Enerji ve kalkınma ilişkisi: Türkiye örneği
Energy and development relationship: Turkish case
Yazar: BUKET TENEKE ODUNCU
Danışman: PROF. DR. DOĞAN NADİ LEBLEBİCİ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Siyaset Bilimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Enerji = Energy ; Kamu Yönetimi = Public Administration ; Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: Ekonomik kalkınma = Economic development ; Enerji = Energy ; Enerji dönüşümü = Energy transition ; Enerji politikaları = Energy policies ; Kalkınma = Development ; Sürdürülebilir kalkınma = Sustainable development ; Yenilenebilir enerji = Renewable energy ; Yenilenebilir enerji kaynakları = Renewable energy resources

Özet:
Medeniyetler tarihi boyunca temel ihtiyaçların giderilmesinde enerji kaynakları daima önemli olmuştur. Ancak sanayileşme süreci ile birlikte  üretim ve tüketim kalıplarındaki köklü değişim toplumların enerji ihtiyacını yeniden şekillendirmiştir. Toplumların kalkınması uzun yıllar sanayileşme dolayımıyla gerçekleşecek ekonomik büyümeye bağlanmıştır. Bu durum yoğun fosil enerji kaynakları kullanımına dayanan bir sistemin dünya genelinde yaygınlaşmasına neden olmuştur. Dolayısıyla enerji ve kalkınma kavramları biri olmadan diğerinin tartışılamayacağı ölçüde ilişkilenmiştir. Ancak 1970'lerdeki enerji krizleri ve çevre hareketinin etkisi ile bu sistemin sürdürülebilirliği tartışılmaya başlanmıştır. Bir taraftan krizin etkisiyle devletler enerji güvenliğini sağlamak için fosil yakıtlara alternatif kaynaklar geliştirme çabasına girmiştir. Öte yandan yoğun fosil enerji kullanımının insan ve çevre üzerindeki etkileri küresel ısınma ve iklim değişikliği üzerinden ciddi ölçüde tartışılmaya başlanmıştır. Söz konusu süreçle birlikte kalkınma ve enerji kavramları arasındaki ilişkiye bir üçüncü kavram olarak çevre eklenmiştir. Bu süreçten sonra enerji politikası yapım sürecinde çevre bahsi bir şekilde denklemin içinde yer almıştır. Özellikle yenilenebilir enerji kaynaklarının tartışılmaya başlandığı bu süreçte ülkeler sürdürülebilir bir kalkınma sürecini sağlama motivasyonuyla ve/veya enerji güvenliğini sağlamanın bir yolu olarak yenilenebilir enerji kaynaklarını enerji politikalarına dahil etmeye başlamıştır. Bu çalışmada, Türkiye'de enerji ve kalkınma ilişkisinin nasıl şekillendiği ele alınmıştır. Sanayileşmiş Batı deneyiminin bir kalkınma yolu olarak benimsendiği Türkiye'de dönemler itibariyle seçilen kalkınma stratejilerinin enerji kaynak seçimi ve dolayısıyla enerji politikaları üzerindeki etkisi incelenmiştir. Bu bağlamda birinci bölümde enerji kavramı ve enerji kaynaklarının Dünya ve Türkiye'deki durumu; ikinci bölümde bir politika alanı olarak enerji politikasının kapsamı ve içeriği; üçüncü bölümde zaman içerisinde kalkınma anlayışındaki değişim ve dördüncü bölümde enerji ve kalkınma ilişkisinin Cumhuriyet tarihi boyunca görünümü ele alınmıştır. Son olarak çalışmada Türkiye enerji politikalarının geleceğine ilişkin öneriler sunulmuştur.

Abstract:
Energy resources have always been of capital importance to meet basic needs throughout the history of civilizations. However,thanks to the industrialisation period, radical changes in the patterns of production and consumption have reshaped the energy needs of societies.Development of societies has long been tied to economic growth realised through industrialisation. This has led to a system that is based on the use of intensive fossil energy spreading across the globe. Therefore, the concepts of energy and development are so strongly associated that it would be impossible to talk about the former without the latter.Nevertheless, the sustainability of this system has been opened to discussion since the energy crisis in 1970's and the environmental movement. On the one hand,countries, with the effects of the crisis, started their efforts to develop alternative energy resources in order to guarantee their energy security;and on the other,the effects of fossil energy usage on humans and the environment were started to be seriously discussed over the matters of global warming and the climate change. Thereby,the environment has been added into the relationship between the concepts of development and energy as a third one.Followingly, the matter of the environment has anywise been in the equation regarding process of energy policy-making.In this process, in which renewable energy resources are being discussed,countries started to add renewable energy resources to their energy policies with the motivation to guarantee a sustainable development process and/or as a way to ensure energy security. In this study, the matter of how the relationship of energy and development took shape in Turkey are considered. The effect of chosen development strategies over different time periods on the preference of energy source, thus the energy policies, in Turkey, where the industrialized West experience have been adopted as a way of development, are investigated. In this context. first chapter introduces the concept of energy and the state of energy resources in the World as well as in Turkey; second chapter argues the scope of energy policy as a sphere of politics; third chapter analyses the change in the perception of development over time; the last chapter of the study examines the appearance of the relationship between energy and development across the history of the Republic of Turkey. The study also offers policy proposals regarding the future of energy policies of Turkey.