Havalimanlarını kullanan engelli yolcuların ve refakatçilerinin ulaşım süreci boyunca karşılaştıkları zorluklar ve hizmetlere erişilebilirliklerinin değerlendirilmesi
Assessment of the accessibility of services and difficulties encountered by disabled passengers and accompanying passenger using airports during the transportation process
Yazar: ÖMER ORUÇ
Danışman: PROF. DR. ELİF GÖKÇEARSLAN ÇİFCİ
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Sosyal Hizmetler = Social Services ; Ulaşım = Transportation

Özet:
Bu araştırma, engelli yolcular ve tek başına seyahat edemeyecek durumda olan engelli yolcuların refakatçileriyle birlikte gerçekleştirilmiştir. Havayolunu kullanan bireyler arasında engelli yolcular ve onlara refakat eden bireyler de bulunmaktadır. Fakat hem bireysel sebeplerden dolayı hem de çevresel faktörlerden dolayı engelli bireyler ve refakatçileri çeşitli sıkıntılar yaşayabilmektedir. Bu çalışma engelli yolcuların ve engelli yolcuya refakat eden yolcunun ulaşım esnasında karşılaştıkları zorlukları tespit edip bu zorlukları ortadan kaldırmak ve engelli yolcuların ve refakatçilerinin hizmetlere erişilebilirliklerini arttırıp daha konforlu bir seyahat gerçekleştirmelerini sağlamak amacıyla gerçekleştirilmiştir. Çalışma sonucunda sosyal hizmet mesleğinin sahip olduğu değerler, görevler ışığında karşılaşılan zorluklar, erişilebilirlik sorunlarıyla ilgili önerilerde bulunulmuştur.
 
Bu amaçla 130 engelli yolcu ve 40 refakatçi yolcuyla birlikte anket uygulamaları gerçekleştirilmiştir. Anket ölçekleri online olarak (eposta, sms vb.) ve Esenboğa Havalimanında yüz yüze görüşme tekniğiyle toplanmıştır. Anket formu araştırmacının kendisi tarafından çalışmanın amacına yönelik sorulardan oluşmuştur ve engelli yolcuya ve refakatçi yolcuya ayrı ayrı olmak üzere iki adet anket uygulanmıştır.

Anket ölçeklerinden toplanan veriler IBM SPSS21 ile analiz edilmiştir. Engelli yolcuların ve refakatçilerin anket ölçeklerine vermiş oldukları cevapların demografik değişkenlerine ve uçuş tercihlerine göre farklılık oluşturma durumları bağımsız örneklem t-testi ve tek yönlü varyans analizi yardımıyla belirlenmiş ve toplanan veriler normal dağılıma uygun olduğu için parametrik yöntemler (Anova) ile analiz edilmiştir.

Araştırma sonucunda engelli yolcuların eğitim durumu ve uçuş korkusu durumları havayolu ulaşımı sürecinde dezavantajlı faktörlerle karşılaşma düzeyi arasında anlamlı farklılığa neden olmuştur. (p<0,05) Engelli yolcuların eğitim durumu, medeni durum, çalışma durumu, tek başına seyahat etme durumu, engel türü ve seyahat nedeni değişkenleriyle ile de havayolu ulaşımı sürecinde hizmetlere erişilebilirlik ve memnuniyet düzeyleri arasında anlamlı farklılık bulunmuştur. Engelli yolcuların engel türü ve tercih ettikleri koltuk sırası değişkenleri ile havayolu ulaşımında sağlık, danışman personeli ihtiyaç duyma düzeyleri arasında anlamlı farklılık oluşmuştur. (p<0,05) 

Araştırmaya katılan refakatçi yolcuların yolcusunun tek başına seyahat etme durumu ve uçak içerisinde tercih ettikleri koltuk sırası tercihi, havayolu ulaşımı sürecinde dezavantajlı faktörlerle karşılaşma düzeyi boyutuna göre anlamlı farklılık göstermiştir.(p<0,05)Havayolu ulaşımı sürecinde hizmetlere erişilebilirlik ve memnuniyet düzeyi ise refakatçi yolcunun cinsiyet, yaş, eğitim durumu, çalışma durumlarına göre anlamlı farklılık göstermiştir.(p<0,05)

Abstract:
This research was carried out with the disabled people and their companions who cannot travel alone. There are also disabled passengers and individuals who  accompanying them among the air tranportation process. However, disabled individuals and their companions may experience various difficulties due to both individual reasons and environmental factors. This study was carried out in order to identify and eliminate the difficulties faced by disabled passengers and the passenger accompanying the disabled passenger during transportation, as well as to increase the accessibility of services for disabled passengers and their companions and to make a more comfortable trip. As a result of the study, suggestions were made to the difficulties encountered in air transportation, accessibility problems, together with the values, duties and responsibilities of the social work profession.

For this purpose, survey scales were applied with 130 disabled passengers and 40 accompanying passengers. Survey scales were collected online (email, sms, etc.) and by face-to-face interview technique at Esenboğa Airport. The questionnaire form consisted of questions for the purpose of the study by the researcher himself. Two questionnaire scales were applied to the disabled passenger and the accompanying passenger separately.

The data obtained in the study were analyzed using the IBM SPSS21. The difference between the answers given by the disabled passengers and their companions to the questionnaire scales according to demographic variables and flight preferences was determined with the help of independent sample t-test and one-way analysis of variance, and the collected data were analyzed with parametric methods (Anova) because of they were suitable for normal distribution.

As a result of the research, the educational status of the disabled passengers and the fear of flying caused a significant difference between the level of encountering the disadvantageous factors in the airline transportation process. (p<0.05)Significant differences were found between the education level, marital status, employment status, alone travel, type of disability and reason for travel of the disabled passengers and their level of accessibility and satisfaction with the services in the airline transportation process. There was a significant difference between the type of disability and the preferred seat order variables of disabled passengers and the levels of health dec consultant staff need in airline transportation. (p<0.05)

The status of the passenger of the accompanying passengers participating in the study traveling alone and their preferred seat order preference in the aircraft differed significantly according to the size of the level of encounter with disadvantageous factors in the airline transportation process.The level of accessibility and satisfaction with the services during the airline transportation process showed a significant difference according to the gender, age, educational status, and work status of the accompanying passenger.(p<0.05)