Çocukluk depresyonu ile görsel dikkat arasındaki ilişkinin incelenmesi
The relationship between childhood depression and visual attention
Yazar: IKRAM RUSTAMOV
Danışman: PROF. DR. LEVENT KAYAALP
İstanbul Üniversitesi / Cerrahpaşa Tıp Fakültesi / Çocuk Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı / Çocuk Psikiyatrisi Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2009
Konu: Psikiyatri = Psychiatry

Özet:
Amaç: Çocukluk depresyonu çocuk psikiyatrisinde en sık görülen rahatsızlıklardandır. Depresif bozuklukların etyolojisi yıllardır araştırıldığı halde, henüz kesinlik kazanmamıştır. Çocuklarda depresif bozukluk oranları tam olarak bilinmemektedir. Çeşitli çalışmalarda farklı sonuçlar elde edilmiştir. Ortalama %10-30 arasında değişen oranlar belirtilmiştir. Depresyon hastalarında motor ve bilişsel fonksiyonlarda zayıflama sıktır. Özellikle okul performansı ciddi biçimde etkilenir. Görsel dikkatte bozulma depresyonlu çocuklarda işlevselliği etkileyen en önemli bilişsel fonksiyonlardan biridir. Çocukluk depresyonunda genel bilişsel fonksiyonların değerlendirildiği çalışmalar mevcut olsa da görsel dikkatin değerlendirildiği çalışmalar çok azdır. Bu çalışmada depresyon tanısı alan ilkokul çocuklarında görsel dikkatin değerlendirilmesi ve ortaya çıkabilecek dikkat sorunlarının depresif bozuklukla olan ilişkisini incelemek amaçlanmıştır.Yöntem: Bu araştırma kesitsel niteliktedir ve durum değerlendirme amaçlı yapılmıştır. Araştırma Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Çocuk Ruh Sağlığı ve Hastalıkları ve aynı fakültenin Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalları'nın polikliniklerine başvuran hastalar ve sağlıklı çocuklarla yapılmıştır. Çalışmaya 25 hasta ve 25 kontrol alınmıştır. Hastalara MINI (Mini International Neuropsychiatric Intervention- Mini Uluslararası Nöropsikiyatrik Görüşme) yapılandırılmış görüşme formu uygulanmış, Major Depresif Epizot (MDE) tanısı dışında bütün tanıların dışlanması, çalışmaya alınma kriteri olarak kabul edilmiştir. MINI ile MDE tanısı alan bütün hastalara ve ailelerine Sosyodemografik Veri Formu, 6-18 Yaş Çocuk ve Gençler için Davranış Değerlendirme Ölçeği, Çocukluk Depresyon Ölçeği (ÇDÖ), İşaretleme Testi (Verbal and Nonverbal Cancellation Test), Çizgi Yönünü Belirleme Testi, Wechsler Çocuklar İçin Zeka Ölçeği (WÇZÖ-R) uygulanmıştır. Kontrol grubuna da aynı prosedür uygulandı. Tek fark kontrol grubundaki çocukların ailelerinin veya kendilerinin herhangi bir psikiyatrik yakınmalarının olmaması ve MINI yapılandırılmış görüşme formundan hiçbir tanı almamalarıydı.Bulgular: Major Depresif Epizot (MDE) tanısı alan okul çocuklarında yapılan İşaretleme Testi sonuçları kontrol grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı bir fark taşımamaktadır. MDE tanısı alan okul çocuklarında yapılan Çizgi Yönünü Belirleme Testine göre hasta grubundaki çocukların puanları kontrol grubundaki çocukların puanlarına göre istatistiksel olarak anlamlı bir şekilde düşüktür. Yaş grubu ve ekonomik durum açısından hasta ve kontrol grubu arasında anlamlı fark yoktur. 6-18 yaş Çocuk ve Gençler için Davranış Değerlendirme Ölçeği (ÇDDÖ) uygulanan hasta grubundaki çocukların alttestlerin hepsinin puanları kontrol grubundan anlamlı bir şekilde farklıydı. ÇDDÖ'nün içselleştirme ve dışsallaştırma altpuanları açısından da hasta ve kontrol grubu arasındaki fark belirgindi.Tartışma: Yapılan iki nöropsikolojik incelemeden (işaretleme testi, çizgi yönünü belirleme testi) birinde (işaretleme testi) hasta ve kontrol grubu arasında anlamlı fark yokken, diğer testte (ÇYBT) hasta ve kontrol grubu puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı farklar vardı. Bu çelişki gibi gözüken durum aslında literatürde de karşımıza çıkabilmektedir. Bilişsel