Anaokullarına devam eden 2,5-6 yaş grubundaki bir grup çocuğun ağız-diş sağlığı ve diş fırçalanması konusundaki bilgi ve davranışlarının incelenmesi /
Yazar: NESLİHAN ASLAN KOÇER
Danışman: PROF.DR. ŞULE BİLİR
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü
Derece: Yüksek Lisans, 1994
Konu: Ev Ekonomisi = Home Economics
Dizin: Aile = Family ; Ağız hastalıkları = Mouth diseases ; Diş fırçalama = Toothbrushing ; Diş hastalıkları = Tooth diseases ; Diş çürükleri = Dental caries ; Okul öncesi çocuklar = Preschool childrens ; Çocuk gündüz bakım evleri = Child day care centers

Özet:
Okul öncesi eğitim döneminde kazanılan alışkanlıklar çocuğun temel alışkanlıkları olmakta, yaşam boyu bu alışkanlıklar devam etmektedir. Bu araştırmanın amacı, anaokuluna devam eden çocuklarda ağız ve diş sağlığı eğitiminin kazandırılması amacıyla motivasyonda kullanılan pekiştireçlerin etkisini saptamaktadır. Hv. Loj. Khğı Kreş ve Gündüz Bakımevi'ne devam eden otuz çocuk deney grubunu, Şeker Çocuklarevine devam eden yirmibeş çocuk kontrol grubunu oluşturmuşlardır. Bu çocuklar seçilirken üçbuçuk-altı yaş arasında olmalarına ailenin sosyo-ekonomik düzeylerinin yakın olmasına ve anaokullarının aynı semtte bulunmasına dikkat edilmiştir. Hazırlanan anket formu ile çocuklar ve aileleri hakkında ön bilgi edinilmiş olup, Süt Dişleri îçin Modifiye Quiqley-Hein Plak Ölçüm İndeksi ile çocukların diş plak düzeyleri saptanmıştır. Deney ve kontrol gruplarına ağız ve diş sağlığını koruma eğitimi verilmiştir. Ağız ve diş sağlığı alışkanlığını kazandırmak amacıyla deney grubuna motivasyon için pekiştireç olarak özel ve maddi ödül verilmiş, görsel işitsel araçlar kullanılmış olup, öğretmenleri tarafından gözetilip, denetlenmişlerdir. Kontrol grubuna ise pekiştireç kullanılmamış, yalnızca öğretmen gözetim ve denetimi ile motivasyon sağlanmıştır. Deney grubunun SDM Q-Hein Diş Plak Ölçüm indeksi ile diş plak düzeyleri saptanmış, motivasyonda uygulanan pekiştireçlerin etkisini anlamak amacıyla ilk plak değeri ölçümünden sonra bir hafta, iki hafta, bir ay, iki ay, üç ay sonunda SDM Q-Hein İndeksi ile kontrol yapılmıştır. Kontrol grubunda ise SDM Q-Hein Diş Plak Ölçüm İndeksi ile yapılan ilk ölçümden üç ay sonra diş plak değerleri kontrol edilerek, öğretmenlerin motivasyondaki etkileri saptanmıştır. İlk muayeneden üç ay sonra ölçüm yapılmasının nedeni, çocukların bu süre içerisinde diş hekimlerini görerek motive olmalarını önlemektir. Üçüncü ayın sonunda her iki grupta da öğretmen gözetimi ve denetimi bırakılarak bir ay sonra SDM Q-Hein Diş Plak İndeksi ile ölçüm yapılmış, çocukların bu alışkanlığı edinip-edinmedikleri saptanmıştır. Ön bilgi toplamak amacıyla kullanılan anket formu sonuçlarına göre: Araştırmaya alınan örneklem grubundaki çocukların cinsiyetlerinin deney grubunda % 46, 7'sinin kız, % 53,3'ünün erkek, kontrol grubunda %48'inin kız, %52'sinin erkek olduğu belirlenmiştir. Deney grubunda 3,5-4 yaş oranında olanlar % 36,7, 4-5 yaş grubunda olanlar % 26,6, 5-6 yaş grubunda olanlar % 36,7 oranındadır. Kontrol grubunda ise 3,5-4 yaş grubundaki çocuklar % 24, 4-5 yaş grubunda olanlar % 44, 5-6 grubunda olanlar % 32 oranındadır. Örneklem grubundaki çocukların babalarının öğrenim düzeyleri her iki gruptada üniversite veya yüksekokul düzeyinde olup, % 60-70 oranlarındadır. Annelerin öğrenim düzeyleri ise deney grubunda ve kontrol grubunda % 50-52 oranında üniversite veya yüksekokul düzeyindedir. Örneklem grubundaki çocukların ailelerinin gelir düzeylerinin % 80 oranında orta düzeyde olduğu saptanmıştır. Örneklem grubu olarak seçilen grupların sosyo-ekonomik düzeyleri birbirine yakındır ve iyi olarak tanımlanmaktadır. Ailelerin çocuklarını diş hekimlerine götürme durumları incelendiğinde her iki grupta da götürülmeyenlerin daha yüksek oranda olduğu saptanmıştır. Aileleri tarafından diş hekimlerine götürülen çocukların diş hekimine götürülme nedenlerinin başında diş kontrolü, ağız ve diş sağlığı hakkında bilgi almak amacı gelmektedir. Ailelerin çocuklarını diş hekimine diş çürüğü nedeniyle götürmeleri ikinci sırada yer almaktadır. Çocukların evde diş fırçalama durumlarına bakıldığında günde en az iki veya daha fazla kez diş fırçalayan çocukların oranının yüksek olması ailelerin sosyo-ekonomik durumlarının iyi olmasına ve anaokuluna devam etmelerine bağlanmaktadır. Örneklem grubundaki çocukların % 90'ından