Kendini örgütleyen sistemlerin yeniden tasarımında bir süreç önerisi; toplu taşımada minibüs örneği
A proposal for process of self-organizing systems' redesign: in the case of minibus in public transport
Yazar: DENİZ EKMEKÇİOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. MELTEM ÖZKARAMAN ŞEN
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Endüstri Ürünleri Tasarımı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Endüstri Ürünleri Tasarımı = Industrial Design

Özet:
Doktora tez çalışmasının amacı, kendini örgütleyen sistemleri bir tasarım problemi olarak tanımlayarak, İstanbul toplu taşıma sisteminde minibüs taşımacılığı örnek olayı üzerinden bir tasarım süreci ve metodoloji önerisinde bulunmaktır.
Çalışma kapsamında kendini örgütleyen sistemler, yerel toplumların ihtiyaçlarının üst örgütler tarafından yetersiz karşılandığı veya karşılanmadığı durumlarda, toplum paydaşları tarafından sınırlı çözümler ile gerçekleşen kısıtlı hizmet yaklaşımlarının oluşması olarak tanımlanmaktadır. Yetersiz hizmet alan toplumun, yerel bir sistemin oluşumunda ve işleyişinde yer alan sosyal aktörler olarak tanımlanacak yerel paydaşları tarafından örgütlenerek oluşturulan ürün ve/veya hizmet tabanlı sistemler ile bu ihtiyaçlar kısıtlı olarak karşılanmaktadır. Bu durum üst örgütler tarafından denetlenemeyen veya üst örgütler tarafından planlanan diğer sistemlere entegre edilemeyen sistemlerin oluşmasına yol açmaktadır. Yerel sistemler olarak da tanımlanabilecek bu organizasyonlar, çeşitli nedenler ile üst örgütler tarafından tekrar ele alınmak istenmekte, yerel toplum tarafından örgütlenen ve profesyonel olmayan yöntemler ile geliştirilen bu sistemin profesyoneller tarafından tekrar ele alınmasını gerektiren durumlar oluşmaktadır.
Bu bağlamda, kendini örgütleyen sistemler yaratıcı toplumlar çerçevesinde tanımlanarak yetersiz hizmet alan toplumlar altında incelenmiştir. Daha sonra minibüs ile toplu taşıma sistemi örnek olayı üzerinden sistemler derinlemesine araştırılmış ve bu sistemlerin tekrar ele aldıkları durumların neden bir tasarım problemi olduğu tartışılmıştır. Bu tartışma çerçevesinde sistem paydaşları ve bu
paydaşların ürettikleri bilginin ortak deneyimler çerçevesinde araştırılması gerektiği ortaya konulmuştur.
İlerleyen bölümde bu sistemlere endüstriyel tasarım literatürü altında nasıl bir yaklaşım kurgulanacağı tartışılarak sürdürülebilirlik kavramı üzerinden sosyal inovasyon ve hizmet tasarımı yaklaşımları incelenmiştir. Daha sonra saha çalışması ve referans alınan literatür doğrultusunda sistem paydaşlarının ortak deneyimlerinin tasarım sürecinde kullanılmasını öneren bir yöntem önerisinde bulunulmuştur.
Daha sonra önerilen yöntem doğrultusunda Rasathane – Üsküdar örnek vakası üzerinden veriler toplanarak tasarımcılar ile buluşturulmuştur. Tasarımcıların önermiş oldukları tasarım çözümleri üzerinden verilerin kullanımı değerlendirilmiş ve ortak deneyim verilerinin süreç içerisinde kullanımı tartışılmıştır.
Tezin sonucunda kendini örgütleyen sistemlere çalışma kapsamında gerçekleştirilen yaklaşım tartışılmış ve uygulanan yöntem için değerlendirmeler yapılarak gelecek çalışmalar için önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
The aim of this study is to define self-developing systems as a design problem and propose a design method in the case of minibus systems in Istanbul public transportation system.
In the context of creative communities, self-developing systems can be described to satisfy unmet local needs. If the basic services (transportation, education, communication, etc.) of a community can't be solved by organizations (government, municipal corporation, non-governmental organizations, etc.) or fails to meet the solutions with their basic needs, communities may solve their problems with local solutions. These systems can be defined as a design problem when organizations reconsider these solutions to adapt globalized systems.
Self-developing systems that failed in the past has made the integration of the existing transportation system by municipal in the case of İstanbul transportation system. That will form the contents of the current study and will be approached as a design problem. These needs are met with limited product and / or service-based systems, organized by local stakeholders who will be defined as social actors involved in the formation and operation of a local system. This leads to the formation of systems that cannot be controlled by top organizations or integrated with other systems planned by top organizations. These organizations, which can also be defined as local systems, are to be reconsidered by superiors for various reasons. Situated by the local community and developed by non-professional methods, there are situations that need to be reconsidered by professionals.
In this context, self-organizing systems have been examined under socially underserved societies within the framework of creative societies. Then, the systems were investigated in depth through the case of the minibus and the public transport system, and it was argued why the situations that these systems re-discussed were a design problem. In the context of this discussion, it has been demonstrated that system stakeholders and the information they produce should be searched within the
framework of common experiences (co-experiences).
In the following section, discussions were made on how to approach these systems under the industrial design literature, and social innovation and service design approaches were examined through the concept of sustainability. Later, a proposed method was suggested to use the co experiences of the system stakeholders in the design process in line with the literature and the reference literature.
Then, in the direction of the proposed method, the data were gathered over the Rasathane - Üsküdar sample case and brought together with the designers. Designers' use of data has been assessed through design solutions they have proposed and the use of shared experience data in the process has been discussed.
As a result of the dissertation, the approach realized within the scope of selforganizing systems was discussed and evaluations were made for the applied method and suggestions for future studies were made.