Akılcı din söyleminin Alaş Hareketi üzerine etkisi ve tezahürleri
The impact of rationalist religious discourse on the Alash Movement and its reflections
Yazar: MEDET SADIBEKOV
Danışman: PROF. DR. SÖNMEZ KUTLU
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Mezhepleri Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion ; Tarih = History
Dizin: Alaş Hareketi = Alash Movement ; Kazak tarihi = Kazakh history ; İslam tarihi = Islamic history ; İslami söylem = Islamic discourse

Özet:
Bu çalışmamız: giriş, üç bölüm, sonuç ve ekten oluşmaktadır. Giriş kısmında
araştırmamızın amacı, önemi, kapsamı, sınırlılıklar, yöntemi yanı sıra tez çalışmasının
ana kaynaklarını oluşturan Kazak ceditçilerinin kaleme aldığı eserleri hakkında bilgi
verilmiştir. Birinci bölümde, XIX. yüzyılda Kazak halkı arasında siyasi sebeplerden
dolayı farklı şekil alan İslam dininin genel durumu ve Kazaklar arasındaki kadimci grup
ile ilk ceditçi gruplar tespit edilmeye çalışılmıştır. İkinci bölümde Alaş hareketinin
genel arka planı, oluşum sebepleri ve gelişiminin yanı sıra bu hareketin siyasi parti daha
sonra özerk cumhuriyete dönüşümünü içeren malumatlar verilmeye çalışılmıştır.
Üçüncü bölümde Kazak ceditçilerinin dini, eğitim ve siyasi alandaki temsilcileri
hakkında malumatlar sunulmuştur. Tezin aslını teşkil eden bu kısımda Alaş hareketine
katılıp dini sahada faaliyet gösteren ve eserler yazan din adamlarının dini görüşleri
tespit etmeye çalışılmıştır. Başta dini konu olmak üzere Alaş hareketi mensuplarının
siyasi ve hukuki alandaki düşüncelerini analiz ederken akıl ve vahi münasebeti, aklın
dini anlamada önemi, İslam dinini yeniden yorumlama ve anlamada aklın nasıl bir rol
üstlendiği incelenmiştir.

Abstract:
Our study consists of an introduction, three main sections, a conclusion, and an
appendix. In the introduction, we provide information on the purpose, significance,
scope, limitations, and methodology of our research, as well as the works authored by
Kazakh Jadidists, which form the primary sources of this thesis. In the first section, we
attempt to identify the general condition of Islam among the Kazakh people in the 19th
century, which took different forms due to political reasons, and to distinguish between
the fundamentalist (kadimcı) groups and the early Jadidist groups among the Kazakhs.
The second section aims to present information on the general background of the Alash
movement, the causes its formation and development, and its transformation from a
political party to an autonomous republic. In the third chapter, information about the
representatives of the Kazakh Jadidists in the religious, educational and political fields
is presented. In this part, which constitutes the main part of the thesis, it was tried to
determine the religious views of the clergymen who participated in the Alash movement
and worked in the religious field and wrote works. While analysing the thoughts of the
members of the Alash movement in the political and judicial fields, the relationship
between intellect and divine revelation, the importance of intellect in understanding
religion, and the role of intellect in reinterpreting and understanding the Islamic religion
have been examined.