Fikri mülkiyet hakları ve insani gelişmişlik: G20 ülkeleri üzerine nicel analiz
Intellectual property rights and human development: A quantitative analysis on G20 countries
Yazar: AYLİN YALIN
Danışman: PROF. DR. İPEK KALEMCİ TÜZÜN
Başkent Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası Ticaret Ve Finansman Ana Bilim Dalı / Uluslararası Ticaret ve Pazarlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Uluslararası Ticaret = International Trade

Özet:
Bu çalışma, fikri mülkiyet hakları ve insani gelişmişlik arasında önerilen ilişkiyi G20 ülkelerini temel alarak incelemiştir. Araştırmanın amacı, insani gelişmenin alt bileşenleri olan uzun ve sağlıklı yaşam süresi, bilgiye erişim ve yaşam standartları ile TRIPS Anlaşması ile küresel çapta korunan fikri mülkiyet hakkı göstergelerinden patentler, endüstriyel tasarımlar ve ticari markalar arasındaki etkileşimi araştırmaktır. Çalışmada önerilen kavramsal model, G20 ülkelerine ait ikincil veriler üzerinden gerçekleştirilmiştir. Çalışmada panel veri seti oluşturularak, panel veri analizi yöntemiyle araştırma sorusuna yanıt bulunmaya çalışılmıştır. İnsani gelişmişliğe ilişkin verilere Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı tarafından geliştirilen İnsani Gelişmişlik Endeksi'nden; fikri mülkiyet göstergelerine ilişkin verilere ise Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü veri tabanından ulaşılmıştır. Analizler sonucu elde edilen bulgular, fikri mülkiyet göstergelerinin insani gelişmişlik üzerinde pozitif ve anlamlı etkisi olduğu sonucuna varılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre tartışılanın aksine, fikri mülkiyet haklarıyla, insani gelişmişlik arasındaki ilişkide; gelişmekte olan ülkeler lehine ayırt edici bir sonuca varılmamıştır. Kavramsal çerçevede söz konusu bulgular, kurumsal mantıkların oluşum ve gelişimi ile açıklanmaktadır. Araştırma sonuçlarında, Çin'in diğer ülkelerden ayrışması sonucu meşruiyet kazanmak için yaygın olan kurumsal mantığı kopyalamak yerine ülkelerin kendi koşullarına göre uyarladığı sistem ile adaptasyon mantığını geliştirmesi gerekliliği sonucuna varılabilir. Bu sonuçlar kapsamında, fikri mülkiyet haklarının gelişmesinde ve meşrulaşmasında ülkelerin sosyal, kültürel ve ekonomik dinamiklerinin birlikte ele alınması gerekliliğine ilişkin uygulama önerileri getirilmiştir.

Abstract:
This study examines the proposed relationship between intellectual property rights and human development, based on G20 countries. The aim of the research is to investigate the interaction between the components of human development, which include long and healthy life expectancy, access to knowledge, and living standards, and the indicators of intellectual property rights protected globally by the TRIPS Agreement, such as patents, industrial designs, and trademarks. The proposed conceptual model in the study is conducted using secondary data from G20 countries. A panel data set was created, and the research question was addressed using panel data analysis method. The data related to human development was obtained from the Human Development Index developed by the United Nations Development Program; the data related to intellectual property indicators was obtained from the World Intellectual Property Organization database. The findings obtained as a result of the analyses concluded that intellectual property indicators have a positive and significant impact on human development. Contrary to the discussed topic, the results of the research did not find a distinctive result in favor of developing countries in the relationship between intellectual property rights and human development. In the conceptual framework, these findings are explained by the formation and development of institutional logics. The research results suggest that instead of copying the prevalent institutional logic to gain legitimacy, countries like China, which diverge from others, should develop an adaptation logic by adjusting the system according to their own conditions. Within the scope of these results, practical recommendations are provided regarding the necessity of considering the social, cultural, and economic dynamics together in the development and legitimization of intellectual property rights.