Özel yetenekli öğrencilerin davranış problemlerinin yordanmasında psikolojik sağlamlık ve ebeveyn tutumlarının rolü
The role of psychological resilience and parental attitudes in predicting behavior problems among gifted students
Yazar: CENK SÖZEN
Danışman: DOÇ. DR. AYNUR KARABACAK ÇELİK
Atatürk Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Ana-baba tutumu = Parents attitude ; Problem davranış = Problem behavior ; Psikolojik sağlamlık = Resilience ; Özel yetenek = Special ability

Özet:
Bu araştırmanın amacı 11-16 yaş grubunda bilim ve sanat merkezlerinde eğitim gören özel yetenekli öğrencilerde gözlemlenen davranış problemleri ile ebeveyn tutumları ve psikolojik sağlamlık arasındaki  ilişkileri ortaya koymaktır. Ayrıca özel yetenekli bireylerde gözlemlenen davranış problemlerinin cinsiyet, kardeş sayısı, anne baba yaşı, anne baba eğitim düzeyi, anne baba çalışma durumu ve ailenin aylık gelir düzeyleri açısından farklılaşma durumunu incelemektir. Araştırmanın evrenini 2023-2024 eğitim-öğretim yılında bilim ve sanat merkezine devam eden 11-16 yaş arası gönüllü 1017 öğrenci oluşturmuştur. İlişkisel araştırma modelinin kullanıldığı araştırmada, çok aşamalı küme örnekleme yöntemiyle seçilen öğrenciler yer almıştır. Araştırmada veri toplama aracı olarak kişisel bilgi formu, Anne-Baba Tutum Ölçeği, Çocuk ve Genç Psikolojik Sağlamlık Ölçeği ve Güçler ve Güçlükler Anketi kullanılmıştır. Araştırma bulgularında, psikolojik sağlamlık, kabul/ilgi, psikolojik özerklik, denetleme ve sosyal davranışlarla pozitif; dikkat eksikliği, aşırı hareketlilik, duygusal sorunlar, davranış problemleri, akran sorunları ve toplam güçlük puanıyla ise negatif ilişkilidir. Ebeveyn tutumlarındaki kabul/ilgi, psikolojik özerklik ve denetleme sosyal davranışlarla pozitif; dikkat eksikliği, duygusal sorunlar ve toplam güçlük puanıyla negatif ilişki göstermektedir. Toplam güçlük puanı cinsiyete göre farklılık göstermekte iken, kardeş sayısı, ebeveyn yaşı, eğitim durumu, çalışma durumu ve  aylık gelir düzeyi davranış problemlerinde belirgin bir fark yaratmamaktadır. Sadece anne eğitim düzeyi, dikkat eksikliği ve aşırı hareketlilik açısından anlamlı bir farklılık sunmaktadır. Araştırma sonucunda, psikolojik sağlamlık ve ebeveyn tutumları ile davranış problemleri arasında anlamlı ilişkiler olduğu belirlenmiştir. Özel yetenekli bireylerin cinsiyetlerinin ve anne eğitim düzeylerinin davranış problemleri açısından anlamlı olarak farklılaştığı, ancak kardeş sayısı, anne-baba yaşı, baba eğitim düzeyi, anne-baba çalışma durumu ve ailenin  aylık gelir düzeyine göre farklılaşmadığı sonuçlarına ulaşılmıştır.

Abstract:
The aim of this study is to reveal whether there is a relationship between behavioural problems observed in gifted students aged 11-16 years in science and art centres and parental attitudes and psychological resilience. In addition, it is to examine the differentiation of behavioural problems observed in gifted individuals in terms of gender, number of siblings, parental age, parental education level, parental employment status and socio-economic status of the family. The population of the study consisted of 1017 voluntary students aged 11-16 years who attended the science and art centre in the 2023-2024 academic year. In the study, in which the relational research model was used, students selected by multi-stage cluster sampling method were included. Personal information form, "The Parenting Style Scale", "Child and Youth Resilience Measure" and "The Strength and Difficulties Questionnaire" were used as data collection tools. Research findings, psychological resilience is positively related to acceptance/interest, psychological autonomy, supervision and social behaviours, and negatively related to attention deficit, hyperactivity, emotional problems, behavioural problems, peer problems and total difficulty score. Parental attitudes of acceptance/interest, psychological autonomy and supervision were positively related to social behaviours, and negatively related to attention deficit, emotional problems and total difficulty score. While the total difficulty score differed according to gender, the number of siblings, parental age, educational level, employment status and socio-economic status did not make a significant difference in behavioural problems. Only mother's education level presents a significant difference in terms of attention deficit and hyperactivity. As a result of the research, ıt was determined that there were significant relationships between psychological resilience and parental attitudes and behaviour problems. It was concluded that the gender and mother's education level of gifted individuals differed significantly in terms of behavioural problems, but did not differ according to the number of siblings, parents' age, father's education level, parents' employment status and socio-economic level of the family.