İstanbul ili Ümraniye ilçesinde hava kalitesinin değerlendirilmesi
Evaluation of air quality in Umraniye, Istanbul
Yazar: SENA İNCEOĞLU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖZGÜR ZEYDAN
Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
Artan nüfusa bağlı olarak şehirleşme, sanayileşme ve enerji ihtiyacındaki artış hava kirliliğinin artmasına, dolaylı olarak küresel ısınmaya ve iklim değişikliğine neden olmaktadır. Hava kalitesinin belirlenmesindeki en önemli kirleticiler partikül madde (PM), azot oksitler (NOx), kükürt dioksit (SO2), karbon monoksit (CO) ve ozon (O3) olarak sıralanabilir. Hava kalitesini olumsuz etkileyen bu kirleticiler (O3 hariç), fosil kaynaklı yakıtların kullanıldığı enerji santrallerinden, motorlu taşıt egzozlarından, konutlarda ısınmanın sağlanmasından ve endüstriyel tesislerden atmosfere salınan birincil kirleticilerdir. Troposferik ozon (O3) ise atmosfere salınan kirleticilerden NOx ve uçucu organik bileşiklerin güneş ışığıyla fotokimyasal reaksiyona girmesiyle oluşan ikincil kirletici olup aynı zamanda kuvvetli bir sera gazıdır. Bu çalışmada, Ümraniye ilçesindeki hava kalitesi 2018-2020 yılları için değerlendirilmiştir.
Yaklaşık 715 bin nüfusa sahip Ümraniye'nin hava kalitesi, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Hava Kalitesi İzleme istasyonunda takip edilmektedir. PM10, NO2, SO2, CO ve O3 kirletici konsantrasyonları 2018-2020 yılları için hava izleme web sitesinden indirilmiştir. Kirleticiler, Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliğine (HKDYY) göre değerlendirilmiş ve limit aşımları belirlenmiştir.
PM10 verileri çalışmada seçilen yıllar için (2018, 2019, 2020) HKDYY'ye göre değerlendirildiğinde belirlenen sınır değerin üzerinde olduğu görülmüştür ve sınır değerler en 2018 yılında aşılmıştır. SO2, NO2, CO ve O3 kirleticileri seçilen yıllar için HKDYY göre değerlendirildiğinde, belirlenmiş limit değerler tüm kirleticiler için sağlanmıştır. Bu sonuçlara göre; Ümraniye ilçesinde hava kalitesinin iyileştirilmesi için üretimde kirliliğin önüne geçilmesi ve yeşil üretimi destekleyen stratejilerin belirlenmesi gerekmektedir. Ayrıca üretimde ve konut ısıtmasında kullanılan fosil kaynaklı yakıtlar yerine yenilebilir enerji kaynaklarının kullanımı bakanlıklar koordineli çalışılarak teşvik edilmelidir.

Abstract:
The increasing population, urbanization, industrialization and the increase in energy requirement cause a rise in air pollution, resulting in global warming, and climate change. The most important pollutants in determining air quality can be listed as particulate matter (PM), nitrogen oxides (NOx), sulfur dioxide (SO2), carbon monoxide (CO) and ozone (O3). These pollutants that adversely affect air quality (except O3) are primary pollutants released into the atmosphere from power plants using fossil-based fuels, motor vehicle exhausts, heating in houses and industrial facilities. On the other hand, tropospheric ozone (O3) is a secondary pollutant formed by the photochemical reaction of NOx and volatile organic compounds with sunlight, which is also a strong greenhouse gas. The increase of greenhouse gases in the atmosphere causes climate change. The main way to prevent climate change is to keep greenhouse gas emissions under control. In this study, the pollutants that cause air pollution in the Umraniye district were evaluated for 2018-2020.
The air quality of Umraniye, which has a population of approximately 715 thousand people, is monitored at the Air Quality Monitoring Station of the Ministry of Environment and Urbanization.  
PM10, NO2, SO2, and O3 for 2018-2020 pollutant concentrations have been downloaded from the air quality monitoring website. Pollutants were evaluated according to the Air Quality Assessment and Management Regulation (HKDYY) and limit excesses were determined.
When PM10 data were evaluated according to HKDYY for the selected years in the study (2018, 2019, 2020), the limit value determined was not attained in any year and it was seen that the year with the most overdrafts was 2018. When the SO2, NO2, CO and O3 pollutants are assessed according to HKDYY for the given dates, the specified limit values are achieved for all pollutants. According to these results; to improve air quality in Umraniye district, pollution in production should be prevented and green production strategies should be supported. In addition, the use of renewable energy sources instead of fossil fuels used in production and residential heating should be encouraged through coordinated work by ministries.