Süreç din felesefesinde din-bilim ilişkisi
Relation between religion and science in process philosophy of religion
Yazar: KEVSER ÇELİK
Danışman: DOÇ.DR. MEVLÜT ALBAYRAK
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy

Özet:
ÖZETSÜREÇ DİN FELSEFESİNDE DİN-BİLİM İLİŞKİSİKevser ÇELİKSDÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü, Felsefe ve Din Bilimleri Anabilim Dalı YüksekLisans Tezi, 96 sayfa, Ağustos 2006Danışman: Doç. Dr. Mevlüt ALBAYRAKBu çalışmanın amacı, düşünce tarihi boyunca din ve bilim arasındaki ilişkininçoğunlukla çatışma şeklinde olduğu ileri sürülmüş olmasına karşılık süreç dinfelsefesinden hareketle din ve bilimin bir rasyonel düşünce alanındauzlaştırılabileceği görüşünü ortaya koymaktır. Çalışma, süreç filozofu A. N.Whitehead'in din ve bilim arasında sağlıklı bir ilişki kurulabilmesi için geliştirdiğimetafizik ve bu metafiziği destekleyen günümüz süreç felsefecileri J. B. Cobb ve D.R. Griffin'in görüşleri doğrultusunda şekillenmektedir.Bu çalışmanın temel çıkış noktası günümüzün temel problemlerinden olandin ve bilim arasında var olduğu iddia edilen çatışmayı çözme çabası, süreç dinfelsefesinin temel amaçları arasında yer almaktadır. Bu konuyu tahlil edebilmek içinöncelikle din-bilim ilişkisinde temel olan süreç felsefesinin temel kavramları olarak?süreç?, ?bil-fiil şeyler?, ?kavrayış?, ?bir şeyden zevk alabilme ve bu zevkikullanabilme yeteneği?, ?somutlaşma süreci?, ?topluluk?, ?olay?, ?aslû ilişkililik?,?yaratıcı ben belirlenimi? kavramları açıklanmaktadır. Buradan hareketle de süreçfelsefesi ve bu felsefeden geliştirilen süreç din felsefesi tahlil edilmektedir.Süreç felsefesi, genellikle gerçeklerin oluşuna, sürece ve değişime vurguyapan, bilim temelinde Whitehead tarafından sistemleştirilmiş olan bir felsefedir. Bufelsefenin temel ilkesi ise bil-fiil durumlar olarak kabul edilen olaylardır.Whitehead'i merkeze alan süreç din felsefesi ise tüm bil-fiil şeylerinbirbiriyle ilişkili olduğunu dikkate alan bir metafiziktir. Dolayısıyla bu felsefeye göredin ve bilim birbirinden bağımsız değil aksine birbiriyle ilişkilidir. Süreç dinfelsefesinin temel ilkesi de din ve bilimi tek bir dünya görüşü içinde kaynaştırmaktır.Süreç din felsefesi çerçevesinde din ve bilim incelendiğinde her ikisinin desüreç içerisinde olduğu görülmektedir. Dolayısıyla din ve bilim bizzat hayatın içindeolup birbiriyle ilişkilidir. Bundan dolayı bir tarafta meydana gelen değişimler, diğertarafta da değişimlerin olmasını zorunlu kılmaktadır.Din ve bilim arasında çatışma, bağımsızlık, diyalog ve entegrasyon olarakdört farklı yapıda ilişki bulunmaktadır. Çatışma ilkesine göre din ve bilim her ikisi dekendisinin tek hakikat olduğunu savunduğu için çatışmaktadır. Bağımsızlık ilkesinegöre din ve bilim tamamen farklı alanlar olup ne çatışırlar ne de bir ilişki içindebulunabilirler. Diyalog ilkesine göre din ve bilim arasında farklılıklar olduğu kadarbenzerlikler de bulunmaktadır. Bundan dolayı din ve bilim arasında diyalog şeklindebir ilişki mümkün görünmektedir. Entegrasyon ilkesine göre de din ve bilim,Whitehead'in metafiziğinde olduğu gibi tek bir metafizik sistem kullanılarakbirleştirilebilir.Süreç din felsefesine göre din-bilim ilişkisi, düşünce tarihinde din ve bilimçatıştığı görüşünden hareketle değerlendirilmektedir. Din ve bilim arasında varolduğu iddia edilen bu çatışma, özellikle 19. yüzyılda modern bilim ile BatıHıristiyanlığı arasında yoğunluk kazanmıştır.Bu çatışma çok farklı nedenlere dayandırılmakla beraber süreç din felsefesi,din ve bilim arasındaki çatışmanın temel kaynağı olarak süpernaturalizm venatüralizmi görmektedir. Çünkü natüralizm sadece bilimsel hakikatlerle gerçeğeulaşabileceğimizi savunurken, süpernaturalizm sadece dinsel hakikatlerle gerçeğeulaşabileceğimizi savunmaktadır. Dolayısıyla her iki anlayış da kendini tek hakikatolarak görmekte ve diğer hakikatleri reddetmektedir. Bu nedenle süpernaturalizm venatüralizm ciddi eleştiriler almıştır. Süreç din felsefesi, din ve bilim arasındakiçatışmayı çözmek için hem bilimsel hakikatleri hem de dinsel hakikatleri içerenteistik natüralizmi önermektedir.Sonuç olarak süreç din felsefesine göre din ve bilim arasında çatışma yoktur,aksine bu iki alan paylaşabilecekleri ortak bir alanda uzlaşabilirler. Nitekim bununsağlanabilmesi için her iki tarafta da yeniden düzenlemelere gidilmelidir.Anahtar Kelimeler: Süreç, Süreç Felsefesi, Süreç Din Felsefesi, Din, Bilim, Din-bilim Çatışması, Din-Bilim İlişkisi.

