Çevreye yönelik materyalist eğilimler ölçeğinin okul öncesi öğretmenleri üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışması
Validity and reliability study of the materialistic tendencies towards the environment scale for preschool teachers
Yazar: GAMZE TOPBAŞ
Danışman: PROF. DR. HATİCE BEKİR
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Materyalist eğilim = Materialistic tendency ; Materyalizm = Materialism ; Okul öncesi öğretmenler = Preschool teachers ; Çevre = Environment ; Çevre sorunları = Environmental problems ; Ölçekler = Scales ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Bu araştırma Çevreye Yönelik Materyalist Eğilimler Ölçeğinin (ÇYMEÖ) okul öncesi öğretmenleri için geçerlik ve güvenirlik çalışmasını yaparak araştırmaya katılan okul öncesi öğretmenlerinin çevreye yönelik materyalist eğilimlerinin demografik değişkenlerine göre anlamlı bir farklılık gösterip göstermediğini ortaya çıkarmak amacıyla yapılmıştır.  Betimsel tarama niteliğinde olan araştırmanın çalışma grubunu Şanlıurfa ili merkez ilçelerinde Milli Eğitim Bakanlığına bağlı bağımsız anaokullarında ve ilkokul bünyesinde bulunan anasınıflarında görev yapan 300 okul öncesi öğretmeni oluşturmuştur. Araştırma verilerini toplamak amacıyla Genel Bilgi Formu ve Saraç ve Sarıkaya (2018) tarafından öğretmen adayları için geliştirilen Çevreye Yönelik Materyalist Eğilimler Ölçeği kullanılmıştır. Geçerlik çalışması için ölçeğin geliştirildiği özgün formdaki model yapısı göze alınarak DFA yapılmıştır. DFA' ya başlamadan önce örneklemin faktör analizi yapmak için uygun olup olmadığını belirlemek için KMO ve Barlett küresellik test istatistikleri hesaplanmıştır. Yapılan analizlerden elde edilen bulgularda, KMO değeri 0,96 ve Barlett küresellik testi anlamlı çıkmıştır (𝜒2 = 7532,988; p = 0,00 < 0,05). Ayrıca verilerde çok değişkenli uç değer olup olmadığını tespit etmek için Mahalonobis uzaklıkları hesaplanmıştır. Mahalonobis değerlerine göre maddelerde çok değişkenli uç değer olmadığı görülmüştür. Faktöranalizinin uygulanabilmesi için diğer bir varsayım olan çoklu bağlantı problemine bakılmıştır. Çoklu bağlantı sorunu için ölçekteki maddeler arasındaki pearson korelasyonları hesaplanmıştır. Maddeler arasında hesaplanan ikili korelasyon sonuçlarına bakıldığında elde edilen değerlerden hiçbirinin 0.70'in üzerinde olmadığı görülmüştür. Elde edilen bu bulgu neticesinde maddeler arasında çoklu bağlantı sorunu olmadığı söylenebilir. Varsayımların sağlanmasından DFA' ya geçilmiştir. DFA' da model parametrelerinin tahmininde en çok olabilirlik kestirim yöntemi kullanılmıştır. DFA sonucunda elde edilen modelin model‐veri uyumunu değerlendirmek için χ2/sd, RMSEA, SRMR, NFI, NNFI, GFI, AGFI, ve CFI uyum indeksleri kullanılmıştır. ÇYMEÖ' nün okul öncesi öğretmenler üzerinden gerçekleştirilen DFA model-veri uyumuna ilişkin elde edilen uyum indeks değerlerinin hepsinin ölçüt değerlerini karşıladığı görülmüştür. Yapılan DFA sonucunda maddelere ilişkin t değerleri incelenmiştir. Tüm maddelere ilişkin t değerlerinin 0,05 anlamlılık düzeyinde anlamlı olduğu görülmüştür. Bütün maddelere ilişkin t değerlerinin anlamlı bulunmasından sonra standart faktör yük değerleri ve hata varyanslarına bakılmıştır. Maddelere ilişkin faktör yük değerlerinin 𝜆=0,44 ile 𝜆=0.88 arasında hata varyanslarının ise ε=0,22 ile ε=0,80 arasında değiştiği görülmüştür. Cronabach 𝛼 güvenirlik katsayısı 0,96 olarak belirlenmiştir. Çıkan sonuçlar ÇYMEÖ' nün okul öncesi öğretmenlerinin çevreye yönelik materyalist eğilimlerini belirlemek üzere kullanılabilir nitelikte olduğunu göstermiştir. Daha sonra verilerin normallik varsayımı için, Kolmogorov-Smirnov (K-S) testi hesaplanmıştır. Ölçeğin toplam puanlarının normal dağılım sergilememesi nedeni ile analizlerde parametrik olmayan istatistikler kullanılmıştır. Buna göre ilişkisiz iki grubun karşılaştırılmasında Mann Whitney U-Testi, ilişkisiz ikiden çok grubun karşılaştırılmasında Kruskal Wallis H testinin anlamlı olduğu durumlarda, hangi gruplar arasında anlamlı farklılığın olduğunu belirlemek için ise Non-Parametrik çoklu karşılaştırma testlerinden yararlanılmıştır. Araştırma sonucunda okul öncesi öğretmenlerinin çevreye yönelik materyalist eğilimlerinin düşük olduğu saptanmıştır. Araştırmada okul öncesi öğretmenlerinin çevreye yönelik materyalist eğilimlerinin yaş, kıdem, en uzun süre yaşadıkları yer ve medeni duruma göre anlamlı bir fark yarattığı tespit edilmiştir. Öğretmenlerin çevreye yönelik materyalist eğilimlerinin görev yaptıkları kurum türü, aile ile birlikte mi yalnız mı yaşama durumu, anne-baba öğrenim düzeyi, çevre ile ilgili ders alma, bir şey satın alırken aile etkisinde kalma ve bir şey satın alırken arkadaşlarının etkisinde kalma değişkenlerine göre ise anlamlı bir farklılık göstermediği belirlenmiştir.

