Okul müdürlerinin yeterlilik düzeylerinin ve yönettikleri okulların ikliminin kadın ve erkek müdürler bazında karşılaştırmalı olarak incelenmesi
Comparative study in terms of male and female principals on their level of capability and atmosphere in schools they manage
Yazar: SAFİYE YAPRAK ERDOĞAN
Danışman: DR. ADİL SERDAR SAÇAN
Yeditepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Yönetimi ve Denetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2012
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Erkek yöneticiler = Male managers ; Eğitim yönetimi = Educational administration ; Kadın yöneticiler = Women managers ; Mesleki yeterlilik = Professional competence ; Okul iklimi = School climate ; Okul yöneticileri = School administrators ; Ortaöğretim okulları = Secondary education schools ; Yeterlilik = Sufficiency ; İlköğretim okulları = Primary education schools

Özet:
Kadınların iş hayatına erkeklere oranla daha az katıldığı dünya genelinde bilinen ve araştırmalarla da net olarak tespit edilen bir gerçektir. Bu araştırma, bu gerçekten hareketle çalışan kadınların iş hayatındaki performansını ölçerek varsa kadın ve erkek çalışanlar için geliştirmeye açık alanları ve özellikle kadınların başarılı oldukları/olacakları istihdam alanlarını belirleme, kadınları iş hayatına katılma hususunda destelemek ve cesaretlendirmek üzere yapılmıştır.Bu araştırmada ilköğretim ve liselerde görev yapan kadın ve erkek okul müdürlerinin yeterlilik düzeylerinin ve çalıştıkları okulların ikliminin öğretmen görüşlerine dayalı olarak, okul türüne, okul müdürünün cinsiyetine, yaşına, hizmet yılına, yöneticilik süresine, öğrenim düzeyine, mezun olduğu fakülteye, okulun öğrenci sayısına, öğrenci cinsiyet oranına, öğretmen cinsiyet oranına, öğretmenlerin yaş ortalamasına göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde bir farklılık olup olmadığı incelenmiştir. Araştırmada betimsel tarama modeli kullanılmıştır.Araştırmanın evrenini, 2011-2012 eğitim-öğretim yılında İstanbul ili Anadolu yakasındaki Kadıköy, Kartal, Maltepe, Pendik, Tuzla, Üsküdar ilçelerinde Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlı resmi ilköğretim okulu ve liselerde görev yapan 70 okul müdürü ve 570 öğretmen oluşturmaktadır. Bu doğrultuda ölçekler, bu evrenden kotalı-oranlı-tesadüfi örnekleme yöntemleri ile seçilmiş 28 kadın, 42 erkek müdürün görev yaptığı okullarda, tesadüfi yöntemi ile seçilmiş toplam 570 öğretmene uygulanmıştır.Okul müdürlerinin yeterlilik düzeylerini belirlemek üzere Şahin (2003) tarafından geliştirilen ?Okul Müdürlerinin Yeterlilikleri? adlı veri toplama aracı kullanılmıştır. Ölçek, Öğretimsel Liderlik, Araştırma ve Mesleki Gelişim, İnsan Kaynakları Yönetimi, Okul-Çevre İlişkileri, İletişim, Öğrenci İşleri, Okul İşletmeciliği, Kişilik Özellikleri olmak üzere sekiz yeterlilik alt boyutunu betimleyen 97 maddeden oluşmaktadır. Okul iklimi algılarını belirlemek için ise Halpin ve Croft tarafından geliştirilen ve Paknadel (1988) tarafından uyarlanan Örgütsel İklimi Betimleme Anketi (= Organizational Climate Description Questionnaire, OCDQ/ÖİBA) kullanılmıştır. ÖİBA, Çözülme, Engellenme, Moral, Samimiyet (Öğretmen Grubu Davranışları) ve Yüksekten Bakma, Yakından Kontrol, İşe Dönüklük ve Anlayış Gösterme (Yönetici Davranışları) olmak üzere sekiz alt boyuttan oluşmaktadır.Verilerin çözümlenmesinde SPSS 15.0 paket programı kullanılarak demografik özelliklerin frekans ve yüzde değerleri incelenmiş, ölçeklerden alınan puanların aritmetik ortalamaları ve standart sapmaları hesaplanmış, ayrıca gruplar arası farkı belirlemede Kruskal Wallis-H Testi; hangi gruplar arasında farklılık olduğunu belirlemede Mann Whitney-U Analizleri uygulanmıştır.Araştırma sonucunda okul müdürlerinin yeterlilik düzeyleri ile yönettikleri okul ikliminin cinsiyete göre farklılaşmadığı, ancak yeterlilik düzeyinde kadın müdürlerde görev yaptıkları okul türüne, erkek müdürlerde ise yaşa ve hizmet yılına göre; okul ikliminde kadın müdürlerde okul türüne, müdürün öğrenim düzeyine, okuldaki öğretmen ve öğrenci cinsiyet oranına göre çözülme, engellenme, samimiyet ve yüksekten bakma alt boyutlarında, erkek müdürlerde ise okul türüne, müdürün hizmet yılına, öğrenci sayısı ve öğretmen cinsiyet oranına göre engellenme, yüksekten bakma ve yakından kontrol alt boyutlarında anlamlı farklılıklar olduğu tespit edilmiştir. Erkek müdürlerde 36-40 yaş grubu müdürlerin yeterlilik düzeyinin diğer yaş gruplarına göre anlamlı düzeyde yüksek olduğu tespit edilmiştir. Araştırma sonunda müdürün branşı, yöneticilik süresi, mezun olduğu fakülte ve okuldaki öğretmenlerin yaş ortalaması değişkenlerinin müdürlerin yeterlilik düzeyleri ve yönettikleri okulların ikliminde anlamlı fark yaratacak düzeyde etkili değişkenler olmadıkları tespit edilmiştir.

