Kıvırcık erkek kuzuların damızlıkta erken kullanılma yaşının belirlenmesi üzerine araştırmalar
Investigations on the determination of early breeding age of kıvırcık male lambs
Yazar: ÖZKAN ELMAZ
Danışman: PROF. DR. HIDIR DEMİR
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Zootekni Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2003
Konu: Veteriner Hekimliği = Veterinary Medicine

Özet:
BOLUM 7 ÖZET İstanbul Üniversitesi Veteriner Fakültesi Eğitim, Öğretim, Araştırma ve Uygulama Çiftliği Koyunculuk Ünitesi 'nde damızlıkta erken kullanılma yaşının belirlenmesi amacıyla yürütülen bu araştırmanın materyalini, 3-4 yaşlı Kıvırcık koyunlardan tek doğan 17 baş Kıvırcık erkek kuzu oluşturmuştur. Ele alınan bu araştırma Kıvırcık erkek kuzular yaklaşık 15 aylık yaşa ulaşıncaya kadar sürmüştür. Araştırma süresince canlı ağırlık, testis özellikleri (testis çapı, testis uzunluğu, testis hacmi ve skrotum çevresi), testesteron hormon seviyesi ve sperma özellikleri (sperma hacmi, spermatozoon yoğunluğu ve spermatozoon motilitesi) ile ilgili veriler toplanmıştır. İncelenen bu özelliklerin farklı dönemlerdeki ortalama değerleri ve özellikler arasındaki fenotipik korrelasyonları değerlendirilmiştir. Araştırmada, ilk veriler Kıvırcık erkek kuzular 60. güne ulaştıktan sonra toplanmaya başlanmıştır. Testis ölçümleri, canlı ağırlık ve testesteron hormon seviyesi için kan örnekleri 20 günde bir alınmıştır. Sperma özellikleri ise 7. aydan itibaren incelenmeye başlanmış ve araştırmanın sonuna kadar ayda birer kez tekrarlanmıştır. Araştırmada Kıvırcık erkek kuzuların canlı ağırlık düzeyleri, 60., 100., 180., 220., 360. ve 420. gün için sırasıyla 17 kg, 19.9 kg, 29.9 kg, 34.5 kg, 42.6 kg ve 48.7 kg olarak elde edilmiştir. Kıvırcık erkek kuzuların ortalama testis çapı 60., 100., 180.,220., 360. ve 420. gün için sırasıyla 1.30 cm, 1.58 cm, 3.62 cm, 4.57 cm, 5.21 cm ve 5.46 cm olarak bulunmuştur. Aynı dönemlere ait sağ testis çapı sırasıyla 1.35 cm, 1.64 cm, 3.72 cm, 4.59 cm, 5.30 cm ve 5.65 cm iken, sol testis çapı sırasıyla 1.25 cm, 1.51 cm, 3.52 cm, 4.56 cm, 5.12 cm ve 5.27 cm olarak tespit edilmiştir. Aynı dönemlerdeki sağ ve sol testis çapı arasındaki fark istatistiki açıdan önemli bulunmamıştır. Araştırmada ortalama testis uzunlukları 60., 100., 180., 220., 360. ve 420. günler için sırasıyla 2.83 cm, 3.39 cm, 8.38 cm, 10.22 cm, 11.56 cm ve 12.19 cm olarak elde edilmiştir. Aynı dönemlerde sağ testis uzunluğu sırasıyla 2.85 cm, 3.37 cm, 8.48 cm, 10.28 cm, 11.67 cm ve 12.30 cm iken, sol testis uzunluğu sırasıyla 2.80 cm, 3.40 cm, 8.29 cm, 10.16 cm, 1 1.44 cm ve 6612.08 cm'dir. Aynı dönemlerdeki sağ ve sol testis uzunlukları arasında sağ testis uzunluğu lehine azda olsa farklar görülmesine rağmen bu farklar istatistiki açıdan önemli bulunmamıştır. Kıvırcık erkek kuzuların skrotum çevresi 60., 100., 180., 220., 360. ve 420. günler için sırasıyla 9.52 cm, 10.88 cm, 21.41 cm, 25.09 cm, 29.68 cm ve 30.24 cm olarak saptanmıştır. Testis hacmi ise aynı günler için sırasıyla 10.8 cm3, 17.3 cm3, 165.8 cm3, 266.1 cm3, 411.9 cm3 ve 454.7 cm3 olarak bulunmuştur. Testesteron hormon seviyesi 60., 100., 180., 220., 360. ve 420. günler için 0.51 ng/ml, 0.28 ng/ml, 1.26 ng/ml, 1.57 ng/ml, 1.99 ng/ml ve 2.74 ng/ml olarak tespit edilmiştir. Araştırmada Kıvırcık erkek kuzuların testesteron hormon seviyesi 60. günden 200. güne kadar düzenli arttığı fakat 200. gün ile 420. gün arasında ise bir artış olmakla beraber dönemler arasında sıfat sezonuna ve mevsime bağlı olarak değişimler görülmüştür. Bu