Ebeveynlerin özel aşılar hakkında bilgi, tutum ve davranışları
Parents' knowledge, attitudes, and behaviors regarding paid vaccines
Yazar: HATİCE KÜBRA TÜLÜBAŞ
Danışman: DOÇ. DR. NİMET PINAR YILMAZBAŞ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Prof. Dr. Cemil Taşcıoğlu Şehir Hastanesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
Amaç: Araştırmamız, ebeveynlerin çocukluk dönemi ulusal aşı takviminde bulunan ve özel olarak uygulanan aşılara dair bilgi düzeylerini, genişletilmiş bağışıklama programı kapsamında uygulanan aşıları ve özel aşıları yaptırma oranlarını ve hangi aşıları tercih ettiklerini değerlendirmek, aşı kararsızlığı ve reddi nedenlerini araştırmayı amaçlamaktadır. Çalışmamızın diğer bir amacı ise ebeveynlerde aşılar konusunda farkındalık oluşturmaktır.
Gereç ve Yöntem: Hastanemiz çocuk sağlığı ve hastalıkları polikliniğine başvuran 0 – 18 yaş arası kronik hastalığı olmayan çocukların, çalışmaya katılmayı kabul eden ebeveynleri (n:395) çalışmaya dahil edildi. Ailelerin sosyodemografik özellikleri, çocukluk çağı aşıları ve özel aşılar hakkında bilgi düzeyileri anket formu ile, aşılara karşı tutum ve davranışları Cvjetkovic ve arkadaşları tarafından 2017 yılında geliştirilen, Türkçe uyarlaması Özümit tarafından yapılan 14 maddeden oluşan aşıya ilişkin tutum ölçeği kullanılarak değerlendirildi.
           Bulgular: Çalışmaya katılan 395 ebeveynin %53,2'si 30-39 yaş aralığında, %32,7'si ev hanımı, %59,5'i üniversite mezunu idi. Çalışmaya dahil edilen ailelerin %41,3'ünün tek çocuğu vardı, %87,8' i rutin çocukluk çağı aşılarının gerekli olduğunu düşünmekteydi. Ebeveynlerin  %92.2'si aşılar hakkında bilgiyi sağlık çalışanından almaktaydı ve çocukların  %95,7'si tam aşılı idi. Eksik aşılılarda en sık aşı yaptırmama nedeni aşı yan etkileri olarak belirtilmişti. Ebeveynlerin %79,7'sinin rutin aşı takviminde yer almayan çocukluk çağı özel aşılar hakkında bilgileri vardı ve  %49,6'sı çocuklarına bu aşılardan en az birini yaptırmıştı. Çalışmaya katılan ebeveynlerin %84'ü ücretli aşıların rutin çocukluk çağı aşıları içinde yer alması gerektiğini düşünüyordu ve devlet tarafından ücretsiz olarak yaptırılsa %84,1'i çocuğuna bu aşıları yaptıracaklarını ifade etmekteydi.  Ebeveynin eğitim düzeyi ve aile gelir düzeyi arttıkça, aşı tutum ölçeğinin olumlu yönde arttığı görülmekteydi.
       
 Sonuç: Çalışmamızda ailelerin aşılar hakkında bilgiyi sağlık çalışanından aldıkları, en sık aşı yan etkisi nedeni ile aşı tereddütü yaşadıkları görülmektedir. Ebeveynin eğitim düzeyi ve aile gelir düzeyinin aşıya karşı tutumu etkilediği ve özel aşılar ücretsiz uygulanırsa özel aşılama oranının artacağı görülmektedir.  

Anahtar kelimeler: Aşı, aşı tereddütü, aşılara ilişkin tutum ölçeği

Abstract:
Background: Our research aims to assess parents' knowledge levels regarding vaccines included in the national childhood immunization schedule, those administered under the expanded immunization program, and unpaid vaccines. Additionally, we seek to evaluate the rates of compliance with extended immunization programs and the administration of unpaid vaccines, along with examining parents' preferences for particular vaccines. Another objective of our study is to investigate vaccine hesitancy and refusal reasons. Furthermore, we aim to raise awareness among parents regarding vaccines through our research.
           Materials and Methods: The parents of children aged 0-18 without chronic illnesses, who presented to the pediatric outpatient clinic of our hospital and agreed to participate (n:395), were included in the study. The sociodemographic characteristics of the families, their knowledge levels about childhood vaccines and paid vaccines, as well as their attitudes and behaviors towards vaccinations, were assessed using a questionnaire. The vaccination attitude scale, consisting of 14 items, developed by Cvjetkovic and colleagues in 2017 and adapted into Turkish by Ozumit, was used for evaluation.
           Results: Of the 395 parents participating in the study, 53.2% were in the 30-39 age range, 32.7% were housewife, and 59.5% were graduated from university. Among the families included in the study, 41.3% had only one child. 87.8% of parents considered childhood vaccines are necessary, 92.2% was getting information about vaccinations from healthcare professionals, and 95.7% of the children were fully vaccinated. The most commonly cited reason for not obtaining certain vaccinations among partially vaccinated individuals was stated as concerns about vaccine side effects. About 79.7% of parents had knowledge about childhood vaccines not included in the routine schedule, and 49.6% had their children vaccinated with at least one of these unpaid vaccines. Additionally, 84% of participating parents believed that unpaid vaccines should be integrated into the routine childhood vaccination schedule, and if provided free of charge by the government, 84.1% expressed their intention to have their children vaccinated with these vaccines. It was observed that as the parents' educational and income levels increased, there was a positive correlation with a more favorable attitude on the vaccination attitude scale.
        Conclusion: In our study, it is observed that families primarily obtain information about vaccines from healthcare professionals and commonly experience vaccine hesitancy due to concerns about vaccine side effects. The parental level of education and family income level appear to influence attitudes towards vaccination, and it is noted that if unpaid vaccines were administered free of charge, the rate of having these vaccines would increase.
          Keywords: Vaccine, vaccine hessitation, vaccination attitude scale