Hazır giyim sektöründe temel ücretin belirlenmesine yönelik bir model geliştirme
To develop a model in determining basic wages in ready-made clothing sector
Yazar: PINAR GÖKLÜBERK ÖZLÜ
Danışman: PROF. DR. SEMİHA AYDIN
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Giyim Endüstrisi ve Giyim Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2005
Konu: Giyim Endüstrisi = Clothing Industry
Dizin: Hazır giyim = Ready made clothing ; Hazır giyim işletmeleri = Ready made wear enterprises ; Hazır giyim sektörü = Ready wear sector ; Ücret = Wage ; Ücret belirleme = Wage fixing

Özet:
Hazır giyim üretimi genel bir sınıflandırmayla, model tasarımından başlayıp, kalıp tasarımı, kesim, dikim, ütü, kalite kontrol ve sevkiyat gibi birçok bölümden meydana gelen bir süreçtir. Bu bölümlerin her biri ise, birbirine bağımlı olmasına rağmen ayrı teknik ve teknolojilerle çalışması açısından farklılıklar göstermektedir. Dolayısıyla farklı bölümde çalışan kişilerinde farklı eğitimlere, kişisel özelliklere, iş sorumluluklarına ve bilgi-beceriye sahip olması beklenmektedir. Bu durum çalışanlara ödenecek ücretlerin belirlenmesinde eşitlik sağlanmasını zorlaştırmaktadır. Bu çalışma, hazır giyim sektöründe objektiflik ve eşitlik ilkesine göre temel ücretin belirlenmesine yönelik bir model geliştirmek amacı ile planlanıp yürütülmüştür. Objektif bir ödeme sistemi; devletin ve sendikaların minimum isteklerini karşılayabilmeli, iş görenin eğitimi, yeteneği ve deneyimi ile uyumlu olmalı, işletmenin ödeme gücü ile uyumlu olmalı, güvenceli olmalı, etkin ve verimli çalışma için iş görenleri motive edebilmeli ve iş görenler tarafından anlaşılır ve kabul edilebilir düzeyde olmalıdır. Ücretlerin belirlenmesinde objektifliğin yanı sıra önemli olan diğer bir ölçüt ise eşitlik kavramıdır. İşletmede çalışanlara ödenmekte olan ücret düzeyi, diğer işletmelerde benzer işlerde çalışanlar ile eşit olmalı, aynı işletmede farklı işlerde çalışanların iş zorluk düzeylerine göre eşitlik sağlanmalı ve yine aynı işletmede aynı işi yapanlar arasında eşitlik korunmalıdır. Bu çalışma ile, çok farklı niteliklerde ve genellikle kalifiye olmayan elemanın istihdam edildiği hazır giyim sektöründe ücretlerin adil dağılımını sağlamak için iş değerleme tekniğine göre ücret sistemi kurulması ile eşit işe eşit ücret ödemesinin sağlanabilmesi hedeflenmiştir. Çalışma için büyük ölçekli bir hazır giyim işletmesi seçilmiştir. îş değerlemesinde puan yöntemine göre temel ücretlerin belirlenmesi amacı ile bu işletmenin üretim bölümünde çalışan kişiler için uygulamalı bir çalışma yapılmıştır. Hazır giyim üretim sürecinde gerçekleştirilen işlerin analizleri yapılarak, işIll sınıfları oluşturulmuş ve işlerin birbirlerine göre nispi değerlerinin tespit edilmesinde kullanılacak olan iş tanım ve iş gerekleri formları hazırlanmıştır. Hazır giyim üretim sürecinde gerçekleştirilen işlerin birbirlerine göre zorluk düzeylerinin tespit edilmesinde iş değerlemede puan yöntemi hazır giyim üretim sürecinde yer alan işler için uygulanmıştır. Uygulama aşamasında; hazır giyim üretim aşamasında yapılan işlerin zorluk düzeylerini belirlemek amacı ile işlerin birbirlerine göre nispi değerini ortaya koyacak temel ve alt faktörler belirlenmiştir. Faktörler "faktör karşılaştırma yöntemine" göre ağırlıklandırılmıştır. Her faktörün ağırlık düzeyi işlerin zorluk düzeyini belirlemede etkili olacağından faktör puan planında kullanılacak puan dizisi istatistik! yöntemle seçilmiştir. En uygun puan dizisinin seçiminde işlere ödenmekte olan ücretler bağımlı değişken, puan dizileri bağımsız değişken olarak kabul edilip çoklu regresyon analizi yapılmıştır. İstatistiki yöntemle seçilen faktör puan planına göre işler puanlanarak iş değerleme formları düzenlenmiştir. İş değerlemesi sonuçlarına göre, istatistiki yöntemlerle işletmede ödenmekte olan ücretler dikkate alınarak ödenmesi gereken temel ücretler tespit edilmiştir. Bu çalışmanın sonucunda, hazır giyim üretim sürecinde iş analizleri ile 12 iş sınıfı tespit