Nepeta italica Subsp. İtalica bitkisi üzerinde biyoaktivite yönlendirmeli izolasyon çalışmaları
Bioactivity quided isolation studies on Nepeta italica Subsp. İtalica plant
Yazar: YAŞAR İPEK
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM DEMİRTAŞ
Çankırı Karatekin Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Ana Bilim Dalı / Kimya Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Kimya = Chemistry

Özet:
Bu tez çalışması kapsamında Nepeta italica subsp.italica bitkisinin toprak üstü kısımları üzerinde biyoaktivite yönlendirmeli izolasyon çalışmaları ile içerdiği aktif sekonder metabolitler belirlenerek, yapıları 1D ve 2D NMR spektroskopisi kullanılarak belirlenmiştir. Bu kapsamda elde edilen ekstreden kromatografik yöntemlerle ana fraksiyonlar oluşturularak antioksidan, enzim inhibisyonu, antimikrobiyal ve DNA koruma potansiyel aktivitesi gösteren bileşenlere ulaşılmaya çalışılmıştır. Kromatografi ve izolasyon işlemleri sonucunda aktif bileşenler olarak bir fenolik asit; kafeik asit, iki adet flavonoid; cirsimaritin, cirsimarin, üç triterpenoid; β-sitosterol, daukosterol, ursolik asit, bir iridoid glikozit 8-epideoksiloganik asit ve bir abietan tipi diterpenoit; abietatriene 3β-ol izole edilmiştir. Aktivite yönlendirmeli olarak izole edilen bileşenlerden kafeik asidin fosfomolibden indirgeme ve lipaz inhibisyonunda, abietatriene-3β-ol'un indirgeme gücü, serbest radikal giderme ve ABTS.+ giderme testlerinde, β-sitosterolün AChE, BChE, tirozinaz ve süperoksit anyon giderme testlerinde, cirsimaritinin metal şelatlama testinde, cirsimarinin α-amilaz inhibisyonu testinde, 8-epideoksiloganik asidin α-glikolidaz inhibisyon testinde, ursolik asidin DNA koruma aktivitesi testlerinde en aktif bileşenler olduğu belirlenmiştir. Abietatriene 3β-ol ve 8-epideoksiloganik asit bileşiklerinin biyoaktiviteleri ilk defa bu tez çalışması kapsamında belirlenmiştir.

Abstract:
Within the scope of this thesis, the active secondary metabolites were isolated from the above –ground parts of Nepeta italica subsp. italica by bioactivity guided isolation studies and structureswere determined using 1D and 2D NMR spectroscopy. In this context, the main fractions were formed from the extract obtained by chromatographic methods and components showing antioxidant, enzyme inhibition, antimicrobial and DNA protection potential activities were obtained by activity guided fractionisation. As a result of chromatography and isolation processes, as active ingredients; one phenolic acid, caffeic acid, two flavonoids; cirsimaritin, cirsimarin, three triterpenoids; β-sitosterol, daucosterol, ursolic acid, an iridoid glycoside, 8-epideoxyloganic acid and an abietane type diterpenoid; abietatriene 3β-ol have been isolated. Caffeic acid in phosfomolibdenium reducing and lipase inhibition, abietatriene-3β-ol in reducing power, free radical removal and ABTS.+ removal tests, β-sitosterol in AChE, BChE, tyrosinase and superoxide anion removal tests, cirsimaritin metal chelation, α-amylase inhibition tests, 8-epideoxyloganic acid in α-glycolidase inhibition test, ursolic acid in DNA protection activity tests were determined to be the most active components. The bioactivities of abietatriene-3β-ol and 8-epideoxyloganic acid compounds were determined for the first time in this thesis study.