Behmenyâr B. Merzübân'ın nefs anlayışı
Bahmanyār B. Marzubān's views on the soul
Yazar: AYŞE BETÜL KARAASLAN
Danışman: PROF. DR. ÖMER MAHİR ALPER
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Behmenyar bin Merzüban = Behmenyar bin Merzüban ; Felsefe = Philosophy ; Nefs = Soul ; İbn Sina = Ibn Sina ; İslam felsefesi = Islamic philosophy

Özet:
Bu çalışmada nefs teorisi Behmenyâr b. Merzübân'nın (ö. 458/1066) görüşleri çerçevesinde analiz edildi. İbn Sînâ'nın (ö. 428/1037) gözde öğrencilerinden biri olan Behmenyâr, İbn Sînâ felsefesinin sonraki kuşaklara aktarımı hususunda önemli bir role sahiptir. Behmenyâr'ın bu önemi, özelde İbn Sînâ felsefesinin genelde ise Meşşâî felsefenin etkisiyle kaleme aldığı eserlerinden anlaşılır. İslam felsefesinin temel problemlerinden biri olan nefs teorisi, felsefî bilimlerin farklı alanlarına uzanır. Nefs, canlıların hareketlerinin ilkesi olması bakımından fizik, insanın soyut varlıklarla kurduğu ilişkisi bakımından metafizik bilimi içerisinde incelenir. Bu çalışmada ise Behmenyâr'ın nefs anlayışı hem fizik hem de metafizik bilimi bağlamında ele alındı. Behmenyâr'ın nefs öğretisinin daha iyi analiz edilmesi için hocası İbn Sînâ'nın nefs öğretisi ile benzerlik ve farklılıkları ortaya koyuldu. Bunun yanı sıra Behmenyâr'ın hem Meşşâî filozoflardan hem de Antik Yunan filozoflarından etkilendiği noktalar tespit edildi. Nefs teorisinin temel felsefî bilimler ile olan ilişkisinden ötürü bu çalışma, Behmenyâr'ın daha önce müstakil olarak incelenmemiş ahlak, bilgi vb. felsefî görüşlerinin anlaşılmasına katkı sunar. Çalışmanın ilk bölümünde nefs, varlığı cihetinden ele alınarak nefsin ispatı, mahiyeti, beden ve mizaç ile olan ilişkisi incelendi. İkinci bölümde ise eylemleri açısından ele alınan nefsin bitkisel, hayvanî ve insanî güçleri değerlendirildi. Ardından nefsin güçleri arasındaki hiyerarşik yapı ele alındı. Son bölümde ise insanî nefsin ölümsüzlüğü, tenâsüh, mutluluk ve hakiki lezzet konuları incelenerek öte dünya hayatında nefsin durumu değerlendirildi. Netice itibariyle bu çalışmada Behmenyâr'ın ay altı âlemdeki nefs türlerine dair görüşlerini bütüncül bir şekilde ortaya koymak amaçlandı.

Abstract:
In this work, the theory of soul was analyzed within the framework of the views of Bahmanyār b. Marzubān (d. 458/1066). Bahmanyār who is the one of the first generation students of Ibn Sīnā (d. 428/1037), has an essential role in transferring Ibn Sīnā's philosophy to the next generations. This importance of Bahmanyār can be understood from the works he has written of Ibn Sīnā 's philosophy in particular and peripathetic philosophy in general. Theory of soul which is the one of the fundamental issues of Islamic philosophy and is examined in different fields of the philosophical sciences. The soul is studied in physics in terms of being the principle of the movements of living things and it is studied in metaphysics in terms of relationship between human being and abstract beings. In this study, Bahmanyār's understanding of the soul is discussed in the context of both physics and metaphysics. In order to analyse Bahmanyār's concept of soul better, the similarities and differences between Bahmanyār's and Ibn Sīnā's views on the soul are revealed. At the same time, it is observed that Bahmanyār was influenced both by peripatetic philosophers and ancient Greek philosophers. Bahmanyar's views on basic philosophical sciences such as ethics and epistemology have not been studied in academic works separately. The analysis of his concept of the soul contributes to a better understanding of his views on these philosophical sciences by the virtue of the relationship between the soul and them. In the first chapter of this study, the soul was examined in terms of its existence, and its relationship with body. In the second chapter, the vegetative, animalistic and humanitarian powers of the soul which were discussed in terms of their actions, were explained. Then, the hierarchical structure between the powers of the soul is discussed. In the last chapter, the immortality of human soul, the pleasure, happiness and genuine taste were studied and the state of the soul in the hereafter was evaluated. As a result, it was aimed to put forward the views of Bahmanyār on the soul in the sublunar world in a holistic way.