Minimalist şehircilik: Kavramsallaştırma ve yöntem arayışı
Minimalist urbanism: Search for conceptualization and method
Yazar: ÇİĞDEM FINDIKLAR ÜLKÜ
Danışman: PROF. DR. MEHMET ÇAĞLAR MEŞHUR
Konya Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Minimalizm = Minimalism

Özet:
Minimalizm kasıtlı veya gönüllü olarak, insan yaşamında değer verilen unsurların ön plana çıkarılması amacıyla gerçekleştirilen sadeleşmeyi; maddeyi değil, insanı ve doğayı önemseyen bir felsefeyi temsil etmektedir. Bu felsefe farklı terimlerle antik çağlardan itibaren geniş bir coğrafyada benimsenmiştir. Günümüzde de özellikle Küresel Kuzey ülkelerinde popülaritesi artarak devam eden minimalist yaşam biçimi kapsamındaki düşük tüketim, yerel üretim, üretim türü farklılaşması, ekolojik sürdürülebilirlik, paylaşım ekonomisi gibi kavramlar benzer biçimde Budist ekonomisi, Marksist ekonomi politiği ve küçülme gibi ekonomik ve politik yaklaşımlarda da benimsenen temel prensiplerin başında gelmektedir. Geçtiğimiz birkaç yüz yılda farklı biçimlerle yeniden canlanan kapitalizm bağlamında ortaya çıkan toplumsal, politik ve ekonomik süreçler ile insan doğasının aklen hâkim olunması gereken tamahkârlığının kente yansımalarına bakıldığında insanın bu doğasının teşvik edildiği bir yapısal sorun görülmektedir. Dolayısıyla yapısal bir çözüm olarak yapılı çevreyi oluşturan iradelerde minimalist yaklaşıma ihtiyaç duyulduğu düşünülmektedir. 
Çalışmada, öncelikle yapılı çevrenin üretilme anlayışını şekillendiren minimalist parametreler belirlenmiştir. Parametrelerin belirlenmesinde planlama sisteminin politik, ekonomik, toplumsal ve kültürel boyutu temel alınmıştır. Bu kapsamda, yapılaşma ve planlar ile oluşan hak edilmemiş değer artışını kontrol eden arazi değer artışının kamuya kazanımı politikaları, toprağın yatırım aracı olmasında etkili olan inşaat sektörünün ekonomideki yeri ve minimalist anlayışın temellendiği materyal unsurlar bağlamında maddesel sahiplik olmak üzere üç temel parametre belirlenmiştir. Parametrelerin ölçülmesinde ise Inglehart'ın post-materyalizm/materyalizm teorisi doğrultusunda toplumsal yapının incelendiği değerler araştırması ve minimalist felsefenin odaklandığı temel konu olan insan yaşamının iyileşmesi açısından ele alınan yaşam kalitesi kavramına odaklanılmıştır. Bu çerçevede, araştırma evreni olarak toplam 15 ülke_İsveç, Finlandiya, Almanya, İngiltere, Avusturya, İspanya, Japonya, Güney Kore, Singapur, Bosna Hersek, Türkiye, Arjantin, Kolombiya, Hindistan ve Katar_seçilmiştir. Ülkeler düzeyinde nitel ve nicel verilere dayalı karşılaştırmalı analiz ve değerlendirme yapılan bu çalışmada uluslararası resmî kurumların (ülkelerin planlama mevzuatları, Dünya Bankası, OECD, Eurostat, IMF, UN Stats, vb.) istatistiki verileri ve yazılı kaynaklardan elde edilen veriler materyal olarak kullanılmıştır. Sonuç olarak, toprağın yatırım aracı olmasını önleyen değer kazanımı politikaları ile planlama uygulamaları sonucunda oluşan değer artışının tamamını veya çoğunluğunu kamusal hizmetlere aktaran, inşaat sektörünün ekonomi politikalarında belirleyici olmadığı ve konutun yatırım aracı olmasının engellendiği ülkelerde minimalist şehircilik anlayışının benimsenme potansiyelinin olduğu görülmüştür. Bu bağlamda, minimalist şehircilik olarak tanımlanan yaklaşımın bir toplumda benimsenmesinin, yapılı çevrenin oluşmasında belirleyici olan toplumsal değerler, arazi değer artışının kamuya kazanımı politikaları, inşaat sektörünün ekonomideki yeri ve maddesel sahiplik unsurlarının değişmesine bağlı olduğu ortaya koyulmuştur.

Abstract:
Minimalism represents both a philosophy that values people and nature, not matter and a simplification that is achieved intentionally or voluntarily in order to highlight the elements that are valued in human life. This philosophy has been adopted across a broad geographical area since ancient times under various terms. Today, concepts within the minimalist lifestyle, such as low consumption, local production, diversification in mode of production, ecological sustainability, and sharing economy continue to gain popularity especially in Global North countries. These concepts are also among the fundamental principles embraced in economic and political approaches such as Buddhist economics, Marxist political economy and degrowth discourses. When the social, political and economic processes created by capitalism that has revived in different forms in the past few hundred years, and the reflections of human greed, which should be controlled rationally, for the city are considered, it is obvious that there is a structural problem, which encourages the greedy nature of human beings. Therefore, a structural solution to this issue can be the formulation of a minimalist approach in the wills and efforts that form the urban built environment.
In the study, firstly, the minimalist parameters that shape the approach to the production of urban built environment were determined. The parameters were determined based on the political, economic, social and cultural dimensions of the planning system. In this context, three basic parameters were determined: presence of policies that allow public acquisition of land value increases created by spatial plans and building construction so as to control the undeserved rent gain; the place of the construction sector in the economy, which is effective in making land an investment tool; and material ownership in the context of material elements on which the minimalist approach is based. In the measurement of the parameters, the focus was first on the value research in which the social structure was examined in line with Inglehart's (post)materialism theory and the concept of quality of life, which was discussed in terms of the improvement of human life, which is the main subject on which minimalist philosophy is based. In this context, a total of 15 countries including Sweden, Finland, Germany, England, Austria, Spain, Japan, South Korea, Singapore, Bosnia and Herzegovina, Turkey, Argentina, Colombia, India and Qatar were selected as the research sample. In the study, which carried out a comparative analysis and evaluation based on qualitative and quantitative data at the country level, statistical data of international official institutions (planning legislation of countries, World Bank, OECD, Eurostat, IMF, UN Stats, etc.) and data obtained from written sources were used as the major sources of data and information. As a result, it has been seen that there is a potential for the adoption of the minimalist urbanism approach in countries where policies are in place to prevent land from becoming an investment tool and to enable the transfer of value increases resulting from planning to public authorities, where construction sector is not a determining factor in economic policies, and where housing is prevented from becoming an investment tool. This context demonstrates that the adoption of the minimalist urbanism approach in a society is possible through changes in societal values that determine the formation of the built environment, land value capture policies, the role of the construction sector in the economy, and material ownership elements.