Özel yetenekli öğrencilerin akademik başarısızlık süreçlerinde sosyal sermaye
Social capital in academic failure processes of gifted students
Yazar: AYTEN AYTAR
Danışman: DOÇ. DR. MİTHAT KORUMAZ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Akademik başarı = Academic achievement ; Fenomenoloji = Phenomenology ; Fırsat eşitliği = Opportunity equality ; Sosyal sermaye = Social capital ; Özel yetenek = Special ability ; Özel yetenekliler eğitimi = Gifted education ; Üstün yetenekli çocuklar = Gifted children

Özet:
Toplumdaki beklentinin aksine, özel yetenekli öğrencilerin neredeyse yarısı akademik başarısızlığı deneyimlemektedir. Özel yetenekli öğrencilerin aileleri, eğitim sistemi ve çevresi genellikle onların yardım ve destek almadan, kendilerine yeterek başarılı olacağını düşünmektedir. Fakat tüm insanlar gibi onlar da toplum tarafından inşa edilerek eğitim sistemine katılmakta ve akademik süreçte toplumun yarattığı eğilimler doğrultusunda hareket etmektedirler. Sosyal sermaye açısından zengin olan öğrenciler, akademik yaşamda daha avantajlı konumdadırlar. Bireyin beşeri sermayesi, aile içi ve aile dışı sosyal sermaye ile doğru orantılı bir şekilde oluşmakta ve gelişmektedir. Sosyal sermayeyi oluşturan norm ve değerler, sosyal ağlar ve güven bireyin kişiliğini, düşünce ve davranış biçimini, hayattaki ve eğitim sürecindeki başarısını ve başarısızlığını etkilemektedir. 
Akademik başarısızlığın tam olarak neden ortaya çıktığını anlamak için kendilerinden, ailelerinden ve çevrelerinden kaynaklanan faktörlerin bir bütün halinde ve derinlemesine incelenmesi gerekmektedir. Bu araştırmada özel yetenekli öğrencilerin akademik başarısızlık süreçlerinde sosyal sermayenin rolü incelenmektedir. Nitel araştırma yaklaşımı ile yapılan bu araştırmada akademik başarısızlığın nedenlerini derinlemesine ve bütüncül bir şekilde incelemek amacıyla fenomenoloji deseni tercih edilmiştir. Amaçlı örnekleme yöntemlerinden maksimum çeşitlilik örnekleme yöntemi kullanılarak belirlenen özel yetenekli öğrenciler, eğitimciler ve velilerden oluşmuştur. Bu amaçla yaşları ve sınıf düzeyleri farklı olan öğrenciler, branşları ve görevleri farklı olan öğretmen ve idareciler, eğitim düzeyleri ve meslek grupları farklı olan velilerle görüşmeler yapılmıştır. Çalışmanın katılımcılarını İstanbul'da yer alan Bilim ve Sanat Merkezleri'nde eğitim görmüş/görmekte olan veya Rehberlik Araştırma Merkezi tarafından tanılanmış 18 öğrenci, Bilim ve Sanat Merkezleri'nde görev yapmakta olan 15 eğitimci (öğretmen ve idareciler) ve 12 veli oluşturmaktadır. Veri toplama işlemi, yarı yapılandırılmış görüşme sorularıyla görüşmeler yapılarak gerçekleştirilmiştir. Görüşmeler, yüz yüze ve gönüllülük esasına dayalı olarak yapılmıştır. Veriler, betimsel analiz yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. Analiz sonucunda veriler kodlanmış, kategoriler oluşturulmuş ve belirlenen yedi adet temaya ulaşılmıştır. Ulaşılan bu temalar; başarı ölçütleri, genel nedenler, kişiliğin rolü, ailenin rolü, okulun rolü, kültürel sermaye ve sosyal sermayedir. 
