Psikolojik sağlamlık ve siber zorbalık mağduriyeti ilişkisinde benlik saygısının, sevgili-merkezliliğinin ve sosyal ağ kullanımının rolü
The role of self-esteem, lover-centeredness and social network sites use in the relationship between resilience and cyberbullying victimization
Yazar: MUHAMMED FURKAN KURNAZ
Danışman: DOÇ. DR. NİLÜFER KOÇTÜRK
Hacettepe Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology

Özet:
Bu çalışmada psikolojik sağlamlık ile siber zorbalık mağduriyeti arasındaki ilişkide benlik saygısı, sevgili-merkezlilik ve sosyal ağ kullanımının aracı rollerinin incelenmesi hedeflenmiştir. Bu bağlamda öncelikle siber zorbalık mağduriyeti ile ilişkili Sevgili-Merkezlilik Ölçeği'ni (SMÖ) geliştirmek ve Durumluluk Benlik Saygısı Ölçeği-Kısa Formu'nu (DBSÖ-K) Türkçe'ye uyarlamak amaçlanmıştır. İlk olarak 201 katılımcı (%77.61 kadın; yaş ortalaması = 24.93) ile SMÖ ve DBSÖ-K'nin açımlayıcı faktör analizi (AFA) bulguları incelenmiştir. Daha sonra 204 katılımcı (%69.12 kadın; yaş ortalaması = 23.93) ile SMÖ ve DBSÖ-K'nin doğrulayıcı faktör analizi (DFA), güvenirlik ve ölçüt-bağıntılı, yakınsak ve ayırt edici geçerlik düzeylerine bakılmıştır. Ayrıca 25 katılımcı (%88 kadın; yaş ortalaması = 22.92) ile SMÖ ve DBSÖ-K'nin test-tekrar test güvenirliği incelenmiştir. Geliştirilen 9 maddeli ve 3 faktörlü SMÖ'nün geçerli ve güvenilir olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca çalışmada DBSÖ-K'nin 10 maddeli ve 3 faktörlü yapısının doğrulandığı görülmüştür. Öte yandan SMÖ katılımcıların cinsiyeti ve ilişki durumlarına göre güçlü düzeyde ölçme değişmezliğine sahiptir. Benzer şekilde DBSÖ-K de katılımcıların cinsiyeti yönünden güçlü düzeyde ölçme değişmezliğine sahip olduğu bulunmuştur. Araştırmanın bir sonraki aşamasında gerçekleştirilen aracılık analizleri, G*Power'ın önerisi ile 597 katılımcı (%77.1 kadın; yaş ortalaması = 22.25) ile gerçekleştirilmiştir. Bulgularda, psikolojik sağlamlık siber zorbalık mağduriyetini doğrudan yordamıyorken, benlik saygısı, sevgili-merkezlilik ve sosyal ağ kullanımının aracı etkileri doğrultusunda anlamlı düzeyde yordadığı sonucuna ulaşılmıştır. Çoklu grup analizi sonucunda sevgilisi olan bireylerin sevgilisi olmayan bireylere göre psikolojik sağlamlıklarının sevgili-merkezlilik düzeylerini olumsuz yönde yordadığı görülmüştür. Bulgular alan yazını doğrultusunda tartışılmış ve araştırmacılara, saha çalışanlarına ve politika yapıcılara yönelik önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
This study aims to examine the mediating roles of self-esteem, lover-centeredness, and social networking site use in the relationship between resilience and cyberbullying victimization. In this context, the primary objectives were to develop the Lover-Centeredness Scale (LCS) associated with cyberbullying victimization and to adapt the Short-Form of the State Self-Esteem Scale (SSES-S) into Turkish. Initially, exploratory factor analysis (EFA) findings for the LCS and the SSES-S were examined with 201 participants (77.61% female; mean age = 24.93). Subsequently, confirmatory factor analysis (CFA), reliability, and levels of criterion-related, convergent, and discriminant validity of the LCS and the SSES-S were evaluated with 204 participants (69.12% female; mean age = 23.93). Additionally, the test-retest reliability of the LCS and SSES-S was assessed with 25 participants (88% female; mean age = 22.92). The results indicated that the developed 9-item, 3-factor LCS is valid and reliable. Additionally, the 10-item, 3-factor structure of the SSES-SF was confirmed. Furthermore, the LCS demonstrated strong measurement invariance across participants' gender and relationship status, while the SSES-S did so across gender. In the next phase of the study, mediation analyses were conducted with 597 participants (77.1% female; mean age = 22.25), as recommended by G*Power. The findings revealed that while resilience did not directly predict cyberbullying victimization, it significantly predicted it when accounting for the mediating effects of self-esteem, lover-centeredness, and social networking site use. Multi-group analysis showed that the resilience of individuals with a lover significantly predicted lower levels of lover-centeredness compared to those without a lover. The findings were discussed in relation to the literature, and recommendations were made for researchers, field practitioners, and policymakers.