Anksiyete bozuklukları ve depresif bozuklukta şema modları, erken dönem uyumlu şemalar ve semptom şiddeti arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigation of the relationship between schema modes, early adaptive schemas and symptom severity in anxiety disorders and depressive disorder.
Yazar: BÜŞRA ALTUNTAŞ
Danışman: DOÇ. DR. AHMET GÜL
Ufuk Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Psikiyatri = Psychiatry

Özet:
Giriş ve Amaç: Depresif bozukluk ve anksiyete bozuklukları, etyolojisinde 
biyolojik, psikolojik ve sosyal faktörlerin rol oynadığı, tekrarlama ve süreğenleşme 
ihtimali yüksek olan ve işlevsellikte belirgin bozulmalara yol açabilen ve klinik 
olarak en sık görülen ruhsal bozukluklardır. Etyolojiye dair farklı yaklaşımlar 
geliştirilmekle birlikte bunlardan birisi de şema odaklı psikoterapidir. Şema terapide 
uyumsuz şemaların, depresif bozukluk ve anksiyete bozuklukları da dahil olmak 
üzere birçok ruhsal hastalık için bilişsel yatkınlık oluşturabileceği öne sürülmüş ve 
aralarındaki ilişki incelenmiştir. Ancak literatürde depresif bozukluk ve anksiyete 
bozuklukları semptomlarının ayrı ayrı olarak şema modları ve pozitif şemalarla 
ilişkisini inceleyen çalışmalara rastlanmamıştır. Tanı ve tedavi sürecindeki zorluklar, 
tekrarlama ve süreğenleşme eğilimleri gösterebilmeleri nedeniyle yeni modellere 
ihtiyaç duyulmaktadır. Çalışmamızda, depresif bozukluk ve anksiyete 
bozukluklarında depresyon, anksiyete ve stres semptomları ile şema modları ve 
pozitif şemalar arasındaki ilişkiyi incelemek ve bu semptomlar üzerindeki öngörücü 
etkisi olan modlar ve pozitif şemaları tespit etmek amaçlanmıştır.
Yöntem: Çalışmaya, Ufuk Üniversitesi Dr. Rıdvan Ege Hastanesi Psikiyatri 
Polikliniğine başvuran ve DSM-5 için Yapılandırılmış Klinik Görüşme (SCID-5CV) 
aracı ile değerlendirme yapılmıştır. Değişen kriterler açısından DSM-5-TR kriterleri 
ile tanılar tekrar değerlendirilmiştir. Depresif bozukluk tanısı alan 59 hasta, anksiyete 
bozuklukları (yaygın anksiyete bozukluğu, sosyal fobi, panik bozukluk) tanısı alan 
51 hasta ve halihazırda psikiyatrik tanı ve tedavisi olmayan 54 sağlıklı kontrol dahil 
edilmiştir. Katılımcılara, Sosyodemografik Veri Formu, Depresyon-Anksiyete-Stres 
Ölçeği (DASS-21), Şema Mod Envanteri-Kısa Form (SME) ve Young Pozitif Şema 
Ölçeği (YPŞÖ) uygulanmıştır. Elde edilen verilerle uygun istatistiki analizler 
uygulanmıştır.
Bulgular: Yapılan değerlendirmeler sonucunda depresyon grubu, anksiyete 
grubu ve kontrol grupları arasında büyüklenmeci mod haricinde tüm şema modları ve 
tüm pozitif şema alt ölçekleri arasında anlamlı farklar bulunmuştur. Gruplar 
arasındaki bu farklılık, işlevsel olmayan şema modlarının daha çok depresyon daha 
sonra ise anksiyete grubunun işlevsel olmayan şema modlarıyla ilişkilidir. Pozitif 
şemaların tüm alt ölçekleri ve işlevsel modlar tüm gruplar arasında anlamlı farklılık 
göstermektedir. En yüksek puanların kontrol grubunda, en düşük puanların ise 
depresyon grubunda olduğu tespit edilmiştir. Anksiyete grubunda ise kontrol 
grubundan daha düşük puanlar saptanmıştır. Bununla birlikte anksiyete grubunun, 
depresyon grubu ile farklılık göstermediği modlar ve pozitif şemalar da 
bulunmaktadır. Ayrıca her üç grubun depresyon, anksiyete ve stres semptom 
şiddetinin, farklı şema modları ve pozitif şemalarla farklı düzeylerde korelasyon 
gösterdiği görülmüştür. Depresyon grubunda depresif semptom şiddetinin mutlu 
çocuk modu, uyumlu teslimci mod, büyüklenmeci mod, duygusal açıklık ve 
kendiliğindenlik pozitif şeması ve sağlıklı öz kontrol öz disiplin pozitif şeması 
tarafından öngörüldüğü tespit edilmiştir. Depresyon grubunda stres semptom 
şiddetinin ise mutlu çocuk modu, kopuk korungan mod ve öfkeli çocuk modu 
tarafından öngörüldüğü görülmüştür. Son olarak, anksiyete grubunda depresyon 
semptom şiddetinin kopuk korungan mod, cezalandırıcı ebeveyn modu ve sosyal 
aidiyet pozitif şeması tarafından öngörüldüğü tespit edilmiştir.
