Devlet ve vakıf üniversitesi akademisyenlerinin psikolojik sözleşmelerinin oluşumu ve ihlali üzerine nitel bir araştırma
A qualitative study on the formation and violation of psychological contracts of state and foundation university academics
Yazar: MERYEM BÜŞRA YILDIZTAŞI ADIGÜZEL
Danışman: DOÇ. DR. NİHAN DEMİRKASIMOĞLU
Hacettepe Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Psikolojik sözleşme, çalışan ve işveren arasındaki karşılıklı beklentileri, yükümlülükleri ve vaatleri içeren, yazılı olmayan bir anlaşmadır. Literatürde psikolojik sözleşme kavramı üzerine yapılan araştırmaların sayısında artış görülmekle birlikte, yükseköğretim kurumlarında bu konuyla ile ilgili çalışmalar hala sınırlıdır. Bu araştırmanın temel amacı, devlet ve vakıf üniversitelerinde görev yapan akademisyenlerin psikolojik sözleşmelerinin oluşumunu ve ihlal deneyimlerini incelemektir. Fenomenolojik desen kullanılarak gerçekleştirilen bu araştırmanın çalışma grubunu İstanbul'da bulunan devlet ve vakıf üniversitelerinde görev yapan, farklı unvan, çalışma süresi ve yaş gruplarına sahip toplam 25 akademisyen oluşturmaktadır. Veri toplama yöntemi olarak görüşme tekniğinin kullanıldığı bu araştırma için araştırmacı tarafından iki bölümden ve 16 sorudan oluşan yarı yapılandırılmış bir görüşme formu hazırlanmıştır. Elde edilen veriler, içerik analizi yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırma sonuçlarına göre, akademisyenlerin psikolojik sözleşmeleri işe giriş öncesi dönemde oluşmaya başlamaktadır. Bu sözleşmeler, sosyalleşme sürecinde şekillenmeye devam etmekte ve işe giriş sonrası dönemde, ilk beklentiler ile sonraki deneyimler arasındaki tutarlılık kontrol edilerek yeniden gözden geçirilmektedir. Psikolojik sözleşmelerin oluşumunda pek çok bireysel ve örgütsel faktörün etkili olduğu ortaya konmuştur. Bu araştırmada, akademisyenlerin deneyimledikleri psikolojik sözleşme ihlalleri beş ana temada toplanmıştır. Akademisyenlerin psikolojik sözleşmelerini derinlemesine anlamaya yönelik bir girişim olarak önem taşıyan bu araştırmanın sadece mevcut sorunları tespit etmekle kalmayıp, aynı zamanda üniversitelerdeki akademik hayatın genel kalitesini ve akademisyen refahını artırmaya yönelik kapsamlı çözümler sunacağı düşünülmektedir.

Abstract:
Psychological contract is an unwritten agreement between the employee and the employer that includes mutual expectations, obligations and promises. Although there is an increase in the number of studies on the concept of psychological contract in the literature, studies on this subject in higher education are still limited. The purpose of this study is to examine the formation and violation of psychological contracts of academics. The study group of this research, which was conducted using a phenomenological design, consisted of 25 academicians working in state and foundation universities in Istanbul. A semi-structured interview form consisting of two sections and 16 questions was prepared by the researcher for this study in which interview technique was used as the data collection method. The data obtained were analyzed using content analysis method. According to the results of the study, contracts of academicians begin to form in the pre-employment period. These contracts continue to take shape during the socialization process and are revised in the post-employment period by checking the consistency between initial expectations and subsequent experiences. It has been revealed that many individual and organizational factors are effective in the formation of psychological contracts. In this study, contract violations experienced by academics were grouped under five main themes. It is thought that this research, which is important as an attempt to understand academics' psychological contracts in depth, will not only identify problems, but also provide solutions to improve the overall quality of academic life in universities and the welfare of academics.