Kurbani hikâyesi üzerinde bir inceleme
An investigation on the Kurbani's story
Yazar: ASENA GÜLSÜM GÜNEŞ
Danışman: PROF. DR. ENSAR ASLAN
Ahi Evran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Aşık Kurbani = Lover Kurbani ; Aşık edebiyatı = Minstrel literature ; Aşıklar(Aşıklık geleneği) = Minstrel tradition ; Edebiyat = Literature ; Halk hikayeleri = Folk tales ; Türk edebiyatı = Turkish literature

Özet:
Halk hikâyeleri konu, şekil ve söyleyiş bakımından farklı bir türdür. 15.
yüzyıldan sonra destan söyleyen ozanlar, yerini halk hikâyesi anlatan âşıklara
bırakmıştır. Halk hikâyeleri destan geleneğinin konu ve şekil bakımından
değişikliklere uğramasıyla oluşmuştur ve Türklere özgü bir anlatım şekliyle
söylenmiştir.
Tezimizin inceleme konusunu oluşturan Kurbani Hikâyesi?nin musannifi
Kurbani, 15. ? 16. asırlar arasında yaşamış Azerbaycan?ın ünlü âşıklarındandır.
Döneminin diğer şâirleri içinden çıkarak Azerbaycan klasik âşık sanatının temelini
atan Kurbani, neredeyse bütün türlerde oldukça güzel örnekler vermiştir. Âşıklar için
zor bir tür olan divanîler de Azerbaycan?da ilk kez Kurbani tarafından
oluşturulmuştur.
Kurbani Hikâyesi?ni derleyen Âşık Lütfi ise 1930 ? 2002 yılları arasında
yaşamış Karslı bir âşıktır. Çocukluğundan itibaren şiir söylemeye, yazmaya başlayan
Lütfi Aydın?ın pek çok şiiri ?Kars Eli? ve ?İstanbul? dergilerinde yayınlanmıştır.
Âşık Lütfi yaklaşık olarak on beş hikâye bildiğini ve bunlardan bazılarının kendi
tasnifi olduğunu söylemiştir.
Çalışmamız beş bölümden oluşmaktadır. Âşık Kurbani ile Âşık Lutfi?nin
hayatları ve sanatlarına değinilen ?Giriş? kısmından sonra, birinci bölümde Kurbani
Hikâyesi?nin incelemesine yer verilmiştir. Hikâye öncelikle epizot sırasına göre
bölümlere ayrılmış, daha sonra problemleri açısından ele alınmıştır. Tespit edilen altı
epizot incelenerek, hikâyenin teşekkül tarihi ve hikâyedeki tarihî unsurlar, hikâyede
bulunan dinî unsurlar, masal unsurları ve hikâye kahramanları belirlenmiştir.
İkinci bölümde, halk hikâyelerinin yapı taşı olarak tanımlayabileceğimiz
?motif? kavramı üzerinde durulmuş ve Kurbani Hikâyesi dahilinde tespit edilen
motifler epizot sırasına göre incelemeye eklenmiştir.
Üçüncü bölüm Azerbaycan sözlü edebiyatı nazım biçimlerine göre
belirlenmiş şiirlerin incelendiği bölümdür. Hikâye içerisinde bulunan ve ezgili türkü
olarak söylenen şiirlerin ortaya çıktığı döneme ait bilgiler verdiği gözlemlenmiş ve
bu şiirler belirlenen altı epizot altında incelenmiştir. Dördüncü bölümde Kubani
Hikayesi?nin metnine yer verilmiştir. Beşinci bölümde ise sonuç ve kaynakça yer
almaktadır.


Anahtar Kelimeler: Kurbani, Kurbani Hikâyesi, Âşık Lütfi Aydın, halk
hikâyesi, motif.

Abstract:
Folk stories are a different genre in terms of subject, shape and saying. After 
the 15th century, saga saying poets are replaced with folk story telling singers. Folk 
stories were formed by the changing of saga tradition in terms of subject and shape, 
and were told in in a way particular to Turks. Kurbani, who is the classifier of our 
thesis topic Kurbani Story, is one of the reputable singers of Azerbaijan lived in 15th 
and 16th centuries. Among other poets of his period, Kurbani, who established the 
basis of Azerbaijan classical singing art, has given quite remarkable pieces in almost 
all genres. Divani, which is a difficult genre for singers were composed by Kurbani 
for the first time in Azerbaijan.
Ashiks Lütfi who compiled Kurbani Story, is a Kars born singer lived 
between 1930 - 2002. Many poems of Lütfi Aydın, who began telling and writing 
poems since his childhood, were published in "Kars Eli" and "?stanbul" magazines. 
Ashiks Lütfi declared that he knew approximately fifteen stories and some of them 
were classified by himself. Our study is composed of five chapters. Following the 
"Introduction" section where lives and arts of Ashiks Kurbani and Ashiks Lütfi are 
mentioned, examination of Kurbani Story is given in the first chapter. The story has 
been seperated in sections according to episode order and the has been evaluated in 
terms of its problems. Six specifed episodes have been examined; the occuring date 
of the story, historical elements in the story, religious, tale issues and story heroes 
were specifed.iv
In the second chapter, "motive" concept which we can define as the integral 
part of folk stories has been emphasized and the motives determined within Kurbani 
story were added to the evaluation according to episode order.
Third chapter is the section where the poems specifed according to 
Azerbaijan oral literature verse types are evaluated. It has been observed that the 
poems in the story which were told as musical ballads give information on their era; 
and these poems are evaluated under the six specifed episodes.
The fourth chapter consists of the text of Kurbani Story. The fifth chapter 
includes the conclusion and bibliography.


Keywords: Kurbani, Story of Kurbani, Lütfi Aydın, folk tale, motive