Termal turizm çalışanlarının sağlık okuryazarlığı ve akılcı ilaç kullanımı düzeylerinin geliştirilmesi
Improving the health literacy and rational drug use levels of thermal tourism employees
Yazar: NECATİ BÜKECİK
Danışman: PROF. DR. FİLİZ ADANA
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı / Halk Sağlığı Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Hemşirelik = Nursing
Dizin: Akılcı ilaç kullanımı = Rational drug use ; Halk sağlığı hemşireliği = Community healt nursing ; Kaplıcalar = Hot springs ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy ; Termal turizm = Thermal tourism

Özet:
Amaç: Bu araştırma termal turizm çalışanlarının sağlık okuryazarlığı ve akılcı ilaç kullanımı düzeylerinin geliştirilmesi için verilen eğitimin etkisini belirlemeyi amaçlayan  ön test son test kontrol gruplu düzende yarı deneysel olarak yapılmış bir çalışmadır.
Gereç ve Yöntem: Bu araştırma ön test son test kontrol gruplu düzende yarı deneysel olarak 01 Şubat 2022 - 31 Temmuz 2023  tarihleri arasında Bolu il merkezinde yer alan termal tesislerde çalışan 72 kontrol ve 101 deney grubu olmak üzere toplam 173 çalışan üzerinde gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın verileri Kişisel Bilgi Formu, Türkiye Sağlık Okuryazarlığı-TR Ölçeği (TSOY-32) ve Akılcı İlaç Kullanımı Ölçeği ile toplanmıştır. Araştırmanın uygulama aşamasında deney grubunda olan çalışanlara sağlık okuryazarlığı ve akılcı ilaç kullanımı düzeylerinin geliştirilmesi eğitimi verilmiştir. Sekiz haftalık eğitimin başında ve eğitimden bir ay sonra veri toplanmıştır. Kontrol grubuna araştırma kapsamında bir uygulama yapılmamış, araştırmanın tamamlanmasından sonra tüm eğitim konuları gönderilmiştir.
Araştırmanın verileri Statistical Package for the Social Sciences Version 21  programı ile analiz edilmiştir. Araştırmada normal dağılım Gauss Eğrisi, minimum ve maksimum puan genişliği, Kolmogorov Smirnov testleri ile değerlendirilmiş ve verilerin normal dağılıma uyduğu belirlenmiştir. Araştırma verileri tanımlayıcı istatistikler, Pearson Ki-kare testi, Paired Samples testi, Student–t Test ve Tekrarlı Ölçümlerde Varyans analizi ile analiz edilmiştir. P<0,05 düzeyindeki değerler istatistiksel olarak önemli kabul edilmiştir. Araştırmanın uygulama aşamasından önce kurum izni, etik kurul izni, ölçek kullanım izni ve katılımcılardan yazılı onam alınmıştır.
Bulgular: Deney ve kontrol grupları arasında eğitim sonrası: hastalıklardan korunma/sağlığın geliştirilmesi, sağlıkla ilgili bilgiyi anlama ve sağlıkla ilgili bilgiyi değerlendirme boyutları puan ortalamalarında (p<0,05) istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık olduğu görülmüştür. Deney grubundaki puan ortalamaları kontrol grubuna göre daha yüksektir. Deney ve kontrol grupları arasında Türkiye Sağlık Okuryazarlığı-TR Ölçeği (TSOY-32) kategorileri açısından yapılan fark testleri sonuçlarına göre; Eğitim öncesi Yetersiz Sağlık Okuryazarlığı, Sorunlu–Sınırlı Sağlık Okuryazarlığı, Yeterli Sağlık Okuryazarlığı ve Mükemmel Sağlık Okuryazarlığı puanları arasında anlamlı bir fark bulunmamıştır (p>0,05). Eğitim sonrasında ise anlamlı bir farklılık olduğu görülmektedir. (p<0,05). Farklılığın, yetersiz Sağlık Okuryazarlığı ve Mükemmel Sağlık Okuryazarlığından kaynaklı olduğu görülmektedir. Deney grubunun Yetersiz Sağlık Okuryazarlığı düzeyi kontrol grubuna göre anlamlı derecede düşmüş, Mükemmel Sağlık Okuryazarlığı düzeyi ise artmıştır.
