Eksik borç
Natural obligation
Yazar: FATMA BEGÜM YEŞİLLER
Danışman: PROF. DR. ERKAN KÜÇÜKGÜNGÖR
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Borçlar hukuku = Law of obligations

Özet:
Borç ilişkilerinde ilke olarak sorumluluğun da meydana gelmesi söz konusudur. Zira
borçlu, borcunu ifa yükümlülüğünden kaçındığında sorumluluğu doğmakta, bu hâlde ise
alacaklının devletin yetkili organlarına başvurmak suretiyle yaptırım uygulatabilme
imkânı mümkün olmaktadır. Bu nitelikteki borçlar öğretide "medeni", "tam" borçlar
olarak adlandırılmaktadır. Borç ile sorumluluk kavramlarının ilişkili olduğu kabul
edilen bir gerçektir. Ancak öyle bazı borçlar vardır ki bunlar, borç ile sorumluluğun
birlikte var olacağı genel anlayışına istisna teşkil etmektedir. Tam borçların karşıtı
niteliğinde kabul edilen eksik borçlar öğretide "davasız", "mesuliyetsiz" borçlar olarak
da adlandırılmaktadır. Eksik borcun borçlusu borcunu ifa etmediğinde alacaklının
yaptırım uygulatabilme imkânından mahrum olması dolayısıyla bu borçlar eksik,
davasız ya da mesuliyetsiz olarak nitelendirilmektedir. Geçmişten günümüze ulaşan bu
ayrımın kökeni Roma hukukuna dayanmaktadır. Zira eksik borçları ifade eden obligatio
naturalis'in ilk olarak Roma Klasik Hukuk Dönemi'nde öncelikle kölelerin
borçlandırıcı işlemleri neticesinde doğan borçlarını ifade edebilmek amacıyla
kullanıldığı anlaşılmaktadır. Eksik borçların hukuki anlamda borç niteliğinde olduğu
kabul edilmektedir. Nitekim alacaklı, zayıf da olsa gerçek bir alacak hakkına sahiptir.
Buna bağlı olarak borçlu da mevcut ve geçerli bir borcun borçlusudur. Bu nedenle,
borçlu zorunda olmasa da borcunu ifa ettiğinde tıpkı tam bir borç ifa edilmiş gibi sonuç
doğmaktadır. Genellikle bir eksik borcun varlığına, yaptırımsız oluşuna bir kanun
hükmünde işaret edilse de kanun koyucunun yaptırımsız kıldığı ya da eksik borçların bir
etkisini tanıdığı her borcun eksik borç teşkil ettiği söylenememektedir. Eksik borç
olarak nitelendirilen hâllerde ise kesin etkiler bu borçların tümü bakımından geçerlidir.
Öğretide fazla sayıda tartışma olsa da olası etkiler ise eksik borç türleri bakımından
farklılık gösterebilmektedir. Ancak eksik borçların olası etkiler bakımından farklılık
göstermesi borcun niteliğinde bir değişikliğe neden olmamaktadır.
Anahtar Sözcükler
Tam Borç, Eksik Borç, Obligatio Naturalis, Yaptırım, Sorumluluk

Abstract:
In principle, it is accepted that debt relations cause liability of the debtor. When the
obligation is not fulfilled by the debtor, liability arises and in this case, it is possible for
the creditor to impose sanctions by applying to the authorized institutions of the state. In
the doctrine these obligations are usually expressed as "civil" or "enforceable"
obligations. It is an accepted fact that obligation and liability are closely related.
However some obligations constitute an exception to the general understanding of
obligation and liability coexist. Natural obligations, which are accepted as the opposite
of civil obligations are also known as "unenforceable" obligations. Since obligation can
be fulfilled only if the debtor wishes to fulfill it. The origin of the distinction between
civil obligation – natural obligation is based on Roman law. It is known that in the
Roman Classical Period, Romans initially used the term "obligatio naturalis" in order to
express the obligations of the slaves arising from their legal transactions. Natural
obligations occur due to a legal relationship between the creditor and debtor. For this
reason, when the obligation is fulfilled by the debtor, the performance will be valid. The
non - enforcement of an obligation is usually indicated in the codes. However it should
be stated that not every obligation without a sanction accepted by the legislator
constitutes a natural obligation. While the absolute effects are valid for all natural
obligations; the possible effects may differ according to the types of natural obligations.
Additionally, there are many different opinions in the doctrine about the possible effects
of natural obligations. However, the difference between natural obligations in terms of
possible effects does not cause any change on the nature of the obligation.
Keywords
Civil Obligation, Natural Obligation, Obligatio Naturalis, Sanction, Liability