Araştırma ve uygulama sürecinde doğal olanın plastik olaya dönüştürülmesi
During the process of research and practice convertion of natural one to the plastic one
Yazar: AYSUN ALTUNÖZ
Danışman: Y.DOÇ.DR. ŞİNASİ TEK
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Heykel Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1999
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Doğa = Nature ; Heykel = Sculpture ; Plastik sanatlar = Plastic arts

Özet:
Düşüncenin biçimlendirilişinin, doğanın yönlendirici gücü ile sanatçının, doğal oluşumlar ve nesnelerle birebir yaşadığı süreç içinde ele alınması, sanat tarihinde çoğu sanatsal yaklaşımların tanımı için yeterli görülse de bu çalışmada ulaşılmak istenen amaç, kaynağını doğadan alan sanatçının geliştirdiği üslupla, doğadan almanın sanatçı tarafından yeniden yapılandırılarak yapıtın doğasına ulaşmaya çalışmaktır. Biçimlendirilen bu yeni "doğa" anlayışında aranan, gerçekte var olan doğa biçimlerinden ve anlamlarından farklı bir "Doğa"dır. Bu, yapıtın kendisi, doğasıdır. Sanatçının doğayı kendi dünyasının süzgecinden geçirerek dönüşüme uğrattığı yapıtın kendisidir. Bunun yanı sıra doğa biçimlerini plastik olana dönüştürürken belli bir süreci yaşayan da sanatçının kendisidir. Bu yüzdendir ki, çalışmada dönüşüm bağlamında en az doğa kadar belirleyici olan, sanatsal anlamda da belirleyici ve yönlendirici özellikleri bulunan sanatçının önemi de vurgulanmaya çalışılmıştır. Doğa biçimlerinin sanat yapıtına dönüştürülmesinde doğanın ve sanatçının belirleyici etkisi üzerinde durulmakla birlikte, öznenin de bir nesne gibi algılanarak plastik olana dönüştürülmesi olasılığı üzerinde durulmuştur. Araştırma sürecinde nesnenin ve öznenin birincil anlam ve biçimlerinden farklı olarak, algılanmaları ve uygulama sürecine kadarki her türlü değişimleri de konu içinde araştırılmaya çalışılmıştır. Plastik olana dönüştürme sürecinde sanatçının etkisi ve etkilenimiyle doğanın dolaylı ve dolaysız etkisinin çizdiği geniş çerçeveiçerisinde ara başlıkların bütünleyici ve belirleyici özelliklerinin de ele alınan çalışmanın birinci bölümünde ilkel toplumlarda doğa, büyü, din ve bunlarla birlikte ilkel sanatın anlatım biçimlerinde doğanın basit anlamdaki dönüşümü araştırılmıştır. Doğanın ilkel toplumlar tarafından ne amaçla, hangi nedenlerle nelere dönüştürülebildiği ve doğanın Modernite'de ele almış biçiminden farklı olarak, hangi açılardan toplumlar üzerinde belirleyici ve yönlendirici olduğu vurgulanmaya çalışılmıştır. İnsan yaşamını etkileyen, dil, din, büyü ve sanatsal yaklaşımları oluşturan doğanın, insanla olan diyalogu üzerinde de durulmuştur. Amaç, araştırmanın genelini kapsayan benzeyen-benzetilen ile özne-nesne ilişkilerine yer vererek "dönüşüm" olayının Modern çağın arayışından farklı olan özelliklerini vurgulamaya çalışmaktır. Bu amaçla, Modernizm'de de zaman zaman izlerine ve yansımalarına rastlanabilen ilkel toplumların sanatsal yaklaşımlarının hangi süreçlerden geçerek doğayı nasıl ve neye, hangi amaçlarla dönüştürdükleri irdelenmiştir. Modernite ile doğa ve gerçeklik anlamları değişmiş, sanat da, hem algısal, hem kavramsal, hem de biçimleme anlamında değişimlere uğramıştır. Sanatçının doğa ile sanat arasında bir aracı olabileceği ve doğayı yeniden yaratabileceği düşüncesinden yola çıkılarak, sanatı oluşturan öğelerin yardımıyla yaratılan doğanın yani "yapıtın doğasının" irdelendiği ikinci bölümde Modernizm ile sanatın ve sanatçının gelişim ve değişim sürecine de değinilmiştir. Sanatsal bir dönüştürme istemi karşısında nesnenin, sanatçının ve doğal olanın aldığı biçim ile gerçeklik kavramı da yeniden tanımlanmıştır.Ill "Duyusal" gerçeklik bağlamında "sanatın" ve "sanatçının" tanımlanmaya çalışılmasının yanı sıra sanatçının "özgür biçimleme" ve "algılama" yetisiyle doğanın bir sanat nesnesine nasıl dönüştürülebileceği ve özne ile nesne, nesne ile nesne arasında kurulan benzerlik ya da özdeşlikler üzerinde durularak sanatın bir yansıma ve yanılsama olabileceği düşüncesine açıklık getirilmeye çalışılmıştır. Özne- nesne ilişkisi, ikinci bölümde yaratıcı süreç bağlamında ele alınarak sanatçının doğa nesnelerine bilinçli