Müze sergilemelerinde izleyici-sergi etkileşimi bağlamında mekan tasarımı
Design of space within the context of audience-exhibition interaction in museum exhibition
Yazar: ZÜLEYHA AYKUT
Danışman: DOÇ. MÜGE GÖKER PAKTAŞ
Marmara Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / İç Mimarlık Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Müzecilik = Museology ; İç Mimari ve Dekorasyon = Interior Design and Decoration
Dizin: Etkileşim = Interaction ; Mekan tasarımı = Space design ; Müzeler = Museums ; Sergiler = Exhibitions ; Tasarım = Design ; İzleyici davranışı = Audience behavior ; İzleyiciler = Audiences ; İç mekan tasarımı = Interior design

Özet:
20. yüzyıl ile birlikte geleneksel müzecilik anlayışından uzaklaşarak birer eğitim
merkezine dönüşen müzelerde sergileme mekânlarının yeni bir gelişim sürecini başlattığı
izlenmektedir. Koleksiyonların sergilemesini daha etkili gösterebilmek ve ziyaretçilere mesajı
ulaştırabilmek amacıyla hikâyeleri ile birlikte anlatımın daha çok benimsendiği ve "nesne odaklı
sergilemeden ziyaretçi odaklı sergilemeye" doğru geçişin olduğu görülmektedir. Müzelerde
"sergileme mekân tasarımı" konusunun ele alındığı bu çalışma, ziyaretçilerin mekân ile etkileşime
geçebilmesi ve bağ kurabilmesi için hikâyeye uygun mekân tasarlanmasının gerekliliğini ortaya
koymaktadır.
Müze sergilemelerinde, izleyici ile mekân arasında izleyiciyi sergilemeye bağlamada ve
izleyici-sergi etkileşiminin sağlanabilmesinde mekân tasarımı çok önemli unsurlardan biridir.
Sergileme mekânının tasarımı gerçekleştirilirken görsel-işitsel alanların ziyaretçiyi etkileşime
geçirecek, eleştirel düşünmelerini harekete geçirecek ve sergi temasının izleyicinin ilgisini çekecek
düzende tasarlanması önem kazanmaktadır. Bu nedenle ziyaretçi ile etkileşime geçecek ve bağlantı
kuracak mekânın tasarımının (engaging spaces) ve bunun için de bir hikâyenin anlatımının olması
iii
gerekmektedir. Tez kapsamında, etkileşimli sergi mekânlarının tasarlanması için hikâye
anlatımının bu etkileşimselliği sağlayacak özellikte tasarım öğeleri ile desteklenmesinin önemi
vurgulanmaya çalışılmıştır. Ziyaretçi odaklı anlatım tekniklerinin kullanıldığı müze sergileme
mekânlarının hikâye anlatımı bağlamında kurgulanmasında; "ilgi çekici", "merak uyandırıcı" ve
"ziyaretçiyi mekâna bağlayan" tasarımların gerçekleştirilmesi gerekliliği irdelenmiştir.
Tezin birinci bölümünde, sergileme ve müze kavramları açıklanmıştır. Bu bölümde
müzeciliğin dünyada ve Türkiye'deki tarihsel gelişimi incelenmiş olup müzelerin işlevleri ve
türleri ile ilgili olarak bilgilere yer verilmiştir. Tezin ikinci bölümünde, mekân kavramı ve
mekânsal algılama türleri incelenmiştir. Tezin üçüncü bölümünde ise, modern müze anlayışı ile
birlikte sergileme mekânlarının; ilgi çekici özellikte mekânlara dönüşümünde etkili olan hikâye
anlatımının gelişimi, müze sergilerinin misyonu, müze sergi tür ve tipleri ile birlikte sergileme
tasarım unsurlarına değinilmiştir. Tezin dördüncü bölümünde, ilgi çekici ve etkileşimli sergi
mekânlarının tasarlanması için gerekli olan hikâye anlatımı, konseptin geliştirilmesi, hedef kitlenin
belirlenmesi, sergileme tasarım yaklaşımları, sergi tasarım öğelerinin belirlenmesi, sergi
tasarımında insan faktörü, objelerin düzenlenmesi, ziyaretçi oryantasyonu ve dolaşım konuları
incelenmiştir. Bu bölümde sergileme tasarımcısının rolleri hakkında bilgilere yer verilmiştir. Sonuç
bölümünde ise, modern müze anlayışının benimsenmesi ile birlikte temaların işlenerek anlatıldığı
sergileme mekânlarının ilgi çekici ve etkileşimli mekânlara dönüştüğü ve bunun için de hikâye
anlatımının olması gerektiği belirtilmiştir. Bu nedenle sergileme mekân tasarımının oluşmasında,
etkileşimi sağlayan ve hikâye anlatımına destek olan sergileme tasarım öğelerinin ziyaretçi ile
mekân tasarımı arasında bağ kurabilmesindeki etkileri; araştırılarak ve öneriler sunularak
irdelenmiştir.
