Taşköprü (Kastamonu) eosen istifinin jeolojik özellikleri ve kömür potansiyeli
Geological features and coal potential of the taşköprü (Kastamonu) eocene sequence
Yazar: İBRAHİM KÜRŞAT ÖZKAN
Danışman: PROF. DR. ÖMER FARUK ÇELİK
Kocaeli Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering
Dizin: Eosen = Eocene ; Kastamonu-Taşköprü = Kastamonu-Taşköprü ; Kömür = Coal ; Sondaj = Drilling ; Çökeller = Sediments

Özet:
Taşköprü (Kastamonu) bölgesi Eosen istifinin alt bölümleri paralik bir sistemde çökelmiş olup, kömür içeren kalın bataklık fasiyesleri içermektedir. Eosen istifinin taban kesiminin yüzeylediği altı yerde ölçülü kesitler alınmış ve bunların birinde kalınlıkları 2,85 m ve 1,1 m olan iki kömür tabakasının varlığı tespit edilmiştir. Ancak ekonomik kömür içeren bataklık fasiyesleri günümüzde neotektonik dönem yapıları nedeniyle gömülü olup ancak sondaj verileriyle ulaşılabilir durumdadır. Jeolojik yapıyı belirlemek amacıyla rezistivite ve gravite yöntemleri uygulanarak hedef düzeylerin derinliklerini belirleyecek jeofizik verileri toplanmıştır. Bölgede kömür potansiyelini test etmek amacıyla toplam altı adet arama sondajı açılmıştır. Bütün sondajlar önce Eosen istifini örten Neojen birimlerini kesmektedir. Neojen istifinin kalınlığı 4 nolu sondajda 308 metredir. Bu kalın istif neotektonik dönemdeki düşey atımın boyutunu göstermesi açısından önemlidir. Hem arazi gözlemlerine göre hem de jeofizik verileriyle çizilen jeolojik kesitlere bakıldığında düşey atımın 800 metreye yaklaştığı söylenebilir. Özellikle havzanın kuzey kesiminde, Ekinveren fayı dolayında düşey atım yaklaşık 1000 m olarak hesaplanmıştır. Bu veriler Eosen istifinin kömür içeren alt düzeylerinin gömülü olmasını açıklaması yönünden önemlidir. Altı sondajdan elde edilen veriler deneştirildiğinde kalınlık değişimine rağmen bataklık fasiyeslerinin tüm alanda saptandığı söylenebilmektedir. Zon içindeki kömür tabakaları kırıntılı kayaçlarla arakatkılı olarak gözlenmektedir. Genelde kömürlü tabaka sayısı 5-6 civarında olup, 6 nolu sondajda bu sayı yirminin üzerindedir. Kömürün tabaka kalınlıkları ise en ince olduğu yerde 10 cm ile en kalın olduğu yaklaşık 3,4 m arasında değişmektedir. Analiz edilen dokuz kömür örneğinin kalorifik değerleri 375 ila 3208 kcal/kg, kül değerleri %38,96 ila 82,80, uçucu madde değerleri %12,08 ila 25,41, sabit karbon değerleri %0,91 ila 13,71 arasında değişmektedir.

Abstract:
The lower parts of the Eocene sequence in Taşköprü (Kastamonu) region are deposited in a paralic system and include a thick swamp facies that contain coal layers. Measured sections are taken at six locations where the bottom part of the Eocene sequence is exposed and the presence of two coal layers with a thickness of 2,85 m and 1,1 m in one of them was verified. However, the economic coal bearing swamp facies are buried due to the neotectonic period structures and can only be accessed by drilling data. In order to determine the geological structure, resistivity and gravity methods were applied to collect geophysical data to determine the depths of the target levels. A total of six exploration wells were drilled to test the coal potential in the region. All of the drillings first cut the Neogene units that cover the Eocene sequence. The thickness of the Neogene sequence is 308 meters in the well no 4. This thick succession is important that shows the extent of the vertical offset in the neotectonic period. Considering the geological sections drawn both according to the field observations and with the geophysical data, it can be said that the vertical offset approaches 800 meters. Especially in the northern part of the basin, the vertical offset is calculated as approximately 1000 m around the Ekinveren fault. These data are important in terms of explaining the buried coal-bearing lower levels of the Eocene sequence. Based on the comparision of the data obtained from six exploration wells, it can be said that the swamp facies was determined in the entire area despite the thickness. Coal beds in the zone contain clastic partings. Generally in wells, the number of coal layers is around 5-6, but in the well no 6 this number is over twenty. The layer thickness of coals range from 10 cm at the thinnest to approximately 3,4 m at the thickest. The nine coal samples analyzed have calorific values of 375 to 3208 kcal/kg, ash values of 38.96% to 82.80, volatile matter values of 12.08% to 25.41, fixed carbon values of 0.91% to 13.71.