İşletme düzeyi faaliyetlerinin sipariş karlılığına etkisinin AHP ve TOPSIS yöntemleriyle analiz edilmesi ve bir uygulama
The analysis of the effect of management level activities on order profitability level with AHP and TOPSIS methods and a case study
Yazar: HAKAN ÇELİK
Danışman: DOÇ. DR. RECEP YILMAZ
Sakarya Üniversitesi / İşletme Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Muhasebe Finansman Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Aktiviteye dayalı muhasebe = Activity based costing ; Analitik hiyerarşi süreci = Analytical hierarchy process ; Birim maliyetleri = Unit costs ; Karlılık = Profitability ; Maliyet sistemleri = Cost systems ; Sipariş = Order ; Sipariş maliyet sistemi = Order cost system ; TOPSIS = TOPSIS ; Toplam maliyet = Total cost ; Üretim maliyeti = Production cost

Özet:
Üretim teknolojilerinde yaşanan gelişmeler, yatırımlara bağlı sabit maliyetlerin ve
işletme giderlerin artması, müşteri istek ve beklentilere bağlı ürün çeşitliliğin artması
nedeniyle işletmelerin maliyet yönetim araçlarının etkinliği azalmıştır. Mevcut araçların
işletmelerin stratejik karar noktalarında yeterince veri sağlayamaması, yeni yönetim
araçlarının oluşmasına neden olmuştur.

Değişen işletme koşulları altında, işletme faaliyetleri ile maliyet arasındaki iyileştirmeyi
açıklayabilmek üzere geleneksel maliyetleme yöntemlerinin yerine FTM (Faaliyet
Tabanlı Maliyetleme) sistemi oluşturulmuştur. FTM sistemi, maliyetlerin güvenilir ve
doğru dağıtılması sağladığı kadar MHK analizi gibi stratejik yönetim araçlarının da
etkinliğini artırmıştır. Ancak, işletme düzeyi faaliyetlere ait gider kalemlerinin
ağırlıklarının artması ve maliyet sistemlerinin sınaî maliyet üzerinden kurulmaya devam
etmesi, FTM sisteminin analiz çalışmalarında sağladığı etkinin kısıtlı kalmasına neden
olmuştur.

Çalışmanın amacı, işletme düzeyi giderlerinin maliyet sistemine yansıtılmasının, MHK
analizi sonuçlarına etkisini araştırmaktır. Bunun için, parlak çelik sektöründe faaliyet
gösteren bir işletmede, değişken ve tam maliyet yöntemlerine göre FTM sistemi
kurulmuştur. Kurulan maliyet sistemlerine bağlı olarak, sekiz kriterli MHK analizi
gerçekleştirilmiştir. Kriterlerin ağırlıklandırılması AHP metodu ile yapılmış ve analiz
TOPSIS ile gerçekleştirilmiştir.

Analizlerin sonucuna bağlı olarak, FTM sistemindeki işletme düzeyi faaliyet
maliyetlerinin yansıtılmasını durumunun, siparişlerin ve müşterilerin karlılık düzeyine
ve öncelik sıralamasına olan etkisi değerlendirilmiştir. Ayrıca, TOPSIS yöntemine göre
elde edilen sonuçlara göre yapılan üretim planında, işletme karlılığının nasıl değiştiği
incelenmiştir.

Abstract:
The effectiveness of cost management tools decreased due to developments in
production technologies, fixed costs and operating costs due to investments, and
changes in customer demands and expectations. The inability of the existing vehicles to
provide enough data at the strategic decision points of the enterprises has led to the
formation of new management tools.

Under the changing operating conditions, FTM (Activity Based Costing) system was
established instead of traditional costing methods in order to explain the relationship
between activities and cost. The FTM system has increased the effectiveness of strategic
management tools such as CVP analysis as well as reliable and accurate distribution of
costs. However, the effect of the FTM system in analysis studies was limited due to the
establishment of cost systems according to the variable costing method.

The purpose of this study is to investigate how the results of CVP analysis will be
affected if the management level expenses are reflected in the cost system. For this
purpose, FTM system was established according to variable and full costing methods in
a company in bright steel sector. Then, CVP analysis was applied. The weighting of the
criteria was done by AHP method and the analysis was performed with TOPSIS.

The effect of the change in costing method on the profitability level and priority of the
orders and customers was evaluated. In addition, according to the results obtained
according to TOPSIS method, the profitability of the company has been examined in the
production plan.