Tip 1 diyabetli çocuk ve adolesanlarda çölyak hastalığı taramalarında seropozitivite, HLA ilişkisi ve gerçek çölyak hastalığı sıklığının araştırılması
Investigation of seropositivity, hla relationship and  real cheli̇ac disease frequency at children and adolescents with type1 diabetes
Yazar: CEYDA AYDIN
Danışman: DOÇ. DR. HEVES KIRMIZIBEKMEZ ; UZMAN NELGİN GERENLİ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Ümraniye Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Diabetes mellitus-tip 1 = Diabetes mellitus-type 1 ; Ergenler = Adolescents ; HLA antijenleri = HLA antigens ; Serolojik testler = Serological tests ; Çocuklar = Children ; Çölyak hastalığı = Celiac disease

Özet:
Amaç: Çocukluk çağında en sık görülen kronik hastalıklardan biri olan tip 1 diyabete diğer otoimmün hastalıkların eşlik etme olasılığı normal popülasyona göre daha sıktır. Çölyak hastalığı da bunlardan biridir. Bu çalışmada çölyak seropozitivitesi saptanan tip 1 diyabetli hastalarda çölyak hastalığı oranının belirlenmesi amaçlanmıştır. Seropozitif hastalarda ilk incelemede çölyak hastalığı olmasa bile takipte klinik bulgular ve laboratuvar bulgularının nasıl bir seyir gösterdiğinin anlaşılması için daha uzun dönem izlem çalışmalarına öncü olabilmesi hedeflenmektedir.
Hastalar ve yöntem: 6 ay-17 yaş arasında tip 1 diyabet tanısı almış, rutin yıllık taramalarına ve üç ayda bir HbA1C kontrollerine düzenli olarak getirilen 201 hasta (102 erkek 99 kız) incelendi. Çalışma grubu "çölyak hastalığı tanısı alanlar" "sadece seropozitif olanlar" ve "çölyak antikorları negatif olan kontrol grubu" olarak üç gruba ayrıldı. Bu üç grup arasında hastaların epidemiyolojik ve antropometrik verileri, gastrointestinal semptomların varlığı karşılaştırıldı. Seropozitivite saptandıktan sonra HLA DQ2 ve HLA DQ8 incelemesi yapılmış olan hastalarda seropozitivite, HLA bölgesi varlığı ve çölyak hastalığı ilişkisi değerlendirildi.
Bulgular: Çalışma grubumuzda 201 hastanın 10'unda (%4,9) çölyak hastalığı mevcuttu, 13 hasta ise (%6,4) seropozitif olup biyopsi sonuçları normaldi. Çölyak saptanan hastalardan HLA bölgesi analizi yapılmış olan 5 hastanın tümünde, sadece seropozitivitesi olup da analiz yapılmış olan 7 hastanın 6'sında en az bir HLA bölgesi pozitifti. Çalışmamızda tüm çölyak hastalarında tanının diyabet tanısından itibaren 3,5 yıl içerisinde (ortalama 1,2±1,2 yıl) konulduğu, iki hastada diyabet tanısı anında çölyak saptandığı görülmüştür. Çölyak hastalarının ortalama boy SDS'si ile seropozitif ve kontrol grubunun boy SDS'sine göre anlamlı şekilde düşüktü (p:0.002). Ferritin düzeyi çölyak hastalarında diğer gruplara göre anlamlı derecede düşük bulundu (p:0,035). Çölyak hastalarının glutensiz tedavi başlamadan önce bakılan HbA1C ortalama %9,1, tedavi sonrası ortalama %8,4 olup, istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmadı.
Sonuç: Diyabetli hastalarda HLA bölgesi pozitiflik oranı yüksek olup ancak negatif ise anlamlı olduğundan taramalarda kullanımının etkin bir yöntem olmadığı görülmektedir. Tip 1 diyabetli hastalarda seropozitif olan hastaların düzenli takibi ve izlemde antikorlar yüksek titrede kalıyorsa biyopsi kontrollerinin yapılmasının en akla yatkın yaklaşım olduğu düşünülmüştür. Bulgularımız T1DM'li hastalarda diyabet tanısının ilk beş yılında çölyak taramasının yılda bir rutin olarak taranması gerektiğini desteklemiştir.
Anahtar kelimeler: Çocuk ve adolesan, tip 1 diyabet, çölyak hastalığı, seropozitivite

Abstract:
Objective: Type 1 diabetes, one of the most common chronic diseases in childhood, is more likely to accompany other autoimmune diseases than the normal population. Celiac disease is one of the most common. In this study, it was aimed to determine the rate of celiac disease in patients with type 1 diabetes with celiac seropositivity. Even if there is no celiac disease in the first examination of seropositive patients, it is aimed to be a pioneer in long-term follow-up studies in order to understand the course of clinical findings and laboratory findings in follow- up.
Patients and Methods: Two hundred and one patients (102 boys and 99 girls) who were diagnosed with type 1 diabetes between the ages of 6 months and 17 years, who were regularly brought to HbA1C controls every three months and routine annual screening, were enrolled. The study group was randomized into three groups as "those diagnosed with celiac disease", "seropositive only" and "control group with negative celiac antibodies". Epidemiological and anthropometric data of the patients and the presence of gastrointestinal symptoms were compared between these three groups. The relationship between seropositivity, HLA region and celiac disease was evaluated in patients who underwent HLA DQ2 and HLA DQ8 examination.
Results: Of 201 patients, 10 (4.9%) had celiac disease, 13 (6.4%) were seropositive with normal biopsy results. Five of 10 patients with celiac and 7 of 13 patients with seropositivity only underwent HLA examination. All 5 of the patients with celiac disease and 6 of the 7 patients with seropositivity had at least one HLA region. It was observed that all celiac patients were diagnosed within 3.5 years (an average of 1.2 ± 1.2 years) from the diagnosis of diabetes, and celiac was detected in the initial diagnosis of diabetes in two patients. The mean height SDS of celiac patients was significantly lower than that of the seropositive and control group (p: 0.002). Ferritin level was significantly lower in celiac patients compared to other groups (p: 0.035). The mean HbA1C of the patients with celiac disease examined before the initiation of gluten-free diet was 9.1%, and was 8.4% at six months. There was no statistically significant difference.
Discussion: In patients with diabetes, since the rate of HLA DQ region positivity is increased than normal population, results of HLA region analyses is valuable only if it is negative. So, it seems that its use in screening is not an effective method. It can be concluded that persistent elevation of the antibodies in the regular monitoring, requiring endoscopic biopsy controls seem to be the most reasonable approach for the seropositive patients. Our findings supported that celiac screening should be routinely performed annually in the first five years of the diagnosis of T1DM.
Keywords: Child and adolescent, type 1 diabetes, celiac disease, seropositivity