müdahalesi ile, öznel yaratım sürecinin sürekliliği ve değişebilirliği üzerinde durulmuştur. Üçüncü bölümde ise, doğanın ve sanatçının gerçeklikleriyle oluşturulan yapıtın doğasına geçilmiştir. Doğanın ve gerçekliğin yer yer vurgulanmasındaki amaç, yapıtın oluşmasıyla gerçekleşen doğanın - yapıtın doğasının- hangi aşamalardan geçerek, hangi amaçla dönüşüme uğratıldığının araştırılması ve plastik ve de yazınsal örneklerle yansıtılmasıdır. Bu amaçlar doğrultusunda, doğada bir nesne olarak algılanan ve sanatsal anlatımlarda da bir nesne gibi dönüşüme uğratılan öznenin, hem yönlendirici hem de değişip dönüşebilen özellikleri üzeride durulmuştur. Böylelikle doğal bir nesne olan özne sanatçı, hazır nesne ve nesne gibi değişime uğratılan doğanın görünen tüm gerçeklikleri üzerinde Sanat Tarihi'nin yazınsal ve görsel tüm örneklerinden de yararlanılarak konunun geniş boyutu, üç ana başlık altında toplanmıştır. Bu kapsam içerisinde yalnız biçimsel bir dönüşümün vurgulanmamasına dikkat edilmiş, aynı zamanda, doğal bir gerçeklik olan özne, nesne ve doğanın birebir kendisi, kavramsal boyutları baz alındığında hangi yöntem, düşünce ve anlatımla, dönüşüme uğratıldığı örneklerle vurgulanmıştır. Bu bağlamda kullanılan malzeme, biçimleme ve dönüştürme üsluplarının üzerinde durulmuştur. Böylece özne ve doğa tıpkı bir nesne gibi sanatçının dünyasında dönüşüme uğramış ve görünenin ardındaki gerçeğe ulaştırılmıştır. Dördüncü ve son bölümde ise; doğal biçimlerine sadık kalınarak, görünen -doğal olan- gerçeklikleri, sahip oldukları anlamlarından uzaklaştırarak, farklı kavramlar ışığı altında duyusal olduğu kadar duygusal algılanabilirliklerini de dönüşüme uğratma çabası güdülmüştür. Öyle ki malzemenin ve malzemeyi kullanan özne sanatçının karşılıklı paylaştıkları uyum çerçevesi içinde zaman zaman özne sanatçı kendisini doğaya adamış, zaman zaman da doğa, sanatçının mekanında ve dünyasında onun kimliğine büründürülmüştür. Amaç; doğal olanın plastik olana dönüştürülmesi sürecinde doğaya ait, onun bir parçası olan malzemenin, yine doğaya ait özne sanatçı ile girdiği diyalog sonucunda birbirlerinin yerine geçerek yaşadıkları, "gibi görünme" çabası somut örneklerle sunulmuştur. Sanatçının seçici olma özelliğinden kaynaklı kendine yakın hissettiği doğal malzemeyle gerçekleştirdiği düzenlemeler ve biçimlemelerle kavramsal boyutları da sorgulanmıştır. Sanatçı bu amaçlar doğrultusunda konu ve malzeme olarak ele alınan doea. hevkel plastiğine dönüştürülmüştür. Bu bağlamda doğal bir

Abstract:
Although it seems concidiration of formation of ideas on the basis of manuplation powier of the nature end the proces that artist live in fallible with natural formation and object is enough for definition of most of the artistic approach in history of art, the aim that is wanted to be reached in this work is to reach the nature of work of art with the style improved by the artist (that take resources from nature) by deformation of objects from nature. What is looked for in this nature perception is a different nature from the existing one. This is the nature of the work of art. The resoult of convertion by filtering the nature from the artist own world is the work of art itself. By the way, the one who passes through a process while converting naturel forms in to plastic is the artist. For this reasons the importance of the artist -that has the determination role in convertion process as much as the nature has and orienting an determining properties in artistic consept- was traid to emphasized. Not only the artist's and the nature's role in conversion of natural forms into work of art but the probability of conversion of subject into plastic (perceiving the subject as object) is insisted. In the research process, all the changes of subject and object until the application process and their perceptions are research instead of first meaning of them. In the first part of the research in which integrating and defining sides of minor titles are drawn in large frame by the oblique and direct effect of nature and the artist's influence and influencing in the process of conversion into plastic, nature, religion, magic