Yetişkin kadınların pişirme ve yiyecek hazırlama becerileri ile beslenme okuryazarlığı düzeylerinin değerlendirilmesi
Adult women's cooking and food nutrition with preparation skills assessment of literacy levels
Yazar: BÜŞRA AKBULUT
Danışman: PROF. DR. FUNDA PINAR ÇAKIROĞLU
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Pişirme becerileri, yemek hazırlama ile ilgili mekanik ve fiziksel yetenekler olarak tanımlanırken; yiyecek hazırlama becerileri besinlerin satın alınması, hazırlanması ve pişirilmesi süreçlerini kapsamaktadır. Beslenme okuryazarlığı kavramı ise bireylerin sağlığını geliştirmek için beslenmeyle ilgili temel bilgi ve hizmetlere erişme, anlama, yorumlama ve uygulama yeteneğidir. Beslenme okuryazarlığı ve pişirme becerileri beslenme kalitesini artırabilmekte ve bireyleri sağlıklı beslenmeye teşvik edebilmektedir. Bu bağlamda bu çalışmanın amacı bireylerin pişirme ve yiyecek hazırlama becerileri ile beslenme okuryazarlığı düzeyini değerlendirmek ve bu iki kavram arasındaki ilişkiyi saptamaktır. Çalışma, Ocak 2024-Mayıs 2024 tarihleri arasında Eskişehir Tepebaşı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı'na başvuran, 20-64 yaş arasında gönüllü 330 kadın katılımcı ile gerçekleştirilmiştir. Veriler yüz yüze görüşme yöntemiyle anket formu kullanılarak toplanmış; kişisel değerlendirme formu, Pişirme ve Yiyecek Hazırlama Becerileri Ölçeği (PB ve YHB) ve Yetişkinlerde Beslenme Okuryazarlığı Değerlendirme Aracı (YBOYDA) ile değerlendirilmiştir. Verilerin istatistiksel analizi, SPSS programı aracılığıyla parametrik olmayan testlerle gerçekleştirilmiştir. Eğitim düzeyi yüksek, daha genç ve çalışan kadınların beslenme okuryazarlığı düzeylerinin daha yüksek olduğu saptanmıştır (p<0,05). Ayrıca evli ve çocuk sahibi katılımcıların pişirme ve yiyecek hazırlama becerilerinin daha yüksek olduğu ve yemek pişirme sıklığı ve yemek pişirmeyi sevme durumunun bu beceriler üzerinde anlamlı etkileri olduğu saptanmıştır (p<0,05). Sonuçlar, pişirme ve yiyecek hazırlama becerilerinin, beslenme okuryazarlığı ile ilişkili olduğunu ve bu becerilerin geliştirilmesinin sağlıklı beslenme alışkanlıklarını teşvik edebileceğini göstermektedir. Çalışma, pişirme ve yiyecek hazırlama becerilerinin geliştirilmesinin, beslenme eğitimi programları aracılığıyla toplum sağlığını iyileştirmede etkili bir strateji olabileceğini vurgulamaktadır. Ayrıca sağlıklı beslenme alışkanlıklarının geliştirilmesi için pişirme ve yiyecek hazırlama becerileri ile beslenme okuryazarlığı düzeylerinin artırılmasının önemli bir rolü olduğunu ortaya koymaktadır.

Abstract:
Cooking skills are defined as the mechanical and physical abilities related to meal preparation, while food preparation skills encompass the processes of purchasing, preparing, and cooking food. The concept of nutrition literacy refers to the ability of individuals to access, understand, interpret, and apply basic information and services related to nutrition in order to improve their health. Nutrition literacy and cooking skills can enhance dietary quality and encourage individuals to adopt healthier eating habits. In this context, the aim of this study is to evaluate individuals' cooking and food preparation skills, as well as their level of nutrition literacy, and to determine the relationship between these two concepts. The study was conducted between January 2024 and May 2024 with 330 female volunteers, aged between 20 and 64, who applied to the Eskişehir Tepebaşı Social Assistance and Solidarity Foundation. Data were collected using a survey form through face-to-face interviews and evaluated using the Personal Assessment Form, the Cooking and Food Preparation Skills Scale, and the Nutrition Literacy Assessment Tool for Adults. The statistical analysis of the data was conducted using non-parametric tests through the SPSS program. It was found that younger, more educated, and working women had higher levels of nutrition literacy (p<0.05). Additionally, it was determined that married participants with children had higher cooking and food preparation skills, and that the frequency of cooking and the enjoyment of cooking had significant effects on these skills (p<0.05). The results show that cooking and food preparation skills are related to nutrition literacy, and that improving these skills can promote healthy eating habits. The study highlights that improving cooking and food preparation skills through nutrition education programs can be an effective strategy for improving public health. Furthermore, it reveals the important role of enhancing cooking and food preparation skills and nutrition literacy levels in the development of healthy eating habits.