Primer baş ağrısı ile gelen çocuk hastalarda uyku kalitesi ve kronobiyolojik özelliklerin değerlendirilmesi
Evaluation of sleep quality and chronobiological features in children patients presenting with primary headache
Yazar: MEHMET BEGEN
Danışman: DOÇ. DR. BAHADIR KONUŞKAN
Sağlık Bakanlığı / Ankara Etlik Şehir Hastanesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Kronotip = Chronotype ; Küme baş ağrısı = Cluster headache ; Uyku bozuklukları = Sleep disorders

Özet:
Amaç: Uyku kalitesi, uyku bozuklukları ve kronotipik özellikler primer baş
ağrısı sıklığını, şiddetini ve tedavi cevabını etkileyebilmektedir. Çalışmamızda
Çocuk Nöroloji Polikliniğine başvuran 6-18 yaş grubu primer baş ağrısı nedeniyle
izlenen hastaların sosyodemografik özelliklerini, uyku bozukluklarını, yaşam
kalitesini, depresyon durumunu ve kronotipik özelliklerini değerlendirdik. Bu
kesitsel çalışmada, kronobiyolojik özelliklerin ve uyku bozukluklarının baş ağrısı ile
başvuran çocuklar üzerindeki etkisini incelemeyi amaçladık.
Gereç ve Yöntem: Çalışmaya Ankara Etlik Şehir Hastanesi Çocuk Nöroloji
polikliniğine baş ağrısı şikayeti ile başvuran, ICHD-III tanı kriterlerine göre primer
baş ağrısı tanısı alan 50 hasta ile baş ağrısı ve kronik hastalığı olmayan 50 sağlıklı
çocuk alındı. Çalışma için gerekli onamlar alındı. Çalışmada, klinisyen tarafından
Sosyodemografik Bilgi Formu ve Hastalık Değerlendirme Formu dolduruldu.
Çalışmaya katılanlar Çocuklar için Uyku Bozuklukları Ölçeği, Çocukluk Dönemi
Kronotip Anketi, Çocuklar için Depresyon Ölçeği, Çocuklar için Durumluk-Sürekli
Kaygı Envanteri, Çocuklar için Yaşam Kalitesi Ölçeği Anketi doldurdu. Bu
araştırma vaka-kontrol tipi karşılaştırmalı ve kesitsel bir çalışma olarak
tasarlanmıştır.
Bulgular: Baş ağrısı olan çocukların uyku bozuklukları ölçeklerinden;
uykuyu başlatma ve sürdürme bozuklukları alt ölçek puanı, uykuda solunum
bozuklukları alt ölçek puanı, uyku uyanıklık geçişi bozuklukları alt ölçek puanı, aşırı
uykululuk bozuklukları alt ölçek puanı ve toplam puanları, baş ağrısı olmayanlara
göre anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur (p<0,05). Baş ağrısı olmayan çocuklarda
uyku süreleri 8 saat ve üstü olanlar, baş ağrısı olan çocuklarda uyku süresi 8 saat ve
altı olan çocuklara göre istatistiksel olarak anlamlı yüksek tespit edildi (p<0,05).
Kronotiplerin dağılımı baş ağrısı olan grupta sırasıyla 3 kişi (%6) sabahçı, 20 kişi
(%40) ara form, 27 kişi (%54) akşamcı iken kontrol grubunda 7 kişi (%14) sabahçı,
18 kişi (%36) ara form, 25 kişi (%50,0) akşamcı olduğu bulundu. Baş ağrısı olan ve
olmayan gruplarda, kronotip formlara göre, aralarında istatistiksel olarak anlamlı fark
saptanmadı (p>0,05). Hasta grubunda ÇYKÖ toplam puanı ortalaması 60,5±17,0,

