Retrolaminar blok uygulanan ve uygulanmayan lumbal cerrahi operasyonlarında stres yanıtının değerlendirilmesi
Evaluation of stress response in lumbal surgery operations with and without retrolaminar block
Yazar: YASEMİN ÇAKIR
Danışman: DOÇ. DR. SERDAR DEMİRGAN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Bağcılar Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Anesteziyoloji ve Reanimasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Anestezi ve Reanimasyon = Anesthesiology and Reanimation

Özet:
GİRİŞ VE AMAÇ: Lomber disk cerrahisi ameliyatında retrolaminar blok
(RLB) uygulanan ve uygulanmayan hastalarda stres yanıtının değerlendirilmesi ve 
analjezik etkinliklerin karşılaştırılması.
GEREÇ VE YÖNTEM: Etik kurul onayı (1209) ve hastalardan 
aydınlatılmış onam alınmasını takiben, ASA I-II, sabah ilk vaka olarak alınan 08.00-
11.00 arasında opere olan 18-65 yaş grubu 60 hasta RLB ve kontrol gruplarına 
ayrıldı. Çalışmamız prospektif, randomize ve tek kör olarak planlandı. Retrolaminar
blok ultrasonografi (USG) eşliğinde bilateral uygulandı. İki gruptaki hastalara 
intravenöz hasta kontrollü analjezi (HKA) uygulandı. Standart anestezi 
indüksiyonunu takiben sevofluran ve remifentanil infüzyonu ile idame sağlandı. 
Preoperatif rutin monitörizasyon yapıldı ve hastların demografik verileri kaydedildi.
Tüm hastalara ameliyat bitiminden 30 dakika öncesinde tramadol (100 mg) ve 
parasetamol (1 gr) uygulandı. Hastalardan preoperatif, postoperatif 1. saat ve 24.
saatte kortizol ve prolaktin düzeyi tespiti için kan örneği gönderildi. Postoperatif 
analjezik etkinlik 1, 2, 6, 12. ve 24. Saatlerde hastalar istirahat ve hareket 
halindeyken, vizüel anestezi skalası (VAS), tramadol tüketimi, ek analjezik 
gereksinimi değerlendirildi. Grupların intraoperatif opioid tüketimi, hemodinamik 
değişkenleri, komplikasyon (kaşıntı, bulantı, kusma, hipotansiyon, bradikardi) 
görülme sıklığı karşılaştırıldı.
BULGULAR: Gruplar yaş, cinsiyet dağılımı, vücut kitle indeksi (VKİ) 
açısından benzerdi (p>0,05). Grup R'de operasyon süresi ve anestezi süresi Grup K' 
ye göre kısaydı (p=0,0034 ve p=0,0200 sırasıyla).
İstirahat VAS değerleri 1, 2, 6, 12 ve 24. Saatte Grup K'de, Grup R'ye göre 
yüksek olarak tespit edildi (p<0,0001, p<0,0003, p<0,0001 ve p=0,0172 sırasıyla). 
Dinamik VAS değerleri 1, 2, 6, 12 ve 24. saatte Grup K'de, Grup R'ye göre yüksekti 
(p<0,0001, p=0,0008, p<0,0001, ve p=0,0005). Grup K'de 12. saat istirahat VAS 
değeri dinamik VAS değerine göre anlamlı olarak yüksekti (p=0,0033) ve Grup R'de 
24. saatte istirahatte VAS değeri dinamik VAS değerine göre anlamlı olarak yüksek 
bulundu (p=0,0067).
x
Hastaya giden doz sayısı, talep edilen doz sayısı, kurtarma analjezi sayısı, 
toplam tramadol miktarı ve peroperatif tüketilen remifentanil miktarı Grup K'de
Grup R'ye göre yüksekti (p<0.0001 hepsi için).
