Üniversite öğrencilerinin üçüncü el sigara dumanı maruziyetleri ve farkındalıkları ile sağlık anksiyete düzeyleri arasındaki ilişki
The relationship between exposure to third hand smoke and awareness and health anxiety levels of university students
Yazar: MEVLÜDE ÇINAR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SEMRA KOCATAŞ
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Hemşirelik = Nursing
Dizin: Farkındalık = Awareness ; Hemşirelik = Nursing ; Sağlık anksiyetesi = Health anxiety ; Üniversite öğrencileri = University students

Özet:
Bu araştırma, üniversite öğrencilerinin üçüncü el sigara dumanı maruziyetleri ve farkındalıkları ile sağlık anksiyete düzeyleri arasındaki ilişkiyi belirlemek amacıyla yapılmıştır. 
Kesitsel ve ilişki arayıcı tipte olan araştırmanın evrenini Sivas Cumhuriyet Üniversitesi merkez kampüste bulunan örneklem fakültelerindeki öğrenciler, örneklemini ise küme örnekleme yöntemi ile belirlenen fakültelerden tabakalı rastgele örneklem yöntemi ile seçilmiş olan toplam 404 öğrenci oluşturmuştur. Araştırmanın verileri Kişisel Bilgi Formu, Üçüncü El Sigara Dumanı Hakkında Farkındalık Ölçeği ve Sağlık Anksiyete Envanteri aracılığıyla yüz yüze görüşme yöntemi kullanılarak Şubat 2022-Eylül 2022 tarihleri arasında toplanmıştır. Araştırmadan elde edilen veriler SPSS v.22 paket programında frekans, yüzde, Pearson Momentler Çarpımı Korelasyon Analizi, Lineer Doğrusal Regresyon Analizi, Durbin Watson Testi, T Testi, ANOVA, Dunnet T3 Post Hoc Testi, LSD Post Hoc Testi, Kruskal Wallis H Testi, Ki-Kare testi, Fisher'in Kesin Ki-kare testi, Cronbach Alfa analizi kullanılarak değerlendirilmiştir. Araştırmada, anlamlılık düzeyi p<0.05 kabul edilmiştir.
Araştırmaya katılan öğrencilerin %46.2'si sağlık bilimleri alanında öğrenim görmekte iken, %53.8'i sağlık bilimleri dışı alanlarda öğrenim görmektedir. Öğrencilerin yaş ortalaması 22.54±2.00 (Min:19;Max:32) yaş olup, %55.7'si kadındır. Öğrencilerin %62.9'u üniversite eğitimleri sırasında yurtta/öğrenci evinde kalmakta olup %48'i sigara içmektedir. Öğrencilerin %98.8'inin sigara dumanına maruz kaldıkları, sigara dumanına en çok maruz kaldıkları ortamların %74.5 oranında sosyal ortamlar olduğu saptanmıştır.   
Araştırmada yer alan öğrencilerin %13.4'ünün üçüncü el sigara dumanı (ÜESD) hakkında fikir sahibi olduğu, fikir sahibi olan öğrencilerin %88.9'unun ÜESD'yi doğru tanımladığı belirlenmiştir. Öğrencilerin sağlık etkileri boyutu puan ortalamasının 19.14±4.06, çevrede kalıcılık boyutu puan ortalamasının 15.57±3.12, üçüncü el sigara hakkında farkındalık ölçeği puan ortalamasının 34.72±6.78 ve sağlık anksiyete ölçeği puan ortalamasının 17.27±7.08 olduğu saptanmıştır. Sağlık anksiyete ölçeği ile sağlık etkileri boyutu, çevrede kalıcılık boyutu ve üçüncü el sigara hakkında farkındalık ölçeği puan ortalamaları arasında pozitif yönde zayıf anlamlı ilişki olduğu (p<0.05); sağlık etkileri boyutu, çevrede kalıcılık boyutu ve üçüncü el sigara hakkında farkındalık ölçeği puan ortalamaları arttıkça sağlık anksiyete ölçeği puan ortalamalarının da arttığı bulunmuştur. Üçüncü el sigara hakkında farkındalık ölçeği puanlarının sağlık anksiyete ölçeği puanlarını yordama gücünü anlamak amacıyla uygulanan lineer doğrusal regresyon analizine göre, üçüncü el sigara hakkında farkındalık ölçeği değişkenleri sağlık anksiyete ölçeğinin toplam varyansının %10'unu açıklamaktadır.
