Tip 2 diyabet hastalarının tersiyer korunma uygulamalarını bilme ve yararlanma durumları
Knowledge and utilisation status of tertiary prevention practices in type 2 diabetes mellitus patients
Yazar: SEÇKİN ÖZSAYDI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ARDA BORLU
Erciyes Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; İç Hastalıkları = Internal diseases
Dizin: Bilgi = Knowledge ; Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Diabetes mellitus-tip 2 = Diabetes mellitus-type 2 ; Üçüncül koruma = Tertiary prevention

Özet:
Amaç: Çalışmanın amacı tip 2 diyabetlilerin hastalıkları hakkındaki bilgi düzeyleri ve tersiyer korunma uygulamalarını bilme ve uygulama durumlarını ve bunlarla ilişkili faktörleri ortaya koymaktır. 
Gereç ve Yöntem: Kesitsel nitelikteki çalışmanın evrenini Talas ilçesindeki tip 2 diyabet hastaları oluşturmaktadır. Çalışma kapsamında Kasım 2018-Nisan 2019 tarihleri arasında herhangi bir nedenle aile sağlığı merkezine başvuran 390 erişkin hastaya ulaşılmıştır (min. örneklem büyüklüğü:384). Veriler anket yöntemiyle yüz yüze görüşülerek toplanmış ve bilgisayar ortamında analiz edilmiştir. Frekans tablolarının gösteriminde sayı ve yüzdeler, kategorik verilerin değerlendirmesinde ki-kare testleri ve lojistik regresyon analizi modeli, sayısal verilerin analizinde tek yönlü varyans analizi testleri kullanılmıştır.
Bulgular: Araştırma grubunun %57.9'u kadındır ve yaş ortalaması 57.9±10.1 yıldır. Diyabete ek olarak en çok sahip olunan kronik hastalıklar; hipertansiyon (%45.6), dislipidemi (%42.1) ve kalp hastalığıdır (%25.9). Sağlık personelinden en az bir kez diyabet eğitimi alanların oranı %83.1'dir ve en çok eğitim alınan konular sırasıyla; beslenme (%75.9), diyabet ilaçlarının kullanım şekli (%62.1), kendi kendine kan şekeri ölçümü yapabilmedir (%53.3). Hastalık tecrübesi daha uzun olanların doğru uygulamaları bilme oranı daha yüksektir. Hastaların son bir yıl içinde influenza aşını yaptırma oranı %21.3, hepatit B aşısı yaptırma oranı %9.0, pnömokok aşısını yaptırma oranı %3.8'dir. Metabolik kontrolü en kötü olan grubun (HbA1c>%10.0); bel çevresi, bel-boy oranı ve BKİ ortalamaları en yüksek olarak bulunmuştur (p<0.05).
Sonuç: En az bir kez hastalığın yönetimi konusunda eğitim alanların oranı yüksektir. Hastaların hastalık yönetiminde yapmaları gerekenleri uygulama oranları bilme oranlarından daha düşüktür. Hasta eğitimlerinin komplikasyonları önlemede başarılı olabilmesi için sadece bilgilendirme değil davranış değişikliği ve tutum geliştirme hedefleri olmalıdır ve bu açılardan eğitimlerin etkinliği periyodik hasta takiplerinde değerlendirilmelidir. 
Anahtar kelimeler: tip 2 diyabetli hasta, bilgi, yararlanma, tersiyer korunma

Abstract:
Aim: The aim of the study is to reveal the knowledge level about the diseases of type 2 diabetics and their knowledge and application of tertiary prevention practices and related factors.
Materials and methods: The universe of the cross-sectional study is type 2 diabetes patients in Talas. Within the scope of the study, 390 adult patients who applied to family health center for any reason were reached between November 2018 and April 2019 (min. Sample size:384). The data was collected by face-to-face interviewing by questionnare method and were analyzed on a computer basis. Numbers and percentages in the representation of frequency tables, chi square tests in the evaluation of categorical data and logistic regression analysis model, one-way analysis of variance tests in the analysis of numerical data were used.
Results: 57.9% of the research group is female and the average age is 57.9 ± 10.1. In addition to diabetes, the most common chronic diseases are; hypertension (45.6%), dyslipidemia (42.1%) and heart disease (25.9%). The rate of those who have received diabetes education at least once from the health personnel is 83.1% and the education received was mostly about nutrition (75.9%), use of diabetes drugs (62.1%), and self-measurement of blood glucose (53.3%). Those with longer disease experience have a higher knowledge of correct practices. The rate of patients who received influenza vaccine last year was 21.3%, the rate of patients who received the hepatitis B vaccine was 9.0%, and the rate of those who received the pneumococcal vaccine was 3.8%. Waist circumference, waist-height ratio and BMI averages were highest in the group with the worst metabolic control (HbA1c>10.0%) (p<0.05).
Conclusion: The proportion of those who have been trained in the management of the disease at least once is high. Patients have lower rates of practice what they need to do in disease management than they know. In order for patient education to be successful in preventing complications, there should be goals of behavior change and attitude development, not just information and in these respects the effectiveness of the training should be evaluated in periodic patient follow-up.
Key words: type 2 diabetic patient, knowledge, utilisation, tertiary prevention