Nasîruddin tûsî'de varlık ve ulûhiyyet
Existence and deity in nasir al-din tusi's thought
Yazar: AGİL ŞİRİNOV
Danışman: PROF.DR. İLYAS ÇELEBİ
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İlahiyat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy

Özet:
Nasîruddîn Tûsî'de Varlık ve Ulûhiyyet? adlı tez giriş, iki bölüm ve sonuçtanoluşmaktadır. Giriş bölümünde tezin kaynakları ve takip edilen metot üzerinde durulmuş,Tûsî'nin hayatı ve entelektüel biyografisi hakkında bilgi verilmiştir. Tûsî'nin varlıkanlayışından bahsedilen birinci bölümde varlığın tanımı, mahiyet, varlık-mahiyet ilişkisi veayırımı, varlık alanları, yokluk, hâl teorisi, yüklem olarak aklın itibarları ve mümkin varlığıntaksimi gibi konular ele alınmıştır. Tûsî'in varlık anlayışının genel hatlarıyla İbn Sînâ felsefîgeleneğiyle uyum içinde olduğu, ancak başta imkânın sübûtî bir özellik olmadığı ve maddeyle(heyûlâ) ilgili görüşleri olmakla bazı noktalarda bu gelenekten ayrıldığı tespit edilmiştir.İkinci bölümde ise Tûsî'nin Ulûhiyyet anlayışı ele alınarak isbât-ı vâcib, Allah'ın sıfatları vefilleri gibi konular üzerinde durduk. Tûsî'nin Allah'ın varlığının delillendirilmesinde geneldeMeşşâî çizgiyi devam ettirerek bu gelenekte kullanılan imkân delilini benimsediğigörülmektedir. Allah'ın sıfatları ve fiilleri konusunda ise genel hatlarıyla İmâmiyye-Mu'tezileçizgisindedir.Tezde Tûsî'nin görüşlerini ortaya koyarken sadece deskriptif bir metot takipetmedik. Onun görüşlerini tartışarak, ayrıca kendisinden önce ve sonra yaşamış olan önemliİslâm düşünürlerin görüşleriyle mükayese ederek ele aldık Bu metot, Tûsî'nin İslâmdüşüncesinde, özellikle de kelâm geleneğindeki yerini belirlememize yardımcı oldu.Sonuç olarak Tûsî'nin sistem kurmuş olan bir filozoftan ziyâde felsefî kelâmınkurucularından biri olan eklektik bir düşünür olduğunu söyleyebiliriz.

Abstract:
The dissertation, enfilled ?Existence and Deity in Nasiruddin Tusi?s Thought?contains an introduction, two chapters and a conclusion. In the intoduction, sources ofdissertation and methods of researchs are examined, and the intellectual biography od Tusi isreviwed. The first chapter discusses the perception of existence in Tusi exploring thedefinition of existence, essence, spheres of existence, nothingness, the relationship betwenexistence and essence, and their distinction etc. İt is observed that Tusi?s notion of existence iscompatible with İbn Sina?s Philosophical tradition.in general, but these are some points thathe diverged from this tradition. The second chapter probes the notion of deity in Tusi?sthought examining this ideas an isbat al-vadjib (incumbent affirmation), the actions andattributes of Allah. Tusi follows the Mashai course in proving the existence of Allah ingeneral, and adopts the argument of possibility in this tradition but he is in line withImamiyya-Mu?tazila regarding the notion of actions and attributes of Allah.I did not follow only descriptive method in examining the thought of Tusi in mydissertation. I compased his ideas with prominent Muslim thinkers who lived before and afterTusi while discussing and analyzing them. This method surely helped do determine hisposition in Islamic thought, especially in Kalam (theological) tradition.In conclusion, I may argue that Tusi, than being a philosopher who establishes asystem, was an eclectic thinker as being one opf the founders of philosophical theology.