Ali Nazif'in Zinetü'l-Kelam'ı ve Türk belagatindeki yeri
Alî Nazîf's Zînetü'l-Kelâm and its place in Turkish rhetoric
Yazar: KADİM POLAT
Danışman: PROF. DR. FATMA SABİHA KUTLAR OĞUZ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Ali Nazif = Ali Nazif ; Belagat = Eloquence ; Ninetü'l Kelam = Zinetü'l Kelam

Özet:
Bu çalışma, Tanzimat Dönemi'nde kaleme alınan belâgat konulu eserlerden biri olan Zînetü'l-Kelâm'ın incelemesini ve çevriyazımını yapmak üzere hazırlanmıştır. Tanzimat ve Cumhuriyet Dönemi'nde edebiyattan hukuka ve siyasete varıncaya dek, birçok alanda eser kaleme almış olan Alî Nazîf Zînetü'l-Kelâm'ında, belâgatte üçüncü şube olarak yer alan bedî' ilmini işlemiştir. Zînetü'l-Kelâm, XIII. asır İran müelliflerinden olan Vahîd-i Tebrîzî'nin, Miftâhü'l-Bedâyi' adını verdiği ve sadece bedî' ilmini konu edindiği eserinin Türkçeye tercümesidir.
Zînetü'l-Kelâm üzerine yaptığımız çalışma giriş ve dört bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında belâgat hakkında genel bir değerlendirme yapılmış; akabinde Arapça, Farsça ve Türkçe yazılmış bedî' konulu önemli belâgat eserleri ele alınmıştır. İlk bölüm Alî Nazîf'in hayatı, edebî kişiliği ve eserleri üzerine verilen bilgilerden oluşur. İkinci bölümde Zînetü'l-Kelâm ile, orijinal metin olan ve Fars diliyle kaleme alınan Miftahü'l-Bedâyi' karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Ayrıca aynı dönemde benzer konuyu işleyen Fenn-i Bedî'de açıklanan terimlerle Zînetül-Kelâm'da kullanılan terimler mukayese edilmiştir. Üçüncü bölümde Zînetü'l-Kelâm'ın çevriyazılı metni verilmiş; dördüncü bölümde ise Zînetü'l-Kelâm'da bulunan edebî terimleri içeren bir sözlük hazırlanmıştır.
Bu çalışma ile, bugüne kadar kaynaklarda hakkında bilgi yer almayan Alî Nazîf ve eserleri günümüz edebiyat dünyasına tanıtılmış olacaktır.


Anahtar Sözcükler
Alî Nazîf, Zînetü'l-Kelâm, Miftâhü'l-Bedâyi', Fenn-i Bedî', belâgat, bedî'

Abstract:
In this study, Zînetü'l-Kelâm was examined and transcribed, which one of studies on rhetoric was written during the Tanzimat reform period. In Tanzimat and Republic periods, Alî Nazîf-i Sürûrî who wrote on many issues from literature to law and politics in his work called Zînetü'l-Kelâm focused on bedî as the third branch in classical rhetoric works. The study is a translation to Turkish from Miftâhü'l-Bedâyi' that belongs to Vahîd-i Tebrîzî being a persian author lived in XIII. century.
This study on Zînetü'l-Kelâm consists of an introduction and three chapters. In the introduction, it was generally considered about rhetoric and addressed the basic rhetoric works in Arabic, Persian, Turkish on bedî'. First chapter includes information about Alî Nazîf's life, literary identity and his studies. In second chapter, Zînetü'l-Kelâm compared to Miftâhü'l-Bedâyi' written in Persian which is an original transkript. Furthermore, the terms used in Zînetü'l-Kelâm were compared with the terms explained in Fenn-i Bedi' is on similar topic, which are contemporary.  In third chapter, Zînetü'l-Kelâm was transcribed. In appendix, it was prepared a dictionary comprised of Arabic, Persian and archaic Turkish lexemes in the text.
This study introduces Alî Nazîf and Alî Nazîf's works especially Zînetü'l-Kelâm to the literature of today's world, which don't include any information about themselves in the sources.


Keywords
Alî Nazîf, Zînetü'l-Kelâm, Miftâhü'l-Bedâyi', Fenn-i Bedî', rhetoric, bedî'