Modern Türk ve Mısır romanlarında toplumsal değişim: Fatih-Harbiye ve Midak Sokağı
Social change in modern Turkish and Egyptian novels: Fatih-Harbiye and Midaq Alley
Yazar: FATMA AYMAN ELAGAMY
Danışman: DOÇ. DR. AHMET KOÇAK
İstanbul Medeniyet Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature ; Karşılaştırmalı Edebiyat = Comparative Literature ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Arap edebiyatı = Arabian literature ; Mısır = Egypt ; Mısır edebiyatı = Egyption literature ; Mısır romanı = Egyption novel ; Roman = Novel ; Sosyal değişim =   ; Türk edebiyatı = Turkish literature

Özet:
İstanbul ve Kahire, asırlar boyunca farklı medeniyetlere, çeşitli kültürlere, ırklara, dillere ve dinlere mensup insanlara ev sahipliği yapan, her tarafında tarihin ihtişamlı mirasını barındıran iki kadim şehirdir. Bu iki şehir dünyanın en köklü şehirlerinden biri olarak kültürel, tarihsel, ekonomik ve sosyal alanda zengin bir hazineye sahiptir. Türk toplumunda Tanzimat'la ve Mısır toplumunda Fransa'nın işgali dönemiyle birlikte, Batı'nın etkisiyle ortaya çıkan modernleşme hareketi her iki toplumu olumlu veya olumsuz bir şekilde etkilemiştir. Batı'nın üstünlüğü ve önderliği modernleşmenin dünya çapına yayılmasına neden olmuştur. Belirli bir süre içinde her iki toplumun sosyal yapısında gözlenen bu başkalaşım toplumsal değişim diye tanımlanabilir. Hayatın tasviri ile meşgul olan ve toplumda sosyolojik hadiseleri yansıtan edebiyat, doğal olarak bu değişimi konu almıştır. Edebiyat türleri arasında bu görevi yerine getirme bakımından roman türünün üstün olduğu bir hakikattır. Romanlar, insan-ailesi, insan-politika, insan-doğa, insan-insan, insan-toplum vs. ilişkilerini ele almıştır. Roman, Türk ve Mısır toplumlarında modernleşme döneminde meydana gelen farklılaşmayı gözlemek için imkân vermiştir. Toplumun uğradığı değişimlerin romanlara yansıtılması konusunda, bu değişimlerin zamanında yaşayan, toplumda başkalaşımlar ve çatışmaları bizzat gören, modernleşme ve batılılaşma olgularını ele alan usta bir yazarın eserleri edebiyatta önemli bir yere sahiptir. Türk edebiyatında usta yazar Peyami Safa'nın Fatih-Harbiye romanında ve Mısır edebiyatında Nobel ödüllü Necîb Mahfûz'un Midak Sokağı romanında bu konuyu ele almakta en güzel örneklerini vermişlerdir. Her iki romanda mekân unsuru üzerinden Türk ve Mısr toplumlarında toplumsal değişimi ortaya koymayı hedeflemiştir. Bu çalışmada Türk yazar Peyami Safa'nın Fatih-Harbiye ve Mısırlı yazar Necîb Mahfûz'un Midak Sokağı romanında mekân, Doğu-Batı ve eski-yeni çatışması, kadının durumu, aile değerlerin bozulması, ahlaki değerlerden uzaklaşılması ve eğlence hayatı unsurları üzerinden ortaya çıkan temel değişmeler içerik analizi ile açık bir şekilde gözler önüne serilerek; karşılaştırmalı bir üslupla bu dönemde toplumsal değişme hayatına ışık tutmaya gayret edilmiştir.

Abstract:
Istanbul and Cairo are two ancient cities that have hosted people from different civilizations, cultures, races, languages, and religions for centuries, and have the glorious heritage of history on all sides. As one of the oldest cities in the world, these two cities have rich cultural, historical, economic, and social treasures. With the Tanzimat period in Turkish society and the occupation of France in Egyptian society, the modernization movement that emerged with the influence of the West affected both societies positively or negatively. The superiority and leadership of the West caused modernization to spread worldwide. This metamorphosis observed in the social structure of both societies in a certain period can be defined as social change. Literature is busy with the description of life and reflects the sociological events in society, naturally took this change as a subject. It is a fact that the novel genre is superior in terms of fulfilling this mission among literary genres. Novels examined the relationship between human-family, human-politics, human-nature, human-human, human-society, etc. The novel provided the opportunity to observe the differentiation that occurred in Turkish and Egyptian societies during the modernization period. In  terms of reflecting the changes that society has undergone in novels, the works of a skilled writer who lived in the time of these changes, who saw the metamorphoses and conflicts in society, and dealt with the phenomena of modernization and westernization, have an essential place in literature. In the novel Fatih-Harbiye by the proficient writer Peyami Safa in Turkish literature, and in the novel Midaq Alley by Nobel prize winner writer Necib Mahfuz in Egyptian Literature, writers gave the best examples of reflecting this issue. In both novels, writers aimed to reveal the social changes in Turkish and Egyptian societies through the element of the place. In this study, in the novel Fatih-Harbiye by Turkish writer Peyami Safa, and the novel Midaq Alley by Egyptian writer Necib Mahfuz, the social changes revealed through the elements of place, East-West and Old-New conflict, the situation of women, deterioration of family values, alienation of moral values and entertainment life, with a comparative style content analysis effort made to shed light on the life of social change.