Ayna önü aydınlatmasının incelenmesi
An investigation on mirror lighting
Yazar: FİLİZ ERBİL
Danışman: PROF. DR. LEYLA ÖZTÜRK
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Yapı Fiziği ve Malzemesi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Ayna, insanların kendilerini görebildikleri ve günlük bakımları için yararlandıkları önemli bir iç mimari elemandır. İşlevsel özelliklerinden dolayı aynalar, konut ve çeşitli konaklama yapılarının ıslak hacimlerinde, yatak odalarında ve giriş hollerinde; restoran, otel, sinema, kültür merkezi, alışveriş merkezi vb. yapıların ıslak hacimlerinde; mağazaların içinde ve soyunma kabinlerinde; kuaför ve güzellik salonları ile gösteri sanatlarına ilişkin yapıların sahne arkası hacimlerinde yaygın olarak kullanılır.
İşlevsel yönleri göz önünde bulundurulduğunda ayna önü aydınlatması önemli bir aydınlatma tasarımı konusudur. Buna karşın, aydınlatma aygıtı konumu, ayna önünde sağlanması gereken aydınlık düzeyi ve aydınlık gereksiniminin yaşa göre değişimi konularında literatürde yer alan bilgiler sınırlıdır.
Bu çalışmanın amacı, ayna önü aydınlatmasına yönelik yapılmış uygulamaları incelemek, bilgisayar aydınlatma programında modellemek, görsel konfor açısından değerlendirmek ve tercih edilen aygıt konumu ile düşey/yarı silindirsel aydınlık düzeylerini deneysel yolla saptamaktır. Söz konusu amaca yönelik çalışma üç aşamadan oluşmaktadır.
Birinci aşamada, ayna önü aydınlatmasına yönelik uygulama örnekleri literatür araştırması ve alan çalışması ile saptanmıştır. Lamba türü, aydınlatma aygıtı türü ve aygıt konumu açısından birbirinden farklı yaklaşımlar bilgisayar aydınlatma programında modellenmiş, elde edilen sonuçlar, ayna önündeki düşey ve yarı silindirsel aydınlık düzey ve dağılımları, kamaşma değerleri açısından değerlendirilmiştir. Bu değerlendirmeler sonunda, en olumlu sonucu veren aygıt tipi ve aygıt yerleşim düzenine karar verilmiştir. 
Çalışmanın ikinci aşamasında, ilk aşamada karar verilen aydınlatma aygıtı tipleri ele alınmış ve 2011-03-01-DOP01 numaralı araştırma projesi kapsamında oluşturulmuş olan deney hacminden yararlanılmıştır. Bu deney hacmi bilgisayar aydınlatma programında modellenmiş, model hacmin bir duvarına ayna tespit edilmiştir. Aynanın iki yanına ve üstüne olmak üzere üç adet aydınlatma aygıtı yerleştirilmiştir. Aynanın çevresindeki üç aydınlatma aygıtı ve deney hacminde var olan dolaylı aydınlatma aygıtlarının birlikte ve ayrı ayrı kullanımına dayanan ve belirli aydınlık düzeylerinin elde edildiği yirmi yedi aydınlatma senaryosu oluşturulmuştur. Söz konusu senaryolar için, ayna önündeki düşey ve yarı silindirsel aydınlık düzey ve dağılımları, kamaşma değerleri hesaplanmıştır. Deney hacminin modellenmesi ve aydınlatma senaryolarının oluşturulmasının ardından, bilgisayar ortamında oluşturulmuş olan senaryolar 1/1 ölçekli deney hacminde uygulanmıştır. Bu senaryolarda farklı düzeydeki ortalama aydınlıklar, mevcut deney hacmindeki aydınlatma aygıtlarının otomasyon sistemi ile kontrolü ve ayna önü aydınlatması için hacme eklenmiş olan aydınlatma aygıtlarının dimmerlenmesi ile sağlanmıştır.
Çalışmanın son aşamasında, deney hacmindeki ayna önü aydınlatmasına ilişkin oluşturulmuş olan yirmi yedi farklı senaryo denekler tarafından test edilmiş,  deneklerin farklı senaryolardaki gerek aydınlatma düzeni gerekse aydınlık düzeyi konularındaki yargılarını ve tercihlerini belirlemeye yönelik anketler yapılmıştır. Bu aşamada ulaşılan bulgular aydınlık düzeyi, kamaşma ve gölge oluşumu açısından değerlendirilerek ayna önü aydınlatma tasarımında yol gösterici veriler ortaya konulmaya çalışılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Ayna önü aydınlatması, Düşey aydınlık, Silindirsel aydınlık, Kamaşma, Gölge

Abstract:
Mirror is a significant interior design element that people can see their reflections and use for daily personal care intentions like shaving, make-up, brushing teeth, grooming, etc. Due to its functional properties, mirrors are extensively used above the vanities of bathrooms, bedrooms, and in the entrances of residential buildings; in the restrooms of cultural centers, restaurants, hotels, shopping malls, etc. ; inside stores and dressing rooms; in the hairdresser and beauty saloons and on the back stages of halls where arts performed.
When its functional properties are considered, mirror lighting is an important lighting design issue. On the other hand, there is limited guiding information in literature about luminare position, illuminance  level required in front of the mirror and illuminance level preferences according to gender.
The aim of this study is to investigate the sample applications about mirror lighting, to simulate these by a computer program, to evaluate regarding visual comfort conditions, to determine the preferred luminaire placements and vertical/semi-cylindrical illuminance levels through experiments. The study aimed for this purpose consists of three stages.
The first stage is to determine sample applications on mirror lighting by searching the literature and field work. Variations in lamp type, luminaire type and luminaire placement is created by a simulation program about lighting design. Acquired results is evaluated in terms of vertical/semi-cylindrical illuminance levels in front of the mirror and discomfort glare values. At the end of these evaluations, most satisfactory luminaire type and luminaire placement is chosen.
In the second stage of the study, chosen luminaire types is handled and the experiment room constituted within 2011-03-01-DOP01 numbered Research Project is used. This experiment room is modeled by a lighting simulation program and a mirror is fixed on a wall of the room. Three luminaires is placed around the mirror; two on both sides, one above the mirror. By using three luminaires around the mirror and existing luminaires in the room together and separately twenty seven lighting scenarios is created. For each scenario, vertical and semi-cylindrical illuminance level and distribution, UGRL (unified glare rating level) is calculated. Following the simulation of experiment room and constitution of twenty seven lighting scenarios, these lighting scenarios is applied in a 1/1 scale experiment room. In these scenarios different average illuminance levels are provided by controlling existing luminaires in the room by the existing lighting control system and by dimming three luminaires around the mirror.
In the last stage of the study, twenty seven different scenarios applied in the experiment room is examined  by subjects and questionnaires is carried out to determine the judgments and preferences of the subjects about lighting arrangement and illuminance level for each scenario. Findings obtained at this stage is evaluated in terms of illuminance level, glare and shadow conditions and guiding criteria for mirror lighting design is introduced.

Anahtar Kelimeler: Mirror lighting, Vertical Illuminance, Cylindrical Illuminance, Glare, Shadow