İlk atak psikoz erkek hastalarda üreme hormonlarının klinik psikopatoloji ve tedaviye yanıt ile ilişkisinin değerlendirilmesi
Relationship between reproduction hormones and clinical psychopathology and treatment response in first episode psychotic men
Yazar: İBRAHİM ÖNER
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET ALPAY ATEŞ
GATA / Haydarpaşa Eğitim Hastanesi  / Psikiyatri Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2015
Konu: Psikiyatri = Psychiatry

Özet:
Şizofreni tedavisine yönelik araştırmalardan elde edilen bilgi her geçen gün artıyorken, tedaviye yanıtı öngörme konusunda çok az şey biliyoruz. Bu çalışmada, ilk atak psikoz erkek hastalarında tedavinin erken döneminde üreme hormonlarının serum düzeyinin tedaviye yanıtı öngörmede biyolojik bir belirteç olarak kullanılabilirliği ve klinik psikopatoloji ile ilişkisi irdelenmiştir.
GATA Haydarpaşa Eğitim Hastanesi Psikiyatri Kliniğinde yatarak tedavi gören ilk atak psikoz 33 erkek hasta çalışmaya alınmıştır. Çalışmanın deseni ileriye dönük doğal izlem çalışması olup, klinik gidişat tedavisiz dönemde, ikinci ve altında haftada uygulanan Pozitif ve Negatif Sendrom Ölçeği (PANSS) ile ortaya kondu. Yine belirtilen tarihlerde prolaktin, FSH, LH, östrojen, testosteron ve oksitosin hormon seviyeleri ölçümleri yapıldı.
Tedaviye yanıtı belirlemek amacı ile; tedaviye yanıtsızlık PANSSttl puanlarında %25 in altında şeklinde değişme görülmesi, tedaviye kısmi yanıt PANSSttl puanlarında %25 ile %40 arasında değişme görülmesi, tedaviye yanıt ise PANSSttl puanlarında %40 ve üstü şeklinde iyileşme kabul edildi. Bu kesme oranları dikkate alınarak hastalar ikinci ve altıncı tedaviye yanıtlarına göre gruplandırıldı.
Tedavisiz dönemdeki İAP hastalarında oksitosin ve FSH seviyeleri ile pozitif semptomlar arasında istatistiksel olarak anlamı olacak şekilde orta derecede pozitif korelasyon (r= ,385, p= ,027; ρ = ,437, p= ,011) saptanmışken testosteron seviyeleri ile negatif semptom ve total psikopatoloji skorları arasında istatistiksel anlamı olarak orta derecede negatif korelasyon olduğu (r= -,352, p= ,044; r= -,429, p= ,013) tespit edildi. Psikopatoloji puanlarında değişim ile hormon sevilerindeki değişim arasında istatistiksel olarak anlamlı korelasyon bulunamamıştır İlaç kullanımının olmadığı ilk atak psikoz hastalarında tedavisiz dönemdeki testosteron seviyelerinin tedaviye yanıtı öngörmede istatiksel olarak anlamlı etkisinin olduğu saptanmıştır. Tedavisiz dönemde testosteron değerinin 460,91 ng/dL nin altında olmasının, hastanın iyileşmesi üzerinde anlamlı etkisi olduğu gözlemlendi. Ayrıca, tedavisiz dönemdeki FSH ve oksitosin ile tedavinin 2. haftasındaki oksitosin seviyesinin tedaviye yanıtı öngörmede önemli etkisi olduğu görülse de istatiksel olarak anlamlılık derecesine ulaşamamıştır. Altı hafta sonunda 2. haftadaki yanıta göre tedaviye yanıtın öngörülmesinde; tedaviye yanıt verenlerin % 78 i, tedaviye yanıt vermeyenlerin % 58 i doğru tahmin edilmiştir ( pozitif ve negatif tahmini değer 0.41/ 0.88).
Bu çalışma başta testosteron olmak üzere hipotalamo-hipofizer-gonadal aksın fonksiyonlarının ve üreme ile ilgili hormonların erken dönemde tedaviyi yanıtı öngörmede biolojik marker olarak önemli olabileceğine işaret etmektedir.

Abstract:
Data regarding schizophrenia treatment has been increasing whereas the information about predictors of treatment response is limited. In this study our aim is to investigate the serum levels of reproductive hormones as a biological predictor in terms of treatment response and the relationship with clinical psychopathology.
Thirty-three hospitalized male patients in GATA Haydarpasa Training Hospital with the diagnosis of first episode psychosis were included into the study. The study was  prospective and naturalistic in design. The clinical course was recorded by means of Positive and Negative Symptom Scale (PANSS) in pretreatment period, 2nd and 6th weeks of the study. Prolactin, FSH, LH, estrogen, testosterone and oxytocin serum levels were also measured at the same dates.
Treatment response was assessed as unresponsive when PANSSttl scores were lower than 25%, partial response when PANSSttl scores were between 25%-40% changes, and response when PANSSttl scores were higher than 40%. Patients were grouped according to those cut-off points.
There was a significant moderate positive correlation between oxytocin, FSH serum levels and positive symptoms (ρ = ,437, p= ,011; r= ,385, p= ,027). There was also significant moderate negative correlation between testosterone serum levels and negative and total psychopathology scores (r= -,352, p= ,044; r= -,429, p= ,013). There was no significant relationship between changes in psychopathology scores and changes in hormone levels. It was seen that testosterone levels prior treatment had an effect on treatment response statistically. Pretreatment testosterone levels had significantly an effect on remission when the serum levels were lower than 460,91 ng/dL. Pretreatment FSH and oxytocin levels and oxytocin levels in 2nd week of treatment may have effects on prediction of treatment response but it was not found statistically significant. After 6 weeks, 78% of good responsive and 58% of unresponsive patients were predicted correctly (positive and negative predictive value 0.41/ 0.88).
This study shows that hypothalamo-hypophysial-gonadal axis hormones and reproductive hormones, especially testosterone, may be an important biological marker of treatment response prediction in early phases of treatment.