Kırgız Atalar Kültü ve Kırgız Atalar Kültünün yaşayan kültüre etkileri
Kirgiz Ancestors Cult and the Effects on living culture
Yazar: MAYRAMGÜL DIYKANBAYEVA
Danışman: PROF. DR. İSA ÖZKAN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Edebiyatı Bölümü / Halk Bilimi Ana Bilim Dalı / Halk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Din = Religion ; Din kültürü = Religious culture ; Gelenekler = Traditions ; Halk inançları = Public beliefs ; Kült = Cult ; Kültür = Culture ; Kırgızistan = Kyrgyzstan ; Kırgızlar = Kyrgyzs ; Örf-adetler = Traditions customs ; İnançlar = Beliefs

Özet:
Bu çalışmada Kırgız Türklerinin İslam dinine kadarki ve İslam dininden sonraki dini inançları; bu inançlar çerçevesinde teşekkül eden dinî kültür ve oluşan bu kültürün hayata bakış açılarını nasıl etkilediği ele alınmıştır. Öncelikle çalışmamıza daha geniş bir bakış açısı kazandırması amacıyla ?Kırgız Türklerinde Din ve Kült? başlığı altında, Kırgızların İslam dinine kadarki dini inançları olan Gök Tanrı Dini, Atalar Kültü, Bakşı Kültü, Tabiat Kültü, Totemin İzleri anlatılmış ve örneklerle ortaya konmuştur. Bunun devamı olarak Kırgızların İslam dinini kabul ettikten sonra günümüze kadarki dini hayatı ayrıntılarıyla verilmiştir. Özellikle SSCB döneminde Kırgızların dini inançlarının gereklerini yerine getirmekte yaşadıkları sıkıntılar ele alınmıştır. Ayrıca Kırgız Türklerinin kültürel hayatlarının bir parçası olan geçiş dönemlerindeki dini törenlerin üzerinde ayrıntılı olarak durulmuş ve söz konusu törenlerin halk edebiyatı ürünlerine yansımalarını gösterebilmek için Manas başta olmak üzere diğer destanlardan örnekler verilmiş, ata ruhlarının ve ata mezarlarının önemi anlatılmıştır. Kırgızistan'ın muhtelif bölgelerinde bulunan ata mezarları, adak yerleri, bu yerlerle ilgili inançlar ve bu ziyaretgâh yerlerinin tarihî dönemlerde ve günümüzdeki durumu ayrıntılarıyla verilmiştir. Ayrıca sözü geçen evliya kültlerinin Kırgız Sözlü Kültür Geleneğine ait ürünlere birer motif olarak yansıması metinlerle örneklendirilerek değerlendirilmiştir. Orta Asya'nın kadim halkı olan Kırgız Türkleri çok eski tarihlerden bugüne kadar birçok önemli siyasi, sosyal olay yaşamalarına rağmen milli kimliklerini, milli değerlerini, dini inançlarını eski dinin izlerinin kalıntılarıyla beraber korumuş, kuşaktan kuşağa aktarmayı başarmışlardır denilebilir.

Abstract:
İn this thesis, beliefs of Kirgiz Turks? before and after İslam has been analyzed in regard of the ?How that cult effekts on their perception of daily life?? guestion. Firstly at our work, Kirgiz beliefs until İslam such as Sky God, Ancestors? Cult, Baksi Cult, Nature Cult and trace of Totem have been defined and sampled under the ?Religion and Cult at Kirgiz Turks? title for deepen the argument. İn addition; the religious life of Kirgiz nation has been examinrd elaborately from the archais era to the modern life with İslam today. Especially the adversity of Kirgiz people on their religious ceremonies which are the important part of Kirgiz?s culture life have been circumstantiated by giving some examples from epics like MANAS. İn addition to this the importance of ancestors soul and ancestors tombs has been defined for to see effect on folk literature. Ancestors tombs, altars and the beliefs about them have been featured in comparison with past and present time. Moreover how the sait cult takes place today?s Kirgiz verbal culture has been analyzed. Eventually, it has been concluded from the soures mentioned above that even though Kirgiz Turks, as the anceient nation of Central Asia experienced important social and political chances; they managed to protect and transfer their national and cultural identity, domestic values and religious to the posterity.