ilkokul çocuklarına yönelik ihmal ve istismarı önleme: Bir anababa eğitim programının değerlendirilmesi
Prevention of child abuse and negligence taking aim at elementary school children. Assessment of a parental training programme
Yazar: NİL ATEŞOĞLU
Danışman: PROF. DR. EMİNE GÜL KAPÇI SEYİTOĞLU
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitimde Psikolojik Hizmetler Ana Bilim Dalı / Eğitim Psikolojisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Ana-baba eğitimi = Parents education ; Eğitim programları = Education programs ; Program değerlendirme = Program evaluation ; Çocuk hakları = Children's rights ; Çocuk ihmali = Child negligence ; Çocuk istismarı = Child abuse ; Çocuk psikolojisi = Child psychology ; Çocukluk çağı travmaları = Childhood traumas

Özet:
Bu çalışmanın amacı, çocuk ihmali ve istismarını önlemeye ilişkin bir anababa eğitim programının geliştirilmesi ve ilkokul çağında çocukları olan anababalarla etkililiğinin sınanmasıdır.

Araştırmada deney ve kontrol gruplu ön-test son-test modeline dayalı deneysel desen kullanılmıştır. Araştırmanın katılımcıları Ankara İli, Çankaya Belediyesi bünyesinde yer alan Bademlidere Çankaya evinde çeşitli kurslara katılan anababalar ile rehber öğretmenler aracılığıyla ulaşılan anababalardır. Çalışmaya toplam 55 anne (deney n=30; kontrol n=25) katılmıştır. Toplam üç oturum olarak hazırlanan programda her oturum yaklaşık iki saat sürmektedir. Katılımcılar eğitim öncesi ve eğitimin bitiminden üç hafta sonra sadece duygusal istismarı fark etme düzeyinin değerlendirildiği Duygusal İstismar Farkındalık Ölçeği (DİFÖ) ile araştırmacı tarafından geliştirilen ve anababaların ihmal ve istismar bilgisini tüm yönleriyle değerlendiren Anababa Bilgi Anketi'ni (ABA) doldurmuşlardır. Ayrıca, deney grubu ve kontrol grubu araştırmacı tarafından hazırlanan toplam yedi açık uçlu soruya yanıt vermişlerdir. Yalnızca deney grubunun yanıtladığı ek iki soru da sorulmuştur.

Deney ve kontrol gruplarının DİFÖ son-test toplam puanı (t(52)=-3.79, p<.05) ve DİFÖ-Yüksek Beklenti (t(53)=-4.91, p<.05) alt boyutu son-test puanları için yapılan t-testi sonuçları deney grubu lehine farklılığın olduğunu göstermiştir. Deney grubunun DİFÖ toplam puan (t(29)=6.65, p<.05) ve DİFÖ-Yüksek Beklenti alt boyutu ön ve son-test puanları için yapılan ilişkili t-testi sonuçları (t(29)=7.00, p<.05) yine deney grubu lehine anlamlı bir farklılığın olduğunu göstermiştir. Deney ve kontrol grubunun DİFÖ toplam puanı (F(1,51)=21.19, p<.05) ve DİFÖ-Yüksek Beklenti alt boyutu (F(1,52)=27.65, p<.05) için

gerçekleştirilen ANCOVA sonuçları ön-testler kontrol edildiğinde aradaki farklılığın anlamlı olduğuna işaret etmektedir.

ABA sonuçları frekans ve yüzde hesaplamaları ile değerlendirilmiştir. Deney grubunun doğru yanıt verme oranları son-testte belirgin bir şekilde artış göstermiş, (ön-test 𝑋=44.90, SS=6.16, son-test 𝑋=55.57, SS=6.29) kontrol grubunda ise ön ve son-test yanıtları arasında belirgin bir farklılık bulunmamıştır (ön-test X=46.72, SS=5.52, son-test X=48.36, SS=5.09).

Açık uçlu nitel sorulara verilen yanıtlar ise betimsel nitel analiz yöntemi ile incelenmiştir. Sonuçlar, deney grubunun konuya ilişkin bilgi düzeylerini arttırmış olduklarını, kontrol grubunun ise ön ve son-test yanıtlarında ise herhangi bir farklılığın olmadığı yönündedir.

Sonuç olarak, deney grubunun çocuğa yönelik ihmal ve istismarı önleme ile ilgili bilgi ve farkındalıklarının eğitim sonrasında belirgin bir şekilde artmış olduğunu göstermiştir. Toplam üç haftalık bu eğitim programı, anababalara kolaylıkla ulaşılabilecek okullar ve diğer tüm eğitim kurumlarında uygulanarak çocuğun ihmal ve istismarının önlenmesine katkı sağlayabilir.

Anahtar Kelimeler: Çocuk ihmal ve istismarı, önleme, anababa, çocuk, anababa eğitim program

Abstract:
The purpose of this study is to develop a parent training programme to prevent child abuse and neglect and examine it's effect on the parents who have children attending elementary school.

In this study, the pre-test/post-test control group experimental design has been applied. The parents who attended to a variety of courses at Bademlidere Çankaya House within Çankaya Municipality has been reached via school counsellors, and they form the research sample. The data collected from 55 mothers. Of the 55 mothers, 30 were in experiment and 25 were in control groups. The programme consists three sessions and each of them lasts approximately in two hours. During the data collection process, mothers completed a) "Recognition of Emotional Maltreatment Scale (REMS)" before and three weeks after the training completed , b) "Parental Information Questionairre (PIQ)" which has developed by the researcher to evaluate the knowledge of neglect and abuse, c) Seven open-ended questions in both groups. Additionally, two more open-ended questions were asked to the experiment group.

The t-test results indicated that the post-test total score of REMS (t(52) = -3.79, p<.05) for the experimental and control groups and the sub dimension of High Expectation (t(53) = -4.91, p<.05) have demonstrated that experimental gruop were more recognizant of emotional maltreatment than control group. The participants in experimental group demonstrated a significant difference in both pre and post test scores in REMS total score (t(29) = 6.65, p<.05) and the sub dimension of High Expectation (t(29)= 7.00, p<.05). The ANCOVA demonstrated that REMS scores were statistically significant on both REMS total score (F(1.51)= 21.19, p<.05) and the sub-dimension of High-Expectation (F(1.52)= 27.65, p<.0.5) when the pretest scores were controlled.

The PIQ results were evaluated through frequency and percentage calculations. The rate of accurate responds by the experiment group have displayed a raise in the post test (preliminary test X =44.90 SS= 6.16, eventual test X=55.75, SS =6.29) whereas with respect to the control group, there were not a significant difference between the pre and post test responds (preliminary test X= 46.72, SS=5.52, eventual test X =48.36, SS =5.09).

The responds given to the open-ended qualitative questions were analyzed by means of a descriptive qualitative analysis. The results have implied to the fact that the experimental group has seemingly furthered their scope of information pertaining to the subject while there

was barely any difference respectively in the control group's responds to the pre and post test questions.

Analyses revealed that the experimental group demonstrated remarkably extention on their knowledge and awareness about the neglect and abuse practised against children. As a consequence, the present programme may contribute to the prevention of neglect and abuse of children by being carried out by the schools that can reach the parents and in all other educational institutions.

Key Words: Child abuse and negligence, intervention, parents, parenting programme