Sinemada dişil dilin imkânı: Yakın dönem Türk sinemasında kadın yönetmenlerin filmlerine sosyolojik bir bakış
Cinematic possibility of feminine language: A sociological approach to the films of women directors in the last decade of Turkish cinema
Yazar: BERİL UĞUZ
Danışman: PROF. DR. EROL DEMİR
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts ; Sosyoloji = Sociology ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Dişilik = Femininity ; Feminist sanat = Feminist art ; Film = Film ; Kadın edebiyatı = Women literature ; Kadın yönetmenler = Women directors ; Sanat sosyolojisi = Sociology of art ; Sinema = Cinema ; Sosyolojik analiz = Sociological analysis ; Türk sineması = Turkish cinema ; Yönetmen = Director

Özet:
Kadınların sanat dünyasında görmezden gelinmeleri sorunsalı beraberinde sanat eserlerinde / sinema filmlerinde kadınların gözünden onlara ait gerçek yaşam deneyimlerine ulaşamamak sorununu da getirir. Bu tez kadın sanatçı tarihinin canlı tutulmasını amaçlarken, kadın yönetmenlere ait farklı ve özgün bir film dilinin imkânı ve inşasını incelemiş ve "kadın yönetmenlerin film dilinde ortaklaşan öğeler var mıdır? Sinemada kadın dili nasıl kurgulanır? Dişil sinemasal dil anlayışı nasıl tanımlanabilir?" gibi temel sorulardan hareket etmiştir.
Feminist sanat, dişil dil ve feminist sinema yaklaşımlarından yola çıkılarak oluşturulan kavramsal çerçeve temelinde 2010-2020 yılları arası yakın dönem Türk sinemasında kadın yönetmenlere ait bağımsız, uzun metraj ve kurmaca türündeki filmler incelenmiştir. Kaygı (Ceylan Özgün Özçelik, 2016), Tereddüt (Yeşim Ustaoğlu, 2016), Yağmurlarda Yıkansam (Gülten Taranç, 2016), İşe Yarar Bir Şey (Pelin Esmer, 2017), Gözetleme Kulesi (Pelin Esmer, 2012), Ana Yurdu (Senem Tüzen, 2015) filmleri örneklem olarak seçilmiştir. Seçilen filmler görsel, işitsel ve içeriksel verilerin irdelendiği filmsel metin analizi ile feminist bir perspektif kullanılarak analiz edilmiştir.
Analiz sonucunda kadın yönetmenlere ait filmlerde kadın karakterin bakış ve bakış açısının sinematografik öğeler ile ön plana alındığı; duygulanımlarının mizansen araçları ile güçlendirilerek filmin merkezine alındığı; ana akım sinema uylaşımlarından farklılaşmaların olduğu; kadın karakterin toplumda yaşadığı sorunların, bireysel çatışmalarının ve deneyimlerinin görünür hale getirildiği; kadın karakterin güçlenmesine ve öznelliğine vurgu yapıldığı dikkat çeken öğeler arasında görülmüş ve dişil sinemasal dil pratiğine ilişkin bir tanım önerisi getirilmiştir.

Abstract:
The problem of underrepresentation of women in the art world brings another problem of inaccessibility of women's real life experiences from the eyes of women in art works / movies. While this thesis aims to keep the history of women artists alive, it examines the possibility and construction of a different and original film language belonging to women directors and acts from some fundamental questions such as "Are there common elements in the film language of women directors? How is a woman language constructed in cinema? How can the feminine cinematic language understanding be defined?"
Based on the conceptual framework created from the feminist art, feminine language and feminist cinema approaches; independent, feature-length and fictional films by female directors in recent Turkish cinema between 2010-2020 have been examined. The films, Kaygı (Ceylan Özgün Özçelik, 2016), Tereddüt (Yeşim Ustaoğlu, 2016), Yağmurlarda Yıkansam (Gülten Taranç, 2016), İşe Yarar Bir Şey (Pelin Esmer, 2017), Gözetleme Kulesi (Pelin Esmer, 2012), Ana Yurdu (Senem Tüzen, 2015) were selected as study sample. Selected films were analyzed using a feminist perspective with filmic text analysis technic in which both visual-auditory and contextual datas are scrutinized.
As a result of the analysis, it has been determined that the look and viewpoint of the female character in the films of female directors is foregrounded with cinematographic elements; the emotions of the female character are reinforced and centered by mise-en-scene tools; there are differentiations from mainstream cinema conventions; problems faced by the female character in society, individual conflicts and experiences of her are made visible; empowerment and subjectivity of the female character are seen among the notable items and a definition proposal for "feminine cinematic language" practice has been made.