Spinoza'nın Tanrı ve özgür irade anlayışı
Spinnoza's understanding of God and free will
Yazar: FATİH KEŞAN
Danışman: DOÇ. DR. HASAN OCAK
Iğdır Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Cogito = Cogito ; Conatus = Conatus ; Din felsefesi = Religious philosophy ; Modern felsefe = Modern philosophy ; Natura Naturans = Natura Naturans ; Spinoza, Baruch = Spinoza, Baruch ; Tanrı = God ; Tanrı anlayışı = God understanding ; Özgür irade = Freedom of will

Özet:
Modern felsefe; René Descartes'ın, teolojinin hizmetkârı kılınmış aklın reddini içeren özgür ben'ine "Cogito"suna dayanmaktadır. Modernliğin Özgür aklı; rasyonalist Descartes'in ardından, onun felsefi sistemi hususunda derin bir bilgi birikimine sahip olan Benedictus de Spinoza tarafından, çoğunlukla Kartezyen savlara karşı, aykırı bir söylem ile birleştirilerek özgün bir renge bürünmüştür. Spinoza'nın aykırılığı; düalist tözü teke indirgeyip var olan her şeyi tekil tözün kipleşmeleri olarak işleyen determinist bir içkinliğe dayanmaktaydı. Onun içkin tekil tözü, zorunluca üreten Tanrı'dan başka bir şey değildi. Spinoza'nın felsefi sisteminde Tanrı; "Natura Naturans" denilen üretici güç, kipleşerek kendisi dışında kalan her şeyi zorunlulukla üreten, aşkın olmayan ve antropomorfizmi dışlayan içkin bir varlık olarak karşımıza çıkmaktadır. Tanrı dışında var olan her şey ise "Natura Naturata" teriminin kapsamına girmekte ve zorlanmış olarak Tanrı tarafından üretilmektedir. Üretilen şeyler, onun metafizik sisteminde "Deus sive Natura" özdeşliği üzerinden Tanrı'ya dayanan bir içkinliğin dışa vuruluşundan başka bir şey değillerdir. Spinoza; Tanrı ile doluşmuş felsefi savı ile zorunlu varlık ve zorlanmış varlık ayrımı üzerinden özgürlük bahsini işlemekte, tıpkı Tanrı bahsinde olduğu gibi bu hususta da aykırı bir söylem geliştirmektedir. Ona göre; mutlak anlamda özgürlüğün varlığı, yalnızca Tanrı için bir gerçeklik barındırmaktadır. İnsanlar için özgür irade tanımı ise bir yanılsamayı içermektedir. Özgür iradenin reddi, nedenselliğin kabulüne bağlı içsel bir özgürlük olanağını doğurmaktadır. Böylelikle birey, "Conatus" sayesinde yaşama çabasını arttırmak ister ve dış duygunun eleminden içsel bir özgürlüğe atılmayı amaçlar. Bu etken ben'e erişme çabası herkes için mümkün olmadığından, bireyin güvenlik içinde hissedeceği ve onu gönüllü bir itaat ile toplumsal birleşmeye ikna edecek bir faktörün varlığının arayışına geçilir. Nitekim bu arayıştan özgürlüğün teminatçısı olarak devlet doğar.

Anahtar Kelimler: Cogito, Conatus, Natura Naturans, Natura Naturata, Rasyonalist, Spinoza

Abstract:
Modern philosophy is based on René Descartes' "Cogito", the free I, which includes the rejection of reason as the servant of theology. Following the rationalist Descartes, Benedictus de Spinoza, who had a deep knowledge of his philosophical system, combined it with a contradictory discourse, mostly against Cartesian arguments, and gave it a unique colour. Spinoza's contradiction was based on a determinist immanence that reduced the dualist essence to one and treated everything that exists as modifications of the singular essence. His immanent singular essence was nothing other than God, who necessarily produces. In Spinoza's philosophical system, God, the generative power called "Natura Naturans", appears as an immanent being that necessarily produces everything outside of itself by modelling, is not transcendental and excludes anthropomorphism. Everything that exists outside of God falls within the scope of the term "Natura Naturata" and is produced by God through compulsion. In his metaphysical system, the things produced are nothing but the manifestation of an immanence based on God through the identity of "Deus sive Natura". Spinoza deals with the issue of freedom through his philosophical argument filled with God and the distinction between necessary being and forced being, and develops a contradictory discourse on this issue, just as in the case of God. According to him, the existence of freedom in the absolute sense is a reality only for God. The definition of free will for humans, on the other hand, contains an illusion. The rejection of free will leads to the possibility of an inner freedom based on the acceptance of causality. In this way, the individual wants to increase his/her endeavour to live through "Conatus" and aims to be thrown into an inner freedom from the suffering of external feeling. Since the endeavour to reach this active I is not possible for everyone, the search for the existence of a factor that will make the individual feel secure and persuade him to social unification through voluntary obedience begins. As a matter of fact, the state emerges from this search as the guarantor of freedom.

Key Words: Cogito, Conatus, Natura Naturans, Natura Naturata, Rationalist, Spinoza