Döngüsel ekonomiye geçişte kaynak verimliliği ve AB örneği
Resource efficiency in transition to circular economy and the case of EU
Yazar: GONCA YILMAZ
Danışman: PROF. DR. GÖKHAN KARABULUT
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Döngüsel ekonomi = Circular economy ; Sürdürülebilirlik = Sustainability

Özet:
Döngüsel ekonomi, ürünleri ve/veya materyalleri daha az tüketerek, daha az kaynak kullanarak ve çıkararak, üretim sürecinde daha fazla kullanımda tutmak suretiyle ömürlerini uzatarak, yeniden kullanım ve geri dönüşüm benzeri uygulamalar ile çevreye ve gezegene zarar vermeyecek bir ekonomik yapı oluşturmayı hedeflemektedir. Bu hedefe yönelik olarak ise döngüsel ekonomi modelinin temelinde kaynak verimliliği yer almaktadır. Kaynak verimliliği hedefinin gerçekleştirilmesi için ise bu modelde, atık oluşmamasına yönelik ürünler ve/veya materyaller yeniden tasarlanır ve oluşabilecek atıklar ise tekrar kullanıma sokularak yeniden üretime katılması sağlanır. Bu noktada, döngüsel ekonominin işleyişi için hayati önemi ortaya çıkan kaynak verimliliği üzerinde etkili sosyal ve ekonomik değişkenlerin belirlenmesi ve istatistiki analizlerle ortaya konulması gerekmektedir.

     Bu çerçevede, çalışmanın ampirik aşamasında, bağımlı değişken olarak kaynak verimliliği, bağımsız değişkenler olarak da ekonomik büyümeyi temsilen kişi başına düşen GSYİH, çevre vergilerinin GSYİH içindeki payı, Ar-Ge harcamalarının GSYİH içindeki payı, belediye atıklarının geri dönüşüm oranı, enerji verimliliği değişkenleri 26 AB ülke grubu açısından incelenmiştir.  Çalışmada, veri seti yıllık olarak gözlenmiş olup, verilerin ulaşılabilirliğine bağlı olarak çalışma 2001 - 2019 dönemini kapsamıştır. Çalışmada yöntem olarak ülkeler ile ilgili modellemelerde sıkça kullanılan panel veri analizi kullanılmıştır. Çalışmada elde edilen sonuçlara göre, çevre vergileri, Ar-Ge harcamaları, belediye atıklarının geri dönüşümü ve enerji verimliliği değişkenlerine ait katsayıların anlamlı olduğu görülmüş, bu değişkenlerin kaynak verimliliği üzerinde pozitif yönlü etkileri bulunduğu tespit edilmiş, GSYİH değişkeninin ise anlamlı olmadığı gözlenmiştir.

Abstract:
The circular economy aims to create an economic structure that will not harm the environment and the planet by consuming less, using and extracting fewer resources, extending the life of products and/or materials by keeping them in use more in the production process, and by reusing and recycling applications. For this purpose, resource efficiency is the basis of the circular economy model. To achieve the resource efficiency goal, in this model, products and/or materials are redesigned to avoid waste, and the trash that may occur is reused and included in production. At this point, it is necessary to determine the social and economic variables influential on resource efficiency, which is vital for the functioning of the circular economy and to reveal them with statistical analysis.

     In this context, in the empirical phase of the study, resource efficiency as the dependent variable, GDP per capita used to represent economic growth as independent variables, the share of environmental taxes in GDP, the share of R&D expenditures in GDP, the recycling rate of municipal waste, energy efficiency variables 26 European Union (EU) countries taken into account in terms of country group. The data set has been observed annually and covers the period 2001-2019, depending on the availability of the data. In the study, panel data analysis, which is frequently used in modeling related to countries, was used as a method. According to the results obtained in the study, it is seen that the coefficients of environmental taxes, R&D expenditures, recycling of municipal waste and energy efficiency variables are significant and these variables have positive effects on resource efficiency. GDP variable has negatif effects on resource efficiency.