Davranışsal finans kapsamında güven endeksleri ile pay piyasası ilişkisi: Borsa İstanbul üzerine bir uygulama
Relationship between confidence indices and share market withinthe scope of behavioral finance: An application on Borsa İstanbul
Yazar: MURAT ÖZYAMANOĞLU
Danışman: PROF. DR. İLHAN EGE
Mersin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Maliye = Finance

Özet:
Davranışsal finans kuramı yatırımcıların kararlarında bilgi işlemede rasyonel olma varsayımının yetersiz kaldığını ve piyasaların bir dereceye kadar etkin olmadığını belirtmektedir. Davranışsal finans araştırmacıları geleneksel modele alternatif olarak yatırımcı duyarlılığını ortaya atmışlardır. Yatırımcı duyarlılığı eldeki gerçeklerle doğrulanmayan gelecekteki nakit akışları ve yatırım riskleri hakkındaki bir inançtır. Doğrudan ölçülemeyen bir kavram olan yatırımcı duyarlılığı literatürde sıklıkla güven endeksleri ile temsil edilmektedir.
Bu doğrultuda araştırmada Kasım 2012 ile Haziran 2022 döneminde yatırımcı duyarlılığının ölçütü olarak kabul gören ve yatırımcı anketleri ile oluşturulan güven endeksleri ile pay endeks getirisi ve volatilitesi arasındaki kısa ve uzun dönemli ilişkilerin ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Çalışmanın bağımsız değişkenleri olarak finansal güven endeksi, tüketici güven endeksi ve reel kesim güven endeksleri esas alınırken bağımlı değişkenler olarak ise Borsa İstanbul 100 Endeks getirisi ve ARMA modeli ile oluşturulmuş BIST100 endeks volatilitesi esas alınmıştır. Güven endeksleri ile pay piyasa getirisi ve volatilitesi arasındaki kısa ve uzun dönemli ilişkileri tespit edebilmek için zaman serisi analizleri gerçekleştirilmiştir. 
Analizler sonucunda ilgili dönemde finansal hizmetler güven endeksi, tüketici güven endeksi ve reel kesim güven endeksleri ile BIST100 getirisi ve BIST100 endeks volatilitesi arasında uzun dönemli eşbütünleşme ilişkisinin varlığı ortaya çıkarılmıştır. Finansal hizmetler güven endeksi ile BIST100 getirisi arasında anlamlı ve pozitif ilişki tespit edilmiştir. Buna karşın reel kesim güven endeksi ve tüketici güven endeksi ile pay piyasa getirisi arasında anlamlı bir ilişkiye rastlanılmamıştır. Finansal hizmetler güven endeksi ile pay piyasa volatilitesi arasında anlamlı ve pozitif ilişki tespit edilirken, reel kesim güven endeksi ile volatilite arasında ise anlamlı ve negatif ilişki tespit edilmiştir. Diğer taraftan tüketici güven endeksi ile pay piyasa volatilitesi arasında herhangi bir ilişki tespit edilememiştir. Nedensellik testi sonucunda, finansal hizmetler güven endeksinden BIST100 getirisine doğru %10 anlamlılık düzeyinde tek yönlü nedensellik ilişkisi tespit edilmiştir. Diğer taraftan BIST100 volatilitesinden finansal hizmetler güven endeksi ve reel kesim güven endeksine doğru tek yönlü nedensellik ilişkileri de tespit edilmiştir. Etki-tepki analizi sonucunda, finansal hizmetler güven endeksi, reel kesim güven endeksinde ve tüketici güven endeksinde meydana gelen bir şokun BISTGET ve BISTVOL serilerinde ilk 10-12 ayda daha yüksek bir etki yarattığı ancak 20. ay sonrasında bu etkinin azalarak sıfıra yakınsadığı tespit edilmiş ve kısa dönemdeki dengesizliklerin uzun dönemde dengeye geldiği bulgulanmıştır.
Varyans ayrıştırma analizi sonucunda, endeks getirisinde ve volatilitesinde meydana gelen bir şok karşısında meydana gelen değişimlerin büyük bir çoğunluğunun endeksin kendisinden kaynaklandığını söylemek mümkündür.

Abstract:
Behavioral finance theory states that the assumption that investors are rational in processing information while making their decisions is insufficient and that markets are inefficient to some extent. Behavioral finance researchers have suggested investor sentiment as an alternative to the traditional model. Investor sentiment is a belief about future cash flows and investment risks that cannot be justified by the facts available. Investor sentiment, which is a concept that cannot be directly measured, is often represented by confidence indices in the literature.
In this respect, the research aims to reveal the short and long-term relationships between the confidence indices created by investor surveys and stock index returns and volatility, which are accepted as a measure of investor sentiment between November 2012 and June 2022. While financial confidence index, consumer confidence index and real sector confidence indexes were taken as the independent variables of the study, on one hand, Borsa Istanbul 100 Index return and BIST100 index volatility created with the ARMA model were taken as independent variables on the other hand.  Time series analyses were conducted to determine the short-run and long-run relationships between confidence indices and stock market return and volatility. 
As a result of the analyses, the existence of a long-run cointegration relationship between financial services confidence index, consumer confidence index and real sector confidence indices and BIST100 return and BIST100 index volatility in the relevant period was revealed. A significant and positive relationship was found between financial services confidence index and BIST100 return. On the other hand, no significant relationship was found between real sector confidence index and consumer confidence index and stock market return. While a significant and positive relationship was found between the financial services confidence index and share market volatility, a significant and negative relationship was found between the real sector confidence index and volatility. On the other hand, no relationship could be found between consumer confidence index and equity market volatility. As a result of the causality test, a unidirectional causality relationship was found from financial services confidence index to BIST100 return at 10% significance level. On the other hand, unidirectional causality relationships from BIST100 volatility to financial services confidence index and real sector confidence index were also identified. The impulse-response analysis reveals that a shock to the financial services confidence index, the real sector confidence index and the consumer confidence index has a higher impact on the BISTGET and BISTVOL series in the first 10-12 months, but this impact decreases and converges to zero after the 20th month, and it is found that the short-term imbalances stabilize in the long run. As a result of the variance decomposition analysis, it is possible to say that most of the changes in the index return and volatility in the face of a shock are caused by the index itself.