Anadolu'nun Akdeniz bölgesi kıyı kaleleri
The Anatolian coast of Mediterranean castles
Yazar: EMİNE SELCEN CESUR
Danışman: PROF. DR. E. FÜSUN ALİOĞLU
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Rölöve-Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Kaleler = Fortnesses

Özet:
Kaleler, ilk kentlerin oluşumundan 18. Yüzyıla kadar, özellikle Ortaçağ'da savunmanın ve askeri mimarinin önemli unsurlarından biri olmuştur. Hakimiyetlerin genişlemesi ve ateşli silahların kullanımının gelişip yaygınlaşmasıyla etkinliklerini kaybetmişlerdir.Önemli deniz ve karayollarının uğrak yeri olan Anadolu'da da çeşitli dönemlerde yapılmış ve kullanılmış pek çok kale bulunmaktadır. Yüzyıllarca kullanılan yol ağları üzerinde yer alan kaleler kimi zaman karakol, kimi zaman gözetleme, kimi zaman şehir savunması, kimi zaman da ticari konaklama amaçlı kullanılan yapılar olmuştur.Kıyı kaleleri de Akdeniz'de, limana elverişli koylarda, su bulunan kentlerde ve Anadolu içleri ile Ortadoğu'ya ulaşım ağının kuvvetli olduğu noktalarda karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışmada Akdeniz kıyısında adeta bir zincirin halkalarını oluşturan kıyı kaleleri ele alınmıştır. Öncelikle yol ağlarının kale yapımına etkileri araştırılmış, özellikle Akdeniz ulaşım akışının kıyı kalelerine etkilerine değinilmiştir. Sonrasında tespit edilen kıyı kalelerinin mimari özelliklerine ilişkin bir katalog çalışması yapılmıştır.Çalışma sonunda kıyı kalelerinin yer seçim nedenleri, ticari ve askeri hareketlerdeki önemi ve ateşli silahların kale mimarisine etkileri saptanmaya çalışılmıştır. Kıyı kalelerinin, kara yolları üzerindeki kervansaraylar, hanlar gibi, gemilerle yolculukta bir sığınma ve su, erzak, gümrük, asker temin noktaları oldukları, denizyolları üzerindeki ?hanlar, kervansaraylar? gibi olabilecekleri düşünülmüştür.Sonuç olarak kıyı kalelerinin koruma sorunları üzerinde durulmuş, korunup, yaşatılmaları ve turizme, sosyal hayata kazandırılmaları için yapılması gerekenler anlatılmıştır.Anahtar Kelimeler: Akdeniz, Kaleler, Tarihi Yollar, Ada kaleleri, Savunma yapıları

Abstract:
Especially in the middle age, the castles are one of the significant factors of military architecture and defense, since the first urbans till 18th century. With larger dominions, improvement and wider utilization of firearms castles were not effective.There are many castles built and occupied in various ages in Anatolia where important routes and sailways meet. They were buildings which were used as forts, observation, city fortification and accomodation for centuries.The coast castles appear in the appropriate places for a port, cities with rich water and on the strong points of transportation routes to middle east. Here, the coast castles which seem to be the rings of a chain along Mediterranean are studied. Primarily, the effect of the route web over construction of castles and espeacially the influence of the sailways on the castles is explored. Afterwards a catalog work regarding the architectural properties of defined castles has been done.Output of the study can be expressed to determine the factors of point selection of buildings, significance on commercial and military trends and influence of firearms over castle architecture. It is considered that these castles, forts were shelters, customs and guesthouses for sailways, like the hostels, caravansaries on landways .Finally the problems of preservation of these castles were observed, possible actions to preserve and sustain the buildings and to utilize for tourism and social life are described.Keywords : Mediterranean, castles, historical routes, island castles, defense buildings