İntraoperatı̇f ı̇ntravenöz ketamı̇n ı̇nfüzyonunun sağ hepatektomı̇ uygulanan canlı karacı̇ğer verı̇cı̇lerı̇nı̇n postoperatı̇f depresı̇f duygudurumu üzerı̇ne etkı̇sı̇
Effect of intraoperative intravenous ketamine infusion on postoperative depressive emotion of living liver donors applied to right hepatectomy
Yazar: FATİH ŞAŞMAZ
Danışman: PROF. DR. MEHMET ALİ ERDOĞAN
İnönü Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Anesteziyoloji ve Reanimasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Anestezi ve Reanimasyon = Anesthesiology and Reanimation

Özet:
Amaç: Kadaeverik karaciğer, karaciğer nakli için bekleme listesine alınan hastalar
için önemli organ kaynağı olmuştur. Kadaverik karaciğer yetersizliği, organ bekleme
listesindeki artan ölüm oranlarına ve son zamanlarda canlı vericili karaciğer nakli dahil
olmak üzere transplantasyonda daha yenilikçi ve riskli yaklaşımların kullanılmasına yol
açtı.
Organ nakli süreci, doğası gereği stresli bir durumdur, ayrıca alıcılar ve vericiler
üzerinde olumsuz psikolojik etkiler yaratabilen birkaç aşamayı kapsamaktadır. Nakil
sürecinde de olduğu gibi, donörler üzerinde bağışın psikiyatrik komplikasyonları ve
psikolojik sonuçları hakkında çok fazla literatür bulunmamaktadır. Organ bağışından sonra
vericilerde en yaygın psikiyatrik bozuklukların depresyon ve anksiyete olduğu
bildirilmiştir. Vericilerde intihar gibi ciddi psikiyatrik komplikasyonlara dair artan kanıtlar
da vardır.
Postoperatif depresyon, hastanın iyileşmesini ve yaşam kalitesini ciddi şekilde
etkileyen perioperatif psikolojik bir komplikasyondur. Aşırı durumlarda, intihar
davranışına yol açabilir. Kalp dışı cerrahi hastalarının yaklaşık %24'ü ve kalp cerrahisi
hastalarının %47'si postoperatif olarak depresif semptomlar yaşamaktadır. Cerrahi
popülasyonda, ağrı, koroner arter baypas greftleme, aşırı obezite, bariatrik cerrahi ve
doğum sonrası hormon dalgalanmaları gibi perioperatif ve hasta faktörleri psikolojik
durumdaki değişikliklere katkıda bulunabilir. Postoperatif depresif semptomların varlığı,
artmış enfeksiyon riski ve bilişsel işlev bozukluğu ile ilişkilidir. Ameliyattan sonra depresif
semptomları ele almak, cerrahi hastaların bakımının önemli bir yönünü temsil eder, ancak
etkili stratejiler henüz belirlenmemiştir.
Çok sayıda randomize kontrollü çalışma, ketaminin antidepresan etkilerini
göstermiştir. Bu antidepresan etkiler için önerilen mekanizmalar arasında hipokampal
nörojenez artışı, glutamat salınımının yeniden dengelenmesi ve stres kaynaklı sinaptik
eksikliklerin tersine çevrilmesi yer alır. Bu veriler, ameliyat sonrası depresif semptomların önlenmesi ve hafifletilmesi için perioperatif ortamlarda rutin ketamin kullanımının olası
bir rolü olduğunu düşündürmektedir.
Güncel literatür eksikliği göz önüne alındığında, donörlerdeki psikiyatrik sonuçların
değerlendirilmesine odaklanmanın faydalı olacağını düşünerek bu çalışmayı canlı
karaciğer vericilerinde yapmayı planladık.
Birincil amacımız düşük doz ketamin infüzyonu uygulanmasının canlı karaciğer
vericilerinde depresyon düzeyine etkisini incelemektir. İkincil amacımız da canlı karaciğer
vericilerinde preoperatif ve postopertif depresyon görülme sıklığını araştırmaktır.
