Döviz kuru ile sanayi üretimi arasındaki nedensellik ilişkisi: Türkiye üzerine bir uygulama (2005-2019)
Causality relationship between exchange rate and industrial production: An application on Turkey (2005-2019)
Yazar: SEVGİ ÇALIŞCİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ PELİN GÖGÜL KARATAY
Dicle Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ekonomi = Economics ; İşletme = Business Administration
Dizin: Döviz kuru = Exchange rate ; Döviz kuru politikaları = Exchange rate policies ; Endüstriyel üretim = Industrial production ; Nedensellik = Causality ; Türk ekonomisi = Turkish economy ; Zaman serileri = Time series ; Zaman serileri analizi = Time series analysis

Özet:
Uluslararası ticarette her ülke farklı para birimi kullandığından dolayı, ticari faaliyette bulunurken, ülkelerin kendi kullandıkları para biriminin yabancı ülkelerin kullandığı para birimleri cinsinden değeri olan "döviz kuru"nu bilmeleri gerekmektedir. Küreselleşmeyle beraber ekonomik belirsizliklerin artış gösterdiği bir ortamda döviz kurları, cari hesap ve diğer makro ekonomik değişkenler üzerindeki güçlü etkilerinden dolayı, açık bir ekonomideki en önemli gösterge ve fiyatlar arasında yer almaktadır. Döviz kurları, ülkelerin sanayi sektöründeki üretim miktar ve değerini olumlu veya olumsuz yönde etkilemektedir. Dış ticareti belirleyen pek çok faktör bulunmakla birlikte gerçek hayatta, dış ticareti yapılan malların fiyat (kur) esnekliği en önemli faktördür.

Bu çalışmanın amacı, Türkiye'de 2005-2019 yıllarında döviz kuru ile sanayi üretimi arasında herhangi bir ilişki olup olmadığını ekonometrik bir analizle saptamaktır. Bu amaca yönelik olarak Türkiye'de döviz kuru ile sanayi üretimi ilişkisi, TÜFE Bazlı Reel Efektif Döviz Kuru (2003=100) ve Sanayi Üretim Endeksi, Toplam Sanayi (2010=100) değişkenlerinin 2005:Q1–2019:Q1 dönemleri arasındaki üçer aylık verilerine zaman serisi analizleri uygulanarak incelenmiştir. Değişkenler arasındaki uzun dönem ilişkisi Engle-Granger ve Phillips-Ouliaris eş-bütünleşme testleriyle analiz edilmiş ve Toda-Yomamoto (1995) nedensellik testi yapılmıştır. Uygulanan testler sonucunda, döviz kuru ve sanayi üretimi arasında uzun dönem eş-bütünleşme ilişkisi bulunmuş, ancak herhangi bir nedensellik ilişkisi bulunamamıştır.

Anahtar Sözcükler 
Döviz Kuru, Sanayi Üretimi, Zaman Serileri Analizi

Abstract:
As each country uses different currencies in international trade, when doing business, countries need to know the "exchange rate", which is the value of their own currency in terms of the currencies used by foreign countries. Exchange rates are among the most important indicators and prices in an open economy due to their strong effects on current account and other macroeconomic variables in an environment where economic uncertainties increase with globalization. Exchange rates affect the production quantity and value of countries in the industrial sector positively or negatively. Although there are many factors that determine foreign trade, price (exchange) flexibility of foreign trade is the most important factor in real life. 

The purpose of this study, with exchange rate of industrial production in Turkey in the years 2005-2019 to determine whether there is any relation to an econometric analysis. For this purpose the relationship between the exchange rate of industrial production in Turkey, CPI Based Real Effective Exchange Rate (2003 = 100) and the Industrial Production Index, total industry (2010 = 100) variables 2005: Q1-2019: Q1 between the three-month period were examined by applying the time-series data analysis. Then, long-term relationship between variables was analyzed by EngleGranger and Phillips-Ouliaris cointegration tests and Toda-Yamamoto (1995) causality test was performed on the variables. As a result of the tests, a long-term cointegration relationship was found between exchange rate and industrial production, but no causality relationship was found. 

Keywords 
Exchange Rate, Industrial Production, Time Series Analysis