Müzenî ve Tahâvî muhtasarlarında "Aile hukuku" bölümünün muhteva ve metot açısından mukayesesi
The comparison of the chapter of "Family law" from the angle of the contents and method in the abbreviation of Muzanî and Tahawî
Yazar: AYDIN GELİNCİK
Danışman: DOÇ. AHMET AYDIN
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Din = Religion
Dizin: Aile hukuku = Family law ; Karşılaştırmalı analiz = Comparative analysis ; Muhtasar = Muhtasar ; Müzeni = Müzeni ; Tahavi = Tahavi ; İslam Hukuku = Islamic Law

Özet:
Fıkıh ekollerinin teşekkül sürecinde mezhep imamlarının yanı sıra onların tedrisat halkasında bulunan gözde talebelerinin mezhep birikimine yaptıkları katkılar inkar edilemez. Özellikle onların içtihad ve istinbat metotlarını zapta geçirip kaynak eser haline getirmeleri ve akabinde kendilerinin bu eserlerden ilham alarak fıkıh literatürüne yeni eserler kazandırmaları takdire şayan bir durum olmuştur.
Bu tezde İslam Hukuku alanında füru-i fıkıh ile ilgili Şafiîlerden Müzenî'ye ait Muhtasaru'l-Müzenî ile Hanefîlerden Tahâvî'ye ait Muhtasaru't-Tahâvî isimli iki eserin incelenmesi ve mukayesesi üzerinde durulmaktadır. Tezde öncelikli olarak her iki müellifin yaşadıkları dönemin siyasi, sosyo-ekonomik, ilmi ve kültürel yapısı hakkında ana hatlarıyla bilgi verilmeye çalışılmaktadır.
Bu çalışma, kapsam ve sınırlandırma itibariyle Hanefî ve Şafiî mezhebi üzerine olduğu için Şâfiî mezhebinde ezber bozan içtihat ve değerlendirmeleriyle mezhebin olgunlaşmasında hatta sonraki dönemlerde fakihler üzerinde derin etkiler bırakmasında önemli rol oynayan Müzenî ile Hanefî mezhebi kurucularının yerleşik içtihad ve görüşleri hakkında -mezhebin usül ve prensiplerine uygun bir şekilde- değerlendirme ve tercihlerde bulunarak sonraki nesiller üzerinde farklı etkiler bırakan Tahâvî'nin hayatları, hocaları, talebeleri, eserleri, eserleri üzerine yapılan
v
çalışmaları, mezhebe katkıları, mezhep içindeki konumları tezin diğer bir bölümünü oluşturmaktadır.
Yine her iki müellifin muhtasarlarının belli başlı birtakım özellikleri sunularak hem bir ön tanıtım hem de zihinde formel bir çerçeve tasvir etme amacı güdülmektedir. Buna ilaveten bu muhtasarların beslendiği kaynaklar ve bu kaynaklarla irtibatını tashih amacıyla veri karşılaştırma yöntemi kullanılmıştır.
Bu tezde son olarak, her iki muhtasarın aile hukukuna giren nikah ve talak konularının muhtevasına inilerek mezhebe ait görüşleri ne şekilde aktardıkları, konuları nasıl işledikleri, mezhebin doktrinlerini kendi eserlerine ne şekilde yansıttıkları, mezkur konular ile ilgili değerlendirmelerde bulunurken kendi birikimleriyle ne tür bir katkıda bulundukları, konuları işleyiş şekillerinin yanı sıra konu sıralaması ile bab başlıklarını hangi tarz veya prensibe göre oluşturdukları karşılaştırmalı olarak sunulmakta ve ilim dünyasına katkılarına değinilmektedir.

Abstract:
In the formation of Islamic law (fiqh) schools, as well as imam of cult, the contribution of their favourite students to the accumulation of the cult can't be denied. It's admirable of them to record their's specially methods of revealing and comprehension and make them a source and to add new works to the Fiqh Literature by inspiring from this sources.
In this thesis, it is emphasized on the comparison and investigation of two works about "Füru-i Fıqh" in the Islamic Law field which is one of them is Muhtasar al-Muzanî which belongs to Muzanî from Shafi'i and the other is Muhtasar al-Tahâwî which belongs to Tahawî from Hanafî. It is firstly tried to give information about the political, socio-economic, science and cultural structure of the period of this two writes.
This work according to the contents is about the cult of Shâfi'î and Hanafî, so it is about the settled view and comprehension of the founder of the cult of Muzanî and Hanafi which plays a great role by leaving deep impacts on the Fakihs of the next period-appropriate to the method and principe of the cult- Tahâwî-i's lifes, teachers, students, works, studies on the works, their contributions to the cult, their position in the cult is the other part of the thesis which leaves great impacts on the next generations by making preferences and evaluations.
vii
It's aimed to express a formal outline in the mind and a promotion by offering the chief features of the abbreviation of the both writers. In addition, the method of comparison of data is used to allocate the connection with this sources which fed the abbreviation of the writers. In conclusion, it is tried to go to the contents of how both abbreviations convey the views of the cult concerning the subjects of marrige and divorce which belongs to the family law, how they run the subjects, which method they follow, how they reflect the doctrines of the cult to their works, what they contribute with their savings concerning of mentioned subjects, as well as the way of processing of subjects,to what method and principle they form the order of subjects and the title of chapters and what they contribute to the world of science is being offered in this thesis.