Besim Ömer'in Hıfz-ı Sıhhat eserindeki intanî (Bulaşıcı) hastalıklar
Infectious diseases according to Besim Ömer's book hifz-I sihhat
Yazar: MEHMET KAVAK
Danışman: PROF. DR. HATİCE NİL SARI
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Tıp Tarihi ve Etik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Deontoloji ve Tıp Tarihi = Medical History and Ethics ; Tarih = History
Dizin: Besim Ömer Paşa = Besim Ömer Pasha ; Bulaşıcı hastalık kontrolü = Communicable diseases control ; Bulaşıcı hastalıklar = Communicable diseases ; Enfeksiyon = Infection ; Koruyucu hekimlik = Preventive medicine ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Paraziter hastalıklar = Parasitic diseases ; Tıp tarihi = History of medicine ; Tıp-geleneksel = Medicine-traditional

Özet:
Dr. Besim Ömer Paşa'nın Hıfz-ı Sıhhat adlı bu eseri XX. Yüzyıl başındaki tıp bilgisi, koruyucu sağlık önlemleri ile ilgili toplu bilgi veren ancak günümüze dek incelenmemiş önemli bir eserdir. Ele alacağımız kısmı daha önce ele herhangi bir araştırmacı tarafından ele alınmadığı için özgün bir çalışmadır.
Bütün dünyada koruyucu hekimliğin tedavi edici hekimliğe önceliği öngörülse de yeterince dikkate alınmadığında gerek insan sağlığı açısından gerekse dünya ekonomileri bakımından toplumları zarara uğratmaktadır. Besim Ömer Paşa'nın bu kitabı öğrencilerinin yanı sıra toplumu aydınlatıcı koruyucu sağlık bilgilerini sade bir dil ile çok yönlü olarak ele almıştır. Bu eser, bulaşıcı hastalıklar, bunların bulaşma şekli ve bunlardan korunma yolları hakkında genişçe bilgi verir. Dönemin önde gelen Avrupalı doktorlardan aldığı dersler neticesinde bu konularda önemli bilgiler edinen Dr. Besim Ömer Paşa bunları Osmanlı Devleti topraklarında uygulamaya koymaya çalışmış ve bu anlamda başarı sağlamıştır. 
Metinde belli başlı bulaşıcı hastalıklar açıklanmaktadır. Şarbon, kolera, veba- taun, verem, kuş palazı- difteri, kuduz, sakağı (ruam), kızamık, kızıl hastalık ve çiçek bunların başlıcalarıdır. Ayrıca tufeyli (parazitik) hastalıklardan kellik, trikofiti, pelad, bitlenme ve uyuz hakkında bilgi verdikten sonra bunlardan korunma yollarını da eserinde işlemiştir. Bu kitap bulaşıcı hastalıklar hakkında bilgi edinmek ve bunlara karşı dönemin korunma yollarını öğrenmek için her kesimden insanın anlayabileceği dilde yazılmıştır.

Abstract:
Dr. Besim Ömer's work named Hıfz-ı Sıhhat provides general information on early twentieth century preventive health measures. The book Hıfz-ı Sıhhat has not been studied or discussed by medical historians yet, though it is an important source for the assessment of microbiological development in the Ottoman period. Therefore this is a distinctive research.   
As emphasized by Besim Ömer, the priority of preventive medicine to the therapeutic medicine has vital importance. When protective measures are not taken human health and world economy will be harmed. The work Hıfz-ı Sıhhat written with simple language provides information on preventative medicine not only for the Ottoman health care workers but also for the community. Various information about infectious diseases, the routes of transmission and ways of protection are found in the book. Dr. Besim Ömer Pasha, who had taken courses from known European physicians of his period, implemented the knowledge he acquired when he returned to homeland. 
Major infectious diseases of the period are described by Besim Ömer, i.e. anthrax, cholera, plague, tuberculosis, diphtheria, rabies, glanders, rubeola, scarlatina and smallpox.  In addition, parasitic diseases such as alopecia, trichophytosis, ringworm, pediculosis and  mange are discussed. Besim Ömer also considered the ways of prevention of infectious diseases. The book Hıfz-ı Sıhhat can be considered as a primary source in the understanding and evaluation of the Ottoman modernization in the field of medicine.