Çokkültürcülük ve medeniyetçi söylem arasında Adalet ve Kalkınma Partisi Dönemi kimlik politikaları
Justice and Development Party's identity politics between multiculturalism and civilizational discourse
Yazar: ADEM BÖLÜKBAŞI
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA KEMAL ŞAN
Sakarya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Sosyoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Adalet ve Kalkınma Partisi = Adalet ve Kalkınma Party ; Kimlik = Identity ; Kimlik algısı = Identity perception ; Medeniyet = Civilization ; Siyasi partiler = Political parties ; Söylem analizi = Discourse analysis ; Vatandaşlık = Citizenship ; Çok kültürlülük = Multiculturalism

Özet:
Bu çalışma Ak Parti dönemi kimlik politikaları bağlamında Ak Parti'nin medeniyetçi
söylemini ve buna yönelik farklı kimlik gruplarının değerlendirme ve eleştirilerini
ortaya koymaya ve bunları eleştirel bir analizle değerlendirmeye çalışmaktadır.
Çalışmanın amacı Ak Parti kimlik politikalarının kendisinden önceki siyasi
hareketlerden farkının ne olduğunu ortaya koymak ve bu farklılıklar karşısında
konunun muhatabı olan farklı kimlik gruplarının konuya bakışını irdelemektir.
Bu hedefler doğrultusunda modern dünyada medeniyet kavramının ve medeniyetçi
söylemlerin tarihî ve sosyolojik olarak değerlendirilmesi, ayrıca küreselleşme
sürecinde ortaya çıkan ulus-devlet ve çokkültürlülük tartışmalarının bu medeniyetçi
söylemlerle nasıl ilişkilendirilebileceği ortaya konmaya çalışılmaktadır. Öte yandan
modernleşen Türkiye'de medeniyet kavramının ve medeniyetçi söylemin gelişim
çizgisi ve bunun 1990'lı yıllarla beraber İslamcılığın dönüşümü ekseninde nasıl
yeniden ortaya çıktığı irdelenmektedir.
Böyle bir arka plandan sonra Ak Parti döneminde Türkiye'de hem medeniyetçi
söylemin nasıl yeniden üretildiği ve hem de bunun kimlik politikalarıyla nasıl
ilişkilendirildiği ele alınmıştır. Bunu yaparken yöntem olarak nitel yöntem
kullanılmıştır. Bu kapsamda dokümantasyon tekniği kullanılmış ve resmî belgeler,
söylemler, parti ve hükümet programları ve diğer dokümanlar incelenmiştir. İkinci
aşamada ise bu politikaların ve söylemlerin sahadaki yansımalarına bakılmıştır. Bunu
yaparken de derinlemesine görüşme tekniği ve yine dokümantasyon tekniği
kullanılmıştır. Bu kapsamda hem ilgili kimlik gruplarının temsilcileriyle görüşmeler
gerçekleştirilmiş ve hem de ilgili grupların yayınları taranmıştır.
Tezin bulgularına göre, altı farklı başlık altında grupladığımız (Kürtler, Aleviler,
Gayrimüslimler, Romanlar, milliyetçiler ve ulusalcılar ) farklı kimlik gruplarının Ak
Parti dönemi kimlik politikalarında ciddi bir dönüşüm yaşandığını düşündükleri
görülmüştür. Bu ciddi dönüşümle beraber laik ulus-devletin dışlayıcı vatandaşlık ve
kimlik yaklaşımının terk edilerek, temel hak ve özgürlükler alanında ve kimliklerin
kültürel tanınması alanında ciddi adımlar attığı düşünülmektedir. Ancak bu gruplar
arasında yalnız ulusalcı kesimlerin kimlik politikaları alanında atılan adımları toptan
reddettiği ve ulusçu-seküler paradigmaya dönülmesi gerektiğini savunduğu ortaya
çıkmıştır. Bunun dışında Aleviler arasında bazı grupların Ak parti politikalarını
asimilasyonist buldukları sonucuna ulaşılmıştır. Ancak ulusalcılar hariç bütün
grupların atılan adımların yetersiz olduğunu ve nihai sonuca ulaştıracak tamamlayıcı
adımların da atılması gerektiğini düşündükleri bulgusuna ulaşılmıştır.

Abstract:
This study tries to elucidate civilizational discourse of Justice and Development Party
in the context of its identity politics. It also tries to set forth and critically analyze the
critiques and evaluations of different identity groups towards this way of identity
politics. The aim of the study is to find what is new about the identity politics of Justice
and Development Party comparatively to older political parties in Turkey. It also tries
to find, in the face of these differences, what is the viewpoint of various identity groups
who are concerned.
In accordance of these aims, this study tries to evaluate the concept of civilization and
civilizational discourse in terms of historical and sociological background. It also seeks
to elucidate the relationship between nation-state and multiculturalism debates during
globalization process with these civilizational discourses. On the other hand, it tries to
find the lines of rise and advance of civilizational discourses in modern Turkey and its
rediscovery in 1990s in the context of the transformation of Islamism.
After such a background, we try to deal with the reproduction of civilizational discourse
and its relevance regarding the identity politics in Turkey during Justice and
Development Party period. Our method in doing this is qualitative method. We used
documentation technique and examined official documents, discourses, party and
government programs and other documents. In the second phase, we tried to observe
the reflections of these discourses and identity politics in the field. Our research
technique in doing this is the in-depth interview and documentation technique. In this
context, we made in-depth interviews with the representatives of these groups
concerned and surveyed their publications.
According to the findings of the thesis, we found that different identity groups
classified under six titles (Kurds, Alevis, non-muslims, Romanies, Turkish
conservative nationalists and secularist nationalists) all thought that a serious
transformation took place during Justice and Development Party period. It is found that
they all thought that Justice and Development Party dismissed secularist nation-state's
exclusionist citizenship and identity approach, and took big steps towards basic rights
and liberties and identity-based cultural recognition rights. However, only secularist
nationalists refuse the steps in identity politics of Justice and Development Party in toto
among these groups and they proposed returning to the nationalist-secularist paradigm.
In addition, some groups among Alevis thought that identity politics of Justice and
Development Party is an assimilationist one. However, except secularist nationalists,
all groups thought that the works done regarding identity politics is insufficient and
government should take complementary steps towards final result.