Glukoserebrosidaz (GBA) gen mutasyonu olan kişilerin nöropsikolojik testler ve nörogörüntüleme yöntemleri ile değerlendirilmesi
Evaluation of individuals with glucoserabrosidase (GBA) gene mutation with neuropsychological tests and neuroimaging methods
Yazar: PINAR İŞÇEN
Danışman: PROF. DR. HAŞMET AYHAN HANAĞASI
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sinir Bilimi Ana Bilim Dalı / İleri Nörolojik Bilimler Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Nöroloji = Neurology ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Genler = Genes ; Lewy cisimleri = Lewy bodies ; Mutasyon = Mutation ; Nörogörüntüleme = Neuroimaging ; Nöropsikoloji = Neuropsychology ; Nöropsikolojik testler = Neuropsychological tests ; Parkinson hastalığı = Parkinson disease

Özet:
Bu çalışmanın amacı, asemptomatik olan ama Parkinson Hastalığı ve Lewy Cisimcikli Demans açısıdan risk taşıyan heterozigot GBA mutasyonu taşıyıcılarının sağlıklı kontrol grubundan kognitif olarak farklılaşıp farklılaşmadıklarını araştırmaktır. On altı kişilik GBA mutasyon grubu; cinsiyet, yaş ve eğitim durumu açısından eşleştirildikleri 18 kişilik bir sağlıklı kontrol grubu ile nöropsikolojik test performansları açısından karşılaştırılmıştır. Ayrıca, GBA mutasyon grubu özelinde, kognitif alanlara göre gruplanan nöropsikolojik test performanslarının dinlenim durumu fonksiyonel magnetik rezonans nörogörüntüleme ölçümleri ile ilişki gösterip göstermediğine de bakılmıştır. 
Çalışmada yer alan nöropsikolojik testler; dikkat, yürütücü işlevler, bellek, görsel-mekansal işlevler ve dil olmak üzere beş farklı kognitif alanı değerlendirecek şekilde belirlenmiştir. Kognitif alanlarla ilgili test puanlarına tek tek bakıldığında, GBA mutasyon grubunun, yürütücü işlevlerle ilgili bazı test performanslarının sağlıklı kontrol grubununa göre anlamlı düzeyde düşük olduğu bulunmuştur. Dikkat ve bellekle ilgili birer testte de sağlıklı kontrol grubuna göre anlamlı düzeyde düşük olan alt test puanları vardır. İki grup kognitif alanlarla ilgili kompozit puanları açısından karşılaştırıldığında ise, GBA grubunun yine yürütücü işlevlerle ilgili performanslarının anlamlı düzeyde düşük olduğu görülmüştür. 
Çalışmanın nörogörüntüleme ölçümleri için tohum bölgesi olarak bilateral kaudat çekirdek, anterior ve posterior putamen seçilmiştir. Glukoserebrosidaz mutasyon grubunda, sol posterior putamenin bazı kortikal alanlar ile olan fonksiyonel bağlantısallığının yürütücü işlevler kompozit puanı ile negatif, sözel akıcılık kompozit puanı ve bellek kompozit puanı ile ise pozitif yönde ilişki gösterdiği görülmüştür. 
Çalışmadan elde edilen veriler Parkinson hastalığı ve Lewy cisimcikli demans ile ilgili literatür bağlamında tartışılmıştır. 

Anahtar Kelimeler: heterozigot GBA mutasyonu, nöropsikoloji, nörogörüntüleme, Parkinson hastalığı, Lewy cisimcikli demans

Abstract:
The aim of this study is to investigate whether asymptomatic heterozygous GBA mutation carriers who have a risk of Parkinson's Disease and Lewy Body Dementia are cognitively differentiated from a healthy control group. A 16-person GBA mutation group was matched with an 18-person healthy control group in terms of gender, age and education. Their neuropsychological test performances were compared. It was also examined whether neuropsychological test performances in the GBA mutation group showed a correlation with functional magnetic resonance neuroimaging measurements.
The neuropsychological tests were determined to evaluate five different cognitive areas: attention, executive functions, memory, visiospacial functions and language. When the test scores were examined individually, it was found that some test performances of the GBA mutation group in executive functions were significantly lower than those of the healthy control group. One of their scores on tests related to attention and memory, respectively, were also lower than those of the control group.  When two groups were compared in terms of composite scores, it was found that the performance of the GBA group related to executive functions was significantly lower again.
The bilateral caudate nucleus, anterior and posterior putamen were selected as the seed region for neuroimaging measurements. In GBA mutation group, the functional connectivity of the left posterior putamen with some cortical areas was correlated negatively with composite score of executive functions, but possitively with composite scores of verbal fluency and memory.
The results are discussed in the context of the literature on Parkinson's disease and Lewy body dementia.

Key Words: heterozygous GBA mutation, neuropsychology, neuroimaging, Parkinson's disease, Lewy body dementia.