Toplumsal cinsiyet rolleri üzerine kurulmuş kültürlerarası evlilikler: Sırbistan'da yaşayan Arnavut-Sırp çiftlerin evlilikleri üzerine bir vak'a çalışması
Intercultural marriages based on gender roles: A case study on Albanian-Serbian couples living in Serbia
Yazar: OLTA MURATAJ
Danışman: Assoc. Prof. Dr. ABDULKERİM SÖNMEZ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Aile = Family ; Arnavutlar = Albanians ; Evlilik = Marriage ; Kültürel farklılık = Cultural difference ; Kültürlerarası farklılıklar = Intercultural differences ; Kültürlerarası ilişkiler = Intercultural relations ; Sırbistan = Serbia ; Sırplar = Serbians ; Toplumsal cinsiyet = Gender

Özet:
Bu çalışma Arnavut kadınlar ile Sırp erkekler arasında gerçekleşmiş olan kültürler arası evlilikler hakkındadır. İlk kez 2006 yılında yapılmaya başlanmış olan bu evlilikler özellikle Arnavut toplumu tarafından milliyetçi duyguları rencide eden ve toplumsal ve kültürel normlardan sapan evlilikler olarak değerlendirilmiştir. Çalışma bu evlilikleri toplumsal sapma vakaları olarak değil, olağanüstü bir kültürler arası evlilik vakası örneği olarak içinde gerçekleştikleri toplumsal, kültürel ve tarihsel-siyasal bağlamda, evliliğe taraf olanlar kadar onlara aracılık edenlerin evlilik, aile ve toplumsal cinsiyet rollerine dair sahip oldukları zihniyet, değerler, benimsemiş oldukları kurallar yanında evlenen tarafların ve aracı olanların fikirleri, evlilikten beklentileri ve yapılacak evlilik hakkındaki değerlendirmeleri bağlamında incelemektir. 

Araştırmanın ampirik verileri Sırbistan'ın Sancak bölgesinde yaşayan toplam 42 Arnavut kadın ve bu kadınların eşleri olan 31 Sırp erkekle Eylül-Kasım 2017 tarihleri arasında yapılmış olan derinlemesine mülakatlar vasıtasıyla derlenmiştir. Bu mülakat verilerinin analizi her şeyden önce bu evlilikleri yapan bireylerin kendi toplumlarının cari kültürel ve toplumsal norm ve değerleri ile bir ayrışma veya çatışma yaşayan bireyler olmadıklarını göstermektedir. Aksine onlar Balkanlarda sosyalizmin çöküşü ardından yaşanan gelişmelerin kendilerini evlilik pazarında marjinalleştirdiği ve sınırın ötesinde eş arayışına ittiği veya böyle bir kimseden bir aracı vasıtasıyla gelen teklifi kabule zorladığı bireyler olduklarına işaret etmektedir. Araştırma verilerine göre, evelenen tarafların aradıkları şey kırsal bir ortamda geleneksel aile ve toplumsal cinsiyet rollerini yerine getirecek bir eş bulmaktır. Ancak bu roller evlenecek taraflar arasında iletişim kurmak için hiçbir dil becerisinin olmadığı ve tam olarak nasıl bir şey oldukları hakkında hiçbir ön bilginin olmadığı bir ortamda oynanması gereken rollerdir. Ortalama olarak sekiz yıl süren bir evlilik hayatı sonunda geriye dönülüp bakıldığında bu evliliklerin kültürler arası bir evliliğin içerdiği zorlukların üstesinden gelebilmek için olağanüstü bir çaba ve dayanışma gösterildiği ve ulaşılmış olan sonucun kendi hali ve vasfı ile artık kabullenildiği evlilikler olduğunu göstermektedir. Bu evliliklerin göstermiş olduğu başarının hikâyesi modern bir aşk hikâyesinin veya aşka dayalı modern bir kültürler arası ilişkinin evliliğe götüren başarı hikâyesi değil, damgalanmış olma ve kültürel farklılıkların kederli yükü karşısında eşler arasında karşılıklı anlayış, merhamet ve dayanışma ile elde edilmiş bir başarının hikâyesidir. 

Anahtar Sözcükler: Arnavut-Sırp evlilikleri, Balkanlar'da aile, kültürler arası evlilikler, kültür şoku, toplumsal cinsiyet rolleri, görücü usulü evlilikler, evlilik pazarı.

Abstract:
This study is on the cases of intercultural marriages between Albanian women and Serbian men. These marriages first have started in the year 2006 and have been considered, especially by the Albanian society, as offending the nationalistic sentiments and a deviation from collective social and cultural norms. The study examines these marriages not as a case of social deviation but an extraordinary example of intercultural marriages in their social, cultural and historical- political context in connection with the collective mentality, values, rules and norms related to family, marriage, gender roles and in connection with the ideas, expectations and assessments of the marrying parties as well as of all other parties involved in their initiation and arrangement.   

The data for this study have been collected between September and November, 2017 by means of conducting in-depth interviews with 42 Albanian women and 31 Serbian men who have made an intercultural marriage and live in Sanjak (Sandžak) region of Serbia. An analysis of research data indicates that these women and men are not individuals who have been in conflict with the cultural values and social norms of their societies. Instead they have been marginalised in the marriage market by the post-socialist developments in their societies and have been forced to search for a partner or accept an offer of a marriage made by someone through the medium of an intermediator and who is living on the other side of the border. What the marrying parties have looked for is somebody who is prepared to play the traditional family and gender roles in a rural setting properly. However, these roles had to be performed without having any linguistics skills for communication and without having any idea about what these gender roles involved in their concrete forms. In retrospect, after living as a married couple for eight years, on average, the data indicate that, the Albanian-Serbian couples have shown an extraordinary effort and solidarity to overcome the difficulties involved in an intercultural marriage and managed to come to terms with what they have achieved. The story of their achievement is not that of a modern romance leading to an intercultural marriage but of a mutual understanding, compassion and solidarity against the stigma attached to their marriage and the depressing burden of culture shocks.  

Keywords:  Albanian-Serbian marriages, intercultural marriages, family in the Balkans, gender roles, culture shock, arranged marriage, marriage agencies.