Şark ulemâsının kırâat ilmine katkısı
The contribution of Eastern scholars to the science of qirâat
Yazar: MUSTAFA ACAR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ CEMİL KÜÇÜK
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Kur'ân-ı Kerîm Okuma ve Kırâat Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Din = Religion
Dizin: Daru`l-Kurra = Dar al-Qurra ; Medreseler = Madrasahs ; Tabakatü'l-Kurra = Tabakatü'l-Kurra ; Tecvid = Tecvid ; Ulema = Ulama

Özet:
İslâm'ın ilk asrından günümüze kadar kırâat ilminde ön plana çıkmış Şark âlimlerini konu edindiğimiz bu çalışmamızla özellikle günümüz Şark âlimleri arasında eksikliği hissedilen kırâat ilminin tekrar canlanmasına katkı sağlamayı amaçladık. Çalışmamızda, kaynaklarda kendilerinden Şark ulemâsı olarak bahsedilen kırâat âlimlerini tespit edip kırâat ilmine katkısı olanları ele aldık. Şarktan kastımız, Osmanlı kaynaklarında geçtiği gibi İstanbul'un doğusuna düşen tüm İslâm âlemi değil, Cumhuriyetle birlikte kendisine Şark denilen Kürt coğrafyasıdır. İslâm âlimlerini konu edinen eserlerde nisbesi "el-Kürdî" olan birçok şarklı âlimin ismi geçmektedir. Bu âlimlerden kırâat ilminde ön plana çıkmış şahsiyetler vardır. Bunun yanı sıra nisbesi "el-Kürdî" olmayıp ancak Şark şehir veya aşiretlerinden olan birçok isim de vardır. Bunların hepsini Kürt kabul etmenin doğru olmadığını düşünüyoruz. Tabiîn neslinden olup kırâat-ı 'aşere imamlarından Yakub el-Hadramî gibi bir kırâat imamına hocalık yapan ve nisbesi "el-Kürdî" olan Mehdî b. Meymûn'dan tutun günümüzde hala yaşayıp kırâat derslerini veren Seyyid Hüseyin'e kadar geniş bir zamanı kapsayan çalışmamız sonucunda bu önemli ilme katkı sağlayan birçok âlimden bahsettik. Bunlar arasında İslâm alemi dışında da tüm dünyaca tanınan ünlü kârî Abdulbasıt Abdussamed gibi önemli şahsiyetler de vardır. Çalışmamızla konu hakkında yapılacak çalışmalara ve ilim dünyasına bir katkı sağlayacağımızı umut ediyoruz. Kırâatle ilgilenenlerin bundan sonra kendilerinden bahsettiğimiz birçok şahsı ayrı birer çalışma konusu yapmalarının gerekli olduğu kanaatindeyiz.

Anahtar Kelimeler: Kırâat, Mukrî, Kârî, el-Kürdî, âlim

Abstract:
With this study on Kurdish scholars who came to the forefront in the science of qiraat in the historical process from the first century of Islam to the present day, we aimed to contribute to the reintroduction of the science of qiraat, which was felt to be lacking in Kurdish madrasas, into the curriculum of these madrasas. We have identified the Qiraat scholars who are mentioned as Kurdish in various sources and discussed their contributions to the science of Qiraat. In books, terâjim, tabaqat, encyclopedias, etc. that deal with Islamic scholars, the names of many scholars with the name "al-Kurdî" are mentioned. Among these scholars, there are a considerable number of personalities who came to the forefront in the science of qiraat. In addition, there are many scholars whose names are not "al-Kurdī" but are from Kurdish cities or tribes. Since we think that it is not correct to accept all of them as Kurds, we tried to identify those who are mentioned as Kurds in different sources. We have mentioned many scholars who contributed to this important science as a result of our study, which covers a wide period of time, from Mahdī b. al-Mammūn, who was one of the Tabiīn generation and who taught a Qiraat imam such as Yakub al-Hadramī, one of the imams of Qiraat al-'ashara, and whose noun was "al-Kurdī", to Sayyid Husayn, who still lives today and gives Qiraat lessons. We have mentioned many scholars who contributed to this important science as a result of our study covering a wide period of time, from Maimonides to Sayyid Hussein, who is still alive today and gives Qiraat lessons. Among them are important personalities such as the famous Qari Abdulbasit Abdussamed, who is known all over the world outside the Islamic world. We hope that our study of all the Kurdish qiraat scholars who have come and gone in the past fifteen centuries will contribute to the studies on the subject and to the world of science. We believe that it is necessary for those interested in Qiraat to make many of the individuals we have mentioned as a separate subject of study.

Keywords: Qiraat, Muqrī, Qārī, al-Kurdī, Scholar