İzmir ili merkez ilçelerinde çalışan Aile hekimlerinin kolorektal, prostat, meme, serviks kanserlerine ait risk faktörleri ve tarama davranışlarının değerlendirilmesi
Evaluation of the risk factors and screening behaviors of colorectal, prostate, breast, cervical cancers of family physicians working in the central districts of İzmir
Yazar: SEDA ÖZYILDIZ
Danışman: PROF. DR. MEHTAP KARTAL
Dokuz Eylül Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Doktorlar-aile = Physicians-family ; Kolorektal neoplazmlar = Colorectal neoplasms ; Meme neoplazmları = Breast neoplasms ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Prostat neoplazmları = Prostatic neoplasms ; Risk faktörleri = Risk factors ; Uterin servikal neoplazmlar = Uterine cervical neoplasms ; İzmir = Izmir

Özet:
Amaç: Kanser, dünya genelinde giderek artan bir sağlık problemidir ve toplumlarda önemli bir sosyoekonomik yüke, bireylerde de maddi ve manevi kayıplara yol açmaktadır. Kanserle mücadelede etkili yöntemlerin başında, toplumda farkındalık sağlanması, risk faktörlerinden korunma ve kanser taramaları gelmektedir. Bu konularda aile hekimleri temel rolü oynadığından öncelikle kendi sağlığını koruyarak topluma örnek olabilmeleri önemlidir. Bu çalışmanın amacı aile hekimlerinin kolorektal, prostat, meme, serviks kanserlerine ait risk faktörlerini ve kendi tarama davranışlarını saptayabilmektir. 
Yöntem: Kesitsel tanımlayıcı tipteki bu çalışma, 2019 Şubat tarihinde İzmir merkez ilçelerinde çalışan ayrı iki tabaka olarak alınan 180 kadın ve 217 erkek aile hekimi ile gerçekleştirilmiştir. Hekimlerin dağılımı ilçelerdeki hekim sayısına oranlı olarak, rastgele seçilen ASM'lerdeki hekimlerle gönüllülük ilkesine göre gerçekleştirilmiştir. Veri toplama araçları olarak sosyodemografik bilgiler, kolorektal, prostat, meme, serviks kanserlerine ait risk faktörleri ve tarama davranışlarını değerlendirmeye yönelik sorulardan oluşan anket formu kullanılmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde ve analizinde IBM SPSS (The Statistical Package for Social Sciences) 24.0 istatistik paket programı kullanılmış ve tanımlayıcı analizlerde ortalama, standart sapma, sıklık ve yüzde dağılımları, kategorik bağımsız ve bağımlı değişkenlerin karşılaştırılmasında ki kare testi yapılmıştır. p değeri <0,05 istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir.
Bulgular: Araştırma grubunun yaş ortalaması 49,44±6,8'dir. Hekimlerin %45,3'ü kadındır. Hekimlerin %26,2'si sigara, %63,7'si alkol kullanmaktadır. Hekimlerin %3'ü kendisinde, %39,8'i ise ailesinde kanser hastalığı mevcuttur. Hekimlerin %47,8'inin GGK testi, %23,9'unun kolonoskopi yaptırdığı görülmektedir. Erkeklerin %85,8'inin PSA testi, 12,7'sinin DRE yaptırdığı; kadınların %90'ının KKMM yaptığı, %63,9'unun KMM yaptırdığı, %73,5'inin mamografi çektirdiği ve %74,4'ünün pap smear-HPV testi yaptırdığı görülmektedir. Hekimlerin kanser tarama testlerini en sık yaptırma nedenleri düzenli sağlık kontrolü ve şikayetinin olması iken, yaptırmama nedenlerinde ise şikayetinin olmaması, ihmal ve kendini risk altında görmeme yer almaktaydı. 
Sonuç: Çalışmamızda aile hekimlerinin büyük ölçüde düzenli sağlık taraması gerekçesiyle kanser tarama testlerini yaptırdıkları görülmüştür. Bununla birlikte "ihmal" sıkça dile getirilen tarama yaptırmama gerekçesidir. Çalışma hayatı içinde bu ihmalin önüne geçilmesi fırsatların (randevu ve zaman ayrılmasını sağlayacak düzenlemeler) ve motivasyon kaynaklarının (teşvik ve ödüller) araştırılması ve tüm taraflarca gündeme alınması faydalı olabilir.
Anahtar Kelimeler: aile hekimi, kanser tarama, kolorektal kanser, prostat kanseri, meme kanseri, serviks kanseri

Abstract:
Aim: Cancer is an increasing health problem worldwide and causes a significant socioeconomic burden in societies and financial and moral losses for individuals. Raising awareness in the society, protection from risk factors and cancer screening are the leading effective methods in combating cancer. As family physicians play the main role in these fundamental issues, they must first protect their health and guide the society as an example. The aim of this study is to determine family physicians' risk factors for colorectal, prostate, breast and cervical cancers and their own screening behavior.
Method: This cross-sectional descriptive study was carried out in İzmir, in February 2019. 180 females and 217 males, in total 397 family physicians working in central districts of İzmir was recruited as two separate strata. The distribution of physicians was proportional to the number of physicians in the districts and randomly selected physicians from family health centers has participated according to the principle of voluntarism. A questionnaire was used includes physicians' sosyodemographic information, colorectal, prostate, breast, cervix cancers risk factories and screen behaviours as data collection tool. In the analysis and evaluation of research data IBM SPSS (The Statistical Package for Social Sciences) 24.0 was utilised; descriptive analyzes for all data, mean, standard deviation, frequency and percentage distributions, chi-square test for comparison of categorical independent variables and dependent variables were conducted. p value <0,05 was accepted statistically significant.
Findings: In this study group mean age was 49,44±6,8, female %45,3, male %54,7, married %78,1 single %21,9. Alcohol and cigarette usage was %63,7, %26,2, respectively. About to half of the study group has a chronic disease and uses medication. the participants indicated that they have cancer and also their family have cancer %3, %39,8, respectively. Its seen that %47,8 of phsycians had fecal occult blood and %23,9 had colonoscopy. Also male phsycians had %85,8 PSA test, %12,7 DRE and female phsycians had %90 BSE, %63,9 CBE, %73,5 mammography and %74,4 pap smear-HPV test. Mostly, phsycians reasons to take cancer screening tests were regular health control and having complaint whilst reasons to not take test were negligence, having no complaints and feeling under no risk.
Results: In our study, it was observed that family physicians had cancer screening tests mostly due to regular health screening. However, "negligence" was frequently expressed as the reason for not screening. In the working life, it may be beneficial to prevent the negligence by researching opportunities (arrangements to allow appointment and time) and motivation sources (incentives and rewards) and to put them on the agenda by all parties.
Key words: Family physicians, cancer screening, colorectal cancer, prostate cancer, breast cancer, cervix cancer