Uluslararası ekonomik yaptırımların etkinliği: Türkiye için bir çekim modeli uygulaması
The effectiveness of international economic sanctions: An application for Turkiye
Yazar: SERAP ELÜSTÜ
Danışman: PROF. DR. ABDULKADİR TUNA
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Makroekonomi = Macroeconomy ; Siyasal ekonomi = Political economics ; Türk ekonomisi = Turkish economy ; Uluslararası ekonomi = International economy ; Uluslararası politik ekonomi = International political economy

Özet:
Savaşların insanlık üzerindeki yıkıcı etkileri, çoğu zaman mücadelenin kazanan tarafını dahi yıllar boyunca zorlayacak maliyetler yaratmaktadır. Karşı tarafı izlediği politikadan caydırmak veya bu politika nedeniyle cezalandırmak isteyen ülkeler, fiziki savaşların yerine daha az yıkıcı ama doğru kullanıldığında etkili olabilen ekonomik yaptırımları kullanmayı daha sık tercih etmeye başlamışlardır. Günden güne popülerliğinin artması, son yıllarda uluslararası ekonomik yaptırımların gerçekten etkili bir araç olup olmadığı, eğer öyleyse hangi durumlarda etkili olduğu sorularının tartışılmasına yol açmıştır.
Literatürde bu sorunun cevabını araştırmaya yönelik birçok çalışma mevcut olmakla birlikte, bir görüş birliği bulunmamaktadır. Üzerinde hemfikir olunabilecek tek çıkarım; gelişmişlik seviyeleri, yönetim biçimleri, ekonomik yapıları farklı olan ülkelerin ekonomik yaptırımlara farklı tepkiler verdiğidir. Uygulanan ekonomik yaptırım türleri de, ülkelerin yaptırımlardan etkilenme düzeylerini etkilemektedir. 
Hükümetlerin ekonomik yaptırımlara veya ekonomik yaptırım tehditlerine vereceği tepkiler, ülkelerin hem kısa hem uzun vadede iktisadi ve siyasi durumlarını etkileyebilmektedir. Geçmiş deneyimlere dayanarak ekonomik yaptırımların sonuçlarının ortaya konmasının, izleyecekleri politikayı belirleme konusunda hükümetler için yol gösterici olması beklenmektedir.
Ekonomik yaptırımların etkilerini araştıran çalışmalar uluslararası literatürde sıkça yer almasına rağmen, Türkiye'de bu konunun ele alındığı çalışmalar sayılıdır ve ekonomik etkilerden ziyade hukuki veya siyasi perspektife dayalıdır. Bu çalışma, yaptırımların iktisadi ve uygulamalı olarak Türkiye açısından incelendiği ilk çalışma olmakla birlikte, hem tarihsel ve güncel sürecin derlenmesi, hem de ekonometri uygulaması ile niceliksel sonuçlara ulaşması açısından literatüre katkı sağlamaktadır.
Çalışmada ekonomik yaptırım kavramı detaylı olarak ele alınarak, hem Türkiye'den hem de dünyadan geçmiş ve güncel uygulamalar açıklanmaktadır. Uygulama bölümünde, panel veri kullanılarak, çekim modeli aracılığıyla 1993-2020 döneminde Türkiye'nin gönderici veya hedef olarak konu olduğu ekonomik yaptırımların dış ticaret hacmi üzerindeki etkisi araştırılmaktadır. Çalışma sonuçlarına göre, Türkiye'ye uygulanan ekonomik yaptırımlar dış ticaret hacmi üzerinde olumsuz etki yaratırken, Türkiye'nin başka ülkelere uyguladığı ekonomik yaptırımlar dış ticaret hacmi üzerinde etkili bulunamamıştır. Bu sonuç, Türkiye'ye uygulanan ekonomik yaptırımların etkili bir şekilde yürütüldüğü ve uygulandığı ancak Türkiye tarafından ekonomik yaptırımların etkin bir şekilde kullanılmadığı veya kullanılamadığını göstermektedir.

Abstract:
The ravages of wars on society generate costs forcing even the winners of this battle for years frequently. Countries who seek their target to deter or punish from the policy they have adopted, turned to prefer using economic sanctions more often that may be less destructive from physical wars but effective whether they use properly. The increasing popularity of economic sanctions day by day has led to a debate on if international economic sanctions are effective tools and if so the conditions economic sanctions make effective.
In literature, it's various studies aimed to research the answer of this question however they have not consensus on it. The only inference could be agreed upon is that countries have different development levels, regimes, economic structures react in different ways against economic sanctions. The types of economic sanctions used affect levels of being affected of countries from economic sanctions as well.
The reactions of governments to economic sanctions or economic sanctions threats could affect economic or political situations of countries both short term and long term. It is expected that revealing the consequences of economic sanctions lead to governments regarding policymaking.
Albeit the studies researching effects of economic sanctions appeared in international literature frequantly, the ones in Turkiye are limited and based upon perspective of law or politics instead of economics. This study is initiator in the sense of researching sanctions in Türkiye economically and makes contribution to literature by compiling historical and today's cases and quantitative findings.
In this study, the concept of "economic sanction" is handled in every aspect and explained it's implementations historically and  currently through both Turkiye and the world. In the econometric part of the study, over the period 1993-2020, in case Turkey and it's partner is sender or target, the effects of economic sanctions on trade volume are researched by using gravity model. The findings show that on trade volume the effects of economics sanctions, within the context of boycotts and legal sanctions released by government, imposed to Turkiye are statistically significant and positive, however in the case of Turkey is sender of economic sanctions, effect of economic sanctions on trade volume is statistically insignificant.  It could be deduced from these findings that economic sanctions imposed to Turkiye are performed and carry out effectively, hence, it makes disruption trade volume, nevertheless Türkiye could not use economic sanctions as as a tool effectively.