İbnü'l-Mülakkın ve et-Tavdîh li Şerhi'l-Camii's-Sahîh isimli eserinin hadis şerhçiliği açısından değeri
The value of ibnu'l-mulakkin and his book named al-Tawdih li Şerhi'l-Camii's-Sahih in terms of hadith commentary
Yazar: İRFAN AÇIK
Danışman: DOÇ. DR. HABİL NAZLIGÜL
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Buhari = Bukhari ; Hadis = Hadith ; İbnü'l-Mülakkın = İbnü'l-Mülakkın ; Şerh = Commentary

Özet:
Ümmeti muhtelif zaman ve mekânlarda kolektif bilinç ile bir arada tutan ve kaynaştıran, anlamları arasında yenilik ve süreklilik bulunan Sünnetin anlaşılması, büyük önemi haizdir. Şerhler, İslam'ın naslarını anlama, açıklama, yorumlama ve uygulama konusunda farklı eğilimleri/düşünceleri bünyesinde barındıran ve onları bir metedoloji içerisinde çok bileşenli şekilde derceden, gerek nesnel gerekse öznel bilgilerin üretildiği yapıtlardır. 
Giriş ve üç bölümden oluşan bu çalışma, unutulmuş veya yayımlanmamış kaynak eserleri günümüze taşıyan ve haleflerine bir şerh külliyatı miras bırakan Buhârî şârihi İbnü'l-Mülakkın'ı, özellikle et-Tavdîh isimli eseri üzerinden hayatı, eserleri, dönemi, bilgi aktları ve şerh yöntemini incelemektedir. Ayrıca araştırmanın konuları arasında, entelektüel gelenek çerçevesinde yazılan şerhler arasındaki akraba düşüncelerin fotoğrafını ortaya koyma, şerhlerin formel ya da anlam itibariyle değişimleri/gelişimleri, disiplinlerin şerhe yansımaları, mezhebî aidiyetinin şerhe etkileri, ihtilaflı delillerin çözüm metodu, Buhârî eleştirileri/savunuları, anlamın tarih-üstü bir din yorumuna evrilmesinde lafız-maksat dikotomisi de yer almaktadır. 
Temelde şahıs ve eser incelemesine dayanan araştırmanın gayesi, ilmî mirasımızın zengin ve çok sesli ürünü et-Tavdîh odağında, Memlükler coğrafyası Kahire'nin ve Şâfiî-Eş'arî eğitim-öğretim merkezi tematiğinin güçlü temsilcisi Endülüs asıllı İbnü'l-Mülakkın'ın metinleri nasıl anladığının ilkelerine erişimdir. Düşüncelerini daha geniş bir okur kitlesine ulaştırarak, ilmî ölçekte sergilenen seçkin gayretin tanıtımı ve görünürlüğünü artırmaktır. 
Anahtar Kelimeler: Buhârî, İbnü'l-Mülakkın, Memlükler, Şerhler.

Abstract:
Sunnah interpretion that keeps the community together in various times and locations with collective conscious and whose meanings include novelty and continuity has great importance. The commentaries are works that include various tendencies/thoughts in understanding, explanation, interpretation and application of nass (explicit statements) of Islam, that are collected in a multi-component way in a methodology and in which both objective and subjective information is produced. 
This study which consists an introduction and three chapters examines the life, works, the period, knowledge and commentary method of Bukhari commentator İbnü'l-Mülakkın especially through his work named et-Tavdih  that brought the forgotten or unpublished works to today and left a corpus of commentaries to its successors. Additionally, revealing the photograph of relative thoughts among commentaries written within the framework of intellectual tradition, changes/developments of commentaries in terms of meaning and form, reflections of disciplines to commentaries, effects of sectarian belonging to commentary, solution method of controversial evidences, Bukhari criticism/arguments, and also lafz/purpose dichotomy in evolution of meaning to a religion interpretation which is beyond history are included among  the subjects of this research.
The research that is mainly based on author and work review focuses on our rich and polyphonic product of our scientific heritage et-Tavdîh and it aims to access to the principles how Andalusian origin İbnü'l-Mülakkın, who is the strong representative of Cairo, geography of Mamluks, and Shafi-Ash'ari education center thematic, understood the texts. It aims to increase the introduction and visibility of the outstanding effort presented at the scientific scale by reaching the thoughts to a wider audience. 
Key Words: Bukhari, Ibnu'l-Mulakkın, Mamluks, Commentaries.