Develi gacer buğdayının (T. dicoccum, 2n=28) tohumluk miktarı ve gübrelemeye tepkisi
Seeding rate and fertilization response of gacer spelt wheat (T. spelta, 2n=28)
Yazar: ŞEYMA AKŞİT
Danışman: DOÇ. DR. SANCAR BULUT
Erciyes Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Buğday = Wheat ; Gübreleme = Fertilization ; Tohumluk miktarı = Seed rate ; Triticum dicoccum = Triticum dicoccum

Özet:
1960'lı yıllardan beri tarımındaki zorluklar nedeni ile çiftçiler tarafından kullanımı her geçen gün azalan kavuzlu buğdayların günümüz ekmeklik ve makarnalık ıslah çeşitleri ile verim yönünden yarışma şansı yoktur. Ancak yok olmaya yüz tutan yerel kaynaklarımızın da korunması ve kullanılması gerekmektedir. Bu amaçla Kayseri ili Develi ilçesinde hala çiftçiler tarafından kullanılan fakat yetiştirme teknikleri konusunda eksiklikleri bulunan Gacer kavuzlu buğday populasyonu 5 farklı tuhumluk miktarı ve 5 farklı gübre kaynağı kullanılarak 3 tekerrürlü olarak yetiştirilmiştir. 
Araştırmanın kullanılan tohumluk miktarı ilgili bölümü ele alındığında; en yüksek tane dolum süresi 20 kg/da tohumluk miktarından (31.7 gün), en yüksek metrekaredeki başak sayısı (588.3 adet) 30 kg/da tohumluk miktarından, en yüksek bitki boyu 30 kg/da (70.0 cm), en fazla başaktaki tane sayısı 7.5 kg/da tohumluk miktarından (12.9 adet), en yüksek 1000 tane ağırlığı 7.5 kg/da tohumluk miktarından (30.9 g), en yüksek tane verimi 30 kg/da tohumluk miktarından (118.0 kg/da), en yüksek biyolojik verim 30 kg/da tohumluk miktarından (484.3 kg/da), en yüksek hasat indeksi 7.5 kg/da tohumluk miktarından (%25.4), en yüksek hektolitre ağırlığı 30 kg/da tohumluk miktarından (76,3 kg) ve en yüksek ham protein oranı da 30 kg/da tohumluk miktarından (%14.9) elde edilmiştir. 
Diğer yandan araştırmanın gübre uygulamaları ile ilgili bölümü ele alındığında ise çalışılan parametrelere göre en yüksek tane dolum süresi fiğ sonrası (31.7 gün), sığır gübresi uygulaması (31.3 gün) ve 10 kg/da NP gübre uygulamasından (31.3 gün); en yüksek metrekaredeki başak sayısı fiğ sonrası (573.7 adet) ve sığır gübresi uygulamasından (436.7 adet); en yüksek bitki boyu fiğ sonrası (75.0 cm) ve 10 kg NP gübre uygulamasından (74.0 cm); en fazla başaktaki tane sayısı fiğ sonrası (15.9 adet) ve sığır gübresi uygulamasından (14.1 adet); en yüksek 1000 tane ağırlığı 10 kg NP gübre uygulamasından (34.4 g); en yüksek tane verimi fiğ sonrası (130.1 kg/da), sığır gübresi uygulaması (116.6 kg/da) ve 10 kg NP gübre uygulamasından (113.2 kg/da); en yüksek biyolojik verim fiğ sonrası (554.7 kg/da) ve sığır gübresi uygulamasından (483.3 kg/da);  en yüksek hasat indeksi fiğ sonrası (%25.9) ve 10 kg NP uygulamasından  (%25.7); en yüksek hektolitre ağırlığı 10 kg NP uygulamasından (76,7 kg) ve fiğ sonrası uygulamasından (76.2 kg); en yüksek ham protein oranları ise fiğ sonrası %17.6 ve sığır gübresi uygulamasından %16.0 olarak elde edilmiştir. 
Tüm sonuçlar yüksek besin değeri ve organik tarıma uygunluğu dikkate alınarak birlikte değerlendirildiğinde; buğday yetiştirilen marjinal alanlarda Gacer kavuzlu buğday populasyonunu Kayseri ve benzer ekolojilerde 30 kg/da tohumluk miktarında ve gübre kaynağı olarak dekara 1.5 ton çiftlik gübresi ya da yeşil gübreleme (özellikle macar fiği) yapılarak yetiştirilebilir. Bu sayede hem sağlıklı beslenme arzusunda olan tüketicilere alternatif organik besin kaynağı hem de yok olmaya yüz tutan bu yerel buğday popülasyonunun başta Develi olmak üzere Kayseri'de yaşatılmış olması sağlanmış olur.

