Panoptikon'dan post panoptikon'a gözetimin soykütüğü
Genealogy of surveillance from panopticon to post panopticon
Yazar: EFE BAŞTÜRK
Danışman: PROF. DR. ALEV ÖZKAZANÇ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Siyaset Bilimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: Gözetim = Surveillance ; Panoptikon = Panopticon ; Post panoptikon = Post panopticon ; Yersizyurtsuzlaştırma = Deterritorialization ; Öznellik = Subjectivity ; İktidar ilişkileri = Government relations

Özet:
Bu çalışmanın amacı gözetim olgusundaki değişim ve dönüşümleri panoptikon'daki geçişler üzerinden yorumlamaktır. Panoptikon, gözetimin mekânsal işleyişine göndermede bulunurken, post panoptikon'da gözetim merkezsiz ve akışkan olarak gerçekleşmektedir. Beden, panoptikon'da özneleşmenin mekanıdır, iktidar ilişkilerinin sergilendiği kayıt düzlemi olarak bu ilişkinin gösterge biçimini yansıtır. Dolayısıyla panoptikon, iktidar ilişkileri üzerinden özne ile bedeni, başka bir deyişle soyutluğu ve görüneni birbirine dolayımlayan bir mekanizma olarak anlaşılmalıdır. Buna karşın post panoptikon, özne ile beden arasındaki kopuşları imleyen post modern kavrayışın bir ürünüdür. Post panoptikon, görünen ile anlamlandırılan arasında, Deleuze'cü ifadeyle "çifte-bölünmüşlük" (dividuality) üreterek varoluşun sekanslarını birbirinden koparan bir işleyişe göndermede bulunmaktadır. Bedenin hareketliliği ve görünürlüğüne dayalı olan panoptikon'un aksine post panoptikon, bedenin hareketlerinden bağımsız işleyen özneleşme süreçlerini içermektedir. Gözetimdeki bir diğer dönüşüm, "izleyen-özne" olgusundaki konum değiştirmelerde görülebilir. Panoptikon, iktidar ilişkisinin sürdürülebilirliğini sağlamak amacıyla gözetimin bedenleri sürekli hapsettiği bir mekanlaşmaya işaret ederken, post panoptikon gözetimin toplumsal bir pratik, hatta failleşme biçimi aldığı bir evreye tekabül eder. Bireyler bakış yoluyla kendilerini ve içinde bulundukları sosyal çevreyi anlamlandırmakta, böylece bakış, gerçeği yeniden kurgulamanın (simulation) bir pratiğine dönüşmektedir. Panoptikon'daki dönüşümlerin nihai bağlamı ise iktidar ilişkilerinin dışsal-söylemsel olmaktan çıkarak yerliyurtlulaştırıcı bir olağanlaşmaya doğru kayması ile sonuçlanır.



Anahtar Kelimeler: Gözetim (Bakış), Panoptikon, Post Panoptikon, Özneleşme,Yersizyurtsuzlaşma, Semiyotik(leşme) Biçimler(i)

Abstract:
The aim of this study is to interpret the both variations and dimensions in surveillance on transitions of panopticon. While panopticon refers to a surveillance-practical processed in a specific spatialization, post panoptic surveillance occurs as a de-centralized and a liquid process. Body in panopticon is the spatial of subjectivization and it reflects the semiotics of this relationship as a coded-space in which the power relations are exposed. Thus, panopticon should be handled as a process mediating subject and body, or the abstract and apparent, over the power relations. Unlike this, post panopticon is a product of postmodern conception implying the break-downs amongs the subject and the body. Post panopticon implies a process which disintegrates the sequences of being by producing dividualization, as Deleuze said, between the apparency and the abstracted. Unlike panopticon, which stands the apparency and mobility of the body, post panopticon includes subjectivization process which occurs free from the movement of bodies. Another dimension in surveillance could be seen in the changing of sites within the fact of the "wiever-subject". Whereas panopticon implies a spatialization in which surveillance permanently encloses the bodies for providing the sustainability of power relations; post panopticon implies a phase in which surveillance becomes a social practice, even a mode of subjectivization. Indviduals denominate their existence and social environment with gaze, so, the gaze becomes a practice by which people could design (simulate) the reality. The eventual conceptualization of transformations in Panopticon is the locating of the power from external-discoursive to a re-territorializational normalising process.



Keywords: Surveillance (Gaze), Panopticon, Post-Panopticon, Subjectivization,Deterritorialisation, Semiotics