II. Mahmud Dönemi ıslahat hareketleri ve II. Mahmud'un eğitim öğretim faaliyetleri
Reform movements in mahmud ii period and education & teaching facilities in Mahmud II Period
Yazar: NURDAL AGRAS
Danışman: YRD. DOÇ. DR. MUSTAFA GÜLCAN
Selçuk Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Tarih Bölümü / İlköğretim Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Tarih = History
Dizin: Ekonomik değişme = Economic change ; Eğitim faaliyetleri = Education activities ; Eğitim tarihi = Educational history ; Mahmud II = Mahmud II ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Sosyal değişme = Social change ; Yenilik hareketleri = Reform movements ; Öğretim = Teaching

Özet:
Osmanlı İmparatorluğu'nun gücünü kaybettiğini anlayan padişahlar tahta çıktıklarında çeşitli ıslahatlar yaparak devleti eski güçlü dönemine getirmeye çalışmışlardır. Islahat yapmaya çalışan padişahlardan biri de II. Mahmud'dur.Osmanlı Devleti'nde II. Mahmud Dönemi yenilikleri önceki dönemde yapılan ıslahat faaliyetlerinden daha kapsamlı ve daha programlıdır. Önceki dönemlerde daha çok askeri ıslahatlara ağırlık verilirken, II. Mahmud devrinde askeri alanla birlikte devlet teşkilatında, içtimai ve kültürel sahalarda da ıslahatlar yapılmıştır.Bu dönemde yapılan ıslahatların öneminden dolayı biz de, çalışmamızda II. Mahmud döneminde gerçekleştirilen ıslahatlar ve II. Mahmud'un eğitime verdiği önemi ele aldık.Çalışmamız dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde askeri alanda yapılan ıslahatlara değinilerek Sekban-ı Cedit ocağının kurulması, ancak yeniçerilerin isyanı sonucu bu askeri ocağın kaldırılarak yerine ?Eşkinci? adıyla yeni bir askeri ocağın kurulması ve Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılmasına karar verilmesi anlatılmıştır. Bu olayların öncesi ve sonrası yapılacak analizlerle birbirine bağlanacaktır. Daha sonra ?Asakir-i Mansure-i Muhammediyye? adıyla yeni bir askeri ocağın kurulması aktarılmıştır.İkinci Bölümde İdari ve Sosyal alanında yapılan ıslahatlara değinilerek, divan örgütü kaldırılarak yerine bakanlıkların kurulması, Sadrazamın Başvekil unvanını alması, devlet memurlarının dahiliye ve hariciye olarak iki bölüme ayrılması, memurlara kıyafet zorunluluğunun getirilmesi, memurların yargılanma işlemlerine bakmak üzere ?Dar-üş Şura-yı Bab-ı Âli?nin kurulması, müsadere usulüne son verilip mülkiyet hakkının tanınması, ayanlıkların kaldırılması, II. Mahmud'un resmini yaptırarak, devlet dairelerine astırılması, ilk defa posta ve karantina teşkilatlarının kurulması, ilk defa askeri amaçla nüfus sayımının yapılması ülke içi gezi ve teftiş yöntemleriyle, yönetimi iyileştirmeye çalışması konuları ele alınmıştır.Üçüncü bölümde ise ekonomi alanında yapılan ıslahatlardan yol yapımlarına verilen önem, devlet memurlarına ve askerlere yerli kumaş kullanma zorunluluğu, Çuha fabrikası kurulmasına çalışılması, tüccar ve esnafa, Avrupa mallarıyla rekabet edilmesi için gümrük kolaylıkları sağlanması ve son olarak da İngiltere ile yapılan Balta Limanı ticaret anlaşması ve bu anlaşmanın Osmanlı Devleti'ne etkileri anlatılmıştır.Dördüncü bölümde eğitim ve kültür alanlarında yapılan ıslahatlara değinilecektir ki bu da bizim asıl üzerinde durduğumuz konudur. Bu bölüm de eğitim alanındaki yenilikleri ayrıntıları ile incelemeye çalışacağız. II. Mahmud Döneminde eğitim durumu ve II. Mahmud'un kurduğu okulların yanı sıra medreselerin yanına yeni okulların açılması, ilköğretimin İstanbul'da zorunlu hale getirilmesi, Rüştiye (ortaokul) ve Mektep-i Ulum-u Edebiye adlı yüksek öğretime öğrenci yetiştirme amaçlı okulların açılması, ilk kez Avrupa'ya öğrenci gönderilmesi, devlet memuru yetiştirmek amacıyla Mektep-i Maarif-i Adliye'nin kurulması, Mektep-i Harbiye, Mektep-i Tıbbiye, Mızıkayı Humayun gibi yüksek okulların açılması ve Takvim-i Vekayi adlı ilk resmi gazetenin çıkarılması gibi konular da ele alınarak incelenmiştir.Sonuç bölümünde ise, Saltanatı boyunca devletin ayakta kalması mücadelesi veren ve son on üç yıllık dönemini ağır iç ve dış meselelere rağmen yoğun reformlarla geçiren II. Mahmud'un devleti ihya etmek adına yaptığı yeniliklere kısaca değinilerek II. Mahmud dönemi ıslahatları süreci ele alınmıştır.Anahtar Kelimeler: II. Mahmud, Islahat, Sekban-ı Cedid, Eksinci Ocağı, Vak-a-i Hayriye, Asakir-i Mansure-i Muhammediyye, Meclis, Mektep, Musadere, Takvim-i Vekayi, Sekban-ı Cedid, Eskinci

