Yazısız karikatürlerin grafik sanatındaki yeri, yazısız karikatür uygulamaları
The Place of wordless cartoonning in the graphic art, wordless cartoon applications
Yazar: ELİF ATAMAZ AŞICIOĞLU
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ZÜLFİKAR SAYIN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Grafik Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2001
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Grafik sanatlar = Graphic arts ; Grafikler = Graphics ; Karikatür = Caricature ; Mizah = Humour

Özet:
Görsel sanatların tüm teknik ve olanaklarından yararlanarak, mizah yapma sanatı olan karikatür, insanlık tarihi kadar eski bir sanat dalı olmasına karşın, özellikle 20.y.y.'da gelişmiş ve "sanat" olarak kabul edilmiştir. Fakat, günümüzde halen, karikatürün, hangi disiplin / disiplinlerin içinde yer alması gerektiğine ilişkin tartışmalar sürmektedir. Bu çalışmada, karikatürün tarihi gelişimi, tanımı, iletişim süreci ve uygulama teknikleri ayrı bölümler halinde ele alınıp incelenmiş, grafik sanatı ile olan koşutlukları, çakışmaları ve farklılıkları gösterilmeye çalışılmış, yapılan yazısız karikatür uygulamaları ile de, karikatürün grafik sanatındaki yeri irdelenmiştir. Tarih öncesinde insanlar, yazıdan önce çizgiyi kullanmışlar, iletişimi çizgi ile sağlamışlardır. Karikatür ve grafik, çizgiyle birlikte varolup, gelişmiştir. Baskı tekniklerinin üretilmesi; bunları takiben gelişen bilimsel ve teknolojik ilerlemeler, "grafik sanatı"nın kullanım alanlarını genişletmiş; karikatür de bu gelişmeler ışığında önceleri başkaldırı amaçlı yazılı resimlemeler iken, bu özelliğinden arınıp, yazının ve süslemelerin kaldırıldığı, grafik sanatlara özgü tekniklerin ve anlatım dilinin benimsendiği, çizgiyle düşünen bir biçem halini almıştır. Bu biçem, grafik biçemdir. İnsanoğlu varoldukça, iletişim olgusu da hep varolmuştur, önceleri, görsel imgelerle iletişim sağlanırken, teknolojinin ilerlemesi ile birlikte, grafik iletişim kavramı ortaya çıkmış, bu kavram ile de grafik sanatı'nın alt disiplin leri gelişmiştir. Karikatür de göstergelerden oluşan bir iletişim sanatıdır, iletişimde yer alan beş temel öge; gönderici, mesaj, araç, alıcı ve geribildirim süreci, karikatür için de aynen geçerlidir. Karikatürcü (gönderici) görsel imgelerle kodlama yapar ve mesajını farklı iletişim araçları ile topluma (alıcıya) ulaştırır. Toplumdan gelen tepki sonucunda karikatür-kültür ilişkisi ortaya çıkar. Karikatür kültürleri, kültürler de karikatürleri etkiler. Tüm bu süreç, gerçekte grafik sanatları için de geçerlidir.Ill II. Dünya Savaşı'ndan sonra, tüm dünyada yaşanan değişim, sanata da yansımış, dolayısıyla grafik sanatında ve özellikle karikatürde köklü değişim ler olmuştur. Karikatürde yazı öğesi kalkmış, anlatım sadeleşmiş, grafik sanatındaki diğer teknik ve malzemeler de kullanılmaya başlanmış ve Avrupa'da bu yeni grafik biçem için; "deşsin humoristique" (hümoristik desen) ya da "humour graphique" (grafik mizah), deyimleri kullanılmıştır. Steinberg'in öncülüğünde gelişmiş olan 'grafik mizah', gerek içerik, gerekse anlatım biçimi açısından daha evrensel bir dil yakalamıştır. Karikatürün başlangıç noktası olan "portre karikatür", bu gelişmelerin paralelinde devam etmiş, özellikle modern sanat akımlarının etkisiyle, daha çarpıcı ve sanatsal boyutlara ulaşmıştır. Grafik mizah ve portre karikatürün yanında, son yıllarda, üç boyutlu karikatür denemeleri yapılmış, bunların heykel mi yoksa karikatür mü oldukları tartışılmıştır. Mizahi anlatımıyla, büyük bir kesim tarafından, karikatürün bir çeşidi olarak kabul edilen bu çalışmalar henüz yaygınlık kazanmamıştır. Tüm dünyada gerek karikatürcüler, gerek uzmanlar, yazısız karikatürün, grafik sanatının değişik olanaklarından yararlanılarak üretilen bir sanat dalı olduğunu iddia etmiş olsalar da, halen karikatür, aşağı bir sanat olarak görülmekte, akademik ortamlarda saygınlık kazanamamakta, en önemlisi de grafik sanatıyla ilgili bir uygulama alanı olup olmadığı tartışılmaktadır. Bu tezin amacı da, bu tartışmayı akademik boyutlara taşımak, yapı lan uygulama çalışmaları ile karikatürün grafik yönünü irdeleyebilmektir.

