Aile içi rol ve cinsiyet örüntülerinde değişim ve güçlenme ilişkisi: Uzun yol şoförü aileleri Aksaray ve İstanbul örnekleri
The relationship between intrafamily gender role patterns and empowerment: Cases of over-the-road truck drivers' families in Aksaray and İstanbul
Yazar: AYŞE NUR ÖRÜMCÜ
Danışman: PROF. DR. SONGÜL SALLAN GÜL
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Aile = Family ; Aile hayatı = Family life ; Aile içi ilişkiler = Family relations ; Aksaray = Aksaray ; Cinsiyet rolleri = Gender roles ; Değişim = Change ; Kadınlar = Women ; Sorumluluk = Responsibility ; Sürücüler = Drivers ; İstanbul = Istanbul

Özet:
Kadın hakları düşüncesinin ortaya çıkışı ve kadınların istihdama katılımlarıyla birlikte kadınların eşit haklar temelinde talepleri başlamıştır. Kadınların istihdama katılımını artıran koşullar onlar açısından eşitlikçi bir güçlenmeye yol açmamış, eviçi rol ve sorumluluklar çok fazla değişmemiş, kadınların istihdam içindeki olumsuz koşulları devam etmiş ve kadınlar özel alanla ilişkilendirilirken kamusal alan erkeklere ait görülmeye devam etmiştir. Kadınların istihdamda erkeklerle eşit ücret ve çalışma saati talepleri ve daha sonrasında eviçinde harcadıkları görünmez emeği tartışmaya açmaları kadın hareketlerinin toplumsal cinsiyet eşitliğini sağlama noktasında mücadele etmelerine öncülük etmiştir. Bu bağlamda güçlenme kavramı da toplumsal cinsiyet eşitliğini sağlamanın bir yolu olarak kadın örgütleri, uluslararası kuruluşlar ve hükümetlerin gündemine girmiştir. Çok boyutlu bir kavram olan güçlenme başlarda ekonomik güçlenme temelinde ele alınsa da giderek kadınların eğitime ve kaynaklara erişimi, karar süreçlerine katılımları gibi alanlara genişlemiştir. Güçlenmede ilk olarak bireyin kendisi ve aile ilişkilerinde güçlenmesi yaklaşımı benimsenmektedir. Bu bakımdan kadınların içinde bulundukları aile dinamikleri ve eşlerin yüklendikleri rol ve sorumluluklar güçlenme bakımından büyük önem taşımaktadır. Ancak uzun yol şoförlüğü gibi erkeklerin uzun süreler boyunca hane dışında kalmasını gerektiren süreçler kadın eşlerin erkeklere ait olduğu düşünülen kamusal alan sorumlulukları ve hane içindeki karar alma süreçlerinde kadınların daha aktif olmalarını sağlamaktadır. Bu çalışmada uzun yol şoförü erkeklerin mesleklerinden dolayı bu hanelerde dönüşen rol ve sorumlulukların kadınlar bakımından bir güçlenme süreci olarak deneyimlenip deneyimlenmediği ve süreç üzerinde patriyarkinin etkileri ele alınmaktadır. Çalışmanın verisi 2019 yılında, İstanbul'da 15 ve Aksaray'da 15 olmak üzere toplam 30 uzun yol şoförü eşi kadınla derinlemesine görüşme tekniğiyle gerçekleştirilen alan araştırmasına dayanmaktadır.

Abstract:
Women's demands for equal rights started with the idea of women's rights and emloyment. Women's participation in employment did not bring empowerment, domestic roles did not change much, the negative working conditions continued, and while women were associated with the private sphere, men stayed in the public sphere. Women's equal rights demands in labour and discussions of invisible labour spent at home have led women's movements to fight for gender equality. Hence, the concept of female empowerment has entered the agenda of women's organizations, international organizations and governments to enable gender equality. Although empowerment was initially considered economically, it has gradually expanded to areas such as education, accessing resources, and participation in decision processes. The approach of empowering individually and in family relations is adopted as the key concept in empowerment processes. In this respect, family dynamics of women, roles or responsibilities of their spouses are of great importance in terms of empowerment. However, processes such as over-the-road driving job requiring men to stay out of the household for a long time enable women to be more active in the public sphere responsibilities that are usually fulfilled by men and in decision-making processes within the household. In this study, it is discussed whether roles and responsibilities of over-the-road truck drivers' households are experienced as an empowerment process for women and the effects of patriarchy. The data is based on a field research conducted in 2019 using in-depth interview technique with a total 30 long-distance driver spouses in Aksaray and Istanbul.