Mesane kanserli hastalar için geliştirilmiş iki farklı yaşam kalitesi ölçeğinin psikometrik özelliklerinin ve Türk toplumu için uygunluğunun incelenmesi
Investigation of psychometric properties of two different quality of life scales developed for patients with bladder cancer and their appropriateness for turkish society
Yazar: ASKERİ ÇANKAYA
Danışman: PROF. DR. MERYEM YAVUZ VAN GİERSBERGEN
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Cerrahi Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Üroloji = Urology
Dizin: Güvenilirlik ve geçerlilik = Reproducibility of results ; Mesane hastalıkları = Urinary bladder diseases ; Mesane neoplazmları = Urinary bladder neoplasms ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Psikometri = Psychometrics ; Psikometrik ölçümler = Psychometric measurements ; Türk toplumu = Turkish society ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; Ölçekler = Scales

Özet:
Amaç: Bu çalışma, mesane kanserli hastalar için geliştirilmiş iki farklı yaşam kalitesi ölçeğinin psikometrik özelliklerinin ve Türk toplumuna uygunluğunun incelenmesi amacıyla yapıldı.
Yöntem: Araştırmanın verileri, Mayıs-Kasım 2022 tarihleri arasında Türkiye'nin yedi bölgesindeki dokuz ilde bulunan 10 üniversite hastanesinde üriner diversiyon ameliyatı olmuş ve ameliyatı üzerinden en az altı ay geçen 221 bireyden toplandı. Araştırmanın verileri telefon ile görüşme yöntemiyle toplanmış olup formların doldurulması yaklaşık 35 dk sürdü. Araştırma verilerinin toplanmasında ''Birey Tanılama Formu'',  ''EORTC QLQ-C 30'', ''EORTC QLQ-BLM 30'' ve ''FACT Bl-Cys (Version 4) Yaşam Kalitesi Ölçeği'' kullanıldı. Ölçeklerin geçerliklerini değerlendirmede dil geçerliği, kapsam geçerliği, yüzey ve görünüm geçerliği ve yapı geçerliği yöntemleri kullanıldı. Cerrahi hemşireliği ve üroloji alanında uzman 12 kişiden görüş alındı. Ölçeklerin güvenirliklerini değerlendirmede iç tutarlık ve zamana göre değişmezlik analiz yöntemleri kullanıldı. Verilerin istatistiksel analizinde IBM SPSS V23 ve IBM AMOS V24 kullanıldı.
Bulgular: Araştırmaya katılan bireylerin %86' sı erkek, %14' ü kadındır. EORTC QLQ-BLM 30 ölçeğinin kapsam geçerlik indeksi 0.96, FACT Bl-Cys (Version 4) ölçeğinin kapsam geçerliği 0.98 bulundu. Ölçek maddelerinin anlaşılır olduğu belirlendi. EORTC QLQ- BLM30 üriner semptomlar, katater kullanım sorunu ve cinsel işlevsellik alt boyutları dışında diğer alt boyutlarda Cronbach alfa katsayısı 0.662-0.99 aralığında oldukça güvenilir olduğu görüldü. FACT Bl-Cys (Version 4) tüm alt boyutlarında Cronbach alfa katsayısı 0.853-0.904 aralığında yüksek güvenirlikteydi.
Sonuç: Ölçeklerin geçerlik ve güvenirliklerini değerlendirmesi sonucunda dil geçerliği, kapsam geçerliği, yüzey ve görünüm geçerliği, yapı geçerliği, test tekrar test güvenirliği  ve iç tutarlık güvenirliği olduğu belirlendi. EORTC QLQ-BLM 30 ölçeğinin üriner semptomlar ve sorunlar, cinsel işlevsellik ve katater kullanımı boyutları için gözlem sayısı yetersiz olduğundan bu alt boyutlarının yeniden değerlendirlmesi gerekir. FACT Bl Cys ( Version 4) ölçeğinin geçerli ve güvenilir olduğu görüldü. İki ölçeğinde ülkemizde mesane kanseri ve üriner diversiyon olan bireylerin yaşam kalitelerini değerlendirmek için kullanılması önerilmektedir.

Abstract:
Aim: This study was conducted to examine the psychometric properties of two different quality of life scales developed for bladder cancer patients and their appropriateness for Turkish society.
Method: The data of the study were collected from 221 individuals who had urinary diversion surgery in 10 university hospitals in nine provinces in seven regions of Turkey between May and November 2022 and had at least six months passed since the surgery. The data of the research were collected by telephone interview method and it took approximately 35 minutes to fill out the forms. "Individual Diagnosis Form", "EORTC QLQ-C 30 ", "EORTC QLQ-BLM 30 " and "FACT Bl-Cys (Version 4) " were used to collect the research data. To evaluate the validity of the scale language validity, content validity, surface validity, face validity, and construct validity methods were used. Opinions were obtained from 12 experts from the field of surgical nursing and urology. Internal consistency and time invariance analysis methods were used to evaluate the reliability of the scales. IBM SPSS V23 and IBM AMOS V24 were used for statistical analysis of the data.
Results: The participating, 86% of the individuals in the research are male and 14% are female. The content validity index of the EORTC QLQ-BLM 30 scale was 0.96, and the content validity of the FACT Bl-Cys (Version 4) scale was 0.98. It was determined that the scale items were understandable. Cronbach's alpha coefficient was found to be quite reliable in the range of 0.662-0.99 in the other sub-dimensions, except for the EORTC QLQ- BLM30 urinary symptoms, catheter use problem, and sexual functionality sub-dimensions. Cronbach's alpha coefficient in all sub-dimensions of FACT Bl-Cys(Version 4) was found to be in the range of 0.853-0.904 with high reliability.
Conclusion: As a result of the evaluation of the validity and reliability of the scales, it was determined that there were language validity, content validity, surface validity and face validity, construct validity, test-retest reliability and internal consistency reliability. Since the number of observations for urinary symptoms and problems, sexual functionality, and catheter use dimensions of the EORTC QLQ-BLM 30 scale is insufficient, these sub-dimensions need to be re-evaluated. The FACT Bl Cys (Version 4) scale was found to be valid and reliable. It is recommended that the two scales be used to evaluate the quality of life of individuals with bladder cancer and urinary diversion in our country.