Kentsel mekân tasarımında kuramsal bir yaklaşım olarak metafor: Potsdam Meydanı
Metaphor as a theoretical approach to urban space design: A case study on Potsdam Square
Yazar: TAHA DUTOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. ESİN ÖZLEM AKTUĞLU AKTAN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Kentsel Mekan Organizasyonu ve Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Mimarlık = Architecture ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Kavramsal metafor kuramı = Conceptual metaphor theory ; Kentsel tasarım = Urban design ; Tasarım süreci = Design process

Özet:
Kolektif yaşamın vücut bulduğu yer olarak kentsel mekânlar, kentlilerin birbirleriyle iletişime geçtikleri yegâne noktalardır. Hüznün, acının, isyanın veya neşenin, kutlamanın, sevincin adresi kent mekânları, sadece somut verilerin dikkate alınmasıyla tasarlanamaz; çünkü duygu barındırır, bir geçmişe sahiptir ve "iz"ler taşır. Tüm bu soyut durumlar da tasarlanan mekânın değerlendirilmesi gereken verileri arasında yer almaktadır. Bu çalışma ile öngörülen, kavramların tasarım süreçlerine etkisini ve fiziksel olarak mekâna aktarılış biçimlerini metafor yoluyla ortaya koymaktır. 
Bu tez kapsamında, metafor ve kentsel mekân kavramlarına bu doğrultuda bakılmış ve hem disiplin içi hem de disiplinler arası tanımlar ile kuramsal yaklaşımlara yer verilmiştir. Tanımlar ve kuramsal yaklaşımlar ışığında literatürdeki eksikliği sebebiyle, kentsel tasarım disiplini açısından metaforik tasarım yaklaşımı oluşturulmuş ve kategorize edilmiştir. Kentsel tasarımın farklı uzmanlık alanlarıyla kesişmesi, teze de etki etmiştir. Özellikle çeşitli üst metaforların içinde kentsel mekânın arandığı bölümde, yönetim bilimine dahil olan "organizasyon teorisi" gibi farklı uzmanlıkların kente temas ettiği noktalara odaklanılmıştır.
Kent-metafor ilişkisini irdelemek için çalışma kapsamında kentsel mekâna ait birçok örnek incelenmiştir. Bu ilişkinin her bölgede, her zamanda oluştuğunu tespit edebilmek için örnekler farklı coğrafyalardan ve farklı tarihsel dönemlerden seçilmiştir. Her mekânın tasarım sürecine bakılmış ve tasarıma kaynaklık eden fikirler derinlemesine tartışılmıştır. 
20. yüzyılın en yıkıcı ve sarsıcı olaylarının yaşandığı Berlin ise Potsdam Meydanı ile tezin alan çalışmasına konu olmuştur. Potsdam Meydanı ve çevresinin son iki yüzyılda geçirdiği dönüşüm ve değişimin metaforlar üzerinden okunduğu bu bölümde, odak mekânın farklı bileşenlerinin oluşum biçimlerine yoğunlaşılmıştır. Kentsel doku, ulaşım kurgusu, açık yeşil alanlar, fizibilite, kent merkezi gibi noktalar tasarlanırken uygulanan yaklaşımların metaforik arka planları değerlendirilmiştir.
Tez kapsamında verilen tüm örneklerin ve çalışma alanının içindeki metaforik tasarım fikirleri, uygulamaya geçiriliş biçimlerinin tetkik edilebilmesi için nesnel tasarım kriterleri bağlamında incelenmiştir. Bu sayede, alanda elde edilen soyut verilerin (kavramların) nasıl işleneceğine dair bir yöntem geliştirilmiştir.
Çalışmanın sonucunda, metaforik tasarım yaklaşımının tarihsel sürecin birçok periyodunda kullanıldığı vurgulanmış, kavramların mekâna yansımasındaki en önemli araçlardan biri olduğu belirtilmiştir. Mekân-tasarım-birey ilişkisi irdelenerek, bu kavramların arasındaki bağlantıda metaforun rolü ortaya konmuştur. Ayrıca, metaforik tasarım yaklaşımının güncel uygulamalardaki kullanış biçimleri ele alınmıştır. Kentsel tasarım rehberleri ve yarışma şartnamelerindeki varlığının önemi vurgulanmıştır.

Abstract:
Urban spaces as the place where collective life is embodied are the unique points in which urban people communicate with each other. The urban spaces, addressing the sadness, pain, rebellion or cheerfulness, celebration, exultation, cannot be designed by taking only concrete data into account; Because it features the feeling, it has a past and carries traces. All such abstractions must be included in the data for the evaluation of design space. What is carried out with this study are the effects of concept on design, and their way of physical implementation through metaphor.
In this thesis, metaphor and urban space concepts are looked at in this direction and both theoretical and interdisciplinary definitions and theoretical approaches are included. In the light of definitions and theoretical approaches, due to the lack of literature, metaphoric design approaches have been developed and categorized in terms of urban design discipline. The fact that urban design was at the intersection of different fields of expertise has also affected the thesis. Particularly in the section where the urban space is seek within the various top metaphors, different areas of expertise such as the "organization theory" involved in management science are focused on the points that the city touches.
In order to examine the urban-metaphor relationship, many examples of urban space were studied. In order to determine that this relationship has occurred in every region and time, the samples were selected from different geographies and different historical eras. The design process of each space has been surveyed and the ideas that formed the design have been discussed in depth.
Berlin, where the most devastating and shocking events of the 20th century took place, were the matter in thesis with Postdam Square. In this chapter where the transformation and changes of Potsdam Square and its periphery in the last two centuries is discussed through metaphors, the formation types of components of focal space have been intensified. The metaphorical backgrounds of the approaches that were applied when designing points such as urban texture, transportation fiction, light green areas, feasibility and city center were evaluated.
Finally, metaphorical design ideas within the scope of the thesis and within the study area are examined in terms of practical design criteria in order to examine the ways of implementation. In this way, it is aimed to develop a method for how to process the abstract data in the field.
As a result of the study, it has been emphasized that metaphoric design approach is used in many periods of the historical process and it is stated that it is one of the most important tools in the reflection of concepts to space. The role of metaphor in the connection between these concepts is examined by examining the relationship between space-design-individual. In addition, the use of metaphoric design approach in current applications is discussed. The importance of existence in urban design guides and competition specifications is emphasized.