Türk atasözlerinde yan cümle
Subordinate clause in Turkish proverbs
Yazar: ÜLGER YİĞİT
Danışman: DOÇ. DR. HASAN KARACA
Gaziantep Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Yeni Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Atasözleri tarih içerisinde toplumun ortak bir sosyal yaşantı elde etmesini sağlayan en
önemli kültür aktarıcısı halk yaratmaları arasında olmuştur. Halkın yaşantılarını,
doğrularını, zenginliklerini, deneyimlerini yansıtarak zamanla yaratıcısı halk olmuş ve
toplum ile bütünleşerek çok güçlü kültürel taşıyıcılar olmuştur. Atasözleri toplumsal
tecrübeleri ve yaşantıları güvenilir ve sağlıklı yollarla nesillere aktaran kültür
taşıyıcılarıdır. Bir diğer taraftan standart dil ve konuşma dilinde karşımıza çıkan yan
cümle kavramı vardır. Yan cümle kavramı varlığı ile birlikte Türkoloji araştırmalarında
araştırıcıları ayrı düşürmüştür. Kimi araştırıcılar yan cümleyi kabul ederken kimi
sanatçılar yan cümle kavramını reddeder. Yan cümle kavramını Türk atasözleri
üzerinden incelemek kavramı nasıl değerlendirebileceğimiz konusunda bizi
yönlendirecektir. Bu çalışmada temel amaç Türkoloji tarihinde yan cümle kavramı
araştırmalara nasıl yansımış, kavramı kabul eden-kabul etmeyen görüşler nasıl
sıralanmış, atasözleri yan cümle kavramını nasıl taşımış ve yansıtmıştır. Bu tespit
edilmeye çalışıldı. Yan cümlenin varlığını kabul eden araştırıcıların kavramı nasıl
açıkladığı ve kavrama nasıl kanıtlar sunduğu incelenmiştir. Yan cümleyi reddeden
araştırıcıların kavramı niçin reddettiği ve ortaya sundukları kanıtlar da incelenmiştir.
Bunun ile birlikte sosyal kültürde atasözlerinin sahip olduğu itibar ve bu itibarın gerçek
anlamda halka bir yaşantı kültürü oluşturması incelenmiştir. Atasözlerinin sadece sahip
olduğu anlamsal güç değil aynı zamanda sahip olduğu edebi güç, sanatsal özellikler de
araştırmaya dâhil edilmiştir. Bu şekilde hem atasözlerinin gücü hem de yan cümleyi
gösterme gücü incelenmiştir. Bu çalışmada tamamen yan cümlenin varlığı kabul
edilerek atasözleri incelenmiştir.

Abstract:
Proverbs have been among the most important culture transmitter folk creations that
enable the society to achieve a common social life in history. By reflecting the lives,
truths, richness and experiences of the people, the creator has become the people over
time and has become very powerful cultural carriers by integrating with the society.
Proverbs are cultural carriers that transmit social experiences and experiences to
generations in reliable and healthy ways. On the other hand, there is the concept of
subordinate clause that we encounter in standard language and spoken language. With
its existence, the concept of subordinate clause has divided the researchers in
Turkological studies. While some researchers accept the subordinate clause, some
artists reject the concept of subordinate clause. Analysing the concept of subordinate
clause through Turkish proverbs will guide us on how we can evaluate the concept.
The main purpose of this study is how the concept of subordinate clause has been
reflected in the researches in the history of Turkology, how the opinions that accept
and reject the concept are listed, how proverbs have carried and reflected the concept
of subordinate clause. This was tried to be determined. It was analysed how the
researchers who accepted the existence of the subordinate clause explained the concept
and how they provided evidence for the concept. The reasons why the researchers who
reject the subordinate clause reject the concept and the evidence they present are also
analysed. In addition to this, the reputation of proverbs in social culture and the fact
that this reputation creates a culture of life for the people in the real sense have been
analysed. Not only the semantic power of proverbs, but also their literary power and
artistic features were included in the research. In this way, both the power of proverbs
and the power to show the subordinate clause were analysed. In this study, proverbs
were analysed by accepting the existence of a subordinate clause.