Harry St. John Bridger Philby: Hayatı ve Vehhâbî Devleti'nin kuruluşundaki rolü
Harry St. John Bridger Philby: His life and The Role in The Establishment of The Wahhabi State
Yazar: LEYLİ SEDEF KALAYCI
Danışman: PROF. DR. MEHMET DALKILIÇ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Din = Religion ; Siyasal Bilimler = Political Science ; Tarih = History
Dizin: Suudi Arabistan = Saudi Arabia ; İngiltere = England ; İslam tarihi = Islamic history ; İslam ülkeleri = Islamic countries

Özet:
İngiltere, Osmanlı Devleti'nin Birinci Dünya Savaşı öncesi politik ve ekonomik buhranlarından istifade etmiş, Doğu memleketlerini siyasî ve ekonomik olmak üzere birçok yönden kontrol altına almak üzere özel yetişmiş devlet adamlarını bu bölgelere göndermiştir. Özellikle azınlıkları politik özne kabul ederek bunların bulunduğu alanlarda nüfuzunu artırmış olan İngiltere, bağımsızlıklarını kazanmaları hususunda onları cesaretlendirmiş ve yönlendirmiştir. Bu bağlamda Harry St. John Bridger Philby, Birinci Dünya Savaşı yıllarında İngilizlerin Hindistan'a ve daha sonra Arabistan'a göndermiş olduğu çok kültürlü ve çok dilli devlet adamlarındandır. Cambridge Üniversite'sinde özel dersler almış, başta Fars, Arap, Hint kültürü olmak üzere Doğu literatürü ve yerel dillerde uzmanlaşmıştır. Aynı dönemde birçok yönden zayıflamış bulunan Osmanlı Devleti'nin güttüğü merkeziyetçilik politikasının, birçok bölgede Arapları, Osmanlı idaresi aleyhine çevirmiş olduğu görülmektedir. Son derece donanımlı ve tecrübeli olan Philby, Arap dünyası hakkındaki detaylı gözlemlerini en iyi şekilde İngiliz Hükümetine yansıtmış, Vehhâbîlerin siyasî ve dinî fikir, amaç ve çıkarları ile ilgili tespitlerde bulunmuş, Arap isyanında ve bugünkü Vehhâbî Devleti olan Suudî Arabistan Krallığı'nın kuruluşunda önemli roller oynamıştır. Daha sonra Philby, İngiltere'nin bölgedeki politikalarını eleştirerek görevinden istifa etmiş, Vehhâbî Devleti'nin kurucusu ve lideri Abdülaziz b. Suud ile yakın ilişkiler geliştirerek onun danışmanı olmuştur. Philby'nin bu yıllarda İslam'ı seçmesi aradaki dostluğu daha da kuvvetlendirmiştir. Vehhâbî devletinin  modernleşmesinde oldukça etkin olan Philby, zenginleşmesinde de önemli rol almış, başta otomobil ve petrol şirketleri olmak üzere, yabancı sermayenin Arap topraklarına girmesine aracılık etmiştir. Bunun dışında iyi bir seyyah ve kâşif kabul edilen Philby'nin Arabistan ve çevresinde bulup topladığı arkeolojik kalıntı ve jeolojik bulgular, flora ve fauna örnekleri çeşitli müzelerde, tarih ve coğrafya topluluklarının dernek ve vakıflarında korunmaktadır. Kendi hayatı ve Arabistan'la ilgili yazmış olduğu onlarca kitap, makale ve gazete yazıları, yapmış olduğu gözlem ve tespitler o döneme ait birinci el kaynak olması açısından büyük önem arz etmektedir.

Abstract:
Britain took advantage of the political and economic crisis in the Ottoman Empire before the First World War and sent specially trained statesmen to control the Eastern countries in many ways, including political and economic. In particular, regarding the minorities as political subjects, Britain increased its influence in the areas where they were living and encouraged and guided them to gain their independence. In this context, Harry St. John Bridger Philby was one of the multicultural and multi-lingual statesmen that the British sent to India and later to Arabia in the years of World War I. Philby had taken private lessons from Cambridge University and specialized in Eastern literatüre and local languages, especially in Persian, Arabic and Indian culture. In the same period, the centralization policy of the Ottoman Empire, which was already weakened in many ways, turned the Arabs in many regions against the Ottoman rule. Philby, who was a highly equipped and experienced agent, reported his detailed observations on the Arab world to the British Government ideally, made observations on the political and religious ideas, aims and interests of the Wahabis and played an important role in the Arab independence and in the establishment of the Kingdom of Saudi Arabia that is the Wahabian State of today. Philby then resigned from his post criticizing Britain's policies in the region, and by developing close relationships with Abdulaziz b. Saud, the founder and leader of the Wahabi State, he became his supervisor. Philby's choice of Islam in these years further strengthened the friendship between them. Being very effective in the modernization of the Wahabi State, Philby also played an important role in the enrichment of the state, mediated the entry of foreign capital into the Arab lands, especially for the automobile and oil companies. Moreover, the archaeological remains and geological findings, flora and fauna samples found and collected in Arabia and its surroundings by Philby who has been also regarded as a good traveler and explorer, are preserved in various museums and in associations and foundations of history and geography communities. Dozens of books, articles and newspapers articles that he wrote about his life and Arabia, and his observations and evaluations are of great importance in terms of being the first-hand source of that period.