Uluslararası yatırım hukukunda meşru beklentiler
Legitimate expectations in international investment law
Yazar: ÖZGÜR OCAKHAN
Danışman: DOÇ. DR. BERK DEMİRKOL
Galatasaray Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Haklı beklentiler = Legitimate expectations ; Uluslararası hukuk = International law ; Yabancı sermaye yatırımları = Foreign capital investments

Özet:
Bu çalışmada, uluslararası yatırım hukukunda meşru beklentiler kavramı
incelenmiştir. Çalışma üç ana bölümden oluşmaktadır. İlk bölüm olan ''Meşru
Beklenti'' kısmında, meşru beklentiler kavramının neyi ifade ettiği kısaca
değerlendirildikten sonra, bu kavramın uluslararası yatırım hukukunda nasıl
temellendirildiği ve nasıl temellendirilebileceği incelenmiştir. İkinci bölüm olan
''Meşru Beklenti Yaratan Eylemler'' kısmında, yatırım tahkimi kararları ışığında
yatırımcının beklentilerini oluşturan eylem ve durumlar değerlendirildikten sonra,
yatırımcının beklentilerini oluştururken dikkat etmesi gereken durumlar incelenmiştir.
Son bölüm olan ''Meşru Beklentilerde Denge'' kısmında, meşru beklentiler ile ilgili
tartışmalara değinildikten sonra, ev sahibi devletlerin de meşru beklentilerinin olup
olamayacağı tartışılmıştır.
Çalışmanın ilk bölümünde, meşru beklentilerin ne anlama geldiği üzerinde
durulmuş ve net bir tanımı olmadığı vurgulanmıştır. Meşru beklentiler kavramının
hem ulusal hukuklarda hem de uluslararası yatırım hukukunda herkes tarafından kabul
edilmiş bir tanımı olmaması, bu kavramın anlamının tam olarak belirlenememesi
sonucunu doğurmaktadır. Bu sonuç, uluslararası yatırım hukukunda, meşru beklentiler
kavramının meşruiyeti ile ilgili tartışmalara yol açmaktadır.
Meşru beklentilerin hukuk literatürüne girişi, bir İngiliz Mahkemesi kararı ile;
uluslararası yatırım hukuku literatürüne girişi ise bir uluslararası yatırım tahkimi kararı
ile olmuştur. Özellikle, Devletler ve Diğer Devletlerin Vatandaşları Arasındaki
Uyuşmazlıkların Çözümü Hakkında Sözleşme (ICSID Konvansiyonu) sonucu
kurulan, Yatırım Uyuşmazlıklarının Çözümü için Uluslararası Merkez (ICSID)
önünde görülen davalar ile Birleşmiş Milletler Milletlerarası Ticaret Hukuku
Komisyonu önünde görülen davalar, uluslararası yatırım hukuku için büyük önem
taşımaktadır.
Bu çalışmada, uluslararası yatırım tahkimine ilişkin incelenmiş olan ilk karar,
meşru beklentiler ile ilgili verilmiş ilk karar olma özelliğini taşıyan Tecmed v. Meksika
kararı olmuştur. Bu kararda, meşru beklentiler kavramı çok geniş kapsamlı şekilde
tanımlanmış ve bu durum doktrinde eleştirilmiştir. İncelenen bir diğer önemli karar ise meşru beklentilerin oluşumu için yatırımcının ev sahibi devlete güven duyması
gerektiğini vurgulaması sebebiyle önem arz eden Thunderbird v. Meksika kararıdır.
Meşru beklentilerle ilgili önemli meselelerden biri, bu kavramın çok az yatırım
antlaşması metninde geçmesine rağmen neredeyse her yatırım tahkimi davasında,
tahkim heyetleri tarafından değerlendiriliyor olmasıdır. Yatırım tahkimi kararlarında,
meşru beklentilerin adil ve hakkaniyetli muamele ilkesinin bir parçası olup olmadığı
incelenmiştir. Uluslararası yatırım hukukunda meşru beklentiler kavramının kullanımı
ile ilgili itirazlar mevcuttur. Bu itirazların temelinde, meşru beklentilerin yatırım
antlaşması metinlerinde açıkça ifade edilmemesine rağmen adil ve hakkaniyetli
muamele ilkesinin bir parçası, hatta en önemli parçası, haline gelmesi yatmaktadır. En
nihayetinde, doktrin ve yatırım tahkimi içtihatlarında, meşru beklentilerin adil ve
hakkaniyetli muamele ilkesinin bir parçası olarak kabul edilmesi gerektiği görüşü
hakimdir.
