Uzaktan algılama teknikleri kullanılarak zernek barajının alansal, hacimsel ve kıyı değişimlerinin zamana bağlı analizi
Time dependent analysis of the spatial, volumetric and coastal variati̇ons of the zernek dam using remote sensing techniques
Yazar: İBRAHİM DEMİROĞLU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FRED BARIŞ ERNST
Harran Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Harita Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Jeodezi ve Fotogrametri = Geodesy and Photogrammetry
Dizin: Coğrafi bilgi sistemleri = Geographical information systems ; Uzaktan algılama = Remote sensing ; Van-Zernek = Van-Zernek ; İklim koşulları = Climatic conditions

Özet:
Çevresel sorunların başında yer alan kuraklık, yeryüzünde bulunan su kaynaklarını büyük ölçüde olumsuz etkileyerek hidrolojik sorunlara neden olmaktadır. Son yıllarda artan kuraklığın sürdürülebilir ekoloji üzerindeki etkileri analiz edilirken kullanılan Uzaktan Algılama (UA) ve Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS) teknolojileri önemli araçlar arasında yer almaktadır. Bu kapsamda bu tez çalışmasında Zernek Baraj Gölü'nde 2000-2021 yılları arasında meydana gelen su yüzeyi alansal ve hacimsel değişimlerin belirlenmesi amacıyla, Landsat uydularından elde edilen veriler ile hesaplanan Normalize Edilmiş Fark Su Endeksi (NDWI) tekniği kullanılmıştır. Baraja ilişkin su yüzey alanı ve hacim değişimlerinin belirlenmesine ek olarak, meteoroloji gözlem istasyonlarına ait sıcaklık ve yağış verileri de incelenmiştir. Ardından değişkenler arasındaki istatistiksel ilişkinin analiz edilmesi hedeflenmiştir. Çalışmadan elde edilen bulgular incelendiğinde 2021 yılında baraj gölündeki su yüzey alanının 239.4002 hektar ile son yirmi yılın en düşük seviyesine gerilediği belirlenmiştir. Benzer şekilde barajdaki Limnigraf istasyonundan hesaplanan verilere göre 2020-2021 yılları arasında 19.48 hm3 lük hacimsel değişim meydana gelerek son yirmi yılın negatif yönde en fazla meydana gelen değişimi gözlenmiştir. Değişkenler arasındaki istatistiksel analiz bulguları sonucunda, bağımlı değişken olan baraj su yüzey alanının bağımsız değişkenlerden biri olan minimum sıcaklıktan 0.427'lik bir korelasyon katsayısı ile negatif yönde ve orta düzeyde etkilendiği görülmüştür. Bağımlı değişkenin bir diğer bağımsız değişken olan maksimum yağıştan ise 0.505'lik bir korelasyon katsayısı ile pozitif yönde ve orta düzeyde etkilendiği analiz bulguları arasında yer edinmiştir. Yapılan bu tez çalışması aracılığıyla, hidroloji analizi yapılırken ve iklim verilerinin su rezervleri üzerindeki etkisi belirlenirken, uzaktan algılama ve coğrafi bilgi sistemi teknolojilerinin kullanılmasının önemi maliyet etkinliği çerçevesinde vurgulanmıştır.

Abstract:
Drought, which is one of the major environmental problems, causes hydrological problems by affecting the water resources on earth negatively. Remote sensing and geographic information system technologies are among the important tools. In this thesis, the Normalized Difference Water Index (NDWI) technique, which is calculated with data obtained from Landsat satellites, was used in order to determine the water surface area and volumetric changes in the Zernek Dam Lake between the years 2000-2021. In addition, the water surface area and volume changes related to the dam, temperature and precipitation data of meteorological observation stations were examined. Then, it was aimed to analyze the statistical relationship between the variables. When the findings obtained from the study were examined, it was found that the water surface area in the dam lake decreased to 239.4002 hectares in 2021, the lowest level of the last twenty years. Similarly, according to the data calculated from the Limnigraf station of the dam, a volumetric change of 8.98 hm3 occurred between the years 2020-2021, and the most negative change in the last twenty years was observed. As the results of the statistical analysis show the dam water surface area, which is the dependent variable, was negatively and moderately affected by the minimum temperature, which is one of the independent variables, with a correlation coefficient of 0.427. It was among the analysis findings that the dependent variable was positively and moderately affected by another independent variable, the maximum precipitation, with a correlation coefficient of 0.505. With this thesis, the importance of using remote sensing and geographic information system technologies is emphasized within the framework of cost effectiveness while performing hydrology analysis and determining the effect of climate data on water reserves.