Materyal ve Metot: Sağ hepatektomi operasyonu yapılan, American Society of
Anesthesiologists (ASA) skoru I-II ve 18-65 yaş 90 karaciğer nakli vericisi çalışmamıza
alındı. Olgular rastgele iki gruba ayrıldı. İntraoperatif ketamin uygulanan olgular, ketamin
grubu ve serum fizyolojik uygulanan grup ise kontrol grubu olarak atandı.
Olgular operasyon odasına alındıktan sonra standart anestezi ( EKG, periferik oksijen
saturasyonu, kan basıncı) ve BİS (Bispektral İndex) monitörizasyonu yapıldı. Anestezi
indüksiyonu; propofol ve fentanil ile yapıldı ve kas gevşemesi için roküronyum uygulandı.
İdame desfloran ve hava karışımı ile sürdürüldü. BİS değeri 40-60 olacak şekilde desfloran
dozu 0,6 ve 1 minimum alveolar concentration (MAC) uygulandı.
Ketamin Grubuna; indüksiyondan sonra 0.5 mg/kg ketamin bolusu yapıldı ve
anestezi idamensinin başlamasıyla 0.25 mg/kg/saat ketamin infüzyonu başlandı.Kontrol
grubu için ise indüksiyondan sonra ve anestezi idamensinin başlamasıyla maskelenmiş bir
şekilde serum fizyolojik bolusu ve serum fizyolojik infüzyonu uyguladı. Cerrahi işlemin
bitmesiyle her iki gruba da uygulanan infüzyonlar sonlandırıldı. Olgular ekstübasyon
sonrası derlenmede 45 dk takip edildi.
Olguların depresyon duygu durumu Beck depresyon skalası ile değerlendirildi. Beck
deprasyon skalası preoperatif ve postoperatif 7. gün yapıldı.
Olguların cinsiyet, eğitim, çalışma, medeni ve akrabalık durumu ile depresyon
arasındaki korelasyon incelendi.
Bulgular: Gruplar arasında preoperatif ve postoperatif depresyon skorları açısından
istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık yoktu.
Ketamin grubunda; preoperatif depresyon skoruna göre postoperatif dönemde istatistiksel olarak anlamlı bir değişim görülmedi Kontrol grubunda; preoperatif depresyon skoruna göre postoperatif dönemde
görülen artış istatistiksel olarak anlamlıydı (p:0.031).
Kontrol grubunda kadınlarda hem preoperatif hem de postoperatif depresyon skoru
erkeklerden daha yüksekti. Kontrol grubunda çalışmayan kişilerin çalışan kişilere göre
depresyon skoru daha yüksekti. Eğitim durumu, medeni durum ve akrabalık durumunun
depresyonla ilişkisi görülmedi.
Sonuç: Canlı karaciğer vericilerinde intraoperatif süre ile sınırlı düşük doz ketamin
infüzyonunun postoperatif depresif ruh hali için geliştirilmiş skorlarda anlamlı bir fark
oluşturmadığını gördük. Ancak ketamin alan grupta, postoperatif depresyon skorunda
preoperatif dönemdekine göre anlamlı bir değişim görülmezken, Kontrol grubunda;
postoperatif depresyon skoru preoperatif döneme göre anlamlı olarak daha yüksekti.
Anahtar kelimeler : Ketamin , Depresyon , Canlı karaciğer vericileri

Abstract:
Aim: The cadaveric liver has become an important source of organs for patients on
the waiting list for liver transplantation. Cadeveric liver failure has led to increased death
rates on the organ waiting list and more recently the use of more innovative and risky
approaches to transplantation, including living donor liver transplantation.
