Endüstriyel fan sistemlerinde kullanılan fırçasız doğru akım motorunun nötrosofik bulanık mantık pı denetleyici ile hız denetimi
Speed control of brushless direct current motor used in industrial fan systems with neutrosophic fuzzy logic pi controller
Yazar: YAKUP ÇAYLAK
Danışman: DOÇ. DR. ZAFER DOĞAN
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Elektrik-Elektronik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Elektrik ve Elektronik Mühendisliği = Electrical and Electronics Engineering

Özet:
Fırçasız doğru akım motorları (FDAM), günümüzde sessiz çalışma, sağlam yapı, az bakım ihtiyacı, yüksek verim, yüksek moment, geniş hız aralıklarında çalışma ve kolay kontrol gibi avantajları nedeniyle çok önem kazanmıştır. Endüstriyel fan sistemlerinde basınç ve hava akışı sağlamak için kullanılan FDAM, bu avantajları nedeniyle endüstride yaygın olarak kullanılmaktadır. Havalandırma sistemleri için ani hız değişiklikleri gerektiren aspirasyon ve vantilasyon koşulları önem arz etmektedir. Bu çalışmada FDAM'nin hız kontrolü için nötrosofik bulanık mantık denetleyici (NBMD) önerilmiştir. Motorun performansını artırmak amacıyla alan yönlendirmeli kontrol (AYK) yöntemi kullanılmıştır. Pozisyon ve hız kontrollerinde uygulama kolaylığı ve hızlı tepkisi nedeniyle Oransal İntegral (PI) kontrolör kullanılmaktadır. Ancak doğrusal olmayan sistemlerin kontrolünde basit yapısı nedeniyle PI kontrolör istenilen kontrol cevabını sağlayamamaktadır. Bu nedenle sistemin matematiksel modelinden bağımsız ve hızlı dinamik cevaba sahip modern kontrolcüler tasarlanmıştır. Çalışmadaki hız kontrolü için motorun hız hatası ve bu hatanın değişimi hem bulanık mantık denetleyici (BMD)'de hem de bu iki parametrenin iki ayrı kural tabanında incelenen NBMD'de giriş değişkeni olarak kullanılmıştır. Ardından her iki sistemde de net çıkışlar PI kontrolöre uygulanmıştır. Hata ve hata değişimi için oluşturulan giriş değişkenlerinin nötrosofik mantık teorisindeki doğru (T) ve yanlış (F) üyelik fonksiyonlarının yanında belirsiz (I) üyelik fonksiyonlarının da hesaba katılması nötrosofik bulanık mantık-PI (NBMD-PI) denetleyicide daha detaylı bir inceleme imkânı sağlamaktadır. Belirtilen yöntemler için Matlab/Simulink yazılımında tasarlanan NBMD-PI, BMD-PI ve geleneksel PI kontrolörle FDAM'nin iki farklı hız profili için hız kontrolü sağlanmış ve analiz edilerek birbirleriyle karşılaştırılmıştır. Simülasyonun yanı sıra aynı FDAM'nin hız kontrolü hem boşta hem de yük altında deneysel olarak MATLAB/Simulink'te gerçekleştirilen kapalı çevrim kontrol sinyallerinin gerekli donanıma aktarılmasıyla birlikte sağlanmıştır. FDAM sensörsüz biçimde istenilen hızda kontrol edilmiştir ve hız kontrol sonuçları analiz edilerek önerilen NBMD-PI yöntemiyle BMD-PI ve geleneksel PI kontrolör karşılaştırılmıştır. Motor boşta çalışma hız takibi, motorun yük altındaki hız takip sonuçları çizelge ve grafiklerle sunulmuştur. Simülasyon sonuçlarında, gerçek zamanlı olarak motor boşta çalıştığında ve motora yük uygulandığında en iyi sistem cevabını önerilen NBMD-PI yöntemi vermiştir. Önerilen yöntemin BMD-PI ve geleneksel PI kontrolörden elde edilen sonuçlara göre hız yanıtı, kalıcı durum hatası, aşım ve yükselme zamanı gibi kriterler bakımından daha iyi olduğu görülmüştür. Ayrıca önerilen yöntemde hata değişiminin hatadan ayrı olarak değerlendirilmesi FDAM'nin hız kontrol sürecinde esneklik sağlamaktadır.

Abstract:
Brushless direct current motors (BLDC) have become very important today due to their advantages such as silent operation, robust construction, low maintenance, high efficiency, high torque, operation in wide speed ranges and easy control. FDAM, which is used to provide pressure and air flow in industrial fan systems, is widely used in industry due to these advantages. For ventilation systems, aspiration and ventilation conditions that require sudden speed changes are important. In this study, a neutrosophic fuzzy logic controller (NBMD) is proposed for speed control of FDAM. Field-Oriented Control (FOC) method is used to improve the performance of the motor. Proportional Integral (PI) controller is used for position and speed control due to its ease of implementation and fast response. However, PI controller cannot provide the desired control response in the control of nonlinear systems due to its simple structure. Therefore, modern controllers with fast dynamic response and independent of the mathematical model of the system are designed. In this study, the speed error of the motor and its variation are used as input variables in both the fuzzy logic controller (FLC) and the NBMD in which these two parameters are analysed in two different rule bases. Then, the net outputs of both systems are applied to the PI controller. Consideration of the true (T) and false (F) membership functions in neutrosophic logic theory, as well as the uncertain (I) membership functions of the input variables for error and error variation, enables a more detailed analysis of the neutrosophic fuzzy logic-PI (NBMD-PI) controller. The speed control of the FDAM with NBMD-PI, BMD-PI and conventional PI controller designed in Matlab/Simulink software for the mentioned methods for two different speed profiles is achieved and analyzed and compared with each other. In addition to the simulation, the speed control of the same FDAM was achieved experimentally both at idle and under load by transferring the closed loop control signals realized in MATLAB/Simulink to the required hardware. The FDAM is controlled sensorlessly at the desired speed and the speed control results are analyzed and compared with the proposed NBMD-PI method, BMD-PI and conventional PI controller. The results of motor idle speed tracking and motor under load speed tracking are presented in charts and graphs. In the simulation results, the proposed NBMD-PI method gives the best system response when the motor is idle and load is applied to the motor in real time. It is observed that the proposed method is better than the results obtained from BMD-PI and conventional PI controller in terms of speed response, steady state error, overshoot and rise time. In addition, considering the error variation separately from the error in the proposed method provides flexibility in the speed control process of the FDAM.