miras olarak korunması gereken tarihi dokulara etkilerinin incelenmesi bu kapsamda yapılacak olan çalışmalara ışık tutacaktır. Çalışmaya konu olan deneyimlerden yola çıkılarak elde edilecek bulguların, bundan sonra gerçekleştirilecek dönüşüm projelerine zemin oluşturması çalışmanın nihai hedefidir. 
Anahtar Kelimeler: Kentsel Dönüşüm, Tarihi Merkez, Tarihi Yapı, Koruma

Abstract:
Cities are damaged over time due to various reasons such as war, migration and abandonment and a number of problems arise in urban areas. In urban areas, which are gradually turning into a state of collapse due to problems such as rapid and unplanned urbanization, overpopulation, physical, functional and economic obsolescence, various projects are produced and urban transformation studies are carried out in order to create more livable spaces by eliminating these problems. 
Cities, which emerged with the settlement of human beings, gain a historical identity with their unique historical buildings over time and are referred to as historical cities. The transformation of the changing and deteriorating textures of cities over time for various reasons also affects the historical identity of the city and various measures need to be taken to ensure the survival of the historical texture. Various legal arrangements can be made from time to time in order to protect and maintain the existence of original historical textures and structures through urban transformation methods based on conservation, improvement, renovation or revitalization.
Within the scope of this study, firstly, a summary of the literature, purpose and hypothesis are explained in the introduction section and an overview of urban transformation is presented in Chapter 2 by mentioning the definitions, implementation methods and legal basis of urban transformation in Turkey.
In the last section, three examples from the world, Türkiye and İstanbul, which were carried out in historical city centers and which have similar aspects with each other, are discussed. Berlin (Germany), Paris (France) and Beirut (Lebanon) are examined as examples from the world, Ankara, Konya and Diyarbakır from Türkiye are included in the study, and this section is completed with three examples selected from Istanbul, which is a polycentric city. The general characteristics of urban transformation practices in the selected historical centers are summarized in a table and a conclusion is reached. 
Examining the effects of urban transformation practices in the historical centers subject to the study on historical textures that should be preserved as architectural heritage will shed light on the studies to be carried out in this context. The ultimate goal of the study is that the findings to be obtained based on the experiences subject to the study will form the basis for the transformation projects to be realized in the future.
Keywords: Urban Transformation, historical center, historical building, conservation