Kırsal yerleşimlerin gelişimi için alternatif turizm olanakları üzerine bir model önerisi: Yozgat örneği
A modal proposal on alternative tourism opportunities for the development of rural settlements: the Yozgat case
Yazar: SİNEM TAPKI
Danışman: PROF. DR. ÖMÜR BARKUL
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Sanayi devriminden sonra kırsal nüfusun giderek azalması sonucunda, Dünya'da ve Türkiye'de kırsal alanların kalkındırılmasının lokomotiflerinden olan alternatif turizm ana gündem konularından biridir. Bu çalışma ''turizm kırsal yerleşimlerin gelişimi için itici bir güç olabilir'' savından hareket ederek, kırsal yerleşimlerin gelişimi için alternatif turizm olanaklarından yararlanmayı amaçlamaktadır. Giriş bölümünde, problemin tanımı, çalışmanın kapsamı, kuramsal çerçevesi, yöntemi, literatür özeti, çalışmanın kuramsal çerçevesi ve yöntemi ortaya konmuştur. Çalışmanın kırsal yerleşimlere yapabileceği katkılar tartışılmıştır. İkinci bölümde; tez kapsamındaki alternatif turizm ve türleri araştırılmıştır. Üçüncü bölümde, geliştirilecek modelin uygulanacağı, alan çalışmasının yapılacağı Yozgat ili incelenmiştir. Tezin amacı, alternatif turizm kapsamında kırsal yerleşimlerin gelişimi için alternatif turizm olanaklarının belirlenmesi, üretilmesi ve uygulama konusunda yol gösterici bir model ortaya koymaktır. Dördüncü bölümde; kırsal yerleşimlerin gelişimi için alternatif turizm olanakları üzerine bir model ortaya konmuştur. Tez kapsamında üretilen model; bilgi geliştirme ve gelişim modeli oluşturma, uygulama, değerlendirme ve geliştirme olarak üç adımdan oluşmaktadır. Bu tez bilgi geliştirme ve gelişim modeli oluşturma adımı üzerine
odaklanmaktadır. Çalışmanın beşinci bölümü; alan çalışması, verilerin analizi, değerlendirilmesi ve yorumlanmasından oluşmaktadır. Bu bölümde ileri sürülen modelin sınanması yapılmaktadır. Alan çalışması iki aşamalı olarak gerçekleşmiştir. Çalışmanın ilk aşamasında mevcut durum değerlendirmesi için Yozgat ilindeki İpek Yolu ve Kral Yolu üzerindeki yirmi iki adet kırsal yerleşimler mekansal, ekonomik, sosyo-kültürel, mevcut turizm durumu açısından değerlendirilmiş olup, Kırsal Alan Veri Tabanı hazırlanıp yorumlanmış ve kırsal yerleşimlere ait çalışmalara sistematik ve eleştirel bakış getirilmiştir. Çalışmanın ikinci aşamasında, alternatif turizm bağlamında kırsal yerleşimlerin gelişim modeli graph commons aracılığıyla ortaya konularak Türkiye'deki diğer kırsal yerleşimler için de ''Bilgi Geliştirme Modeli'' oluşturulmuştur. Modelin uygulanabilirliği, graph commons rehberinde yer alan ölçütler ile yapılmıştır. Kırsal yerleşimlerin mevcut durumları ile alternatif turizm çakıştırılarak Kırsal Yerleşim Veri Tabanı ile Graph Commons'taki tescilli yapı, arkeolojik ören yeri, mevcut turizm – potansiyel turizm durumu ölçütleri ile harmanlanarak her kırsal yerleşim için alternatif turizm olanakları uygulanmıştır. Son olarak, kuramsal olan model geliştirme çalışması ve saha uygulamasını birleştiren, kırsal yerleşimler alanında çalışan mimarlar, plancılar, tasarımcılar, yatırımcılar ve yöneticiler için kırsal yerleşimlerin gelişiminde alternatif turizm olanakları açısından yol gösterici olan model ile; kırsal yerleşimler alternatif turizm alanında özelleştirilerek yeni bilgiler üretilmektedir. Model ile hangi kırsal yerleşimlerin hangi alternatif turizm çeşidinden daha yoğun faydalanacağı hangi alternatif turizm çeşidinden daha az faydalanacağı, hangi kırsal yerleşime kısa vadede yatırım yapılabileceği, hangi kırsal yerleşime uzun vadede yatırım yapılabileceği, öncelikli olarak gelişimi desteklenecek kırsal yerleşimler, belirlenmiştir.

