Kur'ân'da Mülk kavramı ve Allah'ın hükümranlığı açısından değerlendirilmesi
The concept of "Mulk" in the Qur'an and its evaluation in terms of Allah's sovereignty
Yazar: İDRİS SAMİ SÜMER
Danışman: PROF. DR. İDRİS ŞENGÜL
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tefsir Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Din = Religion

Özet:
Mülk ve mülkiyet sorunu insanoğlunun yaratıldığı tarihten beri onun en önemli sorunu olmuştur. Kur'ân-ı Kerîm'de, ilk insanın yaratılışı, cennete yerleştirilmesi ve cennetten çıkarılması insanın mülk ile ilişkisi konusu etrafında dönmektedir denilebilir.
İnsan, hayatını idame ettirebilmesi için birçok şeye muhtaçtır ve bu ihtiyaçlarını karşılayabilmesi için birtakım şeylerin kendine ait olması zaruridir. İnsan ,mesken, giyim kuşam, gündelik hayatta kullanacağı eşyalar, ulaşım araçları ve gıda maddeleri gibi temel şeylere yaşadığı zamanın şartlarına göre daima ihtiyaç duymuş ve bunları edinmek için çabalamış durmuştur.
İnsanoğlu temel ihtiyaçlarını karşıladığı zaman huzurlu ve mutlu olmuş aksi durumda ise kaygılı ve huzursuz bir yaşam sürmüştür. Fakat burada asıl sorun, insanın ihtiyaçlarının sınırlarının ne olduğu sorunudur. Bu soru ve sorun tarih boyunca dinin, iktisadın, hukukun ve felsefenin temel konularından olmuştur. Birçok hukukçu, din bilgini ve filozof bu hususta çeşitli fikirler ileri sürmüşlerdir. Mülk ve mülkiyet kime aittir? ve mülkiyetin sınırları ne olmalıdır sorunu insanlık tarihinde çok farklı hatta birbirine tam zıt noktalarda değerlendirme konusu olmuştur. Sorunun temelde ekonomik olması hem iç savaşlara hem de toplumlar ve devletler arasında savaşlara sebep olmuştur. Bu nedenle mülkiyet sorunu tarihin en kanlı sorunu olarak görülmüştür.
İnsanın mülk ve mülkiyet sorunu, son ilahi din İslam'ın temel kitabı Kur'ân-ı Kerîm'in de hakkında birçok şey söylediği önemli bir konudur. Hatta bu konu Kur'ân-ı Kerîm'in mihver konularından birisidir denilebilir. Çünkü birçok âyette insanın mal ve
230
mülk ile ilişkisi farklı bağlamlar altında ele alınmaktadır. Cömertlik, cimrilik, hırs, rekabet, kin, dostluk, düşmanlık, aile içi ilişkiler, evlilik, boşanma, velâyet, miras, savaş, ganimet, kölelik, zekât, sadaka, infak vb. birçok konu mülk ve mülkiyet ile ilişkilidir.
Tarihin ve günümüzün en kanlı ve zorlu bir sorunu olan mülk edinme hakkı ve sınırları ile ilgili problemler ancak Kur'ân'ın gösterdiği hakikatlere tabi olmakla aşılabilir. Çünkü Kur'ân-ı Kerîm, insanın mülk edinme hakkını elinden alarak onu tembelliğe ve uyuşukluğa itmediği gibi bütün yolları açarak onun para, mal ve mülk için vahşi bir materyalist canavara dönüşmesini de istememiştir. Kur'ân mülk edinme hususunda en uygun yolun, herkesin temel ihtiyaçlarını karşıladığı fakat ihtiyaç dışının muhtaçlarla paylaşıldığı bir toplumsal düzen olduğunu söylemiştir.

Abstract:
Property and ownership have always been a crucial problem for mankind since its creation. It can be said that the creation of the first humankind, its placement in Paradise, and as well as its expulsion revolves around the relationship between humankind and property in the Qur'an.
In order to sustain his/her life human beings need many things and to meet these, certain things should belong to them. Housing, clothing, objects which will be used in daily life, vehicles, and foodstuffs have always been a requirement according to the conditions of its time for the human who aims to acquire these.
Peace and happiness were the feelings of human beings who meet their basic needs, otherwise, this would lead to an anxious and restless life. However, the main problem here was what the limits of human beings' needs are. Throughout history, this question and problem have been one of the main subjects for religion, economics, law, and philosophy. Many professionals in these fields have proposed various ideas and opinions according to this question. Who owns the property? and what should be the boundaries for the property are the questions and problems that have been subjects to the evaluation in human history from diverse aspects and even from opposite perspectives. The fact that these problems are fundamentally economic, these problems led to both civil wars and wars between states. Hence, the problem of the property has been assessed as the bloodiest problem of history.
232
The property problem of humankind is a crucial subject on which the Quran, the holy book of the last divine religion Islam, referenced and commented many times. Since the relationship between humankind and property is being discussed under different contexts in verses it can be said that this subject is one of the fundamental subjects of the Qur'an. Many subjects such as generosity, stinginess, greed, rivalry, hatred, friendship, enmity, family relations, marriage, divorce, custody, inheritance, war, loot, slavery, zakat, alms, infaq, etc. are related to property.
Issues about the limits and the rights to own property which is the most bloody and difficult problem of history and today could be overcome by pursuing the truths shown by the Qur'an. This is mainly because the Qur'an did not deprive humans of owning property which would lead to laziness, nor did want them to turn into a materialist by opening all the ways. The most appropriate and applicable solution to the property problem has been stated by the Qur'an as building a society in which everyone meets their basic needs but the non-needs will be shared with the needy.