Eddesa'da Hristiyanlığa ait mekânlar ve Hristiyan din adamları(başlangıçtan 1144 tarihine kadar)
Christian venues and Christian clergy in Edessa (from the beginning to 1144)
Yazar: HÜSEYİN TAŞKIRAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ İBRAHİM HALİL TANIK
Harran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Tarih = History

Özet:
Edessa, bulunduğu stratejik konumu itibariyle tarih boyunca çeşitli medeniyet ve kültüre ev sahipliği yapmıştır. Bu konumu sayesinde siyasi, askeri, ticari, kültürel ve dini açıdan önemli bir merkez olmuş ve bu önemini tarihin her evresinde sürdürmeyi başarmıştır. Hristiyanlık inancının Edessa ve çevresine yayılması ile ilgili bilgiler genel olarak efsanevi olaylara dayanmaktadır. Ukomo lakabıyla bilinen Kral V. Abgar'ın Hristiyanlığı kabul etmesi ile Edessa için yeni bir tarih sayfası açılmış ve kent Hristiyanlığın önemli bir kalesi olmuştur. Özellikle Kral Abgar ve İsa-Mesih arasında gerçekleştiğine inanılan efsanevi mektuplaşma menkıbesi ile Edessa'nın ünü Hristiyan âleminde hızla yayılmaya başlamıştır. Dört bir yana yayılan bu efsanevi menkıbeler vesilesiyle Edessa, Hristiyanlık dünyasında "İlk Hristiyan Krallık" olarak anılmıştır. Edessa kentinin Hristiyanlığı kabul etmesinin ilk evreleri her ne kadar efsanevi olaylara dayansa da bu yeni inanış Milad'ın ilk yıllarında kente girmiştir. Nitekim İznik Konsili'ne (M.S. 325) kadar, Edessa'da kurumsallaşmış bir Hristiyanlıktan bahsetmek mümkün değildir. Bu döneme kadar Hristiyanlık, Edessa'da karanlık bir döneme sahiptir. Fakat kaynaklar kentte bir Hristiyan kilisesinden ve bu kilisenin küçük bir Yahudi cemaatinden bahsetmektedir. Hristiyanlık, ilk olarak bu küçük Yahudi cemaati arasında kabul edilmiş ve zamanla kente yayılmıştır. Buradaki Hristiyan din adamlarının misyon faaliyetleri ile Hristiyanlık bir çok ülkeye yayılma imkanı bulmuştur.
Bu çalışmanın konusu, başlangıçtan 1144 yılına kadar Edessa ve çevresinde yapılan Hristiyanlık faaliyetleri, Hristiyanlık dinine ait mekânlar ve Hristiyan din adamlarının bölgede icra ettiği faaliyetlerin incelenmesidir. Edessa'da I. yüzyılda başlayan Hristiyanlaşma süreci, 1144 yılında kentin Müslüman hakimiyetine geçmesiyle yavaşlamıştır. Bu zaman dilimi, kentte İslam hakimiyetinin kökleşmesi ve çok çeşitliliğe geçiş olarak değerlendirilmektedir. Çalışmada birincil kaynaklardan vekayinameler, seyahatnameler, günlükler, arkeolojik buluntular ve telif eserlerden yararlanılmıştır. Kente Hristiyanlığa ait birçok mekan ve bu inanca bağlı din adamlarının faaliyetleri tespit edilmiştir.

Abstract:
Edessa has hosted various civilizations and cultures throughout history due to its strategic location. Thanks to this location, it has become an important center in terms of politics, military, trade, culture and religion and has managed to maintain this importance in every phase of history. The information about the spread of the Christian faith in Edessa and its surroundings is generally based on legendary events. With the acceptance of Christianity by King Abgar V, known as Ukomo, a new page of history was opened for edessa and the city became an important fortress of Christianity. Especially with the legend of the legendary correspondence, which is believed to have taken place between King Abgar and Jesus-Messiah, Edessa's reputation began to spread rapidly in the Christian world. Edessa has been called the "First Christian Kingdom" in the Christian world because of these legendary legends that spread all over the place. Although the first stages of the acceptance of Christianity by the city of Edessa are based on legendary events, this new belief entered the city in the first years of AD. As a matter of fact, it is not possible to talk about an institutionalized Christianity in Edessa until the Council of Nicaea (325 AD). Until this period, Christianity had a dark period in Edessa. However, sources mention a Christian church in the city and a small Jewish community of this church. Christianity was first accepted among this small Jewish community and spread to the city over time. With the mission activities of the Christian clergy here, Christianity found the opportunity to spread to many countries. 
The subject of this study is the examination of the Christian activities in Edessa and its surroundings, the places belonging to the Christian religion and the activities of the Christian clergy in the region from the beginning to 1144. The process of christianization, which started in Edessa in the 1 st century slowed down in 1144 when the city came under Muslim rule. This period of time is considered as the rooting of Islamic dominance in the city on the transition to diversity. In the study, chronicles, travelogues, diaries, archaeological finds and copyrighted works were used from primary sources. Many places belonging to Christianity and the activities of the clergy of this belief have been identified in the city.