Spor tesislerinde beyaz fil vakalarına bir örnek: İstanbul Atatürk Olimpiyat Stadyumu
An example of white elephant cases at sport facilities: Istanbul Ataturk Olympic Stadium
Yazar: AHMET BATUHAN AKBULUT
Danışman: PROF. DR. ZAFER ÇİMEN
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Spor Yöneticiliği Ana Bilim Dalı / Spor Yöneticiliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ekonomi = Economics ; Spor = Sports
Dizin: Finansal sürdürülebilirlik = Financial sustainability ; Sosyal sürdürülebilirlik = Social sustainability ; Çevresel sürdürülebilirlik = Sustainable environment

Özet:
Bu çalışma, mega spor etkinliklerine ev sahipliği sürecinde inşa edilen spor tesislerini örnek
bir vaka üzerinden verimlilik ve sürdürülebilirlik açısından incelemek ve bu tesislerin
yapımından sonra yılın büyük bölümünde âtıl kalan ve beyaz fil olarak adlandırılan yapılara
dönüşmesinin önüne geçmeyi sağlayacak öneriler oluşturmak amacıyla gerçekleştirilmiştir.
Nitel araştırma yöntemlerinden keşfedici vaka çalışması deseni kullanılan araştırmada,
örnek vaka olarak olası İstanbul Olimpiyat Oyunları için inşa edilen İstanbul Atatürk
Olimpiyat Stadyumu (AOS) seçilmiştir. Örnek vaka AOS'un kullanım verimliliğini ve ekonomik
sürdürülebilirliğini saptayabilmek amacıyla sınırlı veri kaynaklarından elde edilen veriler
sezonlar içinde yapılan maç sayıları, satılan bilet sayıları, stadyumun gelirleri ve giderleri gibi
başlıklar altında incelenmiştir. Veri kaynaklarının sınırlılığını azaltabilmek ve çıkan sonuçların
nedenlerini tespit edebilmek için gözlem yönteminden de yararlanılmıştır. Verilerin
analizinde betimleyici istatistik kullanılmıştır. Araştırma bulguları AOS'un en yüksek seyirci
sayısına eriştiği sezonda yalnızca üç kez tam kapasite seyirci sayısına ulaşabildiği, ortalama
yıllık giderinin 1,48 milyon dolar (sadece stadyum) olurken, AOS, anex atletizm sahası ve
olimpiyat köyünü içeren üç tesisten 4 yılda 2 milyon dolar gelir elde edilmiştir. Stadyum idari
kadrosunda yer alan çalışanların maliyeti kişi başı aylık ortalama 4.614 dolar olarak
hesaplanmıştır. Yapılan gözlemlere göre İstanbul şehrinin büyüklüğü ve stadyumun kent
merkezine olan uzaklığının ulaşımı zorlaştırdığı, tribünler ve oyun sahası arasındaki geniş
boşluğun sadece futbol maçları için kullanılan tesiste seyir zevkini olumsuz etkileyebileceği
ve stadyumun konumu gereği kuvvetli rüzgarlara maruz kaldığı belirlenmiştir. Sonuç olarak,
AOS'un yüksek seyirci kapasitesine sahip bir futbol takımına ev sahipliği yapmaması,
yalnızca futbol maçları için kullanılmasına karşın tribünlerin oyun sahasından uzak olması,
konumu, kuvvetli rüzgâr akımlarına maruz kalması, çalışan giderlerinin yüksekliği, gelir
kaynaklarının çeşitlendirememesi gibi faktörlerin etkisiyle verimli kullanılamaması ve
sürdürülebilirlik özelliklerinden uzaklaşması nedeniyle beyaz fil olarak değerlendirilebilecek
bir yapıya dönüştüğü söylenebilir.

Abstract:
This study aims to examine the sports facilities built during the process of hosting mega
sports events in terms of efficiency and sustainability through a case study and to formulate
recommendations to prevent these facilities from turning into so-called white elephants
that remain idle for most of the year after their construction. The exploratory case study
design, which is one of the qualitative research methods, was used in the research, and
Istanbul Atatürk Olympic Stadium (AOS), which was built for the possible Istanbul Olympic
Games, was selected as the case study. In order to determine the utilization efficiency and
economic sustainability of the case study AOS, the data obtained from limited data sources
were analyzed under headings such as the number of matches played during the seasons,
the number of tickets sold, the revenues and expenses of the stadium. Observation method
was also used to reduce the limitations of data sources and to identify the reasons for the
results. Descriptive statistics were used to analyze the data. The findings of the study show
that the AOS was able to reach full capacity only three times in the season when it reached
the highest number of spectators, its average annual expenditure was 1,48 million dollars
(stadium only), while the three facilities including AOS, anex athletics field and olympic
village generated 2 million dollars of income in 4 years. The cost of the stadium's
administrative staff was calculated at an average of $4.614 per person per month. Based on
the observations made, it was determined that the size of the city of Istanbul and the
distance of the stadium from the city center made transportation difficult, the large gap
between the stands and the playing field could negatively affect the viewing pleasure in the
facility used only for football matches, and the stadium was exposed to strong winds due
to its location. As a result, it can be said that AOS has turned into a structure that can be
evaluated as a white elephant due to the fact that it does not host a football team with a
high spectator capacity, although it is used only for football matches, the tribunes are far
from the playing field, its location, its exposure to strong wind currents, its high employee
expenses, its inability to diversify its income sources, and its inefficient use and its lack of
sustainability features.