Rus oryantalizmi: 19. yüzyılın ikinci yarısındaki Rus seyahatnamelerinde Türkiye ve Türkler
Russian orientalism: Turkey and Turks in the Russian travelogues in the second half of the 19th century
Yazar: YETKİN YILDIZ
Danışman: PROF. DR. AYLA EFE
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Tarih = History
Dizin: 19. yüzyıl = 19. century ; Oryantalizm = Orientalism ; Ruslar = Russians ; Rusya = Russia ; Seyahatname = Seyahatname ; Türk-Rus ilişkileri = Turkish-Russian relations ; Türkiye = Türkiye ; Türkler = Turks

Özet:
Bu tez, 19. yüzyılın ikinci yarısında Türkiye hakkında yazılan Rus
seyahatnamelerini oryantalizm bağlamında incelemektedir. Bu bağlamda, dönemin
Rusya'sında tarih, edebiyat ve eğitim alanında faaliyet gösteren bazıları akademik
ünvanlı ve halen akademiyle ilişkisi olan yazarlarla birlikte, iki kadın seyahatname
yazarının yazmış olduğu eserler ele alınmıştır. Bu yazarların klasik seyahatnameleriyle
birlikte, bilimsel seyahatleri sonucunda yazmış oldukları seyahatname formundaki
makaleler ve anı yazıları da bu çalışma kapsamına dahil edilmiştir.
19. yy boyunca Rusya'da devam eden kimlik tartışmaları, seyahatname
yazarlarının, Türkiye ve Türklere karşı yaklaşımlarında önemli bir rol oynamıştır. Rus
kimliğini ön plana çıkaran muhafazakârlar ve Rusların Avrupalı kimliğine vurgu yapan
liberal batıcı yazarlar, kendi ideolojik düşünce yapıları doğrultusunda
seyahatnamelerinde, Türkiye ve Türklere karşı bir oryantalist söylem geliştirmişlerdir.
Bununla birlikte, 19. yy.da kurulan Doğu Dilleri okulları, Rusya'daki akademik
oryantalist geleneğin oluşmasına önemli katkı yapmasının yanında, bu okullarda
akademik faaliyet gösteren ve yazdıkları seyahatnamelerde "ötekine" karşı olumsuz bir
algının oluşmasında rol oynayan akademisyen seyahatname yazarlarına ev sahipliği
yapmıştır.
19. yy.ın ikinci yarısında, Rusya'daki politik ve ideolojik ortamda yayın yapan ve
bu çalışmada Rus oryantalizminin aracı olarak görülen süreli dergiler, propaganda amaçlı
ve kamuoyu oluşturmak için yayılmacı Rus dış politikasının hedefindeki Türkiye
hakkında yazılan seyahatnamelere sayfalarında yer vermişlerdir.
Bu arka planla birlikte ele alınan seyahatnamelerde, Türkiye ve Türklere karşı genel
bir oryantalist yaklaşım sergilenmekle birlikte, bazı konularda ideolojik nedenlerden
dolayı Avrupa seyahatnamelerinden farklı bir oryantalist bir dil kullanılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Oryantalizm, Rus Oryantalizmi, Seyahatname, Türkiye, Türkler

Abstract:
This thesis explores selected Russian travelogues about Turkey published in the
second half of the 19th century. It examines the ways in which Turks and Turkey were
described in Russian travelogues within the context of orientalism. In this context,
travelogues that were written by the authors, some of whom had academic titles and/or
were still working in the field of history, literature, and education in Russia during this
period were examined. In addition, two travelogues written by women travel writers were
also examined.
Along with the traditional travelogues of these authors, the articles, and memoirs in
the form of travel books written following their scientific travels are also included in the
scope of this thesis. Continuing identity debates in Russia throughout the 19th century
played an important role in shaping approaches of the author of travelogues towards
Turkey and Turks. Conservatives emphasizing the Russian identity and liberal westernist
writers emphasizing the European identity of the Russians, along with their own
ideological thinking, developed an orientalist discourse against Turkey and Turks in their
travelogues.
In addition to making an important contribution to the formation of the academic
orientalist tradition in Russia, the Eastern languages schools established in the 19th
century also hosted academic writers who were active in these schools and played a role
in the formation of a negative perception towards the "other" in their travel books.
Periodicals published in the political and ideological environment of the second half
of the 19th century Russia were also examined as they could be considered as a tool of
Russian orientalism, due to the publication of several travelogues in line with the
expansionist Russian foreign policy, for propaganda purposes and to create public
opinion. While there is a general orientalist approach towards Turkey and Turks in the
travelogues handled with this background, a different orientalist language than the
European travelogues has been used on some issues due to ideological reasons.
Keywords: Orientalism, Russian Orientalism, Travelogue, Turkey, Turks