Meşru beklentilerin genel özelliklerine değinildikten sonra, uluslararası yatırım
hukukunda kavramın nasıl temellendirildiği, uluslararası yatırım tahkimi kararları ve
doktrin çerçevesinde incelenmiştir. Uluslararası yatırım tahkiminin özellik ve
yetkilerine farklı bakış açılarının, meşru beklentiler kavramının
temellendirilmesindeki etkileri incelenmiştir. Öncelikle meşru beklentilerin bir hukuk
genel ilkesi olup olmadığı meselesi ele alınmıştır. Bugün itibariyle hukukun genel
ilkesi olarak kabul edilecek düzeye ulaşılmadığı belirtildikten sonra, birtakım kamu
hukuku kavramlarının; bu kavramlar hukukun üstünlüğü, hukuki belirlilik, gücün
kötüye kullanılması, iyi yönetim ve adalet kavramlarıdır, meşru beklentiler için bir
temel sağlayıp sağlamadığı incelenmiştir. Ardından birtakım uluslararası hukuk
kavramlarının; bu kavramlar iyi niyet, estoppel ve tek taraflı işlemlerdir, meşru
beklentilerin temellendirmesinde kullanılıp kullanılmayacağı incelenmiştir.
Çeşitli kamu hukuku ve uluslararası hukuk ilkeleri çerçevesinde meşru
beklentilerin temellendirilmesinin mümkün olup olmadığı incelendikten sonra ise bir
diğer temellendirme girişimi olan, yatırım tahkimi kararlarına değinilmiştir. Her ne
kadar ICSID ve UNCITRAL sistemlerinde emsal kararlar bağlayıcı olmasa da yatırım
tahkimi kararlarının sıkça eski kararlara atıf yapmakta olduğu görülmüştür. Bu kapsamda yalnızca emsal karar temelli bir yaklaşımın, meşru beklentileri
temellendirmek için yeterli olup olmadığı incelenmiştir.
Meşru beklentilerin temellendirilmesi girişimleri ile ilgili son olarak güven
kavramı ve güven teorisi esas alınarak yapılan temellendirmeler incelenmiştir. Güven
esaslı temellendirme girişimine yöneltilen eleştiriler değerlendirilmiştir. Bu kapsamda
yalnızca yatırımcının ev sahibi devlete güvenmesine dayalı beklentinin meşru beklenti
oluşturmak için yeterli olup olmadığı, yeterli değilse hangi koşulların sağlanması
durumunda yeterli olabileceği incelenmiştir.
Çalışmanın ikinci bölümünde, ilk olarak, uluslararası yatırım tahkiminde meşru
beklenti yarattığı tespit edilen eylem ve durumların neler olduğu üzerinde durulmuş;
sözleşmeye dayalı beklentiler, resmi ve gayri resmi beyanlara beklentiler ile yasal ve
düzenleyici çerçeveye ilişkin beklentiler bu kapsamda incelenmiştir. Sözleşmeye
dayalı beklentiler kısmında, ev sahibi devlet ile yatırımcı arasında imzalanan
sözleşmelerin ev sahibi devlet tarafından ihlal edilmesi halinde bu ihlallerinin bir
yatırım antlaşması ihlali anlamına gelip gelmeyeceği incelenmiştir. Yalnızca bu
sözleşme ihlallerinin yatırım antlaşması ihlali için yeterli olmadığı, bir sözleşme
ihlallerinin ancak birtakım şartlara bağlı olarak yatırım antlaşması ihlali anlamına
gelebileceği tespit edildikten sonra bu şartların neler olabileceği üzerinde durulmuştur.
Resmi ve gayri resmi beyanlara dayanan beklentilerin incelendiği ikinci kısımda ise
ilk olarak, beklentilerin bir meşru beklenti olarak kabul edilmesi için yasal bir hakka
dayanması gerekip gerekmediği tartışılmıştır. Beklentinin yasal bir hakka dayanması
gerekmediği sonucuna ulaşıldıktan sonra ise her beyanın meşru beklentiler
yaratmayacağı ve meşru beklenti yaratabilecek beyanların birtakım şartlara sahip
olması gerektiği belirtilip bu şartların neler olabileceği incelenmiştir. Genel
düzenleyici çerçeveye ilişkin beklentiler kısmında, ev sahibi devletin hukuki düzenine
dayanan beklentiler incelenmiştir. Bu kapsamda, bir yatırımcının, ev sahibi devletin
yasal çerçevesine ilişkin istikrar beklentisinin nasıl temellendirilebileceği, ile bu
temellendirme yapıldıktan sonra, yasal çerçeveye ilişkin beklentinin meşru beklenti
olarak değerlendirilmesi için gereken diğer şartlar incelenmiştir.
Beklenti yaratan eylem ve durumlar incelendikten sonra, meşru beklenti için
gerekli olan bir diğer şart olan, makul yatırımcı kavramının tanımı ve özellikleri incelenmiştir. İkinci bölümün; makul yatırımcı başlıklı kısmında, meşru beklentilerin
oluşumunun yalnızca ev sahibi devlet özelinde değerlendirilen bir durum olmadığı,
aynı zamanda yatırımcıya düşen birtakım görevlerin varlığı ve içerikleri incelenmiştir.
