Bilimsel makale özetlerinde üstsöylem belirleyicilerinin incelenmesi
The investigation of metadiscourse markers in research article abstracts
Yazar: EKİN ŞEN
Danışman: PROF. DR. KAMİL İŞERİ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Genel Dilbilim Ana Bilim Dalı / Genel Dilbilim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bilgilendirici metin = Informational text ; Bilimsel araştırmalar = Scientific researchs ; Bilimsel metin = Scientific text ; Dil bilgisi = Grammar ; Fen bilimleri = Sciences ; Makale = Article ; Metin dil bilim = Text linguistics ; Sosyal bilimler = Social sciences ; Özetleme = Summarizing ; Üstsöylem = Metadisclosure

Özet:
Makale özetlerinin temel amacı okurları makaleyi okumaya ikna etmektir ve yazarlar bu amacı gerçekleştirmek için özetlerinde bazı stratejiler kullanmaktadırlar. Bu stratejiler önermesel bilgiye herhangi bir ekleme yapmadan metinsel kaynaklarla okurlara rehberlik etmek, metnin bölümlerini göstermek, metiniçi tutarlılığı sağlamak, bilgiyi ayrıntılandırmak; kişilerarası kaynaklarla yazarın önerme içeriğine bakış açısını yansıtmak, kendini metin içinde açıkça kodlamak, okurlarını söylem katılımcısı olarak metne dahil etmek gibi amaçlarla gerçekleştirilmektedir. 
Bu çalışmanın amacı fen ve sosyal bilimlerdeki makale özetlerinde kullanılan üstsöylem belirleyicilerini incelemektir. Fen bilimlerinden biyoloji, fizik, kimya, matematik; sosyal bilimlerden dilbilim, felsefe, psikoloji ve tarih makale özetleri çalışmanın veritabanını oluşturmaktadır. Çalışmada fen ve sosyal alanlardan toplam 289 makale özeti elde edilmiştir.
Elde edilen veriler, Hyland (2005)'ın üstsöylem modeline göre incelenmiştir. Yapılan incelemede sosyal bilimlerdeki makale özetlerinin fen bilimlerine göre daha yoğun ve çeşitli üstsöylem belirleyicisi kullandığı, fen bilimlerindeki makale özetlerinin bilgi odaklı etkileşimli üstsöylemi sosyal bilimlere daha fazla kullandığı, sosyal bilimlerin alıcı odaklı etkileşimli üstsöylem belirleyicilerini fen bilimlerine göre daha fazla kullandığı, fen ve sosyal bilimlerde üstsöylem belirleyicilerinin kullanımında birtakım uzlaşımların yanısıra farklılıkların da görüldüğü belirlenmiştir.

Anahtar sözcükler: Üstsöylem, Makale özeti, Fen bilimleri, Sosyal bilimler, Etkileşim.

Abstract:
The main purpose of the article abstracts is to persuade the readers to read the article, and the writers use some strategies to achieve this aim in their abstracts. These strategies, without any additions to propositional content of the text, should guide readers, show parts of the text, provide cohesion within the text, elaborate the information through textual resources; reflect the writers perspective towards readers and propositional content, encode themselves explicitly in the text, include readers as a discourse participant or focus their attention through interpersonal resources. 
The aim of this study is to investigate the metadiscourse markers in research article abstracts in life and social sciences. The database of the study comprises of the abstracts of biology, physics, chemistry, mathematics in life sciences and the abstracts of linguistics, philosophy, psychology, history in social sciences. In this study totally 289 article abstracts from the above-mentioned fields were investigated.
The data obtained in this study were investigated according to Hyland (2005)'s metadiscourse model. According to the data obtained in the study, article abstracts in social sciences have more frequently and various markers than abstracts in life sciences, abstracts in life sciences have interactive metadiscourse markers more than articles in social sciences, writers in social sciences use interactional metadiscourse markers in their abstracts more than writers in life sciences, there are some metadiscursive conventions in abstracts of life and socials sciences, apart from conventions some interdisciplinary differences were determined.

Keywords: Metadiscourse, Research article abstract, Life sciences, Social sciences, Interaction.