Planlı gelişme alanlarının hava kirliliğine olası etkilerinin değerlendirilmesi: Erzurum örneği
Evaluation of the possible impacts of new residential areas on air pollution in the development plan: The case of Erzurum
Yazar: MERVE ARSLAN
Danışman: DOÇ. DR. DOĞAN DURSUN
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kentsel Tasarım Ana Bilim Dalı / Kentsel Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Amaç: Bu tez çalışmasında imar plan kararlarının hava kirliliği üzerindeki etkisini
tespit etmek amaçlanmıştır. Bu amaçla Erzurum kentinin mevcut (2021) hava kirliliği
analizi üretildikten sonra, çalışma alanı içerisinde önerilen uygulama imar plan kararları
doğrultusunda öneri plan yılı için (2027) yeni bir hava kirliliği analizi üretilmeye
çalışılmıştır. Burada imar plan kararlarıyla değişen kentsel dokuda hangi plan kararının
nasıl bir etki yaratacağının belirlenmesi amaçlanmıştır.
Yöntem: Bu çalışmada yöntem olarak ağırlıklı çakıştırma analizi kullanılmıştır. Analiz
dört temel veri grubu üzerinden yürütülmüştür. Topografik veri grubu içerisinde
yükselti analizi, meteoroloji veri grubu içerisinde sıcaklık analizi, hava kirliliği verileri
içerisinde PM 10 -SO 2 analizleri ve plan kararları veri grubu içerisinde yeşil alanlar, kat
yüksekliği, nüfus yoğunluğu, sanayi alanları ve yapay yüzey analizleri ağırlıklı
çakıştırmada veri olarak kullanılmıştır. Belirlenen her kriter için alt kriterler
oluşturulmuş ve kriter için bir etki derecesi ile her alt kriter için bir ağırlık puanı
belirlenmiştir. Analizler NetCAD ve ArcGIS (coğrafi bilgi sistemleri) kullanılarak elde
edilmiştir.
Bulgular: 2021 ve 2027 yılları için belirlenen kriterler, ağırlık puanları ve etki
dereceleriyle analiz edilmiş ve her veri kendi grubu içerisinde hava kirliliği ile ilişkisi
üzerinden değerlendirilmiştir. Yürütülen çalışma soncunda, kat yüksekliğinin, nüfus
yoğunluğunun, yapay yüzey oranının fazla olduğu alanlarda hava kirliliğinin
yoğunlaştığı görülmüştür. Bununla birlikte yeşil alan miktarının fazla, yapay yüzey
oranının az olduğu alanlarda hava kirliliği yoğunluğunun daha az olduğu tespit
edilmiştir. Analizlerde kentin sıcaklık durumu ve topografik yapısının da hava kirliliği
üzerinde olumsuz etkiler yarattığı sonucuna ulaşılmıştır.
Sonuç: Ağırlıklı çalıştırma analiz sonuçlarına göre öneri uygulama imar planı kararıyla
yapılaşmaya açılan yeni gelişme alanlarında hava kirliliğinin arttığı tespit edilmiştir.
Elde edilen bu bulgularla planlı gelişme alanlarının da hava kirliliği üzerinde olumsuz
anlamda etkili olduğu görülmüştür.

Abstract:
Objective: The aim of this thesis is to determine the impact of urban planning decisions
on air pollution. For this purpose, after producing the current (2021) air pollution
analysis of the city of Erzurum, a new air pollution analysis was generated for the
proposed plan year (2027) in accordance with the proposed urban planning decisions
within the study area. The aim was to determine the impact of each planning decision
on the changing urban fabric.
Method: Weighted overlay analysis was used as the method in this study. The analysis
was divided into four main data groups: geographic elements, spatial factors, and
pollutant emissions. Geographic elements were divided into topographic and
meteorological data groups, and elevation and temperature analyses were performed.
PM10-SO2 analyses were used in air pollution data, and green areas, building height,
population density, industrial areas, and artificial surface analyses were used in spatial
factors. For each criterion determined in the analyses, sub-criteria were created, and a
weight score was determined for each criterion. The analyses were obtained using
NetCAD and geographic information systems.
Results: The criteria determined for the years 2021 and 2027 were analyzed with
weight scores and degrees of impact, and each data was evaluated within its own group
based on its relationship with air pollution. As a result of the study, it was observed that
air pollution was concentrated in areas with high building height and population density,
and a high proportion of artificial surfaces. In addition, it was found that air pollution
intensity was lower in areas with a higher amount of green space and lower proportion
of artificial surfaces. The analyses also revealed that the temperature conditions and
topographic structure of the city had negative effects on air pollution.
Conclusion: According to the results of the weighted overlay analysis, it was found
that air pollution increased in newly developed areas opened up to construction by the
proposed urban planning decision. With these analyses, it was determined that urban
planning decisions had positive/negative effects on air pollution.