"Başarı ölçütleri" temasında öğrenci, eğitimci ve veliler, akademik başarı ve akademik başarısızlığı tanımlamışlardır. "Genel nedenler" temasında, özel yetenekli öğrencilerin akademik başarısızlığının genel olarak neden kaynaklandığı incelenmiştir. "Kişiliğin rolü" temasında özel yetenekli öğrencilerin kişilik özelliklerinin akademik başarısızlıklarında rol oynadığı görülmektedir. "Ailenin rolü" temasında, sosyal sermayenin iki önemli kaynağından biri olan ailenin akademik yaşamın tüm aşamalarında etkili olduğu gibi akademik başarısızlığa da önemli bir rolü bulunduğu görülmektedir. "Okulun rolü" temasında ise öğrencilerin sosyal sermayesinin oluşmasında önemli rolü olan okul ve öğretmenlerinden kaynaklanan nedenlerin akademik başarısızlığa sebep olduğu görülmektedir. "Kültürel sermaye" temasında; aile, eğitim kurumları ve yaşadıkları çevrenin öğrencilerin kültürel sermayelerinin oluşumunu sağlayan kaynaklar olduğu ve kültürel sermayenin azlığının akademik başarısızlığa neden olduğu görülmektedir. "Sosyal sermaye" temasında ise özel yetenekli öğrencinin aile ve çevresinin etkisiyle kendisinde oluşan norm ve değerler, sosyal ağlar ve güven unsurlarının akademik başarısızlıkta belirleyici unsurlar olduğu anlaşılmaktadır. Dezavantajlı veya azınlık gruplarda yer alan, kültürel ve sosyal sermaye açısından fakir olan öğrenciler, sosyoekonomik düzeyi düşük olan ailelerin üyeleri oldukları için eğitim kurumlarına, Bilim ve Sanat Merkezleri'ne ve eğitim kaynaklarına ulaşmakta zorlanmaktadırlar. Ailelerin kalitesiz olarak nitelendirdiği okullarda eğitim görmekte ve yaşanılan çevrenin norm ve değerlerinden, eğitim düzeyinden, kültürel yapısından, arkadaşlık ilişkilerinden etkilenmektedirler. Ekonomik, kültürel ve sosyal sermaye açısından zengin olan aileler çeşitli eğitim yatırımlarıyla çocuklarını desteklemektedirler. Bunun sonucunda dezavantajlı bölgelerde yaşayan özel yetenekli öğrenciler adına fırsat eşitsizliği ortaya çıkmaktadır. Bu durum ise akademik başarısızlık yaşamalarına neden olmaktadır. Bu öğrenciler, zekâ ve yeteneklerine uygun bir eğitim alamadan eğitim hayatlarını tamamlayarak toplumsal sınıfların yeniden üretilmesi sürecinin bir parçası olmaktadırlar. Araştırmanın sonuçları doğrultusunda, eğitim politikası yapıcı ve uygulayıcıları ile araştırmacılara çeşitli önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
Contrary to expectations in society, almost half of gifted students experience academic failure. Families, education system and environment of gifted students generally think that they will be self-sufficient without help and support. However, like all people, they participate in the education system built by the society and act in line with the aptitudes created by the society in the academic process. Students who are rich in social capital are in a more advantageous position in academic life. The human capital of the individual is formed and developed in direct proportion to the social capital within and outside the family. Norms and values, social networks and trust that make up social capital affect an individual's personality, way of thinking and behavior, success and failure in life and education process.
In order to understand exactly why academic failure occurs, factors arising from themselves, their families and their environment should be examined as a whole and in depth. In this study, the role of social capital in the academic failure processes of gifted students is examined. In this research, which was conducted with a qualitative research approach, the phenomenology design was preferred in order to examine the causes of academic failure in an in-depth and holistic way. It consisted of gifted students, educators and parents determined by using the maximum diversity sampling method, one of the purposive sampling methods. For this purpose, interviews were conducted with students with different ages and grade levels, teachers and administrators with different branches and duties, and parents with different education levels and occupational groups. The participants of the study consisted of 18 students who were/are studying at Science and Art Centers in Istanbul or were identified by the Guidance Research Center, 15 educators (teachers and administrators) and 12 parents working at Science and Art Centers. Data collection was carried out through interviews with semi-structured interview questions. The interviews were conducted face-to-face and on a voluntary basis. The data were analyzed using the descriptive analysis method. As a result of the analysis, the data were coded, categories were created and and the determined seven themes were reached. These themes reached; success criteria are general causes, role of personality, role of family, role of school, cultural capital and social capital.
In the theme of "achievement criteria", students, educators and parents defined academic success and academic failure. In the theme of "general reasons", the reason for the academic failure of gifted students in general was examined. In the theme of "the role of personality", it is seen that the personality traits of gifted students play a role in their academic failure. In the theme of "the role of the family", it is seen that the family, one of the two important sources of social capital, has an important role in academic failure as it is effective in all stages of academic life. In the theme of "the role of the school", it is seen that the reasons arising from the school and its teachers, which have an important role in the formation of the social capital of the students, cause academic failure. In the theme of "cultural capital"; It is seen that family, educational institutions and the environment they live in are the sources that provide the formation of the cultural capital of the students and the lack of cultural capital causes academic failure. In the theme of "social capital", it is understood that the norms and values, social networks and trust elements formed in the gifted student with the influence of his family and environment are the determining factors in academic failure. Students who are in disadvantaged or minority groups and who are poor in terms of cultural and social capital have difficulty in accessing educational institutions, Science and Art Centers and educational resources because they are members of families with low socioeconomic status. They are educated in schools that their families describe as poor quality and they are affected by the norms and values of the environment, education level, cultural structure and friendship relations. Families that are rich in economic, cultural and social capital support their children with various educational investments. As a result, inequality of opportunity arises on behalf of gifted students living in disadvantaged areas. This situation causes them to experience academic failure. These students become a part of the reproduction process of social classes by completing their education life without receiving an education suitable for their intelligence and abilities. In line with the results of the research, various suggestions were made to the education policy makers and practitioners and researchers.