Salebî'nin Kısasü'l-Enbiyâ eserinin eski Anadolu Türkçesine çevirileri: Betimleyici çeviri kuramları ışığında karşılaştırmalı bir inceleme
The old Anatolian Turkish translations of al Tha'alibi's arāʾis al-Madjālis fī Kısas al-Anbiyā (The stories of the prophets): A comparative analysis in the light of descriptive translation theories
Yazar: HAMED KHAN
Danışman: PROF. DR. NESRİN BAYRAKTAR ERTEN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Mütercim-Tercümanlık = Translation and Interpretation ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Anadolu Türkçesi = Anatolian Turkish language ; Arapça = Arabic ; Dilbilgisi = Grammar ; Dilbilim = Linguistics ; Eski Anadolu Türkçesi = Old Anatolian Turkish ; Kısas-ı Enbiya = Kısas-ı Enbiya ; Salebi = Salebi ; Çeviri = Translation

Özet:
Ebu İshak es-SaǾlebî tarafından Arapça olarak kaleme alınan Kitābu ǾArai'si'l-Mecalis fì Ḳıṣaṣi'l-Enbiyā adlı eser, Türk edebiyatında en çok rağbet gören eserlerden biri olarak Türkçenin pek çok döneminde karşımıza çıkmaktadır. Kısasü'l-Enbiyâ adlı eserin Türkçenin farklı dönemlerinde, Arapçadan Türkçeye birkaç çevirisi bulunmaktadır. İlk çeviri 14. Yüzyılda, son çevirisi ise 19. Yüzyıla aittir. Bu tezde, Eski Anadolu Türkçesi dönemine ait transkripsiyonu yapılmış olan Kısasü'l-Enbiyâ tercümelerinde Yûsuf Kıssası esas alınacaktır. Bunlar, Eski Anadolu Türkçesi dönemine ait çevirmeni bilinmeyen ve Türk Dil Kurumu nüshası olarak bilinen Kısasü'l-Enbiyâ, aynı dönemde yapılan Çerkezî ve İznikî'ye ait çevirilerdir.  
Bu çalışmada, SaǾlebî'nin Kısasü'l-Enbiyâ adlı Arapça eserinin Eski Anadolu Türkçesine yapılan, yukarıda adı geçen Türkçe çevirileri kaynak dili Arapça olan metinle karşılaştırılarak çevirmenlerin izledikleri stratejiler ve çeviri sürecinde verdikleri kararlar betimleyici çeviri araştırma yöntemiyle ele alınacaktır. Çalışmanın kuramsal çerçevesinde, Türkçe çevirilerinde benimsenen çeviri yöntem ve stratejilerinin açığa çıkarılması için Georges L. Bastin'in düzyazı dilsel-kültürel unsurların sınıflandırılması ve bu unsurların çevirisinde önerdiği belli başlı çeviri yöntemleri temel alınarak Lawrence Venuti ve Gideon Toury'nin görüşleri Tarihi-edebi metinlerin çevirisi bağlamında ele alınarak kuramsal çerçeve oluşturulması amaçlanmaktadır. Son olarak, ele alınan üç farklı çevirinin öncül normları tespit edilerek yapılan çevirilerin kabul edilebilir çeviri kutbuna mı yeterli çeviri kutbuna mı yakın olduğu ortaya çıkartılacak ve nedenleri üzerinde durulacaktır.

Abstract:
Stories of the Prophets (Kiṣaṣ al-Anbiyā) written by Abū Isḥāḳ al-Thaʿlabī are one of the most popular works in the Turkish literature. It has several translations from Arabic to Turkish in different period of times. The First translation was in the 14th century whereas the last one was in the 19th century. In this thesis, three translations, from the Old Anatolian Turkish period, of the Stories of the prophet's transcription based on the story of Joseph will be taken as the basis of the study. These translations are; The translated copy of Turkish Language Association (TDK) from the period of the Old Anatolian Turkish, known as (Kiṣaṣ al-Anbiyā) whose translator is unknown, and the translations of both Çerkezî (Sharkasi) and İznikî (Izniki) that belong to the same era.
In this study, a descriptive translation research method will be discussed in terms of the adopted strategies and the translation decisions in the translation process through comparing the above mentioned Turkish translations of Al Tha'alibi's Arabic book named Arāʾis al-madjālis fī Kiṣaṣ al-Anbiyā (The stories of the Prophets), made in the Old Anatolian Turkish period. In the theoretical framework of the study, Georges L.Bastin's classification of linguistic-cultural elements in prose, based on certain translation methods proposed in the translation of these elements, is proposed in order to highlight the translation methods and strategies adopted in Turkish translations with consideration of Lawrence Venuti and Gideon Toury's views in the translation of historical-literary context.
In conclusion, by identifying the premise norms of the three different translations discussed, it will be determined which source text is acceptable and which source text is adequate translation and the reasons will be discussed.