Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi'ndeki araştırma görevlilerinin akılcı ilaç kullanımına yönelik bilgi düzeyleri, tutumları ve davranışlarına bir bakış
An overview of the knowledge levels, attitudes and behaviors of research associates at Zonguldak Bülent Ecevit University Health Application and Research Center regarding rational use of drug
Yazar: HALİL İSMAİL KOCAMAZ
Danışman: PROF. DR. NEJAT DEMİRCAN
Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Akılcı ilaç kullanımı = Rational drug use ; Araştırma görevlileri = Research assistants ; Bilgi düzeyi = Level of knowledge ; Davranış = Behavior ; Doktorlar = Physicians ; Tutumlar = Attitudes ; Zonguldak = Zonguldak ; İlaç kullanımı = Drug utilization ; İlaç kullanımını değerlendirme = Drug utilization review ; İntörnlük ve asistanlık = Internship and residency

Özet:
Amaç: Bu çalışma ile Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi'nde görev yapan araştırma görevlilerinin AİK'e yönelik bilgi düzeylerini, tutumlarını ve davranışlarını değerlendirmek, var olan sorunları tespit etmek, elde edilen sonuçlarla da gelecekte yapılacak çalışmalara öneriler geliştirilmesini sağlamak hedeflenmiştir.
Gereç ve Yöntem: Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi'nde reçete yazabilen branşlarda görevli olan 170 araştırma görevlisi hekimin dahil edildiği Mayıs 2019 – Eylül 2019 tarihleri arasında anket uygulanarak yapılan bu araştırma tanımlayıcı tipte düzenlenmiştir. Araştırmada katılımcılara sosyodemografik veriler içeren ve onların AİK bilgi düzeylerini, tutumlarını ölçen 35 soruluk bir anket uygulanmıştır. Elde edilen veriler IBM SPSS istatistik paket programı ile analiz edilmiştir.
Bulgular: Araştırmaya katılan hekimlerin %50,6'sı erkek, %49,4'ü kadındır ve %72,4'ü 26-30 yaş aralığındadır. Hekimlerin %78,2'si hastalarına 10 dk ve altı süre ayırabilmekte, %21,4'ünün günlük 90 ve üzerinde hasta muayenesi olmaktadır. Araştırmaya katılan hekimlerin branşları arasında ilaç kalem sayısı bakımından (p<0,01) ve hastalara ayırdıkları ortalama süre bakımından (p<0,05) anlamlı bir fark olup, dahili branşlar hastalarına daha az ilaç yazıp daha çok süre ayırmaktadır. Hekimlerin %64,1'i daha önce AİK konusunda eğitim almış ve buna rağmen %72,9'u AİK konusunda eğitim almak istediğini bildirmiştir. Hekimlerin %41,2'si hastalara verdikleri ilaç bilgisinde kendilerini yeterli görürken, akılcı ilaç kullanımını tanımlamaları istendiğinde ise maliyetin uygunluğunu seçme oranlarının düşük olduğu görülmüştür. Hekimlere günlük başvuran hasta sayısı ile hekimlerin hastalarını kontrole çağırmaları arasında anlamlı bir ilişki olduğu (p<0,001) saptanmış, hasta sayısı fazla olan hekimlerin hastalarını kontrole çağırma oranın fazla olduğu görülmüştür. Hekimlerden kendini AİK bilgi düzeyi konusunda yeterli olarak değerlendirenlerin %64,6'sı AİK konusunda eğitim almak istediğini belirtmiştir. Ayrıca hekimlerin AİK bilgi düzeylerinin reçetelerindeki ortalama ilaç kalem sayısını da etkilemediği tespit edilmiştir (p>0,05).
Sonuç: Akılcı ilaç kullanımı ile ilgili belirli bir yol alınmış olsa da halen eksiklikler devam etmektedir. AİK eğitimlerinin sadece hekimlere değil tüm topluma yapılması, hekimlere ise mezuniyet öncesi ve sonrası belirli aralıklarla devam edip takipleri yapılarak etkin ve nitelikli bir eğitim verilmesi gerekmektedir. Ayrıca hekimlerin aşırı hasta yükü ve hastalarına yeterince süre ayıramadıkları için AİK kurallarını uygulamakta zorlandıkları görülmektedir. Bu nedenlerle sadece hekimlere değil, topluma ve devletin düzenleyici mekanizmalarına da görevler düşmektedir.

Abstract:
Purpose: The present study aims to evaluate the knowledge levels, attitudes and behaviors of the research associates at Zonguldak Bülent Ecevit University Health Application and Research Center regarding rational use of drug, to identify the current problems and to develop suggestions for future studies based on the results obtained.
Material and Method: In this descriptive study, which was conducted between May 2019 and September 2019, a survey was applied to 170 medical research associates working in branches with the authority to prescribe medication at Bülent Ecevit University Health Application and Research Center. In the present study, a 35-item survey was applied to the participants to obtain their socio-demographic data and their knowledge level and attitudes regarding rational use of drug. The data obtained were analyzed using the IBM SPSS statistical package software.
Findings: 50.6% of the participants were male, 49.4% were female and 72.4% were aged 26-30. 78.2% of the participants could allocate 10 minutes or less to their patients while 21.4% examined 90 or more patients daily. There was a significant difference between the branches of the participants in terms of the average number of drugs prescribed (p<0.01) and the average time allocated to patients (p<0.05), and it was found that the participants in internal branches prescribed less medication and allocated more time to their patients. 64.1% of the participants were previously trained on Rational Drug Use. Despite this, 72.9% of the participants stated that they did not want to receive training on the subject. 41.2% of the participants considered themselves adequate regarding their knowledge of the medication they prescribe, and when they were asked to define Rational Use of Drug, it was observed that cost efficiency preference rates were low. It was determined that there was a significant relationship between the daily number of patients applying to the doctors and patient follow-up rates (p<0.001), and it was observed that doctors with large numbers of patients also had high follow-up rates. 64.6% of the participants who regarded themselves adequate in terms of Rational Use of Drug knowledge stated that they wanted to receive training on the subject. Additionally, it was determined that the Rational Use of Drug knowledge levels of the doctors did not affect the average number of drugs in their prescriptions (p>0.05).
Conclusion: Although there have been certain advancements regarding Rational Use of Drug, there are still some deficiencies. It is required to conduct training programs on Rational Use of Drug not only for doctors but for the entire society. Efficient and high-quality training should be given to doctors at intervals before and after they graduate. It is also observed that doctors struggle to apply the rules of Rational Use of Drug due to excessive numbers of patients and the fact that they are unable to allocate enough time to their patients. For this reason, in addition to doctors, certain responsibilities fall to the society and the regulatory mechanisms of the state as well.