Esîf Sıdkî Dede Divanı'nın mevlevîlik unsurları açısından incelenmesi
Studying on the Diwan of Esîf Sidkî Dede in the aspects ofmawlawiya elements
Yazar: MUSTAFA ÖZBAŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ KADİR GÜLER
Dumlupınar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Divan şiiri = Court poem ; Divanlar = Divans ; Esif Sıdkı Dede = Esif Sıdkı Dede ; Kütahya-Tavşanlı = Kütahya-Tavşanlı ; Mevlana Celaleddin-i Rumi = Mevlana Celaleddin-i Rumi ; Mevlevihaneler = Hous of Mevlevis ; Mevlevilik = Mawlawiyya ; Şiir = Poem

Özet:
Bu çalışmada, 18. yüzyıl Tavşanlı Mevlevîhânesinin kurucusu ve aynı zamanda mutasavvıf şair Esîf Sıdkî Dede'nin "Esîfî Dîvânı" olarak bilinen eseri, Mevlevîlik unsurları açısından incelenmiştir.
Esîf Sıdkî Dede 1698 ya da 1699'da Kütahya'nın Tavşanlı kasabasında doğmuştur. Esîf ve Sıdkî mahlaslarını kullanmıştır. Asıl adı Mehmed (Muhammed) olan şair, Halveti tarikatına mensup Bicaroğlu Arslan Bey ailesindendir. Aldığı eğitimler sonrasında Halveti olan Esîf Dede daha sonra Sâkıb Dede'ye intisap ederek Mevlevî olmuştur. Bir süre Sâkıb Dede'nin hizmetinde bulunduktan sonra Tavşanlı'da bir zaviye açarak burada şeyhlik yapmış ve burada vefat etmiştir.
Mevlevî olan şairler bilindiği üzere düşüncelerini tarikat geleneği çerçevesinde şiir yoluyla ifade etmişlerdir. Bu gelenek birçok tarikatta görülmekle birlikte Mevlânâ'nın tüm dünyaca kabul görmüş şair kişiliğinin etkisiyle Mevlevîliğin en ayırt edici özelliği olmuştur. Mevlevî şairler Mevlevîlik felsefesini şiir yoluyla ifade etmişlerdir. Esîf Dede divan sahibi Mevlevî şeyhler arasındadır. 
Bu çalışmada öncelikle Mevlânâ ve Mevlevîlik konusu ele alınmış ardından  "Esîf Divanı"nda Mevlevîlik unsurları araştırılmış ve Dîvân'da Mevlevîlik unsurları tespit edilmiştir. Dîvân gazel, murabba ve müseddes nazım şekilleriyle yazılmış yüz seksen yedi manzumeden oluşmaktadır. Bu çalışmada sözü edilen Dîvân şekil ve muhteva açısından incelendikten sonra Mevlevîlik unsurları incelenmiştir. Dîvân içerisinde kırk sekiz adet Mevlevî felsefesini yansıtan terim tespit edilmiştir. 
Anahtar Kelimeler: Mevlânâ, Mevlevîlik, Tasavvuf, Esîf Sıdkı Dede, Dîvân, Esîfî Dîvânı, Tavşanlı Mevlevîhanesi

Abstract:
In this paper, the work known as "Esîfî Dîvânı" which was written by Esîf Dede who is a sufi and poet and also founder of Tavşanlı Mevlevîhane examined in terms of elements of Mevlevî Tarikah.
Esîf Sıdkî Dede was born in Tavşanlı, Kütahya in 1698 or 1699. He used Esîf  and Sıdkî as a pen name. His real name was Mehmed (Muhamemed). He was a member of  Bicaroglu Arslan Bey family. His family was a member of Halveti Tarikah. Because of his education, Esîf Sıdkî Dede was a derwish of Halvetiya. After his initiation to Sakib Dede, he became a Mevlevî derwish.He served Sâkıb Dede for a while and he founded a zaviya (derwish house) in Tavşanlı. He was the sheik of this zaviya till his death.
Mevlevî poets have written their thoughts as poems within the tradition of Mevlevî Tarikah. This feature can be witnessed several tarikahs but it is one of the most distinguishing features in Mevlevî  Tarikah since Mevlânâ Celaleddin Rumi was also well known poet. Mevlevî  poets used poems to express the  philosophy of the  Mevlevîye. Esîf Dede is one of the sheiks who has Dîwân.
In this work, primarily Mevlânâ and Mevlevîye subjects were discussed, after that elements of Mevlevîye researched in Esîfi Dîwân and these elements were detected in the Dîwan. Dîwanis consisted from 187 poem forms of gazel, murabba and müseddes. And in the Dîwanthere are also 7 manzume. In this work, first Dîwanis eveluated in terms of  shape and content than elements of Mevlevîye. In the Dîwan,48 terms have identified as examples of Mevlevîphilosophia.
Keywords: Mevlânâ, Mevleviyeh, Islamic sufism, Esîf Sıdkî Dede, Dîwân, Esîfî Dîwan, Tavşanlı Mevlevi Lodge.