Türk resim sanatında cumhuriyetten günümüze portrelerde biçim bozma
Deformation on portraits in Turkish painting art from republic period to present
Yazar: MENEKŞE ÜNSAL
Danışman: DOÇ. DR. AHMET DALKIRAN
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Resim Ana Sanat Dalı / Resim Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Deformasyon = Deformation ; Portre = Portrait ; Resim sanatı = Painting art ; Resimler = Pictures ; Türk resim sanatı = Turkish painting art

Özet:
Biçim bozma eğilimi insanın biçimlendirme yaratıcılığının sonucu olarak ortaya çıkan, görünenin aslından uzaklaştırılarak sağlanan değişimi olarak ifade edilebilir. Yapılan araştırma ile çağdaş Türk resim sanatı kapsamında portreler üzerinde biçim bozma yönteminin etkisi incelenmiştir. 
Bilinmezlik ve sonsuzluk içeren bir evrende insanoğlu, içsel dünyasında hem görüneni hem de görünenin ardını daima sorgulamış ve var olanı kendi enerjisiyle tekrar biçimlendirme ihtiyacı duymuştur. Bu bağlamda iletişim kurmak, inanç güdüsü ve bu gibi birçok sebeple var olan sanatın nihai oluşumu; insanoğlunun biçimlendirmesidir. Bu biçimlendirmeler içerisinde yer alan biçim bozma eğiliminin araştırma kapsamında porteyle ilişkilendirilmesinin amacı; ölü ya da sağ, gerçek ya da düşsel bir kişinin bireysel özelliklerini, resim sanatında tasvir eden figürler olarak tanımlanan portrelerin, tasvir dışında ulaştığı diğer anlamları ve işlevleri (içsel betimleme, eleştiri vb.) ortaya koyabilmektir. Bu amaç doğrultusunda portrelerde biçim bozma konusunun Türk resim sanatında araştırılması önemli görülmüştür. Türk resim sanatında portrelerde biçim bozma olgusunun, Cumhuriyet'in kurulmasından sonra etkin bir şekilde kendini göstermeye başlamasından dolayı, araştırmaya 1920 tarihiyle başlanılmış ve günümüze değin geçen süreç ele alınmıştır.
"Türk Resim Sanatında Cumhuriyetten Günümüze Portrelerde Biçim Bozma" isimli araştırma kapsamında Cevat Dereli, Bedri Rahmi Eyüpoğlu, Eren Eyüpoğlu, Şükriye Dikmen, Nuri İyem, Avni Arbaş, Leyla Gamsız Sarptürk, Nevin Çokay, Mehmet Güleryüz, Burhan Uygur, Ergin İnan, Habib Aydoğdu, Mustafa Horasan, İbrahim Örs ve Abdurrahman Kaplan'a ait portre eser örnekleri ele alınarak incelenmiştir. Ayrıca Tez kapsamında Menekşe Ünsal'a ait kişisel uygulama çalışmalarının analizlerine de yer verilmiştir. Eser analizleriyle portrelerdeki biçim bozma eğiliminin dayandığı öznel etkiler ifade edilmiştir.
Yapılan araştırmayla, Türk resim sanatında portre çalışmalarında biçim bozma konusunun araştırılmadığı tespit edilmiştir. Bu nedenle böyle bir çalışmanın yapılmasının alana katkı sağlayacağı düşünüldüğünden önemli görülmüş ve "Türk Resim Sanatında Cumhuriyetten Günümüze Portrelerde Biçim Bozma" konusunun araştırılıp incelenmesi ve bir başlık altında toplanmasıyla ilgili literatüre katkı sağlanması amaçlanmıştır. Genel tarama modelinin esas alındığı araştırma da nitel araştırma yöntem ve teknikleri kullanılmıştır. Nitel verileri toplamak için "doküman incelemesi ve görüşme" yöntemi kullanılmıştır. Görüşmelerde veri toplama aracı olarak, sanatçı görüşme formu, telefon ve fotoğraf makinesi kullanılmıştır.

Abstract:
Deformation tendency can be expressed as the result of peoples formative creativity, resulting from the removal of the original from appearence . In this research, the effect of the deformation method on the portraits in contemporary Turkish painting art has been examined.
In a universe with full of obscurity and eternity, man has always questioned the appearance and its beyond in his inner world and has needed to reshape it with his own energy. In this context, the ultimate formation of art, which exists through communication, faith motivation and many other reasons; It is the forming of human beings. The purpose of the association of the deformation within these formations with the portraits in the scope of the research; portraits defined as figures depicting the individual characteristics of a person who is dead or alive, real or imaginary in painting, drawing or sculpture, other meanings and functions (internal description, criticism etc.) In this purpose, it has been seen important to study the deformatin on portraits in Turkish Painting Art. The research was started in 1920 and the perion until today was examined because of the fact that the deformation on the portraits began to manifest themselves effectively after the establishment of the republic.
 In the scope of the research that titled "Deformation on Portraits in Turkish Painting Art From Republic Period to Present" portrait works of artists such as Cevat Dereli, Bedri Rahmi Eyüpoğlu, Eren Eyüpoğlu, Şükriye Dikmen, Nuri İyem, Avni Arbaş, Leyla Gamsız Sarptürk, Nevin Çokay, Mehmet Güleryüz, Burhan Uygur, Ergin İnan, Habib Aydoğdu, Mustafa Horasan, İbrahim Örs, Abdurrahman Kaplan are examined. Also in the scope of the thesis analysis of personal practice works that belongs to Menekşe Ünsal included The subjective effects revealed by the deformation tendency on the portraits were expressed by the analysis of the works. 
With this research, it has been determined that there is no investigation about the deformation problem in portrait works in Turkish painting art. For this reason, it was considered important that such a study would contribute to the field and it was aimed to contribute to the literature by investigating and examining the subject of "Deformation on Portraits in Turkish Painting Art From Republic Period to Present" and gathering them under a heading. Qualitative research methods and techniques were used in the research based on the general screening model. The "document review and interview" method was used to collect qualitative data. In the interviews, artist interview form, phone and camera were used as data collection tools.