Bizans Kapadokyası'nda keşişler, mekânlar ve bağlamlar
Hermits places and contexts in Byzantine Cappadocia
Yazar: HANDAN ÇETİN
Danışman: DOÇ. DR. NİLÜFER PEKER
Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Arkeoloji = Archaeology ; Bizans Dönemi = Byzantine Period ; Bizanslılar = Byzantines ; Kapadokya Babaları = Cappadocian Fathers ; Keşiş = Monk ; Kilise babaları = Church fathers ; Kiliseler = Churchs ; Manastır = Monastery ; Mekan = Space ; Sanat tarihi = Art history

Özet:
Hıristiyanlığın Roma İmparatorluğu'nda yayılım göstermesiyle birlikte imparatorlukta Hıristiyanlara karşı baskılar artmıştır. Bu baskılar sonucunda, dinlerini daha özgürce yaşamak isteyen insanlarla birlikte keşişlik ve inziva yaşantısı başlamıştır. Filistin, Mısır topraklarında yayılım gösteren keşişlik, zamanla Mezopotamya, Suriye ve Anadolu topraklarına yayılım göstermiştir. Aziz Basileus ve beraberindeki Kapadokya Babaları ile Kapadokya'ya da uzanan inziva yaşantısı kayaya oyma mekânlarda karşımıza çıkmaktadır. Dünyadan el etek çekme, yaşamsal ihtiyaçlarını asgari düzeye indirgeyen keşişler bazen ayrı bazen birlikte inzivalarını yaşadıkları hücrelerde hem bireysel hem de birlikte ibadet etmişlerdir. Bazı örneklerde bir kilise içerisine oyulmuş ayrı bir mekânda, bazı örneklerde kilise yakınlarında kayaya oyma mekânlarda inzivalarını sürdürmüşlerdir. Kenobitik yaşama daha yakın olan bu inziva yaşantısı ile keşişler ilahi olan ile dünyevi algı arasında bir aracı olarak da görülmüşlerdir. Keşişin inzivasını yaşadığı mekân, keşişin inzivayı yaşama durumuna ve algısına göre biçimlenmiştir. Tez kapsamında Kapadokya'da Bizans Dönemi'ne ait keşiş hücrelerinden Zelve Ören Yeri'nde bulunan Paşabağları'nda Aziz Simeon Şapeli'nin üst katında ve Aziz Simeon Şapeli'nin doğusunda yer alan bir şapelin karşısında keşiş hücreleri bulunur, Ürgüp'e bağlı Cemil köyünde yer alan Keşlik Manastırı'nda 9 keşiş hücresi, Kızılçukur Vadisi'nde yer alan Üzümlü Kilise üzerinde keşiş Niketas'a ait olan bir hücre, Soğanlı Vadisi'nde yer alan Karabaş Kilise'nin dördüncü nefindeki oda, Güllüdere Vadisi'nde bulunan Ayvalı Kilise'nin üst bölümü keşiş hücresi ve Mavrucandere'deki  Başköy yerleşimindeki keşiş hücresi incelenmiştir.

Abstract:
With the spread of Christianity in the Roman Empire, pressure against Christians in the empire increased. As a result of these pressures, monkhood and hermitage life began with people who wantes to live their religion more freely. Monasticism, which spread in Palestine and Egypt, spread to Mesopotamia, Syria and Anatolia over time. The hermit life of St Basileus and the Cappadocian Fathers, which extends to Cappadocia, can be seen in the rock-carved places. The monks, who withdrew from the world and minimised their vital needs, sometimes separately and sometimes together, worshipped both individually and together in the cells where they lived their retteatsIn some cases they continued their retreats within a church or monastery, in other cases in rock-carved places near a church or monastery. With this retreat life, which is closer to the Kenobitic life, the monks were also seen as an internediary between the Divine and the wordly perception. The place where the monk Lives his hermitages is shaped According to the state and perception of the monk's hermitage. Within the scope of the thesis, among the monk cells belonging to the Byzantine Period in Cappadocia, there are monk cells on the upper floor of the St. Simeon Chapel in Paşabağları in Zelve Ruins and across a chapel located to the east of the St. Simeon Chapel, and 9 monk cells in Keşlik Monastery in Cemil village of Ürgüp, A cell belonging to the monk Niketas on the Üzümlü Church in the Kızılçukur Valley, the room in the fourth nave of the Karabaş Church in the Soğanlı Valley, the monk cell in the upper part of the Ayvalı Church in the Güllüdere Valley and the monk cell in the Başköy settlement in Mavrucandere were examined.