Transplant adaylarının psikososyal değerlendirilmesi:Stanford nakil için entegre psikososyal değerlendirme formunun (SIPAT) Türkçe uyarlaması, geçerlilik, iç tutarlılık ve görüşmeciler arası güvenilirlik çalışması
Psychosocial assessment of transplant candidates:Turkish adaptation, validity, internal consistency and interrater reliability study of the Stanford Integrated Psychosocial Assessment for Transplantation (SIPAT)
Yazar: NİHAT EREN UĞURAL
Danışman: PROF. DR. HAYRİYE ELBİ ; PROF. DR. ÖZEN ÖNEN SERTÖZ ; UZMAN CENAN HEPDURGUN
Ege Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Kalp nakli = Heart transplantation ; Karaciğer nakli = Liver transplantation ; Organ nakli = Organ transplantation ; Organ nakli merkezi = Organ Transplantation center ; Psikososyal faktörler = Psychosocial factors ; Psikososyal risk = Psychosocial risk

Özet:
ÖZET
GİRİŞ: Organ nakli, cerrahi tekniklerin ve bağışıklığı baskılayıcı tedavilerin gelişmesiyle birlikte organ yetmezliği olan bireylerde rutin olarak uygulanmaktadır. Son dönemde yaşanan tıbbi gelişmeler nakil sonrası sonuçları iyileştirmiş olsa da organ bağışlarının azlığı ve nakil bekleyen hastaların çokluğu, nakil için en uygun adayların bulunması yönünde yoğun çaba harcanmasına yol açmaktadır. Nakil öncesi dönemde çeşitli psikososyal faktörler, ameliyat sonrası dönemde başta tedavi uyumsuzluğu olmak üzere olumsuz psikososyal sonuçlar, cerrahi komplikasyonlarda artış, organ rejeksiyonu ve ölüm gibi istenmeyen sonuçlarla ilişkilendirilmiştir. Bu nedenle, organların sınırlı mevcudiyeti göz önüne alındığında, nakil işleminin başarısı ile ilişkili psikososyal değişkenleri etkili bir şekilde tanımlayabilen bir psikososyal değerlendirme prosedürü benimsenmesi ihtiyacı bulunmaktadır. Nakil öncesi dönemde adayların psikososyal sorunlarını sistematik olarak değerlendirmek için standart bir Türkçe araç yoktur. Nakil adayının değerlendirilmesinde rutin olarak uygulanabilecek kanıta dayalı bir tarama aracı, her bir adayın uygun ve standartlaştırılmış bir şekilde psikososyal değerlendirmeye tabi tutulmasını sağlayacak ve nakilden sonra hem tıbbi hem de psikososyal sonuçları optimize edecektir.
AMAÇ: Bu çalışmanın amacı, her nakil adayının nakil öncesi uygun ve standardize bir şekilde psikososyal değerlendirmeye tabi tutulmasını sağlamak ve nakil sonrası psikososyal sonuçları iyileştirebilmek amacıyla geliştirilen SIPAT'ı araştırma çeviri prosedürlerine göre Türkçe diline çevirmek ve ardından SIPAT'ın Türkçe versiyonunun geçerlilik, iç tutarlılık ve görüşmeciler arası güvenilirliğini araştırmaktır.
YÖNTEM: Çalışmamıza, tıbbi durumu nedeniyle karaciğer nakli, kalp nakli veya sol ventrikül destek cihazı (LVAD) implantasyonu için aday olup psikososyal değerlendirme amacıyla Ege Üniversitesi Organ Nakli Koordinatörlüğü'nden veya yataklı servislerden, Ege Üniversitesi Hastanesi Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Konsültasyon ve Liyezon Psikiyatrisi birimine yönlendirilen veya yerinde konsültasyon istenen hastalardan katılmayı kabul edenler alınmıştır. SIPAT'ın Türkçe versiyonu (SIPAT-TR), Dünya Sağlık Örgütü tarafından önerilen standartlaştırılmış ileri-geri çeviri prosedür basamaklarına uygun olarak geliştirilmiştir. SIPAT-TR, çalışmaya dahil edilen 110 hastaya bir görüşmeci tarafından ve rastgele seçilen 30 hastaya önceden belirlenen sabit iki bağımsız görüşmeci tarafından görüşmecilerin eş zamanlı olarak yer aldığı ve birinin aktif görüşmeci olduğu şekilde uygulanmıştır. Hastane Anksiyete ve Depresyon (HAD) ölçeği, görüşme öncesi nakil adayları tarafından doldurulmuştur.
