Problem davranışların azaltılmasında işlevsel iletişim öğretim sürecinin incelenmesi
An investigation of functional communication training process in reducing problem behaviors
Yazar: GÜL HAYAL KORKMAZ
Danışman: PROF. DR. YEŞİM GÜLEÇ ASLAN
İstanbul Medeniyet Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı / Erken Çocuklukta Özel Eğitim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Davranışsal beceri eğitimi = Behavioral skills training ; Otizm spektrum bozukluğu = Autism spectrum disorder ; Problem davranış = Problem behavior ; Özel eğitim = Special education ; İşlevsel iletişim öğretimi = Functional communication training

Özet:
Bu araştırma, problem davranışların azaltılmasında işlevsel iletişim öğretiminin okul ortamında uygulanması sürecinin ve sonuçlarının incelenmesi amacıyla yürütülmüştür. Araştırma nitel araştırma yöntemlerinden vaka çalışması ile gerçekleştirilmiş olup, bu kapsamda problem davranışların azaltılmasında işlevsel iletişim öğretimi ele alınarak, öğretim sürecini oluşturan tüm alt öğelerin ayrıntılı bir şekilde incelenmesi hedeflenmiştir. Araştırmanın örneklemi amaçlı örnekleme yöntemlerinden kritik durum, kolay ulaşılabilir durum örneklemesi ve ölçüt örnekleme doğrultusunda belirlenerek bir çocuk ve iki eğitimci ile katılımcı grubu oluşturulmuştur. Araştırmacı da sahip olduğu farklı roller bağlamında araştırmanın katılımcılarından birisi olarak yer almıştır. Araştırmacı, araştırma süreci kapsamındaki değerlendirme ve uygulama süreçlerini yürütme rollerini üstlenmiştir. Araştırmada ilk olarak  araştırmacı ve tez danışmanı tarafından işlevsel iletişim öğretimi uygulama el kitabı geliştirilmiştir. İşlevsel iletişim öğretimi, el kitabında yer alan aşamalar doğrultusunda katılımcı çocuğun özelliklerine uygun şekilde bireyselleştirilerek yürütülmüştür. Araştırmacı eğitimcilere davranışsal beceri eğitimi yolu ile eğitim vererek, tüm uygulama boyunca danışmanlık yapmıştır. Araştırmanın nitel verileri; görüşme, araştırmacı günlüğü, katılımcı yansıtma formu, işlevsel iletişim öğretimi uygulaması gözlem formu, işlevsel iletişim öğretimi toplantı tutanakları ve işlevsel değerlendirme görüşme formu ile toplanmıştır. Araştırmanın nicel verileri ise öncül-davranış-sonuç (ÖDS) kayıt formu, işlevsel iletişim tepkisi kayıt formu, problem davranış kayıt formu, işlevsel iletişim öğretimi sosyal geçerlik formu, işlevsel iletişim öğretimi uygulama güvenirliği formu ve gözlemciler arası güvenirlik formu ile toplanmıştır. Araştırmanın nitel verileri betimsel analiz ile ve nicel verileri ilgili niceliksel hesaplamalar doğrultusunda analiz edilmiştir. Nitel veri toplama araçlarıyla toplanan veriler araştırmacı tarafından elde edilen veri setleri, araştırma sorularının ortaya koyduğu temalar çerçevesinde incelenmiştir. Belirlenen temalar şöyledir: Tema 1: İşlevsel iletişim öğretimi uygulama süreci. Alt-tema 1:İşlevsel iletişim öğretimi yürütme öncesi planlama süreci, alt-tema 2: İşlevsel iletişim öğretimi yürütme süreci, tema-2: Katılımcı eğitimcilerin kazanımları, tema-3: Katılımcı çocuğun kazanımları, tema 4: Katılımcı eğitimcilerin işlevsel iletişim öğretimine ve uygulanmasına ilişkin görüşleri. Nitel bulgulara göre işlevsel iletişim öğretimi yürütülmesi süreci öncesinde sistematik bir planlama sürecinin gerçekleştirilmiştir. Bulgular işlevsel iletişim öğretimi el kitabında yer alan tüm basamakların hedef öğrenci bağlamında bireyselleştirilerek öğretim sürecinin planlandığı gibi yürütüldüğünü göstermektedir. Bir başka deyişle, sistematik bir planlama ve uygun bir bireyselleştirme ile okul ortamında yürütülen işlevsel iletişim öğretimi sürecinin herhangi bir sorun yaşanmadan planlandığı gibi yürütülebileceği ortaya konmuştur. Niceliksel verilerin grafiksel analizi ise işlevsel iletişim öğretimi uygulamasının katılımcı çocuğun işlevsel iletişim becerilerini artırdığını ve problem davranışlarını azalttığını göstermiştir. Katılımcı eğitimcilerin bu uygulama ile işlevsel iletişim öğretimi uygulamasını yürütme becerilerini kazandığını gösteren bulgulara dayalı olarak, uygulamanın eğitimciler için bir mesleki gelişim kaynağı olduğu söylenebilir. Bunlara ek olarak sosyal geçerlik bulguları katılımcı eğitimcilerin işlevsel iletişim öğretimi uygulamasından memnun kaldıklarını, işlevsel iletişim öğretiminin kolay öğrenilen, etkili, faydalı, maliyeti düşük bir yöntem olduğunu ve ileride kullanmayı düşündüklerini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler: Problem Davranışlar, İşlevsel İletişim Öğretimi, Davranışsal Beceri Eğitimi, İşlevsel Değerlendirme.

