Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi kampüsünde yetişen kuş iğdesi (Elaeagnus angustifolia L.) fenotiplerinin belirlenmesi ve peyzaj mimarlığında kullanımının değerlendirilmesi
Determination of phenotyps of Russian olive (Elaeagnus angustifolia L.) growing on Van Yüzüncü Yıl University campus and evaluation of its use in landscape architecture
Yazar: MUHAMMED EMİR GÖRAL
Danışman: PROF. DR. ŞEVKET ALP
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture

Özet:
Doğal ve doğallaşmış bitkiler yerel ekolojik koşullara en iyi uyum sağlayan bitkilerdir. Bu çalışma kapsamında doğallaşmış türlerimizden olan Elaeagnus angustifolia L. bitkisinin üniversite yerleşkesi ve çevresinde belirlenen, fenotipleri çeşit olma potansiyelleri ve peyzajlarda kullanılabilirlikleri açısından değerlendirilmiştir. İlk olarak gözlem yoluyla meyve, yaprak ve gövde özellikleri ile farklı görünümdekiler seçilmiş, geri kalan bitkiler elenmiştir. Bu eleme sonucunda 90 civarı bitkiden 12 tanesinin potansiyel sahibi olduğu görülerek incelemeye alınmış ve her biri bir tip olarak değerlendirilmiştir. Yıl boyunca gözlem altında tutulan tiplerin mevsimsel olarak değişimleri incelenmiştir. İnceleme kapsamında bitkilerin vejetasyona başlama tarihlerinden yaprak dökümlerine kadar olan süre izlenmiştir. Bu süreçte yaprak özellikleri ve meyve özellikleri ölçümlere tabi tutulmuş ve fotoğraflarla kayıt altına alınmıştır. Görsel olarak da değerlendirilen tiplerin yapılan ölçümleri istatistiksel olarak analiz edilmiş ve kümeleme analizi yapılmıştır. Çalışma sonucunda diğerlerine %52.8749-%61.3078 arasında değişen benzerlik oranlarıyla 4 tipin çeşit olma potansiyellerinin yüksek olduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak E. angustifolia bitkisinin bitkisel tasarımlarda estetik ve fonksiyonel yönden etkili tasarımlarda kullanılabilecek çeşit adayı tipler ortaya konmuştur. Sürdürülebilir ve ekonomik uygulamalar açısından yüksek potansiyele sahip bu tiplerin açık yeşil alanlarda kullanımı için kültüre alınarak kullanımı yaygınlaştırılmalıdır.

Abstract:
Natural and naturalized plants are those that are best adapted to local ecological conditions. Within the scope of this study, the phenotypes of Elaeagnus angustifolia L., one of our naturalized species, determined in the University campus and its surroundings, were evaluated in terms of their potential as a variety and their usability in landscapes. First, through observation, those with different appearances and fruit, leaf and stem characteristics were selected, and the remaining plants were eliminated. As a result of this elimination, 12 of approximately 90 plants were found to have potential and were examined and each was evaluated as a type. Seasonal changes of the types that were observed throughout the year were examined. Within the scope of the investigation, the period from the start of vegetation of the plants to their leaf fall was monitored. In this process, leaf characteristics and fruit characteristics were measured and recorded with photographs. The measurements of the types, which were also evaluated visually, were statistically analyzed and clustered. As a result of the study, it was determined that 4 types had high potential to become varieties, with similarity rates varying between 52.8749% and 61.3078% to others. As a result, candidate varieties of E. angustifolia plant that can be used in aesthetically and functionally effective plant designs have been revealed. These species, which have high potential for sustainable and economical applications, should be cultivated and used in open green areas and their use should be expanded.