Koç-teke üretim merkezlerinin verimliliğinin belirlenmesi; Konya ili Koyun Keçi Yetiştiricileri Birliği Koç-Teke Üretim Merkezi örneği
Determination of the efficiency of ram – buck production centers; the example of Konya province Breeders' Association's Ram – Buck Production Center
Yazar: İLYAS POYRAZER
Danışman: PROF. DR. BİROL DAĞ
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Zootekni Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışma, Küçükbaş Hayvan Yetiştiricileri Damızlık Birliklerine bağlı Koç ve Teke üretim merkezlerinin verimliliklerini belirlemek üzere yapılmıştır. Çalışmada Konya ili Damızlık Koyun Keçi Yetiştiricileri Birliği Koç-teke Üretim Merkezi örnek model olarak incelenmiştir. Çalışma kapsamında öncelikle koç-teke üretim merkezinin fizibilitesi hazırlanmış ve merkezin işleyişi incelenmiştir. Koç-teke üretim merkezinin yatırımının dördüncü yılında işletme masraflarını karşılayarak kâra geçtiği belirlenmiştir. Çalışmanın son aşamasında koç-teke üretim merkezinin verimliliğini ölçmek üzere en az iki dönem merkezden koç alan işletmelere anket uygulanmıştır. Anket uygulanan işletmeler merkez ilçeler (alt bölge 1) ve taşra ilçeler (alt bölge 2) olmak üzere iki alt grupta incelenmişlerdir. Birinci ve ikinci alt bölgelerde ortalama koç altı koyun sayısı, kısırlık oranı, çoğuz doğuran koyun oranı, koç altı koyun başına düşen kuzu sayısı, kuzularda yaşama gücüne ilişkin veriler sırasıyla 417.87 ve 316.93 baş; % 3.79 ve % 2.14, % 18.26 ve % 36.68; 1.12 ve 1.22 baş; % 97.08 ve % 94.31 olarak bulunmuştur. Bu özellikler bakımından alt bölgeler arası gözlenen farklılıklar istatistik olarak önemli bulunmuştur (p<0.05). Anket uygulanan yetiştiricilerin % 88.46'sı döl veriminin arttığını, % 69.23'ü ergin canlı ağırlığın arttığını,  % 61.54'ü kuzularda yaşama gücünün arttığını, % 36.54'ü süt veriminin arttığını, % 82.69'u kuzularda büyüme-gelişmenin iyileştiğini, % 71.15'i kuzularda karkas ağırlığının arttığını, % 61.54'ü yeni nesil hayvanlarda bağışıklık sisteminin güçlendiğini, % 53.85'i koyunlarda analık kabiliyetinin iyileştiğini, %  84.62'si damızlıkta kalma süresinin arttığını, % 71.15'i doğumda kalıtsal kusurlu kuzu oranında azalma olduğunu, % 63.46'sı işletme kârlılığında değişim olmadığını bildirirken, %26.92'si kârlılıklarının arttığını beyan etmişlerdir. Anket uygulanan işletmelerden 23 tanesinde verim kayıtlarına ilişkin somut veriler elde edilmiş ve koç-teke üretim merkezinden nitelikli damızlık koç kullanımı öncesi ve sonrası verim ortalamaları ve nispi (%) değişim miktarları belirlenmiş ve ortalamalar arasında gözlenen farklılıkların istatistik önem kontrolü t testi ile yapılmıştır. İşletmelerde nitelikli damızlık koç kullanımı ile birlikte sürülerde kısırlık oranı % 5.02'den % 3.79'a gerilemiş (p<0.01); ikizlik oranı % 29.87'den % 36.84'e; doğum ağırlığı 3.69 kg'dan 3.85 kg'a; sütten kesim ağırlığı 18.17 kg'dan 20.17 kg'a yükselmiş (p<0.01); sütten kesim öncesi kuzu ölüm oranı % 4.30'dan % 3.00'a gerilemiş (p<0.05); kasaplık kuzu ağırlığı 46.87 kg'dan 50.48 kg'a yükselmiş (p<0.05); pazarlanabilir süt verimi 26.44 kg'dan 31.33 kg'a (p<0.01) ve kirli yapağı verimi ise 2.21 kg'dan 2.58 kg'a yükselmiştir. Mevcut veriler değerlendirildiğinde sonuç olarak, damızlık koç-teke üretim merkezlerinin sürülerin genetik ıslahına önemli katkılar sağladığı ve ülkemiz küçükbaş hayvan ıslahında iyi bir potansiyele sahip olduğu söylenebilir.

Anahtar Kelimeler: Damızlık koyun, Damızlık koç, Halk elinde ıslah, Üretim merkezi, Verimlilik

Abstract:
This study was conducted to determine the productivity of Ram and Goat production centers affiliated to the Small Cattle Breeders' Breeding Associations. In the study, Konya Province Breeding Sheep Goat Breeders Association Ram-Buck Production Center was examined as an exemplary model. Within the scope of the study, firstly, the feasibility of the ram-goat production center was prepared and the functioning of the center was examined. It has been determined that the Ram-buck production center turned a profit by covering its operating expenses in the fourth year of its investment. In the last stage of the study, a survey was applied to the enterprises that purchased rams from the center for at least two periods in order to measure the efficiency of the ram-goat production center. The enterprises where the survey was applied were examined in two subgroups as central districts (sub-region 1) and rural districts (sub-region 2). In the first and second sub-regions, the number of females at reproductive age, infertility rate, rate of sheep giving birth to multiples, number of lambs per breeding ewe, and the survival rate of lambs were found to be 417.87 and 316.93 heads; 3.79% and 2.14%, 18.26% and 36.68%; 1.12 and 1.22 heads; 97.08% and 94.31%, respectively. The differences observed between the sub-regions in terms of these characteristics were found to be statistically significant (p<0.05). Of the breeders surveyed said that, 88.46% fertility increased, 69.23% adult live weight increased, 61.54% the viability of lambs increased, 36.54% milk yield increased, 82.69% the growth and development of lambs improved, 71.15% the survival rate of lambs increased, carcass weight increased in lambs, 61.54% the immune system in new generation animals was strengthened, 53.85% stated that the maternal ability in sheep improved, 84.62% the duration of stay in breeding increased. They stated that, 71.15% decrease in the rate of lambs with hereditary defects at birth, 63.46% of them reported there was no change in business profitability, while 26.92% declared that their profitability increased. Concrete data related to yield records were obtained from 23 of the farms where the survey was applied and the yield averages and relative (%) change amounts before and after the use of qualified breeding rams from the ram-buck center were determined and the statistical significance control of the observed differences between the averages was done by t test. With the use of qualified breeding rams in the farms, the infertility rate in the flocks decreased from 5.02% to 3.79% (p<0.01); twinning rate increased from 29.87% to 36.84%; birth weight increased from 3.69 kg to 3.85 kg; weaning weight increased from 18.17 kg to 20.17 kg (p<0.01); pre-weaning lamb mortality rate decreased from 4.30% to 3.00% (p<0.05); butcher lamb weight increased from 46.87 kg to 50.48 kg (p<0.05); marketable milk yield increased from 26.44 kg to 31.33 kg (p<0.01) and dirty fleece yield increased from 2.21 kg to 2.58 kg respectively. When the current data is evaluated, it can be said that breeding ram and goat production centers make significant contributions to the genetic improvement of flocks and has a good potential that our country's small ruminant improvement area.

Keywords: Breeding sheep, Breeding ram, Improvement in the private farms, Production center, Productivity