Tahkiye açısından Şeyhoğlu Mustafa'nın Hurşîd-Nâme mesnevisi
The Hurşid-Name masnavi of Şeyhoglu Mustafa in terms of narrative
Yazar: FATMA AYDIN
Danışman: DOÇ. DR. RUKEN KARADUMAN
Bayburt Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
İnsanlık tarihi kadar eski olan anlatı her zaman kendini herhangi bir türde ifade imkanı bulmuştur. Bu türler çağlara göre değişse de ismi bazen masal bazen destan bazen mesnevi bazen roman olsa da hepsinin ortak noktası olayların öykülenmesidir. Metinler, ifade tarzları, biçimleri birbirinden farklı olsa da anlatmaya bağlı metinlerin hepsinin temeli bir olaya dayanır. Ele alınan olay masalda olağanüstülüklerle, destanda kahramanlıklarla süslenirken mesnevide şiirle süslenmiştir. Divan edebiyatında ustalık gerektiren mesneviler, divan şairlerinin hünerlerini göstermek için başvurdukları bir nazım biçimidir. Mesneviler şiir şeklinde yazılan fakat içerisinde olay örgüsü, kahramanlar, yer, zaman, bakış açısı gibi yapı unsurlarını hatta anlatım teniklerini barındıran metin türüdür.Tez çalışmamızda, mesnevilerin kısmen de olsa gözardı edilen yapı unsurlarını ve anlatım tekniklerini hikâye, roman gibi türlere yakınlaştırma iddiasında bulunmadan klasik metne uygun olacak şekilde ortaya konmaya çalışılmıştır. Mesnevide yer alan olaylar olğanüstülükten uzak, yaşanabilir olduğu için mekân isimlerinin gerçekliği, kullanılan dilin o dönemin günlük konuşma diline yakınlığı gibi unsurlar gözönünde bulundurulduğunda anlatmaya bağlı metinlerle benzerlik gösterdiği tespit edilmiştir. Bu minvalde geleneksel bir metin olan Hurşîd-Nâme'nin modern hikâye ve romanla benzer tekniklerle incelenmesi gereken bir eser olarak değerlendirilmiştir. Bu çalışmada 14.yüzyıl divan edebiyatı sanatçılarından Şeyhoğlu Mustafa'nın Hurşîd-Nâme adlı mesnevisi tahkiye unsurları bakımından ele alınacaktır.

Abstract:
The narrative, which is as old as the history of humanity, has always found the opportunity to express itself in any form. Although these genres change according to the ages, their names are sometimes fairy tales, epics, masnavi, sometimes novels, but the common point of all of them is the narration of events. Although the texts, expression styles and forms are different from each other, the basis of all the texts related to the narrative is based on an event. While the event in question is decorated with extraordinary things in the fairy tale and heroism in the epic, it is decorated with poetry in the masnavi. Masnavi, which require mastery in Divan literature, are a form of verse that divan poets apply to show their skills. Mesnevi is a type of text that is written in the form of poetry, but contains structural elements such as plot, heroes, place, time, point of view, and even expression techniques. In our thesis, we have tried to reveal the structural elements and narrative techniques of masnavis, which are partially ignored, in accordance with the classical text, without claiming to bring them closer to genres such as stories and novels. Since the events in the masnavi are far from extraordinary and livable, it has been determined that the names of the places are similar to the texts related to the narrative, considering the fact that the language used is close to the daily spoken language of that period. In this style, Hurşîd-Nâme, which is a traditional text, has been evaluated as a work that should be examined with similar techniques to modern story and novel. In this study, the masnavi named Hurşîd-Nâme of Şeyhoğlu Mustafa, one of the artists of 14th century divan literature, will be discussed in terms of narration elements.