Milli eğitim sisteminde esnek istihdam politikaları bağlamında sözleşmeli öğretmenlik
Contracted teachers in the context of flexible employment policies in the national education system
Yazar: ZEHRA ÖZDEMİR
Danışman: DOÇ. DR. TARIK SOYDAN
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Yönetimi ve Politikası Ana Bilim Dalı / Eğitim Ekonomisi ve Planlaması Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Esnek çalışma = Flexible working ; Milli eğitim = National education ; Sözleşmeli personel = Contracted personnel ; Türk eğitim sistemi = Turkish education system ; Yeni kamu yönetişimi = New public governance ; Öğretmenler = Teachers ; İstihdam = Employment

Özet:
Günümüzde Türkiye'de genel olarak kamu personel sisteminde olduğu gibi Milli
Eğitim Sisteminde de esnek kamu personel sistemine geçme doğrultusundaki politikalar
yaygınlık kazanmaktadır. Çalışma yaşamında esneklik, çalışma süreleri, biçimleri,
mekânı, çalışan ücretlerinin türü ve miktarı gibi bir dizi unsurun, standart kurallara dayalı
olmaksızın belirlenmesi anlamına gelmektedir. Milli Eğitim Sisteminde, kadrolu,
sözleşmeli, ücretli, vekil ve asker öğretmen olmak üzere beş tip istihdam biçimi
bulunmaktadır. Eğitim alanında istihdam konusunda yaşanan temel sorunlardan birini
sözleşmeli öğretmenlik uygulaması oluşturmaktadır. Sözleşmeli öğretmenlik, 14.09.2004
tarihli Bakanlar Kurulu Kararı'na dayalı olarak, 2004-2005 öğretim yılından itibaren
uygulanmaya başlanmıştır. Zaman içinde sözleşmeli öğretmenlik, esnek çalışma ve
güvencesiz istihdamla özdeş olarak değerlendirilmiş ve kamuoyunda yaygın bir şekilde
tartışılmıştır. Sonuçta, 04.07.2011 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan kararname ile
sözleşmeli statüde çalışan öğretmenler kadroya geçirilmiştir. Olağanüstü Hal (OHAL)
döneminde çıkarılan ve 27.07.2016 tarihli Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren
"668 sayılı Kanun Hükmünde Kararname" ile sözleşmeli öğretmenlik yeniden getirilmiş
ve sisteme giren tüm öğretmenler sözleşmeli olarak istihdam edilmiştir. Bu öğretmenler
üç yıl ilk atandıkları yerde görev yapacak, daha sonra performans değerlendirme sürecine
bağlı olarak kadrolu öğretmen olabilecek ve bir yıl daha aynı yerde ya da muadil bir
yerleşim biriminde görev yaptıktan sonra hizmet puanı üstünlüğüne bağlı olarak yer
değiştirebilecektir.
Bu araştırmanın genel amacı Milli Eğitim Sisteminde esnek personel politikaları
bağlamında sözleşmeli öğretmenlik uygulamasını çözümlemek ve değerlendirmektir. Araştırma nitel araştırma prosedürlerine uygun olarak gerçekleştirilmiş ve araştırmada
nitel araştırma tekniği olarak yarı yapılandırılmış görüşme tekniği kullanılmıştır.
Araştırmanın çalışma grubunu, 2019 - 2020 ve 2020 – 2021 eğitim-öğretim yıllarında,
Ankara ilinin farklı merkez ilçelerinde ilkokul, ortaokul ve lise basamağındaki genel
devlet okullarında görev yapan kadrolu öğretmenler ve okul yöneticileri ile Türkiye'nin
farklı yerleşim birimlerinde, ilkokul, ortaokul ve lise basamağındaki genel devlet
okullarında görev yapan sözleşmeli öğretmenler oluşturmuştur. Araştırmanın çalışma
grubunda 30 kadrolu öğretmen, 30 sözleşmeli öğretmen ve 15 okul yöneticisi
bulunmaktadır.
Araştırma kapsamında elde edilen bulgulara dayalı olarak sözleşmeli
öğretmenliğin, kamu personel sisteminde esneklik sağlamaya dönük genel yönelimin bir
parçası niteliğinde olduğu, farklı istihdam biçimlerine tabi öğretmenlerin ve okul
yöneticilerinin genel olarak sözleşmeli öğretmenlik uygulamasına tereddütle yaklaştıkları
ve sözleşmeli öğretmenliğin mahrumiyet bölgelerine öğretmen görevlendirmek ve
deneyimli öğretmenleri buralarda tutmak açısından genel olarak işlevsel bulunmadığı
sonuçlarına ulaşılmıştır.
Bu sonuçlara dayalı olarak, sözleşmeli öğretmenlik uygulamasına son verilmeli,
öğretmenler kadrolu olarak istihdam edilmeli, öğretmenlerin mahrumiyet bölgelerinde
hizmet vermeleri için zorlayıcı değil teşvik edici politikalar geliştirilmelidir.

Anahtar Sözcükler: Öğretmen istihdamı, sözleşmeli öğretmenlik, esnek istihdam, yeni
kamu yönetimi yaklaşımı

Abstract:
Today, policies towards transition into a flexible personnel system is gaining
popularity in the National Education System as is in the public personnel system in
general in Turkey. Flexibility in working life means defining a number of elements such
as working hours, forms, locations, type and amount of employee wages, etc. without
basing on the standard rules. There are five types of employment in the National
Education System: permanent, contracted, paid, substitute and military teacher. One of
the important discussions about employment in the field of education is the practice of
contracted teaching. Contracted teacher practice has been implemented as of the 2004-
2005 academic year based on the decision of the Council of Ministers dated 14.09.2004.
Over time, contracted teacher practice has been considered to be identical with flexible
working and unsecured employment and has been widely discussed in the public. As a
result, teachers working in contracted status were transferred to the permanent staff with
the decree published on the Official Gazette on 04.07.2011. Contracted teacher practice
was re-introduced with the "Decree Law No. 668" enacted after being issued in the
Official Gazette dated 27.07.2016 during the State of Emergency and all teachers entering
the system have been employed as contracted teachers. The teachers entering the system
will work for three years in the duty location they are appointed, then, they can become
permanent staff depending on the performance evaluation process, and, after working in
the same place or in an equivalent settlement for one more year, they will be able to
change their places depending on the service score superiority.
The overall aim of this study is to analyze and evaluate the practice of contracted
teaching in the context of flexible personnel policies in the National Education System. This study was conducted in accordance with the qualitative research procedures and
semi-structured interview technique was used as the qualitative research technique. The
study group consisted of permanent teachers and school administrators serving at general
state schools at elementary, secondary and high school levels in the different central
districts in Ankara and contracted teachers serving at general state schools at elementary,
secondary and high school levels in different cities of Turkey in the 2019-2020 and 2020-
2021 academic years. The study group of the research includes 30 permanent teachers,
30 contracted teachers and 15 school administrators.
It was concluded as a result of the study findings that contracted teacher practice
is a part of the general orientation towards flexibility in the public personnel system,
teachers of different forms of employment and school administrators generally approach
the contracted teacher practice with hesitation, and contracted teacher practice is not
functional in general in terms of sending teachers to deprivation areas and keeping
experienced teachers there.
Based on these results, the practice of contracted teachers should be terminated,
teachers should be employed on a permanent basis, and policies for encouraging teachers
to serve in deprivation zones should be developed instead forcing to do so.

Key Words: Teacher employment, contracted teacher practice, flexible employment,
new public management approach