Kırgız destanlarında hayvan motifi
Ani̇mal motifs in Kyrgyz epics
Yazar: ÖZGE KIRCA ERDEM
Danışman: DOÇ. DR. FATMA AHSEN TURAN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Halk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Destanlar = Epics ; Edebiyat = Literature ; Halk edebiyatı = Folk literature ; Hayvanlar = Animals ; Kırgız edebiyatı = Kyrgyz literature ; Kırgızistan = Kyrgyzstan ; Kırgızlar = Kyrgyzs ; Motifler = Motifs ; Türk destanları = Turkish legends ; Türk edebiyatı = Turkish literature

Özet:
Kırgızlar, sözlü edebiyatları çok gelişmiş bir Türk boyu olarak dünyanın en uzun destan metni olduğu bilinen Manas dâhil zengin bir destan mirasına sahiptir. Bu destanlar, Kırgız kültürünü her yönüyle yansıtır. Kırgızların tarihsel gelişim sürecinde oluşturdukları ve geçmişten günümüze taşıdıkları kültür unsurlarının tespitinde destan incelemeleri önemli bir yer tutar. Göçebe bir geçmişe dayanan Kırgız kültürünün en önemli parçalarından biri hayvanlardır. Bu çalışmada, Türk Dil Kurumu tarafından yürütülen bir projeyle Türkiye Türkçesine aktarılan Kırgız Destanları serisinin sekiz cildi taranarak bu destanlarda sözü edilen hayvan motifleri taranıp incelenmiştir. Destanlarda adı geçen hayvanlar genel özellikleriyle tanıtıldıktan sonra bu hayvanların hangi özellikleriyle Türk kültürünün bir parçası olduğu ve Kırgız destanlarında hangi özellikleriyle söz konusu edildiği açıklanmıştır. Hayvanların destanlara yansımalarından yola çıkılarak Kırgız kültüründe sahip oldukları yer ve önem ortaya konulmaya çalışılmıştır. Çalışma sonucunda hayvanların beslenme, ulaşım, giysi ve çadır yapımı, eğlence, kurban, yardımlaşma, ödüllendirme gibi çok farklı amaçlarla Kırgızların kültürünün ve kültürün doğrudan yansıdığı Kırgız destanlarının vazgeçilmez unsurlarından olduğu görülmüştür. Bu çalışma, Kırgız destanları konusunda yapılacak daha geniş kapsamlı incelemelere kaynaklık edebilecektir.

Abstract:
A Turkic tribe with sophisticated oral tradition, the Kyrgyz have a rich legacy of epics including the Epic of Manas which is considered the longest epic text in history. These epics reflect the Kyrgyz culture in every respect. Analysis of epics have an important place in identification of cultural elements created and carried to the present by Kyrgyz people throughout their historical development. Animals make one of the most significant parts of the Kyrgyz culture that is based on a nomadic history.  In this study, eight volumes of Kyrgyz Epics translated into Turkish through a project by Turkish Linguistic Society were reviewed and the animal motifs in such epics were analyzed. After a general introduction of the animals mentioned in the epics, the aspects of these animals, which make them a part of the Turkish culture and in what ways they are mentioned in Kyrgyz epics are explained. Based on the reflections of animals on epics, this study tries to give an account of their place and importance in Kyrgyz culture. This study reveals that animals constitute an indispensible part of Kyrgyz culture, and epics which feeds on this culture, for various purposes such as nutrition, transportation, clothing and tent-making, entertainment, sacrifice, cooperation, and rewarding. This study may constitute a source for more exhaustive analyses that can be conducted on Kyrgyz epics in the future.