Urfa'da mevlid geleneği ve mevlidhânlar
The mevlid tradition and the mevlidhân in Urfa
Yazar: OSMAN ÇUHADAROĞLU
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN AKPINAR
Harran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Müzik = Music
Dizin: Dini müzik = Religious music ; Doğaçlama = Improvisation ; Mevlid = Mawlid ; Mevlidhan = Mevlidhan ; Yerel müzik = Local music ; Şanlıurfa = Şanlıurfa

Özet:
Urfa müziğinin önemli unsurlarından biri olan "Mevlid", yöre müziğinin ezgisel yapısıyla dini mûsikî motiflerini süsleyerek kültürel bir miras niteliği taşımaktadır. Bu zengin yapıyı doğru kavrayabilmek adına, kültürel mirasın kayıt altına alınarak korunması düşüncesiyle "Urfa'da Mevlid ve Mevlidhânlar" isimli tez çalışmasını hazırlama lüzumu hâsıl olmuştur. Çalışmanın en önemli amacı, geçmişten günümüze süregelen mevlid mûsikîsini çeşitli yönleriyle ele alıp analiz ederek korumaya yönelik tedbirlerin alınmasını sağlamak olacaktır. Çalışmanın en önemli unsurları ise geçmişten günümüze geleneksel mevlid anlayışını icra ederek sürdüren ve bu kültürün aktarılması noktasında önemli bir görev yüklenen değerli mûsikîşinas mevlidhânlar ile Hz. Peygamber'in Mevlid-i Şerifini konu edinen manzumelerin müellifleri olmuştur.
Çalışmada ağırlıklı olarak betimsel ve karma araştırma yöntemleri ile metin analizi ve bire bir görüşme teknikleri kullanılmıştır. Bu bağlamda çalışmanın başlangıç noktası, geleneksel mevlid kültürünün tespitidir. Bu kültürün önemli belgeleri arasında yer alan en eski ses-kayıtları ile günümüze kadar icra edilen çok sayıda mevlid örneğinin birbirileri ile olan benzerlik durumları, süregelen okuyuş tavırları, melodik yapıları, makamsal doğaçlama yoluyla okunan temel metinleri gibi pek çok icra detayı, geleneksel anlayışın oluşması ve sürdürülmesi noktasında tespit edilen birincil faktörler olmuştur. Araştırma neticesinde daha önce matbu metnine rastlanılmayan Kürkçüzade Osman Remzi Efendi'ye ait olan Mevlîd-i Nebevî adlı eserin matbu metni, uzun araştırmalar neticesinde bulunmuştur. Yine daha evvel matbu metni olmadan okunan Kıratoğlu Emin ve Furuği'nin mevlid-i şeriflerinin bazı bölümleri, hayatta olan mevlidhânlardan ve bazı ses-kayıtlarından dinlenmek suretiyle yazılarak kayıt altına alınmıştır.
	Geleneksel mevlid anlayışını korumak ve günümüz mevlidhânlarının istifade etmesini sağlamak amacıyla bir mevlid kayıt örneği notaya alınmıştır. Mevlid icralarında sıklıkla okunan çifte, tek gibi ara formlar ile Mucizat ve farklı mevlid bölümlerinden oluşan örnekler çalışmanın sonunda yer alan ekler bölümüne kaydedilmiştir.
 Bu çalışma ile günümüz mevlidhânlarının geleneksel mevlid anlayışını benimseyerek mevlid icralarını bu anlayış ile sergilemeleri arzu edilmektedir. Yeni yetişecek mevlidhânların geleneksel anlayışı benimseyerek yetişmesi mevlid kültürünün otantik şekilde aktarılması noktasında önemli bir hedef olacaktır.


Anahtar Kelimeler: Urfa Mevlidi, Geleneksel Mevlid, Dinî Mûsikî, Doğaçlama, Mevlidhân, Yerel Müzik

Abstract:
"Mevlid", which is one of the important elements of Urfa music, is a cultural heritage by adorning religious music motifs with the melody structure of the local music. In order to grasp this rich mold correctly, it was necessary to prepare a thesis called "Mevlid and Mevlidhânlar in Urfa" with the idea of preserving the cultural heritage by recording it. The most important aim of the study is to take measures for protection of the mevlid music by dealing with and analyzing from past to present in various aspects. The most important elements of the study are the precious musicians "Mevlidhânlar" who maintain the traditional understanding of Mevlid from the past to the present and undertake an important task in transferring this culture; and the authors of the poems that were the subject of the Prophet's Mevlid-i Sharif.
In the study, mostly descriptive and mixed research methods, and text analysis and one-to-one interview techniques were used. In this context, the starting point of the study is the determination of traditional mevlid culture. Among the most important documents of this culture, the primary factors identified at the point of maintenance are the oldest sound-recordings and the similarities of many mevlid samples performed to date, the ongoing reading attitudes, melodic structures, the basic texts read through the improvisation, and the formation of traditional understanding. 
As a result of the research, the printed text of Mevlîd-i Nebevî, belonging to Kürkçüzade Osman Remzi Efendi, whose pre-printed text was not found, was reached as a result of after extensive research. Some parts of the Mevlid-i Sharifs of Kıratoğlu Emin and Furuği, which were read without the pre-printed text, were written and recorded by resting from the alive mevlidhans and some audio-recordings.
In order to preserve the traditional understanding of mevlid and to enable the use of traditional mevlids by today's mevlidhans, a sample of the mevlid recording has been taken to the note. Samples consisting of "çifte" or "tek" intermediate forms, which are frequently read in Mevlid performances, and "Mucizat" and different mevlid sections, were recorded in the appendix section at the end of the study.
Through this study, it is desired that contemporary mevlidhans to exhibit their mevlid performances by adopting the traditional understanding of mevlid. The training of new mevlidhans by adopting this traditional understanding will be an important goal in terms of conveying the mevlid culture in an authentic way.

Keywords: Urfa Mevlid, Traditional Mevlid, Religious Music, Improvisation, Mevlidhân, Local Music.