Türkiye'de turizm sektörünün rekabet gücü analizi üzerine bir alan araştırması: Muğla örneği
An empirical investigation of the competitive position of the tourism sector in Turkey: A study in Muğla
Yazar: OZAN BAHAR
Danışman: DOÇ. DR. METİN KOZAK
Muğla Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2004
Konu: Ekonomi = Economics ; Turizm = Tourism
Dizin: Muğla = Muğla ; Rekabet = Competition ; Rekabet gücü = Competitive power ; Turizm = Tourism ; Turizm alanları = Tourism areas ; Turizm gelirleri = Tourism incomes ; Turizm sektörü = Tourism sector

Özet:
1950'li yıllara kadar, turizmin ekonomik anlamdaki değeri ve önemi pekanlaşılamamıştır. Bununla beraber, Dünya turizm hareketleri II. Dünya Savaşı'ndansonra çok hızlı bir gelişme potansiyeline sahip olmuştur. Bunun nedeni ise; batıekonomilerinde yükselen müreffeh düzeyine paralel olarak, boş zaman ve kişi başınadüşen milli gelirin artması ile birlikte çalışma saatlerinin kısalması ve sonuçtainsanların bulundukları yerlerden başka ülke ya da bölgelere gitme arzusudur.Turizm hareketlerinin öncelikle gelişmiş ülkelerde (GÜ) başladığı ve buradan diğergelişmekte (GOÜ) ve az gelişmiş ülkelere (AGÜ) sıçradığı görülmektedir. Bunedenle turizm, genel anlamda başta GOÜ'ler olmak üzere, turizm potansiyelinesahip diğer ülkelerde; istihdama, gelir düzeyine, dış-iç borç yükünün hafiflemesine,ödemeler dengesine ve sonuçta ülke insanın refah düzeyinin yükselmesine büyükkatkılar sağlamaktadır.Günümüzde; Dünya ekonomilerinde küreselleşmenin hızla arttığı,markalaşma sayesinde kaliteli ürün imajının insanlarca benimsendiği, müşterimemnuniyetinin ve bağımlılığının yaratılmaya çalışıldığı bilinen bir gerçektir.Dolayısıyla; turizm piyasasındaki destinasyonların, firmaların ve işletmelerinkendilerini ve rakiplerini iyi analiz ederek, hangi rekabet ve pazarlama stratejisiniseçeceklerine karar vermeleri ve buna uygun bir vizyon belirlemeleri her sektördeolduğu gibi turizmde de büyük önem arz etmektedir. Her geçen gün çok hızlıbüyüyen bu sektörde; rekabet gücünün elde edilmesi, uzun dönemde desürdürülebilmesi, pazar payı ile turizm gelirlerinin arttırılması; turizm ülkesindeyaşayanların ekonomik, kültürel ve sosyal açıdan da daha müreffeh bir yaşamsürmelerine neden olacaktır. Bütün ekonomik faaliyetlerin temelinde olduğu gibi,turizm ekonomisindeki aktörler için de en önemli amaç, faydanın maksimizeedilmesidir.Buradan hareketle yapılacak çalışmanın nihai amacı, Türkiye'de turizmsektörü açısından Akdeniz Bölgesi içindeki karşılaştırmalı rekabet gücünü belirleyenfaktörlerin neler olabileceğini ortaya koymaktır. Anket tekniğine dayalı alanaraştırmasından oluşan bu çalışmada kullanılacak bilimsel yöntem, sosyal bilimleriçin en uygun ve geçerli yöntem olan tümdengelimdir. Çalışma kapsamında, Bodrumve Dalaman Havaalanlarında dört ulustan oluşan toplam 881 yabancı turiste; Muğlaili genelindeki en önemli turizm çekim merkezleri olan Bodrum, Fethiye, Marmarisve Ortaca ilçelerinde de konaklama işletmeleri, seyahat acenteleri ve turrehberlerinden oluşan toplam 429 yerli işletmeci gruba anket uygulaması yapılmıştır.Elde edilen verilerin toplanması, ayıklanması ve SPSS 10.0 paket programıkullanılarak bilgisayara girilmesinin ardından rekabet gücünü etkilediği düşünülenfaktörlerin analizi yapılmış, anket sonuçlarının frekans dağılımları hesap edilmiş ve tile ANOVA (Analysis of Variance) testleri uygulanmıştır.Elde edilen analiz sonuçlarından, turizmin arz koşulları; maliyet, yatırım,teşvik ve mali düzenlemeler; sürdürülebilir turizm ve çevre; hizmet kalitesi vemüşteri memnuniyeti; verimlilik ve kaynakların etkin kullanımı; turistik ürünçeşitlendirmesi; imaj ve yenilik; turizm rekabet stratejisi ile rekabet gücünü etkileyendiğer faktörlerin Türkiye'nin uluslararası turizm sektöründeki rekabet gücünü olumluetkiledikleri saptanmıştır. Benzer şekilde; beşeri sermaye ve eğitimin rolü; bilişimteknolojileri ve teknolojik gelişme; turizmin arz koşulları; turizmin talep koşulları;maliyet, yatırım, teşvik ve mali düzenlemeler; turizm pazarlama stratejisi ve pazarpayı ile devlet ve bürokrasi faktörlerinin ülkenin turizm alanındaki rekabet gücünüolumsuz etkiledikleri saptanmıştır.Bütün bu belirtilenlere ek olarak, Türkiye'de şu an uygulanmakta olan her şeydahil sisteminin sektör temsilcileri tarafından yeniden gözden geçirilmesinin; turizmmeslek liseleri ile turizm ön lisans ve lisans mezunlarının sayısının arttırılması veturizm eğitiminde mesleki sertifikasyon sistemine geçilmesi ve standardizasyonsağlanmasının; turizm pazarlama stratejisine yönelik yeni politikalaroluşturulmasının, ülkenin turizm sektöründeki rekabet gücüne olumlu etkiedebileceği tespit edilmiştir. Sonuç ve öneriler kısmında ise, literatüre yapılankatkılar ile diğer katkıların neler olduğu ortaya konmuş ve elde edilen analizsonuçlarına göre, sektör temsilcilerine yönelik olarak konuyla ilgili teorik veuygulamaya ilişkin öneri ve çıkarımlara yer verilmiştir.

