Dışsallaştırılmış davranışların değerlendirilmesinde öğretmenlerin nedensel yüklemelerinin ve beklentilerinin öğretmen-çocuk ilişkisindeki rolü
The role of teachers' causal attributions and expectations in the teacher-child relationship in the appraisal of externalized behaviors
Yazar: ŞEYMANUR BATTAL
Danışman: PROF. DR. BERRİN AKMAN
Hacettepe Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Okul Öncesi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu çalışma okul öncesi öğretmenlerinin dışsallaştırılmış davranış sorunu gösteren çocuklarla ilişkisinde davranış değerlendirme, nedensel yükleme ve beklenti gibi zihinsel süreçlerinin etkisini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırma karmaşık yordayıcı korelasyonel çalışma olarak desenlenmiştir.  İki farklı örneklem grubunda yürütülen bu çalışmaya 765 okul öncesi öğretmeni dahil edilmiştir. İlk örneklem (N=249) çalışma kapsamında uyarlanan ve geliştirilen ölçeklerin açımlayıcı faktör analizi; ikinci örneklem (N=516) ise hem ölçeklerin doğrulayıcı faktör analizleri hem de yapısal eşitlik modellemesi için oluşturulmuştur. Öğretmen görüşleri Sosyal Yetkinlik ve Davranış Değerlendirme-30 Ölçeği, Öğrenci-Öğretmen İlişki Ölçeği-Kısa Formu, Okul Öncesi Öğretmenlerinin Nedensel Yükleme Ölçeği ve Sosyal Beceri Beklenti Ölçeği aracılığı ile toplanmıştır. Veriler açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi, yapısal eşitlik modellemesi ve aracı değişken analizi ile çözümlenmiştir. Çalışma sonucunda elde edilen bulgular, okul öncesi öğretmenlerinin dışsallaştırılmış davranış sorunu gösteren çocuklarla etkileşimlerinde nedensel yüklemelerinin ve sosyal becerilere yönelik beklentilerinin doğrudan ve dolaylı etkilerini ortaya koymuştur. Ayrıca öğretmenlerin nedensel yüklemeleri ve sosyal becerilere yönelik beklentileri birlikte ele alındığında, nedensel yüklemelerin öğretmen-çocuk ilişkisi üzerindeki etkisinin daha baskın olduğu bulunmuştur. Çalışma sonuçları doğrultusunda öğretmen yetiştiren kurumlara ve araştırmacılara öneriler sunulmuştur.

Abstract:
The study aimed to reveal the effect of mental processes such as behavioral appraisal, causal attribution and expectation in the relationship of preschool teachers with children with externalized behavioral problems. The research was designed as a complex predictive correlational study. 765 preschool teachers from two different sample groups were included in the study. The first sample (N=249) was created for the exploratory factor analysis of the scales adapted and developed within the scope of the study. The second sample (N= 516) was created for both confirmatory factor analysis of the scales and structural equation modeling. Teachers' opinions were collected through The Social Competency and Behavior Evaluation-30 Scale, The Student-Teacher Relationship Scale-Short Form, The Preschool Teachers' Attribution Scale and The Social Skill Expectation Scale. The data were analyzed by exploratory and confirmatory factor analysis, structural equation modeling and mediating variable analysis. The findings of the study revealed that direct and indirect effects of attributions and expectations for social skills of preschool teachers in their interactions with children with externalized behavioral problems. In addition, when teachers' attributions and expectations for social skills are considered together, it was found that the effect of attributions on the teacher-child relationship was more dominant. In line with the study results, suggestions were made to teacher training institutions and researchers.