Kadın hükümlüler:Cezaevi yaşantısı ve tahliye sonrası gereksinimler
Female convicts: Prison life and post-release needs
Yazar: SEMRA SARUÇ
Danışman: PROF. DR. SUNAY İL
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Sosyal Hizmetler = Social Services ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Feminizm = Feminism ; Hükümlüler = Convicts ; Kadın suçlular = Female criminals ; Kadınlar = Women ; Suçlular = Criminals ; Tahliye = Release ; Yaşam = Life ; Yaşam değerleri = Life values ; Yaşam olayları = Life events

Özet:
Bu araştırmanın amacı, kadın hükümlülerin tahliye sonrası yaşam gereksinimlerinin ortaya konmasıdır. Bu çerçevede kadın suçluluğunun Türkiye'deki genel karakteristik özellikleri ile kadınların cezaevi sürecinde ve tahliye sonrasındaki ihtiyaçlarının kadınların anlatımlarıyla tanımlanması amaçlanmıştır. Araştırmanın bulguları doğrultusunda kadın hükümlülerin tahliye sonrası ihtiyaçlarına yönelik hizmet önerilerinin geliştirilmesi hedeflenmiştir.Araştırmada nicel ve nitel yöntem bir arada kullanılmıştır. Araştırmanın nicel verileri Türkiye'deki kadınlara yönelik cezaevleri olan Ankara Kadın Kapalı, Adana Kadın Kapalı, Bakırköy Kadın Kapalı, Çifteler Kadın Kapalı, Bozkurt Kadın Açık ve Sivas Açık Cezaevinde bulunan tahliyesine bir yıl ve daha az süre kalmış olan toplam 240 kadın hükümlü ile görüşmeler yoluyla toplanmıştır. Araştırmanın nitel verileri ise cezaevinden tahliye olmuş olan 5 eski hükümlü kadınla yapılan görüşmeler ile kadın ceza infaz kurumunda çalışan 2 sosyal hizmet uzmanı, 2 akademisyen ve 2 Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıf Müdürleri ile yapılan profesyonel görüşmeler olmak üzere toplam 11 derinlemesine görüşme ile toplanmıştır.Görüşmelerde kadın hükümlülerin sosyo demografik özellikleri, suç ve cezaevi deneyimleri, cezaevindeki yaşamı ve sağlık durumu, hükümlü kadınların cezaevinde iken dışarıdaki yakınları ile ilişkileri, salıverilme sonrasına ilişkin duygu ve düşünceleri ile salıverilme sonrası ihtiyaç duyulan hizmetler ve tahliye sonrası yaşantıları, hükümlü kadınların içerisi ve dışarısı hakkında düşündüğü zorluklar incelenmiştir. Tahliye olmuş eski hükümlü kadınlarla yapılan görüşmelerde kadınların tahliye sonrası yaşamı ve ihtiyaçları ortaya konmaya çalışılmıştır. Bununla birlikte sosyal hizmet uzmanları, akademisyenler ve Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı Müdürleriyle yapılan görüşmelerde ise kadın suçluluğu ile ilgili tespitler ve kadın hükümlülere tahliye sonrasına yönelik verilebilecek hizmetler tartışılmıştır.Araştırma sonuçları doğrultusunda kadın suçluluğunun çok sayıda değişken ile ilişkili olduğu, genel olarak literatür ile paralel doğrultuda özellikleri olduğu ortaya konmuştur. Genel olarak araştırma grubuna bakıldığında kadın suçluluğunda aile çevresi ve kadının yaşadığı deneyimlerin belirleyici unsur olduğu görülmektedir. Bu özellikler arasında özellikle kadının aile yapısı ve içinde bulunduğu çevre, çocukluk çağı deneyimleri, evlilik yaşantısı, şiddet görme durumu, madde bağımlılığı, yoksulluk gibi unsurların kadın suçluluğu açısından önemli olduğu görülmüştür.Kadınların işlediği suç türü en fazla sırasıyla hırsızlık, uyuşturucu ile ilgili suçlar ve adam öldürme suçudur. Hükümlü kadınlar en fazla maddi sıkıntılar nedeniyle suç işlemişlerdir. Suç işleme nedenleri açısından bir başka önemli bulgu, adam öldüren kadınların şiddet-dayak-istismar ve namus yüzünden suç işlemeleridir.Kadınların suç işleme nedenleri, hapsedilme sıkıntıları, rehabilitasyon ihtiyaçlarının ve aynı zamanda tahliye sonrası ihtiyaçlarının cinsiyete göre değişebileceğini göstermiştir. Kadınların yaşam öykülerini incelendiğinde kadınları suça iten nedenlerin birden çok değişkenin etkisiyle oluştuğu görülmüştür. Çalışmadaki bulgular kadın suçluluğunun yoksulluk, madde kullanımı, aile içi şiddet, istismar, işlevsiz aile gibi birçok etkeni barındırdığını göstermiştir. Dolayısıyla kadınların gerek cezaevindeki gerekse tahliye sonrasındaki ihtiyaçları da çok boyutlu bir hizmet yapılanmasını gerektirmektedir. Çünkü kadın hükümlülerin tanımladıkları ihtiyaçlara bakıldığında bu ihtiyaçların birçok hizmetin bir arada sağlanmasını gerektirdiği görülmüştür. Bu hizmetler, madde bağımlılığının önlenmesi, ruh sağlığının tedavi edilmesi, aile ilişkilerinin yeniden düzenlenmesine yardımcı olunması, barınma, sosyal ve maddi yardım yapılması, mesleki gelişiminin sağlanması gibi çeşitlilik göstermektedir.Mevcut sistemde ise kadın hükümlülere yönelik tahliye sonrası hizmetlerin olmadığı anlaşılmıştır. Özellikle tahliye sonrası kadın hükümlüler açısından çok önemli olan izleme ve destekleme hizmetlerinin yapılamadığı görülmüştür.Araştırma bulguları doğrultusunda kadın hükümlülere yönelik cezaevinde uygulanacak rehabilite edici hizmetlere yönelik öneriler, tahliye sonrası hizmetlere yönelik öneriler, ceza infaz sistemini düzenleyici hizmetlere yönelik öneriler ve koruyucu/önleyici hizmetlere yönelik öneriler sunulmuştur.Anahtar kelimeler: kadın suçluluğu, kadın hükümlü, cezaevi, rehabilitasyon, tahliye sonrası ihtiyaçlar.

