Gestasyonel diyabetli kadınlarda beslenme durumunun saptanması ve uygulanan beslenme tedavisinin etkinliğinin değerlendirilmesi
Assessment of nutritional status and evaluation of the effectiveness of medical nutrition therapy in women with gestational diabetes
Yazar: ŞADAN ORUN
Danışman: DOÇ. DR. ÖZGE KÜÇÜKERDÖNMEZ
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Bu çalışma, Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Kadın Hastalıkları ve Doğum polikliniğinde GDM tanısı alarak, Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Bilim Dalı'na bağlı diyet polikliniğe başvuran gönüllü 24-26 haftalık, 18-45 yaş arası gestasyonel diyabetli kadınların, beslenme durumunu saptamak ve uygulanan beslenme tedavisinin etkinliğini değerlendirmek amacıyla planlanmıştır. Uygulanan beslenme tedavisinin etkinliği; tüketilen besin ögeleri miktarı, kan glukoz ölçüm sonuçları, rutin biyokimyasal değerler ve antropometrik ölçümler incelenerek değerlendirilmiştir. Araştırmaya 30 GDM'li kadın dahil edilmiştir. Katılımcılar 10 hafta boyunca izlenmiştir. Çalışmayı tamamlayan gebeler günlük aldıkları enerjinin karbonhidrattan gelen oranına göre düşük (< %45) ve yeterli (≥%45) karbonhidrat alan grup olarak ikiye ayrılmıştır. 
Gebelerin yaş ortalaması 32,76±6,01 yıl, gebelik öncesi BKİ ortalaması 26,52±4,61 kg/m²'dir. Başlangıç vücut ağırlıkları ortalaması 74,33±12,02 kg, vücut yağ oranları ortalaması % 34,58±3,43'dür. Başlangıçta alınan 24 saatlik besin tüketim kaydı sonucunda gebelerin günde ortalama 1701,14±503.0 kkal enerji, 62,11±23,10 g protein, 75,20±29,55 g yağ, 189,93±60,15 g karbonhidrat aldıkları belirlenmiştir.
Gebelerin %36,7'si 10 hafta süre ile izlenerek çalışmayı tamamlamıştır (n=11). %16,7'si(n=5) kendi isteği ile çalışmadan ayrılırken, %33,3'üne (n=10) insülin başlanmış, 2 kişide (%6,7) erken doğum gerçekleşmiş, 2 kişide (%6,7) de gebelik komplikasyonu görülmüştür. İnsülin tedavisi başlanan gebelerin yaşı, HbA1c ve AKŞ ortalama değerleri beslenme tedavisi ile izlenen gebelerden anlamlı olarak fazladır. Onbir gebenin başlangıç vücut ağırlık ortalamaları 72,8±9,8 kg, 10. hafta vücut ağırlık ortalamaları 75,6±9,1 kg'dır. Düşük CHO diyet grubunun 5. ve 10. hafta vücut ağırlıkları başlangıca göre istatistiksel olarak yüksektir (p=0,026). 5. haftada düşük CHO diyet grubunun LDL değerleri istatistiksel olarak yeterli CHO diyet grubundan yüksektir.
Çalışmayı tamamlayan gebelerin beslenme tedavisi aldıktan sonra günlük protein ve lif alımları anlamlı olarak artmıştır (p<0,05). Tıbbi beslenme tedavisi sonrası K vitamini, B1, niasin ve niasin eşdeğeri, B6 vitamini, folik asit, toplam folik asit ve serbest folik asit alımı ile B12 vitamin alımlarındaki artış istatistiksel olarak anlamlıdır (p<0,05). Minerallerden potasyum, kalsiyum, magnezyum, fosfor, demir ve çinko alımı da anlamlı olarak artmıştır (p<0,05).
