Türkçe eğitimi bağlamında ortaokul öğrencilerinin sözlü kültür ürünlerine yönelik farkındalıkları ve bunları kullanım durumları
Awareness of middle school students regarding oral culture products and the cases of their use within the context of Turkish education
Yazar: MELTEM ÇELİK DOĞAN
Danışman: ÖĞR. GÖR. ÜLKER ŞEN
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Atasözleri = Proverbs ; Bilmeceler = Riddles ; Deyimler = Idioms ; Farkındalık = Awareness ; Maniler = Manis ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Sözlü kültür = Verbal culture ; Tekerleme = Tongue twister ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Türkçe öğretimi = Turkish teaching

Özet:
Bu araştırmada ortaokul beş, altı, yedi ve sekizinci sınıf düzeyinde öğrenim gören öğrencilerin sözlü kültür ürünlerinden atasözü, deyim, bilmece, tekerleme ve mâniye yönelik farkındalıklarını ve bu ürünleri kullanım durumlarını tespit etmek amaçlanmıştır. Bu araştırma ile öğrencilerin sözlü kültür ürünlerine yönelik farkındalıkları yaşa, cinsiyete, sınıf seviyesine, anne-baba mesleğine, anne-baba eğitim durumuna, kitap okuma, televizyon seyretme ve interneti kullanma durumuna göre farklılaşıp farklılaşmadığı incelenmiştir. Ayrıca araştırmaya katılan öğrencilerin sözlü kültür ürünlerinden atasözü, deyim, mâni, bilmece, tekerleme türlerinden hangilerini bildikleri ve bu öğrencilerin, sözlü kültür ürünlerine yönelik farkındalıklarının oluşmasında hangi unsurların etkili olduğu tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu bağlamda öncelikle dil-kültür ilişkisine değinilmiş, sözlü kültür ve araştırma kapsamındaki sözlü kültür ürünleri hakkında bilgi verilmiş, öğretim programlarının sözlü kültür ürünlerine ne derece yer verdikleri incelenmiştir. Ayrıca dört temel dil becerisi ile dil bilgisi öğrenme alanında bu kültür ürünlerine nasıl yer verilebileceği üzerinde durulmuştur. Araştırma betimsel tarama modeli ile yürütülmüştür. Nicel araştırma yaklaşımıyla yürütülen araştırmada anket yoluyla veriler çalışma grubundan elde edilmiştir. Araştırmanın uygulaması, 2013-2014 eğitim-öğretim yılında Milli Eğitim Bakanlığına bağlı Adıyaman il merkezinde bulunan yedi ortaokulda öğrenim gören sekiz yüz yetmiş dokuz öğrenciyle yürütülmüştür. Araştırmaya ilişkin hazırlanmış olan anket formundaki sorularla ortaokul öğrencilerinin sözlü kültür ürünlerinden atasözü, deyim, bilmece, tekerleme ve mâniye yönelik farkındalıkları ve bu ürünleri kullanım durumları tespit edilmeye çalışılmıştır. Araştırma sonucunda en fazla farkındalığın deyimlerde sağlandığı, mâni türüne yönelik farkındalığın ise çok az olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca araştırma sonucunda, öğrencilerin günlük konuşmalarında ve yazılı anlatımlarında sözlü kültür ürünlerini kullanma durumunda cinsiyet, anne-baba eğitim durumu, anne-baba mesleği, aylık gelir düzeyi ve günlük internet kullanım sıklığının herhangi bir farklılaşmaya neden olmadığı; beşinci sınıf düzeyinde öğrenim gören öğrencilerin üst sınıflardaki öğrencilere göre sözlü kültür ürünlerini gerek günlük konuşmalarında ve gerekse yazılı anlatımlarında daha çok kullandıkları; bir saatten az TV izleyen, her zaman kitap okuyan ve sokak oyunları oynayan öğrencilerin diğerlerine göre günlük konuşmalarında ve yazılı anlatımlarında sözlü kültür ürünlerini daha çok kullandıkları; öğrencilerin günlük konuşmalarında yazılı anlatımlarına göre atasözü, deyim ve bilmeceye daha çok yer verdikleri; öğrencilerin günlük konuşma ve yazılı anlatım sürecinde deyim ve atasözlerini yeterince kullandıkları, ancak özellikle mâni başta olmak üzere tekerleme ve bilmecelerin öğrenciler tarafından kullanım oranlarının düşük olduğu; öğrencilerin deyimlere yönelik farkındalıklarının diğer sözlü kültür ürünlerine göre daha iyi olduğu, oyun/sayışmaca tekerlemelerine yönelik beş ve altıncı sınıf, telaffuz tekerlemelerine ise yedi ve sekizinci sınıf öğrencilerinin farkındalıklarının daha fazla olduğu; yazılan tekerlemelerden sadece bir tanesinin masal tekerlemesi olduğu; öğrencilerin büyük bir çoğunluğunun mâniyi bilemediği; atasözü ve deyimleri öğrenme kaynağı olarak öğretmenin ve kitapların (ders kitabı dışında) etkili olduğu; öğrencilerin yarısından azının atasözü ve deyimleri ders kitabından öğrendikleri; bilmece, mâni ve tekerleme öğrenme kaynağı olarak öğrencilerin en çok arkadaşlarını gösterdiği ortaya çıkmıştır.

