Hipertansiyon hastalarında hipertansiyonu durdurmaya yönelik diyet (dash) ve tuzsuz diyetin kan basıncı üzerine olan etkisinin belirlenmesi
Determining the effect of diet to stop hypertension (dash) and salt-free diet on blood pressure in hypertension patients
Yazar: ASLI GİZEM ÇAPAR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MÜGE YILMAZ
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Diyet = Diet ; Hipertansiyon = Hypertension ; Kan basıncı = Blood pressure ; Tuz tüketimi = Salt consumption

Özet:
Randomize kontrollü müdahele çalışması olarak planlanan bu araştırma; hipertansiyon hastalarında 'Hipertansiyonu Durdurmaya Yönelik Diyet' (Dietary Approaches to Stop Hypertension, DASH) ve tuzsuz diyetin kan basıncına olan etkisini karşılaştırmak amacıyla yapılmıştır. Araştırma, Temmuz 2019-Mart 2020 tarihleri arasında 60 hipertansif bireyin katılımı ile tamamlanmıştır. Araştırmaya; Kayseri'de yaşayan, 20-65 yaş grubunda, en az ilkokul mezunu, araştırmacı ile yüz yüze ve telefon ile görüşebilen, en az 4 hafta önce hipertansiyon tanısı alan ve ilaç tedavisinde değişiklik yapılmayan gönüllüler (46 kadın, 14 erkek) dahil edilmiştir. Bir gruba (n=30) DASH diyeti, diğer gruba tuzsuz diyet (n=30) verilmiş ve 2 ay takip edilmiştir.Veriler; bireylerin sosyodemografik özellikleri, beslenme alışkanlıkları, kronik hastalıkları ve kullandıkları ilaçları, besin tüketim sıklığı, DASH diyet uyum skalası ve Uluslararası Fiziksel Akvitive Anketi (UFAA) kısa formunu içeren anket formu ile yüz yüze görüşme yöntemiyle toplanmıştır. Hastaların antropometrik ölçümleri, kan-idrar örnekleri, üç günlük besin tüketim kayıtları, günlük kan basıncı ölçümleri; başlangıç, birinci ve ikinci ay sonunda alınmıştır. İkinci ay sonunda tuzsuz diyet grubu sistolik kan basıncı değeri (121.03±9.73 mmHg), DASH diyet grubuna (126.81±8.91 mmHg) göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha düşük bulunmuştur (p=0.021). Tuzsuz diyet grubundaki erkeklerin ikinci ay sonunda sistolik ve diyastolik ortalama kan basıncı değerleri (sırasıyla 119.77±5.63 mmHg, 75.07±11.86), DASH diyet grubundakilere (sırasıyla 132.71±8.88 mmHg, 84.45±9.49) göre anlamlı düzeyde daha düşüktür (p<0.05). DASH diyeti grubunda ikinci ayda sistolik ve diyastolik kan basıncı değerlerinin erkeklerde (132.71±8.88/84.55±9.49 mmHg) kadınlardan (124.66±8.08/76.38±6.79 mmHg) istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu saptanmıştır (p<0.05). Tüm hastalarda; vücut ağırlığı, Beden Kütle İndeksi (BKİ), vücut yağı (kg) ve yağsız kütlenin (kg) çalışma süresince azaldığı saptanmış (p<0.05) olup, gruplar arası anlamlı farklılık bulunmamıştır (p>0.05). DASH diyet grubunun birinci ve ikinci ay sonunda günlük meyve tüketim miktarları tuzsuz diyet grubuna göre anlamlı düzeyde yüksek, ikinci ay sonunda ise beyaz ekmek tüketimleri düşük bulunmuştur (p<0.05). Birinci ayın sonunda DASH diyeti grubunun diyetle enerji, protein, su, toplam posa, çözünür ve çözünmez posa, E vitamini, magnezyum, fosfor, B1 vitamini ve niasin alımları tuzsuz diyet grubuna göre daha yüksektir (p<0.05). İkinci ayın sonunda DASH diyeti grubunda çözünmez posa ve sodyum alımları tuzsuz diyet grubuna göre anlamlı düzeyde daha yüksektir (p<0.05). Sonuç olarak, tuzsuz diyetin sistolik kan basıncını düşürmedeki etkisi DASH diyetine göre daha fazladır. Ancak DASH diyetinin  posa, magnezyum gibi besin ögeleri tüketimini tuzsuz diyete göre  daha fazla artırdığı saptanmıştır.Buna göre; hipertansiyonda DASH diyetinin tuz içeriğinin kısıtlanarak verilmesinin kan basıncı üzerinde daha olumlu etkilerinin olabileceği düşünülmüştür.
