Beste formundaki eserlerin biçim, ezgi ve usûl açılarından incelenmesi
Examining the beste works in terms of form, melody and pattern
Yazar: AYŞE EMSAL AKSIN ÇEVİK
Danışman: DOÇ. DR. EMRAH HATİPOĞLU
Gazi Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Türk Müziği Ana Bilim Dalı / Türk Müziği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Müzik = Music
Dizin: Besteler = Compositions ; Biçim = Form ; Güfte = Lyrics ; Türk müziği = Turkish music ; Usul = Rhytm ; Vezin = Meter

Özet:
Türk Müziği eserlerinin gelecek nesillere aktarılması uzun dönemler boyunca meşk yoluyla
gerçekleşmiştir. Bunun doğal bir sonucu, sonraki zamanlarda kişilerin kendi nüans ve yorum
farklılıkları sonucunda eserlerin değişime uğramasıdır. Türk Müziği tarihinde eserlerin notaya
alınmasında kapsamlı bir girişim olarak nitelendirilebilecek olan Dârü'l-Elhân tarafından
yürütülen transkripsiyon çalışmalarına dair incelemeler, güftelerde yazım yanlışlarının
muhtemel olduğuna, vezin hatalarının ve güftenin anlamını bozan kelimelerin varlığına dair
bulgular ortaya koymaktadır. Bu kapsamda çalışmanın amacı Dârü'l-Elhân Külliyâtı'nda
notaya alınmış Beste formu örnekleri üzerinden eserlerin özgünlüğünü usûl-vezin, biçim/form
ve ezgi ilişkisi bağlamında inceleyerek transkripsiyonlarını nota üzerinde simetrik yerleşimini
sağlayıp bu bağlamda tashihini gerçekleştirmektir. Çalışmanın izleyeceği yöntem Türk Müziği
sözlü eserlerinin önemli bir ögesinin güfte olduğu, güfte ve ezginin birbirini desteklediği ve
usûl-vezin ilişkisinde bozulmaların muhtemelen daha sonraki dönemlerde ortaya çıkmış
olabileceği ve bu bozulmaların giderilmesi ile eserin özgün haline daha yakın bir
transkripsiyonun elde edilebileceği kabulüne dayanmaktadır. Bu doğrultuda; Prof. Dr. Serda
Türkel Oter tarafından geliştirilen güfte ve ezgi odaklı yeni bir form analizi yöntemiyle, güfte
unsurunun ezgi ve usûl kullanımlarıyla birlikte beste formundaki yapısal değişikliklere olan
etkisi incelenmiştir. Bunlara ilaveten mevcut nüshalardaki bestelerin biçimlerinin XV. yy'dan
XIX. yy'a kadar hangi şekillerde kullanıldığı tespit edilmiştir. Çalışma; Dârü'l-Elhân
Külliyâtı'nda bulunun beste formundaki eserlerde 30 farklı biçimin var olduğunu ortaya
koymuştur.

Anahtar Kelimeler : Türk Müziği, Beste, Beste Formu, Form Analizi, Usûl-Vezin İlişkisi

Abstract:
The meşk in Turkish Music has been used for transferring works to future generations for long
periods. As a natural consequence of this, the works are subject to change as a result of the
differences in nuance and interpretation of the musicians in later times. An examination on the
transcription studies carried out by Dârü'l-Elhân, as the most comprehensive attempt in the
notation of works in the history of Turkish Music, also reveals findings about the possibility
of spelling mistakes in the lyrics, the existence of rhythm errors and words that distort the
meaning of the lyrics. In this context, the aim of the study is to examine the originality of the
works in the context of the usûl-vezin (pattern-rhythm), form and melody relationship through
the samples of the bestes form notated in the Dârü'l-Elhân Külliyât, to ensure the symmetrical
placement of the transcriptions on the note and to perform their restoration in this context. The
method to be followed by the study is based on assumptions are that the most important
element of the Turkish Music oral works is the güfte (lyrics), in this sense, there are structures
that support each other between the güfte and the melody, and it is possible that the
deteriorations in the usûl-vezin relationship may have emerged in later periods, and that a
transcription closer to the original form of the work can be obtained by removing these
distortions.İn this regard, using analysis method focused on lyrics and melody developed by
Professor Dr. Serda Türkel Oter, the effect of lyric (güfte) together with the use of melody and
rhythm pattern (usûl) on the structural changes in the form beste was examined. In addition,
with the "Oter" method, it is determined the forms of the bestes in the existing copies were
used in which ways from the XV. century to the XIX. century. The findings of the study
revealed 30 different forms in the bestes noted in Dârü'l-Elhân Külliyât.

Key Words : Traditional Turkish Music, Beste, Form Analysis, Pattern – Rhythm, Restoration in Music