Aile öngörülemezliği, öngörülemezlik inançları ve kontrol odağının depresif belirtiler, obsesif-kompulsif belirtiler ve kaygı belirtileri ile olan ilişkisinde duygu düzenleme zorlukları, belirsizliğe tahammülsüzlük ve stresle başa çıkma tarzlarının aracı rolünün yapısal eşitlik modellemesi ile incelenmesi
Investigation of the mediational role of emotion regulation difficulties, intolerance of uncertainty and coping styles in the relationship between family unpredictability, unpredictability beliefs, locus of control and depressive symptoms, obsessive-compulsive symptoms, anxiety symptoms by structural equation modelling
Yazar: FATMA OKTAY
Danışman: PROF. DR. İHSAN DAĞ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Klinik Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Aile öngörülmezliği = Family unpredictability ; Belirsizliğe tahammülsüzlük = Intolerance of uncertainty ; Denetim odağı = Locus of control ; Depresif belirtiler = Depressive symptoms ; Depresyon = Depression ; Duygu düzenleme güçlüğü = Emotion dysregulation ; Kaygı = Anxiety ; Obsessif kompülsif bozukluk = Obsessive compulsive disorder ; Psikolojik belirtiler = Psychological symtoms ; Öngörü = Foresight

Özet:
Depresyon, obsesif-kompulsif bozukluk ve kaygı bozuklukları işlevselliği ciddi biçimde
sekteye uğratabilen bozukluklardır. Yapılan çalışmalar, bu bozuklukların ortaya
çıkışında ortak mekanizmaların olduğunu göstermiştir. Bu çalışma kapsamında bahsi
geçen tanılar üstü faktörlerden öngörülemezlik inançları, aile öngörülemezliği, kontrol
odağı, belirsizliğe tahammülsüzlük, duygu düzenleme zorlukları ve stresle başa çıkma
tarzları ele alınmıştır. Ana çalışmadan önce bir ön çalışma yapılarak Öngörülemezlik
İnançları Ölçeğinin Türkçeye uyarlama çalışması gerçekleştirilmiştir. Ana çalışmada ise
depresyon, obsesif-kompulsif bozukluk ve kaygı bozukluklarının ortaya çıkışında rol
oynayan tanılar üstü değişkenlerle oluşturulan bir model test edilmiştir. Ön çalışmanın
örneklemi 563 kişiden oluşurken, ana çalışmanın örneklemi 795 kişiden oluşmuştur. Ön
çalışma bulgularından yola çıkarak Öngörülemezlik İnançları Ölçeğinin Türkiye
örnekleminde kullanılmak için geçerli ve güvenilir olduğu sonucuna varılmıştır. Ana
çalışmada test edilen model aracılığıyla psikolojik belirtilerdeki varyansın önemli bir
kısmı açıklanmıştır. Çeşitli sınırlılıkların yanı sıra yeni bir ölçüm aracının dilimize
kazandırılması, öngörülemezlik inançları ile çeşitli değişkenler arasındaki ilişkilerin ilk
kez incelenmiş olması ve psikolojik belirtilerle ilişkili birçok tanılar üstü faktörün bir
araya getirilmesiyle bu tez çalışmasının alana önemli katkıları olduğu düşünülmektedir.
Bunun yanında birçok tanılar üstü mekanizmayı hedef alan müdahale programları için
bir temel oluşturması bakımından da klinisyenler için değerli bilgiler sunmaktadır. Ek
olarak davranış örüntülerinin işlevselliğinin bağlama göre değişimi tartışılmış, çevresel
öngörülemezlik gibi olumsuz yaşantıların hem psikolojik dayanıklılık hem de
psikopatolojiler için yatkınlık faktörü haline gelebileceğine dikkat çekilmiştir.

Abstract:
Depression, obsessive-compulsive disorder and anxiety disorders can seriously impair
functionality. Studies have shown that there are common mechanisms in the emergence
of these disorders. This study discussed unpredictability beliefs, family unpredictability,
locus of control, intolerance of uncertainty, emotional regulation difficulties, and coping
styles. Before the main study, the adaptation study of the Scale of Unpredictability
Beliefs into Turkish was carried out by conducting a preliminary study. In the main
study, a model created with transdiagnostic variables that play a role in the emergence
of depression, obsessive-compulsive disorder and anxiety disorders was tested. The
sample of the preliminary study consisted of 563 people, while the sample of the main
study consisted of 795 people. Based on the preliminary study findings, it was
concluded that the Scale of Unpredictability Beliefs is valid and reliable for use in the
Turkish sample. The model tested in the main study explained a significant part of the
variance in psychological symptoms. In addition to various limitations, it is thought that
this thesis has important contributions to the field by introducing a new measurement
tool into our language, examining the relationships between unpredictability beliefs and
various variables for the first time, and bringing together many transdiagnostic factors
related to psychological symptoms. Additionally, it provides valuable information for
clinicians as it provides a basis for intervention programs targeting many
transdiagnostic mechanisms. In addition, the variation of the functionality of behavioral
patterns according to the context was discussed, and it was pointed out that negative
experiences such as environmental unpredictability could become a predisposition
factor for both psychological resilience and psychopathologies.