Türkiye'de sığır tüberkülozunun kontrolü ve eradikasyonuna yönelik çalışmaların tarihi
History of studies towards control and eradication of bovine tuberculosis in Turkey
Yazar: ÖZLEM DOĞAN
Danışman: DOÇ. DR. ABDULLAH ÖZEN
Fırat Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Veteriner Hekimliği Tarihi ve Deontoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Deontoloji ve Tıp Tarihi = Medical History and Ethics ; Halk Sağlığı = Public Health ; Veteriner Hekimliği = Veterinary Medicine
Dizin: Bulaşıcı hastalıklar = Communicable diseases ; Hayvan hastalıkları = Animal diseases ; Sığır hastalıkları = Cattle diseases ; Sığırlar = Cattles ; Türkiye = Turkey ; Tıp tarihi = History of medicine

Özet:
Tüberküloz, çok eski çağlardan beri bilinen, günümüze kadar insan ve hayvanlarda ölümlere neden olmuş bir hastalıktır. Geçmişten günümüze kadar birçok Avrupa ve Yenidünya ülkesinde yapılan kontrol ve eradikasyon çalışmaları ile hastalık neredeyse tamamen ortadan kaldırılmıştır.Türkiye'de, Cumhuriyetin ilânından önceki dönemde tüberkülozla mücadele, kapsamında belirli stratejiler oluşturulmaya çalışılmışsa da, hastalıkla mücadele Cumhuriyetin ilânından sonraki süreçte etkin bir hâl kazanmıştır. Bu kapsamda mücadelede öncelik devlet kurumlarına verilmiş ve tüberkülozla ilgili ilk sondaj çalışması 1929 yılında başlatılmış; 1938 yılında ikinci sondaj çalışması gerçekleştirilmiştir. Hastalıkla mücadelede disiplinli ve ülkesel ilk çalışma ise 1985 yılında hazırlanan ?Türkiye Tuberculosis Mücadele Projesi?dir. Son olarak 31 Temmuz 2011 tarihinde bitirilmesi planlanan ulusal bir mücadele çalışması bulunmaktadır.Bahsedilen mücadele çalışmalarının yanı sıra genelde hayvan hastalıkları ve özelde ise tüberküloz hastalığının önlenmesi ile ilgili birçok hükmü içeren anlaşma ve mevzuat oluşturulduğu görülmektedir. Sığır tüberkülozuna yönelik ilk düzenleme olarak kabul edilen ?Sığır Tüberkülozu Talimatnamesi? 1932 yılında yürürlüğe girmiş; bu talimatnameyi takiben sığır tüberkülozu ile ilgili beş düzenleme daha yapıldığı saptanmıştır.Bu çalışmada, ulaşılabilen en eski kaynaklardan başlayarak, sığır tüberkülozu ve bu hastalığın kontrolü ve eradikasyonuna yönelik çalışmaların tüm aşamalarının tarihsel süreçte incelenmesi, değerlendirilmesi ve bu sayede, genelde mücadele stratejilerine, özelde ise kontrol ve eradikasyon çalışmalarına veri sağlanması amaçlanmıştır.

Abstract:
Tuberculosis has been known to cause deaths in humans and animals since ancient times. This disease has almost been eliminated with the control and eradication studies which have been practiced in many European and new world countries from past to present.Although, it had been attempted to create spesific strategies to fight against tuberculosis in pre republic time, campaigns against this disease have been more effective after the proclamation of the republic. In this context, state institutions were given priority in the fight against tuberculosis and first sampling inspection was started in 1929 and then second inspection was carried out in 1938. First disciplined and territorial study in the fight against this disease, called as ?Turkey Tuberculosis Control Project? was prepared in 1985. Lastly, there was a nationwide campaign study that is expected to be completed on 31 July of 2011.In addition to the mentioned studies, agreement and legislations have been constituted including many decisions related with animal diseases in general, and with the preventing of tuberculosis in particular. The first accepted guide about the arrangement for tuberculosis in cattle called as ?Bovine Tuberculosis Instructions? came into force in 1932, afterwords five editings were done in relation with bovine tuberculosis.The aims of the present study were to examine and assess studies toward control and eradication of bovine tuberculosis from a historical perspective by starting from the oldest sources that could be reached data and thereby to provide data which will help develop more effective fighting strategies in general, and set light to control and eradication studies in particular.