Kuruseki, Serince, Görümlü (Almus-Tokat) yöresinin jeolojik özellikleri ve süstaşı potansiyeli
Geological properties and gemstone potential of the Kuruseki, Serince, Görümlü (Almus-Tokat) region
Yazar: ERHAN TURHAL
Danışman: PROF. DR. FETULLAH ARIK
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
Bu çalışmada Almus Baraj Gölü'nün kuzeyindeki Kuruseki-Serince-Görümlü- ve Almus İlçe sınırları arasında işlenilebilir kalitede yumrulu akik (agat) oluşumları belirlenmiştir.
İnceleme alanında temeli Paleozoyik yaşlı kalkşist-yeşilşist, fillit, mermer, metatüf, metaaglomera, grafitşist, metadiyabaz ve bunları kesen metaasidik ve metabazik kayaçlarla temsil edilen Tokat metamorfitleri oluşturmaktadır. Metabazik ve ultrabazik kayaçlarla kloritşist, glokofanşist, mikaşist, amfibolit, kuvarsit, kalkşist, mermer, radyolarit ve değişik yaş ve türde kireçtaşı blokları ile temsil edilen Artova ofiyolitli karışığı Tokat metamorfitleri üzerinde tektonik sınırla durmaktadır. Orta Eosen yaşlı volkanoklastik birimlerle temsil edilen Haydaroğlu formasyonu daha yaşlı birimleri kesmekte ve örtmektedir. Alt Miyosen yaşlı Almus formasyonu başlıca kumtaşı, çakıltaşı ve denizel kireçtaşı gibi kayaçlardan oluşmaktadır. Kuvaterner – güncel oluşumlu yamaç molozu ve alüvyonlar daha yaşlı birimleri uyumsuz olarak örtmektedir.
Almus yöresindeki agatlar volkanosedimanter Haydaroğlu formasyonu içinde yaklaşık D-B doğrultulu bir fay boyunca volkanojenik kumtaşlarının içerisinde yaygın olarak yumrular şeklinde bulunmaktadır. Akiklerden yapılan mineralojik ve petrografik çalışmalar sonucunda kuvars, tridimit, kristobalit, kalsedon ve kalsitler gözlenmiştir. Akiklerde ortalama % 93.4 SiO2,  % 3.59 Fe2O3,  % 0.03 MgO, % 0.72  CaO, 793 ppm Cr2O3, 77 ppm Ba, 13.4 ppm Cu, 3 ppm Mo, 4.7 ppm Pb, 12 ppm Ni, 10 ppm Sr, 35.4 ppm Zn ve toplam 14.2 ppm NTE bulunmaktadır içermektedir. Korelasyon analizlerine göre SiO2 diğer bileşenlerden farklı bir kaynaktan gelmiştir.
Akik yumrularından kesilen dilim ve kabaşon örneklerinde yapılan gemolojik incelemelerde kalsedon, kuvars, kalsit ve hematitler belirlenmiştir. Yumruların içindeki hematit ve limonit damlacıkları göze oldukça hoş gelen desenler oluşturmaktadır. Akiklerden iyi kalitede takı (kolye, küpe, yüzük, bileklik, broş vb.), isimlik, levha, tespih ve diğer süs objeleri üretilmiştir. Yöre akiklerinin tanıtımı ve değerlendirilmesi ile ekonomik olarak katkı sağlaması mümkündür.

Abstract:
In this study, we aimed to determine the geological, mineralogical and petrographical characteristics of the agate nodule formations and wall rocks in the northern part of the Almus Dam Lake and the gemological characteristics of the agates.
Paleozoic calcschist-greenschist, phyllite, marble, metatuff, metaagglomerate, graphitechist, metadiabase and the meta- basic and metabasic rocks that cut them are represented by Tokat metamorphics. The Artova ophiolite complex, represented by metabasic and ultrabasic rocks and chlorite schist, glaucophanechist, micaschist, amphibolite, quartzite, calcschist, marble, radiolarite and limestone blocks of various ages and types, rests on the tectonic boundary of Tokat metamorphics. Haydaroğlu formation, represented by Middle Eocene volcanoclastic units, cuts and covers older units. The Lower Miocene Almus formation consists of mainly sandstone, conglomerate and marine limestone. Quaternary - Actual slope debris and alluviums cover older units unconformably.
The agates in the Almus region are commonly found in the volcanogenic sandstones in the form of tubers along a fault with D-B direction within the volcanosedimentary Almus formation. As a result of mineralogical and petrographical studies made of agates, quartz, tridimite, cristobalite, chalcedony and calcite were observed. 93.4% SiO2, 3.59% Fe2O3, 0.03% MgO, 0.72% CaO, 793 ppm Cr2O3, 77 ppm Ba, 13.4 ppm Cu, 3 ppm Mo, 4.7 ppm Pb, 12 ppm Ni, 10 ppm Sr, 35.4 ppm total 14.2 ppm of NTE. According to correlation analysis, SiO2 came from a different source than the other components.
The chalcedony, quartz, calcite and hematite were determined in gemological examinations of slices and cabochon samples cut from agate nodules. The droplets of hematite and limonite in the nodules form very pleasing patterns. Good quality jewelry (necklace, earring, ring, bracelet, brooch, etc.), nameplate, plate, rosary and other ornamental objects are produced from agates. It is possible to contribute economically with the introduction and evaluation of local agate.