Hanefî mezhebinde öşür ve günümüz uygulamaları
The tithes in Hanafi school of law and recent implementations
Yazar: HATİCE ONAR
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA BÜLENT DADAŞ
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law
Dizin: Zekat = Alms ; Öşür = Tithe

Özet:
Tarihin en eski zamanlarından beri insanlar arasında ekonomik farklılıklar sosyolojik bir gerçeklik olarak karşımıza çıkmaktadır. İnsanlara bir hayat düzeni sunan İslam, zekât emriyle zengin ve fakir arasında bir köprü oluşturarak aralarındaki ekonomik mesafenin azaltılması hedefiyle toplumsal huzur ve barışa katkı sağlamıştır. Toplumun en önemli gelir kaynaklarından biri olan tarım ürünleri de zekât verilecek mallar kapsamında değerlendirilmiştir. Tarım ürünlerinin zekâtını ifade eden öşrün farziyeti ayetle sabit olup hükümleri Hz. Peygamber (s.a.v.)'in sözlü ve fiilî uygulamalarıyla şekillenmiştir. Bu da rivayet temelli birtakım görüş farklılıklarını beraberinde getirmiştir. Çalışmamızın birinci bölümünde öşür ile ilgili meseleler Hanefî mezhebinin kurucu imamı Ebû Hanîfe ile iki öğrencisi Ebû Yûsuf ve İmam Muhammed'in görüşleri çerçevesinde incelenmiştir. Günümüz dünyasında teknolojinin gelişmesi ve tarımsal faaliyetlerin farklılaşması sonucunda öşürle ilgili oluşan sorulara cevap bulmaya çalışılmıştır. Bu anlamda öşrün temel meseleleri Hanefî mezhebinin klasik kaynaklarına başvurularak ele alınmış günümüz tartışmaları için fetva kurulları ve günümüz araştırmacılarının görüşlerine yer verilmiştir. İkinci bölümde ise zekâtın kurumsallaştığı ülkelerdeki öşür uygulamalarına odaklanılarak hem literatürdeki tartışmaların yansımaları incelenmiş hem de günümüzde oluşan farklılıkların uygulamaya etkisi tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu ülkelerdeki öşür uygulamaları ele alınırken varsa kanun metinleri veya ülkede itimat edilen fetva kurullarının sitelerine başvurulmuştur. Zekâtın devlet eliyle yönetilmesinin günümüz şartlarında imkânını gözlemleme fırsatı bulduğumuz bu çalışmada, kurumsallaşmanın zekâtın etkinliğinin artırılmasında ve bireylerde zekât bilincinin oluşmasında olumlu etkisi olacağı sonucuna ulaşılmıştır. Öşürle ilgili meselelerin günümüz şartlarında tarım sektöründeki değişimler dikkate alınarak yeniden ele alınması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
Since the earliest times of history, economic differences between people have been a sociological reality. Islam, which offers people an order of life, has contributed to social peace and tranquility with the aim of reducing the economic distance between the rich and the poor by creating a bridge between them with the order of zakat. Agricultural products, which are one of the most important sources of income of the society, are also considered within the scope of the goods to be given zakat. The obligation of the zakat, which refers to the zakat of agricultural products, is fixed by the verse and its provisions have been shaped by the verbal and actual practices of the Prophet (PBUH). This has brought along some differences of opinion based on narrations. In the first part of our study, the issues related to the euthür were analysed within the framework of the views of the founding imam of the Hanafi madhhab, Abū Hanīfa, and his two students Abū Yūsuf and Imam Muhammad. In today's world, as a result of the development of technology and the differentiation of agricultural activities, it has been tried to find answers to the questions arising in relation to the tithe. In the second part, by focusing on the practices of alms in the countries where zakat is institutionalised, both the reflections of the discussions in the literature are examined and the effect of the differences that have emerged today on the practice is tried to be determined. While discussing the practices of zakat in these countries, the texts of the laws, if any, or the websites of the fatwa boards relied upon in the country were consulted. In this study, in which we had the opportunity to observe the possibility of state management of zakat in today's conditions, it was concluded that institutionalisation would have a positive effect on increasing the effectiveness of zakat and raising zakat awareness in individuals. It has been concluded that the issues related to the tithe should be reconsidered by taking into account the changes in the agricultural sector in today's conditions.