SSCB dönemi ve bağımsızlık sonrası Orta Asya Türk Devletleri'nde sinemanın ideolojik söylemi: Kazakistan örneği
Cinematic ideological discourse of the Central Asian Turkish States after the USSR and the end of the independence: The Kazakhstan sample
Yazar: LOKMAN ZOR
Danışman: PROF. DR. AYTEKİN CAN
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Gazetecilik Ana Bilim Dalı / Gazetecilik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Bağımsızlık = Independence ; Kazakistan = Kazakhstan ; Orta Asya = Central Asia ; Orta Asya ülkeleri = Central Asia countries ; Sinema = Cinema ; Sinema tarihi = Cinema history ; Söylem analizi = Discourse analysis ; Türk Cumhuriyetleri = Turkish Republics ; İdeoloji = Ideology

Özet:
Bu çalışmada, Orta Asya Türk Devletleri olarak isimlendirilen Kazakistan, Kırgızistan, Türkmenistan ve Özbekistan sinemalarının SSCB dönemi ve bağımsızlık sonrası ideolojik söylemi, Kazakistan sineması örneğinde ele alınmıştır. 
Seçilen filmler bağlamında gerek SSCB dönemi gerekse bağımsızlık sonrası Kazakistan sinemasının Orta Asya Türk Cumhuriyetleri'nin hepsi için büyük oranda geçerlilik taşıyan ideolojik söylemini çözümlemek, bu söylemin ifade biçimini ortaya koymak amaçlanmıştır. 
Çalışma betimsel bir araştırma olup genel tarama modeli ile hazırlanmış, kasıtlı (yargısal/iradi) örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Çalışmanın veri analizleri ise eleştirel söylem çözümleme tekniği ile yapılmıştır. Teun A. van Dijk'in haber metinlerini çözümlemek üzere kullandığı eleştirel söylem çözümleme yöntemi sistematik bir yapıda sinemaya uygun şekilde uyarlanıp kullanılmıştır. SSCB döneminde ve bağımsızlık sonrasında farklı siyasi ve toplumsal süreçlerde, farklı yönetmenler tarafından çekilen Kazakistan sinemasına ait 7 ayrı film ideolojik söylem bağlamında incelenmiştir. 
Kazakistan sinemanın ideolojik söyleminin; SSCB döneminde, çeşitli koşullara bağlı olarak küçük değişiklikler göstermesine karşın temelde sosyalist ideoloji çerçevesinde şekillendiği, SSCB'nin son dönemlerindeki ve bağımsızlığın ilk yıllarındaki geçiş süreçlerinde toplumsal sorunlara odaklanarak yöneticilere yönelik eleştirel bir yaklaşıma sahip olduğu, bağımsızlık sonrasında ise devletin uluslaşma çabalarına destek sağlayacak nitelikte kimlik, tarih, kültür ve inanç değerlerini ön plana çıkaran, Sovyet dönemini sorgulayıp bu dönemle hesaplaşan bir yaklaşımla, genel anlamda milliyetçilik çerçevesinde şekillendiği sonucuna varılmıştır.


Anahtar Kelimeler: İdeolojik Söylem, Sinema, SSCB, Kazakistan Sineması, Türk Devletleri, Orta Asya.

Abstract:
In this study, the USSR period and post-independence ideological discourse of the Kazakhstan, Kyrgyzstan, Turkmenistan and Uzbekistan cinemas, which are called Central Asian Turkic States, were dealt with in the example of Kazakhstan cinema. 
In the context of the selected films, it was a imed to analyze the ideological rhetoric of all the Central Asian Turkish Republics of Kazakhstan cinema after independence, whether it was the USSR period o the independence period, and to reveal the way of expression of this discourse. 
The study was a descriptive research and deliberate (judicial / irrational) sampling method prepared by the general screening model was used. Data analysis of the study was done by critical discourse analyzing technique. The critical discourse analysis method used by Teun A. Van Dijk to analyze news texts has been adaptedand used in a systematic manner in accordance with the cinema. During the period of the USSR and after independence, seven different films of Kazakhstanan cinema, taken by different directors in different political and social processes, were examined in the context of ideological discourse.
Kazakhstan's ideological discourse of the cinema; Although it does not show small changes depending on various conditions in the period of the USSR, it is determined that it is mainly based on the socialist ideology, that the USSR has a critical approach to the administrators by focusing on the social problems in the recent periods and in the transition periods of the first years of independence. After independence, History, culture, and beliefs, and the Soviet era has been shaped by nationalism in a general sense with an approach that has been settled at this time.


Keywords: Ideological Discourse, Cinema, USSR, Kazakhstan Cinema, Turkish States, Central Asia.