Amerikan sinemasında anti-kahraman arketipinin rolü ve yeni temsil biçimleri
The role of the anti-hero archetype and new representations in American cinema
Yazar: ECE EROL
Danışman: PROF. DR. MEHMET TOPLU
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Radyo-Televizyon = Radio and Television
Dizin: Amerikan sineması = American cinema ; Analitik psikoloji = Analytical psychology ; Anti kahraman = Antiheroes ; Arketip = Archetype ; Jung, Carl Gustav = Jung, Carl Gustav ; Psikanaliz = Psychoanalysis ; Sinema = Cinema

Özet:
Bu çalışma, geleneksel dünya mantığından kopuşu ve yeniliği onaylayan modernitenin bir sonucu olarak ortaya çıkan anti-kahraman arketipini, Amerikan sineması üzerinden incelemektedir. Tüm dünyayı etkisi altına alan ve Amerikan toplumunda köklü dönüşümlere yol açan siyasal, ekonomik ve kültürel kırılma noktaları çalışmanın merkezine alınarak, anti-kahraman arketipinin tarihsel gelişimi, bu süreçte kendini Amerikan toplumuna ne derece adapte edebildiği ve temsil biçimininde ne tür dönüşümler yaşadığı bu çalışmanın temel amacını oluşturmaktadır. Bu doğrultuda çalışmada, Amerikan sinemasında yer alan The Public Enemy (Wellman, 1931), Citizen Kane (Welles, 1941), Rebel Without a Cause (Ray, 1955), Bonnie And Clyde (Penn, 1967), Taxi Driver (Scorsese, 1976), Fight Club (Fincher, 1999), American Psycho (Harron, 2000) ve Nightcrawler (Gilroy, 2014) filmlerindeki anti-kahraman arketipleri, hem bireysel hem de toplumsal bağlamda psikanalitik bir zemine oturtularak üretildikleri dönemsel yapı çerçevesinde analiz edilmiştir. Anti-kahraman arketipinin ana hatlarının ortaya konulmasında psikanalizden faydalanılmış ve bu arketipin kamusal alan içerisinde nasıl özneleştiği sosyolojik çözümleme ile ortaya konulmaya çalışılmıştır. Çözümlemeler sonucunda, anti-kahraman arketipinin üretildiği dönem ile doğrudan ilintili bir biçimde tasvir edildiği ve günbegün kapitalist düzenin bireyler üzerinde yarattığı hasarların eklemlenerek anti-kahraman üzerinde varoluş bunalımını tetiklediği gözlemlenmiştir. Bunun yanı sıra anti-kahramanın Amerikan toplumunda sistemin içinden sistemi eleştiren bir aracı olarak konumlandırıldığı saptanmıştır. Anti-kahraman arketipi, geçmişten günümüze dek temsil biçimlerinde her ne kadar kimi ortak özelliklere sahip olsa dahi, üretildiği her dönemde farklı dinamikler karşısında kendi ahlaki anlayışını, toplumla ve birey olma çabası ile mücadelesindeki yöntemini değiştirmiştir. Bu nedenle verilen örnekler üzerinden bu arketipin çok yönlü yapısı ve Amerikan sinemasındaki yolculuğu multidisipliner bir yaklaşımla sunulmaya çalışılmıştır.

Abstract:
This study examines the anti-hero archetype, which emerged as a result of the break with the traditional world logic and the modernity that approves innovation, through American cinema. The historical development of the anti-hero archetype, the extent to which it adapted itself to the American society in this process and what kind of transformations it experienced in the form of representation, by taking the political, economic and cultural breaking points that affected the whole world and causing radical transformations in American society, are the main purpose of this study. forms. In this direction, in this study, The Public Enemy (Wellman, 1931), Citizen Kane (Welles, 1941), Rebel Without a Cause (Ray, 1955), Bonnie And Clyde (Penn, 1967), Taxi Driver (Scorsese, 1976) ), Fight Club (Fincher, 1999), American Psycho (Harron, 2000) and Nightcrawler (Gilroy, 2014) were analyzed within the framework of the periodical structure in which they were produced by being placed on a psychoanalytic basis both individually and socially. Psychoanalysis was used to reveal the main lines of the anti-hero archetype and it was tried to be revealed by sociological analysis how this archetype became subject in the public sphere. As a result of the analyzes, it has been observed that the anti-hero archetype is depicted in direct relation with the period in which it was produced, and that the damage caused by the capitalist order on individuals day by day is articulated and triggers the existential crisis on the anti-hero. In addition, it has been determined that the anti-hero is positioned as a tool that criticizes the system from within the system in American society. Although the anti-hero archetype has some common features in the forms of representation from the past to the present, it has changed its moral understanding in the face of different dynamics in every period of its production, its method in its struggle with the society and the effort to be an individual. For this reason, through the examples given, the versatile structure of this archetype and its journey in American cinema have been tried to be presented with a multidisciplinary approach.