Optimal ürün karmasında kısıtlar teorisi ile faaliyete dayalı maliyetleme yöntemi ve bir uygulama
Theory of constraints and activity based costing in optimal product mix and an application
Yazar: BÜŞRA TAYGAN
Danışman: PROF. DR. İPEK DEVECİ KOCAKOÇ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Toplam Kalite Yönetimi Ana Bilim Dalı / Kalite Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Aktiviteye dayalı muhasebe = Activity based costing ; Kısıt teorisi = Constraint theory ; Maliyetleme = Costing ; Ürün karması = Product mixed

Özet:
Yaşanan küreselleşme süreci ile işletmelerin pazarlardaki rekabet koşulları zorlaşmıştır. Ayrıca teknolojide meydana gelen gelişim ve değişimler, işletmelerin üretim sistemleri üzerinde etkili olmuştur. Emek yoğun üretimden sermaye yoğun üretime geçilmesi, işletmelerin maliyet yapılarını da değişime zorlamıştır. Şirketlerin faaliyetlerini sürdürmeleri, rekabet edebilmeleri ve hedeflenen karlılığa ulaşmaları, ancak satış gelirleri ve maliyetlerini başarılı bir şekilde yönetilmeleri ile gerçekleşir. Şirketlerin, gelir artışı sağlamak amacıyla satış fiyatına müdahale etmeleri dış piyasaya bağımlılıklarından dolayı zor olduğundan, maliyetlerini düşürmeleri gerekir. Bu da ancak iyi bir maliyet sistemi ile gerçekleşebilir. Geleneksel maliyet yöntemlerine göre ürünlere daha doğru maliyet bilgileri yükleyebilen Faaliyete Dayalı Maliyetleme Yöntemi ile kaynak kullanımları dikkate alınarak daha karlı sonuçlar elde etmek mümkündür. Maliyetlerin yanında, optimal ürün karmasının da firma karlılığındaki önemi büyüktür. Üretim sürecindeki mevcut kaynakların optimum şekilde kullanılması amacıyla Dr. Eliyahu M. Goldratt'ın tarafından geliştirilen Kısıtlar Teorisi Yöntemi ile belirlenecek olan ürün karmasına, Faaliyete Dayalı Maliyetleme Yöntemi ile daha doğru maliyetler yüklenerek karlılık arttırılabilir. Çalışmada Kısıtlar Teorisi ve Süreç Katkı Muhasebesi, Faaliyete Dayalı Maliyetleme Yöntemi ve Tam Maliyet Yöntemi ile entegre bir biçimde kullanılarak kimya sektöründe faaliyet gösteren bir üretim işletmesinde uygulaması yapılmıştır. Çalışma, Kısıtlar Teorisi'nden elde edilen ürün karmasına, Geleneksel Maliyet Yöntemlerinden Tam Maliyet Yöntemi ve Faaliyete Dayalı Maliyetleme Yöntemi ile maliyet yüklemesi yapılarak karlılıklar karşılaştırılmıştır. Faaliyete Dayalı Maliyetleme Yöntemi ile daha doğru bir şekilde yüklenecek olan maliyet bilgilerinin, firmaların karlarını arttırdığı görülmüştür. Firmalar Kısıtlar Teorisi ve Faaliyete Dayalı Maliyetleme Yöntemi'ni entegre bir biçimde kullandığında, var olan kısıtlı kaynaklarını ile kar maksimizasyonunu sağlamış olacaklardır. Çalışma, firmanın farklı durumlardaki optimal ürün karmalarını belirleyerek, karlarını karşılaştırma imkanı sağlamıştır.
Anahtar Kelime: Kısıtlar Teorisi, Süreç Katkı Muhasebesi, Faaliyete Dayalı Maliyetleme, Geleneksel Maliyet Yöntemleri, Tam Maliyet Yöntemi, Optimal Ürün Karması.

Abstract:
Competitive conditions of the companies in the markets has became difficult with the process of globalization. Moreover changes and developments occurring in technology, has been effective on the business of manufacturing systems. The transition from the labor-intensive production to capital-intensive production has forced the company to change the cost structure. Companies may continue their activities, compete and achieve targeted profitability by managing sales revenues and costs succesfully. As it is difficult to intervene in the market because of their dependence on global sales prices, companies must decrease their costs in order to increase revenue. In comparison with Traditional Cost Methods, it is possible to achieve more profitable results with Activity Based Costing Method which defines the cost of product more accurately. Besides the cost, optimal product mix is important for profitability of the companies. Companies may increase their profitability by defining cost of products more accurately with Activity Based Costing which consist of Theory of Constraints that evolved by M. Goldratt for using resources of the products optimally. Theory of Constaints and Throughput Accounting has been applied to the company which is in chemical sector with integration of Activity Based Costing and Actual Cost Method. In this study, profitabilities have been compared with defining costs of products which obtained by Theory of Constraints that based on Activity Based Costing and Actual Cost Method one of Traditional Cost Methods. Profitability of the companies increases by defining costs with Activity Based Costing. Companies use their resorces optimum and maximize their profits with obtaining entegrity of usage of Theory of Contraints and Activity Based Costing. This study provides comparison of profits via defining product mixes which have different situation.
Keywords: Theory of Constraints, Throughput Accounting, Activity Based Costing, Traditional Cost Methods, Actual Cost Method, Optimal Product Mix.