Muş yöresi kirkitli dokumaları ve yeni tasarım yaklaşımları
Carpet and flat weaves of Muş region and new design approaches
Yazar: ŞÜKRÜ AZİZİ
Danışman: DOÇ. GONCA KARAVAR
Dokuz Eylül Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Geleneksel Türk Sanatları Ana Sanat Dalı
Derece: Sanatta Yeterlik, 2022
Konu: El Sanatları = Crafts ; Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Düz dokuma = Straight weaving ; El dokumaları = Handwovens ; El halısı = Hand carpet ; Kirkitli dokumalar = Kirkitli weaving ; Türk el sanatları = Turkish handcrafts

Özet:
Arkeolojik çalışmalar neticesinde dokuma tarihi sürekli olarak daha eski bir zamana tarihlendirilmektedir. Yakın zamana kadar Çatalhöyük'te (Konya) bulunan MÖ 8. yüzyıla ait dokuma parçaları en eski dokuma örnekleri olarak bilinirken, yapılan son keşifler neticesinde Çayönü ve Körtik Tepe (Diyarbakır) kazılarından çıkartılan dokuma örneklerinin MÖ 10. yüzyıla ait olduğu kabul edilmektedir. Söz konusu örnekler şimdiye kadar ulaşılabilmiş en eski dokuma parçalarıdır. Bu bulgular, Anadolu ve Mezopotamya topraklarının dokuma tarihi ve dokuma sanatı açısından zengin ve köklü bir geçmişinin olduğunu göstermektedir.
Yukarı Murat-Van bölümünde yer alan Muş ili, Doğu Anadolu ve yukarı Mezopotamya topraklarının merkezinde yer almaktadır. Doğu-Batı ticaret yolları ve Kuzey-Güney konargöçer topluluklarının geçmek durumunda kaldığı il toprakları, tarih boyunca önemini korumuştur. Muş yöresi dokuma sanatı hakkında şimdiye kadar yeterli bir araştırma yapılmamış olsa da yöre dokumacılığının köklü bir geçmişi olduğu tarihi belgelerden anlaşılmaktadır. Muş yöresi dokumaları genel olarak Doğu Anadolu dokumaları ile benzer bir karakter gösterse de dokumalarda görülen birbirinden farklı ve zengin kompozisyon şemaları ile diğer bölgelerden ayrılır.
Bu çalışma üç bölüme ayrılmıştır. Literatür ve kaynak araştırmasının yapıldığı birinci bölümde Muş tarihi, tanıtımı, kirkitli dokumaların tarihsel gelişimi ve dokuma tarihine ait kaynakça değerlendirmesi yer almaktadır. İkinci bölümde yöre dokumalarında kullanılan hammadde ve araç-gereçlerin yanı sıra alan araştırması yöntemiyle incelenen Muş yöresi kirkitli dokumaları, dokuma tekniklerine göre ayrılarak ayrı ayrı ele alınmıştır. Her başlık altında dokuma teknikleri, dokumaların tasarım özellikleri ve katalog yer almaktadır. Üçüncü bölümde ise Muş yöresi kirkitli dokumalarından esinlenen yeni tasarımlar yapılmıştır. Yapılan tasarımlarda yöre dokumalarında görülen doğal yün renkleri olan kahverengi ve tonları, siyah ve tonları, krem ve tonları ağırlıklı olarak kullanılmıştır. Bununla beraber yöre dokumalarının karakteristik özelliği olan boyutsal formlar da tasarımlarda belirleyici olmuştur.

Abstract:
As a result of archaeological studies, the history of weaving is constantly dated to an earlier time. Until now, weaving pieces belonging to the 8th century BC found in Çatalhöyük (Konya) were known as the oldest weaving samples, but as a result of the latest discoveries, it is accepted that the weaving samples found in the excavations of Çayönü and Körtik Tepe (Diyarbakır) belong to the 10th century BC. The samples in question are the oldest weaving pieces that have been reached so far. These findings show that Anatolian and Mesopotamian lands have a rich and deep-rooted history in terms of weaving history and weaving art. 
Muş province, located in the Upper Murat-Van section, is located in the center of the lands of Eastern Anatolia and Upper Mesopotamia. The East-West trade routes and the lands of the province where the North-South nomadic communities had to pass have maintained their importance throughout history. Although there has not been enough research on the weaving art of the Muş region, it is understood from the historical documents that the weaving in the region has a deep-rooted history. Although the weavings of the Muş region generally show a similar character with the Eastern Anatolian weavings, they are distinguished from other regions by the different and rich composition schemes seen in the weavings. 
This research consists of three chapters. In the first part, where literature and resource research is conducted, there is the history of Muş, its introduction, the historical development of weaving with kirkit and a bibliographic evaluation of the history of weaving. In the second part, in addition to the raw materials and tools used in regional weaving, the flat weaves of the Muş region, which were examined by the field research method, were separated according to the weaving techniques and discussed separately. Under each heading, there are weaving techniques, design features of carpets and flat weaves and a catalogue. In the third part, new designs inspired by the carpets and flat weaves of  Muş region were made. Designs were made with brown, black, cream and their tones. Which are the natural wool colors seen in local weavings, are predominantly used. In addition, dimensional forms, which are characteristic of local weavings, have also been decisive in the designs.