Barış antlaşmalarında savaş tazminatı ve Karabağ sorununa yansımaları
War reparations in the peace treaties and reflections to Karabakh problem
Yazar: ARZU SADIGZADE
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BAHADIR BUMİN ÖZARSLAN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Azerbaycan ve Ermenistan arasında uzun bir tarihi geçmişe sahip olan Yukarı Karabağ sorunu, her iki devletin 1991 yılında bağımsızlıklarını kazanmalarının ardından bir savaşa dönüşmüştür. Eylül 2020'de gerçekleşen II. Karabağ Savaşı'nın ardından, taraflar arasında savaşı durduran bir silah bırakışımı antlaşması imzalanmıştır. 

Silah bırakışımı antlaşması, uluslararası hukukta barış antlaşmasının imzalanması yönünde atılan bir adım olarak kabul edilir. Ancak silah bırakışımı antlaşması savaşı bitirmez, sadece askeri çatışmaları bir süreliğine askıya alır. Savaşı bitiren ise barış antlaşmasıdır. Barış antlaşması, savaşa veya silahlı çatışmaya son veren ve tarafların barış ilişkilerinin yeniden tesisi amacıyla imzalanan bir atlaşmadır. Barış antlaşmasında düzenlenen en önemli konulardan biri de savaş sonucu ortaya çıkan zararların giderilmesi için savaş tazminatının belirlenmesidir. Özellikle I. ve II. Dünya Savaşlarının ardından imzalanan barış antlaşmalarında düzenlenen savaş tazminatı, günümüzde devletin sorumluluğu çerçevesinde ortaya çıkan onarım yükümlülüğünün bir alt türü olarak değerlendirilmektedir. Uygulamada savaş tazminatının hem nakdi olarak hem de ayni olarak ödenmesi kabul edilmektedir. Nitekim Lozan Barış Antlaşmasında Türkiye, uğradığı zararlardan dolayı Yunanistan'dan ayni tazminat olarak Karaağaç bölgesini geri almıştır. 

Bu çerçevede, Azerbaycan ve Ermenistan arasında imzalanması öngörülen barış antlaşmasının en önemli konularından birini de savaş tazminatı oluşturacaktır. Zira Ermenistan, ister I. ve II. Karabağ Savaşları sırasında olsun isterse de 30 yıllık işgal süresince olsun, Azerbaycan'ı çok ciddi maddi ve manevi zarara uğratmıştır. Bu da Azerbaycan'a savaş sonucu uğradığı zararların giderilmesi için nakdi ve/veya ayni tazminat talep etme hakkı vermektedir. Bu tezde, Azerbaycan'ın barış antlaşması müzakerelerinde savaş tazminatı talep etme hakkının hukuki dayanağı tartışılacaktır.

Abstract:
The Nagorno-Karabakh conflict between Azerbaijan and Armenia, which has a long history, turned into a war after both states gained their independence in 1991. Following the Second Karabakh War in September 2020, a treaty of armistice was signed between the parties, which stopped the war.

A treaty of armistice is recognised in international law as a step towards the signing of a peace treaty. However, the treaty of armistice does not end the war, it only suspends military conflicts for a period of time. It is the peace treaty that ends the war. A peace treaty is an agreement that puts an end to the war or armed conflict and signed with the aim of re-establishing peace relations between the parties. One of the most important issues regulated in the peace treaty is the determination of war reparation in order to compensate for the damages caused by the war. War reparation, which is regulated especially in the peace treaties signed after World Wars I and II, is nowadays evaluated as a sub-type of the reparation obligation arising within the framework of the responsibility of the state. In practice, it is accepted to pay war reparation both in cash and in kind. As a matter of fact, in the Lausanne Peace Treaty, Türkiye took back the Karaağaç region from Greece as reparation in kind for the damages suffered. 

In this framework, one of the most important issues of the peace treaty to be signed between Azerbaijan and Armenia will be war reparations. This is because Armenia has caused serious material and moral damages to Azerbaijan, both during the First and Second Karabakh Wars and during the 30-year occupation. This gives Azerbaijan the right to demand reparations in cash and/or in kind for the damages suffered as a result of the war. In this thesis, the legal basis of Azerbaijan's right to demand war reparations in peace treaty negotiations will be discussed.