Ege bölgesi bazı yağlık zeytin zeytin çeşitlerinin mekanik hasat kriterlerinin belirlenmesi
Determination of mechanical harvest criteria of some Ege reagion oil olive variety
Yazar: TÜRKER SARAÇOĞLU
Danışman: PROF. DR. EDİZ ULUSOY
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Makineleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Günümüzde sağlık bilincinin artmasıyla beraber artan talep sonucunda zeytin, önemi gittikçe yükselen bir üründür. Bu nedenle zeytin yetiştiriciliğine ve dolayısıyla zeytin yetiştiriciliğinin en sorunlu aşaması olan hasat mekanizasyonuna ilgi yoğunlaşmaktadır.Bu çalışmada öncelikle çiftçilerin bakış açısıyla zeytincilik konusu irdelenmiş daha sonra da arazi denemeleriyle Memecik, Ayvalık ve Gemlik zeytin çeşitlerinin mekanik hasat kriterleri belirlenmeye çalışılmıştır. Çalışma iki aşamada yürütülmüştür. Birinci bölümde Ege Bölgesi'nde zeytinciliğin yoğun olarak yapıldığı Edremit, Ayvalık, Akhisar ve Aydın yörelerinde çiftçi toplantıları düzenlenmiştir. Toplantılarda ortaya çıkan çeşitli görüşler istatistiksel bir değerlendirme şeklinde değil, her fikrin not edilmesi ve önem derecesinin belirlenmesi formatında düzenlenmiştir. Elde edilen sonuçlara göre; gelecekte büyük ölçekli organize işletmeler çoğalma eğilimindedir. Edremit, Ayvalık ve Aydın bölgelerinde yağlık çeşitler ağırlıkta olup sofralık çeşitler de bulunmakta, Akhisar bölgesinde üretimin hemen hemen tamamı sofralığa işlenmektedir. Bu durum hasat mekanizasyonuna da önemli oranda yansımaktadır. Yetiştiriciliğe yönelik kursların yararlı olacağı kanısı hakimdir. Dört bölgede de değişik toprak işleme yöntemleri uygulanmaktadır. Damla sulama yöntemi hızla yaygınlaşmakta, ilaçlama ise genellikle yerel satıcıların tavsiyesi doğrultusunda yapılmaktadır. Son yıllarda hasat makinalarının yaygınlaşmasıyla makinalı hasada uygun budama kavramı da gelişmiştir. Edremit bölgesinde makinalı hasat yaygınlaşmış, Ayvalık bölgesinde ise nispeten daha az hasat makinası kullanılmaktadır. Aydın bölgesinde hasat makinaları henüz sisteme yaygın biçimde girmemiştir. Akhisar bölgesinde zeytinler sofralığa işlendiği için hemen hemen hiç hasat makinası kullanılmamaktadır. Çiftçiler hasat makinası satın alacaklarında, makinanın kullanışlı olmasına, yedek parça sorununun olmamasına ve ergonomik olmasına dikkat etmektedirler.İkinci bölümde arazi denemeleri yapılarak Gemlik, Ayvalık ve Memecik zeytin çeşitlerinin mekanik hasat kriterleri belirlenmeye çalışılmıştır. Bu bölümde öncelikle her üç çeşidin olgunlaşma düzeyleri, yaklaşık bir aylık dönemde, 6 değişik tarihte tutunma kuvveti değişimi, meyve kütlesi değişimi ve olgunlaşma indisi kriterlerine göre incelenmiştir. Elde edilen sonuçlara göre; Gemlik, Ayvalık ve Memecik çeşitleri için olgunlaşmayla beraber meyve tutunma kuvveti azalmış (sırasıyla %17,8 - %15,9 - %2,2), meyve kütlesi önemli derecede değişmemiş, ancak bunlara bağlı olarak tutunma kuvvetinin meyve kütlesine oranında (F/m) bir azalma meydana gelmiştir. Olgunlaşma indisi her üç çeşit için de olgunlaşmaya bağlı olarak 5 değerine yaklaşmıştır. Hasat denemelerinde üç farklı genlik (50, 40, 30 mm), üç farklı frekans (40, 30, 20 Hz) ve 2 farklı sarsma süresi (5 ve 10 s) kombinasyonları üç tekerrürlü uygulanmıştır. Deneme sonuçlarına göre; Gemlik, Ayvalık ve Memecik çeşitleri için hasat yüzdelerinin ortalamalarına bakıldığında en yüksek hasat yüzdesi (sırasıyla, %83,66-%85,33-%83,48), 50 mm genlik, 40 Hz frekans ve 10 s'lik sarsma süresinde gerçekleşmiştir. Bu çalışma koşullarında zarar oranları Gemlik çeşidinde % 4,05, Ayvalık çeşidinde, % 3,92 , Memecik çeşidinde % 6,18 olmuştur.Anahtar sözcükler: Zeytin, zeytin hasat mekanizasyonu, zeytin hasat makinası

