Obezite hastalarında yaşam kalitesi ve anksiyete ilişkisi
Quality of life in obesity patients and relationship with anxiety
Yazar: SEYİTALİ SİNAN DAĞBAKAN
Danışman: PROF. DR. GÜL ERYILMAZ BEYTAŞ
Üsküdar Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Bağımlılık Danışmanlığı ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı / Bağımlılık Danışmanlığı ve Rehabilitasyon Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Anksiyete = Anxiety ; Beslenme bozuklukları = Nutrition disorders ; Obezite = Obesity ; Yaşam kalitesi = Quality of life

Özet:
Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal El Kitabında (DSM-5) yeme
bozuklukları için tanı ölçütleri, diğer ruhsal bozuklukların tanı ölçütlerinden farklıdır,
çünkü belirtilere bağlı sıkıntı ve işlevsel bozulma, tanı için ayrı ve gerekli bir ölçüt
olarak dâhil edilmez (APA, 2013). Bu, kılavuzdaki semptomların "klinik açıdan belirgin
bir sıkıntıya veya toplumsal, işle ilgili alanlarda veya diğer önemli işlevsellik
alanlarında bozulmaya neden olmasının" (APA, 2013: 237) gerekli olduğu hemen
hemen tüm diğer bozuklukların aksinedir. Bununla birlikte, son on yılda yakından
ilişkili yapıları ve bunların yeme bozukluklarının özellikleriyle ilişkilerini araştıran
çalışmalarda bir artışa tanık olduğundan, yeme bozukluklarında işlevsel bozulma
ve/veya sıkıntının tanınması artıyor olabilir (Jenkins ve diğ., 2011).
Yaşam kalitesi böyle bir yapıdır ve Dünya Sağlık Örgütü tarafından "…kişinin
fiziksel sağlığı, psikolojik durumu, bağımsızlık düzeyi, sosyal ilişkileri, kişisel inançları
ve bunlarla olan ilişkilerinden karmaşık bir şekilde etkilenen geniş kapsamlı bir kavram
olarak tanımlanır." (Eser, 1999: 153). Bu nedenle yaşam kalitesi kavramı genellikle
zihinsel ve fiziksel sağlık, ilişkiler, meslek, eğitim, boş zaman, maneviyat ve topluluk
katılımı gibi bir dizi anahtar yaşam alanını dikkate alır. Tıbbi Sonuç Çalışmaları Kısa
Formları gibi sağlıkla ilgili yaşam kalitesi ölçütleri, bir bireyin sağlığının yukarıda
sıralananlar gibi alanlardaki işlevsellik düzeyleri üzerinde ne derece etki ettiğini
algıladığını değerlendirir (Ware ve diğ., 1994). Bununla birlikte, zihinsel yaşam
kalitesinin bazı yönlerini ölçmelerine rağmen, bu ölçüler genel olarak psikolojik
sıkıntıyı hesaba katmaz; bu, yukarıda belirtildiği gibi, majör ruhsal bozuklukların ve
yaşam kalitesi tanımlarının bir başka kritik bileşenidir. Ayrıca, DSM tarafından
bozukluğu tanımlamada psikolojik sıkıntı ve işlevsel bozulma arasında yapılan ayrım,
aynı şekilde, hem hedonik (sıkıntı eksikliği ile ilgili hem de varlıkla ilgili) olan iyilik
halinin (yani bozukluğun yokluğu) tanımında yapılan ayrımlarla paraleldir. pozitif
durumlar) ve eudaimonik (optimum işleyişle ilgili) bileşenlerdir (Ryan ve Deci, 2001).
Dolayısıyla bu çalışmada yaşam kalitesinin yanı sıra psikolojik sıkıntıyı da yaşam
kalitesinin ayrı ve anahtar bir bileşeni olarak ele alıyoruz.
