Kurtalan ve Tillo (Siirt) ilçelerinde doğal olarak yetişen bademlerin (Prunus amygladus L.) seleksiyonu
Selection of native almonds (Prunus amygdalus L.) growing in Kurtalan ve Tillo districts of Siirt province
Yazar: CANAN ÇELAPKULU
Danışman: PROF. DR. FİKRİ BALTA
Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Badem = Almond tree ; Genotip = Genotype ; Genotip = Genotype ; Prunus dulcis = Prunus dulcis ; Seleksiyon = Selection

Özet:
Bu çalışmada 2010-2012 yılları arasında Siirt ilinin Kurtalan ve Tillo ilçelerinde doğal olarak tohumdan yetişmiş çöğür badem ağaçları arasından üstün nitelikli olanlar araştırılmıştır. Çeşit ıslah amaçları doğrultusunda doğal badem populasyonunda ilk yıl 103 genotipin, ikinci yıl 57 genotipin çeşitli ağaç ve meyve özellikleri tanımlanmıştır. Araştırma sonucunda, badem çeşit ıslah çalışmaları için tartılı derecelendirme yöntemi kullanılarak 10 genotip çiçeklenme ve kalite durumlarına göre ümitvar seçilmiştir. Seçilen genotiplerin yıllara bağlı olarak Mart ayının ikinci-üçüncü haftası tam çiçeklenme evresinde olduğu gözlenmiştir. 
Seçilen genotiplerde kabuklu meyve ağırlığı 5.14 g (56-AY-52) ile 8.17 g (56-AY-19), iç badem ağırlığı 1.03 g (56-AY-52) ile 1.46 g (56-AY-19) g, iç oranı % 16.3 (56-AY-36) ile % 22.3 (56-KR-75), kabuk kalınlığı 3.12 mm (56-AY-22) ile 4.35 mm (56-KR-97), çift iç oranı % 0 ile % 10 arasında değişmiştir. Tümü tatlı olan ümitvar genotiplerde iç meyve rengi 7 genotip için 'orta açık', 2 genotip için 'açık' ve 1 genotip için "koyu"; meyve iriliği 2 genotip için 'çok iri', 3 genotip için 'orta iri''ve 5 genotip için 'iri', ağaç şekli 4 genotip için 'yayvan', 3 genotip için 'çok yayvan' ve 3 genotip için 'dik yayvan', çiçek rengi 4 genotip için 'beyaz', 3 genotip için 'pembe', 3 genotip için 'açık pembe' olarak kaydedilmiştir. 

Anahtar kelimeler: Siirt, badem, seleksiyon, genotip, meyve özellikleri.

Abstract:
In this study performed during 2010 and 2012, the native almond populations of Kurtalan and Tillo districts of Siirt province of Turkey were studied to determine promising chance seedlings. Tree and fruit characteristics of seedling almond trees were identified for 103 genotypes in the first year and 57 genotypes in the second year with respect to almond cultivar breeding objectives. Using the Weighted Scoring Method that base on the scores belonging to flowering and fruit quality traits for each selection, ten promising genotypes were selected. The full flowering periods for promising selections were in the second and third weeks of March depending on the years. 
Promising selections had a range of 5.14 g and 8.17 g for inshell fruit weight,  1.03 g and 1.46 g for kernel weight, 16.3% and 22.3% for kernel percentage, 3.12 mm and 4.35 mm for shell thickness, 0% and 10% for double kernel percentage. All selections had sweet kernels. Kernel colors were medium-light for 7 genotypes, light for 2 genotypes and dark for one genotype. Promising selections had large-sized, medium-sized and sized kernels, upright-spread, spread and very spread tree shapes, and white, pink, light pink colored flowers.

Key words: Almond germplasm, selection, genotype, flowering, Kurtalan, Tillo, Siirt.