Tasavvufî tefsîr metodu ve bâtınî te'vîl geleneğiyle mukayesesi
The method of sûfi tafsir and it's comparison with esoteric commantary tradition
Yazar: MEHMET ZEKİ SÜSLÜ
Danışman: PROF. DR. ALİ GALİP GEZGİN
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Din = Religion
Dizin: Batıni = Esoteric ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Sufilik = Sufilik ; Tasavvuf = Mystic ; Tasavvufi unsurlar = Mystical elements ; Te`vil = Te`vil ; Tefsir = Commentary ; Zahiri = Zahiri ; İslamiyet = Islam

Özet:
Tefsîr ekolleri içerisinde en dikkat çekici olanlarından biri sûfîlerin tefsîrleridir. Onlar Kur'ân'ı Allâh'ın ezelî kelamının tezahürü olarak görmüşler ve sebeple de Kur'ân'ın sınırsız anlamlara sahip olduğunu düşünmüşlerdir. Dolayısıyla onlara göre Kur'ân'ın zâhirinin altında birçok bâtınî anlamlar yatmaktadır. Bu bâtınî anlamlar ma'rifet ehline zâhiri tatbiklerinin karşılığı olarak verilmiş ilâhî bir bağıştır. Söz konusu yorumları Kur'ân'ın tefsîri olarak görmemişler, aksine bunun bir nevi te'vîl olduğunu belirtmişlerdir. O yüzden âyetler hakkında yaptıkları yorumlara işâret adını vermişlerdir. Zaten bu nedenle tasavvufî tefsîrler İşârî Tefsîr adıyla da anılmıştır.
Kur'ân'ın bâtınını idrâk etmek için zâhirini iyi bilmek ve onu tam anlamıyla tatbik etmek gerekir. Ayrıca bâtınî anlamın sıhhat ölçütü de zâhire uygunluğudur. Kur'ân'ın zâhirine uymayan her bâtın onlara göre bâtıldır. Bâtınîlik ve Zâhirîliğin aksine onlar Kur'ân'ın hem zâhirini hem de bâtınını bir araya getirmeye çalışmışlardır. Nitekim tasavvufî tefsîrlerin bâtınî te'vil geleneğinden en büyük farkı, tasavvufî yorumların keşfe dayalı olması ve zâhirî anlamla uyum içerisinde olmasıdır. Oysa Bâtınîlikte zâhirî anlam önem taşımaz; Zâhirîlikte ise bâtın anlam inkâr edilir.
Sûfîler, işârete dayalı yorumlarının Kur'ân'ın zâhiriyle uyum içerisinde olduğunu göstermek adına eserlerinde sözlerine farklı âyetlerden delil getirmişler, kelimelerin lügat anlamlarını nakletmişler, birçok hadîs ve sahabe sözlerini rivâyet etmişlerdir. Ahkâm âyetlerini, kevnî âyetleri ve Kur'ân'da anlatılan kıssaları teşbih esaslı itibar yöntemiyle ele almışlar ve farklı işârî anlamlar zikretmişlerdir.

Abstract:
In the tafsir (exégesis) tradition of Islam, Sufi tafsirs are one of the most remarkable ones amongst tafsir echoless. They consider the Holy Qur'an as the appearance of the eternal Words of Allâh and therefore they think that the Holly Qur'an has limitless meanings. Due to this fact, there are esoteric (batıni) meanings underlying the apparent sides. They consider these esoteric meanings as the divine bestowment meanings to real scholars (ahl al ma'rifah) in reward to their practice of apparent orders of the Holy Qur'an. They do not consider such comments as the tafsir of the Holy Qur'an; on the contrary, they declare it as gloss (ta'vil). That is why they name the comments on Qur'an verses as signs (al-isharah). Thus, such kind of tafsirs are named and mentioned as Isharî Tafsirs (al tafsiru'l isharah).
In order to comprehend the esoteric meanings of the Holy Qur'an, it is a necessity to know the apparent side of it alongside its perfect practice. Moreover, the validity condition of esoteric meaning is its' suitability to the apparent meanings. According to this school, any esoteric meaning, which is not suitable to the apparent meaning of the Holy Qur'an, is invalid (batıl). Apart from the esoteric or apparent meaning to be preferred, they struggle to bring together both sides of the Holy Qur'an as one piece. The most important difference between tasavvufi tafsir and esoteric commentary traditions is that the comments of the first is based on inspiration which is suitable with apparent meanings while the second may not suitable with it.
To prove that the comments are suitable with the apparent meanings of the Holy Qur'an, the Sufis back up their comments based on signs with different verses of the Holy Qur'an, refer to the dictionary meanings of words and many hadiths as well as the statements of Sahaba (disciples of Prophet Muhammed). They deal with the verses of ahkâm and kevn (creation of the universe) as well as the verses about stories in the Holy Qur'an form an analogical comparative approach and therefore mentioned different possible signified meanings.