Tokat ili'nde hastaneye başvuran hastalarda hepatit B hakkında bilgi ve farkındalık çalışması
A study of knowledge and awareness about hepatitis B in patients who applied to the hospital in Tokat province
Yazar: ÖZDEN UZUN
Danışman: DOÇ. DR. ABDULLAH ÖZGÜR YENİOVA
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: İç Hastalıkları = Internal diseases
Dizin: Bilgi düzeyi = Level of knowledge ; Farkındalık = Awareness ; Hasta başvurusu = Patient admission ; Hepatit = Hepatitis ; Hepatit B = Hepatitis B ; Tokat = Tokat

Özet:
Kronik Hepatit B enfeksiyonu global bir sağlık problemidir. Karaciğer ilişkili mortalite ve morbiditeye neden olur ve tüm dünyada 200 milyonun üstünde insanı etkiler. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre Türkiye prevelansı hala %2-8 oranındadır. Dünya Sağlık Örgütü ve Sağlık Bakanlığının viral hepatitlerin önlenmesi ve elemine edilmesi programları göstermektedir ki en önemli faktör hastalık hakkındaki farkındalıktır.  Farkındalık gibi soyut kavramların ölçülmesi ve sonuçların değerlendirilmesi için anket ve ölçek gibi araçlar mevcuttur. Ülkemizde geçerliliği olan bir Hepatit B farkındalık ölçeği olmaması üzerine çalışmamızda Hepatit B farkındalık ölçeği geliştirmeyi amaçladık. "Hepatit B Farkındalık Ölçeği" geliştirilerek kliniğimizde takipli Hepatit B tanılı hastaların farkındalıkları değerlendirilmiştir.
Litaratür taraması ve benzer çalışma örnekleri incelenerek 4 alt boyuttan oluşan 70 maddelik soru havuzu geliştirildi. Soru havuzu kapsam geçerlilik analizi 5 Gastroenterolog tarafından uzman görüşü alınarak yapıldı. Soru havuzu yapı geçerliliği analizi için faktör analiz yöntemi kullanıldı. Analizler sonucunda 47 maddelik deneme formu oluşturuldu ve 50 katılımcıya uygulandı. Deneme formu yapı geçerliliği için faktör analizi yapıldı. Güvenirlilik analizi için test-tekrar test analizi, madde analizi, alt üst grup güvenirliliği ve deneme formu iç tutarlılığı analizleri uygulandı. Analizler sonucunda 16 maddelik "Hepatit B Farkındalık Ölçeği" oluşturuldu. Örneklem hacmi için madde sayısının 5 katı alınarak en az 80 kişi olarak bulundu. Gaziosmanpaşa Üniversitesi Araştırma Uygulama Hastanesinde Gastroenteroloji kliniğindeki 135 katılımcı ile çalışma yapıldı.
Sorular verilen cevaplar incelendiğinde, %83 oranıyla en fazla doğru cevaplanan soru "Hepatit B Türkiye'de önemli bir sağlık sorunudur", %34.1 oranıyla en fazla yanlış cevaplanan soru "Dokunma/El sıkışma ile bulaşmaz" ve %25.9 oranıyla en fazla bilmiyorum cevabı verilen soru "Hepatit B' ye virüs sebep olur" olarak tespit edildi. Ölçek toplam puanı değerlendirildiğinde, istatiksel olarak kadınların erkeklere göre ortalama daha yüksek puan aldığı görüldü (p=0.047).   F1 alt boyutu ile demografik bilgiler arasındaki ilişki incelendiğinde, gelir düzeyi (p= 0.035) ve kullanılan ilaç durumu (p=0,007) istatiksel açıdan anlamlı bulundu. F2 boyutunda gelir düzeyi (p=0.030) ve kullanılan ilaca göre (p=0003) ilaç kullanımı istatiksel olarak anlamlı bulundu. F3 boyutunda cinsiyet değişkeni (p=0.002) ve meslek grubu değişkeni (p=0.008) istatiksel olarak anlamlı bulundu. F4 alt boyutunda cinsiyet değişkeninde kadın (p=0.011), meslek değişkeninde ev hanımı (p=0.021) ve hepatit durumu değişkeninde HBeAg negatif kronik enfeksiyon (p=0.022) değişkeni istatiksel olarak anlamlı bulundu.
