Böbrek transplantasyonu yapılan hastaların öz yönetim düzeyleri ve ilişkili faktörlerin incelenmesi
Investigation of self-management levels and associ̇ated factors in pati̇ents with kidney transplantation
Yazar: ELİF ÜZMEZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HATİCE ERDOĞAN
Maltepe Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Disiplinlerarası Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Cerrahi Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Bu çalışmada böbrek transplantasyonu yapılan hastaların öz yönetim düzeyleri ve
ilişkili faktörlerin incelenmesi amacıyla yapıldı. Mayıs 2023-Temmuz 2023 tarihleri
arasında İstanbul Kartal Dr. Lütfi Kırdar Şehir Hastanesi Nefroloji polikliniğine
kontrole gelen 108 hasta oluşturdu. Araştırmanın verileri "Hasta Tanıtıcı Formu",
"Böbrek Nakli Alıcılarında Öz Yönetim Ölçeği" (BNAÖYÖ) ile toplandı.
Veriler SPSS (Statistical Package Program for Social Science) 27.0 programı
kullanılarak analiz edildi. Değişkenlerin grup ortalamalarındaki farklılıkları görebilmek
için 2 gruplu değişkenlerde bağımsız örneklem t-test analizi uygulandı. Parametrik
testler için yeterli gözlem sayısı olmadığında 2 gruplu değişkenlerde non-parametrik
Mann Whitney-U test analizi, 3 ve daha fazla gruplu değişkenlerde ise non-parametrik
Kruskal Wallis-H analizi uygulandı. Ölçeğin tanımlayıcı özellikler ile arasındaki
ilişkinin yönünü ve gücünü tespit edebilmek için pearson korelasyon ve non-parametrik
spearman korelasyon analizleri uygulandı.
Hastaların BNAÖYÖ toplam puan ortalaması 32,27±6,79 olarak tespit edildi. Ölçeğin
alt boyutlarından Normal Olmayan Durumları Erken Dönemde Fark Etme ve Bunlarla
Baş Etme Faktörü'nün en yüksek (14,03±3,92), Kendi Kendine İzleme Faktörü'nün ise
düşük (5,62±2,19) olduğu belirlendi. Cinsiyet, eğitim durumu, çalışma durumu, alkol
tüketimi ile BNAÖYÖ toplam puan ortalaması ve tüm alt boyutlarının puan ortalamaları
arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık göstermediği görüldü (p>0,05). Medeni
durum ve birlikte yaşanılan kişi ile BNAÖYÖ toplam puan ortalaması ve Normal
Olmayan Durumları Erken Dönemde Fark Etme ve Bunlarla Baş Etme Faktörü alt
boyut puan ortalaması arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık olduğu belirlendi
(p<0,05).
Hastaların nakil sonrası süreçte %87,0 (n=94)'isinin eğitim aldığı; % 35,1 (n=33)'inin
eğitimi hekim ve hemşirelerden aldığı belirlendi. BNAÖYÖ, normal olmayan durumları
erken dönemde fark etme ve bunlarla baş etme, günlük yaşamda öz bakım davranışları
ve stresle baş etme faktörleri ile yaş, böbrek nakli yapılan yaş, böbrek nakli üzerinden
geçen süre arasında negatif yönlü ve zayıf seviyede anlamlı bir ilişki olduğu belirlendi.
Hastaların BNAÖYÖ toplam puan ortalamalarının yüksek olduğu, bu noktada nakil
sonrası süreçte hastalara verilen eğitimin rolü olduğunu düşünmekteyiz.
Anahtar Sözcükler: Böbrek, Hasta, Öz Yönetim, Transplantasyon

Abstract:
The aim of this study was to investigate the self-management levels and related factors
in renal transplantation patients. Between May 2023 and July 2023, 108 patients who
came to Istanbul Kartal Dr. Lütfi Kırdar City Hospital Nephrology outpatient clinic for
follow-up were included. The data of the study were collected with the "Patient
Identification Form" and "Self-Management Scale in Kidney Transplant Recipients"
(SMSKTR).
Data were analyzed using SPSS (Statistical Package Program for Social Science) 27.0
program. Independent sample t-test analysis was applied for variables with 2 groups to
see the differences in group averages of variables. When there were not enough
observations for parametric tests, non-parametric Mann Whitney-U test analysis was
applied for variables with 2 groups and non-parametric Kruskal Wallis-H analysis was
applied for variables with 3 or more groups. Pearson correlation and non-parametric
Spearman correlation analyses were applied to determine the direction and strength of
the relationship between the scale and the descriptive characteristics.
The mean total score of the patients was 32.27±6.79. Among the sub-dimensions of the
scale, the Factor of Recognizing and Coping with Abnormal Situations in the Early
Period was the highest (14.03±3.92) and the Self-Monitoring Factor was the lowest
(5.62±2.19). There was no statistically significant difference between gender,
educational status, employment status, alcohol consumption and the mean total score
and mean scores of all sub-dimensions of the SMSKTR. It was determined that there

10

was a statistically significant difference between marital status and cohabitation status
and the mean total score of the SMSKTR and the mean sub-dimension score of the
Factor of Recognizing and Coping with Abnormal Situations in the Early Period
(p<0.05). It was determined that 87.0% (n=94) of the patients received training in the
post-transplantation process; 35.1% (n=33) received training from physicians and
nurses. It was determined that there was a negative and weakly significant relationship
between the factors of SMSKTR, early recognition of abnormal conditions and coping
with them, self-care behaviors in daily life and coping with stress and age, age at kidney
transplantation and time since kidney transplantation. Patients had high mean total score
of SMSKTR, and at this point, we think that the education given to patients in the post-
transplantation process plays a role.
Keywords: Kidney, Patient, Self-Management, Transplantation