Çölyaklı çocuk ve ergenlerde psikopatoloji ile hasta ve annelerinin yaşam kalitelerinin değerlendirilmesi
Assessment of psychopathology in children and adolescents with celiac disease and quality of life in patients and their mothers
Yazar: AZİZ KARA
Danışman: YRD. DOÇ. DR. SEVGİ ÖZMEN
Erciyes Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2015
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Anneler = Mothers ; Ergenler = Adolescents ; Psikopatoloji = Psychopathology ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; Çocuk = Child ; Çölyak hastalığı = Celiac disease

Özet:
Amaç: Çölyak hastalığı çocukluk çağının yaygın malabsorpsiyon nedenleri arasında bulunan, çocuk ve yetişkinleri yaşam boyu etkileyebilen kronik bir hastalıktır. Çölyak çocuk ve ergenlerin psikososyal gelişimlerini olumsuz etkilemekte ve sağlıkla ilgili yaşam kalitelerini düşürmektedir. Bu çalışmada çölyaklı çocuk ve ergenlerde eşlik eden psikiyatrik hastalıklar, depresyon, anksiyete ve travma sonrası stres bozukluğu düzeyleri ile hasta ve annelerinin yaşam kaliteleri, ayrıca bu parametreler arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. 
Gereç ve Yöntem : Çalışmaya Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Gastroenterolojisi Bilim Dalı'nda en az altı aydır takip edilmekte olan çölyak hastalarından, 8-18 yaş aralığında olan 40 çocuk, ergen ve anneleri dahil edildi. Ek olarak bilinen genetik, nörolojik, endokrinolojik, metabolik ve mental hastalığı olanlar çalışma dışında bırakıldı. Kontrol grubu hasta grubu ile yaş ve cinsiyet açısından eşleştirilmiş gönüllü 40 çocuk, ergen ve annelerinden oluşturuldu. Çalışmaya katılan tüm çocuk, ergen ve ailelerinden sosyodemografik veri formu doldurmaları istendi. Araştırma kapsamındaki olgular ile Çocuklar İçin Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi- Şimdi ve Yaşam Boyu Şekli (ÇGDŞ-ŞY-T) ile klinik görüşme yapılarak psikiyatrik hastalıklar tarandı. Çalışmaya katılan tüm çocuk ve ergenlerin Çocuklar İçin Depresyon Ölçeği, Durumluk-Sürekli Kaygı Envanteri, Çocuklar İçin Travma Sonrası Stres Tepki Ölçeği, Çocuklar İçin Yaşam Kalitesi Ölçeği doldurmaları istendi. Annelerden ise travma sonrası stres bozukluğu ölçeği ve yaşam kalitesi ölçekleri doldurması istendi. 
Bulgular: Çölyaklı çocuk ve ergenlerin depresyon ölçeği puanları kontrol grubu ile kıyaslandığında aralarında fark saptanmadı. Anksiyete düzeyleri çocuk yaş grubu çölyak hastalarında kontrollere göre yüksek bulunmuşken, ergen yaş grubunda fark tespit edilmedi. Travma sonrası stres bozukluğu düzeyleri karşılaştırıldığında, çölyaklı çocuk grubunda kaçınma puanları kontrollerden yüksek saptandı. Gruplar arasında çocuk ve ergenlerin yaşam kalitesi algısı ile ebeveynlerinin çocuklarıyla ilgili yaşam kalitesi algıları arasında fark saptanmadı. Annelerin travma sonrası stres bozukluğu düzeyleri hem çocuk hem de ergen grubunda çölyaklı bireylerin annelerinde kontrollere göre daha yüksek saptandı. Her iki grup annelerin yaşam kaliteleri arasında da fark saptanmadı. 
Sonuç: Kronik bir hastalık olarak Çölyak hastalığının, çocuk ve ergenlerde psikososyal gelişimi kötü etkileyebilmekle birlikte psikiyatrik hastalıkların ortaya çıkması ve yaşam kalitesinin düşmesine tek başına katkısının olmadığı ve hastalıkla birlikte birçok değişkenin bu süreçte rol oynadığı düşünülmüştür. Çölyak tanısının çocuk ve ergenlerdeki etkilerini, komorbid durumlar ile etkileşimini açıklamak için daha fazla çalışmaya ihtiyaç vardır.
Anahtar Kelimeler: Çölyak, Çocuk, Ergen, Psikopatoloji, Yaşam Kalitesi

Abstract:
Background : Celiac disease is a chronic disorder which is among common causes of malabsorption at childhood and can affect children and adults lifelong. Celiac disease negatively affects psychosocial development of children and adolescents and impairs health-related quality of life. In this study, it was aimed to assess levels of comorbid psychiatric disorders, depression, anxiety and post-traumatic stress disorder in children and adolescents with Celiac disease and relationship between these parameters and quality of life in the patients and their mothers. 
Methods : Forty children and adolescents with Celiac disease (aged 8-18 years) who were followed in Pediatric Gastroenterology Department of Erciyes University, Medicine School for at least 6 months and their mothers were included to the study. The patients with comorbid genetic, neurological, endocrine, metabolic and mental disorders were excluded. Forty age- and sex-matched subjects and their mothers were employed as control group. All subjects and mothers included were asked to complete sociodemographic data sheet. In all subjects, psychiatric disorders were screened by clinical interview using Schedule for Affective Disorders and Schizophrenia for School Age Children-Present and Lifetime Version - K-SADS-PL). In all children and adolescents, it was asked to complete Depression Scale for Children, State-Trait Anxiety Inventory, Post-traumatic Stress Response Scale and Pediatric Quality of Life Inventory. All mothers were asked to complete Post-traumatic Stress Disorder Scale and Quality of Life Inventory. 
Results : No significant difference was detected in depression scale scores between children and adolescents with Celiac disease and controls. Anxiety levels were found to be higher in pediatric age group when compared to controls while no significant difference was detected between adolescents and controls. When post-traumatic stress levels were compared, avoidance scores were found to be higher in Celiac group than controls. No significant difference was detected in perception of quality of life of children and adolescents and parents in both groups. Post-traumatic stress level was found to be higher in mothers of children and adolescents with Celiac disease when compared to those in mothers of controls. No significant difference was detected between quality of life of mothers in both groups. 
Conclusions : It was concluded that Celiac disease alone has no contribution to onset of psychiatric disorders and impaired quality of life in children and adolescents, although it may adversely affect psychosocial development; thus, many factors play role in this process. Further studies are needed to clarify effects of Celiac disease on children and adolescents and its interaction with comorbid conditions.
Keywords: Celiac, Children, Adolescents, Psychopathology, Quality of Life