Glukoz, insülin ve HOMA IR parametresinin ölçüm belirsizliğinin hesaplanması ve insülin direnci tanısına etkisi
Calculation of glucose, insulin and HOMA IR parameter measurement uncertainty and effects on diagnosis of insulin resistance
Yazar: NESRİN BİLGİN
Danışman: DOÇ. DR. ERDİNÇ SERİN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Şişli Hamidiye Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Tıbbi Biyokimya Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2017
Konu: Biyokimya = Biochemistry
Dizin: Glükoz = Glucose ; Teşhis = Diagnosis ; Teşhis testleri = Diagnostic tests ; Ölçekler = Scales ; İnsülin = Insulin ; İnsülin direnci = Insulin resistance

Özet:
Klinik laboratuvarlar birçok laboratuvar testinin analiz ve sentez edildiği yerlerdir. Bu bölümlerde çalışan laboratuvar uzmanlarının temel görevi klinisyenlere kaliteli, doğru ve tekrarlanabilir sonuçlar vermektir.
Laboratuvarda kalite kapsamında değerlendirebileceğimiz akreditasyon uygulamaları ülkemizde son yıllarda oldukça yaygınlaşmaktadır. Akreditasyon süreçleri ve metroloji biliminindeki son 15-20 yıl içerisindeki gelişmeler, bizlerin "ölçüm belirsizliği" konusuna daha fazla önem vermemize neden olmuştur.
Metroloji'de Uluslararası Temel ve Genel Terimleri Sözlüğü'nde (VIM; International Vocabulary of Basic and General Terms in Metrology) ölçüm belirsizliği, 'ölçüm sonucu ile ilgili olup ölçülen değerlerin dağılımını tanımlayan parametre' olarak tanımlanır. Tıbbi laboratuvarlarda kalite ve yeterlilik gereksinimlerini belirten ISO (International Organization for Standardization) 15189:2012, ölçüm belirsizliğini 'Makul olarak ölçülen büyüklüğe atfedilebilen değerlerin dağılımını niteleyen ve ölçüm sonucuyla birlikte verilen parametre' olarak tanımlamaktadır (ISO 15189:2012;madde 3.19).
Genel anlamda ölçüm sonucu, ölçülen bir büyüklük için yaklaşık bir değer veya tahmindir. Aynı büyüklüğün değeri ölçümden ölçüme farklılık gösterir. Her ölçümde saptanan değer mutlaka belli bir şüphe içerir. Ölçüm belirsizliği bir test tekrarlandığında elde edilecek sonucun birinciden ne kadar farklı olabileceğinin sınırlarını vermektedir. Dolayısıyla ölçüm sonucu, belirli bir güven seviyesindeki ölçüm belirsizliği ile beraber verildiğinde tamamlanmış olur (1, 2). Bu nedenle bir ölçüm sonucu verilirken ölçülen veya hesaplanan değerin belirsizliği de verilmelidir. Belirsizlik değeri ölçümlerimize ait sonuçların doğruluğuna olan güveni artırmaktadır.
Ölçüm belirsizliğinin ölçüm prosedürünün kendi teknik sınırları içinde meydana gelen ve ölçüm sonucunu etkileyen faktörleri kapsadığı kabul edilir (3). Ölçüm sonuçlarının belirsizliğine katkıda bulunan nedenler arasında; matriks etkisi, interferanslar, referans materyaller, kütle ve hacimsel belirsizlikler, çevresel etkiler, ölçüm yöntemi ve prosedürü gibi pek çok etken yer almaktadır (4, 5).
Günümüzde neredeyse tüm biyokimyasal parametreler için uluslararası kabul gören ölçüm belirsizlikleri mevcuttur. Örneğin glukoz için uluslararası alanda birçok kılavuzda ölçüm belirsizlikleri tanımlanmışken, insülin testi için sadece üç merkez ölçüm belirsizliği bildirmiştir (6-8). Ancak diyabet tanı ve tedavisi için temel parametrelerden biri niteliğinde olan ve yaygın olarak Homeostatic Model Assessment-Insülin Rezistansı (Homa-Ir) ile hesaplanan insülin direnci parametresi için ölçüm belirsizliği verilmemiştir. Bunun muhtemel sebebi HOMA IR parametresinin glukoz ve insülin testlerine bağımlı bir parametre olmasındandır.
