Ahmet Mithat'ın romanlarında sınırlar ve sınıraşımları
Boundaries and transgressions in Ahmet Mithat's novels
Yazar: ÖZCAN KAYA
Danışman: DOÇ. DR. EROL KÖROĞLU
Boğaziçi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Ahmed Mithad Efendi = Ahmed Mithad Efendi ; Edebi eleştiri = Literary criticism ; Türk romanı = Turkish novel

Özet:
Ahmet Mithat'ın romanları biçimsel ve içeriksel özellikleri itibarıyla hem Tanzimat Dönemi hem de Osmanlı modernleşmesi üzerinde düşünme imkânı sunar. Bu tez çalışması, on dokuzuncu yüzyılın sonuna doğru Osmanlı toplumu için yazınsal, sosyal ve siyasal sınıraşımının ne anlama geldiğini, nasıl tanımlandığını; sınırların ve sınır dışının nasıl çizildiğini araştırmak üzere Ahmet Mithat'ın romanlarını incelemeyi hedefler. Osmanlı İmparatorluğu'nu birçok yönden radikal bir şekilde etkileyen modernleşmenin edebiyat alanına da sirayet ettiği bu dönem, modern Türkçe edebiyat söyleminin kurulmaya başladığı tarihsel bir dönemeçtir. Dolayısıyla, bu çalışma hem politik olarak iktidara yakın olan hem de yazınsal olarak merkezi kuran isimlerden biri olan Ahmet Mithat'ın romanlarının ışığında, sınıraşımı kavramının yazınsal alanda sunduğu imkânları sorgulayarak erken dönem Türkçe romanlarda anlatısal yapıyı analiz etmeye çalışır. Bu doğrultuda, sınıraşımı kavramı teorik bir araç olarak işlevselleştirilirken Ahmet Mithat romanlarının türsel özellikleri bağlamında değerlendirilmesi amaçlanır. Romanlardaki anlatısal sınırların estetiği, kişileri, kurgusal yapıyı ve belki de daha önemlisi roman türünü şekillendirdiği iddia edilir. Sonuç olarak, Ahmet Mithat'ın romanları ve romancılık anlayışıyla ilgili yazdıkları mercek altına alınarak kurmaca dünyasında etkili olan yazınsal sınırlar ve değerler sistemi bütüncül olarak ortaya çıkarılır.

Abstract:
Ahmet Mithat's novels, through their formal and thematic features, present a framework for reflecting on both the Tanzimat and Ottoman modernization. This dissertation aims to analyze Ahmet Mithat's novels to examine what literary, social, and political transgression meant for Ottoman society at the end of the nineteenth century. This period, during which modernization radically affected the Ottoman Empire in many ways, marks a historical turning point of modern Turkish literature. Therefore, this study attempts to analyze the patterns of narrative structure in early Turkish novels by questioning the possibilities offered by the concept of transgression in light of Ahmet Mithat's novels. In this context, the concept of transgression is utilized as a theoretical tool to explore the potential it presents in the literary field, particularly within the narrative structures of Ahmet Mithat's novels. It is asserted that the narrative boundaries in the novels, along with their aesthetics, shape characters, narratological elements, fictional structure, and arguably more crucially, the very nature of the novel as a genre. As a result, by delving into Ahmet Mithat's novels and his understanding of fictional narrative, the study brings to light the literary boundaries and principles that effectively operate within his fictional world.