Çekerek çayı akımlarındaki değişimim analizi
Analysis of variability in streamflows of Cekerek stream
Yazar: YÜCEL DEMİRCAN
Danışman: PROF. DR. KADRİ YÜREKLİ
Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyosistem Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
İnsan kaynaklı aktivitelerin bir sonucu olarak meydana gelen küresel ısınmanın olumsuz etkisi ekosistemi tahrip etmektedir. Su kaynakları bağlamında, ilgili çoğu çalışmada küresel ısınmanın etkisinin yağışlardaki artma ya da azalmadan dolayı çok fazla olacağı belirtilmektedir. Bu anlamda, yağışlar tarafından beslenen yerüstü ve yeraltı su kaynaklarımızın potansiyelleri, suya bağlı doğal afetlerden korunmak için saptanmalıdır. Diğer taraftan da, kuraklık veya taşkın gibi afetlere bağlı meydana gelecek zararı en aza indirmek için gerekli tedbirler de alınmalıdır. Bu çalışma Yeşilırmak nehrinin ana kollarından biri olan Çekerek çayı akımlarındaki değişkenliğin ortaya çıkarılması üzerinedir. Bu çalışmada, Çekerek Çayı üzerinde bulunan ve gözlem süresi en uzun olan (1969-2013) 1424 numaralı akım istasyonunun aylık ortalama akım değerleri (AOTA) materyal olarak kullanıldı. Ayrıca çalışmada ardışık iki ayın aylık ortalama akım toplamları (İAOTA), mevsimsel seriler(MAOTA), her ayın aylık maksimum (AYMAA) ve minimum (AYMİA) akım serileri de analiz için elde edildi. Göz önüne alınan veri setlerindeki değişkenliğin analizi, parametrik olmayan Mann-Kendal, Spearman Rho, Kruskal-Wallis, Levene testleri ve Şen'in grafik yöntemiyle gerçekleştirildi. Mann-Kendal ve Spearman Rho testler ile veri setlerinde istatistiki anlamda önemli değişimin olmadığı saptandı, Spearman Rho test yalnızca bir veri setinde artan yönde istatistiki anlamda önemli eğilim ortaya çıkardı. Halbuki ortanca değer ve varyans anlamında bir çok veri setinde değişimin olduğu Kuruskal-Wallis ve Levene testleri ile tespit edildi. Kuruskal-Wallis ve Levene sonuçlarına göre değişkenlik gösteren verilerin Şen grafikleri de çok fazla saçılan verinin olduğunu gösteriyor.

ANAHTAR KELİMELER: Çekerek Çayı, Akarsu akımı, Trend analizi, Mann-Kendal, Spearman Rho, Kruskal-Wallis, Levene

Abstract:
The impacts of global warming occurring as a result of human-induced activities are devastated ecosystem. In the context of water resources, it is noted in the related many studies that its effect would be too much due to the increase or decrease in precipitation. In this sense, changes in surface and ground water resources potential of our country fed by rainfall should be detected to protect against the natural disaster linked to water. On the other hand, necessary measures should be taken to minimize the damage that occurs due to disasters such as droughts and floods. This study is based on revealing of variability in streamflows of Cekerek Stream which is one of main tributaries of Yesilirmak river. In the study, monthly mean streamflow values (AOTA) from the streamflow gauging station which is called as 1424 and has the longest observation period (from 1969 to 2013) were used as a material. In addition, in the study, the sum of monthly mean streamflow values in two consecutive months (İAOTA), seasonal series (MAOTA), monthly maximum(AYMAA) and minimum (AYMIA) streamflow series for each month were formed to explore variability in their data. The analysis of variability in the considered data sets was performed by non-parametric approaches, including Mann-Kendal, Spearman Rho, Kruskal-Wallis and Levene and, by Sen's graphical procedure. The statistically insignificant changes in the data sequences were detected by Mann-Kendal and Spearman Rho. But, Spearman Rho test revealed a statistically significant increasing trend in only data set. However, in terms of median and variance, variability in many data sets was determined by Kuruskal-Wallis ve Levene test. The Sen's graphics of the data sets showing variability with regard to Kuruskal-Wallis ve Levene test results also shows that there is much more scattered data point.

KEYWORDS: Ckerek stream, Streamflow, Trend analysis, Mann-Kendal, Spearman Rho, Kruskal-Wallis, Levene