Havuç (Daucus carota L.)ıslahında haploidi tekniğinden yararlanma olanakları
Possibilities of using haloidy technique in carrot ( Daucus carota L.) breeding
Yazar: LEMAN KOYUTÜRK
Danışman: PROF. DR. AHMET NACİ ONUS
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı / Bahçe Bitkileri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Biyoteknoloji = Biotechnology ; Ziraat = Agriculture
Dizin: Anter kültürü = Anther culture ; Biyoteknoloji = Biotechnology

Özet:
Apiaceace familyasının en değerli üyelerinden biri olan havuç (Daucus carota
L.) önemli bir besin kaynağı ve ekonomik açıdan önemli bir sebze türüdür. Havuç 
yetiştiriciliği tamamen hibrit çeşitlerden yapılmaktadır. Bu nedenle F1 hibrit çeşitlerin 
geliştirilmesine yönelik çalışmalarda hedef, saf hatlar elde etmektir. Klasik ıslah 
yöntemleri ile tamamen saf hatlar elde etmek zor ve zaman alıcıdır. Androgenesis 
yöntemlerinden mikrospor ve anter kültürü yoluyla saf hatlar kısa sürede elde 
edilebilmektedir. Bu tez çalışmasının amacı beş farklı havuç genotipinde androgenesis 
yöntemler ve iki farklı rejenerasyon ortamı kullanılarak haploid bitki eldesini 
arttırmaktır. Elde edilen embriyoların sağlıklı gelişmesini sağlamak için bu ortamlardan 
birine, embriyogenesis üzerine olumlu etkisi olduğu bilinen poliaminlerden pütresin 
ilave edilerek etkisi araştırılmıştır. Çalışmada mikrospor kültüründe hiçbir genotipin 
gelişim göstermediği saptanmıştır. Anter kültüründe rejenerasyon ortamına bir poliamin 
olan pütresinin ilavesi androgenesis yanıtı üzerine olumlu bir etkiye sahip olarak 
androgenesisi teşvik ettiği gözlemlenmiştir. Çalışmada, en yüksek embriyo yanıtı HAR-2 ortamında %24.13 ile TTS-2 çeşidinin donör bitkilerinden, en yüksek bitki yanıtı ise 
HAR-2 ortamında %17.49 orana sahip TTS-1 genotipinden elde edilmiştir. Çalışmada 
donör olarak kullanılan 5 genotipe ait bitkiden alınan yaprak örmekleri 48 SSR 
markörüyle analiz yapılmış ve flow sitometri analizi ile karşılaştırılmıştır. TTS-1 
genotipine ait bitkilerin haploid (n) yapıda olduğu belirlenmiş ve SSR markör analizi 
sonuçlarında ise incelenen bant profilleri homozigot olduğu, TTS-2, TTS-3, TTS-4 ve 
TTS-5 genotiplerine ait bitkilerin ise diploid (2n) olduğu ve SSR markör analizinde 
bant profilleri homozigot açılım göstermiştir. Sonuç olarak spontane double haploid 
olduğu anlaşılmıştır. Bu tez çalışmasının sonuçları havuçta androgenesis yöntemler ile 
haploid bitki eldesini arttırılabilmenin mümkün hale gelmesine kaynak sağlayacaktır ve 
elde edilen double haploid bitkilerin ıslah çalışmalarında kullanılması ile ıslahçılara 
katkı sağlayacaktır.

Abstract:
The carrot (Daucus carota L.), one of the most valuable members of the 
Apiaceace family and they are an important food source and economically important 
vegetable species. Carrot cultivation is carried out entirely from hybrid varieties. 
Development of F1 hybrid varieties by using pure lines is difficult because it is time-consuming by using classical selfing methods. Present study aims to use androgenesis 
methods in five different carrot genotypes to increase haploid plant production by using 
two different regeneration media. To ensure the healthy development of obtained 
embryos putrescine, one of the polyamines known to have a positive effect on 
embryogenesis, was added to one of these mediums. Studies clearly showed that there 
was no embryo formation in microspore culture of 5 carrot genotypes. It has been 
observed that the addition of putrescine to the regeneration medium in another medium
combination used in the present study had a positive effect on the androgenesis response 
and promoted androgenesis. In this study, the highest embryo response was obtained 
from the donor plants of the TTS-2 genotypes with 24.13% in the HAR-2 medium, and 
the highest plant response was obtained from the TTS-1 genotype with 17.49% in the 
HAR-2 medium. Leaf samples taken from 5 genotypes used as donors in the study were 
analyzed with 48 SSR markers and compared with flow cytometry analysis. It was seen 
that the plants that belong to the TTS-1 genotype were haploid (n) in structure. In 
addition, the band profiles examined in the results of the SSR marker analysis were 
homozygous, while the plants belonging to the TTS-2, TTS-3, TTS-4, and TTS-5 
genotypes were diploid (2n) and, the band profiles showed homozygous expansion in 
SSR marker analysis. As a result, it was understood that it was spontaneous double 
haploid formation. The results of this thesis study will make it possible to increase the 
haploid plant production in carrots by using androgenesis methods and the use of the 
obtained double haploid plants as pure lines in breeding studies will contribute to the 
breeders.