19. yüzyılın başlarında Doğu Akdeniz'de ticaret ve diplomasi: Beyrut Limanı ve Hinterlandında Fransız ticaret ağı (1798-1840)
Trade and diplomacy in the Eastern-Mediterranean at the beginning of XIX. century: French commerce network in the Beyrouth Port and its Hinterland (1798-1840)
Yazar: FATİH KARLIOĞLU
Danışman: PROF. DR. MAHİR AYDIN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Tarih = History
Dizin: Lübnan-Beyrut = Lebanan-Beriut

Özet:
1798 yılında Fransa'nın Mısır'ı istilası, Osmanlı Devleti'nin topraklarında ve karasularında Fransız deniz ticaretini ve diplomatik varlığını askıya almasına yol açmıştır. Bu durum, Marsilya ile Beyrut arasındaki Doğu Akdeniz ticaret trafiğinde birçok engelle karşılaşılmasına neden olmuştur. Ticaret trafiğindeki azalma, 1802 yılında yapılan barış anlaşmasıyla yavaşlamış olsa da, Fransa'nın Doğu Akdeniz konsolosluk ve ticaret ağı büyük bir darbe almıştır. Fransız tüccarlarının Doğu Akdeniz ticaretinden dışlanmasından kaynaklanan boşluk İngiltere, Toskana (Livorno), Sardunya, Avusturya (Trieste) ve yerel Arap tüccarların uluslararası ticarette daha aktif rol almasıyla sonuçlanmıştır. 1821 yılında Beyrut konsolosluğunun kurulmasıyla bu ilişkiler yeniden canlanmaya başlamış, 1830'larda uluslararası ve yerel siyasi, askeri ve ekonomik tehditlere rağmen Fransa'nın Beyrut Konsolosluk bölgesinde konsolosluk ve ticaret ağı gelişimine devam etmiştir. 
Bu tez, Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemlerinde Beyrut bölgesindeki Fransız konsolosluğunun ve ticaret ağının gelişimini etkileyen siyasi, askeri, idari ve sosyo-ekonomik faktörleri incelemektedir. Çalışma, 19. yüzyılın başları ile ortaları arasındaki döneme odaklanmakta ve Fransız yetkililerin bölgedeki ticaret ağlarının güvenliğini ve düzenini korumak için uyguladıkları faaliyetleri analiz etmektedir. Araştırma, Osmanlı İmparatorluğu'nun karmaşık siyasi ortamında rakip Avrupalı güçlerden gelen tehditler ve yerel zorluklarla Beyrut'taki Fransız konsolosluğunun nasıl başa çıktığını ortaya koymaktadır. Çalışma, Fransız ticari çıkarlarını korumak için benimsenen politikaları, idari uygulamaları ve kültürel varlığın önemini vurgulamakta; Fransız diplomatlar, yerel Osmanlı yetkilileri ve diğer yabancı temsilciler arasındaki etkileşimlere ışık tutmaktadır. Bu tez, ticari arşiv kayıtlarının ayrıntılı bir analizini sunarak, Osmanlı topraklarındaki dış ticaret ağlarının gelişimini şekillendiren jeopolitik ve sosyo-ekonomik faktörlerin daha derinlemesine anlaşılmasına sağlamaktadır. Bulgular, Fransız yetkililerin rekabetçi ve gelişen bir bölgesel bağlamda Beyrut'taki nüfuzlarını ve faaliyetlerini sürdürmek için esnek stratejiler uyguladıklarını göstermektedir.

Abstract:
In 1798, France's invasion of Egypt led the Ottoman Empire to suspend French maritime trade and diplomatic presence in its territories and waters. This suspension resulted in numerous obstacles for the long-established trade route between Marseille and Beirut in the Eastern Mediterranean. Although the decline in trade traffic began to slow with the peace treaty of 1802, France's consular and trade network in the Eastern Mediterranean suffered a significant setback. The exclusion of French merchants from Eastern Mediterranean trade created an opportunity for British, Livorno, Sardinian, Trieste, and local Arab merchants to play a more active role in international trade. The establishment of the Beirut consulate in 1821 marked the beginning of a revival in these relations, and despite international and local political, military, and economic threats, France's consular and trade network in the Beirut consular district continued to develop during the 1830s. 
This thesis examines the political, military, administrative, and socio-economic factors influencing the development of the French consulate and trade network in the Beirut region during the late Ottoman Empire. The study focuses on the period from the early to mid-19th century, analyzing the activities implemented by French authorities to maintain the security and order of their trade networks in the region. The research reveals how the French consulate in Beirut navigated the complex political landscape of the Ottoman Empire, addressing threats from rival European powers and local challenges. The study highlights the economic policies, administrative practices, and the importance of cultural presence adopted to protect French commercial interests. Additionally, it sheds light on the interactions between French diplomats, local Ottoman officials, and other foreign representatives, illustrating the dynamic nature of 19th-century international trade and diplomacy. By providing a detailed analysis of commercial archival records, this thesis contributes to a deeper understanding of the geopolitical and socio-economic factors shaping the development of foreign trade networks within Ottoman territories. The findings demonstrate that French officials employed flexible strategies to maintain their influence and operations in Beirut amidst a competitive and evolving regional context.