İlköğretim düzeyinde değerler eğitimi programının etkililiği
The efficiency of primary school values education curriculum
Yazar: CANAY DEMİRHAN İŞCAN
Danışman: PROF. DR. NURAY SENEMOĞLU
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu çalışmanın amacı, ilköğretim düzeyinde, ?evrensellik? ve ?iyilikseverlik? değerlerinikazandırmaya yönelik hazırlanan değerler eğitimi programının; öğrencilerin değerlerleilgili bilişsel davranışlarına, duyuşsal özeliklerine ve değerleri gösterme düzeylerineetkisini saptamaktır.İlköğretim düzeyinde, bazı derslerle bütünleştirilerek oluşturulmuş değerler eğitimiprogramının uygulama sürecine katılan öğrencilerin, bu sürece katılmayan öğrencileregöre, değerlerle ilgili bilişsel davranışlarına, duyuşsal özelikleri ve değerleri göstermedüzeylerine etkisi ile bu uygulama sürecinin öğrencilere katkılarının incelendiğiçalışmada, nitel ve nicel araştırma desenleri birlikte kullanılmıştır. Araştırmadadeneysel desen olarak, gerçek deneme modellerinden ?öntest-sontest kontrol gruplumodel? kullanılmıştır. Çalışmada, nitel ve nicel araştırma desenlerinin biraradakullanılması sonucu oluşan ?karma yöntem? kullanılmıştır.Araştırma, Ankara ilinde bir devlet okulunda gerçekleştirilmiştir. Belirlenen devletokulunda, 4-A ve 4-B sınıflarının denkliği belirlenmiş, böylece bu iki denk gruparaştırmaya alınmıştır. Araştırmada seçkisiz olarak 4-A sınıfı deney grubu, 4-B sınıfıise kontrol grubu olarak atanmıştır.Deney grubunda, çeşitli derslerle bütünleştirilerek oluşturulan değerler eğitimi programı17 hafta boyunca uygulanmıştır. Bu program, deney grubunda uygulanırken, kontrolgrubuna herhangi bir müdahalede bulunulmamış, var olan süreç gözlenmiştir. Deneyve kontrol grubunda programın uygulanmasından önce ve sonra nicel veri elde etmeyedayalı ölçme araçları uygulanmış; deney grubunda programın uygulanması öncesinde,sırasında ve sonrasında, kontrol grubunda da deney grubundaki uygulamanınöncesinde ve sonrasında görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Yine deney ve kontrolgruplarında, programın uygulanmasından önce ve uygulanması sırasında gözlemçalışması gerçekleştirilmiştir.ivBazı derslerle bütünleştirilerek değerler eğitimi programının uygulandığı deneygrubundaki öğrencilerin değerlere ilişkin bilişsel davranışları kazanma düzeyleri, kontrolgrubu öğrencilerinden anlamlı bir biçimde yüksek bulunmuştur.Deney grubundaki öğrencilerin duyuşsal özeliklere ilişkin puanları ile kontrolgrubundaki öğrencilerin puanları arasında anlamlı farklılık bulunamamıştır. Ancak,deney grubundaki öğrenciler, ön uygulama sonuçlarına göre, son uygulamadadeğerlere ilişkin maddelerde olumlu görüşleri seçmişlerdir. Ayrıca bu öğrencilerin, ilgiliformda yer alan paralel durumlarla ilgili cevapları tutarlılık göstermiştir. Bu programakatılan öğrencilerden görüşmeler sırasında, değerlere ilişkin zengin ve çeşitli verilerelde edilmiştir. Deney grubundaki öğrenciler, programın uygulanması sırasında vesonrasında gerçekleştirilen görüşmelerde, kontrol grubu öğrencilerine göre değerlerinözelliklerini yansıtan daha fazla ifade kullanmışlardır. Programa katılmayan öğrencilerise, programa katılan öğrencilere göre, daha fazla değerlerin özelliklerinin aksiniyansıtan ifadeler kullanmışlardır.Araştırmada deney grubu öğrencileri, kontrol grubu öğrencilerine göre, programınuygulanması sırasında değerlere ilişkin daha fazla olumlu nitelikte davranışsergilemiştir.Araştırmaya katılan öğrencilerde, değerlerin etkisi incelendiğinde, değerler eğitimiprogramına katılan öğrenciler, çoğunlukla, tanıma / ayırt etme düzeyinde ifadelerkullanmışlardır. Yani öğrenciler, kendilerini tanımlamalarına, ilişkilerini sürdürmelerineve korumalarına hizmet ettiği için toplumdaki kuralları, normları, değerleri vb. tanımakta/ ayırt etmektedirler.Araştırmada, değerler eğitimi programı uygulamasına katılan öğrencilerden kızöğrenciler, bilişsel davranışlar ve değerleri gösterme düzeyleri bakımından, erkeköğrencilere göre daha başarılı olmuşlardır.İlköğretim düzeyinde Türkçe, Sosyal Bilgiler, Fen ve Teknoloji dersleriylebütünleştirilerek uygulanan programda, bu programa katılan öğrencilerin değerlereilişkin puanları ile söz konusu derslere ait yılsonu notları arasında orta düzeyde vepozitif yönde ilişki ortaya çıkmıştır. Bu durumda öğrencilerin değerleri kazanmadüzeyleri ile söz konusu derslere ilişkin başarıları arasında anlamlı ilişkiler olduğusöylenebilir.Sonuç olarak, unutulmamalıdır ki, değerler eğitimi ile ilgili yapılan çalışmalardan verimlisonuçlar alınması ve böylece ?iyi insan? yetiştirilmesi, bu çalışmaların diğer derslerlebütünleştirilerek gerçekleştirilmesine, katılımcıların gönüllü desteğinin sağlanmasına vedeğerler eğitiminde benimsenen çeşitli yaklaşımların uygun ve planlı biçimdekullanılmasına bağlıdır.Anahtar Sözcükler: Değerler, değerler eğitimi, eğitim programı

