İktisadi tutum ve davranışlarda zihniyet olgusunun anlam evreni, dönüşüm süreci ve tipolojik analizi: Batı Akdeniz bölgesi örneği
Meaning system, transformation process and typological analyzes of mentality fact ineconomic manners and behaviours: Instance of West Mediterranean region
Yazar: HASAN HÜSEYİN AYGÜL
Danışman: PROF. DR. KEMALEDDİN TAŞ
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Sosyolojisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Ekonomi = Economics ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Davranış = Behavior ; Davranışsal tutum = Behavioural attitude ; Din = Religion ; Ekonomi = Economy ; Ekonomik durum = Economic situation ; Kapitalizm = Capitalism ; Tipoloji = Typology ; Tutumlar = Attitudes ; Zihniyet = Mentality ; İslamiyet = Islam

Özet:
Toplumsal yapıda bireysel farklılıkların olduğu kabul edilir bir gerçekliktir. Ancak bütün kişisel farklılıklarımıza rağmen bizi birbirimize bağlayan, birbirimizden pek de farklı düşünmediğimizi gösteren, önyargı gibi sabitleşmiş hükümlerin ve inançların olduğunu görürüz. Söz konusu durum, her toplumun kendine özgü zihniyet dünyasının olduğunu kanıtlar niteliktedir. Araştırmamızda böyle bir bakış açısından hareketle iktisadi tutum ve davranışları belirleyen ve dönüştüren zihniyet olgusunun anlam evreni ortaya koyularak; geçmişten günümüze Türk toplumunun iktisadi zihniyeti ve bu zihniyeti etkileyen; kültürel, dini ve toplumsal unsurların neler olduğu ve bunların oluşturduğu egemen iktisadi zihniyet tipolojilerinin belirlenmesi amaçlanmıştır.Araştırmada ele alınan konunun irdelenebilmesi amacıyla nitel ve nicel araştırma yöntemleri bir arada kullanılmıştır. Buna göre, Türk toplumunun iktisadi zihniyetini yönlendiren unsurların tespiti için, ?Atasözleri? ve ?Kur'an-ı Kerim? ayetleri üzerinden, iktisadi yaşam ile ilgili veriler elde edilerek, ?içerik analizi? tekniği aracılığıyla analiz edilmiştir. Öte yandan araştırmada veri toplama aracı olarak ?Kişisel Bilgi Anketi? ve ?İktisadi Zihniyet Ölçeği? bölümlerinden oluşan bir anket formu kullanılmıştır. Bu anket formu, Batı Akdeniz Bölgesi'nde ?tabakalı, basit tesadüfî örnekleme? yoluyla 1058 kişiye uygulanmıştır. Verilerin analizi; yüzde ve frekans dağılımı, aritmetik ortalama, faktör analizi gibi test teknikleri vasıtasıyla yapılmıştır. Çalışmada ayrıca, Weber'in ?ideal tip? kavramsallaştırmasından hareketle, tipolojik analiz gerçekleştirilmiş; ?geleneksel/kanaatkar zihniyet?, ?mensubiyete bağlı emanetçi zihniyet? ve ?oportünist/hırdavatçı zihniyet? olmak üzere üç iktisadi zihniyet tipolojisi oluşturulmuş; bu zihniyet tipleri madde tutum derecesi bakımından analiz edilmiştir. Araştırmamızda ortaya çıkan bu egemen iktisadi zihniyet tiplerinin, varsayımsal bir açıklama çabası olduğu, bu bakımdan bundan sonra yapılacak olan çalışmalara kaynaklık edebileceği düşünülmektedir.

Abstract:
It is an accepted reality that there are individual differences in social structure. However; we see that there are fixed judges and beliefs as bias which connects us each other despite all our personal differences and which shows we don?t differ so much. Subject condition proves that every society has their own mentality system. In our research based on this perspective, revealing meaning system which determines and changes the economic manners and behaviors, we aimed to determine the economic mentality of Turkish society and what the cultural, theological and social factors are affecting this, and the dominant economic mentality constituted by them.As to study the subject handled, qualitative and quantitative research methods are used together. Accordingly, to determine the factor shaping the economic mentality of Turkish society, by obtaining datum about economic life from proverbs and verses from Quran, it is analyzed via ?content analyzes method?. On the other hand a survey, consists of personal information survey and economic mentality scale parts, is used. This survey form is applied to 1058 people in West Mediterranean Region via ?stratified simple random sampling method? analyzes of datum; is performed via techniques as percentage and frequency distribution, arithmetic mean, factor analyzes. In this study, also with reference to Weber?s ?Ideal Type? conceptualization, typological analyzes performed as forming three economic mentality type; ?traditional/abstinent mentality?, ?bound to belonging custodian mentality? and ?opportunist/hardware mentality?, and these mentality types are analyzed according to item fitting degree. These dominant economic mentality types, emerged in our study, are presumptive explanation effort, in this respect, it is thought that they can be source to other studies in the future.