Kahramanmaraş depremi sonrası ebeveyn tutumunun ve ebeveyn travma düzeyinin afet yaşayan çocukların ruh sağlığına etkisi
The impact of parental attitude and parental trauma level on the mental health of children experiencing disaster after the Kahramanmaraş earthquake
Yazar: NAFİYE ZENGİN GENÇ
Danışman: DOÇ. DR. CELAL KUŞ
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Amaç: Afet gibi travmatik olaylardan sonra ebeveyn ve çocuk ruh sağlığını etkileyen faktörler; bireysel özellikler, travma ve travma sonrası maruziyetlerdir. Afet sonrası çocuk ruh sağlığında ebeveyn özelliklerinin, ebeveynin çocuk üzerindeki tutumunun ve ebeveyn ruh sağlığının etkili olabileceği düşünülmektedir. Bu çalışmada 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depreminden sonra demografik özelliklerin, deprem deneyimlerinin ebeveyn duygu düzenlemesinin ve ebeveyn TSSB'sinin çocuk anksiyete, depresyon ve TSSB'si üzerine etkisini incelemek amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Kesitsel ve analitik tipte olan bu çalışma Kahramanmaraş depremini yaşayan illerde yapıldı. Veriler depremden sonraki 6. ay içinde toplandı. Çalışmaya depremi yaşamış 8-15 yaş aralığında 300 çocuk ebeveyni ile birlikte katıldı. Ağır psikiyatrik hastalığı olanlar ebeveyn ve çocuklar çalışmaya dâhil edilmedi. Veri toplama aracı olarak ebeveynlerde demografik bilgiler, travma ve travma sonrası maruziyet sorularını içeren anket formu, Ebeveyn Duygu Düzenleme Ölçeği ve Olayların Etkisi Ölçeği (IES-R) kullanıldı. Çocuklarda ise yine demografik bilgiler, travma ve travma maruziyet sorularını içeren anket formu, Çocuk Anksiyete ve Depresyon Ölçeği (ÇADÖ-Y) ve Revize Edilmiş Çocuk Olayın Etkisi Ölçeği (CRIES-13) kullanıldı. Çalışmaya katılmayı kabul eden ve araştırma kriterlerine uyan ebeveyn ve çocuklara aynı zamanda ve birbirinden ayrı olarak anket formu yüz yüze görüşme yöntemi. Verilerin değerlendirilmesinde IBM SPSS versiyon 22 ve R.3.3.2 yazılımlarından yararlanıldı. İstatistiksel anlamlılık p<0.05 olarak kabul edildi.
Bulgular: Çalışmaya 209 (%69,7) anne ve 91 (%30,3) baba katılmış olup yaş ortalamaları 39,64±5,65 (min=26-maks=60) yıldır. Ebeveynlerin %51,4'ü ilköğretim mezunu, %54,7'si çalışmıyor veya ev hanımıdır. Çalışmaya katılan çocukların 176'sı (%58,7) kız ve 124'ü (%41,3) erkek yaş ortalamaları ise 11,31±2,23 (min=8-maks=15) yıldır. Çalışmaya katılan ailelerin depremden sonra %49'unun evi ağır hasarlı, %13'ünün evi yıkılmış olup %63,7'si konteynerda kalmaktadır. 
Çalışma bulgularında olumsuz ebeveyn duygu düzenlemesini; ebeveyn demografik özelliklerinden baba olmak, düşük eğitim seviyesi, düşük aile geliri ve ruhsal kronik hastalık öyküsü anlamlı olarak artırmıştır. Ebeveyn deprem deneyimlerinden yakın kaybı, birilerinin ölümüne tanıklık, arama-kurtarma çalışmalarına katılma, depremden sonra sosyal destek azlığı yine olumsuz ebeveyn duygu düzenlemesini anlamlı düzeyde artırmıştır. Çalışmaya katılan ebeveynlerin %65,7'sinde TSSB olma olasılığı saptanmıştır. Ebeveyn TSSB düzeyini artıran etmenlerin;  anne olmak, daha düşük yaş, çalışmıyor veya ev hanımı olmak, ruhsal kronik hastalık öyküsü, daha önce etkileyen olay yaşamış olmak, ailede psikiyatrik hastalık öyküsü olduğu anlamlı düzeyde görülmüştür. Deprem sırasında şiddetli korku yaşamak, yakın kaybı yaşamak ve bina yıkılması görmek de ebeveyn TSSB düzeyini anlamlı olarak artıran etmenlerden olmuştur. Ebeveyn TSSB'si ile ebeveyn olumsuz duygu düzenleme arasında pozitif yönde anlamlı zayıf ilişki saptanmıştır. 
