Ergenlik döneminde zihin yetersizliği olan çocukların ailelerine yönelik Aile Cinsellik Eğitim Programının (MT-ACEP) etkililiği
The effectiveness of the Familiy Sexuality Education Program (MT-ACEP) for the families of children with intellectual disabilities in adolescence
Yazar: HÜSEYİN TEKE
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MERAL MELEKOĞLU
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: ACEP = ACEP ; Aile eğitimi = Family education ; Cinsel eğitim = Sexual education ; Cinsellik = Sexuality ; Ergenlik = Puberty ; Zihinsel engelli çocuklar = Mentally retarded children

Özet:
Amaç: Bu çalışmanın amacı, zihin yetersizliği olan ergenlerin cinsel gelişimlerine ilişkin olarak ebeveynlere sunulan Aile Cinsellik Eğitim Programının (MT-ACEP) etkililiğini sınamaktır.
Yöntem: Bu araştırmanın deseni nicel araştırma yöntemlerinden ön test son test eşleştirilmiş kontrol gruplu yarı deneysel desendir. Araştırma kapsamında ayrıca ebeveynlerin çocuklarının cinsel gelişimine ilişkin gereksinimlerinin belirlenmesinde ve sosyal geçerlik için nitel veriler toplanmıştır. Elde edilen nitel veriler betimsel analiz tekniği ile analiz edilmiştir.
Bulgular: Araştırma kapsamında hem ebeveynlerin çocuklarının cinselliğine yönelik eğitim ihtiyacı ortaya konmuş hem de MT-ACEP'in etkililiği sınanmıştır. Ebeveynlerin çocuklarının cinselliğine yönelik anlaşılır dil kullanma/iletişim sağlama, güvenlik becerilerini kazandırma, beden temizliği, cinsel davranışlara doğru tepki verme, istenmeyen cinsel davranışları kontrol etme, ebeveynin kendini  yetersiz hissetmesi, cinsel sağlık bilgisi, cinselliğe geçiş, ergenlik dönemi, iletişim becerisi olmayan çocuklara cinsel eğitim, mastürbasyon, çocuğun merakını giderme, öfke kontrolü sağlama, duygusal değişim alanlarında eğitim gereksinimi duyduğu belirlenmiştir. MT-ACEP'in etkililiğine bakıldığında ise uygulanan bağımsız gruplar t testinde uygulama öncesinde deney grubu bilgi gereksinimi puan ortalaması (X=11,25) ile kontrol grubu bilgi gereksinimi puan ortalaması (X=12,42) arasında anlamlı bir fark görülmemiştir (t = 0,973, p >0,05). Uygulama sonrasında ise aynı bölümden alınan deney grubu puan ortalaması (X=24,22) ile kontrol grubu puan ortalaması (X=12,64) arasında anlamlı bir fark olduğu görülmektedir (t = 0,973, p <0,05). MT-ACEP'in etki büyüklüğü 2,58 olarak belirlenmiştir. Ayrıca uygulanan bağımlı gruplar t testinde uygulama öncesinde deney grubu bilgi gereksinimi puan ortalaması (X=11,25) ile uygulama sonrası bilgi gereksinimi puan ortalaması (X=24,22) arasında anlamlı bir fark olduğu görülmüştür (t = 11,62, p < 0,05). Kontrol grubunda ise uygulama öncesinde gereksinimi puan ortalaması (X=12,42) ile uygulama sonrası bilgi gereksinimi puan ortalaması (X=12,64) arasında anlamlı bir fark olmadığı sonucuna ulaşılmıştır (t =-0,231, p >0,05).
Sonuç ve Öneriler: Araştırma sonucunda MT-ACEP'in ebeveynlerin, zihin yetersizliği olan çocuklarının cinsel gelişimine ilişkin bilgi düzeyleri üzerinde etkili bir program olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca ebeveynler çocuklarının cinsel gelişimine ilişkin birçok alanda desteğe ihtiyaç duymaktadır. Zihin yetersizliği olan bireylerin cinsel eğitimine yönelik olarak hazırlanacak tam deneysel araştırmalara olan ihtiyaç devam etmektedir. Bu çalışmada zihin yetersizliği olan bireylerin cinselliğine ilişkin mevcut durum ebeveyn görüşlerine başvurularak elde edilmiştir. Hem ebeveyn görüşüne dayanan hem de bizzat çocuklardan veri toplayan çeşitli ölçeklere ihtiyaç duyulmaktadır. Erken çocukluk dönemi ve yetişkinlik dönemine ilişkin aile eğitimi çalışmalarına ileriki araştırmalarda yer verilebilir. Zihin yetersizliği olan bireylerin cinsel gelişiminin tıpkı bireyselleştirilmiş eğitim programlarında olduğu gibi bireye özgü hazırlanmış ve eğitim kuruluşları ile ailenin ortak hareket ettiği bir cinsel eğitim programı ile sistematik olarak takip edilmesi önerilmektedir.

Abstract:
Purpose: The aim of this study is to investigate the effectiveness of the Family Sexuality Education Program (MT-ACEP) offered to parents regarding the sexual development of adolescents with intellectual disabilities.
Method: The design of this research is the pretest posttest quasi-experimental design with paired control groups, which is one of the quantitative research methods. Within the scope of the research, qualitative data were also collected for determining the needs of parents regarding their children's sexual development and for social validity. The obtained qualitative data were analyzed with the descriptive analysis technique.
Results: In this study, parents need for education about their children's sexuality was revealed and the effectiveness of MT-ACEP was investagated. It has been determined that parents need training in the areas of using understandable language/communication and gaining security skills, body cleanliness, correct response to sexual behaviors, controlling unwanted sexual behaviors, parent's feeling of inadequacy, sexual health knowledge, transition to sexuality, adolescence, sexual education for children with no communication skills, masturbation, satisfying the child's curiosity, anger control, emotional change for their children's sexuality. When the effectiveness of MT-ACEP was examined, no significant difference was observed between the experimental group's information need mean score (X=11,25) and the control group this information need mean score (X=12,42) in the independent sampled t-test (t = 0,973, p >0,05). After the practice it was observed that there was a significant difference between the mean score of the experimental group (X=24,22) and the mean score of the control group (X=12,64) taken from the same department (t = 0,973, p <0,05). The effect size of MT-ACEP was determined as 2,58. In addition, in the one sample t-test, it was observed that there was a significant difference between the experimental group's information need mean score before the application (X=11,25) and the post-application information need-mean score (X=24,22) (t = 11,62, p < 0,05). In the control group, it was concluded that there was no significant difference between the mean score of need for information before the practice (X=12,42) and the mean score for the need for information after the practice (X=12,64) (t =-0,231, p >0,05).
Conclusion and Suggestions: As a result of the research, it was concluded that MT-ACEP is an effective program on the level of knowledge of parents about the sexual development of their children with intellectual disability. In addition, parents need support in many areas related to the sexual development of their children. The need for full experimental research on the sexual education of individuals with intellectual disabilities continues. Various scales are needed, both based on parental view and collecting data from children themselves. Family education studies on early childhood and adulthood can be included in future research. It is recommended that the sexual development of individuals with intellectual disabilities be followed systematically, just like in individualized education programs, with a sexual education program prepared specifically for the individual and in which the educational institutions and the family act together.