Abstract:
Cartooning, the art of creating humour using all the techniques and possibilities of visual arts is a branch of art that dates back to the early phases of humanity. However, it developed and was approved as art only recently in the 20th century. Yet, there is still much debate on which discipline / disciplines of art it belongs to. In different sections of this study, the history of cartooning with respect to it's definition, it's process of communication and it's execution techniques were analyzed, and the similarities and differences between the cartooning and graphic art were elaborated on. The portfolio of wordless cartoons was used to illustrate the affiliation of cartooning to graphic art. Before the recorded history, people used drawings to communicate prior to the invention of writing. Cartooning and graphic art co-existed and developed with drawings. The invention of printing machine that preceded technological and scientific development in the communication sector enlarged graphic design's field of usage. In the light of the stated developments, cartooning -though was just satirical painting at first-, has become a form of visual art that makes uses of techniques and expression forms idiosyncratic of graphic art and that contemplates through lines after getting rid of captions and exaggerated visual embellishments. The style of cartooning, in other words, has become purely graphic. The concept of communication is as old as humanity. Though visual images were used for communication in the beginning, with the advancement of technology the concept of graphic communication emerged and this concept paved the way for the sub-disciplines of graphic arts. Cartooning is an art of signs, too. The five basic elements of communication, which are sender, message, means, receiver and feedback phase, also count for cartooning. Cartoonist (sender) forms a code of visual images and conveysthe message to the society (receiver) via different means of communication. The feedback of the society brings about the relationship between the cartoon and the culture. There is a mutual interaction between the culture and cartoon. All this process is valid for graphic art as well. The changes experienced after World War II also influenced art. Consequently, arts of graphic and cartooning experienced fundamental changes. In cartooning words or captions vanished; expression got simpler. Cartoonists started to use some techniques and means associated with graphic art. "Deşsin humoristique" (humoristic drawing) or "humour graphic" was used in Europe to label this new understanding in cartooning. Graphic humour that developed with the pioneering of Steinberg has gained a universal value in terms of both content and style. The starting point of cartooning, i.e. "caricature" has continued its existence parallel to the stated development and acquired a more impressive and artistic nature, especially due to the influence of modern art. In addition to graphic humour and caricature, there have been new experiments in 3-D cartooning which initiated a debate on whether they belong to the discipline of sculpture or cartooning. Most people agree that such works are cartoons because they embody humour. However, these works are still rare. Both cartoonists and experts worldwide have claimed that wordless cartoon is a form of art produced by making use of various possibilities of graphic art. Nevertheless, some still consider it low art that does not deserve academic attention. Most importantly some continue to argue whether it has relevance to graphic art. Therefore, the aim of this study is to carry this debate into the academy and emphasize the graphic nature of cartooning by demonstrating the present claim with the attached portfolio.