Üsküp şehrinde modernizm ve kültürel kimlik Üsküp hükümet binası örneği
Modernism and cultural identity in the city of Skopje: An example of Skopje governmental building
Yazar: SENA METALAR
Danışman: PROF. DR. MEHMET MURAT GÜL
İstanbul Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: 1950 sonrası = After 1950 ; 1980 sonrası = After 1980 ; 1980 öncesi = Before 1980 ; Makedonya-Üsküp = Macedonian-Skopje ; Çağdaş mimari = Postmodern architecture

Özet:
Balkanların en önemli kentlerinden biri ve Makedonya'nın başkenti olan Üsküp, kuruluşu yüzyıllar öncesine dayanan çok çeşitli etnik gruplara ve köklü imparatorluklara ev sahipliği yapmış bir şehir olarak günümüzde de bölgesindeki önemini korumaktadır. Kent, boyunduruğu altına girdiği devletlerin etkileriyle bir çok alanda gelişmiş ve değişmiştir. Ekonomik, kültürel, politik ve mimari gibi alanlarda geçirdiği bu değişimlerin izlerini bünyesinde barındıran şehrin morfolojisi, 1963 yılında yaşanan yıkıcı depremin ardından, modern yapıların kente inşa edilmesiyle yeni bir görünüm kazanmıştır.
26 Temmuz 1963 tarihinde meydana gelen depremin ardından, Üsküp şehrinin yüzde 80'lik bölümü ortadan kalkarken, o dönem 'müttefiksiz' bir politika izleyen Sosyalist Yugoslavya hükümeti kentin yeniden inşası için dünya ülkelerinin yanı sıra Birleşmiş Milletler'in (BM) hatırı sayılır yardımlarıyla harekete geçmiştir. Şehrin neredeyse tamamını yok eden bu felaket sonrasında 'tabula rasa' halini alan Üsküp, aldığı uluslararası yardımlarla bir dayanışma ve birlik kenti haline gelmiş, dünyanın çeşitli yerlerinden gelen şehir plancıları ve mimarlar tarafından yeniden tasarlanmıştır.
Roma, Bizans, Osmanlı İmparatorluğu, Sırp Krallığı gibi farklı kültürlere ev sahipliği yapan kent, bu devletlerin kültürel miraslarını da bünyesinde barındırıyordu. Bu araştırma kapsamında ele alınan dönemde Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti'nin (YSFC) Makedonya bölgesi başkenti olan Üsküp'ün, köklü kültürel tarihine sosyalist hükümetin izleri de eklenmiştir. Şehrin büyük bir bölümünün hasar görmesiyle sonuçlanan deprem sebebiyle kentin tarihsel dokusunun yanı sıra inşa edilen modern yapıların çoğu harabe halini almıştı. 
Kentin tarihinde bir kırılma noktası olduğu belirtilebilecek olan 1963 depremi itibariyle, Üsküp bir 'dünya kenti' haline getirilmeye çalışılmış, yeniden inşa edilmiş ve planlanmıştır. Müttefiksiz Yugoslavya'nın politikasını da temsil etmesi hedeflenen bu yaklaşım doğrultusunda Üsküp kentinin modernizmin yanı sıra dayanışma, destek ve birlik kentine dönüşümünün hedeflendiği söylenebilir. Kentin modernizm serüvenine damgasını vuran Kenzo Tange'nin kent merkezi planının ardından ise şehre çok sayıda modern üslupta yapı inşa edilmiştir. Üsküp, dayanışma kenti halini almasının yanı sıra modern ve çağdaş bir başkent olma yolunda da ilerlemeye başlamıştır. Ancak bu modernleşme yolculuğu 1991 yılı itibariyle kesintiye uğramıştır.
1991'de YSFC'nin dağılmasının ardından kurulan Eski Yugoslav Cumhuriyeti Makedonya, 'Üsküp 2014' adlı projeyle kenti yeni ve alışılmışın dışında bir değişimle karşı karşıya bırakmıştır.  Bu proje kentin 'antikleştirilmesi' esas alınarak hayata geçirilmiştir. Sosyalist Yugoslavya'nın bir temsili olarak görülen modern, özellikle de brütalist, yapıların yeni kurulan Kuzey Makedonya Cumhuriyeti (KMC)'ni temsil etmediği öne sürülmüş ve kent asıl kimliği olarak görülen antik kökenine döndürülmeye çalışılmıştır. 
