Işık Dağı ve çevresinde yetişen bitkiler üzerinde farmasötik botanik yönünden araştırmalar
Pharmaceutical botanical investigations on the plants growing on the mountain isik and its surroundings
Yazar: ÖYKÜ MUMCU ARISAN
Danışman: PROF. DR. MEHMET KOYUNCU ; PROF. DR. NURTEN EZER
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmasötik Botanik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Botanik = Botany ; Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Ankara-Kızılcahamam = Ankara-Kızılcahamam ; Bitkiler = Plants ; Etnobotanik = Ethnobotany ; Farmasötik botanik = Pharmaceutical botany ; Farmasötik kimya = Chemistry-pharmaceutical ; Flora = Flora ; Floristik analiz = Floristic analysis ; Işık Dağı = Işık Mountain ; Tıbbi bitkiler = Plants-medicinal ; Çankırı-Çerkeş = Çankırı-Çerkeş

Özet:
Bu çalışma, Işık Dağı ve çevresinin florasının araştırılmasının yanı sıra alanında halk ilacı, gıda ve diğer amaçlarla kullanılan bitkilerin tespit edilmesi amacıyla gerçekleştirilmiştir. Bu bölge P.H. Davis'in Türkiye Florası'nda kullandığı grid sistemine göre A4 karesinde yer almaktadır. 2007-2010 yılları arasında gerçekleştirilen arazi çalışmaları sonucu bölgeden toplanan bitki örnekleri teşhis edilmiş, 68 familya ve 246 cinse ait 460 tür ve tür altı takson belirlenmiştir. Belirlenen 460 taksondan 4 tanesi Pteridophyta, 456 tanesi ise Spermatophyta bölümüne aittir. Gymnospermae alt bölümüne ait 6 takson, Angiospermae alt bölümüne ait ise 450 taksonun alanda varlığı tespit edilmiştir. Angiospermae alt bölümüne ait taksonlardan 56 tanesi Monocotyledonae, geriye kalanı ise Dicotyledonae sınıfına aittir. Çalışma alanında belirlenen endemik takson sayısı 61'dir. Araştırma alanında belirlenen taksonların fitocoğrafik bölgelere göre dağılımı şöyledir: İran ? Turan 74 (%16,1), Avrupa ? Sibirya 71 (%15,4) ve Akdeniz 23 (%5). Geriye kalan 292 taksonun (%63,5) yayılış alanı belirsiz veya çok bölgelidir.İçerdiği tür sayısına göre en geniş 10 familya Compositae (%14,8), Labiatae (%9,8), Leguminosae (%9,3), Liliaceae (%5,4), Scrophulariaceae (%5), Boraginaceae (%4,3), Rosaceae (%4,1), Cruciferae (%3,5), Gramineae (%3,5) ve Caryophyllaceae (%2,8) şeklindedir. İçerdiği tür sayısına göre belirlenen 5 büyük cins ise Salvia, Centaurea, Trifolium, Ornithogalum ve Astragalus'tur.Çalışma bölgesinde yer alan yerleşim birimlerinde gerçekleştirilen etnobotanik çalışmalarda doğal olarak yetişen 15 bitkinin halk ilacı olarak kullanıldığı, 14 bitki ile 4 adet mantarın ise gıda ve diğer amaçlarla kullanıldığı tespit edilmiştir. Halk ilacı ile ilgili bulgularımız Türkiye'de daha önce yapılmış halk ilacı ve etnobotanik çalışmalarla karşılaştırıldığında 5 bitkiye ait farklı kullanılış bulunmuştur.

Abstract:
This research was conducted to investigate the flora, folk medicines, dietary and other ethnobotanical utilizations of the plants growing on Mountain Isik and its surroundings. It is also in A4 square in grid system adopted by P.H. Davis, Flora of Turkey and the East Aegean Islands. After the evaluation of plant samples collected from the research area between the years of 2007-2010, 460 taxa belonging to 68 families and 246 genera were determined. Among these species, 4 belonged to Pteridophyta, 456 belonged to Spermatophyta division. Gymnospermae and Angiospermae subdivisions have 6 and 450 taxa, respectively. 56 taxa of Angiospermae belong to Monocotyledonae and the rest belonged to Dicotyledonae. The number of endemic taxa found in the research area is 61. Distribution of the taxa in the phytogeographical regions are as follows: Irano ? Turanians 74 (16,1%), Euro ? Siberians 71 (15,4%) and Mediterraneans 23 (5%). The total rate of the cosmopolitan and phytogeographically unknown taxa is 292 (63,5%).The largest 10 families according to their number in the area as follows: Compositae (%14,8), Labiatae (9,8%), Leguminosae (9,3%), Liliaceae (5,4%), Scrophulariaceae (5%), Boraginaceae (4,3%), Rosaceae (4,1%), Cruciferae (3,5%), Gramineae (3,5%) and Caryophyllaceae (2,8%). The largest 5 genera according to their species are as follows: Salvia, Centaurea, Trifolium, Ornithogalum ve Astragalus.During the ethnobotanical researches in the places around the research area, it has been determined that 15 wild species are used in folk medicine, 14 plants and 4 mushrooms are used as dietary and other ethnobotanical utilizations. When our folk medicine findings compared with previously literatures on folk medicines and ethnobotanical researchs in Turkey, different usages for 5 plants were found.