Tip 1 diyabetli adolesanlarda sağlık sorumluluk duygusu ölçeğinin türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması
Turkish validity and reliability study of the health sense of responsibility scale in adolescents with Type 1 diabetes
Yazar: İLAYDA AKKAYA
Danışman: PROF. DR. ALEV KESER
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı / Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Tip 1 Diyabetli Adolesanlarda Sağlık Sorumluluk Duygusu Ölçeğinin Türkçe Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması 
Tip 1 diyabetli adolesanlarda sağlık sorumluluğu, kan glukoz regülasyonu ve hastalığın uzun dönem yönetimi açısından kritik bir faktördür. Bireylerin kendi sağlık durumlarını etkin bir şekilde yönetmeleri, komplikasyon gelişimini önlemek ve yaşam kalitesini artırmak için gereklidir. Bu araştırma, Sağlık Sorumluluk Duygusu Ölçeğinin (SSDÖ) Türkçe geçerlik ve güvenirliğini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Araştırma, Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Cebeci Hastanesi Çocuk Endokrin Polikliniği'nde düzenli takip edilen 10-19 yaş (14,62±2,65 yıl)  aralığındaki 72 (%40,3 erkek, %59,7 kız) Tip 1 diyabetli adolesan ile yürütülmüştür. Katılımcıların sosyodemografik özellikleri ve diyabet ile ilgili bilgilerini içeren anket formu ve Sağlık Sorumluluk Duygusu Ölçeği yüzyüze görüşme tekniği ile alınmıştır. Ölçeğin yapı geçerliği için açıklayıcı faktör analizi (AFA) ve doğrulayıcı faktör analizi (DFA) uygulanmıştır. Açıklayıcı faktör analizi (AFA) ile 7 maddeli tek faktörlü yapı bulunmuştur. Tek faktörlü yapının doğruluğu ve modelin uyumu doğrulayıcı faktör analizi (DFA) ile test edilmiştir. Oluşturulan DFA modeli için uyum indeksleri incelenmiştir. Uyum indekslerinde χ2 /sd=2,43 , kök ortalama kare yaklaşım hatası (RMSEA)=0,142, standardize edilmiş kök ortalama kare artık (S-RMR)=0,087; karşılaştırmalı uyum endeksi(CFI)=0,99; uyum iyiliği indeksi (GFI)=0,96; normlanmış uyum endeksi (NFI)=0,90; göreli uyum endeksi(RFI)=0,86 olarak hesaplanmıştır. RMSEA indeksi hariç diğer uyum indeksleri kabul edilebilir değerlerde bulunmuştur (p<0,05). Testin güvenirliğinin ölçülmesinde kullanılan Cronbach Alfa katsayısı 0,74 olarak tespit edilmiştir. Bu değere göre SSDÖ oldukça güvenilirdir. Ölçekten alınan puanın yüksek olması, bireyin sağlık sorumluluk duygusunun yüksek olduğuna işaret etmektedir. Tip 1 diyabetli adolesanların sağlık sorumluluk duygusu puanı ortalama 3,86 (min=1, max=5) olarak saptanmıştır.  Adölesanların sosyoekonomik durumu, ailedeki birey sayısı ve LDL-K düzeyi ile sağlık sorumluluk duygusu puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişkiler tespit edilmiştir (p<0,05). Sonuç olarak 7 maddelik tek faktörlü sağlık sorumluluk duygusu ölçeği, Tip 1 diyabetli adolesanların sağlık sorumluluk duygusunu ölçmek için kullanıma uygun bulunmuştur.
Anahtar Sözcükler: Adölesan, Sağlık Sorumluluk Duygusu Ölçeği, Tip 1 Diyabet

Abstract:
Turkish Validity and Reliability Study of the Health Sense of Responsibility Scale in Adolescents with Type 1 Diabetes 
Health responsibility in adolescents with type 1 diabetes is a critical factor for blood glucose regulation and long-term management of the disease. Effective management of one's own health status is necessary to prevent the development of complications and improve quality of life. This study was conducted to determine the Turkish validity and reliability of the Sense of Health Responsibility Scale (SHRS). The study was conducted with 72 adolescents (40.3% boys, 59.7% girls) aged 10-19 years (14.62±2.65 years) with type 1 diabetes who were regularly followed up in the Pediatric Endocrine Outpatient Clinic of Ankara University Faculty of Medicine Cebeci Hospital. A questionnaire form including the participants' sociodemographic characteristics and information about diabetes and the Sense of Health Responsibility Scale were obtained by face-to-face interview technique. Exploratory factor analysis (EFA) and confirmatory factor analysis (CFA) were applied for the construct validity of the scale. Exploratory factor analysis (EFA) revealed a single-factor structure with 7 items. The accuracy of the single-factor structure and the fit of the model were tested with confirmatory factor analysis (CFA). Fit indices were examined for the CFA model. The fit indices were χ2 /sd=2.43, root mean square error of approximation (RMSEA)=0.142, standardized root mean square residual (S-RMR)=0.087, comparative fit index (CFI)=0.99, goodness of fit index (GFI)=0.96, normed fit index (NFI)=0.90, and relative fit index (RFI)=0.86. Except for the RMSEA index, the other fit indices were accepted (p<0,05). The Cronbach's alpha coefficient used to measure the reliability of the test was found to be 0.74. According to this value, the SDSS is quite reliable. A high score on the scale indicates that the individual has a high sense of health responsibility. The mean health responsibility score of adolescents with type 1 diabetes was 3.86 (min=1, max=5).  Statistically significant relationships were found between the socioeconomic status, number of individuals in the family and LDL-C level of adolescents and their sense of health responsibility scores (p<0.05). In conclusion, the 7-item single-factor sense of health responsibility scale was found to be suitable for measuring the sense of health responsibility of adolescents with type 1 diabetes.
Keywords: Adolescent, Health Sense of Responsibility Scale, Type 1 Diabetes