Ali Rifat Çağatay'ın 8 numaralı Hamparsum Defterinde ve Dârülelhân Külliyatı'nda yer alan ortak eserlerin edisyon kritiği
Edition critical of the common works in Ali Rıfat Çağatay's Hamparsum Book no. 8 and in the Darülelhân Corpus
Yazar: TARIK ÖZTÜRK
Danışman: DOÇ. DR. ŞİRİN KARADENİZ
İstanbul Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Müzikoloji ve Müzik Teorisi Ana Bilim Dalı / Müzik Teorisi ve Kompozisyon Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Müzik = Music
Dizin: Darülelhan = Darulelhan ; Hamparsum notası = Hamparsum notation ; Müzik eserleri = Music works ; Müzik kültürü = Music culture ; Müzik sanatı = Music art ; Çağatay, Ali Rifat = Çağatay, Ali Rifat

Özet:
Osmanlı/Türk müziğinde müzik yazısı kullanımı, Osmanlı Devleti'nin geç tarihlerine dayanmaktadır. Notalar yazıya dökülmek yerine "meşk" sistemi ile ustadan çırağa aktarılmıştır. Müzik yazısına ihtiyaç duyulduğu zamanlarda bazı girişimlerde bulunulmuştur. Bu girişimler arasında Hamparsum Limonciyan tarafından geliştirilen Hamparsum müzik yazısı sayesinde günümüze kadar birçok eser ulaşmıştır. Ali Rifat Çağatay'ın arşivinde bulunan ve çeviri yazısı yapılan "HDEF 8" isimli defter Hamparsum müzik yazısı ile yazılmıştır. 
Ali Rifat Çağatay müziğe olan merakı sayesinde küçük yaşlardan itibaren müzik eğitimi almaya başlamıştır. Ud ve kemençe çalgılarında kendisini geliştirmiştir. Ali Rifat Çağatay'ın zaman içerisinde birçok lakabı olmuştur. Bunlar arasında "Tereddüt Bestekârı" "Prens" ve ilk "İstiklal Marşı Bestecisi" en bilinen lakaplarıdır. 1927 senesinde Muallim İsmail Hakkı Bey'in vefatı üzerine, Dârülelhân kurumunda önemli görevlerde bulunmuş, tasnif ve tespit heyetinde yer alarak eserlerin notaya alınmasında rol almıştır.  Okul, Sultan Reşad'ın 1917 talimatıyla kurulmuştur. Okul bünyesinde hem Türk hem de Batı müziği dersleri verilmiştir. Dârülelhân Külliyatında 263 eser ve 66 fasikül bulunmaktadır.
Ali Rifat Çağatay'ın kişisel envanterinde yer alan HDEF 8 isimli defterindeki eserler ile Dârülelhân Külliyatı'ndaki eserler bize önemli detaylar sunmaktadır. Ali Rifat Çağatay'ın özel envanterinde bulunan defterdeki yer alan eserlerin notaları ile Dârülelhân Külliyatı'nda ki notalar farklılıklar göstermektedir. Bu farklılıklar bize dönem ve makam anlayışı üzerinde önemli bilgiler sunmaktadır. Acaba Dârülelhân külliyatındaki eserler ile Ali Rıfat Çağatay'ın envanterinde olan şahsi defterindeki eserler arasında ortak olan var mı? Var ise, bu eserler arasında herhangi bir fark var mı? Sorusu, tezin amacını ortaya koymaktadır. 
HDEF 8 isimli defterde yer alan 155 adet eserden 54 tanesinin Dârülelhân Külliyatı 'nda ki eserler ile benzer olduğu saptanmıştır. Ortak olarak tespit edilen 54 eser içerisinden 7 adet eser güfte ve melodi uyumsuzluğundan incelenememiştir. Toplamda 47 adet eser, notaları ve güfteleri karşılaştırılarak aralarındaki farklar ayırt edilmeye çalışılmıştır. Ortak bulunan 54 eser arasında 5 adet segâh makamı, 4 adet mâye makamı, 4 adet şehnaz makamı, 4 adet gülizar makamı, 4 adet ferahfeza makamı, 4 adet pençgâh makamı, 4 adet mahur makamı, 4 adet şeddi araban makamı, 4 adet ısfahânek makamı, 3 adet tahir buselik makamı, 3 adet dügâh makamı, 3 adet acemaşiran makamı, 3 adet evcara makamı, 3 adet rehâvi makamı, 3 adet rast makamı, 2 adet şevkefza ve 1 adet ferahnak makamında eser mevcuttur. Eserler notaya alınırken üst portreye Ali Rifat Çağatay'ın koleksiyonu, alt portrede ise Dârülelhân Külliyatı'ndaki eserler yazılmıştır. Karşılaştırılan bölümlerde farklı kalış, yeden sesinde kalış, ek ezgi, tat ve perde dağılımları incelenmiştir.
Karşılaştırılan bölümlerde farklı kalış, yeden sesinde kalış, ek melodi, çeşni ve perde dağılımlarına bakılmıştır. Tespit edilen farklar sonuç bölümünde incelenmiştir. Farklar incelenirken çeşni, kullanılan perdeler ve temel olarak görülen perdelerin sayısal incelemeleri yapılmıştır. Tespit edilen uşşak, buselik, kürdi, hicaz, nikriz, segâh, çargâh, rast, saba, müstear, nişâbur ve pençgâh çeşnileri farklı renkler kullanılarak gösterilirken, perdelerin sayısal incelemeleri de belirtilmiştir. Perde kullanımlarında eserler arasında benzerlikler tespit edilmiştir. Bu kullanımlar istatiksel olarak hesaplanmıştır. Aynı eserler içerisinde kullanılan farklı çeşniler ortaya çıkmıştır. Melodik hatların hem çeşnilerle hem de kullanılan perdeler ile farklı bir yapıda olduğu görülmüştür.

