Otizm spektrum bozukluğu olan bireylerin beslenme durumu ve diyet antioksidan kapasitelerinin değerlendirilmesi
Evaluation of nutrition status and diet antioxidant capacity of individuals with autism spectrum disorders
Yazar: MERVE ESRA ÇITAR
Danışman: DOÇ. DR. ADVİYE GÜLÇİN SAĞDIÇOĞLU CELEP
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Antioksidanlar = Antioxidants ; Beslenme = Nutrition ; Diyet = Diet ; Otistik bozukluklar = Autistic disorder ; Otizm spektrum bozukluğu = Autism spectrum disorder

Özet:
Bu çalışmada Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) olan bireylerin beslenme durumları ve diyet antioksidan kapasitelerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Çalışmaya İlgi Otizm Derneği'nde eğitim alan 6-18 yaş arası 38 OSB olan birey (çalışma grubu) ile 38 sağlıklı birey (kontrol grubu) dahil edilmiştir. Çalışmada bireylerin genel özellikleri, sağlık bilgileri, beslenme alışkanlıkları, beslenme ve gastrointestinal sistem (GİS) problemleri ile otizmli bireylerde özel diyet ve yiyecek-içecek pekiştireci kullanım durumları sorgulanmış; ayrıca bireylerin üç günlük besin tüketim kaydı ve antioksidan besin tüketim sıklığı ile antropometrik ölçümleri alınmıştır. Diyet antioksidan kapasitesi; besin tüketim kaydı ve antioksidan besin tüketim sıklığı ile değerlendirilmiştir. Katılımcıların %68,4'ü erkek, %31,6'sı kızdır. Otizmli bireylerin %63,2'sinde yiyecek-içecek pekiştireci kullanılmakta ve en çok kraker (%38,7) ile çikolata (%32,2) tercih edilmektedir. Otizme özel diyet uygulayanların ise büyük çoğunluğunda (%77,8) glutensiz ve kazeinsiz diyet kullanılmaktadır. Katılımcıların beslenme problemleri incelendiğinde çalışma grubundaki bireylerin %86,8'i, kontrol grubundakilerin ise %26,3'ünde beslenme problemi var iken (p<0,05) iki grup için de en yaygın beslenme problemi, yeni besinin reddi olarak belirlenmiştir. Reflü dışında diğer GİS problemleri çalışma grubunda kontrol grubuna kıyasla istatistiksel olarak anlamlı derecede daha yüksek saptanmış ve otizmlilerde en büyük GİS probleminin gaz (%36,8), ardından konstipasyon (%34,2) olduğu bulunmuştur. Yaşa Göre Boy z Skoruna (HAZ) göre çalışma grubunun %29,0'unun, kontrol grubunun %13,1'inin yaşıtlarına göre bodur ve kısa olduğu saptanmıştır (p<0,05). Çalışma grubundaki erkeklerin, kontrol grubundaki erkeklere kıyasla karbonhidrat, sodyum, kalsiyum, selenyum ve D vitamini alımları daha düşüktür (p<0,05). Bununla birlikte, çalışma grubunda kontrol grubuna kıyasla kalsiyum, potasyum, posa (p>0,05) ve D vitamini (p<0,05) yetersizliğinin daha yüksek olduğu görülmüştür. Besin tüketim kaydı diyet antioksidan kapasitesi ortanca değeri çalışma grubunda 3,2 (1,9) mmol, kontrol grubunda ise 4,3 (1,9) mmol iken antioksidan besin tüketim sıklığı diyet antioksidan kapasitesi ortanca değeri ise çalışma grubunda 3,5 (2,9) mmol ve kontrol grubunda 4,8 (2,7) mmol olarak belirlenmiş ve ikisi için de aradaki fark anlamlı bulunmuştur (p<0,05). Bu araştırma sonucunda, otizmli bireylerin sağlıklı akranlarına göre beslenme problemi ve bazı GİS problemleri yaşama riski ile bazı besin ögeleri yetersizlik riskinin daha fazla olduğu ve diyet antioksidan kapasitelerinin anlamlı derecede  daha düşük olduğu belirlenmiştir. Otizmli bireylere beslenme danışmanlığının sağlanması ve diyetin düzenlenmesi ile özellikle diyet antioksidan kapasitesinin yüksek tutulmasının, otizme bağlı bazı semptomları ve oksidatif strese bağlı doku hasarını azaltmada etkili olacağı öngörülmektedir.

Abstract:
The aim of this study was to evaluate the nutritional status and dietary antioxidant capacity of individuals with Autism Spectrum Disorder (ASD).  The study included 38 individuals with ASD who were educated at the Autism Association (study group) and 38 healthy individuals (control group) between 6 and 18 years of age. General characteristics of the individuals, health status, feeding habits, nutrition and gastrointestinal system (GIS) problems, special diet and food and beverage reinforcement cases in individuals with autism, food consumption records, antioxidant food consumption frequencies and anthropometric measurements of individuals were investigated in the study. 68,4% of the participants were male and 31,6% were girl. Food and beverage reinforcement is used in 63,2% of individuals with autism and crackers (38,7%) and chocolate (32,2%) are preferred most. 77.8% of the participants applying a special diet for autism are using gluten-free and casein-free diet. When the nutrition problems of the participants were examined, it was found that 86,8% of the individuals in the study group and 26,3% of the control group had nutritional problems (p<0,05). Widespread feeding problem was determined as rejection of new food in both groups. GIS problems other than reflux were found to be statistically significantly higher in the study group compared to the control group Gas (36,8%) followed by constipation (34,2%) was the largest GIS problem in autism. According to Height for Age z-score (HAZ), it was found that 29.0% of the study group and 13.1% of the control group were stunted and shorter than their peers (p <0.05). Boys in the study group had significantly lower carbohydrate, sodium, calcium, selenium and vitamin D intake than the boys in the control group (p<0,05). In the study group, calcium, potassium, fiber (p>0,05) and vitamin D (p<0,05) were found to be lower than the control group. The median value of food consumption record dietary antioxidant capacity was 3,2 (1,9) mmol in the study group and 4,3 (1,9) mmol in the control group, whereas the antioxidant food consumption frequency dietary antioxidant capacity was 3,5 (2,9) mmol in the study group and 4,8 (2,7) mmol in the control group and the difference between the two was significant (p <0.05). As a result of this research, it was determined that the risk of having nutritional problems and some GIS problems and some nutrient insufficiency risk were higher and dietary antioxidant capacities were significantly lower than the healthy peers of individuals with autism. Therefore, it is predicted that providing nutritional counseling and regulation of diet, especially keeping the antioxidant capacity of diets high, will be effective in reducing some of the symptoms of autism and oxidative stress-induced tissue damage.