Günümüz aydınlatılmış hasta onam formlarının, 1563-1673 yılları arası konya şer'iyye kadı sicili rıza senetleri ile karşılaştırılarak incelenmesi
Examination of today's informed patient consent forms in comparison with Konya şer'iyye kadi registry aceptance forms between 1563-1673
Yazar: İLKAY KALKANLI
Danışman: DOÇ. DR. ORHAN MERAL
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Adli Tıp Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Adli Tıp = Forensic Medicine

Özet:
Giriş ve Amaç: Aydınlatılmış onam, insan hakları açısından çok önemli bir konu 
olmasına rağmen etkinliği ve gereken normları karşılaması bağlamında yeterliliği 
tartışılagelen bir konu olmuştur. Bu çalışmada, 1563-1673 yılları arasında Konya'da 
düzenlenen rıza senetlerini, günümüz hasta onam formları ile karşılaştırarak günümüz 
uygulamasında faydalı olabilecek bulguları tespit etmeyi amaçladık. 
Gereç ve Yöntem: Kronolojik olarak ilk 20 (110 yıl) Konya Şer'iyye Kadı 
Sicilleri'nin transkripsiyonu incelenerek rıza senetleri seçildi. Ardından bu belgeler 
günümüz aydınlatılmış hasta onam formları ile içerik, hukuki sorumluluk ve şekilsel 
açıdan karşılaştırılarak incelendi. 
Bulgular: Toplamda 51 kişi için 49 adet adet rıza senedi düzenlendiği tespit edildi. En 
sık %60.7 (31 kişide) kasık yarığı ve %17.6 (9 kişide) haya debesi hastalıkları için rıza 
senedi düzenlendiği, hastaların kadı ve şahitler huzurunda "ikrar ve takriri kelam idüp" 
ifadesinden sonra hastalıklarını belirttikleri, %92.1 (47 kişi) şifa bulursa hekime 
ücretini ödeyeceğini, şayet ölürse en sık %70.5 (36 kişi) "Vefât idersem hekim rencîde 
edilmeye" ifadesini kullandıkları görüldü.
Tartışma ve Sonuç: Günümüz aydınlatılmış onam formlarında hastalık ile ilgili 
bilgileri hekim vermekte ve hastadan "Bilgilendirildim." şeklinde beyan alınmakta 
iken, rıza senetlerinde hastanın kendisinin hastalığı ve tedavisi hakkında mahkemeyi 
bilgilendirdiği saptanmıştır. Günümüzde, hastanın aydınlatılmış onam formunun
varlığının ispatını hekimin yapması gerekirken, rıza senetlerinde kadının defterini açıp 
bakarak ispat edebilmesi, günümüz aydınlatılmış onam formları ile rıza senetleri 
arasındaki uygulamadaki en önemli farkları oluşturmaktadır. Kadı gibi bir hukuk 
uygulayıcısının sadece bir dava veya itiraz durumunda değil de rıza alma sürecinin 
rutininde bulunmasının, rıza senedi kayıtlarının titizlikle tutulmasına ve toplumun
hasta rızasına daha çok önem vermesine neden olduğunu düşünüyoruz. Günümüzde
yeni yasal düzenlemelerle hastane avukatlarının aydınlatılmış onam alma sürecinin 
rutininde bulunması, önce sağlık hukuku ve ardından sağlık hukuku uygulayıcı özel 
x
mahkemeler oluşturulması yaşanan sorunlara pozitif yönde katkı sağlayacağı 
kanaatindeyiz.
Anahtar Kelimeler: Aydınlatılmış Onam, Konya Şer'iyye Sicilleri, Rıza 
Senedi

Abstract:
Introduction and Objective: Although the informed consent is a very important issue 
in terms of human rights, its effectiveness and adequacy in terms of meeting the 
required norms has been a controversial issue. In this study, we aimed to identify 
findings that may be useful in today's practice by comparing the aceptance forms
arranged in Konya between 1563 and 1673 with today's patient informed consent 
forms.
Materials and Methods: Chronologically, the aceptance forms were selected by 
reviewing the transcriptions of the first 20 (110 years) Konya Şer'iyye Kadı Registers.
Then, these documents were reviewed by comparing them with today's informed 
consent forms in terms of content, legal responsibility and figure.
Results: It was determined that a total of 49 consent records were prepared for 51 
people, the most common aceptance forms was arranged for an inguinal cleft in 60.7% 
(in 31 people) and testicular diseases in 17.6% (in 9 people), and the patients stated 
their diseases after the statement "said" at the presence of the judge and witnesses. It 
was observed that 92.1% (47 people) said that if they were cured, they would pay the 
fee to the physician, and if they died, 70.5% (36 people) most frequently used the 
phrase "if I die, the physician would not be aggrieved"
Discussion and Conclusion: In today's informed consent forms, the physician gives 
information about the disease and the patient is asked "I have been informed." While 
a statement was being taken, it was determined that the patient informed the court 
about his illness and treatment in the aceptance forms. Today, while the physician must 
prove the existence of the patient's informed consent form, the fact that the kadi opens 
her notebook and looks at the aceptance forms constitutes the most important 
difference in practice between today's informed consent forms and aceptance forms.
The presence of the Kadi at every stage of the consent process, not just in case of a 
lawsuit, may have caused aceptance forms records to be kept meticulously and society 
to attach more importance to patient consent. Today, we believe that the presence of 
xii
hospital lawyers in the routine of the process of obtaining informed consent with new 
legal regulations and the establishment of special courts implementing health law first 
and then health law will contribute positively to the problems experienced.
Key Words: Informed Consent, Konya Şer'iyye Registers, Acceptance Form