Dikkat eğitimine dayalı rehabilitasyon programının görsel-uzaysal ihmal ve eşlik eden bilişsel süreçlerine etkisi
The Effect of attention-related rehabilitation program on visuospatial neglect and related cognitive functions
Yazar: MURAT KURT
Danışman: PROF. DR. SİREL KARAKAŞ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Deneysel Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2004
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
Ill ÖZET Bu çalışmanın temel amacı, görsel-uzaysal ihmal sendromlu hastanın ihmal ettiği sol görsel alana dikkatini artıracak şekilde düzenlenmiş bir dizi görevle ihmal davranışım azaltmaktır. Bu amaç doğrultusunda, dikkat eğitimine dayalı nöropsikolojik rehabilitasyonun (deneysel ve kontrol grupları), nöropsikolojik rehabilitasyon süresinin (10, 20 ve 30 gün) ve görsel-uzaysal ihmal sendromu (GUİS) seyrinin (rehabilitasyondan önce, rehabilitasyondan hemen sonra, rehabilitasyondan bir ve üç ay sonra) İşaretleme Testi (İT) ile ölçülen ihmal davranışı üzerindeki etkisi araştırılmıştır. Araştırmanın bir diğer amacı ise, GUİS'e eşlik eden bilişsel işlevlerin profilini belirlemektir. Bu amaç doğrultusunda dikkat eğitimine dayalı nöropsikolojik rehabilitasyonun, nöropsikolojik rehabilitasyon süresinin ve GUİS'in seyrinin Çizgi Yönünü Belirleme Testi (ÇYBT), Raven Standart Progresif Matrisler Testi (RSPM), Stroop Testi TBAG Formu ve Wechsler Bellek Ölçeği-Geliştirilmiş Formu (WMS- R) puanlan üzerindeki etkisi araştırılmıştır. ÇYBT, RSPM, Stroop Testi TBAG Formu ve WMS-R rehabilitasyondan hemen önce ve üç ay sonra uygulanmıştır. Araştırmada ayrıca, nöropsikolojik rehabilitasyondan üç ay sonra uygulanan İT, ÇYBT, RSPM ve WMS-R testlerinden elde edilen puanların faktör yapısının rehabilitasyon gören ve görmeyen gruplar arasında değişip değişmediği de incelenmiştir. Rehabilitasyon, mevcut çalışma kapsamındaki işlemler bağlamında geliştirilmiş olan bir deneysel görev aracılığıyla yapılmıştır. Araştırma kapsamında geliştirilmiş olan deneysel görev, temel olarak görsel-uzaym taranmasına yönelik dikkat eğitimine dayanmaktadır. Geliştirilmiş olan deneysel görev ile deneğin dikkatinin sağ görsel alandan ihmal ettiği sol görsel alana kaydırılması amaçlanmıştır. Deneysel görevde kullanılan görsel maddeler deneklere düzenli ve düzensiz olmak üzere iki şekilde sunulmuştur. Deneysel görev 58 adet uygulama formunu içermektedir. Bu uygulama formlarının 29 'unda uyarıcılar satır ve sütunlara düzenli olarak dağılmış, 29 'unda ise uyarıcılar gelişigüzel bir sırada, düzensiz olarakIV dağılmıştır. Rehabilitasyon amacıyla geliştirilen bu uygulama formlarında şaşırtıcı ve hedef uyarıcılar bulunmaktadır. Deneğin görevi şaşırtıcı uyarıcılar arasından hedef uyarıcıyı tanımak ve onu daire içerisine almaktır. Bu formlarda kullanılacak olan hedef uyarıcı, sağlıklı denekler üzerinde yürütülen bir ön çalışma ile belirlenmiştir. Çalışmanın örneklemini, serebrovasküler olaya bağlı olarak sol hemiplejisi gelişen, 40-70 yaş aralığından, en az 5-8 yıl eğitim-öğretim görmüş, görsel-uzaysal ihmal sendromu bulunan, hemipleji süresi bir ve altı ay arasında değişen 36 hasta oluşturmuştur. Araştırmanın amaçlarına uygun olarak elde edilen verilere Çok Değişkenli Varyans Analizi Tekniği (MANOVA), Aşamalı Çoklu Regresyon Analizi, Lojistik Regresyon Analizi ve Temel Bileşenler Analizi uygulanmıştır. Mevcut çalışma, araştırma kapsamında geliştirilmiş olan rehabilitasyon eğitiminin GUİS üzerinde etkili olduğunu ve ihmal davranışmdaki düzelmenin rehabilitasyon süresine bağlı olduğunu ortaya koymuştur. Otuz gün rehabilitasyon alan deneklerin ihmal davranışında belirgin bir azalma olmuş; 30 günlük rehabilitasyonun etkisi rehabilitasyon bittikten sonra da "artarak" devam etmiştir. Çalışma ayrıca, dikkat eğitimine dayalı rehabilitasyona bağlı olarak sağ ve sol yan- alanda sunulan uyarıcıların algılanmasmdaki farklılıkların ortadan kalktığım göstermiştir. Mevcut çalışma, GUİS 'e yönelik rehabilitasyon eğitiminin ÇYBT, RSPM, Stroop Testi TBAG Formu ve WMS-R ile ölçülen bilişsel işlevlerde de düzelmeye yol açtığını göstermiştir. Bulgular, rehabilitasyonun uygulanıp uygulanmamasına bağlı olarak ÇYBT, RSPM, İT ve WMS-R puanlarının faktör örüntüsünün değiştiğini göstermiştir. Rehabilitasyona alınan grubun faktör örüntüsünün, genel olarak, sağlıklı deneklerden elde edilen faktör örüntüsü ile benzerlik gösterdiğini görülmüştür. Elde edilen bulgular ilgili literatür bağlamında değerlendirilmiştir.

