1980 sonrası Türk şiirinde mistik eğilimler
Mystical tendencies in Turkish poetry after 1980
Yazar: MEHMET ALPARSLAN AKINCI
Danışman: PROF. DR. YAKUP ÇELİK
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: 1980 sonrası = After 1980 ; Tasavvuf = Mystic ; Tasavvuf edebiyatı = Literature of mysticism ; Türk tasavvuf edebiyatı = Turkish mysticism literature ; Türk şiiri = Turkish poem ; Şiir = Poem

Özet:
Batı etkisinde gelişen yeni Türk edebiyatında mistik şiir incelemeleri neredeyse bütünüyle tarihsel tasavvuf düşüncesi ve şiirinin gölgesinde kalmıştır. Göreceli olarak erken bir dönemde ortaya çıkan Asaf Halet Çelebi'nin şiiri bile modern Türk şiirinde bir sıra dışılık veya tasavvuf şiirinin bir uzantısı olarak görülmekten kurtulamamıştır. 1980'lere kadar ikinci bir güçlü örneğiyle karşılaşılmayan evrensel mistik şiir bu dönemde hem tasavvuf düşüncesi içinde kendine bir yer açmış hem de modern şiirin güçlü bir damarı olacağını sezdiren yeni ve yetkin temsilcileri kazanmıştır. Yer yer geleneksel tasavvuf düşüncesiyle örtüşüp bütünleşen bazı modern örneklerin yanında sufi öğretisi içinde de çığır açacak şiirler yazılmış ve evrensel mistik şiirin kimi olgun verimleri ortaya çıkmıştır. 1980 sonrasının mistik Türk şiiri üzerine dönemsel bir tarama özelliği göstermeyen bu çalışmada mistik eğilimlerin çeşitlenmesini ve bu çeşitliliği besleyen ilkesel ayrımları belirlemek amacı güdülmüştür. Dönemin genel bir niteliği olarak siyasal koşulların edebiyat üzerindeki süregelen baskısını yitirmeye başlamış olması bir yandan laik şiirin içerisinden mistik uçların çıkmasını, diğer yandan İslamcılık etkisi altındaki şairlerin de oransal olarak kendilerini daha özgür duyumsadıkları mistik şiire yönelmesini kolaylaştırmış gibidir. Bu koşullar altında bu çalışmanın evrensel mistik düşüncenin şiirini tanımlamayı ve incelemeyi öncelediği, buna koşut olarak belirgin bir biçimde klasik tasavvufa bağlı kalan bazı tipik örnekleri dışarıda bıraktığı görülecektir.

Anahtar Sözcükler: Mistik Şiir. 1980 Sonrası Şiir, Şiirde Mistik Eğilimler, Evrensel Mistik Şiir

Abstract:
In the new Turkish literature which was developed under the influence of the West, mystical poetry studies were almost completely overshadowed by the historical Sufism thought and poetry. Even Asaf Halet Çelebi's poetry, which emerged in a relatively early period, has not been able to escape from being seen as an abnormality in modern Turkish poetry or an extension of Sufi poetry. Universal mystical poetry, which was not encountered with a second strong equivalent until the 1980s, both opened a place for itself in Sufism thought and gained new and competent representatives shadowing out that they would be a powerful vein of modern poetry. In this study, which does not show a periodic scanning feature on mystical Turkish poetry of the post-1980 period, it is aimed to determine the diversification of mystical tendencies and the principal distinctions that feed this diversity. As a general feature of this period, the fact that political conditions began to lose their ongoing pressure on literature; it facilitated the emergence of mystical ends from secular poetry on the one hand, and helped the poets under the influence of Islamism to tend to mystical poetry in which they feel themselves comparatively more free on the other hand. Under these circumstances, it will be seen that this work prioritizes defining and analyzing the poetry of universal mystical thought; and in parallel with this, it excludes some typical examples that adhere distinctly to classical Sufism.

Keywords: Mystical Poetry, Post-1980 Poetry, Mystical Tendencies in Poetry, Universal Mystical Poetry