Doğu Karadeniz (Trabzon sahil şeridi) zooplanktonu ve zooplanktonda yağ asitleri kompozisyonundaki mevsimsel değişimler
Zooplankton of eastern black sea (Trabzon coastline) and seasonal changesin fatty acid composition of  zoopolankton
Yazar: NURGÜL ŞEN ÖZDEMİR
Danışman: PROF. DR. ALİ MUZAFFER FEYZİOĞLU
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Balıkçılık Teknolojisi Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Balıkçılık Teknolojisi = Fisheries Technology

Özet:
Doğu Karadeniz zooplanktonun aylık  bolluk dağılımı, toplam yağ miktarı ve yağ asitleri kompozisyonundaki değişimler ve bunların ortam parametreleriyle olan etkileşimleri çalışılmıştır.
Doğu Karadeniz zooplanktonunda % 56 ile en baskın grup kopepoda olmuştur. Kopepoda'yı, % 30 ile Noctiluca scintillans ve % 11 ile kladoserler takip etmiştir. Klorofil-a ile zooplankton bolluğu arasında negatif yönlü bir ilişki tespit edilmiştir.	 Zooplankton türlerinden, Calanus euxinus (% 7.02) ve Pleurobrachia pileus (% 1.47) türleri en yüksek toplam yağ miktarına Şubat, küçük kopepodlar Ocak (% 6.91) ve Sagitta setosa türü Nisan (% 4.21) ayında ulaşmıştır. Kopepoda ve P. pileus'da en önemli SFA 16:0 ve 14:0 iken S. setosa'da 14:0'ın yerini 18:0 almıştır. En önemli MUFA C. euxinus'da 16:1 n-7 iken, diğer türlerde 18:1 n-9 olmuştur. DHA ve EPA zooplanktonda en önemli PUFA olarak gözlenmiş ve DHA miktarı EPA miktarından daima yüksek olduğu belirlenmiştir. DHA, P. pileus ve S. setosa türlerinde kışın yükselirken (sırasıyla, % 27.57; % 37.90), P. pileus'da sonbaharda (% 21.07), S. setosa'da ilkbaharda (% 32.76) azalmış, C. euxinus'da ilkbaharda (% 30.97) yükselmiş, kışın (% 17.68) azalmış, küçük kopepodlarda ise sonbaharda (% 37.77) yükselmiş, yazın (% 26.37) azalmıştır. P. pileus'da EPA'daki  mevsimsel farklılıkların önemli olmadığı belirlenmiştir (p<0.05). Zooplankton türlerinden özellikle C. euxinus yağ asitlerinin sıcaklıktan önemli oranda etkilendiği ve sıcaklık artışıyla birlikte doymamışlık derecesinin azaldığı gözlenmiştir. 
Aynı dönemlerdeki, toplam yağ miktarı ve yağ asiti kompozisyonun zooplankton türlerine göre değiştiği, Doğu Karadeniz besin zincirinde üst basamaklara yağ asitleri aracılığıyla enerji aktarımında C. euxinus'un önemli rol oynadığı ortaya konmuştur.


Anahtar Kelimeler:Zooplankton, Calanus euxinus, yağ asiti, DHA, EPA, Doğu Karadeniz

Abstract:
Temporal variation in total lipid amount and fatty acids, of zooplankton abundance and their interaction with environmental parameters in the Eastern Black Sea were studied.
Copepoda was the most dominant (56 %) in zooplankton. Noctiluca scintillans (30 %) and cladocera (11 %) fallowed with copepoda.  It was identified that between the abundance of zooplankton and chlorophyll-a was a negative relationship.Maximum total lipid amount was for Calanus euxinus and Pileurobrachia pileus in February (respectively; 7.02%, 1.47 %), for small copepods in January (6.91 %), for Sagitta setosa  in April (4.21 %). While the major SFA for copepoda were 16:0 and 14:0, for S. setosa was 18:0 instead of 16:0. In the meantime, the major  MUFA for C. euxinus was 16:1 n-7, for other species were 18:1 n-9. DHA and EPA were observed as the major PUFA and amounts of DHA was always higher than amounts of EPA. DHA for P. pileus and S. setosa increased in winter (respectively; 27.87 %, 37.90 %), for C. euxinus in spring (30.97 %), for small copepods in fall (37.77  %). On the other hand, DHA for P. pileus decreased in fall (21.07 %), for  S. setosa in spring (32.76 %) and C. euxinus in summer (26.37 %). However seasonal variation was insignificant in EPA (p<0.05). Temperature of surface water varied between 8.84-27.75 oC,  including the lowest in March and the highest in August. It was observed that fatty acids of zooplankton species, especially C. euxinus significantly was affected by temperature and of the degree of unsaturation decreased with temperature increace.
It was exhibited that variations of total lipid and fatty acid composition were different as zooplankton species and group in the same periods and C. euxinus played an important role what energy transfered the higher levels through fatty acids in Eastern Black Sea food chain.

Key words: Zooplankton, Calanus euxinus, fatty acid, DHA, EPA, Eastern Black Sea.