Erişkin dikkat eksikliği
hiperaktivite bozukluğunda duygu düzenleme güçlükleri ve çocukluk çağı travmaları ilişkisinin araştırılması / Investigation of the relationship of emotion regulation difficulties and childhood trauma in adult attention deficit / hyperactivity disorder
Yazar: FATMA GÖZDE AVCI BÜYÜKDOĞAN
Danışman: DOÇ. DR. MELİKE NEBİOĞLU YILDIZ ; DR. SENCAN SERTÇELİK
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Haydarpaşa Numune Eğt. ve Arş. Hastanesi / Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Duygu düzenleme = Emotion regulation ; Duygu düzenleme güçlüğü = Emotion dysregulation ; Hiperaktiviteli dikkat eksikliği bozukluğu = Attention deficit disorder with hyperactivity ; Çocukluk çağı travmaları = Childhood traumas

Özet:
Giriş ve Amaç: Dikkat eksikliği/hiperaktivite bozukluğu (DEHB) dikkatsizlik, hiperaktivite ve dürtüsellik ile karakterize olan, etkilenen bireylerin ev, iş veya sosyal işlevselliğini etkileyebilen nörogelişimsel bir bozukluktur. Son dönemde yapılan çalışmalar DEHB belirtilerine duygu düzenleme güçlüklerinin sıklıkla eşlik etmesi, klinik görünümde ve işlevsellikte belirgin bir bozulmaya sebep olması üzerinde durmaktadır. Bu çalışmada DEHB tanısı almış erişkin hastaların duygu düzenleme güçlükleri ve çocukluk çağı travmatik yaşantılarının varlığı ve şiddeti ile çocukluk çağı travmatik yaşantılarının duygu düzenleme güçlükleri üzerine etkisinin araştırılması amaçlanmıştır.
Yöntem: Araştırmaya Haydarpaşa Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi Psikiyatri Polikliniğine başvuran ve DEHB tanısı alan 80 erişkin olgu grubu ile 80 sağlıklı kontrol grubu dahil edilmiştir. Tüm katılımcılara DEHB tanısı veya ekartasyonu için DSM-5 ölçütleri temel alınarak Yetişkinlerde Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu için Tanısal Görüşme (DIVA 2.0) uygulanmıştır. DEHB grubu ek olarak DSM-IV Yapılandırılmış Klinik Görüşme (SCID-I) ile taranmıştır. Ardından Duygu Düzenlemede Güçlükler Ölçeği (DDGÖ), Çocukluk Çağı Ruhsal Travma Ölçeği (ÇÇTÖ), Erişkin Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu Kendi Bildirim Ölçeği (ASRS), Wender-Utah Derecelendirme Ölçeği (WUDÖ), Beck Depresyon Ölçeği (BDÖ), Beck Anksiyete Ölçeği (BAÖ) tüm katılımcılar tarafından doldurulmuştur. Ek olarak katılımcıların alkol veya madde kullanımları, ek hastalıkları ve kullanmakta oldukları ilaçlar sorgulanmıştır. 
Bulgular: DEHB grubunda DDGÖ toplam ve bütün alt ölçek puanları sağlıklı kontrol grubundan yüksek saptanmıştır (p<0,001). Ayrıca ÇÇTÖ ile yapılan değerlendirmede "fiziksel ihmal" alt ölçeği hariç tüm alt ölçek puanları ve toplam puanı da DEHB grubunda sağlıklı kontrol grubundan yüksek saptanmıştır (p<0,001). "Hedefler" alt ölçeği hariç DDGÖ tüm alt ölçekleri ve toplam puanı ile "fiziksel istismar" alt ölçeği hariç ÇÇTÖ tüm alt ölçekleri ve toplam puanı arasında anlamlı ilişkiler saptanmıştır. DEHB grubunda depresyon ve anksiyete düzeylerinin duygu düzenleme güçlükleri için öngörücü olduğu bulunmuştur. Tüm örneklemde ise çocukluk çağı travma maruziyeti (ÇÇTÖ puanı), erişkin dönemdeki DEHB belirtileri (ASRS puanı), depresyon ve anksiyete düzeyleri duygu düzenleme güçlükleri için öngörücü olarak bulunmuştur. 
