İlaç endüstrisinde faaliyet gösteren işletmelerin sürdürülebilirlik performansının değerlendirilmesinde çok kriterli karar verme yöntemleri
Multi-criteria decision-making methods for evaluating the sustainability performance of enterprises operating in the pharmaceutical industr
Yazar: KATR ENNADHA GUENDOUZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ESRA YILDIRIM SÖYLEMEZ
Kütahya Dumlupınar Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
İnsan sağlığı ve refahını arttırma amacı taşıyan ilaç sektörü, sürdürülebilirliğin tüm boyutları ile yakından ilgilidir. Gerek hükümetlerin ve çevresel örgütlerin gerekse bireylerin çevre konusundaki farkındalıklarının artmasıyla önemi gittikçe artan sürdürülebilirlik yaklaşımı; ekonomik, sosyal, çevresel boyutları bütünleştirerek şirketlerin performanslarının değerlendirilmesini ve geliştirilmesini hedeflemektedir. Bu araştırmanın amacı ilaç sektöründe faaliyet gösteren ve sürdürülebilirlik çalışmaları yapan ulusal-küresel ilaç firmalarının performanslarını değerlendirmek ve birbirleriyle karşılaştırmaktır. Ayrıca sürdürülebilirlik performansının değerlendirilmesinde dikkate alınan kriterlerin önceliklerinin belirlenmesi ile sektöre özel bir çıkarım elde edilmesi araştırmanın bir diğer amacıdır. Sürdürülebilirliğin ekonomik, sosyal, çevresel boyutları altında yer alan ve literatürde yaygın olarak kullanılan performans değerlendirme kriteri Analitik Hiyerarşi Süreci (AHP) Yöntemi ile analiz edilmiş; çevresel performans kriterinin en öncelikli kriter olduğu görülmüştür. İlaç sektörü özelinde gerçekleştirilen araştırmada, şirketlerin sürdürülebilirlik performansının değerlendirilmesinde WASPAS Yönteminden faydalanılmıştır. Gen İlaç (Türkiye) ve Gilead Science (USA) en yüksek sürdürülebilirlik performansına sahip ilaç şirketleridir. Bu araştırma ilaç şirketlerinde sürdürülebilirlik performansına ilişkin stratejiler geliştirilmesine; akademik, endüstriyel ve sosyal alanda farkındalığın artırılmasına katkı sağlayabilir. Sürdürülebilirlik açısından ilaç sektöründe acil alınması gereken önlemleri hızlandırılarak çevresel sorumluluğun ve toplumsal faydanın artırılmasına, böylece daha sürdürülebilir bir geleceğe küçük düzeyde katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Ek olarak kullanılan yöntemler açısından sektörün sürdürülebilirlik alanına ilişkin literatürdeki metodolojik boşluğu doldurmaktadır

Abstract:
The pharmaceutical industry, which aims to improve human health and wellbeing, is closely related to all aspects of sustainability. The sustainability approach, whose importance is increasing with the growing awareness of governments, environmental organizations, and individuals about the environment, aims to integrate economic, social, and environmental dimensions and evaluate and improve companies' performance. This research aims to evaluate the performance of national and global pharmaceutical companies operating in the pharmaceutical industry and conducting sustainability studies, and to compare them. Another aim of the research is to obtain a sector-specific inference by determining the priorities of the criteria considered in evaluating sustainability performance. The performance evaluation criteria widely used in the literature under the economic, social, and environmental dimensions of sustainability were analyzed using the Analytical Hierarchy Process (AHP) Method, and it was observed that the environmental performance criterion was the highest priority criterion. In the research conducted specifically for the pharmaceutical sector, the WASPAS Method was used to evaluate the sustainability performance of companies. Gen İlaç (Turkey) and Gilead Science (USA) are the pharmaceutical companies with the highest sustainability performance. This research can contribute to the development of strategies related to sustainability performance in pharmaceutical companies, raising awareness in academic, industrial, and social fields. It is thought that by accelerating the urgent measures to be taken in the pharmaceutical sector in terms of sustainability, environmental responsibility, and social benefit will be increased, thus contributing to a more sustainable future on a small scale. Additionally, it fills the methodological gap in the literature on the sustainability field of the sector in terms of the methods used.