16.-17. yüzyılda taklid ve telfik tartışmaları
Debates on madhhab affilitaion (Taqlīd) and talfīq in the 16.-17. centuries
Yazar: BURAK ERGİN
Danışman: PROF. DR. ŞÜKRÜ ÖZEN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law

Özet:
Memlük sultanı Baybars'ın yargı ve iftâ sisteminde dört mezhebe geçilmesine dair aldığı karar ile fıkıh tarihinde yeni bir dönem başladı. Önceki yüzyıllarda mezhepler arası rekabet sebebiyle ve hukukî istikrarı korumak amacıyla âmmîlerin diğer mezhepleri taklid etmelerine ulema arasında olumlu bakılmazken Memlükler döneminde kişilerin mezhepler arasında intikal etmeleri tartışılmaya başlanmış ve âlimlerin önemli bir kısmı bu uygulamaya sıcak bakmıştır. Mezhepler arası intikal meselesi zamanla telfik tartışmalarına evrilmiştir. Telfik konusu avamdan olan kişilerin farklı mezhepleri taklid etmeleri neticesinde her iki mezhebin de kabul etmediği bir görüşün meydana gelmesi sonucu ortaya çıkabildiği gibi mahkemelerde farklı mezhep kâdılarına başvurmak suretiyle de gerçekleşebilir. Aynı şekilde bazı Hanefî fakihler mezhep içerisinde iki farklı görüşü birleştirmek suretiyle yeni bir görüş elde etmek suretiyle fetvalar vermişlerdir. Mezhepler arası intikal ve telfik konusuyla ilgili artan bu tartışmalar üzerine 10.-11./16.-17. yüzyıllarda mezkûr problemleri ele almak için Mekke ve Kahire'de yaşayan âlimler risaleler kaleme almışlardır. Risalelerde bu konular usul, fetvâ, yargı gibi çeşitli açılardan irdelenmiştir. Bu çalışmada, söz konusu literatür çerçevesinde zikredilen yüzyıllarda ve coğrafyadaki fıkhî tartışmalar hukukî esneklik ve istikrar bağlamında incelenecektir. 
Anahtar Kelimeler: Memlükler, Osmanlılar, risale, taklid, telfik, hukukî istikrar

Abstract:
A new era in the history of fiqh began with the system initiated by the Mamluk Sultan Baybars, allowing the four Sunni schools to be applied together in the judiciary and fatwā. In preceding centuries, due to rivalry among the legal schools and efforts to maintain legal stability, scholars frowned upon the laity for following a school of jurisprudence other than their own. However, during the Mamluk period, the legitimacy of adopting different schools of jurisprudence became a matter of debate and a significant number of scholars tolerated this practice. Eventually, this debate evolved into a discussion on talfīq, where any individual can combine particular views from different schools on various aspects of a religious or legal issue, resulting in a new status not approved by any of these schools. This situation could arise when individuals sought judgments from courts presided over by judges from different schools. Additionally, some Hanafi scholars, in their fatwās, integrated different views within their madhhab, establishing a new status. Treatises addressing these matters were composed by scholars in Mecca and Cairo during the 10th to 11th (16th to 17th)  centuries. These treatises analyzed these issues from various aspects, encompassing methodolgy, fatwā and judiciary. This study examines jurisprudential debates and literature during the mentioned centuries and regions within the framework of legal stability and flexibility.
Keywords: Mamluks, Ottomans, treatise, taqlīd, talfīq, legal stability.