Buğday'da (Triticum aestivum L.) Rht-4 cücelik geninin SSR moleküler markörüyle belirlenmesi ve bitki boyu ile koleoptil uzunluğuna etkisinin incelenmesi
Determination of Rht-4 reduced height gene by SSR molecular marker in wheat (Triticum aestivum L.) and examination of the relationship between plant height and coleoptile length
Yazar: ÇİĞDEM ÇİÇEK BULGUROĞLU
Danışman: DOÇ. DR. FATMA AYKUT TONK
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı / Bitki Islahı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışmada bilinen herhangi bir cücelik genine sahip olmayan Scholar ekmeklik buğday çeşidi ile Rht-4 genini taşıyan BSJ14 çeşidinin melezlenmesi sonucu elde edilen ve F4 generasyonu aşamasına getirilen populasyonda Rht-4 geninin bitki boyu ve koleoptil uzunluğuna etkileri ve verim özellikleri üzerine ilişkisi araştırılmıştır. Populasyonda bulunan hatların tohumları F4 generasyonunu elde etmek amacıyla E.Ü Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü deneme alanlarında 2014-15 buğday yetiştirme mevsiminde Augmented deneme desenine uygun olarak yetiştirilmiştir. F4 bitkilerinde bitki boyu, başak uzunluğu, başakta tane sayısı, başakta başakçık sayısı, bin tane ağırlığı, koleoptil uzunluğu, koleoptil çapı, üst boğum uzunluğu, ilk yaprak uzunluğu, tane ağırlığı, özellikleri ölçümlenmiştir. Ayrıca F4 hatlarında Rht-4 geninin markörü olan Xwmc317 ile söz konusu geni taşıyan hatlar moleküler olarak belirlenmiştir. 
Elde edilen sonuçlar 25 F4 hattının Rht-4 genini taşıdığını, 36 hattın taşımadığını ve 11 hattın ise heterozigot durumda olduğunu göstermiştir. Varyans analiz sonuçlarına göre çalışmada kontrol genotip olarak kullanılan çeşitler arasında başakta başakçık sayısı, koleoptil çapı ve ilk yaprak uzunluğu özellikleri hariç diğer özellikler bakımından istatistiki önemli farklar bulunmamıştır. Rht-4 geni ile incelenen özellikler arasındaki arasındaki regresyon analiz sonuçları incelendiğinde, Rht-4 geni başak uzunluğu özelliğinde görülen varyasyonun %10'unu açıklamıştır. İncelenen materyal içerisinde özellikle değişen iklim şartlarına uygun kısa boylu ve uzun koleoptile sahip hatların sonraki generasyonlara aktarılması için seçilmesi önerilebilir.

Anahtar Kelimeler: Ekmeklik buğday, Rht-4 geni, koleoptil uzunluğu, bitki boyu, verim özellikleri, SSR.

Abstract:
In this study, we investigated the effects of Rht-4 genotype to plant height, coleoptile length and yield characteristics in BSJ14 (type carrying Rht-4 gene) and Scholar bread wheat variety hybrids (which has a normal plant height that does not have any known dwarf genes) in F4 generations. Hybridizations of between wheat varieties were made at Colorado State University. These seeds were brought to Turkey in 2013 and cultivated in the experimental areas in accordance with augmented experimental design during the 2014-15 wheat growing season in Department of Field crops of the Faculty of Agriculture of Ege University. Plant height, peduncle length, spike length, number of spikelets in spike, number of grain in spike, thousand kernel weight, coleoptile length, coleoptile diameter, first leaf length and grain weight were measured in F4 plants. In addition to this, the F4 lines carrying Rht-4 gene were determined molecularly using Rht-4 gene marker Xwmc317.
The results showed that 25 F4 lines carry the Rht-4 gene, 36 F4 lines do not carry and 11 F4 lines are heterozygous. According to the results of variance analysis, there were no statistically significant differences between the varieties used as control genotypes in the study, except spikelets number per spike, coleoptile diameter and first leaf length. When the results of regression analysis are examined between the Rht-4 gene and the examined properties, Rht-4 gene explaned 10% of the variation in spike length. It can be suggested that the lines which are short plant height, long coleoptile and suitable for changing climatic conditions select in order to transfer to next generations.

Keywords: Bread wheat, Rht-4 gene, coleoptile lenght, plant height, yield characteristics, SSR.