Cenaze hizmetlerinde iş sağlığı ve güvenliği açısından risk değerlendirmesi ve güvenlik kültürü araştırması
Occupational health and safety risk assessment and safety culture research in funeral services
Yazar: HAYATİ USTA
Danışman: PROF. DR. SUNULLAH ÖZBEK
İstanbul Gedik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İş Sağlığı ve Güvenliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Mühendislik Bilimleri = Engineering Sciences ; İstatistik = Statistics
Dizin: Bulaşıcı hastalıklar = Communicable diseases ; COVID 19 = COVID 19 ; Faktör analizi = Factor analysis ; Güvenlik iklimi = Safety climate ; Güvenlik kültürü = Safety culture ; Risk değerlendirmesi = Risk assesment ; Risk faktörleri = Risk factors ; İş güvenliği = Work safety ; İş kazaları = Occupational accidents ; İş sağlığı = Occupational health

Özet:
Türkiye'de iş sağlığı ve güvenliği uygulamaları, 2012 yılından itibaren 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile istisna kapsamında bırakılan bazı kişiler ve faaliyetler dışında tüm işyerleri için zorunlu hale gelmiştir. Daha öncesinde iş sağılığı ve güvenliği, çok tehlikeli ve sanayiden sayılan işyerleri için geçerliydi.  Bu durumla ciddi olarak ilk defa yüz yüze kalan işyerleri uygulamada sıkıntılar yaşamaktadır. Sağlık ve güvenlik açısından eksikliklerin belirlenmesi, giderilmesi ve mevzuata uyumun sağlanması ve çalışanların bu tedbirleri benimsemesi zaman almaktadır. Herhangi bir rehberi olmayan tehlikeli ve az tehlikeli olarak konumlandırılan işyerleri, 2012 sonrası kapsamlı iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerini yerine getirmekte zorluk yaşamaktadır. 
Bu çalışmanın ilk ana amacı, İstanbul Büyükşehir Belediyesi bünyesinde cenaze hizmetlerini yürüten çalışanların güvenlik iklimini ölçmek ve çalışanların kazaların önlenemeyeceğine dair bir algıya sahip olup olmadıklarını anlamak ve çalışanlarla yapılacak ankete dayanarak bu algının altında yatan nedenleri araştırmaktır. Çalışmada kullanılan anket İskandinav Güvenlik İklimi Ölçeğinin (NOSACQ-50) Türkçe çevirisidir ve anketi doğrulamak için açıklayıcı ve keşfedici faktör analizi kullanılmıştır. Güvenilirlik, Cronbach's alpha kullanılarak değerlendirilmiştir. Değişkenler arasındaki ilişkiyi anlamak için Bağımsız Örneklemler T Testi ve Ki-Kare Bağımsızlık Testi kullanılmıştır. Güvenlik iklimi skoru 0,46 standart sapma ile 2,94 olarak hesaplandı ve NOSACQ-50 talimatına göre sonuçlar 2,5'in üzerinde olduğu için pozitif olarak değerlendirildi. Keşfedici faktör analizi, yedi boyut için NOSACQ-50'nin orijinal versiyonunda olduğu gibi aynı sonuçları vermiştir. Doğrulayıcı faktör analizi sonuçları, yedi faktörlü modelin veri setlerine kabul edilebilir uyum indekslerini göstermiştir (Chi2 / Df = 1.7, CFI = 0.94 ve RMSEA = 0.05). Bulgular, "güvenlik iklimi" ile "iş kazaları" arasında bir ilişki olduğunu desteklemektedir. Katılımcıların 'kazaların önlenemeyeceği algısı' ile 'eğitim' ve 'yaş' arasında bir ilişki olduğu da anlaşılmıştır. NOSACQ-50'nin Türkçe çevirisinin, İstanbul'daki cenaze hizmetlerinde güvenlik iklimini ölçmek için tatmin edici geçerliliğe ve güvenilirliğe sahip olduğu görülmüştür. 'Güvenlik iklimi' ile 'iş kazaları' arasındaki ilişki bulunmuştur ve negatif bir ilişki göstermiştir. Kazaların önlenemeyeceği algısı genellikle yaşlı ve eğitim düzeyi düşük çalışanlarda görülmüştür.
