İstanbul ili Aile Sağlığı Merkezinde çalışan aile hekimlerinin akademik yayın ve etkinlik takip etme durumlarının tükenmişlik ve diğer kişisel faktörlerle ilişkisinin araştırılması
Investigation the relationship between burnout syndrome and other personal factors between following academic publications and activities of family physicians working at Family Health Center in Istanbul
Yazar: SENA YAYLA
Danışman: DOÇ. DR. HİLAL ÖZKAYA
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Başakşehir Çam ve Sakura Şehir Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
AMAÇ: Aile Hekimliği bütüncül, kapsayıcı ve kişi merkezli bakım verilen bir disiplindir ve kapsamı gereği yoğun tıbbi bilgi birikimine sahip olması gerekir. Disiplinin bu kapsamlı bakış açısı yoğun çalışma temposuna, bu tempo ise hekimlerde tükenmişliğe ve/veya akademik çalışmalara yeterli zaman ayıramamaya neden olabilmektedir. Bu çalışmada aile sağlığı merkezinde çalışan aile hekimlerinin akademik yayın ve etkinlik takip etme durumlarının tükenmişlik sendromu ve diğer kişisel faktörler ile ilişkisini araştırmak amaçlanmıştır. 

GEREÇ VE YÖNTEM: Araştırmamız kesitsel bir çalışma olup yüz yüze anket uygulamasıyla yapılmıştır. Çalışma 01.05.2023 ile 30.06.2023 tarihleri arasındaki 2 aylık periyotta İstanbul ilinde aile sağlığı merkezinde çalışan aile hekimlerinden dahil edilme kriterlerini karşılayan 338 katılımcı ile yapılmıştır. Katılımcılara toplam 22 sorudan oluşan sosyodemografik veri formu ve Türkçe'ye uyarlama çalışması 1993 yılında Ergin tarafından gerçekleştirilen 22 soruluk Maslach Tükenmişlik Ölçeğini barındıran toplam 44 soruluk bir anket uygulanmıştır.

Tüm istatistiksel analizler IBM SPSS sürüm 25.0 (SPSS Inc., Chicago, Illinois, ABD) kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Tablolarda sürekli değişkenler Ort±SS olarak sunulmuştur. Kategorik değişkenler sayı (N) ve yüzde (%) halinde sunulmuştur. Ölçek alt boyut puanları ve değişkenler arasındaki ilişkiyi belirlemek için pearson korelasyon testi kullanılmıştır. Ölçek puanları ile katılımcıların çeşitli değişkenleri arasında anlamlı farklılıkları belirlemek üzere Independent Samples t ve One-Way ANOVA testi uygulanmıştır. Gruplar arasında anlamlı fark çıkması durumunda, anlamlılığın hangi gruplar arasında olduğunu belirlemek amacıyla sidak testi tercih edilmiştir. Kategorik değişkenlerin karşılaştırılması için Chi-square test kullanılmıştır. p<0.05 istatistikçe anlamlı kabul edilmiştir.

BULGULAR: Çalışmada elde edilen bulgular incelendiğinde katılımcıların çoğunun (%37,0) 40 yaş üstü olduğu, kadınların (%52,7) erkeklere oranla daha fazla katılım sağladığı, pratisyen hekimlerin (%70,1) çoğunlukta olduğu belirlenmiştir. Maslach tükenmişlik ölçeği alt boyutlarından katılımcılarımızın aldığı ortalama puanlar duygusal tükenme için 26,52, duyarsızlaşma için 12,31 ve kişisel başarı için 27,16 olarak belirlenmiştir. Bu ortalama puanlar incelendiğinde hekimlerin tüm alt boyutlarda orta seviyede tükenmişlik yaşadıkları görüldü. Sosyodemografik veriler değerlendirildiğinde 40 yaş üstü, meslek yılı 15 yıl üstü, evli olan katılımcıların diğer gruplara kıyasla tükenmişlik ölçeği alt boyutlarından "Kişisel başarı" puanı; diğer uzmanlıklara sahip katılıcımların aile hekimleri ve pratisyen hekimlere kıyasla  "Duyarsızlaşma"  puanı daha yüksek bulunmuştur. Ayrıca sigara/nargile/tütün kullanan katılımcıların kullanmayanlara kıyasla "Duyarsızlaşma" puanı; sık sık alkol kullanan katılımcıların diğer gruplara kıyasla hem "Duygusal tükenme" hem de "Duyarsızlaşma"  puanı daha yüksek bulunmuştur.

"Aile hekimliği yapmak sizi mesleki olarak tatmin ediyor mu?" Sorusuna hayır yanıtı verenlerin diğer gruplara kıyasla "Duygusal tükenme" ve "Duyarsızlaşma" puanı daha yüksek; evet yanıtı verenlerin diğer gruplara kıyasla "Kişisel başarı" puanı daha yüksek bulunmuştur. "Aile hekimliğini ekonomik olarak tatmin edici buluyor musunuz?" Sorusuna hayır yanıtı verenlerin diğer gruplara kıyasla "Duygusal tükenme" ve "Duyarsızlaşma" puanı daha yüksek bulunmuştur.

