Antalya ilinde orman yangınlarının farklı parametrelerle ilişkisi
Relationship between forest fires and different parameters in Antalya province
Yazar: YASİN FURKAN ŞENLİK
Danışman: DOÇ. DR. ERKAN YILMAZ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı / Fiziki Coğrafya Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Orman yangınları = Forest fires ; Yüzey sıcaklığı = Surface temperature

Özet:
İklimin hızla değişmesi ve insan sayısının da hızla çoğalmasıyla birlikte orman yangını tehlikesi her geçen gün artmaya devam etmektedir. Bu çalışmada 2000-2022 yılları arasında, yangın sezonunda (haziran-ekim) Antalya ilinde meydana gelmiş orman yangınlarının zamansal ve mekânsal dağılışı ayrıca yangınların üzerinde etkisi olan doğal ve beşeri faktörler incelenmiştir. Çalışmada MODIS uydu verilerinden yararlanarak Antalya ilindeki yüzey sıcaklığının dağılış ve eğilimi ortaya konmuş ayrıca orman yangınları ile yüzey sıcaklıkları arasında nasıl bir ilişki olduğu irdelenmiştir. Çalışma sonucunda Antalya'da orman yangınları açısından en büyük tehlikenin insan faktörü olduğu ve yangınların %87'sinin insan kaynaklı olduğu görülmüştür. İlde yangınların en fazla görüldüğü sahalar yanma özelliği yüksek olan kızılçam ormanları ile yüksek nüfuslu ve turist sayısının da yüksek olduğu kıyıya yakın kesimler olmuştur. Ayrıca topografya ve hava şartlarının da orman yangınlarının meydana gelmesinde etkili olduğu görülmüştür. Antalya ilinde ortalama yüzey sıcaklığını yükselti, denizellik-karasallık ve arazi kullanımının etkilediği görülmüştür. Bey Dağları, Ak Dağlar ve Geyik Dağları gibi yüksek dağlık sahalar en düşük yüzey sıcaklıklarına sahipken, Antalya Tufaları ve Aksu Ovası ile dağlar arasında kalan depresyon sahaları en yüksek yüzey sıcaklıklarına sahiptirler. Antalya'da kabaca gündüzleri anlamlı sıcaklık azalışları, geceleri ise anlamlı sıcaklık artışları vardır. Özellikle şehir merkezi ve birçok ilçe merkezinde anlamlı sıcaklık artışları tespit edilmiştir. Orman yangınları ile yüzey sıcaklığı ilişkisi incelendiğinde bu ikili arasında doğrudan güçlü bir ilişki olmadığı görülmüştür. Lakin yangın çıkış noktalarında özellikle geceleri çok ciddi sıcaklık artışlarının olduğu belirlenmiştir. Bu nedenle özellikle geceleri yüzey sıcaklıklarının artması yanıcı maddelerin nem içeriğini düşürmekte ve yanmaya daha uygun hale getirmektedir. Ayrıca daha önce yanan sahalarda da sıcaklık artışlarının olduğu görülmüş ve orman yangınları ile yüzey sıcaklıklarının dolaylı olaraktan birbirlerini etkiledikleri anlaşılmıştır.

Abstract:
With the rapid change in climate and the rapid increase in the number of people, the danger of forest fires continues to increase day by day. In this study, the temporal and spatial distribution of forest fires that occurred in Antalya province during the fire season (June-October) between 2000 and 2022 and the natural and human factors affecting the fires were analyzed. In this study, the distribution and trend of surface temperature in Antalya province were revealed by utilizing MODIS satellite data, and the relationship between forest fires and surface temperatures was examined. As a result of the study, it was seen that the biggest danger in terms of forest fires in Antalya is the human factor and 87% of the fires are human-caused. The areas with the highest incidence of fires in the province were red pine forests with high burning characteristics and areas close to the coast with high population and high number of tourists. It has also been observed that topography and weather conditions are also effective in the occurrence of forest fires. It was observed that elevation, maritime-terrestriality and land use affect the average surface temperature in Antalya province. High mountainous areas such as the Bey Mountains, Ak Mountains and Geyik Mountains have the lowest surface temperatures, while the Antalya Tufas, Aksu Plain and the depression areas between the mountains have the highest surface temperatures. In Antalya, there are roughly significant temperature decreases during the day and significant temperature increases at night. Significant temperature increases were detected especially in the city center and many district centers. When the relationship between forest fires and surface temperature is analyzed, it is seen that there is not a strong direct relationship between these two. However, it has been determined that there are very serious temperature increases at the fire exit points, especially at night. For this reason, the increase in surface temperatures, especially at night, reduces the moisture content of combustible materials and makes them more suitable for combustion. It was also observed that there were temperature increases in 220 previously burned areas and it was understood that forest fires and surface temperatures indirectly affect each other.