Taberî tefsirinde Bakara ve Âl-i İmrân sûrelerine ait Mücâhid b. Cebr rivayetleri
Mujahid b. Cebr narrations of surah al-Baqara and Al-i İmran in Tabari tafsir
Yazar: ESRA ERTEKİN
Danışman: DOÇ. DR. DAVUT ŞAHİN
Kırıkkale Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion
Dizin: Al-i İmran suresi = Al-i İmran sura ; Bakara suresi = Bakara sura ; Hadis = Hadith ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Mücahid b. Cebr = Mücahid b. Cebr ; Rivayetler = Rumours ; Taberi = Taberi ; Tefsir = Commentary ; İslamiyet = Islam

Özet:
Çalışma, Taberî'nin Câmiu'l-beyân an te'vîli âyi'l-Kur'ân adlı tefsirinde Bakara ve Âl-i İmrân sûreleri özelinde Mücâhid b. Cebr'e ait rivayetleri konu edinmektedir. Kendisine ulaşan rivayetleri eserinde toplamaya çalışan Taberî'nin tefsirine bakıldığında neredeyse her sayfada Mücâhid'e ait bir açıklamayla karşılaşılmaktadır. Bu sebeple çalışma söz konusu tefsirdeki Bakara ve Âl-i İmrân sûreleriyle sınırlandırılmıştır. Çalışma konusu olan rivayetler, Taberî tefsirine Abdullah b. Abdülmuhsin et-Türkî'nin tahkik yaptığı nüsha taranarak tespit edilmiştir. Tarama neticesinde bulunan rivayetler, içeriği açısından incelenmiştir. Yapılan çalışmayla bu tefsirde söz konusu iki sûre için Mücâhid'den gelen rivayet hacmi görülmüştür. Bunun yanı sıra rivayetlerin içerik olarak ne tür özelliklere sahip olduğu tespit edilmiştir. Bu noktada müfessirden nakledilen rivayetler; müfessirin Hz. Peygamber ve sahâbeden aktarımları, yorumundaki dayanakları, araçları, âyetleri açıklama yönleri ve Kur'ân ilimleri başlıklarında örneklerle anlatılmıştır. Bu çerçevede Mücâhid'in kendinden önceki neslin tefsirini naklettiği ve bunun yanında kendi kanaatini belirtmekten kaçınmadığı hatta sahâbenin izah yapmadığı birçok âyete dair görüş ifade ettiği görülmüştür. Onun yaptığı açıklamaların Kur'ân ilimlerine temel oluşturduğu görülmüştür. Müfessirin rivayetleri ayrıca tefsiri özelinde çalıştığımız Taberî'nin değerlendirmeleri açısından da ele alınmıştır. Bu bağlamda Mücâhid'e ait birçok açıklama kabul görmüş iken bazı açıklamaları tercih edilmemiş hatta bazıları eleştirilmiştir. Ortaya çıkan bu veriler ışığında tâbiîn neslinin meşhur müfessirlerinden Mücâhid'in tefsir alanına sağladığı katkı anlaşılmaya çalışılmıştır.

Abstract:
The study deals with the narrations of the Mujahid b. Cebr in the Baqara and Al-i Imran surahs. The study is carried out in the Tabari's tafsir named Câmiu'l-beyân an te'vîli âyi'l-Kur'ân. When we look at the tafsir of Tabari, who tried to collect the narrations that reached him in his work, an explanation of Mujahid is encountered on almost every page. For this reason, the study is limited to the aforementioned tafsir and the Surah Al-Baqara and Âl-i İmrân. It is taken the narrations that are the subject of the study from the copy that Abdullah b. Abdülmuhsin et-Türkî examined Tabari's tafsir. The narrations in this copy were determined by scanning. The rumors found as a result of the scanning were examined in terms of their content. With this study, the volum of Mujahid's narration for two surahs in this tafsir has been seen. In addition, it has been determined what kind of features the narrations have in terms of content. At this point, the narrations transmitted from the interpreter; The transmissions from the Hz. Prophet and the Companions, the basis of his interpretation, his tools, the aspects of explaining the verses and the Qur'anic sciences have explained with examples. In this context, it has been seen that Mujahid conveyed the interpretation of the previous generation, and besides, he did not hesitate to express his own opinion and even expressed his views on many verses that the Companions did not explain. It was seen that his explanations formed the basis of the Qur'anic sciences. The narrations of the tafsir were also discussed in terms of the evaluations of Tabari, whose tafsir we studied. In this context, while many explanations of Mujahid were accepted, some of his explanations were not preferred and some were even criticized. In the light of these emerging data, it has been tried to understand the contribution of Mujahid, a member of the Tabi'in generation, to the field of tafsir.