Bir obezite merkezinde izlenen hastalarda non-alkolik karaciğer yağlanması ile insülin direnci arasındaki ilişkinin retrospektif olarak incelenmesi
Retrospective investigation of the relationship between non-alcoholic fatty liver and insulin resistance in patients followed in an obesity center
Yazar: ÖZGE YARAN
Danışman: DOÇ. DR. REMZİYE NUR EKE
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Hamidiye Uluslararası Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Karaciğer yağlanması = Fatty liver ; Obezite = Obesity ; Vücut kitle indeksi = Body mass index ; İnsülin direnci = Insulin resistance

Özet:
Giriş: Non-alkolik yağlı karaciğer hastalığı (NAYKH) patofizyolojisindeki esas rolü insülin direncinin oynadığı düşünülmektedir. Çalışmamızda, NAYKH olan ve olmayan obezite hastalarında Homeostasis Model Assesment Insülin Resistance (HOMA-IR) düzeylerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. NAYKH ile insülin direnci arasındaki olası ilişkinin tespit edilmesi, klinisyenleri insülin direncinin erken tanısının konulması konusunda daha hassas davranmaları yönünde destekleyerek, sürecin ilerleyip NAYKH ve/veya non-alkolik steatohepatit (NASH) gelişimini engelleyecek, erken dönemde daha kolay ve maliyet etkin tedavisinin sağlanmasına katkı sağlayacaktır.
Yöntem: Bu çalışma Sağlık Bilimleri Üniversitesi (SBÜ) Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesi (EAH) Obezite Merkezinde yürütülmüş retrospektif tanımlayıcı bir araştırmadır. Araştırma, SBÜ Antalya EAH Obezite Merkezi'ne 01.11.2018 ile 31.10.2021 tarihleri arasında başvuran hastalar ile gerçekleştirilmiştir. Bu tarihler arasında Obezite Merkezi'ne başvuran tüm hastalar (530 hasta) araştırmanın evrenini oluşturmuştur. Hastaların karaciğer ultrasonografi, HOMA-IR ve laboratuvar tetkik sonuçları geriye dönük taranarak değerlendirilmiştir. Laboratuvar tetkikleri ve/veya karaciğer ultrasonografisi olmayan 19 hasta çıkarılarak araştırmaya 511 hasta ile devam edilmiştir. 
Bulgular: Araştırmaya dahil edilen hastaların 460'ı (%90) kadın, yaş ortalaması 50,55±10,66 yıldır. Hastaların antropometrik ölçümlerine bakıldığında vücut ağırlığı ortanca değeri 97,38±19,10 (65-188) kg, boy ortanca değeri 159,59±7,91 (138-190) cm, vücut kitle indeksi (VKİ) ortanca değeri 38,43±8,88 (26,2-68,3) kg/m2, bel çevresi ortanca değeri 108,85±32,24 (85-199) cm, kalça çevresi ortanca değeri 120,86±19,12 (53-200) cm'dir. Hastaların açlık kan şekeri (AKŞ) ortalaması 105±28,5 (63-412) mg/dL,  açlık insülin düzeyi ortalaması 10,8±8,5 (0,93-82,72) µU/mL, HOMA-IR ortalaması 2,9±3,1 (0,23-38,86), glikolize hemoglobin (HbA1c) ortalaması %6,04±1,21 (4,2-15,5), ALT ortalaması 23,9±16,6 (4-189) U/L, AST ortalaması 22,34±11,3 (8-111) U/L, GGT ortalaması 23,85±25,3 (6-429) U/L, ALP ortalaması 75,73±25,9 (33-256) IU/L, total kolesterol ortalaması 215±44,1 (100-370) mg/dL, HDL ortalaması 55,9±11,9 (31-105) mg/dL, LDL ortalaması 131,7±38,8 (54-285) mg/dL, trigliserit ortalaması 134,9±66,9 (13-670) mg/dL olarak saptanmıştır. Beş yüz on bir hastanın USG sonucuna göre 111'inde (%20,90) karaciğer yağlanması yoktur, grade 1 karaciğer yağlanması 148 (%27,90), grade 2 karaciğer yağlanması 206 (%38,90) ve grade 3 karaciğer yağlanması 46 (%8,70) hastada tespit edilmiştir. Karaciğer yağlanması olmayan toplam 111 hastanın 89'unda HOMA-IR < 2,5'tir. Grade 1 karaciğer yağlanması olan toplam 148 hastanın 50'sinde HOMA-IR > 2,5'tir. Karaciğer yağlanması ve HOMA-IR düzeyleri arasında pozitif korelasyon saptanmıştır (p<0,05). HOMA-IR değerleri ile karaciğer yağlanması düzeyleri arasındaki korelasyon analizi incelendiğinde; karaciğer yağlanması ile VKİ, bel çevresi, kalça çevresi, trigliserit, AST, ALT, GGT, ALP, AKŞ,  HbA1c ve açlık insülin düzeyleri arasında pozitif korelasyon, HDL-K düzeyleri arasında ise negatif korelasyon saptanmıştır.
