DASH diyet kalitesi ölçeği ve akdeniz diyetine bağlılık öz-yeterlilik ölçeğinin geçerlik çalışması
Validity study of the DASH diet quality scale and the self-efficacy scale for adherence to the mediterranean diet
Yazar: SARE KEVSER ÇETİN
Danışman: PROF. DR. MURAT BAŞ
Acıbadem Mehmet Ali Aydınlar Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Akdeniz diyeti = Mediterranean diet ; Beslenme = Nutrition ; Beslenme incelemeleri = Nutrition surveys ; Diyet = Diet ; Güvenilirlik ve geçerlilik = Reproducibility of results ; Ölçekler = Scales ; Öz yeterlilik = Self-efficacy

Özet:
Bu çalışmanın amacı Hipertansiyonu Durdurmaya Yönelik Diyet Yaklaşımları (DASH) diyetine bağlılığı değerlendiren DASH Kalitesi (DASH-Q) ve Akdeniz Diyetine Bağlılık Öz-Yeterlilik Ölçeğinin (SESAMeD) geçerlik ve güvenirliğinin belirlenmesidir.  Çalışma bir çevrimiçi anket uygulaması ile Haziran -Temmuz 2019 tarihleri arasında, 18-67 yaşlarında 280 katılımcı ile yürütülmüştür. Uygulanan anket; genel bilgiler formu (demografik bilgi ve bazı beslenme davranışları), DASH-Q ölçeği ve SESAMeD ölçeğinden oluşmaktadır.  DASH-Q ölçeği ile SESAMeD ölçeği 2 part ve 5 alt boyutu doğrulayıcı faktör analizinde çalışılmıştır ve genel olarak maddelerin faktör yüklerinin uygun olduğu ancak uyum indekslerinin kabul edilebilir düzeylerde olmadığı tespit edilmiştir. DASH-Q ve SESAMeD ölçeklerinin güvenirlik ve geçerlik çalışmaları kapsamında doğrulayıcı faktör analizi AMOS 23.0 programı ve cronbach alfa güvenilirlik testleri SPSS 22.0 programı kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Doğrulayıcı faktör analizi, DASH-Q ölçeğininin tek faktörlü, SESAMeD ölçeğinin ise beş faktörlü birinci düzey ve iki faktör beş alt boyutlu ikinci düzey faktör yapılarını doğrulamıştır.  DASH-Q ölçeği (α=.745) ve SESAMeD ölçeği (Part1  α=.808, Part2 α=.818) ve alt boyutlarından elde edilen sonuçlar iç tutarlılık göstererek güvenirliği doğrulamıştır.  DASH-Q, SESAMeD Part 1 ve Part 2 puanları ile gıda etiketi okuma ve genel beslenme değerendirmesi arasında anlamlı fark bulunmuştur (p<0.05). Part 1 ve Part 2 puanları ile cinsiyet ve yemek hazırlama değişkenleri arasında da anlamlı fark görülmüştür (p<0.05). DASH-Q ve SESAMeD ölçekleri ülkemizde sırasıyla DASH diyetine bağlılık ve Akdeniz diyetine bağlılık öz-yeterlilik değerlendirmesi için geçerli ve güvenilir bulunmuştur.

Abstract:
The aim of this study was to determine the validity and reliability of DASH Quality (DASH-Q) which assesses adherence to the Dietary Approaches to Stop Hypertension (DASH) diet and the Self-Efficacy Scale for Adherence to the Mediterranean Diet (SESAMeD) scale. The study was conducted with an online questionnaire between June -July 2019 with 280 participants who are between 18-67 ages. Questionnaire form applied are general information form (demographic information and some nutritional behaviors), DASH-Q and SESAMeD scale. DASH-Q scale and 2 part and 5 subscale of SESAMeD scale were studied on confirmatory factor analysis and it was determined that factor loads and error variances of items in general are significant but adjusted index of them is not in acceptable levels. Within the scope of reliability and validity studies of DASH-Q and SESAMeD scales, confirmatory factor analysis performed by AMOS 23.0 program, and cronbach alpha tests were performed using SPSS 22.0 program. The confirmatory factor analysis confirmed the one-factor model of DASH-Q scale; and the first-level five-factor model and the second-level two-factor five-dimensional factor model of the SESAMeD scale. The results obtained from DASH-Q scale (α=.745) and SESAMeD scale Part 1 (α=.808), Part 2 (α=.818) and its sub-dimensions confirmed the reliability by showing internal consistency. A significant difference was found between DASH-Q and SESAMeD Part 1 and Part 2 mean scores with reading food labels and evaluation of general nutrition (p <0.05). A significant difference was also found between the Part 1 and Part 2 scores and the gender and food preparation variables (p <0.05). The DASH-Q and SESAMeD scales were found valid and reliable to assess adherence to the DASH diet and Mediterranean diet among adults in Turkey.