Mimari imgelerin sinema filmlerinde yarattığı etkiler: Semih Kaplanoğlu'nun yusuf üçlemesi üzerinden inceleme
Architectural image effects on cinema movies: Examination of Semih Kaplanoglu's Yusuf triology
Yazar: SÜLEYMAN ÖZGÜR DAŞ
Danışman: PROF. DR. SIDIKA ÇETİN
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Sanat dallarının birbirleri ile etkileşimi kaçınılmazdır. Mimarlık sanatı ise doğası gereği doğrudan ya da dolaylı olarak birçok sanat dalına temel oluşturmuş, anlatılacak duyguları en etkin biçimde verebilmek için birçok sanatçı mimariden yararlanmıştır. Bu çalışmada, mimarlığın sinema sanatıyla ilişkisi incelenmiştir. Sinema filmlerindeki anlatılarda mimari öğeler irdelenmiş, mekan ve zaman temelinde mimari imgelerin sinematik anlatım teknikleriyle izleyiciye ulaştırdığı duygular araştırılmıştır.

Teknolojinin avantajlarını en çok kullanan sanatların başında yer alan sinema, popülerliği ve ulaşılabilme kolaylığı ile birçok sanattan daha yaygın bir kitleye ulaşmaktadır. Sinemanın bu yaygınlığı arkasında oldukça büyük bir ekonomiyi de doğurmakta, bu sebeple birçok kişinin de iştahını kabartmaktadır. Sinemada zaman ve mekan algısını inceleyebilmek için sanat değeri taşıyan filmler önemlidir. Sinemanın anlatışındaki tutarlılık sayesinde sahnelerdeki mekanlar ve zamanlar incelenebilir; şimdiki ve gelecek zamanla kıyas yapılabilir. Mekânın kullanım biçimi sinemayı diğer sanatlardan ayırmaktadır. Sinema filminin akışına en uygun mekânı kullanmak veya oluşturmak yönetmenlerin marifetiyle bazen senaryonun, ışığın, hatta oyuncuların önüne geçebilmektedir. Mekanı zamandan ayırmak imkansızdır. Gerçekte var olan her obje belirli bir mekan ve zamanda yer teşkil eder.

Sinema sanatının işleyişi ve gösterimi nedeniyle sahne sanatı olarak değerlendirildiği çalışmada sinemaya gidenekadarki süreçte sahne kavramı kornolojik olarak incelenmiştir. İnsanlık tarihinde sahne kavramının ortaya çıkışından itibaren sahne, farklı anlatılar ve vurgulamalar için kullanılagelmiştir. Sahnenin binlerce yılda oluşturduğu toplumsal etkileri, farklı amaç ve doğrultularda kullanılmaları yönünden kullanım ve anlatım farklılıklarına da bu çalışmada yer verilmiştir.


Türk ve dünya sinemasındaki seçilen sahneler, dönemin mimari anlayışı, kent dokusu, sosyo-kültürel etkiler açısından incelenmiştir. Sinemasal mekan ve zamanın mimari analizi yapılmış; mimari mekan ile sinemasal mekanın ilişkisi, zaman boyutu da değerlendirilerek bu çalışmada irdelenmiştir. İncelemeler yapılırken dünyada farklı dönemlerdeki mimari anlayış ve uygulamalarla ülkemiz kıyaslanmış, bunların olumlu ve olumsuz etkileri vurgulanmıştır. 

Tez çalışmasında sinemanın evrimleşmesi, dünya sinemasının mimariyi kullanış ve anlatış biçimlerinden başlayarak mimari öğelerin Türk Sineması'ndaki rolü incelenmiş, mimari imgelerin filmlere etkileri araştırılmıştır. Günümüz Türk Sineması'nın önemli yönetmenlerinden Semih Kaplanoğlu'nun Yusuf Üçlemesi olarak bilinen Yumurta (2007), Süt (2008) ve Bal (2010) filmleri, sinema ve mimarlık etkleşimi açısından bu çalışma için seçilmiştir. Farklı zaman aralıklarında ve Anadolu'nun üç farklı noktasında yaşayan Yusuf'un karakterinin oluşumundaki mimari imgelerin rolü, açık ve kapalı mekanların karakter üzerindeki etkisi, zaman algısı ve dönemin mimarisi çalışmaya kılavuz olmuştur. Bu çalışma, literatür taraması ve örnek filmlerin mimari mekan ve zaman imgeleri ve sinematik anlatım analizi üzerinden çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Mimarlık, Sinema, Film, Mekan, Zaman, İmge, Semih Kaplanoğlu, Yönetmen

Abstract:
Interaction of art branches with each other is inevitable. The art of architecture, by its very nature, directly or indirectly formed the basis of many branches of art, many artists to benefit from the emotions in the most effective way to benefit from architecture. In this study, the relation of architecture with cinema art is examined. In the narratives of the cinema films, the architectural elements were examined and the feelings that the architectural images conveyed to the audience with the cinematic narrative techniques were investigated.

Being one of the leading arts of the technology that makes use of the advantages of technology, it reaches a wider audience than many arts with its popularity and ease of access. Behind this prevalence of cinema, it creates a very large economy and therefore, it raises the appetite of many people. In order to examine the perception of time and space in cinema, films with art value are important. Thanks to the consistency in the narrative of cinema, spaces and times in the scenes can be examined; current and future time can be compared. The use of space differentiates cinema from other arts. Using or creating the most appropriate space for the motion of the film, sometimes with the help of directors, it can prevent the script, the light and even the actors. It is impossible to separate the space from time. Every real object constitutes a certain space and time.

In the study, where the art of cinema is considered as stage art due to its functioning and representation, the concept of stage has been examined in a cornological way up to the cinema. Since the emergence of the concept of stage in human history, the stage has been used for different narratives and accents. The social effects of the stage created in thousands of years and the differences in usage and expression in terms of their use in different purposes and directions are also included in this study.

The selected scenes in Turkish and world cinema are examined in terms of architectural understanding, urban fabric and socio-cultural effects. Architectural analysis of cinematic space and time was made; The relationship between architectural space and cinematic space and time dimension were also evaluated in this study. During the investigations, our country was compared with the architectural approaches and practices in different periods in the world and their positive and negative effects were emphasized.

In this thesis study, the evolution of cinema, the use of architecture in world cinema and the ways in which Turkish cinema plays the role of Turkish cinema are examined. The films of Yumurta (2007), Süt (2008) and Bal (2010), known as Yusuf Trilogy of Semih Kaplanoğlu, one of the important directors of contemporary Turkish Cinema, were selected for this study in terms of cinema and architecture. The role of architectural images in the formation of the character of Yusuf who lived in different time intervals and in three different points of Anatolia, the effect of indoor and outdoor spaces on the character, the perception of time and the architecture of the period guided the study. This study has been studied through the analysis of the literature and the time and the cinematic narrative analysis of the sample films.


Keywords: Architecture, Cinema, Movie, Space, Time, Image, Semih Kaplanoğlu, Director