Duygu sosyalleştirme uygulamalarının öncülleri: Bağlam, ebeveyn ve çocuk ile ilişkili faktörler
The determinants of the emotion socialization practices: The factors related to context, parent and child
Yazar: AYŞE VİLDAN ACAR BAYRAKTAR
Danışman: PROF. DR. ZEHRA UÇANOK
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Genel Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Ana-babaların duyguları sosyalleştirme davranışları = Parents emotional socialization ; Bilişsel duygu düzenleme = Cognitive emotion regulation ; Okul öncesi çocuklar = Preschool childrens ; Psikolojik belirtiler = Psychological symtoms ; Psikososyal destek = Psychosocial support ; Sosyal duygusal gelişim = Social emotional development ; Öz yeterlilik = Self-efficacy ; İlkokul çocukları =   ; İlkokul öğrencileri = Primary school students

Özet:
Araştırmanın temel amacı, okul öncesi ve okul çağında çocuğa sahip annelerin olumlu ve olumsuz duygulara ilişkin sosyalleştirme davranışlarının öncüllerini incelemektir. Bu amaca yönelik olarak bağlamsal (sosyoekonomik düzey, algılanan sosyal destek), anneye (duygu düzenleme, psikolojik belirti düzeyi, ebeveynlik öz yeterliği) ve çocuğa (yaş, cinsiyet, mizaç) ilişkin faktörler bütüncül bir model çerçevesinde sınanmıştır. Araştırmada bağlamsal, anneyle ve çocukla ilgili faktörler anne bildirimine; duygu sosyalleştirme davranışları ise hem anne bildirimine hem de görev uygulamalarına dayalı olarak incelenmiştir. Araştırmanın örneklemini okul öncesi dönemde veya okul çağında çocuğa sahip toplam 188 katılımcı oluşturmuştur. Anne bildirimine dayalı analizler; okul öncesi dönemde çocuğa sahip olan 93 anne (Ort.yaş = 34.41; S = 4.71) ve okul çağında çocuğa sahip olan 95 anneden (Ort.yaş = 38.02; S = 5.12) elde edilen veri üzerinde, Anı Hatırlama Görevine dayalı analizler 133 anne çocuk çiftinden (Ort.yaş-anne = 35.14; S = 5.51; Ort.yaş-çocuk = 6.52; S = 1.78) elde edilen veri üzerinde, Hayal Kırıklığı Görevine dayalı analizler ise 70 anne çocuk çiftinden (Ort.yaş-anne = 34.49; S = 4.93; Ort.yaş-çocuk = 5.11; S = .93) elde edilen veri üzerinde yürütülmüştür. Annelerin öz bildirimlerine dayalı duygu sosyalleştirme davranışlarını, okul öncesi dönemde annenin eğitim düzeyi, algılanan sosyal destekten memnuniyet, sosyal destek ağındaki kişi sayısı ve ebeveynlik öz yeterliği doğrudan, duyguları yeniden değerlendirme stratejisi ise hem doğrudan hem de ebeveynlik öz yeterliği üzerinden dolaylı olarak yordamıştır. Okul çağında ise annenin eğitim düzeyi ve ebeveynlik öz yeterliği doğrudan, annenin eğitim düzeyi ve algılanan sosyal destekten memnuniyet, anneyle ilgili faktörler yoluyla dolaylı olarak yordamıştır. Çocuğun mizacı ebeveynlik öz yeterliği ile okul öncesinde olumsuz, okul çağında ise olumlu duygulara karşı sergilenen davranışlar arasındaki ilişkide düzenleyici rol oynamıştır. Anı Hatırlama Görevine dayalı duygu sosyalleştirme davranışlarını çocuğun yaşı, annenin eğitim düzeyi ve ebeveynlik öz yeterliği doğrudan; algılanan sosyal destekten memnuniyet ise psikolojik belirti düzeyi üzerinden dolaylı olarak açıklamıştır. Hayal Kırıklığı Görevine dayalı duygu sosyalleştirme davranışlarını sosyal destek ağındaki kişi sayısı ve algılanan sosyal destekten memnuniyet doğrudan; duygu düzenleme stratejileri ise hem doğrudan hem de ebeveynlik öz yeterliği üzerinden dolaylı olarak yordamıştır. Ayrıca, ebeveynlik öz yeterliği ile hem olumlu hem de olumsuz duygulara karşı sergilenen davranışlar arasındaki ilişkide çocuğun mizacı düzenleyici rol oynamıştır. Mevcut çalışmada, erken ve orta çocuklukta olumlu ve olumsuz duygulara karşı sergilenen duygu sosyalleştirme davranışları hem anne bildirimine hem de görev uygulamalarına dayalı olarak değerlendirilerek ebeveynliği açıklayan faktörlerle ilgili anlayışımızın genişletilmesine katkı sağlanmıştır.

Abstract:
The main aim of this study was to investigate the determinants of the socialization behaviors of mothers with preschool and school age children regarding positive and negative emotions. For this purpose, factors related to context (socioeconomic level, perceived social support), mother (emotion regulation, psychological symptom level, parenting self-efficacy) and child (age, gender, temperament) were tested with holistic model. In the study, factors related to contextual, maternal, and child were examined based on maternal reporting, emotional socialization behaviors were examined based on both maternal reporting and tasks. The sample of the study consisted of a total of 188 participants who had children in pre-school or school age. Analyzes based on maternal reporting were conducted on data obtained from 93 mothers (Mage = 34.41; SD = 4.71) who had children in the preschool period and 95 mothers (Mage = 38.02; SD = 5.12) mothers who had children at school age. Analyzes based on the Reminiscing Task were conducted on data obtained from 133 mother-child dyads (Mage-mother = 35.14; SD = 5.51; Mage-child = 6.52; SD = 1.78). Analyzes based on the Disappointment Task were conducted on data obtained from 70 mother-child dyads (Mage-mother = 34.49; SD = 4.93; Mage-child = 5.11; SD = .93). In the preschool period, emotion socialization behaviors based on mothers reporting were directly predicted by the mother's education level, satisfaction with perceived social support, social support network size, reappraisal of emotions, and parenting self-efficacy. Reappraisal of emotions indirectly predicted these behaviors via parenting self-efficacy. At the school age, emotion socialization behaviors were directly predicted by the mother's education level, and parenting self-efficacy. Mother's education level and satisfaction with perceived social support indirectly predicted these behaviors via factors related to the mother. The temperament moderated the relationship between parenting self-efficacy and behaviors against negative emotions in the preschool period and positive emotions at the school age. Emotion socialization behaviors based on the Reminiscing Task were directly predicted by the child's age, mother's education level, and parenting self-efficacy. Satisfaction with perceived social support indirectly predicted these behaviors via psychological symptom level. Emotion socialization behaviors based on the Disappointment Task were directly predicted by the social support network size, satisfaction with perceived social support, and emotion regulation. Emotion regulation strategies indirectly predicted these behaviors via parenting self-efficacy. The temperament moderated the relationship between parenting self-efficacy and socialization behaviors against both positive and negative emotions. The present study contributed to broaden our understanding of the factors that explain parenting by examining emotion socialization behaviors against positive and negative emotions evaluated based on both maternal reporting and tasks in early and middle childhood.