Osmanlı dönemi kafataslarında asimetri
Asymmetry in the skulls of the Ottoman period
Yazar: ECE DEMİRELLİ ASLAN
Danışman: PROF. DR. MEHMET SAĞIR
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Antropoloji Ana Bilim Dalı / Fizik Antropoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Antropoloji = Anthropology

Özet:
Çalışma, Osmanlı dönemine tarihlendirilen korunma durumu iyi olan 55 kadın ve
55 erkek bireye ait toplam 110 kafatasından oluşmaktadır. Kafatasları Scantech
markasının KScan Magic modeline sahip endüstriyel tip 3D tarayıcı kullanılarak dijital
ortama aktarılmıştır. Kafataslarında belirlenen toplam 37 anatomik nokta yardımı ile yüz
bölgesinde 38, tonoz bölgesinde 24 ve alt kafa bölgesinde 24 olmak üzere 86 ölçüm
Materialise MiniMagics 23.5 programı kullanılarak alınmıştır. Alınan ölçümler ile
kafataslarının asimetrik dereceleri IBM SPSS Statistics 27.0.1 programı kullanılarak
analiz edilmiştir.
Asimetri analizlerini gerçekleştirmek için öncelikle kafataslarının üç ayrı
bölümünden alınan ölçümler yapılan istatistiksel analizler ile öncelikle ölçümlere göre
değerlendirilmiştir. Bu analizleri yapmak için normallik testleri yapılmıştır. Ölçümlerin
normallik değerlerine göre dağılım gösterdiği tespit edilmiştir. Ardından tanımlayıcı
istatistik değerlerine göre sağ ve sol ölçümlerin ortalamaları alınmıştır. T Testi ile
değerlendirildiğinde yüz, tonoz ve alt kafa bölgelerinden alınan ölçümlerin anlamlı
olduğu tespit edilmiştir (p<0,05).
Kadın ve erkek bireylerin kafatasları yönlü asimetri formülüne göre
değerlendirilmiştir. Kadın bireylerin yüz ve tonoz bölgesinin sağ yönlü asimetri
sergilediği ve alt kafa bölgesinin ise sol taraflı asimetri sergilediği tespit edilmiştir. T Testi
ile yüz ve alt kafa bölgesi değerlerinin anlamlı olmadığı ancak tonoz bölgesinde bazı
değerlerin anlamlı olduğu gözlenmiştir (p<0,05). Erkek bireylerin yüz bölgesi sağ yönlü
asimetri sergilerken alt kafa bölgesi sol yönlü asimetri sergilemiştir. Tonoz bölgesinde
ise sağ ve sol eşit dağılım göstermiştir. T Testi ile yüz ve alt kafa bölgesi değerlerinin
anlamlı olmadığı ancak tonoz bölgesinde bazı değerlerin anlamlı olduğu gözlenmiştir
(p<0,05). Asimetri endisine göre erkek bireylerin yüz bölgesi sağ yönün, tonoz ve alt kafa
bölgesinin sol yönün büyük değer gösterdiği kişi sayısının fazla olduğu tespit edilmiştir.
Kadın bireylerde ise yüz, tonoz ve alt kafa bölgelerinin asimetrik endisine göre sol yönün
büyük değer gösterdiği kişi sayısı fazladır.
Anahtar Sözcükler: Asimetri, Osmanlı Dönemi, Yönlü Asimetri, Kafatası
Asimetrisi.

Abstract:
The study consists of a total of 110 skulls belonging to 55 female and 55 male
individuals in a good state of preservation dating to the Ottoman period. The skulls were
digitised using an industrial-type 3D scanner with the KScan Magic model of the
Scantech brand. With the help of a total of 37 anatomical points determined on the skulls,
86 measurements, including 38 in the facial region, 24 in the vault region and 24 in the
lower head region, were taken using the Materialise MiniMagics 23.5 programme. The
measurements and asymmetric degrees of the skulls were analysed using IBM SPSS
Statistics 27.0.1 software.
To perform the asymmetry analyses, the measurements taken from three different
parts of the skulls were first evaluated according to the measurements by statistical
analyses. Normality tests were performed to make these analyses. It was determined that
the measurements were distributed according to normality values. Then averages of the
right and left measurements were taken according to descriptive statistics values. When
evaluated with the T Test, the measurements taken from the face, vault and lower head
regions were found to be significant (p<0.05).
The skulls of male and female individuals were evaluated according to the
directional asymmetry formula. It was found that the face and vault region of female
individuals exhibited right-sided asymmetry and the lower head region exhibited left-
sided asymmetry. With T Test, it was observed that the values of the face and lower head
region were not significant, but some values were significant in the vault region (p<0.05).
The facial region of male individuals exhibited right-sided asymmetry, while the lower
head region exhibited left-sided asymmetry. In the vault region, right and left were
equally distributed. With T Test, it was observed that the values of the face and lower
head region were not significant, but some values were significant in the vault region
(p<0.05). According to the asymmetry index, it was determined that the number of male
individuals whose facial region of the right direction, vault and lower head region of the
left direction showed a large value. According to the asymmetric index of the face, vault
and lower head regions, the number of people in whom the left direction shows a large
value is higher in female individuals.
Key Words: Asymmetry, Ottoman Period, Directional Asymmetry, Skull
Asymmetry.