Geçiş ekonomilerinde rasyonel vergi sisteminin uygulanabilirliği
Applicability of the rational tax system in transition economies
Yazar: MUSTAFA ALPİN GÜLŞEN
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA YILDIRAN
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Maliye = Finance
Dizin: Geçiş ekonomisi = Transition economies ; Kamu maliyesi = Public finance ; Panel veri modelleri = Panel data models ; Rasyonel vergileme = Rational taxation ; Vergi politikası = Taxation policy ; Vergi sistemi = Tax system ; Vergilendirme = Taxation ; Vergiler = Taxes

Özet:
Ülkelerin maliye politikası hedeflerine ulaşabilmesi için önemli bir koşul rasyonel vergi sisteminin kurulmasıdır. Bu koşulun sağlanması ülkelerin sadece vergi oranları veya hukuki regülasyonlarla değil daha geniş kapsamlı bir şekilde makroekonomik değişkenlerin birbirine olan uyumuyla mümkündür. Dolayısıyla çalışmada, rasyonel bir vergi sistemine neden olan dinamikler makro bir çerçevede ele alınmaktadır.
Rasyonel vergi sistemi tesisinin incelenmesinde tarihsel mirası ve başlangıç koşullarının benzer olması nedeniyle geçiş ekonomileri önemli bir örneklem oluşturmaktadır. Bu tezde, otuz bir geçiş ekonomisinde rasyonel vergi sisteminin uygulanabilirliğinin tespit edilmesi amaçlanmaktadır. Bu tespitin yapılmasında 2000-2018 dönemine ait veriler kullanılarak eşit ve farklı ağırlıklandırılmış rasyonel vergi sistemi endeksi geliştirilmiş ve eşit ağırlıklı endeks sonuçları geçiş ekonomilerinin mali, hukuki ve tarihsel dinamikleriyle birlikte değerlendirilmiştir. Geçiş ekonomilerinin böyle bir endeks vasıtasıyla, bildiğimiz kadarıyla, değerlendirilmemiş olması mevcut tezin katkısını da ortaya koymaktadır.
Endeks bulgularına göre rasyonel vergi sisteminin tüm ölçütler bazında Baltık bölgesinde kurulmuş, Çin Halk Cumhuriyeti, Balkan ve Doğu Avrupa'da ise kısmen tesis edilmiştir. Orta Asya ve Kafkasya ile Rusya'da ise rasyonel bir vergi sisteminin henüz oluşturulamadığı sonucuna ulaşılmıştır.  Panel veri analizi bulgularına göre ise rasyonel vergi sistemini negatif etkileyen en önemli değişken (Rusya ve Çin dahil) Asya'da vergi yükü iken Balkan, Baltık ve Doğu Avrupa bölgelerinde ise yolsuzluktur. Diğer taraftan bu sistemi pozitif etkileyen en önemli değişkenin ise Asya'da büyüme ve ekonomik özgürlük, Balkan bölgesinde kamu etkinliği, Baltık bölgesinde büyüme ve Doğu Avrupa bölgesinde ise kamu etkinliği olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Rasyonel Vergi sistemi, Vergi Politikaları, Geçiş Ekonomileri, Panel veri analizi

Abstract:
A rational tax system must be established to achieve fiscal policy goals. Achieving these
goals are possible and essential with not only tax rates but also the compatibility of
macroeconomic variables with each other in a broader perspective. In terms of the study of the
rational tax system, transition economies are an essential sampling since their historical legacies
and initial conditions are similar. In the thesis, the rationality of the tax system of thirty-one
transition economies was analyzed. In the analysis, two indices with equal weight and different
weight were developed using the data of the period from 2000 to 2018. Furthermore, the result
of the equally weighted index was evaluated with several approaches such as financial, and
legal, as well as the historical dynamics in transition countries. As a result of the thesis, we
believe that these original findings may have a significant impact on the current literature. Index
findings show that there is a rational tax system in the Baltic region, while it is partially in the
People's Republic of China, Balkan, and Eastern Europe regions. In addition, it was found that
there is no rational tax system in Central Asia and the Caucasus region and Russia. According
to the panel analysis findings, while the tax systems of transition countries affect growth
positively, the tax burden affects negatively the most. In addition, the most important variable
that negatively affects the rational tax system is the tax burden in Asia, while corruption in the
Balkan, Baltic, and Eastern European regions. It has been concluded that the most important
variable affecting this system positively is growth and economic freedom in Asia, public
activity in the Balkan region, growth in the Baltic region and public activity in the Eastern
Europe region.

Keywords: Rational tax system, Tax policies, Transition Economies, Panel data analysis