Türkiye'de doktora eğitim süreci kapasitesinin değerlendirilmesi: Eğitim bilimleri enstitüsü örneği
Capacity assessment of doctorate degree process in Turkey: The case of institute of education sciences
Yazar: NAZİFE KARADAĞ
Danışman: PROF. DR. SERVET ÖZDEMİR
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Yönetimi ve Denetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Doktora = Doctorate ; Eğitim bilimleri enstitüsü = Education Science institude ; Lisansüstü öğretim = Postgraduation study ; Öğretim süreçleri = Teaching processes

Özet:
Bu araştırmanın amacı Türkiye'deki Eğitim Bilimleri Enstitülerinde yürütülmekte olan doktora eğitimi sürecinin kapasitesini değerlendirmektir.  Araştırma, nitel ve nicel araştırma tekniklerinin bir arada kullanıldığı karma model yöntemlerinden yakınsayan paralel karma yöntem modelinde gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın nicel boyutuna ait örneklemi Türkiye'deki Eğitim Bilimleri Enstitülerinde doktora eğitimi alan 294 doktora öğrencisi ile doktora dersi yürüten/tez danışmanlığı yapan 237 öğretim üyesinden oluşmaktadır. Nitel boyutta ise YÖK Yürütme Kurulu Üyesi, Enstitü Müdürü ve yedi öğretim üyesi ile bireysel yarı yapılandırılmış görüşmeler; altı doktora öğrencisi ile ise odak grup görüşmesi gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın nicel verileri araştırmacı tarafından geliştirilmiş olan "Doktora Süreci Kazanımları Ölçeği",  "Doktora Eğitim Süreci Ölçeği" ve "Doktora Sürecinin Gerektirdiği Temel Yeterlilikler Ölçeği" ile toplanmıştır. Nitel veriler ise YÖK Yürütme Kurulu Üyesi, Enstitü Müdürü, öğretim üyeleri ve doktora öğrencilerine yönelik olarak geliştirilmiş dört ayrı grup görüşme formu ile toplanmıştır. Nicel verilerin analizinde ilgili istatistiksel testler kullanılmıştır.  Nitel verilerin analizinde ise içerik analizi tekniği kullanılmıştır. Araştırmadan elde edilen sonuçları şu şekilde özetlemek mümkündür: 1) Doktora eğitiminin kurumsal, örgütsel ve bireysel boyutlardaki amacı öğretim üyesi/ bilim insanı yetiştirmek ve bilim dallarının gelişmesine katkıda bulunmak şeklinde tanımlanmaktadır. 2) YÖK lisansüstü eğitim politikalarının belirlenmesinden sorumlu olan ve doktora programlarının yürütülmesinde planlama ve yönlendirme misyonuna sahip bir üst kuruluştur. 3) Doktora programlarına başvuru kriterleri lisansüstü eğitim ve öğretim yönetmeliği çerçevesinde, üniversite senatoları tarafından belirlenmektedir. 4) Türkiye'de yürütülmekte olan doktora programlarının yeterlilikleri yalnızca niceliksel yönden takip edilebilmektedir. 5) Doktora eğitimi ile öğrencilere bilim dallarının temel ilke ve kuramlarının bilgisi ile bilimsel araştırma yapma becerisi kazandırılmaktadır. 6) Doktora eğitimi açısından karşılaşılan temel sorunlar tez danışmanı öğretim üyelerinden kaynaklı sorunlar, öğrencilerin kendisinden kaynaklı sorunlar ve fiziki/teknik alt yapı sorunlarıdır. 

Anahtar Kelimeler: 
Lisansüstü eğitim, doktora eğitimi, kapasite geliştirme

Abstract:
This research aims at assessing capacity of doctorate process which is being conducted at Educational Sciences Institutes in Turkey. This research was carried out in parallel mixed method, which entails convergence of qualitative and quantitative research methods. Sample of the research for the quantitative dimension consists of 294 doctorate students attending Educational Sciences Institutes in Turkey and 237 faculty members conducting doctorate degree courses/supervising thesis. Using a semi-structured interview form, Executive Members of Higher Education Council, Institute Headmasters and seven faculty members were interviewed individually for the qualitative dimension; focus group discussion was made with six doctorate students. Quantitative data of the research was collected through "Doctorate Process Attainments Scale", "Doctorate Process Scale" and "The Scale of Major Proficiencies That Doctorate Process Require" all of which were developed by the researcher. Qualitative data was collected through four different group of interview forms each of which was specifically developed for Executive Members of Higher Education Council, Institute Headmasters, faculty members and doctorate students. Convenient statistical tests were used in analysis of qualitative data and content analysis method was applied to analyse the quantitative data. Results of the research can be summarized as follow;
1) Purpose of doctorate, in institutional, organisational and individual dimensions, is defined as raising faculty members/scientists and contributing into development of sciences. 2) Higher Education Council is a supreme foundation which responsible for determining graduate education policies and has a planning and guiding mission on conducting doctorate programs. 3) Criteria to apply to the doctorate programs are determined by the university senates through graduate education regulations. 4) Proficiencies of doctorate programs conducted in Turkey are only assessed in quantitative dimension. 5) Students acquire knowledge of main principles and theories of the sciences and skills for scientific research through doctorate education. 6) Major problems encountered in doctorate process are classified as the problems originating from the supervisors, faculty members, students themselves and physical/technical substructure of the facilities.

Key Words: 
Graduate education, doctorate, capacity building.