Vakıfların iktisadi ve sosyal kalkınmadaki rolü: Erzurum vakıfları örneğinde (XIX. yüzyıl-merkez)
The role of waqfs in economic and social development: In the example of Erzurum waqfs (XIX. century-center)
Yazar: SİNAN GİDER
Danışman: PROF. DR. AHMET KALA
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Ekonomi = Economics ; Tarih = History
Dizin: 19. yüzyıl = 19. century ; Ekonomi tarihi = Economic history ; Ekonomik kalkınma = Economic development ; Erzurum = Erzurum ; Kalkınma = Development ; Kalkınma politikaları = Development policies ; Sosyoekonomik etki = Socio-economic impact ; Sosyoekonomik gelişmeler = Socio-economic developments ; Vakıflar = Foundations

Özet:
Bu çalışmada XIX. yüzyılda Erzurum şehir merkezinin sosyal ve ekonomik hayatı vakıflar üzerinden değerlendirilmiştir. Sosyal ve ekonomik yapının anlaşılması için vakıfların şehirdeki etkinliği bütüncül şekilde incelenmiştir. Vakıfların sosyal ve ekonomik yönü araştırılırken iktisat tarihi ile kurumsal yapıları vakıf ekonomisinin metot ve yöntemlerinden faydalanılarak Erzurum şehir merkezi üzerinden değerlendirilmiştir. Çalışmada elde edilen temel bulgu, vakfiyeler üzerinden Erzurum şehir merkezindeki ekonomik dönüşümün ana nedeninin, vakıflar aracılığıyla uzun dönemli ekonomik büyüme ve şehirdeki sosyo-kültürel yapının değişimi olduğudur. Din, eğitim, sosyal ve kültürel alanlardaki dönüşüm vakıflar aracılığıyla incelenebilmiştir. Bu bakımdan vakıflardan sağlanan gelirlerin hangi alanlara aktarıldığı, ne kadar pay ayrıldığı yatırım fonlarından tespiti sağlanabilmiştir. Hizmet amaçları tespit edilen vakıfların kuruluşlarındaki ana esaslar da bu şekilde ortaya çıkarılabilmiştir. Vakıfların şehirde aktifleşmesi pek çok yönden şehrin canlanmasına, iktisadi açıdan kalkınmasına pozitif etki sağladığı görülmüştür. Genel olarak bakıldığında Erzurum şehrinin oluşumundan, vakıfların şehirde meydana getirilmesiyle birlikte yaşanan gelişmeler araştırılmıştır. Çalışmada vakıf akarları, bütçeleri gibi yapılar incelenmiştir. 

Anahtar Kelimeler: İktisat Tarihi, Vakıf, Erzurum, Ekonomik, Sosyo-Kültürel

Abstract:
In this study, the social and economic life of Erzurum city center in the 19th century was evaluated through waqfs. In order to comprehend the social and economic structure, the effectiveness of the waqfs in the city was examined in a holistic way. While investigating the social and economic aspects of waqfs, economic history and institutional structures of waqfs were evaluated through the city center of Erzurum by using the methods of waqf economy. It is concluded that the main reason for the economic transformation in Erzurum city center through waqfs is long-term economic growth and the change in the socio-cultural structure in the city. Transformation in religion, in education, in social and cultural fields are examined through waqfs. In this regard, it was determined that from which areas incomes were transferred to and how much shares were allocated from the mutual funds. In this way, the main principles of waqfs whose service purposes were determined could be revealed. It has been seen that the activation of waqfs in the city has a positive effect on the revitalization and economic development of the city in many ways. In general, the developments that took place from the formation of the city of Erzurum to the establishment of waqfs in the city were investigated. In the study, structures such as waqf flows and budgets were examined.

Keywords: History of Economics, Waqfs, Erzurum, Economic, Socio-Cultural