5;0-7;0 yaş arasındaki gelişimsel dil bozukluğu olan, otizm spektrum bozukluğu olan ve tipik gelişim gösteren çocukların yürütücü işlev becerilerinin karşılaştırılması
Comparison of executive function skills of 5;0-7;0 year old children with developlemental language disorder, autism spectrum disorder and typical development
Yazar: ŞULE ÖZER
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SEMRA SELVİ BALO
Anadolu Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Dil ve Konuşma Terapisi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Nöroloji = Neurology ; Psikoloji = Psychology

Özet:
Bu çalışmanın amacı, tipik gelişim gösteren (TGG), otizm spektrum bozukluğu (OSB) olan ve gelişimsel dil bozukluğu (GDB) olan çocukların yürütücü işlev becerilerinin betimlenerek karşılaştırılmasıdır. Çalışma; yaşları 58-88 aylar arasında değişen TGG (n=14), OSB (n=14) ve GDB (n=14) olan toplam 42 çocuktan oluşmaktadır. Çocuklara Türkçe Erken Dil Gelişimi Testi, Renkli Progresif Matrisler Testi ve Peg Tapping Testi uygulanmıştır. Dahil edilme kriterlerini karşılayan çocukların ebeveynleri, Yönetici İşlev Davranışlarını Derecelendirme Ölçeği-Anne/baba formunu doldurmuştur. Verilerin analizi için IBM SPSS 26.0 paket programı kullanılmıştır. Analizler sonucunda, TGG çocukların YİDDÖ alt ölçek puanlarında OSB ve GDB olan çocuklardan istatistiksel açıdan anlamlı ve düşük puanlara sahip olduğu görülmüştür. TGG, OSB ve GDB çocuklar için cinsiyet ve yaş değişkenlerinin yürütücü işlev puanları üzerinde anlamlı bir etkisinin olmadığı görülmüştür. Korelasyon analizlerine göre, dil ve yürütücü işlevler arasında istatistiksel olarak pozitif yönde anlamlı bir ilişki olduğu görülmüştür. RPMT ve TEDİL puanları arasında istatistiksel açıdan pozitif yönlü düşük düzeyde anlamlı bir ilişki olduğu bulunmuştur. Çalışmadan elde edilen bulgulara göre, OSB ve GDB olan çocukların değerlendirme ve terapi süreçlerine yürütücü işlev becerilerinin dahil edilmesinin dil, biliş gelişimlerine olumlu yönde katkılar sağlayacağı sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
The aim of this study is to describe and compare the executive function skills of children with typical development (TD), autism spectrum disorder (ASD) and developmental language disorder (DLD). The sample of the study consists of 42 children aged 58-88 months, with TD (n=14), ASD (n=14) and DLD (n=14). Turkish Early Language Development Test, Coloured Progressive Matrices Test and Peg Tapping Test were administered to all children whom met the inclusion criteria. Parents of the children were asked to fill out the Behavioral Rating Inventory of Executive Functions- Mother/Father form. IBM SPSS 26.0 package program was used to analyze the data. As the result of the analyses, it was seen that TD children had statistically significant lower averages in the BRIEF subscales than children with ASD and DLD. It was seen that gender and age variables did not have significant effect on executive function scores for children with TD, ASD and DLD. According to the results of correlation analysis between TEDIL and BRIEF, it was observed that there was a statistically significant positive relationship between language development and executive function skills. It was found that there was a statistically positive, low-level significant relationship between the RPMT and TEDIL scores. According to the findings, it was concluded that including executive functions in the evaluation and therapy processes of children with ASD and DLD will make positive contributions to their language and cognitive development.