Yetenekler yaklaşımı perspektifi ile yoksulluğun ölçülmesi: Yoksulluğun kayıp boyutları üzerine ampirik bir uygulama
Measuring poverty from the perspective of capabilities approach:  An empirical analysis on missing dimensions of poverty
Yazar: MEHMET ZANBAK
Danışman: PROF. DR. SELİM ÇAĞATAY
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Yoksulluk = Poverty ; Ölçme-değerlendirme = Measurement and evaluation

Özet:
Bu çalışma, yoksulluk kavramını yetenek yaklaşımı temelinde çok boyutlu bakış açısıyla ele alarak, Mersin ve Erzurum illerindeki yoksulluğun kayıp boyutlarına odaklanmaktadır. Ölçüm için gerekli veri seti adı geçen illerin kentsel kesimlerinde 2011 yılında gerçekleştirilen saha çalışmalarından elde edilmiştir. Çalışmanın hazırlanmasındaki temel gerekçe Türkiye özelinde yapılan yoksulluk çalışmalarında çoğunlukla parasal yaklaşım yöntemlerinin uygulanması, bunun ise sosyal işleyiş ve süreci açıklamada yetersiz kaldığına inanılmasıdır. Çok boyutlu yoksulluk ölçüm yöntemi ile elde edilen Mersin ve Erzurum illerinin sonuçları incelendiğinde, Mersin'in yoksulluk oranının Erzurum'dan yüksek olduğu görülmektedir. Elde edilen en çarpıcı sonuçlardan birisi bireylerin ve özellikle de kadınların hanehalkı kararlarına katılımının incelendiği güçlenme boyutundaki yoksunluk yaşayan kişi sayısının iki il için oldukça farklı olmasıdır. Mersin'in yoksulluğu Erzurum'un üzerinde olmasına karşın, Erzurum'da güçlenme boyutunda yoksunluk yaşayanların sayısı Mersin'dekilerin üzerindedir. Bu da Mersin'deki fertlerin göreli olarak daha özerk olduklarının bir göstergesi olabilir. Ayrıca her iki ilde de en düşük sosyoekonomik seviyede yaşayanların, kadınların, orta yaştakilerin, ilköğretim ile altında eğitimli olanların ve küçük burjuvalar ile emekçilerin yüksek oranda ve şiddette yoksulluk yaşamakta oldukları, bu çalışmadan elde edilen diğer önemli bulgulardır. Bireylerin yaşadıkları yoksunlukları ve bu yolla da yoksulluklarını en fazla arttıran faktörler ise, kadınların yevmiyeli, kendi hesabına düzensiz işlerde ve işçi statüsünde çalışmaları ile okula gitmemiş olmaları, erkeklerin okula gitmemiş olmaları ile başta etnik nedenler olmak üzere kendisine önyargılı davranıldığına inanmalarıdır. Aynı kişilerin yoksulluktan kurtulmalarına yardımcı olabilecek faktörler ise, kadınların üniversite eğitimi almış olmaları iken, erkeklerin memur statüsünde çalışmaları olarak bulunmuştur. Ayrıca tüm bireylerin kendi kararlarını kendilerinin verebiliyor olmaları da yaşanan yoksulluğu azaltan faktörler arasında sıralanabilir.

Abstract:
Basing on the "capabilities approach" this study approaches the poverty issue as a multidimensional concept and focuses on missing dimensions of poverty in Mersin and Erzurum. The data used in calculations is gathered from the field surveys conducted in urban areas of those cities in 2011. The main motivation for conducting the study was the consideration that the most commonly implemented monetary approach to measure poverty lacks particularly social and physical aspects of poverty. Examining the outcomes obtained in Mersin and Erzurum, it was found that the poverty rate in Mersin is higher than that is in Erzurum. The striking finding is that number of the persons suffering from deprivation within the empowerment dimension in two cities is quite different, particularly with respect to participation of women to the decision making process in the household. Although overall poverty is found to be relatively higher in Mersin, number of deprived people in empowerment dimension is higher in Erzurum. This might be an indication of relatively more freedom experienced by household members in Mersin. Another important finding of the study is that in both provinces people who live in the lowest socio-economic conditions, middle aged people, women, people who have at most primary school degree, labor class and petty bourgeoisie experience a higher level of poverty. For women, working in irregular jobs and on daily payment, having no educational degree, and for men, having no educational degree and facing with prejudice attitude because of ethnicity are found to be the factors that increase individuals' deprivation and poverty. For women, having a university degree, and for men, working in public sector institutions are found to decrease individuals deprivation and poverty. In addition, individuals' capability to give their own decisions can be counted among the factors that decrease poverty.