Mitoloji, tasavvuf ve sufi ilişkisi-varlık ve gerçeklik algısı- Yunus Emre örneği
Perception of existence and reality for relationship between mythology, sufism and sufi -case of Yunus Emre-
Yazar: AHMED FARUK KEMALOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA GÜLTEKİN
Gaziantep Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Halk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy ; Halk Bilimi (Folklor) = Folklore
Dizin: Din felsefesi = Religious philosophy ; Türk felsefesi = Turkish philosophy ; Türk mitolojisi = Turkish mythology ; Türk tasavvuf edebiyatı = Turkish mysticism literature ; Yunus Emre = Yunus Emre

Özet:
Anlam-değer ekseninde var olanlar üzerinde yeni bir varlık ve gerçeklik inşa etme vasfına sahip tek varlık olarak insan, tarihin içine düştüğü andan itibaren ilk kurduğu büyük anlatı dairesi olan mitsel-dinsel anlatılardan itibaren kendini belli bir ereğe sahip kılmıştır. Bu noktada mitsel-dinsel düşüncenin büyük anlatısı yaratılış anlatısını ve buna bağlı olarak kutsalı merkeze alması ile varoluş sürecinde dinî düşüncenin ana gövdesinde zihinsel yapısını devam ettirmiştir. Tasavvufi düşünce de dinî yapının zihinsel formunu mitsel-dinsel düşünce zemini üzerinden belli formları da kullanarak devam ettirmiştir. Ana çerçevenin bu şekilde ele alındığı çalışmada metin merkezli bir metod benimsenmekle karşılaştırmalı ve yakından okuma teknikleriyle konunun kapsamına binaen ilahiyat ve felsefe disiplinlerinden derinlikli bir şekilde faydalanılmıştır. Ayrıca mitsel-dinsel ve tasavvufi düşüncenin ortak yapısal özellikleri tespit edilmeye çalışıldığı için fenomenolojik bir yöntem de benimsenmiştir. Çalışma, giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde Yunus Emre'nin hayatı ve eserleri hakkında genel bilgiler verildikten sonra ikinci bölümde tasavvuf ile mitsel-dinsel düşüncenin genel kapsamı hakkında açıklamalar yapılmış, ardından varlık ve gerçeklik tasavvurunun düşünsel gelenekteki gelişimi üzerinde durulmuş ve nihayetinde mitsel-dinsel ve tasavvufi düşüncenin varlık ve gerçeklik algısındaki ortak noktaları arasında karşılaştırmalı bir şekilde durulmuştur. Çalışmanın asıl ve son bölümünde ise Yunus Emre'nin Dîvân'ındaki deyişlerinden hareketle mitsel-dinsel düşüncenin ana izlekleri olan kaos-kozmos, dönüşüm/başkalaşma, hatırlama/anımsama-unutma, birlik/bütünlük/tamlık başlıklarının aynı formda tasavvufi düşünce içindeki sürekliliği takip edilmeye çalışılmıştır.

Abstract:
Human, as the only creature (being) who has characteristic of building a new existence and reality above the existing ones about meaning-value, has taken as a certain purpose/goal for oneself since mythic-religious narratives which are great narrative circle, created by oneself for the very first time, from the moment when one (human) fell into history. At this point, with relocating the creation/genesis narration, and therefore, the sacred to the central place, great narration of mythic-religious thought has maintained its mental structure on main body of religious thought during existence process. Sufistic thought has sustained mental form of the religious thought over platform of mythic-religious thought, by using certain forms, as well. In the study where main frame was addressed in this way, with adopting a text-centered method, theologic and philosophic disciplines were used deeply based on scope of the subject, by comperative and close reading techniques. In addition, a phenomenological method was adoped since common structural features of mythic-religious thought and sufistic one were tried to determine. The study consists of introduction and three chapters. After giving general information about Yunus Emre's life and works in the first chapter, explanations were made on general scope of sufism and mythic-religious thought in the second chapter; then, development of imagination (envisagement) of existence and reality in intellectual/ideational tradition was dwelt upon; and finally, it was dwelt comperatively on common points of mythic-religious thought and sufistic one at perception of existence and reality. In principal (essential) and final chapter of the study, we tried to follow continuity of headings of chaos-cosmos, transformation-alteration (metamorphosis), remembrance (recall)-reminiscence-forgetting, unity/integrity/wholeness, which are main paths of mythic-religious thought, within sufistic thought in the same form, based on folk songs (deyişler) in Yunus Emre's Book, the Dîwân.