Türkiye'de e-vergileme ve vergi idaresinde değişim üzerine bir araştırma
A research on e-taxation and change in tax administration in Turkey
Yazar: NUH ATEŞ
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM ETHEM TAŞ
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration ; Maliye = Finance
Dizin: Elektronik defter = Elektronic commercial book ; Elektronik devlet = Electronic government ; Elektronik fatura = Elektronic invoice ; Elektronik vergilendirme sistemi = Electronic taxation system ; Vergi hukuku = Tax law ; Vergi idaresi = Tax administration ; Vergilendirme = Taxation

Özet:
Bilişim teknolojilerindeki hızlı değişim bireysel ve toplumsal yaşamı etkilediği gibi bürokratik otoriteyi de değişime zorlamaktadır. Kamu yönetimi ve vergi idaresi yapılanması, bilişim teknolojilerinin etkisiyle değişmekte ve yeniden şekillenmektedir. Çalışmada bu değişim ele alınmaktadır. Bilişim teknolojileri ile şekillenen e-vergilemenin, tarafları olan bürokratlar ve mükelleflerce nasıl algılandığı, konunun ana problemini oluşturmaktadır. Bu bağlamda, e-vergileme süreçlerinin etkisiyle vergi idaresinde ortaya çıkan değişim, vergi idaresinin idari yapılanması, personel niteliği, işlem süreçleri, bilişim altyapısı, hâkim değerleri başlıkları altında araştırılmıştır. Araştırmada nitel araştırma yöntemi izlenmiş, vaka çalışması yaklaşımı benimsenmiştir. Derinlemesine mülakat tekniğinin kullanıldığı araştırmada, amaçlı örneklem tekniği ile seçilen 38 katılımcı ile görüşülmüştür. Katılımcılardan 17'si serbest muhasebeci mali müşavir - yeminli mali müşavir, 15'i vergi idaresi yöneticisi, 6'sı e-vergileme yazılımcısından oluşmaktadır. 
Yarı-yapılandırılmış ve gelişmeci soru tekniği kullanılarak yürütülen araştırmada verileri, katılımcıların e-vergilemeye ilişkin yaşadığı sorunlar ve değişimin yönüne ilişkin düşünceleri oluşturmaktadır. Buna göre görüşmeler, e-devlet, e-vergileme, vergi idaresinde değişim ve geribildirim ana kodları altında sınıflandırılmış, Maxqda Nitel Veri Analiz Programı ile analiz edilmiştir. 
e-Vergileme süreci, vergi idaresi merkez teşkilatının güçlenmesine, taşra teşkilatında güç kaybına neden olacak ve merkez ve taşra teşkilat yapısının değişimi ile sonuçlanacaktır. Vergi idaresi idari yapılanmasında, e-vergileme uygulamaları izdüşümünde yeni bir takım idari birimlerin kurulması ve güçlenmesi gerekecektir. e-Vergileme süreci ile güç ve yetki yoğunlaşması merkeze kayacak,  personel sayısı azalacak, personelin pozisyon değişimine neden olabilecektir. e-Vergilemede vergi idaresinde kariyer uzman personel çalıştırma usulünün güçlenerek devam etmesi gerekliliği ortaya çıkmaktadır. e-Vergileme sürecinde işlem yönergelerinin tüm e-vergileme uygulamalarını kapsayacak biçimde ve dinamik bir şekilde güncellenmesi ve açık kaynaklarda yer alması gerekmektedir. Şikâyetlerin ortadan kaldırılabilmesi için teknik altyapıda bütüncül, sürekli çözümler geliştirilmesi gerekmektedir. Araştırma sonucunda, mevcut sorunlar giderildiği takdirde e-vergileme sürecinin vergi idaresinin etkinlik ve verimlilik artışına neden olacağı, vergi idaresinde hizmet kalitesi artışı sağlayacağı, mükellef odaklılık ilkesine hizmet edeceği, hesap verebilirlik ve saydamlığa katkı sağlayacağı belirlenmiştir.

Abstract:
Rapid change in information technologies not only affects individual and social life, but also forces bureaucratic authority to change. Public administration and tax administration structure is changing and reshaping with the effect of information technologies. This change is discussed in the study. The main problem of the subject is how e-taxation shaped by information technologies is perceived by bureaucrats and taxpayers. In this context, the change in tax administration with the effect of e-taxation processes has been investigated under the headings of the administrative structure of the tax administration, personnel qualifications, transaction processes, informatics infrastructure and dominant values. In the research, qualitative research method was followed and case study approach was adopted. In the study, in which the in-depth interview technique was used, 38 participants were interviewed, who were selected with the purposeful sampling technique. Participants consist of 17 certified public accountants-sworn-in certified public accountants, 15 tax administrators, 6 e-taxation software developers.
The data of the study, which is conducted using the semi-structured and progressive question technique, composes off the participants' opinions about the e-tax problems and the direction of change. Accordingly, the interviews were classified under e-government, e-taxation, change in tax administration and feedback maincodes and analyzed with Maxqda Qualitative Data Analysis Program.
The e-taxation process will cause strengthening of the central organization of the tax administration, a loss of power in the provincial organization and result in a change in the central and provincial organizational structure. In the tax administration administrative structure, a number of new administrative units will need to be established and strengthened in the projection of e-taxation applications. With the e-taxation process, the concentration of power and authority will shift to the center, the number of personnel will decrease, and it may cause a change in the position of the personnel. In e-taxation, the necessity of employing career specialist personnel in tax administration becomes stronger and continues. In the e-taxation process, the transaction instructions must be dynamically updated by covering all e-taxation applications and be included in open sources. In order to eliminate complaints, holistic and continuous solutions should be developed in the technical infrastructure. As a result of the research, it was determined that if the existing problems are eliminated, the e-taxation process will increase the efficiency and productivity of the tax administration, increase the service quality in the tax administration, serve the principle of taxpayer oriented and contribute to accountability and transparency.