Patnos ve çevresinin Erken ve Orta Demir Çağ yerleşim dokusu
Localication fabric in the early and middle Iron Age Patnos its area
Yazar: KENAN IŞIK
Danışman: YRD. DOÇ. DR. RAFET ÇAVUŞOĞLU
Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Erken Demir Çağı = Early Iron Age ; Erken Tunç Çağı = Early Bronze Age ; Erken Tunç Çağı = Early Bronze Age ; Urartular = Urartians

Özet:
Patnos ilçesi, Ağrı iline bağlı olup Van gölünün kuzeydoğusunda yer alır. Gerek stratejik konumu gerekse de yerleşime uygun verimli arazisi nedeniyle Patnos yöresi Prehistorik çağlardan itibaren iskana tabi tutulmuştur.Yörede bulunan Bağdişan, Giriktepe ve Zali gibi höyüklerde İTÇ dönemine ait bulgulara rastlanılmıştır. EDÇ' da ise Patnos ve çevresinde yoğun olarak görülen kaleler genellikle sarp kayalıklara sahip doğal tepelere yarı düzeltilmiş iri taşlarla, kiklopik tarzda örülen surlarla yapılmışlardır. Yörede bulunan EDÇ' ına ait nekropol ve mezarlar ise ya kale yamacına yada kaleye yakın alçak tepelere inşa edilmişlerdir. Mezarların tümü ya doğal kayalara oyularak yada taşlardan örülerek yapılmış oda mezarlardır. Dromoslu- dromossuz, nişli- nişsiz gibi değişik şekillerde görülen mezarlar yer altına inşa edilmişlerdir.Urartu merkezi bölgesindeki Patnos yöresi, Urartu devletinin kuruluşundan itibaren önemli bir yatırım ve yerleşim yeri olmuştur. Kral İşpuini (MÖ. 830- 810) devrinde başlayan devlet inşaatları oğlu Minua (MÖ. 810- 787) devrinde inşa edilen Aznavurtepe Kalesi ve tapınağı ile sürmüştür. I.Argişti (MÖ.787- 764) ve oğlu II. Sardur (MÖ.764- 735) dönemlerinde de yörede depo binası ve sulama kanalları gibi bazı icraatların yapıldığını yöreden çıkan yazıtlardan öğrenmekteyiz. Bununla beraber Giriktepe sarayı, Keçi kalesi ve büyük bir sitadele sahip Kancıklı kalesi Urartuluların yöredeki önemli merkezleridir. Bu döneme ait mezarlar EDÇ'da olduğu gibi yer altında ya kayalara oyularak yada taşlarla örülerek inşa edilmiş oda mezarlardır. Patnos yöresindeki gerek EDÇ gereksede ODÇ nekropol ve mezarları önceden yağmalandığından çok az insutu malzeme ele geçmiştir. Bu durum bazı mezarların tarihlendirilmesini güçleştirmektedir. Buna rağmen Patnos yöresinin özellikle EDÇ ve ODÇ'larda yoğun bir iskan gördüğünü burada karşımıza çıkan kale, nekropol, yazıt ve keramikler ışığında rahatlıkla söyleyebiliriz.

Abstract:
Patnos a town of Ağrı, is located on northeast of Van lake. Due to its strategic location and abundet land which is suihable for habitation, Patnos dependenced to housing since Prehistoric Ages.Some evidence was found in Bağdişan, Giriktepe and Zali tumuluses which were belonging to Early Trancaucasian Age. İn Early Iron Age fortresses which are densely seen in Patnos and its environment ; genarally built on natural hills which have steep cliffs with half mended big stones, ramparts knitted in kiklopic type. Necropol and tombs of Early Iron Age built on side of fortress or down hills which were close to fortress. All of these tombs either built on carved natural rock or knitted with stones. Different variaties of these tombs made underground.Patnos region which located on Urartian centre land has been an important investment and settlement place since foundation of Urartian Empire. Constructions of goverment which was started in age of King İşpiuni ( BC. 830-810) , went on in age of his son the King Minua ( BC. 810- 787) with Aznavurtepe Fortress and its temple. We learn from some epigraphs which founded in region that knowledges; in the age of I. Argişti ( BC. 787- 764) and his son II. Sardur ( BC. 764- 735) storerooms and watering chanals. Also Giriktepe, Keçi Fortress and Kancıklı Fortress which has big a citadel are important places of Urartian in this region. Tombs of this age , like other tombs of Early Iron Age , made on underground or graved on stones or knitted with stones. A little things can be collected in Patnos region which were from Early Iron Age and Middle Iron Age to pillaged by people . This sitvation comlicates to base these tombs on a spesific history. However we can say there are a lot of housings in Patnos region in the light of fortresses, necropols, epigraps and ceramics.