Öğretmen adaylarının sosyo-ekonomik durumlarının ve kişilik özelliklerinin motivasyonlarına etkisinin incelenmesi
Investigation of the effects of pre-service teachers' socio-economic statuses and personality traits on their motivations
Yazar: GÖZDE YÜCE
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN AKKUŞ
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Kimya Eğitimi Ana Bilim Dalı / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aday öğretmenler = Candidate teachers ; Epistemolojik inançlar = Epistemological beliefs ; Hedef yönelimleri = Goal orientations ; Kişilik özellikleri = Personality traits ; Motivasyon = Motivation ; Sosyoekonomik durum = Socio-economic situation ; Yükleme kuramı = Attribution theory ; Ölçekler = Scales ; Öz düzenlemeli öğrenme = Self regulated learning ; Öz yeterlilik = Self-efficacy

Özet:
Eğitim alanında son zamanlarda sadece öğrencilerin değil, öğretmenlerin de birer özdüzenleme becerisine sahip bireyler olması gerekliliği dikkat çekmektedir. Geleceğin öğretmenleri olan öğretmen adaylarının öğretim yöntemlerini etkili bir şekilde uygulayabilmeleri için gerekli motivasyona sahip olmaları ve özdüzenleme becerilerini kullanmaları önemlidir. Bu nedenle, özdüzenlemeli öğrenmenin bir alt boyutu olan motivasyonu etkileyebileceği düşünülen, sosyo-ekonomik durum, kişilik özellikleri gibi bazı değişkenler açısından incelemenin oldukça değerli olabileceğinden yola çıkılarak gerçekleştirilen bu çalışmada, öğretmen adaylarının sosyo-ekonomik durumları ile kişilik özelliklerinin motivasyonlarını yordayıp yordamadığının tespit edilmesi amaçlandı. Sosyo-ekonomik duruma ilişkin olarak aile yapısı, aile tutumu, gelir düzeyi, anne ve baba eğitim düzeyleri ele alındı. Önce sosyo-ekonomik durumun motivasyona etkisi, ardından kişilik özelliklerinin sosyo-ekonomik durumdan etkilenebileceği düşünüldüğünden, bu iki değişkenin birlikte motivasyon üzerindeki etkisi araştırıldı. Bu amaçla, öğretmen adaylarının sosyo-ekonomik durumları ve kişilik özelliklerinin motivasyonun bileşenleri olan özyeterlik, hedef yönelimi, yüklemeler ve bilimsel epistemolojik inançlar üzerindeki etkisini yordama gücü hiyerarşik regresyon analizi ile tespit edildi. Çalışma, nicel araştırma desenlerinden biri olan ilişkisel tarama yöntemiyle yürütüldü. Çalışmanın örneklemini Ankara ilindeki bir devlet üniversitesinin eğitim fakültesinin çeşitli bölümlerinde 2018-2019 öğretim yılında öğrenim gören 712 öğretmen adayı oluşturmaktadır. Çalışmada kullanılan veri toplama araçlarından olan 'Beş Faktör Kişilik Ölçeği' öğretmen adaylarının kişilik özelliklerini, Sosyo-ekonomik Durum Formu ise öğretmen adaylarının sosyo-ekonomik durumlarını belirlemede kullanıldı. Öğretmen adaylarının motivasyonlarını belirlemek için ise Genel Özyeterlik Ölçeği, 2x2 Başarı Yönelimleri Ölçeği, Başarı-Başarısızlık Yüklemeleri Ölçeği ve Bilimsel Epistemolojik İnançlar Ölçeği kullanıldı. Gönüllü onam formu alınarak 712 öğretmen adayının katılımıyla gerçekleştirilen araştırmadan elde edilen verilerle yapılan kontrol değişkenli hiyerarşik regresyon analizi sonucunda; sosyo-ekonomik değişkenlerin motivasyonun bazı bileşenleri üzerinde düşük düzeyde anlamlı etkileri görüldü. Kişilik özellikleri analize dahil edildiğinde ise öğretmen adaylarının motivasyonlarının tüm bileşenleri üzerinde daha yüksek düzeyde anlamlı etkileri olduğu, özellikle motivasyonun özyeterlik ve onu izleyen hedef yönelimi bileşenleri üzerinde oldukça etkili olarak değerlendirilebilecek bulgular tespit edildi. Çalışmadan elde edilen bu bulgulara göre; öğretmen adaylarının kişilik özelliklerinin ve kişiliklerinin şekillendiği yetişme ortamının onların motivasyonları üzerindeki etkisine ilişkin yararlı bilgiler sağlayacağı düşünülmektedir.

Abstract:
In the field of education, it has recently been noted that not only students but also teachers should be individuals with self-regulation skills. It is important for pre-service teachers, who are the teachers of the future, to have the necessary motivation and use self- regulation skills in order to apply teaching methods effectively. Therefore, in this study which was conducted based on the fact that it may be very valuable to examine some variables such as socio-economic status and personality traits, which are thought to affect motivation, which is a sub-dimension of self- regulated learning, it was aimed to determine whether the socio-economic status and personality traits of pre-service teachers predict their motivation or not. Family structure, family attitude, income level and education levels of parents were discussed regarding socio-economic status. Firstly, the effect of socio-economic status on motivation was researched, and then, since it was thought that personality traits could be affected by socio-economic status, the effect of these two variables together on motivation was researched. For this purpose, the predictive power of socio-economic status and personality traits of pre-service teachers on self-efficacy, goal orientation, attributions and scientific epistemological beliefs, which are the components of motivation, was determined by hierarchical regression analysis. The study was conducted with the correlational screening method, which is one of the quantitative research designs. The sample of the study consisted of 712 pre-service teachers studying in various departments of the faculty of education of a state university in Ankara province in the 2018-2019 academic year. The 'Five Factor Personality Scale', which is one of the data collection tools used in the study, was used to determine the personality traits of pre-service teachers, and the Socio-economic Status Form was used to determine the socio-economic status of pre-service teachers. General Self-Efficacy Scale, 2x2 Achievement Orientations Scale, Success-Failure Attributions Scale and Scientific Epistemological Beliefs Scale were used to determine the motivation of pre- service teachers. As a result of the hierarchical regression analysis with control variables made with the data obtained from the research conducted with the participation of 712 pre- service teachers by obtaining a voluntary consent form, it was observed that socio-economic variables had low level significant effects on some components of motivation. When the personality traits were included in the analysis, it was found that the motivation of the pre-service teachers had higher significant effects on all components, and especially the findings of the motivation which could be considered to be quite effective on the self-efficacy and subsequent goal orientation components were determined. According to these findings obtained from the study, it is thought that it will provide useful information about the effect of pre-service teachers' personality traits and the upbringing environment in which their personalities are shaped on their motivation.