Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatında romandan tiyatroya uyarlamalar
Adaptation of novels to theatre in Turkish literature: A comparative analysis
Yazar: EDANUR UZUNCA
Danışman: PROF. DR. YÜKSEL TOPALOĞLU
Trakya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Bu çalışma Türk edebiyatında romandan tiyatroya uyarlanan belirli eserleri incelemeyi esas almaktadır. Kaynak metinle uyarlanan metin birbiriyle mukayese edilerek kuramsal alt yapıya katkıda bulunması amaçlanmıştır. Bu çalışmanın asıl maksadı; Cumhuriyet Dönemi'nde romandan tiyatroya uyarlanan eserleri tespit edip iki edebî tür arasındaki farklılıklar gözetilerek yazarların uyarlama sürecinde romanın aslına ne derece bağlı kaldığını ne derece değişikliğe gittiğini ortaya koymaktır. 

Bu çalışma "Giriş", "Sonuç", "Kaynakça" haricinde üç bölümden oluşmaktadır. "Giriş" bölümünde Tanzimat Dönemi'nden itibaren çeviri faaliyetleriyle edebiyatımıza gelen roman ve tiyatro gibi edebî türlerin gelişimini, türler arası uyarlama yönteminin kullanılmasını, bu alanda önemli çalışmaları bulunan yazarları, yazarların uyarlama sürecinde karşılaştıkları türlü zorluklara değinerek konuya hazırlık yapılmıştır. Çalışmanın "Birinci Bölümü"nün ilk kısmında uyarlama yönteminin Türk edebiyatındaki gelişimi ve çeviri faaliyetleri içindeki konumu ortaya konularak kuramsal alt yapı oluşturulmaya çalışılmıştır. Aynı zamanda türsel farklılıktan dolayı romandan tiyatroya yapılan uyarlamalarda yazarların karşılaştığı zorluklar üzerinde durulmuştur. Bu bölümün ikinci kısmında ise Tanzimat Dönemi'nden Cumhuriyet Dönemi'ne kadar olan süreçte yapılan uyarlama çalışmaları verilerek bu türün edebiyatımızda yer alışı ortaya konulmuştur. "İkinci Bölüm"de romanlarıyla tiyatroya yön veren, çalışmalarıyla pek çok başarıya imza atan Reşat Nuri Güntekin ve Aziz Nesin'in tiyatroculuk yönlerine odaklanılmıştır. "Üçüncü Bölüm"de ise belirlenen romandan tiyatroya uyarlanan eserler mukayese edilerek derinlemesine irdelenmeye çalışılmıştır. Tezin "Sonuç" bölümünde çalışma sürecinde genel tespitlere ve bulgulara yer verilmiştir. "Kaynakça"da çalışma boyunca faydalanılan roman ve tiyatro çalışmalarıyla birlikte yararlanılan diğer kaynaklar da belirtilmiştir.

Abstract:
This study is based on examining specific works adapted from novels to theatre in Turkish literature. The aim is to contribute to the theoretical framework by comparing the source text with its adaptation. The main purpose of this study is to identify works adapted from novels to theatre during the Republican Era, highlighting the differences between the two literary genres and revealing how faithful authors remained to the original novel and to what extent they made changes during the adaptation process.

The study consists of three sections, excluding the "Introduction," "Conclusion," and "References." In the "Introduction" section, the development of literary genres such as novels and theatre in Turkish literature through translation activities since the Tanzimat Period is discussed. The use of inter-genre adaptation methods, important works and authors in this field, and the various challenges faced by authors during the adaptation process are also explored as preparation for the main topic. The first part of the study's "First Section" attempts to establish the theoretical framework by revealing the development of the adaptation concept in Turkish literature and its position within translation activities. Simultaneously, challenges faced by authors in adaptations from novels to theatre due to genre differences are emphasized. The second part of this section provides an overview of adaptation studies conducted from the Tanzimat Period to the Republican Era, showcasing the place of this genre in Turkish literature.

In the "Second Section" of the study, focus is given to the theatrical aspects of Reşat Nuri Güntekin and Aziz Nesin, who have significantly influenced theatre with their novels and achieved numerous successes through their works. The "Third Section" compares selected works adapted from novels to theatre, aiming for an in-depth analysis. The "Conclusion" section summarizes general findings and observations throughout the study. The "References" section lists the novels and theatrical works consulted during the research process, along with other relevant sources.