Avrupa'daki En Yoğun Havalimanlarının Operasyonel Performans Ve Etkinlik Analizi
Operational Performance And Effectiveness Analysis Of The Bussiest Airports In Europe
Yazar: ZEHRA EĞİNKAYA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ EDA ÇINAROĞLU
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Havacılık Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sivil Havacılık = Civil Aviation
Dizin: Operasyonel etkinlik = Operational efficiency ; Sivil havacılık = Civil aviation

Özet:
Günümüzde uluslararası havalimanları, yolcu ve yük taşımacılığı sağlamakla kalmayıp, aynı zamanda lojistik, hizmet, üretim, eğlence ve turizm gibi birçok sektörü kapsayan faaliyetleri ile ülkeler arasındaki bağlantıyı güçlendiren ekonomik birim olarak değerlendirilmektedir. Karmaşık ve yoğun işletmeler olan havalimanlarında performans değerlendirmesi, yönetimi iyileştirmek ve rekabet gücünü artırmak için kritik bir araçtır. Bu çalışmada, Avrupa Havacılık Çevre Raporu (EASA/2019) verilerine göre en yoğun havalimanları arasından ve operasyonel verilerine erişilebilen 15 havalimanı analiz edilmiştir. Bu havalimanlarının performansı 8 kriter bazında değerlendirilmiştir. Çalışmanın amacı, havalimanlarında performans değerlendirmesi yaparken ölçütlerin önem derecelerini belirlemek ve ilgili havalimanlarının performans sıralamalarını elde etmektir. Bu değerlendirme, stratejik kararlar almak ve operasyonları optimize etmek için temel bir rehber niteliği taşıyacaktır. Analizde, 2012-2023 dönemini kapsayan 11 yıllık verilerin aritmetik ortalamaları kullanılarak karar matrisi oluşturulmuştur. Çok kriterli karar verme yöntemlerinden CRITIC destekli ARAS ve WASPAS yöntemleri ile performans değerlendirmesi gerçekleştirilmiştir. CRITIC yöntemi ile kriterlerin önem dereceleri belirlenmiş, ARAS ve WASPAS yöntemleri ile havalimanlarının operasyonel performans sıralamaları elde edilmiştir. Sıralamaları belirlenen havalimanlarının etkinlik analizi ise VZA ile gerçekleştirilmiştir. Değerlendirme sürecinde en fazla önem taşıyan kriter yolcu sayısı, en az önem taşıyan kriter ise otopark kapasitesi olarak belirlenmiştir. Çalışma sonucunda operasyonel performansı en yüksek olan havalimanlarının Atina Elefterios Venizelos Havalimanı ve Lisbon Havalimanı olduğu saptanmıştır.

Abstract:
International airports today function as economic hubs, extending beyond passenger and freight transportation to enhance global connectivity through diverse activities in logistics, services, production, entertainment, and tourism. Evaluating airport performance, given their complexity and operational intensity, is crucial for improving management and boosting competitiveness. This study analyzes 15 of Europe's busiest airports, as identified by the European Aviation Environment Report (EASA/2019), with accessible operational data. The analysis aims to identify key criteria for performance evaluation and establish performance rankings for these airports, providing strategic insights for decision-making and operational optimization. Using the arithmetic averages of data spanning 2012 to 2023, a decision matrix was constructed to assess performance. The CRITIC method was employed to determine the relative importance of eight criteria, while the ARAS and WASPAS multi-criteria decision-making methods were used to rank airport performance. The number of passengers emerged as the most significant criterion, whereas parking capacity was deemed the least important. Additionally, efficiency analysis was conducted using the VZA method to validate the performance rankings. The findings reveal that Athens Eleftherios Venizelos Airport and Lisbon Airport achieved the highest operational performance. This study provides a foundational framework for strategic decision-making and operational improvements at international airports, underscoring the importance of passenger volume and offering a comprehensive evaluation model for future studies and airport management practices.