Ortaokul öğretmenlerinin iş-yaşam dengesine yönelik görüşlerinin incelenmesi
Analysis of secondary school teachers' views on work-life balance
Yazar: CEM AŞIR
Danışman: PROF. DR. FİGEN EREŞ
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Branş öğretmenleri = Branch teachers ; Ortaokul öğretmenleri = Secondary school teachers ; Öğretmen görüşleri = Teacher opinions ; Öğretmenler = Teachers ; İş-yaşam dengesi = Work-life balance

Özet:
Bu araştırmanın amacı ortaokul öğretmenlerinin iş-yaşam dengesine yönelik görüşlerini incelemektir. Çalışmada nitel araştırma yönteminin durum çalışması deseni kullanılmıştır. Araştırmada amaçlı örnekleme yöntemlerinden maksimum çeşitlilik ve ölçüt örneklemesi kullanılmıştır. Belirlenen problemle ilgili Ankara ili Çankaya, Elmadağ ve Mamak ilçelerindeki özel okullarda ve devlet okullarında görev yapan 28 ortaokul öğretmeni çalışma grubunu oluşturmuştur. Çeşitliliği sağlamak için öğretmenler farklı sosyo-ekonomik özelliklere sahip okullardan seçilmiştir. Araştırmada öğretmenlerin seçiminde temel ölçüt öğretmenlerin en az 3 yıllık deneyime sahip olmasıdır. Araştırmada öğretmenlerin iş-yaşam dengesine yönelik görüşlerini belirleyebilmek için araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış bir görüşme formu kullanılmıştır. Görüşmeden elde edilen metinler kavramsal çerçeveye uygun olarak belirlenen tema ve alt temalara ayrılarak ifadeler tablo haline getirilmiştir. Verilerin analizinde betimsel analiz ve içerik analizi kullanılmıştır. Ortaokul öğretmenlerinin görüşlerine göre; iş-yaşam dengesini sağlamada belirleyici olan faktörler, iş-yaşam dengesini sağlamaya yönelik öğretmenlerin neler yaptığı, iş-yaşam dengesini sağlamada karşılaşılan güçlükler ve iş-yaşam dengesinin sağlanmasının sonuçları analiz edilmiştir. Araştırmada iş-yaşam dengesini sağlamada daha çok çalışma ortamı ve okul iklimi, iş yükü ve çalışma süreleri, ekonomik gelir, okul yöneticilerinin yönetim tarzı, çocuk bakımı ve deneyim gibi hem kişisel hem de örgütsel birden fazla faktörün belirleyici olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Öğretmenlerin dengeyi sağlamak için planlı hareket ettikleri ve aile üyelerinden destek aldıkları tespit edilmiştir. Öğretmenler iş-yaşam dengesini sağlamada daha çok iş yükü ve çalışma süreleri, okul yönetimi ve çocuk bakımı kaynaklı güçlükler yaşadıklarını belirtmiştir. İş-yaşam dengesinin sağlanmasının genel olarak mutluluk, huzur, aileye zaman ayırma, verimli olma ve iş tatmini gibi öğretmenler ve okul açısından önemli faydalar sağladığı sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmanın sonuçlarına göre iş-yaşam dengesini sağlamaya yönelik uygulamalarla öğretmenler desteklenebilir. Öğretmenlerin bireysel yaşamını ve aile yaşamını kolaylaştıran bir anlayış okul kültürünün bir parçası haline getirilebilir. Okullarda adil, katılımcı, güvene dayalı, iletişim ve empati odaklı yönetim anlayışı hâkim kılınmalıdır. Öğretmenlerin mesleki çalışmalarını okulda gerçekleştirmeleri için okullarda uygun çalışma ortamları oluşturulabilir ve bu sayede eve iş götürmemeleri sağlanabilir. Bunun yanında idari işler ve evrak işleri gibi öğretmenlerden talep edilen ders dışı sorumluluklar azaltılabilir.

Abstract:
The aim of this research is to analyze of the secondary school teachers' views on work-life balance. In that study, the case study design of qualitative research method was used. Criterion sampling and maximum diversity of purposive sampling methods were used in that study. Related to the determinated problem, 28 secondary school teachers who working in private and public schools formes as a working group in Çankaya, Elmadağ and Mamak district in Ankara. To provide diversity, the teachers have been selected from schools which they have different socio-economic status. In that study, the basic criteria in the selection of teachers is that thay have at least 3 years of experience. In that research, a half structured interview form developed by the researchers was used to determine the teachers' views on work-life balance. The texts acquired from the interviews were divided into themes and sub-themes determined in accordance with the conceptual framework and the statements were made into tables. Descriptive analysis and content analysis were used in analyzing the data. According to the opinions of the secondary school teachers, the determinants of work-life balance, what teachers to do to provide work-life balance, difficulties in sustaining work-life balance and the results of achieving work-life balance were analyzed. In maintaining work-life balance, the study concluded that there are more than one personal and organizational determinants such as working area, school culture, workload and working hours, economic income, management style of the school administrators, chidcare and experience. It has beeen detected that to maintain the balance, teachers get support from their family members and act in a planned way. Teachers stated that they have more difficulties in maintaining work-life balance, overloading and working hours, school administration and childcare. It is concluded that, to maintain the balance of work-life provides significant benefits for teachers such as happiness, peace, spending time with family, productivity and job satisfaction. According to the results of the research, teachers can be supported by practises aimed at maintaining work-life balance. An understanding, facilitates the teachers' individual and family life, can be made a part of the school culture. At schools, fair, participatory, fiduciary, communication and emphaty-oriented management approach should be prevailed. To practice their professional work at school, suitable working conditions can be created and thus, they can be prevented from bringing works to home. Moreover, extracurricular responsibilities such as administrative affairs and paperwork can be reduced.