Tipografide deneysel yaklaşımlar ve çok katmanlılığın değerlendirilmesi
Experimental approaches in typography and evaluation of multilayeredness
Yazar: PEMBE AKTÜRK
Danışman: PROF. FETHİYE GONCA İLBEYİ DEMİR
Anadolu Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Grafik Ana Sanat Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Deneysel tipografi = Experimental typography

Özet:
Keşfedildiği dönemden bugüne, insanın en değerli iletişim araçlarından olan yazı, tipografi disiplini içinde estetik ve işlevsel biçimde kullanılmaktadır. Her biri kendi başına birer anlam sembolü olan harfler yan yana gelerek kelimeleri, kelimeler yan yana gelerek cümleleri oluşturarak yeni anlamlar, anlam katmanları inşa etmektedir. Bu anlam katmanlarını estetik ve daha etkileyici bir yolla sunabilmek, tipografi ve tipografi konusunda yapılan deneysel üretimlerle mümkündür. Tipografide, tipografik inşa sürecinde deney, çok katmanlı düşünce ve uygulama yaklaşımı, tasarıma yapısal ve anlamsal derinlik kazandırmakta, alıcıya/okuyucuya çoklu tüketim/okuma/algılama perspektifleri sunmaktadır. Dijital olanakların arttığı, yapay zekâ teknolojilerinin sanatta/tasarımda aktif kullanıldığı günümüzde, deneysel üretim yaklaşımları ile farklı disiplinlerden beslenerek üretmenin önemi artmıştır. 
Araştırmada, tipografide deneysel yaklaşımlar ve çok katmanlılık ilişkisi güncel gelişmeler üzerinden örneklendirerek incelemektedir. Deneysel yaklaşımların oyun eylemi ile benzeşen, eğlenceli bir tasarım süreci geçirmeyi, özgün, yaratıcı, etkileyici, tipografik sonuçlar elde etmeyi sağladığı vurgulanmaktadır. Bu bağlamda araştırmada deney kavramı, çok katmanlılık kavramı ve bu kavramlarla ilişkilendirilebilecek diğer kavramlar anlatılmıştır. Tipografide deneysel yaklaşımlar ve çok katmanlılık değerlendirilmiş ve bu yaklaşımlarla üretim yapan tasarımcılardan örnekler verilmiştir. Yaratıcı tasarım deneyleri ve katmanlar oluşturmada kullanılabilecek yöntemler örneklerle açıklanmıştır. Tipografide deneysel yollarla üretim yapma sürecinin önemi ve yönetimi anlatılarak, uygulama çalışmasının kavramsal ve yapısal değerlendirmesi yapılmıştır.

Abstract:
Writing, which was one of man's most valuable communication tools at the time it was discovered, is used aesthetically and functionally within the discipline of typography. Letters, each of which is a symbol of meaning in itself, come together to form words, and words come together to form sentences, building new meanings and layers of meaning. Presenting these layers of meaning in an aesthetic and more impressive way is possible with typography and experimental productions on typography. In typography, the experimentation, multi-layered thought, and application approach in the typographic construction process gives structural and semantic depth to the design and offers multiple consumption/reading/perception perspectives to the viewer/reader. Nowadays, ai technologies are actively used in art/design, the importance of producing with experimental methods and from different disciplines has increased.
In the research, the relationship between experimental approaches and multi-layeredness in typography is examined by exemplifying current developments. It is emphasized that experimental approaches enable a fun design process that resembles game action and achieve original, creative, impressive, and typographic results. In this context, the concept of experiment, the concept of multilayeredness and other concepts that can be associated with these concepts are explained in the research. Experimental approaches and multi-layeredness in typography were evaluated and examples from designers who produced with these approaches were given. Creative design experiments and methods that can be used to create layers are explained with examples. The importance and management of the process of producing experimental typography in typography was explained, and the conceptual and structural evaluation of the application study was made.