Dîvânü Lugati't-Türk'teki atasözlerinin anlambilimsel açıdan değerlendirilmesi /
Yazar: HATİCE KORKMAZ
Danışman: Y.DOÇ. SALİH DEMİRBİLEK
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Dil bir milletin kültürünü, tarihini olusturan en değerli varlığıdır. Dilin hayat bulduğuhalk edebiyatı ürünlerinden biri de atasözleridir. Biz de bir kültür birikimi olan buatasözlerini, kökeninden ve ulasabildiğimiz en eski kaynaklardan biri olan, Türkdilinin saheserlerinden, Dîvânü Lugati't-Türk'ten baslayarak, anlambilimsel açıdan,tümdengelim yöntemiyle incelemeyi amaçladık.Dîvânü Lugati't-Türk'teki sav ibaresiyle yer alan sözlerin, konularını, bakıs açılarını,yansıttıkları anlamları tespit ederek; sözcüklerin cümle içinde tasıdıkları gerçek,mecaz, yan anlamları ile es anlam, es sesli, zıt anlamlarına değindik.Anlambilimsel açıdan ele alınan savları, bir toplumun kalp atıslarının atasözlerindeduyulduğunu, bu nedenle hemen her konuda atasözü söylendiğini göstermek için,konularına göre sınıflandırdık.Ayrıca, atasözlerinin günümüzdeki kullanımını tespit etmek amacıyla,çalısmalarımız sırasında Dîvân'daki savlarla, Türkiye Türkçesi'ndeki savlarıkarsılastırdık. Bu karsılastırma sonucunda bazı savların geçerliliğini aynen koruduğuhalde, bazılarının anlam değisimine, anlam daralmasına, anlam iyilesmesineuğradığını, kültürel değerlerin değismesiyle, bazılarının da günümüze kadargeçerliliğini koruyamayıp, unutulduğunu göstermeye çalıstık.Buna göre, Karahanlı döneminden günümüze kadar dil, anlamca birçok değisime vegelisime uğramıs, bu değisimden doğal olarak atasözleri de etkilenmistir.Atasözlerinin Xl. yüzyıldan itibaren baslattığımız serüvenini günümüze kadargetirmeye çalıstık. Yüzyıllar öncesinde olusturulan bu sözlerin anlam zenginliğinedikkat çekerek, hala özümüzü ifade etmedeki basarısını gözler önüne serdik.

Abstract:
Language is the most important wealth of which contitutes a nation?s culture andhistory. One of the works of folk literature from which language exists are theproverbs. We aimed to examine these cultural accumulation proverbs according tosemantic with the deduction method beginning from the Dîvânü Lugati?t-Türk, oneof the masterpiece of Turkish Language from which its root and is one of the oldestsource we can reach.As establishing the subjects, points of view, meanings of what they reflect of thewords which take part in the Dîvânü Lugati?t-Türk with the name of saying, wereferred to the real, metaphor, subordinate meanings, synonyms, antonyms andhononymic meanings of the words bearing in the sentence.We classified the sayings considered with semantic view to show that the hear beatsof a society are heard in sayings and for this reason a proverb is said on almost everysubject.Besides, we compared the sayings in Dîvân and in Turkey?s Turkish in order todetermine the today?s usage of the proverbs during our studies. At the end of thiscomparation we tried to show that although some sayings kept their currency exactly,some faced up with semantic changing, semantic restriction, semantic improvement,and with the changes of cultural values, also some were forgotten not being able tosave their currency up to now.According to this, since Karahanlı period language has met with a lot of semanticchanges and developments up to now, also the proverbs were effected by this changenaturally. We have tried to bring the proverbs? adventure we have started since theeleventh century up to now.v iBy attracting the attention of these words?semantic wealth being formed beforecenturies, we have spred out their success expressing our presence in minds.