Eleştirel okuma-yazma eğitiminin Türkçe öğretmeni adaylarının akademik başarılarına ve eleştirel okuma-yazma düzeylerine etkisi
The effect of critical reading- writing training on the academic achievement and the critical reading-writing levels of Turkish language prospective teacher
Yazar: AYŞEGÜL KARABAY
Danışman: DOÇ. DR. AHMET DOĞANAY
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aday öğretmenler = Candidate teachers ; Akademik başarı = Academic achievement ; Eleştirel okuma = Critcal reading ; Eleştirel yazma = Critical writing ; Okuma becerileri = Reading skills ; Okuma-yazma = Reading-writing ; Okuma-yazma öğretimi = Reading-writing instruction ; Türkçe dersi = Turkish lesson ; Türkçe öğretimi = Turkish teaching ; Yazma becerisi = Writing skills

Özet:
Bu çalışmada, eleştirel okuma-yazma eğitiminin Türkçe Öğretmenliği üçüncü sınıf ?Anlama Teknikleri I: Okuma Eğitimi? ve ?Anlatma Teknikleri II: Yazma Eğitimi? derslerinde öğretmen adaylarının okuduğunu anlama ve yazma akademik başarıları, eleştirel okuma ve yazma düzeyleri üzerinde etkisi olup olmadığı sınanmıştır.Araştırma, 2009-2010 Eğitim Öğretim Yılında, Adana ve Mersin İli sınırları içinde yer alan Çukurova ve Mersin Üniversitelerinde Türkçe Eğitimi Bölümünde üçüncü sınıfta okuyan 61 öğretmen adayı üzerinde yapılmıştır. Araştırma bir deney ve bir kontrol grubunda yürütülmüştür. Uygulama toplam 10 hafta sürmüştür. Deney grubunda eleştirel okuma ve yazma eğitimi programı uygulanmış, kontrol grubunda ise mevcut öğretim uygulanmıştır. Deney grubunda dersler araştırmacı tarafından, kontrol grubunda ise ilgili öğretim üyesi tarafından yürütülmüştür. Veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından geliştirilen ?Eleştirel Okuma Başarı Testi?, ?Yazma Başarı Testi? ?Okuduğunu Anlama Başarı Testi? ve ?Eleştirel Yazma Başarı Testi?? kullanılmıştır. ?Okuduğunu Anlama Başarı Testi?, ?Eleştirel Okuma Testi?, ?Yazma Başarı Testi? ve ?Eleştirel Yazma Başarı Testi? deney ve kontrol gruplarında öntest-sontest olarak uygulanmıştır. Deney grubundaki öğretmen adaylarının okuduğu metini anlama düzeylerini belirlemek için işlem öncesinde ve sonrasında verilen metinlerle ilgi ne anladıklarını yazmaları istenmiştir. Ayrıca öğretmen adaylarının okuma yazma alışkanlıkları ile ilgili bilgi edinmek ve uygulanan program hakkında görüşlerini belirlemek için program öncesinde ve sonrasında yarı yapılandırılmış görüşme formları da kullanılmıştır.Araştırmada nicel veriler üzerinde kovaryans analizi yapılmış, analizlerde anlamlılık düzeyi p<.05 olarak alınmıştır. Nitel verilerin analizinde ise içerik analiz kullanılmıştır.Araştırmada, okuduğunu anlama başarı testinden elde edilen öntest puanları kontrol altına alındığında sontest puan ortalamaları açısından deney grubu ile kontrol grubu arasında deney grubu lehine anlamlı bir fark bulunmuştur. Yazma başarı testinden elde edilen öntest toplam puanları kontrol altına alındığında sontest toplam puan ortalamaları açısından deney grubu ile kontrol grubu arasında deney grubu lehine anlamlı bir fark ortaya çıkmıştır. Eleştirel okuma başarı testi öntest puanları kontrol altına alındığında sontest puan ortalamaları açısından deney grubu