Rize merkez'de çalışmakta olan sağlık çalışanlarında profesyonel yaşam kalitesi ve ilişkili faktörler
Professional quality of life and related factors in health workers working in Rize city center
Yazar: ALP GÜRAY
Danışman: PROF. DR. LEYLA KARAOĞLU
Sağlık Bakanlığı / Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Halk Sağlığı = Public Health

Özet:
Giriş: Mesleklerinin yardımcı olma özelliği sağlık çalışanlarına merhamet doyumu
sağlarken yardım ettikleri kişilerin yaşadıkları acılar ve travmatik deneyimler sağlık
çalışanlarında tükenmişlik ve merhamet yorgunluğu riski yaratmakta, hem profesyonel
yaşam kalitelerini hem de sundukları sağlık hizmetinin kalitesini olumsuz
etkilemektedir.
Amaç: Bu çalışmanın amacı Rize İl Merkezi'nde görev yapmakta olan sağlık
çalışanlarının profesyonel yaşam kalitesi kapsamında merhamet doyumu, tükenmişlik
ve merhamet yorgunluğu düzeylerini ve ilişkili faktörleri saptamaktır.
Gereç ve yöntem: Kesitsel analitik tipteki bu araştırma, Rize İl Merkezi'nde her üç
basamakta aktif sağlık hizmeti sunmakta olan hekim, hemşire ve ebelerden oluşan bir
evrenden çok aşamalı nüfusa orantılı olasılıklı küme örnekleme yöntemiyle seçilen
428 sağlık çalışanını kapsamaktadır. Veriler Mart-Temmuz 2023 tarihlerinde
çalışanlara işyerlerinde gözlem altında anket uygulanarak toplanmıştır. Anket
formunda çalışanların sosyodemografik özelliklerine, çalışma yaşamına, COVID-19
deneyimlerine ve işyeri ortam faktörleriyle ilgili görüşlerine ilişkin sorular ile
Çalışanlar için Yaşam Kalitesi Ölçeği (ÇYKÖ) yer almıştır. ÇYKÖ, merhamet
doyumu, tükenmişlik ve merhamet yorgunluğu olmak üzere üç alt alandan
oluşmaktadır. Her alt alanın puan aralığı 0-50 arasında değişmektedir. Her bir alt
alanın puanları kendi içinde düşük, orta, yüksek olarak üç grupta sınıflanmıştır.
Sınıflandırmada 33 puan altı düşük merhamet doyumunu, 27 puan ve üzeri yüksek
düzeyde tükenmişliği, 17 puan üzeri yüksek düzeyde merhamet yorgunluğunu
göstermektedir. Veri girişi ve analizi PASW18 programı ile yapılmıştır. Analizlerde t
testi, ANOVA, Mann-Whitney U, Kruskal Wallis, Ki-kare ve backward stepwise
lojistik regresyon testi kullanılmıştır. Araştırma için Rize İl Sağlık Müdürlüğü ve
hastane başhekimliklerinden resmi izin, Tıp Fakültesi Girişimsel Olmayan
Araştırmalar Etik Kurulu'ndan etik onay alınmıştır.
Bulgular: Katılımcıların %36.2'si hekim, %52.3'ü hemşire/ebe, %11.4'ü diğer sağlık
çalışanlarından oluşmaktadır. Yaş ortalaması 32.4±0.4 yıl, kadın erkek cinsiyet
dağılımı sırasıyla %73.1 ve %26.9'dur. Merhamet doyumu, tükenmişlik, merhamet
yorgunluğu ortalama puanları sırasıyla 30.4±0.4, 23.1±0.3, 14.7±0.4 olarak
bulunmuştur. Çalışanların %58.6'sında düşük düzeyde merhamet doyumu,
%24.1'inde yüksek düzeyde tükenmişlik, %36.2'sinde yüksek düzeyde merhamet
yorgunluğu saptanmıştır. Tek yönlü analizlerde sosyodemografik özelliklerin, meslek
ve gelir düzeyinin, çalışma koşullarının, işyeri ortam faktörlerine ilişkin görüşlerin,
COVID-19 deneyimlerinin ve algılanan sağlık düzeyinin ÇYKÖ alt alanları ile ilişkili
olduğu görülmüştür. Merhamet doyumunun düşük olmasının prediktörleri; kamuda
çalışma (OR=6.7), gelirinden memnun olmama (OR=3.7), işyerini güvensiz bulma
(OR=3.6), riskler hakkında zamanında bilgilendirilmeme (OR=2.1), çocuk sayısı
(OR=2.0), erkek olma (OR=1.8), işyerindeki fiziksel koşulları yetersiz bulma
(OR=1.8) ve çalışma arkadaşlarına güvenmemedir (OR=1.7). Yüksek düzeyde
tükenmişlik yaşamanın prediktörleri: Sağlık düzeyini kötü olarak algılama (OR=4.3),
25-44 yaş arasında olma (OR=3.6), 37500-49999TL arasında gelire sahip olma
(OR=3.2), engellenme/baskı görme (OR=2.1), riskler hakkında zamanında
bilgilendirilmeme (OR=2.0) ve profesyonel becerilerini geliştirme imkanına sahip
olmamadır (OR=1.8). Yüksek düzeyde merhamet yorgunluğu prediktörleri: Sağlık
düzeyinin kötü olması (OR=2.7), aynı anda dört görevi yerine getirme (OR=3.0),
hekim, hemşire/ebe olma (OR=2.9), 25-44 yaş arasında olma (OR=2.1), riskler
hakkında bilgilendirmediğini düşünme (OR=2.0), mali sorunlar yaşama (OR=1.6) ve
kadın olmadır (OR=1.8).
