Sanatsal ifadenin dini değerlere saygı hakkı ile birlikte korunması
The protection of artistic expression alongside the right to respect for religious values
Yazar: HASAN BOZDAŞ
Danışman: PROF. DR. YÜCEL ACER
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Sanatsal İfadenin Dini Değerlere Saygı Hakkı ile Birlikte Korunması

Sanat, insan hürriyetinin en eski yansımalarından biri olarak, insanın varoluşunu konumlandırma ve evreni estetikle tanımlama çabasıdır. Sanatsal ifade hürriyeti de bu bağlamda, en temel insan haklarından biri olan ifade hürriyeti kapsamında korunmaktadır.

Din, tıpkı sanat gibi insanın varoluşu ile ilgilidir ve varoluşu anlamlandırma yoludur. Sanattan farklı olarak ilahi bir esas ve kaynağa dayanan din, bireyin özgürlüğünden doğmaz, aksine bireyi ve yaşamını belli esaslar çerçevesinde yönetmeyi amaçlar. Dinin dokunulmaz bir alan olarak varlığı, insanın daha korumacı bir yaklaşım sergilemesine neden olmaktadır.

Mutlaklığına dair tezlerin geliştirilmeye başlandığı sanatsal ifadenin, dini duyguları zedelemesi durumunda, üstün değerin nasıl belirleneceği ve çatışan iki değerden hangisinin daha öncelikli olacağı önemli bir sorundur. Dinin toplumsal boyutu, dini değer ve duygulara yönelen söylem ve eylemlerin de toplumsal sonuçlar doğurmasına neden olmaktadır. Hukuk, üstün değeri tespit ederken başkalarının haklarını ve aynı zamanda kamusal menfaatleri de göz önünde bulundurarak farklı ölçütleri kullanmak zorunda kalacaktır.

Sanatın bir aktivizm türüne evrilmesi ile sanatsal ifade ve dini değerler daha yoğun bir etkileşim içerisine girmeye başlamıştır. İfade hürriyetine güncel yaklaşımlarda sınırlandırma sebepleri neredeyse terk edilmeye başlanmış, çoğulculuk ve hoşgörünün ancak fikirlerin serbest pazarı ile sağlanabileceği düşüncesi geçerlilik kazanmıştır. Avrupa İnsan Hakları Sistemi, hakların dengelenmesinde yeni bir paradigmaya doğru evrilmektedir.

Bu yeni rotanın, nefret söylemlerine açık kapı bırakıp bırakmadığı önemlidir zira insan haklarının başka türlü ihlallere zemin oluşturması istenmeyecek bir durum oluşturur. Başkalarının haklarının korunmasını denklemden çıkarmak insanların büsbütün bir "blasphemy" toplumuna tahammül konusunda fedakarlığa zorlanması demektir. Aynı zamanda sanata yalnızca sansür vaat etmek de insanın zorunlu bir duyusuna, poetik zihnine erişimi kısıtlayacaktır. Yeni durum, rencide etme hürriyeti ile rencide edilmeme hakkı arasında bir denge arayışına ilişkindir.

Anahtar Kelimeler: ifade hürriyeti, sanatsal ifade, blasphemy

Abstract:
The Protection of Artistic Expression Alongside the Right to Respect for Religious Values

Art, as one of the oldest reflections of human freedom, is an effort to position human existence and define the universe aesthetically. In this context, freedom of artistic expression is protected within the scope of freedom of expression, one of the most fundamental human rights.

Religion, like art, is related to human existence and is a way of making sense of it. Unlike art, religion, which is based on a divine principle and source, does not arise from the freedom of the individual; on the contrary, it aims to govern the individual and their life within the framework of certain principles. The existence of religion as an inviolable area causes people to adopt a more protective approach.

When artistic expression, increasingly viewed as absolute, conflicts with religious sentiments, determining which value should prevail becomes crucial.  The social dimension of religion causes discourses and actions directed against religious values and feelings to have social consequences. The law will have to apply different criteria in determining the superior value, considering the rights of others as well as the public interest.

As art has evolved into a form of activism, artistic expression and religious values have begun to interact more intensely. In current approaches to freedom of expression, grounds for restriction have largely been abandoned, and the idea that pluralism and tolerance can best be achieved through a free marketplace of ideas has gained currency. The European Human Rights System is evolving towards a new paradigm in balancing rights.

It is essential to assess whether this shift risks enabling hate speech, potentially undermining other human rights. Removing the protection of others' rights from the equation means that people are forced to tolerate a society of "blasphemy." At the same time, promising only censorship of art would restrict access to a necessary human sense, the creative, artistic sensibility. The new situation concerns the search for a balance between the freedom to offend and the right not to be offended.

Keywords: freedom of expression, artistic expression, blasphemy