Abstract:
This research aims to display the post-release living necessities of female convicts. It discusses the general characteristics of female criminality in Turkey and the needs of female convicts both during the conviction and in the post-release period through the narratives of the female convicts. This research also aims to develop service proposals in line with the needs of female convicts in the post-release period.In this research, quantitative and qualitative methods are used together. The quantitative data has been collected from 240 female convicts imprisoned in Ankara Female Closed Prison, Adana Female Closed Prison, Bakırköy Female Closed Prison, Çifteler Female Closed Prison, Bozkurt Female Open Prison and Sivas Open prison. These convicts, who are going to released in one year or less than one year, have been interviewed to collect the quantitative data. For the qualitative data, 5 former female convicts, 2 social workers working in female prison, 2 academicians, and 2 directors of The Foundation of Social Assistance and Solidarity have been interviewed in depth.The interviews focus on the socio demographic characteristics of the female convicts, women?s experience of crime and penitentiary, their daily living and health conditions in the prison, their relationship with the relatives outside the prison, their feelings and opinions about the post-release period, their post-release needs and lives, and their thoughts about the difficulties in the prison and the life after the prison. The interviews aim to display the needs and lives of the female convicts in the post-release period. The interviews with the social workers, academicians, and the directors of The Foundation of Social Assistance and Solidarity aim to discuss the findings about female criminality and the services which can be provided in the post-release period.The results of the research show that female criminality is related to several factors and that it is parallel with the related literature. The research group displays that women?s family and their own experiences are determining factors in female criminality. It is seen that the structure of the family, the environment, childhood experiences, married life, experience of violence, substance addiction, and impoverishment are important factors in female criminality.The types of crime frequently committed by women can respectively be cited as follows: burglary, narcotics related crimes, and murder. Female convicts commit crime mostly due to financial troubles. Another important finding in relation to committing crime is that women commit murder because of violence-beating-abuse and honor.Women?s reasons for committing crime and incarceration problems display that women?s needs for rehabilitation and their needs in the post-release period vary in accordance with their gender. Women?s life stories show that women have several reasons for committing crime. The research findings also indicate that female criminality is associated with many factors such as poverty, substance use, domestic violence, abuse, and dysfunctional family. Hence, women?s needs during the incarceration and the post-release periods require a multi-dimensional service structure, which will provide these needs all together. These services show variety such as preventing substance use, mental health treatment, helping in regenerating family relations, helping in providing shelter, social and financial issues, and support in professional life. It is found that in the existing system, there are no services for female convicts in the post-release period. It is observed that post-release monitoring and supporting services for female convicts have not been provided.In accordance with the findings of the research, this dissertation suggests recommendation about rehabilitative services in prison, recommendation for post-release services, recommendation for regulatory services in criminal justice system and recommendation for protective/preventive services for female convicts.Key Words: female criminality, female convict, prison, rehabilitation, post-release needs.