Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu olan ergenlerde siber zorbalık ve mağduriyetin prevalans ve prediktörleri
Prevalence and associated factors of cyber bullying and victimization in adolescents with attention-deficit/hyperactivity disorder
Yazar: BURCU ECE KÖK
Danışman: DOÇ. DR. MURAT COŞKUN
İstanbul Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2017
Konu: Psikiyatri = Psychiatry ; Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Akran zorbalığı = Peer victimization ; Ergen psikiyatrisi = Adolescent psychiatry ; Ergenler = Adolescents ; Hiperaktiviteli dikkat eksikliği bozukluğu = Attention deficit disorder with hyperactivity ; Prevalans = Prevalence ; Siber zorbalık = Cyberbullying ; Çocuk psikiyatrisi = Child psychiatry ; Özel gereksinimli çocuklar = Children with special needs ; İnternet = Internet ; İnternet kullanımı = Internet use

Özet:
ARKA PLAN ve AMAÇ:  Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB), çocuk ve ergenlerde sık görülen bir psikiyatrik bozukluktur. DEHB tanısı alan ergenlerin önemli bir kısmında psikiyatrik komorbidite ve ilişkili sorunlar mevcuttur. Teknoloji bağımlılığı ve özellikle sorunlu internet kullanımı ile internetle ilişkili sorunlar DEHB tanılı ergenlerde sık rastlanan durumlardır. Siber zorbalık, çocuk ve ergen ruh sağlığı alanında son on yıldır güncel ve önemli bir sorun niteliğindedir, sorunlu internet kullanımı ve çeşitli psikiyatrik bozukluklarla ilişkili olduğu düşünülmektedir. Bu arka planda DEHB varlığında siber zorbalık ve mağduriyet, araştırılması gereken önemli bir konudur.  Araştırmamızda üniversitemiz çocuk psikiyatrisi polikliniğinde takipli DEHB tanılı ergenlerin siber zorbalık ve mağduriyet sıklıklarının ortaya çıkarılması ve ilişkili faktörlerin araştırılması amaçlanmıştır.
YÖNTEM: İstanbul Tıp Fakültesi, Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Anabilim Dalı polikliniklerinde takip edilen, DSM-5'e göre DEHB tanısı alan 12-18 yaş aralığında bulunan 92 ergen çalışmaya alınmıştır. Araştırmacı tarafından Sosyodemografik Veri Formu, İnternet Kullanım Alışkanlıkları Formu doldurulmuştur. Boy ve ağırlık ölçümü yapılarak VKİ hesaplanmıştır. Psikiyatrik tanıların değerlendirilmesi amacıyla Okul Çağı Çocukları İçin Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi-Şimdi ve Yaşam Boyu Şekli Türkçe uyarlaması (ÇDŞG-ŞY-T) görüşmesi uygulanmıştır. Gönüllüler ve aileleri tarafından Yenilenmiş Siber Zorbalık Envanteri-II, Turgay DSM-IV Kökenli Yıkıcı Davranış Bozuklukları Belirti Tarama Ölçeği ve Ailenin İnternet Kullanımının Kontrol ve Takip Formu doldurulmuştur. Örneklemde siber zorbalık var-yok ve siber mağduriyet var-yok şeklinde iki ayrı gruplandırma yapılmıştır. İstatistiksel analizde SPSS 21.0 kullanılarak kategorik verilerin karşılaştırılmasında Ki-kare testi, sürekli verilerin karşılaştırılmasında ise Bağımsız T testi, Mann-Whitney U ve Kruskal-Wallis testleri uygulanmıştır. Anlamlılık değeri olarak p<0,05 kabul edilmiştir.
BULGULAR: Araştırma grubumuzda DEHB tanılı ergenlerde siber zorba, mağdur ve zorba/mağdur sıklıkları sırasıyla %35,9 ; %38,0 ve %23,9 olarak bulunmuştur. Siber zorbalık ve mağduriyet grupları arasında cinsiyet, yaş, VKİ, ailenin kontrolü ve sosyoekonomik düzey bakımından fark bulunmamıştır. Siber zorbalık ve mağduriyet varlığı-yokluğu arasında psikiyatrik komorbidite sayısı açısından fark bulunmamıştır (p=0,384 ; p=0,906). Siber mağdur olanlarda daha sık sosyal anksiyete bozukluğu saptanmıştır (p=0,036). Siber zorbaların DEHB belirti şiddetlerinin zorba olmayanlara göre anlamlı olarak daha fazla olduğu saptanmıştır (p=0,032). Siber zorbaların chat sırasında daha sık olarak kimliklerini gizledikleri saptanmıştır (p=0,009).
