Okul öncesi düzeydeki otizmli öğrencilere iletişim becerilerinin fırsat öğretimi süreci ile yardımcı personel tarafından öğretiminin etkililiği
The effectiveness of incidental teaching to teach functional communication skills via paraprofessionals to children with autism spectrum disorder
Yazar: SEVDA CEBECİ
Danışman: DOÇ. DR. HASAN AVCIOĞLU
Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı / Zihin Engelliler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Fırsat öğretimi = Incidental teaching ; Fırsat öğretimi = Incidental teaching ; Okul öncesi çocuklar = Preschool childrens ; Otistik bozukluklar = Autistic disorder ; Özel eğitim = Special education ; Özel eğitime muhtaç çocuklar = Handicapped children who need special education ; Öğretim yöntemleri = Teaching methods ; İletişim = Communication ; İletişim becerisi = Communication skill ; İşlevsel iletişim öğretimi = Functional communication training

Özet:
Bu araştırmanın amacı, otizm spektrum bozukluğu olan okul öncesi düzeydeki öğrencilere işlevsel iletişim becerilerinin öğretiminde fırsat öğretiminin yardımcı personel aracılığıyla kullanılmasının etkililiğini belirlemektir. Bunun yanı sıra bu çalışmada öğrencilerin öğrendikleri işlevsel iletişim becerilerini farklı ortam, kişi ve materyallere genelleyip genellemedikleri, öğretilen becerileri öğretim tamamlandıktan sonra da sergileyip sergilemedikleri ve yapılan çalışmaya yönelik öğretmen ve ailelerin görüş ve önerilerine de yer verilmiştir.
Bu araştırmaya İstanbul ilinde bulunan bir rehabilitasyon merkezine devam eden ve otizm spektrum bozukluğu olan okul öncesi düzeyde biri kız, üçü erkek dört öğrenci katılmıştır. Hedef öğrencilerden biri yedek olarak belirlenmiştir. Bu çalışmada üç tane okul öncesi düzeydeki otizm spektrum bozukluğu olan öğrencinin her birine üç farklı yardımcı personel aracılığıyla üçer tane fiilden oluşan işlevsel sözcük grupları; (1) al, ver, aç, (2) çek, gel, tut, (3) çıkar, bırak, getir öğretilmiştir. 
Bu araştırmada yöntem olarak tek denekli araştırma modellerinden yoklama denemeli beceriler arası çoklu yoklama modeli kullanılmıştır.
Araştırma bulguları; yardımcı personel aracılığıyla fırsat öğretimi kullanılarak işlevsel iletişim becerilerinin okul öncesi düzeydeki otizm spektrum bozukluğu olan çocuklara öğretildiğini ve çocukların bu işlevsel becerileri gerçekleştirme becerilerinin uygulama sona erdikten sonra da korunduğunu ve farklı ortam, kişi ve materyallere genellenebildiğini göstermiştir. Araştırmada öğretmen ve annelerle yapılan görüşmelerden elde edilen sonuçlar ise, fırsat öğretimi sürecine yönelik öğretmen ve annelerin görüşlerinin olumlu yönde olduğunu gösterir niteliktedir.

Abstract:
The purpose of this study was to determine the effectiveness of incidental teaching strategies to teach functional communication skills via paraprofessionals to children with autism spectrum disorder at preschool age. Besides, this study investigated the generalization of these required skills to different environments, people and materials, maintenance of the skills that were taught even after the end of implementation of these killls and the opinions of teachers and mothers of the students on this study. 
One girl, three boys, total of four students with autism spectrum disorder at preschool age who attend a rehabilitation center in the city of İstanbul participated in this study. One of the students is determined as substitute. Three students were taught three functional word pairs each; ((1) to take, to give, to open, (2) to pull out, to come, to hold, (3) to remove, to let go, to bring) by three different paraprofessionals.  
One of the single subject research methodologies, multiple probe with probe trials design across skills, was used in this research. 
The results of the study demonstrated us that children acquired functional words successfully at a short time period with incidental teaching strategies when provided by the paraprofessionals. Additionaly, the findings showed that the new functional words were acquired, generalized to different materials, environments and people and maintained by the children with autism spectrum disorder after the intervention. The findings obtained from the interviews held with the teachers and the parents demonstrated that their opinions towards incidental teaching were positive. They tought that this procedure was effective on their children's language acquisition.