Beş temel kişilik boyutunun iç/dış kontrol odaklılık davranışları üzerindeki etkisi
Effects of big five personality factors on internal/external locus of control behaviours
Yazar: MEHTAP FERHAT
Danışman: PROF. DR. HÜNER ŞENCAN
İstanbul Ticaret Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İnsan Kaynakları Yönetimi Ana Bilim Dalı / İnsan Kaynakları Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Beş faktör kişilik modeli = Five factor personality model ; Kişilik = Personality ; Kişilik özellikleri = Personality traits ; Ölçekler = Scales ; İç-dış kontrol odaklılık = Internal-external locus of control

Özet:
Bu çalışmada işletme çalışanlarının Beş Temel Kişilik boyutunun İç/Dış Kontrol Odaklılık davranışları üzerindeki etkisi araştırılmıştır. İşletmelerin en önemli kaynağı insan olduğun-dan, yöneticilerin hem işe alım hem de sonraki süreçlerde farklı bir durumla karşılaşmaması hususunda, bireylerin kişilik özelliklerinin tanınması ve bunun üzerinden değerlendirme yapılması önem taşımaktadır. İşletme çalışanlarının kişilik özellikleri ve kontrol odaklarının farklı değişkenlere etkisinin belirlenmesi yönünde yapılmış çok sayıda çalışmanın yanı sıra, bu çalışmada iki kavramın birbirine etkisinin ele alınarak araştırılmasında, işletme yöneticilerinin insan kaynaklarını daha etkin yönetebilmelerine yardımcı olunması amaçlanmıştır.  
	Alan yazında "Beş Temel Kişilik (BTK) Boyutunun İç/Dış Kontrol Odaklılık (İDKO) Davranışları Üzerindeki Etkisi" yönünde kavramsal analiz yapılmış, bu konuda yapılan araştırmalara ve işletmeler açısından önemine değinilmiş ve yöntem bilimde araştırmalar çalışanların birbirinden farklı kişilik özelliği ve kontrol odağına sahip olduğu yaklaşımıyla yapılmıştır. Araştırmada Likert tipi iki ölçekten yararlanılmıştır. Anket tekstil  sektöründe çalışan yönetici ve diğer pozisyonlarda görev alan 300 kişiye iletilmiş olup, 216 kişi ankete eksiksiz dönüş sağlamıştır. Elde edilen veriler üzerinde istatistiksel analizler yapılmıştır. 
	Yapılan analizler sonrasında BTKÖ'nin alt boyutları olan Dışadönüklük, Uyumluluk, Sorumluluk, Duygusal İstikrarlılık ve Deneyime Açıklık ile İDKO davranışları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişkinin olduğu; yaş, eğitim, statü, iş tecrübesi gibi ikinci grup hipotezleri oluşturan demografik değişkenler ile İDKO davranışları arasında ise statü düzeyi hariç istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olmadığı tespit edilmiştir.       
Anahtar kavramlar: Beş Temel Kişilik özelliği, Beş Temel Kişilik ölçeği, İç/Dış Kontrol Odaklılık, İç/Dış Kontrol Odaklılık ölçeği.

Abstract:
In this study, the effects of Big Five Personality factors of company employees on the Internal/External Locus of Control behaviours have been analyzed. Considering the fact that the main resource of the companies is human, with respect to not being faced with undesirable situations in the recruitment process and afterwards, identifying personality traits and evaluating on this identification are of vital importance. Differently from various studies realized relating to the effects of personality traits and locus of control of company employees on different variables, in this study, where the interaction of two concepts is discussed, being helpful to company managers for a better management of Human Resources is aimed. 
	In the article, a conceptual analysis on "The Effects of Big Five Personality Traits on Internal/External Locus of Control Behaviours" has been carried out. The other studies done on this subject and its importance in terms of companies have been touched on. Methodologically, the research has been made conforming to the approach according to which employees have their own personality characteristics and locus of control.  Two Likert type scales were used in the study. The survey has been sent to 300 people – including managers and employees in other positions- working in the textile sector and 216 of them returned to the survey in full. Statistical analyzes were performed on the obtained data.
	As a result of the analyzes made, it was determined that there is a statistically significant relationship between the sub-dimensions of Big Five Personality Traits –Extraversion, Agreeableness, Conscientiousness, Emotional Stability and Openness to Newness- and Internal/External Locus of Control behaviours; while there is no statistically significant relationship determined between demographical factors constituting second model of hypothesis such as age, education, work experience and Internal/External Locus of Control behaviours (status is an exception as a demographical factor with a significant relationship). 
Key Words: Big Five Personality Traits, Big Five Personality Scale, Internal/External Locus of Control, Internal/External Locus of Control Scale.