Sonuç olarak makul bir yatırımcının, gerekli özeni göstermesi ve belli durumlarda ev
sahibi devletin düzenleyici gücünü kullanmasına saygı göstermesi gerektiği tespit
edilmiştir.
Çalışmanın üçüncü bölümünde, meşru beklentilerde denge konusu
incelenmiştir. Bu bölümde, ilk olarak, uluslararası yatırım hukukunda var olan
birtakım meşruiyet tartışmalarına değinilmiş; bu bağlamda, meşru beklentiler
kavramının kullanımı ile ilgili itirazlara sebep olan durumlar incelenmiştir. Özellikle
meşru beklentiler kavramının herkes tarafından kabul edilen kavramsal ve normatif bir
çerçevesi olmamasının, kavramın anlam ve kapsamını hakemlerin öznel
değerlendirmelerine bıraktığı iddiası ele alınmıştır.
Üçüncü bölümün üçüncü başlığında ise uluslararası yatırım tahkiminde giderek
örnekleri artan bir dava türü olan topluluk ihtilaf davaları (community conflict cases)
incelenmiştir. Topluluk ihtilaf davaları olarak adlandırılan davalar; ev sahibi devletin
vatandaşlarının yatırım projesine karşı çıkması sebebiyle, ev sahibi devlet tarafından
iptal edilen yatırım projelerinin uluslararası yatırım tahkimine taşındığı davalardır. Bu
davalarda kamuoyu tepkisinin, yatırımcıların beklentilerine olan etkileri incelenmiş;
meşru beklentiler kavramının, topluluk ihtilaf davalarıyla ilgili geçmiş kararlarda nasıl
kullanıldığı ve gelecek davalarda nasıl kullanılması gerektiğine yönelik doktrindeki
öneriler ele alınmıştır.
Üçüncü bölümün son kısmında, ev sahibi devletlerin meşru beklentileri olup
olamayacağı yönündeki doktrin ve yargı kararlarındaki tartışmalara değinilmiş,
özellikle son yıllarda doktrinde daha çok dile getirilmeye başlanan ev sahibi
devletlerin de meşru beklentilerinin olması gerektiği görüşü incelenmiştir. Bu
kapsamda öncelikle, mevcut uluslararası yatırım hukuku düzeninde yalnızca
yatırımcının meşru beklentilerinin kabul edilmesinin nedenleri üzerinde durulmuş,
ardından, ev sahibi devletlerin meşru beklentilerinin kabul edildiği durumlarda, bunun
uluslararası yatırım tahkimi kararlarında nasıl temellendirilebileceği incelenmiştir.
Çalışmada, uluslararası yatırım tahkimi kararları büyük önem taşımakta ve
çalışmanın temeli konumundadır. Uluslararası yatırım tahkimi sisteminde, emsal
kararlara uyma zorunluluğu bulunmamasına rağmen önceki yatırım tahkimi
kararlarına atıfta bulunmayan yatırım tahkimi kararı neredeyse bulunmamaktadır. Bu
doğrultuda meşru beklentiler kavramının, anlam ve sınırlarını belirlemek için
kullanılacak en önemli kaynaklar bu konuyla ilgili verilmiş yatırım tahkimi kararları
olacaktır.
Öncelikle uluslararası yatırım tahkim heyetleri kararlarında, meşru beklentiler
kavramının yatırım antlaşması metninde geçmiyor olmasına rağmen
değerlendirmelerde bu kavramın kullanılıyor oluşunun temellendirilmesi
gerekmektedir. Tahkim heyetlerinin meşru beklentileri değerlendirmesinin temeli
olarak yalnızca geçmiş tahkim kararlarına dayanması kabul edilebilir bir
temellendirme değildir.
Uluslararası yatırım tahkimi kararlarında meşru beklentilerin değerlendirilmesi
konusundaki temel sorun, ev sahibi devlet ve yatırımcı özelinde beklentiler ile ilgili
bütün koşulların tam olarak değerlendirilmemesidir. Beklentinin, bir meşru beklenti
olarak tanımlanması için gereken eşik ve standartların her olay özelinde, olayın ve
tarafların durum ile koşulları incelenerek, bir sonuca ulaşılması daha kabul edilebilir
kararlar çıkmasına hizmet edecektir. Beklentilerin yalnızca ev sahibi devletin durum
ve eylemleri üzerinden değerlendirilip yatırımcının beklentilere etkisinin
incelenmemesi eksik bir değerlendirme yapılmasına neden olacaktır.
Meşru beklentiler değerlendirilirken, ev sahibi devletin vatandaşlarına karşı
yerine getirmesi gereken yükümlülükleri yok sayarak yapılacak bir değerlendirme,
doğal olarak eleştiriler ve itirazlarla karşı karşıya kalacaktır. Özellikle kamu yararı
sebebiyle, doğrudan ev sahibi devlet vatandaşlarının temel ihtiyaçlarını ilgilendiren
yatırımlarla ilgili konularda, ev sahibi devlete daha geniş bir hareket alanı verilmelidir.
