Kehf Sûresindeki mübhem, ihtilaflı konu ve ifadeler
Ambiguous and controversial issues and statements in Surah al-Kahf
Yazar: HAMZA TAŞKULAK
Danışman: PROF. DR. HAYATİ AYDIN
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Temel İslam Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion
Dizin: Kehf suresi = Kehf sura ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Sure = Sura ; Uyuşmazlık = Incompatibility ; İslamiyet = Islam

Özet:
Kur'ân-ı Kerîm, nüzulünden günümüze kadar doğru anlaşılmaya çalışılmış ve üzerinde yüzlerce ciltlik eserler yazılmış eşsiz bir kelamdır. İçinde barındırdığı mübhem konu ve ifadeler, müfessirlerin dikkatini celp etmiş ve asırlarca bu anlamda eserler yazmalarına ilham kaynağı olmuştur. Müfessirler, Kur'ân'daki mübhem hususları -rivayetlere dayanarak- kendi kabiliyet ve birikimleri oranında açıklamaya çalışmışlardır. Bundan dolayı da bazı hususlarda aralarında ihtilaf meydana gelmiştir. Mübhem kavramı, tefsir ve nahiv ilimlerinde genellikle aynı şekilde tarif edilmiştir. Ancak müfessirlerin mübhem dedikleri bazı hususlar dikkate alındığında tefsir ilmindeki mübhem kavramının kendine özgü ve daha genel bir çerçevesinin olduğu görülmektedir. 
Bu çalışmada, Kehf sûresinde mübhem addedilen Ashab-ı Kehf, Mûsâ, Hızır, Zülkarneyn Ye'cûc ve Me'cûc gibi ifadeler incelenmiştir. Birçok yönüyle ihtilafa mahal olan bu ifadeler hakkında vardığımız bazı sonuçlar şunlardır: Ashab-ı Kehf'in hangi dönemde yaşadıklarını saptamak zor olmakla birlikte Hristiyanlıktan önce yaşadıklarının kuvvetle muhtemel olduğu, sayılarının ise ekseri ulemânın tercih ettiğine göre yedi olduğu söylenebilir. Ayrıca Hristiyanlıktaki Yedi uyurlar kıssasının, İslam'daki Ashab-ı Kehf kıssası üzerinde rivayet anlamında bazı etkilerinin olduğu da görülmektedir. Hz. Mûsâ'nın Tevrat'ın kendisine indirildiği kişi olduğu hususu İslam alimlerinin neredeyse ittifak ettikleri bir husustur. Hızır ise Kur'ân âyetlerinden ve sahih sünnetten anlaşıldığına göre bir peygamber olup belirli bir dönemde yaşayıp vefat emiştir. Ancak Hızır'ın bir melek olarak kabul edilmesi, Mûsâ-Hızır kıssasına yönelik bazı itirazlara karşı daha müsellem görülmektedir. Buradan hareketle denilebilir ki Hızır'ın bir peygamber olması daha sahih, melek olması ise daha müsellemdir. Kur'ân âyetlerinde, Zülkarneyn'in vahiy alan bir peygamber olduğuna işaret edildiği görülmektedir. Bu da onun eski dönemde yaşamış melik peygamberlerden biri olduğunu göstermektedir. Zülkarneyn'in tarihi şahsiyetini ise tam olarak karşılayacak tarihî bir kişiliğin bulunmaması, onun eski dönemde yaşamış bilinmeyen bir şahsiyet olduğu görüşünü ön plana çıkarmaktadır. Kendisinin kim olduğu kesin olarak bilinmediği için seddinin de nerede olduğunun bilinmesi pek mümkün değildir. Bununla birlikte Zülkarneyn'e en yakın tarihi kişiliğin eski Pers imparatoru Koşer olduğu söylenebilir. Zülkarneyn'in kendilerine karşı bir sed inşa ettiği Ye'cûc ve Me'cûc toplulukları, bazı kavimlerle özdeşleştirilmeye çalışılmışsa da bu ifadelerin belirli bir kavimden ziyade bir vasfa işaret ettiği görülmektedir. Buradan hareketle Ye'cûc ve Me'cûc'un bozgunculuk çıkaran ve farklı gruplardan oluşan azgın bir topluluk oldukları söylenebilir. 

Anahtar Kelimeler: Tefsir, Kur'ân, Kehf, Mübhem, İhtilaf.

Abstract:
The Qur'an is a unique word that has been tried to be understood correctly from its revelation to the present day and hundreds of volumes of works have been written on it. The ambiguous subjects and expressions that it contains attracted the attention of commentators and inspired them to write works in this sense for centuries. The commentators tried to explain the ambiguous issues in the Qur'an -based on the narrations- in proportion to their own skills and knowledge. Because of this, there was a conflict between them on some issues. The concept of mubham is generally defined in the same way in the sciences of tafsir and grammar sciences. However, considering some of the issues that the commentators called ambiguous, it is seen that the concept of ambiguous in the science of tafsir has a specific and more general framework. 
In this study, expressions such as Ashab-i Kehf (Seven sleepers), Moses (Pbuh), Khidr (Pbuh), Dhul-qarnayn, Gog and Magog, which are considered ambiguous in surah al-Kahf, were examined. Some of the conclusions we have reached about these statements, which cause conflict in many aspects, are as follows: Although it is difficult to determine in which period Ashab-i Kehf lived, it can be said that it is highly probable that they lived before Christianity, and their number is seven according to the preference of most scholars. It is also seen that the story of the Seven Sleepers in Christianity has some effects on the story of the Ashab-i Kehf in Islam in terms of narration. The fact that Moses (Pbuh) was the person to whom the Torah was revealed is an issue on which Islamic scholars almost agree. According to the verses of the Qur'an and the sound Sunnah, Khidr is a prophet who lived and died in a certain period of time. However, the acceptance of Khidr as an angel seems to be more robust against some objections to the Moses (Pbuh) -Khidr story. From there, it can be said that it is more correct for Khidr to be a prophet, and it is more robust for him to be an angel. In the verses of the Qur'an, it is seen that Dhul-Qarnayn is a prophet who receives revelation. This shows that he was one of the king prophets who lived in ancient periods. The fact that there is no historical personality that can fully meet the historical personality of Dhul-qarnayn brings to the fore the view that he is an unknown personality who lived in the ancient periods. Since it is not known exactly who he is, it is not possible to know where the great wall is. However, it can be said that the closest historical personality to Dhul-qarnayn was the ancient Persian emperor Cyrus. Although the Gog and Magog communities, which Dhul-Qarnayn built a great wall against them, have been tried to identify with some tribes, it seems that these statements indicate a quality rather than a specific people. From there, it can be said that Gog and Magog are a ferocious community that creates mischief and consists of different groups.

Keywords: Tafsir, Qur'an, al-Kahf, Mubham(Ambiguous), Controversy.