Türkçe konuşan dudak damak yarığı olan çocukların alveolar ve post-alveolar sürtünmeli seslerinin akustik olarak incelenmesi
Acoustic properties of turkish alveolar and post-alveolar fricatives of children with cleft lip and palate
Yazar: EREN BALO
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ÖZLEM ÜNAL LOGACEV
Anadolu Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Dil ve Konuşma Terapisi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Plastik ve Rekonstrüktif Cerrahi = Plastic and Reconstructive Surgery
Dizin: Konuşma = Speech ; Konuşma bozuklukları = Speech disorders ; Nazal kavite = Nasal cavity ; Rezonans = Resonance ; Ses analizi = Voice analysis ; Ses terapisi = Sound therapy ; Türkçe = Turkish ; Yarık damak = Cleft palate ; Yarık dudak = Cleft lip ; Çocuklar = Children

Özet:
Dudak damak yarığı en sık görülen doğum defektleri arasındadır. Bu durum yarıkla dünyaya gelen bireyde fiziksel görünüm, beslenme, ortodonti, işitme ve konuşmada bazı problemlere sebep olabilir. Velofarengeal yetmezlik dudak damak yarığı olan bireylerin konuşmalarında görülebilen bir sorundur. Velofarengeal mekanizmanın doğru çalışamamasından kaynaklı ağız içerisine gelmesi gereken hava basıncı nazal kaviteye kaçarak burundan çıkar ve genizsi bir konuşmaya neden olur. Bu tür bir konuşmada, üretimi için yüksek basınç gerektiren sürtünmeli, durak sürtünmeli ve patlamalı sesler gibi sesler bozulmaya uğrar. Bu çalışmanın amacı hipernazalitesi olan dudak damak yarıklı çocukların sürtünmeli seslerini akustik olarak incelenmektir. Bu amaçla çalışmada hedef olarak seçilen sibilant sürtünmeli seslerin (/s, z, ʃ , Ʒ/) süre, ağırlık merkezi, eğimlilik ve basıklık değerleri incelenmiştir. Özellikleri incelenen bu sibilant sesler sözcük başı konumdayken taşıyıcı cümle içerisinde yer almıştır. Çalışmaya anadilleri Türkçe olan, hipernazalite sorunu yaşayan dört dudak damak yarıklı çocuk ile herhangi bir dudak damak yarığı, hipernazalitesi ve sesletim problemi olmayan dört çocuk katılmıştır (4 erkek, 4 kız). Katılımcıların yaş aralığı 10-12 arasında değişmektedir. Çalışmanın istatistiği için Open Source Statistics Software R kullanılmıştır. Bu programda linear mixed effects model uygulanmıştır. Çalışmanın sonucunda hedef seslerin süresinin, hipernazalitesi olan damak yarıklı çocuklarda daha uzun olduğu görülmüştür. Ayrıca hipernazalitesi olan çocuklarda Ağırlık Merkezi değeri daha düşüktür. eğimlilik değeri hipernazalitesi olan ve olmayan grupta farklılık göstermezken, basıklık değeri hipernazalitesi olan katılımcılarda daha düşüktür. Çalışmaya konu olan sürtünmeli seslerin süresine, ağırlık merkezi ve basıklık değerine hipernazalitenin etkisi vardır. Tüm sonuçlar hipernazalitesi olan çocukların ağız içi basıncını oluşturabilmek için daha uzun zamana ihtiyaç duyduklarını, sesletim yeri olarak daha art bölgeleri tercih ettiklerini ancak sürtünmeli bir sesi oluşturabilmek için gerekli olan türbülansı yaratabildiklerini göstermektedir. 

Anahtar Kelimeler: Hipernazalite, dudak damak yarığı, sürtünmeli sesler, spektral moment, akustik

Abstract:
Cleft lip and palate is one of the common birth defects. It may result in anatomical and physiological problems, feeding and dental problems, and hearing and speech problems. Velopharyngeal incompetence is one of the speech characteristics that can be seen in the speech of people with cleft palate. As the velopharyngeal port doesn't work accurately, the air pressure coming from the lungs escapes into nasal cavity instead of coming into oral cavity and the speech becomes hypernasal. In this kind of a speech, the obstruent sounds (e.g. fricatives and plosives) are weakened. The aim of this study is to analyse the acoustic properties of Turkish fricatives of children with cleft lip and palate having hypernasality. For this purpose, duration, center of gravity (COG), skewness and kurtosis values of sibilants (/s, z, ʃ, Ʒ/) were measured. Each sibilant was located word initial position within a sentence. 4 children with cleft palate with hypernasality and 4 children without cleft palate were participated in the study (4 male, 4 female). All the participants were Turkish native speakers and their age range was 10-12. For the statistics, Open Source Statistics Software R was used, and in R, linear mixed model was applied. It has been seen that duration of target sounds is longer for the people with cleft palate having hypernasality. Moreover, for these participants COG is found lower than the participants without hypernasality. Although skewness doesn't show any discrepancy for both groups, kurtosis is lower for the people with cleft palate having hypernasality. It has been found that hypernasality has an effect on the duration, COG and kurtosis of target sibilant sounds. All results have shown that children with hypernasality need more time, and prefer back articulation in order to create the intra oral pressure; however, they can create enough turbulence required for fricatives. 

Key Words: Hypernasality, cleft lip and palate, fricatives, spectral moments, acoustics.