Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi belgelerine göre Maraş (1923-1950)
Marash by the prime Ministry Republican Archive documents (1923-1950)
Yazar: SÜREYYA ÇETİN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ERHAN ALPASLAN
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Tarih = History
Dizin: Cumhuriyet = Republic ; Halkevleri = Community houses ; Kahramanmaraş = Kahramanmaraş ; Kent tarihi = Urban history ; Milli Mücadele = National Struggle

Özet:
Bu çalışmada; Cumhuriyetin kuruluşundan başlayarak çok partili demokratik
düzene geçiş süreci içerisinde Maraş'ın idari, sosyo-ekonomik ve kültürel gelişiminin
ortaya konulması amaçlanmıştır. Konu ele alınırken öncelikle Maraş'ın tarihi süreçteki
konumuna dikkat çekilmiş, şehrin 1923-1950 yılları arasındaki idari, ekonomik ve
sosyo-kültürel durumu genel hatları ile ortaya konulmuştur.
Tarih boyunca çeşitli medeniyetlerin hüküm sürdüğü Maraş; tarihi ve coğrafi
konumu ile Türk-İslam geleneğinin izlerini taşıyan şehirlerden birisi olmuştur. Maraş
topraklarında Hitit, Asur, Pers, Makedon, Grek, Roma medeniyetlerinin yanı sıra
Sâsânî, Bizans, Müslüman Araplar, Selçuklular ve Osmanlı devleti hüküm sürmüştür.
Ancak Osmanlı Devleti'nin zayıflması, I. Dünya Savaşı'nda dahil olduğu İttifak
grubunun savaştan yenik çıkmasıyla imzalanan 30 Ekim 1918 tarihli Mondros Ateşkes
Mütarekesi'yle yeni bir döneme girilmiştir. İtilaf devletlerinin Anadolu'yu işgal
girişimleri karşısında, Mustafa Kemal'in liderliğinde başlatılan Milli Mücadele
Dönemi'nde Maraş, önce İngilizlerin sonra da Fransızların işgaline uğramıştır. Maraş
halkı ağır bedeller ödeyerek, özverili çalışmalarıyla Milli Mücadele hareketi neticesinde
tarihteki unutulmayacak yerini almıştır. Milli Mücadele döneminde göstermiş olduğu
üstün başarılardan dolayı şehre İstiklâl Madalyası verilmesi kararlaştırılmış, "Maraş
namına İstiklâl Madalyası itası" şeklinde düşülen kayıt, Maraş halkı adına şehre
verilmiştir. 7 Şubat 1973 tarihinde ise Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından
kahraman unvanıyla taltif edilerek şehrin adı Kahramanmaraş olmuştur.
Tarihte önemli bir şehir olan Maraş, Cumhuriyet dönemiyle başlayan
gelişmelere ayak uyduramamış ve çevresindeki şehirlere göre geri kalmıştır. Modern
şehirleşme sürecine uyum sağlayamamıştır. Maraş şehrinin sosyal ve kültürel
gelişimini yavaşlatan nedenlerin başında ekonomik sıkıntılar ve ulaşım imkânlarının
yetersizliği gelmiştir.. Maraş'ta 20. yüzyılın ikinci yarısına kadar geleneksel toplum
yapısı devam etmiş, Türk-İslam düşünce yapısı Maraş halkının sosyal hayatının temelini
oluşturmuştur. Ülke genelinde yapılan inkılâplar ve yeni rejimi yerleştirme çalışmaları,
Maraş şehri için oldukça sancılı olmuştur. Maraşlılar Cumhuriyetle birlikte gelen
inkılap hareketlerine kolay adapte olamamışlardır. Maraş Halkevinin büyük katkılarıyla
başlatılan yeni dönemde, sosyal, kültürel ve ekonomik alanlarda, çağdaş medeniyetler
seviyesine ulaşmak için yoğun bir çaba sarf edildiği görülmektedir.

Anahtar Kelimeler: Maraş, Vilayet, Milli Mücadele, Cumhuriyet, Halkevi, Maraş
Postası, Vilayet Kongresi,

Abstract:
In this study, it is aimed to put forth the managerial, socio-economic and cultural
development of Marsh, from the settlement of the Republic to transition of multi-party
phase. While dealing with the topic, initially the state of Marash in the history is pointed
to and the managerial, economic and socio-cultural state of the city from 1920-1950 is
explained in general.
Marash, ruled by various civilizations throughout the history, has become a city
depicting instances from the Turkish-Islamic culture with its historical and geographical
location. In history, Marash state has been ruled by Hittite, Assyrian, Persian,
Macedonian, Greek and Roman civilizations with Sashanî, Byzantine, Muslim Arabs,
Seljuks and the Ottoman state. However, a new era was introduced by the Mondros
Armistice of 30 October 1918. In the face of invasion of Anatolia by the Entente States,
just with the same time of National Struggle leaded by Mustafa Kemal, Marash
experienced the British and later on French invasions. The public in Maraş gained their
loyal place in history even though they have paid painful prices. Because of the
outstanding achievements that were shown during the National Struggle period, it was
decided to give the statue of Independence Medal, it is registered as "The Independence
Medal for the Maraş", is presented to the people of Marash. Later on the city is
rewarded with the title Hero by the Turkish Grand National Assembly in 7th of
February, 1973, and became Kahramanmaraş.
Although it was an important city in the history, Marash couldn't cope with the
developments of the Republican age and seemed underdeveloped when compared to the
surrounding cities and had some problems in becoming a modernized city. The leading
causes for this underdevelopment can be named as economical problems and the
scarcity of transportation opportunities. In Marash, the traditional social structure
continued till the second part of the 20th century and Turkish-Islamic thoughts have
constructed the basis of social life. The countrywide revolutions and the new regime
placement studies have been quite harsh for the city of Marash. It could not be easily
adapted to the revolutionary movements that came with the Republic. It is seen that in
the new period started with the great contribution of Marash Community House, an
intensive effort has been made to reach the level of contemporary civilizations in social,
cultural and economic fields.

Keywords: Marash, Vilayet, National Struggle, Republic, Halkevi, Maraş Postası,
Provincial Congress, Republic, Community Housed.