Türkiye'de aile hekimliği anabilim dalları ve kliniklerinde yapılmış olan sigara ile ilgili tezlerin içerik analizi
Content analysis of smoking-related thesis made in family medicine departments and clinics in Türkiye
Yazar: ADEM ALEM BİRKAN
Danışman: DOÇ. DR. İSMAİL KASIM
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Bilkent Şehir Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Sigara dumanı kirliliği = Tobacco smoke pollution ; Sigara içme = Smoking ; Sigarayı bırakma = Smoking cessation

Özet:
Giriş: Sigara kullanımı insanları bireysel olarak etkiliyor olsada, toplumları
da sağlık ekonomik sosyo-kültürel açıdan etkiler.Sigara kullanımı ile oluşan
hastalıklar kişisel mortalite ve morbiditeye sebebiyet verebildiği gibi ekonomik ve
toplumsal içerikli sıkıntılara sebep olabilen ülkesel boyutta sorunlar
oluşturabilmektedir. Türkiyede 1980 yılından itibaren Aile Hekimliği Uzmanlığı
eğitimleri etkili bir şekilde verilmesiyle sigaranın yarattığı durumlar ve oluşturduğu
hastalıkların teşhis ve tedavilerinde başarılı yaklaşımlar da artmaya
başlamıştır.Çalışmamızda Türkiyede Aile Hekimliği kliniklerinde sigara ile ilgili
yapılmış olan tezlerin içerik analizini ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır.
Gereç ve Yöntemler: Bu araştırmada kalitatif araştırma yöntemlerinden biri
olan içerik analizi kullanılmıştır.1-30 Eylül 2022 tarihinde dijital ortamda YÖK Ulusal
Tez Merkezi veri tabanının ana sayfasında tarama terimine''sigara''yazılarak tez türü
kısmını''Tıpta Uzmanlık''yazılıp,izin durumu''tümü''seçilerek tarama
yaıldığında4737 sayıda tez yapılmış olduğu saptandı. Fakat bu tezlerin bir Tıp branşına
spesifik olmayıp ÇocukSağlığı ve Hastalıkları, Halk Sağlığı, Aile Hekimliği, İç
Hastalıkları, Kadın Doğum Hastalıkları, Psikiyatri, Göğüs Hastalıkları ve birkaç branşı
kapsamaktaydı. Bizim araştırmamızda da arama arama çubuğuna Aile Hekimliği
yayılmış ve süre olarak da 2000-2022 tarihleri olarak daraltıldığında ve sadece Aile
Hekimliği klinikleri ile ilişkili olan tezler seçildiğinde 305 teze ulaşılmıştır. Bu tezler;
yazım yılı, yazarın cinsiyeti, danışmanın akademik unvan ile branşı, araştırmanın
yapıldığı eğitim kurumu ile hangi basamakta yapıldığı, örneklem büyüklüğü ile
grubunun niteliği, kullanılan araştırma yöntemi, yazım dili, erişime açıklık durumu ve
bilimsel yayına dönüştürülme durumuna göre içerik analizine tabii tutulmuştur.
Saptanan bu veriler, Microsoft Office Excel Programı aracılığıyla grafik haline
getirilip analizleri yapılmış ve yorumlamaya gidilmiştir.
Bulgular: Toplamda 305 tez incelenmiş olup; sigara ile ilgili ilk tez yazım
yılının 1978 olduğu, tez yazım yılının 2022 olduğu görülmüştür. 1994, 1997, 1999 ve
x
2002 yıllarında sigara alanında tez yazılmamıştır. En fazla tezin 51 çalışma ile 2021
yılında yapıldığı saptanmıştır.2010 yılından sonra sigara ile ilgili tez yazımının arttığı
ve kadın yazarların erkek yazarlara oranla daha çok çalışma yaptığı; tez
danışmanlarının da en çok Profesör ünvanlı olduğu saptanmıştır. 231 sayıyla da en çok
tezin üniversite hastanelerinde yapıldığı görülmüştür. En fazla örneklem sayısı 10330
kişi ile 2020 tarihinde en az örneklem sayısı da 2011 de yapılan tez ile 35 kişi olarak
bulunmuştur. Sigara ile ilgili Aile hekimliklerinde yapılan tezlerde en çok 101 kişi
(%33) Anket yöntemi kullanılmış olduğu diğer yöntemin ise Tanımlayıcı Kesitsel
olduğu görülmüştür. 305 tezde kullanılan dilin tamamının Türkçe olduğu, %90'ının
erişime açık olduğu görülmüştür. 305 tezden 60 kadarının farklı ortamlarda (dergi,
kongre notları vb) makale olarak yayımlandığı kalanının ise sadece YÖK Ulusal Tez
merkezinde yayımlandığı görülmüştür.
