Türkçe edilgen tümcelerin sözdizimi
The syntax of Turkish passive sentences
Yazar: YUNUS SARAR
Danışman: PROF. DR. PAŞA YAVUZARSLAN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Yeni Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Cümle = Sentence ; Edilgen yapı = Passive construction ; Söz dizim = Syntax ; Türkçe = Turkish

Özet:
Bu çalışmada, Türkçe edilgen tümcelerin sözdizimsel özellikleri incelenmiştir.
İlk olarak genel alanyazında daha sonra Türkçe alanyazında edilgen tümce için sunulan
yaklaşımlar tartışılmış ve değerlendirilmiştir. Sunulan bu yaklaşımların kavramsal
açıdan güçlü olan özellikleri, bu tezde de kullanılmıştır. Bu çalışmada Türkçe edilgen
tümceler, üye yapısı ve özellik eşleme yaklaşımlarıyla çözümlenmiştir.
Kişili edilgen tümcelerin tek üye ve çift üyeyle biçimlenmesi tartışılmış ve bu
tümcelerin özne konumunda ne tür özellikli üyelerin bulunabileceği incelenmiştir.
Ayrıca, kişili edilgen tümcelerde seçimlik üye olarak bulunabilen "tarafından" öbeğinin
Türkçede üye mi eklenti mi olduğu tartışılmış ve bazı testler aracılığıyla bu öbeğin
eklentilerle aynı dağılımı paylaştığı sonucuna ulaşılmıştır.
Bu araştırmada, ayrıca kişisiz edilgen tümcelerdeki içsel üyelerin bu tümcelerin
öznesi olmadığı görülmüş, bundan dolayı da bu tümcelerin bir öznesinin olup olmadığı
tartışılmıştır. Bu tartışma sonucunda, kişisiz edilgen tümcelerin özne konumunda
üretilen, zaman başıyla özellik eşleme ilişkisine giren ve sesbilgisel içeriği olmayan
soyut dolgu adılının olduğuna ulaşılmıştır.
Anahtar Sözcükler: üye yapısı, özellik eşleme, kişili edilgen, kişisiz edilgen,
tarafından öbeği.

Abstract:
In this study, the syntactic properties of Turkish passive sentences have been
examined. First, the approaches presented for passive sentence in the general literature
and then in the Turkish literature have been discussed and evaluated. The conceptually
strong features of the presented approaches have also been used in this thesis. In this
study, Turkish passive sentences have been analyzed within the frame of argument
structure and feature-checking.
The formation of personal passive sentences with a single argument and a
double argument has been discussed and the question regarding the features that a
member has to have in order to be able to occupy the subject position of these sentences
has been examined. In addition, it has been discussed whether the by-phrase, which can
be found as an optional member in personal passive sentences, are arguments or
adjuncts in Turkish. The conclusion has been reached that those phrases share the same
distribution as adjuncts.
In this study, it has also been seen that the internal arguments of impersonal
passive sentences are not the subjects of these sentences, therefore it has been discussed
whether these sentences have a subject or not. As a result of this discussion, the
conclusion has been reached that there is an abstract expletive pro that is produced in
the subject position of the impersonal passive sentences and which enters into featurechecking relation with the head of Tense and has no phonological content.
Keywords: argument structure, feature checking, personal passive, impersonal
passive, by-phrase.