İmâm-ı Rabbânî'nin Kur'ân ayetlerini te'vîli
The ta'wils of the Quran versus by Imam Rabbani
Yazar: MERYEM ABAYDIN CESUR
Danışman: DOÇ. DR. MAHMUT AY
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Din = Religion
Dizin: Ayetler = Verses ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Te`vil = Te`vil ; Tefsir = Commentary ; İmam-ı Rabbani = İmam-ı Rabbani ; İslamiyet = Islam

Özet:
İmâm-ı Rabbânî onaltıncı yüzyılın sonu onyedinci yüzyılın başında yaşamış sûfî ve çok yönlü kişiliğe sahip bir âlimdir. Yaşadığı dönemin tarihsel arka planının itici gücüyle cihad anlayışı şekillenmiştir. O dönemde birçok sapkın grup ortaya çıkmıştır. Bu sapkın grupların temel anlayışı, vahyi itibarsızlaştırmak Hz. Peygamber'in gelişinin üzerinden bin yıl geçmesi hasebiyle artık hükmünün kalmadığı üzerine olmuştur. Bütün dinlerden bir parça alarak eklektik bir din anlayışı tesis edilmeye çalışılmıştır. İmâm-ı Rabbânî bu ortam müvâcehesinde dini hurafelerden arındırmak ve Hz. Peygamber'e ittiba üzerine yoğun bir gayret sarfetmiştir. Bulunduğu bölgenin siyasî, ilmî ve mânevî nüfuz sahibi insanlarına gönderdiği mektuplarla irşad faaliyetini yürütmüştür. Bu çalışmaları sebebiyle kendisine Müceddid-i Elf-i Sânî (Hicrî İkinci Bin Yılın Yenileyicisi) lâkabı verilmiştir. Küçük yaşta hafızlığını ikmal eden İmâm-ı Rabbânî mektuplarında ve diğer eserlerinde Kur'an-ı Kerîm'den birçok ayetlere yer vermiştir. Bu ayetleri bizzat yorumladığı gibi bazen telmîh bazen istişhâd yoluyla zikrettiği de olmuştur.  Anlattığı mevzularda sürûr ve başarı hissettiğinde Allah'ın fazlına işaret eden ayetler zikretmiş, yorulduğunu ve tıkandığını hissettiği an duâ mahiyetinde zikrettiği ayetlerle çıkış yolu aramıştır. Bu çalışmamız İmâm-ı Rabbânî'nin Kur'ân anlayışı, mektuplarında ve diğer eserlerinde ele aldığı ayetlerin kelâmî, fıkhî, siyâsî, işârî te'vîllerinin incelenmesinden oluşmaktadır.

Abstract:
Imam Rabbani is a Sufi and versatile scholar who lived in the late sixteenth century and at the beginning of the seventeenth century. The concept of jihad had been shaped by the driving force of the historical background of the period in which he lived. Many heretical groups emerged at that time. The basic understanding of these heretical groups was to discredit the revelation and they claimed that the validity of the revelation was no longer valid because the thousand years passed since the arrival of Hz. Prophet. An attempt was made to establish an eclectic religion understanding by taking a piece of all religions. In this environment, Imam Rabbani made a great effort to purge the religious superstition and to make people take the prophet as an example. He conducted his illuminating activities with the letters he sent to the political, scientific and spiritual influential people of the region. He was called as Muceddid-i Elf-i Sani (the renewer of the hijri second millennium) because of his works. Imam Rabbani, who completed his Quran memory at an early age, quoted many verses from the Quran in his letters and other works. As sometimes he commented on these verses, he sometimes mentioned them as a reference or as a source.  When he felt joy and success, he mentioned the verses pointing to Allah's supremacy. When he felt tired and overwhelmed, he sought a way out with praying verses. This study includes his understanding of the Qur'an and some kalam, fiqh, political and symbolic ta'wil examinations of the versus he used in his letters and other works.