1990 sonrası Türk Sineması: Toplumsal cinsiyet ve iç mekân üzerine bir analiz
Post-1990 Turkish Cinema: An analysis on gender and interior
Yazar: VİLDAN DÜNDAR TÜRKKAN
Danışman: PROF. PELİN YILDIZ
Hacettepe Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: İç Mimari ve Dekorasyon = Interior Design and Decoration

Özet:
Toplumsal cinsiyetin ne olduğu ve bu kavramın hayatımızda nasıl yer aldığı günümüzde çokça tartışılan bir konudur. Kültürel, sosyal, tarihsel normlar ve değerler sistemi olarak kişinin toplumdaki rollerini, beklentilerini ve sosyal kimliğini belirleyen toplumsal cinsiyet; bireylerin toplumsal cinsiyet rollerini benimseme süreçlerini, günlük yaşam pratiklerini ve bireyler arası etkileşimlerin iç içe geçişinden oluşan karmaşık bir ilişkiyi işaret etmektedir.
Yerleşik hayata geçen insanın "toplumları" oluşturduğu günden beri istisnalar olsa da toplumlar erkek egemen bir yapıda olmuştur. Üretildiği toplumun bir göstergesi olan mekân da muhakkak ki bu yapıdan etkilenmiştir. Bu nedenle insanla ilgili değerlendirmelerde konunun nesnesi hatta öznesi olabilmektedir. Düşünsel bir yaratım nesnesi olarak değerlendirilen mekân; toplumsal cinsiyet rolleriyle karşılıklı bir etkileşim halindedir. Toplumsal cinsiyetin mekânı şekillendirdiği ve mekânın da insanı şekillendirdiği göz önüne alınınca bu karşılıklı etkileşimin ne denli kritik olduğu ve mekânın toplumsal cinsiyetle olan ilişkisini incelemenin hem toplumun bireye biçtiği rolü hem de kişinin mekânla kurduğu ilişkide kendini nerede konumlandırdığını anlamada oldukça önemli olduğu açıktır. Sinema bu ilişkiyi görünür kılmadaki en etkili araçlardan biri olarak karşımıza çıkar. Mekân gibi sinema da üretildiği toplumun kültürel, ekonomik ve sosyal yapısına dair pratikleri görünür kılmada oldukça etkilidir. Sinema ve mekânın bu gücü ve toplumsal cinsiyet kalıplarını yansıtmadaki benzer tutumları bu çalışmayı yapmaktaki çıkış noktasıdır.
Çalışmada toplumsal cinsiyet rollerinin mekânsal karşılıkları sinema filmleri aracılığıyla incelenmiş, karakterlerin özel ve kamusal alanlardaki iç mekanlarda bulunma ve temsil durumları analiz edilmiştir.

Abstract:
What gender is and how this concept takes place in our lives is a widely discussed topic today. As a system of cultural, social, and historical norms and values, gender determines a person's roles, expectations, and social identity in society; it refers to a complex relationship consisting of the processes of individuals adopting gender roles, daily life practices, and interactions between individuals.
Societies have been male-dominated since the day humans settled down and formed "societies", although there have been exceptions. Space, which is an indicator of the society in which it is produced, has certainly been affected by this structure. For this reason, it can be the object or even the subject of the subject in human-related evaluations. Space, which is considered an object of intellectual creation, is in a mutual interaction with gender roles. Considering that gender shapes space and space shapes people, it is clear how critical this interaction is and that examining the relationship between space and gender is very important in understanding both the role that society assigns to the individual and where the individual positions himself in his relationship with space. Cinema is one of the most effective tools in making this relationship visible. Cinema, like space, is very effective in making visible the cultural, economic, and social practices of the society in which it is produced. This power of cinema and space and their similar attitudes in reflecting gender stereotypes are the starting point for this study.
In this study, the spatial correspondences of gender roles are examined through cinema films, and the presence and representation of characters in private and public interiors are analyzed.