The organ transplant process is inherently stressful and involves several stages that
can have negative psychological effects on recipients and donors. As with the transplant
process, there is not much literature on the psychiatric complications and psychological
consequences of donation on donors. Depression and anxiety were reported to be the most
common psychiatric disorders in donors after organ donation. There is also increasing
evidence of serious psychiatric complications, such as suicide, in donors.
Postoperative depression is a perioperative psychological complication that seriously
affects the patient's recovery and quality of life. In extreme cases, it can lead to suicidal
behavior. Approximately 24% of non-cardiac surgery patients and 47% of cardiac surgery
patients experience depressive symptoms postoperatively. In the surgical population,
perioperative and patient factors such as pain, coronary artery bypass grafting, extreme
obesity, bariatric surgery, and postpartum hormone fluctuations may contribute to changes
in psychological status. The presence of postoperative depressive symptoms is associated
with an increased risk of infection and cognitive dysfunction. Addressing depressive
symptoms after surgery represents an important aspect of the care of surgical patients, but
effective strategies have yet to be identified.
Numerous randomized controlled trials have demonstrated the antidepressant effects
of ketamine. Proposed mechanisms for these antidepressant effects include increased
hippocampal neurogenesis, rebalancing of glutamate release, and reversal of stress-induced
synaptic deficiencies. These data suggest a possible role for routine ketamine use in
perioperative settings for the prevention and relief of depressive symptoms after surgery.
Considering the lack of current literature, we planned to conduct this study in living liver donors, considering that it would be beneficial to focus on the evaluation of psychiatric
outcomes in donors.
Our primary aim was to examine the effect of low-dose ketamine infusion on the
level of depression in living liver donors. Our secondary aim is to investigate the incidence
of preoperative and postoperative depression in living liver donors.
Materials and Methods: American Society of Anesthesiologists (ASA) score I-II
and 90 liver transplant donors aged 18-65 years who underwent right hepatectomy were
included in our study. The cases were randomly divided into two groups. The cases in
which ketamine was administered intraoperatively, the ketamine group and the group in
which physiological saline was administered were assigned as the control group.
After the patients were taken to the operating room, standard anesthesia (ECG,
peripheral oxygen saturation, blood pressure) and BIS (Bispectral Index) monitoring were
performed. Anesthesia induction; with propofol and fentanyl, and rocuronium for muscle
relaxation. Maintenance was continued with a mixture of desflorane and air. Desfloran dose
of 0.6 and a minimum alveolar concentration (MAC) of 1 were applied so that the BIS
value was 40-60.
To the Ketamine Group; After induction, a bolus of 0.5 mg/kg ketamine was
administered and 0.25 mg/kg/hour ketamine infusion was initiated with the initiation of
anesthesia maintenance. For the control group, they administered a masked saline bolus
and saline infusion after induction and with the start of anesthesia maintenance. At the end
of the surgical procedure, the infusions administered to both groups were terminated. The
patient was followed up for 45 minutes in the recovery after extubation. Depression mood
of the cases was evaluated with Beck depression scale.
Beck depression scale was performed preoperatively and on the 7th postoperative
day.
The correlation between the gender, education, employment, marital and kinship
status of the cases and depression was examined.
Results:There was no statistically significant difference between the groups in terms
of preoperative and postoperative depression scores.
In the ketamine group; There was no statistically significant change in the
postoperative period according to the preoperative depression score. In the control group; The increase in the postoperative period according to the
preoperative depression score was statistically significant (p:0.031).
In the control group, both preoperative and postoperative depression scores were
higher in women than in men. In the control group, people who did not work had a higher
depression score than those who worked. Educational status, marital status, and kinship
status were not associated with depression.
Conclusion: We found that intraoperative time-limited low-dose ketamine infusion
in living liver donors did not make a significant difference in improved scores for
postoperative depressive mood. However, there was no significant change in the
postoperative depression score in the ketamine group compared to the preoperative period,
while in the control group; The postoperative depression score was significantly higher
than the preoperative period.
Keywords: Ketamine, Depression, Live liver donors