Toplumsal eleştirinin mizahtaki temsili: Uykusuz Mizah Dergisi örneği
The representation of societal critique in humour: The Case of Uykusuz Magazine
Yazar: GÜLCAN YUMURTACI
Danışman: PROF. DR. FATMA SEZEN ÜNLÜ
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İletişim Tasarımı ve Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Sosyoloji = Sociology ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Dergiler = Magazines ; Eleştiri = Criticism ; Karikatür = Caricature ; Mizah = Humour ; Mizah dergisi = Mizah journal ; Sosyal eleştiri = Social criticism ; Uykusuz dergisi = Uykusuz magazine ; İletişim = Communication

Özet:
Mizah, kendi toplumunda varlık bulan ve toplumunu yansıtan bir olgudur. Yaratıldığı sosyal çevrenin kültürünü, tarihini içinde barındırır ve eleştirel bir yanı bulunur. Mizahla birlikte anılan olgulardan biri de gülmedir. Gülme ile ilgili tartışmalar insanlık tarihi kadar eskidir; çünkü gülme, içinde yıkıcılık ve eleştirellik gibi özellikler barındırmaktadır. Türk toplumunda mizah önemli bir yere sahiptir ve mizah yoluyla iletişim, bütün toplumlarda olduğu gibi Türk toplumunda da hayatın önemli bir parçasıdır. Mizahın kollarından biri olarak ifade edilebilecek karikatür ise, çizgi ile mizah yapma sanatı olarak tanımlanmaktadır. Karikatürün önemi, sayfalarca yazı ya da saatlerce konuşmanın anlatamadığı olgu ya da olayları bir çizgi ile okuyucuya aktarabilmesinden ve evrensel bir dil taşıyabilmesinden gelmektedir. Ana malzemesi karikatürler ve mizah yazıları olan mizah dergileri de hem gülmenin, hem mizahın, hem de karikatürün özelliklerini içlerinde barındırdıklarından önem taşımaktadırlar. Bu nedenle bu çalışma çerçevesinde güncel mizah dergilerinden en yüksek tiraja sahip Uykusuz mizah dergisi araştırma kapsamına alınmış, dergilerin gündemi konu alan kapak sayfaları incelenmiştir. Bu inceleme nitel araştırma yöntemleri çerçevesinde, içerik analizi yoluyla bir doküman incelemesi biçiminde yapılmıştır. Buna ek olarak, derginin yazar ve çizerlerinin de konuya ilişkin görüşlerine ulaşmak amaçlanmış, bu veriler eleştirel yaklaşım kapsamında, alanyazında bulunan ifadelerle karşılaştırılmış ve yorumlanmıştır. Sonuç olarak Uykusuz mizah dergisinin, toplumsal eleştirinin bir temsili olarak ifade edilip edilemeyeceği tartışılmıştır.

Abstract:
Humour exists within the society that creates it, and is a phenomenon which reflects that society. It innately encompasses the culture and history of the social environment in which it was created, and has a certain critical aspect. Laughter is a phenomenon frequently conjured in association with humour. Discussions regarding laughter are as old as mankind, as laughter itself carries qualities such as destructiveness and critique. Humour holds a special place in Turkish society; communication through humour is an important aspect of life in all societies. As a branch of humour, caricature may be defined as the art of creating humour through drawing. The significance of caricature is derived from its ability to convey meaning to the reader in a universal language, without reverting to pages of text or hours of conversation. Humour magazines contain both caricatures and humourous text, encompassing the qualities of humour, caricature, and laughter. Therefore, this study covers the humour magazine with the greatest circulation in Turkey, Uykusuz Magazine, and analyzes the cover pages of the magazine for their portrayal of current events. The study was conducted utilizing qualitative research methods, namely content analysis and document analysis. Additional data gathering was attempted by contacting the authors of the magazine, and the data was compared and interpreted with regards to the established literature through a critical approach. The findings were discussed regarding whether Uykusuz magazine may be considered a representation of social critique.