Multipl sklerozlu bireylerde bilişsel fonksiyonlar ile depresyon, yorgunluk ve yeti yitimi arasındaki ilişkinin belirlenmesi
Determination of the relation between cognitive functions and depression, fatigue, disability in individuals with multiple sclerosis
Yazar: PINAR YİĞİT
Danışman: DOÇ. DR. AYFER DAYI
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Fizyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Fizyoloji = Physiology ; Nöroloji = Neurology ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Biliş = Cognition ; Biliş bozuklukları = Cognition disorders ; Depresyon = Depression ; Depresyon = Depression ; Engellilik = Disability ; Multipl skleroz = Multiple sclerosis ; Multipl skleroz = Multiple sclerosis ; Yorgunluk = Fatigue ; Yorgunluk = Fatigue

Özet:
ÖZET
MULTİPL SKLEROZLU BİREYLERDE BİLİŞSEL FONKSİYONLAR İLE DEPRESYON, YORGUNLUK VE YETİ YİTİMİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN BELİRLENMESİ
Pınar YİĞİT, Dokuz Eylül Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Fizyoloji Anabilim Dalı, İnciraltı/İZMİR
Amaç: Multipl Skleroz (MS); kronik, progresif, nörodejeneratif bir santral sinir sistemi hastalığıdır. MS, sıklıkla fiziksel yeti yitimine, bilişsel yetersizliğe, yorgunluğa ve depresyona neden olmaktadır. Bu çalışmanın amacı, MS'li bireylerin bilişsel fonksiyonlarını değerlendirmek, depresyon, yorgunluk ve yeti yitimi ile bilişsel işlevler arasındaki ilişkiyi araştırmaktır.
Yöntem: Araştırmaya Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı MS Polikliniği'nde takip edilen ve çalışma kriterlerine uyan MS tanılı 140 kadın, 60 erkek katıldı.  Grubun yaş ortalaması 36.53±9.73, eğitim yılı ortalaması 11.98±12.50 olarak hesaplandı. Katılımcıların bilişsel işlevleri, Sembol Sayı Modaliteleri Testi (Symbol Digit Modalities Test - SDMT), Kaliforniya Sözel Öğrenme Testi İkinci Sürümü (California Verbal Learning Test Second Edition - CVLT-II) ve Kısa Viziospasyal Bellek Testi Güncel (Brief Visuospatial Memory Test Revised - BVMT-R) testlerini içeren MS için Kısa Uluslararası Bilişsel Değerlendirme Bataryası (Brief International Cognitive Assessment for MS - BICAMS) ile değerlendirildi. Yeti yitimi düzeyini değerlendirmek için Genişletilmiş Engellilik Durumu Ölçeği (Expanded Disability Status Scale - EDSS) kullanıldı. Yorgunluk için Yorgunluk Şiddet Ölçeği (Fatigue Severity Scale - YŞÖ), depresyon için Beck Depresyon Ölçeği (Beck Depression Inventory - BDÖ) kullanıldı. Bilişsel fonksiyonlar ile yorgunluk, depresyon ve yeti yitimi arasındaki ilişki bağımsız gruplarda t testi ve ki-kare testi ile incelendi.
Bulgular: BICAMS puanları ile yaş arasında negatif korelasyon, eğitim yılı ile pozitif korelasyon saptandı. Kadınların sözel bellek puanları (CVLT-II) erkeklerden anlamlı olarak daha yüksekti. BICAMS alt test puanları ile  hastalık süresi ve depresyon arasında anlamlı ilişki bulunmadı. Ancak hastalık süresi ''5 yıl üstü'' olanların EDSS skorları ve BDÖ puanları anlamlı olarak daha yüksekti. YŞÖ; EDSS ve BDÖ ile pozitif korelasyon, SDMT ve BVMT-R ile negatif korelasyon gösterdi. EDSS skoru ''4 ve üstü'' olanların ise BICAMS performanslarının daha düşük olduğu, YŞÖ puanlarının daha yüksek olduğu saptandı. Yorgunluğu olan (YŞÖ≥4) ve olmayan (YŞÖ<4) gruplar arasında SDMT performansları açısından anlamlı farklılık bulundu. Depresyon ve yorgunluk belirtilerinin bir arada olması, sadece birinin olması ya da ikisinin de olmaması durumunda SDMT performansları açısından anlamlı fark olduğu gösterildi.
