Aile hekimliği polikliniğine başvuran yetişkin hastaların kanser taramaları hakkında bilgi, tutumlarının değerlendirilmesi ve sağlık okuryazarlığı ile ilişkisinin incelenmesi
assesment of the knowledge and attıtudes about cancer screenıng of adult patıents applıed to famıly medıcıne clınıc and revıew of relatıonshıp wıth health lıteracy / Assesment of the knowledge and attitudes about cancer screening of adult patients applied to family medicine clinic and review of relationship with health literacy
Yazar: KÜBRA SUBAŞI ASLAN
Danışman: UZMAN ÖZGE TUNCER
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İzmir Bozyaka Eğt. ve Arş. Hast. / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı / Aile Hekimliği Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Kitle taraması = Mass screening ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy

Özet:
Amaç: Çalışmamızda polikliniğe başvuran yetişkin hastaların Ulusal Kanser Kontrol Programı kapsamında yapılan kanser taramaları ile ilgili bilgi düzeylerini, taramalara karşı tutumlarını değerlendirmek ve sağlık okuryazarlığı ile ilişkisini incelemek amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Tek merkezli, kesitsel, tanımlayıcı anket çalışmasıdır. İzmir ili Bozyaka Eğitim ve Araştırma Hastanesi polikliniklerine başvuran 18 yaş ve üstü 321 kişi çalışmaya dahil edilmiştir. Katılımcıların sosyodemografik özelliklerini ve kanser taramaları hakkında bilgi ve tutumlarını değerlendirmek amacıyla literatür taranarak oluşturulan Sosyodemografik Veriler ve Kanser Taramaları Hakkında Bilgi Anketi (EK-1), sağlık okuryazarlık düzeyini ölçmek amacıyla Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği-32 (EK-2) kullanılmıştır.  Çalışmanın tanımlayıcı analizleri için SPSS 21.0 (Statistical Package for the Social Sciences) programında veri tabanı oluşturulup, verilerin frekans, yüzde, ortalama ve standart sapma ve ortanca değerleri hesaplanmıştır. Tarama programlarını duyma ile sosyodemografik özellikler ve duyma/yaptırma ile sağlık okuryazarlığı arasındaki ilişki ki kare testi kullanılarak analiz edilmiştir. Bütün analizler için p<0.05 anlamlı değer olarak kabul edilmiştir.
Bulgular:  Çalışmaya katılanların %64,2'si kadın, %35,8'i erkektir. Üniversite mezunu katılımcılar %58,9 ile en yüksek yüzdeye sahiptir. Kanser tanısı olan %5,  akrabalarında ve yakın çevresinde kanser öyküsü olan %60,7 oranındadır. Katılımcıların %65,4'ü ülkemizde kanser taraması yapıldığını duymuş veya duymuş ancak ayrıntılı bilgi sahibi değildir. Katılımcıların %84,1'i hiç kanser taraması yaptırmamıştır. KETEM'i duymayanların oranı %57'dir. Çalışmamızda gaitada gizli kan (GGK), kolonoskopi, mamografi, kendi kendine meme muayenesi (KKMM), smear/human papilloma virüs- deoksiribo nükleik asit (HPV-DNA) tarama testlerini duyma oranları yaptırma oranlarından yüksektir. Tarama yapıldığını bilenler bilgiyi sıklıkla %33,7 oranıyla medya/dergi/gazete'den, %27,5 oranıyla aile hekiminden almıştır. Tarama yaptırmayanların %29,9'u zaman ayıramadığından, %25,4'ü tarama yapıldığını bilmediğinden yaptırmamıştır. Tarama yaptıran katılımcıların tarama yaptırma sayısı genellikle bir defadır. Katılımcıların %51,1'i yetersiz sağlık okuryazarlığı düzeyindedir. Yeterli-mükemmel sağlık okuryazarlığına sahip olanların KKMM'sini duyma oranları daha yüksek bulunmuştur. Anket sonrası katılımcıların %57,3'ü tarama testi yaptırmak istediğini belirtmiştir.
Sonuçlar: Çalışmamızda taramalarla ilgili bilgi düzeyinin geçmiş yıllara oranla arttığı fakat hala istenilen seviyelerde olmadığı, tarama yaptırma oranlarının düşük olduğu görülmüştür. Sosyodemografik özellikler, kanser taramaları hakkında bilgiyi ve tutumu etkilemektedir. Katılımcıların yüksek bir oranı üniversite mezunu olmasına rağmen sağlık okuryazarlığı seviyesi oldukça düşük izlenmiş ve kanser taramaları hakkında bilgi, tutum ile sağlık okuryazarlığı arasında ilişkisi bulunmamıştır.
Anahtar Kelimeler: Aile hekimliği, kanser taramaları, sağlık okuryazarlığı

Abstract:
Aim: In our study, it was aimed to evaluate the knowledge level of adult patients admitted to the outpatient clinic about cancer screenings performed within the scope of the National Cancer Control Program, their attitudes towards screening and to review it's relationship with health literacy.
Materials and Methods: It is a single center, cross-sectional, descriptive questionnaire study. A total of 321 individuals aged 18 and over, who applied to the İzmir Bozyaka Training and Research Hospital outpatient clinics, were included in the study. Sociodemographic Data and Information Questionnaire on Cancer Screening, which was created by scanning the literature, was used to evaluate the sociodemographic characteristics of the participants and their knowledge and attitudes about cancer screenings (Appendix 1), to measure the level of health literacy Turkey Health Literacy Scale-32 (Appendix 2) was used. For the descriptive analysis of the study, a database was created in the SPSS 21.0 (Statistical Package for the Social Sciences) program, and the frequency, percentage, mean and standard deviation and median values of the data were calculated. The relationship between hearing screening programs and sociodemographic characteristics, and the relationship between hearing/having screening programs and health literacy were analyzed using the chi-square test. For all analyzes, p <0.05 was considered as a significant value.
Results: 64.2% of the participants in the study were women and 35.8% were men. Participants with university degrees have the highest percentage with 58.9%. It is 5% with cancer diagnosis and 60.7% with a history of cancer in their relatives and close environment. 65.4% of the participants had heard of cancer screening in our country;or had heard of it, but not have detailed knowledge. 84.1% of the participants have never had any cancer screening. The rate of those who have not heard of KETEM is 57%. In our study, the rate of hearing the FOB, colonoscopy, mammography, BSE, smear/ HPV-DNA screening tests was higher than the rate of having them done. Those who know about screening, received the most information from the media/magazine/ newspaper at a rate of 33.7%, and from family physicians at a rate of 27.5%. 29.9% of those who did not go under cancer screening complained about a lack of time,while 25.4% reported being unaware of the application. Participants who have screened are usually scanned once. 51.1% of the participants are at insufficient health literacy level. The rate of hearing BSE was higher among those with sufficient-excellent health literacy. After the survey, 57.3% of the participants stated that they wanted to have a screening test.
Conclusions: In our study, it was observed that the level of knowledge about cancer screening increased compared to previous years, but was still not at the desired level, and screening rates were low. Sociodemographic characteristics affect knowledge and attitude about cancer screening. Although a high proportion of the participants were university graduates, health literacy was very low and there was no relationship between knowledge, attitude about cancer screening and health literacy.
Keywords: Family medicine, cancer screening, health literacy