ile kontrol grubu arasında deney grubu lehine anlamlı bir fark bulunmuştur. Eleştirel yazma başarı testinden elde edilen öntest toplam puanları kontrol altına alındığında sontest toplam puan ortalamaları açısından deney grubu ile kontrol grubu arasında deney grubu lehine anlamlı bir fark ortaya çıkmıştır.Okuma metninden elde edilen bulgulara bakıldığında program öncesi deney grubundaki öğretmen adaylarının çoğunluğu (27/31) okuduğu metindeki derin anlamı yakalayamadığı ve metindeki mesajı yanlış anladığı, program sonrasında ise öğretmen adaylarının çoğunluğunun (28/31) okuduğu metindeki derin anlamı yakaladığı ve metindeki mesajı doğru anladığı görülmüştür.Görüşme yapılan öğretmen adayları eleştirel okuma ve yazma eğitimi programından önce okuma öncesinde ön inceleme; okuma sırasında işaretleme ve not yazma; okuma sonrasında ise inceleme ve değerlendirme stratejilerini kullandıklarını belirtirken program sonrasında, okuma öncesinde ön inceleme ve sınıflama; okuma sırasında işaretleme ve not yazma, anlama için soru sorma, anlamayı kontrol etme ve değerlendirme; okuma sonrasında ise özetleme- açıklama, değerlendirme ve başka kaynaklarla karşılaştırma stratejilerini kullandıklarını belirtmiştir. Öğretmen adayları eleştirel okurken ise ön inceleme, metin çatısını oluşturma, anlamayı kontrol etme ve değerlendirme stratejilerini kullandıklarını ifade etmiştir. Eleştirel okuma ve yazma eğitimi programından önce görüşme yapılan öğretmen adayları metin yazma sürecinde araştırma yaparak hazırlandığını, bölümleri zihninde planladığını, okuduğu metinleri kendi ifadeleriyle yazıya aktardığını, kendisi okuyarak veya arkadaşlarına okutarak metni gözden geçirdiğini belirtmiştir. Eleştirel okuma ve yazma eğitimi programından sonra görüşme yapılan öğretmen adaylarının tamamına yakını (9/10) metin yazma sürecinde yazma türüne göre ön araştırma yaparak, kaynak taradıklarını, bu verileri ve önbilgilerini göz önüne alıp, içeriğin sınırlarını oluşturup bilgileri düzenlediklerini ve bilginin içsel sunumunu planladıklarını, taslak hazırladıklarını ifade etmiştir. Yazıya aktarırken öğretmen adaylarının çoğunluğu metnin tutarlılığını ve bütünlüğünü göz önüne aldığını ve etkili bir anlatımla yazdığını belirtmiştir. Öğretmen adaylarının çoğunluğu taslağı gözden geçirip düzenlediklerini, metnin içeriğini, bütünlüğünü ve netliğini değerlendirip gerekli düzeltmeleri yaptıklarını belirtmiştir. Görüşme yapılan öğretmen adaylarının tamamına yakını eleştirel yazarken farklı bakış açılarından güvenilir ve geçerli kaynaklardan araştırma yaptığını; topladıkları verileri analiz edip, önbilgileriyle değerlendirerek bir yargıya vardıklarını; bu ulaştıkları yagılarını, gerekçelerini sunarak ve örnekler vererek açıkladıklarını, genellemesine karşıt olan ve olmayan düşünceleri ifade ederek yazıya aktardıklarını; hazırladıkları taslağı içerik yönünden ve metnin bütünlüğünü göz önüne alarak değerlendirdiklerini belirtmiştir. Ayrıca görüşme yapılan öğretmen adayları uygulanan programı kazanımlara ulaşma ve günlük hayatta nasıl kullanılacağını göstermesi açısından verimli bulduklarını ve günlük hayatlarına aktarabildiklerinden kullanışlı bulduklarını ifade etmiştir.

