Ofis binalarının enerji-etkin yenilenmesi (retrofit) sürecinde kullanıcı memnuniyetinin değerlendirilmesi
Retrofitting office buildings and post occupancy satisfaction evaluations
Yazar: CEREN ŞAHİN
Danışman: DOÇ. DR. DENİZ İLTER
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Yapı Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Enerji = Energy ; İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering

Özet:
Ofis binalarının enerji gereksinimi sürekli artmakta ve bu tür binalarda enerji israfı da önemli seviyelere ulaşmaktadır. Binaların yapısal sorunlarının yanı sıra, ofis binası çalışanlarının kullanım alışkanlıkları da bu israfı büyütmektedir. Bu sebeple ofis binaları enerji tasarrufu için yüksek potansiyel içermekte, ofis binalarında enerji etkin yenileme konusunu gündeme getirmektedir.
Pek çok ülkede ve ülkemizde binaların enerji performansının artırılması için mevzuat hazırlanmıştır. Türkiye'de Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği yeni yapılan binaların yanı sıra, mevcut binaların da enerji performansının iyileştirilmesini gerektirmektedir. Bu kapsamda önümüzdeki yıllarda pek çok ofis binasında enerji etkin yenileme yapılması beklenmektedir. Bunun yanı sıra LEED, BREEAM gibi yeşil bina sertifika sistemlerine de ülkemizde çok yüksek talep görülmekte ve sistemler kapsamında da pek çok mevcut binada enerji etkin yenileme yapılmaktadır.
Ancak çalışmalar, ofis binalarında kullanıcı memnuniyet ve gereksinimleri dikkate alınmadan gerçekleştirilen yenileme projelerinde hedeflenen ile gerçekleşen arasında önemli sapmalar olduğunu göstermektedir. Bu sebeple bu çalışmada enerji etkin yenileme sürecinde kullanıcı memnuniyeti ve gereksinimlerinin belirlenmesi konusu ele alınmıştır. Bu kapsamda kullanıcı alışkanlıklarının enerji performansına etkisi, kullanıcı memnuniyeti ve beklentilerinin ölçülmesiyle ilgili çalışmalar (post occupancy evaluation, building performance evaluation), enerji etkin yenileme sürecinde karar verme süreçleri literatürden araştırılmıştır. Bir sonraki adımda, kullanıcı memnuniyeti ve gereksinimlerinin belirlenmesi için kullanılabilecek göstergeler literatürden belirlenmiştir. Literatürden belirlenen kullanıcı memnuniyeti göstergeleri frekans analizi ve normatif çıkarsama yöntemleri ile analiz edilmiş ve sonuçta 8 boyut altında 29 gösterge belirlenmiştir.
Literatürden belirlenen gösterge seti kullanılarak Türkiye'deki toplam 79 ofis binasında toplam 162 ofis binası kullanıcısı ile anket çalışması gerçekleştirilmiş ve bu kapsamda ofis binalarının özellikleri, kullanıcıların çalışma alanları ile ilgili bilgiler, ofis binalarının yenileme süreçleri ile ilgili bilgiler, bina yönetimi ile ilgili bilgiler, ofis binalarında yer alan enerji verimliliğine yönelik sistemler, enerji verimliliği konusunda kullanıcıların alışkanlıkları ve bilgi seviyeleri incelenmiştir. Anket çalışmasının son bölümünde ise tez kapsamında literatürden derlenen kullanıcı memnuniyeti göstergeleri kullanılarak katılımcıların ofis binaları ile ilgili memnuniyetleri ve bu göstergelere verdikleri önem sorgulanmıştır.
Alan çalışmasının sonucunda Türkiye'deki kullanıcıların en çok önem verdikleri gösterge ve boyutları, "Bina Yönetimi"  göstergesine ait "Bakım", "Görsel Konfor" göstergesine ait "Günışığı" ve "İç Ortam Hava Kalitesi" göstergesine ait "Koku" olarak görülmüştür. 
