Yirminci yüzyılın son Çeyreğinde dans tiyatro bulusması: Pina Bausch, Lloyd Newson, Wim Vandekeybus
Dance theater encounter in the last quarter of the twentieth century: Pina Bauschi Lloyd Newson, Wim Vandekeybus
Yazar: BEDİRHAN DEHMEN
Danışman: PROF. DR. DİKMEN GÜRÜN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tiyatro Eleştirmenliği ve Dramaturji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Bale ve Dans = Ballet and Dance ; Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts
Dizin: 1980 sonrası = After 1980 ; Bausch, Pina = Bausch, Pina ; Dans = Dance ; Newson, Lloyd = Newson, Lloyd ; Tiyatro = Theatre ; Vandekeybus, Wim = Vandekeybus, Wim

Özet:
Bu tez çalışması, yirminci yüzyılın son çeyreğinde dans ve tiyatroya özgü araçların bir arada kullanılmasına dayalı bir disiplinlerarası yaklaşımın dans alanında egemen hale gelmesinin yol açtığı paradigma kaymasını, yarattıkları melez tarzlar kendi isimleriyle özdeşleşen üç önde gelen koreografa odaklanarak incelemektedir. Üç ana bölümden oluşan çalışmada, Pina Bausch, Lloyd Newson ve Wim Vandekeybus'un estetikleri verdikleri ürünlerin ayrıntılı analizi aracılığıyla kapsamlı bir çözümlemeye tabi tutulmuştur. Dans altyapısından gelmelerine ve ağırlıklı olarak profesyonel dansçılarla çalışmalarına rağmen dans ve tiyatronun birbirinden ayrıldığı sınırlarda geliştirdikleri tiyatral dans formlarının, gerek bale ve modern dansın gerekse metinsel tiyatronun yerleşik formlarından hangi noktalarda ayrıştıkları tanımlanmaya çalışılmıştır. Bausch, Newson ve Vandekeybus'un yarattıkları tarzların dans ve tiyatroya özgü biçimsel unsurların çeşitli kombinasyonlarını oluşturan matematiksel formüller değil uzun yıllara yayılan sorgulamaların birikimli sonucu olduğu, bireysel söylemleri ve sahne pratikleri üzerinden yürütülen tartışmalarla açıklanmaya çalışılmıştır. Geliştirdikleri tarzların kapsamlı bir kavrayışını oluşturabilmek amacıyla biçimsel tercihlerinin dayandığı düşünsel arkaplanlar incelenmiş, sahnede yarattıkları hareketli imgelerin hangi dramaturjik saiklerden beslendiği, bedeni merkezine alan geniş bir eleştirel kuramlar kümesinden ödünç alınan kavramlar ve perspektifler eşliğinde sorgulanmıştır. Tez çalışmasının nihai amacı, genellikle dans tiyatrosu, fiziksel tiyatro, hareket tiyatrosu gibi farklı terimlerle karşılanmaya çalışılan ve özellikle 1980'lerle 90'ların ilk yarısı boyunca dans alanında deneyselliğin ve yenilikçiliğin odağındaki tiyatral dans formlarının indirgemeci olmayan çözümlemelerini oluşturmak, dans ve tiyatro birlikteliğinin daha sağlıklı konumlandırılmasına katkıda bulunabilecek yanıtları ve yeni soruları ortaya koyabilmektir.

Abstract:
By focusing on three leading choreographers whose names have been identified with hybrid styles they had created, this thesis examines the paradigm shift brought about by an interdisciplinary approach -based on a synthesis of dance and theatrical instruments- which became dominant in the field of dance in the last quarter of the twentieth century. The thesis is composed of three main chapters. Aesthetic forms of Pina Bausch, Lloyd Newson and Wim Vandekeybus are put to a comprehensive interrogation by means of a detailed analysis of their pieces. The extent to which theatrical dance forms they created on the very borders seperating dance and theatre differed from the established forms both of ballet, modern dance and text based theatre is defined. The argument that styles created by Bausch, Newson and Vandekeybus are mathematical formulas composed of various combinations of formal properties particular to dance and theatre is negated. Instead, by examining their personal declarations and stage practices the assertion that their styles are cumulative results of interrogations over years is defended. In an aim to have a fuller insight into their styles, ideational backgrounds of their formal choices are investigated, dramaturgical underpinnings of moving images they created on stage are questioned with the help of concepts and perspectives borrowed from a wide range of body-centered critical theories. The ultimate aim of this study is to present non-reductive analyses of theatrical dance forms -which were given names such as dance theatre, physical theatre, or movement theatre- that constituted the locus of experimentation and innovation throughout 1980s and early 90s, so to provide local answers and new questions regarding healthier positioning of dance and theatre cross-overs.