Sosyal bilgiler dersi öğrencilerinin kentsel alanda yakın çevre algıları: İstanbul örneği
Intermediate surrounding perception of social studies lesson students in urban area: A case study of İstanbul
Yazar: HATİCE FULDEN HAZIR
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA SAĞDIÇ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Kentsel alanlar = Urban areas ; Mekansal algı = Spatial perception ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Ortaokullar = Secondary schools ; Sosyal bilgiler dersi = Social studies course ; Sosyal bilgiler eğitimi = Social studies education ; Sosyal bilgiler öğretimi = Social studies teaching ; Yakın çevre = Neighborhood ; Öğrenci algısı = Students perceptions ; İstanbul = Istanbul

Özet:
Bu çalışmanın amacı ortaokulda Sosyal Bilgiler dersi öğrencilerin yakın çevre algısını çeşitli değişkenler aracılığıyla belirlemek ve buna kaynaklık eden nedenleri incelemektir. Konuyla ilgili alan araştırmasında örneklem olarak kentin farklı özelliklere sahip ilçeleri seçilmiştir. Araştırma İstanbul'un Fatih, Şişli, Esenyurt ve Bahçelievler ilçelerinde MEB'e bağlı ortaokullardaki öğrencileri kapsamaktadır. Yapılan ön görüşmelerde araştırmaya gönüllü olarak katılan bireylerin sayısı belli olmuş, Sosyal Bilgiler dersi alan 148 ortaokul öğrencisi çalışmanın örneklemini oluşturmuştur.

Araştırmanın verileri araştırmacılar tarafından geliştirilen 'yarı yapılandırılmış görüşme formu' ile toplanmıştır. Ayrıca katılımcılardan yaşadıkları mekâna ilişkin bilişsel, duyuşsal ve edinimsel davranışlarını belirlemek için yakın çevre algılarını zihin haritaları aracılığıyla yansıtmaları istenmiştir. Görüşme kayıtlarının değerlendirilmesinde içerik analizi kullanılmıştır. Elde edilen bilgiler, ilgili literatür aracılığıyla değerlendirilmiş ve Türkiye'de Sosyal Bilgiler öğretiminde bireyin yaşam alanının mekânsal analizine ilişkin önemli eğitsel yetersizlikler olduğu görülmüştür. Oysa gelişmiş bazı ülkelerde Sosyal Bilgiler öğretiminde bireyin yaşadığı mekân öncelikli olarak öğretilmektedir. Eğitimdeki bu yetersizliğin sosyoekonomik düzeyi düşük olan yerleşim alanlarında daha belirgin olduğu görülmektedir. Sosyoekonomik düzeyi yüksek olan bölgelerde yakın çevreye ilişkin duyarlılığın daha fazla olduğu görülmektedir.

Sosyal Bilgiler eğitiminin temel ilkelerinden birisi yakından uzağa ilkesidir. Çalışmanın sonucunda elde edilen veriler göstermektedir ki; Türkiye'de Sosyal Bilgiler eğitiminin yakından uzağa ilkesine göre tekrar yapılandırılmasının gerektiği düşünülmektedir. Ayrıca çalışma Sosyal Bilgiler öğretmeni yetiştirme programı ve Sosyal Bilgiler öğretim programlarındaki bahsi geçen yetersizliklerin çözümüne katkı sağlayabilir.

Anahtar Kelimeler: Yakın Çevre, Mekân Algısı, Sosyal Bilgiler Eğitimi, İstanbul

Abstract:
The aim of this study is to determine the perception of the student's surrounding in the secondary school through various variables and to analyze the resources that leads to this. Districts of the city having different characteristics have been perceived in the field study as samples. The research includes students from secondary schools affiliated to MEB, in Fatih, Şişli, Esenyurt ve Bahçelievler districts in İstanbul. In the preliminary interviews, the number of individuals voluntarily participating in the research has been determined and 148 (one hundred and forty-eight) secondary school students who have selected the social studies lesson in their curriculum, have been constituted the sample of the research.

The data of the research has been collected through a "semi-structured interview form" developed by the researches. Moreover, participants were asked to reflect their perception of intermediate surroundings through mind maps in order to determine their cognitive, affective and acquired behaviors regarding the place they live in. Content analysis has been used for evaluating the interview records. Obtained information has been evaluated through the literature and it has been seen that there are essential insufficiencies regarding examination of the individual's living area within the scope of Social Studies education in Turkey. However, the place where the individual lives has been taught primarily in Social Studies education in some developed countries.

It has been seen that this insufficiency in education is more evident in residential areas which have low socio-economic level. In addition, it has been occurred that sensitivity level concerning intermediate surroundings is higher in areas which have high socio-economic level. One of the basic principles of Social Studies education is the proximodistal principle. The data obtained as the result of this research demonstrates that; Social Studies education is required to be reorganized from intermediate surroundings to the outlying surroundings. Furthermore, the research may contribute to the solution of the mentioned insufficiencies in the secondary school curriculums with Social Studies teacher training program.

Key Words: Intermediate Surrounding, Space Perception, Social Studies Education, İstanbul