Sigara bırakma davranışlarını değerlendirmek için sağlık inanç modeli'ne dayalı ölçek geliştirme
Scale development based on the health belief model to evaluate smoking cessation behaviors
Yazar: NURSENA ALAGÖZ
Danışman: DOÇ. DR. BETÜL AKTAŞ ; DOÇ. DR. AYŞE BERİVAN BAKAN
Sanko Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Halk Sağlığı Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Bağımlılık = Dependency ; Güvenilirlik ve geçerlilik = Reproducibility of results ; Halk sağlığı = Public health ; Sağlık inanç modeli = Health belief model ; Sigara içme = Smoking ; Sigarayı bırakma = Smoking cessation ; Tütün = Tobacco ; Ölçek geliştirme = Scale development ; Ölçekler = Scales

Özet:
Metadolojik türdeki bu çalışma, sigara bırakmaya yönelik davranışları açıklayabilmek ama-cıyla Sağlık İnanç Modeli temelli bir ölçek geliştirilmek için yapılmıştır. Veriler online anket yöntemi ile Eylül 2020 – Şubat 2021 tarihleri aralığında araştırmaya katılmayı kabul eden 720 birey ile tamamlanmıştır. Araştırmanın evrenini sigara içtiğini belirten 18 yaş üzeri ye-tişkin bireyler oluşturmaktadır. Veri toplanmasında Tanıtıcı Bilgi Formu ve Sigara Bırakma Davranışı Sağlık İnanç Modeli Ölçeği (SBD-SİM ölçeği) kullanılmıştır. İstatiksel analizi SPSS 26.0 ve AMOS istatistik paket programında yapılmıştır. Ölçeğin geçerlik çalışması için ilk aşamada kapsam geçerliliği için 10 uzman görüşüne başvurulmuştur. Değerlendirme-ler sonucunda ölçekte yer alan 1 ifade (madde 73) .62'nin altında değer aldığı için ölçekten çıkarılmıştır. Modelin güvenirliğini test etmek için Cronbach Alpha iç tutarlılık analizi, Madde-Toplam Korelasyonu ve Test-Tekrar Test, yapı geçerliğini ve faktör yapısını test etmek için Açımlayıcı Faktör Analizi yapılmıştır. Açımlayıcı faktör analizinde maddelerin faktör yüklerinin birinci faktörde .535 ile .783 arasında, ikinci faktörde .715 ile .804 arasın-da, üçüncü faktörde .593 ile .797 arasında, dördüncü faktörde ise .590 ile .690 arasında değer aldığı izlenmiştir. Ölçekteki maddelerin Kapsam Geçerlik İndeksi (KGİ) değeri 0.988, Kapsam Geçerlik Ölçütü (KGÖ) değeri ise 0.800 olarak tespit edilmiştir. KMO de-ğeri 0.926 ve Bartlett's testi değeri 16489,65 (p<0.001) olarak belirlenmiştir. Doğrulayıcı faktör analizi sonucunda ölçeğin, ki-kare istatistiğinin serbestlik derecelerine oranı CMIN/DF: 3,68; (RMSEA) 0.06; (GFI) 0,85; (RMR) 0,10; (AGFI) 0,82 ve (CFI) değeri ise 0,95 olarak bulunmuştur. Ölçeğin geçerliği için yapılan doğrulayıcı faktör analizi uyum değerleri istenilen düzeyde yeterli bulunmuştur. Ölçeğin güvenilirliği için yapılan iç tutarlılık analizi cronbach alfa değerlerinin birinci faktör (Algılanan Duyarlılık ve Ciddiyet) için 0.93, ikinci faktör (Algılanan Engel) için 0,91, üçüncü faktör (Öz Yeterlilik) için 0,85 ve dördüncü faktör (Algılanan Yarar) için 0,86 olduğu belirlendi. Ölçekten, model gereği toplam puan hesaplanmadığı için sadece alt boyutları için Cronbach alfa değeri hesaplan-mıştır. Ölçeğin test-tekrar test puan ortalamaları arasındaki uyumluluğu gösteren Pearson korelasyon analizinde, Algılanan Duyarlılık-Ciddiyet ve Öz Yeterlilik boyutlarında iki öl-çüm arasında pozitif yönde ve istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmuştur (r=0,507 p<0,002, r=0,477 p<0,004). Ancak Algılanan Engel ve Algılanan Yarar boyutlarında iki ölçüm arasında anlamlı bir ilişki saptanmamıştır (r=0,171 p>0,05, r=0,117 p>0,05).  Analiz-ler sonrasında 37 maddeye inen Sigara Bırakma Davranışı Sağlık İnanç Modeli Ölçeği (SBD-SİM ölçeği) duyarlılık ve ciddiyet algısı, engel algısı, öz yeterlilik ve yarar algısı ol-mak üzere dört alt boyut içermektedir. Ölçeğin değerlendirilmesi alt boyutlar üzerinden gerçekleştirilir. Bu çalışmada geliştirilen ölçüm aracının farklı dil ve kültürlere adaptasyonu yapılarak geniş bir kullanım alanı bulacağını ve sigara ile mücadele eden birey ve kurumlara önemli katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Abstract:
The study of the methodological type was made to be modeled on an augmentation basis to simplify this study. The data were completed with the online survey method from Sep-tember 2020 to February 2021, with 720 submissions accepting to participate. He prefers the age of 18, whose research indicates that he smokes. Introductory Information Form and Smoking Cessation Behavior Health Belief Model Scale (SBD-SIM scale) were used in the data. Statistical analysis is SPSS 26.0 and AMOS statistical. For the first compre-hensive comprehensiveness for the validity study of the scale, the opinions of 10 experts were consulted. Place purchased for valuations is reviewed under 1 statement. To test the reliability of the model, exploratory factor analysis was performed to analyze the Cronbach Alpha internally, to test the construct validity and factor-Total Correlation and Test-Retest. In the exploratory factor analysis, the significant burdens are evaluated between .535 and .783 in the first factor, between .593 and .797 in the elite factor, and between .590 and .690 in the elite factor. The Index () value included in the criterion in the scale was calcu-lated as 0.988, and the Comprehensive Sugar Criteria (CGI) as 0,800. The KMO value is 0,926 and the Bartlett's test value is 16489,65 (p<0.001). CMIN/DF with the potential of chi-square as confirmatory factor generator: 3.68; (RMSEA) 0,06; (GFI) 0,85; (RMR) 0,10; (AGFI) would be 0,82 and (CFI) would be 0,95. It may be appropriate in terms of factor analysis values that are correct for the validity of the correct criterion. For the reliability of the scale, the cronbach's alpha values of the internal well-being analysis were determined as 0.93 for the first factor (Perceptional Sensitivity and Severity), 0,91 for the second factor (Perceived Barrier), 0.85 for Selection (Missed Barrier), and 0,86 for the prominent factor (Perceived Benefit). Cronbach's alpha value was calculated for only sub-dimensions from the scale, since the model was not scored in total. It is an indicator of the agreement be-tween the means of the test-retest scores of the scale. On the Perceived Sensitivity-Severity and Self-Efficacy measures, with a relationship between the two measures as choice and target (r=0,507 p<0,002, r=0,477 p<0,004). However, no significant correlation was found between two dimensions in Perceived Barrier and Perceived Benefit dimensions (r=0,171 p>0,05, r=0,117 p>0,05). Smoking behavior Health Belief Scale (SBD-SIM monitoring) (SBD-SIM monitoring) The evaluations of the scale are based on sub-dimensions. The ad-aptation of tools suitable for this use to different language cultures is a wide range of uses and products grown from smoking-related grown and grown materials.