2000-2017 yılları arasında konut bağlamında Türkiye'nin değişimi ve mimarlık programlarında üretilmiş konut konulu doktora tezleri
Changes of Turkey in housing context between 2000-2017 and doctoral theses about housing in acrhitecture programs
Yazar: NURSENA COŞKUN MÜŞTEKİN
Danışman: DOÇ. DR. FATMA ERKÖK
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Sanayi devrimi ile birlikte mimarlık ortamı için yeni ve önemli bir sorumluluk alanı olan konut, Türkiye'de ise özellikle 1950'li yıllarda başlayan nüfus artışı ile birlikte ülkenin en önemli konularından biri haline gelmiş ve devam eden süreçte kentlerde yaşanan sosyal, ekonomik ve demografik hızlı değişimler sebebiyle gündemdeki yerini korumuştur. Bu süreç zarfında mimarlık pratiği ve akademik ortamı için de önemli çalışma alanlarından biri olan konut; ekonomik, sosyal, kültürel, politik, fiziksel ve çevresel sebep ve etkileri ile çok yönlü ve karmaşık bir konudur. Tüm bu yönleri ve kendisi sürekli bir devingenlik içerisinde dönüşen konut ile ilgili yapılan çalışmaların, bu dönüşümleri analiz etmesi, mevcut durum ve gelecek senaryoları ile ilgili olarak soru ve cevaplar üretmesi ve bu bilgi birikimi üzerinden durumu yönlendirici çaba ve gayret içerisinde olması beklenmektedir. Tez dahilinde yapılan çalışma da bu beklenti üzerine temellenmekte ve yapılan mimari akademik çalışmaların bu değişim ve dönüşümleri yansıtıp yansıtmadığı sorunsalı üzerine eğilmektedir. 
2000 sonrasındaki dönem içerisinde ele alınacak bu sorunsal için, mimari akademik çalışmalar arasından doktora tezleri örneklem olarak belirlenmiştir. Bu doğrultuda, tez kapsamında, 2000-2017 yılları arasında Türkiye'de mimarlık programlarında üretilmiş konut konulu doktora tezlerinin, Türkiye'nin konut bağlamındaki değişimini yansıtıp yansıtmadığı sorusuna cevap aranmıştır. Bu arayış, aynı zamanda mimarlık akademik üretimine dair bir değerlendirme yapma süreci olmuştur ki bu tez bağlamında ele alınan sorunsalın temelinde var olan hedeftir. 
Bu bağlamda yapılan çalışma iki ayrı araştırma üzerinden kurgulanmıştır. Bunlardan ilki, 2000 sonrasında Türkiye'nin konut bağlamındaki değişimi, ikincisi ise 2000-2017 yılları arasında mimarlık programlarında üretilmiş konut konulu doktora tezleridir. Türkiye'nin araştırmaya konu olan zaman zarfı içerisindeki değişimi, tarihsel arka planları ile birlikte, ekonomi, konut politikaları, teknoloji, hane halkları ve hane halklarının yer değiştirmesi ve tüm bu bağlamlar dahilinde meydana gelen mekânsal değişimler üzerinden incelenmiştir. Doktora tezleri ise teslim edildikleri yıl, üretildikleri üniversite, inceledikleri konut tipolojisi, çalışma kapsamları, bilimsel katkı türleri ve anahtar kelimeleri üzerinden analiz edilmişlerdir. 
İçerik analizi yöntemi ile incelenen doktora tezleri, konut tipolojileri, çalışma kapsamları ve bilimsel katkı türlerine göre kategorilere ayrılmıştır. Ayrıca her tez için yine içerik analizi ile belirlenmiş olan 5 anahtar kelime içerisinde meydana gelen eşleşmeler gruplandırılmış ve ortaya çıkan bu gruplar üzerinden, doktora tezlerine dair okuma gerçekleştirilmiştir. Doktora tezlerine dair yapılan bu analiz ve okumalar, elde edilen verilerin Türkiye'nin konut bağlamındaki değişimi içerisinde değerlendirilmesi ile yapılmıştır.  Bu analizler sonucunda elde edilen veriler ile, online veri haritalama, yayınlama ve analiz platformu olan Graph Commons'ta iki ayrı veri haritası oluşturulmuş ve yayınlanmıştır.
