İzmir'de bir huzurevinde yaşlılarda afet okuryazarlığı ve buna etki eden etmenler ile durumluk-sürekli kaygı durumu arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between disaster literacy and the factors affecting it in the elderly in a nursing home in i̇zmir and the state of decency-constant anxiety
Yazar: HALİDE YEŞİM KARAKAŞ
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA TÖZÜN
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / İzmir Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Afet okuryazarlığı = Disaster literacy ; Afetler = Disasters ; Anksiyete = Anxiety ; Doğal afet okuryazarlığı = Natural disaster literacy ; Huzurevleri = Nursing homes ; Yaşlılar = Aged ; İzmir = Izmir

Özet:
Amaç: Afet okuryazarlığının geliştirilmesinin amacı, risk altındaki toplumlarda afet risk ve tehlikelerine yönelik oluşturulan müdahale planlarını uygulamak için toplumun hazırlıklı olma kapasitesini arttırmak ve savunmasızlığını azaltmaktır. Bu çalışmanın amacı afetlerde savunmasız bir grup olan yaşlı bireylerin kaygı düzeylerinin ve bazı sosyodemografik özelliklerinin afet okuryazarlıkları üzerine etkisini ölçmektir.
Yöntem: Bu çalışma kesitsel tipte bir araştırmadır. Çalışmanın evreni İzmir ili Buca ilçesinde yer alan İzmir Büyükşehir Belediyesi Sosyal Yaşam Kampüsü'nde 7 Mart – 2 Mayıs 2022 tarihleri arasında konaklayan huzurevi sakinleridir. Bu çalışma için G*Power 3.1.9.7 programı kullanılarak, iki yönlü olarak %5 hata, %80 güç belirlendi, Sürekli Kaygı Ölçeği puanı ile AFOY Ölçeği puanı arasında olması beklenen zayıf düzeydeki ilişki nedeniyle korelasyon katsayısı 0,2 olarak girildi, örneklem büyüklüğü minimum 193 kişi olarak hesaplandı. Çalışmaya 60 yaş üzeri, ana dili Türkçe ve çalışmaya katılmaya gönüllü kişiler dahil edildi. Sorulara cevap veremeyecek düzeyde kognitif bozukluğu olan ve afetlerle ilgili profesyonel bir iş yapanlar çalışma dışı bırakıldı. Çalışma grubu olarak 210 kişiye ulaşıldı. Çalışmada oluşturulan anket formunda katılımcıların bazı sosyodemografik özellikleri ve afetlerle ilgili bilgileri sorgulandı, Durumluk-Sürekli Kaygı Ölçeği, Afet Okuryazarlığı Ölçeği kullanıldı. Araştırmanın analizi Statistical Package for Social Science (SPSS) versiyon 25.0 yazılımı kullanılarak yapıldı. Verilerin istatistiksel analizinde, Kolmogorov Smirnov Testi, Student t testi, ANOVA testi, post-hoc testler, Mann Whitney U testi, Kruskal Wallis testi, Dunn testi, Spearman korelasyon testi ve çoklu doğrusal regresyon analizi kullanıldı. Regresyon analizinde öncelikle Enter metodu denendi ve bağımlı ve bağımsız değişkenler arasında anlamlı katsayılara ulaşıldığı için Enter yöntemi kullanıldı. İstatistik olarak anlamlılık düzeyi p<0,05 kabul edildi.
