Kırgızların küçük destanlarında Baktı Bolat /
Yazar: CEYDA ÖYKE
Danışman: PROF. DR. FİKRET TÜRKMEN
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dünyası Araştırmaları Ana Bilim Dalı / Halk Bilim (Folklor) Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2004
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Baktı Bolat = Baktı Bolat ; Destanlar = Epics ; Edebiyat = Literature ; Kırgız edebiyatı = Kyrgyz literature ; Kırgızlar = Kyrgyzs ; Türk edebiyatı = Turkish literature

Özet:
"Bir millet veya toplumun hayatında derin bir iz bırakmış olaylardan kaynaklanıp; çoğunlukla manzum, bazen de manzum - mensur karışık; bîrden fâzla olayın aktarımına izin veren genişlikte; usta bir anlatıcı tarafından veyahut da ustalardan öğrendiğini aktaran bir çırak tarafından, bir dinleyici kitlesi önünde bir müzik aleti eşliğinde ya da bir melodiyle anlatılan; sözlü olarak anlatılanlarından bazıları yazıya geçirilmiş; bir milleti veya toplumu sonuçları bakımından ilgilendiren bir kahramanlık konusuna sahip; dinlendiğinde veya okunduğunda millî değerleri, şahsî değerlerin üstünde tutmayı benimseten sözlü veya yazılı edebî yaratmadır. MilB destan, milletlerin ırkî özelliklerini, millî değerlerini, duyuşlarını, düşünüşlerini ve bütün bir kültür sistemini aksettirir. Destanların hepsinde bir milliyetçilik vardır. Muhteva bir millete ait olduğundan, destanın bütün unsurları da müşterek duyuş ve zekânın, kısaca millî benliğin ifadesidir. Destanlarda bu millî karakterlerin bir başka tezahürü de millet hayatının maddî ve manevî cephelerini teferruatı ile birlikte aksettirişidir. Türk destanlarında mutlak hürriyet aşkı "alp'Tık, sözden dönmemek, dürüstlük, misafirperverlik, yardımseverlik gibi kültürün temel taşlan dolayısıyla millî karakterlerimiz sert çizgiler halindedir. Millî destanların olağanüstülük taşıyan araçları, o milletin hayal gücünü, hadiselere bakışım, değerler sistemini (din, ahlâk, Örf, âdet) gösterir. Göktürk Hakanlığı'nın yıkılmasından sonra Kırgızların, 840 yılına kadar Uygur Hakanlığı'na bağlı olarak yaşadıkları görülmektedir. Uygur Hakanlığı yıkıldıktan sonra, ikinci bir devlet kuran Kırgızlar değişik bölgelerde yaşarlar. Tanrı dağları, Talaş, Işık - Köl ve Pamir dağlarının yamaçlarına yerleşirler. Yenisey'deki Kırgızlar İse, küçük beylikler halinde Rus istilâsına kadar, varlıklarım sürdürürler. Orta Asya'nın en eski Türk boylarından olan Kırgızlar, 20. yüzyıla kadar yazılı bir edebiyata sahip olmamakla birlikte, Kırgız Türklerinin çok zengin bir halk edebiyatına sahip olduklarını söylenebilir. Bu edebiyat içerisinde aşk hikâyelerinden çok kahramanlık hikâyeleri ve destanlar yer almaktadır. Kırgızların en önemli destanı Manas destanı olup, Ertöştuk, Ertabıldı, Canıl Mirza, Kocacaş, Baktı Bolot gibi destanları da bulunmaktadır.

Abstract:
Epic is a verbal or written literary artifact; arises from those events which left deep traces in the life of a nation or a community; it is generally written in verses and sometimes it is the mixture of verse and prose; it's extent allows the convey of many events; it is passed on to audience with help of a musical instrument or a melody by an expert teller or by an apprentice who conveys what he / she learned from experts; some of the episodes which were told verbally are written down; it has a heroic subject which a nation or a community is concerned with its consequences; when listened or read it keeps national values over the individual values. National epic reflects a nation's racial traits, national values, national emotions, national thoughts, as well its entire culture. There is nationalism in all epics. Since the content belongs to a nation, all elements of an epic are the expression of common emotions and intelligence, in other words expression of personality. Detailed reflection of materialistic and spiritualistic aspects of a nation's life - span in epics is another way of appearance of these national characteristics. In Turkish epics the corner stones of our national character, such as absolute love of freedom, heroism, to keep words, honesty, hospitality and helpfulness are in straight lines. The tools of national epics that carry extraordinariness demonstrate the imaginative power, way of looking at events and the value system of that nation (i. e. religion, ethics, rituals, traditions). It is seen that after fell of Göktürk Emporership, Kirghiz people survived until the year of 840 as being affiliated with Uighur Emporership. After the fall of Uighur Emporership, Kirghiz people founded the second state and lived various regions. They settled the feet of Tien Shan Mountains, Talaş, Işık - Kol and Pamir mountains. Other Kirghiz people at Yenisey retained their existence as small principalities until Russian invasion. Kirghiz people which is one of the oldest Turkish clans, although they didn't have a written literature until 20th century, it can be said that Kirghiz Turks have a very rich public literature. In this literature mostly there are heroic stories and epics rather than love stories. The most important epic of Kirghiz people is Manas Epic, in addition, there are other epics such as ErtÖştük, Ertabıldı, Cami Mirza, Kocacaş and Baktı Bolot.