Türkiye'deki kullanıcıların en çok memnun oldukları gösterge ve boyutları "Kullanıcı Kontrolü"  göstergesine ait toplam, "Bina Tasarımı" göstergesine ait "Titreşim" ve "Görsel Konfor" göstergesine ait toplam memnuniyet olarak görülmüştür. 
Kullanıcıların ofis binalarında enerji verimliliğine yönelik mevcut sistemler, "Merkezi ısıtma havalandırma soğutma (klima) ve lokal kontrol", "Isıtma Havalandırma Soğutma (klima) ve merkezi kontrol" ve "Isıtma Havalandırma Soğutma (klima) ve sensörler ile merkezi kontrol" olarak görülmüştür. 
Kullanıcı alışkanlıkları ve enerji verimliliğine yönelik davranışları değerlendirildiğinde, kullanıcıların en çok gösterdikleri davranışlar, "Bir mekandan ayrılırken ışıkları kapatmak", "Bilgisayarda enerji tasarrufu modunu açık tutmak", ve "Çalışma aralarında bilgisayarı kapatmaktır". 
Bilgi seviyeleri değerlendirildiğinde, kullanıcıların en çok bilgi sahibi oldukları enerji tasarrufu bilgileri, "Aydınlatma sisteminin enerji etkin kullanımı", "Isıtma soğutma havalandırma sisteminin enerji etkin kullanımı" ve "Elektronik cihazların enerji etkin kullanımı" ile ilgili bilgilerin seviyesidir. 
Tez çalışmasının birinci bölümünde tezde ele alınan problem, tez çalışmasının amacı ve çalışma yöntemi açıklanmıştır. Tez çalışmasının ikinci bölümünde, yapılan literatür analizi ile edinilen bilgiler değerlendirilmiştir. Bu kapsamda, binaların yenilenmesi ile ilgili kavramlar, yenileme çalışmalarının birbirinden farklılıkları, binaların enerji etkin yenilenmesi ve süreçleri, binalarda enerji etkin yenileme ile ilgili mevzuat ve sertifika sistemleri, enerji etkin yenileme sürecinde kullanıcıların dâhil olması ve kullanıcı gereksinimlerinin belirlenmesi, bu amaçla literatürde yapılan kullanım öncesi ve kullanım sonrası değerlendirme çalışmaları ve anketleri, kullanıcı memnuniyeti ve beklentilerinin ölçülmesi ile ilgili çalışmalar araştırılmıştır. Ayrıca yapılacak anket çalışması ile kullanıcı memnuniyetlerinin değerlendirilmesi ve beklentilerinin ölçülmesinde kullanılan göstergeler belirlenmiştir. Tez çalışmasının üçüncü bölümünde çoğunlukla yapılan anket çalışmasının değerlendirmesi sunulmuştur. Çalışmanın son bölümünde, literatür araştırmaları ve alan çalışmasından elde edilen bilgiler doğrultusunda tez çalışmasının sonuçları sunulmuş ve gelecek çalışmalar için öneriler aktarılmıştır.

Abstract:
Energy needs of the office buildings are constantly increasing and the wastage of the energy reaches a significant level in such buildings. As well as the structural problems of buildings, occupant behaviors in the office buildings make this waste grow. For this reason, office buildings comprise a high potential for energy saving studies and makes retrofitting of the office buildings a topic of the current agenda.
In Turkey and in many countries, there are legislations about increasing the energy performance of buildings. Directive on Energy Performance for Buildings in Turkey is not only about new buildings but also it requires the improvement of the energy performance of existing buildings. In this context, energy efficient renovation is expected to be done in many office buildings in the future. As well this legislation is performed, the concern of LEED BREEAM for green building certification system is getting higher in Turkey and there are many retrofit projects for the scope of existing buildings with the certification systems. 
