Türkiye'deki hekimlerin beyin göçünü etkileyen mesleki faktörlere ilişkin nitel bir araştırma
A qualitative study on the professional factors affecting the brain drain of physicians in turki̇ye
Yazar: FURKAN BAKİ ZARALİOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. NİL SELENAY ERDEN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Örgütsel Davranış Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Psikoloji = Psychology ; İşletme = Business Administration
Dizin: Beyin göçü = Brain migration ; Beşeri sermaye = Human capital ; İş gücü göçü = Labour migration

Özet:
Bu çalışmanın amacı, Türkiye'den diğer ülkelere daha iyi koşullara ulaşmak
amacıyla göç eden ve mesleklerini göç ettikleri ülkelerde sürdüren hekimlerin
deneyimleri ile bu sürecin meslek hayatlarına, kişisel yaşamlarına ve beklentilerine
etkilerini anlamaktır. Bu doğrultuda, Türkiye'de mesleklerini sürdürdükten sonra yurt
dışına göç eden Türk hekimlerle yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır.
Araştırma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde; beyin göçü olgusu,
Türkiye'deki beyin göçünün tarihsel süreci ve hekimler özelindeki beyin göçünün
temelleri incelenmiştir. Beyin göçünün 1960'tan günümüze kadar olan tarihsel süreci
ele alınmış; günümüzdeki iki farklı bakış açısı tartışılarak bu olgunun çok boyutlu
yapısı vurgulanmıştır. Beyin göçünün güncel oranları değerlendirilmiş ve farklı
sosyoekonomik seviyelerdeki ülkelerin göç politikaları örneklerle açıklanmıştır. Buna
ek olarak, beyin göçüne sektörel bir bakış açısı getirilmiş ve hekimlerin beyin göçünün
diğer meslek gruplarından farklı şekilde ele alındığı vurgulanmıştır. Hekimlerin beyin
göçü nedenleri ve sonuçları incelenmiş, bu bağlamda ülkelerin yerel dinamiklerinin
etkili olduğu görülmüştür. Akabinde, Türkiye'deki hekimlerin beyin göçü sürecinin
gelişimi incelenmiş ve Türkiye'deki durumun daha geniş bir çerçevede
değerlendirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
İkinci bölümde; çalışmanın metodolojisi, modeli, çalışma grubu, veri toplama
ve analiz yöntemleri ile geçerlilik ve güvenilirlik konuları ele alınmıştır. Bu çalışmada
araştırma yöntemi olarak nitel araştırma metodolojisi tercih edilmiş ve veri toplama
tekniği olarak yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Çalışma grubunu,
Türkiye'den göç etmiş 11 hekim oluşturmaktadır.
Çalışmanın üçüncü bölümünde, görüşmeler sonucunda ortaya çıkan tema ve
kategoriler sunulmuştur. Araştırmada, hekimlerin mesleğe başlarken aile ve sosyal
çevrenin etkisiyle oluşan beklentileri, mesleki motivasyonları ve Türkiye'deki çalışma
koşullarının bu beklentilere yanıt verip vermediği değerlendirilmiştir. Olumsuz
çalışma koşulları, hiyerarşi ilişkileri, yönetim baskısı ve hekim-hasta iletişimi gibi
faktörlerin hekimlerin mesleki tatminsizliği üzerindeki etkileri ortaya konulmuştur.
Ayrıca, Türk hekimlerinin göç ettikleri ülkelerdeki mesleki beklentileri ve adaptasyon
süreçleri incelenmiş; bu süreçte iyileştirilmiş mesleki ortam, maddi destek, yönetim ve
iletişim, gelişim ve eğitim gibi motivasyonların rolü ele alınmıştır. Göç sonrası, Türk
hekimlerin bu ülkelerde karşılaştıkları çalışma koşulları, hukuki durumlar, mesleki
ilişkiler ve kültürel uyum konuları incelenmiştir. Son olarak; hekimlerin göç ettikten
sonra Türkiye'deki meslektaşlarıyla ilişkileri, mesleği iyileştirme stratejileri ve göç
kararının arkasındaki kişisel faktörler değerlendirilmiştir.
Son bölümde ise çalışmanın sonuç ve öneriler kısmı yer almaktadır. Elde edilen
bulgular sonucunda hekimlerin Türkiye'deki çalışma koşulları ve beklentileri, göç
etme nedenleri ve göç sonrası yaşadıkları deneyimler literatür çerçevesinde
tartışılmıştır. Akabinde, Türkiye'deki sağlık sektörünün iyileştirilmesine ve gelecekte
yapılacak araştırmaların geliştirilmesine yönelik öneriler sunulmuştur.
Anahtar Kelimeler: Beyin Göçü, Türk Hekimler, Mesleki Beklentiler, Uyum Süreci,
Çalışma Deneyimi

Abstract:
The aim of this study is to understand the experiences of physicians who
migrated from Turkiye to other countries in order to reach better conditions and to
understand the effects of this process on their professional lives, personal lives and
expectations. To this end, semi-structured interviews were conducted with Turkish
physicians who migrated abroad after continuing their profession in Turkiye.
The research consists of three parts. In the first part, the phenomenon of brain
drain, the historical process of brain drain in Turkiye and the basics of brain drain in
the case of physicians are analysed. The historical process of brain drain from 1960 to
the present day was discussed and the multidimensional structure of this phenomenon
was emphasised by discussing two different perspectives. The current rates of brain
drain are evaluated and the migration policies of countries at different socioeconomic
levels are explained with examples. In addition, a sectoral perspective on brain drain
was introduced and it was emphasised that the brain drain of physicians is handled
differently from other professional groups. The causes and consequences of brain drain
of physicians are analysed, and it is seen that the local dynamics of countries are
effective in this context. Subsequently, the development of the brain drain process of
physicians in Turkiye is analysed and it is concluded that the situation in Turkiye
should be evaluated in a broader framework.
In the second part, the methodology, model, study group, data collection and
analysis methods, validity and reliability of the study are discussed. In this study,
qualitative research methodology was preferred as the research method and semistructured interview form was used as the data collection technique. The study group
consists of 11 physicians who migrated from Turkiye.
In the third part of the study, the themes and categories that emerged as a result
of the interviews are presented. In the study, the expectations of the physicians formed
with the influence of family and social environment when they started their profession,
v
their professional motivation and whether the working conditions in Turkiye respond
to these expectations were evaluated. The effects of factors such as unfavourable
working conditions, hierarchy relations, management pressure and physician-patient
communication on physicians' professional dissatisfaction were revealed. In addition,
the professional expectations and adaptation processes of Turkish physicians in the
countries of migration were analysed and the role of motivations such as improved
professional environment, financial support, management and communication,
development and education were discussed. After migration, working conditions, legal
situations, professional relations and cultural adaptation issues encountered by Turkish
physicians in these countries were analysed. Finally, the relationships of physicians
with their colleagues in Turkiye after migration, strategies to improve the profession
and personal factors behind the decision to migrate were evaluated.
The last section includes the conclusion and recommendations of the study. As
a result of the findings, the working conditions and expectations of physicians in
Turkiye, their reasons for migration and their post-migration experiences are discussed
within the framework of the literature. Subsequently, recommendations for the
improvement of the health sector in Turkiye and for the development of future research
are presented.
Keywords: Brain Drain, Turkish Physicians, Professional Expectations, Adaptation
Process, Work Experience