Palyatif bakım hastalarının yakınlarına verilen watson insan bakım modeli temelli psikoeğitimin umutsuzluk, ölüm kaygısı ve bakım yüküne etkisi
The effect of psycoeducation based on the watson's human caring model provided to the relatives of palliative care patients on hopelessness, death anxiety, and burden of care
Yazar: BİLGE DİLEK SOYASLAN
Danışman: DOÇ. DR. EMİNE ÖKSÜZ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Gülhane Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Psikiyatri Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Amaç: Araştırma, palyatif bakım alan hastaların yakınlarına verilen Watson İnsan Bakım Modeli temelli psikoeğitimin umutsuzluk, ölüm kaygısı ve bakım yüküne etkisini belirleme amacı ile yapılmıştır.
Gereç ve Yöntem: Randomize kontrollü olarak yapılan bu araştırma, Ankara'da bir eğitim ve araştırma hastanesinin palyatif bakım kliniğinde yatan hastaların yakınları ile Temmuz 2022-Mart 2023 tarihleri arasında gerçekleştirilmiştir. Araştırmaya 33 deney, 33 kontrol grubu olmak üzere toplam 66 hasta yakını dahil edilmiştir. Araştırmada nicel veriler Tanıtıcı Özellikler Formu, Beck Umutsuzluk Ölçeği, Templer Ölüm Kaygısı Ölçeği ve Bakım Verenin Stres Ölçeği ile, nitel veriler ise Yapılandırılmış Görüşme Formu-1, Yapılandırılmış Görüşme Formu-2 kullanılarak toplanmıştır. Deney ve kontrol grubunda yer alan hasta yakınlarının ön test ölçümleri randomizasyon sonrasında gerçekleşmiştir.  Ardından deney grubunda yer alan hasta yakınlarına sekiz hafta boyunca haftada bir gün 45-60 dakika süresince bireysel psikoeğitim verilmiştir. Bu psikoeğitim oturumları içerisinde (oturum 2,3,5,7,8) nitel veriler toplanmış bu maksatla Yapılandırılmış Görüşme Formu-1, Yapılandırılmış Görüşme Formu-2 ile ses kaydı kullanılmıştır. Yapılan içerik analizi ile temalar, alt temalar ve kodlar belirlenmiştir. Kontrol grubuna ise sekiz hafta boyunca hiçbir müdahalede bulunulmamıştır. Deney ve kontrol grubuna sekiz hafta sonra son test ölçümleri için aynı veri toplama araçları tekrar uygulanmıştır. Nicel verilerin istatistiksel analizi için, Wilcoxon işaretli sıralar testi, Mann Whitney U testi ve t testi kullanılmıştır. Nitel veriler için ise; Colaizzi'nin yedi adımdan oluşan fenomonolojik veri analiz aşamaları kullanılmıştır.
Bulgular: Araştırmanın nicel veri analizinde; Beck Umutsuzluk Ölçeği, Templer Ölüm Kaygısı Ölçeği, Bakım Verenin Stres Ölçeği açısından deney ve kontrol gruplarının ön test puanları arasında anlamlı farklılık olmadığı (p>0,05) tespit edilmiştir. Deney ve kontrol gruplarının Beck Umutsuzluk Ölçeği (Z=-6,76; p<0,05), Templer Ölüm Kaygısı Ölçeği (Z=-7,08; p<0,05) ve Bakım Verenin Stres Ölçeği (Z=-6,89; p<0,05) son test puan ortalamalarının anlamlı farklılık gösterdiği tespit edilmiştir. Test sonuçlarına göre Watson İnsan Bakım Modeli temelli psikoeğitim verilen deney grubunun son test puanlarının, eğitim almayan kontrol grubunun son test puanlarına göre anlamlı düzeyde daha düşük olduğu tespit edilmiştir. Deney grubu Beck Umutsuzluk Ölçeği, Templer Ölüm Kaygısı Ölçeği ve Bakım Verenin Stres Ölçeği ön test ve son test puanlarının karşılaştırılmasında anlamlı farklılık olduğu (p<0,05), Watson İnsan Bakım Modeli temelli psikoeğitimin umutsuzluk, ölüm kaygısı ve bakım veren yükü azaltmada etkili olduğu ve bu etki düzeyinin muazzam etki düzeyi ve çok büyük etki düzeyi arasında değiştiği belirlenmiştir. Araştırmanın nitel veri analizinde ise; Yapılandırılmış Görüşme Formu-1 kullanılarak yapılan görüşmelerin içerik analizinden iki tema ve beş alt tema belirlenmiştir. Bu temalar bakımın spiritüel yönü ve bakım yükü; alt temalar ise vicdan, umut, yaşam ve ölüm, sevmedir. Yapılandırılmış Görüşme Formu-2 kullanılarak yapılan görüşmelerin içerik analizinden ise bir tema, dört alt tema elde edilmiştir. Belirlenen tema kazanımlar; alt temalar ise güçlenme, rahatlama, önemli hissetme ve faydalı bulma şeklindedir.
