Fındıkta tamamlayıcı tozlamanın verim ve meyve kalitesine etkisinin belirlenmesi
Determination of the effect of supplementary pollination on yield and nut quality in hazelnut
Yazar: KAMBER ERAT
Danışman: DOÇ. DR. HÜSEYİN İRFAN BALIK
Sakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışmada, fındıkta tamamlayıcı tozlamanın 'Çakıldak' çeşidinde verim ve meyve kalitesine etkisi araştırılmıştır. 2023-2024 yıllarında Sakarya ekolojik koşullarında yürütülen araştırmada çiçek tozu kaynağı olarak 'Fındıkta tozlayıcı çeşitlerin geliştirilmesi' projesi kapsamında tespit edilen ümitvar genotiplere ait (T-22KRS02, T-22KRS03, T-22KRS07, T-22KRS08, T-22KRS09, T-22KRS10, T-22KRS11, T-22KCL11, T-22KCL14, T-22KCL16 ve Mincane) çiçek tozlarının bir önceki yıla ve aynı yıla ait olan karışımları (polen mix) kullanılmıştır. Genotiplere ait çiçek tozları erkek çiçeklenme aşamasında Karasu ve Kocaali ilçelerinden toplanmış, TTC testine göre çiçek tozu canlılığı, petride agar yöntemine göre çiçek tozu çimlenmesi belirlenmiştir. Açık tozlanma ise kontrol olarak kabul edilmiştir. Bir önceki yıla ait çiçek tozları ayrı muhafaza kapları içerisinde derin dondurucuda -18°C'de muhafaza edilmiştir. Tozlaşma dönemi sona ermesine rağmen halen daha bitkilerin üzerindeki tozlanmamış karanfiller (dişi çiçek kümesi) çiçek tozu karışımları kullanılarak suni olarak elle melezlenmiştir. Deneme, tesadüf blokları deneme desenine göre üç tekerrürlü olarak kurulmuştur. 2023 yılında aynı yılın polen karışımında çiçek tozu canlılığı %62.31, bir önceki yılın polen karışımında ise %36.59 iken; 2024 yılında sırasıyla %47.50 ve %37.77 olarak belirlenmiştir. 2023 yılında %15 sükroz konsantrasyonunda aynı yılın polen karışımında çiçek tozu çimlenme oranı %26.60, bir önceki yılın polen karışımında %18.60 iken; %20 sükroz konsantrasyonunda ise sırasıyla %42.10 ve %18.28 olarak belirlenmiştir. 2024 yılında %15 sükroz konsantrasyonunda aynı yılın polen karışımında çiçek tozu çimlenme oranı %20.30, bir önceki yılın polen karışımında %19.40 olarak tespit edilmiş, %20 sükroz konsantrasyonunda sırasıyla %32.20 ve %19.07 olarak saptanmıştır. Uygulamaların fındıkta verimin temel unsurlarından olan karanfilin çotanağa dönüşüm oranı ile çotanaktaki meyve sayısına etkisi çarpıcı olmuş, karanfilin çotanağa dönüşüm oranı %73.50-93.47, çotanaktaki meyve sayısı 2.03-2.76 arasında değişim göstermiştir. Uygulamaların bazı meyve özelliklerine etkisi istatistiksel olarak önemli iken (meyve ağırlığı, meyve iriliği, meyve ve iç şekil indeksi, meyve ve iç basıklık indeksi, boş meyve oranı, yağ oranı, palmitik ve stearik asit) diğer özelliklere etkisi önemli bulunmamıştır. Araştırma sonucunda, tamamlayıcı tozlama ile verimin %21.9 oranında artış sağlayabileceği belirlenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Corylus avellana, tamamlayıcı tozlama, çiçek tozu, verim, kalite

Abstract:
In this study, the effect of supplementary pollination on yield and nut quality in 'Çakıldak' hazelnut cultivar was investigated. In the research carried out in Sakarya ecological conditions in 2023-2024, the mixtures of pollen from the previous year and the same year (pollen mix) of the promising genotypes (T-22KRS02, T-22KRS03, T-22KRS07, T-22KRS08, T-22KRS09, T-22KRS10, T-22KRS11, T-22KCL11, T-22KCL14, T-22KCL16 and Mincane) identified within the scope of the 'Development of pollinator cultivars in hazelnut' project were used as the pollen source. Pollens were collected from Karasu and Kocaali districts at the male flowering stage, pollen viability was determined according to the TTC test and pollen germination was determined according to the agar method. Open pollination was accepted as control. The previous year pollen was stored in separate containers in a deep freezer at -18°C. Although the pollination period was over, the unpollinated female flowers on the plants were pollinated by hand using pollen mixtures.
The experiment was established according to the randomized blocks trial design with three replications. While the viability of in the pollen mixture of the same year in 2023 was 62.31% and in the pollen mixture of the previous year it was 36.59%; in 2024 it was determined as 47.50% and 37.77%, respectively. In 2023, the germination rate in the pollen mixture of the same year at 15% sucrose concentration was 26.60%, in the pollen mixture of the previous year it was 18.60%; while at 20% sucrose concentration it was determined as 42.10% and 18.28%, respectively. In 2024, at 15% sucrose concentration, the pollen germination rate in the pollen mixture of the same year was determined as 20.30% and in the pollen mixture of the previous year as 19.40%, at 20% sucrose concentration it was determined as 32.20% and 19.07%, respectively. The effects of the applications on nut set and the number of nuts in the cluster, which are the basic factors of hazelnut yield, were striking, nut set varied between 73.50-93.47% and the number of nuts in cluster varied between 2.03-2.76. While the effects of the applications on some nut traits were statistically significant (nut weight, nut size, nut and kernel shape index, nut and kernel oblateness index, empty nut, oil ratio, palmitic and stearic acid), the effects on other traits were not found to be significant. As a result of the research, it was determined that the yield could be increased by 21.9% with supplementary pollination.
Keywords: Corylus avellana, supplementary pollination, pollen, yield, nut quality