Geleneksel maliyetleme ile faaliyet tabanlı maliyetleme sistemlerinin karşılaştırılması ve Tıbbi Onkoloji Birimi'nde örnek bir uygulama
Comparison of traditional costing and activity based costing systems and a sample application in the Medical Oncology Unit
Yazar: FEVZİ AKBULUT
Danışman: PROF. DR. MEHMET GENÇTÜRK
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Hastaneler = Hospitals ; Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management ; Sağlık Yönetimi = Healthcare Management
Dizin: Aktiviteye dayalı muhasebe = Activity based costing ; Hastaneler = Hospitals ; Maliyetleme = Costing ; Sağlık kuruluşları = Health institutions ; Tıbbi onkoloji = Medical oncology

Özet:
Günümüz koşullarında hastalıklardaki, müşteri beklentilerindeki ve
rekabetteki artışla beraber gelişen teknoloji sağlık hizmetlerine olan talebi
arttırmıştır. Bütün bu gelişmeler sonucunda sağlık kurumlarının faaliyetlerini
sürdürebilmeleri kaynaklarını etkin ve verimli kullanmalarına bağlı hale gelmiştir.
Bu sebeple sağlık kurumları maliyetlerini doğru yansıtabilecek bir maliyet yöntemi
arayışına girmişlerdir.
1980'lerden 1990'lı yılların sonuna kadar Geleneksel Maliyetleme
yöntemlerinin eksiklerini gidermek için faaliyetleri hedef alarak maliyetlere
yükleyen Faaliyet Tabanlı Maliyetleme (FTM) yöntemi kullanılmıştır. Günümüzde
ise Faaliyet Tabanlı Maliyetleme yönteminin güncellenmesinin zorluğu, maliyetli
olması ve en önemlisi de atıl kapasiteyi göz ardı etmesi nedeniyle sağlık kurumları,
bu problemlere çözüm getiren Zamana Dayalı Faaliyet Tabanlı Maliyetleme
(ZDFTM) yöntemini kullanmaya başlamıştır.
Araştırmanın amacı, Isparta Süleyman Demirel Üniversitesi Hastanesi Tıbbi
Onkoloji Birimi'nde en çok tedavi uygulanan 4 kanser türünün bir kemoterapi işlemi
başına maliyetini FTM, ZDFTM ve Geleneksel Maliyetleme yöntemleri kullanarak
belirlemek elde edilen sonuçları hastane faturaları ve Medula geri ödemeleriyle
karşılaştırmaktır.
Araştırmada öncelikle kullanılan yöntemlerin özelliklerine ve
uygulanabilirliğine ilişkin çalışmalar yapılmış ve Isparta Süleyman Demirel
Üniversitesi Hastanesi Tıbbi Onkoloji Birimi'nin araştırmanın evrenini
oluşturmasına karar verilmiştir. Araştırmanın örneklemini ise en sık karşılaşılan dört
kanser türü oluşturmaktadır. Araştırmanın sonucunda, ilaç giderlerinin toplam
giderlerin %64'ünü, işçilik giderlerinin ise %19'unu oluşturduğu tespit edilmiştir.
Ayrıca Tıbbi Onkoloji Birimi'ne özgü ilaç giderleri çıkarıldığında işçilik giderlerinin
toplam giderlerin %60'ını oluşturduğu görülmektedir. En yüksek maliyet tutarlarına
Geleneksel Maliyetleme yönteminde, en düşük maliyetleme tutarlarına ise ZDFTM
yönteminde ulaşılmıştır. ZDFTM yöntemi sonuçlarıyla hastane faturaları ve Medula
geri ödemeleri karşılaştırıldığında, C50 meme kanseri hariç 4 kanser türüne ait
hesaplanan maliyetlerin hepsinin hastane fatura sistemi ve Medula geri ödeme
tutarlarından yüksek olduğu dikkat çekmektedir. ZDFTM yöntemi ile hastane fatura
sistemi ve medula geri ödeme tutarlarının en yakın olduğu sonuç C34 akciğer
kanserinde tespit edilmiştir. Hastane fatura tutarı 334,32 TL, Medula sistemi geri
ödeme tutarı ise 510,48 TL ZDFTM yöntemi sonuçlarından düşük çıkmıştır. En uzak
sonuç C18 kolon kanserinde tespit edilmiştir. Hastane fatura tutarı 4.509,88 TL,
Medula sistemi geri ödeme tutarı ise 4.809,44 TL ZDFTM yöntemi sonuçlarından
düşük çıkmıştır.

Anahtar Kelimeler: Geleneksel Maliyetleme, Faaliyet Tabanlı Maliyetleme, Zamana Dayalı Faaliyet Tabanlı Maliyetleme, Sağlık Kurumlarında Maliyet

Abstract:
In today's conditions, the increase in diseases, customer expectations and
competition, developing technology has increased the demand for health services. As
a result of all these developments, the continuity of the activities of health
institutions has become dependent on the effective and efficient use of their
resources. For this reason, health institutions have sought a cost method that can
reflect their costs accurately.
From the 1980s to the end of the 1990s, Activity Based Costing method,
which targets activities and loads costs, has been used in order to eliminate the
shortcomings of Traditional Costing methods. Today, due to the difficulty of
updating the Activity Based Costing method, its cost and most importantly, it ignores
the idle capacity, health institutions have started to use the Time Based-Activity
Based Costing method, which provides solutions to these problems.
The purpose of the study is to determine the cost per chemotherapy procedure
of the 4 most treated cancer types in Isparta Süleyman Demirel University Hospital
Medical Oncology Unit using Activity Based Costing, Time Based-Activity Based
Costing and Traditional Costing methods, and compare the results with hospital bills
and Medula reimbursements.
First of all, studies on the properties and applicability of the methods used in
the study were carried out and it was decided that Isparta Süleyman Demirel
University Hospital Medical Oncology Unit would form the universe of the research.
The sample of the study, on the other hand, consists of the four most common types
of cancer. As a result of the research, It has been determined that drug expenses
constitute 64% of the total expenses and 19% of the labor expenses. In addition,
when the drug expenses specific to the Medical Oncology Unit are subtracted, it is
seen that the labor expenses constitute 60% of the total expenses. The highest cost
amounts were reached in the Traditional Costing method, and the lowest costing
amounts were reached in the ZDFTM method. When the results of the ZDFTM
method are compared with the hospital bills and Medula repayments, it is noteworthy
that the calculated costs except breast cancer for all 4 cancer types are higher than the
hospital billing system and Medula reimbursement amounts. With the ZDFTM
method, the closest result for the hospital billing system and medula repayment
amounts was determined in C34 lung cancer. Hospital invoice amount is 334.32 TL,
Medula system reimbursement amount is 510.48 TL, lower than the results of
ZDFTM method. The most distant outcome was found in C18 colon cancer. Hospital
invoice amount is 4.509.88 TL, Medula system reimbursement amount is 4.809.44
TL, lower than the results of ZDFTM method.

Keywords: Traditional Costing Method, Activity Based Costing, Time-Based Activity Based Costing, Cost in Healthcare Institutions