CHP'nin hükümet programları üzerinden Türkiye'yi okumak (1946-1979)
Reading Turkey through CHP government programs (1946-1979)
Yazar: ZEKİYE SEDA SÖNMEZ
Danışman: PROF. DR. ENGİN BERBER
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations

Özet:
"Türkiye Cumhuriyeti, Osmanlı Devleti'nin devamı mı yoksa yepyeni bir devlet mi" sorusu, bugün de tartışılmaya devam edilmektedir. Bu çalışmada da söz konusu tartışmaya değinilmektedir. Bilindiği üzere Cumhuriyet Halk Partisi, yurttaşı olduğumuz devleti kuran parti olarak, Türkiye Cumhuriyeti tarihinde önemli bir yere sahiptir. Partinin tarihi bir bakıma devletin tarihidir. Partinin sadece kuruluşu sürecinde değil, iktidarı tek başına ve/veya çok partili dönemde elinde tuttuğu sırada izlediği politikalar, çıkardığı kanun ve tüzükler, yaptığı uygulamalar, ülkenin her anlamda gidişatına yön vermiştir. Bu süreci hakkıyla okumak, bir yandan paragrafın başında dile getirilen soruya cevap vermekte, öte yandan yeni devletin kuruluş felsefesi ve hedeflerinin anlaşılmasına yardımcı olmaktadır. Türk Devrimi'ni silahlı mücadele aşamasında (Kurtuluş) TBMM içinde örgütlenen cemiyetlerin önemli bir kısmı, Mustafa Kemal Paşa önderliğinde "Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti" adı altında birleşmiştir. Silahlı mücadele zaferle sonuçlandıktan sonra, Mustafa Kemal'in girişimiyle ARMHC mensup mebuslarca Halk Fırkası kurulmuştur. Cumhuriyetin ilanında yaklaşık iki ay önce kurulan Fırka, devleti kurma görevini de üstlenmiştir. 1945 yılına kadar siyasi hayatına tek başına devam eden ve adı önce "Cumhuriyet Halk Fırkası" (1924), ardından "Cumhuriyet Halk Partisi'ne" (1935) dönüşen Fırka, 1950 Mayıs'ında 27 yıldır elinde tuttuğu iktidarı Demokrat Parti'ye kaybetmiştir. Gerek tek başına gerekse başka partilerle birlikte kurulan CHP hükümetlerinin; içişleri, dışişleri, milli eğitim, milli savunma, sağlık ve sosyal yardım, adalet, tarım, sanayi, ticaret, bayındırlık ve ulaşım alanındaki çalışmaları hükümet programları, programın TBMM ve Cumhuriyet Senatosu'ndaki görüşmeleri ve uygulama süreci üzerinden değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Bu yapılırken kurulan hükümetlerle eş zamanlı yapılmış parti kurultaylarının CHP Hükümetleri üzerindeki etkisi de sorgulanmıştır.

Abstract:
The question "whether the Republic of Turkey is a continuation of the Ottoman Empire or a brand new state" continues to be debated today. This study also addresses this debate. As is known, the Republican People's Party has an important place in the history of the Republic of Turkey as the party that founded the state of which we are citizens. The history of the party is, in a way, the history of the state. Not only during its foundation, but also during the period when the party held power alone and/or in multiparty rule, the policies it pursued, the laws and by-laws it enacted, and the practices it implemented shaped the course of the country in every sense. A proper reading of this process, on the one hand, answers the question raised at the beginning of this paragraph and, on the other hand, helps to understand the founding philosophy and objectives of the new state. During the armed struggle phase of the Turkish Revolution (Liberation), a significant part of the associations organised within the Grand National Assembly of Turkey (TBMM) united under the leadership of Mustafa Kemal Pasha under the name of "Anatolia and Rumelia Defence of Law Society". After the armed struggle ended in victory, the People's Party was founded by the members of the ARMHC on the initiative of Mustafa Kemal. Founded approximately two months before the proclamation of the Republic, the People's Party also undertook the task of establishing the state. Until 1945, the People's Party continued its political life on its own and its name was changed first to the "Republican People's Faction" (1924) and then to the "Republican People's Party" (1935), but in May 1950, it lost the power it had held for 27 years to the Democrat Party. The activities of the CHP governments, both alone and in collaboration with other parties, in the fields of internal affairs, foreign affairs, national education, national defence, health and social welfare, justice, agriculture, industry, trade, public works and transportation have been evaluated through the government programmes, their debates in the Grand National Assembly of Turkey and the Republican Senate and the implementation process. The impact of the party congresses held simultaneously with the governments on the CHP governments was also questioned.