Akıllı ulaşım sistemleri ve yapay zeka bağlamında ulaşım hikayelerinin oluşturulması için model önerisi
Model proposal for creation of transportation stories in the context of smart transportation systems and artificial intelligence
Yazar: KEREM DEMİR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SEMİH HALİL EMÜR
Erciyes Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Ulaşım = Transportation ; Ulaşım modelleri = Transport models ; Ulaşım sistemleri = Transportation systems ; Yapay zeka = Artificial intelligence

Özet:
Şehirleşme oranının artması ve teknolojinin gelişmesiyle beraber ulaşım kavramının anlamı evrilmiş, ulaşımdan beklentiler değişmeye başlamıştır. Sanayi devrimi sonrasında yaşanan gelişmelerle beraber yeni ulaşım araçları üretilmiş, kapasiteleri güncelleştirilmiş, ulaşım; planlanması gereken zorunlu hizmet halini almıştır. Ulaşımda artan taşıt sayısına paralel olarak trafik ve yaya sorunları, toplu taşımada kurgu ve yönetimi sorunları, altyapı ve çevre soruları artmıştır. Güncel teknolojilerin kullanılmasıyla beraber ulaşımdaki sorunlara güncel teknolojileri kullanan akılcı çözümler üretilmeye başlanmıştır. Ulaşımda can ve mal kaybının önüne geçilebilmesi, trafik kaynaklı çevre kirliliği ve maliyetlerin azaltılması, kent kullanıcılarının hızlı ve konforlu ulaşım sağlayabilmesi için ulaşımda etkin ve sürdürülebilir çözümler üretilmesi zorunluluk halini almış, Akıllı Ulaşım Sistemleri geliştirilmiştir.
Akıllı Ulaşım Sistemleri ulaşımda yaşanan sorunlara etkin ve sürdürülebilir çözümler sunamamaktadır. Ulaşımın temel muhatabı olan kent kullanıcıları üzerinden değerlendirilmesi; hız, esneklik, etkinlik ve sürdürülebilirlik ilkeleri bağlamında yeniden kurgulanması zorunluluk halini almıştır. Ulaşım kaynaklı sorunların çözümüne yönelik model oluşturulması amacıyla; tez çalışmasında bibliyometrik analiz çalışması yapılmış, ulaşım, akıllı ulaşım sistemleri ve bu sistemlerin dünyadaki örnekleri, ulaşım alanında kullanılan yapay zekâ teknikleri değerlendirilmiştir. Yapılan araştırmalar neticesinde; ulaşım kaynaklı sorunların çözümünde yapay zekâ ulaşım alanında kullanımının; zaman kaybını azaltan, enerji tasarrufu sağlayan, rotalar ve ulaşım modlarında tercih esnekliğine imkân tanıyan ve sürdürülebilirliğe katkı sağlayan önemli bir opsiyon olduğu anlaşılmıştır. Ulaşım Hikayeleri modelin Trafik Yönetim Sistemi, Yolcu Bilgilendirme Sistemi, Toplu Taşıma Sistemi, Trafik Güvenliği ve Acil Durum Yönetim Sistemleri, Elektronik Ödeme Sistemi alanlarında uygulamaları detaylandırılmış, ulaşım hizmetinde muhtemel faydalara değinilmiştir. 

Anahtar Kelimeler: Ulaşım Hikayeleri Modeli, Akıllı Ulaşım Sistemleri, Kentsel Büyük Veri, Yapay Zekâ

Abstract:
With the increase in urbanization rates and technological advancements, the concept of transportation has evolved, and expectations from transportation have begun to change. Following the Industrial Revolution, new modes of transportation were developed, their capacities were upgraded, and transportation became a necessary service that needed planning. Alongside the increasing number of vehicles in transportation, issues such as traffic congestion and pedestrian problems, as well as planning and management problems in public transportation, infrastructure, and environmental concerns, have also risen.
With the use of modern technologies, intelligent solutions utilizing current technologies have started to be developed to address transportation issues. To prevent loss of life and property in transportation, reduce traffic-related environmental pollution and costs, and provide fast and comfortable transportation for urban users, effective and sustainable solutions in transportation have become a necessity, leading to the development of Intelligent Transportation Systems.However, Intelligent Transportation Systems alone cannot provide effective and sustainable solutions to the transportation problems. It has become necessary to reconsider transportation through the principles of speed, flexibility, efficiency, and sustainability, with urban users as the main stakeholders. In order to establish a model for solving transportation-related problems, a bibliometric analysis was conducted in this thesis, evaluating transportation, intelligent transportation systems, and examples of these systems worldwide, along with artificial intelligence techniques used in the field of transportation.
As a result of the research, it was understood that the use of artificial intelligence in transportation can be a significant option for solving transportation-related problems. It can reduce time wastage, save energy, provide flexibility in route and mode choice, and contribute to sustainability. The transportation narratives model details applications in Traffic Management Systems, Passenger Information Systems, Public Transportation Systems, Traffic Safety and Emergency Management Systems, and Electronic Payment Systems, and discusses potential benefits in transportation services.

Keywords: Individual Transportation Guides, Intelligent Transportation Systems, Urban Big Data, Artificial Intelligence