Sosyodemografik özellikler ile sağlık okuryazarlığı düzeyinin sağlık anksiyetesi üzerine etkisinin araştırılması
The investigation of effect of sociodemografic characteristics and level of health literacy on health anxiety
Yazar: ZEHRA AKTÜRK OĞULLUK
Danışman: UZMAN İSMAİL ARSLAN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Anksiyete = Anxiety ; Sağlık = Health ; Sağlık anksiyetesi = Health anxiety ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy ; Sosyodemografik özellikler = Socio-demographic characteristics

Özet:
Amaç: Bu çalışma ile birinci basamak ve üçüncü basamak sağlık kurumuna başvuran hastalarda sağlık okuryazarlığı düzeyinin saptanması ve sağlık okuryazarlığı ile sosyodemografik verilerin sağlık anksiyetesi üzerine etkisinin belirlenmesi amaçlanmıştır. 
Gereç ve yöntem: Bu araştırma kesitsel ve prospektif bir çalışmadır. Çalışma 01.05.2018-01.10.2018 tarihleri arasında Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği Polikliniklerine başvuran ve 06.12.2018-31.01.2019 tarihleri arasında Akyurt 2 no'lu İbni Sina Aile Sağlığı Merkezi'ne başvuran 18 yaş ve üzeri bireylerden ankete katılmayı kabul edenlere anket uygulanarak yüzyüze görüşme usulü ile yapılmıştır. Anket yaş, cinsiyet, medeni hal, eğitim durumu, meslek, çalışma durumu, sağlık güvencesi, aylık ortalama gelir düzeyi, son 1 yıldır yaşadığı yer, çocuk sayısı, evde kaç kişi yaşadığı gibi sosyodemografik özellikleri; okuma alışkanlığı, sağlıkla ilgili konularda bilgi kaynağı, kronik hastalık, düzenli ilaç kullanımı, sigara kullanımı ve sağlık kuruluşlarına başvuru sıklığını ve 32 cümleden oluşan Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği ve 18 sorudan oluşan Sağlık Anksiyetesi Envanteri'ni içermekteydi. Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği 15 yaş ve üzeri kişilere uygulanan bir özbildirim ölçeğidir. Katılımcıların her cümlede kendilerine en uygun cevabı seçmesi istenir. Sonuçta indeks puan hesaplanır ve kategorik değerlendirme yapılır. Sağlık Anksiyetesi Envanteri'nde her sorunun 4 seçeneği vardır. Katılımcının işaretlidiği seçeneklere puan verilir ve toplam puan hesaplanır. Ayrıca görüşme sonunda katılımcıların boy ve kiloları ölçüldü.
Bulgular: Çalışmaya birinci basamaktan 150 (%50) kişi, üçüncü basamaktan 150 (%50) kişi olmak üzere toplam 300 kişi dahil edildi. Katılanların 193'ü (%64,3) kadın, 107'si (%35,7) erkektir. Katılımcıların yaş ortalaması 40,69±14,42'dir. Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği toplam indeks puan ortalamasını çalışma grubumuzda 30,31±9,96 olarak bulduk. Kadınların toplam Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği indeks puanının erkeklere göre daha düşük olduğunu saptadık. Çalışma grubumuzun %58,4'ü yetersiz ve sınırlı sorunlu sağlık okuryazarlığı kategorisindedir. Birinci basamağa başvuranların Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği toplam puan indeksi üçüncü basamağa başvuranlara göre daha yüksektir. Eğitim durumu ve okuma alışkanlığının sağlık okuryazarlığı üzerinde olumlu etkisi olduğunu tespit ettik. Sağlık okuryazarlığı düşük olan bireylerin vücut kitle indeksinin daha yüksek olduğu görüldü (p=0,087). Ayrıca sağlık okuryazarlığı düşük olanların çocuk sayısı daha fazla bulundu (p=0,025). Kronik hastalığı olan katılımcıların sağlık okuryazarlığı kronik hastalığı olmayanlardan düşük olarak tespit edildi (p<0,001). Sağlık okuryazarlığının yaş artışıyla azaldığı görüldü (p=0,002). Sağlık Anksiyetesi Envanteri toplam puan ortalamasını genel grubumuzda 16,51±7,44, kadınlarda 17,32±7,390, erkeklerde ise 15,07±7,369 olarak bulduk. Sağlık anksiyetesi kadınlarda, kronik hastalığı olanlarda ve üçüncü basamak sağlık kurumuna başvuranlarda daha yüksek bulunmuştur. 
