Kilis Camileri (Cumhuriyet Dönemine kadar)
Mosques in Kilis (Until the republic period)
Yazar: TÜLAY KESMEZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ YAŞAR ERDEMİR
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Türk-İslam Sanatları Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Camiler = Mosques ; Dini yapılar = Religious buildings ; Kilis = Kilis ; Mimari özellikler = Architectural characteristics ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period

Özet:
Kilis şehri, Osmanlı dönemi öncesine kadar, gerek Müslüman gerekse gayrimüslim devletler arasında sürekli el değiştirmiştir. Osmanlı dönemi ile birlikte şehir bayındır bir hale gelmiştir. Memluk döneminde Azez'e bağlı bir köy olan Kilis, Kanuni Sultan Süleyman döneminde Canbolad ailesinin yerleşmesi ile hızla gelişmiş ve büyümüştür. Canbolad Bey'in yaptırdığı eserler günümüzde Kilis şehrinin ana çekirdeğini oluşturmaktadır. Daha sonraki yüzyıllarda da şehirde eserler inşa edilmeye devam edilmiştir.

"Kilis Camileri (Cumhuriyet Dönemine Kadar)" adlı bu tez çalışmasında, Kilis'te yer alan yirmi sekiz eserin yerleri, mimari özellikleri, malzemeleri, teknikleri, süslemeleri, kitabeleri ve tarihlendirmeleri ayrıntılı olarak incelenmiştir. On üç yapı özgünlüğünü korumuştur. Diğer camiler ise kısmen veya tamamen özgünlüğünü kaybetmiştir. Şurahbil Zaviyesi günümüzde camii, Mevlevihane ise mescit olarak kullanıldığı için tez konusuna dahil edilmiştir.

Çalışmamız kapsamında yer alan eserlerden en erken tarihli yapı 14. yüzyılda Memluk döneminde inşa edilen Ulu Camii'dir. 1460 yılında inşa edilen Katrancı Camii de Memluk dönemine aittir. Fakat 1962 yılında cami yıkılarak tekrar inşa edilmiştir. Günümüze sadece kitabeleri kalmıştır. Diğer eserler Osmanlı dönemine aittir.

Bu çalışma bir dönemin sanat anlayışını ve camilerin mimari özelliklerini bütün yönleriyle ortaya koyabilmek için yapılmıştır. Böylelikle diğer araştırmacılara, küçük bir katkı sağlayacağımızı umut ediyoruz.

Abstract:
The city Kilis, constantly had passed into the hands of both muslim and non-muslim states until the pre-Ottoman period. With Ottoman period, it has become a developed city. Kilis that was a village belonging to Azez in Memluk period has grown up and developed rapidly with the settlement of Canbolad family on the city in Kanuni Sultan Süleyman period. Architectural works built by Sir Canbolad form the main structure of Kilis city on these days. Other architectural works were built in the city in next centuries.

In this study named with "Mosques in Kilis (Until the Republic Period)", the places, architectural features, materials, techniques, ornomentations, inscriptions and datings of twenty eight architectural works in Kilis were examined in detail. Eleven mosques have preserved their originality. Other mosques have lost their originality partly or completely. Şurahbil Zawiya and Mevlevihane was included in thesis subject. Because they are also used as mosque masjid at the present time.

Among the works within our study, Ulu Mosque is the earliest dated construction that was built in Memluk period in 14th century. Also Katrancı Mosque that was built in 1460 belongs to Memluk period. But it was demolished and re-built in 1962. Only their inscriptions remained at the present time. Other works belong to Ottoman period.

This reseach is studied to reveal the sense of art in a period and architectural features of mosques with all sides. Thus, we hope to make a little contribution for other researchers.