Kayıtdışı ekonomi ve vergi ahlakı etkileşimi
Informal economy and tax morale interaction
Yazar: ADNAN ŞAHİN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. SABRİ SAMİ TAN
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Bölümü / Maliye Ana Bilim Dalı / Maliye Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Ekonomi = Economics ; Maliye = Finance
Dizin: Ahlak = Morality ; Beyanname = Written statement ; Ekonomi = Economy ; Finans = Finance ; Kayıt dışı ekonomi = Informal economy ; Vergi ahlakı = Tax ethics ; Vergiler = Taxes

Özet:
Özellikle 20. yüzyılın ortalarından itibaren gündeme gelen kayıtdışı ekonomi, hem gelişmiş ekonomilerde hem de gelişmekte olan ülkelerde yarattığı olumsuz etkiler dolayısıyla son dönemlerde daha da önemli bir hal almıştır. Kayıtdışı ekonominin yarattığı olumsuz etkilerle mücadele, çoğunlukla klasik yaklaşımlar olarak bilinen ceza ve denetim oranlarının arttırılması yolu ile yapılmaya çalışılmıştır. Bu yöntemlerin istenen sonuçları tam anlamıyla verememesi, gözleri sosyal-psikolojik faktörleri kapsayan yaklaşımlara çevirmiştir. Özellikle gelir idarelerinin yeniden yapılanması süreciyle ön plana çıkan vergi ahlakı ve vergi uyumu gibi mükellef odaklı kavramlar, kayıtdışı ekonomi konusunda alınacak kararlara insan unsurunun daha fazla eklenmesine yol açmıştır.Çalışmada vergi ahlakı ile kayıtdışı ekonomi arasında karşılıklı bir ilişkinin var olup olmadığına odaklandık. Literatürde doğrudan bu konuya odaklanan çalışma sayısının sınırlılığına karşın vergi ahlakının kayıtdışı ekonominin azaltılmasında önemli bir rolü olduğu; kayıtdışı ekonominin boyutunun da vergi ahlakının seviyesini etkilediği tespit edilmiştir. Kayıtdışı ekonomi ve vergi ahlakı etkileşimini test eden ampirik çalışmalar da vergi ahlakı ile kayıtdışı ekonomi arasında negatif bir korelasyon olduğu sonucuna ulaşmıştır.Türkiye'de bu etkileşimi inceleyen çalışmaların sayısı geçmiş döneme kıyasla artmış olsa da henüz yeterli düzeyde değildir. Bu konuda yapılacak ampirik çalışmaların sayısının artması vergi ahlakı ve kayıtdışı ekonomi arasındaki ilişkiye ışık tutması açısından ülkemizde de önemli bir sorun olan kayıtdışı ekonominin boyutlarının azaltılmasına yönelik önemli katkılar sağlayacaktır.

Abstract:
Informal economy, which has come up since the middle of 20 the century, has gained importance due to the negative effects it has caused both in developing and developed countries. The straggle with the informal economy tried to be managed with the way of increasing the rate of punishment and inspection which are known as the classical approaches. As these methods were not efficient in handing the expected results, the direction was reflected to the approaches including the social-psychological factors. Especially, taxpayer based terms such as tax morale and tax compliance which arose with the restructuring period of revenue departments gave rise to add human factors in determining the rules about the informal economy.In this study, we have focused on the point that whether there is a relationship between tax morale and informal economy. Even though, literature on this topic contains very limited numbers of studies, it has been confirmed that tax morale has an essential role in decreasing the informal economy and the dimension of the informal economy affects the level tax morale. Empirical studies testing the interaction between the informal economy and tax morale has concluded that there is a negative correlation between tax morale and the informal economy.The number of the studies in Turkey which concern on this interaction has increased; but they have not reached the expected level. The rise of empirical studies on this topic will surely light to the relationship between the tax morale and the informal economy and will definitely contribute to the decrease of the rate of the informal economy, which is a critical problem in Turkey.