Ankara'da yok olan bir kent ve yaşam kültürü: Bağ yerleşimleri
A lost urban and life culture in Ankara: Vineyard settlements
Yazar: SİNEM TÜRKOĞLU ÖNGE
Danışman: PROF. DR. NİLGÜL KARADENİZ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Çevre Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture ; Tarih = History ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Ankara = Ankara ; Bağevi = Vineyard house ; Kentsel dönüşüm = Urban transformation ; Kentsel yerleşim = Urban settlements ; Kültür = Culture ; Kültürel değerler = Cultural values ; Kültürel dönüşüm = Cultural transformation ; Kültürel peyzaj = Cultural landscape ; Sosyokültürel değişme = Socio-cultural change ; Sosyokültürel yapı = Socio-cultural structure

Özet:
Cumhuriyet'in ilanı ile başlayan süreç başkent Ankara için kapsamlı bir mekânsal ve sosyo-kültürel dönüşümün de başlangıcı olmuştur. Bu süreçte, Ankara kent merkezinin çeperinde yüzyıllardır değerli bir kültürel peyzaj ögesi olarak var olan Ankara bağları da onu oluşturan kimlik değerlerini kaybetmiştir. Bu tez çalışması, Ankara bağlarının kültürel peyzaj kimliğini oluşturan değerleri hangi dinamikler ve etkiler altında, nasıl bir süreçte, hangi ölçekte bir değişim neticesinde kaybettiğini ortaya koymayı amaçlamıştır. Bu kapsamda öncelikle Ankara bağlarının kültürel peyzaj kimliğini belirli bir zaman boyutu içinde oluşturan bileşenler, somut ve somut olmayan kimlik ögeleri bağlamında araştırılmış; makro ölçekten yapı ölçeğine uzanan kapsamlı bir analiz çalışması yapılmıştır. Sonrasında, Ankara bağlarının sahip olduğu kimlik değerlerinin değişim süreci, Cumhuriyet'in ilk 50 yılına odaklanarak, kimliğin mekânsal (somut) ve kültürel (somut olmayan) bileşenleri üzerinde etki eden ve farklı dinamiklerin şekillendirdiği itici güçler ile bunlarla beraber farklı ölçeklerde rol oynayan aktörler ile ilişkilendirilerek ortaya konulmuştur. Ankara bağları, kent planlaması ve yapı üretimine dair yürütülen spekülatif politikalar, hızlı nüfus artışı ve beraberindeki ekonomik ve sosyo-kültürel diğer itici güçler ile aktörlerin karşılıklı etkileşimi altında, plansız ve hızlı bir kentleşme olgusu içinde kimlik değerlerini yitirmiştir. Tezde, Ankara bağ yerleşmelerinin bu süreçteki değişimi, fiziksel, ekolojik ve sosyo-kültürel yapısındaki değişimlere odaklanarak ortaya konulmaktadır.

Abstract:
The process following the proclamation of the Republic was the beginning of a comprehensive spatial and socio-cultural transformation for the capital of Ankara. Within this process, the vineyards of Ankara, which have existed as a prominent cultural landscape component for centuries on the periphery of the city center, have also lost its identity values. This dissertation aims to reveal that under the impacts of which dynamics and influences, and as well as with what scale of a change, has Ankara vineyards lost the values constituting its cultural landscape identity, by means of focusing the first 50 years of the Republic. The values constituting the cultural landscape identity of Ankara vineyards in a certain time were investigated in the context of tangible and intangible identity elements, initially. Afterwards, the process of change of the identity values of Ankara vineyards was revealed by associating it with the driving forces that affected the spatial (tangible) and cultural (intangible) components of identity and as well as, with the actors at different scales. It was the rapid urbanization phenomenon under the impacts of the speculative policies on urban planning and building production, rapid growth of population and of the other accompanying economic and socio-cultural driving forces that resulted in the lost of the identity values of Ankara vineyard settlements. In the dissertation, the change of the vineyards of Ankara during this process is revealed by focusing on the changes in its physical, ecological and socio-cultural structure.