Cushing hastalığında postoperatif hipokortizoleminin, postoperatif  steroid replasman tedavi süresi ile ilişkisi
Relationship between postoperative hypocortizolemia and postoperative steroid replacement treatment time in cushing disease
Yazar: GULNAR ZEYNALOVA
Danışman: DOÇ. DR. FEYZA YENER ÖZTÜRK
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Şişli Hamidiye Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları = Endocrinology and Metabolic Diseases
Dizin: Adenomlar = Adenoma ; Cerrahi = Surgery ; Cushing sendromu = Cushing syndrome ; Hasta takibi = Follow up studies ; Hidrokortizon = Hydrocortisone ; Postoperatif dönem = Postoperative period ; Steroidler = Steroids

Özet:
Amaç: Çalışmamızda, Cushing hastalığı nedeniyle  transsfenoidal cerrahi uygulanan ve postoperatif dönemde hipokortizolemi gelişen hastalarda steroid replasman tedavi sürecini değerlendirmek ve erken dönem hipokortizoleminin hastalığın nüksünü öngörmede rolünü belirlemek amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem:  Çalışmaya Sağlık Bilimleri Üniversitesi Şişli Hamidiye Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Kliniğinde 2003-2016 yılları arasında Cushing hastalığı tanısıyla takibe alınan, transsfenoidal cerrahi uygulanmış, patolojisi ACTH salgılayan adenom ile uyumlu olan, erken postoperatif dönemde (ilk 5 gün içinde) hipokortizolemi (<10 µg/dl) gelişen, 18 yaş üzeri ve 65 yaş altı toplam 38 hasta alındı. Laboratuvar ve klinik özellikleri Cushing hastalığı ile uyumlu hastaların, tanı, takip ve tedavi amacıyla yapılan görüntüleme ve laboratuar testleri, hastaların poliklinik dosyaları ve otomasyon sistemlerindeki elektronik kayıtları retrospektif olarak değerlendirildi. Hastaların operasyon notları ve patoloji sonuçlarına ulaşıldı. Postoperatif takipte hastalar, nüks gelişen ve remisyon sağlanan hasta grubu olmak üzere ikiye ayrıldı. İki grupta preoperatif hiperkortizolemi tanı testleri ve postoperatif erken dönem serum kortizolü, postoperatif takip süresi, postoperatif steroid tedavi süresi karşılaştırıldı. Postoperatif erken dönem hipokortizoleminin nüksü öngörmedeki etkisi incelendi.
Sonuçlar: Hastalarımızın  ortalama postoperatif steroid tedavi süresi ortanca 12 ay (Ort.±SS: 14.0 ± 13.3 ay) olarak sonuçlandı. Nüks gelişen grupla remisyon oluşan grubu karşılaştırdığımızda postoperatif steroid tedavi süresi anlamlı (p>0.05) farklılık göstermedi. Çalışmamızda nüks gelişen gruptaki hastaların yaşları remisyondaki gruba göre anlamlı olarak daha düşüktü, fakat preoperatif  24 saatlik idrar değerleri ve takip süresi anlamlı (p<0.05) olarak daha yüksekti. 
Tartışma: Hastalarımızda literatür verilerine benzer olarak postoperatif hipokortizolemide steroid tedavi süresi yaklaşık bir yıldır. Cushing hastalığı nedeniyle transsfenoidal cerrahi uygulanan hastalarda postoperatif dönemde hipokortizolemi gelişmesi cerrahi başarıyı desteklerken; bu hastalarda steroid replasman tedavisi uygulanması ve bu tedavinin süresi takipte nüksü öngörmede belirleyici değildir. Bu nedenle CH tanısı konan hastalar,  steroid replasman ihtiyacı ortadan kalktığında da uzun süre hastalığın nüksü açısından izlenmelidir.

Anahtar Kelimeler: Cushing Hastalığı, ACTH salgılayan adenom, Transsfenoidal cerrahi, erken postoperatif bazal kortizol, hipokortizolemi, postoperatif takip süresi, postoperatif steroid tedavi süresi

Abstract:
Aim: In our study, it was aimed to evaluate the steroid replacement treatment duration in patients who underwent transsphenoidal surgery due to Cushing's disease and who developed hypocortisolemia in the postoperative period, and to determine the role of early hypocortisolemia in predicting the recurrence of the disease.
Material and Method: The study was performed in the Health Sciences University, Sisli Hamidiye Etfal Training and Research Hospital, Department of Endocrinology and Metabolic Diseases.  38 patients, between ages of 18-65 years,  diagnosed as Cushing's disease and underwent transsphenoidal surgery between 2003-2016, were enrolled into the study. All the patients' diagnosis were confirmed by immunohistochemical ACTH staining of pathological specimen. Clinical features, the imaging and laboratory test results performed for diagnosis and during follow-up of patients were retrospectively evaluated by polyclinic files of the patients and electronic records of the automation systems. In the postoperative follow-up, the patients were divided into two groups as patients with recurrence and remission. Preoperative diagnostic test results and postoperative early serum cortisol, postoperative follow-up and steroid treatment durations were compared in these two groups. Role of postoperative hypocortisolism in the prediction of recurrence was evaluated. 
Result: The median duration of postoperative steroid treatment was 12 months (mean±SD=14.0 ± 13.3 months). When the recurrence and remission groups were compared, the duration of postoperative steroid treatment did not differ significantly (p> 0.05). In our study, the preoperative 24-hour urine cortisol excretion, the follow-up period of the patients in the recurrence group were significantly higher, while age of the recurrence group was significantly lower than those in the remission group (p <0.05). 

Conclusion: Similar to the literature data in our patients, the duration of steroid treatment in postoperative hypocortisolemia is approximately one year. Although the postoperative early basal cortisol value can be used for the assessment of success of surgery, need of postoperative streroid replacement therapy and duration of therapy do not have sufficent power to be used as predictive factor of recurrence risk in long term follow-up. 

Key Words: Cushing disease, ACTH-secreting adenoma, transsphenoidal surgery, early postoperative basal cortisol, hypocortisolemi, postoperative follow-up duration, postoperative steroid treatment duration