Farklı azotlu gübre uygulamalarında cin mısırının (Zea mays everta Sturt) tane verimi ve azot kullanım etkinliği ile bazı tarımsal özelliklerde genotipik varyasyonun belirlenmesi
Determination of grain yield and nitrogen use efficiency and genotypic variation in some agricultural traits of pop corn (Zea mays everta Sturt) under different nitrogen fertilizer applications
Yazar: KÜRŞAT BUÇAK
Danışman: PROF. DR. İLKNUR AKGÜN
Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Azot dozu = Nitrogen dose ; Cin mısırı = Popcorn

Özet:
Çalışmada, farklı azotlu gübre çeşidi [(Nitropower 33 ve Novatec 32 (yavaş salınımlı gübre)] ve azot dozunun [0, 8, 12, 16, 20 kg/da N], cin mısırı çeşitlerinde (PC912, SH3077) bazı tarımsal özellikler, azot kullanım etkinliği ve kalıtım derecesi (H) üzerine etkisi belirlenmiştir. Araştırma, Isparta Uygulama Bilimler Üniversitesinde Ziraat Fakültesine ait deneme alanında 2021 ve 2022 yıllarında Tesadüf Bloklarında Bölünen Bölünmüş deneme desenine göre yürütülmüştür. 
İncelenen verim ve kalite özellikleri üzerine çeşit, gübre ve doz uygulamalarının etkisi yıllara göre değişiklik göstermiş olmakla birlikte, istatistiksel olarak önemli olduğu belirlenmiştir. Farklı gübre uygulamalarının tepe püskülü ve koçan püskülü çıkarma süresi, bitki boyu, ilk koçan yüksekliği, bitkide koçan sayısı ve tane verimi üzerine etkisinin istatistiksel olarak önemli olduğu ve yavaş salınımlı gübresi uygulamasının tane verimine olumlu etki yaptığı tespit edilmiştir. Azot dozu uygulamalarının etkisinin ise tüm karakterlerde istatistiksel olarak önemli olduğu tespit edilmiştir. Doz arttıkça tepe püskülü, koçan püskülü çıkarma süreleri ve nişasta oranı azalırken, bitki boyu, koçan uzunluğu, koçan çapı, koçanda dane sayısı, bin tane ağırlığı, bitkide koçan sayısı, patlama hacmi, patlayan tane oranı, tane verimi, tanede protein oranı yükselmiştir. Yine azot dozu arttıkça, toprak üstü aksamınca kaldırılan azot miktarı artarken, azot alım ve kullanım etkinliği azalmıştır. Azottan yararlanma etkinliği ise azot dozlarında değişkenlik göstermiştir. Geniş anlamlı kalıtım derecesi tane veriminde etkili olan, koçandaki sıra sayısı, bin tane ağırlığı ve bitkide koçan sayısında yüksek bulunmuştur. Sonuç olarak, Isparta koşullarında her iki cin mısırı çeşidinin de yetiştirilebileceği, yavaş salınımlı gübresi uygulamasının cin mısırı çeşitlerinde verim ve kalite özellikleri üzerinde önemli artış sağladığı belirlenmiştir.

Abstract:
The study was conducted to evaluate, the effect of different nitrogen fertilizer types [(Nitropower 33 and Novatec 32 (slow-release fertilizer)] and nitrogen doses [0, 8, 12, 16, 20 kg/da N] on some agronomic traits, nitrogen use efficiency and heritability (H) in popcorn varieties (PC912, SH3077) were determined. The research was carried out in the experimental field of the Faculty of Agriculture of Isparta University of Applied Sciences in the vegetation period of 2021 and 2022 according to the randomized blocks split split experimental design.
The effect of cultivar, fertilizer and dose applications on yield and quality traits varied according to years, they were found to be statistically significant. It was determined that the effect of different fertilizer applications on tasselling and silking time, plant height, first ear height, number of ear per plant and grain yield were statistically significant and slow-release fertilizer application had a positive effect on grain yield. The effect of nitrogen dose applications was found to be statistically significant in all characters. The dose of nitrogen increased, tasselling, silking time and starch ratio decreased, while plant height, ear length, ear diameter, number of grains on ear, thousand grain weight, number of ear per plant, explosion volume, explosion grain ratio, grain yield, grain protein ratio increased. Again, as the dose increased, the amount of nitrogen removed by the above-ground parts increased, while nitrogen uptake and utilization efficiency decreased. Nitrogen utilization efficiency showed variability in nitrogen doses. Broad sense heritability was found to be high in number of rows in ear, thousand grain weight and number of ear per plant, which are effective in grain yield. As a result, it was determined that both popcorn varieties can be grown under Isparta conditions and slow-release fertilizer application provided a significant increase in yield and quality characteristics of popcorn varieties.