Lise öğrencilerinin e-sağlık okuryazarlığı düzeylerinin, sağlıklı beslenmeye ilişkin tutumlarının ve beslenme durumlarının değerlendirilmesi
Evaluation of e-health literacy levels, attitudes towards healthy nutrition and nutritional status of HİGH school students
Yazar: DENİZ GÖKÇE
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ESEN YEŞİL
Başkent Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı / Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Beslenme = Nutrition ; Beslenme bilgisi = Nutrition knowledge ; Beslenme durumu = Nutritional status ; E-sağlık = E-health ; Lise öğrencileri = High schools students ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy ; Sağlıklı beslenme = Healthy nutrition ; Teletıp = Telemedicine ; Tutumlar = Attitudes

Özet:
Bu çalışma lise öğrencilerinin e-sağlık okuryazarlığı düzeylerini, sağlıklı beslenmeye ilişkin tutumları ve beslenme alışkanlıklarını değerlendirmek amacıyla planlanıp yürütülmüştür. Çalışmanın örneklemini Hatay ili İskenderun ilçesinde yer alan özel bir lisenin ortalama yaşları 16.0±1.21 olan  9., 10., 11. ve 12. sınıflarda kayıtlı olan 117 öğrenci oluşturmaktadır. Çalışmanın anket formu bireylerin sosyodemografik bilgileriyle beslenme alışkanlıklarına ilişkin soruları, Sağlıklı Beslenmeye İlişkin Tutum Ölçeği (SBİTÖ), Adölesanlarda E-Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği ve beslenme durumlarının saptanması amacıyla kullanılmıştır. Çalışma sonucunda çalışmaya katılan öğrencilerin %47'sinin kız (n:55) ve %53'ünün erkek (n:62) olduğu, kız öğrencilerinin günlük aldıkları enerji ortalamasının 1518.6±462.79 kkal iken erkek öğrencilerin günlük aldıkları enerji ortalamasının 1623.8±665.41 kkal olduğu saptanmıştır (p>0.05). Kız ve erkek öğrencilerin günlük aldıkları enerjinin yağdan gelen yüzdeleri arasında istatistiksel açıdan anlamlı bir fark elde edilmiştir (p=0.049). Kız ve erkek öğrencilerin C vitamini, riboflavin, folat, potasyum, kalsiyum, magnezyum, fosfor ve demir tüketim miktarlarının Diyetsel Referans Alımı (Dietary References Intake, DRI) önerilerinin altında olduğu saptanmıştır. Ek olarak kız öğrencilerde B6 vitamini, erkek öğrencilerde ise niasin ve çinko tüketim miktarlarının DRI önerilerinin altında olduğu saptanmıştır. Kız öğrencilerin günlük ortalama internet kullanım süresi (137.2±52.67 dakika) ile erkek öğrencilerin günlük ortalama internet kullanım süresi (211.4±127.04 dakika) arasında istatistiksel açıdan anlamlı bir fark tespit edilmiştir (p=0.000). Kız öğrencilerin %41.8'i, erkek öğrencilerin ise %22.6'sı son bir hafta içerisinde sağlıkla ilgili araştırma yapmıştır ve son bir hafta içinde sağlıkla ilgili araştırma yapma durumu ve cinsiyet arasında istatistiksel açıdan anlamlı bir fark saptanmıştır (p=0.026). SBİTÖ puanı ile E-Sağlık Okuryazarlığı ölçeği arasında pozitif yönde istatistiksel açıdan anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir (p=0.000, r=0.329). İnternet kullanım süresi ile "beslenme hakkında bilgi" alt boyutu, "beslenmeye yönelik duygu" alt boyutu ve "Sağlıklı Beslenmeye İlişkin Tutum" ölçeği toplam puanı arasında negatif yönde istatistiksel açıdan anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir (p<0.05). E-Sağlık Okuryazarlığı ölçeği ile SBİTÖ alt boyutları olan 'beslenme hakkında bilgi, 'beslenmeye yönelik duygu ve 'kötü beslenme' alt boyutları arasında pozitif yönde istatistiksel açıdan anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir (sırasıyla; p=0.004 r=0.265, p=0.002 r=0.282, p=0.001 r=0.295). Sağlıklı yaşam ve sağlıklı beslenme ile ilgili edinilen bilgilerin öğrenciler tarafından eyleme geçirilmesini teşvik edecek programların düzenlenmesi, öğrencilerin internetten edindikleri bilgilerin doğruluğunu ve güvenilirliğini belirlemesine yardımcı olacak bilişim eğitimlerinin planlanması önerilmektedir.

Abstract:
This study was planned and conducted in order to evaluate the e-health literacy levels of high school students, their attitudes about healthy eating and eating habits. The sample of the research was conducted at a private high school located in Iskenderun district of Hatay Province with an average 16.01±1.21 and 9., 10., 11. and 12. of total 117 students enrolled in the classes. The questionnaire form of the research was consisted of sociodemographics and questions about their eating habits, Attitude Scale for Healthy Nutrition (SBITÖ) and E-Health Literacy Scale in adolescents and nutritional status. As a result of the research, it was found that 47% of the students participating in the study were girls (n: 55) and 53% were boys (n:62), the average energy intake was 1518.6±462.79 kcal/day in females students, while the average energy intake was 1623.8±665.41 kcal/day in male students (p>0.05). A statistically significant difference was obtained between the percentages of energy intake from fat by male and female students (p=0.049). It was found that the amount of vitamin C, riboflavin, folate, potassium, calcium, magnesium, phosphorus and iron consumption of male and female students was below the Dietary Reference Intake (DRI) recommendations. In addition, it was found that vitamin B6 consumption amounts in female students and niacin and zinc consumption amounts in male students were below DRI recommendations. A statistically significant difference was found between the average internet usage time of female students (137.2±52.67 minutes) and the average internet usage time of male students (211.4±127.04 minutes) (p=0.000). In the last week 41.8% of female students and 22.6% of male students have conducted health-related research by a statistically significant difference was found between the status of conducting health-related research and gender in the last week (p=0.026). A statistically significant positive relationship was found between the SBİTÖ score and the e-Health Literacy scale (p=0.000, r=0.329). A statistically significant relationship was found between the duration of Internet use and the "information about nutrition" sub-dimension, the "feeling towards nutrition" sub-dimension and the total score of the "Attitude for Healthy Nutrition" scale in a negative direction. A statistically significant positive relationship was found between the e-Health Literacy scale and the 'knowledge about nutrition', 'feeling for nutrition' and 'poor nutrition' sub-dimensions of the SBITÖ (in order of p=0.004 r=0.265, p=0.002 r=0.282, p=0.001 r=0.295). It is considered that organizing programs that will encourage students to put the knowledge gained about healthy living and healthy eating into action, plan informatics trainings that will help students determine the accuracy and reliability of the information they have obtained from the Internet.