Öncü göstergelerle finansal krizlerin tahmin edilebilirliği: Türkiye örneği
Predictionability of financial crises with leading indicators: The case of Turkey
Yazar: MERVE VELİCİK
Danışman: DOÇ. DR. BARIŞ KABLAMACI
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisadi Gelişme ve Uluslararası İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Ekonomik kriz = Economic crisis ; Finansal kriz = Financial crisis ; Kriz = Crisis ; Kriz yönetimi = Crisis management ; Tahmin = Estimation ; Tahmin teknikleri = Estimation techniques ; Tahmin yöntemleri = Estimation methods ; Türk ekonomisi = Turkish economy ; Öncü göstergeler = Leading indicators

Özet:
Finansal krizlerin tahmin edilmesine yönelik çalışmalar özellikle dünya
genelinde finansal krizlerin oldukça yoğunlaştığı 1980'lerden itibaren rağbet
görmüştür. Bu çalışmada Türkiye ekonomisi için finansal krizlerin öngörülebilir olup
olmadığı incelenmiştir.
Çalışmada Türkiye ekonomisinin 1990:01-2021:09 dönemi ele alınmıştır.
Bağımlı değişken olan krizin nicel bir tanımının yapılabilmesi adına Eichengreen vd.
(1996) çalışmalarından yola çıkarak döviz kurunun, faiz oranının ve uluslararası
rezervlerin aylık değişimlerinden oluşan bir döviz piyasası baskı endeksi
oluşturulmuştur. Literatürdeki çalışmalarda öne çıkan ve Türkiye ekonomisinin
yaşadığı krizlerde önemli boyutta değişimler gösterdiği belirlenen göstergelerden
hareketle bir öncü göstergeler seti oluşturulmuştur. Bu öncü göstergeler yerel, dışsal
ve finansal göstergeler olmak üzere üç farklı gruba ayrılmıştır.
Türkiye ekonomisindeki finansal krizlerin tahmini için Markov rejim
değişimi modeli kullanılmıştır. Kriz dönemi ve kriz olmayan (sakin) dönem olarak
iki rejimli bir modelin mevcut olduğu çalışmada her bir öncü gösterge seti için üç
ayrı model oluşturulmuştur. Yerel, dışsal ve finansal göstergeli modellerin hepsinde
de Türkiye ekonomisinin yaşadığı 1994, 1998, 2000-2001, 2008 ve 2018 krizleri
başarıyla öngörülmüştür. Buna ek olarak Covid-19'un Türkiye ekonomisini olumsuz
olarak etkilediği ve finansal kırılganlığını arttırdığı 2020 yılı için yalnızca finansal
göstergelerle oluşturulan model kriz sinyali vermiştir. Yerel göstergelerle oluşturulan
modelde her iki rejim için de anlamlı bulunan değişkenler söz konusu olmamıştır.
Dışsal göstergeler modelinde dış ticaret haddi, cari işlemler dengesi/GSYİH, reel
efektif döviz kuru, uluslararası rezervler, yerli ve yabancı enflasyon ve faiz oranı; finansal göstergeler modelinde ise yurtiçi krediler/GSYİH, yabancı mevduatlar/toplam mevduatlar, reel faiz oranı, reel efektif döviz kuru, uluslararası
rezervler ve yabancı borçlar/rezervler değişkenleri anlamlı bulunmuştur.

Anahtar Kelimeler: Finansal Krizler, Türkiye Ekonomisi, Öncü Göstergeler, Erken Uyarı Sistemleri.

Abstract:
Studies on estimating financial crises have been in demand since the 1980s, when financial crises became more intense around the world. This study has been estimated whether financial crises are predictable or not for the Turkish economy.
In the study, the period of 1990:01-2021:09 of the Turkish economy has been discussed. In order to make a quantitive definition of the dependent crises variable, based on study of Eichengreen vd. (1996), it has been constituted a foreign exchange market pressure index which consists of monthly changes in exchange rate, interest rate and international reserves. A set of leading indicators has been created based on the indicators that stand out in the studies in the literature and that have been determined to show significant changes during the crises experienced by the Turkish economy. These leading indicators are divided into three different groups as local, external and financial indicators.
The Markov switching model was used to predict the financial crises in the Turkish economy. In the study, in which there is a two-regime model as crisis period and non-crisis (calm) period, three different models were created for each leading indicator set. In all models, the 1994, 1998, 2000-2001, 2008 ve 2018 crises experinced by the Turkish economy were successfully predicted. In addition, the model created with only financial indicators gave a crisis signal for the year 2020, when Covid-19 negatively affected the Turkish economy and increased its financial fragility. In the model created with local indicators, there were no variables that were found to be significant for both regimes. In the model of external indicators terms of trade, current account balances/GDP, real effective exchange rate, international reserves, domestic and foreign inflation gap, domestic and foreign interest rate gap; in the financial indicators model domestic credit/GDP, foreign deposits/total deposits, real interest rates, real effective exchange rate, international reserves and foreignd debt/reserves were found to be significant.

Keywors: Financial Crises, The Turkish Economy, Leading Indicators, Early Warning Sysytems.