Türkiye-Irak ilişkilerinde Türkmen faktörü (1990-2006)
The Turkman factor in the Turkish-Iraqi relationships (1990?2006)
Yazar: SAMEER H. MOHAMMED
Danışman: YRD. DOÇ. DR. MEHMET SEYFETTİN EROL
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Bölümü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: U sayıları = U numbers

Özet:
Asırlardır Irak'ta yaşayan Türkmenler I. Dünya Savaşı'nın sona ermesi ile birlikte tarihleri boyunca en karanlık dönemlerini yaşmışlardır. Her türlü asimilasyon ve baskıya maruz kalmışlardır. Ancak 1990 yılında Birinci Körfez Savaşından sonra Irak'ın çevresinde ve ülkenin kuzeyinde uçuşa yasak bölgenin oluşumuyla birlikte o tarihe kadar Türkiye'nin Irakla olan ilişkilerinde ön plana çıkmayan Türkmen meselesi önem kazanmıştır. İşte bu çalışmada Irak'ta Osmanlı hâkimiyetinin sona ermesinden 1990 yılına kadar olan süreçte Türkmenlerin içinde bulunduğu durumu ve Irak İle Türkiye arasındaki ilişkileri göz önünde bulundurarak 1990'dan 2006 yılları arasındaki dönemi mercek altında bulundurduk.1990 yılından itibaren Türkmenlerin siyasi faaliyeti giderek artmış ve Irak Türkmen Cephesi kurulmuştur. Erbil başta olmak üzere Türkmenler gayet aktif faaliyet göstermişlerdir. 2003 yılında ABD liderliğindeki koalisyon kuvvetleri harekâtı sonucunda Baas rejimi devrilmiş ve ülkede yeni bir dönem başlamıştır. Irak savaşıyla ülkedeki siyaset biçimi değişmiş, tek parti sisteminden çoğulcu sisteme geçilmiş ve ülkedeki güç dengesi değişmiştir. Bu dönemde, uzun yıllar baskı altında tutulan Kürtler ve Şiiler iktidar olmuştur, Türkmenlerse yine hazmedilmeye yönelik politikalarla azımsanıp iktidar dışı bırakılmışlardır.Türkmenler, yeni Irak'ta siyasi ve kültürel haklarının tanınması amacıyla mücadele etmektedir. Yeni Irak'ta oluşan siyasi durum Türkmen toplumunun sorunlarını ve gelecekleri konusunda hem kendilerinin hem de Türkiye'nin endişelerini attırmaktadır. Yeni rejim federalliği kabul ettiğinde Türkmenler 1991'den beri olduğu gibi bölünmeye maruz kalmışlar, bir kısmı Kürt bölgesinde diğer bir kısmı da merkezi hükümete tabi tutulmuştur. Türkmenler her iki bölgede de yasal haklarına kavuşamamış ve diğer etnik ve dini grupların baskısına maruz kalmıştır, medetlerine Türkiye'den başka kimse yetişmemektedir. Irak'ın yeni oluşumunda Türkmenlerin yerlerini almaları Türkiye ile Irak ilişkilerinin düzene oturmasında kilit nokta konumundadır.

Abstract:
The Turkmens who have been living in Iraq for centuries lived the darkest periods of their history as soon as the World War I finished. They were exposed to all kind of the assimilation and the pressures. The Turkmen issue which was not at forefront between Turkey and Iraq has gained importance due to the formation of the no-fly zone which was formed around the Iraq and the northern part of the Iraq in 1990 after the Gulf War I. In this study we have considered the situation in which the Turkmens existed from the ending of Ottoman Empire?s sovereignty to 1990 and the relationship between Iraq and Turkey from 1990-2006.The political activities of the Turkmens have increased as from 1990 gradually and Iraq Turkmen Front has been constituted. Especially Erbil, the Turkmens have played pretty active role. In 2003 Baas sovereignty was abolished by the military operation of the Coalition Forces of which leader is USA and a new period has been started in the country. The politic formation in the country has been changed by Iraq War, the pluralist system has been formed instead of single party regime, and the balance of power in the country has been changed. In this period the Kurds and Shiites who were under pressure for a long period have come to power. As for Turkmens, they have been underrated and they have been pushed out of power relations.The Turkmens in new Iraq have struggled for the recognition of their political and cultural rights. The political formation in new Iraq increases the doubts of Turkey and Turkmens regarding their futures and the present problems of the Turkmen society. When the new regime accepted the federalism, Turkmens have been divided into pieces since 1991 and some of them have been under the sovereignty of Kurds and some of them have been under the sovereignty of the Central government. In both regions the Turkmens have not obtained their legal rights and they have been under the pressure of other ethnical and religious groups. Apart from Turkey, there is not any other country to help them. The reinstatement of the Turkmens in the new formation of Iraq is the key point in order to put Iraq - Turkey relations in order.