Hemodiyaliz hastalarında kullanılan hemodiyaliz kateterlerinde görülen komplikasyonlar ve kateterlerin fonksiyonel kalma sürelerini etkileyen faktörler
Complications in hemodialysis catheters used in hemodialysis patients  and the factors affecting the functional stay time of hemodialysis catheters
Yazar: SAMET BARIŞ GENÇER
Danışman: PROF. DR. NACİYE ÖZLEM SAYGILI YÖNEM ; DOÇ. DR. SÜLEYMAN KÖZ
Cumhuriyet Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Nefroloji = Nephrology
Dizin: Böbrek hastalıkları = Kidney diseases ; Böbrek yetmezliği-kronik = Kidney failure-chronic ; Enfeksiyonlar = Infections ; Kan dolaşımı = Blood circulation ; Kateterizasyon = Catheterization ; Komplikasyonlar = Complications ; Renal diyaliz = Renal dialysis ; Risk faktörleri = Risk factors

Özet:
Hemodiyaliz tedavisinin gerçekleşebilmesi için damaryolu erişimi gereklidir. Arteriovenöz fistül, arteriovenöz greft ve santral venöz kateterler kullanılarak damaryolu erişimi sağlanabilir. Santral venöz kateterler, hızlı ve etkili damar yolu erişim araçlarıdır, ancak komplikasyon oranları yüksek, fonksiyonel kalma süreleri kısadır. Amacımız, santral venöz kateterlerin komplikasyon oranları, fonksiyonel kalma süreleri ve bu parametreleri etkileyen klinik ve laboratuvar özellikleri araştırmaktır.
    Kasım 2018 – Ocak 2020 tarihleri arasında Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesinde hemodiyalize alınmak amaçlı hemodiyaliz kateteri takılan ve kendisinden onam alınan 193 hasta prospektif ve gözlemsel olarak değerlendirmeye alınmıştır. Çalışmada yaş, cinsiyet, kronik enfeksiyon varlığı, eğitim durumu, hipertansiyon-diyabetes mellitus-kalp yetmezliği varlığı, vücut kitle indeksi (VKİ) ve kateter takılırken ve takıldıktan sonraki takipler göz önünde bulunduruldu. Kateter yerleştirilmeden önce enfeksiyon-malnutrisyona yatkınlık kateter enfeksiyonu ve fonksiyonel sağkalımı etkileyebileceğinden, son iki hemoglobin değeri, son C-reaktif protein (CRP) değeri-albümin değeri, ferritin değeri ve hastaların nazal kültürü değerlendirildi. Aynı zamanda, kateterin yerleştirildiği ortam, yerleştirildiği vücut bölgesi, yerleştirilirken ultrason (USG) kulllanımı varlığı veya yokluğu, kateter materyali, kateter takılırken profilaktik antibiyotik alıp almadığı, kateter özellikleri (ucunun düz-kıvrık olması , kalıcı-geçici olması) ve kateter çekilirse çekilme nedenlerinin kateterin fonksiyonel kalış ve hastaların ek invaziv prosedürlere maruz kalması üzerindeki etkisi değerlendirildi. Yoğun bakım hastaları ve verileri eksik olan hastalar çalışma dışı bırakıldı.  Kateter takılan ve diyalize başlanan her hastanın klinik verileri ilk günden itibaren prospektif olarak izlendi.  Birden fazla kateter takılan hastalarda tüm kateterin verileri çalışmaya dahil edildi. Kateter komplikasyonları tarafımızca günlük değerlendirilerek, servis hekim ve hemşireleri, diyaliz hemşireleri ve hastalarla görüşülerek takip edildi. 
