Osmanlı'dan Cumhuriyet'e "polis" mevzuatı
From Ottoman to Republic "police" regulations
Yazar: HAKAN ÇEBİTÜRK
Danışman: PROF. DR. AZMİ ÖZCAN
Sakarya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Bölümü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Tarih = History
Dizin: Nizamnameler = Nizamnames ; Polis = Police ; Polis teşkilatı = Police organization

Özet:
Polis Teşkilatı kanun ve nizamnamelerin kendisine verdiği vazife doğrultusunda Ülke sınırları içersinde emniyet ve asayişin temini ve dolayısıyla insan hak ve hürriyetlerinin tesisi yönünde devletimizin en önemli icra kurumlarından biridir. Ancak tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de Polis Teşkilatı yetkileri ve uygulamaları yönüyle sıklıkla eleştirilmektedir. Bu eleştiriler yapılırken Türk Polis Teşkilatı'nın Osmanlı'dan günümüze gösterdiği değişim ve gelişimle değil, Avrupa Polis Teşkilatı'nın bugünkü yapısıyla kıyaslanmaktadır. Oysa ki değerlendirme yapılırken teşkilatın gelişim sürecinin de göz önünde bulundurulması gerekmektedir. Ancak Osmanlı dönemi Polis Teşkilatı'nın yapısı ve uygulamalarına dair yeterli bilgi bulunmamaktadır.Osmanlı'da Polis Teşkilatının kuruluşu, yapısı, görev ve yetkilerine dair bilgi edinebilmek, tarihi süreç içersinde ne gibi gelişim ve değişim yaşadığını görebilmek, dolayısıyla Türk Polis Teşkilatı'nın nerelerden günümüz yapısına ulaştığına dair fikir sahibi olabilmek için bu çalışmayı ortaya koyduk.Bunu yaparken Başbakanlık Osmanlı Arşivi belgelerinden elde ettiğimiz, Osmanlı'da Polis adıyla, 10 Nisan 1845 tarihinde kurulan ilk teşkilatın kuruluş nizamnamesini, Polis Teşkilatı'nın fiili kuruluş tarihi 1881'den sonra yayınlanan ilk hukuki metin olan 6 Aralık 1896 tarihli talimatnameyi, Polis Teşkilatı'nın yapı, görev ve yetki tanımı alanında ihtiyaçlarını gerçek manada karşılayan ilk nizamname olan 18 Nisan 1907 tarihli ?Polis Nizamnamesi?, 1908 tarihli ?Emniyet-i Umumiye Müdüriyeti Teşkilat Kanunu?nu, 27 Temmuz 1907 tarihli ?İstanbul Vilayeti ve Emniyet-i Umumiye Müdüriyeti Teşkilat Kanunu'nu?, İkinci Meşrutiyet'in ilanıyla yeniden düzenlenen Polis Teşkilatı'nın, yapı, görev ve yetkilerini düzenlemek amacıyla hazırlanan 1913 tarihli ?Polis Nizamnamesi Birinci ve İkinci Kitabını?, ?Polis Mektebleri Nizamnamesi?, ?Mekteb İç Talimatnamesi?, Polisler ve Polis İdare Memurları Tasarruf Sandığı Nizamnamesi? ve ?Polis Elbise ve Levazım Nizamnamesi?ni ele aldık.Bu belgeler doğrultusunda yaptığımız çalışma sonucunda, Osmanlı'da Polis Teşkilatı'nın kuruluşundan itibaren, yapı, görev ve yetkilerini görüp, Polis Teşkilatının kaydettiği değişim ve gelişimi belirleyerek; Osmanlı Polis Teşkilatı'nın, yapısı, görev ve yetkilerini belirleyen hukuki birikimi, mensuplarının seçim usulü, eğitimi ve kılık kıyafeti itibariyle günümüz Polis Teşkilatı'na sağlam bir altyapı hazırladığını söyleyebiliriz.Anahtar kelimeler: Polis, Polis Teşkilatı, Nizamname, Kanun

Abstract:
The police organization is one of the most important executive establishment of the state which is governed by the laws and regulations in the border of the country to maintain security and safety, accordingly human rights and liberty. However, the police organization is usually criticized by its authority and methods of applications in our country as well as in most part of the world. While these critics are carried out, the structure of Turkish police organization is compared with the structure of current European police organization ignoring the change of the Turkish police organization pass through since Ottoman era. Yet, the organization should be criticized considering the progress which was achieved since past to have a fair conclusion. However, enough documents and information about the Ottoman police organization are not available to make a healthy comparison.We carried out this research in order to obtain information about the establisment, structure, duty and authority of Ottoman police organization, to observe the development and change during the historical period, accordingly to have an idea about the historical progress of Turkish police organization.While doing this research, we dealt with the regulation, which we obtained from the documents of Ottoman archives of Prime Ministry, of the organization established firstly as the name ?Police? in April 10, 1845, the first regulation written in December 6, 1896 which is the first official text issued after 1881, and the regulation which truly describes the structure, duty and authority of the organization for the first dated April 18, 1907, ? Law of the establisment of safety and security? in 1908, ?İstanbul vilayet and law of the establisment of safety and security? dated July 27, 1909, ?Police regulation first an second book? in 1913 which was rearranged after the declaration of second constitutional monarchy (Ikinci mesrutiyet), ?regulation of police academies?, ?instruction manual of police academies?, ?the regulation of policemen and police management officers savings organization?, and the ?regulation of police uniform and supplies?.As a consequence of our research obtained from these documents, we concluded that Ottoman police organization has provided a solid base for Turkish police organization by observing the structure, duty and authority of Ottoman police organization since its establisment by affecting the choice of personnel, education, uniforms of today?s police organization.Keywords: Police, Police Organization, Nizamnames, Laws