Kronik böbrek yetmezliği ve hemodiyaliz hastalarında vitamin D düzeyi ile inflamatuvar belirteçlerin ilişkisi
Relationship between vitamin D level and inflammatory markers in chronic kidney disease and hemodialysis patients
Yazar: SÜLEYMAN AKGÜL
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET ASLAN
Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2017
Konu: Nefroloji = Nephrology
Dizin: Böbrek hastalıkları = Kidney diseases ; Böbrek yetmezliği = Kidney failure ; Böbrek yetmezliği-kronik = Kidney failure-chronic ; Renal diyaliz = Renal dialysis ; Vitamin D = Vitamin D ; Vitamin D eksikliği = Vitamin D deficiency ; İnflamasyon = Inflammation

Özet:
Kronik Böbrek Yetmezliği ve Hemodiyaliz Hastalarında Vitamin D Düzeyi İle İnflamatuvar Belirteçlerin İlişkisi
Amaç: Kronik böbrek yetmezliği (KBY) kronik inflamatuvar bir durumdur. Vitamin D düzeyi ile inflamasyon arasındaki ilişki bilinmektedir. Hemodiyaliz ve periton diyalizi hastalarında vitamin D düzeyleri ile nötrofil lenfosit oranı (NLR) gibi inflamatuvar belirteçler arasındaki ilişkiyi araştıran sadece bir çalışma bulunmaktadır. Bu retrospektif çalışmada KBY tanısı ile tedavi gören ve son dönem böbrek yetmezliği (SDBY) nedeniyle hemodiyalize giren hastalarda vitamin D düzeylerinin inflamatuvar ve nutrisyonel faktörlerle ilişkisini araştırmayı amaçladık.
Gereç ve yöntem: Çalışmamızda Yüzüncü Yıl Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları ve Nefroloji-Hemodiyaliz Poliklinikleri'ne başvuran, KBY tanısı ile tedavi gören 50 hasta ve SDBY nedeniyle hemodiyalize giren 50 hastanın dosyaları retrospektif olarak incelendi. Serum 25 hidroksi vitamin D, kalsiyum,  C reaktif protein (CRP), fosfor, parathormon (PTH), kreatinin ve albümin düzeyleri, total lökosit sayımı, nötrofil, lenfosit, kırmızı küre dağılım genişliği (RDW), ortalama trombosit hacmi (MPV) ve trombosit sayısını içeren tam kan sayımı diyaliz öncesi ölçüldü. Ayrıca NLR ve platelet lenfosit oranı (PLR) hesaplandı. Hemodiyaliz hastalarının vücut kitle indeksleri (VKİ) hesaplandı. SDBY nedeniyle hemodiyalize giren ve KBY tanısı konulan hastaların etiyolojileri kaydedildi. 
Bulgular: Hemodiyaliz hastalarında serum albümin düzeyleri KBY hastalarına göre anlamlı derecede düşük (p<0.001), serum PTH ve fosfor düzeyleri ise anlamlı derecede yüksek olarak saptandı (sırasıyla p<0.001 ve p<0.001). Ancak serum CRP,  vitamin D ve kalsiyum düzeylerine göre istatistiksel olarak anlamlı fark yoktu (sırasıyla p=0.994, p=0.658 ve p=0.677). Hemodiyaliz hastalarında PLR, lökosit, nötrofil ve trombosit sayısı KBY hastalarına göre anlamlı derecede düşük saptanırken (sırasıyla; p=0.048, p=0.032, p=0.045 ve p<0.001), MPV, RDW ve NLR düzeylerine göre anlamlı bir fark yoktu (sırasıyla; p=0.634, p=0.958 ve p= 0.320).
Sonuçlar: Çalışmamız KBY ve hemodiyaliz hastalarında vitamin D düzeyleri ile birlikte lökosit sayısı, CRP, MPV, RDW, PLR ve NLR düzeylerini değerlendiren ilk çalışmadır. KBY hastalarında hemodiyaliz hastalarına göre PLR, nötrofil ve lökosit sayısını anlamlı derecede yüksek saptadık. Ancak her iki hasta grubunda vitamin D düzeyleri ile RDW, MPV, NLR, PLR, lökosit sayısı ve CRP gibi inflamatuvar belirteçler arasında ilişki saptanmadı. Bu hastalarda inflamasyonu değerlendirmek için lökosit sayısı ve CRP düzeyleri ile birlikte diğer ucuz ve kolay ölçülebilir inflamatuvar belirteçlerin düzeylerinin ölçülmesinin daha faydalı olabileceğine inanıyoruz. Ancak vitamin D düzeyleri ile inflamatuvar belirteçler arasındaki ilişkiyi görmek için daha büyük çalışmalara ihtiyaç vardır. 
Anahtar kelimeler: Kronik böbrek yetmezliği, hemodiyaliz, vitamin D, inflamasyon

Abstract:
Relationship Between Vitamin D Level And Inflammatory Markers In Chronic Kidney Disease And Hemodialysis Patients
Objectives: Chronic kidney disease (CKD) is a chronic inflammatory state. The relationship between vitamin D levels and inflammation is known. There is only one study about serum vitamin D levels and its relationship with the inflammatory markers such as neutrophil to lymphocyte ratio (NLR) in patients with peritoneal dialysis and hemodialysis. In this retrospective study, we aimed to investigate relationship between vitamin D levels and inflammatory and nutritional factors in CKD and end-stage renal disease (ESRD) patients attended to hemodialysis. 
Material and method: In this retrospective study, 50 ESRD patients treated with hemodialysis and 50 chronic kidney disease patients were examined. Serum 25-Hydroxy vitamin D, calcium, C-reactive protein (CRP), phosphorus, parathormone (PTH), creatinin and albumin levels, hemogram containing total leukocytes, neutrophile, lymphocyte, red cell distribution width (RDW), mean platelet volume (MPV) and thrombocyte counts were measured before hemodialysis. Furthermore, the NLR and platelet-lymphocyte ratio (PLR) were calculated. Body mass index (BMI) in hemodialysis patients were measured. The etiologies of patients with ESRD and CKD were also recorded. 
Results: Hemodialysis patients have significantly lower serum albumin levels (p<0.001) and significantlyl higher serum PTH and phosphorus levels (respectively p<0.001 and p<0.001) compared with the CKD patients. However, there was no significant differences serum CRP, vitamin D and calcium levels (all; p>0.05). In hemodialysis patients, PLR, leukocyte, neutrophile and thrombocyte counts were significantly lower compared with CKD patients (respecively; p=0.048, p=0.032, p=0.045 and p<0.001). However, there was no significant difference between the two groups in terms of the average MPV, RDW and NLR  (all; p>0.05).
Conclusions: Our study is the first to investigate the vitamin D levels, leucocyte count, CRP, MPV, RDW, PLR and NLR in CKD and hemodialysis patients. We detected a significantly increased PLR, neutrophils and leukocyte counts in CKD patients compared to hemodialysis patients. However, vitamin D levels were not correlated with the RDW, MPV, NLR, PLR, leukocyte counts and CRP levels in both patient groups. The combined use of other inexpensive and early diagnostic inflammatory markers along with the leukocyte count and CRP levels can be more useful to evaluate inflammation in both patient groups. Further more larger studies are required to elucidate the association between inflammatory markers and vitamin D levels in both patient groups.
Keywords: Chronic kidney disease, hemodialysis, vitamin D, inflammation.