Planlı kentleşme ve rant ilişkisi: Şanlıurfa örneği
Planned urbanization and rant relationship: Şanlıurfa example
Yazar: HÜLYA KAHRAMAN USTA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AHMET KAYAN
Harran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Kamu Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Arazi rantı = Land rent ; Islah imar planları = Improvement plans ; Kent planlama = Urban planning ; Kentleşme = Urbanization ; Kentsel rant = Urban rent ; Çarpık kentleşme = Distorted urbanization ; İmar planları = Zoning plans ; Şanlıurfa = Şanlıurfa

Özet:
Kentleşmenin hızlanması, nüfusun artması ve ihtiyaçların çeşitlenmesi ile birlikte yerleşim için toprağa duyulan gereksinim artmaktadır. Bu çeşitliliğinin içinde, sanayi, ticaret, kamusal hizmetler ve turizm gibi ihtiyaçlar bulunmaktadır. Bu gereksinimler arttıkça toprağın değeri artmakta ve kentsel topraklar ranta konu olmaktadır. Kentleşmenin düzenli, kontrollü bir şekilde gelişmesi ve gelecek nesillere sağlıklı yaşam alanları sağlanabilmesi için yapılan kent planlarının rant kaygısından arındırılmış olması büyük önem taşımaktadır.

Bu çalışmada, Şanlıurfa örnekleminde kent planları ve kentsel rant arasındaki ilişkinin incelenmesi amaçlanmaktadır. Bu çerçevede, kentleşme, imar planları, imar afları, kentsel dönüşüm projeleri ve kalkınma planlarının rant sürecine etkisi araştırılmıştır. Kent planlarının hazırlanması, uygulanması ve değiştirilmesi aşamasında kentsel rantın varlığı, etkinliği ve sonuçları literatür tarama ve nitel araştırma yöntemi ile tespit edilmeye çalışılmıştır.

Yapılan çalışma ile 16 sorudan oluşan nitel bir görüşme formu geliştirilmiştir. Bu form kentsel rant konusu ile ilgili olduğu düşünülen iki gruba uygulanmıştır. Grupların seçiminde tabakalı örneklem metodu benimsenmiştir. Birinci grup Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği'ne (TMMOB) kayıtlı 12 mimar (şehir plancısı, peyzaj mimarı) ve mühendis (çevre mühendisi, inşaat mühendisi); İkinci grup ise   Şanlıurfa Tüm Emlakçılar Esnaf Odası'na (ŞUTEM) bağlı Şanlıurfa ili merkezinde faaliyet gösteren 22 emlakçıdan oluşmaktadır.

Çalışma sonucunda katılımcı görüşlerine göre kentsel rant ile imar planları arasında ciddi bir ilişki olduğu bulgusuna ulaşılmıştır. Bu çerçevede imar planları yapılırken ilgili tüm kurum ve kuruluşların ortak görüşlerine dayalı olarak yapılması, tarım alanları ile tarihi alanların imar açısından korunması için yeni bir mevzuat hazırlanması, kaçak yapılaşmayı engelleyici yeni tedbirler alınması, kaçak yapılaşmanın önüne geçmek için cezaların daha caydırıcı hale getirilmesi, kentsel dönüşümün kent dokusuna uygun olarak yapılması, kentten köye tersine göçü özendirici çalışmalar yapılması gibi öneriler getirilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Kent, Kentleşme, Rant, Kentsel Rant, Kent Planları, Arsa Spekülasyonu

Abstract:
With the acceleration of urbanization, population growth and diversification of needs, the need for land for settlement increases. This diversity includes needs such as industry, commerce, public services, and tourism. As these requirements increase, the value of the land increases and urban lands are subject to rent. It is very important that the city plans made in order to provide healthy living areas are free from the rent trend.

In this study, it is aimed to examine the relationship between urban plans and urban rent in the sample of Şanlıurfa. In this context, the effects of urbanization, zoning plans, amnesty projects, urban transformation projects, and development plans on the rent process were investigated. At the stage of preparation, implementation and modification of urban plans, the existence, effectiveness, and results of urban rent were tried to be determined by literature review and qualitative research method.

A qualitative interview form consisting of 16 questions was developed with the study. This form was applied to two groups that are thought to be related to urban rent. Stratified sampling method has been adopted in the selection of groups. The first group is 12 architects (urban planners and landscape architects) and engineer (environmental and civil engineers) registered with the Union of Chambers of Turkish Engineers and Architects (TMMOB). The second group consists of 22 real estate agents operating in the center of the province of Şanlıurfa, affiliated with the Chamber of All Realtors of Şanlıurfa (ŞUTEM).

As a result of the study, it was found that there is a serious relationship between urban rent and zoning plans according to the opinions of the participants. In this framework, while making zoning plans, it is based on the common opinions of all relevant institutions and organizations, preparing a new legislation to protect agricultural areas and historical sites in terms of zoning, taking new measures to prevent illegal construction, making fines more deterrent to prevent illegal construction, urban transformation. Suggestions were made in accordance with the urban texture, and activities such as encouraging migration from city to village.

Keywords: Urban, Urbanization, Rent, Urban Rent, Urban Plans, Land Speculation