Yenilenebilir enerji odaklı akıllı uzmanlaşma modeli: İzmir örneği
Renewable energy focused smart specialisation model: Izmir case
Yazar: HALİL İBRAHİM MURAT ÇELİK
Danışman: PROF. DR. GÜNNUR KOÇAR
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Güneş Enerjisi Ana Bilim Dalı / Enerji Teknolojisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Bilim ve Teknoloji = Science and Technology ; Ekonomi = Economics ; Enerji = Energy
Dizin: Bilim ve teknoloji politikaları = Science and technology policies ; Biyoenerji = Bioenergy ; Bölgesel politikalar = Regional policies ; Güneş enerjisi = Solar energy ; Hidrojen enerjisi = Hydrogen energy ; Jeotermal enerji = Geothermal energy ; Kalkınma politikaları = Development policies ; Rüzgar enerjisi = Wind energy ; Yenilenebilir enerji = Renewable energy

Özet:
İklim değişikliği insanlığın geleceği için en büyük risklerden birini oluştururken, enerji üretimi ve kullanımı iklim değişikliğinin başlıca etkenlerindendir. Bu sebeple tüm dünyada geniş çaplı bir yenilenebilir enerji dönüşümü yaşanmakta olup, bu alandaki faaliyetler her geçen gün yoğun bir şekilde artmaktadır. Rekabetçi ve katma değeri yüksek alanlarda gelişerek kalkınmasını hızlandırmak isteyen ülkeler ve bölgeler, bu dönüşümü çevresel ve sosyal faydaları yanında, önemli bir ekonomik kalkınma fırsatı olarak görmektedir. Bilim, teknoloji ve yenilik (BTY) politikalarına ve faaliyetlerine yeni bir yaklaşım getiren akıllı uzmanlaşma kavramı, bu fırsatı değerlendirmek isteyen bölgeler için etkin bir araç sunmaktadır.
İzmir, başta rüzgâr enerjisi olmak üzere yenilenebilir enerji alanında Türkiye'nin öncü şehri olarak kabul edilmekte ve İzmir'de bu alanda geniş kapsamlı BTY faaliyetleri yürütülmektedir. Dörtlü sarmalın tüm unsurları tarafından gerçekleştirilen bu faaliyetler İzmir'in yenilenebilir enerji odaklı akıllı uzmanlaşması açısından önemli bir birikim sağlamıştır. Bu tezde akıllı uzmanlaşma ve ilgili kavramlar hakkında genel bilgiler verilmiş, Avrupa'daki yenilenebilir enerji alanında başarılı şekilde uzmanlaşan bölge örnekleri incelenmiştir. Tezin yöntem bölümünde, yenilenebilir enerji odaklı akıllı uzmanlaşmada iyi uygulamaları belirlemek üzere Avrupa Komisyonu tarafından geliştirilen yöntem Türkiye'ye uyarlanmıştır. Ayrıca söz konusu yöntem, fark analizi boyutu eklenerek, yenilenebilir enerji alanında uygulanan BTY faaliyetlerinin akıllı uzmanlaşmaya uyum düzeyini belirlemek için kullanılmak üzere geliştirilmiştir. Geliştirilen yeni yöntem kullanılarak, İzmir'de yenilenebilir enerji alanında uygulanan BTY faaliyetleri, yenilenebilir enerjinin alt türleri olan rüzgâr enerjisi, güneş enerjisi, jeotermal enerji, biyoenerji ve yeşil hidrojen bazında incelenmiştir. 
Yöntemin uygulanmasıyla elde edilen bulgular ışığında, İzmir'de yenilenebilir enerji alanında uygulanan BTY faaliyetlerinin akıllı uzmanlaşmaya uyum düzeyinin geliştirilmesi için, bölgenin özgüllükleri ve kısıtları dikkate alınarak bir eylem planı ve yönetişim yapısı önerisi sunulmuştur. Bu tezde elde edilen bulgular ve bunlara bağlı olarak geliştirilen eylem planı ve yönetişim yapısı önerisiyle, yenilenebilir enerji odaklı akıllı uzmanlaşmada İzmir örneği bir model olarak ortaya konmuştur. Bu modelin, döngüler halinde yinelemeli olarak devam eden Girişimci Keşif Sürecinin (GKS) İzmir'deki ikinci döngüsü kapsamında önemli bir girdi sağlaması ve yenilenebilir enerji alanında uzmanlaşmaya çalışan başka bölgeler tarafından örnek alınması mümkündür.

Abstract:
While climate change is one of the biggest risks for the future of humanity, energy production and use are among the main factors of climate change. Therefore a large-scale renewable energy transformation is occurring worldwide, and activities in this area are intensively increasing daily. Countries and regions that want to accelerate their development by growing in competitive and high-value-added areas, consider this transformation as an important economic development opportunity besides its environmental and social benefits. The smart specialisation concept, which brings a new approach to science, technology and innovation (STI) policies and activities, provides an effective tool for regions that want to seize this opportunity.
İzmir is recognized as the leading city of Türkiye in the renewable energy area, particularly wind energy, and extensive STI activities in this area are carried out in İzmir. These activities, carried out by all elements of the quadruple helix, have provided a significant accumulation in terms of renewable energy focused smart specialisation of İzmir. In this thesis, general information about smart specialisation and related concepts is given, and exemplary regions in Europe that have successfully specialized in renewable energy domain are examined. In the method section of the thesis, the method developed by the European Commission to identify good practices in renewable energy focused smart specialisation has been adapted to Türkiye. Furthermore, the mentioned method has been improved by adding a gap analysis dimension, to determine the relevance level of STI activities applied in the renewable energy domain to smart specialisation. By implementing the new method improved, STI activities applied in renewable energy area in İzmir were examined for the sub-types of renewable energy as wind energy, solar energy, geothermal energy, bioenergy and green hydrogen.
In light of the evidences obtained by the implementation of the method, to improve the level of relevance of STI activities applied in the renewable energy domain in İzmir to smart specialisation; an action plan and governance structure proposal has been introduced, taking into account the specificities and constraints of the region. With the evidences obtained in this thesis and the action plan and governance structure proposal introduced based on these, the İzmir Case in renewable energy focused smart specialisation, has been presented as a model. It is possible for this model to provide an important input within the scope of the second cycle of the Entrepreneurial Discovery Process (EDP), which continues in iterations, and to be taken as a case by other regions trying to specialize in the field of renewable energy.