Tip 2 diyabetli bireylerde kronotip ile glisemik kontrol, yeme davranışı ve depresyon arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between chronotype and glycemic control, eating behavior and depression in individuals with type 2 diabetes
Yazar: MERVE TUNÇ
Danışman: PROF. DR. HASAN MAHMUT İLKOVA
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı / Beslenme Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics ; Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları = Endocrinology and Metabolic Diseases
Dizin: Diabetes mellitus-tip 2 = Diabetes mellitus-type 2

Özet:
Bu çalışma, tip 2 diyabetli bireylerde kronotip ile glisemik kontrol, yeme davranışı ve depresyon arasındaki ilişkiyi değerlendirmek amacıyla yapılmıştır. Araştırma, İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Diyabet ve Obezite Polikliniği'ne başvuran 18-65 yaş arası 31 erkek, 83 kadın toplam 114 tip 2 diyabetli birey ile yapılmıştır. Bireylere genel bilgiler, beslenme alışkanlıkları, antropometrik ölçümler, biyokimyasal bulgular, 24 saatlik besin tüketim kaydı, besin tüketim sıklığı, Sabahçıl-Akşamcıl Anketi, Üç Faktörlü Yeme Ölçeği (TFEQ-R21) ve Beck Depresyon Ölçeği'ni (BDÖ) içeren anket gönüllülük esasıyla uygulanmıştır. Bireylerin %28,1'inin sabahçıl tip, %58,8'inin ara tip, %13,2'sinin aksamcıl tip olduğu belirlenmiştir. Bireylerin kronotiplerine göre biyokimyasal bulgularına bakıldığında; açlık kan glukozu, HbA1c, total kolesterol, HDL kolesterol, LDL kolesterol, trigliserid seviyeleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık tespit edilmemiştir (p>0,05). BKİ ile duygusal yeme ve kontrolsüz yeme davranışı arasında anlamlı bir ilişki görülmüştür (p<0,05). BKİ arttıkça duygusal yeme ve kontrolsüz yeme davranışları artmaktadır. BKİ ile bilişsel kısıtlama davranışı arasında ise ilişki görülmemiştir (p>0,05). Kadınların bilişsel kısıtlama ve duygusal yeme davranışı puanları erkeklerden daha yüksektir (p<0,05). Erkeklerin kontrolsüz yeme puanları kadınlardan daha yüksektir (p<0,05). Bireylerin bilişsel kısıtlama puanları ile günlük toplam enerji (kkal) alımları, protein (g), karbonhidrat (g), doymuş yağ asitleri (g), kolesterol (mg) alım düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki vardır (p<0,05). Bilişsel kısıtlama davranışı arttıkça bu besin ögelerinin alımında azalma olduğu görülmüştür. Bireylerin duygusal yeme puanları ile yağ (%), karbonhidrat (g ve %) alımları arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki vardır (p<0,05). Duygusal yeme puanları arttıkça yağ (%) alımları azalırken, karbonhidrat (g ve %) alımı artmaktadır. Kontrolsüz yeme puanları ile enerji ve makro besin ögeleri alımı arasında bir ilişki görülmemiştir (p>0,05). Kadınların depresyon puanları erkeklerden daha yüksektir (p<0,01). Akşamcıl bireylerin depresyon seviyeleri hem ara tiplerden hem de sabahçıl bireylerden daha yüksektir (p<0,05). Akşamcıl bireylerin duygusal yeme ve kontrolsüz yeme davranışı puanları, sabahçıl bireylerden anlamlı şekilde daha yüksektir (p<0,05). Bu çalışmada, kronotipin glisemik kontrol üzerinde etkisinin olmadığı ancak yeme davranışı ve depresyon üzerinde etkilerinin olduğu görülmüştür. Kronotipi akşamcıl olan tip 2 diyabetli bireyler, depresyon ve yeme davranışları açısından incelenerek multidisipliner bir yaklaşımla bütüncül olarak değerlendirilmelidir.

Abstract:
This study aimed to evaluate the relationship between chronotype and glycemic control, eating behavior and depression among individuals with type 2 diabetes. The research was conducted with a total of 114 individuals (31 males and 83 females) aged between 18 and 65 years, who attended the Istanbul University Cerrahpaşa Faculty of Medicine Diabetes and Obesity Clinic. Participants voluntarily completed a questionnaire including general information, dietary habits, anthropometric measurements, biochemical findings, 24-hour dietary recall, food frequency questionnaire, Morningness-Eveningness Questionnaire, Three-Factor Eating Questionnaire (TFEQ-R21) and Beck Depression Inventory (BDI). It was found that 28,1% of individuals were morning types, 58,8% were intermediate types and 13,2% were evening types. There were no statistically significant differences in biochemical parameters such as fasting blood glucose, HbA1c, total cholesterol, HDL cholesterol, LDL cholesterol and triglyceride levels based on chronotype (p>0,05). A significant relationship was observed between BMI and emotional eating behavior and uncontrolled eating behavior (p<0,05), where an increase in BMI correlated with increased tendencies towards emotional and uncontrolled eating behaviors. However, no relationship was found between BMI and cognitive restraint behavior (p>0,05). Female participants had higher scores for cognitive restraint and emotional eating behaviors compared to males (p<0,05), while males had higher scores for uncontrolled eating behaviors (p<0,05). There was a statistically significant relationship between cognitive restraint behavior scores and daily total energy intake (kcal), protein (g), carbohydrate (g), saturated fatty acids (g) and cholesterol (mg) intake levels (p<0,05), indicating that as cognitive restraint behavior increased, there was a decrease in intake of these dietary components. Emotional eating behavior scores were significantly associated with fat (%) and carbohydrate (g and %) intake levels (p<0,05), where an increase in emotional eating scores corresponded to a decrease in fat (%) intake and an increase in carbohydrate (g and %) intake. There was no significant relationship between uncontrolled eating behavior scores and energy and macronutrient intake (p>0,05). Depression scores were higher in females compared to males (p<0,01) and evening types showed higher depression levels compared to both intermediate and morning types (p<0,05). Evening types had significantly higher emotional eating and uncontrolled eating behavior scores compared to morning types (p<0,05). In conclusion, this study found that chronotype did not significantly affect glycemic control but did impact eating behavior and depression among individuals with type 2 diabetes. Evening chronotypes in particular should be evaluated comprehensively in terms of depression and eating behaviors using a multidisciplinary approach.