Osmanlı ve Cumhuriyet dönemi ulus inşası ve kimlik çalışmaları: Ülkemizden ve dünyadan müze örnekleri
Nation building and identity studies in the Ottoman and Republic period: Examples of museums from our country and the world
Yazar: ÜNAL ÜSTÜNDAĞ
Danışman: PROF. DR. FETHİYE ERBAY
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Müze Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Müzecilik = Museology
Dizin: Kimlik inşası = Identity formation ; Kültürel inşa = Social construct ; Ulus inşası = Nation building

Özet:
Modern ulusların ortaya çıkışıyla başlayan ulusal inşa süreçleri kapsamında çok yönlü politikalar geliştirilmiş ve uygulamaya konmuştur. Ulusal boyutta bir kültür ve kimlik inşası temel dinamikleri itibariyle her ulusta farklı ihtiyaçlardan doğmuş, faklı dinamiklerle uygulamaya konmuştur. Ulusların doğuşu, erozyona uğraması, savaşlar ya da toplumsal olaylar sonrasında siyasal dönüşüm geçirmeleri gibi nedenler kültür ve kimlik inşasını zorunlu kılan başlıca faktörlerdir. Ulusal inşa süreçlerinin argümanları arasında kültür politikaları önemli yer tutmaktadır. Modern uluslarla birlikte ortaya çıkan modern müze yapıları kültürel inşanın önemli bir aracıdır. Müzeler kamuyu görünür kılan, toplumu eğiten, kültür oluşumuna katkı sunan ve dolaylı olarak kimliği inşa eden yapılardır. 
Müzeleri kültürel ve ulusal inşa süreçlerinin önemli bir aracı ve tamamlayıcısı olarak gören bu çalışmada, Türkiye ve dünya müzelerinde ulusal kimlik inşa süreçlerinin nasıl yürütüldüğü örneklerle açıklanmaya çalışılmaktadır. Çalışma Türkiye'de ulusal kültür ve kimlik sürecinde kurulmuş ya da hayata geçirilememiş müzeleri Cumhuriyet öncesi ve sonrası olarak ele almaktadır. Dünya müzelerinden örnekler Amerika, Avrupa, Afrika, Yeni Zelanda, Rusya, Uzak Doğu ve Orta Doğu müzeleri örnekleriyle ele alınmıştır.
Çalışmada Türkiye'de ulusal kültürü ve kimliğin şekillenmesine katkı sunan Tanzimat, Meşrutiyet, Cumhuriyet dönemlerinde önemli müzelerin kurulum süreçleri, millî kültüre katkıları, sosyolojik ve tarihi bağlamda ele alınarak incelenmiştir. Birincil ve ikincil kaynaklar dışında söylem analizlerine de başvurulmuştur. Cumhuriyet öncesi ve sonrası Türkiye örneklerinde tümdengelim yoluyla kurulan ya da kurulmaya çalışılan ulusal ve millî müzeler incelenmiş, dünya örneklerinde ise daha çok müzeler özelinden ülkelerin genel tarihi ve siyasal dokularına dair tümevarım yöntemiyle ele alınmıştır. Dünya örneklerinde, akademik çalışmalar ile müze kurumları ve müzecilerin kendi söylemleri incelenmiştir.
Müzelerin ulusal kültür ve kimlik inşasına sağladıkları katkıların dönemsel olarak değişebileceği, inşa süreçlerinin revize edilmesi ya da yeniden kurgulanması gereken dinamik süreçler olabileceği, müzelerin anlatı, kurgu ve misyonlarının da bu dinamik süreçlere göre şekillenmesi gerektiği bulgusuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler: ulusal kültür, kültür inşası, kimlik inşası, müzeler ve ulusal inşa.

Abstract:
Within the scope of the national construction processes that started with the emergence of modern nations multidimensional policies have been developed and put into practice. The construction of a national culture and identity has emerged from different needs in every nation in terms of its basic dynamics and has been put into practice with different Dynamics. The reasons such as the birth of nations, their erosion, political transformation after wars or social events are the factors that necessitate the construction of culture and identity on a national scale. Cultural policies have an important place among the arguments of national construction processes. An important tool of cultural construction is the modern museum structures that emerged with modern nations. Museums are structures that make the public visible, educate the society, contribute to the formation of culture and indirectly construct identity.
In this study, which seen museums as an important tool and complement of cultural and national construction processes, it is tried to explain with examples how the national identity construction processes in museums in Türkiye and the world are carried out. The study deals with the museums that were established or not implemented in the process of national culture and identity in Türkiye before and after the Republic. In the selection of examples museums all over the world, that based in America, Europe, New Zealand, Russia, the Far East and the Middle East were discussed.
In this study, the establishment processes of important museums in the Tanzimat, Constitutional and Republican periods, which contributed to the shaping of national culture and identity in Turkey, their contributions to national culture have been studied in sociological and historical contexts. Apart from primary and secondary sources, discourse analyzes were also used.
National museums, which were established or tried to be established by deduction method in the examples of Turkey before and after the republic, were examined, and in the examples of world muesums, the inductive method of the general history and political texture of the countries was used, In World examples, acedemic studies, museum institutions and the own discourses of museologists have been examined.
It has been found that the contributions of museums to the construction of national culture and identity may change periodically, that there may be dynamic processes that need to be revised or reconstructed in the construction processes, and that the narrative, fiction and mission of the museums should be shaped according to these dynamic processes.

Keywords: national culture, cultural construction, identity construction, museums and national construction.