İmam Gazzali ve John Dewey'in düşünceleri bağlamında insan ve eğitim ilişkisi
Relationship between human and education in the context of Imam Gazzali and John Dewey's thoughts
Yazar: BİROL SOYSAL
Danışman: PROF. DR. ZEKERİYYA ULUDAĞ
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitimin Felsefi, Sosyal ve Tarihi Temelleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Felsefe = Philosophy

Özet:
İnsanın nasıl tanımlanması ve anlaşılması gerektiği diğer bir deyişle ne olduğu, felsefi açıdan halen süregelen bir tartışma konusudur. Probleme dair öne sürülen argümanlar, yalnızca nelik problemine ışık tutmayı amaçlamamaktadır. Yapılan her bir tanım; ardında kendine özgü bir varlık, dünya ve yaşam tasarımı sunmakta, insanı ilgilendiren ve onunla var olan her bir alana müdahale ederek hayatı buna göre yeniden şekillendirmek istemektedir. Bu noktada beklentilerin yerine getirilebilmesi aşamasında eğitim, işlevsel bir değerle karşımıza çıkmaktadır. Çünkü eğitim, hem toplumların, inanç ve değerlerini dönüştürebilmekte hem de onları koruyacak bireyler yetiştirebilmektedir. Böylece eğitim, sistem içerisinde daimi bir döngü yaratmakta, övülen ideallerin geleceğini garanti altına almaktadır. Dolayısıyla eğitime yalnızca bilgi edinmek, yeni şeyler öğrenmek penceresinden bakmamak gerektiği anlaşılmakta ve insan ile eğitim arasındaki kuvvetli ilişkinin boyutlarını tahkik etmenin zarureti kendini göstermektedir. Günümüzde insanın naturalist, ampirist, utilitarist, düşüncelerden beslenen ve özellikle John Dewey'in katkılarıyla popüler hale gelen pragmatik felsefeye uygun tanımlandığı ve eğitimin de bu geleneğin öğretilerine sadık kalınarak 'ilerlemecilik' adı altında organize edilmeye çalışıldığı görülmektedir. Ülkemiz için de geçerli olan bu hadise, bizleri, Dewey'in pragmatik kabullerinin insanın hakiki fıtratına ne derece uygun söylemler içerdiğini ve bir eğitim kuramı olarak ilerlemeciliğin, gerçek insani ihtiyaçları ne derece karşılayabildiğini sorgulamaya itmektedir. Diyalektik yöntem takip edilerek yapılan bu irdelemede Dewey felsefesi, ilmi yaklaşımı ve yaşam tarzı İslam'a uygun olması, çalışmalarında İslam'ın temel kaynağı Kur'an-ı Kerimi esas alması ve Nizamiye Medresesinde müderrislik görevlerini icra ederek eğitim alanında aktif görevde bulunmasından ötürü İmam Gazzali'nin fikirleriyle mukayese edilmektedir. Görülmektedir ki, varlık, bilgi, ahlak ve din başta olmak üzere tüm alanlarda sekülerliğe hapsolan Dewey, insan ve eğitim ilişkisini tamamen maddi beklentiler üzerine kurmakta, insanın uhrevi ihtiyaçlarını yok saymaktadır. Buna karşın, kulluk bilinci üzerinden insanı tanımlayan ve ruh-beden birlikteliğini öne çıkran Gazzali, bütüncül bir varlık anlayışı ortaya koymakta, eğitimi de her iki yapının ihtiyaçları doğrultusunda kapsamlı bir şekilde kurgulamaktadır.

Abstract:
How humans should be defined and understood, in other words, what they are, is still a matter of ongoing philosophical debate. The arguments put forward regarding the problem do not only aim to shed light on the problem of whatness . Each definition made offers a unique existence, world and life design behind it, and wants to reshape the life by intervening in every field that concerns humans and exists with them. At this point, education appears with a functional value in the stage of fulfilling expectations. Because education can both transform the beliefs and values of societies and raise individuals who will protect them. Thus, education creates a permanent cycle within the system, ensures the future of the vaunted ideals. Therefore, it is understood that education should not be viewed only from the perspective of gaining knowledge and learning new things; this fact should be seen as the necessity of examining the dimensions of the strong relationship between humans and education. Nowadays, it is seen that human beings are defined in accordance with the pragmatic philosophy, which is nourished by naturalist, empiricist and utilitarian thoughts and became popular especially with the contributions of John Dewey, and education is tried to be organized under the name of 'progressivism' by adhering to the teachings of this tradition. This incident, which is also valid for our country, pushes us to question to what extent Dewey's pragmatic assumptions contain discourses that are in line with the true nature of man and to what extent progressivism, as an educational theory, can meet real human needs. In this analysis following the dialectical method, Dewey's philosophy is compared with the ideas of İmam al- Ghazali in terms of his scientific approach and his convenient lifestyle in according to İslam, his works based on the Quran, the main source of İslam and his ongoing existence in the field of education by serving as rector and professor at the Nizamiye Madrasa. It can be seen that Dewey, who is trapped in secularism in all areas, especially existence, knowledge, morality and religion, establishes the relationship between humans and education entirely on material expectations and ignores the otherworldly needs of humans. On the other hand, Ghazali, who defines the human being through the consciousness of servitude and highlights the soul-body unity, presents a holistic understanding of existence and also structures education comprehensively in line with the needs of both structures.