Derinçay Deresi (Çorum) su kalitesi üzerine fitoplankton ve fitobentoz temelli araştırma
A study on the water quality of Derinçay Stream (Çorum) based on phytoplankton and phytobenthos
Yazar: SÜLEYMAN İPEK
Danışman: DOÇ. DR. FARUK MARAŞLIOĞLU
Hitit Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Biyoloji = Biology
Dizin: Algler = Algae ; Dereler = Streams ; Fitobentoz = Phytobenthos ; Fitoplanktonlar = Phytoplanktons ; Su kalitesi = Water quality ; İndeks = Index

Özet:
Bu çalışmada Derinçay Deresi (Çorum) fitoplankton ve epifitik diyatomelerinin belirlenmesi için Ağustos 2020 ile Temmuz 2021 tarihleri arasında dere üzerinde belirlenen 6 istasyondan periyodik olarak her ay örneklemeler yapılmış ve incelenmiştir. Örneklerin sayım ve teşhisleri yapılmış, alglerin mevsime bağlı değişimleri belirlenmiştir. Çalışmada fitoplankton florasında Bacillariophyta (46), Euglenozoa (17), Cyanobacteria (14), Chlorophyta (7) Charophyta (4), Miozoa (2) ve Cryptophyta (1) divizyolarına ait toplam 91 takson edilmiştir. Derinçay Deresi fitoplanktonunda en fazla organizma sayısına sahip alg grubu Bacillariophyta olup, bu divizyoyu Cyanobacteria ve Euglenozoa takip etmiştir. Epifitik diyatomelerde ise Bacillariophyta divizyosunun 12 ordosuna ait 42 takson tespit edilmiştir. Bacillariophyta divizyosu içerisinde ise dominant alg ordosu 12 takson içeren Naviculales takımı olmuştur. 
Ayrıca istasyonlardan alınan su örneklerinin fizikokimyasal analizleri yapılmış, elde edilen verilerle tespit edilen organizmalar arasındaki ilişki belirlenmeye çalışılmıştır. Fitoplanktonun ve epifitik diyatomelerin çeşitlilik, düzenlilik, sıklık, benzerlik ve NMDS analizleri yapılmış, su kalite gösterge durumları tespit edilmiştir. Ayrıca fitoplanktondaki türlerin Fitoplankton Topluluğu İndeksi (Q(r) indeks), epifitik diyatomelerin Trofik Diyatome İndeksi (TDI) hesaplanmış, çalışma alanında tespit edilen türlerin indikatör özelliklerinden yararlanarak su kalitesi belirlenmeye çalışılmıştır. 
Fitoplankton topluluğu indeks (Q(r) indeks) sonuçlarına göre Derinçay Deresi'nin ekolojik su kalitesi "kötü" sınıfına girdiği belirlenmiştir. Yine çalışma alanımızda sulardaki kirlenme derecesini belirlemek için indikatör olarak kullanılan Oscillatoria ve Euglena cinslerine ait türlere tüm istasyonlarda rastlanmış olması araştırma alanımızdaki akarsuyun kirlilik düzeyinin yüksek olduğunu desteklemiştir. Shannon çeşitlilik indeksi'ne göre de akarsuyun "Kötü" ekolojik kalite durumuna ve "Oksijensiz-Çok Kirlenmiş" kirlilik sınıfına girdiği görülmüştür. Ayrıca fitoplanktonda ve epifitik florada kirli sularda yaşayabilen toleranslı türlerin yaygın olduğu görülmüştür. Fitobentozdaki epifitik algler üzerinden hesaplanan Trofik Diyatome İndeks (TDI) sonuçlarına göre Derinçay Deresi "kötü" su kalite sınıfına karşılık gelen hipertrofik ekolojik statüye sahip olduğu belirlenmiştir.
Çalışma alanındaki veriler değerlendirildiğinde Derinçay Deresi'nin kirlenme tehditiyle karşı karşıya olduğu görülmüştür. Derinçay Deresi sucul ekosisteminin korunabilmesi için dere üzerindeki atıksu arıtma tesisinin modern ve biyolojik arıtma yapabilen bir tesise dönüştürülmesi ve dereyi kirleten faktörlerin kontrol altında tutulması gerekmektedir.

Abstract:
In this study, monthly samples were taken from 6 stations determined on the stream between August 2020 and July 2021 to determine the phytoplankton and epiphytic diatoms of Derinçay Stream (Çorum). The samples were counted and identified, and the seasonal changes of the algae were determined. In the study, a total of 91 taxa belonging to the divisions Bacillariophyta (46), Euglenozoa (17), Cyanobacteria (14), Chlorophyta (7) Charophyta (4), Miozoa (2) and Cryptophyta (1) were identified in the phytoplankton flora. The algae group with the highest number of organisms in Derinçay Stream phytoplankton is Bacillariophyta, followed by Cyanobacteria and Euglenozoa. In epiphytic diatoms, 42 taxa belonging to 12 orders of Bacillariophyta division were identified. Within the Bacillariophyta division, the dominant algae order was the Naviculales team, which includes 12 taxa.
In addition, physicochemical analyzes of the water samples taken from the stations were made, and the relationship between the obtained data and the detected organisms was tried to be determined. Diversity, regularity, frequency, similarity and NMDS analyzes of phytoplankton and epiphytic diatoms were made, and their water quality indicator status was determined. In addition, the Phytoplankton Community Index (Q(r) index) of the phytoplankton species and the Trophic Diatome Index (TDI) of the epiphytic diatoms were calculated, and the water quality was tried to be determined by using the indicator characteristics of the species identified in the study area.
According to the phytoplankton community index (Q(r) index) results, it was determined that Derinçay Stream is in the "poor" ecological water quality class. The fact that the species belonging to the Oscillatoria and Euglena genera, which are used as indicators to determine the degree of pollution in the waters in our study area, were found in all stations, supported the high pollution level of the stream in our research area. According to Shannon diversity index, it has been seen that the stream is in the "Poor" ecological quality status and "Oxygen-Free-Highly Polluted" pollution class. In addition, it has been observed that tolerant species that can live in polluted waters are common in phytoplankton and epiphytic flora. According to the results of the Trophic Diatom Index (TDI) calculated on the epiphytic algae in phytobenthos, Derinçay Stream has been determined to have a hypertrophic ecological status corresponding to the "bad" water quality class.
When the data in the study area are evaluated, it is seen that Derinçay Stream is facing the threat of pollution. In order to protect the aquatic ecosystem of Derinçay Stream, the wastewater treatment plant on the stream should be transformed into a modern and biological treatment facility and the polluting factors of the stream should be kept under control.