Spor eğitimi alan otizmli bireylere sahip ebeveynlerin yaşam kalitesi ve aile yılmazlığı düzeyleri arasındaki ilişki
Quality of life and family resilience of parents with autistic children receiving sports education
Yazar: SERAP USLU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ESEN KIZILDAĞ KALE
İSTANBUL NİŞANTAŞI ÜNİVERSİTESİ / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Spor Yöneticiliği Ana Bilim Dalı / Spor Yöneticiliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Spor = Sports

Özet:
Bu çalışmanın amacı spor yapan otizmli çocuklara sahip ebeveynlerin yaşam kalitesi ve aile yılmazlığı düzeyleri arasındaki ilişkiyi test etmektir. Ayrıca spor eğitimi alan otizmli çocuklara sahip ebeveynlerin yaşam kalitesi ve aile yılmazlığı düzeylerini farklı değişkenler açısından karşılaştırmak da bu çalışmanın bir diğer amacıdır.
Bu çalışmada ilişkisel tarama metodu ile kullanılmıştır. Çalışmaya yaşları 19 ile 63 arasında değişen (Ortyaş =35.89±8.71) 323'ü kadın ve 160'ı erkek olmak üzere toplam 483 ebeveyn katılmıştır. Katılımcılara "Aile Yılmazlık Ölçeği- AYÖ" ve "Beach Center Aile Yaşam Kalitesi Ölçeği- BCAYKÖ" uygulanmıştır. Verilerin analizi için betimsel istatistikler, bağımsız gruplar için t testi, ANOVA ve Pearson korelasyon analizi yöntemleri kullanılmıştır. 
Bağımsız gruplar için yapılan t testi sonuçlarına göre katılımcıların ortalama puanları medeni durum değişkenine BCAYKÖ alt boyutları incelendiğinde "BCAYKÖ" alt boyutu evli bireyler aile etkileşimi (t=5.202), ebeveynlik (t=4.503) ve duygusal yeterlik (t=6.428) konularında bekar bireylerden daha yüksek puanlar alırken (p<.05), fiziksel/finansal/materyal yeterlik ve yetersizliğe ilişkin destek konularında evli ve bekar bireyler arasında anlamlı bir fark bulunmamaktadır (p>.05). Eğitim durumuna göre ebeveynlerin BCAYKÖ'ye ait ANOVA testi sonuçlarına göre farklı öğrenim düzeyleri arasında tüm boyutlarda istatistiksel olarak anlamlı farklar olduğunu göstermektedir (p<.05). Farkın kaynağını belirlemek için yapılan Tukey testi sonuçlarına göre öğrenim düzeyi arttıkça aile etkileşimi, ebeveynlik, duygusal yeterlik, finansal yeterlik boyutlarda en yüksek ortalama ile lisansüstü ve lisans eğitime sahip bireyler oluşturmaktadır. Algılanan gelir düzeyine göre BCAYKÖ alt boyutlarına ilişkin ANOVA testi sonuçlarına göre farklı gelir düzeyleri arasında tüm alt boyutlarda anlamlı farklar olduğunu bulunmuştur (p<.05). Farkın kaynağını belirlemek için yapılan Tukey testi sonuçlarına göre algılanan gelir düzeyi arttıkça aile etkileşimi, ebeveynlik, duygusal yeterlik, finansal yeterlik ve yetersizliğe ilişkin destek algılarının da arttığı görülmektedir. Ailenin egzersiz yapma durumuna göre yapılan t testi sonuçlarına göre spor yapan ve yapmayan bireyler arasında aile etkileşimi (t=8.388), ebeveynlik (t=8.869), duygusal yeterlik (t=8.563), finansal yeterlik (t=9.382) ve yetersizliğe ilişkin destek (t=6.746) alt boyutlarında egzersiz yapan ebeveynlerin ortalama puanlarının egzersiz yapmayan ebeveynlerden yüksek olduğu bulunmuştur. 
Medeni durum değişkenine göre AYÖ alt boyutlarına ilişkin t testi sonuçlarına göre  mücadelecilik (t=4.852), öz-yetkinlik (t=5.304), yaşama bağlılık (t=4.987) ve kendini kontrol (t= 4.447) alt boyutlarında evli katılımcıların ortalama puanlarının bekar katılımcılardan anlamlı düzeyde yüksek olduğu bulunmuştur. Eğitim düzeyine göre AYÖ alt boyutlarına ilişkin ANOVA testi sonuçlarına göre farklı eğitim düzeyleri arasında mücadelecilik, öz-yetkinlik, yaşama bağlılık ve kendini kontrol boyutlarında anlamlı farklar olduğu bulunmuştur (p<.05). Farkın kaynağını belirlemek için yapılan Tukey testi sonuçlarına göre tüm alt boyutlarda en yüksek ortalama puana lisansüstü eğitime sahip bireylerin sahip olduğu bulunmuştur. 
Algılanan gelir düzeyine göre AYÖ alt boyutlarına ilişkin sonuçlarda farklı gelir düzeyleri arasında mücadelecilik, öz-yetkinlik, yaşama bağlılık ve kendini kontrol boyutlarında anlamlı farklar olduğunu ortaya koymaktadır (p<.05). Farkın kaynağını belirlemek için yapılan Tukey testi sonuçlarına göre tüm alt boyutlarda algılanan gelir düzeyi yüksek olan katılımcıların tüm alt boyutlarda algılanan gelir düzeyi orta ve düşük olan katılımcılardan anlamlı olarak farklılık göstermektedir. Egzersiz yapma değişkenine göre AYÖ alt boyutlarına ilişkin t testi sonuçlarına göre egzersiz yapan ve yapmayan bireyler arasında mücadelecilik (t=7.117), öz-yetkinlik (t= 7.013), yaşama bağlılık (t= 7.462) ve kendini kontrol (t= 5.918) boyutlarında anlamlı farklar olduğunu ortaya görülmüştür.
Yapılan Pearson Momentler Korelasyon analizi sonuçları "AYÖ" ve "BCAYKÖ" toplam puanları ve tüm alt boyutları arasında anlamlı ve pozitif yönde bir ilişki göstermektedir (p<.01).
Sonuç olarak; Otizmli çocuklara sahip ebeveynlerin hem çocuklarının hem de kendilerinin fiziksel aktiviteye katılımları ve sürdürmelerinin onları psikolojik olarak güçlendirirken aynı zamanda aile yaşam kalitelerini ve yılmazlığını arttırdığı söylenebilir.

