Cumhuriyet Dönemi örgün eğitim kurumlarında Kur'an-ı Kerim eğitim ve öğretimi
Education and teaching of the Qur'an in formal educational institutions of the Republican Period
Yazar: HALİL İBRAHİM ÖNDER
Danışman: PROF. DR. MUHAMMED FATİH KESLER
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Cumhuriyet Dönemi = Republican Period ; Din eğitimi = Religious education ; Din öğretimi = Religious teaching ; Eğitim kurumları = Education establishments ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Örgün eğitim = Formal education

Özet:
Kur'an-ı Kerim Allah'ın varlık alemine son hitabı ve muciz kelamıdır. Onun çağlar üstü evrensel mesajını anlamak ve anlamlandırmak önemli olduğu kadar telaffuzunun, okunuş keyfiyetlerinin öğrenilmesi, öğretilmesi ve nesilden nesile aktarılması da oldukça önem arz etmektedir. Kur'an-ı Kerim'in diğer Arapça metinlerden farklı olarak kendine has okunuş biçimi ve kurallarıyla tilavet edilmesi bu konuda bir eğitim ve öğretimi zorunlu kılmaktadır. Hz. Peygamber'in başlattığı ve İslam tarihi boyunca hassasiyetle sürdürülen bu eğitim öğretim faaliyetinin zamanla hocaları, kitapları, kurumları ve usulleri oluşmuştur.
Cumhuriyet döneminin başlarında bazı örgün eğitim kurumlarının programlarında yer alan Kur'an-ı Kerim derslerine daha sonra yaygın eğitimle devam edilmiş ve bu süreçte hasbî gayretler ve diyanetin çalışmaları ön plana çıkmıştır. Zamanla kurulan imam hatipler (ortaokul ve lise) ve yüksek islam enstitüsü-ilahiyat fakültesi gibi örgün eğitim kurumlarında Kur'an eğitim ve öğretimine yer verilmiştir. 2012 yılı itibariyle de ortaöğretim kurumlarında seçmeli ders olarak Kur'an öğretimine imkân tanınmıştır.
Bu çalışmanın genel çerçevesi şu şekildedir: Kur'an eğitimi ve öğretiminin değeri, okunuş biçimleri, lafız-mana dengesi ve lafzın değeri; tilavetin insan üzerindeki etkileri, Kur'an eğitim ve öğretiminin tarihi süreci, öğretim kurumlarındaki Kur'an-ı Kerim derslerinin programları, ders saatleri, problemler ve çözüm önerileri. Çalışmada Kur'an eğitim ve öğretiminin şifahi karakterli oluşu ve bu yüzden de öğretici merkezli oluşu hususu daima göz önünde bulundurulmuştur. Ayrıca Kur'an eğitim ve öğretimi ile ilgili çalışmalar ve sonuçları, analitik ve pedagojik olarak özellikle de bütüncül bir bakış açısıyla değerlendirmeye tâbi tutularak yorumlanmıştır. Konu ekseninde ortaya çıkan problemler, Kur'an eğitim ve öğretiminin kendine has metodolojisi dikkate alınarak hem sahadaki eğitimcilere teorik çerçeve hem de sonraki çalışmalara ışık tutacak tarzda çözümlenmeye çalışılmıştır.
Anahtar kelimeler: Kur'an-ı Kerim, eğitim-öğretim, lafız-mana, tecvid, fem-i muhsin.

Abstract:
The Qur'an is not an ordinary book for Muslims but is the last addressing of Almighty Allah to the earth and is the word of miracle. It is important to understand and explain the universal message of the Qur'an, as well as to learn, teach and transfer its pronunciation and recitations from generation to generation. Although it is an Arabic book, the recitation of the Quran with its unique reading style and rules, unlike other Arabic texts, necessitates an education and training on this subject. This educational activity, initiated by the Prophet himself, was continued throughout the history of Islam and, in progress of time its teachers, books, institutions and methods were formed.
The Qur'an lessons, that were included in the curriculum of some formal educational institutions in the early Republican Period, were abolished in time and continued as non-formal education, and in this process, voluntary efforts and the work of Diyanet (Directorate of Religious Affairs) came to the fore. In formal educational institutions such as Imam Hatip schools (middle and high school) and Higher Islamic Institute-Faculty of Theology, which were established over time, Qur'an education and teaching was included. As of 2012, Qur'an education has been provided with elective Qur'anic courses in all secondary education institutions.
In this study, firstly, along with emphasizing the value of Quranic education, recitation styles of the Quran, the balance of wording-meaning and the value of the wording, the effects of recitation on human beings and the historical process of this education were discussed, and then as a course applied by educational institutions, the curriculum and course hours of the Qur'an lessons were examined together with problems and solution offers. In the study, it was always took into consideration that this education is teacher-centered and has oral characteristic.
Works regarding the Qur'anic education and their local results were presented analytically with a holistic perspective. The problems that arise in the axis of the related subject were tried to be analyzed in a way that will shed light on both the educators in the field and upcoming studies, taking into account the unique methodology of the Qur'anic education.
Keywords: the Qur'an, education and training, wording-meaning, tajwid, fem-i muhsin