Klasik İslâm felsefesinde ilahî basitlik kavramı: Fârâbî ve İbn Sînâ örneği
The concept of divine simplicity in al-Farabi and Ibn Sina in classical Islamic philosophy
Yazar: ARMAĞAN ATAR
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM MARAŞ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Felsefesi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy
Dizin: Allah`ın sıfatları = Attributes of God ; Farabi = Farabi ; Mahiyet = Essence ; Tanrı anlayışı = God understanding ; Türk-İslam felsefesi = Turkish-Islamic philosophy ; Varlık (Felsefe) = Being ; Varlık felsefesi = Existence philosophy ; İbn Sina = Ibn Sina ; İlahi basitlik = Divine simplicity ; İslam felsefesi = Islamic philosophy

Özet:
İslâm Felsefesinde Tanrı'nın neliği ve nasıl bir varlık olduğu hakkında genel olarak iki yaklaşım bulunmaktadır. Birincisi Tanrı'da varlıktan ayrı bir mâhiyetin varlığını ve Tanrı'nın zâtından ayrı sıfatlarının olduğunu kabul eden yaklaşımdır. Bu, İslâm düşünce geleneğinde kelamcıların çoğunluğu tarafından savunulmaktadır. Bir diğeri ise Tanrı'da varlıktan ayrı bir mâhiyetin varlığını kabul etmeyen ve ilahî sıfatların zâtın aynı olduğu görüşünü savunan yaklaşımdır. Bu, Fârâbî ve İbn Sînâ gibi filozoflar tarafından savunulmakta ve filozoflar ilahî basitlik teorisi çerçevesinde bir Tanrı anlayışı ortaya koymaktadır. İlahî basitlik hem İslam felsefesinde hem de Batı felsefesinde kendisine geniş bir yer bulan ve Tanrı'da mantıksal, fiziksel veya metafizik herhangi bir bölünmeyi reddetmek suretiyle Tanrı'yı her türlü bileşiklikten uzak basit bir olarak varlık kabul eden teoridir. Fârâbî ve İbn Sînâ da Tanrı anlayışlarını bu teorinin ortaya koyduğu ilkeler üzerine inşa etmiştir. Bu çalışmada Fârâbî ve İbn Sînâ'nın neden basitlik teorisi çerçevesinde bir Tanrı anlayışı ortaya koydukları ve bunu nasıl temellendirdikleri ele alınmıştır. Filozofların ortaya koydukları bu Tanrı anlayışı, kavramsal düzlemde, varlık ve mâhiyet ilişkisi açısından ve zât sıfat ilişkisi açısından incelenmiştir.

Abstract:
In Islamic Philosophy, there are generally two approaches to what God is and what kind of a being he is. The first approach accepts that God has an essence different from his existence and that God's attributes are separate from his essence. This is the approach advocated by the majority of theologians in the tradition of Islamic thought. According to the other approach, God has no essence apart from his existence and divine attributes are not separate from the essence. This approach is advocated by philosophers such as al-Fârâbî and Ibn Sina, and these philosophers have put forward an understanding of God in accordance with the divine simplicity theory. Divine simplicity has found a wide place in both Islamic philosophy and Western philosophy. This theory rejects any logical, physical, or metaphysical division in God and, it accepts God as a simple being, far from all kinds of compounds. Al-Fârâbî and Ibn Sina also formed an understanding of God in accordance with the principles set forth by this theory. In this study, it is discussed why al-Fârâbî and İbn Sina put forward an understanding of God within the framework of the theory of simplicity and how they ground this understanding. This understanding of God put forward by the philosophers has been examined in terms of concepts related to simplicity, in terms of the relationship between existence and essence, and in terms of the essence-attribute relationship.