Uşak Eşme ağzı
The dialect of Uşak Eşme
Yazar: GÜLSÜM GİRGİN
Danışman: PROF. DR. HÜLYA SAVRAN
Balıkesir Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Ağız araştırmalarının Türk dilinin tarihî seyri için önemi yadsınamaz bir 
gerçektir. Türkiye'de ağız araştırmaları 19. yüzyılda başlamış ve o tarihten 
günümüze kadar çok sayıda akademik çalışma yürütülmüştür. Buna karşın hâlâ 
gidilmemiş, incelenmemiş ağızların olduğu yerler mevcuttur. Günümüzde gelişen 
teknolojinin yanı sıra yaşanan sosyal, kültürel ve benzer gelişmeler nihayetinde 
ağızlar bozulma ve yok olma eğilimi göstermektedir. Bu sebeple araştırmacılar 
ağızların kaybolmadan derlenip kayıt altına alınarak gelecek nesillere aktarılması 
yönünde çalışmalar sürdürmektedir. Bu tez çalışması da Türk diyalektoloji 
çalışmalarına katkıda bulunmak maksadıyla hazırlanmıştır. 
Yapılan bu çalışmada Uşak ilinin Eşme ilçesine bağlı köylerin ağız özellikleri 
incelenmiştir. 
Eşme'nin belirlenen 28 köyüne gidilerek 58 kaynak kişi ile yapılan 
görüşmeler kayıt altına alınmış, kaydedilen görüşmeler transkripsiyon işaretleriyle 
yazıya aktarılmıştır. 
Çalışma; giriş, ses bilgisi, şekil bilgisi, cümle bilgisi sonuç, metinler ve 
sözlük bölümlerinden oluşmaktadır. Giriş bölümünde araştırmanın konusu, amacı, 
kapsamı ve yöntemine dair bilgiler açıklanarak, Eşme'nin tarihi, coğrafyası, iklimi 
gibi bilgilere yer verilmiştir. Ses bilgisi ve şekil bilgisi bölümlerinde bölge ağzının 
standart kullanımdan farklı olan ses ve şekil özellikleri tespit edilerek gerekli 
incelemeler yapılmıştır. Cümle bilgisi bölümünde cümle çeşitlerine değinilmiştir. 
Sonuç bölümünde ise bölge ağzına dair elde edilen verilerin incelenmesi sonucunda 
belirlenen ayırt edici özelliklerin değerlendirmesi yapılmıştır. Metinler bölümünde, 
58 kaynak kişiden derlenen malzemeler transkripsiyon işaretleriyle yazıya aktarılıp 
numaralandırılarak verilmiştir. Sözlük bölümünde ilçe ağzından derlenen 
metinlerden hareketle Eşme ağzının söz varlığını yansıtan sözcüklere yer verilmiştir. 
Son olarak bu çalışmada faydalanılan kaynakların yer aldığı bir kaynakça bölümü eklenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Eşme, Ağız, Ses Bilgisi, Şekil Bilgisi, Cümle Bilgisi

Abstract:
The importance of dialect studies for the historial course of the Turkish 
language is an undeniable fact. Dialect research in Turkey started in the 19th century 
and many academic studies have been carried out since then. However, there are still 
places with dialects that have not been visited or examined. Today, as well as the 
developing technological, social, cultural and similar developments, eventually, 
dialects tend to deteriorate and disappear. For this reason, researchers continue to 
work on collecting and recording dialects without being lost and transferring them to 
future generations. This thesis has been prepared in order to contribute to Turkish 
dialectology studies.
In this study, the dialect characteristics of the villages of Eşme district of 
Uşak province were examined.
The interviews with 58 source people were recorded by visiting 28 villages of 
Eşme and the recorded interviews were transcribed with transcription marks. 
Study; It consists of introduction, phonics, morphology, sentence knowledge, 
conclusion, texts and dictionary sections. In the introduction section, information 
about the subject, purpose, scope and method of the research is explained, and 
information such as the history, geography and climate of Eşme is included. In the 
phonetics and morphology sections, the phonetic and morphological features of the 
regional dialect that are different from the standard usage were determined and the 
necessary examinations were made. Sentence types are mentioned in the sentence 
knowledge section. In the conclusion section, the distinctive features determined as a 
result of examining the data obtained about the dialect of the region were evaluated. 
In the texts section, materials compiled from 58 reference people are transcribed with 
transcription marks and numbered. In the dictionary section, words reflecting the 
vocabulary of Eşme dialect are included, based on the texts compiled from the 
district dialect. Finally, a bibliography section containing the sources used in this 
study has been added.

Key Words: Eşme, Dialect, Phonetics, Morphology, Syntax