Temporomandibular eklem rahatsızlıklarının USG, MRG ve KIBT bulgularının karşılaştırmalı olarak değerlendirilmesi
Comparison of the effectiveness of high resolution US with MRI and CBCT in patients with temporomandibular joint complaints
Yazar: DİLEK YILMAZ
Danışman: PROF. DR. KIVANÇ KAMBUROĞLU
Ankara Üniversitesi / Diş Hekimliği Fakültesi / Ağız, Diş ve Çene Radyolojisi Ana Bilim Dalı
Derece: Diş Hekimliği Uzmanlık, 2017
Konu: Diş Hekimliği = Dentistry

Özet:
Temporomandibular Eklem Rahatsızlıklarının USG, MRG ve KIBT Bulgularının Karşılaştırmalı Olarak Değerlendirilmesi
Temporomandibular eklem (TME), mandibular kondil, glenoid fossa, artiküler tüberkül, retrodiskal doku, artiküler disk, sinoviyal membran ve eklem kapsül elemanlarından oluşan, ginglymus-arthrodial eklem birleşimidir. Temporomandibular eklem hastalıkları, sadece TME'i değil çiğneme kaslarını ve çiğneme sisteminin diğer bileşenlerini de etkiler. Temporomandibular eklem hastalıklarının klinik semptomları, TME'de ağrı, ses ve çene fonksiyonlarında kısıtlılık olarak ortaya çıkabilir. Temporomandibular eklem hastalıklarının etiyolojisi tam olarak anlaşılmış değildir ancak travma, fonksiyon bozuklukları, duruş pozisyonları, oklüzal mikrotravma, sistemik yatkınlık, uyku bozuklukları ve zararlı psikolojik değişiklikler gibi risk faktörleri ile ilişkili olduğu düşünülmektedir. Temporomandibular eklem hastalıklarının doğru teşhisi için, anamnez ve klinik muayeneye ek olarak, TME'i görüntülemede çoğunlukla kullanılan yöntemler KIBT (Konik Işınlı Bilgisayarlı Tomografi), artrografi ve MRG (Manyetik Rezonans Görüntüleme)'dir. KIBT ile artiküler disk gibi yumuşak dokular görüntülenemez ve ayrıca bu yöntem ile hasta iyonize radyasyona maruz kalır. Artrografi, ağrı ve allerjik reaksiyon gibi komplikasyonlara yol açabilen invaziv bir yöntemdir. Manyetik rezonans görüntüleme ise TME hastalıklarının teşhisinde altın standart yöntem olarak kabul edilir ancak yüksek maliyet ve erişim güçlüğü MRG'nin rutin kullanımını sınırlar. Son yıllarda diş hekimliğinde daha da yagın kullanım alanı bulmaya başlayan ultrasonografi ise TME'i görüntülemede alternatif bir yöntem olarak düşünülebilir. Ultrasonografi ile disk pozisyonu, kondil hareketi ve osteoartroz hızlı ve güvenli bir şekilde değerlendirilebilir. TME ultrasonografisi hastalar için rahat, kolay uygulanabilen, hızlı ve düşük maliyetli bir yöntemdir. Çalışmamızın amacı, TME şikayeti ile kliniğimize başvuran hastalarda ultrasonografinin etkinliğini değerlendirmektir. Çalışmamıza Ocak ve Haziran 2017 arasında TME şikayeti ile fakültemizin Ağız, Diş ve Çene Anabilim Dalı'na kriterlere uyan 50 (35'i kadın ve 15'i erkek) hasta dahil edildi. Klinik değerlendirmeler 1 diş hekimi (D.Y) tarafından, detaylı anamnez alınarak ve dikkatli klinik muayene yapılarak kaydedildi. Ayrıca, disk deplasmanının, eklem efüzyonunun ve dejeneratif eklem değişikliklerinin teşhisi ile birlikte TME bölgesinin çeşitli yapılarının ölçümleri US, MRG ve KIBT kullanılarak değerlendirildi. Yüksek çözünürlüklü ACUSON S 2000 US cihazı (Siemens, Munih, Almanya) ile 5 - 14 MHz frekansla, "hokey sopası" şeklinde transdüser kullanılarak US görüntüleri elde edildi. MRG görüntüleri (General Electric HDİ 1,5 Tesla) ile elde edildi. Kemik dejenerasyonu belirlenen hastalardan ayrıca KIBT görüntüleri Promax 3D Max Proface (Planmecea, Helsinki, Finlandiya) elde edilmiştir. Duyarlılık, seçicilik, doğruluk, pozitif ve negatif prediktif değerleri hesaplanmıştır. Ölçümle elde edilen parametreler için görüntüleme yöntemleri arasındaki uyum düzeyleri Bland & Altman uyum sınırları ve Sınıf İçi Korelasyon Katsayısı (ICC) kullanılarak incelenmiştir. İstatistiksel anlamlılık sınırı olarak p<0.05 kabul edilmiştir. Çalışmamızda disk deplasmanı için, ağız kapalı pozisyonda duyarlılık % 99, seçicilik % 70, PPD % 97, NPD % 87.5 ve genel doğruluk oranı % 96, ağız açık konumda ise duyarlılık % 87.5, seçicilik % 85, PPD % 74.5, NPD %93 ve genel doğruluk oranı %86 hesaplanmıştır. USG ile dejeneratif değişikliklerin belirlenmesinde duyarlılık % 100, seçicilik %100, PPD %100, NPD %100 ve doğruluk % 100 olarak hesaplanmıştır. USG ile efüzyon tespit etmede duyarlılık % 73.5, seçicilik % 96, PPD % 98, NPD % 46.5 ve doğruluk % 78 olarak bulunmuştur. USG ile TME'de ağız kapalı transversal düzlemde elde edilen ölçüm değerlerinin MRG yöntemine göre -0.312 mm ve + 0.229 mm aralığında fark gösterdiği hesaplanmıştır. KIBT ve US bulguları karşılaştırıldığında ise, sağ ve sol TME'de USG ile yapılan ölçümler ile KIBT ile yapılan ölçümler arasındaki Sınıf İçi Korelasyon Katsayısı istatistiksel olarak anlamlı uyum göstermiştir (p< 0.05). Sağ ve sol TME'de kemik dejenerasyonu tespiti açısından USG ve KIBT ile yapılan değerlendirmelerde tam uyum saptanmıştır.
