Coğrafi bilgi sistemi aracılığıyla inanç turizmi rotalarının oluşturulması: Kapadokya örneği
Mapping religious tourism routes through geographic information system: The case of Cappadocia
Yazar: ARİF AKPINAR
Danışman: PROF. DR. ŞULE AYDIN
Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi / Turizm Araştırmaları Enstitüsü / Turizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Coğrafya = Geography ; Din = Religion ; Turizm = Tourism
Dizin: Coğrafi bilgi sistemleri = Geographical information systems ; Dini turizm = Religious tourism ; Kültürel miras = Cultural heritage ; Somut olmayan kültürel miras = Intangible cultural heritage ; Turizm coğrafyası = Tourism geography ; İnanç turizmi = Faith tourism ; İç Anadolu bölgesi = Central Anatolia region

Özet:
Bu çalışma eşsiz doğal manzaraları ve kültürel mirasıyla Türkiye'nin en önemli turizm
destinasyonlarından birisi olan Kapadokya bölgesinde inanç turizmi rotaları
oluşturmayı amaçlamaktadır. Bölgede inanç turizmi rotalarının oluşturulmasında
literatür taraması, odak grup görüşmesi, mülakatlar ve Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS)
araçlarından faydalanılmıştır. Çalışma kapsamında oluşturulması planlanan rotalarda
bileşen olarak değerlendirilen 86 Hıristiyanlık dini yapısının yer aldığı bir envanter
oluşturulmuştur. Ardından ziyaret yerlerinin özelliklerinin ortaya çıkarılması ve
sınıflandırılması için bir ölçüm aracı geliştirilerek dini yapıların özellikleri hakkında
veri toplanılmıştır. Ölçüm aracında dini yapıların manevi değeri, kültürel değeri, doğal
çevre içerisinde bulunması, ziyaret yoğunluğu (bilinirlik) ve kutsallık özelliklerini
ortaya koyan 5 farklı kritere yer verilmiştir. Bu kriterlerin belirlenmesinde odak grup
görüşmesi ve literatürde yer verilen rota planlama rehberlerinden faydalanılmıştır.
Kapadokya bölgesindeki Hıristiyanlık dini yapıları üzerine uzman 21 kişi, hazırlanan
envanterde yer verilen dini yapıları 5 farklı kritere göre puan vererek değerlendirmiştir.
Analiz sonuçlarına göre çalışma kapsamında değerlendirilen dini yapıların büyük bir
kısmının doğal çevre içinde yer alan, kültürel ve manevi değer açısından üstün
özellikler sergileyen az bilinen yapılar olduğu anlaşılmıştır. Dini yapılar tespit edilen
özelliklerine göre kategorilere ayrılmış ardından coğrafi konumları CBS
programlarına aktarılarak mekânsal analizler yapılmıştır. Dini yapıların konum
bilgileri ve diğer coğrafi verilerden faydalanılarak ArcGIS yazılımında mekânsal
istatistik analizleri, ağ analizleri (network) ve mesafe analizleri (distance) yapılmıştır.
Analizler sonucunda dini yapıların bölgedeki mekânsal dağılımı, yürüyüş için uygun
alanlar, yürüyüş süreleri ve mesafeleriyle ilgili bulgular elde edilmiştir. Çalışma
kapsamında 3 farklı rota önerisi geliştirilmiş ve çok sayıda alternatif rota oluşturmak
için araştırmacılara ve uygulayıcılara öneriler getirilmiştir. Çalışma, Kapadokya
bölgesinin zengin dini mirasının farklı temalarla deneyimlenmesi için ortaya koyduğu
rotalar ve bu rotaların oluşturulmasında bileşenlerin değerlendirilmesi için geliştirdiği
yöntemle literatüre ve turizm sektörüne önemli katkılar sağlamaktadır. Ortaya konulan
envanter ve rotalar Kapadokya'daki inanç turizmine yönelik altyapının gelişmesine,
Hıristiyanlık dini mirasının korunmasına ve gelecek nesillere aktarılmasına katkı
sağlayacaktır. Sonraki çalışmalar için sonuçlara dayalı olarak turizm sektörüne ve
araştırmacılara önemli öneriler sunulmuştur.

Abstract:
This study aims to create religious tourism routes in the Cappadocia region, one of the
most important tourism destinations in Turkey with its unique natural landscapes and
cultural heritage. Literature review, focus group interviews, interviews, and
Geographic Information Systems (GIS) tools were employed to create religious
tourism routes in the region. An inventory was created of 86 Christian religious
structures that were considered as components in the planned routes. Subsequently, a
measurement tool was developed to collect data on the characteristics of these religious
sites, including their spiritual value, cultural significance, presence in the natural
environment, visitor density-familiarity, and sacredness. The criteria were determined
based on focus group discussions and route planning guides published in the literature.
21 experts on Christian religious structures in the Cappadocia region evaluated the
religious structures listed in the prepared inventory according to 5 different criteria.
The analysis revealed that many of the evaluated religious structures are lesser-known
buildings with outstanding features in terms of natural environment, cultural value,
and spirituality. After categorizing the religious structures based on their identified
features, their geographical locations were transferred to GIS programs for spatial
analysis. Spatial statistical analyses, network analyses, and distance analyses were
conducted using ArcGIS software, providing insights into the spatial distribution of
religious structures in the region, suitable areas for walking, walking durations, and
distances. Within the scope of the study, 3 distinct route proposals were developed,
and suggestions were made to researchers and practitioners to create a large number
of alternative routes. Overall, this study significantly contributes to the literature and
the tourism industry by presenting routes that allow diverse experiences of
Cappadocia's rich religious heritage. Additionally, the method it has developed for
evaluating the components in creating these routes is valuable. The inventory and
routes will contribute to the development of infrastructure for religious tourism in
Cappadocia, the preservation of Christian religious heritage, and its transmission to
future generations. Based on the results, important recommendations have been
offered to the tourism sector and researchers for future studies.