Timurlu Devleti'nin iktisadî yapısı (1380-1506)
Economic structure of the Timurid State (1380-1506)
Yazar: FATİH BOSTANCI
Danışman: PROF. DR. KAZIM PAYDAŞ
Harran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Ortaçağ Türk-Moğol devletlerinin iktisadî yapısı, coğrafi konumları, ticaret yolları üzerindeki stratejik durumları ve toplumlarının ekonomik faaliyetleriyle şekillenmiştir. Bu devletler arasında Altın Orda, İlhanlılar, Çağatay Hanlığı ve Timur İmparatorluğu öne çıkmaktadır. Türk-Moğol devletlerinin ekonomisi büyük ölçüde göçebe hayvancılığa dayanıyordu. Bu toplumlar, geniş otlaklara sahip bozkırlarda büyükbaş ve küçükbaş hayvan yetiştiriciliği yaparak, et, süt ve deri gibi hayvansal ürünler elde ediyorlardı. Göçebe yaşam tarzı, tarımın sınırlı olduğu bu bölgelerde hayvancılığı ekonomik hayatın merkezi haline getirmiştir. Bununla birlikte, ele geçirilen bölgelerde tarım faaliyetleri de desteklenmiş ve tarım ürünleri vergi kaynağı olarak kullanılmıştır. Moğol İmparatorluğu döneminde, özellikle Çin ve Türkistan'da, şehirleşme ve sanayi önemli ölçüde gelişmiştir. Şehirler, ticaretin merkezleri haline gelirken zanaatkârlar ve tüccarlar bu ekonomik faaliyetlerde önemli rol oynamıştır. Timur İmparatorluğu döneminde Semerkand ve Buhara gibi şehirler, hem ticaret hem de kültürel merkezler olarak büyük önem kazanmıştır. Türkistan coğrafyasının önemli bir bölümünü kapsayan İpek Yolu sayesinde uluslararası ticaret önemli gelişme göstermiştir. Bu ticaret yolları, Asya ile Avrupa arasında mal, kültür ve bilgi akışını sağlamıştır. Özellikle Altın Orda Devleti, İlhanlılar ve Timurlular bu ticaret yollarını kontrol ederek büyük ekonomik kazanç elde etmişlerdir. Ticaret kervanları, ipek, baharat, değerli madenler ve diğer lüks mallar taşıyarak devletlerin hazinesine önemli gelirler sağlamıştır. Timurlu Devleti'nde vergi sistemi, iktisadî yapının temel unsurlarından biriydi. Tarım ürünlerinden, hayvansal ürünlerden ve ticaret mallarından alınan vergiler, devletin malî yapısını güçlendirmiştir. Moğollar, ele geçirdikleri bölgelerde vergi düzenlemeleri yaparak yerel ekonomiyi kendi çıkarlarına göre organize etmişlerdir. Timurlular, ekonomik istikrarı sağlamak amacıyla kendi paralarını bastırmış ve ticaretin güvenliğini sağlamak için çeşitli politikalar geliştirmişlerdir. İlhanlılar ve Timur İmparatorluğu gibi devletler, ticaret yollarında güvenliği sağlamak için karakollar kurmuş ve tüccarlara vergi muafiyeti gibi teşvikler sağlamışlardır. Yukarıda zikredilen unsurlar Timurlu Devleti'nin iktisadî yapısını geniş kapsamlı bir şekilde incelediğimizin çalışmanın bir özetidir. Bu çalışma giriş, dört bölüm, sonuç ve kaynakçadan oluşmaktadır. Giriş bölümü söz konusu çalışmada kullanılan kaynakların tanımından ibarettir. Çalışmanın İktisadî Yapının Üretim Süreci adlı birinci bölümünde şehir ve köylerde temel üretim faaliyetlerine değinilmiştir. Bu faaliyetler arasında zanaat, madenler ve dokuma ile ziraat ve hayvancılık bulunmaktadır. Çalışmanın Para ve Fiyat başlıklı ikinci bölümünde Timurlular dönemindeki darphaneler, para basımı, para birimleri, para türleri, unvan ve lakaplar ile hükümdarların para politikasına yer verilmiştir. Ticaret adlı üçüncü bölüm Timurlu coğrafyasındaki ticarete dair kapsamlı bir çalışmayı konu edinmektedir. Bu bölümde tacirler zümresi, hükümdarların ticaret politikaları, ithalat ve ihracat ile ticaret güzergâhları incelenmiştir. Çalışmanın son bölümünü teşkil eden Maliye Teşkilâtı adlı dördüncü bölümde iktisadî yapının idare organizasyonu, devlet gelirinin temel taşını oluşturan vergiler ile vergi memurlarına değinilmiştir.

Abstract:
The economic structure of the medieval Turko-Mongol states was shaped by their geographical location, their strategic position on trade routes and the economic activities of their societies. Among these states, the Golden Horde, Ilkhanids, Chagatai Khanate and Timur Empire stand out. The economy of the Turko-Mongol states was largely based on nomadic animal husbandry. These societies raised cattle and sheep in the steppes with wide pastures and obtained animal products such as meat, milk and leather. Nomadic lifestyle made animal husbandry the centre of economic life in these regions where agriculture was limited. However, agricultural activities were also supported in the conquered regions and agricultural products were used as a source of taxation. During the Mongol Empire, especially in China and Central Asia, urbanisation and industry developed significantly. As cities became centres of trade, artisans and merchants played an important role in these economic activities. During the Timurid Empire, cities such as Samarkand and Bukhara gained great importance both as trade and cultural centres. Thanks to the Silk Road, which covers a significant part of Turkestan geography, international trade has shown significant development. These trade routes provided the flow of goods, culture and information between Asia and Europe. Especially the Golden Horde State, Ilkhanids and Timurids gained great economic gains by controlling these trade routes. Trade caravans provided significant revenues to the treasury of the states by carrying silk, spices, precious metals and other luxury goods. In the Timurid State, the tax system was one of the basic elements of the economic structure. Taxes levied on agricultural products, animal products and trade goods strengthened the financial structure of the state. The Mongols organised the local economy according to their own interests by making tax regulations in the regions they conquered. The Timurids issued their own coins to ensure economic stability and developed various policies to ensure the security of trade. States such as the Ilkhanids and the Timurid Empire established outposts to ensure security on trade routes and provided incentives such as tax exemption to merchants. The above-mentioned elements are a summary of our comprehensive study of the economic structure of the Timurid State. This study consists of an introduction, four chapters, conclusion and bibliography. The introduction consists of a description of the sources used in this study.  In the first part of the study, titled Production Process of Economic Structure, the main production activities in cities and villages are mentioned. These activities include crafts, mines and weaving, agriculture and animal husbandry. The second part of the study, titled Money and Price, covers the mints, money minting, currencies, types of money, titles and nicknames, and the monetary policy of the rulers during the Timurid period. The third chapter, titled Trade, is a comprehensive study on trade in the Timurid geography. In this section, the caste of merchants, the trade policies of the rulers, imports and exports, and trade routes are analysed. The fourth chapter, titled Finance Organization, which constitutes the last part of the study, deals with the administrative organisation of the economic structure, taxes, which constitute the cornerstone of state revenue, and tax officials.