Elit okçularda seçilmiş sirkadiyen ritim değişkenlerinin, atış performansına etkisinin incelenmesi
Investigation the selected circadian rhythm variables effect on the shooting performance of elite archers
Yazar: MEHMET ALİ ÖZÇELİK
Danışman: PROF. DR. MİTAT KOZ
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Spor = Sports
Dizin: Kalp hızı = Heart rate ; Okçuluk = Archery ; Sirkadiyen ritim = Circadian rhythm ; Spor = Sports ; Spor fizyolojisi = Sport physiology ; Spor performansı = Athletic performance ; Sporcular = Sportsmen

Özet:
Bu çalışmanın amacı, elit düzey okçularda sirkadiyen ritme bağlı fizyolojik değişimlerin okçuluk atış performansı üzerindeki etkisini incelemektir. 
Çalışmaya yaşları ortalama 20,68±2,24 yıl olan ve en az 3 yıl okçuluk dalı antrenman yaşına sahip 24 sağlıklı erkek (elit okçu) gönüllü olarak katılmıştır. Çalışmaya katılan okçuların günün dört farklı zaman diliminde (sabah 08.00-10.00, öğle 12.00-14.00, akşamüzeri 18.00-20.00 ve akşam 22.00-24.00) 30 okluk atış performans testinin yanı sıra, izometrik kuvvet testleri, bu araştırma için seçilmiş sirkadiyen ritim değişkenleri olan elektrokardiyogram ölçümleri, kan basıncı ölçümü, timpanik vücut sıcaklığı ölçümü ve okçuluğa özgü performans değişkenlerinden kliker reaksiyon süresi ve nişan alma süresi değerleri her bir zaman diliminde; dinlenim sırasında, 30 okluk atış performansı sırasında ve toparlanma periyodunda kayıt edilmiştir. Tüm ölçümler, aynı oda sıcaklığında (20-24 C°) ve nem miktarında (%50'den düşük) uygulanmıştır. Dört ayrı zaman diliminde tekrarlanan ölçümlere ait bulguların istatistiksel analizlerinde "Tekrarlayan Ölçümlerde Varyans Analizi" yöntemi kullanılmış ve hata payı 0,05 olarak kabul edilmiştir. 
Bulgular incelendiğinde; günün dört farklı saatinde tekrarlanan okçuluk testlerinin atış isabetlilik düzeylerine bakıldığında standart puan ve bölgesel isabetlilik oranlarına göre sirkadiyen farklılığın istatistiksel olarak anlamlı düzeyde bulunduğu ve en yüksek performans gösterilen ölçümün saat 18.00-20.00'de yapılan seansta gerçekleştiği belirlenmiştir. Okçuluk sporuna özgü olan değişkenlerden kliker reaksiyon süresi ve nişan alma süresinin kinematik analizine dayalı ölçümlerde de yine sirkadiyen farklılığın anlamlı düzeyde olduğu ve sabah erken saatlerden günün ilerleyen saatlerine doğru reaksiyon sürelerinin kısaldığı ancak geceye doğru tekrar artış gösterdiği tespit edilmiştir. Seçilmiş olan fizyolojik parametrelere ait bulgulara bakıldığında ise; EKG ölçümü ile alınan KAHD zaman ekseni değişkenleri; OrtKAH, SDNN, rMSSD, NN50, PNN50 ve KAHD frekans ekseni değişkenleri; LF, HF, LF/HF değerlerinin hepsinde anlamlı düzeyde sirkadiyen ritme bağlı değişim olduğu gözlenmiştir. Kan basıncı ölçümlerinden elde edilen bulgularda da test sırasında alınan ölçümlerin sirkadiyen değişiminin anlamlı düzeyde olduğu belirlenmiştir. Sporcuların sağ ve sol kulak timpanik sıcaklık ölçümlerinin ortalamalarından elde edilen bulgularda ise yalnızca dinlenim sırasında ölçülen değerlerde anlamlı düzeyde farklılık olduğu ve en yüksek vücut sıcaklığının saat 18.00-20.00 saatlerinde oluştuğu tespit edilmiştir. Sporculara uygulanan izometrik kuvvet testlerinde ise yalnızca dikey sıçrama testi bulgularının sirkadiyen farklılık gösterdiği, bu test için en yüksek performansında yine saat 18.00-20.00 aralığında yapılan ölçümlerde gerçekleştiği belirlenmiştir. Atış performansı ile ölçülen değişkenler arasındaki korelasyon analizlerine bakıldığında ise; Atış performansı ile kliker reaksiyon süresi, sistolik kan basıncı değerleri ve kavrama kuvveti ölçümleri için pozitif yönde ve anlamlı bir ilişki olduğu bulunmuştur.

Abstract:
The purpose of this study is to investigate the effect of physiological changes due to circadian rhythm on archery shooting performance of elite archers. 
24 healthy males (elite archers) with an average age of 20.68 ± 2.24 years and having archery training age of at least 3 years participated in the study voluntarily. Besides 30 arrows shooting score testing of archers participating in the study taken at four different time intervals of the day (in the morning between 08.00-10.00, in the noon time between 12.00-14.00, in the evening between 18.00-20.00 and in the night time between 22.00-24.00) isometric strength tests, electrocardiogram measurements, blood pressure measurement, tympanic body temperature measurement, which are the circadian rhythm variables selected for this study, and clicker reaction time and total targeting time values from archery-specific performance variables have been recorded in each time period, during resting, during 30 arrows shooting score test, and recovery period. All measurements were performed at the same room temperature (20-24 C °) and humidity (less than 50%). The "Analysis of Variance in Repeated Measures" method was used in the statistical analysis of the findings of repeated measurements in four different time periods and the margin of error was accepted as 0.05. 
When the findings are examined, by considering the shooting accuracy levels of archery tests repeated at four different hours of the day, it was determined that the circadian difference was statistically significant according to the standard score and regional accuracy rates, and the highest performance measured the session held at 18.00-20.00. In the measurements based on the kinematic analysis of the clicker reaction time and total targeting time, which are specific to archery, it was found that the circadian difference was also significant and the reaction times shortened from the early morning hours to the later hours of the day, but increased again towards the night. When the findings related with the selected physiological parameters are reviewed, it has been observed that regarding HRV time domain variables taken with ECG measurement; Mean HR, SDNN, rMSSD, NN50, PNN50 and HRV frequency domain variables; and all LF, HF, LF/HF values, there was a change at significant level as depending on circadian rhythm. In the findings obtained from blood pressure measurements, it was determined that the circadian change of the measurements taken during the test was significant. In the findings obtained from the averages of the right and left ear tympanic temperature measurements of the athletes, it was found that there was a significant difference only in the values measured during rest and the highest body temperature occurred between 18.00-20.00 hours. In the isometric strength tests applied to athletes, it was determined that only the vertical jump test findings revealed circadian difference and the highest performance for this test was also realized in the measurements made between 18.00-20.00 hours. When the correlation analysis between arrow shooting score and measured variables is examined, a positive and significant relationship was found between arrow shooting score and clicker reaction time, systolic blood pressure values and grip strength measurements.