A. A. Şahmatov'un "Dil-Tarih" kuramı
A. A. Shahkmatov's theory of "Language and History"
Yazar: SALİH ACAR
Danışman: PROF. DR. ZEYNEP BAĞLAN ÖZER
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Rus Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Rus Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Batı Dilleri ve Edebiyatı = Western Linguistics and Literature ; Dilbilim = Linguistics
Dizin: Dil = Language ; Dilbilim = Linguistics ; Rusça = Russian ; Tarihsel süreç = Hsitorical process ; Şahmatov, A. A. = Şahmatov, A. A.

Özet:
Dil, bir milletin en değerli hazinesidir. Bu hazineyi oluşturan tarihi süreci ve dilin gelişme evrelerini çok iyi bilmek gerekir. İnsanı ilgilendiren her şeyin bir tarihi olduğu gibi dilin de bir tarihi vardır. Dili, tarihten ve milletten ayrı düşünemeyiz. Toplumlar sürekli ilerleme ve değişim içerisindedir. Toplumda kullanılan dilin kelime hazinesine bakarak toplumun tarihi süreçteki değişimlerini ve kültür evrimini gözlemlemek mümkündür. Bu düşünceler çerçevesinde tezimizin konusu, XX. yüzyıl Rus dilbilim dünyasının önemli bilim adamlarından biri olan "A. A. Şahmatov (1864-1920)'un "Dil-Tarih Kuramı"dır. Rus edebi dilinin tarihsel incelemelerini başlatan A. A. Şahmatov, dil tarihinin kesinlikle milletler tarihi ile bağlı olduğunu savunan büyük bir bilim adamıdır. A. A. Şahmatov, dil tarihi ile milletlerin tarihinin birlikte araştırılması gerektiğinin altını çizer. A. A. Şahmatov, dil tarihi araştırmaları sayesinde milletlerin etnografya ve diyalektoloji açısından yaşadıkları ortamı, ulusların oluşumunu ve dağılmalarını inceler. Bu araştırmalar, sadece Rus dili tarihi açısından değil, aynı zamanda Türk dili tarihi açısından da çok önemlidir. Rus dili tarihi ile ilgili bütün sorunların cevapları vakayinamelere dayanarak, vakayinamelere resmi bir belge niteliği kazandırılarak verilmektedir. A. A. Şahmatov da çalışmalarını Rus vakayinamelerinin araştırılması üzerine yoğunlaştırmıştır. Bu çalışmamızda, dil bilim dünyasında büyük otorite sahibi olan Rus dili tarihçisi, kuramcısı ve Rus vakayinamelerinin araştırmacısı A. A. Şahmatov'un yaşamı, Rus dilinin tarihi üzerine yapmış olduğu çalışmaları ve Rus dilinin gelişmesindeki katkıları üzerine durulmuştur.

Abstract:
Language is the most valuable treasure of a nation. Thus one should know very well the historical process and developmental stages of language constituting this treasure. As everything dealt with human has its own history, language, too, has a history. One cannot separate the language from the history and the nation. Nations are in constant development and change. It's possible to eye society's shift throughout the historical process and cultural evolution examining to vocabulary of the language used in a society. In the context of these thoughts, the subject of our thesis is "Theory of Language and History" of A. A. Shakhmatov (1864-1920), who is an important scholar of the 20th century Russian linguistics. A. A. Shakhmatov who started the examination of Russian literary language is a great scholar defending the idea that the history of language, absolutely, bound to the nation's history. Besides, he emphasizes that they both must be researched together. A. A. Shakhmatov examines the living environment of the nations ethnographically and dialectically, nascence of nations and their distribution with the help of his researches in the field of history of language. These researches are very important not only for the history of Russian language but also for the history of Turkish language. The answers of all questions referring to the history of Russian language are based on chronicles and are given by formalizing them. However, A. A. Shakhmatov also intensified his studies on researching these chronicles. In our study, we've aimed to stress on the life of A. A. Shakhmatov, who is a well-known chronicler of Russian language and researcher of Russian chronicles, his studies on the history of Russian language and contributions to Russian language.