Meme kanseri hastalarının kemoterapi sürecinde beslenme durumu, bazı biyokimyasal parametreler ve yaşam kalitesnin değerlendirilmesi
Evaluation of nutritonal status, some biochemical parameters and quality of life of breast cancer patients during chemotherapy
Yazar: AYSEL ŞAHİN KAYA
Danışman: DOÇ. DR. ASLI AKYOL MUTLU
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Beslenme = Nutrition ; Beslenme durumu = Nutritional status ; Biyokimya = Biochemistry ; Lipid peroksidasyonu = Lipid peroxidation ; Meme hastalıkları = Breast diseases ; Meme neoplazmları = Breast neoplasms ; Oksidanlar = Oxidants ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; İlaç tedavisi = Drug therapy ; İlaç tedavisi-kombine = Drug therapy-combination

Özet:
Meme kanseri hastalarının kemoterapi tedavisinin farklı aşamalarında beslenme durumunun, biyokimyasal parametrelerinin ve yaşam kalitesinin değerlendirilmesi ve bunların olası ilişkilerini saptamak amacıyla yapılan bu araştırmaya, Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi Sağlık Araştırma ve Uygulama Merkezi, Tıbbi Onkoloji bölümüne başvuran, 30-65 yaş arası meme kanseri tanısı almış 50 kadın hasta dahil edilmiştir.Kemoterapinin başlangıcında, ortasında ve sonunda; bireylere genel özelliklerini ve sağlık durumlarını, besin tüketim sıklıklarını, yaşam kalitesini değerlendirmeye yönelik anket formu uygulanmış, bireylerin boy uzunluğu, vücut ağırlığı, bel ve kalça çevresi ölçümleri alınarak ve beden kütle indeksleri (BKİ) hesaplanarak kaydedilmiştir. Bireylerden kan örnekleri alınmış ve bu kan örneklerinde ELISA yöntemi ile bazı oksidatif stres parametrelerin (total antioksidan durum-TAS, total oksidan durum-TOS, nitrik oksit-NO, süperoksid dismutaz-SOD, glutatyon peroksidaz-GPx, 8-hidroksi-2'-deoksiguanozin-8-OHdG) analizi yapılmıştır. Katalaz ve malondialdehid (MDA) manuel yöntemle analiz edilmiştir. Bireylerin kemoterapi aşamalarında; vücut ağırlığı, BKİ, bel çevresi ölçümleri, kalça çevresi ölçümleri arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0,001). Bu ölçümler kemoterapinin başlangıcına göre ortasında azalmış, sonunda ise artarak başlangıçtaki ölçümlerine yaklaşmıştır. Kürler arası çoklu karşılaştırmalar sonucunda tedavinin başlangıcı ile ortası arasındaki ve tedavinin ortası ile sonu arasındaki bu fark anlamlıdır (p<0,001). Enerji ve makro besin ögeleri alım düzeyleri açısından tedavinin ortasındaki alım düzeylerindeki azalma anlamlıdır (p<0,001). Enerji, karbonhidrat, protein, yağ ve posa alım düzeyleri tedavinin ortasına göre sonunda anlamlı olarak artmıştır (p<0,001). Mikro besin ögelerinden; retinol, E vitamini, B grubu vitaminler, folat, sodyum, potasyum, kalsiyum, magnezyum, fosfor, demir, çinko, manganez ve bakır alım düzeyleri tedavinin ortasında azalmış ve sonunda yeniden artmıştır. Kemoterapi aşamalarına göre çoklu karşılaştırmalarda tedavinin başlangıcına göre ortasındaki, ortasına göre sonundaki bu değişim anlamlı bulunmuştur (p<0,001). Yaşam kalitesi değerlendirmesinde fonksiyonel skor ve genel sağlık skor sonuçlarındaki tedavinin ortasındaki azalma ve tedavi sonundaki artma anlamlıdır (p<0,001). Semptom skoru ise, tedavinin ortasında artmış ve sonunda anlamlı olarak azalmıştır (p<0,001). TOS ve GPx değerleri tedavinin ortasında azalmış, sonunda da azalmaya devam etmiştir (sırasıyla p=0,02 ve p=0,007). Diğer oksidatif parametrelerdeki değişimler anlamlı bulunmamıştır (p>0,05). Kemoterapi başlangıcında vücut ağırlığı ile TAS ve TOS arasında anlamlı ve ters yönlü korelasyon saptanmıştır (sırasıyla r=-0,384 p=0,006 ve r=-0,373 p=0,008).Kemoterapi başlangıcında makro ve mikro besin ögeleri alım düzeyleri ile oksidatif parametreler arasında anlamlı herhangi bir korelasyon bulunmamıştır (p>0,05).Kemoterapinin ortasında tekli doymamış yağ asidi alım düzeyi ile MDA arasında anlamlı ve ters yönlü korelasyon bulunmuştur (r=-0,359 ve p=0,010).Kemoterapi başlangıcında semptom skoru ile C vitamini alım düzeyinde ters yönlü, tedavi ortasında fonksiyonel skor ve genel sağlık skoru ile E vitamini alım düzeyinde aynı yönlü korelasyon bulunmuştur (sırasıyla r=0,345, p=0,014 ve r=0,469, p<0,001). Bu çalışmanın sonuçlarına göre kemoterapi boyunca bireylerin beslenme durumuna bağlı olarak antropometrik ölçümleri, oksidatif parametreleri ve yaşam kaliteleri değişmektedir. Bu nedenle yeterli ve dengeli beslenme örüntüsünün oluşturulması konusunda bireyler tanı anından itibaren takip edilmeli ve tedavi süresince beslenme durumunun değerlendirilmesine devam edilmelidir. Ayrıca meme kanserinin tedavisi sırasındaki ve sonrasındaki süreçte yeterli ve dengeli beslenme konusunda daha fazla araştırma ve uygulamaya ihtiyaç vardır.

