Liquidambar orientalis mill. reçinesinin sekonder metabolitlerinin izolasyonu, karakterizasyonu ve enzim inhibisyon aktivitelerinin araştırılması
Isolationand characterization of secondary metabolites and investigations of enzyme inhibition activities of Liquidambar orientalis mill. resin
Yazar: FATMA BETÜL SARICA
Danışman: PROF. DR. MEHMET EMİN DURU
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Kimya = Chemistry

Özet:
Türkiye zengin bir bitki florasına sahiptir ve bu floranın önemli bir kısmını tıbbi bitkiler oluşturmaktadır. Ülkemizde 11000'den fazla bitki türü olup bunun da yaklaşık %30'u endemiktir. Ülkemizin endemik bitki çeşitliliğinin bu derece fazla olması, bu türler üzerine fitokimyasal araştırmaların arttırılmasını zorunlu hale getirmektedir. Çalışmamıza konu olan ve halk arasında Günlük/Sığla ağacı olarak da bilinen Liquidambar orientalis Mill. ülkemizin endemik tıbbi bitki türlerindendir. Ülkemizin tıbbi doğal kaynaklarından olan ve 65 milyon yıldır Anadolu'da varlığını sürdüren ve geleneksel tıpta yaygın olarak kullanılan sığla ağacı, Hamamelidaceae (Altingiaceae) familyasının bir üyesi olan Liquidambar cinsinin bir türüdür. Liquidambar orientalis, Türkiye'nin Güneybatısında doğal olarak yetişmekte olup, L. orientalis Var. orientalis ve L. orientalis Var. integribola adlarıyla 2 varyetesi yayılış göstermektedir. Binlerce yıldır, Güneybatı Anadolu'da sığla reçinesi ve yaprakları halk arasında astım, bronşit gibi üst solunum yolu hastalıklarında, reflü, gastrit ve ülser gibi mide rahatsızlıklarında, yanık ve yara tedavisinde, mantar ve diğer deri hastalıklarının tedavisinde ve sindirim sistemi rahatsızlıklarında kullanılmaktadır. 
Bu tez çalışmasında, Liquidambar orientalis reçinesinin Asetil-, Bütirilkolinesteraz  ve Üreaz enzim inhibisyon aktiviteleri araştırıldı. Böylece, reçinenin artan polaritedeki çözücülerle  (n-hekzan, diklometan, etilasetat ve metanol) ekstraksiyonlarından elde edilen ekstrelerin enzim inhibisyon aktiviteleri test edildi. Buna göre, 100 µg/ml konsantrasyonda metanol ekstresi hem asetilkolinesteraz (%61,08), hem de bütirilkolinesteraz (%65,47) enzim inhibisyon aktiviteleri, diğer ekstrelerden daha yüksek olduğu belirlendi. Üreaz enzim aktivitelerinde ise 200 µg/ml konsantrasyonda etilasetat ekstresinin (%78,54) standart olarak kullanılan tiyoüreyle (%80,56) yarıştığı, metanol(%75,17) ve diklormetan (%73,17) ekstresinin de tiyoüreye yakın düzeyde  aktivite gösterdği belirlendi. Aktivite çalışmalarına ilaveten, bu tez çalışmasında Sığla reçinesindeki bileşenlerin izolasyonları yapıldı. Enzim aktivite sonuçlarına göre aktivitesi yüksek olan ekstrelerden veya fraksiyonlardan kolon kromatografisi,  ince tabaka kromatografisi, preparatif ince tabaka kromatografisi ve recycle HPLC sistemleri kullanılarak reçinenin bileşenleri ayrıldı. Ayrılan bileşiklerin yapıları, IR, NMR[¹H-NMR,13C-NMR, 2D-NMR (COSY HMQC ve HMBC)] ve kütle spektrometresi yöntemleri (EI-MS,CI-MS,FAB+MS) kullanılarak 6 bileşiğin yapısı aydınlatıldı. Bunlar; sinnamil sinnamat, sinnamil alkol, oleanonik asit, oleanolik asit, betulinik asit ve (1E,3E)-1,4-difenil-büta-1,3-dien'dir.  Bu bileşiklerin antikolinesteraz ve üreaz enzim inhibisyon aktiviteleri ayrı ayrı test edildi. Buna göre sinnamil alkol hem AChE (IC50: 112,84±1,04), hem de BChE (IC50: 136,46±0,91) bakımından diğerlerinden daha yüksek aktiviteye sahip olduğu belirlendi.

Abstract:
Turkey has a rich flora and that flora comprise an importantpart of medicinal plants. There are more than 11000 plant species in our country and about 30% of them are endemic. The fact that our country's endemic plant diversity is so high makes it necessary to increase phytochemical research on these species. Liquidambar orientalis Mill. which is the subject of thesis and also known as Sweetgum tree among the local people is one of the endemic medicinal plant species of our country. Sweetgum tree, which is one of the medical natural resources of our country and has been in existence in Anatolia for 65 million years and is widely used in traditional medicine, is a type of Liquidambar genus which is a member of Hamamelidaceae (Altingiaceae) family. Liquidambar orientalis, is naturally being growing southwest part of Turkey and shows two varietes namely; L. Orientalis Var. orientalis ve L. orientalis Var. integribola. For thousands of years, in Southwestern Anatolia, resin and leaves of sweetgum have been used among the people in upper respiratory infections, stomach disorders such as reflux, gastritis and ulcers, treatment of burns and wounds, fungal and other skin diseases and digestive system disorders.
In this thesis, Acetyl- Butrylcholinesterase and urease enzyme inhibition activities of resin of Liquidambar orientalis have been investigated. Thus, the enzyme inhibition activities of the extracts obtained from the extracts of theres in with increasing polarity solvents (n-hexane, dichloromethane, ethylacetate and methanol) were analyzed. According to results, it was determined that methanol extract inhibited acetylcholinesterase (61.08%) and butyrylcholinesterase (65.47%) enzymes at 100 µg/ml concentration were higher than other extracts. In urease enzyme activities, 200 µg/ml concentration of ethylacetate extract (78.54%) competes with thiourea (80.56%) used as standard, methanol (75.17%) and dichlormethane (73.17%) extracts also showed activity close to thiourea.In addition to the activity studies, the isolation of the compounds in Sweetgum resin was studied in this thesis. The components of the resin were separated from extracts or fractions with high activity, according to enzyme activity results, using column chromatography, thin layer chromatography, preparative thin layer chromatography and recycle HPLC systems.The structure elucidation of the isolated compounds were determined using IR, NMR [1H-NMR, 13C-NMR, 2D-NMR (COSY, HMQC and HMBC)] and mass spectrometry (EI-MS, CI-MS, FAB + MS). These are; cinnamyl cinnamate, cinnamyl alcohol, oleanonic acid, oleanolic acid, betulinic acid and (1E,3E)-1,4-diphenyl-buta-1,3-diene. The anticholinesterase and urease enzyme inhibition activities of these compounds were also tested separately. Accordingly, cinnamyl alcohol was found to have higher activity than the others in terms of both AChE (IC50: 112.84±1.04µg/mL) and BChE (IC50:136.46±0.91µg/mL) enzymes.