Diyarbakır surları üzerindeki motiflerin araştırılması ve seramiğe uyarlanması /
Yazar: MEHMET MESUT BİLMEZ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. MEMDUHA CANDAN GÜNGÖR
Dokuz Eylül Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Seramik ve Cam Tasarımı Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Diyarbakır = Diyarbakır ; Diyarbakır-Suriçi = Diyarbakır-Suriçi ; Motifler = Motifs ; Seramikler = Ceramics ; Surlar = City walls

Özet:
İnsanoğlu yorumlamalarını ve yaratıcılığını ortaya koyduğunda hiç şüphe yoktur ki o yaratıyı yaşamın içinden alır, güncel olaylardan esinlenir. Diyarbakır Surları üzerindeki motifler de o dönemin uygarlıklarından, krallıklarından ve kültürel değerlerinden etkilenmiştir. Medeniyetler egemen olduğu, hüküm sürdüğü dönemlerde surları bir kalkan gibi kullanmış, üzerine de kendi yaşam tarzlarından, anlayışlarından esintiler bırakmıştır. Medeniyetlerin bıraktıkları esintiler, bazen savaş sahnelerine dönüşmüş bazen de karakteristik hayvan figürlerine ev sahipliği yapmıştır. Dolayısıyla Diyarbakır Surları üzerindeki motifler, tarihin birer aynası niteliğindedir.
	Kuş bakışı bakıldığında kalkan balığını andıran Diyarbakır Surları üzerindeki motifler değerlendirildiğinde, çok kapsamlı bir içeriğinin olduğu anlaşılmaktadır. Örneğin surların üzerinde yer alan sembolik motiflerin, geometrik motiflerle iç içe geçmiş örneklerine rastlamak mümkündür. Ayrıca, surlar ile özdeşleşmiş Aslan-Boğa avlanma motifi, bilinen örnekler arasındadır. Surların bir güç kalkanı olarak imar edildiği düşünüldüğünde, üzerindeki motiflerin de bu temayı barındırdığı söylenebilir. Örneğin; surlar üzerinde sıkça rastlanan aslan figürü;  gücün,  ihtişamın ve büyüklüğün göstergesi olarak değerlendirilebilir. Bu özellikleri taşıyan sembolik figürler, belirli bir plan çerçevesinde düşünülmüş,  tasarlanmış ve usta bir taş işçiliği ile uygulanmaya çalışılmıştır. Tüm figürler, motifler ve semboller, kendi döneminin ve döneme hükmetmiş uygarlıkların, yaşam biçimleri başta olmak üzere, genel özelliklerini yansıtmaktadır.
	Bu tezde amaçlanan; geçmiş dönemlerin taş ustalarının surlar üzerinde birer tasarımcı gibi çalışarak ortaya çıkardıkları tarihi, sembolik, mitolojik, sanatsal anlatımlı plastik öğelerin, sembolik motiflerin önemine dikkat çekmek, bunların sanatsal çalışmalarda kullanılmaları sayesinde, günümüz insanının sanatsal gelişimlerine önemli katkılar sağlamak amaçlanmıştır. 
	Bu araştırma, genel tarama yöntemi ve sanatsal uygulamalarla oluşturulmuştur. Araştırmada öncelikle Diyarbakır'ın ve surların tarihçesi araştırılmış, üzerinde yer alan zengin tarihi ve estetik değerlere sahip sembol ve motifler incelenmiş, bunlar gruplara ayrılmıştır. 
                                                           
Bu gruplar insan, hayvan, bitki, geometrik motifler, kitabeler ve benzerleri şeklinde oluşturulmuştur. Ardından her gruptan farklı öğeler seçilerek, orijinal hallerinin korunmasına dikkat edilerek, çağdaş anlatımlı kilden formlarda kullanılmıştır. Hem yüzeysel hem hacimli olmak üzere araştırma kapsamında tasarlanmış bu formlar, farklı pişirim ve renklendirme yöntemlerine tabi tutularak seramik eserler haline getirilmiştir. 
	Araştırma sonunda üzerinde surlara ait zengin öğeler taşıyan bu seramik eserlerin görsel iletişimin birer estetik nesnesi olarak, tarihe kültüre ve sanata katkı sağlaması amaçlanmıştır.

Abstract:
There is no doubt that humanity reveals its interpretations and creativity,that taken from creative life, inspired by current events. The motifs of Diyarbakır Surlari were also influenced by their civilizations, kingdoms and cultural values. Civilizations were dominant, the reign of the walls have used it as a shield and the reign has left inspiration from their own lifestyle and understanding on it. The inspirations of the reign, sometimes turned into battle scenes and sometimes hosted characteristic animal figures. Therefore, the motifs on the Diyarbakır Surlari are as the mirror of the history. 
 	From the bird's eye view, it is understood that the motifs on the Diyarbakır Surlari, which resemble the shield fish, are very comprehensive.  For example, it is possible to find examples of symbolic motifs and geometric motifs on the walls that are intertwined. In addition, the Lion-Taurus hunting motifs identified with the city walls is among the known examples. When it was thought that the walls were built as a power shield, the motifs on it could be said to have this theme. For example; the lion figure often seen on the walls and it can be evaluated as a sign of strength, magnificence and grandeur. Symbolic figures bearing these features have been designed in the context of a specific plan and tried to be applied by a skilled stone worker. All figures, motifs and symbols reflect the general characteristics of the periods and the dominance of civilization, especially their lifestyles. 
	 Intent of this thesis: the stone masters of the past, working as a designer on the walls; historic, sembolic, mythological, artistic narrative plastic items, attention to the importance of symbolic motifs, their usage in artistic work, to provide important contributions to the artistic development of today's people.
	This research was based on general screening methods and artistic practices. In this research, the history of Diyarbakir and Diyarbakir Surlari were researched and rich symbols, historical and aesthetic motifs of it were examined and they were divided into groups. These groups are formed as human, animal, plant, geometric motifs, inscriptions and so on. Then the items that were different from each group but preserved their originality, were used in contemporary expositions of clay forms. These forms, both superficially and voluminously designed within the scope of the research, have been converted into ceramic artifacts by subjecting them to different firing and coloring methods.
	At the end of the research, it can be said that these ceramics bearing rich items belonging to the city walls serve as aesthetic object of history, culture and art.