Hükümlü ailelerin ekonomik ve psiko-sosyal sorunları
Economic and psycho-social problems of the families of the convicted
Yazar: BİLGE ÖNAL DÖLEK
Danışman: DOÇ. DR. KASIM KARATAŞ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2004
Konu: Sosyal Hizmetler = Social Services
Dizin: Aile = Family ; Ekonomik sorunlar = Economic problems ; Hükümlüler = Convicts ; Psikososyal sorunlar = Psychosocial problems ; Sosyal sorunlar = Social problems

Özet:
Toplumda hükümlülük olgusu aileyi çeşitli yönlerden etkilemektedir. Ailede toplumca belirlenmiş ve kabul gören hallerden sapmalar (örneğin; babanın/annenin hükümlü olması) geçici veya sürekli parçalanmalara neden olabilir. Ailede parçalanma deyince, ailenin genel yapısında bir değişme anlaşılır. Çocukların aileden ayrılmaları, aile üyelerinden bir tanesinin ölümü, ana veya babanın uzun seyahatleri, eşlerin ayrı yaşamaları, ailenin herhangi bir bireyinin hükümlü olması, anne-babanın boşanmaları bu tür değişikliklerdendir. Ailede herhangi bir bireyin hükümlü olmasının birçok değişikliği ve sorunu beraberinde getirebileceğine inanılmaktadır. Bu nedenlerle bu araştırmanın amacı; hükümlü ailelerinin ekonomik ve psiko- sosyal sorunlarının neler olduğunun ortaya konulması ve bu sorunların çözümüne yönelik hizmetlerin geliştirilmesine öncü olunmasıdır. Bir başka ifadeyle amaç; hükümlü bireyi olan ailelerin sosyo-demografik özellikleri ve hükümlü birey ve infaz sürecine ilişkin özellikler ile ailenin yaşadığı ekonomik ve psiko-sosyal sorunlar arasındaki ilişkinin ortaya konmasıdır. Araştırmanın genel evreni, Adalet Bakanlığı'na bağlı tüm tutuk evleri ile ceza evlerinde bulunan bireylerin aileleridir. Çalışma evrenini ise Ankara'da bulunan Ulucanlar Açık ve Kapalı, Kalecik Açık ve Kapalı ve Ayaş Açık ve Kapalı Cezaevlerinde bulunan hükümlülerin Ankara'da yaşayan aileleri oluşturmaktadır. Araştırmanın evrenini ise yukarıda adı verilen cezaevlerinde bulunan hükümlülerden, aileleri Ankara'da yaşayan 275 'i oluşturmaktadır. Araştırma kapsamında bu ailelerden 108'ine ulaşılmıştır. Araştırma sonucunda hükümlü ailelerinin ve hükümlülerin eğitim düzeylerinin ilkokul mezuniyetinden öteye geçmediği ve öğrenimine devam etmekte olan çocukların da hükümlülük sonrası önemli bir kısmının eğitimlerini yarım bıraktıkları ortaya çıkmıştır. Bu sonuçlar eğitimin hükümlülük, hükümlülüğün de eğitim üzerindeki karşılıklı olumsuz etkisini ortaya koymaktadır.İli Hükümlülüğün neden olduğu önemli bir diğer sorun ailelerin önemli bir kısmının hükümlülük nedeniyle iç göç yaşamak durumunda kalmasıdır. Hükümlülükten dolayı yaşanan bu göç ailelerin ekonomik ve psiko-sosyal bir takım sorunlarım da (uyum sorunu, yalnızlık, alkol, sigara vb. kullanımı gibi) beraberinde getirmiştir. Aile üyelerinden bir tanesinin hükümlü olmasından en çok etkilenen grup ise hükümlü çocuklarıdır. Çocukların eğitimde başarı düzeylerinin düştüğü, önemli bir kısmının eğitimlerini yarım bıraktıkları, olumsuz davranış şekilleri geliştirdikleri ortaya çıkan sonuçların bazılarıdır. Önemli bir diğer sonuç ise, hükümlü olan bireyin ardından ailenin diğer üyelerinin çalışmak zorunda kalmasıdır. Aile, üyelerinden birinin hükümlü olmasıyla, ekonomik açıdan olumsuz etkilenmektedir. Ülkemizin en temel problemlerinden bir tanesi, işsizlik ve işsizliğin sonucunda sosyal güvenlik şemsiyesi dışında kalan ve ülke nüfusunun önemli bir bölümünü oluşturan bireylerin varlığıdır. Araştırmanın bir diğer sonucu; hükümlü ailelerinin de yukarıda ifade edilen ortak soruna sahip olduklarıdır. Ailelerin yandan fazlasının sağlık ve sosyal güvencesi yoktur. Ortalama beş kişiden oluşan hükümlü ailelerinin ortalama aylık gelirleri ise 544 milyon TL.dır. Ancak çoğunluğunun ortalama gelirleri 400 milyon TL. dır. bir Türkiye'de yoksulluk sınırına ilişkin saptamaların son olarak bir milyar üç yüz milyon TL. olduğu düşünüldüğünde; hükümlü ailelerinin çok ciddi bir yoksulluk ile karşı karşıya oldukları görülmektedir. Hükümlü ailelerinin temel ihtiyaçlarının karşılanma düzeyleri hükümlülük öncesi ve hükümlülük sonrası olarak ele alınmıştır. Hükümlülük öncesinde ailelerin yarıdan fazlasının en temel beslenme ihtiyacını karşılamada zorluk yaşıyor olmakla birlikte hükümlülüğün bu sıkıntıyı arttırır bir etkiye sahip olduğu görülmüştür.IV Hükümlülük sonrası hükümlü ailelerindeki bireylerin geliştirdikleri psikolojik duygu ve davranışlar incelendiğinde ise; aile bireylerinden yandan fazlasının içine kapandığı, hükümlü aile üyesine karşı kızgın olduğu ve kendisini yalnız hissetmeye başladığı ortaya çıkmaktadır. Hükümlü ailelerinin destek sistemlerine ilişkin sonuçlara bakıldığında ise; akrabalık ve komşuluk ilişkilerinin destek sistemlerini arttıracak ve güçlendirecek derecede olumlu sürdürebildikleri görülmektedir. Ancak her ne kadar çoğunluk için sonuç bu şekilde olsa da bu desteklerden yoksun olan ailelerin varlığı da dikkati çekmektedir.