Ev sahibi devletin; çevre hakkı, insan hakları, kültürel miras ve yerli halkların yaşamı
gibi konulardaki politika değişikliklerine saygı gösterilmelidir.
Meşru beklentiler kavramının, yatırımcıyı korumak amacıyla fırsatçı bir şekilde
kullanılması uluslararası yatırım hukukundaki meşruiyet sorunlarını arttıracaktır. Her şeyden önce kavramın yalnızca yatırımcıların çıkarları doğrultusunda işlevsel bir araç
olarak kullanılması birçok itirazı beraberinde getirecektir. Meşru beklentiler ilkesinin
uluslararası yatırım hukukundaki meşruiyet sorunlarına olumsuz yönde etki etmesini
engellemek için, ilkenin kavramsal ve normatif çerçevesinin netleştirilmeye
çalışılması büyük fayda sağlayacaktır. Meşru beklentilerin yaratılması, içeriği,
kapsamı ve ev sahibi devletin düzenleyici çerçevede değişiklik yapma hakkına olan
etkilerinin iyi bir şekilde tanımlanması, kavramın kullanımına yönelik temel itirazları
ortadan kaldıracaktır.
Son olarak meşru beklentiler kavramının; ev sahibi devletler içinde kabul
edilecek şekilde genişletilmesi, ev sahibi devlet ile yatırımcı arasındaki ilişkinin
dengelenmesine yardım edecektir. Özellikle son yıllarda imzalanan yatırım
antlaşmalarında geçen birçok ifade, ev sahibi devletlerde beklentileri oluşturabilecek
niteliktedir. Ancak, ev sahibi devletlerin meşru beklentilerinin olabileceğini
sağlamanın en temel yolu, yatırım antlaşmalarında meşru beklentilerin hem yatırımcı
hem de ev sahibi devlet için kabul edildiğinin ifade edilmesidir.

Abstract:
In this thesis, we examine the concept of legitimate expectations in international
investment law. This thesis consists of three main chapters. In the first chapter titled
"Legitimate Expectation", we analyzed how the concept of legitimate expectation is
grounded in international investment law and how it may be grounded, following a
brief assessment of the meaning of the concept of legitimate expectation. In the second
chapter titled "Actions Raising Legitimate Expectation", we discussed the
circumstances to which the investor should have due regard when forming expectation,
after weighing the actions and instances that constitute the investor's expectation in
light of investment arbitration decisions. In the last chapter titled "Balance in
Legitimate Expectation", we addressed the debates regarding legitimate expectations,
we then discussed whether the host state may also have a legitimate expectation.
In the first chapter of the thesis, we laid emphasis on the meaning of legitimate
expectations and we further stressed that there is no clear definition agreed upon. The
inexistence of a universally accepted definition of legitimate expectations in both
national jurisdictions and international investment law leads to an inability to fully
determine the meaning of this concept. This conclusion leads to questions regarding
the legitimacy of the concept of legitimate expectation in international investment law.
The concept of legitimate expectation has been brought into legal literature by
an English Court decision, whereas it has been introduced in international investment
law with an international investment arbitration decision. In particular, cases before
the International Centre for Settlement of Investment Disputes (ICSID), established
under the Convention on the Settlement of Disputes between States and Nationals of
Other States (ICSID Convention), and United Nations Commission on International
Trade Law are of great importance for international investment law.
In this thesis, the first probed decision is Tecmed v. Mexico which is the first
decision relating the legitimate expectation. In this decision, the concept of legitimate
expectation was defined in an excessively broad manner and this definition was
criticized in the doctrine. Another analyzed decision is Thunderbird v. Mexico, which emphasizes that the investor must have reliance on the host state for the formation of
legitimate expectations.
One of the key issues with legitimate expectation is that, although this concept
is included in very few investment treaties, it is covered in almost all investment
arbitration cases by arbitral tribunals. It has been discussed in investment arbitration
decisions, whether legitimate expectations constitute a component of the principle of
fair and equitable treatment. There are objections to the use of the concept of legitimate
expectations in international investment law. The underlying reason for these
objections is that although legitimate expectations are not clearly laid out in the texts
of investment treaties, it has become a component, even the foremost one, of the
principle of fair and equitable treatment. Ultimately, the prevailing opinion in
investment arbitration doctrine and jurisprudence is that legitimate expectations should
be recognized as a component of the principle of fair and equitable treatment.
