Konya tarihi ticari dokuda yeniden yapılanma: Mevlana Çarşısı, Üzüm Pazarı, Türbe Önü çarşıları örneği
Restructuring in Konya historical commercial tissue: The case of Mevlana Bazaar, Grape Bazaar, Türbe Önü Bazaars
Yazar: EMİNE BULUT
Danışman: PROF. DR. GÜZİN DEMİRKAN TÜREL
KTO Karatay Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Tarihsel süreç içerisinde kentlerde gözlenen sosyoekonomik değişim kent merkezlerinde önemli dönüşümleri de beraberinde getirmiştir. Mevlâna Çarşısı ve Altın Çarşı'nın yıkılıp bir bütün halinde dönüşüme uğraması da bunlardan biridir. Bu çalışmanın amacı mekânsal dönüşümün gerçekleştiği alanın geçmişteki sosyal, kültürel ve fiziksel özellikleri ile bağının varlığını sorgulamaktır. Bu bağlamda alan çalışması olarak Türbe Önü Çarşıları seçilmiştir.
Yeni çarşıda yatayda gelişen bir mimari tarzın benimsendiği görülmektedir. Çarşı bir, iki ve üç katlı dükkanlardan oluşmaktadır. Çalışma alanının geçirmiş olduğu dönüşümler dönemsel olarak değerlendirilmiştir. Türbe Önü Çarşılarından önce o alanda var olmuş yapılar tespit edilerek incelenmiştir. Alana ait plan, kesit, görünüş ve fotoğraflar elde edilmiştir. Elde edilen veriler dönemsel olarak ayrılmış ve bir arşiv oluşturulmuştur. Araştırmanın son bölümünde ise Mevlâna Çarşısı ve Türbe Önü Çarşıları mimari özellikleri bakımından plan özellikleri, cephe özellikleri, yapım tekniği ve malzeme özellikleri başlıklarıyla analiz edilmiştir. Analiz yapılırken kat sayısı, yapım tekniği, simetri ve malzeme özellikleri üzerinde durulmuş olup; Formlarına göre kapı ve pencereler incelenmiştir. Analiz sonuçları tablolar yardımı ile karşılaştırılarak değerlendirilmiştir. Benzerlik ve farklılıklar tespit edilmiştir. Mevlâna Çarşısı'nın yıkılması ile Sultan Selim Cami ile Aziziye Cami arasındaki bağlantı sorununun ortadan kalması; Türbe Caddesi'nin oluşturduğu tarihi aksın araç trafiğine kapatılarak varlığını sürdürmesi; Alanda yoğun bir yayalaştırma çalışmasının gerçekleştirilmesi; Modern bir yapı olan Mevlâna Çarşısı'nın yıkılıp yerine Geleneksel Anadolu Selçuklu mimarisinin örnek alındığı bir çarşı yapılması gibi ifadeler ise araştırmanın bulguları arasındadır.

Abstract:
The socio-economic change observed in cities in the historical process has brought along important transformations in city centers. One of them is the demolition of Mevlâna Bazaar and Altın Bazaar and their transformation as a whole within the scope of urban transformation. This study aims to question the connection between the social, cultural, and physical characteristics of the area where the transformation took place. In this context, Türbe Önü Bazaar was chosen as the area. It is seen that a horizontally developing architectural style is adopted in the new bazaar. The bazaar consists of one, two, and three-storey shops The transformations of the study area have been evaluated periodically. The structures that existed in that area before the Türbe Önü Bazaar were identified and analyzed. Plans, sections, views, and photographs of the area were obtained. The data obtained were periodically separated and an archive was created. In the last part of the research, Mevlâna Bazaar and Türbe Önü Bazaars were analyzed with the titles of plan features, facade features, construction technique, and material features in terms of architectural features. During the analysis, the number of stories, construction techniques, symmetry, and material properties were emphasized; doors and windows were examined according to their forms. The results of the analyses were compared and evaluated with the help of tables. Similarities and differences were determined. The demolition of Mevlâna Bazaar will eliminate the connection problem between Sultan Selim Mosque and Aziziye Mosque; the historical axis formed by Türbe Street will continue to exist by closing it to vehicle traffic; an intensive pedestrianization work will be carried out in the area; statements such as demolishing the Mevlâna Bazaar, which is a modern structure, and replacing it with a bazaar modeled on traditional Anatolian Seljuk architecture are among the findings of the research.