Kitâbü'l-Azame bağlamında Ebü'ş-Şeyh el-İsfahânî'nin hadisçiliği ve eserinin hadis literatüründeki yeri
Hadithism of Ebü'ş-Şeyh el-İsfahânî in the context of Kitâbü'l-Azame and the place of his work in hadith literature
Yazar: HÜSEYİN SICAK
Danışman: DOÇ. DR. ŞEMSEDDİN KIRIŞ
Kastamonu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Din = Religion

Özet:
Hicrî 3. ve 4. asırlar İslâm literatürünün en parlak olduğu dönemlerdir. Bu asırlarda özellikle hadis alanında özgün eserler vücut bulmuştur. Hicrî 3. asırda en güzel örneklerini veren hadis edebiyatı, hicrî 4. asırda da çeşitliliğini artırarak devam etmiştir. Bu dönemin en büyük özelliği kitapların isnad yöntemi ile yazılmasıdır. Hicrî 4. asrda önemli muhaddisler yetişmiştir. Onlardan biri de Ebü'ş-Şeyh el-İsfahânî'dir. Çok yönlü bir âlim olan Ebü'ş-Şeyh akâid, tefsir, hadis, fıkıh ve tarih bilgisiyle öne çıkmaktadır. Eserlerinin tanınması ve hadisçiliğinin anlaşılması önem arz etmektedir. Bu çalışmada Ebü'ş-Şeyh'in Kitâbü'l-Azame bağlamında hadisçiliği üzerinde durulmaktadır. Önce Ebü'ş-Şeyh'in yaşadığı dönem, hayatı, ilmî ve dinî kişiliği ele alınmıştır. Ebü'ş-Şeyh'in hadis ilmi başta olmak üzere İslâmî ilimlerin bir çoğunda bâhir ve mâhir bir alim olduğu görülmektedir. Çalışmanın ikinci bölümünde Kitâbü'l-Azame tanıtılmaktadır. Eserin tespiti, kaynakları, etkisi, tasnif metodu ve muhtevası üzerinde durularak İslam literatüründeki yeri gösterilmiştir. Son bölümde ise Kitâbü'l-Azame'nin hadis ilmindeki yeri araştırılmıştır. Eserin isnad ve metin özellikleri, içindeki rivayetlerin çeşitleri ve sıhhat durumları üzerinde durulmuştur. Ebü'ş-Şeyh kendisine ulaşan rivayetlerle Yüce Allah'ın azamet ve kudretine dair bilgiler sunmaktadır. Kitâbü'l-Azame dönemin rivayet kültürünü, fikrî yapısını ve itikâdî görüşlerini yansıtması bakımından önemli olduğu görülmektedir.

Abstract:
The 3rd and 4th Hijri centuries are the periods when Islamic literature was at its brightest. In these centuries, original works, especially in the field of hadith, were created. Hadith literature, which gave its best examples in the 3rd century Hijri, continued by increasing its diversity in the 4th century Hijri. The most important feature of this period is that the books were written using the imputation method. Important hadith scholars were educated in the 4th century Hijri. One of them is Abu's-Sheikh el-İsfahânî. Abu's-Sheikh, a versatile scholar, stands out with his knowledge of aqidah, tafsir, hadith, fiqh and history. It is important to recognize his works and understand his hadith tradition. This study focuses on Abu's-Sheikh's hadithism in the context of Kitabu'l-Azame. First, the period in which Abu's-Sheikh lived, his life, scientific and religious personalities were discussed. It is seen that Abu's-Sheikh was an expert and skilled scholar in many Islamic sciences, especially the science of hadith. In the second part of the study, Kitabu'l-Azame is introduced. By focusing on the identification of the work, its sources, impact, classification method and content, its place in Islamic literature is shown. In the last chapter, the place of Kitâbü'l-Azame in the science of hadith is researched. The attribution and text characteristics of the work, the types of narrations in it and their authenticity are emphasized. Abu's-Sheikh provides information about the majesty and power of Almighty Allah through the narrations he received. Kitabu'l-Azame is seen to be important in terms of reflecting the narration culture, intellectual structure and theological views of the period.