Tiyatro oyunlarının filmlere uyarlanmasında bir örnek olarak Dusan Kovaçeviç'in profesyonel oyununun incelenmesi
In adaptation of theater plays into movies review of Dusan Kovaçevic's professional game as an example
Yazar: MUSTAFA YALÇIN HAFIZOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. YASİN ÇETİN
Haliç Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tiyatro Ana Sanat Dalı / Tiyatro Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts

Özet:
Tiyatro, insanlık tarihi boyunca insanlığın duygularını, düşüncelerini ve toplumsal gerçeklerini yansıtan güçlü bir sanat formu olmuştur. Sahnedeki canlı performanslar, izleyiciyi farklı dünyalara taşıyarak, onlara unutulmaz deneyimler yaşatmaktadır. Tiyatro, salt bir eğlence aracı olarak değil, aynı zamanda toplumsal sorunları eleştirip üzerine düşündüren ve değişime ilham veren bir araç olagelmiştir.

Sinema ise 19. yüzyılın sonlarında ortaya çıkan ve kısa sürede büyük popülerlik kazanan bir sanat formudur. Teknolojik gelişmelerle birlikte sürekli olarak kendini yenileyen sinema sanatı, görsel ve işitsel anlatımın gücünü kullanarak izleyiciyi farklı dünyalara taşımakta ve onlara unutulmaz deneyimler yaşatmaktadır. Sinema sanatı da tıpkı tiyatro sanatı gibi, sadece bir eğlence aracı değil, aynı zamanda toplumsal sorunları eleştiren, düşündüren ve değişimine ilham veren bir araç olagelmiştir.

Tiyatro ve sinema sanatları, birbirinden farklı anlatım biçimlerine sahip olsalar da, insan deneyimini yansıtma ve izleyiciyi etkileme gibi ortak amaçlara hizmet etmektedirler. Bu iki sanat dalı arasındaki etkileşim, özellikle tiyatro oyunlarının sinemaya uyarlanmasıyla daha da belirginleşmiştir. Uyarlama süreçleri, bir tiyatro oyununun sinematik bir dile nasıl dönüştürülebileceği ve bu dönüşümün sanatsal ve kültürel açıdan ne gibi anlamlar taşıdığı üzerine düşündürür.

Bu çalışmada, Dusan Kovaçeviç'in "Profesyonel" adlı tiyatro oyununun sinemaya uyarlanması incelenmiştir. Hem tiyatro oyunu hem de film olarak "Profesyonel", Yugoslavya'nın son yıllarındaki siyasi ve toplumsal çalkantıları kara mizahla ele almaktadır.

Bu tez, "Profesyonel" oyununun sinemaya uyarlanmasının sanatsal ve teknik yönlerini analiz etmeyi amaçlamaktadır. Bu analiz sayesinde hem tiyatro hem de sinema sanatının anlatım biçimleri ve bu iki sanat dalı arasındaki ilişki ve etkileşim daha iyi anlaşılacaktır. Ayrıca, uyarlama sürecinde yaşanan dönüşümler ve bu dönüşümlerin sanatsal ve kültürel etkileri ortaya konularak uyarlama kavramına yeni bir bakış açısı sunulması hedeflenmektedir.

Anahtar Kelimeler: Tiyatro, Sinema, Uyarlama, Belgeleme

Abstract:
Throughout human history, theater has been a powerful art form that reflects human emotions, thoughts, and social realities. Live performances on stage transport the audience to different worlds, providing them with unforgettable experiences. Theater has not only served as a means of entertainment but also as a tool for criticizing and reflecting on social issues and inspiring change.

Cinema, emerging in the late 19th century, quickly gained immense popularity as an art form. Constantly evolving with technological advancements, cinema utilizes the power of visual and auditory storytelling to transport viewers to different worlds and offer them memorable experiences. Similar to theater, cinema serves not only as entertainment but also as a medium for criticizing, reflecting on, and inspiring change in response to social issues.

Despite their distinct forms of expression, theater and cinema serve common purposes, such as reflecting the human experience and impacting the audience. The interaction between these two art forms becomes even more pronounced through the adaptation of theatrical plays into films. Adaptation processes prompt contemplation on how a theatrical play can be transformed into a cinematic language and the artistic and cultural implications of this transformation.

This study examines the adaptation of Dušan Kovačević's play "Profesional" into a film. Both as a play and a film, "Profesional" employs dark humor to address the political and social turmoil of Yugoslavia's final years.

This thesis aims to analyze the artistic and technical aspects of the adaptation of "Profesional" for the screen. Through this analysis, a deeper understanding of the expressive forms of both theater and cinema, as well as the relationship and interaction between these two art forms, will be achieved. Additionally, by revealing the transformations that occur during the adaptation process and their artistic and cultural impacts, this study aims to offer a fresh perspective on the concept of adaptation.

Keywords: Theater, Cinema, Adaptation, Documentation