edilmiştir. Çalışan kişilerin bağlı bulundukları birimlerin aynı yada yaptıkları işler birbirlerine yakın olmalarına rağmen, kullandıkları makine ve teçhizat, eğitim veya tecrübe düzeylerinde farklılıklar olduğu görüldüğünden, ücret adaleti sağlamada temel ücretlerin belirlenmesi için model önerisi getirilmiştir. Bu modeli uygulamaya koyacak hazır giyim işletmeleri, temel ücretlerin belirlenmesiyle ulaşılan sonucu, işe alma, işten çıkarma, terfi kıdem, performans ölçümü, başarı değerleme, toplu sözleşmelerde ücret anlaşmalarında performansa dayalı ücret modeli kurma ve yerleştirmede ve en önemlisi işletme içi ve işletme dışı ücret dengesini kurmak amacıyla kullanılabilecektir.

Abstract:
Apparel manufacturing, in general classification, is a process that is composed of many stages such as model design, pattern design, cutting, sewing, quality control and transportation. Though these units are interdependent, they differ in different technical and technological expertise. Hence, it is expected that epmloyees in each unit should have different educational background, personal trait, job responsibilities and expertise, which makes it impossible to provide equal attitude toward determining wages. This study was planned and carried out in order to develop a model in determining wages in accordance with equality and objectivity in apparel industry. An objective waging system should meet the minimum demands of state and unions, be coherent with employees' education, ability and experience, be coherent with the power- to-pay of the establishment, be assuring, motivate emloyees for an effective and efficient work and be acceptable and reasonable by employers. Another important factor in determining wages besides objectivity is the concept of equality. Wage level for employees should be equal with the ones in similar fields, and equality should be provided according to the difficulty level of the work and the equality should be protected among those doing the same jobs. Through this study, setting a wages system and equal pay in order to provide fair distribution among the employees, from different departments and usually not qualified. For the study a large scale apparel establishment was chosen. For the purpose of setting a basic waging system according to rating method in job eveluation, an applied study was conducted among the employees in production department of the establisment Through performing job analyses in the production process, job classes were formed and job description and job requirement forms to be used in setting relative values of the jobs were prepared. In evaluating the difficulty levels of the jobs relative to each other in production process, rating system was applied for the tasks in production process. In aplication phase, main and sub-factors were established for relative values of the jobs. Factors were weighed in factor comparison method, since the weight of each factor will be effective in setting difficulty level, point range was selected by statistical methods in the plan. In selecting the most appropriate point range wages become dependent variable, point series independent variable and multiple regression analysis was performed. According to the factor rating plan, jobs were rated and job-evaluation form prepared. According to the results of job-evaluation, by statistical methods, considering the wages in the establishments, basic wages were set As the result of the study, through job analysis 12 job classes were found out. Though the employees were in the same department and jobs similar, a model proposition was developed in setting just wage, for employees' level of education and the type of machinery differed. Apparel establishments can use this model in employing, dismissing, promotion, performance measurement, achivement, assessment, waging based-on performance in collective contracts and the most important of all in setting the wage balance in the and outside the establishment.