Endoskopik biyopsi ile tanı almış Çölyak hastalarının güncel biyopsisiz tanı kriterleri açısından retrospektif olarak değerlendirilmesi
Retrospective assessment of current "no-biopsy" diagnostic criteria in Celiac disease patients diagnosed by endoscopic biopsy
Yazar: MEHMET CAN BALKAN
Danışman: DOÇ. DR. ERSİN GÜMÜŞ
Hacettepe Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Çölyak hastalığı = Celiac disease

Özet:
Çölyak hastalığında (ÇH) altın standart tanı yöntemi halen üst gastrointestinal sistem endoskopisi ile alınan örneklerin histopatolojik değerlendirmesi olmakla beraber Avrupa Pediatrik Gastroenteroloji, Hepatoloji ve Beslenme Derneği (ESPGHAN) tarafından 2020 yılında yenilenen tanı kriterlerine göre ÇH düşünülen hastalarda serum anti-doku transglutaminaz (dTG) IgA düzeyinin normalin üst sınırının (NÜS) 10 katından yüksek olması ve ikinci bir serum örneğinde anti-endomisyum antikor testinin pozitif görülmesi biyopsisiz tanı için yeterli sayılmıştır. Bu çalışmada 1 Ocak 2004 – 30 Eylül 2022 tarihleri arasında Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Gastroenterolojisi Bilim Dalı'nda ÇH ön tanısı ile endoskopi yapılarak tanı konulan çölyak hastalarında biyopsisiz tanı kriterlerinin geçerliliği araştırılmıştır. Çalışmaya alınan 701 hastanın 421'i (%60,1) kız, 280'i (%39,9) erkek olup ortalama endoskopi yaşı 8 yıl 5 aydı. ESPGHAN 2020 biyopsisiz tanı kriterleri değerlendirilebilen ve endoskopik biyopsi sonucu ÇH ile uyumlu görülen 472 hastanın 382'sinin (%80,9) kriterleri karşıladığı belirlendi. ESPGHAN 2020 biyopsisiz tanı kriterlerinin duyarlılığı (DY) %80,9, özgüllüğü (ÖZ) %97,0, pozitif prediktif değeri (PPD) %98,7 ve negatif prediktif değeri (NPD) %64,0 olarak bulundu. Anti-dTG IgA'nın ≥10xNÜS olmasının ÇH tanısı için tek başına %82,5 DY, %95,6 ÖZ, %98,2 PPD ve %65,7 NPD sağladığı görüldü. Anti-dTG IgA'nın ÇH'yi öngörmede optimum eşik değeri NÜS'e göre 5,15 kat olarak hesaplandı (DY %90,2, ÖZ %89,6, PPD %96,1 ve NPD %76,2). Anti-dTG IgA'nın artan düzeyi ile histolojik bulguların şiddeti arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki görüldü (p<0,001). Merkezimizde endoskopi ile tanı alan her 5 hastadan 4'ünde biyopsisiz tanı kriterleri kullanılarak endoskopiden kaçınılabileceği belirlendi. Sonuç olarak bu tez çalışması ile anti-dTG IgA'nın yüksek titrelerde (özellikle ≥10xNÜS) villöz atrofiyi ve ÇH'yi iyi bir şekilde öngördüğü ve ESPGHAN 2020 biyopsisiz tanı kriterlerinin ÇH tanısında güvenle kullanılabileceği gösterilmiştir.
Anahtar kelimeler: Çölyak hastalığı, özofagogastroduodenoskopi, endoskopik biyopsi, anti-doku transglutaminaz antikoru, biyosisiz tanı yaklaşımı

Abstract:
Although histopathological evaluation of samples obtained via upper gastrointestinal endoscopy remains the gold standard diagnostic method in celiac disease (CD), according to the diagnostic criteria updated in 2020 by the European Society for Pediatric Gastroenterology, Hepatology, and Nutrition (ESPGHAN), in patients suspected of CD, a serum anti-tissue transglutaminase (tTG) IgA level more than 10 times the upper limit of normal (ULN) and a positive anti-endomysial antibody test in a second serum sample are considered sufficient for diagnosis without biopsy. In this study, the validity of "no-biopsy" diagnostic criteria was retrospectively evaluated in CD patients who were diagnosed via endoscopy between January 1, 2004, and September 30, 2022, at the Department of Pediatric Gastroenterology, Hacettepe University Faculty of Medicine. Out of the 701 patients included in the study, 421 (60.1%) were female, 280 (39.9%) were male, with an average age of 8 years 5 months at the time of endoscopy. Among the 472 CD patients who could be evaluated according to the ESPGHAN 2020 "no-biopsy" approach 382 (80.9%) met the criteria. The sensitivity of the ESPGHAN 2020 "no-biopsy" approach was found to be 80.9%, specificity 97.0%, positive predictive value (PPV) 98.7%, and negative predictive value (NPV) 64.0%. Anti-tTG IgA levels ≥10×ULN alone provided 82.5% sensitivity, 95.6% specificity, 98.2% PPV, and 65.7% NPV for the diagnosis of CD. The optimal cut-off value of anti-tTG IgA for predicting CD was calculated as 5.15xULN (sensitivity 90.2%, specificity 89.6%, PPV 96.1%, and NPV 76.2%). A statistically significant correlation was observed between increasing levels of anti-tTG IgA and the severity of histological findings (p<0.001). In our center, endoscopy could have been avoided in 4 out of every 5 patients diagnosed via endoscopy by using "no-biopsy" approach. In conclusion, this thesis demonstrated that high anti-tTG IgA titers (particularly ≥10×ULN) reliably predict villous atrophy and CD, supporting the safe use of ESPGHAN 2020 "no-biopsy" approach in CD diagnosis.
Keywords: Celiac disease, esophagogastroduodenoscopy, endoscopic biopsy, antitissue transglutaminase antibody, no-biops approach