Çocuklar için davranış değerlendirme kontrol listesinin Azerbaycan kültürüne uyarlanması
Adaptation of child behavour checklist to Azerbaijan culture
Yazar: NARMİN OSMANLI
Danışman: PROF. DR. TUNCAY ERGENE
Hacettepe Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Azerbaycan = Azerbaijan ; Davranış = Behavior ; Davranış analizi = Behavior analysis ; Davranışsal tutum = Behavioural attitude ; Çocuklar = Children ; Ölçekler = Scales ; Ölçme-değerlendirme = Measurement and evaluation

Özet:
Bu araştırmanın amacı, 6-18 yaş Çocuklar İçin Davranış Değerlendirme Ölçeği'nin (Uşaqlar Üçün Davranış Dəyərləndirmə Şkalası) (CBCL 6-18) Azerbaycan kültürüne uyarlanmasıdır. Araştırmanın örneklemi, 1. sınıftan -11. sınıf düzeyine kadar ortaokullarda öğrenim gören, 6-17 yaşları arasındaki 1232 (630 kız, 599 erkek) çocuk ve ergenden oluşmaktadır. CBCL'in Azerbaycan Formundan elde edilen verilerin kuramsal model tarafından açıklanabilme gücü doğrulayıcı faktör analiziyle (DFA) incelenmiştir. Birebir ile ilişkili sekiz faktörlü alternatif model için RMSEA uyum indeksi .09, Karşılaştırmalı Uyum İndeksi (CFI) CBCL Azerbaycan formu için .93 olarak hesaplanmıştır.Bir sıra uyum/uyumsuzluk indeksin birlikte değerlendirildiği modelin kabul edilebilir uyuma sahip olduğu sonucuna ulaşılmıştır.İç tutarlılık katsayıları Toplam Problemler için .94, İçe Yönelim .87 ve Dışa  Yönelim için .87  olarak hesaplanmışdır. Ampirik temelli problem alt testleri için hesaplanan iç tutarlılık katsayıları ise .62 ile .86 arasında değişmiştir. Ölçeğin kız-erkek öğrenciler ve 6-11/12-17 yaş için sendrom alt testlerinin toplam puanla olan korelasyonları hesaplanmış, kız ve erkek öğrenciler ve 6-11/12-17 yaş grupları için pozitif yönde ve anlamlı ilişki bulunmuştur (p<.05). Toplam Problem ile bütün sendrom alt testleri arasında korelasyonlar erkek öğrenciler için .68-.88, kızlar için ise .67-.88 aralığındadır. Bununla birlikte, Anksiyete/Depresyon, Sosyal İçe Dönüklük/Depresyon ile İçe yönelim, Saldırgan Davranışlar, Kurallara Karşı Gelme Davranışı problem alt testleri ile Dışa Yönelim arasında güçlü ilişki (r>.70) olduğu saptanmıştır. Erkek çocukların Dışa Yönelim ve Saldırgan Davranışlar alt testlerinde kızlardan anlamlı olarak daha yüksek ortalamaya sahip olduğu tespit edilmiştir (p<.05). Kız çocukların Sosyal İçe Dönüklük/Depresyon ve İçe Yönelim, erkeklerin ise Sosyal Sorunlar ve Düşünce Sorunları puanlarının yaşla birlikte artış gösterdiği, erkekler için Sosyal İçe Dönüklük/Depresyon ve İçe Yönelim puanlarının düştüğü belirlenmiştir(p<.05).

Abstract:
The aim of this study is to adapt the Child Behavior Checklist (CBCL 6-18) to Azerbaijan culture. Study group of the research is consist of 1232 (630 female, 599 male) children and adolescents between the ages of 6-17 studying in classes 1 to 11 in Azerbaijan.The ability to explain the data obtained from Azerbaijani Version of CBCL by theoretical model was examined by confirmatory factor analysis (CFA). The RMSEA index was calculated as .09 for the one-dimensional alternative model and Comparative Fit Index as .93 for CBCL Azerbaijani Version. It was concluded that the alternative one-dimensional model, where a series of indexes were evaluated together, has an acceptable fit.Internal consistency coefficients were calculated as .94 for Total Problems, .87 for Internalizationand .87 for Externatilazation. The internal consistency coefficients for the empirically based problem subtests varied between .62 and .86.Correlations with total score of total syndrome subtests of the checklist were calculated for female and male students and 6-11/12-17 ages, and a positive and significant correlation was found for female and male students and 6-11/12-17 age groups (p <.05). The correlations between the Total Problem and all syndrome subtests ranged from .68 to .88 for boys and .67 to .88 for girls. Furthermore, a strong correlation (r> .70) between Anxiety/Depression, Social Withdrawn/Depression and Internalizing Problems  and between Aggressive Behavior, Delinquent Behaviour problem subtests and Externalizing Problems, was detected.It was found that Externalizing Problems and Aggressive Behavior subtests of boys has a significantly higher average than girls (p<.05).It was concluded that the scores of Social Withdrawn/Depression and Internalizing Problems of girls and Social Problems and Thought Problems of boys increases, and Social Withdrawn/Depression and Internalizing Problems scores of boys decreases as the age increases.