Çiğdemtepe Höyüğü 2019-2020 yılı kazıları ve Erken Tunç Çağ pişmiş toprak buluntuları
Çiğdemtepe Mound excavations in 2019-2020 and Early Bronze Age terracotta finds
Yazar: ERMAN AKYÜZ
Danışman: PROF. DR. ALİ YALÇIN TAVUKÇU
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Arkeolojik eserler = Archaeological materials ; Arkeolojik kazılar = Archaeological excavations ; Arkeolojik yerleşim = Archaeological settlement ; Bayburt = Bayburt ; Bayburt-Çiğdemtepe = Bayburt-Çiğdemtepe ; Erken Tunç Çağı = Early Bronze Age ; Höyükler = Tumuluses ; Pişmiş toprak = Terracotta ; Pişmiş toprak eserler = Terracotta works ; Çiğdemtepe Höyüğü = Çiğdemtepe Mound

Özet:
Kuzeydoğu Anadolu kentlerinden olan Bayburt, Karadeniz'i Doğu Anadolu üzerinden İran ve Transkafkasya'ya bağlayan tampon bölgede yer almaktadır. Coğrafi konumu, tatlı su kaynakları, tarım arazileri ile yer altı kaynakları bakımından zengin bir bölgede yer alan Bayburt, tarih öncesinde ve sonrasında uygarlıklar ve insan toplulukları tarafından iskân alanı olarak tercih edilmiştir. Bayburt'un Prehistorik Çağlarında varlık gösteren en dikkat çekici kültür, Doğu Anadolu'nun Erken Tunç Çağ'larını karakterize eden, geniş coğrafyalarda varlık gösteren ve paketinde özgün unsurları bulunan Kura-Aras Kültürü'dür. Bu kültürel fenomenin Bayburt ve çevresindeki varlığı 1940'lı yıllarda, bölgede yapılan yüzey araştırmaları neticesinde ortaya çıkmıştır. Bir süre kesintiye uğrayan arkeolojik araştırmalar 1980'li yıllarda başlayan yüzey araştırmaları ve 1990'lı yıllarda gerçekleştirilen Büyüktepe Höyük kazıları ile tekrar ivme kazanmıştır. 2000'li yıllarda da gerçekleşen arkeolojik çalışmalar daha çok yüzey araştırması şeklinde olmuştur.  Ancak yapılan arkeolojik çalışmalar, bölgenin Erken Tunç Çağ'ları hakkındaki sosyo-kültürel yapısına dair yeterli veriler sunmamış ve bölgenin arkeolojik potansiyelini tam olarak ortaya koyamamıştır.
          Çiğdemtepe Höyüğü, Bayburt Bölgesi'nde Kura-Aras kültürünün hâkim olduğu önemli yerleşim alanlarından biridir. Höyükte gerçekleştirilen 2019-2020 kazılarından elde edilen veriler, Bayburt Bölgesi'nin İlk Tunç Çağ'larını göstermesi açısından büyük önem taşımaktadır. Kura-Aras Kültürü'nün ana unsuru olan ve Bayburt Yöresinde henüz tanımı yapılmamış çanak çömlek başta olmak üzere, buluntulara dayalı önemli sonuçlar vermiştir. Yerel özellikleri ağırlıklı olarak el yapımı olan çanak çömlek buluntuları, dış yüzeyi açık kahverengiden kiremit kırmızısına değişen, iç yüzeyi parlak, siyah renkli, yüksek kaliteli açkılı seramikler (Black-topped) Höyükteki tabakalaşma analizleri ile birlikte bölgenin Erken Tunç Çağı'ndaki kültürel değişimi, etkileşimi ve gelişimi hakkında önemli veri sağlamıştır.

Abstract:
Bayburt, one of the cities of Northeast Anatolia, is located in the buffer zone uniting the Black Sea with Iran and Transcaucasia through Eastern Anatolia. Bayburt, positioned in a prosperous region with freshwater resources, agricultural lands, and underground resources, has been preferred as a settlement site by civilizations and communities during the course of history. The notable culture that existed in the Prehistoric Ages of Bayburt is the Kura-Araxes culture. It marks the Early Bronze Ages of Eastern Anatolia and exists in a wide range of territories, and has unique elements in its compendium. This cultural phenomenon in and around Bayburt emerged thanks to the surface surveys undertaken in the region in the 1940s. Archaeological research, which was interrupted for a while, gained momentum again with the surface surveys that started in the 1980s. And the Büyüktepe Mound excavations were carried out in the 1990s. Archaeological studies conducted in the 2000s were mainly in the form of surface research. However, they did not yield sufficient significant data on the socio-cultural structure of the area during the Early Bronze Ages, and the archaeological potential of the region could not be unfolded thoroughly.
Çiğdemtepe Mound is one of the key settlement sites in the Bayburt Region where Kura-Araxes culture has prevailed. The data obtained from the 2019-2020 excavations carried out in the mound are of great importance in terms of illustrating the Early Bronze Ages of the Bayburt Region. They have also yielded significant results based on the artifacts, especially the pottery, which is the main element of the Kura-Araxes culture and has not been defined yet in the Bayburt Region. Pottery finds with their local features predominantly handmade, outer surface changing from light brown to brick red, inner surface bright, black colored, high quality burnished ceramics (Black-Topped) provided insight into the cultural change, interaction and development of the region in the Early Bronze Age, together with the stratification analyses in the mound.