Modern sonrası tiyatroda mimesis-diegesis ilişkisinin dönüşümü
The transformation of the mimesis-diegesis relationship in the post-modern theater
Yazar: ZEYNEP ERDAL ÖZTOPANLAR
Danışman: PROF. DR. ASLIHAN ÜNLÜ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Sahne Sanatları Ana Sanat Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts

Özet:
Bu tez, Antik Yunan'dan 20.yy.'a kadar tiyatro sanatında 'gösterme, biçim' ile işaretlenen mimetik ve 'anlatma, dil' ile işaretlenen diegetik temsil kiplerinin 20.yy. sonrası dönüşümünü araştırmayı amaçlamaktadır. Her iki temsil kipi de Antik çağdan 20.yy.'a kadar 'anlamın' tek yönlü aktarılmasına hizmet eder. 20.yy. sonrası gerçekliğin algılanma ve ifade biçiminin değişimi temsiliyetin ifade biçimini de değiştirmiş, temsil kiplerinin işlevini dönüştürmüştür. Bu tezin temel tartışması bu iki temsil kipinin neye ve nasıl dönüştüğüdür. Tartışma, diegesis bağlamında Artaud'nun 'Fiziksel Dil' ve Derrida'nın 'Yinelenebilirlik' teorisi; mimesis bağlamında Geştalt Kuramı ve Rizomatik biçimleniş eşliğinde yürütülmüştür. 
Eklemli dil kullanımını reddeden Fiziksel Dil Teorisi, sahnede bilinçdışını devreye sokarak seyirci kitlesini pasif konumdan aktif konuma kanalize etmeyi amaçlar. Böylelikle dil başka bir şeyin temsili, anlatanı olmaktan çıkar ve gösteren vasfı kazanır. Dilin gösteren vasfı kazanması, Derrida'nın gösteren-gösterilen ilişkisinin sürekli değiştiği ve böylelikle anlamın saçılarak çoğullaştığı iddiasıyla kesişir. Bu durum dilin, diegesisin performatif niteliğine, yani edimselliğine yol açar. Diegesisin bu dönüşümü, mimesisin dönüşümüne zemin hazırlar. Artık sahnede çizgisel zaman eşliğinde takip edilebilecek bir olay yoktur. Birbiriyle eş zamanlı meydana gelen, izleyicisine çoklu bakış açısı sunan olgusallıklar vardır. Olgusallıklar, 'bütüncül olarak meydana gelen' ve 'teşekkül eden' anlamları taşıyan Geştalt Kuramıyla açıklanır. Geştalt Kuramı, her bir parçanın bütünü taşıdığını ve dilin edimselliğiyle oluşan olguların bütüncül kavrayışla algılanabileceğini savunur. İzleyicinin aktif katılımıyla zihninde biçimlendirdiği bu yeni mimesis, Deleuze ve Guattari'nin botanik biliminden ödünç alıp felsefi düşünceye uyarladıkları rizomatik kavrayışla incelenmiştir. Böylelikle edimsel nitelik kazanan dilin tiyatral yansıması olarak yeni bir mimesis ortaya çıkar.
Diegesis-mimesis dönüşümü için varılan sonuç, Gertrude Stein'ın oluşturduğu peyzaj metnin kuruluş stratejileri kapsamında somutlanmıştır. Öznenin parçalanışı, sürekli şimdiki zaman kullanımı ve ilişkisellik özellikleriyle öne çıkan dönüşümün kapsayıcılığı, 20.yy. sonrası yeni metinlerdeki temsil kiplerinin dönüşümünü de göstermesi bakımından Heiner Müller'in ve Samuel Beckett'in 1970 sonrası metinleri üzerinden örneklendirilmiştir.

Abstract:
This dissertation explores the post-20th century transformation of mimetic mode of representation marked by 'showing, form' and diegetic mode of representation marked by 'narration, language' in the art of theatre from Ancient Greece to the 20th century. Both modes of representation serve to convey 'the meaning' in one and only direction from the Antiquity to the 20th century. The change in the course of perception and expression of reality in the post-20th century has also changed the form of expression of representation and transformed the function of representational modes. The main discussion of this dissertation is to what and how these two modes of representation transform. The discussion has been carried out within theories of Artaud's 'Physical Language' and Derrida's 'Iterability' in the context of diegesis and within Gestalt Theory and Rhizomatic Formation in the context of mimesis.

Physical Language Theory which rejects the use of articulated language, aims to channelize the viewer from passive position to active position by activating the unconscious on stage. In this way, language ceases to be the representation and narration of something else and acquires the characteristic of a signifier. The fact that language acquires the characteristic of signifier intersects with Derrida's claim that the signifier-signified relation constantly changes and thus the meaning is scattered and pluralized, This leads to the performative quality of language, the performativity of diegesis. It is this transformation of diegesis which prepares the ground for the transformation of mimesis. There is no longer a story line on the stage that can be followed in linear time. There are phenomena that occur simultaneously and offer multiple perspectives to the spectator. Phenomena are explained in terms of Gestalt Theory which carries the meaning of 'holistically occurring' and 'forming'. The Gestalt Theory argues that each part carries the whole and that the phenomena formed by the performativity of language can be perceived with a holistic understanding. This new mimesis which is shaped in the mind by the active participation of the spectator, is examined by the rhizomatic conception that Deleuze and Guattari borrowed from botany and adapted to philosophical thought. In this way a new mimesis emerges as the theatrical reflection of language that has acquired a performative quality.
	The conclusion reached for diegesis-mimesis transformation has been embodied within the scope of the establishment strategies of the 'landscape text' created by Gertrude Stein. The inclusiveness of the transformation which stands out with the fragmentation of the subject, the continuous use of the present tense and its relationality has been exemplified through the post- 1970 texts of Heiner Müller and Samuel Beckett in terms of showing the transformation of the representational modes in the post-20th century.

Keywords: Mimesis, diegesis, landscape text, physical language, rhizomatic reception