Soli Pompeiopolis mühürlü Amphora kulpları
Stamped Amphora handles from Soli Pompeiopolis
Yazar: AYHAN YAMANTÜRK
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET KAŞKA
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Amforalar = Amphoras ; Arkeoloji = Archaeology ; Arkeolojik eserler = Archaeological materials ; Doğu Akdeniz = East Mediterranean ; Kilikya havzası = Cilicia basin ; Kulp = Handle ; Mühür baskılar = Signet ring press ; Mühürler = Signet rings ; Pompeipolis = Pompeiopolis ; Soli = Soloi

Özet:
Doğu Akdeniz'de Kilikya bölgesinde yer alan Soli Pompeiopolis, Hitit Dönemi'nden MS 525 depremiyle terk edilişine kadar bölgenin en önemli liman kentlerinden biri olmuştur. Bu çalışmanın konusu Prof. Dr. Remzi Yağcı başkanlığında gerçekleştirilen kazılarda 1999-2015 yılları arasında ele geçen farklı merkezlere ait 180 adet amphora mührüdür.  Çalışmada ele alınan mühürlerin büyük çoğunluğunu Rhodos kökenli mühürler, ikinci büyük grubu ise Kıbrıs kökenli mühürler oluşturmaktadır. Bu iki grubu sırasıyla Thasos, Knidos, Kos, Khios kökenli mühürler takip etmektedir. Bu grupların yanı sıra tez kapsamında kökeni saptanamayan otuz iki adet mühür yer almaktadır. Buluntular değerlendirme aşamasında gerekli koruma işlemlerinin ardından fotoğraflanmış ve belgeleme işlemleri yapıldıktan sonra kataloglanarak karşılaştırma örnekleri yardımıyla tanımlanıp tarihlendirilmiştir. Bu çalışma ile kentin Roma Dönemi öncesine ilişkin veriler ve ticari ilişkilerinin oluşturulması amaçlanmıştır.
	Soli Pompeiopolis'te en erkene tarihlenen örnekler MÖ VII.-VI. yüzyıla tarihlenen sepet kulplu amphoraların kulplarıdır. Kentte mühürlerin kesildiği tarih ise MÖ 108 yılıdır. Mühürlerin geneline bakıldığında MÖ VII.-VI. yüzyıl MÖ II. yüzyıl aralığında Kıbrıs ile düzenli ticari ilişki içerisinde olduğu görülmüştür. Kentin ticari rotaları MÖ VI. yüzyıl sonu ve MÖ III. yüzyılda Ege Denizi'nde yer alan adalarla çeşitlilik gösterirken MÖ II. yüzyıl itibari ile Rhodos'un hâkimiyeti söz konusudur. Mühürlü amphora kulpları kentin dönemsel ticari aktivitelerinin yanı sıra stratigrafisi içinde değerli veriler sunulmaktadır. 
	Tez kapsamında incelenen buluntular ile elde edilen sonuçlar dikkat çekicidir. Genel anlamda sonuçlar; Rhodos mühürlemesinin en erken örneklerinden olduğu düşünülen mantar ağızlı amphora kulpunda yer alan mührün tespit edilmesi, Rhodos ve Thasos gibi önemli üretici merkezlerin mühür uygulamalarında farklı örnekler ile yeni bakış açılarının oluşması, sepet kulplu amphoralardaki mühürlerin çeşitliği ve bir dikey kulplu amphoranın da sepet kulplu amphoralar gibi mühürlenmiş olması, şu ana kadar Roma mühürlemesine ait bir örneğin tespit edilmemesi ve 37 adet kökeni saptanamayan mührün tanıtılmış olmasıdır. 
Anahtar Kelimeler: Soli, Pompeiopolis, Amphora, Amphora Mühürü, Kilikya, Doğu Akdeniz, Ticaret.

Abstract:
Located in Cilicia region in East Mediterranean, Soli Pompeiopolis was an important port city of the region from the Hittite Period to its abandonment as a result of the earthquake in 525 AD. Topic of this study is the examination of 180 stamped amphora handles from different origins found in Soli Pompeiopolis excavation seasons between 1999-2015, carried out by Prof. Dr. Remzi Yağcı. The majority of examined stamps are originated from Rhodes, the second largest stamp group belongs to Cyprus origin. After these two larger group, stamp groups identified respectively from Thassos, Cnidus, Cos and Chios origin. Apart from this, there are 32 seals which its origin couldn't appointed. After the conservation process, amphora handles were photographed, documented and listed in the catalogue where they are defined and dated with the help of previous literature. The aim of the study is to identify commercial relations and situation of the city before the Roman Period.
 	The earliest stamp sample found in Soli Pompeiopolis is dated to VII-VI BC which is a basket-handle amphora, whereas the latest stamp sample is dated to 108 BC. The majority of the seals dated between VII-VI BC to II BC, indicates a regular trade with Cyprus. The trade routes of the city vary from different Aegean islands at the end of the VI BC and III BC, however, Rhodes overtook the routes at the II BC. The stamped amphora handles not only indicates periodic trade activities but also shows stratigraphy of the city.
	The results of the examination are remarkable that, stamped handle of a mushroom rim amphora from Rhodes origin is identified, which is supposed to the earliest stamp example in Rhodes. Also, new perspectives put forward in the practice of stamping handles with different samples of important producers like Rhodes and Thassos, diversity of basket-handle amphora stamps and example of a perpendicular handle stamped just like a basket-handle amphora. Interestingly, none of the amphora stamps were identified as Roman origin and 37 stamps were described but couldn't identified.
Key Words: Soli, Pompeiopolis, Amphora, Stamped Amphora, Cilicia, East Mediterranean, Trade