Knidos'un Geç Antik Dönem seramikleri
Late Antique ceramics of Knidos
Yazar: SONGÜL SÖZEL
Danışman: PROF. DR. ERTEKİN MUSTAFA DOKSANALTI
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Klasik Arkeoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Geç Antik Dönem = Late Antigue Period ; Knidos = Knidos ; Yapılar = Buildings

Özet:
Karya bölgesinin güneybatı uç noktasında yer alan Knidos oldukça engebeli ve yaşanması zor coğrafyaya sahip olmasına karşın, stratejik konumu sayesinde kırk ila altmış bin nüfusu barındırabilmiştir. Antik dönemden günümüze kadar ulaşan ihtişamlı yapı kalıntılarının yanında birçok ulusal ve uluslararası müzelerde yerini alan eserlerle görkemini gözler önüne sermiştir. 
Knidos'un 1967 yılından günümüze kadar dört farklı araştırma ve kazı başkanının önderliğinde sürdürülen ve dört kazı dönemine ayrılarak değerlendirilen sürecin buluntuları arasında en temel buluntular seramiklerdir. Seramik kapların her dönem sevilerek kullanılmasına ek olarak konumu ve ticaret ağları sayesinde bu kaplar dünyaya yayılmıştır. Kentin farklı noktalarındaki özellikle Geç Antik dönem kontekstlerinden ele geçen seramik gruplarına tez kapsamında detaylıca yer verilecektir. Seramik buluntuların ele geçtiği yapıların işlevleri, kullanım amaçları gibi veriler de seramikler yardımıyla detaylandırılacaktır.
Tez çalışmasında Geç Antik dönem seramiklerinin ele geçtiği on sekiz yapı detaylı olarak ele alınmış olup yapıların planları, işlevleri ve mimari özellikleri anlatılarak seramik buluntuları hakkında bilgi verilmiştir. Bu yapılardan ele geçen seramiklerden toplam 980 adet parça tez kapsamına alınmış ve yedi farklı seramik grubuna ayrılarak değerlendirilmiştir. Çalışma öncelikle kapların çizimlerinin elle tamamlanması ve dijitale aktarılması, sonrasında kapların tasnif edilerek kataloglaması ile buluntu kontekstleri referans alınarak ve kaynaklardan yararlanılarak benzer kaplar aracılığıyla sınıflama, tanımlama ile tarihlendirme yapmak biçiminde yürütülmüştür.
Tez çalışmasının temelinde Geç Antik Dönem yapılarından ele geçen seramiklerin yapılarla beraber kullanımının yanı sıra kentsel ve bölgesel dağılımlarıyla tarihsel sürecin belirlenmesi amaçlanmıştır. İki limana sahip Knidos'un ticari etkilerinin Geç Antik Dönemde ne kadar süreyle devam ettiği, ticari ilişkilerinin hangi kentlerle, ne kadar yoğun devam ettiği de seramik buluntular ışığında ele alınacaktır. Geç Antik Dönem yapılarının tahmini kullanım süreleri, geçirdikleri evreler, tahribat veya onarımları da incelenerek bu yapılardan ele geçen seramik buluntularla desteklenecektir.
Knidos'un Geç Antik dönem yapılarının bazıları erken dönemlerde inşa edilmiş Geç Antik dönemde fonksiyonu değiştirilmiş, bazılarının belli bir kısmında onarım veya bazı bölümlerinde eklemeler yapılmıştır. Bu yapıların bir kısmı MS 4. yüzyılın ortalarından itibaren MS 7. yüzyılın ilk ortasına dek dükkan, atölye veya Geç Antik dönem konutları olarak hizmet görmüştür.
Teraslar üzerine veya kentin işlek noktalarında konumlanan yapı/yapı komplekslerinin planlarında farklılıklar görülürken kullanım ve fonksiyonlarında büyük farklılıklar günlük yaşamın ihtiyaçları doğrultusunda düzenlenmiş ve sosyal yaşamın aktif geçtiği konutlar MS 7. yüzyıl ortalarına kadar faal kullanılmıştır.
Yapıların kullanım izlerinden ve bilhassa tez konumuz olan Geç Antik dönem seramik gruplarından MS 6. yüzyıldan itibaren yaşanan doğa olayları, doğal afetler ve insan etmenleri sonucu kent nüfusunda azalma, ada bölümün terk edilmesi veya kentin belli alanlarında günlük yaşamın devam ettiği kanıtlanmıştır. Seramiklerden anlaşıldığı üzere MS 7. yüzyıl ortalarına kadar devam eden Knidos Geç Antik Dönem yaşantısı savaş, ekonomik etmeler ve istilalara bağlı olarak kentin yavaş yavaş terk edilmesiyle sonlanmıştır.

