Mu'tezile ve Ehl-i sünnet'in ilâhi sıfatlarla ilgili tartışmaları
Discussions of the Mu'tezile and the Ahl-i sunnet regarding divine attributes
Yazar: ADEM TASMAN
Danışman: DOÇ. DR. ABDULNASIR SÜT
Bingöl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Kelam Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion

Özet:
"Mu'tezile ve Ehl-i Sünnet'in İlâhi Sıfatlarla İlgili Tartışmaları" adlı bu tezde, İslâm itikad ekollerinden olan Mu'tezile ve Ehl-i sünnetin ilahi sıfatlar meselesindeki temel yaklaşımları incelenmiştir.
Allah'ın kemal sıfatlarıyla muttasıf olduğu ve bütün eksikliklerden münezzeh olduğu noktasında Mu'tezile ve Ehl-i sünnet âlimleri hem fikirdirler. Mu'tezile ve Ehl-i sünnetin ilahi sıfatlarla ilgili yaklaşımlarının temelde aynı hassasiyetten kaynaklandığı söylenebilir. Bu hassasiyet, Allah'ın şanına uygun bir şekilde ilahi sıfatları ele almaktır. Hem Mu'tezile hem de Ehl-i sünnet anlayışında Allah'ın ilim, irade ve kudret gibi sıfatlarının inkâr edilmesi söz konusu olmadığı gibi; Allah'ın cehalet, dileyememe ve acizlik gibi O'nun ulûhiyetine halel getirecek nitelemeler de söz konusu değildir.
Bununla birlikte Mu'tezile, Allah'ın birliğine ve yegâne yaratıcı varlık olduğuna halel gelmemesi için zatla birlikte ezeli sıfat anlayışını kabul etmemiştir. Mu'tezile âlimlerine göre, Allah'ın zatıyla birlikte ezeli sıfatlarının da kabul edilmesi, birden çok ezeli varlığa (teaddüd-i kudema) sebebiyet vereceğinden dolayı ulûhiyete halel getirecektir. Bundan dolayı Mu'tezile, meanî sıfatları kabul etmemiştir.
Ehl-i sünnet ise, Allah'ın zatıyla birlikte O'nun ezelî sıfatlarının da olduğunu ifade etmiştir. Ehl-i sünnet âlimlerine göre, ilahi sıfatların zattan ayrılması mümkün değildir. Onlara göre, ezeli sıfatlar Allah'ın zatının ne aynısı ne de gayrısıdırlar. Dolayısıyla Ehl-i sünnet âlimleri, Mu'tezile'nin aksine sıfatların ezeli kabul edilmesinin ulûhiyete halel getirmeyeceğini ifade etmişlerdir. Bundan dolayı Ehl-i sünnet meanî sıfatları kadîm kabul etmiştir.

Abstract:
In this thesis named "Mu'tazila and Ahl as-Sunnah's Discussions on Divine Attributes", the basic approaches of Mu'tazila and Ahl as-Sunnah, who are among the Islamic faith schools, on the issue of divine attributes were examined.
Mu'tazila and Ahl as-Sunna scholars agree that Allah is perfect with His perfect attributes and is free from all deficiencies. It can be said that the approaches of the Mu'tazila and the Ahl as-Sunna on divine attributes basically originate from the same sensitivity. This sensitivity is to deal with divine attributes in accordance with the glory of Allah. In the understanding of both Mu'tazila and Ahl as-Sunnah, there is no question of denying Allah's attributes such as knowledge, will and power; There are no qualifications that would harm Allah's divinity, such as ignorance, inability to wish, and helplessness.
However, Mu'tazila did not accept the concept of eternal attributes together with the self, so as not to harm the unity of Allah and his being the only creative being. According to Mu'tazila scholars, accepting Allah's eternal attributes along with His essence will harm divinity as it will cause more than one eternal existence (teaddud-i kudema). Therefore, according to Mu'tazila, it is possible to say that everything other than Allah is hadith.
Ahl as-Sunnah, on the other hand, stated that along with Allah's Essence, He also has His pre-eternal Attributes. According to the scholars of Ahl as-sunnat, it is not possible to separate the divine attributes from the self. According to them, eternal attributes are neither the same nor different from God's essence. Therefore, the scholars of Ahl as-sunna stated that, unlike the Mu'tazila, accepting the adjectives as eternal would not harm divinity.