Kent katmalarının bir parçası olarak kıyı katmanlarını değerlendirmek: Tarihî yarımada Yenikapı örneği
Examining the waterfront layers as part of urban layers: An example of tarihi yarimada Yenikapi
Yazar: MERVE BOYACI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİ KILIÇ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Kentsel Mekan Organizasyonu ve Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
'Diğer bütün kentler ölümlüdür ama İstanbul, sanırım, insanlar var oldukça yaşayacaktır.' Fransız tarihçi Petrus Gyllius İstanbul kentine hayranlığını bu sözlerle dile getirmiştir. Birçok medeniyete ev sahipliği yapan İstanbul kenti çok katmanlı tarihi ve kültürel zenginlikleriyle özgün kıyı belleğini yaratmıştır. 'Kıyıda olmak, kıyıda yaşamak' eylemleri geçmişten günümüze toplumun kıyı kültürünü kıyı mekânına yansıtarak özgün hafıza mekânlarını yaratmıştır. Bu bağlamda, çalışma konusu "Kent Katmanlarının Bir Parçası Olarak Kıyı Katmanlarını Değerlendirmek" olarak belirlenmiş, "Tarihî Yarımada Yenikapı Örneği" çalışma alanı olarak seçilmiştir. Çalışma kapsamında; bellek ve amnezi kavramlarının kıyı mekânı kapsamında tartışılmıştır. Hegemonik aktörlerin kentin kıyı belleğinin katmanlarının yitirilmesine neden olan süreçleri ve eylemleri tarihî haritalar, hava fotoğrafları analiz edilerek kıyı belleğinin katmanların değişimi ve dönüşümü araştırılmıştır.
Bu bağlamda, çalışma alanı İstanbul Yenikapı kıyısının zamansal belleği; Geç Antik dönemi, Osmanlı İmparatorluğu dönemi ve Cumhuriyet dönemi periyodlarıyla belirlenmiştir. Yenikapı kıyısına her dönemde farklı kıyı katmanları eklemlenmiştir. Tarihî, kıyı belleğinin katmanlarının bazıları günümüzde görünürlüğünü yitirmiştir.
Çalışmanın bulguları, insan eliyle uygulanan fiziksel müdahaleler sonucunda Yenikapı kıyı alanına eklemlenen dolgu katmanları, kentin kıyıdan, kıyının toplumdan mekânsal, fiziksel, sosyal ve kültürel kopuşuna amneziye yol açmıştır. Bu sürecin izleri hava fotoğrafları ve tarihi haritalarla tartışılmaktadır.

Abstract:
'All other cities are mortal, but Istanbul, I think, will live as long as people exist' The French historian Petrus Gyllius expressed his admiration for the city of Istanbul with these words. The city of Istanbul, which has hosted many civilizations, has created a unique coastal memory with its multi-layered historical and cultural riches. The actions of 'being on the shore, living on the shore' have created unique memory spaces by reflecting the waterfront culture of the society from the past to the present. In this context, the subject of the study was determined as "Evaluating the Waterfront Layers as a Part of the Urban Layers" and "The Case of Yenikapı in the Historical Peninsula" was chosen as the study area.
Scope of study; The concepts of memory and amnesia are discussed within the scope of coastal space. The processes and actions of the hegemonic actors that caused the loss of layers of the waterfront memory of the city were analyzed, and the change and transformation of the layers of the waterfront memory were investigated by analyzing historical maps and aerial photographs.
In this context, the field of study is the temporal memory of Istanbul Yenikapı coast; It is determined by the periods of Late Antiquity, the Ottoman Empire, and the Republican period. Different waterfront layers have been added to the Yenikapı waterfront in every period. Some of the layers of historical waterfront memory have lost their visibility today.
The indications of the study show that the layers of filling added to the Yenikapı waterfront area as a result of human-made physical interventions caused amnesia, the spatial, physical, social and cultural disconnection of the city from the coast and the coast from the society. Traces of this process are discussed with aerial photographs and historical maps.