Katma Değer Vergisi bağlamında vergi kayıp ve kaçaklarının önlenmesine yönelik gelişmelerin analizi ve değerlendirilmesi
The analysis and assesment of developments regarding the prevention of tax evasion and tax fraud in the context of Value Added Tax (VAT)
Yazar: GÜNGÖR ÖZTÜRK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HAYDAR LÜTFÜ EJDER
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Maliye = Finance
Dizin: Katma değer vergisi = Value added tax ; Vergi kayıpları = Loss of taxes ; Vergi kaçakçılığı = Tax evasion ; Vergiler = Taxes

Özet:
Türkiye'de Katma Değer Vergisinde oluşan kayıp ve kaçağın büyüklüğünün ölçülmesi ve sistemin yapısal sorunlarının araştırılması ile elde edilen sonuçların AB üyesi ülkelerle karşılaştırılması Tez'in amacını oluşturmaktadır. Bunun için de KDV'de uyumun ölçülmesinde kullanılan KDV açığı yöntemi ve yukarıdan- aşağıya (top-down approach) yaklaşımının Türkiye için uygulaması teorik açıdan sistematik şekilde yapılmış, somut olarak 2003-2017 yılları için uygulanmıştır. Yapılan bu hesaplamadan elde edilen teorik ve rakamsal sonuçlardan hareket edilerek, KDV sistemini ölçebilecek yeni yaklaşımlar geliştirilmiştir. Bunun yanında KDV sisteminin performansını ölçen bazı yöntemler Türkiye için de uygulanmış ve elde edilen sonuçlar AB üyesi ülkelerle karşılaştırılmıştır. KDV sisteminde kayıp ve kaçağın ölçülmesi birden fazla yöntemle yapılan hesaplamalara dayandırılmıştır. Yapılan analizler sonucunda, Türkiye'de KDV açığının (kayıp ve kaçağın) AB'ye göre oldukça yüksek olduğu, bu durumun geçici veya devrevi olmayıp sürekli hale geldiği, KDV tabanını oluşturan ara malı ve yatırım mallarının payının düşük olduğu, dolayıyla hane halkı tüketimlerinin büyük ölçüde KDV'nin tabanını oluşturduğu, bu durumun KDV sisteminin kayıp ve kaçakların oluşumuna daha elverişli olduğu ve bu konuda yapılacak çalışmaların yaşamsal önemde olduğu anlaşılmıştır. Diğer yandan elde edilen verilerden KDV'nin kayıt dışılığın azaltılmasında etkin olduğu anlaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler: KDV Kaçağı, KDV Kaybı, Vergi Kayıp ve Kaçağı, KDV Açığı, Efektif KDV Oranı, Politika Açığı, KDV kayıp ve kaçağının ölçülmesi

Abstract:
The measurement of the size of the loss and evasion occurring in the Value Added Tax within Turkey, and the comparison of the results obtained by the investigation of the structural problems of the system with the EU member states comprise of the objective of the thesis. For this, the VAT Gap method that is applied to measure the compliance in VAT and the implementation of the top-down approach for Turkey are made in a systematic manner from the theoretical perspective and are applied concretely for the years of 2003-2017. Moving from the theoretical and numerical results that have been obtained from this calculation, new approaches that have the capacity of measuring the VAT system have been developed. In addition, some methods that are measuring the performance of the VAT system have also been applied for Turkey and the results that have been obtained are made subject to comparison with the EU. Measurement of the loss and evasion in the VAT system is based on the calculations that have been made in more than one method. As a result of these analyses, it has been understood that the VAT Gap in Turkey (the tax loss and evasion) is quite high compared to the EU; that this situation has become not temporary or cyclical, but chronic; that share of the intermediate goods and investment goods that constitute the VAT base is low, so the household consumption largely forms the base of the VAT; that this situation is more conducive to the emergence of the loss and evasion in the VAT system and that the studies that would be made in this respect have vital importance. On the other hand, out of the data that have been obtained, the conclusion has been reached that the VAT itself is effective in reducing informality in economics.

Key Words: VAT evasion, VAT fraud, Tax evasion and fraud, VAT Gap, Effective VAT rate, Policy Gap, The measurement of VAT evasion and fraud