Alkollü içeceklerde benzodiazepin türevi kalıntılarının HPTLC ile hızlı belirlenmesi
Rapid determination of benzodiazepine derivative residues in alcoholic beverages by HPTLC
Yazar: MELİS ATAÖZÜ
Danışman: DOÇ. DR. ZEYNEP TÜRKMEN
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa /  Adli Tıp ve Adli Bilimler Enstitüsü / Fen Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Kimya = Chemistry

Özet:
Dünya genelindeki araştırmalar göstermektedir ki; uyuşturucu madde kullanımıyla ilgili suçların sayısı her geçen gün artmaktadır. Bu suçların tanımlanmasında "Uyuşturucuyla Kolaylaştırılmış Cinsel Saldırı" (DFSA) ve uyuşturucu maddelerin diğer suçlarla birleşmesi durumu ise "Uyuşturucuyla Kolaylaştırılmış Suç" (DFC) olarak adlandırılır.
DFSA ve DFC'lerde uyuşturucu katkılı içecekler, istismar suçlarının işlenmesi amacıyla kullanıldığı bilinen ve sıvı içerisinde çözünürlüğünü kolaylaştıran tatsız, renksiz ve kokusuz özelliklere sahip maddeler içermektedir. Bu tür içeceklerin içine sıklıkla benzodiazepinler ve ketamin gibi sedatif-hipnotik maddeler eklenmektedir. DFSA ve DFC'lerde özellikle tıbbi amaçlar için anksiyete, uykusuzluk ve nöbetlerin tedavisinde reçete edilen benzodiazepinlerin (BZD), diazepam ve flunitrazepam türevleri kullanılmaktadır. BZD'lerin adli bilimlerde kullanılması, suçların araştırılmasına ve suçluların yakalanmasına önemli bir katkı sağlamaktadır. Suç mahalli incelemelerinde, tanık ifadelerinin değerlendirilmesinde ve trafik güvenliği olaylarının incelenmesinde bu ilaçların varlığı veya yokluğu kritik öneme sahiptir. Bu çalışma birer benzodiazepin türevi olan ve adli vakalarda sıklıkla karşılaşılan diazepam ve flunitrazepam maddelerinin belirlenmesini kolaylaştıracak bir yöntem sunmak amacıyla yapılmıştır. Bu yöntemin hızlı, etkili ve güvenilir olabilmesi amacıyla literatürde sıklıkla kullanılan MS sistemlerinin aksine HPTLC sistemi tercih edilmiştir. 
Çalışmanın ana planı piyasada bulunan diazepam ve flunitrazepam içerikli ilaçların ticari formlarının en düşük miligramlarının kullanıldığı varsayılarak, yaklaşık 250-330 mL'lik viski, bira ve şarap çözeltilerine eklenebileceği düşüncesiyle belirlenmiştir. Bunun sebebi en kolay ulaşılabilir formlarının en düşük konsantrasyonlarda tayin edilip edilemeyeceğini anlamaktır. Diazepam piyasada Diaksi markasıyla 5 mg/2.5 mL ve 10 mg/2.5 mL, Diapam markasıyla da 10 mg/ 2mL olarak bulunur. Flunitrazepam ise Rahypnol adıyla 5 mg/2.5 mL şeklinde bulunmaktadır. 
HPTLC analizi için, 20 x 10 cm boyutlarındaki silika jel 60 F254 HPTLC cam plakası (Merck Kat. No: 1.05649) tercih edilmiştir. Bu plakalar, benzodiazepinlerin tespitinde oldukça hassas sonuçlar sağlar. Söz konusu iki etken maddenin metanolde çözülerek hazırlanan çözeltilerinin eş zamanlı analizi için uygun bir hareketli faz belirleme çalışmaları 8 farklı çözelti veya çözelti karışımı ile klasik TLC tekniği ile denenmiştir.
Yöntem validasyonu, analitik prosedürlerin amaçlanan kullanıma uygun olduğunu ve ilaç maddelerinin ve ilaç ürünlerinin kimliğini, kalitesini, saflığını ve gücünü desteklediğini gösterme sürecidir. Çalışmamız validasyon prosedürlerine uygun olarak test edilmiş ve yöntem, test edilen tüm yöntem doğrulama parametreleri için tatmin edici veriler göstererek tamamen doğrulanmıştır.
Bu basit HPTLC yöntemi, DFSA ve DFC'lerde sıvı içeceğe eklendiği şüphesi olan iki sedatif-hipnotik ilacı (diazepam ve flunitrazepam) tespit etmek için başarıyla geliştirilmiştir. İyi düzeyde geri kazanımlar elde edilmesi yöntemin, şüpheli suç mahallinden ele geçirilen delillerin incelenmesi için uygun olduğunu göstermiştir.

Abstract:
Worldwide studies indicate that the number of crimes related to drug use is increasing every day. These crimes are identified as "Drug-Facilitated Sexual Assault" (DFSA) and the combination of drugs with other crimes is termed "Drug-Facilitated Crime" (DFC).
In DFSA and DFC cases, drug-facilitated beverages are known to be used for the commission of exploitation crimes and contain substances that are tasteless, colorless, and odorless, making them easily soluble in liquids. These beverages often contain sedative-hypnotic substances such as benzodiazepines and ketamine. Specifically, benzodiazepines (BZDs) prescribed for anxiety, insomnia, and seizures, such as diazepam and flunitrazepam derivatives, are commonly used. The forensic use of BZDs significantly contributes to the investigation of crimes and the apprehension of criminals. The presence or absence of these drugs is crucial in crime scene investigations, evaluating witness statements, and examining traffic safety incidents.
This study aims to present a method that facilitates the identification of diazepam and flunitrazepam, both benzodiazepine derivatives frequently encountered in forensic cases, in order to be rapid, effective, and reliable. Unlike the commonly used MS systems in the literature, an HPTLC system was preferred for the method's speed, effectiveness, and reliability.
The main plan of the study is based on the assumption that the lowest milligrams of commercially available diazepam and flunitrazepam-containing drugs are used and added to wine, beer and whiskey solutions of approximately 250-330 mL, considering that the easiest accessible forms may or may not be determined at the lowest concentrations. Diazepam is available in the market as Diaksi with 5 mg/2.5 mL and 10 mg/2.5 mL, and as Diapam with 10 mg/2 mL. Flunitrazepam is available as Rohypnol with 5 mg/2.5 mL.
For HPTLC analysis, silica gel 60 F254 HPTLC glass plates (Merck Cat. No: 1.05649) sized 20 x 10 cm were chosen, providing highly sensitive results in the detection of benzodiazepines. The simultaneous analysis of the two active substances dissolved in methanol was tested with 8 different solutions or solution mixtures using classical TLC techniques.
Method validation is the process of demonstrating that analytical procedures are suitable for their intended use and support the identity, quality, purity, and strength of drug substances and drug products. Our study has been tested according to validation procedures, and the method has been fully validated by demonstrating satisfactory data for all tested method validation parameters.
This simple HPTLC method has been successfully developed to detect two sedative-hypnotic drugs (diazepam and flunitrazepam) suspected to be added to a liquid beverage in DFSA and DFC cases. The achieved high recoveries indicate the suitability of the method for examining evidence seized from suspected crime scenes.