Tatvan-Baykan arasındaki tarihi İpek Yolu güzergâhının coğrafi bilgi sistemleri ile mekânsal analizi
Spatial analysis of the historical Silk Road between Tatvan and Baykan with geographical information
Yazar: ÜMİT BURGU
Danışman: DOÇ. DR. YUNUS LEVENT EKİNCİ
Bitlis Eren Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Arkeometri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Arkeometri = Archaeometry

Özet:
Çalışma alanı Tatvan  ile Baykan arasında çizgisel bir güzergâhtır. Bu güzergâhta 1800 metre yükseklikteki Bitlis deresinin su bölüm çizgisine de denk gelen El Aman hanı ile başlayan ilk durak 700 metre yükseltiye sahip Baykan vadi tabanına kadar olan kısmı kapsamaktadır. Dicle nehrin bir kolu olan Bitlis Deresi'ni takip eden bu kısmının günümüzdeki karşılığı ise 75 kilometredir. İpek Yolu'nun güney yolu olarak ifade edilen ve vadi içerisini takip eden bu yol, vadi tabanından dağların doruklarına doğru yükselti farkı 1000 metreyi aşmaktadır.
Tatvan-Baykan arasındaki Güney İpek Yolu geçmişten günümüze; toprak yol, tek şeritli yol, çift şeritli yol olarak farklı aşamalardan geçmiştir. Günümüzde çift taraflı yol çalışmaları eski İpek Yolu güzergâhının çoğu izlerini silmiştir. Fakat çalışma verilerini o günün koşullarıyla değerlendirebilmek için eski yol izleri takip edilerek gerçek uzaklıklar belirlenmiştir. Han ve yol seçimine etki eden değişkenler coğrafi olarak analiz edilmiştir. Bu çalışmayla daha sonraki araştırmalar için konumsal bir literatür, topografik bir değerlendirme sağlanmıştır. Ayrıca geçmişten günümüze dinamik bir saha olan karayolu ve dere güzergâhı nedeniyle oluşabilecek kültürel yapı kayıpları kayıt altına alınmış olacaktır. Bu kapsamda araştırma alanı yüzey analizleri yapılarak eğim, hidrografya, topoğrafya, bakı gibi CBS'nin etkin olduğu bileşenlerle incelenmiştir.

Abstract:
The study area is a linear route between Tatvan and Baykan. On this route, the first stop with El Aman inn, which also corresponds to the section line of the Bitlis river at 1800 meters, covers the portion of the Baykan valley floor with a 700-meter rise. The current equivalent of this part, which follows the Bitlis Creek, a branch of the Dicle river, is 75 kilometers. This road, expressed as the south road of Silk Road, follows the valley, exceeds 1000 meters from the valley floor to the peaks of the mountains.
The South Silk Road between Tatvan and Baykan has passed from past to present; the earth road, the single lane road, the dual lane path through different stages. Today, double-sided roadworks have wiped off most of the old Silk Road route. But to assess the work data with the conditions of that day, the actual distances between the structures were determined by following the old road tracks. Variables that affect inn and road selection were analyzed geographically. As a result of this study, a localized literature, a topographic evaluation, a historical record were provided for future research. In addition, cultural structures that may be caused by the road and the river route, a dynamic field from past to present, will be recorded. In this context, the research area has been examined using surface analysis with components that are enabled by CBS, such as Slope, visibility, hydrographia, topography, exposure.