II. Abdülhamid Han Dönemi şeyhülislamları ve yönetimi üzerinde etkileri
Abdülhamid Khan the second period sheikhulislams and their effects on his administration
Yazar: BİLAL OSMAN EKİZOĞLU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİ HATALMIŞ
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Tarih = History
Dizin: Abdülhamid II = Abdülhamid II ; Fetvalar = Fatwas ; Kamu yönetimi = Public administration ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; İslam tarihi = Islamic history ; Şeyhülislam = Seyhulislam ; Şeyhülislamlık = Şeyhulislam

Özet:
Üç kıtanın son hükümdarı II. Abdülhamid Han'ın saltanatı Osmanlı Devleti'nin en zor ve en problemli dönemlerinden biri olmuştur. II. Abdülhamid Han,  dağılma ve yok olma tehlikesi ile karşı karşıya kalan devletinin yönetim mekanizmalarını kendi kontolüne alarak saltanatı süresince Osmanlı Devleti'ne düşman olanların, devleti bölmeye ve parçalamaya çalışanların tuzaklarını, komplolarını engellemiştir. Basiretli idaresiyle devletin kaybolan prestijini tekrardan kazandırmıştır. II. Abdülhamid Han üzerine yapılan bir çok araştırmanın yanında eksikliğini gördüğümüz ve literatür çalışmalarına katkı sağlayacağını düşündüğümüz bu çalışma, II. Abdülhamid Han dönemi şeyhülislamlarının biyografilerini  ve şeyhülislamların II. Abdülhamid Han'ın yönetimi üzerindeki etkilerini araştımayı amaçlanmıştır.
Araştırmada öncelikle şeyhülislam kavramının, tarihsel süreçte ortaya çıkışı, İslam devletlerindeki gelişimi, Osmanlı Devleti'nde şeyhülislamlık makamının ortaya çıkışı ve kurumsallaşma süreci incelenmiştir. Şeyhülislamların konumunun daha iyi anlaşılması için atama kriterlerinden, görevlerinden, yetkilerinden, protokoldeki yerlerinden bahsedilmiştir. II. Abdülhamid Han'ın dönemini objektif değerlendirmek için biyografisi,  karakteri ile özdeşleşen yönetim anlayışı ve yönetiminin özellikleri araştırılmıştır. II. Abdülhamid Han'ın, saltanat makamına geldiği 31 Ağustos 1876'dan, halʻ edildiği 27 Nisan 1909'a kadar  şeyhülislamlık makamına atanan şeyhülislamların biyografileri, etkili oldukları belli başlı siyasi olaylar, II. Abdülhamid Han'ın  devlet yönetimine etkileri mukayeseli bir şekilde  incelenmiştir.

Abstract:
The reign of Abdülhamid Han II, who is the last ruler of the three continents, was considered as one of the toughest and most turbulent years of the Ottoman Empire. Abdülhamid Han II struggled with traps and conspiracies of people who were enemies, whose aims were to divide and dismember the state. With the help of his foresighted governance, he managed to retrieve the prestige of the empire. We aimed to study the lives of Shaykh al-islam in the reign of Abdülhamid Han II and their effects on his statecraft, because we consider that this topic was a missing part and would contribute to the literature although there are many researches about Abdülhamid Han II.
We studied on how the concept of Shaykh al-islam emerged in the history, its course in the Islamic states, its emerge, development and institutionalization in the Ottoman Empire, the duties of Shaykh al-islam and their effects on the statecraft. To understand this period deeply, we reviewed the life of Abdülhamid Han II; his education, his being a Sultan's son, and the character and events of the era when he succeeded to the throne. We also tried to show the manner and features of the rule identified with Abdülhamid Han II. We tried to review the lives of Shaykh al-islam objectively -who were assigned to the position of Shaykh al-islam from August 31, 1876, when Abdülhamid Han II succeeded to the throne to April 27, 1909, when he had to abdicate due to the Dethronement Fatwa which was adopted in the National General Assembly after suppressing the 31 March incident-, their effects on the statecraft and political events on which they had influence.