fazlasının evlerinde diş fırçası mevcuttur. Ancak bunların işlev görüp görmediği tartışma konusudur. Diş hekimleri üç ayda bir diş fırçasının değiştirilmesini önermektedirler. Bu nedenle diş fırçalarının zamanında değiştirilmesi için aileler uyarılmalıdır. Ailelerin sosyo-ekonomik düzeylerinin iyi olmasına karşın çocuğunun dişini fırçalayan aile oranı yüksek değildir. Ailelerin çocuğun dişini fırçalamaya-temizleme başlama zamanları konusunda da bilgileri yeterli değildir. Çocuğun dişini fırçalayan-temizleyen ailelerin bu yöntemi öğrenme yerleri değişiklik göstermektedir. Ailelerin büyük bir çoğunluğu yöntemi diş hekiminden öğrenmişlerdir. Diş fırçalama yöntemini öğretme şekilleri ise şemalarla anlatma, kendisi fırçalayarak, beraber diş fırçalama, söyleyerek şeklindedir. Ailelerin çocuklarının dişlerini fırçalamaya başlama zamanları üç yaştan sonra yoğunlaşmaktadır. Diş hekimleri ailelere ilk dişin sürmesinden itibaren çocuklarının dişlerini temizlemeye-fırçalamaya, başlamalarını önermektedirler. Ailelerin bu konuda yeteri kadar bilgili olmadığı düşünülmektedir. Flour'un diş çürüğünü önlediğini ailelerin % 80'inden fazlası bilmekte ve çoğunlukla diş macunları içerisinde flour kullanmaktadırlar. Flour tabletleri kullanan aile oranı çok düşüktür. Flourlu suyla gargara yaptıran aile bulunmamaktadır. Ailelerin bu konuda Radyo ve TV ile yazılı basın organlarındaki diş macunu reklamlarından etkilendiği düşünülmektedir. Ara öğün beslenmesinin çocuk beslenmesinde önemli yeri vardır. Ailelerin büyük çoğunluğunun ara öğün beslenmesinde çürük ile ilişki bulunduğunu düşünmelerine karşın bu öğünlerde verilen gıdaların büyük çoğunluğu çürük yapıcı ve çürüğü arttırıcı gıda maddeleridir. Örneklem grubundaki ailelerin genel düzenli beslenme ile çürük arasındaki ilişki konusunda bilgilerinin yetersiz olduğu görülmüştür. Aileler yüksek oranda şekerleme, çikolata, şekerli sakız gibi gıdaları günde bir ve iki veya daha fazla kez çocuklarına vermektedirler. Bunun da sosyo-ekonomik düzeylerinin iyi olmasından ve ağız-diş sağlığı konusunda yeterli bilgi sahibi olmadıklarından kaynaklandığı düşünülmektedir. Örneklem grubuna diş hekimlerince ağız ve diş sağlığını koruma alışkanlığının kazandırılması amacıyla temel bilgiler verilmiştir. Bu temel bilgiler yanısıra video ve karikatürlerle çocuklar uyarılmaya çalışılmıştır. Deney grubuna verilen eğitim periyodik aralıklarla sürdürülmüş, motivasyon yöntemi olarak sözel ve maddi ödüller verilerek belirli zamanlarda SDM Q-Hein Diş Plak Ölçüm indeksi ile kontrol edilmiştir. Bu ölçüm sonuçları istatistiksel yönden anlamlı bulunmuştur(p^0.05). Üçüncü ayın sonunda pekiştireçler ve öğretmen gözetimi kaldırılarak, çocuklar bir ay sonra tekrar kontrol edilmişler ve öğretmen gözetimi ve denetimi bırakılmasına rağmen diş plak indeks değerleri düşme göstermiştir. Bu değerlerde istatistiksel yönden anlamlı bulunmuştur. (p£ 0.05). Kontrol grubunda diş.hekimlerince verilen eğitimden sonra ilk muayene olarak adlandırılan diş plak ölçümü yapılmış ve üç ay sonra bu ölçüm kontrol edilmiştir. Kontrol grubunda bu süre içinde motivasyonda pekiştireç kullanılmış, ancak öğretmenlerin gözetimi ve denetimi devam etmiştir. Üçüncü ay sonunda yapılan diş plak ölçüm değerleri ile ilk muayene arasındaki fark istatistiksel yönden anlamlı bulunmuştur. (p£ 0.05). Öğretmen denetimi ve gözetimi bırakıldıktan bir ay sonraki diş plak ölçüm dereceleri fark istatistiksel yönden anlamlı bulunmamıştır (p£ 0.05). Araştırmamızın sonuçlarına göre, örneklem grubundaki çocukların ailelerinin sosyo-ekonomik düzeyleri iyi olarak kabul edilmektedir. Ancak, ailenin ağız ve diş sağlığı konusundaki bilgileri ve uygulamaları ülkemize göre iyi derecede olmasına karşın, ağız ve diş sağlığını koruma ve sürdürme için bilgileri yeterli görülmemektedir. Anaokuluna devam eden 3,5-6 yaş arasındaki çocuklara verilen ağız ve diş sağlığı eğitimi araştırmamıza göre başarılı olmuştur, ancak bu eğitim verildikten sonra pekiştireçlerle desteklenmesi gerekmektedir. Alışkanlık kazanıldıktan sonra pekiştireçler manevi pekiştireçlere dönüştürülmeli ve öğretmenler veya diğer yetkili kişilerce yerinde ve zamanında kullanılmalıdır. Ağız ve diş sağlığı konusunda tüm topluma konu uzmanlarca aydınlatıcı bilgiler daha sık verilmeli, bu bilgiler okul öncesi eğitim çağındaki çocukların düzeyine de indirilmelidir.

Abstract:
