Kalça ameliyatı geçiren hastalarda fraktür liyezon hizmet modeli doğrultusunda hazırlanan eğitimin hastaların kırılganlık düzeyi, bakım bağımlılığı ve hareket korkusu üzerine etkisi: randomize kontrollü çalışma
The effect of training prepared in line with the fracture liaison service model in patients undergoing hip surgery on patients' fragility level, care dependence, and fear of movement: A randomized controlled study
Yazar: HALİSE ÇİNAR
Danışman: DOÇ. DR. NURDAN GEZER
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Cerrahi Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı / Cerrahi Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Hareket korkusu = Kinesiophobia ; Hasta eğitimi = Patient education ; Hemşirelik = Nursing ; Hemşirelik bakımı = Nursing care ; Kalça = Hip ; Kalça kırıkları = Hip fractures

Özet:
Amaç: Bu araştırma kalça ameliyatı geçiren hastalarda fraktür liyezon hizmet modeli doğrultusunda hazırlanan eğitimin hastaların kırılganlık düzeyi, bakım bağımlılığı ve hareket korkusu üzerine etkisini değerlendirmek amacı ile yapıldı.
Gereç ve Yöntem: Araştırma ön test-son test kontrol gruplu deneysel randomize kontrollü olarak Ekim 2022- Haziran 2024 tarihleri arasında, Aydın Özel Medinova Hastanesi'nde kalça ameliyatı olan 74 hasta ile gerçekleşti. Araştırma verileri, araştırmacı tarafından hazırlanan Kişisel Bilgi Toplama Formu ve Hasta İzlem Formu, Edmonton Kırılganlık Ölçeği, Kinezyofobi Nedenleri Ölçeği ve Bakım Bağımlılığı Ölçeği ile toplandı. Araştırmada yer alan nicel değişkenlerin normal dağılım varsayımı Kolmogorov-Smirnov testi ile kontrol edildi. Tanımlayıcı istatistikler nicel değişkenler için ortalama ± standart sapma, kategorik değişkenler için frekans (%) olarak verildi. Bağımsız grup karşılaştırmalarında bağımsız örneklemler t testi kullanıldı. Gruplarda tekrarlı ölçümlerin karşılaştırmalarında tekrarlı ölçümler varyans analizi (Repeated Measure ANOVA) kullanıldı. Kategorik değişkenler arasındaki bağımsızlık ki-kare testi ile incelendi. Sonuçlar %95'lik güven aralığında,  p˂0,05 değeri istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi.
Bulgular: Kontrol ve müdahale grubu hastalarının, tanıtıcı özellikler, sağlık durumu özelliklerine ilişkin bulguları, komplikasyon varlığı ve saptanan sorunlar bakımından istatistiksel olarak anlamlı bir fark olmadığı, müdahale ve kontrol gruplarının normal dağılım gösterdiği bulundu. 

Kontrol grubu hastalarının Edmonton Kırılganlık Ölçeği puan ortalamalarının 3'üncü gün: 7,81±1,95, 3'üncü hafta: 8,21±2,16, 3'üncü ay: 7,48±2,92 puan olduğu, müdahale grubu hastalarının ölçek puan ortalamalarının 3'üncü gün: 6,59±1,30, 3'üncü hafta: 6,84±1,44, 3'üncü ay: 4,78±1,90 puan olduğu saptandı. Müdahale grubu hastalarının 3'üncü gün, 3'üncü hafta ve 3'üncü ay Edmonton Kırılganlık Ölçeği puan ortalamalarının, kontrol grubu puan ortalamalarından anlamlı düzeyde düşük olduğu bulundu (p=0,003; p=0,002; p<0,001). 
Müdahale grubunun 3'üncü gün, 3'üncü hafta ve 3'üncü ay Kinezyofobi Nedenleri Ölçeği Biyolojik Alan alt boyut puan ortalamalarının, kontrol grubu puanlarından anlamlı düzeyde düşük olduğu bulundu (p=0,011; p<0,001; p<0,001). Müdahale grubunun 3'üncü gün, 3'üncü hafta ve 3'üncü ay Kinezyofobi Nedenleri Ölçeği Psikolojik Alan alt boyut puan ortalamalarının, kontrol grubu puanlarından anlamlı düzeyde düşük olduğu bulundu (p=0,019; p=0,006; p=0,001). Müdahale grubunun 3'üncü gün, 3'üncü hafta ve 3'üncü ay Kinezyofobi Nedenleri Ölçeği puan ortalamalarının, kontrol grubu puanlarından anlamlı düzeyde düşük olduğu bulundu (p=0,006; p<0,001; p<0,001). 
Müdahale grubunun 3'üncü gün, 3'üncü hafta ve 3'üncü ay bakım Bağımlılığı Ölçeği puan ortalamalarının, kontrol grubu puanlarından anlamlı düzeyde yüksek olduğu bulundu (p=0,027; p=0,001; p<0,001).
Sonuç: Bu araştırmada fraktür liyezon hizmet modeli doğrultusunda verilen eğitimin hastaların kırılganlık, hareket korkusu ve bakım bağımlılığı üzerine etkili olduğu bulundu.
Anahtar kelimeler: Hastaların eğitimi, kırılganlık, korku, bağımlılık bağımsızlık alanı, hemşirelik bakımı

