Haldun Taner'in tiyatro eserlerindeki halk bilimi unsurları
Folklore elements in Haldun Taner's theatrical works
Yazar: GÖRKEM ADIYEKE
Danışman: DOÇ. DR. BEGÜM KURT
Çağ Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Halk bilimi, ait olduğu toplumun gelenek ve göreneklerini, inançlarını, dil ve anlatım özelliklerini, edebi ürünlerini, seyirlik oyunlarını; bayram, tören ve kutlamalarını; giyim, kuşam ve süslenmelerini; halk hekimliği, botaniği, zoolojisi, ekonomisi, müziği, hukuku, mutfağı, mimarisi hakkındaki ürünleri kapsamakta ve halkın zaman içerisinde oluşturduğu bilgi birikimlerinin ve kültürel ögelerinin bilimsel yollarla derlenip bir araya getirilmesini amaçlayan bilimsel bir disiplindir. Tiyatro oyunları, halk bilimi unsurlarını içinde barındıran yazılı kaynaklardan biridir. Haldun Taner'in "Keşanlı Ali Destanı, Sersem Kocanın Kurnaz Karısı, Fazilet Eczanesi, Ayışığında Şamata ve Zilli Zarife" adlı tiyatro eserlerinde bulunan halk bilimsel unsurlarının tespitine yönelik herhangi bir çalışma yapılmaması nedeniyle araştırma konusu olarak seçilmiştir. Çalışmayla araştırma evreninde yer alan ve yazara ait beş tiyatro eserinde işlev görmüş halk bilimsel unsurların kullanım biçimleri, sıklığı ve amaçlarını belirlemek amaçlanmıştır. Halkbilimsel unsurların en yoğun olduğu "Keşanlı Ali Destanı, Fazilet Eczanesi, Ayışığında Şamata, Sersem Kocanın Kurnaz Karısı ve Zilli Zarife" adlı beş eser seçilerek metin analizi yöntemiyle incelenmiştir. Bu çalışma, yazarın tiyatro eserlerinde geçmişten bugüne değişerek devam eden halk bilimi unsurlarının tespit edilerek değerlendirilmesi, yazarın folklorik unsurları hangi amaç ve durumlarda kullandığının açıklanması, belirlenen kültür ögelerinin gelecek kuşaklara aktarılması sebebiyle önem taşımaktadır.

Abstract:
Folklore includes society's traditions and customs, beliefs, language and expression features, literary products,  plays; festivals, ceremonies and celebrations; clothing, dressing and adornment forms; folk medicine, botany, zoology, economy, music, law, cuisine, architecture. It is a scientific discipline that aims to compile and bring together the knowledge and cultural elements that the people have created over time by scientific means. Theatre plays are one of the written sources that contain elements of folklore. Haldun Taner's "Keşanlı Ali Destanı, Sersem Kocanın Kurnaz Karısı, Fazilet Eczanesi, Ayışığında Şamata and Zilli Zarife" were chosen as the main topic of the study because no study has been conducted to determine the folkloric elements in these theatre works. In this study, it was aimed to determine the usage patterns, frequency of use and purposes of use of folkloric elements which take place both in the author's five theater works and in the research universe. The five works named "Keşanlı Ali Destanı, Sersem Kocanın Kurnaz Karısı, Fazilet Eczanesi, Ayışığında Şamata and Zilli Zarife", in which folk scientific elements are used most intensively, were subjected to the text analysis method. This study is significant because of the evaluation and identification the folklore elements that continue to change from past to present in the author's theatre works, explaining the purposes and situations in which the author uses folkloric elements, and transferring the determined cultural elements to future generations.