Kimlik betimleyici tasarımlar: Mühürler
Identıty descrıbıng desıgns: Seals
Yazar: BERNA İŞBİLİR AYDIN
Danışman: Y.DOÇ. A. YAŞAR SERİN
Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Güzel Sanatlar Eğitimi Ana Bilim Dalı / Resim-İş Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
Birey ve tasıdıgı kimligi, tarih boyunca yasadıgı toplumda yerini belirleyen enönemli unsurlardan biri olmustur. Yasadıgı toplumda bireyi digerlerinden ayıran, kendisiyapan degerler, birtakım isaretlerle görsel dilde aktarılmıslardır. Varlık buldugutoplumda kendini tanımlama amaçlı girilen bu çaba, farklı sekillerde iz bırakmalarlasonuçlanmıstır. En basit sekliyle, ilk magara resimlerinde insanlar, orada var olduklarınıkanıtlarcasına el izlerini de bırakmıslardır. Böylelikle parmak izi, kisinin kendisine aitolan degismez bir parçası olarak kimlik göstergesi sıfatını almıstır. Sonrasında ise butanımlama çabası tugra, arma, mühür ya da imza gibi çesitli tasarım biçimlerinde sonuçvermistir. Bulunan temsiller ne olursa olsun, görsellikleri herkes tarafından algılanabilenortak bir dile sahiptir. Herkesin belleginde yer eden imgeler, kisilere ait birer simgeyedönüsmüstür.Mühürler, burada temel alınan görsel biçimler olmustur. lk örnekleri, basit birçizgiden ibaret iken, zamanla zengin bir görselligi sergiler hale gelmislerdir. Bubiçimler, özel, resmi, bireyin sosyal ortamında girdigi her konumda kullandıgı, kendineait olanı belirleyen isaretler olmustur. Adnan Turanî'nin aktardıgı sekliyle kisilere vetopluma ait mülkiyet ilk kez Yenitas çagı (.Ö.5000?3000)'nda görülmüstü.Yerlesikligin de etkisiyle toplumdaki üretim fazlasının korundugu ortak alanlarda,ürünlerin yer aldıgı saklama kaplarına basılan izler, Oguzlarda bir arada yasayan yirmidört farklı boy izlerini çadır, el sanatları, para ve hayvanları üzerindeki damgalar ilebırakmıslardır. Hakan'ın `tugrak'ı olarak adlandırılan bu damgalar, zaman içinde farklıtoplumlarda geçirdigi degisimlerden sonra, Osmanlılar zamanında `tugra' adı altındaaynı islevle kullanımını sürdürmüstür. Tarihsel süreçte aynı isleve yönelik, fakat biçimaçısından farklı kompozisyon biçimleri ve teknik gelisime baglı malzeme kullanımı ileçesitlenmistir. Göçebe toplumlardaki tasvir biçimleri, yerlesiklikle birlikte daha soyutavaran biçim arayısları ile sürmüs, yazının kesfi ile de yazı destekli olarak devametmistir. Kimlik temsilinin dısında mühür, onaylama, güvenlik ya da muska olarak kullanım biçimiyle koruyucu ve sans getirici amaçlarla da kendini göstermistir. Kimlikbetimleyici bir gösterge olarak mühür, toplumların tarihsel dönemler içerisindeki sanatdünyasından izler tasıdıgı gibi, kendisi de her zaman için süreklilik göstermis sanatsalbir biçimi korumustur. Günümüzde geçmis kültürlerden esinlenen bazı sanatçılarınyaptıkları resim ve özgün baskıresim çalısmalarında mührün biçimsel izlerinerastlanmaktadır. Oldukça zengin görsel mirasa sahip olan mühürlerin, aidiyet vetanımlama hizmetinin bir baska yansımasını da exlibris sanatında görmek mümkündür.

Abstract:
Throughout the history, individual and his personality has been one of the mostimportant components determining the position in the community who lived. Valuesdifferentiating a person from others and make him unique were transferred into visuallanguage by some signs. This effort about self recognition in the community has resultedin various forms of footprints. In the simplest way, human, as if proving their existence,left their palm prints in the earliest cave illustrations. Consequently, fingerprint hasbecome an identifying mark as an invariable part of the individual. Afterwards, thesedescription efforts have come to a conclusion with sort of design forms like tughra,coat of arms, seal, or signature. Whatever the representations found, their visions have acommon language which can be perceived by anybody. Images making an impression ineverybody?s memory have turned into symbols belong to persons.Seals have become fundamental visual forms. Although, initial examples wereconsisting of a simple drawing, have become to exhibit a rich visual show in the courseof time. These forms became the marks of ownership used by individual in every specialor official situation in his social environment. According to Adnan Turani, individualand social ownership were seen in new Stone Age (B.C. 5000?3000) for the first time.By the effect of civilization, marks stamped to concealment pots in order to claim theproducts in the shared areas where the excess production of community was stored. InOguzlar twenty-four different tribes who live in unity put their brand on tent, handicraft,money, and animals and left them together. These stamps named as ?Tugrak? of Hakan,after having various alterations in the course of time in different communities, still beingused during the Ottomans under the name of Tughra for the same function. In thehistorical process, they were diversified devoting to the same function but different inthe point view of composition forms and the aspect of used material according totechnical progress. Descriptive forms in nomadic societies continued seeking moreabstract shapes with the settlement, and lasted with the support of writing after itsinvention. Except representation of identity, seal has been used for other purposes likeprotection and good fortune in the forms of approval, security, or amulet. As anidentifying mark, as seal carried footprints from world of art of the communities in thehistorical periods, it also from protected a continuous artistic form all the time.Nowadays, formal clues of seal encountered in the paintings and original printings ofsome artists who are inspired from past cultures. Another reflection of relation anddefinition service of seals which own quite rich visual inheritance, are also seen in theart of book plate.