Aile hekimlerinin astım KOAH hakkında bilgi düzeyleri, tutum ve davranışlarının değerlendirilmesi
Evaluation of family physicians' knowledge level, attitudes and behaviours on asthma, COPD
Yazar: AHMET YILDIZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ CELAL KUŞ
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Akciğer hastalıkları = Lung diseases ; Akciğer hastalıkları-obstrüktif = Lung diseases-obstructive ; Astım = Asthma ; Bilgi düzeyi = Level of knowledge ; Davranış = Behavior ; Tutumlar = Attitudes

Özet:
Giriş ve Amaç: Ülkemizde sağlık sisteminde önemli değişimler yaşanmış olup birinci
basamak sağlık hizmetlerinde aile hekimliğinin önemi her geçen gün artmaktadır.
Sağlık hizmeti sunumunda hastayı ilk ve en sık gören aile hekimleridir. Aile
hekimliğine gelen göğüs hastalıkları branşı ile ilgili şikayetlerde en sık karşılaştığımız
hastalıklar astım ve KOAH'tır. Bu sebeple çalışmamızda aile hekimlerinin astım ve
KOAH açısından bilgi düzeyi, tutum ve davranışlarının değerlendirilmesi
amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Çalışmamız Eylül-Kasım 2019 tarihleri arasında aile hekimleri, aile
hekimliği araştırma görevlisi ve aile hekimliği uzmanları dahil edilerek yapılmıştır.
Çalışmamızın evrenini Türkiye'de aile hekimi olarak görev yapan yaklaşık 30000 aile
hekimi oluşturmaktadır. Örneklem büyüklüğü, %5 hata payı ve %95 güven aralığı ve
prevalansın bilinmediği durumlar için kullanılan 0,50 sıklık değeri temel alınarak
hesaplandığında 380 çıkmaktadır. Veri kaybı olasılığı düşünülerek 390 kişiye ulaşmak
hedeflenmiştir. Araştırmaya 387 hekim katılmıştır. Toplam 35 sorudan oluşan anket aile
hekimleri, aile hekimliği araştırma görevlisi ve aile hekimliği uzmanları tarafından
doldurulması amaçlanmıştır. Araştırmamız kesitsel tanımlayıcı tipte bir araştırmadır.
Araştırmamızdaki 35 soruluk anket sorularının ilk bölümü sosyodemografik verilerden
oluşmuş olup, ikinci bölümü ise astım-KOAH hakkında bilgi düzeyi, tutum ve
davranışları değerlendirmeyi amaçlayan sorulardan oluşmaktadır. Bu sorular GINA
2018 ve Türk Toraks Derneği 2017 kılavuzlarından faydalanılarak hazırlanmıştır.
Bulgular: Bu araştırmaya 251 aile hekimi, 31 aile hekimliği uzmanı ve 105 aile
hekimliği araştırma görevlisi olmak üzere toplamda 387 aile hekimi alınmıştır. Astım
bilgi sorularından, en çok bilinen ilk 3 soru; %86,6 ile 'astımda en sık rastlanan fizik muayene bulgusu nedir', %85,8 ile 'hangisi astımın klinik özelliklerinden değildir' ve
%72,9 ile 'astımın patofizyolojik özelliği nedir' olmuştur. KOAH bilgi sorularından
toplamda en çok bilinen ilk 3 soru; %75,5 ile 'hangisi KOAH risk faktörlerinden
değildir', %73,4 ile 'KOAH'ın kesin tanısı aşağıdakilerden hangisi ile konur' ve %62,5
ile 'KOAH tanımı hangisidir' olmuştur. Genel anlamda astım ve KOAH bilgi sorularına
aile hekimliği uzmanı ve aile hekimliği araştırma görevlilerinin, aile hekimlerine göre
daha yüksek oranda doğru cevaplar verdiği gözlenmiştir. Ayrıca lojistik regresyon
sonuçlarına göre, ilçe-köy-kasabada hekimlik yapanlar, il merkezindekilere göre 2,44
kat daha fazla KOAH bilgi puanına sahip oldukları saptanmıştır. Astım ve KOAH bilgi
puanlarına cinsiyet, yaş, meslekte hizmet süresi, sigara kullanma durumu, günlük
bakılan hasta sayısı gibi değişenlerin etki etmediği görülmüştür.
Tutum sorularından Astım-KOAH şüphesinde spirometri cihazını kullanma
oranı; tüm gruplarda %12,2, aile hekimlerinde %5,6, araştırma görevlilerinde %24,6 ve
uzmanlarda %12,5'tir. İkili karşılaştırmada aile hekimliği araştırma görevlilerinin aile
hekimlerine göre spirometri cihazını kullanmaları istatistiksel olarak anlamlı çıkmıştır
(p<0,001). Altmış beş yaş üstü KOAH'lı hastalarınıza pnömokok ve influenza aşılarını
yaptırır mısınız' sorusuna tüm grubun %64,6'sı, aile hekimlerinin %51,8'i, araştırma
görevlilerinin %90,5'i, uzmanların %80,6'sı evet yanıtı vermiştir. Aile hekimliği
uzmanı ve aile hekimliği araştırma görevlilerinin, aile hekimlerine göre daha fazla aşı
önerilerinde bulunduğu istatistiksel olarak anlamlı çıkmıştır (p<0,001).
Davranış sorularından 'ölçülü doz cihazların hastalarda nasıl kullanılacağı
konusunda pratik bir anlatım yapar mısınız' sorusuna hekimlerin %44,4'ü 'bazen
anlatım yaparım', %29,5'i 'evet, her zaman anlatırım', %17,8'i 'bilgi düzeyim yeterli
olmadığı için anlatmıyorum', %8,3'ü 'hayır, anlatmam' demiştir. Aile hekimliği
araştırma görevlilerinin, aile hekimlerine göre ölçülü doz inhalerleri hastaya anlatma
konusunda, daha fazla oranda hastaya bilgi verdikleri istatiksel olarak fark anlamlı
düzeyde görülmüştür (p<0,001).
Sonuç: Çalışmamıza göre aile hekimlerinin astım-KOAH konusunda yeterli bilgi
düzeylerine sahip olmadığı ve tanı ve tedavi basamaklarında çok büyük eksiklikler
olduğu görüldü. Birinci basamakta aktif, uygulamalı eğitim seminerlerine önem
verilmeli, hekimlerin rahatça ulaşabileceği pratik kılavuzlar arttırılmalıdır. Aile
hekimlerinin hem kendilerini geliştirmek açısından, hem de hastalık kontrolünü çok iyi sağlamak adına, göğüs hastalıkları uzmanıyla ve/veya diğer uzmanlık dallarıyla
gerekirse aktif iletişim kanalları oluşturacak sistem modelleri üzerine odaklanılmalıdır.

