Poulantzas'ın devlet teorisi: İlişkisel bir yaklaşımın olanaklılıklarını sorgulamak
Poulantzas's state theory: Inquiring the possibilities of a relational approach
Yazar: ÖZGE UNSUR
Danışman: PROF. DR. A. DİNÇ ALADA
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: Devlet = State ; Devlet kuramı = State theory ; Göreli özerklik = Relative authonomy ; Kapitalizm = Capitalism ; Marksizm = Marxism ; Poulantzas, Nicos = Poulantzas, Nicos ; Sosyal ilişkiler = Social relations ; Sosyal sınıf = Social class ; İktidar = Government ; İlişkisellik = Relatedness

Özet:
Poulantzas'ın kapitalist devlet teorisine, son eserlerinde geliştirdiği ilişkisel yaklaşımı çerçevesinde odaklanmayı amaç edinen bu tezde, Poulantzas'ın Özne-devlet ve araç/nesne olarak devlet yaklaşımlarının karşısına koyduğu, kapitalist devletin "toplumsal sınıflar arasındaki güç ilişkilerinin maddi yoğunlaşması" ifadesinde belirginleşen bir ilişki olarak kuramsallaştırılmasının ilk eserlerinden itibaren izleri sürülerek kuramındaki geçişler ve süreklilikler sorgulanmıştır.
Poulantzas, hukuk felsefesi üzerine ilk çalışmalarından ayrılarak, Althusser'le paylaştığı felsefi ve teorik bir konum olarak Tarihselci Marksizm'in eleştirisi üzerine kurduğu kapitalist devlet teorisini, üretim ilişkileri ve sınıf mücadeleleri ile ilişkilerine referansla "göreli özerklik" temelinde konumlandırmış, bu yaklaşımını Gramsci'nin hegemonya teorisinden ilhamla hegemonik sınıf ve fraksiyonlar, iktidar bloğu gibi kavramsallaştırmaları ile geliştirmiştir. Poulantzas daha sonra bu yaklaşıma kapitalist toplumsal işbölümü vurgusunu dahil ederek sınıfsal bir ilişki olarak devlet temasını, kapitalist devletin kurumsal maddiliği ile bir arada sunmuştur. Poulantzas, Foucault'un iktidar analizlerinin eleştirel bir yorumundan da yararlanarak, iktidar, devlet ve sınıflar arasındaki ilişkinin dışsal bir ilişki biçiminde sunulmasına karşıt olarak "stratejik bir alan ve süreç" olarak kapitalist devlet kavramsallaştırmasını geliştirmiştir. 
Poulantzas, soyut-biçimsel ve somut-reel arasındaki ilişkiye dair geliştirdiği özgün bakış açısı dahilinde, kapitalist devletin teorisinin, "dönüşümleri" sorunundan yalıtılamayacağı üzerinde durarak toplumsal formasyon ve konjonktür kavramlarına vurgusu ile kuramını geliştirmiştir. Devlet, sınıflar mücadelesi ve ekonomi arasındaki değişen ilişkileri "kriz" kavramı temelinde sorgulayarak kapitalist devletin değişen biçimleri üzerinde durmuştur. Bu tezde, Poulantzas'ın kuramının kimi düzeltmelerle ilerlemekle birlikte, basitleştirici bir yaklaşım olarak yapısalcılık ile ilişkisellik arasında bir "kopuş" sorunsalı çerçevesinde değerlendirilemeyeceği sonucuna ulaşılmıştır. Bu sorgulama dahilinde, Poulantzas'ın Marksizm'in klasiklerinden köklenen yaklaşımının Althusser ve Gramsci'nin kuramıyla olan diyalogu incelenerek bu ikili etkinin çalışmasının başından sonuna dek varlığını koruduğu öne sürülmüştür.

Anahtar Kelimeler: Marksist Devlet Teorisi, Kapitalist Devlet, İktidar, Toplumsal Sınıflar, Sınıf Fraksiyonları, Göreli Özerklik, İktidar Bloğu, Hegemonik Sınıf, Toplumsal Bir İlişki Olarak Devlet, İlişkisel Yaklaşım

Abstract:
In the scope of this thesis, which focuses on Poulantzas's capitalist state theory within the framework of  the relational approach presented in his latest works, it is aimed to examine the continuity and transitivity of the approach from his early works by following his theorizing of the state as a relation crystallized in his conceptualisation of "material condensation of power relations between social classes" as opposed to positioning the state as a Subject or  the state as an instrument/object. 
Leaving behind his early works on philosophy of law, Poulantzas developed his theory on capitalist state from a philosophical and theoretical standpoint, which is referred as criticism of the historicist current of Marxism, that he shares with Althusser. Furthermore, Poulantzas positions the capitalist state on the basis of "relative autonomy" with reference to  the relations of production and class struggle; and uses conceptualisations of hegemonic class, class fractions and power bloc articulated with the inspirations by Gramsci's hegemony theory.  
Later on, Poulantzas integrated his approach with the emphasis on social division of labour in its relation to capitalist state; and presented the theme of state as a social relation along with the institutional materiality of the capitalist state.  Drawing on a critical interpretation of Foucault's analysis on power, Poulantzas developed the conceptualisation of the capitalist state as a "strategic field and process", as opposed to the presentation of relations between state, power and class in the form of a relation of externality. 
Poulantzas asserted that the theory of the capitalist state cannot be isolated from the issues of its "metamorphoses", within his distinctive perspective on relation between abstract-formal and concrete-real, and developed his theory with respect to his emphasis on the concepts of social formation and conjuncture. He focused on the transformations and the differential forms of the type of the capitalist state by questioning the changing relations between the state, class struggle and economy on the basis of his concept of "crisis".  
In this thesis, it is concluded that even if it has been evolved with some adjustments, Poulantzas's theory cannot be evaluated within the framework of a "break" between structuralism and relationality as a simplifying approach. Within this perspective, Poulantzas's approach which takes its roots deeply in the classics of Marxism, examined in the context of its dialogue with the theories of Althusser and Gramsci, and it is asserted that this dual effect maintained its existence from early days to the end of his work.

Keywords: Marxist State Theory, Capitalist State, Power, Social Classes, Class Fractions, Relative Autonomy, Power Bloc, Hegemonic Class, State as a Social Relation, Relational Approach