Eğitim örgütü yöneticilerinin örgütsel stres kaynakları ve stresle başa çıkma tarzlarının benlik saygısı düzeyleriyle olan ilişkisi
The relationship between self- esteem level and organizational stress factors, ways of coping with stress of school directors
Yazar: CANAN MADENOĞLU
Danışman: PROF. DR. SEZEN ÜNLÜ
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İletişim Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Benlik kavramı = Self concept ; Benlik kavramı = Self concept ; Benlik saygısı = Self esteem ; Eğitim yönetimi = Educational administration ; Eğitim örgütleri = Education organizations ; Stres = Stress ; Stres faktörleri = Stress factors ; Stresle başetme = Coping with stress ; Yöneticiler = Managers ; Örgütsel stres = Organizational stress

Özet:
Bu araştırmanın amacı, eğitim örgütü yöneticilerinin örgütsel stres kaynakları, stresle başa çıkma tarzları ve benlik saygısı düzeylerinin birbirleriyle olan ilişkisini belirlemektir. Bu amaç doğrultusunda; Eskişehir il merkezinde çalışan resmi ilk ve ortaöğretim kurumu yöneticilerinin stres düzeyleri, stres kaynakları, stresle başa çıkma tarzları, benlik saygısı düzeyleri ve bunların birbirleriyle olan ilişkisi belirlenmeye çalışılmıştır.Araştırma modeli olarak genel tarama modeli seçilmiştir. Bu model çerçevesinde seçilen çalışma kümesinin demografik özelliklerine, örgütsel stres düzeyine, örgütsel stres kaynaklarına, stresle başa çıkma tarzlarına ve benlik saygılarına ilişkin var olan durum saptamıştır. Bu saptamaların sonucunda stres kaynakları, stresle başa çıkma tarzları ve benlik saygılarının birbirleri arasındaki ilişkiler incelenmiştir.Birinci bölümde yöneticilerin stres düzeylerini belirlemek amacı ile Lyle H. Miller ve Alma Dell Smith tarafından Stress Audit 4.2 ?OS adıyla geliştirilen Stres ölçeğinin 6. Bölümü olan örgütsel stres kaynakları ölçeği kullanılmıştır. İkinci bölümde yöneticilerin stresle başa çıkma tarzlarını belirlemek için Lazarus ve Folman (1985) tarafından geliştirilen `Ways of Coping Inventory' ölçeği ve üçüncü bölümde ise Coopersmith (1986) tarafından geliştirilen `Coopersmith Benlik Saygısı Ölçeği' kullanılmıştır.Yapılan analizler sonucunda eğitim yöneticilerinin en çok etkilendikleri stres kaynakları, işyerinde çok fazla sorumluluk yüklenmek ve sorumlulukların yeterince belirgin olmayışı, çok fazla iş yapmak zorunda kalmak işte çok fazla acil olaylar oluşu, düzensiz çalışma saatleri ve amirlerle ilgili sorunlar/ değerlendirmedeki adaletsizlikler olarak belirlenmiştir. Eğitim yöneticilerinin stresle başa çıkma tarzlarından en fazla `Kendine güvenli' ve `İyimser yaklaşımı' tercih ettikleri, benlik saygısı düzeylerinin de orta ve yüksek düzeylerde yer aldığı sonucuna varılmıştır. Stres kaynağının arttıkça `Kendine güvenli' ve `İyimser yaklaşım' başa çıkma tarzlarını tercih etme oranının düştüğü buna karşılık `Kendine güvensiz yaklaşım', `Boyun eğici yaklaşım' ve `Sosyal destek arama yaklaşımı' oranının yükseldiği gözlemlenmiştir. Ayrıca stres kaynağının etkisi arttıkça `Benlik saygısı' düzeyinde düşüş görülmektedir. Eğitim örgütü yöneticilerinin benlik saygısı düzeyleri ile stresle başa çıkma tarzları arasındaki ilişki incelendiğinde ise benlik saygısı düzeylerinin, `Kendine güvenli yaklaşım' ve `İyimser yaklaşımla' pozitif, `Kendine güvensiz yaklaşım', `Boyun eğici yaklaşım' ve `Sosyal destek arama' davranışıyla negatif bir ilişki içerisinde olduğu tespit edilmiştir.Kendine güvensiz yaklaşım ve sosyal destek arama yaklaşımı kullanımının yaş ve kıdem artışıyla arttığı, kendine güvenli yaklaşımının kullanımı ile yaş ve kıdem arasında ise negatif ilişki gözlemlenmiştir. Bu sonuç daha genç ve daha kıdemsiz okul müdürlerinin kendine güvenli yaklaşımı, yaşça büyük ve kıdemlilere göre daha fazla tercih ettiklerini göstermektedir.

Abstract:
The main aim of this study is to bring to light the school directors? organizational stress factors, coping strategies with stress used by them, their self esteem level and to find out relationship between them.For this reason the survey research method was choosen. For measurement `Stress Audit?, `Ways of Coping Inventory? and `Self-Esteem Scale? were used, and also some demographic questions were asked as a questionnaire. It was determined that the school directors? organizational stress factors are, `taking on so many responsibilities?, `lack of well determined responsibilities?, `work overload?, `emergent situations on work?, `irregular working hours?, `problems concerned with superiors and unfair valuations?.The results show that participants prefer `self-confident? and `optimistic approaches?. It was found that their self- esteem levels are medium and high levels.There is a positive correlation between source of `stressors? and `helpless?, `submissive? `seeking social support? approaches. On the other hand, there is a negative correlation between source of `stressors? and `self-confident?, `optimistic? approaches.It was obtained that, there is negative correlation between impact of stres sources and their self-esteem level. As the impact of stres sources increases, there is a significant decrease on their self esteem scores.Additionally, there is a significant relationship between school directors? `ways of coping stress? and their self-esteem level. There is a positive correlation between their self-esteem level and `self-confident? `optimistic approaches?. There is a negative correlation between their self-esteem level and `helpless?, `submissive? `seeking social support? approaches.According to the data obtained from this study, there is a positive correlation between seniority -age and `helpless?, `seeking social support? approaches. On the other hand there is a negative correlation between seniority -age and `self-confident? approach.Negative correlation results show that the school directors with less seniority prefer more `self-confident? approach as compared with ones with more seniority.