Doğu Anadolu Bölgesi'ndeki etnografya müzeleri ile bu bölge müzelerindeki etnografik eser seksiyonlarının idari, sosyal ve kültürel açıdan incelenmesi
Administrative, social and cultural examination of ethnographic museums and sections of Ethnographic articles in the Eastern Anatolia Region
Yazar: HATİCE ENGİN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET KULAZ
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Sanat Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Müzecilik = Museology

Özet:
Etnografya müzeleri, geçmiş ve günümüz arasında bir bağ kurarak halka ait maddi ve manevi kültür birikimlerini "şimdiki zamana" aktarmayı hedefleyen müzelerdir. Bu müzelerin temelde kuruluş amaçlarına baktığımızda, milliyetçilik fikri ile ortaya çıktıklarını söylemek mümkündür. Özellikle Fransız İhtilali ile birlikte Avrupa'da ortaya çıkan ulus devletlerinin milliyetçilik fikri, etnografya alanındaki çalışmalarını hızlandırmıştır. Bu çalışmalar ile etnografya müzeleri, ulus hakkındaki tüm bilgileri toparlayan bir hafıza mekân olarak işlev gören kuruluşlar olarak açılmışlardır. Etnografyanın Türkiye'de gelişimi ise Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemi ile Cumhuriyet'in erken dönemine tekabül etmektedir. Cumhuriyetin kuruluşu ile Türk milliyetçiliğine verilen önem beraberinde etnografya, folklor ve antropoloji çalışmalarını da getirmiştir. Bu anlamda yeni kurulan devlet, Anadolu'nun Türk yurdu olarak kabul edilmesini ve Orta Asya'ya dayanan geniş bir Türk kültür anlayışını benimseyerek kültür çalışmalarını bu yönde geliştirmeyi amaç edinmiştir. Atatürk, Türkiye Cumhuriyet Devleti'nin temelinin kültür olduğunu ifade ederek, yapılacak çalışmaları da bu anlamda yönlendirmiştir. 
Bu çalışmada amaç, Türkiye genelinde müzecilik açısından geri planda kalmış olan etnografya müze ve bölümlerinin, özelde Doğu Anadolu Bölgesi'ndeki durumuna dikkat çekerek, bu müzelerin neden ikinci planda kaldığı sorunsallığı üzerinde durmaktır. Dolayısıyla Türkiye'de zaman içerisinde müzecilik anlayışında meydana gelen değişimlerin, etnografya müzelerine neden tesir etmediği ve halkın kültürünü yansıtan bu müzelerin geri planda kalma sebeplerinin irdelenmesi hedeflenmektedir. Çalışmada, Doğu Anadolu Bölgesi'nde yer alan sekiz adet müze örneği bu çerçevede ele alınmıştır.  Ele alınan müzelerin fiziki yapıları, teşhir tanzim düzeni, yönetim ve personel durumu sosyal ve kültürel faaliyetleri gibi alt başlıklara yer verilerek, konu daha detaylı incelenmeye çalışılmıştır. Ayrıca bu müzelerde sergilenen sınırlı sayıdaki eserlerden de hareketle yörelerin etnografik ve folklorik malzeme açısından zengin potansiyeli öne çıkarılarak, bunun müzelere ne düzeyde yansıtıldığı konusu da ele alınmıştır.

Abstract:
Ethnography museums are museums that aim to bring the material and spiritual cultures of the people to the "present time" by establishing a link between the past and the future. It is possible to say that these museums should come up with intellectualism in order to have a chance. Especially the idea of nation-state that emerged with the French Revolution has reviewed ethnographies. With these studies, ethnography museums were organized as general administrative institutions as a history of all educational institutions. The price of ethnography in Turkey corresponds to the last period of the Ottoman Empire and the early period of the Republic. He gives place to the future of the Republic and to give importance to the Turk in an important ethnography, folklore and anthropology research. In this sense, the new states aimed to develop cultural education by adopting a wide Turkish culture based on Central Asia and accepting Anatolia as the Turkish homeland. Atatürk directed the studies that will express that the foundation of the Republic of Turkey is cultural in this direction. Hence, they are products that are used as packaging materials and are best used as industrial products. 
The aim of this study is to emphasize the problem of why these museums are in the background by drawing attention to the situation of ethnography museums and departments, which have remained in the background in terms of museology throughout Turkey, especially in the Eastern Anatolia Region. Therefore, it is aimed to examine why the changes in the understanding of museology in Turkey do not affect the ethnography museums and the reasons why these museums, which reflect the culture of the people, remain in the background. In this study, eight museum examples located in the Eastern Anatolia Region were handled within this framework. The subject has been tried to be examined in more detail by including subheadings such as the physical structures of these museums, the exhibition arrangement, management and personnel status, social and cultural activities. In addition, based on the limited number of works exhibited in these museums, the rich potential of the regions in terms of ethnographic and folkloric materials has been highlighted and the issue of how this is reflected in the museums has been discussed.