Eğitim açısından Molla Ahmed el-Cezerî'de insan kavrayışı
Human understanding in Mullah Ahmad al-Jazari in terms of education
Yazar: NAŞİDE ŞANLI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AHMET ÖZALP
Şırnak Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Felsefe = Philosophy

Özet:
Birçok disiplin; varoluşunu temellendirirken düşünce dünyasını bir zemine oturtma çabası içerisinde olup mevcudiyetin mihenk taşı olan "insanı" ve "mahiyetini" kendi perspektifiyle yeniden ele alma, yorumlama gerekliliğini yaşar. Bu bağlamda insanın boyutlarına dair kapsamlı bir analiz eğitimin ontolojik ile epistemolojik temellerini güçlendirmesine katkı sağlayacak, bu alandaki kuramsal yaklaşımlara yeni yollar açacaktır. Çalışmamızın yazılma vesilesi İslâm ilim geleneğinin müstesna isimlerinden biri olan Molla Cezerî işte bu anlamda disiplinimize geniş ufuklar sunabilecek bir düşünürdür. Cezerî'nin düşünce dünyası, onun vahdet-i vücûd felsefesine dayanan anlayışıyla şekillenmiştir. Bu anlayış, insanın varoluşunu ve eğitimini kökten dönüştürebilecek bir potansiyele sahiptir. Cezerî, varlığın birliğiyle tüm çoklukların bu birlik içinde tezahür ettiğini savunarak, insanı Mutlak Var'ın yeryüzündeki bir aynası olarak görür. Bu perspektif alanımız için yeni ve derinlemesine bir anlayışa olanak sağlama bakımından elzemdir. Yaratıcı olarak Bir ile yaratılanlar olarak çokluk varlığı insanlar arasında bir iletişim söz konusudur. Bir'den südur etmesi hasebiyle insan bir tevhid varlığıdır. Bu sebeple o; kuşatıcı, bütüncül bir perspektifle eğitime konu edilmesi gereken bir konumdadır. Allah'ın isimlerinin, sıfatlarının tecellileri olarak da insan bir çokluk varlığıdır, bu çokluktaki her kişinin onu özel kılan özgün bir özelliği vardır. Eğitimin mevcut toptancı/toplumsalcı bakıştan vazgeçmesini vaz eden Cezerî'nin bu düşüncesinin telkin ettiği husus insanın özneliğinin/öznelliğinin/biricikliğinin de göz ardı edilmemesi gerektiğidir. Yanı sıra onun ilim-marifet-hal kavrayışları bizi insandaki biliş ile oluşun birbirinden ayrılmazlığına, iç içe geçmişliğine götürmektedir ki bu durumda eğitim sadece bilmekten ibaret olmayan bir oluş hadisesine dönüşmektedir. Dolayısıyla Cezerî'nin insan tasavvuruna göre eğitim sadece bilgi aktarmaktan ibaret bir "kâl" değildir, bilakis kişinin kendi özündeki ilahi hakikati idrak etme hadisesi olarak o bir "hâl"dir.

Abstract:
Many disciplines are in an effort to ground their world of thought while justifying their existence and experience the necessity of reexamining and interpreting the "human being" and its "essence", which is the cornerstone of existence, from their own perspective. In this context, a comprehensive analysis of the dimensions of the human being will contribute to strengthening the ontological and epistemological foundations of education and open new paths for theoretical approaches in this field. In this sense, Mullah al-Jazari, one of the exceptional names of the Islamic scholarly tradition, is a thinker who can offer broad horizons to our discipline. Al-Jazari's world of thought is shaped by his understanding of the philosophy of wahdat al-wujūd, which has the potential to radically transform human existence and education. Al-Jazari, arguing for the unity of existence and the manifestation of all multiplicities within this unity, sees the human being as a mirror of the Absolute Being on earth. This perspective is essential for our field in terms of enabling a new and in-depth understanding. There is a communication between the One as the Creator and human beings as the creatures of multiplicity. The human being is a being of tawhid because of his emanation from the One, and for this reason he is in a position to be the subject of education with an encompassing, holistic perspective. As the manifestations of Allah's names and attributes, humans are a multitude of beings, and each person in this multitude has a unique characteristic that makes her/him special. Al-Jazari's thought, which demands that education should abandon the current totalizing/socialist view, suggests that the subjectivity/subjectivity/uniqueness of human beings should not be ignored. In addition, his conception of knowledge-marifah-hāl leads us to the inseparability and intertwinedness of cognition and becoming in human beings, in which case education turns into an event of becoming that is not only about knowing. Therefore, according to al-Jazari's conception of the human being, education is not just a "kāl" consisting of transmitting knowledge, but it is a "state" (hāl) as an event of realizing the divine truth in one's own essence.