DSM-5'te yer alan kişilik bozukluklarının kontrol odağı, öz kontrol ve psikolojik sağlamlık açısından incelenmesi
Investigation of personality disorders in DSM-5 in terms of locus of control, self-control, and psychological resilience
Yazar: ECENUR PEKÇETİN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ YUSUF BİLGE
İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Klinik Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
Bu araştırmada kişilik bozuklukları ile kontrol odağı, öz kontrol ve psikolojik sağlamlık değişkenleri arasındaki ilişkilerin incelemesi ve bu değişkenlerin kişilik bozukluklarını yordama düzeylerinin tespit edilmesi amaçlanmıştır. Araştırma örneklemi, 18-68 yaşları arasında (ortalama=28,54 Ss=9,22) 160'ı kadın (%53,2), 141'i (%46,8) erkek olmak üzere toplam 301 katılımcıdan oluşmuştur. Katılımcılara Bilgilendirilmiş Onam, Demografik Bilgi Formu, "Coolidge Eksen II Envanteri Artı Türkçe-Kısa Formu", "Kontrol Odağı Ölçeği", "Kısa Öz Kontrol Ölçeği" ve "Kısa Psikolojik Sağlamlık Ölçeği" uygulanmıştır. Gerçekleştirilen ilişkisel analizlerin sonucunda kişilik bozuklukları ile psikolojik sağlamlık ve öz kontrol arasında negatif yönde anlamlı ilişkiler olduğu tespit edilirken kişilik bozuklukları ile kontrol odağı arasında pozitif yönde anlamlı ilişkiler olduğu tespit edilmiştir. Regresyon analizleri sonucunda ise kontrol odağı, öz kontrol ve psikolojik sağlamlığın kişilik bozuklukları türlerini farklı kombinasyonlarda anlamlı düzeyde yordadıkları bulgulanmıştır. Ayrıca öz kontrol-dürtüsellik alt boyutunun da tüm kişilik bozuklukları için ortak yordayıcı olduğu tespit edilmiştir. Kişilik bozuklukları kümeleri açısından değerlendirildiğinde dürtüselliğin yanı sıra psikolojik sağlamlık ve çabanın anlamsızlığı değişkenlerinin de ortak yordayıcılar oldukları görülmüştür. Araştırma bulgularından hareketle öz kontrolün, psikolojik sağlamlığın ve iç kontrol odaklı olmanın kişilik bozukluklarına karşı koruyucu faktörler oldukları söylenebilir. Sonuç olarak çalışmanın kişilik bozukluklarının anlaşılması, önlenmesi ve tedavisinde kontrol odağı, öz kontrol ve psikolojik sağlamlık kavramları üzerinden literatüre katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Abstract:
This study aimed to examine the relationships between personality disorders and locus of control, self-control, and psychological resilience variables and to determine the predictive levels of these variables for personality disorders. The research sample consisted of a total of 301 participants, 160 (53.2%) women and 141 (46.8%) men, between the ages of 18-68 (mean=28.54 Sd=9.22). Informed Consent, Demographic Information Form, "Coolidge Axis II Inventory Plus Turkish-Short Form", "Locus of Control Scale", "Short Self-Control Scale" and "Brief Resilience Scale" were applied to the participants. As a result of the relational analyzes carried out, it was determined that there were negative significant relationships between personality disorders, psychological resilience, and self-control, while positive significant relationships were found between personality disorders and locus of control. As a result of regression analysis, it was found that locus of control, self-control, and psychological resilience significantly predicted personality disorders in different combinations. In addition, it was determined that the self-control-impulsivity sub-dimension was a common predictor for all personality disorders. When evaluated in terms of personality disorder clusters, it was seen that psychological resilience and meaninglessness of effort variables were common predictors as well as impulsivity. Based on the research findings, it can be said that self-control, psychological resilience, and being the internal locus of control are protective factors against personality disorders. As a result, it is thought that the study will contribute to the literature through the concepts of locus of control, self-control, and psychological resilience in the understanding, prevention, and treatment of personality disorders.