Palyatif bakım alan kanser hastalarına uygulanan parlak beyaz ışık uygulamasının yorgunluk düzeyi ve uyku kalitesi üzerine etkisi
The effect of bright white light application on fatigue levels and sleep quality in cancer patients receiving palliative care
Yazar: AYŞEGÜL ÇELİK
Danışman: DOÇ. ÖZNUR USTA YEŞİLBALKAN
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Hemşireler = Nurses ; Hemşirelik = Nursing ; Hemşirelik bakımı = Nursing care ; Kanser hastaları = Cancer patients ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Palyatif bakım = Palliative care ; Uyku kalitesi = Quality of sleep ; Yorgunluk = Fatigue

Özet:
Amaç: Bu araştırma palyatif bakım alan kanser hastalarına uygulanan parlak beyaz ışık uygulamasının yorgunluk düzeyi ve uyku kalitesi üzerine etkisini incelemek amacıyla yapılmıştır.
Yöntem: Araştırma, 15 Kasım 2018-15 Kasım 2019 tarihleri arasında Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Tıbbi Onkoloji Bilim Dalı Palyatif Bakım Ünitesi'nde yürütülmüştür. Araştırmanın örneklemini dahil edilme kriterlerini karşılayan ve rasgele tabakalı randomizasyon yöntemi ile belirlenen uygulama grubu 26 ve kontrol grubu 26 olmak üzere toplam 52 hasta oluşturmuştur.  Araştırmada 14 gün boyunca her sabah 30 dakika süreyle uygulama grubuna parlak beyaz ışık, kontrol grubuna loş kırmızı ışık uygulaması yapılmıştır. Araştırma verileri, ışık uygulaması öncesi (Z1), ışık uygulamasının 14. günü (Z2)  ve 28. gün (Z3) olmak üzere 3 kez yüz yüze görüşme yöntemi ile araştırmacı tarafından toplanmıştır. Verilerin toplanmasında "Hasta Tanıtıcı Bilgi Formu", "Kısa Yorgunluk Ölçeği", "Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi", "Hasta İzlem Formu" kullanılmıştır. Ayrıca uygulama ve kontrol grubundaki hastaların uyku sürecinin takibinin yapılması amacıyla akıllı bileklikler kullanılmıştır. Araştırmanın yürütülebilmesi için "Ege Üniversitesi Klinik Araştırmalar Etik Kurulu"ndan,  araştırmanın yürütüldüğü kurumdan ve araştırmaya katılan bireylerden yazılı izin alınmıştır. 
Bulgular: Araştırmada parlak beyaz ışık uygulamasının uygulama grubundaki hastaların yorgunluk düzeyi (%25.09) ve yorgunluğa bağlı günlük yaşam aktiviteleri etkilenme düzeyini (%26.07) zaman içinde istatistiksel olarak anlamlı düzeyde azalttığı, uyku kalitesini (%46.31) iyileştirdiği ve toplam uyku süresini (%15.88) arttırdığı belirlenmiştir (p<0.05). Loş kırmızı ışık uygulamasının ise kontrol grubundaki hastaların yorgunluk düzeyini (%4.08) istatistiksel olarak anlamlı olarak azalttığı ve uyku kalitesini (%6.69) arttırdığı, ancak bu değişimin uygulama grubuna göre daha düşük düzeyde olduğu tespit edilmiştir (p<0.05).
Sonuç: Araştırmada parlak beyaz ışık uygulamasının palyatif bakım alan kanser hastalarının yorgunluk düzeylerini azalttığı, uyku kalitesini ve uyku süresini arttırdığı sonucuna varılmıştır. Ayrıca parlak beyaz ışık uygulaması sonrasındaki dönemde ışığın yorgunluk düzeyi ve uyku kalitesi üzerine olumlu ya da olumsuz geç etkilerinin bulunmadığı belirlenmiştir. Araştırma sonuçlarının palyatif bakım alan kanser hastalarının hemşirelik bakım sürecinde semptom yönetimi için fırsat oluşturacağı ve hasta ve hasta yakınlarının yaşam kalitesine katkı sağlayacağı öngörülmektedir.
Anahtar kelimeler: Palyatif bakım, kanser, yorgunluk, uyku kalitesi, hemşirelik

Abstract:
Objectives: The aim of this study was to investigate the effects of bright white light application on fatigue and sleep quality in cancer patients receiving palliative care.
Methods: The study was carried out between November 15, 2018 and November 15, 2019 at the Palliative Care Unit of the Medical Oncology Department of Ege University Medical Faculty Hospital. The sample of the study consisted of a total of 52 patients who met the inclusion criteria and were determined by randomly stratified randomization method, including 26 in the treatment group and 26 in the control group. In the study, bright white light was applied to the treatment group and dim red light was applied to the control group for 30 minutes each morning for 14 days.  The research data were collected by face-to-face interview method by the researcher three times, before, 14th day and 28th day of the application of light, "Patient Descriptive Information Form", "Brief Fatigue Inventory", "Pittsburgh Sleep Quality Index", "Patient Follow-up Form" were used to collect the data. In addition, smart wristbands were used to monitor the sleep process of the patients in the treatment and control groups. In order to carry out the study, written permission was obtained from "Ege University Clinical Research Ethics Committee", the research institution and individuals who participated in the study.
Results: In the study, bright white light application significantly reduced fatigue level (25.09%) and fatigue-related daily life activities (26.07%), improved sleep quality (46.31%) and increased total sleep time (15.88%) over time (p<0.05). Dim red light application significantly decreased fatigue level (4.08%) and increased sleep quality (6.69%) in the control group, but this change was lower than the treatment group (p<0.05).
Conclusion: In the study, it was concluded that the application of bright white light reduces the fatigue levels and increases sleep quality and sleep duration of cancer patients receiving palliative care. In addition, it was determined that there was no positive or negative late effects of light on fatigue level and sleep quality in the period following bright white light application. It is predicted that the research results will provide an opportunity for symptom management in the nursing care process of cancer patients receiving palliative care and will contribute to the quality of life of patients and their relatives.
Keywords: Palliative care, cancer, fatigue, sleep quality, nursing