Having discussed the general aspects of legitimate expectation, we probed the
way in which the concept is grounded in international investment law in the context of
international investment arbitration decisions and doctrine. We reviewed the effects of
various perspectives on the characteristics and authority of international investment
arbitration based on the concept of legitimate expectations. At the outset, we discussed
the question of whether legitimate expectations are a general principle of law. After
noting that this concept has not been recognized as general principle of law to date; we
examined whether certain concepts of public law, namely rule of law, legal certainty,
abuse of power, good governance and justice, provides basis for legitimate
expectations. Subsequently, we elaborated whether certain international law concepts,
namely goodwill, estoppel and unilateral transactions, can be relied upon to justify
legitimate expectations.
Further to the discussion of whether legitimate expectations can be justified
under various principles of public and international law, we referred to the investment
arbitration decisions as another attempt at justification. While precedent are not
binding in the ICSID and UNCITRAL systems, we observed that investment
arbitration decisions often cite previous decisions. We considered, in this context, whether a precedent-based approach alone is sufficient to justify legitimate
expectations.
We evaluated the justifications based on trust and trust theory, as a final
consideration regarding attempts to justify legitimate expectations. We assessed the
criticisms towards the trust-based justification attempt. Along these lines, we
discussed whether the expectation based on the investor's trust in the host state is
sufficient to create a legitimate expectation and, if not, under what conditions it may
be sufficient.
In the second part of the thesis, we concentrated on the actions and circumstances
that have been determined to create legitimate expectations in international investment
arbitration; we then probed, in this regard, contractual expectations, expectations to
formal and informal statements, and expectations to the legal and regulatory
framework. In the section on contractual expectations, we focused on the question of
whether the fact that executed agreements between the host state and the investor are
breached by the host state constitutes an investment treaty violation. Once we have
ascertained that merely these breaches of contract are not sufficient for an investment
treaty violation and that a breach of contract can only signify an investment treaty
violation under certain conditions, we turned our attention to what those conditions
might be. In the second part, which examines expectations based on formal and
informal statements, we first considered whether expectations would have to be based
on a legal right to be regarded as a legitimate expectation. Finding that the expectation
need not be based on a legal right, we held that not all statements would raise legitimate
expectations and that statements possibly raising legitimate expectations must be
subject to certain conditions, and we set out what those conditions might be. In the
section on expectations regarding the general regulatory framework, we reviewed
expectations based on the host state's legal system. In this context, we discussed how
an investor's expectation of stability in the host state's legal framework might be
justified, and after that justification, other conditions required for the expectation of
the legal framework to be considered a legitimate expectation.
Having examined the actions and situations that create expectations, we
discussed the definition and characteristics of the concept of a reasonable investor, which is another necessary condition for legitimate expectation. In the section headed
''reasonable investor'' of the second chapter, we assessed the fact that the formation
of legitimate expectations is not only for the host state but also the existence and
content of certain obligations that are incumbent on the investor. Accordingly, we have
concluded that a reasonable investor should exercise due diligence and respect the use
of regulatory authority by the host state in certain circumstances.
In the third chapter of the thesis, we dealt with the issue of balancing legitimate
expectations. In this section, we have first reviewed instances raising objections to the
use of the legitimate expectation concept following to address some of the legitimacy
debates in international investment law. In particular, we discussed the view that the
concept of legitimate expectations lacks a commonly accepted conceptual and
normative framework, and that the concept leaves the meaning and scope to the
subjective assessments of the arbitrators.
In the second section of the third chapter, we examined the community conflict
cases. These are cases submitted to international investment arbitration in which
investment projects canceled by the host state due to the host state citizens' opposition.
We analyzed the effects of public reaction on investor expectations in these cases; then
we reviewed the way the concept has been used in precedents and discussed the
suggestions in doctrine as to its use in future cases.
In the concluding part of the third chapter, we touched on the debates in the
doctrine and the precedents regarding whether host states may have legitimate
expectations, and we looked at the view that host states should also have legitimate
expectations, which has been increasingly voiced in the doctrine in recent years. In
this context, first, we outlined the reasons why only legitimate investor expectations
are accepted in the actual international investment law regime, and then, we probed
the cases where legitimate host state expectations are accepted and discuss how this
may be based on international investment arbitration decisions.
In the study, international investment arbitration decisions are of utmost
prominence and form the basis of the study. Although there is no obligation to comply
with precedent in the international investment arbitration system, there is almost no investment arbitration decision that does not refer to international investment
jurisprudence. In this regard, the most critical resource to use in identifying the
meaning and limits of the concept of legitimate expectations would be investment
arbitration decisions.
The primary concern to be alleviated is that it is required to well-found the use
of the concept of legitimate expectation, despite it is not included in the text of the
investment treaty. It is not an accurate approach for arbitral tribunals to rely solely on
past arbitral decisions as to the basis for their assessment of legitimate expectations.
The central challenge with identifying legitimate expectations in international
investment arbitration decisions is that the conditions related to expectations for
investor and host state are not thoroughly assessed. The thresholds and standards
needed to define expectation as a legitimate expectation will serve to render more
accurate decisions by addressing the circumstances of the case and the parties.
