Sezyum (137Cs) ve potasyum (40K) radyonüklidlerinin topraktan çay bitkisine (Camellia sinensis) ve tüketicisine geçişinin araştırılması
Investigation of the transfer of cesium (137Cs) and potassium (40K) radyonuclids from soil to tea plant (Camellia sinensis) and its consumer
Yazar: YEŞİM GÜR
Danışman: PROF. DR. HASAN BALTAŞ
Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Fizik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Fizik ve Fizik Mühendisliği = Physics and Physics Engineering
Dizin: Camellia sinensis = Camellia sinensis ; Geçiş katsayısı = Transition control ; Potasyum = Potassium ; Radyonüklid = Radionuclide ; Siyah çay = Black tea ; Sodyum = Sodium

Özet:
Çay (Camellia sinensis), içme suyundan sonra dünyada tüketilen en popüler içeceklerden biridir. Türkiye'nin Doğu Karadeniz Bölgesi'nde çay tarlaları 1986 yılında Çernobil nükleer santral kazasındaki radyoaktif serpintiden güçlü bir şekilde etkilenmiştir.
Bu çalışmada, Rize ilinde seçilen 6 farklı istasyondan toplanan toprak ve yeşil çay yaprağı örneklerinin yanı sıra üretimi yapılan siyah kuru çaylarda 226Ra, 232Th, 137Cs ve 40K radyonüklidlerinin konsantrasyon değerleri HPGe gama spektrometresi ile ölçülmüştür. 137Cs için aktiflik konsantrasyonlarının toprak, yeşil çay yaprağı ve siyah kuru çay örneklerinde sırasıyla 45,53-296,18, 2,39-7,41 ve 2,18-4,14 Bq kg-1 aralığında değiştiği tespit edilmiştir. 40K için aktiflik konsantrasyonlarının toprak, yeşil çay yaprağı ve siyah kuru çay örneklerinde sırasıyla 99,82-339,13, 342,86-382,21 ve 148,37-480,09 Bq kg-1 aralığında değiştiği belirlenmiştir. Kuru siyah çay örneklerinden demleme yöntemi ile çay solüsyonuna geçen 137Cs ve 40K radyonüklid konsantrasyonları belirlenerek geçiş kesrinin sırasıyla ortalama olarak % 28,61 ve % 31,09 olduğu hesaplanmıştır. Ayrıca, 226Ra, 232Th,137Cs ve 40K radyonüklidlerinin topraktan çay yaprağına transfer faktörleri ve siyah çay tüketimine bağlı radyolojik risk parametreleri hesaplanmıştır. Elde edilen sonuçlardan, çay tüketimine bağlı olarak radyasyon değerlerinin halk sağlığı açısından herhangi bir risk taşımadığı gözlenmiştir.

Abstract:
Tea (Camellia sinensis) is one of the most popular beverages consumed after drinking water in the world. Tea plantations in the Eastern Black Sea Region of Turkey were strongly affected by the radioactive fallout from the Chernobyl nuclear power plant accident in 1986.
In this study, the concentration values of 226Ra, 232Th, 137Cs, and 40K radionuclides in the produced black dried tea as well as soil and green tea leaf samples collected from 6 different stations selected in Rize province were measured by HPGe gamma spectrometry. It was determined that the activity concentrations for 137Cs varied in the range of 45.53-296.18, 2.39-7.41 and 2.18-4.14 Bq kg-1 in soil, green tea leaf and black dried tea samples, respectively. It was determined that the activity concentrations for 40K varied in the range of 99.82-339.13, 342.86-382.21 and 148.37-480.09 Bq kg-1 in soil, green tea leaf and black dried tea samples, respectively. 137Cs and 40K radionuclide concentrations transferred from the dry black tea samples to the tea solution by the brewing method were determined and the average transition fraction was calculated as 28.61 % and 31.09 %, respectively. In addition, the transfer factors of 226Ra, 232Th, 137Cs and 40K radionuclides from soil to tea leaf and the radiological risk parameters related to black tea consumption were calculated. From the results obtained, it was observed that the radiation values due to tea consumption do not pose any risk to public health.