Kentin dönüşümünde kamusal mekan-sanat etkileşiminin izleri: 17. İstanbul bienali örneği /
Yazar: ELİF EŞ
Danışman: DOÇ. DR. GÜLİZ ÖZORHON
Özyeğin Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık ve Kent Çalışmaları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Alternatif sanat  mekanları = Alternative art places ; Kentsel dönüşüm = Urban transformation ; Mekansal dönüşüm = Spatial conversion ; Mimari etkileşim = Architectural interaction ; Modern sanat sergileri = Modern art exhibition ; Ziyaretçi deneyimi = Visitor experience ; Çevresel etkileşim = Environmental interaction ; İstanbul Bienali = İstanbul Biennial

Özet:
Bu tez ile bir mekan türü olarak kamusal alanda yer alan sanatı; sanat, birey ve mekan iletişiminde olagelen çift taraflı, çok katmanlı, karmaşık bir ağ içinde anlamlandırmaya ve ek olarak bu örgüye kentin katılımını ve bu örgüden kente kalanları görünür kılmaya çalışmak amaçlanmıştır. Bu amaç öncelikle her birinin ayrı ayrı anlaşılması gereken sanat, birey ve mekan kavramlarını ve bu kavramların kamusal alana tercüme edilmesini ve kendi aralarındaki dinamik ilişkilerin çözümlenmesini gerektirmiştir. Ki bu çözümlemeye sözü edilen olguların, tarihsel perspektifte, kimi zaman biri kimi zaman bir diğerinin merkeze geçtiği evrimsel bir anlatı eşlik etmiştir. Kavramlar arası ilişkiler deneyim, etkileşim, görünürlük ve dönüşüm olguları ile mercek altına alınmış, böylece tezin kavramsal çerçevesi ve sınırları tezin 2. bölümde ortaya koyulmuştur.
Çalışmanın bir sonraki aşamasında kamusal alan ve kamusal alanda sanat konuları farklı bakış açıları ile ve farklı ölçekleri ile irdelenmiştir. Geçmişten günümüze geniş bir skalada kamusal alanda ne tür sanat pratiklerinin var olduğu ve bu pratiklerin kamusal alana etkisi/katkısı görünür kılınmıştır. Bu pratiklerden biri; bienal etkinlikleri, detaylı olarak incelenmiş, dünyadan örnekler ile kamusal alan ile diyalogları anlaşılmaya çalışılmıştır. Bu sürekli ama geçici etkinlik türünü kent ve mimarlık bağlamında tartışmak ve mimarlık disiplininin temel mekanı olarak kente, sanat ile müdahale etmenin farklı hallerini gözlemlemek, yolculuğunu takip etmek ve bıraktığı izleri ve tüm bunların kent ve mimarlık için potansiyellerini çalışmak önemlidir. Bu gerekli hazırlıktan ve bütünsel kavrayıştan sonra İstanbul, İstanbul'da kamusal alanda sanat ve İstanbul Bienal'inin 87'den günümüze gelişi, kent ve kamusal alan bağlamında irdelenmiştir.
Alan çalışmasında; bu büyük ve geçici etkinlik türünün, kent ve mimarlık bağlamında, kamusal alan ile ilişkisi 17. İstanbul Bienali'nin çok katmanlı yapısı ile örneklenmiştir. Sanat, birey ve mekan üçlüsünün sanat eseri, kentli ve kamusal mekan üçlüsüne evrimi ile bienal mekanları "deneyim, etkileşim, görünürlük ve dönüşüm" kavramlarının döngüsel ilişkisi içinde incelenmiştir. Bu incelemede bienal mekanları ve izleyicilerle ilgili niceliksel verilerden, haritalamalardan, kişisel gözlemlerden ve katılımcıların görüşlerinden yararlanılmış, aynı zamanda değerlendirmelere yerel dinamikler de dahil edilmiştir. Bienalin alternatif güzergahları üzerinden kamusal alanda sanatın görünür ve görünmez etkisi ayrık ve bütünleşik olarak anlatılmıştır.
