Eski Mezopotamya toplumlarının dini inançları ile Eski İran inançlarının mukayesesi
Comparison of religious beliefs of Ancient Mesopotamian societies with Ancient Iranian beliefs
Yazar: İREM ADİK
Danışman: DOÇ. DR. SUZAN AKKUŞ MUTLU
Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
İnsanoğlu var oluşundan bu yana dünyadaki varlık amacını sorgulamış ve diğer varlıklardan farkını ortaya koymaya çalışmıştır. Doğa ile iç içe yaşayan insanlar doğanın kendilerinden üstün olduğunu düşünmüş, açıklayamadıkları doğa olaylarından korkmuş ve doğanın üstün olduğunu düşünmeleri ile onları kendi algılayış biçimlerinde yaratıcıları olarak kabul etmişlerdir. İnsanlar, zamanla yaratıcı olarak gördükleri tanrılara olan inançlarını güçlendirmiş ve bu inançlar çeşitli dinlerin doğmasına neden olmuştur. İnsanlar, günlük hayatın ve yaşamın kendilerinde oluşturduğu sıkıntıyı, ölüm gerçeğini, öte âlem inancıyla gidermeye çalışmıştır. Din, sosyal hayatla iç içe geçmiş bu sebeple de önem kazanmıştır. Dinin insanlardaki bu önemi her bölge ve uygarlıkta etkisini göstermiş, birçok farklı inanç ortaya çıkartmıştır. 
Bu inanışlar, kültürel etkileşim ile farklı bölgelere yayılmış ve inanışları etkileyerek kendilerine yer bulmuşlardır.  İstisnai durumlar haricinde eskiçağ tarihçileri Mezopotamya, Anadolu ve Yunan kültürleri arasında olan etkileşimi kabul etmektedirler. Hint ve İran toplumlarında ortaya çıkmış olan Mithra inancı Perslerin yapmış oldukları akınlar ile birçok bölgenin inanışları ile etkileşim içinde olmuş hem kendisi hem diğer inanışları etkilemiştir.
Mezopotamya ve Eski İran, Orta Doğu'da kendi benzersiz kültür ve inanç sistemlerine sahip olan iki önemli medeniyettir. Bu uygarlıklar, birçok ortak özelliğe sahip olmanın yanı sıra, dini inançları bakımından da bazı önemli benzerlikler ve farklılıklar gösterir. Mezopotamya inançları çok tanrılı bir yapıdayken, Eski İran inançları tek tanrılı bir yapıya odaklanır. Ayrıca, Zerdüştlükte insanın seçimleri ve eylemlerinin sonuçlarına vurgu yapılırken, Mezopotamya inançlarında tanrılar insan yaşamının çeşitli yönlerini kontrol etmeye odaklanır. Bu farklılıklar, her iki uygarlığın da kendine özgü tarihi ve kültürel geleneklerinden kaynaklanmaktadır. Her iki uygarlık da zengin bir mitolojiye ve karmaşık bir tanrı panteonuna sahiptir ve dini inançlar, bu uygarlıkların günlük yaşamında ve kültüründe önemli bir rol oynamıştır.

Abstract:
Since its existence, humankind has questioned the purpose of its existence in the world and tried to reveal its difference from other beings. People who live in nature thought that nature was superior to them and were afraid of natural phenomena that they could not explain. Humans have perceived nature as superior and accepted it as their creator in their own way of perception. Humans who believe in gods who were considered creators reinforced this belief and religions began to form over time. People have tried to overcome the distress caused by living, daily life and the reality of death with the belief in the afterlife. Religion has intertwined with social life and has gained importance for this reason. This importance of religion in people has influenced every region and civilization, giving rise to many different beliefs.
These beliefs, through cultural interaction, have spread to different regions and have found a place for themselves by influencing beliefs. Ancient historians acknowledge the interaction between Mesopotamian, Anatolian and Greek cultures except for exceptional cases. The Mithra belief, which was born in Indian and Iranian societies, interacted with the beliefs of many regions with the raids made by the Persians and affected both itself and other beliefs. 
Mesopotamia and Ancient Iran are two important civilizations in the Middle East that have their own unique culture and belief systems.These civilizations, in addition to having many common characteristics, also show some important similarities and differences in their religious beliefs.While Mesopotamian beliefs are multi-god, the Old Iranian beliefs focus on a monotheistic structure.In addition, in Zoroastrianism, emphasis is placed on the consequences of human choices and actions, while in Mesopotamian beliefs the gods focus on controlling various aspects of human life.These differences stem from the historical and cultural traditions of both civilizations. Both civilizations have a rich mythology and a complex pantheon of gods, and religious beliefs have played an important role in the daily life and culture of these civilizations.