Sosyal anksiyete bozukluğu ile panik bozukluk tanılı hastalarda beden imajı, baş etme stratejileri ve yaşam kalitesinin incelenmesi
Investigation of body image, coping strategies, and quality of life in patients diagnosed with social anxiety disorder and panic disorder
Yazar: YİĞİTCAN AKTAN
Danışman: DOÇ. DR. SEMA BAYKARA
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Erenköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Psikiyatri Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Psikiyatri = Psychiatry

Özet:
Amaç: Bu çalışmayı yaparak, kişiler ve toplum için önemli birer uyum bozucu rahatsızlık olan sosyal anksiyete bozukluğu (SAB) ve panik bozukluk (PB) ile bu rahatsızlıkları olan kişilerin beden imajları arasında bir ilişki olup olmadığını araştırmayı planladık. Bu rahatsızlıkları olan kişilerin, beden imajı uyumsuzlukları ile nasıl baş ettiklerini ve bu uyumsuzlukların kişilerin yaşam kalitesine etkisini değerlendirmeyi amaçladık.

Yöntem: Araştırmamız kesitsel bir çalışmadır. Araştırmaya çalışma grubu, T.C. Sağlık Bakanlığı İstanbul Erenköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi psikiyatri polikliniğine 01.05.2023 – 01.05.2024 tarihleri arasında başvuran ve ilk kez sosyal anksiyete bozukluğu ya da panik bozukluk tanısı alan hastalardan araştırma hakkında bilgilendirilen ve araştırmaya katılmayı gönüllü olarak kabul edenlerden oluşturulmuştur. Örneklem grubu 35 sosyal anksiyete bozukluğu ve 35 panik bozukluk hastası olacak şekilde toplam 70 hastadan oluşmaktadır. 

Çalışmayla ilgili bilgilendirilmenin ardından; onam formunu imzalayarak çalışmaya katılmayı kabul eden hastaların tümü ile DSM-5 tanı ölçütlerine dayalı psikiyatrik görüşme yapılmış ve tanıları kesinleştirilmiştir. SCID-5 CV ile komorbid psikiyatrik tanı alan hastalar çalışma dışında bırakılmıştır. Katılımcılara sosyodemografik ve klinik veri toplama formu ve Liebowitz - Sosyal Anksiyete Ölçeği, DSM-5 Panik Bozukluk Şiddeti Ölçeği, Çok Yönlü Beden Kendilik İlişkileri Ölçeği, Beden İmgesi Baş Etme Stratejileri Ölçeği ve Beden İmgesinin Yaşam Niteliğine Etkisi Ölçeği uygulanmıştır. Gruplar semptom şiddetleri ile beden imajı memnuniyetleri açısından karşılaştırılmıştır. Ayrıca her grup kendi içerisinde beden imajı memnuniyeti, kullanılan baş etme stratejileri ve beden imajının yaşam niteliğine etkisi açısından incelenmiştir. 

Bulgular: Çalışmamızda SAB tanısı almış hastaların Liebowitz Sosyal Anksiyete Ölçeği total skoru ile Çok Yönlü Beden Kendilik İlişkileri Ölçeği total ölçek skoru arasında anlamlı ve negatif yönlü ilişki bulunmuştur (p<0,05). Panik bozukluk tanılı hastaların DSM-5 Panik Bozukluk Şiddeti Ölçeği puanı ile Çok Yönlü Beden Kendilik İlişkisi Ölçeği total ve alt parametre puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki bulunmamıştır (p>0,05). Çok Yönlü Beden Kendilik İlişkileri Ölçeği total ölçek skoru ile Beden İmgesinin Yaşam Niteliğine Etkisi Ölçeği total ölçek skoru arasında; SAB grubunda pozitif yönlü ve yüksek düzeyde anlamlı ilişki (r=0,752 , p<0,001), PB grubunda pozitif yönlü ve orta düzeyde anlamlı ilişkilidir (r=0,457 , p<0,01). Panik bozukluk ve SAB gruplarında Beden İmgesi Baş Etme Stratejileri Ölçeği kaçınma alt parametresi ile Çok Yönlü Beden Kendilik İlişkileri Ölçeği görünüşü değerlendirme alt parametresi arasında negatif yönlü ve orta düzeyde anlamlı ilişki bulunmuştur (p<0,05).

