Anadolu Medeniyetleri Müzesi'ndeki Kanuni Süleyman Dönemi sikkeleri
The coins of the Sultan Suleyman Kanuni in the Anatolion Civilizations Museum
Yazar: DINA ASHRAF FAWZY AHMED YOUSSOUF
Danışman: PROF. DR. HALİT ÇAL
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Anadolu Medeniyetleri Müzesi = Museum of Anatolian Civilizations ; Kanuni Sultan Süleyman = Kanuni Sultan Süleyman ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Sikke = Coin

Özet:
Anadolu Medeniyetleri Müzesi'ndeki Kanuni Süleyman dönemi sikkelerini ele alan bu araştırmada, müze envanterinde yer alan 135 altın ve gümüş sikke incelenmiştir. Anadolu Medeniyetleri Müzesi'nde Kanuni Sultan Süleyman sikkelerinin kaç tane olduğu tespit edildikten sonra, bunların Müze envanter numaraları ve tek tek ölçüleri (çap, kalınlık ve ağırlık) alınarak çalışma fişlerine kayıt edilmiştir. Sikkelerin her iki yüzünün de fotoğrafları çekilmiştir. "Anadolu Medeniyetleri Müzesindeki Kanuni Süleyman Dönemi" başlıklı bu çalışma, altı ana bölümden meydana gelmektedir. Birinci bölümde, "Giriş" adı altında; "Kanuni Sultan Süleyman kimdir" "Konunun Niteliği ve Önemi" ile "Araştırmanın Metodu ve Düzeni" olmak üzere üç alt başlık halinde yer almaktadır. İkinci bölüm, "Meskukat" "Numismatics" kavramı, sikkenin ortaya çıkışı ve gelişimi, İslam parasının önemi, İslami dönemde paranın gelişmesi, Kanuni Süleyman darphaneleri ile sikkenin ön ve arka yüzü belirlemede yöntem konularından oluşur. Üçüncü bölümde, sikkeler sultanın unvanlarına göre sınıflanıp bir katalog oluşturulmuştur. Bu katalogta, toplam 135 sikke yer almaktadır. Katalogta sıra no, Müze env.no, fotoğraflar, maden, tip, ağırlık, çap, darbhane, baskı tarihi, motifler ile sikkenin genel tanımı bilgileri yer almaktadır. Ayrıca, altın sikkeleri kataloğun son kısmında yer alan 1 adet sikkenin de yoğun bozulma nedeniyle, ayrıntılı tanımı yapılmadan sadece malzeme, boyutları ve fotoğrafları konulmuştur. Dördüncü Bölümde, Kanuni Sultan Süleyman dönemi sikkeleri, sikkelerdeki kitabelerin açıklanıp değerlendirilmesi yer almaktadır. Bu kısımda Anadolu Medeniyetler Müzesi'ndeki Kanuni Sultan Süleyman dönemi sikkelerindeki unvanlar, dua, baskı yeri, cer harfları (fi-cer harf/be-cer harf), baskı tarihi ve sultanın övgüsünün incelenmesi yer almaktadır. Yayınlarda sikkelerin tipolojisi, bir, iki veya üç satır sürebilen sultanın adı, babasının adı ve unvanlarındaki farklara göre yapılmıştır. Biz de bu yönteme bağlı kaldık. Altın sikke tipolojimiz sekiz tip, gümüş sikke tipolojimiz de dokuz tip ve alt bölümlerinden oluşmuştur. İnceleme fişlerinde ayrıntılı olarak tanımları "Ön yüzde yazı, yazıların anlamı, baskı yeri ile tarihi, yazı farkları, bezeme farkları, arka yüzde yazı, motif" sıralamasıyla yapılmıştır. Ayrıca her tipin altında değerlendirilmesine gidilmiştir. Değerlendirme bölümünde sikkeler; darp tarihi, darp yeri, malzeme, teknik, yazı ve süsleme olmak üzere beş başlık altında önce kendi içinde sonra da Kanuni dönemi öncesi ve sonrası sikkelerine göre farkları bakımından incelenmiştir.  Ayrıca yazı, motiflerine göre ele alınmıştır. Beşinci bölüm sonuçtur. Altıncı bölümde ise, bu tezde yararlanılan kaynakların alfabetik sıraya göre yazılımı bulunmaktadır. Tezimizdeki altın ve gümüş sikkelerde Amasya, Amid, Bağdad, Brusa, Cezayir, Dımaşk, Edirne, Haleb, Kostantiniye, Koçaniye, Kratova, Mısır, Novaberde, Sidre Kapısı, Siroz, Tebriz ve Üsküb olmak üzere toplam 17 adet darphane tespit ettik. Ayrıca sikkelerdeki hat sanatının incelenmesi çoğu kaynaklarda gözden kaçmıştır. Kanuni  Süleyman sikkelerindeki en çok yazılmış harflerin değerlendirmesi tezimide yer almaktadır.

Abstract:
In that research which examines the Kanuni Suleyman Coins in "Anatolion Civilisations Museum" in Ankara, 135 coins that are in museum's folders. This study entitled "The coins of the king Kanuni Suleyman in "Anatolion Civilisations Museum" our study consists of six main parts. In the first part, introduction, who is Kanuni Süleyman and his coinage on the other hand the way of our study takes place in this part. In the second part, coin introduction, coins history, the importance of the coins, the mint place in  the region of Kanuni Süleyman and the problems of the obverse and the reverse on the coins and how to solve it also takes place in this part. The third part includes catalogues. Analogy was made evaluating material, royal mints, titels and writing headings in samples researched. Analogy was made evaluating material, royal mints, tiles and writing headings in samples researched takes place in the fourth part. In the fifth part, the result of our study takes place and we left the resourses to the last part in our thesis. İn the region of Kanuni Sulyman there were alot of counturies under his region for that reason we can we can see alot of mint place. İn our thesis we are going to analyse 17 mint place and all of them related to "Anatolion Civilisations Museum". This mint places are "Amasya, Amid, Bağdad, Brusa, Algeriya, Dimishq, Edirne, Haleb, Kostantiniye, Koçaniye, Kratova, Egypt, Novaberde, Sidre Kapısı, Siroz, Tebriz and Uskup". İn our study we made an analayse to the writing that we found on the coins of the king Suleyman. Unfourtunatly i can say that the study of the writings (inscriptions) over the coins did not take place in all the resarches i have ever seen. Coins in Anatolion Civilisations Museum that we researched in terms of Sulyman Kanuni-period, have a great significance as a special collection in terms of coin diversification of the same period.