Alî er-Ruhâvî Tuhfe-i Taksîrî (İnceleme-metin 1B-46A)
Alî er-Ruhâvi's Tuhfe-i Taksîrî (Examination-text 1B-46A)
Yazar: NURULLAH BAYAR
Danışman: PROF. DR. EKREM BEKTAŞ
Harran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Ali er-Ruhavi = Ali er-Ruhavi ; Farsça = Persian ; Mevlevilik = Mawlawiyya ; Sözlük = Dictionary ; Tuhfe-i Taksiri = Tuhfe-i Taksiri ; Tuhfe-i Şahidi = Tuhfe-i Şahidi ; Tuhfeler = Tuhfeler ; Şerh = Commentary

Özet:
Eski edebiyatımızın önemli bir kaynağı olan Tuhfe-i Şâhidî, edebiyatımızda
şerhi en fazla yapılan eserlerden biridir. Bu şerhlerden birisi de Alî er-Ruhâvî'nin
XVIII. yüzyılda kaleme aldığı ve Tuhfe-i Taksîrî adını verdiği eserdir. Alî er-Ruhâvî
bu eserin giriş kısmında; aruz kalıplarıyla alakalı bir fihriste yer vermiş ve
Mukaddime'de de aruz terimlerine değinmiştir. Şârih, Tuhfe-i Şâhidî adlı manzum
eseri şerh etmiş ve beyitlerde yer alan kelimelerin Farsça ve Arapça karşılıklarını
vermiştir. Ayrıca, Farsçanın grameri hakkında da bilgiler vermiştir.
Mevlânâ'nın Mesnevî'si gerek Türk edebiyatında gerekse de Mevlevî
çevresinde önemli başvuru eserlerden biridir. Bu eserin açıklayıcısı olan Tuhfe-i
Şâhidî ise Farsça öğrenimini kolaylaştırmak ve yaymak için kaleme alınmıştır. Alî
er-Ruhâvî, yeni talebelerinin Mevlânâ'nın Mesnevî'sini daha iyi anlamaları ve bu
eserin içindeki muğlak kelimeleri fehmetmeleri niyetiyle Tuhfe-i Şâhidî adlı eserin
bir şerhi olan Tuhfe-i Taksîrî eserini kaleme almıştır.
Bizler bu eserin (Tuhfe-i Taksîrî) 1B-46A varakları arasında; Hezec,
Münserih, Seri, Müctes, Mütekârip, Müdâri, Recez, Remel, Kâmil ve Vâfir
bahirlerini tespit ettik. Müellif, ilk on altı kıta'da; on üç murabba, yüz elli dokuz
beyit (Mesnevî ve Farsça beyitler dahil) ve on mısraa yer vermiştir. Eserde yaklaşık
altı yüz yirmi beş Farsça sözcük, dokuz yüz Türkçe sözcük ve sekiz yüz altmış
Arapça sözcük yer almaktadır ve eserin önemli bir sütununu oluşturmaktadır. Bu
kelimeleri ise metnin sonunda bir tablo dahilinde sunduk.
Bu çalışmamızda Tuhfe-i Taksîrî'nin metnini ortaya koyduk ve eseri bazı
yönlerden incelemeye çalıştık. Çalışmamızın Giriş bölümünde, sözlük çalışmaları ile
alakalı genel bilgilere yer verdik. Tuhfe-i Şâhidî'nin önemine değindikten sonra
Şâhidî'nin şerhleriyle alakalı bir tablo sunduk. İbrâhim Şâhidî'nin hayatı, eserleri ve 
en önemlisi de manzum eseri olan Tuhfe-i Şâhidî'ye yer verdik. Birinci Bölümde ise
Alî er-Ruhâvî'nin hayatı ve tek eseri olan Tuhfe-i Taksîrî hakkında bilgi verdik. Bu
manzum sözlüğün nüshalarını tanıttık ve çeviri yazı metnini verdik.
Anahtar Kelimeler: Mevlevî, Şâhidî, Alî er-Ruhâvî, Tuhfe, Şerh, Farsça,
Sözlük.

Abstract:
Tuhfe-i Şâhidî, which is an important source of our classical literature, one of
the most important works to be explained. One of these explanations Alî er-Ruhâvî
also wrote in the 18th century is the work Tuhfe-i Taksîrî. Alî er-Ruhâvî in the
introduction of this work; he included an index about prosody and mentioned the
prosody terms in the content. The person explaining the poetical Tuhfe-i Şâhidî and
translated the Persian and Arabic equivalents of the words in the couplets.
Sometimes he informed about the grammar of Persian.
Mevlânâ's Masnavi work is important in Turkish literature. It is a major work
of people who are Mawlavi. The explanatory of this Masnavi is Tuhfe-i Şâhidî work.
It was written to facilitate and spread the learning of Persian. Alî er-Ruhâvî wrote the
work of Tuhfe-i Taksîrî, an explanation of Tuhfe-i Şâhidî, to explain the
incomprehensible words in Masnavi to new students.
Between pages 1B-46A of this work; we have determined Hezec, Münserih,
Seri, Müctes, Mütekârip, Müdâri, Recez, Remel, Kâmil, and Vâfir bahir. Writer, in
the first sixteen kıt'as; he mentioned thirteen murabbas, one hundred fifty nine beyits
(including Masnavi and Farsi beyits) and ten mısras. There are approximately six
hundred twenty five Farsi words, nine hundred Turkish words and eight hundred
sixty Arabic words in the work and important part of the work. We wrote these
words in a table at the end of the text.
In this study, after exhibited the editorial criticism of Tuhfe-i Taksirî, we tried
to analyze the work from some aspects. In the introduction part of the study, we
provided general information about dictionary studies. We emphasized the
importance of Tuhfe-i Şâhidî. We have presented a graphic on Tuhfe's explanations.
We informed about the life and works of İbrâhim Şâhidî and her important poetic
work Tuhfe-i Şâhidî. In the first part, we informed about the life of Alî er-Ruhâvî and
his only work Tuhfe-i Taksîrî, then we introduced the written documents and
presented intralingual translation of this text.
Keywords: Mawlavi, Şâhidî, Alî er-Ruhâvî, Tuhfe, The Explanatory, Farsi,
Dictionary.