Anahtar Kelimeler: Aile hekimliği, bilgi, tutum, astım, KOAH
Sayfa Adedi: 97
Danışman: Dr. Öğr. Üyesi Celal KUŞ

Abstract:
Introduction and Purpose: Our country has seen significant changes in healthcare
system and the importance of family practice system within primary healthcare services
is growing each passing day. In terms of providing healthcare services, family
physicians see the patient first and most frequently. The most common complaints about
chest diseases that we encounter in family practice centers are of asthma and COPD.
Thus, in our study, it was aimed to evaluate the attitudes, behaviours and knowledge
level of family physicians on asthma and COPD.
Material and Method: Our study was conducted between September-November 2019
by including family physicians, family physician research assistants and family
physician specialists. Our study population consists of approximately 30000 family
physicians practicing their profession in Turkey. The sample size is calculated as 380,
based on the 5% margin of error, 95% confidence interval and the 0.50 frequency value
for cases where the prevalence is unknown. It was aimed to reach 390 people
considering the possibility of data loss. 387 physicians participated in the study. The
survey consisting of 35 questions in total was intended to be filled by family physicians,
family physician research assistants and family physician specialists. Our research is a
cross-sectional descriptive study. The first part of questions of the 35 question survey in
our study consists of sociodemographic data, and the second part consists of questions
aiming to evaluate the knowledge level, attitudes and behaviours on asthma-COPD.
These questions were prepared using the guidelines of GINA 2018 and Turkish
Thoracic Society 2017.
Findings: A total of 387 family physicians including 251 family physicians, 31 family
physician specialists and 105 family physician research assistants were included in this
study. The 3 questions answered correctly the most among the asthma knowledge
questions were; 'what is the most common physical examination finding in asthma'
with 86.6%, 'which of the following is not a clinical feature of asthma' with 85.8% and
'what is the pathophysiological feature of asthma' with 72.9%. The 3 questions
answered correctly the most among the COPD knowledge questions were; 'which of the
following is not a COPD risk factor' with 75.5%, 'how a definitive diagnosis of COPD
is given' with 73.4% and 'which of the following is the definition of COPD' with
62.5%. It was observed that generally family physician specialists and family physician
research assistants had a higher rate of correct answers given to asthma and COPD
knowledge questions than family physicians. Furthermore, according to the logistic
regression results, it was determined that physicians practicing in counties-villagestowns
have 2.44 times more COPD knowledge scores than those practicing in city
centers. It was observed that variables such as gender, age, period of service in the
profession, smoking and the number of patients examined daily does not affect the
asthma and COPD knowledge scores.
Among the attitude questions, the rate of using spirometry device in case of
asthma-COPD suspicion were; 12.2% in all groups, 5.6% in family physicians, 24.6%
in research assistants and 12.5% in specialists. In paired comparison, the use of the
spirometry device by family physician research assistants was found to be statistically
significant (p<0.001) compared to family physicians. The question 'do you give the
pneumococcal and influenza vaccines to your patients with COPD over the age of sixty
five' was given the answer yes by 64.6% of the whole group, 51.8% of the family
physicians, 90.5% of the research assistants and 80.6% of the family physician
specialists. It was found to be statistically significant (p<0.001) that family physician
specialists and family physician research assistants make more vaccine
recommendations than family physicians.
Among the behaviour questions, to the question 'do you give a practical
explanation on how to use the metered dose devices on patients' 44.4% of them said
'sometimes I do', 29.5% of them said 'yes, I always do', 17.8% of them said 'I do not
because I do not have the required level of knowledge', and 8.3% of them said 'no, I do
not'. It was found to be statistically significant (p<0.001) that the family physician
research assistants give more information to the patients about the metered dose inhaler
than the family physicians.
Result: According to our study, it was seen that family physicians do not possess
sufficient knowledge about asthma-COPD and there are severe shortcomings in
diagnosis and treatment stages. In primary care, active and applied training seminars
should be given importance and the number of practical guides that physicians can
easily access should be increased. System models that will create active communication
channels with pulmonologists and/or other specialists if necessary should be established
in order for family physicians to both improve themselves and to have excellent control
over the diseases.
Keywords: Family practice, knowledge, attitude, asthma, COPD
Page Count: 97
Advisor: Assist. Prof. Dr. Celal KUŞ