Dinleme eforu değerlendirilmesinde kullanılan objektif yöntemlerin nöral kaynaklar açısından değerlendirilmesi
Evaluating objective methods in terms of neural resources in the evaluation of listening effort
Yazar: SAMET KILIÇ
Danışman: DOÇ. DR. MERAL DİDEM TÜRKYILMAZ
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Odyoloji Ana Bilim Dalı / Odyoloji ve Konuşma Bozuklukları Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Kulak Burun ve Boğaz = Otorhinolaryngology (Ear-Nose-Throat)
Dizin: Bellek = Memory ; Dikkat = Attention ; Dinleme = Listening ; Dinleme becerisi = Listening skill ; Elektroensefalografi = Electroencephalography ; Odyoloji = Audiology ; Pupilla = Pupil ; Çalışma belleği = Working memory ; İşitsel dikkat = Auditory attention

Özet:
Dinleme eforu değerlendirilmesinde kullanılan yöntemlerin ne tür nöral kaynaklara daha hassas olduğu ve bu ölçüm sonuçlarının birbiriyle ilişkisinin nasıl olduğu hala tam olarak açıklanamamıştır. Dinleme eforu değerlendirme yöntemlerinin eş zamanlı yapılması, katılımcının aynı motivasyon ve nöral kaynak seviyesinde olmasını sağlamak açısından çok önemlidir. Bu çalışmanın amacı, dinleme eforu ölçümünde kullanılan objektif yöntemlerin farklı şekilde bozulmuş konuşma uyaranları kullanarak, dinleme eforu için gerekli hangi nöral kaynaklara daha hassas olduğunun bireysel bilişsel ve işitsel işlemleme becerileri kontrolünde belirlenmesidir. Çalışmaya normal işitmeye sahip 19-34 yaş arası 49 birey katılmıştır.  Çalışma iki aşamada yapılmıştır. İlk aşamada katılımcılara, bozulmuş konuşma uyaranı ile (noise vocoded speech) zorlu dinleme ve tekrar etme görevi sırasında eşzamanlı pupillometri, EEG ve reaksiyon zamanı ölçümleri yapılmıştır. İkinci aşamada ise ilk aşama ile günün aynı saatinde ve aynı yorgunluk seviyesinde olmak kaydıyla; İşitsel Sözel Öğrenme Testi (İSÖT), Türkçe Matris Testi (TM) ve Dinlemede Dikkat Testi (DDT) uygulanmıştır. İSÖT sonuçları EEG alfa bandı genliği değişimi ile ilişkili iken DDT sonuçları pupillometri sonuçları ile daha ilişkilidir. Uyaran zorluğu arttıkça pupil dilatasyonu da artmış iken, EEG sonuçları ile uyumlu değildir. Eş zamanlı dinleme eforu değerlendirilmesi yapılan bu çalışma işitsel dikkat ve belleğin eforla ilişkisini de değerlendiren ilk çalışma olmuştur. 
Anahtar Kelimeler: Dinleme Eforu, Elektroensefalografi, Pupillometri, İşitsel Dikkat, Sözel Çalışma Belleği

Abstract:
It is still not fully explained what kind of neural sources the methods used in the assessment of listening effort are more sensitive to and how these measurement results are related to each other. The simultaneous implementation of listening effort assessment methods is very important in order to ensure that the participant is at the same motivation and neural resource level. The aim of this study is to determine which neural resources required for listening effort are more sensitive, under the control of individual cognitive and auditory processing skills, by using differently distorted speech stimuli and objective methods used in the measurement of listening effort. 49 individuals between the ages of 19-34 with normal hearing participated in the study. The study was carried out in two stages. In the first stage, simultaneous pupillometry, EEG and reaction time measurements were made during the challenging listening and repetition task with the impaired speech stimulus (noise vocoded speech). In the second stage, at the same time of the day and at the same level of fatigue as the first stage; Auditory Verbal Learning Test, Turkish Matrix Test and Listening Attention Test were applied. TAIL results are more correlated with pupillometry results, while AVLT results are associated with EEG alpha band amplitude change. While pupil dilatation increased as the stimulus difficulty increased, it was not compatible with EEG results. This study, in which simultaneous listening effort was evaluated, was the first study to evaluate the relationship between auditory attention and memory with effort.
Keywords: Listening Effort, Electroencephalography, Pupillometry, Auditory Attention, Verbal Working Memory