İbn-i Hazm'da tanım teorisi
Definition theory of İbn-i Hazm
Yazar: İBRAHİM ÜLBEĞİ
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM EMİROĞLU
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Felsefe ve Din Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy
Dizin: Din felsefesi = Religious philosophy ; Felsefe = Philosophy ; Tanım = Definition ; Tasavvurat = Tasawwurat ; İbn Hazm = İbn Hazm ; İslam felsefesi = Islamic philosophy

Özet:
Klasik mantığın iki ana konusu vardır. Bu konulardan birincisi, modern
mantıkçılar tarafından kavramlar mantığı olarak isimlendirilen tasavvurât,
ikincisi ise kıyas mantığı olarak bilinen tasdîkâttır. Tasavvurât başlığı altında
kavramlar ve tanım konusu ele alınırken; tasdîkât bahsinde önermeler, akıl
yürütme ve akıl yürütme biçimleri ve bunların uygulama alanı olarak görülen
beş sanat ele alınmaktadır.
Tasavvurât başlığı altında kavramların ele alınmasındaki amaç doğru ve
tutarlı bir tanım anlayışına geçmektir. Tanım, insanların bir şey hakkında bilgi
edinmesini sağlayan temel unsurdur. Üzerinde konuşulan şeyin tanımı veya
sınırları belirlendiği zaman o şey hakkında daha rahat konuşulur ve daha kolay
anlaşma sağlanabilir.
Bu çalışmada İslam düşünce geleneğinde Zahirîlik mezhebinin
sistemleşitircisi olarak kabul edilen İbn Hazm'ın tanım anlayışı ele alınmıştır.
Mantık ilminde üzerinde pek fazla durulmayan Endülüslü âlimin, Zahirî kimliği
ile mantığa nasıl baktığı ve ilimleri nasıl ele aldığı incelenmiştir.
Bu tez üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde İbn Hazm'ın mantık
anlayışının nasıllığı üzerinde durulmuş ve bu ilim hakkında yazmış olduğu etTakrîb adlı eseri tanıtılmaya çalışılmıştır. İkinci bölümde İbn Hazm'a göre beş
tümel ele alınmıştır. İbn Hazm'ın tanım anlayışına ön hazırlık olması için onun
beş tümel anlayışı ile Aristotelesçi mantıkçıların beş tümel hakkındaki
açıklamaları karşılaştırılarak bir değerlendirme yapılmıştır. Üçüncü bölümde isev
İbn Hazm'ın farklı eserlerinde yapmış olduğu bazı kavramlar seçilerek onun
mantık ilmi açısından tanım anlayışının ne ve nasıl olduğu ortaya konulmuştur.

Anahtar Kelimeler: İbn Hazm, et-Takrîb, Tanım, Tasavvurât, Endülüs, Mantık.

Abstract:
Classical logic has two main topics. The first of these issues is the
tasawwurat/conception, which is called the concept logic by modern logicians,
and the second is the judgmental logic, tasdigat/assent. Concepts and definition
are discussed under the title of tasawwurat, while proposition, reasoning and style
of reasoning, and the five arts that are considered to be the field of their
application are discussed in the subject of tasdigat.
The purpose of addressing concepts under the title of tasawwurat is to
move to a correct and consistent understanding of definition. Definition is the
essential element that allows people to learn about something. When the
definition or boundaries of what is being discussed are determined, it is more
convenient to talk about this thing and it can be agreed more easily.
In the present study, the definition understanding of Ibn Hazm, who is
considered to be the systematizer of the Zahirism sect in the Islamic thought
tradition, is discussed. The article examines how the Andalusian scholar, who has
not been examined much in the science of logic, looks at logic with his Zahiri
identity and how he approaches the sciences.
This thesis consists of three chapters. In the first chapter, Ibn Hazm's
understanding of logic was emphasized and his study et-Takrîb, which he wrote
about this science, was tried to introduce. In the second chapter, according to Ibn
Hazm, five predicables are discussed. In order to be a preliminary preparation
for Ibn Hazm's understanding of definition, an evaluation was made byvii
comparing his understanding of the five predicables and the statements of
Aristotelian logicians about the five predicables. In the third chapter, by selecting
some notions from Ibn Hazm's different studies, it is revealed how his
understanding of definition is in terms of logic science.

Keywords: İbn Hazm, et-Takrîb, Definition, Tasawwurat, Andalus, Logic