Ülkemizde yasadışı madde analizi yapan adli laboratuvarların kalite ve standardizasyonun değerlendirilmesi
An evaluation of quality and standardization of illegal substance analysing forensic laboratories in turkey
Yazar: SELİN YAKA
Danışman: PROF. DR. SERAP ANNETTE AKGÜR
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Bağımlılık Toksikolojisi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Adli Tıp = Forensic Medicine
Dizin: Adli toksikoloji = Forensic toxicology ; Adli tıp = Forensic medicine ; Laboratuvarlar = Laboratories ; Referans değerler = Reference values ; Standartlar = Standards ; Standartlaşma = Standardization ; Toksikoloji = Toxicology

Özet:
Adli toksikolojide kalite güvenliğinin arttırılması, adalet sistemi içerisinde verilecek olan kararların daha güvenilir kılınması bakımından büyük önem taşımaktadır. Biyolojik örneklerde yasadışı madde tayini, belirli moleküler yapıların nitel ve nicel olarak belirlenmesi adli toksikologlar tarafından gerçekleştirilmektedir. Avrupa'da, Amerika'da ve tüm dünyada çeşitli profesyonel kuruluşlar yapılan analizlerin güvenilirliğini arttırmak için belirlenen zamanlarda güncellenen kılavuzlar hazırlayarak doğru sonuçların alınmasına yardımcı olmaktadırlar. Bu kılavuzlar hali hazırda birçok konuda başarılı olsalar da, bazı eksiklikler olabilmektedir. Bu çalışma ile adli toksikoloji laboratuvarı için var olan standartlar ve kılavuzların ülkemizde ve dünyadaki durumu hakkında genel bir değerlendirme sağlamak üzere hazırlanmıştır.
Dünya'daki önemli adli toksikoloji dernekleri tarafından hazırlanan mevcut yönergeler, rehberler incelenmiş ve ülkemizdeki uygulamalar değerlendirilmiştir.
Kılavuzlarda, maddelerin tanımlanma süreci ile ilgili temel bilgiler mevcut iken uygulanması gereken zorunlu standartlar olmadığı görülmektedir. Hâli hazırda var olan sistemler nitel analiz yapmak için genel omurgayı sağladığını, ancak bilimsel, istatistiksel temelde eksiklikler olduğunu ortaya koymaktadır. Kılavuzlarda, personel, numune, laboratuvar organizasyonu, laboratuvar analiz prosedürleri, kalite güvencesi/kontrolü ve sonuçların yorumlanması gibi bölümler mevcuttur. Bu kılavuzlarda yer alan bilgiler, adli toksikoloji alanında çalışan laboratuvarlara yardımcı olmaktadır. Fakat bu kılavuzlar, yanlış tanımlamanın yapılmaması için yetersizdir.
Bu sorunları anlamak ve öncelik vermek, adli toksikoloji laboratuvarları hizmeti için gereken değişiklikleri yapmak için kanıtlanmış kalite geliştirme araçları ve teknikleri kullanılmalı, akredite programlarına dâhil olunmalıdır. Verdiği hizmet alanları doğrultusunda (denetimli serbestlik, trafikte madde testi, cinsel saldırılarda madde testi gibi) toksikoloji laboratuvarları arasında farklılıklar göz önünde bulundurulduğunda özel yaklaşım ve uygulamaların gerekliliği ortaya konmuştur. Adli bilimlerde hizmet alanının yükselen beklentileri, artan iletişim ve bilinçlenme, insan/hasta hakları, maliyet baskıları, özel sigortalar, adalet reformları, teknolojik ve bilimsel ilerlemeler, rekabette artış potansiyeli kalite standartlarının benimsenmesini zorunlu hale getirmiştir. Adli toksikoloji ile ilgili özel yaklaşımlar doğrultusunda, ilgili alt alanlara yönelik rehberlerin ülkemiz koşullarına uygun olarak geliştirilerek uygulamaya konması gerekmektedir.

Abstract:
Improvement of the quality assurance in forensic toxicology is crucial for making rightful decisions in the judgment system. The identification of illegal substances in biological samples and both qualitative and quantitative determination of certain molecular structures are carried out by forensic toxicologists. To help more precise decision making, some professional organizations in Europe, USA and all over the world provide guidelines that are updated at certain times for assurance of the analysis. Although these guidelines are currently successful in many aspects, they still lacks of some features. 
This study was designed to provide a general assessment of the standards and guidelines for the forensic toxicology laboratory in our country and the world. The existing directives and guidelines prepared by major forensic toxicology associations in the world have been examined and applications in our country have been evaluated.
While in these guidelines basic information on the process of identification of substances is available, they are not the mandatory standards to be applied. The existing systems provide the general backbone for qualitative analysis, however they show that there are deficiencies on the scientific and statistical basis. Guidelines also include sections on such as personal, sample, laboratory organization, laboratory analysis procedures, quality assurance / control and interpretation of results. The information contained in these guidelines helps laboratories working in the field of forensic toxicology. However, these guidelines are insufficient to avoid misrepresentation.
Proven quality improvement tools and techniques should be used in laboratories and the laboratories should also join in the accreditation programs to understand and prioritize these issues and make necessary changes to the service of forensic toxicology laboratories. Special approaches and applications have been demonstrated to be necessary when differences between toxicology laboratories are considered in the context of the service areas they provide (probations, substance testing in trafficking, substance testing in sexual assault ext.). The rising expectations on the field of forensic sciences has made it necessary to adopt to the increasing potential quality standards, increasing communication and awareness, human/patient rights, cost pressures, private insurance, justice reforms, technological and scientific progress. In line with specific approaches on forensic toxicology, guidelines for the relevant sub-areas need to be developed and applied in accordance with the circumstances of our country.