İzmir Eski Foça yerleşiminin korunması için bir kültürel rota önerisi
A cultural route proposal for the conservation of İzmir Eski Foça settlement
Yazar: BÜŞRA ILGAZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ADİLE BİNNUR KIRAÇ
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Koruma ve Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Eski Foça, tarih boyunca birçok uygarlığın yerleşim alanı olmuş, çok katmanlı bir kent merkezidir. Antik Dönem'den günümüze, her bir uygarlığın bıraktığı yerleşim izlerinin yanı sıra toplumsal belleğin aktarımı, kentte zengin bir kültürel birikim oluşmasını sağlamıştır. Toplumların yaşam biçimleri, gelenekleri, diğer toplumlarla ilişkileri ve yaşadıkları savaş, göç vb. tarihi olaylar hem kentsel dokuyu şekillendirmiş, hem de gelecek nesiller için yaşanmışlığa dair önemli ipuçları bırakmıştır.
Tez kapsamında çalışma alanı olarak seçilen Eski Foça, zamanla cazip bir turizm merkezi haline gelmesi ve koruma çalışmalarındaki aksaklıklar sonucu kültürel öneminin algılanması konusunda yetersiz kalmıştır. Günümüzde ziyaretçilerin büyük bir kısmı kentin kültürel miras değerlerini, yaşanmışlığına ışık tutan sokaklarını, meydana gelen önemli olayları, kent hafızasına ilişkin mekanları algılayamamaktadır. Bölgenin kültürel önemini meydana getiren değerlere farkındalık oluşturulması ve kentin geçmişi ile bir bütün olarak okunabilmesi amacıyla; değerlerin sürdürülebilir biçimde korunması, algılanması ve sunulmasına yönelik bir koruma yöntemi olan kültürel rotalar kullanılmıştır. Eski Foça'nın sahip olduğu değerler üzerinden ilişkilenebileceği ulusal ve uluslararası kültür rotaları araştırılarak potansiyelleri ortaya konulmuş, daha sonra yerleşim ölçeğinde bir rota önerisi geliştirilmiştir. Rotanın kurgusu, ICOMOS Kültürel Rotalar Tüzüğü ve ICOMOS Kültürel Miras Alanlarının Algılanması ve Sunumu Tüzüğü rehberliğinde ele alınmıştır.
Önerilen rota durakları, somut ve somut olmayan kültürel miras ögelerinin bir arada algılanarak sunulmasını hedefleyen meydanlar, sokaklar ve yapılardan oluşmaktadır. Eski Foça'nın kültürel önemi uluslararası rehber belgeler eşliğinde irdelenmiş, rota güzergahı oluşturulurken sahip olduğu değerler ile Eski Foça'nın kültürel mirasını en iyi temsil edeceği düşünülen kültür varlıkları seçilmiştir. Rota kurgusu arkeolojik miras unsurları, anıtsal ve sivil mimarlık örnekleri, kültürel peyzaj alanları, günümüze ulaşamayan değerler ve mevcut dokuyla ilişkilenmeleri üzerinden şekillenmiştir. Eski Foça'da kent hafızasının değerler üzerinden okunması amaçlanmış, bütün kullanıcı tiplerine uygun ve kolaylıkla erişilebilir bir rota kurgusu planlanmıştır. Öneri, rotanın çeşitlenmesine ve gelişmesine olanak sağlayan bağlantılar, katılım noktaları, koruma-kullanma dengesini kurmaya yardımcı potansiyel kullanım önerileri ve mekanlarla desteklenmiştir. Rotanın interaktif şekilde kurgulanması ile bölgenin değerlerini daha iyi aktarmak ve kenti okunur kılmak önemsenmiştir.

Abstract:
Eski Foça is a multi-layered city center that has been the settlement area of many civilizations throughout history. From the Ancient Period to the present day, the traces of settlement left by each civilization as well as the transfer of social memory have led to the formation of a rich cultural accumulation in the city. The lifestyles of societies, their traditions, their relations with other societies and the historical events such as wars, migrations, etc. have both shaped the urban texture and left important clues about the lived experience for future generations.
Eski Foça, which was chosen as the study area within the scope of the thesis, has been insufficient in perceiving its cultural importance as a result of becoming an attractive tourism center over time and failures in conservation works. Today, most of the visitors cannot perceive the heritage values of the city, the streets that shed light on the city's history, the important events that took place, and the places related to the memory of the city. In order to raise awareness of the values that constitute the cultural significance of the region and to read the city as a whole with its past, cultural routes, which is a conservation method for the sustainable protection, perception and presentation of values, have been used. National and international cultural routes that Eski Foça can relate to through its values have been researched and their potentials have been revealed, and then route proposals have been designed at the settlement scale. The design of the routes is guided by ICOMOS Cultural Routes Regulations and ICOMOS Regulations on the Perception and Presentation of Cultural Heritage Sites.
The proposed route stops consist of squares, streets and buildings aiming to perceive and present tangible and intangible cultural heritage elements together. The cultural importance of Eski Foça has been analysed in the light of international guiding documents, and the cultural assets that are thought to best represent the cultural heritage of Eski Foça with their values have been selected while creating the route route. The route fiction has been shaped through archaeological heritage elements, monumental and civil architecture examples, cultural landscape areas, values that have not survived to the present day and their relationship with the existing texture. In Eski Foça, it is aimed to read the urban memory through values, and a route fiction suitable for all user types and easily accessible has been planned. The proposal is supported with connections, participation points, potential use proposals and spaces that help to establish a balance between conservation and utilisation, allowing the route to diversify and develop. With the interactive design of the route, it is important to better convey the values of the region and to make the city readable.