Rize ili Pazar ilçesinde çay (Camellia sinensis L.) yetiştiricilik, hasat ile sonrası işlemlerdeki mevcut durumun incelenmesi
Investigation of current situation of tea (Camellia sinensis L.) cultivation, harvest and post-harvest processes in Pazar district of Rize province
Yazar: OSMAN ZEKİ KULABER
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA AKBULUT
Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Hasat = Harvesting ; Hasat sonu = Postharvest ; Kalite = Quality ; Çay = Tea

Özet:
Çalışmada, 2023 ve 2024 yıllarında Rize'nin Pazar ilçesinde bulunan 21 köy
ve bu köylere bağlı 80 alımyerinde 200 müstahsile çay üretiminde mevcut durumun
incelenmesi için genel bilgiler, hasat bilgileri, yetiştiricilik bilgileri ve nakliye ile ilgili
sorular yöneltilmiş ve elde edilen veriler anketlere işlenerek sonuçlar tablolar ve
grafikler haline dönüştürülerek yorumlanmıştır.
Hammaddenin yetiştiriciliğinden işlem aşamasına gelinceye kadar karşılaşılan
sorunların tespit edilmesi ve çözüm önerilerinin sunulması çay üretiminde kaliteyi
arttıracaktır. Bu anket çalışması ile Pazar ilçesini temsil eden bir çay fabrikası
ölçeğinde detaylı olarak ortaya konulduğu ilk çalışma olacaktır. Katılımcıların %89'u
30 yaş üzerinde iken, 18-29 yaş arası gençlerin oranı ise %11 gibi düşük bir değerde
kalmıştır. Katılımcıların %66'sı erkek iken, %34'ü kadındır. Bu oran incelendiğinde
kadınların yeterli düzeyde alımyerlerinde çay konusunda yorum yapmadığı
görülmektedir. Katılımcıların çay bahçelerinin %25'inin ekonomik ömrünü
tamamladığı ve %23'ünün tamamlamak üzere olduğu tespit edilmiştir. Katılımcıların
% 78' inin budama işlemine olumlu baktığını belirtirken %96,5'i ise budama işlemini
yaptığını belirtmiştir. Üreticilerin %90'ı çay bahçesinde farklı ürün yetiştirmediğini
belirtmiştir. Katılımcıların yıllık hasat süresinin ortalama olarak 34 gün (33,54) olduğu
tespit edilmiştir. Katılımcıların %85'i çay bahçesinin kendisine ait olduğunu
belirtirken, %15'i ise yevmiye ve/veya yarıcılık yaptığını belirtmiştir. Katılımcıların
%90,5'i yeşil ve beyaz çay hasadı yapmadığını belirtmiştir. Katılımcıların %69'u 3-15
ton arası yıllık çay hasadı yaptığı tespit edilmiştir. 15 ton ve üzerinde çay hasadı
yapanların oranı ise %20 olarak tespit edilmiştir. Katılımcıların %65'i çayını kendi
ailesiyle birlikte hiçbir ücret ödemeden yaptığı görülmüştür. Katılımcıların %60'ının
çay makası ile hasat yaptığı görülürken, elektrikli makas ile hasat yapanların oranı
%38,5 olarak tespit edilmiştir. Katılımcılar topladıkları bu çayların % 70,38'ini
ÇAYKUR'a verirken, Özel Sektöre % 24,90 ve Seyyar kantarcılara (Peşin) %4,73
verdiği görülmektedir. Eksperlerin %35,73'ünün yaşadığı en önemli sorun ise çayın
bozuk olması (yabancı ot, uzun sürgün, kesilmiş çay) şeklindedir.

Abstract:
This study aims to examine the current state of tea cultivation in the Pazar
district of Rize province. In the study, general information, harvest data, cultivation
practices, and transportation-related questions were directed to 200 tea producers at 80
tea purchasing points across 21 villages in Pazar district in 2023 and 2024. The
collected data were processed into surveys, and the results were analyzed and
presented in tables and graphs.
Identifying the problems encountered from cultivation to the processing stage
of the raw material and proposing solutions will enhance the quality of tea production.
This survey is the first detailed study conducted at the scale of a tea factory
representing the Pazar district. Among the participants, 89% were over the age of 30,
while only 11% were young people aged 18-29. Of the participants, 66% were male,
while 34% were female, indicating that women did not sufficiently participate in
discussions about tea purchasing points. It was found that 25% of the participants' tea
gardens had reached the end of their economic life, and 23% were nearing the end.
While 78% of the participants had a positive view of pruning, 96.5% reported actually
performing the pruning. Additionally, 90% of the producers stated that they did not
cultivate other products in their tea gardens. The average annual harvest duration was
determined to be 34 days (33.54 days). 85% of the participants reported that their tea
garden was owned by them, while 15% were engaged in wage labor and/or
sharecropping. 90.5% of the participants indicated that they did not harvest green or
white tea. It was found that 69% of the participants harvested between 3-15 tons of tea
annually, and 20% harvested over 15 tons. 65% of the participants harvested their tea
with their families without paying any labor costs. While 60% of the participants used
tea scissors for harvesting, 38.5% used electric shears. Participants delivered 70.38%
of the harvested tea to ÇAYKUR, 24.90% to the private sector, and 4.73% to mobile
scales (for cash payment). The most significant issue faced by 35.73% of the tea
experts was the poor quality of the tea (e.g., foreign weeds, long shoots, cut tea).