Polikistik over sendromu olan kadınlarda metabolik sendrom sıklığı ve besin tüketiminin değerlendirilmesi
The prevalance of metabolic syndrome in women with polycystic ovary syndrome and the assessment of food consumption
Yazar: MERVE TANŞİ ŞAHİN
Danışman: DOÇ. DR. BETÜL ÇİÇEK
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Besinler = Foods ; Beslenme = Nutrition ; Beslenme alışkanlıkları = Nutritional habits ; Kadınlar = Women ; Metabolik sendrom = Metabolic syndrome ; Polikistik over sendromu = Polycystic ovary syndrome

Özet:
ÖZETPolikistik over sendromu (PKOS) doğurganlık çağındaki kadınlarda görülen en yaygın endokrin bozukluklardan biridir. PKOS'lu olgular insülin direnci, aterojenik dislipidemi, santral obezite ve kardiyovasküler hastalık için yüksek risk taşıyan birçok klinik özelliklere sahiptir. Bu klinik özellikler metabolik sendromla (MetS) benzerlik göstermektedir. MetS görülme sıklığı son yıllarda artan önemli bir sağlık problemi olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışma NCEP ?ATP III ve IDF tanı ölçütlerine göre PKOS' u olan kadınlarda MetS sıklığını araştırmak ve MetS olan ve olmayan gruplar arasında besin tüketim durumunu değerlendirmek amacıyla yürütülmüştür. Bu çalışmaya Ağustos 2007-Eylül 2009 tarihleri arasında Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları Anabilim Dalı Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Bilim Dalına başvuran PKOS tanısı konmuş kadınlar alınmıştır. Çalışma grubu yaşları 12-39 yıl arasında değişen 100 PKOS'lu kadından oluşmaktadır. Hastaların vücut ağırlıkları (kg), boy uzunlukları (cm), bel çevresi (cm) ve kalça çevresi (cm) ölçülmüş; beden kitle indeksi (BKİ) ve bel/kalça oranı hesaplanmıştır. Hastaların adet düzeni, medeni hali, saç dökülmesi, kilo alma durumu, fertilite öyküsü, ilk adet olma yaşı yüz yüze görüşme ile sorgulanmıştır. Hastalarda açlık glikoz değerleri, trigliserit, total kolesterol, HDL-kolesterol, LDL kolesterol, serum T4, tiroid stimülan hormon (TSH), kortizol, dihidroepiandrostenedion sülfat (DHEAS), prolaktin (PRL), erken foliküler fazda lutenizan hormon (LH), follikül stimülan hormon (FSH), östradiol (E2), androstenedion (A),serbest testesteron (sT), total testesteron (tT) , seks hormon bağlayıcı globülin (SHBG) düzeyleri ölçülmüştür. Hastalarda MetS sıklığı NCEP ATP III ve IDF kriterlerine göre araştırılmıştır. Hastaların bir günlük besin tüketimleri yüz yüze görüşme ile kaydedilmiştir. İstatistiksel değerlendirmeler SPSS 13.00 Windows istatistik paket programı (Statistical Packages for Social Sciences; SPSS Inc., Chicago,Illinois, USA) kullanılarak yapılmış ve istatistiksel anlamlılık seviyesi p<0.05 olarak kabul edilmiştir. ATP-III kriterlerine göre çalışmaya katılan 100 PKOS'lu hastanın 22'sine, IDF' e göre 23'üne MetS tanısı konuldu. ATP III' e göre MetS olan 22 hastanın tamamında santral obezite (%100), 17'sinde hipertrigliseridemi (%77), 21'inde düşük HDL-kolesterol düzeyi (%95), 7'sinde hipertansiyon (%32), 5'inde glikoz intoleransı (%23), IDF'e göre 23 hastanın tamamında santral obezite (%100), 18'sinde hipertrigliseridemi (%78), 22'sinde düşük HDL-kolesterol düzeyi (%96), 7'sinde hipertansiyon (%30), 5'inde glikoz intoleransı (%22) saptanmıştır. ATP III' e göre PKOS' lu MetS olan hastalarda MetS'u olmayan hastalara göre bel çevresi anlamlı derecede yüksek bulunmuştur (p<0.05). ATP III ve IDF'e göre PKOS'lu MetS olan grupta MetS olmayan gruba göre diastolik ve sistolik kan basıncı anlamlı derecede yüksek, HDL kolesterol değeri anlamlı derecede düşük, trigliserit düzeyi ise anlamlı derecede yüksek bulunmuştur (p<0.05). ATP III kriterlerine göre MetS tanısı alan PKOS'lu hastalarda almayanlara göre SHBG düzeyi anlamlı derecede düşük bulunmuştur (p<0.05). PKOS'lu MetS olan 14-18 yaş grubu hastalarda posa, B1 vitamini, folik asit, potasyum, magnezyum, fosfor ve demir alımları istatistiksel olarak anlamlı derecede yüksek bulunmuştur (p<0.05). 19- 30 yaş grubu ve 30 ve üzeri yaş grubu PKOS `lu hastalarda besin öğeleri alımları açısından istatistiksel olarak anlamlı fark bulunamamıştır (p>0.05).Bu çalışmada PKOS'lu hastalarda saptanan MetS riski (NCEP ATP III kriterlerine göre % 22, IDF'e göre % 23), bu riski önlemeye yönelik önlem alınmasını zorunlu kılmaktadır. Yetişkin yaşlardan önce çocukluk ve ilk gençlik döneminden başlayarak yeterli ve dengeli beslenme ile uygun fiziksel aktiviteyi içeren yaşam biçimi değişiklikleri desteklenmelidir.Anahtar kelimeler: Polikistik over sendromu, Metabolik sendrom, Besin öğeleri, Beslenme.

