Türk çini sanatında mermer taklidi desenler (16. ve 17. yüzyıl)
Patterns that immitate marble in Turkish tile art (16th and 17th centuries)
Yazar: TANBEY ÖZDİL
Danışman: PROF. DR. A. SACİT AÇIKGÖZOĞLU
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Geleneksel Türk Sanatları Ana Sanat Dalı / Eski Çini Onarımları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: El Sanatları = Crafts ; Güzel Sanatlar = Fine Arts ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: 16. yüzyıl = 16. century ; 17. yüzyıl = 17. century ; Bursa-İznik = Bursa-İznik ; Geleneksel Türk sanatı = Traditional Turkish art ; Kataloglar = Catalogues ; Mermer = Marble ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı sanatı = Ottoman art ; Çini = Tile ; Çini sanatı = Tile art

Özet:
Bu çalışmada, 16. ve 17. yüzyılda, Klasik Osmanlı Sanatının en başarılı örneklerinin verildiği bir dönemde, doğal mermer dokuları, skoutlosis tekniği ve mermer mimari ögeler ile çinilerin üzerinde uygulanmış mermer taklidi desenlerin etkileşimi araştırılmış ve bu etkileşim örneklerle gösterilmeye çalışılmıştır.
Ülkemizde ve dünyanın çeşitli şehirlerinde yer alan müze, camii, türbe, müzayede katalogları ve özel koleksiyonlarda mermer taklidi desenli çini panolar, çiniler, çini parçaları, çini pencere pervazları, çini sütunçeler tespit edilmiştir. Belirlenen mermer taklidi desenli çiniler katalog kısmında otuz üç başlık altında bulundukları yer, üretim tarihi, sınıflama, boyutları, teknik, tanım ve benzer örnekler kriterleri altında incelenmiş ve kataloglanmıştır.
İznik üretimi 16. ve 17. yüzyıl mermer taklidi desenli çini ve seramikler bu çalışma ile bir araya getirilmeye çalışılmıştır. Çinilerde bulunan mermer taklidi desenlerin, çeşitleri, renkleri, panolarda yapılan kompozisyon özellikleri, kullanıldığı alanlar, analiz edilerek, toplanan veriler doğrultusunda desen açıklanmış ve sınıflandırılmıştır. Mermer taklidi desenler, serbest motifli, simetrik ve ulama kompozisyonlu, serbest diyagonal motifli, şeklinde gruplandırlmıştır. Mimari ögeler içeren mermer taklidi desenler ayrı bir başlıkta incelenmiştir.
Uygulama kısmında mermer taklidi desen özellikleri içeren özgün altı adet çini pano tasarlanmış ve yapılmıştır.

Anahtar kelimeler: Çini, Seramik, Mermer, İznik, Skoutlosis

Abstract:
In this study, the interaction of natural marble textures, scoutlosis technique and marble architectural elements and marble imitation patterns applied on tiles was analyzed when the most successful examples of the Classical Ottoman Art were created in the 16th and 17th centuries, and this interaction was tried to be depicted through examples. 
Tile panels with marble imitation patterns, tiles, tile pieces, tile window sills, tile pillars that are available in museums, mosques, tombs, auction catalogs, and private collections have been specified pertaining to both  our country and various cities of the world. The marble imitation patterned tiles that have been specified are examined and cataloged under thirty-three titles in the catalog section based on the criteria of location, production date, classification, dimensions, technique, description and similar examples. 
Iznik production 16th and 17th century marble imitation patterned tiles and ceramics were combined in this study. The types, colors, composition features of the panels, the areas where they are used, were analyzed; the explanations and classifications of the patterns were made in line with the collected data. Patterns imitating marble are grouped as free motif, symmetrical and ulama composition, and free diagonal motif. Marble imitation patterns, containing achitectural elements are examined under a seperate title.
Six distinctive tile panels with marble imitation pattern features have been designed and created in the application session. 

Key Words: Tile, Ceramic, Marble, Iznik, Skoutlosis