Neoliberal politikaların tarım sektörüne etkileri: Ankara örneği
The effects of neoliberal policies on the agricultural sector: The case of Ankara
Yazar: TOLGA ÖZTÜRK
Danışman: DOÇ. DR. MELİH YEŞİLBAĞ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sosyoloji = Sociology

Özet:
24 Ocak 1980 kararları ile Türkiye'de uygulanmaya başlayan neoliberal
politikalar 2002 yılında Adalet ve Kalkınma Partisi'nin iktidara gelmesi ile hız
kazanmıştır. Neoliberalizm sadece bir ekonomi fikri olmasının ötesinde hayatın her
alanına etki eden bir olgudur. Bu yönüyle tarım sektörü üzerinde de önemli etkileri
olmuştur. Neoliberal politikalar ile tarımda kapitalistleşme hedeflenmişse de bu hedefin
gerçekleşmesi mümkün olmadığı gibi küçük ölçekli üreticiler giderek daha fazla
yoksullaşmıştır.
Bu tezde neoliberal politikaların etkisinde kalan tarım sektörünün durumu Ankara
özelinde incelenmiştir. Bu kapsamda Ankara'da çiftçilik yapan farklı yaşlardan 25 kişi
ile görüşülmüştür. Görüşmecilerin profilleri incelendiğinde büyük çoğunluğunun tarım
harici gelir kaynağı bulunduğu ve çoğu çiftçinin yaşının 45'in üstünde olduğu
görülmektedir. Genç yaştaki insanlar ise tarımla uğraşmak yerine düzenli maaşı olan bir
işi tercih etmektedir. Bu tercihin tarımdan gelen gelirin yetersiz görülmesinin yanı sıra
toplumsal statü ile ilgisi olduğuna dair görüşler belirtilmiştir. Bu durum gençlerin tarım
sektörüne olan ilgisinin yeterli düzeyde olmamasının sadece ekonomik değil sosyolojik
boyutları olduğunu da göstermesi açısından önemli bir olgu olarak ön plana çıkmaktadır.
Tezin saha çalışmasındaki diğer bulgular genel olarak şu şekilde özetlenebilir:
Görüşmecilerin tamamı Türkiye'de tarımın durumundan memnun değildir. Bu
memnuniyetsizlik kimileri için tarım sektörünün bittiği yorumuyla ifade edilmiştir. Bahsi
geçen olumsuz durumun düzeltilebilmesi için köklü reformlar, eğitim ve merkezi
planlama, destek ve sübvansiyonlar, tarımla uğraşanların sigorta primlerinin devlet
tarafından ödenmesi gibi öneriler sunulmuştur. Ayrıca yerel yönetimlerin verdiği
desteklerin neoliberalizmin tarım sektörüne verdiği zarara çare olup olamadığı hususunda
görüşmecilerden alınan bilgiler doğrultusunda neoliberalizmin olumsuz etkilerinin ancak
yavaşlatılabildiği görülmektedir. Ek olarak görüşmeciler belediyenin desteklerinden
memnun olduğunu belirtmiştir. Burada altı çizilmesi gereken noktanın özellikle küçük
ölçekli çiftçilerin Ankara Büyükşehir Belediyesi destekleri olmasa tarım faaliyetlerine
devam edemeyeceğini belirtmesidir. Bunun yanı sıra tezin saha bulguları tarım
sektörünün devlet desteklerine ihtiyaç duyduğunu göstermektedir. Bu nedenle
geliştirilecek politikalarda özellikle küçük ölçekli çiftçinin durumunun gözetilmesi
gerekmektedir. Nitekim sektörde sürdürülebilirlik ve yerel üretimin devam edebilmesi
için tezin yazıldığı dönemde görüşülen üreticilerin çoğu devlet desteklerine ihtiyaç
duyduğunu belirtmiştir.
Tarım, insanların temel ihtiyaçlarını karşılamak adına alternatifi olmayan bir
konumdadır. Bu açıdan tarıma yönelik ve tarımı etkileyecek tüm politikaların titizlikle
incelenmesi elzemdir. Ayrıca hâkim paradigma her ne olursa olsun tarım gibi hayati önem
taşıyan sektörlere yönelik politikalar geliştirilirken bu sektörlerin durumunun özel olarak
ve uygulandıkları ülkelerin durumları esas alınarak önceliklendirilmeleri gerekmektedir.

Abstract:
Neoliberal policies, which began to be implemented in Turkey with the decisions
of January 24, 1980, gained momentum with the Justice and Development Party coming
to power in 2002. Neoliberalism is not only an economic idea, but also a phenomenon
that affects every aspect of life. In this respect, it has had significant effects on the
agricultural sector. Although neoliberal policies aimed to achieve capitalism in
agriculture, it was not possible to achieve this goal and small-scale producers became
increasingly poor.
This thesis examined the situation of the agricultural sector, which was affected
by neoliberal policies, specifically in Ankara. In this context, 25 people of different ages
who are farmers in Ankara were interviewed. When the profiles of the interviewees are
examined, it was seen that the vast majority had non-agricultural sources of income and
most farmers are over 45. Young people, on the other hand, prefer a job with a regular
salary instead of engaging in agriculture sector. It was stated that this preference is related
to the income from agriculture being seen as insufficient as well as social status. This
situation stands out as an important fact in terms of showing that the insufficient interest
of young people in the agricultural sector has not only economic but also sociological
dimensions. Other findings in the fieldwork of the thesis can be summarized as follows:
None of the interviewees are satisfied with the circumstance of agriculture in Turkey.
This dissatisfaction was expressed by some as 'The agriculture sector has done'. In order
to correct the negative situation in question, suggestions such as radical reforms,
education and central planning, supports and subsidies, and the state paying the insurance
premiums of those engaged in agriculture were presented. In addition, according to the
information received from the interviewees regarding whether the supports provided by
local governments can be a solution to the damage caused by neoliberalism to the
agricultural sector, it is seen that the negative effects of neoliberalism can only be slowed
down. In addition, the interviewees stated that they are satisfied with the supports of the
municipality. The point that should be underlined here is that especially small-scale
farmers would not be able to continue their agricultural activities without the supports of
the Ankara Metropolitan Municipality. In addition, the fieldwork findings of the thesis
show that the agricultural sector needs state supports. Therefore, the situation of smallscale farmers should be taken into consideration in the policies to be developed. In fact,
most of the producers interviewed during the period when the thesis was written stated
that they needed state supports in order to ensure sustainability and local production in
the sector.
Agriculture is in a position where there is no alternative to meet the basic needs
of people. In this respect, it is essential to meticulously examine all policies aimed at
agriculture and those that will affect agriculture. In addition, regardless of the dominant
paradigm, while developing policies for vital sectors such as agriculture, the situation of
these sectors should be prioritized specifically and based on the situations of the countries
where they are implemented.