21. yüzyılda il özel idare yönetimi İzmir, Konya ve Ağrı örneği
Special provincial administration in Turkey in the 21th century: He case of Izmir, Konya and Ağrı
Yazar: MUSTAFA GÖRÜN
Danışman: PROF. DR. ZERRİN TOPRAK KARAMAN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2003
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Kamu yönetimi = Public administration ; Valiler = Governors ; Yerel yönetimler = Local administrations ; Yerel yönetimler = Local administrations ; İl genel meclisi = Provincial general council ; İl özel idareleri = Provincial special administrations

Özet:
Kamu yönetim sistemimiz merkezden yönetim ve yerel yönetim birimlerinden meydana gelmiştir. Bu çalışmanın konusu ise, Osmanlı İmparatorluğundan günümüze intikal eden, kuruluş kanunu açısından da en eski yerel yönetim birimi olan İl Özel İdareleridir. Belediye(1930) ve köyler(1924) ile ilgili yasal düzenlemeler Cumhuriyet sonrası kabul edilmiş olmasına rağmen, İl Özel İdarelerinin temeli 1864 tarihli Vilayet Nizamnamesi ile atılmış ve 1913 tarihli İdare-i Umumiye-i Vilayet Kanunu Muvakkat ile de tüzel kişilik kazanmışlardır. Ayrıca, 1876 Anayasasından itibaren günümüze kadar yapılan beş Anayasa'da da, ortaya çıkan sosyal ekonomik siyasi ve idari anlamda değişikliklere rağmen bu idareler Anayasal birim olarak varlıklarını sürdürmüş bulunmaktadırlar. İl Özel İdarelerini demokratik bir yerel yönetim birimi yapan unsurların başında karar organlarının seçimle oluşması ve tüzel kişilik sahibi olmaları gelmektedir. Ancak, demokrasinin temel koşullarından olan seçim ve temsil ilkesi bu idareleri fonksiyonel anlamda işlevsel yapmaya yetmemektedir. Kuruluşundan itibaren kuruluş kanunlarında yapılan pek çok değişiklik de bu idareleri fonksiyonel hale getirememiştir. Bunun temelinde bu idarelerin daha çok merkezi yönetim tarafından kendilerine bağlı yardımcı kuruluş olarak algılanması düşüncesi bulunmaktadır. En son 1987 yılında yapılan değişiklikler de bu idarelerin sorunlarına çözüm getirmemiştir. Bu çalışma ile İl Özel İdarelerinin kamu yönetim sistemimiz içindeki konumu, örgütsel yapısı, gelirleri, yürütme organı olarak valinin konumu, denetimi, kırsal alan yönetiminde yaşanan sorunlar incelenerek; gerçek anlamda demokratik bir yerel yönetim birimi olup olmadığının değerlendirilmesi yapılmıştır. Teorik bilgilerle birlikte uygulama çalışmasını da kapsamı içine alan çalışmamız dört bölümden oluşmaktadır. İlk üç bölüm çalışmanın teorik yönünü oluştururken; dördüncü bölüm ise uygulamayı kapsamaktadır. Burada sosyo ekonomik ve kültürel özellikleri birbirinden farklı olan İzmir, Konya ve Ağrı İlleri İl Genel Meclisi ve İl Daimi Encümen üyelerine anket uygulanmıştır. Ankette kişisel bilgilere, kurumsal işleyişe ve katılım algılamalarına yönelik sorular yer almıştır. Bu bağlamda teorik çalışma ile uygulama sonucunda elde edilen bulgular neticesinde etkin, katılımcı ve demokratik bir model önerisi geliştirilmiştir.

Abstract:
Turkish public administration system consists of central administration and local authorities. The subject of this study is Special Provincial Administrations inherited from the Ottoman Empire and the oldest form of local government units. Even Though regulations related lo municipalities (1930) and village administrations (1924) were approved after establishment of Turkish Republic, Legal basis of the Special Provincial Administration dates back to Provincial Regulation of 1864. Special Provincial Administrations became legal personalities according to the provisional law of 1913. In addition, in spite of economic, political and administrative changes arisen from five constitutional amendments made after the constitution of 1876, Special Provincial Administrations have maintained their existence as constitutional units. Especially, Special Provincial Administrations' elected decision making bodies and legal personalities make them as democratic local authority unit. However, election and representation which are basic requirements of democracy do not make them functional. In addition, even many changes made after their establishment have not made them functional. The main reason lies under this fact is that central administration regards special provincial administrations as sub units depend on central administration. Even changes in 1987 have not found solutions to problems of special provincial administrations. This study examines if Special Provincial Administrations are democratic local authority units in a real sense by examining place of Special Provincial Administrations in Turkish public administration, their organizational structures and revenues, place of governor as executive body, supervision of Special Provincial Administrations, problems peculiar to administration in rural areas. This study including both theoretical information and empirical analysis has four parts. While the ls,,2nd and 3rd parts of this study reveal theoretical aspects, the 4th part of this study includes empirical analysis. In this empirical analysis, a questionnaire has conducted on members of provincial council and provincial executive committee from cities which have different socioeconomic and cultural characteristics such as Izmir, Konya and Agri. In this questionnaire, questions were asked on personal information, institutional structure and participation perception. Then, in this context, an effective, participated and democratic model was developed in the light of evidences obtained from theoretical and empirical analysis. VI