Fazla kilolu ve obez kadınlarda planlı davranış teorisine göre verilen eğitim ve danışmanlık müdahalesinin sağlık davranışlarına etkisi
The effect of educational and counseling intervention given according to planned behavior theory on health behaviors in overweight and obese women
Yazar: SEDA GÖGER
Danışman: PROF. DR. AYŞE ÇEVİRME
Sakarya Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Danışmanlık = Consulting ; Davranış = Behavior ; Hasta eğitimi = Patient education ; Kadınlar = Women ; Obezite = Obesity ; Planlı Davranış Kuramı = Theory of Planned Behavior ; Sağlık = Health

Özet:
GİRİŞ VE AMAÇ: Obezite gibi kronik bir hastalığın yönetiminde davranış değişikliği oluşturmak için teori temelli müdahalelerin uygulanması önemli bir adım olacaktır. Bu çalışma fazla kilolu ve obez kadınlara planlı davranış teorisine göre verilen eğitim ve danışmanlık müdahalesinin sağlık davranışlarına etksini belirlemek amacıyla yapılmıştır.
GEREÇ VE YÖNTEM: Araştırma Sakarya ilinde üç ayrı aile sağlığı merkezinde 5 Nisan 2021-17 Ocak 2022 tarihleri arasında gerçekleştirilmiştir. Randomize ön test – son test kontrollü deneysel tasarımında olan çalışmanın, çalışma grubunu 18-49 yaş aralığında 39 müdahale ve 39 kontrol grubu olmak üzere toplam 78 fazla kilolu ve obez kadın oluşturmuştur. Müdahale grubundaki kadınlara planlı davranış teorisine göre yapılandırılmış altı oturumdan oluşan eğitim programı ve altı aylık danışmanlık hizmeti uygulanırken, kontrol grubundaki kadınlara standart obezite eğitimi verilmiş ve altı ay beklemeye alınmıştır. Verilerin toplanmasında, Kadınlara İlşkin Tanıtıcı Özellikler Formu, Antropometrik Ölçüm Formu, Uluslararası Fiziksel Aktivite Anketi Kısa Formu ve Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Ölçeği II kullanılmıştır.
BULGULAR: Müdahale grubunun son test antropometrik ölçüm değerlerinde ön teste göre azalma olurken, IPAQ Kısa Formu yürüme, şiddetli, orta şiddetli ve toplam fiziksel aktivite puan ortalamalarında artış olduğu ve ölçümler arasındaki farkın anlamlı olduğu belirlenmiştir (p<0,05). Müdahale grubunun son test SYBDÖ II sağlık sorumluluğu, fiziksel aktivite, beslenme, stres yönetimi ve toplam puanları kontrol grubuna göre daha yüksek ve aradaki fark anlamlı bulunmuştur (p<0,05).
SONUÇ: Fazla kilolu ve obez kadınlara planlı davranış teorisi temelli uygulanan eğitim ve danışmalık hizmetilerinin olumlu sağlık davranışı kazanmalarında etkili olduğu saptanmıştır.
Anahtar Kelimer: Obezite, Kadınlar, Planlı Davranış Teorisi, Eğitim, Danışmanlık

Abstract:
INTRODUCTION AND PURPOSE: The application of theory-based interventions to create behavioral change in the management of a chronic disease such as obesity will be an important step. This study was conducted to determine the effect of the education and counseling intervention given to overweight and obese women according to the theory of planned behavior on their health behaviors.
MATERIALS AND METHODS: The research was carried out in three separate family health centers in Sakarya between 5 April 2021 and 17 January 2022. The study, which was in a randomized pre-test-post-test controlled experimental design, consisted of 78 overweight and obese women in total, 39 of whom were in the intervention group and 39 in the control group, between the ages of 18-49. While the women in the intervention group were given a six-month training program and six-month counseling service structured according to the theory of planned behavior, the women in the control group were given standard obesity training and were put on hold for six months. Women's Descriptive Characteristics Form, Anthropometric Measurement Form, International Physical Activity Questionnaire Short Form and Healthy Lifestyle Behaviors Scale II were used to collect data.
FINDINGS: While there was a decrease in the post-test anthropometric measurement values of the intervention group compared to the pre-test, there was an increase in the average of walking, vigorous, moderate and total physical activity scores of the IPAQ Short Form, and the difference between the measurements was found to be significant. The post-test SBYDO II health responsibility, physical activity, nutrition, stress management and total scores of the intervention group were higher than those of the control group, and the difference was significant. (p<0,05). 
RESULT: It has been determined that the education and counseling services applied to overweight and obese women based on the theory of planned behavior are effective in gaining positive health behaviors. 
Key words: Obesity, Women, Planned Behavior Theory, Education, Counseling