Artemis ve Apollon kültündeki Pers etkileri
The Persian effects on the cults of Artemis and Apollo
Yazar: FARZAD ABEDI
Danışman: PROF. DR. ERGÜN LAFLI
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Arkeoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Tarih = History
Dizin: Anadolu = Anatolia ; Antik Yunan = Ancient Greece ; Apollo = Apollo ; Apollon kültü = Apollon cult ; Kült = Cult ; Persler = Persians ; Tanrılar = Gods ; Yunan = Greek

Özet:
Artemis ve Apollon, Yunan dünyasının en çok saygı gören tanrılarından sayılmaktadırlar. M.Ö. 546'da Akhamenid İmparatorluğu'nun Anadolu'yu fethetmesinin ardından, adı geçen tanrıların kişilikleri, sorumlulukları ve kültleri ciddi bir şekilde Pers etkilerinin altındaydı. Bu etkilerin en önemli sebebi, Pers pantheonunun Anadolu'ya girmesiydi. Akhamenid İmparatorluğu kurulduktan sonra, Anadolu'nun farklı bölgelerinde Pers pantheonunun kutsal alanları ortaya çıkmaya başlamıştır. Bu çerçevede, Yunan-Anadolulu ve Persli kültler birbirlerine yakınlaşmıştır ve bu yakınlaşmanın sonucunda bazı Yunan-Anadolulu ve Persli tanrılar sinkretize edilmişlerdir. Artemis ve Apollon da sözü geçen süreçte, bazı Pers tanrılarıyla özdeşleştirilmişlerdir. Bu olay, Artemis ve Apollon kültündeki Pers etkilerinin ortaya çıkmasını hızlandırmıştır.
Antik edebiyat ve arkeolojik buluntular, yan yana Artemis ve Apollon kültündeki Pers etkilerini kanıtlamaktadır. Adı geçen etkilerin izleri, daha eski dönemlerde, daha çok antik edebî eserler aracılığıyla takip edilebilir. Ama Orta Akhamenid Dönem'den itibaren Artemis ve Apollon kültündeki Pers etkilerinin kanıtları hem antik metinlerde, hem de arkeolojik kanıtlarda görülebilir. Bu yüzden de sözü geçen etkileri ortaya çıkarmak için kronolojik bir sınıflandırma gerekmektedir. Bu tez çalışmasında, arkeolojik kanıtlar ve antik edebî eserler ışığında, Artemis ve Apollon kültündeki Pers etkileri ortaya çıkarılmıştır. Önceden belirlediğimiz gibi bu araştırma kronolojik bir yöntem çerçevesinde düzenlenmiştir.  

Anahtar Kelimeler: Artemis, Apollon, Pers, Yunan, Anadolu, Akhamenid.

Abstract:
Artemis and Apollo are counted as the most respected gods in the Greek world. After the capturing of Anatolia by the Achaemenid Empire in 546 B.C., the characteristics, responsibilities and cults of these gods were under the effects of Persian influences. The entrance of the Persian gods into Anatolia was the most important reason of these effects. After the establishment of the Achaemenid Empire, the sanctuaries of the Persian pantheon emerged in different regions for Anatolia. At this point, the Greco-Anatolian and Persian cults became closer and as a result, the Greco-Antolian gods and Persian gods syncretized. Artemis and Apollo also have been syncretized with some Persian gods. This event accelerated the process of emerging Persian effects into the cult of Artemis and Apollo. 
Classical texts and archaeological evidence prove the Persian effects in the cult of Artemis and Apollo. In the earlier periods, this influence is traced mostly in Classical texts. But from the middle period of the Achaemenid Empire, the Persian effects on the cults of Artemis and Apollo can be seen in Classical texts and archaeological evidence. Hence, a chronological classification for this issue is needed. In this thesis, it has been tried to reveal the Persian influence on the cult of Artemis and Apollo by using the Classical texts and archaeological evidence. As we told above, this research has been presented in a chronological framework.

Keywords: Artemis, Apollo, Persia, Greece, Anatolia, Achaemenid.