Türkçe gündelik söylemde yinelemeler ve işlevleri
Repetitions and their functions in Turkish eeveryday discourse
Yazar: DERYA AYDIN
Danışman: DOÇ. DR. GÜLSÜM SONGÜL ERCAN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Genel Dilbilim Ana Bilim Dalı / Genel Dilbilim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Dilbilim = Linguistics

Özet:
Karşılıklı konuşma sırasında bir konuşucunun kendisinin ya da başka bir konuşucunun ürettiği bir sözcüğü, öbeği ya da tümceyi çeşitli biçimlerde tekrarlaması yineleme olarak adlandırılmaktadır. Yinelemeler dil kullanıcıları tarafından konuşma sırasında bilinçli olarak uygulanan dilsel pratiklerden biridir ve çeşitli biçimlerde ortaya çıkmaktadır. Alanyazında farklı dillerde yinelemelerin türleri ve gündelik söylemde yerine getirdiği işlevler incelenmiş olmakla birlikte üzerlerinde tam bir uzlaşı bulunmamaktadır. Diğer taraftan, Türkçe alanyazında yinelemelerin tür ve işlevlerine ilişkin sınırlı sayıda çalışma bulunmaktadır. Bu tez çalışmasının amacı, Türkçe gündelik konuşma kayıtlarından elde edilen çevriyazı metinlerinde saptanan yinelemelerin tür ve işlevlerinin Karşılıklı Konuşma Çözümlemesi (KKÇ) çerçevesinde ortaya konmasıdır. Bu amaçla;
Çalışmanın kuramsal ve kavramsal çerçevesi kapsamında ilk olarak alanyazın taraması yapılmış, en temel sınıflamalardan biri olan kaynağı (kendini yineleme ya da diğer konuşucuyu yineleme), yeri (yakın, gecikmeli ve uzak yineleme) ve korunma derecesi (birebir yineleme ve değiştirilmiş yineleme) kapsamında sınıflandırılan yineleme türleri farklı dillerden sunulan örnekler üzerinden açıklanmıştır. İkinci olarak, yinelemelerin gündelik söylemde yerine getirdiği işlevler yine alanyazından derlenerek farklı dillerden sunulan örneklerle açıklanmış ve bu kapsamda söz konusu işlevler karşılıklı konuşmanın akışını sürdürme, karşılıklı konuşmanın içeriğini genişletme ve toplumsallaşma işlevleri olmak üzere üç ana işlev grubu altında toplanmış ve bu sayede Türkçe gündelik söylemde yinelemelere ilişkin kapsamlı bir çalışma ortaya konmuştur.
Çalışmanın bulguları, Türkçe gündelik söylemde yinelemelerin kaynağına göre kendini yinelemelerin, yinelemelerin yerine göre gecikmeli yinelemelerin ve yinelemelerin
korunma derecesine göre birebir yinelemelerin daha sık kullanıldığını göstermiştir. İşlev gruplarına göre değerlendirildiğinde karşılıklı konuşmanın içeriğini genişletme işlevlerinin daha sık kullanıldığı; alt işlevler kapsamında ise yinelemelerin en çok vurgulama amacıyla kullanıldığı ve kullanım sıklıklarının istatistiksel olarak anlamlı olduğu saptanmıştır.

Abstract:
Repetition refers to the reiteration of a speaker's own or another speaker's words, phrases or sentences in several ways. As a widely applied linguistic practice adopted by language users, repetitions take different linguistic forms. Although there is a large body of research in the literature on the types and functions of repetitions in everyday discourse, there appears to be a lack of consensus. In addition, there is only a limited body of research on the types and functions of repetitions in Turkish. The purpose of this doctoral thesis is to determine the types and functions of repetitions identified in transcriptions of the recordings of Turkish everyday discourse within the framework of Conversation Analysis (CA). To this end;
Firstly, a review of the literature was presented within the theoretical and conceptual framework of the study and the types of repetitions including source (self-repetition and other-repetition), localness (immediate, delayed and distant) and presevervation (exact and non-exact) were explained over the examples compiled from the studies on various languages. Secondly, the functions of repetitions in everyday discourse were compiled from the literature and discussed over the examples presented in other languages. Finally, the functions of repetitions were grouped under three main functional categories including maintaining the flow of the conversation, enhancing the content of the conversation and socialization. The repetitions identified in the database were categorized according to their types and functions and a comprehensive analysis was presented on repetitions in Turkish everyday discourse.
The findings of the study revealed that the most commonly used types of repetitions in Turkish everyday discourse were self-repetitions, delayed repetitions and exact repetitions according to the categories of source, localness and preservation respectively. As for functional categories, enhancing the content of the conversation was the most frequently used category and on the basis of sub-functions, emphasis was found to be the most frequently used function of repetition and all the differences were statistically significant.