65 yaş üstü nüfusun gereksinimlerine bağlı konut alanı ve çevresi tasarım ölçütleri-İstanbul ve Viyana örneği
Design criterias of residential area and surroundings which are depending on the requirements of population over 65 years old on Istanbul and Vienna case
Yazar: NEŞE KÖSE
Danışman: YRD. DOÇ. DR. NİLGÜN ÇOLPAN ERKAN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2012
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
?65 Yaş Üstü Nüfusun Gereksinimlerine Bağlı Konut Alanı Ve Çevresi Tasarım Ölçütleri - İstanbul ve Viyana? başlıklı bu çalışmanın konusu yaşlı gereksinimleri dikkate alınarak kentsel mekânların nasıl bir tasarım yaklaşımıyla düzenlemesi gerektiğinin incelenmesidir. Çalışmada, kentin aynı zamanda canlı birer hafızaları olan yaşlı bireylerin kentin fiziksel yapısındaki dinamik değişimlerden nasıl etkilendikleri ortaya koyulacaktır. Çalışmanın amacı, fizyolojik, psikolojik, biyolojik, ekonomik ve sosyolojik değişiklikler ile birlikte değişime uğrayan yaşam biçimlerinin insan yaşamının kaçınılmaz bir evresi olan yaşlılık döneminde bireylerin kent kullanımını nasıl etkilediğini ortaya koymak ve yeni oluşturulacak kentsel mekânlar için bu doğrultuda ilgililerin dikkatini çekmektir.Teknoloji ve sağlık hizmetlerindeki kalite artışı ile insan ölümlerinin günümüzde azaldığı ve yaşlı nüfusunun, nüfus ortalaması içerisinde çoğaldığı açıkça görülmektedir. Bu bağlamda artan yaşlı nüfusunun istek ve arzuları giderek önem kazanmaya başlamış, konut alanı ve çevresinde yaşlılar için dikkate alınması gereken hususlar öncelikli tartışma konuları hâline gelmiştir.Yaşlı insanların yaşam kalitelerinin yükseltilmesinde günlük yaşamın büyük bölümünün geçtiği konut ve çevresinin taşıdığı önem yadsınamaz. Bu dönemde kişinin ihtiyaçları, daha genç bireylerinin ihtiyacından farklılık göstermektedir.Bu çalışmanın amacı 65 yaş ve üzerine yönelik konut alanı ve çevresi düzenleme ilkelerini ortaya koymaktır. Bu amaçtan yola çıkarak yaşlılık kavramı ve yaşlılıkta meydana gelen sosyo-ekonomik, fizyolojik ve psikolojik değişiklikler incelenecek, yaşlılar için kentsel mekân kullanımında nelerin öne çıktığı irdelenecektir. Yaşlıların temel ihtiyaçları ve fiziksel çevre şartları doğrultusunda kentsel mekân düzenleme tiplerinin seçilen örnek kentler olan Viyana ve İstanbul üzerinden bir değerlendirmesi yapılacaktır.Birinci bölümde konunun, amacı, kapsamı ve yöntemi ele alınacaktır.İkinci bölümde çalışmada yer alan kavramlar, yaşlılık tanımı, yaşlılık kuramları, yaşlanma süreci, yaşlılık dönemleri ile yaşlanma sürecini etkileyen faktörler olarak incelenecektir.Üçüncü bölümde yaşlılık kavramının Türkiye'deki ve dünyadaki mevcut durumu ortaya konacaktır.Dördüncü bölümde konut dış mekânları çerçevesinde yaşlıların ihtiyaçları ve çevre koşulları da göz önünde bulundurularak nasıl bir tasarım yaklaşımının olması gerektiği irdelenecektir. Bu bağlamda çeşitli kentsel ve kamusal açık mekân türleri içindeki mekân bileşenleri incelenecektir.Beşinci bölümde ise 65 yaş üstü gereksinimlerine yönelik kentsel tasarım yaklaşımının belirlenmiş örnek kentler olan İstanbul ve Viyana kapsamında karşılaştırması yapılacaktır. Öncelikle bu iki kentin seçilmesinin nedenleri açıklanacak, bunun devamında kentlerin ortak özellikleri ve 65 yaş üstü nüfusa hitap eden kentsel donatı ve kentsel mekân bileşenleri harita ve fotoğraflarla ortaya konulacaktır.Sonuç ve değerlendirme bölümünde ise İstanbul-Viyana karşılaştırmasından elde edilen bulgular değerlendirilecek, yapılan anketler sonucunda kamusal açık alanlardaki kentsel donatı ve bileşenlerin 65 yaş üstü nüfusa ne derece hitap edebildikleri ortaya konacaktır.Kentsel ortamda yaşlılar için düşünülen tasarım ölçütleri, tüm yaş gruplarına ve kullanıcı tiplerine hitap edebilmektedir. Bu mekânlar ise, kent ve kullanıcı ilişkisinin güçlenmesine, böylece daha sağlıklı bir sosyal çevre yaratılmasına katkı sağlayabilir. Bu bağlamda, kent kimliğini koruyarak, evrensel tasarım yaklaşımıyla düzenlenmiş, günümüz ihtiyaçlarına da cevap veren mekânlar üretmek temel amaç olmalıdır. Bu düşüncelerden hareketle, tez çalışmasında örnek alan olarak İstanbul ve Viyana kentlerinin incelenmesinin bu konuda yapılacak çalışmalara altlık oluşturacağı düşünülmektedir.

