Türkiye'de bazı kamu, özel sektör mezbaha ve et kombinalarında sığır kesim hattı etkinliği ile kesim aşamalarındaki işgücü verimliliklerinin ölçümü üzerine bir araştırma
A study on cattle kill-floor efficiency and measurement of labour force productivity of the slaughter stages in some public and private sector slaughterhouses and meat combines in turkey
Yazar: YILMAZ ARAL
Danışman: PROF.DR. ENGİN SAKARYA
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hayvan Sağlığı Ekonomisi ve İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Ekonomi = Economics ; Veteriner Hekimliği = Veterinary Medicine ; İşletme = Business Administration

Özet:
288ÖZETTürkiye'de Bazı Kamu, Özel Sektör Mezbaha ve Et Kombinalarında Sığır Kesim Hattı Etkinliğiile Kesim Aşamalarındaki şgücü Verimliliklerinin Ölçümü Üzerine Bir AraştırmaYapılan bu araştırmada, Türkiye genelinde değişik illerde faaliyet gösteren ve araştırma kapsamınaalınan kamu ve özel sektöre ait 1. sınıf mezbaha ve et kombinalarının, genel üretim durumu, kapasitekullanım oranları, işgücü yapı ve nitelikleri, kesim sistemi ve teknolojilerinin tespit edilmesiamaçlanmıştır.Diğer taraftan, bu işletmelerde uygulanan zaman etüdü ve ölçümler sonucunda elde edilenverilerin analizi ile sığır kesim aşamalarındaki standart zamanlar belirlenmiş, işletmelerin sığır kesimhattı etkinlikleri, karkas/adam-saat cinsinden ortalama işgücü verimlilikleri ve verimsiz geçen sürelerkarşılaştırmalı olarak ortaya konarak, mevcut sorunlara ilişkin çözüm önerileri getirilmeye çalışılmıştır.Araştırmanın materyalini, kamuya ait 4 adet et kombinası, özel sektöre ait 3 adet 1. sınıf mezbahave 3 adet et kombinası olmak üzere toplam 10 adet et sanayi işletmesinden, yapılan anket yoluyla ve işölçüm tekniklerinden zaman etüdünün uygulanması sonucunda elde edilen veriler oluşturmuştur. Eldeedilen verilerin değerlendirilmesinde, Microsoft Excel ve SPSS for Windows 11.5 bilgisayarprogramlarından yararlanılmış olup, zaman etüdü analiz yöntemi kullanılarak, her işletme için kesimaşamalarında ölçülen fiili sığır kesim zamanları, temel ve standart zamanlara dönüştürülmüştür.Araştırma sonucunda, EBÜAŞ'ne ait Adana, Diyarbakır, Konya ve Sakarya Et kombinalarında,incelenen dönem zarfında, ortalama kapasite kullanım oranının sırasıyla, %15,40, %28,53, %25,54,%15,99 olarak, Özel sektöre ait Konet, Maret ve Özlem Et kombinaları ile ATB, Elif Et ve smerMezbahalarında ise %72,37, %14,87, %10,10, %12,76, %10,50, %12,68 olarak gerçekleştiğisaptanmıştır.Kamuya ait EBÜAŞ Adana, Diyarbakır, Konya ve Sakarya Et Kombinalarında, gerçekleştirilenzaman etüdü sonucunda, karkas/adam-saat cinsinden ortalama işgücü verimlilikleri sırasıyla 1,45, 1,72,0,72 ve 1,34, özel sektöre ait Konet, Maret ve Özlem Et Kombinaları ile ATB, Elif Et ve smerMezbahalarında ise 1,47, 1,85, 1,46, 1,51, 1,19 ve 1,21 olarak hesaplanmıştır.Yapılan araştırma sonucunda, Kamuya ait EBÜAŞ Adana, Diyarbakır, Konya ve Sakarya EtKombinalarında, kesimi yapılan sığır karkaslarının kesimden ortalama çıkış hızı, 50,27, 89,96, 59,42 ve98,49 sn, kesim hattında saatte üretilen karkas miktarı, 11,63, 20,67, 10,82 ve 13,42 adet, pratik kesimkapasitesi 87,3, 155,0, 81,2 ve 100,7 baş/gün olarak tespit edilmiştir.Özel sektöre ait Konet, Maret ve Özlem Et Kombinaları ile ATB, Elif Et ve smerMezbahalarında ise kesimi yapılan sığır karkaslarının kesimden ortalama çıkış hızı sırasıyla, 61,08,80,50, 176,57, 72,76 264,38 ve 118,75 sn, kesim hattında saatte üretilen karkas miktarı, 44,21, 38,88,11,74, 37,83 8,35 ve 19,34 adet, pratik kesim kapasitesi ise 331,6, 291,6, 88,0, 283,7, 62,7 ve 145,1baş/gün olarak bulunmuştur.Birim karkas üretim maliyeti içerisinde işgücü girdi payının, kamuya ait et kombinaları genelinde,ortalama olarak 7.05 YTL olduğu, özel sektöre ait mezbaha ve et kombinaları genelinde ise ortalamaolarak 4.61 YTL düzeyinde bulunduğu belirlenmiştir.Ayrıca, et sanayi işletmelerinin B.Baş hayvan kesim hattında gerçekleştirilen bu çalışmada,standart sığır kesim zamanı, Kamuya ait EBÜAŞ Adana, Diyarbakır, Konya ve Sakarya EtKombinalarında sırasıyla, 11.56,97, 9.51,55, 11.28,30 ve 10.54,10 dak/sn, Özel sektöre ait Konet, Maretve Özlem Et Kombinaları ile ATB, Elif Et ve smer Mezbahalarında ise sırasıyla, 10.14,48, 9.11,01,12.52,31, 12.14,64, 17.47,83 ve 10.57,11 dak/sn olarak saptanmıştır.Diğer taraftan, bu işletmelerde sığır kesim hattı oransal etkinliği sırasıyla, 0.21, 0.54, 0.24, 0.41,0.84, 0.92, 0.66, 0.84, 0.69 ve 0.73 m/h olarak tespit edilmiş olup, bir saatlik üretim periyodundaverimsiz geçen süreler toplamı ise yine sırasıyla, 47.55, 27.28, 45.54, 35.14, 9.26, 5.07, 20.56, 9.29,18.51 ve 16.18 dak/sn olarak hesaplanmıştır.Anahtar Kelimeler: Etkinlik, şgücü Verimliliği, Kesimhane, Sığır, Zaman Etüdü.

