Sovyetler Birliği Dönemi Azerbaycan halk hikâyeleri üzerine bir inceleme
An examinition on folk tales of Azerbaijani the period of the Soviet Union
Yazar: ALİ OKUMUŞ
Danışman: PROF. DR. EYÜP AKMAN
Kastamonu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Halk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Azerbaycan = Azerbaijan ; Aşık edebiyatı = Minstrel literature ; Destanlar = Epics ; Halk bilimi = Folklore ; Halk hikayeleri = Folk tales ; Sovyetler Birliği = Soviet Union ; Türk destanları = Turkish legends

Özet:
Halk hikâyeleri, uzun yıllar boyunca icracı âşıklar tarafından saz eşliğinde dinleyiciler karşısında anlatılan metinlerin başında gelmiştir. Halkın içinden çıkmış âşıkların kendi hayat hikâyelerinin bir bölümünden veya kendileri gibi âşıkların hayat hikâyelerinden esinlenerek oluşturduğu bu hikâyeler, halk tarafından büyük ilgi görmüştür. Halkın dikkatini çeken hikâyeler, Azerbaycan'da Sovyetler Birliği'nin işgali ile birlikte komünist rejimin folklor politikalarına da malzeme olmuştur. Lenin ve Stalin önderliğinde partililer, işgal edilen Azerbaycan'da, halk hikâyelerini de diğer bölgelerde olduğu gibi rejimin yararına olacak şekilde düzenlemeye çalışmışlardır. Bu hususta Azerbaycanlı âşıklardan büyük ölçüde yararlanan Sovyetler Birliği hükümeti, klasik halk hikâyelerinde ise eski yaşantıya ait birtakım değerleri yok etmeye çalışmıştır. Âşıklar aracılığıyla halk hikâyelerinde yapılan bu tahribat, komünist rejimin Azerbaycan'da yayılması ve gelişmesini sağlamakla kalmamış, Azerbaycan'da kurulan yönetimin de Sovyet Rusya'ya bağlı olmasına ve komünist anlayışa sıkı sıkıya bağlı kalmasına neden olmuştur. Çalışmamızda Sovyet Rusya'nın Azerbaycanlı âşıkları da kullanarak halk hikâyelerinde yapmış olduğu tahribatı ve yeni temalarla oluşturulmuş halk hikâyelerindeki komünist rejime dair izleri tespit etmeye çalıştık. Halk hikâyelerindeki komünist rejime dair izleri araştırırken Ehliman Ahundov'un "Azerbaycan Destanları" isimli çalışmasının beşinci cildini ayırdığı ve "yeni destan" olarak isimlendirdiği halk hikâyelerinden yararlandık. Komünist rejimin Azerbaycan'da yapmaya çalıştığı tek tip Sovyet vatandaşı yetiştirme politikalarını bu kitaptaki halk hikayelerinin epizot, kahraman ve temalarını incelemeye çalıştık.

Abstract:
Folk tales were the leading texts which were told with a musical instrument called "saz" by the minstrels to the audiences for years. These tales, which were constituted by originating some parts of the own lives of the minstrels who grew up in the very society or the lives of the minstrels alike, attracted the society's interest greatly. The tales attracting the society's interest were the subjects mentioned in the folk policies of communist regime with the invasion of the Soviet Union to Azerbaijan.  Party members, in invaded Azerbaijan, under the leadership of Lenin and Stalin, tried to arrange the tales for the good of the regime as they were in other regions. The Soviet Union government, greatly benefitted from Azerbaijani minstrels in this respect, tried to destroy some values of classic folk tales belonging to the ancient life styles. This destruction, done via minstrels in folk tales, not only provides the spread and the development of the communist regime in Azerbaijan but also causes the government adhere to Soviet Russia and strictly stick to communist concept. We attempted to find out the destruction in folk tales done by Soviet Russia using Azerbaijani minstrels and follow the traces belonging to the communist regime in folk tales set with new themes. Searching the traces of the communist regime in folk tales, we benefitted from the folk tales called "new saga" that Ehliman Ahundov includes in the fifth volume of "Azerbaijani Sagas". We attempted to show the communist regime's policy of creating prototype Soviet Union citizen by examining the episodes, heroes and themes of the folk tales in this book.