Term gebelerde görülen postpartum depresyonun risk faktörlerinin belirlenmesi
Determination of risk factors of postpartum depression in term pregnancy
Yazar: BEGÜM KANBİR
Danışman: DOÇ. DR. EMRE ERDEM TAŞ ; DOÇ. DR. TARIK EREN YILMAZ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Bilkent Şehir Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Anemi = Anemia ; Depresyon-postpartum = Depression-postpartum ; Gebelik = Pregnancy ; Postpartum dönem = Postpartum period ; Risk faktörleri = Risk factors ; Ölçekler = Scales

Özet:
Giriş ve Amaç: Gebelik ve postpartum kadınlarda fizyolojik değişiklikler ile ilerleyen bir süreç olmakla birlikte komplikasyona açık bir dönemdir. İlk 6 ay gerek jinekolojik ve obstetrik komplikasyonlar gerekse psikiyatrik komplikasyonlar için oldukça riskli bir dönemdir. Postpartum Depresyon (PPD), müdahale edilmezse mortaliteyle sonlanabilecek oldukça önemli bir hastalıktır. Annenin sağlığını ve işlevselliğini bozarak yenidoğanın büyüme ve gelişmesini de etkilemektedir. Aile hekimleri olarak gebe ve süt çocukluğu takibinde PPD saptanması ve erken müdahale edilmesi hem anne sağlığı hem de çocuk sağlığı için oldukça önemlidir. Bu çalışmamız PPD'ye etki eden nedenleri saptamak amacıyla yapılmıştır.
Gereç ve Yöntem: Çalışmamız Eylül ve Ekim 2021 tarihlerinde Ankara Şehir Hastanesi postpartum hasta takibinin yapıldığı Gebe 5 numaralı polikliniğe başvuran postpartum kadınlardan ardısıra şeklinde seçilmiş 250 kadınla yapılmıştır. Çalışmamızın evreni ortalama 600 kişidir. Çalışmamıza yüksek riskli gebelik geçirenler dahil edilmemiştir. Çalışmamız yüz yüze anket yöntemiyle yapılmış tanımlayıcı bir çalışmadır. Gönüllü katılımcılara sosyodemografik bilgiler anketi, Edinburgh Doğum Sonrası Depresyon Ölçeği (EDSDÖ) uygulandı ve katılımcıların hemoglobin değerleri not edildi. Hemoglobin seviyesi 12 g/dl altındakiler anemi olarak kabul edildi. EDSDÖ kesme değeri 13 olarak alındı. ≥13 olan kadınlarda PPD riski var kabul edildi. Sürekli değişkenlerin tanımlayıcı istatistiklerinde ortalama ve standart sapma, kategorik değişkenlerin tanımlanmasında ise frekans (n) ve yüzde (%) değerleri verildi. Bütün analizlerde anlamlılık düzeyi olarak p<0.05 değeri kabul edildi.
Bulgular: Çalışmamızda PPD risk sıklığı %22,8 olarak tespit edilmiştir. Çalışmamızda katılımcıların yaş ortalamalarının depresyon riskine göre farklılık gösterdiği gözlendi (p=0,042). Depresyon riski olanların yaş ortalaması diğerlerine göre daha düşüktü. Eğitim durumunun, depresyon riski üzerinde istatistiksel olarak anlamlı bir etkisi saptandı (p=0,020). Aile tipi ile depresyon riski arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptandı (p=0,019). Çekirdek ailelerde depresyon riski geniş ailelere göre daha fazlaydı. Çalışmamızda EDSDÖ'ye göre risk durumları arasında hem gebelikteki eş desteği açısından istatistiksel olarak anlamlı (p=0,007), hem de doğum sonrasındaki eş desteği açısından istatistiksel olarak anlamlı fark saptandı (p=0,009). Çalışmamızda EDSDÖ ile hemoglobin arasında negatif zayıf istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki görülmüştür (p<0,001, r=-0,266). Hemoglobin seviyesi düştükçe EDSDÖ'deki puan yükselmektedir. Emzirme sayısı ortalamalarının depresyon riskine göre farklılık gösterdiği gözlendi (p<0,001). Depresyon riski olmayan annelerin ortalama emzirme sayısı diğerlerine göre daha yüksekti. 

