Türkiye ile Suudi Arabistan arasındaki dış ticaret ve kullanılan taşıma modları üzerine bir araştırma
A research on foreign trade between Turkey and Saudi Arabia and the transport modes used
Yazar: ALİAA ABUJAMİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ METİN YILDIRIM
İstanbul Gelişim Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Uluslararası Ticaret ve Lojistik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ulaşım = Transportation ; Uluslararası Ticaret = International Trade

Özet:
Türkiye ve Suudi Arabistan'ın ekonomik büyümesi 2000'li yılların başında başlamıştır. Büyümeleri arttıkça, iki ülke de bu büyümeyi sürdürmek için diğer ülkelerle aralarındaki ticari ilişkileri artırma yoluna gitmiştir. Böylece iki ülke arasındaki ticari ilişkiler önceki yıllara göre artarak ileri bir aşamaya geçmiştir. İki ülke arasındaki dış ticarete odaklanan akademik araştırmaların azlığı göz önüne alındığında, bu tez bu konuyu ayrıntılı olarak ele alan ilk çalışmalardan biri olmayı amaçlamaktadır. Bu nedenle, 2013-2023 yılları arasındaki zaman dilimini temel alan bu çalışma, önceki çalışmalardaki eksikliği tamamlamak amacıyla üç ana ekseni içermektedir.Birinci ana eksen, iki ülke arasındaki ticaret verilerinin tarihsel seyrinin analizidir. İkincisi, iki ülke arasında mal taşımasında kullanılan taşıma modlarının ve bunlara bağlı olarak kilogram fiyatlarının analizidir. Üçüncü ana eksen Multilayer Perceptron, Holt winnters, SMOreg ve Gaussian processes olan öngörüleme modelleri kullanılarak iki ülkenin dış ticareti hakkında bir gelecek vizyonu sunmaktır.
Bu üç eksene ulaşmak için tez, TÜİK'ten alınan verilere dayanmaktadır. Bu veriler; Türkiye'den Suudi Arabistan'a ihraç edilen 97 fasıl ve bunların FOB/dolar cinsinden değerleridir. Suudi Arabistan'dan Türkiye'ye ithal edilen 93 fasıl ve bu fasılların FOB/Dolar cinsinden değerleri. İki ülke arasında malların taşınmasında kullanılan ve 11 adet olan taşıma modları ve her bir modla taşınan ürünlerin kilogramıdır. Bu veriler kullanılmadan önce Pareto analizi kullanılarak analiz edilmiştir. Hem ihracat hem de ithalat için ticaretin %80'ini oluşturan fasıllar seçilmiştir. Buna ilaveten, bu fasılların bedelleri kilograma bölünerek her bir fasıl için kilogram başına ortalama fiyat elde edilmiştir. Tahminlerin esas alınacağı veri seti Ocak2013'ten Ekim2023'e kadar ve Mart2020'den Ekim2023'e kadar olmak üzere iki bölüme ayrılmıştır. Fasıl değerlerinin seyri incelenirken, değerlerin Covid-19'dan etkilenmeye başlamasından önceki dönem olduğu için ortalama 2013-2019 dönemi için hesaplanmıştır.
Tezin sonuçları bu paragrafta özetlenmiştir. Türkiye ve Suudi Arabistan arasındaki tüm ticari gelişmelere rağmen toplam ihracat düşüş eğilimindedir. İhraç edilen başlıca fasıllara bakıldığında 7'sinin düşük, 7'sinin yüksek ve 8'inin değişken eğilim gösterdiği görülmektedir. İhracatın kilogram başına ortalama fiyatına bakıldığında, 11 fasıl düşüş gösterirken, 10 fasıl artış göstermiş, 1 fasıl ise değişmemiştir. Kilogram başına ortalama fiyatta en büyük düşüş %84 ve en küçük düşüş %4 olurken, en büyük artış %38 ve en küçük artış %3 olmuştur. İthalatta ise iki ana ithalat faslı dalgalı bir eğilim göstermektedir. İthalat için kilogram başına ortalama fiyata bakıldığında, iki ana ithalat faslı sırasıyla %39 ve %12'lik bir düşüş göstermektedir.

Abstract:
The economic growth of Turkey and Saudi Arabia started in the early 2000s. As their growth increased, both countries sought to increase their trade relations with other countries to sustain this growth. Thus, trade relations between the two countries have reached an advanced stage by increasing compared to previous years. Given the scarcity of academic research focusing on foreign trade between the two countries, this thesis aims to be one of the first studies to address this issue in detail. Therefore, this study, which is based on the time period between 2013 and 2023, includes three main axes to complement the lack of previous studies. The first main axis is the analysis of the historical course of trade data between the two countries. The second one is the analysis of the modes of transport used in the transportation of goods between the two countries and the associated kilogram prices. The third main axis is to present a future vision about the foreign trade of the two countries by using forecasting models which are Multilayer Perceptron, Holt winnters, SMOreg and Gaussian processes.
To achieve these three axes, the thesis was based on data collected from TÜİK website. These data are 97 chapters exported from Turkey to Saudi Arabia and their FOB/USD values. The 93 chapters imported from Saudi Arabia to Turkey and their FOB/USD values. The 11 modes of transportation used to transport goods between the two countries and the kilograms of goods transported by each mode. These data were analyzed using Pareto analysis before being used. For both exports and imports, the chapters that account for 80% of trade were selected. In addition, the prices of these chapters were divided by kilograms to obtain the average price per kilogram for each chapter. The dataset on which the estimates are based is divided into two parts, one is from January 2013 to October 2023,while the other is from March 2020 to October 2023. When analyzing the progress of chapter values, the average is calculated for the period 2013-2019, as this is the period before the values started to be affected by Covid-19.  
The results of the thesis are summarized in this paragraph. Despite all the trade developments between Turkey and Saudi Arabia, exports have been on a downward trend. Looking at the main exported chapters, it is seen that 7 of them show a low trend, 7 show a high trend and 8 show a variable trend. Regarding the average price per kilogram of exports, 11 chapters showed a decline, 10 chapters showed an increase and 1 chapter remained unchanged. The largest decrease in average price per kilogram was 84% and the smallest decrease was 4%, while the largest increase was 38% and the smallest increase was 3%. As for imports, the two main import chapters show a fluctuating trend. Looking at the average price per kilogram for imports, the two main import chapters show a decrease of 39% and 12%, respectively.