Çevreye yönelik farklı tutum gösteren okul öncesi öğretmenlerinin sınıf içi çevresel sürdürülebilirlik uygulamalarına ilişkin çoklu durum çalışması
Multiple case study for environmental sustainability practices of pre-school teachers with a different attitude towards to the environment
Yazar: NAZMİYE TEMİZ
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA YAŞAR
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Okul Öncesi Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Okul öncesi eğitim = Preschool education ; Okul öncesi öğretmenler = Preschool teachers ; Sürdürülebilir kalkınma = Sustainable development ; Sürdürülebilir çevre = Sustainable environment ; Tutum ölçekleri = Attitude scales ; Çevre = Environment ; Çevre eğitimi = Environmental education ; Ölçekler = Scales ; Öğretmen tutumu = Teacher attitude

Özet:
Bu araştırmada çevreye yönelik yüksek ekosentrik, antroposentrik ve antipatik tutum gösteren okul öncesi öğretmenlerinin sınıflarındaki çevresel sürdürülebilirlik faaliyetleri ve uygulama süreçleri incelenerek, öğretmenlerin sınıf içi uygulamalarında sahip oldukları çevreye yönelik tutumları, çevresel sürdürülebilirlik etkinliklerini nasıl uyguladıkları ve uygulamalarının sahip oldukları çevresel tutumlarla ilişkili olarak nasıl farklılaştığı irdelenmiştir. 
Nitel araştırma yöntemlerinden çoklu durum çalışması deseniyle gerçekleştirilen araştırmaya, çevreye yönelik yüksek ekosentrik, antroposentrik ve antipatik tutum gösteren üç öğretmen, okul yöneticileri ve sınıftaki çocuklar katılmıştır. Katılımcılar, amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme yöntemiyle seçilmiştir. Amaçlı örnekleme doğrultusunda Adana ili Çukurova ilçesinde Eko-okullarda görev yapan ve Erten (2007) tarafından Türkçe'ye uyarlaması gerçekleştirilen Çevreye Yönelik Ekosentrik, Antroposentrik ve Antipatik tutum Ölçeğinden ilgili faktöre yönelik en yüksek puanı alan üç öğretmen araştırmaya dâhil edilmiştir. Araştırma verileri gözlem, görüşme ve dokümantasyon ile toplanmıştır. Sınıf içi uygulamaların çıktılarının net olarak ortaya çıkmasını sağlamak amacıyla seçilen üç öğretmenin görev yaptığı okul müdürleri, müdür yardımcıları ve sınıftaki çocuklarla görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Öğretmenlerin uygulama çıktıları, çocukların portfolyoları, sınıf içi üretilmiş materyaller, öğretmenlerin aylık planları, günlük eğitim akış belgeleri, okulda kullanılan yönergeler, okul dönemi için hazırlanan belgeler, eko-okul kapsamındaki uygulama panolarından dokümantasyon yapılarak veri elde edilmiştir. Veriler içerik analizi yöntemi ile sistemli bir şekilde kodlanmış ve elde edilen kodlardan kategoriler ve temalara ulaşılmıştır.  
Verilerin analizi sonucunda; yüksek ekosentrik tutum gösteren öğretmenin sınıf içi çevresel sürdürülebilirlik etkinliklerinde demokratik yaklaşım sergilediği, çevreyle empati yaklaşımını benimsediği, projelerde üretici olarak rol aldığı ve çevre bilincini geliştirici etkinlikler gerçekleştirdiği belirlenmiştir. Yüksek antroposentrik tutum gösteren öğretmenin çevresel sürdürülebilirlik uygulamalarında bilge/lider rolünü benimsediği, çocuklara rol model olduğu, projelerde uygulayıcı olduğu ve çevrenin kullanımına yönelik etkinliklerini uygulamalarının merkezine aldığı görülmüştür. Yüksek antipatik tutum gösteren öğretmenin sınıf içi çevresel sürdürülebilirlik uygulamaları incelendiğinde ise öğretmenin çevresel sürdürülebilirlik etkinlikleri uygularken mesafeli duruş sergilediği, etkinliklerin öğretmen merkezli olduğu, projelerde görev odaklı ilerlediği ve uyguladığı çevresel sürdürülebilirlik etkinliklerinde sınırlılıklar olduğu ortaya çıkmıştır. Okul öncesi öğretmenlerinin sınıf içerisinde uyguladığı çevresel sürdürülebilirlik etkinliklerinin öğretmenlerin tutumsal ve eylemsel olarak farklılaştığı ve öğretmenlerin tutumları ve eylemlerininin birbirleri ile tutarlı olduğu görülmüştür.

Anahtar Kelimeler: Sürdürülebilir kalkınma, sürdürülebilir kalkınma için eğitim, erken çocukluk dönemi, çevre eğitimi, çevreye yönelik tutum

Abstract:
The aim is this study is to explore the environmental sustainability activities and application processes of pre-school teachers who show high echocentric, anthropocentric and antipathic attitudes towards the environment. This study explores the way that teacher applied environmental practices of environmental sustainability activities in classroom practices and how these practices differed related to the teachers' attitudes towards environmental sustainability. 
The study conducted as a qualitative case study. Participants were selected by purposeful sampling method. In line with the purposeful sampling, three teachers working in eco schools in Çukurova district of Adana province and having the highest score for the related factor from the Ecocentric, Anthropocentric and Antipathic Attitude Scale for the Environment which is adapted into Turkish by Erten (2007) were selected. The data was collected through observation, interview and documentation. Observations carried out to reveal the environmental sustainability status of teachers who show high echocentric, anthropocentric and antipathic attitudes towards the environment are supported with documents. Interviews were also held with school administrators and children in the classroom. Also, the documentation data were obtained from teachers' implementation outputs, children's portfolios, classroom materials, teachers' monthly plans, daily education flow documents, instructions used at school, documents prepared for the school period, and application boards within the scope of eco-school. The data were systematically coded with the content analysis method. Then, the categories and themes were reached from the obtained codes.
As a result of data analysis, the present study revealed that the teacher with a high echocentric attitude showed the democratic approach in class environmental sustainability activities, adopting empathy approach with the environment, played a role as a producer in projects and carried out activities that improve environmental awareness. The teacher who has a high anthropocentric attitude adopted the role of wise /leader, became a role model for children, played a role as a practitioner in projects, and placed its activities for the use of the environment at the center of its practices. The teacher who had a high anthropocentric attitude adopted the wise/leader role in environmental sustainability practices, became a role model for children, played a role as a practitioner in projects, and placed activities for the use of the environment at the center of her practices. When the teacher with high antipathetic attitude were examined, it was revealed that the teacher displayed a distant stance while applying environmental sustainability activities, the activities were teacher-centered, the activities were task-oriented in the projects, and the environmental sustainability activities she applied were limited. To sum up, the environmental sustainability activities applied by preschool teachers in the classroom differ in terms of attitudes and actions of the teachers. Moreover, teachers' attitutes are found to be consistent with their actions in the classrooms. 

Keywords: Sustainable development, education for sustainable development, early childhood education, environmental education, environmental attitudes