Okullarda beden eğitimi ve sporun öğrencilerin toplumsallaşmasındaki rolü
The Role of the physical education and sport on student socialization at schools
Yazar: AHMET ŞADAN ÖKMEN
Danışman: PROF. DR. MUHİTTİN AŞKIN
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2003
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Spor = Sports
Dizin: Beden eğitimi = Physical education ; Okullar = Schools ; Sosyalleşme = Socialization ; Spor = Sports ; Öğrenciler = Students

Özet:
Toplumsallaşma bir öğrenme sürecidir ki öğrenmeye yeni başlandığı zaman gözlemle, taklitle ve önemli başkalarının (rol modelleri) etkileşimi sayesinde sosyal sistemin içinde bulunan aile, okul, akran grubu, medya ve spor takımı ve sosyal rol içinde kazanılan dııyuşsal, bilişsel ve davranışsal öğelerin bulunduğu bir oluşumdur. Toplumsallaşma sürecinde sporun içindeki özel öğrenme rollerine başvurulur. Ayrıca bu rolün kazanılması dört aşamada oluşur ve bireyin öğrenme ortamından getirip oluşturduğu kişisel nitelikler ve içinde yaşadığı toplum ve yörenin üstün değerleri ve ideolojileri tarafından etkilenmektedir. Spor rol öğrenme analizi göstermektedir ki toplumsallaşma süreci spor, yaşamın belli dönemleri ve cinsiyet tarafından değiştirildiği görülür. Daha özeli, sosyal sistemler çeşitli etkileme derecelerine göre spor rollerini ve düşünülen rolün içindeki başlıca öğeleri (örnek: davranışsal, bilişsel veya dııyuşsal alan) etkilemektedir ve bu süreç var olan ulusal, uluslar arası benzersiz alt kültürleri zenginleştirir. Diğer sosyal rollerde bazı faktörler üstün sosyal ideolojiler, sosyal sınıf, ırk, din, cinsiyet ve doğum sıralaması gibi bazı faktörleri oluşturulmuş, bazı nitelikler özel spor rollerini öğrenmeyi etkiler veya etkilemez ve elit seviyede performanslarını sürdürebilmeleri için gerekli fırsatı sağlamaz. Spor toplumsallaşması ile ilgili yapılan çalışmalar gösterir ki eğlence, spor çocukların ve yetişkinlerin toplumsallaşma sürecini hızlandırmaktadır, bu inanç ve düşünceleri destekleyen çok az delil vardır. Ayrıca spor içinde çalışılmayan konular işlenmesine rağmen aynı zamanda yeterli deneysel destek sağlanamamıştır. Kısaca rollerde ki özel beklentiler durumsal olarak değerlendirilip, diğer sosyal rollere aktarılmazsa durum ve rol beklentileriyle benzer olmayacaktır. Bu güne kadar toplumsallaşma ve sporla sınırlı ilgili sınırlı bilgiler, eğitimcileri ve idarecileri bu işe başladığında boş şeylere değil, spor ve fiziksel aktivitelerle alakalı insanları sağlayacak programlan yapması gerektiğinin farkında olmalıdırlar. Her sosyal sistem diğer sistemleri destekleme kapasitesine sahiptir.Böylece fiziksel aktivitedeki gelişimin teşviki bütün yaşam şeklinin, sosyal sistemleri karşılıklı desteklemek zorundadır. Örneğin: okul, aile, akran grupları, toplum rekreasyon kurumları, toplum içindeki amatör spor organizasyonları ve şehir veya bölge acenteleri birbirini karşılıklı desteklemek zorundadır. Bütün bu sistemlerde okul sahip olduğu büyük potansiyel gücün verdiği liderlikle, spor rolleriyle ilgili toplumsallaşma değişikliğinde büyük çaba sarf etmektedir. Çünkü okul, aile, akran grubu, hükümet ve toplumsal kurum sistemleriyle farklı yollardan karşılıklı etkileşim halindedir. Bu güne kadar elde edilen bulgulara dayanarak, spor rolü öğrenme sürecinde cinsiyet ayırımı vardır ve bu süreç spora bağlı olarak değişir ve özel roller bu sporların içindedir. Ayrıca yaşam boyunca oluşan toplumsallaşmadan dolayı burada dikkat edilmesi gerekli olan şey bireylerin yetişkinlik yılları sırasında spor rolleriyle toplumsallaşabileceğidir ve onun daha büyük bir çaba toplumsallaşmaya yöneltilmelidir veya spor rolleri içinde yetişkinler yeniden toplumsallaştırılmalıdır. Böylece farklı toplumsallaştırma deneyimleri spor rollerinin cinsiyete dayalı toplumsallaşma ve yaşamın belli dönemlerine bağlı olarak yararlanılmak zorundadır. Ayrıca programlarda sınıf, ırk, etnik ve dini farklılıklar düşünülmeliVII çünkü bireylerin spor rolüne girişinde kullanılan süre uzun olacaktır, eğer kendi geleneksel kültürlerini, hayatındaki değişiklikler veya uygun düzenlemeler kurulduğunda, onların bu olumsuz etkisini azaltıp,bireyin daha sonraki yaşamında da, ilgili kalması ve oynama rolünü sağlayabilir. Sonuç olarak spor ve fiziksel aktiviteyle alakalı bu olaylar mutlaka engellenerek yeni uygun programlar ve var olan programlar yeniden oluşturulmalı. Çünkü bu gün oyun alanlarından öğrendiklerimizi diğer sosyal içeriklere ne aktarıldığı inancını destekleyen çojc az deneysel delil vardır.

