Ahmed Adnan Saygun'un Kerem Operası'nın gizemcilik ve gelenekçilik bağlamında incelenmesi
An examination of Ahmed Adnan Saygun's (opera) Kerem in the context of mysticism and traditionalism
Yazar: YILMAZ KOÇ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ESİN UÇARSU
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Müzikoloji Ana Bilim Dalı / Müzikoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Müzik = Music
Dizin: Aşıklar(Aşıklık geleneği) = Minstrel tradition ; Batu, Selahattin = Batu, Selahattin ; Geleneksel eğilim = Traditional tendency ; Gelenekçilik = Traditionalism ; Gizemcilik = Mysterianism ; Opera = Opera ; Saygun, Ahmet Adnan = Saygun, Ahmet Adnan ; Tasavvuf = Mystic ; Türk operaları = Turkish operas

Özet:
Ahmed Adnan Saygun (1907-1991) ve Selâhattin Batu (1905-1973) işbirliğiyle ortaya çıkan Kerem Operası (1952), Cumhuriyet tarihinin ilk büyük Türk operasıdır.  Üç perde ve sekiz sahneden oluşan eserin konusu, Kerem ile Aslı hikâyesine dayanmaktadır. 
Operanın librettosu, Cumhuriyetin getirdiği ulusalcılık anlayışıyla, Arapça ve Farsça'dan olabildiğince arındırılmış bir Anadolu Türkçesi ile yazılmış; müziksel dokusu da, ağırlıklı olarak Anadolu'ya has ritmik ve ezgisel öğelerin evrensel boyutlarda işlenmesiyle oluşturulmuştur.
Araştırmanın ilk iki bölümünde halk hikâyelerine kaynaklık eden mitoloji ve destanların yanı sıra, halk hikâyelerinin aktarımında önemli yer tutan âşıklık geleneğine yer verilmiş, Kerem ile Aslı hikâyesinin de kronolojik olarak literatür değerlendirmesi yapılmıştır.
Üçüncü ve dördüncü bölümlerde dil ve ulusalcılık, gizemcilik, gelenekçilik kavramları açıklanmış; eserin dramatik gelişimi ve müzik dili bu kavramlar üzerinden ele alınmıştır.
Kerem Operası, Saygun'un ifadesiyle Yunus Emre Oratoryosu'nun devamı niteliğindedir. Bu nedenle eserde dünyevî aşkın Tanrısal aşka dönüşümü, bu çalışmada da Yunus Emre (1240-1321) ve Mevlâna'nın (1207-1273) tasavvuf felsefesi üzerinden açıklanmıştır.
Eserde Âşık Kerem'le özdeşleştirilen Kerem dizilerinin kullanılmış olması ayrı bir önem taşımaktadır. Bu bağlamda Kerem dizileri başta olmak üzere, eserde kullanılan Türk Halk Müziği ve Klasik Türk Müziği dizileri ele alınmış, kullanım örnekleri ayrıntılarıyla verilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Ahmed Adnan Saygun, Selâhattin Batu, Kerem Operası, Gelenekçilik, Gizemcilik, Âşıklık geleneği, Tasavvuf, Kerem dizileri.

Abstract:
Kerem Opera (1952), which was created with the collaboration of Ahmed Adnan Saygun (1907-1991) and Selâhattin Batu (1905-1973), is the first great Turkish opera in the history of the Republic. The subject of the work, which consists of three acts and eight scenes, is based on the tale of Kerem and Aslı.
The opera's libretto was written in a specific kind of Anatolian Turkish that was purified from Arabic and Persian as much as possible, with the understanding of nationalism brought by the Republic; its musical texture has been formed by processing rhythmic and melodic elements peculiar to Anatolia in universal dimensions.
In the first two sections of the study, the tradition of minstrelsy, which has an important place in the transfer of folk tales in addition to the mythology and epics that are the source of folk tales was included and a chronological literature review of The Tale of Kerem and Aslı was also made.
In the third and fourth sections of the study, the concepts of language, nationalism, mysticism and traditionalism were explained; the dramatic development of the artwork and the musical language are discussed through these concepts.
As expressed by Saygun himself, Kerem Opera is a continuation of the Yunus Emre Oratorio. That's why the transformation of worldly love into divine love was explained in this study through the Sufism philosophy of Yunus Emre (1240-1321) and Mevlana (1207-1273).
It is of particular significance that Kerem scales, which are identified with Âşık Kerem, are used in this artwork. In this context, especially Kerem scales, Turkish Folk Music and Classical Turkish Music scales used in the artwork have been discussed and their usage examples are presented in detail.
Keywords: Ahmed Adnan Saygun, Selâhattin Batu, Kerem Opera, Traditionalism, Mysticism, The Minstrel Tradition, Sufism, Kerem scales.