İstanbul Şer'iyye sicilleri ışığında İstanbul'da gayrimenkul piyasası (1500-1700)
Real estate market in Istanbul in context with Istanbul Court Registers (1500 – 1700)
Yazar: YASEMİN ÇİFTÇİ
Danışman: PROF. DR. EROL ÖZVAR
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Ekonomi = Economics ; Tarih = History
Dizin: 17. yüzyıl = 17. century ; Ekonomi = Economy ; Ekonomi tarihi = Economic history ; Gayrimenkuller = Real estates ; Sosyoekonomik durum = Socio-economic situation ; Sosyoekonomik hayat = Socio-economic life ; İstanbul = Istanbul ; Şeriye sicilleri = Court registers

Özet:
Bu çalışmada Osmanlı İstanbulu gayrimenkul piyasası, İstanbul'un Üsküdar, Balat, Rumeli, İstanbul, Bab, Eyüp, Hasköy ve Galata olmak üzere sekiz kadılık bölgesi dahilinde ve 14 farklı gayrimenkul türü kapsamında incelenmiştir. Çalışmanın temel kaynakları orjinal sicilleri latinize etmek üzere oluşturulan "İstanbul Kadı Sicilleri" ve  "Mahkeme Kayıtları Işığında  XVII. yüzyıl İstanbulu'nda Sosyo – Ekonomik Yaşam" isimli  iki muazzam projedir. Gayrimenkullerden hareketle Osmanlı İstanbulu'nun ekonomik ve sosyal yapısı değerlendirilirken dönemin olayları kronolojik olarak ele alınmıştır. Yangın, sel, deprem, salgın gibi doğal afetlerin yanı sıra; inşaat çalışmaları, nüfus, göç, isyan ve ayaklanmalar şeklindeki sosyal ve siyasi olaylar bu kapsamdadır. İncelenen kayıtlar neticesinde gayrimenkul alım satım işlem sayısının, toplam kayıt sayısının % 20'sini oluşturduğu görülmüştür. Dolayısıyla 1500 – 1700 yılları arası Osmanlı İstanbulu'nun ekonomik ve sosyal yapısını değerlendirirken gayrimenkul piyasası kısmen etkili olmaktadır. Gayrimenkullerin  fiyatlarını yukarıda sıralanan bu olayların her biri farklı düzeyde ve farklı yönde etkilemektedir. Ancak fiyatlar noktasında elde edilen bulgular bostan fiyatları dışında, XVI. yüzyıl itibariyle fiyat devrimini doğrular niteliktedir. Alıcı ve satıcı olarak gayrimenkul piyasasında bulunan kişiler farklı cinsiyeti ya da dini kimliği olanlarla işlem yapabilmekte ve bazen de doğrudan kendileri işleme taraf olmayıp üçüncü şahıslara vekalet vermektedirler. İşlemlerin gerçekleştiği bazı mahalleler sahil kenarında olduğundan ötürü mevki rantı söz konusu olmakta ve bu durum gayrimenkuller üzerinde artı değer yaratmaktadır.

Abstract:
Ottoman Istanbul real estate market has been examined within eight courts of Istanbul including Üsküdar, Balat, Rumeli, Istanbul, Bab, Eyüp, Hasköy and Galata and also within 14 different real estate types in this study. The main sources of this study are two enormous projects called "Istanbul Kadı Sicils" and "Social and Economic Life in Seventeenth – Century İstanbul: Glimpses from Court Records" which have ground to latinize the original records. While the economic and social structure of the Ottoman Istanbul was evaluated from the real estate, the events of the period were handled chronologically. Social and political events like construction work, population, migration, rebellion and uprisings in these events in addition to natural disasters such as fire, flood, earthquake and epidemic especially plague. As a result of the records examined, it was seen that the number of transactions of real estate transactions constituted 20% of the total records. Therefore, while the economic and social structure of the Ottoman Istanbul between the year of 1500 and 1700 is evaluated, the real estate market is effective partially. Each of these events aforementioned affects real estate prices  at different levels and in different ways. Findings about prices confirm the price revolution in XVIth century except water- melon prices. People in the real estate market as buyers and sellers can buy and sell with / from people that have different gender or religious, and sometimes they are procuration to third person without acting directly. Because some of the places are located on the coastline, ground rent comes to exit and this creates surplus value on real estate.