Yulaf ıslah örneklerinin fitik asit ve mineral içeriklerinin belirlenmesi
Determination of phytic acid and mineral contents of oat breeding samples
Yazar: TÜRKAN GÖZDE YALÇIN
Danışman: PROF. DR. DİLEK SİVRİ ÖZAY
Hacettepe Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Gıda Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Gıda Mühendisliği = Food Engineering

Özet:
Bu çalışma insan beslenmesine uygun olarak geliştirilmek istenen alternatif-yazlık
ve kışlık yulaf (Avena sativa L.) çeşitlerinin bazı besleyici özelliklerinin belirlenmesi
amacıyla 2014-2015 ve 2015-2016 üretim sezonlarında yürütülmüştür.
Araştırmada materyal olarak Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsünün (ETAE) yazlık
yulaf ıslah çalışmaları sonucu geliştirilen 44 hat ile 5 standart (Sarı, Fetih, Checota,
Haskara, Kahraman) çeşit ve Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsünün (TTAE) kışlık
yulaf ıslah çalışmaları sonucu geliştirilen 60 hat ile 4 standart (Kırklar, Kahraman,
Sebat, Yeniçeri) çeşit yer almıştır.
Araştırmada ETAE tarafından Karacabey ve Menemen lokasyonlarında yetiştirilen
196 adet hat/çeşit (yazlık 49x2 lokasyonx2 yıl) ile TTAE tarafından Kırklareli ve
Edirne lokasyonlarında yetiştirilen 256 adet hat/çeşit (kışlık 64x2 lokasyonx2 yıl)
olmak üzere toplam 452 yulaf örneğinin mineral madde (Ca, Na, K, Mg, Zn, Fe, Mn)
ve fitik asit içerikleri gibi bazı minör besin bileşenleri belirlenmiştir.
Çalışmadan elde edilen veriler SPSS istatistik programı kullanılarak varyans
analizine tabi tutulmuş, ortalamalar arasındaki farklar Tukey ve t testleri ile
incelenmiştir. Aynı zamanda yulaf genotipleri R paket programı ile Temel Bileşenler
ii
Analizi'ne (TBA) tabi tutulmuş ve mineraller arası ilişkiler detaylı bir şekilde
araştırılmıştır.
Yazlık yulaf örneklerinin (n=196) fitik asit miktarı (km'de) %0,97-1,94; kışlık yulaf
örneklerinin fitik asit miktarı ise (n=256) %0,91-1,94 arasında değişim göstermiştir.
Mineral madde miktarı ise yazlık örnekler (n=196) için (km'de) 31,7-61,0 mg/100g
Ca, 3,6-45,0 mg/100g Na, 310,9-755,5 mg/100g K, 113,8-215,1 mg/100g Mg, 1,8-
12,2 mg/100g Zn, 0,9-5,1 mg/100g Mn, 2,2-8,1 mg/100g Fe; kışlık örnekler (n=256)
için (km'de) 28,4-71,0 mg/100g Ca, 1,3-22,1 mg/100g Na, 282,9-615,6 mg/100g K,
128,1-223,7 mg/100g Mg, 0,3-10,7 mg/100g Zn, 2,0-5,9 mg/100g Mn, 2,2-12,3
mg/100g Fe arasında değişim göstermiştir.
İnsan beslenmesi açısından toplam mineral madde miktarına göre Karacabey
lokasyonunda 6, 12, 19, 25, 33 nolu hatlar ile Sarı ve Fetih çeşitleri; Menemen
lokasyonunda 3, 26, 31, 33, 38, 39 nolu hatlar ile Kahraman çeşidi; Kırklareli
lokasyonunda 15, 43, 44, 56, 59, 61, 62 nolu hatlar ile Sebat çeşidi; Edirne
lokasyonunda ise 18, 26, 29, 31, 52, 53 ve 54 nolu hatlar; fitik asit miktarına göre
ise Karacabey lokasyonunda 7, 8, 9, 27, 29 ve 45 nolu; Menemen lokasyonunda 6,
24, 25, 27, 28, 45 nolu hatlar ile Haskara çeşidi; Kırklareli lokasyonunda 5, 12, 25,
30, 34, 38 nolu hatlar ile Edirne lokasyonunda 30, 32, 45, 48, 53 ve 63 nolu hatlar
öne çıkmıştır.

Abstract:
This study was conducted to determine some nutritional properties of alternativesummer
and winter oat varieties (Avena sativa L.) desired to be developed in terms
of suitable for human nutrition in 2014-2015 and 2015-2016 crop years.
In this study, 44 lines and 5 standard varieties (Sarı, Fetih, Checota, Haskara,
Kahraman) developed as a result of summer oat breeding studies by Eagean
Agricultural Research Institute and 60 lines and 4 standard varieties (Kırklar,
Kahraman, Sebat, Yeniçeri) developed as a result of winter oat breeding studies by
Thrace Agricultural Research Institute were included as a research material.
In this study, minor nutritional components such as mineral elements (Ca, Na, K,
Mg, Zn, Fe, Mn) and phytic acid contents were determined for total 452 oat samples
which are 196 line/variety (summer 49x2 locationx2 year) grown by ETAE in
Karacabey and Menemen locations; and 256 line/variety (winter 64x2 locationx2
year) grown by TTAE in Kırklareli and Edirne locations.
The data were subjected to analysis of variance using SPSS statistical program. In
addition, the relationships between mineral components of oat genotypes were
investigated with Principal Component Analysis (PCA) using R program in detail
here.
iv
The phytic acid content (in dry basis) of oat lines ranged between %0,97-1,94 in
summer oat samples (n=196), %0,91-1,94 in winter oat samples (n=256).
The mineral content (in dry basis) of oat samples ranged between 31,7-61,0
mg/100g Ca, 3,6-45,0 mg/100g Na, 310,9-755,5 mg/100g K, 113,8-215,1 mg/100g
Mg, 1,8-12,2 mg/100g Zn, 0,9-5,1 mg/100g Mn, 2,2-8,1 mg/100g Fe in summer
samples (n=196); 28,4-71,0 mg/100g Ca, 1,3-22,1 mg/100g Na, 282,9-615,6
mg/100g K, 128,1-223,7 mg/100g Mg, 0,3-10,7 mg/100g Zn, 2,0-5,9 mg/100g Mn,
2,2-12,3 mg/100g Fe in winter samples (n=256).
According the total mineral element results, the improved oat lines and varieties 6,
12, 19, 25, 33, Sarı and Fetih in Karacabey; 3, 26, 31, 33, 38, 39 and Kahraman in
Menemen; 15, 43, 44, 56, 59, 61, 62 and Sebat in Kırklareli; 18, 26, 29, 31, 52, 53
ve 54 in Edirne were found as promising genotypes and according the phytic acid
content, 7, 8, 9, 27, 29, 45 in Karacabey; 6, 24, 25, 27, 28, 45 and Haskara in
Menemen; 5, 12, 25, 30, 34, 38 in Kırklareli; 30, 32, 45, 48, 53, 63 in Edirne location
were found as promising genotypes for human nutrition.