Kırik buğday genotiplerinin bazı tarımsal ve kalite özellikleri ile soğuğa dayanıklılık bakımından değerlendirilmesi
Evaluation of Kırik wheat populations in terms of cold resistance, some agricultural features and quality
Yazar: BERRİN DUMLU
Danışman: PROF. DR. METİN TOSUN
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
ve kurak sezonlarda öne çıkan yüksek kaliteli bir yerel buğday genotipidir. Çalışma, 2019-2022 üretim sezonlarında Doğu Anadolu Bölgesindeki üreticilerden toplanıp, saflaştırılan 186 Kırik buğday genotipi ve 8 standart çeşit ile augemented deneme deseni esaslarına göre kurulmuştur. Deneme, verim ve verim unsurları (tane verimi, bitki boyu, metrekarede başak sayısı, başaklanma gün sayısı, olgunlaşma gün sayısı, başak boyu, başakta tane ağırlığı ve başakta tane sayısı), bazı kalite karakterleri (bin tane, hektolitre ağırlığı, protein oranı, zeleny sedimantasyon, yaş gluten, gluten indeksi ve kuru gluten) ve soğuğa dayanıklılık oranlarını belirlemek, bunları standart çeşitlerle karşılaştırmak ve öne çıkan hatları tespit etmek amacıyla yapılmıştır.
Bulgular: Çalışmamızda,  Kırik hatları içerisindeki bazı genotiplerin verim ve kalite parametreleri ile soğuğa dayanıklılık oranları açısından modern ıslah çeşitlerine göre daha yüksek değerlere sahip oldukları görülmüştür. Denemede; tane verimi ve başakta tane ağırlığında 56, m2'de başak sayısında 102, başak boyunda 140, yaş gluten içeriği, hektolitre ağırlığı ve gluten indeksinde 80, protein oranında ise 34 nolu hattın üstün olduğu tespit edilmiştir.
Sonuç: Bu özellikler bakımından öne çıkan hatların ön-ıslah programlarına dâhil edilerek yeni çeşitlerin geliştirilmesinde genitör olarak kullanılabilecekleri sonucuna varılmıştır. Denemeden elde edilen sonuçlar Kırik hatlarının günümüzde ve gelecekte buğday üretimini kısıtlayacak faktörlere karşı değerlendirilebilecek değerli genetik kaynaklar olduğunu göstermiştir.

Abstract:
Purpose and Method: Kırik is a high quality local wheat landraces that is widely produced by producers in the Eastern Anatolia Region and stands out in dry seasons. The study was based on the principles of an augmented experimental design with 186 Kırik wheat landraces which collected and purified from producers in the Eastern Anatolia Region and 8 standard varieties during the 2019-2022 production seasons. The experiment was conducted to determine yield, yield components (grain yield, plant height, number of spikes per square meter, number of days to heading, number of days to maturity, spike height, spike grain weight and number of spike grains), some quality characters (1000-grain weight, hectoliter weight, protein ratio, zeleny sedimentation, wet gluten, gluten index and dry gluten), cold resistance rates and compare them with standard varieties and identify prominent lines.
Findings: In our study, it was observed that some genotypes within the Kırik lines had higher values than modern breeding varieties in terms of yield and quality parameters and cold resistance rates. In the experiment;  determined that superior line 56 in terms of grain yield and spike grain weight, line 102 in terms of number of spike per m2, line140 in terms of spike length, line 80 in terms of wet gluten content, hectoliter weight and gluten index, line 34 in terms of protein ratio.
Results: It was concluded that the lines that stand out in terms of these characteristics can be included in pre-breeding programs and used as genitors in the development of new varieties. The results obtained from the trial showed that the Kırik lines are valuable genetic resources that can be evaluated against factors that will limit wheat production today and in the future.