İbn Hişâm'a göre hazf
Hazf according to Ibn Hisham
Yazar: AHMET HALİL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ TAHSİN YILDIRIM
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Din = Religion ; Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature
Dizin: Arapça = Arabic ; Dil bilim = Linguistics ; Hazif = Hazf ; Muğni`l-Lebib = Muğni`l-Lebib ; İbn Hişam = İbn Hişam

Özet:
En az çaba yasası ve dilde ekonomiklik ilkesi gereği tüm dillerde hazif/eksilti olgusu sıkça görülmektedir. Klasik Arapça sözlüklerde "kesme, çıkarma, düzeltme ve düşürme" vb. anlamlara gelen hazif, terim olarak bir sözcüğün, bir söz öbeğinin ya da bir cümlenin çeşitli gerekçelerle düşürülmesidir.  Bir başka deyişle hazif, metinde yer alan harf, kelime ve cümle gibi bir dil biriminin çeşitli nedenlerle düşürülmesidir. Bu terimin izmâr ve icâz ile de yakın bir anlam ilişkisi söz konusudur.
Hazfin Arap dilindeki önemi ve yeri nedeniyle geçmişte ve günümüzde Arap dil âlimleri bu konuya büyük önem vermişler ve eserlerinde yer ayırmışlardır. Hazif konusuna büyük ilgi gösteren âlimlerden biri de "İbn Hişâm el-Ensârî" dir. Bu konuyu farklı eserlerinde dağınık bir şekilde ele alırken, "Muğni'l-Lebîb" eserinde de özellikle bu dil olgusuna dair özel bir bölüm ayırmış ve meseleyi Kur'ân âyetleri, şiir ve Arapların sözleriyle istişhâd ederek geniş bir şekilde ele almıştır. İbn Hişâm, hazif meselesinin şartlarını, kurallarını ve türlerini anlatan en bariz dil alimidir. 
Ona göre nahivcinin göz önünde bulundurması gereken hazif, nahiv kurallarının gerektirdiği bir meseledir. Mübtedasız bir haber veya habersiz bir mübteda, cezasız bir şart veya şartsız bir ceza, ma'tûf aleyhsiz bir ma'tûf ya da 'âmilsiz bir mâ'mül'ün bulunması düşünülemez.

Abstract:
Due to the law of least effort and the principle of economy in language, the phenomenon of hazif/subtraction is frequently seen in all languages. In classical Arabic dictionaries, hazif, which means "cut, subtract, correct and drop", etc., is the dropping of a word, a phrase or a sentence for various reasons. In other words, hazif is the reduction of a language unit such as letters, words and sentences in the text for various reasons. This term has a close semantic relationship with izmâr and ijaz.
Due to the importance and place of Hazif in the Arabic language, Arabic language scholars in the past and present have attached great importance to this subject and reserved a place in their works. One of the scholars who showed great interest in the subject of hazif was "Ibn Hisham al-Ansârî". While dealing with this issue in a scattered way in his different works, he wrote a special chapter on this language phenomenon in his "Muğni'l-Lebîb" and dealt with the issue extensively by consulting the verses of the Qur'an, poetry and the words of the Arabs. Ibn Hisham is the most obvious linguistic scholar who describes the conditions, rules and types of the question of hazf.
According to him, the hazf that the nahivist should consider is a matter required by the nahiv rules. A "khabar" "without mubtada" or "without khabar" a "mubtada", condition, "without jaza" or a unconditional "jaza", a "matuf" without "matuf alayh" a "mamul" without "amil" is unthinkable.