Yetişkinlerde sürdürülebilir beslenme davranışları ve diyet kalitesinin incelenmesi
Investigation of sustainable eating behaviors and diet quality in adults
Yazar: GAMZE ALTINTAŞ
Danışman: PROF. DR. ASLI UÇAR
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Bu çalışmanın amacı; üniversite personelinde sürdürülebilir beslenme davranışlarının ve besin 
tüketimlerine dayalı diyet kalitelerinin değerlendirilmesi ve bunlar arasındaki ilişkinin belirlenmesidir. Çalışmaya 24-58 yaşları arasında Tarsus Üniversitesinde çalışan 120 akademik ve idari personel katılmıştır. Çalışma veri toplama sürecinde sosyodemografik bilgiler, beslenme alışkanlıkları, sürdürülebilirlik ile ilgili davranışlar, Sürdürülebilir ve Sağlıklı Beslenme Davranışları Ölçeği (SSBD), 24 saatlik geriye dönük besin tüketim kaydı ve antropometrik ölçümleri içeren anket formu kullanılmışolup veriler yüz yüze görüşme yöntemi ile toplanmıştır. Katılımcıların 24 saatlik geriye dönük besin tüketim kaydının değerlendirilmesi ile Uluslararası Diyet Kalite İndeksi (DKİ) ve EAT-Lancet Diyet Skoru hesaplanmıştır. Çalışmaya katılan üniversite personelinin %52,5'i idari personel ve %59,2'si kadındır. Katılımcıların yaş ortancasının 33,0 yıl olduğu ve %50,8'inin lisansüstü eğitim düzeyine sahip olduğu belirlenmiştir. Kadınların %28,2'si, erkeklerin ise %63,3'ü hafif şişman/ obezdir (p<0,001). Katılımcıların diyet kalitesi puan ortancası akademik personelde 52 (33 - 69) puan, idari personelde ise 55 (36 - 68) puandır (p<0,05). Kadınların "Ölçülülük" puanı, erkeklerin ise "Yeterlilik" puanı anlamlı olarak daha yüksektir (p<0,001). Katılımcıların %30,0'u Sürdürülebilir Beslenme (SB) kavramını doğru olarak tanımlamıştır. Akademik personelin ve kadınların SB kavramını tanımlama oranı daha yüksektir (p<0,05). SSBD ölçeği toplam puan ortalaması tüm katılımcılarda 134,3 ± 25,0 puan iken akademik personelde (138 puan), idari personele kıyasla (128 puan) daha yüksek bulunmuştur (p=0,058). SB kavramını doğru tanımlayan ve lisansüstü eğitim düzeyine sahip olanların, SSBD toplam puanının anlamlı olarak daha yüksek olduğu bulunmuştur (p<0,05). EAT-Lancet Diyet Skoru ile tüm antropometrik ölçümler arasında; SSBD toplam ile beden kütle indeksi (BKİ), bel çevresi ve boyun çevresi arasında anlamlı negatif ilişkiler bulunmuştur (p<0,05). Regresyon modelinde; erkeklerin EAT-Lancet diyet önerilerine bağlılık düzeyinin, kadınlara kıyasla 1,084 birim daha düşük olduğu (p=0,001) ve SSBD toplam puanı bir birim arttığında, "EAT Lancet Diyet Skorunun" 0,016 birim arttığı saptanmıştır. Sonuç olarak, cinsiyet ve SSBD puanının hem çevre hem de sağlık üzerinde olumlu etkisi olduğu düşünülen EAT-Lancet diyet önerilerine bağlılık ile ilişkili olabileceği bulunmuştur.

Abstract:
The aim of this study was to evaluate sustainable nutrition behaviors and diet quality based on food 
consumption in university staff and to determine the relationship between them. A total of 120 academic and administrative staff between the ages of 24-58 working at Tarsus University participated in the study. A questionnaire form including sociodemographic information, dietary habits, sustainability-related behaviors, Sustainable and Healthy Eating Behaviors Scale (SSBD), 24-hour recall and anthropometric measurements was used in the data collection process and data were collected by face-to-face interview method. The International Diet Quality Index (DQI) and EAT-Lancet Diet Score were calculated by evaluating the 24-hour retrospective food consumption record of the participants. Of the university staff who participated in the study, 52.5% were administrative staff and 59.2% were female. The median age of the participants was 33.0 years and 50.8% had postgraduate education. 28.2% of women and 63.3% of men were mildly overweight/obese (p<0.001). The median diet quality score of the participants was 52 (33 - 69) points for academic staff and 55 (36 - 68) points for administrative staff (p<0.05). The "Moderation" score of women and the "Adequacy" score of men were significantly higher (p<0.001). 30.0% of the participants correctly defined the concept of Sustainable Nutrition (SN). The rate of academic staff and women defining the concept of SB is higher (p<0.05). While the mean total score of the SSBD scale was 134.3 ± 25.0 points in all participants, it was higher in academic staff (138 points) compared to administrative staff (128 points) (p=0.058). It was found that those who correctly defined the concept of SB and had a postgraduate education level had a significantly higher total score of SSBD (p<0.05). Significant negative correlations were found between the EAT-Lancet Diet Score and all anthropometric measurements, and between total SSBD and body mass index (BMI), waist circumference and neck circumference (p<0.05). In the regression model, it was found that the level of adherence to the EAT-Lancet dietary recommendations was 1.084 units lower in men compared to women (p=0.001) and the "EAT Lancet Diet Score" increased by 0.016 units when the total SSBD score increased by one unit. In conclusion, it was found that gender and SSBD score may be associated with adherence to EAT-Lancet dietary recommendations, which are thought to have a positive impact on both the environment and health.