İklim değişikliğine bağlı olası sellerin bina stoku üzerinde yaratacağı hasar ve zararın konumsal finans yaklaşımı ile analizi: Eskişehir örneği
Analysis of damage and loss caused by potential floods due to climate change on the building stock using a spatial finance approach: The case of Eskişehir
Yazar: GÖKBEN ADANA KARAAĞAÇ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HAKAN UYGUÇGİL
Eskişehir Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Uzaktan Algılama ve Coğrafi Bilgi Sistemleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Jeodezi ve Fotogrametri = Geodesy and Photogrammetry ; İşletme = Business Administration
Dizin: Afet riski = Disaster risk ; Finansal risk = Financial risk ; Taşkınlar = Floods ; İklim krizi = Climate crisis ; İklim modelleri = Climate models

Özet:
Bu tez, Eskişehir kent merkezinde iklim değişikliğine bağlı olası sel tehlikesinin bina stokunda yaratacağı zararları hesaplamayı ve bu zararları finansal risk ölçüm aracı olan Riske Maruz Değer (Value at Risk-VaR) ile değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Çalışmada, gelecekteki yağış verileri küresel iklim modellerinden elde edilerek, farklı emisyon senaryoları altında sel tehlikesi analiz edilmiştir. Sel tahminleri, yağış-akış parametresine dayalı pik debi hesaplamaları ile yapılmış; derinlik-hasar katsayıları kullanılarak bina stokunda oluşabilecek zararlar belirlenmiştir. Elde edilen sonuçlar, konumsal finans yaklaşımıyla ele alınarak VaR yöntemi ile birleştirilmiştir. Q100 senaryosuna göre, 1611 binanın olası sel tehlikesine maruz kaldığı belirlenmiştir. Bu binaların 1486'sı konut, 116'sı ticari kullanım alanı ve 9'u sanayi yapısıdır. Olası selin yaratacağı toplam parasal zarar 3.629.522.320 TL olarak hesaplanmış; bu zararın 2.276.440.939 TL'si konut, 1.349.844.589 TL'si ticari yapılar, 3.236.792 TL'si ise sanayi yapılarından kaynaklanmaktadır. SSP1-2.6 ve SSP2-4.5 emisyon senaryolarında, sel olasılıkları üstel fonksiyon ile hesaplanmış; Porsuk Çayı ve Sarısu Deresi'nden uzaklaştıkça sel etkisinin eksponansiyel olarak azaldığı modellenmiştir. SSP1-2.6 senaryosunda VaR 509.053.340 TL, SSP2-4.5 senaryosunda ise 16.179.641 TL olarak belirlenmiştir. %95 güven seviyesiyle hesaplanan VaR sonuçları, selden kaynaklanacak zararların bu eşiklerin üzerinde gerçekleşme olasılığının yalnızca %5 olduğunu göstermektedir. Tez, konumsal finans yaklaşımının Türkiye'deki ilk uygulama örneklerinden biri olup, alana önemli bir katkı sağlaması beklenmektedir.

Abstract:
This dissertation aims to estimate the potential losses in the building stock caused by climate change-induced flood hazards in the city center of Eskişehir and to evaluate these losses using Value at Risk (VaR), a financial risk measurement tool. In the study, future precipitation data were derived from global climate models, and flood hazards were analyzed under different emission scenarios. Flood predictions were carried out through peak discharge calculations based on rainfall-runoff parameters, and potential losses in the building stock were determined using depth-damage coefficient. The results were integrated with the VaR method through a spatial finance approach. Under the Q100 scenario, it was determined that 1,611 buildings are exposed to potential flood hazards. Among these buildings, 1,486 are residential, 116 are commercial, and 9 are industrial structures. The total monetary loss caused by potential flooding was calculated as 3,629,522,320 TRY, of which 2,276,440,939 TRY is attributed to residential buildings, 1,349,844,589 TRY to commercial buildings, and 3,236,792 TRY to industrial structures. In the SSP1-2.6 and SSP2-4.5 emission scenarios, flood probabilities were calculated using exponential functions, modeling that flood impacts decrease exponentially with increasing distance from the Porsuk River and Sarısu Stream. Under the SSP1-2.6 scenario, the VaR was determined as 509,053,340 TRY, while it was 16,179,641 TRY under the SSP2-4.5 scenario. The VaR results, calculated with a 95% confidence level, indicate that the probability of flood-induced losses exceeding these thresholds is only 5%. This dissertation represents one of the first applications of the spatial finance approach in Turkey and is expected to make a significant contribution to the field.