Bireyselleştirilmiş eğitim programının geliştirme, uygulama, izleme ve değerlendirme süreçlerini temele alan çalışmalara ilişkin sistematik bir derleme
Individualized education program (IEP) development, implementation, monitoring, and evaluation: A systematic review
Yazar: HÜSEYİN EMRE ÇELİK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ESRA ÇAKAR ÖZKAN
Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu çalışmanın amacı; Türkiye'de bireyselleştirilmiş eğitim programı ile ilgili yürütülmüş çalışmalar bilimsel araştırma süreci basamakları doğrultusunda analiz edilerek araştırmaların geliştirme, uygulama, izleme ve değerlendirme süreçleri bakımından özelliklerini ortaya çıkarmaktır. Bu amaç doğrultusunda, Türkiye'de 1997-2022 yılları arasında BEP ile ilgili yapılan çalışmaların giriş, yöntem, sonuç ve öneriler bölümleri analiz edilerek BEP'in geliştirme, uygulama, izleme ve değerlendirme süreçlerinde neler yapıldığı ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Bu araştırmada bireyselleştirilmiş eğitim programlarının geliştirilmesi, uygulanması, izleme ve değerlendirilmesi süreçlerine yönelik bir sistematik derleme yapılmıştır. Çalışmanın veri grubunu Türkiye'de 1997-2022 yılları arasında özel eğitimde bireyselleştirilmiş eğitim programı ile ilgili yürütülmüş çalışmalar oluşturmaktadır. Veri grubunu seçme sürecinde Prizma protokolünden faydalanılmıştır. Dahil etme ve hariç tutma ölçütleri doğrultusunda 1 doktora, 30 yüksek lisans tezi ve 17 makale olmak üzere 48 çalışma araştırmaya dahil edilmiştir. Dahil edilen 48 çalışmadan 38 tanesi 2015-2022 yılları arasında yapılmıştır. Çalışmalar en çok BEP sürecine ilişkin görüş ve deneyimlerin belirlenmesini amaçlamıştır. 27 nitel, 16 nicel, 5 karma araştırma modeli kullanılmıştır. Nitel çalışmalarda en çok betimsel, nicel çalışmalarda ise tarama yöntemi kullanılmıştır. Veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış görüşme formu ve ölçeklerin yoğun olarak kullanıldığı tespit edilmiştir. Araştırmalara en çok dahil olan çalışma grubu/örneklem sınıf öğretmenleri olmuştur. 
Araştırmaların sonuçları incelendiğinde; geliştirme sürecinde BEP için gerekli hazırlıkların yapılmadığı, planlama aşamasında eğitim programlarının gerektiği gibi bireyselleştirilmediği sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmaya dahil edilen çalışmalar BEP uygulamaları için ağırlıklı olarak süreçte yaşanan sorunlar ve güçlüklere yönelik sonuçlar paylaşmıştır. Eğitim ortamının BEP uygulamaları için elverişli olmadığı konusunda ortak görüş belirtilmiştir. İncelenen çalışmalara göre öğretmenlerin ilerlemeleri kaydetmediği ve değerlendirme yapmadığı, yapılan değerlendirmelerin yetersiz olduğu sonucuna ulaşılmıştır. BEP'e yönelik öğretmen tutumlarının çoğunlukla olumlu olduğu, veli ve öğrencilerin olumsuz tutumlarının BEP sürecini zorlaştırdığı dile getirilmiştir. Öğretmenlerin öz-yeterlilik algısının düşük olduğu, BEP'in tüm aşamalarında yeterliliklerinin düşük olduğu görülmüştür. BEP birimi toplantılarının çoğunlukla yapılmadığı, yapıldığı durumlarda da  amacına yönelik işlemediği, yasal gereklilikler sebebiyle yapıldığı belirlenmiştir. BEP'lerin BEP birimi tarafından değil öğretmenler tarafından bireysel olarak geliştirildiği, geliştirilen BEP'lerin kalitesinin düşük olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
The purpose of this study is to analyze research conducted on individualized education programs (IEPs) in Turkey through the stages of the scientific research process, aiming to reveal their characteristics in terms of development, implementation, monitoring, and evaluation processes. In line with this goal, an analysis of the introduction, methodology, results, and recommendations sections of studies conducted on IEPs in Turkey between 1997 and 2022 has been carried out, attempting to uncover the activities in the processes of developing, implementing, monitoring, and evaluating IEPs. A systematic compilation has been conducted in this research on the processes of developing, implementing, monitoring, and evaluating individualized education programs. The data set for the study comprises studies conducted on IEPs in special education in Turkey between 1997 and 2022. The PRISMA protocol was utilized in the process of selecting the data set. Forty-eight studies, including 1 doctoral thesis, 30 master's theses, and 17 articles, were included in the research based on inclusion and exclusion criteria. Out of the 48 included studies, 38 were conducted between 2015 and 2022. The studies primarily aimed to determine views and experiences related to the IEP process. Qualitative research methods were used in 27 studies, quantitative methods in 16, and mixed research methods in 5. Descriptive methods were most commonly used in qualitative studies, while survey methods were used in quantitative studies. It was observed that semi-structured interview forms and scales were intensively used as data collection tools. The most frequently included study group/sample in the research consisted of classroom teachers.
Upon examining the results of the research: It was concluded that necessary preparations for IEP were not made during the development process, and educational programs were not personalized adequately in the planning stage. The studies included in the research predominantly shared results related to problems and difficulties encountered in the IEP process. A common opinion was expressed that the educational environment is not conducive to IEP practices. According to the examined studies, teachers were found to not make progress or evaluations in the IEP process, assessments were inadequate, and students were not evaluated properly. It was concluded that the methods and techniques used were limited. Teacher attitudes towards IEP were mostly positive, while negative attitudes from parents and students were identified as hindering the IEP process. Teachers were found to have low self-efficacy perceptions, and their competencies were found to be low in all stages of the IEP. It was determined that IEP unit meetings were mostly not held, and when they were held, they did not function effectively for their intended purpose, often being conducted due to legal requirements. It was also found that IEPs were developed individually by teachers, not by the IEP unit, and the quality of the developed IEPs was low.