Çevre bilinci geliştirmede sosyal bilgiler dersinin rolüne ilişkin öğretmen görüşleri (Elazığ ili örneği)
Teacher views concerning the role of primary education secondary stage social sciences in developing the environmental consciousness
Yazar: ESMA ERGİN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ESEN DURMUŞ
Fırat Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Bilgiler Öğretmenliği Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Sosyal bilgiler = Social studies ; Sosyal bilgiler dersi = Social studies course ; Sosyal bilgiler öğretimi = Social studies teaching ; Çevre bilinci = Environmental consciousness ; Çevre eğitimi = Environmental education ; Çevre kirliliği = Environmental pollution ; Çevre sorunları = Environmental problems ; Öğretmen görüşleri = Teacher opinions

Özet:
Bu çalışma Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin, Sosyal Bilgiler dersinin çevre bilinci geliştirmesine yönelik etkinliğini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Çalışmada kullanılan araştırma yöntemi nicel ve nitel veri toplama yöntemlerinin bir arada kullanıldığı karma yöntemdir. Araştırmanın nicel bölümünde araştırmacı tarafından oluşturulan ?Sosyal Bilgiler dersinin Çevre Bilinci Geliştirmesine Yönelik Öğretmen Görüşleri Ölçeği? kullanılmıştır. Nitel bölümde ise, öğretmenlerin Sosyal Bilgiler dersinin çevre bilinci kazandırma etkinliğine ilişkin görüşlerini ortaya koymak amacıyla hazırlanan görüşme formu kullanılmıştır. Araştırmanın nicel bölümünün çalışma grubunu, 2010-2011 eğitim öğretim yılında Elazığ ilinde görev yapan 120 Sosyal Bilgiler öğretmeni oluştururken, nitel bölümünün çalışma grubunu ise 120 öğretmen arasından anket puanlarına göre seçilen 9 Sosyal Bilgiler öğretmeni oluşturmaktadır.Ölçeğin geçerlilik ve güvenilirlik hesaplanmasında SPSS paket programı kullanılmıştır. Verilerin analizinde; frekans ve yüzde, aritmetik ortalama, standart sapma değerli, tek yönlü varyans analizi ve bağımsız gruplar t testi kullanılmıştır. Nitel bölümde ise 9 sosyal bilgiler öğretmeni ile görüşme yapılmış, görüşmelerin analizinde betimsel analiz ve kategorisel içerik analizi kullanılmıştır.Çalışmanın nicel bulgularına göre; araştırmaya katılan öğretmenlerin görüşlerine göre Sosyal Bilgiler dersinin çevre bilinci geliştirmede etkili bir ders olduğu belirlenmiş; bu bulgu yapılan görüşme sonuçlarıyla da örtüşmektedir. Bu konu dahilinde yapılan görüşmeler de istenilen öğretim yöntem ve teknikleri kullanmada; süre, maddi imkan yetersizliği, fiziksel unsurların yetersizliği gibi nedenlerden dolayı sorunlar yaşandığı, genellikle geleneksel yöntemlerin (düz anlatım, soru cevap gibi) kullanıldığı belirlenmiştir. Sosyal Bilgiler ders kitaplarında çevre ile ilgili konularda içerik yönünden eksikliklerin olduğu sonucuna varılmıştır. Bu ders kapsamında öğretmenler çevre ile ilgili konularda ana kaynak olarak ders kitabının kullandıklarını bunun yanı sıra özellikle görsel ve işitsel araçlar olan bilgisayar, DVD, CD, slaytlardan da yararlandıklarının belirtmişlerdir. Programda çevre ile ilgili kazanımların yetersiz olduğu, İçerik konusunda eksikliklerin olduğu da öğretmenler tarafından ifade edilmiştir.Anahtar Kelimeler: Sosyal Bilgiler Dersi, Çevre, Çevre Bilinci, Çevre Eğitimi?

Abstract:
The aim of the study is to determine Social Sciences teachers? effectiveness in Social Sciences courses ondeveloping environmental consciousness.The research method used in the study is the combined method in which quantitative and qualitative data collection methods were used together.?The Teacher Views Scale on Developing the Environmental Consciousness ofthe Social Sciences course? developed by the researcher was used in thequantitative part of the research. In the qualitative part, the interviewform prepared for presenting the views of teachers on the effectiveness ofraising environmental awareness of Social Sciences course was used. Thestudy group of the quantitative part of the research consists of 120 SocialSciences teachers who serves in Elazığ in 2010-2011 school year, whilequalitative part consists of 9 Social Sciences teachers who were chosen withrandom sampling method from 120 teachers.SPSS was used in calculating the validity and reliability of the scale. Inanalysing the data; frequency and percentage, arithmetic average, standarddeviation valued, one-way analysis of variance and independent groups *t*test were used. In the qualitative part, 9 Social Sciences teachers were interviewed, and descriptive analysis was used in analysis of the interviews.According to the quantitative findings of the study, Social Sciences course,for teachers? views, is found to be an effective course in developing theenvironmental awareness, and this finding corresponds to interview results.Through these interviews, it was determined that there have been someproblems in using the intended method and techniques due to some reasonssuch as time, financial impossibility and inadequacy of physical elementsand thus classical methods (such as narrative and question-answer methods)were often used. It has been concluded that there are inadequacies insubjects about environment in terms of content in Social Sciences coursebooks. Teachers stated, within this course, that they use the course book asmain source in subjects about environment and utilize especially fromcomputer, DVD, CD and slides as visual and audio tools. Teachers alsoexpressed that gains related to environment are insufficient and there arein adequacies about content.Key words: Social Sciences Course, Environment, Environmental Consciousness, Environmental Education.