Ali el-Kârî ve şerh metodu (Mirkâtu'l-Mefâtîh örneği)
Aliyyul-Kârî and method of commentary (Example on The Mirkatu`l-Mefatih)
Yazar: RUFET ŞİRİNOV
Danışman: PROF. DR. MAHMUT YEŞİL
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Hadis Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Din = Religion
Dizin: Ali el-Kari = Ali al-Qari ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; İslamiyet = Islam ; Şerh = Commentary

Özet:
Araştırmanın konusu 16. Yüzyıl alimlerinden biri olan Aliyyu'l-Kârî'nin hayatını "Mirkâtu'l-Mefâtîh Şerhu Mişkâti'l-Mesâbîh" adlı eserini ve bu şerh eserinde kullandığı metodunu incelemektir. Aliyyu'l-Kârî'nin bu eseri hadis ilminde cem niteliği olarak kabul edilen eserlerden biri olan "Mişkâtu'l-Mesâbîh" eserine yazılmış en kapsamlı eser olarak kabul edilmiştir. Müellif şerhini kaleme alma sebebi olarak dönemin halkının sünnet ve hadise olan ilginin azalması ve hanefi mezhebinin hadis ilmine olan ilgisini ortaya koymak olduğunu vurgulamıştır. Araştırmamız üç bölümden oluşmaktadır. Müellifin hayatı ile ilgili malumat ve eserleri giriş bölümünde ele alınmıştır.  
Birinci bölümde, Mirkâtu'l-Mefâtîh'in her yönü ile tanıtımı yapılarak hem eserin ana kaynakları hem de Aliyyu'l-Kârî'nin hadislerin şerhinde kullandığı kaynakların tanıtımı yapılmıştır.
 İkinci bölümde Aliyyu'l-Kârî'nin hadisleri şerh etme metodu örneklendirme yolu ile izah edilmiştir. Bu bölümde genel itibariyle müellif hadislerin bab başlıklarının izah edildiği daha sonra muhteva değerlendirilmesinin ele alındığı tespit edilmiştir. Genel nitelikli tez olarak kabul edilebilecek eserde şerh alanında gerekli görülen temel noktalara temas edilmiştir. 
Üçüncü bölümde ise Mirkâtu'l-Mefâtîh'in İslâm ilimleri bakımından değeri ve kendisinden sonraki çalışmalara hangi ölçüde kaynaklık ettiği tespit edilmiştir. Eserin etkisi hem arapça hem de Türkçe yazılmış eserler çerçevesinde ele alınarak örneklendirme yapılmıştır. Yazıldığı dönemde olduğu gibi hala günümüzde de ilgi gören eserlerin başında gelir.

Abstract:
The subject of the study is to examine the life of Aliyyul-Kari, one of the 16th century scholars, and his method used in this annotation work. This work of Aliyyul-Kârî is considered to be the most comprehensive work on " Mişkâtul-Mesâbîh" one of the works considered to be an inclusive characteristic in the science of hadith.
The author explained his reason for writing the annotation as reducing the interest of the people in that period to Sunna and the Hadis, and he also wanted to emphasize the interest of the Hanafi sect in the hadith science. Our research consists of three parts. Information about the life of the author and his works are discussed in the introduction.
In the first chapter, "Mirkâtul-Mefâtîh" was introduced in every aspect, simultaneously the main sources of this work are explained. In the same time, the sources used by Aliyyul-Kârî in the explanations of the hadiths were introduced.
In the first chapter, the main sources of the work and the sources used by Aliyyul-Kârî in the commentary of the hadiths were introduced.
In the second chapter, Aliyyul-Kârî's method of commentary on the hadiths is explained by sampling. In this section, it is determined that the headings of the hadiths are explained and then the content evaluation is discussed. In the work which can be accepted as a general qualified thesis, the essential points in the field of commentary have been touched.
In the third chapter, the value of Mirkâtul-Mefâtîh in terms of Islamic sciences and the extent to which it was the source of the studies after him were determined. The effect of the work was examined by sampling and also in the frame of both in Arabic and Turkish scientific works. As it was in the period of writing, it is still one of the most popular works on this subject today.