Gümrük vergilerinin ekonomik etkileri üzerine bir inceleme: Türkiye örneği
Analysis on the economic effects of customs taxes: The case of Turkey
Yazar: KEZBAN BALCI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GONCA AKGÜN GÜNGÖR
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası Ticaret Ve Finansman Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ekonomi = Economics ; Maliye = Finance
Dizin: Ekonomik etki = Economic effect ; Gümrük vergisi = Customs tax ; Gümrükler = Customs ; Türk ekonomisi = Turkish economy ; Vergiler = Taxes

Özet:
Küreselleşme ile birlikte ülkeler arasında ekonomik, siyasal, kültürel, teknolojik,
çevresel ve diğer birçok alanda bütünleşme sağlanmış ve ülkeler serbest dış ticaret
politikaları uygulama yönünde önemli adımlar atmışlardır. Ülkelerin serbestleşme
eğilimlerine paralel olarak, geçmişte yoğun olarak kullanılan bir dış ticaret politikası
aracı olan gümrük tarife oranları önemli oranda azaltılsa da, günümüzde de bir dış
ticaret engeli olarak etkin olarak kullanılmaktadır. Nitekim serbest bir uluslararası
ticaret sisteminin dünya refahını artıracağını ileri süren ülkeler de dâhil olmak üzere
birçok ülke tarife korumalarından yararlanmaktadır. Türkiye, 1980'li yıllardan itibaren
ihracata yönelik politikalar uygulayarak bu serbestleşme sürecine başlamakta ve 1996
Gümrük Birliği'ne dahil olarak tamamen serbest bir politika yürütme çabalarını
tamamlamaktadır.
Bu çalışma, serbestleşme sonrası 1996-2019 döneminde Türkiye imalat sanayi alt
sektörlerinde yer alan 10 farklı sektör üzerinde uygulanan gümrük vergi oranlarının
ekonomik etkilerini incelenmeyi amaçlamaktadır. Bu amaçla, ülkede uygulanan
gümrük vergi oranlarının söz konusu imalat sanayi sektörlerinde yarattığı üretim
etkisi, tüketim etkisi, dış ticaret etkisi, gelir etkisi ve bölüşüm etkisi ortaya
konulmaktadır.
Türkiye'de serbestleşme girişimleri sonucu 1996 sonrasında gümrük vergilerinde
önemli azalmalar gerçekleşmekte, ancak son birkaç yılda yeniden gümrük vergi
oranlarında artışların gerçekleştiği gözlemlenmektedir. Nitekim ithalat değerlerinin
ihracatın çok üzerinde gerçekleştiği Türkiye imalat sanayi sektörlerinde üretim ve
istihdam endekslerinde de özellikle kriz yıllarında önemli bir artış görülmemektedir.
Bu sektörlerden elde edilen vergi gelirleri ise en çok ithalat yapılan sektörlere
paralellik göstermektedir. Bu kapsamda, çalışmada Türkiye'de uygulanan gümrük
vergilerinin üretim, istihdam, ithalat ve toplam vergi gelirleri üzerindeki etkileri Panel
Veri Analizi kullanılarak ekonometrik olarak analiz edilmektedir.
Panel veri analizi sonucunda, gümrük vergileri ile üretim, istihdam ve ithalat arasında
negatif ilişki, gümrük vergileri ile vergi gelirleri arasında ise pozitif ilişki tespit
edilmiştir. Gümrük vergi oranlarındaki %1'lik bir artış üretimi %0,038 gibi çok düşük
bir oranda düşürürken, ithalatı %0,144 oranında azaltmaktadır. Nitekim gümrük
vergilerinin dış ticaret üzerinde olumsuz etkisi beklenen bir durumdur. Bununla
birlikte gümrük vergi oranlarındaki %1'lik bir artış vergi gelirlerini %0,944 oranında
arttırmaktadır. Bu çalışma, uygulanan dış ticaret politikalarının ve dış ticaret
engellerinin ülkede üretimi, istihdamı ve dış ticareti hangi düzeyde ve nasıl etkilediğini
sektörel bazda ortaya koyan detaylı bir analiz sunması açısından önemlidir. Bu
anlamda, çalışmanın ileride uygulanması planlanan üretim ve dış ticaret politikalarına
yol göstermesi muhtemeldir. Ayrıca, bu çalışma Türkiye'de gümrük vergilerinin dar
kapsamlı kısmi ekonomik etkilerini sektörel bazda detaylı bir şekilde inceleyen az
sayıdaki çalışmalardan biri olması açısından da literatüre katkı sağlamaktadır

Abstract:
With globalization, integration has been achieved between countries in economic,
political, cultural, technological, environmental and many other fields, and countries
have taken important steps towards implementing free foreign trade policies. In
parallel with the liberalization tendencies of the countries, although the customs tariff
rates, which was an intensively used foreign trade policy tool in the past, were
significantly reduced, it is still used effectively as a foreign trade barrier today. As a
matter of fact, many countries benefit from tariff protections, including those that
claim that a free international trade system will increase world welfare. Turkey has
started this liberalization process by implementing export-oriented policies since the
1980s and completed its efforts to pursue a completely liberal policy by being included
in the 1996 Customs Union.
This study aims to examine the economic effects of customs tax rates applied on 10
different sectors in the Turkish manufacturing industry sub-sectors in the postliberalization period 1996-2019. For this purpose, the production effect, consumption
effect, foreign trade effect, income effect and distribution effect created by the customs
tax rates applied in the country in the said manufacturing industry sectors are
presented.
As a result of liberalization initiatives in Turkey, significant reductions in customs
duties occurred after 1996, however, it has been observed that there have been
increases in customs tax rates again in the last few years. As a matter of fact, there is
no significant increase in the production and employment indices in the Turkish
manufacturing industry sectors, where import values are much higher than exports,
especially during the crisis years. The tax revenues obtained from these sectors show
parallelism to the sectors that import the most. In this context, the effects of customs
duties applied in Turkey on production, employment, imports and total tax revenues
are analyzed econometrically using Panel Data Analysis.
As a result of the panel data analysis, a negative relationship was found between
customs duties and production, employment and imports, and a positive relationship
between customs duties and tax revenues. A %1 increase in customs tax rates reduces
production by a very low rate of %0,038, while reducing imports by %0,144. As a
matter of fact, the negative impact of customs duties on foreign trade is an expected
situation. However, a %1 increase in customs tax rates increases tax revenues by
%0,944. This study is important in terms of presenting a detailed analysis on a sectoral
basis, at what level and how applied foreign trade policies and foreign trade barriers
affect production, employment and foreign trade in the country. In this sense, it is
likely to guide the production and foreign trade policies planned to be implemented in
the future. In addition, this study contributes to the literature in that it is one of the few
studies that examines the narrow partial economic effects of customs taxes in detail on
a sectoral basis.