and transformation of nature (in simple meaning) in explanation way of primitive arts are researched in primitive societies. For what reasons and aims and into what nature is transformed by primitive societies and in which areas they act on societies (different from the way it is perceived in modernity) are tried to be emphasized. The aim is to emphasize the properties (whish are different from the searching of modern time) of transformation by giving places to subject-object and similarity relationships that covers the research generally. For this aim the process that artistic approach of a primitive societies (which we some times encounter traces and reflections in modernism) and how, to what, for which aims and through which process they transform the nature are discussed. The meaning of reality and nature are changed with the modernity and art is chanced from conceptual, perceptive and shaping point of view. In the second part that the nature of work of art which is created with the help of elements that forms the art is discussed by the help of the idea that the artist can be mediator between art and nature and artists can recreate the nature, transformation and improvement process of art and artist are mentioned in modernism. Reality concept is redefined because of the new form of artist and naturals and transformation requests. The idea that the art may be a fallacy and a reflection is tried to be explained by insisting how an artist change the nature into work of art by ability of free shaping and perception and the similarities or identifications between object and subject,object and object besides the definition of art and artist in emotional reality.vıı In the second part,subject and object relationships are considered in creative process and continuity and shiftability of subjective creativity process by conscious interference of artist to the natural objects are mentioned. In the third part,the nature of the work of art formed by the realities of artist and nature are explained.the aim in emphasizing the nature and reality in some parts is ro research through which steps why the nature (nature of work of art) materialized by formation of work of art is passed through a deformation and to reflect by written examples. In direction of these aims5the directive and shifting sides of the subject which is percieved as object in the nature(and which is transformed as an object in artistic explanations)are insisted. In this embracement,attention is given to emphasize not only the transformation of shape but also by which method,idea and explanation the subject (which is natural reality) object and nature itself are transformed from the point of conceptive dimensions. The materials used,shaping and transformation methods are mentioned.Thus,subject and nature are transformed such as an object in artist's world and reached to the reality behind the vision. In the fourth and last part, effort is made to remove the meanings that visionilised realities (naturals) have and transform their emotional perceptions as well as sensual perceptions under the light of different concepts standing by their natural forms. This is in such a way that sometimes artist devotes himsef to the nature and sometimes the nature is identifies as artist in the world and site of artist with the harmony that materials and artist share mutually.The aim is to present the effort that thevııı material(which is a part of nature) and artist (which is also a part of natire) show to 'seem as' by changing identities between themselves in the process of transformation of naturals into plastic by giving epitomes. The arrangements and formaions (and their conceptual meanings) that the artist make with the natural materials which he feels closer because of his selective property and their conceptual meanings are intrrogated. The nature which is concidered as the theme and material is transformed into plastic of statue. Acoding to this approach wooden pieces which are considered as object and treated are given a place in artistic transformationexperience with traces from the artist