Toplu konutlarda modülerlik ve esneklik kavramları, İstanbul'daki toplu konutların plan tipi üzerinden analizi
Concepts of modularity and flexibility in mass housing, analyses of mass houses in Istanbul from their plan types
Yazar: ONUR YÜCEL
Danışman: PROF. DR. YURDANUR DÜLGEROĞLU YÜKSEL
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Esnek kullanım = Flexible usage ; Modülerlik = Modularity ; Toplu konutlar = Mass houses

Özet:
Tezin ana amacını toplu konut tasarımında esneklik, modülerlik, kullanıcı katılımı gibi kriterlerin irdelenmesi ve İstanbul'daki toplu konut projelerine uygulanabilirliği oluşturmaktadır. Toplu konut yapımının sanayi devrimi ve prefabrike üretim ile birlikte hız kazanmaya başladığı 20. yüzyılın başından itibaren kentlere yönelik hızlı göç ve işçi sınıfının barınma problemi dolayısıyla konut tasarımına yaklaşımların özellikle modernizm akımıyla paralel bir biçimde ele alınmasına neden olmuştur. Avrupa'da, başta İngiltere olmak üzere hızla sanayileşen pek çok ülkede sanayi bölgelerinin etrafında kümeleşen konut grupları sorunları da beraberinde getirmiştir. Çeşitli altyapı sorunları ve sağlıksız koşulların barındıran bu konutlarla birlikte aynı zaman dilimi içerisinde başta Le Corbusier olmak üzere çeşitli mimarlar, konut tasarımında yeni adımlar atmaya; standardizasyon, prefabrikasyon ve modüler tasarım konusunda yeni fikirler üretmeye başlamışlardır.Böyle bir konut anlayışı bir yandan hüküm sürdüğü sırada, II Dünya Savaşı'ndan sonra ortaya çıkan farklı tablo, konut tasarımının niteliğini geriye atmış, çok sayıda konut üretmek önem kazanmıştır. Bununla birlikte toplu konutlar ön plana çıkmışlardır. Zamanla, insanla yaşadığı konutun gittikçe birbirinden uzaklaşmaya başladığını gören ve vurgulayan mimarlar, niteliksiz konut yapımını durdurmak ve toplu konut tasarımında yeni adımlar atmak için harekete geçmiş; bir çok deneysel proje yapmışlar ve yıllar boyunca konut tasarımı ve kullanıcı ilişkisi, esnek tasarım gibi konularda öncülük etmişlerdir.Türkiye'de ise yaklaşık aynı dönemlerde hız kazanmaya başlayan toplu konutların ortaya çıkma ve yaygınlaşma nedenleri Avrupa'dakinden farklıdır. Gelişmekte olan ve gelişmiş ülkeler arasındaki en belirgin fark olan gelir dağılımı farklılığı,ekonomik dengesizlik, gecekondulaşma ve beraberinde apartmanlaşmayla birlikte Türkiye'de çarpık bir kentleşme başgöstermiş; toplu konut projeleri buna bir çözüm olarak sunulmaya başlanmıştır.Tezde Avrupa'da ve Japonya'daki toplu konut projelerine yaklaşımların İstanbul'daki toplu konut örnekleriyle kıyaslanması sırasında bu farklı gelişim tablosu öncelikle göz önünde bulundurulmuş ve ülkenin içinde bulunduğu şartlar, zaman içinde çıkan çeşitli kanunlar ve planlama ilkeleri doğrultusunda toplu konut tasarımına yaklaşımlar irdelenmiştir. Günümüzde artık toplu konutların ilk zamanlarındaki amaçlarından gittikçe uzaklaştığı, her gelir grubundan kitleye hitap etmeye başladığını da düşünecek olursak, tasarıma etki eden faktörlerin, tasarımda kullanıcının rolünün ne kadar olduğunun, esnek ve modüler bir tasarım için hangi şartların sağlanması gerektiğinin, ?genişleyebilir konut?, ?uyabilir konut?, ?çekirdek konut?, ?esnek konut? gibi kavramların İstanbul'daki toplu konutlarla ne derece özdeşleştirilebildiğinin irdelenmesi tezin ana amaçları arasındadır.Tezde izlenen metodlar başta kaynak araştırması olmakla birlikte, İstanbul'da çeşitli dönemlerde yapılmış, farklı gelir grubundaki kullanıcılara hitap eden projelerin plan tipi ve vaziyet planı üzerinden analizlerini yapılması ve toplu konut uygulamaları yapan çeşitli mimarlık ve inşaat firmalarıyla görüşülmesidir. Bütün bu çalışmalar doğrultusunda tezde, İstanbul'da yapılan ve yapılmakta olan toplu konut projeleri bir süzgeçten geçirilerek ve Avrupa'da ve Japonya'da yapılmış olan projelerle kıyaslanarak bir takım tasarım prensiplerinin oluşturulması ve esnek bir tasarım anlayışına erişebilmek için yapılabileceklerin ortaya çıkarılması hedeflenmektedir.

Abstract:
The main goal of the thesis consists of studying criteria like flexibility, modularity and user participation in mass housing design and adabtibility of these issues in mass housing projects in Istanbul. From the beginning of 20th century, when mass housing construction rates rapidly increased with industrial revolution and prefabricated production; due to increasing migration to the cities and the problem of accomodating the working class, approaches to housing design were adressed in parallel with modernism movement. Many industrialized countries in Europe, beginning with England, housing areas growing around the industrial zones has brought many problems with them. Within the same period as these houses with unhealthy and inadequate conditions were built, several architects, foremost Le Corbusier, started take new steps in housing design and develop new ideas about standardization, prefabrication and modular design.While such an understanding in housing has been prevailing ever since, the different conditions after World War II pushed the quality of housing design backwards and producing as many housing units as possible became the main concern. Consequently mass housing gained importance. Within time, architects who began to realise the seperation between the user and its dwelling, took action to stop cosntruction of low quality houses and take new steps in mass housing design; they designed many experimental projects and pioneered in issues like housing design and user interaction, and flexible design for years.However in Turkey, the reasons behind the developing and spreading of mass houses are different from Europe. Income distribution inequality, being the most significant difference between developing and developed countries, economic instability,squatting and the growing trend of apartment buildings caused a deformed urbanization to emerge; mass housing projects were brought in as a soulution to this problem.In this thesis, whilst comparing the approach to mass housing projects in Europe and Japan with the examples in Istanbul, this differantiation in development was primariy considered and the issues in mass housing design were studied in parallel with the conditions of the counrty, several laws passed in time and the principals of planning. While thinking how much mass houses of today have drifted away from their main goals at the beginnig and started to address all sort of people from different income levels, the amount of user participation, studying certain conditions for flexible and modular design, consubstantiation of concepts like ?expandable house?, ?adabtable house?, ?core house? and ?flexible house? with the mass houses in İstanbul are in main purposes of the thesis.The methods followed in the thesis consist of primarily literatiure research, as well as analysis of plan types and master plans of different projects addressing different income levels and interviews with various architecture and construction companies that are involved in mass housing design and construction. With the guidance of all these work; developing certain design principals by analyzing mass houses in İstanbul, both realized and in construction, and comparing them with the projects in Europe and Japan, and drawing a path to flexible design approach are aimed in this thesis.