Eş'arîlik ve Schopenhauer düşüncesinde irade anlayışı
The understanding of will in Ash'arism and Schopenhauer's thought
Yazar: RÜVEYDA ŞIVGIN
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET TÖZLUYURT
Yozgat Bozok Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Determinizm = Determinism ; Eş`ari = Eş`ari ; Kelam = Islamic theology ; Mezhepler = Sects ; Schopenhauer, Arthur = Schopenhauer, Arthur ; Özgür irade = Freedom of will ; İrade = Will ; İslamiyet = Islam

Özet:
Tez çalışmasının temel amacı Kelâm ilmindeki irade anlayışı ile
Schopenhauer'in irade felsefeni inceleyerek karşılaştırmalı bir analiz yapmaktır.
Çalışmada Kelâm düşüncesinde tarihsel olarak ortaya çıkan Kelâmî mezheplerin
irade ve irade özgürlüğü düşünceleri literatür taraması yapılarak incelenmiştir.
Kelâmî yaklaşımlar temelde üç farklı kategoride irade konusunu tartışmışlardır.
Birinci yaklaşıma göre insanın özgür iradesi yoktur. İnsan ancak Allah'ın dilemesi ve
O'nun izin verdiği kadar eylem ve davranışlarda bulunur. Bu görüş Cebriyye
ekolünde katı bir şekilde savunulmuştur. Daha ılımlı savunucusu ise Eş'arî
geleneğidir. İkinci görüş, Mu'tezilî düşünce tarafından temsil edilmektedir ve insan
fiillerinde tam bir özgürlük vardır. Aksi takdirde insanın yapıp etmelerinde ahlaki bir
sorumluluk yüklenemez. Aynı zamanda insan Allah'ın vermiş olduğu akıl ile
seçebilme kudretine sahiptir. Üçüncü görüş Mâtürîdî düşünce mensuplarınca
savunulmaktadır. Onlara göre insan davranışları bir taraftan Allah'ın insana verdiği
cüz'î iradesinin etkisi altındadır. Diğer taraftan Allah'ın iradesinin insanda
bulunmasını takdir etmesi dolayısıyla insani seçimler küllî iradeye bağlıdır.
Schopenhauer'in düşünceleri modern Batı düşünce geleneğinde hâkim olan
idealist ve realist fikri ekollerden ayrı düşünülebilir. Schopenhauer, Batı
aydınlanmasının aklı ön plana çıkartan insan davranışı açıklamalarına karşılık, aklın yerine sezgi, karakter ve diğer irrasyonel motivasyonlara daha fazla değer vermiştir.
Schopenhauer aynı zamanda çağının ana akım deist düşünce kültürü yerine,
kendisinin ateist temellere dayalı düşüncesini yerleştirmeye çalışmıştır. Bu anlamda
Schopenhauer'e göre bütün olayların müsebbibi her şeyin üstünde ve her şeyi kontrol
edebilen güç, mutlak iradedir. İrade insan davranışları da dahil olmak üzere
evrendeki her şeyi kendi amacına uygun olarak kontrol ve idare etmektedir. Bu
nedenle insanın irade özgürlüğünden söz edilemez.
Kelâmî düşüncede ve Schopenhauer felsefesinde iradeye yönelik
açıklamalar bazı noktalarda paralellik göstermektedir. Ancak Kelâmî düşüncede
Allah'a atfen yapılan açıklamalar, Schopenhauer'de metafizik bir olgu olarak irade
olgusuna dayanılarak yapılır. Bununla birlikte irade kavramı ve uzantıları Kelâm
ilminin açıklamaları ile Schopenhauer'in açıklamalarının ortak birçok noktada
buluştuğu görülür. Tez çalışması öncelikle Kelâmî düşüncedeki irade kavramını ele
aldıktan sonra Schopenhauer'in düşüncelerine yer vermiştir. Yapılan araştırma
sonucunda, iki görüş arasında ortak ve zıt görüşlerin olduğu tespit edilmiştir.

Anahtar kelimeler: Schopenhauer, Kelâm, irade, irade özgürlüğü,
istitaat, kesb, küllî irade, cüz'î irade, determinizm

Abstract:
The main purpose of the thesis is to make a comparative analysis by
examining Schopenhauer's will philosophy with the understanding of will in the
science of kalam. In this study, the thoughts of the will and freedom of will of the
theological sects that emerged historically in the thought of kalam were examined
through a literature review. Theological approaches have basically discussed the
subject of will in three different categories. According to the first approach, man has
no free will. Human beings can only act and act as much as God wills and God
allows. This view has been strongly advocated in the Cebbriye school. The more
moderate advocate is the Ash'ari tradition. The second view is represented by
Mu‟tezile thought and there is complete freedom in human actions. Otherwise, a
moral responsibility cannot be assumed in what people do. At the same time, man
has the power to choose with the mind given by God. The third view is advocated by
Mâtürîdî scholars. According to them, human behavior is under the influence of the
partial will of God given to human beings on the one hand. On the other hand,
human choices depend on total will, as God appreciates the existence of will in
human beings.
Schopenhauer's ideas can be considered separate from the idealist and realist ideas that prevail in the modern Western tradition of thought. Schopenhauer placed
more value on intuition, character, and other irrational motivations rather than
reason, as opposed to the Western enlightenment's explanations of human behavior
that put the mind to the fore. Schopenhauer also sought to replace the mainstream
deist thought culture of his age with his ataist-based thought. In this sense, according
to Schopenhauer, the cause of all events is above all and the power that can control
everything is absolute will. Will controls and directs everything in the universe,
including human behavior, in accordance with its purpose. Therefore, one cannot
speak of freedom of will.
Explanations towards the will in Kalam thought and Schopenhauer's
philosophy are parallel at some points. However, the explanations made in reference
to God in Kalamic thought are made based on the phenomenon of will as a
metaphysical phenomenon in Schopenhauer. However, it is seen that the concept of
will and its extensions and explanations of the science of kalam meet at many
common points with Schopenhauer's explanations. The thesis study first dealt with
the concept of will in theological thought and then included Schopenhauer's
thoughts. As a result of the research, it has been determined that there are common
and opposite views between the two views.

Keywords: Kalam, Schopenhauer, will, freedom of will, self-determination,
absolute will, partial will, determinism,