2
Yaşam kalitesi ve yeme bozuklukları ile ilgili literatür incelemeleri, yaşam
kalitesinin azalmasının sadece yeme bozukluğu tanılarıyla değil, aynı zamanda alt klinik
düzeylerde yeme bozukluğu ve spesifik yeme bozukluğu semptom ve özellikleriyle de
ilişkili olduğu sonucuna varmıştır. Şimdiye kadar, bu literatür neredeyse tamamen
düzensiz yemenin yaşam kalitesi üzerindeki etkisine odaklanmıştır ve yaşam kalitesinin
yeme bozukluğu patolojisinin gelişimi, alevlenmesi veya sürdürülmesi üzerindeki etkisi
ile ilgili bu ilişkinin tersi hakkında çok az şey bilinmektedir. Bu, her biri tek yönlü bir
ilişki olduğunu varsayan ilk beş yeme bozukluğuna özgü yaşam kalitesi ölçümlerinin
geliştirilmesinde vurgulanmıştır, bu sayede katılımcılar yeme bozukluklarının çeşitli
yaşam alanlarında yaşam kalitelerini nasıl etkilediğini değerlendirirler (Hay ve Mond,
2005).
Yeme bozukluğu - yaşam kalitesi ilişkisine ilişkin güncel literatür yeme
bozukluklarının yaşam kalitesinin düşmesine neden olduğu konumuyla tutarlı olsa da,
bu kesitsel bulguların eşit derecede tutarlı bir açıklaması, düşük kaliteli beslenmedir.
Hayat, yeme ve beden imajında bozulmaları teşvik eder. Bu son açıklama, egosintonik
yeme bozukluğu semptomlarının (örneğin, oruç tutma ve aşırı egzersiz gibi sağlıksız
kilo verme stratejileri), diğer yaşam alanları aracılığıyla sağlanmayan mutluluk ve
benlik saygısını artırmak için benimsendiği şeklinde kavramsallaştırılırsa makul olur
(Reid ve Williams, 2010). Tersine, egodistonik semptomlar (örneğin, tıkınırcasına
yeme, kusma) kendini yatıştırmak veya kişilerarası işlevsellik gibi yaşam alanlarında
algılanan etkisizlikle başa çıkmak için kullanılabilir. Bu nedenle, düşük yaşam kalitesi,
kişiyi yeme bozukluğu semptomlarını geliştirmeye veya şiddetlendirmeye yatkın hale
getirebilir. Öte yandan, belki de en makul (ve şimdiye kadar denenmemiş) açıklama,
yaşam kalitesi ile yeme bozukluğu patolojisi arasındaki ilişkinin çift yönlü olduğu, yani
yeme bozukluğu semptomlarının yaşam kalitesinin düşmesine ve aynı zamanda zayıf
olmasına neden olduğudur. Algılanan yaşam kalitesi, yeme bozukluğu semptomlarının
gelişimini veya alevlenmesini destekler.
Bu tür yönlü hipotezleri test etmek için boylamsal verilerin analizi gereklidir.
Yapılar arasındaki ilişkilerin yönlülüğünün bir göstergesinin dışında, birden fazla
zaman noktasında toplanan veriler ayrıca aşağıdakilerle ilgili ek ve oldukça değerli
bilgiler sağlayabilir: (i) bir ilişkinin saptanması için gereken minimum süre, (ii) bir
ilişkinin kararlılığı (belirli bir ilişkinin farklı zaman dilimlerinde tekrarlanabilir olup
olmadığı) ve (iii) gözlemlenen herhangi bir ilişkinin ömrü (bir ilişkinin saptanabileceği
3
maksimum süre) (Cole ve Maxwell, 2003). Bugüne kadar bulunan yeme bozuklukları
ve yaşam kalitesi arasındaki ilişkinin tek boylamsal toplum çalışmasında, Wade ve
meslektaşları, büyük bir örneklemde, başlangıçtaki subklinik yeme bozukluğu
semptomatolojisinin, üç, altı ve dokuz yıl sonra daha düşük yaşam kalitesi ile ilişkili
olduğunu buldular (Wade ve diğ., 2012). Bu, yeme bozukluğu patolojisinin yaşam
kalitesi üzerindeki olumsuz etkisinin üç yıl içinde gözlemlenebileceğine, zaman içinde
sabit olduğuna ve en az dokuz yıl sürdüğüne dair kanıt sağladı. Bununla birlikte,
başlangıçtan önce yeme bozukluğu patolojisine ilişkin veriler mevcut değildi ve bu
nedenle yaşam kalitesinin yeme bozukluğu patolojisi üzerindeki etkisi araştırılamadı.
