Kamu sağlık harcamalarını etkileyen faktörler: Gelişmekte olan ülkeler örneği
Factors affecting public health expenditures: The case of developing countries
Yazar: BURÇİN GÜLSÜM TURA
Danışman: DOÇ. DR. ÖZHAN TUNCAY
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Finansal Ekonomi Ana Bilim Dalı / Finansal Ekonomi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Sağlık harcamaları genel olarak, bir ülkenin sağlık sisteminin etkinliği ve sürdürülebilirliği açısından büyük önem taşımaktadır. Bu harcamalar, sağlık hizmetlerinin kalitesi, erişilebilirliği ve maliyeti üzerinde doğrudan etkili olup, ekonomik büyüme ve toplumsal refah açısından da kritik bir rol oynamaktadır. Sağlık harcamalarının artışı, teknolojik gelişmeler, nüfus artışı, eğitim düzeyi, kentleşme gibi çeşitli sosyal ve ekonomik faktörlerle ilişkilidir.
Sağlık harcamalarının yönetimi ve finansmanı, bir ülkenin sağlık sisteminin performansını belirleyen temel unsurlardan biridir. Sağlık harcamalarının sürdürülebilir ve etkili bir şekilde yönetilmesi, toplumsal refahın artırılmasına ve ekonomik büyümenin desteklenmesine katkı sağlar. Farklı ülkeler, farklı sağlık finansman modelleri benimseyerek sağlık harcamalarını yönetmektedir. Bu modellerin her birinin kendi avantajları ve dezavantajları bulunmaktadır. Bu nedenle, sağlık harcamalarının planlanması ve yönetimi, kapsamlı bir değerlendirme ve stratejik bir yaklaşım gerektirmektedir. Bu araştırmanın amacı, sağlık harcamalarını etkileyen faktörlerin dinamik panel veri analizi yöntemleriyle incelenmesi ve sağlık harcamalarının sürdürülebilir yönetimine yönelik çözüm önerileri sunmaktır. Araştırma kapsamında, ülkelerin sağlık harcamaları üzerinde etkili olan yaşlı nüfus, finansal gelişmişlik, kamu borcu, şehirleşme oranı, işsizlik oranı ve kişi başına GSYİH gibi değişkenlerin etkileri analiz edilmiştir. Wooldridge otokorelasyon testi ve Breusch-Pagan testi gibi yöntemlerle modelin sağlamlığı test edilmiş, otokorelasyon ve değişir varyanslılık gibi sorunların varlığı değerlendirilmiştir. 
Veri seti, çeşitli sosyal ve ekonomik faktörlere dayalı olarak oluşturulmuş ve dinamik panel veri analizi için Genelleştirilmiş Momentler Yöntemi (GMM) kullanılmıştır. Analiz sonuçlarına göre, yaşlı nüfus oranı ve finansal gelişmişlik gibi faktörlerin kamu sağlık harcamalarını artırdığı, kamu borcu ve şehirleşmenin ise sağlık harcamaları üzerinde olumsuz etkiler yarattığı tespit edilmiştir. Ayrıca, modelde otokorelasyonun giderilmesi ve çoklu doğrusallık probleminin bulunmadığı görülmüştür. Sonuç olarak, sağlık harcamalarının etkili bir şekilde yönetilmesi için yaşlanan nüfus, kamu borcu ve finansal gelişmişlik gibi unsurlar dikkate alınarak stratejiler geliştirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
In general, health expenditures are of great importance for the efficiency and sustainability of a country's health system. These expenditures have a direct impact on the quality, accessibility and cost of health services and play a critical role in terms of economic growth and social welfare. The increase in health expenditures is associated with various social and economic factors such as technological developments, population growth, education level and urbanization.
The management and financing of health expenditures is one of the key determinants of the performance of a country's health system. Sustainable and effective management of health expenditures contributes to increasing social welfare and supporting economic growth. Different countries manage health expenditures by adopting different health financing models. Each of these models has its own advantages and disadvantages. Therefore, planning and management of health expenditures require a comprehensive assessment and a strategic approach. The aim of this study is to analyze the factors affecting health expenditures using dynamic panel data analysis methods and to offer solutions for the sustainable management of health expenditures. Within the scope of the study, the effects of variables such as elderly population, financial development, public debt, urbanization rate, unemployment rate and GDP per capita on health expenditures of countries are analyzed. The robustness of the model was tested with methods such as Wooldridge autocorrelation test and Breusch-Pagan test, and the presence of problems such as autocorrelation and heteroscedasticity were evaluated. 
The data set is constructed based on various social and economic factors and Generalized Method of Moments (GMM) is used for dynamic panel data analysis. According to the results of the analysis, factors such as the elderly population ratio and financial development increase public health expenditures, while public debt and urbanization have negative effects on health expenditures. Moreover, the model is found to be free of autocorrelation and multicollinearity problem. As a result, it is concluded that strategies should be developed by taking into account factors such as aging population, public debt and financial development in order to manage health expenditures effectively.