Ebeveynlere yönelik bir yeni medya okuryazarlığı programının geliştirilmesi ve değerlendirilmesi
Development and evaluation of a new media literacy program for parents
Yazar: MURAT ÇINAR
Danışman: PROF. DR. HAYAT BOZ
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Yaşam Boyu Öğrenme ve Yetişkin Eğitimi Ana Bilim Dalı / Yetişkin Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ebeveynler = Parents ; Eğitim programları = Education programs ; Medya okuryazarlığı = Media literacy ; Program geliştirme = Program development ; Yaşam boyu öğrenme = Lifelong learning ; Yeni medya = New media ; Yetişkin eğitimi = Adult education

Özet:
Yeni medya okuryazarlığı, bilgi ve iletişim teknolojilerinin hızlı gelişmesi ile insanlara dijital anlamda beceriler sağlaması ve çevrimiçi fırsatlar sunması yanında taşıdığı risklerle de önemli bir tartışma konusu olmaktadır. Bireylerin mobil cihazlar ve akıllı telefonlar ile zaman ve mekândan bağımsız olarak İnternete bağlanma durumları ve kolay bir şekilde her şeye erişebilmeleri, yeni medya araçlarını hayatımızın vazgeçilmez bir parçası yapmaktadır. Burada yeni nesil çocuk ve gençlerin hızlı bir şekilde değişen ve gelişen teknolojilerin içinde büyümesi onlar için sosyalleştikleri, zamanlarının büyük bir çoğunluğunu geçirdikleri yaşam alanlarına dönüşmektedirler. Bu durum onlar için fırsatlar sunduğu gibi riskler de taşımaktadır. Ebeveynler ise çocuklarının içinde olduğu bu sanal âlem konusunda çekimser ve tedirgindirler. Onları korumak adına birtakım kısıtlamalar ve korumacı yaklaşımlar sergileseler de başarıları oldukları söylenemez. Bu çalışma ile ebeveynlerin yeni medya okuryazarlığı bağlamında aktif katılımcı olarak içerikler üreterek çocukları ile işbirlikçi ve demokratik katılımcı roller alabilen birer yeni medya okuryazarı olmalarını sağlamak hedeflenmektedir. Bu araştırma, ortaokul ve lise düzeyinde çocukları bulunan ebeveynlerin yeni medya okuryazarlığı bağlamında bilgi ve beceri edinmelerine yönelik bir eğitim programı geliştirmek ve geliştirilen eğitim programını değerlendirmek amacıyla yapılmıştır. Deneme modelinde yürütülen araştırma Ankara ili örneğinde gerçekleştirilmiştir. Araştırmada kullanılan veriler dört farklı aşamada değerlendirilmiştir. Birinci aşamada, eğitim programını geliştirmeye başlamadan önce ortaokul ve lise düzeylerinde çocukları olan ebeveynler ile ihtiyaç saptaması anket aracı kullanılmıştır. Buradaki verilerin analizinde her soruya verilen yanıtlara ait frekans ve yüzde değerleri tablolaştırılmış ve ortaya çıkan sonuç program içeriklerine karar verme aşamasında kullanılmıştır. Bu bölümü desteklemek amacı ile ikinci bölümde, yetişkin eğitimi program geliştirme, iletişim bilimleri ve eğitim teknolojisi alanlarından uzmanlar ile görüşmeler için yarı yapılandırılmış görüşme yöntemi kullanılmıştır. Burada elde edilen verilerin çözümlemesi ile eğitim programının geliştirilmesi sağlanmıştır. Daha sonra üçüncü aşamada, geliştirilen eğitim programı uygulamadan önce ve uyguladıktan sonra medya okuryazarlığı becerileri ölçeği kullanılarak yeni veriler elde edilmiştir. Bu verilerin analizinde ise Yeni Medya Okuryazarlığı Eğitimi programına katılan ebeveynlerin demografik özellikler ile okunması, eğitime katılmadan önce medya okuryazarlığı beceriler ölçeği maddelerine verilen cevapların incelenmesi, eğitim programına katıldıktan sonra medya okuryazarlığı beceriler ölçeği maddelerine verilen cevapların incelenmesi ve medya okuryazarlığı beceriler ölçeği eğitim öncesi ve eğitim sonrası karşılaştırmaların yapılması (cinsiyete göre değişim, okul türüne göre değişim, eğitim durumlarına göre değişim, devam durumlarına göre değişim ve sahip olunan cihaz sayısına göre değişim) olmak üzere dört farklı yöntem kullanılmıştır. Son aşamada, programa katılan bazı ebeveynler ile program hakkında görüşmeler yapılmıştır. Sonuç olarak, ebeveynlerin çocukları ile yeni medya ortamlarındaki fırsat ve riskleri birlikte değerlendirebilmeleri, bu ortamlarda ortaya çıkan durumlara karşı eleştirel bakış açısı kazanmaları için yeni medya okuryazarlığı eğitiminin gerekliliği bu araştırma ile ortaya konmaktadır.

Abstract:
New media literacy is an important topic of discussion with the rapid development of information and communication technologies, providing people with digital skills and providing online opportunities, as well as the risks it carries. The fact that individuals connect to the Internet with mobile devices and smartphones regardless of time and place and that they can easily access everything makes new media tools an indispensable part of our lives. Here, the growth of new generation children and young people in the rapidly changing and developing technologies turns into living spaces where they socialize and spend the majority of their time. This situation presents opportunities for them as well as risks. Parents, on the other hand, are reluctant and uneasy about this virtual world that their children are in. Although they exhibit some restrictions and protectionist approaches to protect them, they cannot be said to be successful. With this study, it is aimed to ensure that parents become new media literate who can take collaborative and democratic participatory roles with their children by producing content as active participants in the context of new media literacy. This research was conducted in order to develop a training program for parents with children at middle and high school level to acquire knowledge and skills in the context of new media literacy and to evaluate the training program developed. The research carried out in the mixed research model was conducted in the case of Ankara province. The data used in the study were evaluated in four different stages. In the first stage, a needs assessment survey tool was used with parents who have children at the middle and high school levels before starting to develop the educational program. In the analysis of the data herein, the frequency and percentage values of the answers given to each question were tabulated and the result was used in the decision process of deciding the program contents. In order to support this section, semi-structured interview method was used in the second part for interviews with experts from the fields of adult education program development, communication sciences and educational technology. The development of the training program was ensured by analyzing the data obtained here. Then, in the third stage, new data were obtained by using the media literacy skills scale before and after implementing the developed training program. In the analysis of these data, the parents participating in the New Media Literacy Training program were read with demographic characteristics, the responses to the media literacy skills scale items were examined before participating in the training, the responses to the media literacy skills scale items after participating in the training program were examined and the media literacy skills scale was made before and after training comparisons (change according to gender, change according to school type, change according to educational status, change according to attendance status, and change according to the number of devices owned). In the final stage, interviews were conducted with some parents who participated in the program about the program. As a result, the necessity of new media literacy training is revealed in order for parents to assess the opportunities and risks in new media environments together with their children and to gain a critical perspective against the situations that arise in these environments.