bozulma MDE hastalarında çok sık görülmesine rağmen, bütün bilişsel komponentlerde bozulma görülmesi gerekmez. İşaretleme Testinde hasta grubu puanlarının kontrol grubunun puanlarından anlamlı farklılık göstermemesi literatürde ortaya konan bazı verilerle uyumluydu. Çizgi Yönünü Belirleme Testi'nin ise görsel-mekansal algılamayı ölçtüğü kabul edilmektedir. Görsel-mekansal algılama, büyük oranda sağ hemisferin bir işlevidir. ÇYBT'de hasta grubuyla kontrol grubu arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılığın olması depresif hastaların kontrollere göre görsel mekansal ihmal algılamada bir sorun yaşadığını ortaya koymaktadır. MINI çocuk versiyonu kullanılarak MDE tanısı konan bütün hasta grubundaki çocukların ÇDDÖ puanlarının kontrol grubundan istatistiksel olarak anlamlı fark ortaya koyması da araştırmamızda bir diğer dikkat çeken hususlardan biriydi. Çünkü, beklenen daha çok içselleştirme puanlarındaki fark iken, hem dışsallaştırma hem de dikkat ve s. gibi alttestlerde de anlamlı farkların olması, 1970'lerde dile getirilen ?maskeli depresyon? kavramını göz önünde bulundurarak sonuçları tekrar gözden geçirmek ve tartışma gereksinimini ortaya çıkardı. Aslında çocukluk depresyonunda irritabilite, ajitasyon ve dikkat problemlerinden sıklıkla bahsedilir. Davranış problemlerinden bahseden yayınlar da mevcuttur. Araştırmamızda ortaya konan ÇDDÖ alttestlerinden içselleştirme ile ilgili somatik şikayetler ve içe çekilme puanlarının ise beklenen bir sonuç olarak dikkatimizi çekmektedir. Burada kastettiğimiz şey bu konuda yapılan bütün çalışmaların aynı sonucun üzerinde duruyor olduğu içindi. Bu da depresif çocuklarda fiziksel ve psikolojik şikayetlerin yoğun yaşandığını gösteren bir sonuç olarak karşımıza çıkmaktadır. Anksiyöz/Depresif alttestindeki anlamlılık ise anksiyete ve depresyonu ayırt etmemenin yanında, major depresif çocukların sadece ciddi depresif semptomatolojiyle değil, aynı zamanda ciddi anksiyete semptomatolojisiyle de seyrettiğini göstermektedir.Anahtar Kelimeler: Çocukluk depresyonu, görsel dikkat, İşaretleme Testi, Çizgi Yönünü Belirleme Testi, davranış sorunları

Abstract:
Objective: In this study we planned to compare visual attention of depressive children with non-depressive controls.Method: This descriptive study has been took place in Cerrahpasa Medical Faculty Clinics. We took 25 children with the diagnosis of Major Depressive Disorder. As control group, we choose 25 children with no psychiatric diagnosis. We used following scales and tools: MINI (Mini International Neuropsychiatric Intervention), Sociodemographic Data Form, CBCL (Child Behaviour Checklist), CDI (Children?s Depression Inventory), Verbal and Nonverbal Cancellation Test, Judgement of Line Orientation and also Weschler Inteligence Scale for Children ? Revised for intelligence quotient of children. We evaluated data with Independent Samples T-test.Results: There was no statistical difference between patient and control group due to Cancellation Test comparison. But according to the results of Judgement of Line Orientation, there was a difference in visual attention between depressive and nondepressive children. İn CBCL, all subtests show significant differences between patient and control groups.Discussion: Cognitive deterioration is frequently seen in depressive disorders. But, generally, not all cognitve functions are effected. Our results is concordant with previous literature. The results of CBCL subtests have to be investigated in detail. İt seems that the diagnosis of Major Depressive Disorder in chidren is not harmonious with adults and also with DSM-IV.Key words: Chidhood depression, visual attention, Cancellation Test, Judgement of Line Orientation, behavioural problems