Sultanahmet Meydanı'nın bitkisel tasarımı üzerine araştırmalar
Studies on the planting design of the Sultanahmet Square
Yazar: SEDA ŞENEL
Danışman: PROF. DR. YAHYA AYAŞLIGİL
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture
Dizin: Bitkisel tasarım = Plant design ; Meydanlar = Squares ; Tarihi mekan = Historical place

Özet:
Kentsel açık alanların önemli odak noktaları olan meydanlar, kentin kültürünü simgeleyen ve önemli işlevleri olan alanlardır. Antik Yunan'daki Agora'dan, günümüzdeki meydanlara kadar, kent meydanları, gündelik yaşamın ve çarpıcı olayların yaşandığı mekanlar olmuşlardır. Meydanlar, kentte yaşayanlar için toplanma ve dağılma mekanları olmalarının yanı sıra; sosyal, kültürel, dinsel, siyasal etkinliklere mekan oluştururlar. Günümüzde kent meydanları, kentlinin rekreasyonel gereksinimlerinde yoğun kullanım potansiyeline sahip olmasının yanı sıra, kente kimlik kazandıran ortak mirasın korunmasını da sağlamaktadırlar.
Sultanahmet Bölgesi, Bizans ve Osmanlı Medeniyetleri'nin kültür merkezi olmuş, anıtsal yapıları ve sivil mimari örnekleriyle geçmişin izlerini bugüne taşımış önemli bir tarihi kent merkezidir. Hızlı tüketimin olumsuz etkileri, birçok tarihi çevrede olduğu gibi Sultanahmet Bölgesi'nde de kendini yoğun bir biçimde hissettirmektedir. Bu nedenle bölgenin tarihi değerlerinin korunması ve iyileştirilmesi, yaşam kalitesinin artırılması, eski kültürel ortamların canlandırılması ve fiziksel ve sosyo-kültürel açıdan bütünleşmiş uyumlu bir yaşam alanına dönüştürülmesi gerekmektedir. 
Bu bağlamda tez; Sultanahmet Bölgesi'nde mevcut mimari yapılar ve bitkisel tasarımda kullanılan odunsu bitkilerin tespit edilmesi ve bunların etkilerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Bu tez; Sultanahmet Meydanı gibi tarihi ve kültürel özellikli meydanlarda daha sonra yapılacak çalışmalar için bir altlık niteliği taşımaktadır.  Yapılan röleve çalışmasında araştırma alanı beş bölgeye ayrılmıştır. Bu beş bölgedeki her bitki için ayrı bir numara verilmiştir. Bu numaralara karşılık gelen odunsu bitkilerin Latince- Türkçe isimleri, türleri, durumları (Yaprak döken veya Herdem yeşil oluşu), boyları, tepe genişliği, gövde çapları ve sağlık durumları gibi görsel özellikleri ile ilgili tespitler yapılmıştır. Yapılan tespitler bölgelerdeki her bitki için farklı değerler içeren tablolara aktarılmış, ayrıca hazırlanan bitkisel sörvey paftasına işlenmiştir.
Yapılan bitki tespit çalışmaları sonucunda alanda 827 adet ağaç ve ağaçcık, 146 adet çalı, 5 adet sarmaşık, 4 adet tek yıllık bitki, 1 adet tırmanıcı olmak üzere 983 adet bitki tespiti yapılmıştır. Araştırma alanındaki 827 adet ağaç ve ağaçcıktan en çok rastlanan türler; Aesculus hippocastanum (136 adet), Lagerstroemia indica (132 adet), Ligustrum lucidum (64 adet), Cedrus deodora (44 adet), Acer negundo (40 adet), Platanus orientalis (34 adet), Tilia tomentosa (28 adet), Ailanthus altissima (28 adet), Morus alba (23 adet), Ligustrum ovalifolium (20 adet), Robinia pseudoacacia (Yalancı Akasya) (18 adet), Euonymus japonica (17 adet), Cupressus sempervirens (15 adet), Taxus baccata (14 adet) dan oluşmaktadır. Alandaki 146 adet çalıdan en çok rastlanan türler ise; Nerium oleander (24 adet), Pittosporum tobira (18 adet), Euonymus japonica (17 adet), Juniperus horizontalis (10 adet) ten oluşmaktadır.
Araştırma alanındaki bitkisel tasarımda, türlerin gerek içerdikleri görsel etkileri, gerekse fonksiyonları ile mekana uyumları konusunda tasarım öğeleri ve ilkeleri doğrultusunda değerlendirmeler yapılmıştır. Sultanahmet Meydanı ve yakın çevresindeki yeşil alanlarda mevcut türlerin üzerine eklenerek, bu hali alan yeşil alanların karmaşa ve estetikten yoksun bir durumda olduğu görülmektedir. Araştırma sonucunda, zengin floristik çeşitliliğe sahip olan bölgede, tarihi dokuyla uyumlu fonksiyonlara sahip türlerin kullanılması gerektiği vurgulanmıştır. Bitkisel tasarımda kullanılması uygun olacak türler ve düzenleme esasları ile ilgili öneriler getirilmiştir.

