Riskten korunma amaçlı türev araçların TMS
TFRS kapsamında muhasebeleştirilmesi ve uygulaması / Recognition and implementation of derivative instruments for cash flow hedges under Turkish Accounting Standards / Turkish Financial Reporting Standards
Yazar: BİRSEL SABUNCU
Danışman: DOÇ. DR. HAFİZE MEDER ÇAKIR
Pamukkale Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Genel İşletme Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Finansal araçlar = Financial instruments ; Finansal piyasa araçları = Financial market instruments ; Risk = Risk ; Risk yönetimi = Risk management ; Riskten korunma = Protection from risk ; Standartlar = Standards ; Türkiye Finansal Raporlama Standardı = Turkish Financial Reporting Standards ; Türkiye Muhasebe Standartları = Turkish Accounting Standarts ; Vadeli işlem piyasaları = Futures markets

Özet:
Bu çalışmada forward, futures, opsiyon ve swap gibi türleri olan türev araçlara ilişkin sözleşmelerin kullanım amaçlarına dikkat çekilmektedir. Çalışmada alım satım amaçlı ve/veya riskten korunma amaçlı yapılan türev araç sözleşmelerinde taraf olunması durumundaki değerleme, muhasebeleştirme ve finansal tablolarda raporlamasıyla ilgili uygulamalar araştırılmakta ve örnek uygulamalara yer verilmektedir. Muhasebe kayıtlarında ise TMS/TFRS kapsamında muhasebe kayıtları gerçekleştirilmiş ve uygulamadaki Tekdüzen Hesap Planı esas alınarak türev araçlara ilişkin muhasebe kayıtları değerlendirilerek, türev araçlarla ilgili ihtiyaç duyulan eksik hesaplara değinilmiştir.
Çalışmada ayrıca, türev araçların ülkemizde kullanım düzeyini ortaya
koymak amacıyla Borsa İstanbul'a üye bankacılık sektörü dışındaki firmaların
finansal tabloları ve dipnotları incelenmiştir. Buna göre, firmaların türev araç
sözleşmelerinin bilanço içindeki payı incelendiğinde, türev araç kullanımının çok
düşük düzeyde gerçekleştiği ve daha çok riskten korunma amaçlı yapıldığı tespit
edilmiştir.
Son bölümde ise, Borsa İstanbul'a üye olmayan, türev araçlardan
yararlanan iki firmanın muhasebe kayıtları incelenmiştir ve firmaların
halihazırda gerçekleştirdikleri muhasebe kayıtlarına yer verilerek
gerçekleştirilmesi gereken muhasebe kayıtları değerlendirilmiştir. Uygulamada
türev araç sözleşmelerinden yeterince yararlanılmadığı, ne tür bir yararının
olacağı ile ilgili yeterli bilgi sahibi olunmadığı, muhasebeleştirme ile ilgili bilgilerin
yetersizliği tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: 
Türev araçlar, türev araç türleri, türev araç muhasebesi,
Borsa Ġstanbul

Abstract:
In this study, contracts regarding derivative instruments that have various forms such as forward, futures, option and swap are pointed out.  The study investigates valuation, recognition and reporting in financial statements in the event of being a party to the contracts of derivative marketable and/or hedging instruments as well as model applications. Accounting records were realized under TAS/TFRS and based on Uniform Accounting Plan, accounting records on derivative instruments were evaluated and required deficient accounts concerning derivative instruments were emphasized.
Furthermore, financial statements and footnotes of the companies, which
are members of Borsa Istanbul other than banking sector, were reviewed in the
study. Accordingly, when the share of derivative instrument contracts in the
financial accounts were considered, it was noted that utilization of derivative
instruments were realized relatively low and they were used mostly for hedging.
In the last section, accounting records of two companies, not being the
members of Borsa Istanbul and utilizing derivative instruments were reviewed and
current accounting records were evaluated by stating current accounting records
of the companies. It is found that derivative instrument contracts are not
adequately utilized as what benefit is gained from such is not entirely known and
lack of relevant information.

Key Words: 
Derivative instruments, types of derivative instruments, derivative
instrument accounting, Borsa Istanbul.