Muhammed Abid el-Câbirîde din-akıl ilişkisinin epistemolojik analizi
The relationship of religion and reason, epistemological paradigms, contemporary Arabic-İslamic thought, Muhammed Abed Jabiri
Yazar: MEHMET ULUKÜTÜK
Danışman: PROF. DR. RUHATTİN YAZOĞLU
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Din = Religion ; Felsefe = Philosophy
Dizin: Akıl = Reason ; Din = Religion ; Doğu medeniyeti = Eastern civilzation ; Doğu toplumu = Eastern society ; Doğu-Batı sorunu = East-West problem ; Epistemoloji = Epistemology ; Felsefe = Philosophy ; Muhammed Abid el-Cabiri = Muhammed Abid el-Cabiri ; Yapısal etkileşim çözümlemesi = Exchange structure analysis

Özet:
Muhammed Âbid Câbirî çağdaş Arap düşüncesinin tanınmış düşünürlerinden 
biridir. Arap-İslam düşüncesinde yeniden yapılanmanın yolunun tarihsel süreçte
oluşmuş aklın ve işleyiş tarzının eleştirisinden geçtiğini düşünür. Ona göre tarihsel
süreçte İslam düşünce geleneğinde bilginin elde edilmesinde ve epistemelere dayalı bir
dünya görüşü inşa etme sürecinde başlıca üç temel epistemolojik paradigmadan söz
edebiliriz. Beyân, irfân ve burhân. Câbirîye göre İslam-Arap geleneği işte bu üç
epistemenin uzun soluklu mücadelesinin tarihidir. Bu mücadelede burhânî epistemenin
irfânî ve beyânî tarafından bir takım saldırılara uğradığını düşünen Câbirî İslam
dünyasının geri kalmasının, düşünce üretememesinin ve en önemlisi de
modernleşememesinin baş sorumlusu olarak beyânî ve irfânî epismelerinin irrasyonel
yöntem ve tavırlarını görür. Câbirî çağdaş dünyada yeniden yapılanmanın yolunun
burhânî epistemolojik paradigmayı ihya etmekten geçeceğini savunur. Câbirî?nin tüm
gayretlerinin İslam dünyasının mevcut kötü durumundan kurtuluş için reçeler
hazırlamak olduğunu ancak bunu yaparken modernliğin ve aydınlanmanın temel ilkerini
mitselleştirmeye çalışırken bu ilkelerin tarihselliğini göremediğini, kullandığı yapısalcı
yaklaşımı ve rasyoneliteyi araçsallaştırdığını, İslam düşüncesinin bütünlüğünü ideolojik
ve coğrafî tanımlamalarla ve kategorilerle yaraladığını, oryantalist tezleri
yerlileştirdiğini, epistemolojinin karşısından ontolojiyi ve metafiziği göz ardı ettiğini
tespit ettik.

Abstract:
Is one of the outstanding figures in contemporary Arab thought Muhammad Abed
Jabiri. Restructuring of the Arab-Islamic way of thinking and working style of the
historical criticism of the process passes through the mind thinks occurred. In this
context, the Arab-Islamic thought in a way be interpreted as an epistemological analysis
attempts to structuralist paradigms. According to the Jabiri, the Arab-Islamic tradition,
the history of these three information system, a long-term struggle. Burhani information
system in this struggle by the wisdom and the statement of Jabir who had been a
number of attacks, the Islamic world was left behind, as the chief officer of thought
modernleşememesinin üretememesinin and most importantly, the methods and attitudes
of the irrational statement and sees the wisdom of information systems. Jabir
epistemological paradigm revive the contemporary world, whether pass Burhani
defends road reconstruction. We Jabiri this thesis is primarily what you are saying, you
want to say we tried to identify and appoint. In the next step, to interpret what he says in terms of classical and contemporary Islamic thought, critical evaluation, and his major 
contributions to the ideas tried not available. Jabiri, the current poor state of all the
efforts of the Islamic world, but in doing so is to prepare for the liberation of modernity
and enlightenment rece mitselleştirmeye the basic working principles of the historicity
of these principles can not see, uses constructivist approach and rasyoneliteyi
instrumentalizes, ideological and geographical definitions and categories hurts the
integrity of Islamic thought, Orientalist theses yerlileştirdiğini, epistemology, ontology
and metaphysics across've found just missed.