Çocuklara erken yaşta bilgi arama davranışlarının kazandırılması: 3-6 yaş örneği
Teaching information seeking behaviors to children at an early age: Example of ages 3-6
Yazar: ÖZLEM TOK
Danışman: PROF. DR. MEHMET CANATAR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Bilgi ve Belge Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Bilgi ve Belge Yönetimi = Information and Records Management
Dizin: Bilgi ve belge yönetimi bölümleri = Information and records management undergraduate programmes

Özet:
Erken okuryazarlık, bilgi toplumu olarak adlandırdığımız bu toplumda çocuklar için temel bir yaşam becerisi olarak kabul edilir. Erken okuryazarlık becerilerinin tanımları ve gereksinimleri, bu zaman süresi boyunca değişmiş ve gelişmiştir. Pek çok bilim adamı, erken okuryazarlık tanımının ve niteliklerinin esas olarak bilgi toplumunun gereksinimlerine ve ebeveynlerin sundukları nitelikli ev ortamına göre belirlendiğini öne sürmektedir. Bilgi toplumu çağında yaşayan insanların eğitim sistemlerinin çağın gereksinimlerine uygun yöntem ve araçlarla planlanması ile erken çocukluk döneminde edindikleri beceriler arasında sıkı bir bağ vardır. Bugüne kadar erken okuryazarlık alanına yönelik yapılan bilimsel çalışmalar ve uygulamalar; çocukların kaliteli, sağlıklı ve istenilen seviyede okuryazarlık becerilerine sahip olabilmesi, bilgi toplumu kuşakları yetiştirebilmesi için bu becerilerin erken yaşlardan itibaren çocuklara kazandırılması gerektiğini savunmaktadır. Çocukların gelecekte iyi bir okur olmaları demek yaşam boyu kendilerini geliştirmeleri demektir. Kendini sürekli geliştiren bilgi toplumu bireyleri, ülkenin kalkınması anlamındadır. Çocukların yaşam standartlarını ve becerilerini geliştiren paydaşlardan bir tanesi de kütüphanelerdir. Kütüphaneler; çocukların temel becerilerini, kütüphane kullanma becerilerini, doğru ve nitelikli bilgiye nasıl ulaşacaklarını, okuma kültürünü oluşturmalarını, çocukların kültürel gelişimlerini destekleyen, olumlu kişilik kazanmalarını sağlayan ve toplumsallaştıran kuruluşlardır. Bu çalışma, bilgi toplumu çağındaki çocukların erken okuryazarlık becerilerine sahip olmalarının doğası ve ebeveynlerin bu konudaki deneyim ve yetkinlikleri üzerine odaklanmaktadır. Ayrıca çocukların erken okuryazar olmalarının kuram ve uygulama seviyesinde tanımını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Daha önce yapılan çalışmalar temel alınarak bu çalışmada bilgi toplumu çağında erken okuryazarlığın doğasını ve ebeveynlerin yetkinliklerini tanımlamak için ilk olarak; NELP (2008) erken okuryazarlık çerçevesi ve ebeveynlerin bu becerileri kazandırmadaki kütüphane algıları bütünleştirilmiştir. İkinci olarak bu çalışma; çocukların erken okuryazarlık yeterliliklerini geliştirmek için ebeveynlerin çocuklarına evde sunacakları verimli öğrenme etkinliklerini araştırmayı amaçlamaktadır. Bu araştırmada amaçlara ulaşmak için durum çalışması ile eylem araştırmasını içeren nitel ve nicel araştırma yöntemi birlikte kullanılmıştır. Çalışmaya 500 ebeveyn gönüllü katılım göstermiştir. Ölçek geliştirme aşamaları, çevrimiçi platform aracılığı ile pilot çalışma için bir ay, daha sonraki aşama için iki aylık bir süreçte uygulanmıştır. Veri kaynakları literatür taraması sonucu oluşturulan madde havuzu pilot çalışma için güvenirlik ve geçerlilik faktör analizleri sonucunda elde edilen maddeler araştırma boyunca iki kez boylamsal olarak uygulanan erken okuryazarlık anketidir. Sonuçlar, ebeveynlerin erken okuryazarlık deneyimlerinin düşük olduğu, eğitim seviyesi yüksek olan ebeveynlerde bile erken yaşta çocuklara kütüphane algısı kazandırılması gerektiği düşüncesinin olmadığını göstermiştir.
