Demir eksikliği anemisi olan hastalarda dikkat işlevlerinin ve uyku kalitesinin değerlendirilmesi
Evaluation of attention functions and sleep quality in patients with iron deficiency anemia
Yazar: BERNA UÇAK GÜNEY
Danışman: PROF. DR. OKCAN BASAT ; DR. ABDULLAH OZAN POLAT
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı / Aile Hekimliği Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Giriş ve Amaç: Demir eksikliği anemisi ile dikkat işlevleri ve uyku kalitesi ilişkilidir. Bu çalışmada demir eksikliği anemisi olan hastalarda dikkat işlevlerinin ve uyku kalitesinin değerlendirilmesi amaçlandı. 
Yöntem: Bu çalışma; tek merkezli, prospektif, tanımlayıcı-kesitsel desende planlandı. Gaziosmanpaşa Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği Polikliniği'ne 15.05.2024- 15.07.2024 tarihleri arasında başvuran kişilerden demir eksikliği anemisi saptanan 18-65 yaş arasında olan ve çalışmaya dahil etme kriterlerini karşılayan 190 gönüllü ile gerçekleştirildi. Verileri elde etmede Hasta Bilgi Formu, Bilişsel Esneklik envanteri (BEE), Sözel Akıcılık Testi(SAA) ve Scopa Uyku Ölçeği(SUÖ) kullanıldı. 
Bulgular: Bu çalışma yaş ortalaması 38.83±12.07 olan ve %85.3 (n=162) kadın olan toplam 190 hasta ile yapıldı. BEE-Toplam ile haftalık protein/et tüketimi (r=0.187, p=0.010), Hemoglobin (r=0.174, p=0.016) arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki saptanmıştır. K/A/S harfi üretme sayısı ile Hemoglobin, Demir, Ferritin değerleri arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki saptanmıştır (p<0.05). Hayvan-Meyve-Süpermarket kategorisinde kelime üretme sayısı ile Ferritin değeri arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki saptanmıştır (p≤0.001). Kategori toplam ile Ferritin (r=0.318, p<0.001) değeri arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki saptanmıştır. SCOPA-gece uykusu ile Demir (r=-0.158, p=0.030) arasında negatif yönde anlamlı bir ilişki saptanmıştır. SCOPA-Gündüz uykululuğu ile Hemoglobin (r=-0.202, p=0.005), Demir (r=-0.168, p=0.021), değerleri arasında negatif yönde anlamlı bir ilişki saptanmıştır.
Sonuç: Çalışmamızda, demir eksikliği anemisi olan bireylerde dikkat, bilişsel esneklik ve uyku kalitesinde belirgin bozulmalar gözlemlenmiştir. Hemoglobin ve ferritin seviyelerindeki düşüş, artan gündüz uykululuğu ve düşük kaliteli gece uykusuyla ilişkilendirilmiştir. Ayrıca, aneminin derinleşmesiyle birlikte bilişsel esneklik ve dikkat performansında daha belirgin bozulmalar meydana gelmiştir. Uyku kalitesindeki düşüş ise, dikkat ve bilişsel esneklik üzerinde olumsuz etki yaratmıştır. Sonuç olarak, çalışmamız demir eksikliği anemisinin dikkat, bilişsel esneklik ve uyku kalitesini olumsuz etkilediğini ortaya koymaktadır.
Anahtar kelimeler: Demir eksikliği anemisi, dikkat, Bilişsel esneklik, Uyku Kalitesi

Abstract:
Introduction and Purpose: Iron deficiency is associated with attention functions and sleep quality. This study aimed to examine attention functions and sleep quality in patients with iron deficiency anemia.
Method: This study was designed as a single-center, prospective, descriptive-cross-sectional study. It was conducted with 190 volunteers aged 18-65 who met the inclusion criteria and were diagnosed with iron deficiency anemia after presenting to the Family Medicine Outpatient Clinic of Gaziosmanpaşa Training and Research Hospital between May 15, 2024, and July 15, 2024. Data collection tools included the Patient Information Form, the Cognitive Flexibility Inventory (CFI), the Verbal Fluency Test (VFT), and the Scopa Sleep Scale (SSS).
Findings: This study was conducted with a total of 190 patients, with an average age of 38.83±12.07, of which 85.3% (n=162) were women. A positive significant correlation was found between the CFI-Total score and weekly protein/meat consumption (r=0.187, p=0.010) as well as hemoglobin levels (r=0.174, p=0.016). A positive significant correlation was also found between the number of words generated starting with the letters K/A/S and hemoglobin, iron, and ferritin levels (p<0.05). In the Animal-Fruit-Supermarket category, a positive significant correlation was found between the number of words generated and ferritin levels (p≤0.001). Additionally, a positive significant correlation was identified between the total number of categories and ferritin levels (r=0.318, p<0.001). A negative significant correlation was found between SCOPA-night sleep and iron levels (r=-0.158, p=0.030), as well as between SCOPA-daytime sleepiness and hemoglobin (r=-0.202, p=0.005) and iron levels (r=-0.168, p=0.021).
Conclusion: In our study, significant impairments in attention, cognitive flexibility, and sleep quality were observed in individuals with iron deficiency anemia. The decrease in hemoglobin and ferritin levels was associated with increased daytime sleepiness and poor-quality night sleep. Moreover, as anemia worsened, more pronounced impairments in cognitive flexibility and attention performance occurred. The decline in sleep quality also had a negative impact on attention and cognitive flexibility. In conclusion, our study reveals that iron deficiency anemia adversely affects attention, cognitive flexibility, and sleep quality.
Keywords: Iron Deficiency Anemia, Attention, Cognitive Flexibility, Sleep Quality