Öğretmenlik görevine dönen okul yöneticilerinin deneyimlerine yönelik nitel bir analiz: Alandan sesler
A qualitative analysis on the experiences of school administrators who left to return to the classroom: Voices from the field
Yazar: HASAN BURAK ALTINSOY
Danışman: PROF. DR. NAİL YILDIRIM
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi ve Denetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmanın temel amacı, Türkiye'de belirli bir süre okul yöneticiliği (müdür ya da müdür yardımcılığı) yaptıktan sonra öğretmenlik görevine dönen bireylerin deneyimlerini incelemektir. Bu çalışmada, bir olayı olduğu gibi araştırmayı ve var olan durumu belirlemeyi amaçlayan nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Bu doğrultuda bu araştırma bir olgubilim (fenomenoloji) çalışmasıdır. Bu araştırmanın katılımcılarını amaçsal örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme yöntemi ile belirlenen öğretmenler oluşturmaktadır. Bu bağlamda, bu araştırmada daha önce okul yöneticiliği yapmış (okul müdürlüğü ya da müdür yardımcılığı) ve isteyerek öğretmenlik görevine geri dönmüş öğretmenlerle nitel görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Araştırmada toplam 17 katılımcı yer almaktadır. Katılımcıların çalışma konusu ile ilgili deneyimlerini açığa çıkarmak amacı ile görüşme yöntemi benimsenmiştir. Veri toplamak amacı ile araştırmacı tarafından hazırlanan ve iki bölümden oluşan yarı-yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Elde edilen verilerin çözümlenmesinde içerik analizi tekniği kullanılmıştır. Elde edilen bulguların analizi sonucu okul yöneticiliğine yönelik algılar, öğretmenlik mesleğine yönelik algılar, okul yöneticisi olma motivasyonları, okul yöneticiliği görevinden ayrılma nedenleri ve okul yöneticiliği öncesi ve sonrası öğretmenlik deneyimleri ile ilgili temalar oluşturulmuştur. Katılımcıların okul yöneticisi olma motivasyonlarına ilişkin ön plana çıkan bulgular arasında;  sıklıkla idealist bakış açısından kaynaklanan kişisel gelişim arzusu, kendi inisiyatifini kullanma arzusu, yeni alanlarda yetenek ve becerilerini geliştirme arzusu, kendi yeteneklerini sınamak ve neler başarabileceğini görmek isteği olarak tespit edilmiştir. Katılımcıların okul yöneticiliği görevini yine kendi istekleri ile bırakmalarına yönelik sonuçlar incelendiğinde; aşırı stres ve meslekten memnuniyetsizlik, mesleki tatmin eksikliği, yöneticilik rolünün getirdiği ağır sorumluluklar, yöneticilik rolünün prosedürleri, görevin kişisel yapıya uygun olmaması, yöneticilik angaryaları, yöneticilik görevinin yorucu ve yıpratıcı olması ve yoğun tempo, pandemi dönemindeki zorluklar, yöneticilik rolünün etkinliğini sınırlayan yasal sınırlamalar, sorumluluk-yetki dengesizliği ve ekstra sorumluluklar gibi faktörler katılımcıların öğretmenliğe dönüş nedenlerinin başında gelmektedir. Katılımcıların okul yöneticiliğini bıraktıktan sonraki öğretmenlik deneyimlerinde, yöneticilik öncesi öğretmenlik deneyimlerine kıyasla çoğunlukla olumlu yönde farklılıklar olduğu  tespit edilen çarpıcı bulgular arasında yer almaktadır. Okul yöneticilerinin, etkili okul yönetimini teşvik edici mesleki gelişim programları ile donatılması gerektiği çalışmanın önerilerindendir.  Öğretmenlerin yöneticilerle iletişimi güçlendirecek, daha etkili işbirliği sağlayacak şekilde eğitilmeleri, Milli Eğitim Bakanlığı'nın liderlik pozisyonlarında güven ve etkinliğin arttırılması için yönetici atama sürecini şeffaf ve liyakate dayalı olacak şekilde yeniden düzenlemesi gerekliliği de bulgular sonucunda elde edilen diğer önerilerdendir.

Abstract:
The main purpose of this research is to examine the experiences of individuals who returned to teaching after working as a school administrator (principal or vice principal) for a certain period of time in Turkey. This research was designed through the qualitative research method, using a qualitative approach to capture the real-life experiences of the participants. Accordingly, this research is phenomenological. I recruited teachers selected by the criterion sampling method, which is one of the purposive sampling methods. In this context, qualitative interviews were conducted with teachers who had previously worked as school administrators (school principals or vice principals) and willingly returned to teaching. A total of 17 participants took part in the research. I had interviews with the participants in order to reveal their experiences with the theme of the research. In order to collect data, I designed a semi-structured interview that consists of two parts. I used content analysis techniques to analyse the data obtained in this research. As a result of the analysis of the findings, I formed themes related to perceptions towards school administration, perceptions towards the teaching profession, motivations and incentives for becoming a school administrator, reasons for leaving school administration, and teaching experiences before and after school administration. Among the prominent findings regarding the motivations of the participants to become school administrators are the desire for personal development arising from an idealistic perspective, the desire to use their own initiative, the desire to develop their skills and abilities in new areas, and the desire to test their abilities and see what they can achieve. When the results of the participants' voluntary resignation from school administration are analyzed; factors such as excessive stress and dissatisfaction with the profession, lack of professional satisfaction, heavy responsibilities brought by the administrative role, the procedures of the administrative role, the unsuitability of the task for the personal structure, the drudgery of administration, the tiring and exhausting and intense tempo of the administrative task, the difficulties during the pandemic period, legal restrictions that limit the effectiveness of the administrative role, responsibility-authority imbalance and extra responsibilities are the main reasons why the participants returned to teaching. One of the striking findings was that there were mostly positive differences in the participants' teaching experiences after they left school administration compared to their teaching experiences before administration. One of the recommendations of the study is that school administrators should be equipped with professional development programs that encourage effective school management.  Other recommendations obtained as a result of the findings are that teachers should be trained in a way that will strengthen communication with administrators and ensure more effective cooperation, and that the Ministry of National Education should reorganize the process of appointing administrators in a transparent and merit-based manner in order to increase trust and effectiveness in leadership positions.