'Üsküp 2014' projesi modern dönem yapılarının çehrelerinin neoklasik-barok üsluba uygun bir şekilde değiştirilmesinin yanı sıra, bu üslupta yeni binaların yeni yapı teknolojileriyle inşasını ve şehre antik görünümlü heykellerin yerleştirilmesini kapsamaktadır. Bu projenin bir modernizm kenti olarak anılan, dayanışmayı ve birliği temsil eden Üsküp'ü bir 'kitsch' başkenti haline getirdiği söylenebilir.
YSFC döneminde dünya çapında gelen yardımlar doğrultusunda yeniden inşa edilen ve modern bir görünüm kazanan kentin bu halinin, Üsküp'ün kültürel kimliğine ait olmamasının düşünülmesi 'Üsküp 2014' projesine sebebiyet vermiştir. Nitekim 1963 depreminden sonra inşa edilen yapıların şehrin kültürel dokusuna dahil olmalarıyla kente yeni bir kimlik kazandırdıkları göz ardı edilmemelidir.
YSFC'nin, sınırları içerisinde yaşayan farklı kökenden çok sayıda halkı tek bir bayrak altında toplama yaklaşımının etkileri mimaride de kendisini göstermekteydi. 'Yugoslav' kimliği oluşturma kaygısının özellikle devleti temsil eden kamu yapılarında, karşılığını modernizmle bulduğu söylenebilir. YSFC'nin 1948'de Kominform'dan ihrac edilmesiyle sosyalist realizmin yerini modernizme bırakması da bu değişim sürecinde etkili olan bir diğer dönüm noktası olarak gösterilebilir. 
'Yugoslav' kimliğinin ,Üsküp özeline bakıldığında, modernizm etkisiyle ortaya çıktığı söylenebilir. Dünya tarihi ele alındığında kurulan her yeni hükümetin selefini temsil eden mimari yapıların devamı yerine kendi kültürel ve siyasal kimliğini temsil eden mimari üslubu tercih ettiği bir çok örnek göstermek mümkündür. Üsküp bağlamında ise bu durumun 'Yugoslav' kimliğini temsil etme adına modernizmle karşılığını bulduğu söylenebilir. 
Kent, sosyalist hükümetin dağılmasını takip eden süreçte Makedonya Cumhuriyeti'nin başkenti 'antikleştirme' arzusuyla yeni bir sürece tabii olmuştur. Bu değişim günümüzde cephesi neoklasik üslubu andıran Üsküp Hükümet Binası (Палата на управа) örneğiyle ele alınacaktır. Üsküp Hükümet Binası, modernizmin kültürel ve tarihsel kimliğin yanı sıra geleneğin temsilinde de bir ifade biçimi olarak kullanımına örnek olarak tartışılacaktır. Diğer bir yandan 1963 depreminin ve 'Üsküp 2014' projesinin ardından kentin ve yapının geçirdiği değişimlerle iki farklı ideolojiye sahip devletin ulusal kimlik oluşturma kaygısındaki benzerlikler ve farklılıklar mimari üzerinden tartışılacaktır.

Abstract:
Skopje, one of the most important cities in the Balkans and the capital of Macedonia, remains important in its region today as a city that has been home to a wide range of ethnic groups and long-established empires whose foundation dates back centuries. The city has developed and changed in many areas due to the effects of the states which dominated the city throughout its history. The morphology of the city, which contains traces of these changes that it has undergone in areas such as economic, cultural, political and architectural, has acquired a new look with the construction of modernist buildings in the city after the devastating earthquake in 1963.
As a result of the earthquake that occurred on July 26, 1963, %80 of the city of Skopje disappeared, while the government of Socialist Yugoslavia, which pursued an 'non-allign' policy at that time, acted with the considerable assistance of the United Nations (UN), as well as world countries to repair and rebuild the city. After the disaster that destroyed almost entire of the city, Skopje, which became a 'tabula rasa', with international assistance has become a city of solidarity and unity, has been redesigned by city planners and architects from various parts of the world.
The city was home to different cultures such as Rome, Byzantium, the Ottoman Empire, the Serbian Kingdom, and also contained the cultural heritage of these states. During the period covered in this research Skopje was the capital of the Macedonian region of the Socialist Federal Republic of Yugoslavia (YSFC), traces of the socialist government were also added to the deep-rooted cultural history of the city. However, after the earthquake that occurred in 1963 and caused considerable damage to the Skopje, most of the historical fabric and the modern structures built in the time of Yugoslavia  were in ruins. 
