Pandemi sürecinde COVİD-19 korkusu, kaçınma davranışları ve bilişsel esneklik düzeyleri arasındaki ilişki
The relationship between COVID-19 fear, avoid behaviours and levels of cognitive flexibility in the pandemic process
Yazar: ELİF NUR BOSTANCI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HANDAN NOYAN
BEYKOZ ÜNİVERSİTESİ / Lisansüstü Programlar Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Klinik Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
Covid-19 pandemisi tüm dünyada çok büyük bir korkuya sebep olmuştur ve bireyler her
zamankinden daha fazla esnekliğe ihtiyaç duymaktadır. İlgili alanyazın incelendiğinde
kişilerin Covid-19 geçirdikten sonra kaçınma davranışlarına devam ettikleri
görülmektedir. Covid-19 korkusu ile kaçınma davranışları arasındaki ilişkiyi gösteren
çalışmalar mevcut olsa da bu ilişkide bilişsel esnekliğin rolünün yeterince araştırılmadığı
görülmüştür. Mevcut tez çalışmasının temel amacı, Covid-19 korkusu ile Covid-19'dan
kaçınma tutumları arasındaki ilişkide bilişsel esnekliğin aracı rolünü test etmektir.
Çalışmanın örneklemini 18-65 yaş arasında Türkiye'de ikamet eden Covid-19'u hastane
yatışı gerekmeden geçirmiş veya Covid-19 geçirmemiş 331 katılımcı oluşturmaktadır.
Katılımcılara veri toplama araçları olarak Sosyo-demografik Bilgi Formu, Covid-19
Korkusu Ölçeği, Covid-19'dan Kaçınma Tutumları Ölçeği, Stresli Durumlarda Bilişsel
Kontrol ve Esneklik Ölçeği ve Yale-Brown Obsesyon Kompulsiyon Ölçeği-Türkçe Öz
Bildirim Formu (YBOKÖ-Öz Bildirim Formu) uygulanmıştır. Analizler sonucunda
kronik rahatsızlığa sahip olan ve YBOKÖ-Öz Bildirim Formu'na göre şiddetli obsesif
kompulsif bozukluk belirtilerine sahip olan katılımcıların daha fazla Covid-19 korkusu
yaşaması ve kaçınma davranışları sergilemesi alanyazınla uyumludur. Sonuçlar ayrıca
Covid-19 korkusu ile bilişsel kaçınma davranışları arasındaki ilişkide bilişsel kontrolün
kısmi aracı rolü olduğunu göstermiştir. Bulgular Covid-19 korkusu yaşayan bireylerle
klinik ortamlarda çalışırken bilişsel esneklik ve bilişsel kontrolü ön plana alan
müdahalelerin uygulanmasının tedavi açısından önemli olabileceğini düşündürmüştür.

Abstract:
The Covid-19 pandemic has caused tremendous fear around the world, and individuals
need flexibility more than ever before. When the relevant literature is examined, it is seen
that people continue their avoidance behaviors after having Covid-19. Although there are
studies showing the relationship between fear of Covid-19 and avoidance behaviors, the
role of cognitive flexibility in this relationship has not been sufficiently investigated. The
main purpose of the current thesis is to test the mediating role of cognitive flexibility in
the relationship between fear of Covid-19 and attitudes to avoid Covid-19. The sample of
the study consists of 331 participants between the ages of 18-65, residing in Turkey, who
have experienced Covid-19 without hospitalization or have not had Covid-19. Sociodemographic Information Form, Covid-19 Fear Scale, Covid-19 Avoidance Attitudes
Scale, Cognitive Control and Flexibility Scale in Stressful Situations, and Yale-Brown
Obsession Compulsion Scale-Turkish Self-Report Form were used as data collection
tools for the participants. Has been applied. As a result of the analyzes, the fact that
participants with chronic illness and severe obsessive-compulsive disorder symptoms
according to the YBOKO-Self-Report Form experienced more fear of Covid-19 and
exhibited behaviors of avoiding Covid-19 is compatible with the literature. The results
also showed that cognitive control has a partial mediating role in the relationship between
fear of Covid-19 and cognitive avoidance behaviors. The findings suggested that the
application of interventions that prioritize cognitive flexibility and cognitive control when
working in clinical settings with individuals with fear of Covid-19 may be important in
terms of treatment.