Küreselleşme sürecinde Türk sivil havacılık sektöründe liberalizasyon
Liberalization of Turkish civil aviation sector in the process of globalization
Yazar: HANİFİ ASLANER
Danışman: DOÇ. DR. DEMİRHAN FAHRİ ERDEM
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Amme İdaresi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Sivil Havacılık = Civil Aviation
Dizin: Anlaşmalar = Agreements ; Liberalizasyon =   ; Sivil havacılık = Civil aviation

Özet:
Uluslararası havayolu taşımacılığı, 1944 yılında imzalanan Chicago Konvansiyonu'nda kabul edilen ve devletlerin kendi hava sahalarında münhasır egemenliğini esas alan kurallar üzerine şekillenmiştir. Devletler, havayolu taşımacılığını düzenlemek maksadıyla birbirleriyle, ikili hava ulaştırma anlaşmaları imzalamış, bu anlaşmalarda pazara giriş, taşımacılık yapacak havayolu şirketlerinin belirlenmesi, düzenlenecek sefer sayısı, taşınacak yolcu miktarı ve fiyatlandırma konularını çok sıkı kurallara bağlamışlardır. 1970'li yılların sonunda Amerika Birleşik Devletleri (ABD)'nin, kendi iç pazarında, hava taşımacılığını düzenleyen kuralları serbestleştirmesi Avrupa Birliği (AB) ve diğer ülkeleri de etkilemiş bu kuralların serbestleştirilmesi yayılmıştır. Havacılık endüstrisi gelişmiş, havayolu taşımacılığı şirketlerinin rekabet düzeyi yüksek olan devletler, ikili hava ulaştırma anlaşması imzalayacakları devletlere bu alanda yaşanan liberalizasyonun olumlu etkilerini göstererek imzalanacak anlaşmalardaki kısıtlayıcı hükümlerin serbestleştirilmesini istemektedir. Gerçekten de liberalizasyon sayesinde havayolu taşımacılığında sefer sayılarında artış yaşandığı, hizmet kalitesinin arttığı, fiyatların düştüğü ve pazarda yaşanan rekabet sayesinde endüstride gelişmeler yaşandığı yapılan çalışmalarla gösterilmiştir. Dünya Ticaret Örgütü (WTO), Dünya Bankası (WB), Uluslararası Para Fonu (IMF), Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO) gibi uluslararası örgütler de hava taşımacılığında liberalizasyonu desteklemektedir. Bununla birlikte havacılık endüstrisi gelişmemiş, havayolu şirketlerinin rekabet seviyesi düşük olan kimi devletler sahip oldukları pazarın büyük bir kısmının ya da tamamının diğer devletlerin havayolu şirketlerinin eline geçeceği, kendi havayolu şirketlerinin zarar göreceği, kamu hizmeti olarak gördükleri havayolu taşımacılığı hizmetinin karlı olmayan rotalarda kesintiye uğrayabileceği, havayolu taşımacılığı sektöründe tekeller oluşacağı gibi çekincelerle bu alandaki liberalizasyona sıcak bakmamaktadır. Bu çalışma ile uluslararası havayolu taşımacılığı alanı mercek altına alınarak, alanda yaşanan gelişmeler ve tartışmalar incelenmiş, bu konuda yapılan kısıtlı sayıdaki çalışmalara farklı bir bakış açısı getirilmek ve politika yapıcılara destek olmak hedeflenmiştir.

Abstract:
International air transport has been shaped by the strict rules adopted in the Chicago Convention signed in 1944 and based on the exclusive sovereignty of the states in their airspaces. States have signed bilateral air transport agreements with each other for air transportation, and in these agreements, they have strictly regulated the market entry, the determination of the airline companies that will carry out transportation, the number of flights to be organized, the number of passengers to be transported and pricing. At the end of the 1970s, the deregulation of the domestic market in the USA provided the liberalization of the strict rules, first led to liberalization of bilateral air transport agreements signed by the United States with other countries, and then to agreements signed by the European Union (EU) and other countries. States with developed aviation industries and competitive airline transport companies demand the liberalization of the restrictive provisions in the agreements. They show the positive effects of the liberalization experienced in this field to the countries that they will sign bilateral air transport agreements with, and even exert pressure on those states with the opportunities they have. Studies have shown that there has been an increase in the number of flights, an increase in service quality, a decrease in prices, and developments in the industry because of the competition in the market that is a result of the liberalization. Moreover, international organizations such as WTO, WB, IMF, and ICAO also support liberalization. On the other hand, some states with undeveloped aviation industries, and airline companies with low levels of competition, fear losing most or all of their markets to other states' airline companies. They also hesitate that the airline transportation service may be interrupted on unprofitable routes, monopolies will form in in the long term because of liberalization. So they do not favor liberalization in the air transportation industry. In this study, the field of international air transport was scrutinized, and the developments and discussions in the field were examined. It was aimed to bring a different perspective to the limited number of studies on this area and to support policymakers' decision-making process.