Döviz kuru ve faiz oranlarının BIST hizmet endeksi üzerindeki etkisi
The effect of exchange rates and interest rates on BIST service index
Yazar: SERKAN ÇELİK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ LÜTFÜ SİZER
Dicle Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Hizmet sektörü, dünyanın birçok yerinde olduğu gibi Türkiye'de de hızla ivme kazanan sektörlerden biri haline gelmiştir. Türkiye'de de önemli bir yere sahip olan hizmet sektörünün, Borsa İstanbul'daki karşılığı BIST Hizmet Endeksi çalışmaya esas alınmıştır. Bu çalışma ile ABD Dolar kuru ile Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca mevduatlara uygulanan faiz oranının, BIST Hizmet Endeksi ile uzun dönemli ilişkilerinin ortaya konulması amaçlanmıştır.
Çalışmada 2003:01-2023:01 tarihleri arasındaki aylık veriler kullanılarak Dolar kuru ile faiz oranının, BIST Hizmet Endeksi ile karşılaştırıldığında uzun dönemli bir ilişkinin olduğu test sonuçlarında ortaya konmuştur. Bu amaçla değişkenlerin durağanlığı Genişletilmiş Dickey-Fuller (ADF) ve Phillips-Perron (PP) birim kök testleri yardımıyla sınanmıştır. Değişkenlerin birbirleriyle olan uzun dönemli ilişkileri ARDL sınır testi ile analiz edilmiş, değişkenler arasındaki nedensellik ilişkisi için ise Toda-Yamamoto nedensellik testi uygulanmıştır. Analizler sonucunda dolar ve mevduatlara uygulanan faiz oranının BIST Hizmet Endeksi arasındaki uzun dönemli eşbütünleşme ilişkilerinin olduğu tespit edilmiştir. Elde edilen bulgulara göre, %5 anlamlılık düzeyinde BIST hizmet endeksinden faiz değişkenine doğru tek yönlü Granger nedensellik ilişkisi tespit edilmiştir. Ayrıca hem döviz kuru ve BIST Hizmet Endeksi arasında hem de döviz kuru ve faiz değişkeni arasında çift yönlü Granger nedensellik ilişkisi tespit edilmiştir. 
Anahtar Kelimeler: Döviz Kuru, Faiz Oranı, BIST Hizmet Endeksi, ARDL, Toda-Yamamoto.

Abstract:
The service sector has become one of the sectors that gain momentum rapidly in Turkey as in many other parts of the world. The BIST Service Index, which is the equivalent of the service sector, which also has an important place in Turkey, in Borsa Istanbul, is based on the study. In this study, it is aimed to reveal the long-term relations between the US Dollar rate and the interest rate applied to deposits by the Central Bank of the Republic of Turkey with the BIST Service Index.
In the study, using the monthly data between 2003:01-2023:01, the test results revealed that there is a long-term relationship between the dollar rate and the interest rate when compared with the BIST Service Index. For this purpose, the stationarity of the variables was tested with the help of Augmented Dickey-Fuller (ADF) and Phillips-Perron (PP) unit root tests. The long-term relationships of the variables with each other were analyzed with the ARDL bound test, and the Toda-Yamamoto causality test was applied for the causality relationship between the variables. As a result of the analysis, it has been determined that there is a long-term cointegration relationship between the interest rate applied to the dollar and deposits and the BIST Service Index. According to the findings, one-way Granger causality relationship from BIST service index to interest variable was determined at 5% significance level. In addition, a bidirectional Granger causality relationship was found between the exchange rate and BIST Service Index, as well as between the exchange rate and the interest rate variable.
Keywords: Exchange Rate, Interest Rate, BIST Service Index, ARDL, Toda-Yamamoto.