Şizofreni hastalarında modafinil kullanımının bilişsel işlevler üzerine etkisi: Prospektif izlem çalışması
Effects of modafinil on cognitive functions in patients with schizophrenia: A prospective study
Yazar: DEVRİM ÖZTÜRK CAN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. NURAY ATASOY
Zonguldak Karaelmas Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Psikiyatri Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2008
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Şizofreni = Schizophrenia

Özet:
Şizofreninin temel özelliklerinden biri olan bilişsel bozukluklar, psikotik semptomların antipsikotik tedavi ile düzelmesine rağmen devam eder, hastaların işlevselliğini bozar ve hastalığın kötü gidişi ile doğrudan ilişkilidir. Modafinil, uyanıklık sağlayıcı bir ajandır, hipocreatin/orexin sistemi aracılığıyla uyku-uyanıklık merkezini etkileyerek frontal kortikal aktivasyonu sağlar. Modafinil klasik psikostimulanlar gibi klinik etki göstermesine rağmen, biyokimyasal ve farmakolojik olarak farklıdır. Son yıllarda, şizofreni hastalarında modafinil kullanımıyla dikkat ve yürütücü işlevlerde düzelmeler bildiren çalışmalar vardır. Ancak bazı çalışmalar çelişkili sonuçlar vermektedir. Biz bu çalışmayla, şizofreni hastalarında modafinil kullanımının bilişsel fonksiyonlar üzerine etkisini araştırmayı amaçladık. DSM-IV'e göre şizofreni tanısı almış aktif psikotik semptomu olmayan 39 stabil şizofreni hastasına antipsikotik tedaviye ek olarak 8 hafta boyunca 200 mg/güne kadar oral modafinil tedavisi verildi. Kontrol grubu 36 sağlıklı gönüllüden oluşturuldu. Şizofreni ve kontrol grubu 18-55 yaş aralığından seçildi. Şizofreni grubunun sosyodemografik ve klinik özellikleri kaydedildi. Çalışma öncesinde ve sekiz haftalık modafinil tedavisi sonrasında; Kısa Akıl Muayenesi Ölçeği (KAM), Stroop Testi (STTF), İz Sürme Testi (İST), Sayı Menzili Testi (SMT), Sözel Bellek Süreçleri Testi (SBST), Wechsler Bellek Ölçeği-Görsel Bellek Alt Testi (WMS-R) ve Saat Çizme Testi (SÇT) uygulandı. Ayrıca hasta grubuna çalışmanın başlangıcında, 4. ve 8. haftalarında Kısa Psikiyatrik Değerlendirme Ölçeği (KPDÖ), Pozitif Semptomları Değerlendirme Ölçeği (SAPS), Negatif Semptomları Değerlendirme Ölçeği (SANS), Calgary Şizofrenide Depresyon Ölçeği (CŞDÖ), İşlevselliğin Genel Değerlendirilmesi Ölçeği (İGDÖ), Fatigue Değerlendirme Skalası (FDS) ve Epworth Uykululuk Skalası (EUS) uygulandı. Şizofreni hastalarında modafinil kullanımıyla bilişsel fonksiyon testlerinde belirgin düzelme saptandı. Modafinil kullanımıyla 8. haftada bellek (sözel ve görsel), dikkat ve yürütücü işlevleri ölçen testlerde; KAM, Stroop Testleri, İz Sürme Testi A ve B, SMT, SBST, WMS-R anlamlı iyileşme sağlandı. Aynı zamanda KPDÖ, SAPS, SANS, CŞDÖ, İGDÖ, FDS ve EUS puanlarında da modafinil kullanımıyla anlamlı düşüş gözlendi. Bizim çalışmamızın sonuçları modafinilin bilişsel fonksiyonlar üzerine iyileştirici etkisiyle ilgili daha önce yapılan bazı çalışmalarla uyumludur. Modafinil tedavisiyle aynı zamanda pozitif, negatif belirtiler, depresif semptomlar, yorgunluk ve uykululuk gibi genel psikopatolojiye ait belirtilerde de iyileşme saptandı. Gelecekte şizofreni hastalarında antipsikotik tedaviye ek olarak modafinil kullanılmasının etkilerini değerlendirecek yeni çalışmalara ihtiyaç vardır.

Abstract:
Cognitive impairments are the core features of schizophrenia that functionally debilitating, associated with poor outcomes despite significant improvement in psychotic symptoms following antipsychotic treatment. Modafinil is a wake-promoting agent that known to operate via the hypocreatin/orexin system, works through the sleep-wake centers of the brain to activate the frontal cortex, and has a similar clinical profile to that of conventional, dopaminerjic stimulants but different biochemical and pharmacological properties. In recent years, initial findings indicate that modafinil may lead to better executive functioning and attentional performance in patients with schizophrenia. But several studies have conflicting results. In the present study we examined the potential of modafinil as a cognitive enhancer in schizophrenia. Thirty-nine clinically stabilized patients with a DSM-IV diagnosis of schizophrenia received once-daily oral doses of modafinil up to 200 mg/day for 8-week, in addition to antipsychotic therapy. The control group consists of 36 healty control adults. Age between 18 and 55 years included the study. We obtained the sociodemografic and clinic characteristics of schizophrenia patients. Outcome measures at the baseline, and the 8th weeks after modafinil treatment included the Minimental Test (MMT), Stroop Tests, Trail-Making Test A and B, Digit Span Test (DSS), Verbal Memory Processes Scale (VMPS), Wechsler Memory Scale-Visual Memory Tests (WMS-R), Clock Drawing Test (CDT). Brief Psychiatric Rating Scale (BPRS), Scale for the Assessment of Posivite Symptoms (SAPS), Scale for the Assessment of Negative Symptoms (SANS), Calgary Depression Scale for Schizophrenia (CDSS), Global Assessment of Functioning (GAF), Fatigue Severity Scale (FSS), Epworth Sleepiness Scale (EES) were administered at the baseline, 4th and 8th weeks. Modafinil significantly improved cognitive functioning scores in schizophrenia patients. There was significant improvement after 8 week of modafinil treatment in memory (verbal and visual), executive functions and attentional set-shifting tests as measured by MMT, Stroop Tests, Trail-Making Test A and B, DSS, VMPS, WMS-R. Therefore BPRS, SAPS, SANS, CDSS, GAF, FSS and EES scores were siginifantly decreased after modafinil treatment. Our results that indicate the improvement of neuropsychological parameters were in accordance with some previous studies. Therefore general psychopathology like positive, negative, and depressive symptoms, fatique, sleepiness of our subjects were also improved after modafinil treatment. There is need to furture studies that suggest the effect of adjunctive modafinil treatment in schizophrenia patients.