Gazali'de insan hürriyeti problemi
The problem of human's freedom in Gazali's thought
Yazar: SERDAR EROĞLU
Danışman: YRD. DOÇ. DR. MEHMET BAKTIR
Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Kelam Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2004
Konu: Din = Religion
Dizin: Gazzali = Gazali ; Kelam = Islamic theology ; Tasavvuf felsefesi = Philosophy of mysticism ; Özgürlük = Freedom ; İnsan = Human ; İslamiyet = Islam

Özet:
ÖZET Hürriyet, insana hastır ve temelinde akıl ve irade bulunur. İnsana bakış açısı onun özgürlüğünün kapsamını da belirler. İnsanı değerli, akıllı, şerefli ve sorumlu bir varlık olarak gören, onun özgürlüğünün çerçevesini de geniş tutacaktır. İrade ve kudret (güç) hürriyetle bir tutulur. Bu iki güç sayesindedir ki insan hürdür. İstediğini yapma veya istemediğini yapmama hakkına sahiptir. Bir imtihan alanı olan yeryüzünde iyi- kötü ve günah -sevap gibi bir birine zıt durumlardan birini seçmesi ve yapması ahirette cennet ya da cehenneme gitmesinde etkili olur. Özgür ve sorumlu olmak imtihana tabi olmanın bir şartıdır. Özgür ve sorumlu olmayan, söz ve fiillerinde tasarruf hakkı bulunmayan bir varlığın imtihana tabi tutulması ilahi adalete sığmaz. Gazali, felsefi-tasavvufi eserlerinde; kelam yapma kaygısından uzak, hiçbir mezhebe cevap verme gereği duymaksızın insan üzerine konuştuğunda, bambaşka bir insan portresi çizmektedir. Bu farklılığı izah etmek için; bir: eğer iki kitap birbiriyle uyuşmuyorsa bunlardan biri Gazali'ye ait değildir. İki: Gazali tenakuza düşmüştür. Üç: Eserlerinde farklı toplumsal kesimlere hitap etmiştir. Dört: insana kelami gözlükle bakıldığında farklı, felsefi- tasavvufi gözlükle bakıldığında daha farklı bir anlayış ortaya çıkar. Beş: bu farklılık onun fikri tekamülünün bir sonucudur, v.b. sonuçlar çıkar. Bizim burada sıraladığımız nedenlerden hangisine bağlı olarak Gazali'nin iki farklı insan tasavvuru oluşturduğunu söylemek kolay olmasa da kelam yapan Gazali ile tasavvuf felsefesi yapan Gazali'nin birbirinden uzak iki farklı insan anlayışı sergilediğini söylemek kolaydır.

Abstract:
ABSTRACT Freedom belongs to humanity and it based on to reason and volition. Anyone's wiev about human being effecets his or her idea about human's freedom. The eyes which look to human as valuable, wise, honourable and responsible vide freedom's frame of human. Allah is absolute power, volitional and he created everything acording to Gazali' s kalam. God's central position and authority reveal itself all time. Gazali's content and aim always follows this line. Human being is generally described as a concrete symbol of weakness and he or she has no choice except to believe that was given and to do so. In his philosophical and mistical writings, when Gazali talks as far from discourse of classical kalam and without need to answer to other sects, he draws another human portrait. This differance can be explain as; first, if two books can not fit to each other, that means one of them must not belong to Gazali; second, he is in contradiction; third, he speaks to different society in his writings; forth, if anyone looks to humanity through kalam he or she can see it in different and if one looks to it through philosophical-mistical he or she can see it in different view and fifth, this difference is development of his ideas. Eventhough it is not easy to tell that what kind of reasons which we added earlier he based on in producing two kind human view, it is so clear that there is a different human view between Gazali who is dealing with Kalam and Gazali who is dealing with philosophy of misticism.