21 numaralı Mora Ahkâm Defteri'nin transkripsiyonu ve değerlendirilmesi
Transcription and evaluation of Mora Ahkâm Register numbered 21
Yazar: FERZİMELEK DOĞU
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA NURİ TÜRKMEN
Batman Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History

Özet:
Osmanlı Devleti'nde yüzyıllar boyunca önemini korumuş ve günümüzde Türkiye
Cumhuriyeti'nde hâlâ özenle muhafaza edilmiş olan Ahkâm Defterleri bugünümüze ışık tutan yegâne
arşiv kaynakları olarak karşımıza çıkıyor. Ahkâm Defterleri özelllikle o dönemde Devletin uygulamış
olduğu adâletin nasıl sağlandığına, sosyo-ekonomik yapısına ve idari yapısı gibi pek çok konu hakkında
bizi bilgilendirmesi açısından önem arz etmektedir. Devlet için halk arasındaki adâleti sağlama hem dini
bir vazife hemde ülkeyi iyi bir şekilde yönetmek dönemin hükümdarının aslî vazifesiydi. Osmanlı
Devleti'nde padişahlar ülke içerisinde yaşayan halk Hângi din veya mezhebe mensub olursa olsun
bunların koruyuculuğunu esas alan bir yönetim şeklini benimsemiştir. Bu sebeple gelen şikâyetlerin
çözüme kavuşturulması ve adâletin sağlanması hükümet için önemli bir unsurdu. Mora'daki şikâyetlerde
hükümetin müslüman veya gayrimüslim demeden bütün halk için eşit bir şekilde ve özenle çözüme
kavuşması için büyük bir gayret sarf edildiğini söyleyebiliriz. Her ne kadar müslüman ve gayrimüslimler
eşit bir millet olarak görülmeyip bunlar için farklı vergiler veya kanunlar uygulansa dahi gelen herHângi
bir şikâyette haklı olana hakkının verilmesi için büyük bir özen gösterildiği görülmektedir. Mora Ahkâm
Defterleri toplam 21 defterden oluşmaktadır. 21 Numaralı Mora Ahkâm Defteri H. 1234-1255, M. 1819-
1840 tarihleri arasında yazılmıştır. Bu defterde Mora Eyâleti'nden Dîvân-ı Hümâyûn'a intikal eden
şikâyetler incelenmiş ve 21 yıllık Mora tarihine ışık tutması hedeflenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Adâlet, Ahkâm Defteri, Mora, Osmanlı Devleti, Şikâyet Defterleri

Abstract:
Ahkâm Notebooks, which have maintained their importance for centuries in the Ottoman Empire
and are still carefully preserved in the Republic of Turkey today, appear as the unique archive sources
that shed light on our day. Ahkâm Books are especially important in that period as they inform us about
many issues such as how the justice was implemented by the State at that time and the state's socioeconomic
structure and its administrative structure. For the state, ensuring justice among the people was
both a religious duty and the primary duty of the ruler of the period to govern the country well. In the
Ottoman Empire, the sultans adopted a form of government based on the protection of the people living in
the country, regardless of their religion or sect. For this reason, resolving the complaints and ensuring
justice was an important element for the government. We can say that the government has made a great
effort to resolve the complaints in Mora equally and diligently for all people, regardless of whether they
are Muslims or non-Muslims. Even though Muslims and non-Muslims are not seen as an equal nation and
different taxes or laws are applied to them, it is seen that great care is taken to give justice to those who
are right in any complaint. Mora Ahkâm Books consist of 21 books in total. Mora Ahkâm Book No. 21
was written between 1234-1255 H., 1819-1840 A.D. In this notebook, the complaints submitted to the
Imperial Council from the Province of Mora were examined and it was aimed to shed light on the 21-year
history of Mora.

Key Words: Ahkâm, Book, Complaint Books, Justice, Mora, Ottoman Empire