Fen bilimleri dersi kapsamında vatanseverlik değerinin öğretilmesine yönelik fen bilgisi öğretmen adaylarının görüşleri
Science teacher candidates views about being taught the value of patriotism in science lesson
Yazar: HASAN POLAT
Danışman: DOÇ. DR. MEVLÜT GÜNDÜZ
Süleyman Demirel Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aday öğretmenler = Candidate teachers ; Değerler = Values ; Değerler eğitimi = Values education ; Fen bilgisi dersi = Science lesson ; Fen bilgisi eğitimi = Science education ; Vatanseverlik = Patriotic ; Öğrenci görüşleri = Opinions of students ; Üniversite öğrencileri = University students

Özet:
Duyuşsal özellikler, bireyin yaşamı boyunca göstereceği öğrenilmiş tüm davranışları doğrudan ya da dolaylı olarak etkileme gücüne sahiptir. Bu açıdan bakıldığında, okullarda çocuklara sadece öğretim yapılmadığını aynı zamanda eğitim de yapıldığını söyleyebiliriz. Değerler de eğitim boyutuyla çocuklara okullarda program dahilinde kazandırılması gereken önemli bir duyuşsal alan boyutudur. Nitekim yenilenen 2018 programlarında da tüm derslerde öğrencilere kazandırılması istenilen on kök değer belirlenmiştir. Bu değerler vatanseverlik, yardımseverlik, dürüstlük, sorumluluk ve özdenetim gibi birçok derste konularla ilişkilendirilerek çocuklara kazandırılabilecek ortak değerlerdir.

Ülkemizde ilk olarak 2005 yılında hazırlanan fen bilimleri dersi öğretim programında değerlere vurgu yapılmıştır. 2018'de yenilenen fen bilimleri programlarına on kök değerin eklenmesiyle birlikte fen bilimlerinde değer eğitimi üzerine araştırmalar da yapılmaya başlanmıştır. Bu araştırma, fen bilimleri dersinde değer eğitimi çalışmalarına dikkat çekilip farklı boyutlarıyla ele alınarak bundan sonraki yapılacak çalışmalara yeni bakış açıları kazandırmak amacıyla yapılmıştır. 

Tüm değerler kadar önemli olan değerlerden biri de vatanseverlik değeridir. Bu araştırmada da fen bilimleri dersinde öğrencilere kazandırılması gereken on kök değerden biri olan vatanseverlik değeri seçilmiştir. Vatanseverlik milli değerler içinde önemli bir yer tutan ve toplumdaki çoğu kişinin öncelikle yer verdiği önemli değerlerin
başında gelmektedir. Bu bağlamda, çalışmanın amacı fen bilgisi öğretmen adaylarının fen bilimleri dersinde vatanseverlik değerinin öğretilmesine yönelik görüşlerini değerler eğitimi bağlamında ortaya çıkarmak ve incelemektir.

Bu araştırmada, nitel araştırma yöntemlerinden bütüncül tek durum desenine yer verilmiştir. Araştırma, 2019-2020 eğitim-öğretim yılında Süleyman Demirel Üniversitesi Eğitim Fakültesi'nde öğrenim gören fen bilgisi öğretmen adayları ile yürütülmüştür. Araştırmada verilerinin tamamı, araştırmacı tarafından geliştirilen ve açık uçlu sorulardan oluşan "Yapılandırılmış Görüşme Formu" ile elde edilmiştir. Araştırmanın güvenirliğini sağlamak amacıyla 3 uzman görüşüne başvurulmuştur. Karşılaştırmalarda görüş birliği ve görüş ayrılığı sayıları tespit edilerek araştırmanın güvenirliği Miles ve Huberman formülü (Güvenirlik = görüş birliği / görüş birliği + görüş ayrılığı) kullanılarak hesaplanmıştır. Araştırma verileri nitel analiz tekniklerinden betimsel ve içerik analizi kullanılarak çözümlenmiştir.

