Malzemelerin yutuculuk sınıfı değişimlerinin kullanıcı tercihleri ile ilişkilendirilmesi
Associating absorption class changes of materials with user preferences
Yazar: EZGİ TÜRK GÜRKAN
Danışman: PROF. DR. FATMA ZERHAN YÜKSEL CAN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Yapı Fiziği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Hacim akustiği = Volume acoustics ; Kalibrasyon = Calibration ; Konferans salonları = Conference halls ; Mimari akustik = Architectural acoustic ; Ses basıncı = Sound pressure

Özet:
Mekanların işlevine uygun akustik koşulların sağlanması mimari tasarım sürecinin önemli bir aşaması ve kaçınılmaz bir gerekliliktir. Uygun akustik koşulların sağlanması için nesnel ve öznel değerlendirmelerden yararlanılmaktadır. 
Konuşma işlevli salonlar için başlatılan bu çalışmada, kapalı mekanlarda farklı yutuculuk sınıfında malzeme seçimlerine ilişkin nesnel ve öznel değerlendirmeler incelenmiş, değerlendirilmiş ve ilişkilendirilmiştir. Çalışmanın, malzeme seçimindeki serbestliğin irdelenerek tasarımcıya esneklik sağlanmasına katkıda bulunması hedeflenmiştir. 
Bölüm 1'de literatür taraması sonucunda ulaşılan bilgiler ışığında konuşma işlevli salon tasarımına yönelik çalışmalarda karşılaşılan eksikliklere bağlı olarak araştırmaya açık olduğu düşünülen alanlara değinilmiştir. Bölümde literatür özeti, tezin amacı, kapsamı ve hipotezi ortaya konmuştur.
Bölüm 2'de salonlarda akustik koşulların belirlenmesinde kullanılan nesnel hacim akustiği parametreleri ile öznel değerlendirme yöntemleri aktarılmıştır. Literatürde, benzer mekanlar için önerilen farklı hedef yansışım süresi değerleri özetlenmektedir. Ses yutma çarpanlarına ilişkin belirleme yöntemlerine ve malzemelerin yutuculuk özelliklerini konu alan çalışmalara yer verilmiştir. 
Bölüm 3 kapsamında, farklı standartlarda paylaşılan ses yutma çarpanları ölçeklendirme yöntemleri paylaşılmış, ses yutma çarpanında meydana gelen değişikliklerin salon genelindeki yansışım süresi üzerindeki etkisi incelenmiştir. Malzeme hasarı nedeniyle salonlarda değişen yansışım süresi değerlerinin, salonlar için önerilen aralıkta kaldığı görülmüştür. Yutma çarpanı değişimlerinin incelenmesi ile başlayan çalışmada, yutuculuk değişiminin kullanıcı tercihleri ilişkisinin saptanması ihtiyacı ortaya çıkmaktadır.
Bölüm 4'te yutuculuk sınıfı değişiminin kullanıcı tercihleri ile ilişkilendirilmesi amacıyla yapılan çalışmalar yer almaktadır. Tasarlanan dört adet salonun tavan ve yan duvar yüzeylerine ait malzemelere ait yutuculuk sınıfları değiştirilerek salon varyasyonları elde edilmiştir. Bilgisayar ortamında yapılan modellemeler üzerinden konuşma ile ilişkili nesnel hacim akustiği parametre değerleri hesaplanmış ve dinleme kayıtları oluşturulmuştur. Dinleme kayıtları denekler ile paylaşılarak öznel değerlendirmeler elde edilmiştir. Öznel değerlendirmeler fonetik olarak dengelenmiş kelime ayırt etme testleri ile kullanıcı tercihleri belirleme testlerini kapsamaktadır. Literatürde dar bir tanımlanabilirlik kapsamına sahip konuşma sesini tanımlayıcı sıfat çiftlerinin belirlenmesi amacıyla yapılan ön çalışmalar bölüm içinde aktarılmaktadır. Dinleme testlerinin deneklere hesaplanan ses basınç düzeyinde sunulabilmesi için yapılan düzey kalibrasyon çalışmasının ayrıntıları paylaşılmaktadır. Öznel değerlendirme çalışmalarının istatistiksel değerlendirmesi verilmiştir. 
Bölüm 5 tüm çalışmada elde edilen sonuçların genel bir değerlendirmesini kapsamaktadır. Salonlarda ses yutuculuğu ile birlikte kelime ayırt edilebilirliğinin artmasıyla kullanıcı tercihlerinin olumlu yönde değişmeyebileceği anlaşılmıştır. 
Anahtar Kelimeler: Mimari akustik, hacim akustiği, konuşma işlevli salon tasarımı, yutuculuk sınıfı değişimi, ses basınç düzeyi kalibrasyonu.

Abstract:
Ensuring functional acoustic conditions in halls is an essential stage of the architectural design process and an inevitable necessity. Objective and subjective evaluations are used to ensure appropriate acoustic conditions.
In this study, which was initiated for halls with speech functions, objective and subjective evaluations regarding the differences created by material choices in different absorption classes on the room acoustic parameters in indoor spaces were evaluated and correlated. The study aims to contribute to the designer's flexibility by examining the designer's freedom in choosing materials. 
In Chapter 1, as a result of the literature review, the areas that are thought to be open for research are mentioned due to the deficiencies encountered in the light of the information obtained in the studies on the design of the speech function halls. The chapter presents a summary of the literature, the purpose, scope, hypothesis and benefits of the thesis.
In Chapter 2, the objective room acoustic parameters and subjective evaluation methods used in determining the acoustic conditions in the halls are explained. Different target reverberation time values recommended for similar spaces in the literature, are summarized. The methods of determining the sound absorption coefficients and the studies on the absorption properties of the materials are given.
Within Chapter 3, scaling methods of shared sound absorption coefficients in different standards are shared, and the effect of changes in sound absorption coefficients on the reverberation time throughout the halls is examined. The reverberation time values that changed in the halls due to the temporal damages of the materials remained within the recommended range for the halls. In the study, which started with examining the changes in the absorption coefficients of the materials, the need to determine the relationship between the change in absorption and user preferences arises.
In Chapter 4, studies carried out to associate the change in absorption class of the materials with user preferences are included. Hall variations were obtained by changing the absorption classes of the materials belonging to the ceiling and wall surfaces of the four halls designed. The objective room acoustic parameter values related to speech were calculated through computer models and listening recordings were created. Subjective evaluations were obtained by sharing the listening recordings with the subjects. Subjective evaluations include phonetically balanced word discrimination tests and user preferences determination tests. Preliminary studies to determine descriptive adjective pairs for speech sound which has a narrow scope of definability in literature are given in the section. The details of the level calibration study to present the listening tests at the calculated sound pressure levels to the subjects are shared. Statistical evaluation of the subjective evaluation studies is given.
Chapter 5 includes an overall assessment of the results obtained in the entire study. It has been understood that user preferences may not change in a positive way with the increase in word distinguishability with sound absorption.
Keywords: Architectural acoustics, room acoustics, speech function hall design, absorption class change, sound pressure level calibration.