Ağrı yöresi halk oyunları ve oyunlarda icrâ edilen eserlerin tespiti ve tahlili
Determination and analysis of the works performed in Ağrı region folk dances
Yazar: MUHAMMED GANİ ŞAHİNOĞLU
Danışman: PROF. DR. MEHMET GÖNÜL
Gazi Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Türk Müziği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Müzik = Music
Dizin: Ağrı = Ağrı ; Halay = Anatolian folk dance ; Halk oyunları = Folk dances ; Makamlar = Modes ; Türk halk oyunları = Turkish folk dances ; Usul = Rhytm

Özet:
Bu çalışmada, Doğu Anadolu bölgesinin kuzey doğusunda yer alan, yüz yıllardan beri birçok toplumu bünyesinde barındıran ve aynı zamanda çevre illerle de önemli etkileşimlerde bulunan Ağrı ilinin, geleneksel oyun ve müzik kültürleri içerisinde önemli yer tutan halk oyunlarında icrâ edilen eserler incelenmiştir. 

Ağrı yöresinde eski dönemlerde saz icrâcılarının bulunmadığı veya ulaşımlarının zor olduğu köy gibi kırsal kesimlerde deme-çevirme (halaya, türkülerine hâkim iki ya da daha fazla kişi girerek birinin söylediğini diğeri veya diğerlerinin tekrarlaması) geleneği ile oyunlar oynanmıştır. Zaman içerisinde bu yörede, oyunlar ve oyunlarda icrâ edilen eserlerde Bar ve Halay formları etkili olmuştur.

Bu çalışmada, Ağrı yöresi halk oyunlarında hangi materyallerin kullanıldığı, hangi eserlerin icrâ edildiği, hangi çalgıların kullanıldığı ve ne tür ortamlarda icrâ edildiği üzerinde durulmuştur. Repertuarda yer almayan eserler tespit edilerek notaya alınmıştır. Eserlerin makam ve usûl tahlilleri yapılmış, ayrıca oyunlar hakkında bilgi verilmiştir. Çalışmada tarama modeli kullanılmıştır. Ağrı yöresi halk oyunlarında icrâ edilen eserler çalışmanın evrenini oluşturmaktadır. Ulaşılan bulgular doğrultusunda yöredeki halk oyunlarının özellikleri ve oyunlarda icrâ edilen eserler, bir bütün halinde Türk müziği repertuarına, yöre icrâcılarının, eğitmen ve öğrencilerin kullanımına sunulmuştur. Türk müziğinin tanınması, Türk halk oyunlarının tanınması ve kültürün devamlılığı için diğer yörelerde icrâ edilen fakat repertuarlarda bulunmayan eserlerinde tespit edilip, notaya alınarak repertuara kazandırılması ve Türkiye'nin diğer yörelerinde oynanan halk oyunlarında icrâ edilen eserlerin nesillere gereğince aktarılabilmesi için Türk müziği nazariyatı ışığında makam ve usûl açısından incelenmesi önerilmiştir.

Abstract:
In this study, the works performed in folk dances, which have an important place in the traditional dance and music cultures of Ağrı province, which is located in the north east of the Eastern Anatolian region, which has hosted many societies for hundreds of years and also has important interactions with the surrounding provinces, were examined.

In rural areas such as the villages where there were no instrumentalists or difficult to access in ancient times in Ağrı, dances were performed with the tradition of singing-turning (two or more people get into halay and the other one or the others repeat what the one who masters the folk songs sings). Over time, in this region, Bar and Halay forms were effective in dances and the works performed in dances.

In this study, it was dwelled on which materials were used in the folk dances in Ağrı region, which instruments were used in performing the works and what kind of environments they were performed. The performed works were determined and notated. Maqam and form analyses of the works were done, and information was also given about the dances. Descriptive survey method was used in the study. Ağrı region folk dances and the works performed in the dances constitute the sample of the study. In line with the findings, the characteristics of the folk dances in the region and the works performed in the dances were presented to the Turkish music repertoire as a whole, to the use of local performers, instructors and students. In the study, it is recommended that the works that are performed in other regions but are not found in the repertoire should be determined, notated and added to the repertoire for recognition of Turkish music, recognition of Turkish folk dances and continuity of culture, and the works that are performed in the folk dances in other regions of Turkey should be analyzed in terms of maqam and form in order to be transferred to the next generations properly.