Annelerin yenidoğan taramaları hakkında bilgi ve tutumları
Mothers' knowledge and attitudes about newborn screenings
Yazar: YILDIZ TÜFEKÇİ
Danışman: PROF. DR. SELEN ÖZAKAR AKÇA
Hitit Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Yenidoğan tarama programı, yenidoğan döneminde sık görülen ve erken dönemde belirti 
vermeyen hastalıkları tespit etmek için yürütülen bir toplum sağlığı hizmetidir. Bu program, 
tedavi edilebilir veya tedavi edilmediğinde kalıcı sekel bırakan hastalıkları erken teşhis 
ederek mortalite ve morbiditeyi önlemeyi amaçlamaktadır. Toplumun sağlığını korumak ve 
yükseltmekte önemli bir role sahip olan hemşireler kadar ailelerinde sorumlulukları 
bulunmaktadır. Bunun için çocuk hemşireleri yenidoğan tarama testlerinin zorunlu 
uygulanmasına rağmen doğru ve güvenilir şekilde gerçekleştirilmesi için anneleri 
bilgilendirmelidir. Annelerin yenidoğan tarama programları hakkında bilgi sahibi olması ve 
olumlu tutum sergilemesi bebeklerin sağlığı açısından büyük önem taşır. Buna bağlı olarak 
annelerin tarama testlerine zamanında ve doğru şekilde katılmalarını sağlar, böylece erken 
teşhis ve tedavi fırsatlarını artırmaktadır. Bu çalışmada annelerin yenidoğan taramaları 
hakkındaki bilgi ve tutumlarını belirlemek amaçlanmıştır.
Tanımlayıcı nitelikte olan bu çalışma Nisan 2023-Ağustos 2023 tarihleri arasında T.C. Sağlık 
Bakanlığı Hitit Üniversitesi Çorum Erol Olçok Eğitim ve Araştırma Hastanesi kadın 
hastalıkları ve doğum servisindeki postpartum dönem anneleri ile gerçekleştirilmiştir. 
Araştırma örneklem seçim kriterlerine uyan ve çalışmaya katılmayı kabul eden 250 anne ile 
yürütülmüştür. Veriler "Annelere yönelik tanıtıcı bilgi formu" ve "Yenidoğan Taramaları 
Hakkında Anne Bilgi ve Tutumları Ölçeği (YTHABTÖ)" ile toplanmıştır. Ölçek 13 madde ve 3 
alt boyuttan oluşmaktadır. Ölçekten alınabilecek minimum ve maksimum değerler 0-52 
arasında değişmektedir. Ölçekten alınan puan yükseldikçe annelerin bilgi ve tutumları 
azalmaktadır. 
Verilerin istatistiksel analizi IBM SPSS istatistik paket programı ile yapılmıştır. Tanımlayıcı 
istatistiklerde bilgi formu ve ölçek ile elde edilen verilerin birim sayısı (n), yüzde (%), 
ortalama ± standart sapma ( ), medyan (M), minimum (min) ve maksimum (max) 
değerler olarak raporlanmıştır. Sayısal değişkenlere ait verilerin normal dağılımı Shapiro 
Wilk normallik testi ile değerlendirilmiştir. Verilerin normal dağılım sağlamadığı 
görülmüştür. İkili grupları karşılaştırılmasında Mann-Whitney U testi, üç ve daha fazla 
grubun karşılaştırılmasında Kruskal Wallis H testi kullanılmıştır. Yaş, ölçek alt boyutları ve 
toplam arasındaki ilişki Spearman rho katsayısı ile değerlendirilmiştir.
Postpartum annelerin yaş ortalaması 29,16±5,85 olup, %60,8'inin multipar olduğu 
belirlenmiştir. Annelerin YTHABTÖ'den aldıkları toplam puan ortalaması 16,02±6,16 iken, 
annelerin eğitim durumu, yaşadığı yer, gelir düzeyi, sağlık güvencesi varlığı, aile tipi, eşin 
akraba olma durumu, ailede kalıtsal hastalık varlığı, gebelik sayısı, gebelikte düzenli kontrol 
yaptırma konu ile ilgili bilgiye ulaşma durumuna göre YTHABTÖ toplam puan ortalaması 
arasındaki farkın anlamlı olduğu belirlenmiştir (p<0,05). Aynı zamanda annelerin ölçek 
toplam puanı ile tutum, kavram ve bilgi alt boyutları arasında çok güçlü düzeyde pozitif 
yönde korelasyon olduğu belirlenmiştir (sırasıyla; rho= 767, p<0,001; rho= 736, p<0,001; 
rho= 782, p<0,001).
