Prekonsepsiyonel sağlıklı yaşam biçimi davranışları ölçeğinin geliştirilmesi
Development of the preconceptional healthy lifestyle behaviors scale
Yazar: NİLAY ŞENER ÖZOVALI
Danışman: PROF. DR. NURTEN KAYA
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Ebelik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ebelik = Midwifery
Dizin: Tutum ölçekleri = Attitude scales ; Çok boyutlu ölçekleme = Multidimensional scaling

Özet:
Amaç: Prekonsepsiyon döneminde kadın ve erkeğin sağlık konusundaki yaşam biçimini tanılamak, sorunların belirlenip çözümlenmesinde ilk adımı oluşturmaktadır. Bu çalışmanın amacı kadın ve erkeklerin prekonsepsiyon döneminde sağlıklı yaşam biçimi davranışlarını ölçen geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı geliştirmektir.
Materyal ve Metod:Araştırmanın evrenini Ataşehir İlçe Sağlık Müdürlüğü ve Ataşehir Aile Sağlığı Merkezine başvuran üreme çağında olan fertil dönemdeki kadınlar ve evli/partneri olan erkekler oluşturdu. Araştırmanın örneklemi, yüzeyel geçerlilik için 5 kişi ve kapsam geçerliliği için 15 uzman, açıklayıcı faktör analizi ve iç tutarlılık analizleri için 543, doğrulayıcı faktör analizi için 311, ölçüte bağlı geçerlilik analizlerinde 229 ve zamana karşı değişmezlik için 50 kişiden meydana geldi. Veriler Birey Tanıtım Formu, Taslak Prekonsepsiyonel Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Ölçeği (PSYBDÖ), Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Ölçeği II (SYBDÖ II) ile toplandı. T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğünden kurum izni, etik kurul onayı alındı. Veri analizinde Content Validity için Lawshe Tekniği; Construct Validity için Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA); Ölçüte bağlı geçerlik ve Test - Tekrar Test Analizinde Spearman correlation; İç Tutarlılık Katsayısı Hesaplamada Cronbach Alfa ve Madde toplam puan korelasyonları kullanıldı.
Bulgular: Taslak ölçeğin kapsam geçerlilik indeksi 0.87 olarak hesaplandı. Temel Bileşenler Analizi ve Varimax Yöntemi ile yapılan AFA sonucunda taslak ölçeğin 26 madde ve 7 faktörden oluştuğu ve maddelerin faktör yük değerlerinin 0.472-0.878 arasında olduğu belirlendi. DFA uyum değerleri CMIN/DF=2.014, RMSEA=0.057, CFI=0.871, SRMR=0.059 olarak elde edildi. Bu uyum indekslerinden CFI gereken sınırlar içerisinde bulunmamasına karşın maddelere ait tüm yol katsayıları istatistiksel olarak anlamlı görüldü (p<0,001).  Ölçeğin toplanabilir olmaması sebebiyle alt boyutlarda cronbach's alpha değerleri incelendi ve Faktör 1'in 0.73, Faktör 2'nin 0.73, Faktör 3'ün 0.69, Faktör 4'ün 0.64, Faktör 5'in 0.71, Faktör 6'nın 0.62 ve Faktör 7'nin 0,71 olduğu belirlendi ve bu değerler güvenilir bulundu. Ölçüte bağlı güvenirlik sonuçlarına göre her iki ölçeğin (PSYBDÖ and SYBDÖ II) alt boyutları arasındaki ilişki bazı boyutlarda anlamlıydı (p<0,001).  Ölçeğin Spearman Korelasyon tekniği ile belirlenen zamana karşı değişmezliği her alt boyutu için istatistiksel olarak pozitif yönde anlamlı bulundu (p<0,001).
Sonuç: Gebe ve yenidoğan sağlığında sadece kadın değil erkek sağlığının da önemli olduğu dikkate alındığında PSYBDÖ sorunların belirlenmesinde ve elde edilen verilere göre gereksinimlerin karşılanmasında kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracıdır.
Anahtar Kelimler: Prekonsepsiyon dönemi, Sağlıklı Yaşam, Sağlık Davranışı, Geçerlilik ve Güvenilirlik

Abstract:
Aim: Assessment of the lifestyle related to the health of men and women in the preconception period is the first step in identifying and solving problems. The aim of this study is to develop a valid and reliable measurement tool that measures healthy lifestyle behaviors in the preconception period of women and men.
Methods: The population of the study consisted of fertile women of reproductive age and married/partner men who applied to a Family Health Center. The sample of the study consisted of 5 people for face validity and 15 experts for content validity, 543 people for explanatory factor analysis and internal consistency analyses, 311 people for confirmatory factor analysis, 229 people for criterion validity analysis, and 50 people for time constancy. Data were collected with the Individual Information Form, Draft Preconceptional Healthy Lifestyle Behaviors Scale (PHLBS), and Healthy Lifestyle Behavior Scale II (HLBS-II). Institutional permission was obtained from the Ministry of Health General Directorate of Public Health, and ethical approval was obtained from the ethics committee. Lawshe Technique for Content Validity; Exploratory Factor Analysis (EFA) and Confirmatory Factor Analysis (CFA) for Construct Validity; Spearman correlation for Criterion validity and Test-Retest Analysis; Cronbach Alpha and Item Total Score Correlation in Calculation of Internal Consistency Coefficient were used.
Results: The content validity index of PHLBS was calculated as 0.87. As a result of EFA made with Principal Components Analysis and Varimax Method, the draft scale consisted of 26 items and 7 factors, and factor load values of the items are between 0.472-0.878. CFA concordance values were obtained as CMIN/DF=2.014, RMSEA=0.057, CFI=0.871, SRMR=0.059. Although CFI and GFI among these fit indices were not within the required limits, all path coefficients of the items were found to be statistically significant (p<0,001). Cronbach's alpha values were examined in the sub-dimensions because the scale was not additive Cronbach's alpha values were determined as 0.73 for Factor 1, 0.73 for Factor 2, 0.69 for Factor 3, 0.64 for Factor 4, 0.71 for Factor 5, 0.62 for Factor 6, and 0.71 for Factor 7, and these values were found to be reliable. According to criterion-related reliability results, the relationship between the sub-dimensions of both scales (PHLBS and HLBS-II) was significant in some dimensions (p<0.001). The test-retest reliability of the scale was found to be statistically and positively significant for each sub-dimension (p<0,001).
Conclusion: Considering that not only women's but also men's health is important in pregnant and newborn health, PHLBS is a valid and reliable measurement tool that can be used to identify problems and meet needs according to the data obtained.
Keywords: Preconception period, Healthy Living, Health Behavior, Validity and Reliability