Türk çocuk edebiyatı eserlerinde öğütlerin incelenmesi: Kuşaklar arası bir bakış
Examination of advice in Turkish children's literature: An intergenerational look
Yazar: SİNEM NUR AYHAN
Danışman: PROF. DR. ALİ FUAT ARICI
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Kuşaklararası aktarım = Intergenerational transmission ; Kuşaklararası iklim = Intergenerational atmosphere ; Nasihat = Advice ; Roman = Novel ; Türk kültürü = Turkish culture ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Çocuk edebiyatı = Children’s literature ; Çocuk kitapları = Children's books

Özet:
Bu araştırmada üç kuşağın (1980 öncesi, 1980-2000 arası ve 2000 sonrası) Türk
çocuk edebiyatı eserlerinde yer alan öğütlerin sunuluş biçiminin tespit edilmesi
amaçlanmıştır. Bu bağlamda hangi öğütlerin, nasıl özellikteki karakterler tarafından
verildiği ve üç farklı kuşakta yayımlanmış beşer eserde tespit edilen öğütlerin nasıl
bir benzerlik ve farklılık gösterdiği sorularına yanıt aranmıştır. Araştırma, nitel desen
yöntemlerinden durum çalışmasıyla yapılandırılmış; deseni, iç içe geçmiş tek durum
deseni olarak belirlenmiştir. İnceleme nesnesi olarak araştırmaya dâhil edilen on beş
adet yerli çocuk kitabı, ölçüt örnekleme yöntemiyle belirlenmiştir. Belirlenen
kitaplar, veri toplama araçlarından doküman incelemesine tabi tutulmuştur.
Devamında veriler, iki aşamalı veri analizi sürecinden geçirilmiştir. İlk aşamada
doküman incelemesinden elde edilen veriler; içerik analizinin tümevarımsal
yaklaşımına göre incelenmiş, bunlar kodlanarak kategoriler hâlinde tasniflenmiştir.
İkinci aşamadaysa tasniflenmiş veriler, betimsel analiz yoluyla betimlenerek
bulgulaştırılmış ve yorumlanmıştır. Son olarak Simple Condordance 4.0.9
programından yararlanılmış; eserlerde tespit edilen öğütlerin, belirli ölçütler
bakımından sıklık değeri ortaya çıkarılarak sunuluş biçiminin kuşaklar arasındaki
benzerliği ve farklılığı sayısal olarak gösterilmiştir.
Araştırma neticesinde eserlerde, öğüt verenlerin varlık özelliği bakımından 2 farklı
ana, 4 farklı alt kategoriye; yaşı bakımından 4 farklı ana kategoriye; öğüt alana
yakınlığının derecesi/mesleği bakımından 4 farklı ana kategori ve 38 farklı karaktere;
öğütlerin kapsamı bakımından 2 farklı ana, 22 farklı alt kategoriye ve 171 farklı
öğüde yer verildiğine ulaşılmıştır. Üç kuşak şümulünde incelenen eserlerde öğütlerin
sunuluş biçimi yönünden benzerlikler ve farklılıklar tespit edilmekle birlikte
bilhassa 2000 sonrası dönem kapsamında incelenen eserlerin, 1980 öncesi dönem
kapsamında incelenen eserlerden belirgin olarak farklılık gösterdiği tespit edilmiştir.
Bu farklılığın -alanyazın ışığında olmak üzere-, 2000 sonrası dönemde literatürde
hâkim olan çocuk edebiyatı eserlerinin öğüt verici nitelik taşımaması gerektiği
anlayışından ve ilgili dönemin özelliklerinden ileri geldiği söylenebilir. Söz konusu
benzerlik ve farklılığın her biri, belirli ölçütler doğrultusunda araştırmacı tarafından
sonuçlar hâlinde sunulup teferruatlı biçimde tartışılmıştır. Nihayetinde çalışmanın
sonucuna yönelik literatüre katkı sağlaması amacıyla öneriler getirilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Çocuk edebiyatı, öğüt, kuşaklar arası, roman.

Abstract:
In this research, it is aimed to determine the way of presenting the advice in Turkish
children's literature works of three generations (before 1980, between 1980-2000 and
after 2000). In this context, answers were sought to the questions of what kind of
advice was given by the what kind of characters, and what kind of similarities and
differences were found in the five works published in three different generations. The
research was structured with a case study, one of the qualitative design methods. The
pattern was determined as a single-case embedded design. Fifteen children's books
included in the research as the object of study were determined by criterion sampling
method. The determined books were subjected to document review from data
collection tools. Subsequently, the data was subjected to a two-stage data analysis
process. In the first stage, the data obtained from the document review; analyzed
according to the inductive approach of content analysis, these were coded and
classified into categories. In the second stage, the classified data were identified and
interpreted through descriptive analysis. Finally, Simple Condordance 4.0.9 program
was used; the similarity and difference of the way of presentation between
generations was shown numerically by revealing the frequency value of the advice
identified in the works in terms of certain criteria.
As a result of the research, in the works, 2 different main and 4 different subcategories in terms of the existence of the advisers; 4 different main categories in
terms of age; 4 different main categories and 38 different characters in terms of the
degree of proximity to the advice recipients; in terms of the scope of the advice, it
was found that 2 different main, 22 different sub-categories and 171 different advices
were included. Similarities and differences have been identified in terms of the way
the advice is presented in the works examined within the scope of three generations.
In particular, it has been determined that the works examined within the scope of the
post-2000 period differ significantly from the works examined within the scope of
the pre-1980 period. It can be said that this difference -in the light of the literature- is
due to the understanding that children's literature works that dominate the literature
in the post-2000 period shouldn't have an advisory quality and the characteristics of
the relevant period. Each of the said similarities and differences was presented as
results by the researcher in line with certain criteria and discussed in detail. Finally,
suggestions were made in order to contribute to the literature regarding the result of the study.

Key Words: Children's literature, advice, intergenerational, novel.