Planlama aklının bir eleştirisi: Üretim ekosistem sarkacında Türkiye'de ormanı planlamak
A critique of the planning reason: Planning the forest in Turkey in the pendulum of production and ecosystem
Yazar: FATMA ÖNDER ÖZŞEKER
Danışman: PROF. DR. MURAT CEMAL YALÇINTAN ; PROF. DR. YILDIRIM ŞENTÜRK
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Şehircilik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Ekosistem = Ecosystem ; Ormancılık = Forestry ; Planlama = Planning ; İklim değişikliği = Climate change

Özet:
Bu çalışma Türkiye'de ormanların nasıl planlandığını, plan ve siyasa yapıcılar tarafından nasıl düşünüldüğünü, nasıl çerçevelendiğini araştırmaktadır. Ormanlar son birkaç yüzyıldır bilimsel ormancılık ilkeleriyle, matematiksel bir planlama mantığıyla odun-üretimi üzerinden düzenlenmekte, ormandaki pek çok sürece uzmanlarca müdahale edilmektedir. Yoğun bir ölçüm ve hesaplamayla orman, uzmanlarca matematiksel bir artefakt olarak üretilir. Türkiye'de de bu süreç Tanzimat'a kadar götürülse de ilk sistematik orman amenajman planları 1940'ların sonunda hazırlanır. Ancak 1960'larda ülke kalkınma planlarının bir parçası olarak tüm ülke coğrafyasındaki ormanların planları bitirilir. 1960'lardan 1990'lara kadar olan dönemde teknik ormancılık gelişmeye devam eder. Ancak bu süreç, ormancılık biliminin katı matematiksel nesnellik ve rasyonalite söylemine rağmen pek çok 'deneysellik' içerir. Ölçüm ve envanter metotları, odun hacmi hesaplama ve planlama metotları pek çok değişikliğe uğrar. Öte yandan kesilen, 'gençleştirme' ve pek çok silvikültür faaliyeti yapılan yerlerde orman tekrar oluşmaz. Hızlı gelişen ithal ağaç türleriyle yapılan ağaçlandırmalar sonuç vermez, eski türler kendiliğinden geri gelir. 
1990'larla birlikte iklim değişikliğine bağlı küresel çevre söyleminin oluşumuna paralel olarak 'doğaya yakın ormancılık', 'fonksiyonel planlama' gibi yeni yaklaşımlar Türkiye'de de kendine yer bulur. 2000'lerde ise 'sürdürülebilir orman yönetimi' ve 'ekosistem tabanlı fonksiyonel planlamaya' resmen geçilir. Bu çalışma ise özellikle bu dönemdeki bu yeni 'ekolojik' lenslerin ormanların düşünülmesi ve planlanmasında ne tür değişiklikler yaptığını araştırmaktadır. Bu yeni söylem ormanın yönetimce sorunsallaştırılma biçimlerine ne tür etkilerde bulunmaktadır? Uluslararası kuruluşlar, protokoller, sivil toplum kuruluşları ve uzmanları, Orman Genel Müdürlüğü ve uzmanları gibi pek çok aktörün olduğu bu alanda hangi söylemler nasıl baskın hale gelmektedir? Çevre söylemi ormanın sorunsallaştırılmasında yeni hatlar/yörüngeler ortaya çıkarmıştır. Bunlar en genelde, ormanın i) bir karbon yutağı olarak ii) ekosistem hizmetleri sağlayıcısı olarak iii) biyoçeşitlilik alanı olarak düşünülmesidir. Bu çalışmada bu lenslerden planlama süreçlerinde uygulamaya konan tek yeni lens olan biyoçeşitlilik koruma mevhumuna özellikle odaklanılmaktadır. Biyoçeşitliliğin nasıl düşünüldüğü, hesaplandığı ve üretim ormanlarına biyoçeşitlilik korumanın nasıl entegre edildiği ya da edilemediğini anlamak için alandaki pek çok uzmanla yapılan görüşmelere ve politika metinleri analizine dayanan bu çalışma boyunca ormanın modern neoliberal yönetimsellik mekanizmaları yoluyla insan ve üretim merkezli bir bakışla nasıl nesneleştirildiği tartışılmaktadır.

Abstract:
This study investigates how forests are planned in Turkey, how they are thought and framed by planners and policy-makers. For the last few centuries, forests have been regulated through wood-production with the principles of scientific forestry and a mathematical planning logic, and many processes in the forest have been intervened by experts. With intensive measurement and calculation, the forest is produced by experts as a mathematical artifact. Although this process was traced back to the Tanzimat in Turkey, the first systematic forest management plans were prepared at the end of the 1940s. However, in the 1960s, as part of the country's development plans, the plans of the forests in the entire geography of the country were completed. In the period from the 1960s to the 1990s, technical forestry continues to develop. But this process involves many 'experimentalities' despite forestry science's rigid discourse of mathematical objectivity and rationality. Measurement and inventory methods, wood volume calculation and planning methods undergo many changes. On the other hand, in places where cut, 'rejuvenation' and many silviculture activities are carried out, the forest does not form again. Reforestation with rapidly developing imported tree species does not yield results, the old species come back by themselves. 
In parallel with the formation of the global environmental discourse related to climate change in the 1990s, new approaches such as 'forestry close to nature' and 'functional planning' also find their place in Turkey. In the 2000s, 'sustainable forest management' and 'ecosystem-based functional planning' were officially introduced. This study specifically investigates what changes these new 'ecological' lenses during this period have made in the thinking and planning of forests. What impact does this new discourse have on the ways in which the forest is problematized by governments? How do discourses become dominant in this field, where there are many actors such as international organizations, protocols, non-governmental organizations and experts, the General Directorate of Forestry and experts? The environmental discourse has revealed new lines/trajectories in the problematization of the forest. Most generally, these are the thinking of the forest as an area of i) carbon sink ii) as a provider of ecosystem services iii) as an area of biodiversity. This study focuses specifically on biodiversity conservation, which is the only new lens introduced in the planning process of these lenses. Based on interviews with many experts in the field and analysis of policy texts to understand how biodiversity is thought and calculated and how biodiversity conservation is integrated into production forests or not, this study discusses how the forest is objectified through modern neoliberal governmentality mechanisms from a human and production-centered perspective.