Türkiye'de imalat sanayinde bölgesel çeşitlenme üzerine nicel bir analiz
A quantitative analysis on regional diversification in Türkiye manufacturing industry
Yazar: KÜBRA KARKIN
Danışman: PROF. DR. ÖZER KARAKAYACI
Konya Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Türkiye = Türkiye ; İlişkili çeşitlilik = Related variety

Özet:
Bölgelerin neden yeni büyüme yolları geliştirmeye ihtiyaç duydukları ve bu süreci gerçekleştirirken sahip oldukları becerilerin nasıl bir etkisi olduğu konuları merak uyandırmaktadır. Bu çerçevede, tez çalışması son dönemlerde artan ilgiye maruz kalan ve bölgesel gelişmenin kilit faktörü olan bölgesel çeşitlenmeyi ortaya çıkaran yerel yetenekler ve becerilerin Türkiye imalat sanayi coğrafyasındaki etkilerini incelemeyi öncelemiştir.

Bölgelerin mevcut bilgi, beceri ve uzmanlıklarının yeni beceri, bilgi ve bakış açılarıyla yeniden birleştirildiği evrimsel bir süreç olan bölgesel çeşitlenme, ekonomik büyümeyi yeni pazar olanakları, istihdam artışı ve verimlilik bağlamında etkilemekte, aşırı uzmanlaşma ve bölgesel kilitlenmenin aşılmasına katkı sağlamaktadır. Bu bağlamda, çalışmada ekonomik coğrafya ve bölge planlama yazınındaki tartışmalara odaklanan bir bakış benimsenmiştir. Türkiye'de İBBS Düzey 3 bölgeleri imalat sanayinde yürütülen çalışmada, "imalat sanayinde yaşanan bölgesel çeşitlenme düzeylerinin ve bölgesel çeşitlenmede etkili olan dinamiklerin belirlenmesi" amaçlanmaktadır.

Bu çerçevede, ekonomik ve ekonomik olmayan unsurların, bölgelerin ekonomik faaliyetlerdeki çeşitlilik düzeyine etkilerinin belirlenmesi amacıyla nicel veri analizlerine başvurulmuştur. İl bazında, 2004-2012-2021 yıllarına ilişkin çeşitli istatistiki verilerle analizler gerçekleştirilmiştir. Çeşitlenme çalışmalarında sıklıkla kullanılan entropi yöntemiyle 81 ilin çeşitlenme düzeylerini belirlerken; korelasyon ve karar ağacı yöntemleri ile bölgesel çeşitlenme üzerinde etkili olan unsurlar belirlenmiştir. İllerin çeşitlilik tahmini için eğri tahmin analizi ve kümelenme analizi kullanılmıştır.

Analiz bulguları, bölgelerin yeni ekonomik faaliyetlere çeşitlenmesinin rekabet düzeyi ve gelişmişlik ile doğrudan ilişkili olduğunu göstermektedir. Tez çalışması, Ar-Ge yatırımları, GSYH, ihracat ve ithalat gibi ekonomik faktörlerle sosyal ve beşerî sermaye düzeyi, yenilikçi yapı gibi dinamiklerin çeşitlenme düzeyinin belirlenmesinde önemli etkilere sahip olduğunu göstermektedir. Bu yönüyle, bölgesel çeşitlenme çalışmalarına katkı sunmakta ve bölgesel politikalar için yol gösterici olmaktadır. Ancak bu unsurlar bölgelerin kendi dinamik yapılarıyla ilişkilendirildiğinde bölgesel çeşitlenme açısından farklı etkilere neden olabileceği söylenebilir.

Abstract:
It raises worry about why regions need to develop new growth paths and what impact their skills have in carrying out this process. In this context, the thesis prioritizes examining the effects of local ability and skills on the Turkish manufacturing industry geography, which have been subject to increasing interest in recent years and reveal regional diversification, which is the key factor of regional development.

Regional diversification, which is an evolutionary process in which regions are recombined with new skills, knowledge and perspectives defined by existing knowledge, skills, and expertise, affects economic growth in the context of new market opportunities, employment increase and productivity, is an important element in overcoming regional lock-in and overspecialization. In this context, an approach focusing on the discussions in economic geography and regional planning literature has been adopted. The study carried out in the manufacturing industry of NUTS 3 regions in Türkiye aims to "determine the levels of regional diversification in the manufacturing industry and the local factors affecting regional diversification".

In this context, quantitative data analyzes were used to determine the effects of economic and non-economic factors on the diversity level of economic activities in the regions. Analyzes were carried out on a provincial basis with various statistical data for the years 2004-2012-2021. While determining the diversification levels of 81 provinces with the entropy method, which is frequently used in diversification studies, factors affecting regional diversification were determined using correlation and decision tree methods. Curve estimation analysis and cluster analysis were used to estimate the diversity of the provinces.

Analysis findings show that the diversification of regions into new economic activities is directly related to the level of competition and development. The thesis study shows that economic factors such as R&D investments, GDP, exports and imports, and dynamics such as social and human capital level and innovative structure have significant effects on determining the level of regional diversification. In this respect, it contributes to regional diversification studies and provides guidance for regional policies. However, when these elements are associated with the regions' own dynamic structures, it can be said that they may cause different effects in terms of regional diversification.