Ara malı ithalatının cari açık ve işsizlik üzerinden değerlendirilmesi: Türkiye örneği
Evaluation of intermediate goods imports on current account deficit and unemployment: The case of Turkey
Yazar: EMEL TÜRKTEKİN
Danışman: PROF. DR. AYÇA SARIALİOĞLU HAYALİ
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Ara mal = Intermediate product ; Cari açık = Current account deficit ; Küreselleşme = Globalization ; Nedensellik = Causality ; TodaYamamoto Nedensellik Analizi = TodaYamamoto Causality Analysis ; İthalat = Import ; İşsizlik = Unemployment

Özet:
Çalışmanın amacı Türkiye için seçilen dönemde ara malı ithalatı oranı, cari açık oranı ve
işsizlik oranı arasında iktisadi bir nedensellik ilişkisi olup olmadığının Toda Yamamoto Nedensellik
Testi ile araştırılmasıdır. Literatürde cari açık oranı ve işsizlik oranı arasındaki ilişkiyi inceleyen çalışmalar, genellikle ekonomik büyüme ile işsizlik oranı arasındaki ilişkiye ve işsizlik oranı ile enflasyon, dışa açıklık gibi değişkenler arasındaki ilişkiye yoğunlaşmaktadır. Ancak bu çalışmada ele alındığı gibi ara malı ithalatı oranı ile cari açık oranı ve işsizlik oranı arasındaki nedensellik ilişkisini inceleyen bir çalışma tespit edilememiştir. Bu bağlamda, bu çalışma ile literatürdeki bu boşluk doldurulmaya çalışılmaktadır.

     Çalışmada Türkiye Ekonomisine ait 1988-2021 arası dönemi kapsayan ara malı ithalatı oranı,
cari açık oranı ve işsizlik oranı arasında iktisadi bir nedenselliğin olup olmadığı Toda-Yamamoto
Nedensellik testi kapsamında araştırılmıştır. Bu amaçla önce değişkenlerin durağanlığı ADF testi ile
belirlenmiş ve maksimum bütünleşme derecesi tespit edilmiştir. Ardından uygun gecikme uzunluğunun belirlenebilmesi için değişkenler VAR gecikme uzunluğu analizine dahil edilmiştir. Cari açık oranı ile işsizlik oranı arasındaki Toda-Yamamoto Nedensellik testi sonucuna göre cari açık oranı ile işsizlik oranı arasında bir nedensellik ilişkisine ulaşılamamış olup, işsizlik oranı ile ara malı ithalatı oranı arasındaki Toda-Yamamoto Nedensellik testi sonucuna göre ise değişkenler arasında %10 anlamlılık düzeyinde tek yönlü bir nedensellik ilişkisine ulaşılmıştır. Buna göre, işsizlik oranı ara malı ithalatı oranının nedeni değilken, ara malı ithalatı oranı neden işsizlik oranı ise
sonuçtur.

Anahtar Kelimeler: Ara Malı İthalatı, Cari Açık, İşsizlik Oranı, Küreselleşme, Toda-Yamamoto
Nedensellik Testi

Abstract:
The aim of the study is to investigate whether there is an economic causality relationship between the rates of intermediate goods import, current account deficit and unemployment in the selected period for Turkey with the Toda Yamamoto Causality Test. In the literature, most of the studies examining the relationship between current account deficit and unemployment rate focus on the relationship between economic growth and unemployment rate, and the relationship between unemployment rate and variables such as inflation and openness. However, as discussed in this study, a study examining the causal relationship between the rates of intermediate goods import, current account deficit and unemployment could not be found. In this context, this study aims to fill this gap in the literature. 

      In the study, whether there is an economic causality between the rates of intermediate goods
import, current account deficit and unemployment data of the Turkish Economy covering the period
of 1988-2021 has been tested within the framework of the Toda-Yamato Causality test. For this aim,
first the stationarity order of the variables has been determined by the ADF test, and the maximum
order of integration has been obtained. Then the variables were included in the VAR lag length
analysis so that the appropriate lag length could be determined. The results of the Toda-Yamato
Causality test between the current account deficit rate and the unemployment rate indicate that there is no causality relationship between such variables, and the result of the Toda-Yamato Causality test between the unemployment rate and the intermediate goods import rate indicate that there is a oneway causality relationship between the variables at the 10% significance level. Accordingly, while unemployment rate is not the reason for intermediate goods import rate, intermediate goods import rate is the cause and unemployment rate is the result. 

Keywords: Intermediate Goods Import, Current Account Deficit, Unemployment Rate,
Globalisation, Toda-Yamamoto Causality Test