Gagauz konuşma dili: Kıpçak kasabası örneği
Spoken Gagauz: The town of Kıpçak
Yazar: VICTOR COPUŞCIU
Danışman: PROF. DR. NURETTİN DEMİR
Hacettepe Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Türkiyat Araştırmaları Ana Bilim Dalı / Türkiyat Araştırmaları Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Gagavuzca = Gagavuz language ; Konuşma dili = Spoken language ; Ses bilim = Phonology ; Sözlükbilim = Lexicology

Özet:
Gagauz yazı dili XX. yüzyılda konuşma dili temelinde gelişmeye başlamıştır. Bugüne
kadar Gagauzca üzerine yapılan gramer araştırmaları ve makalelerin çoğu yazılı
metinlerden hareketle yapılmıştır. Yazı geleneği yeni olduğu için konuşma dili
Gagauzcanın esas şeklidir. Bugünkü konuşurların çoğu okulda anadili eğitimini almamış,
bu yüzden genelde yazı diline hakim değildir.
Bu çalışma, Moldova Cumhuriyeti Gagauzya Özerk Bölgesi Kıpçak kasabasında konuşulan
Gagauzcanın tipik özelliklerini belirlemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Kıpçak'ta alan
araştırması sırasında derlenen malzemeden hareketle konuşma dilinin ses envanteri
çıkarılmış, fonemleri ve varyantları tespit edilmiş, parçalarüstü birimler ele alınmış, ses
değişimleri betimlenmiştir. Konuşma dilinin leksikolojik özellikleri ortaya çıkarılmış, farklı
dillerden alınan kopya kelimelerin tasnifi yapılmıştır.
Ünlülerin vurgusuz hecelerde indirgenmesi, farklı nedenlerden meydana gelen değişken
ünlü uzunluğu, hece ve ses düşmeleri, çeşitli ses nöbetleşmeleri, süre, durak ve vurgu gibi
parçalarüstü birimlerin anlam ayırıcı olabilmesi, konuşma dilinin fonetik ve fonolojik
özellikleridir. Başta Rusça olmak üzere yabancı dillerden kopyalanan kelime ve yapıların
yaygın bir şekilde kullanımı konuşma dilini standart yazı dilinden ayıran ana
karakteristiklerden biridir.

Anahtar Sözcükler:
Gagauzca, konuşma dili, Kıpçak kasabası, fonoloji, leksikoloji

Abstract:
Gagauz written language began to develop on the basis of spoken language in the XX
century. Most of the grammatical research and articles on the Gagauz language have been
based on written texts. Since the writing tradition is new, the spoken language is the main
form of Gagauz. Most of today's speakers have not received training in their native
language at school, so they generally do not have a good command of the written language.
This study was carried out to determine the typical characteristics of Gagauz language
spoken in Kıpçak town (Autonomous Territorial Unit of Gagauzia, Republic of Moldova).
Based on the material compiled during field research in Kıpçak, a sound inventory of the
spoken language was made, its phonemes and variants were determined, the
suprasegmental units of language were discussed, and the sound changes were described.
Lexicological features of the spoken language were revealed, and a classification of words
copied from different languages was made.
Vowel reduction in unstressed syllables, variations in vowel length (occurring for a variety
of reasons), syllable and sound omissions, various sound alternations, and suprasegmental
units such as duration, pause, and stress which make a difference in meaning, are the
phonetic and phonological features of the spoken language. One of the main characteristics
that distinguishes the spoken language from the standard written language is the widespread
use of words and structures copied from foreign languages, especially Russian.

Key Words:
Gagauz, spoken language, town of Kıpçak, phonology, lexicology