Bolu ili Seben ilçesi geleneksel el dokumaları
Traditional hand-woven fabrics of bolu provinve Seben district
Yazar: ZEYNEP KORKUTATA
Danışman: YRD. DOÇ. DR. HÜLYA SERPİL ORTAÇ ; PROF. HATİCE FERİHA AKPINARLI ; PROF. AYSEN SOYSALDI
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Geleneksel Türk El Sanatları Bölümü / El Sanatları Eğitimi Ana Bilim Dalı / Geleneksel Türk El Sanatları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: El Sanatları = Crafts
Dizin: Bolu-Seben = Bolu-Seben ; Dokuma teknikleri = Weaving techniques ; Dokumacılık = Weaving ; Dokumalar = Weavings ; Düz dokuma = Straight weaving ; El dokumacılığı = Hand weaving ; El dokumaları = Handwovens ; Kirkitli dokumalar = Kirkitli weaving ; Mekikli dokuma = Shuttle weaving ; Türk el sanatları = Turkish handcrafts

Özet:
BOLU İLİ SEBEN İLÇESİ GELENEKSEL EL DOKUMALARI
(Yüksek Lisans Tezi)
Zeynep Korkutata
GAZİ ÜNİVERSİTESİ
EĞİTİM BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ
Temmuz, 2014
ÖZ
Araştırma konusu olarak; Bolu İli Seben İlçesi Geleneksel El Dokumaları alınmıştır. Bu
yerlerde el dokumacılığı ile uğraşan bireylerden tesadüfî örneklem yöntemiyle 40 birey
seçilmiş ve karşılıklı görüşme tekniği uygulanmıştır. Ayrıca yörede yapılmış el dokuma
örneklerinden, kirkitli düz dokumalar ve mekikli dokumalardan toplamda 70 tanesinin
fotoğrafı çekilmiş ve bu dokumaların boyut, araç - gereç, kompozisyon, motif, teknik
özellikleri incelenmiş ve her bir ürün için hazırlanan bilgi formlarında bu özellikler
belirtilmiştir.

Geleneksel kültürümüzü en güzel şekilde temsil eden el dokuma sanatları günümüz
şartlarına yenik düşmeye başlamıştır. Bu araştırma ile Bolu İli Seben İlçesinde bulunan el
dokuma örnekleri belgelenmiş ve bu alanda eksikliği hissedilen bilimsel bir doküman
hazırlanmıştır.

Yörede el dokumacığı ile uğraşan bireylerin çoğunluğu orta yaş ve üstü olduğu
görülmektedir. Bunun sebebi ise genç nesil bireyler tarafından bu el sanatı fazla
önemsenmemekte ve gittikçe önemini kaybetmektedir. Eğitim durumları incelendiğinde,
bireylerin çoğunluğunun, okuma yazma bildikleri ve ev hanımı oldukları tespit edilmiştir.
Bireylerin çoğunluğu dokumayı ailesinden öğrenmiş ve bu bir gelenek olarak devam
ettirilmiştir.

Yörede çoğunlukla ana renklerin, canlı ve koyu tonlarının kullanıldığı; ara renklere ve
tonlamalara birkaç renk dışında, az yer verildiği görülmektedir. Çözgü renkleri ise
genellikle beyaz olmakla birlikte gri, kahverengi ve siyah nadiren kullanılmıştır. Yörede
geometrik, sembolik motifler ağırlıkta olup, figürlü motifler az kullanılmıştır. Tespit edilen
dokuma örneklerinde en çok; kırmızı, yeşil, lacivert, pembe, mavi, sarı, beyaz, siyah,
bordo, gri, açık mavi, açık yeşil, mor, renklerinin kullanıldığı tespit edilmiştir.
Bölgede, düz dokumalar yöre halkı tarafından "ıstar" adı verilen dikey tezgâhlarda,
mekikli dokumalar ise "çulfalık" adı verilen tezgâhlarda dokunmaktadır. Yörede düzdokumalarda çok büyük ebatlı dokumalara rastlanmamıştır. Yörede yapılan Mekiklidokumalara ise "alaca" adı verilmektedir. Bu dokumalar "iç donluk", "dış donluk" adıaltında iki şekilde üretilmektedir.
Bilim Kodu :
Anahtar Kelimeler : Dokuma, mekikli dokuma, kirkitli dokuma
Sayfa Adedi : 229 sayfa
Danışman : Yrd. Doç. Dr. H. Serpil ORTAÇ

Abstract:
TRADITIONAL HAND-WOVEN FABRICS OF BOLU PROVINVE
SEBEN DISTRICT
(Master Thesis)
Zeynep Korkutata
GAZI UNIVERSITY
GRADUATE SCHOOL OF EDUCATIONAL SCIENCES
July, 2014

ABSTRACT

The Traditional Hand-woven Fabrics of Bolu Province, Seben District were chosen as the
subject matter of this study. Forty individuals involved in hand weaving in these areas
were selected with random sampling method and face-to-face interviewing technique was
applied. Furthermore, seventy combed plain fabrics and shuttle fabrics were chosen from
the hand woven fabric samples produced in the area were photographed, characteristics of
these fabrics including size, tools and kits used, motifs, and technical characteristics were
analyzed and all these characteristics are indicated in the information forms separately
prepared for each product.

The hand woven fabric handicraft that represent our traditional culture in the best was
possible have started to be defeated by the contemporary conditions. With this study, the
hand woven fabrics of the Bolu Province, Seben Dsitrct have been documented and a
scientific document lacking in the area has been prepared.

It is seen that most of the individuals involved in hand weaving in the area are middle-aged
or older. The reason for this is that this handicraft is not weighted much by the members of
the younger generations and this handicraft is losing its importance gradually. When
educational statuses are considered, it is seen that most of the individuals are literate and
housewives. Most these individuals have learned weaving from their parents continued as a
kind of tradition.

It is seen that mostly main colors, vivid or darker colors are used; and intermediary colors
and shades are included less except for a few colors. While the warp colors are mostly
white; other colors including gray, brown or rarely, black have also been used. Geometric
and symbolic motifs are common in the area, and motifs with figures are used rarely. It
was found that the most common colors detected in the selected fabrics include red, green,
navy blue, pink, blue, yellow, white, black, maroon, gray, light blue, light green and
purple.
In the area, the plain fabrics are woven in vertical looms called "ıstar" by the local people,
while shuttle loom fabrics are woven in looms called "çulfalık". Fabrics of very large size
have not been encountered in the area. The fabrics produced in the area with shuttle looms
are called "alaca" (multicolored). These fabrics are produced under two names, as "inner
underwear" and "outer underwear".




Science Code :
Key Words : weaving, shuttle weaving, weaving kirkitli
Page Number : 229 pages
Supervisor : Assistant Professor Dr. H. Serpil ORTAÇ