STEARC etkisi: Görsel mekânsal dikkat ve bellek performansı üzerinde zamanın uzamsal temsillerinin rolü
The STEARC effect: The role of spatial representations of time on visual-spatial attention and memory performance
Yazar: SİMAY ALPTEKİN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SİMGE ŞİŞMAN BAL
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Bellek = Memory ; Görsel dikkat = Visual attention ; SNARC = Spatial Numerical Association of Response Codes ; STEARC = Spatial-Temporal Association of Response Codes ; Uzamsal dikkat = Spatial attention ; Uzamsal görselleştirme = Spatial visualization ; Zaman = Time

Özet:
Sayılar ve zaman uzamla sıkı bir ilişki içerisindedir. Bu doğrultuda yapılan çalışmalar, SNARC ve STEARC etkisi olarak adlandırılan iki etkiyi açığa çıkarmıştır. SNARC etkisi sayıların büyüklük bilgisinin uzamda küçük sayılar solda, büyük sayılar ise sağda olacak şekilde temsil edilmesi anlamına gelmektedir (Dehaene, Bossini ve Giraux, 1993). STEARC etkisi ise, geçmiş zamanın uzamda solda gelecek zamanın ise sağda konumlandırıldığına işaret etmektedir (Bonato, Zorzi ve Umiltà, 2012). 
Bu çalışmanın amacı sayıların ve zamanın uzamla olan ilişkisi SNARC ve STEARC etkileri doğrultusunda incelemektir. SNARC ve STEARC etkilerinin anadili ve eğitim dili Türkçe olan bir örneklem üzerinde incelenmesi ve böylece ülkemiz kültüründe test edilmesi amaçlanmıştır. Ek olarak, zamanın uzamsal temsillerinden biri olan STEARC etkisinin görsel-mekânsal dikkati uzamın sol veya sağ yarı alanına yönlendirip yönlendirmediği ve görsel-mekânsal bellek performansı üzerindeki olası rolünün incelenmesi hedeflenmiştir. 
Bu amaç doğrultusunda, çalışmaya 18-27 yaş aralığındaki (46K, 18E) toplam 64 üniversite öğrencisi katılmıştır. Araştırmanın temel hipotezleri doğrultusunda gerçekleştirilen bilgisayar görevlerinden önce, kirletici değişkenleri kontrol etmek amacıyla katılımcılara çeşitli klinik ve nöropsikolojik değerlendirme araçları uygulanmıştır. Ardından her katılımcıya sırasıyla, SNARC Görevi, STEARC Görevi, Görsel-Mekânsal Dikkat Görevi ve Görsel-Mekânsal Bellek Görevi sunulmuştur. SNARC Görevi'nde katılımcılara ekranın merkezinde 5 hariç, 1 ile 9 arasındaki rakamlar gösterilmiş ve katılımcılardan gördükleri rakamın 5'ten küçük mü yoksa büyük mü olduğunu klavyelerindeki sol veya sağ yanıt tuşlarından birine basarak yargılamaları istenmiştir. STEARC Görevi'nde katılımcılara ekranın merkezinde geçmiş ve gelecek anlamlı kelimeler sunulmuş ve katılımcılardan gördükleri kelimelerin zamansal anlamlarını klavyelerindeki sol veya sağ yanıt tuşlarından birine basarak belirtmeleri istenmiştir. Görsel-Mekânsal Dikkat Görevi'nde katılımcılara geçmiş ve gelecek anlamı içeren kelimelerin ardından, bilgisayar ekranının sol veya sağ yarı görsel alanında kısa süreli görseller sunulmuş olup katılımcılardan bu görsellere olabildiğince çabuk bir şekilde klavyelerindeki tek yanıt tuşuna basarak tepki vermeleri istenmiştir. Son olarak, Görsel-Mekânsal Bellek Görevi'nde katılımcılara ekranın merkezinde hem Görsel-Mekânsal Dikkat Görevi'nde gördükleri hem de daha önce görmedikleri yeni görseller sunulmuş ve katılımcıların ekrandaki görselleri daha önce görüp görmediklerine olabildiğince çabuk bir şekilde karar vermeleri istenmiştir. Çalışmadaki tüm görevler için 2x2 grup içi faktöriyel son-test deseni kullanılmıştır.
