Ayçiçek tohumlarının yağ ekstraksiyonu üzerine artan karbon sayılı çözücülerin etkisi
Sunflower seeds on oil extraction increasing carbon solvent effect on NO
Yazar: GÜLHAN TUNA DEMİREL
Danışman: DOÇ. DR. YÜKSEL BAYRAK
Trakya Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Fizikokimya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Bilim ve Teknoloji = Science and Technology

Özet:
Bu çalışmada farklı bölgelerden toplanan ayçiçeği tohumlarının çözücü ekstraksiyonundan önce % yağ ve % nem oranlarına bakılarak bölge-tohum hakkında ön bilgi edinildi. Silivri ve Tekirdağ gibi bazı bölgelerde nem oranının yüksek çıkması, Keşan ve Havsa gibi bölgelerde normal değerlerde çıkmasının nedeni ise hasat döneminde mevsimsel yağışlara bağlı olarak çiçeğin kurutulmadan tarladan çiftçi tarafından biçilmesi ve nemin yüksek çıktığı bölgelerin deniz seviyesinde olmasıdır. Bu yüzden bölgeler arasındaki nem oranları, yağ verimlerini artan nem ile birlikte düşürdüğü görülmüştür.Daha sonra sırasıyla 60°C'de heksan, 75ºC'de heptan, yaklaşık 89ºC'de aynı oranda karıştırılan hekzan + oktan karışımı ile her bir bölgedeki ayçiçeği tohumları ekstrakte edildi. Bu işlemin sonucunda ayçiçeği tohumundan elde edilen ham yağlar her bir çözücü için ayrı ayrı değerlendirildi.Çözücüler arasında karbon sayısı arttıkça kaynama sıcaklıkları artmış buna paralel olarak artan ekstraksiyon sıcaklıklığı ile birlikte % yağ verimi düşmüş, yağdaki % SYA (Serbest Yağ Asidi) ve renk değeri artmış, fakat yağın kendi karakteristik özellikleri olan tohumdan yağa geçen iyod sayısında, yağ asidi kompozisyon değerlerinde ve sabunlaşmayan madde miktarlarında değişiklik gözlenmemiştir. Bölgeler arasındaki yağ asidi kompozisyonlarındaki farklılığın ise ekilen tohumun cinsinden ve hasad dönemi mevsimsel değişikliklerden kaynaklandığı düşünülmektedir.Buna göre, işletme şartları düşünüldüğünde artan sıcaklıkla birlikte çözücünün sıvılaştırılıp geri dönüşümü için harcanan enerji artacağından, yağ endüstrisinde her zaman kaynama noktası düşük, küspeden yağı kolayca çekip alabilen çözücüler tercih edildiğinden, bu çalışmamızda ayçiçek tohumları için denenenler içerisinde en uygun olanının heksan olduğu görülmüştür.Anahtar Kelimeler:Ayçiçek yağı, Ekstraksiyon, Heksan, Heptan, Oktan.

Abstract:
In this study, the preliminary information has been gotten about region-seed by looking at rates of oil percentage and humidity percentage of sunflower seeds before the solvent extraction of sunflower seeds collected from different regions. In the harvest period, the reason why humidity of sunflower seeds in some regions such as Keşan and Havsa is high while in some other regions such as Silivri and Tekirdağ is normal is because sunflower seeds is harvested without drying by the farmers depending on seasonal precipitation.Later, the sunflower seeds were extracted with hexane at 60°C, heptane at 75°C and mixture of hexane + octane (at about 89°C) mixed at the same rate respectively. As a result of these treatments, the crude oils obtained from sunflower seeds were evaluated separately for each solvent.As the number of carbons increase, the boiling temperatures of solvents increased, in parallel to this, as a result of increasing temperature of extraction, oil yield percentage dropped, the FFA (Free Fatty Acid) and the color value of the oil increased, but change was observed in the iodine number (which is individual characteristics of the oil) passed to the oil from seeds, fatty acid composition values, and in the quantitiy of unsaponifiable matter. As for difference in the fatty acid compositions of the seeds among in the regions is caused by type of seeds and seasonal changes in the harvest period.Accordingly, given the business conditions, due to the fact that the energy used for recycling by condensating of solvent will increase as a result of increasing temperature and the fact that the solvents which are always preferred in the vegetable are the solvents that can easily extract oil from meal and has low boiling point. In the study ,it was observed that hexane was the most suitable solvent for sunflower seeds among those tested.Key Words: Sunflowerseed oil, Extraction, Hexane, Heptane, Octane.