Sosyal ağ kuramı çerçevesinde mekan, yerel iş birliği ve kooperatifçilik: İzmir örneği
Space, local collaboration and cooperativism within the framework of social network theory: The case of İzmi̇r
Yazar: FAHRİYE YAVAŞOĞLU
Danışman: PROF. DR. TANYEL ÖZELÇİ ECERAL
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Sosyal sistemi tanımlayan ilişki desenlerini ele alan sosyal ağ kuramı, mekansal ilişkiler ile aktörler arası ilişki yapısının ve iş birliği modellerinin anlaşılmasına olanak sağlamaktadır. Bu tez, yerel politikaların belirlenmesine katkı sağlamak için sosyal ağların yerel iş birliği ve yerel politikalar üzerindeki etkilerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. İzmir Büyükşehir Belediyesi (İBB) ve gıda ürünleri üreten tarımsal kalkınma kooperatifleri arasında gelişen iş birliği modeli çerçevesinde yerel tarım politikalarına etkileri olan kamu aktörlerinden oluşan sosyal ağdaki ilişkilerin yapısal ve mekansal özelliklerinin belirlenmesini ve düzenleyici politika ve stratejilerinin geliştirilmesini hedeflemektedir. Çalışma, karmaşık bir sosyal ağ analizi çerçevesinde, İzmir'deki Küçük Menderes ve Bakırçay tarım havzalarında faaliyet gösteren kooperatif ve İzmir ili kamu aktörleri ile yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşme tekniği kullanılarak elde edilen verilere dayanmaktadır. Zamansal değişmeleri de saptamak amacıyla, görüşmeler 2018, 2019 ve 2022 yıllarında olmak üzere üç farklı zamanda ve yüz yüze olarak gerçekleştirilmiştir. Görüşmelerden elde edilen veriler, çalışma kapsamında yapılan tüm analizlerde temel veri olarak kullanılmıştır. Çalışma kapsamında beş farklı analiz tekniğinden faydalanılmıştır. Bu çerçevede, tematik içerik analizi ve basit toplamlı ağırlıklandırma yöntemleri ile kooperatiflerin gelişme seviyeleri elde edilmiştir. Tematik içerik analizi ve sosyal ağ analizi yöntemleri kullanılarak yerel aktörlerin oluşturduğu sosyal ağdaki ilişkilerin yapısal ve mekansal özellikleri belirlenmiştir. Son olarak düzenleyici etki analizi kapsamında içerik analizi ve PESTLE analiz teknikleri kullanılarak, uygulanan politikaların, İzmir'de yerel aktörler üzerindeki etkileri ve tarım sektörü açısından olası riskler ve düzenleme gerektiren sorunlar tanımlanarak öneri politikaların hedef ve stratejileri tanımlanmıştır. Öneri politikalar, yerel iş birliği mekanizmalarına uygun olarak geliştirilmiştir ve yeni politikaların oluşturulmasına girdi teşkil etmesi amaçlanmıştır. Sonuçlar, yerel iş birliklerinin ve sosyal ağların mekanın ilişkiselliği üzerinden yerelliğin değişen ölçeklerinde farklı etkileri olduğunu göstermiştir. Bu kapsamda, kentsel politikaların ve mekansal planlama kararlarının belirlenmesinde yerel, havza, bölge ve il ölçekli sosyal ağ analizlerinden yararlanılması önerilmektedir.

Abstract:
The social network theory explores reciprocal relationship patterns in social systems, offering opportunities to understand spatial relationship collaboration among individuals and actors. This thesis aims to reveal the effects of social networks on local cooperation and local policies to contribute to the determination of local policies. It aims to determine the structural and spatial characteristics of the relationships in the social network consisting of public actors that have an impact on local agricultural policies under the cooperation model developed between İzmir Metropolitan Municipality and agricultural development cooperatives producing food products and to develop regulatory policies and strategies. The study is based on the data collected by the semi-structured in-depth interview technique conducted by cooperatives operating in the Küçük Menderes and Bakırçay basins and public actors in İzmir under the framework of a complex social network analysis. The interviews are held face to face at three different times in 2018, 2019 and 2022 to detect temporal changes. The data obtained from the interviews are used as the basis for all the analyses conducted within the scope of the study. Five different analysis techniques are used. In this regard, the development levels of cooperatives are obtained through thematic content analysis and simple total weighting methods. Using thematic content analysis and social network analysis methods, the structural and spatial characteristics of the relationships in the social network formed by local actors are determined. Finally, within the scope of regulatory impact analysis, by using content analysis and PESTLE analysis techniques, the effects of the implemented policies on local actors in Izmir, possible risks for the agricultural sector, and problems requiring regulation are dentified, and the targets and strategies of the proposed policies were defined. Recommended policies are developed in accordance with local cooperation mechanisms and are intended to constitute input for the creation of new policies. The results showed that local collaborations and social networks have different effects at varying scales of locality through the relationality of space. In this context, it recommends using local, basin, region, and province-scaled social network analyses in determining urban policies and spatial planning decisions.