Katılım bankalarında sorunlu alacakların devrine ilişkin çözüm önerisi: Hasılat paylaşım modeli
Solution proposal for the transfer of problem loans in participation banking: Revenue sharing model
Yazar: MUSTAFA BİRDİŞLİ
Danışman: PROF. DR. MEHMET SARAÇ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam İktisadı ve Finansı Ana Bilim Dalı / İslam İktisadı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Bankacılık = Banking ; Ekonomi = Economics
Dizin: Banka kredileri = Bank credits ; Beklenen kredi zararları = Expected credit losses ; Finansal raporlama standartları = Financial reporting standarts ; Gelir paylaşımı = Revenue sharing ; Katılım bankacılığı = Participation banking ; Kredi alacakları = Credit demands ; Takipteki krediler = Non-performing loans ; Türk bankacılık sistemi = Turkish banking system ; Türkiye Finansal Raporlama Standardı = Turkish Financial Reporting Standards ; Varlık yönetim şirketi = Asset management company

Özet:
Türk bankacılık sektöründe bankaların aslî fonksiyonları çerçevesinde kullandırılan krediler, 2020 yılsonu itibarıyla bilanço içerisinde %59 paya sahiptir. Bilançonun önemli bir çoğunluğunu oluşturan kredi portföyünün tahsil kabiliyetinin zayıflaması, banka bilançolarında da önemli hasarlara neden olmakta ve temel finansal göstergelerin bozulmasına yol açmaktadır. Bu noktada bankalar, finansal göstergelerin iyileştirilmesi, bilançonun durulaştırılması ve tahsilat işlemleri nedeniyle katlanılan operasyonel yükün azaltılması amacıyla, tahsil imkânının zayıfladığına veya kalmadığına kanaat getirilen kredileri varlık yönetim şirketlerine temlik etmektedir. Zira varlık yönetim şirketleri, sorunlu kredilerin tahsilini esas faaliyet konusu edinmiş ve bu konuda uzmanlaşmış kurumlardır. Ancak Türkiye'de faizsiz bankacılık prensiplerini benimseyen katılım bankalarının sorunlu kredilerini varlık yönetim şirketlerine temlik etmesi konusunda birtakım çekinceler bulunmaktadır. Zira alacağın temliki olarak nitelenen bu işlem, İslam hukukunda genel olarak kabul görmemektedir. Bu çerçevede katılım bankalarının, sorunlu kredilerin tahsilinde varlık yönetim şirketlerinden destek almalarını sağlayan bir yöntem önerisi geliştirmek, bu çalışmanın amacını oluşturmaktadır. Çalışmanın sonucunda, İslam hukukunun vekalet hükümleri çerçevesinde sorunlu kredilerin tahsilinde varlık yönetim şirketlerinin vekil tayin edilmesini ve bahsedilen şirketler tarafından tahsil edilen tutarların banka ile paylaşılmasını esas alan bir model önerilmiştir. Ayrıca önerilen yöntem, sorunlu kredilerin TFRS hükümleri çerçevesinde bilanço kayıtlarından çıkarılmasını sağlayarak finansal göstergelerde iyileşme sağlamakta ve bilançonun durulaştırılmasına imkân tanımaktadır.

Anahtar Kelimeler: Sorunlu Krediler, Katılım Bankacılığı, Varlık Yönetim Şirketi, Hasılat Paylaşım Modeli, TFRS.

Abstract:
The share of loans granted in the Turkish banking sector in the balance sheet is 59% as of the end of 2020. The weakening of the collection ability of the loan portfolio, which constitutes a significant part of the balance sheet, causes significant damages in the balance sheets of the banks and leads to the deterioration of basic financial indicators. At this point, banks assign loans that are deemed to be weakened or absent to asset management companies in order to improve financial indicators, clarify the balance sheet and reduce the operational burden incurred due to collection transactions. Because asset management companies are institutions that have taken the collection of non-performing loans as their main field of activity. However, there is some skepticism about non-performing loans to asset management companies to assign their participation banks adopting the principles of Islamic banking in Turkey. Because this transaction is defined as the sale of receivables in Islamic law and is not generally accepted. The aim of this study is to develop a method proposal that enables participation banks to get support from asset management companies in the collection of non-performing loans. In conclusion, a model in which asset management companies are appointed as a proxy for the collection of problem loans and the collected amounts are shared with the bank within the framework of proxy in Islamic law. In addition, the proposed method provides improvement in financial indicators and allows the balance sheet to be clarified by removing non-performing loans from balance sheet records within the framework of TFRS provisions.

Key Words: Problem Loans, Participation Banking, Asset Management Company, Revenue Sharing Model, TFRS.