Kentsel saçak - sanayi dinamiği ve ulaşım ilişkisi : Beylikdüzü organize sanayi bölgesi örneği
Urban fringe - industry dynamic and transportation relation : Beylikdüzü organized industrial area
Yazar: TOLGA ATIŞ
Danışman: PROF. DR. NADİR YAYLA
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2003
Konu: İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering

Özet:
Şehirciliğin gelişimi boyunca, arazi kullanım kararlan yaşanan sürecin her zaman en önemli aşamalarından birisi olmuştur. Bir kentsel alanda, arazilerin, fonksiyonlara göre ayrımı şehir planlama biliminde üzerinde en çok tartışmaların yapıldığı ve kuramların öne sürüldüğü konulardan birisidir. Arazi kullanım kararlarında doğruya ulaşmada, en önemli etkenlerden bir tanesi, şüphesiz ilgili alanın sahip olacağı fonksiyonun ulaşım ile ilişkisinin bilinmesi ve ortaya konabilmesidir. Zira, her fonksiyonun kendine özel ulaşım dinamikleri olduğu gibi, alanın mevcutta sahip olduğu ulaşım olanakları da arazi kullanım kararları açısından büyük önem taşımaktadır. Gerek sağlıklı bir kentleşme, gerekse sürdürülebilir bir kalkınma için kentsel alanda arazi kullanımı ve ulaşım planlaması beraber değerlendirilmeli, uygulamalara bu değerlendirmeden sonra geçilmelidir. Sanayi alam yerseçiminde, fonksiyonun ana ihtiyaçlarının karşılanması açısından, söz konusu alanın ulaşım ilişkileri özellikle üzerinde durulması gereken hassas bir konu olmaktadır. Kentsel alanda sanayi yer seçimi günümüze kadar büyük değişimler göstermiştir. Önceleri kentsel alanın içerisinde yeralmış olan sanayi, kentleşmenin birinci dinamiği olmuştur. Fakat zaman içerisinde kentin sektörel, kendisinin yapısal anlamda değişiklik göstermesiyle, kentsel alana olumsuz etkileri artmış ve zaman içerisinde kent dışına itilmiştir. Bu noktada, sanayi kendisine, ihtiyaç duyduğu büyük arazi kullanımlarının mümkün, ulaşım olanaklarının elverişli olduğu kent çeperinde yer bulmuştur. Kendi iç dinamiğiyle, bu bölgelerde gelişme sağlamış ve neticede bugün kentsel saçak olarak adlandırdığımız bölgelerinin gerek oluşumunda, gerek gelişiminde etkili olmuştur. Genellikle kentsel ana ulaşım aksları boyunca yerleşen sanayi, plansız ve gerekli ulaşım çalışmaları olmadan sürdürdüğü gelişimiyle, saçağında yer aldığı bölgeyi ve kentsel alanı ulaşım anlamında olumsuz yönde etkilemiştir. İstanbul metropoliten alam incelendiğinde, tipik bir saçak yerleşmesi özelliği gösteren Yakuplu Beldesi bu çalışmaya örnek seçilmiştir. Öncelikle, Belde'nin yapısı incelenmiş ve barındırdığı sanayi fonksiyonunun bölgenin gelişim sürecinde ki rolü saptanmaya çalışılmıştır. Sanayinin, İstanbul'un ve bölgenin en önemli akslarından olan D- 100 karayolu boyunca yerleşmiş olması sebebiyle, hem bölge içi hem kent içi ulaşım sistemine etkileri saptanmaya çalışılmıştır. Alanın yarattığı trafiğin ve etkilerinin tespiti için, alanda çalışan kişilerin ulaşım şekilleri incelenmiş, gerek hammadde gerek son ürünü pazarlama amaçlı yük taşımacılığı ve ziyaretçi trafiği saptanmaya çalışılmıştır. Ayrıca çalışma saati başlangıcı ve bitişleri ile gün içerisinde belirli saatlerde trafik sayımlan yapılmış, mevcut durum ortaya konmuştur. Sonuç olarak görülmüştür ki alan, planlı ve büyük ölçekte bir politikanın (desantrilizasyon) parçası olarak gelişimini sürdürmüş olmasına karşın, sorunsuz değildir. Bugün tek başına bölge trafiğini kesintiye uğratmamakta fakat, halihazırda vııısorunlu olan bölge trafiğinde ciddi bir yük getirmektedir. Bölgenin mevcut ulaşım bağlantısı kendi ihtiyacını karşılar niteliktedir fakat, alternatif ulaşım bağlantılarının geliştirilmesi, hem şu an için bu yükü hafifletecek hem de sanayi bölgenin ilerde tam kapasite çalışır olması durumunda, daha da büyüyecek olumsuz etkiyi ortadan kaldıracaktır. ıx

Abstract:
During the development of town planning, land-use decisions have been the most important stage of the process. Functional assignations of urban areas are one of the most controversial subject of town planning science and also has a lot of theories about them. To attain correct situations for land-use decisions, relations between spatial distribution and transportation must be known. Because every function has its own transportation dynamics and available transportation opportunities, that the area already has, are also very important for decisions on land-use policies. Before applying plans, land-use policies and transportation planning must be evaluated together for an healthy urbanization and sustainable devolopment. While assigning an industrial function to an area, transportation facilities of the area, is the most considerable point to supply main requirements of the function. Industrial land-use decisions have changed a lot until now. At the beginning, the function had its place inside of towns and became first dynamic of urbanning. But then, by sectoral changing of towns and structural changing of itself, the function became pushed to outer zones of cities. At that moment, industry had its place at the fringe of metropoliten cities, where the big market was near, larger land-use that the function needs were possible and transportation opportunities were convenient. By its own dynamics, it made these areas develop and had an important role for today's urban fringe's formation and development. As a result of that, the industry, which in general was settled without plan along main tansportation axes of cities, effected the urban and even the fringe area in which it is located, negatively by means of transportation. Yakuplu fringe settlement is chosen for this investigation in Istanbul Metropolitan Area. First of all, the structure of the fringe had been investigated and the effects of industrial area to fringe's devolopment process had been determined. Because of the industrial establishment has taken place along a highway which is one of the most important roads in Istanbul and in the region, effects on urban and regional transportation system of the industrial area had been tried to reveal. To determine effects of traffic generated by the area, transportation modes for workers and freight had been investigated and traffic counts had been made. As a conclusion, it is seen that, although the area has continued its development as a part of planned decentralisation policy, it has some problems. Today, the area doesn't interrupt the region traffic all alone but make some serious increases to region's already congested present traffic. That's because, new transportation possibilities must be developed for the region, both to solve today's problems and probably the big ones, which will appear by beginning full capacity operation of the industrial area and by fringe areas' constantly increasing population's future demands.