Düzenli hat taşımacılığında kapasite fazlalığı absorbe yöntemlerinin analizi
Analysing of overcapacity absorbing methods in liner shipping
Yazar: BÜNYAMİN KAMAL
Danışman: DOÇ. DR. GÖKHAN KARA
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Deniz Ulaştırma İşletme Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Deniz Ulaştırma İşletme Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Denizcilik = Marine

Özet:
Denizyolu taşımacılığı temel olarak sefer türlerine göre düzenli (liner) ve düzensiz (tramp) denizyolu taşımacılığı olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Belli bir program dâhilinde çalışmayan düzensiz hat taşımacılığının aksine düzenli hat taşımacılığı yükleyici/alıcıya önceden deklare edilen bir belli bir tarifeye göre hizmet sunmaktadır ve 1960'lı yıllardan itibaren, kombine taşımacılığı mümkün kılan konteynerizasyon süreci ile beraber taşımacılıktaki payı günümüze dek artış göstermiştir. Her ne kadar farklı gemi türleri ile düzenli hat taşımacılığı hizmetleri sürdürülse de bu taşımacılık türünde hizmet en çok ve artan bir şekilde tam hücresel yapıda olan konteyner gemileri ile sürdürülmektedir ve düzenli hat konteyner gemi piyasaları zaman içinde piyasa döngüleri ile karakterize edilir hale gelmiştir. Farklı safhalardan oluşan döngülerin çöküş safhasında yani piyasaların dip yaptığı zaman dilimlerinde talepteki ciddi düşüşlerden dolayı arz talebi geçmektedir ve bu durum atıl kapasiteye yol açmaktadır. Piyasalarda kapasite fazlalığı olarak bilinen bu atıl kapasite yani arz-talep dengesindeki arz aleyhine olan durumun bertaraf edilmesi düzenli hat konteyner firmalarında kapasite planlaması yapan operasyonel karar vericiler için ele alınması gereken çok ciddi bir sorun olarak durmaktadır. Bu durumun benzeri 2015 yılı ikinci yarısından itibaren çöküş safhasına giren düzenli hat konteyner piyasalarının 2016 yılında da depresif geçmesi nedeniyle kapasite fazlalığı sorunu sektörün karşılaştığı sorunların başında gelmektedir ve azaltılması için bazı yöntemler geliştirilmiştir. Bu çalışmada kapasite fazlalığı absorbesinde istihdam edilen yöntemler olan gemilerin servis dışına gönderilmesi, hız düşürme, hurdaya gönderme, gemi inşa sözleşmesi iptali/ertelenmesi ve servis iptali konusu her biri detaylıca incelenmiştir ve aralarında önem sıralaması yapmak için Bulanık Analitik 
xiii

Hiyerarşi Prosesi (BAHP) yöntemi kullanılmıştır. Literatürde belirtilen pratikler bireysel olarak özellikle 2008 finansal kriz sonrası incelenmiştir fakat kapasite fazlalığı azaltma hususuna yönelik holistik bir yaklaşım gösteren herhangi bir çalışmaya rastlanmamıştır. Yöntemin icra edilebilmesi için yöneticilerin kapasite fazlalığı azaltmada göz önünde bulundurduğu 5 adet ana kriter ve 27 adet alt kriter kapsamlı literatür taraması ve yöneticilerden elde edilen uzman görüşlerinin kombinasyonu ile tespit edilmiştir. Çok ölçütlü karar verme yöntemlerinden Bulanık AHP yöntemi sonuçlarına göre düzenli hat konteyner piyasalarında piyasaların dip yaptığı dönemlerde kapasite fazlalığı azaltma hususunda en çok tercih edilen yöntem olarak gemilerin servis dışına gönderilmesi gelmektedir ve bunu sırasıyla hız düşürme ve hurdaya gönderme pratiği takip etmektedir. Gemi inşa sözleşme iptali/ertelemesi ve servis iptali en az önem verilen kapasite fazlalığı absorbe yöntemi olarak karşımıza çıkmaktadır. Ayrıca bütün kapasite fazlalığı azaltma yöntemleri alt kriterleri beraber düşünüldüğünde en çok önem verilen alt kriterin geminin servis dışı kalma süresi olduğu görülmektedir ve bunu yakıt tasarrufu ve marka değeri sırasıyla takip etmektedir.

Abstract:
Maritime transportation basically can be classified into two section as liner and tramp business. On the contrary to the tramp business where the service is not dependent on a schedule liner business provides service based on a schedule which is declared to the shipper/receiver before and since 1960, share of liner business among maritime transportation has increased until today together with containerization process which enabled multimodal transportation. Although liner service has been maintained with different types of vessel, most of the service in this segment increasingly provided with fully cellular container vessels and over the course of time container markets in liner business has been characterized with market cycles. In the collapse stage of the cycle which consisting of different stages, namely, in the time period of depressed markets, due to significant amount of decrease in demand, supply exceeds demand which leads to idle capacity. This idle capacity known as overcapacity in the markets namely the situation of supply-demand balance working against supply and eliminating of this situation existing in the markets becomes a very serious problem to be handled for decision makers planning capacity in container vessel companies in liner business. Container markets experienced this overcapacity situation after second half of 2015 and with the continuation of depressive levels in the market in 2016, overcapacity issue became one of the most important problems container sector facing and in order to reduce this overcapacity some methods developed by operators. In this study, each of the methods employed for capacity absorbing like lay-up, slow steaming,  scrapping, postponement or cancelling of the newbuilding orders and service suspension has been analyzed in detail and for importance ranking among each others Fuzzy AHP method was used. In literature, it can be seen that given overcapacity reducing practices have been studied individually especially after 2008 financial crisis. However, there has not been come across any study approaching overcapacity absorbing issue holistically. In order to conduct the method there has been 5 
xv
main and 27 sub-criteria determined with the combination of both literature scanning and data obtained through industrial experts for managers to take into account to reduce overcapacity. According to the result of Fuzzy-AHP which is one of the Multi Attribute Decision Making method, during the times of collapsed markets the most preferred type of overcapacity absorbing method is lay-up of vessel and this is followed by slow-steaming and scrapping in order. Newbuilding contract cancellation/postponoment and service suspension seem to have the least preferred initiative in order to reduce overcapacity. And also when taking into account all overcapacity reducing methods together with sub-criteria, it is seen that the most important sub-criteria is lay-up period and this is followed by fuel saving and brand value in order.