Multipl sklerozlu hastalarda aerobik egzersiz ve sanal gerçeklik uygulamalarının üst ekstremite fonksiyonları ve denge üzerine etkisi
The effect of aerobic exercise and virtual reality applications on upper extremity functions and balancein patients with multiple sclerosis
Yazar: TOLGA KAPLAN
Danışman: DOÇ. DR. AHMET KARADAĞ
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon = Physical Medicine and Rehabilitation
Dizin: Egzersiz tedavisi = Exercise therapy ; Multipl skleroz = Multiple sclerosis ; Postural denge = Postural balance ; Sanal gerçeklik = Virtual reality ; Üst ekstremite = Upper extremity

Özet:
Multipl skleroz (MS) Avrupa ve Kuzey Amerika'da genç erişkinler arasında engelliliğe en sık sebebiyet veren kronik immün aracılı inflamatuar demiyelinizan nörolojik bir hastalıktır. MS hastalarında günlük yaşam aktiviterini önemli ölçüde kısıtlayan üst ekstremite disfonksiyonu sıklıkla göz ardı edilmektedir. Üst ekstremite disfonksiyonu tedavisi üzerine yeterli çalışma yoktur. Biz bu çalışmada geleneksel rehabilitasyon yöntemlerine ek olarak sanal gerçeklik egzersizi veya aerobik egzersiz alan MS hastalarında üst ekstremite, bilişsel fonksiyonlar, denge, yorgunluk ve yürüme parametrelerini üzerine etkilerini incelemeyi amaçladık.
Çalışmaya 39 MS'li dâhil edildi. Her grupta 13 hastanın olduğu 3 tedavi grubuna randomize edildiler. Geleneksel tedavi grubundaki hastalar her seansın 30dk olduğu haftada 5gün ve 6 hafta boyunca toplam 30 seans iş uğraşı tedavisi alırken, aerobik egzersiz grubundaki hastalar iş uğraşı egzersizinin yanında ek olarak her seansın 30dk olduğu haftada 5gün ve 6 hafta boyunca toplam 30 seans kol ergometrisi ile aerobik egzersiz yaptılar. Sanal gerçeklik egzersizi grubundaki hastalar ise iş uğraşı egzersizinin yanında ek olarak her seansın 30dk olduğu haftada 5gün ve 6 hafta boyunca toplam 30 seans sanal gerçeklik egzersizi yaptılar.
Hastalar tedavi öncesi ve tedavi sonrası değerlendirildiler. Hastalarda üst ekstremite fonksiyonlarını değerlendirmek için El Beceri-36 Ölçeği (EBÖ-36), Dokuz Delikli Peg Testi (9DPT), Kutu ve Blok Testi (KBT) ve Jebsen-Taylor El Fonksiyon Testi (JTEFT) kullanıldı. Denge ve yürüme parametrelerini değerlendirmek için Berg Denge Ölçeği (BDÖ) ve Zamanlı 25 Adım Yürüme Testi (25AYT) kullanıldı. Yorgunluk ve kognitif fonksiyonu değerlendirmek için Modifiye Yorgunluk Etki Ölçeği (MYEÖ) ve Kısa Uluslararası Bilişsel Değerlendirme Bataryası (BICAMS) kullanıldı.
 
Her üç grubun yaş, boy, kilo, vücut kitle indeksi, EDSS, hastalık süresi ve tipi ve tedavi öncesi test sonuçları arasında istatistiksel anlamlı farklılık tespit edilmedi (p>0.05). Her üç tedavi grubunda tedavi öncesine göre tedavi sonrası EBÖ-36 (p<0.05), dominant taraf 9DPT GTG ve SGG'de (p<0.05), nondominant taraf 9DPT her üç tedavi grubunda (p<0.05), dominant taraf KBT sadece SGG'de (p<0.05), nondominant taraf KBT her üç tedavi grubunda (p<0.05), dominant ve nondominant taraf JTEFT toplam skor her üç tedavi grubunda (p<0.05) anlamlı farklılık mevcut. Dominant taraf JTEFT testinin alt testleri olan yazı yazma AEG ve SGG (p<0.05), kart çevirme sadece SGG'de (p<0.05), pul istifleme sadece SGG'de (p<0.05), hafif objelerin manipülasyonu her üç tedavi grubunda (p<0.05) ve ağır objelerin manipülasyonunda GTG ve SGG'de (p<0.05) anlamlı farklılık mevcut. Küçük obje toplama ve beslenme simülasyonunda her üç tedavi grubunda da (p>0.05) istatistiksel olarak anlamlı fark izlenmemiştir. Nondominant taraf JTEFT testinin alt testleri olan yazı yazma, kart çevirme, pul istifleme ve hafif objelerin manipülasyonunda (p<0.05) her üç tedavi grubunda da anlamlı farklılık mevcut. Küçük obje toplamada sadece SGG'de (p<0.05) ve ağır objelerin manipülasyonunda GTG ve SGG'de (p<0.05) istatistiksel olarak anlamlı fark izlenmiştir. Ancak beslenme simülasyonu her üç tedavi grubunda (p>0.05) anlamlı farklılık yoktu. AEG ve SGG'deki hastaların tedavi öncesine göre tedavi sonrası BDÖ skorunda (p<0.05) ve sadece SGG'deki hastaların 25AYT (p<0.05) skorlarında anlamlı farklılık mevcut. Her üç gruptaki hastaların tedavi öncesine göre tedavi sonrası MYEÖ toplam puan (p<0.05), MYEÖ-fiziksel (p<0.05), MYEÖ-zihinsel (p<0.05) ve MYEÖ- psikososyal (p<0.05) skorlarında anlamlı farklılık mevcut. BICAMS alt testleri SDMT (p<0.05) ve KGMHT (p<0.05) skorlarında her üç grupta da anlamlı farklılık mevcutken CVÖT-II (p<0.05) skorlarında AEG ve SGG'de anlamlı fark mevcuttur.
Her üç grup gruplar arası karşılaştırıldığında hastaları değerlendirdiğimiz bütün parametrelerde hiçbir grubun birbirine üstünlüğü gösterilemedi. Tüm parametreler arasında sadece non dominant taraf JTEFT testi alt testlerinden kart çevirme skorunda (p<0.05) anlamlı farklılık mevcut. Post-hoc analizlerde AEG ve SGG'nin GTG'den non dominant taraf JTEFT testi alt testlerinden kart çevirme skorunda üstün olduğu görülmüştür. Sonuç olarak her üç tedavi grubunun da tedavi öncesine göre tedavi sonrası üst ekstremite, denge, yürüme, yorgunluk ve kognitif fonksiyon parametrelerinde istatistiksel olarak anlamlı gelişme izlenmiş ancak gruplar arası
 
