Yetişkin bireylerin vücut ağırlığına göre besin seçimi, vücut şekil algısı ve depresyon durumlarının değerlendirilmesi
Assessment of food choice, body shape perception and depression status of adults according to body weight
Yazar: NİLÜFER ALTUNTAŞ
Danışman: PROF. DR. AYŞE ÖZFER ÖZÇELİK
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Ev Ekonomisi Ana Bilim Dalı / Beslenme Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics ; Ev Ekonomisi = Home Economics

Özet:
Bu çalışma yetişkin bireylerin vücut ağırlığına göre besin seçimi, vücut şekil algısı ve depresyon durumlarının değerlendirilmesi amacıyla planlanmış ve yürütülmüştür. Araştırmaya katılanların %53.2'si kadın, %46.8'i erkek olup, %46.3'ünün zayıf/normal vücut ağırlığına sahip, %53.7'sinin fazla kilolu/obez olduğu; zayıf/normal vücut ağırlığına sahip bireylerin daha çok 40 yaş altı grupta (%77.2), fazla kilolu/obez bireylerin ise 40 yaş ve üzeri grupta (%56.4) yoğunlaştığı belirlenmiştir (p<0.001).
Bireylerin besin seçim testi toplam puanları üzerinde en fazla anlamlı belirleyiciliğe sahip faktörler sırası ile; cinsiyet, yaş ve öğrenim durumudur. Kadınlarda (B=0.098; %95 GA: 0.055-0.140, p<0.001) besin seçim testi toplam puanının artış; lisans ve üstü öğrenim düzeyine sahip (B=-0.359; %95 GA: -0.070 – -0.001, p=0.048), 40 yaş altındaki bireylerde (B=-0.055; %95 GA: -0.099–-0.011, p=0.015) azalma eğilimi gösterdiği saptanmıştır. Vücut şekil algısı puanları açısından en fazla anlamlı belirleyiciliğe sahip faktörler sırası ile cinsiyet, fazla kilolu/obez olma durumu ve yaştır. Kadınlarda (B=0.287; %95 GA: 0.218-0.356, p<0,001), fazla kilolu ve obezlerde (B=0.302; %95 GA: 0.229-0.374, p<0.001), 40 yaşın altındaki bireylerde (B=0.099; %95 GA: 0.027-0.171, p=0.007) vücut şekil algısı puanları artış eğilimi göstermiştir. CES-D ölçeği puanları üzerinde ise en fazla anlamlı belirleyiciliğe sahip olan faktörler öğrenim düzeyi ve kronik hastalıktır. Lisans ve üstü öğrenim düzeyine sahip bireylerde (B=-0.359; %95 GA: -0.613–-0.105, p=0.006) CES depresyon ölçeği puanları azalma; en az bir kronik hastalığı olan bireylerde ise (B=0.207; %95 GA: 0.043-0.371, p=0.013) artış eğilimi göstermiştir.
Kadınlarda; boyun çevresi ile besin seçim testi toplam puanı (r=0.187, p=0.005) ve vücut şekil algısı (r=0.365, p<0.001); bel boy oranı ile besin seçim testi toplam puanı (r=0.284, p<0.001) ve vücut şekil algısı puanları (r=0.439, p<0.001); beden şekil indeksi ile vücut şekil algısı (r=0.194, p=0.004) arasında pozitif korelasyon saptanmıştır. Erkeklerde vücut şekil algısı ölçek puanı ile boyun çevresi (r=0.219, p=0.002), bel boy oranı (r=0.376, p<0.001) ve beden şekil indeksi (r=0.257, p<0.001) arasında pozitif korelasyon belirlenmiştir.  
Araştırma bulguları, 'sağlık' olgusunun, bireylerin besin seçimlerinde kilit bir motivasyon kaynağı olduğunu göstermiştir. Bunun yanında besin seçim sürecinin tekil bir karar verme eylemi olmadığı; vücut ağırlığı, cinsiyet, yaş gibi faktörlerden etkilenebileceği unutulmamalıdır. Çalışmada fazla kilolu/obez olmanın, kadın cinsiyetin ve 40 yaş altında olmanın vücut şekil algısına yönelik endişe durumunu etkileyebileceğine ilişkin sonuçlar elde edilmiştir. Vücut şekil algısı kavramının temelindeki psikolojik mekanizmaların anlaşılmasına yönelik bilimsel çalışmalar faydalı olacaktır. Öğrenim düzeyi ve kronik hastalığın bulunmasının CES-D skorlarında artışa sebep olabileceği anlaşılmaktadır. Buradan hareketle, obezitenin önlenmesi ve yönetilmesi sürecinde, devlet otoritelerince eğitim, sağlık ve ekonomi politikalarını içeren bütüncül bir yaklaşım benimsenmesi ve uygulanması gerektiği düşünülmektedir.

Abstract:
This study was planned and conducted to evaluate food choice, body shape perception, and depression status of adult individuals according to body weight. Of the 417 individuals included in the study, 53.2% were women, 46.8% were men, 46.3% were underweight/normal body weight, 53.7% were overweight/ obese; the majority of individuals with lean and normal body weight were under 40 years of age (77.2%), while the majority of overweight or obese individuals were above 40 years of age (56.4%)(p<0.001).
The factors with the most significant determinants on the total scores of the individuals in the food choice scale were gender, age and educational status, respectively. While the total score of the food choice scale tended to increase in women (B=0.098; 95% CI:0.055-0.140, p<0.001) and to decrease in individuals with a bachelor's degree or higher (B=-0.359; 95% CI:-0.070--0.001, p=0.048) and in individuals under 40 years of age (B=-0.055; 95% CI:-0.099--0.011, p=0.015). The factors with the most significant determinants in terms of body shape perception scores were gender, overweight/obese status and age, respectively. Body shape perception scores tended to increase in women (B=0.287; 95% CI:0.218-0.356, p<0.001), overweight and obese individuals (B=0.302; 95% CI:0.229-0.374, p<0.001), and individuals under the age of 40 (B=0.099; 95% CI:0.027-0.171, p=0.007). The factors that have the most significant determinants on CES-D scale scores are education level and chronic disease. CES depression scale scores tended to decrease in individuals with a bachelor's degree or higher (B=-0.359; 95% CI:-0.613--0.105, p=0.006) and while tended to individuals with at least one chronic disease (B=0.207; 95% CI:0.043-0.371, p=0.013).
In women, positive correlations were found between neck circumference and food choice scale total score (r=0.187, p=0.005) and body shape perception (r=0.365, p<0.001); between waist height ratio and food choice test total score (r=0.284, p<0.001) and body shape perception scores (r=0.439, p<0.001); and between body shape index and body shape perception (r=0.194, p=0.004). In men, positive correlations were determined between body shape perception scale score and neck circumference (r=0.219, p=0.002), waist-height ratio (r=0.376, p<0.001) and body shape index (r=0.257, p<0.001).  
The findings of the study show that the phenomenon of 'health' is a key motivation source for individuals' food choices. In addition, it should be kept in mind that the food selection process is not a singular decision-making act and may be influenced by factors such as body weight, gender and age. In the study, it was found that being overweight/obese, female gender and being under 40 years of age may affect the concern about body shape perception. Scientific studies to understand the psychological mechanisms underlying the concept of body shape perception will be useful. It is understood that the level of education and the presence of chronic disease may cause an increase in CES-D scores. From this point of view, it is thought that a holistic approach including education, health and economic policies should be adopted and implemented by the state authorities in the process of preventing and managing obesity.