Dini kimliklerin sosyal medyada akışkanlaşması: Siber-etnografik bir araştırma
Fluidization of religious identities on social media: A cyber-ethnogaphic research
Yazar: MUSTAFA DERVİŞ DERELİ
Danışman: PROF. DR. ABDULVAHAP TAŞTAN
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Sosyolojisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Din = Religion ; Sosyoloji = Sociology ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Akışkanlaştırma = Fluidization ; Din sosyolojisi = Religious sociology ; Dini kimlik = Religious identity ; Elektronik kimlik = Electronic identification ; Facebook = Facebook ; Sayısallaştırma = Digitization ; Sosyal medya = Social media ; Twitter = Twitter ; İnstagram = Instagram

Özet:
Dini kimliklerin sosyal medya platformlarında tezahür etme biçimleri ve akışkanlaşması bu araştırmanın temel konusudur. Kimliğin ve dinin dijitalleşme serüveninde hangi aşamalardan geçtiği, bireylerin sosyal medya kimlikleriyle offline kimliklerinin ne ölçüde örtüştüğü ya da farklılaştığı, sosyal medya ve din etkileşiminin hangi bağlamlarda ele alınması gerektiği ve sosyal medya kullanıcılarının online-offline uzamlar geçişkenliğinde dindarlıklarını nasıl deneyimledikleri, çalışmamızın başlıca ilgi alanlarını oluşturmaktadır. Öncelikle kimliğin sosyal teorideki izi geleneksel, modern ve postmodern dönemler bazında sürülmüş; zaman ve mekan gibi ontolojik bağlamlara yeni açılımlar getiren siber uzam dünyasının kimliği ve dini nasıl dijitalleştirdiği tarihsel bir perspektif içerisinde ele alınmış ve akabinde de Facebook, Twitter, Instagram özelinde yaptığımız saha araştırmasının bulguları sistematik bir şekilde sunulmuştur. 
Bu çerçevede ilk olarak kimliğin ve dini kimliğin daha örtülü şekilde ortaya çıktığı beğeni, gözetim, tüketim, mahremiyet ve sosyalleşme temaları ele alınmıştır. Sonrasında ele alınan dini içerikli paylaşımlar, dini bilginin otantikliği, din anlatımı, dini topluluklar, dini otorite ve online ritüel gibi dini kimliğin daha açık görünür olduğu temalar ise, dindarlığın online ortamlarda deneyimlenme biçimleri bağlamında incelenmiştir. Sosyal medyanın akışkan yapısı gereği nitel yöntemin tercih edildiği araştırmamızda veri toplama tekniklerinden siber-etnografik gözlem, derinlemesine görüşme ve doküman incelemesi kullanılmıştır. Sonuç olarak bu çalışma, yaşadığımız çağın dinamik şartlarında sosyal ağlarla gündelik hayat arasında anlık geçişler yaşayan bireylerin dini kimliklerinin siber uzam öncesindeki gibi sabit kalmasının güç olduğunu ve dolayısıyla akışkan kimlik görünümlerinin bireysel ve toplumsal düzlemde dini hayata yansımalarının izdüşümlerini takip etmenin günümüz dindarlığını anlamak açısından ehemmiyet arz ettiğini öne sürmektedir. 
Anahtar kelimeler: Dini Kimlik, Online Kimlik, Sosyal Medya, Akışkanlaşma, Dijital Din

Abstract:
The forms of manifestation and fluidization of religious identities on social media are the main subject of this research. The stages of identity and religion in the adventure of digitization, the overlap or differentiation of individuals' social media identities with their offline identities, the contexts of interaction between social media and religion, the experience of religiosity on social media in the transition of online-offline spheres are the main areas of interest of our study. First of all, the trace of identity in social theory was applied on the basis of traditional, modern, and postmodern periods. It was also investigated that how the cyberspace world, which brought new perspectives to ontological contexts such as time and space, digitized identity and religion. Then, the findings of the field research we conducted in Facebook, Twitter, and Instagram were presented in a systematic way.
Firstly, themes such as liking, surveillance, consumption, privacy, and socialization were discussed as implicit indicators of identity and religious identity on social media. The themes related to explicit indicators of religious identity such as sharing religious content, the authenticity of religious knowledge, televangelism, religious communities, religious authority, and online ritual were examined in the context of experiencing of religiosity on online environments. In our study, qualitative method was preferred due to the fluid structure of social media. And cyber-ethnographic observation, in-depth interview and document review were used as data collection techniques. In conclusion, this study suggests that it is difficult to keep stable the religious identities of individuals who are experiencing instant transitions between social networks and everyday life under the dynamic conditions of our age as they were before cyberspace. Our study also puts forward that following reflections on religious life of the views of fluid identity on individual and social levels is very important to understand the religiosity of today.
Keywords: Religious Identity, Online Identity, Social Media, Fluidization, Digital Religion