Türkiye doğal Vaccinium L. (Ericaceae) taksonlarının karşılaştırmalı biyosistematik özellikleri
Comparative biosystematic properties of wild Vaccinium L. (Ericaceae) taxa in Turkey
Yazar: GÜLŞAH YILMAZ
Danışman: PROF. DR. KAMİL ÇOŞKUNÇELEBİ
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Biyoloji = Biology ; Botanik = Botany

Özet:
Bu çalışmada ülkemizde doğal olarak yayılış gösteren Vaccinium L. cinsine ait V. arctostaphylos L., V. myrtillus L., V. uliginosum L. ve V. vitis-idaea L. taksonları, morfolojik, yaprak ve tohum mikromorfolojisi ile palinolojik ve moleküler (ITS, trnLF ve rbcL) özellikleri ilk kez kapsamlı olarak incelenmiştir. Taksonların yaprak, çiçek, meyve ve tohumlarına ait biyosistematik özellikleri değerlendirilerek genişletilmiş betimleri hazırlanmış ve ayrıca işlevsel bir göndermeli teşhis anahtarı oluşturulmuştur. İncelenen taksonlardan V. arctostaphylos yaprak üst yüzeyinin lifsi-yivcikli (fibros-striat); V. myrtillus ve V. uliginosum'un çiğnenmiş (ruminat); V. vitis-idaea'nın tümsek-kabarcıklı (konkav-pustulat) olduğu, İkincil damarların oluşturduğu odacık sayısının V. arctostaphylos'ta 16-18, V. myrtillus'ta 10-14, V. uliginosum'da ve V. vitis-idaea'da 6-8 olduğu bulunmuştur. Ayrıca V. arctostaphylos polenleri siğilli (verrukat) yüzeye sahip iken diğer taksonlarda kırışık (rugos), tohum şeklinin üçgenimsi, beşgenimsi veya eliptik iken V. myrtillus'ta böbreksi (reniform) veya hilalsi (lunat), V. uliginosum'da hilalsi, V. vitis-idaea'da oraksı (falkat) olduğu tespit edilmiştir. 29 morfolojik ve 11 palinolojik karakter üzerinden gerçekleştirilen nümerik analizler morfolojik karakterlerden yaprak boyu, yaprak eni ve diş sayısının, palinolojik karakterlerden ise tetrad eksen, ekvatoral eksen ve polar uzunluğun ayırt edici olduğu bulunmuştur. ITS ve trnLF gen bölgesine ait verilerin incelenen türleri ayırmada etkili olduğu ancak rbcL bölgesinie ait verilerin ise  incelenen taksonları ayırmada yeterli veri sağlamadığı ayrıca elde edilen sonuçların literatürle uyumlu olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
With the present study, V. arctostaphylos L., V. myrtillus L., V. uliginosum L. and V. vitis-idaea L. taxa belonging to the genus Vaccinium L. which is naturally distributed in Turkey were examined for the first time in terms of leaf, fruit and seed morphology, palynological and molecular (ITS, trnLF and rbcL) properties. The emended descriptions of taxa were prepared based on reevaluated properties of leaf, flower, fruit and seed. Furthermore a revised dichotomous diagnostic key was prepared based on the reevaluated characters. While the leaf upper surface of V. arctostaphylos is like fiber-fluted, it is ruminate in V. myrtillus and V. uliginosum and bump-bubble in V. vitis-idaea. While the number of aeroles (vein islets) formed by secondary vein is 16-18 in V. arctostaphylos, it is 10-14 in V. myrtillus and 6-8 in V. uliginosum and V. vitis-idaea. In addition, surface of the pollens is verrucose in V. arctostaphylos, it is rugose in the rest investigated taxa. Seed shape of V. arctostaphylos vary from triangular, pentagonal to elliptical, whereas it is reniform or lunate in V. myrtillus, lunate in V. uliginosum and falcate in V. vitis-idaea. Numerical analysis shows that the leaf length, leaf width and number of teeth among the 29 morphological character and the tetrad axis, equatorial axis and polar length among the 11 palynological traits were found to be distinctive in separating the investigated taxa. It was found that the data obtained from ITS and trnLF gene regions excepting rbcL are sufficient to delimit the investigated specimen at specific level and coincided with the previous studies.