Ticari yapıların evrensel tasarım ilkelerine göre incelenmesi: Alışveriş merkezi örneği
Examination of commercial buildings according to universal design principles: Shopping center example
Yazar: DEFNE İŞANÇ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SENNUR YILMAZ
Haliç Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İç Mimarlık Ana Bilim Dalı / İç Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture ; İç Mimari ve Dekorasyon = Interior Design and Decoration

Özet:
İçinde yaşadığımız çağda, mekânların herkes tarafından kullanabilen bir tasarıma sahip olması oldukça önemlidir. Tarihsel süreç içerisinde yaşanan gelişmeler hem kentleşmeyi hem de insanların yaşayış şeklinin değişikliğe uğratmıştır. Tasarımla ilgili her alan insan odaklı bir hale gelmiştir. 19. Yüzyılda ortaya çıkan evrensel tasarım 20. Yüzyılda kavram olarak önem kazanmıştır. Evrensel tasarım kavramı mekanların her yetkinlik seviyesindeki birey tarafından kullanılmasını amaçlamaktadır. Alışveriş merkezleri sahip oldukları tasarımları ve mekanlarıyla bireyler tarafından alışveriş eyleminin yanı sıra sosyalleşme, aktivitelere katılma, toplanma ve bir araya gelmek amacıyla da kullanılmaktadır. Kamusal mekân görevi gören ve ticari yapı olan alışveriş merkezleri her yaş, beceri ve yetkinlik seviyesindeki birey için sağladığı birçok imkanla çekim merkezi konumundadır. Alışveriş merkezlerinin herkes tarafından rahatlıkla kullanılabilir olması için evrensel tasarım düşüncesi dikkate alınarak tasarlanması oldukça önemlidir. Çalışmada evrensel tasarım kavramı ve ilkeleri açıklanmıştır. Evrensel tasarım ve kullanıcılar arasındaki ilişkiye değinilmiş sonrasında evrensel tasarım çerçevesinde kamusal mekanlarda dikkat edilmesi gerekenler açıklanmıştır. Devamında alışveriş merkezleri olgusunun anlaşılması amacıyla sırasıyla alışveriş merkezlerinin sınıflandırması, gelişim süreci,  planlama ve tasarım kriterleri ve mekân kurgusu konuları ele alınmıştır. 
Çalışmanın amacı alışveriş merkezinin evrensel tasarım ilkelerine göre incelenmesi ve sonucunda öneriler getirilmesidir. Yöntem olarak seçilen saha çalışmasında alışveriş merkezinin giriş-çıkışında, yaya yürüme yolları ve koridorlarında, sosyalleşme mekanlarında, WC'lerinde, otoparkında, asansör ve yürüyen merdivenlerinde fotoğraflama ve ölçümlemeyle gözlem yapılmıştır. Elde edilen bulgular evrensel tasarım ilkelerine göre incelenmiştir. Veriler değerlendirildiğinde alışveriş merkezinin erişilebilirlik kapsamında tasarımlara sahip olduğu ama bazı donatı elemanlarının evrensel tasarım ilkelerini tam olarak karşılamadığı görülmüştür. İncelemeler sonucunda alışveriş merkezinin evrensel tasarıma sahip olabilmesi için evrensel tasarım ilkeleri kapsamında öneriler getirilmiştir.

Abstract:
In the age we live in, it is very important for the spaces to have a design that can be used by everyone. Developments in the historical process have changed both urbanization and the way people live. Every field related to design has become people-oriented. The universal design that emerged in the 19th century gained importance as a concept in the 20th century. The concept of universal design aims at the use of spaces by individuals at every level of competence. With their designs and spaces, shopping centers are used by individuals for the purpose of socializing, participating in activities, gathering and getting together, as well as shopping. Shopping centers, which serve as public spaces and are commercial buildings, are centers of attraction with many opportunities for individuals of all ages, skills and competencies. It is very important to design shopping malls by considering the universal design idea in order to be easily used by everyone. In the study, the concept and principles of universal design are explained. The relationship between universal design and users is mentioned, and then the things to be considered in public spaces within the framework of universal design are explained. Afterwards, in order to understand the phenomenon of shopping centers, the classification of shopping centers, development process, planning and design criteria and space setup are discussed respectively.
The aim of the study is to examine the shopping center according to universal design principles and to make suggestions as a result. In the field study chosen as the method, observations were made by photographing and measuring at the entrance-exit of the shopping center, pedestrian walkways and corridors, socializing spaces, WCs, parking lot, elevators and escalators. The findings were analyzed according to the universal design principles. When the data is evaluated, it is seen that the shopping center has designs within the scope of accessibility, but some of the equipment elements do not fully meet the universal design principles. As a result of the examinations, suggestions have been made within the scope of universal design principles so that the shopping center can have a universal design.