Türkiye-Rusya enerji ilişkileri (1995-2005)
Russian-Turkish energy ties (1995?2005),
Yazar: BAYRAM SALAMOV
Danışman: PROF. DR. REFET YİNAÇ
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Bölümü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Enerji = Energy ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Boru hatları = Pipelines ; Enerji = Energy ; Enerji nakli = Energy transport ; Gaz üretimi = Gas production ; Petrol = Petroleum ; Petrol endüstrisi = Petroleum industry ; Petrol üretimi = Petroleum production ; Rusya = Russia ; Türk-Rus ilişkileri = Turkish-Russian relations ; Türkiye = Turkey

Özet:
Türk-Rus enerji ilişkileri "çok boyutlu ortaklık" düzeyine ulaşmıştır. Dünyadaki her ülkenin enerjiye olan ihtiyacının hızla arttığı artık bir gerçektir. Güçlü ve rekabet edebilen bir ekonomi olmanın ön şartı enerji erişimine bağlıdır.Rusya Dünya'nın en büyük gaz üreticisi ise dünyanın en büyük gaz piyasası da Avrupa'dır. İşte burada Türkiye'nin konumu onu bu denklemde önemli aktör kılmaktadır.Türkiye dünyada, enerjide çözümün bir parçası olmak istiyor. Rusya ve diğer bölge ülkelerinden gelen gazı ve petrolü en kısa ve ucuz yoluyla Avrupa'ya aktarmak istiyor. Bu çerçevede Türkiye birkaç projeyi gerçekleştirmiş durumunda; Mavi Akım (Doğalgaz), Bakü-Tiflis-Ceyhan (Petrol), İran-Türkiye (Doğalgaz), Irak-Türkiye (Petrol) ve Rusya-Türkiye (Doğalgaz). Ancak bu hatlar bile küresel enerji aktörü olmaya etmemektedir. Türkiye daha fazla rol üstlenmek istemektedir. Bu yönde atılan önemli adımları vardır. Boru hatlarının sayısını artırmayı amaçlamaktadır, inşa ve proje halinde olan boru hatları; Nubucco (Doğalgaz), Rusya-Türkiye-İsrail (Doğalgaz), Türkmenistan-İran-Türkiye (Doğalgaz), Türkmenistan-Azerbaycan-Gürcistan-Türkiye (Doğalgaz), Mısır-Türkiye (Doğalgaz), Irak-Türkiye (Doğalgaz) ve Türkiye-Yunanistan-Avrupa (Doğalgaz).Nabucco Projesi`nin, önemi büyüktür ve enerji alanında, Türkiye'nin jeopolitik konumunu çok iyi kullanması gerekir çünkü Türkiye'nin jeopolitik konumu dünyanın rağbetindedir diyebiliriz. Türkiye'nin enerji diplomasisi ile ilgili yürüttüğü çalışmaların en önemli yapı taşlarından birisi Nabucco Projesidir.Türkiye kendi enerji kaynaklarını tam olarak değerlendirememektedir. Türkiye ve Rusya'nın yenilenebilir kaynakları, rüzgar, güneş, sıcak sular ve deniz dalgalarından elde edilen enerji genel tüketim oranlarında çok düşük seviyelerde kalıyor. Ayrıca, Türkiye'nin sahip olduğu bor madenlerinin kaderi belirsizliğini korumaktadır.Dünya enerji piyasasının önemli aktörleri; ABD, AB, Çin, Rusya ve Japonya. Bu aktörleri göz önüne almadan hiçbir büyük projenin gerçekleşmesi mümkün olmuyor. Burada Rusya ile Türkiye'nin enerji işbirliği ön plana çıkmaktadır. İki ülkenin enerji politikaları ve bu alandaki önemli kuruluşlarının faaliyetleri onları hiç olmadığı kadar yakınlaştırmaktadır. Rusya kendi enerji kaynaklarını en güvenli şekilde uluslararası piyasalara ulaştırma gayretindedir, Türkiye ise enerji zengini komşu ülkelerin bu önemli değerlerini başka ülkelere aktararak hem maddi hem de siyası kazanç elde etme peşindedir.Türkiye'nin önem verdiği bir başka enerji bölgesi de Orta Asya Devletleridir. Bu devletlerle kültürel, etnik ve tarihi yakınlığı bulunan Türkiye, onlarla enerji işbirliği olanaklarını değerlendirmek istemektedir. Ülkemiz bu bölgede Rusya ile rekabet içinde olsa da çeşitli enerji projelerini tasarlayarak hayata geçirmeye çalışmaktadır.Türkiye'nin Rusya ile kuracağı ?Avrasya Birliği?, dünyada bilinen tüm dengeleri değiştirecektir. Bu oluşum ?Avrupa Birliği? gibi ekonomik, siyasal ve kültürel birlik olabilir. Bu birliğin her iki ülkeye çok büyük fırsatlar sunacağına inanmaktayım.

Abstract:
Turkish-Russian energy ties has reached `a multi-dimensional partnership?. It is true that all countries of the world are increasingly in need of more energy. Access to energy resources is a prerequisite for a powerful and competitive economy.While Russia is the biggest gas producing country of the world, Europe is the leading gas market. At this point, Turkey?s location has a crucial role in this equilibrium.Turkey wants to be a part of the solution in the field of energy at the global level. Russia wishes to transfer the gas and oil to Europe via the shortest route and in the cheapest way. For this purpose, Turkey has already developed several projects; Blue Pipeline (natural gas), Baku-Tiflis-Ceyhan (Oil), Iran-Turkey (Natural Gas, Iraq-Turkey (Oil) and Russia-Turkey (Natural Gas). Even these existing pipelines are not sufficient to make Turkey a global energy actor. In fact, Turkey aspires to a bigger role and she has taken steps to increase the number of pipelines, some of which are being built and the others in project development phase. These include Nubucco (Natural Gas), Russion-Turkey-Israil (Natural Gas), Turkmenistan-Iran-Türkiye (Natural Gas), Turkmenistan-Azerbaijcan-Georgia-Turkey (Natural Gas), Egypt-Turkey (Natural Gas), Turkminstan-Iran-Turkey (Natural Gas), Turkmenistan-Azerbaijcan-Georgia-Turkey (Natural Gas), Egypt-Turkey (Natural Gas), Iraq-Turkey (Natural Gas) and Turkey-Greece-Europe (Natural Gas).Turkey has an enviable geopolitical position in terms of energy. that should be put to the best use. The Nabucco Project is perhaps the most crucial building bloc in Turkey?s energy diplomacy.Turkey falls short of making the best use of its own energy resources. The renewable energy resources of Turkey and Russia; energy derived from wind, sun, hot waters and sea waves constitutes a marginal level in the general consumption. Moreover, the fate of boron reserves that Turkey owns is still shrouded in mystery.The USA, the EU, China, Russia and Japan are the crucial actors of the global energy market. Any attempt to realize a big project cannot ignore these actors. At this point, Turkish-Russian cooperation in the energy field comes to the fore. Their energy policies and the activities of their leading organizations have made both countries come closer to each other than ever before. Russia strives to transfer its enengy resources to international markets in the safest way possible. Turkey, on the other hand, aims at tranfering these valuable assets of her neighbours to other countries and thus achieve political and economic gains.Another energy rich region that Turkey attaches importance to is the Central Asia. Having cultural, etnic and historical ties with the Central Asian countries, Turkey wishes to explore the possibilities for cooperation with these countries in the field of energy. Though Turkey is in competition with Russia in the region, she nevertheless strives to bring various energy projects to life.?Eurasian Union? that Turkey forms together with Russia will change all the known balances in the world. Such a formation may evolve into an econonmic, political and cultural union like the European Union. It is certain that such a union will offer great oppurtunities for both countries.