Buğday melez populasyonlarında tane renginin kalıtımının incelenmesi
Investigation of grain color inheritance in wheat cross populations
Yazar: SEVİLAY ÖZTÜRK
Danışman: PROF. DR. FATMA AYKUT TONK
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı / Tarla Bitkileri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışmada, Ege Üniversitesi Tarla Bitkileri Bölümü Buğday Islah Ekibi tarafından tane rengi yönünden farklılıklar gösteren buğday çeşitleri arasında yapılan melezlerin F1, F2 generasyonları ve ebeveynleri materyal olarak kullanılmıştır. Melezlerin F1 tohumları 2020-2021 buğday yetiştirme döneminde ebeveynleri ile birlikte yetiştirilerek F2 generasyonları elde edilmiştir. Açılma gösteren Byrd x Tosunbey ve Kayra x Cumhuriyet 75 melezlerinin F2 generasyonlarında bulunan yüzer genotipin tane renk parametreleri (L*, a*, b*, C* ve hº) ve diğer bazı verim özellikleri ölçümlenmiştir. Ebeveynler ile F2 populasyonlarında bulunan bireylerin bitki boyu, üst boğum uzunluğu, başak uzunluğu, başakta başakçık ve tane sayısı, başakta tane ağırlığı özellikleri ölçümlenmiştir. Çalışmada F2 populasyonlarındaki aynı genotiplerin ve ebeveynlerinin genomik DNA'ları ekstrakte edilmiştir. Ebeyenlerle birlikte F2 genotiplerinde buğdayda tane rengi SSR markörü (Xgwm155) ve fonksiyonel renk markörleri (Tamyb10-A1, Tamyb10-B1 ve Tamyb10-D1) ile tarama yapılmıştır. Renk parametreleri açısından her iki melez kombinasyonun F1 generasyonu değerleri kırmızı tane rengine sahip ebeveyne daha yakın sonuçlar vermiştir. F2 populasyonundaki ortalama renk parametreleri de Kayra x Cumhuriyet populasyonunda iki parametre (b* ve C*) hariç kırmızı renge sahip ebeveyne daha yakın değerler göstermiştir. Moleküler markörler ile kullanılan ebeveynlerin sahip olduğu renk allelleri belirlenmiştir. Beyaz renge sahip ebeveynler (Tosunbey ve Cumhuriyet 75) üç renk alleli bakımından da homozigot resesif durumda belirlenirken kırmızı tane rengine sahip Byrd çeşidinin R-B1b alleline, Kayra çeşidinin ise üç lokus bakımından da kırmızı renk alleline sahip olduğu belirlenmiştir.

Abstract:
In this study, F1, F2 generations and the parents of crosses made between wheat varieties that differ in grain color by Ege University Field Crops Department Wheat Breeding Team were used as materials. F1 seeds of crosses were grown together with their parents in the 2020-2021 wheat growing period to obtain F2 generations. Grain color parameters (L*, a*, b*, C* and hº) and some other yield characteristics of a hundred genotypes found in the each segregating F2 generations of Byrd x Tosunbey and Kayra x Cumhuriyet 75 were measured. Plant height, peduncle length, spike length, number of spikelets and grains per spike, and grain weight per spike were measured for the parents and the individuals in F2 populations. In the study, genomic DNAs of the same genotypes in F2 populations and their parents were extracted. Grain color of the F2 genotypes with the parents were screened with wheat SSR marker (Xgwm155) and functional color markers (Tamyb10-A1, Tamyb10-B1 and Tamyb10-D1). In terms of color parameters, F1 generation values of both cross combinations gave results closer to the parent with red grain color. The mean color parameters in the F2 population also showed closer values to the parent with the red color, except for two parameters (b* and C*) in the Kayra x Cumhuriyet population. The color alleles of the parents used were determined with molecular markers. While the parents with white color (Tosunbey and Cumhuriyet 75) were homozygous recessive in terms of three color alleles, it was determined that Byrd variety with red grain color had R-B1b allele and Kayra variety had red color alleles in terms of three loci.