Tokat sarımsağının morfolojik ve moleküler karakterizasyonu
Morphological and molecular characterization of Tokat garlic
Yazar: DENİZ SENA KARABEKİROĞLU
Danışman: PROF. DR. NAİF GEBOLOĞLU
Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı / Sebze Yetiştirme ve Islahı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Sarımsak (Allium sativum L.) Tokat tarımında önemli bir yere sahiptir. İlde 40-50 yıldır
aynı genotiplerle üretim yapılmaktadır. Zaman içinde bu genotipler Tokat Sarımsağı
olarak isim almışlardır. Ancak farklı köylerde farklı genotipler yetiştirildiği için
popülasyonlar da birbirinden farklı durumdadır. Bu farklılıklar nedeniyle Tokat
sarımsağı olarak bilinen popülasyonların morfolojik ve moleküler karekterizasyonuna
ihtiyaç duyulmuştur. Bu maksatla ele alınan çalışmada 2014 yılında 38 farklı üreticiden
sarımsaklar toplanmış ve aynı yıl çoğaltılmıştır. Çoğaltma yapılırken aynı zamanda ön
gözlemler de yapılmış ve çimlenme kabiliyeti ile baş ve diş kalitesi dikkate alınarak ön
eleme yapılmış ve 22 genotip seçilmiştir. Ön elemeden geçen 22 genotip ve kontrol
çeşit olarak Kastamonu Taşköprü sarımsağı 2015 yılında morfolojik karakterizasyona
alınmıştır. Morfolojik karakterizasyonda en iyi performans gösteren 13 genotip kontrol
çeşitle birlikte moleküler karakterizasyona alınmıştır. Morfolojik gözlemlerde
genotiplerin bitki boyları 64.00-76.33 cm; yaprak sayıları 10.33-17.33 adet; baş
ağırlıkları 17.04-41.97 gram; diş sayıları 10.30-17.33 adet ve diş ağırlıkları 1.30-4.09
gram arasında değişmiştir. Genotipler arasındaki morfolojik farklılıklar istatistiksel
olarak da önemli bulunmuştur. Moleküler karakterizasyonda polimorfizm
yakalanamamıştır. Denemeye alınan genotiplerden TME39 ve TNY38 kod numaralı
genotipler diş sayıları ve diş ağırlıkları başta olmak üzere bazı morfolojik özellikler
bakımından kontrol çeşit olarak kullanılan Taşköprü sarımsağından daha üstün
bulunmuştur. Adaptasyon yeteneği, soğan ve diş özellikleri dikkate alındığında
Taşköprü sarımsağına göre diş sayısı daha az ve diş ağırlığı neredeyse 2 kat daha
yüksek olan TME39 nolu genotipin tescil için çok önemli bir genotip olduğu kanaatine
varılmıştır.

Abstract:
Garlic (Allium sativum L.) has an important place in Tokat city agriculture. The
production was made with the same genotypes in last 40-50 years. These genotypes got
name 'Tokat Garlic' by the time. However, populations are different because different
genotypes are grown in different villages. Because of these differences, there is a need
for morphological and molecular jcharacterizations of Tokat garlic populations. For this
purpose, garlics were collected from 38 different growers in 2014 and they were
propagated same year. Pre-observations were made during propagation, 22 genotypes
were chosen according to germination capability and head and clove quality. After
preselection, morphological characterization was done on 22 genotypes and control
cultivar of Kastamonu Taşköprü garlic. Molecular characterization was done on 13
genotypes and control cultivar which showed the best performance on morphological
characterization. In the morphological observations, plant heights 64.00-76.33 cm; leaf
numbers 10.33-17.33; head weights 17.04-41.97; clove numbers 10.30-17.33 and clove
weights varied between 1.30-4.09 g. There was a statistically significant morphological
difference between genotypes. Polymorphism was not observed in molecular
characterization. TME39 and TNY38 genotypes were found superior to Taşköprü garlic,
which is control cultivar in terms of clove number, clove height and some
morphological characteristics. When adaptation capability, head and clove
characteristics are considered, TME39 genotype, which has a less clove number and 2
times heavier clove than Taşköprü garlic, was found as very important genotype for
registration.