Abstract:
The main subject of this study, which is titled ?Design criteria of residential area and surroundings which are depending on the needs of population who are over 65 years old on ıstanbul and vienna case", is the examination of the design approach on the regulation of urban spaces within the consideration of needs of the elderly. In the study, it will be presented how the aged people, who are also the vivid memories of the city, affected from the dynamic changes in the physical structure of the city.The aim of the study is exploring how an individual person effected from the life styles which has changed along with the physiological, psychological, biological, economic and social changes, in the period of the old age which is an inevitable stage of human life and to attract the attention of people to this direction who are responsible and involved in this topic in the new created urban spaces.In present days, it is clearly seen that, decrease in human deaths and elderly population is increasing in the average population with the technology and quality improvement of health services. Consequently, demands and desires of this increasing on elderly population, gradually started to gain importance and also issues to be considered for the elderly has become the primary discussion topics for all of us.The importance of housing and the environment of it which are used mostly in the majority of daily life is undeniable in the case of raising the quality of life of elderly people.The purpose of this study is putting forward the principles of residential area and its surrounding regulatory oriented to people who are 65 years and over. Based on this purpose, the concept of old age, and socio-economic, physiological and psychological changes in old age will examined. An assessment will be done about the types of regulation of urban space in accordance with the basic needs of the elderly and the physical environmental conditions in Vienna and Istanbul which are the selected sample cities for this topic.In the first part, the purpose, scope and methodology of the topic will be discussed.In the secound part, several concepts related with this research, such as definitions of old age, the periods of aging and the factors affecting the aging processwill be examined.In the third part, current status of the concept of old age in Turkey and in the world will be explored under the light of demographic ,socio-economic and political data.In the forth part, within the framework of residential outdoor areas, considering the environmental conditions and the needs of the elderly, the topic of how a desgin approch should be done, will be discussed. In this context, space components which are in various types of urban and open public space will be searched.In the fifth part, comparison will be made between Istanbul and Vienna which are the selected cities within the scope of urban design approach for the needs of elderly people. First of all, the reasons for choosing these two cities will be explained, following this, the common features of cities and reinforcement of urban and components of urban space which are appealing to a population of over 65 years will be presented with photographs and maps.In the conclusion part, the obtained results about the comparison of Vienna and Istanbul, and according to that, how the urban equipments and components able to oriantate for population of 65 years old which are in the open public areas will be evaluated.The design criteria in the urban spaces which is considered for the elderly is also able to address all age groups and user types. So, these urban spaces can strengthen the relationship between the city and the user and can contribute the creation of a healthier social environment. In this context, the main purpose should be to produce urban spaces which designed with the universal design approach and also responses to the needs of today's with protecting the identity of the city. Based on these considerations, the examination of Istanbul and Vienna as an example areas in this study can be used as a guide for the studies which will be in the future.Key words: Aging, city and elderly, design criteria for elderly, universal design.