Kazakistan toponimik efsaneleri
A study on Kazakh toponymic legends
Yazar: METİN METE
Danışman: DOÇ. DR. FERAH TÜRKER İLTER
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dünyası Edebiyatları Ana Bilim Dalı / Türk Dünyası Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Kazakistan Cumhuriyeti, Orta Asya ülkeleri içerisinde tarihî geçmişi ve günümüzdeki durumuyla ön plana çıkan ülkelerden biridir. Birçok millete ait askeri, ticari, kültürel birikimler bu topraklarda bir araya gelmiştir. Kazak Türklerinin üzerinde oturduğu bu asırlık birikimler, onların zihin ve estetik dünyasına da katkılar sağlamıştır. Halk edebiyatı ürünlerinden biri olan efsaneler; Kazakların folklorunu, kültürünü, tarihini, tabiata bakış açılarını ortaya koyması bakımından önemlidir.
Çalışma kapsamında ele alınan 380 toponimik efsane metninin motifleri, ilk olarak Stith Thompson'un hazırlamış olduğu "Motif Index of Folk Literature" adlı katalog kullanılarak ortaya çıkarılmıştır. Motifler, kataloğa uygun şekilde harf ve numaraları ile gruplara ayrılmıştır. Katalogda yer almayan bazı motifler için, uygun yerlere yeni numaralar verilerek eklemeler yapılmıştır.
Kazakistan toponimik efsaneleri için yapılan motif tespitinin ardından, eldeki veriler ışığında efsanelerdeki Kazak kültürünün yansımalarına dair gözlem ve değerlendirmeler ortaya konmaktadır. Buradaki çıktılar, Kazakların toponimler etrafında ürettikleri zengin mitolojiyi ile kültürel birikimi ortaya koyması bakımından dikkate değerdir.
Çalışmamızda kullanılan metinler, Kazak ve Türkiye Türkçesi olarak son bölümde verilmiştir. Burada yer alan efsane metinleri, bahsettikleri toponimlere göre belirli bir sınıflandırma yapılarak verilmektedir.

Abstract:
The Republic of Kazakhstan is one of the leading countries in Central Asia with its historical past and current situation. Military, commercial and cultural accumulations of many nations have come together in these lands. These centuries-old accumulations on which Kazakh Turks are sitting have also contributed to their mental and aesthetic world. Legends, which are one of the products of folk literature, are important in terms of revealing the folklore, culture, history, and perspectives of Kazakhs on nature.
The motifs of the 380 toponymic legend texts considered within the scope of the study were first revealed by using the "Motif Index of Folk Literature" catalog prepared by Stith Thompson. Motifs were divided into groups with letters and numbers in accordance with the catalog. For some motifs that are not included in the catalog, new numbers have been added to the appropriate places.
Following the motif identification for Kazakhstan toponymic legends, observations and evaluations on the reflections of Kazakh culture in the legends in the light of the available data are put forward. The outputs here are remarkable in terms of revealing the rich mythology and cultural accumulation that Kazakhs produce around toponyms.
The texts used in our study are given in Kazakh and Turkish in the last section. The legend texts here are given with a certain classification according to the toponyms they mention.