Anahtar Kelimeler: 	Beslenme durumları, DASH diyeti, Hipertansiyon, Kan Basıncı, Tuzsuz diyet

Abstract:
This study, which was planned as a randomized controlled intervention study, was conducted to compare the effects of the Dietary Approaches to Stop Hypertension (DASH) and salt-free diet on blood pressure in patients with hypertension. The study was complited with the participation of 60 hypertensive individuals (46 females, 14 males) who applied to between July 2019 and March 2020. Patients with hypertension who were living in Kayseri province, at least elementary school graduate, in the 20-65 age group, able to communicate with the researcher face to face and by phone, diagnosed with hypertension at least 4 weeks ago, and whose medication did not change were included in the study. One group (n = 30) received the DASH diet and the other group received a salt-free diet (n = 30) and was followed for 2 months. Research data was repeated during application with the face-to-face interview method. Research data was collected through a questionnaire containing questions about the sociodemographic characteristics, nutritional habits, chronic diseases, and medications of the individuals. Anthropometric measurements of the patients were made and blood and urine samples were taken. Food consumption frequency was noted, DASH diet compliance scale and International Physical Activity Questionnaire (IPAQ) short form were applied. At the end of the second month, the mean value of systolic blood pressure (121.03 ± 9.73 mm Hg) in the salt-free diet group was statistically significantly lower than the DASH diet group (126.81 ± 8.91 mm Hg) (p = 0.021). The mean systolic and diastolic blood pressure values 119.77 ± 5.63 mm Hg, 75.07 ± 11.86, respectively) of males in the salt-free diet group at the end of the second month were significantly lower (p < 0.05) than those in the DASH diet group (132.71 ± 8.88 mm Hg, 84.45 ± 9.49, respectively). In the DASH diet group, systolic and diastolic blood pressure values were found to be statistically significantly higher (p <0.05) in males (132.71 ± 8.88 / 84.55 ± 9.49 mmHg) than females (124.66 ± 8.08 / 76.38 ± 6.79 mm Hg) in the second month. In all patients; body weight, BMI, body fat (kg), and lean mass (kg) were found to decrease over time (p <0.05).But there was no significant difference between the groups (p> 0.05). The daily fruit consumption of the DASH diet group at the end of the first and second months was significantly higher than the salt-free diet group, and the white bread consumption at the end of the second month was lower (p <0.05) than salt-free diet group. Energy, protein, water, total fiber, soluble and insoluble fiber, vitamin E, magnesium, phosphorus, vitamin B1, and niacin intakes were higher in the DASH diet group when compared to the salt-free diet group at the end of the first month (p <0.05). Insoluble fiber and sodium intakes of the DASH diet group were significantly higher than the salt-free diet group at the end of the second month (p <0.05). In conclusion, the salt-free diet has a greater effect in lowering systolic blood pressure than the DASH diet. However, the DASH diet group was found to be rich in nutrients such as fiber and magnesium than the salt-free diet group. According to this; It is thought that restricting the salt of the DASH diet in hypertension may have more positive effects on blood pressure.
Keywords: Nutritional Status, Hypertension, DASH diet, Blood Pressure, Salt-Free diet