Türk Cumhuriyetlerinde SSCB sonrası medyası ve iletişim sorunları
Post-USSR media and communication problems in Turkish Republics
Yazar: UMIDA ACHILOVA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ESİN KARTOPU
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Gazetecilik Ana Bilim Dalı / Yayıncılık Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Gazetecilik = Journalism
Dizin: Alternatif medya = Alternative media ; Kitle iletişim araçları = Mass media ; Kitle iletişimi = Mass communication ; Sosyal medya = Social media ; Yeni medya = New media

Özet:
Bu araştırmanın amacı SSCB sonrası dönemde orta Asya Türk cumhuriyetlerindeki medya anlayışını ve iletişim sorunlarını incelemektedir. Araştırmada incelenmek üzere örnekleme alınan dört ülke ise Azerbaycan, Kazakistan, Özbekistan ve Türkmenistan olarak belirlenmiştir. Orta Asya Türk cumhuriyetlerinde medyanın SSCB döneminde başladığı görülmektedir. Dolayısıyla SSCB sonrası dönemde de orta Asya Türk cumhuriyetlerinde Rus medyasının etkisi de görülmeye devam etmiştir. Bu etkiler hem teknik hem medya politika ilişkisi bağlamında olmuştur. Araştırmada yapılan medya ve iletişim sorunları incelemesi geleneksel medya ve yeni medya (diğer ve daha güncel kavramsallaştırmasıyla sosyal medya) üzerinden yürütülmüştür. Geleneksel medyanın kitle iletişim araçları (radyo, televizyon ve gazete gibi) incelendiğinde Azerbaycan ve Kazakistan'ın Türkmenistan ve Özbekistan'dan daha iyi durumda olduğunu göstermiştir. Ancak incelemeye alınan bu ülkeler genel olarak incelendiğinde dönemsel olarak iyileşmelerin olduğu da belirlenmiştir. Özellikle devletin medya üzerindeki baskı ve denetimlerinin keskin olduğu bu devletlerde özel medya kuruluşlarının da oldukça kısıtlı olduğu belirlenmiştir. Medyaya yönelik sansür endeksinde de yıllara göre dört ülke de olumlu anlamda mesafe almıştır. Ancak bu endeksteki sıralamaların çok daha geliştirilmesi gerekmektedir. İletişim sorunları ise sosyal medya ve internete erişim çerçevesinde incelenmiştir. İnternet erişiminde de Özbekistan ve Türkmenistan'ın Kazakistan ve Azerbaycan'ın gerisinde kaldığı belirlenmiştir. Bu ülkelerde internet erişimi oldukça kısıtlı olmakla birlikte internet hızları da düşüktür. İnternet erişimi kısıtlı olduğundan sosyal medya kullanımı da ülke nüfuslarına oranla düşük kalmaktadır. İnternet erişimi ve sosyal medya sadece medya değil bununla birlikte dünyayla olan iletişimi de küresel bir açıdan sağladığından orta Asya Türk cumhuriyetlerinde iletişim sorunlarının yaşanmasına neden olmaktadır.

Abstract:
The aim of this research is to examine the media understanding and communication problems in the Central Asian Turkic republics in the post-USSR period. The four countries sampled to be examined in the research were determined as Azerbaijan, Kazakhstan, Uzbekistan and Turkmenistan. It is seen that the media in the Central Asian Turkish republics started during the USSR period. Therefore, the influence of Russian media continued to be seen in the Central Asian Turkish republics in the post-USSR period. These effects have been in the context of both technical and media policy relations. The examination of media and communication problems in the research was carried out through traditional media and new media -social media with its other and more contemporary conceptualization. When the mass media of traditional media (such as radio, television and newspaper) are examined, it has been shown that Azerbaijan and Kazakhstan are in better condition than Turkmenistan and Uzbekistan. However, when the four countries included in the study were examined in general, it was determined that there were periodic improvements. It has been determined that private media organizations are also very limited, especially in these states, where the state's pressure and controls on the media are sharp, especially in Turkmenistan and Uzbekistan. All four countries have made positive progress in the media censorship index over the years. However, the rankings in this index need to be improved further. Communication problems were examined within the framework of social media and internet access. It has been determined that Uzbekistan and Turkmenistan lag behind Kazakhstan and Azerbaijan in internet access. In these countries, internet access is very limited and internet speeds are also low. Since internet access is limited, social media usage remains low compared to the country's population. Internet access and social media cause communication problems in Central Asian Turkic republics, since they provide not only media but also communication with the world from a global perspective.