Devlet ve telekomünikasyon: Siyasi, ekonomik ve toplumsal dönüşümlerin Türkiye'de telekomünikasyon politikalarına etkileri
State and telecommunications: The implications of the political, economic and social transformations to telecommunications policy in Turkey
Yazar: FUNDA BAŞARAN
Danışman: DOÇ.DR. HALUK GERAY
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Gazetecilik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1999
Konu: Gazetecilik = Journalism ; Kamu Yönetimi = Public Administration ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Telekomünikasyon politikaları = Telecommunication policy ; İletişim teknolojisi = Communication technology

Özet:
ÖZET Son yıllarda mikroelektronik uygulamalarına dayalı teknolojik gelişmeler ve küresel üretim ve ticaretin aldığı biçim, telekomünikasyon sistemlerinin uluslararası ekonomik, politik ve toplumsal rolünün değişmesine neden olmuştur. Telekomünikasyon alanının değişimi, iletişim çalışmaları içinde telekomünikasyonu değişik kuramsal gelenekler ışığında inceleyen zengin bir telekomünikasyon yazınının ortaya çıkışma neden olmaktadır. Ancak ilk telekomünikasyon sistemi olarak kabul edilen telgrafin, ondokuzuncu yüzyıldan itibaren kullanılıyor olduğu; o günün iletişim koşullarında zaman ve uzam sınırlarını ortadan kaldırmış ve enformasyonun ekonomik ve politik satatüsünü değiştirmiş olması nedeniyle yüzyılın en radikal değişimlerinden birini yarattığı düşünüldüğün de, telekomünikasyonun bugünkü ekonomik, politik ve toplumsal rolü kadar geçmişi de önemli hale gelmektedir. Telekomünikasyonun bugünkü ekonomik, politik ve toplumsal rolünün mitleştirilmeden anlaşılabilmesi için tarihiyle birleştirilmesi gerekmektedir. Türkiye'de ilk telgraf hatlarının kurulduğu 1855'den, 1980'lere kadar ki süreç, değerlendirildiğinde, diğer ülkelerle önemli benzerlikler bulunduğu, ancak bunun yarımda Türkiye'ye özgü ekonomik, politik ve toplumsal koşulların da telekomünikasyonun gelişmesi üzerinde etkili olduğu görülmektedir. Osmanlı İmparatorluğu'nda kapitalizmle bütünleşmenin ve yan sömürgeleşmenin bir aracı olarak gelişen telgraf hatları, diğer yandan yönetsel ve askeri bir işlev üstlenmiştir. Telekomünikasyon ağı, Ulusal Kurtuluş Savaşında sömürgeleştirilmeye karşı çıkmanın ve bu mücadeleyi ülkeye yaygınlaştırmanın zemini olarak kullanılmıştır. Cumhuriyet döneminde, ulusal pazarı oluşturan çeşitli bölgeleri birbirine bağlayacak biçimde yapılandırılan telekomünikasyon ağı, hem ekonomik bütünleşmenin, hem de ulus devletin oluşturulmasının temel araçlarından biri haline gelmiştir. İkinci Dünya Savaşı sonrasında, telekomünikasyon ekonomik bir alan olarak tanımlansa da, kamu hizmeti olarak gelişmiştir. Aynı dönemde, kapitalist sistemle askeri ve ekonomik olarak bütünleşmeye gidilmesi, telekomünikasyon alanında NATO yatırımlarının artmasına ve telekomünikasyon altyapısında göreli bir genişleme ve modernleşmeye neden olmuştur. 1960 sonrasında ithal ikameci politikalar ve planlı kalkınma, telekomünikasyon ağı ile birlikte telekomünikasyon araçları endüstrisinin de gelişmesini getirmiştir. 236

Abstract:
ABSTRACT Major changes are taking place in telecommunications network and in international economic, politic and cultural role of telecommunications, related to technological changes in microelectronics implementations and the new global form of production and trade. All these developments cause new approaches to telecommunications based on different theoretical roots in communications studies to flourish. However, the electronic communication that started to operate globally in the first half of the 19th century was the telegraph. With the advent and use of the telegraph, the informational differences between different places began to erode and destroyed the peculiarity of place and time, and the status of information changed economically and politically. Realizing the telegraph, with these characteristics, the economic, political and social history of telecommunications is becoming as important as the recent roles of telecommunications. To understand economical and social implications of information and communications technologies without any mystification of technology, it must be integrated with its history. The development of telecommunications in Turkey, has parallels with the development of telecommunications in other countries as well as some characteristics particular to the Turkish situation. While development of telecommunications gained momentum in the process of integration to capitalism and semi-colonization, telegraph filled a strategic and administrative function in the Ottoman Empire. In the War of National Independence, telecommunication network was used as a tool of resisting against the colonialist occupation. After war, telecommunications linked the capital, Ankara to commerce centers and national markets to each other and played a major role with its economic functions in national integration process. After World War II, although telecommunications was described as an economic field, it developed as a public service. In the same period, with the economic and military integration of the world's capitalist system, national telecommunication infrastructure developed and modernized with NATO investments. After 1960, dependent development in telecommunications continued, but domestic telecommunications equipment industry began to flourish with the import- substitution policy and developing schemes. T3i^föl£îS« 237