Suriyeli mültecilere ilişkin kalıpyargı içeriği ve davranış ilişkisi: Duyguların ve ahlaki dışlamanın aracı rolü
Stereotype content–behavior relationship in the context of Syrian refugees: The mediating roles of emotions and moral exclusion
Yazar: AHMET DEMİRDAĞ
Danışman: DOÇ. DR. DERYA HASTA
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Sosyal Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Davranış = Behavior ; Duygu = Emotion ; Dışlanmışlık = Exclusion ; Dışlayıcılık = Exclusivism ; Kalıp yargılar = Stereotypes ; Mülteciler = Refugees ; Sosyal psikoloji = Social psychology ; Suriyeliler = Syrians ; Uluslararası göç = International migration ; Ölçekler = Scales

Özet:
Bu tezde, kalıpyargı içeriği modeli (KİM) ve gruplar arası duygu ve kalıpyargı temelli davranış haritasının (yanlılık haritası) öngörülerini Türkiye'deki Suriyeliler bağlamında test etmek, kalıpyargı-davranış ilişkisinde duyguların aracı rolüne ilişkin tutarsız bulguların yanlılık haritası yazınının veri toplama, analiz stratejisi ve yetersiz istatiksel güçle ilgili yöntemsel sınırlılıklarıyla olan ilişkisini incelemek ve bu modellerde işaret edilen kalıpyargı-davranış ilişkisindeki meşrulaştırıcı mekanizmayı ahlaki dışlama açısından test etmek amaçlanmaktadır. İlk çalışmada, katılımcılar (N = 217) 20 Suriyeli alt-grubu KİM'in yapısal, kalıpyargı içeriği boyutları ve duygu değişkenleri açısından değerlendirmiştir. Beklendiği gibi, grupların çoğunluğu boyutların birinde yüksek diğerinde düşük algılanarak acımanın veya hasedin; geriye kalanı ise her iki boyutta yüksek veya düşük algılanarak hayranlığın veya hor görmenin belirgin hedefi olmuştur. Rekabet, kapsamı sembolik ve gerçekçi tehditlerle genişletildiğinde cana yakınlığı daha iyi yordamıştır. İkinci çalışmada, katılımcılar (N = 528) Suriyeli alt-grupları kalıpyargı içerikleri, duygu, davranışsal eğilim ve ahlaki dışlama değişkenleri açısından değerlendirmiştir. Yanlılık haritasıyla uyumlu olarak, acıma yüksek cana yakınlık-düşük yetkinlik kümesinde cana yakınlık-aktif yarar ilişkisine, hor görme ise düşük cana yakınlık-düşük yetkinlik kümesinde cana yakınlık-aktif zarar ilişkisine anlamlı düzeyde aracılık etmiştir. Ancak, hayranlık ve haset diğer iki kümede cana yakınlık-davranış ilişkilerine anlamlı aracılık edememiştir. Yetkinlik-davranış ilişkilerine de hiçbir kümede hiçbir duygu anlamlı düzeyde aracılık edememiştir. Ahlaki dışlamanın aracı etkisi ise yalnızca çelişik/karışık kalıpyargı kümelerinade anlamlılık düzeyine ulaşabilmiştir. Birlikte değerlendirildiğinde, bulguların KİM'in kültürler arası genellenebilirliğini ve Türkiye'deki Suriyeliler bağlamına uygulanabilirliğini desteklediğini, duyguların aracı rolüne ilişkin tutarsız bulguların bu araştırmada etkisi araştırılan yöntemsel sınırlılıklarla ilgili olmayabileceğini ve davranışları meşrulaştırma ihtiyacının çelişik/karışık kalıpyargılanan kümelerde ortaya çıkma eğiliminde olduğunu işaret ettiği söylenebilir.

Abstract:
Two studies were conducted to test the predictions of the stereotype content model (SCM) and the behaviors from intergroup affect and stereotypes map (the BIAS map) in the context of Syrian refugees in Turkey, to examine the effect of methodological limitations in the BIAS map concerning data collection, analysis strategy, and insufficient statistical power on the inconsistent findings regarding the mediation role of emotions in the stereotype-behavior relationships, and to address the legitimization mechanism mediating stereotype-behavior relationship suggested by these models, employing moral exclusion as a mediator in this relationship. In the first study, participants (N = 217) rated 20 Syrian subgroups on the SCM's structural, stereotype content, and emotion scales. As predicted, most of the groups were stereotyped ambivalently (i.e., as either warm but incompetent or vice versa) and accordingly elicited either pity or envy. The remaining groups were stereotyped as either high or low on both dimensions and accordingly elicited either admiration or contempt. Broadening the scope of competition by symbolic and realistic threats improved its prediction of warmth, as predicted. In the second study, participants (N = 528) rated Syrian subgroups on stereotype content, emotion, behavioral tendencies, and moral exclusion measures. Pity and contempt significantly mediated warmth-behavior relationships in their respective clusters, whereas admiration and envy did not. Moreover, none of the emotions significantly mediated competence-behavior relations in their respective clusters. Finally, moral exclusion was a significant mediator only in the mixed-stereotyped clusters. Overall, these results support the SCM's cross-cultural generalizability and applicability in the context of Syrian refugees in Turkey. The results also suggest that the inconsistent findings concerning the mediation role of emotions are not related to methodological limitations examined in this study and that the need for justification of behaviors is specific to groups in the mixed-stereotyped clusters.