Aydın ve ikinci adam diyalektiği bağlamında üç roman çiftinin analizi: İhsan-Mümtaz, Selim-Turgut ve Celâl-Galip
Analysis of three novel couples in the context of intellectual ​​and the second man dialectic: İhsan-Mumtaz, Selim-Turgut and Celal-Galip
Yazar: SERRA NUR METE
Danışman: PROF. DR. MEHMET SAMSAKÇI
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Yeni Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Karşılaştırmalı Edebiyat = Comparative Literature ; Sosyoloji = Sociology ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Aydınlar = Intellectuals ; Diyalektik = Dialectic ; Entelektüel = Intellectual ; Karşılaştırmalı edebiyat = Comparative literature ; Roman = Novel ; Türk romanı = Turkish novel ; İkinci adam = Second man

Özet:
Aydın kavramı üzerinde oldukça büyük bir literatür mevcut olmakla birlikte, aydının fikirlerine muhatap olan, onu dinleyen ve onunla tartışan bireyler nezdinde bir değerlendirme yapılmamıştır. Aydın, tek sesli bir kalabalık olarak tasavvur edilen halk karşısında bir yabancı olarak addedilmiştir. Aydın, romanlarda halktan uzak, yabancı ve yalnızdır. Fakat aydını halk ile kurduğu ilişkiden evvel, minör düzeyde bir bireyle, ikinci adamıyla kurduğu ilişki üzerinden incelemek mevcut literatüre ek yeni bir perspektif sağlayabilir. Merkeze ikinci adamı alarak iletişimi iki taraflı analiz etmek Türk romanında aydın problemine yeni bir okuma teklifidir. Aydını dinleyebilecek konumda bulunan kişileri geniş bir ifadeyle "ikinci adam" olarak adlandıran bu tezde, Ahmet Hamdi Tanpınar'ın Huzur romanında İhsan-Mümtaz, Oğuz Atay'ın Tutunamayanlar romanında Selim-Turgut ve Orhan Pamuk'un Kara Kitap romanında Celâl-Galip karakter çiftleri üzerinden aydın ve ikinci adam diyalektiği tahlil edilmiştir. 
Birinci bölümde aydın ve ikinci adam, kavramsal ve tarihsel olarak bir çerçeve içinde değerlendirilmiş; bu değerlendirmede felsefe, din, sosyoloji, siyaset, akademi ve medyanın verdiği bilgilerden yararlanılmıştır.  İkinci bölümde belirgin örnekler üzerinden Türk romanında aydın ve ikinci adam örnekleri ana hatlarıyla belirtilmiş ve üçüncü bölümde Ahmet Hamdi Tanpınar, Oğuz Atay ve Orhan Pamuk'un aydına ve aydının mesellerine dair bazı görüşleri değerlendirilmiştir. Dördüncü bölümde seçilen üç roman üzerinden aydın ve ikinci adam karakterleri tahlil ederek, bunların arasındaki ilişkinin nasıl işlendiği, farklılıkları ve benzerlikleri, yazıldıkları dönemden nasıl izler taşıdığı örnekler dahilinde tahlil edilmiştir.

Abstract:
Although there is a large literature on the concept of intellectual, there is no evaluation about people who have been the object of intellectual's ideas, who have listened and discussed. Intellectual was regarded as a foreigner in the face of the public, which was conceived as a monophonic crowd. In the novels, intellectuals have been told far from the public, stranger and alone. However, examining the intellectual through the relationship he established with a minor person, his/her second man, rather than his relationship with the public, may provide a new perspective in addition to the present literature. Bilaterally analyzing the communication by taking the second man to the center is a new reading proposal for the problem of intellectuals in Turkish novels. In this thesis, which broadly refers to people who can listen to the intellectual as the "second man", the character couples İhsan-Mumtaz in Ahmet Hamdi Tanpınar's Huzur novel, Selim-Turgut in Oğuz Atay's novel Tutunamayanlar, and Celâl-Galip in Orhan Pamuk's Black Book have been analyzed in the context of the dialectic of the intellectual and the second man.
In the first part, the intellectual and the second man were evaluated in a conceptional and historical framework; In this evaluation, the information provided by philosophy, religion, sociology, politics, academia, and media were used. In the second part, the examples of the intellectual and the second man in the Turkish novel are outlined through prominent examples, and in the third part, some views of Ahmet Hamdi Tanpınar, Oğuz Atay, and Orhan Pamuk about the intellectual and the intellectual's parables are evaluated. In the fourth chapter, the characters of the intellectual and the second man were analyzed through three selected novels were analyzed in terms of how the relationship between them was handled, what are their differences and similarities, and which things they were represented from the period they were written.