Betimleyici çeviri çalışmaları temelinde Toni Morrison'ın romanlarındaki Afro-Amerikan sesin Türkçeye aktarımı
The translation of the Afro-American voice in Toni Morrison's novels within the framework of descriptive translation studies
Yazar: KAMER ÖZTİN
Danışman: PROF. DR. GÜLPERİ SERT
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Mütercim Tercümanlık Ana Bilim Dalı / Çeviri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Mütercim-Tercümanlık = Translation and Interpretation
Dizin: Afro-Amerikan = Afro-American ; Morrison, Toni = Morrison, Toni ; Roman = Novel ; Türkçe çeviri = Turkish translation ; Çeviri = Translation

Özet:
Romanlarının tamamı Türkçeye çevrilen ve Türkiye'de geniş bir okur kitlesine sahip olan Afro-Amerikalı yazar Toni Morrison'un yapıtlarında, Afrika kökenli Amerikalıların dünyası birincil, beyazların dünyası ise ikincil konumdadır. Yazarın bu çalışmaya konu olan The Bluest Eye (1970), Sula (1973) ve Beloved (1987) başlıklı romanlarında da Afro-Amerikan sesin ön planda olduğu görülmektedir. Dolayısıyla bu yapıtlar, Afro-merkezci çerçevede ele alınmıştır. Afro-Amerikan sesi yansıttığı düşünülen öğeler, üç kategoride incelenmiştir: Bunlardan birincisi, tarihsel ve etnodilbilimsel öğeler; ikincisi sosyolinguistik öğeler ve sonuncusu folklorik, mitolojik ve spiritüel öğelerdir. Kaynak metinlerde Afro-Amerikan sesi yansıtan söz konusu öğeler ve bunların erek metinlere aktarım biçimleri, Gideon Toury'nin Betimleyici Çeviri Çalışmaları temelinde ortaya koyduğu "çeviri süreci normları" ve Lawrence Venuti'nin tartışmaya açtığı "çevirmenin görünürlüğü/görünmezliği" çerçevesinde incelenmiştir. İncelemeler sonucunda, son yıllarda gittikçe artan kültürel farkındalık ve duyarlığın romanların 2010'larda yayınlanan yeniden çevirilerine de yansıdığı, 1990'lı yıllarda yayınlanan ilk çevirilere oranla, Afro-Amerikan sesi yansıtma yönündeki çabanın daha belirgin ortaya çıktığı ve çevirmenlerin yeni çevirilerde "görünür" hale geldiği tespit edilmiştir. 

Anahtar sözcükler: Toni Morrison Romanları, Afro-merkezcilik, Afro-Amerikan Ses, Çeviri Süreci Normları, Çevirmenin Görünürlüğü/Görünmezliği

Abstract:
The world of Afro-Americans seems prominent while that of Whites remains in the secondary position in the acclaimed Afro-American novelist Toni Morrison's novels, all of which have been translated into Turkish and enjoyed a wide readership among Turkish readers. The Afro-American voice is noticeable in The Bluest Eye (1970), Sula (1973) and Beloved (1987), the three novels analyzed in the present study.  Therefore, these novels have been scrutinized within the framework of Afrocentricity. The elements that are considered to reflect that Afro-American voice are examined under three categories, namely historical and ethnolinguistic elements, sociolinguistic elements and folkloric, mythological and spiritual ones. The extracts from the source and the target texts containing these elements have been comparatively analyzed in accordance with operational norms put forward by Gideon Toury within the framework of Descriptive Translation Studies as well as Lawrence Venuti's concept of "The translator's (in)visibility." This analysis showed that due to the increase in the cultural awareness and sensitivity in the recent years, the retranslations of these novels, which came out in the 2010's, present a considerable effort on the part of translators into the rendition of the Afro-American voice, compared to those which came out in the 1990's. It has also been found that the translators of those retranslations show the tendency to make themselves more visible as translators. 
Keywords: Toni Morrison's novels, Afrocentricity, Afro-American Voice, Operational Norms, Translator's (In)Visibility