Bilgi ve belge yönetimi uzmanlığının yetkinlikler açısından tanımlanması
Defining information and records management expertise in terms of competencies
Yazar: ÖZGÜR POLAT
Danışman: PROF. DR. AHMET OĞUZ İCİMSOY
Marmara Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Bilgi ve Belge Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Bilgi ve Belge Yönetimi = Information and Records Management
Dizin: Arşivler = Archives ; Bilgi profesyoneli = Information professional ; Bilgi ve belge yönetimi = Information and records management ; Delphi tekniği = Delphi technique ; Kütüphaneciler = Librarians ; Kütüphanecilik = Librarionship ; Kütüphaneler = Libraries ; Müzeler = Museums ; Uzmanlık = Specialism ; Yetkinlik = Competence

Özet:
Bilgi profesyonellerinin sahip olması gereken yetkinliklerin belirlenmesi hem eğitim kurumlarını hem de sektörü yakından ilgilendiren bir konudur. Zaman içinde her meslekte birçok unsurun etkisiyle yeni yetkinlik konuları ortaya çıkmakta, var olanlar da gelişmeye devam etmektedir. Benzer değişim toplumu oluşturan her bir bireyin bilgi edinme sürecindeki davranışlarında da olabilmektedir. Toplumların tarihi, kültürü, ekonomisi ve bilişim teknolojilerindeki gelişmeler gibi birçok dinamik bu değişimde rol oynamaktadır. Bu unsurlar kütüphane, arşiv ve müzelerdeki iş süreçlerinde bazen köklü değişiklikleri zorunlu hale getirebilmektedir. Alanda yaşanan bu değişimin sürekliliği bilgi profesyonellerinden beklenen yetkinliklerin belirlenmesinin zor ve zaman alıcı olmasına neden olabilmektedir. Bu nedenle bilgi ve belge yönetimi alanındaki eğitimcilerin ve uygulamacıların mevcut beklenti ve ihtiyaçları yakından takip etmesi büyük önem taşımaktadır.
Araştırmanın amacı bilgi profesyonellerinin kütüphane, arşiv ve müzelerdeki iş süreçlerini etkin şekilde yerine getirebilmesi için sahip olması gereken güncel yetkinlikleri tespit etmektir. Bu kapsamda uzmanlardan literatüre dayalı belirlenen altı yetkinlik alanında (koleksiyon yönetimi, bilgi hizmetleri yönetimi, prosedürler, teknoloji, organizasyon yönetimi, tutum ve davranışlar) veriler toplanmıştır.
Araştırmanın uygulanmasında nitel ve nicel araştırmanın birlikte kullanılmasına imkân tanıyan Delphi tekniği tercih edilmiştir. Bu teknik, alanında uzman kişilerin belli konularda fikir birliği sağladıkları ve sağlayamadıkları konuları belirlemek amacıyla kullanılmaktadır. Araştırmaya alanda uzman 30 kişi katılmıştır. Birinci aşamada uzmanlara açık uçlu sorular yöneltilmiştir. Uzmanlardan gelen cevaplar içerik analizi ile kodlanarak kütüphane grubu için 107, arşiv grubu için 106 ve müze grubu için 95 madde oluşturulmuştur. Bu maddeler sonraki oturumda kullanılacak ankette kullanılmıştır. 
Araştırmanın ikinci aşamasında, 7'li Likert tipi ölçekle hazırlanan anket formu uzmanlara gönderilerek cevaplamaları istenmiştir. Bu aşamada toplanan verilerle her bir maddenin ortalaması, medyanı ve çeyrekler arası açıklık değeri hesaplanmıştır. Analiz sonuçlarının tamamlanmasından sonra araştırmanın üçüncü aşaması için aynı maddelerin yer aldığı yeni anket formu oluşturulmuştur. 
Araştırmanın üçüncü aşamasında uzmanlardan dahil olduğu gruba ait ikinci oturumun sonuçlarını dikkate alarak her bir maddeye verdiği cevap üzerinde tekrar düşünmesi ve gerek duyarsa değişikliğe gitmesi istenmiştir. Araştırmanın üçüncü oturumu uzmanlardan gelen cevapların analiz edilmesiyle tamamlanmıştır.
Üç aşamalı veri toplama süreci sonunda ulaşılan sonuçlar her maddenin medyan değeri ve çeyrekler arası açıklık değeri gözetilerek birincil önemli maddeler ve ikincil önemli maddeler olarak gruplandırılmıştır. Birincil önemli maddeler uzmanların üzerinde uzlaşma sağladığı maddelerden oluşmaktadır. Bunların dışında kalan maddeler ise ikincil önemli maddeler olarak değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgulara göre, bilgi profesyonellerinin kütüphane, arşiv ve müzelerde "koleksiyon yönetimi, bilgi hizmetleri, prosedürler, teknoloji, organizasyon yönetimi ve tutum ve davranışlar" gibi temel alanlarda birçok yetkinliğe sahip olması gerekmektedir. Araştırma sonuçlarının bilgi ve belge yönetimi eğitimi ve uygulama alanlarına katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Abstract:
Determining the competencies required of information professionals is a matter that concerns both educational institutions and the professional sector. Over the course of time, due to a variety of factors, while existing parameters of competence continue to develop, novel ones emerge in every profession. A similar change can be observed in the attitude of every individual toward the process of information acquisition. A number of dynamics, such as the history, culture and economy of a society alongside innovations in information technologies, plays roles in this transformation. At times, these elements necessitate certain fundamental changes in the business processes of libraries, archives and museums. The continuity of such changes in the field makes the determination of the expected competencies of information professionals both challenging and time-consuming. Therefore, it is essential for educators and practitioners in the field of information and document management to closely follow contemporary expectations and needs.
The aim of the present study is to identify the up-to-date competencies that information professionals need to command in order to fulfil business processes to the best possible manner in libraries, archives and museums. In this framework, experts have been consulted with to gather data in six major fields of competence (collection management, information services management, procedures, technology, organizational management, attitudes and behaviors); these were established with regard to the literature.
The Delphi method has been chosen for the study as it enables the use of both qualitative and quantitative research. This method was utilised to determine on which topics the experts of the field are able to reach a consensus and on which they cannot. Thirty people with expertise in the field participated in the research. In the first phase, experts were asked open-ended questions. By coding the answers of the experts with content analysis, 107 items were identified for the library group; 106 for the archive group and 95 for the museum group. These items were employed in the questionnaire that will be used in the next session.
In the second phase of the study, the questionnaire, prepared in the form of a 7-point Likert scale, was sent to experts. With the data that resulted, every article was then separately subjected to calculations of mean, mode, median and interquartile range. Following the completion of the analysis results, a new questionnaire form was produced with the same items for the third leg of the study.
In the third phase of the research, experts were asked to reconsider their answers by taking into consideration the results of the second session in their respective fields, and to modify their answers if necessary. This third phase was completed by analysing the responses.
The results obtained at the end of this three-phase data-gathering process have been grouped into items of primary importance and items of secondary importance; this was done by focusing on the median and interquartile range of every item. Items of primary importance consist of items on which experts agree. Items other than these were considered as secondary important items. The findings suggest that information professionals need to have a numerous competences in basic fields, such as "collection management, information services, procedures, technology, organisation management and attitude and behaviours" in libraries, archives and museums. It is expected that these results will contribute to the education and practice of information and document management.