Sıddîk Hasan Han (Ö. 1307/1890) ve Hadis Şerh Metodu
Siddiq Hasan Khan (D. 1307/1890) and Hadith Commentary Method
Yazar: YUNUS HATİPOĞLU
Danışman: PROF. DR. HACI MUSA BAĞCI
Dicle Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Hadis Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion
Dizin: Hadis = Hadith ; Hindistan = India ; Sıddık Hasan Han = Sıddık Hasan Han ; Şerh = Commentary

Özet:
Bu çalışmada 1832-1890 yılları arasında Hindistan'da yaşamış, Hindistan'daki Ehl-i hadîs ekolünün kurucuları arasında kabul edilen, Ebû't-Tayyib Muhammed Sıddîk Bahâdır Han b. Hasen b. Alî el-Kannevcî ve hadis şerhleri incelenmiştir. Çok yönlü bir âlim olarak temayüz eden Sıddîk Hasan Han, hadis ilmi başta olmak üzere, İslâmî ilimler sahasında muhtelif dillerde (Arapça, Urduca ve Farsça) 220'den fazla eser kaleme almıştır. Müellifin özellikle hadis şerhi alanında dikkate değer iki önemli çalışması bulunmaktadır. Bu çalışmalar, Sahîhayn üzerine yazılmış muhtasarların şerhleridir. Bunların ilki, Buhârî'nin el-Câmiʿu's-Sahîh'inin muhtasarlarından et-Tecrîdü's-Sarîh üzerine yazılmış, ʿAvnu'l-Bârî li-halli Edilleti'l-Buhârî. İkincisi ise Müslim'in el-Câmiʿu's-Sahîh'inin muhtasarlarından Muhtasaru Sahîhi Müslim (el-Câmiʿu'l-Muʿlim bi-mekâsıdi Câmiʿi Müslim) üzerine yazılmış, es-Sirâcu'l-Vehhâc min keşfi Metâlibi Sahîhi Müslim b. Haccâc adlı şerhtir.
Araştırmamız bir giriş ve üç bölümden oluşmuştur. Giriş kısmında çalışmanın konusu, önemi, amacı, metodu ve kaynakları hakkında bilgi verildikten sonra, "şerh" kavramı, hadis şerhine duyulan ihtiyaç ve şerhlerin ortaya çıkışı ve gelişimine değinilmiştir. Devamında Sıddîk Hasan Han'ın yaşadığı dönemde Hindistan'ın siyasi, sosyal, dini durumu ve dönemin İslâmî ekollerine temas edilmiştir. Birinci bölümde Sıddîk Hasan Han'ın hayatına ve ilmî kişiliğine yer verilmiş; şerhlerinin tanıtımı yapılmış ve şerhlerinde kullandığı kaynaklar belirtilmeye çalışılmıştır. İkinci bölümde Sıddîk Hasan Han'ın şerh metodu örneklendirme yolu ile ortaya konulmuştur. Üçüncü bölümde Sıddîk Hasan Han'ın şerhlerinde değindiği bazı hadis/sünnet ve akâid/kelâm meselelerine dair yaklaşımı ele alınmıştır. Çalışmanın sonunda Sıddîk Hasan Han'ın söz konusu şerhlerinde, başta Sahîhayn şârihleri olmak üzere kendinden önceki şârihlerden çok fazla istifade ettiği, hadisleri izah metodunda önceki şârihlerin etkisinde kaldığı, hadis yorumlarında nakilci bir yöntem benimsediği ve dolayısıyla kendine özgü bir şerh metodunun olmadığı anlaşılmıştır.

Abstract:
In this study, between the years 1832-1890 he lived in India, he is considered one of the founders of the Ahl-i Hadīth school in India, Muhammad Siddīq Hasan Khān al-Qannawjī and hadith commentaries analysed. A versatile scholar elitising Siddīq Hasan Khān, especially in the science of hadith, in the field of Islamic sciences in different languages (Arabic, Urdu and Persian) more than 220 has written works. Author especially in the field of hadith commentary has two important studies. These studies are commentaries on the mukhtasars of Sahīhayn. The first of these is ʿAwn al-Bārī li-halli Edillat al-Bukhārī, a work on al-Tajrīd al-Sarīh, one of the mukhtasars of al-Bukhārī's al-Jāmiʿ al-Sahīh. The second is a commentary on al-Mukhtasar al Sahīhi Muslim (al-Jāmiʿ al-Muʿlim bi-maqāsid al-Jāmiʿ al-Muʿlim), one of the mukhtasars on Muslim's al-Jāmiʿ al-Sahīh, entitled al-Sirāj al-Wahhāj min kashfi Metālibi Sahīhi Muslim b. Hajjāj.
Our research consists of an introduction and three chapters. The subject of the study in the introduction, importance, purpose, method and sources after giving information about, the concept of "commentary", the need for hadith commentary and the emergence and development of commentaries are mentioned. Continued during the lifetime of Siddīq Hasan Khān political, social and religious situation in India and the Islamic schools of the period are mentioned. In the first chapter, Siddīq Hasan Khān's life and scientific personality are given; commentaries were introduced and the sources he used in his commentaries were tried to be specified. In the second chapter, Siddīq Hasan Khān's method of commentary is presented by way of exemplification. In the third chapter, deals with Siddīq Hasan Khān's approach to some of the hadith/sunnah and aqā'id/kelām issues mentioned in his commentaries. At the end of the study, Siddīq Hasan Khān's commentaries, especially the commentators of Sahīhayn he benefited a lot from the previous commentators, that he was influenced by the previous commentators in his method of explaining the hadiths adopted a transmissionist method in hadith commentaries and therefore it is understood that that he does not have a unique method of commentary.