araştırmada spermanın ilk alınma yaşı olan 210. gün için sperma hacmi, spermatozoon yoğunluğu ve spermatozoon motilitesi sırasıyla 0.83 mi, 1.32 xl09/ml ve %67 olarak belirlenmiştir. Araştırmada Kıvırcık erkek kuzuların en iyi spermatozoon yoğunluğu 300. günde, spermatozoon motilitesi ise 270. günde elde edilmiştir. Farklı dönemlerde incelenen sperma özellikleri arasındaki farklar istatistiki açıdan önemli bulunmamıştır. Kıvırcık erkek kuzuların farklı yaş dönemlerindeki canlı ağırlık, testis özellikleri ve testesteron hormon seviyesi arasındaki fenotipik korrelasyonlar incelenmiştir. Araştırmada canlı ağırlık ile testis özellikleri arasında 60. gün ile 240. gün arasındaki korrelasyonlar önemli bulunmuştur (P<0.01). Ayrıca testis özellikleri arasındaki korrelasyonlar bütün dönemler için önemli bulunmuştur (PO.01). Fakat canlı ağırlık ile testesteron hormon seviyesi ve testis özellikleri ile testesteron hormon seviyesi arasında korrelasyon olmadığı hatta negatif korrelasyon olduğu görülmüştür. Bu araştırmada incelen diğer özellik ise farklı yaş dönemlerinde sperma özellikleri ile canlı ağırlık, testis özellikleri ve testesteron hormon seviyesi arasındaki fenotipik korelasyonlardır. Canlı ağırlık ile sperma özellikleri (sperma hacmi, spermatozoon yoğunluğu ve spermatozoon motilitesi) arasında sadece sperma hacmi ve spermatozoon motilitesi arasında 210. gün ile 240. günlerde korrelasyon olduğu (PO.05) diğer dönemlerde genelde negatif korrelasyon olduğu tespit edilmiştir. Testis özellikleri ile sperma özellikleri arasındaki korrelasyon oranları incelendiğinde ise 67sperma hacmi ile bütün testis özellikleri arasında 210. gün ile 240. günde önemli korrelasyonun olduğu saptanmıştır (PO.01). Ayrıca spermatozoon motilitesi ile skrotum çevresi ve spermatozoon motilitesi ile testis uzunluğu arasında 210. gün ile 240. günlerde önemli bir korrelasyonun olduğu görülmüştür. Sperma özellikleri ile testesteron hormon seviyesi arasında bütün dönemler için ise bir korrelasyonun olmadığı görülmüştür. Ayrıca bu çalışmada sperma özelliklerinin kendi aralarındaki korrelasyonların önemli olmadığı, sadece bazı dönemlerde sperma hacmi ile spermatozoon motilitesi arasında önemli korrelasyonun olduğu saptanmıştır (P<0.01). T.C. fÖKSEKİİHETÎI fHOLt

Abstract:
SUMMARY Investigations on the Determination of Early Breeding Age of Kıvırcık Male Lambs In this study which was carried out at Research and Practice Farm of Istanbul University Faculty of Veterinary Medicine, 2 months old 17 Kıvırcık male lambs (single born) obtained from 3-4 years old ewe flock were used to determine early breeding age. This study was continued until the male lambs reached to approximately 15 months of age. During the study, data related with live-body weight, testicular characteristics (testicular diameter, testicular length, testicular volume and scrotal circumference), testosterone level and semen characteristics (semen volume, spermatozoa concentration and motile spermatozoa) were collected. Mean values of these data in different periods and phenotypic correlations between characteristics were evaluated. Data of testicular parameters, live-body weights, and blood samples for testosterone level were collected in 20 days intervals during the experiment. Investigations for sperm characteristics of animals were started at 7th month of experiment and repeated in one month intervals. At 60th, 100th, 180th, 220th, 360th and 420th days of experiment, live-body weights of male lambs were 17.0 kg, 19.9 kg, 29.9 kg, 