Vekalet savaşının İran dış politikasındaki rolü: Irak ve Yemen örneği
The role of proxy war in Iranian foreign policy: The cases of Iraq and Yemen
Yazar: MUHAMMED TOPÇU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FATMANİL DÖNER
İstanbul Medeniyet Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Irak = Iraq ; Uluslararası politika = International policy ; Vekalet savaşları = Proxy wars ; Yemen = Yemen ; Yeni savaşlar = New wars ; İran = Iran ; İç savaş = Civil war

Özet:
Bu çalışma, dolaylı müdahalenin bir biçimi olan vekalet savaşının İran dış politikasındaki rolünü incelemektedir. Zira İran'ın devlet dışı aktörler eliyle yürüttüğü vekalet savaşı, dış politikasının en önemli yapı taşlarından birisidir. Bu durum şu soruların ortaya çıkmasına neden olmuştur: Vekalet savaşı İran'ın dış politikasında neden ve nasıl bu denli etkili bir araç haline gelmiştir? İran'ın vekalet savaşlarının motivasyonları nelerdir? Bu sorulara cevap bulabilmek amacıyla çalışmada ilk olarak İran'ın dış politikasındaki realist ve sosyal inşacı motivasyonlar belirlenmiş ve daha sonra İran'ın siyasi yapısı ile Ortadoğu'daki parçalı devlet yapısının İran'ın vekalet savaşlarına olan katkısı incelenmiştir. Bu bağlamda çalışma, İran'ın devrimci kurumları ve söylemi ile Ortadoğu'daki zayıf devlet egemenliğinin uyum içerisinde olduğunu ve bu durumun da İran'ın vekalet savaşları için elverişli bir zemin sağladığını ileri sürmektedir.

Çalışma, İran'ın vekalet savaşlarına yönelik kavramsal bir çerçeve sunmanın yanı sıra son dönemde literatürde önem kazanan devlet dışı aktörlerin rolü ile ilgili tartışmalara da katkıda bulunmayı hedeflemektedir. Bu doğrultuda literatürdeki tartışmalara odaklanarak bir vekalet savaşı tanımına erişildikten sonra T. L. Groh'un ortaya koyduğu dört farklı vekalet savaşı türü üzerinden İran'ın Irak'ta Haşdi Şabi ve Yemen'de Husiler ile olan vekalet ilişkisi incelenmiştir. Bu inceleme göstermektedir ki, İran hayati çıkarlarına yönelik algıladığı tehditler karşısında yoğun destek içeren bir vekalet savaşı tercih ederken arzulanan çıkarlarına yönelik tehditlere karşı sınırlı bir vekalet savaşı yürütmektedir.

Abstract:
This study examines the role of proxy war, a form of indirect intervention, in Iranian foreign policy. Iran's proxy war waged by non-state actors is one of the main pillars of its foreign policy. This situation brings about to the following questions: Why and how has proxy war become such an effective tool in Iran's foreign policy? What are the motivations for Iran's proxy wars? In order to find answers to these questions, first of all, the realist and social constructivist motivations in Iran's foreign policy are determined, and then the contribution of the political structure of Iran and fragmented state structure in the Middle East to Iran's proxy wars are examined. In this context, the study argues that Iran's revolutionary institutions and discourse are consistent with the weak state sovereignty in the Middle East, and this situation provides a suitable ground for Iran's proxy wars.

In addition to presenting a conceptual framework for Iran's proxy wars, the study also aims to contribute to the discussions about the role of non-state actors, which have recently gained importance in the literature. In this way, after getting a certain definition of proxy war by focusing on the discussions in the literature, Iran's proxy relationship with the Hashd al-Shaabi in Iraq and the Houthis in Yemen is examined through four different types of proxy wars put forward by T. L. Groh. This analysis shows that Iran prefers a densely supported proxy war against perceived threats to its vital interests while it is conducting a limited proxy war against threats to its desirable interests.