SNARC Görevi'ne ilişkin yapılan analizler, katılımcıların 5'ten küçük rakamlara sol yanıt tuşu ile 5'ten büyük rakamlara ise sağ yanıt tuşu ile daha doğru, daha hızlı ve daha az hata yaparak tepki verdiklerini göstermiştir. STEARC Görevi için gerçekleştirilen analizler, katılımcıların geçmiş anlamlı kelimelere sol yanıt tuşu, gelecek anlamlı kelimelere ise sağ yanıt tuşu ile daha doğru, daha hızlı ve daha az hatalı tepki verdiklerine işaret etmiştir. Diğer yandan, Görsel-Mekânsal Dikkat Görevi'nde ve Görsel-Mekânsal Bellek Görevi'nde katılımcıların geçmiş ve gelecek anlamlı kelimelerden sonra ekranın sol ve sağ görsel yarı alanında sunulan görsellere verdikleri tepkilerin farklılaşmadığı bulunmuştur. Buna karşın, Görsel-Mekânsal Bellek Görevi'nde, STEARC etkisi ile uyumlu koşullarda (geçmiş anlamlı kelimelerin ardından sol görsel yarı alanda sunulan görseller ve gelecek anlamlı kelimelerin ardından ise sağ görsel yarı alanda sunulan görseller) katılımcıların verdikleri yanıtlardan daha emin oldukları saptanmıştır.
Çalışma bulguları ile, SNARC ve STEARC etkileri anadili ve eğitim dili Türkçe olan bir örneklem grubunda birlikte ilk kez sınanarak doğrulanmıştır. Görsel-Mekânsal Dikkat Görevi'nden elde edilen sonuçlar, tek tuş yanıt prodedürü kullanıldığında STEARC etkisinin görsel-mekansal dikkati uzamın sol veya sağ yarı alana beklenildiği yönde ve şiddette yönlendirmiyor olabileceğini düşündürmüştür. Bununla birlikte, katılımcıların Görsel-Mekânsal Bellek Görevi performansındaki eminlik puanları, STEARC etkisi ve görsel-mekansal dikkat arasında örtük bir sürecin var olabileceğine işaret etmiştir.

Abstract:
Numbers and time are tightly linked with space. Studies conducted in this framework have revealed two effects called the SNARC and the STEARC effect. The SNARC effect means that the magnitude information of numbers is represented in space such that small numbers are on the left and large numbers are on the right (Dehaene, Bossini ve Giraux, 1993). The STEARC effect indicates that the past is mapped on the left and the future is mapped on the right in space (Bonato, Zorzi ve Umiltà, 2012). 
The aim of this research is to investigate number, time, and space association in line with SNARC and STEARC effects. Examining the effect of SNARC and STEARC on a sample whose native and education language is Turkish is aimed. In addition, it is aimed to examine whether the STEARC effect, one of the spatial representations of time, shifts the visual-spatial attention to the left or right hemi-space and its possible role on visual-spatial memory performance.
The study was carried out with 64 university students (46F, 18M) who were between 18-27 years olds. Before the computer tasks were performed in line with the main hypotheses of the research, various clinical and neuropsychological assessment tools were applied to the participants in order to control the confounding variables. Each participant was then presented with the SNARC Task, the STEARC Task, the Visual-Spatial Attention Task, and the Visual-Spatial Memory Task, respectively. In the SNARC Task, the participants were shown the numbers between 1 and 9, except for 5, in the center of the screen, and the participants were asked to judge whether the number they saw was larger or smaller than 5 by pressing one of the left or right answer keys on their keyboards. In the STEARC Task, words referring to past and future were presented to the participants in the center of the screen and the participants were asked to indicate the temporal reference of the words they saw by pressing one of the left or right answer keys on their keyboards. In the Visual-Spatial Attention Task, participants were presented with words with past and future references, then images were presented to the left or right visual field of the computer screen in short periods, and the participants were asked to respond to the images by pressing a single answer key on their keyboard as quickly as possible. Finally, in the Visual-Spatial Memory Task, the participants were presented with images in the center of the screen that had seen in the Visual-Spatial Attention Task and had not seen in the Visual-Spatial Attention Task before, and they were asked to decide as quickly as possible whether they had seen the images on the screen before. 2x2 within group factorial post-test design was used for all tasks in the study.
The analyses regarding the SNARC Task showed that participants responded more accurately, faster, and with fewer errors, to numbers smaller than 5 with the left answer key and to numbers larger than 5 with the right answer key. The analyses in the line with the STEARC Task indicated that the participants responded more accurately, faster, and with fewer errors, with the left answer key to words referring to past time and with the right answer key to words referring to future time. On the other hand, in the Visual-Spatial Attention Task and the Visual-Spatial Memory Task, it was found that the responses of the participants to the images presented in the left and right visual field of the screen did not differ according to the past and future references. Nonetheless, in the Visual-Spatial Memory Task, it was observed that the participants were more confident in their answers in conditions consistent with the STEARC effect (images presented in the left visual field after the words referring to the past time and the images presented in the right visual field after the words referring to the future time).
With the findings of the study, the SNARC and STEARC effects were validated by testing together for the first time in a sample group whose native and education language is Turkish. In line with the results obtained from the Visual-Spatial Attention Task, it is thought that the STEARC effect may not shift the visual-spatial attention to the left or right hemi-space in the expected direction and intensity when the single key response procedure is used. However, the participants' self certainty scores in Visual-Spatial Memory Task performance reflected that there may be an implicit process between the STEARC effect and visual-spatial attention.