II. Abdülhamid Dönemi (1876-1909) göç hareketlerinin iktisadî hayata yansımaları
Period of Abdulhamid II (1876-1909) reflections of migration movements on economic life
Yazar: UĞUR BOZKURT
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET PINAR
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Tarih = History
Dizin: Abdülhamid II = Abdülhamid II ; Demografik yapı = Demographic structure ; Ekonomi = Economy ; Ekonomik etki = Economic effect ; Göçler = Migrations ; Göçmenler = Emigrants ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period

Özet:
Çalışmada, II. Abdülhamid dönemi (1876-1909) göçlerinin ekonomik gerekçelerinin belirlenmesinde hangi şartların etkili olduğu tespit edilmeye çalışıldı. Aynı zamanda, II. Abdülhamid'in göçmenleri iskân etmede uyguladığı politikaların neler olduğu ve bu dönemde kötü durumda olan Osmanlı ekonomisine ne gibi katkılar sağladığı değerlendirildi. Osmanlı topraklarına göç edenlerin etnik durumuna ve niteliklerine göre iskân edilmesi göçmenlere yapılan uygulamalarda farklılık olduğunu ortaya koydu. Güvenlik gerekçeleriyle sınır bölgelerine iskân edilen göçmenler tarımsal faaliyetlerin yapılmadığı birçok sınır bölgesinde iktisadî faaliyette bulunarak ekonomiye katkı sağladı. Ağırlıklı olarak literatür araştırmalarından elde edilen veriler mukayese edilerek göç hareketlerinin ekonomi üzerindeki etkisi değerlendirildi. Rus ve Osmanlı arşiv belgelerinden elde edilen veriler dönemin göç hareketlerinde sadece siyasî sebeplerin etkili olmadığını planlı ve programlı bir şekilde göç olaylarının dizayn edildiğini ortaya koydu.  Bunun yanı sıra II. Abdülhamid döneminde Osmanlı iskan politikasının ne gibi parametrelere sahip olduğu aktarılmaya çalışıldı. Göç hareketlerinin yaşandığı bölgelerde nüfus oranları değişikliğe uğramakla beraber iktisadî hayatta dalgalanmalar yaşandı. İstikrarlı bir ekonominin oluşması için göçmenlerin iskân edilmesi gerektiğinin farkında olan Osmanlı Devleti, meskûn halde bulunan göçmenlere yardımda bulunmakla beraber ekonomik yükümlülüklerinde kolaylıklar sağladı. Bu dönemde yaşanan savaşlardan dolayı Osmanlı toprakları yüz ölçümü bakımından küçüldü. Balkan ve Kafkasya coğrafyasından Anadolu'ya yapılan göçler neticesinde nüfus yoğunluğunda artış meydana gelmekle birlikte demiryolu hatlarının yapılmasıyla ticari faaliyetlerde kolaylıklar sağlandı. Liman şehirlerine bağlanan demiryolu hatlarıyla iç ve dış ticaret hacmi büyüdü.

Abstract:
In the study, it was tried to determine which conditions were effective in determining the economic reasons for the migrations of the Abdülhamid II period (1876-1909). At the same time, Abdülhamid's policies in resettling immigrants were evaluated and what contribution they made to the Ottoman economy, which was in a bad state during this period. The settlement of those who emigrated to Ottoman lands according to their ethnic status and qualifications showed that there was a difference in the practice of immigrants. Immigrants who were resettled in border regions for security reasons contributed to the economy by engaging in economic activities in many border regions where agricultural activities were not carried out. The effects of migration movements on the economy were evaluated by comparing the data mainly obtained from the literature researches. The data obtained from the Russian and Ottoman archive documents revealed that not only political reasons were effective in the migration movements of the period, but planned and programmed migration events were designed. In addition, it was tried to explain what parameters the Ottoman settlement policy had during the reign of Abdülhamid II. Besides the change in the rates of non-Muslim and Muslim populations, there were fluctuations in economic life. Being aware that immigrants should be settled in order for a stable economy to occur, the Ottomans helped migrant residents and facilitated their economic obligations. Due to the wars in this period, the Ottoman lands shrank in terms of area. Population density increased as a result of migrations from Balkan and Caucasus to Anatolia and with the construction of railway lines, commercial activities were facilitated. The domestic and foreign trade volume grew with the railway lines connecting to the port cities.