Ortaöğretim 9. sınıf öğrencilerinin okula uyum süreci: Bir karma yöntem araştırması
Examining the school adjusment of 9th grade students: A mixed method study
Yazar: SEMİH KAYNAK
Danışman: PROF. DR. ADNAN KAN
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Akademik uyum = Academic adjustment ; Karma yöntemler = Mixed methods ; Keşfedici sıralı desen = Exploratory sequential design ; Lise öğrencileri = High schools students ; Okula uyum = School adjustment ; Sosyal uyum = Social adjustment

Özet:
Bu çalışmanın temel amacı ortaöğretime yeni başlayan dokuzuncu sınıf öğrencilerinin okula uyum düzeylerini tespit etmek, öğrencilerin okula uyum düzeylerinin zaman içindeki gelişimini ve değişimini izlemek ve çeşitli faktörlerin bu gelişim ve değişim sürecine bir etkisinin olup olmadığını incelemektir. Bu amaç kapsamında çalışma, karma yöntem araştırmaları içerisinde yer alan desenlerden keşfedici sıralı desen kullanılarak yürütülmüştür. Bu desene uygun olarak ilk önce nitel aşamada 8 farklı lisede öğrenim görmekte olan toplam 53 dokuzuncu sınıf öğrencisi ile odak grup görüşmeleri yapılmış ve öğrencilerin okula uyumlarını etkileyen faktörlerin neler olabileceği öğrenci görüşleri temelinde incelenmiştir. Yapılan odak grup görüşmeleri sonucunda başarı inancı, okulda mutlu olma, yerleşilen lisede yakın bir arkadaşının bulunmayışı, okulun eve uzaklığı, okul büyüklüğü ve kalınan yerin öğrencilerin okula uyumunu etkileyen faktörler olduğu bulunmuştur. Sonrasında farklı bir çalışma grubu ile ortaöğretim öğrencilerinin okula uyum düzeylerini belirlemek amacıyla okula uyum ölçeği geliştirilmiştir. Ölçeğin geliştirme sürecinde açımlayıcı faktör analizi için 519, doğrulayıcı faktör analizi içinse 602 ortaöğretim öğrencisine uygulama yapılmıştır. Yapılan analizler sonucunda tatmin edici psikometrik özelliklere sahip, sosyal uyum ve akademik uyum olmak üzere iki genel alt faktörden oluşan bir yapı elde edilmiştir. Çalışmanın son aşamasında, 6 farklı lisede öğrenim gören toplam 719 dokuzuncu sınıf öğrencisine liseye başladıkları ilk dönemin başında, ortasında ve sonunda araştırmanın ikinci aşamasında geliştirilen okula uyum ölçeği uygulanarak, okula uyum düzeylerinin zaman içerisinde değişimi ve gelişimi izlenmiştir. Ek olarak, ilgili alanyazından elde edilen özellikler olan cinsiyet, okula uyum haftasına katılım ve akran desteği ile odak grup görüşmelerinden elde edilen başarı inancı, okulda mutlu olma, yerleşilen lisede yakın bir arkadaşının bulunmayışı, okulun eve uzaklığı, okul büyüklüğü ve kalınan yerin okula uyum sürecine bir etkisinin olup olmadığı linear mixed model kullanılarak incelenmiştir. Öğrencilerin okula hızlı bir şekilde uyum sağladığı, okul türüne göre öğrencilerin okula uyum süreçlerinin farklılaştığı, Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi öğrencilerinin okula uyum düzeylerinin zaman içerisindeki değişiminin ve gelişiminin, yerel yerleştirme ile öğrenci alan Anadolu liselerine veya merkezi sınav puanı ile öğrenci alan bir liseye yerleşen öğrencilerden istatistiksel olarak anlamlı bir biçimde daha düşük olduğu bulunmuştur. Bu bulgudan hareketle, ilgili alanyazından ve odak grup görüşmelerinden elde edilen faktörlerin okula uyum süreçlerine bir etkisinin olup olmadığı üç okul türü için ayrı ayrı incelenmiştir. Odak grup görüşmelerinde okula uzaklığın, okul büyüklüğünün ve kalınan yerin okula uyum sürecini etkilediğine dair öğrenci görüşleri elde edilmiş olmasına rağmen, nicel aşamada bu özelliklerin okula uyum sürecini etkilemediği bulunmuştur. Ek olarak, okula uyum haftasına katılmanın öğrencilerin okula uyum süreçlerine anlamlı bir etkisinin olmadığı görülmüştür. Odak grup görüşmelerinden elde edilen bulguları destekler nitelikte, nicel aşamada, yerleşilen okulda yakın arkadaşa sahip olmanın, başarı inancının ve okulda mutlu olmanın çeşitli düzeylerde okula uyumu etkilediği tespit edilmiştir. Akran desteği ve cinsiyetin etkisinin de okul türlerine göre farklılaştığı bununla birlikte öncelikle okula sosyal uyumu etkilediği görülmüştür. Üç çalışmadan elde edilen bulgular ilgili alanyazın ışığında bir araya getirilerek birlikte tartışılmış, elde edilen sonuçlar doğrultusunda başta araştırmacılar, uygulamacılar ve politika yapıcılar olmak üzere çeşitli paydaşlara yönelik önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