Sonuç: Rize Merkez'de çalışmakta olan sağlık personelinin yarıdan çoğunun
merhamet doyumunun düşük olduğu ya da mesleklerinin yardım edici özelliğinden
yeterli doyumu alamadıkları, önemli bir kısmının istirahat izni ya da tıbbi danışmanlık
gerektirecek düzeyde tükenmişlik ve merhamet yorgunluğu yaşadığı tespit edilmiştir.
Bu durumun sosyodemografik özellikler ile birlikte ağırlıklı olarak çalışma koşulları,
ücretler ve işyeri ortam faktörleriyle ilişkili olduğu görülmüş, sağlık çalışanları için
her basamakta çalışan sağlığı ve güvenliği programlarının başlatılması önerilmiştir.
Anahtar kelimeler: Tükenmişlik, ikincil travma, merhamet doyumu, yorgunluk

Abstract:
Introduction: While the intrinsic helping nature of health professions provides a sense
of fulfilment to healthcare professionals, the distressing experiences of those they help
can lead to burnout and compassion fatigue, which negatively impact both the
professional quality of life and the quality of the healthcare service provided.
Objectives: The objective of this study is to define the levels of compassion
satisfaction, burnout and compassion fatigue, and associated factors, within the context
of the professional quality of life of healthcare professionals working in Rize City
Centre.
Materials and methods: This cross-sectional analytical study encompasses 428
employees, selected through a multi-stage probability proportional to size cluster
sampling method, from a population comprising physicians, nurses, midwives, and
other healthcare personnel who provide active health services at all three levels of
healthcare in Rize City Centre. The data was collected via a survey administered to the
employees under observation at their respective workplaces between March and July
2023. The survey form included questions about employees' sociodemographics,
working life, COVID-19 experiences and opinions on workplace environment factors,
as well as the Professional Quality of Life Scale (ProQQL). The ProQOL Scale is
comprised of three components: compassion satisfaction, burnout and compassion
fatigue. The range of scores for each sub-scale is 0 to 50. The scores for each
component are categorised into three groups: low, medium and high. A score below
33 points on the compassion satisfaction scale indicates a low level of satisfaction. A
score above 27 points on the burnout scale indicates a high level, while a score above
17 points on the compassion fatigue scale indicates a high level. The data was entered
and analysed using the PASW 18 program. Student t test, ANOVA, Mann-Whitney U,
Kruskal Wallis, Chi-square and backward stepwise logistic regression test were used
in the analyses. Official permission for the research was obtained from Rize Provincial
Health Directorate and hospital chief physicians, and ethical approval was received
from the Faculty of Medicine Non-Interventional Research Ethics Committee.
Results: Of the participants, 36.2% are physicians, 52.3% are nurses/midwives, 11.4%
are other healthcare professionals. The average age is 32.4±0.4 years, the male and
female gender distribution is 73.1% and 26.9%, respectively. The average scores of
compassion satisfaction, burnout, and compassion fatigue were found to be 30.4±0.4,
23.1±0.3, 14.7±0.4, in order. A low level of compassion satisfaction was found in
58.6%, a high level of burnout was found in 24.1%, and a high level of compassion
fatigue was found in 36.2% of the employees. In one-way analyses, it was seen that
sociodemographic characteristics, occupation and income level, working conditions,
opinions on workplace environment factors, COVID-19 experiences and perceived
health level were related to the ProQOL subdomains. Predictors of low compassion
satisfaction are working in the public sector (OR=6.7), income dissatisfaction
(OR=3.7), workplace safety concerns (OR=3.6), delayed risk information (OR=2.1),
number of children (OR=2.0), male gender (OR=1.8), the view that the physical
conditions in the workplace are inadequate (OR=1.8), and a lack of trust in colleagues
(OR=1.7). Predictors of high burnout levels are perceiving the health level as poor
(OR=4.3), being between the ages of 25-44 (OR=3.6), having an income between
37500-49999TL (OR=3.2), frustration and pressure at work (OR=2.1), delayed risk
information (OR = 2.0) and lack of opportunity to enhance professional competencies
(OR = 1.8). Predictors of high levels of compassion fatigue are perceiving the health
level as poor (OR=2.7), to perform four tasks simultaneously (OR=3.0), being a
physician or nurse/midwife (OR=2.9), being between the ages of 25-44 (OR=2.1). ,
delayed risk information (OR = 2.0), having financial problems (OR = 1.6) and female
gender (OR = 1.8).
Conclusion: It was determined that more than half of the healthcare professionals
working in Rize Center had a low level of compassion satisfaction or they do not have
enough satisfaction with the helping nature of the profession. A significant portion of
participants experienced burnout and compassion fatigue at a level that required rest
leave or medical advice. It has been observed that this situation is mainly related to
working conditions, wages and workplace environment factors along with
sociodemographic characteristics, and it has been recommended that employee health
and safety programs be initiated at every stage for healthcare professionals.
Key words: Burnout, secondary trauma, compassion satisfaction, fatigue