Sağlıklı beslenme müdahalesinin otizm spektrum bozukluğu olan çocukların yaşam kalitesine etkisi
The effect of healthy nutrition intervention on the quality of life of children with autism spectrum disorder
Yazar: SEDA ÖNAL
Danışman: PROF. ASLI UÇAR
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Bu çalışma, son altı ayda otizm spektrum bozukluğu (OSB) tanısı almış çocuklarda sağlıklı beslenme müdahalesinin yaşam kalitesi üzerine etkisini belirlemek amacıyla planlanmış ve yürütülmüştür. Çalışmaya, Ankara Üniversitesi Otizm Uygulama ve Araştırma Merkezine başvuran 3-6 yaş arası 45 (15 OSB'li müdahale, 15 OSB'li kontrol ve 15 sağlıklı kontrol) çocuk ve ebeveyni dahil edilmiştir. Otizm spektrum bozukluğu olan müdahale grubundaki çocukların ebeveynlerine 16 hafta süre ile sağlıklı beslenme eğitimi verilmiş, diğer gruplara herhangi bir eğitim verilmemiştir. Çocukların yeme davranışlarını belirlemek için Davranışsal Pediatrik Beslenme Değerlendirmesi Ölçeği (DPBDÖ), çocukların uyku alışkanlıklarını ve kalitesini değerlendiren Çocuk Uyku Alışkanlıkları Anketi (ÇUAA)-kısaltılmış formu, OSB'li çocukların ebeveynlerinin yaşam kalitelerini değerlendirmek amacı ile Otizmde Yaşam Kalitesi Anketi-Ebeveyn Sürümü (OYKA-E) ebeveynlere sorulmuştur. Çocukların fiziksel aktivite durumları, ekran maruziyetleri, besin tüketim sıklıkları ve miktarları, besin tüketim kayıtları, bazı antropometrik ölçümleri (vücut ağırlığı ve boy ölçümleri) çalışma başlangıcında ve 16 hafta sonunda kaydedilmiştir. Elde edilen veriler SPSS paket programı kullanılarak değerlendirilmiştir. Çalışmaya katılan çocukların %73,3'ünü erkekler, %26,7'sini kızlar oluşturmuştur. Çalışma sonunda müdahale grubundaki OSB'li çocukların fiziksel aktivite sıklıkları artmış (p<0,05), ekran maruziyetleri azalmış,  DPBDÖ toplam puan ve toplam problem sayısı ile ÇUAA puanı azalmış (p<0,05); OYKA-E puanı ise artmıştır (p>0,05). Otizm spektrum bozukluğu olan müdahale grubunun yumurta, yağlı tohum, taze meyve, çay tüketim sıklığı artmış; krem peynir, hazır meyve suları, gazlı içecekler, salam, sosis, sucuk, pastırma, tereyağı, şeker, bal, reçel, pekmez ve paketli ürünlerin tüketim sıklığı azalmıştır. Otizm spektrum bozukluğu olan müdahale grubunda yoğurt, beyaz peynir, kırmızı et, yumurta, yağlı tohum (fındık, antep fıstığı, yer fıstığı, kaju, ceviz, badem), sebzeler, taze meyve tüketim miktarı ise anlamlı derecede artmıştır (p<0,05). Çalışma sonunda OSB'li müdahale grubunun diyet ile aldığı karbonhidrat miktarı azalırken; protein, çoklu doymamış yağ asidi, posa miktarı, B1 vitamini, B2 vitamini, pantotenik asit, B6 vitamini, folat, B12 vitamini, C vitamini, potasyum, kalsiyum, magnezyum, fosfor, çinko alımları istatistiksel olark anlamlı derecede artmıştır (p<0,05). 
Sonuç olarak OSB tanısı almış çocukların ebeveynlerine verilen beslenme eğitimi, çocukların beslenme alışkanlıkları, yeme davranışları, uyku alışkanlıkları ve yaşam kalitelerinde olumlu etkiler sağlamıştır.  Otizm spektrum bozukluğu olan çocukların ebeveynlerine düzenli beslenme eğitimi verilmesinin OSB yönetiminde hem ebeveynler hem de çocuklar için yararlı olacağı düşünülmektedir.

Abstract:
This study was planned and conducted to determine the effect of healthy nutrition intervention on the quality of life in children diagnosed with autism spectrum disorder (ASD) in the last six months. Forty-five children aged 3-6 (15 intervention with ASD, 15 control with ASD, and 15 healthy control) who applied to Ankara University Autism Intervention and Research Center and their parents were included in the study. Parents of children in the intervention group with ASD were given healthy nutrition education for 16 weeks, but no education was given to the other groups. Behavioral Pediatrics Feeding Assessment Scale  (BPFAS) to determine children's eating behaviors, Child Sleep Habits Questionnaire (CSHQ) to evaluate children's sleep habits and quality, Quality of Life in Autism Questionnaire -Parent Version (QOLA-P) to evaluate the quality of life of parents of children with ASD were asked to parents. Children's physical activity status, screen exposure, food consumption frequency and amount, food consumption records, and some anthropometric measurements (body weight and height measurements) were recorded at the beginning of the study and at the end of 16 weeks. The data were evaluated using the SPSS package program. Of the children participating in the study, 73.3% were boys and 26.7% were girls. At the end of the study, the frequency of physical activity of children in the intervention group with ASD increased (p<0.05), their screen exposure decreased, the BPFAS total score, the total number of problems and the CSHQ score decreased (p<0.05); QOLA-P score increased (p>0.05). The frequency of egg, oilseed, fresh fruit, and tea consumption in the intervention group with ASD increased; the frequency of consumption of cream cheese, packaged fruit juices, carbonated drinks, salami, hot dogs, sausage, pastrami, butter, sugar, honey, jam, molasses, and packaged products has decreased. In the intervention group with ASD, the amount of consumption of yoghurt, white cheese, meat, eggs, oilseeds (hazelnuts, pistachios, peanuts, cashews, walnuts, almonds), vegetables, and fresh fruits increased significantly (p<0.05). At the end of the study, while the amount of carbohydrates consumed by the intervention group with ASD decreased; Intakes of protein, polyunsaturated fatty acids, fiber, vitamin B1, vitamin B2, pantothenic acid, vitamin B6, folate, vitamin B12, vitamin C, potassium, calcium, magnesium, phosphorus and zinc increased significantly (p<0.05).
As a result, the nutrition education given to the parents of children diagnosed with ASD had positive effects on the children's nutritional habits, eating behaviors, sleep habits, and quality of life. It is thought that providing regular nutrition education to parents of children with ASD will be beneficial for both parents and children in ASD management.