Eskişehir ili kabakgil ekim alanlarında görülen virüs hastalıklarının belirlenmesi
Determination of virus diseases on cucurbit plants in Eskişehir province
Yazar: MUSTAFA KARABIYIK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SERKAN YEŞİL
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Kabak sarı mozaik virüsü = Zucchini yellow mosaic virus

Özet:
Kabakgil bitkileri Cucurbitaceae familyası içerisinde yer almaktadır. Bu familya içerisinde yaklaşık 119 cins ve 825 tür bulunmaktadır. Dünya'nın tropikal ve subtropikal bölgelerinde kabakgil bitkilerinin üretimi yapılmaktadır. Kavun (Cucumis melo L.), hıyar (Cucumis sativus L.), kabak (Cucurbita pepo L.), karpuz (Citrullus lanatus (Thunb.) Matsum. & Nakai), bal kabağı (Cucurbita moschata L.), kestane kabağı (Cucurbita maxima L.) ve acur (Cucumis melo var. flexuosus) bu familyada başlıca tarımı yapılan türlerdir. Yürütülen bu çalışma ile, Eskişehir ili kabakgil ekim alanlarında sorun olan virüsler ilk defa belirlenmiş olup, aynı zamanda bu virüs hastalıklarının ekim alanlarındaki yaygınlıkları da ilk defa ortaya konulmuştur. Bu çalışma kapsamında; 2019 yılı Ağustos-Eylül aylarında Eskişehir ili kabakgil ekim alanlarında gerçekleştirilen sürveyler ile virüs belirtisi gösteren 156 adet kabakgil bitki örnekleri ve 8 adet yabancı ot örnekleri olmak üzere toplam 164 adet bitki örnekleri double antibody sandwich enzyme-linked immunosorbent assay (DAS-ELISA) yöntemi ile Zucchini yellow mosaic potyvirus (ZYMV), Watermelon mosaic potyvirus (WMV), Cucurbit aphid borne yellows virus (CABYV), Cucumber mosaic cucumovirus (CMV), Papaya ringspot potyvirus-watermelon (PRSV-W), Cucurbit green mottle mosaic virus (CGMMV) ve Squash mosaic comovirus (SqMV) isimli virüslere karşı testlenmişlerdir. DAS-ELISA sonuçlarına göre, kabakgil bitkilerinde CABYV (%49,35), WMV (%44,87), ZYMV (%24,35), CMV (%17,30), PRSV-W (%1,28) ve SqMV (%1,92) ve yabancı ot örneklerinde ise ZYMV (%12,5) ve CABYV (%12,5) yaygın virüslerdir. Bitki örneklerinde CGMMV enfeksiyonu saptanmamıştır.

Çerezlik kabak bitkilerinde mekanik inokulasyon çalışmalarının sonucuna göre, WMV'nin 5, 8 ve 9  numaralı genotipleri (%100) ve ZYMV'nin ise 9 (%95), 3 (%93) ve 7 (%91) numaralı genotipleri en yüksek oranda hastalandırdığı belirlenmiştir. Bu çalışma kapsamında testlenen genotiplerin tamamının hem ZYMV, hem de WMV'ye karşı hassas oldukları tespit edilmiştir.
 
Eskişehir ilinde virüs hastalıklarının ortalama yaygınlık oranı %4,13 olarak belirlenmiştir. İlçeler bazında incelendiğinde ise en yüksek yaygınlık oranı Sivrihisar (%5,20) ve en düşük yaygınlık oranı ise Han (%3,33) ilçesinde belirlenmiştir.

Abstract:
Cucurbit plants are members of the Cucurbitaceae family. There are approximately 119 genera and 825 species within this family. Cucurbit plants are produced in the tropical and subtropical regions of the world. Melon (Cucumis melo L.), cucumber (Cucumis sativus L.), squash (Cucurbita pepo L.), watermelon (Citrullus lanatus (Thunb.) Matsum. & Nakai), pumpkin (Cucurbita moschata L.), winter squash (Cucurbita maxima L.) and snake melon (Cucumis melo var. flexuosus) are the main cultivated species in this family. With this study, the problematic viruses in the cucurbit cultivation areas of Eskişehir were identified for the first time and the prevalence of these virus diseases in the cultivation areas were revealed for the first time. This research was conducted in order to determine the virus infections in Eskişehir province cucurbit cultivation areas. For this purpose, from August to September in 2019, surveys were carried out and samples were obtained from cucurbit plants showing virus diseases symptoms and weeds. In total, 164 cucurbit plant samples with common symptoms of virus infections, and 8 weed samples were collected in 2019. All the samples were tested by DAS-ELISA against to Zucchini yellow mosaic potyvirus (ZYMV), Watermelon mosaic potyvirus (WMV), Cucumber mosaic cucumovirus (CMV), Papaya ringspot potyvirus-watermelon strain (PRSV-W), Cucurbit aphid borne yellows virus (CABYV), Cucurbit green mottle mosaic virus (CGMMV) and Squash mosaic comovirus (SqMV). According to DAS-ELISA results, CABYV (49.35%), WMV (44.87%), ZYMV (24.35%), CMV (17.30%), PRSV-W (1.28%) and SqMV (1.92%) infections were detected in cucurbits samples and ZYMV (12.5%) and CABYV (12.5%) infections were detected in weed samples. CGMMV infection was not detected in samples.

According to the results of mechanical inoculation studies, it was determined that 5, 8 and 9 genotypes were highly infected by WMV (100%) and 9 (%95), 3 (%93) ve 7 (%91) genotypes were highly infected by ZYMV. Also, all of the genotypes were determined susceptible against to either WMV or ZYMV.

The average prevalence rate of virus diseases in Eskişehir was determined as 4.13%. When analyzed by districts, the highest prevalence rate was determined in Sivrihisar (5.20%) and the lowest prevalence rate was in Han (3.33%) district.