Zemahşerî'nin Ruûsü'l-Mesâil'inde Şâfi'îlere atfettiği görüşlerin değerlendirilmesi (Ceza Hukuku bağlamında)
Evaluation of the views attributed to Shafi'is by Zamahşeri in his Ruûsü'l-Mesail (In context of Criminal Law)
Yazar: CEMAL ÖZEN
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET EMİN YURT
Iğdır Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion

Özet:
İtikatta Mutezilî, amelde Hanefi olan Zemahşerî, fıkıh konusunda kaleme aldığı "Ruûsü'l-Mesâil" adlı eseri, Hanefi ve Şâfiî mezhebinin ihtilaflı görüşleri delilleriyle birlikte verilen nadide hilaf türü eserlerdendir. Bu tür eserler mühim olmakla birlikte bazı problemleri de beraberinde getirirler. Bu problemlerden bir kaçı şu şekilde zikredilebilir: Nispet edilen görüş gerçekten nispet edilene ait mi değil mi? Nispet edilen görüş, nispet edilen kişinin tercih ettiği görüş mü değil mi? Nispet edilen görüş, nispet edilen mezhep âlimleri tarafından kabul edilip edilmediği gibi birçok soru işareti içermektedir. Bu soruların cevaplarını bulmaya ve değerlendirmeye gayret ettik.
Bu çalışmamızda evvela Zemahşerî'nin hayatı, aile yapısı, ilmi yolculukları, ders aldığı hocaları, öğrencileri ve eserleri araştırıp öz bir şekilde verdik. Daha sonra İmam Zemahşerî'nin "Ruûsü'l-Mesâil" adlı eserinde de yukarıda sözü ettiğimiz soru işaretlerin ve sıkıntıların mevcut olup olmadığını görmek için bu eserin ihtiva ettiği; kısâs, diyet, kefâret, bâğî ve hadler bölümünü araştırmaya çalıştık.
Zemahşerî'nin "Ruûsü'l-Mesâil" isimli eserindeki sistematiği; Hanefi mezhebi ve İmam Şâfiî'ye nispet ettiği görüşü verdikten sonra her iki mezhebin bu görüşlerinde dayandıkları delileri de vermiştir. Fakat biz bu çalışmamızın daha rahat anlaşılması için ve karışıklığa mahal vermemek adına, Ruûsü'l-Mesâil sistematiğinden farklı bir metotla çalıştık. Çalışmamızda, Zemahşerî'nin Hanefi mezhebine isnat ettiği görüş ve delilleri müstakil bir başlık altında verdikten sonra, aynı şekilde İmam Şâfiî'ye isnat edilen görüş ve delilleri de müstakil bir başlık altında verip ve Şâfiî mezhebine mensup olan diğer âlimlerin görüşleriyle birlikte Şâfiî mezhebine ait klasik ve mun'asır kaynaklarda değerlendirdik.

Anahtar kelimeler: Fıkıh, Ceza Hukuku, Hanefî, Şâfiî, Zemahşerî, Ruûsü'l-Mesâil

Abstract:
"Ruûsü'l-Mesâil", which was written by Zemakhshari, who is Mutazili in creed and Hanafi in action, is one of the rare contradictory type works, which are given together with the evidences of the controversal views of the Hanafi and Shafii sects. Such works are important, but they also bring some problems. A few of these problems can be mentioned as follows: Does the related opinion really belong to the that person? Is the related opinion favored by the that person or not? There are many question marks, such as whether the related opinion is accepted by the scholars of the associated sect. We tried to find and evaluate the answers to these questions.
In this study, we first researched Zemahşeri's life, family structure, scientific journeys, the teachers he took lessons, students and works. Then, to see if there are question marks and troubles in Imam Zemahşeri's work called "Ruûsü'l-Mesâil", we tried to research the sections of queasas, dieyya, atonement, bagi and hadds.
The systematic of Zemahşeri in his work named "Ruûsü'l-Mesâil" is as follows: After giving the view that he attributed to the Hanafi sect and Imam Shafii, he also gave the evidence on which both sects rely on. However, we have worked with a different method than the Ruûsü'l-Mesâil systematic in order to make this work more understandable and to avoid confusion. In our study, after giving the opinions and evidences attributed to the Hanafi sect by Zamakhshari under a separate title, we also gave the opinions and evidences attributed to Imam Shafii under a separate title.

Key Words: Fiqh, Criminal Law, Hanafi, Shafii, Zemahşerî, Ruûsü'l-Mesâil