Anadolu'da Antik Yunan müziği: Türkiye müzelerinde bulunan müzik aleti betimli heykeltraşlık eserleri /
Yazar: F.DENİZ ÖZDEN
Danışman: PROF. DR. HALUK ABBASOĞLU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji ve Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Klasik Arkeoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1991
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Anadolu = Anatolia ; Antik Yunan = Ancient Greece ; Müzik aletleri = Musical instruments ; Yunan müziği = Greek music

Özet:
¦74- V. ÖZET I. Bölümde, Paleolitik çağdan başlayarak, Antik Yunan dönemine kadar Müzik Tarihi, müzik aletlerinden yola çıkarak değerlendirilmiştir. Her yeni çağın kültürünü belirleyen malzeme ile yapılan müzik aletlerinde çeşitlilik görülmektedir. Anadoluda Paleolitik çağda müzik aletine rastlanmamıştır. Paleolitik çag müzik aletleriyle ilgili bilgi verebilmek için, Avrupa'nın güneyinde, Eyzies ve Aurignac mağaralarında bulunan kemik düdük ve borulardan sözedilmişir. Paleolitik çağda müzik, zengin ritmli, karmaşık: çok sesli, gürültülü olmalıdır ve büyü amaçlı yapılıyordu. Neolitik çağda, hayvan ve bitkiyi demetimi altına alan insan gürültünün süresini de denetim altına almış ve "üretimle ilgili yağmur duaları, çalışma dansları, şarkıları ortaya çıkmıştır. Bu çağda Anadoluda müzik aletlerinin betimlendiği örnek, avlanma ile ilgili müzik sahnelerinin yer aldığı Çatalhöyük freskleridir. Mısır ve Mezopotamyada İ.Ö. 4000 'den itibaren gelişkin müzik aletlerinin varlığı bilinmektedir. Bunlar; Mısırda önce arp ve flüt, daha sonra İ.Ö. 3000'lerde lavta ve çift flüttür. Mezopotamyada da Mısırda olduğu gibi çeşitli müzik aletlerinin varlığını, Ur kral mezarında bulunan boğa başlı ve çeşitli taşlarla süslenmiş ses kutuları olan lyralar ve flütler kanıtlanmaktadır. Bu müzik aletleri gerçek müzik75- aleti olmaları nedeniyle müzik tarihinin en önemli eserleri sayılabilirler. Büyü amaçlı yapılan törenlerde müziğin önemi büyüktü. Yedi notalı gamı ilk Süperlerin kullandığı bilinmektedir. Prehistorik dönemin en gelişkin müzik aletleri olan arp ve çift flütün batıdaki yayılımını gösteren örnekler, Keros adasından Arp ve çift flüt çalan figür heykelcikleridir. Bunun yanında Kargamışda bulunmuş bir silindir mühür üzerin deki asimetrik lyralar ise Anadoluya yayılımını gösteren en erken örnektir. Bütün bu örnekler Î.Ö. 2200 yıllarına tarihlenmektedir.. î.ö. 1600 yıllarında Hititler arp, lyra, saz, davul, çalpara, kıvrık boru, çift flüt gibi çok çeşitli müzik aletleri kullanıyorlardı. Anadoluda inandık tepe ' den inandık vazosu, bütün bu müzik aletlerinin toplu halde betimlendiği önemli bir eserdir. İ.ö. VIII. ve VII. yüzyıllarda Asur ve Babil müziğinin gelişkin olduğu, toplu müzik yapıldığı bilinmektedir, eserlerde de müzik aletlerinin çeşitliliği görülmektedir. Geç Hitit Dönemine ait, Kargamış, Zincirli ve Kara tepe kabartmalarında asimetrik ve simetrik kollu lyralar, çift flüt, çalpara, davul, saz görülmektedir. İ.