Karayolu kaynaklı kirliliğin oluşturduğu strese Toros sediri, karaçam ve boylu ardıç türlerinin tepkilerinin belirlenmesi
Determination of the responses of Taurus cedar, black pine and crimean juniper to the stress caused by highway pollution
Yazar: MAZLUM EROL
Danışman: PROF. DR. CENGİZ YÜCEDAĞ
Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı / Bitki Materyali ve Yetiştiriciliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture

Özet:
Tüm dünyada olduğu gibi Türkiye'de de kentsel hava kirliliğinin önemli nedenleri arasında ulaşım yer almaktadır. Bu çalışmada karayolu ağaçlandırmalarında yaygın şekilde kullanılan Cedrus libani (Toros sediri), Pinus nigra (karaçam) ve Juniperus excelsa (Boylu ardıç) türlerinin araç kaynaklı kirliliğe karşı hava kirliliği tolerans indekslerinin nisbi nem içeriği, yaprak pH'sı, toplam klorofil içeriği ve askorbik asit içeriği parametreleri yardımıyla belirlenmesi ve ayrıca, bu türlerden sağlanan örneklerde membran stabilitesi ve karoten parametrelerinin tespiti amaçlanmıştır. Bu amaçla, temiz (Isparta-Davraz Dağı), hafif kirli (Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Yerleşkesi) ve kirli (Isparta-Eğirdir Karayolu) olmak üzere üç alandan toplanan örnekler analiz edilmiştir. Çalışmanın sonucunda, Cedrus libani ve Juniperus excelsa türleri orta derecede hava kirliliği toleransına sahip iken, Pinus nigra hassas tür olarak belirlenmiştir. Hava kirliliğine daha toleranslı olan Cedrus libani ve Juniperus excelsa türlerinin yol ağaçlandırmalarında ve kent içindeki yeşil alanlarda daha yaygın olarak kullanılması önerilmektedir. Ayrıca, çalışılan türler için hava kirliliği toleransının bağlı olduğu en belirleyici faktörün askorbik asit olduğu ortaya çıkmıştır. Hava kirliliğinin bitki sağlığı üzerindeki etkilerini daha iyi anlamak için daha fazla araştırma yapılmalıdır. Özellikle farklı bitki türlerinin kirlilik tolerans mekanizmaları üzerine odaklanan çalışmalar, bu alandaki bilgi birikimini artıracaktır.

Abstract:
As in the rest of the world, transportation is among the major causes of urban air pollution in Turkey. This study aimed to determine the air pollution tolerance indices of Cedrus libani (Taurus cedar), Pinus nigra (black pine), and Juniperus excelsa (Crimean juniper) widely used in roadside plantings against vehicle-induced pollution. The indices were determined using parameters such as relative humidity content, leaf pH, total chlorophyll content, and ascorbic acid content. Additionally, membrane stability and carotenoid parameters were measured in samples from these species. For this purpose, samples were collected from three sites: a clean area (Isparta-Davraz Mountain), a lightly polluted area (Burdur Mehmet Akif Ersoy University Campus), and a polluted area (Isparta-Eğirdir Highway). The results of the study indicated that Cedrus libani and Juniperus excelsa species have moderate air pollution tolerance, whereas Pinus nigra was identified as a sensitive species. It is recommended that the more pollution-tolerant species, Cedrus libani and Juniperus excelsa, be more widely used in roadside plantings and urban green spaces. Additionally, the study revealed that the most decisive factor for air pollution tolerance in the studied species was ascorbic acid. More research is needed to better understand the effects of air pollution on plant health. Specifically, studies focusing on the pollution tolerance mechanisms of different plant species will enhance the knowledge base in this area.