Bağırsak kanser taramasından kaçınma ölçeğinin türkçe versiyonunun geçerlilik ve güvenirlilik çalışması
Validity and reliability study of the turkish version of the bowel cancer screening avoidance scale
Yazar: MUHAMMET SAİT DEMİR
Danışman: DOÇ. DR. HATİCE KARABUĞA YAKAR
Marmara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı / Hemşirelik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Amaç: Bu araştırma Bağırsak Kanser Taramasından Kaçınma Ölçeğinin Türkiye'deki geçerlilik 
ve güvenirliliğini belirlemek amacıyla metodolojik olarak planlandı.

Gereç ve Yöntem: Veriler araştırmaya katılmayı kabul eden, İstanbul'da yer alan iki ayrı Aile 
Hekimliği Birimi ve bir Eğitim Araştırma Hastanesine başvuran, 50-71 yaş arası sağlıklı ve hasta
bireyler ile yüz yüze görüşme yöntemiyle toplandı. Veri toplama formu olarak "Tanıtıcı Bilgi 
Formu" ve "Bağırsak Kanser Taramasından Kaçınma Ölçeği" kullanıldı, toplamda 250 kişiye 
ulaşıldı. Geçerlilik incelemesinde; dil eşdeğerliği, kapsam geçerliliği, doğrulayıcı faktör analizi 
(DFA) yapıldı. Örneklem büyüklüğü uygunluğunu test etmek amacıyla Kaiser-Meyer-Olkin 
(KMO) testi ve verilerin çok değişkenli normal dağılımdan gelip gelmediğini belirlemek için
Barlett Küresellik testi uygulandı. Güvenirlilik incelenmesinde Cronbach's Alpha güvenirlik
katsayısı kullanılarak, zamana karşı değişmezlik pearson momentler çarpımı korelasyon tekniği 
ile hesaplandı. Ölçeğin yapısal güvenirliği McDonald Omega katsayısı ile değerlendirildi.

Bulgular: Yaş ortalaması 58,48±5,68 olan katılımcıların, %65,6'sı kadın idi. Katılımcıların
%29,2'si daha önce gaitada gizli kan testi yaptırdığını, %25,6'sı ise daha önce kolonoskopi 
yaptırdığını belirtti. Katılımcıların bağırsak kanser taramasından kaçınma ölçeğinden aldıkları
toplam puan 50,29±12,71 idi. Bağırsak Kanser Taramasından Kaçınma Ölçeğinin toplamı için 
kapsam geçerlik indeksi değeri 0,96 idi. Ölçeğin madde toplam korelasyon puanları 0,30 ile 0,73
arasında; test tekrar test güvenirlik katsayısı 0,99; Cronbach alpha katsayısı 0,76 ve McDonald 
Omega katsayısı 0,75 bulundu. Ölçeğin orijinalinden farklı olarak 15 madde ve üç alt boyuttan 
oluştuğu, kabul edilebilir uyum gösterdiği görüldü.

Sonuç: Bağırsak Kanser Taramasından Kaçınma Ölçeği Türk kültüründe kullanılabilecek geçerli 
ve güvenilir bir ölçektir.

Abstract:
Objective: This research was methodologically designed to determine the validity and reliability 
of the Bowel Cancer Screening Avoidance Scale in Turkey.

Materials and Methods: Data were collected by face-to-face interview with healthy and sick 
individuals, between the ages of 50-71 who agreed to participate in the research and applied to 
two separate Family Medicine Units and a Training and Research Hospital in Istanbul. 
"Introductory Information Form" and "Bowel Cancer Screening Avoidance Scale" were used as 
data collection forms, and a total of 250 people were reached. In the validity review; language 
equivalence, content validity, and confirmatory factor analysis (CFA) were performed. The
Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) test was applied to test sample size suitability and the Bartlett 
Sphericity test was applied to determine whether the data came from multivariate normal 
distribution. In the reliability analysis, Cronbach's Alpha reliability coefficient was used and 
invariance over time was calculated with the Pearson product moment correlation technique. The 
structural reliability of the scale was evaluated with the McDonald Omega coefficient.
Results: 65.6% of the participants, whose average age was 58.48±5.68, were women. 29.2% of 
the participants stated that they had had a fecal occult blood test before, and 25.6% stated that 
they had had a colonoscopy before. The total score the participants received from the bowel 
cancer screening avoidance scale was 50.29±12.71. The content validity index value for the total 
Bowel Cancer Screening Avoidance Scale was 0.96. The item-total correlation scores of the scale 
range between 0.30 and 0.73; test-retest reliability coefficient 0.99; Cronbach alpha coefficient 
was found to be 0.76 and McDonald Omega coefficient was 0.75. It was found that the scale, 
unlike the original, consisted of 15 items and three subscales and showed acceptable fit.

Conclusion: Bowel Cancer Screening Avoidance Scale is a valid and reliable scale that can be 
used in Turkish culture.