COVİD - 19 enfeksiyonu tanısıyla hastanede yatan ve hemodiyalize giren hastaların klinik sonlanımları
Clinical outcomes of patients in hospital with the diagnosis of COVİD- 19 infection and entering hemodialysis
Yazar: MEHMET GÜRDAL SAVSAR
Danışman: DOÇ. DR. EBRU GÖK OĞUZ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Dışkapı Yıldırım Beyazıt Eğitim Ve Araştırma Hastanesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Nefroloji = Nephrology
Dizin: Akut böbrek hasarı = Acute kidney injury ; Böbrek hastalıkları = Kidney diseases ; Böbrek yetmezliği-kronik = Kidney failure-chronic ; COVID 19 = COVID 19 ; Kronik böbrek hastalığı - mineral ve kemik bozukluğu = Chronic kidney disease-mineral and bone disorder ; Mortalite = Mortality ; Renal diyaliz = Renal dialysis

Özet:
AMAÇ: Hemodiyaliz (HD) hastalarının COVID-19 salgını boyunca sağlıklı popülasyona göre daha fazla etkilendiği bilinmektedir. Bu durum prognoz sürecinin araştırılması üzerinde önemli bir baskı oluşturur. Bu çalışmanın temel amacı, hemodiyaliz uygulanan ve COVID-19 tanısı ile servislerimizde yatan hastaların klinik sonlanım süreçlerine (yoğun bakıma yatış, entübasyon gereksinimi, yatış süresi, mortalite) hemodiyaliz tedavisi almanın etkisini belirlemektir. Bu çalışmanın bir diğer amacı da hemodiyaliz ihtiyacının COVID-19 prognozuna etkisini inceleyerek ülkemiz verilerine katkı sağlamaktır. Hemodiyaliz ile COVID-19 enfeksiyonu arasındaki etkileşimin belirlenmesinden sonra çalışmamız, COVID-19 tanısıyla diyalize giren ve akut/kronik böbrek yetmezliği tanısı olan hastalarda önleme ve tedavi stratejilerinin belirlenmesinde yeni araştırmalara öncü olabilecektir.
GEREÇ VE YÖNTEM: Mart 2020 ile Mart 2021 arasında hemodiyaliz uygulanan ve COVID-19 tanılı104 hasta üzerinde kesitsel bir çalışma yapılmıştır. Bu çalışmada hastalar; (i) kronik böbrek yetmezliği (KBY) tanısı olan ve rutin hemodiyaliz alanlar; (ii) kronik böbrek hastalığı (KBH) olan ve acil hemodiyaliz ihtiyacı olanlar; ve (iii) bilinen bir böbrek hastalığı olmayan ancak akut böbrek hasarı (ABH) nedeniyle acil hemodiyaliz ihtiyacı olanlar. Hasta verileri geriye dönük olarak incelendi. Verilerin istatistiksel analizleri SPSS V.15 kullanılarak yapıldı. Çalışmadaki istatistiksel analizlerde p<0,05'in altındaki değerler istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi.
BULGULAR: Çalışmaya dahil edilen 104 hastanın 40'ı kadın, 64'ü erkek idi. Hastaların, 37'si KBY nedeni ile rutin HD alanlar, 41'i bilinen KBH öyküsü olup acil HD ihtiyacı doğanlar ve 26'sı bilinen böbrek hastalığı olmayıp acil HD ihtiyacı doğanlar idi. Yaş ortalamasının yoğun bakım ünitesi (YBÜ) ihtiyacı olan grupta ve ölüm ile sonuçlanan grupta istatiksel anlamlı olarak yüksek olduğu görüldü. (p<0.001).
YBÜ ihtiyacı olan grupta acil HD alan hastaların sayıları YBÜ ihtiyacı olmayan hasta grubu ile karşılaştırıldığında istatiksel anlamlı olarak daha fazla idi (p<0,001). Benzer şekilde acil HD alan grupta ise mortalitenin rutin HD alan grup ile karşılaştırıldığında istatiksel anlamlı olarak daha fazla olduğu görüldü (p<0,001). YBÜ ihtiyacı olan hastalarda lökosit, AST, LDH, CRP, d-dimer yüksekliği ve albümin düşüşünün istatiksel olarak farkı yoğun bakım ihtiyacı olmayan gruba göre anlamlı idi (p<0,001). RAS blokajı ilaç kullanım öyküsü YBÜ yatışı olan grupta anlamlı fark oluşturmaz iken (p>0.005), ölen grupta ölmeyen gruba göre sıklığı daha fazla olmak üzere istatiksel olarak anlamlı fark vardı (p=0.039). Ölen hastalarda lökosit (p<0.001), AST (p<0,001), LDH (p<0.001), CRP (p<0.001), ferritin (p=0.010), d-dimer (p<0.001) artışları ve lenfosit (p=0.048), albümin (p<0.001) düşüşleri ölmeyen gruba göre istatiksel olarak anlamlı idi. Çalışmamızda demografik, klinik ve laboratuvar faktörleri değerlendirdiğimizde mortalite üzerine etkili faktörlerin lenfopeni (%73,1); p=0.001 HR, 1.009; %95 CI, 1.000 - 1.001, KBH varlığı altında acil HD tedavisi alma (%43.3) p=0.030 HR, 1.816; %95 CI, 1.058 – 3.116, AST de 2 kattan daha fazla artış olması (%40,3) p=0.019 HR, 2.005; %95 CI, 1.123 – 3.580, mekanik ventilasyon ihtiyacı (%89.6) p=0.002 HR, 4.433; %95 CI, 1.703 - 11.544 ve d-dimer yüksekliği (%45) p=0.012 HR, 1.0066; %95 CI, 1.014- 1.121 olduğu saptandı.
