Muhasebe denetiminde XBRL ve yapay zekâ kullanımının denetim sürecine etkisi ve uzman sistemler uygulaması
The effect of XBRL and artificial intelligence using auditing process in accounting audit and expert systems application
Yazar: İSMET KARADUMAN
Danışman: PROF. DR. SELMAN AZİZ ERDEN
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Muhasebe Finansman Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Denetim = Control ; Denetim sistemleri = Control systems ; Genel muhasebe = General account ; Muhasebe denetimi = Accounting audit ; Uzman sistemler = Expert systems ; XBRL = XBRL ; Yapay zeka = Artificial intelligence

Özet:
Günümüzde bilişim teknolojilerinin kullanımı, her alanda olduğu gibi muhasebe alanında da her geçen gün hızla artmaktadır. Artık bilgisayarların yardımıyla muhasebenin kayıt, raporlama ve analiz fonksiyonları çok kısa sürede gerçekleştirilebilmektedir. Diğer taraftan bilişim teknolojilerinin yaygınlaşması, yeni yolsuzlukları, usulsüzlükleri, hak ihlallerini vb. birtakım olumsuzlukları beraberinde getirmektedir. İşletmelerin ve işletmelerle mali ilişkisi bulunanların bu olumsuzluklardan korunması; yeni yöntem ve teknikler ile muhasebe denetiminin etkinliğinin artırılmasına bağlıdır.     
Bu doğrultuda, finansal verilerin daha hızlı ve kolay bir şekilde analiz edilmesini ve raporlanmasını sağlayan XBRL ile insan zekâsının bilgisayarlar aracılığı ile modellenmesine olanak sağlayan yapay zekâ, muhasebe denetiminin etkinliğini artırmada kullanılabilecek önemli teknolojilerdir. 
Bu çalışmada; muhasebe denetiminde XBRL ve yapay zekâ kullanımının denetim sürecine etkisinin ortaya konulması amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda, ilk olarak XBRL ile yapay zekâ teknolojilerinden uzman sistemleri bir araya getiren çalışmanın amacına ve kapsamına uygun bir uzman sistem yazılımı geliştirilmiştir. Daha sonra örnek işletmeye ait veriler denetim süreci dâhilinde, satış ve tahsilat döngüsü kapsamında, geliştirilen uzman sistem yazılımı ile değerlendirilmiştir. Değerlendirme esnasında yazılımın (dolayısıyla XBRL ve yapay zekâ kullanımının) denetim sürecine etkisi, denetim sürecinin her bir adımında ayrı ayrı ele alınarak elde edilen sonuçlar ayrıntılı bir şekilde açıklanmıştır.

Abstract:
Nowadays, the use of information technologies is rapidly increasing  in the field of accounting as it is in every field. Recording, reporting, and analyzing functions of accounting can be realized in a very short time with the help of computers. On the other hand, the dissemination of information technologies brings back some problems with it such as new corruptions, infraction of rules, violations of rights, etc. The protection of those businesses and of those who have financial relations with them from these negative situations depends on the improvement of new methods and techniques and the effectiveness of accounting audit.
In this respect, XBRL, which enables faster and easier analysis and reporting of financial data with artificial intelligence that allows the modeling of human intelligence through computers are important technologies that can be used to increase the effectiveness of accounting audit.
In this study, it is aimed to state the effect of using XBRL and artificial intelligence in auditing process in accounting audit. Depending on this main purpose, first an expert system software has been developed that brings expert systems from artificial intelligence technologies and XBRL together in accordance with the scope and purpose of the study. After that, the data of the exemplary company were evaluated with the developed expert system software within auditing period, the sales and collection cycle. During this evaluation stage, the effects of the software (hence XBRL and artificial intelligence) on the accounting audit process are separately determined and the results obtained are explained in detail.