Kadın ve erkek okul müdürlerinin fraktal liderlik uygulamalarının karşılaştırmalı bir analizi (Mbale, Uganda)
A comparative analysis of the fractal leadership practices of male and female school principals(Mbale, Uganda)
Yazar: MUHAMMADI BISASO SSALI
Danışman: PROF. DR. ŞEFİKA ŞULE ERÇETİN
Hacettepe Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi, Teftişi, Planlaması ve Ekonomisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Eğitim yönetimi = Educational administration ; Fraktal = Fractal ; Karmaşıklık = Complexity ; Liderlik = Leadership ; Liderlik modelleri = Leadership models ; Müdürler = Directors ; Okul yöneticileri = School administrators ; Okul yönetimi = School administration ; Uganda = Uganda ; Yöneticiler = Managers

Özet:
Bu araştırma, kadın ve erkek okul müdürlerinin fraktal liderlik uygulamalarına ilişkin öğretmenlerin görüşlerini belirlemek ve karşılaştırmak amacıyla yapılmıştır. Araştırma, tarama modelinde (hem tekil hem de ilişkisel olarak) gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın evreni, Mbale il merkezindeki seçilen 3 kadın müdür ve 3 erkek müdür tarafından yönetilen 6 lisede kadrolu olarak görev yapan 419 öğretmenden meydana gelmektedir. Araştırma tüm evren üzerinde gerçekleştirilmiştir. Araştırma sürecinde tüm evren içerisinden 343 öğretmene ulaşılabilmiş ve araştırmadan 313 geçerli anket elde edilmiştir. Araştırmada, kadın ve erkek okul müdürlerinin fraktal liderlik uygulamaları ile ilgili öğretmenlerin görüşlerinin belirlenmesi amacı ile araştırmacı tarafından geliştirilen 'Fraktal Liderlik Uygulamaları Anketi' (FLU-A) adlı veri toplama aracı kullanılmıştır.
Kadın ve erkek okul müdürlerinin fraktal liderlik uygulamaları; desen bütünlüğü oluşturan paylaşılan amaç ve değerler, sürekli iyileştirme, fikirler ve çözümlerine evrensel katılım, fonksiyonel düzeyde karar verme, entelektüel sermayenin kaynağı olarak çalışan gelişimine bağlı liderlik, içe yerine dışarı doğru yönlendirilmiş rekabet enerjisi, bir bütün olarak sistem ile her çalışanın hedeflerinin uyumu, çevre ve değişim ile başa çıkmak için uygun yetenek / kabiliyet, güç ve kaynakların yerelleşmesi, iş süreçleri, bilgi transferi ve öz-gelişme liderlik boyutları ile sınırlandırılmıştır. Kadın ve erkek okul müdürlerinin fraktal liderlik uygulamalarına ilişkin öğretmenlerin görüşlerinin belirlenmesinde frekans, yüzde hesaplamaları ve aritmetik ortalama kullanılmıştır. Kadın ve erkek okul müdürlerinin fraktal liderlik uygulamalarına ilişkin öğretmenlerin görüşlerinin; okul tipi, cinsiyet, medeni durum, yaş, eğitim düzeyi, ve mesleki kıdem değişkenlerine göre farklılık bulunup bulunmadığı belirlenmeye çalışılmıştır. Bu amaçla, ikili küme değerlendirilmesinde 'Bağımsız Gruplararası t Testi', ikiden fazla küme değerlendirilmesinde ise 'Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA)' istatistik tekniği kullanılmıştır. Araştırmada yapılan ANOVA testi sonucunda, görüşler arasında anlamlı farklılık tespit edilen durumlarda farklılığın hangi alt gruplardan kaynaklandığı incelenmiştir. Bu işlemden önce grupların varyanslarının homojen olup olmadığını belirlemek üzere Levene'nin testi sonuçları incelenmiş ve Varyans analizi sonunda ise 'F' Testi sonuçlarının anlamlı olduğu durumlarda yaygınlıkla kullanılan 'LSD' (Fisher's Least Significant Difference) testi uygulanmıştır. Araştırma verilerinin değerlendirilmesinde 0.05 anlamlılık düzeyi olarak kabul edilmiş ve 'SPSS 23.0 for Windows' paket programından yararlanılmıştır.
Araştırmada elde edilen sonuçlara göre; erkek okul müdürlerinin fraktal liderlik uygulamalarında genel olarak orta düzeyde başarılı oldukları ancak, kadın okul müdürlerinin fraktal liderlik uygulamalarında genel olarak düşük düzeyde başarılı oldukları ortaya çıkmıştır. Kadın ve erkek okul müdürlerinin fraktal liderlik uygulamaları ile ilgili öğretmen görüşleri; görev yaptıkları okul türü, yaş, eğitim düzeyi ve mesleki kıdem düzeylerine göre farklılık gösterirken cinsiyet ve medeni durum değişkenlerine göre istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık tespit edilememiştir. Araştırma sonuçlarına göre kadın ve erkek okul müdürlerinin fraktal liderlik uygulamalarını daha etkili biçimde yapabilmesi için uygun girişimlerin ortaya konması gerekli görülmektedir.



