Konvansiyonalizmin Türkiye'deki tarihi
History of conventionalism in Turkey
Yazar: GÖRKEM KIZILDAĞ
Danışman: DOÇ. DR. ÖMER FAİK ANLI
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı / Bilim Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Bilim ve Teknoloji = Science and Technology ; Felsefe = Philosophy
Dizin: Bilim felsefesi = Science philosophy ; Bilim tarihi = History of science ; Comte, Auguste = Comte, Auguste ; Konvansiyonalizm = Conventionality ; Poincare, Henri = Poincare, Henri ; Tarih = History ; Tarihsel gelişim = Historical development ; Ülken, Hilmi Ziya = Ülken, Hilmi Ziya

Özet:
Bu çalışmada ele alınan konunun ana hatlarını Auguste Comte'un pozitivizmi ve Henri Poincaré'nin konvansiyonalizmi oluşturmaktadır. Eğer konvansiyonalizm anlaşılmak isteniyorsa bu en iyi pozitivizm üzerinden yapılacağından öncelikle iki felsefi düşünüşün hem kendi özellikleri hem de birbirinden farkları ortaya konmaya çalışılmıştır. Poincaré'den itibaren ise konvansiyonalizmin gerek Osmanlı Devleti'ndeki gerekse Türkiye'deki serüveni, Salih Zeki Bey ve Hilmi Ziya Ülken bağlamında araştırılmaya ve bu felsefi tutumun kimler tarafından nasıl yorumlanabileceği anlaşılmaya çalışılmıştır. Bu yorumlamaya iki açıdan önem verilmektedir: Birincisi Osmanlı Devleti'nin son, Cumhuriyet'in ilk yıllarında bilime verilen önem ile ülkedeki bilim imgesinin pozitivist olduğuna dair iddiaların araştırılması ve bu kadar kısa sürede bir bilim imgesinin oluşup oluşmayacağını araştırmaktır. Bu araştırma da ortaya konan sonuç ise sadece pozitivist değil herhangi bir bilimsel imgenin baskın olarak bu ülkede kendisini hissettirmediğidir. Bu da Cumhuriyet sonrasında bilim imgesinin bir dayatma değil, bir arayış olduğunun en net göstergesidir. İkincisi ise konvansiyonalizmin farklı çevrelerce farklı şekillerde anlaşılıp dahası ya bilim karşıtlığı için ya da bilimin Evren'i açıklama gücünün diğer yönelimlerin açıklama gücü ile eş değer tutulması için temel olarak alınmaya çalışılmasıdır. Her şeyden önce gerek Comte gerek Poincaré ve gerek ise Salih Zeki Bey'in bilime ve bilimsel düşünceye önem verdiği açıktır; bu yüzden hiçbirinde bilim karşıtı bir tavır görülmemektedir. Bu tavrın aldıkları bilim odaklı eğitim ile de alakalı olduğu bu tezin savunularındandır. Bilimsel eğitim almış kişilerin bilim felsefesine ve tarihine olan katkılarının bilim faaliyetinin ve bu faaliyetin ortaya koyacağı ürünler bağlamında değerli olacağı da tezin en net iddiası olarak durmaktadır.

Abstract:
The main points discussed in this study are Auguste Comte's positivism and Henri Poincaré's conventionalism. If conventionalism is to be understood, this is done through the best positivism. Firstly, two philosophical thoughts have tried to reveal their own characteristics and their differences. In the context of Salih Zeki Bey and Hilmi Ziya Ülken, it was tried to be investigated in relation to Poincaré within the scope of conventionalism both in the Ottoman State and in Turkey. And also, how this philosophical stance can be interpreted by others has been investigated. This interpretation is emphasized in two respects: The first is to investigate the allegations of prejudice that in the last years of the Ottoman Empire and in the first years of the Republic that the main scientific image is positivist in science. And also The question of the possibility of establishing a science image in such a short time has been taken up in the agenda of the thesis. The result of this research is that not only positivist but also any scientific image is not dominant in Turkey in that years. This is the clearest indication that the science image after the Republic is a quest, not an imposition. The second point upheld in this study is that each school of thought had its own interpretation of conventionalism, and that conventionalism was sometimes used to weave anti-scientific arguments or to promote the view that alternative ways to explain the universe must be held to the same high regard as science. It is clear that both Comte and Poincaré and Salih Zeki gave great importance to science and scientific thought; they never displayed an anti-scientific attitude. We believe that their pro-science stance was due to the scientific education that Comte, Poincaré and Salih Zeki received. The main argument of our thesis is that the contributions of scientifically-trained people to the philosophy of science and to the historiography of science is also beneficial to scientific activity and adds to the fruits of scientific inquiry.