Katılımcıların %59,2'sinin (n=200) bilimsel toplantı ve kongrelere katılmadığı,  %77,2'sinin (n=261) kongrelerde bildiri/poster sonumu yapmadığı, %89,9'unun (n=304) herhangi bir dergide makalesinin olmadığı belirlenmiştir. Herhangi bir dergide makalesi olmayan katılımcıların olanlara kıyasla "Duygusal tükenme" puanı daha yüksek bulunmuştur.

SONUÇ: Aile hekimlerinin akademik yayın ve etkinlik takip etme durumu, iş memnuniyeti, tükenmişlik ve kişisel faktörlerle karmaşık bir ilişki içindedir. Bu ilişki, aile hekimlerinin çalışma koşulları, kişisel motivasyonları, destek sistemleri ve mesleki çevreleri gibi bir dizi faktörden etkilenebilir. Sağlık kurumları ve yöneticiler, aile hekimlerinin mesleki gelişimlerini teşvik etmek ve iş stresini azaltmak için destekleyici politikalar ve kaynaklar sağlamak konusunda önemli bir rol oynamaktadır. Bu, hem sağlık hizmeti sunumunu iyileştirmeye hem de aile hekimlerinin sağlık sektöründeki uzun vadeli başarılarını desteklemeye yardımcı olabilir.

Anahtar Kelimeler: Aile Hekimliği, Tükenmişlik, Temel sağlık hizmeti

Abstract:
AİM: Family Medicine is a discipline that provides holistic, comprehensive and person-centered care and, due to its scope, requires extensive medical knowledge. Intense work schedule can lead to burnout and/or inability to allocate enough time for academic studies in doctors. This study aimed to investigate the relationship between burnout syndrome and other personal factors between academic publications and activities of family physicians working in a family health center.

MATERIALS AND METHODS: Our research is a cross-sectional study and was carried out using a face-to-face survey. Our study was carried out in a 2-month period between 01.05.2023 and 30.06.2023 with 338 participants who met the inclusion criteria and were family physicians working in a family health center in Istanbul. A sociodemographic data form consisting of 22 questions in total and a survey with 44 questions in total, including the 22-question Maslach Burnout Scale, which was adapted into Turkish by Ergin in 1993, were applied to the participants.

All statistical analyzes were evaluated with using IBM SPSS version 25.0 (SPSS Inc., Chicago, Illinois,USA). Continuous variables are presented as Mean±SD in the charts. Categorical variables are presented as numbers (N) and percentages (%).Pearson correlation test was used to determine the relation between scale subscale scores and various variables. To determine(identify/indicate) whether there was a significant difference between the scale subscale scores and various variables of the participants, Independent Samples t test, one of the parametric tests, was applied for variables with 2 groups, and One-Way ANOVA test was applied for variables with 3 or more groups.In case of a significant difference between the groups, the Sidak test was preferred among the post-hoc tests in order to determine which groups have relevence. Chi-square test was applied to compare categorical variables. p<0.05 was considered statistically significant.

RESULTS:When the results obtained in the study were analyzed, it was determined that most of the participants (37.0%) were over the age of 40, women (52.7%) participated more than men, and the majority were general practitioners (70.1%).The average scores our participants received(got point/scored) from the Maslach burnout scale subscales were determined as 26.52 for emotional burnout, 12.31 for depersonalization and 27.16 for personal accomplishment. When these average scores were analyzed, it was observed that physicians experienced intermediate levels of burnout in all sub-dimensions. When sociodemographic data were evaluated, the "Personal achievement" score from the burnout scale sub-dimensions of the participants who were over 40 years of age, had a career of over 15 years, and were married was higher than other groups; The "Depersonalization" score of participants with other specialties was found to be higher compared to family physicians and general practitioners. Moreover, the "Depersonalization" score of participants who use cigarettes/hookah/tobacco compared to those who do not use; Participants who frequently use alcohol were found to have higher both "Emotional Burnout" and "Depersonalization" scores compared to other groups. "Does working as a family physician satisfy you professionally?" Those who answered no to the question had higher "Emotional Burnout" and "Depersonalization" scores compared to other groups; The "Personal achievement" score of those who answered yes was found to be higher compared to other groups. "Do you find family medicine economically satisfactory?" Those who answered no to the question were found to have higher "Emotional Burnout" and "Depersonalization" scores compared to other groups.It was determined that 59.2% (n=200) of the participants did not attend any scientific meetings and congresses, 77.2% (n=261) did not submit papers/posters at congresses, and 89.9% (n=304) did not publishany articles in any journal. The "Emotional Burnout" score was found to be higher in participants who did not have an article in any journal compared to those who did.

CONCLUSION: Family physicians' pursuit of academic publications and activities has a complex relation with job satisfaction, burnout and personal factors. This relation may be affected by a number of factors, such as family physicians' working conditions, personal motivations, support systems and professional environments. Healthcare institutions and administrators play an important role in providing supportive policies and resources to encourage the professional development of family physicians and reduce work stress. This can help both improve healthcare delivery and support the long-term success of family physicians in the healthcare industry.

KEY WORDS: Family Medicine, Burnout, Primary health care