Anahtar Kelimler: Karya Bölgesi, Knidos, Geç Antik dönem, yapılar, kontekst, kırmızı astarlı seramikler, düz kaplar, mutfak kapları, amphoralar.

Abstract:
Knidos, which is located at the southwestern end point of the Caria region, has a very rugged and difficult to live in geography, but it has been able to accommodate forty to sixty thousand people thanks to its location on the Ancient Period maritime trade routes. In addition to the magnificent ruins that have survived from ancient times to the present day, it has revealed its magnificence with the works that have taken place in many national and international museums. 
The most basic ceramics among the finds of the process, which was carried out under the leadership of four different research and excavation heads of Knidos from 1967 to the present day and evaluated by dividing into four excavation periods, are the finds. In addition to the fact that ceramic vessels are loved and used every period, these vessels have spread around the world thanks to their location and trade networks. Ceramic groups obtained from different points of the city, especially from Late Antiquity contexts, will be included in detail within the scope of the thesis. Data such as the functions and purposes of the structures where ceramic finds are found will be detailed with the help of ceramics.
In the thesis study, eighteen structures in which Late Antique ceramics were found were discussed in detail, and information about ceramic finds was given by explaining the plans, functions and architectural features of the structures. A total of 980 pieces of ceramics recovered from these structures were taken to the thesis and divided into seven different ceramic groups and evaluated. Our works were first transferred to digital after the drawings of the ceramic containers were completed by hand. Then, with the completion of the classification and catalog studies of the containers, classification, identification and dating were made through their counterparts by using many sources based on the find contexts.
On the basis of the thesis, it was aimed to determine the historical processes of the urban and regional distribution of ceramics obtained from Late Antiquity structures, as well as elements such as the use and function of ceramic pieces. The commercial effects of Knidos, which has two ports, will be mentioned thanks to the ceramics discussed how long it continued in the Late Antiquity period, with which cities and at what intensity its commercial relations were. Estimated usage processes of the structures used in the Late Antiquity period, their phases, destruction or repairs will be examined and supported by the ceramics found in the structures.
Some of the Late Antiquity structures of Knidos were built in the early period, their function was changed in the Late Antiquity period, and some of them were repaired or added in some parts. Some of these buildings served as shops, workshops or Late Antiquity houses from the middle of the 4th century AD to the first middle of the 7th century AD. 
While there are differences in the plans of the building/building complexes located on the terraces or at the busy points of the city, large differences in their use and functions were arranged in line with the needs of daily life and the houses where social life was active were used until the middle of the 7th century AD.
As a result of natural events, natural disasters and human factors experienced since the 6th century AD, which is one of the traces of use of the buildings and especially our thesis subject, it has been proven that daily life continues in certain areas of the city. As can be understood from the ceramics, Knidos' Late Antiquity life, which lasted until the middle of the 7th century AD, again led to the gradual abandonment of the city due to war, economic factors and invasions.

Keywords: Caria Region, Knidos, Late Antique period, structures, context, red-lined ceramics, flat vessels, kitchen vessels, amphoras.