Hayat bilgisi dersi sınıf ortamlarında neler oluyor?: Bir durum çalışması
What is happening in life studies lesson classroom environments?: A case study
Yazar: ERSİN YILDIRIM
Danışman: PROF. DR. YÜCEL KABAPINAR
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Sınıf Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Öğrencilerin ders işleme süreçlerinde birer konuşmacı olarak görüşlerini serbestçe ifade 
etmeleri diyalojik sınıf dili olarak tanımlanmıştır. Diyalojik sınıf dili görüşlerin 
paylaşımından öte farklı bir anlam taşır. Düşüncelerin savunulması veya değiştirilmesi 
sürecini içerir. Bu süreç öğrenciler arası konuşmalarla sağlanan etkileşimli bir öğrenme 
ortamıdır. Diyalojik sınıf diline uygun ders işleme süreçlerinde öğrenciler diğer öğrencilerin 
fikirlerinden etkilenerek aktif bir öğrenme süreci yaşar. Bu araştırmada ilkokul 3. sınıf hayat 
bilgisi dersi öğrenme ortamlarının öğretmen görüşlerine ve ders işleme süreçlerine göre 
diyalojik sınıf dili kullanımı bakımından değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Araştırma amacı 
doğrultusunda cevap aranan sorular şunlardır:
1.Gözlemlenen her bir sınıf öğretmeninin Hayat Bilgisi dersi sınıf ortamında ders işleme 
süreçleri nasıldır?
a. Öğretmenlerin işledikleri her bir dersteki etkinlik akışı, etkinlik kaynağı ve 
etkinliğe ayrılan süreler nasıldır?
b. Öğretmenlerin işledikleri derslerdeki iletişim kesitlerinin nitelikleri nasıldır?
c. Öğretmenlerin işledikleri her bir dersteki etkinliklere ayırdıkları zamanın dağılımı 
nasıldır?
d. Öğretmenlerin ve öğrencilerin her bir derste kullandıkları sözcüklerin sayılarının dağılımı 
nasıldır?
e. Öğretmenlerin her bir derste öğrencilere yönelttikleri soruların soru türü olarak 
dağılımları nasıldır?
Araştırma nitel bir çalışma olup durum çalışması deseni kullanılarak yapılmıştır. Nitel 
veri toplama tekniklerinden yararlanarak elde edilen bulgular durum analizi yapılarak 
incelenmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu 2023-2024 eğitim öğretim yılında İstanbul 
ilinin Avcılar ilçesinde yer alan bir devlet okulunda 3. sınıf okutan 5 sınıf öğretmeni 
oluşturmuştur. Hayat bilgisi derslerinde öğretmenlerden 2'si 7 ders saati ve 3'ü 8 ders saati 
olmak üzere toplam 38 saat gözlem yapılmıştır. Öğretmenlerin 4'ü ile bir görüşme, 1'i ile 2 
görüşme olmak üzere toplam 6 görüşme yapılmıştır. Araştırmada veri toplama aracı olarak 
yarı yapılandırılmış görüşme formu, gözlem formu ve ders içi diyalogları yansıtan ses 
kayıtları kullanılmıştır. Elde edilen veriler içerik analizi ile çözümlenmiştir.
Elde edilen bulgular doğrultusunda hayat bilgisi ders ortamlarının yapılandırmacı yaklaşım 
ekseninde diyalojik sınıf dili kullanımı açısından uygun olma durumu açığa çıkarılmıştır. Bu 
kapsamda incelenen ders işleme süreçleri ön bilgilerin açığa çıkarılması, düşünme 
becerilerinin geliştirilmesi, öğrencilere görüşlerini paylaşmaları için yeterli düzeyde süre 
tanınması, empatik, düşünsel ve ahlaki olmak üzere farklı soru türlerine yer verilmesi 
bakımından incelenmiştir. Araştırma sonucunda 3 öğretmenin ağırlıklı olarak diyalojik sınıf 
dili kullandıkları, 2 öğretmenin ağırlıklı olarak otoriter sınıf dili kullandıkları sonucuna 
ulaşılmıştır. Ders işleme süreçleri yapılandırmacı yaklaşım temelli şekillenmekle birlikte 
davranışçı kurama dair bazı etkileri de yansıtmıştır.

Anahtar Kelimeler: Hayat Bilgisi, Diyalojik Sınıf Dili, Yapılandırmacı Öğrenme

Abstract:
Dialogic classroom discourse is defined as students' free expression of their views as 
speakers in the lesson teaching process. Dialogic classroom discourse has a different 
meaning beyond the sharing of opinions. It involves the process of defending or changing 
opinions. This process is an interactive learning environment provided by conversations 
among students. In the processes of teaching in accordance with dialogic classroom 
discourse, students experience an active learning process by being influenced by the ideas 
of other students. In this study, it was aimed to evaluate the learning environments of the 3rd 
grade life studies course in terms of the use of dialogic classroom discourse according to 
teacher opinions and lesson teaching processes. The questions sought to be answered in line 
with the research aim are as follows:
1. How are the lesson teaching processes of each observed classroom teacher in the Life 
Studies course classroom environment?
a. How is the activity flow, activity source and the time allocated to the activity in each 
lesson?
b. What are the qualities of the communication sections in the lessons taught by the 
teachers?
c. How is the distribution of the time allocated by the teachers to the activities in each 
lesson?
d. What is the distribution of the number of words used by teachers and students in each 
lesson?
e. What is the distribution of the questions that teachers ask to students in each lesson in 
terms of question type?
 The research is a qualitative study and was conducted using a case study pattern. The 
findings obtained by using qualitative data collection techniques were analysed through case 
analysis. The study group of the research consisted of 5 classroom teachers who taught 3rd 
grade in a public school in Avcılar district of Istanbul province in the 2023-2024 academic 
year. A total of 38 hours of observations were made in Life Studies course, 2 of the teachers 
were observed for 7 lesson hours and 3 of them were observed for 8 lesson hours. A total of 
6 interviews were conducted; 4 of the teachers were interviewed once and 1 of the teachers 
were interviewed twice. Semi-structured interview form, observation form and audio 
recordings reflecting in-class dialogues were used as data collection tools. The data obtained 
were analysed with the case analysis technique. 
In line with the findings obtained, the suitability of life study course environments in terms 
of using dialogic classroom discourse in the axis of constructivist approach was revealed. In 
this context, the lesson teaching processes were analysed in terms of revealing prior 
knowledge, developing thinking skills, giving students enough time to share their opinions, 
and including different types of questions such as empathic, intellectual and moral. As a 
result of the research, it was concluded that 3 teachers mainly used dialogic classroom 
discourse and 2 teachers mainly used authoritarian classroom discourse. Although the lesson 
teaching processes were shaped on the basis of constructivist approach, they also reflected 
some effects of behaviorist theory.

Keywords: Life Studies, Dialogical Classroom Discourse, Constructivist Learning