Abstract:
Objective: This research was conducted to evaluate the effects of the education prepared in accordance with the fracture liaison service model on the fragility level, care dependency, and fear of movement of patients who underwent hip surgery.
Material and Methods: The research was conducted as a pre-test post-test control group quasi-experimental randomized controlled study between October 2022 and June 2024 at Private Medinova Hospital of Aydın with 74 patients who underwent hip surgery. Research data were collected using a Personal Information Collection Form and a Patient Follow-up Form prepared by the researcher, Edmonton Frail Scale, Kinesiophobia Causes Scale, and Care Dependency Scale prepared by the researcher. The normal distribution assumption of the quantitative variables included in the research was checked with the Kolmogorov-Smirnov test. Descriptive statistics were given as mean ± standard deviation for quantitative variables and frequency (%) for categorical variables. Independent samples t-test was used in independent group comparisons. Repeated measures analysis of variance (ANOVA) was used for comparisons of repeated measurements within groups. Independence between categorical variables was examined with the chi-square test. Results were considered statistically significant at a 95% confidence interval with a p-value less than 0.05.
Results: It was found that there was no statistically significant difference between the control and intervention group patients in terms of descriptive characteristics, findings related to health status characteristics, presence of complications and problems detected, and the intervention and control groups were normally distributed.
Edmonton Frailty Scale mean scores of the control group patients on the 3rd day: 7,81±1,95, 3rd week: 8,21±2,16, 3rd week: 8,21±2,16, 3rd month: 7,48±2,92 points, while the mean scale scores of the intervention group patients were as follows: 3rd day: 6,59±1,30, 3rd week: 6,84±1,44, 3rd month: 4,78±1,90 points. It was found that the Edmonton Frailty Scale mean scores of the intervention group patients on the 3rd day, 3rd week and 3rd month were significantly lower than the mean scores of the control group (p=0.003; p=0.002; p<0.001). 
It was found that the mean scores of the 3rd day, 3rd week and 3rd month Kinesiophobia Causes Scale Biological Domain sub-dimension scores of the intervention group were significantly lower than the control group scores (p=0,011; p<0,001; p<0,001). It was found that the mean scores of the 3rd day, 3rd week and 3rd month Kinesiophobia Causes Scale Psychological Domain sub-dimension scores of the intervention group were significantly lower than the control group scores (p=0,019; p=0,006; p=0,001). It was found that the mean scores of the intervention group on the 3rd day, 3rd week and 3rd month Causes of Kinesiophobia Scale were significantly lower than the control group scores (p=0,006; p<0,001; p<0,001). 
It was found that the mean Care Dependency Scale scores of the intervention group on the 3rd day, 3rd week and 3rd month were significantly higher than the control group scores (p=0.027; p=0.001; p<0.001).
Conclusion: In this study, it was found that the education provided in accordance with the fracture liaison service model was effective in reducing patients' frailty, fear of movement, and care dependency.
Keywords: Patient Education as Topic, bone fragility, kinesiophobia, field dependence-independence, nursing care