Ticari defterlerin delil niteliği
As an evidence of commercial books
Yazar: İLAYDA İREM POLAT
Danışman: DOÇ. DR. AHMET BAŞÖZEN
Melikşah  Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Delil = Evidence ; Ticari defterler = Commercial books ; İspat = Proof

Özet:
Geçmişte ve günümüzde tacirler, gerek ticari işletmelerinin mali ve iktisadi 
durumunu, gerekse diğer kişilerle olan ticari ilişkilerin tespiti ve borç-alacak hesabı 
için defter tutma ihtiyacı hissetmişlerdir. Bugünkü anlamda ticari defter kayıtları 
tarihte ilk kez XIV. Louis' in 1673 tarihli "Ordonnance de Commerce" isimli kanun 
kuvvetinde emirnamesi ile düzenlenmiştir. Bu düzenleme öncelikle kendisini izleyen 
1807 tarihli Fransız Ticaret Kanunu' na geçmiş, oradan da bu kanunun bir tercümesi 
olan 1850 tarihi Kanunname-i Ticaret ile ülkemiz mevzuatına katılmıştır.  
1807 tarihli Ticaret Kanunundan 1926 tarihli Ticaret Kanununa, oradan da 
1957 tarihli 6762 Sayılı Ticaret Kanunumuza yerleşen ticari defterler 01.07.2012 
tarihinde yürürlüğe giren 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu'nda düzenlenmiştir. 6102 
Sayılı TTK' da diğer Ticaret Kanunları'ndan farklı olarak ticari defterlerin delil 
niteliğine ilişkin hükümlere modern kanunlarda benzer hükümlerin yer almadığı 
gerekçesi ile yer verilmemiştir. Bunun yerine ticari defterlerin delil niteliğine ilişkin 
hükümler 01.10.2011 tarihinde yürürlüğe giren HMK m. 222'de tek bir maddede 
düzenlenmiştir. Bu durum doktrinde birçok tartışmayı beraberinde getirmiş, başta bu 
kanunların yürürlüğe girdiği tarihlerde hangisinin öncelikli olarak uygulanması 
gerektiği tartışılmıştır. Bunun yanı sıra ticari defterlerle ispata ilişkin hükümlerin 
TTK' da düzenlenmemiş olması ve HMK m. 222 hükmünün yeterince açıklık ihtiva 
etmemesi doktrinde tartışma konusu olmuştur. 
Ticari defter tutulması yükümlülüğü, tacirler arasında çıkan uyuşmazlıklarda 
tarafların iddialarının ispatı için kullanılan birçok delilin yanı sıra ticari defterlerin de
delil olarak kullanılabilmesinin yolunu açmıĢtır. Ticari defter ve belgelerin tutulması
tacir açısından hem hak hem de yükümlülük niteliğindedir. Ticari defterlerin delil
niteliğini haiz olabilmesi için usulüne uygun ve eksiksiz tutulması gerekmektedir.
Bu çalıĢmanın amacı ülkemizde ticari defterlerle ispat usulünde 6100 Sayılı
Hukuk Muhakemeleri Kanunu ile yapılan değiĢiklikleri tespit ederek, getirilen yeni
düzenlemeyi baĢta yürürlük sorunu olmak üzere uygulamada ortaya çıkan diğer
sorunlarla birlikte incelemektir.


Anahtar Kelimeler: Ticari defterler, delil niteliği, ispat usulü.

Abstract:
Even in the past and present merchants need to keep commercial books to 
learn their enterprises' both financial and economic situation, trade relations with 
other people and to determine debts and accounts receivable. The first use of 
commercial books record as today's use is seen in the statutory decree called 
Ordonnance de Commerce which is dated in 1673 by XIV. Lois. These regulations 
primarily showed itself in following French Commercial Code and then it entered as 
a direct translation to our code which is called Kanunname-i Ticaret in 1850. 
 
Commercial books are shown in our Trade Law Codes from Trade Code 
dated 1807, then 1926 dated Trade Law Code, 1957 dated Trade Law Code and 
lastly it is arranged in 6102 numbered Turkish Trade Code which inured in 
01.07.2012. In 6102 numbered Turkish Trade Code, unlike other Trade Codes, law 
makers don't place decrees as an evidence of commercial books because they are not 
placed in modern law codes. On the other hand as an evidence of commercial books 
are regulated in Civil Procedure Code in just one code called 222 which inured in 
01.10.2011. It brought some discussions in doctrine that primarily which code would 
be applied during they inured. Furthermore the other discussion is over that as an 
evidence of commercial books are not regulated in Turkish Trade Code and it is only 
regulated in one code number 222 in Civil Procedure Code doesn't have enough 
clarity.  
The obligation of keeping commercial books brought lots of evidence to 
dispute between the merchants to prove their claim and opened the way of use as an 
evidence of commercial books. Keeping of commercial books are both obligation  ix
and right for merchant. For the use of commercial books as evidence it must be kept 
duly and fully. 
The aim of this study is to determine as an evidence of commercial books in 
our country in the light of changes over 6100 numbered Civil Procedure Code and 
primarily analyze the concern of operation and the other concerns which occurs 
while the code is applied.



Key codes: commercial books, evidence of commercial books, the method of proof.