İkidilli ortaokul öğrencilerinin konuşma-dinleme becerilerine ilişkin öz yeterlikleri ve Türkçe dersinde karşılaştıkları sorunlar
Speaking-listening skills self-efficacy of middle grade bilingual students and the problems they encounter in the Turkish course
Yazar: CENAN İŞCİ
Danışman: DOÇ. DR. NEVİN AKKAYA
Dokuz Eylül Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Dil eğitimi = Language education ; Dinleme becerisi = Listening skill ; Eğitim sorunları = Education problems ; Konuşma = Speech ; Konuşma becerisi = Speaking skills ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Türkçe dersi = Turkish lesson ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Öz yeterlilik = Self-efficacy ; İki dilli = Bilungualism

Özet:
Günümüzde dil ve kültür çeşitliliği pek çok ülkede korunması ve sürdürülmesi gereken bir zenginlik olarak kabul edilmektedir. Tarihsel süreçte, bulunduğu coğrafi konumun da etkisiyle sayısız kültüre ve dile ev sahipliği yapmış olan ülkemizde de bu zenginliğin farkına varılmış ve dil, özellikle de ikidillilik kavramına ilişkin araştırmalar yaygınlaşmaya başlamıştır. Türkiye'deki eğitim-öğretim kurumlarında öğrenim gören ikidilli bireyler üzerine pek çok araştırma yapılmış ve bu konuda bir literatür oluşmuş olsa da, bu çalışmalar incelendiğinde, ikidilli öğrencilerin Türkçe dersinde karşılaştıkları sorunların ve ders ile ilgili özyeterlik düzeylerinin tespitine ilişkin bir çalışmaya rastlanmamıştır. Bu çalışmanın amacı "Ortaokul yedinci sınıfta öğrenim gören, ikidilli öğrencilerin, Türkçe dersindeki dinleme, konuşma becerilerine ilişkin özyeterlikleri ne düzeydedir ve Türkçe dersinde karşılaştıkları sorunlar nelerdir?" sorularına cevap aramaktır. Çalışma kapsamında ilgili alanyazın taranmış ve mevcut ölçüm araçlarının yukarıda ifade edilen araştırma sorularına yeterli düzeyde uygun olmadığı tespit edilmiştir. Bu tespitten hareketle çalışmanın amacına ilişkin soruları ve alt problemleri cevaplayabilmek için "İkidilli Öğrencilerin Türkçe Dersi Dinleme Becerisi Özyeterlik Ölçeği (İTDÖ), İkidilli Öğrencilerin Türkçe Dersi Konuşma Becerisi Özyeterlik Ölçeği (İTKÖ), İkidilli Öğrencilerin Türkçe Dersinde Karşılaştıkları Sorunlara İlişkin Görüşleri Anketi (İTSA)" ölçme araçları olarak geliştirilmiştir. Veri toplama araçlarının geliştirilmesi sırasında literatürde önerilen anket ve ölçek geliştirme aşamaları özenle takip edilmiştir. Başka bir ifadeyle, ilgili alanyazın taranmış, uzman görüşleri doğrultusunda taslak anket ve ölçek formları oluşturulmuş, pilot uygulama ile taslak ölçme araçlarının geçerliliği ve güvenirliği tespit edilmiş ve ana uygulamaya hazır hale getirilmiştir. Ölçme araçlarının geliştirilmesi aşamasında iki pilot uygulama yapılmıştır. Ana karma desenlerden keşfedici sıralı ve açımlayıcı sıralı desenin bir arada kullanıldığı araştırma kapsamında ana uygulama ile çalışmanın alt problemlerine cevap aramak amacıyla veri toplanmıştır. Çalışmanın ana uygulaması nicel ve nitel olmak üzere iki kısımda gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın nicel kısmında uygulanan ana uygulama İzmir ili Çiğli, Menemen, Bayraklı, Konak, Karabağlar ve Buca ilçelerindeki 20 ortaokulda okuyan, toplam 1763 ikidilli, 7. sınıf öğrencisi ile gerçekleştirilmiştir. Bunun yanı sıra çalışmanın nitel kısmında araştırmacı tarafından oluşturulan yarı yapılandırılmış görüşme formu 7. sınıfta okuyan ve ikidilli olan 12 öğrenciye uygulanmıştır. Çalışma sonucunda katılımcıların dinleme ve konuşma becerisine ilişkin yüksek kabul edilebilecek bir özyeterlik düzeyine sahip olduğu belirlenmiştir. Buna ek olarak, örneklemdeki kız öğrencilerin dinleme ve konuşma becerisine ilişkin özyeterliklerinin erkek öğrencilerden daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca, bu iki beceriye ilişkin özyeterliğin ve Türkçe dersindeki sorunlara ilişkin algının sosyo-ekonomik durum ve dil grupları arasında da farklılık gösterdiği saptanmıştır. Çalışmanın nitel verileri ise katılımcıların Türkçe dersinde karşılaştıkları sorunların büyük oranda bu dersteki etkinliklerin niteliğinden, öğrencilerin özyeterlik düzeylerinden ve sosyo-ekonomik sebeplerden kaynaklandığını göstermiştir. Çalışma kapsamında bulguların olası sebepleri tartışılmış, ileride yapılabilecek çalışmalarla ilgili önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
