İslam Hukukunda ve 1875/61 numaralı şer`iye sicili uygulamasında vesayet müessesesi /
Yazar: AHMET ÖNEY
Danışman: YRD. DOÇ. DR. KEMAL YILDIZ
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2002
Konu: Din = Religion
Dizin: Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı hukuku = Ottoman law ; Trabzon = Trabzon ; Vesayet = Guardianship ; İslam hukuku = Islamic law ; Şeriye sicilleri = Court registers

Özet:
ÖZET Tezimiz, biri giriş olmak üzere üç ana bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde vesayet kurumunun tarihçesi, İslâm hukukundaki dayanakları ve İslâm hukuku sistemi içindeki yeri, diğer temsil kurumlan ile benzer ya da farklı yanları ortaya konmaktadır. Bu arada temsil konusunda kilit rol oynayan "ehliyet" kavramı da söz konusu edilerek, ehliyet bakımından insanların durumları, konunun gerektirdiği çerçevede ele alınmıştır. Birinci bölümde vesayet akdinin unsurları ile bunlara dair şartlar incelenmiştir. Bu cümleden olarak, kimlerin vasî olabilecekleri, kimlerin vasî tayin etmeye yetkili görüldükleri; hangi hususlarda vasî tayin edilebileceği söz konusu edilmiştir. Ayrıca, hakim tarafindan vasî tayin edilmesini gerekli kılan durumlar da bu bölümde işlenen konular arasındadır. İkinci, bir başka ifadeyle son bölümde ise, vesayet konusu olan tasarruflarla, bu konudaki davalar, şahitlikler, ihtilaflar ve vasiliğin sona ermesi incelenmeye çalışılmıştır. Tasarruflar kapsamında, terekeyle ilişkili olan Allah ve kul haklarının edası, vasiyetlerin tenfizi, ölenin teçhiz ve tekfini ile vasînin, vesayeti altında bulunan kısıtlı (kasır) adına alış-veriş yapmasının şartları, kısıtlının malını ticarî faaliyette kullanması ya da onun adına başkalarına kiralaması, kendi yerine vasî veya vekil tayin etmeye yetkili görülüp görülmediği gibi hususlar ve de kısıtlılık sona erince kısıtlının malını kendisine teslim etmesinin esaslan ele alınıyor. Yine, vasilerin birden fazla olması ya da vasînin tasarruflannı denetleyen nazır bulunması durumu da bu bölümde işleniyor. Tezimizin bir yönünü de 1875/61 numaralı Trabzon Şer'iye Sicili'ndeki vesayet konulu kayıtlar oluşturmaktadır. Ait oldukları dönemle ilgili uygulama örneği niteliği taşıyan kayıtlar, tez içinde ilgili kısımlarda işlenmiştir. Söz konusu kayıtlara ayrıca, tezin sonunda ek bir bölüm halinde yer verilmiştir. Bu bölümde toplam yirmi iki kayıt bulunmaktadır. Bu kayıtların on sekizi vesayet, ikisi kayyımlık ve ikisi de vasî üzerine nazır tayin edilmesi ile ilgilidir. vııı

Abstract:
SUMMARY This thesis consists of three parts: Introduction, The First Part and The Second Part. In the introduction, it is handed the History of Executorship, its foundations in the Islamic law, its position in the system and its similar and different sides as a representative institution with the other representative institutions. And also, the concept of ability that plays a lock role in the subject of representation are examined. In the first part, the elements of the executorship and the conditions related to these elements are handled. In this context, it is also mentioned, who are qualified to be executor, who are competent to appoint executor, in which stuations executors can be appointed and how the forms of appointments of executor affect the scope of duty. Moreover, it takes place among the matters studied in this part, the stuations that require the appointment of executor by judges. In the second part, namely in the last part, the savings of executorship, the lawsuits, the testimonies, claims and disagreements in this subject and the ending of the executorship are explained. In scope of the savings, the rights of Allah and the rights of human being, the payment for shroud and burying the dead, the conditions of shopping of the executor in the name of the restricted one, using the possession of the restricted in the commercial activity; his appointment executor and representative in his own place and his delivery the possessions of the restricted to him. It is examined in this part either, the stuations of being executors many than one or becoming of overlooking on the executor. It is also makes one respect of my thesis, the judicial records of Trabzon Sicili numbered 1876/61. The records wich have feature of application example corceming the term that they are belonging to, are studied in the thesis. Those records, in addition, were given place at the end of the thesis as a part of thesis. There are twenty two records in that part. Eighteen of those are concerning executorship, two kayyımlık and two with overlooking, too. IX