DTÖ anlaşmazlıklarının hallinde uluslararası hukuk: Yönetimli etkileşim modeli
International law in WTO dispute settlement: Managed interaction model
Yazar: MUSTAFA GÖKER
Danışman: PROF. DR. MEHMET EMİN ÇAĞIRAN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Hukuk = Law ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Dünya Ticaret Örgütü = World Trade Organization ; Uluslararası Hukuk = International Law ; Uluslararası anlaşmalar = International agreements ; Uluslararası anlaşmazlıklar = International conflicts ; Uluslararası ticaret = International trade

Özet:
Uluslararası ticareti en üst düzeyde disipline eden Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ), uluslararası antlaşmalara dayanmaktadır ve bu haliyle uluslararası hukuk sistemi içine doğmuş, onun bir alt sistemidir. DTÖ hukuku, uluslararası hukuk kurallarından yalıtılmış ve içine kapalı bir niteliğe sahip değildir. Bu nedenle, uluslararası hukuk kuralları ile DTÖ kuralları arasında bir etkileşimin olması ve uluslararası hukuk kurallarının DTÖ anlaşmazlıklarının hallinde rol oynaması kaçınılmazdır. Çalışma, bunun koşullarını araştırmaktadır. Ana tez olarak, uluslararası hukuk kurallarının DTÖ anlaşmazlık çözüm sürecinde rol oynamasının otomatik olmadığını savunmaktadır. Kuralların niteliği ve yerine getirebileceği işlevler bakımından bir ayrıma giderek, uluslararası hukuk kurallarının DTÖ yargılamasında rol oynama koşullarını karşılaştırmalı olarak incelemekte, bunun için bir çerçeve önermektedir. Yönetimli Etkileşim Modeli olarak adlandırılmış olan bu çerçeveye göre, uluslararası hukuk kuralları ile DTÖ hukukunun etkileşimi ve uluslararası hukuk kurallarının DTÖ anlaşmazlıklarının halli sürecinde rol oynama kapasitesi ve sürece kabulleri DTÖ "yöneticileri" tarafından "yönetilmekte"dir. DTÖ yöneticileri, kuralları koyan üye devletler ve kuralların kapsamını yorumlayan yargı organlarıdır. Önerilen Model'e göre dış kuralların DTÖ'ye kabulünü şekillendiren üç temel dinamik vardır: Yöneticilerin değer yargıları ve dünya görüşleri; dış kuralların nitelik ve işlevleri; dış kuralların DTÖ hukukuna entegrasyon durumları. Çalışma, Yönetimli Etkileşim Modeli'nin bu üç dinamiği temelinde şu alt tezleri savunmaktadır: (i) Dış kuralların DTÖ yargılamasında rol oynayabilmesi, yöneticilerin dünya görüşü ve değer yargılarının süzgecinden geçebilmelerine bağlıdır. (ii) Dış kuralların DTÖ anlaşmazlık çözüm sürecinde rol oynama kapasiteleri nitelik ve işlevlerine göre farklılık gösterir. (iii) Dış kuralların DTÖ hukukuna entegrasyon durumu da DTÖ yargılamasında rol oynama kapasitelerini farklılaştırmaktadır. Bu çerçevede, çalışmamız uluslararası hukukun kurallarının DTÖ hukuku ile etkileşimini ve DTÖ anlaşmazlıklarının halli sürecinde rol oynama kapasitelerini nitelik, işlev ve entegrasyon ayrımı temelinde karşılaştırmalı olarak incelemektedir.

Abstract:
The World Trade Organization (WTO), which disciplines international trade at the highest level, is based on international treaties and, as such, was born into international law as a sub-system of it. WTO law is not isolated from international law rules and is not self-contained. Therefore, it is inevitable that there is an interaction between the rules of international law and WTO law; and the rules of international law play certain roles in the WTO dispute settlement process. This study investigates the conditions for that. The main thesis of the study is that the role of international law rules in the WTO dispute settlement process is not automatic. It, making a distinction in terms of the nature and function of rules, examines comparatively the conditions for the rules of international law to play a role in WTO dispute settlement and proposes a framework for that. This framework is called Managed Interaction Model according to which WTO "managers" "manage" the interaction between international law and WTO law and the capacity and acceptance of international law rules to play a role in the WTO adjudication. WTO managers are member states that make the WTO rules and the judicial bodies that interpret the scope of the rules. According to the Model suggested, there are three basic dynamics that shape the acceptance of external rules to the WTO: Managers' value judgments and world views; the nature and function of external rules; and the integration status of external rules into WTO law. The study defends the following sub-theses on the basis of these three dynamics of the Managed Interaction Model: (i) The capability of external rules to play a role in the WTO adjudication depends on their ability to pass the filter of WTO managers' world views and value judgments. (ii) The capacity of external rules to play a role in the WTO dispute settlement process varies according to their nature and function. (iii) The integration status of external rules into WTO law also differentiates their capacity to play a role in the WTO adjudication. Within this framework, our study comparatively examines the interaction of the rules of international law with WTO law and their capability to play a role in the settlement of WTO disputes on the basis of nature, function and integration.