Gümüşhane ili yerel fasulye genotiplerinin morfolojik ve tarımsal özellikler yönünden karakterizasyonu
Characterization of common bean landraces in Gümüşhane in terms of morphological and agricultural properties
Yazar: VEYSEL SOYDAŞ
Danışman: DOÇ. DR. MURAT AYDIN
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı / Tahıllar ve Tane Baklagiller Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Gümüşhane İli Kelkit ilçesi şeker fasulyesi lezzeti yönünden Türkiye genelinde büyük bir üne sahiptir. Fasulye üretiminin daha verimli hale getirilmesi ve ıslah çalışmaları için fasulye popülasyonlarını temsil eden genotiplerin toplanarak karakterizasyonlarının yapılarak temel özelliklerinin belirlenmesi ve muhafaza altına alınması gerekmektedir. Bu araştırmada, 2014 yılında hasat döneminde Gümüşhane merkez ve ilçeler gezilerek popülasyonu temsil eden 49 genotip toplanmış ve 2015 yılında Gümüşhane Kelkit ilçesi Öbektaş beldesinde Şansa Bağlı Tam Bloklar Deneme Deseninde 3 tekrarlamalı olarak morfolojik ve tarımsal özellikler yönünden denemeye alınmıştır. Genotipler Uluslararası Bitki Gen Kaynakları Araştırma Enstitüsü (IPGRI) ve Avrupa Birliği Ortak Bitki Çeşitleri Ofisi (EU-CPVO) tarafından geliştirilen çeşit değerlendirme kriterlerine göre 31 morfolojik özellik bakımından karakterizasyonu yapılmış ve ayrıca Tohumluk Tescil ve Sertifikasyon Merkezi Müdürlüğü'nün Tarımsal Değerleri Ölçme Denemeleri Teknik Talimatında belirttiği 9 tarımsal özellik yönünden incelenmiştir. İncelenen 31 morfolojik özelliğin 21 tanesinde genotiplerin değişliklik gösterdiği ve Tarımsal özellikler bakımından genotipler arasında önemli farkların bulunduğu belirlenmiştir. Genotipler, morfolojik ve tarımsal özellikleri bakımından ayrı olarak kümele analizine tabi tutulmuş genotiplerin morfolojik olarak üç; tarımsal özellikler bakımından ise dört ana grupta toplandığı belirlenmiştir.  Araştırma sonucunda, tane verimi, 100 tane ağırlığı ve bakladaki tane sayısı bakımından en yüksek ve erkenci genotiplerin yer aldığı grupta bulunan genotiplerin (özellikle 4, 40, 1, 35, 2, 12, 15 nolu genotipler) ümitvar olduğu belirmiş ve üstün özellikleri devam ettirenlerin genotiplerin belirlenmesi için sonraki ürün yıllarında tarla denemelerine devam edilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

Abstract:
Gümüşhane Kelkit sugar bean has a great reputation in Turkey in terms of taste. In order to make bean production more efficient and breeding studies, it is necessary to collect and characterize the genotypes representing the bean populations and determine their main characteristics. In this research, 49 common bean genotypes representing the population were collected by visiting central and districts of Gümüşhane during the harvest period in 2014 and they were tested for morphological and agricultural characteristics based on randomized complete block design with three replications in the Öbektaş town of Gümüşhane-Kelkit in 2015 crop season. Genotypes were made characterization in terms of 31 morphological characteristics according to the variety evaluation criteria developed by International Plant Genetic Resources Institute (IPGRI) and European Union - Community Plant Variety Office (EU-CPVO). In addition, they were examined in terms of 9 agricultural characteristics which were stated in the Technical Instructions for Testing of Agricultural Values by the Directorate of Variety Registration and Seed Certification Center. It was determined that genotypes showed variation in 21 of the 31 morphological characteristics and there were significant differences between genotypes in terms of agricultural characteristics. The genotypes were subjected to cluster analysis separately in terms of morphological and agricultural characteristics and it was determined that genotypes were grouped into three main groups based on morphological characteristics and four main groups based on agricultural characteristics. Genotypes (especially ≠4, ≠40, ≠1, ≠35, ≠2, ≠12, ≠15 genotypes) in the group which was the highest grain yield, 100 grain weight and number of grain per pod and the earliest in terms of maturation were found to be promising, and it was concluded that field trials should be continued in the following crop years in order to identify genotypes that maintain superior characteristics.