Molla Hüsrev'in 'Vela' hakkındaki görüşleri ve bu konuda Osmanlı alimleri arasında yapılan tartışmalar (Vela risaleleri çerçevesinde)
Molla Husrev?s point of views on walâ and debates over this topic among ottoman scholars (According to the risâlas of Walâ)
Yazar: AHMET ALİ KORKMAZ
Danışman: PROF. DR. FERHAT KOCA
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Din = Religion

Özet:
Çalışmamız, İslam Miras Hukukunda miras sebepleri arasında sayılan vela kavramının incelenmesini ve bu konuda Osmanlı âlimleri tarafından kaleme alınan vela risalelerinin değerlendirilmesini kapsamaktadır. Ayrıca Osmanlı Devletinin yükseliş dönemi şeyhülislamları ve âlimleri arasında yaşanmış mezhep içi tartışmaları yansıtması bakımından da önemlidir.Vela kavramı, İslam Hukukunun Miras (Feraiz) Hukuku alt başlığında değerlendirilmiştir. Hükmi yakınlık olarak ifade edilen vela kavramının temeli kölelik müessesesine dayanmaktadır. İslam dini, bir taraftan kölelere insanca yaşama hakkı sağlarken diğer taraftan köle sahiplerini onları hürriyetlerine kavuşturmak için teşvik etmiştir. İşte bu teşviklerden birisi de köle azad etme ile elde edilen mirasçı olma hakkıdır.Vela konusunun günümüz açısından ihtiyaç duyulacak bir yönü kalmamıştır. Kölelik müessesesinin sona ermesiyle beraber vela yoluyla mirasçı olma meselesi, tarihsel bir olgu niteliği almıştır. Ancak İslam Miras Hukukunun tarihsel bir nitelik taşıyan vela konusu üzerinde değişik zaman ve şartlarda zengin değerlendirme ve tartışmalar yapılmıştır.Molla Hüsrev vela konusuyla ilgili olarak yazmış olduğu risalesinde klasik Hanefi yaklaşımının dışına çıkmış, ortaya koyduğu yeni yorumlarıyla büyük tenkitlere maruz kalmıştır. Hatta bu tenkitler müstakil risaleler şeklinde ortaya konulmuştur.Çalışmamızda; Molla Hüsrev' in hayatı, ilmi şahsiyeti ve eserleri hakkında bilgiler, vela konusunun İslam Hukuku açısından değerlendirilmesi, vela konusunda yazılan risalelerin tercüme edilmesi ve vela risalelerin Arapça metinlerinin tahkikli neşri bulunmaktadır. Ayrıca bu risalelerden elde ettiğimiz fikir ve görüşleri ortaya koyarak bunların karşılaştırılmasını ve ulaştığımız bilgiler hakkında kendi kanaatlerimizi sunmaya çalıştık.

Abstract:
Our study on walâ which is concerned the causes of the heritage in Islamic Heritage Law contains the explanation of walâ , and the evaluations of Ottoman Scholars over risâlas of walâ as well. In addition, this topic has great importance in terms of including much more things about discussions related to sects among Ottoman Scholars in rising term of Ottoman Empire.The concept of walâ is evaluated as Heritage Law sub-item of the Islamic Heritage Law. Actually, the concept of walâ which is defined up-close as legaly depends on the system of the slavery we may say. On the one hand, the religion Islam has provided slaves with many opportunities to have humanitarian living conditions also on the other hand, Islam has encouraged people who were owner the slaves to liberate them. In this point, one of the encouragements is to have a right as being heritor with the liberation of the slaves.Nowadays, we don?t need to use the concept of walâ and there isn?t any popularities anymore with using it. Being heritor by walâ remained as a historical phenomenon with ending of the slavery. In different times, there were debates and precious evaluations on walâ issue which has a historical manner in Islamic Heritage Law.In the risâla on the issue of the walâ which was written by Molla Hüsrev consisted of the things out of classical Hanefi attitudes and also he was encountered strong criticism regarding with these new ideas. And also, this strong criticism took place widely as unique risâla.Our study comprises of informations on Molla Hüsrev?s whole life, his personality, his publications and the evaluations of the concept of walâ according to Islamic Law. In addition, it has the translation of risâla about the concept of walâ. We have tried to give our views and perspectives obtained from risalas as well.