İstanbul ili atmosferinde partikül maddede inorganik kirleticilerin dağılımının ve kaynağının belirlenmesi
Determination of the distribution and sources of inorganic pollutants in particular material in the atmosphere of Istanbul
Yazar: CEMİL ÇELEN
Danışman: PROF. DR. NURAY BALKIS
İstanbul Üniversitesi / Deniz Bilimleri ve İşletmeciliği Enstitüsü / Kimyasal Oşinografi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Kimya Mühendisliği = Chemical Engineering ; Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering
Dizin: Atmosferik kirleticiler = Atmospheric pollution ; Hava kirleticiler = Air pollutants ; Metal kirlilik = Metal pollution ; İnorganik kirleticiler = Inorganic pollutants

Özet:
Bu çalışmada İstanbul'da Yenibosna, Aksaray ve Kadıköy bölgelerindeki hava kalitesi istasyonlarında 2017 ve 2018 yıllarının farklı dönemlerine ait filtre edilmiş numunelerde yapılmış olan metal analizleri, İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından yayınlanan sülfat, azot oksitler, karbonmonoksit, ozon parametreleri ve meteorolojik veriler ile birlikte değerlendirilmiştir. Metallerin kendi aralarında, gazların da kendi aralarında korelasyonları hesaplanmıştır. Bütün veriler dikkate alındığında Fe-Cu (0,93) ve Mn-Zn (0,80) metalleri arasında yüksek ilişki tespit edilmiştir. 
Metal analiz sonuçlarının kirlilik derecesinde olup olmadığını belirlemek amacıyla alüminyum elementi referans alınarak zenginleşme faktörü hesaplanmıştır. Bütün istasyonlarda en yüksek zenginleşme görülenler Cd, Zn, Cu, Pb elementleridir. Ayrıca istasyonlarda karşılaştırılan dönemlerdeki (yaz-kış ya da aylara göre) değişiklikleri belirlemek amacıyla da ortalama zenginleşme faktörlerinin birbirine oranları hesaplanmıştır. Yaz-kış karşılaştırmasının yapıldığı Aksaray istasyonunda kış ayında en çok zenginleşme görülen metaller Pb ve Ni olup diğer istasyonlarda ise dönemsel zenginleşme azalması görülmüştür.
Covid-19 pandemisi sebebiyle ülke genelinde dönem dönem uygulanan karantinaların İstanbul'daki hava kirliliğine etkisini görmek amacıyla 2020 ve 2021 yılları ocak-temmuz dönemlerine ait İBB HKİM tarafından paylaşılan kirletici gaz verileri değerlendirilmiş ve her istasyonda farklı durumlar ortaya çıkmıştır. Ayrıca aynı veriler kullanılarak kirletici gazlar ve meteoroloji parametrelerinin kendi aralarındaki korelasyonu hesaplanmış ve en yüksek ilişkinin NOx-NO (0,94) ve NOx-SO2 (0,65) arasında olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
In this thesis, metal analyzes were made on filtered samples belonging to different periods of 2017 and 2018 at the air quality stations in Yenibosna, Aksaray and Kadıköy in Istanbul, and were evaluated together with sulfate, nitrogen oxides, carbon monoxide, ozone parameters and meteorological data published by the Istanbul Metropolitan Municipality. Correlations among the metals and among gases were calculated. Considering all the data, the heavy metals with the highest correlation were Fe-Cu (0.93) and Mn-Zn (0.80). 
In order to determine whether the metal analysis results are at the level of pollution, the enrichment factor was calculated by taking the aluminum element as a reference. The elements that was seen enrichment in all stations are Cd, Zn, Cu, Pb. In addition, the ratios of the average enrichment factors to each other were calculated in order to determine the changes in the compared periods (summer-winter or months) at the stations. In the Aksaray station, where summer-winter comparison was made, the metals with the highest enrichment in winter were Pb and Ni, while periodic enrichment was observed at other stations. 
In order to see the effect of the quarantines applied periodically throughout the country due to the Covid-19 pandemic on the air pollution in Istanbul, the pollutant gas data shared by the IBB HKIM for the January-July period of 2020 and 2021 were evaluated and different situations emerged at each station. In addition, the correlation between polluting gases and meteorological parameters was calculated using the same data, and it was determined that the highest correlation was between NOx-NO (0.94) and NOx-SO2 (0.65).