Bağımsız denetçinin iç denetim fonksiyonuna güvenini etkileyen faktörler ve Türkiye açısından değerlendirilmesi
Factors affecting the external auditor's reliance on the internal audit function and its evaluation for Türkiye
Yazar: ZAHİD KILIÇASLAN
Danışman: PROF. DR. YILDIZ AYANOĞLU
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Muhasebe Finansman Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
2000'li yılların başında ve devamında büyük firmalarda yaşanan usulsüzlükler ve suistimaller kurumsal yönetim kavramının öneminin artmasına, bu sistemin önemli paydaşlarından olan iç denetçiler ile bağımsız denetçilerin sorumluluklarının genişlemesine yol açmıştır. Bağımsız denetçiler tarafından ilgili firmaların finansal tablolarındaki yanlış veya hileli işlemlerin tespit edilememesi veya bu durumun kamuoyuna zamanında ve doğru bir şekilde aktarılamaması dolayısıyla sarsılan yatırımcı güveninin yeniden tesis edilmesi amacıyla bağımsız denetimin görev ve sorumlulukları artırılmıştır. Yeni görevlerle birlikte artan iş yükü ve dolayısıyla kaliteli iş üretilememesi riski, bağımsız denetçilerin davalara muhatap olmasına neden olmuştur. Bağımsız denetçinin iş yükü nedeniyle karşı karşıya olduğu risklerin ortadan kaldırılabilmesi ancak denetçilerin işlerindeki kaliteyi koruyabilmeleri ile mümkün olacaktır. Bununla birlikte kalitenin, artan iş yükü ile birlikte denetimlere daha fazla zaman ayrılması ile sağlanması, denetimin maliyetinde de artışı beraberinde getirmektedir.  Bu durumun hem müşteri tarafından hem de yüksek rekabetin olduğu bağımsız denetim sektörü tarafından olumsuz sonuçları bulunmaktadır. Bağımsız denetçilerin maliyet artışına katlanmadan denetim kalitesini korumalarının önemli bir yolu finansal tablo denetiminde denetim kanıtı elde ederken iç denetçilerin çalışmalarından faydalanması veya doğrudan yardım almasıdır.  Bu sayede kalite korunduğu gibi maliyet artışının da önüne geçilebilecektir. Bağımsız denetim ve iç denetimin belli alanlarda benzer faaliyet yürütmeleri dolayısıyla işbirliği halinde bulunmaları, aynı işlerin tekraren yapılmasını engelleyecek, denetim maliyetini düşürecek ve denetim kalitesini artırabilecektir. Bu durumun hem işletmeye hem de bağımsız denetime olumlu anlamda katkı sağlayacağı açıktır. Çalışmamızda 610 no'lu BDS ve literatürde yapılan çalışmalar baz alınarak belirlenen değişkenlerin Türkiye'deki bağımsız denetçiler açısından etkisi analiz edilmiş, bu güvenin niteliği ve kapsamına etkisi olabilecek faktörler değerlendirilmiştir. Aynı zamanda iç denetçi çalışmalarından faydalanılmasının veya iç denetçilerden doğrudan yardım alınmasının denetim saati ve denetim ücreti üzerindeki etkisi incelenmiştir. Çalışmaya katılan bağımsız denetçiler açısından Mesleki Yeterliğin güven üzerinde anlamlı bir etkisinin olduğu sonucuna ulaşılırken, Tarafsızlık, Sistematik ve Disiplinli Yaklaşım, İletişim ve Çalışmaların Uygunluğu değişkenlerinin güven üzerinde anlamlı bir etkisi tespit edilememiştir. Öte yandan denetçilerden doğrudan yardım alınmasının denetim süresine etkisinin bulunduğu tespit edilmiştir.Çalışmada araştırma modeli olarak, Yapısal Eşitlik Modeli kullanılmış, verilerin elde edilmesi amacıyla en yüksek gelire sahip 10 bağımsız denetim firmasında çalışan bağımsız denetçilere anket uygulanmıştır. Elde edilen veriler smartPLS yazılımı kullanılarak analiz edilmiştir.

Abstract:
During the early 2000s and beyond, corruption and abuse occurring in large corporations have led to an increased importance of corporate governance. This has resulted in the expansion of responsibilities for internal auditors and external auditors, who are significant stakeholders in this system. In order to restore investor confidence, which was shaken due to external auditors' inability to detect inaccurate or fraudulent transactions in the financial statements of relevant companies, or their failure to communicate such information to the public in a timely and accurate manner, the duties and responsibilities of independent auditors have been enhanced. However, the increased workload associated with these new tasks and the consequent risk of not being able to produce quality work have led to legal actions against external auditors. The elimination of the risks faced by external auditors due to workload can only be achieved by maintaining the quality of their work. Nevertheless, ensuring quality by allocating more time to audits due to increased workload also leads to an increase in the cost of audits. This situation has negative consequences both for clients and the audit sector, where high competition exists. One important way for auditors to maintain audit quality without bearing the cost increase is to benefit from the work of internal auditors or seek their direct assistance while obtaining audit evidence in financial statement audits. This approach can preserve quality while also mitigating cost escalation. Collaboration between external audit and internal audit, as they perform similar activities in certain areas, can prevent redundant work, reduce audit costs, and enhance audit quality. It is evident that this situation will contribute positively to both the company and auditing. In our study, the impact of the variables determined based on ISA No. 610 and previous studies in the literature on external auditors in Turkey has been analyzed, and factors that may affect the nature and scope of this confidence have been evaluated. Additionally, the study examines the impact of using from internal auditor work or seeking direct assistance from internal auditors on audit hours and audit fees.
The findings indicate that Competence has a significant impact on reliance among the participating external auditors, while Objectivity, Systematic and Disciplined Approach, Communication, and Appropriateness of Work variables were not found to have a significant effect on reliance. On the other hand, it was determined that seeking direct assistance from auditors has an impact on audit duration. Structural Equation Modeling (SEM) was used as the research model in the study, and a survey was conducted on external auditors working in the top 10 independent audit firms with the highest income to obtain the data. The collected data was analyzed using smartPLS software.