Hakkâri yöresi yabani incir (ficus carica var. rupestris) genotiplerinin seleksiyonu ve genetik karakterizasyonu
Selection and genetic characterization of wild fig (ficus carica L.) genotypes in the hakkârii region
Yazar: VİYAN ACAR ÜÇER
Danışman: DOÇ. DR. ERDAL AĞLAR ; DOÇ. DR. MUHAMMAD AZHAR NADEEM
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Hakkâri'de yetiştirilen yerel incirlerin özelliklerini belirlemeye yönelik bir araştırmada, Çukurca ve Derecik bölgelerinde toplam 94 adet genotip incelenmiştir. Bu genotipler üzerinde çeşitli morfolojik özellikler incelenmiş ve değerlendirilmiştir. Araştırmanın sonuçlarına göre, incir ağaçlarının gelişim kuvveti ve büyüme şekli üzerinde genotiplere bağlı önemli farklılıklar tespit edilmiştir. Bodur, yarı bodur ve kuvvetli gelişim gösteren genotipler bulunmuş, yayvan gelişim alışkanlığına sahip genotiplerin çoğunun yayvan, dik ya da yarı dik şekillerde büyüdüğü belirlenmiştir. Ayrıca, incir ağaçlarının sürgünlerinin uzunluğu ve kalınlığı üzerinde de genotiplere bağlı olarak önemli değişiklikler görülmüştür. Sürgün uzunluğu ve kalınlığı incelendiğinde, genotipler arasında büyük çeşitlilik olduğu ve bazı genotiplerin diğerlerine göre daha uzun veya daha ince sürgünlere sahip olduğu görülmüştür. Araştırmada incelenen yaprak özellikleri de genotiplere bağlı olarak değişiklik göstermiştir. Yaprak uzunluğu, genişliği, yaprak lop sayısı gibi özellikler incelenmiş ve genotipler arasında önemli farklılıklar saptanmıştır. Örneğin, HD1 genotipi en büyük yapraklara sahipken, diğer genotiplerden farklı olarak yaprakları daha küçük olan genotipler de bulunmuştur.
Meyve ağırlığı, boyutu, şekli, kabuk ve et rengi açısından genotipler arasında önemli farklılıklar bulunmuştur. Örneğin, HD19 genotipi en büyük meyvelere sahipken, HD5 genotipi en küçük meyvelere sahiptir. Meyve şekli genellikle yuvarlak veya basık yuvarlaktır, ancak bazı genotiplerin armut veya üst şekilli meyvelere sahip olduğu belirlenmiştir.
Ayrıca, meyve rengi üzerinde de genotiplere bağlı olarak önemli farklılıklar gözlemlenmiştir. Kabuk rengi genellikle sarı veya mor olarak belirlenmiş, meyve eti renginin ise genellikle kahverengi olduğu tespit edilmiştir
Genotipler arasında suda çözünür kuru madde miktarı, titre edilebilir asit miktarı, C vitamini, toplam fenolik, toplam flavonoid, toplam monomerik antosiyanin ve antioksidan aktivite gibi biyokimyasal özelliklerde önemli farklılıkların olduğu görülmüştür. Bu değerler incelendiğinde, incir genotiplerinin kimyasal bileşimlerinin geniş bir yelpazeye yayıldığı ve genotipler arasında belirgin farklılıkların olduğu belirlenmiştir. Sonuç olarak, Hakkâri'de yetiştirilen yerel incirlerin genetik çeşitliliğinin oldukça zengin olduğu ve bu genotiplerin morfolojik, pomolojik ve kimyasal özelliklerinin incelenmesinin önemli olduğu sonucuna varılabilir. Bu çalışma, yerel incir çeşitlerinin tanımlanması ve genetik kaynakların korunması için önemli bir adım olabilir

Abstract:
In a research aimed at determining the characteristics of locally grown figs in Hakkâri, a total of 94 genotypes were examined in the Çukurca and Derecik regions. Various morphological characteristics were investigated and evaluated on these genotypes. According to the results of the study, significant differences dependent on genotypes were detected in the vigor of fig trees and their growth habits. Genotypes showing dwarf, semi-dwarf, and vigorous growth were found, with most genotypes exhibiting sprawling, erect, or semi-erect growth habits. Additionally, significant variations dependent on genotypes were observed in the length and thickness of fig tree shoots. When shoot length and thickness were examined, it was observed that there was great diversity among genotypes, with some genotypes having longer or thinner shoots compared to others. Leaf characteristics examined in the study also varied depending on genotypes. Characteristics such as leaf length, width, and number of leaf lobes were investigated, and significant differences among genotypes were detected. For example, while the HD1 genotype had the largest leaves, there were other genotypes with smaller leaves.
When fruit characteristics were examined, significant differences dependent on genotypes were observed in properties such as fruit weight, size, shape, skin, and flesh color. For instance, while the HD19 genotype had the largest fruits, the HD5 genotype had the smallest fruits. When fruit shape was examined, it was generally observed to be spherical or flattened, but some genotypes were found to have fruits shaped like pears or tops. Additionally, significant differences dependent on genotypes were observed in fruit color. While skin color was generally determined to be yellow or purple, the flesh color was mostly found to be brown. In chemical analyses, significant differences were observed among genotypes in parameters such as soluble solids content, pH, and titratable acidity. When these values were examined, it was determined that the chemical compositions of fig genotypes were widely varied, with pronounced differences among genotypes.
In conclusion, it can be concluded that the genetic diversity of locally grown figs in Hakkâri is quite rich, and the morphological, pomological, and chemical characteristics of these genotypes are important to be examined. This study could be an important step in identifying local fig varieties and preserving genetic resources.