Fenike miti, fenikecilik ve Lübnan düşüncesinin temelleri
Phoenician myth, phoenicianism and the fundaments of Lebanon thought
Yazar: MEHMET FAHRİ DANIŞ
Danışman: PROF. DR. ESRA DANACIOĞLU ; PROF. DR. CENGİZ ÇAĞLA
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Tarih = History ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Araplar = Arabs ; Fenike = Phoenicia ; Fenikeliler = Phoenicians ; Lübnan = Lebanon ; Milliyetçilik = Nationalism ; Orta Doğu = Middle East ; Orta Doğu ülkeleri = Middle eastern countries ; Ulus-devlet = Nation-state

Özet:
Ortadoğu'da Osmanlı sonrası dönemde ortaya çıkan ve Batılı devletlerin kolonyal girişimlerinin bir sonucu olarak şekillenen genç ulus-devletler içerisinde Lübnan, bir kurucu mit fikrine sahip olması hasebiyle oldukça kendine has bir örnektir. Lübnan'ı çevresindeki diğer kültürel kalıplardan ayrı, orijinal bir siyasi birim şeklinde düşünmeyi mümkün kılan Fenike miti, Lübnan'ı Fenike'ye eşitleyerek onun mevcudiyetin temelini oluşturur. Buna göre Suriyeli, Arap ya da Müslüman karakterlerinden öte Lübnanlılar, antik dönem Fenikelilerin torunları olarak sabitlenir ve bu özden neşet eden Fenikecilik fikri de Frankofon – yani yüzünü Batı'ya dönmüş - bir Lübnan düşüncesinin var oluş amacını ifade eder. Bu çalışmanın amacı; kendine has bir Lübnan fikrinin doğuşunu sağlayan ve kaynağını Avrupa Şarkiyatçılığındaki belirli bir eğilimde bulan Lübnan-Fenike temsilinin oluşumunu, Lübnanlı entelektüellerce benimsenmesini ve Grand Liban'ın kuruluşunda oynadığı hayati rolü ortaya çıkarmaktır. Bu doğrultuda çalışmada Foucaultcu manada "söylem" kavramı temele alınmış, Fransız Şarkiyatçılığı içerisinde Lübnan'ı "Yeni Fenike" olarak tahayyül eden öncü isimlerin çalışmaları vasıtasıyla bu yöndeki düşünce biçiminin Fransız kolonyal pratikleri de dâhil olmak üzere siyasal gelişmeleri belirlediği ileri sürülmüştür. 19. yüzyılın ikinci yarısında yazan Ernest Renan, Élisée Reclus, Victor Bérard ve Maurice Barrès başta olmak üzere, Fransız Şarkiyatçıların ya da bölgeyi ziyaret eden Alphonse de Lamartine, Gérard de Nerval, Gustave Flaubert gibi isimlerin çalışmaları, onların Levant algılarını şekillendiren erken Yunan, Roma ve İbrânî kaynakları da dikkate alınarak, analiz edilmiştir. Ardından, 20. yüzyılın başlarında kendilerini Frankofon bir kültür dünyasının üyesi sayan ve Lübnan'ı da Fransız bir siyasal-kültürel birim olarak düşünen "Genç Fenikeliler" grubu üzerinde durulmuş, bu oluşumun Lübnan'daki yerel entelektüel çevrelerle ilişkisi ve Grand Liban'ın vücuda gelişindeki katkıları, doğrudan birinci kaynaklara dayanılarak ortaya koyulmuştur. Neticede, mevcudiyetini Batılı bir gücün kolonyal inisiyatifine borçlu olsa da Lübnan'ın antik bir köken mitinde temellenen teritoryal bir konsept etrafında kurgulandığı ve milli kültürü ile kimliğinin de bu mit ekseninde oldukça orijinal bir şekilde inşa edildiği sonucuna varılmıştır.

Abstract:
Among the young nation-states that emerged in the Middle East in the post-Ottoman period and were shaped as a result of colonial attempts of the Western states, Lebanon is a very unique example because of the idea behind its founding myth. Namely the Phoenician myth, which defines Lebanon as an original political unit separate from other cultural patterns around the country, bases its definition by representing Lebanon as "Phoenicia." According to this, the Lebanese – rather than their Syrian, Arab or Muslim characteristics – are defined as the descendants of the ancient Phoenicians, and the very idea of being "Phoenician" is also linked with the purpose of the Francophone Lebanese thought, – a purpose to turn Lebanon's face towards the West. The aim of this study is to reveal the formation of the Lebanese-Phoenician representation, which gave birth to a unique Lebanese idea and found its basis in a certain trend in European Orientalism, its adoption by Lebanese intellectuals and the vital role it played in the establishment of the Greater Lebanon. In this direction, the study was based on the Foucauldian discourse analysis, and it was argued that the way of thinking in this way determined the political developments, including the French colonial practices, through the works of the pioneers who imagined Lebanon as the "New Phoenicia" in French Orientalism. The works of French Orientalists such as Ernest Renan, Élisée Reclus, Victor Bérard and Maurice Barrès, who wrote in the second half of the 19th century and the works of intellectuals who visited the region such as Alphonse de Lamartine, Gérard de Nerval, Gustave Flaubert, and the early Greek, Roman, Hebrew sources that shaped their Levant perceptions were analyzed. Then, the group of "Young Phoenicians," who considered themselves members of the Francophone cultural world at the beginning of the 20th century, the relationship of the group's formation with local intellectual circles in Lebanon and the emergence of the Greater Lebanon were examined. Despite the observable impact of a Western power on Lebanon's existence, it has been concluded that the country was built upon a territorial concept based on an ancient origin myth, and its national culture and identity were constructed in a very original way on the axis of this myth.