Beyin omurilik sıvısı biyoişaretleyici düzeylerinin alzheimer hastalığı'nın klinik gidişat ve prognozu ile ilişkisi
The association of cerebrospinal fluid biomarker levels with the clinical course and prognosis of alzheimer's disease
Yazar: ÇAĞRI ULUKAN
Danışman: PROF. DR. BAŞAR BİLGİÇ
İstanbul Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Nöroloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Nöroloji = Neurology
Dizin: Alzheimer hastalığı = Alzheimer disease ; Biliş bozuklukları = Cognition disorders ; Bilişsel işlevler = Cognitive functions ; Biyobelirteçler = Biomarkers ; Prognoz = Prognosis ; Serebrospinal sıvı = Cerebrospinal fluid

Özet:
Amaç: Alzheimer hastalığı (AH), beyin omurilik sıvısı (BOS) biyoişaretleyici (Bi) profili, azalmış amiloid-β 42 (Aß42), artmış tau (tTau) ve onun fosforile formu olan threonine 181'den (pTau) oluşur. Bu araştırmada BOS Bi'leri değerlerinin hastaların klinik özellikleri ve progresyonlarına etkisinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır.

Yöntem: İstanbul Üniversitesi, İstanbul Tıp Fakültesi, Nöroloji Anabilim Dalı, Davranış Nörolojisi ve Hareket Bozukluğu polikliniğinde 2016-2021 yılları arasında kognitif bozukluk ön tanısıyla BOS Bi'leri incelenen olgular retrospektif olarak değerlendirildi. Olguların demografik verileri ile birlikte BOS Bi profilleri, tanıları, başvurudan itibaren 6. ay, 1. yıl ve 2. yılda yapılan standardize mini mental (MMSE) ve klinik demans ölçeği (CDR) skorları kaydedildi. Gruplar BOS Bi düzeylerine göre çeyrekliklere ayrıldı ve progresyon verileri karşılaştırıldı.

Bulgular: Çalışmaya dahil edilen 343 kişinin 176'sı (%51,3) kadın; ortalama yaşı 62,45 ± 10,42 yıl idi. Bu kişilerin 147'si (%42,9) AH hastası idi. AH hastalarının 82'si (%55,71) tipik, 65'i (%44,29) atipik olarak sınıflandırıldı. Yüksek tTau düzeyi CJH gibi akut demansların yanında AH hastalarının %5,48'inde de saptandı. CJH vs AH ayrımında pTau/tTau oranı kullanıldığında ayrım gücünün %94 olduğu görüldü.  Tüm örneklemde BOS Bi'leri ve bunların oranlarının 2 yıllık MMSE değişimi ile korele olduğu, en yüksek korelasyonun tTau düzeyindeki düşüşle olduğu saptanırken AH özelinde sadece pTau 2. yıl takiplerindeki CDR skorundaki değişim ile pozitif olarak koreleydi.

Sonuç: Bu çalışmamızda; tipik ve atipik AH hastaları arasında BOS Bi profilleri açısından bir fark bulunmadı. BOS Bi düzeylerinin klinik gidişat üzerine etkili olduğu, bu etkinin de birden fazla progresyon belirteci ile 6. ay gibi erken bir dönemde saptanabileceği gösterildi. BOS Bi düzeyleri tanıda olduğu kadar klinik gidişat tahmininde de bilgi sağlayabilir.

Abstract:
Aim: The cerebrospinal fluid (CSF) biomarker profile of Alzheimer's disease's (AD) includes decreased amyloid-β 42, increased tau (tTau) and phosphorylated form of tau, threonine 181 (pTau). The goal of this study was to evaluate the effects of CSF biomarkers on the clinical characteristics and progression of the patients.

Methods: The cases whose CSF biomarkers were studied with a prediagnosis of cognitive impairment at Istanbul University, Istanbul Faculty of Medicine, Department of Neurology, Behavioral Neurology and Movement Disorders outpatient clinic between 2016-2021 were evaluated retrospectively. The CSF biomarker profiles, diagnoses, Mini-Mental State Examination (MMSE) and Clinical Dementia Rating (CDR) scores, as well as the demographic data of the cases, were recorded at the 6th month, 1st year and 2nd year following admission. According to CSF biomarker levels, groups were divided into quartiles and progression data were compared.

Results: Of the 343 people included in the study, 176 (51.3%) were female with a mean age of 62.45 ± 10.42 years. Of these people, 147 (42.9%) were diagnosed with AD patients. A total of 82 (55.71%) AD patients were classified as typical and 65 (44.29%) as atypical. High tTau levels were detected in 5.48% of patients with AD as well as acute dementias such as Creutzfeldt-Jakob disease (CJD). The pTau/tTau ratio had a discriminatory power of 94% when applied to distinguish between CJD and AD. The decrease in the tTau level strongly correlated with the  2-year MMSE change in the whole sample of CSF biomarkers. In the case of AD, only pTau was positively correlated with the change in the CDR score at the 2nd year follow-up.

Conclusion: There were no difference in CSF biomarker profiles between typical and atypical AD patients in this study. It has been shown that CSF biomarker levels are effective on the clinical course, and this effect can be detected as early as the 6th month in more than one progression marker. CSF biomarker levels can provide information in estimating the clinical course as well as the diagnosis.