Mevlana`nın bazı kelami konulardaki görüşleri ve bunların değerlendirilmesi
Mawlana`s opinions about some theological themes and comments on these opinions
Yazar: TUNA TUNAGÖZ
Danışman: PROF.DR. HALİFE KESKİN
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2005
Konu: Din = Religion
Dizin: Allah`ın sıfatları = Attributes of God ; Kelam = Islamic theology ; Mevlana Celaleddin-i Rumi = Mevlana Celaleddin-i Rumi ; Tasavvuf = Mystic ; İsbat-ı vacib = Proof of existence of good ; İslam felsefesi = Islamic philosophy

Özet:
Bu çalışmada Tasavvufû çevrelerde ve Anadolu kültüründe önemli bir mevkiesahip olan sÃ»fû şair ve düşünür Mevlânâ'nın ulÃ»hiyet tasavvurunu belirlemeye vegörüşlerini Kelâmcılarınkiyle kıyaslamaya çalışılmıştır.Tanrının varlığının ispatı ve onun sıfatları, sistemli olarak işlenmese de,Kur'ân'da da yer alır. Tanrısının varlığını ispatlamada şahit olunan güncel olaylaradikkat çeken Kur'ân, aynı şekilde onun niteliklerini de teorik ayrıntılara dalmadanpratik şekilde sunar. Kelâmcılar bu dini metinleri, Yunan Felsefesinin desteğiylerasyonel olarak ayrıntılama ve sistemleştirme yoluna giderken; Tasavvufçular Tanrıhakkında elde edilebilecek bilgiyi ruhsal arınmanın ortaya koyduğu keşfe, ilhama, yanidini tecrübeye indirgerler. Aralarındaki ayrılığın özünü de bu metot farklılığı oluşturur.İslâm itikadını rasyonel olarak açıklama ve aykırı yorumlara karşı savunmagayesini güden Kelâm İlmi ile müslümanların ahlaki bir yaşantı sürmesinin temineçalışan Tasavvuf arasında İslâm düşünce tarihi boyunca belirgin bir soğukluk varolagelmiştir. Her ne kadar başka sebepleri olsa da, problem esasen Tanrı tasavvuru veonu anlama biçimi etrafında yoğunlaştığından, tezin konusunu Mevlânâ'nın isbât-ıvâcib ve sıfatlar hakkındaki görüşleri ve bunların Kelâmcılarınkilerle mukayesesi olarakseçtik. Böylece her iki disiplinin yaklaşımlarını ve ulaştığı sonuçları görme olanağı eldeettik. Sonuç olarak ise, dış tesirlerden etkilenen her iki kanadında da, bütünüyleuzaklaşmamakla birlikte, Kur'ân'ın Tanrı düşüncesinden farklı bir çizgiye kaymışolduğunu görmüş bulunmaktayız.Anahtar Kelimeler: Allah, isbât-ı vâcib, ilâhû sıfatlar, Kur'ân, Kelâm, Tasavvuf,Yunan Felsefesi.

Abstract:
In this study, it is tried to make manifest the divinity imagination of the mysticpoet and intellectual Mawlana who has got a important situation in mysticalenvironment and Anatolian culture, and to compare his views with the Theologians?.Proof of divine existence and divine attributes take part in Koran, too; althoughthey are not treated sistematically. Koran attracts attention on witnessed actual eventson proving the existence of God, likewise presents his attributes practically, withoutplunging into details. While Theologians are detailing and systematizing these religioustexts with support of the Greek Philosophy, Muslim Mystics reduce the obtainableknowledge about God to vision and inspiration which exposed by spiritual purity, that isreligious experience. Anyway, this methodical difference constitutes the essence of theseparation among them.There have been a certain remoteness throughout history of Islamic thought tilltoday between Science of Kalam which aims at explaining Islamic believes anddefending it against incongruous opinions rationally and Sufism which tries to provideMuslims carry out an ethical life. Although, there are other reasons, because of theproblem intensified around God conception and style of having knowledge of him, wehave chosen themes of the thesis as Mawlana?s views on proof of God and divineattributes and comparison of them with the Theologians?. Thus, we have obtainedpossibility of understanding the approaches and consequents that reached by bothdisciplines. As a result, we have seen the fact that the both wings are influenced withexterior effects, have slided -not entirely- to a different line from Koranic God thought.Keywords: God, proof of God, divine attributes, Koran, Kalam, Sufism, GreekPhilosophy.