40 yaş üzeri bireylerin prostat kanseri taramalarına ilişkin sağlık inanç ve tutumları belirleme
Determining health beliefs and attitudes towards prostate cancer scans in ındividuals over 40
Yazar: FUAT KAHRAMAN
Danışman: DOÇ. DR. DİLEK KILIÇ
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Hemşirelik = Nursing ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Prostat hastalıkları = Prostatic diseases ; Prostat neoplazmları = Prostatic neoplasms ; Sağlık = Health ; Sağlık araştırmaları = Health surveys ; Tutumlar = Attitudes ; Yetişkinler = Adults ; Üniversite personeli = University personnel

Özet:
Amaç: Bu araştırma, 40 yaş ve üzeri bireylerin prostat kanseri taramalarına ilişkin sağlık inançlarını ve tutumlarını belirlemek amacıyla yapılmıştır.
Materyal ve Metot: Araştırma, Haziran 2013 – Temmuz 2015 tarihleri arasında Iğdır üniversitesinde çalışan akademik ve idari personelde gerçekleştirilmiştir. Araştırma tanımlayıcı türde yapılmıştır. Araştırmanın evrenini Iğdır üniversitesinde çalışan 40 yaş ve üzeri akademik ve idari personel oluşturmuştur (n=78). Araştırmada örneklem seçimine gidilmemiş ulaşılabilen ve araştırmaya katılmayı kabul eden kişilerle araştırma tamamlanmıştır. Araştırmada veri toplama aracı olarak "Kişisel Bilgi Formu" ve "PKTSİMÖ'' ni içeren bir anket formu kullanılmıştır. Araştırmanın yapılabilmesi için etik kurul onayı ile kurum izinleri alınmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde yüzdelik dağılım, Ki-kare, bağımsız guruplarda t Testi, Mann-Whitney U testi kullanılmıştır.
Bulgular: Araştırmaya katılan bireylerin genel olarak 40-45 yaş aralığında, evli ve çocuk sahibi olduğu, çoğunluğunun akademik personel olarak görev yaptığı, lisansüstü eğitim mezunu ve 21 yıldan fazla mesleki deneyime sahip olduğu belirlenmiştir. Araştırmaya katılan bireylerin büyük çoğunluğunun (% 88.6) daha önce prostat muayenesi olmadığı, muayene olanların tamamının (%100) prostat ile ilgili şikayetlerinin muayene olmayı etkilediği, genelinin (%91) daha önce prostat kanseri taraması için PSA yaptırmadığı, aile ve akrabasında (%80) ile çevresinde (%71) prostat kanseri teşhisi konan birey bulunmadığı saptanmıştır. Araştırmaya katılan bireylerin PKTSİMÖ prostat taramalarını etkileyen sağlık motivasyonu boyutu ( =32.33±7.41) ile engel algısı boyutu ( =37.43±9.29) puan ortalamalarının yüksek, duyarlılık algısı boyutu ( =12.13±4.10) ve ciddiyet algısı boyutu ( =12.10±4.16) puan ortalamalarının düşük olduğu belirlenmiştir. Araştırmada bireyleri yaşlarına göre PKTSİMÖ ciddiyet algısı ve sağlık motivasyonu alt boyutları arasında ve çalışma süresi ile ciddiyet algısı ve alt boyutları arasında anlamlı farklılıkların olduğu (p<0.05) belirlenmiştir. Araştırmaya katılan bireylerin gelecekte prostat muayenesi veya taramasına katılmayı düşünme durumuna göre sağlık motivasyonu boyutu puanları ve prostat muayenesinin utandırıcı olduğunu düşünme durumuna göre ciddiyet algısı ve engel algısı boyutları ile prostat kanserine ilişkin bilgilerin nereden öğrenildiği durumuna göre duyarlık algısı boyutu puanları açısından aralarındaki fark olduğu (p<0.05) belirlenmiştir.
Sonuç: Araştırmaya katılan bireylerin büyük bir çoğunluğunun prostat kanseri taramalarına katılmadığı, bireylerin sağlık motivasyonu engel algısının yüksek, duyarlılık ve ciddiyet algısının ise düşük olduğu, yaş ve çalışma süresinin PKTSİMÖ de etkilediği saptanmıştır. Prostat kanseri taramalarına yönelik olumlu tutum ve inanç oluşturmak için eğitim programları yapılması önerilir.

Anahtar Kelimeler: Hemşirelik, Prostat kanseri, tarama, sağlık inanç modeli, üniversite personeli.

Abstract:
Aim: This study has been carried out with the purpose of determining health beliefs and attitudes towards prostate cancer scans in individuals over 40.
Material and Method: The study has been carried out among the academic and administrative staff of Iğdır University between June 2013 and July 2013. The study has been a descriptive one. The boundaries of the study has been comprised of academic and administrative staff over 40 of Iğdır University (n=78). There has not been chosen any paradigm in the study and it has been completed with those who were accessible and accepted to take part in the study. A questionnaire form including 'Personal Questionnaire' and 'PCSBOHBM' has been used as a data collection tool. Research Ethics Committee Approval and permissions from other institutions have been taken in order for the study to be carried out. Percentage distributions, Chi-square, t test in independent groups, Mann-Whitney U test have been used in the evaluation of the data.
Results: It has been determined that most of the participants of this study are generally between 40 and 45, married with children, mostly working as an academic staff, have post-graduate degrees and more than 21 years of professional experience. It has been found out that a great majority of the participants (88.6%) has not had a prostate scan before, all of those who were examined (100%) were affected in terms of treatment due to their complaints about prostate, most of them (91%) have not had before a PSA for prostate cancer scanning, there has not been any individual who has a family member or a relative (80%) or someone around (70%) diagnosed with a prostate cancer. It has been found out that participants' point averages of health motivation level ( =32.33±7.41) and obstacle perception level ( =37.43±9.29) which affect PCSBOHBM prostate scans are high, point averages of sensitivity level ( =12.13±4.10) and perception of severity level ( =12.10±4.16) are low. It has been determined that there are significant differences (p<0.05) between sub-dimensions of PCSBOHBM perception of severity and health motivation according to participants' ages and between their working time with the perception of severity and their sub-dimensions. It has been found that there is a significant difference (p<0.05) in terms of health motivation points of the participants according to whether they think about having a prostate examination or scan in the future and perception of severity according to considering prostate examination something embarrassing and dimension of obstacle perception and points of sensitivity perception according to where the information related to prostate cancer are obtained.
Conclusion: It has been determined that most of the participants have not attended prostate cancer scans, their level of obstacle perception is high, sensitivity and severity perception is low, their age and working time affect PCSBOHBM. Educational programs are recommended for creating a positive attitude and belief towards prostate cancer scans.

Key Words: Nursing, Prostate cancer, screen, health belief model, university staff