Kentsel planlama ve kentsel koruma ilişkisini okumada bir örnek alan çalışması: Beyoğlu
A case study in reading the relationship between urban planning and urban conservation: Beyoğlu
Yazar: YASEMİN TOSUN ANDIÇ
Danışman: PROF. DR. İCLAL SEMA DİNÇER
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Şehir Planlama Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Kent makroformu = City macroform ; Kent merkezi = City center ; Kent planlama = Urban planning ; Kent tarihi = Urban history ; Kentler = Cities ; Kentleşme = Urbanization ; Kentsel koruma = Urban conservation ; Kentsel koruma alanları = Urban conservation areas ; Kentsel sit alanları =   ; Şehircilik = Urbanization

Özet:
Türkiye deneyiminde kentsel koruma, hem planlama projelendirme hem de uygulama aşamasında oldukça farklı sorunlarla karşı karşıya gelmekte ve idealize edilen şekliyle uygulanamamaktadır. Çalışmada, kentlerin korunamadığı kabulüyle bunun nedenlerini sorgulayarak, kentlere müdahale biçimimiz olan kentsel planlamada korumanın izlerini aramaktır. 
Tezde örnek alan çalışması yapılmak üzere Beyoğlu'nun belirlenmesinde tarihi kent merkezi olma özelliğinin yanı sıra yenilikçi politikaların ve kentsel uygulamaların bu alanda olması, ilçede farklı sosyo-ekonomik grupların bulunması ve birbirinden ayrı dinamikleri olan mekânları barındırması etken olmuştur. Beyoğlu'nda ilk plan dönemi 1900'lü yıllar itibarıyla başlamış, Cumhuriyet'in ilanıyla birlikte savaştan yeni çıkmış bir ülkenin modern cumhuriyet kentleri yaratma amacındaki proje ve uygulamalarıyla şekillenmiştir. 
Koruma açısından Beyoğlu, 1993 yılında sit alanı ilan edilene değin tek yapı ölçeğinde korumanın uygulandığı bir kent merkeziyken, bu tarihten sonra koruma planı yapım zorunluluğu getirilmesiyle hem planlamanın hem de korumanın uygulama alanı olmuştur. Çalışmanın kavramsal kısmı, kentsel koruma ve kentsel planlama konularının dünya literatüründe nasıl konu edildiği arka planıyla ele alınarak, Türkiye'deki kurumsal ve yasal gelişmeler ışığında koruma tarihinin irdelenmesine odaklanmaktadır. Bu noktada, planlama ve korumanın dünyadaki kırılma noktaları ışığında, Türkiye ve Beyoğlu gelişmeleri harmanlanarak çalışmaya özgü dönemler oluşturulmuştur. Çalışmanın nihai ürünü İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) planlama arşivinin taranması ve Beyoğlu'na ait tüm planların kategorize edilerek iki farklı şekilde analiz edilmesiyle elde edilmiştir. 
Analizlerden ilki, planları niceliksel olarak incelemedir. Planlar ölçek, tür ve temalarına göre ayrılmıştır. Analizlerden ikincisi ise, planların niteliksel olarak incelenme aşamasıdır. Beyoğlu ile ilgili ana planlar belirlenerek bu planların plan raporları, lejantları ve plan notları ışığında işlev, ulaşım ve yoğunluk kararları incelenmiştir. 
Kentsel koruma ve planlamanın ilişki içerisinde olduğu, ancak bu ilişkinin dönemlerin planlama ve koruma politikaları ile yasal mevzuatlarına göre oldukça değişken olduğu belirlenmiştir. Çalışmanın literature katkısı, Beyoğlu İlçesi'nin planlarını belgeleyerek, kentsel planlama ve kentsel koruma ilişkisini ortaya çıkarmaktır.
Anahtar Kelimeler: Kentsel koruma, kentsel planlama, sit alanı, koruma amaçlı imar planı, Beyoğlu kentsel sit alanı

Abstract:
In the Turkish experience, urban conservation faces quite different challenges in both planning, project designing and implementation stages and cannot be implemented in its idealized form. The study, by preliminarily accepting that cities cannot be protected, to question the reasons why cities cannot be protected and therefore to look for traces of conservation in the urban planning, which is our way of intervention to cities. 
In the thesis, Beyoğlu was determined to be the study area due to its historical city center feature, the innovative policies and urban practices in this area, the presence of different socio-economic groups in the district and the presence of spaces with separate dynamics. The first planning period in Beyoğlu began in the 1900s, and with the proclamation of the Republic, it was shaped by the projects and practices of a country that had just emerged from the war, aiming to create modern cities for the republic cities. 
In terms of conservation, until being declared a protected area in 1993, Beyoğlu was a city center where conservation was applied on a single building scale. Since an obligation to make a conservation plan was introduced after that date, the district has become the application area of both planning and conservation. The conceptual part of the study focuses on examining the history of conservation in the light of institutional and legal developments in Turkey, taking into account the background of how urban conservation and urban planning are addressed in the world literature. At this point, periods specific to this study were formed by blending developments in Turkey and Beyoğlu in the light of the breaking points of planning and conservation worldwide. The final product of the study was obtained by scanning the planning archive of Istanbul Metropolitan Municipality and categorizing all plans related to Beyoğlu and analyzing them in two different ways. 
The first analysis is the study of examining the plans quantitatively. The plans are divided by scale, type, and theme. The second analysis is the qualitative examination of the plans. Main plans related to Beyoğlu were determined, and their function, transportation and density decisions were examined in the light of the plans' reports, legends and notes. 
It was revealed that urban conservation and planning are interrelated, but this relationship is quite variable according to the planning and conservation policies and legal regulations of the periods. The contribution of the study to the literature is to reveal the relationship between urban planning and urban conservation by documenting the plans of Beyoğlu District.
Keywords: Urban conservation, urban planning, protected area, conservation plan, Beyoğlu urban protected area.