Geleneksel mimarideki ekolojik ölçütlerin değerlendirilmesi: İzmir-Şirince örneği
Evaluation of ecological measures in vernacular architecture: case of İzmir-Şirince
Yazar: MERT SERCAN SAĞDIÇOĞLU
Danışman: PROF. DR. FATMA DEMET AYKAL
Dicle Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Anadolu mimarisi = Anatolia architecture ; Geleneksel mimari = Traditional architecture ; Halk mimarisi = Public architecture ; Konut mimarisi = Housing architecture ; Sürdürülebilir mimari = Sustainable architecture ; Vernaküler mimari = Vernacular architecture ; İzmir-Selçuk-Şirince = İzmir-Selçuk-Şirince

Özet:
21. yüzyıldaki çevre sorunları göz önüne alındığında, bu sorunların giderilmesi ve
gelecek nesillerin kaynak ihtiyaçlarının tehlikeye girmemesi açısından sürdürülebilirlik
kavramı oldukça önem arz etmektedir. Günlük yaşamda kullanılan enerjinin ciddi bir
kısmı konut içerisinde tüketilmektedir. Konut içerisindeki enerjinin ise büyük kısmı,
ısıtma ve soğutmaya harcanmaktadır. Konutlar; inşa, kullanım ve yıkım süreçleri ile de
toplam enerji tüketimi içerisinde ciddi bir paya sahiptir. Yapıların çevre verilerine
uymaması enerji kayıplarına neden olmaktadır. Geleneksel mimari örneklerinin ise enerji
konusunda oldukça verimli ver sürdürülebilir olduğu görülmektedir. Bu çalışmada alan
olarak İzmir'in Selçuk ilçesinin Şirince köyündeki geleneksel konutlar seçilmiştir.
Çalışmanın probleminin belirlenmiş ardından yapılan literatür taraması ile
sürdürülebilirlik ve ekoloji kavramlarının, mimari tasarım ve geleneksel mimari ile
ilişkileri ortaya konmuştur. Mimarideki ekolojik değerlendirme kavramı açıklanmış ve
dünyadaki yaygın sistemler incelenmiştir. Bu sistemlerin değerlendirme ölçütleri ve
puanlama sistemlerine yer verilmiştir. Bu sistemlerin kriterleri ve yerel koşullar göz
önüne alınarak yeni bir değerlendirme sistemi oluşturulmuştur. 24 maddeden oluşan bu
sistemin kriterleri üç ana başlıkta oluşmaktadır:
• Arazi Kullanımı ve Çevresel Veriler
• Enerji, Kaynak ve Malzeme Kullanımı
• Tasarım ve Konfor
Ardından bu sistem Şirince Köyü'nde seçilen geleneksel dokusunu kaybetmemiş
beş ve üzerinde test edilmiştir.
Yapılan bu ekolojik değerlendirme sonucunda geleneksel mimari örneği olan
Şirince Köyü'deki tasarım ölçütleri tespit edilmiştir. Bu tasarım ölçütleri İzmir bölgesinde
için tasarlanacak konutlar için öneri olarak sunulmuştur.

Abstract:
When environmental problems in the 21st century are taken into consideration,
the sustainability is very important in terms of eliminating these problems and preventing
them for the future generations' needs. A significant portion of the energy used in daily
life is consumed in the house. Most of the energy in the house is spent on heating and
cooling. Construction, use and demolition processes of housing also has a significant
share in total energy consumption. Failure of buildings to comply with environmental
data causes energy losses. It is seen that vernacular architectural examples are very
efficient and sustainable in terms of energy. In this study, vernacular houses in Şirince
village of Selçuk district of İzmir were chosen as the case area.
The literature review after the problem determination revealed the relationship
between the concepts of sustainability and ecology with architectural design and
vernacular architecture. The concept of ecological evaluation in architecture is explained
and the common systems in the world are examined. Evaluation criteria and scoring
systems of these systems are included in the study. A new evaluation system has been
established considering the criteria of these worldwide systems and local conditions. The
criteria of this 24-item system consist of three main headings:
• Land Use and Environmental Data
• Energy, Resource and Material Use
• Design and Comfort
Subsequently, this system was tested on five houses that have not lost their traditional
texture chosen in Şirince Village.
As a result of this ecological evaluation, the design criteria in Şirince Village, which is
an example of vernacular architecture, were determined. These design criteria have been
presented as a proposal for the houses to be designed for İzmir region.