Gelenekselden modernliğe Osmanlı Devleti'nde sağlık hizmetleri
From traditional to modern health services in the Ottoman Empire
Yazar: MERVE ARSLAN
Danışman: PROF. DR. RAHMAN ADEMİ
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Tarih = History

Özet:
Osmanlı Devleti, geleneksel dönemde halkın birçok ihtiyacını vakıflar aracılığı ile karşılamış diğer bir taraftan da halka verilen hizmetlerin denetiminde aktif bir rol üstlenmiştir. Geleneksel dönemde verilmiş olan sağlık hizmetleri hem esnaf şeklinde örgütlenen sağlık personeli hem de vakıf şeklinde kurulan dârüşşifâdaki sağlık personeli ile birlikte verilmiştir. Padişah tarafından seçilmiş olan ve ülkedeki sağlık sisteminin en üst makamını temsil eden hekimbaşının görevleri arasında sınavlar, atamalar, denetim ve aziller de yer almıştır. Zaman içerisinde tıp medresesinden mezun hekimler yetişmeye başlamış olsa da usta-çırak esasına dayalı hekimlik eğitimi de devam etmiştir. Ancak çeşitli sebeplerle artan salgın hastalıklar, işinin ehli olmayan hekimler ve diğer sağlık personeli, verilen tıp eğitiminin ve sağlık hizmetlerinin bir süre sonra yetersiz hale gelmesine sebep olmuştur.
Tıp eğitimi ve sağlık hizmetlerindeki eksiklikler önce bilinçli hekimler tarafından fark edilmiş, ardından bu farkındalık devlet yetkililerine de sirayet etmiştir. III. Selim (1789-1808)'in döneminde başlatılmış olup yarım kalan yenilikler, II. Mahmut (1808-1839)'un saltanatında devam ettirilmiştir. Bu alandaki değişim ve dönüşüm uzun bir süreci kapsamış; bu süreç içinde koruyucu sağlık hizmetleri kavramı da ortaya çıkmıştır.
Gelenekselden Modernliğe Osmanlı Devleti'nde Sağlık Hizmetleri adlı tez çalışmasında, öncelikle Osmanlı Devleti'nin geleneksel dönemde verdiği tedavi edici ve koruyucu sağlık hizmetleri incelenecektir. Ardından Osmanlı'nın modernleşme döneminde yeni kurulan tıp okulu ve hastaneler ile dönemin salgın hastalıkları karşısında atılan adımlar ele alınacaktır. Bu dönemde, halk sağlığına dâir çıkartılan ve uygulanan nizâmnâmeler paylaşılacaktır.

Abstract:
In the traditional period, the Ottoman Empire met many needs of the people through foundations, on the other hand, it took an active role in the control of the services provided to the public. The health services provided in the traditional period were given together with the health personnel organized as tradesmen and the health personnel in the darüşşifa established as a foundation. Examinations, appointments, inspections and dismissals were among the duties of the chief physician, who was elected by the Sultan and represented the highest authority in the health system in the country. Although physicians who graduated from medical madrasah began to grow in time, medical education on the basis of master-apprentice continued. However, increasing epidemics for various reasons, incompetent physicians and other health personnel caused the medical education and health services provided to become inadequate after a while.
The deficiencies in medical education and health services were first noticed by conscious physicians, and then this awareness spread to government officials. III. The innovations that were started during the reign of Selim (1789-1808) and remained unfinished, II. It was continued during the reign of Mahmut (1808-1839). Change and transformation in this area covered a long process; In this process, the concept of preventive health services emerged.
In the thesis titled Health Services in the Ottoman Empire from Traditional to Modernity, first of all, the curative and preventive health services provided by the Ottoman Empire in the traditional period will be examined. Then, the newly established medical schools and hospitals in the modernization period of the Ottoman Empire and the steps taken against the epidemic diseases of the period will be discussed. During this period, the regulations issued and implemented regarding public health will be shared.