Yazılı basın haberlerinde engelli bireylerin temsili
Representation of persons with disabilities in print media
Yazar: YERSU DENİZ
Danışman: PROF. DR. GÜLCAN SEÇKİN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Gazetecilik = Journalism ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Basın dili = Press language ; Engelli kişiler = Disabled persons ; Gazeteler = Newspapers ; Haberler = News ; Sanal gazeteler = Online newspapers ; Söylem = Discourse ; Yazılı basın = Written press ; İnternet = Internet

Özet:
İnsan olma halinin bir parçası olan engelli birey olma durumu, insanlık tarihinin en eski
olgularından birisidir. Toplumsal kültürde engelliye bakış, devletin engelliye yaklaşımı ve
tüm bunların yanında medyanın yaklaşımı engelliyi algılayışımızda önemli ve araştırılması
gereken bir durumdur. Bu çalışmada, medyanın engellilerle ilgili olay ve olgularda haber
değeri gördüğü durumlar üzerinden, engellileri temsil ediş biçimleri, engellilere ilişkin
hangi pratik ve söylemlerin haberde yer aldığı saptanmış, medyanın engellilere ilişkin
haber değeri olarak belirlediği birimlerin neler olduğu araştırılmıştır. Yapılan literatür
taraması sonucunda, medya ve engelliler konusunu içeren çalışmaların yeterli düzeyde
olmadığı da görüşmüştür. Özel gereksinime sahip engelli bireylerin olduğu haberler;
Milliyet, Hürriyet, Sabah, Habertürk, Evrensel ve Aydınlık gazeteleri internet
sayfalarından incelenmiş ve 11 başlık üzerinde durulmuştur. Engellilerle ilgili; başarı,
askerlik, evlilik, eğitim, sağlık, devletin sağladığı destekler ve aile desteği haber değeri
taşıyan başlıklar olarak öne çıkmaktadır. Özel gereksinime sahip bireylerin hangi durum,
söylem, koşul ya da pratikleriyle haberlerde nasıl temsil edildiği Teun van Dijk'in eleştirel
söylem çözümlemesi yaklaşımı referans alınarak incelenmiştir. İncelenen haberlerin özel
gereksinime sahip bireyleri görece özerk özne konumundan çıkardığı, bir tür etkin edilgen
öteki konumuna koyduğu, duygulara seslenen ve pratiklere ilişkin mucizevi durumlar
önermesi taşıyan bir söylemin var olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Genel olarak toplumun,
devletin, sivil toplum örgütlerinin engellilere yaklaşımının yanında medyanın yaklaşımının
başlı başına önemli olduğunu ortaya koyan bir çalışma gerçekleştirilmiştir.

Abstract:
Being a disabled person, which is a part of being a human being, is one of the oldest facts
in human history. In social culture, the perspective of the disabled, the state's approach to
the disabled, as well as the approach of the media is an important and must be investigated
in our perception of the disabled. In this study, it has been determined through the
situations that the media sees news value in incidents and cases related to the disabled, the
way they represent the disabled, what practices and discourses about the disabled are in the
news, and the units that the media designates as the news value of the disabled. As a result
of the literature review, it was also discussed that studies involving the media and the
disabled are not sufficient. News with disabled people with special needs; Milliyet,
Hürriyet, Sabah, Habertürk, Evrensel and Aydınlık newspapers were examined on the
internet pages and 11 topics were emphasized. About the disabled; success, military
service, marriage, education, health, government support and family support are among the
newsworthy headlines. The situation, discourse, condition or practice of individuals with
special needs and how they are represented in the news are examined with reference to
Teun van Dijk's critical discourse analysis approach. It has been concluded that there is a
discourse in which the news examined put individuals with special needs from a relatively
autonomous subject position, put them in a kind of active passive other position, address
emotions and suggest miraculous situations. In general, a study has been carried out that
demonstrates that the approach of the media is important in addition to the approach of the
society, the state, non-governmental organizations to the disabled.