Tez kapsamında, bienallerin kendi geçiciliklerinde kentte nasıl izle bıraktıkları anlaşılmaya çalışılmıştır. Belirli/sınırlı bir süre kentin çeşitli kamusal alanlarında yer alan sanat etkinliği geride ne bırakmaktadır? Bienal süresi tamamlandıktan ve eserlerin büyük çoğunluğu mekandan/kamusal alandan/kentten uzaklaştıktan sonra geride ne kalmaktadır? Bu geçici katmandan arda kalanlar, görünen ve görünmeyenler nelerdir?
Kamusal alanda sanatın bir örneği olan 17. İstanbul Bienali merceğe alınarak kente olan dağılımı, izleyiciyi aktif bir katılımcıya dönüştürme potansiyeli, görünebilen ve görünemeyen izleri tespit edilmeye ve aynı zamanda da görünür kılınmaya çalışılmış, bienalin ektiği tohumların nasıl bir kent sergisine dönüştüğü haritalandırılmıştır. Sonuç olarak bu tez çalışması ile geçici bir sanat etkinliğinin kente ve kamusal mekana etkisinin farklı halleri tanımlanmıştır.
Anahtar Kelimeler: Kamusal alanda sanat, İstanbul Bienalleri, etkileşim, deneyim, dönüşüm, görünürlük.

Abstract:
This thesis, art in the public sphere as a type of space; It is aimed to make sense of it in a two-sided, multi-layered, complex network that occurs in the communication of art, individual and space, and in addition to to to make visible the participation of the city in this weave and what remains of this weave to the city. This aim first required the concepts of art, individual and space, each of which should be understood separately, and the translation of these concepts into the public sphere and the analysis of the dynamic relations between them. This analysis has been accompanied by an evolutionary narrative in which the aforementioned phenomena are sometimes centered in historical perspective, sometimes one by another. The relations between the concepts are examined with the phenomena of experience, interaction, visibility and transformation, so that the conceptual framework and limits of the thesis are revealed in the 2nd part of the thesis.
In the next stage of the study, the issues of public space and art in the public sphere were examined with different perspectives and different scales. From past to present, what kind of art practices exist in the public sphere on a wide scale and the effect and contribution of these practices to the public sphere have been made visible. One of these practices is; The biennial activities were examined in detail and the dialogues with the public sphere were tried to be understood with examples from around the world. It is important to discuss this type of permanent but temporary activity in the context of the city and architecture and to observe the different ways of intervening in the city with art as the basic space of the discipline of architecture, to follow its journey and to study the traces it leaves and the potentials of all these for the city and architecture. After this necessary preparation and holistic understanding, art in the public sphere in Istanbul, Istanbul and the arrival of the Istanbul Biennial from 87 to the present day have been examined in the context of the city and public space.
In the field survey; The relationship of this large and temporary type of event with the public sphere in the context of the city and architecture is exemplified by the multi-layered structure of the 17th Istanbul Biennial. The evolution of the triad of art, the individual and space into the triad of artwork, urban and public space, and the biennial
spaces are examined in the cyclical relationship of the concepts of "experience, interaction, visibility and transformation". In this review, quantitative data about the biennial spaces and audiences, mappings, personal observations and the opinions of the participants were used, and local dynamics were also included in the evaluations. Through the alternative routes of the biennial, the visible and invisible effect of art in the public sphere was explained separately and integrated.
Within the scope of the thesis, it is tried to understand how biennials leave their mark on the city in their own temporariness. What does the art activity that takes place in various public spaces of the city for a certain or limited time leave behind? What is left after the biennial period is completed and the vast majority of the works have moved away from the space/public space/city? What are the remains, the visible and the invisible, from this temporary layer?
The 17th Istanbul Biennial, which is an example of art in the public sphere, was taken into the lens and its distribution to the city, the potential to turn the audience into an active participant, the visible and invisible traces were tried to be identified and at the same time made visibly, and it was mapped how the seeds sown by the biennial turned into a city exhibition. As a result, with this thesis study, different situations of the effect of a temporary art activity on the city and public space are defined.
Keywords: Art in public space, Istanbul Biennials, interaction, experience, transformation, visibility.