Engelli çocuğa sahip çiftlerin başa çıkma davranışlarının evlilik uyumları üzerindeki diyadik etkisinin incelenmesi
Investigation of the diadic effect of the coping behaviors of the couples with disabled children on their marital adjustment
Yazar: MEHMET GÖKTAŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NAZLI BÜŞRA AKÇABOZAN KAYABOL
Hasan Kalyoncu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Ana-çocuk etkileşimi = Mother-child interaction ; Baba-çocuk etkileşimi = Father-child interaction ; Başa çıkma = Coping ; Ebeveyn-çocuk ilişkisi = Parents-child relation ; Engelli çocuklar = Disabled children ; Evli çiftler = Married couples ; Evlilik ilişkisi = Marital relationship ; Evlilik uyumu = Marital adjustment ; Stres = Stress ; Stresle başetme = Coping with stress

Özet:
Ailelerin engelli bir çocuğa sahip olmalarının ebeveynler arasında stres yaratan bir durum
olabileceği ve eşlerin yaşadıkları stresle başa çıkmak için başvurdukları yöntemlerin evlilik
uyumlarını açıklamada önemli olduğu bilinmektedir. Bu araştırmanın amacı, engelli çocuğa
sahip çiftlerin stresle başa çıkma davranışları ve evlilik uyumları arasındaki ilişkinin ikili
(dyadic) olarak incelenmesidir. Bu amaçla engelli çocuğa sahip çiftlerin başa çıkma
davranışlarının çiftlerin hem kendi evlilik uyumları (aktör etkisi) hem de eşlerinin evlilik
uyumları (partner etkisi) ile ilişkisini ortaya koyabilmek amacıyla Aktör Partner Karşılıklı
Bağımlılık Modeli kullanılmıştır. Korelasyonel araştırma modeline sahip olan bu çalışmada,
araştırma grubu ölçüt örnekleme yöntemi ile belirlenmiş ve araştırma sırasında evlilikleri
devam eden, engelli bir çocuğu olan ve araştırmaya katılmayı her iki eşin de kabul ettiği
katılımcılar örnekleme dahil edilmiştir. Araştırmanın örneklemini 105 çift (210 birey)
oluşturmaktadır. Araştırmanın verileri Kişisel Bilgi Formu, Çift Başa Çıkma Envanteri ve
Yenilenmiş Çift Uyum Ölçeği aracılığıyla elde edilmiştir. Veriler SPSS 22.0 ve AMOS 21.0
aracılığıyla analiz edilmiştir.
Araştırmada kadın ve erkeklerin evlilik uyumu üzerinde toplam çift başa çıkma, pozitif çift
başa çıkma ve negatif çift başa çıkma değişkenlerinin aktör ve partner etkilerinin inceleneceği
üç ayrı model test edilmiştir. Test edilen birinci modelde eşlerin sahip olduğu toplam çift başa
çıkma puanlarının artmasının kendilerinin (aktör etkisi) ve partnerlerinin evlilik uyumlarını
arttırmakta olduğu sonucuna ulaşılmıştır (partner etkisi). İkinci modelde; eşlerin pozitif çift
başa çıkma puanlarının artmasının kendi evlilik uyumlarını arttırmakla birlikte (aktör etkisi)
eşlerinin de evlilik uyumu arttırdığı görülmüştür (partner etkisi). Üçüncü modelde ise eşlerin
negatif çift başa çıkma puanları arttıkça kendi evlilik uyum puanlarının azaldığı (aktör etkisi)
ancak bu durumun eşlerinin evlilik uyumu üzerinde anlamlı bir etkisinin olmadığı
bulunmuştur (partner etkisi). Özetle, araştırmanın bulguları çiftlerin stresle başa çıkma
davranışları ile evlilik uyumları arasında anlamlı aktör ve partner etkileri olduğunu
göstermiştir. Elde edilen bulgular ilgili alanyazın bağlamında tartışılmış ve teori, araştırma ve
uygulama açısından araştırmanın etkileri sunulmuştur. Ayrıca, araştırmacı ve uygulamacılar
için araştırma sonuçlarına dayalı önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
It is known that having a disabled child could be stressful for parents and it is important to
examine how the methods that spouses use to deal with this stress predict their marital
adjustment. The aim of this study is to examine the association between dyadic coping
behaviors with stress and marital adjustment in a sample of married couples with children
with disabilities in a dyadic context. For this purpose, the Actor Partner Interdependence
Model was used to reveal the effect of dyadic coping behaviors of couples with disabled
children on both their marital adjustment (actor effect) as well as their partner's marital
adjustment (partner effect). In this correlational research, the participants were recruited by
using the criterion sampling method. The inclusion criteria were being married during the
research, having a disabled child, and being willing to participate to the study as a couple. The
sample of the study consisted of 105 couples (210 individuals). The data of the study were
gathered through the Personal Information Form, the Dyadic Coping Inventory, and the
Revised Dyadic Adjustment Scale. The data were analyzed via SPSS 22.0 and AMOS 21.0.
In the study, three different models in which the actor and partner effects of total dyadic
coping, positive dyadic coping and negative dyadic coping behaviors on women's and men's
marital adjustment were examined. In the first model, it was found that the increase in the
total dyadic coping scores of partners was related to increase in their (actor effect) and
partners' (partner effect) level of marital adjustment. In the second model, it was observed
that the increase in the positive dyadic coping scores of partners was related to increase in
their (actor effect) and partners' (partner effect) level of marital adjustment. In the third
model, it was found that the increase in the negative dyadic coping scores of partners was
related to decrease in their own marital adjustment (actor effect); however, not significantly
related to their partners' marital adjustment (partner effect). Overall, results of the study
showed that significant actor and partner effects exist in explaining the relationships between
couples' stress coping behaviors and marital adjustment. The results of the study were
discussed in the context of the relevant literature. Implications for theory, research, and
practice, and recommendations for future studies were presented.