Hamilelerde oral hijyen motivasyonunun çürük risk faktörleri üzerine etkisi
Effect of oral hygiene motivation on caries risk factors in pregnant women
Yazar: ALİ İHSAN ERKAN
Danışman: PROF. DR. NİMET ÜNLÜ
Selçuk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Restoratif Diş Tedavisi ve Endodonti Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Diş Hekimliği = Dentistry
Dizin: Diş çürükleri = Dental caries ; Gebelik = Pregnancy ; Koruyucu diş hekimliği = Preventive dentistry ; Motivasyon = Motivation ; Oral hijyen = Oral hygiene ; Risk faktörleri = Risk factors

Özet:
Çalışmamızın amacı hamilelikte verilen oral hijyen motivasyonu/eğitimi ve diyet tavsiyelerinin diş çürüğü risk faktörleri (ÇRF) üzerine etkisinin araştırılmasıdır. Çalışmamızda hamile ve hamile olmayan bireyler çürük riski ve tükürükte bulunan bazı bileşenler açısından karşılaştırılmıştır.
Çalışmaya 17-40 yaşları arasında sistemik rahatsızlığı bulunmayan ve hamilelik süreci normal devam eden 50'si 8-12 haftalık (n=50), 50'si 28-32 haftalık (n=50) hamile ve 50 hamile olmayan (n=50) 150 birey (n=150) dahil edilmiştir. Araştırmamız randomize klinik çalışma olarak tasarlanmıştır
8-12 haftalık hamile bireylerden oluşan G1a grubuna oral hijyen motivasyonu/eğitimi ve diyet tavsiyeleri verilmiştir. Bireyler oral hijyen durumu, eğitim, sosyoekonomik durum, DMFT indeksi, tükürük akış hızı, tükürük tamponlama kapasitesi, Steptococcus mutans(S.mutans) ve Laktobasil miktarı, plak indeksi, diş eti kanama indeksi, bulantı/kusma-reflü şikayeti ve diyet analizi açısından değerlendirilmiştir. G1a grubundaki bireyler 28-32 hafta arasında tekrar çağırılarak G1b oluşturulmuştur. G1a grubundan 4 birey çalışmadan çıkarıldığı için G1a ve G1b 46 bireyden oluşmuştur(n=46). Bireylerin ÇRF verileri istatistiksel olarak değerlendirilmiştir. Elde edilen veriler Karyogram programı için de kullanılarak diş çürüğünden korunma olasılığı değerlendirilmiştir. Bireylerden alınan 3cc tükürük örneği -800C'de depolanarak daha sonra toplu olarak tükürük kalsiyum, fosfat, total protein, total antioksidan ve flor miktarları tespit edilmiştir. Elde edilen verilerin istatistiksel analizleri Spearman sıra korelasyonu, Ki-kare testi, Wilcoxon ve Mann Whitney-U testleri ile yapılmıştır (p<0,05).
G1a ve G1b grupları karşılaştırıldığında G1b grubunda istatistiksel olarak diş fırçalama sıklığının daha fazla, S.mutans sayısının ve plak indeksinin daha düşük olduğu görülmüştür (p<0,05). Beslenme alışkanlıklarında, Laktobasil sayısınında ve tükürük tamponlama kapasitesinde gruplar arasında istatistiksel fark bulunmamıştır (p>0,05). Tükürük akış hızı yalnızca G1a grubunda G3 grubundan istatistiksel olarak anlamlı derecede yüksek bulunmuştur (p<0,05). Karyogram programından elde edilen verilere göre G1b grubunda çürükten korunma olasılığı G1a ve G2grubundan istatistiksel olarak yüksek bulunmuştur (p<0,05). Hamilelerde tükürük kalsiyum miktarı hamile olmayan bireylerden istatistiksel olarak daha düşük bulunurken (p<0,05), total protein miktarı G2 grubunda en yüksek olarak tespit edilmiştir. Total antioksidan miktarı açısından gruplar arasında istatistiksel fark bulunmamıştır (p>0,05). Fosfat miktarı en yüksek G2 grubunda gözlenmiştir. G1b grubunda diğer gruplardan istatistiksel olarak anlamlı derecede yüksek tükürük flor konsantrasyonu tespit edilmiştir (p<0,05).
Sonuç olarak yüksek çürük risk grubu içerisinde tanımlanan hamile bayanlara verilen oral hijyen motivasyonu ve eğitimi etkili ve faydalı bulunmuştur. Toplumumuzun ağız-diş sağlığı konusundaki bilinç düzeyi düşünüldüğünde hamilelik gibi dişlerini olumsuz etkileyen bir dönemde verilecek oral hijyen motivasyonu ve eğitiminin önemi daha da anlaşılmaktadır.
Anahtar Sözcükler: Çürük riski; diyet;  hamile; motivasyon; oral hijyen

Abstract:
The aim of this study was to evaluate effect of oral hygiene motivation, education and dietary advices on caries risk factors in pregnant women. In our study pregnant and non-pregnant individuals were compared in terms of caries risk and some components in saliva.
In this study, 50 pregnant women between 8-12 weeks (G1a) (n=50), 50 pregnant women between 28-32 weeks (G2) (n=50) who had any diseases in pregnancy and 50 non-pregnant women (G3) (n=50), totally 150 women were included. Our research is designed as a randomized clinical trial.
G1a group, who consisting of 8-12 weeks pregnant women, were given oral hygiene motivation, education and dietary advices. Individuals were assessed in terms of oral hygiene habits, education, socio-economic condition, DMFT index, salivary flow rate, salivary buffer capacity, Streptococcus mutans (S.mutans)and Lactobacillus count, plaque index, gingival bleeding index, vomiting/nausea-reflux complaint, and dietary analyses. Group G1a was recalled again between 28-32 weeks and formed group G1b. Group G1b was consisted of 46 women because of 4 women who extracted from study and this women extracted from group G1a too. Data about caries risk factors were statistically evaluated. The obtained data were used in Cariogram programme to statistically compare the possibility of caries prevention between groups. Saliva sample of 3 cc which taken from individuals were stored at -80oC and collectively determined salivary calcium, phosphate, total protein, total antioxidant and fluoride level. Statistical analyses were made with Spearman's rank correlation, Chi-Square test, Wilcoxon test and Mann Whitney-U test (p<0,05). 
When compared to G1a and G1b, tooth brushing frequency was higher and S.mutans and plaque index were lower in G1b than G1a (p<0,05). There was no difference about dietary habits, Lactobacillus level and salivary buffer capacity between groups (p>0,05).Salivary flow rate was statistically higher in only G1a group than G3 group (p<0,05). According to obtained data from Cariogram programme, the possibility of caries prevention was higher in group G1b than group G1a and G2. Salivary calcium level was found statistically lower in pregnant groups than non-pregnant group (p<0,05). The highest total protein level was observed in group G2. There was no difference between groups in salivary total antioxidant level (p>0,05). The highest phosphate level was observed in group G2. Salivary fluoride concentration was statistically higher in group G1b who had taken oral hygiene motivation than other groups (p<0,05).
Consequently, oral hygiene motivation and education was found to effective and useful in pregnant women who located in high caries risk group. When we thought the consciousness of our society about the dental health, it is further understood the importance of oral hygiene motivation and education in pregnancy which negatively effects oral health. 
Keywords: Caries risk; diet; motivation; oral hygiene; pregnant;