Kızılırmak Deltası ekolojik risk değerlendirmesi
Ecological risk assessment of Kızılırmak Delta
Yazar: SELİM ERASLAN
Danışman: PROF. DR. HALİL İBRAHİM ZEYBEK
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Coğrafi bilgi sistemleri = Geographical information systems ; Coğrafya = Geography ; Ekoloji = Ecology ; Ekolojik risk = Ecological risk ; Kızılırmak deltası = Kızılırmak delta ; Risk = Risk ; Risk analizi = Risk analysis

Özet:
Bu çalışmada Karadeniz Bölgesi'nin Orta Karadeniz Bölümü'nde yer alan,
önemli doğal ekosistemlerden biri olan Kızılırmak Deltası'nın ekolojik risk analizleri
gerçekleştirilmiştir. Araştırma sahası deltayı gerisindeki dağlık topografyadan ayıran
70 m eşyükselti eğrisiyle sınırlandırılmıştır. Sahanın batı sınırını Uluçay, doğu sınırını
Engiz Çayı teşkil etmektedir. 538 km2
yüz ölçüme sahip olan araştırma sahası, idari
olarak bütünüyle Samsun ili sınırları içerisinde yer almakta, üzerinde Bafra, Alaçam
ve Ondokuzmayıs ilçeleri bulunmaktadır.
Çalışmada öncelikle Kızılırmak Deltası'nın doğal ortam unsurları, beşerî ve
iktisadi özellikleri incelenerek, ekolojik risk çalışması kapsamında değerlendirilmiştir.
Uzaktan algılama ve coğrafi bilgi sistemleri teknolojileri kullanılarak, çalışma ile ilgili
analizler gerçekleştirilerek, ekosistem üzerinde baskı oluşturan risk faktörlerinin
tematik haritaları üretilmiştir. Literatür taraması ve arazi çalışmaları sonucunda kıyı
çizgisi değişiklikleri, arazi kullanımı ve arazi örtüsü üzerinde gerçekleşen zamansal
değişim, net birincil üretim, taşkın risk tehlikesi, meteorolojik kuraklık ve nüfus artışı
ekosistemler üzerinde baskı oluşturan risk faktörleri olarak belirlenmiştir. Bu
parametreler kullanılarak Çok Kriterli Karar Verme yöntemlerinden Analitik Hiyerarşi
Süreci ile delta sahasının ekolojik risk karakterizasyonuna ait haritalar üretilmiştir.
Yapılan analiz sonuçları göstermektedir ki Kızılırmak Deltası'nda ekolojik
birimler üzerindeki en yüksek baskı sulak alanların çevresinde meydana gelmektedir.
Söz konusu bu alanlarda kıyı çizgisi değişiklikleri ve arazi kullanımı ekosistem
üzerinde baskı oluşturduğu tespit edilmiştir. Delta sahasındaki çok yüksek risk altında
bulunan bu sahaların niteliksel ve niceliksel karakterizasyonu ile yetkili idarelerin
kullanımına yönelik veri-bilgi modeli oluşturulmuştur

Abstract:
Ecological risk analyses of Kizilirmak Delta in Central Black Sea Division of
The Black Sea Region are processed in this study. Study area is bordered with 70 m
contour line which separates the Delta from the rugged topography on the south. The
borders are determined with Ulucay creek on the west and Engiz Creek on the east.
The study area has an area of 538 km2
and administratively located in Samsun
province. It has administrative lands of three different counties as Bafra, Alaçam, and
Ondokuzmayis.
First, natural factors, human, and economic characteristics are determined. Then,
the Delta is analyzed for ecological risks. After the analyses, thematic maps of risk
factors for ecosystem are mapped with the help of Remote Sensing and Geographic
Information Systems technics. The changes in coastline, temporal changes in land use
and land cover, primary production, flood risk, meteorological drought, and population
growth are identified as risk factors affecting ecosystems. Ecological risk
characterization maps are produced using aforementioned parameters on Analytic
Hierarchy Process which is one of the Multi Criteria decision making methods.
The results of the analyses indicate that the highest pressures on ecological units
of Kizilirmak Delta are located around the wetlands. The most important ones are the
changes in coastline and land use. Qualitative and quantitative characterizations of
very high-risk areas of the Delta and data-information model for the use of local
authorities are produced in this study