Kahvaltı öğününde CHO alımı ile 1. ve 2. saat TKŞ arasında 4. izlemde istatistiksel olarak önemli pozitif korelasyon (r=0833; p=0,001) bulunmaktadır (r=0.641; p=0.033). Lif alımı ile kahvaltı sonrası 1. saat TKŞ arasında 2. izlemde istatistiksel olarak önemli iyi düzey negatif korelasyon bulunmaktadır (r=-0.628; p=0.039). 
Sonuç olarak, uygulanan tıbbi beslenme tedavisi ile gebelerin protein ve lif alımları ve çoğu mikro besin ögesinin alımı artmıştır. Vücut ağırlık artışları kontrollü bir şekilde gerçekleşmiştir. OGTT açlık kan şekeri değeri TBT ile kan şekeri kontrolünün tek başına sağlanıp sağlanamadığı konusunda ipucu olabilir. Gebelerin kendi kendilerine kan şekeri ölçümü yapmaları ve ölçüm değerlerinin belirlikli aralıklarla besin tüketim kaydı ile birlikte kontrolü önemlidir.

Abstract:
This study was planned to determine the nutritional status of women with gestational diabetes, 24-26 weeks pregnant, aged 18-45, who applied to the diet outpatient clinic of the Endocrinology and Metabolism Diseases Department. The Woman was diagnosed with GDM in the Obstetrics and Gynecology outpatient clinic of Ege University Faculty of Medicine. The amount of nutrients consumed,  blood glucose measurement results, routine biochemical values and anthropometric measurements were used to evaluate effectiveness of medical nutrition therapy. 30 women with GDM were included in the study. The participants were followed up for 10 weeks. Pregnant women who completed the study were divided into two groups according to the ratio of their daily energy intake from carbohydrate as low and sufficient CHO intake group. 
The mean age of the pregnant women was 32.76±6.01 years and mean pre-pregnancy BMI was 26.52±4.61 kg/m². Their mean initial weights were 74.33±12.02 kg and their mean body fat ratios were 34.58±3.43%. As a result of the 24-hour food consumption record taken at the beginning, it was determined that pregnant women consumed an average of 1701.14±503.0 kcal energy, 62.11±23.10 g protein, 75.20±29.55 g fat, 189.93±60.15 g carbohydrate per day.
36.6 % of the pregnant women were followed up for 10 weeks and completed the study. While 16.7% of the pregnant women left the study voluntarily, 33.3% were started on insulin, 2 (6.7%) had preterm delivery and 2 (6.7%) had pregnancy complications. The mean age, HbA1C and FBG of pregnant women who were started on insulin therapy were significantly higher than those who were followed up with nutritional therapy. The mean baseline weights of 11 pregnant women were 72.8±9.8 and 75.6±9.1 kg at week 10. The weights of the low CHO diet group at weeks 5 and 10 were statistically higher than the baseline weights (p=0.026). At week 5, the LDL values of the low CHO diet group were statistically higher than the adequate CHO diet group.
Daily protein and fibre intake of pregnant women who completed the study, increased significantly after receiving medical nutritional therapy (MNT) (p<0.05). Vitamin K, vitamin B1, niacin and niacin equivalent, vitamin B6, folic acid, total folic acid and free folic acid intake and vitamin B12 intake increased significantly after MNT. Potassium, calcium, magnesium, phosphorus, iron and zinc intakes were also significantly increased. 
There is a statistically significant positive correlation (r=0833; p=0.001) between CHO intake at breakfast meal and 1st and 2nd hour PPG at 4th follow-up (r=0.641; p=0.033). There is a statistically significant negative correlation between fibre intake and PPG at the 1st hour after breakfast at the 2nd follow-up (r=-0.628; p=0.039).
In conclusion, medical nutrition therapy increased protein and fibre intake and intake of most micronutrients in pregnant women. Weight gain was realised in a controlled manner. OGTT fasting blood glucose value may be a clue as to whether blood glucose control can be achieved with MNT alone. It is important for pregnant women self-monitoring blood glucose and to check the measurement values together with food consumption records at regular intervals.