Türkiye brassicaceae familyası için biyobölgeler ve coğrafi tür zenginlik örüntüsü
Bioregions and geographical species richness patterns for brassicaceae family of türkiye
Yazar: İLAYDA DUMLUPINAR
Danışman: DOÇ. DR. BARIŞ ÖZÜDOĞRU ; PROF. DR. HAKAN GÜR
Hacettepe Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Biyoloji = Biology
Dizin: Biyoçeşitlilik = Biodiversity

Özet:
Anadolu, yüksek biyolojik çeşitlilik içeren, çok sayıda endemik türe ev sahipliği yapan eşsiz bir coğrafyadır. Bu zengin coğrafya, yüksek bir bitki çeşitliliğine de sahiptir ve bu bitkilerin yayılış alanlarını öğrenmek, Anadolu coğrafyasına dair bilgilerimizi genişletecektir. Ancak Türkiye'deki bitkilerin dağılım alanları, geniş bir ölçekle yeterince araştırılmamıştır. Brassicaceae familyası, dünyanın hemen her yerinde bulunmakla beraber, kuzey ılıman kuşakta ve özellikle Akdeniz havzası ve Orta ve Güneybatı Asya'da daha yoğun yayılış göstermektedir. En fazla takson içeren bitki familyaları arasında ilk sıralarda bulunan bu familyanın ülkemizdeki endemizm oranı %34.52'dir.
Bu tez kapsamında, orijin merkezi İran-Anadolu fitocoğrafik bölgesi olan Brassicaceae familyasının, Türkiye için güncel bir tür ve tür altı takson listesi hazırlanması, dağılım haritasının oluşturulması, Türkiye genelinde biyobölgelerin belirlenmesi (taksonların dağılımları açısından ortak örüntüler sergileyen bölgeler) ve coğrafi tür zenginlik örüntüsünün ortaya konulması amaçlanmıştır.
Bu amaçlar doğrultusunda mevcut literatür ve herbaryumların detaylı incelenmesi ile Brassicaceae familyasının Türkiye'de 765 taksonla temsil edildiği belirlenmiştir. Zenginlik analizleri ile Türkiye'deki Brassicaceae familyasının tür ve takson düzeyinde zengin olduğu alanlar belirlenmiş, zenginliğin topoğrafik değişkenler ile anlamlı ilişkiler gösterdiği tespit edilmiştir. Ayrıca, familyaya ait endemik taksonlar, yüksek sayıda tür içeren tribus ve cinsler için de zenginlik örüntüleri belirlenmiştir. Yapılan tüm zenginlik analizleri sonucunda, Toros Dağları'nın yüksek zenginlik gösterdiği ve Anadolu Diyagonali'nin, familya için bir zenginlik alanı ve hareket koridoru olduğu görülmektedir. Brassicaceae familyası için biyobölgeleri belirlemek amacıyla yapılan analizler sonucunda ise familyanın taksonlarının ve türlerinin dağılımına göre, Türkiye için 13 biyobölge belirlenmiştir. Bu biyobölgelerin, Türkiye'nin biyocoğrafik bölge sınırları ve Türkiye'deki fitocoğrafik bölgeleri ile büyük ölçüde örtüştüğü tespit edilmiştir.

Abstract:
Anatolia is a unique geographical area characterized by remarkable biodiversity and a significant number of endemic species. The region's rich flora is also notable for its high plant diversity. Understanding the distribution of these plants will enhance our knowledge of Anatolian geography. However, large-scale investigations into the distribution of plants in Turkey remain insufficient. The Brassicaceae family is distributed globally, though it is more densely distributed in the northern temperate zone, particularly in the Mediterranean basin and Central and Southwest Asia. This family, which holds the highest number of taxa among plant families, has an endemism rate of 34.52% in Turkey.
The aim of this thesis is to prepare an updated taxon list for Turkey, to create a distribution map, to identify bioregions (regions exhibiting common patterns in terms of the distribution of taxa) and to reveal the geographical species richness pattern of the Brassicaceae family, whose center of origin is the Irano-Turanian phytogeographic region.
In accordance with the aforementioned objectives, it was established that the Brassicaceae family is represented by 765 taxa in Turkey following a comprehensive examination of the existing literature and herbarias. A richness analysis was conducted to ascertain the areas within Turkey where the Brassicaceae family is particularly diverse in terms of species and taxa. The results indicated that richness exhibited a significant correlation with topographical variables. Furthermore, the patterns of richness were also determined for endemic taxa, tribes, and genera with a high number of species. The results of the richness analyses indicate that the Taurus Mountains exhibit high richness, while the Anatolian Diagonal represents a richness area and corridor for the family. The analysis of the distribution of taxa and species of the Brassicaceae family in Turkey led to the identification of 13 bioregions. It was found that these bioregions largely correspond with the biogeographic and phytogeographic boundaries of Turkey.