Diyabetik hipertansif hastalarda stres yanıtının değerlendirilmesi
Evaluation of stress response in diabetic hypertensive patients
Yazar: ILIRIANA ALLOQI
Danışman: PROF. DR. ALİ YAGIZ ÜRESİN
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Tıbbi Farmakoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Aldosteron = Aldosterone ; Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Farmakoloji-klinik = Pharmacology-clinical ; Hidrokortizon = Hydrocortisone ; Hipertansiyon = Hypertension ; Stres = Stress ; Tükürük = Saliva

Özet:
Bu çalışmada Hipertansiyon + Diabetes Mellitus (HT+DM) ve sadece Hipertansiyonu (HT) olan hastaların kognitif stres yanıtında tükürük kortizol değişiminin incelenmesi ve aralarındaki farklılıkların saptanması amaçlanmaktadır.
Araştırma İstanbul Üniversitesi, İstanbul Tıp Fakültesi Hastanesi Tıbbi Farmakoloji Anabilim Dalı ve Klinik Farmakoloji Bilim Dalı Polikliniği'nde, HT+DM ve HT tanısı ile takip edilen toplam 62 hastayla stres testi olarak aritmetik problem çözdürerek gerçekleştirilmiştir. Değişkenler arası farklılıklar t-testi veya Mann Whitney U testi, Ki-kare veya GLM Repeated Measures testi ile değerlendirilmiştir.
HT+DM ile HT grupları arasında kan basıncı (KB) değerleri açısından farklılık saptanamamıştır (p>0,05). HT+DM grubu HT grubuna göre açlık glikoz değerlerinin daha yüksek, LDL ve total kolesterol değerlerinin ise istatistiksel olarak daha düşük olduğu saptanmıştır (p<0,05). Tekrarlanan ANOVA testi ile incelendiğinde tükürük kortizol değeri [F (1,842, 60) = 8,771, p<0,0001], sistolik kan basıncı [F (2,185, 60) = 12,080, p<0,0001], diyastolik kan basıncı [F (2,793, 60) = 6,043, p=0,001], nabız dakika sayısı [F (2,033, 60) = 13,259, p<0,0001] değerlerinin temel (zaman) etkisi istatistiksel olarak anlamlı değişirken, grup X zaman faktör etkileşimi açısından istatistiksel anlamlı bir farklılık saptanamamıştır (p>0,05).
Sonuç olarak kullanılan aritmetik problem çözme ödevinin HT+DM ve HT hastalarında laboratuvar ortamında akut stres testi olarak kullanılabilir olduğu görülmüştür. HT+DM ve HT gruplarında akut stres sonrası tükürük kortizolü ve KB değerleri anlamlı olarak yükselirken, grup X zaman faktörü açısından anlamlı bir farklılık saptanamamıştır. Kullanılan antihipertansif ilaç gruplarının kognitif stres sonucu tükürük kortizol reaktivitesini etkilediği yönünde bulgulara ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Hipertansiyon, Diabetes Mellitus, Tükürük Kortizolü, Stres,
Aldosteron.

Abstract:
In this research, we aimed to examine salivary cortisol changes in the cognitive stress response of patients with Hypertension + Diabetes Mellitus (HT+DM) and Hypertension (HT) and to determine the differences between them.
The research was conducted by solving an arithmetic task as a stress test in 62 patients with HT+DM and HT that are being treated in the outpatient clinic of Medical Pharmacology and Clinical Pharmacology Department in Istanbul University, Istanbul Medical Faculty Hospital.
There was no statistically significant difference among HT+DM and HT groups on blood pressure (BP) values (p>.05). The HT+DM group finds to have higher fasting glucose and lower LDL and total cholesterol values compared to HT group (p<.05). When measured by repeated ANOVA, salivary cortisol level [F (1.842, 60) = 8.771, p<.0001], systolic blood pressure [F (2.185, 60) = 12.080, p<.ooo1], diastolic blood pressure [F (2.793, 60) = 6.043, p=.001] and the heart rate [F (2.073, 60) = 13.259, p<.0001] were statistically significant for the main effect (time), while the effect of the group*time interaction factor was statistically not significant (p>.05).
In conclusion, the arithmetic problem-solving task used in the HT+DM and HT patients was found to be useful as an acute stress test in the laboratory environment. In the HT+DM and HT groups, salivary cortisol and BP values increased significantly after acute stress, but no statistically significant difference was found in terms of group*time interaction factor. Cognitive stress related salivary cortisol reactivity was found to be affected by different antihypertensive drugs.


Key Words: Hypertension, Diabetes Mellitus, Salivary Cortisol, Stress,
Aldosterone.