Siyasetname'deki bilgilerin Selçuklu devrindeki olaylar ile karşılaştırılması
A Contrast: The information in the Siyasetname with occasions of Seljuks period
Yazar: HALDUN EROĞLU
Danışman: PROF. DR. AYDIN TANERİ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü
Derece: Yüksek Lisans, 1997
Konu: Tarih = History
Dizin: Adalet = Justice ; Askeri teşkilat = Military organization ; Hükümdar = Kingship ; Selçuklular = Seljuks ; Siyasetname = Siyasetname ; Türkler = Turks

Özet:
Büyük Seçuklu vezîri Nizâmü'1-Mülk, Sultan Melikşah'ın emri ile bir eser kaleme almıştır. Sultana takdim edilen eserde yazar, devletin ve diğer Türk-lslam devletlerinin idarî, siyasî, malî, sosyal ve kültürel yönlerini belirtir. Bunlarla ilgili tavsiyelerde bulunur. Biz yaptığımız bu çalışmada Türk devlet başkanlarının bilim ve fîkire verdiği önemi ortaya koymaya çalıştık. Nizâmü'l-Mülk'ün idarî, siyasî, malî, sosyal ve kültürel alandaki tavsiyelerin, daha sonraki devlet başkanları tarafından ne derecede uygulandığını araştırdık. Bu tavsiyeleri; saray teşkilatı, hükümet teşkilatı, askerî teşkilat ve adalet teşkilatı olmak üzere dört başlık altında topladık. Hükümdarın resmi ve özel hayatının geçtiği Sarayda, hükümdarın devlet ve özel hayatı ile ilgili görevlilerin nasıl olması gerektiği ve görevlerinin ne olması gerektiği hakkındaki tavsiyeler değerlendirilmiştir. Ayrıca hükümdarın resmi kabulleri ile ilgili nasıl davranması ve resmi prosedürün ne olması gerektiği üzerinde de durulmuştur. Hükümet teşkilatı bölümünde; hükümetin başı olan vezîr ile devleti ilgilendiren işlerin görüşüldüğü divân (Divân-ı Ala)'nın çalışmaları hakkında tavsiyeler değerlendirilmiştir. Askeri teşkilat bölümünde; Selçuklu ordusunun yapısı ve gelir durumu ile ilgili tavsiyeler değerlendirilmiştir. Adalet teşkilatı bölümünde de; devlet başkanının adalet anlayışı ile adaletin uygulayıcısı "kadı" hakkındaki tavsiyeler değerlendirilmiştir. Nizâmü'l-Mülk'ün bu konulardaki tavsiyeleri daha sonraki Büyük Selçuklu sultanları ile Kirman Selçukluları, Anadolu Selçukluları ve Harizmşahlar devletindeki uygulanışı incelenmiştir. Sonuç itibariyle devlet hayatı ile ilgili bu tavsiyelerin daha sonraki dönemlerde de dikkate alındığı ve değerlendirildiğini görmekteyiz.

Abstract:
The great Seljuk vizier Nizâmü'1-Mülk wrote a book upon the order of Sultan Melikşah. In his work, which was presented to the sultan, the writer describes the social, cultural, financial, political, and administrative aspects of the state and other Turco-Islamic states and makes useful recommendations on these points. The purpose of this study is to investigate the devotion of Turkish presidents to science and ideas. We also studied whether the recommendations which Nizâmü'1-Mülk made on administrative, social, cultural, financial and political affairs were taken into consideration by the presidents later. These recommendations were grouped into four categories which are judiciary organization military organization, government organization and the organization in the palace. Recommendations on the qualifications of the officers in charge of private and formal services to the ruler were also considered. The procedures of official receptions by the ruler were also studied. In the part dealing with government organization, recommendation, comments and suggestions on the vizier, the head of the government, and the works of the council of state (Divan-i Ala) where state affairs are discussed are evaluated. Suggestions and comments on the structure of the Seljuk Army and its revenues are studied in the part military organization. In the next part, the presidents understanding of justice and the execution of justice by Kadi and related recommendations are studied. We have also investigated how and to what extent these recommendations on the above mentioned affairs were taken into considerations by the Great Seljuk Sultans, Kirman Seljuks, Anatolian Seljuks and in the state of Harezmşah.