Kanser hastalarında uykusuzluk şiddetine ayak banyosu ve lavanta yağı kokusunun etkisi
The effect of foot bath and lavender oil sniffing on the severity of insomnia in cancer patients
Yazar: FURKAN ŞAHİN
Danışman: DOÇ. DR. AYŞE ÖZKARAMAN
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Ayak = Foot ; Ayak banyosu = Footbath ; Hastalık şiddeti indeksi = Severity of illness index ; Kanser hastaları = Cancer patients ; Lavanta = Lavender ; Lavanta yağı = Lavender oil ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Uyku = Sleep ; Uyku bozuklukları = Sleep disorders ; İnsomni = Insomnia

Özet:
Amaç: Kanser hastalarında bir arada yapılan ayak banyosu ve lavanta yağı koklamanın uykusuzluk şiddetine etkisini değerlendirmek amacıyla üç kollu randomize müdahale araştırması olarak yapıldı.
Gereç ve Yöntem: Araştırma Eskişehir Şehir Hastanesi Tıbbi Onkoloji, Radyasyon Onkolojisi ve Palyatif servislerinde 30 Nisan 2021-30 Aralık 2021 tarihleri arasında yürütüldü. Örneklem seçim kriterlerine uyan 45 hasta üç gruba (A, L, AL grupları) randomize edildi. 14 gün boyunca her akşam A grubuna ayak banyosu, L grubuna lavanta koklatma, AL grubuna ayak banyosu ve lavanta koklatma bir arada uygulandı.  Her üç grup uykusuzluk şiddeti ve semptomlar yönünden sıfırıncı ve on beşinci günlerde iki kez değerlendirildi. 
Bulgular: Hastaların %51,1'inin yaş ortalaması 65 yaş ve üzeri, %64,4' ü erkek, %42,2' si GİS kanseri, büyük çoğunluğunun (%80) kronik hastalığı vardı. A ve AL grubu hastaların semptom puanı arttıkça uykusuzluk şiddetinin arttığı, semptom puanı ve uykusuzluk şiddeti arasında yüksek korelasyon olduğu belirlendi (A grubu r=0,803, p<0,001; AL grubu r=0,827, p<0,001). Hastaların grup içi birinci değerlendirilmesine göre ikinci değerlendirilmesinde uykusuzluk şiddetinin L ve AL gruplarında istatistiksel olarak anlamlı düzeyde azaldığı belirlenirken (p<0,05), A grubunda bu fark anlamlı değildi (p>0,05). AL grubunda uykusuzluk şiddetine bir arada uygulanan ayak banyosu ve lavanta yağı koklatmanın etki büyüklüğü sadece ayak banyosu ve sadece lavanta yağı koklatmaya göre daha fazla ve orta düzeydeydi (d=0.684). 
Sonuç: Kanser hastalarında semptomlar arttıkça uykusuzluk şiddeti artmaktadır. Uykusuzluk şiddetini ayak banyosu ile birlikte lavanta yağı koklatmak azaltır.  Hastaların uykusuzluğunu yönetebilmek için semptomların kontrol altına alınması, ayak banyosu ile birlikte lavanta yağının koklatılması önerilir. 
Anahtar Kelimeler: Kanser, uykusuzluk şiddeti, ayak banyosu, lavanta yağı koklama, semptom

Abstract:
Objective: This study was conducted as a three-armed randomized intervention study to evaluate the effect of foot bath and lavender oil scent on the severity of insomnia in cancer patients. 
Materials and Methods: The research was carried out between 30 April 2021 and 30 December 2021 in Eskişehir City Hospital Medical Oncology, Radiation Oncology and Palliative services.  Forty-five patients who met the sample selection criteria were randomly assigned to three groups (A, L, AL groups).  Group A was given a foot bath, group L was given a scent of lavender, group AL was given a combination of foot bath and lavender smelling every evening for 14 days. All three groups were evaluated twice on days 0 and 15 for insomnia severity and symptoms.  
Results: The mean age of the patients was 51.1%, 65 years and older, 64.4% male, 42.2% of the patients were treated with GIS cancer, and the majority (80%) had chronic disease. It was determined that as the symptom scores of the patients in the A and AL groups increased, the severity of insomnia increased and there was a high correlation between the symptom score and the severity of insomnia (A group r=0.803, p<0.001; AL group r=0.827, p<0.001).  In the second evaluation compared to the first evaluation within the group, it was determined that the severity of insomnia was statistically significantly decreased in the L and AL groups (p<0.05), while this difference was not significant in the A group (p>0.05).  The effect size of the combined application of footbath and lavender oil scent on the severity of insomnia in the AL group was higher and moderate compared to footbath and lavender oil scenting alone (d=0.684).  
Conclusion: As the symptoms increase in cancer patients, the severity of insomnia also increases.  Foot baths and smelling lavender oil reduce the severity of insomnia.  To manage insomnia, it is recommended to control symptoms and smell lavender oil along with a foot bath.
Keywords: Cancer, insomnia severity, foot bath, lavender oil scent, symptom