Erken dönemde ekonomi eğitiminin finansal okuryazarlık düzeyine etkisi: Uluslararası Bakalorya örneği
The effect of the early period education of economy to the degree of the financial literacy: International Baccalaureate sample
Yazar: ADEM ÖZBEK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ DURMUŞ YILDIRIM
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Ekonomi = Economics ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; İşletme = Business Administration
Dizin: Davranışsal finans = Behavioral finance ; Ekonomi = Economy ; Ekonomi eğitimi = Ekonomy teaching ; Erken eğitim = Early intervention ; Erken çocuk eğitimi = Early child education ; Finansal okuryazarlık = Financial literacy ; Uluslararası Bakalorya Programı = International Bacalaureate Program

Özet:
Çeşitlilik, ihtiyaçların karşılanması aşamasında bireylere bir avantaj sunarken, bu varlıkların kullanımıyla ilgili bilgi eksikliği yâda yokluğu durumunda problemler ortaya çıkabilmektedir. Yaşanılan dönemin gerekliliğinden olsun teknolojik gelişmelerden olsun gün geçtikçe her alanla ilgili ürün çeşitliliği artarak insanoğlunun hizmetine sunulmaktadır. Bu ürünlerin seçimi ve kullanımı için bilginin yanında ekonomik anlamda satın alma gücünün de olması gerekmektedir. Yapılan her türlü ekonomik harcama bireyin gündelik yaşantısını etkilediği kadar içinde bulunduğu ekonomik sistemi de etkilemektedir. Bireysel ekonomik güç günümüz şartlarında ne kadar önemli bir konumda ise finansal bilgiye sahip olunması da bu gücün muhafaza edilmesi açısından en az onun kadar önemli bir pozisyondadır. Bireysel ya da toplumsal ekonomik gelişmişliği sağlamanın ve ekonomik kaynakları doğru kullanmanın en önemli yolu yeterli finansal eğitimin alınmasından geçmektedir.
Bu çalışmayı diğer finansal okuryazarlık çalışmalarından ayıran en temel farklılık, bireyin, finansal okuryazarlık ve sergilediği finansal davranışları üzerinde okul eğitiminin dışında ailesinin eğitim seviyesinin, finansal davranışlarının, ailede aldığı mali eğitimin ve çalışma hayatının ne derece etkili olduğunu ortaya koymasıdır. Çalışmada, bireyin ekonomik kararları üzerinde ebeveynlerin, okul hayatının ve iş ile ilgili kazanımların bilgi bağlamında çok önemli olduğu üzerinde durulmuş ve bilhassa erken dönem denilen çocukluk döneminde elde edilen kazanımların bireyin finansal okuryazarlığı ve sergilediği finansal davranışlar üzerinde olumlu etkiler oluşturduğu tespit edilmiştir.
	Bireyin finansal okuryazarlık seviyesi üzerinde ailenin ve okul eğitiminin oluşturduğu etkiyi belirlemeye yönelik, eğitim müfredatı içerisinde finans, para ve ekonomi ile ilgili ders eğitimi olan Uluslararası Bakalorya (International Bacolory-IB) eğitim sistemi temel alınarak, Türkiye'de bu doğrultuda (IB) eğitimi veren, vermeyen beş özel ve devlet okulu belirlenmiş, bu okullardaki 9, 10,11 ve 12.sınıf toplam 1.274 öğrenciye anket çalışması uygulanmıştır.Elde edilen veriler geçerlilik ve güvenirlilik analizleri, Yapısal Eşitlik Modeli ve tanımlayıcı istatistik gibi ileri istatistik teknikleri ile analiz edilerek çocukluk dönemi değişkenlerinin bireyin finansal okuryazarlığı ve finansal davranışı üzerindeki etkileri ortaya konulmuştur.
	Yapılan analizlerde, Uluslararası Bakalorya eğitimi alan öğrencilerin bu eğitimi almayan diğer öğrencilere göre daha iyi finansal okuryazarlık seviyesine sahip oldukları, mesleki eğitim alan ticaret meslek lisesi öğrencilerinin ise daha iyi finansal davranış sergiledikleri sonucuna varılmıştır.

Abstract:
The diversity provides the individuals with advantage in meeting the needs, whereas the problems may arise in case of the lack or absence of knowledge about the use of these assets. The product diversity increasing day-by-day because of both of the necessities of current period and the technological advancements is offered to the humanity. Besides the knowledge on selecting and using these products, also the purchasing power is needed from the economical aspect. Any sort of expense made affects the economic system, as well as affecting the daily life of individuals. The personal economic power is very important under today's economic conditions, but also having the financial knowledge is necessary for maintaining this power. The most important way to effectively using the economic sources and ensuring the individual or social economic development is to provide the sufficient economic education.
The most important difference of the present study from the previous financial literacy studies is that it reveals how the parent's educational status, the financial education that the family has provided, the school education, and the working life of individuals are important for the financial literacy and financial behaviors of individuals. In the present study, it is emphasized that the parents, school life, and professional achievements are very important for the individual's economic decisions from the aspect of information, and it was determined that the achievements obtained especially during the early childhood have positive effects on the individual's  financial literacy and the financial behaviors that the individual exhibits.
In order to determine the effect of family and school education on the financial level of individual, five private and state schools offering International Baccalaureate (IB) education, which includes finance, money, and economy as a part of curriculum, in Turkey were determined and a questionnaire was applied to 1274 students at 9th, 10th, 11th, and 12th grades in these schools.The reliability and validity analyses of the data obtained were performed using advanced statistical methods such as Structural Equation Model and descriptive statistics, and the effects of variables of childhood on the individual's financial literacy and financial behaviors were revealed.
In the analyses performed, it was concluded that, when compared to the students that haven't received IB education, the students having International Baccalaureate education have better financial literacy levels, whereas the students of trade vocational high school exhibited better financial behaviors.