Dağ kekiğinin (Origanum syriacum L. var. bevanii (Holmes) Ietswaart) in vitro rejenerasyon olanaklarının araştırılması
Investigation on the possibilities of in vitro regeneration of oregano (Origanum syriacum L. var. bevanii (Holmes) Ietswaart)
Yazar: ABDUL HALUK TÜRKER
Danışman: PROF. DR. RÜŞTÜ HATİPOĞLU
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Kekik = Thyme ; Origanum syriacum = Origanum syriacum ; Rejenerasyon = Regeneration

Özet:
Bu araştırma, Origanum syriacum L. var. bevanii 'nın farklı eksplantlarından in vitro rejenerasyon olanaklarının saptanması ve donör bitkiler ve rejenerant bitkiler ile in vitro koşullarda oluşan kallusların uçucu yağ bileşenlerinin belirlenmesi amacıyla yürütülmüştür.
Araştırmada yaprak verimleri ve uçucu yağ içerikleri yüksek 10 adet ekotipe ait donör bitkilerden alınan yaprak diski, sap boğumu, tepe ve yan tomurcuk eksplantları, farklı konsantrasyonlarda (0, 0.25, 0.5, 0.75, 1 mg/l ) 2,4-D veya NAA ile kombine edilen farklı konsantrasyonlarda (0, 0.5, 1.0, 1.5, 2.0 mg/l)   BAP veya Kinetin içeren Murashige ve Skoog (MS) ve Gamborg (B5) ortamlarında kültüre alınmıştır. Kültürler 4 haftalık kültür süresi sonunda indüksiyon ortamıyla aynı içeriğe sahip bir alt kültür ortamına aktarılmış ve daha sonra da farklı konsantrasyonlarda (0, 0.1, 0.25 mg/l) 2,4-D veya NAA ile kombine edilen farklı konsantrasyonlarda (0.25, 0.5, 1 mg/l) BAP veya Kinetin içeren rejenerasyon ortamına aktarılmıştır. ½ MS ortamı köklendirme amacıyla kullanılmıştır.
Origanum syriacum L. var. bevanii ekotiplerinin tepe tomurcuğu veya yan tomurcuklarından çoğul sürgün oluşumu ve fide üretimi için en uygun ortamın 1.5 mg/l BAP ilave edilen MS ortamı olduğu belirlenmiştir. Bununla birlikte, 1 mg/l NAA içeren MS veya B5 indüksiyon ortamlarında köklü tek sürgünler elde edilmiştir. En yüksek sürgün rejenerasyon oranı 62/2 nolu ekotipin 1.5 mg/l BAP içeren MS ortamında kültüre alınan yan tomurcuk eksplantlarından, eksplant başına ortalama 36 adet sürgün olarak elde edilmiştir. Ortalama köklenme oranı büyüme düzenleyici içermeyen ½MS ortamında %43.5 olarak tespit edilmiştir. 1 mg/l 2,4-D içeren ortamlarda özellikle yaprak disklerinden kallus indüksiyonu gerçekleşmiş, ancak kalluslardan bitki rejenerasyonu gerçekleşmemiştir. 
Araştırmada kullanılan Origanum syriacum L. var. bevanii ekotiplerinde donör ve rejenerant bitkilerin kromozom sayıları 2n=30 olarak tespit edilmiştir. Donör ve rejenerant bitkiler ve kallusların uçucu yağ bileşenlerinin birbirinden oldukça farklı olduğu saptanmıştır.

Abstract:
The aims of this research were to determine possibility of in vitro regeneration of Origanum syriacum L. var. bevanii from different explants as well as to investigate the essential oil components of donor plants, regenerats and the callus. In the research, the explants (apical bud, auxillary bud, stem none and leaf disc) from ten different ecotypes with high leaf yield and high essential oil content were cultured on the MS or B5 Medium containing different contentrations (0, 0.25, 0.5, 0.75 or 1 mg/l) of 2,4-D or NAA  in combination with different concentrations (0, 0.5, 1.0, 1.5 or 2.0 mg/l) of BAP or Kinetin. Four weeks after culture starting, the cultures were transferred to the sub-culture medium with the same content with induction medium. After that, the cultures were transferred to the regeneration medium containing different contentrations (0, 0.1, 0.25 mg/l) of 2,4-D or NAA  in combination with different concentrations (0, 0.2, 0.50, 1 mg/l) of BAP or Kinetin. ½ MS medium were used for rooting.
MS medium with 1.5 mg/l BAP was determined as the most effective medium for multi shoots formation and plantlet regeneration from the apical buds or auxillary buds explants of Origanum syriacum L. var. bevanii.  However single shoots with roots were obtained on MS or B5 medium with 1 mg/l NAA. Highest shoot regeneration ratio (36 shoots per explants) was obtained from the auxillary bud explants of the ecotype with number of 62/2 cultured on the medium containing 1.5 mg/l BAP. The averaged roooting ratio on 1/2MS medium without growth regulator was determined as %43.5. Highest callus induction was obtained from the leaf disc explants cultured on the medium with 1 mg/l 2,4-D. But the calli did not show any plant regeneration. 
Chromosome number of donor plants and their regenerats from the ecotypes of Origanum syriacum L. var. bevanii was determined as 2n=30. Essential oil components of donor plants, regenerats and the callus were different from each others.