Vekil kültürden art brut'e us dışı bir yaklaşım
From attorney culture to art brut, an un-us approach
Yazar: MEHMET ÇELİK
Danışman: DOÇ. DR. HAYDAR BALSEÇEN
Batman Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Resim Ana Sanat Dalı / Resim Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
Sanatçının kendini var edebilmesinin doğasında muhalif bir kişilik ve karşı koyabileceği bir alan oluşturabilmesi yatmaktadır. Zıtlıklar üzerine kurulu bu evrende çatışma ortamından yeni fikirlerin ortaya çıktığı bilinmektedir. Sanatçı (entelektüel) yaşadığı dönemin bilinen, gözde düşünce ve sanat akımlarına karşı yeni düşünce sistemleri ve alternatif sanat akımları yaratma (oluşturma) arayışına gider veya icat etme yolunu seçer. Sanatçı yerleşik ve kalıplaşmış algılara karşı bir duruş sergileyerek kendini yeniden var etmenin, karşı çıktığı fikirlerin varlığına bağlı olduğunu da bilmektedir. Bu karşı duruşu sergilerken bazen bilerek ve isteyerek, provokatif veya sinir uçlarına dokunacak eserler ortaya koyarlar. Bu eserler, toplumun dokunulması ve eleştirilmesi yasak olan tabularını hedef alarak, insanların hassas, girilmesi yasak olan alanlarını sarsmayı hedeflerken eleştiri ve tartışma ortamı yaratmayı amaçlar. Toplumun kutsal saydığı her türlü nesne ve kişilerin başında olduğunu var saydığı "hale"yi indirmek isterler. Genellikle sanatlarını politik veya sosyal bir mesaj ile birleştirip o şekilde sunarlar. Fransız sanatçı ve yazar Jean Dubuffet çatışma alanı olarak ''kültür''ü (kendine ait kelimelerle ifade edersek  ''vekil kültür'' veya  ''resmi kültür'') karşısına alırken bu provokatif rolü de üstlenmiştir.
Jean Dubuffet genç yaşından itibaren geleneksel kültürel değerlere; yapılara ve normlara karşı çıkan veya döneminin kültürel düzenini eleştiren bir sanatçıdır. Dubuffet, toplumdaki normlara meydan okuyarak, sıradan veya kabul edilen fikirleri sorgulamayı amaçlar. Normların kaynağının egemen güç olduğunu, egemen gücün normu kendi standartlarına göre oluşturduğunu varsayar. Karşısında durduğu asıl konu normların kaynağı olarak gördüğü ''Batı Kültürü"dür. Jean Dubuffet ''Boğucu Kültür'' isimli kitabında yapay olarak oluşturulmuş ''vekil kültür"ün sanatı nasıl etkisi altına aldığını ve sanata nasıl yön verdiğini anlatmaya çalışmıştır. Ona göre kültürün güdümünde hareket eden bir sistemin yaratıcı sanatsal üretimi ve koşullanmış kültür adamlarının yanıltıcı düşüncelerinin bir yansıması olan nesneler olduğunu söyler. Çünkü yaratıcı ve yıkıcı olan bir eserin bize ulaşmasının çok zor olduğunu anlatır.

Dubuffet toplumun beklediği şekilde davranmanın, bireylerin özgünlüklerini bastırdığını ve sanatın özgür ifadesini yok ettiğini belirtir. Toplumun dışladığı ya da toplumun dışında kalmayı tercih eden sıra dışı ve marjinal bireylerin, toplumun bu beklentilerinden uzaklaşarak gerçek bir yaratıcılık inşa edeceklerine inanır. Uzun zamandır aradığı sorunun cevabını toplum dışı kalmış, ötekileştirilmiş bu bireylerde ve onların yaptığı çalışmalarda aramaya başlamıştır. Geleneksel sanat eğitiminden etkilenmemiş, akademi tezgahından geçmemiş, kurallara bağlı olmayan ve toplumsal normlara uymayan sanat eserlerini ifade eden ''Art Brut''un, toplum dışı özel bireylerin hayal dünyasının benzersiz bir dışa vurumu olduğunu ve toplumun sınırlayıcı etkilerinden uzak durarak gerçek yaratıcı sanata ulaştığını ifade eder.   

Anahtar Kelimeler: Art Brut, Jean Dubuffet, Kültür, Kültür Endüstrisi

Abstract:
The nature of the artist's self-existence lies in his/her ability to create an oppositional personality and a space where he/she can oppose. In this universe based on opposites, it is known that new ideas emerge from the conflict environment. The artist (intellectual) seeks to create (make) new systems of thought and alternative art movements against the known, favourite thought and art movements of the period in which he/she lives, or chooses the option of invention. The artist is also aware of the fact that taking a stance against established and stereotyped perceptions and re-existing himself depends on the existence of the ideas he opposes. In taking this stance, they sometimes deliberately and intentionally produce works that are provocative or touch nerve endings. These works aim to create an environment of criticism and discussion while aiming to shake people's sensitive, forbidden areas by targeting the taboos of society that are forbidden to be touched and criticised. They want to bring down the "halo", which they assume to be at the head of all kinds of objects and persons that society considers sacred. They usually combine their art with a political or social message and present it that way. French artist and writer Jean Dubuffet took on this provocative role while confronting "culture" (in his own words, "surrogate culture" or "official culture") as a field of conflict.
From a young age, Jean Dubuffet was an artist who challenged traditional cultural values, structures and norms or criticised the cultural order of his time. By challenging the norms of society, Dubuffet aims to question ordinary or accepted ideas. It assumes that the source of norms is the sovereign power and that the sovereign power creates the norm according to its own standards. It is the "Western Culture" that he shows as the source of the norms he opposes. In his book "Stifling Culture"(Boğucu Kültür), Jean Dubuffet tried to explain how the artificially created "surrogate culture" influenced and shaped art. According to him, it is the creative artistic production of a system guided by culture and objects that are a reflection of the misleading ideas of conditioned cultural men. Because he tells us that it is very difficult for a creative and destructive work to reach us.
Dubuffet states that behaving as society expects suppresses the originality of individuals and destroys the free expression of art. He believes that extraordinary and marginalised individuals who are excluded by society or who prefer to remain outside of society can build real creativity by moving away from these expectations of society. He started to look for the answer to the question he had been searching for a long time in these outsider, marginalised individuals and their works. He states that "Art Brut", which refers to works of art that are not influenced by traditional art education, have not passed through the academic prosedure, are not bound by rules and do not comply with social norms, is a unique expression of the imagination of private individuals outside society and that they reach true creative art by staying away from the limiting effects of society.

Keywords: Art Brut, Jean Dubuffet, Culture, Culture Industry