Ortaöğretim öğrencilerinin öğrenilmiş güçlülükleri ve aile içi ilişkileri
Relationship between the learned resourcefulness and psychological relationship patterns within family of high school students
Yazar: YEMLİHA COŞKUN
Danışman: PROF. DR. BETÜL AYDIN
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
Bu araştırmada, ortaöğretim öğrencilerinin öğrenilmiş güçlülükleri ile aile içipsikolojik ilişki örüntüleri arasındaki ilişki ve aile içi psikolojik ilişki örüntülerininöğrenilmiş güçlülüklerini yordayıcılığının belirlenmesi amaçlanmıştır. Bununlabirlikte, ortaöğretim öğrencilerinin öğrenilmiş güçlülük düzeylerinin okul türüne,sınıf seviyesine, cinsiyet değişkenine, anne-baba eğitim düzeyine, kardeş sayısına veaile işlevlerinin sağlıklılık durumuna göre farklılıklaşıp, farklılaşmadığıincelenmiştir.Araştırmanın evrenini, 2006-2007 öğretim yılında stanbul ili Anadolu yakasındaeğitim veren, resmi ve özel lise 10 ve 11. sınıflarında okumakta olan öğrencileroluşturmaktadır.Araştırmanın örnekleminin belirlenmesinde, 2006-2007 öğretim yılında stanbul iliAnadolu yakasındaki 6 ilçede, resmi ve özel liselerden oranlı küme örneklemeyöntemiyle random (tesadüfi) olarak yapılan okul seçimleri sonucunda altısı özel,altısı devlet olmak üzere 12 okul belirlenmiştir. Bu okullardan random olarak seçilenve araştırma kapsamına alınan 738 öğrencinin 357' si kız olup, 381' i ise erkektir.Araştırmada veri toplama aracı olarak, öğrencilerin sosyo-demografik özelliklerihakkında bilgi toplamak için araştırmacı tarafından geliştirilmiş `Kişisel BilgiFormu' ile birlikte `Rosenbaum Öğrenilmiş Güçlülük Ölçeği' (Rosenbaum, 1980) ve`Aile Değerlendirme Ölçeği' (Epstein, Bolwin ve Bishop, 1983) kullanılmıştır.SPSS 11.5 istatistik paket programının kullanıldığı veri analizinde, öğrencilerindemografik özelliklerinin frekans ve yüzde dağılımlarının yanı sıra öğrenilmişgüçlülük ve aile içi psikolojik ilişki örüntüleri alt boyut puanlarının aritmetikortalama ve standart sapmaları belirlenmiş daha sonra öğrenilmiş güçlülükleri ilealgılanan aile içi psikolojik ilişki örüntülerinin ilişkisini belirlemek üzere `PearsonKorelasyon Katsayısı', öğrencilerin algılanan aile içi psikolojik ilişki örüntülerinin,öğrenilmiş güçlülüklerini yordayıcılığını belirlemek üzere `Çoklu Regresyon'tekniği, öğrencilerin öğrenilmiş güçlülüklerinin okul türü, sınıf seviyesi, cinsiyet veaile işlevlerinin sağlıklılık durumuna göre farklılaşıp, farklılaşmadığını belirlemeküzere `Bağımsız Grup t-testi' ve öğrencilerin öğrenilmiş güçlülüklerinin anne-babaeğitim düzeyi ve kardeş sayısına göre farklılaşıp farklılaşmadığını belirlemek üzere`Tek Yönlü Varyans Analizi' (ANOVA) tekniği kullanılmıştır. Grup ortalamalarınınanlamlı olduğu durumlarda(p<.05), homojen dağılımlarda farklılıkların kaynağınıbulmak için ise `Scheffe' tekniği kullanılmıştır.Araştırma sonucunda, orta öğretim öğrencilerin öğrenilmiş güçlülükleri ile aileilişkileri arasında anlamlı düzeyde bir ilişkinin var olduğu, bunun yanısıra aileilişkileri alt boyutlarından, iletişim, roller ve davranış kontrolü'nün öğrencilerinöğrenilmiş güçlülüklerinin anlamlı yordamcısı olduğu görülmüştür. Diğer yandandevlet okulunda okuyan öğrencilerin öğrenilmiş güçlülüğü, özel okulda okuyanöğrencilerden; kız öğrencilerin öğrenilmiş güçlülüğü, erkek öğrencilerden; anneleriilköğretim mezunu olan öğrencilerin öğrenilmiş güçlülüklerinin, anneleri ortaöğretimve yüksek öğretim mezunu olan öğrencilerden; babaları okul mezunu olmayan veilköğretim mezunu olan öğrencilerin öğrenilmiş güçlülüklerinin, babaları yükseköğretim mezunu olan öğrencilerden daha yüksek olduğu belirlenmiş, kardeş sayısınınöğrencilerinin öğrenilmiş güçlülüklerinde bir farklılaşmaya neden olmadığıgörülmüştür.Ayrıca, aile ilişkileri alt boyutları (sorun çözme, iletişim, roller, duygusal tepkiverebilme, duygusal katılım, davranış kontrolü, genel işlevler) işlevleri sağlıklı olanöğrencilerin öğrenilmiş güçlülüğünün, aile ilişkileri işlevleri sağlıklı olmayanöğrencilerin öğrenilmiş güçlülüklerinden daha yüksek olduğu bulunmuştur.

Abstract:
In this research, it is aimed to determine the relationship between the learnedresourcefulness and psychological relationship patterns within family of high schoolstudents, defining the learned resourcefulness prediction of psychological relationpatterns within the family. Besides, it is inquired whether the learned resourcefulnesslevel of high school students differentiate according to the type of school, level ofclass, gender variable, education level of parents, number of sisters and brothers, andthe healtiness of family functions.The population comprises the students of 10 th and 11 th classes of private and stateschools educating in the Anatolian side of stanbul in the academic year of 2006-2007. Using random sampling method, 12 schools (6 of them are public, 6 of themare private school) selected for the study. 738 students from these schools weredetermined by randomly. 357 of them are females, 381 of them are males.The questionnaire which is developed by the researcher to collect information aboutsociodemographic features of the students, `Rosenbaum?s Learned ResourcefulnessSchedule (Rosenbaum, 1980)?, `McMaster Family Assessment Device (Epstein,Bolwin ve Bishop, 1983)? are used as the type of this survey study.The row data analyses are evaluated by using `SPSS 11.5 For Windows? packageprogramme in computer. Besides descriptive statistical analysis, Multiple LinearRegression, ndependent Samples t-test and One-Way ANOVA are used for thestatistical analysis of the study. Scheffe applied in condition that group averages(p<.05) are significant among the groups which have significant differences aredetermined.The results of this study show that there is significant correlation between learnedresourcefulness of the high school students and their psychological relationshippatterns within family. Also, communication, roles and behavior control thesubscales of psychological relationship patterns within family, predict learnedresourcefullness of the students significantly. Besides, the learned resourcefulnessscores of the students of the public schools are higher than private school?; thelearned resourcefulness scores of the female students are higher than the malestudents?; the learned resourcefullness scores of the students? whose mothersgraduated from primary school are higher than the students? whose mothersgraduated from high school and university; the learned resourcefulness scores of thestudents whose fathers not graduated any school and graduated from primary schoolare higher than significantly the students? whose fathers graduated universitygraduated. But, there isn?t a significant difference at the learned resourcefulnessdepended on the number of siblings.According to subscales of psychological relationship patterns within family(communication, roles, affective responsiveness, affective involvement, behaviorcontrol, general functions), the learned resourcefulness scores of the students whosefamily functions health are higher than the students? whose family functions areunhealthy.