Üniversite öğrencilerinin dindarlık ve özgecilik düzeyleri arasındaki ilişkinin bazı değişkenler açısından incelenmesi
An investigation on the relationship between levels of religiosity and altruism of university students
Yazar: MEHMET SAİT AZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MUHAMMET CEVAT ACAR
Mardin Artuklu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Din = Religion
Dizin: Din psikolojisi = Religious psychology ; Dindarlık = Religiousness ; Empati = Empathy ; Yardım etme davranışı = Helping behavior tendency ; Özgecilik = Altruism ; Üniversite öğrencileri = University students

Özet:
İnsan yaşamını etkileyen birçok faktör mevcuttur. Bu faktörlerin başında "din" gelmektedir. Din, insanın yaşamını ve davranışlarını hem bireysel hem de toplumsal yönden etkilemektedir. Ayrıca insanların bir arada yaşamasını sağlayan bir takım ahlaki değerler de bulunmaktadır. Dinde önemli bir yeri olan ahlaki değerlerden biri özgeciliktir. Özgecilik, herhangi bir beklenti ve çıkar düşüncesi olmadan yapılan yardım faaliyetidir. Özgecilik aynı zamanda toplumsal dayanışma ve fedakârlığı temsil eden dini bir davranıştır.

Bu araştırma, üniversite öğrencilerinin dindarlık ve özgecilik düzeyleri arasındaki ilişkiyi ortaya koymayı amaçlanmaktadır. Bu bağlamda tanımlayıcı ve kesitsel özellikte bir çalışmadır. Çalışmada, dindarlık, özgecilik ve bunlarla ilişkili diğer kavramlar tanımlanarak diğer bilimlerle ilişkisi ortaya konmuştur. Ayrıca üniversite öğrencilerinin dindarlık ve özgecilik düzeylerinin çeşitli demografik değişkenler (cinsiyet, yaş, fakülte, sınıf düzeyi ve algılanan dini durum) yönünden farklılık gösterip göstermediği ve özgecilik ile dindarlık ilişkisi incelenmiştir.

Araştırmanın evrenini Mardin Artuklu Üniversitesi'nde lisans düzeyinde öğrenim gören öğrencileri oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemini kotalı ve örnekleme yöntemi ile belirlenen 510 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmada dindarlığı ölçmek için, Kayıklık ve Kalgı (2017) tarafından geliştirilen Dinî Yaşayış Ölçeği; özgecilik düzeyini ölçmek için de Ekşi ve Otrar (2013) tarafından geliştirilen Özgecilik Ölçeği kullanılmıştır. Değişkenler ile ölçekler ve alt boyutlar arasındaki ilişkiyi ortaya koymak için verilerin analizinde sosyal bilimlerde sıkça kullanılan SPSS paket programı kullanılmıştır. Veriler; t testi, Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA), Kruskal Wallis H testi, Tamhane testi ve dindarlık ile özgecilik arasındaki ilişkinin saptanması amacıyla basit korelasyon teknikleri ile analiz edilmiştir.

Analizler sonucunda öğrencilerin dindarlık ve özgecilik düzeyleri arasında olumlu yönde anlamlı ilişki çıkmıştır. Dindarlık ve özgecilik alt boyutları arasında en yüksek anlamlı pozitif ilişki ibadet ile gönüllü faaliyetlere katılma ve ibadet ile fiziksel güce dayalı yardım arasında tespit edilmiştir. Dindarlık ve cinsiyet arasında, erkek öğrencilerin inanç düzeylerinin kız öğrencilerden daha yüksek olduğu; kız öğrencilerin ise ibadet düzeylerinin erkek öğrencilerden daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Özgecilik ile cinsiyet arasında ise kız öğrencilerin özgecilik düzeyleri erkek öğrencilerden anlamlı derecede daha yüksek çıkmıştır.

