Sigara bırakma polikliniği'ne eklemlenmiş whatsapp uygulaması kullanımının sigara bırakma başarısına etkisi: Randomize kontrollü müdahale çalışması
The effect on success rate of the whatsapp application which is embedded in the smoking cessation policlinic service: Randomized controlled intervention study
Yazar: SEYFİ DURMAZ
Danışman: DOÇ. DR. İSABEL RAİKA DURUSOY ONMUŞ ; DOÇ. DR. IŞIL ERGİN
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Halk Sağlığı = Public Health

Özet:
Giriş ve Amaç: Dünyada her yıl yedi milyondan fazla kişinin ölümüne neden olan sigarayı Türkiye'de yetişkinlerin %30,6'sı tüketmektedir. Bırakmayı planlayanların sıklığı 2008'deki %28'den 2012'de %35'e ulaşmıştır. Bırakma çabasını güçlendirmek için son yıllarda iletişim teknolojilerinin ve güncel sosyal medya uygulamalarının kullanımı giderek yaygınlaşmaktadır. Bu çalışmanın amacı; sigara bırakma polikliniği hizmetine eklemlenen WhatsApp uygulamasının sigara bırakma başarısına etkisini değerlendirmektir.

Gereç ve Yöntem: EÜTF Sigara Bırakma Polikliniği'nde Mart-Temmuz 2017'de izlenen 132 gönüllü birey ile Randomize Kontrollü Müdahale Çalışması gerçekleştirilmiştir. Transteoretik Model temelli müdahale içeriği hazırlanarak 60 mesajdan oluşan içerik, WhatsApp aracılığı ile 3 ay sürelik izlemde katılımcılara iletilmiştir. Sosyodemografik özellikler, sigara içme durumu, tıbbi durum ve tedavi başlıklarını içeren ilk görüşme formu ve izlem formu veri toplamada kullanılmıştır.  Birinci ve üçüncü ay bırakma başarısı son bir hafta nokta prevalansı ile değerlendirilmiştir. İntention-to-Treat analizi kullanılmıştır. İkincil çıktılar olarak izlem sayısı, kilo değişimi ve ilaç devamlılığı değerlendirilmiştir.

Bulgular: İlk ay bırakma başarısı müdahale grubunda %65,9 kontrol grubunda %40,9; üçüncü ay bırakma başarısı ise müdahale grubunda %50,0 kontrol grubunda %30,7'di. Müdahale grubunda olmak, birinci ayda başarıyı 3,50 (1,30-9,44) kat, üçüncü ayda ise 2,50 (1,08-6,40) kat arttırmıştır. Müdahale, her iki izlem döneminde de etkili tek parametre olmuş; cinsiyet, medeni durum ve işe bağlı sosyal sınıftan kaynaklanan bırakma başarıları arasındaki fark, müdahaleye göre düzeltme yapıldığında ortadan kalkmıştır. İkincil çıktılar açısından, müdahale grubunda birinci ve üçüncü aydaki izlem sayısı ve yüzyüze görüşme sayısı artmış ve üçüncü ay değerlendirmesinde ilaç devamlılığı daha yüksek bulunmuştur (p<0,05). Kilo değişimi açısından gruplar arası fark saptanmamıştır.

Sonuç: Poliklinik hizmetine eklemlenen WhatsApp desteği, sigara bırakma başarısını arttırmakta, izlemleri olumlu etkilemektedir. Ayrıca, sosyoekonomik farklılıklar açısından müdahalenin eşitleştirici etkisi, dezavantajlı gruplarda sigara bırakma başarısındaki eşitsizlikleri giderme açısından olumlu katkı sağlamaktadır. 

Anahtar kelimeler:  Sigara bırakma; poliklinik; Transteoretik Model; WhatsApp; davranış değişikliği.

Abstract:
Introduction and Aim: Tobacco, causing the death of more than seven million people every year globally, is consumed among 30.6% of adults in Turkey. The frequency of those who plan to quit has reached 35% in 2012 from 28% in 2008. Recently, the use of communication technologies and social media applications has become increasingly widespread to strengthen efforts for smoking cessation. The purpose of this study is; to assess the effect on success rate of the WhatsApp application which is embedded in the smoking cessation policlinic service delivery.

Materials and Methods: A randomized controlled intervention study was conducted with 132 volunteers who were followed up at the EUTF Smoking Cessation Policlinic between March-July 2017. The intervention content based on transtheoretic model was prepared and 60 WhatsApp messages were delivered to participants for 3 months of follow up. For data collection, initial interview form and follow up form consisting sociodemographic characteristics, smoking status, medical condition and treatment, were used. The success rate at first and third months were assessed by the point-prevalence regarding the previous week. Intention-to-treat analysis was used. For secondary outcomes; number of follow-ups, change in weight and continuity of medication were evaluated.

Findings: Success rate in the first month was 65.9% for intervention group and 40.9% in the control group; for the third month it was 50.0% in the intervention group and 30.7% in the control group. Being in the intervention group increased the success rate by 3,50 (1,30-9,44) times in the first month and 2,50 (1,08-6,40) times in the third month. The intervention was the only parameter effective in the two follow-up periods; the difference in success rate  caused by gender, marital status and work-related social class has been eliminated after adjustment for the intervention. For the secondary outcomes, in the intervention group, number of follow-ups and face to face folow-ups were increased for the first and third months and continuity of  medication was higher at third month (p <0.05). There were no differences among groups in terms of weight change.
  
Result: WhatsApp support embedded in cessation service delivery increases the success rate and has favorable effects on follow-up. More over, the equalizing effect of the intervention in terms of socioeconomic differences, positively contributes to the elimination of inequalities for successful smoking cessation in disadvantaged groups.
 
Keywords: Smoking Cessation, Outpatient Clinic, Transtheoretic Model, WhatsApp, Behavioral Change.