İlkokul dördüncü sınıf öğrencilerinin matematik benlik algıları ile öğretmenlerinin cinsiyet eşit(siz)liği davranışlarına yönelik algıları
Fourth-grade students' mathematics self-concept and perceptions of their teachers' gender (in)equality behaviors
Yazar: NİSA SELİN DURSUN
Danışman: PROF. DR. NACİYE AKSOY
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Benlik algısı = Self perception ; Cinsiyet eşitsizliği = Gender inequalit ; Matematik = Mathematics ; Matematik eğitimi = Mathematics education ; Matematik öğretimi = Mathematics teaching ; Toplumsal cinsiyet = Gender ; Öğrenci algısı = Students perceptions ; Öğretmen davranışı = Teacher behavior ; İlkokul öğrencileri = Primary school students ; İlkokullar = Primary schools

Özet:
Türkiye'de birçok alanda toplumsal cinsiyet eşitsizliği vardır. Bu alanlardan biri de
eğitimdir. Eğitim alanında cinsiyet eşitsizliği ders kitaplarında, öğretim programlarında,
okul içinde oynanan oyunlarda, öğretmenlerin sınıf içi ve dışında öğrencilere göstermiş
olduğu tutum ve davranışlarda karşımıza çıkmaktadır. Toplumsal cinsiyet eşitsizliği
matematik derslerinde de etkisini göstermektedir. Toplumsal cinsiyet kalıp yargılarına sahip
öğretmenler öğrencilerine yönelik eşitliksiz davranışlarda bulunmaktadırlar. Öğretmenler
toplumun oluşturduğu kalıp yargılar doğrultusunda öğrencilerine matematik derslerinde eşit
davranmamakta, erkek öğrencileri matematik alanında daha başarılı ve yetenekli
görmektedirler. Bunun sonucunda da öğrenciler matematiğe yönelik kendi benlik algılarını
oluşturmaktadırlar. Bu araştırmanın genel amacı ilkokul dördüncü sınıf öğrencilerinin
matematik benlik algıları ile matematik dersinde öğretmenlerinin cinsiyet eşit(siz)liği
davranışlarına yönelik algıları arasında bir ilişki var mıdır sorusunun cevabını ortaya
koymaktır. Araştırma ilişkisel tarama modeli ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın ön
uygulaması 110 ilkokul dördüncü sınıf öğrencisiyle yapılmıştır. Elde edilen verilerden 10
tanesi geçersiz sayılmış ve 100 adet ölçek analiz edilmiştir. Ön uygulamanın ardından veri
toplama aracında gerekli düzenlemeler yapılmış ve asıl uygulamaya hazır hale getirilmiştir.
Uygun örnekleme yoluyla belirlenmiş olan örneklem doğrultusunda 600 adet ölçek 2021-
2022 eğitim öğretim yılında Ankara ili Keçiören ilçesine bağlı kamu ilkokullarındaki dördüncü sınıf öğrencilerine uygulanmıştır. Ölçeklerden 596 tanesi analiz sürecine dahil
edilmiştir. Araştırmada veri toplama aracı olarak Jacobson (2015) tarafından geliştirilmiş
olan "Math & Me Survey" ve "Perceptions of Teacher Equity Survey" ölçekleri araştırmanın
amacına uygun olarak Türkçeye uyarlanmıştır. Araştırmada kullanılacak olan ölçekler için
ölçek sahibinden gerekli izinler alınmıştır. İki bölümden oluşan veri toplama aracı
"Matematik ve Ben" ve "Matematik Dersinde Öğretmenin Davranışlarına Yönelik Eşitlik
Algısı Ölçeği" ismiyle uyarlanmıştır. Veri toplama araçları ilk olarak araştırmacı ve tez
danışmanı tarafından Türkçeye çevrilmiş ve İngilizce ve Türkçe bilen dil uzmanı kişilerin
değerlendirmesine sunulmuştur. Ön uygulama sonucunda elde edilen veriler sonunda
düzenlenen ölçekler öğrencilere uygulanmış ve elde edilen veriler SPSS programı ile analiz
edilmiştir. Araştırma sonucunda kız ve erkek öğrencilerin matematik benlik algılarının
cinsiyete göre farklılık göstermediği, her iki cinsiyet için de yüksek olduğu belirlenmiştir.
İlkokul dördüncü sınıf öğrencilerinin matematik dersinde öğretmenlerinin davranışlarına
yönelik eşitlik algıları incelendiğinde; kız öğrenciler öğretmenlerinin matematik dersinde
gösterdiği davranışların eşit olmadığını, erkek öğrencilerin derste daha ön planda olduğunu,
öğretmenlerinin erkek öğrencilere daha toleranslı davrandığını, öğretmenlerine göre
matematik alanının erkeklere daha uygun olduğunu belirtmektedirler. Araştırma sonucunda
ilkokul dördüncü sınıf öğrencilerinin matematik benlik algıları ile öğretmenlerinin
matematik dersindeki cinsiyet eşi(siz)liği davranışlarına yönelik algıları arasındaki ilişki
incelendiğinde aradaki ilişkinin negatif yönlü düşük düzeyde bir ilişki olduğu görülmektedir.

Abstract:
Gender inequality in Turkey shows its impacts in many areas. One of these areas is
education. Gender inequality in the field of education appears in textbooks, curricula, games
played in school, and in the attitudes and behaviours of teachers to students in and out of the
classroom. Gender inequality also shows its effect in mathematics lessons. Teachers who
have gender stereotypes behave unequally towards their students. In accordance with the
stereotypes created by the society, teachers do not treat their students equally in mathematics
lessons, and they see male students as more successful and talented in mathematics. As a
result, students form their own self-perceptions about mathematics. The general purpose of
this study is to reveal the answer to the question of whether there is a relation between the
perceptions of primary school fourth grade students about their teachers' gender (in)equality
behaviors in mathematics lessons and their mathematics self-perceptions. The research was
carried out with the correlational survey method. The pilot study of the research was carried
out with 110 primary school fourth grade students. 10 of the obtained data were deemed
invalid and 100 instruments were analyzed. After the pilot study, necessary revisions were
made in the data collection instrument and it was made ready for the actual application. In
accordance with the sample determined by convenient sampling, 600 data collection tools
were applied to fourth grade students in public primary schools in Keçiören district of
Ankara province in the 2021-2022 academic year. 596 of the data collection tools were included in the analysis process. "Math & Me Survey" and "Perceptions of
TeacherEquitySurvey" scales developed by Jacobson (2015) as data collection tools in the
research were adapted to Turkish in accordance with the purpose of the research. Necessary
permissions were obtained from the scale owner for the scales to be used in the research.The
data collection tool, which consists of two parts, was adapted as "Mathematics and Me" and
"Scale of Perception of Equality of Teachers' Behaviors in Mathematics Lesson". The data
collection instruments were first translated into Turkish by the researcher and the thesis
advisor and presented to language experts who speak English and Turkish. The data
collection instuments were applied to the students and the obtained data were analyzed with
the SPSS program. As a result of the research, it is determined that the mathematics selfperceptions of female and male students do not differ according to gender and are high for
both genders. When the equality perceptions of the fourth grade students towards the
behaviors of their teachers in the mathematics lesson are examined; female students state
that the behaviors shown by their teachers in the mathematics lesson are not equal, that male
students are more prominent in the lesson, that their teachers are more tolerant of male
students, and that the mathematics field is more suitable for males according to their teachers.
When the relation between the mathematics self-perceptions of primary school fourth-grade
students and their teachers' perceptions of gender (in)equal behaviors in mathematics lessons
is examined, it is seen that the relation between them is negative and low-level relation.