Abstract:
The fact of conviction in society influences family from various aspects. Deviations from the states that have been determined and accepted by society in the family (e.g., father/mother being convicted) may cause temporary or permanent dissolving. Dissolving of the family means a change in the general structure of the family. The following are such changes: separation of children from the family, death of one of the members of the family, long trips of either father or mother, each spouse living separately, being a member of the family convicted, divorce of the parents. It is believed that the fact that any member of the family is convicted brings about many changes and problems. Due to these reasons the purpose of this research is to put forth the economic and psycho-social problems of the families of the convicted, and become pioneer of developing services to solve these problems. In another words, the purpose is to reveal the relationship between the socio-demographic characteristics of the families one of whose members is convicted and the characteristics of the convicted individual and the process of carrying out, and the economic and psycho-social problems that the family experiences. The general universe of the research is all the jails of the Ministry of Justice and the families of the individuals who are convicted. And the subject sample is composed of the families (who live in Ankara) of the convicted who stay in the prisons of Ulucanlar Open and Closed, Kalecik Open and Closed, and Ayaş Open and Closed which are all located in Ankara. The sample of the research is constituted by 275 of the convicts staying in the above prisons whose families live in Ankara. In the frame of the research 108 of these families have been reached. As a result of the research it's come into the light that the education levels of both the convicted and their families is not beyond primary school, and the childrenVI who continued education before the conviction cannot keep going on their education after. These outcomes point out the mutual negative effects of conviction over education, and vice versa. Another important problem caused by conviction is the fact that a considerable part of the families have to experience emigration because of conviction. This emigration because of conviction has brought about economic and psycho-social problems (the problem of adaptation, loneliness, use of alcohol, cigarette, etc.) as well. The group that is affected most from conviction of one of the members of the family is children. Some of the outcomes put forth are the following: the children's success levels decrease, a very considerable part of them leave education, and they develop negative behaviors. Another important result is the fact that other members of the family after the conviction have to work. After the conviction of one of the members, the family is influenced negatively in terms of its economy. One of the fundamental problems of our country is the existence of unemployment and the individuals who constitute a very important part of the country population and stay outside the social security umbrella as a result of unemployment. Another outcome of the research is the fact that the families of the convicted also have that common problem asserted above. More than half of the families lack health and social security. Average income per month for the families that are constituted by five people on average is 544 million TL. But, majority has 400 million TL on average. When it is taken into account that the poverty line has become recently 1 billion and 300VII million TL in Turkey it becomes obvious that the families of the convicted are facing with a very serious poverty. The levels of the families of the convicted for satisfying their basic needs are discussed as before and after conviction. Besides the fact that more than half of the families had difficulty on meeting their most basic needs before conviction it was seen that conviction has an effect of increasing this difficulty. When psychological feelings and behaviors that the individuals in the families have developed after conviction were analyzed it was seen that more than half of the family members have become introverted, become angry with the convicted member, and begun to feel lonely. When the outcomes about the support systems of the families of the convicted are analyzed it is seen that they could keep relations with relatives and neighbors in a way to increase and strengthen their support systems. However, though the result appears as this for the majority existence of the families that lack such support attracts attention.