DP500 ve DP600 sac malzemelerin derin çekilebilirliğinin incelenmesi
Investigation of deep drawbility of DP500 and DP600 sheet metals
Yazar: ERHAN KARA
Danışman: YRD. DOÇ. ÇETİN KARATAŞ
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Makine Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Teknik Eğitim = Technical Education

Özet:
Otomotiv sektöründe, güvenliğinin ön planda olduğu bölgelerde kullanılan kalın sac malzemeler yerini ince ve daha dayanıklı yüksek mukavemetli saclara bırakmaktadır.Çekme kalıplarında dişi kalıp kavis yarıçapı, zımba kavis yarıçapı, zımba ilerleme hızı ve yağlama üretilen parçanın kalitesini etkileyen önemli kalıp parametreleridir.Bu tez çalışmasının amacı, yüksek mukavemetli sacların şekillendirmesinde uygun kalıp parametrelerini kalıpların imalinden önce belirlemek, bu parametreleri kullanarak doğru kalıpların tasarımını, imalatını ve istenilen kalitede parça üretimini ekonomik olarak gerçekleştirmektir.Bu çalışmada; derin çekme kalıplarında çekmeyi etkileyen parametreler deneysel olarak incelenmiştir. Deneysel çalışmalar, 0,9 mm kalınlığında, DP500 ve DP600 kalite yüksek mukavemetli sac malzemeden çekilen numunelerle gerçekleştirilmiştir. Deneylerin tamamı Hounsfield marka çekme basma test cihazında yapılmıştır. Dişi kalıp kavis yarıçapı (2,3,4 ve 6 mm), zımba kavis yarıçapı (2,3,4 ve 6 mm), zımba ilerleme hızı (60, 150, 250 ve 350 mm/dk) ve yağlama (yağsız, strec film ve mineral yağlayıcı) parametrelerinin çekme işlemine etkileri incelenmiştir. Bu parametrelere bağlı olarak deney numunelerinde meydana gelen yırtılma, sac kalınlığı incelmesi, kalıplama kuvveti, parça yüksekliği ve kulak oluşumu incelenmiştir. Küçük kalıp kavis değerlerinde saç malzemenin yırtıldığı, çekme hızı, kalıp kavislerinin artışı ve yağlayıcı seçimine bağlı olarak kalıplama kuvvetinde azalmalar meydana gelmiştir. Strec film kullanılarak yapılan deneylerde en düşük kalıplama kuvveti elde edilmiş ve parça kalınlığındaki değişimler azalmıştır. Kalıp kavis yarıçaplarının artması ile parçanın kavislerinde, yan duvarlarında incelmeler ve parçanın üst kısmında kalınlaşmalar artmıştır.

Abstract:
In automotive sector, thick steel sheets were used for the high security components. However, these components are replaced by the use of thinner but high strength materials.Drawing die radius, punch radius, punch velocity and lubrication are the most important die parameters that effect the quality of the produced cups.The goal of this thesis is to determine the suitable die parameters which are used to shape the high strength steels before die production. Therefore, it is expected to produce proper dies with these parameters and get cups with desired production quality.The parameters affecting the deep drawing process have been experimentally investigated in this work. At experimental studies, cylindrically deep drawing processes were carried out by using different parameters. The experiments were applied to DP500 and DP600 quality high strength sheets of 0.9 mm thick. All tests were realized by using Hounsfield tension-compression test device. Effects of die radius (2,3,4 and 6 mm), punch radius (2,3,4 and 6 mm), punch velocity (60, 150, 250 and 350 mm/min) and lubrication (without lubricant, stretch film and mineral oil) parameters on drawing process were investigated. It was analyzed that wrecking, sheet thinning, molding forces, cup height and earring in samples. It was observed that the sheet material was wrecked in small die radius. Furthermore, it was observed that molding force decreased with increasing the punch velocity and die radius. The same relationship was determined when the present lubricant is replaced with other oil. The smallest molding force was obtained and it is observed that the sheet thicknesses changed also while a thin film used as lubricant. And also, it was obtained that sheet thicknesses changed with changing die radius.