Segâh tekbir ve Segâh Salât-ı Ümmîye'nin Kalkandelen'deki icrası ve yayılma kuramı üzerinden incelenmesi
Performance of Segâh Tekbir and Segâh Salat-i Ummiye in tetovo and examination via diffussionism
Yazar: BENGİSU KÖSE
Danışman: DOÇ. DR. HİKMET TOKER
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Müzikoloji Ana Bilim Dalı / Müzikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Müzik = Music
Dizin: Dini müzik = Religious music ; Etnomüzikoloji = Ethnomusicology ; Hakim kültür = Dominant culture ; İslam kültürü = Islamic culture

Özet:
Dinî müzik hemen her kültürde karşımıza çıkan bir olgudur. Dinî duyguların perçinlenmesi, ibadet ve
toplumsal birliğin sağlanması gibi amaçlar başta olmak üzere yüzyıllar hem dinî hem de harici
mekânlarda icra edilmektedir. İslamiyet ele alındığında dinî müziği cami ve tekke müziği olmak üzere
ikiye ayırmak mümkündür. İslam coğrafyasında geniş kitlelerce bilinen ve okunan yüzlerce dinî
müziğin içinde Segâh Tekbir ve Segâh Salat-ı Ümmiye belki de en bilinenleridir.
Bu çalışmada Itrî'ye ait Segâh Tekbir ve Segâh Salat-ı Ümmiye adlı eserlerin Kuzey Makedonya'nın
Kalkandelen şehrindeki varlığı çeşitli Sosyal Bilim kavramları üzerinden incelenmiştir. Eserlerin
Kalkandelen'deki varlığı İslamiyet'in bölgeye yayılımıyla doğru orantılı olarak ortaya çıkmış, dinî
müzik oluşlarının yanı sıra eserler kültürel bir meta olarak da ele alınmıştır. Çalışmada H. R. Rivers, A.C. Haddon, G. E. Smith'in katkıda bulunduğu yayılma kuramından (difüzyonizm), H.G.
Gadamer'in ufukların kaynaşması (fusion of horizons) fikrinden ve kültürleşme teorisinden
yararlanılmıştır. Söz konusu eserler bir kod olarak ele alınmış, yayılma sonrasındaki varlığı kod ve
kodun çözümlenmesi şeklinde analiz edilmiştir. Çalışmada literatür taramasının yanı sıra
kotalandırılmış anket ve yarı yapılandırılmış görüşme teknikleri kullanılmış, bu sayede söz konusu
eserlerin Kalkandelen'deki icrası birebir deneyimlenmiştir.
Söz konusu eserler bölge halkınca dinî bir eser olarak kabul edilmenin yanı sıra Türk kültürüyle de
ilişkilendirilmektedir. Eserlerin Kalkandelen'deki varlığı kültürel ve müzikal olmak üzere 2 temel
başlıkta ele alınmıştır. Çalışma sonucunda eserlerin Kalkandelen'deki kullanım alanı ve amacı
hususunda yani eserlerin Kalkandelen'deki kültürel varlığında bir değişiklik saptanmamış, Türk
kültürüyle paralel kullanım alanları ve amaçları olduğu tespit edilmiştir. Ancak müzikal açıdan icra
pratiklerinde gözle görülür farklar saptanmış ve bu farklar sahadan alınan kayıtların notaya aktarılması üzerinden gösterilmiştir.

Abstract:
Religious music is an element that we encounter in almost every culture. It has been
performed in both religious and external places for centuries, especially for purposes
such as riveting religious feelings, worship and ensuring social unity. Considering
Islam, it is possible to divide religious music into two sections as mosque music and
tekke / dervish lodge music. Segâh Tekbir and Segâh Salat-ı Ümmiye are perhaps the
most well-known of the hundreds of religious songs that are widely known and sung
in the Islamic geography.
In this thesis, the performance of Itrî's Segâh Tekbir and Segâh Salat-ı Ümmiye in the
city of Tetovo, North Macedonia were examined. The existence of the pieces in Tetovo
has emerged in direct proportion to the spread of Islam in the region, and besides being
religious music, the pieces are also considered as a cultural elements. In the study, H.
R. Rivers, A.C. Haddon, from diffusionism contributed by G. E. Smith, and H.G.
Gadamer's idea of fusion of horizons, and acculturation theory was utilized. The pieces
in question were considered as a code, and their existence after difussionism was
analyzed in the form of code and code analysis. In addition to the literature review,
quota survey and semi-structured interview techniques were used in the thesis, so that
the performance of the pieces in question in Tetovo was experienced one-on-one.
The pieces in question are accepted as a religious element by the people of the region,
and the same time they are strongly associated with Turkish culture. The existence of
these pieces in Tetovo is discussed under two main headings: cultural and musical. As
a result of the thesis, there was no change in the usage area and purpose of the artifacts
in Tetovo, that is, in the cultural existence of the artifacts in Tetovo, and it was
determined that they had parallel usage areas and purposes with the Turkish culture.
However, in terms of musical performance, visible differences have been detected and
these differences have been shown through the transfer of the recordings taken from
the field to notation.