Kayseri (Türkiye) merkezindeki aktar ve halk pazarlarında bulunan bitkilerin etnobotanik özellikleri
Ethnobotanical characteristics of plants sold in herbalists and public bazaars in central Kayseri (Türkiye)
Yazar: SÜLEYMAN YILMAZ
Danışman: DOÇ. DR. GENÇAY AKGÜL
Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı / Biyoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Botanik = Botany

Özet:
Bu çalışma, Kayseri merkezdeki aktarlarda ve halk pazarlarında bulunan bitkiler üzerinde
etnobotanik araştırmaları kapsamaktadır. Çalışmada 20 farklı aktar ve halk pazarı belirli
aralıklarla ziyaret edilmiş ve en az 20 kaynak kişi ile görüşmeler yapılmıştır. Toplanan
bitkiler başta Türkiye Bitkileri adlı temel kaynak ve diğer yardımcı kaynaklardan
yararlanılarak, teşhis edilmiştir. Adlandırılan bitkilerin değerlendirilmesiyle 68 aile ve
170 takson belirlenmiştir. Çalışmalardan elde edilen sonuçlara göre en fazla takson içeren
ilk beş aile sırasıyla; Papatyagiller (Asteraceae) 16 bitki, Ballıbabagiller (Lamiaceae) 13
bitki, Maydanozgiller (Apiaceae) 12 bitki, Gülgiller (Rosaceae) 11 bitki ve Baklagiller
(Fabaceae) 8 bitkidir. Bitkilerin kullanılan kısımları en çoktan aza doğru tohum (%20),
yaprak (%20), çiçek (%17), meyve (%17), kök (%10), toprak üstü kısımları (%10),
bitkinin tamamı (%3) ve kabuk (%3)'dur. Çalışma sonucuna göre etnobotanik değerleri
tespit edilen bitkilerden 160'ı tıbbi, 38'i gıda, 7'si nazarlık ve diğerleri değişik amaçlarla
(temizlik, tütsü, süs vb.) kullanılmaktadır. Bitkilerin kullanım biçimleri, demleme % 57,
toz halinde % 16, kaynatma % 15, çiğ % 10, baharat %8, kaynatma demleme %7 ve %
4'de diğer kullanım şekillerinden nazarlık, süs, tütsü ve balık tutmadır. Bu çalışmanın il
envanteri için önemli bir veri oluşturacağı ve ayrıca aktar kültürünün korunmasına ve
tanınmasına katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Abstract:
This study covers ethnobotanical studies on plants found in herbalists and public markets
in the center of Kayseri. In the study, 19 different herbalist and public markets were
visited periodically and 19 informants were interviewed. The collected plants were
identified by utilizing the main source called Flora of Turkey and other auxiliary sources.
By evaluating the named plants, 68 families and 170 species were determined. According
to the results obtained from the studies, the first five families containing the most species
are; Asteraceae 16 plats, Lamiaceae 13 plants, Apiaceae 12 plants, Rosaceae 11 plants
and Fabaceae 8 plants. The parts of the plant used are seed (20%), leaf (20%), flower
(17%), fruit (17%), root (10%), aboveground parts (10%), whole plant (3%), bark ( 3%).
According to the results of the study, the plants whose ethnobotanical values were
determined are used; 160 for medicinal purposes, 38 for food, 7 for evil eye protection
and the others for various purposes (cleaning, incense, ornament, etc.). The usage types
of the plants are brewing 57%, powdered 16%, boiling 15%, raw 10%, boiling brewing
7%, spice 8% and also 4% other used for evil eye protection, ornament, incense and
fishing. It is thought that this study will constitute an important data for the provincial
inventory and will also contribute to the recognition of herbalist culture.