Adölesanlarda clock gen polimorfizmi ile kronotip ve kronobeslenme arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between clock gene polymorphism, chronotype and chrononutrition in adolescents
Yazar: GİZEM ÖZATA UYAR
Danışman: PROF. DR. HİLAL YILDIRAN
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Bu çalışmada Türk adölesanlarda Sirkadiyen Lokomotor Çıktı Döngüleri Proteini Kaput (CLOCK) gen polimorfizmi (rs3749474, rs4580704 ve rs1801260) ile obezite, kronotip ve kronobeslenme arasındaki ilişkiyi değerlendirmek amaçlanmıştır. Çalışmaya 159'u fazla kilolu/obez (Çalışma grubu: 75 erkek, 84 kız) ve 141'i normal vücut ağırlığına sahip (Kontrol grubu: 55 erkek, 86 kız) olmak üzere toplam 300 gönüllü adölesan katılmıştır. Bireylerin genel özellikleri, fiziksel aktivite düzeyleri ile kronobeslenme davranışları sorgulanmıştır. Bir gün hafta içi bir gün hafta sonu olmak üzere iki günlük 24 saatlik besin tüketimi kayıtları alınarak öğünlere göre değerlendirilmiştir. Kronotipin belirlenmesinde Çocukluk Dönemi Kronotip Anketi, uyku kalitesinin değerlendirilmesinde Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi kullanılmıştır. Bireylerin bazı biyokimyasal bulguları analiz edilmiş ve CLOCK rs3749474, rs4580704 ve rs1801260 gen polimorfizm durumları saptanmıştır. Çalışma ve kontrol grubundaki adölesanların CLOCK rs3749474 geni CC genotipi sıklığı sırasıyla %28,9 ve %46,8; CT genotipi sıklığı %56,0 ve %40,4; TT genotipi sıklığı %15,1 ve %12,8'dir (p=0,006). CLOCK rs4580704 geni CC genotip sıklığı çalışma ve kontrol grubunda %43,4 ve %43,3; CG genotipi sıklığı %47,8 ve %37,6; GG genotipi sıklığı %8,8 ve %19,1 olarak tespit edilmiştir (p=0,022). CLOCK rs1801260 geni için çalışma ve kontrol gruplarındaki bireylerin sırasıyla %57,2 ve %53,2'si AA genotipine; %37,1 ve %38,3'ü AG genotipine; %5,7 ve %8,5'i GG genotipine sahiptir (p>0,05). CLOCK rs3749474 geni minör allel (T) frekansı çalışma grubunda (%43,1) kontrol grubundan (%33,0) istatistiksel açıdan daha yüksek bulunurken (p=0,011) diğer genlerde minör allel frekansları açısından anlamlı fark bulunmamıştır (p>0,05). Farklı genotiplere sahip bireylerin öğün alışkanlıkları, fiziksel aktivite düzeyleri, sirkadiyen parametreleri, uyku kaliteleri ve kronotipleri arasında istatiksel olarak anlamlı bir fark bulunmamıştır (p>0,05). CLOCK rs3749474 geni CC genotipine sahip erkeklerin BKİ z skorları ile obezite belirteçleri CT ve TT genotiplerinden daha düşüktür (p<0.05). CLOCK rs4580704 geni CG genotipe sahip erkeklerin vücut ağırlığı ve BKİ değerleri GG genotipinden istatistiksel olarak daha yüksektir (p<0,05). CLOCK rs3749474 geni minör T allel taşıyan bireylerin BKİ z skoru ve vücut yağı (%) ile diyetle günlük karbonhidrat alımı (%) arasında negatif korelasyon bulunurken diyetle günlük yağ alımı (%) arasında pozitif korelasyon tespit edilmiştir. Ancak bu ilişkinin diğer genlerde genotipten bağımsız olduğu saptanmıştır (p<0,05). Genotiplere göre BKİ z skor ve vücut yağı (%) ile kahvaltı ve akşam öğünlerindeki enerji ve makro besin öğelerinin alımları (%) arasında anlamlı bir ilişki bulunmazken; CLOCK rs4580704 geni CC genotipi ile CLOCK rs1801260 geni CT+TT genotiplerinin gece öğünündeki enerji ve karbonhidrat alımlarının (%) negatif korelasyon gösterdiği tespit edilmiştir (p<0.05). Sonuç olarak bu çalışmada, Türk adölesanlarda CLOCK gen polimorfizmlerinin diyet ve diğer yaşam tarzı alışkanlıkları ile ilişkili olabileceği ve bu yollarla obeziteyi etkileyebileceği düşünülmektedir.

Abstract:
This study aimed to evaluate the relationship between Circadian Locomotor Output Cycles Kaput (CLOCK) gene polymorphism (rs3749474, rs4580704, and rs1801260) and obesity, chronotype, and chrononutrition in Turkish adolescents. A total of 300 adolescents, including 159 overweight/obese (study group: 75 boys, 84 girls) and 141 normal body weight (control group: 55 boys, 86 girls), were participated in the study. The general characteristics of the individuals, physical activity levels, and chrononutrition behaviours were questioned. A total of two days, 24-hour food consumption records were taken, one on weekdays and one on weekends, and evaluated according to meals. The Childhood Chronotype Questionnaire was used to determine chronotype, and the Pittsburgh Sleep Quality Index was used to evaluate sleep quality. Some biochemical findings of the individuals were analysed and CLOCK rs3749474, rs4580704, and rs1801260 gene polymorphism statuses were determined. CLOCK rs3749474 gene CC genotype frequency of adolescents in the study and control group was 28,9% and 46,8%, respectively; CT genotype frequency was 56,0% and 40,4%; TT genotype frequency was 15,1% and 12,8%. The frequency of the CLOCK rs4580704 gene CC genotype of adolescents in the study and control group was 43,4% and 43,3%, respectively; CG genotype frequency was 47,8% and 37,6%; GG genotype frequency was 8,8% and 19,1% (p = 0,022). For the CLOCK rs1801260 gene, 57,2% and 53,2% of the individuals in the study and control groups, respectively, had the AA genotype; 37,1% and 38,3% had AG genotype; 5,7% and 8,5% had GG genotype (p>0.05). While the minor allele (T) frequency of the CLOCK rs3749474 gene was found to be statistically higher in the study group (43,1%) than the control group (33,0%) (p=0,011), there was no significant difference in terms of minor allele frequencies in other genes (p>0,05). There was no statistically significant difference between the meal habits, physical activity levels, circadian parameters, sleep quality, and chronotypes of individuals with different genotypes (p>0,05). BMI z scores and obesity markers of males with the CLOCK rs3749474 gene CC genotype are lower than CT and TT genotypes (p<0,05). The body weight and BMI values of males with the CLOCK rs4580704 gene CG genotype are statistically higher than those with the GG genotype (p<0,05). BMI z score and body fat (%) were found to be negatively correlated with dietary daily carbohydrate intake (%) for carrying the minor T allele of the CLOCK rs3749474 gene, and positively correlated with dietary daily fat intake (%). However, this relationship was found to be independent of genotype in other genes. While BMI z score and body fat (%) were not correlated with daily energy and macronutrient intakes (%) at breakfast and dinner according to the genotypes, positive correlation was found   between the energy and carbohydrate intake (%) at night meal.of the CLOCK rs4580704 gene CC genotype and the CLOCK rs1801260 gene CT+TT genotypes. In conclusion, in this study, it is thought that CLOCK gene polymorphisms in Turkish adolescents may be related to dietary intake and other lifestyle habits and may affect obesity in these ways.