Asserting expectations solely on the circumstances and actions of the host state and
not considering the effect of the investor on the expectations would lead to an
incomplete conclusion.
In considering legitimate expectations, an approach that ignores the host state's
obligations to its citizens will inevitably be faced with criticism and objections. The
host state should be granted greater discretion in matters related to investments that
directly affect the basic needs of the host state's citizens, especially for reasons of
public interest. Policy changes on issues such as environmental rights, human rights,
cultural heritage, and the lives of indigenous peoples must be respected.
The opportunistic use of the concept of legitimate expectations to protect
investors would intensify the problems of legitimacy in international investment law.
In the first place, using the concept only as a functional instrument in the interest of
investors would raise many objections. In order to prevent the principle of legitimate
expectations from negatively affecting legitimacy problems in international
investment law, it would be very worthwhile to attempt to clarify the conceptual and
normative framework of the principle. A proper definition of the creation of legitimate
expectations, its content, its scope, and its impact on the right of the host state to introduce amendments to the regulatory framework would eliminate the main
objections to the use of the concept.
Finally, the notion of legitimate expectation; extending it to be recognized for
host states would help stabilize the host state-investor relationship. Especially a set of
provisions in investment treaties concluded in recent years may create expectations in
host states. Yet, the most straightforward manner to ensure that host states may have
legitimate expectations is to state in investment treaties that legitimate expectations
are mutually recognized for both the investor and the host state.






Dans cette thèse, nous examinons le concept d'attentes légitimes en droit
international des investissements. Cette thèse se compose de trois chapitres principaux.
Dans le premier chapitre intitulé ''Espérance légitime'', nous avons analysé comment
le concept d'attente légitime est ancré dans le droit international des investissements et
comment il peut être ancré, après une brève évaluation de la signification du concept
d'attente légitime. Dans le deuxième chapitre intitulé ''Actions qui suscitent des
attentes légitimes'', nous avons discuté des circonstances auxquelles l'investisseur doit
tenir dûment compte lorsqu'il forme ses attentes, après avoir pesé les actions et les
instances qui constituent les attentes de l'investisseur à la lumière des décisions
d'arbitrage en matière d'investissement. Dans le dernier chapitre intitulé ''Équilibre
dans l'attente légitime'', nous avons abordé les débats concernant les attentes
légitimes, puis nous avons discuté si l'État d'accueil peut également avoir une attente
légitime.
Dans le premier chapitre de la thèse, nous avons mis l'accent sur le sens des
attentes légitimes et nous avons en outre souligné qu'il n'y a pas de définition claire
convenue. L'inexistence d'une définition universellement acceptée des attentes
légitimes tant dans les juridictions nationales que dans le droit international des
investissements conduit à une incapacité à déterminer pleinement le sens de ce
concept. Cette conclusion conduit à s'interroger sur la légitimité du concept d'attente
légitime en droit international des investissements.
Le concept d'attente légitime a été introduit dans la littérature juridique par une
décision de justice anglaise, alors qu'il a été introduit dans le droit international des
investissements avec une décision d'arbitrage international en matière
d'investissement. En particulier, les affaires portées devant le International Centre for
Settlement of Investment Disputes (ICSID), établi en vertu de la Convention pour le
règlement des différends entre États et ressortissants d'autres États (ICSID
Convention), et la Commission des Nations Unies pour le droit commercial
international sont d'une grande importance pour le droit international des
investissements.
Dans cette thèse, la première décision examinée est Tecmed c. Mexique qui est
la première décision relative à l'attente légitime. Dans cette décision, la notion d'attente
légitime a été définie de manière excessivement large et cette définition a été critiquée
dans la doctrine. Une autre décision analysée est Thunderbird c. Mexique, qui souligne
que l'investisseur doit se fier à l'État hôte pour la formation d'attentes légitimes.
L'un des principaux problèmes liés à l'attente légitime est que, bien que ce
concept soit inclus dans très peu de traités d'investissement, il est couvert dans presque
tous les cas d'arbitrage d'investissement par les tribunaux arbitraux. Il a été discuté
dans les décisions d'arbitrage d'investissement, si les attentes légitimes constituent une
composante du principe de traitement juste et équitable. Il y a des objections à
l'utilisation du concept d'attentes légitimes dans le droit international des
investissements. La raison sous-jacente de ces objections est que si la confiance
légitime n'est pas clairement énoncée dans les textes des traités d'investissement, elle
est devenue une composante, même la plus importante, du principe de traitement juste
et équitable. En fin de compte, l'opinion qui prévaut dans la doctrine et la jurisprudence
en matière d'arbitrage en matière d'investissement est que les attentes légitimes
devraient être reconnues comme une composante du principe de traitement juste et
équitable.