14

kontrol grubunda ise 79,8±13,2 olarak saptandı. Hasta grubunda ÇYKÖ'de total
ölçek puanı kontrol grubuna göre anlamlı olarak düşük gözlendi (p<0,01). Hasta
grubundaki çocukların ÇDÖ ortalama puanı 15,1±1,2, kontrol grubundaki çocukların
ortalama puanı 7,9±0,9 olarak saptandı. Hasta grubunda depresyon ölçeği toplam
puanı, kontrol grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı yüksek saptandı (p<0,05).
Baş ağrısı olan grupta ÇSKE ortalama puanı 19,8±1,0, ÇDKE ortalama puanı
16,9±.1,0 ve toplam puan 36,9±1,9 olarak bulundu. Baş ağrısı olmayan grupta ÇSKE
ortalama puanı 13,6±1,1, ÇDKE ortalama puanı 12,4±0,9 ve toplam puan 25,9±1,8
olarak bulundu. Baş ağrısı olan grubun ÇSKE, ÇDKE ve toplam puanı, baş ağrısı
olmayan gruba göre anlamlı yüksek bulundu (p<0,05).
Sonuç: Baş ağrısı nedeniyle takip edilen hastalarda kontrol grubuna göre
uyku bozukluğu daha sık gözlendi, yaşam kalitesi daha düşük izlendi, depresyon ve
kaygı ölçeği daha yüksek saptandı ancak kronotipik olarak gruplar arasında anlamlı
fark saptanmadı. Sonuç olarak baş ağrısı ile başvuran çocuklarda uyku bozukluğu,
yaşam kalitesi, depresyon, anksiyete sorgulanmalı ve bu tarz problemleri olan
hastalarda da baş ağrısı mutlaka değerlendirilmelidir.
Anahtar Kelimeler: Primer Baş Ağrısı, Uyku bozukluğu, Kronotip

Abstract:
Objective: Sleep quality, sleep disorders and chronotypic characteristics may
affect the frequency, severity and treatment response of primary headache. In our
study, we evaluated the sociodemographic characteristics, sleep disorders, quality of
life, depression status and chronotypic characteristics of patients aged 6-18 years
admitted to the Child Neurology Outpatient Clinic with primary headache. In this
cross-sectional study, we aimed to examine the effect of chronobiological
characteristics and sleep disorders on children presenting with headache.
Materials and Methods: Fifty patients with primary headache diagnosed
according to ICHD-III diagnostic criteria and 50 healthy children without headache
and chronic disease who presented to the Pediatric Neurology outpatient clinic of
Ankara Etlik City Hospital were included in the study. Necessary consents were
obtained from the patients and their family for the study. In the study,
Sociodemographic Information Form and Disease Evaluation Form were filled by
the clinician. The participants filled Sleep Disorders Scale for Children, Childhood
Chronotype Questionnaire, Depression Scale for Children, State-Trait Anxiety
Inventory for Children, and Quality of Life Scale Questionnaire for Children. This
study was designed as a case-control type comparative and cross-sectional study.
Results: The sleep initiation and maintenance disorders subscale score, sleep
breathing disorders subscale score, sleep-wake transition disorders subscale score,
excessive sleepiness disorders subscale score and total scores of sleep disorder scale
children with headache were significantly higher than those without headache
(p<0.05). Sleep duration of 8 hours or more in children without headache was
statistically significantly higher than sleep duration of 8 hours or less in children with
headache (p<0.05). The distribution of chronotypes was found to be 3 (6%)
morningness, 20 (40%) intermediate forms and 27 (54%) eveningness in the group
with headache, while 7 (14%) morningness, 18 (36%) intermediate forms and 25
(50.0%) eveningness in the control group, respectively. There was no statistically
significant difference between the groups with and without headache according to

16

chronotype forms (p>0.05). The mean total score of the CQAS was 60.5±17.0 in the
patient group and 79.8±13.2 in the control group. In the patient group, the total scale
score was significantly lower than the control group (p<0.01). The mean score of the
CSD was 15.1±1.2 in the patient group and 7.9±0.9 in the control group. The total
score of the depression scale was found to be statistically significantly higher in the
patient group than in the control group (p<0.05). In the group with headache, the
mean score of STAI-C was 19.8±1.0, the mean score of STAI-S was 16.9±.1.0 and
the total score was 36.9±1.9. In the group without headache, the mean score of
STAI-C was 13.6±1.1, the mean score of STAI-S was 12.4±0.9 and the total score
was 25.9±1.8. In the group with headache, the mean score of STAI-S, STAI-C and
total score were significantly higher than the group without headache (p<0.05).
Conclusion: Sleep disturbance was observed more frequently, quality of life
was lower, depression and anxiety scales were higher in patients followed up for
headache compared to the control group, but no significant difference was found
between the groups chronotypically. In conclusion, sleep disturbance, quality of life,
depression and anxiety should be questioned in children presenting with headache
and headache should be evaluated in patients with such problems.
Keywords: Primary headache, Sleep disorder, Chronotype