Akciğer kanseri ile ilişkili dispnenin yönetiminde yüze fan uygulamasının etkisi
The effect of the hand held fan in management of the lung cancer-related dyspnea
Yazar: VİLDAN KOCATEPE
Danışman: PROF. DR. GÜLBEYAZ CAN
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı / İç Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Onkoloji = Oncology
Dizin: Akciğer neoplazmları = Lung neoplasms ; Dispnea = Dyspnea ; Hospis ve palyatif bakım hemşireliği = Hospice and palliative care nursing ; Solunum fonksiyon testleri = Respiratory function tests ; Soğuk = Cold ; Yaşam kalitesi = Quality of life

Özet:
Deneysel nitelikte olan bu çalışmanın amacı, akciğer kanseri ile ilişkili dispnenin yönetiminde yüze fan uygulamasının etkisini değerlendirmektir. Çalışmaya Ocak 2018 – Ocak 2019 tarihleri arasında bir devlet hastanesinin palyatif bakım biriminde akciğer kanseri nedeniyle yatan dispne şikâyeti olan 47 deney, 49 kontrol toplam 96 hasta alındı.  Tüm hastalara, hastanenin standart palyatif bakım yaklaşımı uygulandı. Deney grubundaki hastalara ek olarak dispne ile baş etmede fan uygulamasını gösteren eğitim videosu izletildi ve kullanımına ilişkin eğitim verildi. Eğitimi takiben 14 gün boyunca hastalardan günde üç kez yemekten önce ve gün içinde dispne sıkıntısı yaşadıklarında yüze (burun ve dudak arasında trigeminal sinirin 3. dalının geçtiği bölgeye) el fanı ile soğuk uygulama yapması istendi. Veriler, çalışma başlangıcında Hasta Tanılama Formu, ECOG Performans Skalası, her gün Yaşam Bulguları İzlem Formu, Modifiye Borg Skalası (MBS) ve haftada bir FACIT-Pal Yaşam Kalitesi Ölçeği kullanılarak toplandı. Ayrıca çalışmanın başında ve sonunda hastaların solunum fonksiyon testleri ve kan gazı analizleri yapıldı. İstatistiksel analizler için NCSS (Number Cruncher Statistical System) 2007 (Kaysville, Utah, USA) programı kullanıldı. Verilerin değerlendirilmesinde tanımlayıcı istatistikler, parametrik ve non parametrik testler kullanıldı. İstatiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edildi. Yaş ortalaması 65,00±8,65 olan çalışma grubunu %86'sı erkek, %86,5'i evli, %57,3 ilköğretim mezunu ve %86,5'i emekli olan hastalar oluşturdu. MBS puanı 5,66±1,19, SpO2 değeri 95,70±2,84 olan hastaların %69,8'i düzenli oksijen tedavisi almaktaydı. Çalışma başlangıcında deney ve kontrol grubunun özellikleri benzerdi. Kontrol grubu ile kıyaslandığında; yüze fan uygulamasının deney grubunda hastaların MBS puanını azaltmada ve SpO2 değerini arttırmada etkili (p<0,05),  solunum fonksiyonlarını iyileştirmede etkili bir yaklaşım olmadığı saptandı (p>0,05). Sonuç olarak, sağladığı etki ile yüze fan uygulamasının hastaların yaşam kalitesini iyileştirmede etkili bir yaklaşım olduğu belirlendi.

Abstract:
This experimental study evaluates the effect of the hand held fan in management of the lung cancer-related dyspnea. A total of 96 patients (47 experimental, 49 control), who were hospitalized in the palliative care unit of a public hospital due to lung cancer and complained about dyspnea between January 2018 – January 2019 were included in the study. Standard palliative care approach was applied to all the patients. Additionally, the experimental group patients were made watch a training video showing the fan application in coping with dyspnea and they were trained to use it. Then, the patients were asked to apply cold to the face (area of the third branch of the trigeminal nerve passes through between the nose and the lip) with a hand fan three times a day before meals and in case of having a dyspnea problem within the day throughout 14 days. The data were collected using Patient Identification Form, ECOG Performance Scale at the beginning of the study, Vital Signs Follow-up Form every day, Modified Borg Scale (MBS), and FACIT-Pal once a week. In addition, respiratory function tests and blood gas analyses were applied to the patients at the beginning and at the end of the study. NCSS (Number Cruncher Statistical System) 2007 (Kaysville, Utah, USA) software was used for the statistical analyses. The data were evaluated using descriptive statistics, parametric and non-parametric tests. Statistical significance level was accepted as the value of p<0.05. The study group in which the age average was 65.00±8.65 years consisted of male (86%), married (86.5%), primary school graduate (57.3%), and retired (86.5%) patients. 69.8% of the patients, whose MBS score was 5.66±1.19 and SpO2 value was 95.70±2.84, received routine oxygen treatment. At the beginning of the study, the experimental and the control group had similar characteristics. Compared to the control group, it was determined that the fan directed toward the face was effective on decreasing the MBS score (p<0.05), increasing the SpO2 value in the experimental group patients (p<0.05) but was not effective on enhancing respiratory functions (p<0.05). As a consequence, it was determined that fan application to the face was an effective approach for enhancing the patients' quality of life with the effect it provided.