Ondokuz Mayıs Üniversitesi Tıp Fakültesi öğrencilerinin ve aile hekimliği polikliniğine başvuran hastaların antibiyotikler hakkında bilgi, tutum ve davranışlarının değerlendirilmesi
Evaluation of the knowledge, attitude and behavior of Ondokuz Mayis University Medical Faculty students and patients applied to family medicine polyclinic
Yazar: SERKAN UZAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSTAFA ÜNAL
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Akılcı ilaç kullanımı = Rational drug use ; Antibiyotikler = Antibiotics ; Bilgi düzeyi = Level of knowledge ; Doktorlar = Physicians ; Hastalar = Patients ; Poliklinikler-hastane = Outpatient clinics-hospital ; Tutumlar = Attitudes ; Tıp eğitimi = Education-medical ; Tıp öğrencileri = Medicine students ; Öğrenciler-tıp öncesi = Students-premedical

Özet:
AMAÇ: Antibiyotikler hayatımıza girdikten bu yana, enfeksiyonlarla mücadelede bir numaralı ajan haline gelmişlerdir. Antibiyotiklerin bu denli etkili olması gereksiz ve yanlış kullanımları da beraberinde getirmiştir. Gereksiz ve yanlış antibiyotik kullanımı mikropların antibiyotik direncini korkutucu seviyelere ulaştırmıştır. Çeşitli ülkeler bu duruma kayıtsız kalmayıp akılcı antibiyotik kullanımına yönelik çalışmalar başlatmıştır. Çalışmamızın amacı tıp fakültesinde eğitim gören öğrencilerin ve tıp eğitimi olmayan poliklinik hastalarının antibiyotikler hakkında bilgi, tutum ve davranışlarını incelemektir.
MATERYAL VE METOT: Çalışmamız OMÜ Tıp Fakültesinde öğrenim gören dönem 1, 2, 3, 6 öğrencilerine ve OMÜ Tıp Fakültesi Aile Hekimliği polikliniğine başvuran hastalara yapılmıştır. Katılımcılar çalışma öncesinde bilgilendirilmiştir ve katılmayı kabul edenler çalışmaya dahil edilmiştir. Araştırmaya katılan kişilere kişisel bilgilerini almak amacıyla bir sosyodemografik anket ve konuyla ilgili literatür taranarak antibiyotikler, reçetesiz antibiyotik kullanımı ve antibiyotik direnci hakkında bilgi, tutum ve davranışlarını ölçmek amaçlı iki bölümden oluşmuş anket hazırlanmış ve uygulanmıştır. Veriler SPSS for Windows 21 aracılığıyla bilgisayar ortamına girilerek değişkenler arasında ilişkiler incelenmiştir. Kategorik değişkenlerin değerlendirilmesinde Pearson Ki-kare Testi ve Fisher'ın Kesin testi, Çoklu bağımsız gruplar arasındaki ortalamaların istatistiksel anlamlılıklarında Kruskal Wallis testi kullanılmıştır.
BULGULAR: Çalışmamıza dâhil edilen 590 katılımcının 266'ı hasta, 324'ü öğrencidir. Katılımcıların  %59,5'i kadın, yaş ortalaması 28,13 ± 11,10 yıl, %45,1'i hasta, %13,7'si dönem 1, %10,3'ü dönem 2, %10,3'ü dönem 3 ve %20,5'i intörndür. Katılımcıların %26,4'ü sigara içmektedir. Katılımcıların %54,1'i son 1 yıl içinde antibiyotik, %29'u reçetesiz antibiyotik ve %12,9'u son 1 yıl içerisinde reçetesiz antibiyotik kullanmıştır. Sigara içenlerin %61,8'i son 1 yıl içinde antibiyotik kullanmıştır. En sık reçetesiz antibiyotik kullanma nedeni %63,7 ile benzer şikayetlerinde doktor tarafından yazılan antibiyotik kullanımıdır. Reçetesiz antibiyotik kullanılmasına en sık neden olan hastalık %82,4 ile ÜSYE'dir. Hastaların %12,8'i, intörnlerin %11,6'sı son 1 yıl içinde reçetesiz antibiyotik kullanmıştır. Hastalar içinde erkekler ve eczaneden antibiyotik alıp doktora yazdıran kişiler daha fazla reçetesiz antibiyotik kullanmıştır. Artan antibiyotiklerin saklanmasını, doktora gitmeden eczaneden antibiyotik alınmasını ve tekrarlayan şikayetlerde eski antibiyotiklerin kullanılmasını savunanlar son 1 yıl içerisinde reçeteli ve reçetesiz daha fazla antibiyotik kullanmışlardır. "Antibiyotikler soğuk algınlığından daha hızlı kurtulmamızı sağlar", "Reçetesiz antibiyotik kullanmak doktorların iş yükünü hafifletir" ve "Soğuk algınlığının ilerlememesi için antibiyotik kullanmak gereklidir" önermelerine katılıyorum diyen kişiler son 1 yıl içerisinde daha fazla reçetesiz antibiyotik kullanmışlardır. Artan antibiyotiklerin saklanmasını, %19,1 temel tıp öğrencisi ve %19,8 intörn savunmaktadır. 
