Aile Hekimliği Polikliniğine başvuran 18-65 yaş arası hastalarda osteoporoz farkındalık düzeyinin değerlendirilmesi
Evaluation of the osteoporosis awareness level inpatients between the age of 18-65 who apply to the familymedicine polyclinic
Yazar: GAMZE AKIN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BURCU KORKUT ; DOÇ. DR. HABİBE İNCİ
Sağlık Bakanlığı / Karabük Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı / Aile Hekimliği Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Giriş ve Amaç: Osteoporoz ciddi sakatlıklara ve ölümlere sebep olabilen ancak erken teşhis ve tedavi ile önlenmesi mümkün bir hastalıktır. Çalışmamız 18-65 yaş aralığındaki hastalarda osteoporoz farkındalık düzeyini değerlendirmeyi ve osteoporoz risk faktörleri hakkında farkındalığı arttırmayı amaçlamıştır. Gereç ve Yöntem: Kesitsel ve tanımlayıcı tipteki bu çalışma 15.12.2023-15.03.2024 tarihleri arasında 18-65 yaş aralığında olan 480 hasta ile yapıldı. Yabancı uyruklu bireyler, gebeler ve çalışmaya katılmaya gönüllü olmayan kişiler çalışma dışı bırakıldı. Katılımcılar; Karabük Eğitim Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği Polikliniği ile Karabük il merkezinde yer alan üç adet aile sağlığı merkezine başvuran hastalardan oluşmaktaydı. Çalışmaya katılmayı kabul eden hastalardan yazılı onam alınarak yüz yüze anket uygulandı. Araştırmada bireylerin sosyodemografik özellikleri ile kronik hastalıklarının, düzenli kullanılan ilaçlarının, beslenme alışkanlıklarının, fiziksel aktivite yapma durumlarının, takviye kullanımlarının, menopoz, doğum ve gebelik ile ilgili durumlarının sorgulandığı toplam 29 sorudan oluşan anket formu ile osteoporoz farkındalık ölçeği kullanıldı. Osteoporoz farkındalık ölçeği; kemik fizyolojisi (6 madde), risk faktörleri (5 madde), koruyucu davranışlar (7 Madde), egzersiz (4 madde), osteoporozun özellikleri (5 madde) olmak üzere 5 alt boyuttan oluşmaktadır. Ölçeğin ters puanlanan maddesi ve kesme noktası bulunmamaktadır. Ölçek 4'lü likert formunda toplam 27 sorudan oluşmaktadır. Cevaplar hiç bilmiyorum (1), biraz biliyorum (2), biliyorum (3), çok iyi biliyorum (4) şeklinde puanlanmaktadır. Ölçekten alınacak toplam puan 27-108 arasındadır. Ölçekten alınan puan arttıkça osteoporoza yönelik farkındalık artmaktadır. Çalışmada elde edilen bulguların istatiksel analizleri yapıldı ve istatiksel anlamlılık düzeyi p<0.05 olarak kabul edildi. Bulgular: Çalışmaya katılan 480 bireyin yaş ortalaması 41,33±13,90 yıl, vücut kitle indeksi (VKİ) ortalaması 26,62±5,17 kg/m2 olarak tespit edildi. Katılımcıların %52,7'sinin kadın, %67.3'ünün evli, %46,9'unun üniversite mezunu olduğu tespit edilmiştir. Katılımcıların %31,3'ünün sigara, %13,1'inin alkol kullandığı, %41,0'ının ise en az bir kronik hastalığının bulunduğu saptanmıştır. Bireylerin osteoporoz farkındalık ölçeği toplam puanlarının ortanca değeri 58 (27-108), ortalama değeri ise 58,85±16,90 olarak bulunmuştur. Osteoporoz farkındalık ölçeği puanı <40 yaş katılımcılarda, VKİ<30 kg/m2 olanlarda, bekarlarda, kadın bireylerde, lise ve üzeri eğitim düzeyine sahip olanlarda, geliri giderden yüksek olanlarda, kronik hastalığı bulunmayanlarda, osteoporozu olanlarda, ailesinde osteoporoz öyküsü olanlarda, düzenli olarak vit D takviyesi alanlarda ve menopoza giren kadınlarda istatistiksel olarak anlamlı şekilde yüksek bulunmuştur (sırasıyla p<0.05, p<0.05, p<0.001, p<0.05, p<0.05, p<0.05, ,p<0.05, p<0.05, p<0.05, p<0.05, p<0.05). Osteoporoz farkındalık ölçeği puanı hipertansiyonu ve kalp hastalıkları bulunanlarda, hastalığı bulunmayanlara göre istatistiksel olarak anlamlı derecede düşük saptanmıştır (sırasıyla p<0.05, p<0.05). Kadınlarda toplam gebelik sayısı ve canlı doğum sayısı ile osteoporoz farkındalık ölçeğinin egzersiz alt ölçek puanları arasında negatif yönde, istatistiksel olarak anlamlı bir fark saptanmıştır (p<0.001).Sonuç: Çalışmamızda ileri yaşta ve erkek hastalarda osteoporoz farkındalık düzeyinin daha düşük olduğu saptanmıştır. Eğitim seviyesi daha ileri düzeyde olan bireylerde, osteoporoz farkındalığının daha yüksek olduğu görülmüş olup osteoporozun hem kadınları hem de erkekleri etkileyebilen bir hastalık olduğu konusunda halkın farkındalığı arttırılmalıdır. Bu konuda sağlık eğitimleri yapılması hastalıktan korunma ve bilinç düzeyini arttırmak açısından önemlidir. Anahtar Sözcükler: Osteoporoz, Osteoporoz Farkındalık Ölçeği, Risk faktörleri Bilim Kodu: 1004

