Geç Osmanlı'dan Erken Cumhuriyet'e adlî tıp ve bilirkişilik
Forensic medicine and expertise from Late Ottoman Period to Early Republic period
Yazar: YAĞIZ FATİH NAZLIER
Danışman: PROF. DR. RAMAZAN ACUN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Adli Tıp = Forensic Medicine ; Bilim ve Teknoloji = Science and Technology ; Tarih = History
Dizin: Adli bilimler = Forensic sciences ; Adli psikiyatri = Forensic psychiatry ; Adli tıp = Forensic medicine ; Adli vakalar = Forensic case ; Bilirkişi = Expert ; Kriminalistik = Criminalistic ; Modernleşme = Modernization ; Otopsi = Autopsy ; Teknoloji = Technology

Özet:
Osmanlı Devleti XVII. yüzyıldan itibaren geleneksel yapıdan kaynaklanan sorunlardan 
dolayı, bilim ve teknoloji başta olmak üzere birçok alanda Batı'nın gerisinde kalmıştır. 
Bu durum aynı zamanda değişim ve dönüşüm ihtiyacını ortaya çıkarmış ve kapsamlı bir
modernleşme hareketini de beraberinde getirmiştir. Bu bağlamda Osmanlı 
modernleşmesinin iki önemli kolu olan tıp ve hukuk alanındaki değişim ve dönüşümler, 
adlî tıbbın doğuşunu da sağlamıştır. 1841 yılında Sultan Abdülmecid'in izniyle ilk otopsi 
gerçekleştirilmiş ve buna müteakiben Mekteb-i Tıbbiyye-i Adliyye-i Şâhâne'de tıbb-ı 
kanuni dersleri verilmeye başlanmıştır. Modern tıp eğitimiyle eş zamanlı olarak İslam 
hukukundan bağımsız yeni ceza kanunnameleri yürürlüğe girmiş ve bu kanunnamelerin 
uygulanacağı Nizamiye Mahkemeleri kurulmuştur. Gerekli tıbbi ve hukuki altyapının 
oluşmasıyla birlikte adlî tabipler, tıbbi bilirkişi olarak mahkemelerde rol almaya 
başlamışlardır. Tıbbi bilirkişilerin bilimsel yollarla elde ettikleri deliller mahkemenin 
gidişatında önemli bir unsur olduğundan dolayı, adlî tıp pratikleri daima denetime tâbi 
tutulmuş ve iktidarın yönetim araçlarından birisi haline gelmiştir.
Bu çalışma kapsamında 1839 ile 1926 yılları arasında adlî tıp ve tıbbi bilirkişiliğin 
oluşumu, gelişimi ve dönüşümü nitel araştırma yöntemleriyle incelenmiştir. Bu alanda ilk 
defa adlî tıp, adlî psikiyatri, adlî bilimler ve tıbbi bilirkişilik kapsamlı olarak ele alınmış 
ve bütüncül bir bakış açısı oluşturulmuştur. Mezkûr dönemde tabipler ve hakimler için 
kaleme alınan eserler, arşiv belgeleri, mecmualar ve anılardan yola çıkılarak adlî tıp 
uygulamalarının merkezde ve periferide günlük hayata yansımaları ele alınmıştır.
Bununla birlikte adlî psikiyatrinin, adlî tıptan sıyrılması ve ayrı bir uzmanlık alanı olarak 
ortaya çıkışı örneklerle incelenmiştir. Ayrıca devletin kontrol mekanizmasında önemli bir 
yer edinen kriminalistik uygulamalarının gelişimi ve adlî bilimlerdeki rolü ele alınmıştır. 
Araştırmamızın sonucunda ise; adli tıp uygulamaları ilk başlarda tepkiyle karşılaşırken 
zaman içerisinde halkın kendi lehine kullandığı bir enstrüman haline geldiği, adli tıp 
tarihinin başarıları olduğu kadar başarısızlıkları da olduğu ama bunun kurumsal tarih 
yazımına yansımadığı ve tıbbi bilirkişiler mahkemelerde rol almaya başlasalar da 
söylemlerini kabul ettirmekte zorluk yaşadıkları tespit edilmiştir

Abstract:
Ottoman Empire fell behind the West in many fields due to the problems occurring 
because of traditional structure starting from the 17th century. This situation also required 
the change and transformation need and caused a comprehensive modernization 
movement. In this context, changes and transformations within the medicine and and law 
fields, which were the two significant aspects of the modernization of the Ottoman 
Empire, caused forensic medicine to be born. The first autopsy in the Ottoman Empire 
was performed in 1841 with permission from Sultan Abdülmecid, and just after this, Tıbbı Kanuni lessons were started to be given in the Mekteb-i Tıbbiyye-i Adliyye-i Şâhâne. 
Synchronously with modern medical education, new penal codes entered into the force 
independently from Islamic law, and Nizamiye Courts were established to implement 
these laws. Medical examiners started to play a role as medical experts in courts with the 
preparation of necessary medical and legal infrastructure. Proofs obtained by medical 
experts by using scientific methods were significant for the course of the courts, and that 
is why forensic practices were constantly supervised and became a governing instrument 
of the rulership.
Within the scope of this study, occurrence, improvement, and transformation of forensic 
medicine and medical expertise were examined using qualitative research methods 
between 1839 and 1926. This study is the first study comprehensively addressing forensic 
medicine, forensic psychiatry, forensic sciences, and medical expertise and creating 
holistic approach. Reflections of forensic medicine practices on daily life in the center 
and periphery were addressed by starting with the works, archive documents, journals, 
and memories written for doctor and judges in the aforementioned period. Besides, 
forensic psychiatry separation from forensic medicine and becoming a separate 
profession was examined with examples. Also, the development of criminalistic 
practices, which were playing a significant role in the control mechanism of the state and 
their roles in the forensic science were addressed. This study found that forensic medicine 
practices were first met with negative reactions, but later it had become an instrument 
used bu the people for their benefit. The history of forensic medicine included successes in the addition to failures. However, this did not reflect on the institutional historiography. 
Moreover, medical experts had difficulty making their decisions to be accepted even 
though they started to have roles in the court.