Barışçıl toplanma özgürlüğüne getirilen sınırlamalarda AİHM denetimi
ECTHR supervision on restrictions on freedom of peaceful assembly
Yazar: FİRUZE YİĞİT
Danışman: PROF. DR. YAŞAR SALİHPAŞAOĞLU
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / Ceza ve Ceza Muhakemesi Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi = European Court Human Rights ; Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi = European Convontion on Human Rights ; Toplanma hürriyeti = Freedom of assembly

Özet:
Barışçıl toplanma özgürlüğü, kolektif yapısı gereği bir topluluk şeklinde fikirlerin açıklanmasını ifade eder. Nitekim eylemin toplu biçimde gerçekleştirilmesi kamuoyu üzerindeki etkiyi artıracak ve özgürlüğün sujelerinin hedeflediği amaca daha kolay ulaşmasına yardımcı olacaktır. Bununla birlikte söz konusu nitelik beraberinde bir takım riskleri getirmekte ve müdahaleye açık bir alan oluşturmaktadır. Zira toplantılar, kamu düzeninin bozan durumları potansiyel olarak bünyesinde barındırır. Bu bağlamda toplanma özgürlüğüne yönelik müdahalenin incelenmesi ayrı bir önem arz etmektedir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi de 8 ila 11.maddelerin sınırlandırılmasına ilişkin özel bir denetim sistemi getirmiştir. Yasayla öngörülme, meşru amaç ve demokratik toplumda gereklilik olmak üzere üç aşamadan oluşan test kümülatif bir akışa sahip olup Mahkeme, ilke olarak aşamalardan herhangi birinde ihlal görmediği sürece teste devam etmektedir. Testin her aşaması farklı kavram ve ölçütler içermektedir. Bilhassa insan haklarına dair birçok kavramın soyut nitelikte olması kapsamın belirlenmesini zorlaştırmaktadır. Bu doğrultuda Mahkeme'nin kavram ve ölçütleri nasıl yorumladığı testin anlaşılmasında kritik bir önem taşımaktadır. İçtihatlar, Mahkeme'nin toplantı ve gösterilere karşı giderek daha özgürlükçü bir tutum sergilediğini ve yapılan birçok müdahaleyi 11.maddenin ihlali olarak kabul ettiğini göstermektedir. Bu minvalde üç aşamalı testin toplanma özgürlüğü üzerindeki pratiğini dikkatle incelemek gerekmektedir. Mahkeme ilk olarak müdahalenin yasayla öngörülüp öngörülmediğini araştırmakta şayet yasallık şartı sağlanıyorsa taraf devletin müdahaleyle meşru bir amaç güdüp gütmediğini sormaktadır. Son olarak müdahalenin demokratik bir toplumda gerekli olup olmadığını tespit etmektedir. Bu değerlendirmede; en az ihlal kararı verilen aşama meşru amaç olmaktayken, demokratik toplumda gereklilik en fazla ihlalin görüldüğü aşamadır. Zira diğerlerine nazaran daha geniş bir kapsama sahip olan son aşamada, adil denge ve takdir marjıyla yakından ilişkili bir ölçüt olan orantılılık karşımıza çıkmaktadır. Nihayetinde üç aşamalı testin tüm unsurlarına dair uygulamanın ortaya konulması Mahkeme'nin hangi tür müdahaleyi ihlal olarak gördüğünü netleştirecek ve taraf devletlere ışık tutacaktır.

Abstract:
Freedom of peaceful assembly refers to the expression of ideas in the form of a community due to its collective nature. As a matter of fact, carrying out the action collectively will increase the impact on the public and will help the subjects of freedom reach their target more easily. However, this quality brings some risks with it and creates an area open to intervention because, meetings potentially contain situations that disrupt public order. In this context, it is of particular importance to examine the interference with the freedom of assembly. The European Court of Human Rights has also introduced a special control system regarding the limitation of Articles 8 to 11. The test has a cumulative flow, consisting of three phases: prescribed by law, legitimate aim and necessity in a democratic society, and the Court, in principle, continues testing as long as it sees no violations in any of the phases. Each stage of the test includes different concepts and criteria. In particular, the abstract nature of many concepts related to human rights makes it difficult to determine the scope. Accordingly, how the Court interprets the concepts and criteria is of critical importance in understanding the test. The case-law shows that the Court has taken an increasingly liberal attitude towards meetings and demonstrations and has considered many of the interventions as violations of Article 11. In this respect, it is necessary to carefully examine the practice of the triple test on freedom of assembly. First of all, the Court investigates whether the interference was prescribed by law, and if the requirement of legality is met, it asks whether the State party pursued a legitimate aim with the interference. Finally, it determines whether the interference was necessary in a democratic society. In this evaluation; While the stage where the least violation decision is made is the legitimate aim, necessity in a democratic society is the stage where the most violations are seen. Because in the last stage, which has a wider scope than the others, we come across proportionality, which is a criterion closely related to fair balance and margin of appreciation. Ultimately, revealing the application of all the elements of the triple test will make it clear what kind of interference the Court considers a violation and will shed light on the states parties.