Manisa kent merkezi birinci basamak sağlık çalışanlarının; Kanser tarama performansları ve ilişkili faktörler
Manisa city center primary health care workers; Cancer screening performances and related factors
Yazar: ŞEBNEM GÜVENÇ
Danışman: PROF. DR. PINAR DÜNDAR
Manisa Celal Bayar Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Birinci basamak sağlık hizmetleri = Primary health care ; Birinci basamak sağlık hizmetleri = Primary health care ; Kitle taraması = Mass screening ; Manisa = Manisa ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Performans analizi = Performance analysis ; Sağlık personeli = Health personnel ; Teşhis = Diagnosis ; Teşhis teknikleri ve prosedürleri = Diagnostic techniques and procedures

Özet:
Amaç: Manisa kent merkezinde birinci basamak sağlık çalışanlarının kanser taramaları hakkında bilgi, tutum ve davranışları ile birlikte algıladıkları performanslarını değerlendirerek tarama kapsayıcılık oranlarının iyileştirilmesidir.
Gereç ve Yöntem: Bu araştırma Manisa Şehzadeler ve Yunusemre ilçelerine bağlı aile sağlığı merkezlerinde (ASM) 2018-2019'da yürütülmüş kesitsel tipte bir araştırmadır. Çalışmada 101 aile hekimi (AH) ve 94 aile sağlığı elemanına (ASE) ulaşılmış olup katılım oranı %87,8'dir. Bağımlı değişkenleri; sağlık çalışanlarının serviks, meme ve kolorektal kanser taramaları ile ilgili algılanan performansları ve toplam algılanan kanser tarama performanslarıdır. Bağımsız değişkenleri; sosyodemografik özelikleri, mesleki bilgileri, kanser tarama programları hakkında bilgi, tutum ve davranış özellikleri ile coğrafi bölge, kanser taramaları altyapı özellikleridir. Tanımlayıcı analizlerde sayı, yüzde, ortalama, standart sapma kullanılmış, tip 1 hata düzeyi 0,05 olarak alınmıştır. Kategorik verilerde Ki-kare testi ve Fisher'in kesinlik testi, sürekli verilerde ise bağımsız gruplarda T Testi uygulanmıştır. İleri analizlerde ise lojistik regresyon analizi ile %95 güven aralığında tahmini rölatif riskler hesaplanmıştır.
Bulgular: Algılanan toplam tarama performansı riski; geliri giderinin altında olanlarda 2,9 (%95 GA 1,2-7,0), gaitada gizli kan (GGK) testi tutumu olumsuz olanlarda 3,6 (%95 GA 1,6-7,9), kentsel bölgede 14,9 (%95 GA 2,2-99,5) ve yarı kentsel bölgede çalışanlarda 23,8 (%95 GA 3,1-184,3) kat yetersiz bulunmuştur.
Sonuç: Her üç kanser taraması için algılanan performansta kentsel ve yarı kentsel bölgelerde, GGK'ya karşı olumsuz tutumda ve gelirin giderden az olması durumunda yetersizlik riski artmaktadır.
Öneriler: Birinci basamak sağlık çalışanlarının gelir algıları, fiziksel koşulları ve yazılım sistemleri iyileştirilmeli, kentsel ve yarı kentsel bölgelerdeki kanser taramaları ile ilgili sorunlar saptanmalıdır. 
Anahtar kelimeler: Birinci basamak, kanser taramaları, algılanan performans

Abstract:
Objective: To improve the screening coverage rates by evaluating the knowledge, attitudes and behaviors of primary health care workers and self perception performances about cancer screenings in Manisa city center.
Materials and Methods: This is a cross-sectional study conducted in 2018-2019 in family health centers of Manisa Şehzadeler and Yunusemre districts. 101 family physicians and 94 family health staff were reached in the study and the participation rate was 87.8%. Dependent variables; health workers perceptions of cervical, breast and colorectal cancer screenings. Independent variables; Sociodemographic characteristics, knowledge about cancer screening programs, attitudes and behavior characteristics, geographical region, cancer screening infrastructure features. Type 1 error level was taken as 0.05. Chi-square test and Fisher's exact test were used for categorical data, and T test was used for independent groups in continuous data. On the other hand, the estimated relative risks in the 95% confidence interval were calculated by logistic regression analysis.
Results: Detected total scan performance risk; 2.9 (95% CI 1.2-7.0) for those with less income, 3.6 (95% CI 1.6-7.9) with negative stool blood test attitude, 14.9 (95% CI 2.2-99.5) in urban areas, and semi-urban workers 23.8 (95% CI 3.1-184.3) were found to be insufficient.
Conclusion: The perceived performance for all three cancer screenings increases the risk of inadequacy in urban and semi-urban areas, negative attitudes towards FOBT, and lower income.
Recommendations: Income perceptions, physical conditions and software systems of primary health care workers should be improved and problems related to cancer screening in urban and semi-urban areas should be identified.
Key words: Primary care, cancer screening, perceived performance