Lise öğrencilerinde meslek kararı verme yetkinliği ve kariyer denetim odağının incelenmesi
Career decision making self-efficacy and career locus of control among hi?gh school students
Yazar: GÜRCAN ŞEKER
Danışman: PROF. DR. BİNNUR YEŞİLYAPRAK
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitimde Psikolojik Hizmetler Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Denetim odağı = Locus of control ; Karar verme = Decision making ; Karar verme süreci = Decision making process ; Kariyer = Career ; Kariyer gelişimi planlaması = Career development planning ; Lise öğrencileri = High schools students ; Meslek seçimi = Vocational choice ; Mesleki ilgi = Occupational interest ; Yetkinlik = Competence ; Öğrenciler = Students

Özet:
Bu araştırmanın temel amacı lise öğrencilerinde meslek kararı verme yetkinlik düzeyi ve kariyer denetim odağını incelemektir. Araştırmada öğrencilerin meslek kararı verme yetkinliği ile kariyer denetim odağı puanları bazı demografik değişkenlere göre karşılaştırılmış ve meslek kararı verme yetkinliği ile kariyer denetim odağı arasındaki ilişkiye bakılmıştır.            
Araştırma tarama modelinde bir araştırmadır. Araştırma grubunu, Niğde İli merkezinde beş ortaöğretim kurumunda 9-12.sınıflarda öğrenim görmekte olan, 556 öğrenci oluşturmaktadır. Verilerin toplanması amacıyla araştırmaya katılan öğrencilere Meslek Kararı Verme Yetkinlik Ölçeği (Bozgeyikli, 2004), Kariyer Denetim Odağı Ölçeği (Millar ve Shevlin, 2007) ve Kişisel Bilgi Formu uygulanmıştır. Verilerin analizinde t - testi, varyans analizi, tukey testi ve pearson momentler çarpım korelasyon tekniği kullanılmıştır.  Araştırmadan elde edilen bulgulara göre meslek kararı verme yetkinlik ölçeğinin bireysel ve mesleki özellikleri doğru olarak değerlendirme boyutu puanlarında on ve on birinci sınıflar arasında onuncu sınıflar lehine anlamlı bir fark bulunmuştur. Ailenin gelir düzeyine göre gerçekçi plan yapma boyutu puanlarında anlamlı bir fark bulunmuştur. Ailesinin gelir düzeyi yüksek olan öğrencilerin gerçekçi plan yapma boyutu puanları, geliri düşük olan öğrencilere göre daha yüksek bulunmuştur. Diğer bir bulgu ise, meslek kararı verme yetkinlik puanlarında algılanan ders başarına göre anlamlı bir fark olduğudur. Kendisini başarılı gören öğrencilerin meslek kararı verme yetkinlik puanları, başarısız öğrencilere göre daha yüksektir. 
Araştırma bulguları erkek öğrencilerin kız öğrencilere göre kariyer denetim odağı açısından daha dış denetimli olduğunu ortaya koymaktadır. Kariyer denetim odağındaki bir diğer bulgu ise dokuz ve onuncu sınıflardaki öğrencilerin on ikinci sınıf öğrencilerine göre daha iç denetimli olduğu yönündedir. Kendisini başarılı gören öğrencilerin iç denetim puanları, başarısız öğrencilere göre daha yüksek bulunurken, başarısız öğrencilerin dış denetim puanlarının da başarılı öğrencilere göre yüksek olduğu bulunmuştur. 
Araştırma bulgularına göre Meslek Kararı Verme Yetkinlik Ölçeği?nin bütün alt boyutları ve toplam ölçek puanı ile Kariyer Denetim Odağı Ölçeği iç denetim boyutu arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki vardır. Meslek kararı verme yetkinliği arttıkça iç denetim puanları da artmaktadır. Bireysel ve mesleki özellikleri doğru olarak değerlendirme boyutu ve meslek kararı verme toplam ölçek puanı ile dış denetim arasında ise, negatif yönde anlamlı bir ilişki olduğu bulgusuna ulaşılmıştır.


Anahtar Kelimeler: Meslek kararı verme yetkinliği, kariyer denetim odağı

Abstract:
The main purpose of this study is to examine career decision making self-efficacy and career locus of control among high scholl students. İn the research, students? career decision making self-efficacy and career locus of control scores were compared according to some demographic variables and the relation between career decision making self-efficacy and career locus of control was examined.
The research is a survey scan model type. 556 students between 9th  and 12th who receive education in five high school in central Niğde make up the research group. With the aim of collecting data career decision making self-efficacy scale, career locus of control scale and personal information form  were applied to the students  who took part in the research. T test, analysis of variance, tukey?s test and pearson product ? moment correlation tecnique were used during the data analysis.
A study among the 10th  and 11th  grade students about and accurate assessment of individual and occupational characteristics of the scale of career decision making self-efficacy was held. According to the results a significant difference was found in favor of the 10th  grade. A significant difference was found in (among) the scores of making a realistic plan dimension based on family income. The scores of making realistic plan dimension of the students with high levels of income of the family were higher than the students with low levels of income. Another finding is that according to the perceived lesson success there is a significant difference in the scores of career decision making self-efficacy. Career decision making self-efficacy score of students who consider themselves were higher than those who are unsuccessful.
The findings of research present that boys are more external controlled than girls. Another finding in the career locus of control is that 9th  and 10th  grade students are more internal controlled than 12th  grade students. While the internal control scores of the students who consider themselves successful were higher than unsuccessful students, its was found out that external control scores of unsuccessful students were higher than the successful ones.
According to the findings of the research, there is a possitive significant correlation career decision making self-efficacy scale?s all sub-dimensions, total scale score and internal control dimension. The higher career decision making self-efficacy, the higher are the score of internal control. İt was found out that the accurate assessment of individual and occupational dimension and career decision making self-efficacy scale total score has a negative correlation with external control.
       

Key Words: Career Decision Making Self-Efficacy , Career Locus Of Control