Sosyal devlet ilkesinin hukuki değeri
The legal value of social state
Yazar: ALTIN ASLI ŞİMŞEK
Danışman: PROF. DR. ANIL ÇEÇEN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Genel Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Hukuk = Law ; Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Anayasa = Constitution ; Anayasaya uygunluk = Constitutionality ; Devlet = State ; Hukuk = Law ; Hukuk devleti = State of law ; Hukuki yapı = Judical structure ; Küreselleşme = Globalization ; Refah devlet = Welfare state ; Sosyal devlet = Social state ; Sosyal haklar = Social rights

Özet:
Bu çalışma hem ulusal hem de uluslararası düzeyde tartışmalı olan sosyal devletin hukuki değerine odaklanmaktadır. Çalışmada kavramın anlamı ve sosyal devlet ile refah devleti kavramları arasındaki farklar; kavramların tarihsel kullanımı, kavramlar hakkındaki gelişmeler ve güncel tartışmalar bağlamında değerlendirilmiştir. Çalışma dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde sosyal devletin meydana gelmesinde önemli role sahip etkenler incelenmiştir. Çalışmanın ikinci bölümü sosyal devletin hedeflerinin incelenmesine ayrılmıştır. Sosyal devletin gerçekleştirmeyi amaçladığı üç temel hedefinden söz edilmektedir. Bunlar sosyal adalet, sosyal güvenlik ve sosyal kalkınmadır. Bir devletin bu hedefleri nasıl gerçekleştireceğini açıklamak için gerekli olan sosyal haklar, çalışmanın ağırlıklı olarak üçüncü bölümünde ele alınmaktadır. Bu çalışmanın üçüncü bölümünde sosyal haklar, sosyal devletin insan haklarına ilişkin boyutu olarak incelenmektedir. Kavramsal çerçeveyi ortaya koymak için sosyal hakların kökeni ve insan hakları içinde nasıl kategorize edildikleri üzerinde durulmaktadır. Sosyal hakların varlığının birey, toplum ve devlet arasındaki ilişki üzerinde önemli sonuçları mevcuttur. Özellikle devletlerin sosyal haklarla ilgili üç temel görevi söz konusudur. Bunlar korumak, saygı göstermek ve gereğini yerine getirmektir. Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme (ESKHUS) gibi Birleşmiş Milletler mekanizmaları; sosyal hakların yasama, yürütme ve yargı eliyle korunması ve sosyal politika araçlarını açıklamak için tartışılmaktadır. Küreselleşmenin, sosyal haklar üzerinde, sosyal devlet üzerindeki etkisine benzer bir etkisi söz konusudur. Dolayısıyla küreselleşmenin farklı boyutları çalışmanın üçüncü bölümünde analiz edilmektedir. Bu analize göre bir yandan ekonomik küreselleşme ve neoliberalizmin hem sosyal haklar hem de sosyal devlet üzerinde olumsuz etkisi söz konusuyken, diğer yandan ortaya çıkan yeni iletişim teknolojileri aracılığıyla yeni sosyal hak talepleri gündeme gelmektedir. Küreselleşmenin sosyal haklara etkisi hakkındaki güncel tartışmalarda yoksulluk çalışmaları ve hayırseverlik üzerinde de durulmaktadır. Adı geçen her iki kavram da sosyal devletin sosyal haklarla ilgili yükümlülüklerini aşındırmaktadır. Diğer yandan kentli hakları ve kırılgan ve risk altında olarak nitelendirilen dezavantajlı grupların insan hakları gibi yeni sosyal hak talepleri dile getirilmektedir. Uluslararası yargısal kararların ulusal düzeydeki etkileri ve bu noktada sosyal devlet ilkesinin sosyal hakların korunmasında nasıl bir direnç noktası olacağı konuları tartışılmaktadır. Bu çalışmanın dördüncü ve son bölümünde sosyal devlet ilkesinin değerinin açıklanabilmesi için Türk Anayasa Mahkemesi kararları incelenmektedir. Neoliberalizmin ve yeni muhafazakarlığın sosyal devlet ilkesini olduğu kadar hukuk devleti ilkesini de olumsuz yönde etkilediği görülmektedir. Bu bağlamda 1982 Anayasası'ndaki sosyal haklar rejimi ve Anayasa Mahkemesi'nin konuya yaklaşımı değerlendirilmiştir.

Abstract:
This dissertation focuses on the legal value of the social state which is problematic both on national and intenational level. Throughout the dissertation the meaning of the term and the differences between social state and welfare state models are discussed in the context of the historical usage of, developments and contemporary discussions about the terms. Dissertation consists of four main chapters. In the first chapter the economic and social factors which have importance on the rise and development of social state are analyzed. Second chapter is about the analysis of the goals of the social state. There are three basic goals that the social state attempts to implement. These goals are social justice, social security and social development. The relationship between the goals and the role of the legal system for implementing the goals are explained in this chapter. In order to explain how a state can manage to implement these goals, social rights are discussed mainly in the third chapter. In the third chapter of the dissertation social rights are analyzed as the dimension of the social state related to the human rights. The origins and categorization of social rights are examined in order to explain the conceptual framework. There are important consequences of existence of social rigths on the relationship between individual, society and state. Especially states have three fundamental responsibilities regarding social rights. These are to protect, to respect, and to fulfill. The state obligations developed by United Nations mechanisms such as International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights (ICESCR) are argued for explaining the social rights protection through the legislative, executive and judicial power of the state and social policy tools. There are also effects of globalization on social rights similar to the effects of globalization on social state. For this reason different dimensions of globalization are analyzed in the third chapter. According to this analysis, on the one hand economic globalisation and neoliberalism have negative effects on both social rigths and social state, on the other hand new kinds of social rigths are started to be demanded via new communication technologies. The actual debates about effects of globalization on social rights also concentrate on poverty studies and philantrophy. These two concepts both obliterate the responsibility of the state on social rigths. In other respects there are new kinds of demands on social rights such as urban rights and rights of disadvantaged groups which are characterized as vulnerable and under risk. The effects of internatioanl judicial decisions on the national level and how the social state principle can be a resistence point for protecting social rigths are discussed. In the fourth and last chapter of the dissertation in order to explain the value of social state principle the decisions of Turkish Constitutional Court are examined. It is clearly seen that neoliberalism and neoconservatism have both negative effects on social state and legal state principles. In this context social rights regime in Constitution of 1982 and the legal intepratation of Turkish Constitutional Court are analyzed.