Antenatal hidronefroz tanılı hastaların postnatal izlemi
Postnatal follow-up of patients with antenatal hydronephrosis
Yazar: GONCA ŞAHAN NALBANT
Danışman: PROF. DR. SEMA AKMAN
Akdeniz Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
GİRİŞ: Hidronefroz, böbrek pelvikalisiyel sisteminin genişlemesi olarak
tanımlanmakta olup, antenatal dönemde en fazla tespit edilen genitoüriner sistem
anomalisidir. Gelişmiş olan tanısal görüntüleme yöntemleri sayesinde prenatal
takiplerde erken dönemde saptanabilen HN zamanla gerileyebileceği gibi
takiplerde HN derecesinde ilerleme görülebilmektedir. Çalışmalarda antenatal
HN'u olan bebeklerin postnatal dönem değerlendirme ve takip planıyla ilgili
görüş birliği sağlanamamıştır. Doğum öncesi izlemlerinde HN tanısı konulan
bebeklerin takiplerinin düzenli yapılamadığı durumlarda tekrarlayan üriner sistem
enfeksiyonları, böbrek parankiminde hasar oluşumu, büyüme ve gelişme geriliği,
böbrek fonksiyonlarında bozulma ve böbrek yetmezliği riski bulunmaktadır.
AMAÇ: Çalışmamızda, antenatal HN tanısıyla takip edilen olgularda retrospektif
olarak demografik verilerin, etiyolojik nedenlerin, algoritmaya uygun takip edilen
hastaların prognozunun değerlendirilmesi ve hastaların takibi için öneri
oluşturulması amaçlanmıştır.
GEREÇ- YÖNTEM: Mart 2016- Mart 2021 tarihleri arasında Akdeniz
Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı
Çocuk Nefrolojisi Bilim Dalında prenatal HN tanısı ile izlenen ve ek olarak
antenatal takipli olmayıp postnatal ilk 6 ayında HN tespit edilen 150 hasta
çalışmaya dahil edildi. Çalışma retrospektif olarak yürütülmüş olup hastalardan
herhangi bir tetkik istenmemiş ve veriler ilk 5 yaş antenatal, demografik,
biyokimyasal, tam idrar tetkiki, USG, ileri görüntüleme, cerrahi girişim ve izlem
sonu bulguları kaydedilmek üzere taranmıştır.
BULGULAR: Çalışmamızda antenatal HN tanısı ile değerlendirmeye alınan 150
hastanın 117'si (%78) erkek, 33'ü (%22) kız, erkek kız oranı 3,54'tü; ilk başvuru
yaş ortanca değeri 1 ay (IQR 0-2 ay) idi. Hidronefroz, hastaların 116'sında
(%77,3) antenatal dönemde, 34'ünde (%22,7) ise postnatal ilk 6 aylık dönemde
tespit edildi. Antenatal dönemde HN tanısı alan 116 hastadan 65'i (%56) 2. trimesterde, 51 (%44) hasta ise 3. trimesterde yapılan fetal USG ile tanı aldı.
Başvuru anında (0.ay) 150 hastanın 144'üne USG yapılmış olup 75 (%52) hastada
tek taraflı HN, 61 (%42,3) hastada bilateral HN, 8 (%5,7) hastada ise antenatal
dönemde tespit edilen HN'un başvuruda yapılan USG'de görülmediği saptandı.
