Doğa-insan ilişkisine dair bir bakış açısı: Vegan/vejetaryen etik tutumunu benimseyen bireyler üzerine fenomenolojik araştırma
A perspective on nature-human relationship: Phenomenological research on individuals adopting vegan/vegetarian ethical attitude
Yazar: VAHİDE YASEMİN ÖZKORUL
Danışman: PROF. DR. HAYATİ BEŞİRLİ
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Sosyoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Ekoloji = Ecology ; Ekolojik çevre = Ecological environment ; Etik = Ethics ; Vegan = Vegan ; Vejetaryen = Vegetarian ; İnsan doğa ilişkisi = Human nature relations ; İnsan-çevre ilişkisi = Human-environment relationship

Özet:
Vegan ve vejetaryen etik tutumları dünyada her geçen gün görünürlük kazanmakta ve daha
çok birey etik tutumu benimsemektedir. Etik kaygılar, ekolojik tahribatlar, iklim krizi,
sağlıksal endişeler vb. etkenler bireylerin vegan veya vejetaryen etik tutumu
benimsemelerinde etkili olmaktadır. Gerçekleştirilmiş olan bu araştırmanın konusu da
vegan/vejetaryen etik tutuma sahip bireylerin doğayı anlamlandırma biçimleri, insan-dışı
hayvanlar ve insanlar dikotomisine dair bakış açıları, ekoloji ve veganizm arasında kurdukları
ilişki, norm sistemlerine karşı duruş sergilemelerine bağlı olarak sosyal ilişkilerindeki değişim
ve dönüşüm irdelenmiştir. Araştırmada nitel araştırma tekniği kullanılmış ve fenomenolojik
desen seçilmiştir. Araştırmanın sınırlılıkları kapsamında zaman ve maddi kaynak eksikliğinin
olması çevrim içi görüşmelerin gerçekleştirilmesi gerekliliğini meydana getirmiştir. Toplam
altı katılımcı ile çevrim içi yarı-yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Araştırma
bulguları MAXQDA nitel veri analiz programı kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırmanın
bulgularına göre insan-doğa-insan-dışı hayvanlar ilişkisi göz önüne alındığında vegan ve
vejetaryen bireylerin insan-merkezli anlatıyı reddettikleri; vegan veya vejetaryen etik tutumun
belirli bir cinsiyet ile özdeşleştirildiği, damgalanmaları, inanç sistemleri ile veganizmin
çatışması ve vegan/vejetaryen etik tutumu benimseyen bireylerin kapitalist düzenin
reddedilmesine ilişkin önerileri araştırma içerisinde belirtilmiş ve tartışılmıştır. Araştırma
içerisinde değinilmiş olmasına karşın politik tutum, inanç sistemleri, iklim krizi, duygu durum
vb. noktalar ile veganizm arasındaki ilişkinin irdelenmesi gelecek çalışmalar için öneri olarak
sunulmuştur.

Abstract:
Vegan and vegetarian ethical attitudes are gaining visibility in the world every day and more and
more individuals are adopting ethical attitudes. Factors such as ethical concerns,
ecological destruction, climate crisis, health concerns, etc. influence individuals to adopt
vegan or vegetarian ethical attitudes. The subject of this research is the way individuals with
vegan/vegetarian ethical attitudes make sense of nature, their perspectives on the dichotomy of
non-human animals and humans, the relationship they establish between ecology and
veganism, and the change and transformation in their social relations depending on their stance
against norm systems. Qualitative research technique was used in the study and
phenomenological design was selected. Within the scope of the limitations of the research, the
lack of time and financial resources necessitated the need to conduct online interviews. Online
semi-structured interviews were conducted with a total of six participants. The research
findings were analysed using MAXQDA qualitative data analysis software. According to the
findings of the research, considering the relationship between human-nature-non-human
animals, vegan and vegetarian individuals reject the anthropocentric narrative; vegan or
vegetarian ethical attitudes are identified with a certain gender, stigmatisation, conflict
between belief systems and veganism, and the suggestions of individuals who adopt
vegan/vegetarian ethical attitudes regarding the rejection of the capitalist order are stated and
discussed in the research. Although it was mentioned in the research, it is presented as a
suggestion for future studies to examine the relationship between political attitude, belief
systems, climate crisis, emotional state, etc. and veganism.