Sonuç olarak, annelerin yenidoğan taramaları hakkında bilgi sahibi oldukları ve olumlu tutum 
sergiledikleri, ancak bu bilginin istenilen düzeyde olmadığı görülmüştür. Bu doğrultuda çocuk 
hemşireleri, annelere yenidoğan taramaları konusunda bilgilendirme yapmalı ve danışmanlık 
hizmeti sağlamalıdır.
Anahtar Kavramlar: Yenidoğan taramaları, Anne, Hemşire, Bilgi, Tutum

Abstract:
The newborn screening programme is a public health service carried out to detect diseases 
that are common in the newborn period and do not give symptoms in the early period. This 
programme aims to prevent mortality and morbidity by early diagnosis of diseases that are
treatable or leave permanent sequelae when left untreated. Nurses, who have an important 
role in protecting and promoting the health of the society, have responsibilities as well as 
families. For this reason, paediatric nurses should inform mothers to perform newborn 
screening tests accurately and reliably despite the mandatory implementation of newborn 
screening tests. Mothers' knowledge about newborn screening programmes and positive 
attitudes are of great importance for the health of infants. Accordingly, it enables mothers to 
participate in screening tests in a timely and accurate manner, thus increasing the 
opportunities for early diagnosis and treatment. The aim of this study was to determine the 
knowledge and attitudes of mothers about newborn screening programmes.
This study, which is descriptive was conducted between April 2023 and August 2023 in the 
Republic of Turkey. It was carried out with postpartum mothers in the obstetrics and 
gynecology service of the Ministry of Health, Hitit University, Çorum Erol Olçok Training and 
Research Hospital. The research was conducted with 250 mothers who met the sample 
selection criteria and agreed to participate in the study. Data were collected with 
"Introductory information form for mothers" and "Mother's Knowledge and Attitudes about 
Newborn Screening Scale (YTHABTO)". The scale consists of 13 items and 3 sub-dimensions. 
The minimum and maximum values that can be taken from the scale vary between 0-52. As 
the score from the scale increases, mothers' knowledge and attitudes decrease.
vii
Statistical analysis of the data was performed with the IBM SPSS statistical package program. 
In descriptive statistics, the data obtained with the information form and scale are reported 
as number of units (n), percentage (%), mean ± standard deviation (x±ss), median (M), 
minimum (min) and maximum (max) values. Normal distribution of the data of numerical 
variables was evaluated with the Shapiro Wilk normality test. It was observed that the data 
did not provide a normal distribution. The Mann-Whitney U test was used to compare two 
groups, and the Kruskal Wallis H test was used to compare three or more groups. The 
relationship between age, scale sub-dimensions and total was evaluated with Spearman's rho 
coefficient.
The average age of postpartum mothers was 29,16±5,85 and %60,8 were determined to be 
multiparous. While the total mean score of the mothers from YTHABTO was 16,02±6,16, the 
mothers' education level, place of residence, income level, presence of health insurance, 
family type, spouse's relative status, presence of hereditary disease in the family, number of 
pregnancies, regular check-ups during pregnancy. It was determined that the difference 
between the YTHABTOS total score average according to the availability of information on 
the subject was significant (p<0,05). At the same time, it was determined that there was a 
very strong positive correlation between the mothers' total scale score and the attitude, 
concept and knowledge sub-dimensions (rho= 767, p<0.001; rho= 736, p<0.001; rho= 782, 
p<0.001, respectively).
As a result, it was seen that mothers were knowledgeable about newborn screening and had 
positive attitudes, but this knowledge was not at the desired level. In this regard, pediatric 
nurses should inform mothers about newborn screening and provide consultancy services.
Key Terms: Newborn screenings, Mother, Nurse, Information, Attitude