Coğrafi bilgi sistemleri (CBS) ile öğretimin öğretmen adaylarının akademik başarılarına ve mekânsal düşünme becerilerine etkisi
The effects of teaching with geographic information systems (GIS) on the academic achievement and spatial thinking skills of teacher candidates
Yazar: YILMAZ KESKİN
Danışman: PROF. DR. SERHAT ZAMAN
Atatürk Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Sosyal Bilimler ve Türkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı / Coğrafya Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aday öğretmenler = Candidate teachers ; Akademik başarı = Academic achievement ; Coğrafi beceri = Geographical skill ; Coğrafi bilgi sistemleri = Geographical information systems ; Coğrafya eğitimi = Geography education ; Düşünme becerileri = Thinking skills ; Mekansal beceri = Spatial skill

Özet:
Bu araştırmanın amacı, Ülkeler Coğrafyası dersinin CBS ile öğretiminin öğretmen adaylarının akademik başarıları ve mekânsal düşünme becerilerine etkisini belirlemektir. Ayrıca CBS ile öğretime ilişkin öğretmen adaylarının görüşlerinin belirlenmesi amaçlanmıştır.
Araştırmada nicel ve nitel araştırma yöntemlerinin birlikte kullanıldığı karma yöntem yaklaşımı benimsenmiştir. Araştırmaya 2016-2017 öğretim yılı güz yarıyılında Atatürk Üniversitesi Kâzım Karabekir Eğitim Fakültesi Sosyal Bilgiler Öğretmenliği lisans programında öğrenim gören ve Ülkeler Coğrafyası dersini seçen toplam 100 öğretmen adayı katılmıştır. Araştırmada bir deney bir de kontrol grubu bulunmaktadır. Deney grubundaki öğretmen adaylarına ülkeler coğrafyası dersi CBS ile işlenirken, kontrol grubundaki öğretmen adaylarında geleneksel öğretim yöntemleri kullanılmıştır. Veri toplama aracı olarak "Akademik Başarı Testi (ABT)" ve "Mekânsal Düşünme Ölçeği (MDÖ)" ön test ve son test olarak kullanılmıştır. Araştırmadan elde edilen veriler SPSS 22.0 programında bağımsız örneklem t testi ve kovaryans (ANCOVA) analizi kullanılarak analiz edilmiştir. Ayrıca öğretmen adaylarının CBS ile öğretime ilişkin görüşlerini belirlemek için Odak Grup Görüşme Formu kullanılmıştır. Elde edilen veriler ise içerik analizi ile incelenmiş ve frekanslarıyla birlikte sunulmuştur.
Araştırma sonuçlarına göre CBS ile öğretim, öğretmen adaylarının akademik başarılarını ve mekânsal düşünme becerilerini arttırmaktadır. CBS ile öğretim kadınlarda ve erkeklerde hem akademik başarıyı hem de mekânsal düşünme becerisini arttırmada benzer düzeyde etkilemektedir. Odak grup görüşmesinde öğretmen adayları CBS ile öğretimi kalıcı ve etkili öğrenme sağladığı için faydalı bulduklarını, CBS'ye yönelik temelleri olmadığından ve sınıfların kalabalık olmasından dolayı çeşitli sorunlar yaşadıklarını ve yazılımın Türkçe olmasının CBS ile öğretimde kolaylık sağlayabileceğini ifade etmişlerdir.

Abstract:
Objective of this research is to determine the effects of teaching Countries' Geography lesson by means of GIS on the academic achievement and spatial thinking skills of teacher candidates. Besides, it is also aimed to determine the opinions of teacher candidates regarding teaching by means of GIS.
In the research, the mixed method approach that combines quantitative and qualitative research methods is adopted. 100 teacher candidates in total who study within the scope of Social Sciences Teaching undergraduate program at Ataturk University, Kâzım Karabekir Faculty of Education and have selected the Countries' Geography course have contributed to the research. There is one experimental group and one control group in the research. The countries' geography lesson has been taught to the teacher candidates in experimental group by means of GIS while conventional teaching methods have been used on the teacher candidates in control group. As the data collection tool, "Academic Achievement Test (AAT)" and "Spatial Thinking Scale (STS)" have been used as pretest and posttest. The data obtained from research have been analyzed with SPSS 22.0 software by using unpaired t test and covariance (ANCOVA) analysis. Furthermore, the Focus Group Discussion Form has been used in order to determine the opinions of prospective teachers regarding teaching by means of GIS. The data obtained have been examined by means of content analysis whereas they have been presented together with respective frequencies.
According to the research results, teaching by means of GIS improves the academic achievement and spatial thinking skills of teacher candidates. Teaching by means of GIS effects the enhancement of both academic achievement and spatial thinking skills of females and males to a similar level. During the focus group discussion, the teacher candidates have stated that they find the teaching by means of GIS favorable since it provides permanent and efficient learning, that they encounter various problems since they do not have a base for GIS and the classrooms are crowded and that the software being in Turkish may provide convenience for teaching by means of GIS.