Türk modernleşmesinde modernlik algısı ve ideolojik yansımaları
Modernity perception and ideological relections in Turkish modernization
Yazar: ŞAZİYE GENÇ ÇELEBİ
Danışman: DOÇ. DR. SEVİM ATİLA DEMİR
Sakarya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Algı = Perception ; Batılılaşma = Westernization ; Modernleşme = Modernization ; Modernlik = Modernity ; Sosyal değişim =   ; Sosyal değişme = Social change ; İdeoloji = Ideology

Özet:
17. Yüzyıldan itibaren Batı'da siyasal, sosyal, kültürel ve ekonomik anlamda büyük değişimler yaşanmış, yeni bir yaşam ve örgütlenme biçimi oluşmuştur. Modernite olarak adlandırılan bu durum; bilimsel gelişme, sanayileşme, kentleşme, demografik değişim, ulus devlet, kapitalist dünya sistemi gibi sayabileceğimiz özelliklerle var olmuştur. Batı dışı toplumların Batının bu yeni durumunu örnek alması modernleşme kavramı ile açıklanmıştır. Türk Modernleşmesi; toplumun ihtiyacı üzerine, kendi dinamikleri ile ortaya çıkmadığından, kadim kültür ve medeniyet ile uyuşmamış, modernleştirme projesi olarak kalmış, günümüze kadar sosyal ve fikri bir mesele olarak süregelmiştir.
Bu araştırmanın amacı; İlk modernleşme hareketlerinden Cumhuriyet'e kadar Türk modernleşmesinde modernlik algısını ve bu algının ideolojik yansımalarını ortaya koymak; günümüze kadar gelen "alternatif modernlik" tartışmalarına katkıda bulunmaktır. Ayrıca ilk modernleşme hareketlerinin nasıl bir zihni atmosferde gerçekleştirildiği, aydın elit-bürokratlar ile halk arasında oluşan algı mesafesi ve farklılığı açıklanacaktır. Cumhuriyet döneminde modernleşmenin karakteri ve sistemleştirilmesi sosyolojik olarak değerlendirilecektir. Kendimize özgü bir modernlik oluşturup oluşturamayacağımız tartışılacak, bu minvaldeki tartışmalara katkı sağlanacaktır. Çalışmada kaynak araştırma yöntemi kullanılmış, literatür taraması yapılmış, birincil ve ikincil kaynaklardan faydalanarak dönemlerin düşünce yapıları analiz edilmiştir. Konu ile ilgili kitap, makale ve internet kaynaklarından yararlanarak bu kaynaklar çalışmanın amacı doğrultusunda kullanılmıştır.
Sonuç olarak; ilk modernleşme hareketleri Batıya duyulan hayranlık ve geri kalmışlık psikolojisinin oluşturduğu algı ile aydın-bürokratlar öncülüğünde, yüzeysel, tepeden inmeci bir şekilde yapılmıştır. Yine Batı'nın üstün ve güçlü olduğu algısı ve bu güce ulaşma saiki modernleşme hareketlerinin arkasındaki itici güç olmuştur. Modernlik askeri, teknik ve eğitim alanında ıslahatların yapılması ve Batılı yaşam tarzının alınması ile giderilebilecek bir eksiklik olarak algılanırken, Batıdaki modernliğin arka planı anlaşılmamıştır. Cumhuriyet döneminde modernliğin doğasında bulunan ötekileştirme ideolojisinin işlediği, modernleşmenin "muasır medeniyetler seviyesine ulaşmak" algısı üzerinden sistemleştirilerek yürütüldüğü görülmüştür. Modernlik algısını oluşturan aydın-bürokratlar için modernleşme ilericilik iken halk modernleşmeyi "yabancılaşma" olarak adlandırmıştır. Osmanlı ve Cumhuriyet Aydınının modernlik algısının birbirinden farklı olduğu görülmüştür. Son kertede ise ait olduğumuz medeniyetten ve değerlerden hareketle kendi modernleşmemizi oluşturup oluşturamayacağımız tartışılmıştır.

Abstract:
From the 17th century; in the West, great changes has been experienced  politically, socially, culturally and economical ; a new life and a association has been created. This situation, called modernity, has appeared with the characteristics such as scientific development, industrialization, urbanization, demographic change, nation state, capitalist world sysytem that we can take into account. That Non-Western societies take the new situation of West as an example has been explained with the concept of modernization. As it didn't appeared on its own dynamics on the need of the society, Turkish modernization hasn't gotten along with the eternal culture end civilization, has remained as a modernization project, has continued as a social and entellectual matter.
The aim of this research is to reveal the perception of modernization in Turkish modernization from the first modernization movements to republic and ideological reflections of this perception ; to contribute to the debate on "alternative modernity" having come up to today. It will be explained how a mind atmosphere the first modernization movements were realized in and the difference and the distance of perception occured between the intellectual, elitist – bureaucrats and the people. The characterization and systematizaiton of modernization in the Republican period will be examined sociologically. It will be argued whether we will be able to create our own modernity or not, it will contributed to similar arguments. In this study; source research method was used, literature review was implemented, the thoughts of periods were analysed by getting benefit from primary and secondary sources. By getting benefits from the sources of books, articles and internet; the concerned sources were used in the same direction with the aim of the study. 
As a result; the first modernization movements has been realized superficially and in an oppressive way with the admiration to Western and perceptions created of backwardness psychology in the lead of intellectual-bureaucrats. The perception that the Western is superior and powerful and the motivation to reach to this power have become the driving force behind the modernization movements. While modernization is seemed to be as a shortcoming that can be removed with military, technical and educational reforms and with obtaining Western lifestyle; the background of modernity in the West isn't figured out. While the modernization is progressiveness for intellectual bureaucrats forming the perception of modernity; the people regarded it as "alienation". In the republican period; it was seen that the ideology of othering and exclusion in the nature of modernity work and modernization is carried out by systematizing through the perception of " reaching the level of contemporary civilizations". The intellectuals of the modern perception of the Ottoman and Republıc were found to be different from each other. As a last word; it has been argued whether we can create our own modernization or not by moving out our civilization and values.