Sovyet ideolojisinin Bakü örneğinde mekana yansıması
Reflection of Sovyet ideology on the example of Baku city
Yazar: MABUD SATTARLI
Danışman: PROF. DR. ALİM YILMAZ
İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: Azerbaycan = Azerbaijan ; Mekan = Space ; Sovyetler Birliği = Soviet Union ; İdeoloji = Ideology

Özet:
Bu çalışmada, Sovyet ideolojisinin mekana yansıması, belli unsurlar üzerinden
mekanda kendisini göstermesi araştırılmıştır. Araştırma için Azerbaycan'ın başkenti
Bakü şehrindeki yapılar incelenmiştir. Araştırmada hem akademik, hem de akademik
olmayan çalışmalara yönelik literatür taraması yöntemi kullanılmıştır. Araştırma,
genel olarak ideoloji ve Sovyet ideolojisi kavramları temel alınmakla Azerbaycan'da
Sovyet yönetiminin iktidarda olduğu zaman zarfında mekansal değişimin nasıl
değiştiği üzerinde inşa edilmiştir. Bu çalışmanın yapılmasındaki amaç konuyla ilgili
literatürdeki boşluğun doldurulması, Sovyet ideolojisinin mekansal değişimi hangi
ölçüde tetiklediğinin analiz edilmesi ve konjonktürel durumu doğru değerlendirmek
için Sovyet yönetimi altında geçen Azerbaycan'ın yakın tarihini araştırmak ve
toplumsal değişimin mekansal öğeler üzerinden nasıl gerçekleştirildiğini ortaya
koymaktır. Bu amaçlar doğrultusunda yapılan bu çalışmada; ideoloji nedir ve ideoloji
hakkında düşünürlerin değerlendirmeleri nelerdir, mekan nedir ve mekan hakkında
düşünürlerin yaklaşımları nasıldır, mekanla iktidar, mekanla ideoloji arasında nasıl bir
ilişki vardır, Sovyet ideolojisi hangi unsurlar üzerinden maddeleşmiştir ve Bakü'de
Sovyet ideolojisinin varlığını en belirgin şekilde gösteren yapılar neler olmuştur gibi
sorulara cevap aranmış, çalışma bu sorular üzerinde oluşturulmuştur. Araştırma,
Azerbaycan'ın 1920 senesinde işgaliyle başlayıp 1990 senesinde Sovyetlerin
çöküşüyle sonlanan süreci kapsamaktadır. Sovyetler yönetimi sadece eğitim
müfredatını değiştirmemiş, yeni bir tarih yazımı gerçekleştirmiş, yaşam alanlarını
baştan sona yeniden inşa etmiş, kamusal alanın her köşesinde kendisini temsil eden
anıt, heykel ve diğer yapıtlarla ideolojisini toplumlara kabul ettirmiştir. Azerbaycan'ın
toplumsal tutumunu ve siyasal duruşunu anlamak için yakın tarihinde gerçekleşen
önemli değişimleri incelemek ehemmiyet arz etmektedir.

Abstract:
In this study, we looked into the reflection of the Sovyet ideology on the space and its
manifestation in the space through certain elements. Many structures in Baku, the
capital city of Azerbaijan have been examined for the research. In this research,
literature review method and both academic and non-academic studies were used. The
research is built on how the spatial change shifted during the time of the Sovyet
government in Azerbaijan, basing on the concepts of ideology and Sovyet ideology in
general. The purpose of this study is firstly to fill the gap in the relevant literature, then
to analyze the extent to which the Sovyet ideology triggered the spatial change, to
investigate the recent history of Azerbaijan under Sovyet rule, in order to evaluate the
conjunctural situation correctly, and to reveal how the social change was realized
through spatial elements. In this study conducted for these mentioned purposes many
worth questions are asked, to which answers were sought. What is ideology and what
are the evaluations of thinkers about ideology? What is space and what is the approach
of thinkers about space? What kind of relation is there between space and power, space
and ideology, through which elements did the Sovyet ideology materialize and what
were the structures that most clearly showed the existence of Sovyet ideology in Baku?
Our study is built around these questions. The research covers the process that started
with the occupation of Azerbaijan in 1920 and ended with the collapse of the Soviets
in 1990. The Sovyet administration not only changed the educational curriculum, but
also made a new history, reconstructed living spaces from beginning to end, and
imposed its ideology on the public with monuments, sculptures and other works that
represent itself in every corner of the public space. In order to understand the social
attitude and political stance of Azerbaijan, it is necessary to examine the important
changes in its recent history.