İmam-hatip lisesi meslek dersleri öğretmenlerinin Kur'an-ı Kerim dersi sınıf yönetimi davranışlarının incelenmesi
Analysis of classroom management behaviors of vocational courses teachers in the holy Quran courses in İmam Hatip High Schools
Yazar: TUNCAY KARATEKE
Danışman: PROF. DR. ŞUAYİP ÖZDEMİR
Fırat Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ders programları = Curriculum ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Liseler = High schools ; Meslek dersleri = Professional course ; Sınıf içi davranışlar = In-class behaviors ; Sınıf yönetimi = Classroom management ; Öğretmen davranışı = Teacher behavior ; Öğretmenler = Teachers ; İmam hatip liseleri = İmam hatip high schools

Özet:
Bu araştırma, İmam-Hatip Lisesi meslek dersleri öğretmenlerinin Kur'an-ı Kerim dersi sınıf yönetimi davranışlarının pedagojik esaslar çerçevesinde incelenmesini amaçlayan nitel yöntemin durumsal deseninin kullanıldığı bir araştırmadır.
Araştırma 2012-2013 öğretim yılı sonunda Elazığ ilinde yapılmıştır. Araştırmanın çalışma grubu söz konusu ildeki İmam-Hatip Lisesi meslek dersleri öğretmenlerinden amaçlı örneklem yöntemlerinden ölçüt örnekleme yoluyla seçilmiştir. Bu çerçevede araştırmanın örneklem gurubunu 8'i kadın 15'i erkek olmak üzere toplam 23 İmam-Hatip Lisesi meslek dersi öğretmeni oluşturmaktadır. Araştırmada nitel yöntemin temel veri oluşturma yöntemi olan görüşme kullanılmıştır. Yarı yapılandırılmış görüşme formu esas alınarak görüşmeler sürdürülmüş, bireysel farklılıklara göre ek sorular veya sonda sorular sorulmuştur. Ayrıca araştırmaya katılan öğretmenlerin görüşleri ortaya konulurken, kapalı kalan noktaları açıklayabilmek ve söz konusu görüşleri daha isabetli yorumlayabilmek için yeri geldikçe onların derslerinde yapılan gözlemlerden ve kullandıkları dokümanlardan elde edilen bulgulardan da yararlanılmıştır.
Araştırmada, ses kayıtları kelime işlemciye aktarılıp çözümlendikten sonra oluşturulan veri, betimlenerek içerik analizine tabi tutulmuştur. İçerik analizine tabi tutulan veriler kodlanmıştır. Daha sonra oluşturulan kodları genel olarak açıklayan uygun temalar oluşturulmuştur. Araştırma verilerinden elde edilen bulgular doğrultusunda öğretmen görüşlerinden ortaya çıkan sonuçlardan bazıları şöyle sıralanabilir:
Model okuma bakımından derse başlarken, Kuranı Kerim dersindeki öğretmenler öncelikle kendileri model okuma yaparlar, ilgili okumaya katkı sağlamak için beyaz tahta ve mp3 gibi materyalleri kullanırlar ve dersin başlangıç safhasında başarılı öğrencilerinden bahse-konu model okumayı gerçekleştirmelerini istemektedirler.
Öğretmenlerin öğrencileri derse katma yöntemlerinin bazıları; okuma seviyesi iyi olan öğrenciden başlayarak rastlantısal olarak derse katma, gönüllü öğrencilere öncelik vererek derse katma, toplu olarak derse katma, rastlantısal olarak derse katma şeklindedir.
Kur'an-ı Kerim dersinde ortaya çıkan istenmedik öğrenci davranışlarından bazıları; izinsiz konuşma, dersi takip etmeme, kız öğrencilerin özel hallerinde (hayız durumlarında) Kur'an okumak istememesi, derse abdestsiz gelme, arkadaşlarının okumasına müdahale etme veya gülmedir. Öğretmenlerin istenmedik öğrenci davranışlarına karşı yaklaşımlarının bazıları; uyarma, farklı etkinliklere yönelme, soru sorma, notla uyarma, göz teması-iletişimi vasıtasıyla kuvvetli bir duygu oluşturmaya çalışma, sesini yükseltme/kızma, öğrencileri tekrar tekrar okutma, onların oturdukları yerleri değiştirme şeklindedir.
İmam-Hatip Lisesinde Kur'an öğretimini olumsuz etkileyen faktörlerden bazıları; öğrenciler arasındaki seviye farklılıkları, sınıfların kalabalık olması, zamanın yetersiz olması, derslerin her gün olmamasıdır.
Araştırmada elde edilen sonuçlara dayalı olarak uygulayıcılara ve araştırmacılara yönelik önerilerde bulunulmuştur.


Anahtar kelimeler: İmam-Hatip Lisesi, İmam-Hatip Lisesi Meslek Dersi Öğretmeni, Kur'an-ı Kerim dersi, sınıf, sınıf yönetimi.

Abstract:
This study is a research into the analysis of classroom management behaviors of vocational courses teachers in the Holy Quran courses in Imam Hatip High Schools, using the situational pattern of qualitative methods within the frame of pedagogical principles.
The research was conducted at the end of the 2012-2013 academic year in the city of Elazig. The working group for the research has been selected from vocational courses teachers in Imam Hatip High Schools in this city through the criterion sampling method which is one of the purposive sampling methods. The sampling group of this framework totally consists of 23 Imam-Hatip High School vocational courses teachers, consisting of fifteen men and eight women. Personal interview which is the method used for generating the basic data in qualitative methods has been used in the research. The interviews have been carried out on the basis of semi-structured interviews form. Additional or probe questions in accordance with individual differences have been asked at the end. In addition, while imposing out the views of the teachers surveyed, in order to explain the remaining points and to be able to interpret the opinions in question more accurately it has also been benefited from the observations made and the findings obtained from the documents used by the teachers in courses. 
In the study, the data obtained by transferring voice recordings into word processor and then being analyzed has been subjected to content analysis and described. The data subjected to content analysis has been coded. Then, appropriate themes have been created describing the generated codes in general. Some of the results revealed out of the teachers' views according to the findings obtained from the survey data can be listed as follows:
While beginning the lesson in terms of model reading, teachers in the Holy Quran courses perform model reading themselves first, use materials such as interactive whiteboards, mp3 players and etc. to constitute model reading and want their skilled students to perform that model reading again at the beginning phase of the courses.
Some of the methods used by teachers in order to involve the students in lessons are as follows; random involvement starting from the student who has a good reading level, involving students in the lesson by giving priority to volunteering students, by involving the students collectively and randomly in the lesson.
Some of the undesirable student behaviors that appear in Holy Quran courses  are; speaking without permission, not listening the lesson, unwillingness of girl students in special situations (who have their period) to read the Quran,  attending the courses without having taken ablution, interfering with the reading of their friends or laughing at them. Some of the approaches of teachers against undesirable student behaviors are; warning, inclining to the different activities, asking questions, warning with low grade, trying to make a strong feeling by eye-contact communication, voice raising/indignation, making the students read again and again, and making them sit down to the different seats.
Some of the factors that affect negatively the teaching of the Quran in Imam Hatip High Schools are; level differences between students, having crowded classrooms, having inadequate time, and not having course every day.
In this research, some recommendations have been given for practitioners and researchers depending on the results obtained from the study.



Keywords: Imam-Hatip High School, Imam-Hatip High School teacher of vocational courses, Quran lessons, classroom, classroom management.