İslam öncesi dönemde Türklerle Çinliler arasında casusluk faaliyetleri (Hunlar örneği)
Espionage activities between Turks and Chinese in the pre-Islamic period (Huns example)
Yazar: MÜRŞİT AKBULUT
Danışman: DOÇ. DR. AHMET ALTUNGÖK
Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Tarih = History
Dizin: Casusluk = Espionage ; Hunlar = Huns ; Orta Asya = Central Asia ; Türk devletleri = Turkish states ; Türk tarihi = Turkish history ; Türkler = Turks ; Çin = China ; Çinliler = Chineses ; İslamiyet öncesi = Before Islam ; İstihbarat = Intelligence

Özet:
Orta Asya'da ilk dönem Türk devletleri ile Çin Hanedanlığı uzun süreler sınır
komşusu olarak yaşamışlardır. Hunlardan başlayarak Göktürkler ve Uygurlar da dâhil
olmak üzere dönemin Türk devletleri, yerleşik bir tarım toplumu olan Çin'den ihtiyacı
olan malzemeleri temin etmek amacıyla zaman zaman bu ülkeye yağma hareketlerinde
bulunmuşlardır.
Türkler, zamanla Orta Asya'da güçlenmiş ve Çin için önemli bir rakip olmuştur.
Çin yönetimi bu güçlü rakip ile savaşarak baş edilemeyeceği kanaatine vardığında farklı
yöntemlere başvurarak bu durumdan kurtulmanın çarelerini aramaya başlamıştır. Türkleri
önce yıpratma, sonrada dağıtıp parçalama yoluna gidilmiştir Çin İmparatorları Hun
ülkesine gönderdiği prenses, seyyah, din adamı, tüccar, hekim ve elçi vb. kılıklarındaki
özel görevli casuslar vasıtasıyla yoğun bir istihbarat faaliyetlerine girişmişlerdir. Hunların
da Çinliler kadar yoğun olmasa da benzer şekilde casusluk ve istihbarat faaliyetlerine
önem verdikleri görülmektedir.
Casusluk faaliyetleri insanlık tarihi boyunca her zaman var olmuştur. Dolayısıyla
bu dönemde de gerek Çin Sarayı gerekse Hun Türkleri kendi adına çalışan casuslardan
gelen istihbarata dair bilgilere göre dış diplomasilerine yön vermişlerdir.
Bu dönemde iki toplum arasında yaşananlar değerlendirildiğinde Çinlilerin, Hun
Türklerini önce iki parçaya böldüğü, sonrada ikiye ayırdığı bu parçaları birbirine karşı
kışkırttığı görülmektedir. Bu sayede Çin hanedanlıları Hunların büyük fedakârlıklar ile
kurdukları devleti casusluk ve istihbarat faaliyetlerini etkin kullanarak yine kendilerine
yıktırmışlardır. Tüm bunları gerçekleştirme adına Hun topraklarında adeta cirit atan ve
Türklerin her attığı adımı sıkı sıkıya takip eden Çinli casuslar önemli bir rol oynamıştır.

Abstract:
In Central Asia, the first period Turkish states and the Chinese dynasty lived as
their neighbors for a long time. Starting with the Gokturks and the Uighurs, the Turkish
states of the period were occasionally plundering in order to procure the materials they
needed from China, an established agricultural society.
Over time, the Turks grew stronger in Central Asia and became an important competitor
for China. When the Chinese administration decided that it could not be cope with the
strong rival, it started to look for ways to get rid of it by applying different methods.
Chinese emperors sent to the land of the Hun princess, traveler, cleric, merchant,
physician and envoy and so on. they engaged in intense intelligence activities through
special spy spies. The Huns, although not as intense as the Chinese, seem to attach
importance to espionage and intelligence activities.
Spying activities have existed throughout the history of humanity. Therefore, the
Chinese Palace and the Hun Turks touched on their foreign diplomacy according to the
information coming from the spies working on their behalf.
When the events between the two communities are evaluated in this period, it is
seen that the Chinese divided the Hun Turks into two parts and then provoked these parts
against each other. In this way, the Huns founded the state with great troubles, spy and
intelligence activities, effectively using them to destroy them again. In order to
accomplish all of this, Chinese spies who have been javelin in the territory of the Hun and
have followed the steps of the Turks have seen an important process.