Kortizol değeri postop 1. saatte ve 24. saatte Grup K'de Grup R'ye göre 
anlamlı olarak daha yüksekti (p<0.0001 ve p<0,0001 sırasıyla). Grup R'de bazal 
kortizol düzeyi postoperatif 24. saat kortizol düzeyine göre anlamlı olarak yüksek 
bulundu (p<0.0001). Yine aynı grupta, postoperatif 1. saat kortizol düzeyi 
postoperatif 24. saat kortizol düzeyine göre anlamlı olarak yüksekti (p<0,0001). Grup 
K' de postoperatif 1. saat kortizol düzeyi bazal kortizol düzeyine göre anlamlı olarak 
yüksek bulundu (p<0,0001). Aynı grubun postoperatif 1. saat kortizol düzeyi 
postoperatif 24. saat kortizol düzeyine göre anlamlı olarak yüksekti (p<0,0001).
Prolaktin düzeyi bazal değeri Grup R' de Grup K' ye göre anlamlı olarak 
daha yüksekti (p=0,0369). Prolaktin değeri postoperatif 1. saatte Grup K'de Grup R' 
ye göre anlamlı olarak daha yüksek tespit edildi (p=0,0296). Grup K'de postoperatif 
1. saat prolaktin düzeyi, bazal prolaktin düzeyine göre anlamlı olarak daha yüksekti 
ve aynı zamanda postoperatif 1. saat prolaktin düzeyi postoperatif 24. saat prolaktin 
düzeyine göre anlamlı olarak daha yüksek bulundu (p<0,0001 ve p=0,0134 sırasıyla). 
Grup K' de Grup R'ye göre bulantı insidansı daha fazla yüksek tespit edildi 
(p<0.0415).
Grup K'de Grup R' ye göre SAB değerleri T2, T3 ve T4 zaman noktalarında 
anlamlı olarak yüksek tespit edildi (p=0,0014, p=0,0025 ve p=0,0053 sırasıyla). 
Benzer şekilde, Grup K'de Grup R'ye göre DAB değerleri, T2 ve T3'te anlamlı 
olarak yüksek bulundu (p=0,0145 ve p=0,0209 sırasıyla). Ortalama arter basıncı 
değerleri T2, T3, T4 ve T5 zaman noktalarında, Grup K'de Grup R'ye göre anlamlı 
olarak yüksekti (p=0,0025, p=0,0183, p=0,0152 ve p=0,0498 sırasıyla). 
Grup K'de, Grup R' ye göre SAB değerleri postoperatif 1, 2, 6 ve 12. 
saatlerde daha yüksek bulundu (p<0.0001, p<0.001, p<0.0001 ve p=0.0056 sırasıyla). 
Grup K'de Grup R' ye göre DAB değerleri postoperatif 1, 2 ve 6. saatlerde daha 
yüksekti (p=0,0005, 0,0014 ve 0,0025 sırasıyla). Ortalama arter basıncı değerleri 
postoperatif 1, 2 ve 6. saatlerde, Grup K'de Grup R'ye göre daha yüksek bulundu 
xi
(p<0.0001, p<0.0001 ve 0,0023 sırasıyla). Grup K 'da Grup R'ye göre KTA 
postoperatif 1, 2, 6 ve 12. saatlerde daha yüksekti (p=0,0024, p=0,0108, p=0,0035 ve 
p=0,0439 sırasıyla).
Hastaya giden doz sayısı ile postoperatif 24. saat kortizol düzeyi arasında 
anlamlı pozitif korelasyon vardı (r=0,6176; p<0.0001). Yine talep edilen doz sayısı 
ile postoperatif 24. saat kortizol düzeyi ile arasında anlamlı pozitif korelasyon vardı
(r=0,7561; p<0.0001). Benzer şekilde kurtarma analjezisi ile postoperatif 24. saat 
kortizol düzeyi arasında da anlamlı pozitif korelasyon vardı (r=0,7707; p<0.0001).
