İş sözleşmesi kapsamında ödenen ücret ve tazminatların vergilendirilmesi
Taxation of wages and compensations paid under the employment contract
Yazar: SUAT TAŞ
Danışman: PROF. DR. ÖMER EKMEKÇİ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Devletin kamu harcamalarının finansmanında kullanılmak üzere bireylerden karşılıksız ve cebri olarak aldığı para olarak tanımlanabilecek vergi, egemenlik yetkisinin mutlak görünümünün bir yansıması ve kamu hizmetlerinin finansmanında kullanılan kaynakların en önemlisidir. Günümüzde uygulanan vergi sistemleri çok vergili sistemler olup, devletler konusuna göre birden çok vergi alma yoluna gidebilmektedir. Bu vergiler içerisinde en önemli yeri teşkil eden vergilerden biri olan gelir vergisinin konusu gerçek kişilerin elde etmiş olduğu gelirlerdir. 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu kapsamında vergilendirilecek gelir unsurlarından biri de ücret gelirleridir. Bu kapsamda iş sözleşmesi kapsamında çalışan kişilerin elde etmiş olduğu ücret gelirleri kural olarak gelir vergisinin konusuna girer. İş sözleşmesi kapsamında elde edilen gelirlerin gelir vergisinin konusuna giren bir gelir unsuru olması nedeniyle, iş sözleşmesinin unsurlarının ve diğer iş görme sözleşmelerinden olan eser ve vekâlet sözleşmeleri ile farklılıklarının ortaya konulması son derece önemlidir. İş sözleşmesi kapsamında elde edilen bir gelir ücret olarak Gelir Vergisi Kanunu'nun ücretlerin vergilendirilmesine ilişkin düzenlemeleri kapsamında vergiye tabi tutulurken, vekâlet veya istisna sözleşmesi kapsamında elde edilen gelirler ise serbest meslek kazancı olarak vergiye tabi tutulmaktadır. Bazı durumlarda iş sözleşmesi ile diğer iş görme sözleşmeleri arasındaki farkın ortaya konulması konusunda sıkıntılar yaşanabilmektedir. Bunun nedeni bu sözleşmelerin bazı unsurlar itibariyle birbirine benzerlik göstermesidir. Bu sözleşmelerin birbirinden ayırt edilmesinde kullanılan asıl unsur bağımlılık unsurudur. İş sözleşmesinde işçi işverene bağımlı olarak, onun emir ve talimatı altında ya da ona ait bir organizasyon kapsamında işini yerine getirirken, diğer iş görme sözleşmelerinde ise iş gören işverene bağımlı olmaksızın, bağımsız bir şekilde edimini ifa etmektedir.
Bu kapsamda çalışmamızda öncelikle genel olarak ücret kavramına, ücret sistemlerine ve ücret türlerine değinilmiştir. Sonrasında 4857 sayılı İş Kanunu ve 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu kapsamında ücret kavramı ayrıntılı olarak irdelenmiştir. Bu noktada özellikle iş sözleşmesi ile konusu iş görme olan istisna ve vekâlet sözleşmeleri arasındaki farklılıklara değinilmiş ve bu şekilde yapılan bir ödemenin ücret olup olmadığı ve buna bağlı olarak da gelir vergisine ve damga vergisine tabi tutulup tutulmayacağı ortaya konulmaya çalışılmıştır. İş sözleşmesi kapsamında ödenen ücret ve tazminatların Gelir Vergisi Kanunu ve Damga Vergisi Kanunu kapsamında vergilendirilmesine ise çalışmamızın son bölümünde yer verilmiştir.

Abstract:
Tax, which can be defined as the money that the state receives from individuals for use in financing public expenditures, is a reflection of the absolute appearance of sovereign authority and is the most important of the resources used in the financing of public services. The tax systems applied today are multi-tax systems, and States may choose to collect more than one tax according to their subject. The subject of income tax, which is one of the most important taxes among these taxes, is the income earned by real persons. One of the income elements to be taxed under the Income Tax Law is wage income. In this context, wage incomes obtained by people working within the scope of employment contracts are subject to income tax as a rule. It is extremely important to reveal the elements of the employment contract and their differences from other employment contracts and work and mandate contracts, since the incomes and compensations obtained within the scope of the employment contract are an income element that falls within the scope of income tax. Income earned within the scope of an employment contract is subject to taxation as a wage or compensation within the scope of the regulations of the Income Tax Law regarding the taxation of wages, while incomes obtained under a proxy contract or contract of work are taxed as self-employment earnings. In some cases, there may be difficulties in determining the difference between the employment contract and other doing business contracts. The reason for this is that these contracts are similar to each other in some aspects. The main element used to distinguish these contracts from each other is the dependency element. In the employment contract, the worker performs his job as dependent on the employer, under his order and instruction or within the scope of an organization belonging to him, while in other doing business contracts, the worker performs his job independently, without being dependent on the employer. 
In this context, in our study, first of all, the concept of wages, wage systems and wage types are mentioned. Afterwards, the concept of wages within the scope of the Labor Law No.4857 and Income Tax Law No.193 has been examined in detail. At this point, the differences between the employment contract and the freelance and proxy contracts, which are the subject of employment, are mentioned and it is tried to reveal whether a payment made in this way is a wage and accordingly whether it is subject to income tax and stamp tax. The taxation of the wages and compensations paid under the employment contract within the scope of the Income Tax Law and the Stamp Tax Law is included in the last part of our study.