Demir eksikliği anemisi tedavisinde ferrik karboksimaltoz ve demir sükrozun oksidan-antioksidan etkisi: Yüksek demir yüksek oksidan yük mü?
The oxidant-antioksidant effect of ferric carboxymaltose and iron sucrose in the treatment of iron deficiency anemia: İs HİGH iron HİGH oxidant load?
Yazar: KEZİBAN NAZ YILMAZ
Danışman: DOÇ. DR. TEKİN GÜNEY ; DR. ENES SEYDA ŞAHİNER
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Bilkent Şehir Hastanesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Hematoloji = Hematology ; İç Hastalıkları = Internal diseases
Dizin: Anemi = Anemia ; Anemi-demir eksikliği = Anemia-iron deficiency ; Antioksidan enzimler = Antioxidant enzymes ; Ferrik bileşikler = Ferric compounds ; Oksidatif stres = Oxidative stress

Özet:
Demir eksikliği anemisi günümüzde en sık görülen halk sağlığı sorunlarından biri olup, demirin yerine konulmasında öncelikli oral tedaviler tercih edilmekle birlikte, başta malabsorbsiyon ve oral intolerans gibi birçok endikasyonda parenteral demir preparatları kullanılmaktadır. Oral demir yerine intravenöz demir tedavisi tercih edildiğinde daha yüksek demir dozları çok daha kısa sürede hastaya verilmekte, bu durum da serbest demirin katalitik etkisi bilindiğinde bazı endişeleri gündeme getirmektedir. Çalışmamızda, literatüre göre daha yüksek demir dozları alan hastalar kronik böbrek ve kalp hastalıkları gibi oksidatif hasarı etkileyecek hastalık grupları olmadan dahil edilmiş; klinik pratikte sık kullandığımız yeni intravenöz demir formlarından olan ferrik karboksimaltoz ve daha eski ve literatür çalışması daha fazla olan demir sükrozun oluşturabileceği kısa ve uzun dönem oksidatif etkilerinin saptanması hedeflenmiştir. Çalışmamız prospektif, tek merkezli, gözlemsel bir çalışma olarak planlanmış olup S.B.Ü. Ankara Şehir Hastanesi İç Hastalıkları ve Hematoloji polikliniklerine başvurup demir eksikliği anemisi tanısı alıp tedavisi planlanmış olan hastalar dahil edilmiştir. Total doz intravenöz 1000 mg demir sükroz(n=19), 1000 mg ferrik karboksimaltoz(n=20) ve 1500 mg ferrik karboksimaltoz(n=19) olmak üzere 3 eşit gruba ayrılan toplam 58 hastanın tedavi öncesi, ilk infüzyonun 1. saati ve kontrol 1. ayda olmak üzere 3 kez kan örnekleri alındı. Tam kan sayımı, serum demir ve ferritin seviyesi, total demir bağlama kapasitesi ve transferrin satürasyonu rutin olarak başlangıç ve 1. ayda kontrolünde çalışıldı. Oksidatif stres ve antioksidan durum değerlendirmesi için serum süperoksit dismutaz, katalaz, glutatyon peroksidaz ise çalışmamıza özel olarak tedavi başlangıcı, infüzyon sonrası 1. saat ve kontrol 1. ayda çalışıldı. Üç grupta da tedavi öncesi, ilk doz infüzyon sonrası 1. saat, kontrol 1. ay değerlendirmede; antioksidan enzim düzeyleri anlamlı olacak şekilde değişmedi. Gruplar kendi aralarında karşılaştırıldığında, üç zaman diliminde ve üç grupta anlamlı fark saptanmadı. Anemi parametrelerine bakıldığında her 3 grupta da tedavi öncesine göre 1. ayda demir, transferrin satürasyonu (TSAT), ferritin, hemoglobin (Hb), hematokrit, MCV için 1.ayda anlamlı artış ; total demir bağlama kapasitesi(TDBK) ve MCH için anlamlı azalmalar mevcut idi (p<0.001) . 1. aydaki Hb artışı üç grup olarak bakıldığında da, demir sükroz ve ferrik karboksimaltoz iki ana grup olarak değerlendirildiğinde de istatistiksel olarak farklı değildi. TDBK'deki azalma demir sükroz grubunda daha düşük (p=0.019) ; TSAT'daki , ferritindeki ve hematokritdeki artış ferrik karboksimaltoz 1500 mg grubunda daha yüksek idi (sırasıyla p=0.019, p=0.006, p=0.08). Demir sükroz ve ferrik karboksimaltoz iki ana grup olarak ele alındığında ise Hb artışında fark olmazken; TDBK'ndeki azalma, TSAT ve ferritin düzeylerindeki artış ferrik karboksimaltoz grubunda anlamlı derecede yüksekti (sırasıyla p<0.001, p=0.012, p=0.006). Sonuç olarak çalışmamızda yüksek doz intravenöz demir tedavisiyle demir sükroz ve ferrik karboksimaltoz formulasyonlarında infüzyon sonrası 1. saat akut dönemde ve kontrol 1. ayda antioksidan enzim düzeyleri değişmemiş olup demirin antioksidan enzim değişimini tetikleyecek oksidan etkisi olmadığı gösterilmiştir. Daha fazla oksidatif stres markerının değerlendirilerek, daha fazla hastanın dahil edildiği ve daha uzun takip süreli çalışmalara ihtiyaç bulunmaktadır. Anahtar kelimeler: Demir eksikliği anemisi, Oksidatif stress, Ferrik karboksimaltoz, Demir sükroz

