21. yüzyıl döneminde hı̇brı̇t savaş ortamında kültür mı̇rasının korunmasında stratejı̇k yaklaşımlar
Strategic approaches to the protection of cultural heritage in 21st-century hybrid warfare
Yazar: ZEYNEP ECE ATABAY
Danışman: PROF. DR. ZEYNEP GÜL ÜNAL
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Rölöve-Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Hibrit savaş = Hybrid warfare ; Kültürel miras = Cultural heritage ; Silahlı çatışma = Armed conflicts

Özet:
Dünyanın farklı coğrafyalarında yaşanmakta olan savaşlar ve farklı yoğunluktaki silahlı çatışmaların sebep oldukları yıkım ve kayıplar, şiddetlenerek sürmektedir. Savaşlar ve silahlı çatışmalar, meydana geldikleri coğrafyada can kaybı ile beraber yapılı ve doğal çevrenin yıkımına da sebep olurlar ve giderek kent içlerine kaymaya başlayan çatışmalar, kültür mirası öğeleri üzerindeki tehdidin de giderek artmasına sebep olmaktadırlar. 
Gerçekleştikleri fiziki ortamın değişiminin etkisinden daha da önemli olarak, 21. yüzyıl dönümünden itibaren, kültür mirası öğelerinin savaşın taraflarının stratejilerinin bir parçası olarak hedefli saldırılara maruz kaldıkları görülmektedir. Günümüzde savaşlar ve silahlı çatışmalar, somut ve somut olmayan kültür mirası öğeleri için en büyük riski yaratan tehlikelerden kabul edilmektedir.  
Kültür mirası öğelerine yönelik hedefli saldırı vakalarının artışı, savaşlar ve silahlı çatışmaların tarihsel süreç içerisinde değişen yapılarının bir sonucu olarak ortaya çıkmaktadır. 21. yüzyıl savaşları; savaşın konvansiyonel yöntemlerinin yanında, siber savaş, elektronik savaş, bilgi savaşı, propaganda çalışmaları, psikolojik savaş gibi konvansiyonel olmayan yöntemleri de kullanan, terör örgütleri gibi üniformasız savaşçıların da aktör olarak rol aldıkları oldukça karmaşık ve çok boyutlu yapılar olarak kabul edilmektedir.
Hibrit (Melez) Savaş olarak isimlendirilen bu savaşlar, içerdikleri farklı savaş türleri ve kullandıkları yöntemler ile toplumsal kimlikle ilişkili değerleri, toplum içindeki hassas ilişkileri ve kültürel değerleri de hedeflerine almakta ve toplumsal kimlik ve değerler ile doğrudan ilişkili olan somut ve somut olmayan kültür mirası öğelerine yönelik saldırıları hedeflerine ulaşmada araç olarak kullanmaktadırlar.
Hibrit savaş kavramı, akademik literatürde ilk kez 1998 yılında Robertg G. Walker'ın (1998) 'Birleşik Devletler Deniz Piyadeleri ve Özel Operasyonlar' başlıklı yüksek lisans tez çalışmasında, konvansiyonel operasyonlar ile özel operasyonların birlikte icra edildiği durumları tanımlamak için kullanmıştır.
Bu tez kapsamında hibrit savaş kavramı, Frank G. Hoffman'ın akademik literatüre kazandırdığı ve kavramsal olarak geniş çapta kabul gören; "geleneksel yöntemler, düzensiz taktikler ve oluşumlar, ayrım gözetmeden şiddet ve zorlamayı da içeren terörist eylemler ve suç dahil olmak üzere bir dizi farklı savaş modunu" (Hoffman, 2007, s.8) aynı savaş ortamında ve eş zamanlı içeren şavaş türünü ifade edecek şekilde kullanılmaktadır. 
Bu yeni tehdit ortamı karşısında, kültür mirasının korunmasına yönelik olarak, koruma disiplini ile beraber uluslararası hukuk ve sivil-asker iş birliği gibi ilişkili alanlarda da yeni stratejiler ve yöntemler geliştirmeye yönelik çalışmalar sürmektedir.
Bu tez çalışması, 21. yüzyıl dönümünde yapısı değişiklik gösteren savaş biçimlerinin ortaya çıkardığı hibrit savaş ve tehdit ortamında;
-	Somut ve somut olmayan kültür mirası öğelerinin hedefli saldırıya uğradığı vakaların sebep-sonuç ilişkileri üzerinden incelenerek icra tarzlarının analiz edilmesi,
-	Silahlı çatışma ortamlarında çalışacak koruma uzmanları için çatışmanın bağlamını anlama ve strateji belirleme süreçlerinin desteklenmesi, 
-	Çatışmanın ve içinde gerçekleşecek yıkımın kültür mirası üzerindeki etkisinin erken uyarı belirteçleri ile öngörülmesi ve takip edilmesi, 
-	Bu yolla kültür mirasını tehdit eden yeni nesil güvelik sorunlarının çatışmaya dönüşmeden algılanması ve zarar azaltıcı koruma önlemlerinin alınması 
amaçlarıyla yeni bir analiz modeli önerisi getirmektedir. Bu analiz modelinin kültür mirasına yönelik çatışma/savaş kaynaklı risklerin yönetimi sürecinde karar destek sistemi olarak kullanılması hedeflenmiştir.

