Karaciğer yağlanmasına karşı fitoterapötik formülasyonların geliştirilmesi
Development of phytotherapeutic formulations against hepatosteatozis
Yazar: AYŞE ESRA KARADAĞ
Danışman: PROF. DR. FATİH DEMİRCİ ; DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET EVREN OKUR
Anadolu Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmakognozi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Farmakopeler = Pharmacopoeias ; Fitoterapi = Phytotherapy ; Gastrointestinal sistem = Gastrointestinal system ; Karaciğer hastalıkları = Liver diseases ; Karaciğer yağlanması = Fatty liver ; Mikroemülsiyon = Microemulsion ; Tıbbi bitkiler = Plants-medicinal

Özet:
Tez çalışması kapsamında, farmakope kalitesinde drog preparatlarının karaciğer üzerindeki etkilerinin uygun deneylerle, kanıta dayalı fitofarmasötik ürünlerin geliştirilmesi amaçlanmıştır. Öncelikle etnobotanik ve deneysel literatür verilerinden yola çıkılarak seçilen Salvia fruticosa Mill. yaprakları, Taraxacum officinale L. topraküstü kısımları, Malva sylvestris L. çiçekleri, Tanacetum parthenium L. topraküstü kısımları, Plantago ovata Forssk. tohumları ve Allium sativum L. soğan ekstreleri Avrupa Farmakopesi'ne göre hazırlanmış, Yüksek-Performanslı İnce Tabaka Kromatografisi (YPİTK) ve Yüksek Basınçlı Sıvı Kromatografisi (YBSK) yöntemleri ile standardize edilmiştir. Standardize ekstreler in vitro hücre kültüründe yağlı karaciğer modelinde değerlendirilmiş ve en yüksek etkinlik gösteren M. sylvestris ve S. fruticosa ekstreleri in vivo çalışmalar için seçilmiş, bu ekstrelerden hareketle mikroemülsiyon tipi özgün formülasyonlar hazırlanmıştır. Titrasyon metodu ile geliştirilen formülasyonlara 4 farklı dozda (75, 150, 300 ve 450 mg/kg) M. sylvestris %70 etanol ekstresi; 3 farklı dozda (100, 200 ve 400 mg/kg) S. fruticosa etanol ekstresi yüklenmiştir. İlgili formülasyonlar sıçanlara gavaj yoluyla verilerek haftalık kilo takibi yapılmıştır. Hayvanlardan alınan serum ve karaciğer örnekleri biyokimyasal analizlerle değerlendirilmiş, ayrıca alınan karaciğer dokuları histopatolojik olarak balon hücre oluşumu, lobüler enflamasyon ve makro-mikrosteatoz oluşumu açısından incelenmiştir. Biyokimyasal ve histopatolojik analizler doğrultusunda her iki ekstre de doza bağlı etki göstermiştir. In vivo akut toksisite deneylerinde 5 g doza kadar güvenli kullanım tespit edilmiştir.

Abstract:
The aim of this thesis project was to develop evidence-based phytopharmaceutical products and prove their effects using pharmacopeia quality herbal drug preparations on the liver and associated diseases. Based on ethnobotanical and experimental literature data Salvia fruticosa Mill. leaves, Taraxacum officinale L. aerial parts, Malva sylvestris L. flowers, Tanacetum parthenium L. aerial parts, Plantago ovata Forssk. seeds, and Allium sativum L. bulb extracts were prepared according to the European Pharmacopoeia and were standardized by High-Performance Thin Layer Chromatography (HPTLC) as well as by High-Pressure Liquid Chromatography (HPLC), respectively. Standardized extracts were evaluated in the fatty liver model by in vitro cell culture, where M. sylvestris and S. fruticosa extracts were selected for further in vivo studies. Microemulsion type novel formulations were prepared by titration method. M. sylvestris 70% ethanol extract (75, 150, 300, and 450 mg/kg) and S. fruticosa ethanol extract (100, 200 and 400 mg/kg) were loaded to the formulations. The extract formulations were applied to rats by gavage, and weekly weight monitoring was performed. The serum and liver samples were evaluated by biochemical analysis, and the liver tissues were examined histopathologically for balloon cell formation, lobular inflammation, and macro-microsteatosis, respectively. In accordance with biochemical and histopathological evaluations, both extracts showed a dose-dependent effect. No toxicity was observed at doses up to 5 g in in vivo acute toxicity experiments.