Araştırma sonucunda şu bulgular elde edilmiştir: Çoğu fen bilgisi öğretmen adayının değer öğretimi yaklaşımları (telkin, değeri belirginleştirme, değer analizi, ahlaki ikilem vs.) hakkında yeterli bilgisinin olmadığı, vatanseverliği bilinç, sorumluluk, fedakârlık ve birlik-beraberlik duygusu şeklinde algıladığı, öğretim programlarında vatanseverlik değerine yeterince yer verilmediğini düşündükleri sonucuna varılmıştır. Vatanseverlik değerini öğretmede fen bilimleri dersinin etkinliği hakkında hemen hemen yarı yarıya farklı görüşlere sahip oldukları, bu değeri öğretirken yeri geldiğinde resmi programın dışına çıkılması gerektiğini, değerleri öğretirken en çok gezi ve drama gibi yöntemleri kullanacakları, daha çok film ve belgesel gibi materyalleri tercih edecekleri sonucu ortaya çıkmıştır. Bilim insanlarının kendi ülkelerine vatanseverlik bağlamında daha çok hizmet etmek isteyecekleri görüşüne sahip oldukları, vatanseverlik değerini öğretme konusunda da çoğu öğretmen adayının özgüvenlerinin yüksek olduğu görülmüştür.

Bu araştırmada, fen bilgisi öğretmen adaylarının vatanseverlik değerini etkili öğretebilmeleri için bu değer hakkında farkındalık düzeylerinin artırılması ve fakültedeki öğrenim sürelerince değer eğitimine daha çok yer verildiği bir öğretim programının oluşturulması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler: fen bilimleri, öğretmen adayları, vatanseverlik, değer, değer eğitimi

Abstract:
The affective traits hold direct or indirect impact in all learned behaviors of one's  during his/her all life time. We can state, from this perspective, that it is not only instruction that schools offer to students but also it involves education. Values are also considered one of the most significant affective traits that students have to internalize during formal schooling. Thus, the renewed 2018 programmes involve ten basic values to be instructed to students in all disciplines. These are some common values that could be associated with almost all disciplines like patriotism, helpfulness, honesty, responsibility and self-management.

The Science Programme designed first in 2005 in Turkey highlighted the core values. Along with the ten basic values incorporated into the programme in 2018, the new science programme could involve researches on values teaching and learning. This study could be associated with the fact that the science classes will offer values teaching with its various dimensions along with the cumulative researches and also with the need that the values teaching is to be drawn attention to.

Patriotism holds no less importance than other values. In this study, the value of patriotism, one of ten basic values to be taught in science classes, has been selected as the scope. Patriotism is a significant national value that a great number of people place the priority in. Within this scope, the objective of this study is to set the views of candidate science teachers regarding teaching patriotism as well as investigating these views with regards to values teaching.

Holistic single case design pattern, one of qualitative research methods, has been used in this study. The study has been conducted with the candidate science teachers  studying at School of Education of Isparta Suleyman Demirel University, Turkey in 2019-2020 academic year. The data used in the study has been obtained via "Semi- Structured Interview Form" involving open-ended questions designed by the researcher only for purposes of this study. In order to ensure the reliability of the study three experts of this field has been resorted to. The reliability of the study has also been confirmed using Miles and Huberman formula (reliability = consensus / consensus + dissensus) once the numbers of consensus and dissensus items have been calculated. The data have been analyzed via both descriptive and content analysis methods.

The outcomes of the study are as follows: most of the candidate science teachers have slight views regarding values teaching (suggestion, highlighting the value, value analysis, ethical dilemma, etc.); they associate the value of patriotism with the consciousness, responsibility, self-sacrifice and unity and solidarity; they think that teaching programmes do not involve much of patriotism; they hold almost different views regarding the effectivity of science classes in teaching the patriotism; the need to diverge from the official programme when it deems necessary while teaching this value is quite widespread; they will use methods like field trips and roleplays to teach this value; the videos and documentaries will be the mostly preffered teaching materials; the scientists will be more willing to serve their home countries within the framework of patriotism and they hold high level of devotion to teach the value of patriotism in their science classes.

It has been concluded that the candidate science teachers need to attend more activities of values teaching during their undergraduate studies to boost their awareness regarding patriotism so that they could teach this value more effectively in their classroom settings.

Keywords: science, teacher candidates, patriotism, value, teaching values