Sonuç: MS'li bireylerin bilişsel işlevleri üzerinde yeti yitimi ve yorgunluk düzeyinin olumsuz yönde etkisi olduğu, depresyonun anlamlı etkisinin bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır. MS'li bireylerde depresyon, yorgunluk ve yeti yitimi gibi faktörlerin birbirini perdeleyebilme potansiyeli nedeniyle daha geniş MS popülasyonu ile yapılacak boylamsal çalışmalara ihtiyaç vardır. MS'e özgü, güvenilir, duyarlı ve uygulaması zaman almayan BICAMS, hastanın bilişsel durumunu incelemek ve terapötik müdahalelerin etkisini izlemek için yararlı olmaktadır.
Anahtar kelimeler: Multipl skleroz, bilişsel fonksiyonlar, yeti yitimi, depresyon, yorgunluk.

Abstract:
ABSTRACT
DETERMINATION OF THE RELATION BETWEEN COGNITIVE FUNCTIONS AND DEPRESSION, FATIGUE, DISABILITY IN INDIVIDUALS WITH MULTIPLE SCLEROSIS 
Pınar YİĞİT, Deparment of Physiology, Health Science Institute, Dokuz Eylul University, İnciraltı/İZMİR
Objective: Multiple sclerosis (MS) is a cronic, progressive and neurodegenerative central nervous system disorder. MS, usually, causes disability, cognitive deficiency, fatigue and depression symptoms. The aim of our study is to assess cognitive functions of people with MS and investigate the impact of depression, fatigue and disability on the cognitive functions.
Method: 200 patients, who have been diagnosed with MS and followed up at the MS Clinic of Dokuz Eylul University Neurology Department and matching the criteria of the study, were included in our study. Participants in the study were consisted of 140 females and 60 males, (mean age: 36.53±9.73, mean education level: 11.98±12.50). All participants' cognitive assesment have been evaluated with Brief International Cognitive Assessment for Multiple Sclerosis (BICAMS) battery, which includes the Symbol Digit Modalities Test (SDMT), the California Verbal Learning Test-2 (CVLT-II) and the Brief Visuospatial Memory Test-Revised (BVMT-R). Expanded Disability Status Scale (EDSS) was used to evaluate disability levels. Fatigue Severity Scale (FSS) and Beck Depression Inventory (BDI) were used respectively, for fatigue level and depression level. The relation between cognitive functions and depression, fatigue, disability were examined with independent samples t-test and chi-square test.
Findings: BICAMS score have been found to be positively correlated with the age, negatively correlated with the education level. The female MS patients scored significantly higher in verbal memory scores (CVLT-II)  than males. We found no relationship between BICAMS scores, disease duration and depression level. However, EDSS scores and BDI scores were significantly higher in those with a disease duration of 5 years or more. FSS positively correlated with EDSS and BDI, also negatively correlated with SDMT and BVMT-R. Those with EDSS score of ''4 and above '' were found to have lower BICAMS performances but higher FSS scores. There was a significant difference in SDMT performances between the groups with and without fatigue (FSS≥4 and FSS <4 respectively). When depression and fatique symptoms concurs or in the existence of just one of them or none of them, significant differences in terms of SDMT performances have been shown.
Result: In conclusion, the level of disability and fatigue were adversely affected on the cognitive functions of people with MS, depression has no significant effect. In MS individuals, there is a need for longitudinal studies with more MS population due to the factors', such as depression, fatigue and disability, potential to overlap each other. BICAMS which is spesific for MS, is a reliable, sensitive, which is easily performed in clinical practice, can be beneficial to assess cognitive state of people with MS and to follow up the effect of the therapeutic interventions.
Key words: Multiple sclerosis, cognitive funtions, disability, depression, fatigue.