Cumhuriyet Dönemindeki hâkim sermayenin oluşumunda Türkiye İş Bankası'nın rolü: 1924–1938
Role of Türkiye İş Bankası in the formation of the dominant capital in the Republic Period: 1924–1938
Yazar: ÖZGÜR ÇETİNER
Danışman: PROF. DR. ABDULLAH MESUD KÜÇÜKKALAY
Dumlupınar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Bankalar = Banks ; Ekonomik kalkınma = Economic development ; Endüstrileşme = Industrialization ; Kalkınma = Development ; Kapitalizasyon = Capitalization ; Sermaye = Capital ; Sermaye birikimi = Capital accumulation ; Türkiye İş Bankası = Türkiye İş Bank

Özet:
Bu çalışmada Đş Bankası ve iştirakleri, kökeni Veblen'in iş dünyası ve endüstri 
ayrımına dayanan güç olarak sermaye teorisi çerçevesinde analiz edilmiştir. Bankanın 
1924-1938 dönemindeki söz konusu faaliyetleri sanayileşme, kalkınma ya da sermaye 
birikimi kavramlarıyla sıkça değerlendirilmiştir. Ancak Đş Bankası bugüne kadar 
sermayeyi güç olarak kabul eden bir teorik çerçevede analiz edilmemiştir. Bu açıdan Đş 
Bankası'nın faaliyetlerini açıklayabilmek için iş dünyasının kapitalizasyon, sabotaj ve 
farklılaşmış birikim kavramları kullanılmıştır. Buna göre bankanın amacının 
sanayileşme, kalkınma ya da sermeye birikimi değil, yalnızca finansal değer artışları 
olduğu saptanmıştır. Đster iştirakler olsun, ister her tür bankacılık faaliyetinde, bankanın 
kullandığı temel algoritma kapitalizasyondur. Kapitalizasyonu mümkün kılan ise 
sabotaja dayalı olarak işleyen farklılaşmış birikim mekanizmasıdır. Cumhuriyetin 
kurumları hatta Osmanlı'da yaşanan dönüşüm, bu algoritmanın işleyişine dayalı olarak 
şekillenmiştir. Bunun da ötesinde bu çalışmanın konusu olan Đş Bankası, sürecin 
gelişiminde kilit bir rol üstlenmiştir. Bu rol, kapitalizasyon sürecindeki merkezi 
konumundan kaynaklandığı için, hâkim sermayenin oluşumunda ve tüm toplumsal 
yapının inşasında bankayla özdeşleştirilmiştir. 
 
Anahtar Kelimeler: Sanayileşme, Kalkınma, Đş Dünyası, Güç Olarak Sermaye 
Kapitalizasyon, Sabotaj, Farklılaşmış Birikim, Hâkim Sermaye.

Abstract:
This study aims to analyse Đş Bank and its affiliates within the framework of 
capital as power theory which is based upon Veblen's business world and industry 
distinction. Activities of the bank in 1924 – 1938 period have frequently been reviewed 
in literature in conjunction with industrialisation, development or capital accumulation. 
However, Đş Bank has never been analysed within a theoretical frame which accepts 
capital as power until today. In this respect, capitalisation, sabotage and differential 
accumulation concepts related to business world were used in order to be able to explain 
the activities of Đş Bankası. Accordingly, the mission of the bank is found out as merely 
revaluation of financial assets but not industrialisation, development or capital 
accumulation. Basic algorithm that Đş Bankası uses both in its affiliations and banking 
activities is capitalisation. What enables capitalisation is differential accumulation 
mechanism which operates based on sabotage. Institutions of Republic, even the 
transformation of the Ottoman is shaped according to the operation of this algorithm. 
What is more, Đş Bankası, the subject matter of this study, takes an active part in the 
advancement of the process. This role has been identified with the bank in the formation 
of dominant capital and in the construction of all social structure as it was rooted in the 
centre of location in capitalisation phase. 
 
Key Words: Industrialisation, Development, Business World, Capital as Power, 
Sabotage, Capitalisation, Differential Accumulation, Dominant Capital.