Emek sürecinin dönüşümü, platform kapitalizmi kapsamında sömürü ve denetim mekanizmaları: İzmir moto kuryeler örneği
Transformation of the labor process, exploitation and control tools in the scope of platform capitalism: The case of Izmir moto couriers
Yazar: TUĞÇE KORKUT
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞE YETİŞ BAYRAKTAR
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Sosyoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sosyoloji = Sociology

Özet:
Bu çalışmada, kapitalizm tarihi içerisinde, teknolojik gelişme ile emeğin, üretimin 
örgütlenmesinde, sermaye birikim sürecinde, çalışma koşullarında, iş gücünün niteliğindeki
dönüşümler analiz edilecektir. Teknolojik ve endüstriyel gelişimin, teknik işbölümünde, farklı 
emek örgütlenmelerinde, vasıf, çalışma mekanı, işçi sağlığı, denetim ve sömürü 
mekanizmalarındaki dönüşümün analizi amaçlanmıştır. Fordist üretimin iktisadi krizler 
sonucunda terk edilmesiyle birlikte yeni iletişim teknolojileri ve dijitalleşme yoluyla sıçrama 
yaşayan üretim araçları sermaye sınıfının elinde önemli kar, kontrol, denetim araçları halini 
almaktadır. Üzerinde durulacak asıl konu ise platform kapitalizmi bağlamında sermaye ve
dijital emek arasındaki ilişkidir. Dijital platformlar giderek artan sayıda kullanıcıların günlük
yaşamını derinden dönüştürmektedir. Sermayenin gündelik hayatı metalaştırması, üretim 
alanının genişlemesi, derinleşmesi, belirsizleşmesiyle birlikte emeğin değeri, teorik açıdan 
bulanık bir hal almıştır. Ancak sistemde yapısal bir değişim değil biçimsel bir değişim 
görülmektedir. Platform ekonomisi içinde, yeniden üretim, sömürü ve denetim mekanizmaları 
incelenilecektir. Talep üzerine dijital emeğin görünür çalışanları olan kuryeler üzerinde 
derinlemesine görüşme modeli uygulanacaktır. Emeğin dönüşümü ile birlikte istihdam 
piyasasında da görünür bir değişiklik vardır. Parça başı iş, talep üzerine emek olarak 
adlandırılan ve teslimat sektörü bu süreçte kendine sağlam bir yer edinmiştir. Dijital Platform 
çalışanlarının belirsiz istihdam durumu ve yasal kategori içinde olup olmadığı 
tartışılmaktadır. Emeğin dönüşümü içerisinde, tüketim temelli yeni sektörler kendini 
göstermektedir. Tüketimin toplum dinamiğinde ihtiyaç ve yaratılan ihtiyaca kullanıcıların
ulaşılabilirliği çok hızlı bir seviyededir. Kapitalizm, yeni teknolojileri üretim ve tüketim 
süreçlerinin her aşamasına uyarlamakta, çalışma yaşamını kendi çıkarları doğrultusunda 
yeniden yapılandırmakta ve üretmektedir bununla birlikte emek sömürüsü derinleşmektedir. 
Teknoloji, sermayenin toplumsal ilişkileri içine yerleştirilmiştir ve veri, bu platformlarda 
sermayenin hammaddesidir

Abstract:
In this study, I will attempt to analyze the transformations in the nature of the labor force, in the organization of labor, production, capital accumulation process, working conditions with technological development in the history of capitalism. The aim of the study to analyze the transformation of control and exploitation mechanisms. Increasing and differentiated demand for production models are observed. With the move away from  Fordist production as a result of economic crises, the means of production that have made a leap through new communication technologies and digitalization have become major tools of profit, control and control in the hands of the capital class. The focus of point of this thesis is the relationship between capital and digital labor in the context of platform capitalism. Digital platforms are profoundly transforming the daily lives of increasing numbers of users. With the  commodification of everyday life, the expansion, deepening and uncertainty of the production area of as well as the value of labor has become theoretically blurred. However, we see a change in shape, not in a structural of the system. To analyze this change Within the platform economy, reproduction, exploitation and control  mechanisms will be studied. Will use in-depth interview with  dlivery workers, who are the visible  employees of digital labor on demand. The profit margins of digital platform companies has reached the highest level in Turkey, especially with the pandemic. With the transformation of labor, there is also a visible change in the labor market. The delivery sector, also called piecework, or-demand labor, has gained a solid place in this process. With the spread of the delivery sector, which is evaluated in the gig economy model, in the world, it is on the agenda in the discussions about the legal rights of the employees in this sector. The uncertain employment status of Digital Platform employees and whether they are in the legal category are discussed.