Tarihsel ve kültürel boyutlarıyla İran'da ulusçuluğun gelişimi ve uluslararası-bölgesel politikalara etkileri
In Iran the nationality progress and effects on the international-regional policy in historical and cultural respect
Yazar: MAHMUT ABUZER ELMAS
Danışman: YRD. DOÇ. DR. MEHMET BÜLENT ULUDAĞ
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Tarih = History ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Bölgesel politikalar = Regional policies ; Etnik ulusçuluk = Ethnic nationalism ; Milliyetçilik = Nationalism ; Orta Doğu = Middle East ; Tarihsel gelişim = Historical development ; Uluslararası politika = International policy ; İran = Iran ; İran Devrimi = Iran Revolution

Özet:
İran, M.Ö. 3000'li yıllara kadar uzanan kadim bir medeniyete sahiptir. Sahip olduğu bu medeniyet, bin yıllarca bölgede etkisini göstermiş, zaman zaman istilacı güçler tarafından yok edilme tehlikesiyle karşı karşıya gelse dahi, istilacıları kültürel ve dini olarak asimile etmeyi başarmıştır. Tarihi boyunca her zaman kendisi gibi yaşayan İran, kendine has devlet sistemi ve dinleri ile varlığını sürdürmüş, dış dünyadan gelen değerleri reddetmiştir.İslam dininin Arap toprakları üzerinde doğuşu, İran medeniyetinin bu geleneksel yapısında ilk defa bir kırılmaya yol açmıştır. Sasaniler'in yok olmaya yüz tutmuş bir dönemde olması, İslam'ın İran topraklarına girmesini hızlandırmış, İran'ın ilk defa kendisinden olmayan bir dini benimsemesini sağlamıştır. Safeviler ile başlayan Şii merkezli devlet yapısı günümüze kadar etkisini sürdürmektedir. 16. yüzyılda başlayan ve 20. Yüzyıla kadar devam eden Şii-Türk hâkimiyeti Pehlevilerle birlikte Şii-Fars hâkimiyetine dönüşmüş, bu dört asırlık süre zarfında etnik ve dini unsurlar devlet yönetimini ziyadesiyle etkilemiştir. Dini değerlerin İran'a etki eden son örneği ise İslam Devrimidir. İslam Devrimi ile İran, değer yargılarından uzaklaşmış yönetimini ve dış mihrakların ülke üzerinde kurduğu hâkimiyeti bir kez daha reddederek 20. yüzyılın en büyük devrimlerinden birine imzasını atmıştır.1979'da Batı dünyasına başkaldıran rejim, devrimin ardından pragmatik politikalar sayesinde ayakta durabilmektedir. Jeopolitik konumu ve nükleer enerji faaliyetleriyle Batı dünyasının çıkarlarına tehdit oluşturan İran, bölgedeki diğer ülkelerin aksine, en yumuşak karnı olan etnik çeşitliliğiyle vurulmaya çalışılmaktadır. Modern dünyaya uyum sağlamakta direnen İran'ın, bugün en büyük sorunu, yine kültürel saldırılardır. 21. yüzyıl dünyasında İran, bir kez daha gelenekselcilik ile modernite arasında sıkışmış durumdadır.

Abstract:
Iran has got an ancient civilization since 3000 B.C. This civilization which it holds, had effected for thousands of years and assimilated its invaders culturally and religiously even though it encountered lots of invasive powers that aimed to damage. Through the history, existing as/how it is, Iran rejects the external values and maintains its own state system and religion.Birth of Islam above the Arabic terrain caused first break into the Iran civilization?s traditional structure. Because of the Sassanid?s destruction era, Islam could intervene in this land of Iran and cause the people of this lands? adopted another religion. The Shia state structure has still maintained its effectiveness since the era of Safavid. From 16th century to 20th century, Shia-Turkish hegemony turned to Shia-Persian hegemony; and in the meantime of 4 century, this hegemony could effected the ethnic and religious elements- and of course state government. The latest example of this religious effectiveness on Iran is Islamic Revolution. Via this revolution Iran rejected the government that had the alienated value judgement and the hegemony of outbreaks onto the state again; and it signed one of the biggest revolution through the 20th century.The regime which challenged against the Western World in 1979 can remain standing thanks to the pragmatic policies coming after revolution. With its geopolitical position and nuclear activities, Iran is one of the important threat against Western World. On the contrary to other countries in this region, Iran has been tried to be stroken by its vulnerable point, its ethnic variety. Iran has resisted on the modern world so its most important problem is again the cultural attacks. In the world of 21th century Iran has been stuck in somewhere between modernity and traditionalism one more time.