Major depresyon hastalarında yaşam boyu hipomanik belirtiler ve aktivasyon sendromu ilişkisi
Association of activation syndrome with life-time hypomanic symptoms in major depression patients
Yazar: ONUR GÖKÇEN
Danışman: PROF. DR. SUZAN ÖZER
Hacettepe Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Psikiyatri Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2016
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Antidepresif ajanlar = Antidepressive agents ; Belirti ve semptomlar = Signs and symptoms ; Bipolar bozukluk = Bipolar disorder ; Bipolar bozukluk = Bipolar disorder ; Depresyon = Depression ; Mental bozukluklar = Mental disorders ; Ölçekler = Scales ; İntihar = Suicide

Özet:
Aktivasyon sendromu ile yaşam boyu hipomanik belirtiler ve Ghaemi ölçütleri ilişkisi. Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri Anabilim Dalı, Uzmanlık Tezi, Ankara, 2016. Aktivasyon sendromu (AS) antidepresan tedavi başlandıktan görülen ve intiharla ilişkilendirilen 10 belirtiden oluşur. Bu on belirti: anksiyete, ajitasyon, panik nöbet, uykuda bozulma, sinirlilik, düşmanca tutum, saldırganlık, dürtüsellik, akatizi ve mani/hipomanidir. Amerikan Gıda İlaç Dairesi (AGİD) tarafından tanımlanan bu sendromun altta yatan bipolar bozukluk (BPB) ile ilişkili olabileceği belirtilmiştir. Bu çalışmada majör depresif bozukluk (MDB) tanısı konmuş ve antidepresan tedavi başlanacak hastaların, yaşam boyu hipomanik belirtiler ve bipolar spektrum (BPS) ile ilişkili ölçütler açısından değerlendirilmesi ve tedavi sürecinde AS gelişmesi ile bu belirti ve ölçütler arasında ilişki olup olmadığının saptanması amaçlanmıştır. Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Erişkin Hastanesi Psikiyatri polikliniğine başvuran, MDB tanısıyla ayaktan antidepresan tedavisi planlanan 60 hasta değerlendirilmiştir. Hastalar tedavi başlangıcında, 2. hafta sonunda ve 4. hafta sonunda olmak üzere üç kez değerlendirilmiştir. İlk görüşmede hastalar sosyodemografik bilgileri ve Ghaemi ölçütlerinin içinde olduğu belli klinik ölçütleri belirlemek için görüşme formu ile değerlendirilmiştir. Yaşam boyu hipomanik belirtileri saptamak için Hipomani Soru Listesi-32 (HSL-32), BPS ilişkili ölçütler arasında olan hipertimik ve siklotimik mizaç özelliklerini saptamak için TEMPS-A Mizaç Ölçeği uygulanmıştır. AS belirtilerini saptamak için üç görüşmede de Young Mani Derecelendirme Ölçeği (YMDÖ), Hamilton Anksiyete Değerlendirme Ölçeği (HADÖ), Hamilton Depresyon Değerlendirme Ölçeği (HDDÖ), Barnes Akatizi Ölçeği (BAÖ) uygulanmıştır. İkinci veya dördüncü haftada 10 belirtiden biri görülen hastalarda AS olduğu kabul edilmiştir.Çalışmaya alınan hastaların 25'inde (%41,7) AS saptanmıştır. En çok saptanan AS belirtileri uykuda bozulma (%31,7), anksiyete (%25) ve sinirliliktir (%15). AS saptanmayanlar ile saptananlar arasında, HSL-32 test puanları bakımından anlamlı fark bulunmuştur. AS belirti sayısı ile HSL-32 test puanı arasında orta düzeyde ilişki saptanmıştır. Hipersomni ve iştah artışı beraber bulunan hastalarda ve tüm hipersomni olan hastalarda olmayanlara göre AS anlamlı olarak daha fazla görülmüştür. Diğer Ghaemi ölçütler AS görülmesi ile ilişkili bulunmamıştır. Fakat geçmişte üç aydan kısa depresyon öyküsü olanlarda, hipersomni ve iştah artışı beraber bulunan hastalarda, tüm hipersomni olanlarda, tüm iştah artışı olanlarda ve akrabalarında psikiyatrik hastalık olanlarda olmayanlara göre AS belirti sayısının daha yüksek olduğu saptanmıştır. 
