Koyunlarda anöstrüs döneminde östrüs senkronizasyonu sonrası GnRH veya TAK-683 uygulamasının fertiliteye etkisi
The effect of GnRH or TAK-683 administration on fertility after estrus synchronisation during the anestrus period in ewes
Yazar: GÖKHAN UYANIK
Danışman: PROF. DR. ÖMER ORKUN DEMİRAL
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Veteriner Doğum ve Jinekoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Veteriner Hekimliği = Veterinary Medicine

Özet:
Bu çalışma, aşım sonrası GnRH veya TAK-683 (kisspeptin analoğu) tedavisinin, üreme mevsimi dışındaki koyunların serum progesteron konsantrasyonları ve fertilite parametreleri üzerindeki etkisini değerlendirmek üzere tasarlandı.
Çalışmada, laktasyonda olan 120 baş multipar İvesi koyunu kullanıldı. Östrus senkronizasyonu amacıyla, 60 mg medroksiprogesteron asetat içeren süngerler dokuz gün süreyle intravajinal olarak uygulandı. Süngerlerin çıkarıldığı gün (0. gün) 500 IU eCG ve 75 µg d-kloprostenol kas içi yolla uygulandı. Koçlar süngerin çıkarılmasından 24 saat sonra sürüye dahil edildi ve 26 gün boyunca koyunlarla birlikte tutularak senkronize östrustan sonra ikinci bir aşım dönemine izin verildi. Aşımdan sonraki dördüncü günde (6. gün) koçlar tarafından 24. ve 72. saatler arasında aşılan koyunlar (n = 105) rastgele üç gruba ayrıldı. Kontrol grubuna (n = 36) deri altı 1 ml salin solüsyonu; GnRH grubuna (n = 34) kas içi 4 μg buserelin asetat; TAK-683 grubuna (n = 35) deri altı 5 μg TAK-683 asetat verildi. Sünger yerleştirilirken ve sünger çıkarıldıktan sonraki 6., 9., 12., 15., 19., 35. ve 50. günlerde serum progesteron konsantrasyonlarını (ng/ml) ölçmek için kan örnekleri alındı. Gebelik teşhisi 19. günde serum progesteron düzeyleri, 35. ve 50. günlerde ise transrektal ultrasonografi ile yapıldı. 
Sonuçlar, GnRH uygulamasının (4,823 ± 0,238; 2,151 ± 0,272) ilk aşım periyodunda gebe ve gebe olmayan koyunlarda ortalama progesteron konsantrasyonunu (ng/ml) Kontrol (3,708 ± 0,207; 1,515 ± 0,164) uygulamasına kıyasla artırdığını (P<0.05), TAK-683 uygulamasının (4,457 ± 0,181; 1,967 ± 0,213) ise gruplar arasında farklı olmadığını göstermiştir. GnRH (%58,82) ve TAK-683 (%42,10) tedavileri ikinci aşım periyodundaki gebelik oranını Kontrol grubuna (%17,39) kıyasla artırmıştır (P<0.05). Kümülatif gebelik ve fekondite oranları GnRH (%79,41; %120,58) ve TAK-683 (%68,57; %100,0) gruplarında Kontrol grubuna (%17,39; %58,33) kıyasla daha yüksekti (P<0.05). Geç embriyonik kayıp oranı açısından gruplar arasında fark bulunmazken (P>0.05), erken fetal kayıp oranı TAK-683 (%0) ve GnRH (%0) gruplarında Kontrol grubuna (%15.38) kıyasla daha düşük olma eğilimindeydi (P=0.07). Toplam gebelik kaybı oranı (aşım sonrası 19. günden 50. güne kadar) GnRH (%0) ve TAK-683 (%0) gruplarında Kontrol grubuna (%21,42) göre daha düşüktü (P<0.05). Gruplar arasında ilk aşım periyodu gebelik oranı, ikizlik oranı ve yavru büyüklüğü açısından istatistiksel bir fark bulunmamıştır (P>0.05). 
Sonuç olarak, aşımdan sonraki dördüncü günde GnRH ve TAK-683 ile tedavi, toplam gebelik kayıplarını (19. günden 50. güne kadar) önleyerek ve ikinci aşım periyodu gebelik oranlarını artırarak üreme mevsimi dışında laktasyondaki koyunlarda doğurganlığı artırmıştır. 
Anahtar Kelimeler: Fertilite parametreleri; GnRH; Kisspeptin; Progesteron; TAK-683

Abstract:
This study was designed to evaluate the effect of post-mating GnRH or TAK-683 (kisspeptin analog) treatment on serum progesterone concentrations and fertility parameters of ewes during the non-breeding season. 
In the study, 120 lactating multiparous Awassi ewes were used. For estrus synchronization, sponges containing 60 mg medroxyprogesterone acetate were administered intravaginally for nine days. On the day of sponge removal (day 0), 500 IU of eCG and 75 µg of d-cloprostenol were given intramuscularly. Rams were introduced in the flock 24 hours after sponge removal and kept with the ewes for 26 days, allowing a second mating period after synchronized estrus. On the fourth day after mating (day 6) the ewes mated by the rams between the 24th and 72nd hours (n = 105) were randomly divided into three groups. Control group (n = 36) received 1 ml of saline solution subcutaneously; GnRH group (n = 34) received 4 μg of buserelin acetate intramuscularly; TAK-683 group (n = 35) received 5 μg of TAK-683 acetate subcutaneously. Blood samples were taken to measure serum progesterone concentrations (ng/ml) at sponge insertion and on the 6th, 9th, 12th, 15th, 19th, 35th, and 50th days after sponge removal. Pregnancy diagnosis was conducted via serum progesterone concentration measurement on the 19th day and transrectal ultrasonography on days 35 and 50. 
The results showed that GnRH treatment (4.823 ± 0.238; 2.151 ± 0.272) increased (P<0.05) the mean progesterone concentration (ng/ml) in pregnant and non-pregnant ewes during the first mating period compared to Control (3.708 ± 0.207; 1.515 ± 0.164), while TAK-683 treatment (4.457 ± 0.181; 1.967 ± 0.213) was not different between groups. GnRH (58.82%) and TAK-683 (42.10%) treatments increased the pregnancy rate in the second mating period in comparison to the Control group (17.39%) (P<0.05). Cumulative pregnancy and fecundity rates were higher in GnRH (79.41%; 120.58%) and TAK-683 (68.57%; 100.0%) groups than in the Control group (17.39%; 58.33%) (P<0.05). There was no difference in late embryonic loss rate among the groups (P>0.05), whereas early fetal loss rate tended to be lower in the TAK-683 (0%) and GnRH (0%) groups than in the Control group (15.38%) (P=0.07). The total pregnancy loss rate (from day 19 to day 50 post-mating) was lower in GnRH (0%) and TAK-683 (0%) groups relative to the Control group (21.42%) (P<0.05). There were no statistical differences among the groups in terms of the first mating period pregnancy rate, twinning rate, and litter size (P>0.05). 
As a result, treatment with GnRH and TAK-683 on the fourth day after mating increased fecundity in lactating ewes outside the breeding season by preventing total pregnancy losses (from day 19 to day 50) and increasing second mating pregnancy rates. 
Keywords: Fertility parameters; GnRH; Kisspeptin; Progesterone; TAK-683