Musul vilâyeti Mardin kazası 3739 nolu Müslim Defterinin transkripsiyonu ve değerlendirilmesi
Transcription and evaluation of Muslim Book number 3739 of Mosul vivine Mardin disaster
Yazar: AHMET UÇMAZ
Danışman: PROF. DR. OKTAY BOZAN
Dicle Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Bu çalışmada, Mardin'in tarihî gelişimi ve toplumsal yapısı incelenmektedir. Araştırmanın birinci bölümünde, Mardin adının kökeni ve coğrafyası üzerinde durulmuş, şehrin Osmanlı öncesi ve sonrası tarihi ele alınmıştır. 
İkinci bölümde, Mardin'e ait bir defterin özellikleri ve içeriği analiz edilmiştir. Bu bölümde, defterde yer alan isimler, lakaplar, unvanlar, mahalleler ve nüfus bilgileri gibi konular ele alınmış; meslekler ve uğraşlar ile şehir sakinlerinin fiziksel görünümleri hakkında bilgiler verilmiştir. 
Üçüncü bölümde ise defterin transkribi sunulmuştur. Bu transkript, Mardin'in tarihî ve sosyal yapısının daha iyi anlaşılmasına katkıda bulunmak amacıyla hazırlanmıştır. Bunun yanında tarihî belgeler aracılığıyla Mardin'in geçmişine ışık tutmak ve şehirdeki toplumsal dinamikleri anlamaktır. Mardin'in zengin kültürel dokusu ve tarihî mirası, bu araştırma kapsamında detaylı bir şekilde ele alınmıştır. 
Sonuç olarak, Mardin'in tarihî süreçleri ve toplumsal yapısı hakkında kapsamlı bilgiler sunan bu çalışma, şehirdeki Müslüman nüfusun Mardin'deki tarihî, kültürel ve sosyo-ekonomik açıdan etkilerini ortaya çıkarma amacını taşımaktadır. 
Çalışmamızı oluştururken detaylı bir literatür taraması yapılıp Başbakanlık Osmanlı Arşivleri'nde yer alan 3739 nolu Mardin Müslim Nüfus Defteri'nin çözümlemesi yapılmıştır. Bunun yanında çeşitli kitap, dergi, makale, tez ve sempozyum bildirilerinden yararlanılmıştır.
Anahtar Sözcükler: Mardin, Nüfus, Merkezileşme, Meslek, Sosyal Yapı

Abstract:
In this study, the historical development and social structure of Mardin is examined. In the first part of the research, the origin and geography of the Mardin name was focused on, and the pre- and post-Ottoman history of the city was discussed.
In the second part, the features and content of a notebook belonging to Mardin were analyzed. In this section, topics such as names, nicknames, titles, neighborhoods and population information in the notebook are discussed; Information is given about the professions, occupations and the physical appearance of the city's inhabitants.
In the third section, the transcript of the notebook is presented. This transcript has been prepared to contribute to a better understanding of the historical and social structure of Mardin. In addition, it aims to shed light on the past of Mardin through historical documents and to understand the social dynamics in the city. Mardin's rich cultural texture and historical heritage were discussed in detail within the scope of this research.
As a result, this study, which provides comprehensive information about the historical processes and social structure of Mardin, aims to reveal the historical, cultural and socio-economic effects of the Muslim population in the city on Mardin.
While creating our study, a detailed literature review was made and the Mardin Muslim Population Book number 3739 in the Prime Ministry Ottoman Archives was analyzed. In addition, various books, journals, articles, theses and symposium papers were used.
Keywords: Mardin, Population, Centralization, Jop, Social Structure