İtici ve çekici faktörler ışığında Türkiye'ye yönelik uluslararası göçler: 1979-2019
International migration to Turkey between 1979 and 2019: An analysis of push and pull factors
Yazar: GÖKHAN ADIGÜZEL
Danışman: DOÇ. DR. ERHAN İÇENER
İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Bulgaristan = Bulgaria ; Göçler = Migrations ; Irak = Iraq ; Suriye = Syria ; Uluslararası göç = International migration ; İran = Iran ; İtme ve çekme faktörleri = Push and pull factors

Özet:
Türkiye'ye yönelik uluslararası göçlerin karakteri, 1979 İran devriminden itibaren
değişmeye başlamıştır. 1979 İran devriminden sonra Türkiye'ye ilk defa Türk
soyundan ve Türk kültüründen olmayan "yabancılar" kitlesel olarak göç etmeye
başlamıştır. Önceki dönemde 1934 yılındaki İskân Kanunu gereği sadece Türk
soyundan ve Türk kültürüne bağlı göçmenlerin göç etmesi yönünde bir politika
izlenmiş ve bu sebeple 1951 Cenevre Antlaşması'na coğrafi çekince koyulmuştur.
İran'da yeni kurulan rejime muhalif olan yüz binlerce insan devrimin ardından
Türkiye'ye göç etmiştir. 1979 yılında İran'dan gelen göçmenlerle başlayan
Türkiye'ye yönelik bu göç tipi, ilerleyen yıllarda da artarak devam etmiştir. Sonraki
dönemlerde İran'ın dışında Irak, Bulgaristan ve Suriye'den de Türkiye'ye yönelik
göç hareketleri meydana gelmiştir. Bu göç hareketlerine bakıldığında altında siyasi,
ekonomik ve sosyo-kültürel bazı sebeplerin yattığı görülmektedir. Everett Lee'nin
ortaya koyduğu İtme-Çekme kuramı, göç hareketlerinin altında yatan sebepleri itici
ve çekici faktörler çerçevesinde değerlendirmiştir. Buna göre bir ülkeden göçe iten
olumsuz faktörler(-), göçe çeken olumlu faktörler(+) ve göç kararı üzerinde bir etkisi
olmayan nötr faktörler(0) vardır. Türkiye konumu gereği Asya, Afrika ve Avrupa'nın
geçiş güzergâhında bulunmaktadır. Türkiye, yakın coğrafyasında bulunan Orta Asya,
Orta Doğu ve Afrika ülkelerindeki siyasi istikrarsızlık, ekonomik sıkıntılar ve sosyo-
kültürel sorunlar sebebiyle göç konusunda hem hedef hem de transit ülke olma
özelliği taşımaktadır. Özellikle 1980'li yıllarda iletişim ve ulaşım ağlarının
yaygınlaşması, Soğuk Savaş'ın sona ermesi ve küreselleşme hızının artması
uluslararası göç hareketlerini de tetiklemiştir. Sonuç olarak, 1979 yılından itibaren
Türkiye'ye yönelik göç hareketlerinin çok farklı siyasi, ekonomik ve sosyo-kültürel
sebepleri vardır. Bu sebepler itici ve çekici faktörler ışığında bütüncül olarak
incelenmelidir.

Abstract:
The characteristics of international migration to Turkey have started to change after
the 1979 Iranian Revolution. Following the 1979 Iranian Revolution, for the first
time "foreigners", that are not of Turkish origin and culture, migrated to Turkey in
high numbers. Before that, according to Resettlement Law of 1934, Turkey
prioritized immigration of people of Turkish origin and culture. And hence, Turkey
issued a geographic reservation to implementation of 1951 Geneva Convention.
Hundred thousands of opponents of new Iranian regime migrated to Turkey
following the revolution. This type of migration to Turkey continued in the following
years with migrations from Iraq, Bulgaria and Syria. These immigration waves have
political, economic and socio-cultural reasons. Everett Lee analysed the factors
behind immigration with his Push and Pull Theory. According to Lee's theory, there
are positive (+), negative (-) and neutral (0) factors that are influential in decisions to
migrate. Turkey is located in transit route between Asia, Africa and Europe. And due
to instability, economic and socio-cultural problems in Central Asia, Middle East and
Africa, Turkey is both a target and transit country of immigration. International
migration movements have increased following the improvements in communication
and transportation networks in the 1980s, the end of the Cold War and globalization.
Thus, there are different political, economic and socio-cultural reasons behind
international migration to Turkey since 1979. These reasons should be analysed as a
whole in the light of push and pull factors.