Avrupa Birliği'ne üye ve aday ülkelerde tarım sektörünün ekonomik büyümeye etkisinin analizi
Analysis of the impact of agriculture sector on economic development in member and candidate countries to the European Union
Yazar: RAHMİYE FİGEN CEYLAN
Danışman: PROF. DR. BURHAN ÖZKAN
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Ekonometri = Econometrics ; Ekonomi = Economics ; Ziraat = Agriculture
Dizin: Avrupa Birliği = European Union ; Büyüme = Growth ; Ortak tarım politikası = Common agricultural policy ; Tarım = Agriculture

Özet:
Tarım sektörünün ekonomik büyümeye olan etkisinin araştırılması hem sektörün üretkenliğinin, hem de etkinliğinin belirlenmesi için oldukça önemlidir. Ayrıca, ekonomik büyümenin entegrasyon ilişkileri çerçevesinde incelenmesi, entegrasyonun ülke ekonomilerine etkilerinin belirlenmesini sağlamaktadır. Bu tez çalışması ile, Avrupa Birliği entegrasyon sürecinde tarım sektörünün kişi başı milli gelire ve tarım sektörüne yapılan mali desteklerin ekonomik büyümeye etkilerinin incelenmesi hedeflenmiştir. Çalışma kapsamında, tarım sektörünün AB üye ve aday ülkelerinde ekonomik büyüme üzerindeki etkisi, Solow büyüme modeli esas alınarak oluşturulan iki farklı ekonomik model ve panel veri analiz yöntemleri ile incelenmiştir. Çalışmanın ilk aşamasında, 1995-2007 ve 2002-2007 dönemlerinde AB' ye üye ve aday sırasıyla toplam 25 ve 30 ülke arasında oluşturulan bir örneklemde, kişi başı tarımsal katma değerin kişi başı milli gelire etkisi incelenmiştir. AB üyelik durumunu gösteren bir kukla değişken ile ülke ekonomilerinin yapısal özellikleri üzerine bilgi sağlayan ve PRS Grup tarafından hesaplanan bileşik risk değişkeni bu analizde, açıklayıcı değişken olarak kullanılmıştır. İkinci aşamada ise, 1995-2009 döneminde 2005 genişlemesi öncesinde AB'ye üye olan 15 ülke arasında, Ortak Tarım Politikası ve Uyum Politikası mali araçları ile tarım sektörüne yapılan mali transferlerin ekonomik büyüme oranı üzerine etkisi incelenmiştir. Bu modelde açıklayıcı değişken olarak, Avrupa Tarımsal Yönlendirme ve Garanti Fonu ile Avrupa Bölgesel Kalkınma Fonu'ndan üye ülkelere yapılan kaynak aktarım miktarları kullanılmıştır. Birinci modelin çift yönlü tesadüfi etkiler tahmin sonuçlarına göre, 1995-2007 döneminde kişi başı milli gelirin tarımsal katma değer esnekliği 0,025' tir. AB üyesi ülkelerde kişi başı milli gelir ortalamasının % 5,6 daha yüksek olduğu tahmin edilmiştir. 2002-2007 döneminde kişi başı milli gelirin tarımsal katma değer esnekliği 0,22 olarak bulunmuştur. AB üyesi ülkelerde kişi başı milli gelir ortalamasının % 5,6 daha yüksek olduğu tahmin edilmiştir. Bileşik risk değerindeki 1 puanlık artış, yani ülkenin karşı karşıya olduğu riskin azalması, karşılığında kişi başı milli gelirin her iki dönemde de yaklaşık % 1 arttığı sonucuna ulaşılmıştır. İkinci model için 1995-2009 döneminde birleştirilmiş (havuzlanmış) tahmin sonuçlarına göre ATYGF-Garanti bileşeninden yapılan ödemelerdeki % 100'lük bir artışın kişi başı reel milli gelir büyüme oranını % 30 oranında, yapısal fon harcamalarındaki % 100'lük artışın ise % 113 oranında artırdığı sonucuna ulaşılmıştır. Gelişme endeksindeki bir puanlık artışın dönemler arası büyüme oranı farkına yaklaşık 2 puan olarak yansıdığı, bileşik risk puanında bir puanlık iyileşmenin ise milli gelir büyüme oranının dönemler arası farkını yaklaşık 0,1 puan olumlu etkilediği görülmüştür. Sonuç olarak, 1995 sonrası dönemde yapılan analizler doğrultusunda AB üyelik ve entegrasyon surecinde tarım sektörünün ekonomik önemini koruduğu ve tarım sektörüne yapılan doğrudan ve dolaylı transferlerin dönemler arası ekonomik büyüme farkını olumlu etkilediği anlaşılmıştır. Ayrıca, AB üyesi olan ülkelerde kişi başı milli gelir ortalamasının dışsal sebeplere bağlı olarak üye olmayan ülkelere göre daha yüksek olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
Analysis of impact of agriculture sector on economic growth is very important for determination of both productivity and efficiency of the sector. In addition, analysis of economic growth in the scope of integration relations enables detection of impacts of integration to individual country economies. With this thesis, it is aimed to analyse the impacts of agriculture on per capita income and impacts of transfers to agriculture on economic growth in the scope of European Union integration process. In the scope of this study, the impact of agriculture sector on economic growth in EU member and candidate countries was analysed with two different economic models based on Solow growth model and with panel data analysis tools. In the first stage of the study, the effects of per capita agricultural value added on per capita income were examined with two samples of 25 and 30 EU members and candidates respectively for 1995-2007 and 2002-2007 periods. A dummy variable representing EU membership status and composite risk variable, which was computed by PRS Group, providing information on structural properties of country economies were used as independent variables in this analysis. In the second stage, the impacts of financial transfers to agriculture sector, made with financial tools of the Common Agricultural Policy and Cohesion Policy, on economic growth rate was analysed between 15 countries that were members of EU prior to 2005 Enlargement between 1995 and 2009. The resources transferred from European Agricultural Guarantee and Guidance Fund and European Regional Development Fund as explanatory variables in this model. According to the two way random effects estimation results, the agricultural vale added elasticity of per capita income is 0,025 in 1995-2007 period. It was estimated that average per capita income is 5,6 % higher in EU member countries. The agricultural vale added elasticity of per capita income was found as 0,22 in 2002-2007 period. It was estimated that average per capita income is 56 % higher in EU member countries. In exchange of 1 point rise in composite risk value, meaning reduction of the risk the country faces with, it was understood that per capita income rises 1 % in both periods.Due to pooled estimation output for the second model in 1995-2009 period, while 100 % rise in payments from EAGGF-Guarantee leads 30 % rise, 100 % rise in structural fınds leads 113 % rise in growth of real per capita income. It was understood that one point rise in growth index reflects as 2 points to inter-temporal growth rate difference, while one point rise in composite risk affects the inter-temporal difference with 0,1 points. Consequently, due to the analyses conducted for periods after 1995, it was understood that agriculture retains its economic importance and the direct and indirect transfers to agriculture sector impact inter-temporal economic growth difference positively. In addition, it was reached that average per capita income in EU member countries is higher than the non-members due to exogenous factors.