Turgut Özal dönemi sosyal hizmet uygulamaları
Social service practices during the Turgut Özal era
Yazar: DENİZ ATILGAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ RECEP ÇELİK
Yalova Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı / Sosyal Hizmet Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sosyal Hizmet = Social Work
Dizin: Küreselleşme = Globalization ; Neo-liberalizm = Neo-liberalism ; Refah devlet = Welfare state ; Sosyal hizmetler = Social services ; Sosyal politika = Social policy

Özet:
Sosyal hizmet, ilk çağlardan bu yana var olan bir uygulama alanıdır. Sosyal hizmet 
uygulamalarının toplumsal yaşamda daha görülebilir bir hal alması sosyal politika alanının 
gelişimi ile olmuştur. Sanayi Devrimi sonucunda ortaya çıkan sosyal sorunların çözümünde 
sosyal politika disiplini aktif bir rol üstlenmiştir. Sosyal politikaların güçlenmesi ile birlikte, 
sosyal politikaların saha da uygulanmasını sağlayan sosyal hizmetler de güçlenmiştir. Sosyal 
hizmet uygulamaları, toplumsal yaşamda dezavantajlı konumda bulunan bireylerin toplumsal 
işlevselliklerinin maksimizasyonunun sağlanması için müdahale etmektedir. Çalışma 
genelinde sosyal politikalar ve sosyal hizmet uygulamaları bir bütünlük içerisinde sunulmaya 
çalışılmıştır. 
Sanayi Devrimi sonucunda ortaya çıkan sosyal sorunlar ile devletin niteliğinde değişimler 
ortaya çıkmaya başlamıştır. Artan toplumsal sorunların çözümü için devlet sosyal alana 
müdahale etmiş ve 1929 krizi sonrasında sosyal refah devleti kimliğine bürünmüştür. Sosyal 
refah devleti, vatandaşlara asgari yaşam şartları sunmak için mücadele eden devleti tipi olup .  
vatandaşlarına asgari yaşam şartları sosyal politikalar ve sosyal hizmet uygulamaları ile 
sunulmaya çalışılmıştır. 1945-70 arası dönemde refah devleti altın çağını yaşamış, bu 
dönemde devletler sosyal politikalara ve sosyal hizmetlere önem vermiş ve gelişimleri 
sağlanmıştır. 1960'lı yıllarda Türkiye "sosyal devlet" ilkesini benimsemiş, bu yönde sosyal 
hizmet alanında kurumsallaşma çalışmaları yaşanmıştır. 1970'li yıllarda yaşanan krizler 
sonucunda kamusal sosyal harcamalardan dolayı sosyal refah anlayışı eleştirilmiş, değişen 
dünya şartları ile birlikte sosyal refah anlayışı terk edilmeye başlanmıştır. 1980'li yılların 
başında gelişmiş ülkelerde uygulamaya geçen neoliberal politikalar Türkiye'de 24 Ocak 
kararları ile benimsenmiştir. Neoliberal politikalar ile hayata geçirilen uygulamalar sosyal 
devlet anlayışını zayıflatmaya başlamıştır. 
Bu çalışma ile; 1980-1993 yılları arasında Türkiye'de siyasal anlamda etkili olan Turgut 
Özal'ın döneminde uygulanan sosyal politikalara ve sosyal hizmet uygulamalarına verilen 
önem tespit edilecektir. Bu dönemde yaşanan küreselleşme ve neoliberal politikalardan 
etkilenen sosyal politikaların uygulama alanı olan sosyal hizmetlerin ve sosyal hizmetlerin 
kurumsallaşma çalışmalarının incelenmesi gerekmektedir. Çalışma sonucunda Turgut Özal 
döneminde benimsenen neoliberal politikaların etkisiyle birlikte sosyal hizmet 
uygulamalarının genellikle yoksulluk alanında yoğunlaştığı Sosyal Yardımlaşma ve 
Dayanışma Vakıfları dışında gerekli kurumsallaşma çalışmalarının yapılmadığı görülmüştür.

Abstract:
Social work is a field of application that has existed since ancient times. The development of 
the field of social policy has made social service applications more visible in social life. The 
discipline of social policy has taken on an active role in the solution of social problems that 
emerged as a result of the Industrial Revolution. Along with the strengthening of social 
policies, social services that ensure the implementation of social policies in the field have also 
been strengthened. Social service applications intervene to ensure the maximization of social 
functionality of individuals who are in a disadvantaged position in social life. Throughout the 
study, social policies and social service applications have been tried to be presented in an 
integrated manner. 
As a result of the Industrial Revolution, changes in the nature of the state began to emerge 
with the social problems that emerged. The state intervened in the social field to solve the 
increasing social problems and took on the identity of a social welfare state after the 1929 
crisis. The social welfare state is a type of state that struggles to provide citizens with 
minimum living conditions. Minimum living conditions were tried to be provided to citizens 
with social policies and social service practices. The welfare state experienced its golden age 
between 1945 - 1970, during which states gave importance to social policies and social 
services and their development was ensured. In the 1960s, Turkey adopted the principle of the 
"social state" and institutionalization efforts were made in the field of social services in this 
direction. As a result of the crises experienced in the 1970s, the concept of social welfare was 
criticized due to public social expenditures ; and with the changing world conditions, the 
concept of social welfare began to be abandoned. Neoliberal policies implemented in 
developed countries in the early 1980s were adopted in Turkey with the January 24 decisions. 
The practices implemented with neoliberal policies began to weaken the concept of the social 
state. 
With this study; the importance given to social policies and social service practices 
implemented during the period of Turgut Özal, who was politically influential in Turkey 
between 1980-1993, will be determined. It is an obligatory to examine the social services and 
institutionalization studies of social services, which are the application areas of social policies 
affected by globalization and neoliberal policies experienced in this period. As a result of the 
study, it was seen that the necessary institutionalization studies were not carried out except for 
the Social Assistance and Solidarity Foundations, where social service practices were 
generally concentrated in the field of poverty with the effect of the neoliberal policies adopted 
during the Turgut Özal period.