Abstract:
The aim of this study was to evaluate the nutritional status, biochemical parameters and quality of life of breast cancer patients in different stages of chemotherapy and to determine these parameter's possible relationships. 50 women aged 30-65 years who were admitted to Medical Oncology Department of Health Research and Application Center of Namık Kemal University, Tekirdağ, were included in this study. At the beginning, middle and end of the chemotherapy; a questionnaire was used to evaluate general characteristics and health status, food consumption frequency and quality of life. At the same time, height and body weight, body mass index (BMI), waist and hip circumference were recorded. Blood samples were taken from individuals and oxidative stress parameters (total antioxidant status-TAS, total oxidant status-TOS, nitric oxide-NO, superoxide dismutase-SOD, glutathione peroxidase-GPx, 8-hydroxy-2'-deoxyguanosine) were analyzed by ELISA method. Catalase and malondialdehyde (MDA) were analyzed by manual method. Body weight, BMI, waist circumference measurements and hip circumference measurements were significantly different between different chemotherapy stages (p<0,001). These measurements decreased in the middle compared to the beginning of chemotherapy and increased at the last stage, approaching the initial measurements. As a result of multiple comparisons between courses, the difference between the beginning and the middle of the treatment and the difference between the middle and the end of treatment were significant (p<0,001).In terms of energy and macronutrient intake levels, the decrease in the intake levels in the middle of treatment was significant(p<0,001).Energy, carbohydrate, protein, fat and fiber intake levels increased significantly at the end of the treatment (p<0,001).Micro nutrients; retinol, vitamin E, vitamin B, folate, sodium, potassium, calcium, magnesium, phosphorus, iron, zinc, manganese and copper intake levels decreased in the middle of treatment and eventually increased again.This change in the middle and end of the treatment compared to the beginning of the treatment was significant (p<0,001).In the quality of life assessment, the decrease in the middle of the treatment and the increase in the end of the treatment were significant in functional and general health scores(p<0,001).The symptom score increased in the middle of treatment and significantly decreased in the end(p<0,001).TOS and GPx values decreased in the middle of treatment and continued to decrease in the end (p=0,02 and p=0,007, respectively).Changes in other oxidative parameters were not significantly different (p> 0,05). A significant and inverse correlation was found between body weight and TAS and TOS at the beginning of chemotherapy(r=-0,384 p=0,006 and r=-0,373 p=0,008, respectively).At the beginning of chemotherapy, there was no significant correlation between macro and micro nutrient uptake levels and oxidative parameters (p>0,05). There was a significant and inverse correlation between monounsaturated fatty acid intake and MDA level in the middle of chemotherapy(r=-0,359 and p=0,010).At the beginning of chemotherapy, there was an inverse correlation between symptom score and vitamin C intake level, functional score at mid-treatment, and general health score and vitamin E intake level (r=0,345 and r=0,469, respectively). According to the results of this study, anthropometric measurements, oxidative parameters and quality of life of individuals change according to nutritional status during chemotherapy. For this reason, individuals should be monitored from the moment of diagnosis in order to establish an adequate and balanced nutrition pattern and assessment of nutritional status should be continued during treatment.Furthermore, there is a need for more research and application on adequate and balanced nutrition during and after the treatment of breast cancer.