Görev temelli kültürlerarası yeterlik eğitim programının üniversite öğrencilerinin kültürlerarası duyarlılık, etnikmerkezcilik, kültürel zekâ düzeyleri ile çokkültürlü kişilik özellikleri üzerinde etkililiği
The effectiveness of task-based intercultural competence training program on intercultural sensitivity, ethnocentrism, cultural intelligence levels and multicultural personality traits of university students
Yazar: SEYDİ AKTUĞ
Danışman: DOÇ. DR. ARZU TAŞDELEN KARÇKAY
Uşak Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sosyal Bilgiler ve Türkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmanın amacı; Kültürlerarası İletişim dersinde araştırmacı tarafından tasarlanıp uygulanan 'Görev Temelli Kültürlerarası Yeterlik Eğitim Programı'nın üniversite öğrencilerinin kültürlerarası duyarlılık, etknikmerkezcilik, kültürel zekâ düzeyleri ile çokkültürlü kişilik özellikleri üzerinde etkililiğini incelemek ve ilgili programa ilişkin katılımcı öğrenci görüşlerini saptayarak üniversitelerde kültürlerarası yeterliği geliştirme sürecinde kullanılabilecek bir eğitim programının tasarlanması, uygulanması ve değerlendirilmesidir. Yukarıdaki temel amaç doğrultusunda açıklayıcı karma yöntem deseninin kullanıldığı araştırma sürecinde üniversite öğrencilerinden aşamalar halinde nicel ve nitel veri toplanmıştır. Araştırma; Uşak Üniversitesi İletişim Fakültesinde öğrenim gören Radyo, Televizyon ve Sinema Bölümü ile Gazetecilik Bölümü 3. Sınıf örgün ve ikinci öğretim öğrencilerinden seçmeli kategoride "Kültürlerarası İletişim" dersi alan yüz öğrenciyle gerçekleştirilmiştir. 
Bu araştırmanın nicel boyutunda ön test /son test kontrol (karşılaştırma) gruplu yarı deneysel desen kullanılmıştır. Çalışma grubuna Kültürlerarası İletişim dersi kapsamında bir müdahale programı olarak sunulan "Görev Temelli Kültürlerarası Yeterlik Eğitim Programı"nın etkililiğini araştırmak için uygulamaya başlamadan önce ve uygulama tamamlandıktan sonra deney ve karşılaştırma gruplarına ön test ve son test niteliğinde Kültürlerarası Duyarlılık Ölçeği, Etnikmerkezcilik Ölçeği, Kültürel Zekâ Ölçeği ile Çokkültürlü Kişilik Ölçeği ve Katılımcı Bilgi Formunun da yer aldığı veri toplama araçları uygulanmıştır. Araştırmanın nitel boyutundaki veri seti, araştırmacı tarafından tasarlanıp uygulanan "Görev Temelli Kültürlerarası Yeterlik Eğitim Programı" kapsamında haftalık oturumlarda programa katılan öğrencilerden toplanan görüş belirtme formları ile oturum değerlendirme formları ve araştırmanın son aşamasında programın tamamlanmasını takiben programa katılan deney grubu öğrencilerinden oluşan iki grupla gerçekleştirilen odak grup görüşmeleri aracılığıyla elde edilmiştir.
Araştırmanın nicel boyutundaki verileri analiz etmede tüm istatistiksel işlemler SPSS 25 veri analizi programında gerçekleştirilmiştir. Elde edilen nitel verilerin çözümlenmesinde araştırmanın kavramsal çerçevesi dikkate alınarak betimsel analiz yönteminden faydalanılmıştır. Araştırmanın nicel verilerinden elde edilen sonuçlar deney grubunda yer alan öğrencilerin Görev Temelli Kültürlerarası Yeterlik Eğitim Programı tamamlandığında kültürlerarası duyarlılık, kültürel zekâ düzeyleri ile çokkültürlü kişilik özelliklerinden kültürel empati, sosyal girişkenlik ve açık görüşlülük puanlarında anlamlı farklılığa yol açmakla birlikte katılımcıların etnikmerkezcilik düzeylerini kısmen azalttığını ortaya koymuştur.  Araştırmanın nitel verilerinden elde edilen sonuçlar ise katılımcıların kültürel farklılıkları anladığını ve içselleştirdiklerini, farklılıklara ilişkin olumlu duyguya sahip olduklarını, yapılan uygulamalarla kültürlerarası duyarlılık geliştirdikleri; kültürlerarası duyarlılığın çeşitli basamaklarında olmalarına rağmen bulundukları basamağın üstüne çıkma eğiliminde oldukları; kültürel zekâ göstergelerine sahip oldukları, kültürel bilgilerini gözden geçirerek farklı kültürlere ilişkin bilgi dağarcıklarını genişlettikleri; çokkültürlü kişilik özellikleri içinde yer alan kültürel empati, sosyal girişkenlik ve açık görüşlülük açılarından da yatkınlık gösterdikleri ve olumlu tutum sergiledikleri sonuçlarına ulaşılmıştır. 
