Mekânın disiplinlerarası değerlendirilmesi: Tim Burton ve Wes Anderson'ın Roald Dahl uyarlamaları
Interdisciplinary assessment of space: Tim Burton and Wes Anderson's Roald Dahl adaptations
Yazar: YAĞMUR EZGİ KAYA AKARPA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖZGÜ ÖZTURAN
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İç Mimarlık Ana Bilim Dalı / İç Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture ; İç Mimari ve Dekorasyon = Interior Design and Decoration
Dizin: Anderson, Wes = Anderson, Wes ; Burton, Tim = Burton, Tim ; Dahl, Roald = Dahl, Roald ; Edebiyat = Literature ; Mekan = Space ; Mimarlık = Architecture ; Sinema = Cinema

Özet:
İnsan elleriyle alet, zihniyle kurgu üretebilmesi ile evrimsel süreçte diğer canlılardan ayrılmaktadır. İlk barınma mekânları olan mağaralarda bulunan resim ve heykeller insanın soyut düşünme yeteneğinin ne kadar eskiye dayandığıyla beraber, bulundukları mekânı mesajlarını iletmek için nasıl kullandıklarıyla ilgili de ipuçları verir. Mekânın nasıl algılandığı ve anlam iletmek üzere nasıl kullanıldığı o günden günümüze gelişim göstermeye devam eden dinamik bir konu başlığıdır. Mekân tasarımının anlam ve işlev tartışmaları üzerinde gidip gelen dengeleri tarih boyunca okunabilmektedir ve bu insanın düşünce tarihiyle paralel giden bir süreçtir. İnsan için mekân tasarlayan bir disiplin olarak mimarlık da aynı zihin süreçlerinin sonucu ortaya çıkan bir anlatım biçimi olmakla beraber mekânı bir araç olarak üreten diğer disiplinlerin alanlarına kaçınılmaz olarak dahil olmaktadır.
Bu çalışma, mekânı ve nasıl algılandığını teorik olarak bütünsel bir yerden açıklamaya çalışırken, anlamın mekân aracılığıyla nasıl iletildiğini mimarlık, edebiyat ve sinema üçgeninde bir pratikle incelemeyi amaçlamaktadır. Teorik okuma mekân kavramı ile ilgili paradigmaları değiştiren önemli yol ayrımlarına yer verebilmek açısından disiplinlerarası bir literatür üzerinden yapılacaktır. Pratik değerlendirme de yine bu disiplinlerarası yapıyı ortak bir zemine taşıyabilmek amacıyla eleştirel çözümleme yöntemlerinin kılavuzluğunda ilerleyecektir. Bu amaçla anlatısının mekânlarını birer karakter gibi yapılandıran Roald Dahl'ın mekân açısından önemli iki hikayesi Charlie'nin Çikolata Fabrikası ve Yaman Tilki'nin auteur olarak nitelendirilen yönetmenler Tim Burton ve Wes Anderson tarafından yönetilen uyarlamaları seçilmiştir. Edebi anlatıdaki mekânların nasıl algılandığı ve belirgin bir görsel üsluba sahip bu iki yönetmen tarafından ekrana nasıl taşındıkları tartışmaya açılarak mekânın disiplinlerarası yolculuğunun ve algı sürecinin bu yolculuktaki rolünün deşifresi hedeflenmektedir.

Abstract:
Human beings are distinguished from other living things in the evolutionary process by their ability to produce complex tools with their hands and fiction with their minds. The paintings and sculptures found in early caves, which are the first places of shelter, give clues about how old people's ability to think abstractly, as well as how they use the space they are in to convey their messages. How the space is perceived and used to convey meaning is a dynamic topic that continues to evolve since then. The oscillating balances of space design over the discussion of meaning and function can be analysed throughout time, and this is a process that goes parallel with the intellectual history. Architecture, as a discipline that designs space for users, is a form of expression that emerges as a result of the same mental processes and inevitably gets involved in the fields of other disciplines that produce space as a tool.
While this study tries to understand the space and how it is perceived from a holistic point, it aims to examine how the meaning is conveyed through space with a practice in the triangle of architecture, literature and cinema. Theoretical reading will be done through an interdisciplinary literature in order to include the important crossroads that change the paradigms related to the concept of space. Practical evaluation will also proceed under the guidance of critical analysis methods in order to bring this interdisciplinary structure to a common ground. For this purpose, two of of Roald Dahl's stories which are important in terms of space were chosen from directors who are described as auteurs: Charlie and Chocolate Factory directed by Tim Burton and Fantastic Mr. Fox by Wes Anderson. It is aimed to decipher the interdisciplinary journey of the space and the role of the perception process in this journey by discussing how the spaces in literary narrative are perceived and how they are brought to the screen by these two directors with distinctive visual styles.