Bazı pamuk (Gossypium hirsutum L.) genotiplerinin çoklu dizi (line X tester) melezlerinde tarımsal ve teknolojik özelliklerin kalıtımı
The inheritance of agricultural and technological properties of some cotton genotypes (Gossypium hirsutum L.) in line X tester hybrids
Yazar: NAZİFE ÖZKAN
Danışman: DOÇ. DR. OSMAN ÇOPUR
Harran Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Pamuk = Cotton ; Pamuk lifleri = Cotton fibres ; Pamuk çekirdeği = Cotton seed

Özet:
Bu araştırma, bazı pamuk genotiplerinin çoklu dizi (Line x Tester) analiz yöntemine göre oluşturulan F1 melez populasyonlarında; incelenen özellikler yönünden genetik yapıyı incelemek, F1 melez gücünü saptamak, uygun anaç ile bunların kombinasyonlarını belirlemek ve daha sonra yapılacak ıslah çalışmalarına genetik kaynak oluşturmak amacıyla yürütülmüştür. Çalışma, 2015 ve 2016 yıllarında Nazilli Pamuk Araştırma Enstitüsü'nde, 4 ana ve 7 baba olarak kullanılan pamuk genotipleri (Gossypium hirsutum L.) ve 28 kombinasyonla yürütülmüştür. 
Oluşturulan populasyonlarda; incelenen tüm özelliklerin (lif uzunluğu hariç) eklemeli olmayan genler tarafından yönetildiği saptanmıştır. Bitki boyu, odun dalı sayısı, koza sayısı, koza kütlü ağırlığı, erkencilik oranı, çırçır randımanı, 100 tohum ağırlığı, lif uzunluğu ve lif inceliği yönünden pozitif ve diğer özellikler yönünden ise negatif yönde heterosis oluştuğu saptanmıştır. Anaçlara ait genel uyum yeteneği bakımından, kütlü pamuk verimi yönünden; Gloria, TMN199 ve ZN1018; erkencilik oranı yönünden TMN199, GW2357 ve TMN170; ilk koza açma süresi yönünden TMN170 ve UA48; odun dalı sayısı yönünden UA48, ZN1018 ve ADN712; bitki boyu yönünden İpek 607 ve Gloria; koza sayısı yönünden TMN199, STV-468, GW2357 ve TMD139; koza kütlü ağırlığı yönünden GW2357 ve Gloria; 100 tohum ağırlığı yönünden İpek 607; çırçır randımanı yönünden TMN199, TMD139 ve ZN1018; lif uzunluğu yönünden Gloria, Flash, İpek 607 ve UA48; lif inceliği yönünden İpek 607 ve TMD139; lif kopma dayanıklılığı yönünden Gloria ve UA48; kopma anındaki lif uzama oranı yönünden Flash, STV-468, ADN712, TMD139 ve TMN170; kısa lif içeriği yönünden Gloria, İpek 607 ve UA48 ve lif yeknesaklık oranı yönünden ise Flash, UA48 ve İpek 607 genotipleri ön plana çıkmıştır. Ayrıca, kütlü pamuk verimi yönünden TMN199 X İpek 607, TMN199 X UA48, Flash X GW2357, Gloria X İpek 607, Gloria X UA48 ve STV-468 X ADN712;  erkencilik oranı yönünden TMN199 X TMN170; ilk koza açma süresi yönünden Gloria X ADN712 ve Flash X ZN1018; odun dalı sayısı yönünden Gloria X İpek 607; bitki boyu yönünden Gloria X UA48; koza sayısı yönünden STV-468 X İpek 607 ve TMN199 X TMN139; koza kütlü ağırlığı yönünden Flash X GW2357 ve Gloria X İpek 607; 100 tohum ağırlığı yönünden TMN199 X GW2357 ve Gloria X ADN712; çırçır randımanı yönünden TMN199 X TMD139, TMD199 X TMN170, Flash X ZN108 ve STV-468 X TMD139; lif uzunluğu yönünden Flash X ADN712 ve STV-468 X İpek 607; lif inceliği yönünden STV-468 X İpek607; lif kopma dayanıklılığı yönünden TMN199 X UA48, Flash X İpek 607, STV-468 X GW2357 ve STV-468 X UA48; kopma anındaki lif uzama oranı yönünden Flash X ZN1018, Gloria X UA48 ve STV-468 X ADN712; kısa lif içeriği yönünden Flash X İpek 607 ve lif yeknesaklık oranı yönünden ise TMN199 X TMN170 melez kombinasyonlarının anılan özelliklerin geliştirilmesi yönünden en ümitvar melezler olarak belirlenmiştir.

Abstract:
This study was conducted in randomized complete blocks with three replications to investigate the genetical make up, evaluate F1 hybrid vigor and determine the suitable parents and their hybrid combinations and to generate genetic source for studied characteristics in the population obtained by line x tester quantitative analysis method involving 4 female and 7 male parents of cotton (Gossypium hirsutum L.) in the Nazilli Cotton Research Institute experimental area, in the years of 2015 and 2016.
28 hybrid combinations and 11 parents were used as a plant material.  
Created populations; all properties (except fiber length) were influenced by non-additive gene effects. The values of heterosis for plant height, monopodia, number of boll, seed cotton weight per boll, earliness ratio, ginning outturn, seed index, fiber length and micronaire were positive while the other characters were negative. It was determined that Gloria, TMN199 and ZN1018 for seed cotton yield; TMN199, GW2357 and TMN170 for earliness ratio; TMN170 and UA48 for the days of sowing to opening boll; UA48, ZN108 and ADN712 for monopodia; İpek 607 and Gloria for plant height; TMN199, STV-468, GW2357 and TMD139 for number of boll; GW2357 and and Gloria for seed cotton weight per boll; İpek 607 for seed index; TMN199, TMD139 and ZN1018 for ginning outturn; Gloria, Flash, İpek 607 and UA48 for fiber lenght; İpek 607 and TMD139 for fiber micronaire; Gloria and UA48 for fiber strenght; Flash, STV-468, ADN712, TMD139 and TMN170 for elengation; Gloria, İpek 607 and UA48 for short fiber index and Flash, UA48 and İpek 607 for uniformity were the best parents cotton genotypes and also had best general combining abilities. Also, it was determined that most promising hybrid combinations and had best special combinning ability were TMN199 X İpek 607, TMN199 X UA48, Flash X GW2357, Gloria X İpek 607, Gloria X UA48 and STV-468 X ADN712 for seed cotton yield; TMN199 X TMN170 for earliness ratio; Gloria X ADN712 and Flash X ZN1018 for the days to opening boll; Gloria X İpek 607 for monopodia;  Gloria X UA48 for plant height; STV-468 X İpek 607 and TMN199 X TMN139 for number of boll; Flash X GW2357 and Gloria X İpek 607 for seed cotton weight per boll; TMN199 X GW2357 and Gloria X ADN712 for seed index; TMN199 X TMD139, TMN199 X TMN170, Flash X ZN1018 and STV-468 X TMN139 for ginning outturn; Flash X ADN712 and STV-468 X İpek 607 for fiber lenght; STV-468 X İpek 607 for fiber micronaire; TMN199 X UA48, Flash X İpek 607, STV-468 X GW2357 and STV-468 X UA48 for fiber strenght; Flash X ZN1018, Gloria X UA48 and STV-468 X ADN712 for elengation; Flash X İpek 607 for short fiber index and TMN199 X TMN170 for fiber uniformity.