Hezârfen Hüseyin Efendi'nin "Tenkîhü't Tevârih-i Mülûk" isimli eserinin tahlili ve metin tenkidi
Analysis and text criticism of Hezârfen Hüseyin Efendi's work entitled Tenkîhü't Tevârih-i Mülûk
Yazar: AHMET NAS
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SÜLEYMAN LOKMACI
Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Tarih = History
Dizin: 17. yüzyıl = 17. century ; Hezarfen Hüseyin = Hezarfen Hüseyin ; Hezarfen Hüseyin b. Ca`fer İstanköy = Hezarfen Hüseyin b. Ca`fer İstanköy ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Tenkihü`t Tevarih-i Müluk = Tenkihü`t Tevarih-i Müluk

Özet:
XVII. yüzyılın önemli tarihçilerinden "Hezârfen" lakabıyla tanınan ve bu lakabı hakedecek her biri ayrı bir uzmanlık gerektiren tıp, tarih, dil, coğrafya, devlet teşkilatı ve tasavvuf gibi alanlarda eserler kaleme almış olan Hezârfen Hüseyin Efendi, batılı kaynaklarda dahil olmak üzere birçok eserden faydalanarak en önemli eserlerinden biri olan Tenkîhü't Tevârih-i Mülûk'ü kaleme almıştır. Özet halinde genel bir tarih kitabı olma özelliği taşıyan eser, bir giriş, dokuz bölüm, bölümler içerisinde birtakım kısımlar ve iki hâtimeden oluşmaktadır. Eserinde sade bir dil kullanmayı tercih eden müellif, yaşadığı dönemin tarihi ve siyasi olaylarını kendi görüşlerini de ekleyerek aktarmış, zaman zaman idarecileri eleştirmekten çekinmemiştir. Bu çalışmada Tenkîhü't Tevârih-i Mülûk'ün TBMM Milli Saraylar Kütüphanesi, Halife Abdülmecid Efendi Koleksiyonunda 3797 arşiv numaralı el yazması nüshası, Fransız Milli Kütüphanesi Türkçe Yazmaları Koleksiyonunda Supp. Turc 137 arşiv numaralı el yazması nüshası ve Mısır Milli Kütüphanesi Türkçe Yazmaları Koleksiyonunda bulunan Tarihi Türkî Halil Ağa 3 arşiv numaralı el yazması nüshası karşılaştırılmak suretiyle tek bir nüsha tesis edilmeye çalışılmıştır. Ana nüsha olarak kabul edilen TBMM Milli Saraylar Kütüphanesi, Halife Abdülmecid Efendi Koleksiyonunda 3797 arşiv numaralı el yazması nüshasıyla diğer iki nüsha arasındaki farklılıklar dipnotlarda gösterilmiştir.

Abstract:
One of the most important historians of the XVII. th century, Hâzerfen Hüseyin Efendi, known for his pseudonym 'Hâzerfen' and to deserve this name who has written works in the fields of medical,history, language, geography, state organization and Sufism each of which requires special expertise  wrote Tenkihü't Tevarih-i Mülük  which is one of his most important works by making use of many works including western sources. In short, the book is a general history book and consists of an introduction and nine chapters, sections in chapters and two epilogue. The author, who prefers to use a simple work in his work, conveyed the historical and political events of his time by adding his own opinions and did not hesitate to criticize the administrators from time to time. In this study, Tenkihü't Tevarih-i Mülük's the archive number  of  3797 manuscript copy  in  Grand National Assembly of Turkey,  National Palace Library  Caliph Abdülmecid  Master  Collection, the   archive number of 137 manuscript  copy  in the French National Library Türkish Manuscript Collections and the  archive number of  3  manuscript copy  in Turkish manuscript collection of the Egyptian National Library  were  tried to be established a single copy by comparison. The difference between the accepted as the main copy the archive number of 3797 manuscript copy  in   Grand National Assembly of Turkey,  National Palace Library  Caliph Abdülmecid  Master  Collection and others were indicated in the annotations.