Belgesel fotoğrafın propagandacı tavrı: Afsad Fotoğraf Dergisi'ndeki işçi fotoğraflarının incelenmesi (1978-1979)
The propagandist manner of documentary photograph: analysis of worker photos in Afsad Photograph Magazine (1978-1979)
Yazar: GÜLBİN ÖZDAMAR
Danışman: PROF.DR. UĞUR DEMİRAY
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Basın ve Yayın Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2005
Konu: Gazetecilik = Journalism ; Güzel Sanatlar = Fine Arts ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences

Özet:
iiYÜKSEK L SANS TEZ ÖZÜBELGESEL FOTOĞRAFIN PROPAGANDACI TAVRI: AFSAD FOTOĞRAFDERG S 'NDEK ŞÇ FOTOĞRAFLARININ NCELENMES (1978- 1979)Gülbin ÖZDAMARBasın ve Yayın Anabilim DalıAnadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eylül 2005Danışman: Prof. Dr. Uğur DemirayBu çalışma, Türkiye'de gerek sosyal gerek siyasi ve ekonomik köklüdeğişimlerin yaşandığı 1970'li yıllarda faaliyet göstermiş AFSAD'ın (Ankara FotoğrafSanatçıları Derneği), 1978 yılında çıkardığı Fotoğraf Dergisi'nin incelenmesinikapsamaktadır. Türkiye'nin içinde bulunduğu çatışma ortamında resmi ideolojiyemuhalif olan bu dergi, şçi haklarına, sosyalizm umuduna, 1 Mayıs övgülerine veişlenen cinayetlere yer vermiştir. Bu çalışma ile Fotoğraf Dergisi'nin, salt fotoğraf ileilgili teknik ve kuramsal yazıları değil, taraf tutan ve politik propaganda niteliğindekisloganları ve ideolojik sembolleri de kullandığı ve fotoğraf dergisinin 1978-1980 yıllarıarasında politik propaganda yapmış bir karşı propagandist olduğu ortaya konulmayaçalışılmıştır.Birinci bölümde propaganda konusu işlenmiştir. Propagandalar, yapıldıklarıülkelerin egemen siyasal, ekonomik, felsefi ideolojileriyle mevcut ekonomik veteknolojik güç seviyelerine göre değişiklik göstermektedir. Her hedef kitleye yönelikfarklı propaganda türü ve tekniği uygulanmaktadır. Kitle iletişim araçları ve sanatpropaganda için vazgeçilmez araçlardır. Propaganda aracı olarak kullanılan fotoğraf iseikinci bölümün konusudur. Görüntü üzerinden biçimlenen simge ve semboller,gerçekliği pekiştirmesi ve inandırıcılığı arttırması nedeniyle propaganda tarihindeoldukça sık kullanılmıştır. Simgelerle yaratılan görsel kültür gerek politik gereksosyolojik ortamlarda, fotoğraf aracılığıyla hem toplumun devamını sağlarken hem detoplum eleştiri ve direnişinin göstergelerini oluşturur. Böylelikle fotoğraflar, hem tarihibir belge hem de sistemli bir propaganda aracı olabilmektedirler.Üçüncü bölümde ise 1970'li yılların siyasi, ekonomik ve sosyal yapılanmasınadeğinerek, dönemin fotoğrafı incelenmeye çalışılmıştır. AFSAD'ın kuruluşu, siyasalvizyonu, fotoğrafa bakışı ve Fotoğraf dergisinin oluşumuna yer verilmiştir. lk kezKasım 1978 yılında yayınlanan, ekonomik zorluklar ve baskılar nedeniyle Kasım1979'a kadar çıkan dergide yer alan işçi fotoğrafları değerlendirilmiştir. şçi fotoğraflarısol ideolojinin yayılmasında, işçi örgütlenmelerinde ve bilinçlendirilmelerindekullanılmıştır. Miting fotoğraflarından, çalışan işçi fotoğraflarına kadar tüm işçifotoğraflarında, ikonlar, mitler ve yananlam örgüleri aracılığıyla ideolojik iletileroluşturulmuş, izleyici kitlesine sunulmuştur. Bu fotoğraflar metinlerle desteklenmiş, solmerkezli, işçiden yana ideolojik tavır propagandacı bir üslupla ortaya konulmuştur.

Abstract:
iiiABSTRACTThis study draws on a research of the Journal of Photography edited by AFSAD(The Association of Ankara Photographers) in 1978. AFSAD as a leftist journal had anoppositional during the 1970s in which Turkey had experienced significant social andeconomic developments. The Journal, which had opposed to the official ideology, hadconcentrated on the worker rights, the aim of socialism, praise of 1st May and terroristmurders. This study tries to prove that the Journal of Photography contains not onlytechnical and theoretical articles but also political and idelogical symbols. This studyalso tries to show that the Journal was an anti-propogandist by using the methods ofleftist propoganda between 1978 and 1980.The Propaganda is explained in the first chapter. According to the political,economic, philosophical and technological conditions of the countries, the type ofpropaganda changes. The Mass Communication means and the art are vital instrumentsin the making of propaganda. The photography as an instrument for propaganda is thetopic of the second chapter. The symbols depending upon visual materials have beenemployed generally in the history of propaganda to strengthen reality and plausibilty.The visual culture creating by the symbols in both political and sociological conditions,provides not only the continuity of society but also sociolgical criticism and resistance.For this reason, photographs are both a historical document and the instrument of asystematic propaganda.In the third chapter, the photography of the period was evoluated to find out howcritical the conditions under which Turkey went through in the 1970s. The foundationof AFSAD, its political vision and approach towards photography and the foundation ofthe Journal of Photography have been explained. The journal was published firstly in1978 and continued to be published till Nowember of 1979. The journal stoppedpublishing due to political and economic reasons. The worker photos were evaluated inthe research. The worker photos were used in the diffusion of the left ideology,organization of workers and increasing their awareness. In all worker photos includingthe meeting photos, ideological messages were created and transmitted to the audienceusing icons, myths and connotative textures. These photos were supported by texts anda left-centered and labor-supporter ideological attitude was displayed in a propagandistmanner.