İş kontrolü, psikolojik kabul, kontrol isteği ile tükenmişlik ve fiziksel sağlık arasındaki ilişkiler
The effects of job control, psychological acceptance and desirability of control on burnout and physical health
Yazar: BİLGE ONURSAL
Danışman: PROF.DR. ORHAN AYDIN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Endüstri ve Örgüt Psikolojisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
ÖZET Bilge Onursal, İş Kontrolü, Psikolojik Kabul ve Kontrol İsteği ile Tükenmişlik ve Fiziksel Sağlık Arasındaki ilişkiler, Ankara, 2006. Bu araştırmada, iş kontrolü, psikolojik kabul ve kontrol isteği değişkenlerinin tükenmişlik ve fiziksel sağlık üzerinde temel ya da ortak bir etkilerinin olup olmadığı incelenmiştir. Araştırma toplam 199 denek ile yürütülmüştür. Araştırmada veri toplama aracı olarak "Psikolojik Kabul Ölçeği", "İş Kontrolü Ölçeği", "Kontrol İsteği", "Tükenmişlik Ölçeği" ve "Bedensel Rahatsızlık Tarama ölçeği" olmak üzere beş ölçekten ve demogafık bilgileri elde etmek için kişisel bilgi formundan yararlanılmıştır. İş kontrolü, psikolojik kabul ve kontrol isteği değişkenlerinin tükenmişlik ve fiziksel sağlık üzerindeki etkilerini incelemek amacıyla tükenmişliğin üç boyutu ve fiziksel sağlık için ayrı ayrı olmak üzere verilerine 2 (psikolojik kabul: düşük-yüksek) x 2 (iş kontrolü: düşük-yüksek) x 2 (kontrol isteği: düşük-yüksek) faktörlü araştırma desesine uygun varyans analizi uygulanmıştır. Elde edilen bulgular, kontrol isteği değişkeninin tükenmişliğin duygusal tükenmişlik ve kişisel başarı duygusu boyutları üzerinde anlamlı bir etkisinin olduğunu göstermiştir. Bunun yanı sıra, duygusal tükenmişlik boyutu üzerinde psikolojik kabul ve kontrol isteği ortak etkisinin anlamlı olduğu, duyarsızlaşma boyutu üzerinde herhangi bir değişkenin ne tek başına ne de ortak bir etkisinin bulunmadığı, iş kontrolünün ise sadece tükenmişliğin başarı duygusu boyutu üzerinde anlamlı bir etkisinin bulunduğu gözlenmiştir. Diğer yandan, fiziksel sağlık ile ilgili analizler psikolojik kabul ve kontrol isteği değişkenlerinin fiziksel sağlık üzerinde ortak bir etkilerinin olduğunu göstermiştir. Elde edilen bulgular, düşük iş kontrolünün psikolojik ve fiziksel sağlığı olumsuz yönde etkileyeceği yolundaki görüşünü kısmen desteklemiş; işIll kontrolünün tükenmişlik üzerinde kontrol isteği ve psikolojik kabul ile ortak bir etkilerinin olduğu görüşü ise desteklenmemiştir. Bununla birlikte, bulgular psikolojik kabul ve kontrol isteği değişkenlerinin tükenmişliğin bazı boyutları ve fiziksel sağlık üzerinde tek başlarına ya da ortaklaşa etkilerinin olduğuna işaret etmiştir. Anahtar Sözcükler: İş kontrolü, psikolojik kabul, kontrol isteği, tükenmişlik.

Abstract:
IV ABSTRACT Bilge Onursal, The Effects of Job Control, Psychological Acceptance and Desirability of Control on Burnout and Physical Health, Ankara, 2006. The present study was carried out to investigate the effects of job control, psychological acceptance and desirability of control on burnout and physical health. The study was carried out on 199 participants. "The Job Control Scale", "Psychological Acceptance Scale", "Desirability of Control Scale", "Maslach Burnout Inventory", "Physical Symptoms Checklist" and "The Demographic Information Scale" were administered to the participants. The effects of job control, psychological acceptance and desirability of control on the three dimensions of burnout and physical health were examined by conducting 2x2x2 ANOVA's. The findings of the study revealed that, desirability of control had a significant main effect on the dimensions of emotional exhaustion and personal accomplishment of burnout. Furthermore, the results indicated that there was a significant interaction effect of psychological acceptance and desirability of control on emotional exhaustion. In contrast, there were no significant effects on the depersonalization dimension of burnout. Job control had a main effect only on personal accomplishment and there was an interaction effect of psychological acceptance and desirability of control on physical health. The findings revealed that the job control, psychological acceptance and desirability of control do not have a significant interaction effect on burnout or physical hand. On the other hand, the findings reveal that there is an interaction effect of psychological acceptance and desirability of control on one dimension of burnout and physical health. Keywords: Job control, psychological acceptance, desirability of control, burnout.