Sonuç: Araştırma sonuçlarına göre palyatif bakım alan hastaların yakınlarına verilen Watson İnsan Bakım Modeli temelli psikoeğitim programı umutsuzluk, ölüm kaygısı ve bakım yükünü azaltmada etkili bulunmuştur. Bu nedenle Watson İnsan Modeli temelli psikoeğitim programının palyatif bakım alan hastaların yakınlarına uygulanması önerilmektedir.
Anahtar Kelimeler: Palyatif bakım, Watson İnsan Bakım Modeli, psikoeğitim, bakım veren, psikiyatri hemşireliği.

Abstract:
Aim: This study was conducted to determine the effect of Watson Human Caring Model-based psychoeducation given to the relatives of patients receiving palliative care on hopelessness, death anxiety and the burden of care.
Materials and Methods: This randomized controlled study was conducted between July 2022 and March 2023 with the relatives of patients hospitalized in the palliative care clinic of a training and research hospital in Ankara. A total of 66 patient relatives, 33 of whom were in the experimental group and 33 in the control group, were included in the study. In the study, quantitative data were collected using Descriptive Characteristics Form, Beck Hopelessness Scale, Templer Death Anxiety Scale and Caregiver Strain Index, while qualitative data were collected using Structured Interview Form-1 and Structured Interview Form-2. Pre-test measurements of the relatives of the patients in the experimental and control groups were performed after randomization. Then, individual psychoeducation was given to the relatives of the patients in the experimental group for 45-60 minutes once a week for eight weeks. Qualitative data were collected during these psychoeducation sessions (session 2,3,5,7,8) and for this purpose, Structured Interview Form-1, Structured Interview Form-2 and audio recording were used. With the content analysis, themes and sub-themes were determined. The control group received no intervention for eight weeks. Eight weeks later, the same data collection tools were applied to the experimental and control groups for post-test measurements. For statistical analysis of quantitative data, Wilcoxon signed-rank test, Mann Whitney U test and t test were used. For qualitative data; Colaizzi's seven-step phenomenological data analysis stages were used.
Results: In the quantitative data analysis of the research; It was determined that there was no significant difference between the pretest scores of the experimental and control groups in terms of Beck Hopelessness Scale, Templer Death Anxiety Scale, and Caregiver Strain Index (p>0.05). Beck Hopelessness Scale (Z=-6.76; p<0.05), Templer Death Anxiety Scale (Z=-7.08; p<0.05) and Caregiver Strain Index (Z=-6) of the experimental and control groups ,89; p<0.05), it was determined that the post-test mean scores differed significantly. According to the test results, it was determined that the post-test scores of the experimental group, which received Watson Human Caring Model-based psychoeducation, were significantly lower than the post-test scores of the control group who did not receive any training. There was a significant difference in the comparison of the experimental group Beck Hopelessness Scale, Templer Death Anxiety Scale and Caregiver Strain Index pretest and posttest scores (p<0.05), Watson Human Caring Model-based psychoeducation was found to be effective in reducing hopelessness, death anxiety and caregiver burden. It has been determined that this level of impact varies between the level of enormous impact and the level of very large impact. In the qualitative data analysis of the research; Two themes and five sub-themes were determined from the content analysis of the interviews conducted using the Structured Interview Form-1. These themes are the spiritual aspect of care and the burden of care; the sub-themes are conscience, hope, life and death, and love. One theme and four sub-themes were obtained from the content analysis of the interviews using the Structured Interview Form-2. Identified theme achievements; the sub-themes are empowerment, relaxation, feeling important and finding useful.
Conclusion: According to the results of the research, the Watson Human Caring Model-based psychoeducation program given to the relatives of patients receiving palliative care was found to be effective in reducing hopelessness, death anxiety and care burden. For this reason, it is recommended that the Watson Human Caring Model-based psychoeducation program be applied to the relatives of patients receiving palliative care.
Keywords: Palliative care, Watson Human Caring Model, psychoeducation, caregiver, psychiatric nursing.