Kabakgiller için anaçlık performansı olan bazı Cucurbita maxima Duch. ve Cucurbita moschata Duch. genotiplerinin morfolojik ve moleküler yöntemlerle tanımlanması
Identification of some Cucurbita maxima Duch. and Cucurbita moschata Duch. genotypes with rootstock performance for cucurbi̇taceae by morphological and molecular methods
Yazar: ABDURRAHMAN MUTLU
Danışman: PROF. DR. ÖNDER TÜRKMEN
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Kabaklar pek çok kullanım alanın yanında Cucurbitacea familyası sebze türleri için anaç olarak da kullanılmaktadır. Bu familyada aşılı fide üretimi için en yaygın kullanılan anaçlar C. maxima x C. moschata türleri arası melez anaçlarıdır. Türkiye'de aşılı sebze fidesi üretiminde kullanılan anaçların büyük bir kısmı ithal ürünlerdir. Bu çalışma ülkemizde yerli anaç geliştirme amacıyla yapılan az sayıdaki çalışmadan birisidir. Araştırma 2022-2024 yılları arasında Selçuk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümünde yürütülmüştür. Çalışmada kullanılan materyaller bölüm koleksiyonunda bulunan genotipler, dihaploid hatlar ve ticari anaçlardan seçilerek derlenmiştir. Tez çalışması kapsamında koleksiyonunda bulunan materyaller kendilenerek S4 kademesine getirilmiş, dihaploid hatlar da tohum çoğaltımı yapılmış, ticari anaçlar ise test amacıyla kullanılmıştır. Ayrıca bu mataryaller morfolojik ve moleküler yöntemlerle çeşitlilik analizine tabi tutularak heterotik gruplar oluşturulmaya çalışmıştır. Moleküler çalışmalarda 64 adet SRAP kombinasyonu ile 9 adet SSR primeri kullanılmıştır. Çalışmada toplam 119 adet polimorfik alel üretilmiştir. En yüksek alel ME4-EM9 SRAP kombinasyonuna ait olup 10 adettir, en düşük alel içeriği CMTm134 SSR markörü için 2 adettir. Mental test sonucu 0.996 olarak hesaplanmıştır. Elde edilen dendogramlar incelendiğinde, her iki dendogramda da türlerin birbirinden büyük ölçüde ayrıldığı, ticari anaçlarında aynı şekilde ayrıldığı görülmüştür. Çalışmanın ilerleyen aşamalarında genotiplerde dayanım düzeyleri belirlendikten sonra anaç ıslahında kullanılabileceği öngörülmektedir.

Abstract:
In addition to many uses, pumpkins are also used as rootstocks for vegetable species from the Cucurbitacea family. The most commonly used rootstocks for the production of grafted seedlings in this family are C. maxima x C. moschata hybrid rootstocks. Most of the rootstocks used in the production of grafted vegetable seedlings in Turkey are imported products. This study is one of the few studies conducted for the purpose of developing local rootstocks in our country. The research was conducted between 2022-2024 at Selçuk University Faculty of Agriculture Department of Horticulture. The materials used in the study were compiled from genotypes, dihaploid lines and commercial varieties in the department collection. Within the scope of the thesis study, the materials in the collection were inbred and brought to the S4 stage seed propagation was made in dihaploid lines and commercial varieties were used for testing purposes. In addition, heterotic groups were tried to be created by subjecting these materials to diversity analysis using morphological and molecular methods. 64 SRAP combinations and 9 SSR primers were used in molecular studies. A total of 119 polymorphic alleles were produced in the study. The highest allele content belongs to the ME4-EM9 SRAP combination and consists of 10, while the lowest allele content is 2 for the CMTm134 SSR marker. The mental test result was calculated as 0.996. When the obtained dendograms were examined, it was seen that the species were largely separated from each other in both dendograms and the commercial varieties were separated in the same way. It is envisaged that the genotypes can be used in broodstock breeding in the later stages of the study.