Sosyal korumanın yaygınlaştırılması bağlamında şeçili AB ülkeleri ve Türkiye'de evde bakım hizmetleri: Mersin Büyükşehir Belediyesi örneği
Extending social protection in the context of selected EU countries and Turkiye: Home care services in Mersin Metropolitan Municipality
Yazar: MELEKNAZ KESKİN
Danışman: PROF. DR. HASAN EJDER TEMİZ
Mersin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations

Özet:
Bilim ve teknoloji alanındaki gelişmelerin sonucunda insan ömrünün uzaması ve doğum oranının giderek düşmesiyle toplam nüfusun içerisindeki yaşlı nüfus oranı gün geçtikçe artmaktadır. Hızla yaşlanan nüfusla birlikte artan bakım gereksinimi önlem alınmadığı takdirde tüm dünya çapında bir tehlike arz edecektir. Evrensel nitelikteki bu tehlike en çok gelişmiş ülkeleri etkilemekte; Türkiye gibi gelişmekte olan ülkeler içinse giderek tehdit haline gelmektedir. Her ülkede bakım açığı farklı şekillerde kapatılmaya çalışılmaktadır. Anglosakson ülkelerinde özel sektör, sosyal hizmet ve aile ile açık kapatılmaya çalışılırken; Orta Avrupa ülkelerinde sosyal sigorta, aile, sosyal hizmet ve özel sektörle kapatılmakta; refah modelinde olan İskandinav ülkelerinde ise geniş kapsamlı yüksek kalitede bakım hizmeti devlet tarafından yaşlı ve engelli bireylere ücretsiz veya düşük bir ücret karşılığında verilerek enformel bakım desteklenmektedir. Güney Avrupa ve Ortadoğu ülkelerinde ise kaynak yetersizliğiyle baş etmeye çalışan yerel yönetimler; geniş kapsamlı bakım hizmeti sunmaktan uzak kalmaktadır. Bakım, ağırlıklı olarak aile bireyleri tarafından gerçekleştirilmektedir. Türkiye'de de bilindiği üzere bakıma muhtaçlık henüz sosyal riskler içerisinde değerlendirilmemektedir. Bakıma muhtaç kişilerin gereksinimleri, ağırlıklı olarak aile tarafından karşılanmaktadır. Bu da aileye ekonomik ve psikolojik açıdan yük olmaktadır. Mevcut çalışma hayatındaki ücret ve çalışma koşulları ise bu yükü kaldırabilecek düzeyden çok uzaktır. Artan gereksinimler doğrultusunda çalışma yaşamının bu gereksinimleri karşılama düzeyinin yetersizliğiyle bakım açığı giderek büyümektedir. Büyüyen bu bakım açığına ise daha stratejik cevaplar vermek mümkün görünmektedir. Tezin konusu olan evde bakım hizmeti kavramını ve bakıma muhtaçlığı sosyal koruma bağlamında değerlendirerek, seçili AB ülkelerinde ve Türkiye'de evde bakım hizmetinin nasıl gerçekleştirildiği araştırılmış ve son olarak Mersin Büyükşehir Belediyesi örneği ile sahaya inilerek hizmetin kalitesi değerlendirilmiştir. Bu değerlendirmeler sonucunda geliştirilen öneriler gerekçeleriyle birlikte sunulmuştur.

Abstract:
As a result of advancements in science and technology, the human lifespan is increasing, while birth rates are steadily declining. Consequently, the proportion of elderly individuals within the total population continues to rise. The increasing care needs accompanying the rapidly aging population will pose a global threat if preventive measures are not taken. This universal challenge predominantly affects developed countries, while for developing nations like Turkey, it is becoming an escalating threat. Each country employs different methods to address the care gap. In Anglo-Saxon countries, this gap is managed through a combination of private sector services, social work, and family support. In Central European countries, it is addressed through social insurance, family involvement, social services, and the private sector. Scandinavian countries, following the welfare model, provide comprehensive, high-quality care services to elderly and disabled individuals either free of charge or at a low cost, thereby supporting informal caregiving. In Southern European and Middle Eastern countries, however, local governments struggle with insufficient resources and are unable to provide extensive care services. As a result, care is predominantly undertaken by family members. In Turkey, as is well known, dependency due to care needs is not yet recognized as a social risk. The needs of individuals requiring care are largely met by their families, which places a significant economic and psychological burden on them. The current wages and working conditions in the labor market are far from sufficient to alleviate this burden. As the demand for care continues to grow, the inability of the labor market to meet these demands has further widened the care gap. Addressing this growing care gap requires more strategic solutions. This thesis evaluates the concept of home care services and care dependency within the context of social protection. It examines how home care services are implemented in selected EU countries and in Turkey. Finally, through a field study conducted on the example of Mersin Metropolitan Municipality, the quality of these services has been assessed. Based on these evaluations, recommendations have been developed and presented with justifications.