Antroposen (İnsan çağı) ekseninde posthümanist ideolojilerle müziğin insan-merkezci bakış açısı dışında değerlendirilmesi
The evaluation of music excepting the human-centralist perspective with posthumanist ideologies on the axis ofthe anthropocene ("The human age")
Yazar: GÜLNUR GÜVENÇ
Danışman: PROF. DR. HAKKI ALPER MARAL
ANKARA MÜZİK VE GÜZEL SANATLAR ÜNİVERSİTESİ / Müzik ve Güzel Sanatlar Enstitüsü / Müzikoloji Ana Bilim Dalı / Müzikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Müzik = Music ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Antroposen Çağ = Anthropocene Age ; Müzik = Music ; Müzik kültürü = Music culture ; Posthümanizm = Posthumanism ; İdeoloji = Ideology ; İdeolojik yönelim = Ideological orientation ; İnsanmerkezcilik = Anthropocentrism

Özet:
Sanayîleşme ile birlikte dönüşen üretim, tüketim ve yaşam tarzları insan edimi ve tasarruflarının dünya üzerindeki olumsuz etkilerinin en üst düzeye çıkması sonucunu getirmiştir. Bu dönem, ironik bir biçimde Antroposen, yani insan çağı olarak adlandırılmakta; dünyada insan öznesinin etkin olduğu ve geriye kalan her şeyin insan edimine koşut nesneler olarak edilgenleştirildiği bir bakışı—insan-merkezci evren tasavvurunu—yansıtmaktadır. Anılan özne – nesne ilişkisinin yol açtığı hasarlar özellikle son elli yılda çarpıcı olaylarla; geri dönüşsüz yıkım ve yitimlerle görünürlük kazanmış; bunun üzerine bizatihi kendi varlığı da tehdit altına giren insanlık, kendinden menkul merkezî konumunu ve ben-merkezci ötekileştirme yüklemlerini sorgulamaya başlamıştır. Bu sorgulama özellikle 20. yüzyılın sonlarında Posthümanizm destekli ideolojilerle derinleşmiştir.
Bu bağlamda, oluşumunda birincil özne olarak insana etkin konum atfedilen her alan gibi sanat, özellikle de bu çalışmada odaklanılacak olan yaygın dalı müzik, insanın "yaratıcı" vasfıyla yüceltildiği, yüzyıllara yayılmış keskin hiyerarşilere dayalı pratikleriyle neredeyse kemikleşmiş bir folklora sahip olmuştur. 20. yüzyılla birlikte önce alan/gramer içi sorgulamalar ve sınır-aşımları; ardından bunları düşünsel/felsefî dayanaklarla destekleme girişimleri, insan "marifeti" hataların en yıkıcılarından olan II. Dünya Savaşı'nın hemen ardından çarpıcı hamlelerle gündeme gelmeye başlamıştır. Bu çalışmada, kanıksanmış doktrinlerin ve alışageldik çerçevelerin aşılarak, müziğin, çevresel niteliğinin ön plana çıkarıldığı yenice duysal tasarım pratikleri üzerinden, "evrenle barışık" tahayyüllerinin olabileceğini; ötesinde, bunların Posthümanizm destekli fikirlerle pekiştirilebileceğini göstermek hedeflenmiştir.

Abstract:
Production, consumption and lifestyles transformed with Industrialization has resulted in the highest level of negative effects of human actions in the world. This period is ironically called Anthropocene, "the human age". And it reflects a view—the anthropocentric universe conception—in which the human subject is active in the world and everything else is passivized as objects subordinated to human action. Damages caused by the subject-object relationship, especially in the last fifty years, gained visibility through irreversible destruction and loss. Upon this, humanity—whose very existence was under threat—began to question its self-appointed central position and self-centered othering predicates. This questioning has deepened with ideologies supported by Posthumanism, especially at the end of the 20th century.
In this context, like every field in which an active position is attributed to mankind as the primary subject in its formation; especially "music"—the widespread branch that is focused in this study—has an almost ossified folklore with its practices based on strict hierarchies spread over centuries, in which people are glorified as "creative". With the 20th century, intra-field/grammar interrogations and cross-border crossings; and attempts to support them with intellectual/philosophical foundations started to come to the fore with striking moves right after the World War II, which is one of the most destructive mistakes caused by human "ingenuity".
In this study, it is aimed to show the possibility of a "universal symbiosis" through new aural design practices/perspectives in which the natural-environmental quality of music is brought to the forefront by overcoming the accepted doctrines and conventional frameworks. Beyond that, it is kindly reminded that these can be achieved with the support of peaceful purposes, ideas and ideologies reinforced by Posthumanism for a better Anthropocene future providing a holistic life vision and eventually defragmenting the human-nature disunity.