Dindarlık düzeyi ve yaş değişkeni arasında negatif yönlü anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir. Özgecilik ve yaş arasında ise özgeciliğin alt boyutları olan gönüllü faaliyetlere katılma ve fiziksel güce dayalı yardım arasında negatif yönlü ilişki ortaya çıkmıştır. Dindarlık ve özgecilik düzeylerinin öğrencilerin okudukları fakülte değişkeni ile karşılaştırıldığında İslami ilimler Fakültesi, daha sonra da Edebiyat Fakültesi öğrencileri diğer fakülte öğrencilerine göre daha yüksek puanlar aldıkları tespit edilmiştir. Dindarlık ve özgecilik düzeylerinin öğrencilerin okudukları sınıf düzeyi değişkeni ile karşılaştırıldığında Hazırlık sınıfı öğrencilerinin dindarlık düzeyleri diğer sınıflarda okuyan öğrencilerden (2. sınıf hariç) anlamlı derecede daha yüksek çıkmıştır. 2. sınıfta okuyan öğrencilerin inanç ve ibadet puanları 3. ve 4. sınıfta okuyan öğrencilerin puanlarından anlamlı derecede daha yüksek çıkmıştır. Öğrencilerin dindarlık ve alt boyutları puanlarının genelinde, hazırlık sınıfından itibaren 4. sınıfa doğru gidildiğinde sayısal olarak bir düşüş yaşandığı tespit edilmiştir. Özgecilik düzeylerinin öğrencilerin algılanan dinî durum değişkeni ile karşılaştırıldığında, "Dinî inancım var ve dinin gereklerini tam olarak yerine getirmeye çalışırım" seçeneğini tercih eden öğrencilerin özgecilik düzeylerinin diğerlerine göre daha yüksek olduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kavramlar: Özgecilik, din, dindarlık, empati, yardım etme, üniversite öğrencileri, Din Psikolojisi

Abstract:
There are many factors that affect human life. "Religion" is one of these factors that affects human life and behavior both individually and socially. There are also a number of moral values that enable people to live together. One of the these moral values that has an important place in religion is altruism. Altruism is a charitable activity without any expectation and interest. Altruism is also a religious behavior that represents social solidarity and self-abandonment.

This research aims to reveal the relationship between religiousness and altruism among university students. In this context, it is a descriptive and cross-sectional study. In this study, religiosity, altruism and other related concepts have been defined and their relations with other sciences has been revealed. In addition, it was examined that whether there are differences among university students' level of religiousness and altruism and in demographic variables (gender, age, faculty, class level and religious status) and the relationship between altruism and religiosity.

The centre/group of the research consists of Mardin Artuklu University undergraduate students. A questionnaire survey was conducted on a total of 510 undergraduate students A survey was conducted through quota and random sampling with undergraduate students. In order to measure religiosity in the study, Religious Living Scale (RLS) used that is developed by Kayıklık ve Kalgı (2017) and in order to measure altruistic behaviors Altruism Scale (AS) that is developed by Ekşi and Otrar (2013). So as to reveal the relationship between variables and scales and sub-dimensions, SPSS package program, which is frequently used in social sciences, was used in the analysis of the data. Data were analyzed with t test, One Way Analysis of Variance (ANOVA), Kruskal Wallis H test and simple correlation techniques to determine the relationship between religiosity and altruism.

As a result of the analysis, a positive relationship was found between students' religiosity and altruism levels. The highest meaningful positive relationship between religiosity and altruism sub-dimensions was determined between worship and volunteer activities, and between worship and physical strength help. Betwen worship and gendeer, it was found that the belief levels of male students were higher than female students; also it was seen that the worship level of female students were higher than male students. Between altruism and gender, female students' altruism levels were significantly higher than male students.

A moderate negative relationship was found between the level of religiosity and age variable. A negative relationship has emerged between altruism and age between participating in volunteer activities, which are sub-dimensions of altruism, and physical power-based assistance. When the levels of religiosity and altruism are compared with the faculty variable that the students it was determined that the students of the Faculty of Islamic Sciences and then the Faculty of Letters received higher scores than other faculty students. Also when religiosity and altruism levels are compared with students' class level variable the religiosity scores of the preparatory class were significntly higher than the other grade levels (except 2nd grade students). The belief and worship scores of the students studying in the 2nd grade were significantly higher than the scores of the students studying in the 3rd and 4th grades. Though it has been determined that there is a numerical decrease in the scores of students' religiosity and sub-dimensions when they move towards 4th grade from the preparatory class. In terms comparing students' perceived religious situation variable of altruism levels, it was found that the altruism scores of the students who chose "I have religious faith and try to fulfill the requirements of religion fully." were higher than those who marked other preferences.

Keywords: Altruism, religion, religiosity, empathy, help, university students, religious psychology