Türk tekstil sanayiinde Sümerbank Nazilli basmalarının teknik desen özellikleri
The technical pattern characterisstics of the Nazilli calicos in the Turkish texstile industry
Yazar: LEYLA ÇETİNER
Danışman: PROF. TACİSER ONUK
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Grafik Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts ; Tekstil ve Tekstil Mühendisliği = Textile and Textile Engineering

Özet:
Büyük Önder Atatürk tarafından 11 Temmuz 1933 tarihinde yürülüğe giren,2262 sayılı kanunla kurulmuş olan Sümerbank, Türkiye Cumhuriyet'ininsanayileşmesinde tarihsel bir görev üstlenerek birçok ilkleri başlatmıştır.1937'de Atatürk tarafından kurulan ve ülkemizde ilk fabrikasyon baskı yapanSümerbank Nazilli Basma Fabrikası Türk tekstil sanayiinde okul görevini deüstlenerek Türk tekstilinin gelişmesinde önemli rol oynamıştır. Yatırım yapılmayanve yenilenmeyen fabrika, 1987 de alınan özelleştirme kararıyla 2000 yılında AdnanMenderes Üniversitesi'ne devredilerek üretime son vermiştir. Böylece Cumhuriyeteserlerinden biri yok olmuştur.Bu araştırmanın amacı, Sümerbank Nazilli Basmaları'nın teknik desenözelliklerini inceleyerek ortaya çıkarmak ve uluslararası pazarda Türk kültürününeşsiz sanat zevkini yansıtan tekstil tasarımcılarının yetişmesine katkıda bulunmaktır.Bu amaca ulaşmak için; konuyla ilgili kaynaklardan literatür taramayöntemiyle elde edilen veriler araştırmanın çeşitli bölümlerinde doğrudan ya dadolaylı alıntılarla açıklanmıştır.Tanımlar kısmında konuyla ilgili teknik terimlerintanımları verilmiştir.Tekstil ve Sümerbank'ın tarihçesi özetlenmiş, tekstilde baskı,desen ve raport konuları çizimlerle anlatılmıştır.Araştırmacı tarafından geliştirilen ve danışman tarafından onaylanangörüşme formu, Sümerbank desen biriminde çalışan 1 desen şefi ve 10 desenatördenoluşan 11 bireye uygulanmış, sonuçları değerlendirilmiştir.Nazilli basma arşivini oluşturan basmalar incelenerek 90 adet örneklesınırlandırılmıştır. Bu örneklerin özellikleri bilgi formları haline getirilmiş,fotoğrafları da eklenerek düzenlenmiştir. Bilgi formuyla belirlenen, kumaş türü,boyutları, kullanılan araç-gereç ve teknikler, baskı ve raport türü, bezeme konusu,kullanılan renkler, kompozisyon gibi özellikler değerlendirilmiş, çıkan sonuçlarçizelgelerle verilip yorumlanmıştır.Sümerbank Nazilli Basma Fabrikası'nda üretilen basmanın, eni 70 cm, bir topkumaştaki miktarı, 30-40m. arasında değişmektedir. Araç olarak dokuma tezgahıkullanılmış, gereç olarak pamuk ipliği, boya, apre kullanılmıştır. Kullanılan dokumatekniği bezayağı olup, baskı türünü; rulo baskı ve rotasyon baskıivoluşturmaktadır.Raport türü olarak; 1/1, 1/2, 1/4 ölçüleri kullanılmıştır. Bunlardan ençok ise 1/1 ve 1/2'ninkullanıldığı saptanmıştır.Bezemeyi oluşturan motifler; bitkisel, geometrik, sembolik(soyut) olmaküzere aç gruptan oluşmaktadır. Bunlardan en çok sırasıyla, bitkisel, geometrik,sembolik motifler kullanıldığı tespit edilmiştir.Renk olarak 42 çeşidin kullanıldığı tespit edilmiş, bunlardan en çok beyazın(87), sonra siyahın (47) ve daha sonra diğer renklerin kullanıldığı saptanmıştır.Kumaşlar basılırken, 2-9 arası renk çeşidinin kullanıldığı, bunlardan çoğunda ise 2 veya üç renk kullanıldığı saptanmıştır.Kompozisyon oluşumuna bakıldığında; yatay, dikey, serpme, verevkompozisyonların kullanıldığı belirlemiştir. Büyük bir fark ile en çok serpme deseninkullanıldığı göze çarpmaktadır.Görüşme formuyla elde edilen sonuçlara göre; desenatör olarak çalışanbireylerin uzmanlık alanlarında yetersiz oldukları, bilgisayar teknolojisindenyeterince yararlanmadıları, desen oluştururken her türlü kaynaktan yararlandıkları,fabrikada rotasyon baskı haricinde yeni baskı teknolojilerinin kullanılmadığısaptanmıştır.Sümerbank Nazilli Basmaları'nın oluşumunda, renk, bezeme ve kompozisyonaçısından geleneksel Türk sanatlarımızın etkilerine rastlanmıştır.