The habits gained during pre-school period are being the child's basis of habits and they will be remained for the rest of life. The main aim of this research is to- determine the effects of motivating insruments used in motivation in order to provide the education of mouth and teeth health carried out on children attending nursery school. The study group were consisted of 30 children attending Air Logistic Commandership's Nursery and Day Nursery School, while control group were consisting of 25 children attending Şeker Nursery. While the children selected for these groups, the children aged 3,5-6 years old were prefered and Attention taken care for selecting the children coming from the families having smilar the soical-economical conditions and living in the same district. We have been pre-informed about the children and their families by the preperad questioniar forms and the the tooth plate level of children has been determined by the Index of Modified Quiqley-Hein PlaqueMeasurement for primary tooth. The control and experiment Groups have been given the education of mouth and teeth health protection. Special and materialistic rewards have been given to experimental group as supporting motivation means for giving the habit related to mouth and teeth health. The audio-visual education materials were used, and children have been observed and controled by teachers. No supporting motivation means have been used for control group, the motivation has been provided only by observation and control of teacher. The teeth plaquelevel for the experimental group have been determined through SDM Q-Hein Measurment Index, and in order to define the effects of applied supporting motivation means on children, plaque measurements has been performed after one week, two weeks, one month, two months, three months starting from the first plaque measurement date of SDM Q-Hein Index. In control group, the teeth disc values has been checked after three months starting from the SDM Q-Hein plaque Measurement Index date, in order to determine the effects of teachers in motivation. The reason for performing the measurement of this test after three months from the first examine was to prevent children be motivated by seing dentist within this period. At the end of three months period, the control and observations of teachers over children have been stoped, and after one month measurement has been performed by SDM Q-Hein Tooth Plaoue Index, and by this measurement it has been determined whether children have developed this habit or not. According to the results of questionary forms used for acquiring preinformation it has been seen that : 46,7% of children contained in experimental group was female while 53,3% of them was male. And 48% of children cantained in control group were female and 52% of them were male. 36.7% of the children contained in study group were 3,5-4 years old, 26,6% of them were 4-5 years old, and 36,7% of them were 5-6 years old.. In Control Group 24%, 3,5-4 years old, 44% 4-5 years old, 32% 5-6 years old. The education level of the 60-70% of fathers of children contained in both study and -control group were universty or high school graduate. The education level of 50-52% of mothers of children in both groups were university or high school graduate. 80% of the children in both groups were from the families having middle Incomes. The socio-economic level of families of children selected for both groups were similar and the socio-economic of families have been described well. When he situation of families their taking children to dentist was examined, it has been seen that the percentage of not taking their children to dentist in both groups were higher. The ain reasons for taking the child to dentist according to the answers of families taking their children to dentist, were tooth control, taking information about mouth and teeth health. The second reason was tooth caries When we have examined the tooth brushing of children, it has been seen that majority of children brush their teeth one or more daily. The reason for this high ratio is the high socio-economical level of families and the attandence of children to nursery school. More han 90% of children in both groups has brush available in their homes, but the use of brushes is discusable. Dentists suggest the change of brush