İlkokul fen bilimleri dersi öğretim programı'nın  değerlendirilmesi
Evaluation of primary school science curriculum
Yazar: HÜSEYİN ÇEVİK
Danışman: PROF. DR. TAYİP DUMAN
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Programları ve Öğretimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Fen bilgisi dersi = Science lesson ; Fen bilgisi eğitimi = Science education ; Fen bilgisi öğretimi = Science teaching ; Program değerlendirme = Program evaluation ; Ölçekler = Scales ; Öğretim programları = Teaching curriculums ; Öğretmen görüşleri = Teacher opinions ; İlkokullar = Primary schools

Özet:
Bu çalışmanın amacı 2013 yılında kabul edilen ve 2014-2015 Eğitim Öğretim Yılı'ndan itibaren uygulamaya konulan İlkokul (3 ve 4. sınıf) Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı'nı değerlendirmektir. Bu genel amaç doğrultusunda İlkokul Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı'nın genel özellikleri, kazanımları, içeriği, öğrenme-öğretme süreci ve değerlendirme boyutlarına ilişkin sınıf öğretmenleri ve uzmanların görüşlerini ortaya koyarak benzerlik ve farklılıklara ulaşmaktır. Bu araştırma hem nicel hem de nitel araştırma yöntemlerinin birlikte kullanıldığı karma yöntem yaklaşımına göre tasarlanmıştır.  Araştırmanın çalışma evrenini 2016-2017 Eğitim Öğretim Yılı'nda , Ankara ili; Altındağ, Çankaya, Yenimahalle, Keçiören, Pursaklar ve Mamak ilçelerinde görev yapan sınıf öğretmenleri oluşturmaktadır. Araştırmanın nicel boyutunun örneklemini Ankara merkez ilçelerinde 57 farklı ilkokulda görev yapan toplamda 412 sınıf öğretmeni oluşturmaktadır. Araştırmanın çalışma grubu amaçlı örnekleme yöntemine göre belirlenmiştir. Araştırmanın nitel boyutunu ise program geliştirme alanında en az yüksek lisans yapmış 20 uzman oluşturmaktadır. Araştırmada öğretmen görüşlerinden elde edilen bulgular ile uzmanlarla yapılan görüşmelerden elde edilen bulgular bir araya getirilerek verilerin karşılaştırılması yapılmıştır. İlköğretim birinci kademede 3 ve 4. sınıf öğretmenlerine uygulanmak üzere hazırlanan "Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı Değerlendirme Ölçeği (FBÖPDÖ)" iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde cinsiyet, kıdem, eğitim durumu, sınıf mevcudu ve öğretmenlerin okuttuğu sınıfı belirlemeye yönelik sorular yer almaktadır. İkinci bölüm ise ilkokul fen bilimleri programının genel özellikleri, kazanımları, içeriği, öğrenme-öğretme süreci, değerlendirme boyutunun yer aldığı beş alt başlıktan oluşturulmuştur. Araştırmada uygulanan ölçeklerin analizi yapılmadan önce örneklemin normal dağılıma sahip olup olmadığını belirlemek için Kolmogorov-Smirnova ve Shapiro-Wilk testleri uygulanmıştır.  Araştırmanın nicel boyutunda olan veri toplamak için kullanılan "Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı Değerlendirme Ölçeği" verileri normal dağılım göstermediğinden dolayı araştırma verilerinin analizinde parametrik olmayan testlerden Kruskal Wallis H-Testi ve Mann Whitney U-Testi kullanılmıştır. Araştırmanın nitel boyutunda ise uzmanların 'Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programıʼyla ilgili görüşlerini almak için yarı yapılandırılmış görüşme formu hazırlanmıştır. Araştırma modeli çerçevesinde ortaya koyulan araştırma sonuçlarına göre, İlkokul Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı'nın genel özellikleri, kazanımları, içeriği, öğrenme-öğretme süreci ve değerlendirme boyutlarına ilişkin sınıf öğretmenlerinin görüşünde tüm boyutlarda (programın genel özellikleri (x̄=3.78, Med=3,81), kazanımlar (x̄=3.88, Med=3,91), içerik (x̄=3.78, Med=3,83), öğrenme-öğretme süreci (x̄=3.69, Med=3,75),  değerlendirme (x̄=3.72, , Med=3,82) ve geneline ilişkin olarak ise 3.77 ortalama , Med=3,79) "Katılıyorum" seçeneği çıkmıştır. Sonuçlara göre sınıf öğretmenlerin Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı'na  ilişkin tutumlarının ortanın üzerinde bir puana sahip olduğu, en yüksek ortalamaya kazanımlar alt boyutunda, en düşük ortalamaya ise Öğrenme-Öğretme süreci alt boyutunda sahip oldukları görülmektedir. Öğretmenlerin tüm alt boyutlarda "Katılıyorum" şeklinde görüş belirtmeleri programa ilişkin maddeleri kendileri için uygun buldukları ve ilgili maddelerdeki ifadelere katıldıkları anlamına gelmektedir. Sınıf öğretmenlerinin İlkokul Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı'nın genel özellikleri, kazanımları, öğrenme-öğretme süreci ve değerlendirme boyutlarına ilişkin görüşlerinin ise cinsiyete, kıdeme, eğitim durumuna öğrenci sayısına, sınıf mevcuduna ve okuttuğu sınıfa göre bulgular arasında istatistiksel bakımdan anlamlı bir fark bulunmadığı görülmektedir. Öğretmenlerin içerik boyutundan aldıkları puanların ise  öğrenci sayısına göre anlamlı bir fark olduğu görülmektedir (X2 (3)= 8.520; p.05). Grupların sıra ortalamaları dikkate alındığında bu boyuttaki maddelerden en yüksek puanları 31-40 arası öğrenciye sahip öğretmenlerin aldığı görülmektedir. Yapılan karşılaştırma sonuçlarına göre, 21-30 arası sınıf mevcuduna sahip öğretmenler ile 31-40 arası sınıf mevcuduna sahip öğretmenler arasında anlamlı bir fark çıkmıştır (U=5417.50; z=-2.585; p<.05).  Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı'na  ilişkin uzman görüşleri ile öğretmen görüşleri incelendiğinde  öğretmen görüşleri ile uzman görüşleri arasında hem benzerlik hem de farklılıklar olduğu tespit edilmiştir. Programda sürelerin uyumlu olması için konuların sıkıştırılmadan ve ayrıntılarına dikkat edilerek ünite süre ilişkisinin tekrar gözden geçirilmesi, kazanımların tek bir hedef davranışı kapsaması, çok uzun cümlelerle ifade edilmemesi, içeriğin öğrencilerin bilişsel, duyuşsal ve devinişsel özelliklerine  uygunluğunun yeniden gözden geçirilmesi, öğrenme-öğretme sürecinde önerilen yöntem ve tekniklerin uzmanlar tarafından yeniden ele alınıp tasarlanması, süreci ve ürünü değerlendirirken hangi ölçme araçlarının kullanılması gerektiği konusunda öğretmene rehberlik edecek bilgilerin daha detaylı olması önerilmektedir.

