İnternet bağımlılığının on-line plansız satın alma üzerindeki etkisi ve gelişmeleri kaçırma korkusunun aracı rolü: X,Y,Z kuşakları üzerinde karşılaştırmalı bir araştırma
The effect of internet addiction on on-line impromptu purchasing and the mediator role of fear of missing out: a study on generations X,Y,Z
Yazar: BAŞAK GÜL
Danışman: PROF. DR. TEVFİK ŞÜKRÜ YAPRAKLİ
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Üretim ve Pazarlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Bağımlılık = Dependency ; Gelişmeleri kaçırma korkusu = Fear of missing out ; Kuşaklar = Generations ; Plansız satın alma = Impulse buying ; Sanal alışveriş = Virtual shopping ; Sosyal ağlar = Social networks ; İnternet bağımlılığı = Internet addiction

Özet:
İnternetin kullanımının giderek yaygınlaşması, yer ve zaman fark etmeksizin kolaylıkla ulaşılabilmesi, insanların günlük hayatlarındaki değişimi de beraberinde getirmiştir. İnternet insanlara fayda sağlamak ve yaşamlarını kolaylaştırmak için geliştirilmiş bir olgu olsa da olumsuz etkileri de söz konusudur. En önemli olumsuz etkilerden birisi internet bağımlılığıdır. İnternet bağımlılığı, bireyin interneti amacının dışında günlük yaşamına zarar verecek düzeyde kullanması olarak ifade edilebilir. İnternetin yaygın kullanımı tüketicilerin satın alma davranışlarında da değişiklikler meydana getirmiştir. İnternet, sanal pazara dönüşerek on-line alışverişin tüketicilerin satın alma alışkanlıklarında önemli bir yere sahip olmasını sağlamıştır. On-line satın alma aynı zamanda plansız satın almayı teşvik edici bir unsur olmuştur. On-line alışverişin yaygınlaşması plansız satın almayı destekleyerek, plansız satın almanın on-line alışveriş platformlarında artmasını sağlamıştır. İnternetin gereğinden fazla kullanımı bireylerde sürekli sosyal ağlarda bulunma isteği doğurmuştur. Bu durum gelişmeleri kaçırma korkusu olarak adlandırılan endişe duygusunu da beraberinde getirmiştir. Gelişmeleri kaçırma korkusu başkalarının kendisinden daha iyi deneyimler yaşadığı endişesiyle bireyin bir şeyi kaçırmamak için devamlı sosyal ağlarda zaman harcaması şeklinde ifade edilebilir. Sosyal ağlar sürekli olarak internet kullanımı gerektirdiğinden gelişmeleri kaçırma korkusu internet bağımlılığına sebep olabilmektedir.
Bu çalışma, X,Y,Z kuşaklarında karşılaştırmalı olarak internet bağımlılığının on-line plansız satın alma üzerindeki etkisini ve gelişmeleri kaçırma korkusunun aracı rolüne sahip olup olmadığını belirlemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Veriler, yüz yüze ve on-line anket yöntemiyle 18 yaş ve üzeri kişilerden, kuşakların doğum yıl aralıkları dikkate alınarak toplanmış ve toplamda 450 cevaplayıcıdan veri elde edilmiştir. Verilerin analizi için SPSS 20 paket programı kullanılarak frekans analizi, ortalama/standart sapma değerleri, açımlayıcı faktör analizi, güvenilirlik testleri, farklılık analizi, regresyon analizi ve aracılık analizi yapılmıştır. Elde edilen sonuçlar doğrultusunda, internet bağımlılığının on-line plansız satın alma üzerinde anlamlı bir etkiye sahip olduğu ve gelişmeleri kaçırma korkusunun aracı rol üstlendiği belirlenmiştir.

Abstract:
The widespread use of the Internet and its easy access regardless of place and time have brought about changes in people's daily lives. Although the Internet is a phenomenon developed to benefit people and make their lives easier, it also has negative effects. One of the most important negative effects is internet addiction. Internet addiction can be expressed as an individual's use of the Internet outside of its purpose, at a level that harms his daily life. The widespread use of the Internet has also brought about changes in the purchasing behavior of consumers. The internet has turned into a virtual market and has enabled on-line shopping to have an important place in the purchasing habits of consumers. On-line purchasing has also been an incentive for impulsive buying. The widespread use of on-line shopping has supported impulsive purchasing and has increased the number of unplanned purchases in on-line shopping platforms. Excessive use of the Internet has led individuals to want to be in social networks all the time. This situation has brought with it the feeling of anxiety, which is called the fear of missing out on developments. The fear of missing out on developments can be expressed as the individual spending time on social networks constantly in order not to miss something, with the fear that others have better experiences than himself. Since social networks require constant use of the internet, the fear of missing out on developments can lead to internet addiction.
This study was carried out to determine the effect of internet addiction on on-line impulsive buying and whether the fear of missing out has a mediating role in the X,Y,Z generations comparatively. The data were collected from people aged 18 and over by face-to-face and on-line survey method, taking into account the birth years of the generations, and data were obtained from a total of 450 respondents. For the analysis of the data, frequency analysis, mean/standard deviation values, exploratory factor analysis, reliability tests, difference analysis, regression analysis and mediation analysis were performed using the SPSS 20 package program. In line with the results obtained, it has been determined that internet addiction has a significant effect on on-line impulsive buying and the fear of missing out plays a mediating role.