Azerbaycan`da kamu güvenliği bağlamında istihbarat ve karşı istihbarat faaliyetleri
The intelligence and counterintelligence activities carried out in the context of public security in Azerbaijan
Yazar: SEYIDRZA ALIZADA
Danışman: YRD. DOÇ. DR. HÜSEYİN ARSLAN
Polis Akademisi / Güvenlik Bilimleri Enstitüsü / Güvenlik Stratejileri ve Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Azerbaycan = Azerbaijan ; Güvenlik = Security ; Güvenlik yönetimi = Security management ; Kamu güvenliği = Public security ; İstihbarat = Intelligence ; İstihbarata karşı koyma = Counter-intelligence

Özet:
Güvenlik kavramı ve duygusu insanın olduğu yerde söz konusu olan bir kavramdır. Gerek toplum halinde gerekse tek başına yaşayan insan için güvenlik en önemli konudur.Azerbaycan, kronolojik olarak Albania, Sasani İmparatorluğu, Gazneliler, 12. yüzyılda İldenizler daha sonra ise 14. yüzyılda Karakoyunlular ve Akkoyunluların egemenliklerine girmiştir. Şah İsmail'in döneminde ise Azerbaycan topraklarında Safevi devleti kurulmuştur. 19. yüzyılın ortalarında Rusya İmparatorluğu'nun egemenliğine girmiştir. 1918 yılında kurulan Azerbaycan Halk Cumhuriyeti devlet güvenliğinin sağlanması tecrübelerini bu dönemde kazanmıştır. SSCB'nin baskısıyla 1920 yılında bağımsızlığını yeniden kaybeden Azerbaycan farklı bir devlet güvenliği anlayışını benimsemiş ve kurumsallaşma tecrübesi kazanmıştır. Bu dönemde güvenlik kurumları esasen militer (askeri) ya da paramiliter (yarı askeri) olmuştur. Sovyet döneminde iç güvenlik meseleleriyle ilgilenen polis, kolluk kuvveti anlamına gelen milis olarak adlandırılmıştır. Bu süreçte Azerbaycan güvenlik kurumları özellikle istihbarat kurumları Sovyet dönemi istihbaratından da faydalanmış ve tecrübeler elde etmiştir.
1991'de yeniden bağımsızlığını kazanan Azerbaycan Cumhuriyeti yeni güvenlik sorunlarıyla beraber bu sorunlarla mücadele edecek kurumların kurulması zorluklarıyla karşılaştı. Uluslararası kuruluşlar ve devletlerle işbirliği ile elde ettiği imkânlardan yararlanan Azerbaycan kendi ulusal güvenlik konseptini ve ilgili kurumlarını geliştirdi. Bu gün Azerbaycan hem askeri alanda hem de iç güvenlik meselelerinde modern kabiliyetleri olan güvenlik kurumlarına sahiptir. Azerbaycan'da istihbarat ve karşı istihbarat faaliyetlerini yürüten kurumlar Ermeni işgalciliği, terörizm, etnik-dini bölücülük, sınır aşan suçlar, uyuşturucu trafiği, insan ve silah ticaretiyle etkin şekilde mücadele etmektedir. Tez çalışmasında bu kurumların hangi kurumlar olduğuna, kuruluşuna, işleyişine, ulusal güvenliği sağlamasındaki faaliyetlerine yer verilmiştir. Güvenlik kavramının değişiminin de etkisiyle bu kurumların Azerbaycan ulusal güvenliğindeki önemi anlatılmıştır.

Abstract:
The concept and emotion of security is a concept that is in place where people are. Security is the most important issue for a man who lives whether as community or alone.Azerbaijan chronologically was under the rule of Caucasian Albania, Sasanian Empire, Ghaznavids, Eldiguzids in 12th century, Kara Koyunlu in 14th century and Ak Koyunlu. But during Shah Ismail Safavid dynasty was established on Azerbaijan territory. In the middle of 19th century Azerbaijan entered in the rule of Russian Empire. Azerbaijan People's Republic, which was founded in 1918, gained its experiences on ensuring the state security in that period. Losing its independence because of the pressure by the U.S.S.R., Azerbaijan adopted a different type of state security, and gained the experience of institutionalization.  In this period, the security institutions were primarily of military or paramilitary nature. During the Soviet era, the police, dealing with the internal security affairs were called "militia" in the sense of law enforcement. In this period, the intelligence institutions of Azerbaijan made use of the Soviet intelligence agencies and gained experience. 
Regaining its independence in 1991, the Republic of Azerbaijan encountered challenges in establishing the institutions to solve the newly emerged security issues. Making use of the opportunities provided by the cooperation with international organizations and states, Azerbaijan developed its own national security concept and the relevant institutions. Today, Azerbaijan has security institutions, both in the military field and in the field of internal security, that are equipped with the modern abilities. The Azerbaijani institutions carrying out the intelligence and counterintelligence activities operate against the Armenian expansionism, terrorism, ethnic-religious separatism, transboundary crime, drug trafficking, human trafficking and illegal arms trade in an effective way. The thesis study includes these institutions, their establishment, their operation, and the activities they carry out in ensuring the national security. It also describes the importance these institutions have in terms of the national security of Azerbaijan in the face of the change in the concept of security.