Kıyısal kırılganlığın karar destek sistemleri ile analizi: Marmara kıyıları örneği
Analysis of coastal vulnerability with decision support systems: Case study from Marmara coasts
Yazar: TÜMAY ARDA
Danışman: DOÇ. DR. ANİME MELİS UZAR
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Harita Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Uzaktan Algılama ve Coğrafi Bilgi Sistemleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Jeodezi ve Fotogrametri = Geodesy and Photogrammetry
Dizin: Deniz kıyıları = Sea coasts ; Değişim analizi = Change analysis ; Karar destek sistemleri = Decision support systems ; Sınıflandırma = Classification ; Çok kriterli karar verme = Multi criteria decision making ; İyi-en kötü yöntemi (BWM) = Best–worst yöntemi (BWM)

Özet:
İnsanoğlu, varoluşundan beri su alanlarına yakın dolayısıyla kıyı bölgelerine yerleşmeyi tercih etmiştir. Bu durum, daha iyi bir yaşam kalitesinin yanı sıra sosyo-ekonomik ve kültürel faydaları da beraberinde getirmektedir. Kıyı alanları nüfus ve ekonomi için büyük avantaj sağlayan alanlardır. Buna karşın, bu alanlar erozyon, tsunami, sel gibi doğal veya yapay afetlerden etkilenebilmektedir. Son yıllarda, iklim değişikliğinin de etkisiyle bu tip afetlerin sıklığı artmıştır. Ayrıca, buzulların erimesi ile deniz suyu seviyelerinin yükselmesi de bu afetler arasında yerini almıştır. Bu afetlerin etkisinin incelenmesi, kıyı hassasiyetinin mevcut durum analizi, gelecek projeksiyonu tespiti ve önlemlerin alınabilmesi için birçok çalışma yapılmıştır. En önemli çalışma konularından biri ise kıyısal kırılganlık analizidir. Günümüzde kıyı alanlarını afetlere karşı korumak, önlemler almak ve daha iyi yönetebilmek amacıyla kıyı alanlarının kırılganlığının tespiti gerekmektedir. Son yıllardaki çalışmalar incelendiğinde, gerçekleştirilen analizlerde saha çalışmaları olmadan uzaktan algılama yöntemlerinin avantajları kullanılarak kıyı alanlarının kırılganlığının tespiti tercih edilmektedir. Bu çalışmada, uzaktan algılama verilerinden yararlanılarak, karar destek sistemi ile Marmara Denizi kıyılarında kıyısal kırılganlık analizi yapılmıştır. İlk olarak, kırılganlığı etkileyen kriterler tespit edilmiştir. Yapılan literatür araştırmaları sonucunda bu kriterlerin kıyısal kırılganlık katsayıları tespit edilmiştir. Bu katsayılar doğrultusunda normalize edilen kriter verileri ile karar destek sistemlerinden biri olan "En iyi En kötü Yöntemi" kullanılarak Marmara Denizi kıyılarında kıyısal kırılganlık analizi yapılmıştır. Analiz sonucunda Tekirdağ ve Çanakkale illerinde düşük ve orta düzeyde kırılganlık tespit edilmiştir. İstanbul ilinde, Ataköy, Fatih, Kadıköy, Maltepe ve Tuzla'da yüksek kırılganlık; Kocaeli Körfez'de yüksek kırılganlık, Yalova ilinin genelinde çok yüksek kırılganlık, Bursa ilinde Gemlik Körfezi'nde ve Dalyan gölü çevresinde yüksek kırılganlık, Balıkesir'de Erdek yarımadası ve çevresinde çok yüksek kırılganlık tespit edilmiştir. Ayrıca, kıyısal kırılganlığın tespit edilmesinde "Kıyısal Kırılganlık İndeksi", "Analitik Hiyerarşi Prosesi" ve "En İyi En Kötü Yöntemi" karşılaştırılarak sonuçlar değerlendirilmiştir.

Abstract:
Humanity has preferred to settle in coastal areas since its existence. This brings along socio-economic and cultural benefits as well as a better quality of life for the development of civilizations. Coastal areas are zones that provide great benefits for population and economy. However, these areas can be affected by natural or man-made disasters such as erosion, tsunami, and flooding. The frequency of these disasters has increased with the effect of climate change. In addition, the melting of glaciers and the rise in sea levels have also taken their place among these disasters. Various studies have been carried out to determine the vulnerability of the coast to these disasters. One of the most important of these is the coastal vulnerability analysis. It is necessary to determine the vulnerability of coastal areas in order to protect these areas against disasters, take precautionary actions and manage them better. In recent years, analyzes can be done with remote sensing methods without field studies. In this study, coastal vulnerability analysis was performed on the shores of the Marmara Sea, using remote sensing data. Firstly, criteria affecting vulnerability were identified. As a result of the literature research, coastal vulnerability coefficients of these criteria were determined. Coastal vulnerability analysis was performed on the shores of the Marmara Sea by using the best worst method. As a result of the analysis, the lowest level of vulnerability was determined in Tekirdağ and Çanakkale, medium vulnerability in Ataköy, Fatih, Kadıköy, Maltepe and Tuzla; high vulnerability in Kocaeli Bay, very high vulnerability in Yalova province, high vulnerability in Gemlik Bay and around Dalyan lake, very high vulnerability in and around Erdek peninsula in Balikesir. In addition, coastal vulnerability index, analytic hierarchy process and best worst methods were compared, and the results were evaluated in determining coastal vulnerability.