Abstract:
Socialization is a learning process wherein a novice, through observation, imitation and interaction with significant others (role models) within social systems such as the family, school, peer group, mass media and sport team, acquires the affective, cognitive and behavioral components of a social role. This process applies to the learning of specific roles within sport. Moreover, the role acqusition appears to occur in four stages and is influenced by ascribed personel attributes which an individual brings to a learning situation, and by the dominant values and ideology preseni in the community or society where they reside. An analysis of the learning of sport roles indicated that the process \aries by sport, by stage in the life-cycle, and by sex. More specifically, social systems exert varying degrees of influence depending on the sport role and the particular component of the role being considered (i.e., the behavioral, cognitive or affective domain), and that process \aries cross- nationally and intranationally where unique subcultures exit. As with other social roles, such factors as the dominant societal ideology and such ascribed attributes as social class, ethnicity, race, religion, sex and ordinal position influences who does or does not learn a specific sport role, and who is not given the opportunity to attain elite levels of performance. The research of the sports socialization indicated that while many have claimed that participation in play, games and sport enhances the socialization process for children and adolescent, there is little empirical empirical evidence to substantiate the beliefs or hypotheses. Furthermore, statements concerning the dysfunctional out-comes of involvement in sport have recently been made, but similarly lack emperical support at this time. In short, role specific expectations are situationally determined and may not carry over to other social roles unless the situational and role expectations are similar. Based on the limited knowledge concerning socialization and sport to date, educators and administrators must realize that they do not operate in a vacuum as they initiate and operate programs to get people involved in sport and physical and physical activity. Rather each social system has the capacity to support or hinder the efforts of other systems. Thus, to encourage the development of pyhsical activity as an integral facet of life style, social systems must reinforce each other. For example, the school, the family, the peer group, community recreation agencies, amateur sport organization within community and federal or state agencies must support each other. All these systems, the school probably has the greatest potential to provide leadership in efforts to change the socialization processs concerning sport roles since it already interacts in a variety of ways with such systems as, the family, the peer group, government agencies and community agencies. Based on the findings to date, it appears that there are sex differences in process of learning sport roles and that the process varies depending on the sport and the specific role within that sport. Furthermore, since socialization occurs throug hout the life-cycle it must be recognized that individuals can be socialized into sport roles beyond the adolescent years and therefore greater efforts should be directed to socializing or resocializing adults into sport roles. While elite status may never be attained, participation in a wide variety of sport roles is possible until late in life. Thus, different soialization practices must be utilized depending on the sport role, the sex of the socializee and the stage in the life-cycle. Furthermore,IX programing should also consider class, racial, ethnic and religious differences since it will be of little long term use to introduce individuals to a sport role if their sub-cultural heritage, life- chances or opportunity set mitigates against them ever being involved or playing the role later in life. Finally, those involved in sport and physical activity must show restraint as they attempt to justify or legitimate new or existing programs, since to date, there is little empirical evidence to support the belief that what is learned on the playing field is transfered to other social contexts.