Sonuç: Sosyal anksiyete bozukluğu hastalarında semptomların şiddeti ile hastaların beden imajı memnuniyetleri arasında negatif yönlü anlamlı ilişki saptanmıştır. Panik bozukluk hastalarında ise semptomların şiddeti ile beden imajı memnuniyet düzeyleri arasında anlamlı ilişki bulunamamıştır. İki grupta da beden imajı memnuniyeti ile yaşam kaliteleri arasında pozitif yönlü anlamlı bir ilişki vardır ve ilişki SAB grubunda daha yüksek düzeydedir. İki grupta da kaçınma kullanılan bir beden imajı baş etme stratejisidir ve beden imajı memnuniyeti ile negatif yönlü bir ilişki içindedir. Bir baş etme stratejisi olan olumlu mantıksal kabullenme, SAB hastalarında yaşam kalitesi ile pozitif yönlü ve orta düzeyde ilişkili bulunmuştur. Araştırmamızın sonuçlarının, ileride yapılacak çalışmalara ışık tutarak, beden imajı kavramının klinik araştırmalar ve pratikte daha çok akılda tutulmasına, üzerinde düşünülüp geliştirmesine katkıda bulunacağına inanıyoruz.

Anahtar Kelimeler: Sosyal anksiyete bozukluğu, panik bozukluk, beden imajı, beden imgesi, baş etme stratejileri.

Abstract:
Objective: By conducting this study, we planned to investigate whether there is a relationship between social anxiety disorder (SAD) and panic disorder (PD), which are important maladaptive disorders for individuals and society, and the body images of people with these disorders. We aimed to evaluate how people with these disorders cope with body image discrepancies and the impact of these discrepancies on their quality of life.

Materials and Methods: Our research is a cross-sectional study. The study group for the research was composed of patients who applied to the psychiatry outpatient clinic of Republic of Turkey Ministry of Health Istanbul Erenköy Mental and Nervous Diseases Hospital between 01.05.2023 - 01.05.2024 and were diagnosed with social anxiety disorder or panic disorder for the first time, and were informed about the research and voluntarily agreed to participate in the research. The sample group consists of a total of 70 patients, 35 with social anxiety disorder and 35 with panic disorder.

After being informed about the study; A psychiatric interview based on DSM-5 diagnostic criteria was conducted with all patients who agreed to participate in the study by signing the consent form, and their diagnoses were finalized. Patients with comorbid psychiatric diagnoses with SCID-5 CV were excluded from the study. A sociodemographic and clinical data collection form and the Liebowitz - Social Anxiety Scale, DSM-5 Panic Disorder Scale, Multidimensional Body-Self Relations Questionnaire, Body Image Coping Strategies Inventory and Body Image Quality of Life Inventory were applied to the participants. The groups were compared in terms of symptom severity and body image satisfaction. Additionally, each group was examined in terms of body image satisfaction, coping strategies used, and the effect of body image on quality of life.

Results: In our study, a significant and negative relationship was found between the Liebowitz Social Anxiety Scale total score and the Multidimensional Body Self Relations Questionnaire total score of patients diagnosed with SAD (p<0.05). There was no statistically significant relationship between the DSM-5 Panic Disorder Scale scores and the Multidimensional Body Self Relations Questionnaire total and subparameter scores of patients diagnosed with panic disorder (p>0.05). Between the Multidimensional Body Self Relations Questionnaire total score and the Body Image Quality of Life Inventory total score; There is a positive and highly significant relationship in the SAD group (r=0.752, p<0.001), and a positive and moderately significant relationship in the PD group (r=0.457, p<0.01). In the panic disorder and SAD groups, a negative and moderately significant relationship was found between the avoidance subparameter of the Body Image Coping Strategies Inventory and the appearance evaluation subparameter of the Multidimensional Body Self Relations Questionnaire (p<0,05).

Conclusion: A significant negative relationship was found between the severity of symptoms in social anxiety disorder patients and their body image satisfaction. In panic disorder patients, no significant relationship was found between the severity of symptoms and body image satisfaction levels. There is a positive significant relationship between body image satisfaction and quality of life in both groups, and the relationship is higher in the SAD group. Avoidance is a body image coping strategy used in both groups and has a negative relationship with body image satisfaction. Positive logical acceptance, a coping strategy, was found to be positively and moderately associated with quality of life in SAD patients. We believe that the results of our research will shed light on future studies and contribute to the concept of body image being kept more in mind, thought about and developed in clinical research and practice.

Key words: Social anxiety disorder, panic disorder, body image, coping strategies.