Kanserli çocukların ailelerinin oral mukozite yönelik tamamlayıcı uygulamaları
Complementary practices against oral mucositis for the families having cancerous children
Yazar: ZEYNEP YURDAKUL
Danışman: YRD. DOÇ. DR. FİGEN IŞIK ESENAY
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Onkoloji = Oncology ; Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Kanser hastaları = Cancer patients ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Stomatit = Stomatitis ; Tamamlayıcı tedaviler = Complementary therapies ; Tıp-geleneksel = Medicine-traditional ; Çocuklar = Children ; İlaç tedavisi = Drug therapy

Özet:
Kesitsel ve tanımlayıcı nitelikte yapılan bu araştırma, kanserli çocukların ebeveynlerinin oral mukozite yönelik kullandıkları tamamlayıcı uygulamaları ve ebeveynlerin gözlemlerine göre etkinliklerini belirlemek amacıyla yapılmıştır.
Araştırma Ankara ili sınırları içindeki çocuk hematoloji-onkoloji bölümleri olan tüm hastanelerde yapılmıştır. Araştırma evreni, Sağlık Bakanlığı Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu 3. Bölge Kamu Hastaneleri Birliği Genel Sekreterliği'ne bağlı Dr. Abdurrahman Yurtaslan Onkoloji Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Sağlık Bakanlığı Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu 2. Bölge Kamu Hastaneleri Birliği Genel Sekreterliği'ne bağlı Ankara Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Hematoloji-Onkoloji Eğitim ve Araştırma Hastanesi ve Dr. Sami Ulus Kadın Doğum Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Hastanesi, Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi ve Hacettepe Üniversitesi Onkoloji Hastanesinde çocuk hematoloji-onkoloji kliniklerinde 25.07.2016 ve 28.10.2016 tarihleri arasında takip edilen en az bir kür kanser tedavisi almış olan çocukla asıl ilgilenen ve 18 yaşından büyük, okuma yazma bilen ebeveynlerin gönüllü katılımlarıyla (n=302) oluşturulmuştur. Araştırma verileri, hazırlanan anket formunun ebeveynlerle yüz yüze görüşme yöntemi kullanarak doldurulmasıyla elde edilmiştir. İstatistiksel analizlerde tanımlayıcı istatistiklerden yüzdelik dağılım, ortalama ve standart sapma kullanılmıştır. Sayı ve yüzde dağılımlı verilerin karşılaştırılması için ise Ki-kare testi ve bonferroni düzeltmeli Ki-kare testi uygulanmıştır.  
Kanserli çocukların tıbbi tanıları %30,5 lösemi, %17,2 kemik tümörü ve %15,2 lenfomadır. Kanserli çocukla birinci dereceden ilgilenen kişinin %90,4 anne ve %9,6 baba olduğu belirlenmiştir. Kanser tedavisi alan çocukların %91,1'sinde oral mukozitin ortalama olarak 2,59±2,05 (n=302, Min:0, Max:10) defa geliştiği ve ebeveynlerin %51'inin oral mukozite yönelik geleneksel ve tamamlayıcı uygulamaları kullandığı sonucuna ulaşılmıştır. Kendileri için geleneksel ve tamamlayıcı uygulama kullanan (X2=15,277, p<0,001), gelirleri giderlerinden fazla olan (X2=6,953, p<0,05; α/3=0,017, p=0,010) ve farmakolojik yöntemlerin kısmen etkili olduğunu düşünen ebeveynlerin (X2=52,046, p< 0,001; α/3=0,0083, p=0,006) çocuklarında oral mukozite yönelik geleneksel ve tamamlayıcı uygulamaların kullanımının daha fazla olduğu, annelerin eğitim düzeyinin (X2=5,268, p>0,05) oral mukozite yönelik geleneksel ve tamamlayıcı uygulamaların kullanımını etkilemediği belirlenmiştir. Ebeveynlerin %53,06'sı oral mukoziti iyileştirmek için geleneksel ve tamamlayıcı uygulamaları kullanmaktadır (n=164). Ebeveynlerin %31,07'si kullandıkları geleneksel ve tamamlayıcı uygulamaları diğer hasta yakınlarının önerdiğini, %51,82'si bu uygulamaları kullanırken sağlık personeline danışmadıklarını ancak hemşireler tarafından uygulamalar hakkında bilgilendirilmek istediklerini (%55,6) ifade etmiştir. Oral mukoziti önlemek ve iyileşmesini sağlamak için kullanılan geleneksel ve tamamlayıcı uygulamaların ebeveynlere (n=164) aylık maliyetinin 27,6tl olduğu saptanmıştır. Oral mukoziti önlemek ve iyileşmesini sağlamak için ebeveynlerin 20 farklı doğal ürün kullandıkları belirlenmiştir. Ebeveynlerin tek olarak kullandıkları geleneksel ve tamamlayıcı uygulamalar; karadut özü (%41,46, n=68), karadut meyvesi (%2,43, n=4), karbonat (%15,24, n=25), bal (%11,58, n=19), hurma (%1,99, n=3,), at sütü (%0,6, n=1), arı poleni (%1,21, n=2), şiraz pekmezi ( %0,6, n=1), hindistan cevizi yağı (%2,43, n=4), badem yağı (%0,6, n=1), propolis (%2,43, n=4), elma sirkesi (%2,43, n=4), probiotik gargara (%0,6, n=1), kristal şeker (%0,6, n=1), çilek (%0,6, n=1) olarak belirlenmiştir. Ebeveynlerin çoklu kullandıkları geleneksel ve tamamlayıcı uygulamaların ise; karadut özü ve karbonat (%55,56, n=5), karadut özü ve şekersiz sakız (%11,11, n=1), karadut özü ve şiraz pekmezi (%11,11, n=1), karbonat ve elma sirkesi (%22,22, n=2) olduğu saptanmıştır. Bulgular doğrultusunda önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
This study that was done in cross-sectional and definitive characteristic, has been conducted with the aim of identifying the complementary practices used by the families, which have cancerous children, against oral mucositis and the activities according to the observation of the families.
