Farklı sıcaklıkların Phlebotomus tobbi Adler, Theodor & Lourie, 1930 (Diptera: Psychodidae) üzerindeki etkisinin hayat tablosu verileri ve gün-derece modeliyle analizi
Analyzing the effects of different temperatures on Phlebotomus tobbi Adler, Theodor & Lourie, 1930 (Diptera: Psychodidae) using life table data and degree-day model
Yazar: AYDA YILMAZ
Danışman: DOÇ. DR. ÖZGE ERİŞÖZ KASAP
Hacettepe Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Biyoloji = Biology
Dizin: Phlebotomus = Phlebotomus

Özet:
Kum sinekleri, insan ve hayvan sağlığını tehdit eden en önemli protozoon hastalıklardan biri olan Leishmaniasis'in bilinen tek vektörü olduğu gibi, Bartonellosis ile Kum Sineği Ateşi etkenlerinin de vektörlüğünü yaptığı bilinmektedir. Türkiye de dahil olmak üzere Akdeniz Havzası'nda Leishmania infantum, Nicolle, 1908 kanıtlanmış vektörü olan Phlebotomus tobbi Adler, Theodor ve Lourie, 1930, ülkemizde oldukça geniş bir yayılım alanına sahiptir. Bu çalışmada, farklı sabit sıcaklık koşullarına maruz bırakılmış olan ergin P. tobbi bireyleri için hayat tabloları oluşturulmuş, bu koşulların ergin öncesi dönem üzerindeki etkileri araştırılmıştır.

Laboratuvar koşullarında 18 °C, 23 °C ve 27 °C sabit sıcaklık koşullarında yetiştirilen P. tobbi kohortları için ergin ömür uzunluğu, doğal artış kapasitesi, net üreme oranı ve jenerasyon süresi elde edilmiş, türe özgü gelişme basamağı sıcaklığı ve termal konstant değerleri her bir gelişim evresi için tespit edilmiştir. Sıcaklık artışı ile birlikte doğal artış kapasitesi ve net üreme oranı değerlerinde de bir artış gözlenmiş, jenerasyon süresi ve ergin ömür uzunluğu ise kısalmıştır. Gelişme basamağı sıcaklıkları yumurta, larva, pupa için sırasıyla 20.29 °C (39.34 Gün-Derece), 10.58 °C (454.40 Gün-Derece) ve 18.05 °C (77.49 Gün-Derece) olarak bulunurken, bir jenerasyonun tamamlanması için gerekli minimum sıcaklığın 16.35 °C (641.51 Gün-Derece) olduğu belirlenmiştir. 

Bu tez çalışması ile birlikte P. tobbi'ye ait hayat tablosu parametreleri ve türe özgü termal konstant ile gelişme basamağı sıcaklığı değerleri ilk kez ortaya konmuştur. Çalışmadan elde edilen verilerin, P. tobbi'nin popülasyon biyolojisi ile ilgili çalışmalara, kum sineği kaynaklı hastalıkların görüldüğü bölgelerde gerçekleştirilecek olan epidemiyoloji ve vektör kontrolü çalışmalarına katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Abstract:
Sand flies, known as Bartonellosis and sand fly fever vectors are also the only known vectors of Leishmaniasis, one of the most important protozoan diseases that threaten human and animal health. In the Mediterranean Basin, including Turkey, Phlebotomus tobbi Adler, Theodor & Lourie, 1930, the proven vector of Leishmania infantum, Nicolle, 1908, has a wide distribution area in Turkey. In this study, life tables were prepared for adult P. tobbi individuals that were exposed to different constant temperature conditions. The effects of these temperature conditions on pre-adult periods were also investigated.

Adult longevity, intrinsic rate of increase, net reproduction rate and generation time were estimated for P. tobbi cohorts grown under laboratory conditions at constant temperatures of 18 °C, 23 °C and 27 °C. Species-specific developmental zero and thermal constant values were determined for each immature stage. As a result of the increase in temperature, intrinsic rate of increase and net reproduction rate values increased, while generation time and adult longevity were shortened. Developmental zero values for egg, larvae and pupae were calculated as 20.29 °C (39.34 Degree-Days), 10.58 °C (454.40 Degree-Days) and 18.05 °C (77.49 Degree-Days) respectively, while the minimum temperature required to complete a generation was estimated as 16.35 °C (641.51 Degree-Days).

In this study, life table parameters, species-specific thermal constant and developmental zero values for P. tobbi were revealed for the first time. These data would contribute to the studies related to P. tobbi biology and would be helpful for vector control efforts and epidemiological investigations especially in regions where sand fly borne diseases are endemic.