Sonuç: Çalışmamızda PPD oranı gelişmiş ülkelere oranla daha yüksek tespit edilmiştir. Risk faktörleri arasında genç yaş, erken evlenme yaşı, düşük eğitim seviyesi, çekirdek aile yapısı, gebelikte ve doğum sonrası eş desteğinin olmaması, bebeğin doğum ağırlığı ve şimdiki ağırlığı arasındaki fark, emzirme durumu ve sayısı, hemoglobin seviyesiyle EDSDÖ puanıyla anlamlı ilişki olduğu tespit edildi. Aile Hekimliği'nin bütüncül yaklaşımlı koruyucu hekimliği ilkesiyle postpartum dönemdeki tüm kadınların PPD açısından taranması, etkileyebilecek olası nedenlerin farkındalığı açısından dikkatli olunması oldukça önemlidir. Oldukça sık görülen ve mortal seyredebilen PPD yakından takip edilmelidir.

Anahtar Kelimeler: Postpartum depresyon, aile hekimliği, Edinburgh Doğum Sonrası Depresyon Ölçeği, anemi.

Abstract:
Introduction and purpose: Pregnancy and postpartum are physiological processes open to complications despite being physiological. Not only gynecological & obstetric but also psychiatric complications are quite risky during the first 6 months. Postpartum depression (PPD), left untreated, is a condition that may lead to mortality. Through perturbing the mother's health and functionality, it may also affect the growth and development of a newborn (infant). For family physicians, monitoring the pregnant women and infants to diagnose PPD is integral for their health. This study was conducted to examine the factors that lead to PPD.
Method and materials: This study took place during September-Octorber 2021 Preagnancy Clinic no 5 with 250 patients at the Ankara City Hospital. High risk pregnancy women were not included in this study. Here, face to face surveys were utilized to lead a cross-sectional and descriptive study. Volunteers were subjected to a sociodemographic information survey, Edinburgh Postnatal Depression Scale (EPDS), and their hemoglobin values were recorded. Volunteers with hemoglobin concentration of 12g/dl or lower were accepted as anemic. EPDS score of 13 was taken as the cutoff. Women with ≥13 were considered to be under the risk of PPD. Descriptive statistics of the continuous variables were reported as mean and standard deviation while those of categorical variables were reported as frequency (n) and percentage (%) values. For all analyses p<0.05 was taken as significant.
Results: In this study the prevalence risk for PPD was found as 22.8%. In our study, the average age of the participants varied with respect to depression risk (p=0.042). Those carrying risk of depression had a lower age average compared to others. Level of education was found to have a statistically significant effect on depression risk (p=0.020). Type of family and depression risk were also found to be significantly related (p=0.019). Nuclear families experienced lower risk of depression than larger families. In this study, depression risk groups exhibited statistically significant relationships with respect to spousal support both during (p=0.007) and after (p=0.009) pregnancy according to EPDS. Here, EPDS score and hemoglobin levels were found to have a statistically weak negative relationship (p<0.001, r=-0.266). EPDS score increased with decreasing hemoglobin levels. Average number of breastfeedings among participants demonstrated differences with respect to depression risk (p<0.001). Mothers without depression risk had higher average breastfeeding numbers as compared to others.

Conclusion: Young age, young marriage age, lack of education, core family structure, spousal support during pregnancy and postnatal, difference between birth and current weight of the infant, breastfeeding situation and frequency, hemoglobin levels and EPDS score were found to have a significant relationship. While PPD prevalence was found to be higher in our study compared to developed countries, using a holistic and protective approach within Family Medicine all women during postpartum should be scanned for PPD to gain awareness for its potential causes. Very commonly seen and likely mortal PPD should be meticulously monitored.

Key Words: Postpartum depression, family medicine, Edinburgh Postnatal Depression Scale, anemia.