Abstract:
It is the fact known all over the world and determined definitely by researches that women participate in business life less in comparison with men. Based on this fact, this research is done to evaluate performance of working women, to put finger on the areas if there is- open to development for men and women and especially to determine area of employment which women succeed / will succeed, to support and encourage women to participate in business life.In this research, it is observed from teachers? point of view whether there is statistically expressive level of difference between male and female principals, who works in primary and high schools, in their capability levels and atmosphere in schools they manage according to school type, principals gender  age  years of office & directorship duration  standard of learning & alma mater, school?s number of students, students gender ratio, teachers gender ratio, teachers? average ages. Descriptive scanning model is used in the research.Total field under survey consist of 70 principals and 570 teachers who works in 2011-2012 academic year at official primary and high schools that are under management of Ministry of Education, located in Kadıkoy, Kartal, Maltepe, Pendik, Tuzla, Üsküdar districts on Asian side of Istanbul. Accordingly scales are applied at schools that 28 female, 42 male principals work chosen from that total field under survey by qouta-proportional-occasional sampling method and to 570 teachers in total chosen by random method.?Principals? Capability? evolved by Sahin (2003) is used as data collection tool to determine principals? capability level. Scale is composed of 97 clauses which depict eight capability subdimensions as Educational Leadership, Research and Occupational Development, Human Resources Management, School-Environment Relationship, Communication, Student Affairs, School Administration, Personality Traits. Organizational Climate Description Questionnaire, (OCDQ) evolved by Halpin and Croft and adapted by Paknadel (1988) is used to determine perceptions of school atmosphere. OCDQ is composed of eight subdimensions as Disassociation, Inhibition, Morale, Sincerity (Behaviours of Teachers Group) and Overlook, Close Control, Being Work-Oriented and Indulgence (Administrative Behaviours).To analysis the input data, frequency and percent values of demographic fetaures are examined, aritmetic average and standard deviation of percentage points that taken from scales are calculated by using SPSS 15.0 programme, furthermore Kruskal Wallis-H Test is used for specification of differences between groups; to identify between which groups there are differences Mann Whitney-U Assesments are applied.It is established that principal capability level and atmosphere in school they manage do not differ according to gender; but also expressive level of difference is established in capability level as for female principals? according to school type, and for male principals according to age and years of office; in school atmosphere as for female principals according to school type, her standard of learning, gender ratio of teachers and students in school at Disassociation, Inhibition, Sincerity, Overlook subdimensions; as for male principals according to school type, his years of office, number of students, gender ratio of teachers at Inhibition, Overlook, Close control subdimensions. Capability level of male principals? 36-40 age group is determined significally high in comparison to other age groups. At the end of the research, variables of principals? branch, directorship duration, alma mater, teachers?average age are established as not to be effective to make difference in capability level and atmosphere in school they manage.