Van Kırgızları'nın tarihi kişiler hakkındaki ağıtları, inceleme-metin
The laments of Kirghizes of Van about historical people, research-text
Yazar: YILMAZ ÖZTEKİN
Danışman: PROF. DR. SÜLEYMAN TURDUYEVİÇ KAYIPOV
Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Halk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2003
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Ağıtlar = Dirges ; Epitet = Epithet ; Kırgız Türkleri = Kyrgyz Turks ; Kırgız edebiyatı = Kyrgyz literature ; Kırgızlar = Kyrgyzs ; Paralelizm = Paralelism ; Tarihi şahsiyetler = Historical figures ; Van = Van

Özet:
Günümüzde Van Kırgızlan olarak isimlendirilmeye başlanan Kırgız diasporası, liderleri Hacı Rahmankul Han önderliğinde 1982 yılında Türkiye'ye gelerek Van ili, Erciş ilçesine bağlı Ulupamir Köyü' ne yerleşmiştir. Bu topluluğun devam ettirdiği kendine has bir sözlü geleneği mevcuttur. Bu gelenek dahilinde ağıtlar önemli bir yer tutar. Bu araştırmada Ulupamir köylülerinin tarihî kişileri hakkında söylenen üç ağıt metni incelemeye tabi tutuldu. Önbilgi olması açısından ilkin Van Kırgızla rı'nın tarihî geçmişi, sosyo-ekonomik ve kültürel yapısıyla ilgili bilgiler verilerek; Türk ağıt geleneğinin ve ağıt türünün genel bir değerlendirmesi yapıldı. Bu bağlamda Van Kırgızlan 'nın ağıtlarında ortaya çıkan şekil ve muhteva özellikleri açıklandı. Kaynaklık teşkil eden Kırgızca metinler Türkiye Türkçe'sine çevrildi. Çeviri esnasında asıl metnin muhteva ve etno-kültürel özellikleri mümkün olduğunca korunmaya çalışıldı. Çalışmalım inceleme kısmında ağıtlann poetik unsurları değişik yönlerden incelemeye tabi tutuldu. Ayrıca daha önce Türk ağıt incelemelerinde tatbik edilmemiş olan "benzetmeler", "epitetler ve türleri", "tekrarlar ve paralelizm" temel stilistik unsurlar niteliğinde analiz edildi. Van Kırgızları'nın ağıtlan, Türk ağıt söyleme geleneğinin bir parçası olmakla birlikte, kendine ait stilistik ve etno-folklorik özelliklere sahip olduğu sonucuna varıldı.

Abstract:
Coming to Turkey in 1982, under the leadership of Hacı Rahmankul Khan, the leaders of Kirghiz diaspora, who are named for the time being as the Kirghiz of Van, settled in the village Ulupamir of the town Erciş of the city Van. There exists an oral tradition special to them which they keep on. The laments occupy a good deal in this tradition. In this study, three lament texts written for historical figures of Ulupamir villagers were studied. As an introduction, first giving information concerning the background, socio-economic and cultural structure of the Kirghiz of Van; a general overview of Turkish lament tradition and the lament style was argued. In this context, the form and content features of the laments of the Kirghiz of Van were explained. Kirghiz texts, taken as sources, were translated in to Turkey Turkish. During translation, the content and ethno-cultural features were tried to be saved as much as possible. The poetic elements of the laments of the studied part were seviewed in various ways. "Similarities", "epitheth and its thpes", "repetitions and parallelizm" that were not applied in the former Turkish lament reviews were analyzed in the context of substantial stylistic elements. It was concluded that the laments of the Kirghiz of Van are not only a part of Turkish lament narrating tradition, but also has its own peculiar stylistic and ethno- folkloric traits.