15 Temmuz 1974 Kıbrıs darbesi
July 15, 1974 Cyprus coup
Yazar: MURAT TEVFİK TENŞİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HAKAN YAŞAR
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Cumhuriyet Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Tarih = History ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: 15 Temmuz 1974 = 15 July 1974 ; Askeri müdahale = Military intervention ; Barış harekatı = Peace operation ; Cumhuriyet tarihi = Republic history ; Enosis = Enosis ; Kıbrıs = Cyprus ; Rumlar = Rums ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası politika = International policy ; Yunanistan = Greece

Özet:
Yunanistan ve Kıbrıs Rumları, "Megali İdea" fikri kapsamında Kıbrıs'ı bir Yunan adası haline getirmek için uzun soluklu bir "Enosis" mücadelesi yürüttü. Bu mücadele çerçevesinde adada Rumlar tarafından birçok şiddet olayı gerçekleştirildi.
1960 yılında Kıbrıs Cumhuriyeti'nin kurulup Kıbrıs'ın bağımsız bir devlet olması ile birlikte adada İngiliz otoritesinin son bulması, Rumlar ile Türkleri baş başa bıraktı. Bu tarihten itibaren Rum-Yunan Megali İdeası için Enosis'i gerçekleştirmeye uygun bir ortam oluştuğu düşüncesi, Enosis faaliyetlerinin artmasına neden oldu. 1963'te meşhur "Akritas Planı" devreye sokularak Türklere karşı katliam başladı. Akritas Planı gereği adadaki Türkler yok edilecekti. Türkiye'nin askerî müdahale tehditleri ve diplomatik gayretleri neticesinde 1964 yılına sarkan bu olaylar durduruldu.
Kıbrıs Türkleri, 1963 Aralığından itibaren zaman ve zeminin durumuna göre çeşitli dönemlerde Rum şiddettine maruz kaldı. Cumhuriyet Meclisinden ve Kıbrıs yönetiminden dışlandı. Türkiye'nin garantörlük olgusu ve etkin Kıbrıs siyaseti nedeniyle anlaşıldı ki Enosis, sadece uygun bir zamanda oldubittiye getirilerek gerçekleştirilebilirdi. Bu oldubitti ise 15 Temmuz 1974 Kıbrıs Darbesi olacaktı.
Kıbrıs Darbesi, gerek Kıbrıs, gerek Yunanistan ve Türkiye, gerekse de bölge coğrafyası için önemli bir olaydır. Çünkü bahsedilen darbe nedeniyle Türkiye Kıbrıs'a çıkarma yapmıştır. Yine bu darbe sonrasında Kıbrıs ve Yunanistan'da yönetimler değişmiş, her iki ülkede de darbe hükümetleri görevi terk etmek zorunda kalmıştır. Ayrıca bu darbe sonrasında yaşanan gelişmeler sonucu Kıbrıs'ta bir Türk devleti kurulmuştur. Söz konusu darbe sonucunda bölge ülkeleri ve egemen güçler, Doğu Akdeniz siyasetini güncellemiştir.
Bu tezde sonuçları itibariyle çok önemli olan "Kıbrıs Darbesi", bütün nedenleri, hazırlayıcı unsurları ve sonuçları ile incelenmeye çalışılmıştır. 1974 Temmuzunda gerçekleştirilen söz konusu darbenin birden çok nedeni olduğu gibi birden çok da sonucu vardır. Ayrıca Türkiye'nin Kıbrıs siyasetine önemli etkileri olmuştur.

Anahtar Kelimeler: Kıbrıs Darbesi, Barış Harekâtı, Kıbrıs, Türkiye, Yunanistan

Abstract:
The Greeks of Greece and Cyprus waged a long-standing "Enosis" struggle to turn Cyprus into a Greek island within the framework of the idea of "Megali Idea". Within the framework of this struggle, many violent events were carried out by the Greeks on the island.
With the establishment of the Republic of Cyprus in 1960 and Cyprus becoming an independent state, the end of British authority on the island left the Greeks and Turks alone. The idea that an environment suitable for the realization of Enosis has been created for the Greek-Greek Megali Idea since this date, has led to an increase in Enosis activities. In 1963, the famous "Akritas Plan" was put into effect, and a massacre began against the Turks. According to the Akritas Plan, the Turks on the island would be destroyed. As a result of Turkey's military intervention threats and diplomatic efforts, these events, which lasted until 1964, were stopped.
Turkish Cypriots have been subjected to Greek violence at various times since December 1963, depending on the time and place. He was excluded from the republican assembly and the Cypriot administration. Due to Turkey's guarantor concept and effective Cyprus policy, it was understood that Enosis could only be realized by bringing a fait accompli at an appropriate time. If this was a fait accompli, it would be the July 15, 1974 Cyprus Coup.
The Cyprus Coup is an important event for Cyprus, Greece, Turkey, and the geography of the region. Because of this coup, Turkey made a landing in Cyprus. Again, after this coup, the administrations changed in Cyprus and Greece, and the coup governments in both countries had to leave the task. In addition, as a result of the developments after this coup, a Turkish state was established in Cyprus. As a result of this coup, the countries of the region and the sovereign powers updated their Eastern Mediterranean policy.
The "Cyprus Coup", which is very important in terms of its results, has been tried to be examined with all its causes, preparatory elements, experiences and results. The coup in question, which took place in July 1974, has multiple causes as well as multiple consequences. In addition, Turkey has had significant effects on Cyprus politics.

Keywords: Cyprus Coup, Peace Operation, Cyprus, Turkey, Greece