Şanghay İşbirliği Örgütü'nün Afganistan sorununa bakışı
Afghanistan problem appearance of Shanghai Cooperation Organization
Yazar: DERAN YILDIZ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. FATMA ZEYNEP ÖZKURT
İstanbul Gelişim Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Afganistan = Afghanistan ; Kırgızistan = Kyrgyzstan ; Rusya = Russia ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası iş birliği = International cooperation ; Uluslararası politika = International policy ; Uluslararası örgütler = International organizations ; Çin = China ; Özbekistan = Uzbekistan ; Şanghay İşbirliği Örgütü = Shanghai Cooperation Organization

Özet:
Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ);Çin Halk Cumhuriyeti,Rusya
Federasyonu,Kırgızistan,Kazakistan,Tacikistan ve Özbekistan tarafından 2001
yılında kurulan bir bölgesel işbirliği örgütüdür.Örgüt, 1996 yılında Özbekistan hariç
olmak üzere diğer üyelerin aralarındaki sınır sorunlarına çözüm bulmak amacıyla
"Şanghay Beşlisi"olarak ortaya çıkmıştır.
 2001 tarihinde Özbekistan'ın da örgüte dâhil olmasıyla "Şanghay İşbirliği
Örgütü" adını almıştır. ŞİÖ ile birlikte "Şanghay Beşlisi"birçok alanda etkili olmayı
amaçlayan bir bölgesel işbirliği örgütüne dönüşmüştür.Örgüt özellikle güvenlik
alanındaki işbirliğini öne çıkararak hedefinin bölgede terörizm,aşırıcılık ve ayrılıkçılık
ile güvenliği tehdit eden unsurları ortadan kaldırmak olarak belirtmiştir.
 Ancak,11 Eylül saldırılarından sonra Amerika Birleşik Devletlerinin
Afganistan bölgesinde müdahaleye başlamasıyla Orta Asya'da yeni bir dönem
başlamış ve ŞİÖ bu gelişmeden olumsuz etkilenmiştir.ŞİÖ'nün Afganistan'ın
jeopolitik konumundan kaynaklanan politikalar geliştirmesinde etkili olmuştur.
Afganistan,Asya'nın giriş kapısı olmasından ötürü küresel güçlerin dikkatini
çekmiştir.Afganistan'da yaşanan terör,uyuşturucu gibi istikrarsızlığın temelini
oluşturan sorunların çevre ülkelere de yayılmasından endişe duyulmuştur.
 RF,enerji kaynaklarının güvenlik kontrolünü sağlamak ve arka bahçesi olarak
gördüğü Orta Asya'daki egemenliğini korumak istemesinin yanında genç nüfusu
tehdit eden uyuşturucu sorununda dolayı Afganistan ile yakından ilgilenmiştir.ÇHC
uzun yıllardan beri Doğu Türkistan'da yaşanan ayrılıkçı faaliyetlerin iç siyasetini
olumsuz etkilemesinden ve ekonomi alanında yapmış olduğu yatırımların zarar
görmesinden çekinmektedir.ŞİÖ etrafındaki iki gücün politikaları doğrultusunda
ilişkilerini şekillendirmiştir.
ŞİÖ'ye üye devletlerin ayrıldıkları konuların bulunmasının dışında ortak
strateji geliştirdikleri hususlarda bulunmaktadır.ABD'nin Kırgızistan ve Özbekistan
üslerini kapatarak bölgeyi terk etmesi gerektiği konusunda RF ve ÇHC ortak fikri
paylaşmaktadır.Orta Asya içerisindeki üçüncü bir etkin gücün varlığı
istenmemektedir.RF ve ÇHC, ABD güçlerinin bölgeyi terk etmesi ve terörizmle
uyuşturucu konusunda ŞİÖ çatısı altında hukuksal ve uluslararası düzeyde
mücadele edilmesine yönelik faaliyetlerine devam etmektedir.
Anahtar Kelimeler: Şanghay İşbirliği Örgütü, Rusya Federasyonu, Çin Halk
Cumhuriyeti, Afganistan, Orta Asya

Abstract:
Shanghai Cooperation Organization (SCO) is a regional cooperation
organization established in 2001 by China, Russia, Kyrgyzstan, Kazakhstan,
Tajikistan and Uzbekistan. In 1996, the organization emerged as a "Shanghai Five"
to solve the border problems among the members except Uzbekistan. In 2001,
Uzbekistan became the "Shanghai Cooperation Organization"with its inclusion.
Together with SCO, the "Shanghai Five" has become a regional cooperation
organization aiming to be effective in many areas. In particular,the organization has
emphasized co-operation in the field of security and aims to eliminate terrorist,
extremism and separatism threatening elements of security in the region.
 However, after the September 11 attacks,a new era began in Central Asia
with the US beginning to intervene in the Afghanistan region, and the SCO was
adversely affected negatively.The SCO has been influential in the development of
policies for the geopolitical position of Afghanistan.As Afghanistan is the gateway to
Asia, it draws attention to global forces. Afghanistan is feared that the problems
underlying terrorism and drug instability are spreading to neighboring countries.Has
led Iran to closely deal with Afghanistan because of the drug problem that threatens
the young population as well as the desire to preserve Central Asia's sovereignty,
which RF energy sources regard as security checks and backdoors.
 The People's Republic of China has been afraid that the separatist many
years and that the investments they have made in the field of economy have been
damaged.Two power struggles around the SCO have shaped their relationship in
the direction of politics.
 Apart from the fact that the SCO is surrounded by issues, they have
developed common strategies.The RF and the People's Republic of China share the
common idea that the US should abandon the Kyrgyzstan and Uzbekistan bases
and leave the region.The presence of the third active force in Central Asia is not
desirable. The Russian Federation and the People's Republic of China are
continuing their activities to fight against terrorism and drugs around the World War
II in the legal and international level.
Key Words: Shanghai Cooperation Organization, Russian Federation, People's
Republic of China, Afghanistan, Central Asia