Ortak kullanım alanlarındaki tuvaletlerin kullanıcı konforu açısından değerlendirilmesi
Evalation of the toilets in usage areas for user comfort
Yazar: HALİDE ESER
Danışman: DOÇ. DR. ERKAN AVLAR
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Yapı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Yemek yeme, su içme, uyuma gibi eylemler insanoğlunun yaşam süreci boyunca bir ihtiyaç olarak karşımıza çıkmakla birlikte boşaltım eylemi de en önemli gereksinimlerden biridir. Tarihsel süreç boyunca boşaltım eylemini gerçekleştirme yöntemleri farklılık göstermiş; coğrafyaları, yaşam koşulları, kültürleri, dinleri, temizlik anlayışları buna etken olmuştur. Tarihte tuvalet ihtiyacını karşılamada özel mekan ihtiyaç arayışı; yapılan kazılar sonucu Sümerlilere, ortak kullanım alanı olarak da Antik Yunan dönemindeki latrinalara kadar uzanmaktadır. İnsanoğlu özellikle Orta çağda tuvalet ve temizlik anlayışında karanlık bir dönem geçirmiş, Sanayi Devrimi ile bir dönüm noktası yaşamıştır. Klozetin, sifonun icadı ve seri üretime geçilerek pazara açılması her konut ve yapıya girmesine sebep olmuş, medeniyet simgesi olarak kabul edilmiştir.
Günümüz koşullarında ortak kullanım alanlarındaki tuvaletlerin kullanıcı konforu ve memnuniyetini karşılamaması; planlama ve uygulamadan kaynaklanan eksik ve hatalı oluşan mekanlar ve kullanıcının yanlış kullanımı sonucu ortaya çıkmaktadır. Tuvalet kullanımında bireylere gerekli eğitimin verilmesi ve kullanım sürecinde ortaya çıkabilecek sorunlar açısından farkındalık yaratılmasında ise sivil toplum kuruluşları rol almıştır. Dünyada Singapur Tuvalet Derneği (Restroom Association of Singapore / RAS), İngiliz Tuvalet Derneği (British Toilet Association) gibi sivil toplum kuruluşları oluşturulmuş ve bu kuruluşlar bir araya gelerek, kar amacı gütmeyen bir organizasyon olan Dünya Tuvalet Örgütü (WTO) çatısı altında toplanmıştır. Türkiye'de ise ''Hijyenik Tuvalet, Sağlıklı Gelecek'' kampanyası ile okullarda tuvalet eğitimin önemine dikkat çekilmeye çalışılmıştır. Tuvaletler ve insan sağlığı hakkında seminerler düzenlemesi ve insanları tuvalet temizliği konusunda bilinçlendirmeye ve bilgilendirmeye çalışılması önemli bir konudur.
Ortak alanlardaki tuvaletler; mimari tasarım süreci, mühendislik disiplinleri, iyi bir işçilik ile uygulanması, sağlık ve sosyal konular, çevresel ve ekonomik değerlendirmeler, kullanıcı eğitimi gibi konu başlıklarını kapsayan ve çeşitli araştırmaların yapılması gerekli olan önemli bir birimdir. Uygulamadan kaynaklı kötü havalandırma koşulları, iyi aydınlatılmamış hacimler, kullanıcı profilinin gerektirdiği antropometrik ölçülerine elverişsiz donatı birimlerinden kaynaklı kullanım zorluğu, yanlış malzeme seçimleri ve su yalıtım problemleri gibi sorunlar ile karşılaşılmaktadır. 
Bu bağlamda çalışma dört ana bölümden oluşmaktadır;
Birinci bölümde; literatür özeti, tezin amacı ve hipotez açıklanmıştır.
İkinci bölümde; tuvaletin tanımı yapılmış, geçmişten günümüze varoluş sürecini ve dönüşümü anlatılmıştır. Tuvaletlerde gerçekleştirilen eylemler ve bu eylemler sonucu karşılaşabileceğimiz hastalık türlerinden bahsedilmiştir. Tuvaletler kullanıcı profiline ve taşınabilirliğine göre sınıflandırılmış ve örnekler üzerinden açıklanmıştır.
Üçüncü bölümde; çalışma kapsamı olan ortak kullanım alanlarındaki tuvaletlerle ilgili Dünyada ve Türkiye'de mevcut standart ve yönetmelikler ele alınmış, sivil toplum kuruluşlarının çalışmalarından bahsedilmiştir. Gerçekleştirilen eylemler sonucu özel mekan gereksinimi gerektiren tuvalet hacimleri; mimari, mekanik, elektrik tesisatlarının tasarım sürecinde birbirleri ile ilişkileri ve süreçte nasıl planlanması gerektiği ifade edilmiştir. Kabin ve el yıkama birimlerinde kullanılan donatı birimleri türlerine ayrılmış, seçimlerin kullanıcı profiline ve ihtiyaçlarına göre özellikleri açıklanmıştır.
