Çocukluk çağı travmalarının psikolojik belirtiler ile ilişkilerinde savunma mekanizmalarının aracı rollerinin incelenmesi
Investigating the mediating roles of defense mechanisms between childhood traumas and psychological symptoms
Yazar: BAVER MERİH MERMERTAŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ZEHRA ÇAKIR
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Klinik Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Klinik psikoloji = Clinical psychology

Özet:
Bu tez çalışmasında, klinik uygulamada önemli bir yeri olan çocukluk çağı travmaları, savunma mekanizmaları ve psikolojik belirtilerin birbirleriyle ilişkileri kuramsal ve klinik bir perspektif ile oluşturulmuş hipotezler ile belirli amaçlar üzerinden ele alınmıştır. Çalışmanın örneklemini, 503'ü (%82.5) kadın, 101'i (%16.6) erkek ve 6'sı (%1) belirtmek istemiyor olmak üzere 20-45 yaş aralığında 610 katılımcı oluşturmuştur. Katılımcılara sırasıyla Demografik Bilgi Formu, Çocukluk Çağı Travmaları Ölçeği, Savunma Biçimleri Testi-40, Belirti Tarama Listesi (SCL-90-R) uygulanmıştır. Verilerin analizinde SPSS 25.0 programı kullanılmıştır. Verileri incelemek adına Pearson Momentler Çarpımı Korelasyon Katsayısı Analizi, Hiyerarşik Çoklu Doğrusal Regresyon Analizi ve Hayes'in (2018) PROCESS Macro Model 4 analizinden yararlanılmıştır. Analiz sonuçlarına göre; duygusal istismar, duygusal ihmal ve cinsel istismar demografik özellikler ve diğer istismar ve ihmal türleri kontrol edildiğinde psikolojik belirtileri yordadığı görülmüştür. Fiziksel istismar ve fiziksel ihmal, öte yandan, demografik özellikler kontrol edildiğinde psikolojik belirtileri yordarken, diğer istismar ve ihmal türleri kontrol edildiğinde istatistiksel anlamını yitirmiştir. Demografik özellikler ve diğer savunma mekanizmaları kontrol edildiğinde; immatür, nevrotik ve olgun savunma mekanizmalarının depresif belirtileri yordadığı görülmüştür. Tekil savunma mekanizmaları açısından; yansıtma, otistik fantezi, pasif saldırganlık, yalıtma, bedenselleştirme, mizah, yer değiştirme ve yapma bozma depresif belirtileri yordamıştır. Obsesif kompulsif belirtiler, öte yandan, immatür, nevrotik ve olgun savunma mekanizmaları tarafından yordanırken, tekil savunma mekanizmaları açısından, yalıtma, yapma bozma, pasif saldırganlık, otistik fantezi, bedenselleştirme ve mizahın obsesif kompulsif belirtilerin yordayıcıları olduğu görülmüştür. Çocukluk çağı travmalarının psikolojik belirtiler ile ilişkilerinde immatür savunma mekanizmalarının aracı rolü anlamlı bulunurken, nevrotik ve olgun savunma mekanizmalarının bu ilişkiye aracılık etmediği görülmüştür. Elde edilen bulgular alanyazın ışığında tartışılmıştır. Son olarak, çalışmanın sınırlılıkları ve gelecek çalışmalar için öneriler değerlendirilmiş ve araştırmanın klinik doğurguları tartışılmıştır.

Anahtar Sözcükler
Çocukluk çağı travmaları, ihmal ve istismar, savunma mekanizmaları, psikolojik belirtiler, depresif belirtiler, obsesif kompulsif belirtiler

Abstract:
In this thesis, the relationships between childhood traumas, defense mechanisms and psychological symptoms, which have an important place in clinical practice, are examined with hypotheses created from a theoretical and clinical perspective and for specific purposes. The sample of the study consisted of 610 participants between the ages of 20-45, of whom 503 (82.5%) were women, 101 (16.6%) were men, and 6 (1%) were not specified. Demographic Information Form, Childhood Trauma Questionnaire, The Defense Style Questionnaire-40, Symptom Check List (SCL-90-R) were applied to the participants, respectively. SPSS 25.0 was used to analyze the data. Pearson Product-Moment Correlation Coefficient Analysis, Hierarchical Multiple Linear Regression Analysis and Hayes' (2018) PROCESS Macro Model 4 analysis were used to analyze the data. According to the results of the analysis; emotional abuse, emotional neglect, and sexual abuse were found to predict psychological symptoms when demographic characteristics and other types of abuse and neglect were controlled. Physical abuse and physical neglect, on the other hand, predicted psychological symptoms when demographic characteristics were controlled, but lost statistical significance when other types of abuse and neglect were controlled. When demographic characteristics and other defense mechanisms are controlled; it has been observed that immature, neurotic and mature defense mechanisms predict depressive symptoms. In terms of individual defense mechanisms; projection, autistic fantasy, passive aggression, isolation, somatization, humor, displacement, and undoing predicted depressive symptoms. Obsessive compulsive symptoms, on the other hand, are predicted by immature, neurotic and mature defense mechanisms, while in terms of individual defense mechanisms, isolation, undoing, passive aggression, autistic fantasy, somatization and humor have been found to be predictors of obsessive compulsive symptoms. While the mediating role of immature defense mechanisms in the relationship between childhood traumas and psychological symptoms was found to be significant, it was observed that neurotic and mature defense mechanisms did not mediate this relationship. The findings were discussed in the light of the literature. Finally, the limitations of the study and suggestions for future studies were evaluated and the clinical implications of the study were discussed.

Keywords:
Childhood traumas, child maltreatment, defense mechanism, psychological symptoms, depressive symptoms, obsessive compulsive symptoms