Ortaokul öğrencilerine tavsiye edilen çocuk kitaplarındaki söz varlığı unsurlarının incelenmesi
An analysis of the vocabulary elements in children's books recommended to middle school students
Yazar: EBRU SAYGI
Danışman: DOÇ. DR. BERNA URUN KARAHAN
Kafkas Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Toplumların gelişmesinde, milli benliklerini korumalarında ve kültürlerini aktarmada dil çok önemli bir konuma sahiptir. Dili kullanmada yetkinlik kazanmanın yolu ise zengin bir kelime haznesine sahip olmaktan geçer. Söz varlığı; kelime dağarcığı, kelime haznesi gibi kavramları içine alan geniş bir alandır. Bir dilin söz varlığından bahsedildiğinde o dile ait tüm kavramlar(atasözleri, deyimler, terimler, kalıp sözler, kalıplaşmış sözler, isimler) ele alınır. Dil mirasımıza sahip çıkacak olan çocuklarımız da küçük yaşlardan itibaren kaliteli eserlerle karşılaşmalı; dilini doğru anlamalı ve doğru kullanmalıdır. Ders kitapları ve dilimizin güzelliklerinin yansıtıldığı çocuk edebiyatı eserleri aracılığıyla çocuklarda ana dili zevki tadılmalı, dil bilinci oluşmalıdır. Bu çalışmada bu gayeyle ortaya çıkmıştır. Öğretmenlerimiz, öğrencilere önerdikleri kitapların içerikleri hakkında bilgi sahibi olmalıdır. Öğrencilere tavsiye ettikleri çocuk kitaplarının, öğrencilerin söz dağarcıklarının gelişmesine katkı sağlayıp sağlayamayacağı konusunda belli söz varlığı unsurları(atasözleri, deyimler, terimler, ikilemeler, kalıp(ilişki) sözler, kalıplaşmış sözler, argo) dikkate alınarak kitapların içeriği değerlendirilmiştir. MEB bünyesinde görev yapan 10 Türkçe öğretmenimize ulaşılmış ve 2. Kademe öğrencilerine önerdikleri çocuk kitaplarının listeleri istenmiştir. Uzman görüşüne başvurularak 15 adet kitap seçilmiştir. Nitel bir yapıda olan çalışma durum çalışması olarak yürütülmüş verilerin toplanmasında doküman incelemesi yöntemi kullanılmış ve verilerin incelenmesinde betimsel analiz modelinden yararlanılmıştır. Söz varlığı unsurlarına göre kitapların içeriği incelenmiş ve bulgular tablolaştırılıp, yorumlanmıştır.  İncelenen eserlerin deyimler ve ikilemeler açısından zengin olduğu saptanmıştır. Eserlerin atasözleri, kalıplaşmış sözler, argo ifadeler haricinde söz varlığı unsurları açısından yeterli seviyede olduğu tespit edilmiştir. Yapılan çalışmanın öğretmenlere, velilere ve bu alanda eser verecek yazarlarımıza ışık tutması hedeflenmektedir.

Abstract:
Language has a crucial role in the development of societies, preserving their national identity and transferring their culture. The way to gain competence in using language is to have a rich vocabulary. Vocabulary is a broad area that includes concepts such as word hoard. The vocabulary of a language includes all the concepts of that language (proverbs, idioms, terms, phrases, stereotypes, names). Our future generation, who will protect our language heritage, should be exposed to high-quality works from an early age, and understand and use their language correctly. Children should enjoy their native language and develop language awareness through textbooks and works of children's literature on the beauty of our language. This study aimed at this. Teachers should be familiar with the content of the books they recommend to students. In order to determine whether the children's books they recommended to the students could contribute to the development of students' vocabulary, the content of the books was evaluated by taking into account certain elements of vocabulary (proverbs, idioms, terms, doubling, stereotypes, phrases, slang). We reached out to 10 Turkish teachers working for the Ministry of National Education and asked them to list the storybooks they recommend to their Secondary school students. The 15 most recommended books were selected, the content of the books was analyzed according to the elements of vocabulary, and the findings were tabulated and interpreted. In this qualitative study, the document analysis method was used, and the descriptive analysis model was used in analyzing the data. The analyzed works were found to be rich in terms of idioms and doublings. It has been determined that the works are at a sufficient level in terms of vocabulary elements except for proverbs, stereotypes, and slang expressions. This study aims to inform teachers, parents, and authors who will work in this field.