Kelâmda Rü'yetullahın aklî delili olarak: Varlık
Rational proof of Ru'yatallah in kalam: Existence
Yazar: ALİ OSMAN BAYRAM
Danışman: PROF. DR. OSMAN DEMİR
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Rü'yetullah meselesi Ehl-i sünnet, Mu'tezile, Kerrâmiyye, Şîa, Mücessime, Cehmiyye ve Müşebbihe arasında cereyan eden itikadî bir tartışmadır. Süreç içinde Mu'tezile'nin tevhid anlayışı gereği rü'yeti Ehl-i sünnet'ten farklı değerlendirmesi ve konuyla ilgili gerçekleşen polemikler, Ehl-i sünnet'in temel bir ilkesi haline gelmesini sağlamıştır. Bu bağlamda tartışmalar rü'yetin dünyada, rüyada ve özellikle de ahirette imkânı üzerine yoğunlaşmıştır. Ehl-i sünnet, Kerrâmiyye, Mücessime ve Müşebbihe gibi mezhepler, ayet ve hadislerin delaletiyle Allah'ın âhirette gözle görülebileceğini savunurlarken, Allah'a sûret ve mekân isnâd etme durumu olduğundan Mu'tezile, Cehmiyye, Şîa, Hâricî ve Mürcî mezhepleri Allah'ın âhirette gözle idrakinin imkânsız olduğunu ifade etmişlerdir. Bu mezhepler rü'yetle ilgili hadislerin mütevâtir olmadığını savunmuşlar, konuyla ilgili âyetleri de te'vîl ederek Sünnî kelâmcıların kabul ettiği şekliyle rü'yetin aklen mümkün olmadığını ifade etmişlerdir. Sünnî kelâmcılar rü'yetullahı ispat etmek amacıyla nassa dayalı çıkarımların yanında, birtakım aklî çıkarımlara da başvurarak varlık delilini ortaya atmışlardır. Buna göre rü'yetin tek illeti vardır: O da var olmaktır. Var olan her şey görülebilir, Yüce Allah da mevcut olduğuna göre O da âhirette görülebilir. Rü'yetullah meselesinde varlık delili (delîlu'l-vücûd) olarak bilinen bu kaide, Ehl-i sünnet'in geneli tarafından kabul edilse de İmam Mâtürîdî (v. 333/944) ve Fahreddin er-Râzî (v. 606-1210) tarafından tenkide tabi tutulmuştur. Mu'tezile ise varlık deliline teşbih ve tecsim içerdiğini düşünerek karşı çıkmıştır. Ayrıca onlar, her varlık sahibinin görülebilmesinin, bütün var olanların görülmesini gerektirdiğini, bunun da mümkün olmadığını ifade etmişler ve görülmeyi fizikî âlemle sınırlamışlardır.

Abstract:
The issue of ru'yatAllah is a theological debate between the Ahl al-Sunnah, al-Mu'tazila, alKarrâmiyya, al-Shī'a, al-Mujassimah, al-Jahmiyya, and al-Mushabbiah schools. In the process, the Mu'tazilites' different interpretation of seeing from Ahl al-Sunnah due to their understanding of tawhid and the polemics on the subject made it a fundamental principle of Ahl al-Sunnah. In this context, the debates centered on the possibility of seeing in the world and in dreams, and especially in the Hereafter. While the Ahl al-Sunnah and schools such as alKarrāmiyya, al-Mujassimah, al-Mushabbiah, and al-Karrāmiyya argued that Allah could be seen visually in the Hereafter based on the evidence of verses and hadiths, the Mu'tazila, alJahmiyya, Shī'a, Khawarij, and al-Murjīah sects stated that the visual perception of Allah in the Hereafter was impossible because He is not a physical entity. These sects argued that the hadiths on rü'yat are not mutawâtir, and they interpreted the verses on the subject and stated that rü'yat, as accepted by Sunnite theologians, is not rationally possible. Sunnī theologians, in order to prove the existence of ru'yatAllah, have used some rational deductions in addition to the deductions based on evidence. Ac-cording to this, there is only one cause of vision: Being exist. Everything that exists can be seen, and since Allah Almighty exists, He can be seen in the Hereafter. This principle, known as the proof of existence (al-dalīl al-wujūd), was accepted by the Ahl al-Sunnah in general, but was criticized by Imam al-Māturīdī (v. 333/944) and Fakhr al-Dīn al-Rāzī (v. 606-1210). The Mu'tazilites, on the other hand, opposed the proof of existence on the grounds that it involves antropomorphism an corporealism. Furthermore, they argued that seeing every being requires seeing all beings, which is not possible, and they limited seeing to the physical world.