Genel olarak ülkemizde Hepatit B hastalarının hastalık hakkında makul düzeyde bilgi sahibi oldukları gözlendi. Tüm boyutlar ve genel olarak toplam boyutlara bakıldığında bilgi sahibi olma oranları nispeten diğer ülkelere göre yüksekti. Bu ölçek Hepatit B' li hastalarda uygulandığı için normal popülasyona göre ortalama puan değerinin yüksek çıktığı düşünülmektedir. Genel olarak eğitim ve gelir düzeyinin farkındalıkta çok etkisi olmadığı görüldü. Özellikle Hepatit B Temas ile Bulaş Boyutu olan F2 boyutunda düşük puan görüldü. Geliştirdiğimiz bu farkındalık ölçeğinin Türkiye'de herhangi bir popülasyonda yapılabilecek farkındalık araştırmalarında ölçek olarak kullanılabileceğini düşünmekteyiz. Bu ölçeğin normal kişilere uygulanıp farkındalık düzeyinin belirlenmesi ülkemizdeki Hepatit B ve buna bağlı komplikasyonların önlenmesi açısından yararlı olabilir.

Abstract:
Chronic Hepatitis B infection is a global health problem. It causes liver associated mortality and morbidity and affects over 200 million people all over the world. According to World Health Organization, the prevalence in Turkey is still 2-8%. The programs of World Health Organization and Ministry of Health for viral hepatitis prevention and elimination shows that the most important factor is awareness of the disease. There are tools such as surveys and scales for measuring and evaluating the results of abstract concepts such as awareness. Since there was no valid Hepatitis B Awareness scale in our country we have aimed to develop it in our study. A "Hepatitis B Awareness Scale" was developed and hepatitis B diagnosed patients of our clinic were evaluated.
Literature review and similar study examples were examined and a question pool with 70 items composed of 4 sub-dimensions was developed. Question pool's content validity analysis was made with the specialist opinion of 5 Gastroenterologists. Factor analysis method was applied for construct validity analysis of the question pool. As a result of the analyses a 47 item trial form was made and it was applied to 50 participants. Factor analysis for question pool content validity was used. Test re-test analysis, item analysis, sub-upper group reliability analysis, and trial form internal consistency analysis for reliability analysis were applied. As a result of the analysis "Hepatitis B Awareness Scale" with 16 items was made. Sample size was determined by multiplying the number of the items by 5 and was found to be at least 80 people. The study was made with 135 participants from Gaziosmanpaşa University Research and Practice Hospital's Gastroenterology clinic.
After examining the answers received for the questions, "Hepatitis B is an important health problem in Turkey" was found to be the most correctly answered question with 83% rate, "It is not transmitted by touch/handshake" was the question with most false answers with 34.1% rate, and "Hepatitis B is caused by a virus" was the question with most don't know answers. When the total score of the scale was evaluated, it was seen that women scored higher on average than men (p=0.047). When the relationship between F1 sub-dimension and demographic information was examined, income level (p=0.035) and used drug status (p=0.007) were found to be statistically significant. In the F2 dimension, income level (p=0.030) and the used drug (p=0003) were found to be statistically significant regarding the drug usage. Gender variable (p=0.002) and occupational group variable (p=0.008) were found to be statistically significant in F3 dimension. In the F4 sub-dimension, female (p=0.011) in the gender variable, housewife in occupation (p=0.021), and HBeAg negative chronic infection (p=0.022) in the hepatitis status variable was found to be statistically significant.
Generally in our country, Hepatitis B patients were observed with adequate information regarding the disease. Regarding all dimensions and total dimensions generally, the rate of knowledge was relatively high compared to other countries. Since this scale is applied in patients with hepatitis B, it is thought that the average score value is higher than the normal population. In general, it was seen that education and income level did not have much effect on awareness. In particular, low scores were observed in the F2 dimension, which is the Dimension of Hepatitis B Contagion by Contact. We think that this awareness scale that we have developed can be used in other awareness studies done in any population in Turkey. Applying this scale to normal people and determining the level of awareness may be beneficial in terms of preventing Hepatitis B and related complications in our country.