Tek taraflı HN saptananlarda sol böbrekte hidronefroz oranı %73,3'tü. Hastaların
76'sının (%50,7) izlemde İYE geçirme öyküsünün olmadığı, 56 (%37,3) hastanın
ateşli İYE, 18'inin (%12,0) ise ateşsiz İYE öyküsünün olduğu görüldü. Ağır
derece HN'lu hastalarda İYE görülme oranının hafif derece HN'lu hastalara göre
yüksek bulunmuştur (%73/ %36). Çalışmamızda postnatal izlemde %48,7 oranı
ile en fazla fizyolojik/ geçici HN, %14,7 ile ikinci sırada ÜPBD, %8,7 oranında
VUR, %6,7 ÜVBD, %6 çift toplayıcı sistem, %6 MKDPB, %4 PUV, %3,3 renal
agenezi ve %2 oranında diğer tanılar konuldu. Başvuruda yapılan USG'de hem
PÖAÇ ölçümüne, hem de SFU sınıflama sistemine göre HN'un şiddeti arttıkça
obstrüktif patolojilerin görülme sıklığının arttığı, VUR tanısının öngörmede
ultrasonografi bulgularının tahmin gücünün yetersiz olduğu görüldü. USG
bulguları ilk 1 yıl içerisinde tamamen düzelen HN'lu olguların %90,6'sının
başvuruda yapılan USG'de hafif derece HN, %3,1'inin ise ağır derece HN olduğu,
yine ikinci yıl içerisinde HN bulguları tamamen düzelen hastaların başvuruda
yapılan USG'de %63,2 hafif derece HN, %5,3'ünde ağır derece HN olduğu tespit
edildi. Çalışmamızdaki hastalarında 59'una VCUG çekilmiş olup bunların
23'ünde reflü tespit edilmiştir. Reflü tespit edilen hastaların ise 19'unda DMSA
sintigrafisi çekilme öyküsü mevcut olup bu hastaların 11'inde skar varlığı mevcut
idi. Skar varlığı tespit edilen VCUG'ta reflüsü saptanan 11 hastanın 9'unda
yüksek dereceli VUR, 2'sinde düşük dereceli VUR olduğu ve yüksek dereceli
VUR'da skar gelişme riskinin düşük dereceli VUR'a (grade <3) göre 2,72 kat
artmış olduğu görüldü ve bu durum yüksek dereceli VUR'da, böbrekte skar
gelişimi ve bunun sonucunda da işlev kaybı ile ilişkilendirildi. Çalışmamızda 150
hastanın 46'sında cerrahi gereksinimi olmuştur. ÜPBD tanılı hastalar %41,3 oranı
ile en sık cerrahi gereksinimi olan grup idi. Başvuru USG'de ağır derece ve SFU
evre 3-4 HN olan hastalarda cerrahi tedavi gereksiniminin anlamlı şekilde arttığı
tespit edildi.
SONUÇ: Antenatal HN tanılı hastaların izlemleri sonucunda çoğunluğunda
patolojik olmayan (fizyolojik/ geçici HN) HN tespit edilse bile patolojik tanılı
HN'ların saptanması önemlidir. Postnatal USG'de ağır HN tespit edilen hastaların
idrar yolu enfeksiyonu, obstrüktif patolojiler, böbrek parankim hasarı yönünden
takiplerinin titizlikle yapılması gerektiği; hafif HN tespit edilen hastalarda ise
invaziv tetkiklerin, tekrarlı ve sık izlemlerin oranının azaltılması gerektiği ve
Akdeniz Üniversitesi algoritmasının tek taraflı HN'lu hastalarda güvenle
kullanılabileceği kanısına varılmıştır.
Anahtar sözcükler: Hidronefroz, USG, Postnatal izlem, Obstrüktif patolojiler

Abstract:
Introduction: Hydronephrosis is defined as the expansion of the renal
pelvicalyceal system and is the most frequently detected genitourinary system
anomaly in the antenatal period. HN, which can be detected early in prenatal
follow-up thanks to advanced diagnostic imaging methods, may regress over time
or progression in the degree of HN may be seen in follow-up. Studies have not
reached a consensus regarding the postnatal evaluation and follow-up plan for
infants with antenatal HN. Babies diagnosed with HN during prenatal follow-up
are at risk of recurrent urinary tract infections, damage to the renal parenchyma,
growth and development retardation, impaired renal function and renal failure if
they are not followed up regularly.
İntention: In our study, we aimed to retrospectively evaluate the demographic
data, etiologic reasons, prognosis of the patients who were followed up according
to the algorithm and to formulate recommendations for the follow-up of the
patients.