Uygulanan programa ilişkin katılımcıların görüşlerinden elde edilen nitel sonuçlara göre programın içeriğinin ve uygulanan etkinliklerin farklı kültürlerden insanları doğru anlama, kendinin farkına varmada artış, farklı kültürlere ilgiyi artırma, sahip oldukları önyargılara ilişkin daha geniş bir farkındalık ve farklılıklara saygı gibi açılardan etkili olduğu gözlemlenmiş ve program çerçevesinde ugulanan oturumların %97,20'sinin katılımcılarca faydalı bulunduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Sözcükler: Kültürlerarası Yeterlik, Kültürlerarası Duyarlılık, Etniknerkezcilik, Kültürel Zekâ, Çokkültürlü Kişilik, Karma Yöntem Araştırması

Abstract:
The aim of this study is to examine the effectiveness of the 'Task-Based Intercultural Competence (TBIC) Training Program' designed and implemented by the researcher in the Intercultural Communication course on university students' intercultural sensitivity, ethnocentrism, cultural intelligence levels and multicultural personality traits, and to design, implement and evaluate a training program that can be used in the process of developing intercultural competence in universities by determining the participant students' views on the related program. In line with the above basic purpose, quantitative and qualitative data were collected from university students in stages during the research process in which explanatory mixed method design was used. The research was conducted with one hundred students who took the elective "Intercultural Communication" course in the elective category among the 3rd grade regular and second shift education students of the Department of Radio, Television and Cinema and the Department of Journalism at Uşak University Faculty of Communication.
In the quantitative dimension of this study, a quasi-experimental design with pre-test/post-test control (comparison) groups was used. In order to investigate the effectiveness of the "TBIC Training Program", which was presented to the study group as an intervention program within the scope of the Intercultural Communication course, data collection tools including Intercultural Sensitivity Scale, Ethnocentrism Scale, Cultural Intelligence Scale and Multicultural Personality Scale along with Participant Information Form were all applied to the experimental and comparison groups as pre-test and post-test before and after the implementation of the program. The data set in the qualitative dimension of the study was obtained through the opinion forms and session evaluation forms collected from the students participating in the weekly sessions within the scope of the TBIC Training Program, and focus group interviews conducted with two groups of experimental group students participating in the program following the completion of the program in the last stage of the research. All statistical procedures for analyzing the quantitative data of the study were carried out in SPSS 25 data analysis program. In analyzing the qualitative data obtained, descriptive analysis method was used by taking into account the conceptual framework of the research.The results obtained from the quantitative data revealed that when the TBIC Training Program was completed, it led to a significant difference in the intercultural sensitivity and cultural intelligence levels and on the multicultural personality traits such as cultural empathy, social assertiveness and open-mindedness scores of the students in the experimental group, while partially reducing the ethnocentrism levels of the participants. 
The results obtained from the qualitative data of the study showed that the participants understood and internalized cultural differences and had positive feelings towards differences, developed intercultural sensitivity with the practices; they tended to rise above the level they were at; they have cultural intelligence indicators, they expand their knowledge of different cultures by reviewing their cultural knowledge; they show predisposition and positive attitude in terms of cultural empathy, social assertiveness and open-mindedness, which are among the multicultural personality traits. According to the qualitative results obtained from the opinions of the participants regarding the implemented program, it was observed that the content of the program and the activities implemented were effective in terms of understanding people from different cultures correctly, increasing self-awareness, increasing interest in different cultures, a wider awareness of their prejudices and respect for differences, and it was concluded that 97.20% of the sessions implemented within the framework of the program were found useful by the participants.

Keywords: Intercultural Competence, Intercultural Sensitivity, Ethnocentrism, Cultural Intelligence, Multicultural Personality, Mixed Method Research