Yerüstü madenciliğinde kullanılan partikül madde emisyon faktörlerinin Türkiye ve uluslararası uygulamalarla değerlendirilmesi
Evaluation of emission factors used in surface mining within Turkey and international applications
Yazar: AYŞEGÜL ÇOBAN BEŞİR
Danışman: PROF. DR. GÜLEN GÜLLÜ
Hacettepe Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Maden Mühendisliği ve Madencilik = Mining Engineering and Mining ; Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
İşletilebilir bir maden yatağının tasarımlara uygun olarak yer yüzeyinden çıkarılması ve işlenmesini kapsayan yerüstü madenciliği faaliyetleri sırasında atmosfere bir miktar toz emisyonu gerçekleşmektedir. Çevresel etkilerinin yanı sıra, insan sağlığı, iş güvenliği ve operasyonel yönden risk oluşturan toz emisyonunun madenciliğin hazırlık aşamasında değerlendirilmesi ve emisyonun önlenmesi konusunda en iyi teknolojiye uygun önlemlerin geliştirilmesi gerekmektedir. Yerüstü madenciliği faaliyetlerinden kaynaklanan toz emisyon miktarının belirlenmesinde, ölçüm yöntemlerinin kullanılamadığı durumlarda emisyon faktörleri ile hesaplama yöntemine başvurulmaktadır. Malzeme miktarı ile atmosfere yayılan kaçak toz miktarı arasındaki ilişkinin karakteristik değeri olan emisyon faktörleri mevzuat ve düzenlemeler çerçevesinde belirlenmiştir. Ulusal mevzuatta "taş çıkarma, kırma ve sınıflandırma tesisleri" için belirlenen emisyon faktörleri sayısal olarak belirtilmiş olup Türkiye'deki birbirinden farklı pek çok yerüstü maden işletmesinin çevresel etki değerlendirme çalışmalarına dahil edilmektedir. Ancak madencilik faaliyetleri oldukça çeşitli olduğundan üretilen/işlenen malzeme özellikleri, madencilik yöntemi, operasyonel-işleme faaliyetlerinin yanı sıra atmosferik koşullar gibi maden sahaları karakteristik özelikleri, tüm madenler için geçerli olacak toz emisyonu hesaplamalarında göz önüne alınmalıdır. Özellikle hava kalitesi modellemesi hesaplamalarında kullanılan toz miktarlarının daha hassas ve gerçeğe yakın emisyon değerlerini temsil edebilmesi amacıyla uluslararası düzenlemelerde belirlenen, faaliyet karakteristiğine ait parametrelerin de dikkate alındığı emisyon faktörleri formülleri bu tez çalışması kapsamında araştırılmış ve sunulmuştur. Ulusal mevzuatta ve diğer ülkelerde belirlenen emisyon faktörü formüllerinin bir yerüstü maden modeli üzerinde ortaya koyduğu tahmini emisyon miktarları bu çalışma kapsamında karşılaştırılmış ve Türkiye için hesaplanan emisyon değerlerinin diğer ülkelere göre önemli derecede farklılık gösterdiği belirlenmiştir. Ayrıca, belirlenen bu değerler üzerinde hava kalitesi modellemesi yapılmış ve yer seviyesi konsantrasyonlarının dağılımları sınır değerler açısından değerlendirilmiştir.

Abstract:
Surface mining operations generally comprise of extracting and processing. Since dust emissions released from mining activities have an actual or potential risk to environment, health and operational issues, some precautions in accordance with reasonable control technologies have to be considered during development stage.  Determination of fugitive dust emission amount results from surface mining activities is applied by using emission factors while it is not applicable to measure. Emission factors, characteristic value of relation between the amount of material and fugitive dust emitted into the atmosphere, are specified in accordance with legislation and regulations at national and international scale. Emission factors of fugitive dust in Turkish regulations, presented as a numerical value for "extracting stone, crushing and classification facilities", are used in Environmental Impact Assessment studies of various surface mining operations in Turkey. Since mining activities are quite varied, site specific parameters including produced/processed material properties, mining method, operational/processing activities, climatic conditions should be considered in dust emission calculation, applicable for all mines. Therefore, to present calculation of amount of dust closer to actual emissions, detail research of emission factors covering site specific properties has been made within the scope of this thesis and findings are presented. Comparison and evaluation of emissions which are obtained on a typical quarry model in accordance with legislation in Turkey and different countries has shown that emissions calculated by using Turkish emission factors are significantly different than others. Additionally, air quality modeling is used to evaluate ground level concentrations in terms of limit values.