Abstract:
The aim of this study is to evaluate primary school science curriculum (the third and fourth grades) which was accepted in 2013 and put into practice as of 2014-2015 academic year. In line with this general purpose, it was aimed to reveal similar and different views of primary school teachers and experts about general characteristics, achievements, content, learning - teaching process and evaluation dimensions of the primary school science curriculum. This research was designed according to the mixed method approach where both quantitative and qualitative research methods were used together. The population of this study consisted of 412 primary school teachers working at 57 different schools in Altındağ, Çankaya, Yenimahalle, Keçiören, Mamak and Pursaklar districts of Ankara, in 2016-2017 education year. The study group of the research was based on purposive sampling method. The teachers and students in the study group were determined from 57 typical primary schools (similar to many other schools) at the middle socio-economic level in the center of Ankara. The qualitative dimension of the study consisted of 20 experts who completed a master's degree in curriculum and instruction at least. The  findings of the teachers' opinions and the findings of the interviews with experts were brought together and the data were compared. The data were grouped in relation to each other. "Primary Science Education Curriculum Evaluation Scale (FBÖPDÖ)" which was prepared to be applied to 3rd and 4th grade teachers in the first level of primary education consists of two parts. In the first part, there are questions about gender, seniority, educational background, class size and the class taught. The second part is composed of five subheadings, which include general characteristics, achievements, content, learning-teaching process and evaluation dimensions of primary school science curriculum. Kolmogorov-Smirnova and Shapiro-Wilk tests were used to determine whether the sample had a normal distribution before the analyses of the scales made in the study. Because tha data from "Science Education Curriculum Evaluation Scale"  did not show normal distribution in the quantitative dimension of the study, non-parametric tests "Kruskal Wallis H-Test" and "Mann Whitney U-Test" were used in the analysis of the research data. In the qualitative aspect of the research, a semi-structured interview form was prepared to get the opinions of the experts about the "Primary Science Education Curriculum". In the analysis phase of the data, the answers given to the interview questions prepared in accordance with the sub-questions of the research were analyzed by means of the use of the themes and codes that were formulated after examining the answers in the interview. According to the research results put forward within the framework of the research model, the participant classroom teachers in the study answered as "I agree" for all dimensions of primary science education curriculum including general characteristics, achievements, content, learning - teaching process and evaluation (general characteristics of the curriculum (x̄ = 3.78, Med=3,81), achievements (x̄ = 3.88, Med=3,91), content (x̄ = 3.78, Med=3,83), learning-teaching process (x̄ = 3.69, Med=3,75), evaluation (x̄ = 3.72, Med=3,82) and the overall of curriculum x̄ = 3.77, Med=3,79). According to the results, it was seen that classroom teachers' attitudes towards science curriculum had an above-mean score, they had the highest mean in the sub-dimension of achievements, and the lowest mean in the sub-dimension of learning-teaching process. The fact that teachers stated as "I agree" for all sub-dimensions of primary science education curriculum means that they find the items of primary science education curriculum appropriate for themselves and agree with the statements in the relevant items. It was seen that there was no statistically significant difference among the findings about general characteristics, achievements, learning - teaching process and evaluation dimensions of "Primary Science Education Curriculum" with regard to gender, seniority, educational level, number of students, class size and the class taught. Because the differences arising from the means are not statistically significant, it can be said that the opinions of the groups have similar characteristics. It was seen that there was a significant difference in the content dimension with regard to the number of students (X2 (3)= 8.520; p.05). When the mean rank of the groups was taken into consideration, it was seen that the teachers with 31-40 students got the highest score among the items in this dimension. According to the results of the comparison test, there was a significant difference between the teachers with 21-30 students and the teachers with 31-40 students (U = 5417.50; z = -2.585; p <.05). When the opinions of experts and teachers were examined, it was found that there were both similarities and differences between the opinions of teachers and experts. Reviewing the relationship between unit and time without compressing the units and paying attention to the details in order to be compatible with the time in the program, covering the goals with a single target behavior, not expressing them with very long sentences, reviewing the suitability of the content to the students' cognitive, affective and psychomotor characteristics, and experts' reconsidering the methods and techniques recommended in the learning-teaching process, giving more detailed information that will guide the teacher about the measurement tools are suggested.