Kütüb-i Sitte'de Sahâbe'nin Kur'ân tefsirine dair rivâyetler
The Companions' interpretation of the Qur'an in Kutub-i Sitte
Yazar: BÜŞRA AKALIN HASÇELTİK
Danışman: PROF. DR. VELİ ATMACA
Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion
Dizin: Hadis = Hadith ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Kütüb-i Sitte = Kütub as Sittah ; Mevkuf hadisler = Mevkuf hadiths ; Rivayetler = Rumours ; Sahabe = Sahabe ; Tefsir = Commentary ; İslamiyet = Islam

Özet:
Sahâbenin rivâyet zincirindeki ilk halkayı oluşturması sebebiyle İslâm Medeniyeti'ne ve İslami İlimlere katkısı büyüktür. Sahâbe, âyetlerin nüzûlüne şahitlik etmiş, Kur'ân-ı Kerim ile ilgili bilgilerin birçoğunu doğrudan Hz. Peygamber'den almıştır. Böyle olunca sahâbenin Kur'an'ı nasıl anladığı ve nasıl yorumladığı, vahyi bizzat yaşayan nesil olmaları oldukça önemli ve bilgi değeri taşımaktadır. "Ameli hüccet değeri taşıyan neslin elbette sözleri de kıymetlidir" diyerek çıktığımız bu yolda sahâbenin Kur'an'ı nasıl anladığına ve nasıl açıkladığı konuları ele alınmıştır. 
Bugüne kadar mevkûf rivâyetler ile ilgili de sahâbenin tefsîri üzerine de birçok çalışma yapılmıştır. Ancak araştırmalarımız sırasında sahâbenin tefsîri ile ilgili mevkûf rivâyetlerin tespitini yapan bir sınıflandırma ve müstakil bir çalışmaya rastlanılmamıştır. Bu nedenle çalışmamız Kütütb-i Sitte'de bulunan, sahâbenin Kur' an âyetlerinin bir kısmını tefsîr ettiği mevkûf rivâyetler tespit edilmiştir. Uzmanlarınca bilinir ki Kütüb-i Sitte'ye dâhil eserlerde dağınık halde birçok mevkûf rivâyete rastlamak mümkündür. Ancak bizim çalışmamızda konumuzla alakalı olması nedeniyle tercemesinde Kitâbu't-Tefsîr başlığı bulunan ve bu bölümlerde geçen mevkûf rivâyetlere yer verilmiştir.
Çalışmanın ilk bölümünde insan neden tefsîre ihtiyaç duyar sorusu iki başlık altında incelenmiştir. Arkasından Hz. Peygamber'in ve sahâbenin tefsîrini metodik bir yaklaşım yapılmıştır. Vahyin taşıyıcısı ve beyanıyla mükellef Hz. Peygamber Kur'an'ın tümünü tefsîr etmiş midir, tefsîrde kullandığı metotlar nelerdir, vahyin ilk muhâtabı olarak onu nasıl yorumlamıştır gibi sorulara cevap verilmiştir. Arkasından sahâbenin Kur'an'a bakışı ve sahâbe dilinden Kur'ân, sahâbenin tefsîrine değinilmiştir. İkinci bölümde ise sahâbenin kullanımıyla hadis kavramı, mevkûf hadis, dinde ve hadis ilminde mevkûf rivâyetlerin önemi ve bilgi değerine değinilmiştir. Üçüncü bölümde ise sahâbe tefsîrinin önemi ve Kütüb-i Sitte'ye ait, ana ve bâb başlıklarında Kitâbu't-Tefsîr bulunduran eserlerde yeralan, sahâbenin tefsîr ettiği âyetler ve bu âyetleri tefsîr eden mevkûf rivâyetler verilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Kur'ân-ı Kerîm, Sahâbe, tefsîr, Mevkûf Rivâyetler

Abstract:
Our Prophet and the Companions have an important place in understanding the Qur'an correctly. It has important contributions to Islamic Civilization and Islamic Sciences as it forms the first link in the chain of narration of the Companions. The Companions witnessed the revelation of the verses, and most of the information about the Qur'an was directly transmitted to the Prophet. received from the Prophet. As such, how the Companions understood and interpreted the Qur'an and that they were the generation that experienced the revelation themselves are very important and have informational value.
We have seen that many studies have been carried out on the interpretation of the Companions, as well as on the commentary of the Companions, on this path, which we started by saying, "Of course, the words of the generation that have the value of proof of action are valuable." While most of the Islamic tradition and jurisprudence are based on the Companions, of course, we felt that the data from the Companions were also important in terms of tafsir. In Kutub-ü Sitte, we have identified the mere narrations in this context. It is known by the experts of Kutub-i Sitte under other headings that there are many memorized narrations. However, in terms of being relevant to our subject, we have determined the mere narrations that have the title of Kitabu't-Tafsir in their translation and that are mentioned in these sections.
In the first part of the study, the question of why people need interpretation has been examined under two headings. Afterwards, a methodical view was made on the interpretation of the Prophet and the Companions. Hz. Did the Prophet interpret the entire Qur'an? What are the methods used in tafsir? questions such as how did he interpret him as the first addressee of the revelation were answered. Afterwards, the view of the Companions to the Qur'an and the Qur'an from the language of the Companions and the interpretation of the Companions are mentioned. In the second part, the concept of hadith with the use of the Companions, the mawkuf hadith, the importance and knowledge value of mawkuf narrations in religion and hadith science are mentioned. In the third chapter, the importance of the Companions' tafsir and the verses interpreted by the Companions under the titles of Kitabu't-Tafsir main and bâb in the context of Kutub-i Sitte and memorized narrations are given.

Keywords: The Holy Quran, Companions, Tafsir, Hypothetical Rumors.