İslam hukukuna göre müslüman azınlıkların hakları
The rights of muslim minorities according to Islamic law
Yazar: MEHMET HİCABİ SEÇKİNER
Danışman: PROF. DR. OSMAN ŞAHİN
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law
Dizin: Azınlık hakları = Minority rights ; Azınlıklar = Minorities ; Ekonomik haklar = Economic rights ; Müslüman azınlıklar = Muslim minorities ; Müslümanlar = Muslims ; Siyasal haklar = Political rights ; Sosyal haklar = Social rights ; İslam hukuku = Islamic law

Özet:
İslam hukukunda genel temayül Müslümanın gayrimüslimler arasında yaşamasının sakıncalı olduğu yönündedir. İslam devletinin merkezi gücünün zayıflamaya başlamasıyla Müslümanlar gayrimüslimlerin yönetimi altında yaşamak zorunda kalmışlardır. Bu durum dünya üzerinde ilk Müslüman azınlık kitlelerinin oluşumuna, böylece Müslüman azınlıkların fıkhi problemlerinin doğuşuna zemin hazırlamıştır. Özellikle son iki asırda siyasi ve iktisadi nedenlerle artan göçler çoğunluktan dil, ırk ve din bakımından ayrılan azınlıkların problemlerinin artmasına sebep olmuştur.
Günümüzde Müslüman azınlıklar kişisel, siyasi, iktisadi ve sosyal haklarını ifâ noktasında birçok problemle karşılaşmaktadır. Haklara ilişkin bu problemlerin bir yönü meselenin İslam hukukundaki karşılığına, diğer yönü ise gayrimüslim devlet hukuku ile ilişkisine dayanır. Bu problemlerin çözümünde önceliğin İslam hukukuna göre Müslüman azınlıkların haklarının tespitine dayandığı kanaatimizden hareketle çalışmamızı bu konu üzerine tesis ettik. Zira Müslümanın gayrimüslim devletteki varlığının imkanı ve haklarının ifâsının İslam hukukundaki karşılığının tespiti günümüzde gayrimüslim devletlerde yaşayan Müslümanların haklarına ait fıkhi problemlerin çözümüne temel oluşturacaktır.
Çalışmamızda modern hukuk ve İslam hukukunda azınlık ve Müslüman azınlık kavramlarının çerçevesini çizip, Müslüman azınlıkların oluşum-gelişim süreçlerini ve günümüzde Müslüman azınlıkların konumunu ortaya koyduk. Ardından Müslüman azınlıklar hukukunun temellendirmesini yaparak bu hukukun yeni bir fıkıh disiplini olduğunu tespit edip bu disiplinin temel ilkelerini belirledik. Bu bağlamda Müslüman azınlıkların fıkhi problemlerine çözüm üretirken korumacı hukuk refleksinin önemini ortaya çıkardık. Sonraki bölümde Kur'an-ı Kerim, Sünnet, İslam hukuk mirası, tarih bilimi ve modern hukuktan yararlanarak Müslüman azınlıkların seyahat, sığınma ve ikamet gibi haklarını inceleyip seyahat özgürlüğüne mutlak anlamda, ancak sığınma ve ikamet haklarına belli şartlarda sahip olduklarını belirledik.
Müslüman azınlıkların gayrimüslim devlette vatandaşlık hakkı almalarının fayda ve zararlarından hareketle belli şartlar dahilinde; seçme-seçilme, kamuda-askeriyede görev alma gibi siyasi haklarının ancak Müslümanların yararına olacak şekilde kullanmanın mümkün olduğu sonucuna vardık.  Müslüman azınlıkların inancını yaşama, eğitim alma, mülk edinme ve çalışma hakları gibi sosyal ve ekonomik haklarını bu haklara İslam hukukuna aykırı olmadığı sürece mutlak anlamda sahip olduklarını ortaya koyduk.

Abstract:
The general tendency in Islamic law is that it is undesirable for a Muslim to live among non-Muslims. As the central power of the Islamic state began to weaken, Muslims had to live under the rule of non-Muslims. This situation paved the way for the formation of the first Muslim minority masses in the world, and thus the emergence of the jurisprudence problems of Muslim minorities. Especially in the last two centuries, increasing immigration for political and economic reasons has led to an increase in the problems of minorities who are separated from the majority in terms of language, race and religion.
Today, Muslim minorities face many problems at the point of fulfilling their personal, political, economic and social rights. One side of these problems related to rights is based on the equivalent of the issue in Islamic law, and the other side is based on its relationship with non-Muslim state law. Based on our opinion that the priority in solving these problems is based on the determination of the rights of Muslim minorities according to Islamic law, we have based our study on this subject. Because the possibility of a Muslim's existence in a non-Muslim state and the determination of the equivalent of the fulfillment of his rights in Islamic law will form the basis for the solution of the fiqh problems regarding the rights of Muslims living in non-Muslim states today.
In this respect, in our study, we first drew the framework of the concepts of minority and Muslim minority in modern law and Islamic law, and revealed the formation-development processes of Muslim minorities and the position of Muslim minorities today. Then, by grounding the law of Muslim minorities, we determined that this law is a new discipline of fiqh and determined the basic principles of this discipline. In this context, we have revealed the importance of the protectionist law reflex while producing solutions to the fiqh problems of Muslim minorities. In the next section, we examined the rights of Muslim minorities such as travel, asylum and residence by making use of the Qur'an, Sunnah, Islamic legal heritage, historiography and modern law, and determined that they have the freedom to travel in absolute terms, but the rights of asylum and residence under certain conditions.
Based on the benefits and harms of Muslim minorities getting citizenship in a non-Muslim state, within certain conditions; We have come to the conclusion that it is possible to use political rights such as electing-being elected, serving in the public-military service only for the benefit of Muslims. We have shown that Muslim minorities have social and economic rights such as the right to live their faith, receive education, own property and work, as long as they do not violate Islamic law.