Görsel yoğunluktan sadeliğe kaçış: Sanat sinemasında liminal uzamlar
Escape from visual density to simplicity: Minimal spaces in art cinema
Yazar: NİSA YILDIZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET KÖPRÜ
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts

Özet:
Sinemada anlatı inşası genellikle karakterler üzerinden kurulmaktadır. Ancak sanat sinemasında anlatı bazen mekân üzerinden de inşa edilmektedir. Mekân kullanımında da eşiktelik/arada kalma anlamına gelen liminal uzamların varlığı anlatının görsel estetiğini ve dilini etkileyen bir unsur olmaktadır. Sanat sinemasında liminal uzamlar; görsel anlatıyı zengineştirmek, anlatıda var olan metaforların okunması ve izleyiciyi aktif konuma ulaştırması nedeniyle kullanılmaktadır. Yönetmenler liminal uzamlara, antropolog Gennep'in ortaya koyduğu eşiktelik ve boşluk hissini anlatılarına taşımaktadır. Liminal uzamların kullanım biçimlerinin ortaya konulması yönetmenlerin anlatılarını ifade etme biçimlerini anlama açısından önem arz etmektedir. Liminal uzamların sanat sinemasında yer bulmasına dikkat çekerek bu mekânların kullanım biçimleri ve bıraktığı etkinin ortaya konulması amaçlanmaktadır. Sanat sinemasında yönetmen filmleri üzerinden anlatıların mekânsal bağlamda örüntüleri belirlenmektedir. Çalışmanın örneklemi olarak Yasujirō Ozu, Michelangelo Antonioni, Andrey Tarkovsky, Stanley Kubrick, Abbas Kiarostami, Nuri Bilge Ceylan ve Jim Jarmusch gibi yönetmenlerin bir filmi belirlenmiştir. Örnek filmlerin analizi sonucunda, popüler sinemadaki görsel yoğunluktan bir kaçış yolu olarak alternatif sinemaya yönelmekte ve bazı liminal mekânlar aracılığı ile izleyici pasif gözlemci konumundan çıkıp, aktif düşünen bir izleyici olacağı ileri sürülmektedir. Bunun yanı sıra sanatsal bağlamda da liminal uzamların kullanılması anlatı estetiğine yardımcı bir etki yaratmaktadır. 
Anahtar Kelimeler: Liminal Uzam, Sanat Sineması, Boş Mekânlar, Sinemada Mekân

Abstract:
In cinema, narrative construction is usually based on characters. However, in art cinema, narrative is sometimes constructed through space. In the use of space, the presence of liminal spaces, which means threshold/betweenness, is an element that affects the visual aesthetics and language of the narrative. In art cinema, liminal spaces are used to enrich the visual narrative, to read the metaphors in the narrative and to bring the audience to an active position. In liminal spaces, directors bring the sense of threshold and emptiness, as put forward by anthropologist Gennep, to their narratives. It is important to reveal the ways in which liminal spaces are used in order to understand the ways in which directors express their narratives. By drawing attention to the use of liminal spaces in art cinema, it is aimed to reveal the ways of using these spaces and the effect they leave. The patterns of narratives in the spatial context are determined through the films of directors in art cinema. A film by directors such as Yasujirō Ozu, Michelangelo Antonioni, Andrei Tarkovsky, Stanley Kubrick, Abbas Kiarostami, Nuri Bilge Ceylan and Jim Jarmusch was selected as the sample of the study. As a result of the analysis of the sample films, the audience turns to alternative cinema as a way of escape from the visual intensity of popular cinema, and through some liminal spaces, the viewer moves from the position of a passive observer to an active thinking viewer. In addition, the use of liminal spaces in the artistic context creates an auxiliary effect on narrative aesthetics.
Keywords: Liminal Space, Art Cinema, Empty Spaces, Space in the Cinema.