Çalışma ilk olarak; erken okuryazar olmanın tanım ve yetkinliklerinin bilgi toplumu çağının kültürüne ve uygulamalarına göre yeniden tanımlanması ve güncellenmesi gerektiğini ve teknoloji çağında çocuklar için erken okuryazarlığının uygun ve etkili bir yaklaşım olduğunu göstermektedir. İkinci olarak; ebeveynler tarafından evde erken okuryazarlık eğitim faaliyetlerinin, çocukların edindikleri bilgilerini önceki bilgiler üzerine inşa ettikleri ve çocukların bilgilerini günlük yaşama ve akademik erken okuryazarlığı uygulamalarına dönüştürmelerini sağlayan etkili pedagojik stratejilere dayanmalıdır. Üçüncüsü ise; ebeveynlerin çocukları için çeşitli uyaran içeren çevre oluşturmalarının, ebeveynlerin çocuklarıyla ev ortamında harmanlanmış (yüzyüze ve çevrimiçi) öğrenme etkinlikleri gerçekleştirmelerinin, kütüphanelerde okuryazarlıkla ilgili sunulan hizmetlerden faydalanmalarının erken okuryazarlık için en iyi öğretim stratejisi olarak görünmektedir.

Abstract:
Early literacy is considered an essential life skill for children in this society we call the information society. Definitions and requirements of early literacy skills have changed and evolved over this period of time. Many scientists argue that the definition and characteristics of early literacy are determined mainly by the needs of the information society and the quality home environment offered by parents. There is a close connection between the planning of the education systems of people living in the information society age with methods and tools appropriate to the needs of the age and the skills they acquire in early childhood. Scientific studies and practices carried out so far in the field of early literacy; It advocates that these skills should be taught to children from an early age in order for children to have quality, healthy and desired level of literacy skills and to raise generations of information society. For children to be good readers in the future means that they will improve themselves throughout life. Information society individuals who constantly improve themselves mean the development of the country. Libraries are one of the stakeholders that improve children's living standards and skills. Libraries; They are organizations that support children's basic skills, library usage skills, how to access accurate and qualified information, create a reading culture, support children's cultural development, enable them to gain a positive personality and socialize them. This study focuses on the nature of early literacy skills of children in the information society age and the experiences and competencies of parents in this regard. It also aims to reveal the definition of children's early literacy at the theory and practice level. Based on previous studies, this study first aims to define the nature of early literacy and the competencies of parents in the age of the information society; The NELP (2008) early literacy framework and parents' perceptions of libraries in teaching these skills are integrated. Secondly, this study; It aims to investigate productive learning activities that parents can offer their children at home to improve children's early literacy competencies. In this research, qualitative and quantitative research methods including case study and action research were used together to achieve the objectives. 500 parents voluntarily participated in the study. The scale development stages were implemented through the online platform in a period of one month for the pilot study and two months for the subsequent phase. The item pool created as a result of literature review of data sources is an early literacy survey that was applied longitudinally twice throughout the research, and the items obtained as a result of reliability and validity factor analyzes for the pilot study. The results showed that parents' early literacy experiences were low, and even parents with high levels of education did not think that children should be given a library perception at an early age.
The study first; It shows that the definitions and competencies of being early literate need to be redefined and updated according to the culture and practices of the information society age and that early literacy is an appropriate and effective approach for children in the age of technology. Secondly; Early literacy education activities at home by parents should be based on effective pedagogical strategies that enable children to build on prior knowledge and translate their knowledge into daily life and academic early literacy practices. Thirdly; It seems that the best teaching strategy for early literacy is for parents to create an environment containing various stimuli for their children, for parents to carry out blended (face-to-face and online) learning activities with their children in the home environment, and for them to benefit from literacy-related services offered in libraries.