Resimsel manzaradan sinemasal manzaraya: Angelopoulos örneği
Pictorial landscape into cinematic landscape: Example of Angelopoulos
Yazar: DUYGU KÖKEK
Danışman: PROF. DR. UŞUN TÜKEL
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts ; Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Angelopoulos, Theo = Angelopoulos, Theo ; Görüntü = Image ; Manzara = Landscape ; Modernizm = Modernism ; Peyzaj = Landscape ; Sinema = Cinema ; İmaj = Image ; İmge = Image

Özet:
Sözlük anlamı, görünen doğal dünyanın çerçevelenmiş bir görünümünü temsil eden resim olan manzara, günümüzde dünyanın salt bir kısmını değil, iç ve dış mimari mekânları, kentsel-kırsal yerleşimleri, hatta sanal ve dijital mekânları dahi içerir hâle gelmiştir. Modern çağda pek çok kurama ve eleştiriye konu olan manzaranın böylece ontolojik yapısında gizil halde bulunan çoklu anlamlar açığa çıkmış; kültürel, sosyal, politik, ekonomik birçok alanda çeşitli mesajlar taşıyıp ileten bir medium (ortam) olma özelliğinin saptanması önemini daha da artırmıştır. İnsanın manzarayla olan ilişkisi, kuşkusuz uygarlık tarihiyle paralellik gösteren bir gelişim seyri izler. Antik Yunan tiyatrosunun ortaya çıkışı ve yarım daire biçiminde manzaraya açılan tiyatro mimarisi ile manzara çerçeveye girmiş, ayrıca dekoratif özelliği onu antikitenin vazgeçilmez öğelerinden biri kılmıştır. Kısaca doğanın resimselleştirilmesi olarak tanımlanabilecek manzara resminin özerk bir janr resmi olarak kabul görmesi ise 16. yüzyılda olmuş, giderek gelişip klasikleşerek 19. yüzyılda resimsel zirvesine ulaşmıştır. Aynı yüzyılda, fotoğraf ve sinemanın icadıyla görmenin tarihinde esaslı bir devrim gerçekleşmiş ve dolayısıyla manzaranın da modernleşme süreci başlamıştır. 
Bu çalışmanın gayesi, manzara olgusunun resimsel yolculuğunu hem felsefi hem tarihsel düzlemde izleyerek 20. yüzyılda sinemasal manzaraya (filmik imaja) dönüşümünü, klasik öğeleri modern araçlarla sentezleyip orijinal bir manzara biçim, anlam ve estetiği yaratan modernist Yunan yönetmen Theodoros Angelopoulos sineması çerçevesinde, sanat tarihsel açıdan araştırmaktır. Angelopoulos'un poetik, aynı zamanda politik görsel üslubunun ayırıcı niteliklerinden biri olan manzaranın, resimden sinemaya geçerken devralıp aktardığı ifade araçlarını, ayrıca kazandığı yeni işlev ve olanakları belirtmek çalışmanın ereği dâhilindedir. Bu yolda, hem ikonografik hem formalist yöntemlerden yararlanarak bütünsel ve sentezleyici bir manzara okuma metodolojisi uygulamanın yanı sıra, bilhassa André Bazin ve Gilles Deleuze'ün sinema kuramları ekseninde bir düşünce ve yorum sistemi geliştirmeye çaba gösteren çalışma, nihayetinde özel bir sinemasal deneyim içinde yeni bir manzara anlayışının oluşum hikâyesine tanıklık edip kayda geçirmiştir.

Abstract:
Landscape, which literally means a picture representing a framed view of the visible natural world, has become to include not only a certain part of the world, but also interior and exterior architectural spaces, urban and rural settlements, even virtual and digital spaces. The multiple meanings latent in the ontological structure of the landscape which has been the subject of many theories and criticisms in the modern age have emerged, and the determination of being a medium that bears and conveys various messages in many areas such as cultural, social, political, economic has increased its importance even more. The relationship of man with the landscape indoubtedly follows a parallel course of development with the history of civilization. By the advent of the ancient Greek theater and the theater architecture that opens to the landscape in a semi-circular form, the landscape was taken into a frame, and its decorative feature made it one of the indispensable elements of antiquity. It was in 16th century that landscape painting, which was briefly defined as the pictorialization of nature, was accepted as an autonomous painting genre and gradually developing and becoming classicized it reached its pictorial peak in the 19th century. In the same century, with the invention of photography and cinema, a great revolution took place in the history of vision and therefore the modernization process of the landscape began. 
The aim of this study is to investigate, from the respect of art history, the transformation of the landscape phenomenon into a cinematic landscape (filmic image) in the 20th century, by following its pictorial journey in both philosophical and historical planes, within the framework of the cinema of the modernist Greek director Theodoros Angelopoulos, who synthesized classical elements with modern tools and created an original landscape form, meaning and aesthetics. It is within the scope of the study to specify the means of expression that the landscape, which is one of the distinguishing features of Angelopoulos' poetic and political visual style, inherited and transferred while passing from painting to cinema, as well as the new functions and possibilities it acquired. Accordingly, besides applying a holistic and synthesizing landscape reading methodology by utilizing both iconographic and formalist methods, the study endeavors to develop a system of thought and interpretation especially in line with the cinematic theories of André Bazin and Gilles Deleuze, and eventually testifies and records the story of the formation of a new understanding of landscape within a special cinematic experience.