Yakın dönem tarihimizde Rodos Adası
Rhodes Island in our recent past
Yazar: ALİ FUAT ÖRENÇ
Danışman: PROF. DR. ALİ İHSAN GENCER
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2001
Konu: Tarih = History
Dizin: Adalar = Islands ; Ege Denizi = Aegean Sea ; Ege adaları = Aegean islands ; Rodos Adası = Rhodes Island ; Yakın Çağ = Modern Times

Özet:
Doğu Akdeniz'in stratejik adalarından olan Rodos, 1522 yılında Kanunî Sultan Süleyman saltanatı döneminde, çetin mücadeleler sonucu Türk idaresine girmiştir. Rodos Adası'nın fethiyle öncelikle Batı Anadolu'nun savunmasında önemli bir nokta elde edilmiş oluyordu. Ayrıca adanın Akdeniz ticâret güzergâhı üzerinde mühim bir mevki işgal etmesi, bu alandaki Türk etkinliğini daha da artırmış ve bilhassa güvenlik bakımından önemli bir rahatlama sağlamıştır. Fethinden sonra etraftaki adalarla birlikte Kanuni Sultan Süleyman'ın vakfi haline getirilen adanın bütün gelirleri de bu vakfa tahsis edilmiştir. İlk dönemlerde Osmanlı Devleti'nin eyâlet teşkilâtı gereği kendisine bağlı Oniki Ada ile Akdeniz Adaları Eyâleti bünyesinde bir sancak statüsünde yer alan Rodos, XTX. yüzyılın ortalarından itibaren eyâletin (vilâyetin) yönetim merkezi hâline getirilmiştir. Bu yapı uyarınca eyâletin bütün bürokrasisi ve özellikle güvenlik tertibatı Rodos'tan yönlendirilmekteydi. Osmanlı Hükümeti Ege'de çok geniş bir alanda yapılandırılan bu vilâyetin idaresine her zaman üst düzey devlet adamlarını tayin etmeye gayret sarfetmişti. Diğer taraftan 390 yıl boyunca Türk hakimiyetinde kalan Rodos'ta o devirler için önemli sayılabilecek oranlarda Müslüman-Türk nüfusu yaşamıştır. Osmanlı devlet ricali Sisam gibi diğer bazı Ege Adaları'nın aksine Rodos'taki nüfus hareketlerini yakından izlemiştir. Nüfus nisbetinde bir azalma durumunda çeşitli iskân politikaları yürütülmüştür. Bütün bu asırlar boyunca adada bir çok Türk eseri ve vakfi meydana getirilmiştir. Bu eserler yanında eski ve ortaçağlardan intikal eden eserler ve oluşan çevre dokusu da önemli ölçüde varlığını korumuştur. Osmanlı Rodos'unda yaşayan bütün unsurlar arasında tam bir hoşgörü ve huzur ortamı bulunmaktaydı. Nitekim, 390 yıl boyunca yönetici zümre olan Türkler ile ada nüfusunun diğer unsurları olan ticaret ve tarımla uğraşan Yahudi ve Rumlar arasında hiçbir çatışma ve sürtüşmeye tesadüf edilmediği gibi, dışarıdan da adaya yönelik ciddi bir saldın da olmamıştır.

Abstract:
ABSTRACT Rhodes, which is one of the most strategical islands of the East Mediterranean, went under the Turkish rule after long years of struggle. With the conquest of Rhoedes, an important stronghold for the defence of the West Anatolia has been gained. Moreover, its position on the Mediterranean trade route, increased the Turkish acitivites in the region and created a safe medium. After the conqest, Rhodes and its surrounding islands were given the status of "foundation of Süleyman the Magnificent" and the income of the islands was transferred to this foundation. At the outset, Rhodes with the Dodencanese, is a "sanjak" in the Mediterranean Islands Province, then it became the capital of the province in the middle of the 19th century. All of the bureaucratic processes and especially the security network was held there. The Ottoman Empire was always showed a great care in appointing the officals of the highest rank. Having been under the Ottoman rule for 390 years, there was an important Muslim-Turkish population in the island. Unlike Samos and other islands, the Ottoman government watched the population movements carefully in Rhodes and created various settlement policy in case of decreases in the population. During these centuries, many Turkish monuments and foundations have been established; the ancient and medieval monuments and the pattern of settlement were preserved. There was a great tolarence and peace between the peoples of the island. Thus, there was no struggle between the Turkish rulers and the Jewish and Greek traders and peasants.