Zileli Muharrem Efendi'nin 'Umdetü'n-nisâ adlı eserinin latinizasyonu, edisyon kritiği ve değerlendirilmesi
Latinisation of Zileli Muharrem Efendi's work titled 'Umdat al-nisā, edition critique and evaluation
Yazar: BETÜL ALTUNBAY
Danışman: DOÇ. DR. HİLAL ÖZAY
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion
Dizin: Fıkıh = Fıkh ; Muharrem ez-Zili = Muharrem ez-Zili ; İlmihal = Cateshism

Özet:
Biyolojik olarak kadınlar erkeklerlen farklı olarak hayız ve nifas gibi özel hâller yaşamaktadırlar. Kadınların bu özel hâlleri ibadetlerin fıkhî boyutu noktasında özel hükümlere ve fetvalara ihtiyaç duyurmaktadır. Bu ihtiyacı gören Zileli Muharrem Efendi 16. asır Osmanlı kadınlarının sormaya utandıkları bu özel halleri ile ilgili sorularına cevap vermek ve onları bu konularda bilgilendirmek amacıyla Türkçe, dili sade, anlaşılır ve halkın lehçesi ile bir eser kaleme almıştır. 'Umdetü'n-nisâ isimli bu eser, ilk Osmanlıca yazılmış ilmihal olması, bugünün kadınlarının da özel durumları ile ilgili sorularına cevap verme özelliğine sahip olması ve yazma halde bulunması nedenleriyle tez konusu olarak tercih edilmiştir. Kütüphanelerde yazma eser olarak bulunan bu eser latinize edildi ve eserin edisyon kritiği, değerlendirilmesi yapıldı. Eserin müellifi Zileli Muharrem Efendi, 16. asırda Zile'de yaşamış olan Osmanlı mutasavvıf ve fakihlerindendir. Arapça, Farsça ve Türkçe farklı alanlarda pek çok eser telif etmiştir. Muharrem Efendi, eserini dört bâbdan, altı fasıldan ve bir hâtimeden oluşturmuştur. Hayız, boşanmış kadının iddeti, iki hayız arasında temiz kalnan süre, kadının alışılagelen âdeti, hünsâ, nifas ve düşük konusu, istihâza, özürlülere ait hükümler, eşler arasındaki haklar, çocuğu olmayan ve düşük yapan kadınlara ilaçlar konularını ele almıştır. Hükümleri ağırlıklı Hanefi mezhebine göre vermekle birlikte zaman zaman hem mezhep içerisindeki farklı görüşlere hemde farklı mezheplerin görüşlerine yer vermiştir. Görüşleri verirken de klasik Hanefi kaynaklarına atıfda bulunmuştur. 
Anahtar Kelimeler: Fıkıh, İlmihal, Kadın İlmihali, Muharrem Efendi, 'Umdetü'n-nisâ.

Abstract:
Biologically, women experience special states such as menstruation and postpartum, which are different from men. These special states of women necessitated women need for special rulings and fatwas on the jurisprudential aspects of worship. Seeing this need, Zileli Muharrem Efendi wrote a work in Turkish, in a simple, understandable and popular dialect in order to answer the questions of 16th century Ottoman women about these special states that they were ashamed to ask and to inform them about these issues. This work, 'Umdat al-nisā, was chosen as the subject of this thesis because it is the first Ottoman catechism written in Ottoman Turkish, it has the feature of answering the questions of today women also about their special situations, and it is available in manuscript form. In this article, information about the author of this work, which is found as a manuscript in libraries, is given, its copies are read, examined and evaluated. The author of the work, Zileli Muharrem Efendi, was an Ottoman Sufi and jurist who lived in Zile in the 16th century. He wrote many works in different fields in Arabic, Persian and Turkish. Zileli Muharrem Efendi's work consists of four chapters, six section, and a khatima (conclusion). He dealt with menstruation, postpartum, istihadah, rights between husband and wife, and medicines for childless and miscarried women. Although he gives the rulings mainly according to the Hanafi sect, from time to time, he also deals with the different views within the sect and the different sects. He also referred to classical Hanafi sources when giving his views.
Key Words: Fıqh, Catechism, Women Catechism, Muharrem Efendi, 'Umdat al-nisā