Trabzon - Erzurum - Bayezid yolu /
Yazar: SELAHATTİN TOZLU
Danışman: PROF. DR. ENVER KONUKÇU
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1997
Konu: Tarih = History
Dizin: Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Trabzon-Erzurum-Bayezid yolu = Trabzon-Erzurum-Bayezid way ; Yollar = Roads

Özet:
"Trabzon-Erzurum-Bayezid Yolu(1850-1900)" adlı bu çalışmada, sözkonusu yolun her yönden incelenip ortaya konması amaçlanmıştır. Bununla birlikte, XIX. yüzyıl Osmanlı Devleti yol sistemi de araştırılmış ve bir bölüm olarak ele alınmıştır. Zira, bu dönem, Osmanlı Devleti'nde kanunlaştırma dönemidir. Bu nedenle, Osmanlı yol sisteminin yasal durumu ve teknik gelişmeler ortaya konmuştur. Bu çalışmada Trabzon limanı da dahil, özellikle yolüstündeki bütün altyapıya değinilmiş ve belgesel bir eser oluşturulmuştur. Osmanlı Devleti'nin Trabzon-Erzurum- Bayezid yoluna ilişkin yapım-onarım çalışmalarıyla, bölgede yapılması tasarlanan demiryolları, çalışmanın gövdesini oluşturmaktadır. Trabzon-Erzurum-Bayezid yolu, bu yol üzerindeki halkın ve bölgenin en önemli geçim kaynaklarından biridir. Hem devlet hem de halk açısından, bu birincil özellik, İran transit ticaretiyle doğrudan ilişkilidir. Rusya, özellikle 1869 yılından itibaren Karadeniz'i Hazar Denizi'ne demiryollarıyla bağlamaya başlamıştı. Bu da, İran transit ticaretinin Tebriz-Erzurum-Trabzon karayolundan Rusya'nın Kafkas demiryollarına kaymasına yolaçtı. Dolayısıyla hem Osmanlı Devleti, hem de yolüstü halkı büyük oranda ekonomik kayba uğradı. Ancak, 1883'te Ruslar'ın ani kararıyla Rus yolundan kesilen İran transit ticareti, zorunlu olarak Erzurum-Trabzon yoluna döndü. Trabzon-Tebriz yolunun ticarî bir hat olması, bu yolun emniyetli bulunmasını gerekli kılan ekonomik bir sebepti. Görüldüğü kadarıyla, savaş halleri dışında, Osmanlı Devleti güvenlik sorununu çözebilmiştir. Rastlanan bazı uygunsuzluklar ise, önemli sayılmayacak şeylerdi. Güvenlik gibi birer altyapı olan han ve köprülerle, nakliye ve karantina da incelenmiş; özellikle karantinanın ticarî önem ve etkisine değinilmiştir. Yolun geçtiği güzergâhlar ise, bir bölüme konu edilmiştir. Sonuç olarak bu eser, sözkonusu yolun her yönlü incelenmesiyle oluşturulmuş bir altyapı çalışmasıdır.

Abstract:
This study named "Trabzon-Erzurum-Bayezid Road( 1850- 1900)" aims the investigation of this road in every respect. Besides, one part of the study focuses on 19th century Ottoman State road system. Because this century is the constructive law period of Ottoman State. For this reason, the above-mentioned period reveals the legitimate condition and technical developments of Ottoman road system. The study includes Trabzon harbour as well as the sub-structure along the road; thus, it can be considered as a documentary study. The core of the study consists of the construction and repair of Ottoman State's Trabzon-Erzurum-Bayezid road, and the railroads which were planned to be constructed. Trabzon-Erzurum-Bayezid road is one the most important income sources of the area and of the inhabitants along the road. This primary characteristics both for the country and for the people is directly related with transportation to Iran. Russia started to connect Black Sea and Caspian Sea by railroads beginning especially from 1869. This caused the change of Iranian trade of transportation from Tebriz-Erzurum-Trabzon road to Caucasian railroad of Russia. Thus, both Ottoman State and the people along the road had heavy economic loss. But, with the sudden decision of Russians in 1883, Iranian trade of transportation through Russia ended and Erzurum-Trabzon road inevitably started to be wed again. The fact that Trabzon-Tebriz road was a commercial one was an economical reason for the necessity of security along the road. As far as we observed, Ottoman State was able to establish security expect the that were faced were unimportant ones; we focused also on the security precautions in hans and bridges, during transportation and quarantine; especially the commercial influence of quarantine was focused on. The areas where the road passes was studied in one part As a result, this work is a study of sub-structure consisting of the investigation of the road in every respect.