Yazlık ekmeklik buğday (Triticum aestium l.) veriminde son çeyrek yüzyılda gerçekleşen ilerlemenin morfolojik ve fizyolojik esasları
Grain yiel progress and asociated physiological and agronomical traits in spring wheat (Triticum aestivum l.) in Çukurova during the last quarter of the 20th century
Yazar: AYŞE KUŞCU
Danışman: PROF. DR. MÜJDE KOÇ
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2006
Konu: Zooloji = Zoology

Özet:
ÖZDOKTORA TEZİYAZLIK EKMEKLİK BUĞDAY (Triticum aestivum L.)VERİMİNDESON ÇEYREK YÜZYILDA GERÇEKLEŞEN İLERLEMENİNMORFOLOJİK VE FİZYOLOJİK ESASLARIAyşe KUŞCUÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİFEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜTARLA BİTKİLERİ ANABİLİM DALIDanışman: Prof. Dr. Müjde KOÇYıl: 2006, Sayfa: 225Jüri: Prof. Dr. Müjde KOÇProf. Dr. İbrahim GENÇProf. Dr. Aydın AKKAYAProf. Dr. Ahmet Can ÜLGERProf. Dr. Mehmet KILINÇÇukurova'da ekmeklik buğdayda gerçekleşmiş olan verimdeki ilerlemeler vebuna esas oluşturan morfolojik ve fizyolojik özellikler çok iyi araştırılmamıştır. 1976yılından sonra tescil edilen 16 çeşitle iki azot dozunda Çukurova koşullarında2002/03 ve 2003/04 buğday yetiştirme mevsiminde bu özellikler incelenmiştir.Azot dozunun 80 kg ha-1'dan 160 kg ha-1 'a çıkarılması dane verimini sadece2. yılda 418 g m-2'den 553 g m-2 'ye artırmıştır. Ortalama verim 464 g m-2 ile(Cumhuriyet 75) 596 g m-2 (Sagittario) arasında değişim göstermiştir. İlk generasyonolan Cumhuriyet 75'e göre 2. generasyonda (Çukurova 86) yıllık % 0.74'lük birdüşüş gerçekleşmiştir. Daha sonra 2000 yılında geliştirilen Balattila çeşidine kadarartış (% 0.79 yıl-1) söz konusu olmuştur. Pandas çeşidi hariç son yıllarda geliştirilençeşitlerde 2002 yılına kadar verim ilerlemesinin stabil olduğu görülmüştür. Ortalamailerleme hızı % 0.64 yıl-1 (3.22 g m-2 yıl-1) olmuştur. Verim artışları hasat indeksininartışıyla sonuçlanmış ve bitki boyu, özellikle başak başına daha fazla daneoluşumuyla ilişkili bulunmuştur.İncelenen agronomik ve fizyolojik özelliklerin tamamında önemli çeşitfarklılıkları bulunmuştur. Bu özellikler üzerine azotun etkisi ve uygulanan azotaçeşitlerin tepkisi kararlı olmamıştır. Fizyolojik özelliklerin yıllara göre değişimeğilimleri de çoğunlukla kararlı olmamıştır. Azot hasat indeksi, yaprak alanı indeksi,klorofila, klorofilb ve klorofila+b içeriği tescil tarihi ile artarken, bayrak yaprak alanıazalmıştır.Anahtar Kelimeler: Yazlık ekmeklik buğday, Verim ilerlemesi, Azot alımı vekullanımı, Yaprak alanı indeksi, Bayrak yaprak fizyolojiközellikleriI

Abstract:
ABSTRACTPhD THESISGRAIN YIELD PROGRESS AND ASSOCIATED PHYSIOLOGICAL ANDAGRONOMICAL TRAITS IN SPRING WHEAT (Triticum aestivum L.) INÇUKUROVA DURING THE LAST QUARTER OF THE 20th CENTURYAyşe KUŞCUDEPARTMENT OF FIELD CROPSINSTITUTE OF NATURAL AND APPLIED SCIENCESUNIVERSITY OF ÇUKUROVASupervisor: Prof. Dr. Müjde KOÇYear: 2006, Pages: 225Jury: Prof. Dr. Müjde KOÇProf. Dr. İbrahim GENÇProf. Dr. Aydın AKKAYAProf. Dr. Ahmet Can ÜLGERProf. Dr. Mehmet KILINÇYield-progress in Çukurova and associated traits is not investigated very wellfor the last quarter of the 20th century. A chronological set of 16 cultivars realizedafter 1976 in Turkey was evaluated using two nitrogen doses in Çukurova/Turkey,during 2002/03 and 2003/04 wheat growing seasons.Doubling of nitrogen from 80 kg ha-1 to 160 kg ha-1 increased the grain yieldfrom 418 gm-2 to 544 gm-2 only in the second year. Average yield ranged from 464 gm-2 (Çukurova 86) to 596 g m-2 (Balattila and Yüreğir 89). With the realization of thesecond generation, Çukurova 86, the grain yield decreased about 0.74 % per yearcompared to that of Cumhuriyet 75. The rate increased up to 0.79 % per year until2000 (Balattila). Except for Pandas, yield progress stabilized in later years until2002. The average rate was 0.64 % or 3.22 g m-2 per year. Yield increases haveresulted in an increase in harvest index associated with reduced height and thedevelopment of more grains especially per ear.Significant cultivar differences were found in all the investigated agronomicaland physiological traits. The effect of nitrogen on these traits, and the response ofcultivar to nitrogen were not consistent. The trend of most of the physiological traitswas also not consistent. Only, flag leaf area decreased, while nitrogen harvest index,leaf area index, chlorophilla, chlorophillb and chlorophilla+b content increased withthe year of release.Keywords: Spring bread wheat, Grain yield progress, Nitrogen uptake and use, Leafarea index, Flag leaf physiological traitsII