Bursa'da bulunan Osman Gazi ve Orhan Gazi türbelerinin Sultan Abdülaziz döneminden günümüze koruma tarihi (1861-2022)
The preservation history of Osman Ghazi and Orhan Ghazi tombs in Bursa from Sultan Abdülaziz period to present (1861-2022)
Yazar: ABDULLAH UBEYDE KARADENİZ
Danışman: DOÇ. DR. CEYLAN İREM GENÇER
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Rölöve-Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Geçmişi Bitinya krallığına dek uzanan Bursa şehri, önce M.Ö. 74 yılında Roma'ya bağlanmış, daha sonra Roma İmparatorluğu'nun ikiye bölünmesiyle M.S. 395 yılında Bizans hakimiyetine girmiştir. 1326 yılında ise Osmanlılar tarafından fethedildikten sonra başkent ilan edilen Bursa'da imar faaliyetleri hız kazanmıştır. Bu süreçte var olan Bizans yapıları yıkılmamış aksine bu yapıları sahiplenme ve ihya politikası gözetilerek onlara yeni işlevler kazandırılmıştır. Şehrin en büyük kilisesini de içinde barındıran Elia (İlyas) Manastırı'nın Osman Gazi ve Orhan Gazi tarafından türbelerinin yeri olarak seçilmesi de bu anlayışın bir tezahürüdür. Bursa'nın fethinden 1855 yılındaki büyük Bursa depremine kadar Osman Gazi ve Orhan Gazi'nin istirahatgâhı bu büyük Bizans yapısı olmuştur. 1855 depreminde büyük ölçüde yıkılan eski manastırın içerisinde bulunan türbeler, 1863 yılında Sultan Abdülaziz döneminde yeniden inşa edilmiştir. Türbeler her ne kadar 1863 yılındaki inşa ile günümüzdeki görünüşlerini almışsalar da, Osmanlı ve Cumhuriyet dönemlerinde onarımlar sebebiyle birtakım değişikliklere uğramıştır.
Bu çalışma; Osman Gazi ve Orhan Gazi türbelerinin Sultan Abdülaziz döneminden günümüze kadar olan dönüşümüne odaklanmaktadır. Çalışma kapsamında, Osmanlı ve Cumhuriyet döneminde devletin koruma politikaları neticesinde çıkarılan nizamnameler ve kanunlar, Vakıf kurumu, Evkaf Nezareti, Muhafaza-i Asarı Atîka Encümeni, Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulu (GEEAYK), Vakıflar Genel Müdürlüğü ve yerel yönetimler gibi korumaya öncülük etmiş kurumlar yoluyla devletin bu dönemde yapılara yaklaşımı incelenmektedir. Bu bağlamda; arşiv belgeleri (onarım kayıtları vb.), çıkarılan nizamnameler ve yasalar, seyyahların gözlemleri, fotoğraflar, gravürler, yerel yönetimlerin yönetim ve eylem planları gibi yazılı ve görsel malzemeler üzerinden türbelerin onarım tarihi bütüncül olarak ele alınmaktadır. Bununla birlikte yapıların korunması, alan sunumu ve yorumlamasının iyileştirilmesine yönelik öneriler geliştirilecektir.

Abstract:
Bursa city which has a history as far as Bithynia Kingdom initially fell under Roman Empire's rule in 74 B.C. Therafter, city fell under Byzantine Empire's rule after the Roman Empire's division into two states in 395 A.D. After the conquest of the city by Ottomans in 1326, city became the capital of Ottoman Empire and construction activities have accelerated. Within this period, the existing Byzantine churches were not demolished; on the contrary, they were refunctioned due to adoption and recovering policy. The selection of Elia Monastery that involves the biggest church of the city as a tomb location of Osman Ghazi and Orhan Ghazi is the appearing of this mentality. This Byzantine Monastery has become the tomb of Osman Ghazi and Orhan Ghazi from the conquest of Bursa to Bursa's big earthquake in 1855. In 1863, the tombs that are inside of the largely demolished monastery by the earthquake in 1855 were comformably reconstructed in a style of era. Although the tombs has taken their recent look because of reconstruction in 1863, they had some changes on their look in Ottoman and Republic era.
This study focuses on the transformation of Osman Ghazi's and Orhan Ghazi's tomb from Sultan Abdülaziz period to present. In the scope of study, the regulations and laws by the reason of state's preservation policies in Ottoman and Rebuplic era, the establishments such as Foundation establishment, ministry of Evkaf (foundation), Muhafaza-i Asar-ı Atika Encümeni (Preservation Council of Old Artifact), GEEAYK (Constitution and Development of High Council of Real Estate Antiquities and Monuments), The Directorate General of Foundations and local administrations who were leading establishments are analyzed to see the State's attitude to these buildings in this period. In this context, preservation history of tombs are going to analyzed thoroughly with the materials such as archive documents (repair books, exploration books etc.), enacted laws and regulations, observation of travellers, photographs, engravings, action and management plans of local administrations. As a result, proposals are going to be presented for the preservation, presentation and interpretation of tombs and their site.