Acil servise akut atakla başvuran kronik obstruktif akciğer hastalarının optik sinir kılıfı çapı değişikliklerinin ultrasonografi ile değerlendirilmesi
Assessment of optic nerve sheath diameter changes with ultrasonography in chronic obstructive pulmonary disease patients that apply the emergency room with an acute attack
Yazar: ZELİHA COPCUOĞLU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ OYA AKPINAR ORUÇ
Afyon Kocatepe Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Acil Tıp Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2016
Konu: Acil Tıp = Emergency Medicine

Özet:
GİRİŞ VE AMAÇ: Bu çalışmada hastanemiz acil servisine KOAH akut alevlenme ile başvuran hastalarda tedavi öncesi ve tedavi sonrası optik sinir kılıf çapı (OSKÇ) ölçülerek hipoksi ve hiperkarbinin OSKÇ üzerine etkilerinin ve intrakranial basınç değişimlerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır.

GEREÇ VE YÖNTEM: Afyon Kocatepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Acil Servisine başvuran 56 akut alevlenme dönemindeki KOAH hastası ile 50 sağlıklı ve gönüllü kişinin dahil edildiği 106 kişiyle prospektif olarak gerçekleştirildi. Başvuruda hastaların demografik ve hastalıklarıyla ilişkili özellikleri, baş ağrı varlığı ve özellikleri sorgulanarak kaydedildi. Çalışma grubuna yaşam kalite parametrelerinin değerlendirildiği Kısa Form-36 (SF-36) performans anketi uygulandı. KOAH şiddeti Modifiye Medical Research Council Dispne Skalası'na (mMRC) göre belirlendi. Hastalar ayrıca mMRC 0-1 olanlar hafif, 2-4 olanlar ağır olarak sınıflandırıldı. Hastaların başvuru esnasında ve atak tedavisi sonrası OSKÇ ölçümleri oküler ultrasonografi (USG) yardımıyla güncel literatürde yer aldığı şekilde, her iki gözde lineer prob yardımıyla yapıldı. Hastaların tetkik ve tedavi sürecine araştırmacı tarafından müdahale edilmedi. Araştırma süresince tek yetkili hastayı acil serviste takip eden acil servis hekimiydi. Elde edilen veriler gruplar arasında ve tedavi öncesi-sonrası karşılaştırıldı. Çalışmada elde edilen verilerin istatistiksel analizi için SPSS (Statistical Package for Social Sciences) for Windows
17.0 programı kullanılmıştır.

BULGULAR: Çalışmaya 56 hasta ile yaş ve cinsiyet dağılımı açısından hasta grubu ile uyumlu 50 sağlıklı gönüllüden oluşan kontrol grubu dahil edildi. Çalışmada hasta ve kontrol grupları arasında vücut kitle indeksleri açısından istatistiksel anlamlı farklılık saptanmadı (p>0,05). Başvuruda hastaların % 42,9' u (24 kişi) baş ağrısı şikayeti tariflemekteydi. mMRC sınıflamasına göre bakıldığında 10 hastanın (%17,9) mMRC 1, 13 hastanın (% 23,2) mMRC 2, 23 hastanın (% 41,1) mMRC 3 ve 10 hastanın (% 17,9) ise mMRC 4 grubunda olduğu saptandı. SF-36 anket sonuçları hasta ve kontrol grupları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark oluşturdu (p<0.05). Hafif-ağır mMRC grupları arasında SF-36 anket sonuçları değerlendirildiğinde
 
sadece fiziksel fonksiyon parametresi istatistiksel olarak anlamlı bulundu (p=0,042). Hastaların OSKÇ değerlendirmelerinde hasta grubunda ortalama OSKÇ sağ ve sol gözde (5,1±0,7, 5,2±0,7 sırasıyla) kontrol grubunda ise (4,7±0,7 , 4,7±0,6 sırasıyla) bulunmuş olup aynı taraf gözlerin gruplar arasındaki farklılıkları istatistiksel olarak anlamlıydı (p=0,000, p=0,000 sırasıyla). Tedavi öncesi ve tedavi sonrası sağ ve sol göz OSKÇ' nın istatistiksel olarak anlamlı düzeyinde değişiklik gösterdiği bulundu (p=0,000, p=0,000 sırasıyla). Baş ağrısı olan ve olmayan gruplar arasında OSKÇ ölçümlerinde anlamlı farklılık saptanmadı (p>0,05). Hafif-ağır mMRC gruplarında OSKÇ ölçümleri değerlendirildiğinde sol göz OSKÇ değerleri gruplar arasında anlamlı farklılık oluşturdu (p=0,03). Yapılan korelasyon analizinde  PaO2 değerlerinin sol göz OSKÇ ölçüm sonuçları ile ilişkili olduğu görülmüştür (r= -0,33 p=0,01) .

