Anne, bebek ve çocuk ölümleri ile sürdürülebilir kalkınma hedefleri arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between maternal, neonatal, and child mortality and sustainable development goals
Yazar: ASAD ALHARH
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜLAY EKİNCİ
İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı / Sağlık Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Sağlık Yönetimi = Healthcare Management

Özet:
Bu tez çalışması kapsamında anne ölümleri, neonatal ölümler ve beş yaş altı çocuk ölümleri arasındaki ilişkinin sürdürülebilir kalkınma hedefleri üzerindeki etkisi incelenmiştir. Analizlerde panel veri yöntemi kullanılmış, 2000-2020 arasında düzenli verisi olan 31 OECD ülkesine ait anne, neonatal ve beş yaş altı ölüm hızı bağımsız değişkenler; sürdürülebilir kalkınma göstergeleri endeks skoru bağımlı değişken olarak ele alınmıştır. Analiz sonuçlarına göre; anne ölümlerindeki bir birimlik artışın sürdürülebilir kalkınma göstergeleri endeks skorunu %1 anlamlılık düzeyinde 0.21 birim azalttığı; beş yaş altı ölümlerin sürdürülebilir kalkınma göstergeleri endeks skorunu %5 anlamlılık düzeyinde 0.98 birim azalttığı tespit edilmiştir. Neonatal ölümler ile ise sürdürülebilir kalkınma göstergeleri endeks skoru arasında anlamlı bir ilişki tespit edilememiştir (p> 0.05). Ayrıca Granger tipi nedensellik analiz sonuçlarına göre sürdürülebilir kalkınma endeks skorundan anne ölümlerine doğru % 10 düzeyinde; Beş Yaş Altı ölümler ve neonatal ölümler arasında ise %1 düzeyinde çift yönlü Granger tipi Nedensellik ilişkisi tespit edilirken; değişkenlerin uzun dönemde eşbütünleşme ilişkisine sahip olduğu ortaya konmuştur. Ayrıca 21 yılda araştırmaya konu ülkelerin %16'sında anne ölümleri (%3-98) artarken; %84'ünde (%6,5-79,2) azalmıştır. Neonatal (%8,6-82,1) ve beş yaş altı ölüm hızları (%17,9-80,6)  genel olarak azalırken; sürdürülebilir kalkınma endeks skorunda ise tüm ülkeler düzeyinde %2-14 arasında artış yaşanmıştır. Araştırmadan elde edilen sonuçlara göre anne ve çocuk ölümlerinin azalıyor olması araştırmaya konu ülkelerde beşeri sermaye yapısını olumlu etkilemekte ve bu durum sürdürülebilir kalkınma hedeflerine de yansımaktadır.

Abstract:
Within the scope of this thesis, the effect of the relationship between maternal mortality, neonatal mortality and child mortality under the age of five on sustainable development goals was examined. Panel data method was used in the analyses, maternal, neonatal and under-five mortality rate independent variables belonging to 31 OECD countries with regular data between 2000-2020; sustainable development indicators endeks score (SDES) was considered as the dependent variable. According to the analysis results; a one-unit increase in maternal mortality reduces the SDES by 0.21 units at the 1% significance level; it was determined that deaths under the age of five decreased SDES by 0.98 units at the 5% significance level. No significant relationship was found between neonatal deaths and SDES (p > 0.05). In addition, according to the Granger type causality analysis results, from the SDES to maternal mortality at the level of 10%; bidirectional Granger-type causality relationship was found at the level of 1% between deaths under the age of five and neonatal deaths. It has been revealed that the variables have a cointegration relationship in the long run. In addition, while maternal mortality increased (3-98%) in 16% of the countries surveyed in 21 years; decreased in 84% (6.5-79.2%). While neonatal (8.6-82.1%) and under-five mortality rates (17.9-80.6%) generally decreased in 31 OECD countries; on the other hand, there was an increase of 2-14% in the SDES at the level of all countries. According to the results obtained from the research, the decrease in maternal and child mortality affects the human capital structure positively in the countries subject to the research, and this situation was also reflected in the sustainable development goals.