Eski Türkçede sözlükselleştirici kip ekleri
Lexicalizing mood suffixes in old Turkish
Yazar: GAMZE YİĞİT
Danışman: DOÇ. DR. HÜSEYİN YILDIZ
Ordu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Eski Türkçe = Old Turkish ; Kipler = Moods

Özet:
Sözlükselleşme hâlihazırda var olan bir sözcüğe ya da sözcükbirime getirilen
biçimbirim ile sözcüğün donuklaşarak (birleşerek) iki yapının yeni bir anlam kazanmasıdır. Ana sözcüğe getirilen biçimbirimin asıl görevini ve işlevini yitirmesi sonucu sözlükselleşme gerçekleşmektedir. Kısaca sözlükselleşme yöntem/tekniği ile ilgili bir tanım yapılacak olursa; sözlükselleşme, iki ayrı sözcük yapısının birleşmesi sonucu ana sözcüğün anlamından uzaklaşmadan; sözcüğe getirilen ekin ise asıl anlamını/işlevini yitirmesi ile iki yapının yeni sözcük haline gelmesi ve yeni anlam kazanmasıdır. Anlık oluşumla bir araya getirilen sözcük ile biçimbirimin halk arasında kullanımının yaygınlaşması ile sözcük söz varlığında yer edinmektedir.  Böylelikle kelime sözlükselleşme yöntem/tekniği ile türemiş olmaktadır. Türk dili tarihinin ilk yazılı dönemi olan Eski Türkçe döneminde kelime türetme yöntemleri bulunmaktadır. Ancak bu yöntemler arasında sözlükselleşmeye dair pek çalışma bulunmamaktadır. Dolayısıyla bu tezde Eski Türkçe döneminde kullanılan kip eklerinin sözlükselleşmesi üzerine detaylı bir araştırma yapılması amaçlanmaktadır. Eski Türkçe üç kolda incelenmektedir: Köktürk, Eski Uygur, Karahanlı. Bu döneme ait eserlerin sayısı fazla olduğundan yeterli sayıda dokümandan hareketle araştırma gerçekleştirilecektir. Eski Türkçe dönemine ait dokümanlar taranarak kelime oluşumlarına bakılacak ve Eski Türkçenin söz varlığında bulunan kelimeler arasından sözlükselleşme yöntem/tekniği ile türetilmiş sözcük olup olmadığı tespit edilecektir. Tezin kapsamı ve amacı gereği Eski Türkçe (Köktürk, Eski Uygur, Karahanlı) döneminin bildirme ve tasarlama kip eklerinin sözlükselleşmesi üzerinde durulacaktır. Elde edilen veriler ve dokümanlardan hareketle analiz ve tasnifler yapılacaktır.

Abstract:
Lexicalization is the morpheme brought to an existing word or lexeme and the word becoming dull (combining) and the two structures gaining a new meaning. Lexicalization occurs as a result of the morpheme brought to the main word losing its main function and function. In short, if a definition is made regarding the lexicalization method/technique; lexicalization is the merging of two separate word structures without deviating from the meaning of the main word; and the suffix brought to the word losing its main meaning/function, and the two structures becoming a new word and gaining a new meaning. The word and the morpheme brought together with instant formation become widespread among the public and the word takes its place in the vocabulary. Thus, the word is derived with the lexicalization method/technique. There are word derivation methods in the Old Turkish period, which is the first written period of the Turkish language history. However, there are not many studies on lexicalization among these methods. Therefore, this thesis aims to conduct a detailed research on the lexicalization of the modal suffixes used in the Old Turkish period. Old Turkish is examined in three branches: Köktürk, Old Uyghur, Karahanlı. Since the number of works belonging to this period is high, research will be carried out based on a sufficient number of documents. Documents belonging to the Old Turkish period will be scanned and word formations will be examined and it will be determined whether there are words derived from the lexicalization method/technique among the words in the vocabulary of Old Turkish. Due to the scope and purpose of the thesis, the lexicalization of the indicative and accusative mood suffixes of the Old Turkish (Köktürk, Old Uyghur, Karahanlı) period will be emphasized. Analysis and classifications will be made based on the obtained data and documents.