Türkiye'de sağlık harcamalarının etkinlik analizi ve OECD ülkeleri ile karşılaştırılması
Efficiency analysis of health expenditure in Turkey and comparison with OECD countries
Yazar: ÇİĞDEM TÜRKSEVEN
Danışman: PROF. DR. ONUR ÖZSOY
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ekonomi = Economics ; Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management
Dizin: Etkinlik = Efficiency ; Kamu harcamaları = Public expenditures ; Malmguist Verimlilik İndeksi = Malmguist Efficiency Index ; OECD ülkeleri = OECD countries ; Sağlık harcamaları = Health expenditures ; Veri zarflama analizi = Data envelopment analysis ; Verimlilik analizi = Productivity analysis

Özet:
Evrensel sağlık kapsayıcılığı (UHC), herkesin ihtiyaç duyduğu sağlık hizmetlerinden herhangi bir mali sıkıntıya maruz kalmadan faydalanabilmesidir. Bu küresel hedefe erişilebilmesi için sağlık harcamalarından optimum düzeyde ve en etkin şekilde yararlanmak oldukça önemlidir. Sağlık harcamalarından etkin şekilde yararlanılamadığı durumlarda ülkelerin sağlık finansmanı sistemi üzerinde ciddi bir mali baskı oluşmaktadır. Sağlık harcamalarında etkinlik düzeyini belirlerken diğer ülkelerle kıyaslama yapılması geliştirilecek politikalar açısından önemlidir. Bu çalışmanın amacı 2004-2014 dönemi için Türkiye'de kamu, özel ve toplam sağlık harcamaları ile hizmet sunucularına göre sağlık harcamalarının etkinliğinin incelenmesi ve OECD ülkeleri ile karşılaştırılmasıdır. Çalışmada öncelikle geliştirilen Model 1 ve Model 2 için VZA yöntemi kullanılarak ölçeğe göre sabit ve değişen getiri yaklaşımına göre çalışma kapsamındaki ülkelerin etkinlik skorları hesaplanmıştır. Bu aşamadan sonra etkinlik skorlarının inceleme dönemi içindeki değişimi ve bu değişimde etkili olan faktörlerin belirlenebilmesi için Malmquist Endeksi kullanılarak toplam faktör verimliliği analizi gerçekleştirilmiştir. Her iki model ile gerçekleştirilen analizler neticesinde ülkelerin etkinlik durumlarının ve ortalama toplam faktör verimliliklerinin zaman içinde değişkenlikler gösterdiği tespit edilmiştir. Analiz sonuçlarına göre ortalama toplam faktör verimliliğini ilerleten ülkeler sağlık harcamalarından mevcut teknoloji ile etkin şekilde yararlanan ve yeni teknolojileri sağlık sistemine entegre etme noktasında başarılı olan ülkelerdir. Bunun yanı sıra tez çalışmasında Sağlık harcamalarında etkinliği sağlayamayan ülkelerin sağlık sistemlerinin finansal koruma gücünü zayıflattığı belirlenmiştir. Bu bakımdan sağlık harcamaları etkinliğinin sağlık finansmanı politikaları üzerinde oldukça etkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Sağlık Harcamaları Etkinliği, Veri Zarflama Analizi, Malmquist Endeksi, OECD Ülkeleri

Abstract:
Universal health coverage is the ability of everyone to benefit from the health care they need without being exposed to financial problems. In order to reach this global goal, it is very important to make the most effective use of health expenditures. There is a serious financial pressure on the health financing system of countries where health expenditures are not utilized effectively. When determining the level of efficiency in health expenditures, comparison with other countries is important in terms of policies to be developed. The purpose of this study examined the effectiveness of public, private, total health expenditure and effectiveness of health spending by service providers in Turkey for the period 2004-2014 and comparison with OECD countries. Firstly, in the study efficiency scores of the countries were calculated by using DEA method for developed Model 1 and Model 2 according to the constant and variable scale approach. After this stage, the total factor productivity analysis was performed by using the Malmquist Index to determine the effect of the efficiency scores on the change period and the factors affecting this change. As a result of the analyzes carried out with both models, it was determined that the efficiency levels of countries and average total factor efficiencies showed variations over time. According to the results of the analysis, the countries that improve the average total factor productivity are the countries that have benefited from the health expenditures effectively with the existing technology and succeeded in integrating the new technologies into the health system. In addition, it was determined that the countries which could not provide efficiency in health expenditures weakened the financial protection power of health systems. In this respect, it is concluded that the health expenditure efficiency is highly effective on health financing policies. 
Keywords: Health Expenditure Efficiency, Data Envelopment Analysis, Malmquist Index, OECD Countries