Van'da doğal olarak yetişen salep orkidelerinin simbiyotik ve asimbiyotik olarak in vitro ve in vivo ortamlarda çoğaltılması
Symbiotic and asymbiotic in vitro and in vivo reproduction of wild salep orchids grown in Van
Yazar: ARZU ÇIĞ
Danışman: PROF. DR. HÜDAİ YILMAZ
Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Asimbiyotik kültür = Asymbiotic culture ; Orkide = Orchids ; Simbiyotik = Symbiotic ; Simbiyotik kültür = Symbiotic culture

Özet:
Bu çalışmada Doğu Anadolu Bölgesi salep orkidesi türlerinden olan Anacamptis pyramidalis (L.) L.C.M. Richard, Dactylorhiza iberica (Bieb. ex Willd.) Soó, Dactylorhiza romana (Seb.) Soó subsp. georgica (Klinge) Soó ex Renz & Taub., Dactylorhiza umbrosa (Kar. et. Kir.) Soó, Orchis palustris Jacquin ve Ophrys straussii (Fleischm & Bornm.) Nelson tohumları in vitro ve in vivo koşullarda simbiyotik (YO-yulaf ortamı, MYO-modifiye yulaf ortamı, PDA-potato dekstrose agar) ve asimbiyotik (VWD-Van Waes & Debergh, KC-Knudson-C, MS-Murashige & Skoog, ½ MS ve 1/10 MS ortamı) kültüre alınarak çimlenme, protokorm ve sürgün elde etme amaçlanmıştır. Simbiyotik kültürlerde bitkilerin kendi yumrularından izole edilen Rhizoctonia solani ve binükleik Rhizoctonia fungusları kullanılmıştır.Çalışmanın sonucunda in vitro koşullardaki Rhizoctonia solani ve PDA kültürleri ile in vivo koşullardaki kültürlerin hiçbirisinden sonuç alınamamıştır. Simbiyotik kültürde sadece D. iberica, D. umbrosa ve O. palustris türlerinde sürgün oluşmuş, ancak yumru ve kök oluşumu sağlanamamıştır. Asimbiyotik kültürde ise oluşan sürgünlerde en yüksek köklenme oranı ½ MS'te gelişen D. umbrosa (% 100); en yüksek yumru oluşum oranı VWD'de gelişen O. straussii (% 71.03) türlerinde elde edilmiştir. Yeterli büyüklüğe ulaşan köklü ve yumrulu sürgünler viyolllere aktarıldıktan bir süre sonra canlılıklarını yitirmişlerdir.Anahtar kelimeler: Asimbiyotik, Çoğaltma, In vitro, In vivo, Salep orkidesi, Simbiyotik.

Abstract:
In this study, the germination, protocorm and shoot formation in the seeds of salep orchids (Anacamptis pyramidalis (L.) L.C.M. Richard, Dactylorhiza iberica (Bieb. ex Willd.) Soó, Dactylorhiza romana (Seb.) Soó subsp. georgica (Klinge) Soó ex Renz & Taub., Dactylorhiza umbrosa (Kar. et. Kir.) Soó, Orchis palustris Jacquin and Ophrys straussii (Fleischm & Bornm.) Nelson) grown in the Eastern Anatolia Region were aimed in symbiotic (YO-oat medium, MYO-modified oat medium, and PDA-potato dextrose agar) and asymbiotic (VWD-Van Waes & Debergh, KC Knudson-C, MS-Murashige & Skoog, ½ MS and 1/10 MS medium) in vitro and in vivo reproduction culture conditions. Rhizoctonia solani and binucleic Rhizoctonia fungi isolated from tubers of those plants were used in symbiotic cultures.As a result of the present study, there was no successful result obtained from in vitro cultures with Rhizoctonia solani and PDA and all in vivo cultures. In symbiotic culture, the shoots were only obtained from D. iberica, D. umbrosa and O. palustris species; however, the tuber and root formations were not achieved in these species. In asymbiotic culture, while the highest rooting rate (100 %) was obtained from D. umbrosa species cultured in ½ MS medium, the highest rate of tuber formation (71.03 %) was obtained from O. straussii cultured in VWD medium. The rooted and tuberous shoots reached to sufficient size lost their vitality after a while transferring to viols.Key words: Asymbiotic, Reproduction, In Vitro, In Vivo, Salep Orchid, Symbiotic.