Yabancılar için Türkçe ders kitaplarındaki söz varlığı: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yabancılar için Türkçe Öğretim Seti örneği
Vocabulary in Turkish textbooks for foreigners: An example of the Turkish Teaching Set prepared for foreigners by Van Yüzüncü Yıl University
Yazar: HAMİYET GÖKMEN
Danışman: DOÇ. DR. GÖKÇEN GÖÇEN ÖZDEMİREL
Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı / Yabancılara Türkçe Öğretimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ders kitapları = Textbooks ; Kelime öğretimi = Vocabulary teaching ; Söz varlığı = Vocabulary ; Türkçe dersi = Turkish lesson ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Türkçe öğretimi = Turkish teaching ; Yabancı dil eğitimi = Foreign language education ; Yabancı dil öğretimi = Foreign language teaching ; Öğretim seti = Teaching set

Özet:
Sözcükler bir dilin temelini oluşturmaktadır. Dili doğru, etkili ve güzel
kullanmak dil kullanıcısının sahip olduğu sözcüklere bağlıdır. Dil öğretim sürecinde
dili öğrenenler, yeni sözcükleri iletişim ortamlarında ve öğretim süreçlerinde
kullanılan ders materyallerinden kazanmaktadır. Araştırmacılar bu süreçte, öncelikle
dilde çok sık kullanılan sözcüklerin öğretilmesi gerektiğini ifade etmekte ve sözcük
sıklığını belirlemek için sıklık çalışmaları yapmaktadırlar. Yapılan sıklık
çalışmalarından faydalanılarak kullanım açısından dilde öne çıkan sözcükler tespit
edilmeli ve dili öğrenenlere, hangi sözcüklerin; ne kadar, ne zaman ve nasıl
öğretileceği titizlikle belirlenmelidir. Sözcük sıklığı üzerine yapılan araştırmalar, dil
öğretimi için önemli veriler sunan çalışmalardır. Temel kaynak niteliği taşıması
sebebiyle bu çalışmalar, ders kitapları üzerinde daha fazla yapılmaktadır. Bu
araştırmalar, öğretim sürecinde yer alan söz varlığı ögelerinin saptanması; hangi
seviyede hangi sözcüklerin öğretileceğinin belirlenmesi ve öğretime uygun
materyallerin hazırlanması bakımından büyük önem taşımaktadır. Bu önemden
hareketle araştırmada, Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde kullanılan ders
kitaplarındaki söz varlığı ögelerinden sözcükler, deyimler, ikilemeler, atasözleri,
tekerlemeler ve bilmecelerin belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın veri kaynağını,
yabancılara Türkçe öğretimi için hazırlanan ders kitaplarından Van Yüzüncü Yıl
Üniversitesi yabancılar için Türkçe öğretim seti oluşturmaktadır. Araştırmada
yabancılar için Türkçe ders kitaplarındaki söz varlığı ögelerine yönelik veriler
doküman analiziyle toplanmış; söz varlığının analizi için içerik analizinden,söz varlığı
ögelerinin sıklıklarını belirlemek için ise betimsel analizden yararlanılmıştır.
Çalışmada elde edilen verilere göre; ders kitaplarında, sözcüklerden sonra en fazla
rastlanılan söz varlığı ögesi deyimler sonra sırasıyla ikilemeler, atasözleri ve
tekerlemelerdir. Ders kitaplarının hiçbirinde bilmeceler yer almamaktadır. Ders
kitaplarında isim ve fiillerden oluşan sözcüklere en fazla C2 seviyesinde, en az A1
seviyesinde; deyimlere en fazla C1 seviyesinde, en az A1 seviyesinde; ikilemelere en
fazla C2 seviyesinde, en az A1 ve B2 seviyesinde; atasözlerine en fazla B1
seviyesinde; tekerlemelere ise en fazla B1 seviyesinde yer verilmiştir. A1 ders
kitabında atasözleri, A1 ve A2 ders kitabında da tekerlemeler yer almamaktadır.
Çalışma sonucunda, incelenen ders kitaplarında en fazla sözcüklerin ve en az
tekerlemelerin yer aldığı tespit edilmiştir.

Abstract:
Words form the basis of a language. The correct, effective and nice use of the
language depends on the words spoken by the language user. During the language
teaching process, the learners acquire new words through the help of the course
materials used in the communication environment and teaching process. Researchers
stated that the words which are used the most frequently should be taught during this
process and they also carried out frequency studies to determine the frequency of the
words. The words which are prominent in terms of the usage should be detected by
taking advantage of these frequency studies and it should be determined thoroughly
that which words to be taught when and how. Studies carried out on the word
frequency provide important data for language teaching. These studies should be
carried out more often on textbooks since these textbooks constitute the main source.
These studies carry great importance in terms of determining the vocabulary items in
the teaching process, determining the words to be taught at different levels and in terms
of preparing the materials suitable for the teaching. Based on this importance, in this
research it was aimed to determine the words, idioms, reduplications, proverbs, rhymes
and riddles among the vocabulary items included within the textbooks used during the
Turkish teaching process. The data source of the research was formed by the Turkish
teaching set prepared by the Van Yüzüncü Yıl University for teaching the Turkish
language to the foreigners. In this research, the data on the vocabulary items used
within the Turkish textbooks for foreigners were collected through document analysis;
content analysis was used for the vocabulary, while the descriptive analysis was used
to determine the frequencies of the vocabulary items. According to the data obtained
from the research, idioms were the most commonly used vocabulary items in the
textbooks after words. They were followed by reduplications, proverbs and rhymes,
respectively. Riddles were not included in any of the textbooks. In the textbooks, the
words consisting of nouns and verbs were included most at C2 level and least at the
A1 level; idioms were detected most at C1 level and least at A1 level; duplications
were included most at C2 level and least at A1 and B2 levels; proverbs were detected
most at B1 level while the rhymes were included most at B1 level. There were no
proverbs included within the A1 textbook, and no rhymes included within the A1 and
A2 textbooks. As a result of the study, it was detected that the examined textbooks
included words the most and rhymes the least.