Abstract:
At the present time, demand for olive was increased in parallel with increasing on health conscious. Therefore, importance of olive is becoming higher and for this reason, concern on olive production and consequently its most problematic stage harvest mechanization is also increasing.In this study, firstly olive growing was examined from the farmers? point of view, then, Mechanical harvest criteria of Memecik, Ayvalık and Gemlik varieties were determined in situ conditions. The study was performed at two stages. At the first stage, farmer meetings were organized in Edremit, Ayvalık, Akhisar and Aydın which have intensive olive production. Instead of statistical evaluation, opinions come out from the meetings were evaluated in such format that they were recorded, then their importance degree was determined. According to the results obtained from the meetings, large-scale well organized enterprises have a tendency to grow in number. While there are some table olive, oil olive is common in Edremit, Ayvalık and Aydın, but almost whole production in Akhisar is processed as table olive. This case also affects harvest mechanization. It is common idea among the growers that courses aimed at olive production would be beneficial. Different soil tillage methods are applied in these four regions. Drip irrigation is becoming widespread, and generally, pesticides are applied according to advice of seller. During the lst years, with common usage of harvesters, harvester suitable pruning idea was also developed. While machine harvesting was wide spread in Edremit region, relatively less number of harvesting machine is used in Ayvalık region. Harvesting machines are not commonly used in Aydın region. Since olive yield is processed as table olive, almost no any harvesting machines are used in Akhisar region. When farmers want to buy a harvester, they select the machine according to the fallowing criteria; usefulness of machine, easiness in spare part obtaining and machine?s ergonomics. At the second stage, experiments were conducted in situ conditions and mechanical harvest criteria of Gemlik, Ayvalık ve Memecik olive varieties were determined. At this stage, firstly, fruit maturity levels of three varieties were examined during approximately one month, according to changing of detachment force at six different dates, changing of fruit mass and maturity index. According to the obtained results; with the increasing on maturity, while detachment force for Gemlik, Ayvalık ve Memecik varieties decreased (respectively %17,8 - %15,9 - %2,2), fruit mass wasn?t change significantly, therefore, detachment force/ fruit mass ratio (F/m) decreased. Maturity index approached to 5 depending on the maturation for these three varieties. Three amplitude (50, 40, 30 mm), three frequencies (40, 30, 20 Hz) and two shaking time (5 and 10 s) were studied with three replication during the harvest experiments. As a result, the highest average harvest percentages for Gemlik, Ayvalık and Memecik varieties (%83,66 - %85,33 - %83,48 respectively) were obtained at 50 mm amplitude, 40 Hz frequency and 10 s time condition. Damage ratios for Gemlik, Ayvalık and Memecik varieties were %4,05, %3,92 and %6,18 respectively under this circumstances.Key words: Olive, olive harvest mechanization, olive harvest machine