Osmanlı'dan Cumhuriyet'e kamu mali düzeni: Vergilerde değişim
Public financial order from the Ottoman Empire to the Republic: Change in taxes
Yazar: GÖKHAN SUCU
Danışman: PROF. DR. MUHARREM ÖZTEL
İstanbul Medeniyet Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Kamu Maliyesi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ekonomi = Economics ; Maliye = Finance ; Tarih = History
Dizin: Ekonomi tarihi = Economic history ; Kamu maliyesi = Public finance

Özet:
Bu çalışmada, Osmanlı Devleti'nden tevarüs eden miras üzerine inşa edilen Türkiye 
Cumhuriyeti Devleti'nin kamu mali düzeni içinde tarh ve tahsil edilen vergilerdeki 
değişim ve dönüşümün izi sürülmüştür. Osmanlı Devleti kamu mali sistemini 
geleneksel bir yapıda devletin uzun ömrü boyunca büyük oranda 19.yüzyıla kadar 
sürdürmüştür. Tanzimat Devri'nden itibaren ise Avrupa devletlerin mali sistemi 
rol model alınarak başlayan değişim süreci devletin sonuna kadar derinleşerek 
devam etmiştir. Bu değişimin yansımalarını nihayet II. Meşrutiyet Dönemi'nde, 
bugünkü manada modern bütçelerin düzenlenmesiyle, daha net görmekteyiz. 
Nihayet Türkiye Cumhuriyeti Devleti'nin kurulmasıyla birlikte değişimin geniş bir 
yelpazede derinleşerek devam ettiğini görmekteyiz. Bu çerçevede çalışmamız yeni 
düzen kurulurken vergiler zemininde kamu mali sistem içinde meydana gelen 
değişime odaklanmıştır. Bu manada kamu mali düzen içerisinde yer alan vergiler 
üzerinden yapılan reformların hangi vergileri kapsadığı, yeni vergilerin neler 
olduğu ve vergi yükünü yüklenen kesimler bakımından değişimin ne yönde 
olduğu gibi sorular sorulmuştur. Cumhuriyet İdaresi'nin mali sistem bağlamında 
devraldığı mirası, ne ölçüde değiştirme ihtiyacı duyduğu belirlenmeye çalışılmıştır. 
Osmanlı Devleti'nin son çeyreği ile Türkiye Cumhuriyeti Devleti'nin kuruluş 
yıllarını kapsayan bu çalışmada iki dönem mukayese edilmiş, bununla birlikte, 
Atatürk dönemi Türkiye'si de kendi içerisinde aşar vergisinin kaldırılması ve 
Büyük Buhran sonrası olmak üzere iki bölüme ayrılarak değerlendirilmiştir. 
Böylece Osmanlı'dan Cumhuriyet'e yeni kurulan bir devlet düzeninde siyasi, 
askeri, idari, toplumsal, iktisadi ve mali toplumun hemen her alanında yaşanan 
köklü değişimlerin kamu gelirleri (vergiler) cephesinde nasıl ve ne ölçüde 
gerçekleştiği konusu irdelenmiştir.

Abstract:
In this study, the change and transformation in the taxes assessed and collected 
within the public financial order of the Republic of Turkey, which was built on the 
legacy inherited from the Ottoman Empire, was traced. The Ottoman Empire 
maintained its public financial system in a traditional structure throughout the long 
life of the state until the 19th century. Since the Tanzimat Era, the process of change, 
which started by taking the financial system of European states as a role model, 
continued and deepened until the end of the state. The reflections of this change can 
be seen in II. We see it more clearly in the Constitutional Monarchy Period, with the 
regulation of modern budgets in today's sense. Finally, with the establishment of 
the Republic of Turkey, we see that change continues to deepen in a wide range. In 
this context, our study focused on the change that occurred in the public financial 
system on the basis of taxes while the new order was being established. In this sense, 
questions were asked such as which taxes were covered by the reforms made on 
taxes in the public financial system, what the new taxes were, and what direction 
the change was in terms of the segments bearing the tax burden. It was tried to 
determine to what extent the Republican Administration needed to change the 
legacy it inherited in the context of the financial system. In this study, which covers 
the last quarter of the Ottoman Empire and the founding years of the Republic of 
Turkey, two periods are compared, and Atatürk's period Turkey is also evaluated 
by dividing it into two parts: the abolition of tithe tax and the post-Great 
Depression. Thus, how and to what extent the radical changes in almost every 
aspect of the political, military, administrative, social, economic and financial 
society in a newly established state order from the Ottoman Empire to the Republic 
took place on the public revenues (taxes) front were examined.