Hidroelektrik santrallerinin dışsallık çerçevesinde analizi: Akocak Hidroelektrik Santrali örneği
Externality analysis of hydroelectric power plants: The case of Akocak Hydroelectric Power Plant
Yazar: ZEYNEP KUMUŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ VİLDAN YAVUZ AKINCI
Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Dünya, enerjiye ulaşabilmek için çevre ve insan sağlığına zarar veren kaynaklardan uzaklaşmaya başlayarak yenilenebilir enerji kaynaklarına yönelmektedir. Enerjiye olan yoğun talebi karşılamak için başvurulan çevre ve insan dostu bu kaynaklardan biri de suyun gücünü kullanan hidroelektrik santral (HES) projeleridir. Son yıllarda artan HES sayısıyla birlikte bu projelerin oluşturduğu negatif dışsallıklar tartışma konusu oluşturmaktadır. 
Bu çalışmada Akocak HES örneği üzerinden HES'lerin negatif ve pozitif dışsal etkilerini ortaya koymak amaçlanmaktadır. İlk olarak dışsallık ve enerji kavramları açıklanmaktadır. Ayrıca Türkiye'nin enerji üretiminde HES yatırımlarının yeri ve önemi, çeşitli yerli ve uluslararası kuruluşların raporlarıyla incelenerek etkileri paylaşılmaktadır. İkinci bölümde ise Trabzon ilinin yerüstü ve yeraltı özellikleri ile hidroelektrik potansiyeli aktarılmaktadır. Çalışmanın üçüncü bölümünde anket maddeleri arasındaki iç tutarlılık ve uyumun tespiti için açımlayıcı faktör analizi ve Cronbach Alpha testi yapılmaktadır. Ardından Kolmogorov-Smirnov testi uygulanarak verilerin normal dağılımının tespiti yapılıp anket grupları ile HES'e yönelik tutumlar arasındaki anlamlılık düzeylerinin saptanması için bağımsız örneklem t testi ve varyans analizi uygulanmaktadır. Gruplar arası anlamlı farklılık bulunan yerlerde Sidak post-hoc testi kullanılarak farklılığın kaynağı tespit edilmektedir. 
Elde edilen bulgular neticesinde Akocak HES'e yönelik anketten elde edilen veriler kullanılarak yapılan analizler, yöre halkının HES'e karşı tutumunun orta seviyede olduğunu ve yaklaşık %52,4'lük bir kesimin HES projelerini desteklediğini ortaya koymaktadır.

Abstract:
The world has been inclined towards renewable energy sources to avoid harming the environment and human health while acquiring energy. One of these environmentally safe and human-friendly energy sources is hydroelectric power plant (HPP) projects, which use the power of water to meet the intense demand for energy. With the increasing number of HPPs in recent years, the negative externalities created by these projects are the subject of discussion.
The aim of this study is to reveal the negative and positive external effects of HPPs through the example of Akocak HPP. First, the concepts of externality and energy are explained. Also, various domestic and international organizations reports are used to share the observed effects of the status and importance of HPP investments in Turkey's energy production. In the second part, Trabzon Province's aboveground and underground characteristics and its hydroelectric potential are presented. In the third part of the study, exploratory factor analysis and the Cronbach Alpha test are performed to determine the internal consistency and compatibility between the questionnaire items. Subsequently, the Kolmogorov-Smirnov test is conducted to assess the normal distribution of data, followed by independent samples t-test and analysis of variance (ANOVA) to determine the significance levels of attitudes towards HPP among different survey groups. Where there is a significant difference between the groups, the source of the difference is determined by using the Sidak post hoc test.
As a result of the findings, the analyses made using the data obtained from the survey for Akocak HPP reveal that the attitude of the local people towards the HPP is at a moderate level and that approximately 52,4% of the population supports HPP projects.