Soykırım psikolojisinin Terezin oyunlarında zaman mekan kurgusuna etkisi
The effect of holocaust psychology to the time and place of the theatre plays written by jewish inmates in Terezin
Yazar: BAHAR AKPINAR
Danışman: DOÇ. DR. ÖZLEM BELKIS
Dokuz Eylül Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Sahne Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Getto = Ghetto ; Mekan = Space ; Soykırım = Genocide ; Tiyatro = Theatre ; Tiyatro oyunları = Theater plays ; Zaman = Time ; Zaman-mekan = Time-space ; Çekoslovakya-Terezin = Czechoslovakia-Terezin

Özet:
Soykırım Psikolojisine Göre Terezin Oyunlarında Zaman Mekân Kurgusunun incelenmesi konulu bu doktora tezi, İkinci Dünya Savaşı sırasında o günkü adıyla Çekoslovakya'da bulunan Terezin-Theresienstadt toplama kampında Yahudi tutuklular tarafından yazılıp oynanan tiyatro oyunlarındaki zaman-mekân kurgularına soykırım psikolojisinin ne gibi etkileri olduğunun, soykırım psikolojisi ile hafıza ve hafıza ile zaman-mekân kurguları arasında ne gibi bir ilişki olduğunu ortaya koymayı amaçlamaktadır. Tiyatro, Aristoteles'in katharsis kavramından itibaren sosyal ilişkilerin, etik sorumluluk ile dengelendiği dramatik formüllerin ortaya konulması bakımından bir laboratuvar görevini görmüştür.
Bu çalışmada, Terezin Oyunları dramaturjik analizler yoluyla ele alınmıştır. Yöntem, metin analizi ile sınırlı kalmamış, Terezin dünyasına olası her şekilde girmeyi hedefleyerek söz konusu oyunları o atmosfer içinden değerlendirme çabasını da taşımaktadır. Bu yolla da dramatik yapı çözümleme sınırlarında kalmayıp, sahneleme ile üretilen anlamlara da odaklanarak bu oyunlara dramaturgik bir analiz uygulanmıştır. Holokost kurtulanları ile yapılan sözlü tarih çalışmaları, U.S. Holocaust Museum, Yad Vashem World Holocaust Remembrance Center, Terezin Memorial arşivleri bu atmosferin anlaşılması ve oluşturulmasında önemli araştırma kaynakları olarak kullanılmıştır.
Bu çalışmanın önemi Terezin'deki tiyatro üretiminin sanatsal bir olay olmasından çok bir yaşam mücadelesi, ayakta kalma savaşı olmasından gelmektedir. Terezin gerçekliğinde tiyatro, böyle bir mücadelenin aracı olmuş, gettodaki koşulların zorluğundan insanların zihinsel güçlerini arttıran oyun metinleri çıkmıştır. Soykırım psikolojinin yazarları ittiği zaman ve mekân tasarımı tercihi üzerinden metinler değerlendirilmiş, bu tasarım neticesinde bireylerde elde edilen direnç artışının sanatsal dinamiklerinin ortaya konması çalışmanın hedeflerini oluşturmuştur.

Abstract:
Theatre has long been called a laboratory –for revolution, for catharsis, for formulating our relationship to social action and ethical responsibility. As Tony Kushner once remarked, 'theatre is the greatest device we've ever invented for teaching critical consciousness'. Focusing on the question of how theatre can maintain the power of endurance under one of the most horrible time in world's history. The aim of this PhD research is to explore the creative coping process on the reorganizsing the past and projecting the future in the theatre plays written by Jews in Terezin/Theresienstadt during World War II.
This research was investigated a detailed dramaturgical analysis of Terezin plays. However, the methodology of the research was not only a textual analysis and required to re-enter the ghetto by all possible means. The importance of this research based on the reality that the aim of doing theatre is not to create an artistic event. 'It's a fight for life'. Theatre becomes the instrument of this fight. It has designed according to the conditions in the ghetto and then it changes these conditions in people's mind by giving them the strength. The relation between time, place and memory gives us the crucial structures of Terezin Plays to create and increase the spiritual resistance in the inmates.
We can accept the theatre plays produced in Terezin/Theresienstadt ghetto as a fictional universe and as a kind of laboratory and examine the space-place designs of the play texts on the axis collective memory by taking into account the effect of stress coping motivation on this creative process. This PhD dissertation was studied twelve pieces plays, which were written in Terezin/Theresienstadt with this regard and offer the term 'contrcatharsis' to the field.