Okul öncesi çocuklara yönelik televizyon programları içinde çizgi filmlerin çocukların gelişimine ve iletişimine etkileri /
Yazar: AYTEKİN CAN
Danışman: DOÇ.DR. ÖZDEN CANKAYA
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Radyo Televizyon Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1995
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Radyo-Televizyon = Radio and Television
Dizin: Canlandırma = Animation ; Okul öncesi çocuklar = Preschool children ; Televizyon programları = Television programs ; Çizgi film = Animated film ; Çocuk gelişimi = Child development ; İletişim = Communication

Özet:
Bu bölümde araştırmanın bir özeti verildikten sonra, varılan sonuç açıklanacaktır. Son olarak da araştırmanın bulgularına dayanılarak yapılan öneriler yer alacaktır. 1- ÖZET Bu araştırma, "Televizyon programlan içinde çizgi filmlerin" okulöncesi çocukların gelişimine ve iletişimine etkilerini inceleyen bir çalışmadır. Bu araştırmada okulöncesi çocuklara yönelik televizyon programlan içinde önemli bu yer tutan çizgi filmler bütün yönleriyle ele alınmıştır. Çizgi filmlerin çocuğun gelişimini ve iletişimini nasıl etkilediği belirlenmeye çalışılmıştır. Okulöncesi çocuğun gelişiminde ve iletişiminde çizgi filmlerin hangi yönde etkileri olduğu değerlendirilmiştir. Araştırmanın birinci ve ikinci bölümleri kuramsal bir çalışmayı kapsamıştır. Araştırmanın ilk bölümü üç ana başlık altında toplanmıştır. Bu yazılı kaynaklara dayalı çalışmayı, "çizgi film, çocuğun gelişim süreci ve iletişim süreci" oluşturmaktadır. Çizgi film bölümünde önce çizgi filmin tanımlaması yapılarak, çizgi filmin dünyadaki tarihsel gelişimi incelenmiştir. Çizgi filmin Türkiye'de tarihsel gelişimi ise, çizgi film sanatçılan ve stüdyolan olarak ayn ayn ele alınmıştır. Araştırmanın kuramsal birinci bölümünün ikinci başlığını, çocuğun gelişim süreci oluşturmaktadır. Bu bölümde çocuğun ve gelişimin tanımlaması yapılarak, çocuğun gelişim dönemleri verilmiştir. Doğum öncesi dönemdeki gelişim genel özellikleriyle ele alınmıştır. Doğum sonrası gelişim ise, okulöncesi çağa kadar incelenmiştir. Devimsel, bilişsel ve toplumsal gelişim ayn başlıklar altında ele alınmıştır. Özellikle bilişsel gelişim, geniş olarak incelenmiştir. Çocuğun bilişsel gelişim evreleri verildikten sonra, dil gelişimi ayn başlık altında ele alınmıştır. 124 Araştırmanın birinci bölümünün üçüncü başlığını iletişim süreci ve televizyonun iletişim özellikleri oluşturmaktadır. Bu bölümde iletişimin genel tanımlaması yapılarak, iletişim ve çocuk konusu incelenmiştir. Televizyonun iletişim özellikleri ve iletişim süreci de ayrı bir başlık olarak ele alınmıştır. Araştırmanın kuramsal ikinci bölümünü, okulöncesi dönem çocuklarına yönelik televizyon programlan içinde çzigi filmler oluşturmaktadır. Bu bölüm iki başlık altında toplanmıştır. Birinci kısımda çizgi filmlerin kullanım alanları ayrı ayrı ele alınmıştır. Daha sonra çizgi filmlerin eğitim özellikleri, genel bir dil biçimi olarak çizgi film ve çizgi filmin evrensel dili incelenmiştir. İkinci ana başlığı televizyon yayınlan ve okulöncesi dönem oluşturmuştur. Televiayon yayınlan ve çocuk konusu, okulöncesi dönemin önemi, okulöncesi çocuk ve televizyon yayınlan olarak