Çalışma hayatına dini bakış: Örgütlerde İslami iklim ölçeğinin geliştirilmesi
Religious view of working life: Development of the Islamic climate scale in organizations
Yazar: SERKAN ARICA
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA KESEN
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İnsan Kaynakları Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion

Özet:
Çalışanların benimsedikleri dini inanç sistemlerini çalışma hayatlarına yansıtmaları
karşılaşılan bir durumdur. Çalışma ortamının bireylerin inanç sistemine uygun veya aykırı
yönlerinin bulunmasının ise çalışanların manevi dünyasını etkilemesi kuvvetle muhtemeldir.
Çalışanların inançlarına uygun bir örgüt ikliminin varlığı çalışanlara daha rahat bir
psikolojik çalışma ortamı hazırlayacaktır. Bu sebeple kurumların çalışanlarına toplumun
genel inanç yapısına uygun bir çalışma ortamını ne derece hazırlayabildiklerine dair bir
ölçüm yapabilmeleri de önemli hale gelmektedir.
Bu çerçevede bu çalışmada din ve maneviyatın çalışma yaşamındaki yerini ölçme ve
değerlendirmenin bir aracı olarak "Örgütlerde İslami İklim" ölçeği geliştirilmiştir. Bu ölçek
ile İslam dinine mensup çalışanların kurumdan beklentileri ölçülebilecek ve yönetimin
uygulamalarıyla oluşan kurumsal manevi iklimin çalışan tarafından nasıl görülüp
değerlendirildiği üzerine önemli çıktılar elde edilebilecektir.
Çalışma Aydın Söke Organize Sanayi Bölgesinde faaliyet gösteren imalat
sektöründe çalışanlar üzerinde gerçekleştirilmiştir. Kolayda örnekleme yönteminin
kullanıldığı araştırmada 390 çalışan üzerinde anket uygulaması yapılmıştır. Ölçek geliştirme
sürecinde Churchill'den (1979) ve DeVellis (2017)'in çalışmalarından faydalanılmıştır.
Örgütlerde İslami iklim ölçeğini geliştirmek için 81 adet ifadeden oluşan madde
havuzu oluşturulmuştur. Gerekli kriterleri sağlamadığı tespit edilen 54 madde kapsam dışı
bırakılarak 27 maddeden oluşan 5'li Likert tipi bir ölçek geliştirilmiştir. Analizler
sonucunda Örgütlerde İslami iklim ölçeğinin inanç özgürlüğü, faizsiz kazanç, ticaret ahlakı,
manevi tatmin, önemli gün ve geceler ile liyakat faktörü olmak üzere 6 teorik boyutu tespit
edilmiştir.
Çalışanların dini ve manevi değerlerine uygun bir çalışma ortamının sağlanmasının
ve insan kaynakları yönetimi politikalarının dini-manevi değerlerle zıtlık oluşturmamasının
bireysel ve örgütsel performansa olumlu katkı yapması kuvvetle muhtemeldir. Çalışmada
geliştirilen ölçek ile araştırmacılar, işyeri sahip ve yöneticileri, çalışanların kritik
konulardaki hassasiyetlerini ve çeşitli örgütsel faktörlerle işyerindeki dini iklim arasındaki
bağlantının şiddet ve derecesini ölçebileceklerdir.

ANAHTAR SÖZCÜKLER: Dinlerde Çalışma Ortamı, İslam'da Çalışma, İş Yeri Maneviyatı, Ölçek Geliştirme, Örgütlerde İslami İklim

Abstract:
It is a common situation for employees to reflect their religious belief systems into
their working lives, It is highly likely that the aspects of the work environment that are
compatible or contrary to the belief system of individuals will affect the spiritual world of
employees. The existence of an organizational climate that is compatible with employees
beliefs will create a more comfortable psychological working environment for employees.
Therefore, it is important for employers to assess how well they can accommodate their
employee's general belief systems to create a comfortable workplace.
The Islamic Climate in organizations scale was created to assess the role of religion
and spirituality in the workplace. This scale can measure the expectations of Islamic
employees and provide useful insights info how management practices affect the corporate
spiritual climate.
The study was carried out on employees in the manufacturing sector operating in
AydınSöke Organized Industrial Zone. In the research which easy sampling technique was
used, a survey was conducted on over 390 employees. It is benefited from Churchill (1979)
and DeVellis (2017) during the scale development process.
To develop the Islamic Climate Scale in organizations, it is created an item pool of
81 statements. A 5-point Likert-type scale consisting of 27 items was developed by
excluding 54 items that were found to not meet the necessary criteria. Through analysis, six
theoretical dimensions of the Islamic Climate Scale in organizations are determined;
freedom of belief interest-free earnings, business ethics, spiritual satisfaction, important
days and nights and merit factor.
Aligning the workplace environment and human resource management practices
with the religious and spiritual values of employees can boost both individual and
organizational performance. With the scale developed in the study, researchers, workplace
owners and managers will be able to measure the sensitivity of employees on critical issues
and the severity and degree of the connection between various organizational factors and the
religious climate in the workplace.

KEY WORDS: Islamic Climate in Organizations, Scale Development, Work Environment in Religions, Work in Islam, Workplace Spirituality.