Görme engelli ve görme engelli olmayan öğrenci annelerinin yılmazlık özelliklerinin incelenmesi
An analysis of the indomitableness characteristics of mothers of students with or without vision
Yazar: YILMAZ AVCU
Danışman: YRD. DOÇ. DR. SALİH ÇAKMAK
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Anne davranışı = Mother behavior ; Anneler = Mothers ; Demografik değişkenler = Demographic variables ; Engelli çocuklar = Disabled children ; Görme engelliler = Visually impaired ; Sağlıklı insanlar = Healthy people ; Yılmazlık = Resiliency ; Ölçme-değerlendirme = Measurement and evaluation ; Özel eğitim = Special education

Özet:
Araştırmanın genel amacı, görme engelli çocuğu olan ve görme engelli çocuğu olmayan annelerin, yılmazlık özeliklerinin demografik değişkenlere göre incelemektir.
Araştırmanın örneklemi, 2016-2017 eğitim-öğretim yılında Ankara İl Merkezinde Milli Eğitim Bakanlığına bağlı resmi genel okulları "Mitat ENÇ Göme Engelliler İlkokulu, Gören Eller Görme Engelliler İlkokulu, Emniyetçiler ilkokulu ve Hacı Mustafa Tarman İlkokullarında öğrenim gören öğrencilerin anneleri oluşturmaktadır. Araştırmada toplam 200 anne araştırmanın örneklemini oluşturmaktadır..
Araştırmada ''Demografik (Kişisel Bilgi) Anketi'' ve "Anne Yılmazlık Ölçeği'' uygulanmıştır. Anne Yılmazlık Ölçeğinin orijinali Kaner ve Bayraklı (2010) tarafından zihin engelli çocuğu olan anneler için geliştirilmiştir ve orijinalinde ölçeğin sekiz alt boyutu bulunmaktadır. Bu alt boyutlar; İyimserlik-Yaşama Bağlılık, Mücadelecilik, Öz- Yetkinlik, Sosyal Destek, Başarıya-Amaca Güdülenme, Yeniliklere Açık Olma, Riskleri Öngörme, Sosyal Yeterliktir. Orijinal ölçeğin geliştirilmesi sürecinde görme engelli ve görme engelli çocuğu olmayan annelerinin olmadığından bu ölçeğin faktör yapısına sadık kalarak araştırma grubu için geçerlik ve güvenirlik işlemleri de gerçekleştirilmiştir.
İstatistiksel çözümlemelere geçmeden önce, araştırma grubunu oluşturan annelerin demografik özellikleri (yaş, eğitim durumu, algılanan gelir düzeyi, çocuğun cinsiyeti, çocuğun engel durumu, ailede başka bir engellinin bulunup bulunmaması, anne-babanın birlikte olup olmaması) gruplandırılmış. Ardından annelere uygulanan ölçek (Anne Yılmazlık Ölçeği) puanlanmıştır. Daha sonra elde edilen verilerin istatistiksel çözümlemeleri bilgisayar ortamında gerçekleştirilmiştir. Bu aşamadan sonra, annelerin betimleyici frekans ve yüzde dağılımları çıkarılmış, sonra ölçeğin toplam puanları için aritmetik ortalama ( ) ve standart sapma (ss) değerleri saptanmıştır. Öte yandan karşılaştırma analizleri için yeterli dağılımın oluşmadığı değişkenler için anlamlı birleştirmelerle gruplar birleştirilmiştir. Bu birleştirmeler dağılımın az sayıda olduğu değişkenler için yapılmıştır. Örneklem içerisinde normal dağılım özelliği göstermeyen gruplar için parametrik olmayan teknikler, normal dağılım özelliği gösteren dağılımlar içinse parametrik analiz teknikleri kullanılmıştır. Bu bağlamda; Örneklem grubunu oluşturan annelerin Anne Yılmazlık Ölçeği ve alt boyutlarından aldıkları puanların engel durumu ile annenin yaşı, eğitim durumu, ailenin aylık gelir düzeyi, çocuğun cinsiyeti, ailede engelli olma durumu ve anne-baba birlikteliği değişkenlerine göre farklılaşıp farklılaşmadığını belirlemek için genelleştirilmiş lineer model analizi (ANOVA) uygulanmıştır. 
