Kronik Hepatit B'de osteoporoz ve etki eden faktörler
Osteoporosis and affecting factors in chronic Hepatitis B
Yazar: MUSTAFA HATİPOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. ENVER ÜÇBİLEK
Mersin Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Gastroenteroloji = Gastroenterology
Dizin: Hepatit = Hepatitis ; Hepatit B = Hepatitis B ; Kemik dansitesi = Bone density ; Kemik hastalıkları = Bone diseases ; Kemik hastalıkları-metabolik = Bone diseases-metabolic ; Osteoporoz = Osteoporosis

Özet:
Hepatit B virüs (HBV) enfeksiyonu akut hepatit, kronik hepatit, siroz ve 
hepatosellüler kanser olmak üzere karaciğer ile ilişkili morbidite ve mortalitenin 
en önemli sebeplerinden biridir. Siroz olsun veya olmasın, karaciğer 
hastalıklarında metabolik kemik hastalıkları ortaya çıkmaktadır. Çalışmamızda 
kronik hepatit B (KHB) ile takip edilen hastalarda osteoporoz ve buna etki eden 
faktörleri değerlendirmeyi amaçladık.
Eylül 2019-Kasım 2020 tarihleri arasında Mersin Üniversitesi Tıp 
Fakültesi Hastanesi Gastroenteroloji Polikliniğine başvuran Kronik Hepatit B 
tanısı ile takip edilen 18-80 yaş aralığında, kantitatif bilgisayarlı tomografi ile
lomber (L) 2-4 vertebralardan ölçülen kemik mineral yoğunluğu (KMY) değerleri
olan 250 hasta retrospektif olarak incelendi. KMY skorlarına göre kemik 
yoğunluğu normal, osteopeni ve osteoporoz grupları oluşturuldu. Hastaların
yaş, cinsiyet, antiviral ilaç kullanımı, vücut kitle indeksi, sigara ve alkol kullanımı, 
siroz varlığı ve şiddeti, kemik yoğunluğuna etki eden ilaç kullanımı ve
laboratuvar değerleri kaydedilerek gruplar arasında karşılaştırıldı.
Osteoporoz grubundaki hastaların yaş ortalaması, normal KMY ve 
osteopeni gruplarındaki hastaların yaş ortalamasına göre istatistiksel olarak 
anlamlı şekilde daha düşük olduğu saptanmıştır (p=0,0001). Osteoporoz 
grubundaki kadın oranı, KMY normal ve osteopeni gruplarındaki kadın 
oranlarına göre istatistik olarak anlamlı daha yüksek olduğu saptanmıştır 
(p=0,046). Osteopeni ve osteoporoz gruplarında; ek sistemik hastalıklar
(diyabetes mellitus (DM), hipertansiyon (HT), kronik böbrek yetmezliği (KBY), 
koroner arter hastalığı (KAH), hiperlipidemi (HL)) ve kemik mineral yoğunluğuna 
etki eden ilaç kullanımı (proton pompa inhibitörleri, glitazon, furosemid, 
varfarin), KMY normal olan gruba göre istatistiksel olarak anlamlı derecede
yüksek çıkmıştır. Siroz hastalarında osteopeni ve osteoporoz daha fazla oranda 
görülmektedir (p=0,049), fakat sirozun şiddeti ile osteopeni/osteoporoz arasında
istatistiksel anlamlı bir ilişki saptanmamıştır (p=0,072). Antiviral ilaç kullanımının 
osteopeni ve/veya osteoporoz gelişimini etkilemediği ve gruplar arasında vücut 
6
kitle indeksi, sigara kullanımı ve alkol kullanımının istatistiksel açıdan anlamlı 
fark oluşturmadığı saptanmıştır (p>0,05).
Çalışma grubumuzda siroz gelişmiş KHB hastalarında hem osteopeni 
hem de osteoporoz insidansının arttığı görülmüştür. KHB'de saptanan
osteoporozun daha genç hastalarda gözlenmekle beraber kadın cinsiyeti daha 
yüksek oranda etkilediği görülmüştür. İlaçsız takip edilen ve/veya antiviral 
(tenofovir disoproksil fumarat ve entekavir) kullanan hastalarda 
osteopeni/osteoporoz gelişme oranında fark olmadığı saptanmıştır. Kronik 
hepatit B hastalarının hem siroza ilerleme hem de osteoporoz gelişimi 
açısından erken yaşta periyodik aralıklarla takip edilmesinin osteoporoz 
insidansını azaltabileceği düşünülmektedir.
 
Anahtar Kelimeler: Kronik hepatit B, Kemik Mineral Yoğunluğu, Osteopeni, 
Osteoporoz

Abstract:
Hepatitis B virus (HBV) infection is one of the most important causes of 
liver-related morbidity and mortality, including acute hepatitis, chronic hepatitis, 
cirrhosis and hepatocellular cancer. Metabolic bone diseases occur in liver 
diseases with or without cirrhosis. In our study, we aimed to evaluate 
osteoporosis and the factors affecting it in patients followed up with chronic 
hepatitis B (CHB).
250 patients with bone mineral density (BMD) measured from the lumbar 
2-4 vertebrae by quantitative computed tomography, aged 18-80, who were 
followed up with the diagnosis of chronic hepatitis B and followed up at the 
Gastroenterology Outpatient Clinic of Mersin University Medical Faculty 
Hospital between September 2019 and November 2020 were retrospectively 
analysed. Bone density-normal, osteopenia and osteoporosis groups were 
formed according to BMD scores. Age, gender, antiviral drug use, body mass 
index, smoking and alcohol use, presence and severity of cirrhosis, use of 
drugs affecting bone density, and laboratory values of the patients were 
recorded and compared between the groups.
The mean age of the patients in the osteoporosis group was found to be 
statistically significantly lower than the mean age of the patients in the normal
BMD and osteopenia groups (p=0,0001). The ratio of female in the osteoporosis 
group was found to be statistically significantly higher than the ratio of women in 
the normal BMD and osteopenia groups (p=0,046). In osteopenia and 
osteoporosis groups, additional systemic diseases (diabetes mellitus (DM), 
hypertension (HT), chronic kidney failure (CKD), coronary artery disease (CAD), 
hyperlipidaemia (HL)) and the use of drugs that affect bone mineral density 
(proton pump inhibitors, glitazone, furosemide, warfarin) was statistically 
significantly higher than the BMD-normal group. Osteopenia and osteoporosis 
are seen more frequently in patients with cirrhosis (p=0.049), but no statistically 
significant correlation was found between the severity of cirrhosis and 
osteopenia/osteoporosis (p=0,072). It was determined that the use of antiviral 
drugs did not affect the development of osteopenia and/or osteoporosis, and 
8
there was no statistically significant difference between the groups in body 
mass index, smoking and alcohol use (p>0,05).
In conclusion, it was observed that the incidence of both osteopenia and 
osteoporosis increased in CHB patients with cirrhosis in our study group. 
Although osteoporosis detected in CHB is observed in younger patients, it has 
been observed that it affects female gender at a higher rate. There was no 
difference in the rate of development of osteopenia/osteoporosis in patients who 
were followed up without medication and/or using antiviral (tenofovir disoproxil 
fumarate and entecavir). It is thought that periodic follow-up of chronic hepatitis 
B patients at an early age in terms of both progression to cirrhosis and 
development of osteoporosis may reduce the incidence of osteoporosis. 
 
Keywords: Chronic hepatitis B, Bone Mineral Density, Osteopenia, 
Osteoporosis