Türkiye ile Bulgaristan arasında yapılan ikili antlaşmalara göre başmüftülerin yetki ve sorumlulukları (1909-2021)
Power and authorities of chief muftis based on bilateral agreements between Turkiye and Bulgaria (1909-2021)
Yazar: BEYHAN YUSEİN MEHMED
Danışman: DOÇ. DR. BÜLENT YILDIRIM
Trakya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Balkan Çalışmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations

Özet:
Günümüz Bulgaristan coğrafyası uzun yıllar Osmanlı Devleti hakimiyeti 
altında olmasının da etkisiyle, Balkanlarda halen önemli miktarda Türk ve Müslüman 
nüfusun yaşadığı bölgelerden biridir. 1908'de resmen bağımsızlığını kazanan 
Bulgaristan, bu tarihten II. Dünya Savaşı'nın sonuna tekabül eden 1945 yılına kadar 
farklı iktidarların yönetiminde kaldı ve büyük savaşlara tanık oldu. 1912 yılında 
başlayan Balkan Savaşlarının ardından Birinci Dünya Savaşı meydana geldi. 
Bulgaristan, bu savaşlarda gönüllü ya da gönülsüz yer aldı ve sonuçlarından da her 
bakımdan çok etkilendi. Balkanlar, Türkiye ve zamanın İslam coğrafyası için, sadece 
barındırdığı Müslüman nüfusla değil, Avrupa'yla kurulacak her türden ilişki 
bağlamında da stratejik öneme sahiptir. Günümüzde Balkanlarda 60 milyonun 
üzerinde insan yaşamakta ve bu nüfusun 1/5'ini Müslümanlar teşkil etmektedir. Bu 
oran 12 milyona tekabül eder ve bu sayının da 2,5 milyon kadarı Türklerden 
oluşmaktadır. Günümüzde yaşanan göç olayları her gün rakamı değiştirmekte ve 
Müslüman nüfus her geçen gün artmaktadır. 
Balkanlarda ve Bulgaristan'da yaşayan bu müslüman nüfus, dinî yaşamlarını 
sistemli bir şekilde idame ettirebilmek için Başmüftülük kurumu aracılığıyla çeşitli 
faaliyetler yürütmektedir. Bu faaliyetlerin zaman zaman çeşitli gerekçelerle 
kısıtlanması Müslüman toplumun dinî vecibelerini yerine getirmesinde çeşitli 
sıkıntıların meydana gelmesine sebep olmuştur. Müslümanlar özellikle komünist 
rejimlerin iktidarında çeşitli baskı ve zulümlerle karşı karşıya kalmışlardır. Bulgaristan 
Müslümanları bu süreçte akla hayale sığmayacak çeşitli yöntemlerle dinlerinden ve 
etnik kimliklerinden uzaklaştırılmaya çalışılmıştır. Ancak yine de mücadeleden 
vazgeçmeyerek kimlik ve benliklerini korumak için ellerinden geleni yapmışlardır.
Bu çalışmada Bulgaristan Müslümanlarının önemli bir kurumu olan 
Başmüftülük kurumunun tarihsel süreci işlenerek, Türkiye ve Bulgaristan arasında 
yapılan ikili anlaşmalar çerçevesinde başmüftülerin yetki ve sorumlulukları 
incelenmeye çalışılacaktır.

Anahtar Kelimeler: Bulgaristan, Osmanlı Devleti, Başmüftülük, Müslümanlar, Dinî yaşam.

Abstract:
The region of contemporary Bulgaria, influenced by its long history under 
Ottoman rule, remains one of the areas in the Balkans where Turks and Muslims reside. 
From 1908 to 1945, Bulgaria experienced various forms of governance and witnessed 
significant wars. Following the Balkan Wars in 1912, World War I ensued, in which 
Bulgaria inevitably participated and was profoundly affected. 
The Balkans hold strategic importance for Türkiye and Islamic basin due to 
their Muslim population and in the context of any relations established with Western 
Europe. Today, the Balkans are home to 60 million people, with Muslims constituting 
one-fifth of this population (12 million). Of these, approximately 2.5 million are Turks. 
This number is significant and has been increasing over time.
The Muslim population in the Balkans and Bulgaria conducts various activities 
through the institution of the grand mufti to systematically manage their religious life. 
However, these activities have occasionally been restricted for various reasons, 
leading to challenges for the Muslim community in fulfilling their religious 
obligations. Particularly under communist regimes, Muslims faced various forms of 
oppression and persecution. During this period, Muslims residing in Bulgaria were 
subjected to numerous methods aimed at alienating them from their religion and ethnic 
identity. Despite this, they continued to strive to preserve their identity and selfhood.
This study aims to examine the historical development of the Chief Mufti 
institution, an important entity for Bulgarian Muslims, and analyze the powers and 
responsibilities of the grand muftis within the framework of bilateral agreements 
between Türkiye and Bulgaria.

Key Words: Bulgaria, Ottoman Empire, Grand Mufti, Muslims, Religious life.