Ankara ilindeki verem savaşı dispanserlerinde tedavi alan tüberküloz hastalarında damgalanma
Stigmatization of the patients being treated dispanseries in the province of Ankara
Yazar: FATMA ÖZLEM ÖZTÜRK
Danışman: DOÇ. DR. FİLİZ HİSAR
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Ankara = Ankara ; Damgalama = Stigmatization ; Hastaneler = Hospitals ; Hastaneler-devlet = Hospitals-public ; Hemşirelik = Nursing ; Tüberküloz = Tuberculosis

Özet:
Tüberküloz; bulaşıcı ve tedavisi uzun süren bir hastalıktır. Tüberküloza karşı toplumda korku ve önyargı gibi nedenlerle, hastalar toplum tarafından dışlanmakta ve damgalanma deneyimi yaşayabilmektedirler. Stigma, hastaların sağlık kurumuna başvurmasını, hastalara tanı konulmasını geciktirebilmekte, tanı konulmuş hastaların da tedaviye uyumunu olumsuz etkileyebilmektedir. Bu nedenle stigma, tüberkülozun tanı ve tedavi sürecini olumsuz etkileyerek hem ulusal hem küresel düzeyde tüberkülozun kontrolünde ciddi bir engel teşkil etmektedir. Araştırmamız tüberküloz hastalarının stigma düzeyini ve etkileyen faktörleri belirlemek amacıyla tanımlayıcı olarak yapılmıştır. Araştırmamızın evreni, Ankara ili verem savaş dispanserlerine kayıtlı tüberküloz hastalarından oluşmaktadır. Çalışmaya 03.09.2012 ve 31.01.2013 tarihleri arasında dispanserde tedavi gören 129 tüberküloz hastası alınmıştır. Verilerin toplanmasında "Genel Bilgi Formu" ve "Tüberkülozlu Hastalarda Stigma Ölçeği kullanılmıştır. Katılımcıların %50.4'ü kadın, %60.5'i akciğer tüberkülozudur. Çalışmamızda, hastaların ölçek genelinden aldıkları ortalama puan x=69.6±12.6 olup, katılımcıların yarısından fazlasının (%53.4) stigma düzeyleri yüksek bulunmuştur. Ölçekte hastaların aldıkları en yüksek puan ortalaması "Hissedilen Stigma" (x=29.9±6.3) alt boyutunda, en düşük puan ortalaması "Aile/Arkadaş İlişkisi" (x=11.3±3.8) alt boyutundadır. Hastaların %67.4'ü evli olup medeni durum ile THSÖ'nün "Aile/Arkadaş İlişkileri" alt boyutu stigma puanı arasında anlamlı ilişki bulunmuştur (p<0.05). Evli ve dul olanların bekâr olanlara göre "Aile/Arkadaş İlişkisi" alt boyutu stigma puanlarının yüksek olduğu saptanmıştır. Hastanın mesleğinin stigma düzeyini etkilediği tespit edilmiştir (p<0.05). Serbest meslek sahibi hastaların THSÖ genelinden aldıkları ortalama puan; ev hanımı, memur, işçi hastaların aldıkları stigma puanından anlamlı derecede yüksek bulunmuştur. Bu kapsamda; hastaya,hastanın ailesine ve risk grupları başta olmak üzere tüm topluma tüberküloz konusunda eğitimlerin yapılması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler: Tüberküloz, Stigma, Hemşirelik

Abstract:
Tuberculosis is an illness that is contagious and whose treatment takes a long time. Because there is fear of and prejudice against tuberculosis in society, the patients may experience alienation and stigmatization. Stigmatization could make patients to delay consulting medical institutions, prolong the process of diagnosis and may affect the adaptation of diagnosed patients to treatment adversely. Hence, stigmatization has a negative effect on the diagnosis and treatment process, and constitutes an impediment to the control of tuberculosis both at national and global level. This research has been carried out with the aim of identifying the patients' level of stigmatization and the factors that cause it. The research is based on the analyses of tuberculosis patients registered to Ankara tuberculosis dispensary. 129 tuberculosis patients, that had received treatment in the dispensary between the dates 03.09.2012 and 31.01.2013, were included in the study. "General Information Form" and "Stigma Scale in Tuberculosis Patients" (THSO) were used in data acquisition. The 50.4 percent of the patients are women and 60.5 percent of them have lung tuberculosis. The study shows that the average point the patients got at the general scale is x=69.6±12.6 and more than the half of the participants (%53.4) have a high level of stigmatization. In the scale, the highest point average the patients get is at the "Felt Stigma" (x=29.9±6.3) sub-dimension and the lowest one is at the "Family/ Friends Relationship" (x=11.3±3.8) sub-dimension. The 67.4 percent of the patients are married and a meaningful connection was found between the marital status and THSO's "Family/ Friends Relationship" subdimension point (p<0.05). It was figured out that the married ones have a higher "Family/ Friends Relationship" sub-dimension compared to the widowers or the singles. Furthermore, the occupation of the patient is shown to effect the stigma level (p<0.05). It was found that the average points the self-employed ones took from general THSO is considerably higher than the stigma point that belongs to the housewife, officer, and worker patients. In this respect, it is suggested that the whole society, mainly the patient, his/ her family and risk groups should be given education about tuberculosis.

Key words: Tuberculosis, Stigma, Nursing