Vüs'at O. Bener'in hikâyelerinde ironi
Irony in Vüs'at O. Bener's stories
Yazar: KÜBRA KELEŞ KÜÇÜK
Danışman: PROF. DR. KAZİM YETİŞ
İstanbul Aydın Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
"Vüs'at O. Bener'in Hikâyelerinde İroni" başlıklı tez çalışmasında yazarın hikâyelerinde yer alan kurgusal, yapısal, biçimsel ve anlamsal ironiyi tespit edip hikâyelerin anlama katkısını çözümlemek amaçlanmıştır. Bener, hikâyelerinde bireyin sıkıntılarını, açmazlarını, iç çatışmasını okura sunarken yaşamın ve insanın ironisini aykırı, imgesel dil ile ortaya koyar. Eserlerinin kaynağını öz yaşamından alan yazar, hikâyelerini bireyin duygusal ve düşünsel çelişkileri üzerine inşa eder.
Çalışma iki ana bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın birinci bölümünde ironiyle ilgili literatür taraması yapılmış, Antik Yunan'dan günümüze kadar öne çıkan ironi çeşitleri; söz ironisi, sokratik ironi, romantik ironi, trajik/ dramatik ironi, durum ironisi ve diğer ironi türleri olarak başlıklandırılmıştır. İroni ve çeşitleri başlığında, ironi türlerinin kullanım amacıyla ironistin yaklaşımı ortaya konulmaya çalışılmıştır. Tezin yöntemini belirlediğimiz Beliz Güçbilmez'in Sophokles'ten Stoppard'a İroni ve Dram Sanatı (2005) başlıklı çalışması kaynak olarak kullanılmıştır. Bu çalışmadan yola çıkılarak Modern Sonrasında İroni altında değerlendirilen ironik bir araç olarak anlatıcı/provanın dramatize edilmesi, yazarın varlığını hissettirmesi/parabasis, yabancılaştırma efektine başvurulması, ironi ve metinler arasılık, biçimsel ve dilsel unsurlar, şimdinin belirlediği geçmiş ve ironik nostalji başlıkları açıklanmıştır. Çalışmanın ana bölümünü oluşturan "Vüs'at O. Bener'in Hikâyelerinde İroni" başlığı altında 1950 sonrası Türk hikâyeciliğinin önemli isimleri arasında yerini alan Vüs'at O. Bener'in hikâyelerindeki yapısal, biçimsel, dilsel, anlamsal ve kurgusal açıdan ironi incelenmiş ve ironilerin anlama katkısı analiz edilmiş, hikâyelerde saptanan ironi teknikleri birinci bölümde yer alan başlıklara göre sınıflandırılmıştır. Sonuç bölümünde Bener'in hikâyelerinde öne çıkan ironik anlatım, ironinin kullanım amaçlarıyla ilgili değerlendirmelere yer verilmiştir. 
Çalışma hazırlanırken Vüs'at O. Bener'in eserleri üzerine yapılan çalışmalarda Semih Gümüş'ün Kara Anlatı Yazarı Vüs'at O. Bener (2008), Reyhan Tutumlu'nun Yaşamasız Yazabilmek, Vüs'at O. Bener'in Yapıtlarına Anlatıbilimsel Bir Yaklaşım (2010) başlıklı eserleri ve Bener'in eserleri üzerine yazılan yazıların ve Bener'le yapılan söyleşilerin derlendiği Vüs'at O. Bener "Bir Tuhaf Yalvaç" (2004) eseri temel kaynak olarak belirlenmiştir.

Abstract:
In the thesis entitled "Irony in Vüs'at O. Bener's Stories", it is aimed to identify the fictional, structural, formal and semantic irony in the author's stories and to analyze the stories' contribution to the meaning. In his stories, while Bener presents the reader with the problems, dilemmas and internal conflicts of the individual, he reveals the irony of life and people with a heterodox, imaginate language. Drawing from his own life, the author builds his stories on the emotional and intellectual contradictions of the individual.
The study consists of two main parts. In the first part, a literature review on irony was made, the prominent types of irony from Ancient Greece to the present day are titled as verbal irony, Socratic irony, romantic irony, tragic/dramatic irony, situational irony and other types of irony. Under the title of Irony and its Types, an attempt has been made to reveal the intended use of the irony types and the ironist's approach. Beliz Güçbilmez's Irony and Drama Art from Sophocles to Stoppard, with which we defined the method of the thesis, was determined as the source. Based on this study, the following are explained; the dramatization of the narrator/rehearsal as an ironic tool under postmodern irony, making the author's presence felt/parabasis, applying the alienation effect, irony and intertextuality, formal and linguistic elements, the past determined by the present and ironic nostalgia. Under the title "Irony in Vüs'at O. Bener's Stories", which is the main part of the study, the structural, formal, linguistic, semantic and fictional irony in the stories of Vüs'at O. Bener, one of the important names of Turkish narrative after 1950, has been studied, the contribution of the irony to the meaning has been analyzed and the techniques of irony found in the stories have been classified according to the headings in the first section. In the concluding section, the ironic narrative that stands out in Bener's stories and the purposes of the use of irony are evaluated.
During the preparation of the study, studies on Vüs'at O. Bener's works such as Semih Gümüş's Black Narrative Writer, Reyhan Tutumlu's Writing Without Living, A Narratological Approach to Vüs'at O. Bener's Works, and articles written on Bener's works were used. Vüs'at O. Bener's work "Bir Tuhaf Yalvaç", in which the interviews with Bener and Bener are compiled, was determined as the main source.