Osmanlı Dönemi Kerkük'te ticaret yapıları; Kale Han, Beyaz Han ve Kayseriyye Kapalı Çarşı
Trade structures i̇n Kirkuk at The Ottoman period; Kale Han, Beyaz Han and Kayseriyye Grand Bazaar
Yazar: AHMED NAWZAD SALAHALDİN OMAR
Danışman: PROF. DR. ABDULLAH ŞEVKİ DUYMAZ
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Alışveriş merkezleri = Shopping centers ; Hanlar = Inns ; Irak-Kerkük = Iraq-Kirkut ; Kaleler = Fortnesses ; Mimari ögeler = Architectural elements ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı mimarisi = Ottoman architecture ; Osmanlı sanatı = Ottoman art ; Ticari binalar = Commercial buildings ; Çarşı = Bazaar

Özet:
Bu çalışmada, Osmanlı Dönemi Kerkük'te inşa edilen Kale Han, Beyaz Han ve Kayseriyye Kapalı Çarşısı'nın Sanat Tarihi açısından incelenerek, Osmanlı kültür tarihi içerisindeki sosyal, iktisadi ve ticari rolleri üzerindeki etkileri ele alıp, Türkiye'de kısıtlı olan yurtdışı Osmanlı Dönemi eserlerine yönelik, bu tür çalışmaların yetersizliği dikkate alınarak kayıt altına alınması amaçlanmıştır.
Osmanlı Devleti'nin Kerkük topraklarında hakim olduğu döneme ait; kervansaray, han, çarşı gibi önemli ticari yapıların Sanat Tarihi açısından yetersiz araştırmalardan dolayı bu yapıların öncelikle literatür incelemeleri yapılıp, ve bu yapılar hakkında detaylı bilgiler verilerek eserlerin yerinde incelenmesi sağlanmıştır.  
Kerkük'ün coğrafyası, demografik yapısı, Osmanlı Döneminden günümüze kadar gelen süreç içerisindeki ekonomisi, tarihçesi ve şehrin kentsel gelişimi ele alınmıştır. Kerkük tarihinde yer alan ilk Türk Devletinden itibaren Osmanlı Devleti'ne kadar olan süreç üzerinde durulup Osmanlı Devleti hâkimiyeti sırasında şehirdeki yerleşik Türklerden bahsedilmiştir. Ticari hayat üzerine taramalar yapılmış, ticaretin gelişimi araştırılıp başlangıcından günümüze kadar gelen ticari yapılar incelenmiştir. Kerkük'teki ticaret yapıları araştırılmış ve bu çalışma doğrultusunda yapılması  gerekenler belirlenmiştir. Türk Dönemi ticari yapıları ve bölgeleri incelenmiş, belirlenen amaç doğrultusunda Han, Kervansaray ve çarşıların gelişimi  tarihsel süreç içerisinde ele alınmıştır. Ticari bölgeler içerisindeki hanlar mimari açıdan incelenmiştir. Kerkük'teki Osmanlı dönemine ait olan ticaret yapılarının mimari ve yapısal özellikleri, şehirdeki konumları, yapılan restorasyonlar ve yapıların özgün durumları ortaya konmuştur. Bunlar dışında günümüz koruma anlayışı içinde yapılara müdahale biçimleri ve bu eserlerin günümüzde kullanım amaçlarının neler olabileceği değerlendirilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Kerkük, Ticaret yapıları, Kale Han, Beyaz Han, Kayseriyye Kapalı Çarşısı.

Abstract:
In this study, it is aimed to examine the art history of the Khans and Grand Bazaar built in Kirkuk during the Ottoman period and to examine the effects on the social, economic and commercial roles in the Ottoman cultural history and to record these works against the works of the Ottoman period in Turkey, taking into account the inadequacy of these works.
Due to the insufficient research of important commercial structures such as kervansaray, Han, bedesten, arasta, Bazaar, etc.in the territory of Kirkuk of the Ottoman Empire, these structures have been studied in the works of art and they have been given detailed information about these structures.
The geography of Kirkuk, its demographic structure, its economy from past to present, its history and urban development of the city are discussed. The first Turkish state in Kirkuk history, from the Ottoman Empire to the process was focused on the Ottoman Empire during the domination of the settled Turks in the city was mentioned. Commercial life surveys have been done, commercial structures and locations have been investigated since the beginning of the development of trade. Commercial structures in Kirkuk have been investigated and the work needs to be done in line with this work has been determined. The development of Han, caravanserai and bazaars has been discussed in the historical process. The caravanserai in the commercial regions was examined from an architectural point of view. The architectural and structural features of the trade structures of the Ottoman period in Kirkuk, their location in the city, the restorations and the original features of the structures were revealed. Besides these, the ways of intervention to structures in today's conservation concept and the aims of these works are evaluated.

	Key Words: Kirkuk, Trade structures, Kale Khan (Caravanserai), Beyaz Khan (Caravanserai), Kayseriyye Grand Bazaar.