Arap edebiyatında Haçlı seferleri
Les croisades a literature Arabe
Yazar: İBRAHİM ETHEM POLAT
Danışman: PROF. DR. FARUK TOPRAK
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Doğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı / Arap Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2004
Konu: Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature

Özet:
ÖZET Bu çalışma Ortaçağ'da 1096-1291 yıllan arasında Müslüman Doğu'ya düzenlenen ve Haçlı Seferleri adı verilen savaşların Arap edebiyatına yansımasını ele almaktadır. 1095 yılında Fransa'nın Clermont kentinde Papa Urban'ın dinî bir görünüm kazandırarak Kudüs'de kutsal kilisede bulunduğuna inandıkları Hz. İsa'nın kabrinin Müslümanların elinden kurtarılması çağrısıyla başlayan saldırıların gerçekte siyasî ve iktisadi nedenlere dayandığı yapılan çalışmalarla ortaya çıkmaktadır. Dinî duyguların lokomatif güç olarak kullanıldığı bu saldırıların sonucunda; Doğu'da Urfa, Kudüs, Trablus ve Antakya'da olmak üzere dört tanede Haçlı kontluğu kurulmuştur. Yaklaşık iki yüzyıl süren bu saldırılara, başta İmadeddin Zengî ve oğlu Nureddin Mahmud Zengî, Eyyûbîler Devletinin kurucusu Selahaddin Eyyûbî, Memlukler Devletinin sultanları, Baybars ve takipçileri olmak üzere Türk devletleri ve sultanları karşı koymuşlardır. Haçlı Seferleri, Arap edebiyatına yoğun olarak yansımış, dönem içerisinde yaşayan edebiyatçılar, gerek nesir gerekse şiir türü edebî ürünlerinde bu savaşları konu olarak ele almışlardır. Bu savaşlarda en büyük mücadeleleri veren sultanlara övgü ve kazandıkları zaferleri tebrik şiirleri kaleme almışlar, kaybettikleri beldelere, insanlara ve kahramanlara kendilerinin ve toplumlarının acılarını dile getiren ağıtlar yakmışlardır. Frenkleri hicvederek, onların kötü yönlerini ve zaaflarını ortaya koymuşlardır. Bunu yaparken asıl amaçlarını; Müslümanlara cesaret, azim ve savaşma arzusu vermek oluşturmuştur. Bu savaşlar esnasında Frenklerle Müslümanlar arasında pek çok yazışma da gerçekleşmiştir. Sultanların Dîvânlarında görev alan dönemin önde gelen Arap edebiyatçıları, bu yazışmaları sultan adına gerçekleştirirken Arap edebiyatının en ince sanatlarını da kullanmayı ihmal etmemişlerdir. Haçlı Seferlerinin Müslümanlar üzerinde günümüze kadar uzanan sosyal ve kültürel etkileri olmuştur. Bu savaşların uzun sürmesi ve tarım alanlarında gerçekleşmesi, savaşlar nedeniyle vergilerin artması sonucu; yoksulluk ve kıtlıklar artmış, herkes geçim sıkıntısına düşmüş, şairler bile kazanç amacıyla şiirler yazmaya başlamışlardır. Bu durum edebiyata da yansımıştır. 327Frenklerin bölgede uzun süre kalışları ve yerleşik hayata geçmeleri sonucu; / karşılıklı olarak sosyal ve kültürel etkileşim yaşanmıştır, özellikle Latince kökenli Fransızca kelimeler Arap diline girerken, pek çok Arapça kelimede Batı dillerine geçmiştir. 1291 yılında Şam sahillerindeki son Haçlıları da Türk Memluklu Sultam Eşref Halil'in Akka'dan denize dökmesiyle son bulan bu saldırıların her iki toplum üzerinde de günümüze kadar uzanan şuur altında devam etmektedir. Ele aldığımız çalışmamızda tüm bu yaşanan olaylar, edebiyat-tarih ilişkisi içerisinde incelenmiş, araştırmacılara edebî bir pencere açılması amaçlanmıştır. 328

Abstract:
Resume Notre recherche comprend !e reflet des croisades sur la litterature arabe, se ddroulant au moyen age dans les annees 1096-1291 afin de conquerir l'orient islamique. En 1095, Le Pape Urban fait un appel aux Chretiens â la ville de Clermont en France, pour sauver le tombeau de Jesus-Christ â Jerusalem, capture par les musulmans. On commence ainsi les assauts sous {'apparition divine, En realite, on voit clairement que tous ces aussauts proviennent des causes politiques et economiques. A la fin de ces assauts dont les sentiments divins jouent un role essentiel, on constitue quatre principautes croisees â l'orient dont un â Urfa, un â Jerusalem, un â Tripolie et un â Antioche. Les sultans, premierement Imadeddîn Zinki et son fils Noureddin Mahmut Zinki, Salaheddin Ayyoubi, fondateur de l'Etat Ayyoubide, les sultans de Mamelouks et les successeurs resistent a ces assauts qui durent pres de deux siecles. Les croisades exercent une grande influence sur la litterature arabe. Les litteraires arabes de cette epoque-la prennent en main les croisades comme un sujet soit en vers, soit en prose. Dans cette litterature, on fait 1'eloge des victoires des sultans turcs combattants. On y ecrit aussi des poemes de felicitation et des elegies ou se trouvent les douleurs emouvantes du peuple qui perd ses terrains. Lew but essentiel dans certains poemes ou Ton critique l'inconvenance des Franj est de dormer le courage aux musulmans combattus. Les Franj sont toujours en correspondance avec les musulmans â cette periode-lâ qui dure deux siecles environ. Les litteraires arabes les plus grands qui se trouvent dans le diwan des sultans, ecrivent des eloges au nom du sultan en utilisant les genres litteraires raffinös de la litterature arabe. Aussi voit-on les effets sociaux et culturels des croisades qui s'etendent jusqu'au present sur la societe islamique. A cause de ces guerres qui durent longtemps et qui se deroulent aux champs agricoles, la famine regne dans le peuple, de plus, l'augmentation des impots provoque la pauvrete. Cette situation dramatique 329influence nature! lement la litterature. Tout le monde en souffre, meme les poetes ^crivent leurs vers pour pouvoir gagner leur vie. On voit les influences culturelles bilaterales â la fin de long sejour et l'urbanisation des Franj â la region. Surtout les mots français d'origine Iatine entrent dans 1'arabe tandis que plusieurs mots arabes entrent dans les larigues occidentales. En 1291, aux cotes de Damas, Eşref Halil, le sultan mamelouk turc expulse les derniers croises d'Akka. Pourtant, les effets de ces guerres continuent jusqu'au present â influencer les soci&es musulmanes et chretiennes En conclusion, notre but est d'ouvrir, avec la presente recherche, une voie dans le cadre historique et litteraire â ceux qui veulent faire des recherches sur ce sujet. 330