Kemoterapi ilişkili yorgunluğun yönetiminde ılık tuzlu su ile yapılan ayak banyosunun etkisi
The effect of warm-water foot bath with salt on chemotherapy-related fatigue
Yazar: FERDA AKYÜZ
Danışman: PROF. DR. GÜLBEYAZ CAN
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Antineoplastik ajanlar = Antineoplastic agents ; Ayak = Foot ; Banyo = Bathroom ; Hemşirelik = Nursing ; Kanser hastaları = Cancer patients ; Onkolojik hemşirelik = Oncologic nursing ; Tuzlu su = Saline water ; Yorgunluk = Fatigue ; İlaç tedavisi = Drug therapy ; İlaç yan etkileri ve istenmeyen reaksiyonlar = Drug-related side effects and adverse reactions

Özet:
Deneysel nitelikte olan bu çalışma, kemoterapi ile ilişkili yorgunluğun yönetiminde ılık tuzlu su ile yapılan ayak banyosunun etkisini değerlendirmek amacıyla planlandı. Kasım 2017-Şubat 2018 tarihleri arasında İstanbul Üniversitesi Onkoloji Enstitüsü'nde gerçekleştirilen bu çalışmaya ayaktan kemoterapi ünitesinde tedavi gören 75 hasta dahil edildi. Çalışmaya Amerika Onkoloji Hemşireleri Derneğinin Görsel Yorgunluk Ölçeğine göre yorgunluk düzeyi 3 ve üzeri olan hastalar kabul edildi. Önceden hazırlanan randomizasyon  listesi kullanılarak 38 hasta deney, 37 hasta kontrol grubuna alındı. Tüm hastalara kemoterapi ilişkili yorgunluk ile ilgili eğitim ve eğitim kitapçığı verildi. Deney grubuna ek olarak bir hafta boyunca ayaklarına 20 dakikalık ılık tuzlu su uygulaması yapması önerildi ve ılık tuzlu su ayak banyosunun hazırlanışı ve yapılışı ile ilgili hazırlanan video izletilerek anlatıldı.  Tüm  hastaların yorgunluk düzeyi her gün telefonla aranarak bir hafta boyunca değerlendirildi ve kaydedildi. Çalışma ile ilgili verilerin elde edilmesinde, Hasta Tanılama Formu, Amerika Onkoloji Hemşireleri Derneğinin Görsel Yorgunluk Ölçeği, Piper Yorgunluk Ölçeği ve Hastaların Yorgunlukla Başetmede Kullandığı Yaklaşımları Tanılama Formu kullanıldı. Verilerin istatiksel değerlendirilmesinde Student t, Mann Whitney U, Friedman testi,  Wilcoxon testi, Ki kare testi, Fisher Tam ki Kare testi ve Shapiro Wilks testleri kullanıldı. Çalışmaya katılan hastaların çoğu evli (%80), ev hanımı (%52), ilkokul mezunu (%61,3) ve gelir düzeyi kötüydu (%36). Ayağa ılık tuzlu su uygulamasının kemoterapi ilişkili yorgunluğua etkisini incelediğimizde, tedavi sonrası yapılan 7 günlük izlemde deney ve kontrol grubun yorgunluk seyri benzer olduğu, deney grubunda yorgunluğua bağlı fiziksel, duyuşsal, duygusal ve bilişsel etkilenmenin azaldığı, kontrol grubunda ise azalmadığı saptandı.
Sonuç olarak ayağa yapılan ılık tuzlu su banyosunun yorgunluğun şiddetini azaltmada etkili bir yaklaşım olmasa da, yorgunluğa bağlı fiziksel, duyuşsal, duygusal ve bilişsel fonksiyonların olumsuz etkilenmesini azaltmada etkili bir yaklaşım olduğu belirlendi.

Anahtar Kelimeler: Kemoterapi, Yorgunluk, Ayak banyosu

Abstract:
This experimental study was planned to assess the application of warm-water foot bath with salt in management of chemotherapy-related fatigue. 75 patients who were receiving treatment at the outpatient chemotherapy unit were included in this study which was conducted at the Istanbul University Institute of Oncology between the dates of November 2017 and May 2018. The study included patients who had fatigue levels of 3 or higher based on a 0-5 ONS Fatigue Scale. Using a previously prepared randomization list, 38 patients were included in the experiment group and 37 patients were included in the control group. All patients were provided with training about chemotherapy-related fatigue and given a training booklet. The experiment group was additionally recommended to apply warm water foot bath with salt to their feet for 20 minutes for a week, and a video that was produced about the preparation and application of this intervention was shown and explained. The fatigue levels of all patients were assessed and recorded for a week by daily phone calls. "The data of the study were collected by a Patient Information Form, a One-Dimensional Fatigue Scale, the Piper Fatigue Scales and the Form for Describing the Approaches Used by Patients to Cope with Fatigue." "The data were analyzed by student's t-test, Mann Whitney U test, Friedman test, Wilcoxon test, Chi-squared test, Fisher's exact test and Shapiro Wilk test." "Most of the participants were married (80%), housewives (52%) and primary school graduates (61.3%), and they had low income (36%)." When we examined the effects of applying warm-water foot bath with salt on chemotherapy-related fatigue, it was determined that the course of fatigue in the experiment and control groups in 7 days of monitoring after the treatment was similar, physical, affective, emotional and cognitive fatigue-related influence decreased in the experiment group while not changing in the control group.
Consequently, while warm-water foot bath treatment with salt was not an effective approach in reducing the severity of fatigue, it was effective in reducing the negative effects of fatigue on physical, affective, emotional and cognitive functions.
Keywords: Chemotherapy, Fatigue, Foot bath