Anahtar kelimeler: Meydan, tarihi mekan, bitkisel tasarım

Abstract:
Public squares, which are important focal points of urban open spaces, symbolizes the city culture with significant functionalities. All city squares has been a scene which include a daily life and remarkable happenings, from ancient Agora of Greek to contemporary squares. Squares are gathering and parting places as well as being the venue for social, cultural, religional and politic events. At the present day, city squares has a intensive usage about recreational requirements by urban inhabitants as well as provide to keep joint heritage which give an identity to cities.
Sultanahmet district is significant historical city center which has been a important point of Byzantine and Ottoman civilizations. This historical area moving a traces of past to the future with many examples of monumenatal buildings and civil architects. The negative effects of rapid consumption, can be felt intensively in Sultanahmet district like many historical environment. Therefore, historical values of this area need to be protected, life quality need to be heighten up, old cultural places need to be freshen and all district should be converted into a harmonious living place which one integrated by physical and socio-cultural aspects.
In this context, current architectural buildings and woody plants which are used in floral designs, are intended to be identified and evaluation of effects is planned. Research field is divided into five regions. Different numbers have given for each plant in this regions. All numbered woody plants have been identified by visual properties like species, characters, lengths, top width, diameter of stem and health status. All detections were transferred to the tables with different values for each plants, moreover they have been processed into survey plot.
As a result of the indentified plants, determination is made trees and shrubs in the area of 827 tall and small trees, 146 shrubs, 5 vines, 4 single annual plants, altogether 983 plants including 1 climber. The most common types are 827 tall and small trees in the research area. Consist of; 136 Aesculus hippocastanum, 132 Lagerstroemia indica, 64 Ligustrum lucidum, 44 Cedrus deodora, 40 Acer negundo, 34 Platanus orientalis, 28 Tilia tomentosa, 28 Ailanthus altissima, 23 Morus alba, 20 Ligustrum ovalifolium, 18 Robinia pseudoacacia, 17 Euonymus japonica, 15 Cupressus sempervirens, 14 Taxus baccata. The most common types are 146 shrubs in the research area. Consist of; 24 Nerium oleander, 18 Pittosporum tobira, 17 Euonymus japonica, 10 Juniperus horizontalis.
In the area of research plant design, were evaluated types of contents visual effects and venue of compliance issues. Furtermore species of design elements and in line with principles were evaluated. Sultanahmet Square and green spaces around on the additional of existing species, in this state was seen to be green spaces of confusion and of without aesthetic. In conclusion, the region have rich floristic diversity, should be used the proper function of historical texture having the species. Suggest have got about arrangements principles and species which will become suitable use in plant design.

Keywords: Square, historical space, planting design