Maydos buluntusu yazıtlı tuğlalar: Arkeolojik bir yaklaşım
Inscribed bricks from Maydos: Archeological an approach
Yazar: DEMET SALİHOĞLU
Danışman: PROF. DR. TURAN TAKAOĞLU
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Osmanlı Arkeolojisi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Arkeoloji = Archaeology ; Arkeolojik eserler = Archaeological materials ; Arkeolojik yerleşim = Archaeological settlement ; Maydos Kilisetepe Höyüğü = Maydos Kilisetepe Tumulus ; Tuğla = Brick ; Tuğla süsleme = Brick decoration ; Çanakkale-Eceabat = Çanakkale-Eceabat

Özet:
Bu yüksek lisans tez çalışması Osmanlı çağında Çanakkale Boğazı içinde Gelibolu Yarımadası'nın güney kıyısında bugünkü Eceabat İlçesi'nin merkezinde yer alan Maydos Köyü tuğla üretimini endüstrisini arkeolojik ve yazılı kaynaklar ışığında incelemeyi amaçlar. 15. yüzyıl ortalarından sonra Osmanlı Sultanı Fatih Sultan Mehmet'in bölgede imar faaliyetleri ardından Osmanlı arşiv belgelerinde sıklıkla karşımıza çıkmaya başlayan Osmanlı köyü Maydos 1915 yılında Çanakkale Savaşı'na kadar büyük oranda gayrimüslim Rum ahali tarafından iskân edilmiştir.  Osmanlı döneminde Gelibolu Sancağına bağlı Eceova Nahiyesi'ne bağlı bir köy olarak karşımıza çıkan Maydos ekonomisinde özellikle 19. Yüzyıl ortalarından itibaren tuğla üretiminin önemli bir rol oynadığı söylenebilir. Gelibolu Yarımadası'nda bulunan o dönemdeki adlarıyla Galata (yeni adıyla Sütlüce), ve Myriophyton (yeni adıyla Mürefte) ile Gelibolu (eski adıyla Kallipolis) yerleşimlerinde de tuğla üretimi arkeolojik olarak bilinmesine rağmen üretim ölçeği açısından Mürefte ile birlikte Maydos'u özel bir yere koymak gerekir. 1915 yılı öncesi Maydos'ta eş zamanlı olarak çok sayıda tuğla imalathanesinin olduğu burada ele geçen tuğlaların üzerindeki Yunanca harflerden oluşan simgelerden anlaşılmaktadır. Çanakkale Savaşı sonrası özellikle 1920'li yıllardan sonra kalitenin düşmesine rağmen daha düşük ölçekte tuğla üretiminin burada devam ettiği bu kez üzerlerinde Latin harfleriyle simgeler bulunan tuğlaların varlığından bilinmektedir. Osmanlı döneminde Maydos ürünü tuğlaların hem Anadolu tarafında Kale-i Sultaniye de yapıların inşasında hem de İstanbul dahil Trakya'nın birçok bölgesinden talep gördüğü söylenebilir.  Bu bakımdan bu çalışma yöntem olarak bugün Eceabat ilçesi sınırları içinde kalan tarihi Maydos köyüne ait yapıların modern yapılaşmalar sırasında sökülmesi sonucu elde edilen tuğla kalıntıların incelenmesi esasına dayanır. Yaklaşık olarak 50 farklı imalathane simgeli tuğla türü bu analiz sırasında Maydos da yıkılan Geç Osmanlı dönemine ait yapılardan elde edilmiştir.

Abstract:
This master's thesis aims to examine the aspects of brick production in the light of Ottoman historic sources and archaeological finds from the Ottoman village of Maydos, located on the southern coast of the Gallipoli Peninsula in the Dardanelles Strait. The village of Maydos began to appear in the Ottoman historical record following the re-building activities initiated by the Ottoman Sultan Mehmet the Conqueror following the middle of the fifteenth century. The village of Maydos was mainly populated by the Greek populations of the Ottoman Empire until the village was evacuated at the onset of the Gallipoli Campaign during the First World War in 1915. Maydos was during this long period was a village of the Town of Eceovası within the territory of the Sanjak of Gelibolu. Brick production was evidently formed an important part of the economy of Maydos during following the middle of the nineteenth century during the Ottoman period. Although brick production was also attested at such neighboring villages as Galata (present-day Sütlüce village) and Myriophyton (present-day Mürefte) as well as the town of Gelibolu (ancient Kallipolis), Maydos apparently played a role within the Gallipoli Peninsula and beyond like Mürefte. It seems that multiple brick workshops simultaneously operated at Maydos before 1915 as the signs in Greek letters observed on the bricks indicate. Small-scale brick production re-started following the Gallipoli Campaign mainly during the 1920s as the signs formed of Latin letters observed on the bricks of this period indicate.  The brick of Maydos was in demand both at Kale-i Sultaniye in the Asian side of the Dardanelles Strait and most parts of the Thrace, including İstanbul. This thesis in this context analyzes the bricks retrieved from the disassembling of the historic buildings of Maydos before new constructional activities. Nearly fifty different brick specimens with marks of workshops have been examined to determine the scale of production and exchange involved them