Türkiye'de olası enerji zenginliğinin ekonomiye etkileri: Hesaplanabilir genel denge modeli
Effects of possible energy richness on the economy in Türkiye: Computable general equilibrium model
Yazar: MUHAMMET RIDVAN İNCE
Danışman: PROF. DR. RECEP TARI
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Günümüzde ham petrol, petrol ürünleri ve doğalgaz ülkeler tarafından en fazla tüketilen enerji kaynakları olup bu enerji kaynaklarına sahip olan enerji zengini ülkeler ile enerjide dışa bağımlı olan enerji fakiri ülkeler arasında gelir / harcama ilişkisi bulunmaktadır. Bu ilişki ilgili ülkelerin iktisadi yapılarının şekillenmesinde başat rol oynayan faktörlerden birisidir. Enerji zengini ülkelerin enerji gelirini nasıl harcadığı, enerji fakiri ülkelerin ise enerji harcamalarını nasıl finanse ettiği ekonomik sürdürülebilirlik ve iktisadi gelişme açısından önem arz etmektedir. Türkiye ekonomisi mevcut ham petrol ve doğalgaz rezervleri bakımından kaynak fakiri bir ülkedir. Dolayısıyla toplam ithalatının önemli bir kısmını bu enerji kaynakları için yapılan harcamalar oluşturmaktadır. Bununla birlikte özellikle 2010 yılından itibaren hızlandırılan ham petrol ve doğalgaz arama faaliyetleri ve artan teknolojik imkanlara ilave olarak ilgili enerji kaynakları açısından zengin bir coğrafyada bulunması Türkiye açısından gelecek dönemlerde enerji zengini bir ülke olma ihtimalini ortaya çıkarmaktadır. Bu kapsamda tezin amacı bu ihtimalin gerçekleşmesi durumunda Türkiye ekonomisinde meydana gelebilecek olan değişimlerin etkilerinin çeşitli simülasyonlar aracılığıyla tespit edilerek gelecek senaryolarının oluşturulmasıdır. Enerji fakiri bir ülke konumunda iken enerji zengini olmak Türkiye ekonomisinin dinamiklerinin tamamını etkileyecek ve dönüştürecek bir etkiye sahiptir. Bu etkinin eş anlı olarak tüm ekonomi açısından değerlendirilebilmesi için tezin ampirik yöntemi Hesaplanabilir Genel Denge Analizi seçilmiş olup geliştirilen modele TURKON-CGE ismi verilmiştir. Model kapsamında yapılan simülasyonlar, enerji gelirlerinin nasıl ve hangi yönde harcandığına göre farklı sonuçlar üretmektedir. Diğer bir ifadeyle ham petrol ve doğalgazdan elde edilen enerji gelirlerinin doğru politikalar çerçevesinde verim ve refah artırıcı şekilde kullanılması gerekmektedir. Aksi durum ekonomi açısından kaynak lanetine sebep olabilir.

Abstract:
Today, crude oil, petroleum products and natural gas are the most consumed energy resources by countries and there is an income/expenditure relationship between energy-rich countries that have these energy resources and energy-poor countries that are dependent on foreign energy. This relationship is one of the factors that play a major role in shaping the economic structures of these countries. How energy-rich countries spend their energy revenues and how energy-poor countries finance their energy expenditures are important for economic sustainability and economic development. The Turkish economy is a resource-poor country in terms of available crude oil and natural gas reserves. Therefore, the expenditures for these energy resources constitute a significant portion of total imports. However, in addition to the accelerated crude oil and natural gas exploration activities and increasing technological opportunities, especially since 2010, the fact that Turkey is in a very rich geography in terms of related energy resources raises the possibility of becoming an energy-rich country in the future. In this context, the aim of this thesis is to determine the effects of the changes that may occur in the Turkish economy in case of the realization of this possibility through various simulations and to generate future scenarios. Being an energy-rich country while being an energy-poor country has an impact that will affect and transform the entire dynamics of the Turkish economy. In order to evaluate this effect simultaneously for the whole economy, the empirical method of the thesis, Computable General Equilibrium Analysis, was chosen and the model developed is named TURKON-CGE. The simulations conducted within the scope of the model produce different results depending on how and in which direction energy revenues are spent. In other words, energy revenues from crude oil and natural gas should be used in an efficient and welfare-enhancing manner within the framework of the right policies. Otherwise, it may cause a resource curse for the economy.