Sözleşmede amacın ifa dışı yoldan gerçekleşmesi ve ortadan kalkması
Achievement of purpose and loss of purpose in contracts
Yazar: SEMİN ÇEĞİNDİR
Danışman: PROF. DR. MEHMET DEMİR
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Risk = Risk ; Sözleşmeler = Contracts ; Sözleşmeyi sona erdirme hakkı = Contract termination rights

Özet:
Sözleşmeler, tarafların amaçlarını gerçekleştirmesine ve ihtiyaçların karşılanmasına hizmet ederler.  Tarafların, sözleşmede belirlenen asli amaçları dışında, sözleşmeyi kurmaya iten öznel amaçları da vardır. Öznel amaç, yalnızca sözleşme kapsamına dâhil edilirse hukuken bağlayıcı hale gelir.
Amacın gerçekleşmesi, çökmesi ve boşa çıkması olay grupları sözleşme akdedildikten sonra öngörülemeyen bir değişiklik sebebiyle meydana gelen birer sözleşme rizikosudur. Sözleşmede tarafların risk dağıtımına ilişkin bir belirleme yapmadığı durumlarda riskin nasıl dağıtılacağı, çalışmanın üzerinde durduğu temel sorundur.
Sözleşmede amacın gerçekleşmesi ve çökmesi borçlunun sorumlu olmadığı sonraki ifa imkânsızlığıdır. Bu durumlarda borçlunun borcunu ifası imkânsızlaşmışken, alacaklının edimi halen ifa edilebilir niteliktedir. Borçlu, edimini ifa etmek uğruna birtakım masraflar yapmışsa bunların akıbetinin ne olacağı noktasında, imkânsızlığa ilişkin Borçlar Kanunu'nun 136'ncı maddesi hükmü her durumda hakkaniyetli sonuçlar doğurmamaktadır. Bu sebeple hüküm bakımından örtülü boşluk olduğu kabul edilerek, hâkim somut olaya ilişkin bir kural koyacaktır.
Amacın boşa çıkmasında alacaklıyı sözleşme yapmaya iten öznel amaç düştüğünden, borçlunun edimi ifası hâlen mümkün olmasına rağmen alacaklı için anlamını yitirmiştir. Bu sebebe dayanarak alacaklının sözleşmeyi sona erdirip erdiremeyeceği, değişen koşullar sebebiyle açığa çıkan riskin nasıl dağıtılacağı doktrin ve mahkemeleri meşgul etmiş, değişik çözüm önerileri ortaya atılmıştır. Amacın boşa çıktığı durumlarda hâkimin, mümkünse sözleşmeyi uyarlama yoluna gideceği, bu şekilde adalet sağlanamıyorsa dönme veya fesih yoluyla sözleşmenin sona erdirileceği kabul edilmelidir.

Abstract:
Contracts serve as a means of realizing the purposes and satisfying the needs of the parties. Apart from the direct purposes specified in the contract, the parties also have indirect purposes motivating them to enter into a contract. Indirect purpose becomes legally relevant only if it is included in the scope of the contract.
Achievement and loss of the purpose and frustration of the purpose subgroups are contract risks caused due to an unforeseen change after the contract is concluded. How the risk will be distributed is the main problem that the study emphasizes, in the cases that the parties did not make any determination in the contract regarding the risk distribution.
Achievement of the purpose and loss of the purpose are the cases of the impossibility of the performance. In that case, performance of the debtor is impossible, on the other hand the creditor's performance can still be achieved. Article 136 of Code of Obligations about the legal consequences of that the debtor has made necessary preparation and expenses for the performance became impossible, does not provide a satisfactory solution in every situation. Therefore, it is acknowledged that there is legal gap in regulation, that the judge would establish a rule, considering the case.
If the purpose is frustrated, the indirect purpose of the creditor is lost even though the service of the debtor is possible. The doctrine and the courts attempted to deal with whether the contract is to be dissolved by the creditor on the grounds of the purpose is frustrated or how the risk is distributed due to changed circumstances, thereafter various solutions have been proposed. The continuation of the contractual relationship with the adaptation to the changed circumstances is to be assumed primarily, in the situation of the frustration of the purpose. Only as a last resort does a judge recognizes the termination of the contract if the contract is to be maintained leads to the risk distribution in an unsatisfactory manner.