İçme-kullanma suyu farkındalık eğitiminin çeşitli değişkenler üzerine etkisi
The effect of potable water awareness education on various variables
Yazar: MESUDE BOR
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA YEL
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Biyoloji Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Canlılık için hayati bir kaynak olan içme-kullanma suları insanların aşırı üretim ve tüketim alışkanlıkları nedeniyle geri dönülmez bir şekilde kirletilmektedir. Bu hayati kaynağın sürdürülebilir olması ancak insanların içme-kullanma suyu hakkında farkındalık sahibi olmaları ile sağlanabilir. Bu bağlamda bu araştırmanın amacı içme-kullanma suyu farkındalık eğitiminin çeşitli değişkenler üzerine etkisini belirlemektir. Araştırma 2015-2016 eğitim-öğretim yılı güz döneminde İstanbul ve Artvin illerindeki Millî Eğitim Bakanlığı'na bağlı ortaokulların 6. sınıfına devam eden öğrenciler ile yürütülmüştür. Araştırmada yakınsak karma yöntem modeli kullanılmıştır. Araştırmada nitel veriler yarı yapılandırılmış görüşme tekniği ile nicel veriler ise ön test-son test kontrol gruplu yarı deneysel desen kullanılarak elde edilmiştir. Araştırmaya katılan çalışma grupları amaçlı örnekleme stratejisi ile belirlenmiştir. Deney grubunu İstanbul ilindeki ortaokul öğrencileri (n=18) kontrol grubunu ise Artvin ilindeki ortaokul öğrencileri (n=18) oluşturmaktadır. Deney grubuna 8 günlük okul dışı etkinlik ağırlıklı içme-kullanma suyu farkındalık eğitimi, kontrol grubuna ise 8 günlük sınıf içi etkinlik ağırlıklı içme-kullanma suyu farkındalık eğitimi uygulanmıştır. Nitel veriler deney grubundan 10, kontrol grubundan 18 olmak üzere toplam 28 öğrenci ile yarı yapılandırılmış görüşme gerçekleştirilerek; nicel veriler ise hem deney hem de kontrol grubundan eğitime katılan tüm öğrencilerden (n=36) elde edilmiştir.
Araştırmada veri toplama araçları olarak yarı yapılandırılmış görüşme soruları, kişisel bilgiler formu ve bireysel su ayak izi formu  kullanılmıştır. Eğitim öncesi ve sonrasında elde edilen nitel verilerin içerik analizi Microsoft Excel 2016 elektronik tablo programı yardımıyla manuel olarak yapılmıştır. Nicel verilere ilişkin analizler (ortalama, standart sapma ve bağımsız gruplar t testi) açık kaynak kodlu istatistik programlama dili R ile yapılmıştır. Nitel verilerin içerik analiz sonuçlarına göre eğitim sonrasında hem deney hem de kontrol grubunun içme-kullanma suyu farkındalıklarında artış meydana gelmiştir. Ancak eğitimden sonra deney grubunun içme-kullanma suyu farkındalığında meydana gelen artış (kod, frekans ve anlam bakımından) kontrol grubuna göre oldukça fazladır. Araştırmanın sonucunda nicel veriler bakımından deney ve kontrol gruplarının tüketimden kaynaklanan toplam su ayak izi puan ortalamaları arasında anlamlı bir farklılık ortaya çıkmazken; tahıl, süt-süt ürünleri ve şeker tüketimine ilişkin su ayak izlerinde anlamlı farklılıklar ortaya çıkmıştır. Deney grubunun tüketimden kaynaklanan toplam su ayak izi ortalaması kontrol grubundan geniştir. Okul dışı etkinlik ağırlıklı içme-kullanma suyu farkındalık eğitimine katılan deney grubu kontrol grubuna kıyasla; eğitimin kendilerine duyuşsal ve bilişsel yönde daha fazla katkı sağladığını; gezi ağırlıklı etkinlikleri çok beğendiklerini, gezi etkinliklerinin sayısının artması gerektiğini, gezi ağırlıklı etkinliklere daha fazla deney eklenmesi gerektiğini; eğitimin daha uzun sürmesi ve bu tür eğitimlerin yaygınlaştırılması gerektiğini belirtmişlerdir. İçme-kullanma suyu farkındalık eğitiminde yer alan deneysel ve uygulamalı etkinlikleri her iki grubun da çok beğendikleri belirlenmiştir. Sonuç olarak, öğrencilerde içme-kullanma suyu ile ilgili daha etkili farkındalık oluşturabilmek için, öğrencilerin aktif katılımını sağlayacak deneyler ve uygulamalarla zenginleştirilmiş okul dışı etkinliklere daha sık ve uzun süre yer verilmelidir.

Abstract:
Potable water, which is a vital resource for life, is irreversibly polluted due to excessive production and consumption habits of people. The sustainability of this vital resource can only be ensured if people have awareness about it. In this context, the aim of this study is to determine the effect of potable water awareness training on various variables. The study was conducted with students attending the 6th grade of secondary schools affiliated to the Ministry of National Education in Istanbul and Artvin provinces in the fall semester of the 2015-2016 academic year. Convergent mixed method model was used in the study. Qualitative data were obtained using semi-structured interview technique and quantitative data were obtained using a quasi-experimental design with pretest – posttest control group. The study groups participating in the research were determined by purposive sampling strategy. The experimental group consisted of secondary school students in Istanbul (n=18) and the control group consisted in secondary school students in Artvin (n=18). The experimental group received 8-days out-of-school activity-based potable water awareness education, while the control group received 8-days in-class activity-based potable water awareness education. Qualitative data were obtained through semi-structured interviews with a total of 28 students (10 from the experimental group and 18 from the control group), and quantitative data were obtained from all students (n=36) who participated in the training from both the experimental and control groups.
Semi-structured interview questions, personal information form, and individual water footprint form were used as data collection tools. Content analysis of the qualitative data obtained before and after the education was done manually with the help of Microsoft Excel 2016 spreadsheet program. Quantitative data analysis (means, standard deviation, and independent samples t-test) were conducted with the open source statistical programming language R. According to the results of the content analysis of the qualitative data, both the experimental and control groups' awareness of potable water increased after the education. However, the increase in the potable water awareness of the experimental group after the education (in terms of code, frequency, and explanation) is considerably higher than the control group. As a result of the study, no significant difference emerged between the mean scores of the experimental and control groups in terms of total water footprint resulting from consumption in terms of quantitative data; however, significant differences emerged in the water footprints related to the consumption of cereals, milk-dairy products, and sugar. The average total water footprint of the experimental group was larger than that of the control group. Compared to the control group, the experimental group, who participated in the out-of-school activity-based potable water awareness education, stated that the education contributed to them more in terms of affective and cognitive aspects, they liked the excursion-based activities very much, the number of excursion activities should be increased, more experiments should be added to the excursion-based activities, the education should last longer, and such educations should be made widespread. It was determined that both groups appreciated the experimental and hands-on activities in the potable water awareness education very much. As a result, in order to create more effective awareness about potable water, out-of-school activities enriched with experiments and hands-on activities that will ensure the active participation of students should be included more frequently and for a longer period of time.