Spor eğitiminde bilişsel esnekliğin antisosyal-prososyal davranışı yordamadaki rolü
The role of cognitive flexibility in predicting antisocial-prosocial behavior in sports education
Yazar: SEDA ÇAVUŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ CEYHUN ALEMDAĞ
Trabzon Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Beden Eğitimi ve Spor Öğretmenliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Spor = Sports
Dizin: Antisosyal davranışlar = Antisocial behaviours ; Bilişsel esneklik = Cognitive flexibility ; Esneklik = Flexibility ; Prososyal davranış = Prosocial behaviour ; Spor = Sports ; Spor eğitimi = Sport education

Özet:
Araştırmanın amacı, spor eğitiminde bilişsel esnekliğin prososyal ve antisosyal davranışı yordamadaki rolünü incelemektir. Araştırmada nicel araştırma yöntemi olan ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini üniversitelerin spor bilimleri fakültesi ya da beden eğitimi ve spor yüksek okulu öğrencileri oluşturmaktadır. Örneklem grubunu tarama yöntemi ile belirlenen 2020-2021 eğitim-öğretim yılında Trabzon Üniversitesi, Marmara Üniversitesi ve Kırıkkale Üniversitesinde öğrenim gören 70'i kadın (%28), 180'i erkek (%72) toplamda 250 öğrenci oluşturmuştur. Araştırmada veri toplama aracı olarak "Kişisel Bilgi Formu", "Bilişsel Esneklik Ölçeği" ve "Sporda Prososyal ve Antisosyal Davranışlar Ölçeği" kullanılmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde SPSS 21.0 paketi kullanılmıştır ve istatistikî analizinde t-testi, çok faktörlü ANOVA (MANOVA) ve Pearson Korelasyon testi kullanılmıştır. Bulgular doğrultusunda spor eğitimi gören öğrencilerin antisosyal ve prososyal davranışlarının rakibe prososyal davranış ve takım arkadaşına prososyal davranış boyutlarından almış olduğu puanların ortalamanın üzerinde olması nedeniyle prososyal davranış eğilimlerinin yüksek olduğu görülmüştür. Cinsiyet değişkenine göre, bilişsel esneklik incelediğinde anlamlı bir farklılık olmamasına rağmen ortalamalara bakıldığında kadınların erkeklerden daha bilişsel esneklik olduğu görülmüştür. Yaş değişkeninde ise SPADÖ boyutları kendi arasında incelendiğinde yaş arttıkça rakibe antisosyal davranış  artmakta ve takım arkadaşına prososyal davranış, rakibe prososyal davranış, takım arkadaşına antisosyal davranış azalmaktadır. Sporculuk durumu değişkenine göre, SPADÖ boyutlarında aktif sporcuların ortalamaları pasif sporcuların ortalamalarından fazladır. Takım arkadaşına prososyal davranış boyutunda aktif ve pasif sporcular arasında anlamlı bir ilişki ortaya çıkmıştır. Anne ve baba eğitim durumu değişkenlerine göre, SPADÖ boyutları arasında rakibe antisosyal davranış  boyutunda anlamlı farklılık bulunmuştur. Yapılan çalışmada anne ve baba eğitim durumunun ilkokul ve ortaokul seviyesinin üniversite ve yükseköğrenim seviyesinden fazla olduğu göz önüne alındığında rakibe karşı antisosyal davranışın anne ve babanın eğitim durumu ile ilişkili olduğu sonucuna varılmıştır. En son ve çarpıcı bir bulgu olan millilik değişkenine göre, bilişsel esneklik boyutuna baktığımızda milli sporcuların bilişsel esneklikleri daha fazla ve anlamlı çıkmıştır.

Abstract:
The aim of the study is to investigate the role of cognitive flexibility in predicting prosocial and antisocial behavior in sports education. The relational screening model, one of the quantitative research methods, was used in the research. The research population is composed of students of the faculty of sports sciences of universities or the higher school of physical education and sports. The sample group consisted of a total of 250 students, 70 women (28%) and 180 men (72%) studying at Trabzon University, Marmara University, and Kırıkkale University in 2020-2021 academic year, which was determined by the screening method. In the research, "Personal Information Form", "Cognitive Flexibility Scale" and "Prosocial and Antisocial Behavior Scale in Sports" were used as data collection tools. The analysis of the data collected in the study was carried out in the SPSS 21.0 statistical package program. As a statistical method in the evaluation t-test, multi-factor ANOVA (MANOVA), and Pearson Correlation test were used for independent groups. In line with the findings, it was observed that the prosocial behavior tendencies of the students who received sports training were high because the scores of the antisocial and prosocial behaviors of the PR and PT dimensions were above the average. According to the gender variable, although there was no significant difference when cognitive flexibility was examined when the averages were examined, it was seen that women had more cognitive flexibility than men. In the age variable, when the SPADS dimensions are examined among themselves, AR increases as age increases and PT, PR, and AT decrease. According to the variable of athletic status, the averages of active athletes in SPADS dimensions are higher than the averages of passive athletes. There was a significant relationship between active and passive athletes in the PT dimension. According to the mother and father education level variables, a significant difference was found between the SPADS dimensions in the AR dimension. Considering that the education level of the parents is higher than the level of primary and secondary school, it was concluded in the study that antisocial behavior towards the opponent is related to the education level of the parents. According to the variable of nationality, which is the last and striking finding, when we look at the cognitive flexibility dimension, although the number of national athletes is 6 times less than the number of non-national athletes, their cognitive flexibility is higher and significant.