Sağlığın geliştirilmesine etki eden faktörler: Yapısal eşitlik modeline dayalı bir araştırma
Factors affecting the promotion of health: A study based on structural equation modeling
Yazar: MÜJDAT YEŞİLDAL
Danışman: PROF. DR. YUNUS EMRE ÖZTÜRK
Selçuk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Sağlık Yönetimi = Healthcare Management
Dizin: Aile sağlığı = Family health ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy ; Sağlığın geliştirilmesi = Health promotion ; Öz yeterlilik = Self-efficacy

Özet:
Bu araştırmanın amacı aile sağlığı, sağlık okuryazarlığı ve genel öz yeterlilik değişkenlerinin, sağlığı geliştirici ve koruyucu davranışlara etkisini incelemektir. Ayrıca genel öz yeterliliğin, sağlığı geliştirici ve koruyucu davranışlara etkisinde sağlık okuryazarlığı ve aile sağlığının aracı rolünün incelenmiştir.
Araştırmanın verileri Konya ili Selçuklu, Meram ve Karatay ilçelerinde ikamet etmekte olan yetişkin bireylerden toplanmıştır. Araştırmada Sağlığı Geliştirici ve Koruyucu Davranışlar Ölçeği, Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği, Aile Sağlığı Ölçeği ve Genel Öz Yeterlilik Ölçeği kullanılmıştır. Araştırmada Aile Sağlığı Ölçeğinin uyarlanması için 632 kişiden toplanan veriler kullanılırken; yapısal eşitlik modeli için 1240 kişiden toplanan veri kullanılmıştır. Veriler SPSS ve SPSS AMOS programları kullanılarak analiz edilmiştir. Aile Sağlığı Ölçeğinin Türkçeye uyarlanması için çeviri ve kültürel uyarlama sürecinden sonra geçerlilik ve güvenilirlik analizleri yapılmıştır. Yapısal eşitlik modeli için ölçeklerin doğrulayıcı faktör analizi, ölçekler arası ilişkiler için Pearson Korelasyon analizi ve ölçüm modelleri test edildikten sonra örtük değişkenli yapısal model ve aracılı yapısal model kullanılmıştır.
Uyarlama sonuçları Aile Sağlığı Ölçeğinin Türkçe versiyonunun dil ve içerik geçerliliği bakımından yeterli olduğunu göstermiştir. Yirmi üç madde ve dört alt boyuttan oluşan ölçek doğrulayıcı faktör analizine göre iyi uyum göstermiştir. Genel öz yeterlilik ve sağlık okuryazarlığı aile sağlığını pozitif yönde etkilemektedir. Genel öz yeterlilik, aile sağlığı ve sağlık okuryazarlığı, sağlığı geliştirici ve koruyucu davranışları pozitif yönde etkilemektedir. Ayrıca genel öz yeterliliğin sağlığı geliştirici ve koruyucu davranışlara etkisinde aile sağlığı ve sağlık okuryazarlığının aracı rolü tespit edilmiştir.
Sonuç olarak aile sağlığı, sağlık okuryazarlığı ve genel öz yeterlilik sağlığı geliştirici ve koruyucu davranışları pozitif yönde etkilemektedir.
Anahtar Kelimeler: Aile Sağlığı; Öz Yeterlilik; Sağlık Okuryazarlığı; Sağlığın Geliştirilmesi

Abstract:
This research examines the effects of family health, health literacy, and general self-efficacy variables on health-promoting and protective behaviors. In addition, the mediating role of health literacy and family health in the effect of general self-efficacy on health-promoting and protective behaviors was examined.
The research data were collected from adult individuals residing in Konya's Selçuklu, Meram, and Karatay districts. The study used the Health Promotion and Protective Behaviors Scale, Health Literacy Scale, Family Health Scale, and General Self-Efficacy Scale. In the study, data collected from 632 people were used to adapt the Family Health Scale; For the structural equation model, data collected from 1240 people were used. Data were analyzed using SPSS and SPSS AMOS programs. Validity and reliability analyses were conducted after the translation and cultural adaptation process for adapting the Family Health Scale to Turkish. After testing the confirmatory factor analysis of the scales for the structural equation model, Pearson Correlation analysis, and measurement models for the relationships between the scales, the latent variable structural model and mediated structural model were used.
The adaptation results showed that the Turkish version of the Family Health Scale was sufficient regarding language and content validity. The scale consisting of 23 items and four sub-dimensions showed a good fit according to the confirmatory factor analysis. General self-efficacy and health literacy affect family health positively. General self-efficacy, family health, and health literacy positively affect health-promoting and protective behaviors. In addition, the mediating role of family health and health literacy has been determined in the effect of general self-efficacy on health-promoting and protective behaviors.
As a result, family health, health literacy, and general self-efficacy positively affect health-promoting and protective behaviors.
Key Words: Family Health; Health Literacy; Health Promotion; Self-Efficacy