Empati yönelimli siber zorbalık psiko-eğitim programının lise 9. ve 10. sınıf öğrencilerinin siber zorbalık düzeylerine etkisi
Effect of empathy-oriented cyberbullying psycho-education program on cyberbullying level of 9th and 10th grade students
Yazar: AYŞE AKYÜZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ZEHNİ KOÇ
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Empati = Empathy ; Empatik eğilim = Empathic inclination ; Lise öğrencileri = High schools students ; Psiko-eğitim programı = Psycho-educational program ; Siber zorbalık = Cyberbullying ; Zorbalık = Bullying

Özet:
Bu araştırmanın amacı araştırmacı tarafından geliştirilmiş olan empati yönelimli siber zorbalık psiko-eğitim programının lise 9. ve 10. sınıf öğrencilerinin zorba ve mağdur olma açısından siber zorbalık davranışlarına ve empati düzeylerine etkisini incelemektir. Araştırma açıklayıcı karma yönteme dayalı olarak yapılmıştır ve iki bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın ilk bölümünde hazırlanan psiko-eğitim programının siber zorbalık ve empati üzerine etkisinin; ikinci bölümünde ise uygulanan psiko-eğitim programına ilişkin katılımcı görüşlerinin incelenmesi yer almaktadır. Araştırmanın ilk bölümü 2018-2019 eğitim-öğretim yılında Konya İli Cihanbeyli ilçesinde Milli Eğitim Bakanlığına bağlı bir Anadolu Lisesi'nde yürütülmüştür. 9. ve 10. sınıfa devam etmekte olan 198 öğrencinin Siber Zorbalık ve İnternet Saldırganlığını Tarama Ölçeği, Temel Empati Ölçeği ve Kişisel Bilgi Formunu yanıtlaması sağlanmıştır. Elde edilen verilerden yola çıkarak 12'şer kişiden oluşan deney ve kontrol grupları oluşturulmuştur. Ardından 12 kişiden oluşan deney grubuna 8 oturumdan meydana gelen "Empati Yönelimli Siber Zorbalık Psiko-Eğitim Programı" uygulanmıştır. Kontrol grubu ile herhangi bir çalışma yürütülmemiştir. Psiko-eğitim programının uygulanmasının ardından deney ve kontrol gruplarına aynı ölçme araçları tekrar uygulanmış ve son test verileri elde edilmiştir. Nicel verilerin analizinde örneklemin küçük olması (n<30) nedeni ile parametrik olmayan testler kullanılmıştır. Deney grubunun ve kontrol grubunun 'siber kurban olma' ve 'siber zorba olma' sıklıkları ve 'empati' düzeylerine ilişkin öntest ve sontest puanlarına Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi ile bakılmıştır. Deney ve kontrol gruplarının 'siber kurban olma' ve 'siber zorba olma' sıklıkları ve 'empati' düzeylerine ilişkin sontest puanları Mann-Whitney U testi ile karşılaştırılmıştır. Analiz sonuçlarına göre empati yönelimli siber zorbalık psiko-eğitim programının öğrencilerin siber zorba olma, siber zorbalık kurbanı olma sıklıkları ile empati düzeyleri üzerinde olumlu bir etkiye sahip olmadığı bulgusuna ulaşılmıştır. Araştırmanın ikinci bölümünde empati yönelimli siber zorbalık psiko-eğitim programına ilişkin katılımcı görüşlerinin incelenmesi amacıyla psiko-eğitim programına katılan 12 öğrenci ile odak grup görüşmesi gerçekleştirilmiştir. Odak grup görüşmesi, eğitim programının konusu, içeriği, yöntemi ve etkinlikleri açısından değerlendirilmesi amacıyla hazırlanan sorular doğrultusunda gerçekleştirilmiştir. Elde edilen verilerin analizi betimsel analiz ile yapılmıştır. Yapılan analizde katılımcıların psiko-eğitim programının amacına ulaşmada ve amaca yönelik içerikte yeterli olduğunu ifade ettikleri sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
The aim of the present study was to review the effect of empathy-oriented cyberbulying psycho-education program develoed by the researcher on cyberbullying behaviours and empathy levels of 9th and 10th grade students. The research was based on descriptive mixed method and consists of two sections. The first part includes review of the effect of psycho-education program on cyberbullying and emptahy; second part includes the review of opinions of the participants who participated into the psycho-education program. The first part of the study was conducted in an Anatolian High School in Cihanbeyli district of Konya during 2018-2019 academic year. One hundred and ninety eight students attending 9th and 10th grades were asked to respond to Cyber Bullying and Internet Aggression Screening Scale, Basic Empathy Scale and Personal Information Form. Based on the data obtained, experimental and control groups including12 students each were created. Then, "Empathy-Oriented Cyber Bullying Psycho-Education Program consisting of 8 sessions was applied to the experimental group including 12 students. No study was conducted with the control group. Following the implementation of the psycho-education program, same measurement tools were applied to the experimental and control groups again and final test data were obtained. Non-parametric tests were used in the analysis of quantitative data because of the small sample size (n <30). Frequency of "being a cyber victim" and "being a cyber bully" as well as preliminary test and final test scores related to "empathy" levels were analysed through Wilcoxon's signed Rank test in the experimental and control groups  Frequency of "being a cyber victim" and "being a cyber bully" as well as final test scores related to "empathy" levels were analysed through Mann-Whitney U test in the experimental and control groups According to the results of the analysis, it was found that the empathy-oriented cyberbullying psycho-education program did not have a positive effect on the frequency of being a cyber bully, being a victim of cyber bullying and empathy levels. In the second part of the research, focus group interviews were conducted with 12 students who participated into the psycho-education program in order to examine the participants' views on the empathy-oriented cyber bullying psycho-education program. The focus group interview was conducted in accordance with the questions prepared in order to evaluate the subject, content, method and activities of the training program. Analysis of the data obtained was carried out with descriptive analysis. It was concluded that psycho-education programs are sufficient to achieve the goal in terms of target-oriented content.