Nowadays, language and cultural diversity is recognized as a wealth that has to be preserved and sustained in many countries. This wealth is realized and research studies about language and especially, bilingualism start to become prevalent in our country, which has harbored many different cultures and languages in itself due to its geographical location throughout the history. Although many research studies about bilingual individuals attending the schools in Turkey has been done and a literatüre on bilingualism in the Turkish education system has been constituted, when the research is carefully examined, it has not been encountered to the studies about the problems of bilingual students in Turkish lessons and their self-efficacy at listening and writing are insufficient in the related literatüre. The purpose of this study is to seek ansvvers to the questions "at which level are 7th grade students' self-efficacy in listening and speaking in Turkish lessons and what are the problems they face in Turkish lessons". In this study, related literatüre was reviewed and it was determined that existing instruments for measurement are not truly appropriate for the purpose of the study. Therefore, in order to answer the research questions and related sub- problems "Bilingual Students' Self Efficacy of Listening Skill in Turkish Course Scale, Bilingual Students' Self Efficacy of Speaking Skill in Turkish Course Scale and Bilingual Students' Problems in Turkish Course Questionnaire" vvere constructed. During the construction process of these questionnaire and scales, procedures for instrument construction suggested in the literatüre were carefully followed. In other words, the literatüre was reviewed, a document analysis was perfonned, draft versions of the instruments vvere prepared with respect to specialists' opinions, validity and reliability of these drafts vvere determined through pilot implementation and final versions of the instruments vvere prepared for main implementation. This study is a mixed method research in vvhich exploratory sequential and explanatory sequential designs are merged. In the main implementation, both quantitative and qualitative data were collected to seek answers for sub-problems of the study. In the quantitative part of the study, data vvere collected ffom 1763 seventh grade bilingual students who vvere studying at 20 middle schools in Çiğli, Menemen, Bayraklı, Konak, Karabağlar and Buca districts in İzmir. In addition, a semi-structured intervievv form was implemented to 12 bilingual students who are in seventh grade. Findings showed that participants have self-efficacy of listening and speaking skills at a level that may be accepted as high. In addition, it was found that giriş have higher self-efficacy of listening and speaking skills than boys. Additionally, self-efficacy of listening and speaking skills and perception of problems in Turkish course differ among socio-economic status and language groups. Qualitative data collected in this study shovved that the problems in Turkish course mainly result from the quality of teaching/leaming activities, students' self-efficacy and their socio-economic status. In the study, possible reasons for the findings were discussed and some suggestions for further research were made.