Eğitim fakültelerinin sınıf öğretmenliği bölümü programlarının öğretmenlik mesleği genel yeterliklerini kazandırma düzeyi
The degree of the generic teacher competencies gained by the department of primary school teachers in faculties of education
Yazar: MESUDE AYAN
Danışman: DOÇ. DR. YUSUF BUDAK
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Programları ve Öğretimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ders programları = Curriculum ; Eğitim fakülteleri = Education faculties ; Eğitim programları = Education programs ; Mesleki yeterlilik = Professional competence ; Program değerlendirme = Program evaluation ; Sınıf öğretmenliği = School teachers ; Öğretim programları = Teaching curriculums ; Öğretmen yeterliliği = Teacher proficiency ; Öğretmen yetiştirme = Teacher training ; Öğretmen yetiştirme programları = Teacher Training Programs ; Öğretmenlik = Teaching

Özet:
Bu araştırma, Milli Eğitim Bakanlığı tarafından belirlenen öğretmenlik mesleği genel yeterliklerinin öğretmen yetiştiren fakültelerde ne derece kazandırıldığını belirlemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırma sonuçlarının öğretmen yetiştirme sistemine katkı sağlayacağı düşünülmektedir.Bu araştırmada; nitel ve nicel araştırma yöntemlerinin ve verilerinin her ikisinin kullanılması ya da karıştırılması olarak tanımlanan karma yöntem kullanılmıştır. Araştırmada, karma yöntemin farklı modellerinden en uygun olan ?eş zamanlı çeşitleme stratejisi? uygulanmıştır. Araştırmanın nicel boyutunu oluşturan anket uygulaması gerçekleştirilirken nitel boyutunu oluşturan görüşme ve uygun ortamlarda gözlem yapma çalışmaları beraberinde gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın nicel boyutu için örneklemini Mustafa Kemal Üniversitesi; Abant İzzet Baysal Üniversitesi; Yüzüncü Yıl Üniversitesi; Gazi Üniversitesi ve Hacettepe Üniversiteleri Eğitim Fakültelerinde görevli, sınıf öğretmenliği bölümünde derse giren öğretim elemanları; eğitim fakülteleri sınıf öğretmenliği bölümü son sınıf lisans öğrencileri ve bu okullardan 2006 yılından sonra mezun olan ve halen görev yapan öğretmenler oluşturmuştur. Örneklem ?Neyman Dağıtım Yöntemi? uygulanarak her bir grup için belirlenmiştir. Nitel boyut için çalışma grubu ise ?Ölçüt Örnekleme? yöntemiyle öğretim elemanları ve öğrenciler arasından belirlenmiştir.Araştırmanın ilk dönemini, veri toplama araçlarının hazırlanması ve kurumlardan gerekli izin ve desteklerin alınması için resmi yazışmaların sürdürülmesi oluşturulmuştur. Nicel veri kaynağı olan anketler, MEB, Öğretmen Yetiştirme ve Eğitimi Genel Müdürlüğünün izniyle ?Öğretmenlik Mesleği Genel Yeterlikleri (ÖMGY)? çalışmasında uygulanan aracın düzenlenmesiyle oluşturulmuştur. 2006 yılında mezun olan ve Türkiye'nin farklı illerinde görev yapan öğretmenlere anket uygulanması amacıyla MEB, Eğitimi Araştırma ve Geliştirme Dairesi'nden (EARGED) araştırma izni ve destek alınmıştır. Ayrıca anket uygulamaları ve görüşmelerin yapıldığı fakültelerden gerekli izinler alınarak, uygulamalar için uygun zamanlar belirlenmiştir. Araştırmanın ikinci dönemi veri toplama çalışması olarak gerçekleştirilmiştir. İlgili üniversitelerde öğretim elemanları ve son sınıf öğrencilerine anket uygulanmış, her üniversiteden 2-3 öğretim elemanı ve 6 öğrenci ile görüşmeler yapılmıştır. Öğretmenlerin anketleri EARGED tarafından okullara posta yoluyla gönderilmiş ve okullarda uygulanması gerçekleştirilmiştir. Hacettepe ve Gazi Üniversitesi öğrencilerinden 20 kişi, uygulama okullarındaki ders anlatımları sürecinde gözlenmiştir. Her bir gruba uygulanan anket verileri SPSS 17 programı kullanılarak analiz edilmiş, yüzde ve frekansları ile aritmetik ortalamaları hesaplanmıştır. Ayrıca üç grubun görüşlerini karşılamak amacıyla Kay-Kare testi uygulanmıştır. Görüşme ve gözlem bulguları nitel veri analiz yöntemleri kullanılarak analiz edilmiştir.Araştırma bulgularına göre;1.Öğrenciler, ÖMGY'nin eğitim fakültelerinde genelde ?Oldukça? ve ?