Ankara (Gölbaşı güneydoğusu?Sincan) volkanitlerinin petrolojisi ve jeokimyası
Petrology and geochemistry of Ankara (Southeastern Gölbaşi?Sincan) volcanics
Yazar: TOLGA GÖRMÜŞ
Danışman: PROF. DR. ABİDİN TEMEL
Hacettepe Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
Bu çalışmada, Ankara (Gölbaşı Güneydoğusu ? Sincan) bölgesindeki Eosen ve Miyosen yaşlı volkanik kayaçların mineralojik ? petrografik ve jeokimyasal özellikleri incelenmiş, volkanizmanın kökeni ve oluşumunda etkili olan süreçlere açıklık getirilmeye çalışılmıştır.Bazaltik, andezitik, trakitik, dasitik ve riyolitik bileşim gösteren volkanikler, çalışma alanında Eosen ve Miyosen zaman aralığında oluşmuşlardır. Bölgede Eosen yaşlı volkanikler, sedimanter birimleri kesmekte olup, Oligosen yaşlı sedimanter kayaçlar tarafından uyumsuzlukla örtülüdür. Miyosen yaşlı volkanikler ise sedimanter birimler ile girik olarak bulunmakta olup, daha önce oluşmuş olan tüm birimleri uyumsuz olarak örtmektedir.Bölgedeki aynı bileşime sahip Eosen ve Miyosen yaşlı volkanik kayaçlarda, mineralojik özellikler açısından farklılıklar saptanmamıştır. Çalışma alanındaki volkanik kayaçlarda gözlenen fenokristal boyutundaki minerallerde gelişmiş normal zonlamayla beraber, ters ve salınımlı zonlanmanın varlığı ve plajiyoklaz, piroksen minerallerinde gözlenen volkancamı kapanımları, bu kayaçları oluşturan magmaların fraksiyonel kristalleşme ve magma karışımı gibi süreçlerle gelişimini tamamladığını desteklemektedir.Jeokimya çalışmaları sonucunda, bölgedeki volkanik kayaçların bazalt, trakibazalt, bazaltik trakiandezit, trakit, trakiandezit, andezit, dasit ve riyolit bileşiminde oldukları ve hem alkali hemde kalkalkali özellik gösterdikleri saptanmıştır. Ayrıca çalışma bölgesinde yüzeylenen Eosen ve Miyosen yaşlı asidik ve ortaç bileşimdeki volkanik kayaçların büyük bir kısmının adakit'e benzer özellikler gösterdikleri saptanmıştır.İnceleme alanında yüzeylenen volkanik kayaç örnekleri üzerinde yapılan jeokimya, mineral kimyası ve petrojenez çalışmaları, bu volkanik kayaçların, Eosen ve Miyosen zaman aralığında, Sakarya Bloğu ve Kırşehir Bloğu'nun çarpışmasıyla gelişen dalma ? batma'ya bağlı olarak, fraksiyonel kristalleşme, magma karışımı ve kabuksal kirlenme süreçleri ile beraber, sığ derinliklerdeki, litosferik bir kaynak olan spinel lerzolit'in % 2 ? 10 gibi farklı derecelerde gerçekleşen kısmi ergimesi sonucunda oluşan magma kökenli olduklarını göstermiştir.Anahtar Kelimeler: Orta Anadolu, Ankara, Jeokimya, Petrojenez, Fraksiyonel Kristalleşme, Magma Karışımı, Kabuksal Kirlenme, Dalma ? batma, Adakit

Abstract:
In this study, the mineralogical ? petrographical and geochemical characteristics of Eocene and Miocene volcanic rocks around Ankara (Southeastern Gölbaşı ? Sincan) were examined and tried to clarify the processes that effects the origin of the volcanism and its formation.The volcanics with basaltic, andesitic, trachytic, dacitic and rhyolitic characteristics in the study area had been formed during the Eocene and Miocene time intervals. Eocene volcanics in the area were cut off the Eocene sedimentary units and Oligocene sedimentary rocks were covered the Eocene volcanics disconformably. Miocene volcanics and sedimentary units are interprated and overlied the older units disconformably.In the study area no mineralogic difference were determined between Eocene and Miocene volcanic rocks that have the same composition. The presence of both normally, reverse and oscillatory zones in phenocrysts and glass inclusions in plagioclase and pyroxene phenocrysts in the volcanic rocks of the study area are suggest that the magma which formed the volcanic rocks in the area have been evolved by processes such as the fractional crystallisation and magma mixing.With the result of the geochemical studies, the compositions of the volcanic rocks in the study area were determined as basalt, trachybasalt, basaltic trachyandesite, trachyte, andesite, dacite and rhyolite and both of them featured alkaline and calcalkaline characteristics. Also it was stated that most of the Eocene and Miocene acidic and intermediate volcanic rocks that outcropted on the study area have similar characteristics with adakite.Geochemistry, mineral chemistry and petrogenesis studies on the samples from the volcanic rocks in the study area indicates that; these volcanic rocks have a magma origin which is a result of fractional crystallisation, magma mixing and crustal assimilation processes related on the subduction which was a result of collision of Sakarya and Kırşehir Blocks and partial melting of spinel lherzolite which is a lithospheric resource in shallow depth at %2 ? 10 and formed between the Eocene and Miocene time intervals.Key Words: Central Anatolia, Ankara, Geochemistry, Petrogenesis, Fractional Crystallisation, Magma Mixing, Crustal Assimilation, Subduction, Adakite.