Türkiye'de on metre ve üzeri balıkçı gemilerinde geri-alım programının değerlendirilmesi
Evaluation of the buy-back program for fishing vessels over ten meters in Turkey
Yazar: BETÜL EKMEKCİ
Danışman: DOÇ. DR. VAHDET ÜNAL
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Su Ürünleri Avlama ve İşleme Teknolojisi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Balıkçılık Teknolojisi = Fisheries Technology ; Su Ürünleri = Aquatic Products
Dizin: Balıkçı tekneleri = Fishing boats ; Balıkçılık = Fisheries ; Balıkçılık politikaları = Fisheries policies ; Filo yönetimi = Fleet management

Özet:
Canlı deniz kaynaklarının sürdürülebilir kullanımını sağlamak amacıyla ulusal ve uluslararası ölçekte birçok uygulama hayata geçirilmektedir. Balık stokları ile avcılık kapasitesi arasında dengeyi sağlamak, aşırı avcılığı önlemek ve sürdürülebilir balıkçılık amacıyla T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı (GTHB) 2012 yılında bir tebliğ yayınlamış ve balıkçı gemilerinde geri-alım programı başlatılmıştır. İlk olarak, 12 metre ve üzerindeki balıkçı gemilerini kapsam içine alan Bakanlık, gönüllülük esasına dayalı olarak başvuruların alındığı program sonucunda, 2013 sonu itibarıyla toplam 62 milyon TL ödeme yaparak 364 balıkçı gemisini filodan çıkarmıştır. Daha sonra gelen talepler üzerine desteklemenin kapsamı genişleterek 2013 yılında ikinci bir geri-alım programı başlatılmıştır. Bu çalışma; GTHB'nin 2013/4463 sayılı Kararına istinaden yürürlüğe giren 2013/25 Numaralı "Balıkçı Gemisini Avcılıktan Çıkaranlara Yapılacak Destekleme Tebliği" kapsamında su ürünleri ruhsat teskeresine sahip on metre ve üzerindeki balıkçı gemisi sahiplerine, gemilerinin avcılıktan çıkarılması karşılığında, gemi boyuna destekleme ödemesi yapılmasına yönelik politikasını değerlendirmektedir. Alımı gerçekleşen 446 balıkçı gemisi arasından, tabakalı örnekleme yöntemi kullanılarak belirlenen 207 balıkçı gemisi sahibi ile 2014 yılında telefon anketi yapılmış ve programın sonuçları değerlendirilmiştir. II. program ile toplam 51 milyon TL ödeme yaparak 446 balıkçı gemisi filodan çekilmiştir. En fazla gemi alımı Marmara (%44), en az gemi alımı da Akdeniz Bölgesinden (%19) yapılmıştır. En fazla 10-20 metre arası balıkçı gemisi (440 gemi), en az da 21-30 metre arası balıkçı gemisi (6 gemi) geri-alımı gerçekleşmiştir. 31 metre ve üzeri balıkçı gemisine sahip olan kişiler programa başvuruda bulunmamıştır. Devredilen gemilerin sadece %9'u trol veya gırgırdır. Balıkçı gemilerini devreden kişilerin %28'si ikinci bir gemiye sahiptir ve geri-alım programı ile atıl ya da karsız çalışan ikinci gemilerini vermişlerdir. Programdan yararlanan balıkçıların %62'si balıkçılık sektöründe çalışmaya devam edeceğini bildirmiştir. Ankete katılan gemi sahiplerinin %27'si geri-alım programından aldıkları destekleme ile yeni bir gemi alma eğilimindedir. Yeni bir gemi almayı planlayan gemi sahiplerinin 66'sı 10 metreden küçük, 6'sı da trol ve gırgır avcılığı yapmak için büyük bir gemi alacaklarını /aldıklarını ifade etmiştir. Sonuç olarak; geri-alım programı son yıllarda GTHB'nın balıkçılık yönetimi adına gerçekleştirdiği en önemli uygulamalardan biridir. Ancak programa büyük gemilerin rağbet etmemesi, gemisini veren her 4 balıkçıdan birinin zaten ikinci bir gemi sahibi olması ve atıl olan gemisini programa vermesi, benzer oranda balıkçının programdan aldıkları parayla ikinci bir gemi alma eğiliminde olması gibi saptamalar, yöneticilerce dikkate alınmalıdır. Bununla birlikte, geri-alım programlarından mümkün olan en yüksek faydayı sağlamak için ilgili küresel deneyimlerden yararlanmak balıkçılık yönetim otoritesi tarafından mutlaka dikkate alınması gereken en temel yaklaşımdır. Bu yaklaşım en azından gelecek geri-alım programlarında takip edilmelidir.

Abstract:
Many implementations are put into practice on the national and international scale for the purpose of enabling the sustainable use of living marine resources. The Ministry of Food, Agriculture and Livestock (MoFAL) published a notification in 2012 and the buy-back program for fishing vessels was initiated to keep the balance between the fish stocks and fishing capacity, prevent overfishing and enable sustainable fishing. First of all, the Ministry included the fishing vessels with the length of 12 meters and above within the scope, paid 62 million TL in total by the end of 2013 and excluded 364 fishing vessels from the fleet as a result of the program that accepted applications on a volunteer basis. Then, the scope of the support was expanded upon the requests and a second buy-back program was initiated in 2013. This study evaluates the buy-back program started by MoFAL targeting the owners of fishing vessels with the length of 10 meters or above, within the scope of "Notification for the Support to Those Withdraw Their Fishing Vessels from Fishing" numbered 2013/25 based on decision of the MoFAL numbered 2013/4463. Telephone interviews were applied to the owners of 207 fishing vessels, which were among 446 purchased fishing vessels in 2014. The sample size was determined by using the stratified sampling method in 2014. The results of the buy-back program were evaluated in the present study indicate that 446 fishing vessels were withdrawn from the fleet with the 2nd program by paying 51 million TL in total. Most of the vessel (44%) purchases were made in the Marmara and the least vessel purchases were made in the Mediterranean Regions (19%). Mostly the buy-back of the fishing vessels with the length of 10-20 meters (440 vessels) was carried out, and the fishing vessels with the length of 21-30 meters (6 vessels) were bought back at the least. Fishermen who had fishing vessels with the length of 31 meters and above didn't apply to the program. Only 9% of the transferred vessels were trawls or purse seines. 28% of the people who transfer their fishing vessels had a second vessel, and with the buy-back program, they handed over their second vessels which worked inactively or without profits. 62% of the fishermen who made use of the program stated that they would continue working in the fishing sector. 27% of the vessel owners who participated in the survey are in tendency of buying a new vessel with the money they received from the buy-back program. 66 of the vessel owners who planned to buy a new vessel stated that they would buy vessels shorter than 10 meters and 6 of them expressed that they would buy longer vessels for trawl and seine fishing. Consequently, the buy-back program is one of the most significant implementation conducted by the MoFAL for fisheries management in recent years. However, administrators must take those determinations into account: owners of large vessels don't show interest in the program, one of every 4 fishermen, who hand out their vessels, already had a second vessel and gave up their inactive vessels for the program, almost the same number of fishermen were in tendency of buying a second vessel with the money they took from the program. Furthermore, following the global experiences on buy-back programs were extremely fundamental approach which needs to be considered by the management authority in order to get maximum benefits. This approach should be followed for the upcoming programs at least.