Neolitik dönemden günümüze Eski Anadolu toplumlarında travma
Trauma in Ancient Anatolian societies from the Neolitic period to the present
Yazar: MERVA YAVAŞ
Danışman: PROF. DR. PINAR GÖZLÜK KIRMIZIOĞLU
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Antropoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Antropoloji = Anthropology ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Eski Anadolu = Old Anatolian ; Eski Anadolu medeniyetleri = Old Anatolian civilizations ; Kemik hastalıkları = Bone diseases ; Kırıklar-kemik = Fractures-bone ; Neolitik Dönem = Neolithic Period ; Paleopatoloji = Paleopathology ; Travma = Trauma

Özet:
Anadolu Neolitik Dönem'den günümüze kadar birçok topluluğa ev sahipliği yapmıştır. Avcı toplayıcı yaşam biçiminden yerleşik hayata geçilmesi ile tarım ve hayvancılık gibi faaliyetler başlamış, gündelik işlerde kazalar, yaralanmalar artmıştır. Travma dışarıdan gelen bir etki sonucu oluşan vücuttaki yaralanma izleridir. Arkelojik kazılar sonucunda ele geçen insan iskeletlerinde saptanan travmalar, toplumların yaşam biçimlerinin belirlenmesinde oldukça önemli veri kaynaklarıdır. Mal ve alan sahiplenme duygusu, büyük savaşların çıkmasına, yağmalara ve kavgalara neden olmuştur. Gündelik hayatta geçirilen kazalar, bireysel kavgalar travmalara neden olan etmenler arasındadır. Bu kapsamda sosyo-kültürel faktörler de göz önünde bulundurulmalıdır; toplumların kültürel alışkanlıkları, iyileştirme yöntemleri gibi.
Kemiklerde görülen travmalar arasında; kesici, ezici, delici gibi alet travmaları, trepanasyon, kırıklar, çıkıklar, ampütasyon, dekapitasyon, scalping sayılabilir. Bütün bu lezyonlar birey ve toplum hakkında bilgi verir. Ayrıca bu bireylerin yaşadıkları coğrafik ortam da travmalara neden olabilir. Örneğin, çok engebeli, yokuşlu bölgelerde düşmelere bağlı travmalar gibi. Bu lezyon incelenirken, dönemsel olarak da ele alınmalıdır. Örneğin, o dönem ağırlıklı olarak kullanılan bir maden alet yapımlarını etkiler.
Bu çalışmada Neolitik Dönem'den günümüze Eski Anadolu toplumlarına ait iskeletlerde saptanan travma çalışmaları derlenmiş, travma olgusuları ele alınmış, bireylerin yaşadıkları ortam, yaşam biçimleri, kültürel alışkanlıkları gibi bir çok faktör, arkeolojik kalıntılar da dikkate alınarak incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Travma, Neolitik Dönem, Paleopatoloji, Eski Anadolu

Abstract:
Anatolia has been home to many communities from the Neolithic Period to the present day. With the transition from a hunter-gatherer lifestyle to a sedentary lifestyle, activities such as agriculture and animal husbandry began, accidents and injuries increased in everyday work. Trauma is the scars of injury in the body resulting from an external effect. The traumas detected in human skeletons recovered as a result of archelogical excavations are very important data sources for determining the way of life of societies. The feeling of ownership of property and space has led to the outbreak of major wars, looting and quarrels. Accidents in everyday life, individual fights are among the factors dec cause traumas. n this context, socio-cultural factors should also be taken into account; such as cultural habits of societies, improvement methods.
Among the traumas observed in bones; such as cutting, crushing, piercing tool traumas, trepanation, fractures, dislocations, amputation, decapitation, scalping can be included. All these lesions give information about the individual and society; such as aggressive, warrior, belligerent, docile. In addition, the geographical environment in which these individuals live can also cause trauma. For example, traumas due to falls in very rugged, hilly areas. When examining this lesion, it should also be considered periodically. For example, a mine that was used mainly in that period affects tool making. 
In this study, trauma studies found in the skeletons of Ancient Anatolian societies from the Neolithic Period to the present were compiled, the phenomenon of trauma was handled periodically, and many factors such as the environment in which individuals lived, their lifestyles, cultural habits, and archaeological remains were examined.

Keywords: Trauma, Neolithic Period, Paleopathology, Ancient Anatolia