Küçük kentlerdeki turizm alanlarında kapsayıcılığın değerlendirilmesi ve artırılması için bir öneri: Akyaka ve Köyceğiz örnekleri
A proposal for assessing and enhancing inclusivity in tourism areas in small towns: Examples of Akyaka and Köyceğiz
Yazar: SEÇİL SEÇAL SARIGÜL
Danışman: PROF. DR. ASLI SUNGUR
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Doğal, yerel, tarihi ve sosyokültürel değerleri ile küçük kentler, günümüzde turizm eğiliminin sıklıkla görüldüğü yerleşimlerdir. Turizm, bu yerleşimlerin gelişimine olumlu katkılar sağlayabilirken, diğer yandan görünürlüklerini artırarak hem kent hem kullanıcı üzerinde olumsuz etkiler doğurabilmektedir. Bu durum, çevresel oluşumların kapsayıcılık ve sürdürülebilirlik kavramları çerçevesinde tartışılmasını kaçınılmaz kılmaktadır. Çevresel tahribatlar olarak kaynak tüketimi, atık oluşumu ve doğal yapı bozunumu gibi sorunlar; kentsel deneyim açısından ise altyapı yetersizliği, ulaşılabilirlik sorunu ve yerelliğin kaybolma riski gibi kısıtlılıklar turizm hareketliliğinin olumsuz yansımalarıdır. Bu çalışma, küçük kentlerde çevresel, toplumsal, ekonomik ve kültürel sürdürülebilirlik doğrultusunda turizm alanlarının bütüncül bir yaklaşımla değerlendirilmesi gerekliliğine odaklanırken; herkesin kent deneyimine katılması, kentsel yaşanabilirliğin artırılması ve kültürel değerlerin korunması bağlamında kapsayıcı çevre ilkelerinin oluşturulmasını hedeflemektedir. Çalışma kapsamında, küçük kent olma özellikleri taşıyan Cittaslow yerleşimleri üzerinden örneklem oluşturulmaktadır. Çalışmanın hedefi doğrultusunda, tümevarımcı bir süreç temelinde nitel araştırma yöntemi kullanılmaktadır. Bu çerçevede, değerlendirme belgelerinin toplanması, yorumlanması ve sentezlenmesi süreçleri gerçekleştirilirken, veri toplama tekniği olarak alan araştırmasından faydalanılmıştır. Dünya Turizm Örgütü (WTO) başta olmak üzere uluslararası turizm kuruluşları tarafından yayınlanmış bildirge, sözleşme ve tavsiye raporu niteliğindeki 60 adet turizm belgesi incelenmiştir. Geçmişten günümüze birçok verinin analizi ile edinilen turizm göstergeleri, akademik bilgi süzgecinden geçirilip sentezlenerek sistematik bir sınıflandırma sunulmuştur. Küçük kentlerdeki turizm alanlarında kapsayıcılığın değerlendirilmesini tanımlayan bu sınıflandırma, doğal/kültürel çevre koruma, kentsel görünüm kalitesi, kapsayıcı çevre, sağlık ve güvenlik, yönetim ve izleme bileşenlerini kapsamaktadır. Çalışmanın hedefi doğrultusunda hem Cittaslow Tüzüğü hem uluslararası turizm belgeleri göstergelerinin tek tek incelenip analizi ve sentezi sonucu, ülkemizdeki tüm küçük kentlerde turizm alanlarının çevresel, toplumsal ve kültürel yönleriyle bütüncül ve kapsayıcı bir yaklaşım içermesini sağlayacak Kapsayıcı Çevre İlkeleri oluşturulmuştur. Alan araştırması ile Akyaka ve Köyceğiz yerleşimlerinde anket çalışması yürütülmüş olup, "Kapsayıcı Çevre İlkeleri"ne yönelik toplumun beklenti ve algı düzeyleri değerlendirilmiştir. İstatistiksel veri analizleri ile, küçük kentlerdeki turizm alanları kapsayıcılığının, erişilebilir, sürdürülebilir ve sosyal turizm bileşenleri arasındaki etkileşimlerle geliştiği sonucuna varılmıştır. Bu bağlamda, kapsayıcılığın değerlendirilmesinde erişilebilirlik kavramı tek başına yeterli değil iken, sürdürülebilirlik ve sosyallik faktörleri önem kazanmaktadır. Sonuç olarak çalışmanın, ülkemizin özgün yerleşimlerinde turizm etkileşimlerinin güçlendirilmesi için yerel/bölgesel/küresel iş birliklerinin sağlanması ve tüm paydaşların daha iyi kararlar alması açısından etkin olacağı ve gelecekteki araştırmalara yönlendiricilik sağlayacağı düşünülmektedir.

Abstract:
Small towns, with their natural, local, historical, and socio-cultural values, are often popular tourist destinations today. While tourism can contribute positively to the development of these settlements, it can also have negative effects on both the city and its residents by increasing their visibility. This situation inevitably calls for a discussion within the framework of inclusivity and sustainability of environmental formations. Problems such as resource consumption, waste generation, and natural degradation in terms of environmental damage, as well as limitations such as inadequate infrastructure, accessibility issues, and the risk of losing local identity from the perspective of urban experience, are negative reflections of tourism mobility. This study focuses on the need for a comprehensive evaluation of tourism areas in small towns in terms of environmental, social, economic, and cultural sustainability while aiming to create inclusive environmental principles in the context of enhancing everyone's urban experience, increasing urban livability, and preserving social/cultural values. Within the scope of the study, a sample is formed through Cittaslow settlements, which embody the characteristics of small towns. In line with the goal of the study, a qualitative research method is employed based on an inductive process. In this framework, the processes of collecting, interpreting, and synthesizing assessment documents utilize field research as the data collection technique. 60 tourism documents, including declarations, conventions, and advisory reports published by international tourism organizations, are examined. Tourism indicators obtained through the analysis of numerous data from the past to the present are systematically classified by filtering through an academic knowledge filter and synthesizing them. This classification, defining the evaluation of inclusivity in tourism areas in small towns, encompasses components such as natural/cultural environment protection, urban visual quality, inclusive environment, health and safety, and management and monitoring. In line with the goal of the study, by individually examining and analyzing both the Cittaslow Charter and international tourism documents' indicators and synthesizing them, Inclusive Environmental Principles that ensure a holistic and inclusive approach to tourism areas in all small towns in our country in terms of their environmental, social, and cultural aspects have been developed. Within the scope of field research, a survey was conducted in the settlements of Akyaka and Köyceğiz, evaluating the community's expectations and perception levels regarding the "Inclusive Environmental Principles." Through statistical data analysis, it was concluded that inclusivity in tourism areas in small towns develops through the interactions between accessible, sustainable and social tourism components. In this context, while the concept of accessibility alone is not sufficient for evaluating inclusivity, the city's sustainable and social components become important. As a result, it is believed that this study will be effective in strengthening tourism interactions in our country's unique settlements, enabling local/regional/global collaborations and better decision-making by all stakeholders, and providing guidance for future research.