Sonuç: 2000-2020 yılları arasında Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı ve
Kliniklerinde yapılmış olan sigara ile ilgili tezlerin içerik analizi yapılmış ve son
yıllarda sigaraya bağlı mortalite ve morbiditenin artması, tedavilerinin giderek
zorlaşması nedenli sigara kullanımı ve zararlarını ortaya koyan çok fazla tez
yazılmıştır. Araştırma ve eğitim açısından daha teşekküllü olması ve hasta başvurusu
sayısının yüksek olması nedeniyle üniversite hastanelerinde bu tezlerin daha fazla
yapıldığı ikinci sırayı Sağlık Bakanlığı Eğitim ve Araştırma Hastanelerinin alması da
yaptığımız tez konusunun sonuçları olarak bahsedebiliriz. Ayrıca yapılan tezlerinde
kayıt altına alınmaya başlanması 2000'li yıllardan sonra daha fazla gerçekleştiği de
tezimizde ortaya çıkan sonuçlardandır. Çalışmamız bu gibi çalışmalar yapan
araştırmacılar için öneli bir kılavuz olacaktır.

Abstract:
Summary: Introduction: Although smoking affect speople individually, it also
affects societies in terms of health, economic, socio-cultural aspects. Diseases caused
by smoking can cause personal mortality and morbidity, as well as national problem
sthat can cause economic and social problems. With the effective delivery of Family
Medicine Specialist trainings in Turkey since 1980, successful approaches have
beguntoin crease in the diagnosis and treatment of the conditions caused by smoking
and the diseases it causes. Inourstudy, it is aimed toreveal the contentanalysis of the
these sabout smoking in Family Medicinec linics in Turkey
Material and Methods: Content analysis, one of the qualitative research
methods, wasused in thisstudy. On September 1-30, 2022, when the search term was
written "cigarette" in the homepage of the YÖK National Thesis Center database in
the digital environment, the thesis type was written as Medical Specialization.
However, the setheseswere not specificto a branch of Medicine andin cluded
PediatricHealt hand Diseases, Public Health, Family Medicine, Internal Medicine,
Obstetrics and Gynecology, Psychiatry, Chest Diseasesand a fewbranches. Inourstudy,
too..... Family Medicine was expanded tothesearch bar and when the time was
narrowed to 2000-2022 and only those related to Family Medicine clinics were
selected, 305 the seswerereached. The sethe seswere subject ed to contentanalysis
according tothe year of writing, the gender of the author, the academictitle of the
advisor, the educational institution in which there search was conducted, the level of
there search, the sam.
Results: A total of 305 the seswere examined; It wasse enthat the first year of
writing the thesis on smoking was 1978, and the year of writing the thesis was 2022.
Nothesis was written in the field of cigarettes in 1994, 1997, 1999 and 2002. It was
determined thatt hemost theses were made in 2021 with 51 studies. After 2010, thesis
writing on smoking increased and female authors didmore work thanmaleauthors; It
was determined that the thesis advisors weremostly Professors. With 231 numbers, it
xii
wasseen that the most the ses were done in university hospitals. Themax imum number
of samples was found to be 10330 people and the minimum number of samples in 2020
wasfoundto be 35 people with thet hesismade in 2011. It was seen that themost 101
people (33%) in thethesesmade in family medicine about smoking, the questionnaire
method was used, and the other method was Descriptive Cross-sectional. It has been
observed that all of the languages used in 305 the sesare Turkish,