Hemodiyaliz hastalarında aort topuz genişliği ve ventriküler repolarizasyon markerlarının ilişkisi
Relationship between aortic knob width and ventricular repolarization markers in hemodialisis patients
Yazar: SÜLEYMAN BAYLAN
Danışman: PROF. DR. TÜLİN AKAGÜN ; DOÇ. DR. EMRE YILMAZ
Sağlık Bakanlığı / Giresun Eğitim ve Araştırma Hastanesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Kardiyoloji = Cardiology ; Nefroloji = Nephrology ; İç Hastalıkları = Internal diseases
Dizin: Arcus aorta = Arcus aorta ; Hemodiyaliz =   ; QRS kompleksi = QRS complex

Özet:
Amaç: Hemodiyaliz (HD) hastalarında ölümün önde gelen nedenlerinden biri
kardiyovasküler hastalıklardır. HD hastalarında kardiyovasküler hastalıkların ortaya
çıkışı bir seri adaptasyon mekanizması ve remodellingi içerir. Çalışmamızda Aort
Topuz Genişliği (ATG), fragmente QRS (fQRS) ve ventriküler repolarizasyon
markırlarının (VRM) birlikteliğini ve karşılıklı ilişkisini değerlendirerek HD
hastalarında kardiyovasküler kötü sonlanımlara gidişin erken habercilerini bütüncül
olarak değerlendirmeyi amaçladık.

Yöntem: Çalışmamıza 112 HD hastası ve yaş, cinsiyet ve komorbiditeleri
benzer 104 sağlıklı denek dahil edildi. HD hastalarının HD seansı öncesi
elektrokardiyografi (EKG), ekokardiyografi (EKO) ve posteroanterior akciğer grafisi
verileri sağlıklı denekler ile karşılaştırıldı. HD hastalarında ATG dağılımlarına göre
çeyreklik grupları (ATG artışına göre sırası ile Q1, Q2, Q3, Q4) oluşturularak fQRS
ve VRM'larının gruplar arasındaki dağılımı belirlendi. fQRS varlığına göre
oluşturulan bir diğer alt grup analizinde ise ATG'nin dağılımı araştırıldı. ATG'nin HD
hastalarındaki risk faktörleri belirlendi.

Bulgular: HD hastalarının %59,8'i erkekti ve ortalama yaş 61,15 ± 10,22'di.
HD hastalarının ATG ortalaması 39,50 ± 5,96 cm iken, kontrol grubu sağlıklı
deneklerde 26,6 ± 4,3 idi (p < 0,001). HD hastalarında fQRS sıklığı %37,5 (n= 42)
iken kontrol grubunda %27,9 (n= 29) idi (p<0,001). VRM'ları QTc, Tp-e, p dalga
dispersiyonu, QTc dispersiyonu, Tp-e dispersiyonu, Tp-e/QT ve Tp-e/QTc anlamlı
düzeyde HD hastalarında daha yüksekti. Fragmente QRS varlığı aort topuz
genişliğinin arttığı gruplarda anlamlı düzeyde daha sık gözlendi [sırası ile Q1: %
19,7; Q2: %35,7; Q3: %42,9 ve Q4: %53,6 (p< 0.001)]. Tp-e intervali anlamlı
düzeyde Q4 grubunda (96,05 ± 14,23) diğer gruplara kıyasla daha yüksek saptandı.
P dispersiyonu ise Q1 (38,72 ± 15,71) ve Q2 (40,93 ± 14,67) gruplarına kıyasla Q4
(49,94 ± 11,18) grubunda anlamlı düzeyde daha yüksekti. Tp-e/QTc oranı diğer
gruplara kıyasla anlamlı düzeyde Q4 (0,196 ± 0,028) grubunda daha yüksek saptandı.
Fragmente QRS (-) HD hastalarında (n=70) aort topuz genişliği ortalama 37,85 ±

5
4,63 iken fragmente QRS (+) HD hastalarında (n= 42) aort topuz genişliği ortalaması
42,27 ± 6,89 saptandı (p < 0,001).

