Pulmoner emboli ile D-dimer düzeyinin korelasyonu ve yaşa göre eşik değerlerinin belirlenmesi
Correlation of pulmonary embolism with D-dimer level and determination of CUT-OFF values according to age
Yazar: NAFİS VURAL
Danışman: PROF. DR. YILDIRAY ÇETE
Akdeniz Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Acil Tıp Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: İlk ve Acil Yardım = Emergency and First Aid
Dizin: Anjiyografi = Angiography ; D-dimer = D-dimer ; Ekokardiyografi = Echocardiography ; Elektrokardiyografi = Electrocardiography ; Mortalite = Mortality ; Pulmoner emboli = Pulmonary embolism ; Tomografi-x ışınlı-bilgisayarlı = Tomography-x ray-computed ; Yaş faktörleri = Age factors

Özet:
Giriş ve Amaç: Acil servise göğüs ağrısı, dispne, takipne, senkop şikâyetleri ile başvuran hastalarda, pulmoner emboli, hayatı tehdit eden ve erken dönemde tanı konmaz ve tedavi başlanmaz ise ölüm oranlarının arttığı nedenlerden birisidir. Pulmoner emboli tanısında ilk olarak tanı algoritmaları ve sonrasında ise D-dimer gibi laboratuvar tetkikleri ve pulmoner BT anjiyografi gibi görüntüleme tetkikleri kullanılır. Çalışmanın birincil amacı, pulmoner BT anjiyografi ile pulmoner emboli tanısı konan hastalarda yaşa göre D-dimer eşik düzeylerinin belirlenmesi; ikincil amaçları ise D-dimer düzeyi ile radyografik olarak belirlenen pulmoner emboli şiddeti arasındaki ilişkinin saptanması ve ekokardiyografi ve elektrokardiyografi sonuçları ve 30 günlük mortalite arasındaki ilişkisinin belirlenmesidir.
Materyal ve Metod: 01 Ocak 2015 ile 30 Aralık 2019 tarihleri arasında Akdeniz Üniversitesi Hastanesi Acil Servisinde pulmoner BT anjiyografi çekimi yaptırılan ve D-dimer tetkiki istenen hastalar çalışmaya dahil edilmiştir. Retrospektif olarak hastane bilgi yönetim sistemi ve hasta dosyaları incelenerek, hastaların demografik özellikleri (yaş ve cinsiyet), klinik özellikleri, laboratuvar sonuçları, skorlamaları, görüntüleme raporları, hastaların 1 aylık mortalitesi ve 30 gün içinde aynı şikâyetler ile acil servise tekrar başvuruları değerlendirildi. Eksik dosya verisi olan ve PTE ön tanısı dışında istemi yapılan hastalar çalışmadan dışlandı.
Bulgular: Çalışmaya dahil edilen hastaların 2613'i (%41,9) erkek, 3628'sı (%58,1) kadın idi. Hastaları yaş ortalaması 43,27±17,43 olarak saptandı. Pulmoner BT anjiyografi çekilen 1507 hastanın 147'sine (%9,8) PE tanısı konmuştur. Çalışma hastalarından 20'sinin (%0,3) 1 ay içerisinde ex olduğu saptandı. D-dimer değerinin PE varlığını öngörmedeki eşik değeri 1,34 mg/L olarak hesaplandı. D-dimer değerinin <50, 50-60, 60-70, 70-80, >80 yaş aralıklarına göre PE varlığını öngörmedeki eşik değerleri sırasıyla 1,18, 1,19, 1,58, 1,79, 2,83 mg/L hesaplandı. Pulmoner arter darlık seviyesi periferik arterlerden santral arterlere doğru gittikçe hastaların D-dimer ortalamasının da orantılı olarak arttığı görülmüştür. Yüksek D-dimer seviyesi (p<0.001), yüksek troponin seviyesi (p<0.001) ve ekokardiyografide sağ yüklenme bulgusu olması (p=0.004) ile mortalite arasında anlamlı ilişki bulundu. Çalışmamızda en çok mortalite görülen EKG ritmi sinüs taşikardisi (%2); en çok mortalite görülen ek EKG bulgusu S1Q3T3 (%2,6) olduğu bulundu. 1 aylık mortalite açısından prognoz tahmininde troponinin anlamlı eşik değeri 0.027 ng/L, D-dimerin anlamlı eşik değeri 2,7 mg/L olarak hesaplandı. 
Sonuç: Yaş aralıklarına göre D-dimer eşik düzeyi çalışmamızca belirlenmiştir. Yaş arttıkça PE tanısı için D-dimer eşik değeri de artmaktadır. D-dimer düzeyi ile pulmoner emboli şiddeti arasında zayıf ancak anlamlı korelasyon bulunmaktadır. Elektrokardiyografi ve ekokardiyografi bulguları PE tanısını koymak ya da dışlamak için yeteri kadar güvenilir olmayıp, hekimin klinik karar verme süreçlerine yardımcı olarak kullanılabilirler.

Abstract:
Introduction: Pulmonary embolism is one of the life-threatening causes in patients admitted to the emergency department with complaints of chest pain, dyspnea, tachypnea, and syncope. If the diagnosis is not made in the early period the mortality rates are increase. Diagnostic algorithms, laboratory tests such as D-dimer and imaging tests such as pulmonary CT angiography are used for the diagnosis of PE. The primary aim of the study is to determine the D-dimer cut-of values according to age in patients with pulmonary embolism. The secondary aims of the study were to determine the relationship between D-dimer level and the radiological severity of pulmonary embolism and to determine variables predicting 30-day mortality.
Material and Methods: Patients with D-dimer levels and who underwent pulmonary angiography CT between January 01, 2015 and December 30, 2019 were included in the study. Patient demographics (age and gender), clinical variables, laboratory results, and imaging reports of these patients were evaluated. Patients with incomplete files were excluded from the study.
Results: Of the patients included in the study, 2613 (41,9%) were male and 3628 (58,1%) were female. The mean age of the patients was 43.27±17.43 years. Pulmonary angiography was performed in 1507 (24,2%) patients. Of these 1507 patients, 147 (9,8%) had PE. One month mortality rate was 0,3%. A significant correlation was found with mortality and D-dimer level (p <0.001), troponin level (p <0.001) and the presence of right ventricular overload on echocardiography (p=0.004). Patients with sinus tachycardia (2%) and S1Q3T3 (2,6%) at the initial ECG had increase mortality rate. The cut-off value of troponin was 0.027 ng/L and the cut-off value of D-dimer was 2.7 mg/L to predict 1 month mortality. Cut-off values of D-dimer value to predict the presence of PE according to the age range <50, 50-60, 60-70, 70-80, >80, respectively 1.18, 1.19, 1.58, 1.79, 2.83 mg/L calculated. The average D-dimer level increased proportionally with the radiographic severity of PE and more central PE means higher D-dimer level. However, there was a weak but significant correlation between the severity of the pulmonary embolism (the size of the obstructed vessel) and the D-dimer level.
Conclusion: D-dimer cut-off levels was determined in our study according to each decades. As the age increases, the D-dimer cut-off value for the diagnosis of PE also increases. There is a weak but significant correlation between D-dimer level and the severity of pulmonary embolism. Electrocardiography and echocardiography findings are not reliable enough to diagnose or exclude PE but they can be used in the clinical decision-making processes.