Açık ve uzaktan esnek öğrenme ortamlarında yapay zeka tekniğiyle strateji karar modelinin oluşturulması
Building strategy decision model with artificial intelligence technique in open and distance flexible learning environments
Yazar: EMEL GÜLER
Danışman: PROF. DR. GÜLSÜN KURUBACAK ; DOÇ. DR. GÖKHAN KUŞ
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uzaktan Eğitim Ana Bilim  Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Açıköğretim = Open education ; Delphi tekniği = Delphi technique ; Esnek öğrenme = Flexible learning ; Stratejik karar = Strategic decision ; Uzaktan öğrenme = Distance learning ; Uzaktan öğretim = Distance instruction ; Yapay zeka = Artificial intelligence ; Öğrenme ortamı = Learning environment

Özet:
Bu çalışmanın temel amacı, Açık ve Uzaktan Esnek Öğrenme (AUEÖ) ortamlarının
tasarımında, yapay zeka tekniğiyle odak strateji karar modelinin oluşturulmasıdır.
Çalışmadaki modelin oluşturulması için esnek öğrenme yaklaşımı ve strateji karar
modelinden yararlanılmıştır. Esnek öğrenme yaklaşımında Khan'ın esnek öğrenme
çerçevesindeki "Pedagoji, Teknoloji, Arayüz, Değerlendirme, Yönetim, Kaynak, Etik"
ve "Kurumsal" kategorileri temel alınmıştır. Araştırmada açık ve uzaktan esnek
öğrenme ortamlarında yapay zeka tekniğiyle strateji karar modelinin oluşturulması
sürecinde, Açık ve Uzaktan Öğrenme (AUÖ) alanında uzmanların görüşleri alınmıştır.
Eylem araştırması olarak tasarlanan çalışmada öncelikle Delphi tekniğiyle AUÖ
uzmanlarının görüşleri alınmıştır. Delphi tekniğinin ilk turunda açık uçlu sorularla
esnek öğrenme çerçevesi kategorilerinin GZFT analizi yapılmıştır. Delphi tekniğiyle
uzmanların tamamının uzlaştığı ifadeler doğrultusunda AUEÖ ortamının tasarımında
esnek öğrenme çerçevesinin uygulanabilirliğine ilişkin yapılan odak grup görüşmesiyle,
AUÖ alanında deneyime sahip uzmanların görüş ve önerileri alınmıştır. Delphi tekniği
ve odak grup görüşmelerinden elde edilen ifadeler sonrasında çalışma kapsamında
geliştirilen model için ikili karşılaştırma matrisi kullanılmıştır. Araştırmanın amacı
doğrultusunda Khan'ın esnek öğrenme çerçevesi kriterlerinin birbirlerine göre önem
derecelerinin belirlenmesi amacıyla oluşturulan bu matriste AUÖ alanındaki uzmanların
görüşleri alınmıştır. İkili karşılaştırma matrisinden elde edilen verilerin analizi, yapay
zeka tekniklerinden Bulanık Analitik Hiyerarşi Prosesi (BAHP) yöntemi ile
gerçekleştirilmiştir. Ayrıca model oluşturma ve strateji geliştirme aşamasında Delphi
tekniğinde üst düzey uzlaşı sağlanan ifadelerin BAHP ile analizi yapılmış, Eko-Delphi adı verilen bu süreçte uzmanların görüşleri strateji oluşturma aşamasına dahil edilmiştir.
Elde edilen tüm veriler sonucu AUEÖ ortamlarının GZFT stratejileri oluşturulmuş ve
KOR-Strateji Karar Modeli geliştirilmiştir. Çalışma sonunda geliştirilen modelin AUÖ
ortamlarının tasarım sürecinde kurumlara ve uzmanlara yardımcı olacağı ve rehberlik
edebileceği düşünülmektedir.

Abstract:
The main purpose of this study is to build up a focus strategic decision model with
artificial intelligence (AI) technique in the design of open and distance flexible learning
(ODFL) environments. In accordance with this purpose, flexible learning approach and
strategic decision model was used. The flexible learning approach is based on
Pedagogy, Technology, Interface, Assessment, Management, Resource, Ethics and
Institutional components within the framework of Khan's flexible learning. In the
research, the opinions of experts in the field of open and distance learning (ODL) were
obtained during the process of creating a strategical decision model with artificial
intelligence technique in ODFL environments. In this study, which was designed as an
action research, the opinions of the ODL experts were collected with the Delphi
method, firstly. In the first round of the Delphi method, SWOT analysis of flexible
learning frame categories were conducted with open-ended questions. In line with the
statements that all experts agreed on the Delphi method, the opinions and suggestions of
experts working in the field of ODL were taken with the focus group discussion on the
applicability of the flexible learning framework in the design of the ODFL environment.
After the findings/statements obtained from the Delphi method and focus group
interviews, a binary comparison matrix was used for the model to be developed within
the scope of the study. In this matrix, which was created to determine the importance of
Khan's flexible learning framework criteria compared to each other, the opinions of
experts in the field of ODL were compared. The analysis of the data obtained from the
binary comparison matrix was carried out by the Fuzzy AHP method which is one of the artificial intelligence techniques. In addition to this, the expressions with high level
consensus in Delphi technique were analyzed during the model construction and
strategy development process, and in the process called Eco-Delphi, the opinions of the
experts were included in the strategy development phase. As a result of all the data
obtained, SWOT strategies of ODFL environments were created and the KOR-Strategic
Decision Model was developed. It is thought that the model developed at the end of the
study will assist/serve and guide institutions and experts in the design process of the
ODL environments.