Çocukların %62,3'ünde AAB, %17'sinde YAB, %24'ünde PB, %15,3'ünde SAB, %20,3'ünde OKB, %18,3'ünde Depresif Bozukluk, %27,3'ünde anksiyete, %26,7'sinde anksiyete ve depresyon olasılığı saptanmıştır. En sık görülen anksiyete türü AAB en az görülen ise SAB olmuştur. Çocuklarda toplam anksiyete ve depresyon oranını artıran bireysel özellikler; erkek cinsiyet, ruhsal kronik hastalık öyküsü ve düşük ebeveyn yaşı; travma maruziyetine bağlı özellikler deprem anında şiddetli korku yaşamak, birilerinin yaralanması ve ölümüne tanıklık olmuştur. Travma maruziyeti sonrası anksiyete ve depresyonu etkileyen etmenler ise aile ile bağlantının kesildiği bir sürenin olması, okul değişikliği, deprem ile ilgili korkunç ve hüzünlü haberlere maruziyet, ebeveynin iş geçim kaynakları kaybı olmuştur. Çocuk TSSB oranını artıran durumlar ise daha önce etkileyen olay yaşamış olmak, deprem anında şiddetli korku yaşamak, yaralı birine tanıklık, bina yıkılması görmek, okul değişikliği, korkunç ve hüzünlü haberlere maruziyet şeklindedir. Daha düşük ebeveyn yaşı, daha düşük ebeveyn eğitimi, düşük aile geliri, ebeveyn ruhsal kronik hastalığı, ebeveynin deprem anında şiddetli korku yaşaması, konteynerda kalmak, ebeveynin para/mal kaybı ve iş geçim kaynakları kaybı da çocuk TSSB'sini etkilemiştir. Babanın TSSB'si anne TSSB'sine göre çocuk anksiyete ve depresyon ölçeği tüm alt boyut oranlarını daha fazla artırmış ancak PB ve OKB anlamlı düzeyde bulunmuştur. Çocuk TSSB'si üzerinde anne ve baba TSSB'si arasında anlamlı fark yoktur. Çocuk anksiyete ve depresyonu ile çocuk TSSB'si arasında pozitif yönde anlamlı güçlü ilişki bulunmuştur. 
Ebeveyn olumsuz duygu düzenlemesi çocuk TSSB sini artırarak anlamlı düzeyde etki etmiş, çocuk anksiyete ve depresyonuna anlamlı etki oluşturmamıştır. Ebeveyn TSSB'sinde çocuk anksiyete, depresyonunu ve çocuk TSSB'sini artırarak anlamlı düzeyde etki etmiştir. Çocukların depremin aile üzerinde algıladığı psikolojik etki derecesi çocuk anksiyete, depresyon ve TSSB'sine artırarak anlamlı düzeyde etki etmiştir. Çocukların depremin aile üzerinde algıladığı psikolojik etki ebeveyn TSSB'si ve ebeveyn olumsuz duygu düzenlemesi ile ilişkili bulunmuştur.
Sonuç: Deprem gibi travmatik olaylardan sonra bireysel özellikler, travma maruziyeti ve travma sonrası maruziyet özelliklerine bağlı olarak ebeveyn ve çocuk ruh sağlığının bir çok faktör tarafından etkilendiği görüldü. Ebeveyn duygu düzenlemesi ve ebeveyn TSSB'si birçok faktörden etkilendi ve birbirini etkiledi. Ebeveyn duygu düzenlemesi, ebeveyn TSSB'si ve ebeveyn özelliklerinin çocuk ruh sağlığının üzerinde önemli etkilerinin olabileceği saptandı. Çocuğun dünyasında ailenin travmatik olaylardan psikolojik olarak etkilenme düzeyi çocuğun ruh sağlığında ciddi bir yere sahipti.

Abstract:
Objective: Factors that may affect mental health of both parents and children after traumatic events such as disasters could be individual characteristics, trauma, and post-traumatic exposures. After a disaster, a child's mental health can be significantly influenced by parental characteristics, the parents' attitudes towards the child, and the parents' own mental health state. This study investigates the impact of demographic characteristics, earthquake experiences, parents' emotion regulation, and parental PTSD on the anxiety, depression, and PTSD of children following the Kahramanmaraş earthquake on February 6, 2023.
