Lütfi Özkök'ün fotoğraf sanatı anlayışı
Photography art manner of Lütfi Özkök
Yazar: OĞUZ KURUM
Danışman: PROF. GÜLER ERTAN
Marmara Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Fotoğraf Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts
Dizin: Fotoğraf = Photograph ; Fotoğraf sanatı = Photography art ; Fotoğrafçılık = Photography ; Portre = Portrait ; Özkök, Lütfi = Özkök, Lütfi

Özet:
Fransız devriminin ardından, soylu kesime özenen burjuvazi, adeta bir soyluluk sembolü olarak gördükleri `portre' sahibi olma konusunda yarışmaya başlarlar. Fotoğrafın bulunması ile portre, fotoğrafın ilk ve en geniş uygulama alanlarından biri olur. Avrupa ve Amerika'da portre fotoğrafçılığı, içine özgün öğeler katılarak zamanın sanat akımlarından etkilenen bir sanat halini alır. 1850 yıllarında fotoğraf ile tanışan Osmanlı'da ise fotoğraf daha çok belge olarak kullanılmıştır. Bu dönemde fotoğraf estetiği üzerinde çok durulmamış, batıda portre fotoğrafına dair çok önemli ve sanatsal çalışmalar yapılırken ülkemizde insan figürü doğa çalışmalarının leke değerindeki dengeleme unsuru olarak kullanılmıştır. Cumhuriyet sonrası döneme bakıldığında da, özellikle 1960 `lı yıllara dek, portre fotoğrafı açısından münferit ve daha çok batı ile bireysel ilişkiler kurabilmiş fotoğrafçılar haricinde kurumsal bir sanat anlayışı ve eylemi görülmemektedir.Çocukluğundan itibaren iyi bir eğitim alan ve öğrendiği yabancı diller ile batı kültürünü takip eden Lütfi Özkök, 1950 sonrası gittiği Paris, sonrasında taşındığı ve halen yaşadığı Stockholm şehirlerinde de, her zaman sanat ve kültür çevrelerinin içinde olmuştur. 1960 sonrası artarak devam eden fotoğraf kariyerinde, edebiyatın içinden gelmesi önemli edebiyatçılar ile iyi ilişkiler kurmasını sağlamış, böylelikle onları doğru ifade eden portreler çekebilmiştir.Modellerini, kendi ortamlarında, kongrelerde, parklarda fotoğraflamış, bu da fotoğraflarına daha doğal ve yalın bir atmosfer olarak yansımıştır.Fotoğraflarında, sade ve gözü yormayan bir fon içinde, göz, yüz ve vücut ile modelin ifade edildiği kadrajlar görülür. Bu anlatım, fotoğrafı çekilen modeli, mütevazı bir atmosferde, baskın karakter olarak öne çıkartır. Genelde tek yönlü yanal ışık ile yüz hatları derinlemesine görülür ve böylelikle ifadeler net ve baskın olarak algılanır. Fotoğraflarındaki yoğun kontrastlık, modelin yüz ifadesini adeta perçinler.Eğitim kuşkusuz, bireylerin var olan potansiyellerinin belirlenmesi, yönlendirilmesi ve gelişmesinde en önemli unsurdur. Lütfi Özkök çok küçük yaşlardan itibaren aldığı batılı kültür ve öğrendiği yabancı dil ile, Türkiye'nin çok gerisinde kaldığı sanatsal ve kültürel olgular ile çok daha erken buluşabilmiştir. O yüzden, 1960 sonrası Türkiye'de bulunan fotoğrafçılar daha çok `Toplumsal' nitelikli çalışmalar yaparken, o Avrupa'nın ayni yıllarda içinde bulunduğu birçok akımdan beslenme fırsatı bulmuştur. Fakat, Lütfi Özkök fotoğraf anlayışını net olarak değerlendirdiğimizde, onu `Yeni Gerçekçilik' akımı içindeki `romantik' kanata oturtabiliriz.

Abstract:
Following the French revolution, the bourgeoisie imitating the aristocratic section of the society started to make competition for obtaining a `Portrait? deemed to be the symbol of the aristocracy. Upon invention of the photograph, the portrait has become the first and the widest application field of the photography. The portrait photography in the Europe and America has become an art affected by the current artistic trends of the relevant age. In the Ottoman Empire which has acquainted with photograph in 1850s, photographs were mostly used as a document. In this period, the photograph aesthetic was not considered important and the human figure was used as balancing element of the studies on nature while very important and artistic studies were being carried out regarding portrait in the western countries. When the period following the establishment of the Republic is taken into consideration, an institutional artistic concept and action have not been observed in respect of portrait photography except the individual photographers who were able to establish separate relations with the western understanding.Lütfi Özkök who had received a good education and followed the western culture thanks to his foreign languages as of his childhood has always participated in the artistic and cultural circles in Paris where he had gone after the year 1950 and in Stockholm where he is still living. During his photography career continued increasingly after 1960, the fact of his personality coming from the literature has enabled him to establish good relations with the important men of letters and to take portraits truly expressing such persons.He has taken the photographs of his models in their own environments, congresses and parks and this fact was reflected as a natural and simple atmosphere in his photographs.Frames in which the eye, face, body and model are observed on a background which is simple and which does not harass the eye in his photographs. This expression puts the model whose photograph is taken forward as a dominant character in a modest atmosphere. In general, the features are seen in detail with uni-directional lateral light and thus, the expressions are perceived clearly and dominantly. The intensive contrast in his photographs virtually reinforces the face expression of the model.Education is of course the most important element in the determination, orientation and development of the existing potentials of the individuals. Thanks to the western culture and the foreign languages he has obtained and learned since the dates of his childhood, Lütfi Özkök has acquired the artistic and cultural facts earlier than the society of Turkey. Therefore, he has acquired the opportunity of learning from lots of trends in the Europe while the photographers in Turkey were dealing with the studies of `Social? nature in 1960s. He has attended various environments where lots of disciplines varying but if we clearly determine his photographic approach, we could put him in `romantic? wing of `New Realism?.