Anahtar Kelimeler: KIBT, USG, MRG, Temporomandibular eklem, Temporomandibular eklem hastalıkları.

Abstract:
Comparative assessment of US, MRI and CBCT Findings InPatients With Temporomandibular Disorders
The temporomandibular joint (TMJ) is a composite ginglymus-arthrodial joint which is composed of the condyle, glenoid cavity and articular tubercle, articular disc, retrodiscal tissue, synovial membrane, and joint capsule. Temporomandibular joint disorders (TMD) do not only affect the TMJ but also the masticatory muscles and other components of the stomatognatic system. Temporomandibular joint disorders may present clinical signs such as; TMJ pain, articular noises, and restricted jaw function. Although the etiology of TMD is not fully understood yet presence of trauma, para-functional habits, postural condition, occlusal microtrauma, systemic predisposition, sleep disorders, and deleterious psychosocial alterations were all suggested as risk factors. In addition to medical history and clinical examination, CBCT (Cone Beam Computed Tomography), arthrography and MRI (Magnetic Resonance Imaging) are commonly used for TMJ imaging in order to make accurate diagnosis. displayed. CBCT is unable to visualize soft tissue structures, such as; the articular disk and also patient is subjected to ionizing radiation with CBCT. Arthrography is an invasive method which may be complicated by pain and allergic reactions. Magnetic resonance imaging (MRI) is accepted as the reference standard for the diagnostic imaging of TMJ disorders, however; low availability and high cost preclude its routine use. Ultrasonography (US)which gained popularity in recent years in dentistry may be considered as an alternative method for the imaging of the TMJ. With US, immediate and reliable assessment of condylar translation, disk position and osteoarthrosis is possible. TMJ ultrasonography is a comfortable, easy to use, fast and low cost technique. The aim of the present research was to assess the effectiveness of US in patients who referred to our clinic with complaints of TMJ. Our study comprised 50 patients (35 female and 15 male) admitted to Dentomaxillofacial Radiology Department of our faculty with complaints of TMJ and who met certain criteria between January and June 2017. Clinical evaluation was conducted and recorded by 1 dentist (D.Y), by means of detailed patient history and careful clinical examination. Besides, diagnostic accuracy of US, MRI and CBCT was assessed for disc displacement, joint efussion, and degenerative condyler changes along with measurement accuracy of various TMJ related structures. US imaging was performed by using a high-resolution (5 - 14 MHz) ACUSON S 2000 US machine (Siemens, Munich, Germany) with a "hockey stick" transducer. Magnetic resonance images were obtained by utilizing (General Electric HDİ 1,5 Tesla). CBCT imaging was also performed on patients with degenerative bone changes by using CBCT Promax 3D Max Proface unit (Planmecea, Helsinki, Finland). Sensitivity, specificity, accuracy, positive predictive value (PPV), and negative predictive value (NPV) were calculated. Measurements obtained by using different imaging techniques were compared and assessed by Bland & Altman and Intraclass Correlation Coefficient (ICC). Significance level was set at p<0.05. For disc displacement assessment with US, sensitivity, specificity, PPV, NPV and accuracy was found to be, 99%, 70%, 97%, 87.5 % and 96%, respectively for closed mouth position and 87.5%, 85%, 74.5%, 93% and 86%, respectively, for open mouth position. For the diagnosis of degenerative changes with US sensitivity, specificity, PPV, NPV and accuracy were found to be 100%,100%, 100%, 100% and100%, respectively. For the diagnosis of effusion with US sensitivity, specificity, PPV, NPV and accuracy were found to be 73.5%,96%, 98%, 46.5 % and 78%, respectively. Mean differences of US measurements from MRI measurements ranged -0.182 mm and + 0.130 mm. High ICC was found for TMJ measurements on both right and left sides suggesting statistically significant correlation for both techniques (p<0.05). Excellent agreement was found for US and CBCT in the detection of bone degeneration on both right and left sides
Keywords: CBCT, US, MRI, Temporomandibular joint, Temporomandibular joint disorde