Neorealizm çerçevesinde İran dış politikasında vekâlet savaşları: Lübnan, Yemen, Irak ve Suriye örneği
Project wars in Iran foreign policy within the framework of neorealism: The case of Lebanon, Yemen, Iraq and Syria
Yazar: ESLAM EZZATI BABI
Danışman: DOÇ. DR. LEVENT ERSİN ORALLI
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations

Özet:
Vekil gruplara ve vekâlet savaşlarına başvurmak, Soğuk Savaş sırasındaki süper güçlerin rekabetinden kaynaklanmıştır. İki kutuplu sistemin çökmesinden sonra, Batı Asya'daki ana oyuncular, bölgesel düzeni yeniden tanımlamada ana faktör olan doğrudan askeri çatışma yerine, giderek artan bir şekilde vekil grupları kullanmayı tercih etmişlerdir. Ağır maddi ve manevi zararlar getirebilecek doğrudan ve yüz yüze savaşlardan kaçınmak için genellikle rakip güçlerin hedefleri doğrultusunda yürütülen vekâlet savaşları da yeni dönemde büyük hedefleri ilerletmenin araçlarından biri olarak kullanılmıştır. Batılı analistlerin çoğu, özellikle Amerikalılar, esas olarak İran'ın dış politikasına saldırgan Realizm perspektifinden bakmışlardır. Bu yazarlar, İran'ın bölgesel hegemonya doğrultusunda gücünü maksimize etmeye yönelik hedeflerini ve dış politikalarını son derece mezhepçi ve saldırgan olarak değerlendirmektedir. Ancak bazı analistler, İran'ın dış politikasının güvenlik ve savunma tehditlerini ortadan kaldırdığını da düşünmektedir. Bu bilgiler kapsamında İran İslam Cumhuriyeti'nin bölgedeki vekâlet savaşlarıyla elde etmek istediği hedefleri incelemek bu çalışmanın temel amacını ortaya koymaktadır. Bu araştırmanın temel sorunsalı, iki kutuplu uluslararası sistemin çökmesinden sonra İran'ın Orta Doğu'daki vekâlet savaşlarındaki amacının ne olduğu ve bu vekil grupların İran'ın dış politika stratejisinde nasıl bir rol oynadığı üzerine inşa edilmiştir. Tezin hipotezi, İran'ın tartışılan vekâlet savaşları dış politikasının amacının bölgede nüfuzunu genişletmek, hegemonik bir güç haline gelmek, güvenliği sağlamak ve tehditleri önlemek olduğudur. Bu nedenle, bu tezin teorik çerçevesi, saldırı ve savunma olmak üzere iki kola ayrılan Neorealizm üzerine kuruludur. Araştırma metodu olarak betimsel-analitik araştırma yöntemi tercih edilmiştir. Veri toplama aracı ise konuyla ilgili olarak mevcut literatür ve dijital kaynaklardan oluşmaktadır.

Abstract:
The resort to proxy groups and proxy wars arose from the rivalry of the superpowers during the Cold War. After the collapse of the bipolar system, the main players in West Asia increasingly preferred to use proxy groups rather than direct military confrontation, which was the main factor in redefining the regional order. In order to avoid direct and face-to-face wars that can bring heavy material and moral damages, proxy wars, which are generally carried out in line with the targets of rival powers, were also used as one of the tools to advance big goals in the new period. Most Western analysts, especially Americans, have primarily looked at Iran's foreign policy from the perspective of aggressive Realism. These authors consider Iran's goals and foreign policies aimed at maximizing its power in line with regional hegemony as extremely sectarian and aggressive. However, some analysts also think that Iran's foreign policy eliminates security and defense threats. Within the scope of this information, examining the targets that the Islamic Republic of Iran wants to achieve through proxy wars in the region reveals the main purpose of this study. The main problematic of this research is based on what was Iran's purpose in proxy wars in the Middle East after the collapse of the bipolar international system and what role these proxy groups played in Iran's foreign policy strategy. The hypothesis of the thesis is that the purpose of the discussed proxy wars foreign policy of Iran is to expand its influence in the region, become a