1930-1946 yılları arasında yazılmış çocuk hikâye kitaplarının dini motifler ve değerler açısından incelenmesi
An analysis of children's story books written between the years1930-1946 in terms of religious motifs and values
Yazar: FATİME NUR POLAT
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖMER ÖZDEMİR
Harran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
1930-1946 yılları arasında yazılan çocuk hikâye kitaplarında dinî motiflerin ve değerlerin kullanım
şekillerinin incelendiği bu araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması deseni
kullanılmış ve veri toplama yöntemi olarak doküman incelemesi tercih edilmiştir. Araştırma
kapsamında, 1930-1946 yılları arasında yazılmış 14 çocuk hikâye kitabı içerik analizi yöntemiyle
değerlendirilmiştir. Söz konusu analizde, dinî motifler ve değerler başlıkları altında kitaplarda yer alan kavramlar incelenmiştir. Araştırma sonucu elde edilen bulgular, incelenen kitaplarda Allah,
peygamber, melek, ahiret, kader gibi inançla ilişkilendirilen kavramlar ile namaz, hac, oruç,kurban,
dua gibi ibadet motiflerinin bulunduğunu ortaya koymuştur. Ayrıca, incelenen kitaplarda, masallarda
yaygın olarak kullanılan cin, peri, büyü, sihir gibi kavramların bulunduğu tespit edilmiştir. Motiflerin kullanım sıklığı ve çeşitliliği kitaptan kitaba değişiklik göstermektedir. Özellikle Allah kavramının kullanımı kitaplarda değişkenlik göstermiş; bazı kitaplarda yoğun, bazılarında sınırlı kalmıştır. İncelenen kitaplarda, dinî motifler arasında dua ve günlük dilde kullanılan dini motiflerin, namaz, hac,
oruç ve kurban motiflerinden daha sık yer aldığı tespit edilmiştir. Ancak genel olarak dini motifler
kitaplarda az kullanılmıştır. İncelenen kitaplarda, değerlerin (adalet, dostluk, dürüstlük, öz denetim, sabır, saygı, sevgi, sorumluluk, vatanseverlik, yardımseverlik) dinî motiflere göre daha fazla yer aldığı tespit edilmiştir. Araştırma sonucunda, ele alınan dönemde din eğitiminin sınırlandırılması ve kısmen yasaklanmasının çocuk hikâyesi kitaplarına da yansıdığı ve bu kitaplarda dini motiflerin az yer aldığı tespit edilmiştir.

Abstract:
The aim of this research is to examine the use of religious and moral motifs in children's storybooks written between 1923 and 1946. The study employed document analysis, a qualitative research method. Fourteen children's storybooks written between 1923 and 1946 were evaluated using content analysis. The analysis examined concepts under the headings of religious motifs and moral motifs. The findings revealed that concepts associated with faith, such as God, prophet, angel, afterlife, and destiny, as well as motifs of worship like prayer, pilgrimage, fasting, sacrifice, and supplication, were present in the examined books. Additionally, concepts commonly found in fairy tales, such as jinn, fairies, magic, and enchantment, were identified. The frequency and variety of motif usage varied from book to book. The use of the concept of God varied significantly, being intense in some books and limited in others. It was found that religious motifs like supplication and those used in daily language were more frequently present than motifs of prayer, pilgrimage, fasting, and sacrifice. However, in general, religious motifs were used sparingly in the books. Moral motifs (justice, friendship, honesty, self-control, patience, respect, love, responsibility, patriotism, charity) were more prevalent than religious motifs in the examined books. The research concluded that the restriction and partial prohibition of religious education during the studied period were reflected in children's storybooks, resulting in the limited presence of religious motifs.