Demirkırat belgeseli üzerinden Demokrat Parti (1946-1961)
Demokrat Party through Demirkırat documentary (1946-1961)
Yazar: EMRE DİLER
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA BOSTANCI
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History
Dizin: Siyasi partiler = Political parties ; Siyasi seçimler = Political elections ; Siyasi sorumluluk = Political responsibility

Özet:
Bu çalışma 1946-1961 yılları arasında Demokrat Parti'yi görsel bir belge doğrultusunda incelemek ve araştırmak için TRT ve Milliyet Gazetesi işbirliğiyle oluşturulan ve 1991 yılında  TRT ekranlarından yayınlanan "Demirkırat" belgeseli ele alınarak yapılmıştır.  Bu çalışmanın kapsamı söz konusu belgesel üzerinden Demokrat Partinin kuruluş ve iktidar yılları; 27 Mayıs 1960 askeri darbesi ve darbeden sonraki siyasi ve hukuki süreçleri incelecek şekilde tutulmuştur. Belgesel öncelikle Cumhuriyet'in ilk yıllarındaki siyasi parti denemeleri ve Adnan Menderes'in siyasete atılmasına atıfta bulunarak ve İkinci Dünya Savaşından sonraki oluşan siyasi havayı aktararak Demokrat Parti'nin nasıl ve ne şekilde kurulduğunu anlatmış ardından 1946-1950 yılları arasındaki Cumhuriyet Halk Partisi iktidarı ve Demokrat Parti muhalefeti arasında yaşanan olaylardan bahsetmiştir. Belgesel 1950 yılında Demokrat Parti'nin iktidara gelmesiyle on yıllık Demokrat Parti iktidarı boyunca ülkede yaşanan siyasi ve toplumsal gelişmeleri aktarmıştır. Belgesel 1955 yılından başlayarak Türk ordusunun içinde oluşan cunta yapılanmasının kendi açısından öne sürdüğü gerekçelerle 27 Mayıs 1960 tarihinde yaptığı darbe sürecinden bahsetmiştir. Darbeden sonraki siyasi dönem ve Yassıada'daki yargılama süreci belgeselin son kısımlarını oluşturmuştur. Belgesel son olarak Adnan Menderes, Fatin Rüştü Zorlu ve Hasan Polatkan'ın idam edilme süreçlerini anlatarak son bulmuştur. Çalışmanın belgesele dayanarak yapılan gözlemleri ve değerlendirmelerinden sonra belgeselle ilgili röportajlar kısmına geçilmiştir. Bu doğrultuda Mehmet Ali Birand'ın oğlu Umur Birand ve belgeselin hazırlayıcılarından Bülent Çaplı ile yapılan röportajlara ve belgeselin yayınladığı tarihte belgeselle ilgili yapılan gazete söyleşilerine yer verilmiştir. Çalışmanın sonucunda demokrasi anlayışının partiler ve yönetim değişse bile aynı kaldığı anlatılmak istenmiştir. Ayrıca Demokrat Parti döneminin ülkede belgeselin yayınlanmasından sonra medyada ve kamuoyunda daha çok konuşulduğu belirtilmiştir. Bu çalışma hazırlanılırken ilk önce Demokrat Parti ile ilgili kaynak yayınlar ve makaleler; belgeselin fikir sahiplerinden Mehmet Ali Birand'ın "32. Gün 25 Yılın Perde Arkası" kitabı incelenmiştir. Belgeselle ilgili Umur Birand ve Bülent Çaplı ile röportajlar yapılmıştır. En son olarak da belgeselin basındaki yankıları incelenmiştir.

Abstract:
This study was carried out by examining the documentary "Demirkırat" as a visual document, which was created in cooperation with TRT and Milliyet Newspaper and published on TRT screens in 1991 in order to examine and investigate the Demokrat Party between 1946-1961. The scope of this study is kept in a way that examines the political and legal processes after the establishment and years of government of the Demokrat Party: the military coup of May 27, 1960 and the following years through the documentary in question. The documentary first describes how the Demokrat Party was established, referring to the political party experiments in the early years of the republic and the introduction of Adnan Menderes into politics and conveying the political atmosphere after the Second World War, and then highlighted the events between the Cumhuriyet Halk Party government and the Demokrat Party's opposition between 1946-1950. The documentary conveyed the political and social developments experienced in the country during the ten-year Demokrat Party rule that began with the coming to power of the Demokrat Party in 1950. The documentary mentioned the coup's early organization on May 27, 1960 for the reasons put forward by the junta structure formed within the Turkish army starting from 1955. The political period after the coup and the trial process in Yassıada formed the last parts of the documentary. Finally, the documentary ended by describing the execution processes of Adnan Menderes, Fatin Rüştü Zorlu and Hasan Polatkan. After the observations and evaluations of the study based on the documentary, the interviews related to the documentary section begins. In this direction, interviews with Umur Birand, the son of Mehmet Ali Birand, and Bülent Çaplı, one of the producers of the documentary, and newspaper interviews about the documentary on the date of publication of the documentary are included. The result of the study intends to explain that the understanding of democracy remains the same even if the parties and the administration change. It was also stated that the Demokrat Party period was more in the foreground in the media and in the public opinion after the documentary was released. While preparing this study, first the source publications and articles about the Demokrat Party; The book "32nd Day, Behind the Scenes of 25 Years" by Mehmet Ali Birand, one of the creators of the documentary, was examined. Umur Birand and Bülent Çaplı were interviewed about the documentary. Finally, the echoes of the documentary in the press were examined.