Ülkeler arası perspektifte veri gazeteciliği: Türkiye, Rusya, ABD ve İtalya'daki çevrim içi gazeteler üzerine içerik analizi
Data journalism in cross-country perspective: A content analysis of online newspapers in Türkiye, Russia, USA and Italy
Yazar: SEDAT EROL
Danışman: PROF. DR. ÖZHAN TİNGÖY
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Gazetecilik Ana Bilim Dalı / Bilişim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Gazetecilik = Journalism ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Açık veri = Open data ; Büyük veri = Big data ; Konum tabanlı veri = Location based data ; Uydu verileri = Satellite data ; Veri gazeteciliği = Data journalism

Özet:
Bireysel edimlerden toplumsal ilişkilere kadar veri, gündelik yaşamın her alanında yaygınlaşmaktadır. Bununla birlikte veri, toplumsal kriz dönemlerinde de kamuoyunu bilgilendirme ve karar alma süreçlerinde kritik bir rol üstlenmektedir. Bu süreçte çağdaş gazetecilik eğilimlerini göz önüne alarak veri gazeteciliği uygulamalarını Kovid-19 salgını sürecinde ülkeler arası bir perspektifle incelemenin önemli bir araştırma alanı olduğu düşünülmektedir. Bu kapsamda çalışmada pandemi döneminde çevrim içi gazetelerde yer alan veri bileşenlerinin; temaları, görselleştirme biçimleri, etkileşim yapıları, veri kaynakları ve bu kaynakların şeffaflığı, veri bileşenlerinin özgünlüğü Rusya, ABD, İtalya ve Türkiye gibi farklı gazetecilik kültürlerine sahip ülkelerle karşılaştırılmaktadır. Böylece Türkiye'de veri gazeteciliğinin gelişimini değerlendirmek amaçlanmaktadır. Bu kapsamda seçilen on iki gazeteden, vefatların en fazla olduğu ayda yayımlanan Kovid-19 ile ilişkili haberlerde saptanan veri bileşenleri içerik analizi yöntemiyle incelenmektedir. Elde edilen veriler her ülkeden uzmanlarla paylaşılarak Cohen'in Kappa Tekniği ile test edilmiş, verilerin tutarlılığı ve güvenilirliği doğrulanmıştır. Çalışmanın bulguları Türkiye'deki gazetelerin diğer ülkelere kıyasla vaka ve vefat verilerine daha fazla yer verdiği, bilimsel gelişmeler ve toplumsal sorunlara ise daha az odaklandığını göstermektedir. Ayrıca, Türkiye'deki gazetelerin diğer ülkelere göre daha az çeşitliliğe sahip veri görselleştirme yöntemlerine başvurduğu saptanmaktadır. Resmi verilere olan yüksek bağımlılık ve veri kaynaklarındaki sınırlı çeşitlilik Türkiye'deki gazetelerin alternatif veri kaynaklarına yönelme eğiliminin düşük olduğunu açığa çıkarmaktadır. Ayrıca, Türkiye'deki gazetelerin özgün veri bileşenleri yayımlama konusundaki eksiklikleri ve başka kaynaklardan doğrudan kopyalanan veri bileşenleri araştırmada önemli bulgular olarak yer almaktadır.

Abstract:
From individual acts to social relations, data is becoming widespread in all areas of everyday life. Moreover, data also plays a critical role in informing the public and decision-making processes in times of social turmoil. In this framework, it is considered to be an important research area to examine data journalism practices with a cross-country perspective during the Covid-19 outbreak, taking into account contemporary journalism trends. In this context, the study compares the themes, visualisation styles, interaction structures, data sources and the transparency of these sources, and the authenticity of data components in online newspapers during the pandemic period with countries with different journalistic cultures such as Russia, USA, Italy and Türkiye. Thus, it is aimed to evaluate the development of data journalism in Türkiye. In this context, the data components identified in the news related to Covid-19 published in the month with the highest number of deaths from the twelve selected newspapers are analysed by content analysis method. The data obtained were shared with experts from each country and tested with Cohen's Kappa Formula, and the validity and reliability of the data were verified. The findings of the study reveal that newspapers in Türkiye focus more on cases and deaths and less on scientific developments and social problems compared to other countries. It is also found that newspapers in Türkiye use less diversified data visualisation methods than newspapers in other countries. The high dependence on official data and the limited diversity of data sources highlights the low tendency of newspapers in Türkiye to turn to alternative data sources. Furthermore, the lack of publishing original data components by Turkish newspapers and the high rate of data components directly copied from other sources are important findings of the study