Whitehead felsefesinde insan
Human in the philosophy of Whitehead
Yazar: YAYLAGÜL CERAN
Danışman: PROF. DR. ALİ DURUSOY
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İlahiyat Ana Bilim Dalı / Felsefe ve Din Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Felsefi antropoloji = Philosophical antrophology ; Süreç felsefesi = Process philosophy ; Whitehead, Alfred North = Whitehead, Alfred North ; Yetiştirici Sınıf Öğretim Programı = The Cathch Up Education Programme ; İnsan = Human

Özet:
`Whitehead Felsefesinde İnsan' olarak isimlendirilen bu doktora tezçalışmamızda, Whitehead'in süreç felsefesi açısından insan doğasının mahiyetinifelsefî antropoloji çerçevesinde araştırmayı hedef edindik. Bu çerçevede tezçalışmamızda öncelikle yapı üzerinde durduk, A.N.Whitehead'in insan doğasınıhangi değer ve ilkeler üzerine inşa edilebileceğine dair temel iddialarını belirledik.Bu noktada, biri süreç felsefesi bağlamında sınırları çizilebilecek olan bir felsefîantropolojinin ilkelerini belirlemek diğeri de bu felsefe ve kozmoloji çerçevesindenasıl bir insan doğası anlayışı geliştirilebileceğini araştırmak olmak üzere temel ikikonu üzerinde durduk.?İnsan nedir? İnsanı diğer varlıklardan ayıran ve insanı `insan kılan' temeldeğerlerden bahsedilebilir mi? Bu değerler nelerdir ve hangi kozmoloji içindebiçimlendirilmektedir?? soruları çerçevesinde ele alınan insanın mahiyeti vevarlıklarla ilişkisi 19.yy. ve sonrasında yaşanan toplumsal, teolojik, felsefî, ekonomikve politik problemlerle birlikte anlamsızlaştırılarak insanın doğası ve varlıklarlailişkisi belirsizlik, kaos ve `hiçlik' boyutuna taşınmıştır. Bu belirsizliği ve hiçlikduygusunu aşarak yaşanan sorunlara farklı bir kozmoloji ve medeniyet anlayışıçerçevesinde çözüm getirebilecek olan ve paradigma içi geliştirilen iddialar arasındayer alan A.N.Whitehead'in süreç felsefesi önemli ve değerli bir konumdadır. Süreçfelsefesi sınırları içinde tanımlanmaya çalışılan insanın mahiyeti ve onun estetikdeğer açısından anlamı, ne Aristotelesçi töz kavramıyla ne Hıristiyan teolojisiningünah anlayışıyla ne Descartes'ın `yer kaplayan' ve `düşünen' töz ayrımıyla ne deevrimci biyolojinin ve psikolojinin davranış kalıplarıyla açıklanabilecek yapıdadır.A.N.Whitehead'in sınırlarını çizdiği kozmolojide insan `şimdi ve burada'olan, içinde bulunduğu varlık evreniyle ilişkiler ağı içinde aklî iradesi ve subjektifamaç çerçevesinde varlığa gelen, geçmişinin izlerini taşıyan ve tek bir varlıkformunda zihinsel ve fiziksel iki farklı kipe sahip olan dinamik, ölümlü ve ilkgünahtan bağımsız olarak kendi bireysel tarihini biçimlendiren bir canlıdır. Buiibağlamda, süreç felsefesi kapsamında M.Scheler'in belirlediği felsefî antropolojiilkelerini kuşatan ve Batı Felsefe geleneği açısından paradigma içinde kalarakproblemleri yeni bir bakış açısıyla ele almayı gerektiren bir felsefî antropoloji teorisigeliştirilebilecektir. Böylece süreç felsefesiyle sınırları çizilmeye çalışılan felsefîantropolojinin temelleri, kozmoloji ve teoloji kabulleriyle biçimlendirilebilecektir.Anahtar Kelimeler: Felsefi Antropoloji, İnsan Doğası, Süreç Felsefesi, SüreçKozmoloji, Süreç Teolojisi, Etik ve Estetik Deneyimler

Abstract:
Process philosophy takes into account human nature and human experiences in terms of cosmological, ontological and epistemological based. Because of this nature of process philosophy, we have focused on relations among God, nature and human being in terms of philosophical anthropology, Christian theologies and cosmology of process philosophy. In this respect, our research is based on three aspects which express why we inquired Whiteheadian Process Philosophy in order to understand human being in 19th century?s philosophies.