Çeviri araştırmaları, yaşam kalitesinin tedavi değerlendirme sürecinde düzenli
olarak dikkate alındığını görmüş olsa da, hala büyük ölçüde terapötik müdahalenin
dışında kalmaktadır. Kronik anoreksiya nervoza tedavisinde bilişsel davranışçı terapi ve
uzman destekleyici klinik yönetimin şiddetli ve kalıcı hastalık için modifiye edilmiş
versiyonlarını karşılaştıran randomize kontrollü bir çalışmada yakın zamanda bir istisna
sağlanmıştır (Touyz ve diğ., 2013). Tedaviler, yeme bozukluğu semptomlarının
azaltılmasından ziyade yaşam kalitesinde iyileşme, tedavinin ana amacı olarak kabul
edilecek şekilde ayarlandı. Kronik anoreksiya nervozalı hastalarla yürütülen bu çalışma
- belki de tüm yeme bozukluğu alt grupları arasında tedavisi en zor olanı - yaşam
kalitesinin iyileştirilmesine daha fazla vurgu yapılmasının, muhtemelen daha geniş
popülasyonda yeme bozukluğu semptomlarını azaltmanın bir yolunu temsil
edebileceğini öne sürüyor. Bu olasılığın doğrulanmasında kritik bir adım, yaşam kalitesi
ile yeme bozukluğu patolojisi arasındaki ilişkilerin, olası çift yönlü ilişkilerini dikkate
alarak, tercihen toplum temelli bir örneklemde boylamsal bir analizini içerir (Fairburn
ve diğ., 1996).
Anksiyete bozuklukları ve depresyon, ergenlik döneminde en sık görülen ruhsal
bozukluklar arasındadır. Her ikisi de özellikle ergenlik döneminde yeme
bozukluklarında en sık görülen komorbid tanılardır. 15-25 yaşındaki kadınlar üzerinde
yakın zamanda yapılan bir çalışmada, yaşam boyu majör depresif bozukluğu veya
anksiyete bozukluğu olanların yaşam boyu yeme bozukluğuna sahip olma olasılığı dört
kat daha fazlaydı (De Young, 2016). Anksiyete bozukluklarına benzer şekilde, yeme
bozukluğu olan bireyler duygularıyla başa çıkmak için düzensiz yeme gibi işlevsiz
stratejiler kullanırlar. Ayrıca yeme bozukluğu remisyonundan sonra devam eden
anksiyete belirtilerinin devam etmesi, bireylerin yeme bozukluğu ile ilgili eski başa
4
çıkma davranışlarına geri döndükleri için nüks riskini artırmaktadır (Fitzsimmons ve
Bardone-Cone, 2011).
Kız ergenlerde ve genç erişkinlerde, eşlik eden anksiyete bozuklukları, daha
büyük yeme bozukluğu psikopatolojisi ile ilişkilidir. Spesifik olarak, komorbid sosyal
anksiyete, kişilerarası durumlardan kaçınma ve olumsuz değerlendirme korkuları tedavi
katılımını ve iyi bir terapötik ilişki kurmayı engellediği için iyileşme çabalarını engeller
(Smith ve diğ., 2018).
Kişinin görünüşü kadar kendisiyle ilgili endişeleri ve olumsuz algısı, yeme
bozuklukları ve depresyonun başlaması ve sürdürülmesi ile ilişkilidir. Kötü terapötik
sonuç, birbirini güçlendiren semptomlarla açıklanabilir: depresyondaki işlevsiz sosyal
etkileşim kalıpları, işlevsiz duygu düzenleme riskini artıran olumsuz kişilerarası
deneyimlere yol açar (yani, düzensiz yeme). Buna paralel olarak, yeme patolojisi,
afektif semptomların şiddeti ile şiddetlenir ve depresif duygudurum, kilo verme ile
düzelir (Meehan ve diğ., 2006).
Özetle, kanıtlar anksiyete, depresyon ve yeme bozuklukları arasında güçlü bir
ilişkiyi desteklemektedir. Yeme bozukluklarında eşlik eden depresyon ve anksiyete
belirtileri, özellikle genç kadınlarda daha büyük semptom şiddeti ve daha kötü prognoz
ve sonucun bir göstergesidir. Bugüne kadar, sadece birkaç çalışma, eşlik eden
depresyon ve anksiyete bozuklukları olan ve olmayan klinik yeme bozukluğu olan
bireyler arasındaki farklılıkları araştırdı. Daha yakın tarihli bir çalışmada, ayakta tedavi
gören erişkin yeme bozukluğu hastalarında, kısıtlayıcı yeme bozukluğu alt tipi ve genel
sağlık durumunda bir yıl öncesine göre bozulma gibi faktörlerin yanı sıra tıbbi
komorbiditeler ve düşük eğitim düzeyi gibi faktörleri anksiyete ve depresyon için kritik
nedenler olarak tanımlamıştır (Martin ve diğ., 2019). Bununla birlikte, demografik veya
klinik özelliklerin (örn. başlangıç yaşı, aşırı yeme ve kusma sıklığı) ötesine geçen
anksiyete, depresyon ve yeme bozukluğu semptomatolojisi arasındaki bağlantıyı
araştıran ergen örnekleriyle yapılan çalışmalar azdır.
