Side M yapısı
Building M at Side
Yazar: ADEM YURTSEVER
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN SABRİ ALANYALI
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Klasik Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Antalya-Side = Antalya-Side

Özet:
Pamphylia Bölgesindeki Side antik kenti içerisinde yer alan ve literatüre M Yapısı
olarak geçen yapı üzerinde yürütülen çalışmalar tezin ana temasını oluşturmaktadır. Söz
konusu bu çalışma yapının mimarisi üzerine yoğunlaşmaktadır. Bu bakımdan yapının
mimarlık tarihi içerisindeki yeri; plan özellikleri, restitüsyonu, kazılar ve mimari
bezemenin sınıflandırılması ile oluşturulan tarihlendirmeye bağlı olarak irdelenmiştir.
Çalışmada yapı evreleri ve bu evrelerin mimarideki yansımaları farklı başlıklar altında
ele alınmıştır.
Çalışmanın ulaştığı önemli sonuçlardan biri yapının bir gymnasium olduğunun
tespit edilmiş olmasıdır. Ayrıca söz konusu gymnasiumun güneyinde yer alan başka bir
yapı ile de bağlantısı ortaya çıkarılmış, böylece literatürde M Yapısı olarak incelenen
yapının aslında bir hamam-gymnasium yapı kompleksi olduğu kesin olarak ortaya
konmuştur. Yaklaşık 70 x 90 m ölçülerindeki bir Geç Hadrianus – Erken Antonin yapısı
olan gymnasiumun doğu kısa kenarında tercih edilen özel mekânlar yapının ayrıcalıklı
alanları olarak öne çıkmaktadır. Bahsi edilen mekânlardan merkezde yer alan ve
imparator onurlandırma salonu olarak isimlendirilen kısım iki katlı aediculalı cephe
mimarisi ile dikkat çekmektedir. Çalışmada mekânın cephe düzenlemesinin Side'deki
Vespasianus Anıtı olarak isimlendirilen yapıdan etkilendiği, kendinden sonra
Aspendos'taki tiyatronun sahne binasına ait cephe düzenlemesini etkilediği
önerilmektedir. Bu bakımdan aediculalı cephe düzenlemesinin Hadrianus Döneminden
Antoninler Dönemine geçişin mimari unsurlarını yansıttığı üzerinde durulmuştur. Plan
bakımından incelendiğinde ise tipik bir hamam-gymnasium yapısı olarak ortaya çıkan düzenlemenin Pamphylia Bölgesi ve diğer Roma coğrafyası içerisindeki dağılımı
araştırılmıştır.
Yapının MS 130 – 150 yılları arasında inşa edildiği ve kullanımının 7. yüzyıl
başında son bulduğu çalışma sonucunda elde edilen bir diğer önemli sonuçtur. Yürütülen
çalışmalarda yaklaşık 450 yıllık kullanım periyodunu açıklığa kavuşturan 6 evre
belgelenmiştir. Yapının ayakta kaldığı süre boyunca geçirdiği onarım ve yeni eklemeler
çalışma içerisinde detaylı olarak ele alınmış, bununla birlikte yapının kentin şehirciliği
içerisindeki yeri ve önemi ayrıca irdelenmiştir.

Abstract:
Main subject of this thesis is the studies on what is commonly referred to as the
"Building M" located in the ancient city of Side of the Pamphylia Region. The study
focuses on the structure's architecture and examines its place in the history of architecture
based on its dating via specifications of the structure's plan, restitutions, excavations, and
the classifications of the ornaments on the structure. The study also handles the stages of
the structure's construction and how these stages reflect on the architecture as separate
subjects.
One of the important results of the study is that the building is a gymnasium. In
addition, a connection with another structure to the south of the gymnasium was revealed.
Thus, the structure examined in the literature as Building M was revealed precisely that
it is a bath-gymnasium structure complex. The special sites preferred on the eastern short
side of the gymnasium which is a Late Hadrian - Early Antonine structure measuring
approximately 70 x 90 m become prominent as privileged areas of the building. The part
named as Emperor's Hall of Honor and located in the center of the mentioned sites is
remarkable with its two-storey aedicular facade architecture. In this study, it is suggested
that the structure named as Vespasianus Monument in Side has influenced the facade
design of the Emperor's Hall of Honor and then this facade has affected the facade design
of the stage structure of the theater in Aspendos. In this respect, it is emphasized that the
aedicular facade design reflects the architectural elements of the transition from Hadrian
to Antonine Period. This design has emerged as a typical bath-gymnasium and when it is studied in terms of the plan, its distribution in Pamphylia Region and other Roman
geography has been investigated.
Another important result of the study is that the structure had been built between
130 and 150 AD and its use ended at the beginning of the 7th century. Studies have
documented six phases clarifying the 450-year period of use of the site. In this study, the
new adding and ancient restoration of the site made throughout the years of its standing
have been discussed in detail. At the same time, the place and importance of the building
in urbanism have also been examined.