Bağımsız denetim görüşünü etkileyen faktörlerin tespiti: Borsa İstanbul'a kayıtlı işletmeler üzerine bir uygulama
An analysis of factors influencing audit opinion: A research on campanies listed on BİST
Yazar: İBRAHİM SAKİN
Danışman: PROF. DR. TURGUT ÇÜRÜK
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Muhasebe Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Bağımsız denetim = Independent audit ; Bağımsız denetim kuruluşları = Independent auditing companies ; Borsa İstanbul = İstanbul Stock Exchange ; Denetim = Control ; Lojistik regresyon analizi = Logistic regression analysis ; İşletmeler = Businesses ; Şeffaflık = Transparency

Özet:
Literatürdeki çalışmalar, denetlenen firmanın karakteristik özelliklerinin, finansal tablo değişkenlerinin ve bağımsız denetim firmalarının karakteristik özelliklerinin bağımsız denetim görüşü üzerinde etkili olduğuna işaret etmektedir. Ancak bağımsız denetim firmalarının gelir istatistiklerinin bağımsız denetim görüşü üzerinde etkisi olduğunu gösteren çalışmalar genellikle ABD ve AB gibi gelişmiş ülkelerde gerçekleştirilmiş olup, Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerde tartışmanın geçerliliği sorgulanmaktadır. Literatürdeki çalışmalara Türkiye örneğini esas alarak katkı sağlamayı hedefleyen bu çalışmada, denetlenen firmanın karakteristik özelliklerinin, finansal tablo değişkenlerinin ve bağımsız denetim firmalarının karakteristik özelliklerinin bağımsız denetim görüşü üzerindeki etkisi araştırılmıştır.
Denetlenen firmanın karakteristik göstergesi olarak firma büyüklüğü, önceki dönem bağımsız denetim görüşü ve kar değişimi; finansal tablo değişkenleri olarak aktif büyüme, net satışlar büyüme, aktif devir hızı, borç kaynak oranı, aktif karlılık, özsermaye karlılığı, ner kâr marjı, asit-test oranı, cari oran; bağımsız denetim firması karakteristik özellikleri olarak ise denetim firması büyüklüğü, bağımsız denetim geliri ve bağımsız denetim dışı gelirin alındığı bu çalışmada, bağımsız denetim görüşünü etkileyen faktörler, BİST'e kayıtlı sanayi ve hizmet sektörü işletmelerinin 2013-2017 yıllarını kapsayan 1035 şirket/yıl verisi Lojistik Regresyon Analizi yöntemi kullanılarak test edilmiştir.
Sanayi sektörüne ilişkin araştırma sonuçları, işletmenin önceki dönem olumlu görüş dışındaki denetim görüşü değişkeninin takip eden dönemlerde aynı nitelikteki görüş üzerinde pozitif bir etkisi olduğunu göstermektedir. Araştırma sonuçları ayrıca, düşük net satışlar büyümesinin, aktif devir hızının, aktif karlılığın ve asit-test oranının işletmenin olumlu dışında denetim görüşü alma olasılığını arttırdığını göstermektedir.
Hizmet sektörüne ilişkin lojistik regresyon analizi sonuçları incelendiğinde, önceki dönem olumlu görüş dışında denetim görüşü alan işletmelerin bir sonraki dönemde daha yüksek oranda aynı tür bağımsız denetim görüşü aldığı tespit edilmiştir. Buna ek olarak, cari yılda negatif kar değişimine uğrayan işletmelerin cari yılda daha yüksek oranda olumlu görüş dışında denetim görüşü aldığı tespit edilmiştir. Araştırma sonuçları ayrıca, bağımsız denetim firmasının bağımsız denetim dışı gelirinin yüksek olmasının olumlu görüş dışında denetim görüşü verme olasılığını azalttığını göstermektedir.

Abstract:
Prior studies indicate that the auditee firm characteristics, the financial statement variables and the independent audit firm characteristics have an effect on the independent audit opinion. The studies indicating the impact of income statistics of independent audit firms on independent audit opinion, however, were mostly performed in developed countries, such as the US and the EU member states. The validity of the debate in developing countries such as Turkey are being investigated. This study, which intends to contribute the above arguments on the literature by focusing on Turkish case, aims to investigate the impact of the auditee firm characteristics, the financial statement variables and the independent audit firm characteristics on independent audit opinion.
This study, using client size, prior audit opinion and change in net profit as proxy for auditee firm characteristics; asset growth, net sales growth, asset turnover ratio, debt to total assets, return on assets, return on equity, profit margin, acid-test ratio and current ratio as proxy for financial statement variables; audit firm size, independent audit revenue and non-audit revenue as proxy for audit firm characteristics, analysed the impact of factors influencing audit opinion by using Logistic Regression Analysis, based on data gathered from 1035 firm/years listed on the BIST industry and service sector for the period between 2013 ¬- 2017.
The results of the analysis conducted in the industrial sector indicate that prior period qualified opinion is positively effective on the same opinion in the following period. Also, the results suggest that a qualified opinion is issued for firms that have a lower net sales growth, asset turnover ratio, return on assets and acid-test ratio.
The results of the analysis conducted in the service sector indicate that prior period qualified opinion is positively effective on the same opinion in the following period. In addition, the results suggest that a qualified opinion is issued for firms that have a negative profit change in the current year. Also, the results show that the possibility of issued a qualified opinion by audit firms that have a higher non-audit revenue is lower.