Anahtar Sözcükler: Fraktal, liderlik, fraktal liderlik, müdür, öğretmen, kaos,
karmaşıklık, algı

Abstract:
The study was conducted to investigate, establish and compare the fractal leadership related practices of female and male school principals. A survey model was adopted for the study in question. The population of the study included 419 teachers from three (3) female led and three (3) male led selected secondary schools in Mbale District, Uganda in the year 2016. The data used for analysis in the study was taken from 313 teachers representing 74.7% of the targeted teachers. A fractal leadership practices scale (FLP-Q) developed by the researcher was used to collect data on the fractal leadership related practices of female and male school principals. 
The fractal leadership related practices of female and male school principals were limited to 10 fractal leadership and management functions adopted from Raye as well as Shoham and Hasgall as follows: shared purpose and values that create pattern integrity, universal participation in ideas and solutions for continuous improvement, decision making at functional levels, leadership devoted to employee development as a source of intellectual capital, competition energy directed outward instead of inward, synchronization of the goals of each employee as a fractal with the system as a whole, the ability to cope with the environment, decentralization of power and resources, work processes and knowledge transfer and self-development of each fractal
In order to ascertain the fractal leadership related practices of female and male school principals based on teachers' views; frequencies, percentages and arithmetic means were utilized. An attempt was also made to establish differences in views of teachers regarding fractal leadership related practices of female and male school principals based on school type, gender, marital status, age, educational or academic qualification and professional experience. In tandem with this aim, the independent samples t-test statistical technique was applied to establish differences in variables with two (2) groups or elements while the one-way analysis of variance (ANOVA) statistical technique was applied to variables with three (3) or more groups or elements.
At the end of the statistical tests, whenever a statistically significant difference was established, an attempt was made to ascertain which group the difference came from. Before doing so however, a Levene's test was conducted to find out whether the variances of various groups obtained were homogeneous or not. After analyzing the variances, in cases where the variances were homogeneous, the highly credible and utilized LSD (Fisher's Least Significant Difference) test was applied. In the study, all statistical computations were premised on the .05 significance level. Conversely, all statistical computations related to the study in question were done using the SPSS 23.0 for Windows packet program.
According to the findings of the study; male school principals' fractal leadership related practices were found to be at a moderate level of effectiveness while female school principals' fractal leadership related practices were found to be at a low level of effectiveness. Responses of teachers regarding fractal leadership related practices of female and male school principals showed significant differences in some dimensions or elements based on school type, age, educational / academic qualification and professional experience. Meanwhile, responses of teachers regarding fractal leadership related practices of female and male school principals showed no significant differences in all dimensions or elements based on gender and marital status variables. In order to improve on the fractal leadership related practices of female and male school principals, it is being claimed that a number of appropriate efforts have to be put forward and instituted.


Keywords: Fractal, leadership, fractal leadership, principal, teacher, chaos,
complexity, perception