Üniversite öğrencilerinin gıda güvenliği konusunda bilgi, tutum ve davranışlarının değerlendirilmesi
Evaluation of university students' knowledge, attitudes and behaviors on food safety
Yazar: EMRAH GÖKÇEEL
Danışman: DOÇ. DR. AYLİN AKOĞLU
Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Gastronomi ve Mutfak Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics ; Gastronomi ve Mutfak Sanatları = Gastronomy and Culinary Arts ; Gıda Mühendisliği = Food Engineering
Dizin: Beslenme bilgisi = Nutrition knowledge ; Beslenme davranışı = Feeding behavior ; Gastronomi = Gastronomy ; Gastronomi eğitimi = Gastronomy education ; Gıda güvenliği = Food safety ; Hijyen = Hygiene ; Öğrenci davranışı = Behavior of student ; Öğrenci tutumu = Student attitude ; Üniversite öğrencileri = University students

Özet:
Bu araştırma ile üniversite öğrencilerinin gıda güvenliği bilgi, tutum ve davranışlarının değerlendirilmesi ve elde edilen veriler üzerinden eğitim gördükleri bölümler ve demografik değişkenler arasındaki farklılıkların ortaya konması amaçlanmıştır.
Araştırmanın örneklemini; araştırmanın yapıldığı Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi'nde Gıda Mühendisliği, Gastronomi ve Mutfak Sanatları, Hemşirelik ve Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon bölümlerinde eğitim gören 630 üniversite öğrencisi oluşturmaktadır. Anket yöntemi kullanılarak elde edilen veriler paket veri analiz programında analiz edilmiştir. Analizlerde T-Testi, One Way Anova ve Ki-Kare testleri uygulanmıştır. Ayrıca gıda güvenliği bilgi, tutum ve uygulama skorları arasındaki ilişkiyi değerlendirmek için korelasyon analizi yapılmıştır.
Katılımcıların toplam bilgi (23,63±3,61), tutum (49,73±6,33) ve davranış (9,86±1,70) skorları maksimum ve minimum değerler üzerinden ele alındığında üniversite öğrencilerinin bilgi, tutum ve davranış skorlarının ortalamanın üzerinde olduğu tespit edilmiştir.
Katılımcılara yöneltilen bilgi ifadelerine verilen cevaplar incelendiğinde; katılımcıların çoğunluğunun satın alındıktan sonra gıdaların sorumluluğunun tüketiciye ait olduğu, bozulabilir ürünlerin saklama koşulları, gıdaları işleme, gıda ambalaj, el hijyeni, gıda kaynaklı hastalık semptomları, gıda kaynaklı hastalık risk grupları, gıda alerjileri ile ilgili ifadelere doğru yanıt verdikleri belirlenmiştir. Tutum ifadeleri incelendiğinde; katılımcıların büyük çoğunluğunun gıdalardaki pestisit, veteriner ilaç kalıntıları ve metalik kirlenmelerden endişe duydukları ve gıda kaynaklı hastalıkların toplum üzerinde ciddi sağlık ve ekonomik etkileri olduğunu düşündükleri tespit edilmiştir. Uygulama ifadelerinde ise katılımcıların büyük çoğunluğunun mutfak araç gereç ve mutfak alanının temizlenmesinde, bulaşıkların sıcak suyla yıkanmasında ve el temizliği gibi konularda titizlik gösterdikleri belirlenmiştir.
Katılımcıların eğitim gördükleri bölümlere göre gıda güvenliği bilgi, tutum ve uygulama düzeylerine bakıldığında; en yüksek skoru gastronomi ve mutfak sanatları öğrencileri (25,46 ± 2,85) alırken en düşük skoru fizik tedavi ve rehabilitasyon öğrencileri (21,81 ± 3,27); gıda güvenliği tutumu konusunda en yüksek skoru gastronomi ve mutfak sanatları öğrencileri (51,42 ± 5,58) alırken, en düşük skoru gıda mühendisliği bölümü öğrencileri (49,00 ± 6,07); gıda güvenliği uygulamaları konusunda en yüksek skoru gıda mühendisliği bölümü öğrencileri (10,12 ± 1,69) alırken, en düşük skoru ise hemşirelik bölümü öğrencilerinin (9,69 ± 1,77) aldığı belirlenmiştir. Katılımcıların eğitim gördükleri bölümlere göre gıda güvenliği bilgi ve tutum düzeyleri arasında anlamlı bir fark olduğu tespit edilmiştir (p<0.05).
