Akut ve subakut inmeli hastalarda ayna terapisi ve sanal gerçeklik terapisinin plejik üst ekstremite fonksiyonlarına etkisi
The effect of mirror therapy and virtual reality therapy on plegic upper extremity functions in patients with acute and subacute stroke
Yazar: BENGÜ TÜREMENOĞULLARI
Danışman: PROF. DR. ÜMİT SEÇİL DEMİRDAL
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / İzmir Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon = Physical Medicine and Rehabilitation
Dizin: Ayna tedavisi = Mirror therapy ; El fonksiyonları = Hand functi̇ons ; Fizik tedavi = Physical therapy ; Fizik tedavi yöntemleri = Physical therapy modalities ; Rehabilitasyon = Rehabilitation ; Retrospektif çalışmalar = Retrospective studies ; Sanal gerçeklik = Virtual reality ; Uğraş tedavisi = Occupational therapy ; Üst ekstremite = Upper extremity ; İnme = Stroke

Özet:
AMAÇ: Bu randomize, prospektif çalışmanın amacı; akut ve subakut
evredeki inmeli hastalarda, konvansiyonel terapinin yanı sıra iş uğraşı terapisiyle
birlikte uygulanan ayna terapisi(AT) ve sanal gerçeklik(SG) tedavi programlarının
plejik üst ekstremite-el motor ve fonksiyonel gelişimi, kas tonusu ve kas gücü
üzerine etkinliğinin araştırılmasıdır.
GEREÇ VE YÖNTEM: Çalışmaya İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Atatürk
Eğitim ve Araştırma Hastanesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon polikliniğine başvuran
ya da servisinde yatan, son 6 ay içerisinde ilk kez inme tanısı alan üst ekstremite
plejisine sahip 42 hasta dahil edilmiştir.
Hastalar AT tedavi grubuna (n=21) ya da SG tedavi grubuna (n=21)
randomize edilmiştir. Çalışmaya katılan tüm hastalara haftanın 5 günü 4 hafta
boyunca 30 dakika konvansiyonel tedavi ve 30 dakika iş uğraşı terapisinden oluşan
klasik tedavi (KT) uygulanmıştır. AT tedavi grubunda KT ile kombine edilerek
günde 30 dakika AT, SG tedavi grubunda KT ile kombine edilerek günde 30 dakika
SG tedavisi uygulanmıştır. Hastalar tedavi öncesi ve 4 haftalık tedavi sonrası
dönemde, üst ekstremite ve elin motor iyileşmesi açısından üst ekstremite ve el
Brunnstrom Motor Evrelemesi (BE) ile Fugl-Mayer Değerlendirme Ölçeği-Üst
Ekstremite (FM-ÜE), kas tonusu açısından Modifiye Ashworth Skalası (MAS), el
fonksiyonları açısından Purdue Pegboard Testi (PPT) ve Jebsen Taylor El Fonksiyon
Testi (JTEFT), kas gücü açısından dinamometre ile ölçülen el kavrama gücü ile
değerlendirilmiştir.
BULGULAR: Çalışmamızda her iki grupta da üst ekstremite motor
fonksiyonlarının değerlendirildiği BE-üst ekstremite ve BE-el ile FM-ÜE
parametrelerinde anlamlı artış kaydedilmiştir (p<0,001). Ayrıca SG tedavi grubunda
tedavi sonrasında BE-el değerlerindeki artış miktarı, AT tedavi grubundan yüksektir
(p=0,020).
MAS skorları ile değerlendirilen kas tonusunun üst ekstremite değerlerinde
hem AT hem de SG tedavi grubunda, tedavi öncesine göre tedavi sonrası istatistiksel
farklılık izlenmemiştir (sırasıyla; p=0,067, p=0,082, p>0,999). AT tedavi grubunda el
MAS skorlarının tedavi öncesine göre tedavi sonrası değişimi, istatistiksel olarak
anlamlı değildir (p=0,368). SG tedavi grubunda tedavi sonrası el MAS skorlarında
tedavi öncesine göre azalma görülmüştür (p<0,001). El MAS skorlarının iki grup
arasında karşılaştırılmasında istatistiksel olarak farklılık bulunamamıştır (p>0,999).
El fonksiyonlarının değerlendirildiği PPT'nin tüm alt testlerinde tedavi
sonrasında, tedavi öncesine göre, her iki grupta istatistiksel olarak benzer artış
izlenmiştir (p<0,001). PPT'nin tüm alt testlerinde iki grup arasında istatistiksel
olarak anlamlı farklılık yoktur (p>0,05). El fonksiyonlarına yönelik olan JTEFT'nin
tüm alt görevlerinde AT tedavi grubunda tedavi öncesine göre tedavi sonrasında
anlamlı iyileşmeler saptanmıştır (p<0,05). SG tedavi grubunda ise JTEFT'nin sadece
yazı yazma ve yemek yeme alt görev sürelerinde, tedavi öncesine göre tedavi
sonrasında istatistiksel olarak anlamlı azalma görülmemiştir (p<0,05). AT tedavi
grubunda, SG tedavi grubuna göre, sadece yazı yazma ve yemek yeme
görevlerindeki değerlerde istatistiksel olarak daha fazla azalma saptanmıştır
(sırasıyla; p=0,047, p=0,038).
Kas gücünün değerlendirilmesinde kullanılan kavrama gücü değerlerinde iki
grup arasında anlamlı istatistiksel farklılık gözlenmemiştir (p=0,542). Ancak hem AT
hem de SG tedavi grubunda müdahale sonrası istatistiksel olarak anlamlı iyileşmeler
tespit edilmiştir (sırasıyla; p<0,001, p<0,004).
SONUÇ: KT ile kombine edilen AT ve SG tedavi programlarının, her
ikisinin de, üst ekstremite ve el motor iyileşmesi, el fonksiyonu ve kavrama gücü
üzerine olumlu faydalarının olduğu saptanmıştır. Üst ekstremite spastisitesi üzerinde