En fazla ampirik desteği alan teorik modeller, anksiyete, depresyon ve yeme
bozukluklarının ortak bir etiyoloji ile karakterize edildiği varsayımına dayanmaktadır.
Bu çalışmada, yeme bozuklukları ile ilişkili ve anksiyete bozuklukları ve depresyonun
gelişiminde ve sürdürülmesinde rol oynayan üç boyuta odaklanılmıştır. Daha doğrusu,
5
bu çalışma, bu faktörlerin yeme bozuklukları ile anksiyete arasındaki ilişkiyi yumuşatıp
değiştirmediğini araştırmaktadır (De Young, 2016).
Duygu düzenleme, farkındalık ve tanımanın yanı sıra duygusal durumları
düzenlemeyle ilgili hedeflere göre düzenleme girişimini tanımlar. Kanıtlar, işlevsiz
düzenlemenin, anksiyete, depresyon ve yeme bozuklukları dahil olmak üzere çeşitli
zihinsel bozukluklarda yer alan transdiagnostik bir risk ve bakım faktörü olarak hizmet
ettiğini göstermektedir. Uyumsuz düzenleme stratejileri (örneğin, kaçınma) her üç
bozuklukta da daha şiddetli psikopatoloji ile ilişkilidir. Düzensiz yeme davranışlarının
kendilerinin olumsuz duygusal durumları düzenlemeye yönelik uyumsuz stratejiler
olduğu ileri sürülmektedir. Örneğin, daha yüksek düzeyde anksiyete ve depresyon,
düzensiz yeme (örneğin, tıkınırcasına yeme) gibi işlevsiz duygu düzenleme
stratejilerinin kullanılmasına yol açabilir, bu da muhtemelen daha büyük yeme
bozukluğu psikopatolojisine yol açabilir ve bunun tersi de olabilir. Stres ve olumsuz
duygular deneyimi arttıkça, ergenler ve genç yetişkinler etkili duygu düzenlemeye daha
fazla ihtiyaç duyarlar ve işlevsiz bir duygu düzenlemesi bu yaş grubunda özellikle
sorunlu olabilir (Ahmed ve diğ., 2015).
Yeme bozukluklarının transdiagnostik teorisinde, düşük benlik saygısı ve
mükemmeliyetçilik kilit faktörlerdir. İlki, kişinin kendi değeri hakkında yaygın bir
olumsuz görüşü, kavramları ve inançları tanımlar. Düşük benlik saygısı, kişinin
vücudunun olumsuz algılanması ve vücut memnuniyetsizliği, yani yeme bozuklukları
için önde gelen risk faktörleri ile bağlantılıdır. Ek olarak, yeme bozukluğu belirtileri,
düşük benlik saygısının yanı sıra olumsuz duygulanım ve olumsuz sosyal
değerlendirmeyi (örneğin, başkaları tarafından olumsuz değerlendirilme korkusu)
ağırlaştırır. Düşük benlik saygısı, bir dizi sağlık sonucunu etkiler ve ergenlerde ve genç
erişkinlerde depresyon gelişimi için olası bir risk faktörü sunar. Düşük benlik saygısı,
anksiyete bozukluğu olan hastaların da özelliğidir (Masselink ve diğ., 2018).
Mükemmeliyetçilik, yüksek standartların peşinde koşmayı ve bu standartları
yakalayamadığında eleştirel öz değerlendirmeyi kapsayan çok boyutlu bir kavramdır.
Fairburn ve diğ., transdiagnostik teorisine göre, mükemmeliyetçilik yeme bozuklukları
için başka bir anahtar faktördür (Fairburn ve diğ., 2003). Mükemmeliyetçilik, yeme
bozukluğuna bağlı bozulmayı önemli ölçüde öngördü ve yeme patolojisi ile ilişkiliydi.
