Mimaride ritmin geleneksel Urfa sokaklarında temel tasar öge ve ilkeleri bakımından gündelik yaşam bağlamında değerlendirilmesi
The evaluation of the rhythm in architecture in context of daily life in context of basic design items and principles on traditional Urfa streets
Yazar: MEHMET EMİN ŞAHİNALP
Danışman: DOÇ. DR. BERİVAN ÖZBUDAK AKÇA
Dicle Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Günlük yaşam = Daily life ; Ritim = Rhythm ; Sokaklar = Streets ; Tasarım ilkeleri = Design principles

Özet:
Ritimler insan hayatını çeşitli alanlarda etkilediği gibi insanın yaşamının geçtiği mekanları da etkilemektedir. Böylelikle mimariye de değinen ritimler, gündelik hayatın izlerini de mimariye aktarmaktadır. Özellikle sokak mimarisi kamusal bir alanda bulunmasından dolayı gündelik hayat ritimlerinin daha açık görüldüğü mekanlardır. Böylelikle sokak mimarisi gündelik hayatın somutlaşması ve kimlik kazanmasına olanak sağlamaktadır. Bu çalışmada geleneksel Urfa sokaklarındaki mimari ritimlerin oluşma biçimlerini; mekânsal, cephesel, biçimsel, simgesel ve malzeme üzerinden ortaya çıkarmak, amaçlanmıştır. Çalışmanın bir diğer amacı ise sokaklarda yer alan mimari öğelerin kamusal ve özel alan eşiklerinin belirlenmesindeki rollerinin ritimler üzerinden irdelenmesidir. İlk olarak konuyla alakalı literatür taraması yapılarak çalışmanın zemini oluşturulmuştur. Literatür taramalarının sonucunda geleneksel Urfa evleri hakkında çalışmaların çok olmasına karşın Urfa sokakları hakkında çalışmaların az olduğu sadece özel alana yönelik çalışmaların yapıldığı ve kamusal alan mimarisi hakkında detaylı çalışılmaların olmadığı görülmüştür. Bu açıdan bakıldığında çalışmanın literatüre katkı sunacağı düşünülmektedir. Çalışmada ritim geleneksek Urfa sokaklarında temel tasar ilke-öğeleri ve Henri Lefebvre okumaları üzerinden gündelik hayat bağlamında iki aşamalı olarak incelenmiştir. Çalışma alanıyla ilgili 2D çizim, fotoğraflama ve kolaj gibi tekniklerden yararlanarak elde edilen mimari ritim hakkındaki veriler tasarı ilke-öğeleri ve gündelik hayat bağlamındaki incelemede kullanılmıştır. Mimarlığın tasarlama ve değerleme süreci hakkında yapılan tartışmalara kent-mimari-sokak dokusu bağlamında ışık tutan bu çalışma ileride yapılacak olan akademik çalışmalara ve alanın tarihi özelliğe sahip olması bakımından ise restorasyon çalışmalarına kaynak oluşturmaktadır. Geleneksel Urfa sokaklarının sadece evlere ulaşmak için kullanılan bir araç olmadığı, sokakların kendine ait bir kimliğinin olduğu, gündelik hayat ve sokak biçimlerinin analizleri sonucunda ulaşılmıştır. Mimari elemanların hem gündelik hayat ritimleri hem de tasar öğe ve ilkelerinin birlikte barındırmaktadır. Böylelikle sokak mimarisinin tek bir veriye göre şekillenmediği görülmüştür.

Anahtar Kelimeler: Ritim, Sokak, Tasar İlke-Öğeleri, Gündelik Hayat

Abstract:
Rhythms affect human life in various areas as well as the places where people live.In this way, the rhythms, which also touch on architecture, transfer the traces of daily life to architecture.Especially, street architecture is a place where the rhythms of daily life are seen more clearly due to its presence in a public space. Thus, street architecture enables everyday life to be embodied and to gain an identity.The aim of this study is to reveal the formation forms of architectural rhythms in traditional Urfa streets through spatial, facade, formal, symbolic and material.Another aim of the study is to examine the roles of architectural elements on the streets in determining the thresholds of public and private spaces through rhythms. First of all, the basis of the study was formed by scanning the relevant literature.As a result of the literature review, it has been seen that although there are many studies on traditional Urfa houses, there are few studies about the streets of Urfa, only studies on the private area, and there are no detailed studies on public space architecture.From this point of view, it is thought that the study will contribute to the literature.In the study, rhythm was examined in two stages in the context of daily life in traditional Urfa streets, based on basic design principles-elements and Henri Lefebvre readings.The data about the architectural rhythm obtained by using techniques such as 2D drawing, photography and collage related to the study area were used in the analysis in the context of design principles-elements and daily life. This study, which sheds light on the debates about the design and valuation process of architecture in the context of city-architecture-street texture, is a source for future academic studies and restoration studies in terms of the historical feature of the area. It has been reached as a result of the analysis of daily life and street forms that traditional Urfa streets are not only a vehicle used to reach houses, but that the streets have their own identity. Architectural elements contain both daily life rhythms and design principles-elements. Thus, it has been seen that the street architecture is not shaped according to a single data. 

Keywords: Rhythm,Street,Design principles-elements,Daily Life