Après avoir discuté des aspects généraux de l'attente légitime, nous avons
examiné la manière dont le concept est ancré dans le droit international des
investissements dans le contexte des décisions et de la doctrine d'arbitrage
international en matière d'investissement. Nous avons examiné les effets de diverses
perspectives sur les caractéristiques et l'autorité de l'arbitrage international
d'investissement basé sur le concept d'attentes légitimes. Au départ, nous avons discuté
de la question de savoir si la confiance légitime est un principe général du droit. Après
avoir constaté que cette notion n'a pas été reconnue à ce jour comme principe général
du droit; nous avons examiné si certaines notions de droit public, à savoir l'état de
droit, la sécurité juridique, l'abus de pouvoir, la bonne gouvernance et la justice,
fondaient une confiance légitime. Par la suite, nous avons précisé si certains concepts
du droit international, à savoir la bonne volonté, l'estoppel et les transactions
unilatérales, peuvent être invoqués pour justifier des attentes légitimes.
Suite à la discussion sur la question de savoir si les attentes légitimes peuvent
être justifiées en vertu de divers principes de droit public et international, nous avons
fait référence aux décisions d'arbitrage en matière d'investissement comme une autre
tentative de justification. Bien que les précédents ne soient pas contraignants dans les
systèmes ICSID et UNCITRAL, nous avons observé que les décisions d'arbitrage en
matière d'investissement citent souvent des décisions antérieures. Nous avons
examiné, dans ce contexte, si une approche fondée sur des précédents suffit à elle seule
à justifier des attentes légitimes.
Nous avons évalué les justifications basées sur la confiance et la théorie de la
confiance, en tant que considération finale concernant les tentatives de justification
des attentes légitimes. Nous avons évalué les critiques envers la tentative de
justification basée sur la confiance. Dans ce sens, nous avons discuté si l'attente fondée
sur la confiance de l'investisseur dans l'État d'accueil est suffisante pour créer une
attente légitime et, sinon, dans quelles conditions elle peut être suffisante.
Dans la deuxième partie de la thèse, nous nous sommes concentrés sur les actions
et les circonstances qui ont été déterminées pour créer des attentes légitimes dans
l'arbitrage international des investissements; nous avons ensuite sondé, à cet égard, les
attentes contractuelles, les attentes vis-à-vis des déclarations formelles et informelles,
et les attentes vis-à-vis du cadre légal et réglementaire. Dans la section sur les attentes
contractuelles, nous nous sommes concentrés sur la question de savoir si le fait que les
accords signés entre l'État hôte et l'investisseur soient violés par l'État hôte constitue
une violation du traité d'investissement. Une fois que nous avons vérifié que ces seules
violations de contrat ne sont pas suffisantes pour une violation de traité
d'investissement et qu'une violation de contrat ne peut signifier une violation de traité
d'investissement que sous certaines conditions, nous avons porté notre attention sur ce
que ces conditions pourraient être. Dans la deuxième partie, qui examine les attentes
fondées sur des déclarations formelles et informelles, nous avons d'abord examiné si
les attentes devraient être fondées sur un droit légal pour être considérées comme une
attente légitime. Constatant que l'attente ne doit pas nécessairement être fondée sur un
droit légal, nous avons estimé que toutes les déclarations ne susciteraient pas des
attentes légitimes et que les déclarations susceptibles de susciter des attentes légitimes
doivent être soumises à certaines conditions, et nous avons défini quelles pourraient être ces conditions. Dans la section sur les attentes concernant le cadre réglementaire
général, nous avons examiné les attentes fondées sur le système juridique de l'État
d'accueil. Dans ce contexte, nous avons discuté de la manière dont l'attente d'un
investisseur de stabilité dans le cadre juridique de l'État d'accueil pourrait être justifiée,
et après cette justification, d'autres conditions requises pour que l'attente du cadre
juridique soit considérée comme une attente légitime.
Après avoir examiné les actions et les situations qui créent des attentes, nous
avons discuté de la définition et des caractéristiques du concept d'investisseur
raisonnable, qui est une autre condition nécessaire à l'attente légitime. Dans la section
intitulée ''investisseur raisonnable'' du deuxième chapitre, nous avons évalué le fait
que la formation d'attentes légitimes ne concerne pas seulement l'État d'accueil mais
aussi l'existence et le contenu de certaines obligations qui incombent à l'investisseur.
Par conséquent, nous avons conclu qu'un investisseur raisonnable devrait faire preuve
de diligence raisonnable et respecter l'utilisation de l'autorité réglementaire par l'État
hôte dans certaines circonstances.
Dans le troisième chapitre de la thèse, nous avons traité de la question de
l'équilibre des attentes légitimes. Dans cette section, nous avons d'abord examiné les
cas soulevant des objections à l'utilisation du concept d'attente légitime après avoir
abordé certains des débats de légitimité dans le droit international des investissements.