Abstract:
V ABSTRACT The main aim of this study was to decrease the neglect behavior of patients with visuospatial neglect syndrome (VSNS) by a series of tasks organized to increase attention to the neglected left visual field. The study investigated the effect of neuropsychological rehabilitation involving attention training (experimental and control groups), duration of neuropsychological rehabilitation (10, 20 and 30 days) and the course of VSNS on neglect behavior (before rehabilitation, just after, one month and three months after completion of rehabilitation) using performance scores of the Cancellation test (CT). Another aim of this investigation was to determine the profile of cognitive functions associated with VSNS. Accordingly, the study investigated the effect of neuropsychological rehabilitation involving attention training, the duration of neuropsychological rehabilitation and the course of VSNS on Line Orientation Test (LOT), Raven Standart Progresif Matrices Test (RSPM), Turkish form of Stroop Test, and Wechsler Memory Scale-Revised Form (WMS-R) scores. The four neuropsychological tests were administered before rehabilitation and at the third month of follow-up. The study also investigated whether the factor structure of CT, LOT, RSPM and WMS-R scores that were obtained at the third month of follow-up were different between the rehabilitated and non-rehabilitated groups. Rehabilitation was performed with an experimental task that was developed within the context of the procedures of the present study. This task basically involved attention training that was directed to visual space scanning. The aim of this experimental task was to shift attention from the right visual field to the left visual field that the patient neglects. The visual stimuli of the experimental task were presented in an ordered or random fashion. The experimental task consisted of 58 forms. In 29 forms, the stimuli were regularly distributed in rows and columns; in the the other 29 forms, stimuli were randomly distributed. These forms consisted of distractors and target stimuli. The task of the subject was to identify the target stimuliVI among the distractors and to circle it. The target stimuli that were used in these forms were determined in a pilot study that was conducted on healthy subjects. The sample consisted of 36 patients with visuospatial neglect. The left hemiplegia was developed upon cerebrovascular event. Duration of hemiplegia was between 1 and 6 months. Age range was between 40 and 70 years and minimum level of education was 5 years. Data were analyzed with Multivariate Analysis of Variance (MANOVA), Stepwise Multiple Regression Analysis, Logistic Regression Analysis and Principal Component Analysis. The findings showed that rehabilitation training that was specifically developed in the present study affected VSNS. The degree of improvement was found to depend on the duration of rehabilitation. The most marked decrease in neglect behavior was found in subjects that were exposed to 30 days of rehabilitation. Rehabilitation versus CT performance curves showed that the improvement continued in an increasing manner after the 30 days of rehabilitation training. The present study further showed that the difference in the perception of stimuli that were presented in right and left visual fields decreased as a result of rehabilitation of attention. This study showed that rehabilitation directed to the treatment of visuospatial neglect syndrome also lead to improvement on the other cognitive functions that LOT, RSPM, Turkish form of Stroop Test, and WMS-R measured. Rehabilitation also affected the factor structure of LOT, RSPM, CT, and WMS-R scores. The factor structure for the rehabilitated group was found to be similar to that of the healthy group. The findings of the study were evaluated in terms of the relevant literature.