Karmaşık yas: Bilişsel-davranışçı model çerçevesinde bir inceleme
Complicated grief: An investigation in the frame of cognitive-behavioral model
Yazar: GİZEM CESUR
Danışman: PROF. DR. AYŞEGÜL DURAK BATIGÜN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Klinik Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Bilişsel davranış terapileri = Cognitive behaviour therapy ; Bilişsel davranışlar = Cognitive behaviours ; Duygu düzenleme güçlüğü = Emotion dysregulation ; Karmaşıklık = Complexity ; Otobiyografik bellek = Autobiographical memory ; Yapısal eşitlik modeli = Structural equation model ; Yas = Mourning ; Yas tutma = Bereavement

Özet:
Mevcut çalışmanın amacı karmaşık yas sürecinde rol oynayan değişkenleri bilişsel-davranışçı model çerçevesinde incelemektir. Araştırmanın örneklemini 475 kişi oluşturmaktadır. Veri toplama amacıyla, Karmaşık Yas Envanteri, Uzamış Yasta Depresif ve Kaygılı Kaçınma Ölçeği, Yas Bilişleri Ölçeği, Otobiyografik Bellek Özellikleri Ölçeği, Duygu Düzenleme Güçlüğü Ölçeği, Beck Depresyon Envanteri kullanılmıştır. Ön çalışma niteliğinde 123 katılımcıdan elde edilen veriler ile Uzamış Yasta Depresif ve Kaygılı Kaçınma Ölçeğinin (DKKÖ) Türkçe uyarlama çalışması yapılmıştır. Analiz sonuçlarına göre, DKKÖ Türkçe versiyonunun yeterli psikometrik özelliklere sahip olduğu görülmüştür. Araştırmada ilk olarak kişisel değişkenler açısından karmaşık yas, yas bilişleri ve kaçınma düzeyleri karşılaştırılmıştır. Buna göre kadınların, düşük eğitim düzeyine sahip olanların, sosyal desteği daha az rahatlatıcı olarak algılayanların ve manevi inançlarından daha az güç aldığını belirtenlerin daha fazla yas ile ilişkili belirtilere sahip oldukları bulunmuştur. Araştırmanın temel amacı kapsamında, karmaşık yas sürecini açıklama amacıyla öne sürülen model AMOS v23 programı kullanılarak Yapısal Eşitlik Modeli (YEM) ile test edilmiştir. Elde edilen son modele ait değerler modelin veri ile iyi uyum sağladığını göstermektedir. Buna göre, karmaşık yas üzerinde yas bilişlerinin ve kayba ilişkin otobiyografik bellek özelliklerinin doğrudan etkileri olduğu; aynı zamanda kayıp yaşantısının özellikleri, kaybedilen kişi ile olan ilişki ve duygu düzenleme güçlüğü ile karmaşık yas ve kaçınmalar arasındaki ilişkide yas bilişlerinin ve kayba ilişkin otobiyografik bellek özelliklerinin aracı rol oynadığı görülmüştür. Sonuç olarak, ülkemizde henüz oldukça az çalışmanın odaklandığı karmaşık yas sürecinde rol oynayan öncül ve aracı değişkenlerin incelendiği mevcut çalışmanın literatüre özgün bir katkı sunacağı düşünülmektedir. Aynı zamanda, elde edilen bulguların klinik müdahaleler açısından da yol gösterici nitelikte olduğu düşünülmektedir.

Abstract:
The aim of the present study is to examine the variables that play role in the complicated grief process within the framework of cognitive-behavioral model. The sample of the study consisted of 475 people. Inventory of Complicated Grief, Depressive and Anxious Avoidance in Prolonged Grief Questionnaire, Grief Cognitions Questionnaire, Autobiographical Memory Characteristics Scale, Difficulties in Emotion Regulation Scale and Beck Depression Inventory were used to collect data. The preliminary study was conducted to adapt the Depressive and Anxious Avoidance in Prolonged Grief Questionnaire (DAAPGQ) to Turkish with 123 participants. The results indicated that the Turkish version of DAAPGQ has sufficient psychometric properties. In the scope of the main study, results showed that women, participants with low education level, those who perceive social support as less comforting and those who have weak religious or spiritual belief have more grief-related symptoms. Second, the model proposed to explain the complicated grief process was tested using the Structural Equation Model (SEM) with AMOS v23. The last model was found to better fit the data. Accordingly, grief cognitions and autobiographical memory characteristics have direct effect on complicated grief. At the same time, grief cognitions and autobiographical memory characteristics play mediating role between characteristics of loss, relationship with the deceased, emotion regulation difficulties and complicated grief. Consequently, this thesis examines the complicated grief process which is not widely studied in our country. Therefore, this study hopes to provide a unique contribution to the literature and guidance that could be useful for clinical interventions.