Örgütlerde strateji-yapı ilişkisi: Burns ve Stalker'ın örgüt yapısı türleri ile Porter'ın rekabet stratejileri ilişkisi üzerine bir inceleme
Strategy-structure relationship in organizations: A study on the relationship between organizational structure types of Burns and Stalker and Porter's competitive strategies
Yazar: MUHAMMED SEYDA AKDAĞ
Danışman: DOÇ. DR. YASEMİN BAL
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İşletme Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Rekabet stratejileri = Competition strategies ; Stratejik yönetim = Strategic management ; Örgüt stratejileri = Organizational strategies ; Örgüt yapısı = Organizational structure

Özet:
Stratejik yönetim alan yazını, işletmelerin rekabet avantajı elde edebilmeleri ve performanslarını arttırabilmeleri için örgüt yapısı ve rekabet stratejileri ile ilgili aldığı kararların çok önemli olduğunu ortaya koymaktadır. Alan yazındaki çalışmalar, yürütülmekte olan rekabet stratejilere uygun olarak farklı yönetim yapılarının tasarlanması gerektiğini göstermektedir. Stratejik yönetim alan yazınında örgüt stratejisi ve örgüt yapı ilişkisini ele alan pek çok kavramsal ve ampirik çalışma bulunmasına karşın, Porter'ın rekabet stratejileri ile Burns ve Stalker'ın örgüt yapısı türleri arasındaki ilişkiyi ele alan çalışma nadiren bulunmaktadır. Buradan hareketle bu tezdeki esas amaç, örgüt stratejisi ve örgüt yapısı arasındaki ilişkiyi araştırmak ve bu ilişkide Porter'ın rekabet stratejilerinin Burns ve Stalker'ın örgüt yapısı türleri ilişkisine ilişkin araştırma yapmaktır.
İşletmelerin örgüt yapılarının, uyguladıkları rekabet stratejilerine göre tasarlanıp tasarlanmadığının araştırılmasına yönelik yapılan bu tez çalışmasında, ilk önce stratejik yönetimin temel kavramları üzerinde durulmuş ve yönetim düzeylerine göre strateji türleri açıklanarak, rekabet stratejileri ile örgüt yapıları arasındaki ilişkiye ilişkin açıklamalar yapılmıştır. Çalışmada daha sonra, örgüt kavramının ilk kullanıldığı tarihten bugüne kadar tarihsel gelişimi ana hatları ile ve daha sonra da örgüt yapısı boyutu ile ele alınmıştır. Çalışmanın son bölümünde; Türkiye'deki Teknoloji Geliştirme Bölgelerinde yer alan işletmelerin örgüt yapılarının rekabet stratejilerine göre tasarlanıp tasarlanmadığına ilişkin çalışmanın neticesi açıklanmıştır. Bu çalışma, Teknoloji Geliştirme Bölgelerindeki işletmelerin örgüt yapıları ile uyguladıkları rekabet stratejileri arasındaki ilişkiyi göstermesi ve örgüt yapılarını bu stratejilere göre seçip seçmediklerine ilişkin bir perspektif sağlaması nedeniyle önem arz etmektedir.
Araştırmanın kapsamını; Türkiye'deki Teknoloji Geliştirme Bölgelerinde bulunan bütün firmalara gönderilen ankete geri dönüş yapan 160 işletme oluşturmaktadır. Araştırma verileri, ilgili işletmelerin üst düzey yöneticilerine yönelik olarak hazırlanan örgüt yapıları soruları ile işletmelerin izlemekte olduğu rekabet stratejilerini belirlemeye yönelik olarak hazırlanan sorulardan oluşan anket formu aracılığıyla toplanmıştır. Analizlere geçilmeden önce frekans tabloları yapılarak ankete katılım sağlayan firmalara ilişkin özet bilgilerin verilmesi sağlanmıştır. Hipotezlerin analizinde, veriler normal dağılım gösterdiğinden parametrik testler kullanılmıştır. Çıkan bazı sonuçlar hipotezleri desteklemediği için çalışmaya bunun nedenlerini araştırmak ve Teknoloji Geliştirme Bölgelerindeki işletmelerin rekabet stratejileri ile örgüt yapıları hakkında derinlemesine bilgi edinmek üzere nitel araştırmayla devam edilmiştir.
