Hazar devlet teşkilatı
States organization of Khazar
Yazar: TURGUT DEMİRTAŞ
Danışman: DOÇ. DR. ALİ OSMAN KARATAY
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Tarih = History
Dizin: Devlet görevleri = Public duties ; Devlet idaresi = State administration ; Devlet teşkilatı = State organization ; Hazarlar = Khazars ; Yahudilik = Judaism

Özet:
Altay Dağları'ndan Balkanlara kadar uzanan bozkır sahası, tarihin ilk dönemlerinden beri muhtelif Türk topluluklarının göçlerine sahne olmuştur. Doğudan ve kuzeyden gelen çoğunluğu atlı-göçebe olan boyların geçiş sahası olan bu bölgede birçok Türk devleti kurulmuştur. Bunların en uzun ömürlülerinden ve kuvvetlilerinden biri de VII.-X. yüzyılları arasında varlık gösteren Hazarlardır. Çekirdeğini oluşturan Orta Asya Türk devletlerinin ve özellikle batı kolunu oluşturduğu Göktürk devletinin birçok özelliğini içinde barındıran Hazarlar, tarihteki ilk ve tek Musevi Türk devletidir. İki aşamalı bir şekilde Musevileşme hadisesine tanık olduğumuz ve Museviliğin Rabbani mezhebini kabul eden bu devlette Musevi nüfus yalnızca hakan ve yakın efradı ile sınırlıdır. 
Gücünün zirvesinde olduğu dönemde batıda Kiev, kuzeyde İtil Bulgar coğrafyası, güneyde Kuzey Kafkasya, Ermenistan ve Gürcistan havalisi, doğuda Harezm bozkırlarına kadar uzanan sahada egemen olan Hazarlar, Slav kabileleri, Macarlar, Oğuzlar, Bizans ve özellikle de yeni kurulan İslam devletinin tarihinde önemli bir rol oynamıştır.
Çeşitli devlet kademelerinin ve mevkilerinin İslamiyet öncesi Türk devletlerinde olduğu gibi şekillendiği görülmekle birlikte Hazarlar birçok yeni uygulamaya da imza atmışlardır. Son derece hoşgörülü bir yönetim sergileyen bu Türk devletinin en dikkat çekici uygulamarının başında "çifte krallık" gelmektedir. Bu uygulamanın özünde geniş yetkilerle donatılmış hanedana mensup olmayan bir devlet adamı vardır. Hoşgörülü yönetimin en çarpıcı örneği olan yedi kadılı hukuk sistemi ve zenginlerin masraflarını karşılamakla mükellef olduğu ordu teşkilatı diğer önemli uygulamadır. Özellikle bir kısmının masrafının zenginlere karşılatıldığı ordu çağının en ileri uygulamalarından biridir. Tımar sistemine oldukça benzer yahut biraz daha basit şekli olan bu yapı ilk olarak Hazarlar tarafından uygulanmıştır.

Anahtar Sözcükler: Eski Türkler, Hazarlar, Musevilik, Devlet Görevlileri, Yönetim, Tımar.

Abstract:
The moorland which lies up to Balcans from Altay mountains has been a place for various Turkish communities since the first times of history. In this region which is a cross border area of the rider immigrant tribes which came from the east and west, many Turkish states were established. One of the most surviving and  powerful of those states was Khazars which survived between VII.-X. Khazars contained many aspects of Gokturks which constituted especially the west part of the core of Middle Asian Turkish states. Khazars was the only and the first state in history, which was Jewish and Turkish. It is observed that Judaicism happened in two stages in the community and Khazars accepted Rabbani communion. Also, the Jewish population in the country was restricted as kaghan and kaghan's close relatives.
When the times that Khazars were at the peak of the power, they took over Kiev in the west part, Itil Bulgarian geography in the North, North Caucasia in the South, Armenia, Georgia and Harezm in the east and they had a significant role in history of Slavic tribes, Hungarians, Oghuzs, Byzantines and especially new established Islamic states.
In Khazars, it is seen that various ranks and positions were the same as in the Pre-Islamic Turkish states, and Khazars leaded various new applications. This Turkish state had a tolerant administration policy, one of the most significant applications in ruling the coıntry was "double royalty" system which had led to misunderstanding and which provided extensive authority to the ruler who did not belong to the dynasty. Seven judges law system that the most striking example of the Khazars tolerant administration and the army that rich compensate of the expense are other important implementation. Especially, army, what is rich compensate of the expense, is one of the most important implementation of the theirs century. This implementation, which is quite similar to Tımar system or somewhat simpler form, firstly implemented by the Khazars.

Keywords: Turks, Khazars, Judaic, Statesman, Administration, Timar