Devlet eksenli soylulaşma ve yerel halk: Neslişah ve Hatice Sultan mahalleleri (Sulukule) örneği
State-led gentrification and the local residents: The case of Neslişah and Hatice Sultan neighborhoods (Sulukule)
Yazar: TOLGA İSLAM
Danışman: DOÇ. DR. ZEYNEP ENLİL
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Şehir Planlama Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Sosyoloji = Sociology ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Yenileme süreçleri = Renewal processes

Özet:
Devlet Eksenli Soylulaşma, 90 sonrası dönemde ortaya çıkan küresel ölçekteki yeni soylulaşma dalgasının farklı tezahür şekillerinden biri olarak karşımıza çıkmaktadır. İstanbul bu süreç ile 2005 yılında çıkarılan 5366 sayılı ?Yıpranan Tarihi Ve Kültürel Taşınmaz Varlıkların Yenilenerek Korunması ve Yaşatılarak Kullanılması Hakkında Kanun? ile tanışmıştır. İstanbul'da gerçekleşmekte olan devlet eksenli soylulaşma dalgasının onu önceki dönemlerden ayıran beş temel özelliği tespit edilmiştir. 2005 sonrası soylulaşma, yeni aktörler içermekte, daha önce görülmedik bir hız ve ölçekte gerçekleşmekte, riskli alanlara doğru sıçramakta, sosyal politikalar ile desteklenmekte ve soylulaşma karşıtı hareketlere evsahipliği yapmaktadır. Çalışma alanı olarak seçilen Sulukule bölgesi, kentsel yenileme merkezli soylulaşma süreçleri içerisinde sonuçları gözlenebilen tek örnek olarak karşımıza çıkmaktadır. Çalışma alanında kantitatif ve kalitatif yöntemler bir arada kullanılmış; 2007 sonunda gerçekleştirilen anketin ardından, 2009 başında alanda derinlemesine mülakatlar yapılmıştır. Anket sonuçları, Sulukule'de oldukça kırılgan ve dezavantajlı bir kesimin yaşamakta olduğunu ortaya koymaktadır. Anketin gerçekleştirildiği tarihte sakinlerin büyük çoğunluğu mahallelerinde gerçekleşecek olan yenileme projesine karşı olduklarını bildirmiştir. Sakinlerin proje destek eğilimlerinde, güvenlikten memnuniyet ve mahallede kalış süreleri olmak üzere iki belirleyici etken tespit edilmiştir. Derinlemesine mülakatlar, sakinlerin gerek mahalleye, gerekse yenileme projesine ilişkin farklı algılama biçimlerine sahip olduklarını göstermektedir. Projenin gerçekleşmesinden memnun olsun veya olmasın sakinlerin önemli bir bölümü mahallelerinin ortadan kalkmış olmasından üzüntü duymaktadır. Projeye yönelik itirazların mahalle içinde belli bir düzeyde kalmasının arkasındaki temel neden, projenin alandaki aktörlerin büyük bir bölümüne (alanda yaşayan/yaşamayan mülk sahipleri ve kiracılar/ücretsiz kullanıcılar) mülkiyet üzerinden bir takım ekonomik kazanımlar sağlamış olmasıdır. Bu kazanımların orta ve uzun vadede, özellikle kiracı sakinlerin kente tutunmaları için ne ölçüde yeterli olacağı konusu ise oldukça tartışmalıdır.

Abstract:
State-led gentrification emerges as a different manifestation of the new gentrification wave that is taking place at a global scale in the post 90s era. Istanbul has witnessed this process with the amendment of a new law, Law No. 5366: ?Law on Conservation by Renovation and Use through Revitalization of Deteriorated Historical Buildings?. Five main characteristics are identified that discerns the current state-led gentrification wave in Istanbul from earlier waves. The post-2005 gentrification in Istanbul involves new actors, takes place in an unprecedented speed and scale, leaps toward risky areas, is supported by social policies and hosts anti-gentrification movements. The selected study area, Sulukule, stands as the only example among the urban renewal based gentrification processes in the city, where the results of the process are to be observed. Quantitative and qualitative methods are used together in this study; after the survey conducted at the end of 2007, indepth interviews are carried out in the study area in the early 2009. Survey results reveal that Sulukule hosts a very vulnerable and disadvantaged population. At the time of the survey, the vast majority of the residents stated their disapproval to the renewal project that is to take place in their neighborhood. The most two significant indicators that effect the tendencies of the residents to support the the renewal project are satisfaction from security and length of stay in the neighborhood. The in-depth interviews indicate that the residents have different perceptions for both the neighborhood and the renewal project. Regardless from their opinion towards the renewal project, the majority of the resindents are unhappy about the demolishment of their neighborhood. The main reason behind the resistance to the project staying at a certain level is the economic opportunities that the project bestows to most of the actors in the area, including the owner residents, renter residents, landlords etc. However, whether these economical gains will be enough, for especially the renter residents, to survive in the medium and long term remains as a big question.