ö. VII. yüzyıla tarihlenen; iki yanında çift flüt ve lyra çalan rahiplerle birlikte betimlenen Kybele grup heykelciği müzikte Phryg - Arkaik Yunan bağlamını gösteren somut bir-76- örnektir. II. Bölümde, Antik Yunan Müziğinin kökeni için, Mitolojide müzikle ilgili tanrıların yaşamı ve tanrılar adına düzenlenen şenliklerde müzikten sözedilmistir. Sanatın kökeninde olan büyünün Antik Yunan ' da da izleri görülmektedir. îlkel tapınma törenlerinden doğan sanat, önce tapınma törenleri biçimin deydi. Daha sonra halka yabancı olmayan bu geleneksel biçimden sanatçılar yeni formlar üretmişlerdir. Sözle ilişkili olan Antik Yunan Müziğinin tarihi, Yunan Orta Cağının adı bilinmeyen ozanlarından sonra, Arkaik Çağdan itibaren yaşam periodları bilinen ozanların yaşamları ve eserlerinden izlenebilmektedir. Bu ozanlar çoğunlukla Anadolulu ve adalıdırlar. Antik Yunan Müziğinde klasik standartların belirlenmesinde büyük payı olan ozanlar yanında, filozofların müzikle ilgili görüşleri, yorumları da, çağlarının müziğini yönlendirmede rol oynamış olmalıdır. Odysseia ve Ilia3'dan kahramanlık çağının müziğiyle ilgili bilgiler edinebiliyoruz. Kahramanlık çağında, profesyonel ozanlar yanında kahramanlar da müzik yapıyorlardı. İ.ö. VII. yüzyıldan itibaren ionia'daki felsefi hareketin etkisiyle Yunan Sanatında büyük bir değişiklik görülmektedir. Terpandros, dört telli olan lyraya üç tel ekleyerek yedi telli lyrayı yaratmıştır. Anadoluda lyra ile birlikte söylendiği için lirik şarkı adını alan form, halk üzerinde-77- oldukça etkili idi. Batx Anadolu ' lu Alkman ve Terpandros, İ.ö. VII. yüzyılda hala Homerik olan Kıta Yunanistan'a bu müziği tanıtmışlardır. Pythagoras Antik Yunan Müzik teorisini kurmuştur. Klasik çağda da müzik, diğer çağlarda olduğu gibi ağızdan ağza iletilmiştir. Pindaros en önemli ozandır, odeler yazmıştır ve büyük telli müzik aletleri onun zamanında gelişmiş olmalıdır. Melanippides ve Timotheos ' un lyrada tel sayısını arttırması, müziğin önemini arttırmıştır. Platon 'un eserlerinden Ethos 'a önem verdiğini, modları sınıfladığını ve Lydisti modunu acıklı ve hüzünlü olduğu için aşağıladığını öğreniyoruz. Aristoteles de zamanında müziğin anlamının ne olduğuna karar verebilmek için çok düşünmüş ve müziği, "asil bir oyunla", "sanat için sanat" anlayışı arasında bir yere koymuştur. Müziği başlıbaşına bir amaç ve kendi adına yapıldığını düşünen Aristoteles'e karşı geniş bir kitle müziğin halk üstünde etkisi olduğu için bir araç olduğu görüşünü savunmuştur. İ.ö. IV. yüzyılda eski kaynakların yok edilmeye başlaması Aristoksenos 'un dediğine göre, İ.ö. 320 yıllarına kadar sürmüştür. Hellenistik Çag ' da iki sesli denemeler, düetler moda idi ve müzik eğlence müziği, besteciler de sosyal ve törensel işler için arka planda müzik üreten kimselerdi. î.ö. III. yüzyılda Teos'da müzisyenlerin birleşerek bir korporasyon kurdukları bilinmektedir.-78- Roma Cağında, müziğe katkısı olabilecek çalışmalar yapılmamıştır. Müzik hoşça zaman geçirmek içindi ve köleler tarafından yapılıyordu. "Sonuç" ta; Katalogda bulunan eserlerin bir değerlendirmesi yapılarak, tanrılar için yapılan müziğin çeşitliliğinin, Anadolu'nun zengin tanrılar dünyasından kaynaklandığı ve heykeltraşlık eserlerinin de bu zengin dünyayı yansıttığından sözedilmiştir.

Abstract: