Soğuk savaş sonrası düzende Amerikan ittifakları: Türkiye ve Güney Kore örnekleri (1991-2021)
American alliances in the post-cold war order: The cases of Turkey and South Korea (1991-2021)
Yazar: FATİH BAYEZİT
Danışman: DOÇ. DR. MURAT ALAKEL
Yalova Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Amerika Birleşik Devletleri = United States of America ; Askeri ittifak = Military alliance ; Güney Kore = South Korea ; Soğuk Savaş sonrası = After the Cold War ; Türk dış politikası = Turkish foreign policy ; Türk-Amerikan ilişkileri = Turkish-American relations ; Türkiye = Türkiye ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası politika = International policy ; İttifak = Alliance

Özet:
Soğuk Savaş boyunca iki kutuplu süper güç rekabetine dayalı caydırıcılık odaklı işleyen Batı ittifak sistemi SSCB'nin dağılmasının ardından sürekliliğini koruyabilmiştir. Buna rağmen 11 Eylül saldırıları, 2003 Irak Savaşı, 2008 finansal krizi ve Arap Baharı ile Rusya'nın ve Çin'in yeniden büyük güç rekabeti içerisine dâhil olması, BRICS ve Türkiye gibi aktörlerin bölgesel etkinliklerini arttırması gibi hadiseler uluslararası sistemin yapısında yeni dinamiklerin ortaya çıkmasına neden olmuş ve ABD'nin konumuna dair tartışmaları tetiklemiştir. Bu durum değişen tehdit ortamı ve yeni tehditlerin ortaya çıkması ile birlikte İkinci Dünya Savaşı sonrasının koşullarında ABD ile müttefik olan devletlerin ittifak davranışlarında farklılaşmalar meydana getirmiştir. Modernleşme süreçleri, demokrasi gelişimi ve ekonomi parametreleri bağlamında sıklıkla karşılaştırılan Türkiye ve Güney Kore, ABD ile ittifak ilişkileri bağlamında önemli benzerlikler göstermektedir. Bu bakımdan çalışmada ABD'nin Soğuk Savaş sonrasında sürdürdüğü ittifak ilişkileri Türkiye ve Güney Kore'nin sunduğu örnek vakalar çerçevesinde, süreç analizi şeklinde ve neoklasik realist teorinin sağladığı analiz düzeyleri içerisinde ele alınmıştır. Bu bağlamda Soğuk Savaş sonrası dönemin özellikleri belirlenerek devletlerin ABD ile olan ittifak ilişkileri tespit edilmeye çalışılmıştır. Ayrıca toplumsal koşulların Türkiye-ABD ve Güney Kore-ABD ilişkilerine ne ölçüde tesir ettiği incelenmiştir. Çalışmada birincil ve ikincil kaynak niteliğindeki eserlerden söylemsel ve düşünsel veriler toplanmış, teorik ve pratik veriler derlenmiştir. Soyut ve teorik varsayımlar tablo, istatistik ve ekonomik göstergeleri barındıran somut verilerin yardımıyla açıklanmaya çalışılmıştır. Ayrıca sahanın uzmanı olan çeşitli isimlerle bireysel görüşme yöntemi ile veri toplanmış ve çalışmanın teorik bulguları bu verilerle desteklenmiştir. Çalışmanın bağımsız değişkeni uluslararası sistemin yapısı üzerinde kurgulanmıştır. Soğuk Savaş sonrası dönemde artan milliyetçilik, liberalizmin içinde bulunduğu ideolojik ve siyasal çıkmazlar, ortaya çıkan yeni tehditler ve işbirliği formları, Rusya'nın jeopolitik baskısı, Çin'in ve Asya'nın artan ekonomik gücü ve buna dayalı ABD-Çin rekabeti ile çok kutupluluğun artan etkisi devletlerin dış politikasına etki eden unsurlar olmuştur. Çalışmanın sonucu, ABD'nin Türkiye ve Güney Kore ile ilişkilerinde ortaya çıkan işbirliği biçimlerinin ve sorunların, uluslararası sistemin devletlerin dış politika davranışları üzerindeki etkileri bağlamının bir parçası olduğunu göstermektedir.

Abstract:
Throughout the Cold War, the Western alliance system, which focused on deterrence based on bipolar superpower competition, was able to maintain its continuity after the dissolution of the USSR. However, the 9/11 attacks, Iraq War in 2003, the 2008 financial crisis and the Arab Spring; Russia and China's return to great power competition, and events such as the increasing regional activities of actors such as the BRICS and Turkey led to the emergence of new dynamics in the structure of the international system and triggered discussions on the position of the USA. This, together with the changing threat environment and the emergence of new threats, led to differentiation in the alliance behavior of the states that were allied with the USA under post-world war conditions. Turkey and Republic of Korea, those mainly compared to within modernization processes in the context of democratic development and economic parameters, shows important similarities in the context of their alliance with the US. In this study, post-Cold War alliances of the United States are discussed within the framework of Turkish-US and ROK-US relations through process analysis and various levels of analysis provided by the neoclassical realist theory. In this context, the alliance behaviours of the states with the USA are determined by the characteristics of the post-Cold War period. The effects of the social conditions in allied countries are also analysed. In the study, discursive and intellectual data as well as theoretical and practical data has ben collected from primary and secondary sources. Academic and theoretical assumptions were tried to be explained with the help of concrete data including tables, statistics and economic indicators. In addition, data were collected through individual interviews with various experts in the field. Thus, the theoretical findings of the study were supported by these data. The independent variable of the study is the structure of the international system. The increasing nationalism in the post-Cold War period, the ideological and political stalemates of liberalism, the emerging new threats and forms of cooperation, Russia's geopolitical pressure, the increasing economic power of China and Asia and the US-China rivalry based on this have been the factors affecting the foreign policy of the states. Thus, the current study indicates that the cooperation forms and issues raised in Turkish and South Korean relations with the USA are a part of the context that comprising systemic impact on foreign policy behaviors.