Ortaokul sosyal bilgiler derslerinde kadın şahsiyetlerin öğretimine yönelik etkinliklerin geliştirilmesi ve uygulanması
Developing and implementing teaching activities about women personas in the middle school social studies courses
Yazar: MELİS AKAY ŞAHİN
Danışman: PROF. DR. MEHMET AÇIKALIN
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Etkinlik = Efficiency ; Eğitim = Education ; Sosyal bilgiler eğitimi = Social studies education ; Sosyal bilgiler öğretimi = Social studies teaching ; Toplumsal cinsiyet = Gender

Özet:
Bu çalışmanın birinci amacı, ortaokul Sosyal Bilgiler ders kitaplarında yer alan kadın-erkek 
temsillerine ve öne çıkan kadın şahsiyetlere ne şekilde yer verildiğinin tespit edilmesidir. 
Çalışmanın ikinci amacı ise farklı alanlarda öne çıkan bazı kadın şahsiyetlerin daha görünür 
hale gelmesine katkı sağlamaktır. Bu nedenle çalışma, iki araştırma aşamasından oluşmaktadır. 
Birinci aşamada, 2021-2022 eğitim-öğretim yılında kullanılan 5., 6. ve 7. sınıf ortaokul Sosyal 
Bilgiler ders kitapları, kadın-erkek temsillerin ve şahsiyetlerin sayısal oranı, yaşam öykülerinin 
kullanılma sıklığı, toplumsal rolleri ve/veya meslekleri açısından incelenmiştir. İkinci aşamada 
ise ortaokul Sosyal Bilgiler derslerinde kadın şahsiyetlerin öğretimine yönelik etkinlikler 
geliştirilmiştir. Bu etkinlikler, 2022-2023 eğitim-öğretim yılında İzmir ilindeki altı farklı 
okulda uygulanarak 104 öğrencinin deneyimlerine ve altı öğretmenin görüşlerine ulaşılmıştır. 
Bu bağlamda araştırma, doküman analizi ve nitel uygulama değerlendirmesi desenine uygun 
olarak tasarlanmıştır. Araştırma, kuramsal olarak feminist perspektif yaklaşımına dayalı olarak 
hazırlanmıştır. 
Araştırmanın sonuçlarına göre, Türkiye'deki ortaokul Sosyal Bilgiler ders kitaplarındaki kadın 
şahsiyetlerin erkeklere kıyasla sayısal oranında eşitsizlikler olduğu, yaşam öykülerine yeterince 
yer verilmediği ve çoğu zaman ikincil toplumsal/mesleki rollerde sunulduğu söylenebilir. 
Uygulanan etkinlikler sonucunda, ortaokul Sosyal Bilgiler derslerinde kadın şahsiyetlerin 
öğretimine yönelik geliştirilen etkinliklerin uygulanmasının genel olarak değerlendirmesi 
katılımcılar tarafından çoğunlukla olumlu bulunmuştur. Araştırmanın olumlu bulgularından 
bazıları şu şekildedir; Katılımcıların çoğu etkinlik süreçlerini eğlenceli ve güzel bulduklarını 
belirtmiş; etkinlik kitapçığının da bilgilendirici ve yeterli düzeyde olduğunu ifade etmişlerdir. 
Etkinlikler sayesinde öğrenciler, kadın şahsiyetleri tanıma imkânı bulmuşlardır. Bununla 
birlikte geleneksel yöntemlere kıyasla yaparak yaşayarak öğrenme yaklaşımıyla desteklenen 
etkinlikler ile öğrencilerden dersleri daha iyi anladıkları şeklinde dönütler alınmıştır. Ayrıca 
etkinliklerden bazılarının kadın-erkek eşitliği konusunda öğrencilere eleştirel bakış açısı 
kazandırdığı ve etkinliklerdeki kadın şahsiyetlerin kız öğrenciler için örnek oluşturduğu 
saptanmıştır. Sonuç olarak, Sosyal Bilgiler ders kitaplarında kadın şahsiyetlerin hak ettiği 
şekilde temsil edilmediği söylenebilir. Çalışmanın gelecekte Sosyal Bilgiler derslerinde ve ders 
kitaplarında kadın şahsiyetlerin öğretimine yönelik farkındalığın ve etkinliklerin artmasına 
katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Abstract:
The purpose of this study is to investigate how women-men personas are presented in the 
middle school Social Studies textbooks and improve teaching about prominent women personas 
in this course. The study was conducted in two stages. In the first stage, 5th, 6th, and 7th grade 
middle school Social Studies textbooks used in the 2021-2022 academic year were examined 
in terms of the quantitative analysis of women-men personas, the frequency of use of life 
stories, social roles and/or professions. In the second stage, teaching activities were developed 
about prominent women personas. These activities were implemented in six different schools 
in İzmir in the 2022-2023 academic year. 104 students and six teachers were participated in the 
study. The document analysis and implementation evaluation methods were employed. The 
study is based on the feminist perspective approach.
The document analysis of the textbooks showed that women were underrepresented compared 
men; women's life stories are not given enough space and they are often presented in secondary 
social/professional roles. The application of teaching activities generally received very positive feedback from the participants. Most of the participant stated that they found the activity 
process nice and fun and they also stated that the activity booklets were informative and 
sufficient. Students had the opportunity to learn about prominent women personas. In addition, 
students reported that they understood the content better compared to traditional teaching 
methods as all applied lessons were activity based and student centered. Finally, the data 
analysis indicates that the women personas in the activities set an example for female students
and the activities may have helped some students to develop a critical perspective on gender 
equality. In conclusion, the study showed that women personas are underrepresented in Social 
Studies textbooks. We hope that this study will help to contribute to awareness on this issue 
and integrate more activities in the Social Studies courses regarding prominent women 
personas.