Orta Doğu'da bölgesel güvenlik düzeninin oluşumu: Aktör-yapı analizi
The formation of regional security order in the Middle East: Actor-structural analysis
Yazar: AULAA NAJM ABDULLAH ARAB
Danışman: DOÇ. DR. MURAT ALAKEL
Yalova Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations

Özet:
Orta Doğu, tarihsel anlamda da askeri anlamda da sınırları belirli ve süreklilik
gösteren bir bölge olarak tanımlanmamıştır. Mısır, Suudi Arabistan, Suriye ve Irak'ı
günümüze kadar yapılan her tanımda Orta Doğu bölgesinin içerisinde yer almıştır.
Bu tez çalışmasında, Mısır, Suudi Arabistan, Irak ve Suriye'de yaşanmış olan iç
savaşlar, darbe süreçleri tarihsel sıralama dikkate alınarak incelenmiştir. Bu tezde,
''Uluslararası silahlı çatışmaların: Irak, Suriye, Mısır ve Suudi Arabistan örneğinde
Orta Doğu'da bölgesel güvenliğe etkisi nedir? Bu ülkelerin iç dinamiklerinin
uluslararası çatışmaların oluşmasındaki rolü nelerdir? Hangi dış dinamikler bu
ülkelerde oluşan tehdit algısını ve güvenlik algısını etkilemektedir?'' sorularına
cevap aranmıştır. Burada en önemli faktör bu ülkelerin, ekonomilerini, iç
dinamiklerini, askeri yapılarını, silahlanma süreçlerini doğru bir biçimde anlayıp bu
etkenlerin çatışmalardaki olası ve direk etkilerini bilmektir. Bu yüzden de çalışmada
tüme varım yöntemine bağlı olarak önce ülke bazında inceleme yapılmıştır. Ele
alınan ülkelerin nasıl ekonomik zenginliğe kavuştukları ve daha sonrada bu
ekonomiyi silahlanma yarışında nasıl kullandığı incelenmiştir. Suudi Arabistan'ın bu
süreci en iyi kullanarak petrol zengini bir devlete dönüşmüş ve bu ekonomik gelirleri
hızla silahlanmayla beraber eğitime de aktarmıştır. Burada devreye giren bir diğer
aktör ise kuşkusuz iç dinamiklerdir. Suudi Arabistan bu süreçte darbe girişimleri
yaşasa dahi etnik ve mezhepsel farklılıkların neredeyse hiç olmayışı ülkede istikrarı
sürdürmeyi kolaylaştırmıştır. Mısır'da ise Suudi Arabistan'dan farklı olarak
darbelerle birlikte iç dinamikler de ülke politikasına etki etmiştir. Mısır'ın iki kıtada
da topraklarının bulunmasına bağlı olarak sorunları da iki kıtaya yayılmıştır.
Afrika'da esasen Mavi Nil sorunu ve nüfus dağılımını tüm ülkeye yayamamak gibi
hibrit tehditlerle karşı karşıya kalmıştır. Bunun akabinde Mısır Orta Doğu bölgesinde
dış tehdit olarak bir zamanlar İsrail ile rekabet içindeyken daha sonrasında Suudi
Arabistan'la Kuzey Yemen'de rakip haline gelmiştir. Müslüman Kardeşler'in ve
Arap Baharı sürecinin de etkisiyle ülke istikrarsız dönemler yaşamıştır. Fakat
doğrudan ülkede uluslararası çatışma ortamı çıkmasının da önü kapanmıştır. Suriye
ve Irak'ta ise etnik, mezhep, aşiretsel kimlik sorunu ile birlikte kuraklığın getirdiği
ekonomik ve sosyal sorunlar ülkede istikrarı bozmuştur. İç dinamikleri bu kadar
karışık olan her iki devlet, uluslararası çatışmaların yaşandığı bir meydanına
dönüşmüştür. Bu bağlamda yukarıda belirtilen dört ülkenin hepsi hem klasik hem de
asimetrik tehditlerle yüzleşmiştir. Bu tehditleri analiz edebilmek için Kopenhag
okulunun güvenlikleştirme teorisi ile Realizmin klasik tehdit algısı kullanılmış ve iki
bakış açısına bağlı olarak bölgedeki ülkelerin hem iç hem dış hem de çevresel
etkenleri bütünsel olarak çalışmada kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Güvenlikleştirme, Mısır, Suriye, Irak, Suudi Arabistan

Abstract:
The Middle East has not been defined as a region with definite borders and
continuity, neither in the historical sense nor in the military sense. However, Egypt,
Saudi Arabia, Syria, and Iraq have been included in the Middle East region in every
definition made until today. In this thesis, the civil wars and coup processes in Egypt,
Saudi Arabia, Iraq, and Syria were examined by taking into account the historical
sequence. In this thesis, answers were sought to the following questions: "What is the
impact of international armed conflicts on regional security in the Middle East in the
example of Iraq, Syria, Egypt, and Saudi Arabia? What is the role of the internal
dynamics of these countries in the formation of international conflicts? Which
external dynamics affect the perception of threat and security in these countries? The
most crucial factor here is to understand these countries' economies, internal
dynamics, military structures, and armament processes correctly and to know the
possible and direct effects of these factors in conflicts. Therefore, in the study,
depending on the induction method, first a country-based analysis was made. It has
been examined how the countries in question achieved economic wealth and then
how they used this economy in the arms race. By making the best use of this process,
Saudi Arabia turned into an oil-rich state and quickly transferred this economic
income to education as well as armament. Another factor that comes into play here is
undoubtedly the internal dynamics. Even though Saudi Arabia experienced coup
attempts in this process, the absence of ethnic and sectarian differences made it
easier to maintain stability in the country. Unlike Saudi Arabia, internal dynamics
along with the coups in Egypt have also affected the country's policy. Due to the fact
that Egypt has landed on both continents, its problems spread to two continents. In
Africa, it has faced hybrid threats such as the Blue Nile problem and the inability to
extend the population distribution to the whole country. Subsequently, Egypt once
competed with Israel as an external threat in the Middle East region but later became
a rival with Saudi Arabia in North Yemen. With the influence of the Muslim
Brotherhood and the Arab Spring process, the country experienced unstable periods.
However, the emergence of an environment of international conflict directly in the
country has also been blocked. In Syria and Iraq, on the other hand, the ethnic,
sectarian, and tribal identity problems, as well as the economic and social problems
brought on by the drought, destabilized the country. Both states, whose internal
dynamics are so complicated, have turned into an arena of international conflicts. In
this context, all four countries mentioned above have faced both classical and
asymmetric threats. In order to analyze these threats, the securitization theory of the
Copenhagen school and the classical threat perception of Realism were used, and
both internal, external, and environmental factors of the countries in the region were
used holistically in the study, depending on two perspectives.

Keywords: Securitization, Egypt, Syria, Iraq, Saudi Arabi