Hâssî'nin "El-Fetâva's-Sugrâ" adlı eserinin tahkik ve tahlili
The critical edition and analysis of Al-Fatāwā Al-Sughrā by Al-Khāssī
Yazar: ABDULHALİK UYGUR
Danışman: PROF. DR. ŞÜKRÜ ÖZEN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Din = Religion
Dizin: Fetvalar = Fatwas ; Hanefiler = Hanifies ; Hassi = Hassi ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Mezhepler = Sects ; Sadru'ş-Şehid = Sadru'ş-Şehid ; İslam Hukuku = Islamic Law ; İslamiyet = Islam ; Şerh = Commentary

Özet:
Tezimizde tahkik ve tahlilini yaptığımız el-Fetâva's-sugrâ adlı eser, Hicri VI. asrın başlarında Türkistan coğrafyasında yetişmiş Sadrüşşehîd lakaplı Ömer b. Abdülazîz b. Ömer b. Mâze tarafından kaleme alınmıştır. Ancak bize Yûsuf b. Ebû Bekr el-Hâssî'nin tertip ve düzenlemesi ile ulaşmıştır. Eser İslâm hukukunun fetvâ dalında klasik fıkıh sistematiğine göre yazılmış önemli bir mecmuadır.
Tezimiz, giriş ve sonuç hariç üç bölümden oluşmaktadır. Önsöz ve girişte araştırmanın konusu, önemi, amacı, kapsamı, metodu ve kaynakları üzerinde durulmuştur. Birinci bölümde eserin müellifleri Sadrüşşehîd ve Hâssî'nin hayatları, ilmî kişilikleri, yaşadıkları dönemlerin siyasî ve ilmî durumları detaylı bir biçimde ele alınmıştır. Bıraktıkları eserlerin bulunduğu yerler tespit edilmiştir. İkinci bölümde eserin tahlili yapılmış olup eser muhteva ve üslup açısından değerlendirilmiştir. Eserde atıfta bulunulan kaynaklar tespit edilip yapılan atıfların doğruluk derecesi kontrol edilmiştir. Eserde geçen kavramlar izah edilmiştir. Müellifin metot ve tercihleri, eserin Hanefî mezhebindeki yeri üzerinde durulmuştur. Üçüncü bölümde eserin tamamı tahkik edilmiştir. Yirmiden fazla el yazma nüshası bulunan bu eser metin seçimi metodu ile üç nüshadan tahkik edilmiş ve nüsha farklılıkları dipnotta gösterilmiştir. Eser içinde geçen garip kelime ve meşhur olmayan şahıslar hakkında kısaca bilgi verilmiştir. Ayrıca eserin içinde yer alan Farsça cümleler tercüme edilmiştir.
Anahtar Kelimeler: el-Fetâva's-sugrâ, Fetâvâ, Sadrüşşehîd, Burhan Ailesi, Hâssî, Hanefî Mezhebi.

Abstract:
The book al-Fatāwā al-Sughrā subjected to the critical edition and analysis in this dissertation was written by Omar bin Abd al-Azīz bin Omar bin Māze with nickname Sadr al-Shahīd who was born and raised in Turkistan region in the beginning of the sixth century of the Hijra. However, the book reached us with the arrangement and adjustment of Yūsuf bin Abū Bakr al-Khāssī. The book was an important collection of fatwā in the fatāwā literature and written in compliance with the systematic rules of Fiqh, Islamic Jurisprudence.
This dissertation consists of three parts exclusive of introduction and conclusion. In the section of foreword and introduction, the topic, importance, goal, scope, method and resources of the investigation have been presented. In Part 1, the lives and scholarly personalities of the authors Sadr al-Shahīd and Khāssī and political and intellectual situation of their era have been comprehensively studied. The places where his scholarly works were found have been assessed. In Part 2, the critical edition of the book has been performed. The book has been evaluated from the point of its content and method. The sources referenced in the book have been assessed and their degree of accuracy has been checked. The concepts used in the book have been explained. The author's approach and preferences as well as the position of the book in the Hanafi madhhab have been studied. In Part 3, the critical edition of the complete book has been performed. The book which has more than twenty manuscripts has been verified using three versions chosen by the selection of text method and the differences among the versions have been given in the footnotes. The unusual words and little-known individuals in the book have been briefly introduced. Furthermore, the Persian sentences in the book have been translated. 
Key Words: al-Fatāwā al-Sughrā, Fatāwā, Sadr al-Shahīd, Family of Burhān, Khāssī, the Hanafi madhhab.