Servis araçlarının rotalamasında optimizasyon ve bir uygulama
Optimization at service vehicle routing and a case study
Yazar: MEHMET FATİH DEMİRAL
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM GÜNGÖR
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Üretim Yönetimi ve Sayısal Yöntemler Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering ; Ulaşım = Transportation ; İşletme = Business Administration
Dizin: Araç yönlendirme problemi = Vehicle routing problem ; Optimizasyon = Optimization ; Servis araçları = Service vehicle ; Sezgisel yöntemler = Heuristic methods ; Yönlendirme problemleri = Routing problems

Özet:
Bu tez çalışmasının amacı bir yerleşim yerinde ikamet eden öğrencilerin okullarına servis araçlarıyla ulaşım planlarının belirlenmesinde kolaylık sağlayabilecek bir yöntem geliştirerek, bu yöntemi belirlenen bir pilot okulda uygulamaktır. Bu amaç doğrultusunda bir yerleşim yerinde öncelikle belirli noktalar, çevresindeki yerleşim bölgesini tanımlayacak şekilde alt merkez noktaları olarak seçilir. Servisi yapan kişinin bu durakların bulunduğu bölgelere gelerek servis işlemini, bölgede ikamet eden bütün öğrencilere yapması hedeflenmiştir. Böylelikle planlayıcı, servisin ana yollar üzerindeki güzergâhını tayin edebilecekken, ara yollar üzerindeki güzergâh tayini, planlamanın zorluğu ve karmaşıklığından dolayı servisi yapan kişiye bırakılmıştır.Tez genel olarak dört bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde konu ile ilgili literatür araştırmasına yer verilmiştir. İkinci bölümde ise Okul Servis Araç Rotalama Problemlerinin tanımına ve içeriğine, karakteristiklerine, Araç Rotalama Problemleri ile karşılaştırılmasına, matematiksel modellemelere ve çözüm yöntemlerine değinilmiştir.Tezin üçüncü bölümünde, Okul Servis Araç Rotalama Probleminin Isparta İli Milli Piyango Anadolu Lisesi' nde yapılan bir uygulamasına yer verilmiştir. Bu uygulamada öğrenci sayıları, adresleri, maksimum ulaşım süresi, servis araçlarının özellikleri gibi gerekli olan veriler kullanılmıştır. Öğrencilerin yerleşim yerleri haritada belirlenerek, daha önce belirlenen alt merkez noktalarına öğrenciler atanmışlardır. Bu işlemlerden sonra, ?Kazançlar Yöntemi Algoritması (Savings Algorithm)?' nın seri tipi kullanılarak, ?kazanç matrisi? hesaplanmıştır. Uygulama için bir bilgisayar programı yazılmış olup, elde edilen bu matristeki veriler ve önceki hesaplamalar doğrultusunda problem çözülmüştür.Tezin son kısmında ise sonuçlara yer verilmiştir. Sonuçlar toplam servis ulaşım sürelerinde ve işletilen toplam servis sayısında iyileştirme yapmanın mümkün olduğunu göstermektedir. Bununla birlikte servis araçlarının güzergâhlarında mesafe, süre, durak sayısı bakımından farklı çözüm planlarının elde edilebileceği görülmüştür.Anahtar Kelimeler: Servis Araçları, Rotalama, Sezgisel, Optimizasyon

Abstract:
The aim of this study is to construct a method that helps to organize the travel plans of students residing in an area and to apply this method at a pilot school determined under some requirements. Through this aim, firstly special points which describe the areas around them are selected as sub-center points. A benefit of using such points is to determine the areas that the person drives around. In this way, while organizer can plan the routes over main roads, the planning on sub-roads is left to the drivers because of the complexity and difficulty of it.The thesis is generally composed of four parts. In the first part, a broadly searched literature is given. In the second part, the scope and definition, characteristics, models, formulations, solution methods and comparisons of School Bus Routing Problems with Vehicle Routing Problems are clearly and widely explained.In the third part, an application about School Bus Routing Problem at Isparta Milli Piyango Anadolu High School is given. In this application, necessary datum such as number of students, their addresses, allowable travel time, characteristics of the service vehicles and etc. were used. Then, by finding the residencies of the students on the map, they were assigned to the sub-center points determined before. After these processes, using serial version of ?Savings Algorithm?, a matrix named ?Savings Matrix? was calculated. A computer program was written for the application. Through the datum obtained from savings matrix and previous calculations, this problem was solved.In the last part of the thesis, the results are taken into account. The results show that it can be possible to improve on total service times of school busses and total number of school busses operating. In addition, it is observed that it is possible to get different solution methods in the sense of the distance, time, and number of stops on the route of the service vehicles.Keywords: Service Vehicle, Routing, Heuristics, Optimization