Şer'iyye sicillerine göre: 19. yüzyılda Amasya, Kayseri, Tokat ve Trabzon şehirlerinde dokumacılık
According to religious court records: Weaving in the cities of Amasya, Kayseri, Tokat, Trabzon in the 19th century
Yazar: HÜSNÜ YÜCEKAYA
Danışman: PROF. DR. HALE ŞIVGIN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Tarih = History
Dizin: 19. yüzyıl = 19. century ; Amasya = Amasya ; Dokuma endüstrisi = Weaving industry ; Dokuma kumaşlar = Woven fabrics ; Dokumacılık = Weaving ; Dokumalar = Weavings ; Kayseri = Kayseri ; Kumaşlar = Fabrics ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Tekstil = Textile ; Tekstil ürünleri = Textile products ; Tokat = Tokat ; Trabzon = Trabzon ; Şeriye sicilleri = Court registers

Özet:
19. yüzyılda Osmanlı imalatçılığının çöküş sürecine girdiği bilinmektedir. Bu sürecin sebeplerine dair görüşler ise birbirinden farklıdır. Yapılan çalışmada şer'iyye sicilleri incelenen Amasya, Kayseri, Tokat ve Trabzon şehirlerindeki örneklerden Osmanlı imalatçılığına bakılmıştır. Kumaşların menşesi belirlenmeye çalışılmıştır. Bu sayede şehirlerde dokunan kumaşlar, bunların oranları, imalatçıların durumu ve ithal girdilerin boyutu belirlenmiştir. Çalışmanın kapsamına belirtilen dört şehir alınmıştır. Bu şehirlere ait 19. yüzyıldaki şer'iyye sicilleri kaynak olarak temel alınmıştır. Şehirlere ait şer'iyye sicilleri ortalama onar yıllık dönemlerle incelenmiştir. Elde edilen veriler diğer kaynak ve arşiv belgeleri ile kıyaslanmıştır.Yapılan çalışmanın sonucunda 1000'i aşkın terekede 313 çeşit kumaş tespit edilmiştir. Bu kumaşların dörtte biri incelenen şehirlerin dışından getirilen çeşitlerdir. İthal Kumaş çeşitleri ve Kullanımının çok sınırlı düzeyde kaldığı anlaşılmıştır. Yüzyıl boyu en çok kullanılan kumaşlar çuha, çit ve basmadır. 19. yüzyılın son çeyreğinde kumaş çeşitliliğinin arttığı görülmüştür. Tokat şehri incelenen diğer üç şehre göre oldukça canlı bir imalat düzeyine sahiptir. Tokat diğer şehirler için belirleyici konumdadır. Araştırma kapsamına alınan dört şehir açısından bakıldığında 19. yüzyılın dokumacılar yönünden çok dalgalı bir seyrinin olduğu görülmüştür. İmalatçılar en çok Fiyat artışları karşısında sıkıntıya düşmüşlerdir. Ancak her şeye rağmen muazzam bir mücadele azmiyle imalat yöntemlerini değiştirerek yeni şartlara uyum sağlamaya çalışmışlardır. Devletin bilinen rolüne dair anlatılanların aksine imalatçıları desteklediği anlaşılmıştır. Bu dört şehirde yaşanan imalat ikliminin İstanbul ve Bursa gibi daha çok bilinen dokuma üreticisi şehirlerden farklı olduğu anlaşılmıştır.Anahtar Sözcükler1. Dokuma2. İmalat3. Zanaat4. Şer'iyye sicili5. Tekstil

Abstract:
It is known that Ottoman manufacturing went into a collapsing period in the 19th century. There are various ideas about the reasons for this period. This study deals with Ottoman manufacturing by using examples in cities Amasya, Kayseri, Tokat and Trabzon whose religious court records are examined. The origins of fabrics are tried to be determined. By this way, fabrics woven in cities, their rates, the conditions of manufacturers and dimensions of foreign input are determined. The study includes four cities mentioned. The religious court records that belong to these cities in the 19th century are taken as a source. These religious court records are examined in periods of ten years. The facts are compared with other sources and archive documents.At the end of the study, 313 kinds of fabrics are ascertained in more than 1000 estates1/4 of these fabrics are sorts which were brought from other cities. It is understood that kinds of export fabrics and their usage stayed in a limited level. The most commonly used fabrics during the century were broadcloth, cloture and printed cotton. In the last quarter of the 19th century, variety of fabrics increased. Compared to other three cities examined, the city Tokat had quite a lot livelier manufacturing level. Tokat is in a determining condition for other cities. When we look from the angle of four cities in the content of the study, it is seen that the 19th century had a waving progress for weavers. Manufacturers suffered mostly from increase in costs. However, they tried to adapt new conditions by changing manufacturing methods. It is understood that government, contrary to the rumour about its known. Role, supported manufacturers. It is also understood that the manufacturing atmosphere in these four cities were different from İstanbul and Bursa, which were more well-known textile manufacturing cities.Key words1. Weaving2. Manufacturing3. Craft4. Religious Court Records5. Textil