Çağdaş selefîlikte tefsir anlayışı -İbn Useymîn örneği
The concept of tafsir in contemporary salafism -The example of İbn Usaymīn
Yazar: SAİM İNCEL
Danışman: DOÇ. DR. MUHAMMED İSA YÜKSEK
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
İslâm ilimlerinden tefsir, kelâm, fıkıh, hadis, filoloji, belagat gibi farklı disiplinlerinde uzmanlaşmış ve bu alanlarda çok sayıda eser veren çağdaş Selefî teolog İbn Useymîn dikkate değer bir dirâyet tefsir mirası bırakmıştır. Onun dirâyet metodolojisi ile ortaya koyduğu Kur'an tefsiri; Kur'an nüktelerini keşfetme, istinbat, üslup özellikleri, belagat, kelâm, Arap dilbilimi, ahkâm, şiir, kıraat, nahiv ve ulûmü'l-Kur'ân açısından zengin bir tefsir eseri niteliğindedir. Müfessirin eserleri, Selefî düşüncenin ana ilkelerine bağlı kalarak geliştrdiği tefsir metodolojisiyle öne çıkmaktadır. Araştırmamızın amacı, çağdaş Selefî tefsir ekolünün arka planını, temel prensiplerini, kaynaklarını, etkilerini, tefsir yaklaşımını ve kelâm anlayışını İbn Useymîn'in tefsiri özelinde analiz etmektir. Araştırmamızın konusu ise, İbn Useymîn'in Selefî tefsir metodolojisine göre yaptığı Kur'an tefsiridir. Bu çalışmada Selefî düşünce sistemini yansıtan kaynaklar ve İbn Useymîn'in tefsirle ilgili görüşleri tahlil edilmiş olup verilerin değerlendirilmesinde nitel analiz yöntemi kullanılmıştır. Araştırma neticesinde İbn Useymîn'in, İbn Teymiyye, İbn Kayyım el-Cevziyye ve çağdaş Selefîliğin kurucusu Muhammed b. Abdülvehhâb'ın izinden giderek Selefî kelâmını çağdaş Kur'an yorumuna yansıttığı anlaşılmaktadır. Çağdaş Selefî tefsir ekolü Kur'an'da mecaz olgusunu kabul etmemekte ve müteşâbih nasların yorumunda, "tefvîzü'l-keyf" yaklaşımına dayanarak zâhirî ve hakiki anlamı savunmaktadır. Kelâmcılar ise müteşâbih nasların yorumunda Allah'a sıfat olarak ispat edilmesi gerektiğini ileri sürmektedir.  Selefiyye'nin aksine Ehl-i sünnet ve'l-cemâat ekolleri, müteşâbih lafızların teşbih çağrışımına yol açmaması için bu tür lafızları te'vil eder ve bunları Allah'a sıfat olarak izafe etmekten kaçınırlar. Araştırmamız giriş, incelemeyi haiz üç bölüm ve sonuç bölümünden oluşmaktadır. Birinci bölümde, Selefîlik ve tefsir kavramları analiz edilmiştir. Araştırmamızın iki bölümünde, İbn Useymîn'in eserleri ve müfessirin Selefî tefsir metodu çalışılmış olup araştırmanın üçüncü bölümünde ise Selefî kelâmının İbn Useymîn'in tefsirine yansıtılması değerlendirilmiştir.

Abstract:
Ibn Usaymīn, a contemporary Salafi theologian who specialized in different disciplines of Islamic sciences such as tafsīr, kalām, fiqh, hadīth, philology, and rhetoric, and who produced numerous works in these fields, left a remarkable legacy of dirāyah exegesis. His exegesis of the Qur'ān is a rich exegetical work in terms of the discovery of the Qur'ānic insights, inference, stylistic features, rhetoric, kalām, Arabic linguistics, ahkām, poetry, qiraāt, nahw and ulūm al-Qur'ān. His works are distinguished by his exegetical methodology, which he developed by adhering to the main principles of Salafist thought. The aim of our research is to analyze the background, basic principles, sources, influences, exegetical approach, and theological understanding of the contemporary Salafi school of tafsīr with a special focus on Ibn Usaymīn's tafsīr. The subject of our research is Ibn Usaymīn's exegesis of the Qur'an according to the Salafi exegesis methodology. In this study, the sources reflecting the Salafi thought system and Ibn Usaymīn's views on tafsīr were analyzed and qualitative analysis method was used to evaluate the data. As a result of the research, it is understood that Ibn Usaymīn reflects the Salafist theology to the contemporary Qur'anic interpretation by following the footsteps of Ibn Taymiyya, Ibn Qayyim al-Jawziyya and the founder of contemporary Salafism, Muhammad b. Abdul Wahhab. The contemporary Salafi school of exegesis does not accept the phenomenon of metaphor in the Qur'an and defends the literal and literal meaning based on the "tafwīz al-qayf" approach in the interpretation of the mutashābih verses. Theologians, on the other hand, argue that in the interpretation of the mutabābih scriptures, they should be proved as attributes of God.  In contrast to the Salafiyya, the schools of Ahl al-Sunnah wa al-jama'ah interpret the mutashābih words in order to avoid the connotation of tashbih and refrain from attributing them to God as attributes. Our study consists of an introduction, three analyzed chapters, and a conclusion. In the first chapter, the concepts of Salafism and tafsir are analyzed. In the second part, Ibn Usaymīn's works and his Salafist method of exegesis were studied, and in the third part, the reflection of Salafist theology on Ibn Usaymīn's tafsīr was evaluated.