İran'da muhalefet ve sinema: Hatemi döneminde sinemanın muhalif dili
Opposition and cinema in Iran: Dissident language of cinema in the Khatami period
Yazar: ESMA ŞENER
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AZNAVUR DEMİRPOLAT
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Bölgesel Araştırmalar Ana Bilim Dalı / Ortadoğu Araştırmaları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts ; Siyasal Bilimler = Political Science ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Film çözümleme = Film analysis ; Hatemi, Muhammed = Hatemi, Muhammed ; Muhalefet = Opposition ; Muhalif sinema = Dissident cinema ; Sinema = Cinema ; İran = Iran ; İran sineması = Iran cinema

Özet:
İran'da ekonomik, toplumsal ve siyasal açıdan birçok değişimin ve yeniliğin
meydana geldiği Hatemi dönemi, sinema sanatı açısından İran için dönüm noktası olarak
kabul edilir. Hatemi döneminde gerçekleşen reformlar ve gelişmeler, İran sinema tarihine
yeni bir yön vermiştir. Dönemin özgürlükçü atmosferi içerisinde yönetmenler toplumsal
olguları filmlerine taşımıştır. Bu bakımdan dönemin sinema anlayışına toplumsal gerçekçi
bir yaklaşımın hâkim olduğu söylenebilir. Toplumsal gerçekçi akımının etkisinde
yönetmenler; bireyin günlük yaşamını, aile içi ilişkilerini, kadın sorunlarını, toplumun
katmanları arasındaki eşitsizliği, yoksulluğu, işsizliği, sınıf çatışmasını ve siyasi sorunları
konu edinmiştir.
Bu çalıma kapsamında, Hatemi dönemi incelenerek söz konusu dönemin
toplumsal gerçekçi filmleri üzerinde durulmuştur. Bu bakımdan çalışmaya esas oluşturan
kaynaklar Rahan Beni-İtimad'ın "Şehrin Derisi Altında", Abbas Kiyarüstemi'nin "Rüzgâr
Bizi Sürükleyecek" ve Behmen Fermanara'nın "Kâfurun Kokusu, Yaseminin Râyihası"
filmleri olmuştur. İncelenmek üzere seçilen filmler üzerinden siyasal ve toplumsal
olguların sinemayı nasıl etkilediği ve toplumsal gerçeklerin sinemaya nasıl yansıdığı
araştırılmıştır. İncelenen üç filmin birtakım benzerlikleri ve farklılıkları söz konusu olup,
bunların karşılaştırılması yoluyla toplumsal sorunlara dair bir değerlendirilme yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Hatemi Dönemi, İran Sineması, Abbas Kiyarüstemi, Rahan
Beni-İtimad, Behmen Fermanara

Abstract:
The Khatami period which experienced economic, social, political changes and
improvement in Iran is considered as a turning point in Iran for the art of cinema. Reforms
and developments in the Khatami period have given a new path to the history of Iranian
cinema. Directors have reflected social phenomenon within the free atmosphere of this
period. In this sense, it becomes possible to express that the artistic manifestation of the
period is laden with realistic perspective. Under the influence of the social realism
movement, directors reflected the daily lives of individuals, family conflicts, female
problems, inequality between social layers, poverty, inequality, class conflicts and political
problems.
Within the scope of this study, Khatami period is analysed through the movies that
reflect the social reality of that period. In this sense, the main sources of this study as
follows: "Under the Skin of the City" by Rakhshân Banietemad, "The Wind Will Carry
Us" by Abbas Kiarostami, and "Smell of Camphor, Fragrance of Jasmine" by Bahman
Farmanara. By analyzing the selected movies, the influence of political and social
phenomenon on the cinema and the reflection of social reality to the cinema are brought to
investigation. These three movies have certain similarities and differences; more
importantly, social problems are laid out by comparing these movies.

Keywords: Khatami Period, Iranian Cinema, Abbas Kiarostami, Rakhshan Beni-Etemad, Bahman Farmanara