Türk siyasal modernleşmesinde ordu siyaset ilişkisinin karşılaştırmalı analizi (1774-1983)
Comparative analysis of the military politics relationship in the political modernization process in Turkey (1774-1983)
Yazar: MUHAMMED TEKİN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ŞENAY GÜNEYMEN
Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration ; Siyasal Bilimler = Political Science ; Tarih = History

Özet:
Bu çalışma, Osmanlı Dönemi (1774-1922) ve Cumhuriyet Dönemi'nde (1923-1983) ordunun siyasal modernleşmeye etkisini konu almaktadır. Siyasal modernleşme karar alma süreçlerinin katılımcı ve parlamenter şekilde kurumsallaştırılmasıdır. İki dönemin karşılaştırıldığı çalışmada araştırmaya konu olan temel sorgu, ordu siyaset ilişkisinin siyasal modernleşme sürecinde devleti nasıl biçimlendirdiğidir. 1774'ün başlangıç olmasının gerekçesi devletin modern siyasi kurumlara olan ihtiyacının padişah tarafından ilanıdır. İkinci dönem radikal modernleşme projesi olarak 1923'te cumhuriyetin ilanı ile başlamaktadır. Çalışma modernleşme projesinin birçok alanda ciddi aşınma yaşadığı 1983'te bitirilmiştir.
Çalışmada (1774-1922) ve (1923-1983) arası dönemlerdeki ordu siyaset ilişkisi siyasal modernleşme bağlamında karşılaştırmalı siyaset yöntemiyle incelenmiştir. İncelemenin temel konusu siyasal modernleşmenin temel yapı taşları olan yurttaşlığın, sekülerliğin ve demokratikleşmenin gelişiminde ordunun siyasete etkisidir. Bu etki aynı zamanda ordunun modern devlet kurumlarının oluşmasında ve devleti biçimlendirmesindeki etkilerini ortaya koymaktadır. Temel veri kaynakları basılı ve elektronik ortamdan ulaşılabilen kitaplar, makaleler, belgeseller ve basılmış röportajlardır. Çalışmada eleştirel gerçekçi bir yaklaşım benimsenmiştir. Türk siyasal modernleşmesinde ordu siyasete çeşitli dönemlerde ilerici, tutucu ve gerici nitelikte etki etmiştir. Çalışmanın literatüre yöntem olarak katkısı ordu siyaset ilişkisinin siyasal modernleşme sürecindeki etkisini vaka içi kesitsel karşılaştırma yöntemi kullanılarak incelenmesidir. Çalışmanın özgün katkısı ordunun iktidarla olan ilişkisini ihtilal, darbe, isyan gibi müdahalenin niteliklerine göre ele alınmasıdır. Çalışmanın siyaset bilimi literatürüne katkısı, karşılaştırmalı siyaset yönteminin yaygın kullanım şekli olan iki farklı siyasal sistemin karşılaştırılması yerine, modernleşen bir siyasal sistemin tarihsel kesitlere ayrılarak kendi içinde dönemler üzerinden karşılaştırılmasıdır.

Abstract:
This study focuses on the effect of the army on Turkish political modernization in the 1774-1983 period. Political modernization is decision-making processes in a parliamentary manner. The main question is the research is how the army-politics relationship shaped the state in the process of political modernization. 1774 was the beginning is the declaration of the state's need for modern political institutions by the sultan. The second period begins with republic in 1923 as a radical modernization project. The study ended in 1983 due to the fact that modernization has eroded in many issues by army.
The subject is about the effect of the military on politics in the citizenship, secularism and democratization, which are the basic terms of political modernization. In these periods the army has had a various effect on politics from time to time. These periods were examined with the comparative politics method in the context of political modernization and effects of the army in the formation of modern state. The main data sources are books, articles, documentaries and published interviews. A critical realist approach has been adopted in the study. The contribution of the study as a method is to examine the effect of the army-politics relationship on the political modernization process by using the in-case cross-sectional comparison method. The original contribution of the study to the political science literature is the comparison of a modernizing political system by dividing it into historical sections and comparing it via diverse types of intervention such as revolution, coup, rebellion.