Abstract:
ABSTRACTPCOS is one of the most common diseases among women in fertility age. In incidents with PCOS resistance of insulin shows a lot of clinical attributes for atherogenic dyslipidemia, central obesity diseases. These clinical attributes show similarity with metabolic syndrome (MetS). Prevalence of MetS appears to be an important health problem in recent years. The study has been conducted to research the frequency of MetS in accordance with diagnosis criteria of ATP-III and IDF and to assess food consumption of women with PCOS. Women referred to Medical Faculty Hospital of Erciyes University and diagnosed as PCOS (n=100) and aged between 12-39 years were included in this study between 2007 August?2009 September. Of the anthropometric indices; body weight (kg), height (cm), waist and hip circumferences (cm) were measured and body mass index (BMI) and waist-to-hip ratio were calculated. Patients were registered and their menstrual cycle, marital status, hair fall of and weight gain, fertility backround and menarche age have been questionned meeting them face to face. Plasma glucose level, total cholestrol, triglycerides, HDL-cholesterol, LDL-cholesterol, TSH, serum T4, cortizol, DHEAS, PRL, early folicular phase lutenizing hormone (LH), follicle stimulating hormone (FSH), estradiol (E2), androstenedione (A), free testosterone (sT), total testosterone (tT), sex-hormone binding globulin (SHBG) levels were measured. MetS prevalence was determined according to NCEP ATP III and IDF criteria. Statistical analysis were carried out by Statistical Packages for Social Sciences (SPSS) version 13.0 and significance level was set at p< 0.05.22 patients out of 100 with PCOS according to NCEP ATP III criteria were found to be affected with IDF and 23 to have MetS. Considering NCEP ATP III criteria; 22 patients with MetS had central obesity, 17 had hypertriglyceridemia(%77), 21 had low HDL-cholestrol levels(%95) , 7 had hypertension(%32), 5 had glucose intolerance(%23). According to IDF criteria; all of the 23 patients had central obesity, 18 had hypertriglyceridemia(%78), 22 had low HDL-cholestrol levels(%96), 7 had hypertension(%30) and 5 had glucose intolerance(%22). According to ATP III criteria; hip circumferences in MetS patients with PCOS had considerably higher compared to those without PCOS. Considering ATP III and IDF criterias; diastolic and systolic blood pressure levels were significantly higher in the MetS groups with PCOS and their HDL-cholesterol levels were significantly lower, but triglyceride levels were significantly higher than those without PCOS. (p<0.05). Considering NCEP ATP III criteria, SHBG levels were significantly lower compared to the ones without PCOS (p<0.05) .Of the women with PCOS and MetS, in 14-18 age group, dietary fiber, vitamin B1, folic acid, potassium, magnesium, phosphorus and iron intakes were high (p<0.05). In other age groups (19-30, and 30 and over) no difference was detected (p>0.05).In the current study, the MetS risk detected among women with PCOS (22% according to NCEP ATP III, 23% according to IDF), orient us to take precautions to prevent it. Life-style interventions including healthy nutrition and physical activity should be implemented before adulthood, especially during childhood and early adulthood periods.Key Words: Polycystic ovary syndrome, Metabolic Syndrome , Nutrition, Nutrient.