İmam Birgivî'nin Kitâbü'l İstihsân adlı eserinin tahkik ve tahrîci (İlim ve ahlak babları) /
Yazar: SÜLEYMAN ÇELİK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MUHAMMED SAİT MECİDOĞLU
GAZİANTEP İSLAM BİLİM VE TEKNOLOJİ ÜNİVERSİTESİ / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Balıkesir doğumlu olmasına rağmen medrese hocalığı yaptığı ve ömrünün en bereketli yıllarını İzmir'in Birgi kasabasında geçirdiği için Birgivî lakabını alan, geçmişten günümüze İmam Birgivî olarak tanınan Mehmed Efendi (öl. 1573) Osmanlı medreselerinde yetişmiş züht hayatı ile hafızalarda yer etmiş bir âlimdir. Medrese eğitimini İstanbul başta olmak üzere Balıkesir ve İzmir illerinde almıştır. Osmanlı medreselerinde tahsilini tamamlayarak icazet alan ve devrin önde gelen büyük âlimlerinden çeşitli dersler alarak İslami ilimlerde adından söz ettirmiştir. Devlet memurluğu görevinden kendi rızası ile ayrılan Birgivî, medrese hocalığı yaparak birçok talebe yetiştirmiştir. İslami ilimlerin hemen hemen her alanında çeşitli telifleri bulunan Birgivî, hadis ve hadis usulü ile alakalı eserler de kaleme almıştır. 
Bu çalışmada, Birgivî'nin hayatı, ilmî kişiliği, hocaları ve yetiştirdiği talebeleri kısaca anlatıldıktan sonra, ilim ve ahlaka dair hadislerden müteşekkil el yazması eserinin tahkik ve tahrîci ele alınmıştır. Çalışma, bir giriş, iki bölüm ve bir sonuçtan oluşmaktadır. Giriş kısmında, tezin amacı, önemi, kapsamı, metodu ve kaynak değerlendirmesi yer almaktadır. Birinci bölümde, Birgivî'nin hayatı ve eserleri kısaca anlatılarak, Kitâbü'l İstihsân'ın tahlili yapılmıştır. İkinci bölümde, tahrîcin tanımı ve çalışmada takip edilen tahrîc metodu ile tahkikin tanımı ve metodu verildikten sonra, Kitâbü'l İstihsân'ın tahkik ve tahrîci yapılmıştır. Tezin sonuç bölümünde ise ulaşılan neticelere yer verilmiş ve konunun genel değerlendirilmesi yapılmıştır.

Abstract:
Mehmed Efendi (d. 1573), although he was born in Balıkesir, known as Imam Birgivî from past to present, who received the nickname Birgivî because he was a madrasah teacher and spent the most fruitful years of his life in Birgi town of Izmir is a scholar who was raised in Ottoman madrasahs and is remembered with his ascetic life. He received his education especially in Istanbul and then Balıkesir and Izmir provinces. He made a name for himself in Islamic sciences by completing his education in Ottoman madrasahs, receiving his ratification and taking various lessons from the leading scholars of the period. Birgivî, who left his civil service with his own consent, educated many students by working as a madrasah teacher. Birgivî, who has various copyrights in almost every field of Islamic sciences, also wrote works related with hadith and methodology of hadith.
In this study, after briefly describing Birgivî's life, his scientific personality, his teachers, and his students, the analysis and transcription of his manuscript consisting of hadiths on science and morality are discussed. The study consists of an introduction, two chapters, and a conclusion. The introduction includes the purpose, importance, scope, method and source evaluation of the thesis. In the first chapter, Birgivî's life and books are briefly described and Kitâbü'l Istihsân is analyzed. In the second chapter, after defining tahric and the tahrij method followed in the study and the definition and method of tahriq, Kitâbü'l Istihsân's research and tahrij were made. In the conclusion section of the thesis, the conclusions reached are included and a general evaluation of the subject is made.