Çevresel planlamalara altlık bir coğrafi bilgi sistemi tasarımı ve uygulaması: Trabzon İl Bilgi Sistemi (TİBİS) modeli
Design and application of geographic information system (GIS) for environmental planning database purpose: A model of Trabzon Information System
Yazar: SELÇUK REİS
Danışman: PROF.DR. TAHSİN YOMRALIOĞLU
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeodezi ve Fotogrametri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2003
Konu: Jeodezi ve Fotogrametri = Geodesy and Photogrammetry

Özet:
ÖZET Ulusal kalkınma, bölgesel ve çevresel planların hazırlanması ve uygulanması, doğal kaynak envanteri, il, ilçe ve köy tabanlı planlama çalışmaları için Konumsal Veri Tabanları (KVT)'na gereksinim vardır. Geniş coğrafi alanlara yönelik bu tür faaliyetler, Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS), Uzaktan Algılama (UA) ve konumsal modellemelerle gerçekleşebilir. Ülkemizde, özellikle kırsal ve kentsel alanları da kapsayan bölgelerde, çevresel planlama amaçlı KVT oluşturma çabaları, yeterli nitelik ve nicelikte veri sağlanamadığından, henüz istenen düzeyde değildir. Nitekim, bu tür alanlarda yapılacak çalışmalar, değişik kaynaklı disiplinlerden sağlanacak, organize olmuş, yoğun bir konumsal bilgi/veri yığınını gerektirmektedir. Farklı kamu kurumları tarafından, değişik formatta üretilen mevcut bilgiler, çevresel ölçekteki özel amaçlı planlama çalışmaları için öncelikle bir konumsal bilgi sistemine dahil edilebilmelidirler. Bu bağlamda çok sayıdaki bilginin paylaşılmasını sağlayacak stratejilerin belirlenmesi zorunludur. Bu çalışmada, bölgesel bazda üst ölçekli planlamaya yönelik olarak, çevre düzeni planı ölçeğinde, il kapsamında bir konumsal veri tabanı tasarımı ve uygulaması yapılmıştır. Tasarım çalışması kapsamında, coğrafi bölge olarak Doğu Karadeniz Bölümü (DKB) ele alınmış, Trabzon ili için bir il tabanlı KVT uygulaması gerçekleştirilmiştir. Bu amaçla, bir çok farklı kurumdan sağlanan veriler, veri kalitesi denetlenerek kullanılmıştır. Kurum bünyesinde mevcut olmayan veya üretilmeyen diğer gerekli konumsal veriler Landsat ETM+ uydu görüntüsü yardımı ile sağlanmıştır. Özellikle kontrollü sınıflandırma metodu kullanılarak, Trabzon ili arazi örtüsü elde edilmiştir. CBS ve UA teknikleri ile, farklı kaynaklardan toplanan veriler çevresel planlamaya altlık olacak şekilde değerlendirilmiş ve gerekli veri modelleri bir araya getirilip, Trabzon ili idari sınırına göre bir KVT gerçekleştirilmiştir. Konumsal analizler çerçevesinde, Trabzon ili için potansiyel heyelan alanları, kentsel gelişme alanları ve fındık üretimi için uygun alanlar tespit edilmiştir. Sonuç olarak, DKB bünyesinde, üst ölçekli planlama faaliyetlerine destek olacak Trabzon İl Bilgi Sistemi tesis edilmekle birlikte, bölgesel planlamalar için öncelikle il bazında dinamik bir KVT'nın oluşturulması gereği ortaya çıkmıştır. Anahtar Kelimeler: Coğrafi Bilgi Sistemleri, Uzaktan Algılama, Çevresel Planlama, Çevre Düzeni Planı, Üst Ölçekli Planlama, Konumsal Analiz, Trabzon İl Bilgi Sistemi. VI

Abstract:
SUMMARY Design and Application of Geographic Information System (GIS) For Environmental Planning Database Purpose: A Model of Trabzon Information System There is a need for spatial database (SDB) in preparing national and regional development plans and environmental plans, and conductive natural resource inventory, province, district and village base planning studies. These activities for large geographic areas could effectively be performed by GIS, Remote Sensing (RS) and spatial models. As there is not enough amount of high quality data, providing a SDB with particularly environmental planning objectives, is not in desired level in our contry, especially in the regions containing rural and urban areas. Moreover the studies which will be conducted in these areas involve higly organized spatial data which will be obtained from different sources of various disiplines. The existing data, produced in different formats by different state institutions, may at first be added to a regional spatial information system for special purpose planning in environmental scale studies. In this way, firstly, it is compulsory to determine effective strategies in sharing information among the institutions. In this study, a spatial database design (SDBD) and its implemantation were performed in a province scale, in order to serve a high level planning in regional base. In designing the application SDBD, the Eastern Black-Sea Region (EBSR) was chosen and a SDB for Trabzon province was developed. With this objective, the data obtained from different state institutions was used by checking data quality. Other necessary spatial data, which was non existent or was not produced in institutions, was provided with the help of Landsat ETM+ image data. With the techniques of GIS and RS, the data from different sources was evaluated as a base for environmental planning, and a SDB made compatible with the administration boundary of Trabzon by gathering necessary data models. With appropriate spatial analysis, potential landslide areas, urban development areas and suitable areas for hazelnut growing were determined in the Trabzon Province. As a result, in EBSR, the information system for the Trabzon province which would support high-level planning activities was established. In addition, providing a dynamic SDB, across a province for regional planning was also be revealed. Key Words: Geographical Information Systems, Remote Sensing, Environmental Planning, High Scale Planning, Spatial Analysis, Trabzon Information System VII