Küçük İskender şiirlerinde sinestezi
Synesthesia in the poems of Küçük İskender
Yazar: DURAN EREN ŞAHİN
Danışman: DOÇ. DR. SERDAR ODACI
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Yeni Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Metafor = Metaphor ; Sinestezi = Synesthesia ; Türk şiiri = Turkish poem ; Yeraltı edebiyatı = Underground literature ; İmge = Image ; İskender, Küçük = İskender, Küçük ; Şiir = Poem

Özet:
Sinestezi bir yanıyla duyu karmaşası olarak adlandırılırken bir yanıyla da tıbbi bir
anomali olduğu söylenilir. Kelimenin kökeni Yunanca'daki ''Sin'' ve ''Asisthesis''
kelimelerinin ortaklığına dayanır. Sırayla, birlikte ve duygu/duyu/his anlamlarına
gelen bu Yunanca kelimeler sinestezi kavramının etimolojik kurgusunu bize
gösterir. Sinestezi kavramı, Antik Yunan'dan beri tartışılan ve günümüzde beyin
çalışmalarının artması, tıp teknolojisinin gelişimiyle üzerine yoğunlaşılan bir alan
olarak göze çarpar. İlk çağlarda dahi üzerine düşünülen ve ilkel de olsa üzerine
incelemeler yapılan bu kavram, Aydınlanma Çağı'nın rasyonel dünya görüşü ve
determinist algısı sebebiyle (Koyuncu, 2021) uzun bir süre kenara itilmiştir; ancak
19.yüzyılda ortaya çıkan ve başını Alman romantiklerinin çektiği romantizm
akımı, kavramın yeniden revaçta olmasına kaynaklık etmiştir. Alman
romantiklerinin yanı sıra çağın büyük ve bohem şairleri, Fransız Charles
Baudelaire ve Arthur Rimbaud gibi isimler bilinen en ünlü sinestetlerden
bazılarıdır.
küçük İskender ise, 1980 sonrası Türk şiirinin önemli yapıtaşlarındandır. İlk şiirleri
1985 yılında Adam Sanat dergisinde yayımlanan İskender, 1988 yılında
yayımlanan ''Gözlerim Sığmıyor Yüzüme' 'adlı kitabıyla Türk şiirine getireceği
özgün soluğun sinyallerini vermeye başlar. ''Yeraltı Edebiyatı'' olarak bilinen
tarzın Türk şiirinde başlatıcılarından sayılan şair, çarpıcı dil kullanımı, kendine
has imgesel dünyası ve sokağı şiire davet etmesiyle bu tarzın duvarını tuğla tuğla
örmeye başlar. Tezimizde Küçük İskender'in şiirlerinde kullandığı metaforların
sinestet tavırla oluşturulanları bulunacak ve sinestezi kavramının şairin şiir
evrenindeki yeri tespit edilmeye çalışılacaktır. Tıbbi olarak bir anomali olarak
algılanan öbür yanıyla metafizik-estetik çabanın ürünü de sayılan sinestezi,
İskender'in şiirlerinde oluşturduğu metafor ve imgeler ile olan bağının açığa
çıkarılması tezin esas sorunsalı belirlenmiştir. Tezin kapsamı gereği; Küçük
İskender'in bütün şiir kitapları bu incelemeye dâhil olmayacaktır. Şairin şiirlerinde
sinestezi kavramıyla ilişkili olan ve bu kavram paralelinde yaratılan metaforların
tespit edildiği kimi şiirler incelenecektir. İnceleme sonunda bu metaforların hangi
nedenlerle sinestezi kavramına denk düştüğü açıklanmaya gayret edilecektir.
Anahtar Sözcükler
Sinestezi, Metafor, İmge, küçük İskender, Yeraltı Edebiyatı

Abstract:
Synesthesia, in one way, is described as a sense complexity, and in another way
it is accepted as a medical anomaly. The word comes from the combination of
two Greek words "Sin" and "Asisthesis". These words that mean "together" and
"emotion/sense/feeling" respectively, show us the etymological construct of the
concept of synesthesia. The concept of synesthesia stands out as a field that has
been discussed since the Ancient Greek, and a field that has been the focus of
research lately, due to the increased number of brain studies and the
advancement of the medical technology. This concept has been discussed and
studied even in the first ages, although in a primitive way, has been pushed aside
for a long time due to the rational world view and the deterministic perception of
the Age of Enlightenment (Koyuncu, 2021). However, in the 19th century, the
romanticism movement that has been led by the romantics helped the concept to
come into fashion once again. Besides German romantics, great and bohemian
poets of the age such as French Charles Baudelaire and Arthur Rimbaud are
among the best known synesthetes.
Küçük İskender on the other hand is an important constituent of the Turkish poem
after 1980. İskender, whose first poems have been publilshed in Adam Sanat
magazine in 1985, have signalled the novel approach he will bring to Turkish
poem by his book "Gözlerim Sığmıyor Yüzüme" that has been published in 1988.
The poem, who is known as a pioneer of the style known as "Underground
Literature" in Turkish poem, begins building the wall of the style brick by brick with
his striking use of the language, novel imaginative world and by inviting the street
to the poem. In our thesis, we will find the metaphors of Küçük İskender which
are created with a synesthete attitude, and try to determine the place of the
concept of synesthesia in the poet's universe of poems. The research question
of the thesis is to establish the connection of synesthesia, which is on one hand
perceived as a medical anomaly and on the other hand considered as a product
of metaphysical-aesthetic effort, with the metaphors and imagery created by
İskender in his poems. Due to scope of the thesis, not all poem books of Küçük
İskender will be included in this study. Only certain poems of İskender that are
related with the concept of synesthesia, and the poems that include metaphors
that are created in parallel to this concept will be examined. At the end of the
examination, it is intended to explain how these metaphors coincide with the the
concept of synesthesia and the reasons behind it.
Keywords
Synesthesia, Metaphor, Imagery, küçük İskender, Underground Literature.