Dilbilimsel tefsir bağlamında Kur'ân'da i'râz ve ilişkili kelimelerin analizi
Analysis of i'râz and related words in the Qur'an in the context of linguistic commentary
Yazar: AHMET TAŞDOĞAN
Danışman: DOÇ. DR. HARUN BEKİROĞLU
İnönü Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Din = Religion
Dizin: Semantik =   ; Tefsir = Commentary

Özet:
Bu çalışmada ʾiʿrāḍ kelimesinin Kur'ân-ı Kerîm'deki kullanımları konu edilecektir. ʾİʿrāḍ, kelime kökü itibariyle yüz çevirmek anlamına gelmektedir. Kur'ân-ı Kerîm'de çeşitli bağlamlarda insan eylemi olarak kullanılmıştır. Öte yandan Kur'ân'da, yapısal olarak ʾiʿrāḍ ile aynı kökten olmamasına rağmen müfessirler tarafından ʾiʿrāḍ kelimesi ile tercüme edilen fiiller de bulunmaktadır. Oysa bu kelimelerin ifade ettiği farklı anlamlar olmalıdır. Dolayısıyla bu çalışmada ʾiʿrāḍ sözcüğünün genel anlamlarının yanı sıra mürâdifi olduğu varsayılan kelimeler ele alınacaktır. Çalışma için ʾiʿrāḍ kelimesinin seçilmesinde; müfessirlerin ilgili âyette zikredilen ʾiʿrāḍ kelimesine bazen farklı anlamlar yüklemesi, ilgili kelimenin kök anlamı göz ardı edilerek âyetin muhtevasına göre yaklaşık anlamlar verilmesi, kök anlam itibariyle ʾiʿrāḍ ile benzer olmamasına rağmen bazı sözcüklere ʾiʿrāḍ anlamı yüklenilmesi, Türkiye'deki akademik çalışmalarda bu konunun detaylı olarak incelenmemiş ve yeteri kadar çalışılmamış olması gibi sebepler etkili olmuştur. 
Çalışma, bir giriş ve iki ana bölümden oluşmaktadır. Girişte ʾiʿrāḍ sözcüğü hakkında semantik bir yöntem takip edilerek genel bilgiler verilecektir. Birinci bölümde ʾiʿrāḍ kelimesinin Kur'ân'daki anlamları irdelenecek, ikinci bölümde ise ʾiʿrāḍ sözcüğünün mürâdifi olduğu sanılan kelimelerin iʿrāḍ sözcüğü ile bağlantısı ya da farklılığı ortaya konmaya çalışılacaktır.

Abstract:
This study will focus on the uses of the word ʾiʿrāḍ in the Qurʾān. ʾIʿrāḍ is a root word that means turning away. It is used as a human action in various contexts in the Qurʾān. On the other hand, there are verbs in the Qurʾān that are translated with the word ʾiʿrāḍ by commentators even though they are not structurally from the same root as ʾiʿrāḍ. However, these words should have different meanings. Therefore, this study will examine the general meanings of the word ʾiʿrāḍ as well as the words that are thought to be its murrādif. The word ʾiʿrāḍ was chosen for this study; the reasons for the selection of the word ʾiʿrāḍ for the study include the fact that the commentators sometimes attribute different meanings to the word ʾiʿrāḍ mentioned in the relevant verse, that the meanings of the word are given according to the content by ignoring its root meaning, that some words are attributed the meaning of ʾiʿrāḍ even though they are not similar to ʾiʿrāḍ in terms of root meaning, and that this subject has not been examined in detail and has not been studied sufficiently in academic studies in Turkiye. 
Apart from the introduction, the study consists of two main parts. In the introduction, general information about the word ʾiʿrāḍ will be given following a semantic method. In the first part, the meanings of the word ʾiʿrāḍ in the Qur'ān will be examined, and in the second part, the connection or difference of the words that are thought to be the mursādive of the word ʾiʿrāḍ with the word iʿrāḍ will be tried to be revealed.