Öğrenci, öğretmen ve okul özelliklerinin öğrencilerin TEOG matematik başarıları üzerindeki etkilerinin hiyerarşik doğrusal modelle incelenmesi
Analysing effects of student, teacher, and school characterictics on student mathematics success in TEOG by hierarchical linear models
Yazar: SİNEM DEMİRKOL KARAKUŞ
Danışman: PROF. DR. HÜLYA KELECİOĞLU
Hacettepe Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitimde Ölçme ve Değerlendirme Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Başarı = Success ; Başarı değişkenleri = Success variables ; Hiyerarşik modelleme = Hierarchical modelling ; Matematik = Mathematics ; Matematik başarısı = Mathematics achievement ; Okul etkililiği = School effectiveness ; Sınav = Examination ; TEOG = Transition From Basic Education To Secondary Education ; Öğrenci başarısı = Student achievement ; Öğretmen profili = Teacher profile

Özet:
Bu çalışmanın amacı 2016 yılı kasım ayında yapılmış olan Temel Eğitimden Ortaöğretime Geçiş Sistemi (TEOG) Ortak Sınavı 1. oturum matematik puanlarının öğrenci, öğretmen ve okul özellikleri ile ilişkisinin olup olmadığının incelenmesidir.
İlişkisel tarama modelindeki bu araştırmanın çalışma grubunu 2016 Kasım ayı TEOG matematik alt oturumuna katılan 1533 öğrenci, bu sınıflarda derse giren 36 matematik öğretmeni ve 23 okul müdürü oluşturmaktadır. Verilerin toplanması için TIMSS 2011 öğrenci, öğretmen ve okul müdürü anketleri kaynak alınarak oluşturulan öğrenci, öğretmen ve okul anketleri kullanılmıştır. Verilerin analizinde ise iç içe geçmiş verilerin analizine uygun olan hiyerarşik doğrusal model tekniğinden yararlanılmıştır. 
Elde edilen sonuçlara göre matematik başarısındaki gözlenen farklılıkların %17'lik kısmının okullar arası farklılıklardan kaynaklandığı saptanmıştır. Okul düzeyinde öğrenci başarılarına etki eden en önemli özelliğinin okulun akademik başarıya verdiği önem değişkeni olduğu, okul mevcudu değişkeni ile ortalama matematik başarısı arasındaki ilişkinin manidar ve pozitif yönlü olduğu saptanmıştır. Ayrıca bu iki değişken ile okullar arası farklılaşma oranının %69 düzeyinde açıklandığı görülmüştür.
Öğretmen düzeyinde yürütülen analizlerde modele eklenen değişkenlerle öğretmenler arası farklılığın %71 düzeyinde açıklandığı, öğrenci başarılarına etki eden en önemli öğretmen özelliğinin öğretmenin mesleki doyum düzeyi olduğu görülmüştür. Ayrıca öğretmenin kıdem yılı, ana dal eğitimi ve sınıf yönetimi değişkenleri ile matematik başarısı arasında manidar bir ilişkinin olduğu görülürken, öğretmenin mesleki gelişim etkinliklerine katılma değişkeni ile matematik başarısı arasında negatif yönlü manidar bir ilişki olduğu fakat bu etkinin pratikte küçük olduğu saptanmıştır. 
Öğrenci karakteristik özellikleri matematik başarısındaki farklılığı %28 oranında açıkladığı ve matematik başarısına etki eden en önemli değişkenin matematik dersinden özel ders alma durumu olduğu görülmüştür. Öğrencinin okul matematik kurslarına katılması, hedeflediği eğim düzeyi, sosyoekonomik durumu ile matematik başarısı arasında pozitif yönlü manidar bir ilişkinin olduğu görülmüştür. Ayrıca kız öğrencilerin erkek öğrencilerden daha başarılı olduğu fakat bu etkinin pratikte önemsiz olduğu saptanmıştır. Son olarak matematik dersine çalışmak için ayrılan günlük süre ile başarı arasında pozitif yönlü manidar bir ilişkinin olduğu fakat bu etkinin pratikte önemsiz olduğu görülmüştür.
Öğrencilerin duyuşsal özelliklerinin matematik başarısındaki farklılığı %43 oranında açıkladığı ve öğrencinin matematik dersinde kendine duyduğu özgüven değişkeninin matematik başarısı üzerinde en önemli etkiye sahip olduğu saptanmıştır. Ayrıca öğrencinin matematik öğrenmeyi sevme ve matematik dersine yönelik kaygı düzeyleri ile matematik başarısı arasında negatif yönlü manidar bir ilişkinin olduğu fakat bu etkinin küçük olduğu görülmüştür.

Abstract:
The aim of this study is analyzing whether there is a relationship between students, teachers and characteristics of a school in Maths points gotten in the first session of TEOG, the exam for passing from secondary school to high school, applied in November, 2016. 
The study group of this research in Relational Screening Model consists of 1533 students participated in Maths part of TEOG applied in November, 2016; 36 teachers of these students and 23 headmasters. For data collection; student, teacher and school questionnaires based upon student, teacher and school surveys of TIMSS 2011 are used. In the analysis of data, Hierarchical Linear Model, suitable for the analysis of embedded data, is used.  
According to the outcomes, it is determined that 17 percent of differences observed in maths success is due to the characteristics of schools. The most significant characteristic affecting a student success at school is the importance given to academic success by school and also there is a meaningful and positive relationship between school size (number of students at school) and average maths success. Also, it is seen that differentiation ratio between schools is approximately 69 percent with these two variables.  
In the analyses conducted in the level of teachers, it is stated that with the variables added to the model, difference among teachers is approximately 71 percent and it is also seen that the most important characteristic affecting student success is professional satisfaction of teachers. Furthermore; it is seen that there is a meaningful relationship between the years of seniority, education of principal branch, class management variables of teacher and maths success. Participation in the activities for professional development of teacher also has a meaningful relationship in a negative way but it is determined that this effect is pretty low in practice.  
Characteristics of student can explain the difference of maths success in 28 percent and it is seen that the most important variable related to maths success is private lesson. Besides, it is understood that there is a meaningful and positive relationship between the participation in school maths course, aimed educational level, socioeconomic condition of student and maths success. It can also be said that female students are more successful than male students in maths but this effect is not important in practice. Finally, there is a positive and meaningful relationship between daily allocated time to study maths and maths success, however it is seen that this effect is unimportant . 
 It is determined that affective properties of students can explain the difference of maths success in 43 percent and the variable of self-confidence for maths has the most important effect on maths success. Also, there is a meaningful relationship in negative way between student's loving and  anxiety level for maths and maths success, however it is seen that this effect is low .