SONUÇ: Çalışmamızda COVID-19 tanısı ile hastane yatışlarında HD tedavisi alan hastaları incelediğimizde KBY nedeni ile rutin HD alan hastaların mortalitesinin genel popülasyondan fazla olmakla beraber dünya geneli diğer rutin HD çalışmaları ile yakın sonuçlar verdiğini gözlemledik. Bununla beraber rutin HD almayan hastalarda, ABH gelişimi ve HD ihtiyacı doğmasının mortalitede belirgin bir artış ile karşımıza çıktığını söyleyebiliriz. Bu durum, özellikle ciddi klinik durumda olan hastalarda sitokin fırtınası ve gelişen çoklu organ yetmezliği tablosuna eşlik eden akut böbrek hasarının doğrudan mortalite ile ilişkilendirilebileceğini göstermektedir. Hastaların biyokimyasal verileri analiz edildiğinde AST artışı, lenfopeni, d-dimer yüksekliği ön planda mortaliteyle doğrudan ilişkili bulunmuştur. Bu bilgiler ışığında hastaların bahsi geçen biyokimyasal laboratuvar değerleri yakın takibe alınarak hem COVID-19 klinik seyri hem de renal kaynaklı mortalitenin yakın takibi sağlanabilir.
Anahtar Kelimeler: COVID-19, son dönem böbrek yetmezliği, hemodiyaliz, kronik böbrek hastalığı, akut böbrek hasarı, mortalite

Abstract:
OBJECTIVE: Patients with hemodialysis are known to be more affected than healthy population during the COVID-19 pandemic. This puts significant pressure on investigation of the prognosis process. The main purpose of this study is to determine the effect of dialysis on the prognosis (admission to intensive care unit, intubation requirement, length of hospitalization, mortality) of patients with COVID-19 receiving hemodialysis treatment in our clinics. Another aim of this study is to examine the effect of the need for hemodialysis on COVID-19 prognosis in order to contribute to the data of our country. After detecting the interaction between hemodialysis and COVID-19 infection, our study will lead to new research in defining the prevention and treatment strategies to be used in patients need haemodialysis with COVID-19 diagnosis and diagnosed acute kidney injury (AKI)/ chronic renal failure (CRF).
MATERIALS AND METHODS: Cross-sectional study of 104 patients with hemodialysis and were diagnosed COVID-19 were conducted between March 2020 and March 2021. In this study, patients were divided into three groups: (i) those with chronic renal failure (CRF) and receiving routine hemodialysis; (ii) those with chronic kidney disease (CKD) but needing urgent hemodialysis; and (iii) those who did not have a known kidney disease but needed urgent hemodialysis because of acute kidney injury (AKI). Patient data were analysed retrospectively. The statistical analyses of data were determined using SPSS V.15. values below p<0.05 were considered statistically significant in the statistical analyses in the study.
RESULTS: Of the 104 patients included in the study, 40 were female and 64 were male. Of the patients, 37 received routine HD due to CRF, 41 had a known CKD diagnosis and needed HD urgently, and 26 did not have known kidney disease and needed HD urgently. The mean age was statistically significantly higher in the groups that required intensive care unit (ICU) and that resulted in death was observed (p<0.001). The number of patients who received emergency HD in the group that
xi
needed ICU was statistically significantly higher, compared to the group that did not need ICU (p<0.001). Similarly, mortality in the group receiving emergency HD was found to be statistically significantly higher when compared to the group receiving routine HD (p<0.001). Leukocyte, AST, LDH, CRP, d-dimer increase, and albumin decrease were statistically significant in patients those needed ICU compared to the group that did not need ICU (p<0.001). Increases in leukocytes (p<0.001), AST (p<0.001), LDH (p<0.001), CRP (p<0.001), ferritin (p=0.010), d-dimer (p<0.001) and decreases in lymphocytes (p=0.048) and albumin (p<0.001) were statistically significant in deceased patients compared to the group that did not die. When we evaluated the demographic, clinical and laboratory factors in our study, it was found that the factors affecting mortality were lymphopenia (%73,1); p=0.001 HR, 1.009; %95 CI, 1.000 - 1.001, emergency HD treatment under the presence of CKD (%43.3) p=0.030 HR, 1.816; %95 CI, 1.058 – 3.116, an increase in AST more than 2 times (%40,3) p=0.019 HR, 2.005; %95 CI, 1.123 – 3.580, the need for mechanical ventilation (%89.6) p=0.002 HR, 4.433; %95 CI, 1.703 - 11.544 and high d-dimer (%45) p=0.012 HR, 1.0066; %95 CI, 1.014- 1.121.
CONCLUSION:: In our study, when we examined the patients who received HD treatment during hospitalisation with the diagnosis of COVID-19 in, we observed that the mortality of patients who received routine HD due to CRF was higher than the general population, but the results were similar to other routine HD studies around the world. We can obviously say that the development of AKI and the need for HD in patients who did not recieve routine HD are associated with a significant increase in mortality. This case demonstrates that AKI associated with cytokine storm and developing multi-organ disfunction situation is directly linked to mortality, particularly in patients with severe clinical condition. When the biochemical data of the patients were analysed, it was discovered that AST increase, lymphopenia, and d-dimer rise were directly found associated with increase mortality. In light of these observations, the above-mentioned biochemical laboratory values of the patients can be closely monitored, as can the clinical course of COVID-19 and renal-related mortality.
Key Words: COVID-19, end-stage renal failure, hemodialysis, chronic kidney disease, acute kidney injury, mortality