Diyanet İşleri Başkanlığı Kütüphanesi: Tarihçe, işleyiş ve organizasyon
Directorate of Religious Affairs Library: History, functioning, and organization
Yazar: NURETTİN MİDİLLİ
Danışman: DOÇ. DR. CAFER ACAR
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Din = Religion
Dizin: Diyanet İşleri Başkanlığı = Presidency of Religious Affairs ; Diyanet İşleri Başkanlığı Kütüphanesi = Directorate of Religious Affairs Library ; Kitaplar = Books ; Kütüphaneler = Libraries ; Tarihsel gelişim = Historical development ; Taşbaskı = Tasbaski ; Yazma eserler = Manuscripts

Özet:
Kütüphaneler tarihin, medeniyetlerin izlerini taşıyan, yazılı kültür birikiminin muhafaza edildiği kurumlardır. İslam tarihi boyunca Müslümanların hâkimiyet kurdukları bölgelerde ilme, ilimle iştigal eden zümrelere, ilmî birikimin muhafazası ve nesilden nesile aktarılması sürecinde önemli bir rolü olan metinlere, yani kitaplara büyük bir değer atfedilmiştir. Kitapların uygun şartlarda korunması ve gerekli şekilde tasnif edilerek ilim ehlinin hizmetine sunulması için sayısız kütüphane inşa edilmiş ve bu kütüphaneler vakıflarla desteklenmiştir. İslam medeniyetinde kitaba atfedilen hususi önem ve İslam tarihinde kütüphanelerin kurumsallaşma sürecinden miras alınan değerler ve tecrübeler modern kütüphaneciliğin getirdiği imkânlarla bir araya getirilmeye çalışılmaktadır. Bu çalışma böylesi bir çabanın serencâmını, Diyanet İşleri Başkanlığı Kütüphanesi'nin tarihini, işleyişini ve organizasyonunu ele almaktadır. Çalışmada, Diyanet İşleri Başkanlığı'nın kuruluş döneminde Müşavere Heyeti'ne ait mütevazı ancak değerli bir kütüphaneden müstakil binasında, modern ve kompleks bir kuruma dönüştüğü döneme kadar Diyanet İşleri Başkanlığı Kütüphanesi'nin tarihi incelenmiştir. Ayrıca yazma eserler, taş baskı eserler ve bağış koleksiyonları başta olmak üzere kütüphanenin sahip olduğu geniş ve değerli koleksiyon, bu koleksiyonun teşekkül süreci ve muhtevası tanıtılmıştır. Bu çalışma, günümüzde Türkiye'nin özellikle İslam araştırmaları alanında seçkin araştırma kütüphanelerinden biri haline gelen Diyanet İşleri Başkanlığı Kütüphanesi'nin idari organizasyonu ve işleyişini, araştırmacılara sunduğu imkân ve hizmetleri ortaya koymayı hedeflemektedir.

Abstract:
Libraries are the institutions that bear the footprints and history of civilizations and preserve the accumulation of written culture. Throughout the history of Islam, significant value has been attributed to science, to the groups that occupy themselves with knowledge, and to the books which have a distinct role in the process of preserving and transmitting the knowledge from generation to generation in regions where Muslims established their authority. Numerous libraries have been built and supported by waqfs in order to preserve the books under appropriate conditions and make the necessary classification before presenting the books to the service of people in pursuit of knowledge. The inherited values and experiences from the special attention attributed to the books in the Islamic civilization and the institutionalization process of libraries in the history of Islam are tried to be combined with the opportunities of modern librarianship. This study discusses such an endeavor, the Directorate of Religious Affairs Library and its history, functioning, and organization. In the study, the history of the Directorate of Religious Affairs Library is examined from the humble and precious library of the Consultation Committee during the formation of the Directorate of Religious Affairs to the period when the library turned into a separate, modern and complex institution. In addition, the extensive and valuable collection of the library, especially the collections of manuscripts, lithographs, and donations, are introduced together with the process of their formation and contents. This study aims to present the administrative organization and functioning of the Directorate of Religious Affairs Library that became one of the distinguished research libraries, particularly in the field of Islamic studies, and together with the opportunities and services that it offered to the researchers.