Bipolar bozukluğu olanlar ve birinci derece yakınlarında aksonal dejenerasyonla ilgili belirteçler, bilişsel işlevler ve ak madde ilişkisi
The relationship among the serum markers of axonal degeneration, cognitive functions and white matter in subjects with bipolar disorder and their first degree relatives
Yazar: BURCU KÖK KENDİRLİOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. NURCAN ORHAN
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sinir Bilimi Ana Bilim Dalı / İleri Nörolojik Bilimler Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Nöroloji = Neurology ; Psikiyatri = Psychiatry

Özet:
Bipolar Bozukluk (BPB) bilişsel işlev kaybının bulunduğu, yeti yitimine neden olan önemli bir hastalıktır. Bilişsel işlev kaybının etyopatogenezinde aksonal dejenerasyonun olduğu düşünülmektedir. Çalışmanın amacı BPB'de olası aksonal dejenerasyonu gösteren serum belirteçleri ile bilişsel işlevlerin sağlıklı kontrol (SK) ve hasta yakınları ile karşılaştırılmasıdır.
Çalışma kesitsel ve karşılaştırmalı olarak dizayn edilmiş olup 18-50 yaş arası katılımcılardan oluşturulmuştur. 50 BPB-I tanılı hasta, 42 BPB tanılı bireyin akrabası ve 53 SK çalışmaya dahil edilmiştir. Tüm katılımcıların serum kitinaz-3 benzeri protein 1 (YKL-40), çözünür ürokinaz plazminojen aktivatör reseptörü (suPAR), büyüme ile ilişkili protein-43 (GAP-43), nörofilament hafif zinciri (NfL) ve drebrin ölçümleri yapılmış ve nörobilişsel testler uygulanmıştır.
Hem YKL-40 hem de suPAR seviyeleri BPB'de hasta yakını (p=0,036, p<0.001) ve SK'lara (p=0,020, p<0,001) göre yüksek saptanmıştır. NfL ise hasta yakınlarında SK'lara göre düşük saptanmıştır (p=0,001). Diğer belirteçler için üç grup arasında herhangi bir anlamlı fark tespit edilmemiştir. BPB'de bilişsel işlevler iki gruba kıyasla bozulmuştur. Bilişsel işlevler yaş ile negatif, eğitim yılı ile ise pozitif ilişki içerisindedir. BPB'de antipsikotik kullanımı ve hastalık süresi ile bilişsel işlevler arasında negatif ilişki saptanmıştır. YKL-40'ın bilişsel testler ile ilişkisi saptanmazken suPAR'ın BPB'de yürütücü işlevler, sözel ve görsel bellek ile anlamlı ilişkisi saptanmıştır.
BPB'de YKL-40 ve suPAR serum düzeylerini, hastalığın yarattığı aksonal dejenerasyonu yansıtan önemli belirteçler olarak önermekteyiz. Özellikle suPAR'ın tedavi ve bilişsel işlevler ile ilişkisi nedeniyle hastaların takip sürecinde bu belirteç olarak kullanılabilir. Risk gruplarda NfL'nin aksonal dejenerasyon açısından izlemi faydalı olabilir. Gelecekte prospektif tasarlanmış ve görüntüleme incelemelerinin de yapılacağı çalışmalar yapılması önerilir.

Abstract:
Bipolar Disorder (BD) poses a significant risk of disability and cognitive decline, potentially linked to axonal degeneration. This study aims to assess serum markers associated with axonal degeneration and cognitive functions in BD patients, healthy controls (HC), and relatives of BD patients.
In this cross-sectional comparative study involving participants aged 18-50, we examined fifty BD-I patients, 42 BD patient relatives, and 53 HC. Serum levels of chitinase-3-like protein 1 (YKL-40), soluble urokinase plasminogen activator receptor (suPAR), growth- associated protein-43 (GAP-43), neurofilament light chain (NfL), and drebrin were measured. Neurocognitive tests were conducted for all participants.
BD patients exhibited higher YKL-40 and suPAR levels compared to both relatives (p=0.036, p<0.001) and HC (p=0.020, p<0.001). Relatives displayed lower NfL levels than HC (p=0.001). Other markers showed no significant intergroup differences. Cognitive functions were impaired in BD, with negative impacts from antipsychotic use and illness duration. suPAR correlated significantly with executive functions, verbal, and visual memory in BD.
Elevated YKL-40 and suPAR levels suggest potential axonal degeneration in BD. suPAR could serve as a useful marker for treatment and cognitive function monitoring in BD patients. NfL monitoring in at-risk groups may provide insights into axonal degeneration. Future studies, incorporating neuroimaging, are recommended for a more comprehensive understanding of these findings.