Diyarbakır'da yapılan başlıca arkeolojik çalışmalar
Major archaeological studies made in Diyarbakır
Yazar: ZEYNEP CAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ RAHİM KIZGUT
Giresun Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Tarih = History
Dizin: Arkeoloji = Archaeology ; Arkeolojik alanlar = Archeological areas ; Arkeolojik yerleşim = Archaeological settlement ; Demir Çağı = Iron Age ; Diyarbakır = Diyarbakır ; Eski Çağ = Old Age ; Eski Çağ tarihi = Old Age history

Özet:
Mezopotamya kadim zamanlardan beri dünya tarihinde önemli bir yere sahiptir. Tarihî bilgiler doğrultusunda, Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin de dâhil olduğu bu coğrafya; yazının icat edilmesinden tarımın başlangıcına kadar birçok teknolojik gelişmelerin başlangıç noktasıdır. Ortadoğu coğrafyasındaki iki önemli nehir olan Fırat ve Dicle'nin arasında kalan bu bölgenin toprakları oldukça verimlidir. Bu zenginliğin bölgede kurulan devletleraracılığıyla dünyanın diğer taraflarına yayılmasında Diyarbakır kilit bir noktadadır. 
Diyarbakır Neolitik Çağ'dan beri var olan önemli bir şehirdir. Ayrıca, tarih boyunca kültürel ve dinî bağlamda icra ettiği fonksiyonunu muhafaza etmiştir. Medeniyetin bilinen kadim yaşam alanları olan; Çayönü, Körtik Tepe, Ziyaret Tepe, Üç Tepe, Kenan Tepe, Müslüman Tepe,  Kavuşan Höyük, Hakemi Use, Hırbêmerdon, Karavelyan Höyük Boztepe ve Amida Höyük yerleşimleri Diyarbakır'ın sınırlarına dâhildir. Bahsini ettiğimiz çevre tarih öncesi devirlerden beri ehemmiyetini muhafaza etmiş; Mezopotamya ve Anadolu arasında geçiş noktası olması itibariyle büyük bir öneme sahip olmuş ve farklı uygarlıkların tarihsel ve kültürel varlıklarının bugüne ulaşmasına sebep olmuştur. 
Diyarbakır bu konumu itibariyle sadece Türkiye için değil dünya tarihi için de oldukça önemli bir yere sahiptir.
Anahtar kelimeler: Eski Çağ, Diyarbakır, Neolitik Çağ, Kalkolitik Çağ, Demir Çağı, Tunç Çağı.

Abstract:
Mesopotamia has had an important place in world history since ancient times.In line with historical information, this geography including the Southeastern Anatolia Region in Turkey; It is the starting point for the invention of writing, the beginning of agriculture, and the development of many early technologies.In the context of this information, it would be appropriate to say that trade in these lands is operated more systematically.
The importance of water resources continues from the first humans to the present day.Located between the Euphrates and Tigris, two important rivers in the Middle East geography, this region is very rich in terms of agricultural wealth.Diyarbakir is at a key point in spreading this wealth to other parts of the world through the states established in the region.
Diyarbakir is an important city that has existed since the Neolithic Period.In addition, it has preserved its function, which it has performed in a cultural and religious context throughout history.
The ancient living areas of civilization such as Çayönü, Körtik Tepe, Ziyaret Tepe, Üçtepe, Kenan Tepe, Müslüman Tepe, Kavuşan Höyük, Hakemi Use, Hırbêmerdon, Karavelyan Höyük, Boztepe and Amida are within the borders of Diyarbakır.The environment we are talking about has preserved its importance since prehistoric times; It has been important as a transition point between Mesopotamia and Anatolia and has caused the historical and cultural assets of different civilizations to reach today.
Due to this location, Diyarbakır has a very important place not only for Turkey but also for the history of the world.
Keywords: Ancient Age, Diyarbakır, Neolithic Age, Chalcolithic Age, Bronze Age, Iron Age.