Sırasız eşik değerlerinin birleştirilmesinde farklı stratejilerin rasch modeline uyum üzerindeki etkisi
The effect of different strategies for combining disordered thresholds on rasch model fit
Yazar: ÖMER FARUK DADAŞ
Danışman: DOÇ. TİMUR KÖSE ; DOÇ. DERYA GÖKMEN
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Biyoistatistik ve Tıbbi Bilişim Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Biyoistatistik = Biostatistics
Dizin: Biyoistatistik = Bioistatistics ; Rasch modeli = Rasch model ; Tıbbi bilişim = Medical informatics ; İstatistik = Statistics

Özet:
Sağlık alanında kullanılan ölçme araçlarının içsel yapı geçerliğinin incelenmesinde, madde yanıt teorisi kapsamındaki Rasch analizi, en yaygın kullanılan yaklaşımlardan biridir. Bu analizin ilk aşaması, ölçme aracında çok sonuçlu yanıt kategorisine sahip madde bulunduğunda sırasız eşik değere sahip maddenin olup olmadığının incelenmesi ve varlığı durumunda kategorilerin uygun şekilde birleştirilmesidir. Rasch analizinin sonraki aşamalarında, ölçme aracındaki maddelerin modele uyup uymadığı, maddelerin değişmezlik özelliğini sağlayıp sağlamadığı, ölçme aracının tek boyutlu olup olmadığı ve maddelerin madde işlev farklılığına sahip olup olmadığı değerlendirilir. 
Bu çalışmada, sağlık alanında Romatoid Artritli hastaların "kendine bakım-hareket-ev işleri" alanlarında özürlülük düzeylerinin değerlendirildiği bir ölçme aracı kullanılmıştır. Bu ölçme aracında yer alan maddelerden sırasız eşik değerine sahip maddelerdeki kategorilerin birleştirilmesinde kullanılan dört farklı stratejinin, Rasch modeline uyum üzerindeki etkisi incelenmiştir. Bu stratejiler, sırasız eşik değerli olan kategorilerin "sola, sağa, orta-sola ve orta-sağa" birleştirilmesi ile elde edilmiştir. Kategori birleştirme sonrası elde edilen ölçme araçlarında kategorilerin birleşmesine bağlı bilgi kaybı gerçekleşmiş olup bireylerin θ'larına ait standart hataların yükseldiği görülmüştür. Fakat birleştirme stratejileri sonrasında, ölçme araçlarının değişmezlik özelliğinin sağlandığı, model uyumunun ve iç tutarlılığının arttığı görülmüştür. Ayrıca dört farklı strateji sonrası elde edilen ölçme araçlarında, hem her ölçekten madde olması hem de her ölçeğin alt bölümlerinin temsil edilmesi, bu ölçme araçlarının kapsam geçerliğine ilişkin önemli bir kanıt niteliğindedir.
Literatürde, sırasız eşik değerine sahip madde kategorilerinin farklı stratejilerle birleştirilmesinin, Rasch modelin uyumu üzerindeki etkisini inceleyen sınırlı sayıda çalışma bulunduğu için bu çalışmanın benzer konularda çalışan araştırmacılara yarar sağlayacağı düşünülmektedir.

Abstract:
In the examination of the internal construct validity of the measurement tools used in healthcare field, Rasch analysis is one of the most common used approaches in the context of item response theory. The first stage of this analysis is checking whether there is an item with disordered thresholds. When there are items with multi response category is to examine whether there is any item with disordered thresholds and to combine the categories appropriately in the case of presence of an item with a disordered thresholds. In the later stages of the Rasch analysis, it is assessed whether the items in the measurement tool fit model, whether the items provide invariance property, whether measurement tool is unidimensionality and whether the items have differential item functioning. 
In this study, a measurement tool which evaluates the disability levels in the field of "self-care, getting around, hold activities" of the patients with Rheumatoid Arthritis in the healthcare field is used. The effect of four different strategies for combining the categories in the items with disordered thresholds is examined on Rasch model fit. These strategies have been obtained by combining the categories with disordered thresholds, "to the left, to the right, to middle-left and to middle-right". In the measurement tools obtained after the category combining, information loss occurred due to the combining of the categories and it has been seen that standard errors of the θ's of individuals have risen. However, it has been seen that the model fit and internal consistency of measurement tools has increased after the combining strategies. Furthermore, in the measurement tools obtained after four different strategies, both the items from each scale and the representation of subsection of each scale are important for evidence of the validity of the scope of these measurement tools.
It is thought that this study would be useful for researchers working in similar areas, since there are limited studies examining the effect of different strategies for combining the categories in the items with disordered thresholds on Rasch model fit in the literature.