Türkiye'de modernleşme sorunu ve aydın krizi: Yakup Kadri Karaosmanoğlu
Modernization issue and intelectual's crisis in Turkey: Yakup Kadri Karaosmanoğlu
Yazar: KAYA İMRAG
Danışman: PROF. DR. CEZMİ ERASLAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Biyografi = Biography ; Tarih = History ; Türk İnkılap Tarihi = History of Turkish Revolution

Özet:
Bu çalışma Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nu, mensubu olduğu kuşağın, sosyal
çevrenin, toplumun ve düşünce geleneğinin içinde ele alan bir entelektüel biyografidir.
Dolayısıyla Osmanlı'dan Cumhuriyet'e Batılılaşma/Modernleşmenin girdiği
geleneksel toplumda meydana gelen siyasal, toplumsal, kültürel ve entelektüel
dönüşümler genel çerçeveyi oluşturmaktadır. Yeni Osmanlılar ve Jön Türklerin
oluşturduğu Osmanlı – Türk düşünce geleneğinin mirası olan modernleşme sorunu
Yakup Kadri'nin mensubu olduğu Cumhuriyetin kurucuları ve aydınlarının
oluşturduğu 1880'ler kuşağının ana meselesiydi. İmparatorluğun son dönemi ve on
yıllık savaş dönemine tanıklık eden Yakup Kadri, Cumhuriyet inkılabını, Türkiye'nin
yapısal sorunları ve zihniyet dönüşümü anlamındaki temel sorunlarının biricik çözümü
olarak desteklemişti. Aydına düşen, devleti içine girdiği durumdan kurtarmak için
siyasal iktidarla yakın bir ilişki içinde olmak, Batı'ya rağmen Batılılaşmayı
anlamlandırmak, halkın yararına olan inkılapları halka rağmen hayata geçirmekti.
Dolayısıyla politika yazılarında eleştiri ve edebi eserlerde estetik ikinci planda
kalmaktaydı. Hepsinin temelinde modernleşme sorunu vardı ve aydının devlet, halk,
Batı ve eleştiri nesnesiyle kurduğu ilişki bir krize yol açmaktaydı. Özellikle
politikacıların idealden uzaklaştığını ve halkın inkılabı benimsemediğini gören Yakup
Kadri, bu krizi derinden yaşayanlardan biriydi. Çok partili döneme geçişteki
uygulamaları inkılaptan ödünler olarak görmüştü. Ona göre, muhalifi olduğu DP
iktidarını deviren 27 Mayıs İhtilali yeni bir inkılap devresiydi. Ancak "inkılap havası"
koalisyon tartışmaları içinde dağıldı. Ulus'taki başyazıları kesildikten sonra CHP'den
istifa etti. Yakup Kadri, o zamana kadar büyük destek verdiği İnönü'yü hedefe koyarak
ağır eleştiriler getirmişti. Ancak bu eleştirileri daha önceki yazıları ve tarihsel
gerçeklerle çelişmekteydi. Tüm bunlar her bir dönemin siyasal, toplumsal, kültürel ve
entelektüel özellikleri çerçevesinde ele alınacaktır. Böylece Yakup Kadri'nin
çelişkilerini, tutarlılıklarını, özlemlerini, pişmanlıklarını anlamak kolaylaşacaktır.

Abstract:
This study is an intellectual biography that examines Yakup Kadri
Karaosmanoğlu within the context of his generation, social environment, society and
tradition of thought. Therefore, the political, social, cultural and intellectual
transformations that occurred in the traditional society with
Westernization/Modernization from the Ottoman Empire to the Republic constitute the
general framework. The problem of modernization, which is the legacy of the
Ottoman-Turkish tradition of thought formed by the New Ottomans and the Young
Turks, was the main issue of the 1880s generation of the founders and intellectuals of
the Republic to which Yakup Kadri belonged. Yakup Kadri, who witnessed the last
period of the empire and the ten-year war period, supported the Republican revolution
as the only solution to Turkey's fundamental problems in terms of structural problems
and mentality transformation. The duty of the intellectuals was to have a close
relationship with the political power in order to save the state from the situation it was
in, to make sense of Westernization despite the West, and to implement the reforms
that were for the benefit of the people despite the people. Therefore, criticism in
political writings and aesthetics in literary works remained in the background. At the
core of all of them was the problem of modernization, and the relationship of the
intellectual with the state, the people, the West and the object of criticism was leading
to a crisis. In particular, Yakup Kadri, who saw that politicians were moving away from
the ideal and that the people were not embracing the revolution, was one of those who
experienced this crisis deeply. He saw the practices in the transition to the multi-party
era as concessions from the revolution. According to him, the May 27 military coup,
which overthrew the DP government, which he was an opponent of, was a new period
of revolution. However, the "air of revolution" dissipated within the coalition
discussions. He resigned from CHP after his editorials in Ulus were cut. Yakup Kadri
targeted İnönü, whom he had supported greatly until then, and brought heavy criticism.
However, these criticisms contradicted his previous writings and historical facts. All
of these will be discussed within the framework of the political, social, cultural and
intellectual characteristics of each period. Thus, it will be easier to understand Yakup
Kadri's contradictions, consistency, longings and regrets.