Bulanık mantık yöntemi kullanılarak yeraltı mekanize kömür ocaklarındaki risklerin değerlendirilmesi
Risk assessment for mechanized underground coal mines by using fuzzy logic approach
Yazar: ALİ KIVANÇ ÇUKURLUÖZ
Danışman: DOÇ. DR. MELİH İPHAR
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Maden Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Maden Mühendisliği ve Madencilik = Mining Engineering and Mining
Dizin: Bulanık mantık = Fuzzy logic ; Mekanize üretim = Mechanized production ; Risk değerlendirmesi = Risk assesment ; Yer altı kömür madenleri = Underground coal mines

Özet:
Mekanize üretim yönteminin uygulandığı yeraltı kömür madenlerinde karşılaşılabilecek risklerin belirlenmesi ve belirlenen risklere karşı alınması gereken tedbirlerin uygulanması, emniyetli bir çalışma ortamının sağlanması açısından son derece önemlidir. Bu çalışmada,  Türkiye'deki mekanize yeraltı kömür ocaklarında karşılaşılabilecek risklerin, tedbirlerin ve önceliklerinin belirlenmesi ile analiz ve değerlendirmelerin yapılması amaçlanmıştır. Ülkemizde faaliyette olan ve mekanize bir şekilde kömür üretimi yapılan 4 farklı ocaktaki mevcut koşulların yerinde gözlenmesi, uzman görüşleri, kişisel deneyimler, güncel mevzuat hükümleri ve işletmelerdeki ulaşılabilen iş kazası istatistiklerinin incelenmesi ile mekanize kömür ocaklarında karşılaşılabilecek potansiyel riskler belirlenmiştir. Riskler belirlenirken, yeraltı maden işletmelerinde alınması gereken iş sağlığı ve güvenliği tedbirleri konusunda ülkemizde bulunan yürürlükteki mevzuatların yanı sıra saha gözlemlerinden elde edilmiş olan mühendislik uygulamalarından da yararlanılmıştır. Yapılan çalışmalar sonucu, tüm yeraltı mekanize kömür ocaklarında karşılaşılabilecek, genel hatlarıyla tehlike kaynakları ve bunlardan kaynaklanabilecek 91 adet risk tespit edilmiştir. Tespit edilen riskler, uygulamada yaygın olarak kullanılan 5x5 L-tipi risk matrisi ve Fine-Kinney yöntemleriyle analiz edilerek değerlendirilmiştir. Ayrıca, geleneksel risk değerlendirme yöntemlerinde karşılaşılan bazı belirsizlikleri giderilebilmek ve bulanık mantık kavramının avantajlarından yararlanabilmek amacıyla hem 5x5 L-tipi risk matrisi hem de Fine-Kinney yöntemlerini temel alan iki ayrı bulanık kural tabanlı risk modeli oluşturulmuştur. Kullanıcıların ya da uygulayıcıların dilsel ifadeleri kullanabilmesine imkan veren bulanık modellerin geleneksel yöntemlere göre daha gerçekçi analiz ve yaklaşımlar sağladığı sonucuna varılmıştır.

Yapılan analiz ve değerlendirmede, yeraltı mekanize kömür ocaklarında karşılaşılabilecek birçok riskli durumun Tolerans Gösterilemez Risk, Esaslı Risk veya Önemli Risk kapsamına girdiği belirlenmiştir.

Abstract:
It is very important to assess the risks that can be encountered in underground coal mines in which the mechanized production method is applied, and to take protective measures against the identified risks in order to provide a safe working environment. It has been aimed to determine the potential risks, their priorities and precautions, which may be taken, in mechanized underground coal mines in Turkey. The potential risks have been identified based on the field observations as well as expert knowledge, personal experience and statistical data related to work accidents about four important mechanized underground coal mines in Turkey. During risk assessment process, it has been utilized not only mandatory regulations and legislations in force for underground mines in terms of occupational health and safety in Turkey but also engineering experiences gained by field observations. According to the carried observation and examination, 91 potential source of dangers and risk events have been determined in the mechanized underground coal mines. The identified hazardous situations were analyzed and evaluated by the L-type risk matrix method and Fine-Kinney method, which are widely used in practice. In addition; two different fuzzy rule based risk models, which are based on both 5x5 L-type decision matrix risk assessment method and Fine-Kinney method, have been constructed to overcome some uncertainties encountered in conventional risk assessment methods and to take the advantages of fuzzy logic approach. In this way, the proposed fuzzy rule based risk models, which can allow users or practitioner to express their judgements in linguistic terms, are capable to evaluate the risks in more realistic manner when compared to conventional methods.

It was concluded that many risky situations in mechanized underground coal mines could be categorized in intolerable, high or significant risk level as a result of the risk assessment process.