Türk Borçlar Kanunu Madde 138 çerçevesinde sözleşmenin değişen koşullara uyarlanması
Adjustment of Contract to the Change in Circumstances pursuant to article 138 of the Turkish Code of Obligations
Yazar: HAYRİ PAKDİL
Danışman: DOÇ. DR. PINAR ALTINOK ORMANCI
İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi / Ekonomi ve Sosyal Bilimler Enstitüsü  / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Aşırı ifa güçlüğü = Hardship ; Borçlar Kanunu = Code of Obligations ; Sözleşmeler = Contracts ; Sözleşmenin değişen şartlara uydurulması şartı = Clausula rebus sic stantibus ; Türk Borçlar Kanunu = Turkish Code of Obligations

Özet:
Sözleşme serbestisi ve bunun sonucu olarak sözleşmeye bağlılık ilkesi, modern
kanunlaşma hareketlerini etrafında şekillendiren, özel hukukun en temel ilkeleri
arasında yer almaktadır. Fakat sözleşme kurulduktan sonra ortaya çıkan durum
değişiklikleri sonucunda sözleşme ilişkisine devamın adil olmayan sonuçlar ortaya
çıkarabileceği, bilhassa dünya savaşları ve ekonomik krizler sonrasında gündeme
gelmiştir. Sözleşmeye bağlılık ile sözleşme adaleti ilkeleri arasında bir uzlaşma
sağlanması çabalarının sonucu olarak ise sözleşmenin değişen koşullara uyarlanması
bir hukuki mekanizma olarak ortaya çıkmıştır. Türk Hukukuna öğretideki görüşler ve
yargısal uygulamalar ile giren sözleşmenin değişen koşullara uyarlanması, 2012
yılında yürürlüğe giren 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu madde 138 hükmü ile kanuni
düzenlemesine kavuşmuştur. Çalışmamızda sözleşmeye bağlılık ilkesi ve sözleşmenin
değişen koşullara uyarlanması arasındaki ilişki incelenmiş, sözleşmenin değişen
koşullara uyarlanmasının tarihsel gelişimi, hukuki temeli ve farklı hukuk düzenlerinde
geliştirilen teoriler üzerinde durulmuştur. Türk Borçlar Kanunu madde 138
düzenlemesinin şartları ve olay grupları bağlamında kapsamı tartışılmış, sözleşmenin
değişen koşullara uyarlanmasının talep edilmesinin hukuki niteliği, uyarlamanın nasıl
yapılacağı ve doğuracağı hukuki sonuçlar, öğretide ileri sürülen görüşler ve yargı
uygulamaları da değerlendirilerek açıklanmıştır.

Abstract:
Freedom of contract and sanctity of contract, which have had significant
effects on the modern codification movements, are among the core principles of private
law. However, it was argued, especially subsequent to world wars and economic
crises, that the maintenance of the contractual relationship after a change in
circumstances may cause unfair consequences. Adjustment of contract to the change
in circumstances propounded as a legal instrument, as a result of the efforts to reach
a compromise between sanctity of contract and contractual justice. Adjustment of
contract to the change in circumstances was introduced to Turkish law through the
opinions of scholars and jurisprudence and regulated for the first time by Article 138
of the Turkish Code of Obligations, which came into force in 2012. In this study, the
relationship between sanctity of contract and adjustment of contract to the change in
circumstances is examined. The historical development and legal basis of adjustment
of contract is assessed and theories developed in comparative legal systems regarding
adjustment of the contract is analyzed. The preconditions of Article 138 of the Turkish
Code of Obligations and its scope in the context of different groups of possible cases 
are discussed. Legal characteristics of a request for the adjustment of a contract, the
execution of the adjustment and the resulting legal consequences are explained with
an evaluation of opinions of scholars and legal practice/jurisprudence.