Arkaik Dönemden Roma Dönemi sonuna kadar Anadolu'da taş kaplar
Stone vessels from the Archaic Period throughout the end of the Roman Period in Anatolia
Yazar: MUSTAFA YILDIZLI
Danışman: PROF. DR. CEVAT BAŞARAN
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Anadolu = Anatolia ; Arkaik Dönem = Archaic Period ; Arkeolojik eserler = Archaeological materials ; Arkeolojik yerleşim = Archaeological settlement ; Kaplar = Pots ; Roma Dönemi = Roman Period ; Taş aletler = Stone tools ; Taş eserler = Stone works ; Taşlar = Stones

Özet:
Anadolu, bulunduğu konum itibariyla birçok topluluğun yaşamına tanıklık etmiş; bu toplulukların sosyo-kültürel yapısını da birçok açıdan önemli ölçüde etkilemiştir. Bu alanlardan biri de taş kaplardır. 
Doğal bir kaynak olan taş, dayanıklı ve sert bir yapıya sahiptir. Anadolu'nun birçok yerleşim yerinde ele geçen taş kaplar, farklı cinste kayalardan yapılmıştır. 
Taş kaplar başlangıçtan itibaren biçim, işçilik ve bezeme bakımından yalın olup; ilerleyen dönemlerde gelişim göstermiştir. Anadolu'da taş kaplar, erken dönemlerden itibaren ölü gömme törenlerinde ve mezarlara bırakılan hediyeler arasında kendine yer bulmuştur.
Çalışmada değerlendirilen taş kapların çoğunluğu Roma Dönemi'ne aittir. Arkaik, Klasik ve Hellenistik Döneme ait malzeme ise, oldukça kısıtlıdır ve az bilgi elde edilmektedir. Kentlerin Roma Dönemi'nde kullanımından kaynaklı olarak daha çok değişime uğraması; taş kapların tarihlenmesini zorlaştırmaktadır. Roma Dönemi malzemeleri içerisinde ele geçen taş kaplar da bu dönem malzemesi olarak değerlendirmek zorunda kalınmıştır. Taş kap formlarının çok değişim göstermemesi de tarihlemede sorun yaratmaktadır. Ancak bu sorun genel olarak bulunduğu tabakadaki diğer buluntuların tarihlenmesi ve benzer örneklerin tarihlerine göre çözülmüştür.
Sonuç olarak taş kaplar başlangıçta doğal çukurların kullanımıyla başlamış ve günümüze değin form repertuvarı çeşitlenmiştir. İnsanoğlunun günlük yaşamında yer alan taş kaplar sağlam ve dayanıklı olmasından dolayı uzun süre korunmuş eserlerdendir. Antik Çağ'da taş kaplar genelde Anadolu'da üretilmiştir. Birçok yerleşim yerinde farklı yoğunluklarda ele geçtikleri görülmektedir. Anadolulu ustalar Neolitik Dönemden itibaren taş kap üretmiş ve alet teknolojisinin gelişmesi ile daha hızlı üretim yapmıştır. Özel talep üzerine yapılmış örnekler de tespit edilmiştir. Taş kapların insan yaşamında önemli bir yer edinmesinde beslenme kültürü kadar, temizlik anlayışı, inanç kültürü ve sağlık da etkili olmuştur.
Anahtar Kelimeler: Arkaik, Klasik, Hellenistik, Roma, Anadolu, Taş Kap, Atölye

Abstract:
Its location has made Anatolia the home to many societies. It has a profound impact on how these communities are structured on a socio-cultural level. Stone vessels are good example.
Stone, which is a natural resource, is an extremely durable and rigid material. Different types of stone vessels have been found in many Anatolian settlements.
Forms, craftmanship and decorations of stone vessels were unadorned in the beginning and these characteristics were developed in the following periods. Throughout ancient Anatolia, stone vessels played an important role in burial ceremonies, as well as in the gifts at the grave. 
In the present study, the majority of stone vessels were dated to the Roman Period. The material belonging to the Archaic, Classical, and Hellenistic Periods is quite limited and little information is available. It is more difficult to date the stone vessels in the cities due to their use in the Roman Period. Additionally, the fact that stone vessel forms do not show much change makes it difficult to date them. A general solution was found, however, based upon other findings within the same layer and known dates of similar samples.
As a result, stone vessels initially started using natural pits, and since then the repertoire of forms has diversified over time. Stone vessels used in daily life by humans have been preserved because of their robustness and durability. In general, stone vessels were produced in Anatolia in antiquity. There is a variation in density of the found stone vessels in many settlements. Anatolian craftsmen have produced stone vessels since the Neolithic Period, and they produced faster with the development of tool technology. Samples made on private demand have also been identified. Belief, health, hygiene, and nutrition culture have all been significant aspects of helping stone vessels to have an important place in human culture.
Keywords: Archaic, Classical, Hellenictic, Roman, Stone Vessel, Atelier