Şanlıurfa'da Suriyeli sığınmacılara yönelik STK faaliyetlerinde din
Religion in NGO activities for Syrian aslyum-seekers in Şanlıurfa
Yazar: DENİZ YILDIZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ESRA ASLAN TURAN
Dicle Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Din = Religion ; Göçler = Migrations ; Sivil toplum örgütleri = Nongovernmental organizations ; Suriyeliler = Syrians ; Sığınmacı = Asylum seeker ; Uluslararası göç = International migration ; Şanlıurfa = Şanlıurfa

Özet:
Bu çalışmada, Suriyeli sığınmacılara yönelik Şanlıurfa'daki STK faaliyetlerinde dinin konumu ele alınmıştır. Araştırmada, sivil toplum kuruluşları alanında faaliyet yürüten ve bu çalışmaları etkileyen aktörlerin ifade ve gözlemlerinin gerçeğe daha yakın bilgiler içerdiği düşüncesinden hareketle nitel araştırma yöntemi tercih edilmiştir. Kentte bulunan 24 STK'den 27 kişi ve bu kuruluşların çalışmalarına katılan 12 Suriyeli sığınmacı ile yarı yapılandırılmış görüşme formu eşliğinde görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Ayrıca elde edilen verilerin güvenirliğini artırmak amacıyla kentte tercümanlık, Kur'an kursu yöneticiliği, müftülük çalışanı gibi görevlerde bulunan 6 kişiyle konu hakkında enformel tarzda sohbetler yapılmıştır. Görüşme tekniğinin yanı sıra doküman analizi tekniği ve katılımda bulunulan seminerlere, yardım faaliyetlerine ve STK görevlileri ile yemek yeme esnasındaki sohbetlere dair tutulan notlardan da yararlanılmıştır.
Araştırmada Şanlıurfa'daki STK'lerin sığınmacılara yönelik ağırlıklı olarak insanî yardım çalışmaları yürüttüğü, bu yardımların gerçekleşmesinde ise zekât, sadaka, fitre, kurban gibi dinî gayelerle yapılan bağışların önemli bir yer tuttuğu fark edilmiştir. STK'lerin insanî yardım çalışmalarına göre toplumsal kültürel faaliyetlerinin daha sınırlı olduğu gözlemlenmiştir. İslami eğilimli kuruluşların söylem düzeyinde dini referans almakla birlikte sohbet, kermes, seminer, cemaatle namaz, medrese eğitimleri faaliyetlerinde dinî gayeleri olduğu anlaşılmıştır. Bu faaliyetlerin sığınmacıların hem sosyalleşmesine hem de kent kültürüne alışmalarına katkı sunduğu tespit edilmiştir. KAMER Vakfı, Sivil Kadınlar Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği gibi kadın hakları konusunda faaliyet yürüten kuruluşların çalışmalarına katılan sığınmacı kadınlarda onların aleyhine olan mevcut dinî anlayış ve kültürel davranış kalıplarında (mirastan pay almama, çok eşliliğe razı olma, kız çocuklarının okula gönderilmemesi gibi) bir takım değişimlerin oluşmaya başladığı fark edilmiştir. Son olarak araştırmaya dâhil edilen STK'lerin gerek kurumsal anlamda gerekse de yerel halk ve sığınmacılar arasında yaşanan problemleri aşmada kentteki Suriyeli ve Şanlıurfalı âlim, kanaat önderi olarak tanınan kişilere başvurdukları tespit edilmiştir. Bu kişilerin ensar-muhacir, din kardeşliği gibi söylemler ve toplumsal statüleri aracılığıyla sorunları çözmede STK'lere yardımcı olduğu anlaşılmıştır.

Abstract:
In this study, the position of religion in NGO activities in Şanlıurfa for Syrian asylum-seekers is discussed. In the research, qualitative research method was preferred, considering that the statements and observations of the actors operating in the field of non-governmental organizations and influencing these studies contain information closer to the truth. Interviews were held with 27 people from 24 NGOs in the city and 12 Syrian asylum-seekers who participated in the work of these organizations, accompanied by a semi-structured interview form. In addition, in order to increase the reliability of the data obtained, informal conversations were held with 6 people working in the city as translator, Quran course manager, mufti employee. In addition to the interview technique, the document analysis technique and the notes taken on the seminars attended, aid activities and conversations during the meal with the NGO officials were also used.
In the research it was noticed that NGOs in Şanlıurfa mainly carry out humanitarian aid activities for asylum-seekers, and donations made for religious purposes such as zakat, charity, fitre, and qurban play an important role in the realization of these aids. It has been observed that social and cultural activities of NGOs are more limited compared to humanitarian aid activities. It has been understood that Islamic-oriented NGOs take religion as a reference at the level of discourse, but also have religious aims in their activities such as conversation, bazaar, seminar, congregational prayer, and madrasah education. It has been determined that these activities contribute to the socialization of asylum-seekers and their adaptation to urban culture. It has been noticed that some changes have started to occur in the existing religious understanding and cultural behavior patterns (such as not receiving a share from inheritance, consenting to polygamy, not sending girls to school)  that are against them among the asylum-seeker women who participate in the activities of organizations working on women's rights, such as the KAMER Foundation and the Civil Women's Aid and Solidarity Association. Finally, it was determined that the NGOs included in the research consulted to people who are known as Syrian and Şanlıurfa scholars and opinion leaders in order to overcome the problems experienced both in the institutional sense and among the local people and asylum seekers. It was understood that these people helped NGOs in solving problems through discourses such as Ansar-muhajir, religious brotherhood and their social status.