Donar bitkilerin yetişme koşulları ve anterlere farklı sürelerle soğuk uygulamasının ekmeklik buğdayda haploid bitki rejenerasyonuna etkileri üzerinde bir araştırma
Effects of growing conditions of donor plants and different cold pretreatments on haploid plant regeneration from anthers of bread wheat
Yazar: SEVDA ALTINTAŞ
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM GENÇ
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2004
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Anterler = Anthers ; Bitki rejenerasyonu = Plant regeneration ; Bitki yetiştirme ortamları = Plant growth mediums ; Ekmeklik buğday = Bread wheat ; Soğuk uygulaması = Cold application

Özet:
Ekmeklik buğday (Triticum aestivum L.) anter kültüründe genotip, ekim zamanı ve soğuk ön uygulama sürelerinin haploid bitki üretimine etkisini saptamak amacıyla yürütülen bu araştırmada, sera ve tarla koşullarında beş farklı ekim zamanında (15 ekim, 1 Kasım, 15 Kasım, 1 Aralık, 15 Aralık) ekimleri yapılmış olan 2 ekmeklik buğday çeşidine (Seri 82 ve GENÇ 99) ait bitkilerden alman başaklara +4 °C'de farklı süreli (kontrol, 3 gün, 6 gün ve 9 gün) soğuk ön uygulaması yapılmış ve soğuk ön muamele süreleri sonunda başaklardan izole edilen anterler P2 ortamında kültüre alınmışlardır. Kültüre alman arterlerde, reaksiyon gösteren anter oranı, 100 anter başına rejenere olan bitki sayısı, yeşil bitki sayısı ve albino bitki sayısı saptanmıştır. Araştırma sonuçlan, genotipin anterlerden haploid bitki rejenerasyonunu etkileyen en önemli faktör olduğunu ortaya koymuştur. Donor bitkilerin, sera koşullarında 15 Ekimden sonra, tarla koşullarında ise 1 Kasımdan sonra ekilmesi anter reaksiyon oranında önemli derecede azalmaya neden olmuştur. Tarla koşullarında 15 Ekim tarihinde ekilen bitkilerden alman anterlere 9 günlük soğuk uygulaması en yüksek bitki rejenerasyon oranı ( 37.5 bitki/100 anter) sağlayan kombinasyon olmuştur. Sera koşullarında yetişen bitkilerde soğuk uygulaması yeşil bitki rejenerasyon oranında önemli bir farklılık yaratmamasına karşılık, tarla koşullarında 6 günlük soğuk uygulaması kontrole göre yeşil bitki rejenerasyon oranında önemli artışa neden olmuştur. Faktör kombinasyonları, albino bitki rejenerasyon oranında önemli farklılık yaratmıştır. Araştırmadan elde edilen bulgulara dayanarak, ekmeklik buğday ıslah programlarında anter kültüründen etkin bir şekilde yararlanabilmek için, ıslah programında yer alan her genotip için uygun donor bitki yetişme koşullarının ve anterlere soğuk uygulama süresinin saptanması gerektiği sonucuna varılmıştır. Anahtar Kelimeler : Ekmeklik Buğday, Genotip, Donor Bitkilerin Yetişme Koşullan, Anter, Soğuk Uygulaması

Abstract:
This study was conducted to determine the effects genotype, growing conditions of donor plants and duration of cold pretreatment on haploid plant regeneration in wheat (Triticum aestvmm L.) anther culture. In the study, the spikes from the plants of two bread wheat cultivars (Sen 82 and Genç 99) sown at different dates (15* October, 1st November, 15* November, 1st December and 15* December) under both Field and greenhouse conditions were cold pretreated at 4 °C for four different durations (0, 3, 6, 9 days). After cold pretreatment of spikes, athers were isolated from them and cultured on P2 medium. In the experiment, percentage of anthers produced callus or embryoid, numbers of regenerated plants, green plants as well as albino plants were determined. Results of the study showed that genotype was most important factor affecting plant regeneration from anthers of wheat Sowing donor plants later man 15* October under greenhouse conditions and later than 1st November under field conditions decreased the percentage of responding anthers. Cold pretreatment of 9 days gave the highest number of regenerated plants per 100 anthers (37.5 plants/100 anthers) in the anthers from spikes of the plants sown at 15th October under field conditions. Cold pretreatment of 6 days significantly increased the number of green plants regenerated per 100 anthers from the plants grown under field conditions, but did not from those grown under greenhouse conditions. The number of albino plants regenerated per 100 anthers was significantly influenced by combinations of factors studied. From the results of study, it was concluded that in order to effectively exploit the anther culture in the breeding program of wheat, growing conditions and duration of cold pretreatment should be determined for each genotype in the breeding program. KeyWords: Bread wheat, genotype, sowing date of donor plants, anther, cold pre-treatment