Türkiye'deki halk kütüphanelerinin afet yönetimi açısından yönetici görüşlerine göre değerlendirilmesi
Evaluation of disaster management in public libraries in Turkey in terms of executive opinion
Yazar: İDRİS SEMİH KAYA
Danışman: PROF. DR. BÜLENT YILMAZ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Bilgi ve Belge Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Bilgi ve Belge Yönetimi = Information and Records Management ; Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Afet yönetimi = Disaster management ; Afetler = Disasters ; Halk kütüphaneleri = Public libraries ; Korunma tedbirleri = Protection measures ; Kütüphaneler = Libraries ; Yöneticiler = Managers

Özet:
Halk kütüphanelerindeki eserler; doğa kaynaklı afet, acil durum, insan kaynaklı riskler, çevresel koşullar ve iç ortam koşulları gibi etmenlerden olumsuz etkilenebilmektedir. Yapıları itibarıyla bu eserler hasar görme veya yok olma tehlikesi altındadır. Eserlerin yanı sıra personel ve kullanıcılar da bu etmenlerden olumsuz etkilenebilmektedir. Önleyici tedbirlerin alınarak, geçmiş ile gelecek arasında tarihi, sosyal ve kültürel köprü görevi gören halk kütüphanelerindeki değerli eserleri gelecek nesillere ulaştırmak öncelikle ele alınması gereken bir konudur. Eserlerin gelecek nesillere aktarılması için afetlerden korunması ve iç ortam koşullarının düzenli izlenerek risk belirleme ve değerlendirme çalışmalarının sürdürülmesi gerekmektedir. Önleyici çalışmalar yapılarak risk meydana gelmeden önce önlemler belirlenmeli; varsa mevcut tehlikeler zaman kaybetmeksizin azaltılmalıdır. Önlemlerin alınması personel, kullanıcı ve eserlerin olası doğa/insan kaynaklı afet ve acil durum ya da iç ortam koşullarının oluşturacağı kayıp ve hasarı maddi ve manevi olarak en aza indirecektir. Bu çalışmada gözetilen amaç, yapısal ve yapısal olmayan etkenler açısından güvenli olması gereken halk kütüphanelerindeki dermenin yapısal olmayan elemanlardan kaynaklanabilecek risklere karşı korunup korunmadığını belirlemektir. Bir diğer amaç ise, halk kütüphanelerinde bu yönde alınması gereken önleyici uygulamaları ve tedbirleri ortaya koymaktır. Yöneticilerde oluşturulacak bu farkındalık sonrasında yapısal olmayan unsurlardan kaynaklı afet risklerinin belirlenmesi ve olası afet, acil durum ve iç ortam koşulları etkilerinin azaltılması mevcut durumun iyileştirilmesine katkı sunacaktır. Betimleme yöntemine dayalı olarak yapılan araştırmada veriler anket ve görüşme yoluyla elde edilmiştir. Çalışmanın evrenini T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı il ve ilçe halk kütüphaneleri oluşturmaktadır. Araştırma bulgularına göre, halk kütüphaneleri yöneticilerinin afet risk yönetimi ve afet yönetimi açısından konuyu bütüncül bir yaklaşımla değerlendirmediği anlaşılmıştır. Araştırmada, birlikte çalışması ve birbirini tamamlar nitelikte olması gereken yaklaşım ve sistemler henüz halk kütüphanelerinde bütünlük içerisinde yer almadığı için yapısal olmayan elemanlar açısından alınan önleyici tedbirlerin belirlenen standartlarda ve yeterince etkili olmadığı sonucuna varılmıştır. Çalışmada elde edilen bulgular ve ulaşılan sonuçlar çerçevesinde, halk kütüphanelerinde insanlara ve dermeye zarar verebilecek iç ortam koşulları standartlara uygun olarak düzenlenmesi, doğa/insan kaynaklı afetlere karşı alınacak önlemlerin yerleşim afet tehlikeleri ile bir bütün olarak düşünülmesi ve değerlendirilmesi önerilmiştir.

Abstract:
Works in public libraries can be adversely affected by such factors as natural hazard-induced disasters, emergencies, human-induced risks, environmental as well as indoor conditions. Due to their structure, these works are in danger of being damaged or destroyed. In addition to the works, personnel and users can also be adversely affected by these factors. Delivering valuable works in public libraries, which serve as a historical, social and cultural bridge between the past and the future, to future generations by taking preventive measures is a matter of first priority. Transferring the works to future generations intact requires protection from disasters and carrying out risk identification and assessment studies by regularly monitoring the indoor conditions. For this purpose, preventive studies should be carried out, measures should be determined before the risk occurs and existing risks, if any, should be tackled without delay. Taking precautions will minimize tangible and intangible damage to personnel, users and works caused by possible natural hazard-induced//human-induced disasters and emergencies or indoor environmental conditions. The aim of this study is to determine whether the collections in public libraries, which are supposed to be structurally safe, are protected against the risks that may arise from non-structural elements. Another aim is to reveal the preventive practices and measures that should be taken for this purpose in public libraries. After this awareness to be acquired by administrators, identification of disaster risks arising from non-structural factors and reducing the effects of possible disasters, emergency and indoor conditions will contribute to the improvement of the existing situation. In this descriptive research, the data were obtained through questionnaires and interviews. The population of the study is composed of provincial and district public libraries affiliated to the Ministry of Culture and Tourism of the Turkish Republic. The research findings showed that public library administrators did not evaluate the issue with a holistic approach in terms of disaster risk management and disaster management. Accordingly, it was concluded that the preventive measures taken in terms of non-structural elements are not at the specified standards and are not effective enough, since the approaches and systems that should work together and complement each other are not yet integrated in public libraries. As a result, it is suggested that the indoor conditions that may harm people and collections in public libraries should be arranged in accordance with the standards, and the preventive measures for natural hazard-induced/human-induced disasters should be considered and evaluated as a whole with the disaster hazards-of their settlements.