Ebû Hâmid el-Gazâlî'nin Tehâfütü'l-felâsife isimli eserinde Allah'ın zâtı ile ilgili filozoflara yönelik eleştirileri
Abu Hamid al-Ghazali's critiques of philosophers' views on the essence of Allah in his work titled "The Incoherence of the  Philosophers"
Yazar: ALPTEKİN KANTAR
Danışman: PROF. DR. ŞABAN HAKLI
Hitit Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy
Dizin: Gazzali = Gazali ; Metafizik = Metaphysical ; Tehafütü'l-Felasife = Tehafütü'l-Felasife

Özet:
Müslümanlar ve diğer milletler arasında Râşid Halifeler döneminde başlayan askerî ve siyasî etkileşim, Abbâsî Devletinin kurulması ile kültürel alana da yayılarak Müslümanların düşüncelerinde ve dinî inançlarında da etkilerini göstermeye başladı. Bu etkileşimin neticesinde çıkan yeni yorumlar beraberinde farklı tartışmalara sebep oldu. Bu karşılıklı tartışmalar Gazâlî dönemine kadar artarak devam etti. Bulunduğu dönem ve öncesinde oluşmuş birikimi inceleyen Gazâlî filozofları özellikle metafizik ile ilgili konularda eleştirme ihtiyacı duydu. Onun bu eleştirileri felsefeye yönelik sistemli bir metafizik eleştirisini de başlatmış oldu. Böylece Gazâlî'nin bu eleştirel tutumu kendisini takip eden on üç adet tehâfütün yazılmasına sebep olarak yirminci asra kadar devam eden bir geleneği oluşturdu.  Nitel yöntemin dokümantasyon tekniğine göre hazırladığımız çalışmamız Gazâlî'nin Tehâfütü'l-felâsife isimli eserinde Allah'ın zâtı konusunda filozoflara yönelttiği eleştirileri ortaya koymayı amaçlamıştır. Zât ile ilgili eleştirilere geçmeden önce ilk bölümde Hz. Ömer'den Gazâlî dönemine kadar geçen zaman diliminin siyasî, ilmî ve fikrî yapısı ortaya konulmuştur. Gazâlî'nin hayatı, kişiliği üzerinde durulmuş ve onu, felsefeyi eleştirmeye yönelten sebepler incelenmiştir. Bu bağlamda onun, felsefî öğretiye ve filozoflara yönelik bakış açısı ortaya konulmuştur. İkinci bölümde "Allah'ın zâtı" kavramı O'nun "varlığı ve birliği" kapsamında değerlendirilmiş ve meşşâî ekolü takip eden Müslüman filozofların fikirlerine yönelik Gazâlî'nin eleştirileri ortaya konulmuştur. Eleştirilerinde sert bir dil kullanan Gazâlî metafizik ile ilgili yargılara gözlem ve salt aklî çıkarımlar ile varılamayacağını söylemektedir. Bu sebeple filozofların fizikten hareket ederek metafiziğe yönelik kesin yargılara varmasının mümkün olmadığını ortaya koymaya çalışmıştır.

Abstract:
The military and political interactions between Muslims and other nations that began during the Rashidun Caliphs period spread to the cultural field with the establishment of the Abbasid State and began to have an impact on Muslims' thoughts and religious beliefs. The new comments that arose as a result of this interaction caused several discussions. These mutual discussions continued until the period of Al-Ghazali. The Al-Ghazali philosophers, who examined their period and the previous accumulation, especially criticized the philosophers about metaphysics. His criticisms initiated a systematic metaphysical criticism of philosophy. Thus, this critical attitude of Al-Ghazali caused the writing of thirteen tehafuts (inconsistencies) that followed him, creating a tradition that continued until the twentieth century. Our study, which is prepared in line with the qualitative method, and documentation technique, aimed to reveal the criticisms towards philosophers in Al-Ghazali's work The Incoherence of the Philosophers (Tehâfütü'l-Felâsife) about the Essence of Allah. Before discussing the criticisms of the Person, the political, intellectual, and scientific landscape of the time from Umar to Al-Ghazali was covered in the first section. The life and personality of Al-Ghazali were highlighted, and the motivations behind his tendency to criticize philosophy were examined. Within this context, his perspective on philosophical doctrines and philosophers was discussed. In the second section, the concept of the "Essence of Allah" was evaluated in light of Allah's "existence and oneness," as well as Al-Ghazali's criticisms towards Muslim philosophers who adhere to peripateticism. Al-Ghazali, who used a harsh tone in his criticism, argued that metaphysical judgments could not be reached through observation and only rational reasoning. Therefore, he argued that philosophers cannot obtain definite judgments about metaphysics based on physics.