Kıssa-siyer ilişkisi bağlamında Hz. İbrahim kıssası
Hz in the context of short-siyer relation. Ibbrahim kıssası
Yazar: ABDÜSSELAM SOYLU
Danışman: PROF. DR. ZEKERİYA PAK
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Kur'an kıssalarının en önemli amacı insanların ibret alıp hidayete ulaşmalarını
sağlamaktır. Bununla birlikte kıssalar, İslam dininin türedi olmadığını, Hz.
Muhammed'in getirdiği vahyin önceki peygamberlerle aynı ve onların devamı olduğunu
ispatlamaktadır. Bu sebeple kıssaları Hz. Muhammed'in İslam'ı tebliği ve bu uğurda
karşılaştığı mücadeleler bağlamında anlamaya çalışmak oldukça önemlidir. Kur'an
kıssalarını doğru bir zeminde anlama çabasını hedefleyen bu çalışmada Hz. İbrahim
kıssası siyer bağlamında değerlendirilmiştir. Kur'an, tevhit mücadelesinde maruz
kaldığı imtihanları sabır ve teslimiyet göstererek başarıyla geçen Hz. İbrahim'den geniş
bir şekilde bahsetmektedir. Ayrıca onun üstün meziyetlerine birçok ayette temas
etmiştir. Bütün din sahipleri Hz. İbrahim'i kabul ettiği ve kendilerinin onun yolundan
gittiğini iddia ettiği için Allah (cc) Kur'an'da Hz. İbrahim'i onları ikna sadedinde
sunmuştur. Çalışma, Hz. Peygamber'in ve nüzul ortamına şahit olan ilk muhatapların
Hz. İbrahim kıssasından ne anladığını bilmenin gerekli olduğu anlayışından hareketle
hazırlanmıştır. Böylece Hz. İbrahim kıssasının nüzul dönemi toplum üzerinde nasıl bir
yankı oluşturduğu anlaşılmaya çalışılmıştır. Mekke döneminde anlatılan Hz. İbrahim
kıssasının, tefekkür ve tebliğin ön planda olduğu Mekkî atmosferin tüm özelliklerini
taşıdığı ve buna göre şekillendiği; diğer taraftan Hz. İbrahim ile ilgili her ayet veya
kıssanın siyerde bir karşılık bulduğu görülmüştür. Gayr-i Müslimlerle savaşların
başladığı ve İslam toplumunun teşekkül ettiği Medine döneminde ise Hz. İbrahim
kıssası Medenî surelerin muhtevasına uygun olarak şekillenmiş ve muhatapların İslam'a
girmelerini sağlama bağlamında anlatılmıştır. "Kıssa-siyer ilişkisi" temelinde şekillenen
bu tez çalışmasında Hz. İbrahim kıssasının Hz. Muhammed'in sîretinde yaşananlara
paralel bir şekilde anlatıldığı net bir şekilde anlaşılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Kur'an, Kıssa, Siyer, Bağlam, Hz. İbrahim, Mekkî, Medenî, Sure.

Abstract:
The primary purpose of the stories (kıssas) in the Quran is to ensure that people
take lessons from them and attain guidance. Additionally, these stories prove that the
religion of Islam is not newly invented, and the revelation brought by Prophet
Muhammad is the same as that of the previous prophets, serving as their continuation.
Hence, it is crucial to understand these stories within the context of Prophet
Muhammad's proclamation of Islam and the struggles he faced in this cause. This study,
aiming to understand the Quranic stories on a correct basis, evaluates the story of
Prophet Ibrahim in the context of siyar (the biography of the Prophet). The Quran
extensively mentions of Prophet Ibrahim, who successfully passed the tests he faced in
the struggle for monotheism with patience and submission. Furthermore, numerous
verses highlight his superior virtues. Since all religious adherents accept Prophet
Ibrahim and claim to follow his path, Allah (SWT) presents Prophet Ibrahim in the
Quran to convince them. This study is prepared based on the understanding that it is
necessary to know what the Prophet and the first audience, who witnessed the context of
the revelation, understood from the story of Prophet Ibrahim. Thus, it attempts to
understand the impact of the story of Prophet Ibrahim on the society of the revelation
period. It has been observed that the story of Prophet Ibrahim narrated during the
Meccan period carries all the characteristics of the Meccan atmosphere, where
contemplation and proclamation are at the forefront, and is shaped accordingly. On the
other hand, every verse or story about Prophet Ibrahim has found a counterpart in the
siyar. During the Medinan period, when wars with non-Muslims began and the Islamic
society was formed, the story of Prophet Ibrahim was shaped in accordance with the
content of the Medinan surahs and was narrated to ensure the audience's acceptance of
Islam. In this thesis study, shaped on the basis of the "relationship between kıssa and
siyar," it has been clearly understood that the story of Prophet Ibrahim is narrated
parallel to the events experienced in the sīra of Prophet Muhammad (PBUH).
Keywords: Quran, Kıssa, Siyar, Context, Prophet Ibrahim, Meccan, Medinan, Surah.