 Sonuç: Sağlık anksiyetesi ile sağlık okuryazarlığı, yaş, cinsiyet, eğitim durumu, kronik hastalık durumu ve başvurulan sağlık kurumu basamağı arasında anlamlı ilişki olduğu saptanmıştır. Sağlık okuryazarlığına etki eden sosyodemografik etkenler de göz önünde bulundurularak sağlık okuryazarlığı durumunu iyileştirmek amacıyla uygulanan politikaların artırılması ve geliştirilmesi; kronik hastalar gibi özel hasta gruplarına yönelik özel bilgilendirme faaliyetlerinin hazırlanması sağlık anksiyetesini azaltmada etkin yöntemler olacaktır. 
Anahtar Kelimeler: Sağlık anksiyetesi, Sağlık okuryazarlığı, Sosyodemografik özellikler

Abstract:
The Investigation of Effect of Sociodemographic Characteristics and Level of Health Literacy on Health Anxiety
ABSTRACT
Aim: The aim of this study is to determine the level of health literacy of patients who are seeking medical advise at primary level and tertiary level health care institutions and to determine the effect of health literacy and sociodemographic data on health anxiety.
Materials and Methods: This investigation is a cross-sectional and prospective study. The study was carried out with the people who applied to Family Medicine Polyclinics of Ankara Training and Research Hospital between the dates 01.05.2018 and 01.10.2018 and with the people who were 18 years old and older applied to the Akyurt İbni Sina Family Health Center 2 between 06.12.2018 - 31.01.2019 who accepted to be participator in the survey were interviewed face to face. The Survey included sociodemographic characteristics such as age, gender, marital status, education status, occupation, working status, health insurance, monthly average income level, place of residence for last one year, number of children, number of people living at home and also reading habits, source of information on health-related issues, chronic diseases, regular medicine usage, smoking, the frequency of application to health facilities, the consisting of 32 sentences of Turkey Health Literacy Scale and the consisting of 18 questions of Health Anxiety Inventory. Turkey Health Literacy Scale is a self-report scale applied to individuals over the age of 15. The participants are asked to choose the most appropriate answer in each sentence. Then the index points are calculated and categorical evaluation is done. Every question in Health Anxiety Inventory has four options. The points marked by the participant are scored and the total score is calculated. In addition, height and weight of the participants were measured at the end of the interview.
Results: Totally 300 cases included to the study. The distrubition of subgroups for comparison; 150 participants of 300 (%50) from primary level and 150 participants of 300 (%50) from tertiary level were designed in the study. Of the participants, 193 (64.3%) were female and 107 (35.7%) were male. Average age of participants was 40.69±14.42. Turkey Health Literacy Scale index mean was 30.31±9.96 in the participants. We determined that women's Turkey Health Literacy Scale total index score was lower than men's Turkey Health Literacy Scale total index score. 58.4 %of the participants were in the category of inadequate and limited problem health literacy. Turkey Health Literacy Scale total index score of the people who applied to primary level health care institutions was higher than Turkey Health Literacy Scale total index score of the people who applied to tertiary level health care institutions. We determined that education status and reading habits had a positive effect on health literacy. Body mass index was higher in the participants who had lower health literacy (p=0.087). Also, number of children was higher in the same participants (p=0.025). Health literacy of participants with chronic disease was lower than those without chronic disease (p<0.001). Health literacy was declined with increasing age (p=0.002). The mean of health anxiety inventory was 16.51 ± 7.44 in general group, 17.32 ± 7.390 in women and 15.07 ± 7.369 in men. Health anxiety was higher in women, the people with chronic disease and the people who applied to tertiary level health care instutitions
Conclusion: A significant relationship has been determined among health anxiety, health literacy, age, gender, educational status, chronic disease status and the level of applied health care institution. Increasing and improving the policies implemented in order to improve health literacy by considering sociodemographic factors that affect health literacy; Preparing specific information activities for specific patient groups such as chronic patients will be effective methods to reduce health anxiety.
Key Words: Health anxiety, Health literacy, Sociodemographic characteristics