Takviye edici gıda reklamlarına yönelik nitel içerik analizi
Qualitative content analysis of dietary supplement advertisements
Yazar: ERDAL KART
Danışman: DOÇ. DR. FATMA GÖKÇEN ATUK
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Halkla İlişkiler ve Tanıtım Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology ; Halkla İlişkiler = Public Relations ; Reklamcılık = Advertising
Dizin: Eczacılık = Pharmacy ; Etik = Ethics ; Gıda takviyesi = Food supplement ; Hukuk = Law ; Reklamcılık = Advertising

Özet:
Araştırma takviye edici gıda reklamlarını eleştirel iletişim kuramı üzerinden değerlendirmektedir. Tez, reklam kavramının ele alarak halk sağlığını da ilgilendiren bu reklamlara liberal iletişim kuramında olduğu gibi salt aldatıcı unsur üzerinden değerlendirmenin sorunlu olduğu üzerinde durmaktadır. Özellikle takviye edici gıdaların reklamlarında kadınların annelik statüsü üzerinden ele alınmasına değinerek aldatıcı unsurda yeri olmayan çocuk reklamlarının yaratacağı olumsuzluklara dikkat çekiyor. Takviye edici gıdalar, ülkemizdeki mevzuata göre gıda olarak değerlendirilse de ilaçlar gibi etken(aktif) madde barındıran ambalaj bakımından da ilaç taklidi yapan ürünlerdir. Bu ürünlerin, doğru kullanıldığında insan sağlığını olumlu yönde etkileyebileceği iddia edilmektedir. Ancak, bu ürünlerin yanlış ve bilinçsiz kullanımı; insanlarda ve özellikle kronik hastalığı olan insanlarda ciddi sağlık sorunlarına yol açabilmektedir. Takviye edici gıdaların içerdikleri etken maddeler nedeniyle diğer ilaçlarla etkileşime girebileceği ve istenmeyen yan etkilere neden olabileceği vurgulanmaktadır. Takviye edici gıdaların ülkemizdeki hukuki mevzuatı ve reklamlarına yönelik düzenlemeler de ayrıca ele alınmıştır. Araştırma kapsamında, nitel içerik analizi yöntemiyle Türkiye'de görsel ve işitsel mecralarda yayınlanan 15 adet takviye edici gıda reklamı incelenmiştir. Tezde; bu reklamların, tüketicilerin ya da hastaların bu ürünlere yeterli bilgi sahibi olmadan ve sağlık profesyoneli yönlendirmesi olmaksızın ulaşmalarını teşvik ettiği belirtilmiştir. Ayrıca, takviye edici gıdaların içerdiği aktif bileşenlerin güvenliği ve etkinliği konusunda yeterli değerlendirmenin yapılmadığı da vurgulanmıştır. Sonuç olarak, bu tez, takviye edici gıda reklamlarının nitel içerik analizi yöntemiyle ele alarak incelemektedir. Sağlığa ilişkin ürünü meta hastayı müşteri konuma koyan reklam anlayışı reddedilmektedir. Bu bağlamda, tez, takviye edici gıda ve reklam ilişkisini nitel içerik analizi yöntemiyle ele alarak, iletişim, sağlık, hukuk ve reklamcılık alanlarında önemli bir tartışma zemini oluşturmaktadır.

Abstract:
The study evaluates advertisements for food supplements in terms of critical communication theory. The thesis focuses on the problematic issue of evaluating these advertisements, which also concern public health, solely through the deceptive element, as in liberal communication theory, by addressing the concept of advertisement. It draws attention to the negativities that will be created by child advertisements, which have no place in the deceptive element, by particularly addressing the issue of women being addressed through the status of motherhood in food supplement advertisements. Although food supplements are considered as food according to the legislation in our country, they are also products that imitate drugs in terms of packaging containing active ingredients, like drugs. It is claimed that these products can positively affect human health when used correctly. However, incorrect and unconscious use of these products can lead to serious health problems in people, especially in people with chronic diseases. It is emphasised that food supplements may interact with other drugs due to the active ingredients they contain and may cause undesirable side effects. The legal legislation and advertisement regulations of food supplements in our country are also discussed. Within the scope of the research, 15 food supplement advertisements published in visual and audio media in Türkiye were examined using the qualitative content analysis method. The thesis states that these advertisements encourage consumers or patients to access these products without sufficient knowledge and guidance from a health professional. It is also emphasised that there is no sufficient evaluation of the safety and effectiveness of the active ingredients in food supplements. As a result, this thesis examines food supplement advertisements by using the qualitative content analysis method. The advertising concept that puts the health product as a commodity and the patient as a customer is rejected. In this context, the thesis creates an important discussion ground in the fields of communication, health, law and advertising by addressing the relationship between food supplements and advertising through qualitative content analysis.