Abstract:
In this study, the effect of critical reading-writing training on the academic achievement of reading comprehension and writing, and the critical reading-writing levels of the prospective teacher in the ?Comprehension Techniques I: Reading Instruction? and ?Presentation Techniques I: Writing Instruction? courses in the third-grade was tested.This research was conducted with 61 third-grade prospective teacher studying at the Department of Turkish Language Teaching at Mersin University, which is in Mersin and at Çukurova University, which is in Adana. The research was performed in an experimental group and in a control group. The implementation process lasted for ten weeks. Critical reading-writing training program was applied in the experimental group and traditional method was followed in the control group. The classes in the experimental group were given by the researcher and the classes in the control group were given by the respective academician. As the data collection tools, ?Critical Reading Achievement Test?, ?Writing Achievement Test?, ?Reading Comprehension Achievement Test?, ?Critical Writing Achievement Test? which were designed by the researcher, herself were used in the research. ?Reading Comprehension Achievement Test?, ?Critical Reading Achievement Test?, ?Writing Achievement Test? and ?Critical Writing Achievement Test? were used as a pre-test and a post-test in the experimental and control groups. The prospective teacher in the experimental group were asked to write about what they understood from the given text before and after the process so as to find out their comprehension levels. Besides, semi-structured interview forms were also used to obtain information about their reading and writing habits and to determine their thoughts about the implementation before and after the program.In the research, the quantitative data was analyzed through co-variance analysis and the significance level was considered as p<.05 in the analysis. The qualitative data was analyzed by content analysis.A significant difference in favour of the experimental group was found between the experimental group and control group in terms of mean scores of post-test when the pre-test scores received from the reading comprehension achievement test were taken under control. A significant difference in favour of the experimental group was found between the experimental group and control group in terms of mean scores of post-test when the total pre-test scores taken from the writing achievement test were taken under control. Next, a significant difference in favour of the experimental group was found between the experimental group and control group in terms of mean scores of post-test when the pre-test scores received from the critical reading achievement test were taken under control. Finally, a significant difference in favour of the experimental group was found between the experimental group and control group in terms of mean scores of post-test when the pre-test scores taken from the critical writing achievement test were taken under control.When the findings obtained from the reading text were considered, it was seen that the majority of the prospective teacher (27/31) in the experimental group before the training were not able to catch the deep meaning and misunderstood the message in the text. However, the majority of the teacher candidates (28/31) in the experimental group after the training was able to catch the deep meaning and understood the message in the text correctly.The teacher candidates who were interviewed stated that before the implementation of this program, they used previewing strategy before reading; marking and annotating strategies while reading and analyzing and evaluating strategies after reading. On the other hand, they expressed that after the implementation of this program, they used previewing and organizing strategies before reading, marking, annotating, and asking for comprehending, checking the comprehension and evaluating strategies while reading and analyzing, evaluating, summarizing-explaining, evaluating and comparing with other resources strategies after reading. The teacher candidates added that they used previewing, establishing context, checking the comprehension and evaluation strategies while they were reading critically. The teacher candidates who were interviewed before the implementation of critical reading-writing instruction program said that they made preparations through research, planned the sections in their minds, wrote the texts that they had read with their own expressions and reviewed the text by reading on their own or having a friend read it during the writing the text process. Nearly all of the prospective teacher (9/10) who were interviewed after the implementation of critical reading-writing instruction program told that they reviewed resources by doing preliminary investigation, organized the information by forming the limits of the content after considering these data and foreknowledge, planned the internal presentation of the knowledge and prepared a draft during the writing the text process. Most of the teacher candidates expressed that they considered the consistency and the integrity of the text and they wrote the text with an effective expression while writing the text. Considerable majority of the teacher candidates pointed out that they arranged the draft after looking through it and they made the necessary corrections after evaluating the content, integrity and clearness of the text. Almost all of the teacher candidates being interviewed stated that while writing critically, they did research from the reliable and valid resources of different perspectives; they reached to a judgment by analyzing the data they obtained and evaluating them with their foreknowledge; they explained their judgement by presenting the reasons and examples; they wrote the opinions for and against generalization and they evaluated the draft they prepared by considering the content and integrity of the text. Furthermore, the teacher candidates who were interviewed told that they found the implemented program effective with regards to meet the goals and useful since they could transfer it into their daily lives.