Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının mesleki becerilerinin gelişiminde ders imecesi modelinin etkisi: Bir eylem araştırması
The effect of lesson study model on the development of social studies teacher candidates' professional skills: An action research
Yazar: AYTEN KARACA
Danışman: PROF. DR. ELVAN YALÇINKAYA
Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilgiler Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Ders imecesi modeli; planlama, uygulama, gözlemleme, yansıtma ve yeniden planlama gibi adımların doğurduğu verilerin, bir grup eğitimci tarafından işbirliği içinde analiz edilmesi ve gerçek sınıf ortamında derslerin gözlemlenmesi olarak tanımlanmaktadır. İşbirlikli eylem araştırması olarak da değerlendirilen bu model, ortaya çıkış coğrafyası olan Japonya'da öğretmen eğitiminde oldukça köklü bir geçmişe sahiptir. Bu araştırmada da sosyal bilgiler öğretmen adaylarının mesleki becerilerinin gelişiminde ders imecesi modelinin etkisini incelemek amaçlanmıştır. Araştırmada, nitel yaklaşım benimsenerek eylem araştırması desenine başvurulmuştur. 2021-2022 eğitim-öğretim yılının bahar döneminde Niğde ili merkez ilçeye bağlı bir ortaokulda uygulanan bu modelde, katılımcı grubu; beş son sınıf sosyal bilgiler öğretmen adayı (uygulayıcılar), araştırmacı (kolaylaştırıcı, uzman, araştırmacı), danışman (araştırmacının tez danışmanı), uygulama okulu sosyal bilgiler öğretmeni (dış uzman) ve yedinci sınıf öğrencileri oluşturmuştur. Araştırma; derslerin gözlemlenmesi, bireysel ve ortak ders planı yazımı, planlanan araştırma derslerinin uygulayıcılar tarafından sunumu, derslerin değerlendirilmesi, yeni planlar için toplantıların yapılması ve sürecin sonundaki yansıtma oturumuyla (ilgili kamuoyu ile sonuçların paylaşılması) şekillenen sekiz haftalık bir süreyi yansıtmaktadır. Bu sürede veri toplama araçları olarak şunlar kullanılmıştır: ders planları, revize ders planı, ders gözlem formu, görüşme formları, toplantı gözlem formu ve katılımcı günlüğü. Bu araçlar, nitel ve nicel veri analizi tekniği kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırmanın sonunda, sosyal bilgiler öğretmen adaylarının mesleki becerilerinin gelişiminde ders imecesi modelinin etkisine yönelik olarak şu bulgulara ulaşılmıştır: Araştırmada öğretmen adaylarının, Ders imecesi modelini mesleki gelişimde başvurulabilir bir model olarak değerlendirdikleri görülmüştür. Araştırma derslerinin planlanması aşamasının, uygulayıcıları; planlama becerileri, konu alanı hâkimiyeti, alan bilgisi ve alan eğitimi bilgisi noktasında olumlu yönde etkilediği görülmüştür. Araştırmada, eksik olarak değerlendirilen mesleki bilginin öğreniminde ders imecesi modeli teşvik edici olarak nitelendirilmiştir. Dış uzman (uygulama okulu sosyal bilgiler öğretmeni) ve araştırmacı (kolaylaştırıcı, uzman), uygulayıcılar tarafından; yönlendirici, yardımcı, kolaylaştırıcı, rehber ve öğretici olarak nitelendirilmiştir. Araştırmada öğretmen adaylarının (uygulayıcılar), Öğretmenlik Uygulaması II dersinde ders imecesi modelinin yürütülebilirliği ve modelin derse olan katkısı hakkında hemfikir oldukları görülmüştür. Öğretmen adayları, modelin iletişim ve işbirliğini geliştirmesi durumunu, modele yönelik güçlü yön olarak belirtmiştir. Başarıyla uygulanabilmesi için modelin, uygulayıcılardan yetkinlik kazanmasını istemesi bulgusu araştırmada zayıf yön olarak değerlendirilirken, aynı öğrenci grubuna uygulanması da sınırlılık olarak ifade edilmiştir. Modeli aşamalı yapısından ötürü; piramit, tümdengelim, tümevarım, istasyon, halka, tren ve insanın yaşamda geçirdiği evreler gibi kavramlarla ilişkilendiren öğretmen adaylarının, mesleki yaşantılarında da ders imecesi uygulamalarını meslektaşları ile deneyimlemeyi düşündükleri görülmüştür. Araştırmanın bulguları ışığında da modelin yaygınlaştırılması, farklı branş, kademe ve derslerde çeşitli desenler aracılığıyla uygulanması ve öğretmen mesleki gelişimi ile hizmetiçi eğitim kapsamında kullanılması önerilmektedir.

Abstract:
The Lesson Study Model is defined as the collaborative analysis of the data generated by steps such as planning, conducting, observing, reflecting and re-planning by a group of educators and the observation of lessons in the live classroom environment. This model, which is also considered as collaborative action research, has a long-established history in teacher education in Japan, where it originated. In this study, it was aimed to examine the effect of the lesson study model on the development of social studies teacher candidates' professional skills. In the study, qualitative approach was adopted and action research method was applied. In this model, which was implemented in a secondary school in the central district of Niğde province in the spring semester of the 2021-2022 academic year, the participant group consisted of five senior social studies teacher candidates (practitioners), the researcher (facilitator, expert, researcher), the supervisor (the researcher's thesis supervisor), the social studies teacher of the implementation school (external expert), and seventh grade students. The research reflects an eight-week period characterized by observation of lessons, writing individual and joint plans, presentation of the planned research lessons by the practitioners, evaluation of the lessons, meetings for new plans, and a reflection session at the end of the process (sharing the results with the relevant public). During this period, the following were used as data collection tools: lesson plans, revised lesson plans, lesson observation forms, interview forms, meeting observation forms and participant diaries. These tools were analyzed using qualitative and quantitative data analysis techniques. At the end of the study, the following findings were reached regarding the effect of the lesson study model on the development of social studies teachers' professional skills: In the study, it was seen that teacher candidates' evaluated the Lesson Study model as a model that can be used in professional development. Practitioners of the research course planning phase; It has been observed that it has a positive effect on planning skills, subject area mastery, field knowledge and field education knowledge. In the study, the lesson study model was described as encouraging in the learning of professional knowledge that was evaluated as missing. The external expert (the social studies teacher of the implementation school) and the researcher (facilitator, expert) were characterized by the practitioners as directive, helpful, facilitator, guide and instructor. In the study, it was seen that teacher canditates' (practitioners) agreed on the feasibility of the lesson study model in the Teaching Practice II course and the contribution of the model to the course. The teacher candidates stated that the model's development of communication and cooperation was a strength of the model. While the finding that the model requires practitioners to gain competence in order to be successfully implemented was considered as a weakness in the research, the fact that it was applied to the same group of students was expressed as a limitation. It was seen that the teacher candidates', who associated the model with concepts such as pyramid, deduction, induction, station, ring, train and stages of human life due to its gradual structure, thought of experiencing lesson study practices with their colleagues in their professional lives. In the light of the findings of the research, it is recommended that the model be disseminated, applied through various patterns in different branches, levels and courses, and used within the scope of teacher professional development and in-service training.