Türk ve Türkmen sendikacılığının toplumsal kökenleri (İki farklı temelde yapılanmış sendikacılığın mukayeseli değerlendirilmesi) /
Yazar: AKMYRAT ANNAYEV
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ERDİNÇ YAZICI
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2004
Konu: Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations
Dizin: Karşılaştırmalı analiz = Comparative analysis ; Sendikacılık = Unionism ; Sendikalar = Unions ; Türkiye = Turkey ; Türkmenistan = Turkmenistan

Özet:
195 ÖZET Endüstri ilişkileri sistemi dinamik yapıya sahiptir, zaman içinde meydana gelen gelişmelerin de etkisiyle bir başkalaşım geçirir. Sanayi devriminden günümüze kadar olan dönem boyunca endüstri ilişkilerinin gelişim süreci incelendiğinde bu durum bariz bir şekilde görülmektedir. Fakat sistemi meydana getiren ve esaslarını belirleyen kaideler hiçbir zaman değişmemiştir. Bu kaideler işçi, işveren ve devlettir. Çalışanların arzuları dışında yaygınlaşan fabrikasyon teknolojisi ve yeni üretim düzeni kurduğu işçi-işveren ilişkileri ile çalışanları çok güç yaşama şartlarına mahkum etmiş, bu şartlarda işçilerin bir yaşam kavgası vermeleri kaçınılmaz hale gelmiştir. Sanayileşmenin ilk dönemlerinden itibaren, yeni gelişen sendikalara karşı tepkiler sert olmuştur. Bu durum ikinci dünya savaşından sonraki döneme kadar sürmüştür. Sonrasında ise sendikalara daha ılımlı yaklaşılmıştır. Batı Avrupa'da doğup, gelişen sendikacılık hareketi diğer ülkeleri de etkilemiştir. Türk Sendikal hareketinin incelenmesinde ortaya çıkan, sendikacılık başta çalışanlardan çok sosyo-ekonomik modernleşmenin bir gerçeği olarak algılanmış ve yasal düzenlemelerle oluşturulup, geliştirilmeye çalışılmıştır. Ancak daha sonra, kısmen Türkiye'nin sanayileşmesi ile oluşan ve şekillenmeye başlayan işçi sınıfının mücadelesi, kısmen de sosyo-ekonomik yaşama entegresi ile sistemin bir unsuru, bir aktörü olan sendikaların bizatihi kendi varlıkları, Türk sendikacılığını tamamen dışarıdan şekillendirilen bir olgu olmaktan çıkarmıştır. Bu gün, Türk sendikaları bağımsız bir sosyal kurum olarak sosyo-ekonomik ve siyasal yaşam içinde yerlerini almışlardır. Bu çerçevede eksikleri ile, kazanımları ile artık demokrasinin vazgeçilmez unsurlarından biri olmuşlardır. Türkmenistan, uzun yıllar Sovyet egemenliği altında kaldıktan sonra, diğer Orta Asya Türk Cumhuriyetleri gibi 1991 yılında bağımsızlığını elde etmiştir. Sosyalist Bloğun çöküşü ile birlikte liberal sisteme entegre olmak196 üzere büyük yapısal değişikliğe giden Avrasya coğrafyasındaki endüstri açısından yaşanan değişimler çok daha yüklü anlamlar içermektedir. Bu noktada bağımsız Türkmenistan'da da milli şartlar, oluşturulmuş politikalar çerçevesinde eski Sovyet sendikacılığı temelinde yapılandırılan Türkmen sendikacılığı faaliyetlerini sürdürmekte, kendisini oluşan yeni şartlar doğrultusunda yenilemektedir. Küreselleşme tüm dünyada sendikacılığı yeni arayışlara zorlarken Türk sendikacılığının bu gelişmelerin dışında kalması düşünülmez. Üstelik Türk ekonomisinin dışa açılma sürecine girmesi, Avrupa Birliği ile bütünleşme alanında bazı somut adımlar atılması, KİT'leri özelleştirmeye karar vermesi Türk sendikacılığının hızlı bir dönüşüm eşiğinde olduğunu göstermektedir. Bağımsızlıktan sonra yeniden yapılanma sürecine giren Türkmen sendikalarının, son yarım asırlık demokrasi kültürü olan kardeş Türkiye ve Türk sendikacılığından öğreneceği bir çok şey vardır. Türkiye ve Türk sendikacılığı tecrübesi, Türkmenistan ve Türkmen sendikaları için bir hazinedir. Bunu değerlendirmemiz lazım, çabalarımız Türkmenistan'ı Uluslar Arası alanda saygın devletler seviyesine çıkarmak yönünde olmalıdır.

Abstract:
197 SUMMARY Industrial relationship has dynamical structure and has metamorphosis in effect of developments occurring during some time. During timer period from industrial revolution to nowadays, when process of industrial relations are examined this situation can be seen in some ways. However, bases being cause of the system and determining basis was had never been changed. These bases are employee, employer and government. Employee-employer relations established due to fabrication technology and new production order which became prevalent outside of desires of employee condemn employees to hard life conditions and life struggle of employees under these conditions was unavoidable. Beginning from the first period of industrialization there was sharp reaction to new developed labor unions. This situation last subsequent period of Second World War. Afterwards approach towards the labor unions was more moderate. Organized movements of labor union arose in Europe and affect other countries. Labor unionism, coming to light during studying the Turkish Labor's Union action, labor unionism was perceived first of all as truth of socio - economical modernization and strived to form and improve by legal regulations. However, later, struggle of workers class formed and start to be active by industrialization of Turkey extricate Turkish labor unionism from a fact shaped the outside by existence of itself of being an actor or component of the system with socio-economical life integration. Today, Turkish labor's union has a part in socio-economical and political life as a social institution. In this frame, it becomes non-abandoned element of democracy with its gains. Turkmenistan, having been under the Soviet sovereignty for long time, gets independence in 1991 like other Central Asian Turkic Republics. Together with the collapse of socialist block changes experienced with198 respect to industry in the Eurasia geography that went for large structural changes for the purpose of being integrated to liberal system includes more demanding meanings. At this point, Turkmen labor's unionism, structured based on the Soviet unionism, carrying on its actions and renovates itself as per new conditions. Globalization forces unionism to new way of searching in all over the world and cannot be thought that Turkish unionism stays outside of development. Furthermore, Turkish economy's start in foreign markets, make come concrete progress in the field of unification European Union, decision of privatization of state owned economic enterprises shows that Turkish unionism in threshold of rapid change. Turkmen unionism goes into process of making new structure after the independence has many things to learn from Turkey and Turkish unionism. Experience of Turkey and Turkish unionism is a treasure for Turkmenistan and Turkmen unionism. We have to realize it and our efforts should be in the way to make Turkmenistan a respective country in the International field.