Psikolojik danışmanın dezavantajlı çocukların öğrenilmiş çaresizlik, benlik tasarımı ve genel kaygı düzeylerine etkisi /
Yazar: MEHMET KÖK
Danışman: DOÇ. DR. NİHAL ÖREN
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1992
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Benlik tasarımı = Self design ; Dezavantajlı gruplar = Disadvantaged groups ; Kaygı = Anxiety ; Psikolojik danışma = Psychological counseling ; Çocuklar = Children ; Öğrenilmiş çaresizlik = Learned helplessness

Özet:
Bu araştırmada, grupla psikolojik danışmanın, çocuk yuvasında barınan ilkokul 4. ve 5. sınıflara devam eden sınıf düzeyleri ve cinsiyetleri farklı dezavantajlı öğrencilerin öğrenilmiş çaresizlik, benlik tasannu ve genel kaygı düzeyleri üzerindeki etkileri incelenmiştir. Araştırma 1990-1991 yılında Erzurum çocuk yuvasında barınan, ilkokul 4. ve 5. sınıflara giden toplam 66 öğrenciye uygulanan öğrenilmiş çaresizlik ölçeği, benlik tasarımı envanteri ve genel kaygı ölçeğinden olumsuz yüksek puan alınan 42 öğrenci üzerinde yapılmıştır. Seçkisiz yöntemle bu öğrencilerden 21 öğrenci deney 21 öğrenci de kontrol gruplarını oluşturmuştur. Deney ve kontrol gruplarına öntest olarak öğrenilmiş çaresizlik ölçeği, benlik tasarım envanteri ve genel kaygı ölçeği uygulanmıştır. Öntest verilerek oluşturulan deney grubu 7'er kişilik üç gruba ayrılarak ve her gruba haftada bir buçuk saatlik oturumlar şeklinde on hafta süreyle grupla psikolojik danışma yapılmıştır. Bu süre içinde kontrol grubundaki deneklere hiç bir işlem uygulanmamıştır. Grupla psikolojik danışma oturumlarının sona ermesinden sonra, deney ve kontrol grubundaki deneklere öğrenilmiş çaresizlik ölçeği, benlik tasarım envanteri ve genel kaygı ölçeği tekrar uygulanmıştır. Bulguların değerlendirilmesinde 0.05 hata payı esas alınarak t testi kullanılmıştır. Sonuçlar grupla psikolojik danışmanın deney gruplarındaki öğrencilerin, Öğrenilmiş çaresizlik, olumsuz benlik tasarımı ve genel kaygı düzeylerini kontrol grubundaki öğrencilere göre önemli ölçüde azalttığını göstermiştir. Grupla psikolojik danışmanın etkisiyle 4. sınıfların öğrenilmiş çaresizlik ve genel kaygı düzeyleri azalırken benlik tasannu düzeylerinde önemli bir fark bulunmamış, 5. sınıfların öğrenilmiş çaresizlik, benlik tasarımı ve genel kaygı düzeylerinde olumlu yönde bir fark bulunmuştur. Grupla psikolojik danışmanın, deney gruplarındaki kız ve erkek öğrencilerin öğrenilmiş çaresizlik düzeylerinin azalmasında kızların lehine, genel kaygı düzeyinin azalmasında erkeklerin lehine etkisi olduğu, olumsuz benlik tasarımı düzeylerinin azalmasında ise kız ve erkekler arasında bir fark olmadığı görülmüştür. Bu bulgular, grupla psikolojik danışmanın genel olarak bireylerin öğrenilmiş çaresizlik, olumsuz benlik tasarımlarını ve genel kaygı düzeylerini azaltıcı yönde olumlu etkilerinin olduğu sonucuna varılmış yararlı olabilecek bazı öneriler sunulmuştur.

Abstract:
In this study, the effects of group psychological counseling on learned hepllessness, self concept and general anxiety levels og different disadvantaged students of different sexes who were 4 th and 5 th year students in primary school and who were in orphnage were obserwed. The study was carried out in Erzurum orphnage during 1991-1992 educational terms, on 42 out of 66 students, who took negative higher degrees on learned helplessness, self concept inventory and general anxiety scale. 21 of these students formed the experiment group and the other 21 formed the control group, randomly. Learned helplessness scale, self concept inventory and general anxiety scale were applied to experiment and control groups as an initial test. The experiment group thet was given an initial test was divided into three, including 7 persons and each group had 1,5-2 hours of group counseling per week that lasted 10 weeks. During this period no application was done on the control group. After the group psychological counseling sessions ended, learned helplessness scale, self concept inventory and general anxiety scale were applied again on experiment and control group. T test was applied for the evaluation of the findings with 0.05 error possibility. The results proved that, group psychological counseling decreased learned helplessness, negative self concept and general anxiety levels of the students in experiment group more significantly than those in control group. While learned helplessness and general anxiety levels of 4 th year students decreased with the effects of group counseling, no significant difference was observed in self concept levels, a positive difference was found out in learned hepllessness, self concept and general anxiety levels of 5 th year students. It was found that, group psychological counseling proved a positive effect on the part of girl students in experiment group in decreasing learned helplessness levels among those boy and girl students in experiment group, the same was true for boys in decreasing general anxiety levels; there was no significant difference between boys and girls in decreasing negative self concept levels. We concluded that, group psychological counseling is helpful in decreasing learned helplessness, negative self concept and general anxiety, levels of individuals generally and we made some helpful suggestions.