Demir ve çelik malzemenin mimaride kullanımı – geleneksel Tarsus yapıları bağlamında bir inceleme
Use of iron and steel materials in architecture - an investigation within the context of traditional structures in Tarsus
Yazar: RUKİYE TÜTER
Danışman: PROF. DR. FAZİLET DUYGU SABAN
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Endüstriyel üretim öncesinde yapıların strüktürel kurgusunda taş, kerpiç, tuğla, ahşap gibi geleneksel malzemeler kullanılırken, metal ve cam gibi malzemeler üretim ve kaynak temininde yaşanan sıkıntılar nedeniyle yapıya strüktürel olmayan kullanımlarda katılabilmiştir. Endüstri devrimi sonrasında demir ve alaşım formu olan çelik ile cam ve beton gibi malzemeler, geliştirilen yapım teknikleri sayesinde yeni mimari anlayışların ortaya çıkmasına ve farklı yapı formlarının oluşturulmasına sebep olmuştur. Ülkemizde ise süreç Avrupa veya Amerika ile benzer şekilde ilerlememiş, yapıya malzemelerin katılımı daha muhafazakâr ve geleneksel bir yaklaşımla gerçekleşmiştir. 
Bu çalışmanın amacı, demir ve çelik malzemenin geleneksel yapılardaki kullanımını Tarsus'ta yer alan geleneksel yapılar üzerinden incelemektir. Bu amaçla kent merkezinde yer alan 29 adet geleneksel yapı, demir ve çelik malzemenin cumbalarda ve konsol  detaylarında strüktürel açıdan kullanımı bağlamında irdelenmiştir.
Çalışma sonucunda malzemenin yörede üç farklı tipte kullanıldığı, bu kullanımlardan ikisinin yapının özgünlüğü korunarak gerçekleştirildiği, diğer kullanım tipinin ise yapıya tadilat amaçlı sonradan eklemelerle oluştuğu görülmüştür. Sonuç olarak strüktürel anlamda çıkmalardaki taşıyıcı elemanların çelik malzeme, süsleme elemanları ile çıkma altı destek elemanlarının ise demir malzeme tercih edilerek uygulandığı tespit edilmiştir.

Abstract:
Before industrial production, materials such as stone, brick, mud brick and wood were used in structural design, while materials such as metal and glass joined buildings as non-structural elements due to the difficulties in production and resources. After the industrial revolution, materials such as iron, it's alloy form steel, glass and concrete, caused new architectural understandings and different building forms to be created depending on the new construction techniques developed. The process of using new materials in Turkey did not progress in a similar way to that of Europe and America, and the participation of new materials in architecture occurred in a conservative and traditional manner. 
The purpose of this thesis is to examine the use of iron and steel materials in architecture over the traditional buildings which are located in Tarsus. For this purpose; 29 traditional buildings located in city center are examined in terms of the structural uses of iron and steel materials within the context of alcoves and façade details. 
Findings of the study, revealed that iron and steel materials are used in three different types within the traditional buildings in Tarsus. It's seen that two of the uses are applied in contemplation of preserving the originality of the structures, while the third use comprised of additions for the purpose of renovation which affected the originality of the structures. As a result of the study it can be concluded that, steel was used for primary bearing elements in the cantilevers with structural purposes, while secondary support elements or decorative elements called as 'Furus' in the cantilevers of traditional buildings in Tarsus were made with iron.