Toplam tramadol kullanımının da 24. saat kortizol düzeyi ile arasında anlamlı pozitif 
korelasyon vardı (r=0,6833; p<0.0001). İstirahat 1. saat VAS değeri ile postoperatif 
1. saat kortizol değeri arasında anlamlı pozitif korelasyon vardı (r=0,6007; 
p<0.0001). Toplam tramadol kullanımı ile bulantı arasında anlamlı pozitif korelasyon 
tespit edildi (r=0,4061; p=0,0019). 
SONUÇ: Gruplar arasında RLB yapılan grubun kontrol grubuna göre 
postoperatif ilk 24 saat değerlendirilmesinde VAS değerleri daha düşüktü ve cerrahi 
stres yanıtı için baktığımız kortizol düzeyi de postoperatif 1. saat ve 24. saatte 
anlamlı olarak düşüktü. Prolaktin düzeyi postop 1. saatte anlamlı olarak daha düşük
olduğunu tespit ettik. VAS değeri ve tüketilen toplam tramadol miktarı retrolaminar 
blok yapılan hastalarda anlamlı olarak daha düşüktü. Tüm bu bulgular bize 
retrolaminar blok uygulamalarının, LDH cerrahisi sırasında cerrahi stres yanıtı 
baskıladığını ve postoperatif analjezi için multimodal analjezinin önemli bir parçası 
olabiliceğini düşündürmektedir.
ANAHTAR KELİMELER: Retrolaminar blok, Lomber Disk Hernisi, Kortizol,
Prolaktin , Postoperatif analjezi

Abstract:
OBJECTIVE: To evaluate the stress response and compare the analgesic 
efficacy in patients undergoing lumbar disc surgery with and without retrolaminar 
block (RLB) application.
MATERIALS AND METHODS: After obtaining ethical approval and 
patient consent, 60 patients aged 18-65 years, ASA I-II, who underwent surgery 
between 08:00-11:00 as the first case of the morning, were divided into RLB and 
Control groups. Our study was designed prospectively, randomized, and singleblinded. Retrolaminar block was applied bilaterally under ultrasound guidance. Both 
groups received intravenous patient-controlled analgesia (PCA). After standard 
anesthesia induction, maintenance was provided with sevoflurane and remifentanil 
infusion. Preoperative routine monitoring was performed, and demographic data 
were recorded. All patients received tramadol (100 mg) and paracetamol (1 gr) 30 
minutes before the end of surgery. Patients were assessed for cortisol and prolactin 
levels preoperatively, at 1 hour and 24 hour postoperatively, postoperative analgesic 
efficacy was evaluated at 1, 2, 6, 12, and 24 hours using Visual Analogue Scale 
(VAS) at rest and on movement, tramadol consumption, and additional analgesic 
requirement. Intraoperative opioid consumption, hemodynamic variables, and the 
frequency of complications (pruritus, nausea, vomiting, hypotension, bradycardia) 
were compared between groups.
RESULTS: The groups were similar in terms of age, gender distribution and 
body mass index (BMI) (p>0.05). The duration of operation and anesthesia were 
shorter in Group R compared to Group K (p=0.0034, p=0.0200 respectively). 
Static VAS values were higher in Group K compared to Group R at 1, 2, 6, 12 
and 24 hours (p<0.0001, p<0.0003, p<0.0001 and p=0.0172, respectively). Dynamic 
VAS values were higher in Group K compared to Group R at 1, 2, 6, 12 and 24 hours 
(p<0.0001, p=0.0008, p<0.0001, p=0.0005). Resting static value at 12 hours was 
significantly higher than dynamic VAS value in Group K (p=0.0033) and dynamic
xiii
VAS value at 24 hours was significantly higher than dynamic VAS value in Group R 
(p=0.0067).
The number of doses delivered to the patient, the number of doses requested, 
the number of rescue analgesia, the total amount of tramadol and the amount of 
remifentanil consumed peroperatively were higher in Group K than in Group R 
(p<0.0001 for all).
