Yetişkin bireylerin gıda okuryazarlığı düzeyleri ile sağlıklı beslenmeye ilişkin tutumları arasındaki ilişkinin belirlenmesi
Determining the correlation between the food literacy levels and attitude scale for healthy nutrition of adult individuals
Yazar: ESİN BAĞDATLI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ESRA ÖRENLİLİ YAYLAGÜL
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı / Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Sağlıklı beslenme = Healthy nutrition

Özet:
Amaç: Araştırmanın amacı yetişkin bireylerin gıda okuryazarlık düzeylerini ve sağlıklı beslenmeye ilişkin tutumlarını ve aralarındaki ilişkiyi belirlemektir.
Gereç ve Yöntem: Kesitsel türde olan bu araştırma, kartopu örneklem yöntemi ile 18-65 yaş arasındaki 283 erkek ve 344 kadın olmak üzere toplam 627 yetişkin bireyin katılımıyla gerçekleştirilmiştir. Verilerin toplanmasında çevrimiçi bir anket formu (Google Forms) kullanılmıştır. Araştırmaya ait veriler Ağustos 2022- Mayıs 2023 tarihleri arasında e-anket yöntemiyle toplanmıştır. Araştırmanın verileri 3 ana bölümden (sosyo-demogrofik özellikler, antropometrik ölçümler ve sağlık öyküleri ile beslenme alışkanlıklarına ait sorular, sağlıklı beslenmeye ilişkin tutum ölçeği ve algılanan gıda okuryazarlığı ölçeğine ait sorular) oluşmaktadır. 
Bulgular: Araştırmaya katılan kadınların (n:344; 77,44±10,44) SBİTÖ puanı erkeklere (n:283; 73,31±10,15) göre yüksek bulunmuş ve anlamlı fark tespit edilmiştir (p<0,001). BKİ'ye göre normal kilolu bireyler (76,97±10,28) ile fazla kilolu bireyler (74,03±10,61) arasında SBİTÖ puanları açısından fark tespit edilmiştir (p<0,01). Araştırmadaki katılımcıların yüksek düzeyde sağlıklı beslenmeye ilişkin tutuma sahip olduğu belirlenmiştir. Cinsiyete göre gıda okuryazarlığı düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı fark tespit edilmiş ve kadın katılımcıların puanı (101,29±14,18) erkek katılımcıların puanından (93,96±13,29) yüksek bulunmuştur (p<0,001). BKİ sınıflandırmasına göre, normal kilolu katılımcıların gıda okuryazarlığı puanı (99,74±14,00) obez katılımcılara (92,80±13,56) göre daha yüksek bulunmuştur. Toplam algılanan gıda okuryazarlığı ölçeği puan ortalaması 97,98± 14,22 olarak bulunmuştur. Sağlıklı beslenmeye ilişkin tutumu yüksek olan bireylerin, gıda okuryazarlığı da yüksek olarak bulunmuştur (p<0,001). Katılımcıların, sağlıklı beslenmeye ilişkin tutum ölçeği puanları ile algılanan gıda okuryazarlığı ölçeği puanları arasında orta düzeyde ilişki tespit edilmiştir (r=0,428, p<0,001). 
Sonuç: Bu araştırmada, yetişkin bireylerin gıda okuryazarlığı düzeylerinin sağlıklı beslenmeye ilişkin tutumlar üzerinde etkili olduğu ve her iki ölçek arasında anlamlı düzeyde ilişki olduğu sonucuna varılmıştır. Cinsiyet, eğitim düzeyi, diyet öyküsü, BKİ grupları, beslenme bilgisi kaynakları, düzenli fiziksel aktivite yapma durumu ve etiket okuma sıklığı açısından hem sağlıklı beslenmeye ilişkin tutumlar hem de gıda okuryazarlığı düzeyleri açısından katılımcılar arasında anlamlı fark olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
Objective: The aim of the study is to determine the food literacy levels of adult individuals and their attitudes towards healthy eating and the correlation between them.
Materials and Methods: This cross-sectional study was carried out with the snowball sampling method, with the participation of a total of 627 adults, 283 males and 344 females, between the ages of 18-65. An online questionnaire form (Google Forms) was used to collect the data. The data of the research were collected by e-survey method between August 2022 and May 2023. The data of the research consists of 3 main parts (socio-demographic characteristics, anthropometric measurements and questions about health histories and eating habits, attitude scale for healthy nutrition and self-perceived food literacy scale). 
Results: The ASHN score of the women (n:344; 77,44±10,44) participating in the study was found to be higher than the men (n:283; 73,31±10,15), and a significant difference was found (p<0,001). According to BMI, there was a difference between normal weight individuals (76,97±10,28) and overweight individuals (74,03±10,61) in terms of ASHN scores (p<0,01). It was determined that the participants in the study had a high level of attitude towards healthy eating attitudes. A statistically significant difference was found between food literacy levels according to gender, and the score of female participants (101,29±14,18) was higher than the score of male participants (93,96±13,29) (p<0,001). According to the BMI classification, the food literacy score of the normal weight participants (99,74±14,00) was higher than the obese participants (92,80±13,56). Total perceived food literacy scale mean score was found to be 97,98± 14,22. Individuals with a high attitude towards healthy eating were also found to have high food literacy (p<0,001). A moderate correlation was found between the participants attitudes scale for healthy nutrition scores and their perceived food literacy scale scores (r=0.428, p<0.001).
Conclusion: In this study, it was concluded that the food literacy levels of adult individuals are effective on attitudes scale for healthy nutrition and there is a significant correlation between both scales. It was determined that there was a significant difference between the participants in terms of both attitudes towards healthy nutrition and food literacy levels in terms of gender, education level, dietary history, BMI groups, sources of nutritional information, regular physical activity and label reading frequency.