İngiliz perspektifinden 12 Eylül Askeri Darbesi
The September 12 Military Coup from the British perspective
Yazar: UĞUR ERSINADIM
Danışman: DOÇ. DR. İDRİS YÜCEL
Hacettepe Üniversitesi / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
12 Eylül 1980 Askerî Darbesi, yakın dönem siyasi tarihimizin en önemli dönüm
noktalarından birini teşkil eder. Darbe ülkede siyaset, toplum ve ekonomi
üzerinde derin izler bırakmıştır. Böylesine girift ve kapsamlı sonuçlar doğuran bu
olayın ebetteki uluslararası arenada da yankıları olmuştur. Bu tez çalışmasında
bu yankıların peşine düşülerek, 12 Eylül'ün dışardan nasıl algılandığı anlamaya
çalışılacaktır. Bu çerçevede daha derinlemesine bir araştırma yürütmek ve
kapsamı sınırlamak adına çalışmada, özel olarak 12 Eylül Askerî Darbesi'nin
İngiltere tarafından nasıl görüldüğü incelenecektir. Ülkemiz açısından önemli bir
tarihsel olay olan 12 Eylül Askerî Darbesi'nin yabancı bir devlet tarafından nasıl
algılandığı ve darbeye karşı ne tür yaklaşım sergilendiği ortaya koyulmaya
çalışılmıştır. Anlamaya çalışılan bu algılama ve bakış açısının tespiti, büyük
oranda sayıları on binleri bulan İngiliz diplomatik evrakı üzerinden okunmaya
çalışılarak yapılmıştır. Ayrıca konuyla ilgili olması bakımından İngiliz yazılı ulusal
basını da bu perspektifi yakalama çabamızda başvurulan kaynaklardan olmuştur.
Tüm bu kaynaklarda darbe, darbe öncesi ve sonrası İngilizler tarafından yapılan
gözlem, değerlendirme ve yorumların izi sürülmüştür. Araştırmamızın kurgusu
darbe öncesi ve sonrası olarak şekillendirilmiştir. Yaklaşık 10 yıllık bir dönemi
kapsayan çalışmamızda büyük oranda kronolojik (her konu başlığı kendi içinde)
bir akış tercih edilmiştir.
Türkiye'yi 12 Eylül Askerî Darbesi'ne getiren süreçte ve gerçekleştirilen
müdahalede İngilizlerin bilgisi ve rolünün olup olmadığı sorgulanmıştır. Ayrıca
darbenin ardından gelen dönemde İngilizlerin darbeyi nasıl yorumladıkları
üzerinde yoğunlaşan ana odağımızın yanı sıra İngilizlerin darbeyi önceden
öngörüp görmediği ile darbeye verilen ilk tepkinin zamanla değişime uğrayıp
uğramadığı soruları da cevaplanmaya çalışılmıştır. Son olarak darbe sonrası
oluşan askerî yönetime ilişkin değerlendirmeleri de tespit edilmeye çalışılmıştır.
Anahtar Sözcükler
12 Eylül, Askerî Darbe, İngiltere, Türk Silahlı Kuvvetleri, Kenan Evren, Kuvvet
Komutanları, Millî Güvenlik Konseyi.

Abstract:
The military coup of 12th September 1980 constitutes one of the most significant
turning points in Türkiye's recent political history. The coup left profound marks
on the country's politics, society, and economy. This event, which led to such
intricate and comprehensive consequences, inevitably had its repercussions on
the international stage. This thesis aims to explore these repercussions and
seeks to understand how the coup of 12th September was perceived from a
foreign perspective. Within this framework, to conduct a more focused and in-
depth analysis, the study specifically examines how the Military Coup of 12th
September was regarded by the British. The determination of this perception and
point of view has mainly been conducted through an analysis of British diplomatic
documents, numbering in the tens of thousands. Moreover, with respect to its
relevance to the subject, the British national printed press has also been one of
the sources consulted in the efforts to capture this perspective. The observations,
evaluations and comments made by the British before and after the coup were
traced in all these sources. The structure of the research has been shaped
around the periods before and after the coup. In this study, which spans
approximately 10 years, a chronological approach (within each topic) has largely
been adopted.
It has been questioned whether the British had any knowledge of, or played a
role in, the process leading to the September 12th Military Coup or the following
intervention that took place. Alongside the primary focus on how the British
interpreted the coup in its immediate aftermath, this study also seeks to answer
whether the British anticipated the coup and whether their initial reaction to the
coup evolved over time. Finally, an attempt was also made to determine their
evaluations of the post-coup military government.
Key words
September 12, Military Coup, England, Turkish Armed Forces, Kenan Evren,
Turkish Army Commands, National Security Council.