SONUÇ: Bu çalışmada oküler USG ile OSKÇ ölçümü yapılarak akut alevlenme döneminde KOAH hastalarındaki intrakraniyal basınç artışı gösterilmiştir. Benzer şekilde aynı metod ile KOAH akut alevlenme tedavisi sonrası intrakraniyal basıncın düştüğü tespit edilmiştir. Elde edilen veriler sonucunda parsiyel oksijen basıncı ile OSKÇ değerleri arasında ilişki bulunmuştur. Akut atak ile gelen semptomatik KOAH hastalarında uygulanan tedaviye yanıtın izleminde oküler USG yardımı ile OSKÇ ölçümlerinin kullanımının acil servislerde yol gösterici olabileceği düşünülmektedir.



Anahtar Kelimeler: KOAH, intrakraniyal basınç, optik sinir kılıf çapı, ultrasonografi

Abstract:
INTRODUCTION: In the present study, pre-treatment and post-treatment optic nerve sheath diameter (ONSD) of the patients that applied to the emergency service of our hospital with COPD acute inflammation were measured to assess the effects of hypoxia and hypercapnia on ONSD and intracranial pressure changes.

MATERIAL AND METHOD: The present prospective study was conducted with 56 COPD patients in acute inflammation period that applied to Afyon Kocatepe University, Faculty of Medicine Hospital Emergency Service and 50 healthy and volunteering individuals (total of 106). During application, demographical characteristics and details of their disease, existence and characteristics of their headache was questioned and recorded. Short Form – 36 (SF-36) performance survey that evaluates quality of life parameters was applied to the study group. Severity of COPD was determined based on Modified Medical Research Council Dyspnea Scale (mMRC). Those with a mMRC score of 0-1 were classified as mild and the scores between 2-4 were classified as severe. ONSD measurements of the patients were conducted during application and after the attack treatment using ocular ultrasonography (USG) and based on the current literature and with a linear probe in both eyes. The author did not intervene with the diagnostic and treatment processes. The sole authority remained with the emergency room physician who was responsible with the patient in the emergency service. Obtained data were compared both before and after the treatment between the groups. Statistical analysis of the  data collected in the study was conducted with SPSS (Statistical Package for Social Sciences) for Windows 17.0 software.

FINDINGS: The study included 56 patients and the control group with 50 healthy volunteers compatible with the patient group on age and gender distribution.
 
There was no statistically significant difference between the patient and control groups based on body mass indices (p>0,05). During application, 42.9 % (n = 24) described headaches. According to mMRC classification, it was determined that 10 patients (17.9 %) were in mMRC 1 group, 13 patients (23.2%) were in mMRC 2 group, 23 patients (41.1 %) were in mMRC 3 group and 10 patients (17.9 %) were in mMRC 4 group. There was a significant difference between the patient and control groups based on SF-36 survey results (p<0.05). When SF-36 survey results were evaluated between the mild and severe mMRC groups, only the physical function parameter was found to be statistically significant (p = 0.042). ONSD assessment for the patients demonstrated that mean ONSD in right and left eyes were 5.1 ± 0.7, 5.2
± 0.7, respectively in the patient group and 4.7 ± 0.7 , 4.7 ± 0.6, respectively in the control group, and the difference between the ONSD for the eyes on the same side was statistically significant. It was found that pre-treatment and post-treatment right and left eye ONSD were statistically significantly different (p = 0.000, p = 0.000, respectively). There was no significant difference between the groups with and without headache (p > 0.05). When ONSD measurements for mild and severe mMRC groups were assessed, it was found that there was a difference between the groups based on left eye ONSD values (p = 0.03). Conducted correlation analysis demonstrated that PaO2 values were correlated with left eye ONSD measurement results (r = -0.33; p = 0.01).

RESULT: The present study demonstrated intracranial pressure increase in COPD patients during acute inflammation period with ONSD measurements conducted with ocular ultrasonography. Similarly, it was determined that intracranial pressure decreased after the treatment for COPD acute inflammation period using the same method. Study findings reflected a correlation between partial oxygen pressure and ONSD values. ONSD measurements in COPD patients could be a guiding light in blood gas monitoring. It was considered that use of ONSD measurements with ultrasonography in the follow up of the response to the treatment in COPD patients that applied with acute attack could be a guide in emergency services.

Keywords: COPD, intracranial pressure, optic nerve sheath diameter, ultrasonography.