Evliya Çelebi Seyahatnamesi'nde Anadolu'da dini-mezhebî hayat
Religious-sectional life in Anatolia in Evliya Celebi's seyahatname
Yazar: ALEYNA KINALI
Danışman: PROF. DR. HALİL İBRAHİM BULUT
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion

Özet:
Geçmişten günümüze çeşitli vesilelerle telif edilen seyahatnâmeler, ilgili bölgenin coğrafî ve fizikî özelliklerini tanıtmanın yanında siyasî, kültürel, ekonomik ve dinî unsurları hakkında da okuyucuya önemli bilgiler vermektedir. 1020/1611 yılında dünyaya gelen ve ölüm tarihi kesin olmamakla birlikte 1095/1684 yılında vefat ettiği kabul edilen Evliyâ Çelebi, geniş kapsamlı bir seyahatnâme telif etmiştir. Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, zengin içeriği ve edebî özellikleri sebebiyle dikkatleri üzerine çekmektedir. Klasik eserler arasında yer alan ve pek çok alanda kaynak eser olma özelliğini taşıyan Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi'nde, Anadolu başta olmak üzere çok geniş bir coğrafyada mevcut olan dinî-tasavvufî yapılara ve mezheplere yer verildiği görülmektedir. Evliyâ'nın bizzat şahit olduğu ve eserine kaydettiği hadiseler üzerinden Anadolu'daki mezhep, meşrep ve tarikatları tanımanın anlamlı olacağı düşüncesinden hareketle Seyahatnâme'nin mezhebî açıdan incelenmesini amaçladık. Böylece 17. yüzyıldaki durumları ile günümüzdeki durumları arasında mukayese yapabilme imkânı elde edebileceğiz. Bu amaçla çalışmanın, 17. yüzyılda Anadolu'daki mezheplerin durumunu analiz etmek, günümüzde varlığını sürdürmeye devam eden mezheplerin geçmişten bugüne taşıdığı sorunları belirlemek, mezhepler arası ilişkileri ortaya koymak, uyum noktalarını ve -eğer varsa- çatışma konularını tespit etmek konusunda faydalı olacağı kanaatindeyiz.

Abstract:
The travel books, which have been written on various occasions from the past to the present, provide important information to the reader about the political, cultural, economic and religious elements, as well as introducing the geographical and physical characteristics of the relevant region. Evliya Çelebi, who was born in 1020/1611 and died in 1095/1684, although the date of his death is not certain, has written a comprehensive travel book. Evliyâ Çelebi's Seyahatname attracts attention due to its rich content and literary features. It is seen that the Evliyâ Çelebi Seyahatname, which is among the classical works and has the feature of being a source work in many fields, includes religious-mystical structures and sects in a very wide geography, especially in Anatolia. We aimed to analyze the Seyahatnâme from a sectarian point of view, considering that it would be meaningful to recognize the sects, dispositions and sects in Anatolia through the events that Evliyâ personally witnessed and recorded in his work. In this way, we will be able to make a comparison between their situation in the 17th century and their situation today. For this purpose, we believe that this study will be useful to analyze the situation of the sects in Anatolia in the 17th century, to identify the problems that the sects that continue to exist today have carried from the past to the present, to reveal the relations between the sects, to identify the points of harmony and conflict issues, if any.