Bu çalışmanın bulguları BPS'nin bazı klinik özellikleri ile AS gelişimi arasında ilişki olabileceğini düşündürmektedir. Unipolar yanlış tanısı almış bipolar spektrum içindeki depresif hastalıkların antidepresanlarla tedavi edilmesi sonucu ortaya çıkan bu belirtiler, mevcut hastalık dönemini daha karmaşık hale getirmekte ve uzun dönemde tedavi yanıtını bozmaktadır. Bu sebepten dolayı, klinisyenler antidepresan kaynaklı belirtileri olan hastaları titizlikle değerlendirmeli ve BPS özelliklerini gözden kaçırmamak için dikkatli olmalıdırlar.

Abstract:
Association of activation syndrome with life-time hypomanic symptoms and Ghaemi criteria Hacettepe University Faculty of Medicine Department of Psychiatry, Dissertation Thesis, Ankara, 2010. Activation syndrome (AS) consists of 10 suicide associated symptoms, which is induced by antidepressant treatment. These are anxiety, agitation, manic episodes, sleep disruption, irritability, hostility, aggressiveness, impulsivity, akathisia and mania/ hypomania. This syndrome is defined by the FDA (United States Food and Drug Administration) and reported to be associated with a bipolar disorder (BPD) diathesis.  The aim of this study is to evaluate life-time hypomanic symptoms and the criteria associated with bipolar spectrum (BPS) in the patients with major depressive disorder, who are prescribed antidepressant medication, and to investigate whether there is a relationship between these symptoms and/or criteria and the development of AS. 60 consecutive outpatients with the diagnosis of major depressive disorder according to DSM-IV criteria and who were naturalistically given antidepressant treatment in the Department of Psychiatry, Hacettepe University Faculty of Medicine were examined prospectively. Patients were assessed three times; at baseline, 2 and 4 weeks later. At baseline visit demographic and certain clinical characteristics of patients including Ghaemi criteria were assesed life-time history of hypomanic symptoms were assessed with the Hypomania Checklist-32 (HCL-32). TEMPS-A Temperament Scale were applied to determine hyperthymic and cyclothymic temperament characteristics associated with bipolar spectrum. In all three interviews Barnes Akathisia Rating Scale (BARS), Hamilton Rating Scale for Depression (HRSD), Hamilton Anxiety Rating Scale (HAM-A) and Young Mania Rating Scale (YMRS) were applied to detect the symptoms of AS.  In the second or fourth treatment week, the patients who present at least one of the 10 symptoms were considered to have AS. Of the 60 patients 25 (41.7%) developed AS. The most prevalent symptoms of AS are insomnia (31.7%), anxiety (25%) and irritability (15%). Significant difference was found between patients with and without AS, with regard to HCL-32 test scores. A moderate correlation between the number of AS symptoms and HSL-32 test scores were determined. AS was found to be significantly more frequent in patients with mere hypersomnia and both increased appetite and hypersomnia those without these symptoms. Other Ghaemi criteria was not associated with the development of AS. However the number of symptoms of AS were found to be higher patients with a brief major depressive episode history, patients with hypersomnia and increased appetite together, patients with hypersomnia, patients with psychiatric disorders in relatives. 
The findings of this study suggest that certain features of BPS might be associated with the development of AS. Antidepressant treatment of depressive illnesses in this spectrum which are misdiagnosed as unipolar may reveal these symptoms that will complicate the current episode and destabilize the longitudinal course.  For this reason, clinicians should evaluate the patients who present antidepressant induced symptoms meticulously and be carefull not to overlook the characteristics of BPS.