"el-vasfu'l-kamil fi ahvali veziri'l-adil" adlı yazma eserin transkrıpsiyon ve değerlendirilmesi
Transcription and evaluation of the hand-written literary work called "El-vasfu'l-Kamil fi Ahvali Veziri'l-adil"
Yazar: FAHRİ OLUK
Danışman: Y.DOÇ.DR. SÜLEYMAN DEMİRCİ
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Tarih = History

Özet:
El-Vasfül-Kâmil fî Ahvali Veziril-Adil ismindeki çalıstıgımız eser Osmanlı sanatlınesrinin en meshur temsilcisi olarak tarif edilen Nergisi Mehmed b. Ahmed EfendîBosnavî'ye aittir. ?Adaletli Vezirin Yasayısının Tam Bir Hikayesi? anlamını tasıyan bueser bazı kaynaklarda Gazavât-ı Murtazâ Pasa adıyla anılır. Nergisî Banyaluka'da kadıolarak bulundugu sırada Budin valisi olan Murtazâ Pasa'nın üstün özelliklerini, hayatınıve gazalarını bes bölüm halinde anlatır. Muasırı olmakla beraber, Murtaza Pasayıgörmemis bulunan müellif eserini, sifahi kaynaklara dayanarak Hicri 1038 (1628-1629)de Banyaluka'da yazmıstır.Eser Budin Pasasını anlatırken bir yandan da yöneticilere ögüt vermekte ve Nusirevan,Erdesir-i Babek, skender gibi geçmis asırların meshurlarından örnekler vermektedir.Eser bir bütün olarak ele alındıgında, Osmanlı Macaristanında, (17. yüzyılın ortaları )Türk- Macar, Türk- Avusturya, Türk-Çek ve Türk- Hırvat ve Türk- Leh iliskilerine dairbazı ipuçlarına rastlamak mümkündür. Olayların geçtigi tarihte Osmanlıya tabiMacarlarla Avusturya idaresindeki Macarlar arasındaki mücadelelerin seyri, Avusturyaordusunun sahip olmaya basladıgı top tüfek gibi atesli silahların teknolojik olarak,Osmanlıyı imrendirir ve endiselendirir hale gelmesi gibi ilginç konular dikkatiçekmektedir. Yine bu eser Osmanlı idaresinde bulunan her bir toprak parçasında çokilginç olayların yasanmıs olabilecegini açıkça göstermektedir.Yazara göre; önceleri buralarda anarsi ve karısıklıklar hüküm sürmektedir. Zengin fakir,yönetici, reaya ve hatta kendi köselerinde kendi hallerinde yasayan miskinler vedervisler bile huzura hasret iken Hazreti Vezirden sonra köy, kasaba, hancı, yolcueyaletin her yeri asayis, huzur, mutluluk ve yasama sevkiyle dolmustur. Öyleki vahsihayvanlar arasında bile emniyet ve huzurun eserleri görünmekte olup güvercinleatmaca, sahinle huma kusu, kurtla kuzu, aslanla ceylan yanyana dostça yasamaktadır.Eser her ne kadar çok agdalı, agır ve çok süslü bir dil ile yazılmıs ise de vezirrütbesindeki Budin Beylerbeyinin özel hayatı, halka ve askerine karsı tutumu, seferleri,kale ve yer isimleri ile ilgili çok kıymetli bilgiler ihtiva etmektedir.

Abstract:
The literary work called El-Vasful-Kamil Fi Ahvali Veziril-Adil was written by NergisiMehmet b.Ahmed Efendî Bosnavî who is defined as the most prominent representative ofOttoman artistic prose. The meaning of its title is ?A Full Story of Fair Vizier?s Life?. In someregisters, it is named as ?Gazavât-ı Murtazâ Pasha?. While writing that book, Nergisi was a kadiin Banyaluka and Murtazâ Pasha was the governor of Budin. This hand-written work consists offive chapters on the life, the excellent characteristics and victories of Murtazâ Pasha. Thoughthey were contemporary, the writer had never seen Murtazâ Pasha. Depending on parolresources about Pasha, he wrote his book in Banaluka in 1038 (In accordance with the MuslimCalendar. It is between 1628 and 1629 in modern calendar. )Besides providing information about the governor of Budin, he both advised to theadministrators and gave examples from the lives of leading people of the past such asNusirevan, Erdesir-i Babek, and Alexander. Taking the whole book into consideration, it ispossible to detect some clues on Turkish-Hungarian, Turkish-Austrian, Turkish- Czech,Turkish-Croatian and Turkish-Polish relations in the Ottoman land of Hungary (in the middle ofthe 17th century). The followings are among the important focuses of the book: the ongoingphase of the struggle of the Hungarians who were citizens of Ottoman Empire against the oneswho were under the reign of Austria; and the envy and anxiety of Ottoman Empire on thetechnological means of war (guns, weapons etc) that Austria began to possess. In addition tothese, this book clearly shows that strange events might have occurred in each part of OttomanEmpire at the time.The writer claimed that anarchy and chaos had been going on in Budin and its vicinity.Everybody including the rich, the poor, the Muslims, the Christians, even the miserable and thedervishes had been looking forward to peace and quiet. With the arrival of Vizier, each part ofthe state such as villages and towns became peaceful and quiet; and everybody including hostsand passengers got happy and lively. The security and peace were so effective that even wildanimals got used to it. Pigeon and hawk, eagle and a bird that only eats bones, wolf and bird,lion and deer began to live next to each other in a friendly manner.Although the book is written in a complex, redundant and flowery style; it consists of the namesof castles and some places; and significant information on the private life, attitude towardspublic and soldiers, and wartimes of Budin?s State Governor whose title was Vizier, then.