34.5 kg, 42.6 kg and 48.7 kg, average testicular diameters were 1.30 cm, 1.58 cm, 3.62 cm, 4.57 cm, 5.21 cm and 5.46 cm, right testicular diameters were 1.35 cm, 1.64 cm, 3.72 cm, 4.59 cm, 5.30 cm and 5.65 cm, and left testicular diameters were 1.25 cm, 1.51 cm, 3.52 cm, 4.56 cm, 5.12 cm and 5.27 cm respectively There were no statistically significant differences between right and left testicular diameters in these periods. For the same ages, average testicular lenghts were 2.83 cm, 3.39 cm, 8.38 cm, 10.22 cm, 11.56 cm and 12.19 cm, right testicular lenghts were 2.85 cm, 3.37 cm, 8.48 cm, 10.28 cm, 11.67 cm and 12.30 cm, left testicular lenghts were 2.80 cm, 3.40 cm, 8.29 cm, 10.16 cm, 11.44 cm and 12.08 cm respectively. Although there were some differences between right and left testicular lengths, these differences were not statistically significant. Scrotal circumferences were 9.52 cm, 10.88 cm, 21.41 cm, 25.09 cm, 29.68 cm and 30.24 cm, testicular volumes were 10.8 cm3, 17.3 cm3, 165.8 cm3 266.1 cm3, 411.9 cm3 and 454.7 cm3, 69testosterone levels were 0.51 ng/ml, 0.28 ng/ml 1.26 ng/ml, 1.57 ng/ml, 1.99 ng/ml and 2.74 ng/ml, respectively. Testosterone level of lambs increased gradually from 60th day until 200th day of experiment, but there was an increase between 200th and 420th days, however, changes resulted from mating period and season between periods were observed. In this study, semen volume, spermatozoa concentration and spermatozoa motility of semen samples taken from lambs at 210th day of experiment were 0.83 ml, 1.32 x 109/ml and 67%, respectively. The best results for spermatozoa concentration were at 300 th day and spermatozoa motility were observed at 270th day of experiment. Differences between semen characteristics investigated in different periods were not found statistically significant. Phenotypical correlations between live-body weights, testicular characteristics and testosterone level of Kıvırcık male lambs in different age periods were investigated. From the point of view of live-body weight and testicular characteristics, correlations between 60th and 240th days of experiment were found significant (P<0.01). However, correlations among testicular characteristics were found significant for all periods (PO.01). But, it was observed that there were no correlations, between live-body weight and testesteron level, and between testicular characteristics and testosteron level. The other subjects investigated in this study were phenotypic correlations between semen characteristics and live-body weight, and between testicular characteristics and testosterone level. Correlation was found only between semen volume and spermatozoa motility at 210th and 240th days of experiment (PO.05). In the other periods, generally, negative correlation was determined. When the correlation between testicular and semen characteristics was inspected, significant correlation was detected between semen volume and all testicular characterisitics at 210th and 240th days of experiment (P<0.01). Also, significant correlation was detected between spermatozoa motility and scrotal circumference, spermatozoa motility and testicular length at 210th th and 240 days. There was not any correlation between semen characteristics and testesteron level for all periods. However, it was detected that the correlations among semen characteristics were not significant, only in some periods, there was a significant correlation between semen volume and spermatozoa motility (PO.01). 70