Bu çalışmanın ikinci temel amacı Türkiye'de iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili rehberi olmayan ve tehlikeli işyeri olarak değerlendirilen cenaze hizmeti yürüten işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliğini iyileştirmek ve rehber olmak için özel faaliyetleri ile ilgili risk değerlendirmesi yapmaktır. Fine-Kinney yöntemini kullanarak cenaze hizmetlerinde işe özgü ana faaliyetler ve Covid-19 (koronavirüs) salgını için risk değerlendirmesi yapılmıştır. Bu değerlendirme sonucunda, binalar, çalışma alanı, iş süreçleri, çalışan özellikleri, mesleki yeterlilik, çalışma biçimleri, kimyasallar, atık yönetimi, kullanılacak araçlar, kişisel hijyen, temizlik, dezenfeksiyon, sağlık gözetimi ve kişisel koruyucu donanımlar gibi konuların riski azaltmak veya ortadan kaldırmak için önemli olduğu ortaya çıkmıştır.

Abstract:
Implementation of Occupational Health and Safety Act 6331 in Turkey, dated from the year 2012 become mandatory for all workplaces except for some persons and activities covered by the exception. Previously, occupational health and safety was considered to be for very dangerous workplaces in industry. The workplaces, which are seriously faced with this situation for the first time, experience difficulties in implementation of the act. In terms of health and safety, it takes time to identify, correct and comply with the deficiencies and to adopt these measures. Workplaces that are positioned as hazardous and less hazardous without any guidance have difficulty in meeting their comprehensive occupational health and safety obligations after 2012.
The first main purpose of this study is to measure the extent of the safety climate and to understand whether the employees have a perception that accidents cannot be prevented and to investigate the underlying causes of this perception based on the survey made with the employees working at the funeral services department in the İstanbul Metropolitan Municipality. The survey used in the study is the Turkish translation of the Nordic Safety Climate Questionnaire (NOSACQ-50) which is validated by using exploratory and confirmatory factor analysis. Reliability was evaluated by using Cronbach's alpha. In order to understand the relationship between the variables Independent Samples T-Test and Chi-Square Independence Test were used. The mean score of total safety climate was calculated as 2.94 with a standard deviation of 0.46 and according to the instruction of NOSACQ-50 it was positive because the results are over 2.5. EFA gave same results for seven dimensions as in the original version of NOSACQ-50. CFA results indicted acceptable fit indices of the seven-factor model to data sets (Chi2/Df=1.7,  CFI=0.94 and RMSEA=0.05). Findings supported that there is a relationship between 'safety climate' and 'occupational accidents'. It was also understood that there is a relationship between the 'perception that accidents cannot be prevented' and 'education' and 'age' of the participants. The Turkish translation of NOSACQ-50 had satisfactory validity and reliability to measure safety climate in the funeral services in Istanbul. Correlation between 'safety climate' and 'occupational accidents' was showed negative relationship. The perception that accidents cannot be prevented generally was seen in elder generations or in the employees with low levels of education.
The second main aim of this study was to carry out risk assessment to guide and to improve the occupational health and safety aplications in funeral services which positioned as mid-class hazardous workplace and have no guide of occupational health and safety in Turkey. Risk assessment for main specific activities and Covid-19 (coronavirus) outbreak were performed by using the Fine-Kinney method in the funeral services. As a result of this assessment, it has been found out that buildings, work area, work processes, employee qualifications, professional competence, working styles, chemicals, waste management, tools to be used, personal hygiene, cleaning, disinfection, health surveillance and personal protective equipment are important to eliminate or reduce the risk.