Abstract:
The value and importance of tourism in economic sense was not understooduntil 1950?s. However, the world tourism movements had a rapid developmentpotential after the World War II. The reasons for this were; in parallel with theincreasing prosperity level of west economies, the increase in leisure and nationalincome per head, the shortening of working hours, and as a result of this people?sdesire to travel from their own countries to another. It has been observed that tourismmovements first started in the development countries, and then spread out in theother developing and underdeveloped countries. For this reason; tourism, in generalconcept, is known to have contributed substantially to the employing, the incomelevel, the diminishing domestic-foreign dept load, the balance of payment, and as aresult, to the increasing of citizens? prosperity level, mainly in the developingcountries, and also in the another countries which have tourism potential.Nowadays, the increasing globalization of world economy, people?sacceptance of the high quality product image owing to trademark, the struggle tocreate customer?s satisfaction and dependence on trademark is a known fact. So, byanalyzing destinations, firms and business enterprises themselves and theiropponents in tourism, their making a decision as to which rivalry and marketingstrategy should be chosen, and determining the vision appropriate for this is veryimportant in tourism as in all sectors. In this sector which is getting bigger andbigger, having the power of rivalry in a long term, increasing the tourism incomes bymarket shares will cause people to lead a life of luxury in economic, cultural socialpoint. As in the basis of all economic activities, the subsequent aim for the actors intourism economy is to maximize the advantage.From this point, the main purpose of the study, which will be done, is to putforward the factors which determine the comparative rivalry power from the point ofTurkish tourism sector in the Mediterranean Region. The scientific method whichwill be used in this study consisting of field research based on public survey methodis the deduction which is the most suitable and valid method for social sciences. Inthis study, at Bodrum and Dalaman airport total 881 foreign tourists from fournations have been surveyed. In Mugla, especially in the most important touristattractions, such as Bodrum, Fethiye, Marmaris and Ortaca, total 429 localadministrating groups consisting of accommodation administrators, travel agents,and tour guides have also been surveyed. After collecting, sorting out and loading theobtained data into a computer using SPSS 10.0 packet programme, the factors whichwere thought to affect the competing power have been analyzed, the frequencydistributions of the survey results have been calculated and t and ANOVA tests havebeen applied.From the obtained analysis results, tourism supply conditions; cost,investment, encouragement and financial arrangements; continuous tourism and theenvironment; service quality and customer satisfaction; productivity and effectiveuse of sources; tourist product variations; image and innovations; tourism competingstrategies and the other factors which affect competing power have been determinedto have positive effect on Turkey?s competing power in the international tourismsector. Similarly, human capital and the role of education; BT and technicaldevelopment; tourism supply and demand conditions; cost, investment,encouragement and financial arrangements; tourism marketing strategies and marketshare, and the state and bureaucracy factors have been determined to have negativeeffect on the country?s competing power in tourism area.In addition to these indicated facts, reorganizing all including system now inuse in Turkey by the sector representatives; increasing the number of tourismoccupational high schools and the number of under graduate and graduate students,and applying occupational certificate system at tourism education and obtainingstandardization; making up new policies on tourism marketing strategy have beendetermined to be able to positively affect the country?s competing power in tourismsector. In conclusion and suggestions part, contributions to the subject and what theother contributions are have been brought up. Theoretical and practical suggestionsand deductions for the sector representatives on the subject have been made from theobtained analysis results.