Denizyolu yük taşımacılığında küresel liman rekabet koşullarının Mersin Limanı örneğinde değerlendirilmesi
The evaluation of global port competitiveness in the case of Mersin in the context of maritime cargo shipment
Yazar: SENAY OĞUZTİMUR
Danışman: PROF. DR. AYŞENUR ÖKTEN ; PROF. DR. TÜLAY KILINÇASLAN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Şehir Planlama Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Akdeniz = Mediterranean ; Analitik hiyerarşi süreci = Analytical hierarchy process ; Deniz yolu taşımacılığı = Sea transportation ; Limanlar = Ports ; Mersin Limanı = Mersin Port

Özet:
Denizyolu yük taşımacılığı, küresel ticaretteki hareketliliğe paralel olarak gelişmektedir. Artan ticari hareketlilik ise, denizyollarının en önemli unsuru olan limanları gelişmeye zorlamaktadır. Daha çok yükün daha kısa zamanda taşınması, ölçek ekonomisinin avantajlarından yararlanma gayreti, gelişen kombine taşımacılık olanaklarıyla genişleyen hinterlantlar, aynı hinterlanda hizmet sunmaya aday birden fazla limanın rekabet etmesine neden olmuştur. Limanlar arasındaki rekabet, limanlar arasında hiyerarşi ortaya çıkarmaktadır. Bunun sonucunda, küresel ölçekte yük taşıyan gemiler, küresel limanlara, bölgesel ölçekte yük taşıyan gemiler ise, küresel limanların beslediği bölgesel limanlara yönelmektedir.Akdeniz Bölgesi, gelişmekte olan ekonomisi ve ana deniz hattı üzerindeki konumu ile önemli bir bölgedir. Akdeniz'de elleçlenen yük miktarındaki artış karşısında batı Akdeniz limanları yetersiz kalmaya başlamakta, Doğu Akdeniz Limanları'na olan talep artmaktadır. Bu durumda, Türkiye'nin de Akdeniz'deki limanlarının büyümesi, artan deniz taşımacılığından pay alması beklenirken, bu beklentinin gerçekleşmediği, aksine Türkiye'nin Akdeniz'deki limanlarının bölge trafiğinden aldığı payın azaldığı belirlenmiştir. Bir başka ifadeyle, Türkiye'nin Akdeniz'deki en önemli limanı olan Mersin Limanı, rakipleri ile iyi rekabet edememektedir. Bu tespitlerle kurgulanan tezin hedefi, şu iki sorunun yanıtını bulabilmektir: Bugünkü yapısı itibariyle bölgesel liman görünümünde olan Mersin Limanı, Doğu Akdeniz Bölgesi'ndeki küresel liman gereksinimini karşılayabilir mi? İkincisi ve buna bağlı olarak, bu olasılık hangi rekabet koşullarının iyileştirilmesine bağlıdır? Bu noktada bölge plancılarının rolü/önceliği nedir, neler olmalıdır?Bu soruların yanıtlarını bulabilmek için, Mersin Limanı'nın ve rakiplerinin rekabet güçleri değerlendirilmiştir. Mersin Limanı'nı ve Doğu Akdeniz'deki rakiplerinden Port Said, Hayfa, Limasol Limanları'nın her bir rekabet ölçütünde ne derece etkin olabildiğini değerlendirmek için Analitik Hiyerarşi Süreci (AHS) yöntemi kullanılmıştır. Bu yöntemle, limanların rekabetlerinde etkili olduğu tespit edilen en önemli dört ana ölçüt ve on beş adet alt ölçüt uzmanlar tarafından değerlendirilmiştir. Değerlendirilen dört ana ölçüt: limanların coğrafi konumları, limanların fiziksel olanakları, limanların yönetimleri ve limanların maliyetleridir.AHS uygulaması sonunda, coğrafi konum ve maliyetler ölçütleri birbirine yakın değerlerle en ağırlıklı ölçütler olarak belirlenmiştir. En önemli alt ölçütler ise, limanların yüke bağlı hizmetlerden kaynaklanan maliyetleri ve liman hinterlandının ekonomik gücü olarak belirlenmiştir. Ana ve alt ölçüt ağırlıklandırmasının seçeneklere yansımalarına göre Port Said'in rekabet gücü en yüksek liman olduğu görülmüştür. Mersin ise ikinci büyük ağırlığı kazanmıştır. Mersin Limanı'nın zayıf olduğu tespit edilen noktalar, konteyner elleçleme alanının darlığı, kombine taşımacılık olanaklarının zayıflığı, maliyetlerin yüksekliği ve potansiyel hinterlandının geniş olmasına karşılık bu hinterlandın gerçekte limana ekonomik ve ticari gelir sağlayamamasıdır. Bu alan çalışmasından çıkan sonuçlar bağlamında, Mersin Limanı'nın küresel bir liman olabilmesi için gidermesi gereken eksiklerine yönelik öneriler tezin sonunda sunulmuştur. Bu öneriler, Mersin Limanı'na küresel liman vizyonu kazandırabilmek için gerekli düzenlemelerde yol göstermeyi hedeflemektedir.

Abstract:
Maritime transportation has been developing along with global commercial activities. Increasing economic activities force on the ports which are among the most important elements of seaborne transportation. To develop economies of scale, combined transportation and widening hinterlands cause a significant competition inter-ports which are candidates to serve the same hinterland. A hierarchical ranking of the ports is determined through a high competition. As a result of this fact, global ports call mother ships, regional and local ports call feeder ships that have been feeding by global ports.Mediterranean is a remarkable Region, with its developing economies and its location on the main sea line. Recently, increasing cargo volumes in Mediterranean Region result in West Mediterranean Ports inadequate capacity. This causes a demand on East Mediterranean Ports. A natural result of this fact would be the development of Turkey?s ports? cargo volumes. However, this is not realized and even Turkey?s ports ratio in Mediterranean market is relatively decreasing by years. In other words, Port of Mersin, which is the most handling port in Mediterranean in Turkey, can not compete strongly in the market. The aim of this thesis has been focused on these two questions: As today?s view, Port of Mersin looks like a regional port. In the future, can Port of Mersin respond to the requirements of a global port in the East Mediterranean? Second and associated to this, what kind of criteria do this probability depend on? And what are the roles/priorities of regional planners for such a task?A field survey was conducted among four major international container ports in the Mediterranean including Port of Mersin and Port Said, Haifa, Limassol Ports in East Mediterranean. Analytic Hierarchy Process (AHP) was applied to obtain evaluations of port alternatives and the relevant responses to derive crisp values of port performance. By this method, four most important competition criteria and fifteen sub-criteria had been commented by experts. These four important criteria are; geographical location, physical facilities, port management and costs.As the conclusion of AHP application, port geographical location and costs were evaluated as the most significant criteria. The most valuable sub-criteria are ?the costs regarding with to cargo? and ?economic power of hinterland?. The findings of the empirical analysis confirm the general perception that Port Said is the most competitive port in Mediterranean, followed by Port of Mersin, Haifa and Limasol respectively. Furthermore among the weak aspects of Port of Mersin are the shortage of container land area, high costs and less revenue flow to the port although it has a wide potential hinterland. Finally, as a result of this study, first the deficiencies of the Port of Mersin are analyzed quantitative method and then strong recommendations are made for the port to become a global port.