Seyhan havzasında iklim değişimlerinin yüzeysel su kaynaklarına olan etkilerinin araştırılması
Assessment of climate change impacts on surface-water reseurces in Seyhan river basin
Yazar: DİLEK GÜRKAN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. LEVENT TEZCAN
Hacettepe Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji (Hidrejeoloji) Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2005
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
Seyhan Havzası, yüzey suyu kaynaklarınca zengin ve yarı kurak iklim kuşağındankarasal iklime geçiş bölgesi içinde bulunması nedeniyle iklim değişimlerine karşıduyarlı bir hidrolojik yapıya sahiptir. Havza içerisinde nehir ağı oldukça iyigelişmiştir ve havzanın üst kotları içerisinde birçok düden, mağara, kaynak gibikarstik su yapıları yer almaktadır. Bu nedenle, sistemin karakteristik yapısı gözönünde bulundurularak, oluşturulan bir hidrolojik model yardımıyla yüzey suyukaynaklarının iklim değişimine olan duyarlılığı ortaya konulmuştur.MIKE SHE (DHI, 1999a,b) havza modeli ile oluşturulan matematiksel model,yüzeysel akış ve depolama, buharlaşma-terleme, doygun olmayan bölgede akışve yeraltısuyu beslenimi ve akarsu akımını benzeştirmektedir. Havzanınbüyüklüğü ve hidrolojik süreçleri yansıtan meteoroloji ve havza değişkenlerininkonumsal ve zamansal değişimlerini temsil edecek veri ve gözlemlerin yeterliolmayışı ayrıntılı bir model kalibrasyonu yapabilmeyi engellemiş, model havzaölçeğinde su bütçesi dağılımı ile kalibre edilmiştir.İklim değişiminin etkisi, yağışın azalması, sıcaklık ve potansiyel buharlaşma-terlemenin artmasına bağlı olarak kurgulanan iki ayrı senaryo çerçevesindeincelenmiştir. Yağışın azalmasının, yeraltısuyu beslenmesi ve akarsu akımlarındaoldukça yüksek oranlarda bir azalmaya neden olduğu görülmüştür. Sıcaklıkartışının ise gerçek buharlaşma-terleme ve bitki su ihtiyacının artmasında, doygunolmayan bölge ve yüzeysel depolamada azalmaya neden olduğu görülmüştür.Sonuç olarak, Seyhan Havzasının iklim değişimlerine karşı yüksek duyarlılığasahip olduğu ve yağış ve sıcaklık değişiminin havzanın hem yüzey su potansiyelinihem de yeraltısuyu beslenimini önemli ölçüde etkilediği belirlenmiştir.Anahtar Kelimeler: Seyhan havzası, İklim değişimi, Yüzeysuyu kaynakları, MIKESHE.Danışman: Yrd. Doç. Dr. Levent TEZCAN, Hacettepe Üniversitesi, JeolojiMühendisliği Bölümü, Hidrojeoloji Mühendisliği Anabilim Dalıi

Abstract:
Seyhan River Basin is highly vulnerable to the climate changes, since it has a highpotential of surface water resources and situated in a transition area betweensemi-arid and continental climate zones. The drainage network of the basin is welldeveloped, and there are many karstic features such as doline, cave, spring inhigher elevations. The susceptibility of the water resources to the climate changesis assessed by a hydrological model established by considering the basincharacteristics.The MIKE SHE (DHI, 1999a,b) hydrological model is used to simulate the overlandflow and storage, evapotranspiration, unsaturated flow and storage, groundwaterrecharge, and river flow. The great size of the basin, and the lack of adequate dataand observation, characterizing the spatial and temporal variation of themeteorological and basin variables, does not allow to carry out a detailedcalibration, instead the model is calibrated by basin wide water budget target.The effects of the climate changes are simulated by two scenarios, based on thedecrease in precipitation amount, and increase in temperature and potentialevapotranspiration. The decrease in precipitation results significant decrease ingroundwater recharge and river flow, whereas the temperature increase resultsincrease in actual evapotranspiration, and crop water requirement, and decreasein the unsaturated and overland storage. The assessment of these resultsindicates the high vulnerability of the Seyhan Basin to the climate changes, andthe changes in precipitation and temperature will affect the surface water resourcepotential and groundwater recharge significantly.Key words: Seyhan basin, climate change, surface water resources, MIKE SHEAdvisor: Ass.Prof. Levent TEZCAN, Hacettepe University, Geological Eng.Department, Hydrogeology Sectionii