Göstergelerarası çeviri: İran sinemasına uyarlanan edebî eserler üzerine bir inceleme
Intersemiotic translation: An examination on literary works adapted to Iranian cinema
Yazar: AYSEL YILDIZ EROL
Danışman: PROF. DR. YUSUF ÖZ ; DOÇ. DR. ABDÜSSELAM BİLGEN
Kırıkkale Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Doğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı / Fars Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature ; Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts
Dizin: Edebi eserler = Literary works ; Fars edebiyatı = Persion  literature ; Gösterge bilim = Semiotics ; Göstergebilimsel analiz = Semiotic analysis ; Sinema = Cinema ; Çeviri = Translation ; Çeviri bilim = Science of translation ; Çeviri yöntemleri = Translation methods ; İran = Iran ; İran sineması = Iran cinema

Özet:
Çağdaş göstergebilimin temelleri 20. yüzyılda atılmış, ancak ilk ortaya çıkış serüveni
Antik Yunan dönemine kadar gitmektedir. Buna bağlı olarak göstergelerarasılık
kavramı, ilk kez Roman Jakobson ile karşımıza çıkmakta ve iki farklı gösterge dizesi
arasındaki alışverişi ya da ilişkiyi belirtmektedir. Göstergelerarasılık kavramı ile yeni
inceleme alanları oluşmuştur. Edebiyat ve sinema da göstergelerarası çeviri
kapsamında incelenen önemli alanlardan biri olmuştur.
Tarihsel süreç içerisinde, yedinci sanat olarak ortaya çıkan sinemanın kendinden
önceki sanatlarla ve özellikle edebiyatla olan ilişkisi çalışmalara sıkça konu
olmuştur. Gösterge kavramından göstergelerarasılığa, uyarlama tanımından uyarlama
türlerine yaptığımız kavramsal tanımlamaların ardından İran edebiyatını ve İran
sinemasını tarihsel bir süreç içinde değerlendirdik. İran sineması özelinde, İranlı
yönetmenlerin gerek klasik, gerekse modern İran edebiyatından hiç kopmadığı
gözlemlenmiştir. Bu gözlem neticesinde çalışmamızda, her biri yazıldığı yılların
edebî türlerine dikkat çekici örnekler olan İran edebiyatından Şovher-i Âhû Ḫânum,
'Azâ-dârân-i Bayel, Dâş Âkol, Çekme ve Mihmân-i Mâmân eserleri yer almıştır. Bu
beş eserden beyaz perdeye Şovher-i Âhû Ḫânum, Gâv, Dâş Âkol, Çekme ve Mihmâni Mâmân olarak uyarlanan filmler, Jakobson'un göstergelerarası çeviri yaklaşımı
çerçevesinde yönetmenin, yazılı eserdeki dilsel göstergeleri nasıl görsel göstergeye
dönüştürdüğü, yazarın yazılı eserde okura vermeye çalıştığı anlamı, yönetmenin
izleyiciye nasıl aktardığı kaynak -erek metin karşılaştırmasıyla incelenmiş ve
sonunda da uyarlama türünün tespiti yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Göstergebilim, Göstergelerarası Çeviri, Uyarlama, İran Sineması, İran Edebiyatı.

Abstract:
The foundations of modern semiotics were laid in the 20th century however its first
appearance goes back to the Ancient Greek period. Accordingly, the concept of
intersemiotics is introduced for the first time by Roman Jakobson and it indicates the
exchange or the relation between two different categories of signs. Through the
concept of intersemiotics, the new research areas have emerged. Literature and
cinema have also been one of the important areas studied within the scope of
intersemiotic translation.
The relationship between cinema which appears as the seventh art within the
historical context and the former arts, particularly literature, has become the subject
of scrutiny in such studies more frequently. Firstly, the conceptual definitions of
sign, intersemiotics and the adaptation and the types of adaptations were explained.
Then, we discussed Iranian literature and cinema within its historical process. In the
case of Iranian cinema, it was observed that Iranian directors never break their ties
from both classical and modern Iranian literature. In consequence of this observation,
the works from Iranian literature, Şovher-i Âhû Ḫânum, 'Azâ-dârân-i Bayel, Dâş
Âkol, Çekme and Mihmân-i Mâmân which are significant examples of the literary
genres of the years in which they were penned were chosen. The adaptations of these
five works, Şovher-i Âhû Ḫânum, Gâv, Dâş Âkol, Çekme and Mihmân-i Mâmân were
analyzed how the director transfers the linguistic signs in a written work into the
visual signs within the frame of Jakobson's intersemiotic translation. Then, it was
scrutinized that how the intended message for the readers by the author was
transferred to the adaptation for the audiences by the director as comparing the
source and target texts. As a result, the type of adaptation was detected.

Key Words: Semiotics, Intersemiotic Translation, Adaptation, Iranian Cinema, Iranian Literature.