1990-2006 yılları arasında Azerbaycan'da yayımlanan dinle ilgili kitapların dinler tarihi açısından tahlili
Analysis of religious books published in Azerbaijan between 1990-2006 in respect of history of religions
Yazar: IBRAHIM HASANOV
Danışman: PROF. DR. MEHMET AYDIN
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Bölümü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Dinler Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Din = Religion
Dizin: Azerbaycan = Azerbaijan

Özet:
İslam kültürü tarihinde önemli bir yeri bulunan Azerbaycan 20 y.yılın büyük bir kısmını sosyalist tecrübe içerisinde geçirmiştir. Bu tecrübe İslam âlemi için de yeni bir deneyim olmuştur. Dinle ilgili iş ve uygulamaların ehil eller tarafından yapılmadığı uzun bir zaman diliminde dini bilgiler azalmış, doğru bilgilerin yerini yanlış ve kaynağı belirsiz bilgiler almışsa da bu durum dine olan yönelişi ve ihtiyacı ortadan kaldıramamıştır.Bağımsızlık öncesi Azerbaycan'da ve tüm Sovyetler Birliği'nde dine karşı mücadelenin yönlerinden biri de kitap ve neşriyat yoluyla yapılan ve ?bilimsel mücadele? olarak adlandırıla bilecek propagandadır. Bu maksatla yayınlanan çalışmalar doğrudan Müslümanlara, dolayı olarak da İslam'a yönelik olarak ortaya konan ve çoğu zaman hakaret boyutlarına ulaşan eserlerden ibaretti. Sovyetlerin son dönemlerine baktığımız zaman ise bu eserler yerini İslam'la ilgili edebiyata bırakmış oluyordu.Bağımsızlık sonrası Azerbaycan'da mevcut olan dini alandaki boşlukları doldurmak ve insanların dini bilgiler olan ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla yoğun yayın faaliyetlerinde bulunulmuştur. Sovyetleri Birliği döneminde devletin dini inançlara karşı getirdiği yasaklar, kendini dini edebiyatta da göstermiş, bu konuda çok az kitap yazılmış ve genelde Ateizm içerikli kitaplar yayınlanmıştır. Dini kitapların yazılışı ve yayını en çok 80'li yıllardan sonra kendini göstermeye başlıyor. Sovyet Birliği dağıldıktan sonra ve Azerbaycan kendi bağımsızlığını ilan ettikten sonra, ülke aynı zamanda dini boşluktan yararlanan misyonerlerle de karşı karşıya kalmıştır. İnsanların hem bu misyonerlere uymaması hem de dinlerini bilmeleri konusunda yazılan ilk kitapların geneli, İslam ve onun esasları, Hz. Peygamberimizin hayatı ve hadislerini konu alan, ayrıca küçük broşürleri halinde yayınlanan ibadet esasları, Kur'ân ? i Kerim'in küçük sürelerinin çevirileriydi.

Abstract:
Azerbaijan that has an important place in the history of Islam spent a large part of 20. century in a socialist experience. This experience has also been a new experience for the world of Islam. Although religious knowledges reduced and true knowledges were replaced by wrong knowledges and also by information having uncertain sources in a long period of time slice in which religious affairs and practices were not performed by the qualified people, this situation could not eliminate religious orientation and needs.In Azerbaijan before independence and in Soviet Unions, one of the ways to challenge against religion was a propaganda that can be called as ?scientific struggle? which made by books and publications. Works published for this purpose consisted on literatures that were revealed directly against Moslems and indirectly against Islam, and most of the time, they reached to the extent of insult.In Azerbaijan after independence, some intensive publication activities were performed in order to fill the gap in religious fields and meet requirements of people for religious knowledges. In the period of Soviet Unions, prohibitions against religious beliefs revealed themselves inside religious literature, a few number of book was published and generally books with atheism content were published. Writing and publication of religious books came into view mostly after 1980s. After the disintegration of Soviet Unions and Declaration of Independence of Azerbaijan, country also faced with missionaries who tried to benefit from religious gap. Generally books written for people both to disregard these missionaries and know their own religions were prayer basis that mentions life and hadiths of our prophet and also published as small booklets, and also translations of the brief surahs of the Holy Koran.