Triticum spelta genotiplerinin kuraklık stresine dayanıklıklarının belirlenmesi
Determination of drought stress resistance of Triticum spelta genotypes
Yazar: YUSUF TUTUŞ
Danışman: DOÇ. DR. HALİL ERDEM
Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Çevresel streslerden biri olan kuraklık, dünyadaki tarım alanlarının büyük bir bölümünde bitkisel üretimi sınırlayan önemli faktördür. Kuraklık bitkilerde büyüme üzerine olduğu gibi ürünün nitelik ve niceliği üzerine de önemli etki yapar. Bu tez çalışmasında 18 farklı T. spelta genotipinin kuraklığa karşı dayanıklılıkları sera koşullarında test edilmiştir. Tesadüf parselleri deneme desenine göre 4 tekerrürlü olarak kurulan sera denemesinde üç farklı kuraklık  uygulaması (TK35, TK45 ve TK70-kontrol) yapılmıştır. Dane olgunlaşma döneminden sonra bitkiler hasat edilmiştir. Hasat edilen bitkilerde; tüm bitki verimi, tane verimi, 1000 tane ağırlığı, hasat indeksi, stres tolerans indeksi değerleri ile tane N, P, K, Fe ve Zn konsantrasyonları belirlenmiştir. Farklı kuraklık stresi koşullarında test edilen t. speltaların kontrol uygulamasına göre hem TK45 hem de TK35 koşullarında tüm genotiplerin kuru madde verimleri ile tane verimleri istatiksel olarak (P<0.01 ve P<0.05) önemli oranda azaldığı ortaya çıkmıştır. Kontrol uygulamasına göre hem TK35 hem de TK45 koşullarında tüm bitki verimi, tane verimi, hasat indeks ve stres tolerans indeks değerleri 18 farklı genotip arasından SP434, SP521 ve SP2 nolu genotiplerde daha yüksek çıkmıştır. Kuraklık stresi artışına paralel olarak tane N, P, K, Fe ve Zn konsantrasyonlarının önemli oranda (P<0.01, P<0.05) arttığı ortaya çıkmıştır. Sonuç olarak 18 farklı triticum spelta genotipinin kuraklığa karşı dayanıklılıkların farklı olduğu, bu genotipler arasında ise kuraklığa karşı en dayanıklı olanların SP434, SP521 ve SP2  nolu genotiplerin olduğu ortaya çıkmıştır.

Abstract:
Drought is one of the major environmental stress factors limiting crop production on most parts of the world's agricultural land. Drought has an important effect on plant development as well as on the quality and quantity of the plant products. In this study, 18 different genotypes of T. spelta were tested for their drought-resistance under greenhouse conditions. This study was carried out by a complete randomized plot design with four replications and three different drought applications (FWC35, FWC45 and FWC70-control). The plants were harvested after grain-ripening stage. Harvested plants were analyzed for total above-ground biomass production, grain yield, thousand grain weight, harvest index and stress-tolerance index and grain N, P, K, Fe and Zn concentraions were determined, FWC45 and FWC35 application statistically (P<0.01 ve P<0.05) significantly reduced total above-ground biomass and grain yield in all tested T. spelta genotypes. SP434, SP521 and SP2 genotypes showed increased total-above ground biomass production and grain yield and higher harvest and stress-tolerance index values under FWC45 and FWC35 conditions compared to control application. Grain N, P, K, Fe and Zn concentrations were significantly (P<0.01, P<0.05) increased with increasing drought application. Results showed that all of the 18 Triticum spelta genotypes differ in their drought tolerance and the most tolerant genotypes were SP434, SP521 and SP2.