Şikâyet defterleri ışığında Osmanlı Hukuku ve uygulaması (1649-1653)
Ottoman Law and practice in the light of şikâyet defterleri (1649-1653)
Yazar: SALİHA OKUR GÜMRÜKÇÜOĞLU
Danışman: PROF. DR. MEHMET AKİF AYDIN
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Hukuk Ana Bilim Dalı / Kamu Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Hukuk = Law ; Tarih = History
Dizin: Adalet = Justice ; Ekonomik yapı = Economic structure ; Hukuki yapı = Judical structure ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı hukuku = Ottoman law ; İdari yapı = Administrative structure ; İslam hukuku = Islamic law ; Şikayet = Complaint ; Şikayet Defterleri = Şikayet Registers

Özet:
Osmanlı Devleti'nde Divan-ı Hümayun'da tutulan defterler arasında Bâb-ı Âsafi katoloğuna kayıtlı olan 1649-1653 yılları arasındaki Şikâyet Defterlerini kapsayan bu çalışmada söz konusu dönemin hukuk ve adalet anlayışının gün yüzüne çıkarılması amaçlanmıştır. Bu sebeple halkın ya da idarecilerin hangi konularda şikâyetlerinin olduğu tespit edilerek Osmanlı devletinde özellikle adalet alanında aksayan yönlerin belirlenmesine çalışılmıştır. Hiç şüphesiz söz konusu belgelerden elde edilen sonuçlar dönemin hukuk işleyişini anlamak açısından önemlidir.Çalışma dört bölümden oluşmaktadır. Birinci Bölümde XVI. ve XVII. yüzyıllarda Osmanlı Devleti'nin sosyal, siyasi, iktisadi ve idari yapısı hakkında bilgiler verilmiştir. İkinci Bölümde Osmanlı Devleti'nin hukuki yapısı incelenmiş ve mahkemelerin işleyişi hakkında bilgiler verilmiştir. Çalışmanın Üçüncü Bölümü ise Divan-ı Hümayun'a ulaştırılan şikâyetlerin tasnifinin yapıldığı bölümdür. Söz konusu şikâyetler ?Şikâyet Edilenler? ve ?Şikâyet Edenler? olarak iki kısımda tahlil edilmiştir. Bu ayrımda özellikle hangi kurum veya görevliden daha fazla şikâyet edildiği, bu şikâyetlerin çoğunlukla kimler tarafından yapıldığının ortaya çıkarılması amaçlanmış ve söz konusu tasnifler tablo ve grafiklerle desteklenmiştir. Son bölümünde ise ?Şikâyet Konuları? başlığı altında en fazla hangi konunun şikâyet konusu olduğu tespit edilmeye çalışılmıştır. Divan-ı Hümayun'dan idarecilere gönderilen söz konusu hükümlerin sonundaki ceza ve ikazlara da yer verilmiş ve bunlar ?Şikâyetlerin Hukuki Sonuçları? başlığı altında ayrıca tahlil edilmiştir.

Abstract:
In this study; which covers Şikâyet Defterleri between 1649-1653 that are recorded to the Bab-ı Asafi Catalogue among the books that are kept in Divan-ı Humayun; the purpose is to enlighten the law and justice approach of the era. Therefore, it is aimed to determine specifically the failing sides of justice in Ottoman, by detecting the complained subjects by the administrators and the public. Undoubtedly, the results obtained form the mentioned documents is important from the point of understanding the operation of law.The study consists of four parts. In the first part, information is given about the social, political, economical and administrational structure of the Ottoman in XXI. and XVII. Centuries. In the second part, the legal structure of Ottoman is examined and information is given about the operation of courts. In the third part of the study, is the section where the complaints submitted to Divan-I Hümayun are classified. The mentioned complaints are analyzed in two sections as ?Complaining Persons? and ?Those who they complain from?. In this classification it is aimed to clarify which officers and which institutions are mostly complained about and the mentioned classifications are supported by tables and graphics. In the last section it is aimed to determine the subjects mostly complained about under the title ?Complaint Subjects?. Also, place is given to the punishments and the warnings submitted from Divan-I Hümayun to the administrators and these are separately analyzed under the title ?Legal Consequences on the Complaints?.