Ahlat ilçesine bağlı Seyrantepe köyü, Çatalağzı köyü ve Uludere köyü ağızları
Ahlat dialect, dialect of Seyrantepe village, dialect of Çatalağzı village, dialect of Uludere village
Yazar: PINAR AKKUŞ
Danışman: DOÇ. DR. SEVDA ERATALAY
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Ağızlar = Dialects ; Bitlis-Ahlat = Bitlis-Ahlat ; Bitlis-Ahlat-Seyrantepe = Bitlis-Ahlat-Seyrantepe ; Bitlis-Ahlat-Uludere = Bitlis-Ahlat-Uludere ; Bitlis-Ahlat-Çatalağzı = Bitlis-Ahlat-Çatalağzı ; Dil bilgisi = Grammar ; Dil bilim = Linguistics ; Türk lehçeleri = Turkish dialects

Özet:
Ağız araştırmaları Türk dili içerisinde önemli bir yere sahiptir. Son yıllarda
hemen her yörenin ağız özelliğinin yavaş yavaş kaybolduğu bilinen bir gerçektir. Bu
bağlamda teknolojik gelişmelerden olumsuz bir şekilde etkilenen bu çalışmaların, bir
an önce tamamlanması ve henüz çalışması yapılmamış yörelerin bir an önce kayıt
altına alınması noktasında derlemelerin hız kazanması gerekmektedir.
Çalışmada Bitlis'in Ahlat İlçesi'ne bağlı bazı köylerden (Seyrantepe,
Çatalağzı, Uludere) elde edilen derleme metinler ışığında yöreye özgü dil özellikleri
ortaya çıkarılmıştır. Söz konusu çalışmada bu köylerin dikkate alınmasının sebebi
daha önceki ağız araştırmalarında bu köylere yeteri kadar yer verilmemesindendir.
Oysa yöre halkının kullandığı farklı yapı ya da sözcükler Türk dilinin söz varlığı,
ağız araştırmalarının vazgeçilmezi derleme sözlüğü ve yapılacak olan ağız atlası için
önem arz etmektedir.
Çalışmanın giriş bölümünde yörenin tarihi, coğrafi konumu ve adının kaynağı
hakkında bilgiler yer almaktadır. Birinci bölümde, derlenen metinler üzerinden
yörenin dil özellikleri incelenmiştir. Bu bölüm de ses ve şekil bilgisi olarak iki ana
başlık altında değerlendirilmiştir. İkinci bölümde, yöreden derlenen metinler Türk
Dil Kurumunun tavsiye ettiği çeviriyazı işaretleri kullanılarak yazıya aktarılmıştır.
Son bölümde de yöreye özgü bazı sözcüklerin ya da bilinen sözcüklerin farklı
biçimlerinin bulunduğu sözlük yer almaktadır.

Abstract:
Dialect researches have an important place in Turkish language. In recent years,
it is a known fact that the dialectal features of almost every region have gradually
disappeared. In this context, these studies, which are adversely affected by
technological developments, should be completed as soon as possible and
compilations should gain momentum in order to record the regions that have not yet
been studied.
In this study, the language features specific to the region were revealed in the
light of the compilation texts obtained from some villages (Seyrantepe, Çatalağzı,
Uludere) in Ahlat District of Bitlis. The reason why these villages were taken into
consideration in this study is that these villages were not sufficiently included in
previous dialect studies. However, the different structures or words used by the local
people are important for the vocabulary of the Turkish language, the compilation
dictionary, which is indispensable for dialect research, and the dialect atlas to be
made.
In the introduction part of the study, there is information about the history,
geographical location and the source of the name of the region. In the first chapter,
the language features of the region are analysed through the compiled texts. This
section is analysed under two main headings as phonology and morphology. In the
second part, the texts compiled from the region were transcribed using the
translation marks recommended by the Turkish Language Institution. In the last
part, there is a glossary containing some words specific to the region or different
forms of known words.