Sağlık yayınlarının içeriklerini etkileyen ticari faktörler
Commercial factors affecting heath related contents
Yazar: FERİHAN AYAZ
Danışman: PROF. DR. ERKAN YÜKSEL
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Basın ve Yayın Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Gazetecilik = Journalism ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Ekonomi politikaları = Economic policies ; Sağlık = Health ; Sağlık araştırmaları = Health surveys ; Ticari enformasyon = Commercial information ; Ticarileştirme = Commercialization ; Yayınlar = Publications ; İdeoloji = Ideology

Özet:
Sağlık konulu yayıncılık son 20 yıldır alanyazında yoğun olarak tartışılmaktadır. Tartışmalar arasında "yayın içeriklerinin ticarileşmesi" önemli bir başlık olarak dikkati çekmektedir. Bu çalışmanın amacı, sağlık konulu yayın içeriklerini etkileyen ticari faktör-lerin neler olduğunu belirlemek ve bir model aracılığıyla bu faktörleri ortaya koymaktır. Çalışma üç aşamadan oluşmaktadır. İlk aşamada alanyazından hareketle teorik bir model oluşturulmuştur. Shoemaker ve Reese'in (2013) "etkiler hiyerarşisi modeli"ni temel ala-rak oluşturulan bu modele göre medya içeriklerini etkileyen düzeyler "bireysel, medya rutinleri, kurumsal, kurum dışı ve ideolojik" boyutta ayrı ayrı sınıflandırılabilmektedir. İkinci aşamada oluşturulan bu model sınanmıştır. Bu amaçla alanında uzman 200 sağlık ve medya profesyoneli ile akademisyene anket uygulanarak elde edilen verilerle açımla-yıcı faktör analizi gerçekleştirilmiştir. Ulaşılan faktörler, ayrıca 117 farklı uzmana sorul-muş ve alınan veriler AMOS programında doğrulanmıştır. Ardından da doğrulanmış olan bu model, ilk iki aşamada görüşülmüş olan 317 (200+117) uzman görüşleri doğrul-tusunda tamamlanmıştır. Üçüncü aşamada ise modelin açıklanması için 62 uzmanın gö-rüşüne başvurulmuş ve alınan cevaplarla model açıklığa kavuşturulmuştur.
Sonuç olarak sağlık konulu yayın içeriklerinin beş düzeyde de ticari faktörlerden çeşitli biçimlerde etkilendiği ortaya konmuştur. Buna göre sağlık konulu yayıncılık öze-linde ticari faktörler bağlamında medya rutinleri, kurum dışı ve ideolojik düzeylerin en baskın düzeyler olduğu belirlenmiştir.  

Anahtar Kelimeler: Sağlık haberciliği, sağlık konulu yayıncılık, medya içeriklerini belirleyen unsurlar, ekonomi-politik, medyada ticarileşme, ideoloji

Abstract:
Publications about health issues have been intensively discussed in the last two decades in the related literature. The topic that stands out in these discussions is the commercialization of health-related publication contents. The aim of this study is to de-termine commercial factors affecting the contents of health-related publications and present them through a model. The study was conducted in three phases. In the first phase, the related literature was reviewed, and a theoretical model was developed based on Shoemaker and Reese's (2013) Hierarchical Influences Model and some similar ideas supporting this model. According to Shoemaker and Reese, the factors influencing me-dia contents are observed at the individual, media routines, organizational, extra-media and ideological levels. In the second phase, which involves the test of the model, a total of 200 people, - health sector employees, media professionals and academicians who are experts in their own fields- were asked to reply a survey, and the data collected were analyzed by using exploratory factor analysis method. Later, the factors determined were submitted to 117 different experts and the data were verified in AMOS software. In other words, the model was developed under the light of 317 experts' opinions (200+117). In the third phase of the study, the model was explained based on the opi-nions of 62 experts, who were chosen among 317 experts that participated in the study.
As a result, it has been shown that the content of publications on health is affected in five different ways from commercial factors. According to this, media routines, external and ideological levels were the most dominant in the context of trade factors in the field of health publishing.

Keywords: Health journalism, health-related contents, factors determining media con-tent, political economy, commercialization in media, ideology.