Maden ve cevher hazırlama tesislerinde maliyetlerin kontrolü-düşürülmesi ve bir uygulama
Cost control and reduction in mines and mineral processing plants
Yazar: HASAN KAYNAR
Danışman: PROF.DR. GÜVEN ÖNAL
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü
Derece: Yüksek Lisans, 2000
Konu: Maden Mühendisliği ve Madencilik = Mining Engineering and Mining
Dizin: Bakır = Copper ; Cevher hazırlama = Mineral processing ; Flotasyon = Flotation ; Maliyet = Cost

Özet:
ÖZET 'Maden ve Cevher Hazırlama Tesislerinde Maliyetlerin Kontrolü ve Düşürülmesi' konulu yüksek lisans tez çalışmasında KBİ Murgul İşletme Müdürlüğü model olarak seçilerek incelenmiştir. Öncelikle işletme hakkında genel bilgiler verilerek, organizasyon yapışma bağlı olarak birimler bazında teknik durum tespiti yapılmış ve maliyetleri yurtdışından seçilen benzer bir işletme ile karşılaştırılarak maliyetlerin düşürülmesine yönelik öneriler getirilmiştir. Teknik durumun tespiti amacıyla açık ocak maden işletmesinde yapılan çalışmalarda kazıcı, yükleyici ve taşıyıcıların yaklaşık %30 verimle çalıştığı ve cevher üretiminde motorin tüketiminin 0,59 İt/ ton olduğu görülmüştür. Kırma devresinde ise; elektrik tüketiminin 1,2-2 kWh/ ton, fiili kapasitenin 300-400 ton/ h aralığında değiştiği ve duruşların %32'sinin arızadan, %28'inin cevher beklemeden kaynaklandığı tespit edilmiştir. Öğütme devresinde ise; kapasitenin 134-150 ton/ h, çalışma veriminin ise %70-94 aralığında değiştiği ve en büyük duruş nedeninin %32 ile elektrik kesintisinden kaynaklandığı tespit edilmiştir. Ayrıca öğütme ve onu izleyen zenginleştirme devreleri için gereken suyun sağlanmasında kullanılan su pompalarının aylık elektrik tüketiminin mevsimine göre 21.000 ile 2.000.000 kWh arasında değiştiği tespit edilmiştir. Flotasyon devrelerinde ise, toplu sülfür ve bakır flotasyon devrelerindeki birim malzeme tüketimi incelenmiştir. Buna göre; kireç tüketiminin 826-1.163 gram/ ton, kollektör tüketiminin 14-42 gram/ ton, köpürtücü tüketiminin 4-25 gram/ ton ve flotasyon tesisi genelinde elektrik tüketiminin 1 8-3 1 kWh/ cevher ton aralığında olduğu tespit edilmiştir. Yardımcı işler biriminin incelenmesinde, iş makinalarında kullanılan lastiklere kaplama yapılarak lastik çalışma ömrünün 1.500 km. 'in üzerine çıkarılabileceği görülmüştür. Bir işletmenin üretim maliyetlerini teknoloji düzeyi kadar girdi maliyetleri de direkt olarak etkilemektedir. Bu yüzden, işletmenin maliyetlerinin benzer işletme olan Endonezya Grasberg İşletmesinin maliyetleri ile karşılaştırılmasında öncelikle girdi maliyetlerindeki farklılıklar ortaya konmuştur. Birim elektrik maliyeti Murgul' da viii0,25 $/ kwh olup Grasberg'den yaklaşık 3,4 kat, motorin maliyeti 0,75 $/ litre olup 3,3 kat ve işçilik maliyeti 46,5 $/ gün olup 6 kat daha pahalıdır. Tüm bu veriler ışığında cevher tonu başına maden ve zenginleştirme maliyeti Murgul İşletmesinde 12,73 $ iken Grasberg İşletmesinde 7.74 $ olduğu tespit edilmiştir. Murgul İşletmesi %0,90 Cu tenörlü cevheri %86,85 metal kurtarma randımanıyla zenginleştirip, %23 Cu tenörlü konsantre haline getirerek gemi ambarına teslimini 329,75 $/ ton'a mal etmektedir. Grasberg İşletmesi ise yaklaşık %1,22 Cu tenörlü cevheri %86,9 metal kurtarma randımanıyla zenginleştirip, % 36 Cu tenörlü konsantre haline getirerek gemi ambarına teslimini 111$/ ton'a mal etmektedir. s Çalışmanın son bölümünde ise K.B.İ. Murgul İşletmesinin maliyetlerinin düşürülmesine yönelik işletme genelinde ve operasyon bazında öneriler getirilmiştir. ıx

Abstract:
SUMMARY K.B.I. Murgul Enterprise Administration was selected as a model in the thesis of Master of Science which is entitled as 'Cost Control and Reduction in Mines and Mineral Processing Plants'. Initially, general knowledge about Enterprise was given. Department based technical conditions were determined depending on organisation structure. By comparing costs with a similar enterprise selected from a foreign country suggestions were made for cost reduction. The studies performed at the open pit mine for determination of technical conditions showed that excavators, loaders and trucks are running at 30% efficiency and fuel consumptions are 0,59 It/ ton in the ore production. In the crushing process, electricity consumption was 1,2-2 kwh/ ton and output varied between 300 and 400 ton/ h, and it was found that breakdowns and ore waiting period were the responsible causes of halting of the process in 32% and 28% of events respectively. In the grinding process, it was determined that output is 134-150 ton/ h and efficiency varies from 70% to 94% and the main reason of process halting was electricity cut off by 32%. Monthly electricity consumption of water pumps which are providing water for grinding and concentration process ranged between 21.000 - 2.000.000 kwh depending on the seasons. In the flotation process, unit material consumption was investigated during the bulk and copper flotation process. According to this; lime consumption is 826-1.163 gram/ ton, collector consumption is 14-42 gram/ ton, frother consumption is 4-25 gram/ ton and general flotation plant electricity consumption is 18-31 kwh/ ore ton. Investigation of the subsidiary units revealed that life of the tires which are used by machines in the open pit mine can be increased to over 1.500 km by coating the tires. The input costs have direct influences on the production cost of an enterprise as has the technological status. Because of that, firstly differences of the cost inputs were determined by comparing costs of the Murgul Enterprise with a similar enterpriseGrasberg Enterprise, Indonesia. Unit electricty cost is 0,25 $/ kwh in Murgul which is 3,4 times expensive than Grasberg, unit diesel cost is 0,75 $/ liter in Murgul and it is 3,3 times expensive and unit labor cost is 46,5 $/ day in Murgul and it is 6 times expensive than Grasberg. Under the light of all these data, mine and concentration cost is 12,73 $ per ore ton in Murgul, while it is 7,74 $ per ore ton in Grasberg Enterprise. The Murgul Enterprise yields concentrate assaying 23% Cu with 86,85% copper recovery from 0,9% Cu ore grade, and the cost of the concentrate at board on vessel is 329,75 $/ton. On the other side, The Grasberg Enterprise yields concentrate assaying 36% Cu with 86,9% copper recovery from 1,22% Cu ore grade, and concentrate unit cost at board on vessel is 1 1 1 $/ ton. At the end of the study, suggestions are made to reduce costs at the enterprise generally and at process specifically. XI