Melodram ve komedi: Osmanlı'da Türkçe ve Ermenice modern dramatik edebiyatlar
Melodrama and comedy: Turkish and Armenian modern dramatic literatures in the Ottoman Empire
Yazar: MEHMET FATİH USLU
Danışman: YRD. DOÇ. DR. LAURENT MİGNON
İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi / Ekonomi ve Sosyal Bilimler Enstitüsü  / Türk Edebiyatı Bölümü
Derece: Doktora, 2011
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Dramatik = Dramatic ; Ermeni edebiyatı = Armenian literature ; Osmanlı edebiyatı = Ottoman literature ; Tanzimat edebiyatı = Tanzimat Literature ; Tiyatro = Theatre ; Türk edebiyat tarihi = Turkish literature history ; Türk edebiyatı = Turkish literature

Özet:
Osmanlı İmparatorluğu'nda modern tiyatro Ermenilerin öncülüğünde 19. yüzyılın ikinci yarısında büyük gelişim gösterdi ve İstanbul başta olmak üzere geniş bir izlerçevreye ulaştı. Bunun bir yansıması olarak tiyatro oyunu yazarlığı entelektüellerin önemsediği ve çok sayıda ürün verdiği bir alan haline geldi. Bu tez, söz konusu alanın dönem içinde ima ettiği siyasal ve toplumsal talepleri Türkçe ve Ermenice yazılmış oyunları bir arada okuyarak anlamaya çalışıyor.Tez genel olarak iki temel hat ve iddia üzerinden kuruluyor. İlk olarak, Türkçe ve Ermenice dramatik edebiyatlardaki tüm üretimin üç temel tür altında toplanabileceği (melodram, tarihsel dram, komedi) ve bu türlerin her birinin Osmanlı 19. yüzyılındaki önemli bir meseleyi açık ettiği iddia ediliyor. Buna göre, melodramlar dönemin temel ahlaki-politik eğilimlerini, tarihsel dramlar milli kimlik arayışını, komediler ise değişen ve piyasalaşan ekonomiyi temsil etmişler; ya da tersten söylersek bu kurucu dinamikler, dönem içinde dramatik edebiyat alanında bu türler içinden kendilerini ifade etmişlerdir.Tezde ikinci olarak, Ermenice ve Türkçe metinleri bu üç türsel alan dahilinde karşılaşmalı okunarak imparatorluğun öznelerinin arasındaki ilişkiler anlaşılmaya, bu türlerin işaret ettiği çatışma ve uzlaşma hatları ortaya konmaya çalışılıyor. Buna göre, melodramlar ve tarihsel dramlar bir tarafta çatışma hattını, komediler karşı tarafta uzlaşma hattını oluşturmuşlardır ve bu türsel karşıtlık Osmanlı'da dramatik edebiyat dahilinde hem İmparatorluğun çözülmesinin hızlandığını ama aynı zamanda bir barış imkânının da orada bulunuduğunu göstermektedir.

Abstract:
Modern theater in the Ottoman Empire had a spectacular development, lead by Ottoman Armenians, in the 19th century and it drew a large audience. At the same time many Ottoman intellectuals became playwrights and they produced a greatnumber of plays. This thesis tries to understand the political and social implications of dramatic literature by comparatively analyzing plays written in Ottoman Turkish and Armenian in the period. The thesis has two main arguments: First, I claim that we can analyze the whole dramatic-literary area in three genres (melodrama, historical drama, comedy) and every different generic area discloses and represents a main dynamic in the empire. Melodramas represent dominant political-moralistic tendencies, historical dramas show the search for national identity, and comedies disclose developing market relations and changing economy. Second, by reading texts in Turkish and Armenian together and comparatively, I endeavor to understand mutual relations between Ottoman subjects and negotiationconflict paths these three genres demonstrated. In this perspective, I claim that melodramas and historical dramas on the side of conflict and comedies on the side of negotiation disclose an inexorable struggle. This struggle is the evidence of the empire?s future collapse and the possibility of a peaceful solution at the same time.