9-11. sınıf öğrencilerinin mesleki tercihlerini etkileyen etkenlerin belirlenmesi ve sınıf düzeylerine göre incelenmesi
9-11 класс окуучуларынын кесиптик тандоодосуна таасир эткен факторлорду аныктоо жана аларды класс деңгээлдери боюнча анализдөө
Yazar: NAZİRA ERNİSBEK KIZI
Danışman: DOÇ. DR. ERKAN EFİLTİ
Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Kırgızistan-Bişkek = Kyrgyzstan-Bishkek ; Lise öğrencileri = High schools students ; Meslek seçimi = Vocational choice ; Mesleki gelişme = Professional development ; Meslekler = Occupations

Özet:
Araştırmanın amacı: 9-11. sınıf öğrencilerinin meslek seçimi tercihlerini etkileyen etkenlerin belirlenmesi ve sınıf düzeylerine göre incelenmesi olarak belirlenmiştir. Belirlenen araştırma amacına ulaşabilmek için nitel araştırma yöntemlerinden betimsel araştırma modeli kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubu Bişkek şehirinde, Narın ilçesinde yaşayan 9. 10 ve 11.sınıf lise öğrencileri olmak üzere toplam 45 öğrenciden oluşmuştur. Araştırmada veri toplamak için nitel araştırma yönteminden Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu kullanılmıştır. Bu görüşme formunda, tez danışmanıyla birlikte ilk olarak Türkçe taslak formu hazırlanmıştır ve uzman görüşü alındıktan sonra formda yer alan sorulara son şekil verilmiştir. Uygulamak için Kırgızca'ya çevirilmiştir. Kırgızca'ya çevirilen görüşme formu alan uzmanları tarafından kontrol edilmiştir.
Araştırmada kullanılan görüşme formu iki kısımdan oluşmuştur: kişisel bilgi formu ve görüşme türleri arasında yer alan yarı yapılandırılmış görüşme formudur. Kişisel bilgi formda görüşmeye katılan öğrencilerin cinsiyeti, sınıfı, ailedeki gelir durumuna yönelik yönelik tanımlayıcı sorular bulunmaktadır.
Veriler toplanırken önce katılımcılara araştırma hakkında bilgi verilmiş ve katılımcıların onayı alınmıştır. Araştırma sonucu elde edilen verilerin çözümlenmesinde nitelik analiz tekniğinden içerik analiz yöntemi kullanılmıştır. Araştırma sonucunda; 9-11.sınıf öğrencilerinin meslek tercihlerinde etkilendikleri etkenler şunlardır: Öğrencilerin büyük bir çoğunluğu internette yaptığı araştırmalardan etkilendikleri. Daha sonra aile üyelerinden, çevresindeki insanlardan, kendi isteği olduğu için başkalardan etkilenmediğinden, arkadaşlarından, okuldaki ders öğretmenden, seçtiği mesleğin maaşının yüksek olmasından, çevresinden gördüğü yeni teknolojilerden, toplumdaki olaylardan ve izlediği filmlerden etkilendikleri görülmüştür. 9. sınıf öğrencilerinin büyük bir çoğunluğu meslek tercihlerinde internette yaptığı araştırmalardan etkilendiklerinibelirtmişlerdir. 10. sınıf öğrencilerinin büyük bir çoğunluğu meslek tercihlerinde çevresindeki insanlardan etkilendiklerini belirtmişlerdir. 11. sınıf öğrencilerinin büyük bir çoğunluğu meslek tercihlerinde internette yaptığı araştırmalardan etkilendikleri görülmektedir. Araştırma sonuçları başka konuyla ilgili yapılan araştırmalarla tartışılmıştır ve öneride bulunmuştur.
Anahtar sözcükler: Meslek, Meslek Seçimi, Mesleki Gelişim.

Abstract:
Бул изилдөөнүн максаты 9-11 класстагы окуучулардын кесип тандоого таасир эткен факторлорду аныктоо жана аларды класс деңгээлдери боюнча анализдөө болуп саналат. Белгиленген максатка ылайык изилдөөнүн сапаттык ыкмаларынын бири болгон сүрөттөө ыкмасы колдонулду. Изилдөө жумуш тобу Бишкек шаарында жана Нарын районунда жашаган 9, 10 жана 11-жогорку классынын окуучулары, жалпы 45 окуучудан турат. Бул эмгекте маалыматтарды топтоо максатында изилдөөнүн сапаттуу методдорунун бири болгон "Жарым түзүмдүү маектешүү формасы" колдонулду. Бул маектешүү формасында илимий жетекчи менен бирге алгач түркчөсү даярдалып, эксперттин пикирин алгандан кийин андагы суроолор такталды. Ишке ашыруу үчүн кыргызчага которулуп, которулган форма тармактык адистер тарабынан текшерилди.
Изилдөөдө колдонулган маектешүү формасы эки бөлүктөн турат. Алар: жеке маалымат формасы жана түрдүү маектешүүлөрдүн арасындагы жарым структуралуу маектешүү формасы. Жеке маалымат формасын толтурган окуучулардын жынысы, классы, үй-бүлөлүк кирешенин абалы, жашаган жерин билүүгө багытталган суроолордон турат.
Маалыматтар топтолоордон мурда катышуучуларга изилдөө жөнүндө информация берилди жана алардын макулдулугу алынды. Эмгек натыйжасында алынган маалыматтарды талдоо үчүн, сапаттуу анализдөө ыкмаларынын бири болгон контент-анализ ыкмасы колдонулду. Алынган натыйжаларга ылайык 9-11 класс окуучуларынын кесип тандоого таасир берген факторлору деп төмөнкүлөр табылды: окуучулардын көпчүлүгү кесип тандоодо интернеттен жасаган изилдөөлөрүнөн, үй-бүлө мүчөлөрүнөн, айлана-чөйрөсүндөгү кишилерден, жоро-жолдошторунан, мектептеги мугалимдеринен, тандаган кесип ээлеринин айлык маянасынын жогору болушунан, айланасында колдонулган жаңы технологиялардан, коомдогу окуялардан жана көргөн фильмдеринен таасирлендигини белгиленди. Ошол эле заматта тандаган кесип үчүн өзүнүн каалоосу бар окуучулар башка кишилерден таасирленбегендиги да белгиленди. 9-класс окуучулардын көпчүлүгүнүн тандоосуна интернетте жасаган изилдөөлөрүнүн чоң таасири бар экендиги, 10-класс окуучуларынын көпчүлүгүнө кесип тандоодо айлана-чөйрөсүндөгү кишилер, ал эми 11-класс окуучуларынын көпчүлүгүнө интернетте жасаган изилдөөлөрү таасир бергендиги белгиленди. Бул эмгектин натыйжалары башка темалар боюнча изилдөө жасагандар менен талкууланды жана сунуштар берилди.
Ачкыч сөздөр: Кесип, кесип тандоо, кесиптик өнүгүү.