Türk sinemasında ses-imajın sinematografik anlatıdaki yeri 2000-2018
The place of sound-image in cinematographic narration in Turkish cinema (2000 – 2018)
Yazar: EDA ARISOY
Danışman: PROF. DR. SERDAR ÖZTÜRK
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts
Dizin: Ses = Voice ; Sinema = Cinema ; Sinematografi = Cinematography ; Türk sineması = Turkish cinema ; İmaj = Image

Özet:
Sinema, anlatı araçlarının özel oluşu, imaj bütünlüğü ile yeni anlamların ortaya çıkabildiği yapısı ile farklı bir sanat dalıdır. Sinematografik unsurların kullanım şekilleri ile çeşitlenebilen anlatı türleri sinemayı ayrıştıran ve özgün konuma getiren en temel özelliktir. Sinema, görüntü temellidir ancak bir anlatı aracı olarak filmlerdeki ses unsuru da görüntü kadar öneme sahiptir, çünkü sesin sinematografi bütünlüğü içerisinde salt görüntüyü tamamlayıcı değil, anlatıya katkıda bulunucu, kimi zaman yön verici nitelikte olduğu da bir gerçektir. Farklı türlerdeki filmlerde ses-imajın nasıl konumlandığı, filmin anlatı yapısını da ortaya koymakta önemlidir. Bu çalışma, Türk sinemasında ses-imaj kullanımına odaklanmaktadır ve ses ile ortaya çıkan anlatı farklılaşmalarına büyüteç tutmak amacı taşımaktadır. Çalışmada, ses-imajın filmlerdeki konumlanma noktasını belirlemek için nicel ve nitel araştırmalar yürütülmüştür. Analizler için seçimde, kitle beğenisini karşıladığı varsayılan ancak özgün anlatısını barındıran melez filmler ve izleyiciyi düşündürmeye, sorular sormaya yönelten düşünce yoğun filmler, temel iki grubu oluşturmuştur. Filmlerdeki ses kullanım türleri süre bazında yapılan ses deşifreleri ile dakika ve saniye olarak tespit edilmiştir. Nitel analizlerin temelinde, ses-imajın estetik anlamda yüceldiği, algıda kırılmalara, bükülmelere neden olduğu, sessizlik  ve kadraj dışı ses kullanım alanlarının yoğun olduğu sahneler ön planda tutulmuştur. Bu kavramların ön plana çıktığı noktalar seçilerek, ses-imajın fark yarattığı sahneler üzerinden analiz yapılmıştır. Sine-ses, bu çalışmada filmlerin ses evrenini tanımlamaya yönelik bir kavram olarak önerilmektedir ve film analizlerinde de her filmin özgün sine-ses tasarımı irdelenmektedir. Sine-ses kavramı, sesin teknik yapısını da içine alan, duyumsama alanlarına hitap eden, filmdeki ses kullanımının estetik yönlerini ön plana çıkartan bir yapı sunmaktadır. Nitel ve nicel araştırmaların ortaya koyduğu önemli nokta, melez film ve düşünce yoğun filmlerde ses-imaj kullanımlarının farklılaştığıdır. Sinematografik anlatıda ses-imaj, farklı konumlanma noktalarıyla, filmin anlatısına önemli bir katkı sağlamaktadır.

Abstract:
Cinema is a special art by the nature of its narrative tools, the integrity of the image and the structure in which new meanings can emerge. The narrative types that can be diversified with the usage of cinematographic elements are the most basic feature that differentiates the cinema and makes it unique. Cinema is mostly based on visual images, but as a narrative tool, sound in films has also importance, because it is a fact that the sound is not only complementary to the image but also contributes to the narrative. How the sound-image is positioned in different types of films is important in revealing the narrative structure of the film. This study focuses on the use of sound-image in Turkish cinema and aims to magnify the narrative variations that occur with sound. In this study, quantitative and qualitative researches were conducted to determine the positioning point of the sound-image in films. The basic sound usage types in the films were determined in minutes and seconds by sound deciphering on the basis of time. In qualitative analysis, it has been focused on the use of silence and off-screen sound, where sound-image is aesthetically exalted, causing differentiation in perception.  Cine-sound is proposed in this study as a concept to define the sound universe of films, and in film analysis, each film's own cine-sound system is examined. The concept of cine-sound offers a structure that includes the technical structure of the sound, addresses the sensation areas, and highlights the aesthetic aspects of the use of sound in the film. The most important outcome of the qualitative and quantitative research is that the use of sound-image in hybrid films and thought-intensive films is differentiated. Sound-image in cinematographic narrative makes an important contribution to the the film with its different positioning points.