Bulgular: Çalışmaya katılanların yaş ortalamaları 75,46±6,91 yıldı. Afet geçmişi olanların oranı %61,2; afetlerde can mal kaybı yaşayanlar %9,5 oranındaydı. AFOY ölçeği ortalama puanı 27,9±9,41 ile yetersiz düzeyde bulundu. Kadın cinsiyetin afet okuryazarlığı, iyileştirme ve anlama düzeyi anlamlı derecede düşük bulundu (p<005). Öğrenim düzeyi ilköğretim ve altı seviyede zarar azaltma, erişme, uygulama düzeyi anlamı derecede düşük bulundu (p<0,05). Afet geçmişi olanların erişme düzeyi anlamlı derecede düşük bulundu (p<0,05). Afetlerde can-mal kaybı yaşayanların hazırlık ve anlama düzeyi anlamlı derecede düşük bulundu (p<0,05). Kaygı düzeyi yüksekliğinde afet okuryazarlığı (p<0,001), zarar azaltma (p<0,001), hazırlık (p<0,001), müdahale (p<0,05), iyileştirme (p<0,05), anlama (p<0,001), değerlendirme (p<0,001), uygulama (p<0,05) düzeyi anlamlı derecede düşük bulundu.
Sonuç: Afet okuryazarlığı afetlerin risklerinden ve tehlikelerinden korunmada çok önemli bir kavramdır. Başarılı bir afet yönetimi sağlamak için toplumdaki tüm kırılganlıklar tespit edilerek okuryazarlık düzeyi arttırılmalıdır.
Anahtar kelimeler: afet okuryazarlığı, kaygı, yaşlı

Abstract:
Objective: The aim of developing disaster literacy is to increase the preparedness capacity of society and reduce its vulnerability in order to implement the response plans created for disaster risks and dangers in at-risk communities. The aim of this study is to measure the effect of anxiety levels and some sociodemographic characteristics of elderly individuals, who are a vulnerable group in disasters, on their disaster literacy.
Method: This study is a cross-sectional type study. March May 7 – 2, 2022 residents of the nursing home, located in Izmir Metropolitan Municipality Social Life Campus in Buca district of Izmir province, are the Decedents of the study. The sample size was calculated using the G*Power 3.1.9.7 program, assuming there will be a  weak correlation between the Continuous Anxiety Scale score and the AFOY Scale score (r=0.2), with 5% error and 80% confidence level  with  two way relationship, the sample size was calculated as a minimum of 193 people. The study included people over the age of 60, whose native language is Turkish, and people who volunteered to participate in the study. Those who had cognitive impairment at a level that could not answer the questions and did a professional job related to disasters were excluded from the study. As a working group, 210 people were reached. In the questionnaire form created in the study, some sociodemographic characteristics of the participants and their knowledge about disasters were questioned, the State-Continuous Anxiety Scale, Disaster Literacy Scale were used. The analysis of the research was performed using Statistical Package for Social Science (SPSS) version 25.0 software. In the statistical analysis of the data, Kolmogorov Smirnov test, student's t-test, ANOVA test, post-hoc tests, Mann-Whitney U test, Kruskal Wallis test, Dunn's test, Spearman's correlation test and multiple linear regression analysis was used. In the regression analysis, Enter method was used. The level of statistical significance was accepted as p<0.05.
Results: The mean age of the participants in the study was 75.46±6.91 years. The proportion of those with a disaster history was 61.2%; those who experienced loss of life and property in disasters were 9.5%. The mean score of the AFOY scale was  insufficient with a score of 27.9±9.41. The level of disaster literacy, improvement and understanding of the female gender was lower compared to male (p<005). The level of education was lower at primary and six levels of harm reduction, access, and implementation (p<0.05). The access level of those with disaster history was low compared to their counterparts (p<0.05). The level of preparedness and understanding of those who experienced loss of life and property in disasters was low (p<0.05). Disaster literacy high levels of anxiety (p<0.001), damage reduction (p<0.001) preparation (p<0.001), intervention (p<0.05), improvement (p<0.05), mean (p<0.001) of evaluation (p<0.001) application (p<0.05) levels were significantly lower.
Conclusion: Disaster literacy is a very important concept in protecting against the risks and dangers of disasters. In order to achieve a successful disaster management, all vulnerabilities in the society should be identified and the level of literacy should be increased.
Keywords: disaster literacy, anxiety, elderly