Sabit telekomünikasyon sektöründe AHP ve TOPSIS yöntemleri ile yakınsama projelerine karar verilmesi
Deciding the convergence projects using AHP and TOPSIS methods in the fixed telecimmunication sector
Yazar: SAİT IŞIK
Danışman: DOÇ. DR. ZÜMRÜT SATI
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Enformatik Ana Bilim Dalı / Enformatik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Elektrik ve Elektronik Mühendisliği = Electrical and Electronics Engineering
Dizin: Analitik hiyerarşi süreci = Analytical hierarchy process ; Geniş bantlı şebekeler = Broadband networks ; TOPSIS = TOPSIS ; Telekomünikasyon = Telecommunication ; Yakınsaklık = Convergence

Özet:
Sabit telekomünikasyon altyapılarında internet kullanımının bireysel kullanıcıları da kapsayacak şekilde hızlı bir ivmeyle yaygınlaşmasının sonucunda kullanıcıların talep ve beklentilerini karşılayacak teknolojik bazı değişiklikler yapılması zorunlu hale gelmiştir. Mevcutta üzerinden sadece ses hizmeti verilmesi için kurulmuş olan sabit altyapının veri kullanımına da açılması, kullanıcıların talep ve beklentilerinin gün geçtikçe çeşitlenip artması sebebiyle yakınsama projelerinin uygulanması ihtiyacı doğmuştur.
Teknolojik gelişmeler sonucunda birden çok özelliği bir arada barındıran entegre cihaz kullanımının artması sonucu telekomünikasyon altyapısında yakınsama zorunlu hale gelmiştir. Tüketiciler açısından yakınsama, tek bir cihaz üzerinden birçok işlemin gerçekleştirilebildikleri, birden fazla platforma ulaşabildikleri, birçok farklı hizmeti alabildikleri, birçok uygulamayı tek bir cihazda kullanabilmeleridir. İşletmeciler açısından yakınsama, kullanıcılarına mevcut hizmetlerin yanı sıra ilave yeni hizmetleri de sunabilecekleri birleştirilmiş ve sadeleştirilmiş bir altyapıdır. İşletmecilerin ayrı ayrı sunduğu mevcut hizmetlerin yanı sıra yeni ilave edebileceği hizmetleri de tek bir altyapı, tek bir kablo üzerinden sağlayabiliyor olması mevcut altyapıda sadeleşmeye neden olacağı gibi kullanıcıların da tek bir cihaz üzerinden birçok hizmete ulaşıyor olmasını sağlayacaktır.
Altyapı ve cihaz sayısındaki sadeleşme işletmecilerin tek bir kablo üzerinden hizmet veriyor olması sebebiyle altyapı ve bakım giderlerini azaltacağı gibi kullanıcıların da tek cihaz üzerinden birçok hizmete ulaşması nedeniyle kullanım kolaylığı da artacaktır.
Sabit altyapı sağlayıcı şirketler açısından değerlendirildiğinde ses hizmeti için ayrı bir cihaz yerine IP (Internet Protocol) üzerinden VoiP (Voice Over Internet Protocol), IP üzerinden veri trafiğinin de sağlanarak klasik televizyon yayını yerine IPTV (Internet Protokol Television), IP üzerinden geniş bant trafiği sağlanarak internet kullanımı da tek bir altyapı üzerinden sağlanabilmektedir. Bu kapsamda sabit altyapı üzerinden mevcut durumda verilebilen veri hizmetleri ve sabit altyapı üzerinden yatırımlar yapılarak geliştirilen yakınsama projeleri incelenmiştir. Altyapı şirketlerinin yapılacak yatırım kararlarında mevcut şebekenin ne kadarının kullanılabileceği bunun kullanıcı beklentilerini ne kadar karşılayacağı ve sektörel rekabetin göz önüne alınacağına yönelik nitel ve nicel kriterlerin neler olduğunun belirlenmesi gerekmektedir. Çalışmada gerçekleştirilecek yatırımlar ile kullanıcıların beklentilerinin en üst seviyede örtüştürülmesi gerekliliği vurgulanmıştır. 
Sabit telekomünikasyon yakınsama proje kararlarında kullanıcı beklentileri, altyapı şirketinin bütçesi, sektörel rekabet, servis kalitesi ve kullanıcı deneyimi kriterlerini doğrudan etkileyen kriterlerini birbiriyle karşılaştırabilmek için telekomünikasyon sektöründe uzman ve üstü unvanlarda çalışanların görüşlerine yönelik veriler toplanmıştır. Bu amaçla birden fazla sayıda ve birbiriyle rekabet eden ölçütlerde, alternatiflerin zarar ve yararlarının değerlendirerek, en doğru tercihin seçilerek kararın verilebilmesi, konunun tüm yönleriyle tanımlanması ve seçeneklerin her birinin sebep olabileceği farklı durumların irdelenebilmesi için Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) yöntemleri kullanılmıştır.