En particulier, nous avons discuté du point de vue selon lequel le concept d'attentes
légitimes manque d'un cadre conceptuel et normatif communément accepté, et que le
concept laisse le sens et la portée aux évaluations subjectives des arbitres.
Dans la deuxième section du troisième chapitre, nous avons examiné les cas de
conflits communautaires. Il s'agit d'affaires soumises à l'arbitrage international
d'investissement dans lesquelles des projets d'investissement sont annulés par l'État
hôte en raison de l'opposition des citoyens de l'État hôte. Nous avons analysé les effets
de la réaction du public sur les attentes des investisseurs dans ces cas; puis nous avons
revu la manière dont le concept a été utilisé dans les précédents et discuté des
suggestions doctrinales quant à son utilisation dans des affaires futures.
Dans la dernière partie du troisième chapitre, nous avons abordé les débats de
doctrine et les précédents concernant la question de savoir si les États d'accueil peuvent
avoir des attentes légitimes, et nous avons examiné le point de vue selon lequel les
États d'accueil devraient également avoir des attentes légitimes, qui est de plus en plus
exprimée dans la doctrine ces dernières années. Dans ce contexte, nous avons d'abord
souligné les raisons pour lesquelles seules les attentes légitimes des investisseurs sont
acceptées dans le régime actuel du droit international de l'investissement, puis nous
avons examiné les cas où les attentes légitimes de l'État hôte sont acceptées et discuté
de la manière dont cela peut être fondé sur l'investissement international. décisions
d'arbitrage.
Dans l'étude, les décisions d'arbitrage international en matière d'investissement
sont de la plus haute importance et constituent la base de l'étude. Bien qu'il n'y ait
aucune obligation de se conformer au précédent dans le système d'arbitrage
international d'investissement, il n'y a presque aucune décision d'arbitrage
d'investissement qui ne se réfère pas à la jurisprudence internationale d'investissement.
À cet égard, la ressource la plus critique à utiliser pour identifier le sens et les limites
du concept d'attentes légitimes serait les décisions d'arbitrage en matière
d'investissement.
La principale préoccupation à atténuer est qu'elle est nécessaire pour bien fonder
l'utilisation de la notion d'attente légitime, bien qu'elle ne soit pas incluse dans le texte
du traité d'investissement. Ce n'est pas une approche précise pour les tribunaux
arbitraux de se fonder uniquement sur des décisions arbitrales passées quant à la base
de leur évaluation des attentes légitimes.
Le défi central dans l'identification des attentes légitimes dans les décisions
d'arbitrage international en matière d'investissement est que les conditions liées aux
attentes de l'investisseur et de l'État hôte ne sont pas évaluées de manière approfondie.
Les seuils et les normes nécessaires pour définir l'attente comme une attente légitime
serviront à rendre des décisions plus précises en tenant compte des circonstances de
l'affaire et des parties. Affirmer des attentes uniquement sur les circonstances et les
actions de l'État d'accueil et ne pas considérer l'effet de l'investisseur sur les attentes
conduirait à une conclusion incomplète.
En considérant les attentes légitimes, une approche qui ignore les obligations de
l'État d'accueil envers ses citoyens sera inévitablement confrontée à des critiques et
des objections. L'État d'accueil devrait se voir accorder une plus grande latitude dans
les questions liées aux investissements qui affectent directement les besoins
fondamentaux des citoyens de l'État d'accueil, notamment pour des raisons d'intérêt
public. Les changements de politique sur des questions telles que les droits
environnementaux, les droits de l'homme, le patrimoine culturel et la vie des peuples
autochtones doivent être respectés.
L'utilisation opportuniste du concept d'attentes légitimes pour protéger les
investisseurs aggraverait les problèmes de légitimité en droit international des
investissements. En premier lieu, n'utiliser le concept que comme un instrument
fonctionnel dans l'intérêt des investisseurs soulèverait de nombreuses objections. Afin
d'éviter que le principe de la confiance légitime n'affecte négativement les problèmes
de légitimité en droit international des investissements, il serait très intéressant de
tenter de clarifier le cadre conceptuel et normatif du principe. Une définition
appropriée de la création d'attentes légitimes, de son contenu, de sa portée et de son
impact sur le droit de l'État d'accueil d'introduire des modifications au cadre
réglementaire éliminerait les principales objections à l'utilisation du concept.
Enfin, la notion d'attente légitime; l'étendre pour qu'il soit reconnu aux États
d'accueil contribuerait à stabiliser la relation État d'accueil-investisseur. En particulier,
un ensemble de dispositions dans les traités d'investissement conclus ces dernières
années peut créer des attentes dans les États d'accueil. Pourtant, la manière la plus
simple de garantir que les États d'accueil peuvent avoir des attentes légitimes est
d'indiquer dans les traités d'investissement que les attentes légitimes sont
mutuellement reconnues à la fois pour l'investisseur et l'État d'accueil.