Franciszek Meninski'nin Thesaurus'unda geçen tıbbî terimler
Medical terminology in Franciszek Meninski's Thesaurus
Yazar: ZUZANNA GABRIELA ZALEWSKA
Danışman: PROF. DR. MESUT ŞEN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türkiyat Araştırmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Meninski, Franciszek = Meninski, Franciszek ; Sözlük = Dictionary ; Tıp tarihi = History of medicine ; Tıp terimleri = Medicine terms

Özet:
Bu tez, Meninski'nin Thesaurus Linguarum Orientalium Turcicae-Arabicae-Persicae adlı eserine geçen tıbbî terimler belirleyerek, elde edilen verilerin köken yönünden değerlendirilip, Türkçenin tarihsel söz varlığı çalışmalarına katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Tıbbî terim olarak hastalık adları, ilaçlar, şifalı bitkiler, hastalık belirtileri ve insan vücudu ile ilgili sözcükler kabul edildi.  Tarama yöntemiyle tespit edilen tıbbî terimlernden, günümüz söz varlığındaki karşılıkları içeren sözlük oluşturuldu.
Çalışma, önsöz, giriş ve sonuç kısımları hariç 1.Tıp ilminin gelişimine genel bir bakış, 2.  Meninski'nin Hayatı ve Thesaurus Linguarum Orientalium ve 3. Sözlük olmak üzere 3 ana bölümden oluşmaktadır.
Franciszek a Mesgnien Meninski, Fransız asıllı Polonyalı dilci ve şarkiyatçıdır. 1620'de Lorraine'de doğmuş, eğitimini Roma'da tamamladıktan sonra Polonya'ya gidip, Kraliyet makamının şarkiyat şubesinde çalışmaya başlamış.. 1653'te Polonya büyükelçisi ile İstanbul'a geldi. Türkçe ve diğer doğu dilleri öğrenmiş. 1680'de yayımladığı Thesaurus Linguarum Orientalium Turcicae-Arabicae-Persicae adlı eseri, Türkçe madde başlarının Arapça, Farsça, Latince, Almanca, İtalyanca, Fransızca ve Lehçe çevirileri vererek, dönemin en kapsamlı Türkoloji çalışma niteliği kazanmıştır.
Taramamızda 610 tıbbî terim tespit edildi. Terimlerin çoğu Arapça ve Farsça kökenli olduğunu tespit edildi. XVII. yüzyılın tıp dili dönemin tıp anlayışını ve kullanılan tedavi yöntemlerini yansımaktadır. Osmanlı tıbbı, 19. yüzyıla kadar, Ortaçağ İslam tıp teorilerilerini benimseyip, tedavilerde de Razȋ, İbn-i Sina, Al Zahravi gibi İslami hekimlerin metotlarını kullanmıştır.
Anahtar Sözcükler:
Franciszek Meninski, Thesaurus Linguarum Orientalium, Tıp Tarihi, Tıp Terimleri, XVII. yüzyıl Türkçesi.

Abstract:
This thesis aims to determinate  medical terminology in Franciszek Meninski's Thesaurus Linguarum Orientalium Turcicae-Arabicae-Persicae, research ethymology of the found terms and contribute to the historical Turkish vocabulary researches. Words describing sickness names, medicaments, medicinal plants and human body parts were accepted as mediacl terms. 17th century Ottoman Turkish words found in the Thesaurus were composed in a dictionary containing their modern Turkish equivalents..
Study is composed of three parts, namely 1. An overview of the development of Medicine , 2. Life of Meninski and Thesaurus Linguarum Orientalium, 3. Glossary of Medical Therms as well as Introduction and Conclusion.
Franciszek Meninski was a Polish-French linguist. Born in 1620 in Lorraine, in 1940 came to Poland and start to work as Orientalist for Polish Kingdom. In 1653 he came to Istanbul to develop his Turkish. Published in 1680 Thesaurus was Meninski's gift to Kaiser Leopold the I. The dictionary contains of three volumes and each Turkish lexical entry incorporates it's Arabic, Persian, five European langauges translations. The book is still one of the most relevant Turkology studies.
During the process of literature scanning 610 medical terms were found. Most of the words have Arabic or Persian ethymology. 17th century Ottoman Turkish vocabulary reflects understanding of medicine of that times. Untill 19th  century Ottoman medicine was influenced by Middle-Age Islamic medicine theories and practices. 
Key words:

Franciszek Meninski, Thesaurus Linguarum Orientalium, History of Medicine, Medical Terms, 17th century Turkish.