Erzurum kenti sürdürülebilir alan kullanım uyuşmazlıklarının  belirlenmesi ve çözüm önerileri
Determination of sustainable land use conflicts in Erzurum and suggestions for solutions
Yazar: BAŞAK AYTATLI
Danışman: DOÇ. DR. NALAN DEMİRCİOĞLU YILDIZ
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture
Dizin: Arazi kullanımı = Land use ; Coğrafi bilgi sistemleri = Geographical information systems ; Kentsel arazi kullanımı = Urban land use ; LUCIS = Land Use Conflict Identification Strategy ; Sürdürülebilir kentleşme = Sustainable urbanization

Özet:
Amaç: Bu çalışma, Erzurum kentinde nüfus ve arazi kullanımlarının artmasıyla arazi değişimlerini gözlemlemek için, merkez ilçelerinin bir kısmı tarım, koruma ve yerleşim olmak üzere üç geniş arazi kullanım kategorisine göre oluşturulan arazi uygunluk analizi ile gelecekteki arazi kullanımlarının en uygun yerleşimini, dağılımını  ve gelecekte bu alanlarda görülebilecek olası çatışmaların mekânsal bir temsilini üretmeyi amaçlamıştır.
Yöntem: Bu çalışma, CBS tabanlı bir arazi kullanımı modeli olan LUCIS modeline dayanmaktadır. Model kullanılarak öncelikle arazi kullanım kategorilerini tanımlayan ve belirli bir hiyerarşide sıralanan amaçlar, hedefler ve alt hedefler birer kriter olarak Çoklu karar verme yöntemlerinden WLC ile ağırlıklandırılmıştır. CBS'de modele şekil vermek için ESRI'nin ArcGIS 10.8 "ModelBuilder" programı kullanılmıştır. CORİNE Düzey-II Dem verileri kullanılarak raster   haritalar oluşturulmuştur ve tüm haritalar tarım, koruma ve yerleşim temel arazi kullanım tercihleri arasındaki çatışmayı belirlemek için "single raster" aracı ile birleştirilmiştir. Herbir alt hedef için uygunluk haritaları yapılmış ve üç temel alan kullanım tercihleri belirlenmiştir. Daha sonra elde edilen uygunluk tercih haritalarına yine CBS de ağılıklı değerler yeniden atanarak alan kullanım uyuşmazlığı yüksek, orta ve düşük olarak belirlenmiştir.
Bulgular: Çalışmada Erzurum kenti üç merkez ilçede üç temel alan kullanım (tarım, yerleşim, koruma) kategorisi için CBS ortamında elde edilen tüm alt amaç haritalarıyla kullanım uygunluğu belirlenmiştir.Buna göre çalışma alanının mevcut yerleşimlerin çoğunlukla yer aldığı kuzeyinde kalan Yakutiye ilçesinin yerleşime; kent merkezindeki alanların yaklaşık %32'si, 10.760.64 ha'lık kısmı tarımsal faaliyetlere ve ilçenin güneyindeki ormanlık alanları, çayır-mera toplulukları gibi  doğal unsurların olduğu alanların  korumaya uygun alanlar olduğu, ancak Palandöken ilçesinin dağlık kısımlarının tarla tarımına ve Aziziye ilçesinin  yerleşime uygun olmadığı belirlenmiştir. göre korumanın baskın olduğu yerler 2507.65 ha ve çalışma alanının %8,82'si  ve yerleşimin baskın olduğu alanlar ise 1827.43 ha ve % 6.43 oranında olduğu yerler olarak tespit edilmiştir.
Sonuç: CBS ortamında elde edilen uygunluk haritalarının çakıştırılmasıyla ortaya çıkan uyuşmazlık haritalarında kategori tercihlerine göre yapılan sınıflandırma sonucunda çalışma alanında tarım-yerleşim-koruma alan tercihlerinde %23 oranında 65.29 ha'lık bir uyuşmazlık tespit edilmiştir.
Bu çalışmada gelecekte arazi kullanım kararlarını etkileyebilecek faktörler hesaba katılarak modele ait farklı öneriler tartışılmıştır.

Abstract:
Purpose: In this study, in order to observe the land changes with the increase in population and land use in Erzurum city, some of the central districts are classified according to three broad land use categories: agriculture, conservation and settlement. With land suitability analysis and conflict model for these uses, it aimed to produce the most appropriate settlement and distribution of future land uses and a spatial representation of possible conflicts that may be seen in these areas in the future.
Method: This study is based on the LUCIS model, which is a GIS-based land use model. By using the model, the objectives, targets and sub-targets, which define the land use categories and are listed in a certain hierarchy, are weighted with WLC, one of the Multiple decision making methods, as criteria. ESRI's ArcGIS 10.8 "ModelBuilder" program was used to shape the model in GIS. Raster maps were created using CORINE Level-II Dem data and all maps were combined with the "single raster" tool to determine the conflict between agriculture, conservation and settlement main land use preferences. Suitability maps were made for each sub-target and three main land use preferences were determined. Then, the weighted values were reassigned to the suitability preference maps obtained in GIS, and the land use mismatch was determined as high, medium and low.
Findings: In the study suitability for use was determined with all sub-objective maps obtained in the GIS environment for three main land use (agriculture, settlement, protection) categories in three central districts of Erzurum city. Approximately 32% of the areas in the city center, 10,760,64 hectares, are suitable for agricultural activities and the areas with natural elements such as forest areas, meadow-pasture communities in the south of the district are suitable for protection, but the mountainous parts of Palandoken district are suitable for arable farming and Aziziye district for settlement. determined not to exist. According to the study, the areas where the protection is dominant were determined as 2507.65 ha and 8.82% of the study area, and the areas where the settlement was dominant were determined as 1827.43 ha and 6.43%.
Results: As a result of the classification made according to category preferences, a 23% mismatch of 65.29 ha was detected in the preferences of agriculture-settlement-protected area in the study area, in the conflict maps that emerged by overlaying the suitability maps obtained in the GIS environment. In this study, different proposals of the model are discussed by considering the factors that may affect future land use decisions.