Multıpl skleroz hastalarında bazal çekirdeklerin hacimlerinin değerlendirilmesi ve üç boyutlu görselleştirilmesi
Evaluation of basal nuclei volumes and three-dimensional visualization in multiple sclerosis patients
Yazar: FATMA NUR TÜRKOĞLU
Danışman: PROF. DR. NADİRE ÜNVER DOĞAN
Selçuk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Anatomi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Anatomi = Anatomy

Özet:
Multipl Skleroz (MS)'un merkezi sinir sistemini etkileyen demyelinizan bir hastalık olması, onun bir beyaz cevher hastalığı olarak algılanmasına neden olur ancak MS'te beyaz cevherin yanı sıra kortikal ve derin gri cevher yapıları da etkilenir. MS'in erken dönemlerinden itibaren nuclei basales'te heterojen bir atrofi başlar ve bu etkilenim tüm beyine kıyasla orantısız bir şekilde yüksek görünmektedir. 
Çalışmamızda retrospektif manyetik rezonans görüntülerini (MRG) volBrain ile işleyerek, MS hastalarında beyaz cevher, gri cevher, BOS, intrakranial kavite, cerebrum ile bazal çekirdeklerin mutlak ve bağıl hacimlerinin hesaplanması, asimetri indekslerinin ortaya konulması, tüm bu verilerin kontrol grubu ile, yaş gruplarında, cinsiyetlerde, MS'in klinik tipleri ve Genişletilmiş Özürlülük Durum Ölçeği (Expanded Disability Status Scale-EDSS) gruplarına göre istatistiksel farklılıklarının ortaya konulması amaçlandı. Hacimleri hesaplanan anatomik yapıların ITK-SNAP ile üç boyutlu modellemesi yapılarak çalışmamızın üç boyutlu görsellerle desteklenmesi hedeflendi.
Çalışmamız 120 MS hastası ve 26 sağlıklı birey ile tamamlandı. Hastalar üç MS fenotipinde değerlendirildi: Relapsing- Remitting MS, Primer Progresif MS, Seconder Progresif MS. EDSS skoru 0-3 arasında; hafif, 3,1-6 arasında; orta, 6,1-9 arasında; şiddetli olarak gruplandırıldı. Tüm katılımcılar 40 yaş üstü ve 40 yaş altı olmak üzere iki grupta incelendi. Ayrıca cinsiyet ve taraflara göre kıyaslama yapıldı. Bazal çekirdeklerin hacimlerinin ve asimetri indeksinin birbirleriyle, yaş ve EDSS ile korelasyonu ortaya koyuldu. 
Bazal çekirdeklerin MS'te atrofiye uğradığı, bu atrofinin yaşa ve cinsiyete göre korelasyonlar gösterdiği tespit edildi. Anatomik yapıların asimetri indekslerine göre MS'te, yaş grupları ve cinsiyetler arasında lateralizasyonları belirlendi, korelasyonlar ortaya koyuldu. Literatürde MS hastalarında bazı anatomik yapılar çalışmamızda ilk kez değerlendirilmiş, bazı ilişkiler ilk kez tanımlanmıştır.
Sonuç olarak, subkortikal yapılar ile MS arasındaki nörodejeneratif bağlantıyı anlamak, hastalığın tanı ve tedavisine yönelik etkili yaklaşımlar açısından önemlidir. Çalışmamız MS'te bazal çekirdeklerin mutlak hacim ile bağıl hacim değerlerinin karşılaştırılmasına olanak sağlaması yönünden önemli bulgular içermektedir. Nuclei basales hacimlerindeki değişimler MS'te klinik engelliliği belirlemede önemli bir biyobelirteç olarak kullanılabilir.

Abstract:
Multiple Sclerosis (MS) is a demyelinating disease of the central nervous system, which makes it perceived as a white matter disease, but MS also affects cortical and deep grey matter structures in addition to white matter. Heterogeneous atrophy begins in the basal nuclei from the early stages of MS, and this effect appears to be disproportionate compared to the whole brain.
In our study, we aimed to calculate the absolute and relative volumes of white matter, grey matter, cerebrospinal fluid, intracranial cavity, cerebrum and basal nuclei in MS patients by processing retrospective magnetic resonance images with volBrain, to obtain asymmetry indices and to show statistical differences between all these data and the control group, age groups, sexes, clinical types of MS and Expanded Disability Status Scale (EDSS) groups. The aim was to support our study with three-dimensional visualisation by performing three-dimensional modelling of the anatomical structures whose volumes were calculated with ITK-SNAP.
Our study was completed with 120 MS patients and 26 healthy people. Patients were studied in three MS phenotypes: Relapsing-remitting MS, Primary-progressive MS, Secondary-progressive MS. EDSS score was grouped as 0-3;mild, 3.1-6;moderate, 6.1-9;severe. All participants were examined in two groups as over 40 and under 40. In addition, comparisons were made by gender and side. Correlation of basal nuclei volumes and asymmetry index with each other, age and EDSS was shown.
Basal nuclei were found to atrophy in MS and this atrophy was correlated with age and sex. According to the asymmetry indices of anatomical structures, lateralisations between age groups and sex in MS were determined and correlations were revealed. In the literature, some anatomical structures in MS patients were evaluated for the first time in our study and some relationships were defined for the first time.
In conclusion, our study contains important findings in that it allows comparison of absolute volume and relative volume values of basal nuclei in MS. Changes in the volume of the basal nuclei can be used as an important biomarker to determine clinical disability in MS.