Öğretmenlerin okul yöneticileri ile gerçekleştirdikleri kişiye özgü anlaşmalara ilişkin anlayışlarına yönelik fenomenografik bir inceleme
A phenomenographic investigation into teachers' conceptions of idiosyncratic deals made with school principals
Yazar: GÖRKEM BOYACI
Danışman: DOÇ. DR. GÖKHAN ÖZASLAN
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Kişiye özgü anlaşmalar; işveren, yönetici ya da bu kişilerin yetki verdikleri ile çalışanlar arasında yapılan, sadece anlaşma yapılan çalışanın ihtiyaç ve taleplerine göre o kişiye özel olarak hazırlanan, bir standarda bağlı olmayan ve hem çalışan hem örgüt yarar sağlayacak şekilde müzakere edilen anlaşmalardır. Bu anlaşmalar sayesinde hem çalışan hem örgüt yarar sağlamakta olup, karşılıklı olarak birbirlerinin ihtiyaçlarını gidermekte ve iş birliği yapmaktadırlar. Eğitim yönetimi alanında kişiye özgü anlaşmalar ile ilgili çalışmalar sınırlı olduğu gibi dünyada, öğretmenlerin bu fenomeni nasıl anladıklarına ilişkin başka bir araştırmaya rastlanmamıştır. Bu nedenle, öğretmenler ve müdürleri arasında yapılan bu anlaşmaların, öğretmenler tarafından nasıl anlaşıldığını ortaya koymak, okulların etkililiğine sağlayacağı katkı bakımından önem arz etmektedir. Bu araştırmanın amacı, kamu ve özel sektöre ait okullarda görev yapmakta olan öğretmenlerin kişiye özgü anlaşmaları nasıl ve kaç farklı şekilde anladıklarını ortaya koymak ve bu anlayışları alanyazın kapsamında incelemektir.
Araştırmada nitel metodoloji kapsamında fenomenografi deseni kullanılmıştır. Bu amaçla, 2022-2023 eğitim öğretim yılında kamu ve özel sektöre ait okullarda bir dizi fark alanında çeşitlendirilmiş 16 öğretmen ile yüz yüze yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Çalışma grubunu seçerken maksimum çeşitlilik örneklemesi yaklaşımı tercih edilmiştir. Katılımcılar, belirlenen beş fark alanına (sektör, okul düzeyi, branş, yaş, cinsiyet) göre dengeli ve eşit bir şekilde çeşitlendirilerek seçilmiştir. Ses kaydı alınan görüşmeler, kelimesi kelimesine yazıya geçirilmiş ve bunlar üzerinde fenomenografik analiz yapılmıştır. Araştırma sonucunda katılımcıların bu anlaşmaları farklı şekillerde anladıkları ortaya konmuş ve bu anlayışlar arasında kapsam bakımından hiyerarşik bir sıralama yapılmıştır. Yapılan analiz neticesinde, araştırmadaki katılımcıların bu anlaşmaları, (A1) "gerekli koşulların varlığıyla gerçekleştirilebilen bir uygulama," (A2) "bana kendimi iyi hissettiren bir uygulama," (A3) "okula fayda sağlayan bir uygulama," (A4) "bana faydaları dokunan bir uygulama," (A5) "makul nedenler görebilirlerse diğer öğretmenlerin kabullendiği bir uygulama" ve (A6) "okul yöneticilerinin mecbur kalınca razı oldukları bir uygulama" olmak üzere altı farklı şekilde anladıkları ortaya konmuştur. Bunların yanı sıra A6 anlayışına sahip olan katılımcıların, aynı zamanda A5 anlayışına da sahip oldukları anlaşılmıştır. Veriler, katılımcıların kişiye özgü anlaşmalara okul müdürleri tarafından adalet çerçevesi içinde yönetildiği sürece olumlu baktıklarını göstermektedir. Araştırmanın sonuçlarına göre, okul müdürlerine ve öğretmenlere yönelik kişiye özel anlaşmalar konusunda hizmet içi eğitimlerin sunulması önerilmektedir. Bununla birlikte, okul müdürlerinin bu süreci adil ve etkili bir şekilde yönetmelerine özen göstermeleri gerekmekte ve müdürlerin, kişiye özgü anlaşmaların amaçlanan sonuçları sağlayıp sağlamadığını düzenli olarak denetlemeleri önem arz etmektedir. Araştırma önerisi olarak ise, özel okul öğretmenleri ile işe alım sürecinde yapılan kişiye özel anlaşmalar ile finansal konulu kişiye özel anlaşmalar üzerine çalışmalar yapılabilir. Ayrıca alanyazını zenginleştirmek için farklı araştırma metotları ve desenleri kullanılarak araştırmaların çeşitliliği artırılabilir.

Abstract:
Idiosyncratic deals are agreements between employers, managers or their authorized representatives, which are made in terms of the needs and demands of the employee with whom the agreement is made, which do not depend on a standard and that are negotiated in a way that benefits both the employee and the organization. Through these agreements, both the employee and the organization benefit and mutually meet each other's needs and cooperate. Studies on idiosyncratic deals in educational management are limited and there is no research worldwide on how teachers understand this phenomenon. Therefore, it is important to reveal how these agreements made between teachers and principals are understood by teachers in order to contribute to the effectiveness of schools. The purpose of this study is to identify how and in how many different ways teachers working in public and private schools understand idiosyncratic deals and to examine this understanding within the scope of the literature.
The phenomenographic design was used within the scope of the qualitative methodology. For this purpose, face-to-face and semi-structured interviews were conducted with 16 teachers from various backgrounds in public and private schools during the 2022-2023 school year. A maximum variation sampling approach was used to select the participants. The participants were selected in a balanced and evenly diversified manner according to the five different areas (sector, school level, subject, age, gender). The audio recorded interviews were transcribed verbatim and subjected to phenomenographic analysis. Results indicate that participants understood these agreements in different ways, and a hierarchical ranking was created between these understandings according to how one understanding encompasses another. The analysis revealed that the participants understood these agreements in six different ways: (U1) "a practice that can be realized if the necessary conditions are met," (U2) "a practice that makes me feel good," (U3) "a practice that benefits the school," (U4) "a practice that benefits me," (U5) "a practice that other teachers can accept if they see reasonable grounds for it," and (U6) "a practice that the school administrators agree to when they have to." In addition, it was understood that participants who have understanding U6 also had understanding U5. The data show that participants view idiosyncratic deals positively as long as they are managed by school principals within the framework of fairness. According to the results of the study, it is recommended that further training on the topic of idiosyncratic deals should be offered to school principals and teachers. Furthermore, school principals should take care to make this process fair and effective, and it is important that school principals regularly review whether these agreements are producing the desired results. As a research suggestion, studies can be conducted with private school teachers on ex-ante and financial idiosyncratic deals. Furthermore, the diversity of research can be increased by using different research methods and designs to enrich the literature.