SONUÇ: DEHB olan ergenlerde siber zorbalık ve mağduriyet oranları literatürde bildirilen toplum oranlarından fazla bulunmuştur. Bununla birlikte çalışmamızda incelenen sosyodemografik ve klinik verilerle siber zorbalık ve/ya mağduriyet arasında çoğunlukla anlamlı bir ilişki saptanmamıştır. Siber zorbalık ve/ya mağduriyetin yol açabileceği psikososyal zorluklar göz önüne alındığında, DEHB olan ergenlerde siber zorbalık ve/ya mağduriyeti öngören faktörlerle ilgili ileri araştırmalar yapmak faydalı olacaktır. Klinisyenlerin DEHB tanısı alan ergenlerde siber zorbalık ve/ya mağduriyeti doğrudan sorgulamaları faydalı olabilir.

Abstract:
Background and Aim: Attention-deficit/hyperactivity disorder (ADHD) is a common psychiatric disorder among children and adolescents. Psychiatric comorbidity and related problems are prevalent in the majority of adolescents with ADHD. Technology addiction and spesifically pathological internet use and internet-related problems are common among adolescents with ADHD. Cyber bullying is an important and actual issue in child and adolescents mental health for a decade. It has been demonstrated to be associated with pathological internet use and several psychiatric disorders. In this background, cyber bullying and victimization in ADHD is a important area to be investigated. The purpose of our study is to detect the prevalence of cyber bullying and victimization and to investigate associated factors in adolescents with ADHD who are being followed in the outpatient clinic of child and adolescent psychiatry department in our university. 
Method: 92 adolescents between the ages of 12-18, who received a diagnosis ADHD according to DSM-5 and is followed in the outpatient clinic of Child and Adolescent Psychiatry Department of Istanbul Medical Faculty. Sociodemographic data forms and Internet Use Patterns Form were filled out by the researcher. Height and weight measurements were obtained for calculating body mass index (BMI).  Schedule for Affective Disorders and Schizophrenia for School Age Children - Present and Lifetime Version (K-SADS-PL) was applied in order to assess psychiatric diagnoses. Subjects and their parents filled in the Revised Cyber Bullying Inventory (RCBI), Turgay's DSM-IV-based ADHD and Disruptive Behaviour Disorders Screening Scale and a form for parental monitoring of internet use. The sample was grouped in two different ways as cyber bully/not-bully and cyber victim/not-victim according to the RCBI. Cyber bullying and cyber victimization groups were compared among themselves. SPSS 21.0 was used in statistical analysis. Chi-square was used for categorical variables and independent student's T test, Mann-Whitney U and Kruskal-Wallis were applied for continuous variables. p<0,05 was accepted as significance.
Results: In our study, prevalences of cyber bullies, victims and bully/victims among adolescents with ADHD were found as 35,9%, 38,0% and 23,9%, respectively. Neither cyber bullying nor cyber victimization groups showed differences across gender, age, BMI, parental monitoring and socioeconomical status. Neither cyber bully nor cyber victim groups were significantly   different by number of psychiatric comorbidities (p=0,384 ; p=0,906). Cyber victims had a higher frequency of social anxiety disorder compared to not-victim group (p=0,036). Cyber bullies showed more severe ADHD symptoms compared to not-bully group (p=0,032). Cyber bullies hid their identities during chat more frequently than not-bully group (p=0,009).
Conclusion: In our study, the rates of cyber bullying and victimization in adolescents ADHD were higher than the community rates reported in literature. On the other hand, most of the sociodemographic and clinical data were not found to have a significant association. Considering the psychosocial difficulties that may be consequences of cyber bullying and/or victimization, further research will be helpful regarding predictors of cyber bullying and/or victimization in adolescents with ADHD. Clinicians may benefit the specific assessment of cyber bullying and victimization in adolescents with ADHD.