Ahmet Paşa'nın gazellerinde âhenk
Harmony on gazels of Ahmet Pasha
Yazar: SERDAR KARAOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. İSMET ŞANLI
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2012
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Ahmed Paşa = Ahmed Pasha ; Aruz vezni = Prosody poet ; Divan edebiyatı = Divan literature ; Divan şiiri = Court poem ; Eski Türk edebiyatı = Old Turkish literature ; Gazeller = Ghazals ; Kafiye = Rhyme ; Uyum = Adjustment ; Vezin = Meter ; Şiir = Poem

Özet:
Bu tezin konusu ?Ahmet Paşa'nın Gazellerinde Âhenk Unsurları?nın nasıl yer aldığının tespiti ve bunların şiirin musikîsine katkısını incelemektir. Divan şiiriyle ilgili yapılan çalışmalarda bu şiirdeki söyleyiş güzelliği her fırsatta vurgulandığı ve âhengi sağlayan unsurların bir kısmına işaret edildiği hâlde, bu konuda yeterince çalışma ve toplu bir değerlendirme bulunmamaktadır.Biz de Divan şiirinin önemli unsurlarından birisi olan âhenk konusunu, Ahmet Paşa'nın gazellerinden hareketle örneklendirmeyi amaçlamaktayız. Çalışmanın birinci bölümünde ?fesâhat? konusu üzerinde durularak Divan şiirinde âhenk unsurları hakkında teorik bilgi verilmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde ?aruz?, ?kafiye? ve ?söz sanatları? olmak üzere üç ana başlık bulunmaktadır. Bu kapsamda Divanda yer alan tüm gazeller ?taktî? edilerek, ?aruz ilmi?ne dair ?imâle?, ?med?, ?vasl?, ?paralel imâle, vasl ve med?, ?zihâf?, ?tahfîf?, ?teşdîd?, ?hazf? hususları ortaya konulup gazellerin vezinleri tespit edilmiştir. Ayrıca vezinler tef`îlelerin dizilişine göre tasnif edilmiştir. Bunun yanı sıra gazellerin kafiyeleri tespit edilerek kullanım sıklıkları incelenmiştir. Daha sonra ise gazellerde bulunan ?cinas?, ?iştikak?, ?kalb?, ?reddü'l-`acüz ale's-sadr?, ?`aks?, ?tarsî?, ?tekrîr? gibi söz sanatları incelenerek tasnif edilmiştir.Ahmet Paşa, aruza dair hususları bir zaruret olmaktan ziyade âhenk unsuru olarak kullanmıştır. Bu incelemede ?mücerred?, ?mürdef?, ?mü'esses? ve ?mukayyed? kafiyelerin tümüne yer verildiği görülmüştür. Toplamda 246 gazelin ?mürekkeb? kafiyeden oluşması ve 316 gazelde redif kullanılması Ahmet Paşa'nın ses tekrarlarına vermiş olduğu önemi göstermektedir. Şiirlerinde söz sanatlarına başarılı bir şekilde yer veren şair, mısralar arasında ses bütünlüğünü sağlayarak, bu sanatlarla şiirde anlamı pekiştirip, vurgulayan bir uyum ve ritm içerisinde şiirin akıcılığını sağlamıştır.

Abstract:
Main topic of this thesis is the harmony on Gazels of Ahmed Pasha and the effects of this harmony on musicalitiy of Divan Poetry. Although beauty of diction in the Divan poetry has been frequently emphasized and some elements of harmony have been pointed out, there isn?t enough study and an integrated assessment on this topic.We aim to example the subject of harmony, which is one of the elements of Divan poetry, by ispiring from the Gazels of Ahmet Pasha. In the first part of the study, the topic of ?fesahat? has been stressed and theoretical knowledge about the elements of harmony in the Divan poetry has been given. In the second part of the study, there are three main categories as ?aruz?, ?kafiye? and ?söz sanatları?. In this context, all gazels in the Divan have been scanned (taktî) and ?imâle?, ?med?, ?vasl?, ?paralel imâle, vasl and med?, ?zihâf?, ?tahfîf?, ?teşdîd?and ?hazf? subjects in ?aruz ilmi? have been explained and then prosodies of gazels have been identified. Also prosodies have been classified according to the rank of parts. In addition to this, by determining the rhymes of gazels, frequency of usage has been examined. After that, ?cinas?, ?iştikak?, ?kalb?, ?reddü?l-`acüz ale?s-sadr?, ?`aks?, ?tarsî? and ?tekrîr?, which are ?söz sanatları? in gazels, have been examined and classified.Ahmet Pasha, has used the features of ?aruz? as an element of harmony rather than as a necessity. In this analysis, it has been observed that rhymes of ?mücerred?, ?mürdef?, ?mü?esses? and ?mukayyed? have been used. Existing of ?mürekkeb? rhyme in 246 gazels and using of ?redif? in 316 gazels shows that Ahmet Pasha has given importance to voice repetition. The Poet, who fairly employs ?söz sanatları? in his poetries, has reinforced the meaning in poetry and has created fluency in a rhythm by providing a sound integrity between verses with these ?söz sanatları?.