Sonuç: DEHB olgularının duygu düzenlemede daha belirgin bir güçlük yaşadıkları ve sağlıklı kontrollere göre çocukluk çağı travma maruziyetinin anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu saptanmıştır. Ayrıca travma maruziyetinin duygu düzenleme güçlükleri üzerinde etkisi olduğu bulunmuştur. Çalışmamızın önemli bir noktası, erişkin DEHB'de çocukluk çağı travma maruziyetinin duygu düzenleme güçlükleri üzerine etkisini araştıran bildiğimiz ilk çalışması olmasıdır. Psikostimulan kullanımı olmayan ilk tanı DEHB olguları ile çalışılmış olması da araştırmamızın güçlü bir yönü olarak görülmektedir.

Abstract:
Giriş ve Amaç: Dikkat eksikliği/hiperaktivite bozukluğu (DEHB) dikkatsizlik, hiperaktivite ve dürtüsellik ile karakterize olan, etkilenen bireylerin ev, iş veya sosyal işlevselliğini etkileyebilen nörogelişimsel bir bozukluktur. Son dönemde yapılan çalışmalar DEHB belirtilerine duygu düzenleme güçlüklerinin sıklıkla eşlik etmesi, klinik görünümde ve işlevsellikte belirgin bir bozulmaya sebep olması üzerinde durmaktadır. Bu çalışmada DEHB tanısı almış erişkin hastaların duygu düzenleme güçlükleri ve çocukluk çağı travmatik yaşantılarının varlığı ve şiddeti ile çocukluk çağı travmatik yaşantılarının duygu düzenleme güçlükleri üzerine etkisinin araştırılması amaçlanmıştır.
Yöntem: Araştırmaya Haydarpaşa Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi Psikiyatri Polikliniğine başvuran ve DEHB tanısı alan 80 erişkin olgu grubu ile 80 sağlıklı kontrol grubu dahil edilmiştir. Tüm katılımcılara DEHB tanısı veya ekartasyonu için DSM-5 ölçütleri temel alınarak Yetişkinlerde Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu için Tanısal Görüşme (DIVA 2.0) uygulanmıştır. DEHB grubu ek olarak DSM-IV Yapılandırılmış Klinik Görüşme (SCID-I) ile taranmıştır. Ardından Duygu Düzenlemede Güçlükler Ölçeği (DDGÖ), Çocukluk Çağı Ruhsal Travma Ölçeği (ÇÇTÖ), Erişkin Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu Kendi Bildirim Ölçeği (ASRS), Wender-Utah Derecelendirme Ölçeği (WUDÖ), Beck Depresyon Ölçeği (BDÖ), Beck Anksiyete Ölçeği (BAÖ) tüm katılımcılar tarafından doldurulmuştur. Ek olarak katılımcıların alkol veya madde kullanımları, ek hastalıkları ve kullanmakta oldukları ilaçlar sorgulanmıştır. 
Bulgular: DEHB grubunda DDGÖ toplam ve bütün alt ölçek puanları sağlıklı kontrol grubundan yüksek saptanmıştır (p<0,001). Ayrıca ÇÇTÖ ile yapılan değerlendirmede "fiziksel ihmal" alt ölçeği hariç tüm alt ölçek puanları ve toplam puanı da DEHB grubunda sağlıklı kontrol grubundan yüksek saptanmıştır (p<0,001). "Hedefler" alt ölçeği hariç DDGÖ tüm alt ölçekleri ve toplam puanı ile "fiziksel istismar" alt ölçeği hariç ÇÇTÖ tüm alt ölçekleri ve toplam puanı arasında anlamlı ilişkiler saptanmıştır. DEHB grubunda depresyon ve anksiyete düzeylerinin duygu düzenleme güçlükleri için öngörücü olduğu bulunmuştur. Tüm örneklemde ise çocukluk çağı travma maruziyeti (ÇÇTÖ puanı), erişkin dönemdeki DEHB belirtileri (ASRS puanı), depresyon ve anksiyete düzeyleri duygu düzenleme güçlükleri için öngörücü olarak bulunmuştur. 