Abstract:
The aim of this study was to identify the effects of the primary school values educationcurriculum, which aims to equip pupils with the values of ?universality? and?benevolence?, on pupils? value-related cognitive behaviors and affective characteristicsand on their levels of value display.The study compared the value-related cognitive behaviors and affective characteristicsand levels of value display in pupils who were exposed to the primary school valueseducation curriculum, as integrated into several courses and pupils who did notexperience this process. Also examining the contributions of the curriculum to pupils,the study used the hybrid method of combining qualitative and quantitative researchdesign. Subsequently, the ?pretest-posttest control group model? was chosen for theexperimental design.The research was conducted in a state school in Ankara where two classes were foundto be equal, class 4-A was used as the experimental group and 4-B became the controlgroup.The experimental group received 17 weeks of integrated values education. Whilepupils were studying the values education curriculum, the control group did not receiveany special treatment other than mere observation of the process. In both groups,quantitative data collection tools were used prior to and following the program.Additionally, interviews were held before, during and after the implementation of theprogram in the experimental group, and before and after the program in the controlgroup. Further, both groups were observed before and during the implementation.In the experimental group, which received integrated values education, pupils? valuerelatedcognitive behavior acquisition levels were found to be significantly higher thanthose in the control group.viiNo significant difference was found between the scores related to the affectivecharacteristics of the two groups. However, as compared to the pre-test, experimentalgroup pupils favored the more positive value-related items in the post-test. Theanswers given by these pupils to parallel items on the scale were also consistent.Additionally, diverse and rich data was obtained through interviews with participatingstudents. In interviews during and after the implementation of the program,experimental group pupils used more statements reflecting value characteristics thandid those in the control group. On the other hand, those who did not attend the programused more statements reflecting the opposite of value characteristics than did thosewho attended it.When compared to the control group, pupils in the experimental group displayed morepositive behaviors related to the values throughout the implementation of the program.When the effect of values on the participating pupils was examined, it was seen thatthose who attended the values education curriculum generally used statements on therecognition / distinguishing level. In other words, these pupils largely recognized anddistinguished social rules, norms and values because these helped pupils not only todefine themselves but also to protect and continue their relationships.Another noteworthy finding of this study has been that girls who attended the valueseducation curriculum were on the whole more successful than boys in both cognitivebehaviors and value display levels.The program which was integrated with Turkish, Social Studies, Science andTechnology classes yielded a moderate and positive relationship between participatingpupils? value-related scores and their final grades in these courses. Therefore it can besaid that there was a meaningful relationship between pupils? value acquisition levelsand their academic success.To conclude, it should be remembered that obtaining efficient results from valueseducation studies and raising ?decent people? depends on the integration of theprogram with other courses, voluntary support of participants, and the appropriate andwell-planned use of the approaches adopted for values education.Key Words: Values, values education, curriculum