Celayırlı Devleti'nde ordu (1340-1431)
Army in the Jalayirid State (1340-1431)
Yazar: AHMET KORKMAZ
Danışman: PROF. DR. KAZIM PAYDAŞ
Harran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
İlhanlı Hükümdarı Ebu Said Bahadır Han'ın 1335 yılında erkek evlat bırakmadan ölmesiyle, devlet içerisinde kargaşa baş gösterdi. Kaos ortamında merkezi devlet dinamikleri, yerini güçlü kabilelerin yönetimine bıraktı. Bu kabilelerden biri Celayır kabilesiydi. Yeni kabile düzeni içerisinde Şeyh Hasan-ı Celayır 1340 yılında, Bağdat merkez olmak üzere Irak topraklarında bağımsızlığını ilan etti. Celayırlar 1358 yılına kadar Irak bölgesinde hüküm sürmekteydi. Şeyh Hasan'ın oğlu ve halefi Şeyh Üveys (h. 1356-1374) döneminde Celayırlı toprakları, Irak, Azerbaycan, Doğu ve Güneydoğu Anadolu ile Kuzeybatı İran'a kadar genişledi. Celayırlılar dönemi, İlhanlı sonrası süreçte yeni devlet yönetim mekanizmasının oluştuğu evredir. Bu açıdan eski kurumlar revize edilmiş, ihtiyaca göre yeni kurumlar oluşturulmuştur. İlhanlıların askerî sistemi, Celayırlı Devleti tarafından da uygulanmış, şartlara göre ordu içerisinde yeni birimler tesis edilmiştir. Celayırlı Şeyh Hasan'ın geç İlhanlı döneminde Anadolu ile irtibatı, bağımsızlığını ilan ettikten sonra hem Türk hem Moğol askerî yapısının bileşimi oluşturan bir ordunun ortaya çıkmasını sağlamıştır. Celayırlı ordusu, kendisinden sonra kurulan Kara-Koyunlu ile Ak-Koyunlu ve diğer siyasi teşekküller için bir model teşkil etmiştir. Bu çalışma altı bölümden meydana gelmektedir. Birinci bölümde, İlhanlı sonrası süreçte Celayırlı hanedan üyelerinin meşruiyet kazanma girişimleri ve askerî rütbeliler anlatılmıştır. İkinci bölümde, ordunun insan kaynağı ve askerî eğitim hakkında bilgi verilmiştir. Üçüncü bölüm Celayırlı ordusunda bulunan askerî görevlilere ayrılmıştır. Dördüncü bölümde silahlar ve kuşatma araçları ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Beşinci bölümde, Celayırlı Devleti'nin malî kaynağı ve emîrler ve askerlerin maaşları tespit edilmiştir. Altıncı bölüm, ordunun sefer organizasyonu ve savaşlarını konu etmektedir.

Abstract:
When the Ilkhanid ruler Abu Said Bahadır Khan died in 1335 without leaving a son, turmoil broke out within the state. In the chaotic environment, centralised state dynamics gave way to the rule of powerful tribes. One of these tribes was the Jalayir tribe. Within the new tribal order, Sheikh Hassan al-Jalayir declared independence in 1340 in Iraq, with Baghdad as the centre. The Jalayirs ruled in Iraq until 1358. During the reign of Sheikh Hassan's son and successor Sheikh Üveys (r. 1356-1374), the territory of the Jalayirids expanded to Iraq, Azerbaijan, eastern and southeastern Anatolia and northwestern Iran. The Jalayirids period is the phase in which the new state administration mechanism was formed in the post-Ilkhanid period. In this respect, old institutions were revised and new institutions were established according to the need. The military system of the Ilkhanids was also applied by the Jalayirid State, and new units were established within the army according to the conditions. Jalayir Sheikh Hasan's contact with Anatolia in the late Ilkhanid period led to the emergence of an army that was a combination of both Turkish and Mongolian military structure after the declaration of independence. The Jalayirid army served as a model for the Qara-Qoyunlu and Aq-Qoyunlu and other political organisations established after it. This study consists of six chapters. In the first part, the attempts of the members of the Jalayırid dynasty to gain legitimacy in the post-Ilkhanid period and the military ranks are described. The second chapter provides information on the human resources of the army and military training. The third chapter is devoted to the military officers in the Jalayirid army. In the fourth chapter, the weapons and siege tools are revealed. In the fifth chapter, the financial resources of the Jalayırlı State and the salaries of the emirs and soldiers are determined. The sixth chapter deals with the campaign organization and battles of the army.