Türkiye'de tersine iç göçü engelleyen faktörler, sorunlar ve çözüm önerileri: İstanbul ili örneği
The factors, problems preventing internal remigration in Turkey and solution offers: The case of Istanbul
Yazar: BAHAR ALTUNOK
Danışman: PROF. DR. ELİF YÜKSEL OKTAY
Yalova Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı / Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Geriye göç = Remigration ; Göçler = Migrations ; İstanbul = Istanbul ; İç göçler = Internal migrations

Özet:
İnsanlık tarihi ile başlayan, Sanayi Devrimi ile ivme kazanan ve günümüzde hala devam eden iç göçler; gerçekleşmesi bakımından sosyo-ekonomik, siyasal, çevresel ve kültürel yönleri ile karmaşık bir yapıya sahiptir. Bu sebeple tarihsel sürece bakıldığında iç göçlerin karmaşıklığı ve nedenselliği bağlamında göçlerin belirleyicilerinin neler olduğuna dair çeşitli kuramlar geliştirilmiştir; ancak Türkiye de dahil olmak üzere çoğu ülkede yaşanan iç göçler; genellikle Lee'nin İtme-Çekme Teorisiyle ya da Ravenstain Göç Kanunları ile ilişkilendirilmiş ve açıklanabilmiştir. Bunun nedeni, insanların ekonomik nedenler başta olmak üzere daha iyi bir yaşama kavuşmak amacıyla gelişmemiş bölgelerden gelişmiş bölgelere doğru göç etmeleridir. Herkesin aynı yöne göç etmesinden dolayı iç göçler sonucunda varılan bölgelerde ya da kentlerde nüfus yığılmaları yaşanmıştır. Nüfus yığılmalarına maruz kalan bu kentlerde eğitim, sağlık, işsizlik, konut, çevre gibi birçok alanda sosyo-ekonomik ve kentsel sorunlar kendisini göstermeye başlamış ve bu sorunlar zamanla birikerek kentlerin çekici özelliklerinin olumsuz etkilenmesine neden olmuştur. Yaşanan iç göçler sonucu terk edilen yerlerde ise nüfusun aktif kesiminin gitmesi, daha az girişimci, daha az dinamik kesimin geride kalmasına ve göç veren yerlerin gelişme hızlarını düşmesine neden olmuştur. Ayrıca iç göçler, kırsal bölgelerde tarımda üretim ve verimin düşmesine hatta durma noktasına gelmesine neden olmuştur. Geçmişte yaşanan iç göçlerin hem varılan yerde hem de terk edilen yerde sebebiyet verdiği sorunları ortadan kaldırabilmek, boşalan kırsal alanlara tekrardan hayat verebilmek; ancak tersine iç göçleri sağlayabilmek ve sürdürülebilir hale getirmek ile mümkün gözükmektedir. Tersine iç göç diğer adıyla geri dönüş göçü, en genel ifade ile ülke sınırları içerisinde göç edenlerin terk ettikleri yerlere geri dönmeleridir. 
Bu bağlamda bu çalışmanın amacı; Türkiye'deki iç göçün tersine dönmeye başlamasına etken olan faktörlerin neler olabileceğini saptayabilmek ve 2000'li yıllar ile başlayan bu tersine iç göçün sürdürülebilir hale gelmesi için tersine iç göç belirleyicilerini ve engelleyici faktörlerini ortaya koyabilmektir. Ayrıca Türkiye'de tersine iç göçe yönelik mevcut teşviklerin yeterli olup olmadığının değerlendirilmesinin yapılması ve henüz tersine göç etmeyen kişilerin göç kararları üzerinde bu teşviklerin nasıl bir etken olduğunun araştırılmasıdır. Bu amaç doğrultusunda İstanbul ilinde 384 katılımcıyla anket çalışması yapılmıştır. Bu saha çalışması sonucunda elde edilen veriler SPSS 25 Programı ile analiz edilmiş ve elde edilen bulgulara dayanılarak Türkiye'de tersine iç göçü engelleyen faktörler, sorunlar saptanarak; çözüm önerileri sunulmuştur.

Abstract:
Internal migrations, which started with human history, gained momentum with Industrial Revolution, and which are still ongoing in our present day, has a complex structure with its socio-economic, political, environmental and cultural aspects in terms of its realization. For this reason, when looking at the historical process, various theories have been developed about what the determinants of migrations are in the context of the complexity and causality of internal migrations but, internal migrations were more associated with and explained by the Push & Pull Theory of Lee, or Ravenstain's Immigration Laws in most countries, including Türkiye. This is because people migrate from undeveloped regions to developed regions in order to have a better life, especially for economic reasons. Due to the fact that everyone migrated in the same direction, population accumulation has occurred in the regions or cities reached as a result of internal migration. Socio-economic and urban problems have begun to show themselves in many areas such as education, health, unemployment, housing and environment in these cities, which are subject to population accumulation and  these problems have accumulated over time, causing the attractive features of cities to be negatively affected. In places abandoned as a result of internal migration the active segment of the population is gone has caused the less entrepreneurial, less dynamic segment to lag behind and the development rate of the places that give immigration to decrease. In addition, internal migration has caused a decrease or even a halt in agricultural production and of the productivity in rural areas. It is only possible to eliminate the problems caused by internal migrations in the past both in the target destinations and in the abandoned areas  to be able to bring life back to the empty countryside, however,   provide and make sustainable with to the internal remigration. In most general terms, reverse internal migration, also known as remigration, is the return of those who migrate within the borders of the country to the places they left.
In this context, the purpose of the present study was to determine the factors, which caused the domestic migration in Turkey to become remigration, and to reveal the determinants and preventative factors of internal remigration to make it internal remigration sustainable, which started in 2000s. In addition, it was also aimed to evaluate whether the current incentives for internal remigration are at adequate levels in Turkey, and to investigate how these incentives have become a factor on the remigration decisions of people who have not yet migrated. For this purpose, surveys were conducted with 384 participants in Istanbul. The data obtained as a result of this field study were analyzed with the SPSS 25 Program. The factors and problems preventing internal remigration were detected in Turkey; and solution suggestions were presented based on the findings obtained in the study.