19. yüzyıl Türk romanında gençlik
Youth in 19th century Turkish novel
Yazar: MEHMET EMİR KALELİ
Danışman: DOÇ. DR. KORAY ÜSTÜN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Yeni Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: 19. yüzyıl = 19. century ; Gençler = Youngs ; Gençlik = Youth ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Roman = Novel ; Türk romanı = Turkish novel

Özet:
19. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu'nda yaşanan değişimlerin yeniliğe en açık
yaş grubu olan gençler üzerinde etkili olduğu bilinmektedir. Belirtilen değişimler,
kaleme alınan romanlarda canlı bir şekilde yansıtılmıştır. Türk romanının
başlangıç evresinde gençliğe yüklenen ahlaki boyut, Klasik edebiyattaki anlayışla
benzerlik gösterse de Tanzimat ile birlikte dönüşüm gösterdiği tespit edilmiştir.
Çalışmada gençlik algısında yaşanan bu dönüşüm 19. yüzyılda kaleme alınan
Türk romanlarından hareketle ortaya koyulmaya çalışılmıştır. Devrin
romancılarından Ahmet Mithat Efendi, Şemsettin Sami, Namık Kemal, Halit Ziya
Uşaklıgil, Hüseyin Rahmi Gürpınar, Samipaşazade Sezai, Ömer Ali Bey, Ahmet
Rasim, Fatma Aliye Hanım, Mizancı Murat, Ahmet İhsan Tokgöz, Mehmet Celal,
Mehmet Vecihi, Behice Ziya Kollar, Nabizade Nazım, Fatma Fahrünnisa gibi
eserlerinde genç roman kahramanlarına yer veren yazarlardan seçme yapılarak
otuz sekiz roman incelenmiştir. Kendinden sonraki dönemler için de temel
hazırlayan bu başlangıç evresinde edebi metinler üzerinden gençlik tarihine
paralel olarak modern bir gençlik algısının şekillendiği görülmüştür. Toplumun
kurtarıcısı olarak gençlere yüklenen işlevler edebi metinler üzerinden belirlenerek
geleneksel anlayıştan ayrılan ve dönüşüme uğrayan gençlik algısı ortaya
koyulmuştur.

Abstract:
In the 19th century, it is known that the changes in the Ottoman Empire had an
impact on the youth, the age group most open to innovation. These changes were
vividly reflected in the novels written. Although the moral dimension attributed to
youth in the initial phase of the Turkish novel is similar to the understanding in
classical literature, it has been determined that it has transformed with the
Tanzimat. In this study, this transformation in the perception of youth was tried
to be revealed with reference to the Turkish novels written in the 19th century.
Thirty-eight novels were analyzed by selecting from the novelists of the period
such as Ahmet Mithat Efendi, Şemsettin Sami, Namık Kemal, Halit Ziya Uşaklıgil,
Hüseyin Rahmi Gürpınar, Samipaşazade Sezai, Ömer Ali Bey, Ahmet Rasim,
Fatma Aliye Hanım, Mizancı Murat, Ahmet İhsan Tokgöz, Mehmet Celal, Mehmet
Vecihi, Behice Ziya Kollar, Nabizade Nazım, Fatma Fahrünnisa. In this initial
phase, which prepared the basis for the following periods, it was seen that a
modern perception of youth was shaped in parallel with the history of youth
through literary texts. The functions attributed to the youth as the savior of the
society were determined through literary texts, and the perception of youth, which
was separated from the traditional understanding and transformed, was revealed.