Dünyada ve Türkiye'de önerilen sosyal güvenlik reform alternatiflerinin temel dinamikleri ve bir model önerisi
The basic dynamics of social security alternatives proposed in Turkey and the world and proposal of a model
Yazar: BERNA TURAK
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN AKYILDIZ
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations
Dizin: Sosyal güvenlik = Social security ; Sosyal güvenlik kurumları = Social security institutions ; Sosyal güvenlik sistemleri = Social security systems ; Sosyal güvenlik tedbirleri = Social security actions

Özet:
Sosyal güvenlik, sanayi devrimi ile beraber ortaya çıkmış, sosyal devletin gereği olarak kabul edilmiş bir olgu olarak karşımıza çıkmaktadır. Ancak tüm dünya ülkelerin sosyal güvenlik sistemlerinde neredeyse birbirine benzer nedenler yüzünden sıkıntılar yaşanmaktadır. Genel olarak bakıldığında dünya ülkelerinin sosyal güvenlik sistemlerini etkin kılamamalarının nedenleri; sosyal güvenlik kapsamındaki bireylerin, sistemden faydalanabilmek için katlanmak durumunda oldukları maliyetleri minimize etmeye çalışırken, elde, edecekleri hizmetinde maksimum düzeyde olmasını talep etmeleri, nüfusun giderek yaşlanarak aktif/pasif ve bağımlılık oranları üzerinde olumsuz yönde etkiler yaratması, teknolojik gelişmeler nedeniyle sağlık hizmetlerinin maliyetinin giderek artış göstermesi, aktüeryal dengenin bir türlü sağlanamaması, kayıtdışı istihdamı önlemeye yönelik tedbirlerin bulunamaması veyahut bulunan tedbirlerin uygulamasında aksaklıların olması olarak belirlenmiştir. Ülkeler bu sorunlarla baş edebilme adına sistemlerinde tadil yoluna veya köklü değişimlere gitmek zorunda kalmışlardır. En çok uygulanan reformlar ise emeklilik yaşının, prim oranlarının ve sigortalılık süresinin arttırılması olmuştur. Ancak mevcut sistemin ıslah edilmesinin yanında ülkeler bazen de özelleştirme gibi uç uygulamalarda da bulunabilmektedirler.Ülkemizde sosyal güvenlik sistemi primli ve primsiz rejimle gerçekleştirilmektedir. Günümüze kadar primli rejimi ifa eden kurumlar, Sosyal Sigortalar Kurumu, Emekli Sandığı ve Bağ-Kur idi. Ancak bu kurumlarda da, finansmanlarına, erken emekliliğe, kayıtdışı istihdamın önlenememesine, prim tahsilat oranlarının düşük olmasına, teknolojik gelişmelere paralel olarak sağlık maliyetlerinin artışına, kurumlararası norm ve standart birliğinin sağlanamamış olmasına, kurumların idari ve mali özerklikten yoksun oluşuna ilişkin ciddi sorunlar yaşanmıştır. Bu sorunların çözümlerine yönelik BYK planlarında öneriler ve tedbirlerden söz edilmiş ve bazı uygulamalara gidilmiş, bunun yanında Uluslararası Çalışma Ofisi'nce bazı reform önerilerinde bulunmuştur. Ayrıca zaman zaman TÜSİAD, sosyal taraflar ve MÜSİAD tarafından da sorunların çözümüne yönelik alternatifler sunulmuştur.Ülkemiz sosyal güvenlik sisteminde yaşanan kaos, 5502 sayılı Kanunla, sosyal güvenlik kuruluşlarının tek çatı altında toplanması ve 5510 sayılı Kanun ve bu Kanunda değişiklik yapan 5754 sayılı Kanun ile aşılmaya çalışılmaktadır. Reform ile yukarıda bahsetmiş olduğumuz sorunların ortadan kaldırılması amaçlanmaktadır. Ancak Sosyal güvenlik sistemimizde köklü değişim olarak nitelendirilebilecek Kanunun bazı önemli getirilerinin yanında iştirakçilerine sunmuş olduğu haklar da azalma ve yükümlülüklerinde artış ile ortaya çıkan negatif yönleri de mevcuttur.Anahtar Kelimeler: Sosyal Güvenlik, Reform, 5510, 5754, 506, 1479, 5434, 2925, 2926, 4447, Sosyal Sigortalar.

Abstract:
Social security, arose with industrial revolution, is seen as a fact that is regarded for social state. However, all countries have problems about social security systems that are nearly similar to each others. When it is looked generally, the reasons why countries cannot make effective the social security systems are stated as; members as part of social security, while they are trying to minimize the cost that is a necessity for utilizing it,their demands about utilizing the service on maximum level, the negative effects of population that is becoming older on active/passive and dependence percents, increasing of the cost of sanitary service because of the technological improvements, unsatisfaction of actuerial balance, the absense of measurements on informal employment or the defects on application of the measurements that are found. Countries are bound to make radical changes or modulation to overcome these problems about system. The most performed reform is increased the age of retirement, the percent of insurance premium and the length of insurance. The radical changes are the exchange of retirement system and including the state to the system.The social security system is carried out with insurance premium and without insurance premium. Social Security Instituate, Retirement Fund Instituate and Social Security Organization for Artisans and the Self-Employed were associations that were carried out the insurance premium regime until nowadays in our country. But, there are serios problems on the cost increasing in sanitary service, unsatisfaction of norm and standart information tranfer among instituates, the absense of self-administration of these instituates on financial and executive subjects, in parallel with financing, early retirement,unsatisfaction of preventing the informal employment,the low percent of premium and technological advancements. For the solutions of these problems,some offers and precautions are stated in BYK plans and some application are done,and some reform proposals are stated by International Labour Office.Furthermore,TÜSİAD, social groups and MÜSİAD sometimes offer some alternatives on solutions of these problems.The chaos of social security is tried to overcome by Law No 5502, gathering social security instutiates in a framework of a roof, Law No 5510 and changing on this by Law No 5754. By this reform, problems, stated above,are tried to overcome. However,there are some negatives sides of this reform like the reduction of some rights of members,increase in their obligations;contrary to some positive sides.Key Words : Social Security Reform, 5510, 5754, Social Insurances, Social Security, World, Turkey.