Girişimsel eylemler ve dinamik kabiliyetler: Kurumsal bağlamın ılımlaştırıcı rolü
Entreprenuerial actions and dynamic capabilities: The moderator role of institutional context
Yazar: SERAP KORKARER
Danışman: PROF. DR. MAHMUT HIZIROĞLU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Algı eylemleri = Perception verbs ; Dinamik yetenekler = Dynamic capabilities ; Eylem = Action ; Girişimsel oryantasyon = Entrepreneurship orientation ; Keşfetme yönelimi = Exploation orientation ; Kurumsal kuram = Institutional theory ; Sosyal sermaye = Social capital ; Stratejik yönelim = Strategic orientation ; Yaratıcı yıkım = Creative destruction ; Yeni kurumsalcılık = Neo-institutionalism

Özet:
Bu tez çalışmasında firmaların dinamik kabiliyetleri ile girişimsel eylem tarzı arasındaki ilişkide kurumsal bağlamın ılımlaştırıcı rolü araştırılmaktadır. İlgili literatürde, dimanik kabiliyetler ve girişimsel eylemler arasındaki ilişkiye dair son yıllarda artan bir düzeyde kavramsal ve kuramsal çalışma yapılmasına ve az sayıda görgül çalışma yapılmasına rağmen dinamik kabiliyetlerin girişimsel eylemlerin farklı tipolojileri üzerinde nasıl bir etkisi olduğu araştırmalara konu edilmemiştir. Bir başka ifadeyle, literatürde girişimcilik ve dinamik kabiliyetler ile ilgili çalışmalar ya bir bütün olarak girişimsel yönelim/eğilimin dinamik kabiliyetler üzerindeki ilişkisine veya dinamik kabiliyetlerin girişimsel eğilim üzerindeki etkisine ya da her iki olgunun etkileşimsel bir şekilde firma performansı üzerindeki etkisine odaklanmaktadır. Girşimsel eylemleri, Kirzneryan bir anlayışla keşfedici girişimsel eylemler ve Schumpeteryan bir anlayışla yaratıcı girişimsel eylemler olarak kategorize eden ve dinamik kabiliyetlerin her bir boyutunun bu iki farklı girişim tipolojisi üzerinden araştırmaya konu eden bir çalışmaya rastlanmamıştır.
Dinamik kabiliyetler yaklaşımının doğasının karmaşıklığı, dinamik kabiliyetlerin değer yaratmadaki rolü ile ilgili yapılan çalışmaların sonuçlarının da tutarsız olmasına neden olmaktadır. Bununla birlikte, rekabet avantajı yaratmada ve sürdürmede en güçlü açıklayıcı yaklaşımlardan biri olarak kabul edilen Dinamik Kabiliyetler yaklaşımının bu öneminden dolayı, değer yaratmadaki rolüne ilişkin araştırmaların daha fazla yapılmasına ihtiyaç duyulmaktadır. Özellikle fırsatları tanımlayan, keşfeden, yaratan ve bunlardan faydalanan girişimci aktörlerin/firmaların değer yaratma sürecinin bir parçası olduğu düşünüldüğünde, dinamik kabiliyetlerin bu süreç üzerindeki rolü daha da önem kazanmaktadır. Ancak, fırsatları tanıma, keşfetme, yaratma ve bunlardan yararlanma olguları farklı epistemolojik temellere sahiptir. İlki eleştirel gerçekçi bakış açısına sahip ve fırsatı insan zihninden bağımsız keşfedilmeyi bekleyen  nesnel bir gerçeklik olarak ele alarak tanımlayan epistemoloji, ikincisi ise evrimci bakış açısıyla fırsatı insan zihninin bir ürünü olarak öznel bir sürecin inşası ile tanımlayan epistemoloji. Bu nedenle girişimsel eylemleri tek bir davranış biçimine yön veren tek tanımlı bir fırsat olgusunun sonucu olarak almak, girişimciliğin doğasını tam anlamıyla ortaya koymakta yetersiz kalacaktır. Bu tez, bu açıdan dinamik kabiliyetlerin bu iki farklı epistemolojiye ve dolayısıyla fırsat tanımına sahip girişimci tipojileri üzerindeki etkisini ortaya koymaktadır. 
Diğer taraftan, firmaların içinde bulunduğu kurumsal bağlamları (düzenleyici, normatif ve kültürel-bilişsel), stratejik eylemlerini yönlendirmekte ve girişimsel eylem tarzının ortaya çıkmasında güçlü etkiye sahip olmaktadır. Kurumsal bağlam, her bir aktörün öznel yorumlarını, süreçler ve yapıların içiçe geçtiği bir bütünü içermektedir. Girişimcilerin içinde yer aldığı kurumsal bağlam tarafından hem kısıtlandığı hem de etkinleştirildiği literatürde yaygın olarak kabul edilmektedir. Bununla birlikte kurumsal bağlam ve girişimcilik ilişkisine dair yapılan araştırmalar, genellikle farklı ülkelerin kurumsal bağlamlarının o ülkelerdeki girişimcilik çabalarının yüksek büyüme faaliyetlerine yönelik olma derecesini açıklamaya odaklanmıştır. Oysa, bir ülke içinde de kurumsal bağlamın girişimci aktörler/firmalar tarafından farklı algılanabilmesi söz konusudur. Bu sebeple, araştırmamıza dinamik kabiliyetler ve girişimci eylem tipolojileri arasındaki ilişkide kurumsal bağlamın düzenleyici, normatif ve bilişsel boyutlarının ılımlaştırıcı rolü de incelenmiştir. 
