Râşid Halifeler döneminde istihbarat
Intelligence in the period of the Rashid Caliphs
Yazar: MUHAMMET ABDULHAMİT KILIÇDERE
Danışman: PROF. DR. ADNAN DEMİRCAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion ; Tarih = History
Dizin: Askeri istihbarat = Military intelligence ; Ekonomik istihbarat = Economic intelligence ; Haberleşme =   ; Siyasal istihbarat = Political intelligence ; Yardımcı istihbarat elemanı = Informant ; İnsan istihbaratı = Human intelligence ; İslam tarihi = Islamic history

Özet:
İstihbarat, şahısların, toplulukların ya da devletlerin güvenliğini ve çıkarlarını korumak için bilgi toplama, bu bilgiyi analiz etme ve kullanma sürecidir. Tarihe bakıldığında büyük medeniyetlerin ve güçlü devletlerin kurumsallaşmış istihbarat örgütlerine sahip olduğu görülür. Hz. Peygamber'in 11/632 yılında vefatı üzerine İslâm Devleti'nde Râşid Halifeler Dönemi (H. 11-29) başlamıştır. Bu dönemde İslâm Devleti'nin sınırları kısa sürede üç kıtaya yayılmıştır. Bu gelişimin ve tarihte iz bırakacak etkinin oluşumunda istihbaratın önemli bir yere sahip olduğu muhakkaktır. 
Bu çalışmada Râşid Halifeler Dönemi'nde gerçekleşen istihbarat faaliyetleri ele alınmaya çalışılmıştır. Giriş kısmında incelenen dönemle ilgili verilecek bilgilerin daha iyi anlaşılması için istihbaratın kavramsal boyutuna, tanımlamalarına, işleyişine, ilkelerine ve faaliyet alanlarına değinilmiştir. 
Râşid Halifeler Dönemi'nde tüm halife ve yöneticiler istihbarat sahasına son derece önem vermişlerdir. İç ve dış güvenliği sağlamak, vilayetlerde sağlıklı istihbarat akışını gerçekleştirmek için o dönemin şartlarında her türlü istihbarat yöntemleri uygulanmaya çalışılmıştır. Bu bağlamda özel casuslar kullanılmış, karşı casusluk faaliyetlerine karşı tedbirler alınmış, orduda keşif birlikleri görevlendirilmiş, hac mevsiminden istifade edilmiştir. 

Anahtar Kelimeler: Hulefâ-yi Râşidîn, istihbarat, casusluk, gizlilik, haberleşme.

Abstract:
Intelligence is the process of collecting, analyzing, and using information to protect a state's security and interests. Throughout history, great civilizations and powerful states have had intelligence organizations with institutionalized organizations. Like other states and societies, the Arab society also took some measures to ensure their security, and the administration took some steps. After the death of the Prophet Muhammad in 11/632,, the Rashid Calips (11-29 AH) began in the Islamic state. During this period, the Islamic state developed as a civilization and its geographical boundaries spread to three continents in a short time. The place of intelligence in the formation of this development and its impact on history is certain.
This study attempts to examine the intelligence activities that took place during the Rashid Calips. In the introduction, the conceptual dimension of intelligence, its operation, principles, and fields of activity are discussed for a better understanding of the information given about the period under investigation. 
In conclusion, all caliphs and administrators during the Rashid Calips attached great importance to the intelligence field. In order to ensure internal and external security and to achieve a healthy flow of intelligence in the provinces, all kinds of intelligence practices have been used. In this context, special spies have been used, measures have been taken against counter-intelligence activities, reconnaissance units have been assigned to the army, and the hajj season has been used.

Keywords: Khulafa-yi Rashidîn, intelligence, espionage, secrecy, communication.