Methods and Materials: This Analytical Cross-Sectional Study was conducted in the provinces affected by the Kahramanmaraş earthquake. Data was collected in sixth month after the earthquake occured. Three hundred children aged 8-15, along with their parents who experienced the earthquake, participated in the study. Parents and children with severe psychiatric illness were not included in the study. A questionnaire containing demographic information, trauma and post-traumatic exposure questions, the Parental Emotion Regulation Scale, and the Impact of Events Scale (IES-R) was used as the data collection tool for parents. Similarly, data for children were collected using a questionnaire that included demographic information, trauma and traumatic exposure questions, the Revised Child Anxiety and Depression Scale (RCADS), and the Children's Revised Impact of Event Scale-13 (CRIES-13). The survey form was administered simultaneously and separately to the parents and children who were agree to participate in the study and met the research criteria. Data were collected through face-to-face interviews with 225 families and by sharing the survey link with 75 families. Data were analyzed using IBM SPSS 22 and R.3.3.2 softwares. Statistical significance was set at P<0.05.
Results: This study included 209 (69.7%) mothers and 91 (30.3%) fathers, with an average age of 39.64±5.65 years (min=26-max=60). Among the parents, 51.4% had only primary education, and 54.7% were either unemployed or housewives. Among the children who participated in the study, 176 (58.7%) were girls and 124 (41.3%) were boys, with an average age of 11.31 ± 2.23 years (range: 8 to 15 years). After the earthquake, 49% of the families participated in the study had their homes severely damaged, 13% had their homes destroyed, and 63.7% were living in containers.
This study noteced that factors such as being a father, having a low educational level, low family income, and a history of chronic mental illness among parents significantly increased negative parental emotion regulation. Parental experiences during the earthquake, such as the loss of a loved one, witnessing someone's death, participating in search and rescue operations, and lacking social support afterward, significantly increase negative parental emotion regulation. The probability of PTSD among participating parents was 65.7%. Factors that significantly increased the risk of parental PTSD include being a mother, being younger, being unemployed or a housewife, having a history of chronic mental illness, having previously experienced a traumatic event, and having a family history of psychiatric illness. Experiencing an earthquake while in an apartment, feeling intense fear during the event, sustaining injuries, losing a loved one, and witnessing buildings collapsing were also factors that seriously increased the level of parental PTSD. A weak yet significant positive correlation was found between parental PTSD and negative emotion regulation in parents.
Among the children, 62.3% showed signs of Generalized Anxiety Disorder (GAD), 17% exhibited Separation Anxiety Disorder (SAD), 24% had Panic Disorder (PD), 15.3% displayed Social Anxiety Disorder (SAD), 20.3% were diagnosed with Obsessive-Compulsive Disorder (OCD), 18.3% suffered from Depressive Disorder, 27.3% experienced anxiety, and 26.7% showed symptoms of both anxiety and depression. The most common type of anxiety was GAD, and the least common was SAD.   Individual characteristics, such as male gender, a history of chronic mental illness, and having younger parents, as well as trauma-related factors like experiencing severe fear during the earthquake, losing loved ones, and witnessing injury or death, contribute to higher rates of anxiety and depression in children. Factors that affected their anxiety and depression after experiencing trauma included a period of disconnection from family, transitioning to new schools, exposure to distressing earthquake-related news, and the loss of their parents' employment. Factors that contributed to an increase in PTSD among children included previous traumatic experiences, severe fear during the earthquake, witnessing injuries, watching buildings collapse, transitioning to new schools, and exposure to distressing earthquake-related news. Child PTSD was also affected by factors such as lower parental age, lower parental education level, low family income, chronic mental illness of parents, witnessing their parents' severe fear during the earthquake, living in a container, and the loss of their parents' employment. The father's PTSD had a borderline significant greater impact on child anxiety and depression compared to the mother's PTSD. The impact of maternal PTSD on child PTSD was greater, though not significant. A strong positive relationship was found between child's anxiety and depression and child's PTSD.
Negative emotion regulation of parents significantly increased child PTSD but did not significantly affect child anxiety and depression. Parental PTSD significantly increased child anxiety, depression, and child PTSD. Children's awareness of the psychological impact of the earthquake on their families significantly increased their anxiety, depression, and PTSD. Children's awareness of the psychological impact of the earthquake on their families were associated with parental PTSD and negative emotion regulation.
Conclusion: After traumatic events such as earthquakes, various factors influenced the mental health of both parents and children, including individual characteristics, trauma exposure, and post-trauma circumstances. Parental emotion regulation and parental PTSD were influenced by multiple factors and had a mutual impact on each other. It was determined that parental emotion regulation, PTSD, and other parental characteristics could significantly affect a child's mental health. In a child's world, the psychological impact of traumatic events on the family plays a crucial role in shaping the child's mental health.