Ayrıca anksiyete bozukluklarında mükemmeliyetçilik oranlarının yüksek olduğu ve
6
hem klinik hem de subklinik yeme bozukluğu olan bireylerde anksiyete ile anlamlı
düzeyde ilişkili olduğu görülmektedir (Boone ve diğ., 2014).

Abstract:
Eating in the Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5)
Diagnostic criteria for mental disorders differ from those for other mental disorders,
because symptomatic distress and functional impairment are separate and necessary criteria for diagnosis.
not included (APA, 2013). This means that the symptoms in the guideline are "clinically evident".
distress or in social, work-related, or other important functioning
immediately when it is necessary to cause deterioration in
unlike almost all other disorders. However, in the last ten years
investigating the associated structures and their relationship to the characteristics of eating disorders.
functional impairment in eating disorders, as studies have witnessed an increase in
and/or recognition of distress may be increasing (Jenkins et al., 2011).
Quality of life is such a construct and is defined by the World Health Organization as "…
physical health, psychological state, level of independence, social relationships, personal beliefs
a wide-ranging concept intricately influenced by and
defined as." (Eser, 1999: 153). Therefore, the concept of quality of life is often
mental and physical health, relationships, occupation, education, leisure, spirituality and community
It takes into account a number of key areas of life, such as Medical Outcome Studies Short
Measures of health-related quality of life, such as forms of
the extent to which it affects the level of functionality in areas such as those listed
evaluates what he perceives (Ware et al., 1994). However, mental life
Although they measure some aspects of the quality of life, these measures are generally psychological.
does not take into account distress; this is, as noted above, major mental disorders and
is another critical component of definitions of quality of life. Also, by DSM
the distinction made between psychological distress and functional impairment in defining the disorder,
likewise, goodness that is both hedonic (of lack of distress and of being)
It is in line with the distinctions made in the definition of the state of being (i.e., the absence of the disorder). positive
situations) and eudaimonic (related to optimal functioning) components (Ryan and Deci, 2001).
Therefore, in this study, in addition to quality of life, psychological distress is also considered.
We treat it as a separate and key component of quality.
2
Literature reviews on quality of life and eating disorders
It is not only associated with eating disorder diagnoses, but also with subclinical
levels of eating disorder and specific eating disorder symptoms and features.
concluded that it was related. So far, this literature has been almost entirely
focused on the impact of disordered eating on quality of life and
effect on the development, exacerbation or maintenance of eating disorder pathology
Little is known about the inverse of this relationship. This is a one-way
The first five eating disorder-specific quality of life measures that assume a relationship
was emphasized in the development of eating disorders, so that participants
they evaluate how it affects their quality of life in their living spaces (Hay and Mond,
2005).
Current literature on the relationship between eating disorders and quality of life
Although consistent with the position that mental health disorders cause a decrease in quality of life,
An equally consistent explanation for these cross-sectional findings is poor quality nutrition.
Life promotes deterioration in eating and body image. This last statement is egosyntonic.
eating disorder symptoms (for example, unhealthy eating habits such as fasting and excessive exercise)
weight loss strategies), happiness not provided through other areas of life, and
reasonable if conceptualized as being adopted to boost self-esteem
(Reid and Williams, 2010). Conversely, egodystonic symptoms (for example, binge
eating, vomiting) in areas of life such as self-soothing or interpersonal functioning
can be used to deal with perceived ineffectiveness. Therefore, low quality of life,
predispose the person to develop or exacerbate eating disorder symptoms
can bring. On the other hand, perhaps the most plausible (and hitherto untested) explanation is
The relationship between quality of life and eating disorder pathology is bidirectional, that is,
eating disorder symptoms can lead to poor quality of life as well as poor
that it causes. Perceived quality of life, eating disorder symptoms
promotes its development or exacerbation.
Analysis of longitudinal data is necessary to test such directional hypotheses.
Apart from an indication of the directionality of the relationships between the structures, more than one
The data collected at the time point also provides additional and highly valuable information regarding:
can provide information on: (i) the minimum time required to identify a relationship, (ii) a
stability of the relationship (whether a particular relationship can be replicated in different time periods)
(c) and (iii) the lifetime of any observed relationship