Bir ortaöğretim okulundaki disiplin uygulamalarının eleştirel bir çözümlemesi
A critical analysis of disciplinary practices at one of the secondary schools
Yazar: EREN AĞIN
Danışman: PROF. DR. HASAN HÜSEYİN AKSOY
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Yönetimi ve Politikası Ana Bilim Dalı / Eğitim Ekonomisi ve Planlaması Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Disiplin = Discipline ; Eğitim bilimleri = Educational science ; Eğitim denetimi = Supervision of education ; Eğitim düşüncesi = Education thought ; Eğitim ekonomisi = Education economy ; Eğitim planlaması = Educational planning ; Eğitim politikaları = Educational policies ; Eğitim sorunları = Education problems ; Eğitim sosyolojisi = Education sociology ; Eğitim yönetimi = Educational administration

Özet:
Bu araştırmada Ankara ilindeki bir ortaöğretim kurumunda öğretmen, okul yönetici ve öğrencilerin görüş ve deneyimlerine dayanarak, ortaöğretimde öğrencilere yönelik disiplin uygulamalarının eleştirel bir çözümlemesi amaçlanmıştır. Araştırma nitel araştırma yönteminde bir örnek olay çalışmasıdır. Araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formuna dayanarak katılımcıların görüşleri ayrıntılandırılmaya, benzer ve değişik bakış açıları ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Disiplin anlayış ve uygulamaları konusunda derinlemesine bilgi toplamak amacıyla yirmi branş öğretmeni, dört rehber öğretmen, beş okul yöneticisi ve yirmi öğrenci ile derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Görüşmeciler belirlenirken amaçlı örnekleme tekniği kullanılarak öğretmenler için farklı branşların ve cinsiyetlerin temsiliyetine; öğrenciler için farklı sınıf düzeyleri ve cinsiyetlerin temsiliyetine dikkat edilmiştir. Görüşme formunda okulda disiplinin işleyişine; disiplinin meşrulaştırılmasını sağlayan yapılara, süreçlere; öğrencilerin farklılıklarının disiplindeki yerine; toplumsal çevrenin ve okul mekânının disiplin sürecindeki etkisine; disiplinin yazılı olmayan ritüeller, semboller, törenlerle bağına ilişkin soruların cevapları aranmıştır. Öğrenciler, branş öğretmenleri, rehber öğretmenler ve okul yöneticilerine yönelik dört farklı kişisel bilgiler formu uygulanmıştır. Görüşmeler sonucunda elde edilen veriler içerik analizi yöntemiyle çözümlenerek ana ve alt kategorilere ayrılmıştır. Araştırmanın teorik çerçevesini Pierre Bourdieu'nun habitus, sermaye formları, sembolik şiddet, yeniden üretim ve Michel Foucault'nun disiplin, tabiiyet kavramları oluşturmaktadır. Araştırma sonucunda öğretmenler ve öğrenciler disiplini hiyerarşik formların, ahlak normlarının, çevreye uyumun, toplumsal kuralların yeniden üretilmesi, korunması ve sürdürülmesi gereken bir yapı ve pratikler bütünü olarak tanımlamakta ve gerekçelendirmektedir. Sınıf ve okul mekânında öğretmen ve öğrenciler ritüel, sembol ve davranışları eylerek onları meşru ve doğal bir mekanizmaya dönüştürmekte ve kurumsal hiyerarşiyi pekiştiren disiplinci pratiklerin yeniden üretimine katkı sağlamaktadır. Aile ve çevre, okuldaki disiplin pratiklerinin uygulanmasında ve pekiştirilmesinde önemli bir yere sahiptir.

Abstract:
This study aims to provide a critical analysis of disciplinary practices at one of the secondary schools in Ankara by using the case study approach as a qualitative research method. The opinions of the participants were collected using a semi-structured interview form and examined to identify similarities and differences about discipline and its pratices. As part of the fieldwork, the researcher conducted interviews with twenty teachers, four school counselors, five school administrators, and twenty students to attain an in-depth knowledge of their conception of discipline. Purposeful sampling technique was used to determine the participants in order to ensure the representation of different branches and genders for teachers and class levels and genders for students. The interview form includes questions about the functioning of discipline mechanism in school; structures and processes to validate discipline; the relationship between disciplinary practices and student characteristics such as ethnicity, gender, social class; the effects of social environment and school space on disciplinary processes; and the relationship between discipline mechanism and unwritten rituals, symbols, ceremonies. A personal information form was also used for students, branch teachers, school counselors, and school administrators. The results of the interviews were evaluated by content analysis and categorized into main and sub-themes. The theoretical framework of  this study is based on Pierre Bourdieu's concepts of habitus, the forms of capital, symbolic violence and reproduction and Michel Foucault's analysis of discipline and subjection. It was found that teachers and students define and justify the discipline as a form of hierarchy, the representation of moral norms, a way of adapting to the environment, and a set of social rules that should be reproduced, protected and maintained. It was also observed that teachers and students transform unwritten forms of rituals, symbols, and behaviors into a legitimate structure through different forms of practice, thereby contributing to the reproduction of disciplinary practices that reinforce institutional hierarchy. In addition, it was observed that family and school environment are significant components in the consolidation and application of disciplinary practices in school.