Abstract:
Introduction and Objective: Osteoporosis is a disease that can cause serious disability and death but can be prevented with early diagnosis and treatment. The objective of our study was to evaluate the level of osteoporosis awareness among individuals aged 18-65 years and to increase awareness of osteoporosis risk factors.  Material and Method: This cross-sectional and descriptive study was conducted between 15.12.2023 and 15.03.2024 with 480 patients aged between 18 and 65 years. Individuals who were foreign nationals, pregnant women, and who did not volunteer to participate were not included in the study. Participants were selected from the patients who applied to Karabük Training and Research Hospital Family Medicine Outpatient Clinic and three family health centers located in Karabük city center. The patients who agreed to participate in the study gave written informed consent and a face-to-face questionnaire was administered. A questionnaire form consisting of a total of 29 questions on sociodemographic characteristics, chronic diseases, regularly used medications, dietary habits, physical activity, supplement use, menopause, childbirth and pregnancy, and osteoporosis awareness scale was used in the study. The osteoporosis awareness scale consists of 5 sub-dimensions: bone physiology (6 items), risk factors (5 items), protective behaviors (7 items), exercise (4 items), and characteristics of osteoporosis (5 items). There are no reverse-scored items and no cut-off points. The scale is made up of 27 4-point Likert-type items. Answers are scored as I do not know at all (1), I know a little (2), I know (3), I know very well (4). The total score that can be obtained from the scale is between 27-108. As the score obtained from the scale increases, awareness of osteoporosis increases. The results obtained in the study were statistically analyzed and the statistical significance level was accepted as p<0.05. Results: The mean age of the 480 participants was 41.33±13.90 years and the mean body mass index (BMI) was 26.62±5.17 kg/m2. Of the participants, 52.7% were female, 67.3% were married, and 46.9% were university graduates. Of the participants, 31.3% smoked, 13.1% drank alcohol and 41.0% had at least one chronic disease. The median value of the total osteoporosis awareness scale scores of the individuals was 58 (27-108) and the mean value was 58.85±16.90. Osteoporosis awareness scale score was found to be statistically significantly higher in participants <40 years of age, BMI <30 kg/m2, singles, female individuals, those with high school education or higher, those with income higher than expenditure, those without chronic diseases, those with osteoporosis, those with a family history of osteoporosis, those who regularly take vit D supplements and women who have entered menopause (p<0.05, p<0.05, p<0.001, p<0.05, p<0.05, p<0.05, p<0.05, p<0.05, p<0.05, p<0.05, p<0.05, respectively). The osteoporosis awareness scale score was statistically significantly lower in those with hypertension and cardiac diseases than in those without (p<0.05, p<0.05, respectively). There was a negative and statistically significant difference between the total number of pregnancies and live births and the exercise subscale scores of the osteoporosis awareness scale in women (p<0.001). Conclusion: We found that the level of osteoporosis awareness was lower in older and male patients in our study and individuals with higher levels of education were more likely to be aware of osteoporosis. Public awareness of osteoporosis as a disease that can affect both men and women should be increased. Health trainings on this subject are important in terms of prevention and raising awareness. Key Words	: Osteoporosis, Osteoporosis Awareness Scale, Risk factors Science Code: 1004