Abstract:
289SUMMARYA Study on Cattle Kill-Floor Efficiency and Measurement of Labour Force Productivity of the Slaughter Stages inSome Public and Private Sector Slaughterhouses and Meat Combines in TurkeyAt this PhD research being carried out, it was aimed at determining the general production condition, capacity utilizationratios, the structure and qualities of labour force, slaughter system and technologies of the 1st class slaughterhouses and meatcombines which are owned by the public and private sector at the various provinces and taken under the scope of the researchin Turkey.The standard times on the cattle slaughtering stages have been found with the analysis of the data that have beenobtained as a conclusion of time study and measurements applied on these enterprises, and it was tried to introduce solutionrecommendations connected with the present problems by putting forward, the cattle slaughtering line efficiencies of theenterprises, average labour productivities in carcass/man-hour and their unproductive times elapsed, as comparative.The materials of the research comprise the primary data obtained from questionnaire surveys and the researcher owntime measurements related to work study applications at the cattle slaughtering line in 10 meat industry enterprises (4 meatcombines belonging the public and 6 privately owned meat combines, 3 of which were the 1st class slaughterhouses). At theassessment of the obtained data, the Microsoft Excel and SPSS for Windows 11.5 computer program have been utilized; theactual cattle slaughter times measured each of the enterprises slaughtering stages were converted to the basic and standardtimes, by using time study analysis.At the end of the research, it was determined that the average capacity utilization ratios were determined 15,40 %,28,53 %, 25,54 %, 15,99 % at the meat combines of Adana, Diyarbakır, Konya and Sakarya under the EBÜAŞ respectively.As for the private sector, the same ratios were measured to be 72,37 %, 14,87 %, 10,10 %, 12,76 %, 10,50 %, 12,68 % at themeat combines of Konet, Maret and Özlem with the slaughterhouses of ATB, Elif Et and smer respectively.At the end of the time study implemented at the meat combines of Adana, Diyarbakır, Konya and Sakarya under theEBÜAŞ belonging to public, the average labour productivities in carcass/man-hour were calculated as 1,45, 1,72, 0,72 and1,34 respectively, while the same productivities were calculated as 1,47, 1,85, 1,46, 1,51, 1,19 and 1,21 at the meat combinesof Konet, Maret and Özlem with the slaughterhouses of ATB, Elif Et and smer belonged to the private sector respectively.As a result of the research, the average exit velocity from slaughtering of the cattle carcasses at the meat combines ofAdana, Diyarbakır, Konya and Sakarya under the EBÜAŞ were measured 50,27, 89,96, 59,42 and 98,49 sec, the quantity ofcarcass production on the slaughtering line per hour were 11,63, 20,67, 10,82 and 13,42 pieces and practical slaughteringcapacity were 87,3, 155,0, 81,2 and 100,7 head/ day respectively.On the other hand, the average exit velocity from slaughtering of the cattle carcasses at the meat combines of Konet,Maret and Özlem and at the slaughterhouses of ATB, Elif Et and smer were 61,08, 80,50, 176,57, 72,76, 264,38 and 118,75sec, the quantity of carcass production on the slaughtering line per hour were, 44,21, 38,88, 11,74, 37,83, 8,35 and 19,34pieces and practical slaughtering capacity were determined 331,6, 291,6, 88,0, 283,7, 62,7 and 145,1 head/day respectively.It was determined that, the labour input portion within the unit carcass production cost was on average 7.05 YTL atthe publicly owned meat combines, whereas, the figure was 4.61 YTL at the privately owned slaughterhouses and meatcombines.Furthermore, under this study realized at the slaughtering line of cattle in the meat industry enterprises, the standardcattle slaughtering time at the slaughtering line were measured as 11.56,97, 9.51,55, 11.28,30, 10.54,10 min/sec at the meatcombines of Adana, Diyarbakır, Konya and Sakarya meat combines of EBÜAŞ; 10.14,48, 9.11,01, 12.52,31 min/sec at themeat combines of Konet, Maret and Özlem and 12.14,64, 17.47,83 and 10.57,11 min/sec at the slaughterhouses of ATB, ElifEt and smer belonged to the private sector respectively.On the other hand, the proportional efficiency of the cattle kill-floor were determined as 0.21, 0.54, 0.24, 0.41, 0.84,0.92, 0.66, 0.84, 0.69 and 0.73 m/h and unproductive total time passed in the production period of one hour were calculatedas 47.55, 27.28, 45.54, 35.14, 9.26, 5.07, 20.56, 9.29, 18.51 and 16.18 min/sec at the public and private sector enterpriseswhich are mentioned above respectively.Key Words: Efficiency, Labour Productivity, Slaughterhouse, Cattle, Time Study.