her iki tedavinin de etkinliği yoktur. El spastisitesi üzerine SG tedavisinin olumlu
etkileri vardır. Elin motor iyileşmesi üzerine SG tedavisi AT'ne göre daha etkiliyken,
elin fonksiyonel iyileşmesinde ise AT, SG tedavisinden daha üstündür.
Çalışmamız, inmeli hastalarda plejik üst ekstremite iyileşmesinde
konvansiyonel tedaviler ile kombine edilen hem AT hem de SG tedavilerinin gelecek
vaat eden tedaviler olduğunu göstermektedir. Ancak; daha büyük hasta grupları ve
detaylandırılmış tedavi protokolleriyle yapılan, protokolünde tedavi sonrası takipleri
de içeren, yaşam kalitesi, ağrı gibi pek çok farklı yönden tedavi etkinliğinin
değerlendirildiği yeni çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır.
Anahtar Kelimeler: İnme, üst ekstremite rehabilitasyonu, ayna terapisi,
sanal gerçeklik, iş uğraşı terapisi, el fonksiyonu

Abstract:
OBJECTIVE: The aim of the randomized, prospective study is to investigate
the effectiveness of Mirror (MT) and Virtual Reality (VR) treatment programs with
occupational therapy in addition to conventional therapy on plegic upper extremityhand motor and functional development, muscle tone and muscle strength in stroke
patients in acute and subacute stages.
MATERIALS AND METHODS: The study included 42 patients with upper
extremity plegia who were diagnosed with stroke for the first time in the last 6
months, who applied to the Izmir Kâtip Çelebi University Atatürk Training and
Research Hospital Physical Medicine and Rehabilitation outpatient clinic or were
hospitalized in the service.
Patients were randomized to the MT treatment group (n=21) or the VR
treatment group (n=21). All patients participating in the study received conventional
treatment (CT) for 30 minutes, 5 days a week for 4 weeks, and 30 minutes of
occupational therapy. In the MT treatment group, MT was combined with CT for 30
minutes a day, and in the VR treatment group, 30 minutes of VR a day was applied
in combination with CT. The patients were evaluated before the treatment and during
the 4-weeks post-treatment period with Upper extremity and hand Brunnstrom Motor
Staging (BMS) and Fugl-Meyer Assesment Scale-Upper Extremity (FM-UE) for
upper extremity and hand motor recovery; Modified Ashworth Scale (MAS) for
muscle tone; Purdue Pegboard Test (PPT) for hand functions and Jebsen Taylor
Hand Function Test (JTEFT); hand grip strength measured with a dynamometer in
terms of muscle strength.

RESULTS: In our study, significant increases were observed in BMS-upper
extremity and BMS-hand and FM-UE parameters in which upper extremity motor
functions were evaluated in both groups (p<0,001). In addition, the amount of
increase in BMS-hand values after treatment in the VR treatment group was higher
than that in the MT treatment group (p=0,020).
There was no statistical difference in upper extremity values of muscle tone
evaluated by MAS scores in both MT and VR treatment groups after treatment
compared to pre-treatment (respectively; p=0,067, p=0,082, p>0,999). The posttreatment change of hand MAS scores in the MT treatment group compared to pretreatment was not statistically significant (p=0,368). There was a decrease in hand
MAS scores after treatment in the VR treatment group compared to pre-treatment
(p<0,001). No statistical difference was found in the comparison of hand MAS
scores between the two groups (p>0,999).
In all subtests of PPT, in which hand functions were evaluated, statistically
similar increases were observed in both groups after treatment compared to pretreatment (p<0,001). There was no statistically significant difference between the
two groups in all subtests of the PPT (p>0,05). In all subtasks of JTHFT for hand
functions, significant improvements were found in the MT treatment group after
treatment compared to pre-treatment (p<0,05). In the VR treatment group, no
statistically significant decrease was observed in the JTHFT only writing and eating
subtask times after the treatment compared to the pre-treatment (p<0,05). In the MT
treatment group, compared to the VR treatment group, there was a statistically
greater decrease in the values of only writing and eating tasks (respectively; p=0,047,
p=0,038).
No statistically significant difference was observed between the two groups in
the grip strength values used in the evaluation of muscle strength (p=0,542).
However, statistically significant improvements were detected after the intervention
in both the MT and VR treatment groups (respectively; p<0,001, p<0,004).
CONCLUSION: Both MT and VR treatment programs combined with CT
were found to have positive benefits on upper extremity and hand motor recovery,

hand function and grip strength. Both treatments are ineffective on upper extremity
spasticity. VR therapy has positive effects on hand spasticity. While VR therapy is
more effective than MT on motor recovery of the hand, MT is superior to VR
therapy in functional recovery of the hand.
Our study shows that both MT and VR treatments combined with
conventional treatments are promising treatments for plegic upper extremity recovery
in stroke patients. However; there is a need for new studies with larger patient groups
and detailed treatment protocols, including post-treatment follow-ups in the protocol,
and evaluating the effectiveness of treatment in many different aspects such as
quality of life, and pain.
Keywords: Stroke, upper extremity rehabilitation, mirror therapy, virtual
reality, occupational therapy, hand function