Mekke'nin ticarî bir merkeze dönüşmesi ve İslâm'a muhalefetteki rolü
Turning of Mecca into a commercial center and its role in opposition to Islam
Yazar: FURKAN ÇELEBİ
Danışman: PROF. DR. OSMAN GÜRBÜZ
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Bu araştırma, Mekke'nin ticarî bir merkeze dönüşme sürecini ele almaktadır. Risâlet dönemine gelindiğinde Arabistan'ın en önemli ticarî merkezlerinden biri haline gelen şehrin, bu noktaya hangi aşamalardan geçerek ulaştığı mercek altına alınmaktadır. Ayrıca, şehrin ticaretiyle ilişkili olarak, Hz. Peygamber'in risâletine yönelik ciddi bir muhalefet ortaya koyan Kureyş ileri gelenlerinin söz konusu tutumundaki maddî güdülerin izlerinin tespit edilmesi amaçlanmaktadır. Mekke'nin ticarî bir merkeze dönüşmesi, yaklaşık bir buçuk asır devam eden ve tedrîcî olarak gelişen bir süreci ifade etmektedir. Milâdî VI. asırda Mekke'nin çevresindeki dünyada yerel, bölgesel ve milletlerarası arenada meydana gelen pek çok hâdise bu sürece katkıda bulunmuştur. 502 senesinde patlak veren Bizans-Sâsânî mücadelesi ve bu mücadelenin uzantısı olarak Kuzey ve Güney Arabistan'da meydana gelen uygun ortam bu noktada hayati öneme sahiptir. Hz. Peygamber dönemine gelindiğinde en parlak zamanlarını yaşayan Mekke ticareti, Kureyşliler içerisinde hatırı sayılır bir tüccar sermayesinin oluşmasına imkân tanımıştır. Söz konusu sermayeyi muhafaza etme arzusu, Kureyşlilerin İslâm'a muhalefetinde önemli bir etken olmuştur. Putlarına ve atalar dinine bağlılıklarını göstermeye çalışan Kureyş ileri gelenlerinin söz konusu tavırlarının, genellikle maddî çıkarlarını korumaya yönelik bir kılıf olarak kullanıldığı görülmüştür. Esasen maddî çıkarlardan kaynaklı muhalefetin; dinî, siyasî ve sosyal sebeplerden kaynaklı muhalefette de bir katalizör görevi gördüğü anlaşılmıştır.

Abstract:
This research examines the process of Mecca's transformation into a prominent trade center. It investigates the stages through which the city, that became one of the most important trade hubs in Arabia by the Prophetic Period (7th century CE), reached this point. Additionally, it explores the influence of Mecca's trade activities on the Quraysh leadership's response to the prophethood of Hz. Muhammad. Specifically, the study aims to identify the role of financial motivations in shaping their opposition to Islam. The transformation of Mecca into a trade center spanned approximately one and a half centuries, marked by gradual development. Numerous local, regional, and international events during the 6th century AD significantly contributed to this process. The Byzantine-Sassanid conflict, which erupted in 502 AD, and the resulting favorable environment in both northern and southern Arabia are particularly noteworthy in this context. By the Prophetic Period, Meccan trade flourished, leading to the accumulation of significant merchant capital among the Quraysh. The desire to preserve this capital demonstrably influenced the Quraysh's opposition to Islam. The leaders' staunch adherence to their idols and ancestral religion appears to have served, at least partially, as a facade to protect their economic interests. This study suggests that while opposition rooted in financial concerns played a role, it likely acted as a catalyst for broader resistance arising from religious, political, and social motivations.