Baş ve boyun kanserli hastalarda radyoterapi ilişkili oral mukozit yönetiminde üç farklı gargaranın etkinliğinin karşılaştırılması: Randomize kontrollü çalışma
Comparison of the efficacy of three different mouthwashes in the management of radiotherapy-associated oral mucositis in patients with head and neck cancer: A randomized controlled study
Yazar: ZEYNEP YILMAZ
Danışman: PROF. DR. FATMA İLKNUR ÇINAR
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Gülhane Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Bal = Honey ; Hemşireler = Nurses ; Hemşirelik = Nursing ; Kafa ve boyun neoplazmları = Head and neck neoplasms ; Kekik = Thyme ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Radyoterapi = Radiotherapy ; Sodyum bikarbonat = Sodium bicarbonate ; Stomatit = Stomatitis ; İzotonik solüsyonlar = Isotonic solutions

Özet:
Baş ve Boyun Kanserli Hastalarda Radyoterapi Ilişkili Oral Mukozit Yönetiminde Üç Farklı Gargaranın Etkinliğinin Karşılaştırılması: Randomize Kontrollü Çalışma
Amaç: Bu çalışma, radyoterapi alan baş ve boyun kanserli hastalarda oral mukozit yönetiminde serum fizyolojik, sodyum bikarbonat ve kekik balının etkinliğini rutin bakıma göre karşılaştırmak amacıyla yapılmıştır. 
Gereç ve Yöntem: Araştırma, randomize kontrollü klinik çalışma olarak Ocak 2020-Ocak 2022 tarihleri arasında yapılmıştır. Araştırmanın örneklemini; Eskişehir Şehir Hastanesi Radyoterapi Ünitesi'ne başvuran oral kavite içinde 50-60 Gy arası dozda radyoterapi alan, primer tanısı baş ve boyun kanseri olan, metastaz olmayan, mukozite ilişkin şikayeti bulunmayan, 18 yaşından büyük, Türkçe konuşan ve çalışmaya katılmayı kabul eden hastalar oluşturmuştur. Kapalı zarf randomizasyon yöntemi ile serum fizyolojik, sodyum bikarbonat, kekik balı ve kontrol grubunun her birine 12 hasta olacak şekilde 48 hasta örnekleme alınmıştır. Kontrol grubuna kliniğin rutin protokolü uygulanmıştır. Müdahale grubundaki hastalar (kekik balı, serum fizyolojik ve sodyum bikarbonat grubu) kliniğin rutin protokolünün yanı sıra 7 hafta boyunca günde 3 kez; radyoterapiye girmeden 15 dk önce, radyoterapi aldıktan 15 dk ve 6 saat sonra olacak şekilde 20 ml randomize edildikleri gruptaki solüsyon ile ağız içini gargara yapmaları istenmiştir. Ağız içi değerlendirmeleri her hafta hastaların hangi grupta olduğunu bilmeyen radyoterapi ünitesi sorumlu hekimi tarafından yapılmıştır (tek kör). Çalışma verileri; Sosyodemografik ve Hastalığa İlişkin Veri Toplama Formu, Ulusal Kanser Enstitüsü Yaygın Toksisite Kriterleri v4.03, Ağız Değerlendirme Rehberi ve Washington Üniversitesi Yaşam Kalitesi Anket Formu kullanılarak elde edilmiştir. Çalışmada iki kategorik değişken arasındaki ilişki için Ki kare analizi, değişkenler arasında ölçümler bakımından fark olup olmadığına Tek yönlü Anova, varyans homojenliği için Levene testi, farklılığın hangi grup ya da gruplardan kaynaklandığını bulmak için Bonferroni analizi kullanılmıştır. Çalışma için Sağlık Bilimleri Üniversitesi Bilimsel Araştırmalar Proje Ofisi'nden destek alınmıştır (2020/029).
Bulgular: Radyoterapinin 2. haftasında serum fizyolojik, sodyum bikarbonat ve kontrol grubundaki tüm hastalarda, kekik balı grubunun %66,7'sinde oral mukozit görüldü. Radyoterapi 4. haftada, serum fizyolojik ve kontrol grubunun %66,7'sinde, sodyum bikarbonat grubunun %41,7'sinde, kekik balı grubunun %8,3'inde Grade 3 oral mukozit saptandı. 5. haftada serum fizyolojik grubunun %16,7'sinde, sodyum bikarbonat ve kontrol grubunun %41,7'sinde, kekik balı grubunun %8,3'inde Grade 3 oral mukozit görüldü. Kekik balı grubunda 3,33±0,49, serum fizyolojik ve sodyum bikarbonat grubunda 2,67±0,49, kontrol grubunda 2,50±0,52 haftada oral mukozit gelişti. Oral mukozit ve görülme süresi ile birlikte, Grade 3 oral mukozit görülme durumu bakımından gruplar arasında istatitiksel olarak anlamlı farklılık saptandı (p<0,05). Yaşam kalitesine ait veriler incelendiğinde, 0., 2., 5. ve 11. haftada gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulundu (p<0,001). 
