Tip 1 diyabetli adolesanlarda diyabete özgü beslenme bilgisi ölçeği türkçe geçerlilik ve güvenilirlik çalışması
Turkish validity and reliability study of diabetes-specific nutrition knowledge questionnaire in adolescents with Type 1 diabetes
Yazar: MESUDE SERAY ATASOY
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MERVE YILMAZ ; DOÇ. DR. YASEMİN HANDE ATİK ALTINOK
İzmir Tınaztepe Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı / Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics ; Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları = Endocrinology and Metabolic Diseases
Dizin: Diabetes mellitus-tip 1 = Diabetes mellitus-type 1 ; Çocuk beslenme bozuklukları = Child nutrition disorders

Özet:
Bu araştırma, Kasım 2023–Mayıs 2024 tarihleri arasında İzmir ili Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı Çocuk Endokrin Bilim Dalında takip edilen 121 Tip 1 diyabetli (T1D) adolesan ve ebeveynleri ile 'Tip 1 Diyabetli Adolesanlarda Diyabete Özgü Beslenme Bilgi Ölçeği'nin (DÖBBÖ) Türkçe geçerlilik ve güvenilirlik analizinin yapılması amacıyla planlanmıştır. Adolesanların genel özellikleri ve sağlık bilgileri sorgulanmış, 3 günlük besin tüketim kayıtları alınarak diyet kalitelerinin değerlendirilmesi amacıyla Sağlıklı Yeme İndeksleri (SYİ) hesaplanmış ve T1D'li adolesanlar ve ebeveynleri DÖBBÖ'yü cevaplamıştır. Çalışma sonunda, DÖBBÖ'nün geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğu sonucuna varılmıştır. Türkçeye uyarladığımız ölçeğin Cronbach Alfa katsayısı 0,71 olarak bulunmuştur. Açımlayıcı faktör analizi sonucunda 23 maddeden oluşan DÖBBÖ'nün 'sağlıklı beslenme', 'karbonhidrat sayımı', 'besinlerin kan şekerine etkisi' ve 'besin etiketi okuma becerisi' olmak üzere 4 faktörden oluştuğu gözlenmiştir. Doğrulayıcı faktör analizi ile ölçeğin iyi ve mükemmel uyum indekslerine sahip olduğu belirlenmiştir. Ölçeğin güvenirliği iç tutarlılık katsayısı ve test tekrar test yöntemiyle incelenmiş ve güvenirlik katsayılarının kabul edilebilir düzeyde olduğu belirlenmiştir. Madde analizi ile ölçekte yer alan maddelerin tümünün ayırt edici olduğu gözlenmiştir. Adolesanların; 69'u kız (%57) ve 52'si erkek (%43) olup, %38,7'si insülin infüzyon pompa tedavisi (İİPT), %61,3'ü çoklu doz tedavisi kullanmaktadır. Yaş ortalamaları 14,73 ± 5,17 yıl; diyabet yaşı ortalamaları 6,88 ± 4,09 yıl;  beden kütle indeksi Standart sapma skoru (SDS) ortalamaları 0,21 ± 1,27, HbA1c ortalamaları %8,0 ± 9,10; SYİ puan ortalamaları 54,26 ± 8,46 olarak belirlenmiştir. T1D'li adolesanların ortalama DÖBBÖ ve ebeveynlerinin ortalama EDÖBBÖ puanları sırasıyla 63,04 ± 15,83 ve 68,08 ± 15,71 olarak bulunmuştur. SYİ ve HbA1c ile DÖBBÖ puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunamamıştır (p>0,05). DÖBBÖ ile EDÖBBÖ puanları arasında düşük düzeyde pozitif yönde istatistiksel açıdan anlamlı ilişki saptanmıştır (p<0,05). Ebeveyn eğitim düzeyi üniversite ve üzeri olan ebeveyn/ebeveynlerin EDÖBBÖ puanlarının daha yüksek olduğu, çift ebeveynle yaşayan ve ebeveyninin eğitim düzeyi üniversite ve üzeri olan adolesanların HbA1c değerlerinin daha düşük olduğu gösterilmiştir (p<0,05). İİPT alan adolesanların ebeveynlerinin EDÖBBÖ puanlarının daha yüksek olduğu ve farkın istatistiksel açıdan anlamlı olduğu saptanmıştır (p<0,05). Cinsiyet, ebeveynlerin eğitim düzeyi, tedavi modeli ve hane halkı gelir durumunun DÖBBÖ puanları ile ilişkili olmadığı belirlenmiştir (p>0,05).

Abstract:
This research was conducted with 121 Type 1 diabetic (T1D) adolescents and their parents who were followed up in the Department of Child Health and Diseases, Department of Child Health and Diseases, Ege University Faculty of Medicine, Izmir, between November 2023 and May 2024. It was planned to conduct a Turkish validity and reliability analysis of the 'Diabetes-Specific Nutritional Knowledge Scale in Adolescents with Type 1 Diabetes' (DÖBBÖ) with adolescents with T1D and their parents. General characteristics and health information of the adolescents were questioned, 3-day food consumption records were taken, Healthy Eating Indexes (SYI) were calculated to evaluate their diet quality, and adolescents with T1D and their parents answered the DÖBBÖ. At the end of the study, it was concluded that DÖBBÖ is a valid and reliable measurement tool. The Cronbach Alpha coefficient of the scale we adapted to Turkish was found to be 0.71. As a result of exploratory factor analysis, it was observed that DÖBBÖ, which consists of 23 items, consists of 4 factors: 'healthy nutrition', 'carbohydrate count', 'effect of foods on blood sugar' and 'skill in reading nutrition labels'. With confirmatory factor analysis, it was determined that the scale had good and excellent fit indices. The reliability of the scale was examined using the internal consistency coefficient and test-retest method, and it was determined that the reliability coefficients were at an acceptable level. With item analysis, it was observed that all items in the scale were distinctive. Adolescents; There were 69 girls (57%) and 52 boys (43%), 38.7% of whom used insulin infusion pump therapy (IIPT) and 61.3% of whom used multiple dose therapy. Their average age was 14.73 ± 5.17 years; The mean age of diabetes is 6.88 ± 4.09 years; body mass index Standard Deviation Score (SDS) averages 0.21 ± 1.27, HbA1c averages 8.0 ± 9.10%; SYI score average was determined as 54.26 ± 8.46. The average DÖBBÖ scores of adolescents with T1D and the average EDÖBBÖ scores of their parents were found to be 63.04 ± 15.83 and 68.08 ± 15.71, respectively. No statistically significant relationship was found between SYI, HbA1c and DÖBBÖ scores (p>0.05). A low-level, positive, statistically significant relationship was found between DÖBBÖ and EDÖBBÖ scores (p<0.05). It has been shown that parent/parents with a university level of education or higher have higher EDÖBBÖ scores, while adolescents living with dual parents and whose parents have a university level of education or higher have lower HbA1c values (p<0.05). It was found that the parents of adolescents receiving IIPT had higher EDÖBBÖ scores and the difference was statistically significant (p<0.05). It was determined that gender, parents' education level, treatment model and household income level were not related to DÖBBÖ scores (p>0.05).