İşgücü piyasasında dönüşüm ve sosyal koruma
Transformation in the labour market and social protection
Yazar: İBRAHİM DEMİRBİLEK
Danışman: PROF. DR. ZEKİ ERDUT
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı / Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations

Özet:
Geleneksel sosyal güvenlik sistemleri, klasik dönem işgücü piyasası yapısına göre kurgulanmıştır. Klasik dönemde örgütlü ve bağdaşık yapı sergileyen işgücü piyasası, talebe bağlı esnek üretimin geçerli olduğu küresel dönemle birlikte değişim ve dönüşüme uğramıştır. İşgücü piyasası, küresel dönem değer zincirleri ve düzenleme biçimi doğrultusunda küresel düzlemde katmanlaşarak ayrışık hale gelmiştir. 
Formel istihdamın geçerli olduğu klasik dönemde sosyal güvenliğe erişim, ücretli ve tam süreli çalışmaya dayalı olan standart çalışmayla bağlantılıdır. Arızi haller harici standart iş ilişkisine bağlı olarak aktif yaşam süresince çalışan bireyler, önceden tanımlı olan risklerin herhangi birine maruz kalmaları halinde koruma kapsamına alınarak, geçici ya da kalıcı risklerden kaynaklı gelir yoksunluklarının giderilmesi sağlanmıştır.  Tali konumda olan sosyal yardımların aracılığıyla da sosyal koruma kapsamı genişletilmiştir. 
Esnek üretim ve esnek işgücü yapısının belirgin olduğu günümüz küresel dönem yapılanma biçiminde, klasik dönemdeki haliyle bireylerin aktif yaşam süresinin tamamında tek bir çalışma biçimi içinde olabilmeleri mümkün görünmemektedir. Günümüzde bireyler, aktif yaşam süresi içinde birden fazla işyerinde, aynı anda birden fazla işverene bağlı olarak ya da dönemsel olarak kendi hesabına çalışabilmektedir. Teknolojik alanda yaşanan gelişme ve değişimler sonucu ortaya çıkan yeni tür ekonomik yapılanmaların da etkisiyle  günümüz iş ve istihdam yapıları ile çalışma biçimleri giderek klasik dönemdeki biçimlerinden ayrışmaktadır.  
İşgücü piyasasında yaşanan bu yöndeki değişim ve dönüşüm, geleneksel sosyal güvenlik sistemlerinin sağladığı korumaya erişimi engellemektedir. Esneklik ve eğretilik sonucu birincil gelir yönünden gelir yoksunluğu ve güvencesizliğine maruz kalan işgücünün, sosyal korumaya da erişimini engellemektedir. Böylece birincil gelir dağılımının yanı sıra ikincil gelir dağılımı yönüyle de eşitsizlik, güvencesizlik, yoksulluk ve yoksunluklar artış eğilimine girmiştir. 

Anahtar Kelimeler: Sosyal Koruma, İşgücü Piyasasında Dönüşüm, Katmanlı İşgücü Piyasası, Formel İstihdam, Enformel İstihdam, Standart Çalışma, Standart Dışı Çalışma, Yükselen Eşitsizlikler.

Abstract:
Traditional social security systems were designed according to the classical period labour market structure. The labour market, which exhibited an organized and homogeneous structure in the classical period, has undergone changes and transformations with the global period in which flexible production based on demand is valid. The labour market has become heterogeneous by stratifying on the global level in line with the global value chains and the way of regulation.
In the classical period on which of formal employment is valid, access to social security is linked to standard work based on paid and full-time work. Persons working under a standard business relationship, except for incidental situations, throughout their active lives are covered by protection if they are exposed to any of the predefined risks, and income deprivation resulting from temporary or permanent risks are eliminated. The scope of social protection has also been expanded through social benefits.
In today's global period structuring, where flexible production and flexible workforce structure are evident, it does not seem possible for individuals to be in a single working style throughout their active life as in the classical period. Today, individuals can work in more than one workplace during their active life, for more than one employer at the same time or periodically for their own account. With the effect of new types of economic structuring that emerged as a result of the developments and changes in the technological field, today's business and employment structures and working styles are gradually separating from the forms in the classical period.
This change and transformation in the labour market hinders access to the protection provided by traditional social security systems. It also prevents the access of the labour force, which is exposed to income deprivation and insecurity in terms of primary income as a result of flexibility and precariousness, to social protection. Thus, in addition to primary income distribution, inequality, insecurity, poverty and deprivation have tended to increase in terms of secondary income distribution.

Keywords: Social Protection, Labour Market Transformation, Segmented Labour Market, Formal Employment, Informal Employment, Standard Work, Non-Standard Work, Rising Inequalities.