Selekte edilmiş ileri kademelerde çerezlil kabak (Cucurbita pepo L.) hatlarının tuz stresine toleranslarının belirlenmesi
Selekte edilmiş ileri kademelerde çerezlil kabak (Cucurbita pepo L.) hatlarının tuz stresine toleranslarının belirlenmesi
Yazar: SERHAT DOĞRU
Danışman: DOÇ. DR. HAKAN BAŞAK
Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Küresel bir problem olan tuzluluk bitkilerde morfolojik yapının yanı sıra,
fizyolojik ve biyokimyasal olayları da olumsuz etkileyerek, tarımsal üretimi gün
geçtikçe sürdürülemez hale getirmektedir. Tuzluluk ile mücadelede birçok yöntem
uygulanabilse de, tuza tolerant anaç veya çeĢit ıslahı bu konuda en etkili strateji olarak
tercih edilmektedir. Bu çalıĢma, morfolojik karakterizasyonu yapılmıĢ S4
kademesindeki çerezlik kabak hatları içerisinden seçilen, tohum verimi ve çerezlik
olarak kullanılabilme potansiyeli yüksek kabuklu ve kabuksuz 25 adet çerezlik kabak
hatlarının tuza tolerans seviyelerinin belirlenmesi amacıyla yürütülmüĢtür. Bitkiler 136
L‟lik saksılarda havalandırmalı durgun su kültürü tekniği kullanılarak, kontrol ve 10
dS/m tuz stresi koĢullarında 28 gün boyunca büyütülmüĢtür. Ġncelenen morfolojik ve
fizyolojik parametrelere göre çerezlik kabak hatlarının tuz stresine tolerans seviyeleri
belirlenmiĢtir. Bulgular genel olarak değerlendirildiğinde 8 ve 13 nolu hatlar tüm
çerezlik kabak hatları içerisinde tuz stresine en hassas hatlar olarak tespit edilmiĢtir.
Kabuksuz hatlar içerisinden özellikle 2, 6 ve 18 nolu, kabuklu hatlar içerisinde ise 24 ve
25 nolu hatlar diğerlerine kıyasla tuzlu koĢullara daha fazla tolerans göstermiĢlerdir.
Tuz stresi koĢullarında yetiĢtirilen, çerezlik kabak hatlarının biomass ve fizyolojik
özelliklerine dayalı hatların sınıflandırılması için temel bileĢen analizi (TBA)
uygulanmıĢtır. Analize göre, toplam varyasyonun yaklaĢık %99‟unu iki temel bileĢen
(PC 1: %98.56 ve PC 2: %0.91) oluĢturmuĢtur. Ayrıca korelasyon analizi yapılarak
incelenen parametreler arasındaki iliĢkinin yönü ve gücü belirlenmiĢtir. Belirlenen tuz
stresine toleransı yüksek çerezlik kabak hatları doğrudan tuzluluk problemi yaĢanan
bölgelere yetiĢtiricilik için önerilebileceği gibi, çerezlik kabak sektörünün en büyük
eksiği olan hibrit çeĢitlerin geliĢtirilmesi amacıyla yapılacak ıslah çalıĢmalarında
kullanılmak üzere nitelikli gen havuzlarının oluĢturulmasına da katkı sağlayacaktır.
Anahtar Kelimeler: Çerezlik kabak, Tuz stresi, Seleksiyon, Tolerant

Abstract:
Salinity, a global problem, negatively affects physiological and biochemical
events as well as the morphological structure of plants, making agricultural production
unsustainable day by day. Although many methods can be applied to combat salinity,
breeding salt-tolerant rootstocks or varieties is preferred as the most effective strategy in
this regard. This study was carried out to determine the salt tolerance levels of 25
selected morphologically characterized S4 grade seed pumpkin lines (shelled and
unshelled) with high seed yield and high potential to be used as seed pumpkin. Plants
were grown in 136 L pots using aerated hydroponic culture technique under control and
10 dS/m salt stress conditions for 28 days. According to the morphological and
physiological parameters examined, the tolerance levels of seed pumpkin lines to salt
stress were determined. When the results were evaluated in general, lines 8 and 13 were
found to be the most sensitive lines to salt stress among all the seed pumpkin lines.
Among the unshelled lines, especially lines 2, 6 and 18, and among the shelled lines 24
and 25 showed more tolerance to saline conditions compared to the others. Principal
component analysis (PCA) was applied to classify the lines based on biomass and
physiological traits of the seed pumpkin lines grown under salt stress conditions.
According to the analysis, two principal components (PC 1: 98.56% and PC 2: 0.91%)
accounted for about 99% of the total variation. In addition, correlation analysis was
performed to determine the direction and significance of the relationship between the
parameters analyzed. The determined lines with high salt stress tolerance can be directly
recommended for cultivation in regions with salinity problems, as well as contributing
to the creation of qualified gene pools to be used in breeding studies to be carried out in
order to develop hybrid varieties, which is the biggest deficiency of the seed pumpkin
sector.
Key Words: Seed pumpkin, Salt stress, Selection, Tolerant