Kriz dönemlerinde küçük ve orta ölçekli işletmelerde (KOBİ'lerde) izlenen rekabet stratejileri ve bir uygulama
Competitive strategies followed by SMEs in crisies periods and an application
Yazar: CELAL HATİPOĞLU
Danışman: YRD. DOÇ. DR. İBRAHİM YALÇIN
Niğde Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Yönetim ve Organizasyon Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Ekonomik kriz = Economic crisis ; Finansal kriz = Financial crisis ; KOBİ = Small and Medium Sized Firms ; Performans = Performance ; Rekabet = Competition ; Rekabet stratejileri = Competition strategies ; İşletmeler = Businesses

Özet:
İşletmelerin performansını artıran, uzun dönemde hayatta kalabilmeleri, ortalamanın üzerinde kâr elde edebilmeleri ve rekabet avantajı kazanmalarını temin eden hususlar yönetim biliminin üzerinde durduğu temel konuların başında gelmektedir. İşletme düzeyinde belirlenen stratejik tercihler, rekabetçi güçler karşısında işletmenin konumunu ve performansını belirleyen en önemli unsurlardan birisidir. Bu nedenle işletmelerin izledikleri rekabet stratejilerinin performansları üzerindeki etkisi ve değişik koşullar altında stratejik tercihlerin ne yönde değişmesi gerektiği bu alandaki önemli araştırma konularıdır. Söz konusu koşullardan bir tanesi de sermaye hareketlerinin serbestleşmesi ve kapitalizmin küreselleşmesiyle birlikte artık daha sık ve yoğun yaşanan, özellikle küçük işletmeler için tüm koşulları yönetilemez hale getiren ekonomik kriz dönemleridir. KOBİ'lerin bu dönemleri doğru stratejik tercihlerle ve başarıyla yönetmedeki başarısı kendi performansları ile birlikte ülke ekonomileri için büyük önem arz etmektedir. Buradan hareketle bu çalışmada, bilgi toplumunda ekonomik gelişmenin en güçlü dinamiği olarak genel kabul gören KOBİ ölçeğindeki işletmelerin, kriz dönemlerinde izledikleri rekabet stratejilerinin performanslarına etkisi konusu araştırılmıştır. Bu amaçla, krizden en fazla etkilenen ve kriz sonrası toparlanma sürecini en hızlı şekilde gerçekleştiren otomotiv yan sanayi sektöründe faaliyet gösteren, beş ve daha fazla sayıda çalışan istihdam eden KOBİ'lerin, 2008-2009 ekonomik krizi döneminde izledikleri rekabet stratejilerinin performanslarına etkilerinin belirlenmesi amacıyla oluşturulan anket 453 adet işletmeye uygulanmıştır. Rekabet stratejilerinde, Michael Porter'ın geliştirmiş olduğu jenerik stratejiler olan ?Maliyet Liderliği?, ?Farklılaştırma? ve ?Odaklanma?, sınıflandırması esas alınmış; işletme performansı ise ?Pazarlama Performansı?, ?Yenilik Performansı? ve ?Finansal Performans? olmak üzere üç boyutta incelenmiştir. Araştırma analizleri sonucunda; kullanılan ölçek testleri oldukça iyi sonuçlar ortaya koymuş, KOBİ'lerin izledikleri rekabet stratejileri ve performanslarına etkilerine ilişkin çok sayıda bulgu elde edilmiştir. Araştırmanın temel bulgusu; KOBİ'lerin kriz dönemlerinde özelikle maliyet liderliği ve farklılaştırma stratejilerini izledikleri, maliyet liderliği stratejisinin pazarlama ve yenilik performanslarını, farklılaştırma stratejisinin tüm performans göstergelerini, odaklanma stratejisinin ise finansal performansı etkilediğidir. Ayrıca, pazarlama performansı, yenilik performansı ve finansal performans arasında pozitif ilişki bulunduğu yönündeki hipotezler kabul edilmiştir. Araştırma sonuçları, KOBİ'lerin bir rekabet stratejisi izlemelerinin çeşitli göstergeler açısından performanslarını etkilediğini göstermektedir.

Abstract:
Main topics which management science is deal with are ones that increases organizational performance, ensures sustainable profitability above average and provides competitive advantages. Strategic preferences at business level are one of the most important factors that determine position and performance of the organization against competitive forces. Therefore, influence of competitive strategies on organizational performance and strategic choices under variable conditions are most important research topics. One of these important issues is financial crisis periods which are more frequent and deeper than before and also makes all conditions unmanagable for especially small and medium sized enterprises (SMEs) with deregulation of capital movements and globalization of capitalism. Success of SMEs to manage these periods with right strategic choices are very important for both their performance and also country performance. In this context, this study aims to find out the impact of competitive strategies on firm performance for SMEs which are assumed as the most powerful factor for economic development at information societies. So, a questionnaire is used in order to analyze the influence of competitive strategies on organizational performance to totally 453 small and medium sized enterprises which are automotive suppliers, have five or more employees and also the ones most affected by the 2008-2009 financial crisis and also recovers first. Generic strategies categorization of Michael Porter?s ?Cost leadership?, ?Differentiation? and ?Focus? is assumed as the competitive strategies. Organizational performance is analyzed under three dimensions; ?Marketing performance?, ?Innovation performance?, and ?Financial performance?. Questionnaire tests indicated good results and also comes up with many findings about competitive strategies and their impact on firm performance for SMEs. One of the main findings of the study is that at crisis periods SMEs apply mostly cost leadership and differentiation strategies. Cost leadership strategy effects marketing and innovation performances, differentiation strategy effects all the performance indicators and focus strategy effects financial performance. Hypotheses are accepted indicating that there is a positive relationships between marketing, innovation and financial performances. Results show that every single competitive strategy effects performance variables differently.