Engelli öğrencilerin yükseköğretim süreçlerindeki kolaylaştırıcı ve engelleyici unsurlar: İstanbul Üniversitesi örneği
Facilitators and barriers of students with disabilities in their higher education processes: Istanbul University sample
Yazar: OYTUN KHATTAB SHAHLEH
Danışman: PROF. DR. AYŞE RESA AYDIN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Engellilik Araştırmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Engelli kişiler = Disabled persons ; Engellilik = Disability ; Yükseköğretim = Higher education ; Üniversite öğrencileri = University students ; İşlevselllik, Yeti yitimi ve Sağlığın Engellilik Uluslararası Sınıflandırması = International Classification of Functioning, Disability, and Health

Özet:
Bu çalışma, "Engelli öğrencilerin yükseköğretim süreçlerindeki engelleyici ve kolaylaştırıcı unsurlar nelerdir?" sorusuna cevap arayarak mevcut mevzuat ve uygulamaların engelli öğrencilerin deneyimleriyle hangi noktalarda olumlu olarak buluştuğunu ve hangi noktalarda yetersiz kaldığını ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır. Nitel araştırma deseni ve durum çalışması ile tasarlanan bu çalışma kapsamında, 2018/2019 eğitim öğretim yılında İstanbul Üniversitesi örgün öğrenim programlarında öğrenimine devam eden 10 engelli öğrenci ile yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Toplanan veriler betimsel analiz yöntemi ile analiz edilmiştir. Betimsel analiz İşlevsellik, Yeti yitimi ve Sağlığın Engellilik Uluslararası Sınıflandırmasının (ICF) Bağlamsal Etmenleri ile ilişkilendirilerek yapılmıştır.  Betimsel analiz sonucunda bulgular, ICF Çerçevesi ile uyumlu olarak, 6 ana tema altında toplanmıştır: 1) Ürünler ve Teknoloji, 2) Doğal Çevre ve Çevrede İnsan Yapımı Değişiklikler, 3) Destek ve İlişkiler, 4) Tutumlar, 5) Hizmetler, Sistemler ve Politikalar, 6) Kişisel Faktörler. Araştırma sonuçlarına göre yerleşkenin fiziki yapısının erişilebilir olmamasının, yükseköğretime geçiş süreci de dâhil olmak üzere sunulan hizmetlerin yetersizliği ve hizmetlerin uygulanmasındaki aksaklıkların, öğretim elemanlarının olumsuz tutumlarının, eğitim ve öğretim uygulamalarında yardımcı teknolojilerin kullanılmamasının öğrencilerin eğitime eşit erişimini ve tam katılımını engellediği tespit edilmiştir. Buna karşılık, Engelli Öğrenci Birimlerinin akademik ve sosyal desteğinin, yerleşkedeki fiziksel düzenlemelerin, destekleyici sosyal ilişkilerin ve öğretim elemanlarının olumlu tutumlarının öğrencilerin yüksek öğretim süreçlerine olumlu olarak yansıdığı görülmüştür.

Abstract:
This study aims to identify the barriers and facilitators of students with disabilities in higher education processes, based on their personal experiences.  Using the qualitative research design and case study approach, semi-structured interviews were conducted with 10 students with disabilites continuing their education in Istanbul University formal education programs in the 2018/2019 academic year. The collected data were analyzed by descriptive analysis method. In the descriptive analysis, the contextual components of the International Classification of Functioning, Disability, and Health (ICF) Framework were used. As a result of descriptive analysis, findings were collected under 6 major themes that are in line with ICF Framework: 1) Products and Technology, 2) Natural Environment and Man-Made Changes in the Environment, 3) Support and Relationships, 4) Attitudes, 5) Services, Systems and Policies, and 6) Personal Factors. According to the results of the study, it was determined that the physical structure of the campus, the inadequacy of the services provided, including the transition to higher education, and the inadequacies in the implementation of the services, the negative attitudes of the lecturers, and not using assistive technologies in education practices prevents students' equal access and full participation in education. Whereas, it has been observed that the academic and social support of the Disability Support Units, physical arrangements in the campus, supportive social relations, positive attitudes of the lecturers have been positively reflected in the students' higher education processes.