Çağdaş sanatta yapıt mekan ilişkisi
Relationship between space and work of art in contemporary art
Yazar: YASEMİN SARI BAYER
Danışman: PROF. DR. SEMA GÖKTAŞ
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Plastik Sanatlar Ana Sanat Dalı / Plastik Sanatlar Sanat Dalı
Derece: Sanatta Yeterlik, 2015
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Mekan = Space ; Modern sanat = Modern art ; Resim sanatı = Painting art ; Sanat = Art ; Sergi mekanları = Exhibition spaces ; Sergiler = Exhibitions ; İzleyiciler = Audiences

Özet:
Bu çalışma, günümüz sanat yapıtının izleyici ile kurduğu diyaloğu sanat yapıtı bağlamında irdelemeyi hedeflemektedir. Bu anlamda, mekânın farklı eğilimlere sahip filozoflarca nasıl değerlendirildiği, hangi düşünsel sistemler üzerinden ele alındığı ve bunun oluşan sanat formlarında nasıl karşılık bulduğu önemlidir. Bireyin duyularının mekân ve zaman algılamasında belirleyiciliğini ortaya koyduğu, modernist sanatta da karşılığını bulan süreç, Öklid mekânı üzerine temellenmiş Kant yaklaşımlarında görülmektedir. Einstein'in görelilik kuramıyla, dördüncü boyut kavramları sanatta kübizmde karşılığını bulmuştur. Mekânı ölü, sabit, diyalektik dışı, hareketsiz bir oluşum gibi ele alan toplumsal teoriler, zaman aracılığı ile mekânı etkisiz kılmıştır.
Sanatçısı tarafından atölyede üretilen yapıt, kendi oluşumu bağlamında mekânsal etkiler barındırmaktadır. Ancak sergi salonu, çerçeve, duvar, kaide gibi temel mekânsal öğeler yapıtın izleyiciyle etkileşimde farklı algılamalara neden olmaktadır. Bu öğeler, sanat ortamının geçirdiği evrelere bağlı olarak değişim içerisinde olmuşlar, zamanla yapıtı terketmişlerdir. Bu durum yapıtı özgürleştirmiş ve doğrudan mekânın kendisi, sanat yapıtının temel öğesi durumuna gelmiştir. Kaidesiz heykel, çerçevesiz resim ve duvarın azalan gücü yeni sanat formları önermiştir. Duchamp, Malevich, El Lissitzky, Schwitters, Kiesler ve De Stijl'in temsilcileri bu bağlamda yapıt üreten başlıca sanatçılardır.
1960'larda Carl Andre, Donald Judd, Robert Morris gibi çoğu felsefe kökenli olan minimalist hareketin sanatçıları, izleyiciyi fiziksel bağlamda mekânın içine alan yapıtlar üretmeye başlamışladır. Bu yapıtlara en sert eleştiriler modernist eleştirmenler Clement Greenberg ve Michael Fried'den gelmiştir. Fried'in bu sanatçıları teatral olmakla suçladığı makalesi "Sanat ve Nesnelik", onlara kendilerini tanımlamaları konusunda referans oluşturmuştur. Temellerini Geshtalt'an alan bu sanatçıların sessiz tavırları, sanat gösterim alanlarını, sanat gösterim biçimlerini ve izleyici rollerini geliştirmiştir. Bugün katılımcı izleyici, yeni sanat mekânlarında kendileri için uygun bulunan yeni sanat formlarını bazen korkuyla, bazen hayretle, bazen dehşetle ve bazen eğlenerek deneyimlemektedir. 

Anahtar Kelimeler: Sanat yapıtı, mekân, zaman, izleyici, teatrallik.

Abstract:
This research aims to anaylze contemporary work of art that has established a dialogue with the spectator in the context of artwok. In this sense, it is important that space how considered by philosophers have different tendency, which deal with intellectueal systems  and  how consisting of provision in the art form. This process which, sense of the individual revealed decisiveness on perception of space and time, correspond with modernist art, appear Kant's approach based on Oklid space. By Einstein theory, the concepts of fourth dimension correspond with cubism in the art. Social theories, approach to space is like an entity which is dead, stable, non-dialectic, stationary, has neutralised space by time.
The work, produced in a studio by its artist, contains spatial effects in the context of its formation. However, basic spatial elements such as art gallery, frame, wall, pedestal has caused different perceptions the work interaction spectator. These elements has been within alteration based on geting steps of art environment, left the work in time. This situation has made liberal the work and directly the space itself has become the basic element of the artwork. Sculpture without pedestal, painting without frame, decreasing power of the wall has suggest the new art forms. Duchamp, Malevich, El Lissitszky, Schwitters, Kiesler and represantatives of De Stijl, produce art work in this context are in main of these.
In 1960s, the artists of minimalist movement, the most of them are in origin of philosophy like Cral Andre, Donald Judd, Robert Morris have begun to produce works which involve viewer in space. The sharpest criticisms have come by modernist critics Michael Fried and Clement Greenberg. Fried, accused in his article these artists are theatrical, has given a referance them about describing theirself. Silent behaviours of these artists were taken their bases by Geshtalt has developed the art exhibition areas, the art exhibiton styles and spectator roles. Today, parcipative spectator experiences the new art forms that be approved by them for theirself, occasionally with horror, confused, dreadfully and entertainingly.
Key Words: Art work, space, time, viewer, theatrical