Evsizlik olgusu ve evsizlere yönelik sosyal hizmet çalışmaları: Bursa örneği
Homelessness phenomenon and social service activities for homeless: The case of Bursa
Yazar: MUSA GÜREL
Danışman: DOÇ. DR. TANER ARTAN
İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı / Sosyal Hizmet Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Sosyal Hizmet = Social Work
Dizin: Bursa = Bursa ; Evsizlik = Homelessness ; Sosyal destek = Social support ; Sosyal hizmetler = Social services ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; Yurtsuzluk = Homelessness

Özet:
Bu çalışma da evsizlere sunulan hizmetlerin evsiz bireylerin yaşam kalitesi ve sosyal destek algısı üzerine etkisinin olup olmadığı incelenmesi amaçlanmıştır. Bu doğrultuda evsizliğin ortaya çıkış süreçlerinin anlaşılması, yaşam kalitelerinin değerlendirilmesi, sosyal destek durumlarının belirlenmesi ve hizmet önerilerinde bulunulmasına katkı sağlanması hedeflenmiştir. Araştırma karma yöntemlerden yakınsayan paralel desenine göre tasarlanmıştır. Çalışmanın örneklemi, Bursa il merkezinde yaşayan evsizler ve evsizlik sorununun çözümüne yönelik faaliyet gösteren kurum ve kuruluşlardır. Çalışmanın nicel aşaması için sosyo-demografik sorularla birlikte; Dünya Sağlık Örgütü Yaşam Kalitesi Ölçeği-Kısa Formu ve Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği kullanılmıştır. Nitel aşamada ise araştırmacı tarafından hazırlanan yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Araştırmanın nicel boyutunda 236 evsiz bireyden, nitel boyutta ise, Bursa'da evsizlere hizmet sunan kurumlarda çalışan yetkili ve uzman 8 bireyle ve hizmetten faydalanan 30 evsizden veri toplanmıştır. Elde edilen veriler ayrı ayrı analiz edilmiştir. Araştırmanın nicel bulgularında evsizlerin sosyodemografik bilgileri ile ölçeklerin ilişkili faktörleri ortaya konulmuştur. Nitel bulgularda ise, evsizliği deneyimleme süreci ve nedenleri, evsizlere sunulan hizmetlerin sosyal destek algısı ve yaşam kalitesine etkisine dair veriler sunulmuştur. Son kısımda ise nicel ve nitel veriler birleştirilerek tartışılmış. Araştırmanın nicel ve nitel bulgularından yola çıkarak; evsiz bireylerin sosyal destek mekanızmaları arttıkça yaşam kalitesinin yükseldiği sonucuna ulaşılmıştır. Öte yandan evsizlere sunulan hizmetlerin, evsiz bireylerin yaşam kalitesine ve sosyal destek algısına temel düzeyde katkı sağladığı ancak bütüncül ihtiyaçlarını karşılamada eksik kaldığı ortaya çıkmıştır. Bunun yanı sıra evsizlere yönelik çalışmaların sosyal hizmet biliminin işlev ve rolleri temelinde örgütlenmediği görülmüştür. Nihai olarak evsizlerin fiziksel ve güvenlik anlamında ihtiyaçlarının karşılandığı, ancak bu bireylerin kendi kendine yetebilecek hale gelmesinde rehabilitasyon odaklı, tedavi edici, iyileştirici, güçlendirici, arabulucu, eğitici ve öğretici, savunucu, sosyalleştirici, istihdam edici hizmetlerin geliştirilmesinin gerekliliği ortaya çıkmıştır.

Anahtar Kelimeler: Evsizlik Olgusu, Evsizler, Yaşam Kalitesi, Sosyal Destek, Sosyal Hizmetler.

Abstract:
In this study, it is aimed to examine whether the services provided to the homeless have an effect on the quality of life and social support perception of homeless individuals. In this direction, it is aimed to understand the emergence processes of homelessness, to evaluate the quality of life, to determine the perception of social support and to contribute to making service recommendations. The research was designed according to the convergent parallel pattern of mixed methods. The sample of the study is the homeless people living in Bursa city center and the institutions and organizations operating for the solution of the homelessness problem. Along with the socio-demographic questions for the quantitative phase of the study; The World Health Organization Quality of Life Scale-Short Form and Multidimensional Scale of Perceived Social Support were used. In the qualitative stage, a semi-structured interview form prepared by the researcher was used. In the quantitative dimension of the research, data were collected from 236 homeless individuals, in the qualitative dimension, data were collected from 8 authorized and expert individuals working in institutions providing services to the homeless in Bursa and from 30 homeless people who benefited from the service. The obtained data were analyzed separately. In the quantitative findings of the study, the sociodemographic information of the homeless and the related factors of the scales were revealed. In the qualitative findings, data on the process of experiencing homelessness and its causes, the effects of the services provided to the homeless on the perception of social support and quality of life are presented. In the last part, quantitative and qualitative data were combined and discussed. Based on the quantitative and qualitative findings of the research; It has been concluded that the quality of life of homeless individuals increases as social support mechanisms increase. On the other hand, it has been revealed that the services provided to the homeless contribute to the quality of life and the perception of social support of homeless individuals at a basic level, but fail to meet their holistic needs. In addition, it has been observed that the studies for the homeless are not organized on the basis of the functions and roles of social work science. Ultimately, it has emerged that the physical and security needs of the homeless are met, but rehabilitation-oriented, therapeutic, remedial, empowering, mediator, educational and instructive, advocacy, socializing and employment services are required for these individuals to become self-sufficient.

Keywords: Homelessness Case, Homeless People, Quality of Life, Social Support, Social Services.