Mütercim Âsım'ın ?Kâmus tercümesi?ne eklediği Türkçe kelimelerin etimolojik açıdan incelenmesi
The interpreter Âsım Efendi?s additional explanatory Turkish words to his Turkish translation of `Kâmusu'l-Muhît? will be etymologically examined
Yazar: TAHER MOHAMMED MARZOUK
Danışman: PROF. DR. MUSA DUMAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Kamusu'l-Muhit Tercümesi = Kamusu'l-Muhit Translation ; Kelimeler = Words ; Köken bilim = Etymology ; Mütercim Asım Efendi = Mütercim Asım Efendi ; Osmanlıca = Ottoman ; Türkçe = Turkish

Özet:
Bu çalışmada, Mütercim Âsım Efendi'nin `Kâmusu'l-Muhît' tercümesi adlı eserinde Arapça kelimelere verilen Türkçe karşılıklara ek olarak kaydettiği Türkçe mahalli kelimeler etimolojik açıdan incelenecektir.El-Kâmusu'l-Muhît 14-15. yüzyıllar arasında yaşayan Arap dilcisi Ebu Tahir Muhammed bin Yakup Fîrûzâbâdî'ye ait önemli bir sözlüktür. 60 ciltten oluşan bu eser Arapçanın dil hazinesini büyük ölçüde ortaya koyar. Bu önemli eser hacim bakımından çok büyük bulunduğu ve kullanılışı zor olduğu için daha sonra Fîrûzâbâdî tarafından kısaltılarak tekrar yazılmıştır. Murteza Zebidi adında başka bir Arap dilcisi kısaltılan bu eseri şerh edip ?Tâcu'l-Arûs fî Şerhi'l- Kâmûs? adıyla ayrıca yazmıştır. Mütercim Âsım Efendi işte bu şerh edilen eseri 5 yıllık uzun bir çalışmanın ardından Osmanlı Türkçesine aktarmıştır. Âsım Efendi Arapça yazılan bu eseri Osmanlı Türkçesine aktarırken, karşılık olarak; madde başlarından bazı kelimelere `Türkî', bazı kelimelere de `Anadolu'da böyledir' diyerek karşılık verdiği açıklamalarıyla kelimeler eklemiş ve bu kelimelerin kullanılış şekillerini ayrıntılı şekilde açıklamıştır.Âsım Efendi'nin ?Kâmus?u dönemin Türkçe dil hazinesini ortaya koyması açısından oldukça önemli bir eserdir. Ancak bu eserle ilgili bazı çalışmalar yapılmış olsa da eserde geçen ve Âsım Efendi tarafından tercüme sırasında eklenen Türkçe kelimelerle ilgili bir çalışma yapılmamıştır. Bu açıdan bakıldığında çalışmamız özgün bir nitelik taşımaktadır.Bu çalışmamızda Âsım Efendi'nin Kâmus adlı eserinde, tercüme ederken eklediği Türkçe kelimeler etimolojik açıdan incelenmiştir. Kâmus'un Hicri 1305 / M.1887-1888 senesinde basılan 3 ciltlik nüshası son basılan nüsha olduğu için bu çalışmada esas alınmıştır.

Abstract:
In this study, The Interpreter Asim Efendi?s additional explanatory Turkish words to his Turkish translation of `Kâmusu'l-Muhît? will be etymologically examined.El-Kâmusu?l-Muhît, consisting of 60 volumes and pretty much showing off the magnificence of Arabic Language, is a significant dictionary written by Ebu Tahir Muhammed bin Yakup Fîrûzâbâdî who lived between the 14th and 15th centuries. As this masterpiece is rather sophisticated, it has been shortened and therefore re-written by Fîrûzâbâdî. Then this shortened version has been paraphrased by another Arabic Linguist Murteza Zubeydi and his work is called ?Tâcu?l-Arûs fî Şerhi?l- Kâmûs?, followed by Mütercim Âsım Efendi?s above mentioned Ottoman Turkish translation, after a long study period that took him his 5 years. While doing the translation from Arabic to Turkish, Âsım Efendi added some explanatory `Türkî? or `Anatolian? words to the script indicating the usage of them in details.Âsım Efendi?s ?Kâmus? is a very significant piece of work as it reflects the Turkish Language?s affluence in that era. Although some studies regarding this translation have been done earlier, never a specific study for these particular explanatory words has been done so far. In that sense this study of ours can be considered unique.In this study, Âsım Efendi?s additional explanatory Turkish words in his translation Kumus will be examined. This study is based on the three volume copy that has been published in 1305 (Muslim Calendar) as it is the most recent one.