BULGULAR: Çalışmamıza dahil edilen 110 nakil adayına, SIPAT-TR ve HAD ölçeği uygulanmıştır. Klinik görüşmeler sonucunda adayların %30'u (n=33) için erteleme/ret kararı alındığı, %70'i (n=77) için ise onay kararı alındığı saptanmıştır. SIPAT-TR ve HAD alt ölçekleri toplam puan ortalamaları erteleme/ret kararı alınan adaylarda istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek saptanmıştır (p<0,05). SIPAT-TR iç tutarlılığı 0,864 Cronbach alfa değeri ile iyi düzeyde saptanmıştır. SIPAT-TR'nin görüşmeciler arası güvenilirliği 0,981 Sınıf içi korelasyon (ICC) değeri ile mükemmel düzeyde saptanmıştır. SIPAT-TR ölçeğinin klinik kararı tahmin gücünün değerlendirilmesi ve ölçeğin potansiyel geçerliliğinin test edilmesi amacıyla lojistik regresyon analizi uygulanmıştır. Basit lojistik regresyon analizinde modelin, varyansın %80,5'ini (Nagelkerke R2) açıkladığı ve vakaların %90,9'unu doğru şekilde sınıflandırdığı saptanmıştır. Ölçek önergesine göre Mükemmel aday (n=7) ve İyi aday (n=39) olarak sınıflandırılan toplam 46 adayın tamamı için klinik karar onay olarak alınmıştır. Ölçek önergesine göre Zayıf aday (n=22) olarak sınıflandırılan adayların tamamı için klinik karar erteleme/ret olarak alınmıştır. Ölçek önergesine göre Alt sınırda kabul edilebilir aday (n=42) olarak sınıflandırılan adayların %73,8'i (n=31) için klinik karar onay; %26,2'si (n=11) için ise klinik karar erteleme/ret olarak alınmıştır. SIPAT-TR toplam puanlarına göre sınıflama ile klinik karar arasında anlamlı ilişki olduğu saptanmıştır (p<0,001). HAD-A ve HAD-D puanları ile SIPAT-TR toplam puanı arasında pozitif yönde istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptanmıştır (r=0,509; r=0,565; p<0,001). 
SIPAT-TR için ROC eğrisi altında kalan alan (AUC) 0,974 olarak bulunmuştur. Youden indeksi ile tespit edilen 30,5 kesme puanı değerinde ise en yüksek duyarlılık (%97) ve özgüllük (%87) değerlerine ulaşılmıştır.
SONUÇ: Bu çalışma ile SIPAT Türkçe uyarlamasının güvenilir, tutarlı ve geçerlilik potansiyeli olduğu görülmüştür. Dolayısı ile SIPAT-TR kullanımı, nakil ekibinde yer alan ruh sağlığı klinisyenine en uygun klinik kararı vermede yardımcı olabilir. Nakil sonrası dönemde gelişebilecek olası tıbbi ve psikososyal sonuçlar için iyi bir öngörücü adayı olabilir.
