Demir eksikliği olan çocuklarda kardiyak repolarizasyon parametreleri ve ekokardiyografik kalp duvarı ölçümlerinin değerlendirilmesi
Evaluation of cardiac repolarization parameters and echocardiographic heart wall measurements in children with iron deficiency
Yazar: FADİME DEMİR
Danışman: DOÇ. DR. DİLEK GÜRLEK GÖKÇEBAY
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Keçiören Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Anemi = Anemia ; Anemi-demir eksikliği = Anemia-iron deficiency ; Aritmi-kardiyak = Arrhythmia-cardiac ; Ekokardiyografi = Echocardiography ; Elektrokardiyografi = Electrocardiography ; Ferritin = Ferritin ; Kalp fonksiyon testleri = Heart function tests

Özet:
Giriş: Serum demir parametrelerinin kardiyovasküler sağlık ile yakın ilişkili olduğu iyi bilinmektedir. Bu parametrelerin fazlalığı ya da azlığı önemli kardiyak problemlere yol açabilir. Özellikle demir eksikliğinin sol ventrikül disfonksiyonunun yanı sıra; sinüs taşikardisi, T dalga ve atrioventriküler iletim anormallikleri, prematür supraventriküler ve ventriküler atımlar gibi elektrokardiyografik değişikliklere neden olduğu farklı erişkin klinik çalışmalarında mevcuttur.
Amaç: Demir eksikliğinin kardiyak fonksiyonlar üzerine etkisi ile ilgili çalışmalar çocuklarda sınırlı sayıda olup bu amaçla çalışmamızda düşük demir depolarının aritmi öngörmede kullanılan kardiyak repolarizasyon parametreleri (Pw dis, Tp-Te dis vb) üzerine etkisini değerlendirmenin yanısıra; transtorasik ekokardiyografide sol ventrikül ejeksiyon fraksiyonu (LV EF), sol ventrikül kısalma fraksiyonu (LV KF), sol ventrikül diyastol sonu çapı (LVDd), posterior duvar kalınlığı (PWT), interventriküler septum kalınlığı (IVST) gibi kardiyak yapı ve fonksiyonlar üzerine etkilerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. 
Gereç ve Yöntem: Göğüs ağrısı, üfürüm, spora katılım öncesi değerlendirme gibi çeşitli nedenlerle Çocuk Kardiyoloji Polikliniği'ne sevk edilen ve yapısal kalp hastalığı olmayan 2-18 yaş arasındaki 135 olgu (84'ü kız, 51'i erkek) prospektif olarak incelendi. Olgular serum ferritin seviyelerine göre üç gruba ayrılarak (Grup 1: ferritin <15 ng/mL (n = 48); Grup 2: ferritin 15-25 ng/mL (n = 51); Grup 3: ferritin >25 ng/mL (n = 36)) 12 derivasyonlu elektrokardiyografi (EKG) ve transtorasik ekokardiyografi (TTE) ile değerlendirildi. Tüm EKG'ler tarayıcıda tarandıktan sonra bilgisayar ortamına aktarılarak MATLAB (MathWorks, Natick, Massachusetts, U.S.A) isimli program yardımı ile hastaların Pw (ms), Pw max (ms), Pw min (ms); QT (ms); Tp-Te (ms) ölçümleri yapıldı. Bazal 2D sisto-diyastolik ve M-modu EKO kayıtları kullanılarak LVDd; IVST ve PWT kayıt altına alındı. M-modu ölçümlerinden LV EF ile LV KF hesaplandı. 
Bulgular: Çalışmaya  katılan olguların olguların 84'ünü kız (% 62,2), 51'ini erkek olgular (%37,8) oluşturmaktadır. Grupların yaş ortalaması benzer özellik göstermektedir (grup 1'in ortalama yaşı 9 yaş 5 ay, grup 2'in ortalama yaşı 9 yaş 2 ay, grup 3'ün ortalama yaşı 9 yaş 5 ay). Ferritin düzeyi düşük olgularda Pw, Pw max ve Pw dis; QT, QTc ve QTc dis; Tp-Te, Tp-Te dis ve Tp-Te /QT ve Tp-Te /QTc'de kontrol grubuna göre belirgin uzun saptanmıştır (p<0,05). Ferritin düzeyi ile Pw, P max ve Pw dis;  QT, QT dis, QTc ve QTc dis; Tp-Te ve Tp-Te dis ile Tp¬-Te /QT ve Tp-Te /QTc arasında negatif korelasyon mevcuttur (p<0,05). Bununla beraber ferritin düzeyi ile Pw min arasında korelasyon bulunamamıştır. Grupların ejeksiyon faz indeksleri, kalp duvarı ölçümleri ve diyastol sonu çap ölçümleri arasında bir farklılık bulunamamıştır.
