İn vitro sürgün ucu yöntemiyle erik Pprunus domestica L.) anacının klonal çoğaltımı
Clonal propagation of plum (Prunus domestica L.) rootstock by in vitro shoot tip method.
Yazar: SEDA GÖKDERE
Danışman: DOÇ. DR. NAZMİ GÜR
Fırat Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyomühendislik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Biyomühendislik = Bioengineering

Özet:
Eriğin, kültür tarihinin günümüzden 2000 yıl öncesine kadar gittiği ve daha o zamanlarda çok güzel ve çeşitli kültür çeşitlerinin bulunduğu bilinmektedir. Erik için dünya üzerinde sekiz ayrı anavatan bölgesi (gen merkezi) belirlenmiştir. Bu anavatan bölgelerinden biri de Anadolu'dur. Eriğin tipik olarak çoğaltımı, tohum, keserek vejetatif olarak ve aşılama ile yapılmaktadır. Keserek çoğaltma tercih edilmesine rağmen mevsime bağımlı oluşu, zahmetli ve çoğaltmak için geniş alanlar gerektiriyor olması yönleri ile zorluklar oluşturmaktadır. Tohum, kesme ve aşılama ile erik üretiminde karşılaşılan problemlerin in vitro kültür veya mikroçoğaltım ile üstesinden gelinebilmektedir. Erik bitkisinin mikroçoğaltımı için bir protokol geliştirmek amacıyla yapılan bu çalışmada sürgün ucu içeren eksplantlar kullanılarak sterilizasyon, sürgün oluşturma, köklendirme ve aklimatizasyon çalışmaları yapılmıştır.
Eksplantlar ilk aşamada yüzey sterilizasyonuna tabi tutulup; EtOH (etanol) ve ticari NaOCl (% 5 NaOCl içeren-ACE)'de farklı sürelerde bekletilmiştir. Sürgün oluşumu için bitki büyüme düzenleyicisi olarak (BBD); 0.5 ve 1 mg/L 6-Benzilaminopürin (BAP) ile beraber 0.25, 0.5, 1 mg/ L'lik 3 farklı konsantrasyondaki IAA, NAA, IBA, 2,4D ve Picloram oksinleri kullanıldı. Besiyeri ortamı olarak MS kullanılmış, 30 g/L sükroz, 8 g/ L agar ilave edilerek pH'sı 5.7-5.8 aralığına tamponlanarak 121◦C'de 15 dakika otoklavlanmıştır. Steril eksplantlar besiyerine ekilmiş ve 22±2 ◦C'de 16 saat aydınlık 8 saat karanlık olan foto periyotlardaki kültür odasına alınmıştır. Belirli aralıklarla sürgün oluşumu gözlemlenmiş sürgün ve yaprak sayısı kaydedilmiştir. Elde edilen veriler varyans analizine (ANOVA) tabi tutulmuştur. Sterilizasyonda en iyi sonuç 30 sn % 70'lik EtOH ve 10 dk ticari NaOCl (% 5 NaOCl içeren-ACE) + 2-3 damla Tween 80 muamele edildiği çalışmada elde edilmiştir. En fazla sürgün oluşumu 1mg/l BAP+ IBA konsantrasyonları ile 0,5 mg/l BAP ve NAA konsantrasyonlarında gözlemlenmiştir. Sürgünlerin yaprak sayısı bakımında incelendiğinde 0,5 mg/L BAP+0,25 mg/L IBA içeren besiyerinde en fazla yaprak sayısı gözlemlenmiştir. Köklendirme aşamasında; iki farklı protokol (½ MS+ Tam sükroz ve 0.2, 0.3, 0.5, 1, 2 mg/ L'lik IBA ve ½ MS + ½ sükroz ve 0.2, 0.3, 0.5, 1, 2 mg/ L'lik IBA konsantrasyonları) kullanılmıştır. En fazla kök sayısı ½ MS+ ½ sükroz içeren 1 mg/ L IBA'lı besiyerinde kaydedilmiştir. Son aşama olarak da gelişmesini tamamlamış köklü bitkiler aklimatizasyon ortamlarına alınarak gelişimleri gözlemlenmiştir. 

Anahtar Kelimeler; Prunus domestica L., mikroçoğaltım, erik, in vitro

Abstract:
Clonal Propagation of Plum (Prunus domestica L.) Rootstock by İn vitro Shoot Tip Method.
It is known that the cultural history of plum goes back to 2000 years before and it was learned that there were many beautiful and various cultural varieties in those times. Eight different homeland regions (gene centers) were determined for Plum in the world. Anatolia, one of these homeland regions, is shown as the gene center of the plum.The plum is typically vegetatively propagated by seed and is done by grafting.Although cutting replication is preferred, season-dependent occurrence is troublesome and challenges arise with aspects for require large areas to propagation.
Shoot tip explants were subjected to surface sterilization in the first stage; commercial NaOCl (containing 5% NaOCl-ACE) was kept at different concentrations and different durations. As plant growth regulator for shoot formation (BBD); 0.5 and 1 mg / L Benzylaminopurine (BAP) together with 0.25, 0.5, 1 mg / L of 3 different concentrations of 5 types of auxin were used. MS (Murashige Skoog) was used as the medium, 30 g / L sucrose, 8 g / L agar was added and the pH was buffered to 5.7-5.8 and autoclaved at 121◦C for 15 minutes. Sterile explants were sown in the medium and taken to the culture room at 22 ± 1 ◦C for 16 h light and 8 h dark. Observed shoot shoot at certain intervals, the number of leaves and length were recorded. The data were subjected to ANOVA. Sterilization was best obtained in the study in which 30 sn of 70 % EtOH and 10 min 5% Commercial NaOCl (containing 5% NaOCl-ACE) + 2-3 drops Tween 80 were treated. The ability to generate shoots was most observed at concentrations of BAP NAA of 0.5 mg / l and with concentrations of BAP + IBA of 1 mg/l. When the number of leaves of the shoots were examined, the maximum number of leaves was observed in the medium containing 0.5 mg / L BAP + 0.25 mg / L IBA.Rooting stage; ½ MS + full sucrose with two different protocols and 0.2, 0.3, 0.5, 1, 2 mg / L IBA and ½ MS + ½ S and 0.2, 0.3, 0.5, 1, 2 mg / L ' IBA concentrations were used. The maximum number of roots was recorded in 1 mg / L IBA medium containing 1/2 MS + ½ S. In the last stage, the rooted plants, which have completed their development, were taken into acclimatization environments and their development was observed.

Key Words: Prunus domestica L., micropropagation, , plum, in vitro