Abstract:
As a result of the progressive reduction of the rural population after the industrial revolution, one of the locomotives for development of rural areas in the world and Turkey is alternative tourism. This study aims to take advantage of alternative tourism opportunities for the development of rural settlements based on argument that tourism can be a driving force for the development of rural settlements.In the introduction, the definition of problem, the scope of the study, the literature summary, the theoretical framework of the study and the method of the study are presented.The contributions of the study to rural settlements were discussed.In the theoretical framework; researches and studies conducted with the development of rural settlements with tourism for the purpose of the thesis are discussed.In the second part; the terminology of alternative tourism and alternative tourism types within the scope of the thesis has been researched and their properties have been clarified. In the third part, Yozgat province, where the model to be developed and the case study will be applied, is examined. In this part, the reason why Yozgat is chosen is examined. The main aim of the thesis is to present an integrated, guiding model for determining, producing and implementing alternative tourism opportunities for the development of rural settlements within the scope of alternative tourism. In the fourth part, in this study, a model on a alternative tourism opportunities for the development of the proposed rural settlements is presented. Model produced within the scope of the thesis; It consists of three steps: information development and development model creation, implementation, evaluation and development. The model generates new information for the development of rural areas. This thesis focuses on the step of developing information and developing a model. Rural settlements are evaluated as a whole, including the current situation assessment and the application of suggestion possibilities. The fifth part of the study; field study consists of data analysis, data evaluation and data interpretation. In this section, the proposed model is tested. The research study took place in two stages. In the first stage of the research, twenty-two rural settlements on Silk Road and Kral Road in Yozgat province were evaluated in terms of spatial, economic, socio-cultural and current tourism situation and Rural Area Database was prepared. A systematic and critical view of the rural settlements has been brought with the rural database and its interpretation and 'current status of rural settlements' has been determined. It has been concluded that the development of rural settlements is not alone, but in the whole and together, the factor that will ensure the development of rural settlements with alternative tourism is its own power. In the most extensive part of the thesis, model of rural development with alternative tourism in the context of being introduced through graph commons and for other rural settlements in Turkey, '' Information Development Model 'has been created. For the applicability of alternative tourism opportunities under the guidance of Graph commons, the second stage of the research was carried out with the criteria in the graph commons guide. By combining the existing conditions of rural settlements with alternative tourism, the model of implementation of alternative tourism opportunities for each rural settlement was created by blending the rural heritage database with the cultural heritage- registered structure, cultural heritage-archaeological sites, current tourism status, and potential tourism status criteria in Graph commons.
Finally, it provides guidance for architects, planners, designers, investors and managers working in the field of rural settlements, combining the theoretical model development work and field implementation, in terms of alternative tourism opportunities in the development of rural settlements. An interdisciplinary model is produced. Rural settlements are privatized in the field of alternative tourism and new information is produced with the model. At the same time this information on a common platform to bring about the development of the information contained in scattered rural settlements in Turkey together has evolved into an integrated model. As a result, the thesis with the information obtained from different disciplines an important role in the development of rural areas in Turkey, alternative tourism for knowledge development model produced primarily alternative forms of tourism in the development of rural settlements identified which of rural settlements will benefit more intense than what alternative forms of tourism which alternative It has been shown that the rural type will benefit less from the tourism type, which rural settlements can be invested in the short term, which rural settlements can be invested in the long term, the rural settlements whose development will be supported primarily, the development of rural settlements can be achieved with small changes.