Türk yükseköğretiminde devlet ve vakıf üniversitelerinin etkinlik analizi: Stokastik sınır analizi
Efficiency analysis of Turkish higher education in state and foundation universities: Stochastic frontier model
Yazar: FATİH KARASAÇ
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA UMUR TOSUN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Maliye = Finance
Dizin: Etkinlik = Efficiency ; Maliyet = Cost ; Stokastik sınır analizi = Stochastic frontier analysis ; Vakıf üniversiteleri = Foundation universities ; Verimlilik analizi = Productivity analysis ; Üniversiteler = Universities

Özet:
Yükseköğretim kurumlarının etkinlik analizleri özellikle son yirmi yılda, etkinlik analizi literatüründe merkezi bir araştırma alanı haline gelmiştir. Türkiye'de de yükseköğretim kurumlarının etkinliklerine ilişkin çalışmaların sayısının bu dönemde arttığı görülmektedir. Türkiye'deki yükseköğretim kurumlarının etkinlik ölçümlerinin neredeyse tamamının parametrik olmayan bir teknik olan Veri Zarflama Analizi (VZA) yöntemiyle yapıldığı görülmektedir. Etkinliğe ilişkin parametrik bir yöntem olan Stokastik Sınır Analizinin (SSA) kullanımının ise oldukça az olduğu görülmektedir. Bu çalışma, VZA yönteminin aksine SSA yöntemini kullanarak Türkiye'deki 91 devlet ve 25 vakıf üniversitesinin maliyet etkinliklerini 2010-2011 ve 2014-2015 eğitim ve öğretim dönemini kapsayan 5 yıllık süre için incelemektedir. Analiz Cobb-Douglass maliyet fonksiyon formu kullanılarak gerçekleştirilmektedir. SSA analiz sonuçları, yükseköğretim kurumlarının performanslarının %50'den %90'a kadar dağınık olduğunu göstermektedir. Bunun yanı sıra ele alınan bütün modellerde 2010 yılından 2014 yılına kadar etkinlik skorlarında düşüş olduğu gözlenmiştir. Karar verme birimlerinin bu bulguyu dikkate alırken kamu üniversiteleri için daha fazla bütçe tahsisi gerçekleştirmesi ve vakıf üniversiteleri için ise kaynak aktarımında dikkatli olmaları önerilmektedir. Ayrıca, çalışmada kullanılan dışsal değişkenlerin toplam maliyet üzerindeki etkisi farklılık göstermektedir. Örneğin, akademik personelin iş yükünün artması ve öğretim elemanları içerisinde profesör oranının fazla olması toplam maliyetleri düşürürken üniversite yaşının yüksek olması toplam maliyetleri arttırmaktadır. Akademik personel yükünün artması öğretim ve araştırma kalitesinin düşmesine neden olmasına rağmen, üniversitelerin toplam maliyetlerini önemli ölçüde azaltmaktadır.

Abstract:
Estimates of the efficiency of higher education institutions have become a central field of research in the literature of efficiency analysis, especially in the last two decades. In Turkey the number of studies on the efficiency of higher education institutions have increased in this period. Almost all of the efficiency measurements of the efficiency of higher education institutions in Turkey are made using the Data Envelopment Analysis (DEA) method higher education institutions in Turkey are seen to be done by the Data Envelopment Analysis (DEA), which is a non-parametric technique. The use of Stochastic Frontier Analysis (SFA), which is a parametric method of efficiency, is quite restricted, though. This study examines the cost efficiency of 91 state and 25 foundation universities operating in Turkey for 5 years covering 2010-2011 and 2014-2015 by using SFA method unlike DEA. The analysis has been performed using the Cobb-Douglass cost function form. The SFA estimation results show that the performance of higher education institutions is quite scattered from 50% to 90%. In addition, in all the models discussed, it is seen that efficiency scores decreased from 2010 until 2014. When decision-making units take into consideration this finding, they must allocate more budget for state universities and must be cautious about resource transfer for foundation universities. Moreover, the effect of the exogenous variables used in the study on the total cost vary. For instance, the increase in the workload of academic staff and the proportion of professors in teaching staff decrease the total costs while the university age increases the total costs. Although the increase in the workload of academic staff leads to a decrease in teaching and research qualifications, it significantly decreases the total costs of the universities.