Ankara'daki kubbe örtülü camiler (Cumhuriyet dönemine kadar)
Domed mosques in Ankara (Until the Republic period)
Yazar: SENA NUR KILINÇ
Danışman: PROF. DR. MURAT ÇERKEZ
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Sanat Tarihi = Art History

Özet:
Ankara, Başkent olması sebebiyle büyük önem taşımaktadır. Tarihi eserler bakımından zengin bir geçmişe sahip olan Ankara'da, camiler bu zenginliğin önemli bir grubunu oluşturmaktadır. Büyük bir kısmı Osmanlı dönemine ait bu camiler hakkında münferit çalışmalar bulunmakla birlikte hepsini bir bütün halinde ele alıp değerlendiren bir çalışma yapılmamıştır. Bu boşluğu gidermek amacıyla "Ankara'daki Kubbe Örtülü Camiler (Cumhuriyet Dönemine Kadar) başlığı adı altında hazırlanan bu çalışmamızda her bir eser yerinde görüp incelenmiş, çizimleri kontrol edilmiş ve ardından fotoğraflarla da belgelenerek katalogları yapılmıştır. Yaptığımız araştırmalarda kubbe örtülü on bir cami tespit edilmiştir. Yapılar plan, mimari, malzeme- teknik ve süsleme özellikleri bakımından ayrıntılı bir şekilde tanıtılmış, kapsamlı bir karşılaştırma ve değerlendirme yapılarak Anadolu Türk mimarisi içerisindeki yerleri ve önemleri ortaya konulmuştur. Bu eserler kronoloji itibariyle 13. yüzyıldan 19. yüzyıl'a kadar uzanan geniş bir zaman dilimine aittir. Camiler planları bakımından değerlendirildiğinde kare planlı, dikdörtgen planlı ve ters T (Tabhaneli) planlı olmak üzere başlıca üç grup halinde karşımıza çıkmaktadır. Eserlerin her biri plan, mimari ve süsleme özellikleri bakımından dönemlerin karakteristik özelliklerini sergilemektedir. Bilinçsiz onarımlar başta olmak üzere, insan eliyle yapılan tahribat ve ihmal izlerini taşısalar da çeşitli dönemlerde onarımlar geçirerek günümüze kadar ulaşması sağlanmıştır.

Abstract:
Ankara is of great importance because it is the capital. In Ankara, which has a rich history in terms of historical artifacts, mosques constitute an important group of this wealth. Although there are individual studies about these mosques, most of which belong to the Ottoman period, there has been no study that evaluates all of them as a whole. To fill this gap, in this study, which was prepared under the title of "Dome Covered Mosques in Ankara (Until the Republican Period), each work was seen and examined on site, its drawings were checked, and then it was documented with photographs and cataloged. In our research, eleven mosques with domes were identified. The buildings were introduced in detail in terms of plan, architectural, material-technical, and ornamental features, and their place and importance in Anatolian Turkish architecture were revealed by making a comprehensive comparison and evaluation. These works belong to a wide period spanning from the 13th to the 19th centuries in chronology. When the mosques are evaluated in terms of their plans, they appear in three main groups square planned, rectangular planned, and inverted T (with Tabhane) plan. Each of the works exhibits the characteristic features of the periods in terms of plan, architectural and ornamental features. Although they carry traces of human-made destruction and neglect, especially unconscious repairs, they have been repaired in various periods and have survived to the present day.