İlkokul 4. sınıf öğrencilerinin "Arkadaş" kavramına ilişkin algıları: Bir metafor çalışması
Primary school 4th grade students' perceptions on the concept of "Friend": A metaphor study
Yazar: MEHMET KAVAK
Danışman: PROF. DR. GÜLAY EKİCİ
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Eğitimin Sosyal ve Tarihi Temelleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Son çocukluk döneminin sosyalleşme sürecinde en önemli ilişki arkadaşlar arasındaki ilişkidir. Arkadaşlar ile kurulan iletişimin durumu bu dönemde kişilik gelişimi açısından önemlidir. Arkadaşlık algıları kişinin sosyalleşme ve toplumsallaşma sürecinde kritik bir konuma sahiptir. Bu nedenle bu araştırmada ilkokul öğrencilerinin arkadaşlık algıları incelenmiştir. İlkokul 4. sınıf öğrencilerinin arkadaş kavramına ilişkin geliştirdikleri metaforları ve arkadaşlık algılarını belirlemeyi amaçlayan bu çalışmada nitel araştırma desenlerinden olgu-bilim deseninden faydalanılmıştır. Olgu-bilim deseninde olayların bütünlüklü incelenmesi hedeflenir. Öğrencilerin geliştirdiği metaforların belirlenmesi için yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Öğrencilerin arkadaşlarını neye benzettiklerini ve bunun nedenini belirttikleri göz önünde bulundurularak arkadaş kavramına ilişkin algıları tespit edilmiştir. Bununla birlikte arkadaş kavramına ilişkin algıları tespit etmek amacıyla ilkokul öğrencilerinin arkadaş edinirken tercih ettiği kriterler sorulup cevaplar alınmıştır. Çalışmaya beş farklı ilkokuldan toplam 294 öğrenci katılmıştır. 4. sınıf öğrencileri arkadaş kavramına ilişkin toplam 103 metafor belirtmiştir. Öğrencilerin kurmuş olduğu neden-sonuç ilişkisi ile kategoriler oluşturulmuştur. İçerik analizi ile 103 metafor, 13 kategori altında toplanmıştır.  Oluşturulan kategorilerde en yüksek oran kurulan ilişki derecesiyle arkadaş kategorisidir. Bu kategoriyi verilen değer çerçevesinde arkadaş ve bir nesne olarak arkadaş kategorileri takip etmiştir. Öğrencilerin arkadaşlarını en çok benzettikleri metafor kardeş metaforudur. Kardeş metaforunu dost metaforu takip etmektedir. Öğrencilerin en çok oluşturduğu üçüncü metafor ise çiçek olmuştur.  Çalışmada öğrencilere arkadaş edinirken tercih ettiği kriterler sorusunda 54 farklı kriter belirlenmiştir. Kriterler birbiriyle ilişkili kategorilere ayrılmıştır. 6 farklı kategoriye ayrılan kriterler arasında en çok tercih edilen kategori karakteristik özellik olan kategoridir. Öğrencilerin arkadaş edinirken en çok tercih ettiği kriterler arkadaşlarının saygılı, iyi ve dürüst olmasıdır.

Abstract:
The most important relationship in the socialization process of late childhood is the relationship between friends. Communication with friends is important for personality development in this period. Perceptions of friendship have a critical position in a person's socialization and socialization process. Therefore, in this research, primary school students' friendship perceptions were examined. In this study, which aims to determine the metaphors and perceptions of friendship developed by 4th grade primary school students regarding the concept of friend, the phenomenology design, one of the qualitative research designs, was used. In the phenomenology pattern, it is aimed to examine the events in their entirety. A structured interview form was used to determine the metaphors developed by the students. Students' perceptions of the concept of friend were determined by considering what they compared their friends to and why. Additionally, in order to determine the perceptions regarding the concept of friends, the criteria preferred by primary school students when making friends were asked and answers were received. A total of 294 students from five different primary schools participated in the study. 4th grade students stated a total of 103 metaphors regarding the concept of friend. Categories were created based on the cause-effect relationship established by the students. With content analysis, 103 metaphors were grouped under 13 categories. Among the categories created, the highest rate is the friend category with the degree of relationship established. This category was followed by the categories of friend and friend as an object within the framework of the given value. The metaphor that students most liken their friends to is the sibling metaphor. The sibling metaphor is followed by the friend metaphor. The third metaphor most frequently created by students was flower. In the study, 54 different criteria were determined when asking students about the criteria they prefer when making friends. The criteria are divided into interrelated categories. Among the criteria divided into 6 different categories, the most preferred category is the characteristic feature category. The most preferred criteria by students when making friends is that their friends are respectful, good and honest.