Abstract:
In Ottoman/Turkish music, attempts to use note writing are based on late dates of the Ottoman Empire. Instead of writing the notes, the repertoire was transferred from master to student with a system of "meşk". Some attempts were made when note- taking was needed. Among these initiatives, many works have survived to the present thanks to the "Hamparsum note" developed by Hamparsum Limonciyan who lived in 1768-1839. The musical notation developed by Hamparsum is today known as the "Hamparsum note." It is known that Hamparsum is a good tanburi and violin player, apart from the musical writing he developed, and is a good educator based on the students he has trained.
The notebook titled "HDEF 8" in the archive of Ali Rifat Cagatay was written with the note Hamparsum. The ''HDEF''archive, coded as Hamparsum Books, consists of a total of thirteen books. It is known that the handwriting belongs to Ali Rifat Cagatay in the book named "HDEF 8".
Ali Rifat Cagatay was born in Istanbul in 1867. His father is of Polish origin, Infantry Colonel Hasan Rifat Bey. Ali Rifat Bey received a good education. Ali Rifat Cagatay, who was interested in music at a young age and started his musical education, started to play the kemençe and oud well. It is known that not only the performance of the instrument, but also the voice is beautiful. Ali Rifat aatay began music lessons at a young age due to his interest inmusic.He specialized in oud and kemençe instruments. Ali Rifat Çağatay had many nicknames. Among them, "Tereddüt Bestekârı", "Prince" and the first National Anthem composer are his most well-known nicknames.
After the death of Muallim İsmail Hakkı Bey in 1927, he held important positions in the institution of Dârülelhân, and took part in the notation of the works by taking part in the classification and determination committee. Ali Rifat Çağatay worked in important positions in the institution of Dârülelhân and took part in the notation of the works. Both western and Turkish music lessons were given in Dârülelhân. The publication, which was published under the name of "Dârülelhân mecmuası" and published as 7 volumes between 1924 and 1926, tells us the musical thoughts of the period.
The works in the notebook named HDEF 8 in Ali Rifat Çağatay's personal inventory and the works in the corpus of Dârülelhân provide us with important details. The notes on the works in the notebook in Ali Rifat aatay's private inventory, which is in the institution of Dârülelhân, differ from the corpus of Dârülelhân.These differences provide us with important information on the understanding of the period and mode. It has been determined that 54 of the 155 works in the notebook named HDEF 8 are similar to the works in the Dârülelhân corpus. Among the 54 works identified as common, 7 works could not be examined due to the incompatibility of lyrics and melody. These seven works are from the Ali Rifat aatay Archive and are numbered 17, 40, 42, 45, 131, 133, and 152.
Ali Rifat Çağatay gives precise information about the note, including the replacement marks in the notebook he wrote with the hamparsum note. The Darülelhan Collection, on the other hand, sometimes considers the substitution signs as existing in the makam and does not write them on the note, which causes difficulties in flavor analysis. A total of 47 works, their notes and lyrics were compared, and the differences between them were tried to be distinguished.
While the works were notated, the collection of Ali Rifat Çağatay was written on the upper portrait, while the works in corpus of Dârülelhân were written on the lower stanchion. In the compared sections, different stays, stays in "yeden" sound, additional melody, flavor and pitch distributions were examined.
The detected differences are interpreted in the conclusion section. While examining the differences, numerical analyses of the flavors and the pitches used were made. The numerical reviews of the notes are indicated in the tables, while the flavors are displayed using specific colors. Similarities were found between the works in the use of notes names. These uses are written down statistically. Different flavours used in the same work emerged. While the detected flavors of uşşak, buselik, kurdi, hicaz, nikriz, segâh, çargâh, rast, saba, müstear, nişâbur and pençgâh are shown using different colors, numerical examinations of the notes are also indicated.
Melodic lines have a different structure both with seasonings and with the frets used. New questions arose about the structure of the makam with the different stay sounds and the use of frets. The school was established by Sultan Reşad's 1917 instruction. There are 263 works and 66 fascicles in the Dârülelhân corpus.
Among the works that were transcribed and examined, 5 segâh makams, 4 mâye makams, 4 şehnaz makams, 4 Gülizar makams, 4 Defnefeza makams, 4 pençgâh makams, 4 mahur makams, 4 Şeddi Araban makams, 4 Isfahanek pieces The work, which was written in the maqam, 3 tahir buselik maqams, 3 dügah makams, 3 acemaşiran makams, 3 evcara makams, 3 rehâvi makams, 3 rast makams, 2 Şevkefza and 1 Ferahnâk makam, is shared in both sources. detected. The different parts were encountered 500 times in total. The most common episode has been different, with it detected 268 times.
While making comparisons between the works, the flavors of uşşak, buselik, kürdi, hicaz, nikriz, segâh, çargâh, rast, saba, mustear, nişâbur, and pençgâh were determined in their different flavor usages. The detected flavor differences are drawn on the notes with colors. The main interest of this thesis is the reason why Ali Rifat Cagatay took part in Dârülelhân institution and took part in writing musical notes.
I wonder if there are any common ones between the works in Dârülelhân corpus and the works in Ali Rifat Cagatay's personal notebook in his inventory. Yes. Are there any differences between these two works? The question reveals the purpose of the thesis. There are many melodic differences between the works. Differences were found in different copies of the same works. Even though the flavors used in the melodic structures are the same, the different ones have been identified and marked. Despite the many differences between the works, a closeness was determined in the total number of uses of the basic notes.