Cemil Meriç'in Bu Ülke adlı eseri üzerine üslup incelemesi
A stylistic study on Cemil Meriç's Bu Ülke
Yazar: NİHAL KİLCİ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. HÜSEYİN ÖZBAY
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2003
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Cümle yapısı = Sentence structure ; Dilbilgisi = Grammar ; Meriç, Cemil = Meriç, Cemil ; Üslup = Stylistic

Özet:
Dilbilimsel anlamda üslûp incelemelerinin "kelime ve cümle" olmak üzere iki boyutu vardır. Bu çalışmada, Cumhuriyet dönemi Türk nesrinin üslûp sahibi yazarlarından biri olan Cemil Meric'in Bu Ülke adlı eserindeki cümleler "dil ve üslûp" özellikleri yönünden incelenmiştir. Bunu yaparken klâsik tasniflerdeki ana başlıklara uyulmuş, bunlara bir de şimdiye kadar üzerinde durulmayan "uzunluk-kısalık" bakımından cümle bahsi eklenmiştir. Bu Ülke'deki cümlelerin yapısalcı yöntemle bir sistematik bulmaya doğru incelenmesi sonucunda Cemil Meric'in "tanım, tayin, tespit" amaçlı isim cümlelerini fiil cümlelerine nispetle daha sık kullandığı belirlenmiştir. Cemil Meriç, dilimize yabancı dillerden giren kelimeleri, "uydurca" kelimeleri yeniden tanımlayarak bunların sebep olduğu kavram kargaşasına son vermek istemiştir. Bu Ülke'de 1/7 oranında iç yüklemli cümle kullanılmıştır. Bu cümlelerin tipik özelliği yüklemin yalnızca bir eleman içeri çekilmesi ve yüklemden sonraki elemanın da tek kelimeden oluşmasıdır, iç yüklemli cümleler Bu Ülke'de "vurgu" amacıyla kullanılmıştır. Bu Ülke'deki cümlelerin % 77'si kısa cümledir. Kısa cümlelerin de % 80'i isim cümlesidir. Yazar, temeli Tazarruname'ye dayanan kısa-isim cümlelerini geliştirerek birer "aforizma"ya dönüştürmüştür. Kısa metinlerde dilin genetik-atomik özünü yakalayan kısa cümlelerle de kaynağını Şark'ın "geleneksel hikemiyat üslûp"undan alan felsefî-şiirsel bir dil oluşturmuştur. Bu Ülke'deki "yani"li ve "döngülü" cümleler de tipik Cemil Meriç cümleleridir. Bu tip cümleler, yazarın ele aldığı konuyla ilgili bütün ayrıntıları sıralamasını sağlayan cümlelerdir. Bu dilde, "yani"li cümleler bir denklik açıklaması değildir. Bu tip cümleleri zihinsel algılamamızın beklentisinden çok farklı, sürpriz ifadelerle sürdüren yazar, okuyucuyu şaşırtarak bir nevi "şok" etkisi yaratmaktadır. Anahtar kelimeler: Cemil Meriç, Bu Ülke, cümle.üslûp.

Abstract:
There are two dimensions of linguistic- stylistic studies as "vocabulary" and "syntax". In this thesis we studied on the syntax of Bu Ülke whose writer is one of the most important representatives of Turkish prose, in the Republic Term. During the study we obeyed the classical classification in syntax, but we also studied about the lenght of a sentence. We studied by structural methods to reach a system, and as a result we determined that Cemil Meriç had used "short noun sentences" especially to definite the words, which come from foreign languages and are made up wrongly, because he wanted to put an end to concept confusion. In Bu Ülke, There are inverted sentences at the range of 1/7. In this kind of sentences predicat is moved only one element inside of the sentence and the element at the end of the sentence is generally formed of one word. These sentences are used for "stress". %77 of the whole sentences in Bu Ülke are "short" sentences. %80 of these are "noun" sentences. Cemil Meriç converted the "short-noun" sentences of which fundamentals are based on "Tazarruname" to a maxim. In short texts, with the "short-noun" sentences which express the genetic and atomic kernel of Turkish, he formed a philosophical and poetical language. The sentences with conjunction of "that is" and the "transformatical" sentences are special to Cemil Meriç. These kind of sentences made him possible to enumarete the details of the topics which he dealed with. In this language the conjunction of "that is" is not used as an explanation of "balance". Cemil Meriç who continues these sentences different from our mental expectations surprises the reader, so he creates an effect of shock. Key words: Cemil Meriç, Bu Ülke, syntax, stylistic.