Türkiye'de uygulanan yağmur ormanları birliği sertifikası projelerinin tarımsal sürdürülebilirliğe etkilerinin belirlenmesi
The determination of impact on agricultural sustainability of rainforest alliance certified projects implemented in Turkey
Yazar: SEREN ÇELİMLİ
Danışman: PROF. DR. HAKAN ADANACIOĞLU
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı / Tarım İşletmeciliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture ; İşletme = Business Administration

Özet:
Dünya'da her geçen gün artan nüfusun ihtiyacı olan yeterli ve güvenilir gıda gereksinimlerinin karşılanması için tarımsal üretimin ve verimliliğin artırılarak devamlılığının sağlanması gereklidir. Çiftçilerin ve işletmelerin ekonomik performanslarının artırılması, istikrarlarının sağlanması ve üretim süreçleri sırasında ekosistemin korunarak biyoçeşitliliğin bozulmasının önlenmesi için tarımda sürdürülebilirlik yöntemlerinin belirlenerek bu yöntemlerin uygulanması büyük önem arz etmektedir. 
Biyoçeşitliliğin korunması ve sürdürülebilir tarım yoluyla gıda güvenliğinin oluşturulmasının temel alındığı yağmur ormanları birliği sertifikası uygulamaları son yıllarda sağlıklı gıdaya ulaşma konusunda artan farkındalık ile birlikte tercih edilen sürdürülebilirlik uygulamalarından biri olmuştur. Dünyada hızla artan nüfusla birlikte meydana gelen beslenme ve tarımsal üretim ihtiyacının karşılanması sırasında doğal hayatın koruma altına alınması ve sürekliliğinin sağlanması amacıyla bazı koşulların yerine getirilmesi gerekli görülmektedir. Yağmur ormanları birliği koşul olarak sunduğu standartlar ile işletmelerin çevresel, sosyal ve ekonomik sürdürülebilirlik şartlarını yerine getirmelerini sağlamaktadır. Çevresel, sosyal ve ekonomik sürdürülebilirliğe karşı tüketicilerin artan ilgisi üretimde yer alan aktörleri bu uygulamalara yönlendirmektedir. Türkiye'de henüz yeni yaygınlaşmaya başlayan yağmur ormanları birliği uygulamalarının hızla artmakta olduğu gözlenmektedir. Türkiye'de yağmur ormanları birliği sertifikası kapsamındaki projelerde sözleşmeli çalışan 250 çiftçi ve yağmur ormanları birliği sertifikası kapsamındaki projeleri yürüten 17 işleyici firma ile gerçekleştirilen veri toplama çalışmaları sırasında sahada yapılan gözlemler ve sözlü görüşmeler yağmur ormanları birliği sertifikasyon sürecinin farklı açılar ve olgular göz önüne alınarak yorumlanmasını sağlamıştır. 
Çalışmanın birinci bölümünde yağmur ormanları birliği sertifikasyon programına yönelik mevcut durumu gösteren veriler ve anket çalışması yapılan çiftçi ve işleyici firmalara ait demografik verilerin yorumlanması yer almaktadır. Çalışmanın ikinci bölümünde araştırma kapsamında çalışmaya katılan çiftçi ve işleyici firmaların sürdürülebilirliklerine yönelik araştırma bulgularına yer verilmiştir. 
Türkiye'de yağmur ormanları birliği sertifikasyon programı ile üretimlerini sürdüren çay ve fındık çiftçilerinin sürdürülebilirlik indeks değeri 0,88 olarak hesaplanmıştır. Sürdürülebilirlik yaklaşımları arasında en çok önem verilen sürdürülebilirlik boyutu 0,51 ile çevresel boyut olmuştur. Sosyal boyut 0,29 ile çevresel boyuttan daha az önem verilen sürdürülebilirlik boyutu olmuştur. Ekonomik boyut 0,08 ile en az önem verilen sürdürülebilirlik boyutu olmuştur. Çay çiftçileri için sürdürülebilirlik indeksi 0,88 olarak hesaplanırken, fındık çiftçileri için sürdürülebilirlik indeksi 0,89 olarak hesaplanmıştır. İndeks değerleri yağmur ormanları birliği sertifikasyon programının çay ve fındık çiftçilerinin sürdürülebilirliğine olumlu yönde etki etki ettiğini ortaya koymaktadır.
