İsfendiyaroğlu Rüstem Bey dîvânı (Dîvân-ı Kâsımî): inceleme ve metin
İsfendiyaroğlu Rüstem Bey's dîvân (Dîvân of Kâsimî): Analysis and text
Yazar: DURSUN ÖZYÜREK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİ EMRE ÖZYILDIRIM
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Divan edebiyatı = Divan literature ; Divan şiiri = Court poem ; Divanlar = Divans ; Kasımi = Kasımi ; Klasik Türk edebiyatı = Classical Turkish literature ; Türkçe divan = Turkish divan

Özet:
Bu çalışma kapsamında çevriyazısını sunmayı ve incelemeyi amaçladığımız Kâsımî Dîvânı'nın bugün için bilinen tek nüshası, Berlin Devlet Kütüphanesi'nde Ms. Or. Oct. 3122 numarayla kayıtlıdır. XV. yüzyılda yaşadığı tahmin ettiğimiz Kâsımî'nin asıl adı Rüstem Bey/Çelebi olup İsfendiyaroğulları Beyliği'nden Kâsım Bey'in oğludur. Klasik Türk edebiyatı çalışmaları açısından önemli bulduğumuz bu Dîvân'ın şimdiye kadar herhangi bir çalışmaya konu olmaması; XV. yüzyıl gibi erken bir dönemde tertip edilmesi; gündelik hayat, gelenek, görenek, âdet, inanış ve yemek kültürü gibi muhteva yönünden zengin bir içeriğe sahip olması; atasözü ve deyim bakımından pek çok misal içermesi; beylikler dönemiyle ilgili tarihî bilgiler sunması ve klasik edebiyatımızdaki ilk ramazaniyelerden birine sahip olması gibi yönlerden dikkat çekmektedir. 
"Kâsımî'nin Hayatı ve Ailesi", "Dîvân'ın İncelenmesi", "Dîvân'dan Hareketle Kâsımî'nin Edebî Kişiliği ve Üslûbu" ve "Metin" olmak üzere dört ana bölümden oluşan bu tez, Kâsımî Dîvânı'nı tüm yönleriyle ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır. Bu anlamda ilk olarak Kâsımî'nin ailesiyle ilişkisi bakımından İsfendiyaroğulları Beyliği kısaca tanıtılmakta, şairin ailesi ve hayatıyla ilgili kısıtlı sayıdaki bilgiler sunulmaktadır. Bunun ardından şekil ve muhteva yönünden Dîvân'ın detaylı bir incelemesi verilmektedir. Bu doğrultuda şekil özellikleri olarak nazım şekilleri, vezin, kafiye ve redif tablolar yardımıyla incelenmektedir. Bunun yanında şairin ramazaniye özelliği gösteren kasidesi değerlendirilmektedir. Ayrıca bütün şiirleri gelenek, görenek, âdet, telakki, inanış, gündelik hayat, giyim, kuşam, süslenme, alışveriş ve yemek kültürü gibi sosyal hayat yönünden ve kitap kültürü, yazıyla ilgili hususlar, dinî ve tasavvufî unsurlar, şahsiyetler ve yer adları gibi farklı açılardan tahlil edilmektedir. Bunun ardından Dîvân'dan hareketle şairin edebî kişiliği ve üslûbu tanıtılmakta, dil kullanımına dair tasarrufları gündelik dil ve edebî dil kullanımı olarak incelenmektedir. Son olarak nüsha tavsifi ve metin öncesi hazırlıklardan sonra Dîvân'ın çevriyazısı ve şiirlerin nesre çevirisi sunulmaktadır. Böylece bu tez kapsamında tüm yönleriyle tahlil etmeye çalıştığımız ve çevriyazısını sunduğumuz Kâsımî Dîvânı'nın klasik Türk edebiyatı çalışmalarına katkı sunması beklenmektedir.

Abstract:
The only known copy of Dîvân of Kâsımî, as of today, is registered with the number 3122 in the Berlin State Library. Kâsımî or with his real name Rüstem Bey/Çelebi, who most probably lived in the 15th century, was the son of Kâsım Bey from the Principality of İsfendiyar. This Dîvân attracts attention for classical Turkish literature on the grounds that it was not mentioned in any study; composed in an early period like 15th century; hosts a rich content with regard to daily life, customs, beliefs and cuisine culture as well as examples of proverbs and idioms; provides historical facts about the beylik period in Anatolia and has one of the first examples of ramazaniye in the classic Turkish literature. 
Consisting four main chapters titled "Kâsımî's Life and His Family", "The Dîvân's Analysis", "Kâsımî's Literary Personality and Wording with Reference to His Dîvân" and "Text", this thesis purposes to unveil Dîvân of Kâsımî completely. In this sense, Beylik of İsfendiyar is briefly introduced in terms of its relationship with the family of Kâsımî and scarce information available regarding his life is presented first of all. What follows is a detailed analysis of Dîvân in terms of its form and content. Nazım forms, rhythm, rhyme and redif is analysed accordingly with the help of tables. The qasida of Kâsımî having the feature of ramazaniye is also taken into consideration. All of his poems are examined in terms of aspects of social life like tradition, thoughts, daily life, clothes, toilette, shopping and cuisine culture as well as of the aspects book culture, aspects regarding writing, religious and sufistic elements, personalities and place names. Then based again on the Dîvân, literary personality and wording of the poet is introduced in addition to the assessment of his linguistic mastery of daily and literary language. What is finally presented is description of the copy and transcription of the Dîvân and translation of the original text into prose. Hopefully this work is to be a contribution for the classical Turkish literature studies.