Ahmed b. Acîbe ve işârî tefsir açısından "el-Bahru'l-Medid"
Ahmad ibn Ajiba and "al-Bahr al-Madid" from the perspective of the esoteric interpretation of the Quran
Yazar: MAHMUT AY
Danışman: PROF. DR. YAKUP ÇİÇEK
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Bilişim Sistemleri Bölümü / İlahiyat Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Din = Religion
Dizin: Ahmed bin Acibe = Ahmed bin Acibe ; El-Bahru`l-Medid = El-Bahru`-Medid ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Tefsir = Commentary ; İslamiyet = Islam ; İşari tefsir = Implicit interpretation

Özet:
Asıl konusu, işârî tefsir yönüyle el-Bahru'l-Medîd'in tanıtım ve tahlîli olan bu tez, üç ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, eseri incelenilen İbn Acîbe'nin yaşadığı dönemin, özet bir siyâsî ve kültürel panoraması sunulduktan sonra onun hayatı, hocaları, şeyhleri, eserleri ve etkileri üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde ise, işârî tefsire genel bir bakış yapılmıştır. Bunun için de önce işârî tefsire kaynaklık eden tasavvuf düşüncesi, ana hatlarıyla tanıtılmaya çalışılmıştır. Daha sonra da işârî tefsirin tanımı verildikten sonra mâhiyeti hakkında özet bilgiler sunulmuştur. Bu temel bilgilerden sonra işârî tefsirin meşrûiyyet sorunu, farklı görüşler ışığında tartışılmış ve işârî tefsirle alâkalı bazı kavramların analizi yapılmıştır. Özellikle te'vîl ve bâtın kavramlarının analizi yapılırken, Şiî-Bâtınîler ile sûfîlerin bu kavramlara teorik ve pratik açıdan yaklaşımları mukâyese edilmeye çalışılmıştır.Bu tezin asıl konusunu teşkil eden üçüncü bölümde ise önce el-Bahru'l-Medîd'in kaynakları, rivâyet ve dirâyet yöntemleri açısından taşıdığı özellikler özetle tanıtılmıştır. el-Bahru'l-Medîd'in asıl odaklandığı ve orjinalliğinin belirginleştiği bölüm, ?işâret? bölümüdür. Dolayısıyla bu tezin adında da vurgulandığı gibi, bu çalışmada el-Bahru'l-Medîd, özellikle işârî tefsir açısından detaylı bir incelemeye tâbi tutulmuştur. Bu inceleme de yöntem ve muhteva olarak iki ayrı başlık altında yapılmıştır. Yöntem bölümünde, İbn Acîbe'nin önce bir mutasavvıf olarak Kur'an anlayışı, daha sonra da bu Kur'an anlayışının etkisiyle şekillenen işârî tefsir anlayışı ortaya konulmaya çalışılmıştır. Muhteva bölümü de iki başlık altında ele alınmıştır. Birinci başlık altında, İbn Acîbe'nin tasavvufun önemli kavram ve öğretilerini hangi Kur'an âyetleriyle irtibatlandırdığı tespit edilmeye çalışılmış, ikinci başlık altında ise, Kur'an'ın ana konuları olan ulûhiyyet, nübüvvet ve meâd konusundaki işârî yorumları incelenmiştir.

Abstract:
This thesis, whose main focus is the examination and analysis of al-Bahr al-Madîd from the perspective of the esoteric interpretation of the Quran, is consisted of three chapters. In the first chapter, the life, the works, the teachers and the influence of the author are introduced. In the second chapter, the issue of the esoteric interpretation of the Quran, is briefly described and discussed.In the third chapter, which is the main focus of this thesis, the sources of al-Bahr al-Madîd, and its characteristic from the perspective of riwaya and diraya methods are briefly examined. The main focus and the original part of al-Bahr al-Madîd is its esoteric section (ishara). Therefore, as it is emphasized in the title ot the thesis, in this work al-Bahr al-Madîd is mainly examined from the perspective of the esoteric interpretation of the Quran. This examination is consisted of two sides; methodology and content. In the methodology section, his sufi conception of the Quran and his methodolody of the esoteric interpretation of the Quran as a consequence of his sufi conception of the Quran are discussed and analyzed. The section of the content is studied under two subtitles. In the first subtitle, it is tried to determine how the author associates some important sufi concepts and doctrines with the certain Quranic verses. In the second subtitle, the esoretic commentary of divinity, prophethood and eschatology, which are the main topics of the Quran, are examined in details.