Kars ilinin yöresel yiyecek ve içeceklerinin okul çağı çocukların beslenmesindeki yerinin değerlendirilmesi
Evaluation of the place of local foods and beverages of Kars in the nutrition of school-age children
Yazar: KARDELEN ASLAN
Danışman: PROF. DR. GÜL KIZILTAN
Başkent Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı / Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Bu çalışma Kars ilindeki yöresel yiyecek ve içeceklerin okul çağındaki çocukların beslenmesindeki yerinin değerlendirmesi amacıyla planlanmış ve yürütülmüştür. Bu çalışma, Nisan 2023-Haziran 2023 tarihleri arasında Kars il merkezinde bulunan bir ve ilçelerinde bulunan iki olmak üzere toplam üç devlet ilkokulunda, 7-12 yaş arasındaki 38'i erkek 62'si kız olmak üzere 100 okul çağı çocuğunun katılımı ile yapılmıştır. Çocukların ve ailelerin genel özelliklerini, çocukların beslenme alışkanlıklarını, günlük enerji ve besin ögeleri alımlarını, ekran kullanımlarını, antropometrik ölçümlerini ve çocuklar ile ailelerinin yöresel yemek tüketim alışkanlıklarını saptamak amacıyla anket formu uygulanmıştır (antropometrik ölçümler araştırmacı tarafından alınmıştır). Çocukların fiziksel aktivite düzeyini saptamak için Çocuk Fiziksel Aktivite Anketi (ÇFAA) kullanılmıştır. Çalışmaya katılan erkek çocukların yaş ortalaması 8.6±1.48 yıl, kız çocuklarının ise 9.2±1.44 yıldır. Ailelerin evde yöresel yemek tüketim sıklığı %98.0 ve ev dışında yöresel yemek tüketim sıklığı %42.0'dır. Ailelerin Kars'ta yaşama süresi uzadıkça evde yöresel yemek tüketiminin arttığı saptanmıştır (p<0.05). Tüm aile üyelerinin evdeki/ev dışındaki yöresel yemekleri tüketme sıklığı %64.0 olarak bulunmuştur. Ailelerin yöresel yemekleri tüketmeme nedenleri arasında en sık: yemeklerin yapılışını bilmemek, damak tadına hitap etmemesi, genellikle aile büyüklerinde yenilmesi ve aile üyelerinin sevmemesi yer almaktadır. Bu çalışmaya katılan çocukların %86.0'sının (E: %86.8, K: %85.5) yöresel yemek tükettiği, %14.0'ünün yöresel yemek tüketmediği saptanmıştır. Çocukların en fazla tercih ettiği yöresel yemekler arasında; hangel (%77.0), kete (%68.0), erişte aşı (%58.0), kuru üzümlü pilav (%52.0) ve evelik çorbası (%51.0) yer almaktadır. Çalışmada yaş ile yöresel yemek tüketimi ve tüketilen yöresel yemek çeşit sayısı arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olmadığı saptanmıştır (p>0.05). Bununla birlikte yaşa göre boy uzunluğu, Beden Kütle İndeksi (BKİ) ve bel çevresi sınıflaması, aldıkları enerji, makro besin ögeleri ve mikro besin ögeleri ortalamaları ve yöresel yemek tüketim durumu arasında istatistiksel açıdan önemli bir fark bulunmamıştır (p>0.05). Bu çalışmada, Kars yöresine ait yemek tüketen çocukların (3.4±0.65), tüketmeyen çocuklara (3.0±0.62) göre fiziksel olarak daha aktif olduğu bulunmuştur (p<0.05). Sonuç olarak, yöresel yemeklerin ve yemek kültürünün okul çağı çocuklarının beslenmesindeki yerinin belirlenmesi, bunların büyüme ve gelişme üzerindeki olumlu ve olumsuz etkilerinin saptanması gerekmektedir. Bunun için daha geniş kapsamlı çalışmalar yapılmasına ihtiyaç vardır.


Anahtar kelimeler: Okul çağı çocukluk dönemi, sağlıklı beslenme, yöresel yemek, yemek kültürü

Abstract:
This study was planned and carried out to evaluate the place of local foods and beverages in the nutrition of school-age children in Kars. This study was conducted between April 2023 and June 2023, in a total of three public primary schools, one in the city center of Kars and two in its districts, with the participation of 100 school-age children, 38 boys and 62 girls, aged 7-12. A survey form was applied to determine the general characteristics of children and families, children's eating habits, daily caloric and nutrient intake, screen usage, anthropometric measurements, and local food consumption habits of children and their families (anthropometric measurements were taken by the researcher). The Child Physical Activity Questionnaire (ÇFAA) was used to determine the physical activity level of children. The mean age of boys participating in the study is 8.6±1.48 years, and that of girls is 9.2±1.44 years. The percentage of families consuming local food at home is 98.0% and the percentage of consuming local food outside the home is 42.0%. It was determined that the longer the family lived in Kars, the more local food consumption at home increased (p<0.05). The percentage of consumption of local food by all family members at home/out of home was found to be 64.0%. The most common reasons why families do not consume local dishes are: not knowing how to cook the food, not appealing to the palate, usually eaten by family elders, and family members not liking it. It was determined that 86.0% of the children participating in this study (M: 86.8%, F: 85.5%) consumed local food, and 14.0% did not consume local food. Among the local dishes most preferred by children; hangel (77.0%), kete (68.0%), Erişte Aşı (58.0%), Kuru Üzümlü Pilav (52.0%) and Evelik Çorbası (51.0%). The study found that there was no statistically significant relationship between age and local food consumption and the number of local food types consumed (p>0.05). However, there was no statistically significant difference between height according to age, Body Mass Index (BMI) and waist circumference classification, caloric intake, averages of macronutrients and micronutrients, and local food consumption (p> 0.05). In this study, it was found that children who consumed food in the Kars region (3.4±0.65) were more physically active than children who did not consume it (3.0±0.62) (p<0.05). As a result, it is necessary to determine the place of local dishes and food culture in the nutrition of school-age children and to determine their positive and negative effects on growth and development. For this, more comprehensive studies are needed.


Keywords: School age childhood, healthy nutrition, local food, food culture