Bütüncül çocuk oyun alanı tasarım matrisinin oluşturulması ve değerlendirilmesi, İstanbul örneği
Comprehensive design matrix compose and evaluation of the children playgrounds in İstanbul
Yazar: TUTKU KUTLUTAN
Danışman: DOÇ. DR. EBRU ERBAŞ GÜRLER
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kentsel Tasarım Ana Bilim Dalı / Kentsel Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Çocuk gelişimi açısından oyun oynama ve kent içerisindeki oyun alanlarına erişim oldukça önemlidir. Kentsel yeşil alanlardaki, çocuk oyun alanlarının; tüm kullanıcı profili ihtiyaçlarına cevap verememesi, ekolojik olmaması, uluslararası sağlık ve güvenlik normlarına uygun olmaması çocuk sağlığı açısından tehdit edici olmaktadır diğer açıdan ise; kentsel yeşil altyapıyı desteklememektedir. 
Kentsel mekanda; çocukların oyun oynama ve oyun alanı haklarından dolayı, konuyla ilgili yapılan çalışmalar ve girişimler yerel yönetim düzeyinde çocuk eylem planları üretilmesini sağlamaktadır. Ortaya çıkan çocuk eylem planlarında, kentsel açık alanlardaki, oyun alanlarının geliştirilmesi gerekliliği vurgulanmaktadır. Bundan dolayı çalışmada, çocuk oyun alanlarının; kapsayıcı planlama, mekansal tasarım, ekolojik tasarım, uluslararası sağlık ve güvenlik standartları gibi konuları içeren bütüncül yaklaşımla tasarlanmasını geliştirmek amacıyla bir ön matris oluşturulmuştur.    
Tez çalışması kapsamında bütüncül çocuk oyun alanı tasarım yaklaşımı ile ilgili araştırmalar yapılmıştır ve toplanan veriler; kapsayıcı planlama, mekansal tasarım, ekolojik tasarım, sağlık ve güvenlik parametreleri altında kategorize edilerek ortaya bütüncül çocuk oyun alanı tasarım matrisi çıkarılmıştır. Ön matris dört parametre altında, kategorilere ayrılmış 62 kriterden oluşmaktadır. Bu ön matris, amaçlı örneklem ile maksimum çeşitlilik sağlamak için, İstanbul kentinde kentsel yeşil alan tipolojilerine uygun kamusal parklardan seçilen, çocuk oyun alanları üzerinde denenmiştir. 
Kentsel yeşil alan tipolojileri; kent ünitesi düzeyinde yeşil alan, mahalle ünitesi düzeyinde yeşil alan, ilköğretim ünitesi düzeyinde yeşil alan, bina ünitesi düzeyinde yeşil alan olmak üzere, çalışma alanı olarak sırasıyla; Maltepe Orhangazi Şehir Parkı, Maçka Demokrasi Parkı, Göztepe 60. Yıl Parkı, Koşuyolu Parkı, Feneryolu 26 Mart Parkı çocuk oyun alanları seçilmiştir. Seçilen beş tip çocuk oyun alanında, bütüncül çocuk oyun alanı ön matrisi değerlendirilerek, matrisde eksik, fazla veya düzeltilmesi gereken kategoriler ve matrisin değerlendirmeye uygunluğu belirlenmiştir. 
Çalışmanın sonucunda; İstanbul kentindeki, kent ünitesi düzeyinde, mahalle ünitesi düzeyinde, ilköğretim ünitesi düzeyinde, bina ünitesi düzeyinde ve küçük ölçekli yeşil alan ünitesi düzeyindeki açık alan tipolojilerine uygun olarak geliştirilmiş, beş çeşit bütüncül çocuk oyun alanı tasarım değerlendirme matrisi ortaya çıkarılmıştır.

Abstract:
In terms of children development; playing and accessing to urban play areas are important. Urban playgrounds are not being able to meet all user profile needs, not being ecological and not comlying with international health and safety norms. Because of this urban playgrounds are threatening areas for child health and also they don't support urban green infrastructure. 
In urban space; due to the rights of children to play and accessing playground, the studies and initiatives on the subject, provides child action plans at the local government. The emergence of children action plans, urban open spaces and playgrounds improvement necessity are emphasized. Therefore, in the study; a pilot matrix has been created to develop a comprehensive approach on children playgrounds to issues such as inclusive planning, spatial design, ecological design, international health and safety standards.

Within the scope of the thesis study, researches have been made about the comprehensive approach on children playgrounds design. The collected data; a comprehensive children playgrounds design matrix was developed by categorizing it under the scope of inclusive planning, spatial design, ecological design, health and safety parameters. The pilot matrix consists of 62 criteria, categorized under four parameters. This pilot matrix has been tested on children playgrounds in the city of Istanbul, which are selected from public parks suitable for urban green area typologies in order to provide maximum diversity with purposeful sampling. 

Urban green area typologies; the green area at the level of the urban unit, the green area at the level of the neighborhood unit, the green area at the level of the elementary unit and the green area at the level of the building unit. The case study areas respectively selected; Maltepe Orhangazi City Park, Macka Democracy Park, Goztepe 60th Year Park, Kosuyolu Park, Feneryolu 26 March Park in Istanbul. In the selected five types of children playgrounds, the comprehensive children playground design  matrix was evaluated. 

As a result of the study; five types of holistic children playground design evaluation matrix have been developed in Istanbul city.  Those comprehensive design matrixes of the children playgrounds are; urban unit level, neighborhood unit level, primary school unit level, building unit level and small scale green field unit level.