İslam Hukuku bağlamında teşebbüh kavramının işlevsel analizi
Functional anlysis of the notion of tashabbuh in the context of Islamic Law
Yazar: EMİNE BÜŞRA NUR ŞAHİN
Danışman: DOÇ. DR. AYHAN AK
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law
Dizin: Girişim = Interference ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; İslam Hukuku = Islamic Law ; İslamiyet = Islam

Özet:
İslâm dışında herhangi bir din mensubuna benziyor olmak veya benzemeye çalışmak, fıkhî açıdan kerih görülen bir durumdur. Çalışmada bu kerahetin hangi durum ve şartlarda, hangi konularda söz konusu olacağı konu edilmektedir. Ayrıca, nasslarda açıkça beyan edilen teşebbühten sakındırma yaklaşımının, hakkında açık bir hüküm bulunmayan konularda hükme ulaşmada bir ilke olarak esas alınabilirliği ele alınmıştır. "Teşebbüh" kavramının işlevselliği ifadesiyle, bu esas alınabilirlik kast edilmektedir. Araştırmanın amacı İslâm hukuk tarihinde "teşebbüh" kavramı ile ifade edilen "benzemekten sakınma" anlayışının, bugüne kadar hangi konularda hükme ulaşmada bir ilke kabul edildiğini tespit ederek, günümüzde hangi benzeşmelerin bu kapsamda değerlendirileceğini ortaya koymaya çalışmaktır.
Çalışmanın birinci bölümünde başta teşebbüh olmak üzere kavramlar incelenmiş, ilgili nasslara değinilmiştir. Dinen sakıncalı kabul edilen teşebbühün kıstasları ayrı başlıklar halinde incelenmiştir. İkinci bölümde, kaynaklarda geniş kapsamlı bir kullanıma sahip olan teşebbüh çeşitleri ele alınmıştır. Teşvik edilen olumlu yönleri ve kadınlar-erkekler arasında teşebbüh gibi yerilen olumsuz tarafları araştırmanın kapsamına alınmıştır. Hem itikadî hem de fıkhî açıdan teşebbühün hükmü tahlil edilmiştir. 
İslâm hukukunda, mekasıd-ı şerîa arasında birinci sırada zikredilen "dinin korunması" gayesi ile "teşebbühten sakınma" arasında yakın bir ilişki olduğu tespit edilmiştir. İslâm'ın Müslümanlara kazandırdığı kimlik ve izzeti korumaya çalışmanın her Müslümanın görevi olduğu bilinmektedir. İslâm dışında her hangi bir dine veya inanç sistemine ait "şiâr" olma özelliği taşıyan konularda benzemeye müsade edilmediği, benzeme kastı taşımasına bakılmaksızın teşebbühün haram kabul edildiği görülmektedir. İslâm'a özgü ibadet ahkâmında da, başka dinleri çağrıştıran unsurlardan şiddetle sakındırılmıştır. Herhangi bir dinî yönü bulunmayıp insanlara bireysel veya toplumsal anlamda yarar sağlayan konularda, İslâm dışında kişi ve toplumlara benzmenin/benzer olmanın mübah kabul edildiği anlaşılmıştır. Benzemeye çalışmanın veya benzer görünümlere sahip olmanın hükmünün, kişinin niyetine ve kastına göre değişebileceği, teşebbühün hükmünün, benzemenin yol açacağı sonuçlara göre mekruh, mübah veya mendup olabileceği sonucuna ulaşmak mümkündür.

Abstract:
Trying to resemble or attempt to resemble any religion other than Islam is considered as makruh in fiqhi view. Usability of the functionality of the notion of "tashabbuh" (resemblance/imitation), in other saying, resembling/imitating to someone or trying to reseamble/imitate to someone who does not belong to any other religion other than Islam, about the unspecified ahkaam is viewing in this study. Purpose of the study is to determine using of the notion of "tashabbuh" as principle for reaching to ahkaam on which masaa'il from the history of Islamic law until today and which similitudes can be considered within in the scope of this notion at the present time.
A few notions such as notion of  "tashabbuh" are analyzed  in the first part of this study. "Tashabbuh" which is objectionable according to religion is also studied in seperated sections in first part. In the second part types of tashabbuh which have a wide use in the sources are discussed. Promoted positive sides and different varieties, such as tashabbuh between men and women, of the notion of "tashabbuh" are in the scope of this study. Hukm of  tashabbuh is discussed in the view of belief and the view of fiqh.
It has been determined that there is a close link between "protecting the religion" which is comes first among maqasıd al-sharia (intentions of Islamic law) in Islamic Law and abstention from tashabbuh. Nonetheless these are also have been determined that every Muslim's mission is trying to protect their identity and dignity which are given them by Islam itself, there is no permission to similitude in Islam about any subject which is connected to un-Islamic, something which can be described as "shi'ar" (distinctive sign) and belong to any other religion or belief system, resemblance is accepting as a haraam (forbidden by religion) even just seeming level. Similarly it is has been discerned that Islam-specific ibadah (worshipping) ahkaam is drastically avoided by the religion itself from the factors which evoke other religions. In areas other than those, it has been understood that where there is no religious aspect, if it provides benefits to people individually or socially, resemblance someone or society accepting as mubaah (permissible). The decree of trying to resemble or having similar views can vary according to one's intent. According to the individual and social results of this resemblance issue, it can be defined as makrooh (detested), mubaah, mandoob (recommended).