Sonuç: Demir eksikliği yapısal kalp hastalığı olmayan çocuklarda aritmiye yatkınlık yapabilir. Bu nedenle, düşük demir depoları olan sağlıklı çocukların EKG parametrelerinin dikkatli bir şekilde değerlendirilmesi; aralıklı izlem ve takiplerinin yapılması büyük önem arz etmektedir.
Anahtar Kelimeler: Anemi, Aritmi, Demir eksikliği, EKG değişiklikleri, Ekokardiyografi, Ferritin, Kardiyovasküler fonksiyon.

Abstract:
Introduction: It is well known that serum iron parameters are closely related to cardiovascular health. As both excess of iron and iron deficiency may lead to significant cardiac problems. Along with left ventricular dysfunction, some electrocardiographic (ECG) abnormalities such as sinus tachycardia, T wave and atrioventricular conduction abnormalities, and premature supraventricular and ventricular contractions have been described in adult populations with iron deficiency.
Aim: Studies related with the effect of iron deficiency on cardiac functions are limited in children; for this purpose, besides evaluating the effect of low iron stores on cardiac repolarization parameters which used to predict arrhythmia (Pw dispersion, Tp-Te dispersion etc.); in echocardiography, it was aimed to evaluate the effects on cardiac structure and functions such as left ventricular ejection fraction (LV EF), left ventricular shortening fraction (LV KF), left ventricular end diastolic diameter (LVEDD), posterior wall thickness (PWT), interventricular septum thickness (IVST).  
Materials and methods: 135 cases (84 females, 51 males) between the ages of 2-18 years without structural heart disease who were referred to the Pediatric Cardiology Department for different reasons such as chest pain, heart murmurs, and evaluation before attendance to sports were examined prospectively. The cases were divided into three groups according to their ferritin levels (Group 1: ferritin<15  ng/mL (n=48), group 2: ferritin 15–25  ng/mL (n=51), group 3: ferritin >25  ng/mL (n=36)) and evaluated with a detailed 12-lead surface electrocardiography (ECG) and transthoracic echocardiogram (TTE). After all EKG's were scanned in the scanner, transferred to a computer environment and Pw (ms), Pw max (ms), Pw min (ms); QT (ms); Tp-Te (ms) were measured using a program called MATLAB (MathWorks, Natick, Massachusetts, U.S.A). By using baseline 2D systo-diastolic and M-mode ECHO recordings, LVDd; IVST and PWT were recorded. From M-mode measurements, LV EF and LV FS were calculated.
Results: Of the cases participating in the study, 84 of the cases were girls (62.2%) and 51 of the cases were boys (37.8%). The average age of the groups shows similar characteristics (average age of Group 1: 9 years 5 months, Group 2: 9 years 2 months, Group 3: 9 years 5 months).  In cases with low ferritin levels; Pw, Pw max and Pw dis; QT, QTc and QTc dis; Tp-Te, Tp-Te dis, Tp-Te /QT and Tp-Te /QTc were significantly longer compared to the control group (p<0,05). There was a negative correlation between ferritin level and Pw, P max and Pw dis; QT, QT dis, QTc and QTc dis; Tp-Te, Tp-Te dis, Tp-Te /QT and Tp-Te /QTc (p<0,05). However, no correlation was found between ferritin level and Pw min. There was no difference between the ejection phase indices, heart wall measurements and end-diastolic diameter measurements of the groups.
Conclusion: Iron deficiency can be related to the tendency of arrhthmias in children without constitiuonal heart disease. Therefore; careful evaluation of ECG parameters of healty children with low iron stores; performing intermittent monitoring and follow-up is highly important.
Keywords: Anemia, Arrhythmias, Cardiovascular function, ECG Changes, Echocardiography, Ferritin, Iron deficiency.