The study has been conducted in all of the hospitals that have hematology-oncology departments in Ankara province. The population of the study is composed of the volunteer and literate family members (n=302) who are over 18, who have been primarily interested in her/his family member who received at least one curation of cancer treatment that were followed between 25.07.2016 and 28.10.2016 in Dr. Abdurrahman Oncology Training and Research Hospital that is dependent on the Ministry of Turkey, Institution of Turkish Public Hospitals, General Secretary of the Union of 3rd Regional Public Hospitals; Ankara Pediatrics Hematology-Oncology Training and Research Hospital that is dependent on  the Ministry of Health, Institution of Turkish Public Hospitals, General Secretary of the Union of 2nd Regional Public Hospitals; Dr. Sami Ulus Gynaecology and Pediatric Training and Research Hospital, Ankara University Faculty of Medicine Children's Hospital, Gazi University Faculty of Medicine and Hacettepe University Oncology Hospital children hematology-oncology clinics. The data of the study have been obtained by filling the questionnaire forms by the families by means of face-to-face interview method. Percentage distribution, average and standard deviation have been used in the statistical analyses among definitive analyses. Chi-square test and bonferroni corrected Chi-square has been implemented in comparing the number-distributed and percentage-distributed data. 

       Medical diagnosis of the children with cancer have been determined as 30,5% leucemia, 17,2% bone tumor and 15,2% lymphoma. It has been determined that the person who takes care of the cancerous child is 90,4% mother whereas 9,6% father. It has been concluded that oral mucositis develops on 91,1% of the children who receive cancer treatment averagely 2,59±2,05 times (n=302, Min:0, Max:10) and that 51% of the families use traditional and complementary practices against oral mucositis. It has been identified that the usage of traditional and complementary practices against oral mucositis are high among the families which use traditional and complementary practices for themselves (X2=15,277, p<0,001), whose incomes are higher than expenses X2=6,953, p<0,05; α/3=0,017, p=0,010), which think that the pharmacological methods are relatively effective  (X2=52,046, p< 0,001; α/3=0,0083, p=0,006). It has also been determined that the educational level (X2=5,268, p>0,05) do not affect the usage of traditional and complementary practices against oral mucositis. 53,06% of the families use traditional and complementary practices in order to heal oral mucositis. 31,07% (n=164) of the families stated that the traditional and complementary practices that they use are suggested by other patient relatives whereas 51,82% of them stated that they do not consult to any medical personnel while using such practices but they (55,6%) want to receive information from nurses. It has been identified that the monthly cost of traditional and complementary practices used in order to prevent oral mucositis and to ensure the healing is 27,6 Turkish Liras for the families. It has been revealed that the families use 20 different kinds of natural products. Traditional and complementary practices used by the families have been identified separately as black mulberry essence (%41,46, n=68), black mulberry fruit (%2,43, n=4), carbonate (%15,24, n=25), honey (%11,58, n=19), persimmon (%1,99, n=3), horse milk (%0,6, n=1), bee pollen (%1,21, n=2), shiraz syrup (%0,6, n=1), coconut oil (%2,43, n=4), almond oil (%0,6, n=1), propolis (%2,43, n=4), apple vinegar (%2,43, n=4), probiotic gargling (%0,6, n=1), crystal sugar (%0,6, n=1) and strawberry (%0,6, n=1).  It has been identified that the traditional and complementary practices that are used by the families with multiple purpose are black mulberry essence and carbonate (%55,56, n=5), black mulberry essence and sugar-free chewing gum (%11,11, n=1), black mulberry essence and shiraz syrup (%11,11, n=1), carbonate and apple vinegar (%22,22, n=2). Suggestions have been made in the direction of finding.