Türk dilinde erki edatı (Tarihsel karşılaştırmalı bir inceleme)
The preposition erki as an example of grammaticalization in historical Turkish language
Yazar: DUYGU SELÇUK
Danışman: DOÇ. DR. FARUK GÖKÇE
Dicle Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Dilin canlı bir varlık olduğunu kanıtlayan terimlerden biri olan gramerleşme, büyük dil yapılarının küçük dil yapılarına dönüştüğü anlamsal, yapısal ve biçimsel bir yapıdır. Gramerleşmenin süreçleri ve ilkeleri, gramerleşme kavramının anlaşılmasında önemli bir yer tutar. 
Sözlüksel bir yapının gramatikal bir yapıya dönüşmesi ya da gramatikal bir yapının gramer derecesinin artması olarak değerlendirilen gramerleşmenin bir ürünü olan edatlar, tek başına anlamı olmayan fakat cümle içerisinde anlam ve görev kazanan, cümleyi birçok açıdan destekleyen cümlenin yardımcı öğeleridir. Bir dilin gerçek zenginliği kelime sayısıyla değil, ifade olanaklarının genişliği ile ölçülür. Edatlar; köken, yapı ve anlam bakımından incelenerek sınıflandırılmaktadırlar. Genellikle ana öğeler olan isim ve fiil dışında, yardımcı öğeler içinde yer alan edatlar, isim ve fiilden oluşan bağımlı birimlerdir.
Cümleyi pekiştirmek ve cümleye şüphe, tereddüt gibi anlamlar katmak amacıyla kullanılan edatlardan biri olan erki edatı, şekilsel değişikliklere uğrayarak Türkiye Türkçesine kadar gelmiştir. Çalışmamızda gramerleşme teorisi incelendikten sonra edat terimi, edatların yapısı ve sınıflandırılması, Türkçede edatların gramerleşmesi konuları açıklanmaya çalışılmıştır. Edatların gramerleşmesi bağlamında erki edatı, tarihsel-karşılaştırmalı bir yöntemle tanıklanarak incelenmiştir.

Abstract:
Grammaticalization, one of the terms that prove language is a living entity, is a semantic, structural, and formal structure in which large language structures are transformed into small language structures. The processes and principles of grammaticalization play an important role in understanding the concept of grammaticalization.
Prepositions, a product of grammaticalization, which is considered as the transformation of a lexical structure into a grammatical structure or the increase in the grammatical degree of a grammatical structure, are auxiliary elements of the sentence that do not have meaning on their own, embody meaning and function in the sentence, and support the sentence in several ways. The real richness of a language is measured not by the number of words, but by the breadth of its expressive possibilities. Prepositions are classified by examining them in terms of origin, structure and meaning. Prepositions, which are usually considered as auxiliary elements unlike nouns and verbs which are the main elements, are dependent units consisting of nouns and verbs.
The erki preposition, one of the prepositions used to reinforce and add meanings such as doubt and hesitation to the sentence, has come to Turkey Turkish after undergoing formal changes. In our study, after examining the grammaticalization theory, the term "preposition", the structure, and classification of prepositions, and the grammaticalization of prepositions in Turkish are explained. In the context of grammaticalization of prepositions, the erki preposition is examined lexicographically with a historical-comparative method.