Abstract:
Sümerbank, which was founded by Great Leader Atatürk in compliance withthe 2262 numbered law, passed on 11 July 1933 has assumed many initiatives byundertaking a historical function in the industrialization of the Republic of Turkey.The first fabricated cotton-printing factory of Sümerbank Nazilli CalicoFactory established in 1937 by Atatürk, has assumed the role of a school in theTurkish textile industry and has played an important role in the development of theTurkish textile. The factory which wasn?t invested on and which wasn?t modernizedhas been turned over to the Adnan Menderes University in the year of 2000, due tothe privatization law of 1987, and has stopped production. One of the marks of theRepublic has been disappeared.The purpose of this hereby study is to examine and reveal the technicalpattern characteristics of the Sümerbank Nazilli calicos and to contribute to theraising of textile designers that reflect the unique taste of art of the Turkish culture inthe international market.In order to achieve this goal; data obtained by literature searching fromsources related to the subject have been explained with direct or indirect citations invarious parts of the study. The definitions of technical terms related to the subjecthave been provided in the definitions section. The historical account of textile andSümerbank has been summarized, and the subjects of printing in textile, patterns andrapports have been explained with the help of drawings.The interview form, prepared by the researcher and approved by thesupervisor, has been applied to a group of 11 from the Sümerbank Pattern Unitconsisting of 1 pattern chief and 10 designers, and the results have been evaluated.Printings? constituting the Nazilli printing archives has been examined andhas been limited to 90 examples. The characteristics of these samples have beenconverted into information forms and arranged after attaching photographs.Characteristics determined by the information forms like cloth type, dimensions,techniques and equipment used, type of printing and rapport, adornment theme, thecolors used and composition have been evaluated, and the derived results have beengiven with charts and interpreted.viThe width of the calicos manufactured in the Sümerbank Nazilli CalicoFactory is 70 centimeters and the amount of cloth in a roll varies between 30 ? 40meters. It has been determined that weaving counters have been used, that they areweaved from 100 % cotton threads using bezayağı technique, roll and rotatingprinting techniques are used, and mostly the 1/1 and 1/2 rapport sizes were used fromthe sizes of 1/1, 1/2 and 1/4.Motifs that constitute the adornment mainly consist of three main groups,vegetal, geometric, symbolic (abstract). It has been determined that mostly vegetaland after that geometric and symbolic motifs have been used.It has been determined that 42 different colors were used and mostly white(87), after that black (47) were used. It has also been determined that while the clothswere printed 2 ? 9 colors were used, but mostly 2 or 3 colors were applied.When the composition formation is examined; it has been determined that vertical,horizontal, scatter, bias (slant) compositions were used. Scatter pattern is clearly themost frequently used pattern.According to the results acquired from the interview forms it has beendetermined that individuals working as designers are insufficient in their areas ofexpertise, that they don?t use computer technology adequately, that they make use ofall kinds of sources while creating patterns, and that none of the new printingtechnologies, except the rotating printing technique is used in the factory.The influence of our traditional Turkish art has been traced in the formation,color, adornment and composition of the Sümerbank Nazilli Calicos.