    Yüzde 1.55 (n=3) hastada kateter yerinde kanama ve ağrı , %17.1 (n=22) hastada kateterin çalışmaması komplikasyonları görüldü. En kısa süre kalan kateter 0 gün, en uzun kalan kateter 169 gün fonksiyonel kaldı. Ortalama kateter fonksiyonel kalma süresi 19.99 (±25.79)idi. Çalışmamızda kateter takılan bölgeye göre kateterin fonksiyonel kalma süresi incelendiğinde önemli fark bulunmuştur (p<0.05). Buna göre femoral bölgeye kateter takılan hastalarda fonksiyonel kalma süresi daha kısayken, juguler ve subclavian bölgelere takılan kateterler daha uzun süre fonksiyonelliklerini korumuşlardır. USG  kullanımının olup olmamasına göre kateter çekilme nedenleri incelendiğinde fark önemli bulunmuştur (p<0.05). Ultrason kullanılmadan takılan kateterlerde mekanik komplikasyon daha sık görülmüştür .Kateter takılan ortama göre çekilme nedenleri incelendiğinde farklılık önemli bulunmuştur (p<0.05). Çalışmamızda anestezi yoğun bakım tarafından takılan kateterlerin %20.5'inin çalışmadığı görülmüştür. Bu oran kateter takılan servislerde kateter çalışmamasına dair görülen en yüksek orandır. 12 hastaya Kidney Disease Outcomes Quality Initiative (KDOQI) kılavuzuna göre kateter ilişkili bakteriyemi tanısı konuldu. Kateter takılan bölge femoral bölge ise burada enfeksiyon görülme riski diğer kateter bölgelerine göre daha yüksek bulunmuştur (odds:5.11, %95 güven aralığı 1.168-22.422). Eğitim düzeyi düşük bireylerde enfeksiyon görülme riski diğer eğitim düzeylerine göre daha fazladır. (odds:0.55, 95 güven aralığında 0.005-0.669). İleri yaş gruplarında enfeksiyon görülme riski diğer yaş gruplarına göre  daha fazladır(odds:0.842 %95 güven aralığında 0.730-0.972). 
Neticede hastanemizdeki veriler mevcut literatür bilgisi ile uyuşmaktadır.

Abstract:
For hemodialysis treatment, vascular access is required. Vascular access can be achieved by using arteriovenous fistula, arteriovenous graft and central venous catheter. Central venous catheters are fast and effective vascular access devices, but their complication rates are high and  their functional duration of use  is short. We aimed  is to investigate the complication rates, functional duration of use  as well as clinical and laboratory features that affect these parameters.
Between November 2018 and January 2020, 193 patients in whom  hemodialysis catheters  were placed for hemodialysis at Sivas Cumhuriyet University Faculty of Medicine and consent obtained were included in this prospective and observational study. Age, sex, presence of chronic infection, educational status, presence of diabetes mellitus-hypertension-heart failure, body mass index (BMI), and follow-up during and after catheter insertion were considered.Since previous  susceptibility to infection-malnutrition prior  to catheter insertion could affect catheter infection and functional survival;  the last 2 hemoglobin values, the last C-reactive protein ( CRP ) value-albumin value, ferritin value and nasal culture of the patients were evaluated in the study.At the same time, the environment in which the catheter is inserted, the insertion site, whether or not ultrasound (USG) is used while it is inserted, catheter material, whether or not prophylactic antibiotics were administered during the catheter set, characteristics of the catheter (straight-curled, permanent-temporary), and reasons for the catheter withdrawal.were noted  and we evaluated the impact of all these noted parameters on functional  catheter duration of use and the need of exposure to extra invasive procedures.Intensive care patients and patients whose data were missing were excluded from the study. The data of each patient who recieved a catheter and started dialysis were prospectively examined. The data of entire catheter were included in the study in patients with multiple catheters. Catheter complications were followed daily by conversation with doctors ,nurses , and patients both in the inpatient and hemodialysis clinics.
Pain and bleeding in the catheter site were noted  in 1.55 %(n = 3) of patients  , while 17.1% (n = 22) of patients experienced catheter dysfunction..The mean duration of catheter use was  19.99 ± 25.79 with the  shortest duration of 0 days and  the longest remaining functional for 169 days. We also found a significant difference between various insertion sites on functional duration of use(p<0.05). Accordingly in patients with catheter in femoral area, functional duration of use was shorter, catheters in subclavian and jugular areas preserve their functionality for longer times.
      When causes of catheter removal according to presence ofUSG guidance were analyzed, a significant difference was found (p<0.05). The difference in terms of failure of catheters was not significant in individuals who did not use USG while inserting the catheter, compared to other catheter withdrawal reasons. When the reasons for withdrawal were examined according to the medium where catheter inserted, the difference was significant (p<0.05).Mechanic complications are seen more common in catheters that have not been guided by USG .In our research, it was observed that 20.5% of the catheters insertedin the anaestesiology intensive care clinicdid not function. 12 patients were diagnosed as catheter-related bacteremia according to the Kidney Disease Outcomes Quality Initiative. (KDOQI) guidelines .If the catheter inserted area is the femoral region, the risk of infection is higher than the other catheter areas(odds:5.11 %95 confidence interval 1.168-22.422 ) Patient who have lower education status have a higher risk of infection than other educational levels. (odds:0.55 ,95 confidence interval 0.005-0.669). The risk of infection is higher in advanced age groups compared to other age groups. (odds:0.842  80.730-0.972 in 95% confidence interval).
In conclusion our results are in concordance with the literature.