1897-1898 Hint-Afgan Sınır İsyanı ve Ma'lumât Gazetesine yansımaları
The Indian-Afghan Border Revolt of 1897-1898 and Its reflections on the Ma'lumât Newspaper
Yazar: FATİH ÇUHADAROĞLU
Danışman: DOÇ. DR. AHMET KARAÇAVUŞ
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
ÖZET

Batılı emperyalist devletler, sömürüyü meşrulaştırmak amacıyla sömürge bölgelerinde yürüttükleri faaliyetler için "medenileştirme" kavramını kullanmaktaydılar. Medenileştirme, Batılı değerlerin en üstün olarak görülerek bu değerlerin başta sömürgelerdeki toplumlar olmak üzere diğer milletlere dikte ettirilmesi amacını taşımaktaydı. Batı emperyalizmi özelinde medenileştirme kavramı ile sömürüyü en etkili uygulayan devletlerden birisi de İngiltere'ydi.

İngiltere, Hindistan'ı sömürgeleştirdikten sonra kuzeyden Hindistan'a yönelebilecek Rus tehlikesine karşı Hindistan'ı korumak amacıyla Durand Hattı denilen bir sınır belirlemiş ve bu sınırı Afgan Emiri Abdurrahman Han'a zorla kabul ettirmişti. Sınır belirlendikten sonra yüzlerce yıldır herhangi bir siyasi otorite altına girmeden yaşamlarını sürdürmüş olan sınırdaki Peştun kabileleri siyasi, ekonomik ve sosyal sebeplerle İngiltere'ye karşı 1897'de büyük bir isyan başlatmışlardı. İsyan eden kabileler, Sünnî-Hanefî İslam inancına sahip olup Osmanlı Devleti ve dolayısıyla halifeye karşı derin bir muhabbet besledikleri için bu olay, Panislamist bir politika güden ve Panislamizm'i Müslüman coğrafyada sömürgeler kuran emperyalist devletlere karşı bir denge unsuru olarak kullanan Sultan II. Abdülhamid yönetiminin de dikkatini çekmiştir. 

Sultan II. Abdülhamid döneminde Panislamist politikaya hizmet eden ve padişahın yarı resmi yayın organı gibi çalışan Ma'lumât gazetesi, İngilizlerin "Kuzeybatı Sınır İsyanı" adını verdikleri Hint-Afgan Sınır İsyanı konusunda olayın başından itibaren okuyucusunu bilgilendirmeye çalışmıştır. Ma'lumât, Batılı gazeteler vasıtasıyla isyanı düzenli bir şekilde takip ederek Panislamist bir anlayışla İngiliz sömürü düzenini eleştirmekteydi. Ayrıca halifenin kutsiyeti ve Hint-Afgan Müslümanlarının ona olan saygı ve muhabbetleri de gazetede sürekli işlenmekteydi.

         Tezin amacı, Ma'lumât gazetesi penceresinden Hindistan, Afganistan ve Pakistan tarihi üzerine yapılan çalışmalara katkı sağlayarak günümüzde hala dünyanın en sorunlu sınır hatlarından birisi olan Pakistan-Afganistan sınır sorununun tarihsel temellerini ortaya koymaktır.

Batı'nın "medenileştirme misyonu", sömürgecilik, İngiliz emperyalist sisteminin Hindistan'daki uygulamaları, Osmanlı-Hint ve Osmanlı-Afgan ilişkileri ile Kuzeybatı Sınır İsyanı ve bu isyanın Ma'lumât gazetesindeki yansımaları, tezin konusunu teşkil etmektedir.

Anahtar Kelimeler: Medenileştirme, Durand Hattı, Panislamizm, Peştunlar, İsyan

Abstract:
ABSTRACT

Western imperialist states used the concept of "civilisation" for the activities they carried out in colonial territories in order to legitimise exploitation. Civilisation aimed to dictate Western values to other nations, especially the colonial societies, by considering Western values as the most superior. In the context of Western imperialism, Britain was one of the states that implemented the concept of civilisation and exploitation most effectively.

After colonising India, Britain, in order to protect India against the Russian danger that might turn towards India from the north, determined a border called the Durand Line and forced the Afghan Emir Abdurrahman Khan to accept this border. After the demarcation of the border, the Pashtun tribes on the border, who had lived without being under any political authority for hundreds of years, started a major revolt against Britain in 1897 for political, economic and social reasons. Since the rebelling tribes had Sunnite-Hanafi Islamic beliefs and had a deep affection for the Ottoman Empire and thus for the caliph, this event attracted the attention of the Sultan Abdul Hamid II administration, which pursued a Pan-Islamist policy and used Pan-Islamism as a counterbalance against the imperialist states that established colonies in Muslim geography.

The newspaper Ma'lumât, which served the Panislamist policy during the reign of Sultan Abdul Hamid II and worked as a semi-official organ of the sultan, tried to inform its readers about the Indo-Afghan Border Rebellion, which the British called the "Northwest Border Rebellion", from the very beginning of the event. Ma'lumât regularly followed the rebellion through Western newspapers and criticised the British colonial order with a Pan-Islamist approach. In addition, the sanctity of the caliph and the respect and affection of the Indo-Afghan Muslims for him were constantly covered in the newspaper.

The aim of this thesis is to contribute to the studies on the history of India, Afghanistan and Pakistan from the perspective of Ma'lumât newspaper and to reveal the historical foundations of the Pakistan-Afghanistan border problem, which is still one of the most problematic border lines in the world today.

The "civilising mission" of the West, colonialism, the practices of the British imperialist system in India, Ottoman-Indian and Ottoman-Afghan relations, the Northwest Frontier Rebellion and its reflections in the Ma'lumât newspaper constitute the subject of this thesis.

Keywords: Civilisation, Durand Line, Panislamism, Pashtuns, Revolt