Göçmenler üzerinden kentsel mekân kalitesinin aidiyete etkisi; Aksaray meydan- Yusufpaşa tramvay aksı örneği
The effect of urban space quality on belonging through immigrants; example of Aksaray square-Yusufpaşa tram station
Yazar: ZEKİYE AKBABA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MELİH BİRİK
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Kentsel Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Aidiyet = Belonging ; Aksaray = Aksaray ; Göçmenler = Emigrants ; Kentsel mekan = Urban space

Özet:
İnsanlık tarihi kadar eski olan göç hareketleri geçmişte olduğu kadar günümüzde de dünya gündeminin önemli bir parçasını oluşturmaktadır. Savaş, iklim değişikliği, ekonomik vd. nedenler ile gerçekleşen göç hareketleri yalnızca sosyolojik açıdan değil kentsel ve mekânsal boyutlarda da incelenmelidir. Çalışmanın temeli göç üzerinden mekânsal kalite ve mekânın kullanım değeri, anlamı ve bu bileşenlerin aidiyet algısına etkisi üzerinden değerlendirmelere dayandırılmaktadır. Göçmenler üzerinden mekân ve kullanıcı arasındaki etkileşimin belirlenmesi ve bu sürecin mekân kalitesi değerlendirme yöntemleriyle tespit edilmesine yönelik mekân çalışması geliştirilmiş, elde edilen bulgular üzerinden değerlendirmeler yapılmıştır. Tez kapsamında üst ölçekte göç üzerinden Türkiye'nin ve İstanbul'un yeni dünya sınırları bağlamında dünyadaki konumu, bir transfer noktası olarak değeri tartışılmış, bu çerçevede alt ölçekte kentsel mekân kalitesinin aidiyet algısına etkileri sorgulanmıştır. Bu çerçevede göç ile ilgili kavramlar, dünyada oluşan yeni sınırlar, mekân kalitesi kriterleri ve mekânsal aidiyet algısı ile ilgili bileşenler etkileşimli olarak ele alınmış, değerlendirme kriterleri belirlenmiştir. Aksaray metro durağı ve Yusufpaşa tramvay durağı arasında bulunana ticaret aksında gerçekleştirilen saha çalışması kapsamında anketler ve gözlemlerle, kullanıcıların çalışma mekânına ilişkin memnuniyet derecesi belirlenmiş, mekân kalitesi ölçütleri üzerinden karşılaştırmalarla aidiyet algısına etkileri tartışılmıştır.
Elde edilen bulgular ışığında göçmenlerin yoğun olarak çalıştığı ve tarihi kent merkezinde yer alan alan Aksaray metro durağı ve Yusufpaşa tramvay durağı aksında mekân kalitesinin aidiyet algısı üzerinde etkisinin zayıf olduğu ancak aidiyet algısının mekân kalitesi algısında etkili olduğu görülmektedir. 
Kalıcı çözümler üretebilmek için göçmenlerin öncelikle yasal statülerinin ve çalışma şartlarının iyileştirilmesi ve bununla birlikte toplumun bir parçası olarak kentsel mekânın üretimine katılım sağlayabilecekleri tasarım araçlarının geliştirilmesine yönelik bulgular ve tespitler elde edilmiştir. 

Anahtar kelimeler: Mekân Kalitesi, Aidiyet Kavramı, Ulus-Ötesi Göç, Mekân Algısı

Abstract:
Migration movements, which are as old as human history, constitute an important part of the world agenda today as well as in the past. Migration movements that took place for some reasons such as war, climate change, economy etc. should be examined not only in sociological terms, but also in urban and spatial dimensions. The background of the study is based on evaluations on the spatial quality and usage value of the space, its meaning and the effect of these components on the sense of belonging. A space study has been developed to determine the interaction between the space and the user through immigrants and to determine this process with space quality assessment methods. Within the scope of the thesis, the position of Turkey and Istanbul in the context of the new world borders and its value as a transfer point are discussed through migration at the upper scale. In this framework, the effects of urban space quality on the sense of belonging were questioned in the subscale. In this context, the concepts related to migration, the new borders formed in the world, the quality of space criteria, and the components related to the sense of spatial belonging have been discussed interactively and evaluation criteria have been determined. Within the scope of the field study carried out on the commercial axis between Aksaray Square and Yusufpaşa Tram Station, the satisfaction level of the users regarding the workplace was determined by surveys and observations, and the effects on the sense of belonging were discussed by comparisons over space quality criteria. In the light of the findings, it is seen that the effect of space quality on the sense of belonging is weak on the axis of Aksaray Square and Yusufpaşa Tram Station, which are located in the historical city center and where immigrants work intensively, but the sense of belonging is effective on the sense of space quality.
In order to produce permanent solutions, findings and determinations have been obtained for the improvement of the legal status and working conditions of immigrants, as well as the development of design tools that can participate in the production of urban space as a part of society.

Key Words: Quality of Space, Concept of Belonging, Transnational Migration, Perception of Space