Henry Rider Haggard'ın She ve Wilhelm Jensen'ın Gradiva adlı eserlerinde arkeoloji ve psikanaliz
Archaeology and psychoanalysis in Henry Rider Haggard's She and Wilhelm Jensen's Gradiva
Yazar: NEZAKET KAZANCI DEDER
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ UFUK GÜNDOĞAN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Karşılaştırmalı Edebiyat Ana Bilim Dalı / Karşılaştırmalı Edebiyat Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Karşılaştırmalı Edebiyat = Comparative Literature ; İngiliz Dili ve Edebiyatı = English Linguistics and Literature
Dizin: 19. yüzyıl = 19. century ; Arkeoloji = Archaeology ; Edebi eserler = Literary works ; Haggard, Henry Rider = Haggard, Henry Rider ; Psikanaliz = Psychoanalysis ; İngiliz edebiyatı = English literature

Özet:
Bu çalışmanın temel amacı, Henry Rider Haggard'ın She ve Wilhelm Jensen'ın Gradiva adlı eserleri üzerinden gerçekleştirilen incelemeyle, arkeoloji ve psikanalizin paralel disiplinler olduğunu göstermektir. Paralellikleri, Batı uygarlığının gelişimiyle beraber aydınlanmacı yaklaşımın bastırdıklarını katman katman ortaya çıkarmalarında yatmaktadır. Bir başka ifadeyle, bireyin ve böylece insanlığın bastırdığı ilkelliği barındıran bilinçaltını bilince taşımaktadırlar. 
Bu teze ulaşabilmek için birinci bölümde, eril bir güdü olarak ataerkil hiyerarşik oluşumla doğal olanı bastırmanın nedenleri ve gelişimine odaklanılmıştır. Gelişiminin kültür-tarihsel seyri, Batı kültürünün oluşumunda etkili olan düşünce tarihindeki başlıca temsilleri üzerinden ele alınmış ve böylece antik Yunan'dan süregelen aydınlanmacı tutumun 19. yüzyılda bilimsel ve tarihsel gelişmeler nedeniyle buna karşı inancın sarsılmasıyla birlikte oluşan karşıt söylemlerle alaşağı edildiği ortaya koyulmuştur. İkinci bölümde ise, 19. yüzyılın özellikle ikinci yarısının taşıdığı kültürel dinamiklerden yola çıkarak, iki ayrı bilimsel disiplin olarak arkeoloji ve psikanalizin buluştuğu zeminden bahsedilmiştir. Devamında, bunların paralel olduğunu açığa çıkarmak ve bunun izini edebi eserlerde incelemek üzere yöntem olarak esas alınan, bilinçaltının bilince nazaran birincil konumda olduğunu ileri sürerek eril hiyerarşik yapının temelini yıkan bu karşıt söylemlerin psikoloji alanındaki karşılığı olarak, Freudyen psikanaliz ayrıca ele alınmıştır. Buna ek olarak burada psikanaliz arkeolojiyle benzerliği üzerinden incelenmiştir. Son olarak üçüncü bölümde bu kuramsal yaklaşım ışığında, sırasıyla She ve Gradiva adlı eserlerde okura sunulan 'rüya âlemleri' ve ilgili motifler üzerinden bu iki bilimin sentezlenmesiyle ne şekilde hem bireyin hem de Batı uygarlığının bilinçaltının bilince ve böylece geçmişinin şimdiye taşındığı irdelenmiştir. 

Anahtar Kelimeler: Aydınlanma, Gerileme, Bilinçaltı, Tarih Öncesi, Rüya

Abstract:
The main purpose of this thesis is to show with an analysis of the works She by Henry Rider Haggard and Gradiva by Wilhelm Jensen that archaeology and psychoanalysis are analogically connected disciplines. Their connection is understood to be based on their revealing what the notion of enlightenment suppressed with the development of Western civilization. In other words, they bring the unconscious, which bears the suppressed primitivity of the individual and thus humanity, to the conscious.
On the way to come to this conclusion, the focus of the first chapter maintains on the development and causes of the suppression of nature and the natural in the human being, which is demonstrated to have arisen with the construction of the male hierarchical system. The cultural process of this development is depicted by an analysis of main representatives of Western philosophy, where a shift can be observed in 19th century philosophy, in which the mainstream discourse is undermined with the suggestion that the unconscious is prior to the conscious. The second chapter involves in which way psychoanalysis and archaeology bear the counter discourse of 19th century philosophy and in which way these disciplines are connected. Further, considering it as the reflection of this counter discourse in the field of psychology, Freudian psychoanalysis is being focused on as the main approach to reveal its connection with archaeology and to analize the literary works. Finally in the last chapter, with this theoretical approach it is revealed how the unconscious of the individual as well as the Western civilization is carried to the conscious and thus the past to the present with the synthesis of the two disciplines via an examination of the 'dream worlds' and relevant motives present in She and Gradiva.

Keywords: Enlightenment, Regression, Unconscious, Prehistory, Dream