UNESCO dünya mirası rejimi: Uluslararası ilişkilerde rejim teorisi ve UNESCO'nun dünya mirası programı
The UNESCO world heritage regime: The regime theory in international relations and the UNESCO's world heritage program
Yazar: ZIBEYDA HUSEYNOVA
Danışman: PROF. DR. NEJAT DOĞAN
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Rejim kuramı = Regime theory ; UNESCO = United Nation Educational Scientific and Cultural Organization ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası ilişkiler teorileri = International relations theories

Özet:
Uluslararası rejimler, genellikle belirli alanlarında aktörlerin ortak çıkarlarını yansıtan, davranışlarını düzenleyen "ilke, norm, kural ve karar alma prosedürlerine sahip uluslararası kurumlar" olarak tanımlanmaktır. Rejimler, sağladıkları işlevler sayesinde aktörlerin uluslararası sistemin anarşik yapısında iş birliği yapmasını kolaylaştırır. Yasal sorumluluk çerçeveleri oluşturmak, bilgi asimetrisini azaltmak, aktörlerin birbirlerinin davranışları konusunda duydukları belirsizlik ortamını iyileştirmek ve işlem maliyetlerini düşürmek, rejimlerin sağladıkları temel işlevlerdir. Bu çalışmanın temel tezi şudur ki, UNESCO'nun Dünya Mirası programı uluslararası alanda güçlü ve önemli bir rejim haline gelmiştir. "Dünya Mirası rejimi" UNESCO'nun öncülüğü ile kabul edilen 1972 Dünya Kültürel ve Doğal Mirasının Korunması Sözleşmesi ile yasal bir kimliğe de kavuşmuştur. Dünyanın evrensel bir değere sahip kültürel ve doğal miras varlıklarının belirlenmesi, korunması, muhafazası ve gelecek kuşaklara aktarılmasının sağlanması, Dünya Mirası rejiminin temel amacıdır. Bu amaçla, Dünya Mirası rejimi kapsamında uluslararası kolektif iş birliği ve koruma sistemi oluşturulmuştur. 1972 Dünya Mirası Sözleşmesi gereğince oluşturulan "Dünya Mirası Listesi,"  dünyanın neresinde olursa olsun evrensel bir değere sahip kültürel uygulamaların ve doğal sitlerin yer alacağı örnek bir liste olarak tasarlanmıştır. Bugün de kendi işlevselliğini koruyan ve varlığını sürdürün Dünya Mirası programı etkin bir uluslararası rejim olarak kabul edilmelidir. Bu tezde Dünya Mirası uygulaması, uluslararası rejim teorileri kapsamında ele alınmıştır. Rejimin etkinliğinin ve yapısının belirlenmesi amacıyla inşa, uyum, denetleme ve izleme mekanizmaları ayrıntılı olarak ele alınmış, iş birliği modelinin yapısı incelenmiştir. UNESCO'nun dünya mirası alanında nasıl bir rejim oluşturduğu açıklanmış, sorun alanına getirdiği kavramsal yenilikler ve değişiklikler belirlenmiştir. Neticede uluslararası alandaki en önemli rejimlerden biri olan Dünya Mirası programına dair rejim teorileri kapsamında önemli çıkarımlarda bulunulmuştur.

Abstract:
International regimes are generally defined as "international institutions with principles, norms, rules and decision-making procedures" that reflect the common interests of actors and regulate their behavior in certain areas.  Through the functions they provide, regimes make it easier for actors to collaborate in an anarchic international structure. International regimes fulfill some basic functions, including establishing certain legal responsibility frameworks, reducing the information asymmetry, the uncertainty that actors feel about each other's behavior as well as the transaction costs. This thesis argues that one of the most important examples of international regimes is the World Heritage program established by UNESCO. The 1972 World Cultural and Natural Heritage Protection Convention, which was adopted under the leadership of UNESCO, provided a legal framework for creating and promoting the "World Heritage regime." 
The World Heritage regime aims to protect the heritage around the world whose conservation is important for us all today as well as for future generations. In fact, toward this objective, an international cooperation and protection system has been established under the World Heritage program. The World Heritage List, which was created following the 1972 World Heritage Convention, has been designed as an exemplary list of cultural and natural sites with superior universal value. The thesis analyzes the World Heritage program within the scope of international regime theories and concludes that the UNESCO's World Heritage program may be considered as an effective international regime. The thesis reviews the regime that UNESCO has created in the field of world heritage and discusses the conceptual innovations and changes it has brought to cultural issues. As such, the thesis, drawing upon the historical and conceptual work of UNESCO, argues that the World Heritage program has become one of the most important regimes in the international arena.