İslam hukukunda isticrâr akdi (açık hesaplı satım) ve günümüz uygulamaları
Isticrâr contract (open account sales) in Islamic law and contemporary practices
Yazar: ŞAZİYE GÜL KOKULU
Danışman: DOÇ. DR. MUHAMMET RAŞİT AKPINAR
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel Bilimler Ana Bilim Dalı / Fıkıh Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion
Dizin: Faizsiz bankacılık = Interest-free banking ; Katılım bankacılığı = Participation banking

Özet:
İsticrâr akdi, genel olarak insanların ihtiyaçlarını peyderpey almalarını ve alım sürecinin sonra ermesinin ardından satıcı ile hesaplaşmasını konu edinen bir akittir. İsticrâr akdinin; belli bir meblağın satıcıya alım süreci başlamadan önce verilmesini konu edinen ön ödemeli isticrâr ve paranın alım sürecinin sonunda verilmesini konu edinen sonradan ödemeli isticrâr şeklinde iki çeşidi ve farklı uygulama biçimleri bulunmaktadır. İcap ve kabulün her defasında zikredilmemesi, vade tarihinin bilinmemesi, semenin takdir edilmemesi, hesaplaşma vaktinde malların mevcut olmaması gibi problemleri bünyesinde barındırması sebebiyle tenkit edilen isticrâr akdinin cevazı hususunda ihtilaf bulunmaktadır.  Birçok problemi barındırmasının yanında isticrâr akdi, özellikle enflasyonun yüksek olduğu dönemlerde kendisine uygulama alanları bulmuş ve insanların teamüllerinde yer edinmiştir. İsticrâr akdinin uygulanabilir olması ve hatta günümüzde uygulanıyor olması, akdin incelenmesini önemli kılmaktadır. 
Bu araştırma, isticrâr akdinin isimlendirilmesini, çeşitlerini ve uygulama biçimlerini kurulması için gereken şartlarını, bünyesinde barındırdığı ve akdin cevazı açısından problem teşkil eden unsurlarını, klasik akit teorisindeki konumunu, diğer akitlerle ilişkisi ve günümüzde yer edinen uygulamalarını konu edinmektedir. Tez, bir giriş ve iki ana bölümden meydana gelmektedir. Giriş kısmında araştırmanın konusu, amacı, kaynaklarına ilişkin bilgilere yer verilmiştir. Birinci bölümde isticrâr akdinin fıkhî niteliği ele alınmış olup teorik arka planı kurgulanmıştır. İkinci bölümde ise öncelikle enflasyonun yüksek olduğu dönemlerdeki kullanımına değinilmiş, ardından günümüze yansıyan güncel örnekleri ele alınarak isticrâr akdinin pratik kısmı incelenmiştir. Bu noktada isticrâr akdinin uygulaması olarak zikredilen bazı örnekler de eleştiriye tabi tutulmuştur.

Abstract:
The Istijrār contract is a contract that generally involves people buying what they need as and when they need it, and settling accounts with the seller after the purchase process has ended. There are two types of Istijrār contracts: prepayment, where a certain amount of money is given to the seller before the purchase process begins, and postpayment, where the money is given at the end of the purchase process. There is a dispute about the walāh of the Istijrār contract, which is criticized for its problems such as not mentioning the offer and acceptance every time, not knowing the maturity date, not appraising the price, and not having the goods available at the time of settlement.  In addition to its many problems, the Istijrār contract has found its application areas, especially during periods of high inflation, and has gained a place in people's customs. The fact that the Istijrār contract is applicable and even practiced today makes it important to examine the contract.
This research focuses on the naming of the Istijrār contract, its types and forms of application, the conditions required for its establishment, the elements that it contains and that pose problems in terms of the permissibility of the contract, its position in the classical contract theory, its relationship with other contracts and its current practices. The thesis consists of an introduction and two main chapters. The introduction includes information on the subject, purpose and sources of the research. In the first chapter, the jurisprudential nature of the istijrār contract is discussed and its theoretical background is constructed. In the second part, firstly, its use in the periods of high inflation is mentioned, and then the practical part of the istijrār contract is examined by discussing the current examples reflected in the present day. At this point, some examples mentioned as the application of the istijrār contract are also criticized.