Türkçe-TİD medya çevirilerinde "ve" bağlayıcısı üzerine bir inceleme
An analysis of the connective 've' in Turkish-Turkish sign language (TİD) media translations
Yazar: CANSU GEYGEL
Danışman: DOÇ. DR. AYTAÇ ÇELTEK
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk İşaret Dili ve Sağır Çalışmaları Ana Bilim Dalı /  Türk İşaret Dili Tercümanlığı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mütercim-Tercümanlık = Translation and Interpretation

Özet:
Bu tez çalışması, Türkçe sözlü haber metinlerinin Türk İşaret Diline (TİD) yapılan 
eşzamanlı medya çevirilerinde, çok işlevli ve en tipik bağlayıcılardan biri olduğu bilinen 
"ve" bağlayıcısının kullanımı incelemektedir. Söylem ilişkileri üzerine odaklanan 
araştırmalar içerisinde, modaliteye duyarlı bir yaklaşıma sahip olan ve TİD çerçevesinde 
bir ilk araştırma olma özelliği taşıyan bu çalışmasıyla, çeviri bağlamında "ve" söylem 
bağlayıcısının davranışlarını betimleyerek alanyazına katkı sağlamak amaçlanmaktadır. 
PDTB 3.0 ilkelerinin kullanıldığı bu çalışmada, Türkçe haber metinlerinde açık biçimde 
ifade edilen "ve" bağlayıcısının, TİD çeviri metinlere hangi bağıntı türleriyle aktarıldığı 
ve TİD metinlerinin bağıntı türü kodlama açısından nasıl bir dağılım sergilediği, açık 
bağıntı türüyle çevirisi yapılan "ve" söylem bağlayıcısının TİD'de modaliteye özgü 
olarak hangi biçimlerle aktarıldığı ve Türkçe kaynak metinlerde "ve" bağlayıcısıyla 
oluşturulmuş bağıntı anlamlarının TİD çeviri metinlerde korunup korunmadığı sorularına 
yanıt aranmaktadır. İncelenen verilerden hareketle, (i) söylem ilişkisi gerçekleştirme 
türlerinin genel dağılımına bakıldığında, Türkçedeki açık "ve" bağlayıcısının TİD 
metinlere genellikle örtük aktarılma eğilimi gösterdiği tespit edilmiştir. (ii) Türkçe 
metinlerdeki açık "ve" bağıntılarının TİD metinlerde manuel ve el dışı işaretlerin çeşitli 
varyasyonları aracılığıyla kurulduğu, özellikle de çevirmenlerin VE-1 işaretini ve bunu 
destekleyen ağızla söyleme biçimini tercih ettikleri belirlenmiştir. (iii) Türkçe kaynak 
metinlerdeki bağıntı anlamlarının, yüksek bir oranla TİD hedef metinlere korunarak 
aktarıldığı ancak Koşul/Neden-Sonuç ve Karşılaştırma ilişkileri içeren açık "ve" 
bağlayıcısının TİD hedef metne örtük aktarılması durumlarda bazı anlam kaymalarına 
neden olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
This thesis delves into the usage of the conjunction "ve", known for its 
multifunctionality in discourse, specifically in translations from Turkish to Turkish Sign 
Language (TİD) in news texts. The research emphasizes discourse relations with a focus 
on modality, marking the first investigation within the TİD framework. Its goal is to enrich 
literature by portraying the behaviors of "ve" in translation contexts. By concentrating on 
discourse relations and adopting a modality-sensitive approach, the study aims to 
illuminate how "ve" from Turkish source news texts is conveyed in TİD in terms of 
discourse relations. Following PDTB principles, the research explores the modality
specific forms of explicitly translated "ve" discourse connectors in TİD and examines 
whether the nuanced discourse relation meanings of "ve" in Turkish source texts are 
faithfully preserved in TİD translations. Based on the analyzed data, several key findings 
have emerged: Firstly, it is noted that the explicit "ve" connective in Turkish often tends 
to be implicitly conveyed in TİD texts, indicating a subtle shift in the way discourse 
relations are realized in the translation process. Secondly, the research reveals that explicit 
"ve" relations in Turkish find representation in TİD through a diverse range of manual 
and non-manual signs, particularly with interpreters displaying a preference for the VE-1 
sign and its accompanying oral expressions. Lastly, while the study observes a general 
preservation of discourse relation meanings from Turkish source texts to TİD target texts, 
it highlights instances where the implicit transfer of "ve", containing Conditional/Cause
Effect and Comparison relations, leads to discernible semantic shifts in the translated 
content.