Modern mimarlık tarihi sürecinde İzmir camileri
İzmir mosques during the contemporary architecture
Yazar: ELİF GÜRSOY
Danışman: PROF. DR. BOZKURT ERSOY
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Türk İslam Sanatları Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Mimarlık = Architecture ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Camiler = Mosques ; Dini yapılar = Religious buildings ; Mimari eserler = Architectural works ; Modern Dönem = Modern Period ; Modern mimari = Modern architecture ; İzmir = Izmir

Özet:
?Modern Mimarlık Tarihi Sürecinde İzmir Camileri? isimli tez çalışması, İzmir ilinde 1950 ile 2011 yılı içerisinde inşa edilmiş cami örneklerini inceleyerek, bu örnekler üzerinden bir tipolojik değerlendirme yapmayı amaçlamaktadır. Gerek Anadolu örnekleri üzerinde, gerekse de şehir bazında daha önce yapılmış çalışmalar bulunmakta ve farklı tipolojiler içermektedir ancak, çalışmamızda tasarım yaklaşımı açısından bir tipoloji oluşturulmuştur.Modern malzeme ve betonarme inşa tekniği uygulamasının görüldüğü bu dönem cami mimarisinin kaynak ve sorunları üzerinde durulmuştur. Günümüz cami mimarisini etkileyen kaynak ve sorunlar olarak din olgusu, cami inşasının hukuki çerçevesi ve genel hükümleri, geçmişten günümüze gelen mimari alışkanlıklar, modern tasarım örnekleri olarak adlandırılan örneklerin kullanılışı ve etkileri ve de modern malzeme ve tekniğin sağladığı olanaklar üzerinde durulmuştur. Ancak günümüz cami mimarisinde aslında en etkili kaynak ve sorunun kullanıcıları, yani cemaatin olduğu sonucu ortaya çıkmıştır.2010 yılı sonunda yapılan istatistiki verilere göre İzmir İli dahilinde 1767 adet cami bulunmaktadır. Çalışmamız kapsamında bunların 100 adedi yer almıştır. İncelenen camiler içerisinde 66 adedi geleneksel yaklaşım, 11 adedi modern yaklaşım, 23 adedi de ilkesiz yaklaşım grubu içerisinde değerlendirilmiştir. Örnekler, plan şemaları ve öğeleri açısından değerlendirilerek, günümüz cami mimarisinde etkili olan öğeler ve bu öğelerin kullanımı üzerinde durulmaya çalışılmıştır. Cami mimarisinde öne çıkan kubbe örtüsü kullanımının yanında, minare öğesinin üzerinde en çok durulan ve önemsenen bir başka öğe olduğu sonucuna varılmıştır.Çalışmada, Osmanlı Dönemindeki örnekleriyle en zengin çağını yaşamış ve dini yapılar içerisinde en önemli yere sahip yapı grubu olan cami mimarisinin ve mimariyi oluşturan öğelerin ne derece yozlaştığı üzerinde durulmaya çalışılmıştır.

Abstract:
The purpose of this study is to examine a sample of mosques which were built between 1950 and 2011, and to provide an analysis concerning typology. Previous studies have focused on mosques around Anatolia and within certain cities and have provided a variety of typologies, however, our study offers a different typology involving design approaches.We have focused on origins and issues concerning architecture of these mosques where the designers have utilized modern materials and reinforced concrete techniques. We elaborate on the issues that influence design approaches including the concept of religion, regultory frameworks and governing articles, ongoing routines in practice of architecture, making use of contemporary examples, and the opportunities offered by contemporary materials and techniques. However, as a result, we conclude that the congregation, meaning the users, are the major source that influences the design of mosques.Based on reported numbers, within the city of Izmir, there are 1767 mosques. We have included 100 of them in our study. We have classified them as; 66 traditional designs, 11 modern designs, and 23 neither modern nor traditional. We have analyzed these mosques based on their layouts, their architectural elements, the particular use of architectural elements that have been influential in contemporary mosque design. We conclude that in addition to domes, which is typically used in mosque arcitecture, the minarets are also being considered as significant architectural elements within designs.We emphasize that, following the Ottoman era where mosque design reached its peak, the contemporary mosque design displays a certain degeneration in terms of particular architectural elements alongside the overall design.