Batman'da yaşayan yetişkin kadınların eğitim durumlarının diyet örüntüleri ve diyet kalite indeksleri üzerine etkisini inceleme çalışması
Investigative study on the impact of education levels on the dietary patterns and diet quality indices among adult women living in Batman
Yazar: AYDAN ÖZÇELİK
Danışman: PROF. DR. GÜL KIZILTAN
Başkent Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı / Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Bu çalışma, Batman'da yaşayan yetişkin kadınların eğitim durumlarının diyet örüntüleri ve diyet kaliteleri üzerine etkisini incelemek amacıyla yürütülmüştür. Çalışma T.C. Sağlık Bakanlığı Batman Bölge Devlet Hastanesi Diyet Polikliniği'ne 4 Mayıs-31 Ağustos 2015 tarihleri arasında başvuran 18 yaş ve üzeri yetişkin 126 kadın üzerinde yürütülmüştür. Bireylere, demografik bilgilerini, yaşam tarzı alışkanlıklarını, beslenme alışkanlıklarını, hastalık durumlarını, eğitim durumlarını, beslenme bilgilerini, besin tüketim durumlarını, diyet kalitelerini içeren sorulardan oluşan anket formu uygulanmıştır. Antropometrik ölçümlerde boy uzunluğu ve vücut ağırlığı ölçümü alınmış, BKİ değerleri hesaplanmıştır. Diyet kalitesi Diyet Kalite İndeksi Uluslararası (DKİ-U) skorlaması ile belirlenmiştir. Kadınların %11.9'unun okuryazar olmadığı, %7.9'unun okuryazar, %28.6'sının ilkokul, %20.6'sının ortaokul, %23.0'ünün lise, %7.9'unun üniversite mezunu olduğu saptanmıştır. Kadınların eğitim durumlarına göre BKİ dağılımları arasında istatistiksel anlamlı bir fark saptanmıştır (p<0.05).  Kadınların eğitim durumuna göre günlük alınan enerji ortanca değerleri açısından istatistiksel olarak anlamlı bir fark saptanmıştır (p<0.05). İkili karşılaştırmalar sonucunda eğitim durumlarına göre okuryazar kadınlar ile lise ve üniversite mezunu kadınlar arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark saptanmıştır (p<0.05). Eğitim durumuna göre yapılan karşılaştırmalar sonucu günlük enerjinin proteinden gelen yüzde değeri, günlük alınan toplam yağ miktarı, günlük enerjinin yağdan gelen yüzde değeri, günlük alınan karbonhidrat miktar ve günlük lif alım miktarı açısından istatistiksel olarak önemli farklılıklar saptanmıştır (p<0.05). Eğitim durumuna göre günlük kalsiyum alım miktarı ortanca değeri açısından istatistiksel olarak önemli bir fark saptanmıştır (p<0.05). Kadınlarda eğitim durumlarına göre DKİ-U puan dağılımının istatistiksel olarak önemli bir farkın olduğu belirlenmiştir. Kadınların eğitim durumu ile günlük sebze tüketim miktarı arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmıştır (p<0.05). Yeterlilik puanının alt bileşenlerinden sadece meyve ortalama puanının eğitim durumuna göre istatistiksel olarak anlamlı bir fark gösterdiği belirlenmiştir (p<0.05). Eğitim durumuna göre DKİ-U denge bileşeni ortalama puanı açısından istatistiksel olarak anlamlı bir fark olduğu saptanmıştır (p<0.05). Sonuç olarak, kadınlarda eğitim durumunun diyet örüntüleri ve diyet kaliteleri üzerinde çeşitli etkileri olduğu belirlenmiştir.  
Anahtar Kelimeler: Eğitim, kadın, beslenme durumu, diyet örüntüsü, diyet kalitesi

Abstract:
This study was conducted to explore the influence of educational status on dietary patterns and diet quality indices among adult women residing in Batman. The study was conducted on 126 adult women aged ≥ 18 years who were admitted to the Turkish Health Ministry Batman Regional State Hospital Diet Clinic between May 4 and August 31, 2015. A survey form was administered to the participants, encompassing questions related to demographic details, lifestyle habits, nutritional practices, medical history, education levels, nutrition knowledge, food consumption status, and diet quality. Anthropometric measurements, including height and body weight, were recorded, and BMI values were calculated. Diet quality was determined using the Diet Quality Index (DQI-I).
In the cohort, 11.9% of the women were illiterate, 7.9% were literate, 28.6% had primary education, 20.6% had secondary education, 23.0% had high school education, and 7.9% were university graduates. Statistically significant differences were detected in BMI distributions according to the women's educational level (p<0.05). Moreover, statistically significant differences were found in the median values of daily energy intake according to educational level (p<0.05). Comparative analysis identified significant differences between literate women and those with a high school and university education (p<0.05). Further comparisons based on education levels revealed statistically significant differences in the percentage of daily energy from protein, total daily fat intake, percentage of daily energy from fat, daily carbohydrate intake, and daily fiber intake (p<0.05). A statistically significant difference was also detected in the median value of daily calcium intake by educational level (p<0.05). The distribution of DQI-I scores among women according to their educational status showed a statistically significant variance. A significant relationship was found between women's educational level and daily vegetable consumption (p<0.05). Among the subcomponents of the sufficiency score, only the average fruit score demonstrated a statistically significant difference based on the education level (p<0.05). A significant difference was identified in the DQI-I balance component average score according to the education level (p<0.05). In conclusion, this study ascertained that various effects are evident on dietary patterns and diet quality among women, based on their education levels.
Keywords: Education, Women, Nutritional Status, Dietary Patterns, Diet Quality.