Türkiye'de yağmur ormanları birliği sertifikasyon programı proje yürütücüsü olan çay ve fındık sektöründe faaliyet gösteren işleyici firmaların sürdürülebilirlik indeks değeri 0,98 olarak hesaplanmıştır. Sürdürülebilirlik yaklaşımları arasında en çok önem verilen sürdürülebilirlik boyutu 0,47 ile çevresel boyut olmuştur. Sosyal boyut 0,31 ile çevresel boyuttan daha az önem verilen sürdürülebilirlik boyutu olmuştur. Ekonomik boyut 0,19 ile en az önem verilen sürdürülebilirlik boyutu olmuştur. Çay sektöründe faaliyet gösteren işleyici firmalar için sürdürülebilirlik indeksi 0,97 olarak hesaplanırken, fındık sektöründe faaliyet gösteren işleyici firmalar için sürdürülebilirlik indeksi 0,98 olarak hesaplanmıştır. İndeks değerleri, Türkiye'de yağmur ormanları birliği sertifikasyon programı projelerinin yürütücüsü olan çay ve fındık sektöründe faaliyet gösteren işleyici firmaların sürdürülebilir olduğunu göstermektedir.

Abstract:
In order to meet the sufficient and reliable food needs of the ever-increasing population in the world, it is necessary to increase agricultural production and productivity and ensure their continuity. To improve the economic performance of producers and businesses, ensure their stability, and prevent the deterioration of biodiversity by protecting the ecosystem during production processes, it is of great importance to determine sustainability methods in agriculture and implement these methods. Rainforest Union certificate applications, based on the protection of biodiversity and the establishment of food security through sustainable agriculture, have become one of the preferred sustainability applications in recent years with increasing awareness about accessing healthy food. In order to meet the nutritional and agricultural production needs that occur with the rapidly increasing population in the world, it is deemed necessary to fulfill certain conditions to protect natural life and ensure its continuity. The Rainforest Union ensures that businesses fulfill environmental, social and economic sustainability conditions with the standards it offers as a condition. Consumers' increasing interest in environmental, social and economic sustainability directs the actors in production to these applications. It is observed that the Rainforest Union applications, which have just started to become widespread in Turkey, are rapidly increasing. During the data collection studies conducted with 250 producers working under contract on projects within the scope of the Rainforest Union Certificate in Turkey and 17 companies carrying out projects within the scope of the Rainforest Union Certificate, observations and oral interviews conducted in the field enabled the interpretation of the Rainforest Union certification process by considering different perspectives and facts.
The first part of the study includes data the current status of the Rainforest Union certification program and the interpretation of demographic data belonging to the producers and companies that conducted the survey. The second part of the study explains research findings regarding the sustainability of the producers and companies participating in the study.
The sustainability index value of tea and hazelnut producers continuing their production with the Rainforest Union Certification Program in Turkey was calculated as 0.88. The sustainability dimension given the most importance among sustainability approaches was the environmental dimension with 0.51. The social dimension was the sustainability dimension given less importance than the environmental dimension with 0.29. The economic dimension was the sustainability dimension given the least importance with 0.08. The sustainability index for tea producers was calculated as 0.88, while the sustainability index for hazelnut producers was calculated as 0.89. The index values reveal that the Rainforest Union certification program has a positive impact on the sustainability of tea and hazelnut producers.
The sustainability index value of companies operating in the tea and hazelnut sector, which are the Rainforest Union certification program project managers in Turkey, was calculated as 0.98. The sustainability dimension given the most importance among sustainability approaches was the environmental dimension with 0.47. The social dimension was the sustainability dimension given less importance than the environmental dimension with 0.31. The economic dimension was the sustainability dimension given the least importance with 0.19. The sustainability index for organizations operating in the tea sector was calculated as 0.97, while the sustainability index for organizations operating in the hazelnut sector was calculated as 0.98. The index values show that companies operating in the tea and hazelnut sector, which are the managers of Rainforest Union certification program projects in Turkey, are sustainable.