Çok? kazandırıldığını düşünürken, yapılan görüşmelerde ve gözlem bulgularında, bazı anket sonuçlarının tersine yeterliklerin yeterince kazandırılmadığı yönünde görüşlerin olduğu belirlenmiştir. Öğrenciler özellikle mesleki gelişim ve okulun iyileştirilmesine yönelik alt yeterliklerde anket sonuçlarına göre yeterli olduğunu düşünmelerine karşın görüşme sonuçlarına göre kendilerini yetersiz bulmaktadır. Öğrenme ve öğretme süreçleriyle ilgili olarak ise anket ve görüşme sonuçlarına göre öğrenciler kendilerini yeterli bulurken yapılan gözlemlerde performans göstergelerini yeterince yerine getirmedikleri belirlenmiştir.2.Öğretim elemanları, ÖMGY'nin eğitim fakültelerinde genelde ?kısmen? ve ?oldukça? kazandırdıklarını düşünmektedir. Görüşme bulgularında zaman zaman bu bulgulara uymayan sonuçlara rastlanmıştır. Özellikle kişisel ve mesleki değerler ? mesleki gelişim, yeterlik alanına yönelik olarak anket sonuçlarına göre öğrencilerini oldukça yeterli bulmalarına karşın görüşme bulguları bu yeterliklerin kısmen kazandırıldığı ya da kazandırılmadığı yönünde olduğu belirlenmiştir. Öğrenme ve öğretme süreçlerine ait zaman ve davranış yönetimi alt yeterliğine ilişkin de benzer sonuçlar elde edilmiştir.3.Sınıf öğretmenlerinin ÖMGY'yi mezun oldukları fakültelerde kazanma düzeyine ilişkin görüşlerinin genel anlamda olumlu olduğu yönünde bir sonuca ulaşılmıştır. Öğretmenlerin hemen hemen tüm alt yeterliklerde ?Oldukça? düzeyinde bir ortalamayı veren görüşler sunduğu belirlenmiştir. Ancak öğretmenlerin bir kısmının özellikle ?Mesleki Gelişmelere Katkı Sağlama?, ?Verileri Analiz Ederek Yorumlama, Geri Bildirim Sağlama?, Ders Dışı Etkinlikleri Düzenleme?, ?Okulu Kültür Merkezi Durumuna Getirme? ve ?Özel Alan öğretim Programını İzleme, Değerlendirme ve Geliştirme? alt yeterliğine ilişkin kendilerini fakültede aldıkları eğitimle yeterli bulmadıkları sonucuna ulaşılmıştır.4.Her üç grubun görüşleri arasında ise bazı alt yeterlik maddeleri için anlamlı fark bulunurken bazıları için anlamlı farkın olmadığı belirlenmiştir.5.Araştırma sonunda öğretmen yetiştirme programlarının ÖMGY çerçevesinde yeniden gözden geçirilmesi gerektiği ortaya çıkmıştır. Ayrıca öğretmenlik uygulamasının süre ve nitelik açısından yeniden gözden geçirilmesi ve gerekli düzenlemelerin yapılması yönünde bir sonuç çıkarılmıştır.Anahtar Kelimeler: Öğretmenlik Mesleği Genel Yeterlikleri, Sınıf Öğretmenliği Programları, Öğretmen Yeterlikleri

Abstract:
This study has been carried out in order to determine in what degree the Generic teacher competencies specified by the Ministry of Education are reached in faculties of education. It?s thought that the result of the study shall contribute to teacher training system.In this study, mixed research method, defined as the usage or mixture of both qualitative and quantitative study methods and their data, has been used. In the study, ?simultaneous diversification strategy? which is the most suitable one among the different models of mixed research method has been applied. The survey application which constitutes the quantitative dimension of the study has been used with the studies of discussion and observation in suitable environment which constitute the qualitative dimension of the study. Hatay Mustafa Kemal University, Bolu İzzet Baysal University, Van Yüzüncü Yıl University, teaching staff of the Education Faculties of Ankara Gazi & Hacettepe Universities, the teaching staff who tutor in the department of primary school teaching, undergraduate senior year students of the department of primary school teaching of the faculties of education and the teachers who have graduated after 2006 and now working, have constituted the sample regarding the quantitative dimension of the study. The sample was determined for each group by using ?Neyman Distribution Method?. For qualitative dimension, the working group was determined among the teaching staff and students by ?Criteria Sample Method?.The continuance of the official correspondences constituted the first phase of the study in order to prepare the data collection tools and obtain the necessary approval and support from the institutions. The surveys which are the quantitative data source have been constituted with the arrangement of the tool applied in ?Generic teacher competencies? (OMGY) and with the permissions of MEB (Ministry of Education), General Directorate