Covıd-19 hastalığı bilgi, tutum ve davranış ölçeği geliştirilmesi
Development of covid-19 disease knowledge, attitude and behavior scale
Yazar: SEVGİ ÇAĞALTAY KAYAOĞLU
Danışman: PROF. DR. MELEK NİHAL ESİN
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Hemşirelik = Nursing

Özet:
Bu çalışmanın amacı, COVID-19 hastalığı hakkında bilgi, tutum ve davranışların belirlenmesine yönelik bir ölçek geliştirmektir. Çalışmada karma yöntem desenlerinden keşfedici ardışık desen kullanılmıştır. Çalışmanın verileri iki farklı Aile Sağlığı Merkezi'ne kayıtlı bireylerin katılımı ile elde edilmiştir. Nitel aşamada maksimum çeşitlilik örneklemesi kullanılarak çalışmaya katılmayı kabul eden 18 birey ile görüşme yapılmıştır. Veri toplama aracı olarak Sağlık İnanç Modeli Bileşenleri göz önüne alınarak hazırlanmış "Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu" kullanılmıştır. Görüşmelerden elde edilen verilerin analizi MAXQDA 2020 programı ile yapılmıştır. Analiz sonucunda nitel veriler "COVID-19 Pandemisinin Psikolojik Etkileri", "COVID-19 Hastalığı ile İlgili Farkındalık", "COVID-19 Hastalığının Yaşam ve Toplum Üzerindeki Etkileri", "COVID-19 Hastalığının Yayılma Nedenleri" ve "COVID-19 Hastalığı ile Başetme" olmak üzere 5 ana tema altında toplanmıştır. Ayrıca 5 ana tema altında 48 alt kod belirlenmiştir. Nitel aşamada elde edilen veriler doğrultusunda madde havuzu oluşturulmuştur. 5'li likert tipte hazırlanan ve 54 maddeden oluşan "COVID-19 Hastalığı Bilgi, Tutum ve Davranış Ölçeği Taslağı" kapsam geçerliliği için uzman görüşüne sunulmuş ve Kapsam Geçerlilik İndeksi'nin 0,9 olduğu görülmüştür. Çalışmanın nicel aşamasında ölçek geliştirme adımları doğrultusunda 531 bireyden "COVID-19 Bilgi, Tutum ve Davranış Ölçeği Taslağı" ile veriler toplanmıştır. Nicel verilerin analizinde SPSS 25 ve AMOS 21 programları kullanılmıştır. Ölçeğin yapı geçerliliği için Açıklayıcı faktör analizi yapılmış ve analiz sonucuna göre binişiklik gösteren maddeler ölçekten çıkarılmıştır. Doğrulayıcı Faktör Analizinin yapılmasından sonra COVID-19 Hastalığı Bilgi, Tutum ve Davranış Ölçeği 25 madde ve 3 alt boyut (Bilgi, Tutum, Davranış) ile nihai şeklini almıştır. Ölçeğin uyum iyiliği değerleri X2/sd: 2,109; CFI: 0,94; GFI: 0,92; AGFI: 0,90; TLI: 0,93; IFI: 0,94; NFI: 0,89; RMSEA: 0,04; SRMR: 0,04 olarak belirlenmiştir. Ölçeğin Cronbach Alfa güvenirlik katsayıları Bilgi alt boyutu için 0,789; Tutum alt boyutu için 0,909 ve Davranış alt boyutu için 0,839 olarak bulunmuştur. Ölçek maddelerinn madde-toplam test korelasyon değerlerinin 0,399 ile 0,803 arasında değişkenlik gösterdiği tespit edilmiştir. Ölçekte yer alan maddelere ait puanların sıralanması sonucu alt %27 ve üst %27'de yer alan grupların madde puanlarının ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık olduğu görülmüştür (p<0,05). Sonuç olarak COVID-19 Hastalığı Bilgi, Tutum ve Davranış Ölçeği'nin geçerli ve güvenilir bir ölçek olduğu belirlenmiştir.

Abstract:
This study aims to develop a scale to determine knowledge, attitudes and behaviors about COVID-19 disease. Experimental sequential design, one of the mixed method designs, was used in the study. The study data were obtained with the participation of individuals registered in two different Family Health Centers. In the qualitative phase, maximum diversity sampling was used, and 18 individuals who agreed to participate were interviewed. The "Semi-structured Interview Form" prepared by considering the components of the Health Belief Model was used as a data collection tool. The data obtained from the interviews were analyzed with MAXQDA 2020 program. As a result of the analysis, qualitative data were grouped under five main themes: "Psychological Effects of COVID-19 Pandemic", "Awareness of COVID-19 Disease", "Effects of COVID-19 Disease on Life and Society", "Causes of the Spread of COVID-19 Disease" and "Coping with COVID-19 Disease". In addition, 48 sub-codes were determined under five main themes. An item pool was created in line with the data obtained in the qualitative phase. The "COVID-19 Disease Knowledge, Attitude and Behavior Scale Draft", which was prepared in 5-point Likert type and consisted of 54 items, was submitted to expert opinion for content validity, and the Content Validity Index was found to be 0.9. In the quantitative phase of the study, data were collected from 531 individuals with the "Draft COVID-19 Knowledge, Attitude and Behavior Scale" in line with the scale development steps. SPSS 25 and AMOS 21 programs were used to analyze the quantitative data. Exploratory factor analysis was performed for the scale's construct validity, and the items that showed overlap according to the analysis results were removed from the scale. After Confirmatory Factor Analysis, the COVID-19 Disease Knowledge, Attitude and Behavior Scale was finalized with 25 items and three sub-dimensions (Knowledge, Attitude, Behavior). The goodness of fit values of the scale were X2/sd: 2,109; CFI: 0.94; GFI: 0.92; AGFI: 0.90; TLI: 0.93; IFI: 0.94; NFI: 0.89; RMSEA: 0.04; SRMR: 0.04. Cronbach's alpha reliability coefficients of the scale were 0.789 for the Knowledge sub-dimension, 0.909 for the Attitude sub-dimension and 0.839 for the Behavior sub-dimension. The item-total test correlation values of the scale items were found to vary between 0.399 and 0.803. As a result of the ranking of the scores of the items in the scale, it was observed that there was a statistically significant difference between the mean item scores of the groups in the lower 27% and upper 27% (p<0.05). As a result, it was determined that the COVID-19 Disease Knowledge, Attitude and Behavior Scale is a valid and reliable scale.