SONUÇ: OMÜ Tıp Fakültesi öğrencilerinin antibiyotikler hakkındaki bilgi düzeyleri fazla olsa da, tıp fakültesi öğrencileri ve hastalar arasında son 1 yıl içerisinde antibiyotik kullanımı ve son 1 yıl içerisinde reçetesiz antibiyotik kullanımı arasında istatistiksel olarak fark bulunmamıştır. Bütün gruplarda antibiyotik, reçetesiz antibiyotik, son 1 yıl içerisinde antibiyotik ve son 1 yıl içerisinde reçetesiz antibiyotik kullanım oranları Avrupa ülkelerinin oldukça üzerindedir. Bu konudaki eğitimlerin ve farkındalığın, hem tıp fakültesi öğrencileri hem de hastalar üzerinde arttırılması gerekmektedir.

Abstract:
AIM: Antibiotics have become the number one agent in the fight against infections since they have entered our lives. The effectiveness of antibiotics has also brought about unnecessary and incorrect uses. This has increased antibiotic resistance of microbes to frightening levels. Several countries that are sensible to this situation have initiated studies on rational antibiotic use. The aim of this study is to investigate the knowledge, attitude, and behavior of medical students and outpatients with no medical background on antibiotics.
MATERIALS METHOD: Our study was conducted on students of the year 1,2,3,6 in OMU Medical Faculty and the patients who applied to OMU Medical Faculty Family Medicine clinic. Participants were informed beforehand and those who agreed to participate were included in the study. A sociodemographic questionnaire was used to collect personal information of the participants and a literature survey was prepared and administered in two parts in order to measure their knowledge, attitude, and behavior about antibiotics, antibiotic use without prescription, and antibiotic resistance. Data was entered into a computer via SPSS for Windows 21 and the relationship among variables was examined. Pearson chi-square and Fisher's exact test were used to evaluate categorical variables. Kruskal Wallis test was used for statistical significance of means among multiple independent groups.
RESULTS: Out of 590 participants included in our study, 266 were patients and 324 were students. 59.5%, 45.1%, 30.6%, 10.3%, 10.3%, and 20.5% of the participants were female, patients, first year, second year, third year students, and interns, respectively.  The mean age of participants was 28.13 ± 11.10. 26.4% of the participants were smokers. 54.1% of the participants used antibiotics in the last year, 29% used non-prescription antibiotics, and 12.9% used non-prescription antibiotics in the last year. With 63.7%, the most common reason for using non-prescription antibiotics was the use of antibiotics prescribed by the doctor for similar complaints. The most common cause of the over-the-counter antibiotic use is URTI with 82.4%. 12.8% of the patients and 11.6% of the interns have used antibiotics without prescription in the last year. Among these patients, men and individuals who received antibiotics from the pharmacy and prescribed by a doctor later used more non-prescription antibiotics. Those who advocate the preservation of remaining antibiotics after use, taking antibiotics from the pharmacy before seeing a doctor, and using old antibiotics for repeated complaints, have used more antibiotics with and without prescription in the last year. Those who agree with the propositions 'Antibiotics help us get rid of cold faster', 'Use of non-prescription antibiotics alleviates doctors' workload', and 'Antibiotics are necessary to prevent cold from progressing' have used more non-prescription antibiotics in the last 1 year. 19.1% of the preclinical medical students and 19.8% of the interns were in support of storing residual antibiotics.
CONCLUSION: Although there was a high level of knowledge about antibiotics among the students of OMU Medical Faculty, there was no statistically significant difference between the students and patients in terms of use of antibiotics and non-prescription antibiotics in the last year. In all groups, use of antibiotics and non-prescription antibiotics, antibiotic used in the last year, and non-prescription antibiotic used in the last year are well above those of European countries. Education and awareness on this issue needs be improved among both medical students and patients.