9. sınıf matematik ders kitaplarındaki soruların bilişsel istemler açısından incelenmesi
The investigation of questions contained in the 9. (Ninth) grade mathematics textbooks in terms of cognitive demands
Yazar: CANAN ALTUNTOP
Danışman: DOÇ. DR. AVNİ YILDIZ
Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / İlköğretim Matematik Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bilişsel istem düzeyleri = Cognitive demand levels ; Ders kitapları = Textbooks ; Lise öğrencileri = High schools students ; Matematik dersi = Mathematics lesson ; Matematik eğitimi = Mathematics education ; Matematik öğretimi = Mathematics teaching ; Ortaöğretim okulları = Secondary education schools ; Sorular = Questions

Özet:
Matematik eğitiminde öğrencilere üst düzey beceriler kazandırmanın önemi düşünüldüğünde ders kitaplarındaki ölçme değerlendirmeye yönelik soruların bilişsel istem düzeylerinin dağılımı önem arz etmektedir. Bu araştırmada Anadolu Liselerinde okutulan 9. sınıf matematik ders kitaplarındaki sayılar ve cebir öğrenme alanına ait alıştırmalar ve ünite değerlendirme bölümlerindeki soruların bilişsel istem düzeylerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bilişsel istem düzeyi, bireyin soru ya da problemlere başarılı bir şekilde cevap verebilmesi için gerekli olan düşünme seviyesi ve biçimi olarak ele alındığında üst düzey bilişsel becerileri kazandırma sürecinde ve dolayısıyla matematikte başarılı olmadaki önemi ortaya çıkmaktadır. Araştırmada ilk ikisi düşük, son ikisi yüksek olmak üzere 4'lü bir sınıflandırma modeli esas alınmıştır. Ezberleme, ilişkilendirmeye dayanmayan işlemler, ilişkilendirmeye dayanan işlemler ve matematik yapma olarak sınıflandırılan bu modelde üst basamaktaki istem düzeyinin alt basamaktaki istem düzeyini kapsayan hiyerarşik bir yapı söz konusudur. Araştırmada nitel araştırma kapsamında doküman incelemesi kullanılmıştır. Araştırmada Milli Eğitim Bakanlığı
Talim Terbiye Kurulu tarafından ders kitabı olarak okutulabileceğine onay verilmiş iki adet 9. sınıf matematik ders kitabı incelenmiştir. Ders kitaplarında yer alan soruların bilişsel istemler düzeyleri betimsel analiz kullanılarak analiz edilmiştir. Verilerin analizinde güvenirliği sağlamak için sorular, araştırmacı dışında bir uzman tarafından daha kodlanmış ve kodlayıcılar arasındaki uyum 0.82 olarak bulunmuştur. Araştırmadan elde edilen bulgulara göre kitaplardaki soruların bilişsel istem düzeylerinin düşük düzeyde olduğu görülmüştür. Kitaplardan birinde ilişkilendirmeye dayanmayan işlemler düzeyinde sorular daha fazla iken diğerinde ezberleme düzeyinde sorulara daha fazla rastlanılmıştır. Kitaplarda üst düzey bilişsel istem gerektiren sorulara az sayıda yer verildiği matematik yapma düzeyinde sadece bir soru olduğu görülmüştür. Araştırma kapsamında ders kitaplarındaki soruların bilişsel istem düzeylerinin artırılması, üst düzey bilişsel istem gerektiren sorulara daha fazla yer verilmesi önerilmiştir. Ayrıca incelenen kitaplar her ne kadar Talim Terbiye Kurulu Başkanlığınca ders kitabı olarak okutulabileceğine onay verilmiş olan iki ders kitabı da olsa soruların düzeylerindeki farklılıklar öğrencilerin öğrenme çıktılarını farklılaştırabileceğinden kitapların daha büyük titizlikle hazırlanması önerilebilir.
Anahtar Kelimeler: Bilişsel istem, ders kitapları, matematik eğitimi

Abstract:
Given the importance of building students' high-level skills in maths education, the distribution of cognitive demand levels of questions for assessment in textbooks is significant. This study aims to determine the cognitive demand levels of the questions in exercises and unit assessment sections related to numbers and algebra learning areas in the 9th grade maths textbooks read in Anatolian High Schools. When the cognitive demand level is considered as the level and way of thinking necessary for an individual to successfully respond to questions or problems, its importance in the process of acquiring high-level cognitive skills and therefore, being successful in mathematics becomes clear. This study is based on a quartet classification model, the first two models of which are low and the last two are high. In this model, where the cognitive demand levels are classified as memorization, procedures without connections, procedures with connections and doing mathematics, there is a hierarchical structure in which the demand level on the upper rung covers the demand level on the lower rung. Document review as a qualitative research method was applied in this study, and two 9th grader textbooks, approved  to  be  taught  by  the  Ministry of  National  Education,  Board of  Education, were examined under the scope. The cognitive demand levels of the questions contained in the  textbooks were analyzed using descriptive analysis. To ensure reliability in the analysis of data, the questions were further coded by an expert other than the researcher and the coherence between coders has been found as 0.82. According to the findings of the study, the cognitive demand levels of the questions in the reviewed textbooks were found to be at a low level. In one of the books, there were more questions at the level of procedures without connections, while in the other, more questions at the level of memorization was encountered. It has been observed that the questions requiring high-level cognitive demand are given a small number of place in the books, and that there is only one question at the level of doing mathematics. The study suggests that the cognitive demand levels of the questions in textbooks should be increased, and that the questions with a high level of cognitive demand should be given more place. In addition, although the books examined are two textbooks approved to be read by the Board of Education, it may be recommended to prepare the books with greater care, as the differences in the levels of the questions may differentiate the learning outcomes of the students.
Keywords: Cognitive demand, textbooks, mathematics education