Kırgız Türklerinin halk inançlarında büyüler
Spells in the folk beliefs of Kyrgyz Turks
Yazar: NAZİFCAN AS
Danışman: PROF. DR. MEHMET ÇERİBAŞ
Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore

Özet:
Büyü, ilkel insanlardan günümüze kadar insanın zorda kaldığı zamanlarda başvurduğu
bir araç olarak karşımıza çıkmaktadır. İlkel insanlar doğayı tanımadıkları ve
anlamlandıramadıkları için birtakım doğa olaylarını büyü pratikleri ile bertaraf
edebileceklerini düşünmüşlerdir. Bu şekilde başlayan büyü pratikleri insanın
deneyimleriyle beraber hastalıkların tedavisi, kıtlık, savaş, doğum, ölüm vb.
dönemlerdeki pratiklerle birlikte büyünün kullanım sahası günden güne genişlemiştir.
Günümüzde ise insan artık bilim çağının başlamasıyla beraber büyü pratiklerine
başvurmanın yok olacağı düşünülmesi bir yanılgıdan ibarettir. Zira binlerce yıldır
süregelen pratikler birer halkbilim unsuru olmuş ve bu unsurlar tamamen yok olmayıp
dönemin ahengine ayak uydurup bir nevi don değiştirerek bilim çağında da insanlığın
içerisinde büyü ve büyü uygulamaları devam etmektedir.
Tarihin en eski topluluklarından biri olan Türkler yaşadıkları geniş coğrafyalarda
birçok boy ve alt gruplara ayrılmışlardır. Bu boylardan biri olan Kırgız Türkleri ise
diğer Türk boylarına göre daha geç dönemde yerleşikliğe geçmişlerdir. Bu sebeple
Kırgız Türkleri halkbilim çalışanları için her zaman özel bir ilgi olmuştur. Kırgız
Türklerinin daha geç dönemde yerleşik olmaları eski Türk inanç sistemi ve yaşayış
tarzları bakımından onların animist ve totemist özellikleriyle öne çıkarmaktadır.
Kırgız Türkleri tüm bu özellikleriyle tarihin her döneminde birtakım büyü
uygulamalarına başvurmuşlardır.
Çalışmada Kırgız Türkleri ile sınırlandırılmış olup büyü ve büyüye yardımcı unsurlar
ana hatlarıyla açıklanacaktır. Ardından Kırgız Türklerinin geçiş törenleri, hastalıkların
tedavisi, nevruz dönemi, bereket, nazar ve kötü ruhlardan korunmak için icra edilen
büyü pratikleri ele alınacaktır. Bu pratikleri yöntem, yapı, amaç ve varsa kullanılan
araçlara göre sınıflandırılacaktır.

Abstract:
Magic appears as a tool that people resort to when they are in difficulty, from primitive
people to the present day. Primitive people thought that they could eliminate certain
natural phenomena with magic practices because they did not know and could not
understand nature. The magic practices that started in this way, along with the
experiences of people, the treatment of diseases, famine, war, birth, death, etc. with
the practices in the periods, the use of magic has expanded day by day. Nowadays, it
is a mistake to think that with the beginning of the scientific age, people will no longer
be able to resort to magic practices. Because the practices that have been going on for
thousands of years have been elements of folklore, and these elements have not
completely disappeared, but magic and magic practices continue among humanity in
the scientific age, keeping up with the harmony of the period and changing a kind of
frost.
The Turks, one of the oldest communities in history, have been divided into many
tribes and subgroups in the wide geographies they live in. Kyrgyz Turks, one of these
tribes, settled in a later period than other Turkish tribes. For this reason, Kyrgyz Turks
have always been of special interest to folklore workers. The fact that the Kyrgyz
Turks were settled in a later period highlights their animist and totemist characteristics
in terms of the old Turkish belief system and lifestyle. Kyrgyz Turks have resorted to
a number of magic practices with all these characteristics in every period of history.
In the study, it is limited to Kyrgyz Turks and magic and auxiliary elements of magic
will be explained in outline. Then, the rites of passage of the Kyrgyz Turks, the
treatment of diseases, the Nowruz period, fertility, the evil eye and the magic practices
performed to protect against evil spirits will be discussed. These practices will be
classified according to the method, structure, purpose and, if any, the tools used.