However, retrofitting projects of the offices carried out without taking into consideration of occupant satisfaction and requirements in the the buildings and that situation makes a significant deviation between the targets and actualization. Therefore, the determination of the occupant satisfaction and requirements in the retrofitting process is studied in this thesis. In this context, the impact of the occupant habits on the energy performance, studies about occupant satisfaction and expectation (post occupancy evaluation, building performance evaluation) have been investigated with decision-making processes in the literature. In the next step, the indicators are determined from the literature of which can be used for identification of occupant satisfaction and requirements. Occupant satisfaction indicators identified from the literature are analyzed by frequency analysis and with ultimately normative inference methods, 29 indicators under 8 dimensions have been identified.
Using the set of indicators identified in the literature (in Turkey and in Hungary, a total of 82 office buildings and 162 office building's user), the survey has been carried out.  In the scope of the survey, the features of the office buildings, information about the work place of the occupants, information about the retrofitting processes of the occupant's office buildings, information about the facility management companies of the office buildings, behaviors, habits and the knowledge of the occupants about the energy efficiency. 
In the final part of the survey, occupant satisfaction indicators in office buildings, which are used in the thesis and compiled from the literature and the satisfaction and importance level of the indicators, have been asked to the occupants in a survey study. 
As a result of the survey study, Turkish occupant's most important indicators and dimensions have been noted as of the dimensions "Building Management" with the indicator of "Maintenance", in the dimension of "Visual Comfort" with the indicator of "Daylight", and in the "Indoor Air Quality" dimension with the "Odour" indicator. The Hungarian office building occupants' most important dimensions and indicators are such that, under the dimension of "Building Design" with the indicators of "Furniture" and "Vibration", and all of the indicators of the "Indoor Air Quality".
For Turkish occupants are most satisfied about all of the indicators on "Occupant Control" dimension, under the dimension of "Building Design", the indicators of "Vibration" and all of the indicators of the "Visual Comfort" dimension. For Hungarian occupant's, they are most satisfied of total "Visual Comfort", under the dimension of "Building Design", indicators as "Exterior Design" and "Accessibility" indicators. 
Occupant's current system in the office buildings for energy efficiency are "Central heating ventilating, cooling (air conditioning) (HVAC) and local control", "Heating Ventilating and Cooling (Air Conditioning) and central control" and "Heating Ventilating and Cooling (air conditioning) and central control with sensors" were regarded as. When the occupant habits and behavior towards energy efficiency are evaluated, occupant's behaviors that are most shown are "turning off the lights when leaving from a place," "keeping the energy saving mode on the computer open," and "closing the computer between the work offs". 
As per the knowledge levels are assessed, occupants know about energy-saving information, "energy-efficient using of lighting systems," "energy efficient using of heating and cooling ventilating system" and "energy efficient using of electronic devices" information about the level.
In the first part of the thesis, the objective, aim and the goal of the thesis, the methodology of the thesis are described. In the second part of the thesis, the information obtained through a literature analysis is evaluated. 
In this context, concepts related to retrofitting of the buildings, differentiation of the renewal studies between each other, energy efficient renovation (retrofitting) of buildings and processes, legislation and certification systems related to energy-efficient renovation of buildings, energy involvement of occupants in the active process of renewal and determination of occupant requirements are analyzed.
Moreover, with that aim Pre Occupancy and Post Occupancy Evaluation studies related to the measurement of the occupant satisfaction and expectations are searched. In addition, the indicators for the evaluation and measurement of occupant satisfaction and their expectations have been identified. 
In the third part of the thesis, the evaluation and the results of the survey study, which are done in both Turkey and Hungary, are expressed. In the fourth and last part of the study, the results of literature research and field studies of the thesis are defined. Accordingly, the information obtained from the study and recommendations for further work have been noted.
In order to conclude all of the information above and the content, post occupancy evaluation of the office buildings have been studied in this thesis. With the literature analysis, post occupancy evaluation indicators are defined. After determination of the indicators, satisfaction sources and occupant evaluation studies have been defined. After all a post occupancy evaluation have been done with a survey analysis and the
results have been demonstrated. The results were compared in each indicators and dimensions. And total results have been shown with the purpose of energy efficiency retrofitting of an office building and the importance of satisfaction of the occupants on a retrofit project. The overall comparisons and the situation of the retrofitting have been evaluated.