MÖ 3. binyılda Orta Fırat Bölgesi'nde pişmiş toprak figürinler
Terracotta figurines from the Middle Euphrates Region in the 3rd millenium BC
Yazar: AYSEN TUNCER
Danışman: PROF. DR. ATİLLA ENGİN
Gaziantep Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Erken Tunç Çağı = Early Bronze Age ; Orta Fırat bölgesi = Middle Euphrates region ; Pişmiş toprak eserler = Terracotta works

Özet:
Orta Fırat Bölgesi, Fırat nehri boyunca Şanlıurfa ilinin Siverek ilçesinde yer alan Hassek Höyük civarından, güneyde antik Mari'ye (Suriye'de Abu Kemal kasabasının 11 km kuzey batısında) kadar uzanan Fırat Nehri ve yakın çevresini kapsar. Bu bölge, doğuda Mezopotamya ile batıda Levant arasında bir geçiş bölgesidir.  Orta Fırat Bölgesi, Mezopotamya'dan Akdeniz'e doğu-batı yönünde ilerleyen yol boyunca Güney Mezopotamya'yı Anadolu'ya bağlayan ticaret yollarının kesiştiği bölge olması sebebiyle Yakın Doğu'nun en önemli yerleşim bölgelerinden biri olmuştur.
Tez kapsamında, bölgede ele geçen figürinlerin üretim tekniği, tip ve ikonografik açıdan değerlendirilip, yerleşimler arasında benzer olan figürinler ile karşılaştırılması yapılmıştır. Yerleşim yerlerindeki konteksler de göz önünde bulundurularak MÖ 3. binyılda yaşayan toplumların sosyo-kültürel, dini ve siyasi açıdan kendilerini ifade etme araçlarından biri olan pişmiş toprak figürinlerin üretim amaçları ve işlevleri ele alınmıştır.
Orta Fırat Bölgesi, stratejik konumu sebebiyle geçmişten günümüze kadar önemini korumayı başarmıştır. Birçok baraj projesinin de katkılarıyla Yakın Doğu'nun en iyi araştırılan bölgelerinden biri olmuştur. Pişmiş toprak figürinler, genellikle ilgili yerleşimler ile birlikte ele alınmış ve genel bir tipoloji oluşturulmuştur. Bu sebeple, Orta Fırat Bölgesi'nde ele geçen figürinler, Kuzey Suriye içindeki yakın çevrede ele geçen yayınlanan figürinlerin geneli ile karşılaştırılarak değerlendirilmiş ve yeniden tanımlanmaya çalışılmış; figürin gruplarının bölge içindeki dağılımı incelenmiştir.

Abstract:
The Middle Euphrates Region covers the Euphrates River and its immediate surroundings, extending from the vicinity of Hassek Höyük in the Siverek district of Şanlıurfa province along the Euphrates River to ancient Mari in the south (11 km northwest of the town of Abu Kemal in Syria). This region is a transition zone between Mesopotamia in the east and the Levant in the west. The Middle Euphrates Region has become one of the most important settlement areas in the Near East as it is the intersection of the trade routes connecting Southern Mesopotamia to Anatolia along the east-west direction from Mesopotamia to the Mediterranean.
Within the scope of the thesis, the figurines unearthed in the region were evaluated in terms of production technique, type, and iconography, and compared with similar figurines among the settlements. Considering the contexts of the settlements, the production purposes and functions of terracotta figurines, which were one of the means of socio-cultural, religious, and political self-expression of the societies living in the 3rd millennium BC, were discussed.
The Middle Euphrates Region has managed to maintain its importance from the past to the present due to its strategic location. It has become one of the best-researched regions of the Near East with the contributions of many dam projects. Terracotta figurines were generally discussed together with the relevant settlements and a general typology was created. For this reason, the figurines found in the Middle Euphrates Region were evaluated and tried to be redefined by comparing them with the generally published figurines found in the immediate surroundings in Northern Syria; the distribution of figurine groups within the region was examined.