Bu kapsamda çalışmada, keşfedici ve açıklayıcı amaca yönelik ikincil ve birincil veri kaynaklarından faydalanılarak Türkiye bağlamında faaliyette bulunan 805 firmadan elde edilen anket verileri ile her üç boyut arasındaki ilişki incelenmektedir. Çalışmadan elde edilen verilere ilişki yapılan istitistiksel analizlerine göre, dinamik kabiliyetlerin algılama, kavrama ve dönüştürme boyutlarının her birinin hem keşfedici hem de yaratıcı tarzda girişimci eylem tipolojileri üzerinde pozitif etkisi tespit edilmiştir. Bununla birlikte dinamik kabiliyetlerin keşfedici ve yaratıcı girişimci eylem tipolojileri üzerindeki etkisinde algılanan kurumsal bağlamın boyutlarının ılımlaştırıcı etkileri açısından farklı sonuçlar elde edilmiştir.

Abstract:
In this thesis, the moderating role of the institutional context in the relationship between the dynamic capabilities of firms and their entrepreneurial style of action is investigated. Although there has been an increasing amount of conceptual and theoretical studies on the relationship between dynamic capabilities and entrepreneurial actions in the relevant literature and few empirical studies in recent years, the impact of dynamic capabilities on different typologies of entrepreneurial actions has not been studied. In other words, studies on entrepreneurship and dynamic capabilities in the literature focus on either the relationship of entrepreneurial orientation/tendency as a whole, or the impact of dynamic capabilities on entrepreneurial actions or the impact of both phenomena on firm performance in an interactive way. No study has been found that categorizes entrepreneurial actions as discovery entrepreneurial actions with a Kirznerian understanding and as creative entrepreneurial actions with a Schumpeterian understanding and researches each dimension of dynamic capabilities through these two different initiative typologies.
The complexity of the nature of the dynamic capabilities approach causes the results of studies on the role of dynamic capabilities in creating value to be inconsistent. However, due to the importance of the Dynamic Capabilities approach, which is considered one of the most powerful explanatory approaches in creating and maintaining competitive advantage, more research is needed on its role in value creation. Especially when it is considered that recognizing, discovering, creating and exploiting opportunities is a part of the value creation process of entrepreneurial actors/firms, the role of dynamic capabilities in this process becomes even more important. However, the phenomena of recognizing, discovering, creating and exploiting opportunities have different epistemological foundations. The first is epistemology, which has a critical realist perspective and defines opportunity as an objective reality waiting to be discovered independently of the human mind, and the second is epistemology, which, from an evolutionist perspective, defines opportunity as a product of the human mind, with the construction of a subjective process. For this reason, taking entrepreneurial actions as the result of a single-defined opportunity phenomenon that guides a single behavior will be insufficient to fully reveal the nature of entrepreneurship. In this respect, this thesis reveals the impact of dynamic capabilities on these two different epistemologies and thus entrepreneurial typologies with opportunity definitions.
On the other hand, the institutional contexts (regulatory, normative and cultural-cognitive) in which the firms are in direct their strategic actions and have a strong influence on the emergence of the entrepreneurial action style. The institutional context includes the subjective interpretations of each actor, a whole in which processes and structures are intertwined. It is widely accepted in the literature that entrepreneurs are both constrained and enabled by the institutional context in which they are located. However, research on the relationship between the institutional context and entrepreneurship has generally focused on explaining the degree to which the institutional contexts of different countries are oriented towards high-growth activities of entrepreneurial efforts in those countries. However, it is possible that the institutional context can be perceived differently by entrepreneurial actors/firms within a country. For this reason, the moderator role of the regulatory, normative and cognitive dimensions of the institutional context in the relationship between dynamic capabilities and entrepreneurial action typologies was also examined in our research.
In this context, the study examines the relationship between all three dimensions and the survey data obtained from 805 companies operating in the context of Turkey by making use of secondary and primary data sources for exploratory and explanatory purposes. According to the statistical analyzes related to the data obtained from the study, it has been determined that each of the sensing, seizing and reconfiguration dimensions of dynamic capabilities has a positive effect on entrepreneurial action typologies in both discovery and creative style. However, different results have been obtained in terms of the moderator effects of the dimensions of the perceived institutional context in the effect of dynamic capabilities on discovery and creative entrepreneurial action typologies.