Özel gereksinimi olan bireylerin bakım verenlerine uygulanan teknoloji destekli yoganın bakım yükü, yaşam kalitesi ve psikolojik iyi oluşlarına etkisi
The effect of technology-supported yoga on care LOAD, quality of life, and psychological well-being of individuals with special needs
Yazar: TUĞBA ÖZDEMİR
Danışman: PROF. DR. GÜLENDAM KARADAĞ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Halk Sağlığı Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Bakım verenler = Caregivers ; Bakım verme yükü = Caregiver burden ; Hasta bakımı = Patient care ; Hemşirelik bakımı = Nursing care ; Psikolojik iyi oluş = Psychological well being ; Teknoloji destekli öğretim = Technology based instruction ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; Yoga = Yoga ; Özel gereksinimli bireyler = Special needs individuals

Özet:
Bu çalışma, özel gereksinimi olan bireylerin bakım verenlerinde teknoloji destekli yoganın bakım yükü, yaşam kalitesi ve psikolojik iyi oluşlarına etkisinin incelenmesi amacıyla yapılmıştır. Bu çalışma ön test, son test, izlemsel kontrol gruplu randomize kontrollü deneysel olarak tasarlanan bir çalışmadır. Araştırmanın verileri Sosyo-demografik Veri Toplama Formu, Bakım Yükü Ölçeği, Çok Boyutlu Yaşam Kalitesi Ölçeği ve Warwick-Edinburg Mental İyi Oluş Ölçeği ile toplanmıştır. Ölçümler girişime başlamadan önce, girişimin üçüncü ayında ve altıncı ayında alınmıştır. Veri analizinde SPSS 22.0 Windows ve STATISTICA programlarında Student t, Mann Whitney U testi, ki-kare, tekrarlanan ölçümler varyans analizi ve Fisher LSD kullanılmıştır. 
Araştırmaya katılan Bakım verenlerin girişim grubunda %96.7'sinin kontrol grubunda ise %93.3'ünün cinsiyetinin kadın olduğu, girişim grubundaki bakım verenlerin yaş ortalamasının 36.6±6.8 kontrol grubunda ise yaş ortalamasının 36.6±7.25 olduğu tespit edilmiştir. Bakım veren yükü ölçeği ön test verisine göre girişim grubundaki bakım verenlerin puan ortalamasının 2.47±0.74 kontrol grubunda ise 2.55±0.74, son test verisine göre girişim grubunda 1.81±0.51 kontrol grubunda ise 2.59±0.79 ve izlem test verisine göre girişim grubunda 1.87±0.64 kontrol grubunda 2.74±0.85 olduğu tespit edilmiştir. Yaşam kalitesi toplam puan ortalamasının ön test verisine göre girişim grubunda 139.43±48.9 kontrol grubunda 127.8±47.72, son test verisine göre girişim grubunda 192.26±32.1 kontrol grubunda 131.56±51.67 ve izlem test verisine göre girişim grubunun 174.3±45.51 kontrol grubunun 127.13±50.77 olduğu saptanmıştır. Mental iyi oluş ölçeği toplam puan ortalamasının ön test verisine göre girişim grubunda 40.70±17.0 kontrol grubunda 42.30±17.19, son test verisine göre girişim grubunda 59.13±10.8 kontrol grubunun 42.2±17.57 ve izlem test verisine göre girişim grubunun 55.36±14.06 kontrol grubunun 40.60±17.19 olduğu saptanmıştır. Bakım yükü ölçeğinin ölçek toplam puanında, genel zorlanma, izolasyon, duygusal katılım ve çevre alt boyutlarında, yaşam kalitesi ve mental iyi oluş ölçeklerinde gruplar arası, zaman karşılaştırması ve grup*zaman karşılaştırmalarında istatistiksel açıdan anlamlı fark olduğu saptanmıştır. Girişim ve kontrol grubunun tüm ölçeklerde son test ve izlem testlerine göre büyük etki büyüklüğüne ve %90'dan fazla güce sahip olduğu belirlenmiştir.
Bu araştırmanın sonucunda özel gereksinimi olan bireylerin bakım verenlerine uygulanan yoganın bakım yükünü azaltmada, yaşam kalitesi ve psikolojik iyi oluşu artırmada etkisi olduğu saptanmıştır. Yoga girişiminin özel gereksinimi olan bireylerin bakım verenlerinde yaygınlaştırılması önerilir. 
Anahtar Sözcükler: özel gereksinimli bireyler, bakım verenler, yoga, bakım yükü, yaşam kalitesi, psikolojik iyi oluş

Abstract:
This study was conducted to examine the effects of technology-supported yoga on care burden, quality of life and psychological well-being of caregivers of individuals with special needs. This study was designed as a experimental randomized controlled study with pretest, posttest, retest and control group. The data of the study were collected with the Socio-demographic Data Collection Form, Caregiver Burden Scale, Multidimensional Quality of Life Scale, and Warwick-Edinburgh Mental Well-Being Scale. Measurements were taken before the intervention, at the 3rd and 6th months of the intervention. Student t test, Mann Whitney U test, chi-square, repeated measures analysis of variance and Fisher LSD in SPSS 22.0 Windows and STATISTICA programs were used for data analysis.
It was determined that 96.7% of the caregivers participating in the study were female in the intervention group and 93.3% in the control group, the mean age of the caregivers in the intervention group was 36.6±6.8 and the mean age in the control group was 36.6±7.25. According to the caregiver burden scale pre-test data, the mean score of the caregivers in the intervention group was 2.47±0.74, the mean score in the control group was 2.55±0.74, according to the post-test data 1.81±0.51 in the intervention group, 2.59±0.79 in the control group, and 1.87±0.64 in the intervention group according to the re-test data. In the control group, the mean score was found to be 2.74±0.85 in the re-test. The mean quality of life total score was 139.43±48.9 in the intervention group according to the pre-test data, 127.8±47.72 in the control group, 192.26±32.1 in the intervention group according to the post-test data, 131.56±51.67 in the control group, and 174.3±45.51 in the intervention group according to the re-test data, and 127.13±50.77 was found to be in the control group. The mean total score of the mental well-being scale was 40.70±17.0 in the intervention group according to the pre-test data, 42.30±17.19 in the control group, 59.13±10.8 in the intervention group according to the post-test data, 42.2±17.57 in the control group and 55.36±14.06 in the intervention group according to the re-test data, and it was found to be 40.60±17.19 in the control group. It was determined that there was a statistically significant difference in the scale total score of the burden of care scale, in the sub-dimensions of general strain, isolation, emotional involvement and environment, in the quality of life and mental well-being scales, between the groups, in time comparison and group*time comparisons. It was determined that the intervention and control groups had a large effect size and more than 90% power compared to the post-test and re-tests in all scales.
As a result of this research, it was determined that yoga applied to the caregivers of individuals with special needs has an effect on reducing the burden of care and increasing the quality of life and psychological well-being. It is recommended that the yoga initiative be extended to caregivers of individuals with special needs.
Key Words: individuals with special needs, caregivers, yoga, care burden, quality of life, mental well-being