Hamilton Alexander Rosskeen Gibb'in (1895-1971) İslam medeniyeti tasavvuru
Hamilton Alexander Rosskeen Gibb's (1895-1971) conception of Islamic civilization
Yazar: ESRA KÖŞELİ
Danışman: PROF. DR. MEHMET ÖZDEMİR
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion ; Tarih = History

Özet:
Bu çalışmada pek çok araştırmacı tarafından Anglo-Amerikan dünyanın şimdiye kadar yetiştirdiği en büyük oryantalist olarak görülen Hamilton Alexander Rosskeen Gibb'in oryantalizminin özgün mahiyetini açığa çıkarmak ve İslam medeniyeti tasavvurunu objektif ve kapsamlı bir değerlendirmeye tabi tutmak amacıyla hayatı, ilmî çalışmaları üzerinden incelenmiştir.
Çalışma giriş, iki bölüm, sonuç ve ekten oluşmaktadır. Giriş bölümünde çalışmada takip edilen "ne Doğulu bir tepkisellik ile onu yerme ne de ölçüsüz bir övgüyle onu yüceltme" esaslı metodolojiye yer verilmiştir.
Birinci bölümde Gibb'in eğitim hayatı, Avrupa akademisi nezdinde seçkin bir oryantaliste dönüştüğü İngiltere yılları ve bir otorite olarak büyük akademik hizmetlerde bulunduğu kabul edilen Amerika yıllarındaki serüvenine, okuyucuya ayna tutacağı düşünülen on ayrı başlık altında yer verilmiştir. Ayrıca hayatı hakkında daha anlaşılır yeni bir tablo çizmek amacıyla bilimsel yaşamı, önceki tasniflerden istifade edilmekle birlikte kronolojiye de dikkat edilerek yeni bir tasnifle ele alınmıştır. Bu çerçevede İskenderiye, İskoçya, Londra, Chatham House, Oxford, Encyclopaedia of Islam dönemleri, Harvard ve emeklilik yılları ile Gibb'in oryantalizmin bilgiye bakışını yansıtan oryantalizm yolculuğuna değinilmiştir. Daha sonra ise Gibb'in oryantalizm perspektifi konusunda belirleyici bir öneme sahip olan oryantalist gelenek içerisinde konumlanışı, hoca öğrenci ilişkileri, üslubu ve tarihçiliğine yer verilmiştir. Üretken bir oryantalist olan Gibb'in eserlerine konunun gerektiği ölçüde metinde yer verilmiş, bütün eserlerini ihtiva eden bir bibliyografya ise ekte yer verilmiştir.
İkinci bölümde ise Gibb'in özgünlüğünün en çok hissedildiği İslam medeniyetine yönelik temel fikirleri onun Hz. Muhammed tasavvuru, İslam medeniyetinin diğer toplumlarla olan etkileşimi, İslam kültürünün Avrupa üzerindeki etkisi, Sünnî esneklik tasavvuru ve İslamî ümmet kavramına olan yaklaşımı çerçevesinde incelenmiştir. Gibb'in bir oryantalist olarak yaptığı eleştiriler ve Gibb'e yöneltilen eleştiriler de Gibb'in İslam medeniyeti tasavvuru konusunda fikir vereceği düşüncesiyle bu bölümde ele alınmıştır.

Abstract:
In this study, the life and scholarly works of Hamilton Alexander Rosskeen Gibb, who is considered by many scholars to be the greatest orientalist to have ever been trained by the Anglo-American world, are analyzed in order to elucidate the distinctive feature of his orientalism and to provide an objective and comprehensive evaluation of his conception of Islamic civilization.
The study consists of an introduction, two chapters, a conclusion and an appendix. The introduction includes the methodology followed in the study, which is based on "neither denigrating him with an Eastern sensitivity nor glorifying him with an unrestrained praise".
The first chapter covers Gibb's educational life, his years in England, where he became a distinguished Orientalist before European academia, and his years in America, where he is considered to have served as a great academic authority, under ten separate headings that are thought to offer a better insight to the reader. Besides, in order to provide a comprehensive picture of his life, a new classification of his scholarly life has been made, benefiting from previous classifications, while paying attention to chronology. Accordingly, the periods of Alexandria, Scotland, London, Chatham House, Oxford, Encyclopaedia of Islam, Harvard and retirement years and his orientalist journey, which reflects Gibb's view of orientalism's view of knowledge, are mentioned. Following that, Gibb's positioning within the orientalist tradition, his teacher-student relations, his scholarly style of writing and his historiography, all of which are of determining importance in Gibb's perspective on orientalism, are discussed. As a prolific orientalist, Gibb's works are included in the text to the extent required by the subject, and a bibliography of all his works is included in the appendix.
The second part examines Gibb's main ideas on Islamic civilization, in which his originality is mostly seen, within the framework of his conception of the Prophet Muhammad, the interaction of Islamic civilization with other societies, the influence of Islamic culture on Europe, his conception of Sunnite flexibility, and his approach to the concept of the Islamic ummah. The criticisms made by Gibb as an orientalist and the criticisms directed against Gibb are also discussed in this section with the idea that they may provide insight into Gibb's conception of Islamic civilization.