İstanbul Deniz Müzesi'ndeki kayıklar ve gemilerde kullanılan ağaç süslemeler (1828-1918)
Wooden ornaments of ottoman ships and caiques in İstanbul Maritime Museum (1828-1918)
Yazar: MUSTAFA GÜRBÜZ BEYDİZ
Danışman: DOÇ. DR. TARKAN OKÇUOĞLU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Ağaç İşleri = Wood Products ; El Sanatları = Crafts ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Ağaç işleri = Woodworking ; Ağaç oymacılığı = Wood carving ; Deniz Müzesi = Marine Museum ; El sanatları = Handicrafts ; Gemiler = Ships ; Kayıklar = Boats ; Müzeler = Museums ; Süsleme sanatı = Decorative art ; Süslemeler = Ornamentations ; İstanbul = Istanbul

Özet:
Denizcilik tarihinin çok uzun bir geçmişe sahip olduğu, bu süreç zarfında yüzyıllar içinde farklı gemi tiplerinin toplumlar arasında farklılık göstererek kullanıldığı hem yazılı hem de görsel kaynaklardan öğrenilmektedir.
Gemi tiplerinin farklılık göstermesi kadar üzerlerindeki figüratif motiflerde toplumların karakteristik süsleme geleneğini yansıtmaktadır. Bu süslemeler, gemibaş figürleri başta olmak üzere gemilerin pruva, pupa, borda, iç ve dış küpeştelerinde görülmektedir.
Osmanlıda kadırgadan kalyona hatta daha sonraki çağlarda kullanılan buharlı gemilere kadar gemi süslemeciliği devam etmiştir. Boğaziçi'nin kuğuları olarak tanımlanmış, birçok seyyah tarafından da hayranlıkla izlenmiş saltanat kayıkları Osmanlı'nın ihtişamlı hayatının en somut örnekleridir. Bu kayıklar günümüzde İstanbul Deniz Müzesi'nde sergilenmektedir.
Barok ve rokoko üsluplarının ağırlıkla görüldüğü süslemelerde, Neo-Klasik Osmanlı üslubuna da rastlamak mümkündür. XIX. yüzyılın Osmanlıya ait birçok mimari eserinde karşılaştığımız bu süslemelerin benzerlerinin kayıklarda da yapılmış olması süsleme geleneğinin farklı alanlarda da kullanıldığının en güzel örneklerini oluşturmaktadır.
Osmanlı gemi süslemeciliğinin denizlerde rekabet ettiği diğer ülke gemilerle eş düzeyde olduğu, farklı süsleme tekniklerinin bir arada kullanılmasıyla görsel açıdan zengin motif çeşitliliğinin bulunduğu, gemilerin sınıfı, boyu, kullanım amacı fark etmeksizin süslemelere değer verildiği bu çalışma ile ortaya koyulmaya çalışılmıştır.



Anahtar Kelimeler: Osmanlı, Gemi, Ağaç, Süsleme

Abstract:
It is possible to elicit from both written and visual resources that the naval history dates back a long time and numerous types of ships have been used by communities within centuries, each differing from the other.
Beside the variety in the types of ships, the illustrative motifs on them stand as a reflection of the characteristic ornamenting tradition of these communities. Head figures being in the first place, these ornaments are seen on the foretop, afterpart, board, and interior and exterior rail of the ships.
In the Ottoman Empire, the tradition of ornamenting ships continued from galiots to galleons, even until the steamboats used later in history. The imperial boats, defined as the swans of the Bosporus and watched in admiration by numerous travelers, are the embodiment of the glory of the Ottoman. Today, these boats are in exhibition in Istanbul Naval Museum.
These ornaments are dominated by the baroque and rococo styles, where it is possible to see the Neo-Classical Ottoman style on them, as well. The fact that the ornaments seen on a number of architectural works of the Ottoman of the 19th century also being encountered on boats makes contribution to the idea that the ornamenting tradition was used in various fields.
This study makes it clear that the ship ornamentation in the Ottoman was not lesser in degree than the ships of the rival countries on seas, that there was a rich variety of motifs thanks to the use of different ornamenting techniques, and that ornamentation was valued, without regarding the class, size, and purpose of use of the ships.


Keywords: Ottoman, Ships, Wood, Ornament