Tanzimat ve Servet-i Fünun Türk romanında iyicil ve kötücül kadın imgesi
The benignant and malignant female image in Tanzimat and Servet-i Funun Turkish novels
Yazar: HABİBE USTACIK GÜNEŞ
Danışman: PROF. DR. GÖKHAN TUNÇ
Anadolu Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
İyilik ve kötülük, kadın ve erkek gibi birbiriyle zıtlık ilişkisi içinde fakat birbirini tamamlayarak evrenin bütünselliğine hizmet eden derinlikli kavramlardır. İnsanlık tarihi boyunca üzerinde tartışma yürütülen bu kavramlar, özellikle felsefe ve teolojinin temel ilgi alanlarından biri olan kötülük problemi kapsamında ele alınır. Ancak Aydınlanma Çağı sonrası, pozitivist epistemoloji ile değişen değerler sistemi içinde bu kavramların farklı yorumlanmaya başladığı görülür. Mitolojik, teolojik ve edebî anlatılarla somutlanan; ataerkil bir toplumsal ve tarihsel çerçeve içinde içi doldurularak kullanılan bu kavramlara yönelik eril tanımların, bilgi ve kültür yönetimi ile nesilden nesile, kültürden kültüre aktarıldığı düşünülmektedir.Sosyolojik ve kültürel anlamda Osmanlı modernleşmesinin nabzının tutulduğu Tanzimat ve Servet-i Fünun Dönemlerinde Osmanlı-Türk aydınının ürettiği roman türüne ait ilk örneklerin, dönemin toplumsal dinamiklerindeki değişime ışık tutacağı düşünülmüştür. İncelenecek romanlar üzerinden, anaflaktik bir şok etkisi yarattığı iddia edilen modern epistemolojinin meydana getirdiği düşünsel kırılmayı, dönem aydınının iyi ve kötü algılarındaki perspektif değişimlerini ve özel olarak bu değişimlerin kadına yansıyan boyutunu tespit etmek mümkün görülmüştür. Dolayısıyla bu çalışmada, dönem romanlarındaki iyicil ve kötücül kadın imgelerinin hangi kriterler çerçevesinde iyicil veya kötücül olarak nitelendirildiği araştırılmış; bu kriterlerin oluşmasında ataerkil ideolojinin panoptik bir etkisinin olup olmadığı sorusuna yanıt aranmıştır.

Abstract:
Good and evil, like male and female, are profound concepts that exist in a relationship of opposition yet complement each other, serving the wholeness of the universe. These concepts, which have been debated throughout human history, are particularly addressed within the context of the problem of evil, a central focus of philosophy and theology. It is thought that these male-dominated definitions of good and evil, concretized through mythological, theological, and literary narratives, and employed within a patriarchal social and historical framework, were transmitted from generation to generation and from culture to culture through the management of knowledge and culture. When considered in the context of modern Turkish literature, the Tanzimat and Servet-i Fünun periods, during which the pulse of Ottoman modernization in sociological and cultural terms can be felt, mark a time when the first examples of the novel genre began to be produced by Ottoman-Turkish intellectuals. In general, it is possible to observe the changes in the social dynamics of the period, the shifts in perceptions of good and evil due to epistemological ruptures, and more specifically, the reflections of these changes on women. Therefore, in this study, the criteria by which female characters in period novels are labeled as benevolent or malevolent were explored, and the question of whether patriarchal ideology exists in a panoptic manner was investigated.