Foça özel çevre koruma bölgesinde Akdeniz keşiş foku (Monachus monachus) mevcut durumu
Current status of Mediterranean monk seal (Monachus monachus) in Foca special environmental protection area
Yazar: EZGİ SAYDAM
Danışman: DOÇ. DR. HARUN GÜÇLÜSOY
Dokuz Eylül Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Canlı Deniz Kaynakları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Biyoloji = Biology ; Deniz Bilimleri = Marine Science
Dizin: Akdeniz foku = Mediterranean seal ; Monachus monachus = Monachus monachus

Özet:
Bu çalışma, 2013 ile 2016 yıllarında Foça ÖÇK Bölgesi sınırları içerisinde Akdeniz keşiş foku (Monachus monachus)'nun mevcudiyeti, alan kullanımı ve balıkçılıkla etkileşimini ortaya koymak üzere alandaki balıkçı ve deniz turizmcilerinden fok gözlem kayıtlarının toplanması ve Sualtı Araştırmaları Derneği – Akdeniz Foku Araştırma Grubu (SAD-AFAG) tarafından bölgeye yerleştirilmiş olan kamera tuzak görüntülerinin değerlendirilmesi ile gerçekleştirilmiştir.
Anket çalışmasından elde edilen sonuçlara göre, 2015-2016 yıllarına dair verilerin toplandığı saha çalışmalarında toplam 92 fok gözlem kaydına ulaşılmıştır. 2015 yılına dair gözlem kayıtları Ocak ve Şubat ayları hariç diğer tüm aylarda mevcuttur. 2016 yılına dair anket verileri ise tez çalışmasının sona erdirilmesi nedeniyle Haziran ayına kadar toplanabilmiştir. Bunun yanı sıra, fok gözlemleri, Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı uygulayıcı ortaklığında Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü'nce yürütülmüş olan Türkiye'nin Deniz ve Kıyı Alanlarının Güçlendirilmesi Projesi'nce 4.4.2013 ile 28.04.2014 tarihleri arasında 2013-2014 fok gözlem kayıtlarının toplandığı saha çalışmalarında ise 109 gözlem kaydı elde edilmiştir. 2013 yılına ait fok gözlem kayıtları Ocak ayı hariç diğer tüm aylardan sağlanmıştır. 2014 yılına ait fok gözlem kayıtları Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim ve Aralık ayları hariç diğer tüm aylardan elde edilmiştir.
Alanda faaliyet gösteren hedef kitleden elde edilen gözlem verileri karşılaştırılmış, çalışma sahası içinde Akdeniz fokunun gözlem sıklığı yeniden değerlendirilmiştir. Bunun için, Akdeniz keşiş foku izleme çalışmaları için oluşturulmuş olan Coğrafi Bilgi Sistemi'nde daha önce yapılmış olan araştırmalarda kullanılan aynı veri girme-değerlendirme formatı ve grid sistemi (Kaboğlu, 2007) benimsenmiştir ve ortak olan çalışma sahasında, aynı veri tipi kullanılarak varılan sonuçlar ile daha önceki çalışmalarda elde edilenler karşılaştırılmıştır. Bu karşılaştırmalar sonucunda tür gözlem yoğunluğunun gözlendiği noktaların çoğu diğer yıllarla ortak olmakla birlikte, yalnızca belli bölgelerde farklılığa rastlanmıştır. Aynı zamanda, 2013-2014 ile 2015-2016 yılları verileri kullanılarak yapılan "eşlenik örneklem t-testi" istatistiki değerlendirmeleri sonucunda, aylara ve mevsimlere göre alanın tür tarafından kullanım durumunda bir değişiklik olmadığı ortaya koyulmuştur. 
Bunun yanı sıra, SAD-AFAG tarafından 2013 ile 2014 yılları arasında Foça ÖÇK Bölgesi'nde kurulan kamera tuzakların verileri tez kapsamında incelenmiş ve türe dair bir gözlem verisi elde edilemediği saptanmıştır.

Abstract:
This study was conducted by collecting seal sighting records from fishermen and marine tourism professionals of the area and by the assessment of footage captured by camera traps that were placed in monk seal caves in the area by the Underwater Research Society – Mediterranean Monk Seal Research Group (SAD-AFAG) between  2013 and  2016, in order to reveal the presence  of the Mediterranean monk seals (Monachus monachus), their usage of the field and their interaction with fisheries in the Foça Special Environmental Protection Area.
According to the results obtained from the survey study, a total of 92 monk seal sighting  records were gathered  during the field work in which the data belonging to the years 2015 and 2016 were collected. The sighting records belonging to the year 2015 are present for all months except January and February. Because the survey study ended, data from the questionnaire belonging to 2016 could only be collected until June in this year. In addition to this, 109 monk seal sighting records were collected in the field works of the Strengthening the System of Marine and Coastal Protected Areas of Turkey which was carried on by the General Directorate for Protection of Natural Assets with the executive partnership of United Nations Development Programme between 04.04.2013 and 28.04.2014. Monk seal sighting records were obtained in every month in 2013, with the exception of January, and the remaining months of 2014, except July, August, September, October and December.
The sighting data obtained from the target group being active in the area were compared and the incidence of observing the Mediterranean monk seals within the study field is re-evaluated. In order to accomplish this, the same data input-assessment format and the same grid system that were used in the Geographic Information System (GIS) that was established for the previous research (Kaboğlu, 2007) for the monitoring of the Mediterranean monk seals were adopted, and the results obtained in the common study field were compared with the previous results by using the same data types. As a result of these comparisons, although the majority of the places of concentrated observations for the species are similar to the previous years, there are some differences in only specific areas. Concurrently, as a result of the statistical evaluations that were made by using "paired sample t-test" it was revealed that there is no difference in the monthly or seasonal usage of the field by the species.
Besides, the footage obtained from the camera traps that were installed in the monk seal caves of the Foça Special Environmental Protection Area by SAD-AFAG between the 2013 and 2014 were analyzed in the context of the thesis, and it was also confirmed that no cave use data belonging to the species could be obtained.