Çocuklarda astım atağında ventilasyon perfüzyon dengesizliği ve salbutamolün etkisi
Ventilation perfusion mismatch and the effect of salbutamol in asthma attack in children
Yazar: MURAT ÖZER
Danışman: PROF. DR. BÜLENT ENİS ŞEKEREL
Hacettepe Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2016
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
Astım atağında ventilasyon/perfüzyon (V/Q) oranında değişiklik oluşabilmektedir ayrıca tedavide kullanılan salbutamol de V/Q oranında değişikliğe yol açarak SpO2'de azalmaya neden olabilir. Bu çalışma ile astım atağıyla çocuk acil polikliniği ve çocuk alerji polikliniğine başvuran hastalarda V/Q dengesizliği sıklığının belirlenmesi; astım atağında ve salbutamol sonrası gelişen V/Q dengesizliği için mevcut risk faktörlerinin saptanması amaçlandı. Çocuk acil ve çocuk alerji polikliniğine bir yıl süresince astım atağıyla başvuran ve çalışma kriterlerini karşılayan tüm çocuklar prospektif olarak çalışmaya alındı. Katılımcıların demografik özellikleri, başvuruda, 1., 2., 3. salbutamol sonrası, taburcu olduktan sonra 1. ve 10. gün izlem bulguları, modifiye pulmoner indeks (MPİ) değerleri ve laboratuvar parametrelerinden oluşan bir veri tabanı oluşturuldu. Ortanca (çeyrekler arası) yaşları 5.3 (3.3-8.0) yıl ve %65.4'ü erkek olan 306 olgu çalışmaya alındı. Başvuruda, birinci, ikinci, üçüncü salbutamol sonrası, başvurudan bir ve on gün sonra V/Q dengesizliği oranları sırasıyla %36.3, %43.5, %38.9, %25.2, %1.3 ve %0.7 olarak bulundu. Salbutamole bağlı gelişen V/Q dengesizliği oranı ise birinci, ikinci ve üçüncü salbutamol sonrası sırasıyla %14.7, %3.9 ve %1.3; bir ve on gün sonra (astım şikayetlerinin bulunmadığı dönemde) verilen salbutamol sonrası % 0.7 ve % 3.6 bulundu. Başvuruda V/Q dengesizliğini öngörecek risk faktörleri olarak MPI yüksekliği ve küçük yaş bulundu. Salbutamol sonrası gelişen V/Q dengesizliğini öngörecek risk faktörü olarak son altı saatte verilen salbutamol dozu ve atopi varlığı gösterildi. Başvurudaki V/Q dengesizliğiyle; yaş arasında zayıf ama anlamlı (r=-0.129, p=0.025), MPI arasında kuvvetli ve anlamlı (r=0.654, p<0.001) korelasyon bulundu. Salbutamol sonrası görülen V/Q dengesizliğiyle atopi arasında zayıf ama anlamlı korelasyon saptandı (r: 0,36 p: 0.025). V/Q dengesizliği astım atağının doğal seyrinde gelişebilen bir süreçtir. Astım atağının şiddeti arttıkça ve yaş küçüldükçe V/Q dengesizliği gelişme olasılığı artmaktadır. Astım tedavisi sırasında verilen salbutamol ile V/Q dengesizliği oluşabilir, kümülatif salbutamol dozu artması ve atopi bulunması salbutamol ile oluşan V/Q dengesizliği için risk faktörüdür. Salbutamolun neden olduğu V/Q dengesizliği ise en fazla %15 oranında görülmekle beraber sınırlı oranda SpO2'de (en fazla %5) azalmaya neden olmaktadır. V/Q dengesizliği atak şiddetini bir göstergesi olmakla birlikte kliniği düzelen ancak hipoksinin devam ettiği olgularda salbutamol ile ilişkili olabileceği akılda tutulmalıdır.

Abstract:
In asthma attack, ventilation /perfusion (V / Q) ratio may change. Besides, the salbutamol used to treatment may lead a decrease in SpO2 by causing alteration in V/Q ratio. The purpose of this study is identifying the frequency of V/Q mismatch and risk factors which affect the V/Q mismatch occurred in asthma attack and after the salbutamol, in patients admitted to pediatric emergency and pediatric allergy clinic with asthma attack. Pediatric patients admitted to pediatric emergency and pediatric allergy clinic with asthma attack for one year were involved prospectively in this study as samples. A database was developed by recording involved patients' demographic information, observation results at the time of admittance to emergency, after 1.,2., 3. Salbutamol, 1. and 10. days after being discharged from hospital, modified pulmonary index (MPI) scores and laboratory parameters.  The sample size of the study is 306. The median (interquartile range) age is 5.3(3.3-8.0) and year 65,4% of gender is male. V/Q mismatch ratio was found %36.3, %43.5, %38.9, %25.2, %1.3 and %0.7 respectively at the time of admittance to the emergency, after first, second and third salbutamol, one day and ten days after admittance to emergency. Salbutamol-induced V/Q mismatch ratio was found %14.7, %3.9 and %1.3 respectively after first, second and third serbutamol. After one and ten days (In periods where there is no asthma symptoms), patients received salbutamol again and results were %0.7 and %3.6. It is found that at the time of admittance to the emergency risk factors which indicate V/Q mismatch are little age and high MPI scores. It is also observed that after giving salbutamol, risk factors which indicate V/Q mismatch are dose of salbutamol given in last six hours and presence of atopy. A weak but significant relationship (r=-0.129, p=0.025) between V/Q mismatch and age at the time of admittance was found a result of this study. It is also found that there is strong and significant correlation V/Q mismatch and MPI (r=0.654, p<0.001). Besides, it is seen that a weak but significant relationship (r=-0.129, p=0.025) between V/Q mismatch after salbutamol and atopy (r: 0,36 p: 0.025). V/Q mismatch is a process that can develop in the natural course of asthma attacks. By severity of asthma attacks and increasing age decreases, the chance of developing V/Q mismatches increases. During an asthma treatment, salbutamol may cause the occurrence of V / Q mismatch. Increased cumulative dose of salbutamol and atopy are risk factors for V/Q mismatch caused by salbutamol. The V/Q mismatch caused by Salbutamol is seen up to 15% but salbutamol causes lower level decrease in SpO2 (at most %5). V/Q mismatch is an indicator of the attack severity. It must be also kept in mind that the continuation of hypoxia after the clinical recovery can be associated with salbutamol.