Cortisol values were significantly higher in Group K than in Group R at 1 
hour and 24 hours postoperatively (p<0.0001 and p<0.0001, respectively). In Group 
R, basal cortisol level was significantly higher than postoperative 24th hour cortisol 
level (p<0.0001). In the same group, postoperative at 1 hour cortisol level was 
significantly higher than postoperative at 24 hour cortisol level (p<0.0001). In Group 
K, postoperative at 1 hour cortisol level was significantly higher than baseline 
cortisol level (p<0.0001). The postoperative at 1 hour cortisol level of the same 
group was significantly higher than the postoperative at 24 hour cortisol level 
(p<0.0001).
The basal value of prolactin level was significantly higher in Group R than in 
Group K (p=0.0369). Prolactin level was significantly higher in Group K compared 
to Group R at the 1 hour postoperatively (p=0.0296). In Group K, the postoperative 
at 1 hour prolactin level was significantly higher than the basal prolactin level, and 
the postoperative at 1 hour prolactin level was significantly higher than the 
postoperative at 24 hour prolactin level (p<0.0001 and p=0.0134, respectively). 
The incidence of nausea was found to be higher in Group K compared to 
Group R (p<0.0415).
SAB values were significantly higher in Group K compared to Group R at 
T2, T3 and T4 time points (p=0.0014, p=0.0025 and p=0.0053, respectively). 
Similarly, DAB values were significantly higher in Group K compared to Group R at 
T2 and T3 (p=0.0145 and p=0.0209, respectively). Mean arterial pressure values 
were significantly higher in Group K than Group R at T2, T3, T4 and T5 time points 
(p=0.0025, p=0.0183, p=0.0152 and p=0.0498, respectively). 
xiv
In Group K, SAB values were higher at postoperative 1, 2, 6 and 12 hours 
compared to Group R (p<0.0001, p<0.001, p<0.0001 and p=0.0056, respectively). 
DAB values were higher in Group K than Group R at 1, 2 and 6 hours 
postoperatively (p=0.0005, 0.0014 and 0.0025, respectively). Mean arterial pressure 
values were higher in Group K than in Group R at postoperative hours 1, 2 and 6 
(p<0.0001, p<0.0001 and 0.0023, respectively). CTA was higher in Group K 
compared to Group R at postoperative hours 1, 2, 6 and 12 (p=0.0024, p=0.0108, 
p=0.0035 and p=0.0439, respectively).
There was a significant positive correlation between the number of doses 
delivered to the patient and the postoperative at 24 hour cortisol level (r=0.6176; 
p<0.0001).There was also a significant positive correlation between the number of 
doses requested and the postoperative at 24 hour cortisol level (r=0.7561; p<0.0001). 
Similarly, there was a significant positive correlation between rescue analgesia and at 
24 hour postoperative cortisol level (r=0.7707; p<0.0001). Total tramadol use also 
had a significant positive correlation with at 24 hour cortisol level (r=0.6833; 
p<0.0001). There was a significant positive correlation between static at 1 hour VAS 
value and postoperative at 1 hour cortisol value (r=0.6007; p<0.0001). There was a 
significant positive correlation between total tramadol use and nausea (r=0.4061; 
p=0.0019). 
CONCLUSION: Among the groups, VAS values were lower and statistically 
significant in the first 24 hours postoperatively in the RLB group compared to the 
control group, and cortisol level, which we looked for surgical stress response, was 
significantly lower in the at 1 hour and 24 hour postoperatively, and prolactin level 
was significantly lower in the at 1 hour postoperatively. VAS value and the amount 
of tramadol consumed were significantly lower in the retrolaminar block group. All 
these findings suggest that retrolaminar blocks suppress the surgical stress response 
during LDH surgery and are an important part of multimodal analgesia for 
postoperative analgesia.
KEYWORDS: Retrolaminar block, Lumbar disc herniation, cortisol, prolactin, 
postoperative analgesia