Instagram'da anneliğin sunumu üzerine sosyolojik bir analiz
Sociological analysis of presentation of motherhood on instagram
Yazar: NAZAR BAL
Danışman: PROF. DR. MÜZEYYEN AYTÜL KASAPOĞLU
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Sosyoloji = Sociology ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Anneler = Mothers ; Annelik = Motherhood ; Annelik temsilleri = Maternal representations ; Benlik sunumu = Self-presentation ; Dramaturji = Dramaturgy ; Netnografi = Netnography ; Sosyal medya = Social media ; Sosyolojik analiz = Sociological analysis ; İnstagram = Instagram

Özet:
Teknolojinin iletişim araçlarında meydana getirdiği değişikliklerle gündelik yaşamda ekonomik, sosyal, kültürel, psikolojik anlamda etkisi gün geçtikçe artmaktadır. Geleneksel medya araçlarından öncelikle çift yönlü iletişim sunması bakımından ayrılan sosyal medya, insanlar arası iletişimi kolaylaştırdığı gibi bilgiye de pratik bir şekilde ulaşma imkanı vermektedir. Sosyal medya araçlarından biri olan Instagram, popüler hale gelerek kişilerin yaşamlarında olumlu ve olumsuz anlamda etkilere yol açtığı için bu alana yönelik çalışmalar gün geçtikçe çoğalmaktadır. Fotoğrafları filtreleme özelliği ile insanların dikkatini çekmeye başlayan Instagram, görselliği, kolay ulaşılabilirliği, pratikliği, anlık bilgi paylaşımı, iş fırsatları sunması gibi olumlu etkileri yansıtırken yabancılaşma tek-tipleşme, gerçeklikten uzaklaşma gibi olumsuz etkilerini hissettirebilmektedir. 
Gündelik yaşamda konuşulan konular, sosyal medyaya; sosyal medyada paylaşılan içerikler de gündelik yaşamda konuşulur hale gelmiştir. Bu konulardan biri, annelik deneyimleriyle ilgilidir. Anneler, annelik ve annelik deneyimlerine ilişkin pratikleri önce bloglarda, sonra Instagram'da paylaşırken, bazı annelerin hesap isimlerinin içeriğinde "anne" ya da "mom" kelimesinin geçmesi dikkat çekmiştir.  Takipçi sayısı giderek artan bu annelere ise "Instagram annesi" denilmeye başlanmıştır. Kapitalist sistem içinde pazarlama stratejilerinin Instagram'a sıçramasıyla bazı anneler, markalarla iş birliği içine girmitir. Bu noktadan hareketle, çalışma, Instagram'ı aktif kullanan ve annelik deneyimlerini bu platformda paylaşan kadınların, annelik deneyimlerini Instagram'a yansıtırken nelerden etkilendiklerini, Instagram'da annelik deneyimleri ile ilgili içeriklerin kendilerini nasıl etkilediğini araştırmak amacıyla ortaya çıkmıştır. 
Araştırmanın kuramsal çerçevesini Goffman'ın (2004) "dramaturjik kuram", Bourdieu'nun "habitus", "alan", "sermaye" ve duygular sosyolojisinin "duygusal emek" ve "duyguların yönetimi" kavramları oluşturmaktadır. Takipçi sayısı yüksek olan Türkiye'de tanınmış fenomen/popüler annelerle ve takipçi sayısı düşük sıradan annelerle toplamda 43 kişiyle derinlemesine mülakat yapılmıştır. Bu kişiler haricinde, üç Instagram hesabının paylaştığı içerikler araştırmaya dahil edilmiştir.  Nitel araştırma yaklaşımlarından biri olan temellendirilmiş kuram ve netnografik analiz yöntemi kullanılarak araştırmanın verileri ilişkisel sosyolojik bakış açısıyla analiz edilmiştir. Instagram'da sunulan anneliklerin mükemmel annelik, uzman annelik, tecrübeli annelik, topluluk anneliği, fit annelik, tepkisel annelik, doğal annelik, kurgulanmış annelik, vakıf annelik, sıradan annelik gibi farklı annelik kategorilerine karşılık geldiği görülmüştür. Bu anlamda anneliğin araçsallaştırıldığı tespit edilmiştir. 

Anahtar Kelimeler: Annelik, Instagram, Popüler Kültür, Dramaturji, Temellendirilmiş Kuram, Netnografik Analiz.

Abstract:
With the changes in communication tools, the effect of technology in daily life in economic, social, cultural and psychological sense is increasing. Social media, separated from traditional media tools as it offers bidirectional communication, facilitates communication among people and provides access to information in a practical way. As one of the social media tools, Instagram's becoming popular and with its positive and negative effects on people's lives, studies on this field begin to emerge. Instagram, which attracts the attention of people with filtering of photos, shows the positive effects such as visuality, easy accessibility, practicality, instant information sharing, providing business opportunities while the negative effects such as alienation, single-typing, and distancing from reality is felt. 
The contents shared on the everyday life are discussed the social media while the contents shared on the social media has become spoken the everyday life. One of issues is about motherhood experiences. While mothers began to share the practices of motherhood and mothering first on blogs and then on Instagram, it is noteworthy that the word "anne" (mother) or "mom" is mentioned in the content of some mothers' account names on Instagram. This mothers are called as "Instagram mom". Some mothers, whose followers are increasing in number, started to cooperate with brands as marketing strategies are emerged in Instagram in the capitalist system. From this point on, this study has emerged for the purpose of searching how the women who actively use Instagram and share their motherhood experiences in this platform are affected from the contents about motherhood experiences and what affects them while they share their experiences on Instagram.  
Dramaturgic Theory of Goffman (2004), Bourdieu's "habitus", "field" and "capital", sociology of emotions' "emotional labor" and "management of emotions" are the concepts that constitute the theoretical framework of the research. Interviews with the phenomenon/popular mothers with high number of followers and the ordinary mothers with low number of followers are performed and how motherhood is presented on Instagram is examined sociologically. In-depth interviews wew performed with a total of 43 people. Except for these persons, the contents of the three Instagram accounts, except those, were included in the study. Using the techniques of one of the qualitative research approaches i.e. grounded theory and netnographic analysis, the data of the research are analyzed from a relational sociological perspective. It was seen that the motherhood presented on Instagram corresponds to different motherhood categories such as perfect motherhood, expert motherhood, experienced motherhood, community motherhood, fit motherhood, reactive motherhood, natural motherhood, fictional motherhood, foundation motherhood, ordinary motherhood. In this sense it is found that the motherhood is instrumentalized.

Keywords: Motherhood, Instagram, Popular Culture, Grounded Theory, Netnographic Analysis