Hatay ili arıcılık işletmelerinin etkinliklerinin veri zarflama analizi ile değerlendirilmesi
Evaluation of the efficiency of beekeeping enterprises in hatay province with data envelopment analysis
Yazar: UFUK KAYA
Danışman: PROF. DR. İSMAYİL SAFA GÜRCAN
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Biyoistatistik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Biyoistatistik = Biostatistics ; Veteriner Hekimliği = Veterinary Medicine
Dizin: Arıcılık = Beekeeping ; Arılar = Bees ; Hatay = Hatay ; Veri zarflama = Data envelopment ; Veri zarflama analizi = Data envelopment analysis ; Veteriner hekimlik = Veterinary medicine ; İstatistik = Statistics ; İstatistiksel yöntemler = Statistical methods

Özet:
Arıcılık faaliyeti, kırsal alandaki nüfusa ekonomik bir getiri sağlamasının yanı sıra,
gerek doğal alanlarda gerekse tarım faaliyetinin yapıldığı alanlarda bitkisel tozlaşmaya katkı
sağlaması ve doğal yaşamın sürdürülebilirliği bakımından hayati öneme sahiptir. Türkiye,
arıcılık faaliyeti konusunda biyoçeşitlilik bakımından oldukça zengin ve avantajlı olmasına
rağmen, çeşitli faktörlere bağlı olarak üretim potansiyelini yansıtamamaktadır.
Türkiye'de arıcılık alanında işletmelerin teknik ve ekonomik özellikleri bakımından
etkinliklerinin değerlendirildiği ve hangi faktörlerin bu etkinlikleri etkilediği ile ilgili
çalışmaların sınırlı olduğu göz önüne alınarak, bu çalışma ile arıcılık işletmelerinin hem teknik
hem de ekonomik açıdan etkinliklerinin ve etkinlik skorlarını etkileyen faktörlerin
belirlenmesi amaçlanmıştır.
Çalışmanın materyalini, Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı sistemine ve Hatay İli
Arı Yetiştiricileri Birliği'ne kayıtlı ve aktif olarak faaliyet gösteren 554 işletmeden örneklem
yoluyla seçilen 51 arıcılık işletmesinden alınan veriler oluşturmaktadır. Araştırma, 2017-2018
dönemini kapsamaktadır.
Hatay ilinde arıcılık işletmelerinin etkinliklerinin hesaplanmasında veri zarflama
analizinden yararlanılmıştır. VZA sonucunda etkin olan işletmeler süper etkinlik modeli
yardımıyla tekrar sıralanmıştır. İşletmelerin etkinlik skorları üzerine etkileri olduğu düşünülen
faktörlerin belirlenmesi amacıyla kesilmiş (truncated) regresyon analizinden yararlanılmıştır.
İstatistiksel analizler için SPSS 14.01, Stata 12/MP4, MaxDEA 7 Basic ve DEA-Solver LV
8.0 paket programları kullanılmıştır.
Çalışma sonucunda, arıcılık işletmeleri için hem teknik hem de ekonomik özelliklere
bakarak, sahaya ve uygulamaya yönelik avantajlı olmasından dolayı girdi yönlü BCC-VZA
modelinin diğer modellere göre kullanılabilir olduğu görülmüştür. Teknik özellikler açısından
yapılan analizler sonucunda 'işletme sahibinin deneyimi', 'yetiştirilen arı ırkı', 'eğitim düzeyi'
ve 'koloni sayısı' değişkenleri etkinlik üzerine önemli birer faktör olarak belirlenmiştir.
Ekonomik özellikler açısından ise etkinlik üzerine önemli bir faktör bulunmamıştır.

Abstract:
In addition to providing an economic return to the rural population, beekeeping is a
vital importance in terms of contributing to vegetative pollination in both natural and
agricultural areas and sustainability of natural life. Turkey, despite of being quite rich in terms
of biodiversity and advantageous about beekeeping, can not reflect the potential production
depending on various factors.
In Turkey, the studies that evaluating the efficiency of beekeeping enterprises in terms
of technical and economical properties and which factors affect on efficiency are limited. This
study was aimed to determine both technical and economic efficiency in beekeeping
enterprises and the factors affecting efficiency scores.
In the current study, 51 beekeeping enterprises that selected through sampling from
554 active beekeeping enterprises and registered to the system of the Ministry of Food,
Agriculture and Livestock and Hatay Province Beekeepers Association were used. The
research was involved the 2017-2018 period.
Data envelopment analysis was used to calculate the efficiency of beekeeping
enterprises in Hatay province. The enterprises that were efficient as a result of DEA were reranked
with super efficiency model. Truncated regression analysis was used to determine the
factors that had effects on the efficiency scores of the enterprises. Statistical analyses were
carried out using SPSS 14.01, Stata 12 / MP4, MaxDEA 7 Basic and DEA-Solver LV 8.0
softwares.
As a result of this study, when it was examined both technical and economic properties
for beekeeping enterprises, BCC-DEA model was practicable in comparison with other models
because of its advantageous for field and practice. The results showed that 'experience of the
beekeeper', 'bee breed', 'education level of beekeeper' and 'number of colony' variables were
found to be statistically significant factors on efficiency of technical properties. No significant
factors were found on efficiency of economic properties.