Okul öncesi dönem çocuklarının deprem kavramına ilişkin metaforik algılarının incelenmesi
Analysis of the metaphorical perceptions of the preschool children on the concept of earthquake
Yazar: MÜZEYYEN BAHÇACI ÖNAL
Danışman: DOÇ. DR. BENGÜ TÜRKOĞLU
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Okul Öncesi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Erken çocuk eğitimi = Early child education

Özet:
Araştırmanın temel amacı, okul öncesi dönem çocuklarının deprem kavramına ilişkin metaforik algılarının incelenmesidir. Araştırmada, okul öncesi dönem çocuklarının bakış açıları doğrultusunda deprem kavramına yükledikleri anlamlar derinlemesine incelendiği için nitel araştırma desenlerinden olgu bilim (fenomenoloji) deseni kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu amaçlı örneklem yöntemlerinden kolay ulaşılabilir örneklem yöntemi ile seçilen Konya merkez ilçelerinde bulunan ve araştırmaya katılmaya gönüllü okul öncesi eğitim kurumlarında eğitim alan 160 okul öncesi dönem çocuğu oluşturmaktadır. Araştırmada çocukların 74'ü kız, 86'sı erkek; 75'i 4 yaşında, 85'i 5 yaşındadır. Araştırma verileri okul öncesi dönem çocuklarına "Deprem … gibidir, çünkü …" metafor anketi uygulanarak toplanmıştır. Okul öncesi dönem çocukları tarafından 62 geçerli metafor üretilmiştir. Çocuklar tarafından üretilen metaforlar öncelikle olumlu ve olumsuz olmak üzere 2 tema altında incelenmiştir. Olumsuz temaların olumlu temalardan daha fazla metaforu kapsadığı belirlenmiştir. Elde edilen metaforlar daha sonra 9 farklı kavramsal kategori altında incelenmiştir. Bu kavramsal kategoriler; "doğa ve doğal afetler", "güç ve yıkım", "hayvan", "oyun ve eğlence", "taşıt", "eşya ve alet", "güven", "kırılganlık", "eylem" olarak belirlenmiştir. En fazla metafor üretilen kavramsal kategorinin "doğa ve doğal afetler"; en az metafor üretilen kavramsal kategorilerin ise "kırılganlık" ve "eylem" olduğu belirlenmiştir. "Doğa ve doğal afetler" ve "güç ve yıkım" kavramsal kategorileri her iki cinsiyet arasında da en çok tercih edilen kavramsal kategorilerdir. Cinsiyete göre kategori tercihleri incelendiğinde, "doğa ve doğal afetler", "oyun ve eğlence", "güven" kavramsal kategorilerinde kız çocuklarının erkek çocuklardan daha fazla metafor ürettikleri; "güç ve yıkım", "taşıt", "eşya ve alet", "kırılganlık" ve "eylem" kavramsal kategorilerinde erkek çocuklarının kız çocuklarına göre daha fazla metafor ürettikleri belirlenmiştir. "Hayvan" kavramsal kategorisinde ise kız ve erkek çocuklarının aynı sayıda metafor ürettikleri tespit edilmiştir. 4 yaş çocukları tarafından en çok metafor üretilen kategori "doğa ve doğal afetler" kategorisi iken 5 yaş grubunun en çok "güç ve yıkım" kategorisinde metafor ürettiği tespit edilmiştir. Kavramsal kategoriler yaş değişkenine göre incelendiğinde, "doğa ve doğal afetler", "oyun ve eğlence", "eşya ve alet" kavramsal kategorilerinde 4 yaş grubu çocukların 5 yaş grubu çocuklardan daha fazla metafor ürettikleri; "güç ve yıkım", "taşıt", "hayvan", "kırılganlık", "güven" ve "eylem" kavramsal kategorilerinde 5 yaş grubu çocukların 4 yaş grubu çocuklara göre daha fazla metafor ürettikleri belirlenmiştir. 4 yaş grubu çocukların ürettikleri metaforların açıklamalarında somut gerekçelere, 5 yaş grubu çocukların ürettikleri metaforların açıklamalarında hem somut hem de soyut gerekçelere yer verdikleri söylenebilir. Bu farklılıklar, 4 ve 5 yaş grubu arasındaki algı ve ifade farklılıklarını ortaya koymaktadır. Bu araştırmada, çocukların ürettiği metaforlar incelenmiş ve 5 yaşındaki çocukların bu konuda daha başarılı olduğu görülmüştür. Elde edilen sonuçlar ışığında araştırmacılara, öğretmenlere ve ebeveynlere bazı önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
The main purpose of the study is to examine preschool children's metaphorical perceptions of the concept of earthquake. Since the meanings that preschool children attribute to the concept of earthquake in line with their perspectives were examined in depth, phenomenology design, one of the qualitative research designs, was used in the study. The study group of the research consists of 160 preschool children studying in preschool education institutions in the central districts of Konya, who volunteered to participate in the study, selected by the convenience sampling method, one of the purposeful sampling methods. In the study, 74 of the children were girls and 86 were boys; 75 were 4 years old and 85 were 5 years old. The research data were collected by applying the "Earthquake is like ... because ..." metaphor questionnaire to preschool children. Preschool children produced 62 valid metaphors. The metaphors produced by the children were first analyzed under 2 themes: positive and negative. It was determined that negative themes included more metaphors than positive themes. The metaphors obtained were then analyzed under 9 different conceptual categories. These conceptual categories were "nature and natural disasters", "power and destruction", "animal", "play and entertainment", "vehicle", "object and tool", "trust", "fragility", "action". It was determined that the conceptual category with the highest number of metaphors was "nature and natural disasters" and the conceptual categories with the lowest number of metaphors were "fragility" and "action". The conceptual categories "nature and natural disasters" and "power and destruction" were the most preferred conceptual categories among both genders. When category preferences according to gender were analyzed, it was determined that girls produced more metaphors than boys in the conceptual categories of "nature and natural disasters", "play and fun", and "trust"; and boys produced more metaphors than girls in the conceptual categories of "power and destruction", "vehicle", "goods and tools", "fragility", and "action". In the conceptual category of "animal", it was determined that boys and girls produced the same number of metaphors. While 4-year-old children produced the most metaphors in the category of "nature and natural disasters", 5-year-old children produced the most metaphors in the category of "power and destruction". When the conceptual categories were analyzed according to the age variable, it was determined that 4-year-old children produced more metaphors than 5-year-old children in the conceptual categories of "nature and natural disasters", "play and fun", "objects and tools"; 5-year-old children produced more metaphors than 4-year-old children in the conceptual categories of "power and destruction", "vehicle", "animal", "fragility", "trust" and "action". It can be said that 4-year-old children included concrete justifications in the explanations of the metaphors they produced, while 5-year-old children included both concrete and abstract justifications in the explanations of the metaphors they produced. These differences reveal the differences in perception and expression between the 4 and 5 age groups. In this study, the metaphors produced by children were analyzed and it was observed that 5-year-old children were more successful in this regard. In the light of the results obtained, some suggestions were made to researchers, teachers and parents.