Şanlıurfa ili ortaokul öğrencilerinin çevre bilinci üzerine bir araştırma
A study on the environmental awareness of secondary school students in Sanliurfa province
Yazar: BERNA SAVAŞÇI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ŞAHİN TOPRAK
Harran Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Biyoloji = Biology

Özet:
Şanlıurfa ili ortaokul öğrencilerinin çevre bilinci düzeyinin araştırıldığı bu tez çalışmasında öncelikli olarak çevre bilinci ve ilişkili olduğu kavramlar açıklanmıştır. Çevre bilincinin gelişim süreci ortaya konmuştur. Bazı ülkeler ve ülkemizdeki eğitim sisteminde çevre eğitiminin yeri araştırılmıştır. Çalışma grubunun dâhil olduğu ortaokul müfradatı taranarak fen bilimleri, sosyal bilgiler ve seçmeli çevre eğitimi derslerinde bulunan çevre bilinci içerikli ünite ve kazanımlar belirlenmiştir. Çalışma ili olan Şanlıurfa'nın fiziki yapısı, coğrafi konumu, sosyo-ekonomik durumu, demografik yapısı, iklimi, bitki örtüsü ve eğitim durumu hakkında bilgiler verilmiştir. Şanlıurfa ili ortaokul öğrencilerinin çevre bilinci düzeyini araştırmak üzere ortaokul öğretim programlarının tamamını süreç içinde gören 8. sınıf öğrencilerine, alan taraması sonucu belirlenen Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi İlköğretim Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Muhlis Özkan'a ait ortaokul öğrencileri için geliştirilen çevresel tutum ölçeği modifiye edilerek uygulanmıştır. Ölçeğin ön kısmında öğrencilerin demografik durumu hakkında bilgi toplamak üzere beş soru bulunmaktadır. İlk alt ölçek davranış olarak tek boyuttan, ikinci alt ölçek düşünce ve duygu olmak üzere iki boyuttan oluşmaktadır. Ölçekler 2018-2019 eğitim öğretim yılında üç merkez ilçede sosyo kültürel yapı dikkate alınarak randomize belirlenen devlet okullarında eğitim gören 500 öğrenciye uygulanmıştır. Ölçekler SPSS22 paket programı ile betimsel istatistik ve tek yönlü varyans analizi (ANOVA) kullanılarak analiz edilmiştir. Elde edilen verilerden uygulama yapılan Şanlıurfa ili üç merkez ilçede ortaokul öğrencilerinin çevre bilincinin orta düzeyde olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Annesi ilkokul mezunu öğrenciler ile bir kardeşe sahip öğrencilerin çevreye yönelik düşünce ve duygu durumlarının diğer anne eğitim ve kardeş sayısı durumlarına göre anlamlı derecede farklı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Öğrencilerin çevre bilinci düzeylerini arttırmak için zorunlu dersler arasına çevre eğitimi dersi eklenmesi ya da her kademede seçmeli çevre eğitimi dersi seçeneğinin sunulması gerektiği değerlendirilmiştir. Öğrencilerin çevreye yönelik davranış, duygu ve düşünce durumlarının gelişmesi için bu durumlar üzerinde etkisi olan ebeveynlerle çalışma yapılmasının uygun olacağı düşünülmektedir. Öğrencilerin aktif olarak rol alabileceği okul bazlı projelerin hazırlanması önerilmektedir. Çevre çalışmalarında aktif olarak rol alan öğrencilerde kalıcı davranış değişikliği meydana geleceği ve bugünün çocuklarının yarının yetişkinleri olduğu düşünüldüğünde çevre bilinci yüksek nesillerin yetişeceği düşünülmektedir.

Abstract:
In this thesis study which the environmental awareness of secondary school students in Şanlıurfa province was studied, the concepts related to environment and environmental awareness were primarily explained. The development process of environmental awareness in the world and our country and its place in education systems were researched. The secondary school curriculum including the study group was scanned and the units and achievements in the science, social studies, and elective environmental education courses with environmental awareness contents were determined. The information about Şanlıurfa, which is the study province, historical, physical structure and geographical location, socio-economic status, demographic structure, climate, and vegetation cover, was given. To investigate the environmental awareness level of secondary school students in Şanlıurfa province, the environmental attitude scale which belongs to Dr. Muhlis Özkan who is the professor of Uludağ University Faculty of Education, Department of Elementary Education was modified and applied to the 8th-grade students who had been in all of the secondary school education programs in the process. The scale is an environmental attitude scale consisting of 35 matters developed for secondary school students. In the first part of the scale, 5 questions are containing personal information. In the second part of the scale, some questions reveal students' behavior about environmental consciousness, and the third part reveals thoughts, feelings, and willingness to act. The scales were applied to 500 students studying at randomized public schools in the 2018-2019 academic year, considering the socio-cultural structure in three central districts. The study group of the research consists of a total of 500 students studying in three central districts of Şanlıurfa in the 2018-2019 academic year, selected by simple random sampling method from the universe of study. The applied scales were obtained by using descriptive statics and a one-way analysis of variance (ANOVA) with SPSS22 program. As a result of these studies, it has been observed that the environmental awareness level of secondary school students in three central districts of Şanlıurfa province is intermediate. In the applied scales, it was concluded that there was a significant relationship between the number of siblings and the education scores of mothers in terms of environmental awareness, thought, willingness and behavior. The solution suggestions about increasing students' environmental awareness were presented. In order to improve the environmental awareness of students, it was evaluated that courses related to environmental education should be added to compulsory courses or environmental education courses should be offered at all levels. It is thought that the preparation and implementation of school-based projects in which students can take an active role may cause a permanent behavioral change in environmental education.