Ardahan ve ilçelerinde Orta Çağ ve sonrası Türk-İslam mimarisi
Middle age and post-Turkish-İslamic architecture in the Ardhan and ranks
Yazar: HARUN ÇETİN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. MEHMET KULAZ
Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Ardahan = Ardahan ; Camiler = Mosques ; Evler = Houses ; Kaleler = Fortnesses ; Konaklar = Mansions ; Mimari özellikler = Architectural characteristics ; Orta Çağ = Middle Ages ; Tarihi yapılar = Historic structures ; Türk-İslam mimarisi = Turkish-Islamic architecture ; Çeşmeler = Fountains

Özet:
" Ardahan Ve İlçelerinde Ortaçağ Ve Sonrası Türk İslam Mimarisi" Konulu Yüksek Lisan Tezi Kapsamında Ardahan ve İlçelerinde 4 Cami, 2 Kale, 1 Tabya ve 7 sivil mimari örnekleri olan evler ve konaklar tespit edilip incelenmiştir. Camilerin ikisinde Kitabe olup ikisinde ise kitabe mevcut değildir. Ayrıca camilerden ikisi kiliseden camiye çevrilmiştir. Camiye çevrilen kiliselerden birinin iç dizaynıtamamen değiştirilmişken birisine sadece mihrap eklenmiş olup fazla bir değişiklik yapılmamıştır. Camilerden üçü dikdörtgen planlı, birisi ise bazilikal plan tipli ve üç neflidir. Camilerde sadece birinin iç kısmında bir niş içine alınmış çeşme ve çeşme kornası bulunur. Camilerden  üçünün onarım ve restorasyonu yapılmışken , birisinde herhangi bir onarım ve restorasyon görmemiştir. Bundan dolayı da bu caminin süslemelerinin tamamı orijinal haliyle günümüze gelebilmiştir.  Sadece bu caminin beden duvarlarında kalem işi süsleme bulunur. Ayrıca sadece bu caminin mihrabı günümüzde orijinal kalmıştır. 
 
     Kalelerden birinde inşa kitabesi bulunurken birinde inşa kitabesi bulunmaz. Kalelerin ilk inşa evresi tam olarak bilinmez. Ancak gerek konumları gerek içindeki su sarnıçları ve suya inen gizli su yollarının bulunması ve gerekse mimari özellikleri bakımında Urartu Döneminde kaldıkları tahmin edilir.  
 
   Tabyanın " U" planında inşa edilmiştir. İnşa tarihi tam olarak bilinmemekte, ancak tabyanın 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'ndan önce yapıldığı tahmin edilir. Tabyaların XIX. yüzyılda kalelerin önemini kaybetmeye başlamasından sonra yapımına başlanmıştır.     Sivil mimari örneklerinden olan evler ve konakların birisi hariç altısında inşa kitabesi bulunur. En eski Konak 1794 yılında inşa edilmiştir. Evlerin neredeyse tamamı dikdörtgen planlıdır. Üç  ev ve konak dışında ev sahibinin izin vermemesinden dolayı içeriye girip inceleme imkanı bulamadık. Ancak içine girip incelediğimiz evlerin iç mimarisinde ahşap süslemeciliği ve kalemişi süslemeciliği açısından önemlidir. 
 
Süsleme açısında en önemli bölüm evlerin ve konakların tavan kısımlarıydı. Evlerin tavan kısımlarında bitkisel motifli çarkıfelek bulunur. Evlerin neredeyse tamamında " peç ısınma sistemiyle" ısınma sağlanmaktadır.  Sadece bir konakta bitkisel motifli alçı süslemeye rastladık.     Yapıların tamamında taş ve ahşap malzeme kullanılmıştır.

Abstract:
WithinMaster Degreethesis "Ardahan ve İlçelerinde Ortaçağ ve Sonrası Türk İslam Mimarisi" there is research 4 Mosques, 2 Castles, 1 Bastionand 7 samples of thecivilarchiecturesuch as mansionsandhouses. Accordingtothisresearch;whiletwo of mosqueshavegot a epiraphthere is noepiraphohtertwomosques.Andtwoofthemosquesturnintomosquefromchurh.One of  themosqueturnedintofromchurchinteriordesigncompletelychangedalsoandtheotheronejus tmihrabadded.One of themosque has gotrectangular plan andtheotherthree has gotbasilica plan typenaves.Justonlyonemosquethere is a fountainwithtubwhich inside theniche.There of mosquesrestoredandrenovated but at lastmosquethere is norestorationorrenovation.Because of thissituationmosque'soriginalornamentshavekeptuntiltoday.İnthismosque'sinteriorwalls eeingstencileddecorations.Andthismosque'smihrab is original. There is a contructionepiraphone of castle but theothernot.İs not cleartotimeline of castles but duetotheirlocation,waterbuilds,savedsecrettunnelstowatersourceandarchitecturalspecific ations, probiblycastlestimedtoUrartian Age. Bastionbuildedwith "U" plan.İt is not cleartodateof build but maybe it buildedbefore 1877-1878 Ottoman-Russian War.Construction of thebastionsstartedafterlostitsimportance of thecastlesafter XIX. Centruy. Thesixbuildlikemansionsandhouseswhichrepresenttocivilarchitecthavegot a constructionepiraph but onesample is not has an epiraph.Oldestmansion has builded in 1794.almost themansionshavegotrectangularplan.Wecouldn'tmakeresarchexpectthreemansionsandho usesbacause of theunpernitted of theirowners.But as we can seefromthesampleswoodcarvingandstencileddecorationsarereallyimportantforinteriordes ign.Themostimportantpart of theornaments on theceiling.Ontheceilintherearefloralornamented Wheel of fortune.Almostthemansions'sheatingsystem is alsoknown as "peç" We can seefloral plaster ornamentonlyonemansion.Constructionmaterialofmansionandhousesarewoodand Stone.