19. yüzyıl âşık edebiyatında ideal insanın tutum ve davranışları
The attitudes and behaviors of the ideal man in the 19th century minstrel literature
Yazar: ÖMER KORKMAZ
Danışman: PROF. DR. SİNAN GÖNEN
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: 19. yüzyıl = 19. century ; Aşık edebiyatı = Minstrel literature ; Davranış = Behavior ; Halk edebiyatı = Folk literature ; Tutumlar = Attitudes ; Türk halk edebiyatı = Turkish public literature ; Türk halk şiiri = Turkish folk poetry ; İdeal insan = Ideal human ; Şiir = Poem

Özet:
Şiir, dilin tarihi kadar eski bir söyleyiş biçimidir. İlk insandan bugüne kadar
olgunlaşarak gelmiş, kalıplar üretmiş, kalıplar yıkmış, bazen gerçekçi, bazen toplumsal,
bazen soyut yazılmış fakat tarihin hiçbir döneminde terk edilmemiş, daima şiirler
söylenmiş, yazılmış ve okunmuştur.
Halk şiirinin en önemli özelliği, halkın bizzat kendisi içinden yetiştirdiği evlatları
tarafından yazılması ve büyük oranda halkın hislerine tercüman olmasıdır. Halkın
yakınmaları, temennileri, güldükleri, ağladıkları, kaygıları, düşünceleri pek az şiir ve
ozan müstesna halk şiirinde açıkça görülebilecektir. Bu yönüyle halk şiiri
araştırmacılara oldukça zengin materyaller vermekte, dönemin ve toplumun nabzı halk
şiirinden ölçülebilmektedir.
Bu çalışma da halk şiirine yönelmekte ve malzemesini halk şairlerinin şiirleri
oluşturmaktadır. Bir kapsam sınırlaması olması bakımından, halk edebiyatı ana başlığı
altında yer alan âşık edebiyatının büyük çoğunluğunu oluşturan âşık şiiri verimleri
incelenmiş, halk şairlerinin şiirlerinde ortaya koydukları ideal insan tipi aranmış;
âşıkların ruh ve gönül dünyalarında tasavvur ettikleri, topluma şamil olmasını
bekledikleri ideal insanın; dinî, ahlâkî, toplumsal alanlardaki tutum, davranış ve
düşüncelerinin neler olduğuna ulaşılmaya çalışılmıştır.
Çalışma üç ana bölüm olarak düzenlenmiştir. Bölümlere geçmeden önce konuyu
toparlayan ve amaçlarımızı ifade eden giriş bölümü kaleme alınmış, daha sonra
dönemin sosyal ve siyasal atmosferine kısaca değinilmiş, halk edebiyatı ve âşık
edebiyatı kavramları üzerinde durulmuş, âşık edebiyatının 19. yüzyıldaki görünümü ve
çalışmamızda şiirlerinden yararlandığımız âşıkların hayatlarından bahsedilmiş ve
eserleri kısaca tanıtılmıştır. Tezimizin ana bölümlerinde ise; ideal insanın dinî, ahlâkî ve
toplumsal alandaki tutum ve davranışlarının neler olması gerektiğine dair düşünceler
ilgili bölümlerde ayrıntılarıyla incelenmiştir.

Abstract:
Poetry is a form of utterance as old as the history of language. It came from the
first man maturing to date. Sometimes it was used as realistic, sometimes as social,
sometimes as abstract, and produced and demolished molds; however, the poems have
never been abandoned in any period of history but always composed and recited.
The most important feature of folk poetry is that it has been written by the
children the nation raised by itself, and it has been substantially an instrument to
translate the feelings of a nation. Complaints, wishes, laughs, cries, anxieties and
thoughts of the people can be clearly seen in the folk poetry except in few minstrels'
poems. In this respect, the folk poetry gives researchers quite rich materials, and so the
pulse of a community can be measured from the folk poetry.
This study is directed towards folk poetry and comprises poetry by folk poets. In
terms of a scope limitation under the main title of folk poetry, the works of minstrels
which constitute the majority of the folk literature were investigated, and the type of
ideal man that the folk poets put forward in their poems is sought; what attitudes,
behaviors and thoughts of the ideal man expected to be remaining among the people in
religious, moral and social fields who minstrels imagined in the world of soul and heart
of theirs is sought to reach.
The study is organized into three main sections. Before the chapters, a section that
summarizes the subject and expresses our goals has been written down, the social and
political atmosphere of the period has been briefly mentioned, the concepts of folk
literature and minstrel literature have been discussed, and life and works of the
minstrels in the 19th century which are included in the study have been briefly
introduced. In the main sections of our thesis; thoughts regarding what attitudes and
behaviors of the ideal man in religious, moral and social fields are required to possess
are examined in detail in the relevant sections.