Bankacılık sektöründe kaynak maliyeti /
Yazar: ADALET HAZAR
Danışman: PROF. DR. ORHAN SEVİLENGÜL
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1996
Konu: Bankacılık = Banking ; İşletme = Business Administration
Dizin: Bankacılık sektörü = Banking sector ; Bankalar = Banks ; Kaynak maliyeti = Resource cost ; Kaynak sağlama = Creating funds ; Maliyet = Cost ; Maliyet hesabı = Cost account

Özet:
Tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de ağırlıklı konumu bulunan bankacılık sektöründe faaliyet gösteren bankalar genel anlamda aracılık etme, kaynak kullanımını iyileştirme, kısa süreli birikimleri uzun süreli kaynak haline dönüştürme, banka parası yaratma, Merkez Bankası'nın uyguladığı para politikalarının etkinliğini artırma ve uluslararası ticareti geliştirme gibi temel işlevler üstlenmiş bulunmaktadır. Bankalar, diğer işletmelerden farklı olarak toplam kaynaklan içinde yabancı kaynakların daha ağırlıklı olduğu işletmelerdir. Banka kaynaklarının bu özellikleri, yoğun bir rekabet ortamının olduğu ortamda temin edilen kaynakların maliyetlerinin ne derece önemli olduğunu ortaya koymaktadır. Bankaların diğer işletmeler gibi her zaman maksimum karı sağlayabilmelerinde, kaynağı mümkün olduğunca düşük maliyetle temin edip, yüksek getiri sağlayacak alanlara plase etme politikaları önem kazanmaktadır. Ancak, banka kaynaklarının maliyetlerini oluşturan unsurlar, hem çok çeşitli hem de bir bölümü kendi insiyatifleri dışında oluşan giderlerden oluşmaktadır. Banka kaynaklarının maliyetlerini doğrudan etkileyen direkt giderler grubunu faiz giderleri, yasal yükümlülükler, komisyon, vergi ve çeşitli fon giderleri oluşturmaktadır. Bu gider grubunda faiz gideri, belirli ölçüde bankanın insiyatifinde olup, diğer giderlerin tamamı insiyatif dışındaki giderlerdir. İşletme gideri olarak tanımlanan ve bankaların insiyatifleri dahilinde oluşan giderler ise, personel, ısıtma, aydınlatma, kira, amortisman vb gibi giderlerden oluşmaktadır.11 Bankaların kaynak maliyetlerinde birinci derecede etkili olan faiz oranları, ülkemiz ekonomisinde yaşanan istikrarsız ortam ve yüksek miktarda kamunun borçlanma politikalarından direkt olarak etkilenen bir yapı sergilemektedir. Ülkemizde bankaların topladıkları kaynaklara karşılık olarak bulundurmak zorunda oldukları munzam karşılık ve disponibilite oranları, kaynak maliyetini faiz giderinden sonra etkileyen en önemli unsur durumundadır. Çünkü, bankalar bu yükümlülükleri nedeniyle topladıkları kaynağın tamamını kullanamamakta, dolayısı ile bu durum maliyeti daha da artırıcı bir etkide bulunmaktadır. Aynı zamanda yasal yükümlülük oranları ülkemizde oldukça yüksek seviyede bulunmaktadır. Diğer taraftan bankaların temin ettikleri kaynakları nedeniyle ödemek zorunda oldukları çeşitli sayı ve orandaki komisyon, vergi ve fon giderleri, kaynak maliyetini artırıcı diğer giderlerdir. Ekonomi içindeki önemi dikkate alınarak, bankaların kaynak maliyetini artırıcı unsurların giderilmesi, hem bankalar hem de ülke kalkınması açısından büyük önem taşımaktadır. Bu çerçevede, yasal yükümlülük oranlarının daha aşağı seviyeye çekilmesi, geçici kaynak niteliğinde bulunan diğer pasiflerin disponibilite kapsamından çıkarılması, vergi oranlarının daha alt seviyeye çekilmesi, komisyon ve fon gibi giderlerin azaltılması, mevduat sigorta primi konusunda bankalara insiyatif tanınması, ülke içi tasarrufların en büyük talepçisi durumundaki kamunun bu piyasaya minimum seviyede girişinin sağlanması gerekmektedir.

Abstract:
As in the whole world, banks in the banking sector having an important position in Turkey take on some basic functions, such as acting as an intermediary, bettering resource usage, transforming short term deposition to long term fund, creating bank money, increasing the efficiency of money policy of the Central Bank and developing international trade. Banks, differing from other enterprises, have more foreign fund resources in their total assets. This property puts forward the importance of the cost of resources which are assured in an intensive competitive enviroment. Banks have to assure funds with a minumum cost and invest them on high returned areas in order to achieve maximum amount of profit. However, banks have various kinds of cost items and also have some expenses beyond their control. Direct expenses, which effect the cost of bank resources, consist of interest expenses, legal responsibilities, commissions, taxes and various of fund expenses. In this expense group, interest expense is under the control of bank in a certain amount, but the others are completely beyond the control of it. On the other hand, expenses which are defined as operating cost and which are under the control of bank consist of expenses such as personnel, heating, illumination, rent and amortization. Interest expense which mainly effects the cost of fund resources of banks, is very much under the affect of economic instability and high level public borrowings in Turkey.IV In Turkey, following the interest expense, reserve requirement and disponibility rates kept against the funds are the second most important factors that effect the cost of fund resources. The reason for that is; banks can not use all of their funds because of these responsibilities and this in turn increases the costs more. Besides, legal responsibility rates are very high in our country. On the other side, various number and rates of commission, tax and fund expense that must be paid for the funds collected are the other cost incremental factors. Taking the importance of banks in an economy into consideration, removal of these cost incremental factors carry importance for the development of banks and country. In this frame, legal responsibility and tax rates should be lowered, temperorary funds should be kept outside the disponibility, thi rates for taxes should be lowered, expenses like commission and fund should be decreased, and the interference of the state, biggest customer of domestic savings, into the sector should be minimized.