Çokuluslu şirketlerin ekonomik ve siyasal değişmedeki rolü
The role of multinational companies in economic and political transformation
Yazar: İBRAHİM KORKMAZ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. METİN İŞÇİ
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Ekonomi = Economics ; Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: Değişim = Change ; Ekonomik değişme = Economic change ; Siyasal değişme = Political change ; Sosyoekonomik değişme = Socio-economic change ; Sosyoekonomik etki = Socio-economic impact ; Uluslararası işletmeler = International enterprises ; İşletmeler = Businesses

Özet:
Ulus-devletlerin siyasi, ekonomik ve kültürel hayatlarını derinden etkileyen ve yönlendiren, aynı zamanda küresel siyaset, ekonomi ve kültüre de yön veren en önemli aktör haline gelmiş çokuluslu şirketler, henüz insanların çoğu tarafından aslında hemen yanı başında, kendi hükümetlerinden daha yakın olmasına rağmen net olarak bilinmemekte ve hala gizliliğini korumaktadır.
17. yüzyılın başında ilk klasik örnekleri ortaya çıkan ve sanayi kapitalizmi ile modernleşen çokuluslu şirketler, II. Dünya Savaşı'ndan sonra ulus-devletler ve uluslararası ekonomik ve siyasi sistem üzerinde etkilerini çok büyük bir şekilde hissettirmeye başlamış, bilişim teknolojilerindeki baş döndürücü yenilikler ve küreselleşme ile birlikte küresel sistemin en büyük aktörü konumuna gelmişlerdir.
Ulus-devletler hala küresel sistemin en büyük aktörü olarak görülmektedir. Modern ve gelişmiş ülkelerde bile demokratik şekilde işbaşına gelen hükümetlerin, ülkenin siyaset ve ekonomi politikalarını, halkın iradesinden aldıkları yetkiye dayanarak halkın lehine sonuçlar doğuracak şekilde özgür bir biçimde yaptıklarına olan yaygın bir inanç vardır. Ancak 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren ulus-devletlerin çokuluslu şirketler üzerindeki etkisi neredeyse tamamen kaybolmaya başlamıştır. Ulus-devletler üzerindeki etkilerini arttıran çokuluslu şirketler ise yüzyılın sonuna doğru teknolojik gelişmeler ve küreselleşmenin etkisiyle -teknoloji ve küreselleşmenin yaratıcısı ve yönlendiricisi olduğunu söylemek büyük bir iddia değildir- kürenin en büyük siyasi, ekonomik ve kültürel gücü haline gelmiştir. Özellikle sektörlerde oligopol yaratmış küresel şirketler ve tüm sektörler bir araya geldiğinde ortaya çıkan birkaç yüz küresel şirket ulus-devletlerin ekonomisini, siyasetini ve kültürünü değiştirme gücüne haiz olmuştur.

Abstract:
Being the most crucial actor influencing and diverting the political, economic and cultural lives of nation-states deeply as well as dominating global politics, economy and culture, multinational companies are off the beaten track and remain a puzzle to many people though they are much closer to these people than their own governments.
The multinational companies, the forerunners of which appeared in the early part of 17th century, modernized themselves thanks to industrial capitalism and boosted their impacts on nation-states as well as international economic and political system heavily following The Second World War. Afterwards, they showed up as the most influential actors of global system along with dazzling improvements in information technologies and with globalization.
Nation-states are still regarded as the major actors of global system. Even in modern and developed countries, the governments that have come into power via democratic ways are commonly believed to be executing their political and economic enforcements based on the power they have sought from public and in a way that shall bear outcomes for the benefit of public. However, as of the second half of 20th century nation-states started to lose their authority on multinational companies. Having boosted their impact on nation-states, multinational companies are claimed to have started to create and divert technology and globalization thanks to the technological advancements and globalization by the end of the century. In other words, they turned into the most powerful political, economic and cultural actors of globe. Global companies that have created oligopoly in their sectors as well as a few hundreds of global companies that have emerged once all sectors have been gathered have possessed the power of altering the economy, politics and culture of nation-states.