Son bölümde ise; tasarım, uygulama ve kullanım sürecinde karşılaşılan sorunlar fotoğraflar üzerinden kullanıcı konforunu nasıl etkilediği anlatılmaya çalışılmış ve çözüm önerileri örnekler üzerinden sunulmuştur. 21. yüzyıl tuvalet uygulanmalarında, özellikle tuvalet imkanı olmayan ülkelerde ya da bölgelerde hijyen koşulların sağlanması ve atıkların gübre olarak değerlendirilmesi için kanalizasyonsuz tuvalet örnekleri sunulmuştur. Çağın gerektirdiği teknolojik ürünlerin takibi ve kullanımının standartlaştırılması, oluşturulan tuvalet değerlendirme listesiyle elektronik ya da elle doldurma yöntemi ile yapılarda denetleme sistemi ve denetleme sonucu sertifika sistemi oluşturulması önerisi sunulmuştur.
Bu çalışma ile yeni yapılacak ya da tadilat sürecine girecek binalarda yer alan ortak kullanım alanlarındaki tuvaletlerin tasarım, uygulama ve kullanım aşamalarında rehber olması hedeflenmektedir. Bu hedef doğrultusunda, çalışmada oluşturulan önerilerle kullanıcı konforuna ve beklentilerine uygun genel tuvalet mekanlarının tasarlanıp uygulanmasına ve kullanım sürecine katkı sağlanabilir.

Abstract:
Excretion, such as eating and drinking, sleeping, which is necessary for the survival of human beings, is a necessity. Throughout the historical process, of the methods of performing the evacuation have varied; their geography, living conditions, cultures, religions and their understanding of cleanliness have contributed to this. As a result of excavations, the need for a special space in meeting the toilet needs in history goes back to the Sumerians as a common area, it goes to the latrines of the ancient Greek period. Mankind had a dark period in the sense of toilet and cleanliness in the Middle Ages and experienced a turning point with the Industrial Revolution. The invention of the toilet bowl, siphon and mass production and opening to the market have caused to enter into every house and structure and it has been accepted as a symbol of civilization.
In today's conditions, the toilets in common areas do not meet user comfort and satisfaction; It is the result of misuse and misuse of the user due to the lacking and defective spaces caused by the planning and implementation. For this reason, countries have set their own standards in planning and implementation. Non-governmental organizations have played a role in providing the necessary training to the individuals in the use of the toilet and creating awareness in terms of the problems that may arise during the usage of the toilets. In the world, non-governmental organizations such as the Singapore Toilet Association and British Toilet Association were formed and gathered under the umbrella of the World Toilet Organization (WTO). In Turkey, one of the manifacturer of the cleaning product and the Educational Volunteers Foundation of Turkey carried out 'Hygienic toilet, Healthy Future' campaign in schools has tried to draw attention to the importance of toilet training. It is an important issue to organize seminars on toilets and human health, to collect aid for poor countries that lack toilet and to raise awareness and inform people about toilets. Problems such as poor ventilation conditions due to the application, poorly lit volumes, difficulty in use due to unsuitable reinforcement of anthropometric measurements required by the user profile, incorrect material selection and waterproofing problems are encountered.
In this context, the study consists of four main parts;
In the first chapter; summary of literature, purpose and hypothesis of the thesis are explained.
Secondly, definition of the toilet, the process of transformation from the past to the present. The actions that are taken in toilets and types of diseases that user may get from toilets are defined. Toilets are classified according to user profile and portability and their descriptions are made.
In the third chapter; The scope of work within the world associated with toilets in public areas and existing standards and regulations discussed in Turkey, has been mentioned the work of civil society organizations. The differentiation of the toilets in the common areas, which are encountered according to the building types, according to the user's profile and needs are explained. As a result of the actions carried out, toilet volumes requiring special space requirements were stated in relation to each other in the design process and how to plan the architectural, mechanical and electrical installations. Equipment used in cabin and handwash units are divided into types and their characteristics are explained according to user profile and needs. 
In the last section, the problems encountered in the design, application and operation process were explained and advices were presented through examples. In the 21st century sample toilet applications, especially in countries or regions where toilet facilities cannot be provided, samples of non-sewer toilet were presented to provide hygiene conditions and to evaluate waste as fertilizer. The advices were presented to standardize the follow-up and use of technological products required by the era, to create an electronic or manual filling system in buildings with the toilet assessment list and to create a certificate system as a result of the inspection.
With this study, it is aimed to guide the toilets in the common usage areas of the buildings which will be new or which will undergo the renovation process in the design, application and usage stages. In line with this purpose, it can contribute to the design and use of general toilet spaces in accordance with the user comfort and expectations with the suggestions created in the study.