İlkokul ve ortaokulların afet ve acil durum planlarının yeterlilik düzeyleri ve öğretmen görüşleri: Çanakkale ili merkez ilçesi örneği
Adequacy levels of primary and secondary schools 'disaster and emergency plans and teachers' opinions: The case of the central district of Çanakkale province
Yazar: MERVE UYGUN
Danışman: DOÇ. DR. İLKNUR MAYA
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Afet Eğitimi ve Yönetimi Ana Bilim Dalı / Afet Eğitimi ve Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Acil durum planlaması = Emergency planning ; Afet eğitimi = Disaster education ; Afet hazırlığı = Disaster preparation ; Afet yönetimi = Disaster management ; Afetler = Disasters ; Ortaokullar = Secondary schools ; Öğretmen görüşleri = Teacher opinions ; İlkokullar = Primary schools

Özet:
Bu araştırma, Çanakkale ili merkez ilçesindeki ilkokul ve ortaokulların afet ve acil
durum planlarının yeterlilik düzeylerini belirlemeyi amaçlamaktadır. Ek olarak, bu okullarda
görev yapan öğretmenlerin görüşlerine göre, onların afet ve acil durum planları için
farkındalık ve ihtiyaç düzeylerini saptamaktır. Bu çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden;
doküman analizi ve görüşme yöntemi kullanılmıştır. Çalışmada, karma bir araştırma modeli
söz konusudur. Okullardaki afet ve acil durum planlarının kapsamı literatür taramasına göre
incelenmiş ve planlarda olması gereken kriterler ile ilgili bir kontrol listesi oluşturulmuştur.
Kontrol listesinde yer alan sorular, ülkemizdeki okul afet ve acil durum planlarının, nasıl
olması gerektiği, nasıl uygulanması gerektiği, hâlihazırdaki afet planlarının eksik yönlerini
tespit etmek ve çeşitli önerilerde bulunmak amacıyla hazırlanmıştır. Verilerin geçerlilik ve
güvenilirliği için, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Eğitim Fakültesi'nde görevli iki
öğretim üyesi ve Sağlık Bilimleri Fakültesinde görevli iki öğretim üyesi olmak üzere toplam
dört öğretim üyesinden uzman görüşü alınmıştır.
Alt problemlere göre, verilerin analizlerinde nicel veriler için frekans ve yüzde
dağılımları kullanılmıştır. Nitel veriler için, elde edilen veriler alt problem doğrultusunda
gruplara ayrılmış ve içerik analizi yapılmıştır. Verilerin toplanmasında yüz maddelik kontrol
listesine göre Çanakkale ili merkez ilçesine bağlı 17 ilkokul ve 16 ortaokul olmak üzere 33
okulun okul afet ve acil durum planlarının incelemesi yapılmıştır. Bu okullarda görev yapan
32 ilkokul öğretmeni ve 41 ortaokul öğretmeni olmak üzere 83 öğretmen ile görüşme formu
doldurulmuştur. 
iv
Verilerin toplanması amacıyla oluşturulan kontrol listesine göre Çanakkale ili merkez
ilçesine bağlı olan 33 ilkokul ve ortaokulun %50'sinden fazlasının hazırlanan kontrol
listesinin 18 maddesinde sorun yaşadığı gözlenmiştir. Söz konusu eksik görülen ve
eklenilmesi gereken maddelerden biri, okul afet ve acil durum planlarının yerel acil durum
birimleriyle ortaklaşa yapılmasıdır. Bir diğeri, bir afet ve acil durum esnasında okullarda
bulunan engelli bireylere yardım edecek kişiler listesinin oluşturulmasıdır. Afet ve acil durum
planlarına eklenilmesi gereken diğer madde ise okulları etkileyecek çevre faktörlerinin
haritasının çıkarılmasıdır.
Verilerin toplanması amacıyla oluşturulan görüşme formuna göre Çanakkale ili
merkez ilçesine bağlı olarak görev yapan ilkokul ve ortaokul öğretmenlerine sorulan dört
soruluk görüşme formuna alınan cevaplar doğrultusunda öğretmenlerin okul afet ve acil
durum planlarının farkındalık düzeylerinin yeterli olduğu gözlenmiştir. Ancak öğretmenlerin
daha öncesinde afet planları ile karşılaşmamaları istenen bir sonuç değildir. Aynı zamanda
araştırmaya katılan öğretmenlerin afet planlarının anlaşılmasında güçlük yaşadıkları ve
planların uygulama kısmında büyük eksikliklerin olduğu anlaşılmaktadır. MEB'in okullarda
uyguladığı afet planının taslak plan olduğu görülmektedir. Bu nedenle, yeterliliği eksiktir. Bu
plana, afet alanındaki araştırma sonuçları dikkate alınarak birtakım maddeler eklenmelidir. Bu
şekilde MEB afet yönetimi planlarının yeterliliği güçlendirilmelidir

Abstract:
This research aims to determine the adequacy levels of disaster and emergency plans
of primary and secondary schools in the central districts of Çanakkale. In addition, according
to the opinions of the teachers working in these schools, it is to determine the levels of
awareness and need for their disaster and emergency plans. In this study, one of the
qualitative research methods; document analysis and interview method were used. In the
study, there is a mixed research model. The scope of disaster and emergency plans in schools
has been examined according to the literature review and a checklist has been created
regarding the criteria that should be included in the plans. The questions included in the
checklist were prepared in order to identify the school disaster and emergency plans in our
country, how they should be, how they should be implemented, the deficiencies of the current
disaster plans and make various suggestions. For the validity and reliability of the data, expert
opinions were received from a total of four faculty members, two faculty members from the
Faculty of Education at Çanakkale Onsekiz Mart University and two faculty members from
the Faculty of Health Sciences.
 According to the sub-problems, frequency and percentage distributions were used for
quantitative data in the analysis of the data. For qualitative data, the data obtained were
divided into groups according to the sub-problem and content analysis was performed.
According to the hundred-item checklist in the data collection, the school disaster and
emergency plans of 33 schools, including 17 primary schools and 16 secondary schools in the
central district of Çanakkale, were examined. An interview form was filled with 83 teachers,
32 primary school teachers and 41 secondary school teachers working in these schools. 
vi
 According to the checklist created to collect data, it was observed that more than 50%
of 33 primary and secondary schools connected to the central district of Çanakkale had
problems in 18 items of the prepared checklist. One of the items that is seen lacking and
should be added is that school disaster and emergency plans are made jointly with local
emergency units. Another is the creation of a list of people to help disabled people in schools
during a disaster and emergency. Another item to be added to disaster and emergency plans is
mapping of environmental factors that will affect schools.
 According to the interview form created for collecting data, it was observed that
teachers' awareness levels of school disaster and emergency plans were sufficient in line with
the answers received to the four-question interview form asked to primary and secondary
school teachers working in the central district of Çanakkale. However, it is not a desired result
that teachers do not encounter disaster plans before. At the same time, it is understood that the
teachers participating in the research have difficulties in understanding the disaster plans and
there are big deficiencies in the implementation part of the plans. It is seen that the disaster
plan implemented by MEB schools is a draft plan. Therefore, its adequacy is lacking. A
number of items should be added to this plan, taking into account the results of research in the
disaster area. In this way, the adequacy of MEB disaster management plans should be
strengthened