ANAHTAR KELİMELER: Karaciğer nakli; Kalp nakli; Psikososyal değerlendirme; SIPAT

Abstract:
ABSTRACT
INTRODUCTION: Organ transplantation is routinely performed in individuals with organ failure due to the development of surgical techniques and immunosuppressive therapies. Although recent medical advances have improved post-transplant outcomes, the scarcity of organ donations and the high number of patients awaiting transplantation lead to intensive efforts to find the most suitable candidates for transplantation. Various psychosocial factors in the pre-transplant period have been associated with adverse psychosocial outcomes, particularly treatment non-compliance, increased surgical complications, organ rejection and death in the postoperative period. Therefore, given the limited availability of organs, there is a need to adopt a psychosocial assessment procedure that can effectively identify psychosocial variables associated with the success of transplantation. There is no standardized Turkish tool to systematically assess the psychosocial problems of candidates in the pre-transplant period. An evidence-based screening tool that can be routinely applied in transplant candidate assessment would ensure that each candidate undergoes psychosocial assessment in an appropriate and standardized manner and optimize both medical and psychosocial outcomes after transplantation.
AIM: The aim of this study was to translate the SIPAT, which was developed to ensure that each transplant candidate undergoes an appropriate and standardized psychosocial assessment before transplantation and to improve psychosocial outcomes after transplantation, into Turkish according to research translation procedures and then to investigate the validity, internal consistency and inter-rater reliability of the Turkish version of the SIPAT.
METHOD: Patients who were candidates for liver transplantation, heart transplantation or left ventricular assist device (LVAD) implantation due to their medical conditions and who were referred to the Consultation and Liaison Psychiatry unit of the Department of Mental Health and Diseases, Ege University Hospital, for psychosocial evaluation from the Ege University Organ Transplant Coordinatorship or inpatient wards or for whom on-site consultation was requested were included in our study.  The Turkish version of the SIPAT (SIPAT-TR) was developed in accordance with the standardized forward-backward translation procedure steps recommended by the World Health Organization. The SIPAT-TR was administered to 110 patients by one interviewer and to 30 randomly selected patients by two predetermined fixed independent interviewers, with the interviewers taking part simultaneously and one of them being the active interviewer. The Hospital Anxiety and Depression (HAD) scale was completed by the transplant candidates before the interview.
RESULTS: SIPAT-TR and HAD scales were administered to 110 transplant candidates included in our study. As a result of clinical interviews, it was determined that a decision of deferral/refusal was taken for 30% (n=33) of the candidates and decision of approval was taken for 70% (n=77). The mean total scores of the SIPAT-TR and HAD subscales were found to be statistically significantly higher in candidates for whom a deferral/refusal decision was made (p<0.05). The internal consistency of the SIPAT-TR was found to be good with a Cronbach's alpha value of 0.864. The inter-rater reliability of the SIPAT-TR was excellent with an ICC (intraclass correlation) value of 0.981. Logistic regression analysis was applied to evaluate the predictive power of the SIPAT-TR scale for clinical decision making and to test the potential validity of the scale. In simple logistic regression analysis, the model explained 80.5% of the variance (Nagelkerke R2) and correctly classified 90.9% of the cases. For all 46 candidates classified as Excellent Candidate (n=7) and Good Candidate (n=39) according to the scale recommendation, the clinical decision was taken as approval. For all candidates classified as Poor Candidate (n=22) according to the scale recommendation, the clinical decision was taken as deferral/refusal. For 73.8% (n=31) of the candidates classified as Borderline Acceptable Candidate (n=42) according to the scale recommendation, the clinical decision was taken as approval; for 26.2% (n=11), the clinical decision was taken as deferral/refusal. There was a statistically significant positive correlation between HAD-A scores and SIPAT-TR total score (r=0.509; p<0.001). There was a statistically significant positive difference between HAD-D scores and SIPAT-TR total score (r=0.565; p<0.001). The area under the ROC curve (AUC) for SIPAT-TR was 0.974. The highest sensitivity (97%) and specificity (87%) values were reached at a cut-off score of 30.5 determined by Youden index.
CONCLUSION: This study demonstrated that the Turkish adaptation of SIPAT-TR is reliable, consistent and has validity potential. Therefore, the use of SIPAT-TR may help the mental health clinician in the transplant team to make the most appropriate clinical decision. It may be a good predictive candidate for possible medical and psychosocial outcomes that may develop in the post-transplant period.
KEY WORDS: Liver transplant; Heart transplant; Psychosocial assessment; SIPAT