Askeri arazilerin dönüşümü: İstanbul örneği
Urban transformation of military lands: The Istanbul example
Yazar: İSMAİL YILMAZ ERBAŞ
Danışman: DOÇ. DR. PELİN PINAR GİRİTLİOĞLU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Arazi değerlendirme = Land evaluation ; Arazi kullanımı = Land use ; Arazi yeniden düzenleme = Land readjustment ; Askeri = Askeri ; Dönüşüm = Transformation ; Kamu arazisi = Public land ; Kamu kuruluşları = Public institutions ; Kentsel dönüşüm = Urban transformation

Özet:
Bu çalışmada, Türkiye'nin kentleşme sürecinde bugün kapitalist sürecin önemli bir kullanım alanı haline gelen kent askeri arazilerinin dönüşümü üzerinde durulmaktadır. Söz konusu dönüşümü etkileyen kuramlar kullanılarak Klasik, Neo-Klasik ve Marksist yaklaşımlar arasındaki ilişkisellik ve çatışmalar tartışılmaktadır. Bu manada kentin ekonomik, toplumsal, mekânsal süreçleri üzerinde durulmaktadır. Çalışmaya özgün bir dönemsellik tasnifi kullanılarak askeri alanların kent mekanlarının üretimi için hızlı bir şekilde nasıl kullanıldığına bakılmakta, özellikle 2000'li yıllar sonrasına ve 15 Temmuz 2016 sonrasına yoğunlaşılmaktadır. Dönem itibariyle ilgili kanunlar, bu kanunlarda yapılan sık değişikliklerin alanların dönüşümüne etkileri incelenmektedir.

Kentsel üretimin son kalan konut depolarından birisi olan askeri alanların tanımı yapılmakta, alanların özelleştirilmesine yönelik uygulamalara odaklanılmaktadır. Kapitalizmin kendi yarattığı krizlere çözüm bulmak adına yarattığı mekânsal, ekonomik ve toplumsal ayrışma ve bunların bir diğerine etkileri askeri alanlarla açıklanmaktadır. Alanların kentsel dönüşüm maksatlı imara açılmalarının görünürlüğü Türkiye genelinde ve İstanbul özelinde yaşanan örnek olaylar üzerinden tartışılmaktadır.

Türkiye'de kent dönüşümünün Tanzimat döneminden itibaren İstanbul Makroformu üzerindeki etkisi öne çıkarılmaktadır. Bu süreçte dönemsel olarak yaratılan farklı farklı olağanüstülük algılarının nasıl askeri alanlar kullanılarak kent üretimini etkilediği, rant için satışa konu edildiği aktarılmaktadır. Buradan hareketle askeri alanların etrafında değer artışlarının yaratıldığı, takiben kamu mülkiyetinden özel mülkiyete geçirilerek niteliklerinin değiştirildiği gösterilmektedir. İstanbul metropolitenindeki askeri alanların özelleştirilmesinin sonuçları dünden bugüne konut dönüşümlü örnek olaylar üzerinden açıklanmakta, iki örnek olayın yargı süreçlerine bakılmaktadır. Güvenlik endişesiyle inşa edilmiş surlar içindeki İstanbul'un yerini surların dışında kalmış, yeşili alanları azalmış, yüksek ve betonarme yapılardan oluşan İstanbul'un nasıl aldığı ilk kez askeri alanlar üzerinden aktarılmaktadır. İstanbul metropoliten alanı makroformu'nun toprakları o kadar çok tüketilmiştir ki, sıranın kentte bulunan askeri alanlara geldiği betimlenmektedir. 

Bu hızlı kent biçimlenişinin, eskiden bireysel yapılaşmalar ile parçalar halinde tek yapı adaları veya parseller üzerinden gerçekleşirken, şimdi askeri alanlar gibi geniş araziler üzerinden gerçekleştirildiğine odaklanılmaktadır. Geçmişte dokunulmaz olan, güçlü devlet olgusunun kent içindeki görünümünü ifade eden askeri alanların yaşanabilir bir kent için mi yoksa rant için mi kullanılması gerektiğinin cevapları aranmaktadır. Yapılan durum tespitleri ışığında toplumun tamamını kapsayan bir kent hakkı anlayışı çerçevesinde neler yapılması gerektiği ortaya konulmaktadır. İnsanca yaşanabilir bir kentin dönüşümünde askeri alanların belirleyici ve katalizör olup olmadığı sorunsalının çözümlemesi yapılmaktadır. Söz konusu dönüşümün kent için bir fırsat mı yoksa hezimet mi yaratacağı hakkında tespitler yapılmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Değer, Rant, Kamu Mülkiyeti, Kamu Yararı, Kamu Malı, Özel Mal, Kamusal ve Özel Alan, Kent Hakkı, Kamu Taşınmazlarının Özelleştirilmesi, Askeri Alan.

Abstract:
In this study, on the basis of Turkey's urban transformation is focused on the use of
military land. The theories used in this context are explained. Urban transformation of military
areas, which have become an important tool of the capitalist process, is emphasized. For this
reason, the relationality between theories is explained through military lands by making use of
Neo-Classical and Marxist approaches. The privatization of the military areas and the decisions
and actions of the state that provided this privatization are conveyed. In this context, the
economic, social and spatial processes of the city are mentioned. In Turkey, periodically, the
2000s, when military areas began to be used rapidly for urban transformation, and after July 15
2016 are looked at. From this point of view, the relevant laws are examined, and the effects of
the frequent changes in these laws on the transformation of military areas are emphasized.
Definition of military areas, one of the last remaining residential depots of urban
transformation, is made. Military factors affecting the existence of areas in cities are explained.
Privatization of military areas for urban transformation purposes; economic, social, spatial and
demographic terms are examined through some case studies in Turkey. It is examined how
capitalism uses military lands to find solutions to the crises it has been created by himself and
how it causes spatial, economic and social segregation.
The effect of urban transformation in Turkey on the Istanbul Macroform since the
Tanzimat period is highlighted. In this process, it is conveyed how different perceptions of
extraordinaryness, which are created periodically, affect urban production by using military
areas and are subject to sale for rent. From this point of view, it is shown that value increases
were created around military areas, and then their qualities were changed by passing them from
public good to private good.
From this point of view, it is shown that value increases were created around military
areas in the city, and then their qualities were changed by passing them from public ownership
to private ownership. The results of the privatization of military areas in the Istanbul
metropolitan area are explained through two cases and the judicial processes of two them are examined. The lands of the Istanbul metropolitan area macroform have been consumed so much
that it is depicted that it is the turn of the military areas in the city.
In this process, it is emphasized how different extraordinary situations such as the
periodically created earthquake threat or the security of the city are used for the purpose of rent.
The results of the privatization of military areas in Istanbul are shown through case studies from
yesterday to today, and the relation between privatization of military areas and urban
gentrification is discussing.
It is stated that due to the scarcity of the city lands, the military areas are used to generate
rent, and the areas are turned into a solution for the excessive accumulation environment. It is
emphasized that the state plays an active role in this formation. The high cost of evacuating
military areas belonging to the whole community for public interest is mentioned.
As a result, What needs to be done in a way that covers the whole of society and respects
the right to the city is put forward. Whether the military areas are determinant in the
transformation of a humane habitable city is being mentioned. Whether this transformation will
create an opportunity or a defeat for the city is put forward. What needs to be done for this is
explained.

Keywords: Value, Rent, Public Ownership, Public Interest, Public Good, Privite Good, Public
and Privite Place, The Right to The City, Privatization, Military Areas.