Orta ve Yukarı Sakarya Bölgesi'nde üreyen küçük akbaba 
(Neophron percnopterus L.)'nın üreme ekolojisi ve besin tercihi üzerine araştırmalar
Ivestigation about breeding ecology and diet of egyptian vulture ( 
Neophron percnopterus L.) in middle and upper Sakarya regio
Yazar: SUNAY BALABAN
Danışman: DOÇ. DR. ELİF YAMAÇ
Anadolu Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Biyoloji = Biology

Özet:
Küçük akbaba (Neophron percnopterus) sayıları giderek azalan ve küresel ölçekte tehdit altında olan bir türdür. Avrupa'da en büyük küçük akbaba populasyonu Türkiye'de yer almasına rağmen türe yönelik araştırmaların son derece az olduğu ve özellikle besin tüketimi üzerine herhangi bir çalışmanın bulunmadığı bilinmektedir. Detaylı verilerin bulunmaması türün korunmasına yönelik yapılacak faaliyetlerin yetersiz kalmasına neden olmaktadır. Eksik verlerin giderilmesine katkı sağlaması amacıyla, Orta ve Yukarı Sakarya Bölgesi'nde 2013-2014 yılları arasında küçük akbaba populasyonu ve besin tüketimi üzerine araştırmalar gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmalar kapsamında türün yuva yeri, yuva başarısı, yuva ve yuva alanı özellikleri ve besin tercihi ile ilgili veriler elde edilmiştir. Çalışma süresince 76 arazi çalışması gerçekleştirilmiştir. Yuva ve yuva alanı özelliklerine ait 20 kriter değerlendirilmiştir. Besin olarak tüketilen türleri belirlemek üzere aktif yuvalardan ve yuva altlarından toplanan topaklar ve hayvan artıklarının analizi yapılmıştır. Çalışmalar sonucunda Orta ve Yukarı Sakarya Bölgesi'nde küçük akbaba tarafından kullanılan toplam 37 yuva belirlenmiştir. 2013 yılında 29, 2014 yılında ise 30 aktif yuva tespit edilmiştir.Yıllara ait yuva başarıları sırasıyla % 80.9 ve % 95.6'dır. Çalışma alanında yuva alanı özellikleri yönünden belirli bir habitat tercihi belirlenememiştir. Yuva yapmak üzere kullanılan kayaların ortalama yerden yüksekliğinin 11.9 m olduğu tespit edilmiştir. Topaklar ve besin artıkları değerlendirildiğinde Orta ve Yukarı Sakarya Bölgesi'nde küçük akbabanın besin tercihinin son derece geniş olduğu görülmüştür. En fazla tüketilen besinler arasında ilk sırayı % 12.4 ile tosbağa (Testudo graeca) almaktadır. Bunu % 10 ile evcil koyun (Ovis aries) ve % 10 ile tilki (Vulpes vulpes) takip etmektedir. Bu çalışma sonunda, ülkemizde küçük akbaba populasyonu besin tercihine yönelik, Orta ve Yukarı Sakarya Bölgesi'ne ait ilk veriler elde edilmiştir. Bu verilerin tehdit altında olan türün korunması ile ilgili ulusal ve uluslararası çalışmalara temel oluşturacağı düşünülmektedir.

Anahtar kelimeler: Küçük Akbaba, Orta ve Yukarı Sakarya Bölgesi, Üreme Başarısı, Koruma, Yuva Alanı Tercihi, Besin Tüketimi

Abstract:
Egyptian vulture (Neophron percnopterus) is a globally endangered raptor species declining steadily. Altough Turkey has the largest population in Europe, researches on the species are quite limited moreover there is no any study on the food habits. Lack of detailed information restricts the species conservation activities. For the purpose of contribitung to fill the deficiency, to determine the breeding area, breeding success, nest and nest-site characteristics and diet of the Egyptian vulture population, 76 field studies were conducted in Middle and Upper Sakarya Region, in 2013 and 2014. 20 criteries were evaluated to determine nest and nest-site characteristics. The pellets and animal remains collected from nests and under the nests were analysed to designate the diet. 37 nests used by Egyptian vulture were located during the study. The number of active nest was 29 in 2013 and 30 in 2014. The breeding success of the population was estimated to be % 80.9 in 2013 and % 95.6 in 2014. Any particular habitat preference was not found for the nest site selection. The mean cliff height used for nest building was measured 11.9 m. According to pellets and animal remain analyses, it was found that Egyptian vulture has wide diet spectrum in Middle and Upper Sakarya Region. Tortoise (Testudo graeca) with % 12.4 takes place on the top among the most preffered species. Following that sheep (Ovis aries) and red fox (Vulpes vulpes) with % 10 are second most favorite species. The first data were obtained about the diet of the Egyptian vulture population in Middle and Upper Sakarya Region in Turkey by means of this study. It is tought to be that these data provide a basis to national and international conservation researches for the endangered Egyptian vulture.

Keywords: Egyptian Vulture, Middle and Upper Sakarya Region, Breeding Success, Conservation, Nest-Site Selection, Food Consumption