ayn ayn ele alınmıştır. Okulöncesi çocuk programlan içinde çizgi filmler ve okulöncesi çocuklara yönelik televizyon programlannın özellikleri diğer alt başlıklan oluşturmuştur. Araştırmanın uygulama bölümünü oluşturan üçüncü bölümde, televizyonlarda yayınlanan çizgi filmlerin okulöncesi çocuklann gelişimine ve iletişimine etkilerini araştıran bir alan çalışması yapılmıştır. Televizyonlarda yayınlanan dört çizgi film video kasetlere kaydedilmiştir. Bu çizgi filmler eğlence yönü ağır basan ve şiddet içeren çizgi filmler arasından seçilmiştir. Kuramsal çalışmaların sonucunda ve bu çizgi filmlerin incelenmesiyle okulöncesi çocuklara yönelik 18 anket sorusu hazırlanmıştır. Aynca okulöncesi çocuklann öğretmenlerine yönelik de 24 adet anket sorusu hazırlanmıştır. Bu anket sorulannın bilgisayarda sağlıklı değerlendirilebilmesi için "evet-hayır" şeklinde kapalı uçlu sorulardan olmasına dikkat edilmiştir. Anket somları hazırlanırken, şiddete yönelik bu konuda hazırlanan bir çalışmadan da faydalanılmıştır. Hazırlanan anket sorulan Eskişehir ilindeki biri resmi, üçü özel dört okulöncesi kurumda uygulanmıştır. Video kasetlere kaydedilen çizgi filmler çocuklara defalarca izlettirilmiştir. Sonra anket sorulan uygulanmıştır. Daha sonra 125 da çocukların öğretmenlerine yönelik sorulara geçilmiştir. Çocukların anne- babalarma yönelik bir anket de gerekmektedir. Ancak bu anket daha sonra ayrı bir tez konusu veya bilimsel çalışma olarak ele alınacaktır. Gerek resmi, gerekse özel anaokullarmdaki ankete kurum yöneticileri, öğretmenler, çocuklar ve orda tesadüfi olarak bulunan veliler büyük ilgi göstermişlerdir. Okulöncesi çocuklara yönelik uygulanan anket sonuçlan tek tek bilgisayarda değerlendirilmiştir. Okulöncesi çocukların öğretmenlerine uygulanan 24 anket sorusu da bilgisayarda incelenmiştir. Her iki ankette de sorular birbirleriyle karşılaştırılmış ve belirli sonuçlara varılmaya çalışılmıştır. Genelde tüm okulöncesi kurumlarda çocuklara çizgi film izlettirildiği görülmüştür. Gerek okulöncesi kurum yöneticileri, gerekse öğretmenler çizgi filmlerin çocuklar için yararlı olduğunu düşünmektedirler. Ancak ne tür çizgi filmler seçeceklerini de tam olarak bilememektedirler. Ayrıca televizyonlardan kaydedilen çizgi filmler daha sonra da çocuklara izlettirilmektedir. 2- SONUÇ Çizgi filmler, okulöncesi çocukların en çok izledikleri çocuk programlandır. Çizgi filmler görsel ve işitsel özellikleri nedeniyle, okulöncesi çocuklar tarafından büyük sıklıkla ve ilgiyle izlenmektedir. Bunun yanında çizgi filmleri izlemeleri öğretmenleri ve velileri tarafından da teşvik edilmektedir. Özellikle anne-babalar çocuklan evde oyalamak için bol bol çizgi film izlettirmektedir. Okulöncesi kurumlarda da genelde çizgi film seyrettirilmektedir. Öğretmenler, çocuklan bir arada tutmak ve daha rahat kontrol etmek için çizgi film saatlerini arttırabilmektedir. Okulöncesi kurum yöneticileri ve öğretmenler çizgi filmlerin çocuklar için faydalı olduğunu söylemektedirler. Ancak izlettirdikleri çizgi filmlerde çocuğun gelişimine ve iletişimine yönelik çizgi filmlere ağırlık verdikleri söylenemez. Bilinçli bir çizgi film seçimi yapılmamakta, o anda televizyonlarda hangi çizgi filmler

Abstract: