Türkçe divanlarda iman, İslâm ve küfür kavramları (15-16. yüzyıl)
Iman (Faith), Islam and kufr conceptions in Turkish divans (In 15-16th century)
Yazar: KÜBRA KOÇ
Danışman: PROF. DR. DURSUN ALİ TÖKEL
Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Divan edebiyatı = Divan literature ; Eski Türk edebiyatı = Old Turkish literature ; Klasik Türk edebiyatı = Classical Turkish literature ; Türk dili ve edebiyatı = Turkish language and literature ; Türk edebiyatı = Turkish literature

Özet:
İman, İslâm ve küfür, kültür ve medeniyetimizin İslâmiyet dairesine girmesiyle birlikte hayatımızı ve bunun sonucunda tabiî olarak edebiyatımızı doğrudan ilgilendiren kavramlar hâline gelmiştir. Bunun neticesinde eserlerini ortaya koyarken günlük hayattan ve toplumsal yaşamdan etkilenen şairler divanlarını oluşturan şiirlerinde bu kavramlara da yer vermiştir. Edebî ortamın giderek ilerleme kaydettiğinin görüldüğü 15. ve 16. yüzyıl divanlarında da ilgili kavramların pek çok farklı şekilde ve zengin örneklerle ele alındığı tespit edilmiştir.
Bu çalışmada, klasik Türk edebiyatı sahasında ortaya konulan 15. ve 16. yüzyıl divanlarından yola çıkılarak; iman, İslâm ve küfür kavramlarının ilgili yüzyıllar içerisinde kaleme alınmış eserlerde nasıl bir görünüme sahip olduğu, bahsi geçen kavramların incelenen şiirlerdeki kullanım şekilleri ve divanlarda hangi biçimlerde yer aldığı araştırılmıştır. 
Çalışma sırasında 15. yüzyıldan 31; 16. yüzyıldan 88 olmak üzere basılı ve elektronik kaynak olarak toplam 119 divan taranmıştır. Söz konusu divanlardan elde edilen tarama sonuçları neticesinde, örneklerin çokluğu sebebiyle kavramların yer aldığı beyitler söyleyiş güzelliği ve özgünlük bakımından bir seçime tâbî tutularak ilgili başlıklar altında çalışmada yer almıştır. 
Sonuç olarak; iman, İslâm ve küfür kavramları üç bölüm hâlinde ele alınmış ve bu kavramların 15-16. yüzyıl divanlarındaki görünümünün, hangi anlam ve bağlam ilişkisi içerisinde kullanıldıkları çeşitli örneklerle ortaya konulmaya çalışılmıştır.

Abstract:
As our culture and civilization embraced iman (faith), Islam, and kufr have
become concepts that directly concern our lives and literature. Therefore, poets, who
were influenced by daily and social life when creating their works, incorporated these
concepts into their poems. In the divans of the fifteenth and sixteenth centuries, in
which the literary environment progressed gradually, it was observed that these
concepts were handled in many ways with a wide variety of examples.
In this study, based on the divans of the fifteenth and sixteenth centuries in the
field of classical Turkish literature, I examine the appearance of the concepts of faith,
Islam, and disbelief in the works penned in the relevant centuries, the usage of these
concepts in the analyzed poems and the forms in which they appear in the divans.
In doing this, I scanned 119 divans, 31 from the fifteenth century and 88 from
the sixteenth century in printed and electronic sources. As a result of the examination
results obtained from the divans, due to the large number of examples, the couplets
containing these concepts were selected in terms of beauty of expression and
authenticity, and accordingly, they were included under the relevant titles.
In conclusion, the concepts of iman (faith), Islam, and kufr are discussed in
three parts. The appearance of these concepts in the divans of the fifteenth and
sixteenth centuries and the meaning and contextual relations in which they are used
have been tried to be discovered through various examples.