Tanzimat dönemi Türk romanında sonu felaketle biten evlilikler
Disastrous marriages in Turkish novels of the Tanzimat period
Yazar: BAHAR KURU
Danışman: PROF. DR. İHSAN SAFİ
Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Görücü usulü evlilik = Arranged marriage ; Tanzimat edebiyatı = Tanzimat Literature ; Türk ailesi = Turkish family ; Türk romanı = Turkish novel

Özet:
Yeni bir dönemi başlatan Tanzimat, birçok alanda değişikliği de beraberinde getirmiştir. Bu alanlardan biri de sosyal hayatta yaşanan değişimlerdir. Şüphesiz aile kurumu da bu süreçte yaşanan değişikliklerden nasibini almıştır. Değişikliğin temelini yeni girilen Batı medeniyetine uyum sağlayamama sonucunda yaşanan çatışmalar oluşturmaktadır. Toplumun temel yapısını oluşturan ailedeki değişikliklerin gözlemlenebildiği kaynaklardan biri de romanlardır. Aileye önem veren Tanzimat romancısı yaşanan değişmeler karşısında aile kurumunu korumayı görev bilir. Bu nedenle de evlilik, kadın-erkek ilişkileri gibi konuları eğitici ve topluma yol gösterici bir tarzda ele alır. Bununla birlikte evliliğin felaketle bitmesine neden olan sebepleri izaha çalışarak ibret dersi vermeyi amaçlar. Bu çalışmada 1870-1896 yılları arası kaleme alınan Tanzimat dönemi Türk romanlarından sonu felaketle biten evlilikler incelenerek dönemin aile yaşantısı hakkında çıkarımlarda bulunulmuştur. Evliliğin felaketle bitmesine neden olan faktörler; aldatma ve aldatma zannı, kıskançlık/rakibin hilesi, ana-baba zoruyla yapılan görücü usulü evlilik, esaret kurumu, din ayrılığı, sefahat hayatı ve çok eşlilik olarak tespit edilmiş ve ele alınan romanlar bu başlıklar altında incelenmiştir. Dönem yazarlarının tutum ve davranışlarının ortak olduğu, evlilik birliğini muhafaza eden ya da bozan kadın veya erkeğe tepkilerinin mükâfat ve ceza ekseninde gerçekleştiği sonucuna varılmıştır.

Abstract:
Tanzimat, which ushered in a new era, brought about changes in many areas. One of these areas is the changes in social life. Undoubtedly, the institution of the family also had its share of the changes in this process. The basis of the changes was the conflicts arising from the inability to adapt to the new Western civilization. One of the sources where the changes in the family, which constitutes the basic structure of society, can be observed is novels. The Tanzimat novelist, who attaches importance to the family, considers it his duty to protect the family institution in the face of the changes. For this reason, he deals with issues such as marriage, male-female relations in an educational and guiding manner. In addition, he aims to teach a lesson by trying to explain the reasons for the disastrous end of marriage. In this study, marriages with disastrous endings from the Turkish novels of the Tanzimat period written between 1870-1896 were analyzed and inferences were made about the family life of the period. The factors that cause marriages to end in disaster were identified as infidelity and suspicion of infidelity, jealousy/trickery of the rival, arranged marriage forced by parents, the institution of bondage, religious difference, debauchery and polygamy, and the novels were analyzed under these headings. It was concluded that the attitudes and behaviors of the writers of the period were common, and that their reactions to women or men who preserved or broke the marriage union were realized on the axis of reward and punishment.