Bu doğrultuda tezin en önemli katkısı, araştırma sorusunun cevabının arandığı analiz süreci ile, Türkiye'nin değişimine dair gelecekteki çalışmalar için yol gösterici nitelikte olan kapsamlı bir özet ve konut konulu doktora tezlerine ait ayrıntılı bir analiz ortaya koymaktır. Aynı zamanda oluşturulan interaktif veri haritaları ile, araştırmacılara kullanışlı bir izlek sunulmuştur. Ayrıca, yüksek öğretim kurumlarına, konut özelinde Türkiye'deki genel eğilimler içerisinde kendilerini konumlandırmalarında ve bu doğrultuda kendi eğitim politikalarını belirlemelerinde faydalı olabilecek veriler sağlanmıştır.
Metin içerisinde analiz ve değerlendirilmeler aktarılırken, eksik olduğu düşünülen veya dikkat çekilmek istenen noktalar belirtilmiş ve ilgili yerlerde gelecekte yapılacak çalışmalar için önerilerde bulunulmuştur. Öte yandan, tüm bu analizler sonucunda araştırma sorusuna verilecek cevabın olumlu yönde olması gerektiği düşünülmektedir. Ancak, mimari akademik ortamı ve ilgili kurumlar tarafından, konut bağlamında yapılan ve yapılacak olan bilimsel üretimin doğru şekilde kullanılmasına ve kamoyu oluşturabilecek şekilde değerlendirilmesine dair aksiyon alınması  gerektiği de ayrı bir gerçekliktir.

Abstract:
Housing, which has become a new and very important area of responsibility for architecture with the industrial revolution, has also turned into one of the most important issues of Turkey  with the rapid growth in population in 1950s and has maintained its place due to social, economic and demographic changes during the ongoing process. In this period, housing, turning into one of the important fields of work for architectural practice and academic environment; is a very complex and multifaceted subject with its economic, social, cultural, political, physical and environmental causes and effects. Academic research on housing, which transforms constantly with all its aspects, is supposed to analyze these changes, generate questions and answers about current situation and future scenarios and have the effort to guide the situation through this accumulation of knowledge. This study is based on this expectation and it focuses on whether the academic studies on architecture reflect these changes and transformations or not.  
Doctoral theses are determined as sample among the academic studies on architecture for the analysis of this problem which deals with the case after 2000. In this context, it is aimed to find out whether the doctoral theses on housing which were published between 2000-2017 reflect the changes of Turkey in terms of housing. This research has also been a process of making self-criticism on the academic production of architecture, which is the main goal existing in the bases of the problem.
In this context, this study is built on two separate research. The first one is the changes of Turkey with regard to housing after 2000, the latter is the doctoral theses which were produced on hosing between 2000-2017. Change of Turkey within this time period is examined through  economy, hosing policy, technology, households, moving of households with all their historical backgrounds and spatial changes occurring within this context. PhD theses, on the other hand, are analyzed on the year they were delivered, the university they were produced, the housing typology they studied, their scope of the study, the types of scientific contributions and their keywords.
Theses examined by content analysis methodology are categorized according to types of housing typologies, scope of the studies and types of scientific contributions. In addition, for each thesis, the matches occurring within the 5 keywords, which are also determined by content analysis, are categorized and  a reading of doctoral dissertations was carried out through these categories. These reading and analyses of doctoral theses are conducted by evaluating the obtained data within the changes of Turkey on housing. As a result of these analyzes, two separate data maps were created and published in Graph Commons, which is the online data mapping, publishing and analysis platform.
In this regard, the most important contributions of the thesis is to produce a comprehensive summary about the changes of Turkey and a detailed analysis of doctoral theses based on housing which guides the future studies. At the same time, with the interactive data maps created, a useful path is presented to the researchers. In addition, valuable and significant amount of data is provided for higher education institutions, to position themselves in general trends about housing in Turkey and to determine their own educational policies in this direction.
Within the text, while analyzing and evaluating, the points which are considered to be missing or are intended to be pointed out are mentioned and suggestions are made for future studies in related places. On the other hand, it is thought that the answer to the research question should be positive. However, it is a separate reality that the architectural academic environment and the related institutions should take action on the correct use of scientific production and evaluation in the context of housing.