Romatolojik hastalıklarda kullanılan biyolojik ajan tedavisinin hastaların yaşam kalitesi üzerine etkisi ve tedaviye uyum
The effect of biologic agent therapy used in rheumatic disease on patients' quality of life and compliance to treatment
Yazar: TARIK ÖZDEMİR
Danışman: DOÇ. DR. ÜMİT AYDOĞAN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Gülhane Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Amaç: Romatolojik hastalıklar, heterojen bir hastalık grubu olup toplumda yaygın olarak görülürler ve prevalansları yaklaşık %5 civarındadır. Bu hastalıklar, eklem tutulumu yanında ekstraartiküler tutulumla da kendini gösterebilir. Hastalığın seyrinin ciddi seyrettiği ve diğer ilaçlarla hastalığı kontrol altına alınamayan hastalarda biyolojik ajanlar kullanılabilir. Romatolojik hastalıklar, hastaların yaşam kalitelerini önemli derecede azaltabilen ve önemli morbiditelere neden olabilen kronik hastalıklardır. Bu hastalıkların tedavisi uzun süreli olduğu için hastalar tedaviye uyum sağlamakta sorun yaşayabilmektedir. Çalışmamızda, biyolojik ajan tedavisinin hastaların yaşam kalitesi üzerindeki etkisini ve hastaların tedaviye uyumunu incelemek amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: SBÜ Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi Romatoloji Kliniğine bağlı polikliniklerde biyolojik ajan başlanan ve çalışmaya katılmaya gönüllü 57 hasta üzerinde yapılmıştır. Katılımcılara tedavi öncesinde, bu çalışma için hazırlanan ve hastaların sosyodemografik özelliklerini, hastalıklarıyla ilişkili tıbbi öykülerini sorgulayan veri toplama formu uygulanmıştır. Ayrıca, hastaların tedaviye başlamadan önce ve tedavi başladıktan sonraki rutin kontrol muayenesinde yaşam kaliteleri ''Kısa Form-36 (SF-36) Yaşam Kalitesi Ölçeği'' ile tedaviye uyumları ise ''Morisky Green Levine Tedavi Uyum Ölçeği'' (MGLÖ) ile değerlendirilmiştir. Anketler yüz yüze görüşülerek uygulanmıştır ve veriler SPSS programıyla analiz edilmiştir.
Bulgular: Çalışmamıza katılan hastaların yaş ortalaması 38,3±10,4'tür. Bu hastaların %45,6'sı (n=26) kadın, %45,6'sı (n=26) üniversite mezunu, %71,9'u (n=41) evli ve %35,1'i (n=20) düzenli egzersiz yapmaktadır. Hastaların %66,7'sinin (n=37) ise ankilozan spondilit tanısı vardır. Çalışmamızda hastaların %52,63'ünün (n=30) tedaviye uyumunun yüksek olduğu görülmüştür. Tedaviye uyumu etkileyen değişkenler incelendiğinde ek kronik hastalığa sahip olanların ilaç uyumunun daha yüksek olduğu tespit edilmiştir (p=0,043). Hastaların biyolojik ajan başlanmadan önce ve sonra SF-36 Yaşam Kalitesi Ölçeği ile yaşam kalitesi skorları değerlendirildiğinde ise biyolojik ajan kullanmanın yaşam kalitesi skorlarının hepsini anlamlı olarak artırdığı görülmüştür (tüm SF-36 skorları için p<0,001). İlaç uyumu ve biyolojik ajan kullanımı sonrasındaki yaşam kalitesi ölçeği parametrelerine ait skor değişimleri incelendiğinde ise yüksek ilaç uyumunun yaşam kalitesi parametrelerindeki skor değişimi ile ilişkili olduğu saptanmıştır (Fiziksel fonksiyon skoru için p=0,034, fiziksel rol güçlüğü skoru için p=0,015, emosyonel rol güçlüğü skoru için p=0,009, enerji skoru için p=0,034, ruhsal sağlık skoru için p=0,040, sosyal fonksiyon skoru için p=0,039, vücut ağrısı skoru için p=0,026, genel sağlık algısı skoru için p=0,027).
Sonuç: Çalışmamızda, biyolojik ajan kullanan hastaların yaşam kalitelerinin yükseldiği ve ilaç uyumu iyi olan hastaların tedaviden en fazla fayda gördüğü tespit edilmiştir. Bireyler açısından kronik bir hastalığa sahip olmak ve uzun süreli ilaç kullanımı oldukça zor olabilir, ancak ilgili hekimlerin tedaviye uyumu düşük olan hastalarla iletişimlerini güçlü tutmaları, bu hastaların yaşam kalitelerinin yükselebilmesi için son derece önemlidir. 

Anahtar kelimeler: Romatolojik hastalıklar, yaşam kalitesi, tedavi, biyolojik ajanlar, ilaç uyumu

Abstract:
Aim: Rheumatic diseases are a heterogeneous group of diseases and are commonly seen in society, with a prevalence of approximately 5%. These diseases can manifest themselves with joint damage and extra-articular symptoms. Biologic agents can be used in patients whose prognosis is serious and whose disease cannot be controlled with other medications. Rheumatic diseases are chronic diseases that can significantly reduce patients' quality of life and cause severe morbidities. Since the treatment of these diseases is long-term, patients may have problems with medication adherence. Our study aimed to examine the effect of biologic agent treatment on patients' quality of life and patients' medication adherences.
Materials and Methods: This study was conducted on 57 patients who were started on biologic agents in the outpatient clinics of the Rheumatology Clinic of SBU Gülhane Training and Research Hospital and who volunteered to participate in the study.  Before the treatment, a data collection form was applied to the participants, which questioned the sociodemographic characteristics of the patients and their medical history related to their diseases. "Short Form-36 (SF-36) Health Survey" was applied to evaluate the quality of life of the patients before and during the routine control examination after the start of treatment. The medication adherence of the patients was measured with the "Morisky Green Levine Adherence Scale" (MGLS) applied during the control examination. The surveys were administered face to face and the data were analyzed with the SPSS program.
Results: The mean age of the patients participating in our study was 38.3±10.4. 45.6% (n=26) of these patients were women, 45.6% (n=26) were university graduates, 71.9% (n=41) were married and 35.1% (n =20) exercises regularly. 66.7% (n=37) of the patients were diagnosed with ankylosing spondylitis. In our study, it was observed that 52.63% (n=30) of the patients had high medicane adherence. When the variables affecting medication adherence were examined, it was determined that medication adherence was higher in those with additional chronic diseases (p=0.043). When the patients' quality of life scores were evaluated with the SF-36 Health Survey before and after starting a biologic agent, it was seen that using a biologic agent significantly increased all SF-36 scores (p<0.001 for all SF-36 scores). When the score changes in the SF-36 Health Survey parameters after medication adherence and biologic agent use were examined, it was found that high medication adherence was associated with the higher score in the SF-36 Health Survey (p=0.034 for physical functioning score, p=0.015 for role limitations due to physical health score, p=0.009 for role limitations due to emotional problems score, p=0.034 for energy score, p=0.040 for mental health score, p=0.039 for social functioning score, p=0.026 for bodily pain score, p=0.027 for general health score).
Conclusion: In our study, it was determined that the quality of life of patients increased with the use of biologic agents and that patients with good medication adherence benefited the most from the treatment. Having a chronic disease and long-term medication use can be very difficult for some patients, but it is extremely important for physicians to maintain strong communication with patients who have low medication adherence in order to increase the quality of life of these patients.
Key words: Rheumatic diseases, quality of life, treatment, biologic agents, medication adherence