Neoliberal dönemde kent yoksulları ve yeni yoksulluk tipleri: İzmir Bayraklı örneği
Urban poor and new poverty types in neoliberal term: Sample of İzmir Bayraklı
Yazar: KEREM YAVRU
Danışman: DOÇ. DR. MELİH YEŞİLBAĞ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Topluluklar sosyolojisi = Sociology of community

Özet:
Yoksulluk konusu yüzyıllardır gündemde olan bir meseledir. Farklı dönemlerde farklı sebeplerle açıklansa da yoksulluk, özellikle kapitalist üretim ilişkilerinin hâkim ekonomik düzen olmasından sonra farklı bir boyut kazanmıştır. Feodal düzendeki gibi bir "zorla" çalıştırmadan söz edilemezse de kapitalist sistemde, üretim araçlarına sahip olmayan köylüler hayatlarını devam ettirebilmek için kentlerde gelişmeye başlayan sanayi merkezlerine göç etmeye başlamışlardır. Kentlere göç eden köylüler, fabrikalarda emeklerini satarak çalışmaya başladıklarında "işçi" statüsüne kavuşmuşlardır.
Kapitalistleşme süreçlerini devam ettiren ülkelerde yoksulluk giderek kırsal alanlardan kentlere doğru kaymıştır. Çeşitli sebeplerle çalışamayan kişilerin yoksulluğuna ek olarak çalıştığı halde yoksulluk yaşayanlar da önemli ölçüde yer tutmaya başlamıştır.
   Türkiye kapitalistleşme sürecini geç başlatan ülkeler grubunda yer almaktadır. Bir feodal tarım imparatorluğu olan Osmanlı'dan devraldığı mirasla Cumhuriyet kadroları, bir Türk burjuva sınıfı oluşturulması amacıyla adımlar atmışlardır. Cumhuriyetin ilanıyla birlikte Türkiye'nin yönü Batı olmuştur. Bu durum çok partili hayata geçilip Demokrat Parti'nin iktidara gelmesiyle açık bir hal almıştır. Günümüze kadar gelinen süreçte ise kapitalist sistemi dönem dönem bazı denemeler olsa da Türkiye kapitalist üretim ilişkilerinin içinde yer almaya devam etmektedir.
Türkiye'de kent yoksulluğu olgusuyla, dünyadaki seyrine paralel olarak köyden kente göçün hız kazandığı dönemde karşılaşıyoruz. Özellikle 1950'li yıllarla birlikte kırsaldan büyük şehirlere yoğun bir göç başlamış ve "yeni şehirliler" derin bir yoksulluk içine sürüklenmişlerdir. Devlet bu yoksullukla baş edebilmek için dönem dönem çeşitli önlemler almaya çalışmıştır. Sosyal güvenlik uygulamaları bu önlemlerin başında gelmektedir. Bu konuda ne kadar başarılı olunduğu ise tartışmalıdır. Yeni kentlilerin konut sorununun çözümünde illegal gecekondular önemli bir rol oynamıştır. Devletin kente göçenlerin konut sorununa ilişkin bir projesi olmadığından gecekondulara göz yumulmuştur.
   Kent yoksulluğunun günümüzde geldiği durum ise neoliberal paradigmadan ayrı düşünülemez. Kapitalist üretim ilişkilerinin geldiği son aşama olan neoliberalizm, özetle; sermayenin en az devlet müdahalesiyle sınırsızca bütün dünyada dolaşımda olmasıdır. Elbette bu durum emekçi sınıfların aleyhine olmuş ve gelir adaletsizliği giderek artmıştır.
   Çalışmamızda ele aldığımız kent yoksulluğu konusu İzmir ilinin nüfus yoğunluğu fazla olan ilçelerinden Bayraklı özelinde çalışılmıştır. Genel anlamda düşük gelir düzeyine sahip vatandaşların çoğunlukta olduğu ilçede farklı mahallelerde yaptığımız görüşmelerle kent yoksulluğunun nedenleri araştırılmaya çalışıldığı gibi, araştırma sahasındaki yoksulluk tiplerinin neler olduğunun anlaşılması da amaçlanmıştır. Bu minvalde, yaptığımız bu çalışma, kapitalizmin yoksulluk üzerindeki etkilerini anlamaya çalışmakla birlikte, saha gözlemleriyle de bu teorik açıklamaları örneklendirme amacını gütmektedir.

Abstract:
Poverty has been an actual problem for ages. Altough explained with different
reasons in different times, poverty has gained a different dimension after having the
capitalist production relations in economic system. Altough it cannot be said that the
people were forced to work as in the feudal system, villagers who didn't have means of
production started to migrate to the developing industrial centers in the cities in
capitalist system. The villagers who have migrated to the cities got the statue of
"worker" when they started to work by selling their labor.
   In the countries lasting their capitalistization process, poverty has shifted from
rural areas to cities. In addition to the poverty of the people who cannot work because of
many different reaons, there are lots of people living in poverty altough they work.
Türkiye is in the group of the countries that started capitalistization process late.
Founders of Turkish Republic took a step to create a new Turkish bourgeois class with
the heritage they got from Ottoman Empire that was a feudal – agriculture empire. After
the declaration of republic, Türkiye's perspective became the same as the western
countries. This situation became clearer after Democrat Party took over the political
power. Altough there have been some attempts to beat capitalism, Türkiye has been
going on to became in capitalist production relations.
   We meet with the urban poverty in Türkiye at the same time when migration from
villages to cities, as parallel to its course in the world. Espicially in the early 1950s a big
migration from rural to cities started and the "new urbanites" got into a deep poverty.
Turkish state has tried to take preventions from time to time to cope with this poverty.
Social security implementations come first in these preventations. It is a controversial
issue how successful the state in this regard. Illegal slums have played a key role in solving the housing problem of new urbanites. Because the state has no project about
the housing problems of migrants, slums were excused.
   Nowadays, the situation of urban poverty cannot be thought without noliberal
paradigm. Neoliberalism that is the last stage of capitalist production relations, is briefly
the unlimited circulation of capital all over the world with minimal state intervention.
Of course this situation was againts the working classes and for this reason income
inequality gradually incearsed.
   We studied urban poverty that was the subject of this thesis in Bayraklı district
which has a big population having less income than the other districts. In Bayraklı we
negotiated with the low income people people and in addition to researching the reasons
of urban poverty we also tried to find out the types of poverty in this district. So, this
thesis wants to describe the effects of capitalism on poverty and also wants to describe
those theoric explanations with the field researches in practical way.