Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu tanısı almış ve almamış çocukların duygu ayarlama, anne baba tutumları, annenin DEHB belirti ve bilgi düzeyinin incelenmesi
An evaluation of the children with and without attention deficit and hyperactivity disorder in relation to emotion regulation, parental attitudes, maternal ADHD and maternal knowledge
Yazar: NİLÜFER KESER
Danışman: DOÇ. DR. EMİNE GÜL KAPÇI
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitimde Psikolojik Hizmetler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Ana-baba tutumu = Parents attitude ; Anneler = Mothers ; Duygu düzenleme = Emotion regulation ; Duygu düzenleme güçlüğü = Emotion dysregulation ; Hiperaktivite bozukluğu = Hyperactivity disorder ; Hiperaktiviteli dikkat eksikliği bozukluğu = Attention deficit disorder with hyperactivity

Özet:
Bu çalışmanın amacı Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) tanısını yordayan değişkenleri bir model çerçevesinde sınamaktır. Duygu ayarlama, ana baba tutumları, çocuğun cinsiyeti ve annenin çocukluk DEHB belirtileri modelde sınanan temel değişkenlerdir. Araştırmanın bir diğer amacı ise DEHB tanısı alan ve almayan çocuğu olan annelerin DEHB konusundaki bilgi düzeylerini karşılaştırmaktır.Sağlık Bakanlığı Ankara Dışkapı Çocuk Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi Çocuk Psikiyatrisi Polikliniğine başvuran 7-13 ya? aralığında DEHB tanısı almı? 87 çocuk ile pediatri polikliniklerine ba?vuran DEHB tanısı almamı? yine aynı ya? aralığında bulunan toplam 84 çocuk ara?tırmaya katılmı?tır. DEHB ve karşılaştırma grubundaki çocuklar uygun örnekleme yöntemi ile belirlenmiştir. Araştırmaya katılan çocukların anneleri, çocuklarla ilgili olarak ?Yenilenmiş Conners Ana-baba Derecelendirme Ölçeği?, ?Duygu Ayarlama Ölçeği?, ?Wender Utah Derecelendirme Ölçeği?, ?Anne-Babalık Stilleri ve Boyutları Ölçeği?, ?Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite (DEHB) Bilgi ve Tutum Soru Listesi? ile ?Kişisel Bilgi Formu? nu doldurmuşlardır. Veriler, Yapısal Eşitlik Modeline (YEM) dayalı Path-Analiz tekniğinden yararlanılarak analiz edilmiştir. Annelerin DEHB bilgi düzeyi ve tutumlarının belirlenmesinde ise iki grubun yüzdelikleri ve ki-kare (?2) test istatistik değerleri hesaplanmıştır.DEHB tanılı çocukların, DEHB tanısı almayan çocuklara göre, duygu ayarlama düzeylerinin daha düşük olduğu, annelerinin daha olumsuz ana baba tutumu sergiledikleri ve bu çocukların annelerinin çocukluk DEHB belirtileri gösterdiğine ilişkin model doğrulanmıştır. Ayrıca, annenin çocukluk DEHB belirtilerinin olumsuz ana baba tutumunu ve çocuğun duygu ayarlama düzeyini doğrudan etkilediği, çocuğun DEHB tanısı almasını ise dolaylı olarak etkilediği bulunmuştur. Bununla birlikte, ana baba tutumlarının çocukların duygu ayarlama düzeyini etkilediği ve cinsiyete göre ana baba tutumlarının farklılaşmadığı belirlenmiştir. Cinsiyet (erkek olma) ile DEHB tanısı alma ve duygu ayarlama düzeyi arasındaki ilişki ise anlamlı bulunmuştur. Çocukları DEHB tanısı alan ve almayan annelerin DEHB bilgi düzeyi incelendiğinde, DEHB bilgi düzeylerinin genel olarak düşük olduğu ve iki grup arasında bilgi düzeyleri yönünden farklılık olmadığı görülmüştür. Araştırmanın bulguları özellikle, anne DEHB belirtileri, ana-baba tutumu ve duygu ayarlamanın önemine işaret etmektedir. Bulgular alan-yazın bulguları doğrultusunda tartışılmış ve bulgulara yönelik öneriler belirtilmiştir.Anahtar Sözcükler: Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu, DEHB, Çocuk, Duygu Ayarlama, Ana Baba Tutumu, Bilgi Düzeyi.

Abstract:
The aim of the present study is to identify a number of variables which predicts ADHD. For this aim a model was tested in which emotion regulation, parental attitude, child?s gender and maternal childhood ADHD symptoms were the primary variables. Another aim is to investigate maternal knowledge of ADHD.The research group consisted of 87 children between the ages of 7 years and 13 years who had received an ADHD diagnosis. They were recruited from Child Psychiatry outpatient department of Ministry of Health Ankara Diskapi Children's Hospital. A total of 84 children in the same age group, who have applied to the pediatric outpatient clinics of the same hospital with no known diagnosis of ADHD, was included as a comparative group in the study. Both of the groups were recruited by consecutive sampling.The following instruments were utilized in the study: Conners Parent Rating Scale- Revised, Emotion Regulation Checklist, Wender Utah Rating Scale, Parenting Styles and Dimensions Questionnaire, Attention Deficit and Hyperactivity (ADHD) Knowledge and Attitudes Questionnaire Form and Personal Information Form. In order to explain the relationship among emotion regulation, maternal ADHD symptoms and parental attitudes on the children with ADHD, the Structural Equation Model based on path-analysis technique has been used. Descriptive and chi-square (?2) test statistics were also calculated in exploring the maternal knowledge on ADHD.Primary findings of the research were as follows: (1) The children with ADHD had lower level of emotion regulation than the children without ADHD, (2) The mothers of children with ADHD showed negative parental attitudes and (3) The mothers of children with ADHD have exhibited mere childhood ADHD symptoms compared to the mothers of children without ADHD. In addition, it was found that maternal diagnosis of childhood ADHD symptoms was directly related to negative parental attitudes and the child?s emotion regulation but indirectly related to the child's ADHD diagnosis. The effects of parental attitudes on children?s emotion regulation were not different across gender. A significant relationship was found between gender differences in both of the diagnosis of ADHD and the level of emotion regulation.In relation to the second aim, it was found that the maternal knowledge level on ADHD was generally low and there was no significant difference between the two groups of mothers. The findings pointed out the importance of maternal ADHD symptoms, parental attitudes and emotion regulation on the children with ADHD. The findings were discussed in relation to recent study findings.Key Words: Attention Deficit Hyperactivity Disorder, ADHD, Child, Emotion Regulation, Parental Attitudes, Knowledge.