Homa–Ir, insülin direncinin değerlendirilmesinde kullanılan birçok metoddan biridir. Glukoz ve insülin test değerlerinin kullanımı ile hesaplanmaktadır. İnsülin direncini belirlemede altın standart yöntem olan öglisemik klemp tekniği ile yakın korelasyon gösteren Homa–Ir (r: 0.83, p < 0.01), geniş hasta popülasyonlarının insülin direncini pratik bir şekilde inceleme imkanı sağlamaktadır. (9). 
Bu çalışmada, glukoz ve insülin testlerinin ölçüm belirsizliğini iç ve dış kalite kontrol sonuçlarına göre hesaplayıp bu ölçüm belirsizliklerini kullanarak klinik tanı ve tedavide etkinliği iyi bilinen Homa-Ir parametresinin ölçüm belirsizliğinin saptanması amaçlandı. Ayrıca Homa-Ir parametresinin ölçüm belirsizliğinin insülin direncinin klinik tanısına etkisinin araştırılması da amaçlandı

Abstract:
Introduction and purpose: The measurement uncertainty indicates the probability of dispersion that the test results we are working on may result in repetition, increasing the quality of the test result and confidence in the results. It guides clinicians especially in the evaluation of patients with results close to clinical decision points. In this study, we aimed to investigate the effect of calculation of measurement uncertainty, by calculating the uncertainty value of the HOMA IR parameter, of glucose and insulin tests on the measurement of insulin resistance. 
Method: Internal and external quality control data and calibrator data of glucose and insulin tests were used in the calculation of uncertainty. Measurement uncertainties were calculated by implementing the calculation model of the Nordtest approach.  The uncertainty of the HOMA IR parameter was determined by the measurement uncertainties of glucose and insulin tests, and taking into account the calculation of measurement uncertainty, the insulin resistance diagnoses of 422 patients admitted to our hospital were re-evaluated retrospectively.  
Results: The extended measurement uncertainties of glucose, insulin and HOMA IR parameters were calculated as 6.52%, 20.65% and 21.66%, respectively by using CV% obtained from the internal and external quality control data, whereas by using CV% obtained from the calibrator data, as 6.56%, 20.81% and 21.82%, respectively. The measurement uncertainty (± 21.66%) of the HOMA IR parameter was found to be 2.11-3.28 by adding and subtracting to the limit value determined by the Turkish Endocrinology and Metabolism Association as 2.7 for insulin resistance. Considering the measurement uncertainty, only 65 (15.4%) of the 422 patients were diagnosed with insulin resistance, while 129 (30.5%) were diagnosed with insulin resistance when the limit value was taken to be 2.7 without calculation of measurement uncertainty. Of the 422 patients, 129 (30.5%) were diagnosed with insulin resistance when the limit value was taken as 2.7 without calculating the measurement uncertainty; only 65 (15.4%) patients were diagnosed with insulin resistance when the measurement uncertainty was taken into consideration. The 146 patients (34.6%) who have values between 2.11 and 3.28, were identified as the group with uncertainty in the diagnosis of insulin resistance. 
Conclusion: When the patients who were tested for insulin resistance were reevaluated, taking into account the calculation of the uncertainty value of the HOMA IR parameter, the diagnostic categories of the 64 (15.1%) patients who previously were diagnosed with insulin resistance, and of the 82 (19.4%) patients who previously were diagnosed with normal insulin resistance, were changed and they were transferred to the group with uncertainty in the diagnosis of insulin resistance. Clinicians should reevaluate those patients and further investigations should be requested for patients with supporting symptoms in terms of clinical diagnosis.