Karaburhan (Sivrihisar-Eskişehir) yöresi platin grubu elementlerinin mineralizasyonu ve dağılımı
The distribution and mineralization of platinum group elements in the Karaburhan (Sivrihisar-Eskişehir) region
Yazar: HÜSEYİN SENDİR
Danışman: PROF.DR. KADİR SARIİZ
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2004
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
n oz Çalışma alanı Eskişehir ilinin 80 km kuzeydoğusunda yer almaktadır. Ultramafik kayaçlar içerisindeki kromit mostrasına ait yarmalardan ve işletilmiş ocaktan toplam 24 adet örnek alınmış ve bunların tümkayaç, iz ve platin grubu element (PGE) analizleri yapılmıştır. Karabayır metaofiyolitlerine ait ultramafik kayaçların peridotit ve piroksenitlerden oluştukları, ancak büyük oranda serpantinleşmeye uğradıkları saptanmıştır. Ultramafik kayaçlarda yaygın olarak, klinopiroksen, ortopiroksen ve olivin mineralleri bulunmaktadır. Serpantin mineralleri çoğunlukla krizotil ve antigorittir. Kromitlerde mineral paraj enezi, manyetit (Fe304), pentlandit (Ni, Fe^Ss, millerit (NiS) ve heslavodit (Nİ3S2) olarak gözlenmiştir. Kromit tanelerinin bol kırıklı ve çatlaklı olması, piroksen minerallerinde gözlenen bükülme bantları podiform kromitlerin tipik özelliğidir. Taramalı elektron mikroskopu (SEM) çalışmalarında kromit, serpantin ve ayrıca nikel sülfür mineralleri arasındaki ilişkiler gözlenmiştir. Gerek mikroskopik ve gerekse SEM çalışmalarında PGE ve bileşiklerine raslanamamıştır. Bu nedenle, mikroprob çalışmaları yapılmış, sadece bir örnekte (C7) laurit (Ru(OsIr)S2) minerali saptanmıştır. Platin grubu metal (PGM) bileşimi laurit kristalinde Ru %45.017, Os %14.175, İr %3.376 ve S %35.011 olarak ölçülmüştür. Podiform kromitler olarak belirlenen Karaburhan civan kromitlerinde krom değerleri %17.18-%50.9 arasında değişmektedir. Kromitlerin toplam PGE içerikleri 63.75- 126.59 ppb arasında olup, ortalama 100 ppb civarındadır. Normalize kondrit diyagramında, bir örnek dışında (C8) tüm örnekler negatif korelasyon göstermektedir. Bu korelasyon, podiform kromitler için tipiktir. Bu örneklerde Pt/Ir oranları 0.06-3.7, Pd/Ir oranlan 0.1-2.9 arasında değişmektedir. Tüm bu veriler tüketilmiş bir ergiyikten, sülfürce doygun olmayan bir magmadan oluşumu göstermektedir. C8 örneğinde ise Pt/Ir ve Pd/Ir oranları yüksek olup farklılaşmış bir magmadan kristallenmeyi işaret etmektedir. Gerek son çalışmalar ve gerekse bu çalışmada ir, Os ve Ru' nun daha çok kromitlerle ilişkili olarak, Pt, Pd ve Rh' nin ise artık ergiyik içerisinde kristallendikleri sonucuna varılmıştır. Anahtar Kelimeler: Karaburhan yöresi, Kromit, Platin grubu elementler, Eskişehir

Abstract:
Ill ABSTRACT The study area is located northeast of Eskişehir. A total of 24 samples collected from chromites in the ultramafic rocks are analysed for whole rock, trace and Platinum Group Elements (PGE) contents. Ultramafic rocks of the Karabayir metaophiolites are composed of peridotite and pyroxenites which are completely serpentinized. Ultramafic rocks generally contain clinopyroxene, ortopyroxene and olivine. Chrizotile and antigorite are the main serpentine minerals. Mineral paragenesis at the chromites includes, magnetite (Fe3C«4), pentlandite (Ni, Fe^Sg, millerite (NiS) and heaslewoodite (Nİ3S2). Fractured crystals and kink bandings in pyroxenes are typical features of podiform chromites. The relations between chromite, serpentine and nickel sulphure are studied by Scanning Electron Microscopy (SEM). Since PGE and their alloys could not be observed with SEM and microscopic studies, the microprobe studies were conducted and as a result laurite (Ru(OsIr)S2) was determined in only one (C7) sample. Compositions of Platinum Group Metal (PGM) in laurite crystal are Ru 45.017%, Os 14.175%, Ir 3.376% and S 35.011%. In podiform type, Karaburhan chromites, concentration of chromium changes between 63.75-126.59 ppb and averages as 100 ppb. In chondrite normalized diagram, most of the all samples show negative correlation. This correlation is typical for podiform chromites. In the samples, the ratio of Pt/Ir is 0.06-2.7 and the ratio of Pd/Ir is 0.1-2.9. All the of data show source of PGM might be derived from depleted mantle that is undersaturated with respect to sulphur. In (C8) sample, ratios of Pt/Ir and Pd/Ir are high showing formation from a fractionated magma. For this reason, in chondrite normalized diagram this sample shows a positive correlation. It is thought that Ir, Os, Ru are associated with chromite while Pt, Pd Rh are crystalized in the relict magma. Key Words: Karaburhan Region, chromite, Platinum group elements, Eskişehir