Kullanımlar ve doyumlar kuramı bağlamında Türkiye'de yayınlanan yarışma programları üzerine bir inceleme: Masterchef Türkiye ve doya doya moda adlı yarışma programları örneği
A review on competition programs broadcasted in Turkey in the context of uses and gratifications theory: Masterchef Turkey and Doya Doya fashion competition programs
Yazar: SELMA KASIM
Danışman: DOÇ. DR. SERHAT ÇOBAN
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Medya ve Kültürel Çalışmalar Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: İletişim Bilimleri = Communication Sciences

Özet:
Elihu Katz'ın öncüsü olduğu kullanımları ve doyumlar kuramı, kullanıcıların medya
kullanımıyla ilgili gereksinimlerini ve elde edilen doyum kavramlarını araştırıp açıklamayı
hedeflemektedir. Bu çalışmada, Masterchef Türkiye ve Doya Doya Moda adlı yarışma
programlarının resmi Instagram sayfalarında yer alan izleyici yorumları söylem analizi
yöntemiyle incelenmiştir. Çalışmada izleyici gruplarının medya yapımlarını enformasyona
ulaşma, medya içeriklerindeki karakterlerle kendini benzeştirme veya bağ kurma, başkalarıyla
etkileşimde bulunma veya iletişim kurma, bir topluluğa ait olma hissi, günlük yaşam
stresinden kaçarak rahatlama, duygusal boşalma ile tatmin sağlama ve keyif alma gibi
gereksinimleri için kullandıklarına ulaşılmıştır.
Çalışma, izleyicilerin farklı amaçlara ulaşmak için medya yapımlarını tercih ettiği ve
bu doğrultuda hedeflenen doyumları elde etmeyi amaçladığı varsayımı ile izleyicilerin yaptığı
Instagram yorumlarının söylem analizi yöntemiyle incelenmesi ile oluşturulmuştur.
Çalışma ile kullanımlar ve doyumlar kuramının günümüzdeki etkisi araştırılmaya
çalışılmıştır. Sonucunda ise, yarışma programı izleyicisinin desteklediği yarışmacının
kazanmasıyla heyecan duyup adeta kendileri kazanmış gibi gururlu hissettikleri,
desteklemedikleri yarışmacılara nefret sözcükleri kullanarak rahatlama yaşadıkları,
vii
yarışmacıları taraftar gibi tutarak ve rekabet duygusuyla hareket ederek tam da kuramda öne
sürülen hissi duydukları saptanmıştır (Kasım, 2022: 38).
Anahtar Kelimeler: Kullanımlar ve Doyumlar Kuramı, Instagram, Söylem Analizi,
Masterchef Türkiye, Doya Doya Moda.

Abstract:
The uses and gratifications theory, pioneered by Elihu Katz, aims to investigate and
explain users' needs and satisfaction concepts related to media use. In this study, audience
comments on the official Instagram pages of the competition programs Masterchef Turkey and
Doya Doya Moda were analyzed through discourse analysis method. The study found that
audience groups use media productions for their needs such as accessing information,
identifying or connecting with characters in media content, interacting or communicating with
others, feeling a sense of belonging to a community, relaxing by escaping from the stress of
daily life, providing satisfaction through emotional discharge and enjoyment.
The study is based on the assumption that viewers prefer media productions to achieve
different purposes and aim to achieve the targeted satisfactions in this direction, and was
created by analyzing the Instagram comments made by the viewers with the discourse analysis
method.
The study aims to investigate the current impact of the uses and gratifications theory.
As a result, it was found that the contest program viewers were excited when the contestant
they supported won and felt proud as if they had won themselves, they experienced relief by
using hate words for the contestants they did not support, and they felt exactly the feeling put
forward in the theory by holding the contestants as fans and acting with a sense of competition
(Kasım, 2022: 38).
ix
Keywords: Uses and Gratifications Theory, Instagram, Discourse Analysis, Masterchef
Turkey, Doya Doya Moda