Güçlenme bağlamında kadın kooperatifleri: Feminist bir araştırma
Women's cooperatives in the context of empowerment: A feminist research
Yazar: GÜLSÜM ARSLAN
Danışman: DOÇ. DR. ÖZGE SANEM ÖZATEŞ GELMEZ ; DOÇ. DR. GİZEM ÇELİK ÖZKAN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Sosyal Hizmet = Social Work ; Sosyoloji = Sociology ; Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations
Dizin: Ekonomik güçlendirme = Economic empowerment ; Feminizm = Feminism ; Kadın kooperatifçiliği = Women's cooperative ; Kadınlar = Women ; Kooperatifler = Cooperatives ; Kooperatifçilik = Cooperative system ; Politik güç = Political power ; Psikolojik güçlendirme = Psycholojical empowerment ; Sosyal güç = Social power ; Toplumsal cinsiyet = Gender

Özet:
Bu araştırma, kadının güçlenmesinde kooperatiflerin rolünü bireysel/psikolojik, sosyo-kültürel, ekonomik ve politik güçlenme boyutlarında ortaya koymayı amaçlamıştır. Bu amaç doğrultusunda gerçekleştirilen nitel araştırmada feminist yöntembilimin ilkeleri benimsenmiştir. Araştırmanın özneleri, amaçlı örnekleme ve maksimum çeşitlilik örneklemesi kullanılarak belirlenmiştir. Bu doğrultuda Türkiye'nin yedi farklı coğrafi bölgesinde, 2002-2021 yılları arasında kurulmuş 21 farklı kooperatif ve 28 kooperatif ortağı kadınla derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Araştırmacı tarafından hazırlanan yarı yapılandırılmış görüşme formuyla elde edilmiş veriler betimsel analiz yaklaşımı ile çözümlenmiştir. Verilerin çözümlenmesinde MAXQDA 2022 Analytics Pro nitel veri analiz yazılımı kullanılmıştır.
Araştırmanın temel sonucu, kooperatifler aracılığıyla kadınların güçlenmesinin mümkün olduğu ve kooperatif ortağı kadınların bireysel/psikolojik, sosyo-kültürel, ekonomik ve politik boyutlarda güçlendiği yönündedir. Güçlenme süreçleri öznel deneyimler içerdiğinden kadından kadına farklılık göstermekle birlikte kooperatif ortağı kadınların en çok bireysel/psikolojik ve sosyo-kültürel boyutlarda güçlendiği söylenebilir. Bu iki boyutu takiben politik güçlenme boyutu ve son sırada ise ekonomik güçlenme boyutu yer almaktadır. Kooperatiflerin potansiyeline rağmen, kadınların ekonomik güçlenmesinde beklenen sonucu yaratamaması dikkat çekici bir sonuç olmuştur. 
Kooperatifler aracılığıyla kadınların sorunlarla baş etme kapasitesi, öz güveni artmış, sosyal destekleri ve toplumsal statüleri gelişmiş ve hayatlarında toplumsal cinsiyet eşitliği açısından olumlu dönüşümler gerçekleşmiştir. Ayrıca kadınların kooperatifler aracılığıyla farklı kültürleri ve farklı insanları tanıma fırsatı yakaladığı sonucuna ulaşılmıştır. Kadınların kurumsal kimlik ve siyasi katılım elde etmiş olması ve hak savunusu için diğer kadınlarla dayanışma içerisinde örgütlü mücadele vermiş olması da kazanımları arasında yer almaktadır. Son olarak kadınların kooperatifte üretim süreçlerinde yer alarak ekonomik gelir sağladığı ve yeni bilgi, beceri ve deneyimler kazandığı görülmüştür.
Araştırma, kadının güçlenmesinde kooperatiflerin rolünü artırmak için kadın kooperatiflerinin mevcut sorunlarını çözmeye ve kadının güçlenmesini engelleyen faktörleri ortadan kaldırmaya yönelik önerilerle son bulmuştur.

Abstract:
This research aims to present the role of the cooperatives in the aspects of individual/psychological, socio-cultural, economic and political empowerment of women. Feminist methodology principles had been employed in the qualitative research which has been conducted in accordance with this purpose. Subjects of this research have been chosen by purposive sampling and maximum variation sampling methods. In this respect; in-depth interviews have been made with 28 female copartners of 21 different cooperatives from seven different regions of Turkey which have been founded between 2002 - 2021. Data which has been obtained by semi-structured interview form was resolved by descriptive analysis approach. For the resolution of data, MAXQDA 2022 Analytics Pro qualitative data analysis software has been used.
Main result of the research is that women's empowerment is possible through cooperatives and that female co-partners of cooperatives are empowered in individual/psychological, socio-cultural, economic and political dimensions. Process of empowerment may vary from woman to woman since they include subjective experiences, however; it can be concluded that female co-partners of cooperatives are gaining power mostly in individual/psychological and socio-cultural aspects. Following these two aspects; next aspect is political empowerment and afterwards the economic empowerment. Despite the potential of the cooperatives, the expected positive result in economic empowerment could not be created, which is a very conspicuous situation.
Through cooperatives, women's capacity to cope with problems and their self-confidence have increased, social support and social status have advanced and positive changes in terms of gender equality have occurred in their lives. Additionally, it has been concluded that they got the chance of getting to know different people and different cultures via cooperatives. Women's gaining of an institutional identity and political participation and their organized struggle in solidarity with other women in defense of their rights are also among the achievements. Finally, it has been observed that women obtain financial income by taking place in the production processes in the cooperative and they obtain new knowledge, skills and experiences.
The research is ended by suggestions for eliminating the factors of which restrains women's empowerment and solving current problems of women's cooperatives for increasing the role of cooperatives in women's empowerment.