Abstract:
This study was conducted to find out whether or not materialistic tendencies towards environment of preschool teachers show any significant difference according to demographic variables by conducting validity and reliability study of the Materialistic Tendencies Scale towards the Environment (MTSTE) for these teachers. Sample group of this descriptive survey study consisted of 300 preschool teachers, who were working at independent kindergartens and nursery classes within the body of primary schools affiliated with Ministry of Education in the central districts of Şanlıurfa city. A "General Information Form" and the "Materialist Tendencies Scale towards the Environment" for prospective teachers, which was developed by Saraç & Sarıkaya (2018), were used to collect data. CFA was carried out for the validity study by considering the model structure of the scale in its original version. Before conducting CFA, statistics of both KMO and Barlett's test of sphericity were calculated to determine whether or not the sample was suitable to perform the factor analysis. The findings obtained from the analysis revealed that the KMO value was 0.96 and the Barlett's test of sphericity was significant (𝜒2 = 7532.988; p = 0.00 <0.05). Moreover, Mahalanobis distances were calculated to find out whether or not there is any multivariate extreme value in data. Based on Mahalanobis values, no multivariate extreme values were observed in items. In order to apply factor analysis, another assumption was examined: the problem of multi-collinearity. For this problem, the Pearson's correlations between the items in the scale were calculated. When examining the binary correlation results calculated between the items, it was observed that none of the values obtained were higher than 0.70. Therefore, it can be asserted that there was no multi-collinearity problem between any of the items at all. The assumptions were hypothesized, and CFA was conducted. Maximum likelihood estimation method was used to estimate what model parameters in CFA. As a result of CFA, χ2/sd, RMSEA, SRMR, NFI, NNFI, GFI, AGFI, and CFI fit indices were used to assess model-data fit of the model. All of the fit index values obtained related to the CFA model/data fit of MTSTE made for preschool teachers were found to meet the criteria values. As a result of CFA, the t values of the items were examined. The t values of all the items were observed to be significant at significance level of 0.05. Then, standard factor loading values and error variances were examined. The factor loading values of items ranged between 𝜆=0.44 and 𝜆 = 0.88 and error variances ranged between ε=0.22 and ε=0.80. The scale's Cronbach's 𝛼 reliability coefficient was 0.96. The results showed that MTSTE can be used to identify materialistic tendencies of preschool teachers towards the environment. Later, Kolmogorov-Smirnov (K-S) test was conducted for normality assumption of the data. Non-parametric statistics were used in the analyses because the total scores of the scale did not show any normal distribution. Accordingly, Mann Whitney U-Test was conducted to compare two unrelated groups. A Kruskal Wallis H test was conducted to compare more than two unrelated groups. Non-Parametric multiple comparison tests were conducted to find out between which groups there was a significant difference. In conclusion, the findings showed that preschool teachers had low materialistic tendencies towards the environment. Moreover, their materialistic tendencies towards the environment created a significant difference based on age, seniority, where they lived for the longest term, and marital status. However, their materialistic tendencies towards the environment did not show a significant difference based on type of institution they work at, whether they live with their families or they live alone, the education level of their parents, whether they had taken courses on the environment, and whether their family and their friends influences their decisions when they make purchases.