of Teacher Training. In order to apply the survey to the teachers who graduated in 2006 and working in various parts of Turkey, permission for research and support were obtained from MEB and Research and Development Department of Education (EARGED). Moreover, necessary permissions were taken by the faculties where the survey and interviews were to be made and proper time phrases were determined for the applications.The second phase of the study was realized as the study of data collection. The survey was applied to the teaching stuff and senior year students of the concerning universities and interviews were made with 2-3 teaching staff and 6 students from each university. The surveys of the teachers were sent to the school via mail by the EARGED and their application in schools was realized in this way. 20 individuals among the students of Hacettepe and Gazi University were observed during their course of the lectures in implementation schools. The data regarding the surveys applied to each group was analyzed by using SPSS 17 program; percentage, frequency and arithmetic ratios were calculated. Furthermore, Kay-Square test was applied in order to compare the views of the three groups. Interviews and observation findings were analyzed by using qualitative data analysis methods.According to the findings of the study;1.It was determined that while the students thought it was gained ?Substantially? and ?Much? in the Faculties of Education of OMGY, in interviews and observation findings it was determined that there were opinions stating that the competencies were not gained competently contrary to some survey results. Even though students find it competent in sub-competencies directed towards the professional development and improvement of school according to the results of the survey, they find themselves competent according to interviews results. Concerning the learning and teaching processes, it was determined that students find themselves competent according to survey and interview results while it was determined in observations that they didn?t fulfil the performance indicators competently.2.Teaching staff think that the OMGY generally gained ?partially? and ?substantially? in the faculties of education. In the findings of interviews & meetings, some results were met from time to time that do not match with these findings. Even though they find their students substantially competent according especially to the survey results directed towards the Personal and Professional Values ? Professional Development competency field, interviews findings determined that these competencies were gained partially or weren?t gained. Similar results were also reached regarding the sub-competencies of time management and behaviour management belonging to learning and teaching period competency field.3.A result was reached concerning the opinions of the primary school teachers that they found it positive in passing OMGY in faculties they graduate. In almost all sub- competencies it was determined that teachers expressed their opinions giving the average in ?substantially? level. However, it was reached that some part of the teachers found themselves incompetent in sub- competencies such as; Contribution to professional developments, Interpreting data by analyzing, Supplying feedback, Arranging extracurricular activities, Bring the school as a cultural centre, Monitoring, assessing and improving subject area curriculum according to the education they received in the faculty4.Among the views of each three groups it was determined that while there was meaningful difference in certain sub- competencies, there weren?t any meaningful difference according to some.5.At the end of the research it was seen that it was necessary for teacher training programs to be reviewed in terms of Generic teacher competencies. Moreover, another result was reached specifying that the implementation of teaching should be reviewed in a short time in terms of period and qualification and the necessary arrangements should be made.Key Words: Generic teacher competencies, Primary school teaching programs, Teacher competencies.