Vergi Ceza Hukukunda ölçülülük ilkesi (Yüksek yargı organları kararları bağlamında bir değerlendirme)
Principle of proportionality in Tax Criminal Law (An assessment within the context of higher judicial bodies decisions)
Yazar: ONUR UÇAR
Danışman: PROF. DR. AHMET BURÇİN YERELİ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Hukuk = Law ; Maliye = Finance
Dizin: Vergi Hukuku = Tax Law ; Vergi ceza hukuku = Tax penal law ; Vergi cezaları = Tax penalty ; Yargı kararları = Judicial decisions ; Yüksek yargı = Supreme courts ; Ölçülülük ilkesi = Principle of proportionality

Özet:
Aristoteles'in adalet tanımlamasında yer alarak toplumsal hayata filiz veren ölçülülük ilkesi,
zaman içerisinde felsefî ve doktrinel bir görüş olmaktan çıkıp evrensel hukuk normu niteliğini
almıştır. Günümüzde ölçülülük ilkesi, çağdaş hukuk sistemlerince benimsenen ve Avrupa İnsan
Hakları Mahkemesi kararlarına yön verici temel hukuka uygunluk kriteri hüviyetindedir. Bu ilke
2001 yılında yapılan Anayasa değişikliğiyle Türk hukuk sistemi açısından da genel hukuk
prensibi olmaktan çıkarak, riayeti zorunluluk arz eden anayasal bir norm haline dönüşmüştür.
Böylece yapılan düzenlemelerin ve takdir edilen cezaların meşruiyeti için ölçülülük ilkesine
uygun olmasının mecburiyetine dair tereddütler bertaraf edilmiştir. İlkenin arz ettiği bu önem
çalışmanın amacında da belirleyici bir rol oynamıştır. Bu noktada çalışmanın amacı: Vergi Ceza
Hukuku kapsamında verilen cezaların ölçülülük ilkesine uygunluk derecesini Türk yüksek yargı
organlarının kararları bağlamında değerlendirmektir. Ayrıca ölçülülük ilkesinin daha etkin bir
şekilde uygulanabilmesi maksadıyla çözüm önerileri sunulması çalışmanın diğer amacını teşkil
etmektedir.
Bu doğrultuda çalışmada öncelikle Vergi Ceza Hukuku kapsamında verilen cezalardan ve yapılan
düzenlemelerden kaynaklanan uyuşmazlıkların yüksek yargıya intikal edenleri tespit edilmiştir.
Sonrasında tespit edilen uyuşmazlıkların çözümünde ölçülülük ilkesi denetiminin yapıldığı
kararlar belirlenmiş ve belirlenen kararların ölçülülük ilkesine uygunluğu değerlendirilmiştir. Bu
değerlendirme neticesinde: Türk hukuk sistemi açısından teori ve uygulama bağlamında ölçülülük
ilkesinin örtüşen ve ayrışan yönleri gün yüzüne çıkarılmıştır. Gerek çalışmanın detaylandırılması
gerekse sunulan çözüm önerilerini daha etkin ve isabetli kılmak gayesiyle ölçülülük ilkesinin
unsurları ayrı ayrı ele alınmıştır. Ayrıca çalışmada Türk hukuk sisteminin ölçülülük ilkesinin
gerekliliklerini ne ölçüde kabullendiği ortaya koyulmuş ve ilkenin Türk hukuk sisteminde nasıl
daha etkin hale getirileceğine ilişkin görüşler ileri sürülerek Türkçe literatüre bir katkı yapılmaya çalışılmıştır.

Abstract:
The principle of proportionality, which started taking place in social life with Aristotle's
description of justice, has lost its philosophical and doctrinal feature and become a universal legal
norm in time. The principal of proportionality has the fundamental legal principle characteristic
of being acknowledged by contemporary legal systems and collimating the decisions of The
European Court of Human Rights. This principal has become a constitutional norm of obligation
rather than a fundamental legal principle in Turkish legal system with a constitutional amendmant
plan in 2001. Thus, hesitations about the necessity of legitimizing the regulations and penalties
based on the principle of proportionality have been eliminated. This important feature of the
principle of proportionality has also played a siginificant role in the purpose of this study. In this
context, the objective of the study: Evaluating the fidelity of the penalties which are given within
the context of tax criminal law to the principal of proportionality as part of the decisions of
Turkish higher judicial bodies. Additionally, proposing solutions in order to practice the principle
of proportionality more effectively is another objective of this study.
Accordingly, first, the disputes submitted to the higher jurisdiction caused by the given penalties
and the regulations within the context of tax criminal law were identified. Thereafter, the
decisions which was made with the audit of the principle of proportionality for these disputes
were determined and their fidelity to the principle of proportionality were evaluated. As a result
of this evaluation, the ways of compatibility and incompatibility of the principle of proportionality
in theory and practice were brought to light within the context of Turkish legal sysytem. The
aspects of the principle of proportionality were discusses separatly in order to either detailing the
study or make the proposed solutions more effective and accurate. Additionally, in what degrees
that Turkish legal system accepts the necessities of the principle of proportionality were laid and
opinions about how this principle could be made more effective in Turkish legal system were
discussed in order to contribute to Turkish legal literature.