Abstract:
The objective of this study is to identify the awareness of the students studying in the fifth, sixth, seventh and eighth grades of secondary school regarding the products of the oral culture such as proverbs, idioms, riddles, rhymes and verse, and to identify the use cases of these products. In this study, it was examined whether the awareness of the students regarding the products of oral culture differentiated according to age, gender, grade level, parents' profession, parental education status, reading, watching television and the Internet use. Furthermore, the attempts were made to determine which one of the oral culture products such as proverbs, idioms, verse, riddles and rhymes the students participating in the study knew, and which elements were effective in the formation of the awareness of these students regarding the products of oral culture. Within this context, at first, the language-culture relation was mentioned, information on the oral culture and the products of the oral culture within the scope of this study was provided, it was examined at what degree the curriculums include the products of the oral culture. In addition, the emphasis was put on how these culture products could be included in the grammar learning domain with the four basic language skills. The study was conducted using the descriptive survey model. In the study conducted using the quantitative research approach, the data were obtained from the study group by the means of a survey. The study application was conducted with eight hundred seventy-nine students studying in seven secondary schools in the center of Adıyaman province affiliated to the Ministry of National Education, in 2013-2014 school years. The awareness of the secondary school students regarding the products of the oral culture such as proverbs, idioms, riddles, rhymes and verse, and the use cases of these products were tried to be determined by the questions prepared for the survey in the questionnaire form. As a result of the research, it was found out that awareness was provided at the most in idioms, and the awareness regarding the verse type was much less. In addition, the study revealed that; gender, parental education status, parents' profession, the level of monthly income and the frequency of the daily Internet use did not cause any significant difference in the use of the oral culture products in the daily conversations and written expressions of the students; the students studying in the fifth grade used the oral culture products both in their daily conversations and in their written expressions more than the students in the upper grades; the students who watch TV less than an hour, who always read books and play outdoors used the oral culture products in their daily conversations and written expressions more than the others; students used proverbs, idioms and riddles more in their daily conversations compared to their written expressions; students used idioms and proverbs adequately in the process of their daily conversations and written expressions; but the students' usage rates of especially verses, rhymes and riddles were low; the awareness of the students regarding idioms was better than regarding the other oral culture products; the awareness of the fifth and sixth grade students regarding the play/counting rhymes and the awareness of the seventh and eighth grade students regarding pronunciation rhymes were higher; only one of the rhymes written was a fairy tale rhyme; the majority of the students did not know verses; teachers and books (apart from textbooks) were effective as the source of learning proverbs and idioms, less than a half of the students learned the proverbs and idioms from textbooks; students mostly showed their friends as the source of learning riddles, verses and rhymes.