Demografik değişkenler açısından incelendiğinde; bulundukları bölümde gıda güvenliği dersi alan katılımcıların gıda güvenliği bilgi (24,93±2,96), tutum (50,36±5,57) ve davranış (9,98±1,63) skorlarının, gıda güvenliği dersi almayan katılımcılara göre anlamlı derecede yüksek olduğu; dördüncü sınıfa giden katılımcıların gıda güvenliği bilgi (24,45±3,16) ve davranış (10,20±1,60) skorlarının birinci, ikinci ve üçüncü sınıfa giden katılımcıların skorlarından anlamlı derecede yüksek olduğu; gıda kaynaklı hastalık geçiren katılımcıların gıda güvenliği tutum (50,78±5,74) skorlarının hastalık geçirmeyen katılımcıların skorlarından anlamlı derecede yüksek olduğu tespit edilmiştir. 
Gıda güvenliği skorları arasında yapılan kolerasyon analizine göre katılımcıların bilgi, tutum ve uygulamalarının birbirleriyle pozitif yönde ilişkili olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
It is aimed with this research to point out the differences between the evaluation of university students' knowledge, attitude and behavior about food safety and the departments they have studied through the datas collected and the demographic variables.
This research's sample consists of the 630 üniversity students who study Food Engineering, Gastronomy and culinary Arts, Nursing and Physical Therapy and Rehabilitation at Bolu Abant İzzet Baysal University where the research is conducted. The datas that were collected by means of questionnaires were analysed at the packet data analysis programme T- Test, One Way Anova and Chi-Squared tests were carried out on the analyses. In addition, correlation analysis was carried out to evoluate the relation between the knowledge, attitude and behavior scores of food safety.
It is detected that the participants' total knowledge (23,63±3,61), attitude (49,73±6,33) and behavior (9,86±1,70) scores, with the datas collected when studied through maximum and minimum rates, are above the average.
When the participants' replies to certain questions that would indicate their knowledge scores are studied, it is established that most of the participants gave correct answers to the questions about perishable goods' storage conditions, processing food, food packaging, hand hygiene, disease symptoms originated from the consumed food, disease risk groups that are caused by the consumed food, food allergies and they agreed that consumers are responsible of the products they have purchased. When the participants' attitude statements are studied, it is established that most of the participants are worried about the pesticide, vet drug residues and heavy metal pollution on food and they think that diseases that are caused by the consumed food have strong health and economic impacts on the society. In behavior statements, it is indicated that most of the participants make sure that their kitchen appliances and their kitchens are well cleaned, they wash their dishes with hot water and their hands are disinfected.
When the participants' knowledge, attitude and behavior scores about food safety considering the departments they are studying, it is established that the students who study Gastronomy and Culinary Arts have the highest score (25,46±2,85), the students who study Physical Therapy and Rehabilitation have the lowest score (21,81±3,27). On food safety attitude, the students who study Gastronomy and Culinary Arts have the highest score (51,42±5,58), the students who study Food Engineering have the lowest score (49,00±6,07); On food safety behavior, the students who study Food Engineering have the highest score (10,12±1,69), the students who study Nursing have the lowest score (9,69±1,77). It is established that there is a significant difference between the participants' knoewledge and attitude scores of food safety considering the departments they are studying (p<0.05).
When it is studied in terms of demographic variables, it is found out that the participants who studied food safety on their departments have significantly higher scores on food safety knowledge (24,93±2,96), attitude (50,36±5,57) and behavior (9,98±1,63) than the participants who did not study food safety; the fourth grade have significantly higher scores on food safety knowledge (24,45±3,16) and behaviour (10,20±1,60) than the freshmen, sophomores and third-year, the participants who had a foodborne disease caused by the food they consumed have a significantly higher scores on food safety attitude than the participants who did not have that kind of a disease.
It is established that the participants' knowledge, attitude and behavior have a positive relation based on the correlation analysis that was conducted on the food safety scores.