Anahtar Kelimeler: Gacer (kavuzlu buğday), tohumluk miktarı, gübre kaynağı, Kayseri

Abstract:
Spelt wheat culture has been declining since 1960s because of difficulties in cultural practices. This local population therefore has no chance to compete with today's bread and durum wheat breeds. There is something to be done to preserve and use this local resource. Gacer spelt wheat is still being cultivated in Develi town of Kayseri but farmers have several mission points in cultural practices. In this study, Gacer spelt wheat was cultivated under 5 different seeding rates  and 5 different fertilizer sources with 3 replications. 
Considering the seeding rates, the highest grain-fill period (31.7 days) was observed in 20 kg/da seeding rate; the highest number of spike per square meter (588.3) was observed in 30 kg/da; the highest plant height (70 cm) was observed in 30 kg/da seeding rate; the highest number of kernel per spike (12.9) was observed in 7.5 kg/da seeding rate; the highest 1000-kernel weight (30.9 g) was observed in 7.5 kg/da seeding rate; the highest grain yield (118.0 kg/da) was observed 30 kg/da seeding rate; the highest biological yield (484.3 kg/da) was observed in 30 kg/da seeding rate; the highest harvest index (25.4%) was observed in  7.5 kg/da seeding rate; the highest hectoliter weight (76.3 kg) was observed in 30 kg/da seeding rate and finally the highest crude protein ratio (14.9%) was observed in again 30 kg/da seeding rate. 
Considering the fertilizer sources, the highest grain-fill periods were observed in green manure (31.7 days), cattle manure (31.3 days) and 10 kg/da NP mineral fertilizer (31.3 days) treatments; the highest number of spike per square meter was observed in green manure (573.7) and cattle manure (436.7) treatments; the highest plant heights were observed in green manure (75.0 cm) and 10 kg NP mineral fertilizer (74.0 cm) treatments; the highest number of kernel per spike (12.9) was observed in green manure (15.9) and cattle manure (14.1) treatments; the highest 1000-kernel weight was observed in 10 kg NP mineral fertilizer (34.4 g) treatment; the highest grain yields were observed in green manure (130.1 kg/da), cattle manure (116.6 kg/da) and 10 kg/da NP mineral fertilizer (113.2 kg/da) treatments; the highest biological yields were observed in green manure (554.7 kg/da) and cattle manure (483.3 kg/da) treatments; the highest harvest index was observed in green manure (25.9%) and 10 kg NP mineral fertilizer (25.7%) treatments; the highest hectoliter weights were observed in 10 kg NP mineral fertilizer (76.7 kg) and green manure (76.2 kg) treatments and finally the highest crude protein ratios were observed in green manure (17.6%) and cattle manure (16.0%) treatments. The lowest values of all traits were observed in control treatment without any fertilizer treatment. 
Current findings revealed that Gacer spelt wheat with great potential for organic farming and relatively rich nutritional values should be cultivated under 30 kg/da seeding rate and 1.5 ton/da cattle manure or green manure (especially Hungarian vetch) over marginal wheat fields of Kayseri and similar ecologies. In this way, both an alternative organic food source can be provided to consumers with healthy nutrition desires and genetic resources of this local population could be preserved.

Key Words: Gacer (spelt wheat), seeding rate, fertilizer source, Kayseri