Abstract:
This research was carried out to examine the intervention process and results of functional communication teaching in the school environment in reducing problem behaviors. The research was carried out as a case study, which is one of the qualitative research methods, and in this context, it was aimed to examine all sub-items that make up the teaching process in detail by considering functional communication teaching in reducing problem behaviors. The sample of the research was determined according to the critical situation, easily accessible situation sampling and criterion sampling, which are purposeful sampling methods, and a participant group was formed with a child participant and two educators. The researcher also took place as one of the participants of the research in the context of the different roles she has. The researcher undertook the roles of conducting the evaluation and implementation processes within the scope of the research process. In the study, a functional communication teaching practice handbook was first developed by the researcher and the thesis advisor. In line with the stages in this handbook, functional communication teaching was individualized in accordance with the characteristics of the participant child and functional communication teaching was carried out.  In other words, it has been demonstrated that the functional communication training process which was carried out in the school environment can be carried out as planned with a systematic planning and appropriate individualization.The researcher provided training to educators through behavioral skills training and provided consultancy throughout the entire intervention. Qualitative data of the research; interview, researcher diary, participant reflection form, functional communication teaching intervention observation form, functional communication teaching meeting minutes and functional evaluation interview form. Quantitative data of the study were collected with antecedent-behavior-consequence (ABC) recording form, functional communication response form, problem behavior form, functional communication training social validity form, functional communication training treatment integrity form and inter-observer reliability form. In the research, descriptive analysis method, one of the data analysis methods used for qualitative research methods, was used. The data collected by the qualitative data collection tools were examined within the framework of the data sets obtained by the researcher and the themes revealed by the research questions. The identified themes are as follows: Theme 1: Functional communication training implementation process. Sub-theme 1: Functional communication training pre-planning process, sub-theme 2: Functional communication training implementation process, theme-2: Participating educators' achievements, theme-3: Participating child's achievements , theme 4: Participant educators' views on functional communication training and its implementation. According to the qualitative findings, a systematic planning process was carried out before the functional communication training process. The findings showed that all the steps in the functional communication training handbook were individualized in the context of the target child and the teaching process was carried out. Graphical analysis of quantitative data showed that t functional communication training increased the functional communication skills of the participant child and reduced the problem behaviors. It can be said that the participant educators gained the skills to carry out the functional communication training practice with this practice and that the practice was a professional development resource for educators. In addition, the social validity findings showed that the participant educators were satisfied with the functional communication training application, that functional communication training was an easy-to-learn, effective, useful, low-cost method and they are considering using it in the future.

Keywords: Problem Behaviors, Functional Communication Training, Behavior Skills Training, Functional Assessment.