per three months.. For that reason families should be informed about the changing of brush per three months. Althouh the socio-economic condition of families are high, the percentage of families brushing their teeth are not so high. The families do not have sufficient information about the proper starting time of brushing teeth for children. The rushing methods that taught to children has been learnt from various places. Some parents have lernt it from dentists. The teaching method of brushing to their children are in the forms of showing by figures, showing by making it himself or herself, and brushing together. The starting time of brushing has intensified in the period after three years old. Dentists suggests the parents to start the child to brush-clean his/her teeth after the first growing of milk teeth. It is thought that parents do not pave sufficient information on this matter. More than 80%of parents are aware of the fact that flour prevents carious and they generally use flour in their tooth paste. The number of parents using flour tablets are quite small. No parents making their children to gargle with flour. It is believed that parents have been influenced by advertisements on tooth paste in radio TV and other press. The meals between breakfast and lunch and dinner show importance in feeding of children. Although majority of parents believe that feeding other than proper meals cause the carious, the most part of the foods given to children are those causing carious or increasing carious risk. It has been seen that the parents of children in both groups do not have sufficient information about the relation between general proper feeding and carious. The parents has been giving foods such as confectiory, choclate, sweet chewing gum a few times or more a day. It is thought that this action has resulted from the social-economical wellfare, but unawarness of mouth-teeth health. Children in research groups have been given informations in order to make them gain the habit of protecting mouth-teeth health, by dentistsln addition children have been instructed by video and caricatures. The education given to the children in study group has been continued periodicaly, motivation method was the giving of verbal and materialistic rewards, and SDM Q- Tooth Placjue Measurement Index has been performed. The results of this measurements has been found worthable in terms of statistic(p£0. 05). After the end of three months, the motivating means and control of teachers has been ceased, and after one month children have been checked. The tooth plate index values has decreased. These values has been found worthable in terms of statistic(p\ £0.05) In control group, after the education given by dentists, tooth plate measurement which was called the first examine, has been performed and this measurement has been checked after three months. During this period no motivation elements has been used for control group, but on the other hand group has been under the control and observation of teachers. The difference found between the first examine values and tooth plate measurement values has been found worthable in terms of statistic. (p£0. 05). The tooth plate measurement values obtained in the check made after one month upon the stopping of teacher's control and observation over group has not been found worthable in terms of statistic(p£0.05). According to the resutls of our research, it is accepted that the socio-economic condition of the children's family are good. However, although the information and applications related to mouth and teeth health are good when compared to our country, their informations have not been found sufficient for protection of teeth and mouth health. According to our research, the education given to 3,5-6 years old children attending nursery school was succesful. But after giving of the education, education has to be supported by substance motivating means. After education has been gained as habit then the substancial motivating means has to be transfared to spiritual motivation elements, and they have to be used by teachers and other authorised persons in due time and place. All society has to be informed on mouth and teeth health more frequently by specialists, and these informations also have to be reduced to the level of pre-school aged children.