Zihin yetersizliği olan genç yetişkinleri istihdama hazırlamada bağımsız yaşam eğitimi programının etkililiği
Effectiveness of independent life education program in preparing young adults with intellectual disability for employment
Yazar: GİZEM YILDIZ
Danışman: PROF. DR. ATİLLA CAVKAYTAR
Anadolu Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı / Zihinsel Engelliler Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bağımsız yaşam = Independent living ; Eğitim programları = Education programs ; Gençler = Youngs ; Grup eğitimi = Group education ; Zihinsel engelliler = Mentally retardation ; İstihdam = Employment

Özet:
Bu araştırmanın temel amacı zihin yetersizliği olan genç yetişkinlerin (ZYOGY) yetişkin yaşamına ve çalışma yaşamına hazırlanmalarında gereksinimlerine dayalı, bilgilendirmeye ve desteklemeye yönelik bir bağımsız yaşam eğitimi programı tasarlayarak etkililiğini sınamaktır. Araştırma deneysel karma yöntem araştırmasıyla desenlenmiştir. İBYP Taba-Tyler program tasarım modeline göre tasarlanmıştır. Araştırmanın nitel aşamasına 10 ZYOGY, 10 ebeveyn, 10 öğretmen ve 10 işveren olmak üzere toplam 40 kişi, nicel aşamasına ise 20-38 yaş aralığında 15'i deney grubunda 15'i kontrol grubunda olmak üzere toplam 30 ZYOGY katılmıştır. Araştırma bulguları ZYOGY'lerin yetişkin yaşamına ve çalışma yaşamına hazırlanma sürecinde kişisel bakım ve temizlik, kendini yönetme, kişiler arası ilişkiler, toplumsal alanlarda uyulacak kurallar, istihdam edilebilirlik becerileri, sağlık, güvenlik ve cinsel eğitim konularında desteğe gereksinim duyduklarını göstermiştir. İBYP bu gereksinimleri kapsayacak şekilde (1) Kişisel Bakım ve Temizlik, (2) Toplumsal Yaşama Hazırlık ve (3) Sağlık ve Güvenlik olmak üzere üç modülden oluşmuştur. İBYP'ye katılan deney grubuyla, katılmayan kontrol grubunun öntest-sontest erişi puanları arasında her modülde yüksek etki büyüklüğüne sahip anlamlı bir fark (p<.05; ηp2=0.94) olduğu görülmüş, İBYP etkili bulunmuştur. ZYOGY'lerin ebeveynleri, eğitmeni, işveren ve personel İBYP'ye ilişkin olumlu görüş bildirmiştir.

Abstract:
The aim of this study was to determine the effectiveness of an independent life education program designed for young adults with intellectual disability (YAID) to inform, support them and be prepared adult and employment life according to their needs. In this direction, the needs of the YAIDs' were determined at the first phase, Pre-Employment Independent Life Education Program (PILEP) was designed according to needs at the second phase, and the PILEP's effectiveness and social validty were examined at the third phase. In the study, the advance mixed method were used. Needs determied at the qualitative and effectiveness of the PILEP examined at the quantitative stage. The PILEP was designed according to Taba-Tyler program design model at the second phase. Ten YAIDs, 10 parents, 10 teachers, and 10 employers participated at the qualitative stage of the study. Thirty YAIDs (15 of them were assigned in experimental group, 15 of them were assigned in control group) whose age ranged from 20-38 participated at the quantitative stage of the study. Findings of the study indicated that during the stage of preparing adult and employment life, the YAIDs need to be supported on the following topics as; personal care and hygiene, self determination, interpersonal relationships, rules of community life, employability skills, health, safety, and sexuality education. The PILEP consisted of three modules as: (1) Personal Care and Hygiene, (2) Preparation to Community Life, and (3) Health and Safety. Significant difference (p<.05; ηp2=0.94) was found between experimental group and control group with high effect size. Social validity data showed that the YAIDs', their parents, teachers, employers, and staff had positive views about implementation and its results.