Aydın Efeler'de yaşlılarda erişkin aşıları bilgi düzeyi ve sıklığı ile farklı eğitim yöntemlerinin değişime etkisi
Knowledge level and frequency of adult vaccinations in elderly population and the effect on change of different education methods, Efeler, Aydin
Yazar: BURAK ÇAPACI
Danışman: PROF. DR. ERDAL BEŞER
Adnan Menderes Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2017
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Aydın-Efeler = Aydın-Efeler ; Aşılama = Vaccination ; Aşılar = Vaccines ; Bilgi = Knowledge ; Geriatri = Geriatrics ; Hasta eğitimi = Patient education ; Müdahale = Intervention ; Yaşlılar = Aged

Özet:
Başlık: Aydın Efeler'de Yaşlılarda Erişkin Aşıları Bilgi Düzeyi ve Sıklığı ile Farklı Eğitim Yöntemlerinin Değişime Etkisi
Amaç: Çalışma iki aşamalıdır. Birinci aşama olan kesitsel çalışmasının amacı; Aydın ili Efeler ilçesinde yaşlılarda erişkin aşılarının uygulanma sıklığının belirlenmesidir. Ayrıca yaşlıların aşılama konusundaki bilgi, tutum, davranış ve farkındalık düzeylerinin belirlenmesidir.  İkinci aşama olan müdahale çalışmasının amacı; aşılama konusunda farklı metodlarla uygulanan eğitim müdahalesinin, iki aylık süreç sonrasında aşılanma sıklığı ve katılımcıların bilgi ve farkındalık düzeyi üzerine etkisinin tespiti ile süreç sonunda aşı uygulanmamış yaşlılarda aşılanma önündeki engellerin tespit edilmesidir.
Yöntem: Araştırma Aralık 2016-Eylül 2017 tarihleri arasında gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın evrenini Efeler ilçesinde yaşayan 25903 yaşlı oluşturmaktadır.  Çalışmanın örnek büyüklüğü kesitsel aşamada 536, müdahale aşamasında 120 yaşlı olarak hesaplanmıştır. Kesitsel aşamada Efeler'de bulunan 83 mahalle, ilde görev yapan uzmanlar tarafından sosyoekonomik gelişmişliklerine göre üç gruba 'iyi, orta ve zayıf' gruplarına ayrılmıştır. Cumhuriyet Mahallesi (iyi sosyoekonomik sınıf), Cuma Mahallesi (orta sosyoekonomik sınıf) ve Konuklu Mahallesi (zayıf sosyoekonomik sınıf) seçilmiştir. Müdahale aşaması mahalleleri orta sosyoekonomik sınıftan seçilmiştir. Baltaköy Mahallesi 'aile bireyi müdahale grubu', Dalama Mahallesi 'kontrol grubu', İmamköy Mahallesi 'ebe eğitimi müdahale grubu' ve Kadıköy Mahallesi 'akran eğitimi müdahale grubu' olarak belirlenmiştir. Müdahaleler uygulandıktan sonra iki aylık bekleme süreci sonrasında aynı anket tekrar doldurulmuştur.
Bulgular: Kesitsel aşamaya toplam 536 kişi katılmıştır, bunlardan 349 kişi (%65,1) Cumhuriyet Mahallesi'nde, 130 kişi (%24,3) Cuma Mahallesi'nde ve 57 kişi (%10,1) Konuklu Mahallesi'nde yaşamaktadır. Tüm katılımcıların yaş ortalaması 71,5±6,2'dir ve yaş ortalaması bakımından mahalleler arasında istatistiksel olarak anlamlı fark yoktur(p>0,05). Mahalleler arasında medeni durum, evde birlikte yaşanılan kişi, eğitim durumu, meslek, hane aylık geliri ve sosyal güvence durumu bakımından istatistiksel olarak anlamlı fark vardır (p<0,05). Katılımcılara aşıların yapıldığı merkezler, aşıların bilinirliği sorgulanmış, aşıların amaç, endikasyon, yan etki vb. uygulama kriterleri hakkında bilgi durumları, influenza, pnömoni ve tetanos hastalıklarının yayılım yolu ve aşılarının hangi sıklıkla yapılması gerektiği gibi sorular ile maksimum 36 puan alınabilecek bilgi puanı elde edilmiştir. Cumhuriyet Mahallesi (16,3±5,1)  ve Cuma Mahallesi (14,2±3,7) puan ortalamaları Konuklu Mahallesinden (10,3±4,9) yüksek olarak bulunmuştur (p<0,001). Efeler ilçesinde son 1 yılda influenza aşısı yaptırma sıklığı %26,3, son 5 yıl içerisinde pnömokok aşısı yaptırma sıklığı %0,002, son 10 yılda tetanos aşısı yaptırma sıklığı %10,2 olarak bulunmuştur. Müdahale aşaması öncesi dört mahalle puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunamamıştır. Müdahale sonrası puan ortalamaları Ebe müdahalesi grubunda 24,8±3,2, Aile bireyi müdahalesi grubunda 20,7±3,3, Akran müdahalesi grubunda 16,2±4,4 ve kontrol grubu 11,2±4,9 olarak bulunmuştur.
