Avrupa Birliği'nin Türkiye'deki Alevi topluluklara bakışının ilerleme raporları üzerinden analizi
The analyze of European Union's aprroach about Alevi community in Turkey via progress reports
Yazar: HASAN HÜSEYİN ÖZATEŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÖRKEM ALTINÖRS
Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: Aleviler = Alawis ; Alevilik = Alawiism ; Avrupa Birliği = European Union ; Kimlik = Identity ; Türkiye = Turkey ; İlerleme raporları = Regular reports

Özet:
Kapalı toplum yapısı ve kendine özgü geçmişi ile pek çok tartışma konusuna yol
açan Alevilik, Cumhuriyetin kuruluşu ve modernleşme dönemi sonrasında farklı
boyutlarda incelenmeye başlanmıştır. Belirtilen tartışma konuları arasında Aleviliğin
tanımlanması, İslam dini içerisindeki konumu, sosyal ve kültürel değerleri ve siyasal
açıdan otoritenin karşısında olan tutumları yer almaktadır. Güncel tartışmaların ise 90'lı
yıllardan itibaren Türkiye'nin AB üyeliği süreci ile başladığı, siyasallaşma ve
modernleşme ile birlikte zorunlu din dersleri, cemevleri gibi hususlarla devam ettiği
görülmektedir. Türkiye'de göç ve kentleşmenin etkilerinin de yaşamın Alevlerin özel
yaşamlarına ilişkin hayat tarzları ve ritüelleri üzerinde farklılaşmaya neden olduğu
söylenebilir.
Bu çalışmada, Türkiye'deki Alevilerin 1998 yılından itibaren Avrupa Komisyonu
tarafından oluşturulan Avrupa Birliği İlerleme Raporlarında nasıl değerlendirildiği ve
bu değerlendirmeye karşın Alevilerin nasıl bir tutum sergilediklerinin belirlenmesi
amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda, çalışmanın teorik bir araştırma olması
kapsamında öncelikle literatüre taraması tekniği kullanılarak veri tabanlarından elde
edilen dergi ve makaleler, bildiriler, raporlar incelenmiş, Yüksek Öğrenim Kurumu
resmi sitesi aracılığıyla da yüksek lisans ve doktora tezlerine ulaşılmıştır.
Çalışma sonucunda Alevilerin AB İlerleme Raporlarında azınlık olarak
görüldükleri, genellikle dini ve sosyal açıdan değerlendirildikleri, bu değerlendirmede
ibadet yerleri, eğitim, eşit ve özgür haklar tanıma konuları ele alınmıştır. Raporlarda
Alevi inancına ilişkin bilgiler de içeren yeni din kültürü ve ahlak bilgisi ders kitaplarının
yayımlanması ve bazı illerde Alevi vatandaşların evlerinin işaretlenmesine yönelik adli
soruşturmaların başlatılması olumlu gelişmeler olarak görülürken; kamu görevinde
ayrımcılık ve ibadet yeri olarak cemevlerinin tanınmaması sorunlarının devam ettiği
görülmektedir. Sonuç olarak Alevilerin talep ettikleri özgürlüklerine hâlâ
kavuşamadıkları, bu durumun Türkiye'de bulunan çoğunluğun kültür farklılığı ve genel
siyasi durum ile ters düşmesinden kaynaklandığı söylenebilir.

Abstract:
After the foundation of the Turkish Republic and then modernization period,
Alevism which led to many discussions with its encased society characteristics and own
history, has begun to be studied in varying dimensions. The discussion topics include
the definition of Alevism, its position in Islam, its social and cultural values, and its
attitudes towards politics against the authority. It has been seen that the current debate is
that from the 90's onwards, Turkey has started with EU membership process,
politicization and modernization together with compulsory religious lessons and
Cemevleri (temples). It is suggested that the influences of immigration and urbanization
in Turkey cause differentiation in life styles and rituals related to the private lives of
Alevis.
In this study, it is aimed to determine how the statue of Alevis living in Turkey
was seen as well as the attitudes Alevis have through the European Union Progress
Reports prepared by the European Commission since 1998. For this purpose, in the
scope of being a theoretical research of the study, primarily journals and articles, reports
and reports obtained from the databases by using the literature search technique were
examined and master and doctoral dissertations were obtained through the official site
of the Higher Education Institution.
In conclusion, the Alevis were treated as minorities in the EU Progress Reports,
where religious, social, and worship places, education, and equal rights were generally
assessed. The publication of new religious textbooks including information on Alawi
belief and the initiation of judicial investigations on marking the homes of Alevi
citizens in some cases were seen as positive developments; it is observed that the
problems of discrimination and public worship in Cemevleri are not recognized. As a
result, it can be argued that the freedom demands of Alevis are still unable to meet, and
that the majority in Turkey is in conflict with the cultural diversity and general political
situation of Alevis.