Atık yönetiminde karar alma teorileri kullanılarak sürdürülebilirliğin çevresel ve ekonomik boyutlarının incelenmesi
Investigation of environmental and economic aspects of sustainability using decision making theories for waste management
Yazar: RAFAT REFAAT SHAKOUR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ TUĞRUL BAYRAKTAR ; DR. ÖĞR. ÜYESİ OMAR HASHIM HASSOON
Karabük Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering
Dizin: Atık yönetimi = Waste management

Özet:
Kararlar, farklı türlerdeki bilgilere dayanarak alınmaktadır. Çeşitli seviyelerde 
çevresel unsurların karar alma süreçlerine dahil edilmesini kolaylaştırmak için birçok 
araç geliştirilmiştir. Belirli bir karar verme durumunda hangi aracın kullanılacağı, 
kararın bağlamına bağlıdır. Birçok ülkede atık yönetimi, karar verme süreçlerini 
örneklemek için kullanılan bir örnek olmakla birlikte, araç seçimine ilişkin 
tartışmaların genel geçer olduğu düşünülmektedir. 
Bu tez, çeşitli karar verme teorileri ve araçlarını kullanarak atık yönetiminde 
sürdürülebilirliğin çevresel ve ekonomik boyutlarını incelemektedir. Sürücü-Baskı
Durum-Etki-Tepki çerçevesi içinde Çevresel Sistem Analizi (ÇSA) araçlarının 
seçimini ve uygulanmasını ele almaktadır. Bu araçlar arasında Yaşam Döngüsü 
Değerlendirmesi (YDD), Risk Değerlendirmesi (RD) ve Madde Akış Analizi (MAA) 
bulunmaktadır. Ayrıca, Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) ve Stratejik Çevresel 
Değerlendirme (SÇD) gibi prosedürel araçlar da tartışılmaktadır.  
Bu çalışmanın temel amacı, YDD ve Çok Kriterli Karar Analizi yöntemlerini entegre 
ederek kapsamlı bir karar verme çerçevesi geliştirmektir.  
Bu çerçeve, paydaşların teknik, çevresel, sosyal, ekonomik ve kurumsal faktörleri 
dikkate alarak en sürdürülebilir atık yönetimi stratejilerini değerlendirmesine ve 
seçmesine olanak tanır. Sonuçlar, özellikle Çok Kriterli Karar Analizi ve oyun teorisi 
yaklaşımlarıyla birleştirildiğinde YDD 'nın, sürdürülebilir atık sistemlerinde politika 
yapımı ve stratejik planlama için değerli bilgiler ve rehberlik sunduğunu 
göstermektedir.

Abstract:
Decisions are made based on information of different kinds. Several tools have been 
developed to facilitate the inclusion of environmental aspects in decision‐making on 
different levels. Which tool to use in a specific decision‐making situation depends on 
the decision context. Waste management in many countries is used as an example to 
illustrate decision‐making situations, but discussions concerning choice of tools are 
also thought to be of general concern.  
This thesis investigates the environmental and economic aspects of sustainability in 
waste management using various decision-making theories and tools. It explores the 
selection and application of Environmental Systems Analysis (ESA) instruments, 
including Life Cycle Assessment (LCA), Risk Assessment (RA), and Substance 
Flow Analysis (SFA), within the DPSIR framework. Procedural tools like 
Environmental Impact Assessment (EIA) and Strategic Environmental Assessment 
(SEA) are also discussed. 
A central objective of this study is to develop a comprehensive decision-making 
framework by integrating LCA and Multi-Criteria Decision Analysis (MCDA). This 
framework supports stakeholders in evaluating and selecting the most sustainable 
waste management strategies by considering technical, environmental, social, 
economic, and institutional factors. The results demonstrate that LCA, particularly 
when combined with MCDA and game theory approaches, offers valuable insights and 
guidance for policy-making and strategic planning in sustainable waste systems.