Çocuk merkezli oyun terapisinin 48-72 aylık çocukların davranış problemlerine ve sosyal beceri düzeylerine etkisinin incelenmesi
Investigation of the effect of child-centered play therapy on behavior problems and social skills level of 48-72 months old children
Yazar: DİDEM SEMERCİ
Danışman: PROF. DR. OZANA URAL ; DR. ÖĞR. ÜYESİ NAZİFE HÜLYA BİLGİN KÖSE
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Okul Öncesi Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Davranış bozuklukları = Behavioral disorders ; Okul öncesi dönem = Preschool period ; Okul öncesi eğitim = Preschool education ; Okul öncesi çocuklar = Preschool children ; Oyun terapisi = Game therapy ; Sosyal beceri = Social skill ; Sosyal beceri eğitimi = Social skills training ; Terapi = Therapy

Özet:
Bu araştırmada çocuk merkezli oyun terapisinin davranış problemi gösteren 48-72 aylık çocukların davranış sorunlarına ve sosyal beceri düzeylerine etkisinin incelenmesi ve bu problemlerle ilintili olduğu düşünülen aile özellikleri, aile katılımı ve aleksitimi gibi faktörlerin ölçülmesi amaçlanmıştır. Bu temel amaç doğrultusunda çalışma iki ayrı bölümde gerçekleştirilmiştir. Birinci bölümde, çocuklardaki davranış problemleri, çocuklar ve ailelerin özellikleri, aile katılımları, ailelerin aleksitimi (duygularını tanıma, ifade ve ayırt etmede zorluk) düzeyleri belirlenmiş ve çocuklardaki davranış problemi varlığının ailelerin özellikleri, aile katılımı ve ailelerin aleksitimi düzeylerine göre değişme durumu incelenmiştir. İkinci bölümde ise çalışmanın birinci bölümünde davranış problemleri olduğu saptanan çocuklar iki gruba ayrılarak bir gruba çocuk merkezli oyun terapisi uygulanmış bir gruba da herhangi bir uygulama yapılmamıştır. Süreçte çocukların davranış problemleri ve sosyal becerilerindeki değişim incelenmiştir.  
Araştırmanın ilk aşamasında davranış problemi olan çocukları belirlemek ve çocukların davranışlarında etkili olan ailesel faktörleri çeşitli değişkenler açısından incelemek amacıyla nicel araştırma yöntemlerinden tarama modelinde yer alan ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. İkinci aşamada ise çocuk merkezli oyun terapisinin 48-72 aylık çocukların davranış sorunlarına etkisinin araştırılması amacıyla nicel araştırma yöntemlerinden yarı deneysel desene göre tasarlanmıştır. Araştırma Ordu ili Millî Eğitim Bakanlığı'na bağlı okul öncesi eğitim kurumlarında gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın ilk bölümünün örneklemi belirlenirken seçkisiz olmayan örnekleme yöntemlerinden kolay ulaşılabilir durum örneklemesi kullanılmış ve Ordu ili Millî Eğitim Bakanlığı'na bağlı okul öncesi eğitim kurumlarına devam etmekte olan 48-72 aylık 389 çocuk ve aileleri örneklemi oluşturmuştur. Araştırmanın ikinci bölümünün örneklemi ise amaçlı örnekleme yöntemlerinden biri olan ölçüt örnekleme yöntemi ile seçilmiş ve araştırmanın örneklemini Ordu ili Merkez ilçesinde belirlenen Millî Eğitim Bakanlığı'na bağlı okul öncesi eğitim kurumlarına devam etmekte olan 48-72 aylık 18 çocuk ve aileleri oluşturmaktadır.  
Araştırma verilerinin toplanmasında "Okul Öncesi Davranış Sorunları Tarama Ölçeği", "Aile Bilgi Formu", "Aile Katılım Ölçeği", "Toronto Aleksitimi Ölçeği, "Okul Öncesi Sosyal Beceri Değerlendirme Ölçeği- Öğretmen Formu", "Okul Öncesi Sosyal Beceri Değerlendirme Ölçeği- Anne Baba Formu" kullanılmış ve davranış problemi olduğu belirlenen çocuklara çocuk merkezli oyun terapisi uygulanmıştır. 