As of 1963, which may be mentioned as a very important breaking point in the history of the city, Skopje was tried to be turned into a example 'world city'. According to that purpose damaged city replanned and rebuilt. In line with this approach, which is intended to represent the policy of an 'non-allign' Yugoslavia, it can be said that the transformation of the city of Skopje into a city of modernism as well as solidarity, support and unity, is aimed. After the city center plan of Kenzo Tange, who left his mark on the modernism adventure of the city, many modern style buildings were built in the Skopje. In addition to becoming a city of solidarity, Skopje has also started to progress towards becoming a modern and contemporary capital. However, this modernization journey was to be interrupted by 1991.
Former Yugoslav Republic of Macedonia, established after the dissolution of the Socialist Yugoslavia in 1991, has faced a new and unusual change in the city with the project called 'Skopje 2014'. This project has been implemented based on the 'antiquity' of the city. It has been suggested that the modern, especially brutalist, structures seen as a representation of Socialist Yugoslavia do not represent the newly established Republic of North Macedonia. And the city has been tried to return to its ancient origin, which is seen as its original identity, by the 'Skopje 2014' project.
The 'Skopje 2014' project includes the replacement of the faces of modern period buildings in accordance with the neoclassical style, as well as the construction of new structures in this style with new construction technologies and the installation of ancient-looking statues in the city. It can be said that this project has turned Skopje, which is called a city of modernism, representing solidarity and unity, into a 'kitsch' capital.
Skopje, which was rebuilt after the earthquake with the help of worldwide aid during the Socialist Yugoslavia period has acquired a modern appearance. And after the establishment of the new government, modern structures did not seen to belong to the cultural identity of Skopje and it can be mentioned, this idea has given rise to the 'Skopje 2014' project. However, it should not be overlooked that the structures built after the 1963 earthquake have given Skopje a new and also a modern identity by being included in the cultural fabric of the city. 
The effects of the Socialist Yugoslavia's approach to gathering a large number of people from different backgrounds living on its territory under one flag were also can be observed by the architecture of the Macedonian capital. It can be said that the attempt to create a 'Yugoslav' identity has paid off with modernism, especially in public structures representing the state. The fact that the Yugoslavia was expelled from the Cominform in 1948 and socialist realism was replaced by modernism can be cited as another turning point that was influential in this alteration process.
It can be said that the 'Yugoslav' identity, in Skopje, arose under the influence of modernism. Considering the history of the world, it is possible to give many examples about when a new government established, it prefers an architectural style that represents its own cultural and political ideology, rather than continuing to construct the architectural structures that represent its predecessor. In the context of Skopje, it can be specified that this situation has paid off with modernism in the name of symbolize the 'Yugoslav' identity.
In the process following the dissolution of the socialist government, the city has been subject to a new approach with the desire of the Republic of Macedonia to 'antiquity' the capital. This change will be discussed with the example of the Skopje Governmental Building (Палата на управа), structure's facade of which today resembles a neoclassical style. Skopje Govermental Building designed and constructed after the 1963 earthquake with the influence of the modernism. It should be mentioned that the modernism was not the only driven motive for the design of the building.
As mentioned above Socialist Yugoslavia was a federal government which brought together multi-ethnic group of people together and defined a new community whose members called as 'Yugoslav'. By doing that socialist state establish a new identity and needed to identify this fresh politics with material outcomes such as architecture. But it should not be ignored that the every region in the Yugoslavia has its own nationality and cultural heritage. It should be said that, because of multi-ethnicity reasons Yugoslavian architecture could not be privatized as requested and regional modernism has accured different parts of the Yugoslavian land.
So Skopje Govermental Project can be shown as an example of Yugoslavian regional modernism after the 1963 earthquake. Macedonian architect\writer Petar Mulickoski designed the building based on traditional Macedonian houses and churches. And brought together the traditional and modern design approaches together with the latest technology of its time. But, this modern building has become unrecognizable today. With the 'Skopje 2014' project exterior facade of the structure has been removed and replaced with new eclectic plaster boards and tried to become historical by the new Macedonian state.
As mentioned above in the process following the disintegration of the socialist goverment, the city was subject to a new approach with the desire of the Republic of North Macedonia to 'antiquity'. So in this thesis, this change going to be discussed with the example of the Skopje Governmental Building, whose facade resembles the neoclassical style after the 'Skopje 2014' project. While the Skopje Governmental Building can be shown as an important example of modernism which represent cultural and historical identity and also the tradition of the region. The Skopje Government Building will be discussed as an example of the use of modernism as a form of expression in the representation of tradition as well as cultural and historical identity. On the other hand, after the 1963 earthquake and the 'Skopje 2014' project, the changes that the city and the building went through and the similarities and differences in the national identity formation anxiety of the state with two different ideologies will be discussed through architecture.