Nazik gölü (Ahlat-Bitlis) sazan (cyprinus carpio L., 1758) popülasyonu üzerinde bir araştırma
A Study on the carp (cyprinus carpio L., 1758) population of the lake Nazik (Ahlat-Bitlis-Türkiye)
Yazar: FAZIL ŞEN
Danışman: DOÇ.DR. OSMAN ÇETİNKAYA ; PROF.DR. M. SITKI ARAS
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Su Ürünleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2001
Konu: Su Ürünleri = Aquatic Products
Dizin: Balıklar = Fishes ; Beslenme = Nutrition ; Bitlis-Ahlat = Bitlis-Ahlat ; Büyüme = Growth ; Nazik Gölü = Nazik Lake ; Sazan balıkları = Carps ; Su ürünleri = Aquatic products ; Üreme = Reproduction

Özet:
ÖZET Nazik gölü, Doğu Anadolu Bölgesi Bitlis-Ahlat ilçesi sınırları içinde yer alır. Yüzey alanı 46,6 km2, 1816 m rakımlı ve lav-set orjinlidir. Gölde yerli türler olarak Siraz (Capoeta capoeta) ve İnci kefali (Chalcalburnus tarichi) ile göle sonradan aşılanan Sazan (Cyprinus carpio) ve Havuz balığı (Carassius carassius) yaşamaktadır. Bu çalışmada göldeki sazan populasyonunun yapısı, büyüme, üreme, beslenme ve bazı vücut oranları ile gölün bazı su kalitesi özellikleri Temmuz 1997-Aralık 1999 tarihleri arasında incelenmiştir. Araştırma boyunca su sıcaklığı 2-24,5 °C; Secchi disk değeri 125-284 cm; öfotik zon derinliği 480,4 cm; ÇO 1,0-13,2 mg/1; pH 8,06-8,87; kondüktivite 254,4-340,6 umhos/cm; TDS 190,39-225,98 mg/1; morfo-edafık indeks 15,4-18,3 mg/l/m olarak belirlenmiştir. Populasyonda yaş 0-XII arasında; 1. yaş grubu en yüksek oranda; erkek dişi oranı 1,68:1 olarak; balıkların %40,37'si aynalı, %59,17'si pullu ve %0,46'sı çizgili formlarda bulunmuştur. Çatal boy 4,0-75,8 cm; ağırlık 1,0- 11698 g arasında değişmiştir. Populasyonda boy-ağırlık ilişkisi W=0,02239xL3'04; yaş- boy ilişkisi L^100,00x[l-e"üü85(HÜ'46)]; yaş-ağırlık ilişkisi Wt=26918,701x[l-e" °'085(t+0'46)]3,04; büyüme performansı indeksi (0) 6,745; kondisyon faktörü (K) 2,513 bulunmuştur. İlk cinsi olgunluk erkeklerde IV. yaş, 29 cm FL ve 550-600 gTık ağırlık grubunda; dişilerde VI. yaş, 39 cm ve 1500-1550 g'lık ağırlık grubunda gerçekleşmektedir. Üreme Haziran ortası-Temmuz sonu arasında kaydedilmiştir. Bireysel fekundite 3609-2488210 adet/dişi; relatif fekundite 2120-397423 adet/kg dişi, (153169+10337); ortalama yumurta çapı 0,919±0,016 mm bulunmuştur. Populasyonda beslenmenin iyi derecede olduğu, bireylerin ağırlıklı olarak Chirinomid larvaları ve Tubifex'lerle, küçük yaşlarda zooplanktonla beslendikleri belirlenmiştir. Aynalı sazanlar kültür formu özelliğini kaybetmemiş, aşılama çalışmalarında kullanılabilecek fenotipik özelliklere sahip oldukları belirlenmiştir. Sazan populasyonundan daha iyi yararlanabilmek için, sulamada kullanılan göl suyunun üreme ve beslenme alanlarına zarar vermeyecek düzeyde tutulması, avcılığın kontrollü olarak sürdürülmesi, 39 cm FL ve 1500 g'dan küçük bireylerin avlanmaması, av yasağının 1 Haziran- 1 Ağustos arası uygulanması, göle yanlışlıkla aşılanan Havuz balığı populasyonunun sazanla yaptığı rekabeti azaltmak amacıyla aşırı avlanması yoluna gidilmelidir.

Abstract:
SUMMARY A STUDY ON THE CARP (Cyprinus carpio L., 1758) POPULATION OF THE LAKE NAZİK (AHLAT-BİTLİS-TÜRKİYE) The lake Nazik is located in Ahlat-Bitlis, East Anatolia. Its altitude is 1816 m surface 2 area is 46,6 km and has orginated by lava blockage. While native species of the lake are Capoeta capoeta and Chalcalburnus larichi, common carp and Crucian carp are being introduced species of the lake. In the study; structure, growth, reproduction, foods and some body ratios of the carp population; and some quality characteristics of the lake water were investigated between July 1997 and December 1999. During the study; water temperatures were obtained between 2 and 24,5 C, Secchi disc values between 125-284 cm, eufotic zone depth 480,4 cm, DO 1,0-13,2 mg/1, pH 8,06-8,87, conductivity 254,4- 340,6 umhos/cm, TDS 190-226 mg/1, and morphoedaphic index as 15,4-18,3 mg/l/m. Age of carps changed between 0 and XII and I. age group was found predominant. The male:female ratio was calculated as 1,68:1. 40,37% of the fishes was mirror carp, 59,17% of was scaly carp, and 0,46% of was line carp. FL and W of the fishes changed between 4,0-75,8 cm and 1,0-1 1698 g, respectively. Length-weight, age-length, and age- weight relationships were calculated as W=0,02239xL3'04, Lt= 100,00 x {\^fi^^^\ Wt=26918,701x(l-e"°'085(l+0'46))3'04, respectively. The index of growth performance (0) was estimated as 6,745 and the condition factor as 2,513. Sexual maturity were determined as IV. age, 29 cm FL, and 550-600 g W for males and as VI. age, 39 cm, and 1500-1550 g for females. Spawning was taken place between middle of the June to the end of the July. Individual fecundity was found as 3609-2488210 per female, and relative fecundity was estimated as 153169±10337 per kg female. Mean egg diameter was estimated as 0,919 mm. It was found that the feeding of population is being as good, they meanly fed with Chirinomid larvae and Tubifexes, and preferred zooplankton at younger ages. It was concluded that in order to utilize carp population more effectively, water of the lake used for irrigation should be regulated without damaging to feeding and spawning areas of the population. Fishing should be maintained under control, minimum catch size should not lower than 39 cm FL and 1500 g in W, close season for fishing should be adapted between 1 June-1 August, crucian carp population should be kept at low density to lessen competition with the carp.