Sosyal mekân ve fıkıh
Social space and fiqh
Yazar: ELİF SULTAN ŞENDİL
Danışman: PROF. DR. ALİ KAYA
Bursa Uludağ Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law

Özet:
Mekânların taşıdıkları fiziksel nitelikleriyle insan hayatına yön vermesi, dünya hayatına olan etki gücünün göstergesidir. İnsan bunun farkında olsun olmasın ya bulunduğu mekânın şartlarına göre şekillenir, ya kendi şartlarına uygun mekânlar seçer ya da ihtiyaçlarına göre bulunduğu mekânı şekillendirmeye çalışır. İnsan hayatının her alanına temayüz eden İslâm dini, Müslümanların yaşadıkları mekânları İslâm kimliğiyle inşâ etmiş, zamanla büyük bir medeniyet oluşturmuştur. Medeniyet inşâsında Müslüman kimliğini toplumsal hayatta var eden, koruyan ve belirli bir nizama sokan temel unsur da fıkıh olmuştur.
Fıkıh kültürünü, toplumsal hayatta yaşanılır kılan yapılar, sosyal mekânlar ve bu mekânların inşâ ve denetiminde rol oynayan kurumlar olmuştur.  Çoğunluğu vakıflarla kurulan, sosyal hizmeti amaçlayan sosyal mekânlar fıkhî prensipler ve yasaklar çerçevesinde yüzyıllar boyunca hizmet vermişlerdir. Araştırmamızın birinci bölümünde ilgili kavramların tanım ve kapsamlarından sonra İslâm medeniyet tarihinde kurulan sosyal mekânlar belirlenerek bu mekânların dayandığı kurumlar tespit edilmiştir. İkinci bölümünde ise tarihi birikimimizde tespit edilen sosyal mekânların inşâ ve kullanım prensiplerine değinilerek fıkhın yasaklarına yer verilmiştir. Bütün bu tespitlerin sonucunda sosyal mekânlardaki temel kamusal ve bireysel haklardan bahsedilerek, toplumsal hayatta sosyal mekânların fıkıh kültürü oluşmasında bireysel ve toplumsal kazanımları üzerine değerlendirme yapılmıştır.

Abstract:
The fact that places direct human life with their physical qualities is an indication of their power of influence on the life of the world. Whether people are aware of this or not, they are either shaped according to the conditions of the place they live in, or they choose places suitable for their own conditions, or they try to shape the place they live in according to their needs. The religion of Islam, which has distinguished itself in all areas of human life, has built the places where Muslims live with the Islamic identity and has created a great civilisation over time. In the construction of civilisation, fiqh has been the main element that has brought the Muslim identity into existence in social life, protected it and brought it into a certain order.
The structures, social spaces and the institutions that play a role in the construction and control of these spaces have made the fiqh culture livable in social life.  Social spaces, most of which were established with foundations and aimed at social service, have served for centuries within the framework of fiqh principles and prohibitions. In the first part of our research, after the definitions and scopes of the related concepts, the social spaces established in the history of Islamic civilisation were determined and the institutions on which these spaces were based were identified. In the second part, the principles of construction and use of social spaces identified in our historical accumulation are mentioned and the prohibitions of fiqh are included. As a result of all these determinations, the basic public and individual rights in social spaces are mentioned and an evaluation is made on the individual and social gains of social spaces in the formation of fiqh culture in social life.