Avrupa Birliği üyesi geçiş ekonomilerinde politik istikrarın makroekonomik belirleyicileri
Macroeconomic determinants of political stability in European Union member transition Economies
Yazar: YAVUZ ÖZEK
Danışman: DOÇ. DR. NİHAT AKBIYIK
İnönü Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Avrupa Birliği = European Union ; Geçiş ekonomisi = Transition economies ; Makroekonomi = Macroeconomy ; Makroekonomik faktörler = Macroeconomic factors ; Siyasal istikrar = Political stability ; Siyasal istikrar = Political stability ; İstikrar = Stability ; İstikrar politikaları = Stability policies

Özet:
Politik istikrarla makroekonomik belirleyiciler arasındaki ilişki iktisat teorisinde özellikle son yıllarda sıkça tartışılan bir konudur. Bu çalışmada 2002-2017 dönemi yıllık verilerle Avrupa Birliği üyesi Çek Cumhuriyeti, Estonya, Macaristan, Letonya, Litvanya, Polonya, Slovakya, Slovenya, Romanya ve Bulgaristan geçiş ekonomilerinde politik istikrar ile makroekonomik belirleyiciler arasındaki ilişki panel veri analiz yöntemiyle incelenmiştir. Ampirik analizlerde bağımlı değişken olarak politik istikrar, bağımsız değişken olarak ise, kişi başı gayri safi yurtiçi hâsıla, ticari açıklık oranı, tüketici fiyat endeksi, işsizlik oranı ve birliğe üye olunan tarihleri göstermek amacıyla kukla değişken kullanılmıştır. Güncel panel veri ekonometrisinden faydalanılarak yapılan ampirik analiz sonuçlarına göre, politik istikrar ile tüketici fiyat endeksi ve kukla değişken arasında pozitif korelasyon, kişi başı gayri safi yurtiçi hasıla, ticari açıklık oranı ve işsizlik oranı arasında negatif korelasyon bulunmaktadır. Birim kök testi ile ülkelerin ekonomik yapıları zaman içersinde değiştiğinden dolayı iktisadi şokların etkisi daha yavaş azalmakta ve uzun hafıza göstermektedir. Panel vektör otoregresyon modeline göre, kısa dönemde ticari açıklık oranından ve tüketici fiyat endeksinden politik istikrara doğru, panel hata düzeltme modeline göre, Avrupa Birliği'ne katılımı gösteren kukla değişkenden, kişi başı gayrisafi yurtiçi hasıladan, işsizlik oranından, ticari açıklık oranından ve tüketici fiyat endeksinden bir bütün halinde politik istikrara uzun dönem nedensellik bulunmaktadır. Ülke bazında ise Bulgaristan, Slovak Cumhuriyeti'nde politik istikrardan kişi başı gayrisafi yurtiçi hasılaya doğru, Bulgaristan ve Estonya'da ticari açıklık oranından politik istikrara doğru, Litvanya ve Polonya'da tüketici fiyat endeksinden politik istikrara doğru, Litvanya, Letonya ve Slovenya'da Avrupa Birliği'ne katılımı gösteren kukla değişkenden politik istikrara doğru, Letonya, Estonya ve Slovenya ülkelerinde ise işsizlik oranından politik istikrara doğru nedensellik ilişkisi tespit edilmiştir.

Abstract:
The relationship between political stability and macroeconomic determinants is a frequently discussed topic in economic theory in recent years. In this study, the relation between political stability and macroeconomic determinants for transition economies namely Czech Republic, Estonia, Hungary, Latvia, Lithuania, Poland, Slovakia, Slovenia, Romania and Bulgaria, which are members of European Union, with annual data of 2002-2017 period was investigated by panel data analysis method. In the empirical analyzes, political stability was used as a dependent variable and gross domestic product per capita, commercial opening rate, consumer price index and unemployment rate were used as independent variables, and in order to show the the dates of membership to the union dummy variable was utilized. According to the results of empirical analysis made by using current panel data econometrics, a positive correlation between political stability and consumer prices index and puppet variable, and a negative correlation between the gross national product per capita, trade openness and unemployment rate were found. By unit root test, since the economic structures of the countries change in time, the effects of the economic shocks decrease slowly and show long term memory. According to the panel vector autoregression model, there is causality from trade openness ratio to consumer prices index, and according to the panel error correction model there is a long term causality from the puppet variable that shows the European Union membership, from the gross national product per capita, from unemployment rate, from trade openness ratio and consumer prices index to political stability as a whole. On country basis, causality relations have been found from political stability to gross national product per capita for Bulgaria and Slovak Republic; from trade openness to political stability for Bulgaria and Estonia; from consumer prices index to political stability for Latvia and Poland; from the puppet variable showing the European Union membership to the political stability for Lithuania, Latvia and Slovenia; from unemployment rate to political stability for Latvia, Estonia and Slovenia.