 Toplumun önemli kısmını oluşturan gençlerin, yeni gündeme gelmiş sinsi bir hastalık etkeni olan üçüncü el sigara dumanı hakkında farkındalık düzeylerinin arttırılması ve sağlık anksiyetelerinin azaltılması önemlidir. ÜESD'nin olumsuz sağlık etkileri tüm yaş gruplarını olumsuz etkileyerek ciddi sonuçlar ortaya çıkarmaktadır. Bu yüzden politika yapıcılar ve yetkililer ÜESD'yi daha ciddiye almalı ve bireyler her aşamada bilgilendirilmelidir. Birey, aile ve toplumun sağlığını koruma ve geliştirmede etkin rol alan hemşireler sigara ve sigaranın yan ürünleri konusunda toplumu bilinçlendirmelidir. Tütün kontrolünde önemli rol ve sorumlulukları olan halk sağlığı hemşireleri; hem sigara içme hem de sigara içilen ortamda bulunma olasılıkları yüksek olan gençler başta olmak üzere tüm toplumu pasif içiciliğin etkileri, İESD ve ÜESD hakkında bilinçlendirmeli, İESD ve özellikle de nispeten az bilinen ÜESD maruziyetinden korunmalarına yönelik toplum temelli müdahale çalışmalarında aktif bir şekilde yer almalıdırlar.

Abstract:
This study was conducted to determine the relationship between university students' third-hand smoke exposure and awareness and health anxiety levels.
The population of the study, which is cross-sectional and relationship-seeking, consisted of students at the sampling faculties located in the central campus of Sivas Cumhuriyet University, and the sample consisted of 404 students selected by stratified random sampling method from the faculties determined by cluster sampling method.. The datas of the study were collected between February 2022 and September 2022 by using the face-to-face interview method through the Personal Information Form, the Third-Hand Smoke Awareness Scale and the Health Anxiety Inventory. The datas obtained from the research were evaluated using frequency, percentage, Pearson Product Moment Correlation Analysis, Linear Linear Regression Analysis, Durbin Watson Test, T Test, ANOVA, Dunnet T3 Post Hoc Test, LSD Post Hoc Test, Kruskal Wallis H Test,  Chi-Square test, Fisher's Exact Chi-square test, Cronbach Alpha analysis in SPSS v.22 package program. In the study, the significance level was accepted as p<0.05.
While 46.2% of the students participating in the research are studying in the field of health sciences, 53.8% are studying in fields other than health sciences. The average age of the students is 22.54±2.00 (Min:19;Max:32), 55.7% of them are women. 62.9% of the students stay in the dormitory/student house during their university education and 48% of them smoke. It was determined that 98.8% of the students were exposed to cigarette smoke, and the environments where they were most exposed to cigarette smoke were 74.5% of the social environments.
It was determined that 13.4% of the students in the study had an idea about third hand cigarette smoke (UES), and 88.9% of the students who had an opinion correctly defined UESD. It was determined that students' health effects dimension average score was 19.14±4.06, permanence dimension average score was 15.57±3.12, average score of awareness scale about third-hand smoking was 34.72±6.78, and mean score of health anxiety scale was 17.27±7.08. There was a weak and positive correlation between the health anxiety scale and health effects dimension, permanence in the environment and awareness scale mean scores about third-hand smoking (p<0.05); It was found that as the mean scores of the health effects dimension, permanence in the environment and awareness scale about third-hand smoking increased, the mean scores of the health anxiety scale also increased. According to the linear linear regression analysis applied to understand the predictive power of the third-hand smoking awareness scale scores on the health anxiety scale scores, the variables of the awareness scale about third-hand smoking explain 10% of the total variance of the health anxiety scale.
It is important to increase the awareness level of young people, who constitute an important part of the society, about third-hand cigarette smoke, which is a newly emerging insidious disease factor, and to reduce their health anxiety. The negative health effects of UESD have serious consequences by affecting all age groups negatively. Therefore, policy makers and authorities should take UESD more seriously and individuals should be informed at every stage. Nurses, who take an active role in protecting and improving the health of individuals, families and the society, should raise awareness of the society about cigarettes and its by-products. Public health nurses who have important roles and responsibilities in tobacco control; They should raise awareness about the effects of passive smoking, IESD and UESD in the whole society, especially the youth, who have a high probability of both smoking and being in a smoking environment.