Tasarım sürecinde biyomimikri yaklaşımının araştırılması: fordex doküman inceleme cihazı
Researching the biomimicry approach in the design process: fordex document forgery detection device
Yazar: MUSTAFA DUMAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FERHAN EGEMEN OKUTUR
Bahçeşehir Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Endüstriyel Tasarım ve İnovasyon Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Endüstri Ürünleri Tasarımı = Industrial Design
Dizin: Biyomimikri = Biomimicry ; Endüstriyel tasarım = Industrial design

Özet:
Teknoloji insan hayatına sayısız faydalar sağlamakla birlikte, kötü amaçlı ürün ve uygulamaları da yaygınlaştırmıştır. Bireylerin toplumsal hayatını düzenleyici niteliği olan belgeler üzerinde yapılan müdahaleler ile aslı gibi kullanılarak haksız kazanç elde edilmesi bu kötü amaçlı uygulamalara bir örnektir. Belgelerde yapılan sahtecilikler teknoloji kullanımının istismarına açık alanlardan biri haline gelmiştir. Bu tür sahteciliklerin önüne geçmek için doküman inceleme cihazları geliştirilmektedir. Doküman inceleme cihazları ile belgelerin aslına uygunluğunu doğrulama ya da yalanlama işlemleri gerçekleştirilmektedir.

Bu çalışmada Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) çatısı altında geliştirilen Fordex doküman inceleme cihazının tasarım süreci ele alınmıştır. Araştırmada proje gereksinimleri çerçevesinde ortaya çıkan tasarım problemlerinin çözümünde biyomimikri yaklaşımının etkisi incelenmiştir. Tasarım sürecinin anlaşılması için yöntem olarak vaka analizi seçilmiştir. Bu amaç doğrultusunda Fordex doküman inceleme cihazının tasarım süreci, ürünün tasarımcısı aracılığıyla geriye dönük olarak araştırılmıştır. Çalışmanın sonucunda, incelenen tasarım sürecinin adımları özetlenmiş ve bu süreçte ortaya çıkan iki tasarımın özellikleri sıralanmıştır. Elde edilen bu bilgiler süreçte kullanılan biyomimikri yaklaşımı perspektifiyle ele alınmıştır. Yapılan analiz sonucunda, araştırılan vakada biyomimikri yaklaşımını kullanmanın tasarım sürecinin belli adımlarında dezavantaj yarattığı, bazı adımlarda ise olumlu etkisi olduğu gözlemlenmiştir. Biyomimikri odaklı araştırma eylemlerinin tasarımcı için zorlayıcı olduğu ortaya çıkmıştır. Fikir geliştirme, karar verme, detay tasarımı gibi adımlarda ise biyomimikri yaklaşımının olumlu etkileri görülmüştür. Elde edilen bu sonuçlar detaylı olarak son bölümde paylaşılmıştır.

Abstract:
The advantages provided by the advanced technological developments can also create a vulnerability for the abuse of users and information. Forgery of documents, being one of the oldest area of exploitation, has become even more possible with the use of new technologies. One of the ways to get hold of and/or prevent these attempts is using devices designed for document forgery detection.
 
The thesis studies the design process of Fordex document forgery detection device designed and developed by TÜBİTAK. During the overall design process which is approximately 2 years, different design approaches have been used. Biomimicry stood out as the dominant approach in the last segment of the overall design process, which was also the part the final design was created. The study researches the effects of the biomimicry approach on the product and the design process. The design process of Fordex was researched as a single case study with a retrospective approach. At the end of the study, the steps of the examined design process were summarized and the features of the two designs that emerged in this process were listed. This information obtained was discussed with the perspective of the biomimicry approach used in the process. As a result of the analysis, it was observed that using the biomimicry approach in the researched case created a disadvantage in certain steps of the design process and had a positive effect in some steps. Biomimicry focused research actions have proved challenging for the designer. The positive effects of the biomimicry approach were observed in steps such as idea development, decision making, and detail design. These results are shared in detail in the last section of the thesis.