The main purpose of this study is to determine the school adjustment levels of ninth-grade students who have just started secondary education, to monitor the development and change of students' school adjustment levels over time, and to examine whether various factors have an effect on this development and change process. Within the scope of this purpose, the study was carried out by using the exploratory sequential mixed method design. In accordance with this pattern, firstly, focus group interviews were conducted with 53 ninth- grade students studying at 8 different high schools, and the factors affecting students' school adjustment were examined based on student opinions. As a result of the focus group interviews, it was found that belief about success, being happy at school, not having a close friend in the high school, distance from school to home, school size, and student accommodation were the factors affecting students' school adjustment. After the focus group interviews, a school adjustment scale was developed to determine the school adjustment levels of high school students. In the scale development process, 519 students were applied for exploratory factor analysis and 602 students for confirmatory factor analysis. As a result of the analysis, a structure with satisfactory psychometric properties consisting of two sub-dimensions, social adjustment, and academic adjustment was obtained. In the last stage of the study, the change and development of school adjustment levels over time was followed by applying the school adjustment scale developed in the second phase of the study to a total of 719 ninth-grade students studying at 6 different high schools at the beginning, middle and end of their first semester of high school. In addition, it was examined whether of gender, participation in the school adjustment week, peer support obtained from relevant literature and belief about success, being happy at school, not having a close friend in the high school, distance from school to home, school size, and student accommodation obtained from focus group interviews had an effect on school adjustment by using linear mixed model. It was found that students adjust quickly to school and the adjustment process of the students differs according to the school type, the change, and development of the school adjustment levels of the Vocational and Technical Anatolian High School students over time were significantly lower than the students from Anatolian high schools that accept students by local placement or a high school that accepts students with a central exam score. Based on this finding, whether the factors obtained from the relevant literature and focus group interviews had an effect on school adjustment processes were examined separately for three school types. Although students' opinions were obtained in the focus group interviews that the distance to the school, the size of the school, and the student accommodation affect the school adjustment, it was found that these features did not affect the school adjustment process at the quantitative stage. In addition, it was seen that attending the school adjustment week did not have a significant effect on the school adjustment process of the students. In support of the findings obtained from the focus group interviews, it was determined that having close friends at the school settled, belief in success and being happy at school affect school adjustment at the quantitative level. It was observed that the effect of peer support and gender also differs according to school types, but primarily affects social adjustment to school. The findings from the three studies were brought together in the light of the relevant literature and discussed together, and suggestions were made for various stakeholders, especially researchers, practitioners, and policy makers, in line with the results.