Türk kültüründe bozkurtun yeri ve önemi
The importance and place of graywolf in Turkish culture
Yazar: VOLKAN ÖZKAN
Danışman: PROF. DR. MUALLA YÜCEL
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Genel Türk Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Tarih = History
Dizin: Bozkurt = Graywolf ; Eski Türk dinleri = Old Turkish religions ; Halk inançları = Public beliefs ; Kurt = Wolf ; Türk kültürü = Turkish culture ; Türkler = Turks

Özet:
Yayılım gösterdiği coğrafya ve devamlılık sağladığı tarihsel süreçte bir bütün olarak ele
alınan Türk kültürünün kadîm unsurlarından biri olan bozkurdun Türkler için ifade ettiği
anlamın ortaya konulduğu bu çalışma, giriş kısmının haricinde dört bölümde ele alınmıştır.
Türk kültüründe bozkurt motifinin gelişim sürecinin ve kozmolojik temellerinin tahlil
edildiği giriş bölümünde, bozkurdun totem olup olmadığı gibi bazı ihtilaflı konular üzerinde
durulmuştur.
Tarihi kaynaklarda bozkurdun izini tesbit etmeye çalıştığımız birinci ve ikinci bölümde,
destanlar ve efsaneler gibi sözlü kaynaklardan başlanılarak özellikle yazılı kaynaklar
incelenmiştir. Arkeolojik kalıntıların yanısıra Türk yazıt ve kitabelerinde, yabancı milletlerin
kaynaklarında ve Türk-İslâm dönemi eserlerinde önemli bulgular elde edilmiştir.
Eski Türk dininde, halk inanışlarında ve Türk sosyal hayatında bozkurdun yerinin ve
öneminin çeşitli dönem ve coğrafyalardan örneklerle izah edilmeye çalışıldığı ikinci bölümde,
bozkurtla ilgili hatırı sayılır miktarda yer, kişi ve boy adının bulunduğu görülmüştür.
Yaygın kanaate göre daha çok Türklerin İslâmiyet'i kabulünden önceki çağlarına ait bir
kültür unsuru olarak düşünülen bozkurdun aslında böyle bir dönemsel ayrıma tabi tutulmaması
gerektiğinin çok sayıda örnekle ispatlanmaya çalışıldığı tezin son bölümünde; Selçuklu ve
Osmanlı devrinde bozkurt kültürünün yoğun bir biçimde yaşadığı görülmüştür. Türkiye
Cumhuriyeti'nin kuruluşu ve Gâzî Mustafa Kemal Atatürk döneminde Türklük şuurunun
yeniden tezahürünün bir nişanesi olarak bozkurt motifinin, bizzat Atatürk'ün eliyle işlendiğine
şahit olunmuştur. Atatürk sonrasında bozkurdun Türkiye'deki seyri ayrı bir başlık olarak ele
alınmış ve en az üç bin yıl öncesinden somut veriler sunan eski Türk çağları ile XXI. yüzyıl
Türk kültürü arasında bozkurdun üstlendiği rolün niteliği gözler önüne serilmeye çalışılmıştır.

Abstract:
This study except introduction has four parts in which the meaning of graywolf for the
Turks revealed. Graywolf which is one of the archaic component of Turkish Culture will be
discussed in its geographical spread and continuous historical progress as a whole.
In the introduction part gray wolf's motif development process and its analysis of
cosmological basis in Turkish culture has been discussed like some dispute subjects whether
gray wolf is a totem or not.
First and second parts in which we tried to follow the leads of the gray wolf in historic
sources we started our researches with oral documents like legends and epics and then continued
especially with written sources. Besides archeological remains there were important findings in
Turkish inscriptions and epitaphs, in other nations sources and in Turk-Islamic period studies.
In the second part we tried to explain gray wolf's importance and place in old Turkish
religion, public belief and Turkish social life with samples from various periods and
geographies. It has seen that there are considerable amount of place, person and tribe names.
In the last part we tried to prove with a lot of samples that according to the common
sense which gray wolf mostly considered as a culture before Turks accepted Islam, shouldn't
be seperated periodicly like this and you can see graywolf culture intensely in Seljukid and
Ottoman Empire period. It was witnessed that at Turkish Republic's establishment and in Gazi
Mustafa Kemal Atatürk's period graywolf motif was embroided by Atatürk personally as a
mark of Turkish sense of manifestation again. Graywolf's progress after Atatürk in Turkey has
been discussed as a separate title and the quality of the role of graywolf in old Turkish periods
which provide us concrete datas from at least 3000 years ago and between 21.century Turkish
culture displayed.