Araştırma sonuçlarına göre çalışmanın ilk bölümünde 48-72 aylık çocuklarda davranış problemi görülme durumunun anne ve babanın yaşı, annenin eğitim durumu, ailedeki çocuk sayısı, çocuğun doğum sırası, ailenin çocukta gözlediği bir sorun olması durumu gibi bazı özelliklere göre anlamlı olarak farklılaştığı bazılarına göre ise anlamlı bir değişime neden olmadığı (anne ve babanın çocuğa yakınlık durumu, çalışma durumu vb.), davranış problemi görülmeyen çocukların ebeveynlerinin aile katılım düzeylerinin davranış problemi görülen çocukların ebeveynlerinden daha yüksek olduğu, çocuklarda davranış problemi görülme durumunun ailelerinin aleksitimik olma durumundan etkilenmediği belirlenmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde ise okul öncesi davranış sorunları tarama ölçeği ön-test, son-test ve izleme testleri incelendiğinde çocuk merkezli oyun terapisinin deney grubundaki çocukların davranış problemlerinde anlamlı bir azalmaya neden olurken herhangi bir uygulama yapılmayan kontrol grubundaki çocukların davranış problemlerinde bir azalma görülmediği tespit edilmiştir. Buna ek olarak sosyal beceri değerlendirme ölçeğinin hem öğretmen hem de anne baba formu sonuçları göstermiştir ki çocuk merkezli oyun terapisi, deney grubundaki çocukların sosyal becerilerinde anlamlı bir artışa neden olurken kontrol grubundaki çocukların sosyal becerilerinde anlamlı bir artışa neden olmamaktadır. Yapılan izleme testleri ile de bu etkilerin kalıcı olduğu belirlenmiştir.

Abstract:
In this study, it was aimed to examine the effects of child-centered play therapy on behavioral problems and social skill levels of 48-72 months old children with behavioral problems and to measure factors such as family characteristics, family involvement and alexithymia that are thought to be related to these problems. In line with this main purpose, the study was carried out in two separate sections. In the first section, behavioral problems in children, characteristics of children and families, family involvement, families' alexithymia (difficulty recognizing, expressing and distinguishing emotions) levels were determined and the change in the presence of behavioral problems in children according to family characteristics, family involvement and families' alexithymia levels was examined. In the second section of the study, the children who were found to have behavioral problems in the first part of the study were divided into two groups, and one group was given child-centered play therapy, and no application was made to the other group. In the process, children's behavioral problems and changes in social skills were examined.
In the first stage of the study, the relational screening model, which is one of the quantitative research methods, was used in order to identify children with behavioral problems and to examine the familial factors that affect children's behavior in terms of various variables. In the second stage, it was designed according to a quasi-experimental design, which is one of the quantitative research methods, in order to investigate the effect of child-centered play therapy on behavioral problems of 48-72 months old children. The research was carried out in pre-school education institutions affiliated to the Ministry of National Education in Ordu province. While determining the sample of the first part of the study, easily accessible case sampling, which is one of the non-random sampling methods, was used and the sample consisted of 389 children aged 48-72 months and their families attending pre-school education institutions affiliated to the Ministry of National Education in Ordu. The sample of the second part of the study was chosen by the criterion sampling method, which is one of the purposive sampling methods, and the sample of the study consists of 18 children aged 48-72 months and their families, who are attending pre-school education institutions affiliated to the Ministry of National Education, determined in the central district of Ordu province.
In collecting research data, "Preschool Behavior Problems Screening Scale", "Family Information Form", "Family Participation Scale", "Toronto Alexithymia Scale", "Preschool Social Skills Assessment Scale-Teacher Form", "Preschool Social Skills Assessment Scale-Mother Father Form" was used. In addition, child-centered play therapy was applied to children who were determined to have behavioral problems. 
According to the results of the research; In the first part of the study, the presence of behavioral problems in 48-72 month-old children differed significantly according to some characteristics such as the education level of the mother, the number of children in the family, the birth order of the child, and the presence of a problem observed by the family in the child, but it did not cause a significant change according to some (parent's age, proximity to the child, employment status, etc.) were determined. It was determined that the family involvement levels of the parents of the children without behavioral problems were higher than the parents of the children with behavioral problems, and the behavior problem in children was not affected by the alexithymia of their families. In the second part of the study, when the pre-test, post-test and follow-up tests of the preschool behavioral problems screening scale were examined, it was determined that while child-centered play therapy caused a significant decrease in the behavior problems of the children in the experimental group, there was no decrease in the behavior problems of the children in the control group who did not receive any application. In addition, the results of both the teacher and parent form of the social skills assessment scale showed that child-centered play therapy is an effective tool in correcting the behavioral problems of 48-72 months old children, and this improvement has a lasting effect.