Abstract:
The destruction and losses caused by wars and armed conflicts of different severity in different geographies of the world continue to intensify. Wars and armed conflicts cause the destruction of the built and natural environment as well as the loss of life, and the conflicts that are gradually shifting to the inner cities are causing an increasing threat to cultural heritage elements. 
Even more important than the impact of the change in the physical environment in which wars take place, since the turn of the 21st century, cultural heritage items have been subjected to targeted attacks as part of the strategies of the warring parties. Today, wars and armed conflicts are recognized as hazards that pose the most significant risk to tangible and intangible cultural heritage items.  
The increase in targeted attacks on cultural heritage assets is a consequence of the changing nature of wars and armed conflicts throughout history. 21st-century wars are considered to be highly complex and multidimensional structures that use conventional and non-conventional methods of warfare, such as cyber warfare, electronic warfare, information warfare, propaganda efforts, psychological warfare, and non-uniformed combatants such as terrorist organizations.
These wars, which are referred to as Hybrid Warfare, target values associated with collective identity, fragile relationships within society, and cultural values with the different types of warfare and methods they employ. They attack tangible and intangible cultural heritage assets, which are directly related to collective identity and values, as a means to achieve their goals. 
The notion of hybrid warfare was first used in the academic literature in 1998 by Robert G. Walker (1998), in his master's thesis titled 'United States Marine Corps and Special Operations' to describe instances where conventional operations and special operations are conducted together.
In the context of this thesis, the notion of hybrid warfare is used to refer to a type of warfare that involves "several different modes of warfare, including conventional methods, irregular tactics and formations, terrorist acts including indiscriminate violence,, and crime" (Hoffman, 2007, p.8) in the same warfighting environment and simultaneously, a widely accepted definition introduced to the academic literature by Frank G. Hoffman.
In the face of this new threat environment, efforts are underway to develop new strategies and methods for protecting cultural heritage in related fields, such as international law, civil-military cooperation, and the discipline of cultural heritage protection.
This thesis aims to;
- Analyze the cases of targeted attacks on tangible and intangible cultural heritage items through cause-effect relationships and analyze their modi operandi; 
- Enable cultural heritage protection professionals working in armed conflict environments to understand the conflict context and determine strategy; 
- Predict and monitor the impact of conflicts on cultural heritage through early warning indicators 
- Detect the new generation security problems that threaten cultural heritage before they turn into conflicts and take preventive protection measures


It proposes a new analysis model which aimes to be used as a decision support system in the process of managing conflict/war-related risks to cultural heritage.