Türkiye orman yangın tehlike oranları karar destek sistemi (TOYTOS)
Turkish national forest fire danger rating decision support system (TOYTOS)
Yazar: KADİR ALPEREN COŞKUNER
Danışman: PROF. DR. ERTUĞRUL BİLGİLİ
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering
Dizin: Orman yangınları = Forest fires ; Yangın davranışı = Fire behavior

Özet:
Orman yangın organizasyonları, yangınlarla mücadelede başarılı olabilmek için doğru, güncel ve kolaylıkla elde edilebilir bilgilere ihtiyaç duyar. Bu bilgilerin temini, yangın risk ve tehlike potansiyeli ile yangın davranışı hakkında doğru ve hızlı bilgi verebilen kapsamlı bir sistemin varlığı ile mümkün olabilir. 
Bu çalışmada, orman yangın organizasyonları ve mücadele çalışmalarında kullanılabilecek bir Karar Destek Sisteminin (KDS) kavramsal çerçevesi, hiyerarşisi, parametreleri, yöntemleri ile model yapıları oluşturulmuş ve bir model yazılımı geliştirilmiştir. Geliştirilen KDS, bir bütün halinde ve ayrı ayrı çalışabilen dört alt sistemden oluşmaktadır. Bunlar sırası ile Yangın Bilgi Sistemi (YBS), Yangın Çıkma İhtimali Tahmin Sistemi (YÇİT), Meteorolojik Yangın İndeksi Sistemi (MYİ) ve Yangın Davranışı Tahmin Sistemi (YDT)'dir. YBS, orman yangınları ile ilgili mekânsal, zamansal ve tanımlayıcı bilgilerin depolandığı ve veriler üzerinden akıllı sorgulama ve analizlerin gerçekleştirildiği alt sistemdir.  YÇİT, sabit çevre faktörlerini dikkate alan ve belirli bir alan için yangın risk ve tehlike potansiyelini derecelendiren alt sistemdir. MYİ, yanıcı madde nemine bağlı olarak yanıcı maddelerin tutuşabilirliğini belirleyen ve yangının başlaması durumunda potansiyel yangın yayılma oranı ve yangın şiddeti hakkında bilgi veren alt sistemdir. YDT, yangın davranışını farklı hava halleri, topografya ve yanıcı madde özelliklerine bağlı olarak tahmin etmeye çalışan alt sistemdir. 
Operasyonel kullanıma hazır hale geldiğinde, bir karar destek sistemi olarak Türkiye Orman Yangın Tehlike Oranları Sistemi (TOYTOS), orman yangınları ile mücadelede yangın yöneticilerine yangın öncesi, yangınla mücadele ve yangın sonrası planlamalarında önemli katkılar sunacak potansiyeldedir.

Abstract:
Forest fire management organizations require accurate, timely and readily available information to be successful in forest fire suppression. To acquire and make this information available to fire management organization, a sound decision support system is necessary. 
In this study, the framework, hierarchy, parameters and model forms of a decision support system (DSS) was designed and a prototype software was developed that have potential to be implemented operationally. DSS consists of four subsystems which can operate individually or collectively. These are namely, Fire Information System (FIS), Fire Occurrence Prediction System (FOP), Fire Weather Index System (FWI) and Fire Behavior Prediction System (FBP). The FIS was designed such that fire managers are able to input, store, update and manage data easily. FOP system was developed based on fire risk factors that are thought to have a role in fire ignition. Fire risk and danger maps as well as other information was developed in tabular forms. The FWI system calculates the ignition potential of fuels and provides information about potential rate of spread and fire intensity. FBP system predicts fire behavior under varying weather, fuel and topographic conditions.
 When ready for operational use, the Turkish National Forest Fire Danger Rating Decision Support System (TOYTOS) will have the potential to provide fire managers with tools and support necessary for successful fire prevention/presuppression, suppression and post fire management planning.