Farklı anaçlar üzerine aşılanan kokulu üzüm (Vitis labrusca L.) çeşitlerinde aşı başarısı, aşı yerinin anatomik olarak incelenmesi ve karbonhidrat dağılımlarının belirlenmesi
Graft success, anatomical investigation and determination of carbohydrate distributions of foxy grape (Vitis labrusca L.) cultivars grafted on different rootstocks
Yazar: BESİM KARABULUT
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN ÇELİK
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışma 2019 ve 2020 yılında Samsun'da yürütülmüştür. Çalışmada Karadeniz Bölgesi'nde seleksiyon yoluyla seçilerek 2006 yılında tescil edilmiş olan Vitis labrusca L. türüne ait 'Rizessi', 'Çeliksu', 'Ülkemiz', 'Rizellim', 'Rizpem' çeşitleri, 140Ru, SO4 ve 110R Amerikan asma anaçlarına aşılanmıştır. Kullanılan anaçlar ile üzüm çeşitleri arasında aşı odasında ve fidanlık parsellerindeki aşı başarı performansı ile büyüme ve gelişme özellikleri ortaya konmuştur. Aşı uyuşma durumlarını belirlemek için her kombinasyona ait aşı yerinden makro seviyede kesitler alınmıştır. Elde edilen aşılı asma fidanı kombinasyonlarının dinlenme dönemindeki karbonhidrat birikimleri, dağılımları ve aşı bölgesinden geçiş durumları belirlenmiştir.
Aşı başarı oranı en yüksek değer her iki yılda da %100 olmuştur. 2019 yılında 'Rizessi'/SO4 kombinasyonunda, 2020 yılında 'Rizessi'/SO4, 'Rizellim'/SO4, 'Rizellim'/110R, 'Rizpem'/SO4 ve 'Rizpem'/110R kombinasyonlarından en yüksek aşı başarı oranları elde edilmiştir. Fidan randımanı ve birinci sınıf fidan randımanı en yüksek değerleri 2019 yılında 'Rizessi'/140Ru (sırasıyla %78.10 ve %67.80), 2020 yılında 'Rizellim'/SO4 (sırasıyla %86.00 ve %75.33) kombinasyonlarında saptanmıştır. Aşı başarı oranı ile fidan randımanı ve birinci sınıf fidan randımanı oranları arasında da pozitif yönlü ilişkiler olduğu ortaya konulmuştur.
Çeşit/anaç kombinasyonlarındaki aşı uyuşma durumuna göre 'Rizessi', 'Çeliksu' ve 'Rizellim' çeşitlerinde genel olaral kambiyal bağlantıların iyi geliştiği ve tek bir bitki gibi faaliyet gösterdiği, 'Ülkemiz' ve 'Rizpem' çeşitlerinde ise uyuşmazlık belirtilerinin olduğu belirlenmiştir.
Karbonhidrat dağılımlarında ise en iyi sonuçlar 'Rizessi'/140Ru, 'Çeliksu'/SO4, 'Ülkemiz'/SO4, 'Rizellim'/SO4 ve 'Rizpem'/SO4 kombinasyonlarından elde edilmiştir. Kök bölgesinde en yüksek karbonhidrat birikimi 100.41 mg.L-1 ile 'Ülkemiz'/SO4 kombinasyonunda saptanmıştır. Aşı bölgesinde karbonhidrat birikiminin artması ile fidan randıman oranını artırdığı tespit edilmiştir. Elde edilen veriler 'Tartılı Derecelendirme Metodu' ile değerlendirilmiş ve her iki yılda da SO4 anacının en yüksek puanı aldığı, 140Ru ve 110R anaçları yıllara göre değişiklik gösterdiği tespit edilmiştr. Çalışma sonucunda elde edilen dikim öncesi ve söküm sonrası değerler ile karbonhidrat dağılımlarına göre en iyi sonuç SO4 anacından alınmıştır.

Abstract:
This study was carried out in Samsun in 2019 and 2020. In the study, cultivars 'Rizessi,' 'Çeliksu,' 'Ülkemiz,' 'Rizellim,' and 'Rizpem' belong to Vitis labrusca L. species selected and registered in 2006 in the Black Sea Region were grafted onto 140Ru, SO4, and 110R American grapevine rootstocks. Among the rootstocks used and grape varieties, the graft success performance and growth and development characteristics in the callusing room and nursery plots were revealed. Macro-level sections were taken from the graft site of each combination to determine vaccine compatibility. The carbohydrate accumulations, distributions and transition states from the graft region of the grafted vine combinations obtained during the resting period were also determined.
The highest graft success rate was 100% in both years. The highest grafting success rates were obtained in the combination of 'Rizessi'/SO4 in 2019, and 'Rizessi'/SO4, 'Rizellim'/SO4, 'Rizellim'/110R, 'Rizpem'/SO4 and 'Rizpem'/110R in 2020. The highest grafted vine saplings and first class grafted vine saplings were determined in combinations of 'Rizessi'/140Ru (78.10% and 67.80%, respectively) in 2019, and 'Rizellim'/SO4 (86.00% and 75.33%, respectively) in 2020. It has also been revealed that there is a positive relationship between the success rate of the grafts, the grafted grapevine saplings and first class grafted grapevine sapling rates.
According to the graft compatibility in the cultivar/rootstock combinations, it was determined that the cambial connections were well developed and acted as a single plant in 'Rizessi', 'Çeliksu' and 'Rizellim' cultivars, while there were symptoms of incompatibilities in 'Ülkemiz' and 'Rizpem' cultivars.
In terms of carbohydrate distribution, the best results were obtained from the combinations of 'Rizessi'/140Ru, 'Çeliksu'/SO4, 'Ülkemiz'/SO4, 'Rizellim'/SO4 and 'Rizpem'/SO4. The highest carbohydrate accumulation in the root region was detected in the combination of 'Ülkemiz'/SO4 as 100.41 mg.L-1. It was determined that the increase in carbohydrate accumulation in the grafting union increased the sapling rate. The data obtained were evaluated with the 'Weighed Rating Method' and it was determined that the SO4 rootstock got the highest score in both years, and 140Ru and 110R rootstocks changed according to the years. The best result was obtained from SO4 rootstock according to pre-planting and post-planting values and carbohydrate distributions obtained as a result of the experiment.