Yeni benzo azaeterli ftalosiyaninlerin sentezi ve yapılarının aydınlatılması
The new phthalocyanines with benzo azacrownethers synthesis and characterization
Yazar: DEVRİM ATİLLA
Danışman: PROF.DR. VEFA AHSEN
Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü / Mühendislik ve Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2002
Konu: Kimya = Chemistry
Dizin: Ftalosiyaninler = Phthalocyanines ; Nikel = Nickel ; Taç eterler = Crown ethers ; Çinko = Zinc

Özet:
iv ÖZET Isıya, ışığa, yükseltgen olmayan asitlere ve bazlara karşı oldukça dayanıklı ftalosiyaninler sübstitüe grup içermedikleri sürece organik çözücülerde çözünmezler. Fakat ftalosiyanin molekülüne çeşitli sübstitüe gruplar bağlanarak çözünürlük özelliklerinde iyileşme sağlanabildiği gibi, fiziksel ve kimyasal özelliklerinde de bir takım değişiklikler yapılabilir. Bu bağlamda, teknolojik alanda kullanılmak üzere çeşitli sübstitüe ftalosiyaninler sentezlenebilir. Sübstitüe gruplar genellikle ftalosiyaninlerin benzen halkasının çevresel pozisyonunda bulunurlar. Bunların en ilginç olanları makrohalkalarladır. Bunlardan taç eter gruplarıyla sübstitüe edilmiş ftalosiyaninler; diskotik mezofaz ve alkali metal katyonları için iyon kanalları oluştururlar. Aynı zamanda sübstitüsyonun bir sonucu olarak ftalosiyanin molekülü çeşitli organik çözücülerde çözünür. Diğer bir ilginç makrosiklik halka ise monoaza taç eterlerdir. Bunlarda taç eterlere ek olarak bir amin grubu mevcuttur. Bu rekatif grup sayesinde halkaya değişik amaçlar için çeşitli gruplar takılabilmektedir. Böylece örneğin monoaza taç eterli ftalosiyaninler daha geniş sıcaklık aralıklarında sıvı kristal özellik kazanabilmekte veya amin grubunun kuaternerleştirilmesi sayesinde geniş pH aralıklarında suda çözünebilen ftalosiyanin elde edilebilmektedir. Bu çalışmada 4',5'-dibromomonoaza-15-crown-5'in amin grubuna çeşitli asit klorürler takılarak benzoaza eterli sübstitüe Zn(II) ve Ni(II) ftalosiyanin kompleksleri sentezlendi. Literatürde bulunmayan bu bileşiklerin yapılan; elemental analiz, İR, UV-Vis, NMR ve Kütle spektrumları verileri ile aydınlatılmış, fotodinamik terapide kullanmak maksadıyla aggregasyon özellikleri ve alkali metallerle etkileşimi incelenmiştir.

Abstract:
V SUMMARY Unsubstituted phthalocyanines which are very stable to heat, light, acids and bases are not soluble in common organic solvents. However, their solubility may be improved by attaching various substituent to the phthalocyanine molecules. Thus, their physical and chemical properties may also be altered. In this way, various substituted phthalocyanines can be tailored and prepared as potential application in the fields of technology. Phthalocyanines substituted with crown ether groups have been shown to form discotic mesophases and ion channels for alkali metal cations. At the same time, these compounds have become soluble in common organic solvents as a result of this substitution. Monoaza crown ethers have been investigated extensively for their capability of forming brached macrocycles through nitrogen pivot atoms. Monoaza crown ether is another macrocyclic compound which have an amine group in addition to crown ethers. Various groups can be added with this reactive group. Thus the phthalocyanines with crown ethers show liquid crystal properties at wide temperature range or improved amine groups by quaternization provide solubility in water at wide pH range. In this study, the substitution of 4',5'-dibromomonoaza-15-crown-5 through aza group with the acid chlorides and synthesis of new tetra benzomonoaza crown ether substituted Zn(II) and Ni(II) phthalocyanine complexes are described. The new compounds have been characterized by elemental analysis, IR, *H and 13C NMR, UV- Visible and MS then the aggregation behaviour and alkali metal interaction of these compounds were investigated for photodynamic therapy.