Duvar resimli apartmanlar (19. yüzyıldan 1960'lara)
Wall paintings in apartment buildings (From 19th century to 1960s)
Yazar: MUZAFFER KARAASLAN
Danışman: DOÇ. DR. AYŞE PELİN ŞAHİN TEKİNALP
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Sanat Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Sanat Tarihi = Art History

Özet:
Sanat tarihinin önemli çalışma konularından biri duvar resimleridir. Duvar resimlerini takip edebildiğimiz yapılardan biri apartmanlardır. Apartmanlar, ilk olarak 19. yüzyılda İstanbul'da inşa edilmiştir ve süreç içerisinde en tercih edilen mimari tür haline gelmiştir. Bu tezde duvar resmi sanatı apartmanlar ölçeğinde ele alınmıştır ve 19. yüzyıldan 1960'ların sonlarına kadar uzayan bir dönemi kapsamaktadır. İstanbul örneklerine odaklanılan apartmanlar ve duvar resimleri alan araştırmalarıyla tespit edilmiştir. Beyoğlu, Şişli, Fatih, Beşiktaş, Kadıköy ve Üsküdar gibi farklı ilçelere yapılan alan araştırmalarında 100'ün üzerinde apartman saptanmıştır ve bu çalışmada 85'i konuya dahil edilerek, 200'ün üzerinde duvar resmi incelenmiştir. Bununla birlikte duvar resimlerinin yanı sıra boyalı nakışlar da incelenen eserler arasındadır.
Tezde, Osmanlı'dan Cumhuriyet'e duvar resimlerinin devamlılığı ortaya konularak eserler tarihlendirilmiş ve kronolojik bir çalışma yapılmıştır. Duvar resimleri, tema, malzeme ve teknik gibi unsurlar üzerinden incelenmiştir. Eserler siyaset, göç ve ekonomi üzerinden değerlendirilerek, dönemin değişen koşullarının duvar resimlerine yansımaları ele alınmıştır. Duvar resimleri arasında, sanatçılar tarafından uzun yıllar boyunca yapılan ortak bir temanın varlığı dikkat çekmektedir. Bu kompozisyonun sanatçıların ve toplumun hafızasındaki yeri tartışılmıştır. Ayrıca duvar resmi yapan sanatçılar saptanmaya çalışılmıştır. Bu tezle birlikte akademik ressamlar ve alaylı ressamlar şeklinde iki grubun duvar resimleri yaptığı anlaşılmıştır. Çalışmada her iki grubun arasındaki farklar eserler üzerinden değerlendirilmiştir. Bununla birlikte tespit edilen sanatçıların biyografileri oluşturulmuştur. Sanatçıların yararlandıkları görsel belgeler üzerinde özellikle durulmuştur ve duvar resimleriyle bir karşılaştırma yapılarak dağılan imgeler üzerine fikir yürütülmüştür. 
Bu tez, duvar resimli apartmanlara yönelik, kapsamlı bir şekilde hazırlanan, ilk bilimsel çalışmadır. Duvar resimlerinin apartmanlar özelinde örnekleri incelenmekle birlikte, Osmanlı'dan Cumhuriyet'e kesintiye uğramadan, sanatçılar tarafından yapıldığını ve apartmanların gelenek ile yeniliğin bir kesişim mekanına dönüştüğünü ortaya koymaktadır.

Abstract:
Wall paintings are a key topic in art history. Apartments are one of the structures where we can trace wall paintings. The first apartments were built in Istanbul in the 19th century and they gradually became the most preferred architectural style. This thesis explores wall painting art in the context of apartments, covering a period from the 19th century to the late 1960s. The apartments and wall paintings examined in this study were identified through field research focused on examples in Istanbul. In the field studies conducted across various districts such as Beyoğlu, Şişli, Fatih, Beşiktaş, Kadıköy and Üsküdar, over 100 apartments were identified, with 85 of them included in this study, examining more than 200 wall paintings. Additionally, painted decorations were also among the works examined.
This thesis demonstrates the continuity of wall paintings from the Ottoman to the Republican periods, dating the works and creating a chronological study. Wall paintings were analyzed based on themes, materials and techniques and they were evaluated in the context of politics, migration and economy, to explore how the changing conditions of the period were reflected in them. Among wall paintings, the recurrent presence of a common theme created by artists over many years has been identified, and the significance of this composition in the memory of both artists and society has been discussed. Additionally, efforts were also made to identify the artists behind these wall paintings. The thesis revealed the involvement of two groups: academic and self-taught painters. Their differences were assessed based on their works. Furthermore, biographies of identified artists were compiled, Special emphasis was placed on the visual documents utilized by the artists, and comparisons were made with the wall paintings to theorize about dispersed images.
This thesis represents the first comprehensive scientific study on apartments with wall paintings. While examining examples of such paintings, it demonstrates the continuous creation by artists from the Ottoman to the Republican periods, highlighting apartments as an intersection of tradition and innovation.