Azerbaycan Türkçesinde kelime gruplarının söz dizimindeki yeri
Word groups in Azerbayijani Turkish
Yazar: MERVE İPEKSOY
Danışman: DOÇ. DR. GÖKÇE YÜKSELEN PELER
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Azerbaycan Türkçesi; zengin edebiyatı ve dil özellikleriyle Türkoloji dünyasında araştırılmaya, birçok yönüyle incelenmeye gerek duyulan bir lehçe durumundadır. Azerbaycan Türkçesinde söz dizimi alanı ile ilgili yapılan birçok çalışma bulunmaktadır. Bu tür çalışmalar, Azerbaycan Türkçesinin çağdaş Türk lehçeleri içinde benzer veya karakteristik özelliklerinin ortaya konması açısından önem taşımaktadır. 
Dilin gramerinin önemli bir parçası olan kelime grupları hakkında yapılan çalışmalarda cümleler üzerinden ilerlenmektedir. Cümle örnekleri üzerinden ilerlenmesi çalışmanın amacına ulaşmasını daha iyi sağlamaktadır. Bu çalışmada kullanılan cümleler; Hüseyin Cavid, Cafer Cabbarlı ve İlyas Efendiyev'in eserlerinden seçilmiştir. Bu eserlerin ele alınmasındaki sebep, Azerbaycan edebiyatının seçili yazarlarının ve şairlerinin kaleminden çıkmış olmasıdır. Bunun yanında bu üç sanatçının eserlerinin türünün çeşitli olması ve sanatçıların bu türlerin gelişmesinde katkılarının büyük olması da yer almaktadır. Bu çalışmada Azerbaycan Türkçesinde cümlenin unsurlarının hangi kelime gruplarından oluştuğunun gösterilmesi hedeflenmektedir. Bu çözümlemelerde parantezleme yöntemi kullanılmaktadır. Kelime grupları, incelenen cümlelerde farklılıklar göstermektedir. Bir kelime grubunun içerisinde farklı kelime grupları da ortaya çıkmaktadır. Cümlenin unsurlarında bulunan kelime gruplarının metinlerde kullanılış biçimine, cümle içerisindeki yerlerine dikkat çekmek için bu konunun ayrıntılı bir şekilde ele alınması gerektiği düşünülmüştür. 
Anahtar Sözcükler: Azerbaycan Türkçesi, Türkiye Türkçesi, söz dizimi, kelime grupları, parantezleme yöntemi

Abstract:
Azerbaijani Turkish; with its rich literature and language features, it is a dialect that needs to be researched and examined in many aspects in the world of turcology. There are studies on syntax in Azerbaijani Turkish. Such studies are important in terms of revealing the similar or characteristic features of azerbaijani turkish in contemporary turkish dialects.
	Studies on word groups, which are an important part of the grammar of the language, proceed through sentence examples. Progress through sentence examples helps the study to achieve its purpose better. The sentences used in this study; selected from the works of ilyas efendiyev, hüseyin cavid and cafer cabbarlı. The reason for considering these works is that they were written by selected writers and poets of azerbaijani literature. In addition, the variety of the works of these three artists and their great contributions to the development of these genres are also included. In azerbaijan turkish, it is aimed to show which word groups the elements of the sentence consist of. In these analyses, the bracketing method is used. These word groups show differences in the analyzed sentences. Within a word group, different word groups also emerge. It is thought that this subject should be discussed in detail in order to draw attention to the use of the word groups in the elements of the sentence in the texts and their place in the sentence.
Keywords: Azerbaijan Turkish, Turkey Turkish, syntax, word groups, bracketing method.