Materials- Methods: Between March 2016 and March 2021, 150 patients who
were followed up with a prenatal diagnosis of HN in the Division of Pediatrics,
Department of Pediatrics, Division of Pediatric Nephrology, Akdeniz University
Faculty of Medicine Hospital between March 2016 and March 2021 and who
were not additionally followed up antenatally but were found to have HN in the
first 6 months postnatally were included in the study. The study was conducted
retrospectively, no investigations were requested from the patients and the data
were screened to record antenatal, demographic, biochemical, complete urinalysis,
USG, advanced imaging, surgical intervention and follow-up findings at the first 5
years of age.
Results: In our study, 117 (78%) of the 150 patients evaluated with a diagnosis of
antenatal HN were male and 33 (22%) were female, with a male to female ratio of 3.54; the median age at first presentation was 1 month (IQR 0-2 months).
Hydronephrosis was detected in 116 (77.3%) patients in the antenatal period and
in 34 (22.7%) patients in the first 6 months postnatally. Among 116 patients
diagnosed with HN in the antenatal period, 65 (56%) were diagnosed by fetal
USG performed in the 2nd trimester and 51 (44%) in the 3rd trimester. At the time
of admission (month 0), 144 of 150 patients underwent USG and it was found that
75 (52%) patients had unilateral HN, 61 (42.3%) had bilateral HN, and 8 (5.7%)
patients did not have HN detected in the antenatal period on USG performed at
admission. The rate of left renal hydronephrosis in patients with unilateral HN
was 73.3%. It was observed that 76 (50.7%) of the patients had no history of UTI
during follow-up, 56 (37.3%) had a history of UTI with fever and 18 (12.0%) had
a history of UTI without fever. The incidence of UTI in patients with severe HN
was higher than in patients with mild HN (73%/36%). In our study,
physiologic/transient HN was the most common diagnosis with a rate of 48.7%,
followed by UPBD with 14.7%, VUR with 8.7%, UVBD with 6.7%, double
collecting system with 6%, MKDPB with 6%, PUV with 4%, renal agenesis with
3.3% and other diagnoses with 2% in postnatal follow-up. In the USG performed
at admission, it was observed that the frequency of obstructive pathologies
increased as the severity of HN increased according to both the measurement of
the PACS and the SFU classification system, and the predictive power of
ultrasonography findings in predicting the diagnosis of VUR was inadequate. It
was determined that 90.6% of the patients with HN whose HN findings
completely resolved within the first year had mild grade HN and 3.1% had severe
grade HN on the USG performed at admission, and 63.2% of the patients whose
HN findings completely resolved within the second year had mild grade HN and
5.3% had severe grade HN on the USG performed at admission. In our study, 59
patients underwent VCUG and reflux was detected in 23 of them. Among the
patients in whom reflux was detected, 19 had a history of DMSA scintigraphy and
11 of these patients had scarring. Of the 11 patients with reflux detected on
VCUG, 9 had high-grade VUR and 2 had low-grade VUR, and the risk of scar
development in high-grade VUR was 2.72 times higher than in low-grade VUR
(grade <3), and this was associated with scar development in the kidney and consequent loss of function in high-grade VUR. In our study, 46 of 150 patients
required surgery. Patients diagnosed with UPBD were the most common group
requiring surgery with a rate of 41.3%. The need for surgical treatment was
significantly increased in patients with severe grade and SFU stage 3-4 HN on
admission USG.
Conclusions: Although non-pathologic (physiologic/transient HN) HN is detected
in the majority of patients with antenatal HN, it is important to detect pathologic
HN. It was concluded that patients with severe HN on postnatal USG should be
followed up meticulously in terms of urinary tract infection, obstructive
pathologies, and renal parenchymal damage; in patients with mild HN, the rate of
invasive examinations, repeated and frequent follow-up should be reduced and the
Akdeniz University algorithm can be used safely in patients with unilateral HN.
Keywords: Hydronephrosis, USG, Postnatal follow-up, Obstructive pathologies