Sonuç: DEHB olgularının duygu düzenlemede daha belirgin bir güçlük yaşadıkları ve sağlıklı kontrollere göre çocukluk çağı travma maruziyetinin anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu saptanmıştır. Ayrıca travma maruziyetinin duygu düzenleme güçlükleri üzerinde etkisi olduğu bulunmuştur. Çalışmamızın önemli bir noktası, erişkin DEHB'de çocukluk çağı travma maruziyetinin duygu düzenleme güçlükleri üzerine etkisini araştıran bildiğimiz ilk çalışması olmasıdır. Psikostimulan kullanımı olmayan ilk tanı DEHB olguları ile çalışılmış olması da araştırmamızın güçlü bir yönü olarak görülmektedir. 
Anahtar Kelimeler: Dikkat eksikliği/hiperaktivite bozukluğu, duygu düzenleme güçlükleri, çocukluk çağı travmaları.
ABSTRACT
Introduction and Aim: Attention deficit / hyperactivity disorder (ADHD) is a neurodevelopmental disorder characterized by inattention, hyperactivity and impulsivity, which can affect the home, work or social functioning of affected individuals. Recent studies have emphasized that ADHD symptoms are often accompanied by emotion regulation difficulties and cause a significant impairment in clinical appearance and functionality. The aim of this study was to investigate the presence and severity of emotion regulation difficulties and childhood traumatic experiences and the relationship between emotion regulation difficulties and chilhood traumatic experiences in adult ADHD patients.
Methods: The study included 80 adult ADHD patients admitted to the psychiatry outpatient clinic of Haydarpaşa Numune Training and Research Hospital and 80 healthy control groups. For the diagnosis or exclusion of ADHD, Diagnostic Interview for ADHD in adults (DIVA 2.0) based on DSM-5 criteria was applied to all participants. The ADHD group was additionally screened with the DSM-IV Structured Clinical Interview (SCID-I). Then, the Difficulties in Emotion Regulation Scale (DERS), the Childhood Trauma Questionnaire (CTQ), the Beck Depression Inventory (BDI), the Beck Anxiety Inventory (BAI) and ADHD self-study scales were filled by the participants. Additionally, participants were questioned about alcohol and substance use, drugs they used and additional diseases.
Results: Total DERS and subscale scores were higher in ADHD group than healthy controls (p<0,001). In addition, all subscale scores and total scores of CTQ were higher in the ADHD group than in the healthy control group, except for the "physical neglect" subscale (p<0,001). Significant correlations were found between all subscales and total scores of DERS except the "goals" subscale and all subscales and total scores of the CTQ except the "physical abuse" subscale. Depression and anxiety levels were predictive of emotion regulation difficulties in ADHD group. In the whole sample, exposure to childhood trauma (CTQ score), ADHD symptoms in adult period (ASRS score), depression and anxiety levels were found to be predictors of emotion regulation difficulties.
Conclusion: It was found that ADHD patients had more pronounced difficulty in emotion regulation and childhood trauma exposure was higher than healthy controls. In addition, trauma exposure was found to have an effect on emotion regulation difficulties. An important point of our study is that this is the first study that we know of the effect of childhood trauma exposure on emotion regulation difficulties in adult ADHD. The fact that the first diagnosis of ADHD cases without psychostimulant use was also seen as a strong aspect of our study.