Bilişsel davranışçı terapiye dayalı bireysel psikolojik danışmanın sosyal kaygı, özyeterlik ve psikolojik iyi oluş üzerindeki etkisi
The effect of individual counseling based on cognitive behavior therapy on social anxiety, self-efficacy, and psychological well-being
Yazar: VOLKAN AVŞAR
Danışman: PROF. DR. SEHER AYDEMİR SEVİM
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitimde Psikolojik Hizmetler Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Bilişsel davranış terapileri = Cognitive behaviour therapy ; Bilişsel davranışlar = Cognitive behaviours ; Eğitim psikolojisi = Education psychology ; Psikolojik danışma = Psychological counseling ; Psikolojik iyi oluş = Psychological well being ; Sosyal kaygı = Social anxiety ; Çocukluk çağı travmaları = Childhood traumas ; Öz yeterlilik = Self-efficacy ; Öz yeterlilik algısı = Self-efficacy belief ; Üniversite öğrencileri = University students

Özet:
Bu araştırmanın amacı üniversite öğrencilerinin sosyal kaygıyla başa çıkmalarında Bilişsel Davranışçı Terapi'ye (BDT) dayalı bireysel psikolojik danışmanın etkisinin belirlenmesidir. Belirlenen amaç doğrultusunda; araştırmacı tarafından BDT'ye dayalı olarak yapılandırılan 12 oturumluk bireysel psikolojik danışmanın sosyal kaygılı üniversite öğrencilerinin sosyal kaygıları, genel özyeterlikleri ve psikolojik iyi oluşları üzerindeki etkisi incelenmiştir.
Karma yöntemde tasarlanan bu araştırmanın nicel bölümünde deneysel desenlerden tek grup ön test-son test araştırma deseni kullanılmıştır. Nitel bölümünde ise durum çalışması yapılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu Türkiye'de yer alan bir devlet üniversitesinin Eğitim Fakültesinde öğrenim gören sekiz üniversite öğrencisi oluşturmuştur. Araştırmanın veri toplama araçları; Sosyal Kaygı Ölçeği, Liebowitz Sosyal Kaygı Ölçeği, Genel Özyeterlik Ölçeği ve Psikolojik İyi Oluş Ölçeği'dir.
Nicel verilerin analizinde Friedman Testi ve Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi kullanılmıştır. Ön test ile son test, izleme 1 ve izleme 2 ölçümleri arasında gözlemlenen değişimin klinik anlamlılığı, hesaplanan kesme puanı ve Güvenilir Değişim Endeksi (GDE) ile analiz edilmiştir. Araştırmanın nitel verileri ise içerik analizi ile çözümlenmiştir.
Araştırmada BDT'ye dayalı olarak yapılandırılan bireysel psikolojik danışmanın üniversite öğrencilerinin sosyal kaygılarının istatistiksel açıdan anlamlı ve geniş etki büyüklüğünde azalmasında etkili olduğu belirlenmiştir. Öğrencilerin sosyal kaygılarında gözlemlenen bu azalma, üç ay ve altı ay sonraki izleme ölçümlerinde de istatistiksel açıdan anlamlı ve geniş etki büyüklüğünde devam etmiştir. Öğrencilerin sosyal kaygı ön test-son test, ön test-izleme puanları arasında gözlemlenen değişimler, kesme puanı ve GDE ölçütlerine göre istatistiksel olarak güvenilir ve klinik olarak anlamlıdır. Ek olarak yapılan psikolojik danışmanın öğrencilerin genel özyeterliklerinin ve psikolojik iyi oluşlarının artmasında etkili olduğu belirlenmiştir. Danışan görüşlerinin araştırmanın nicel verilerini desteklediği görülmüştür.

Abstract:
The purpose of this study was to investigate the effect of individual counseling based on Cognitive Behavior Therapy (CBT) on university students' social anxiety, self-efficacy and psychological well-being. Based on the purpose, the researcher investigated the effect of a 12-session individual counseling structured based on CBT on socially anxious college students' social anxiety, general self-efficacy, and psychological well-being.
A single group pretest-posttest research design was used in the quantitative part of this mixed-method study. In the qualitative part, the case study design was used. The participants of the study consisted of eight college students enrolled in a state university in Turkey. The instruments of the study were Social Anxiety Scale, Liebowitz Social Anxiety Scale, General Self-Efficacy Scale, and Psychological Well-Being Scale.
Friedman Test and Wilcoxon Signed Rank Test were used to analyze the quantitative data. Clinical significance of the difference between pretest and posttest, follow-up 1 and follow-up 2 measurements were analyzed using the calculated cut point and Reliable Change Index (RCI). The qualitative data of the study were analyzed using content analysis.
According to the results, the individual counseling structured based on CBT was significantly effective in decreasing college students' social anxiety with a large effect size. The decrease in students' social anxiety was maintained significantly in the measurements of month three and month six with again a large effect size. The differences in the scores of social anxiety pretest-posttest and pretest-follow-ups were statistically reliable and clinically significant based on the cut point and RCI criteria. The additional counseling sessions were effective in increasing clients' general self-efficacy and psychological well-being. Client opinions supported the quantitative data of the study.