Helıanthus annuus L. (ayçiçeği) arı poleninin bitkisel kökeni ve metabolomik analizler
Botanical origin and metabolomic analysis of Helianthus annuus L. (sunflower) bee pollen
Yazar: NAZLICAN YILDIRIM
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ YUSUF CAN GERÇEK
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı / Botanik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Biyoloji = Biology ; Botanik = Botany

Özet:
Arı ürünleri tüm dünyada ve ülkemizde gün geçtikçe daha popüler hale gelmektedir. Ayrıca, 
arıcılık ülkemizde ekonomik olarak da büyük önem taşımaktadır. Arı poleninin besin içeriği 
coğrafi köken, bitkisel köken, iklim şartları, toplanma ve depolanma koşulları gibi birçok 
faktörden etkilendiği için arı poleninin fizikokimyasal ve fitokimyasal karakterizasyonu önem 
kazanmaktadır. Bu çalışmanın amacı, Trakya bölgesinden toplanan monofloral ayçiçeği arı 
poleni ve polifloral arı poleni örneklerinin metabolomik profilinin belirlenmesi ve 
karşılaştırılmasıdır. Bu tez kapsamında monofloral ayçiçeği poleni ve polifloral arı poleninin 
DNA barkodlama ve mikroskobi ile botanik orjini tespit edilerek, fizikokimyasal ve 
fitokimyasal analizlerle besin içeriği ve biyoaktif madde zenginlikleri karşılaştırılmıştır.
Yapılan analizler sonucunda monofloral arı poleninin polifloral arı poleninden daha yüksek 
miktarda toplam karotenoid madde içerdiği tespit edilmiştir. Benzer şekilde LC-MS/MS 
sonuçlarına göre monofloral arı poleninin toplam fenolik madde miktarı polifloral arı poleninde 
yüksek bulunmuştur. Amino asitlerde ise her iki arı poleni türünde de en yüksek amino asit 
prolin olarak tespit edilmiştir ki bu durum arı poleninin taze olması ve doğru şekilde 
saklanmasının bir göstergesidir. Polifenol analizlerinde monofloral ayçiçeği poleninin çok 
yüksek oranda hiperosid içerdiği tespit edilmiştir. Mineral profili olarak da örnekler arasında 
anlamlı farklılıklar tespit edilememiş olup bor ve kalsiyum açısından monofloral ayçiçeği 
poleninin zengin olduğu tespit edilmiştir. Elde edilen sonuçlar ülkemizde yüksek miktarda 
üretimi gerçekleştirilen ayçiçeği bitkisinin polenlerinin fonksiyonel gıda olarak tüketiminin mümkün olduğunu ve ülkemiz kaynaklarının daha fazla değerlendirilerek geleneksel tarımın
yanı sıra ek fayda sağlanabilecek ürünlerinde üretilebileceğini göstermektedir.

Abstract:
Bee products are becoming more and more popular all over the world and in our country. In 
addition, beekeeping is of great economic importance in our country. Since the nutritional 
content of bee pollen is affected by many factors such as geographical origin, plant origin, 
climatic conditions, collection and storage conditions, physicochemical and phytochemical 
characterization of bee pollen becomes important. The aim of this study was to determine and 
compare the metabolomic profile of monofloral sunflower bee pollen and polyfloral bee pollen 
samples collected from Thrace region. Within the scope of this thesis, the botanical origin of 
monofloral sunflower pollen and polyfloral bee pollen was determined by DNA barcoding and 
microscopy, and their nutrient content and bioactive substance richness were compared by 
physicochemical and phytochemical analysis. As a result of the analyzes, it was determined that 
monofloral bee pollen contained higher amounts of total carotenoid substances than polyfloral 
bee pollen. Similarly, according to LC-MS/MS results, the total phenolic content of monofloral 
bee pollen was higher than that of polyfloral bee pollen. In amino acids, the highest amino acid 
in both bee pollen types was found to be proline, which is an indication that the bee pollen is 
fresh and stored properly. In polyphenol analysis, monofloral sunflower pollen was found to 
contain very high levels of hyperosides. In terms of mineral profile, no significant differences 
were found between the samples, but monofloral sunflower pollen was found to be rich in boron 
and calcium. The results obtained show that the pollen of the sunflower plant, which is produced 
in high amounts in our country, can be consumed as functional food and that the resources of our country can be further evaluated and products that can provide additional benefits can be 
produced in addition to traditional agriculture.