Aronya suyunun polietersülfon (PES) ultrafiltrasyon membranları ile berraklaştırılması ve membran kirlenme mekanizmalarının incelenmesi
Clarification of aronia juice with polyethersulfone (PES) ultrafiltration membranes and investigation of membrane fouling mechanisms
Yazar: AYŞE SEDA APAYDIN
Danışman: PROF. DR. PELİN ONSEKİZOĞLU BAĞCI
Trakya Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Gıda Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Gıda Mühendisliği = Food Engineering ; Mühendislik Bilimleri = Engineering Sciences

Özet:
Aronya meyvesi zengin antosiyanin içeriğine sahip meyvelerden biri olarak bilinmektedir. Aronyada bulunan biyoaktif bileşenlerin insan sağlığına çeşitli olumlu etkileri bulunmaktadır. Meyvenin acımsı buruk bir tada sahip olması, taze olarak tüketimini zorlaştırmakta ve çeşitli alternatif üretim tekniklerine gerek duyulmaktadır. 
Bu çalışma berrak aronya suyu elde etmek amacıyla gerçekleştirilmiş olup, ultrafiltrasyon membran tekniğinin kullanılması ile de üretim sürecinin daha verimli hale getirilebilmesi hedeflenmiştir. Çalışma kapsamında farklı polimerik yapı ve gözenek boyutlarına sahip ticari iki farklı ultrafiltrasyon membranlarının aronya suyunu berraklaştırılmasındaki akı profilleri ve kirlenme mekanizmaları incelenmiştir. Sistemin performansı akı profili bazında 150 kDa PES ve 50 kDa PESH UF membranları için farklı çalışma parametrelerinde değerlendirilmiş, maksimum kritik permeat akısı ve minimum kirlenme verileri göz önünde bulundurularak optimum çalışma koşulları belirlenmiştir. Toplam geri döngü modunda gerçekleştirilen çalışmalarda 50 kDa PESH membranında akı düşüşü daha az oranda gerçekleşerek kritik akı değerine daha hızlı ulaşılmıştır. Kesikli modda ise 600 ml/dk akış hızı, 3 bar TMP koşullarında PES ve PESH membranları kullanılarak UF işlemi gerçekleştirilmiştir. Membran temizleme prosedürlerinde hidrolik geçirgenlik verileri incelendiğinde hidrofilik yapısından dolayı 50 kDa PESH membranın daha az kirlendiği görülmüştür. Çalışma sırasında kaydedilen kirlenme verileri, Seri Direnç ve Field modelleri kullanılarak yorumlanmıştır. Seri direnç modelinde 50 kDa membranında toplam direnç daha yüksek ve kirlenme direnci daha düşük sonuç vermiş, Field modelinde ise aynı membranda geri dönüştürülebilir bir kirlenme olan kek tabakası oluşumu baskın mekanizma olarak belirlenmiştir. Daha sonra elde edilen permeat ve retentat örneklerine genel kalite analizleri uygulanmış, sonuçlar ön işlem görmüş kontrol örneği ile karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Kalite kontrol analizlerinin tümünde 150 kDa membranına kıyasla 50 kDa membranda daha yüksek ve kontrol örneğine daha yakın değerler elde edilmiştir. Yapılan tüm çalışmaların sonucunda hidrofilik yapıdaki 50 kDa PESH membranı ile kirlenme davranışı ve nihai ürün kalitesi açısından daha verimli sonuçlar elde edilmiştir.

Abstract:
Aronia fruit is known as one of the fruits with rich anthocyanin content. Bioactive components found in aronia have various positive effects on human health. The fact that the fruit has a bitter astringent taste makes it difficult to consume fresh and various alternative production techniques are needed.
This study was carried out to obtain clear aronia juice and it was aimed to make the production process more efficient by using ultrafiltration membrane technique. Within the scope of the study, the flux profiles and fouling mechanisms of two different commercial ultrafiltration membranes with different polymeric structures and pore sizes during clarification of aronia juice were examined. The performance of the system was evaluated on the basis of flux profile for 150 kDa PES and 50 kDa PESH UF membranes at different operating parameters and the optimum operating conditions were determined by considering the maximum critical permeate flux and minimum fouling data. In the studies carried out in total recycle mode, the flux decrease in the 50 kDa PESH membrane was less and the critical flux value was reached faster.
In batch mode, UF process was performed using PES and PESH membranes at 600 ml/min flow rate and 3 bar TMP conditions. When the hydraulic permeability data were examined in membrane cleaning procedures, it was observed that the 50 kDa PESH membrane was less fouled due to its hydrophilic structure. The fouling data recorded during the study were interpreted using the Resistance in Series and Field models. In the Resistance in Series model, the 50 kDa membrane showed higher total resistance and lower fouling resistance, while in the Field model, the formation of a cake layer, which is a reversible fouling in the same membrane, was determined as the dominant mechanism. The permeate and retentate samples were then subjected to general quality analyses and the results were evaluated in comparison with the pretreated control sample. In all quality control analyses, higher values were obtained for the 50 kDa membrane compared to the 150 kDa membrane and closer to the control sample. As a result of all the studies, more efficient results were obtained with the hydrophilic 50 kDa PESH membrane in terms of fouling behavior and final product quality.