Kur'ânın anlaşılmasında kıraat farklılıkların etkisi: İbn Kesîr örneği-
The effect of the differences of qiraat on the understanding of the Qur'an: Example of Ibn Kasir
Yazar: BEDRİ KAYSADU
Danışman: PROF. DR. HAYATİ AYDIN
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Din = Religion

Özet:
Kur'ân'ı Kerim, insanların kıyamete kadar inanç, ibadet, ahlak vb. konularda ihtiyaç ve taleplerini karşılayacak temel bilgi ve prensipleri içermektedir. Bununla birlikte kişilerin ve toplumların değişen şartlarını dikkate olarak farklı anlamlara açık bir üslup kullanmaktadır.  
Çalışmamızın asıl amacı Kur'ân'ı kerimde inanç, ibadet ve muamelat ile alakalı konularda insanların sorumluluk ve ödevlerini hatırlatan âyetlerde muradı ilahinin anlaşılmasına katkı sağlayan kıraat farklılıklarının etkisini İbn Kesîr'in Tefsîrü'l Kur'âni'l-azim'de takip ettiği yöntem ile birlikte diğer tefsirlerde geçen konuyla ilgili kıraat farklılıklarını sentezleyerek doğru sonuçlara ulaşmaktır.
Çalışmamız Kur'ân'ın anlaşılmasında kıraat farklılıklarının etkisiyile alakalı olduğundan konuyla alakalı eseler konumuzun kapsamına girmektedir. Bundan dolayı muradı ilahinin anlaşılmasına hizmet eden tefsîr, hadis fıkıh, lügat vb. ilimlerden bu çerçevede istifade edilmiştir. Çalışmamız sadece Tefsîrü'l Kur'âni'l-azim'de geçen kıraat farklılıklarının anlam üzerine etkisini konu edinmiş ancak bu bağlamda Tefsîrü'l Kur'âni'l-azim'de geçen kıraat farklılıklarıyla ilgili tefsîr vb. çalışmalar da inceleme konusu yapılmıştır.
Çalışmamızın öznesi olan Tefsîrü'l Kur'âni'l-azim'de âyetleri tefsîr eden İbn Kesîr, anlamı açık olan âyetlerin tefsirini kısa tutmuş, kapalı olan veya farklı anlamlara gelebilen âyetlerin tefsirini öncelik sırasına göre Kur'ânı Kur'ân'la, Kur'ân'ı hadis-i şerifle, Kur'ân'ı sahabe tefsiriyle, Kur'ân'ı tâbiîlerin ittifak ettikleri tefsirle, bütün bu alanlarda delil bulunamıyorsa Kur'ân ve hadislerde geçen ifadeleri, dil olgusunu esas alıp lügatlere müracaat ederek açıklamaya çalışmıştır.
İbn Kesîr'in anlamı tercih yöntemine bakıldığında mütevâtir kıraatlerin anlamı tercihi konusunda cumhurun ittifakını esas almış, cumhur ittifakı bulunmuyorsa daha güçlü olan haberi vahidin ifade ettiği anlamı şâz kıraatin ifade ettiği anlama tercih ettiği görülmüştür. Tercih etmediği anlamlar sahih delillere dayanıyorsa tercihini okuyucuya bırakmıştır. Bunula birlikte Tefsîrü'l Kur'âni'l-azim'de kıraatlerin sahih ve mütevâtir oluşlarını tespit etmekten ziyade genel kabul görmüş veya tercih edilmiş anlamların desteklenmesinde zikr ettiği hatta bazı durumlarda haberi vahid konumunda kabul ettiği şâz kıraatin şâzlığını ifade etmediği anlamla iktifa etmiştir.
Çalışmamız üç bölümden oluşmaktadır: Birinci bölümde İbn Kesîr'in hayatı ve kıraat ilmi, ikinci bölümde "Tefsîrü'l-Kurʾâni'l-azîm" adlı eserindeki anlamın tercih nedenleri, üçüncü bölümde ise Tefsîrü'l Kur'âni'l-azim'de kıraat farklılıkların anlama etkisi üzerine durulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Tefsir, Kıraat, İbn Kesir, Tefsîrü'l-Kur'âni'l-azîm, Ahrufü's-seb'a, Yöntem, Anlam

Abstract:
The Qur'an contains basic knowledge and principles that will meet the needs and demands of people in matters such as belief, worship, morality, etc. until the Day of Judgment. However, it uses a style that is open to different meanings, taking into account the changing conditions of individuals and societies.
The main purpose of our study is to reach the correct conclusions by synthesizing the effect of the differences of the Qur'anic verses that contribute to the understanding of the divine will in the verses that remind people of their responsibilities and duties in matters related to belief, worship, and treatment in the Qur'an by synthesizing the differences of the relevant Qur'anic verses in other tafsirs together with the method followed by Ibn Kathir in Tafsīr al-Qur'ān al-azim.
Since our study is about the effect of qiraat differences on the understanding of the Qur'an, the related works are within the scope of our subject. The sciences such as tafsīr, hadith, fiqh, lexicon, etc., which serve to understand the divine will, have been utilized within this framework. Our study only deals with the effect of the differences of qiraat on the meaning in Tafsīr al-Qur'ân al-azim. However, in this context, studies such as tafsīr etc. on the differences of qiraat in Tafsīr al-Qur'ān al-azim have also been examined.
Ibn Kathīr, who exegetes the verses in Tafsīr al-Qur'ān al-ʿAzīm, which is the subject of our study, kept the exegesis of the verses whose meaning is clear short, and the exegesis of the verses that are closed or can have different meanings in order of priority, He tried to explain the Qur'ān with the hadīth, the Qur'ān with the commentary of the Companions, the Qur'ān with the commentary of the Tābiīs, and if there is no evidence in all these areas, he tried to explain the expressions in the Qur'ān and hadiths by referring to the dictionaries based on the phenomenon of language.
When we look at Ibn Kathīr's method of preferring the meaning, it is seen that he took the consensus of the republic as a basis for the preference of the meaning of the mutawāful qiraats, and if there is no republican consensus, he preferred the meaning expressed by the stronger news wahid to the meaning expressed by the shāz qiraat. If the meanings he did not prefer were based on authentic evidence, he left the choice of meaning to the reader. However, in Tafsīr al-Qur'ān al-ʿAzīm, rather than determining the authenticity and trustworthiness of the qiraat, he limited himself to the meaning that he mentioned in support of the generally accepted or preferred meanings, and even in some cases, he did not express the shāzness of the shāz qiraat, which he accepted in the position of news wahid.
Our study consists of three parts: In the first part, Ibn Kathīr's life and the science of Qiraat, in the second part, the reasons for the preference of the meaning in his work "Tafsīr al-Qurʾāni al-ʿAzīm", and in the third part, the effect of Qiraat differences on the meaning in Tafsīr al-Qurʾāni al-ʿAzīm.

Key Words: Tafsīr, Qiraat, Ibn Kasir, "Tefsîrü'l-Kur'âni'l-azîm", Ahruf'us Seb'a (Seven Qiraats), Method, Meaning.