Deney ve Kontrol grupları arasında eğitim sonrasında deney grubunun Akılcı İlaç Kullanımı Ölçek skorlarının kontrol grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu bulunmuştur (t = 2,062; p=0,041). Deney ve Kontrol Grupları arasında Hem Eğitim Öncesi hem de Eğitim sonrası Akılcı İlaç Kullanım Düzeyleri fark testleri sonuçları açısından düzeyler arası herhangi bir farklılığa rastlanılmamıştır (t= 1,722; p=0,423)
Sonuç: Araştırma bulguları doğrultusunda verilen eğitimin bireylerin hem sağlık okuryazarlığı hem de akılcı ilaç uygulamalarını olumlu etkilediği görülmüştür. Termal turizm çalışanları sektörleri, sektörün riskleri gereği üzerinde hassasiyetle durulması gereken bir gruptur.  Halk sağlığı hemşirelerinin bu sektörde yapacakları girişimsel uygulamalar değerlidir. Bu açıdan hem sağlık okuryazarlığı hem de akılcı ilaç uygulamalarını geliştirici uygulamaların yapılması önerilebilir.

Abstract:
Purpose: This research is a semi-experimental study conducted in a pre-test post-test control group design, aiming to determine the effect of the training given to improve the health literacy and rational drug use levels of thermal tourism employees.
Materials and Methods: This research was conducted in a quasi-experimental manner with a pre-test, post-test control group, on a total of 173 employees, including 72 control and 101 experimental groups, working in thermal facilities in the city center of Bolu between 01 February 2022 and 31 July 2023. The data of the study were collected with the Personal Information Form, Turkey Health Literacy-TR Scale (TSOY-32) and Rational Drug Use Scale. During the implementation phase of the research, employees in the experimental group were given training to improve their health literacy and rational drug use levels. Data were collected at the beginning of the eight-week training and one month after the training. No application was made to the control group within the scope of the research, and all training subjects were sent after the completion of the research.
The data of the study were analyzed with the Statistical Package for the Social Sciences Version 21 program. In the research, normal distribution was evaluated with Gauss Curve, minimum and maximum score width, Kolmogorov Smirnov tests and it was determined that the data conformed to normal distribution. Research data were analyzed with descriptive statistics, Pearson Chi-square test, Paired Samples test, Student–t Test and Repeated Measures Variance Analysis. Values at P<0.05 were considered statistically significant. Before the implementation phase of the research, institutional permission, ethics committee permission, scale use permission and written consent from the participants were obtained.
Results: It was observed that there was a statistically significant difference between the experimental and control groups in the post-training scores (p<0.05) in the dimensions of preventing diseases/promoting health, understanding health-related information and evaluating health-related information. The mean scores in the experimental group are higher than those in the control group. According to the results of difference tests between the experimental and control groups in terms of Turkey Health Literacy-TR Scale (TSOY-32) categories; There was no significant difference between the scores of Inadequate Health Literacy, Problematic–Limited Health Literacy, Adequate Health Literacy and Excellent Health Literacy before the training (p>0.05). It is seen that there is a significant difference after the training. (p<0.05). The difference appears to be due to inadequate Health Literacy and Excellent Health Literacy. The Inadequate Health Literacy level of the experimental group decreased significantly compared to the control group, and the Excellent Health Literacy level increased.
Between the experimental and control groups, after the training, it was found that the Rational Drug Use Scale scores of the experimental group were statistically significantly higher than the control group (t = 2.062; p = 0.041). There was no difference between the levels in terms of the results of the Rational Drug Use Level difference tests between the Experimental and Control Groups, both before and after the training (t = 1.722; p = 0.423).
Conclusion: It has been observed that the education given in line with the research findings positively affects both the health literacy and rational drug practices of individuals. Thermal tourism workers are a group that needs to be carefully considered due to the risks of the sector. The interventional practices of public health nurses in this sector are valuable. In this respect, it may be recommended to implement practices that improve both health literacy and rational drug practices.