Cumhuriyet dönemi askerî darbe ve muhtıralarının Türk öykücülüğüne yansıması
The reflection of the military coups and memorandums in the Republican period on the Turkish short stories
Yazar: FATİH CİHAT BÜYÜKMATÜR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HANİFİ ASLAN
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Bu araştırmada, Cumhuriyet dönemi askerî darbe ve muhtıralarının Türk öykücülüğüne yansıması konu edilmiştir. İncelemede biçime değil, içeriğe dönük değerlendirme yapılmış, söz konusu süreçlere ilişkin politik gelişmelerin, toplumsal olayların, şahısların, yaşanan mağduriyetlerin öykülerdeki tezahürü ana hatlarıyla tespit edilmeye çalışılmıştır. Bulgulara örneklik etmesi için çalışmamızda değindiğimiz öyküler, bir edebiyat verimi olduğu kadar hafıza mekânı olma niteliği de taşımaktadır. 27 Mayıs, 12 Mart, 12 Eylül ve 28 Şubat süreçlerinde toplumun, bireyin durumu bu metinler ile açığa çıkmakta ve yarınlara taşınmaktadır. Darbe süreçlerinin öykülere yansımasında bazı konuların kesişen bir küme oluşturduğu da tespit edilmiştir. Bunlar; "gözaltı, işkence ve uzun tutukluluk süreleri", "yasaklanan ve yakılan kitaplar", "kaçaklar ve sürgün hayatlar",  "travma sonrası yaşantılar",  "ideallerden kopuş değinmeleri", "toplumsal duyarsızlık eleştirisi", "darbelerin sürekli tekrar edişi" olarak özetlenebilir. Darbelerin politik bir konu olması, bu süreçleri içkin eserlerin büyük oranda ideolojik angajmanın etkisinde kaleme alınmasını da beraberinde getirmiştir. Bu durum, nesnel gerçekliğin edebî eserin sanat prizmasından geçerken uğradığı dönüşümde kendini gösterdiği kadar neyin konu edilip neyin edilmediği bahsinde de açığa çıkmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Türk Öykücülüğü, Hafıza, 27 Mayıs, 12 Mart, 12 Eylül, 28 Şubat

Abstract:
The current research examines the reflection of military coups and memorandums during the Republican era on Turkish fiction. It focuses on content rather than form, aiming to identify the manifestations of political developments, social events, individuals, and experienced victimizations within the stories. The stories subjected to analysis not only represent literary production but also serve as memory spaces. The conditions of society and individuals during the periods of May 27, March 12, September 12, and February 28 are revealed and preserved for future generations through these texts. The research yielded that certain themes intersect in the reflection of coups in the stories. These include "arrest, torture, and long periods of detention," "banned and burned books," "fugitives and lives in exile," "post-traumatic experiences," "references to detachment from ideals," "critique of societal indifference," and "repetition of coups". The political nature of coups has led to the creation of works heavily influenced by ideological engagement. This influence manifests itself both in the transformation of objective reality as it passes through the artistic prism of the literary work and in the discussion of what is being addressed and what is not. 

Keywords:  Turkish short stories, Memory, 27 Mayıs, 12 Mart, 12 Eylül, 28 Şubat