Madde bağımlısı ergenlerin tedavi sonrası toplumla yeniden bütünleşme deneyimleri ve sosyal sermaye yaklaşımı temelinde sosyal hizmet müdahalesi
Post-treatment social reintegration experiences of adolescent drug users and social work intervention based on social capital theory
Yazar: GONCA POLAT
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM CILGA
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Sosyal Hizmetler = Social Services
Dizin: Ergenler = Adolescents ; Madde bağımlılığı = Drug addiction ; Sosyal bütünleşme = Social integration ; Sosyal hizmetler = Social services ; Sosyal sermaye = Social capital

Özet:
Bu çalışma, madde bağımlılığı tedavisi görmüş ergenlerin tedavi sonrası deneyimlerini ve toplumla yeniden bütünleşme süreçlerini incelemek üzere planlanmıştır. Bu inceleme ergenlerin çocukluk yaşantılarından başlayarak madde kullanım ve tedavi öykülerini de kapsayan bir şekilde bütüncül olarak gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın temel aldığı kavramsal yapı, sosyal sermaye yaklaşımıdır. Araştırmada niteliksel yöntem ve teknikler kullanılmıştır. Araştırmanın katılımcıları, bir madde bağımlılığı tedavi merkezi'nden, tedavisini tamamlayarak taburcu olmuş, yaşları 14-19 arasında değişen 18 ergenden oluşmaktadır. Araştırmanın verileri, fenomenolojik araştırma yaklaşımına uygun olarak, ergenler ve aileleri ile gerçekleştirilen görüşmeler ve gözlem yoluyla toplanmıştır. Araştırmanın sonuçları, ergenlerin madde kullanımına yönelmelerinde sosyal sermayelerinin oldukça önemli rol oynadığını ve bu süreçte aile ve akran sosyal sermayesinin ön plana çıktığını göstermektedir. Mezzo ve makro düzeyde sosyal sermayenin madde kullanımını önleyici etkisinin oldukça sınırlı olduğu görülmüştür. Ergenlerin tedavi deneyimlerinde yeni sosyal sermaye kaynakları edindikleri görülmüş ve bu aşamada sahip olunan sosyal sermaye ?tedavi sermayesi? olarak kavramsallaştırılmıştır. Bu süreçte ergenler için aile, yakın ilişkide oldukları yetişkinler, tedavi ekibi ve diğer hastaların, bir sosyal sermaye kaynağı olarak, ergenlerin tedaviye erişim ve tedaviden yararlanma süreçlerini desteklediği anlaşılmıştır. Ergenlerin tedavi sonrası sosyal bütünleşme deneyimleri arasında öne çıkan zorlukların sosyal ilişkiler, relaps ile mücadele, eğitim ve istihdam olanaklarından yararlanma ve maddesiz bir yaşamda yeni ve üretken roller üstlenme konularına odaklaştığı görülmüştür. Ergenlerin toplumla yeniden bütünleşme sürecinde, tedavi öncesi ve tedavi sürecinde olduğu gibi, temel olarak aile sosyal sermayesini kullandıkları ve diğer formel ve enformel kaynakların ergene ulaşma ve bütünleşme sürecini sağlama açısından oldukça zayıf olduğu görülmüştür. Elde edilen bulgular çerçevesinde ergen madde bağımlılığı alanında sosyal hizmet müdahalesinin, sosyal sermaye yaklaşımını temel alarak gerçekleştirilmesine yönelik bir müdahale modeli önerilmiştir. Araştırma bulgularının ve önerilen modelin, sosyal hizmet kuram ve uygulamasına, metodolojisine ve madde bağımlılığı politika ve hizmetlerine yönelik katkıları tartışılmıştır.

Abstract:
This research is planned in order to understand the social reintegration process of adolescent drug users after treatment. This study started from their childhood period and included the drug history and treatment processes. Conceptual base of the research is social capital theory. The research used a qualitative methodology and related techniques. The participants of the research consisted of 18 adolescents who had addiction treatment in a treatment center (hospital). The data of the research was gathered through phenomenlogical, in-dept interviews with adolescents and their families, as well as observation. The results of the research show that social capital that the adolescents own, especially family and peer social capital, played an important role during initiation of drug use. Mezzo and macro level social capital components were not effective enough to prevent the adolescent from drug. Adolescents? experiences during treatment revealed new resources for social capital which is conceptualized as ?treatment capital?. During this period family, important role models, treatment team and other patients functioned as new social capital resources that support the adolescent for access to treatment and benefit from the treatment process. Mostly experienced challenges during social reintegration process after treatment of the adolescents were in the areas of social relations, struggle against relaps, access and use of educational and employment opportunities and to create a new and drug-free roles and sytle of life. During their social reintegration process, family social capital was the dominant resource for them while other formal and informal support systems were weak in order to enable social reintegration. According to the findings, a model of social work intervention is suggested based on the social capital approach. The findings of the research and the proposed model are discussed in terms of their contribution to social work theory and practice, methodology and the policy and services in the field of drug addiction.