İlköğretim yapılarında kapsayıcı tasarım için bir kılavuz önerisi
A guide for inclusive design in primary schools
Yazar: NESLİHAN SAYGILI SESLİKAYA
Danışman: DOÇ. DR. ASLI SUNGUR ERGENOĞLU
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Mekan tasarımı = Space design ; Zihinsel engelliler = Mentally retardation ; İlkokullar = Primary schools

Özet:
Toplumda çoğunluktan "farklı" olmak çeşitli zorluklar yaratmaktadır. Farklılıkları olan bireyler gerek insanlar tarafından gerek yapısal çevre nedeniyle dışlanmakta ve kentsel demokratik haklarını kullanmaktan mahrum bırakılmaktadır. Bu haklardan birini oluşturan eğitim hakkının "herkes için" tam ve eşit bir şekilde sağlanması dünyada ve Türkiye' de son yıllarda üzerinde önemle çalışılan bir konu haline gelmiş ve kapsayıcı eğitimin sağlanması öncelikli hedef olarak belirlenmiştir. Kapsayıcı eğitim bağlamında gerçekleştirilen kaynaştırma/bütünleştirme uygulamaları genel olarak toplumda eğitimleri konusunda hiçbir katkı sağlanamayacağı düşüncesi yerleşmiş grup olan zihinsel farklı bireylerin de herkes gibi eğitime dahil olabildiği uygulamaları oluşturmaktadır. Kapsayıcı eğitimin gerekliliklerinden biri olan kapsayıcı tasarım konusunda mimarlara büyük sorumluluklar düşmektedir. Bu önemli konuda Türkiye'de yapılmış araştırmaların az olması nedeniyle bu çalışma ilköğretim yapılarında "kapsayıcı tasarım" hedefleyen mimarlara veri oluşturmak amacıyla gerçekleştirilmiştir. Tasarımları sürecinde çalışmalarına katkı sağlayacak, Türkiye'de bu konuda incelenen çalışmalarda bulunmayan özgün bir kontrol listesi oluşturularak literatüre katkı sağlamak hedeflenmektedir. Tezin yöntemini literatür araştırması, yerinde gözlem, kontrol listesi oluşturulması, yerinde form doldurulması oluşturmaktadır.
Tezin ilk bölümünde literatür özeti, tezin amacı, yöntemi, kapsamı ve orijinal katkılara yer verilmektedir.
İkinci bölümde mimarlık ve demokrasi ilişkisi sorgulanmakta ve kentsel demokratik haklara yer verilerek mimarların demokrasi bağlamında sorumlulukları incelenmektedir.
Üçüncü bölümde farklı insanlık hallerinden biri olarak zihinsel engellilik hali anlatılmakta, gelişim özelliklerine, gereksinmelerine, sınıflandırılmasına ve eğitimlerine yer verilmektedir.
Dördüncü bölümde kapsayıcı eğitim anlayışı aktarılırken ABD, İngiltere, Almanya'da ve Türkiye'de kapsayıcı eğitimin durumları irdelenmektedir. Kaynaştırma ve bütünleştirme uygulaması, modelleri ve kriterleri incelenmektedir.
Beşinci bölümde dünyadan ve Türkiye'den kapsayıcı "iyi" örnek okullar aktarılmaktadır.
Altıncı bölümde tüm bu örnek okul inceleme ve gözlemleri, literatür araştırmaları sonucunda kapsayıcı ilköğretim mekanları için özgün bir kontrol listesi oluşturulup İstanbul ilinde denenmekte ve tasarım kılavuzu oluşturularak son bölümde sonuçlardan bahsedilmektedir.
Anahtar Kelimeler: Kapsayıcı tasarım, zihinsel farklılıklar, ilköğretim yapıları, kaynaştırma eğitimi, kentli hakları

Abstract:
Being different from the majority in society creates various difficulties. Individuals with differences are excluded by people and due to the structural environment and are denied the right to use urban rights. Making the right to education available, which is one of those rights, equally and to everyone has become an important field of study recently in Turkey and worldwide. Adding to that, the provision of inclusive education has been identified as a priority target. The inclusion/integration practices carried out in the context of inclusive education are the ones which ensure the inclusion of mentally different individuals in the education system for whom it is generally assumed that it's not possible to educate them adequately. Architects have a big responsibility for the inclusive design, one of the requirements of inclusive education. Since the number of researches in this important issue is few in Turkey, this study's purpose is to provide data for the architects who aim to implement "inclusive design" at primary schools. Another objective of this study is to create a checklist which is missing in researches done in this field that we reviewed. The method of the thesis consists of literature survey, on-site observation, checklist creation, on-site form filling.
Firstly, in the first part of the thesis, the literature summary, the purpose of the thesis and the findings are given.
In the second chapter, the relationship between architecture and democracy is questioned and the responsibilities of architects in the context of democracy are examined by mentioning urban democratic rights.
In the third chapter, mental disability is explained as one of the different human states, including the related developmental characteristics, needs, classification and educational process.
In the fourth chapter, the inclusive education concept is clarified and the current status of inclusive education in the USA, England, Germany and Turkey is touched upon. The inclusion and integration practices, models and related criteria are analyzed.
The fifth chapter consists of good examples of inclusive education from across the globe and Turkey.
In the sixth chapter, a checklist, which resulted from literature search and on-site observations, for inclusive education to be implemented in primary schools is created; its implementation in Istanbul is illustrated, a design guide is formed and results are given.
Keywords: Inclusive design, mental differences, primary education, inclusive education, urban rights