Collingwood ve İbn Haldun`un ele aldığı tarih felsefesinin bazı problemleri /
Yazar: MEHMET HACIİBRAHİMOĞLU
Danışman: PROF. DR. FAHRETTİN OLGUNER
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İlahiyat Ana Bilim Dalı / Felsefe ve Din Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2002
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy ; Tarih = History
Dizin: Collingwood, Rabin George = Collingwood, Rabin George ; Felsefe = Philosophy ; Tarih = History ; İbn Haldun = İbn Haldun

Özet:
İbn Haldun ve Robin George Collingwood'un ele aldıkları tarih felsefesinin bazı problemlerini araştırma konusu yaptığımız tezimizde, üç bölüm bulunmaktadır. Birinci bölümde tarih felsefesinin temel problemleri araştırılmış olup, tarih, felsefe ve tarih felsefesi kavramları ile tarih felsefesinin ilkeleri araştırma konusu yapılmıştır. İbn Haldun ve Collingwood'un tarih felsefesi problemlerine ayırdığımız bölümlerde yöntem olarak, özellikle bu iki filozofumuzun kendi eserlerine müracaatı gözönünde bulundurduk. İbn Haldun ve Collingwood hakkında yapılmış diğer bilimsel araştırmalardan da yararlanmakla birlikte, bu iktibaslarımız genelde konu üzerine farklı izahların yapıldığı problemlerle sınırlı kalmıştır. Yöntem olarak, önce tarih felsefesinde kullanmış oldukları temel kavramlar incelenmiş olup, ardından yöntem sorunları ele alınmış, son olarak da tarih felsefesi ile ilgili bazı problemleri araştırılmıştır. İbn Haldun'un ele aldığı tarih felsefesinin bazı problemlerini İncelediğimiz ikinci bölümde; İbn Haldun'un, tarihî olayların oluşumunda asabiyete önemli roller yüklediği, devletlerin kuruluşunda, devamında ve yıkılışında en etkin unsur olarak asabiyeti anladığı, medenîleşmenin de temelinde toplu yaşamanın yattığını anladığı ortaya çıkmaktadır. Felsefî tarih anlayışının yöntem olarak benimsenmesi gerektiğini düşünen İbn Haldun, tarihî olaylarda bir nedensellik, kanunluluk ve değişimin bulunduğunu düşünmektedir. Bazı oluşumların bazı oluşumlara neden olduğunu da düşünen İbn Haldun, olayları anlamak için eleştirel bir araştırma ve derin inceleme ile hâdiselerin gerçek nedenlerine inmenin gerektiğini ifade etmektedir. Bu bağlamda tarih ile felsefe arasında vazgeçilmez bir irtibat gören İbn Haldun, tarihsel verilerin analizinde de nesnellik, ümranın (olan şeylerin) kanunlarını bilme ve eleştirel bakışın önemine temas etmektedir. Devletlerin doğum, yaşam ve ölüm çizgisinde bazı tavır ve aşamalardan geçeceğini ifade eden İbn Haldun, ölümün devlet dahil tüm canlıların kaderi olduğunu düşünmektedir.vıı CollingwoocTun tarih felsefesine ayırdığımız üçüncü bölümde ise; önce Collingwood için tarihin anlamı, nesnesi ve yapısı üzerinde durulmuştur. Tarihi, yaşanmış geçmişin yeniden idrak edilmesi olarak tanımlayan Collingwood, geçmiş olayların tarihçinin zihninde kanıtlar yardımıyla yeniden canlandırılması olmadan tarihin anlaşılmayacağını düşünmektedir. Collingwood, tarih felsefesi anlayışında yöntem olarak tarihsel yöntemin önemine işaret etmekte; tarihsel yöntemin kanıtların yardımıyla tarihî vak'aların tarihçinin zihninde yeniden yaratılması olarak anlamaktadır. Bu bağlamda soru-yanıt, önkabuller ve kanıtın tarihsel gerçekliği yakalamada önemine işaret eden Collingwood, felsefesiz bir tarih anlayışının aslında tarihle de ilgisinin bulunmadığım düşünmektedir. Tarih biliminin felsefesi bağlamında temellendirdiği tarih felsefesi anlayışını, geçmişi zihinde yeniden yaratma ile âdeta özdeşleştiren Collingwood, zihinsel etkinliğin tarih felsefesinde önemli bir unsur olduğunu düşünmektedir. Mehmet HACİİBRAHİMOĞLU İstanbuI-2002

Abstract: