El-Câhız'ın El-Hayevan adlı eserinde ayet ve hadisleri kullanma yöntemleri
Al-Jāḥiẓ incorporated Qur'anic verses and ahadith of the prophet Muhammed (pbuh) on the example of the first volume of his work, Kitāb Al-Hayawān
Yazar: AHMAD SHAWAKH
Danışman: PROF. DR. MUHAMMET TASA
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Arap Dili ve Belagatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Din = Religion ; Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature
Dizin: Arap edebiyatı = Arabian literature ; Ayetler = Verses ; Cahız = Cahız ; Hadis = Hadith ; Kur'an-ı Kerim = Koran

Özet:
Bu araştırma, el-Câhız'ın el-Hayevân adlı eserinin örneklem olarak birinci cildinde ayet-i kerimeleri ve hadis-i şerifleri kullanırken kullandığı belagat metoduna ilişkin bir çalışmadır. Giriş Bölümü: Bu araştırmanın konusu, amacı ve hedefi ile birlikte konuya ilişkin önceki araştırmalar, araştırmanın önemi, araştırma planı ve bölümlerini içermektedir. Bu bölümde araştırmanın, el-Hayevân kitabının birinci cildinde yer alan Kur'an ayetleri ve Nebevî hadisler gibi delillerin nasıl değerlendirdiği ele alınmış, araştırmanın hazırlık aşamasında izlenen yöntem açıklanmıştır. Ayrıca araştırmaya ilişkin bilgilerin yer aldığı kaynaklar, referanslar ve yerler belirtilmiştir.

Birinci Bölüm: el-Câhız'ın hayatı ve eserleri ele alınmış, el-Câhız'ın yetiştiği ortam, ilmi birikimi, kaleme aldığı eserler, incelediği edebi ve ilmi konular izah edilmiştir. Ayrıca yaşadığı dönemin koşulları, siyasi ortamı ve toplumsal, fikri ve edebi yapısı genel olarak anlatılmıştır. Zira bütün bunlar, el-Câhız'ın düşünüş biçimi, telif ve edebiyat ekolü üzerinde açıkça etkili olmuştur.

İkinci Bölüm: Bu bölümde el-Câhız'ın el-Hayevân adlı eserinin ilk cildinde yer verdiği ayet-i kerimeleri ve hadis-i şerifleri kullanma yöntemi üzerinde durulmuştur. Bu bölüm iki ana konudan oluşmaktadır. İlk konuda, el-Câhız'ın ayet-i kerimeleri kullanma yöntemi yirmi başlık altında detaylı olarak ele alınmış, her başlıkta el-Câhız'ın ilgili ayet-i kerimeyi zikretmesinin gaye ve maksadı izah edilmiştir. İkinci konuda ise aynı şekilde el-Câhız'ın hadis-i şerifleri kullanma yöntemi yirmi başlık altında detaylı olarak ele alınmış, her başlıkta el-Câhız'ın ilgili hadis-i şerifi zikretmesinin gaye ve maksadı izah edilmiştir.

Son olarak sonuç bölümü, araştırmanın ulaştığı en önemli sonuçları, ayrıca el-Câhız'ın eserlerine ilişkin gelecekte yapılacak inceleme ve araştırmalara yönelik tavsiye ve önerileri, belagat ve lügat araştırmaları açısından yararlı olabilecek hususları içermektedir.

Abstract:
This research examines the rhetorical method with which Al-Jāḥiẓ incorporated Qur'anic Verses and Ahadith of the Prophet Muhammed (pbuh) on the example of the first volume of his work, Kitāb al-Ḥayawān (Book of the Animals).

Introduction: Alongside the subject, objective and aim of the research, this work contains also previous researches, the importance of research, the research plan and its sections. This chapter describes the style of interpretation of evidences, like Qur'anic verses and Ahadith, which are contained in the first volume of Kitāb al-Ḥayawān, and explains the method used in the preparation phase. Additionally the research related sources, references and locations are indicated in this chapter.

Part One: This chapter deals with the life and works of Al-Jāḥiẓ, elucidates the environment in which he grew up, his knowledge, the works he wrote, and his literary and scientific researches. It also explains the conditions, the political and social environment, and the ideological and literary structure of his time, as all of these had a clear impact on the way of thinking, writing and literary style of Al-Jāḥiẓ.

Part Two: This chapter dwells on the method, with which Al-Jāḥiẓ used Qur'anic verses and Ahadith in the first volume of his book Kitāb al-Ḥayawān. This chapter consists of two main topics. The first topic details under twenty titles the manner in which Al-Jāḥiẓ used Qur'anic verses. Each title explains the purpose and aim of why Al-Jāḥiẓ used the relevant verse. The second topic details under twenty titles the manner in which Al-Jāḥiẓ used the Ahadith. Each title explains the purpose and aim of why Al-Jāḥiẓ used the relevant Hadith.

Finally, the conclusion part contains the most important findings of this research, as well as recommendations and suggestions for future researches and analyses related to the works of Al-Jāḥiẓ, and useful points for rhetoric and linguistic studies.