Tartışma ve Sonuç: Bulgularımız ışığında, belirli pozitif şemaların ve şema 
modlarının depresif bozukluk ve anksiyete bozukluklarıyla ilişkili olduğu tespit 
edilmiştir. Ayrıca her üç grupta da depresyon, anksiyete ve stres ilişkili semptom 
şiddetinin belirli pozitif şema ve şema modlarıyla ilişkili olduğu; belirli şema modları 
ve pozitif şemaların ise semptom ve şiddeti üzerinde öngörücü faktör olduğu tespit 
edilmiştir. Bu bağlamda bazı pozitif şemaların ve modların psikopatoloji ve semptom 
şiddeti açısından risk faktörü olabileceği, bazılarının ise koruyuculuğunun 
olabileceği öne sürülebilir. Nedensellik ilişkisinin kurulabilmesi için uzunlamasına 
çalışmalara ihtiyaç vardır. Anahtar kelimeler: Depresif Bozukluk, Anksiyete Bozuklukları, Uyumlu 
Şemalar, Pozitif Şemalar, Şema Modları, Şema Terapi

Abstract:
Introduction and objective: Depressive disorder and anxiety disorders are 
the most common clinical mental disorders in which biological, psychological and 
social factors play a role in the etiology, have a high risk of recurrence and 
persistence, and can lead to significant impairment in functioning. Although different 
approaches to etiology have been developed, one of them is schema-focused 
psychotherapy. In schema therapy, it has been suggested that maladaptive schemas 
may constitute a cognitive predisposition for many mental disorders, including 
depressive disorder and anxiety disorders, and the relationship between them has 
been examined. However, there are no studies in the literature examining the 
relationship between the symptoms of depressive disorder and anxiety disorders with 
schema modes and positive schemas separately. New models are needed due to the 
difficulties in the diagnosis and treatment process and their tendency to recur and 
persist. In our study, we aimed to examine the relationship between depression, 
anxiety and stress symptoms and schema modes and positive schemas in depressive 
and anxiety disorders and to identify the modes and positive schemas that have a 
predictive effect on these symptoms.
Method: The study included patients who applied to the Psychiatry 
Outpatient Clinic of Ufuk University Dr. Rıdvan Ege Hospital and were evaluated 
with the Structured Clinical Interview for DSM-5 Clinician Version (SCID-5 CV). 
Diagnoses were re-evaluated with DSM-5-TR criteria in terms of changed criteria. 
The study included 59 patients diagnosed with depressive disorder, 51 patients 
diagnosed with anxiety disorders (generalized anxiety disorder, social phobia, panic 
disorder), and 54 healthy controls with no current psychiatric diagnosis or treatment. 
Sociodemographic Data Form, Depression-Anxiety-Stress Scale (DASS-21), Short 
Schema Mode Inventory (SMI) and Young Positive Schema Questionnaire (YPSQ) 
were administered to the participants. Appropriate statistical analyzes were applied 
with the data obtained.
Results: As a result of the evaluations, significant differences were found 
between the depression group, anxiety group and control groups in all schema modes 
and all positive schema subscales except self-aggrandizer mode. This difference 
between the groups is related to mostly the dysfunctional schema modes of the 
depression group and also the dysfunctional schema modes of the anxiety group. All 
subscales of positive schemas and functional modes showed significant differences 
between all groups. The highest scores were found in the control group and the 
lowest scores were found in the depression group. The anxiety group had lower 
scores than the control group. However, there were also modes and positive schemas 
in which the anxiety group did not differ from the depression group. In addition, 
depression, anxiety and stress symptom severity of all three groups were correlated 
with different schema modes and positive schemas at different levels. In the 
depression group, depressive symptom severity was predicted by happy child mode, 
compliant surrenderer mode, self-aggrandizer mode, emotional openness and 
spontaneity positive schema and healthy self-control/self-discipline positive schema. 
Stress symptom severity in the depression group was predicted by the happy child 
mode, detached protector mode and angry child mode. Finally, in the anxiety group, 
depression symptom severity was predicted by detached protector mode, punitive 
parent mode and social belonging positive schema.
Discussion and Conclusion: In the light of our findings, specific positive 
schemas and schema modes were found to be associated with depressive disorder 
and anxiety disorders. In addition, in all three groups, the severity of depression,
anxiety and stress-related symptoms was found to be associated with certain positive 
schemas and schema modes, and certain schema modes and positive schemas were 
found to be predictive factors for symptom type and severity. In this context, it can 
be suggested that some positive schemas and modes may be risk factors for 
psychopathology and symptom severity, while others may be protective. Longer 
studies are needed to establish the causality relationship. 
Keywords: Depressive Disorder, Anxiety Disorders, Adaptive Schemas, 
Positive Schemas, Schema Modes, Schema Therapy