Televizyon yarışma programlarında bireyin araçsallaşması: Var Mısın Yok Musun örneği
Instrumentalization of individuals in game show programs: Instance of Var Mısın Yok Musun?
Yazar: MEHTAP KÖSEOĞLU
Danışman: YRD. DOÇ. DR. VAHİT İLHAN
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı / Radyo Televizyon Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2012
Konu: Radyo-Televizyon = Radio and Television
Dizin: Bireyin araçsallaştırılması = Instrumentalization of individuals ; Televizyon programları = Television programs ; Televizyon yayıncılığı = Television broadcasting ; Yarışma programları = Competition programs

Özet:
TELEVİZYON YARIŞMA PROGRAMLARINDA BİREYİN ARAÇSALLAŞMASI: VAR MISIN YOK MUSUN ÖRNEĞİMehtap KÖSEOĞLUErciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler EnstitüsüYüksek Lisans Tezi, Temmuz 2012Danışman: Yrd. Doç. Dr. Vahit İLHANKISA ÖZETTürkiye'de yayıncılık açısından 1990 yılı bir dönüm noktası olmuş ve yeni bir döneme girilmiştir. Kamu hizmeti yayıncılığı yapan TRT'ye ek olarak, özel kanallar birbiri ardına yayın hayatına başlamıştır. Kamu fonları ve lisans ücretleriyle yayın hayatını sürdüren TRT kanalı dışında, gelirleri tamamen reklamlara dayalı tecimsel yayıncılık anlayışı yaygınlaşmaya başlamıştır. Artan tecimsel kanal sayısı yayın içeriklerindeki değişimi de beraberinde getirmiştir. Bu yayın içeriklerinden biri de yarışma programlarıdır. Bu çalışma son dönemde televizyon kanallarında sıklıkla yayınlanan yarışma programlarını konu edinmektedir. Çözümlemeye konu olan program ise Show TV'de yayınlanan `Var Mısın Yok Musun' adlı yarışma programıdır. Bilgiye dayalı olmayan bu program formatında katılımcılar çok büyük miktarlarda para ödülü kazanma imkânı yakalamaktadırlar. Sadece şansa dayalı bir yarışma türü olduğu için de vatandaşlar tarafından büyük ilgi görmüştür. İzleyicinin ilgisi hem yarışma programı için hem de yayınlandığı kanal için son derece önemlidir. Çünkü özel televizyon kanallarının gelir kaynaklarının önemli bir bölümünü reklam gelirleri oluşturmaktadır. Reklam gelirleri ile izleyicinin programa ilgisi doğru orantılıdır. Bu ilgi ise yarışma programına katılan yarışmacı sayesinde sağlanmaktadır. Yarışma programına katılan birey/yarışmacının yaşamına ait hikâyeleri ekranda anlatmasıyla bu ilginin sağlanmış olduğu görülmektedir. Dolayısıyla dolaşıma sokulan birey/yarışmacı sayesinde, medya kuruluşu gelirini arttırmaktadır. Çalışmada bu yapıyı çözümlemek için ekonomi politik yaklaşımdan yararlanılmıştır. Ayrıca yöntem olarak kullanılan eleştirel söylem analizi ile mevcut ekonomik sistem içerisindeki bireyin/yarışmacının hangi stratejiler kullanılarak araçsallaştığı açıklanmaya çalışılmıştır. Kar beklentisi içinde olan yarışma programı yapımcılarının, birtakım stratejiler kullanarak reklam verenlerle izleyicinin ilgisi arasında bireyleri/yarışmacıları araçsallaştırdıkları belirlenmiştir. Yapılan analizler ve kuramsal araştırmalar ışığında ise medya kuruluşlarının izlenilirlik uğruna bireyleri kendi amaçları doğrultusunda kullandıkları sonucuna ulaşılmıştır.Anahtar Kelimeler: Tecimsel Yayıncılık, Yarışma Programları, Bireyin Araçsallaşması

Abstract:
INSTRUMENTALIZATION OF INDIVIDUALS IN GAME SHOW PROGRAMS:INSTANCE OF VAR MISIN YOK MUSUN?Mehtap KÖSEOĞLUUniversity of Erciyes, Institute of Social SciencesThesis of Post Graduate, June 2012Consultant: Assistant Professor Doctor Vahit İLHANABSTRACTThe year 1990 was a turning point in terms of broadcasting in Turkey and a new era was stepped in. In addition to TRT doing public service broadcasting, private channels began their broadcasting lives successively. Except for TRT continuing its broadcasting live with public funds and license fees, commercial broadcasting percept entirely based on advertisement incomes became common. Increasing commercial channel number brought along the change in the content of broadcasting. One of these broadcasting contents was the game show programs. In this study, the game show programs televised recently on television channels have been examined. The program which is subject to analysis is the game show program called `Var Mısın Yok Musun?. In the format of the program which is not based on knowledge, the participants have the opportunity to win huge amount of money. It has been popular among the public as this game show is based on luck. The interest of the public is extremely important both for the program and the channel it is broadcasted because most incomes of the private channels constitute of advertisements. Advertisement incomes and the interest of audience to the program are directly proportional. This interest is gained by means of the competitors of programs. We see that the interest to the program is provided when the individual/competitor tells stories about his/her life. Accordingly, with the circulation of the individual/competitor the media foundation increases its income. To resolve this structure the political economy approach was practiced on. In addition to this, critical discourse analyze used as a method and with which strategies the individual/competitor is instrumentalized in the current economical system has been tried to explain. Television producers acting with rating anxiety use some strategies in order to increase the interest of the advertisers and audience via instrumentalizing the individuals/competitors. In the consideration of the analyses and theoretical investigations, we infer that the media foundations for the sake of rating use individuals for their own purposes.Key words: Commercial broadcasting, Game show programs, Instrumentalization of individuals.