Cumhuriyet döneminin ilk yıllarında kültür inşası sürecinde sinemanın kullanımı
The use of cinema in the process of culture building in the early years of the republican period
Yazar: EREN YILANCIOĞLU
Danışman: DOÇ. VELİ BOZTEPE
İstanbul Aydın Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sinema Televizyon Ana Sanat Dalı / Sinema ve Televizyon Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Radyo-Televizyon = Radio and Television

Özet:
Sinema içinde bulunduğu dönemin siyasal, ekonomik, toplumsal ve kültürel değişimlerinden etkilenir. Cumhuriyet'in ilanı ile Türkiye'de köklü değişimler ve yenilikler yaşanmıştır. Ulus devletin inşa edilmesi sürecinde yeni ilke ve inkılapların uygulanmasına büyük önem verilmiştir. Bu dönemde kültür-sanat alanında da birçok gelişme yaşanmış, bu gelişmeler sinemayı da etkilemiştir.
Bu çalışma Cumhuryetin ilk döneminde sinemadan, inşa edilmeye çalışılan kimlikle ilgili ne ölçüde yararlanıldığını incelemektedir. Bu kapsamda önce kültür-sanatla ilgili çalışmalar, daha sonra Türkiye Cumhuriyeti'nin erken dönemlerinde sinema kültürü ve yeni hedefler doğrultusunda sinemanın kullanılma biçimleri ele alınmıştır. Tezde, dönemin siyasal, sosyolojik değişimleri de dikkate elınmıştır. Çalışmada bir nitel araştırma yöntemi olan dökümen/metin analizi kullanılmıştır. Bu doğrultuda doküman ve arşiv incelemesi yapılmış, 1923-1949 arasında çekilen Milli Mücadele temalı filmler analiz edilmiştir. "Ateşten Gömlek", "Ankara Postası", "Bir Millet Uyanıyor" ve "Vurun Kahpeye" filmleri çalışmada örneklem olarak alınmıştır.
Çalışmanın sonuçları Cumhuriyetin ilk döneminde sinemanın resim, edebiyat, müzik, heykel ve dönemin en yaygın sanat türü olan tiyatroda olduğu gibi inşa edilmeye çalışılan yeni kimlik için kullanıldığını ortaya koymaktadır. Bu kapsamda, belgesel ve konulu filmlerin çekilmesi teşvik edilmiş, yurtdışına sinemacılar gönderilmiş, film gösterimleri için altyapı oluşturulmuştur. Yeni bir kimlik yaratılmaya çalışılan bu dönemde özellikle Cumhuriyet'in ideolojisine uygun olarak filmler üretmiştir. Filmlerin, kültürel ve sinemasal anlamda kendi gerçekliğini inşa ettiğini ve söylemsel olarak (ulusal/milli/dini kimlik) yaşayış tarzlarını, kültürel formlarını temsil ettiği saptanmıştır. Filmlerinde yeni kimlik inşası doğrultusunda, vatan sevgisi teması yoğun olarak vurgulanmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Sinema, Atatürk, Milli Mücadele, Kültür-sanat, Tarih, Film

Abstract:
This study aims to understand the culture and art goal of the Republican period and then cinema culture in the early periods of the Republic of Turkey. In order to carry out the research, document and archive analysis was carried out between 1923 and 1949 on the basis of films themed to the National Struggle. In this study, classical qualitative research methods were preferred.
In the continuation of the study, the focus was on the use of cinema after the declaration of the Republic. After the victory of the War of Independence, many films about the National Struggle were translated using original scripts or literary works. How the Independent War is processed in cinema has been examined with the qualitative research method.
According to the information we have obtained within the scope of the study, it is observed that state-supported institutions support culture and art activities, especially "Halkevleri".
Keywords: Cinema, Atatürk, The National Struggle, Culture, History, Movie