Farklı azot dozu ve sıra üzeri mesafelerin çerezlik ayçiçeği (Hhelianthus annuus L.)'nin verim ve kalite özellikleri üzerine etkisi
The effect of different nitrogen doses and intra-row spacings on yield and quality traits of confectionary sunflower (Helianthus annuus L.)
Yazar: SEFA ÜNAL
Danışman: PROF. DR. BURHAN ARSLAN
Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Farklı azot dozu (0, 4, 8, 12, 16, 20 kg da-1) ve sıra üzeri mesafenin (30 cm, 45 cm ve 60 cm) çerezlik ayçiçeğinde verim ve kalite etkilerini incelemek üzere 2021 yılında Kastamonu şartlarında yürütülmüştür. Araştırma tesadüf bloklarında bölünmüş parsel deneme desenine göre yapılmış olup 3 tekrar olarak kurulmuştur. Araştırma sonuçlarına göre 12, 16 ve 20 kg da-1 azot dozu uygulamalarında çiçeklenme süresinin en yüksek olduğu görülmüştür. Fizyolojik olum süresi, sıra üzeri mesafenin artması ile uzamış ve en uzun olum süresi 60 cm mesafede gözlenmiştir. Bitki boyu açısından, en yüksek değerler 4 ve 8 kg da-1 azot dozlarında elde edilmiştir. Tabla çapı ise sıra üzeri mesafenin artması ile genişlemiş ve en yüksek değere 60 cm mesafede ulaşmıştır. Tane eni değerleri sıra üzeri mesafe arttıkça yükselmiş olup, azot dozu uygulamaları istatistiki açıdan önemsiz bulunmuştur. Tane boyu değerlerine ait sıra üzeri mesafe arttıkça tane boyu da artmış olup, azot dozu uygulaması istatistiki açıdan önemsiz çıkmıştır. Bin tane ağırlığı en yüksek 16 kg da-1 azot dozu uygulamasında tespit edilmiştir. Tane verimi ise azot dozu ve sıra üzeri mesafeler açısından da farklılık göstermiştir, en yüksek verim 16 kg da-1 azot dozu ile elde edilmiştir. Kabuk oranı, sıra üzeri mesafenin artması ile artmış ve en yüksek değere 60 cm sıra üzeri mesafede ulaşmıştır. Yağ oranı ise azot dozu uygulamalarında önemli bir farklılık göstermemiştir. Ham protein oranı açısından en yüksek değerler 45 cm mesafede, 8 kg da-1 azot dozu uygulamasında gözlenmiştir. Bu bulgular, azot dozu ve sıra üzeri mesafenin çerezlik ayçiçeği üzerindeki çeşitli agronomik özellikler üzerinde farklı etkileri olduğunu ortaya koymuştur.

Abstract:
The study was conducted in Kastamonu in 2021 to investigate the effects of different nitrogen doses (0, 4, 8, 12, 16, 20 kg da⁻¹) and intra-row spacing (30 cm, 45 cm, and 60 cm) on the yield and quality of confectionery sunflower. The research was designed as a split-plot trial in randomized blocks with three replications. According to the results, the highest flowering duration was observed with nitrogen doses of 12, 16, and 20 kg da⁻¹. The physiological maturity period extended with increased intra-row spacing, with the longest maturity period observed at 60 cm spacing. The highest plant heights were obtained at 4 and 8 kg da⁻¹ nitrogen doses. The head diameter expanded with increased intra-row spacing, reaching the maximum at 60 cm. The kernel width increased as the intra-row spacing increased, while nitrogen dose had no statistically significant effect. Similarly, kernel length increased with increased intra-row spacing, but nitrogen dose had no significant impact. The highest thousand-kernel weight was observed with a nitrogen dose of 16 kg da⁻¹. Seed yield varied with both nitrogen doses and intra-row spacing, with the highest yield achieved at 16 kg da⁻¹ nitrogen dose. The shell ratio increased with wider intra-row spacing, reaching the maximum at 60 cm. The oil content showed no significant difference across nitrogen treatments. The highest crude protein content was observed with a nitrogen dose of 8 kg da⁻¹ at 45 cm spacing. These findings reveal that nitrogen dose and intra-row spacing have varied effects on the agronomic characteristics of confectionery sunflower.