Özel eğitim öğretmen adaylarının sosyal bilgiler öğretimine yönelik öz-yeterlik inançları
Self-efficacy beliefs of pre-service special education teachers on social studies teaching
Yazar: AYKUT İRİDAĞ
Danışman: DOÇ. DR. ZAFER KUŞ
Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aday öğretmenler = Candidate teachers ; Sosyal bilgiler = Social studies ; Sosyal bilgiler eğitimi = Social studies education ; Sosyal bilgiler öğretimi = Social studies teaching ; Öz yeterlilik = Self-efficacy ; Özel eğitim = Special education ; Öğretmen yeterliliği = Teacher proficiency

Özet:
Özel gereksinimli bireyler, normal gelişim gösteren bireylerden fiziksel, duyuşsal ve
bilişsel özellikleri bakımından anlamlı düzeyde farklılık gösteren, bu farklılıkları nedeniyle çeşitli
gereksinimleri olan, bu gereksinimlerinin karşılanması için özel değişiklikler gerektiren ve
bireyselleştirilmiş eğitim programına dâhil edilmesi gereken bireylerdir.
Özel eğitimin amacı, özel eğitim sınıfları ve kaynaştırma yoluyla sosyal ve fiziksel
çevreden ayırmadan, öğrencinin akranlarıyla iletişimini ve sosyal kabulünü artırmak, öğrencilerin
bütünleşmesini ve toplumsallaşmasını sağlamaktır. Eğitim programları bireylerin toplumsallaşması
ve gereken fırsatlardan yararlanmaları için bir çerçeve sağlar. Sosyal bilgiler dersi
toplumsallaşmaya vurgu yapan en önemli derslerden biri olup uygulama alanı yaşam becerileri ve
etkili vatandaşlık eğitimiyle toplumsallaşmayı ön plana çıkarmaktır. Sosyal bilgiler dersi, özel
gereksinimli bireylerin, yaşadığı çevreye duyarlı, sosyal katılım becerileri gelişmiş, sosyal yaşamda
etkin, üretken, haklarını ve sorumluluklarını bilen ve problem çözme becerisi kazanarak kendi
kendilerine yetebilen bireyler olmalarını sağlamaya yardımcı olur. Öz yeterlik; bireyin bir görevi
başarı ile yapabilmesi için sahip olması gereken yeterliklerinin kendisinde var olduğuna dair
inancıdır. Öğretmenlerin öz yeterlik inancı, öğrenme ve öğretme sürecinde anahtar roldedir.
Bu araştırmanın amacı farklı üniversitelere devam eden özel eğitim öğretmeni adaylarının
sosyal bilgiler öğretimine yönelik öz yeterlik inanç düzeylerini belirlemektir. Araştırmanın
evrenini; Türkiye'deki çeşitli üniversitelerin eğitim fakültesi üçüncü ve dördüncü sınıf özel eğitim
bölümü 309 öğretmen adayı oluşturmaktadır. Araştırmada betimsel tarama yöntemi kullanılmıştır.
Bu çalışmada veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından geliştirilen kişisel bilgi formu ve
sosyal bilgiler öğretimi öz yeterlik inanç ölçeği kullanılmıştır. Yapılan faktör analizine göre ölçeğin
farklı faktörlere uygun olmadığı tek faktör altında toplandığı görülmüştür. Toplam 40 maddeden ve
tek faktörden oluşan ölçeğin Cronbach's Alpha güvenirlik katsayısı ,925 olarak hesaplanmıştır. Son hali verilen ölçek, bütün dünyayı etkisi altına alan Covid-19 salgını nedeniyle örneklem grubuna
online veri tabanları üzerinden ulaşılarak, uygulanmıştır. Bu çalışmanın nicel verilerinin
çözümlenmesinde SPSS 22,00 paket programından yararlanılmıştır. 309 özel eğitim öğretmeni
adayından toplanan verilerin analizinde Tek yönlü varyans analizi (ANOVA), t testi, yüzde frekans
analizi, Scheffe testi, faktör analizi, korelasyon analizi kullanılmıştır.
Sonuç olarak cinsiyet, okuduğu üniversite, mezun oldukları lise türü, özel eğitim
öğretmenliğini seçme sebebi, ailesinde veya yakın çevresinde özel eğitime gereksinim duyan
bireyler olup olmaması, anne eğitim durumu, baba eğitim durumu değişkeninde anlamlı farklılık
tespit edilmezken yaş ve sınıf düzeyi değişkeninde anlamlı farklılık görülmüştür. Özel eğitim
öğretmen adaylarının sosyal bilgiler öğretimine yönelik öz yeterlik inanç düzeyi yüksek
düzeydedir.

Anahtar Kelimeler: Öğretmen Adayı, Özel Eğitim, Öz-Yeterlik, Sosyal Bilgiler

Abstract:
Individuals with special needs are individuals who differ significantly from normally
developing individuals in terms of their physical, affective and cognitive characteristics, have
various needs due to these differences, require special changes to meet these needs and must be
included in an individualized education program.
The purpose of special education, is to increase students' communication with their peers
and social acceptance and ensure their integration and socialization without removing them from
their social and physical environment with the help of special education classes and inclusion
Education programmes draw a frame for socialization. Education programs provide a framework
for individuals to socialize and take advantage of the opportunities required. Social studies lesson is
one of the most important lessons emphasizing socialization and its field of application is to bring
socialization to the fore with life skills and effective citizenship education. Social studies course
helps individuals with special needs to become sensitive to their environment, good at social skills,
socially active and included, productive individuals who know their rights and responsibilities and
can live on their own by gaining problem solving skills. Self-sufficiency is an individuals' belief
that he/her has the necessary tools to complete an objective with success. Teachers' belief of selfefficacy plays a key role in learning and teaching processes.
The purpose of this research is to determine self-efficacy belief levels of special education
teacher candidates who study in different universities, in relation to social studies teaching. This
research consists of 309 teacher candidates who are at third or fourth grades of special education
department in education faculties of various universities in Turkey. Descriptive survey model is
used in the research. In this research, a personal information form developed by the researcher and
social studies self-sufficiency belief scale are used for data collection. According to the factor
analysis, it was seen that the scale was not suitable for different factors and was gathered under one
factor. The scale which consists of a total of 40 items and a factor is calculated to have a ,925
reliability rate of Cronbach's Alpha. The scale whose last version is given is applied to the sample
group with the help of online databases due to Covid-19 pandemic which affected the entire world. SPSS 22,00 package program is used for the analysis of quantitative data in this research. For the
analysis of data taken from 309 special education teacher candidates, one-way analysis of variance
(ANOVA), t test, percentage frequency analysis, Scheffe test, factor analysis, and correlation
analysis are used.
In conclusion, while a significant difference isn't seen in variable of gender, in which
school they study, kind of high school they graduated from, reason for choosing special education
teaching, whether there are individuals with special needs in their family or environment, and
education status of their parents, there is seen a significant difference in age and course level. Preservice special education teachers' self-efficacy belief level of social studies is high.

Keywords: Pre-Service Teacher, Special Education, Self-Efficacy, Social Studies