Abstract:
ABSTRACTRELATION BETWEEN RELIGION AND SCIENCE IN PROCESSPHILOSOPHY OF RELIGIONKevser ÇELİKSDU Institute of Social Sciences, Department of Philosophy and Religious SciencesMA, 96 Pages, August 2006Supervisior Assoc. Prof. Dr. Mevlüt ALBAYRAKThe purpose of this study is to expose that religion and science can integrateinto one rational scheme of thought in the context of `process philososphy ofreligion? although in history of thought it has been suggested that the relationbetween religion and science is generally in conflict. The study aims to develop aframework in the light of views of Alfred North Whitehead who has constituted themetaphisycal approach in order to establish a relation between religion and scienceand of D. R. Griffin and J. B. Cobb who have supported and further developed themetaphysics establish by A. N. Whitehead.The leitmotiv of this study is that the apparent conflict between religion andscience that has been a fundamental problem of todays ongoing discussion inphilosophy of religion, could be overcome by process philosophy of religion. Toanalyse this matter firstly basic concepts of the process philosophy, `process?, `actualentities?, `prehension?, `enjoyment?, `concrescence?, `nexus-society?, `event?,`essential relatedness?, `creative self-determination?, are introduced and explained. Inthis context, the process philosophy, and the process philosophy of religion whichhas been developed in process philosophy are analysed.From general point of view the process philosophy is a specific philosophythat underlines the process, the becoming and the change. This philosophy wassystematized by Alfred North Whitehead on the basis of science. The basic principleof this philosophy is events which are accepted as actual occasions.The process philosophy of religion that has been positioned at the very centreof Whitehead?s metaphysics, argues that all actual entities are connected with eachother. Correspondingly, the religion and science, in respect of this philosophy, arenot independent from each other, rather they are connected with each other. Thebasic principle of process philosophy of religion is that the religion and science arefusing into a single world view.When religion and science were analysed in the frame of process philosophyof religion, it can be seen that both of them are in the process. Consequently, religionand science are in life itself, and they are connected with each other. Therefore, thechanges which occur in one side enforces the changes on the other side.There exist four different relations between religion and science: conflict,independence, dialogue and integration aspects. According to conflict aspect,religion and science are in conflict because both of them defend that they are thesingle (one) actuality. According to independence aspect, religion and science are thedifferent fields; nor they are in conflict neither they are connected with each other.According to dialogue aspect, there exist both differences and similarities betweenreligion and science. So there is a possible dialogue between religion and science.According to integration aspect, religion and science are integrated onto onemetaphysics system, i.e. metaphysics of Whitehead.According to the process philosophy of religion the relation between religionand science can be investigate from the angle of presupposition that religion andscience are in conflict. This presupposition that religion and science are in conflicthad been intensifyed particularly during the 19th century between the modern scienceand the Western Christianity.However, this conflict based on many different reasons. The processphilosophy of religion accepts supernaturalism and naturalism as basic sources ofconflict. Because, the naturalism only defends that actuality can be achieved throughscientific truths, and the supernaturalism only defends that actuality can be achievedthrough religious truths. So both of them defend that themselves are the singleultimate actuality, and they reject the other truths. Therefore, the supernaturalism andthe naturalism have been strongly criticized. In order to overcome the conflictbetween religion and science, process philosophy of religion suggests the theisticnaturalism which includes both scientific truths and religious truths.Consequently, according to the process philosophy of religion there is noconflict between religion and science. Rather they can fuse onto a single rationalscheme of thought. In order to realize this fusion, a reorganization is needed at bothsides.Key Words: Process, Process of philosophy, Process philosophy of religion,Religion, Science, Conflict between religion and science, Relation between religionand science.