Abstract:
The Padishahs who understand that Ottoman Empire lost its power tried to strength the state as it is in previous through applying various reforms. One of those reformers padishahs is Mahmud II.The applied reforms in Mahmud II Period are more comprehensive and programmed than previous term reform activities. In the previous reform facilities, mostly military reform facilities were given weight, at the Mahmud II period, besides military reforms, other reforms in State structure, social and cultural fields were applied.Because of importance of reforms that were applied in this term, we considered the reforms that were applied Mahmud II and Mahmud II?s given importance to education reforms in our study.Our study composes four sections. At the first section, the military reforms have been considered. Establishing `Sekban-I Cedit? military foundation but as the result of rebellion of janissaries, this foundation removed and a new military foundation in name of ?Eşkinci? was established and decision for removing guild of janissaries was mentioned in this section. The previous term and next term after those events will be bound through applied analyses. Then establishing a new military foundation in name of ?Asakir-I Mansure-I Muhammediyye? was mentioned.At the second section, administrative and social reforms were mentioned. The following points have been considered: Council organization was removed and establishing ministry council, getting `Prime Minister? Title for Sadrazam, dividing the civil servants in two sections as internal and external, uniform mandatory for the civil servants, establishing ?Dar-üş Şura-yı Bab-Ali? which will deal with jurisdiction of Civil servants, ending seizure method and giving right of possession, removing squire, providing a proper religion and creed liberty to everybody from Ottoman Nationality, making painting of Mahmud II and hanging to all official foundations, establishing post and quarantine service for the first time, taking a census for the first time for military purpose, rehabilitation of management through inland travel and auditing method.At the third section, the economic reforms were considered. Wearing uniform made of domestic cloth for civil servants, establishing haircloth factory studies, providing custom easiness to tradesman and artisans to rival European Goods and finally Balta Limanı Contract that was signed with England and the affections of this contract to Ottoman Empire were mentioned in this section.At the fourth section, the reforms that were applied in education and culture were mentioned this is the major point that we emphasized significantly. In this section, we will try to examine the reforms in education field in details. Besides situation of education in Mahmud II and established schools by Mahmud II, opening new schools next to religious education foundations (medrese), becoming obligatory of Primary education in Istanbul, opening schools as ?Rushtiya? secondary school to grow students for high school/academy in name of ?Mektep-i Ulum-u Edebiye?, sending students to Europe for the first time, establishing school in name of ?Mektep-I Maarif-I Adliye? to grow Civil servants, Mektep-I Harbiye (Military School), Mektep-I Tıbbiye (Faculty of Medicine), Mızıkayı Humayun (State Orchestra); publishing the first official gazette in name of ?Takvim-I Vakayi? have been examined in this section.At the consequence section, Mahmud II Term reforms that Sultan Mahmud II tried to rehabilitate the state have been mentioned briefly. Sultan Mahmud II has been struggled to survive the state during his life and he passed his last thirteen years period dealing with reforms although heavy internal and foreign problems.Key Words: Mahmud II, Reform, Sekban-I Cedid, Eşkinci Foundation, Vaka-i Hayriye, Asakir-I Mansure-I Muhammediyye, council, school, seizure, Takvim-i Vakayi.