Farklı dikim sıklıklarının tarhun (Artemisia dracunculus L.) bitkisinin agronomik ve teknolojik özellikleri üzerine etkileri
Effects of different plant densities on agronomic and technological characteristics of tarragon (Artemisia dracunculus L.)
Yazar: YEŞİM MUALLA ÇİL
Danışman: PROF. DR. KEMALETTİN KARA
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Gıda Mühendisliği = Food Engineering ; Ziraat = Agriculture

Özet:
Tarhun (Artemisia dracunculus L.) ekotiplerinin (Bayburt ve Erzurum/Dadaşköy) tarımsal ve teknolojik özellikleri üzerine dikim sıklıklarının etkilerini belirlemek amacıyla yapılan bu çalışma 2011 ve 2012 yıllarında Erzurum?da yürütülmüştür. Deneme ?Tesadüf Blokları? deneme deseninde ?Bölünmüş Parseller? düzenlemesine göre yürütülmüştür. Ekotipler, ana parsellere, dikim sıklıkları (sıra arası: 40, 50 ve 60 cm; sıra üzeri: 30, 40 ve 50 cm) alt parsellere yerleştirilmiştir. Denemede; bitki boyu (cm), yeşil herba verimi (kg/da), yeşil yaprak verimi (kg/da) ve oranı (%), yeşil sap verimi (kg/da) ve oranı (%), drog herba verimi (kg/da) ve oranı (%), drog yaprak verimi (kg/da) ve oranı (%), drog sap verimi (kg/da) ve oranı (%), kuru madde verimi (kg/da) ve oranı (%), yaprak kuru madde verimi (kg/da) ve oranı (%), sap kuru madde verimi (kg/da) ve oranı (%),  uçucu yağ oranı (%) ve verimi (l/da) ile uçucu yağ bileşenleri incelenmiştir. 
Araştırma sonuçlarına göre; deneme yıllarının incelenen karakterler üzerine etkisi, bitki boyu hariç diğer karakterler üzerinde önemli olmuştur. Denemenin ikinci yılında incelenen karakterlerden bitki boyu, yeşil herba, yeşil yaprak, drog sap, kuru madde ve uçucu yağ verimleri, ayrıca drog sap ve uçucu yağ oranları birinci deneme yılından fazla olmuştur.
Ekotipler arasında incelenen karakterler yönünden farklılıklar olup, bitki boyu, yeşil herba, yeşil yaprak, yeşil sap, drog herba, drog sap, bitki kuru madde, sap kuru madde ve uçucu yağ verimleri, ayrıca yeşil sap ve sap kuru madde oranları Dadaşköy ekotipinde Bayburt ekotipinden fazla olmuştur. Bayburt ekotipinde ise drog yaprak ve yaprak kuru madde verimi, ayrıca yeşil yaprak, drog herba, drog yaprak, drog sap, bitki kuru madde ve uçucu yağ oranları Dadaşköy ekotipinden fazla olmuştur.
Dikim sıklığının incelenen karakterlerden bitki boyu hariç diğer karakterler üzerine etkisi olmuştur. 40x40 cm?lik dikim sıklığında; yeşil sap, drog herba, drog yaprak, drog sap, kuru madde, yaprak kuru madde, sap kuru madde ve uçucu yağ verimleri, drog herba, drog yaprak, kuru madde ve yaprak kuru madde oranları fazla olmuştur. 40x30 cm?lik dikim sıklığında ise yeşil herba verimi ve yaprak herba verimi, 60x30 cm?lik dikim sıklığında yeşil yaprak oranı, 60x40 cm?lik dikim sıklığında yeşil sap oranı, 50x30 cm?lik dikim sıklığında drog sap oranı, 50x40 cm?lik dikim sıklığında sap kuru madde oranı ve 40x50 cm?lik dikim sıklığında ise uçucu yağ oranı en fazla olmuştur.
Tarhun (Artemisia dracunculus L.) ekotiplerinde 32 bileşen belirlenmiştir. Her iki ekotipte hem deneme yılarında hem de her iki biçimde methylchavicol, methyleugenol, germacrene, ?-zingiberene, spathulenol, ß-cubenene, trans-ß-ionene ve ocimeme bileşenleri belirlenmiştir. 
Sonuç olarak; incelenen özelliklerden drog herba, drog yaprak, drog sap ve kuru madde verimleri dikkate alındığında her iki ekotip için önerilen dikim sıklığı 40x40 cm?dir. 
Anahtar Kelimeler: Tarhun (Artemisia dracunculus L.), Dikim Sıklığı, Uçucu Yağ, CG-MS.

Abstract:
This study has been carried out between 2011-2012 years in Erzurum, aiming to determine the effects of plant densities on agronomic and technological characteristics of Tarragon (Artemisia dracunculus L.) ecotypes (Bayburt and Erzurum/Dadaşköy). The experiment has been established on a split polt in a ?Randomized Block? design. Ecotypes have been set up at main plots and sub-plots with different plant densities (row-spacing: 40, 50 and 60 cm; over-row: 30, 40 and 50 cm). In the course of experiment; plant height (cm), green herba yield (kg/da), green leaf yield (kg/da) and ratio (%), green stem yield (kg/da) and ratio (%), drug herba yield (kg/da) and ratio (%), dry matter yield (kg/da) and ratio (%), leaf dry matter yield (kg/da) and ratio (%), stem dry matter yield (kg/da) and ratio (%), essential oil ratio (%), essential oil yield (l/da) and their constituents have been analyzed. 
In accordance with the results, the effect of experiment years on the examined characteristics, except plant length, has been significant. In the second year of the experiment, besides drug stem and essential oil ratios; plant height, green herba, green leaf, drug stem, dry matter and essential oil yield values are higher than the first year of the experiment. 
Differences among the analyzed characteristics have been recorded and besides, green stem and dry matter ratios, plant height, green herba, green leaf, green stem, drug herba, drug stem, dry matter, stem dry matter and essential oil yield values of Dadaşköy ecotypes are higher than Bayburt ecotype. Drug leaf, leaf dry matter and essential oil ratios of Bayburt ecotype are higher than Dadaşköy ecotype.
Except plant height, plant density has been effective on the analyzed characters. At the plant density of 40x40 cm, green stem, drug herba, drug leaf, drug stem, dry matter, leaf dry matter, stem dry matter and essential oil yields, drug herba, drug leaf, dry matter and leaf dry matter ratios are high. At the plant density of 40x30 cm, green herba yield and leaf herba yield, at the plant density of 60x30 cm, green leaf ratio, at the plant density of 60x40 cm, green stem ratio, at the plant density of 50x30 cm, drug stem ratio, at the plant density of 50x40 cm, stem dry mater and at the plant density of 40x50 cm, essential oil ratio have been maximum. 
32 constituents have been determined in the ecotypes of Tarragon (Artemisia dracunculus L.). Methylchavicol, methyleugenol, germacrene, ?-zingiberene, spathulenol, ß-cubenene, trans-ß-ionene and ocimeme have been determined in both crops and experiment years of the ecotypes. 
In conclusion; regarding the yields of drug herba, drug leaf, drug stem and dry matter characteristics, plant density of 40x40 cm is recommended for both ecotypes.
Keywords: Tarragon (Artemisiadracunculus L.), Planting Density, Essential Oil, CG-MS