Demir birikimine bağlı yetmezlik gelişen endokrin organların T2 ve T2* değerlerinin belirlenmesi
Determination of the T2 and T2* values of the endocrin organs that developed disfunction as a result of iron overload
Yazar: GÖKÇE YILDIRIM
Danışman: PROF. DR. TUNCAY HAZIROLAN
Hacettepe Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Dahili Tıp Bilimleri Bölümü / Radyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2013
Konu: Radyoloji ve Nükleer Tıp = Radiology and Nuclear Medicine
Dizin: Demir = Iron ; Demir şelatörleri = Iron chelates ; Endokrin bezler = Endocrine glands ; Endokrin sistem = Endocrine system ; Endokrin sistem hastalıkları = Endocrine system diseases ; Manyetik rezonans görüntüleme = Magnetic resonance imaging ; Metabolizma = Metabolism ; Talasemi = Thalassemia

Özet:
Bu çalışmada ilk aşamada, tiroid, pituiter bez için normal R2/T2 değerleri, pankreas için normal R2*/T2* değerlerinin belirlenmesi; normal grup hastalar ile talasemi majör hastalarının ölçümleri arasında fark olup olmadığının değerlendirilmesi ve belirlenen normal değerler kılavuzluğunda bu endokrin organlar için patolojik eşik R2/T2 ve R2*/T2* değerlerin belirlenmesi amaçlanmıştır. Çalışmanın kontrol grubu için Ağustos 2010-Eylül 2012 tarihleri arasında, herhangi başka bir sebepten beyin-hipofiz, boyun ve/veya abdomen MRG çekimi için bölümümüze başvuran, anemisi olmayan, demir birikimi için herhangi bir risk faktörü taşımayan ve tiroid, pituiter bez ve pankreasla ilgili endokrin bozukluğu bulunmayan, 10-80 yaş arası olgular dahil edildi. Bu gruplardan elde edilen değerler, talasemi hastalarının ölçümlerinde normal referans değerler olarak kullanıldı. Hasta grubu, endokrin bozukluğu olan ve olmayan şeklinde alt gruplara ayrılmış, 10-50 yaş arası beta talasemi majör hastalarından oluşmaktaydı. Endokrin yetmezlik olup olmadığının belirlenmesi için yapılan kan tetkikleri; pituiter bez için FSH, LH, kortizol ve ACTH değerlerine ek olarak kadınlarda östradiol ve erkeklerde testosteron düzeyleri, tiroid için TSH, serbest T3 ve serbest T4 değerleri, pankreas için açlık kan şekeri ve açlık insülin düzeyleri çalışıldı. Bu değerlerden herhangi birinde, laboratuar referans değerlerine göre anormalliği olan hastalar, ilgili organda yetmezlik tanısı aldı. Kontrol ve hasta gruplarına ait MRG'lerin tamamı 1,5 T MRG cihazında elde olundu. Tiroid ve pituiter bez için multi TE spin eko, pankreas için multi TE gradient eko sekansları kullanılarak görüntüler elde olundu. Görüntülerin analizinde özel yazılım kullanıldı. Tüm gruplarda, talasemi majör hastaları ile kontrol grubu normal bireyler arasında, R2/T2 ve R2*/T2* değerleri açısından istatistiksel anlamlı farklılık saptandı (pituiter bez ve pankreas için p<0,001, tiroid için p<0,009); bunlar arasında en yüksek duyarlılık ve özgüllük pituiter bez grubunda olup bunlar sırasıyla %100 ve %85.7 idi. Tüm gruplarda endokrin yetmezliği olan ve olmayan olarak ayrılan alt gruplar arasında  R2/T2 ve R2*/T2* değerleri açısından istatistiksel anlamlı farklılık saptanmadı. Tüm gruplarda R2/T2 ve R2*/T2* değerleri ile serum ferritin düzeyleri arasında anlamlı  korelasyon saptanmadı. Gruplar içinde sadece pituiter bez T2 değerleri ile kardiyak demir birikimi açısından anlamlı korelasyon saptandı (p=0,011). Diğer gruplarda kardiyak ve karaciğerde, pituiter bezde karaciğer demir birikimi arasında anlamlı korelasyon saptanmadı.

Abstract:
The purpose of this study at first stage is to determine the normal R2/T2 for thyroid and pituitary gland, and R2*/T2* values for pancreas, and then at the second stage to evaluate if there is any difference between tl evalues of normal subjects and thlassemia major patients and to determine cut-off values for these endocrin glands by the help of the results of first stage. For control group, between August 2010 and September 2011, patients who were admitted to the Hacettepe University Department of Radiology for brain-pituitary gland, neck or abdominal MR imaging because of any other medical reasons were included to the study; those patients did not have any known abnormalities about thyroid, pituitary gland and pancreas, and they had no anemia or no risk for iron overload. Those patients' ages were between 10-80 years. The results of those control subjects were accepted as reference values for the evaluation of beta thalassemia major patients at second stage. Thalassemia research groups were comprised of the patients between 10-50 years of age and they were divided into two subgroups as insufficient or not for each organ. Some blood tests were performed for the evaluation of any insufficiency; FSH, LH, cortisol and ACTH, additionally eustradiol for women and testosteron for men for pituitary functions; TSH, free T3 and free T4 levels for thyroid functions; fasting blood glucose and fasting blood insulin levels for pancreas. When a patient had an abnormal result according to the laboratory reference values for any of those tests were accepted as insufficiency with the related organ. All the images of control and beta thalassemia major patients were performed with 1,5 T MRI system; multi TE SE sequences for thyroid and pituitary gland, and multi TE GRE sequences were prefered for pancreas. A special soft ware was used for image analysis. In all organ groups, a significant difference was found between control subjects and thalassemia major patients about R2/T2 and R2*/T2* values (for pituitary gland and pancreas p<0,001 and for thyroid gland p<0,009). The best specifisity and sensitivity values were obtained in pituitary gland group, these values were 100% and %85,7 respectively.  There were no significant difference between the subgroups (insufficient or not) of thalassemia major patients according to R2/T2 and R2*/T2* values and also there were no sinificant difference between those values and serum ferritin levels for each subgroup of thalassemia patients. Among all of the three thalassemia groups, only pituitary R2/T2 values were in correlation with cardiac iron overload (p=0,011). There were no significant correlation cardiac and liver iron overload with the values of both thyroid and pancreas, and also there was no correlation between liver iron overload and the values of pituitary gland.