Araştırmanın bulgularına göre, görme engelli çocuğu olan ve görme engelli çocuğu olmayan annelerinin yılmazlık düzeylerini etkileyen faktörler incelendiğinde, sadece Sosyal Destek puanlarının anlamlı bir farklılık gösterdiği bulunmuştur. Anne Yılmazlık Ölçeğinin sosyal destek puanlarının çocuğun cinsiyeti değişkenine göre hangi gruplar arasında farklılaştığı  (erkek-kız) ortalamalar üzerinden yorumlanmıştır. Aynı zamanda analizlerde farklılık bulunmasa da görme engelli çocuğu olmayan annelerin puanları daha yüksek çıkmıştır.
Bu bulgulara göre, annelerin yılmazlık düzeylerini etkileyen sosyal destek göz önünde bulundurularak annelere gerekli desteğin sağlanması ve bireysel gelişimleri adına bir takım öneriler ve çalışmanın sınırlılıklarına yer verilmiştir.

Abstract:
The aim of this study is to examine the indomitableness characteristics of mothers with or without sight disabled children in accordance with demographic variables.
Conducted in the academic year 2016-2017, the sample of this study comprises mothers of the students attending Mitat ENÇ Elementary School for the Blind and Visually Impaired, Gören Eller Elementary School for Children with Vision Disabilities, Emniyetçiler and Hacı Mustafa Tarman Elementary Schools which are all official schools located in the city of Ankara and affiliated to the Ministry of National Education and 200 mothers in total formed the sample of this research.
The 'Demographic (Personal Information) Questionnaire' and 'Mother Indomitableness Scale' have been used for the study. Developed by Kaner and Bayraklı (2010) for mothers that have children with mental disabilities, the original Mother Indomitableness Scale has eight sub-dimensions. These sub-dimensions are Optimism-Conduct of Life, Bellicosity, Self-Competence, Social Support, Motivation for Success-Aim, Openness to New Ideas, Prediction of Risks and Social Competence. In the original scale development process, reliability procedures were also carried out for this group by remaining loyal to the factor structure of the scale since there were no mothers with and without sight disabled children.
Before going through statistical analysis, demographic characteristics of the mothers forming the research group (age, educational status, perceived level of income, gender of her child, whether the child is sight disabled, any member of the family has a disability, the parents live together or not) were divided into groups. Then, the scale applied to the mothers (Mother Indomitableness Scale) was graded. The statistical analyses of the obtained data were then performed in electronic environment. After this stage, the frequency and percentage distributions of the mothers were calculated, then the arithmetic mean ( ) and standard deviation (ss) values for the total scores of the scale were determined. On the other hand, for comparison analyses, the groups were combined with significant combinations for the variables in which there was no sufficient distribution. These combinations were made for the variables where the distribution was small. Non-parametric techniques were used for groups not showing normal distribution in the sample while parametric analysis techniques were used for distributions that had normal distribution features. In this context; a generalized linear model analysis was applied to determine whether the sample mothers' Mother Indomitableness Scale and the points they gained from their sub-dimensions differed from such variables as disability status and mother's age, monthly income of the family, gender of the child, disability level in the family and parents' coupledom. 
Based upon the research findings, when the factors affecting the indomitableness levels of the mothers with and without sight disabled children (students) were analyzed, it was found that only Social Support points showed a considerable difference. As a result of means to determine among which groups MIS (AYÖ) social support points differentiate according to the variable 'gender of the child', the difference was found to be between boys and girls, in favor of the mothers who have sons without vision disabilities. Furthermore, although there is no difference in terms of analyses, the research revealed that mothers who have children (students) without vision disabilities had higher points.
According to these findings, taking into account the social support that affects the mothers' levels of indomitableness, necessity of providing support to the mothers; suggestions for the sake of their individual developments as well as a number of limitations of the study are mentioned.