Depresyona ilişkin tutumlar ve damgalanmayı etkileyen faktörlerin incelenmesi
Analysis of the factors affecting stigmatization and attitudes toward depression
Yazar: GÜLSÜM ZUHAL KAMIŞ
Danışman: DOÇ. DR. ŞAHİNDE ÖZLEM ERDEN AKİ
Hacettepe Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2016
Konu: Psikiyatri = Psychiatry

Özet:
Amaç: Depresyon toplumda sık görülen, sağlık kurumuna başvurulduğunda tedaviyle yüksek oranda düzelebilen bir hastalıktır. Depresyonda hastaların tedaviye başvuruları ve psikiyatrik tedavi almalarının önünde engel oluşturan önemli etkenlerden biri diğer ruhsal hastalıklarda olduğu gibi damgalanmadır (stigma). Ruhsal hastalıklara ve depresyona yönelik damgalanma genç ve yaşlı grup arasında değişebilmekte ve diğer sosyodemografik ve klinik özelliklerden etkilenebilmektedir. Bu çalışmada kliniğe başvuran genç ve yaşlı hastalar arasında depresyonla ve tedavileriyle ilgili tutum farklılıklarının ve bunların sosyodemografik ve klinik değişkenlerle ilişkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. 
Yöntem: Çalışmaya Hacettepe Üniversitesi Hastanesi Psikiyatri polikliniğine başvuran depresyon tanılı 18-88 yaş arası 133 (37 yaşlı, 96 genç) hasta dahil edilmiştir. Öncelikle tanı doğrulanması amacıyla DSM-IV Eksen I Bozuklukları İçin Yapılandırılmış Klinik Görüşme (SCID-I) yapılmış, bu hastalar Ruhsal Hastalıklarda Tutumların Araştırılması Projesinde (RUTUP) kullanılmış olan anket formunun depresyon bölümü, Ruhsal Hastalıklarda İçselleştirilmiş Damgalanma Ölçeği (RHİDÖ), Depresyonda Kendini Damgalama Ölçeği (DKDÖ), Beck Depresyon Ölçeği (BDÖ), ilaç tedavisi kullanmakta olan hastalarda Antidepresan Uyum Ölçeği (AUÖ) ile değerlendirilmiştir. Damgalanma açısından genç ve yaşlı hasta grupları karşılaştırılmış, sosyodemografik ve klinik değişkenlerin damgalanma ile ilişkisi incelenmiştir. Yine bu çalışma kapsamında, Depresyonda Kendini Damgalama Ölçeğinin geçerlilik ve güvenilirlik analizleri yapılmıştır. İstatistiksel analizler SPSS for Windows Version 23.0 programında yapılmış, analizlerde Ki- kare, Mann-Whitney U testi ve Pearson korelasyon analizi kullanılmıştır. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0.05 olarak alınmıştır.
Bulgular: Yaşlı ve genç depresyon hastaları karşılaştırıldığında genç hasta grubunun RHİDÖ toplam puanının (z=2.822, p=0.005), RHİDÖ yabancılaşma alt ölçek puanının (z=2.696, p=0.007), sosyal geri çekilme alt ölçek puanının (z=2.455, p=0.014) ve damgalanmaya direnç alt ölçek puanının (z=2.817, p=0.005) yaşlı hastalardan daha yüksek olduğu, DKDÖ ölçeği toplam puanı açısından gruplar arasında fark olmadığı (z=0.660, p=0.509) DKDÖ sosyal yetersizlik alt ölçek puanının gençlerde daha yüksek (z=2.166, p=0.030) olduğu saptanmıştır. DKDÖ puanı ile RHİDÖ puanı (r=.485, p=0.000) ve BDÖ puanı (r=.303, p=0.000) arasında pozitif korelasyon saptanmıştır. Sosyodemografik değişkenlerden RHİDÖ damgalanmaya direnç alt ölçeğinin çalışma durumuna göre farklılaştığı (z=13.461, p=0.009); çalışanların ev hanımı ve öğrencilerden daha yüksek puan aldığı, DKDÖ sosyal yetersizlik alt ölçeğinin çalışma durumuna göre farklılaştığı (z=10.621, p=0.031); emeklilerin öğrencilerden daha düşük puan aldığı saptanmış, diğer sosyodemografik değişkenlerle damgalanma ölçekleri arasında anlamlı ilişki saptanmamıştır. Klinik değişkenlerden yeni başvuranların takipli hastalara göre RHİDÖ yabancılaşma alt ölçeğinden daha yüksek puan aldığı (z=2.224, p=0.026), ek bedensel hastalığı olmayanların olanlara göre toplam RHİDÖ (z=-2.270 p=0.023), RHİDÖ yabancılaşma (z=-2.398 p=0.016), RHİDÖ sosyal geri çekilme alt ölçeği (z=-2.321 p=0.020) puanlarının anlamlı olarak daha yüksek olduğu, psikiyatri başvurusundan beri geçen süre ile RHİDÖ algılanan ayrımcılık (r=-0.197, p=0.025) arasında negatif korelasyon olduğu saptanmış, diğer klinik değişkenler ve damgalanma ölçek ve alt ölçekleri arasında anlamlı ilişki saptanmamıştır. RUTUP Depresyon anketine verdikleri yanıtlar açısından iki grup arasında önemli bir fark saptanmamış olup, olumsuz tutumların yaygın olduğu görülmüştür.
Sonuç: Diğer ruhsal hastalıklarda olduğu gibi depresyonda da damgalanmanın olduğu; yaş, çalışma durumu, tedavi başlangıcından beri geçen süre gibi klinik ve sosyodemografik değişkenlere göre değişebildiği saptanmıştır. Tedaviye erişimi ve uyumu artırmak için, engel olan damgalayıcı tutumların azaltılmasına yönelik toplumsal müdahalelerin yapılması ve klinikte de ele alınması ve uygun müdahalelerde bulunulması gerekmektedir.

