Selçukludan Osmanlıya kadar Ardahan ve çevresi
Ardahan and its surroundings from Seljuks to Ottomans
Yazar: ESRA TİMUÇİN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SUAT VURAL
Ardahan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Ortaçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Tarih = History
Dizin: Akkoyunlular = Akkoyunlular ; Ardahan = Ardahan ; Karakoyunlular = Karakoyunlus ; Kent tarihi = Urban history ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Safeviler = Safavids ; Selçuklular Dönemi = Seljukids Period

Özet:
Tarihi süreç içerisinde Ardahan, Eski Çağ'dan itibaren Kimmer, İskit gibi Türk
topluluklarının geçiş noktası olmuştur. Kafkasya'ya ve Anadolu arasında kapı
görevinde bulunmuş, Hunlar, Sabirler ve Hazarlar'ın da Anadolu içlerindeki etkisi
görülmektedir. Bizans tâbiiyetindeki Gürcü ve Ermeni krallıkları bölgeye yapılan
akınlar için tampon güç olarak kullanılmaktaydı. Bölgedeki Türk akınları Çağrı Bey'in
gelişiyle artmış, Selçuklu hâkimiyetinin uzun süreli olmasını sağlamıştır. Dandanakan
Savaşı'nın ardından Tuğrul Bey, Selçuklu Devleti'nin varlığını fetih amaçlı bölgeye
gönderdiği beylerle göstermiştir.
Sultan Alparslan döneminde Kars ve Ardahan çevresinde Selçuklu hâkimiyeti tesis
edilmiş, Melikşah'ın da aynı siyaseti devam ettirmesiyle Kafkasya'daki güçlerini
korumuşlardır. Özellikle 1080 yılında Gürcistan'a düzenlenen Didi Türkoba adındaki
Türk akınları önem taşımaktadır. Beylikler döneminde güçlü siyaset korunmaya
çalışılmış fakat Gürcü Kral IV. David'in 1118 yılında Kıpçakları bölgeye getirip,
Selçuklular'a karşı askerî güçlerinden yararlanmasıyla bölgedeki siyasî denge tekrar
değişmiştir. Selçuklular ile Gürcüler arasında 1121 yılında meydana gelen Did Gori
Savaşı ile Kafkasya'daki Selçuklu gücü zayıflamıştr. Özellikle Kars ve Ardahan
çevresinde Gürcüler ile olan mücadelede Saltuklular'ın etkisi görülmektedir. Bunun
yanında Moğol istilasına maruz kalan bölge, Akkoyunlu ve Karakoyunlu
mücadelelerinden de etkilenmiştir. Güney Kafkasya'da yeni bir güç olarak ortaya çıkan
Safeviler'in dikkatini Doğu Anadolu'ya çevirmesi, Osmanlı Devleti ile Safevi Devleti
arasında yaşanacak yeni bir mücadelenin göstergesi olmuştur. Kanuni döneminde Kars
ve Erzurum yönündeki kaleler Osmanlı hâkimiyetine alınarak onarılmaya başlanmış,
III. Murad döneminde Osmanlı Devleti ile Safevi Devleti arasında 9 Ağustos 1578
tarihinde meydana gelen Çıldır Savaşı ile bölgede Osmanlı hâkimiyeti tesis edilmiş,
Kars ve Ardahan Osmanlı hâkimiyetine girmiştir.
Anahtar Sözcükler:
Ardahan, Selçuklu, Akkoyunlu, Karakoyunlu, Safevi, Osmanlı

Abstract:
Ardahan, has been a transition point for Turkish communities such as Cimmerians and
Scythians since the Ancient Age. Ardahan served as a gate between the Caucasus and
Anatolia, and the influence of the Huns, Sabers and Khazars in Anatolia can still be
seen. The Georgian and Armenian kingdoms under Byzantine rule were used as a buffer
force for the raids to the region. Turkish raids in the region increased with the accession
of Çağrı Bey. Seljuks to last for a long time. After the Dandanakan War, Tuğrul Bey
demonstrated the existence of the Seljuk State with the Beys he sent to the region for
conquest. During the reign of Sultan Alparslan, Seljuk domination was established
around Kars and Ardahan, and they maintained their power in the Caucasus as Melikşah
continued the same policy. Especially the Turkish raids called Didi Türkoba, which
were organized in Georgia in 1080, are important. During the period of Beyliks, the
same strong politics were tried to be preserved, but when the Georgian King David IV
brought the Kipchaks to the region in 1118 and benefited from those military forces
against the Seljuks, the political balance in the region changed again. The Seljuk power
in the Caucasus weakened with the Battle of Did Gori, which took place in 1121
between the Seljuks and the Georgians. In particular, the influence of the Saltuks in the
struggle with the Georgians around Kars and Ardahan is seen. In addition, the region
exposed to the Mongol invasion was also affected by the Akkoyunlu and Karakoyunlu
struggles. The attention of the Safavids, who emerged as a new power in the South
Caucasus, to Eastern Anatolia was an indicator of a new struggle to be experienced
between the Ottoman Empire and the Safavid Empire.During Suleyman the Magnificent
period, the castles around Kars and Erzurum were taken under Ottoman rule and
repaired. With the Battle of Çıldır, which took place on August 9, 1578, between the
Ottoman Empire and the Safavid Empire during the reign of Murad I, Ottoman rule was
established in the region, and Kars and Ardahan came under Ottoman rule.
Keywords:
Ardahan, Seljukids, Akkoyunlu, Karakoyunlu, Safavid, Ottoman