Abstract:
Iron deficiency anemia is one of the most common public health problems today in which diagnosis, determination of etiology and individualized treatment are important. Although oral treatments that are prioritized are preferred for iron replacement, parenteral iron preparations are used for many indications, especially malabsorption and oral intolerance. When intravenous iron therapy is preferred instead of oral iron, higher iron doses are given to the patient in a much shorter time, which raises some concerns considering the catalytic effect of free iron. In our study, patients received higher doses of iron compared to previous studies and they were included without disease groups that would affect oxidative damage, such as chronic kidney and heart diseases; it is aimed to determine the short and long term oxidative effects that ferric carboxymaltose, one of the new intravenous forms of iron that we often use in clinical practice, and iron sucrose, which is older and has more literature studies, may have. Our study was planned as a prospective, single- centered, observational study and included patients who were admitted to S.B.Ü. Ankara City Hospital Internal Medicine and Hematology outpatient clinics, diagnosed with iron deficiency anemia and receiving intravenous iron therapy. A total of 58 patients were included in the study by dividing the patients into 3 equal groups; intravenous 1000 mg of iron sucrose(n=19), 1000 mg of ferric carboxymaltose(n=20) and 1500 mg of ferric carboxymaltose(n=19). The patients' blood was taken before the treatment, first hour after the first infusion of iron therapy and control after a month. Complete blood count, serum iron and ferritin levels, total iron binding capacity and transferrin saturation are routinely performed at baseline and a month after. Serum superoxide dismutase, catalase, glutathione peroxidase for the assessment of oxidative stress and antioxidant status, on the other hand, were specifically used in our study at the beginning of treatment, first hour after the first infusion and control after a month. In the three groups, in the evaluation before the treatment, in the first hour after the first dose infusion, and in the control first month; antioxidant enzyme levels did not change significantly. When the groups were compared among themselves, no significant difference was found in the three time periods and in the three groups. Considering the parameters of anemia, a significant increase was observed for iron, transferrin saturation (TSAT), ferritin, hemoglobin (Hb), hematocrit, MCV one month later compared to pre-treatment in all 3 groups; There were significant reductions for total iron binding capacity (TIBC) and MCH (p<0.001). One month later, the Hb increase was not statistically different when the three groups were evaluated and iron sucrose and ferric carboxymaltose were evaluated as the two main groups. The decrease in TIBC was lower in the iron sucrose group (p=0.019); The increase in TSAT, ferritin, and hematocrit were greater in the ferric carboxymaltose 1500 mg group (p=0.019, p=0.006, p=0.08, respectively). When iron sucrose and ferric carboxymaltose are handled as two main groups, there is no difference in Hb increase; The decrease in TIBC and the increase in TSAT and ferritin levels were significantly higher in the FCM group (p<0.001, p=0.012, p=0.006, respectively). In conclusion, antioxidant enzyme levels did not change in iron sucrose and ferric carboxymaltose formulations with high-dose intravenous iron therapy in the acute period of the first hour after infusion and a month after, and it was shown that iron did not have an oxidant effect that would trigger antioxidant enzyme exchange. There is a need for studies in which more oxidative stress markers are evaluated, more patients are included and longer follow-up periods can be applied. Keywords: Iron deficiency anemia, Oxidative stress, Ferric carboxymaltose, Iron sucrose