Ferdî'nin Gülzâru's-Safâ mesnevîsi (İnceleme-metin)
Ferdi's Gulzâru's-Safâ masnavi (Examination-text)
Yazar: BÜŞRA CİDİR
Danışman: PROF. DR. KAPLAN ÜSTÜNER
Harran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Ferdi = Ferdi ; Gülzaru's-Safa = Gülzaru's-Safa ; Klasik Türk edebiyatı = Classical Turkish literature ; Mesnevi = Mathnawi ; Şiir = Poem

Özet:
Bu çalışmada, Isparta Uluborlu İlçe Halk Kütüphanesi ile Konya Bölge Yazma
Eserler Kütüphanesi'nde kaydı bulunan ve aynı nüsha olduğu tespit edilen Gülzâru'ssafâ Mesnevîsi'nin inceleme ve çeviriyazısı yapılmıştır. Çalışmada klasik Türk
edebiyatı alanında yazılmış bir eser ile şairinin edebiyat dünyasına tanıtılması
amaçlanmıştır.
Gülzâru's-safâ, 17. yüzyılın sonu ile 18. yüzyılın başlarında yaşadığı tespit
edilen Ferdî mahlaslı bir şair tarafından yazılmıştır. Hakkında biyografik kaynaklarda
bilgi bulunmayan Ferdî'nin hayatı, eserinden hareketle incelenmiştir.
Gülzâru's-safâ 694 beyitten oluşan bir mesnevîdir. Mesnevî beyitleri arasında
374 gazel, 50 murabba, 11 müseddes, 3 kıt'a, 2 terkib-bend ve 2 müstakil mesnevî
olmak üzere toplam 442 nazım şekli yer almaktadır. Bu durum şairin yeni bir tarz
oluşturma veya orijinal bir eser ortaya koyma çabası içerisinde olduğunu
göstermektedir. Müstensih ya da müellif tarafından hasb-i hâl olarak nitelenen eser,
sergüzeştnâme türünde kaleme alınmıştır.
Mesnevî beyitleri arasında bulunan birçok nazım şekli, şairin kendisinden önce
yaşamış olan Bâkî, Fuzûlî ve Mesihî gibi şairlerin şiirleriyle benzerlikler taşımaktadır.
Bu durum Ferdî'nin edebî kişiliği açısından dikkat çeken bir özellik olmuştur.
"Bitiş" bölümü olmayan Gülzâru's-safâ Mesnevîsi, besmelenin anlatıldığı 24
beyitlik bir "giriş" bölümüyle başlamıştır. Eserin 25-694. beyitleri arasında ise
"konunun işlendiği bölüm" yer almıştır. Mesnevî, konusu itibarıyla şairlerin gördükleri ve yaşadıkları olayları anlatan, kişileri, meslekleri ve belli yöreleri tasvir
eden mesneviler arasında bulunmaktadır.
Gülzâru's-safâ Mesnevîsi'ne şairin çıktığı bir yolculuk kaynaklık etmektedir.
Mesnevî boyunca uğradığı belde ve şehirlerden bahseden Ferdî, eserini ayrılık teması
üzerine oluşturmuştur. Eserde birtakım isimler verilerek hicve başvurulması şairin
hiciv yeteneğinin olduğunu da göstermektedir.
Çalışmamız giriş ve iki bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde edebiyat
tarihimizde yer alan Ferdî mahlaslı şairler hakkında bilgi verilmiştir. Birinci bölümde
Ferdî'nin hayatı, edebî kişiliği ve eseri üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde
Gülzâru's-safâ'nın şekil ve muhteva özellikleri ortaya konmuştur. Eserin
çeviriyazısının sonuna nüshanın orijinal hali de eklenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Ferdî, Gülzâru's-safâ, Klasik Türk Edebiyatı, Mesnevî,
Sergüzeştnâme Türü

Abstract:
In this study, Gülzâru's-safâ Masnavi, which is registered in Isparta Uluborlu
District Public Library and Konya Regional Manuscripts Library and found to be the
same copy, has been examined and translated. In this study, it is aimed to introduce a
work written in the field of classical Turkish literature and its poet to the world of
literature.
Gülzâru's-safâ was written by a poet named Ferdî, who was detected to have
lived in the late 17th and early 18th centuries. The life of Ferdî, whose information is
not available in biographical sources, was analyzed based on his work.
Gülzâru's-safâ is a masnavi consisting of 694 couplets. Among the masnavi
couplets, there are a total of 442 verse forms, including 374 odes, 50 squares, 11
musaddes, 3 verses, 2 composition-bend, and 2 detached masnavi. This shows that the
poet is in effort to create a new style or create an original work. The work, which is
considered as a case by the scribal or the author, was written in the genre of
sergüzeştnâme.
Many forms of verse in the masnavi have similarities with the poems of poets
such as Bâkî, Fuzûlî, and Mesihî, who lived before the poet himself. This situation has
been a remarkable feature in terms of the literary personality of Ferdî.
Gülzâru's-safâ Masnavi, which does not have an "end" section, started with a
24-couplet "entrance" section in which basmala was described. Among the 25-694
couplets of the work, there is a "chapter in which the subject is covered." Masnavi is among the types of masnavi which describes the events that poets see, experience,
depict people, professions, and certain regions.
A journey of the poet is the source to Gülzâru's-safâ Masnavi. As mentioned
the towns and cities, he had visited throughout masnavi created by his work on the
theme of separation. The application of satire by giving some names in the work shows
that the poet has the satire ability.
Our study consists of introduction and two parts. In the introduction part,
information is given about the poets of Ferdî pseudonym in our literary history. In the
first part, the life, literary personality, and work of Ferdî are emphasized. In the second
part, the shape and content features of Gülzâru's-safâ are presented. The original
version of the copy has been added to the end of the translation.
Keywords: Ferdî, Gülzâru's-safâ, Classical Turkish Literature, Masnavi,
Sergüzeştnâme Genre