Araştırmada, müzelerde hikâye anlatımı ile düzenlenen sergileme mekân tasarımlarının
daha çok ilgi çekeceği ve merak uyandırarak meşgul edeceği, tüm aşamalardaki sergileme
tasarımcısının rolleri incelenerek değerlendirilmiştir. Tez çalışmasında, başarılı bir sergilemenin
gerçekleştirebilmesi için sergileme tasarımcısının izlemesi gereken aşamaların ve görevlerinin
daha iyi kavranması amaçlanmaktadır.

Abstract:
With the 20th century, it is observed that exhibition spaces started a new development
process in museums and have become more of a training center by moving away from the
traditional museology understanding. In order to be able to show the exhibitions of collections
more effectively, it seems that moving towards narration with their stories is more often adopted
and there is a transition from "object-oriented exhibitions" to "visitor-oriented exhibitions" to
convey the message to the visitors. This work, which deals with "exhibition space design" in
museums, demonstrates the necessity of designing a space suitable for the narrative so that it can
interact with the space and create connections.
In museum exhibitions, space design is one of the most important elements between the
viewer and the space in engaging the viewers with the exhibition and in providing audienceexhibition
interaction. When designing the exhibition space, it becomes important that the
audiovisual space is designed to interact with the visitor, to mobilize their critical thinking, and to
design the display theme in a manner to be of interest to the exhibitions viewers. For this reason,
there must be a spatial design that will interact and establish a connection with the viewer (engaging
v
spaces), and for that, there mus be a narrative. In the scope of the thesis, to be able to design
interactive exhibitions spaces, the importance of supporting storytelling with design elements in
order to provide this interactivity is emphasized. In the context of the storytelling of museum
exhibition spaces where visitor-oriented narrative techniques are used; the necessity of realizing
"interesting", "curiosity-evoking" and "engaging" designs have been scrutinized.
In the first part of the thesis, concepts of exhibition and museum are explained. In this
section, historical development of the museum in the world and in Turkey has been examined and
information about the functions and types of museums has been given. In the second part of the
thesis, the concept of space and the types of spatial perception are examined. In the third part of
the thesis, together with the understanding of modern museum, the development of storytelling,
the mission of museum exhibitions, museum exhibition types and styles, as well as the design
elements of exhibition, have been addressed. In the fourth part of the thesis, story expression,
concept development, target design, exhibition design approaches, exhibition design items, human
factor in exhibition design, organization of objects, visitor orientation and circulation issues are
examined in designing interesting and interactive exhibition spaces. This section contains
information about the roles of the exhibition designer. In the conclusion section, along with the
adoption of the modern museum concept, it has been stated that the exhibition spaces described by
themes are transformed into interesting and interactive spaces, and for this, there must be a
narrative. For this reason, the effects of exhibit design elements, which provide interactivity and
support storytelling in the creation of engagement between the viewer and the space design, are
scrutinized by investigations and presented suggestions.
In the research, it is evaluated that exhibition space designs in museums to be arranged
with a narrative would be more interesting and would be more engaging since they would be
curiosity evoking, by taking the roles of the exhibition designer into consideration in all stages.
The aim of the thesis is to understand and better-grasp the stages and tasks of the exhibition
designer must follow so that successful exhibitions can be realized.