Sonuç: Ülkemizde nüfus yaşlanmaktadır, aşı oranları istenilen düzeyde değildir. Yaşam boyu aşılama kavramının yaygınlaştırılması ve ulusal aşı programına yaşlıların eklenmesi gereklidir. Aile sağlığı elemanları özellikle ebeler yapacakları ev ziyaretlerinde erişkin aşılama hakkında bilgi vermelidir. 
Anahtar kelimeler: Yaşlı, Aşılama, Müdahale Çalışması

Abstract:
Title: Knowledge Level and Frequency of Adult Vaccinations in Elderly Population and the Effect on Change of Different Education Methods, Efeler, Aydın 
Aim: The study has two stages. The aim of the first stage, the cross-sectional study, is to identify the frequency of application of adult vaccinations in older people living in Efeler province of Aydın and to determine the level of awareness, behaviours, attitudes and knowledge about vaccination. The aim of the second stage, the intervention study, is to identify the effect of the different education interventions about vaccinations on the level of participants' knowledge and awareness and the frequency of vaccination after a two month period.  It is also to detect the vaccination barriers in unvaccinated older people at the end of the process.
Methods: The study was conducted between December 2016 and September 2017. The universe of the study was 25,903 elderly people living in Efeler province. The sample size of the study was 536 in the cross-sectional stage and 120 in the intervention stage. In cross-sectional study, 83 districts were divided into three groups as 'high', 'medium' and 'low'. It was chosen Cumhuriyet District as high socioeconomic class, Cuma District as medium socioeconomic class and Konuklu District as low socioeconomic class. The intervention study's districts were chosen from medium socioeconomic class. It was identified Baltaköy District as family member's intervention group, Dalama District as control group, Imamköy District as midwife education's intervention group and Kadıköy District as peer education's intervention group. After the interventions, the same questionnaire was applied after the two-month waiting period.
Findings: Total of 536 people participated at the cross-sectional study. 349 people (65.1%) were living in Cumhuriyet District, 130 people (24.3%) in Cuma District and 57 people (10.1%) in Konuklu District. Mean age of all participants was 71.5±6.2 and no significance was found between the districts (p>0.05). Marital status, person living together at home, education status, occupation, household monthly income and social security status were found significant between the districts (p<0.05). Maximum score of 36 points was obtained with the questions of awareness about vaccines, centres where vaccinations made, application criteria of vaccines, spread ways of influenza, pneumonia and tetanus, frequency of vaccines. Mean points of Cumhuriyet (16.3±5.1)   and Cuma Districts (14.2±3.7) were found higher than Konuklu District (10.3±4.9) (p<0.001). The frequency of influenza vaccination in the last 1 year was 26.3%, the frequency of pneumococcal vaccination in the last 5 years was 0,002% and the frequency of tetanus vaccination in the last 10 years was found to be 10.2%. Before the intervention no significance was found between mean points of four districts. After the intervention mean point of midwife education's group was 24.8±3.2, family member's group was 20.7±3.3, peer education group was 16.2±4.4 and control group was 11.2±4.9.
Result: Population is aging in our country and vaccination rates are not at the desired level. It is necessary to disseminate the concept of lifetime vaccination and add elderly people to the national vaccination programme. Family health workers especially midwife should give information about adult vaccination particularly at home visits.
Key words: Elderly, Vaccination, Intervention Studies