Gelişmekte olan ülkelerden gelişmiş ülkelere nitelikli işgücü göçü ve politikalar-Türk mühendislerinin beyin göçü üzerine bir inceleme
Skilled labour migration from developing countries to developed countries and policies-survey on Turkish engineers brain drain
Yazar: ŞENAY GÖKBAYRAK
Danışman: PROF.DR. GÜRHAN FİŞEK
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2006
Konu: Sosyoloji = Sociology ; Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations

Özet:
ÖZETBu çalışmanın amacı, küreselleşme çerçevesinde nitelikli işgücü göçünün sergilediğideğişimleri ve bu konudaki politikaları analiz ederek, yurt dışında yerleşik hale gelen Türkmühendisler özelinde, nitelikli işgücü göçünden olumlu bir dışsallık sağlama konusundamevcut durumun ortaya konulması, bu yönde geliştirilecek sosyal politikalara ışık tutmaktır.Nitelikli işgücü akımlarını ölçmede yaşanan metodolojik güçlüklere rağmen, günümüzde,nitelikli işgücü akımlarının, hızla arttırdığı bir gerçektir. Çalışmada, uluslararası göçliteratürünün teorik yaklaşımları temelinde, nitelikli işgücü göçünün belirleyicileri, yapısalbelirleyiciler, mesleksel belirleyiciler, bireysel belirleyiciler, kolaylaştırıcı belirleyiciler olmaküzere dört ana başlıkta incelenmektedir. Bu değişkenler içerisinde ise, nitelikli işgücügöçünde en fazla etkide bulunanlar ise mesleksel değişkenlerdir.Kapitalist birikim rejiminin gereksinimleri temelinde, günümüzde, nitelikli işgücüakımlarının öncelikli hedef ülkeleri, ABD, Kanada, Avustralya ve bazı AB üyesi ülkelerolmak üzere gelişmiş ülkelerdir. Bu ülkeler, göç politikalarını, ulusal düzlemde, nitelikliişgücüne öncelik tanıyacak biçimde değiştirmektedirler. Nitelikli işgücü göçünün, göç verenülkeler üzerinde olumsuz etkileri ön plana çıkarken, göç alan ülkeler açısından ise olumluetkileri ağır basmaktadır. Küresel açıdan nitelikli işgücü göçünün en önemli sonucu olanişgücü verimliliği ve refah artışı ise, küresel bir paylaşımı ifade etmemektedir. Nitelikliişgücü göçüne yönelik politik yaklaşımların temel özelliği ise, göç alan ve veren ülkeleraçısından farklılaşmasıdır.Türkiye'den nitelikli işgücü akımlarını izleme olanağımız olmamakla birlikte, bualanda yapılan az sayıda çalışmanın bulguları, göçün öncelikli hedef ülkesinin ABD olduğunugöstermektedir. Türkiye'den nitelikli işgücü göçüne yönelik, sistematik bir politikayaklaşımının oluşturulmadığı görülmektedir. Alan çalışmamızın verileri, mühendislikalanında yaşanan göçün, beyin taşması özelliği sergilediğini, bu durum temel nedeninin ise,eğitim ve işgücü stratejileri arasında yaşanan eşgüdüm sorunu olduğunu göstermektedir. Tümbu yapısal sorunlara karşı, araştırmamızda, yurt dışında yaşayan Türk mühendislerinçoğunluğunun, Türkiye'ye destek verme yönünde istekli olduğu ortaya çıkmıştır. Destekönerilerini gerçekleştirmek ve nitelikli işgücü göçünden olumlu bir dışsallık elde etmek için,yapılması gereken ise, uzun ve kısa erimli olarak bu konuda stratejik kamusal politikalarınoluşturulmasıdır.359

Abstract:
ABSTRACTThis study aims at exploring potential positive externalities of highly skilled migrationfrom Turkey and highlighting social policies targeting brain drain to brain gain strategies, inthe case of Turkish engineers living abroad. In spite of methodological difficulties, today it isobvious that highly skilled migration is increasing more than other types of migration. Thisstudy argues that in accordance with theoretical approaches to migration, main determinantsof highly skilled migration are; structural determinants, occupational determinants, individualdeterminants and intermediary determinants. In these determinants, occupational determinantshave the most influence on highly skilled migration.Based on the requirements of the capitalist accumulation system, today for skilledmigration main destinations are USA, Canada, Australia and some of EU countries. Thesecountries, at the national level, have transformed their migration policies in a favor of skilledmigration. Although the current literature argues that there may be some positive effects ofskilled migration on the sending countries, they can not appear at the empirical levels. Inreality, it is obvious that there are more positive effects of skilled migration on receivingcountries than the sending countries. At the global level, skilled migration causes an increasein labour productivity. However, this increase can not distribute evenly between sending andreceiving countries. In this framework, on the contrary of receiving countries, the policiesaiming at reducing the negative effects of skilled migration on the sending countries aredetermined by transnational institutions.It is not possible to follow the flow of skilled labour from Turkey, in consequence ofthe lack of statistical data. However, in the light of some studies focused on this issue, themain destination for skill flow from Turkey is the USA. Although skilled migration isdiscussed at the public opinion, strategic skilled migration policies and programs have notbeen applied as yet.. Based on our case study and further investigations, the brain drainamong Turkish engineers can be defined as a ?brain overflow?. The main structural reason ofthis situation is discrepancy between educational and employment policies. Data indicate thatthe majority of the Turkish engineers living abroad intend to give support to the developmentpractices in Turkey. The main contribution forms proposed by Turkish engineers arepartnership among colleagues living in Turkey in cooperative projects, establishment ofnetwork and forums and consultancy services to Turkish companies. To realize theseproposals, it is essential to formulate and apply public policies aiming at ?brain drain to braingain? approach, for short and long term periods.360