Tuva Türklerinin destanlarında kadın kahramanlar
A woman character in the epics of Tuva Turkish
Yazar: MELEK ORAL
Danışman: PROF. DR. FATMA AHSEN TURAN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Halk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Destanlar = Epics ; Kadınlar = Women ; Kahramanlar = Heroes ; Tuva = Tuva ; Tuvaca = Tuvan language ; Türk destanları = Turkish legends

Özet:
Bu çalışmada Sibirya'da yaşayan Türk boylarından biri olan Tuva Türklerine ait destanlarda yer alan kadın karakterler incelenecektir. Tuva Türklerine ait on beş destan metni tahlil edilerek metinlerde yer alan kadın karakterler sınıflandırılacak ve özellikleri örneklerle ortaya konulacaktır. Bu karakterlerin destancılık geleneği içindeki yeri ve destana kattığı unsurlarda göz önünde bulundurulup yorumlanacaktır. Söz konusu olan destanların incelenmesi ile Türk düşünce, inanış ve muhayyilesinin oluşumuna katkı sağlayan unsurlardan biri olan destanlar eski sözlü gelenek ürünü olmaktan çıkarak varlığını gelecek kuşaklara da taşıyacaktır. Çok eski dönemlerde başlayan bu sözlü kültür unsurları bir taraftan geçmişimize ışık tutarken bir taraftan da Türk sözlü kültür varlığının kökenlerini anlamamıza yardımcı olacaktır. Destanlar incelenirken kadın karakterlerin kapsamı değerlendirilecek benzer çalışmalardan metot ve teknik olarak yararlanılacaktır. Metinler Tuva Türklerinin tarihi, edebiyatı ve kültürleri de araştırılarak değerlendirilecektir. Sibirya'da yaşayan diğer Türk boylarının ve bunlar içinde özel bir öneme sahip olan Tuvaların halk edebiyatı geleneği oldukça zengindir. Bu halk edebiyatı geleneği içinde özellikle sözlü kültür oldukça gelişmiştir. Bu sözlü kültür ürünleri içinde masallar, efsaneler, türküler, bilmeceler, atasözleri, tekerlemeler dikkat çeker. Bu türlerin hepsi başlı başına birer inceleme konusudur. Fakat biz çalışmada bu türlerin arasında daha çok dikkat çeken, Türklük özelliğini en iyi yansıtanlarından biri olan destanlar üzerinde duracağız. Bu destanlar Türk kültürünün en önemli belgelerinden biridir. Zaman içinde Moğol ve Rus kültürün den etkilenmiş olsalar bile bu etkilerin çok düşük seviyede olduğunu, bu destanların taşıdığı Türklük özelliklerini silmekten uzak olduğunu söylemeliyiz.

Abstract:
In this study we aim to analyze the female characters in epics of Tuva Turks, one of Turkish tribes lived in Siberia. Our analysis cover fifteen epics belong to Tuva Turks. In this scope the female characters in epics are classified and their specific features are illustrated with certain examples. It's commentated by taking into account the role of female characters in epic literature and elements that put into epics. After having analyzed the epic, one of great contributors to Turkish thinking, beliefs and imagination is not only ancient way of oral tradition but also carrying traditions to new generations. Since its inception in prehistoric time, the epic as an oral culture enlightened the past and gave a hand us to dig the origin of Turkish oral culture at the same time. We will take an advantage of employing the methods and techniques used in similar studies in order to analyze a scope of female motives in epics. Moreover, the texts belong to history, literature and culture of Tuva Turks will be researched and analyzed as well. Folk literature that belong to Turkish tribes lived in Siberia, especially to those Tuva Turks among them is substantially abundant. An oral cultural tradition is the most developed among other folklore. More specifically, tales, myths, folk songs, conundrums, proverbs, rhymes are spectacular. Each one of them is worth to be studied individually. However, our study focuses on the epic that tends to represent Turk features at most. These epics are most significant cultural inherent for Turks. Although the epics had been affected by Russian and Mongolian cultural impacts in time, it remained more Turks' rather than any others, which means feature of Turks in epics was not vanished nor others influence is not remained dominant. Turkish scientist and researchers started to head for the oral cultural inherent since 1990s and interpreted into Turkey Turkish, which opened up to study further in this field. In this regard, we decided to work on "Female characters/heroes in epics of Tuva Turks" when we drew conceptual framework.