Sonuç: Çalışmamız sonucunda, Obezite Merkezi'nde izlenen hastalarda karaciğer yağlanması derecesi arttıkça HOMA-IR değerinin arttığı görülmüştür. Ayrıca karaciğer yağlanması düzeyi ile VKİ, bel çevresi, kalça çevresi, trigliserit, AST, ALT, GGT, ALP, AKŞ, HbA1c, açlık insülini ve HOMA-IR değerleri arasında pozitif korelasyon; HDL-K ile negatif korelasyon saptanmıştır. NAYKH ile HOMA-IR arasındaki ilişkiyi daha net ortaya koymak için, daha geniş örneklemli, yaşam tarzı değişikliği ve/veya medikal insülin direnci tedavisi sonrası ultrasonografik inceleme ile NAYKH açısından hastaların tekrar değerlendirildiği çok merkezli prospektif çalışmalara gereksinim vardır.

Abstract:
Introduction: Insulin resistance is thought to play the main role in the pathophysiology of non-alcoholic fatty liver disease (NAFLD). In our study, we aimed to evaluate Homeostasis Model Assessment Insulin resistance (HOMA-IR) levels in obesity patients with and without NAFLD. Detection of the possible relationship between NAFLD and insulin resistance will support clinicians to be more sensitive in the early diagnosis of insulin resistance, will prevent the development of NAFLD and/or nonalcoholic steatohepatitis (NASH), and contribute to the provision of easier and cost-effective treatment in the early period.
Method: This study is a retrospective study conducted in Obesity Center, at the University of Health Sciences, Antalya Training and Research Hospital. It was carried out with patients who applied to Obesity Center between November 1st, 2018 and October 31th, 2021. All patients (530 patients) who applied to the Center between these dates constituted the population of the study. Liver ultrasonography (USG), HOMA-IR and laboratory test results of the patients were evaluated retrospectively. When 19 patients without laboratory tests and/or abdominal USG were excluded, the study continued with 511 patients.
Results: 460 (90%) of the patients included in the study were female, with a mean age of 50.55±10.66 years. Considering the anthropometric measurements of the patients, the median weight was 97.38±19.10 (65-188) kg, the median height was 159.59±7.91 (138-190) cm, and the median body mass index (BMI) value was 38.43±8.88 (26,2-68.3) kg/m2, median waist circumference was 108.85±32.24 (85-199) cm, median hip circumference was 120.86±19.12 (53-200) cm. The mean fasting blood glucose (FBG) of the patients was 105±28.5 (63-412) mg/dL, the mean fasting insulin level was 10.8±8.5 (0.93-82.72) µU/mL, the mean HOMA-IR was 2.9±3.1 (0.23-38.86) The mean HbA1c was 6.04±1.21% (4.2-15.5). The mean ALT was 23.9±16.6 (4-189) U/L, the mean AST was 22.34±11.3 (8-111) U/L, the mean GGT was 23.85±25.3 (6-429) U/L, the mean ALP was 75.73±25,9 (33-256) IU/l, mean total cholesterol level was 215±44.1 (100-370) mg/dL, the mean HDL was 55.9±11.9 (31-105) mg/dL, the mean LDL was 131.7±38.8 (54-285) mg/dL, the mean triglyceride level was 134 .9±66.9 (13-670) mg/dL. According to the USG results of 511 patients, 111 patients (20.90%) did not have fatty liver, 148 patients (27.90%) had grade 1 fatty liver disease, 206 (38.90%) had grade 2 fatty liver, and 46 (8.70%) had grade 3 fatty liver. Eighty nine of 111 patients without hepatic steatosis had HOMA-IR <2.5. HOMA-IR was >2.5 in 50 of a total of 148 patients with grade 1 fatty liver disease. A positive correlation was found between fatty liver and HOMA-IR (p<0.05). When the correlation analysis between HOMA-IR values and the level of fatty liver was examined; the positive correlation was found between the level of fatty liver and BMI, waist circumference, hip circumference, triglyceride, AST, ALT, GGT, ALP, FBG, HbA1c and fasting insulin levels, and negative correlation between HDL-C levels.
Conclusion: As a result of our study, it was observed that the HOMA-IR value increased as the degree of fatty liver increased in patients followed in the Obesity Center. In addition, while a positive correlation between the level of fatty liver and BMI, waist circumference, hip circumference, triglyceride, AST, ALT, GGT, ALP, FBG, HbA1c, fasting insulin and HOMA-IR values was found; a negative correlation was determined with HDL-C. In order to reveal the relationship between NAFLD and HOMA-IR more clearly; prospective, multicenter studies with larger samples, in which patients are reevaluated for NAFLD with ultrasonographic examination after lifestyle changes and/or medical insulin resistance treatment, are needed.