Anahtar Kelimeler: otizm, aile yılmazlık, yaşam kalitesi

Abstract:
The purpose of this study is to test the relationship between the quality of life and family resilience levels among parents of children with autism who participate in sports. Additionally, the study aims to compare the quality of life and family resilience levels of parents with children with autism who receive sports education across different variables.
The study employed a correlational survey method. A total of 483 parents participated, consisting of 323 women and 160 men, with ages ranging from 19 to 63 years (Mean age = 35.89±8.71). Participants were administered the "Family Resilience Scale (FRS)" and the "Beach Center Family Quality of Life Scale (FQoLS)". Descriptive statistics, independent sample t-tests, ANOVA, and Pearson correlation analysis were used for data analysis.
According to the results of the independent sample t-tests, marital status significantly influenced the subdimensions of the FQoLS, with married individuals scoring higher than single individuals in family interaction (t=5.202), parenting (t=4.503), and emotional well-being (t=6.428) (p<.05). However, no significant differences were found between married and single individuals in physical/financial/material well-being and support related to disability (p>.05). ANOVA results indicated significant differences across all dimensions of the FQoLS based on educational level (p<.05). Post hoc Tukey test results showed that individuals with graduate and undergraduate education had the highest scores in family interaction, parenting, emotional well-being, and financial well-being dimensions. Similarly, ANOVA results for perceived income levels indicated significant differences across all subdimensions of the FQoLS (p<.05). The Tukey test showed that as perceived income level increased, scores in family interaction, parenting, emotional well-being, financial well-being, and support related to disability also increased.
Regarding exercise, t-test results revealed that parents who engage in exercise had significantly higher scores than those who do not in family interaction (t=8.388), parenting (t=8.869), emotional well-being (t=8.563), financial well-being (t=9.382), and support related to disability (t=6.746).
T-test results for marital status in the FRS subdimensions showed that married participants had significantly higher scores than single participants in perseverance (t=4.852), self-efficacy (t=5.304), commitment to life (t=4.987), and self-control (t=4.447). ANOVA results revealed significant differences in these subdimensions based on educational level (p<.05), with individuals having graduate education scoring the highest. Similarly, perceived income levels significantly affected all subdimensions of the FRS, with higher income associated with higher resilience scores.
The Pearson correlation analysis indicated a significant positive relationship between the total scores and subdimensions of the FRS and FQoLS (p<.01).
In conclusion, the physical activity participation of parents with children with autism, as well as their children's engagement in sports, not only strengthens them psychologically but also enhances their family quality of life and resilience.
Keywords: Autism, Family Resilience, Quality of Life