19.yy. Osmanlı eğitim reformları ve başkent İstanbul'daki sivil yüksek okullar
19th century Ottoman education reforms and civil colleges in the capital İstanbul
Yazar: İREM CERAN
Danışman: PROF. DR. NURAN KARA PİLEHVARİAN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Tarihi ve Kuramı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Mimarlık = Architecture

Özet:
Bu tezde Osmanlı Devleti'nde Sultan II. Mahmud Han dönemi itibariyle hayata geçirilmeye başlanan eğitim reformları ve 19. yüzyıl boyunca Dersaadet'te açılan sivil yüksekokullar/ sivil âli mektepler ve bu mekteplerin eğitim verdiği binalar incelenmiştir.
Çalışma beş bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, literatür özeti, tezin amacı açıklanarak hipotez ortaya konulmuştur. İkinci bölümde 19. yüzyılda Sultan II. Mahmud Han'la başlayan eğitim reformları, 19. yüzyılda Osmanlı Devleti'nin eğitim sisteminde yaptığı düzenlemeler ve yenilenmeler incelenmiştir. Sultan II. Abdülhamid Han Dönemi'nde üç kademeli (ibtidai,rüşdiye,idadi)  hale gelen yeni sivil eğitimin yapısı, ülke genelinde yeni sivil eğitimin yaygınlaşması amacıyla yürütülen politikalar, kurulan meclisler ve yayımlanan nizamnameler incelenmiştir. Üçüncü bölümde Osmanlı Devleti'nin 19. yüzyılda sivil eğitim kurumları ilköğretim, ortaöğretim ve yükseköğretim olmak üzere 3 başlık altında açıklanmıştır. 
Dördüncü bölümde Osmanlı Devleti'nde sultan dönemlerine göre sırayla açılan âli mektepler/sivil yüksekokullar ve okulların eğitim verdiği binalar incelenmiştir. Mekteplerin çok azı içinde bulunulan dönemin koşul ve şartları dolayısıyla kendine özel inşa edilmiş binaya sahip olabilmiştir. Pek çoğu mevcut konaklarda ve idari yapıların bölümlerinde eğitim faaliyetlerini sürdürmüştür. Çeşitli nedenlerle sık sık yer değiştirmek mecburiyetinde kalan mekteplerin eğitim verdiği tüm binalar açıklanmıştır.
Tezin beşinci bölümü olan sonuç ve değerlendirme bölümünde, önceki bölümler incelenmiştir. Osmanlı Devleti'nin 19. yüzyılda eğitim reformlarının mimariye etkileri ve incelenen yapıların mimari özellikleri hakkında genel bir değerlendirmede bulunulmuştur

Abstract:
In this thesis, the educational reforms that started to be implemented as of the Mahmud Khan II period and the civil colleges/civil high schools which were opened in Dersaadet during the 19th century and the buildings where these schools provided education were examined.
The study consists of five parts. In the first chapter, the literature summary, the purpose of the thesis are explained and the hypothesis is put forward. In the second part, the educational reforms that started with Sultan II Mahmud Khan, the arrangements and innovations which were made by the Ottoman Empire in the education system in the 19th century were examined. The structure of the new civil education, which became three-level (primary school, secondary school, and high school) during the reign of Sultan II Abdülhamid Han, the policies which were carried out to spread the new civilian education throughout the country, the established assemblies and the published regulations were examined. In the third chapter, the civil education institutions of the Ottoman Empire in the 19th century were explained under three headings as primary, secondary and higher education, and the general structure of education, civil education institutions and state-affiliated educational institutions were examined.
In the fourth chapter, the high schools/civil colleges which were opened respectively according to the Sultan periods in the Ottoman Empire and the buildings where the schools provided education were examined. Very few of the schools were able to have their own specially built structures due to the conditions of the current period. Many of them continued their educational activities in existing mansions and sections of administrative structures. All the buildings ,which have to change places frequently for various reasons, where the schools provide education are explained.
In the conclusion, which is the fifth chapter of the thesis, the previous chapters were examined. A general evaluation has been made about the effects of the educational reforms of the Ottoman Empire in the 19th century on architecture and the architectural features of the structures examined.