Ağır obstrüktif uyku apne sendromu olgularında olaya ilişkin osilasyonların seçici filtre ve zaman frekans analizi ile incelenmesi ve volümetrik manyetik rezonans görüntüleme bulgularının araştırılması
Investigation of volumetric magnetic resonance imaging findings and event related oscillations with selective filter and time-frequency analysis in severe obstructive sleep apnea patients
Yazar: DENİZ YERLİKAYA
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM ÖZTURA ; PROF. DR. GÖRSEV YENER
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sinir Bilimi Ana Bilim Dalı / Temel Sinirbilimler Bilim dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Nöroloji = Neurology ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Akciğer hastalıkları-obstrüktif = Lung diseases-obstructive ; Manyetik rezonans görüntüleme = Magnetic resonance imaging ; Nöropsikolojik testler = Neuropsychological tests ; Uyku apne sendromları = Sleep apnea syndromes ; Uyku bozuklukları = Sleep disorders

Özet:
Obstrüktif uyku apne sendromu (OSAS), tedavi edilmeyen olgularda bilişsel bozukluklara sebep olan bir uyku bozukluğudur. Bu çalışmada OSAS'da bilişsel bozuklukların nöropsikolojik değerlendirme (NPD), olaya ilişkin osilasyonlar (OİO) ve manyetik rezonans görüntüleme (MRG) teknikleri ile değerlendirilmesi amaçlanmıştır. 
Çalışmaya 18-55 yaş aralığında 74 ağır OSAS olgusu ve 45 sağlıklı kontrol dahil edilmiştir. Tüm katılımcıların bilişsel işlevleri ayrıntılı bir nöropsikolojik test bataryası ile değerlendirilmiştir. Ardından, işitsel ve görsel seyrek uyaran paradigması kullanılarak EEG kayıtları alınmıştır. Olgular MRG çekimi için yönlendirilmiştir. Olaya ilişkin osilasyonların incelenmesinde seçici filtreleme, olaya ilişkin spektral pertürbasyon (ERSP) ve demeler arası faz koheransı (ITC) olmak üzere üç analiz tekniği kullanılmıştır. MRG analizlerinde ise kortikal ve subkortikal yapıların gri cevher hacimleri ölçülmüştür.
NPD bulguları incelendiğinde, OSAS olgularının Öktem Sözel Bellek Süreçleri Testi anlık ve toplam hatırlama puanları, saat çizme testi puanları ve basit şekil kopyalama testi skorlarının sağlıklı kontrollere kıyasla azaldığı bulunmuştur (p<0.05). OİO analizlerinde ise delta, teta, alfa, beta ve gama frekans aralıklarında OSAS olguları ile sağlıklı kontroller arasında fark saptanmıştır. MRG analizlerinde gündüz aşırı uykululuk semptomu olan OSAS olgularının sağ kaudat nükleus hacminin sağlıklı kontrollerden düşük olduğu bulunmuştur. Bu fark, Bonferroni düzeltmesi sonrasında anlamlılığını korumamıştır (p=0.065). 
Bu çalışmadan elde edilen temel sonuç OSAS olgularında NPD ve MRG ile henüz tespit edilemeyen erken bilişsel etkilenmelerin elektrofizyolojik yöntemler ile tespit edilebileceğini göstermektedir. Aynı zamanda, OSAS olgularının beyin osilatuar yanıtları Alzheimer Hastalığında gözlenen yavaş frekanslarda düşüş ve hızlı frekanslarda artış paternine benzer bulunmuştur. OSAS, Alzheimer hastalığı için risk faktörü olarak bildirilmektedir. Sonuç olarak bu çalışma ile erken tanı ve tedavinin önemi vurgulanmış ve OSAS'ın, Alzheimer hastalığı için müdahale edilebilir bir risk faktörü olabileceği bildirilmiştir.

Abstract:
Obstructive sleep apnea syndrome (OSAS) is a sleep disorder that causes cognitive impairment when patients remained untreated. Present study aims to investigate cognitive impairment in OSAS using neuropsychological tests (NPT), evet related oscillations (ERO) and magnetic resonance imaging (MRI) techniques.
 The study included 74 patients with severe OSAS and 45 healthy controls aged between 18-55 years. All participants' cognitive abilities were evaluated with a comprehensive NPT battery. Procedure was followed by EEG recordings using a classical auditory and visual oddball paradigm. Participants were referred for MRI. ERO were investigated with three analyses techniques; selective filtering, event related spectral perturbation (ERSP) and inter trial coherence (ITC). Cortical and subcortical grey matter volumes were measured for the MRI analysis. 
NPT results revealed that OSAS patients had decreased Öktem Verbal Processes Test immediate recall and total learning, clock drawing test and simple figure copy test scores compared to healthy controls (p<0.05). ERO analyses revealed significant differences between patients with OSAS and healthy controls in delta, theta, alpha, beta and gamma frequency bands. In the MRI analyses, OSAS patients with excessive daytime sleepiness symptoms showed decreased right caudate nucleus volume compared to healthy controls. However, the significance did not survive after Bonferroni correction (p=0.065).
The main result obtained from this study indicates the early cognitive changes in OSAS which cannot yet be detected by NPT or MRI can be detected by electrophysiological methods. Moreover, brain oscillatory responses of patients with OSAS were found to have a similar pattern with Alzheimer's Disease patients by showing decrease in slow frequencies and increase in fast frequencies. OSAS was reported as a risk factor for developing Alzheimer's Disease. In conclusion, this study emphasized the importance of early diagnosis and treatment, and it was suggested that OSAS could be a modifiable risk factor for Alzheimer's disease.
.