Sonuç: Çalışma sonuçları; baş ve boyun radyoterapisi alan hastalarda kekik balı kullanımı oral mukozitin görülme oranını ve şiddetini azaltarak daha geç sürede görülmesini sağladığını göstermektedir. Ayrıca kekik balı hastaların yaşam kalitesini de olumlu yönde etkilemektedir. Baş ve boyun radyoterapisi alan hastalarda oral mukozit yönetiminde kekik balı kullanımı önerilmektedir.
Anahtar Kelimeler: Baş ve boyun kanserleri, oral mukozit, hemşire, radyoterapi, serum fizyolojik, sodyum bikarbonat, kekik balı

Abstract:
Comparison of the Efficacy of Three Different Mouthwashes in the Management of Radiotherapy-Associated Oral Mucositis in Patients with Head and Neck Cancer: A Randomized Controlled Study
Aim: This study was conducted to compare the effectiveness of thyme honey, saline and sodium bicarbonate solution in the management of oral mucositis in patients with head and neck cancer receiving radiotherapy. In addition, to examine the effect of oral mucositis on the quality of life of patients with head and neck cancer receiving radiotherapy.
Materials and Methods: The research was conducted between January 2020 and January 2022 as a randomized controlled clinical trial. The sample of the research; Patients who applied to Eskişehir City Hospital Radiotherapy Unit, received 50-60 Gy radiotherapy in the oral cavity, had a primary diagnosis of head and neck cancer, had no metastasis, had no complaints about mucositis, were older than 18 years old, spoke Turkish, and agreed to participate in the study. With the closed-envelope randomization method, 48 patients were included in the sample, 12 patients for each of the saline, sodium bicarbonate, thyme honey and control groups. The routine protocol of the clinic was applied to the control group. Patients in the intervention group (thyme honey, saline and sodium bicarbonate group) were treated 3 times a day for 7 weeks, in addition to the routine protocol of the clinic; they were asked to gargle with 20 ml of the solution in the group they were randomized to, 15 minutes before, 15 minutes and 6 hours after receiving radiotherapy. Intraoral evaluations were made every week by the responsible physician of the radiotherapy unit, who did not know which group the patients were in (single blind). Study data; Obtained using the Sociodemographic and Disease Data Collection Form, the National Cancer Institute Common Toxicity Criteria v4.03, the Oral Evaluation Guide, and the Washington University Quality of Life Questionnaire. In the study, Chi-square analysis was used for the relationship between two categorical variables, One-way Anova for differences in measurements, Levene test for homogeneity of variance, and Bonferroni analysis to find out from which group or groups the difference originated.
Results: Oral mucositis was observed in 66.7% of the thyme honey group, in all patients in the saline, sodium bicarbonate and control groups at the 2rd week of radiotherapy. At the 4th week of radiotherapy, Grade 3 oral mucositis was detected in 66.7% of the saline and control groups, 41.7% of the sodium bicarbonate group, and 8.3% of the thyme honey group. At 5 weeks, the rate of Grade 3 oral mucositis was seen in 16.7% of the saline group, 41.7% of the sodium bicarbonate and control group, and 8.3% of the thyme honey group. Oral mucositis developed in 3.33±0.49 weeks in the thyme honey group, 2.67±0.49 weeks in the saline and sodium bicarbonate groups, and 2.50±0.52 weeks in the control group. There was a statistically significant difference between the groups in terms of the incidence of Grade 3 oral mucositis, along with oral mucositis and its duration (p<0.05). When the data on quality of life were analyzed, a statistically significant difference was found between the groups at the 0st, 2rd, 5th and 11th weeks (p<0.001).
Conclusion: When the results of the study are evaluated; the use of thyme honey in patients who received head and neck radiotherapy reduced the incidence and severity of oral mucositis, allowing it to be seen in a later period. It was also found that thyme honey had a positive effect on the quality of life of the patients. The use of honey is recommended in the management of oral mucositis in patients receiving head and neck radiotherapy.
Keywords: Head and neck cancers, oral mucositis, nurse, radiotherapy, salin, sodium bicarbonate, thyme honey