Katılımcı 'ara mekân' müdahalelerinin kent ve insan etkileşimi çerçevesinde ele alınması
Participatory 'in-between space' interventions in the context of urban and human interaction
Yazar: FATMA ZEYNEP KIZILTAŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ CEMİLE SANEM ERSİNE MASATLIOĞLU
Gebze Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Kent geçmişten bu yana farklı süreçler geçirerek anlamı ve varlıksal nitelikleri dönüşen bir oluştur. Kentsel mekân da benzer dönüşümlerle sürekli değişmekte, çeşitli yöntemlerle üretilmekte ve tüketilmektedir. Teknolojik gelişmelerin hızı, küreselleşme ve kapitalleşme sistemleri kentsel mekândaki yaşam biçimleriyle birlikte fiziki yapısını da etkilemektedir. Günümüzde kentsel mekânın kentleşme hızı artışı karşısında tanımsız ve kullanılamayan boşlukların ortaya çıkması veya sosyo-ekonomik ayrışmayla birlikte sınırları belli kendi içinde bölümlemelerle parçalanması kentin bütünsel dinamiklerini ve kamusal yaşamı zayıflatmaktadır. Bu sorunsal üzerinden yola çıkan tez çalışması temelde iki yönlü bir yaklaşımla problemi mekânsal bağlamda kentsel mekân; tasarım yöntemi bağlamında ise kentsel tasarım disiplini üzerinden ele almaktadır. Kentsel mekânın kapsamı gündelik yaşam ve ölçeğine en yakın mekânsallık niteliklerini taşıyan, fiziksel bileşenlerin veya yapıların birbirleriyle kurdukları, biçimsel ve sosyal ilişkilerle oluşan ara mekânlar olarak; kentsel tasarım çerçevesi ise geleneksel planlama anlayışlarından farklılaşan 2000'ler sonrasında gelişen, yeni bakış açıları taşıyan 21. yy. aşağıdan yukarı kentsel tasarım yaklaşımları olarak belirlenmiştir. Tez çalışması belirlenen kapsam üzerinden kent insan etkileşimini artıracak ve kamusallığın dinamiklerini yenileyecek önerilere ulaşmayı amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda kentsel mekân, kentsel deneyim ve kamusallık kavramları literatürle birlikte irdelendikten sonra 21. yy. aşağıdan yukarı kentsel tasarım yaklaşımlarının taşıdığı niteliklerle ilişkilendirilerek sorunsalın araştırılabileceği örnekler belirlenmiştir. Örnekler hem kentsel mekândaki ara mekân olma durumu üzerinden hem de aşağıdan yukarı kentsel tasarım yaklaşımlarını barındıran pratiklerle üretilmiş olmaları üzerinden belirlenmiş ve irdelenmiştir. 21. yy. aşağıdan yukarı kentsel tasarım yaklaşımlarından en geniş uygulama alanı olan ve mekânsal karşılığı bulunan kentsel akupunktur, taktiksel şehircilik ve kentsel kürasyona odaklanılmıştır. Yöntemin örneklemini oluşturan ara mekânlar da biçimsel ve uzamsal niteliklerine göre yatay ara düzlem, düşey ara düzlem, çizgisel ara hacim ve merkezi ara hacim şeklinde dört alt kavram üzerinden sınıflandırılarak mekânın fiziksel yapısı ile ilgili parametrelere referans vermektedir. Bununla birlikte kamusallık üzerinden üretilen farklı parametreler de analizlerde kullanılmıştır. 21. yy. aşağıdan yukarı kentsel tasarım yaklaşımlarının taşıdığı katılımcılığı destekleme, düşük bütçeli ve hızlı uygulanan çözümler üretme, ihtiyaçları okuyarak gerçekçi ve yaşam ölçeğine duyarlı olma nitelikleri kentsel mekân ve insan etkileşimini geliştirici yönde etkileyecek mekân kurgularına katkı sağlamaktadır. Örnek incelemesi sonucunda yeni tasarım yaklaşımlarıyla tasarlanan ara mekânlarda mekânın potansiyellerini öne çıkaran ve kamusal yaşamı geliştiren önerilere ulaşılabileceği ortaya konmaktadır. Analizler sonucunda çıkan verilere göre kentsel müdahalelerin sürdürülebilirliği ve etki gücünün, kentsel mekânın uzamsal yapısıyla birlikte sosyal yapısının geliştirilmesi ve kentli aktörlerin katılımcılığıyla mümkün olabileceği ortaya çıkmıştır. Kamusallığı yeniden kuran keşifler üzerinden ulaşılan kılavuz taslağı niteliğindeki önerilerle tasarlanan kentsel mekânlar, insanın kentteki eylemlerini desteklediği; kamusallığın erişilebilirlik, katılımcılık ve temsiliyet niteliklerini gerçekleştirdiği ve geliştirdiği ölçüde kentin yaşanabilirliğini arttıracak potansiyelleri yaratacaktır.

Abstract:
The city has been transformed in meaning and existential qualities through different processes since the past. Urban space is constantly changing through similar transformations and is produced and consumed through various methods. The speed of technological developments, globalization, and capitalization systems affect the physical structure as well as the lifestyles in urban space. Today, the emergence of undefined and unusable gaps in the face of the increase in the rate of urbanization of urban space, or the fragmentation of urban space with certain boundaries due to socio-economic segregation, weakens the holistic dynamics of the city and public life. Based on this problem, the thesis addresses the problem with a two-pronged approach through urban space in the spatial context and urban design discipline in the context of design methodology. The scope of urban space is defined as the intermediate spaces that have spatial qualities closest to daily life and scale, formed by the formal and social relations that physical components or structures establish with each other; the urban design framework is determined as the 21st-century bottom-up urban design approaches that have developed after the 2000s and carry new perspectives that differ from traditional planning approaches. The thesis aims to reach proposals that will increase human-urban interaction and renew the dynamics of publicness through the determined scope. In line with this purpose, the concepts of urban space, urban experience, and publicness are examined together with the literature, and examples, where the problem investigated about the qualities of 21st-century bottom-up urban design approaches, are identified. The examples were identified and analyzed both through their status as intermediate spaces in urban space and through the fact that they were produced with practices that incorporate bottom-up urban design approaches. Among 21st-century bottom-up urban design approaches, urban acupuncture, tactical urbanism, and urban curation were focused on. The interstitial spaces, which constitute the sample of the method, are classified according to their formal and spatial qualities through four sub-concepts: horizontal interstitial plane, vertical interstitial plane, linear interstitial volume, and central interstitial volume, and refer to parameters related to the physical structure of the space. Different parameters produced through publicity were also used in the analysis. 21st-century bottom-up urban design approaches, which support participation, produce low-budget and fast-implemented solutions, and are realistic and sensitive to the scale of life by reading the needs, contribute to space constructions that will improve urban space and human interaction. As a result of the case study, it is revealed that in the intermediate spaces designed with new design approaches, suggestions that emphasize the potential of the space and improve public life can be achieved. According to the data obtained as a result of the analysis, it has been revealed that the sustainability and impact of urban interventions can be possible through the development of the social structure of the urban space together with its spatial structure and the participation of urban actors. The urban spaces designed with the suggestions in the form of guideline drafts based on the discoveries that reconstruct publicness will create potentials that will increase the livability of the city to the extent that they support people's actions in the city and realize and improve the accessibility, participation, and representation qualities of publicity.