İran ve Türk mitolojisinde ay ve güneş ile ilgili tasavvurlar
Visions about moon and sun in Turkish and Persian mythologies
Yazar: SOMAYEH EASY
Danışman: PROF. DR. FİKRET TÜRKMEN
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Edebiyatı Bölümü / Türk Halk Bilimi Ana Bilim Dalı / Türk Halk Bilimi (Folklor) Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore
Dizin: Fars kültürü = Persion  culture ; Mitoloji = Mitology ; Türkler = Turks ; İran = Iran ; İranlılar = Iranians

Özet:
?İran ve Türk Mitolojiisinde Ay ve Güneş ile İlgili Tasavvurlarr? adlı çalışmamızda, temel amacımız İran ve Türk mitolojisinde ay ve güneş ile ilgili tasavvurları araştırarak karşılaştırmaktır. Bu iki kültürün zeginliğinden ve geniş bir alanı kapsamasından dolayı, bu kültürlerin mitolojilerini bir bütün olarak incelemek daha geniş bir çalışmayı gerektirmektedir. Bir yüksek lisans tezi kapsamında yapılmış çalışmamızda, ilk olarak iki mitolojinin temelini oluşturan ?kozmogoni? konusu üzerinde durularak ayrıntılı bir şekilde ?ay ve güneş kültü? ele alınmıştır.Ana konuya geçmeden önce, ?İran mitolojisi üzerine yapılmış çalışmalar? ve İran'da yayınlanmış eserler hakkında bilgi verilmiştir. Mitoloji de, insan topluluklarına ait olan bütün bilimdalları gibi dönem dönem sosyal ve siyasal koşullardan etkilenmiştir. Bu sebeple, İran'daki ?meşrute devrimi?yle başlayan yeni arayışlar, anlayışlar ve bu arayışların mitolojik çalışmalarda bıraktığı etkilerden bahsedilmiştir.Giriş bölümünde; mit ve mitoloji terimleri, tanımları ve tasnifleri yer almaktadır. Dünya, Türkiye ve İran'daki bilimadamlarının tanım ve tasniflerine değinilmiştir. Bu bölümde özellikle daha önce yapılmış olan tezlerde İran mitolojisi hakkında değinilmemiş konulara ve yeni görüşlere yer verilmiştir. Ayrıca çalışmamızda, şimdiye kadar Türkiye'deki mitolojik çalışmalara yansıtılmamış İran bilimadamlarının görüşlerinden de detaylı bir şekilde söz edilmiştir.I. bölümde, İran'da yayınlanan eserlerin bibliyografyası; ?telif ve tercüme kitaplar?, ?telif ve tercüme makaleler? ve ?tezler? ana başlıkları altında verilmiştir. ?Bibliyografya? bölümünden sonra eser analizleri yapılmıştır. Türkiye'de yapılmış Türk mitolojisi üzerine çalışmalara daha önce yapılmış tezlerde yer verildiği için bu çalışmalara kısaca değinilerek geçilmiştir.II. bölümde, tezimizin ana konusu olan; göksel varlıklar, özellikle ay ve güneş ile ilgili tasavvurlar üzerinde ayrıntılı bir biçimde durulmuştur. Ayrıca kısaca ?Kozmogoni? ve ?kozmoloji? terimleri açıklanarak, ?İran Mitolojisinde Ay ve Güneş kozmolojisi ? üzerinde önemle durulmuştur. Ayrıca Türk mitolojisinde ay ve güneş ile ilgili tasavvurlardan da söz edilmiştir.?Sonuç? bölümünde ise çalışmamızdan elde ettiğimiz bulguları İran mitolojisi çerçevesinde değerlendirerek çalışmamıza son verilmiştir.Bu çalışma, ?İran? ve ?Türk? mitolojisini karşılaştırma açısından bir ilk sayılmaktadır. Bugüne kadar araştırılmamış bir çalışma konusu olması, geniş bir bibliyografyaya sahip olması ve en önemlisi İran ve Türk mitolojilerinin karşılaştırılması açısından yapılacak bilimsel çalışmalara kaynak olması yönünden bir başlangıç sayılmaktadır.

Abstract:
The main aim of our study which is named as ?Visions about Sun and Moon in Turkish and Persian Mythologies? is to search and compare the visions about sun and moon in Turkish mythology and Persian mythology. To analyze the mythologies of these cultures in general terms requires a broader study due to the richness of these two cultures. Prepared as a master thesis, this study focuses on ?sun and moon cult? in details by explaining the term ?cosmogony? which forms the base of two mythologies.First of all, general information on ?studies on Persian mythology? and the studies published in Iran is given. Time to time mythology has also been affected by social and political circumstances as other sciences about social communities. Thus, new tendencies and new understandings sourced from the revolution in Iran and its effects on mythological works take place in the study.In the ?Introduction? part, terms of myth and mythology, their definitions and classifications take place. We refer to the definitions and classifications of scientist from all over the world in addition to Persian and Turkish ones. In this part, new ideas and untouched issues on Persian mythology in the previous thesis take place. Additionally, we also mention the ideas of Persian scientist, which have not been reflected in mythological works in Turkey so far, in details.First chapter includes the following subtitles: ?copyright and translation books?, ?copyright and translation articles? and ?thesis?. Analyses of the studies take place after the ?bibliography? part. We mention the studies on Turkish mythology published in Turkey not in details since they are taken place in the previous thesis.In the second part, the main theme of the thesis, ?divine properties? sun and moon visions in particular, is mentioned in details. After explaining the terms of ?cosmogony? and ?cosmology? shortly, ?Sun and Moon Cosmology in Persian Mythology? is given particular attention. Additionally, vision of sun and moon in Turkish mythology also take place.In the conclusion part, we analyze the findings of our study according to Persian mythology.This study can be considered as a first work about comparison of Persian and Turkish mythologies. This study can be considered as a beginning since its issue has not studied until now, its bibliography is broad and it can be utilized as a source study for the further works on the comparison of Persian and Turkish mythologies.