Aydın Arkeoloji Müzesi'nden bir grup Roma İmparatorluk Dönemi sikkesi
A grup the Roman Empire coins in Aydın Museum of Archeology
Yazar: MEHMET KAYHAN MURAT
Danışman: PROF. DR. NURETTİN ÖZTÜRK
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Aydın Müzesi = Aydın Museum ; Roma Dönemi = Roman Period ; Roma İmparatorluğu = Roman Empire ; Sikke = Coin

Özet:
Bu çalışmada Antik dönemin Karia ve Ionia sınırları dâhilinde yer alan, günümüz Aydın ilinin Arkeoloji Müzesi'nin sikke envanterinde bulunan 117 adet Roma İmparatorluk Dönemi sikkesi ele alınmıştır.
İncelenen sikkelerin 34 İmparator ve 1 İmparatoriçeye ait olduğu anlaşılmıştır. Kronolojik sıralama yapılarak 35 sikke sahibinin yaşamları hakkında bilgiler verilmiştir. Toplamda 117 adet sikkenin en erken tarihlisi Domitianus (MS 81–96) dönemine, en geç tarihlisi ise Honorius (MS 393–423) dönemine aittir. Arcadius 11 adet ile katalogda en fazla sikkesi olan imparatorlardır. Julia Domna 1 adet sikke ile katalogda yer alan tek kadındır. Kronolojik olarak imparatorluğun geç dönemlerine doğru katalogda sikke sayısında artış olduğu görülmektedir.
İncelenen sikkelerde 8 farklı ön yüz tipi ve 16 farklı arka yüz tipi kullanılmıştır. Ön yüzde imparatorların portreleri farklı tiplerde yer almaktadır. Işın taçlı büst ve diademli büst en çok kullanılan ön yüz tipleridir. Arka yüzde tanrılar, tanrıçalar, personifikasyonlar, mimari öğeler ve agonistik öğeler bulunmaktadır. Jüpiter ve Victoria en çok kullanılan arka yüz tipleridir.
Sikkelerin ön yüz ve arka yüzlerinde bulunan lejandlar, imparatorluk dönemi sikkelerinin genelinde olduğu gibi Latince ile yazılmışlardır. Ön yüz lejandlarında imparator isimleri ve unvanları bulunmaktadır. Ön yüz lejandları genelde IMP ve DN unvanları ile başlamaktadır. Arka yüz lejandlarında genelde imparator unvanlarına ve personifikasyonlara yer verilmiştir. Ayrıca bazı sikkelerde darphane sembolleri de Latince harflerle verilmiştir. Bu sembollerden yola çıkılarak en çok sikke basımının Kyzikos darphanesinde yapıldığı görülmektedir.
Sikkeler katalogda kronolojik sıralamaya göre verilmiş, birden fazla sikkesi olan imparatorların sikkeleri tam tarihlerinin tespit edildiği ölçüde sıralanmıştır. Katalog incelendiğinde sikkelerin en detaylı bilgileri olan ön ve arka yüz lejandları ve bunların açıklamaları, sikkenin metali, çapı, gramı, saat yönü, müze envanter numarası, müzeye geliş şekli, referansı ve tespit edildiği kadarıyla birimine ulaşılacaktır.
Sonuç olarak 34 imparator ve 1 imparatoriçeye ait olan 117 adet sikkenin yer aldığı çalışmada Roma İmparatorluk Dönemi sikkeleri hakkında detaylı bilgi sahibi olunmuştur. Bu çalışma aynı zamanda Aydın ilinin yer aldığı bölgenin arkeolojik bakımdan önemini bir kez daha kanıtlamıştır.
Anahtar Kelimeler: Aydın Müzesi, Roma, Sikke, İmparator.

Abstract:
In this study, 117 coins from Roman Empire were discussed which are found at the coin inventory in Aydın Museum of Archeology located within the borders of Caria and Ionia of the Ancient period.
It was discovered that these coins belong to 34 Emperors and 1 Empress. The chronological order of these 35 coins give us information about the owners. Among the total 117 coins, the coin with the earliest date belongs to Domitianus period (AD 81-¬96) while the coin with the latest date belongs to Honorius period (AD 393-¬423). 1st Philippus and Arcadius are the emperors that have the maximum amount in the catalog with 11 coins. Julia Domna is the only woman in the catalog with 1 coin. When we look to the late periods of the empire, we can see that the amount of the coins are increasing chronologically.
The examined coins have 8 and 16 different types of front and rear faces respectively. There are different types of emperor portraits on the front face. Circle and royal crowned effigies are the most preferred front face types. There are imprints of gods and goddesses, personifications, architectural and agonistic items on the rear face of the coins. Jupiter and Victoria are the most preferred rear face types.
The legends on the front and rear faces of these coins were written on Latin language as usual for all coins of imperial period. There are names and titles of the emperors on front face legends which usually start with IMP and DN titles. Rear face legends contain emperor titles and personifications generally. Also Latin letters were used on some coins as mint symbol. In consideration of these symbols, we can see that the most of these coins were produced in Kyzikos mint.
The coins in the catalog are in chronological order, and the coins of the emperors that have more than one coin were organized according to the exact date of determination. When you view the catalog, you can access to front and rear face legends and the explanations of them as the most detailed information as well as the metal used in these coins, their diameter, weight, clockwise of these coins, museum inventory numbers, transportation method, reference and unit numbers as determined.
We had detailed information about the coins used in Roman Empire as a result of this study on 117 coins belonged to 34 emperors and 1 empress. This study also proved the archeological significance of the region which contains Aydın province once more.
Keywords: Aydın Museum, Rome, Coin, Emperor.