İstanbul'un karbon nötr kent hedefinin net birincil üretim değerleri üzerinden incelenmesi
Investigation of İstanbul's carbon neutral ci̇ty targets on net primary production values
Yazar: MEHMET MUSTAFA ÖZEL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SERHAT CENGİZ
İnönü Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı / Peyzaj Mimarlığı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture

Özet:
Kentleşme, sanayileşme ve yoğun nüfus artışının küresel boyuttaki etkileri, iklim değişikliği gibi büyük bir çevresel soruna sebep olmuştur. Bu çevresel sorunun oluşumunda ve iklim değişikliğinin tetiklenmesinde başka nedenler de bulunmaktadır. Bu nedenlerden en önemlileri fosil yakıt tüketiminden kaynaklanan sera gazı emisyonları ve arazi kullanımı/örtüsündeki değişikliklerdir. İklim değişikliğinin birçok olumsuz getirisiyle mücadele edebilmek için bazı ülkeler veya kentler aralarında iş birlikleri yapmış, protokoller imzalamışlardır. Bu protokollerden en önemlilerinden olan Karbon Nötr Kent protokolleri kentleri karbon emisyonu açısından sıfır seviyesine indirgemek için ortaya konmuştur. Bu çalışmayla ülkemizin en büyük kenti olan İstanbul'un 2000 ve 2020 yılları arasındaki dönemde meydana getirdiği net birincil üretim değişimi ve bu değişimin mahalle ölçeğinde etkileri tartışılarak tasarım ve planlama önerileri geliştirilmiştir. Bu çalışmanın sonucunda İstanbul kentinde 2000 ve 2020 yılları arasında toplamda 964 mahalle üzerinden ortaya konan net birincil üretim değerlerinden 662 mahallenin net birincil üretim miktarı azalırken, 289 mahallede net birincil üretim miktarı artmıştır. Bu doğrultuda karbon miktarı açısından en çok riskli 3 mahalle(net birincil üretimi azalan); Esenyurt ilçesine bağlı Piri Reis mahallesi %-99.51'lik net birincil üretim kaybı, Ümraniye ilçesine bağlı Finanskent mahallesi %-96.95' lik net birincil üretim kaybı, Pendik ilçesine bağlı Çamlık mahallesi %-83.37 net birincil üretim kaybı yaşamıştır. Aynı biçimde risk durumu nötr kalan, net birincil üretiminde değişiklik olmayan mahalleler; Bağcılar ilçesine bağlı Yenigün mahallesi %0.0 net birincil üretim, Esenler ilçesine bağlı Kazım Karabekir mahallesi %0.0 net birincil üretim ve Beyoğlu ilçesine bağlı Bereketzade mahallesi %0.0 olup net birincil üretim yaşanmamıştır. Son olarak karbon miktarı açısından risk durumu en az olan 3 mahalle(net birincil üretimi artan); Arnavutköy ilçesine bağlı Sazlıbosna mahallesindeki net birincil üretim artışı %26.61, Eyüpsultan ilçesine bağlı Akpınar mahallesindeki net birincil üretim artışı %24.39 ve Çatalca ilçesi Ormanlı mahallesindeki net birincil üretim artışı %23.23 saptanarak bu mahalleler için uygun planlama ve tasarım önerileri geliştirilmiştir.

Abstract:
The global effects of urbanization, industrialization and intense population growth have caused a major environmental problem such as climate change. There are other reasons for the formation of this environmental problem and triggering climate change. The most important of these reasons are greenhouse gas emissions from fossil fuel consumption and changes in land use/cover. In order to combat the many negative consequences of climate change, some countries or cities have cooperated and signed protocols. Carbon Neutral City protocols, one of the most important of these protocols, have been put forward to reduce the carbon emission level of cities to zero. In this study, design and planning propose were developed by discussing the net primary production change that Istanbul, the largest city of our country, between 2000 and 2020, and the effects of this change on a neighborhood scale. As a result of this study, the net primary production amount of 662 neighborhoods decreased, while the net primary production amount increased in 289 neighborhoods, out of the net primary production values revealed over a total of 964 neighborhoods in the city of Istanbul between 2000 and 2020. In this direction, the 3 neighborhoods with the highest risk in terms of carbon content are (with decreasing net primary production); Piri Reis district of Esenyurt district experienced a net primary production loss of -99.51%, Finanskent district of Ümraniye district experienced a net primary production loss of -96.95%, and Çamlık district of Pendik district experienced a net primary production loss of -83.37%. Neighborhoods that remain risk-neutral and unchanged in their net primary production; Yenigün district of Bağcılar district has 0.0% net primary production, Kazım Karabekir district of Esenler district has 0.0% net primary production, and Bereketzade district of Beyoğlu district has 0.0% net primary production. Finally, the 3 neighborhoods with the least risk in terms of carbon content; The net primary production increase in Sazlıbosna district of Arnavutköy district was determined as 26.61%, the net primary production increase in Akpınar district of Eyüpsultan district was determined as 24.39% and the net primary production increase in the Ormanlı district of Çatalca district was determined as 23.23%,appropriate planning and design propose were developed for these districts.