Geç osmanlı döneminde seyahat kültürü ve Japonya algısı: Muhayyel Seyyah Kâmi'nin dünya turu
The travel culture and perception of japan in the late Ottoman period: Imaginary Traveller Kâmi's world tour
Yazar: BÜŞRA UĞURLUAY
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MIYUKI AOKI GIRARDELLI
İstanbul Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture ; Sanat Tarihi = Art History ; Tarih = History
Dizin: Japonya = Japan ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Seyahat = Travel

Özet:
Bu çalışmada, 19. yüzyıl Osmanlı İmparatorluğu'nda matbaacı, gazeteci ve yazar kimliği ile tanınan Ahmet İhsan'ın dünya turu fikrinden esinlenerek kaleme aldığı Asya-yı Şarkî'ye Seyahat ve Maşrık-ı Aksâ'da Seyahat başlıklı eserleri ele almaktadır. Çalışmanın amacı, Ahmet İhsan'ın bahsi geçen eserlerinin 19.  yüzyılda yaygın olan hayali seyahatname literatürü içerisine konumlandırmaktır. Ahmet İhsan'ın kullanmış olduğu kaynaklar ve seyahatnamesini kaleme alırken etkilendiği kişiler ve eserler 19. yüzyılda haberleşme ve ulaşım alanındaki gelişmelerin etkisiyle şekillenen seyahat kültürü çerçevesinde incelenmiştir. Bu çalışma, Ahmet İhsan'ın temel kaynak olarak Edmond Cotteau'nun De Paris au Japon à travers la Sibérie: voyage exécuté du 6 mai au 7 aut 1881 (Paris'ten Sibirya'yı Geçerek Japonya'ya: 6 Mayıs 7 Ağustos 1881'de Gerçekleşen Yolculuk, 1883) ve Un touriste dans l'extrême Orient: Japon, Chine, Indo-chine et Tonkin (Uzakdoğu'da bir Turist: Japonya, Çin, Çin-Hindi ve Tonkin, 1884) başlıklı seyahatnamelerini kullandığını ortaya çıkarmaktadır. Edmond Cotteau'nun bahsi geçen eserlerinin Ahmet İhsan için "rehber kitap" niteliği taşıdığı öne sürülmektedir. Aynı zamanda bu dönemde mecmuaların bir imge üretici olarak rolünü ve seyahatnameler ile ilişkisini ortaya koymak amaçlanmaktadır. 
Bu amaç çerçevesinde araştırmanın birinci bölümünde 19. yüzyılda seyahat eyleminin dönüşümü, seyahat eden aktörler ve kullandıkları 19. yüzyıl icadı olan rehber kitaplar, keşif seyahatleri ve bu seyahatlerin coğrafya, gazete ve mecmua ile olan ilişkileri dönemin sömürgecilik faaliyetleri ve emperyalizm faaliyetleri göz önüne alınarak incelenmiştir. Bu bölümde seyahatlerin gazete ve mecmualar yoluyla birer "haber"'e dönüştüğü ve kamusal alana sunulan seyahatlerin zihinde gerçekleşen seyahatlere zemin hazırladığı ortaya konulmaktadır. Seyahat, sadece seyahati gerçekleştiren kişiye ait değil kolektif bir eyleme dönüşürken, Fransa'da Tour du Monde gibi dönemin seyahatleri ele alan dergilerin, Osmanlı da ise muhteviyatında seyahatlerin de bulduğu Servet-i Fünûn gibi mecmuaların ortaya çıkmasıyla kolektif bir seyahat kültürü oluştuğu ileri sürülmektedir. Araştırmanın ikinci bölümünde, Ahmet İhsan'ın 1891 yılında yayımlamaya başladığı Servet-i Fünûn dergisinde yer alan Japonya'daki toplumsal hayata yönelik metinler ve Osmanlı-Japonya ilişkileri incelenerek ve 19.  yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu'nda Japonya imgesinin, sadece Avrupalı kaynaklar tarafından değil, Japon kaynakları tarafından da şekillendiği ortaya konulmuştur. Üçüncü bölümünde ise Ahmet İhsan ve Edmond Cotteau'nun seyahatleri, seyahatlerinin amaçları, kullandıkları kaynaklar karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. Ahmet İhsan'ın hayali seyahatnamesinin Edmond Cotteau'dan farklılaşan yönleri ortaya konularak, bu yeni seyahat anlatısının sadece Edmond Cotteau'nun fikirlerinden oluşmadığı, Osmanlı'daki Japonya algısı, "Avrupa Şarkı Bilmez" söylemi ve seyahatnamelerin coğrafya hususunda toplumu eğitime misyonu göz önüne alınarak tasarlandığı ileri sürülmektedir.
