Ebeveyn kabul reddi, öfke düzeyi ve kişiler arası şemalar arasındaki ilişki
The relationship between parental acceptance refusal, anger level and interpersonal schemas
Yazar: HATİCE NİHAL ARVAS YANIK
Danışman: PROF. DR. HATİCE GÜLSEN ERDEN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Klinik Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Ebeveyn kabul veya reddi = Parantel acceptance-rejection ; Kişiler arası şemalar = Interpersonal schemas ; Çocuk psikolojisi = Child psychology ; Öfke-kızgınlık eğilimi = Dispositional anger ; Ölçme-değerlendirme = Measurement and evaluation

Özet:
Bu çalışmanın amacı çocukluktan yetişkinliğe geçişte hassas bir dönem olan ön ergenlik ve ergenlik dönemindeki bireylerde ebeveyn kabul reddi ile öfke düzeyi arasındaki ilişkide kişiler arası şemaların aracı rolünü incelemektir. Bu bağlamda araştırmada 'ebeveyn kabul reddi ile öfke arasındaki ilişkide anne ve babaya yönelik kişiler arası şemaların aracı rolü olduğu' sonucu beklenmektedir. Ayrıca ebeveyn kabul ret algısının, kişiler arası şemaların ve sürekli öfke düzeyinin araştırmada ele alınan demografik değişkenlere göre farklılık göstermesi beklenmektedir. 
Araştırma örneklemi, Ankara ili sınırları içerisinde bulunan 10-16 yaş arasındaki 102 gönüllü bireyden oluşmaktadır. Araştırma örneklemi basit seçkisiz örnekleme yöntemi ile seçilmiştir. 
Araştırmaya katılan bireylerin sosyodemografik özelliklerini, sürekli öfke düzeylerini, ebeveyn kabul reddine ilişkin algılarını, anne ve babaya yönelik kişiler arası şemalarını belirlemek amacıyla "Kişisel Bilgi Formu", "Sürekli Öfke ve Öfke İfade Tarz Ölçeği", "Ebeveyn Kabul Reddi Ölçeği" ve "Kişiler Arası Şemalar Ölçeği" kullanılmıştır. 
Araştırma kapsamında katılımcılardan elde edilen veriler SPSS 25 (Statistical Package for the Social Sciences) adlı bilgisayar programı ile analiz edilmiştir. Değişkenler arasındaki ilişki ve anlamlı bir farklılık olup olmadığının belirlenmesi için t ve ANOVA testleri kullanılmıştır. Ebeveyn kabul reddi ile öfke düzeyi arasındaki ilişkide anne ve babaya yönelik kişiler arası şemaların aracı rolü olup olmadığının belirlenmesi için ise doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılarak Analysis of Moment Structures (AMOS) istatistik paket programında ölçüm modelleri ve yapısal modeller test edilmiştir. 
Araştırma sonuçlarında sürekli öfkeye ilişkin yapılan analizlerde sürekli öfke düzeyinin cinsiyete göre farklılaşmadığı saptanmıştır. 14-16 yaş grubunda sürekli öfke düzeyinin 10-13 yaş grubuna oranla daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Ebeveyn Kabul Reddine yönelik yapılan analizlerde; kızların erkeklere göre babalarından daha fazla red, düşmanlık saldırganlık, ayrışmamış red algıladıkları tespit edilmiştir. Ayrıca kabul red algısının yaş gruplarına göre değişmediği saptanmıştır. Kişiler arası şemalara ilişkin yapılan analizler ise baskınlık boyutunda kızların anneden bekledikleri tamamlama tepkilerinin erkeklerin beklentilerine göre daha fazla olduğu, düşmanlık boyutunda erkeklerin anneden bekledikleri tamamlanma tepkilerinin kızların beklentilerine göre daha fazla olduğu ve düşmanlık boyutunda erkeklerin babadan bekledikleri tamamlanma tepkilerinin kızların beklentilerine göre fazla olduğunu göstermektedir. Ayrıca yaş grupları ile anne babaya yönelik kişiler arası şemalar arasında anlamlı bir farklılık olmadığı saptanmıştır.. Araştırmanın temel sorusu kapsamında ise anne red algısı ile öfke düzeyi arasındaki ilişkide anneye yönelik kişiler arası şemaların aracı rolü olduğu, anne red algısı ile öfke düzeyi arasındaki ilişkide babaya yönelik kişiler arası şemaların aracı rolü olduğu, baba red algısı ile öfke düzeyi arasındaki ilişkide anneye yönelik kişiler arası şemaların aracı rolü olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca babaya yönelik reddin babaya yönelik şemaları pozitif yönde anlamlı olarak yordadığı ancak babaya yönelik kişiler arası şemaların öfkeyi anlamlı olarak yordamadığı sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
The aim of this study is to analyze the relationship between parental acceptance/rejection and anger level with interpersonal schemas in pre-adolescence and adolescence, a sensitive period in the transition from childhood to adulthood. In this context, the expected outcome in this study is that interpersonal schemas for parents have a role in the relationship between parental acceptance refusal and anger. In addition, it is expected that parental acceptance rejection perception, interpersonal schemas and trait anger level will vary according to the demographic variables discussed in the study.
The research sample consists of 102 volunteer individuals aged between 10 and 16 years who live in  Ankara. The research sample was chosen by simple random sampling method.
"Personal Information Form", "Trait Anger and Anger Expression Style Scale", "Parental Acceptance/Rejection Scale" and "Interpersonal Schemas Questionnaire" were applied to individuals participating in the research to determine their sociodemographic characteristics, trait anger levels, perceptions about parental acceptance rejection, interpersonal diagrams for parents .
In the scope of the research; data received from 102 adolescents were analyzed by SPSS 25 (Statistical Package for the Social Sciences). T and ANOVA tests were used to determine the relationship between the variables and whether there was a significant difference. In order to determine whether there is an intermediary role for interpersonal schemes for parents in the relationship between parental rejection and anger level, measurement models and structural models have been tested in the Analysis of Moment Structures (AMOS) statistical package program using confirmatory factor analysis (CFA).
According to the results of the research, analysis of trait anger revealed that trait anger level did not differ according to gender. and trait anger level was higher in the 14-16 age group than in 10-13 age group. it is established that girls perceive more rejection, hostility, aggression, undifferentiated rejection than boys from their fathers. In addition, it was determined that acceptance / rejection perception does not change according to age groups. The analysis of interpersonal schemas revealed that  in the dominance dimension, the completion responses of the girls expected from mother are higher than the boys' responses; in the hostility dimension, the completion responses of the boys expected from mother are  higher than the girls' responses; and also in the hostility dimension, the completion responses of the boys expected from father are  higher than the girls' responses.    In addition, it was determined that there is no significant difference between age groups and interpersonal schemas for parents.
In the context of the basic question of the study, it was determined that the interpersonal schemas directed to the mother have a mediating role in the relationship between the perception of mother rejection and anger level; and that the interpersonal schemas directed to the father have a mediating role in the relationship between perception of mother rejection and anger level; and that the interpersonal schemas for the mother have a mediating role in the relationship between the perception of father rejection and anger level. In addition, it was concluded that rejection directed to the father positively predicts the schemas directed to father; however that the interpersonal schemas directed to the father did not significantly predict anger.