Sonuç: Hemodiyaliz hastalarında Aort Topuz Genişliği, fragmente QRS
sıklığı ve ventriküler repolarizasyon markır ölçümleri sağlıklı katılımcılara kıyasla
daha yüksektir. HD hastalarında Aort Topuz Genişliği ile fragmente QRS arasında
çift yönlü bir ilişki vardır. Aort Topuz Genişliği arttıkça fragmente QRS sıklığı artar.
Fragmente QRS (+) HD hastalarında Aort Topuz Genişliği, Fragmente QRS (-)
hastalara göre daha yüksektir. Aort Topuz Genişliğinin artışı Tp-e intervali ve P dalga
dispersiyonunda da artışa neden olur.

Anahtar Kelimeler: Aort Topuz Genişliği, Fragmente QRS, Hemodiyaliz,
Ventriküler Repolarizasyon Markırları

Abstract:
Purpose: One of the leading causes of death in hemodialysis (HD) patients
is cardiovascular disease. The emergence of cardiovascular diseases in HD patients
involves a series of adaptation mechanisms and remodeling. In our study, we aimed
to holistically evaluate the early precursors of cardiovascular adverse outcomes in
HD patients by evaluating the association and mutual relationship of Aortic Knob
Width (AKW), fragmented QRS (fQRS), and ventricular repolarization markers
(VRM).
Materials and Methods: One hundred and twelve HD patients and 104
healthy subjects of similar age, gender, and comorbidities were included in our study.
Electrocardiography (ECG), echocardiography (ECHO), and postero-anterior lung
radiography data of HD patients before the HD session were compared with healthy
subjects. In HD patients, subgroups were created according to AKW distributions
(Q1, Q2, Q3, Q4, respectively, according to AKW increase), and the distribution of
fQRS and VRMs between groups was determined. In another subgroup analysis
created according to the presence of fQRS, the distribution of AKW was investigated.
Risk factors of AKW in HD patients were determined.

Results: Fifty-nine point eight percent of HD patients were male; the mean
age was 61.15 ± 10.22 years. The mean AKW of HD patients was 39.50 ± 5.96, while
26.6 ± 4.3 in healthy control group subjects (p < 0.001). The frequency of fQRS in
HD patients was 37.5% (n= 42), while it was 27.9% (n= 29) in the control group
(p<0.001). VRMs QTc, Tp-e, p wave dispersion, QTc dispersion, Tp-e dispersion,
Tp-e/QT, and Tp-e/QTc were significantly higher in HD patients. The presence of
fragmented QRS was observed significantly more frequently in groups with
increased aortic knob width [Q1: 19.7%, respectively; Q2: 35.7%; Q3: 42.9% and
Q4: 53.6% (p< 0.001)]. The tp-e interval was significantly higher in the Q4 group
(96.05 ± 14.23) compared to the other groups. P dispersion was significantly higher
in the Q4 (49.94 ± 11.18) group compared to the Q1 (38.72 ± 15.71) and Q2 (40.93
± 14.67) groups. The Tp-e/QTc ratio was significantly higher in the Q4 (0.196 ±

7
0.028) group compared to the other groups. While the average aortic knob width in
fragmented QRS (-) HD patients (n = 70) was 37.85 ± 4.63, the average aortic knob
width in fragmented QRS (+) HD patients (n = 42) was 42.27 ± 6.89 (p < 0.001).

Conclusion: Aortic Knob Width, fragmented QRS frequency and ventricular
repolarization marker measurements are higher in hemodialysis patients compared to
healthy participants. There is a bidirectional relationship between Aortic Knob Width
and fragmented QRS in HD patients. As the Aortic Knob Width increases, the
frequency of fragmented QRS increases. Aortic Knob Width is higher in Fragmented
QRS (+) HD patients than in Fragmented QRS (-) patients. Increasing Aortic Knob
Width also causes an increase in Tp-e interval and P wave dispersion.

Keywords: Aortic Knob Width, Fragmented QRS, Hemodialysis, Ventricular
Repolarization Markers