Sosyal bütünleşme bağlamında Şırnak'ta dini hayat
Religious life in Şırnak in the context of social integration
Yazar: KAYHAN BAYRAM
Danışman: PROF. DR. ALİ COŞKUN
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Felsefe ve Din Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Din = Religion ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Din sosyolojisi = Religious sociology ; Dini hayat = Religious life ; Sosyal bütünleşme = Social integration ; Şırnak = Şırnak

Özet:
Araştırmamız, Şırnak il merkezi ve ilçelerinde dini sosyolojik bir saha çalışmasını kapsamaktadır. Ülkemiz ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi açısından önemli bir yere sahip Şırnak'ta dini hayatın varlığı, sosyal bütünleşme olgusu bağlamında ele alınmıştır. Şırnak'ta yaşayan ve farklı etnik kökenlere, inançlara ve mezheplere sahip halkların inanç ve inanç pratikleri eğilim düzeylerine bakılırken, Şırnak'ın sosyal bütünleşmesinde dinin yerine dikkat çekilmiştir. Bütünleşmiş sosyal yapıda kaçınılmaz bir biçimde mevcut bulunan dinin fonksiyonuna özellikle değinilmiştir. Tüm bunların yanında dünyevileşen bireylerin dini hassasiyetlere ne derece bağlı olduğu ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Bu vesileyle dışarıdan geleneksel ve kapalı bir görünümü andıran ilin gerçekteki din ve sosyal hayattaki yapısına, bilimsel bir perspektifle açıklık getirilmiştir. Araştırma bilim camiasına sosyolojik, sosyo-psikolojik, dini, ekonomik, kültürel ve siyasal gibi toplumsal alanlarda önemli veriler sunmaktadır. Araştırma vesilesiyle, bölge ve ülke açısından önem teşkil eden konunun bilimsel olarak daha sağlıklı bir temele oturtulması amaçlanmıştır. Sosyal bütünleşme ucu açık bir süreç olarak ahenkli bir tamamlanma halidir. Bir toplumdaki farklılıklar "karşılıklı bağımlılık" ilkesine dayalı olarak daha üst bir dayanışma ruhu ya da anlam dünyası etrafında toplumun işleyişini bozmayacak şekilde tutulur. Toplumlarda genelde tarihsel ve kültürel açıdan baskın hâkim kültür/yapı etrafında bir tamamlanma görülür. Bu anlamda sosyal bütünleşme, bireyin içinde bulunduğu toplumun gerçekliğinin farkında olması, sosyal bütünlüğünü bozacak seviyede kural dışı davranışlar geliştirmeyip onu benimsemesi ve genel bir uyma davranışı göstermesidir. Yapısal-işlevselci bir model üzerinden gidilecek olursa, bu durum, sosyal sistemin var olması ve toplumsal istikrarın devamı için bir zorunluluktur. Araştırmada nicel bir çalışma mahiyetinde anket tekniği ve nitel bir araştırma modeli olan dokümantasyon tekniği bir arada kullanılmıştır. Dindarlık eğilim ölçeği ile sosyal bütünleşme ölçeği birlikte uygulanmıştır. Ölçek, saha çalışması, cinsiyet farkı gözetilmeksizin 18 yaşından büyük 1299 kişi üzerinde yapılmıştır. Araştırma sonucunda, Şırnak'ta dindarlık eğiliminin ve sosyal bütünleşme temayülünün yüksek olduğu, dinin kimlik oluşumu ve bütünleşme üzerinden baskın bir etkiye sahip olduğu sonucu ortaya çıkmıştır. Çeşitli beşerî farklılıklar toplum için tehdit unsuru değil, kendileri için birer zenginlik kaynağı olarak algılanmaktadır. Dinin yapıcı fonksiyonları sayesinde, farklılıklar ile bir arada yaşama kültürü daha da olanaklı hale gelmiştir. Farklı alt kimlikler, informel örgütlenmeler gibi yapılar, sosyal çatışma ve ayrışmaya sebep olacak faktörler olarak görülse de toplum, bunların olumsuz yönlerini törpülemekte ve sosyal bütünleşmeyi sağlamaya devam etmektedir.

Abstract:
Social integration is a state of harmonious completion as an open-ended process. The differences in a society are maintained around a higher spirit of solidarity or a world of meaning, based on the principle of "interdependence", in a way that does not disrupt the functioning of the society. In societies, completion is seen around the dominant culture/structure, which is generally historically and culturally dominant. In this sense, social integration is being aware of the reality of the society we live in, showing a general conformity and interiorizing it without illegal behaviour that may disrupt the social integrity. Our research includes a religious sociological field study in Sirnak city centre and its districts. The existence of the religious life in Sirnak, which has an important place for our country and the South Eastern Anatolia Region, was discussed in the context of social integration. While looking at the level of belief and belief practices of the people living in Sirnak with different ethnic origins, beliefs and sects, the place of religion in the social integration in Sirnak was highlighted. The study pays particular attention to the functional impact of religion in the integrated social structure. In addition, the research aimed to determine to what extent individuals are attached to religious sensitivities. On this occasion, the real structure of religion and social life of the province, which seems to be a traditional and closed society from an external perspective, were clarified with a scientific perspective. The research provides the science world with important data in social areas such as sociological, socio-psychological, religious, economic, cultural and political. The research aimed to base the subject, which is important for the region and the country, on a more dependable scientific basis. In the research, the questionnaire technique as a quantitative study and the documentation technique, which is a qualitative research method, were used. The religiosity tendency scale and the social integration scale were applied together. The questionnaire form was conducted by 1299 people over the age of 18, regardless of gender, during the fieldwork. As a result of the research, it was concluded that the tendency towards religiosity and social integration is high in Sirnak, and religion has a dominant effect on identity formation and integration. The diversity and differences are not perceived as a threat to society, but as a source of wealth. Thanks to the constructive functions of religion, the culture of coexistence with differences becomes even more possible. Although structures such as different sub-identities and informal organizations are seen as factors causing social conflicts and disintegration, the society mitigates their negative aspects and continues to provide social integration.