Koyu yüzlü çizi-kazı bezekli çanak çömlek ışığında Orta Anadolu'da Orta Kalkolitik'e geçiş sorunu
The problem of the Middle Chalcolithic transition in the Central Anatolia in the light of dark faced incised pottery
Yazar: M. OZAN ÖZBUDAK
Danışman: DOÇ. DR. ERHAN BIÇAKÇI
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Tarih Öncesi Arkeolojisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Aksaray-Güzelyurt-Gelveri = Aksaray-Güzelyurt-Gelveri ; Anadolu = Anatolia ; Kalkolitik Dönem = Chalcolithic Period ; Orta Anadolu bölgesi = Central Anatolian region ; Çanak = Pottery ; Çömlek = Pot

Özet:
Koyu yüzlü, çizi-kazı bezemeli çanak çömlek, elli yılı aşkın bir süredir Volkanik Kapadokya Bölgesi'nde yer alan Gelveri yerleşmesinden bilinmektedir. Daha önceki yıllara dayanan araştırmalarda yerleşme, Son Kalkolitik ve Prof. Ufuk Esin'in 1990'ların başında gerçekleştirdiği çalışmalarla Orta Kalkolitik'e tarihlendirilmiştir. Bölgede son on yılda gerçekleştirilen ve aralarında Gelveri sondajlarının da bulunduğu yeni araştırmalar ve devam eden kazılar, MÖ 6. binyılın ilk yarısına tarihleyebilinecek kronokültürel yapıyı gözler önüne sermektedir. Tepecik-Çiftlik'in 4 ayrı yerleşim evresinden izleyebildiğimiz Kalkolitik 2. tabakası, bölgenin geçirdiği sosyo-ekonomik yapının çanak çömlekler üzerinden okunmasını mümkün kıldığı kadar, Gelveri Kültürü'nün tanımlayıcı ögesi olan çizi, kazı ve nokta bezemeli çanak çömleğin Neolitik devamlılığa sahip bir yerleşmede geçirdiği aşamaları da gözler önüne sermektedir. Söz konusu tabakanın evrelerinin tanımlanması ve daha sonraki aşamada Orta Anadolu ile ilişkili bölgelerle beraber ele alınmasıyla İlk Kalkolitik Dönem'in krono-kültürel yapısı daha iyi etüt edilebilir hale gelmiş ve çizi, kazı ve noktalama bezemelerin Orta Kalkolitik Dönem'den daha öncesine dayanan kültürel bağları ortaya konulmuştur. Yerleşmenin Kalkolitik tabakasının son evresi kültürel anlamda gerçek bir kesintinin varlığını işaret etmektedir. Bu evredeki kültürel göstergeler, kabaca MÖ 5500'le beraber Anadolu'nun genelinde görülen kökten bir değişimi işaret etmektedir.



Anahtar Kelimeler: Orta Anadolu, Kalkolitik Dönem, Gelveri, Tepecik-Çiftlik,çanak çömlek, çizi-kazı ve nokta bezeme.

Abstract:
Since over fifty years, dark faced incised pottery is known from Gelveri, a settlement which was situated in the region namely "Volcanic Cappadocia". Previously, the site had been dated different time periods within several researches and finally in the light of the current studies which reveal Northwestern ties based on the distribution area of the incised pottery assemblages, the settlement was dated to Middle Chalcolithic Period. New archeological researches emerged in past decade in the region, including Gelveri short-term excavations and general chronological framework became clearer with the help of continuous works at Tepecik-Çiftlik and Köşk Höyük. Especially Tepecik-Çiftlik's last occupation levels (Level 2) and its 4 different occupation phases both reveals new socio-economic aspects of pottery repertoire and Neolithic origins of incised pottery examples were formerly ignored in archaeological debates. Relevant occupation phases not only helps to reconstruct Volcanic Cappadocian chronological framework but also demonstrates cultural ties established with other regions especially Central Anatolian steppes. The last occupation phase also points out similar changing tendencies in other parts of Anatolia which usually called "cultural interruption" or Middle Chalcolithic in other sense.


Keywords: Central Anatolia, Chalcolithic Period, Gelveri, Tepecik-Çiftlik, pottery,incised decoration