Edebi eserlerde din sosyolojisi: Rasim Özdenören örneği
Sociology of religion in literary works: The case of Rasim Özdenören
Yazar: AHMET METO
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİYA MUTALLİMOVA
Yozgat Bozok Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Din = Religion ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Din = Religion ; Din sosyolojisi = Religious sociology ; Din-toplum ilişkileri = Religious-society relations ; Dostoyevski, Fiodor Mihayloviç = Dostoyevski, Fiodor Mihayloviç ; Laiklik = Laicism ; Müslümanlık = Muslimism ; Özdenören, Rasim = Özdenören, Rasim

Özet:
Araştırmamız, Türk-İslâm düşüncesine yazınsal alanda katkı sunan Rasim Özdenören'in eserlerinde toplum-din ilişkisinin araştırılmasına yöneliktir. Son yüzyılda eleştirel, özgün, hoşgörülü savlar sunmanın yanında İslâm inancı ile bağdaşmayan görüşleri kabul etmeyen ve bu yönde uzlaşmacı ve seçmeci anlayışa karşı Müslümanca düşünme ve yaşama üzerine zihinsel arınmanın gerekliliğini vurgulayan düşünür, Rasim Özdenören araştırmaya konu edilmiştir. Özdenören'in Müslümanca düşünme ve yaşama eylemine dair görüşleri; teorik düzeyde, Özdenören'in deneme eserlerinde yer alan ithal kavramlar ve İslami düşünce yaklaşımının incelenmesi şeklinde gerçekleşmiştir. Pratik düzeyde ise Özdenören ve onu tanıyan kişilerle yapılan görüşmelerin Din Sosyolojisi bilimi çerçevesinde incelenmesi şeklinde gerçekleşmiştir.
Giriş bölümünde araştırmanın kuramsal temelleri ortaya konulmuştur. Birinci bölümde, Rasim Özdenören'in hayatı, düşünsel duruşunun oluşumu ve eserlerine yer verilmiştir. İkinci bölümde, Özdenören'in harf inkılâbına yönelik düşüncesi ve denemelerine konu olan kavramlara yer verilmiştir. Üçüncü bölümde Özdenören'in tarih algısı, şehir ve din ilişkisi, Müslümanca düşünme ve yaşama dair görüşlerine ve Rus aydın Dostoyevski ile düşünsel bakımdan ilişkisi çözümlenmiştir.
Sonuç olarak bu araştırma, Özdenören açısından Müslümanların İslam inancının tek kaynak olarak kabul edilebilirliğini; yabancı kültürlere ait olan kavram ve kurumların Müslümanların inançlarını düşünsel ve yaşamsal anlamda gerçekleştirmesindeki etkisini araştırmaya yöneliktir.

Anahtar Kelimeler: Din Sosyolojisi, Dostoyevski, Rasim Özdenören, Laiklik.

Abstract:
Our research is aimed at investigating the relationship between society and religion in the works of Rasim Özdenören, who contributed to Turkish-Islamic thought in the literary field. 
In the last century, Rasim Özdenören, the thinker who does not accept views incompatible with Islamic belief and emphasizes the necessity of mental purification on Muslim thinking and living against the conciliatory and selective understanding in addition to presenting critical, original, tolerant arguments, has been the subject of the study. At the theoretical level, Özdenoren's views on the act of thinking and living as a Muslim were examined on the foreign concepts and his approach to Islamic thought in the essays of Özdenören. At the practical level, the interviews with Özdenören and people who knew him were examined within the framework of the science of Sociology of religion.
In the introduction part, the theoretical foundations of the research are presented. In the first part, the life of Rasim Özdenören, the formation of his intellectual stance and his works are included. In the second part, the concepts that are the subject of Özdenören's thoughts and essays on the letter revolution are included. In the third chapter, Özdenören's perception of history, the relationship between city and religion, his views on Muslim thinking and life, and his intellectual relationship with the Russian intellectual Dostoyevski are analyzed.
As a result, this research is aimed at investigating the impact of concepts and institutions belonging to foreign cultures on the intellectual and vital realization of the beliefs of Muslims, the acceptability of Islamic faith as the only source for Muslims from the point of view of Özdenören.

Keywords: Sociology Of Religion, Dostoyevski, Rasim Özdenören, Laicism.