Şizofreni ve bipolar bozukluğu olan hastaların koroner arter hastalığı'nda non-invaziv tanı yöntemi olan efor testi ile kalp hızı toparlanma indeksi'nin değerlendirilmesi
Evaluation of the heart rate recovery index with the exercise stress test in which non-invasive diagnostic method patients who schizophrenia and bipolar disorders in coronary arterial disease
Yazar: AHMET TOK
Danışman: DOÇ. DR. AHMET OĞUZ BAKTIR
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Kayseri Şehir Hastanesi / Kardiyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2018
Konu: Kardiyoloji = Cardiology ; Kardiyoloji = Cardiology
Dizin: Bipolar bozukluk = Bipolar disorder ; Elektrokardiyografi-ambülatuar = Electrocardiography-ambulatory ; Kardiyovasküler hastalıklar = Cardiovascular diseases ; Koroner arter hastalığı = Coronary artery disease ; Teşhis testleri = Diagnostic tests ; Şizofreni = Schizophrenia

Özet:
Amaç: Kardiyovasküler sistem hastalıkları tüm dünyada ölüm nedenleri arasında ilk
sırada gelmektedir. Genel popülasyonda olduğu gibi, şizofreni veya bipolar bozukluğu
olanlarda da en sık ölüm sebebi kardiyovasküler sistem hastalıklarıdır. Koroner arter
hastalığı bulunan birçok hasta asemptomatik kalabilmektedir. Efor testi bu
asemptomatik hastalarda; fonksiyonel efor kapasitesi, ventriküler ektopi ve kronotropik
yanıtın değerlendirilmesini sağlamaktadır. Kalp hızı toparlanma indeksi (KHTİ)
egzersizden sonra kalp hızının düşmesine verilen isimdir. KHTİ koronerlerdeki
aterosklerozdan, sol ventrikül fonksiyon bozukluğundan ve egzersiz kapasitesinden
bağımsız olarak kardiyovasküler ve tüm nedenlere bağlı mortalite riskinin önemli bir
göstergesidir. Çalışmamızda şizofreni veya bipolar bozukluğu olanlarda KHTİ'yi hem
kontrol grubu ile karşılaştırıp hem de literatürde gösterilen cut-off değerlere göre
normal-anormal ayrımı yaparak bu mortalite riskini değerlendirmeyi amaçladık.
Gereç ve Yöntem: Çalışmaya kliniğimize 01 Temmuz 2017 ve 31 Mart 2018 tarihleri
arasında başvuran hasta grubuna şizofreni veya bipolar bozukluğu olan, kontrol grubuna
herhangi bir psikiyatrik hastalık öyküsü bulunmayan efor testi endikasyonu olan 18-75
yaş aralığındaki kişiler alındı. Hastalara öncelikle ekokardiyografi değerlendirmesi
sonrasında ise egzersiz treadmill efor testi Bruce protokolünde yapıldı. En yüksek kalp
hızı kaydedildikten sonra hastaların ayakta istirahat halindeyken birinci ve ikinci dakika
kalp hızları kayıt edildi. En yüksek kalp hızından bu birinci ve ikinci dakika kayıtlarının
arasındaki fark ölçülerek KHTİ hesaplandı. İstatistik analizi için SPSS for Windows
20 (IBM SPSS Inc., Chicago, IL) programı kullanıldı.
Bulgular: En yüksek kalp hızı kontrol grubunda şizofreni ve bipolar bozukluk
gruplarına göre istatistiksel anlamlı olarak daha yüksekti. KHTİ1 ve KHTİ2 değerleri
şizofreni ve bipolar bozukluk gruplarında kontrol grubuna göre anlamlı oalrak daha
düşüktü. Ayrıca bu değerler normal anormal ayrımı için cut-off sınırlarına göre 
viii
değerlendirildiğinde kontrol grubuna göre hasta gruplarında KHTİ1 ve KHTİ2 anormal
olan kişi sayısı anlamlı olarak fazlaydı.
Sonuç: Kardiyovasküler mortalite riskinin bir göstergesi olan KHTİ, şizofreni ve
bipolar bozukluk hastalarında kontrol grubuna göre düşük saptandı. Gruplar arasında
kardiyovasküler risk faktörlerinin benzer olmasına rağmen elde edilen bu sonuç, bu
gruptaki hastaların artmış bir kardiyovasküler olay yaşama riskinin olabileceğini
göstermektedir.
Anahtar Kelimeler: Şizofreni, Bipolar Bozukluk, Kardiyovasküler
Hastalık, KHTİ, Koroner Arter Hastalığı

Abstract:
Aim: Cardiovascular system diseases are tle leading the cause of death in the world. As
in the general population, cardiovascular system diseases are the most common cause of
death in schizophrenia and bipolar disorder. Many patients with coronary artery disease
are asymptomatic. Exercise stress test is used in these asymptomatic patients; functional
effort capacity, ventricular ectopy and chronotropic response. Heart rate recovery
(HRR) is the name given to the decrease in heart rate after exercise. HRR is an
important indicator of cardiovascular and all-cause mortality risk regardless of
atherosclerosis in the coronary arteries, left ventricular dysfunction and exercise
capacity. In our study, heart rate recovery in patients with schizophrenia and bipolar
disorder was compared with the control group. In addition, we aimed to evaluate the
risk of this mortality by making a normal-abnormal difference according to the cut-off
values shown in the literature.
Material and Methods: Patients who applied to our clinic for the study between 01
July 2017 and 31 March 2018 were admitted to the 18-75 year age group who had
schizophrenia or bipolar disorder and who had no history of any psychiatric illnesses in
the control group. After the echocardiographic evaluation, the exercise treadmill test
was performed on the Bruce protocol. After the maximum heart rate was recorded,
heart rates at the first and second minutes were recorded when the patients were
standing at rest. Heart rate recovery indexes were determined by calculating the
difference between the maximum heart rate and the first and second minute resting
records. SPSS for Windows 20 (IBM SPSS Inc., Chicago, IL) program was used for
statistical analysis.
Results: Maximum heart rate was statistically higher in the control group than the
schizophrenia and bipolar disorder groups. The levels of HRR1 and HRR2 were
significantly lower in the schizophrenia and bipolar disorder groups than in the control 
x
group. Moreover, when these values were evaluated according to cut-off limits for
normal abnormal discrimination, the number of patients with abnormal HRR1 and
HRR2 in the patient groups was significantly higher than the control group.
Conclusion: HRR a marker of cardiovascular mortality risk, was found to be lower in
patients with schizophrenia and bipolar disorder than in the control group. This finding,
despite the similarity of cardiovascular risk factors among the groups, indicates that
patients in this group may be at risk of experiencing an increased cardiovascular event.
Key Words: Schizophrenia, Bipolar disorder, Cardiovascular System Disease,
Coronary Artery Disease, HRR