Borçlar hukuku sözleşmelerinde genel ahlaka aykırılık
Common immorality in law of obligation contracts
Yazar: DERYA ATEŞ
Danışman: PROF. DR. AHMET KILIÇOĞLU
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü
Derece: Doktora, 2006
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Çalışmamızın konusu ?Borçlar Hukuku Sözleşmelerinde Genel AhlâkaAykırılık?tır. BK.m.19-m.20 hükmü çerçevesinde düzenlenen kavram, önceliklesözleşme hukuku alanında genel, çerçeve bir hukuk kuralını ortaya koyar. AhlakFelsefesi boyutuna girilmeyen tezimizde öncelikle, kavramın temelini aldığı Romahukuku, ardından Fransız, Alman, sviçre ve Türk hukukları incelenmiştir.Sözleşmelerde genel ahlâka aykırılıkla ilgili temel bazı kavramlar belirtilerek (sözleşmeözgürlüğü, ahlak kavramı gibi) neden ?genel ahlâk kavramı? ifadesini kullanıldığıaçıklanmıştır. kinci bölümde, kavramdan doğan intra legem boşluğu hakimin takdiryetkisi çerçevesinde hangi hukuki değerlere dolduracağı belirlenmiş; ayrıca hukukaaykırılık, kamu düzeni, kişilik hakları, gabin ve dürüstlük kurallarıyla ilişkisiincelenmiştir. Yine BK.m.41/II hükmünde yer alan sorumluluk hukuku boyutu daaçıklanmaktadır.Üçüncü bölümde, kanun koyucunun ifade etmek istediği ?sözleşmenin içeriği?kavramı ve genel ahlâka aykırılığın belirlenmesi; yine bu bölümde genel ahlâkaaykırılık kriterleri ele alınmakta ve mahkeme kararlarıyla kriterlersomutlaştırılmaktadır. Buna göre: Edimlerin genel ahlâka aykırı olması BK.m.155hükmü ile; sözleşmenin doğrudan ve dolaylı amacının genel ahlâka aykırı olmasıysaBK.m.17 hükmü ile bir arada incelenmektedir. Ayrıca MK.m.23/II ile ?borçlununözgürlüklerinin aşırı ihlalini? belirlemeyi sağlayan temel ve yardımcı kriterler ortayakonulmaktadır. Bu konudaki özel bazı durumlar da ayrıca incelenmektedir: Kararözgürlüğü ve ekonomik özgürlüğün ihlali, aşırı ekonomik taahhütler, uzun süreli vebelirsiz süreli sözleşmeler, mevcut ve gelecekteki alacakların toptan temliki ve genelahlâka aykırı cezai şart gibi. Son bölümde ise, genel ahlâk aykırı sözleşmelerin BK.m.20hükmü çerçevesinde yaptırımları tam ve kısmi butlanla; ayrıca MK.m.23/II hükmüneparalel olarak doktrinde ortaya konulan farklı yaptırım önerileri de incelenmekte; veBK.m.65'de düzenlenen: genel ahlâka aykırı amaçla verilenlerin sebepsiz zenginleşmehükümlerine göre iade edilememeleri kuralı, hükmün tarihi gelişimi, amacı (ratio legis)belirlenerek şartları ve BK.m.20 hükmüyle bağlantısı açıklanmaktadır.

Abstract:
The name of the study is ?Common Immorality in Law of Obligation Agreements?. Theconcept arranged through Law of Obligation item 19-20 firstly indicates a general framelaw rule in Contract Law. In the thesis the philosophical dimension is ignored and RomeLaw that puts the basic principle of the concept is studied as well as French, German,Swiss and Turkish Laws. Some basic concepts related to common immorality inContracts (contract freedom, moral concept etc) and the reason of using ?generalmorality concept? are clarified. In the second part, both the legal values that should fillthe intra legem gap rising from the concept and that judges should use while using theirjudicial discretion and their relation with law disagreement, social order, personalrights, lesion honesty rules are clarified. Responsibility law dimension that is mentionedin Law of Obligation item 41/II is also explained.The third part consists of ?concept of the contract? that is meant by the law applier anddetermination of common immorality as well as criterias of common immoralityconcretized by court decisions. Both Law of Obligation item 155, acts that are againstcommon morality and Law of Obligation item 17, contracts direct or indirect purposesthat are against common morality are studied together. Civil Law item 23/II, basic andassistant criterias that designates ?extreme violation of debtor?s rights? are alsoclarified. Some special situations (like violation of decision freedom and economicfreedom, extreme economic commitments, long term and indefinite term contracts, totalalienation of recent and future debts and penalty provisions against common morality)about this matter is also studied separately. In the last part, contracts against commonmorality are examined by total or partial nullity of sanctions for in the frame of Law ofObligation item 20. Different sanction offers that are put through doctrine parallel toCivil Law item 23/II are also examined. The rule for not being able to reinstate the givenagainst common immorality objective according to Law of Obligation item 65, thehistorical development of the sentence, the objective of the sentence (ratio legis) aredetermined and its conditions and link to Law of Obligation item 20 is explained.