Tanzimat dönemi (1839-1909) Osmanlı hükümet konaklarında cephe tipolojisi incelemesi: Kastamonu vilayeti örneği
Facade typology studies of Ottoman government houses in the tanzimat period (1839-1909): The case of Kastamonu province
Yazar: ŞENNUR FIÇICIOĞLU
Danışman: PROF. DR. HİCRAN HANIM HALAÇ
Eskişehir Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Koruma Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
19. yüzyılda Osmanlı Devleti'nde hem devletin gücünü ve görünürlüğünü artırmak hem de modern devletleri takip ederek modern devlet olma adımları atabilmek için çeşitli reformlar yapılmıştır. Devletin taşradan merkeze varlığının görünürlüğü hükümet konakları aracılığıyla sağlanmıştır. Tanzimat Dönemi (1839-1909) yılları arasında inşa edilmiş Kastamonu Vilayeti Hükümet Konakları bu tezin konusudur.
 Avrupa'da ilk olarak Fransa'da ortaya çıkan ampir üslup, 19. Yüzyıl Osmanlı kamu yapılarının cephelerinde de yer edinmiştir. Özellikle Hükümet Konaklarında ampir üslubun ortaya çıkış amacına benzer olarak devlet temsili için cephe kurgusu kullanılmıştır. Bu çalışmanın amacı Tanzimat Dönemi Kastamonu Hükümet Konaklarının incelenerek devlet temsilinin cephe izlerinde bulunması, ampir üslup etkilerinin araştırılmasıdır. Tez kapsamında Amasra Hükümet Konağı, Cide Hükümet Konağı, Daday Hükümet Konağı, Safranbolu Hükümet Konağı, Göynük Hükümet Konağı, Taşköprü Hükümet Konağı, Çankırı Hükümet Konağı olmak üzere 8 adet hükümet konağı incelenmiştir. Ampir üslubun cephe etkilerini açıklayabilmek için ritim, hiyerarşi, simetri ve bütünlük mimari ilkeleri seçilerek giriş, çıkma, pencere ve süslemeler bu ilkeler üzerinden değerlendirilmiştir.
Tez kapsamında belirlenen yöntemle değerlendirilmiş hükümet konakları cephelerinin ampir üslup özellikleri taşıdığı ve baskın olarak cephede pencere ve süsleme ritmi, alınlık vurgusu, merkez aks kurgusu ile simetrik yerleşim ve mimari öğelerde malzeme birliği ile bütünlük sağlandığı tespit edilmiştir. Bu vurguların hükümet konaklarını görünür kılarak devlet temsilini sağladığı söylenebilir.

Abstract:
In the 19th century, various reforms were made in the Ottoman Empire to increase
the power and visibility of the state and to take steps towards becoming a modern state
by following the modern states. The visibility of the state from the provinces to the center
was provided through Government Houses. Government Houses built during the
Tanzimat Period (1839-1909) is the subject of this thesis.
The empire style also took its place on the facades of 19th Century Ottoman public
buildings. In particular, the Government Houses used the facade design to represent the
state, similar to the purpose of the emergence of the empire style. The aim of this study
is to examine the Kastamonu Government Houses of the Tanzimat Period, to find traces
of state representation on the facades and to investigate the effects of the empire style.
Within the scope of the thesis, 8 Government Houses were examined. In order to explain
the façade effects of the empire style, the architectural principles were selected and the
entrance, projection, windows, and ornaments were evaluated based on these principles.
It was determined that the facades of the Government Houses evaluated with the
method determined within the scope of the thesis had the characteristics of the empire
style and that the dominant facades were window and ornament rhythm, pediment
emphasis, central axis structure, symmetrical settlement and material unity in the
architectural elements. It can be said that these emphasises made the government
buildings visible and provided the representation of the state.