Maraş ermenileri(XIX yüzyıl)
Marash (19th century)
Yazar: NEJLA GÜNAY
Danışman: PROF.DR. HALE ŞIVGIN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Tarih = History

Özet:
Bizans İmparatorluğu, güney sınırlarını Arap saldırılarına karşıkoruyabilmek için Kafkasya'da yaşayan Ermenilerin bir kısmını Maraş veçevresine yerleştirdi. I.Haçlı Seferi'nden sonra, burada yaşayan ErmenilerHaçlıların güvenini kazanmaları sonucunda Haçlılara bağlı Kilikya ErmeniPrensliği'ni kurdular. Kilikya Ermeni Prensliği, Haçlıların bölgedenayrılmalarından sonra siyasî gelişmelere göre Bizans, Araplar ve SelçukluDevleti'ne bağlı olarak varlığını devam ettirdi. Moğolların Anadolu'yu istilaetmesiyle Moğolların hâkimiyetini kabul etti. Daha sonra Memluk Devletitarafından sona erdirildi.Maraş'ta yaşayan Ermeniler Kilikya Prensliği'nin sona ermesiylebaşka yerlere göç ettiler. Özellikle Maraş şehir merkezini tamamen terkettiler. Ancak XVI. yüzyılın sonlarından itibaren şehirde Ermeni nüfusyeniden varlığını hissettirmiştir. Maraş'ta Ermeni nüfus %20 civarındadır.Özellikle Zeytun Kazası, Ermeni nüfusun toplandığı bir yerdir. Ermenilerinşehrin sosyal ve ekonomik hayatında önemli bir yeri vardır. Şehirmerkezinde Müslüman halk ile Ermeniler arasında 1896 yılında görülenkarışıklıklara kadar herhangi bir düşmanlık yoktur.XIX. yüzyılda Osmanlı Devleti'nin gücünü kaybetmesiyle beraberBüyük Devletler Osmanlı halklarını kışkırttı. Balkanlar'da yaşayan halklarınbüyük kısmının bağımsızlıklarını elde etmeleriyle Anadolu'da Müslümanhalkla aynı coğrafyada yaşayan Ermeniler de bağımsızlık istemeyebaşladılar. Misyonerlik çakışmaları Ermenilerin bu isteğini kamçılayacakçalışmalar yaptılar. Özellikle açtıkları okullarda Ermenilere bağımsızlıkduygusunu aşıladılar. Ermeni Patrikhanesi de bu doğrultuda çalışmalaryaptı. A.B.D. ve Avrupa'da Anadolu'da Ermenilerin öldürüldüğüne dairpropaganda yapılarak buna inanan bir kamuoyu oluşturuldu. Amaçlarınaulaşmak isteyen Ermeniler, Hınçak, Taşnak gibi çeşitli komiteler kurarakisyan etme yolunu seçtiler. Bu şekilde Avrupa ve A.B.D'nin dikkatini çekipbağımsızlıklarını kazanmada onların yardımlarını sağlamayı umuyorlardı.Maraş'ta bu amaçla çıkarılan isyanların en önemlileri Zeytun'dagörüldü. Özellikle 1860, 1878 ve 1896 yıllarında çıkarılan isyanlar, Ermenibağımsızlık hareketini tetiklemesi ve tüm Osmanlı Ermenilerince örnekalınması açısından ayrı bir önem taşırlar. Çünkü Zeytun Ermenileri,coğrafyalarının kendilerine verdiği ayrıcalığı kullanarak devlete adetameydan okumuşlardır.Anahtar Kelimeler:1.Maraş2.Ermeniler3.Osmanlı4.Halep5.Zeytun.

Abstract:
The Byzantine Empire, located to some part of Armenians people,who lived in Caucasia , to Marash and its surroundings in order to ptotectEmpire?s South borders.After the first crusade, the Armenians who livedthere,established the Cilicia Armenian Princedom which depentend toCrusaders by gaining their confidence.The Cilicia Armenian Princedom, afterthe crusaders, continued to their existance in this region depend onByzantines,Arabians and Selcuklus by political developments.After theMogol invasion, they accepted to the Mogol dominance. And after that theywere demolished by Mamelukes.The Armenians lived in Marash, emigrated to another places after thedemolition of Cilician Princedom. Especially the city centre of Marash totallyabandoned. But after sixteenth century, the Armenian population emergedagain. At Marash, the population of Armenians is nearly %20 at that time..Especially Zeytun is a good place for Armenians to live and collect.Armenians had an important place in Marash?s social and economical life. Atcity centre, there hadn?t be any problem between Muslims and Armeniansuntil the confusion in 1896.At nineteenth century, after the Otoman Empire?s weakness, thepowerful states instigated the Otoman populations. After the Balkanianstates took their independence, Armenians, who lived in Anatolia withMuslims in same geography, wanted to freedom. Missionary study had toencourage Armenians desire .Especially they taught the independenceemotion at schools opening by missonaries. Armenian Patriarchy workedlike this. By making propaganda about Armenians were being killed inAnatolia at USA and Europa, composed a public opinion which believed thispropagandas.Armenians who wanted to acheve their aims, rebellioned byestablishing some organizations like Hınchak,Tachnak. For gaining freedomThey hoped to USA and European states supply and attention.The most important rebellions ,deduction in marash for this purpose,had seen in Zeytun..Especially 1860,1878 and 1896 rebellions,had animportant role as they forced all Ottoman Armenians to rebel and forcedArmenian Independence movement. Because Zeytun Armenians challengedthe otoman state by using their geographical advantages.Key Words:1.Marash2.Armenians3.,Ottoman,4.Aleppo5.Zeitun.