Yedinci sınıf fen bilimleri ders kitaplarındaki soruların üst düzey düşünme becerileri açısından incelenmesi
Examination of seventh grade science textbooks in terms of higher-order thinking skills
Yazar: YASEMİN EROL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ EBRU EZBERCİ ÇEVİK
Erciyes Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Fen Bilgisi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Analitik düşünme becerileri = Analytical thinking skills ; Ders kitapları = Textbooks ; Eleştirel düşünce = Critical thinking ; Fen bilgisi dersi = Science lesson ; Fen bilgisi eğitimi = Science education ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Ortaokullar = Secondary schools ; Problem çözme = Problem solving ; Yaratıcı düşünce = Creative thinking ; Üst düzey düşünme = Higher order thinking

Özet:
Bu çalışmada Üst Düzey Düşünme Becerileri (ÜDDB) açısından yedinci sınıf fen bilimleri ders kitaplarında yer alan soruların incelenmesi amaçlanmıştır. Bu bağlamda ÜDDB'den analitik düşünme, eleştirel düşünme, problem çözme, yaratıcı düşünme ve karar verme becerileri araştırmaya dahil edilmiştir. Araştırma nitel bir çalışma olup, araştırma desenlerinden durum çalışması modeline göre hazırlanmıştır. Araştırmada veri kaynağı olarak 2019-2020 eğitim öğretim yılından itibaren yedinci sınıf fen bilimleri ders kitabı olarak kullanılan iki ders kitabı kullanılmıştır. Bunlardan biri MEB Yayınevi, diğeri ise Eğitim Bilişim Ağında (EBA) yayınlanmış özel bir yayınevine aittir. Veri kaynağı olarak doküman kullanılmış, yazılı kaynak olarak fen bilimleri ders kitapları ayrıntılı olarak incelenmiştir. Verilerin analizinde betimsel analiz kullanılmıştır. Araştırmada fen bilimleri ders kitaplarındaki soruları, ÜDDB bakımından incelemek amacıyla rubrik hazırlanmıştır. Rubrikte ölçütler beş tema olarak belirlenmiş, temalar kendi içerisinde kategorilere ayrılmıştır. Verilerin analizi sonucunda, ders kitaplarında yer alan soruların en fazla analitik düşünme ve eleştirel düşünme becerilerine yönelik, en az yaratıcı düşünme becerisine yönelik olduğu tespit edilmiştir. Elde edilen bulgular doğrultusunda, ders kitaplarındaki soruların yaratıcı düşünme ve karar verme becerileri açısından geliştirilmesi gerektiği ve tüm becerilerin ders kitaplarında eşit bir şekilde dağıtılması gerektiğine yönelik sonuçlara ulaşılmıştır. Ders kitaplarında yer alan soruların niteliğinin yükseltilmesi konusu programın revize edilmesi sürecinde göz önünde bulundurulabilir.

Anahtar kelimeler: Üst düzey düşünme becerileri, analitik düşünme, eleştirel düşünme, yaratıcı düşünme, problem çözme, karar verme, fen bilimleri, ders kitabı.

Abstract:
In this study, it is aimed to examine the questions in the seventh grade science textbooks in terms of their contribution to the development of higher-order thinking skills (HOTS). In this context, analytical thinking, critical thinking, problem solving, creative thinking and decision-making skills, which are HOTS, were included in the research. The qualitative study method was used in the research, and it was prepared according to the case study model, which is one of the research designs. As a data source in the research, two textbooks which are used as the seventh grade science textbooks since the 2019-2020 academic year were utilized.  One of them belongs to the MEB Publishing and the other belongs to a private publishing, published in the Education Information Network (EBA). Documents were used as a data collection tool, and science textbooks were examined in detail as a written source. Descriptive analysis was used in the analysis of the data. In the research, a rubric was prepared in order to examine the contribution of the questions in the science textbooks to the development of HOTS of seventh grade students. In the rubric, the criteria were determined as five themes, and these were divided into categories within themselves. As a result of the analysis of the data, it was concluded that the questions in textbooks were mostly for analytical thinking and critical thinking skills, and least for creative thinking skills. In line with the findings, it was concluded that the questions in the textbooks should be developed in terms of creative thinking and decision-making skills and that all skills should be distributed equally in the textbooks. The issue of increasing the quality of the questions in the textbooks can be taken into consideration during the revision of the curriculum.

Keywords: Higher-order thinking skills, analytical thinking, critical thinking, creative thinking, problem solving, decision making, science, textbook.