İstanbul Boğazı'nda tanker kazaları ile oluşabilecek petrol dağılımının simülasyonu
Simulation of oil spill after tanker accident at İstanbul Strait
Yazar: ERSAN BAŞAR
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ERCAN KÖSE
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Balıkçılık Teknolojisi Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2003
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
ÖZET Denizel ekosistemlerde canlı ve cansız öğeler açısından en büyük tehditlerden birini oluşturan kirlilik çeşidi de petrol kirliliğidir. Deniz yüzeyinde bile etkisi en uzun süren ve denizel canlıların ölümü ile sonlanan bu tehdit, her geçen gün artan tanker trafiği ile önemini ortaya koymaktadır. Karadeniz'in okyanuslara açılan tek kapısı olan İstanbul Boğazı'nda artan tanker trafiği, kaza risklerini de beraberinde getirmektedir. Oluşabilecek bir kazada uygun ve hızlı müdahale edilemediği taktirde petrol kirliliği İstanbul Boğazı ekosistemini olumsuz yönde etkileyecektir. Bu çalışmada, İstanbul Boğazı'nda meydana gelebilecek tanker kazaları sonrası oluşacak petrolün dağılım simülasyonu yapılmıştır. Simülasyonun çalıştırılmasında en önemli çevresel etkilerden biri olan akıntı "Princeton Ocean Model" (POM) kullanılarak modellenmiştir. Elde edilen bu akıntı verileri petrol dağılım modeli olan "General NOAA Oil Modeling Environment" (GNOMET) benzetim modelinin akıntı veri tabanını oluşturmuştur. Akıntı verileri GNOMET'da çalıştırılarak İstanbul Boğazı'nda istatistiki olarak gemi kazalarının yoğun olduğu 4 koordinata uygulanmıştır. Simülasyon çalıştırılırken, Boğaz' daki hakim rüzgarlarda, düşük ve yüksek hızlarda senaryolar üretilmiştir. Petrol yayılımının zamansal dağılımını tespit etmek içinde 10, 20, 40 ve 60. dakikalar için senaryolar çalıştırılarak risk altındaki kıyı alanları belirlenmiştir. Simülasyonun planlanmasında her bir kazada 1000 metrik ton ham petrolün denize dökülmesi üzerine senaryo oluşturulmuştur. Simülasyonların çalıştırılması sonucunda petrol yayılımının kontrol altına alınabilmesi için müdahale alanları tespit edilmiştir. Anadolukavağı, Tarabya, Çengelköy ve Sarayburnu kıyıları yoğun olarak risk altında olan bölgeler olarak belirlenmiştir. Bu bölgelerde yapılacak olan erken müdahalelerin oluşabilecek petrol dağılımını en aza indireceği görülmüştür. Bu simülasyon çalışması ile, ileride olabilecek tanker kazaları sonrasında o bölgedeki rüzgar yön ve şiddeti girilmek suretiyle dağılan petrol miktarının zamansal ve alansal dağılımı bulunabilecektir. Anahtar Kelimeler: İstanbul Boğazı, Petrol Dağılımı, Simülasyon, Tanker Kazası, POM, GNOME, Model, Risk Analizi. VI

Abstract:
SUMMARY Simulation of Oil Spill after Tanker Accident at Istanbul Strait The most important threat for marine ecosystem is oil pollution. This threat, effects even sea surface for a long time and results killing of marine animals, shows the importance of ever increasing tanker traffics. This increment brings more risks at tanker traffic at Istanbul Strait. After an accident, not having appropriate and fast action would negatively affect the marine ecosystem. In this study, simulation of oil distribution after tanker accident was done. Current is one of the most important effect of oil spill was modeled by using Princeton Ocean Model (POM). Results from this model were used as current data base for General NO A A Oil Modeling Environment (GNOMET). Then, GNOME was run for 4 stations where statistically most accidents area. In all these simulations, at the beginning of each simulation 1 000 metric tones of oil discharges at sea. Low (3 knot) and high (15 knot) wind speeds were used. And also time distribution of oil model was run 10, 20, 40 and 60 minutes. Than these areas were identified as a risk. With this model, amount of oil and its temporal and spatial distribution can be found by entering wind speed and directions at any area in Istanbul Strait. As a result of simulations, most effective areas for preventive action for oil spill were found. Anadolukavağı, Tarabya, Çengelköy and Sarayburnu were identified to be under more risks. Early action after accidents would decrease the oil distribution to minimum from these areas. Key Words: Istanbul Strait, Oil Spill, Simulation, Tanker Accident, POM, GNOME, Model, Risk Analysis. VII