Bakım kavramının analizi: Hemşirelerin ve hastaların bakım kavramına ilişkin algılarının incelenmesi
An analysis of the concept of care: Examining nurses and patients' perceptions about the concept of care
Yazar: ŞENAY GÜL
Danışman: PROF. DR. LEYLA DİNÇ
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Esasları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Algı = Perception ; Etik = Ethics ; Hasta bakımı = Patient care ; Hasta bakımı-hastane sonrası = After care ; Hemşireler = Nurses ; Hemşirelik araştırmaları = Nursing research ; Hemşirelik bakımı = Nursing care ; Tıp etiği = Medical ethics

Özet:
Araştırma, hemşirelerin ve hastaların bakım kavramına ilişkin algılarının incelenmesi ve bakımın kapsamlı bir analizini yapmak amacıyla niceliksel ve niteliksel,  analitik olarak yapılmıştır. Araştırmanın evrenini Ankara ili büyükşehir belediyesi sınırları içinde yer alan, yatak kapasitesi 500 ve üzeri olan tüm hastanelerde çalışan hemşireler ve yatan hastalar oluşturmuştur. Araştırma üç aşamada gerçekleştirilmiş, birinci aşamada hemşirelerin ve hastaların bakım kavramına ilişkin algılamalarının incelenmesi amacıyla ölçüm aracı olarak kullanılan Bakım Davranışları Ölçeği'nin (BDÖ) (Caring Behaviors Inventory- CBI) Türkçe'ye uyarlama, geçerlilik ve güvenilirlik çalışması yapılmıştır. İkinci aşama geçerliği ve güvenilirliği test edilmiş ölçeğin güç analizi ile belirlenen 140 hasta ve 140 hemşireyi içeren yeni bir örneklem grubuna uygulandığı ve aralarında karşılaştırmaların yapıldığı analitik aşamadır. Üçüncü aşama ise görüşmeye gönüllü olan 23 hemşire ile yürütülen ve bakım kavramına ilişkin anlayış ve yaşantılarının analiz edildiği derinlemesine yüzyüze görüşmeyi içeren fenomenolojik niteliksel araştırma aşamasıdır. Araştırmada, 42 önermeden oluşan Bakım Davranışları Ölçeği'nde yer alan önermelerin ülkemizdeki popülasyonunu görmek için açıklayıcı faktör analizi uygulanmış, genel  varyansın % 62'sini  (güven varyansı) açıklayan 3 alt boyut ve 30 maddeden oluşan bir ölçek elde edilmiştir. İkinci aşamada geçerlilik ve güvenilirliği yapılmış ölçeğin yeni örneklem grubuna uygulanması sonucunda hhastaların ve hemşirelerin, hemşirelik bakımını olumlu algıladıkları sonucu ortaya çıkmıştır. Üçüncü aşamada hemşireler bakımı ilgi, özen ve hastanın gereksinimlerinin karşılanmasına yönelik yardım; hemşirelik bakımını ise profesyonel bilgi, beceri ve tutumlara dayalı, planlı/ sistemli bir uğraş ve hizmet olarak nitelemişlerdir. Katılımcılar; bakımın ahlaki yönlerini vicdan, iyi niyet, saygı, empati, sorumluluk, mahremiyet ve hemşire- hasta ilişkisine saygı kavramları ile ilişkilendirmişlerdir. Hemşireler nitelikli hemşirelik bakımının hemşire sayısının yetersiz olması, olumsuz çalışma koşulları, sağlık politikaları gibi pekçok faktörden etkilendiğini belirtmişlerdir. Nitelikli bir hemşirelik bakımının sonuçları olarak nozokomiyal enfeksiyonlarda, basınç ülserleri oranlarında ve hasta düşmelerinde azalma; hasta ve hemşire memnuniyetinde artma olarak sıralamışlardır. Araştırmadan elde edilen sonuçlar doğrultusunda farklı ölçüm araçları ve daha geniş kapsamlı örneklem grubu üzerinde, hastaların ve hemşirelerin bakım algı ve deneyimlerinin araştırılması önerisinde bulunulmuştur.

Abstract:
The study was conducted as qualitative and quantitative analytical research with the aim of examining the perception of nurses and patients about the concept of care and analyzing care comprehensively. The universe of the research consisted of nurses and patients at all the hospitals with the capacity of 500 or more beds in the borders of the Ankara Metropolitan Municipality. The study was conducted in three stages. First, the adaptation, validity and reliability studies for the Caring Behaviors Inventory-CBI into Turkish were carried out. The CBI is a measurement tool for the perceptions of nurses and patients about the concept of care. Then the scale, validity and reliability of which were tested, was administered to a new sample group of 140 patient and 140 nurses determined through power analysis, and the results were compared in the second stage, which was analytical phase. The final phenomenological qualitative research phase, which included in-depth face-to-face interviews with 23 volunteer nurses, analyzed the understanding of and experiences with the concept of care. The study used explanatory factor analysis to determine which of the CBI's 42 questions were suitable for use in Turkey, and three sub-dimensions and 30 items explaining 62% of the general variance (reliance variance) were obtained. In the second stage, the validity and reliability study was conducted, and as a result of the administration of the scale to the new sample group, it was concluded that patients and nurses perceive nursing care positively. In the third stage, nurses described care as attention, concern and help for the fulfillment of patients' needs. They saw nursing care as a planned and systematic profession and service based on professional knowledge, skill and attitudes. The participants associated the moral aspects of care with the concepts of good intentions, respect, empathy, responsibility, privacy and respect for the nurse-patient relationship. The nurses stated that nursing care is affected by many factors such as inadequate numbers of nurses, poor working conditions and health policies. They also specified that qualitative nursing care results in lower rates of nosocomial infections, pressure ulcers and patient falls and increased patient and nurse satisfaction. This study's results suggest that an examination of the care perceptions and experiences of patients and nurses with a larger sample group using different measurement tools should be conducted.