Abstract:
Objective: Depression is a frequently seen syndrome in community, which could be effectively treated when appropriate care is accessed. One of the important barriers for seeking care and treatment in depression has been stigmatization, as in other psychiatric disorders. Stigma towards depression and other psychiatric disorders may differ between young and old age groups, and is also affected by other sociodemographic and clinical factors. In this study it is aimed to investigate the relationship of sociodemographic factors and attitudes towards depression and its treatment between young and old age groups in a clinical population.

Method: A total of 133 patients (18-88 years old, n=37 old-age group, n=96 young-age group) with a diagnosis of depression who applied to Hacettepe University Psychiatry Outpatient Clinic were recruited in this study. First a semi-structured clinical interview was performed for every patient using SCID-1 (Structured Clinical Interview for DSM-IV Axis 1 Disorders), then all the patients were evaluated using the "depression section" of a survey from Attitudes Towards Mental Disorders Study (RUTUP), Internalized Stigma of Mental Illness Scale (ISMI), The Self-Stigma of Depression Scale (SSDS), Beck Depression Inventory (BDI), and Antidepressant Adherence Scale (AAS) in patients taking antidepressant therapy. Young and old age groups were compared on stigmatization, and the relation of sociodemographic and clinical features with stigmatization was examined. Also in this study validity and reliability analyses for The Self-Stigma of Depression Scale were performed. Statistical analyses were performed using SPSS version 23.0 for windows. Depending on the sample characteristics, chi-square analysis, Mann Whitney U test, and Pearson correlation analysis were conducted. Statistical significance was accepted as p< 0.05.
Results: As young and old age groups were compared, ISMI total scores (z=2.822, p=0.005), ISMI alienation sub-scale scores (z=2.696, p=0.007), social withdrawal subscale scores (z=2.455, p=0.014), and stigma resistance subscale scores (z=2.817, p=0.005) were found to be higher in young-age group than old-age group. SSDS total score was not different between two groups (z=0.660, p=0.509), but SSDS social inadequacy subscale score was higher in young-age group (z=2.166, p=0.030). A positive correlation was found between SSDS total score and ISMI total score (r=.485, p=0.000) and BDI score (r=.303, p=0.000). Regarding sociodemographic features, working group was found to have higher scores on ISMI stigma resistance subscale compared to housewives and students (z=13.461, p=0.009), and retired group was found to have higher scores on SSDS social inadequacy subscale (z=10.621, p=0.031). Other sociodemographic factors were not found to have any effect on the scores of stigmatization scales.
Regarding the clinical features, patients with the first episode were found to have higher scores on ISMI alienation subscale compared to patients with long follow-up (z=2.224, p=0.026), patients with comorbid physical disorders to have higher scores on ISMI total (z=-2.270 p=0.023), ISMI alienation subscale (z=-2.398 p=0.016), ISMI social withdrawal subscale (z=-2.321 p=0.020) compared with the ones with no other physical disorders. A negative correlation was found between the time since first admission for psychiatric treatment and ISMI perceived stigmatization subscale (r=-0.197, p=0.025). No significant relation was found between other clinical factors and stigmatization scale or subscale scores. No statistically significant difference was found between young and old age groups regarding the answers to RUTUP depression survey, but negative attitudes were seen to be very common in all the subjects.
Conclusion: As in the other psychiatric disorders, stigmatization is very common also for depression, and it is found to be related to different features including age, working status, time since first admission and some other sociodemographic factors. In order to help for decreasing the negative attitudes and increasing the help seeking behavior, some interventions should be conducted both in psychiatry clinics and society.