Türk romanında Bulgarlar
Bulgarians in the Turkish novel
Yazar: GÖZDE ÖZLEM
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ESAT CAN
Trakya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Bulgarlar = Bulgarians ; Kimlik = Identity ; Roman = Novel ; Türk romanı = Turkish novel ; Türk-Bulgar ilişkileri = Turkish-Bulgarian relations ; Ötekilik = Otherness ; İmge = Image

Özet:
Türk Romanında Bulgarlar başlıklı çalışmada, Türk yazarların Bulgar roman kahramanları ve Bulgar milletiyle alâkalı genellemeler üzerine oluşturdukları Bulgar algısı ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Ayrıca bu çalışmada, her iki milletin yüzyıllar içerisinde şekillenen ortak tarih, coğrafya ve komşuluk ilişkilerinin Türk yazarlar tarafından nasıl ele alındığı ve nasıl algılandığı gösterilmiştir.
İki milletin tarihî süreçteki yerlerine bakıldığında, romanlarda 93 Harbi'nin önemli bir dönüm noktası olduğu görülmektedir. Romanlarda, bu savaşın sonrasında kendisini daha fazla gösteren komitacılık faaliyetleri ile düşmana dönüşen olumsuz Bulgar imgesi vardır. Olumsuz imge, özellikle milliyetçi yazarların eserlerinde görülmektedir. Bunun yanı sıra, komşu ve gayrimüslim tebaanın bir parçası olarak olumlu Bulgar imgesi de mevcuttur. Ahmet Mithat Efendi'nin romanlarında Osmanlıcılık ideolojisine uygun olarak bu tip Bulgarlar vardır. Osmanlı Devleti döneminde "Ruslarla işbirliği içinde" olan Bulgar imgesi, II. Dünya Savaşı sonrası "komünist" Bulgar imgesine dönüşür. 1989 zorunlu göçüyle Türkiye'ye gelen Bulgaristan Türk aydınlarının eserlerinde komünizm eleştirisiyle beraber bu tip Bulgarlar görülmektedir.
Konuyla ilgili romanlar incelendiğinde Türk-Bulgar ilişkilerinin önemli tarihî ve siyasî gelişmelerini söz konusu eserlerde görmek mümkündür. Yazarların, olumsuz Bulgar imgesiyle Bulgarları "öteki" olarak anlattıklarını, olumlu Bulgar imgesiyle ise iki millet arasındaki ortak özellik ve bağlara dikkat çekip dostluğu pekiştirme çabası gösterdiklerini ifade etmek, mümkündür.

Abstract:
Bulgarian perception, which Turkish writers have constituted upon Bulgarian novel heroes and generalization concerning Bulgarian nation has been found out in this study. Besides, it is showed how examined and perceived both nations' common history, which has been shaped in centuries, geography and neighborhood relations by Turkish writers in this study. 
It has been understood that the Ottoman-Russian War (1877-78) is an important milestone in the novels when looked at the places of these nations in historical process. In the novels, there has been negative Bulgarian image, which turned into enemy because of their guerilla activities, which had come into prominence as a result of that war. Negative image has been seen in the novels of especially nationalist writers. In addition to this, there is a positive Bulgarian image as a part of neighbor and non-Muslim people. This type of Bulgarian, which fits Ottomanism ideology, is encountered in the novels of Ahmet Mithat Efendi. The Bulgarian image, which is in cooperation with Russians in the period of Ottoman Empire turned into communist Bulgarian image after the World War II. These types of Bulgarians have been taken part in the novels of Turks of Bulgaria, who came to Turkey because of the forced migration in 1989.       
It is possible to see the important historical and political developments of Turkish-Bulgarian relations in the Turkish novel. It is the fact that Turkish writers otherized Bulgarians with negative Bulgarian image, whereas they emphasized friendship by remaking common characteristics among both nations with positive Bulgarian image.