Sonuç olarak, Ahmet İhsan'ın anlatısı, kendi eklemeleri ve çıkarmalarıyla 19. yüzyılda gerek Osmanlı'da gerek Fransa'da oluşan kolektif seyahat kültürünün bir parçası olarak ele alınmaktadır. Diğer taraftan, 19. yüzyıl seyahat kültürünün şekillenmesinde haberleşme ve ulaşımdaki gelişmelerin yanı sıra imparatorlukların emperyalist politikaların da etkileri görülmektedir. Edmond Cotteau'nun seyahatnamesi doğrudan Fransa'nın Sibirya üzerindeki emperyalist söylemlerini yansıtırken Ahmet İhsan ise, seyahatnameleri ile dolaylı olarak bu söylemleri Osmanlı'da kamusal alana yansıttığı görülmektedir.

Abstract:
This thesis examines Ahmet İhsan's, who was known as a pressman, journalist, and writer in the 19th century Ottoman Empire, works entitled Asya-yı Şarkî'ye Seyahat and Maşrık-ı Aksâ'da Seyahat, inspired by the idea of a world tour. The thesis aims to position the aforestated works of Ahmet İhsan in the fictional travel book literature that is widespread in the 19th century. The sources that Ahmet İhsan used and the travelers with their accounts that he was inspired by were examined within the framework of the travel culture shaped by developments in communication and transportation in the 19th century. This study reveals that Ahmet İhsan's main source, Edmond Cotteau's accounts which entitled De Paris au Japon à travers la Sibérie: voyage exécuté du 6 mai au 7 aut 1881 (From Paris to Japan by Through Siberia: Voyage Executed from 6 May 7 August 1881, 1883) and Un touriste dans l'extrême Orient: Japanese, Chine, Indo-chine et Tonkin (A Tourist in the Far East: Japan, China, Indo-Indo and Tonkin, 1884). It is claimed that Edmond Cotteau's aforementioned works are "guidebooks" for Ahmet İhsan. At the same time, it is aimed to reveal the role of magazines as image-maker and their relationship with travel books in this period.
Within the framework of these aims, in the first part of the thesis, the transformation of the act of travel in the 19th century, the traveling actors and the guide books that they used, the explorers and their journeys, and the relations of these travels with geography, newspapers, and magazines were examined by considering the colonial activities of the period and the imperialism. This part shows that travels turn into "news" through newspapers and magazines and that the travels presented to the public realm prepare the way for the fictional travels. While travel turns into collective action, not just for the person who makes voyages, it is claimed that a collective travel culture has emerged with the rise of magazines such as Tour du Monde in France, which contains the travels of the period, and magazines such as Servet-i Fünûn in the Ottoman Empire, whose content includes travel. In the second part of the thesis, the articles about the social life in Japan in Servet-i Fünûn, which Ahmet İhsan started to publish in 1891, and the Ottoman-Japan relations are examined. Correspondingly It has been revealed that the image of Japan in the Ottoman Empire in the 19th century was shaped not only by European sources but also by Japanese sources has a contribution. In the third part, the travels of Ahmet İhsan and Edmond Cotteau, the purposes of their travels, and the sources they used are discussed comparatively. By revealing the different aspects of Ahmet İhsan's imaginary travelogue from Edmond Cotteau, this new travel narrative does not only consist of Edmond Cotteau's ideas but is also it has shaped by the perception of Japan in the Ottoman Empire, "Europe Knows Nothing about The Orient" discourse and the idea of educating the society about geography.
As a result, Ahmet İhsan's narrative, with its additions and deductions, is handled as a part of the collective travel culture that emerged in the Ottoman and France in the nineteenth century. On the other hand, the effects of the imperialist policies of the period, which are on the same plane as the developments in communication and transportation, shape the travel culture of the nineteenth century. While Edmond Cotteau's travel book directly reflects the imperialist discourses of France on Siberia, Ahmet İhsan indirectly reflects these discourses to the public sphere in the Ottoman Empire with his travel book.