karşılaştırmalarda istatistiksel olarak anlamlı fark görülmemiştir.

Abstract:
Multiple sclerosis (MS) is a chronic immune-mediated inflammatory demyelinating neurological disease that is the most common cause of disability among young adults in Europe and North America. Upper limb dysfunction, which significantly limits activities of daily living in MS patients, is often overlooked. There are not enough studies on the treatment of upper limb dysfunction. In this study, we aimed to investigate the effects of virtual reality exercise or aerobic exercise on upper extremity, cognitive functions, balance, fatigue and gait parameters in MS patients receiving virtual reality exercise or aerobic exercise in addition to traditional rehabilitation methods.
39 patients with MS were included in the study. They were randomized into 3 treatment groups with 13 patients in each group. Patients in the traditional treatment group received occupational therapy for a total of 30 sessions of 30 minutes each session, 5 days a week for 6 weeks, while patients in the aerobic exercise group received aerobic exercise with arm ergometry for a total of 30 sessions of 30 minutes each session, 5 days a week for 6 weeks. Patients in the virtual reality exercise group, in addition to occupational exercise, performed virtual reality exercise for a total of 30 sessions of 30 minutes each session, 5 days a week for 6 weeks.
Patients were evaluated before and after treatment. Manual Ability Measure-36 Scale (MAM-36), Nine Hole Peg Test (9HPT), Box and Block Test (BBT) and Jebsen- Taylor Hand Function Test (JTHFT) were used to evaluate upper extremity function. Berg Balance Scale (BBS) and Timed 25-Foot Walking Test (T25-FW) were used to evaluate balance and gait parameters. Modified Fatigue Impact Scale (MFIS) and Brief International Cognitive Assessment Battery (BICAMS) were used to assess fatigue and cognitive function. There was no statistically significant difference between the age,
 
height, weight, body mass index, EDSS, disease duration and type, and pretreatment test results of the three groups (p>0.05). There were no statistically significant differences in post-treatment MAM-36 (p<0.05), dominant side 9HPT in TTG and VRG (p<0.05), nondominant side 9HPT in all three treatment groups (p<0. 05), dominant side BBT only in VRG (p<0.05), nondominant side BBT in all three treatment groups (p<0.05), dominant and nondominant side JTHFT total score in all three treatment groups (p<0.05). There were significant differences in the subtests of the dominant side JTHFT test including writing in AEG and VRG (p<0.05), card flipping only in VRG (p<0.05), stamp stacking only in VRG (p<0.05), manipulation of light objects in all three treatment groups (p<0.05) and manipulation of heavy objects in TTG and VRG (p<0.05). There was no statistically significant difference in small object collection and feeding simulation in all three treatment groups (p>0.05). In the subtests of the nondominant side JTHFT test, writing, card flipping, stamp stacking and manipulation of light objects (p<0.05), there was a significant difference in all three treatment groups. Statistically significant differences were observed in small object picking only in VRG (p<0.05) and in the manipulation of heavy objects in TTG and VRG (p<0.05). However, feeding simulation showed no significant difference in all three treatment groups (p>0.05). There was a significant difference in the post-treatment BBS score of patients in AEG and SGG compared to pretreatment (p<0.05) and in the T25-FW scores of patients in VRG only (p<0.05). There is a significant difference in the post-treatment MFIS total score (p<0.05), MFIS-physical (p<0.05), MFIS-mental (p<0.05) and MFIS- psychosocial (p<0.05) scores of patients in all three groups compared to pretreatment. There is a significant difference in BICAMS subtests SDMT (p<0.05) and BVMTR (p<0.05) scores in all three groups, while there is a significant difference in CVLT-II (p<0.05) scores in AEG and VRG.
When all three groups were compared between the groups, no group was superior to each other in all parameters that we evaluated the patients. Among all parameters, there is a significant difference only in the card flipping score (p<0.05) among the subtests of the non-dominant side JTHFT test. Post-hoc analyses showed that AEG and SGG were superior to GTG in the card flipping score of the non-dominant side JTHFT test subtests. As a result, statistically significant improvement was observed in upper extremity, balance, gait, fatigue and cognitive function parameters of all three
 
treatment groups after treatment compared to pretreatment, but no statistically significant difference was observed in intergroup comparisons.