Eski ve yeni tanılı tip 2 diyabet hastalarında hastalık algısının tedavi uyumuna etkisi
The effect of i̇llness perception on adherence to treatment in previously and new-onset diagnosed TYPE 2 diabetes patients
Yazar: EDA ARICI TÜRKER
Danışman: DOÇ. DR. NUSRET YILMAZ
Akdeniz Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Diabetes mellitus-tip 2 = Diabetes mellitus-type 2 ; Hastalık algısı = Illness perception ; Tedaviye bağlılık ve uyum = Treatment adherence and compliance

Özet:
Amaç: Bu çalışmada eski ve yeni tanılı tip 2 diabetes mellitus (DM) hastalarında hastalık algısı ve tedavi uyumunu etkileyen faktörler ile hastalık algısının tedavi uyumu üzerine olan etkilerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Yöntem: Çalışmaya 50 yeni ve 50 eski tanılı olmak üzere toplam 100 tip 2 DM hastası alınmıştır. Hastalık Algısı Ölçeği ve Morisky Tedavi Uyum Ölçeği kullanılarak hastaların hastalık algısı ve tedavi uyumları değerlendirilmiştir. 
Bulgular: Hastalık algısı ölçeğinin hastalık tipi alt boyutu puanları eski tanılı hastalarda 5,32±2,43, yeni tanılı hastalarda 4,56±1,54 saptandı (p=0,06). Hastalık hakkındaki görüşler alt boyutu puanları eski tanılı hastalarda 10,36±3,67, yeni tanılı hastalarda 2,88±1,30 saptandı(p=0,01). Hastalık nedenleri boyutu puanları ise eski tanılı hastalarda 116,36±6,02, yeni tanılı hastalarda 56,92±4,64 idi (p=0.07).  Çalışmamızda hastalık algısı ölçeğinin alt boyutlarına göre hastalık algısının eski ve yeni tanılı hastalarda farklılık gösterdiği saptandı. Alt boyutların bazılarına göre eski tanılı, bazılarına göre ise yeni tanılı hastaların hastalık algısının daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Hastalık hakkındaki görüşler alt boyutunun; süre (akut/kronik), tedavi kontrol ve süre (döngüsel)   puanlarına göre eski tanılı hastaların hastalık algısı daha yüksekken kişisel kontrol, duygusal temsiller, hastalık sonuçları ve hastalığı anlayabilme puanlarına göre ise yeni tanılı hastaların hastalık algısının daha yüksek olduğu saptandı. Morisky Tedaviye Uyum Ölçeği puanları eski ve yeni tanılı hastalarda sırası ile 2,84±1,54 ve 1,82±1,45 olarak saptanmış olup eski tanılı hastaların tedaviye uyumu daha yüksekti (p=0.01). Eski tanılı hastalarda hastalık algısı ile tedavi uyumu arasında ilişki saptanmamış olmakla beraber, yeni tanılı hastalarda hastalık tipi ve hastalık nedenleri boyutu ile tedavi uyumu arasında ilişki olduğu saptanmıştır. 
Sonuç: Eski tanılı tip 2 DM hastalarında hastalık algısı ile tedavi uyumu arasında ilişki olmadığı saptanmıştır. Bununla beraber yeni tanılı tip 2 DM hastalarında hastalık tipi ve hastalık nedenleri alt boyutları ile tedavi uyumu arasında ilişki olduğu saptanmıştır. 

Anahtar Kelimeler: Hastalık algısı, tedavi uyumu, tip 2 diabetes mellitus

Abstract:
Objective: This study aimed to investigate the predictors of illness perceptions and adherence to treatment, and the effect of illness perceptions on the adherence to treatment in previously diagnosed and new-onset type 2 diabetes mellitus (DM) patients.
Methods: A total of 100 patients were included in this study, whose of the 50 were new-onset and 50 were previously diagnosed with type 2 diabetes mellitus. Illness perceptions and adherence to treatment of patients were evaluated by using the Illness Perception Questionnaire (IPQ) and Morisky Medication Adherence Scale.
Results: The illness identity subscale scores of the illness perceptions questionnaire, the opinions about the illness subscale scores, and the dimensional scores of the cause of disease were found as 5,32±2,43 and 4,56±1,54, 10,36±3,67, and 2,88±1,30, and 116,36±6,02 and 56,92±4,64 in previously diagnosed patients, and new-onset diagnosed patients, respectively (p=0,06, p=0,01, and p=0.07, respectively). This study revealed that illness perception according to the subscale of the illness perception questionnaire was different between previously and new-onset diagnosed patients. It was determined that illness perceptions of previously diagnosed patients were higher according to some subscales, and new-onset diagnosed patients were higher according to the other subscales. Opinions about the illness subscale, while the illness perception according to the timeline (acute/chronic, and cyclical), and treatment control scores were higher in previously diagnosed patients; personal control, emotional representations, illness consequences, and illness understanding scores were higher in new-onset type 2 DM patients. Morisky Medication Adherence Scale Scores were found as 2,84±1,54 and 1,82±1,45 in previously and new-onset diagnosed patients, respectively; also the treatment adherence was higher in previously diagnosed patients (p=0.01). While there was no relationship between illness perception and adherence to treatment in previously diagnosed patients, there was a relationship between illness identity and the causes of disease dimension with adherence to treatment in new-onset diagnosed patients.
Conclusion: This study revealed that there was no relationship between illness perception and adherence to treatment in previously diagnosed type 2 DM patients. However, there was a relationship between illness identity and disease causes dimension with adherence to treatment in new-onset type 2 DM patients.
Key Words: Illness perception, adherence to treatment, type 2 diabetes mellitus