Çok kriterli karar verme yöntemleri yardımı ile BİST metal ana endeksine kote şirketlerin finansal performans analizleri
Financial performance analysis of companies listed in BIST metal main index with the help of multi criteria decision making methods
Yazar: MERT ŞENTÜRK
Danışman: DOÇ. DR. SEVİNÇ GÜLER ÖZÇALIK
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Finans Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Borsa İstanbul = İstanbul Stock Exchange ; Demir çelik sektörü = Iron steel sector ; Finansal performans = Financial performance ; Hisse senetleri = Stocks ; MOORA yöntemleri = MOORA methods ; Metal sektörü = Metal sector ; Performans = Performance ; Çok kriterli karar verme = Multi criteria decision making ; Özel finans kurumları = Special finance houses

Özet:
Günümüzde değişen piyasalar ve artan rekabet ortamı ile finansal performans analizlerine olan ihtiyaçta artmıştır. Şirketlerin ve yatırımcıların değişen koşullara uyum sağlayabilmek, hayatta kalabilmek ve rekabeti sürdürebilmek için doğru stratejiler belirleyebilmeleri finansal analizlerinin etkinliğine bağlıdır.
Bu çalışmanın amacı ülkenin lokomotif sektörlerinden biri olan Demir Çelik sektöründe faaliyet gösteren ve hisseleri Borsa İstanbul'da (BİST) işlem gören 17 işletmenin 2015-2019 yılları arasındaki performanslarını çok kriterli karar verme yöntemleri yardımı ile analiz etmektir.  Böyelikle analizi kapsayan süreç boyunca şirketlerin rekabet güçlerinde ve performanslarında nasıl bir değişim olduğunu ortaya konulmak istenmektedir.
Bu çalışmada Ana Metal Endeksi'nde (XMANA) yer alan 17 işletmenin 2015-2019 yılları arasındaki finansal performanslarını ölçmek için Moora, Waspas ve Promethee çok kriterli karar verme yöntemleri kullanılmış, sonrasında bu üç çok kriterli karar verme yönteminin sonuçlarını bir arada değerlendirmek amacı ile Borda Sayım yöntemine başvurulmuştur. Uygulamada kriterler Z-Score yöntemi ile pozitife çevrilmiş ve Critic yöntem ile ağırlıklandırılmış 12 adet finansal oran (cari oran, asit test oranı, stoklar/toplam aktif, özkaynak/toplam aktif, nakit oranı, borçlanma oranı, finansal kaldıraç oranı, özkaynak karlılığı, stok devir hızı, alacak devir hızı, net çalışma sermayesi devir hızı ve net kar marjı) kullanılmış ve Moora, Waspas ve Promethee yöntemleri yardımı ile finansal performans sıralaması yapılmıştır.  Ardından üç yönteme göre elde edilen sonuçlar Borda Sayım yöntemi ile bir araya getirilerek tek bir skor üzerinden finansal performans değerlendirmesinin yapılabilmesi sağlanmıştır. Yapılan uygulama sonucu beş yıllık süreç boyunca en başarılı performansı gösteren şirket Ereğli Demir Çelik şirketi, en başarısız şirket ise Özbal Çelik Boru olmuştur.

Abstract:
Today, with the changing markets and increasing competitive environment, the need for financial performance analysis has increased. For companies and investors to determine the right strategies to adapt to changing conditions, to survive and to sustain competition depends on the effectiveness of their financial analysis. 
The aim of this study is to analyze the performances of 17 enterprises operating in the Iron and Steel industry, one of the leading industries of the country, whose shares are traded in Borsa Istanbul (BIST) between the years 2015-2019, with the help of multi-criteria decision-making methods, and to determine the competitiveness and performance of the companies throughout the process to show what kind of change has occurred.
In this study, Moora, Waspas and Promethee multi-criteria decision making methods were used to measure the financial performances of 17 enterprises included in the Base Metal Index (XMANA) between the years 2015-2019, afterwards with the aim of analyzing this three multi-criteria decision making methods together, the Borda count method was used. In this practice, financial performance ranking was made with the help of Moora, Waspas and Promethee methods by using 12 financial ratios  (current ratio, acid test ratio, inventories/total assets, equity/total assets, cash ratio, debt ratio, financial leverage ratio, return on equity, inventory turnover, receivables turnover, net working capital turnover and net profit margin) that were converted to positive with the Z-Score method and weighted with the Critic method as criteria. Then, the results obtained according to the three methods were brought together with the Borda Count method to enable financial performance evaluation on a single score. As a result of the practice, the company that showed the most successful performance during the five-year period was Ereğli Demir Çelik company, and the most unsuccessful company was Özbal Çelik Boru.  In general, there appeared to be a fundamental stability, albeit with minor fluctuations.