1950'li yıllarda Türkiye'de gündelik hayatta yaşanan dönüşümler: Adana ili üzerine bir araştırma
Transformation of the everyday life in Turkey in the 1950s: A research on the case of Adana province
Yazar: GÜL EDA BULANIK
Danışman: PROF. DR. METE KAAN KAYNAR
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Siyaset Bilimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Tarih = History
Dizin: Adana = Adana ; Adana-İncirlik = Adana-İncirlik ; Günlük yaşam = Daily life ; Modernleşme = Modernization ; Modernlik = Modernity ; Siyasi hayat = Political life ; Türk siyasi tarihi = Turkish political history ; Türk-Amerikan ilişkileri = Turkish-American relations ; Çok partili döneme geçiş = Multiparty transition period

Özet:
1950'li yıllarda siyasal anlamda çok partili hayata geçiş yaparak önemli bir değişim geçiren Türkiye'nin aynı zamanda gündelik hayatında da büyük değişim ve dönüşümler yaşanmıştır. Bu dönemde Demokrat Parti iktidarı öncülüğünde gerçekleştirilen Amerikan yanlısı politikalar gündelik hayatta da yankısını bulmuş ve toplum modernleşme çatısı altında Amerikan değerlerini benimseyerek tüketim toplumuna evrilme yoluna girmiştir. Bu bağlamda 1950'li yıllarda Türkiye'de gündelik hayat pratiklerinde; yeme-içmeden kılık kıyafete, dayanıklı tüketim mallarından eğlence ve müzik anlayışına Amerikanlaşma terimi ile ifade edilebilecek bir dönüşüm yaşanmıştır. 1950'lerde Türkiye'de yaşanan bu sosyal dönüşümün en net görülebildiği yerlerden birisi Adana'dır. Adana'nın bu dönemde yaşanan değişimi derinden hissetmesinde en büyük etken şehirde kurulan İncirlik Üssü'dür. İncirlik Üssü'nde çalışmak üzere Adana'ya gelen Amerikalı askerler ve aileleri uzun bir süre Adana halkıyla iç içe yaşamışlardır. Böylece Adana halkı Amerikan yaşam tarzı ile doğrudan bir etkileşim içinde olmuştur.

Bu çalışmada, Türkiye'de ve özellikle Adana'da 1950'lerde kaydedilen ve modernleşme olarak ifade edilebilecek bu değişimler Lefebvre'nin teorik çerçevesinden okunacaktır. Zira, Lefebvre gündelik hayatın modernlikle ortaya çıktığını ve modern kapitalist toplumların bir özelliği olduğunu belirtir. Türkiye'de 1950'ler Lefebvre'nin bahsettiği kapitalist tüketim toplumlarının bir özelliği olan ve modernlikle gelen gündelik hayatın gözlemlenebildiği yıllardır. Bu bağlamda Türkiye'nin 1950'li yılları Lefebvre çerçevesinden değerlendirilebilir. Bu değerlendirmeyi gerçekleştirebilmek için sıradan insanların hayatlarından yola çıkan, onların anılarına ve deneyimlerine odaklanan bir yöntem olan sözlü tarih seçilmiştir. Bu bağlamda katılımcıların anlattıklarından özellikle İncirlik Üssü Amerikalılarının etkisiyle Adana'nın gündelik hayat pratiklerinde, yeme-içme, kılık-kıyafet, eğlence ve müzik anlayışlarında gerçekleşen değişimler tespit edilmiştir. Ayrıca, sözlü tarih yöntemi ile sıradan insanların belgelere geçemeyen deneyimlerinin de tarihin birer kaynağı olabileceği gösterilmiştir.

Anahtar Sözcükler: Gündelik hayat, Amerikanlaşma, modernlik, Henri Lefebvre, İncirlik Üssü, Adana

Abstract:
In addition to undergoing a significant change in politics by making the transition to the multiparty system, in the 1950s Turkey also experienced great changes and transformations in everyday life. In this period, pro-American policies led by the Democratic Party resonated in everyday life and by adopting the American values under the roof of modernization the society began to evolve into a consumer society. In this context, there was a transformation that can be called as the Americanization in everyday life from food and beverage to clothing; from durable consumer goods to entertainment and music. Adana was one of the places where this social transformation of Turkey in the 1950s was most clearly visible. The most important factor that explains why Adana felt the changes experienced in this period so deeply is the establishment of the Incirlik Base in there. American soldiers on duty in Incirlik Base and their families lived with Adana people for a long time. Thereby, the people of Adana had direct interaction with the American lifestyle.

In this study, these changes that were experienced in Turkey and especially in Adana in the 1950s and that can be called as modernization will be read within Lefebvre's theoretical framework. Lefebvre stated that everyday life emerges with modernity and it is a feature of the modern capitalist societies. In Turkey, the 1950s was a period where everyday life that is a feature of the capitalist consumer societies and that emerges with modernity could be observed. In this respect, the 1950s of Turkey can be evaluated in the framework of Lefebvre. Oral history, a method that focuses on the lives of ordinary people and their memories and experiences is chosen to make this evaluation. Concordantly, the changes in everyday life practices, food and beverage, clothing, entertainment, and music in Adana especially with the influence of the Americans of the Incirlik Base are identified. In addition, it is shown that the undocumented experiences of ordinary people can also become a source of history through the method of oral history.

Keywords: Everyday life, Americanization, modernity, Henri Lefebvre, Incirlik Base, Adana