Ankara ili aile hekimlerinin hasta merkezli ve kontrol odaklı olmalarının tükenmişliğe etkisi
The effect of patient centeredness and locus of control on burnout among the family doctors/GBS in city of Ankara
Yazar: TUĞBA AYDIN
Danışman: PROF. DR. MEHMET UNGAN
Ankara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Ankara = Ankara ; Denetim odağı = Locus of control ; Karar verme = Decision making ; Tükenmişlik = Burnout

Özet:
Amaç: Tükenmişlik bireyi, çalıştığı kurumu ve çevresini olumsuz etkileyen sosyal bir durumdur. Tükenmişliği bireysel, sosyal ve işle ilgili pek çok faktör etkilemektedir. Yaş, cinsiyet, medeni durum, eğitim, aile yapısı, sosyal destek düzeyi, iş yükü, çalışma sisteminin yapısı gibi etkenlerin tükenmişliği etkileyen faktörler olduğu çeşitli çalışmalarla tespit edilmiştir. Tanımlayıcı ve kesitsel tipteki bu çalışmamızda Ankara ili Aile Sağlığı Merkezlerinde görev yapan aile hekimlerinde hasta merkezli bakım, kontrol odağı ve tükenmişlik arasındaki ilişkinin saptanması amaçlanmıştır. 
Gereç ve Yöntem: 15 Ocak- 15 Mart 2021 tarihleri arasında Ankara ili Aile Sağlığı Merkezlerinde görev yapan 86 aile hekimi değerlendirildi. Çalışmada e-anket kullanılmıştır. Çalışmada gönüllülük esas alınmıştır. Veri toplamak için sosyodemografik anket, Maslach Tükenmişlik Ölçeği, paylaşılan karar verme anketi ve Rotter'in iç dış kontrol odak ölçeği kullanılmıştır. Değerlendirmelerde IBM SPSS Statistics 20 programı kullanıldı ve istatistiksel anlamlılık sınırı olarak p<0,05 kabul edildi.
Bulgular: Çalışmamıza 86 aile hekimi dahil edildi. Katılımcıların yaş ortalaması 40,86±10,02 (min: 26 max: 70), doktor olarak çalışma süreleri ortalaması 8,31±6,41 yıl (min:1 yıl, maks:38 yıl) idi. %53,5'i kadındı. Katılımcıların %62,8'i yüksek düzeyde duygusal tükenme, %51,2'si yüksek düzeyde duyarsızlaşma ve %50'si yüksek düzeyde kişisel başarı oranına sahipti. Katılımcıların LoC skoru ortalama 6,59±2,73 ve paylaşılan karar verme oranı %75,63 olarak saptandı. Paylaşılan karar verme ile tükenmişlik arasında bir ilişki saptanmadı. Yüksek düzey duygusal tükenmeye ve yüksek düzey kişisel başarıya sahip katılımcıların LoC skorları daha büyük saptandı.
Sonuçlar: Çalışmamızın sonucunda aile sağlığı merkezlerinde çalışan aile hekimlerinin tükenmiş düzeylerinin ve paylaşılan karar verme oranlarının yüksek olduğu görülmüştür ancak aralarında bir korelasyon saptanmamıştır. Katılımcıların çoğunun iç kontrol odaklı oldukları saptanmıştır. Tükenmişliğin güçlü bir göstericisi olan duygusal tükenme alt boyutuyla LoC skoru arasında pozitif ilişki saptanmıştır. Politika uygulayıcıları ve üst düzey sağlık kuruluşları tarafından hasta sayısının azaltılması, sağlık hizmeti kalitesinin arttırılması ve sağlıkta şiddet uygulayanlara ağır cezalar verilmesi gibi önlemlerin alınması gerekmektedir.

Abstract:
Aim: Burnout is a social case that affects people, their environment and their workplace, negatively. Burnout is triggered by many factors like individual differences, social life and working conditions. It was also confirmed in a various studies that age, gender, marrital status, education life, family structure, the level of social support, workload and the structure of work system are the main factors causing burnout. In this descriptive and cross sectional study, it was aimed to determine the relationship between patient-centered care, locus of control and burnout among family physicians working in family health centers in Ankara province.
Methods: 86 Family physicians who worked in family health centers in Ankara province between January 15 and March 15, 2021 were evaluated. An e-survey was used in this study and the study was based on voluntarinesss. Sociodemographic questionnare, Maslach Burnout Invantory, Shared-Decision Making questionnare, Rotter's Internal External Locus of Control Scale were used to collect data. IBM SPSS (ver. 20) was used in the evaluations and p<0.05 was accepted as the statistical significance limit.
Results: 86 family physicians were included in our study. The mean age of the partipicants was 40.86±10.02 (min: 26, max: 70) and the mean of working time as a family physician was 8.31±6.41 years (min: 1 year, max: 38 years). 53.5% of partipicants were woman. 62.8% of participicants had a high level of emotional exhaustion, 51.2% of participicants had a high level of depersonalization and 50% of participicants had a high level of personal accomplishment. It was concluded that the LoC score average of participicants was 6.59±2.73 and the shared decision making rate was 75.73%. No relationship was found between shared-decision making and burnout. It was also concluded that the LoC scores of the participicants with high level of emotional exhaustion and a high level of personal accomplishment were higher.
Conclusions: As a result of our study, it was observed that burnout leves and shared decision making rates of family physicians working in family health centers were high, but it was also observed that there was found no correlation between them. It was determined that most of the participants were internal locus of control. A positive correlation was found between emotional exhaustion which is a strong indicator of burnout and LoC score. Some precautions such as reducing the number of patients, increasing the quality of health services and imposing heavy penalties on people whu use violence in health must be taken by politicians and high level of health institutions.