Sorgum (Sorghum bicolor L.) çeşitlerinin bor noksanlığı ve fazlalığına duyarlılıkları
Susceptibilities of sorghum (Sorghum bicolor L.) varieties to boron deficiency and toxicity
Yazar: RABİA GÜLŞEN KARAHAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ YAKUP ÇIKILI
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışmada, sorgum (Sorghum bicolor L.) yetiştiriciliğinde kullanılan yerli ve yabancı kaynaklı dokuz çeşidin B noksanlığı ve toksisitesine duyarlılıklarını belirlemek için bazı agronomik, morfolojik ve beslenme özellikleri değerlendirilmiştir. Bu amaçla, sorgum çeşitleri perlit ortamında kontrol (45 µM H3BO3), B noksanlığı (0 µM H3BO3) ve B toksisitesi (1000 µM H3BO3) koşulları uygulanmış besin çözeltisi ile üç tekerrürlü olarak sera koşullarında altı hafta süreyle yetiştirilmiştir.
Bor noksanlığı ve fazlalığı koşullarında; bitki boyu ve çapı, gövde, kök ve toplam yaş ve kuru ağırlıkları, P, K ve Ca alımları, organik madde oranları, gövde N ve kök Na alımı ve fotosentetik pigment içeriklerinde önemli azalmalar saptanırken, gövde/kök oranı, ham kül oranları, gövde N konsantrasyonu ve ham protein içeriği, P ve K konsantrasyonları ile gövde Na konsantrasyonunda önemli artışlar belirlenmiştir. Bor noksanlığında B konsantrasyonu ve alımları ile gövde Ca konsantrasyonunda önemli azalmalar ve B fazlalığında ise bu parametrelerde önemli artışlar belirlenmiştir. Bunun yanında, birim B'a karşılık oluşturulan kuru madde miktarı B noksanlığında artarken B fazlalığında ise azalmıştır. Ayrıca, kök Ca ve Na konsantrasyonlarında B fazlalığında önemli artışlar belirlenirken, B noksanlığında ise değişimler önemsiz bulunmuştur. 
Toprak üstü aksamda stres tolerans indeksine (STİ) göre sorgum çeşitlerin dayanıklılık sıralaması B noksanlığında Agacan>Teide>Cowley>Topper-76>Greengo> Aldarı>Beydarı>Tracy>Roma ve B fazlalığında ise Agacan>Cowley>Teide>Topper-76> Greengo>Beydarı>Aldarı>Roma>Tracy olarak belirlenmiştir. Stres duyarlılık indeksine (SDİ) göre sorgum çeşitlerinin duyarlılık sıralamasının B noksanlığında Roma>Greengo> Beydarı>Topper-76>Cowley>Teide>Agacan>Aldarı>Tracy ve B fazlalığında ise Aldarı> Teide>Roma>Topper-76>Tracy>Cowley>Greengo>Beydarı>Agacan şeklinde olduğu saptanmıştır. Bor noksanlığı koşullarında Tracy, Agacan ve Teide ve B fazlalığı koşullarında ise Agacan, Beydarı ve Cowley sorgum çeşitlerinin yetiştirilebileceği sonucuna varılmıştır.

Abstract:
In this study, some agronomic, morphological, and nutritional characteristics of nine varieties of domestic and foreign origin used in sorghum (Sorghum bicolor L.) cultivation were evaluated to determine the sensitivity to B deficiency and toxicity. For this purpose, sorghum varieties were grown in greenhouse conditions in three replicates with nutrient solution applied in perlite medium to control (45 µM H3BO3), B deficiency (0 µM H3BO3) and B toxicity (1000 µM H3BO3) conditions for six weeks.
Significant decreases were detected in plant height and diameter, fresh and dry biomass of shoot, root and total, uptake of P, K and Ca in shoot, organic matter ratios in the shoot and root, shoot N uptake, root Na uptake and photosynthetic pigment contents while significant increases were determined in shoot/root ratio, crude ash ratios, shoot N concentration and crude protein content, P and K concentrations in shoot and root, and shoot Na concentration under B deficiency and toxicity conditions. Significant decreases were determined in the concentration and uptake of B and shoot Ca concentration in B deficiency conditions, but significant increases in these parameters in B toxicity conditions. Besides, the amount of dry matter produced with unit B increased in B deficiency, while it decreased in B toxicity. Moreover, significant increases were determined in the Ca and Na concentrations in root in B toxicity while these changes in B deficiency were not found significant.
By the stress tolerance index (STI) in aboveground parts of sorghum cultivars resistance ranking; in B deficiency, it is determined as Agacan> Teide> Cowley> Topper76> Greengo> Aldarı> Beydarı> Tracy> Roma, and in B toxicity Agacan> Cowley> Teide> Topper-76> Greengo> Beydarı> Aldarı> Roma> Tracy. By the stress sensitivity index (SSI) in aboveground parts of sorghum cultivars sensitivity ranking; in B deficiency, it is determined as Roma> Greengo> Beydarı> Topper-76> Cowley> Teide> Agacan> Aldarı> Tracy, and in B toxicity Aldarı> Teide> Roma> Topper-76> Tracy> Cowley> Greengo> Beydarı> Agacan. It was concluded that Tracy, Agacan, and Teide varieties could be easily grown in B-deficient conditions, and Agacan, Beydarı, and Cowley varieties in B-toxic conditions.