Sürdürülebilir bina yenilemeye ilişkin maliyet etkin tasarım karar modeli önerisi
Cost effective design decision model proposal for sustainable building renewal
Yazar: SEDA SERBEST YENİDÜNYA
Danışman: DOÇ. DR. SEVGÜL LİMONCU
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Yapı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Kentsel dönüşüm uygulamaları, deprem güvenliğinin yanı sıra kentlerde birçok iyileştirme yapılabilmesi için fırsat sunmaktadır. Dönüşüm çalışmaları kapsamında gerçekleştirilen parsel ölçeğinde bina yenileme uygulamaları, tekil projeler olmalarına rağmen, sayılarının çok olması nedeniyle kent ölçeğinde oldukça geniş alanlarda etkili olmaktadır. Dünya'da, özellikle ortaya çıkan çevresel sorunlar ekseninde tartışılan sürdürülebilirlik kavramı, binaların malzeme, su ve enerji tüketimi, atık üretimi ve sera gazı salınımındaki yüksek payı nedeniyle yapı sektöründe önem kazanmaktadır.
Yapılı çevrede sürdürülebilirliği çevresel, sosyal ve ekonomik yönleri ile ele alan uygulamaların artmasına ihtiyaç duyulmaktadır. Bu bağlamda, kentsel dönüşüm pratiklerinin yerel koşullara uygun olarak, yasal gereklilikler çerçevesinde oluşturulmuş, piyasa dinamiklerini de ele alarak çevresel, ekonomik ve sosyal sürdürülebilirliği sağlamayı hedefleyen yöntemler ile planlanması gerekmektedir.
Çalışmada sürdürülebilirliği tüm bileşenleriyle ele alan, Türkiye'nin parsel ölçeğinde bina yenileme koşullarına uygun, konut yapılarının tasarım aşamasında yüklenici firmalar için maliyeti göz önüne alarak sürdürülebilirliği maliyet etkin olarak sağlayacak bir karar modeli geliştirilmesi amaçlanmaktadır. Bu amaçla, ilk olarak sistematik literatür taraması ve meta analizi ile sürdürülebilirlik ölçütleri belirlenmiş, uzman paneli ile Türkiye'de bina yenileme uygulamalarında en önemli bulunan ölçütler analiz edilmiştir. Sonrasında, uzman anketi ile ilk yatırım maliyetine etki düzeyi yüksek ölçütler belirlenmiş ve analitik ağ süreci kullanılarak bir ağ kurgusu oluşturulmuştur. Son olarak, tasarım seçimine yönelik oluşturulan karar modeli kurgusu, bir yüklenici firma ile gerçekleştirilen örnek çalışma ile test edilmiştir. Çalışmada, sürdürülebilirlik ölçütlerine yönelik olarak, daha düşük bir ısıl geçirgenlik değerine sahip, kısmen yenilenebilir enerji kullanan, malzeme seçimi konusunda duyarlı ve su kullanımının azaltılmasına yönelik sistemlere yer veren bir tasarım seçeneği, en uygun seçenek olarak değerlendirilmiştir.

Abstract:
Urban transformation practices in cities provide opportunities for many improvements besides earthquake safety. Although they are single projects, the parcel-scale building renewal practices within the scope of the urban regeneration affect wide areas in total due to their high numbers. The concept of sustainability, which is discussed around the world, especially in the axis of environmental problems, gains importance in the construction sector due to the high share of buildings in material, water and energy consumption, waste generation and greenhouse gas emissions.
There is a need to increase the number of practices that address sustainability in the built environment with its environmental, social and economic aspects. In this context, urban regeneration practices should be planned in accordance with local conditions, within the framework of legal requirements and should ensure environmental, economic and social sustainability by taking into account market dynamics.
The study aims to develop a cost effective decision model for contractor firms  in the design phase of building renewal at parcel scale dealing with all pillars of sustainability in accordance with the local conditions. For this purpose, a systematic literature review and meta-analysis were conducted to determine sustainability criteria, and the most important criteria for renewal applications in Turkey were analyzed by an expert panel. Afterwards, a network model was created using the analytical network process with the sustainability criteria that most affected the initial cost. Finally, the model was tested with a case study.