Türkiye'de finansal baskının temel göstergelerle tahmini
Forecasting financial pressure in Türkiye with key indicators
Yazar: İLHAN BAL
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET FATİH BUĞAN
Gaziantep Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Mali İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Maliye = Finance

Özet:
Son yıllarda, finansal krizlerin ve finansal baskının ekonomik sisteme olan olumsuz etkileri önemli bir araştırma alanı haline gelmiştir. Bu artan ilgi, finansal baskının ekonomik krizlere yol açabilmesi gerçeği ile yakından ilişkilidir. Bu krizler, yatırımcıların rasyonel kararlar almasını engellerken, politika yapıcıların da ekonomiyi etkin bir şekilde yönetmelerini zorlaştırmaktadır. Bu nedenle, finansal baskının doğru bileşenlerle ölçülmesi ve analizi, finansal krizlerin önlenmesine katkı sağlayabilir. Döviz kuru, sermaye piyasası, enflasyon, ülke riski, hisse senedi piyasası, dış borç gibi çeşitli faktörler, bir ülkenin ekonomisi için hayati öneme sahiptir ve bu faktörlerle ilgili doğru kararlar alınması gerekmektedir. Bu çalışmanın amacı Türkiye'de finansal baskının ölçülmesi için belirli bileşenlerle finansal baskı endeksinin oluşturulmasıdır. Finansal Baskı endeksi oluşturulurken enflasyon, dış borç, sermaye piyasası, ülke riski ve para piyasası gibi bileşenler kullanılmıştır. Finansal baskı endeksinin hesaplanmasında temel bileşenler yöntemi kullanılmıştır. Çalışmanın bulguları, Türkiye'deki ekonomik durgunluk dönemlerinin finansal baskının arttığı dönemlerle yakından ilişkili olduğunu göstermektedir. Örneğin, 2009 yılında küresel finansal krizin etkisiyle, finansal baskı düzeyi yükselmiştir. 2010 yılında ise finansal baskı düzeyi azalmış, ancak 2013 Gezi Parkı eylemleri nedeniyle tekrar artış göstermiştir. 2014-2018 yılları arasında finansal baskı endeksi sıfırın altına düşmüş, ancak 2018 yılında döviz kurlarına yönelik spekülatif saldırılar nedeniyle tekrar yükselmiştir. Finansal baskı endeksinin genel olarak düşüş eğilimi gösterdiği dönemlerde, 2020 yılında küresel KOVİD-19 salgını ile birlikte tarihi rekor seviyeye ulaşmıştır. Son olarak çalışmada sanayi üretim endeksi ile finansal baskı endeksi arasındaki nedensellik ilişkisi incelenmiştir.  Analiz sonuçları iki değişken arasında karşılıklı bir nedensellik ilişkisi olduğunu göstermekte fakat sanayi üretim endeksinden finansal baskı endeksine yönelik nedenselliğin daha güçlü olduğuna işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler: Finansal Baskı, Finansal Stres, Finansal Baskı Endeksi, Finansal Kriz.

Abstract:
In recent years, the negative effects of financial crises and financial pressure on the economic system have become an important area of research. This increased interest is closely related to the fact that financial pressure can lead to economic crises. While these crises prevent investors from making rational decisions, they also make it difficult for policy makers to manage the economy effectively. For these reasons, measuring and analyzing financial pressure with the right components can contribute to the prevention of financial crises. Various factors such as exchange rate, capital market, inflation, country risk, stock market, external debt are of vital importance for a country's economy and correct decisions need to be made regarding these factors. The aim of this study is to create a financial pressure index with certain components to measure financial pressure in Turkey. Components such as inflation, external debt, capital market, country risk and money market were used when creating the Financial Pressure index. The principal component method was used to calculate the financial pressure index. The findings of the study show that periods of economic recession in Turkey are closely related to periods of increased financial pressure. For example, due to the impact of the global financial crisis in 2009, the level of financial pressure increased. The level of financial pressure decreased in 2010, but increased again due to the 2013 Gezi Park protests. Between 2014 and 2018, the financial pressure index fell below zero, but rose again in 2018 due to speculative attacks on exchange rates. During periods when the financial pressure index generally showed a downward trend, it reached a historical record level in 2020 with the global COVID-19 epidemic. Finally, the causality relationship between the industrial production index and the financial pressure index was examined in the study. The analysis results show that there is a mutual causality relationship between the two variables, but indicate that the causality is stronger from the industrial production index to the financial pressure index.

Keywords: Financial Pressure, Financial Stress, Financial Pressure Index, Financial Crisis.