Taşımacılık türlerine göre dış ticaret performansı: Türkiye örneği
Foreign trade performance by transportation types: The case of Türkiye
Yazar: SÜLEYMAN EVELEK
Danışman: DOÇ. DR. CEYDA YERDELEN KAYGIN
Kafkas Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası Ticaret ve Lojistik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Uluslararası Ticaret = International Trade

Özet:
Dış ticaret ve taşımacılık kavramları sadece ekonomik açıdan değil aynı zamanda sosyal, kültürel ve çevresel açılardan oldukça önemlidir. Bu bağlamda çalışmada ülkelerin gelişmişlik düzeylerine etki eden ve birçok farklı açıdan ülkeler için öneme sahip dış ticaret ve taşımacılık konuları birbirini tamamlayan bir yapıda ele alınmıştır. Araştırmanın amacı Türkiye'nin son 10 yıllık dış ticaret verilerinin taşıma türlerine göre dış ticaret performans analizlerinin ayrı ayrı ve bir bütün olarak değerlendirilmesi esasına dayanmaktadır. 
Araştırmada kriterlerin ağırlıklandırılma analizi Çok Kriterli Karar Verme Yöntemlerinde LOPCOW Yöntemi, performans analizi ise CoCoSo Yöntemi ile gerçekleştirilmiştir. LOPCOW Analizi sonucunda dış ticaret dengesi kriteri; araştırmada kullanılan tüm taşıma türlerine göre en yüksek önem derecesine sahip kriter olarak belirlenmiştir. Karayolu taşımacılığı, diğer taşıma türleri ve toplam taşıma türlerinde ithalat kriteri, demiryolu taşımacılığı, havayolu taşımacılığı ve denizyolu taşımacılığında ise dış ticaret hacmi kriteri en düşük önem derecesine sahip kriter olarak tespit edilmiştir. Yapılan CoCoSo Analizi sonucunda taşıma türlerine göre dış ticaret performans sıralamasında; karayolu ile denizyolu 2022, demiryolu 2023, havayolu ile toplam taşıma türleri 2021 ve diğer taşıma türleri 2017 yıllarında en iyi performans gösterilen yıllar olduğu sonucuna varılmıştır. Taşıma türlerine göre dış ticaret performans sıralamasında ise karayolu 2017, demiryolu, diğer taşımacılık türü ile toplam taşımacılık türlerinde 2016, havayolu 2020 ve denizyolu 2015 yıllarında en kötü performans skor puanına sahip yıllar olarak tespit edilmiştir.

Abstract:
The concepts of foreign trade and transportation are significant not only from an economic perspective but also from social, cultural, and environmental viewpoints. In this context, this study addresses foreign trade and transportation - topics that influence the level of development of countries and hold importance from various perspectives - in a complementary manner. The study aims to evaluate the performance analyses of Turkey's foreign trade data over the last 10 years by different modes of transportation, both separately and collectively.
In the study, the weighting analysis of the criteria was conducted using the LOPCOW method, a Multi-Criteria Decision-Making (MCDM) technique, while the performance analysis was performed using the CoCoSo method. The results of the LOPCOW analysis indicated that the foreign trade balance criterion holds the highest importance among all transportation types used in the study. The import criterion was identified as the least important criterion for road transportation, other types of transportation, and total transportation types, while the foreign trade volume criterion was the least important for rail, air, and maritime transportation. According to the CoCoSo analysis results, the ranking of foreign trade performance by transportation modes revealed that the best performance years were 2022 for road transport and maritime transport, 2023 for rail transport, 2021 for air and total transportation types, 2017 for other transportation modes. Conversely, the worst performance years were identified as 2017 for road transport, 2016 for rail, other types of transportation and total transportation types, 2020 for air transport and 2015 for maritime transport.