Bağımsızlık sonrası Azerbaycan'ın güvenlik ve dış politikasının temel paradigmaları
Main paradigms of post-independence Azerbaijan's security and foreign policy
Yazar: KAMİL HÜSEYİNLİ
Danışman: DOÇ. DR. FİKRET BİRDİŞLİ
İnönü Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Azerbaycan = Azerbaijan ; Bağımsızlık = Independence ; Güvenlik = Security ; Güvenlik politikaları = Security policies ; Güç dengesi = Power balance ; Uluslararası güvenlik = International security ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası politika = International policy

Özet:
Realizme göre dış politikanın en önemli hedefi güvenliği sağlamaktır. Dolayısı ile güvenlik politikaları diğer devlet politikaları içinde referans niteliği taşıyan üst düzey politika (high politic) alanıdır. Ekonomik ve sosyopolitik açıdan gelişmiş devletler ise dış politikada realizmden rasyonalizme göre kayış yaşayarak toplumsal refahı ön sıralara koyarlar. Fakat bağımsızlığını henüz edinmiş ya da eski sömürge ülkelerde bu demokratik ideallere ulaşmak biraz daha zaman alacak olan bir idealdir. Bu kapsamda söz konusu ülkelerde dış politikanın nasıl bir evrimsel süreçten geçtiği akademik alanda araştırılan konular arasında yer alır. 
Bu tez çalışması uzun yıllar Sovyetler Birliği'nin bir parçası olarak kalmış ve 1991 yılında bağımsızlığını elde etmiş bir Trans- Kafkasya ülkesi olan Azerbaycan'ın güvenlik ve dış politikasının nasıl geliştiği, hangi koşullar altında biçimlendiği sorusu üzerine odaklanmıştır. 
Azerbaycan jeopolitik konumu ve sahip olduğu potansiyel açıdan trans-Kafkasya'nın en büyük ve en önemli ülkesidir. İran, Rusya ve Türkiye arasında yer alması, Hazar ve Karadeniz arasında bir geçiş coğrafyası olması ve zengin petrol kaynakları onu jeopolitik açıdan oldukça önemli kılmaktadır. Bu nedenle gerek Sovyet döneminde merkezi yönetimin gerekse bağımsızlık sonrası diğer merkez ülkelerin Azerbaycan'a olan ilgisi sıcaklığını korumaya devam etmektedir. Sovyet döneminin çevreyi bağımlı kılan politikaları Azerbaycan'ın bağımsız politikalar izlemesini güçleştirmiş dış politikada denge unsurunu gözetmeyi zorunlu kılmıştır. Bağımsızlığının ilk yıllarından itibaren bu dengeyi Azerbaycan lehine değiştirmek için dönemler halinde gelişen ve uluslararası toplumla olan ilişkilerini giderek artıran politikalar izlenmiştir. Bu politikalar tarafsızlık, bağlantısızlık ve güç dengesi şeklinde kendini gösterir. Stratejik ortaklıklar yoluyla korunmaya çalışılan enerji güvenliği ise bu politikanın proaktif yönünü oluşturur.

Abstract:
According to realism, the most important goal of foreign policy is to provide security. Therefore, security policies have been accepted as the high-level policy area that has the quality of reference among other state policies. 
On the other hand, developed countries, put social welfare at the forefront by experiencing a shift from realism to rationalism in foreign policy. Nevertheless, achieving these democratic ideals for independent states or former colonial countries is an ideal that will take some time. In this context, the evolutionary process of foreign policy has been the best topic for academicians and researchers. So, this thesis focuses on the question of how the security and foreign policy of Azerbaijan has been developed and shaped from the time of its independence as a Trans-Caucasian country.
Azerbaijan is the largest and most important country of the trans-Caucasus in terms of its geopolitical position and potential. To be located between Iran, Russia, and Turkey, and become a transition country from the Caspian Sea to the Black Sea, and fossil resources make it very important geopolitically. 
Hence the central government of the Soviet Union and the other major powers after the independence tried to keep a close relationship with Azerbaijan till nowadays.
The policies of the Soviet period that made the periphery dependent made it difficult for Azerbaijan to follow independent policies after the independence and made it necessary to observe the balance element in foreign policy. 
Since the first years of its independence, Azerbaijan followed a policy to change this balance of power in favor of Azerbaijan and gradually increased its relations with the international community.
 Therefore, security and foreign policy of Azerbaijan manifest themselves in the form of neutrality, non-alignment, and balance of power. Energy security, which is tried to be protected through strategic partnerships, constitutes the proactive aspect of this policy.