Birbirinden farklı nitel ve nicel verileri içeren kriterleri baz alarak uygulanacak yakınsama projeleri kararlarında Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) Yöntemlerinden ikili karşılaştırma yapan AHP (Analytic Hierarchy Process) ve geometrik anlamda ideal çözüme en kısa uzaklıkta ve negatif-ideal çözümden en uzak kriteri baz alan TOPSIS (Technique for Order Preference by Similarity to Ideal Solution) yöntemleri kullanılmıştır.
Yapılan çalışma sonucunda proje türü seçiminde, sektör uzmanlarınca belirlenen öncelik oranları doğrultusunda AHP ve TOPSIS yöntemleriyle proje alternatiflerine karar verilmesinde kullanıcıların ve servis sağlayıcı şirketlerin beklentileri değerlendirildiğinden uygulanacak proje türlerinin kullanıcı memnuniyetini artıracağı gibi servis sağlayıcı şirketlerin sabit telekomünikasyon sektöründeki pazar payını da olumlu yönde etkileyebileceği değerlendirilmiştir.
Uzman görüşleri sonucunda belirlenen değerlere AHP ve TOPSIS yöntemleri uygulanmış elde edilen sonuçlar yorumlanmıştır.  Uygulama sonuçları gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerdeki sabit altyapı uygulamalarıyla karşılaştırılmış ve elde edilen sonuçlara göre öneriler geliştirilmiştir.

Abstract:
As a result of the rapid expansion of internet usage in fixed telecommunication infrastructures to include individual users, it has become mandatory to make some technological changes to meet the demands and expectations of users. Due to the fact that the fixed infrastructure, which was established to provide only voice services over the existing one, has also been opened for data use, and the demands and expectations of users have diversified and increased day by day, the need to implement convergence projects has arisen.
As a result of technological developments, convergence dec telecommunications infrastructure has become mandatory as a result of the increasing use of integrated devices that combine multiple features. The convergence from the point of view of consumers is that they can perform many operations on a single device, access multiple platforms, receive many different services, use many applications on a single device. Convergence from the point of view of operators, as well as the services available to its users it is a unified and simplified infrastructure, where they can also offer additional new services. In addition to the existing services that operators offer separately the fact that it can provide services that it can add new through a single infrastructure, a single cable it will cause a simplification in the existing infrastructure and will allow users to access many services through a single device.
Simplification of infrastructure and number of devices due to the fact that operators are providing services over a single cable, infrastructure and maintenance costs will be reduced, as well as ease of use will also increase due to the fact that users will access many services over a single device. 
When evaluated from the point of view of fixed infrastructure provider companies instead of a separate device for voice service VoIP (Voice Over Internet Protocol) over IP (Internet Protocol), IPTV (Internet Protocol Television) instead of the classic television broadcast by providing data traffic over IP, By providing broadband traffic over IP, internet usage can also be provided over a single infrastructure. In this context, convergence projects developed by investing in data services and fixed infrastructure that can be provided in the current situation through fixed infrastructure have been examined. In the investment decisions of infrastructure companies, how much of the existing infrastructure can be used, how much this will meet user expectations and it is necessary to determine what are the qualitative and quantitative criteria for considering sectoral competition. In the study, it was emphasized that the expectations of users should be overlapped at the highest level with the investments to be made.
Fixed telecommunication convergence user expectations in project decisions, the budget of the infrastructure company, sectoral competition, in order to compare the criteria that directly affect the service quality and user experience criteria with each other, data were collected on the opinions of employees with specialist and higher titles in the telecommunications sector. For this purpose, more than one number and competing criteria, evaluating the harm and benefits of alternatives, making a decision by choosing the right choice, in order to define the subject in all aspects and to examine the different situations that each of the options may cause, Multi-Criteria Decision Making (MCDM) methods were used.
Different qualitative and quantitative criteria that contains the data to be applied based on the convergence projects in the decision Multi-Criteria Decision Making (MCDM) method, the binary comparison made AHP (Analytical hierarchy process) and the shortest distance to the ideal solution and negative ideal solution in the sense of geometric farthest from the criteria based on TOPSIS (Technique for order preference by Similarity to ideal solution) methods were used.
As a result of the work done, the choice of project type, in accordance with the priority rates determined by industry experts, AHP and TOPSIS methods are used to decide on project alternatives as the expectations of users and service provider companies are evaluated. It has been evaluated that the types of projects to be implemented will increase user satisfaction and may also positively affect the sunday share of service provider companies in the fixed telecommunications sector.
AHP and TOPSIS methods were applied to the values determined as a result of expert opinions and the results obtained were interpreted. The application results were compared with fixed infrastructure applications in developed and developing countries and recommendations were developed according to the results obtained.