Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinde işkence yasağı
Protibition Of torture On European Convention On Human Rights
Yazar: HASAN COŞAR
Danışman: YRD. DOÇ. DR. MÜNCİ ÇAKMAK
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / Kamu Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi = European Convontion on Human Rights ; İnsan hakları = Human rights ; İşkence = Torture

Özet:
İşkence pratiği, tarihten 20. yüzyılın sonlarına kadar şu veya bu şekil-de, Avrupa da dahil, dünyanın pek çok yerinde varlık göstererek, insanın en temel haklarından biri olan maddi ve manevi bütünlüğünü ve irade özgürlü-ğünü ortadan kaldırmıştır.İşkence en genel anlamıyla, şüpheliden ikrar elde etmek için bedensel veya zihinsel acı çektirmek veya suçluyu insanlık dışı bir cezayla cezalan-dırmaktır. Bu anlamda işkence, ceza yargılamasında hem yargılama aşama-sında hem de hükümden sonraki infaz aşamasında söz konusu olabilir.İşkence ve kötü muameleye ilişkin, ulusalüstü insan hakları belgelerin-de birtakım unsurlar belirlenmiştir. Bunlar; aşağılayıcı muamele, insanlık dışı muamele, haysiyet kırıcı muamele, aşağılayıcı ceza, insanlık dışı ceza vb. kavramlardır. Bu kavramlar, işkence boyutuna varmayan ancak, işkence gibi değerlendirilen, yani işkence yapılmış gibi cezalandırılması gereken kötü muamelelerdir. Aslında, bu kavramların ayrımını yapmak kolay olmamakla birlikte, ulusalüstü kuruluşların (AİHM, CPT) önlerine gelen somut olaylarda ortaya koydukları kriterler, ulusal hukuktaki uygulamalar açısından son dere-ce ışık tutucudur. Ulusal mahkemeler işkence konusunda karar verirken, özellikle AİHM'ın zengin içtihatlarını göz ardı etmemelidirler.Çalışmanın birinci bölümünde, ayrıntılı olarak işkencenin tanımı, tarihi süreci ve bu süreçte ortaya çıkan Uluslar arası ve uluslarüstü metinlerde iş-kence yasağının düzenlenişi incelenmiştir.Çalışmanın ikinci bölümünde insan hakları konusunda öngördüğü öz-gün denetim mekanizmasıyla (Sözleşmeye taraf devletleri, sözleşmedeki bir hakkın ihlalinden dolayı yargılayabilen uluslararası bağımsız bir mahkemenin oluşu) birçok temel hak ve özgürlükleri düzenleyen AİHS'nin işkenceyi yasak-layan 3. maddesi, AİHM' nin konuyla ilgili kararlarıyla beraber irdelendi. Söz-leşmenin 3. maddesinde belirtilmeyen ama zaman içerisinde AİHM içtihatla-rıyla ortaya çıkan işkence suçunun unsurlarına değinildi. Böylece, daha önce belirttiğimiz gibi, bu unsurların ayrımını yapmak pek kolay olmamakla birlikte, örnek olaylarla Mahkeme kararlarına yer verilerek unsurların ayrımına netlik kazandırılmaya çalışılmıştır. Bunu yanında, Sözleşmeye taraf bir Devletin yargı yetkisi içinde, 3. madde anlamında bir ihlale maruz kalan bireyin, iç hu-kuk yollarını tükettikten sonra, bireysel başvuru yoluyla konuyu nasıl AİHM önüne getirebileceği açıklandı.Yine ikinci bölümde, eski ve yürürlükteki ceza yasalarındaki işkence suçuna ilişkin hükümler, ceza hukuku ilkelerine göre incelenerek, ulusalüstü hukukun öngördüğü, işkenceye ilişkin düzenlemelerle ne derece örtüştüğü konusunda değerlendirmeler yapıldı. Bu anlamda, yeni ceza yasasıyla, iş-kencenin önlenmesi ve faillerinin cezalandırılması adına olumlu ve evrensel gelişmeler kaydedildiği söylenebilir. Aslında, yaralama, hakaret, cinsel taciz taciz gibi suçlardan oluşan işkence suçu Eski ve Yeni Ceza Yasalarında, önemine binaen, bağımsız bir suç olarak düzenlenmiştir. Yeni Ceza Yasa-sında suçun unsurlarına, eski yasadaki insanlık dışı ve küçük düşürücü kav-ramlarını da kapsayan insan onuruyla bağdaşmayan davranışlar kavramı ge-tirilmiştir. Ayrıca, işkence suçunun cezası artırılarak, nitelikli ve neticesi se-bebiyle ağırlaşmış halleri ayrıntılı olarak düzenlenmiştir.Çalışmanın üçüncü bölümünde ise, işkence, AİHS' nin dinamik olma özelliği ve işkence ve kötü muamele eylemlerinin anlaşılması ve ayırt edilme-si için hem AİHM'nin hem de Yüksek Yargıtay'ın konu ile ilgili kararları ince-lenmiştirBu çalışmayla amaçlanan, tarafı olduğumuz temel insan hakları belge-lerinden biri olan, İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi'yle çerçevesi çizilen, iş-kenceyi önlemeye yönelik girişimlere ve oluşturulmaya çalışılan anlayış birli-ğine az da olsa katkıda bulunabilmektir.

Abstract:
Torture, which has existed for ages till the end of 20. century, even Europe included, has abolished human?s physical and spiritual integritiy and freedom of will which are one of the basic human rights.In general, torture means that to act suspicious in a cruel way mentally or physicaly in order to get a confession or to punish the accused by an inhuman punishment. In this respect, torture might be appilied both during trial and execution.In supra national human rights acts, some concepts such as degrading, inhuman or cruel act or punishment, are provided with respect to torture. Even though, these concepts are not as violent as torture, they are evaluated as torture and are to be punished same as torture. Although, it is not easy to distinguish these concepts from each other, decisions of supra national establishments (such as Court of Europe on Human Rights (COEHR) and Comcittee for Preventing Torture (CPT)) shall be very enlightining and helpful for national practises. National courts should not undervalue especially rich precedents of COEHR while giving decisionsIn the first section of the thesis, concept and history of torture are examined in detail, and how torture is arrenged on national and supra national documents in this historical period.In the second section, we have tried to compare the articles of obsolite Criminal Code (Law no 765) and Criminal Code in force (Law no 5237). We also evaluated how much those articles are compatable with the arrengements which are provided by supra national law. In this respect, it can be said that some universal improvements are recorded in the name of preventing torture and punishment of offenders by new criminal code. In fact, torture crime, which is comprised of injury, sexual assault and insult, is arrenged as an impartial crime in both old and new criminal codes. Concept of conducts incompatible with human honour, which involve the concepts of inhuman and degrading took place in old criminal code, is put into new criminal code. Also, punishment of torture crime is increased and qualified states of it are arrenged in detail.In the last section, both COEHR?s and Court of Appeals? relevant precedents are examined in order to clarify and distinguish torture, dynamic aspect of Euoropean Convention on Human Rights and torture and ill treatment.We wished to make some contrubition to unity of understanding being tried to be constructed and attemptions for preventing torture of which frame is drawn by Euoropean Convention on Human Rights, one of the basic human rights document, by this working.