Yeni gerçeklik anlayışları bağlamında tiyatro ve teknoloji ilişkisi
The relationship between theater and technology in the context of new reality concepts
Yazar: ÖZGE AYDOĞAN
Danışman: DOÇ. DR. LÜTFÜ KAPLANOĞLU
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı / Sanat ve Tasarım Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts
Dizin: Sanal gerçeklik = Virtual reality ; Sayısallaştırma = Digitization ; Teknoloji = Technology ; Teknoloji kullanımı = Technology utilization ; Tiyatro = Theatre ; Tiyatro oyunları = Theater plays ; Yeni gerçekçilik = Neorealism

Özet:
Bir canlandırma sanatı olan tiyatronun en temel yapı taşı "burada ve şimdi" algısıdır. Belli bir zamana ve açık ya da kapalı mekâna bağlı olan tiyatroda dijitalleşmenin etkisi ile yapısal farklılar meydana gelmiştir. İlk olarak kayıtların internette dolaşıma sokulması ile başlayan süreçte arşiv ve bellek oluşturma adına önemli bir külliyat oluşturulmuştur. Tiyatronun zaman ve mekân algısı bir anlamda yıkılmış, küresel erişimde yer alan bir sanat haline gelmesi sağlanmıştır. Ancak diğer yandan tiyatronun en önemli özelliği olan "canlılık" ve "burada ve şimdi" algısı yok edilmiştir. Son kullanıcıya ulaşması bakımından yeni teknolojiler olan sanal gerçeklik ve artırılmış gerçeklik teknolojileri ise tiyatronun yapısına zarar vermeden dijitalleşmesinin yolunu açmıştır. Zaman ve mekân kavramlarının yıkıldığı, canlılığın metaforik anlamda da olsa korunduğu, "burada ve şimdi"nin "orada ve o anda"ya dönüştüğü bir yapılanma ile tiyatro özünü koruyarak yeni teknolojilerle uyumlanmıştır. Öte yandan tiyatronun her daim peşinde olduğu inandırıcılık sağlama, seyirciyi etki altına alma, başka bir gerçekliğe çekme dürtüsü bu yeni gerçeklik yaklaşımları ile farklı boyutlar kazanmıştır. Sanal gerçekliğin "daldırma" özelliği tiyatroda seyirciyi kurgusal atmosfere çekme; artırılmış gerçeklikteki "var olanı artırma" özelliği ise tiyatroda gerçekliği artırma istekleri ile eşleşmiştir. Bu çalışmada tiyatro kavramı ve teknoloji tabanından tarihine dair sınırlı bir çerçeve çizilmiş, yeni gerçeklik teknolojileri ele alınmış ve geniş bir bakış açısı ile dijitalleşme ve yeni gerçeklik anlayışlarının tiyatro sanatına getirdikleri yenilikler, bozdukları öğeler, açtıkları yeni alanlar örnekler üzerinden aktarılarak tiyatronun nitelikli evrimine dair saptamalarda bulunulmuştur.

Abstract:
The most basic feature of theater, which is an art of animation, is the perception of "here and now". Structural differences have occurred with the effect of digitalization in the theater, which is connected to a certain time as well as indoor and outdoor. In the process that started with the circulation of the records on the internet, an important corpus was created in order to create an archive and memory. The perception of certain time and place of the theater has been destroyed in a sense, and it has become an art in global reach. However, on the other hand, the most important feature of the theater, the perception of "vitality" and "here and now" has been destroyed. Virtual reality and augmented reality technologies, which are new technologies in terms of reaching the end user, have paved the way for the digitalization of the theater without damaging its structure. With a structuring where the concepts of time and space are destroyed, vitality is preserved even in a metaphorical sense, the "here and now" turns into "there and now", the theater has adapted to new technologies by preserving its essence. On the other hand, the urge to persuade the audience, to influence the audience, to attract them to another reality, which theater is always after, has gained different dimensions with these new approaches to reality. The desire to attract the audience to the fictional atmosphere in the theater is matched with the "immersion" feature of virtual reality and the desire to increase the reality in the theater with the "enhancing the existing" feature in augmented reality. In this study, a limited framework was drawn on the concept of theater and its history from the technology base new reality technologies were discussed and the innovations brought by digitalization and new conceptions of reality to the art of theater, the items they disrupted, and the new areas they opened, were conveyed through examples, and the qualitative evolution of the theater was determined.