Türkiye'de adaçayı olarak satılan bitkiler üzerinde fitoterapi yönünden araştırmalar
Researches on the plants sold as ?Adaçayi? in turkey in terms of phytotherapy
Yazar: ELİF BAKİ
Danışman: DOÇ. DR. İLKAY ORHAN
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmakognozi Ana Bilim Dalı / Fitoterapi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology

Özet:
Adaçayı, dünyada ve ülkemizde eskiden beri kullanılan önemli tıbbi ve aromatik bitkilerden biridir. İngilizce'de ?sage? olarak bilinen adaçayı Avrupa'da Salvia officinalis'e verilen isimdir. Ülkemizde ?adaçayı? adı altında genellikle Lamiaceae familyasından Salvia, Sideritis ve Stachys türleri kullanılmakta ve çay olarak tüketilmektedir. Araştırmamızın konusunu, Türkiye'de aktar ve halk pazarlarında ?adaçayı? olarak satılan bitki örneklerinin satın alınması, morfolojik ve mikroskobik özelliklerinin tespit edilmesi ve daha sonra infüzyonlarının antioksidan aktivitelerinin belirlenmesi teşkil etmektedir. Buna göre; temin edilen 87 adaçayı örneğinin Salvia tomentosa Miller, Salvia fruticosa Miller, Sideritis congesta P.H. Davis & Hub.-Mor., Sideritis pisidica Boiss. & Heldr. var. termesi P.H. Davis, Sideritis arguta Boiss. & Heldr., Sideritis perfoliata L. ve Sideritis libanotica Labill. subsp. linearis (Bentham) Bornm. olmak üzere 7 taksona ait olduğu bulunmuştur. Ancak, örneklerin çoğunun Salvia fruticosa ve Sideritis congesta'ya ait olduğu görülmüştür. Bulgularımız daha önceki çalışmalar ile uyum içindedir. Adaçayı örneklerinin sulu ekstrelerinin antioksidan aktivitesi, DPPH serbest radikal süpürücü aktivitesi, demir-indirgeme antioksidan gücü ve demir-iyonu şelasyon etkisi yöntemleriyle incelenmiş ve S. fruticosa'nın bu yöntemler ile dikkate değer antioksidan aktiviteye sahip olduğu bulunmuştur.

Abstract:
Sage (adaçayı) is one of the most important medicinal and aromatic plants used since long times in our country and the world. Adaçayı, known as ?sage? in English, is the name given to Salvia officinalis in Europe. In our country, Salvia, Sideritis ve Stachys species from Lamiaceae family are usually used under the name of ?adaçayı? and consumed as tea. The topic of our research is constituted as purchase of the plant samples sold as ?adaçayı? in akthars and public markets in Turkey, establishmet of their morphologic and microscobic properties and determinaton of antioxidant activities of their infusions. Accordingly, 91 adaçayı samples obtained have been found to belong to 7 taxa, namely Salvia tomentosa Miller, Salvia fruticosa Miller, Sideritis congesta P.H. Davis & Hub.-Mor., Sideritis pisidica Boiss. & Heldr. var. termesi P.H. Davis, Sideritis arguta Boiss. & Heldr., Sideritis perfoliata L., and Sideritis libanotica Labill. subsp. linearis (Bentham) Bornm. However, most of these samples were seen to belong to Salvia fruticosa and Sideritis congesta. Our data is in accordance with previous studies. Antioxidant activity of the aqueous extracts of the adaçayı samples were examined by the methods of DPPH free radical scavenging activity, ferric-reducing antioxidant power, and ferric ion-chelation effect and S. fruticosa was found to possess a notable antioxidant activity.