Klasik Türk şiirinde ipe bağlı hayaller
Dreams tied to a rope in classical Turkish poetry
Yazar: BEYTULLAH AYDIN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ RAMAZAN ARI
Iğdır Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Klasik Türk şiiri, biçim ve içerik bakımından sınırları çizili bir şiir anlayışına sahiptir. Bu sınırlar içerisinde şairler, şiirlerine dâhil ettikleri kavramları dilin tüm imkânlarını kullanarak estetik hale getirirler. Birçok farklı hayallerin içerisinde bu kavramları işleyerek özgünlüğü yakalarlar. Aynı zamanda hem kavrama derinlik kazandırır hem de onunla ilgili anlam alanları oluştururlar. Bu derin yapının keşfi, anlam alanlarının tespiti ve daha da önemlisi beyti özgün kılan noktanın tespiti kavramlar üzerinden yapılacak çalışmalarla mümkündür. Klasik Türk şiirinin zengin teşbih dünyası ve ortak malzemesi içinde günlük hayattan bir nesne olan ip; şekil, işlev, uzunluk-kısalık, renk gibi çeşitli yönlerden benzetme unsuru olarak şairlerin şiirlerine dâhil ettikleri kavramlardan biridir. İpin karşılığı olarak şiirlerde Farsça; rişte, târ, rismân,çile, târ u pûd, Arapça; habl, silk, tınâb ve Türkçe; ip, argaç, arış kelimeleri kullanılmıştır. Müşebbehün bih olarak kullanılan ip hem aşık hem de sevgiliyle ilgili olarak birçok hayale dâhil edilmiştir. Bununla birlikte iple ilgili hayallerde ipin sosyal, kültürel, dinî alanlardaki çağrışımları ile ipe dair âdet ve inanışlar öne çıkmıştır. Çalışmada ipe bağlı hayaller, ipin ilişkilendirildiği somut ve soyut kavramlara göre iki ana başlık altında sınıflandırıldıktan sonra alt başlıklar ile anlam alanları tespit edilip metin merkezli bir yöntemle incelenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Rişte, Habl, İp, Teşbih, Klasik Türk Şiiri.

Abstract:
Classical Turkish poetry has a limited understanding of poetry in terms of form
and content. Within these limits, poets make the concepts they include in their poems
aesthetic by using all the possibilities of language. They capture originality by
processing these concepts in many different dreams. At the same time, they both add
depth to the concept and create areas of meaning related to it. The discovery of this deep
structure, the determination of the areas of meaning, and more importantly, the
determination of the point that makes the couplet unique is possible with studies on the
concepts. Rope which is an object from daily life in the rich simile world and common
material of classical Turkish poetry; It is one of the concepts that poets include in their
poems as an element of simile in various aspects such as shape, function, lengthshortness, color. As a synonym for the rope in the poems, Persian expressions: rişte, târ,
rismân, çile, târ u pud; Arabic expressions: habl, silk, tinab and Turkish expressions:
Rope, argaç, arış words were used. The rope, which is used by analogy with many
things, has been included in many dreams regarding both the lover and the beloved. In
addition, in dreams about the rope, by the connotations of the rope in social, cultural
and religious fields, the customs and beliefs about the rope came to the fore.In the
study, dreams tied to a rope were classified under two main headings according to the
concrete and abstract concepts with which the rope is associated, and then by the subheadings and meaning areas were determined and analyzed with a text-centered method.
Key Words: Rişte, Habl, Rope, Simile, Classical Turkish Poetr.