Enteral yol ile beslenen akut inmeli hastalarda iki farklı ağız bakım yönteminin pnömoni gelişimine etkisi
The effect of TWO different oral care methods on pneumonia development in acute stroke patients fed by enteral pathway
Yazar: ALEV YILDIZ ILIMAN
Danışman: PROF. DR. İSMET EŞER
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Esasları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Ağız sağlığı = Oral health ; Beslenme = Nutrition ; Enteral beslenme = Enteral nutrition ; Nazogastrik tüp = Nasogastric tube ; Pnömoni = Pneumonia ; İnme = Stroke

Özet:
Amaç: İnme sonrası oral alımı olmayan ve nazogastrik tüp (NGT) ile beslenen hastalarda, pnömoni gelişiminin önlenmesinde iki farklı ağız bakım yönteminin etkinliği arasındaki farklılığı incelemektir.
Yöntem: Araştırma, Ağustos 2020-Nisan 2021 tarihleri arasında, Ege Üniversitesi Hastanesi Nöroloji Yoğun Bakım Biriminde randomize kontrollü tek kör yarı deneysel olarak yürütülmüştür. Araştırma dahil olma kriterlerini karşılayan 12 uygulama grubu ve 12 kontrol grubu olmak üzere toplam 24 hasta ile tamamlanmıştır. Veriler toplanırken; Hasta Tanıtım Formu, Ulusal Sağlık Enstitüsü İnme Skalası (NIHSS), Glasgow Koma Skalası (GKS), Yatak Başı Ağız Değerlendirme Ölçeği (YBADÖ) ve Hasta İzlem Formu kullanılmıştır. Uygulama gurubundaki hastalara inme sonrası yedi gün boyunca ağız bakım protokolü kullanılarak günde en az üç defa ağız bakımı verilmiştir. Ağız bakımında silme işlemi için %0,9 İzotonik sodyum klorür çözeltisi ve süngerli swap kullanılmıştır. Daha sonra diş fırçası ve % 0,12 klorheksidin ile fırçalama işlemi uygulanmıştır. Kontrol gurubundaki hastalara ise günde iki defa klorheksidin solüsyonu ve %0,9 İzotonik sodyum klorür çözeltisi kullanılarak abeslang ve gazlı bez ile silme yöntemi ile ağız bakımı verilmiştir. Yedi gün boyunca uygulama ve kontrol gurubundaki hastaların YBADÖ ile ağız içi değerlendirilmiş ve tükürük pH'ı ölçülüp kaydedilmiştir. Verilerin analizinde Ki-kare Testi, Mann-Whitney U testi, Kruskal-Wallis testi ve Spearman's Rank Order Korelasyonu kullanılmıştır. Sonuçlar %80 güç, anlamlılık p<0.05 düzeyinde değerlendirilmiştir.
Bulgular: Çalışmaya dahil edilen hastaların yaş ortalaması 63.58± 12.80, min-max 42-85'tir. Kontrol gurubunda YBAD ölçeği ikinci, üçüncü, dördüncü, beşinci, altıncı ve yedinci gün puanları uygulama grubuna göre daha yüksek ve istatistiksel olarak anlamlıdır (p<0,05). Yedinci gün YBAD ölçeği; dudak, dil, tükürük, mukoz membran alt boyut puanları kontrol gurubunda uygulama gurubuna göre daha yüksek ve istatistiksel olarak anlamlıdır (p<0,05). Grupların yedi günlük süreçte tükürük pH değerleri arasında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmamıştır (p>0,05). Yaş artışı ile YBADÖ puanı arasında negatif yönlü ilişki olduğu (p<0,05); cinsiyetin, kronik hastalığın, inme tipinin ve sigara kullanımının ise YBAD ölçek puanlarını etkilemediği saptanmıştır (p>0,05).
Uygulama gurubundaki hastalarda pnömoni gelişmezken, kontrol gurubundaki hastaların % 25'inde pnömoni geliştiği ve gruplar arasındaki farkın istatistiksel olarak anlamlı olmadığı saptanmıştır (p>0.05). Pnömoni gelişen hastalarda YBAD ölçek puanı pnömoni gelişmeyen hastalara göre daha yüksek ve istatistiksel olarak anlamlı farklılık göstermiştir (p<0,05). Pnömoni gelişiminin; yaş, cinsiyet, kronik hastalık, sigara kullanımı ve inme tipi değişkenlerine göre farklılaşmadığı saptanmıştır (p>0,05).
Sonuç: İki farklı ağız bakım uygulanan inme sonrası oral alımı olmayan ve nazogastrik tüp ile beslenen hastalarda pnömoni sıklıkları arasında fark bulunmamıştır.  Pnömoni gelişen hastaların ağız sağlığı gelişmeyen hastalara göre daha zayıf olduğu saptanmıştır.

Abstract:
Aim: To examine the difference between the efficacy of two different oral care methods in preventing the development of pneumonia in patients who do not have oral intake after stroke and are fed with nasogastric tube (NGT).
Method: The research was carried out between August 2020-April 2021, a randomized controlled single blind quasiexperimental in the intensive care unit of the Ege University Faculty of Medicine. The research was completed with a total of 24 patients, including 12 implementation groups and 12 control groups that meet the inclusion criteria. In data collection, Patient Identification Form, National Institute of Health Institute Stroke (NIHSS), Glasgow Koma Skalası (GKS), The Bedside Oral Exam (BOE), and Patient Follow-up Form were used. Oral care was given to patients in the implementation group at least three times a day using oral care protocol for seven days after stroke. 0.9% isotonic sodium chloride solution and sponge rod were used for oral cleaning. Then brushing was applied with toothbrush and chlorhexidine. Patients in the control group using % 0,12 chlorhexidine solution and 0.9% isotonic sodium chloride solution twice a day, oral care was given with abeslang and gauze. Oral evaluated with YBAD scale of patients in the implementation and control group for seven days and saliva pH measured and recorded. In the analysis of the data, the Chi-square test, Mann-Whitney U test, Kruskal-Wallis test and Spearman's Rank Order correlation were used. The results were evaluated at 80% confidence interval, significance p <0.05.
Results: The mean age of the patients included in the study was 63.58± 12.80 and min-max 42-85. In the control group, YBAD scale is the second, third, fourth, fifth, sixth and seventh day scores are higher and statistically significant than the implementation group (p<0,05). On the seventh day at YBAD; lip, tongue, saliva, mucous membrane sub-dimensions are higher and statistically significant in the control group than the implementation group (p<0,05). There was no statistically significant difference between saliva pH values in the seven-day process of groups (p>0,05). There is a negative correlation between increase in age and YBADS score. (p<0.05); ıt was determined that gender, chronic disease, stroke type and smoking did not affect the YBAD scale scores. 
While the patients in the implementation group do not develop pneumonia, 25% of the patients in the control group developed pneumonia and the difference between the groups was not statistically significant (p>0.05).In patients developing pneumonia, YBAD scale score is higher than patients who do not develop pneumonia and the difference between groups is statistically significant (p<0,05). The development of pneumonia; age, gender, chronic disease, smoking and stroke type variables were not found to differ (p>0,05).
Sonuç: There was no difference between the frequency of pneumonia in patients without oral intake and nasogastric tube feeding after stroke, where two different oral care was performed. It was found that the oral health of patients developing pneumonia was weaker than those who did not develop pneumonia.