Adölesanlarda sağlık okuryazarlığı ve beslenme okuryazarlığı arasındaki ilişki ve bunların diyet kalitesine etkisi
The relationship between health literacy and nutritional literacy in adolescents and their effect on diet quality
Yazar: MÜNİRE KIRŞAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BURCU ATEŞ ÖZCAN
İstanbul Okan Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Beslenme okuryazarlığı = Nutrition literacy ; Diyet = Diet ; Ergenler = Adolescents ; Gıda kalitesi = Food quality ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy

Özet:
Bu çalışma adölesanların sağlık okuryazarlığı ve beslenme okuryazarlığı
düzeylerinin belirlenmesi, aralarındaki ilişkinin değerlendirilmesi ve bunların diyet
kalitesine etkilerinin incelenmesi amacıyla yapılmıştır.
Çalışma İstanbul ili Özel Çınar Lise'sinde 2020-2021 güz döneminde eğitimöğrenim gören 15-19 yaşları arasında 228 adölesan ile yürütülmüştür. Katılımcılara anket
formu, sağlık okuryazarlığı ölçeği (SOY-32), beslenme okuryazarlığı ölçeği (ABOÖ) ve
Akdeniz diyeti kalite indeksi (KIDMED) uygulanmıştır.
Katılımcıların %69,3'ü kız, %30,7'si erkektir. Katılımcıların ortalama SOY-32 puanı
15,24±10,25 puan (yetersiz düzey), ortalama ABOÖ puanı 60,88±18,53 puan (orta düzey),
ortalama KIDMED puanı 6,6±2,17 puandır (orta diyet kalitesi, diyette iyileştirme gerekli).
Sağlık okuryazarlığı ile beslenme okuryazarlığı arasında zayıf derecede pozitif yönlü
anlamlı (p=<0,001), diyet kalitesi ile negatif yönlü anlamsız (p>0,05), beslenme
okuryazarlığı ile diyet kalitesi arasında ise pozitif yönlü anlamsız (p=0,073) ilişkiler
saptanmıştır. Diyet kalitesi için toplam öğün sayısı, düzenli olarak fiziksel aktivite yapma
durumu, sağlık okuryazarlığı ve beslenme okuryazarlığı bir arada değerlendirildiğinde
beslenme okuryazarlığı puanının 1 birim artması ile diyet kalitesi puanı 0,018 birim, öğün
sayısının 1 öğün artması ile 0,369 birim, düzenli olarak fiziksel aktivite yapma durumu ile
0,713 puan artış (p<0,05), sağlık okuryazarlığı puanının 1 birim artması ile diyet kalitesi
puanı 0,012 puan azalma saptanmıştır.Bu çalışmada adölesanların sağlık okuryazarlığı,
beslenme okuryazarlığı ve beslenme diyet kalitesi düzeyleri ve etkileri beklenenin
altındadır. Bunun sebebi doğru bilgi kaynaklarına ulaşamamaları veya bilgiyi hayata
geçirememeleri olabileceğinden, beslenme, sağlık ve diyet bilgilerini daha sağlıklı yollarla
ulaştırılmalı, bunlarla ilgili eğitimler verilmelidir.
Anahtar Kelimeler: Sağlık okuryazarlığı, Beslenme okuryazarlığı, Diyet kalitesi, Adölesan

Abstract:
This study was conducted to determine the health literacy and nutritional literacy
levels of adolescents, to evaluate the relationship between them and to examine their effects
on diet quality.
The study was conducted with 228 adolescents between the ages of 15-19 who were
studying in Istanbul Private Çınar High School in the fall term of 2020-2021. Questionnaire
form, health literacy scale (SOY-32), nutritional literacy scale (ABOÖ) and Mediterranean
diet quality index (KIDMED) were applied to the participants.
69.3% of the participants are girls (158 people) and 30.7% (70 people) are male.
Participants' average SOY-32 score is 15.24 ± 10.25 points (insufficient level), average ABOÖ
score is 60.88 ± 18.53 points (medium category), and average KIDMED score is 6.6 ± 2.17
points (moderate diet quality, improvement in diet is necessary). A weakly positive and
significant relationship (p = <0.001) was found between health literacy and nutritional
literacy. Significant negative (p> 0.05) correlations were found between health literacy and
diet quality, and insignificant positive (p = 0.073) relationships between nutritional literacy
and diet quality. When the total number of meals, regular physical activity, health literacy and
nutritional literacy are evaluated together with an increase in nutritional literacy score by 1
unit, the diet quality score increased by 0.018 unit, the number of meals increased by 1 meal
increased by 0.369, and with regular physical activity increased by 0.713 points, with a 1-unit
increase in health literacy score, diet quality score decreased by 0.012 points (p <0.05). In this
study, adolescents' health literacy, nutritional literacy and nutritional diet quality levels and
effects are below expected. The reason for this may be that they cannot access the right
sources of information or they cannot bring the information to life. For this reason, nutrition,
health and diet information should be conveyed correctly and trainings should be given about
them.
Keywords: Health literacy, Nutritional literacy, Diet quality, Adolescent