Nitel araştırma kapsamında ankete katılan 160 işletmeden birebir görüşme yapmayı kabul eden 25 işletmenin tepe yönetimleriyle görüşülmüş ve önceden hazırlanan sorulara yanıtlar vermeleri istenerek geliştirdikleri perspektifleri anlaşılmaya çalışılmıştır. Çalışmada rekabet stratejileri ve örgüt yapıları kapsamındaki alan yazın taranarak oluşturulan yarı yapılandırılmış ve açık uçlu anket soruları kullanılmıştır. Görüşmeler sonucunda kazanılan bilgiler nitel araştırma yöntemlerinden içerik analizi yöntemine tabi tutulmuşlardır.
Neticede, söz konusu işletmelerin rekabet stratejileri ile örgüt yapıları arasında anlamlı bir ilişki bulunamamıştır. Bu işletmelerdeki örgüt yapılarının rekabet stratejilerinden ziyade örgütün büyüklüğünden ve işletme üst düzey yöneticilerinin stratejik bilinç düzeyinden etkilendiği görülmüştür.

Abstract:
The strategic management literature reveals that the decisions taken by enterprises regarding the organizational structure and competitive strategies are very significant for them to obtain competitive advantage and increase their performance. Researches in the literature show that different management structures should be designed in accordance with the competitive strategies being carried out. Although there are many conceptual and empirical researches dealing with the relationship between organizational strategy and organizational structure in the strategic management literature, there is rarely a study dealing with the relationship between Porter's competitive strategies and the organizational structure types of Burns and Stalker. When considered from this point of view, the prime aim of this thesis is to investigate the relationship between organizational strategy and organizational structure and to do research on the relationship between Porter's competitive strategies and Burns and Stalker's organizational structure types in this relationship.
In the thesis study, which was conducted to investigate whether the organizational structures of enterprises differ according to their competitive strategies, firstly the basic concepts of strategic management were emphasized and the types of strategies according to management levels were explained and explanations were made about the relationship between competitive strategies and organizational structures. Later in the study, the historical development of the concept of organization from the first time it was used until today, and then the organizational structure dimension was discussed. In the last part of the research, the results of the research on the enterprises in Technology Develeopment Zones in Turkey that varies according to the competitive strategy of the organization structure are described. The research is important in terms of showing the relationship between the organizational structures of the enterprises in Technology Development Zones and the competitive strategies they follow, and providing a perspective on whether they design their organizational structures in accordance with these strategies.
The scope of the research is constituted by 160 enterprises who return the questionnaire sent to all firms in Technology Development Zones. The research data were collected through a questionnaire comprising of questions on organizational structure prepared for the senior executives of the relevant enterprises and questions prepared for determining the competition strategies followed by the enterprises. Before starting the analysis, it was ensured that summary information about the enterprises participating in the survey was provided by making frequency tables. In the analysis of the hypotheses, parametric tests were used as the data showed normal distribution. Since some of the results did not support the hypotheses, the study continued with qualitative research in order to investigate the reasons for this and to obtain in-depth information about the competitive strategies and organizational structures of enterprises in Technology Development Zones.
Within the scope of the qualitative research, top management of 25 enterprises, which accepted one-to-one interviews among 160 enterprises participating in the survey, were interviewed and their perspectives were tried to be understood by asking them to answer the questions prepared beforehand. In the study, semi-structured and open-ended questionnaire questions formed by scanning the literature within the scope of competitive strategies and organizational structures were used. The information obtained as a result of interviews was subjected to content analysis method, one of the qualitative research methods.
As a result, a meaningful relationship could not be found between the competitive strategies of the said enterprises and their organizational structures. It has been observed that the organizational structures in these enterprises are affected by the size of the organization or the strategic awareness level of the business senior managers rather than the competitive strategies.