Fısher'ın boşanma sonrası yaşama uyum programının etkililiğinin incelenmesi
The effectiveness of Fisher's rebuilding after divorce group intervention program
Yazar: BİRCAN ALTUNKESER
Danışman: PROF. DR. SERAP NAZLI
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology

Özet:
Bu araştırmanın amacı Fisher'ın Boşanma Sonrası Yaşama Uyum Programının bireylerin boşanma uyumu düzeylerine etkisini incelemektir.  Araştırmada ön-test, son-test ve izleme testi eşleştirilmiş kontrol gruplu 2x3'lük seçkisiz desen kullanılmıştır.
Araştırma grubunu boşanmasının üzerinden beş yıldan fazla zaman geçmemiş ve romantik ilişkisi bulunmayan 16 boşanmış birey oluşturmaktadır. Denekler boşanma üzerinden geçen süre değişkenine göre eşleştirilip deney ve kontrol gruplarına rastgele atanmıştır. Deney grubuna 10 oturumluk Fisher'ın Boşanma Sonrası Yaşama Uyum Programı çevrimiçi olarak uygulanmıştır. Araştırmanın verileri Fisher Boşanmaya Uyum Ölçeği Kısa Formu (FBUÖ), araştırmacı tarafından geliştirilen Kişisel Bilgi Formu ve Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu aracılığı ile toplanmıştır. 
Programın etkisini belirlemek üzere gruplar arasındaki farkın anlamlılığını test etmek için Mann Whitney U Testi, ölçümler arasındaki farkın anlamlılığını test etmek için Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi kullanılmıştır. Deney grubundaki katılımcıların programa ilişkin kazanım ve değerlendirmelerini belirlemek üzere yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmış; elde edilen veriler betimsel analiz yöntemi ile değerlendirilmiştir.
Araştırma sonucunda deney grubundaki bireylerin boşanma uyumu ön-test ve son-test düzeyleri arasında anlamlı fark olduğu, son test ve izleme testi ölçümlerinde anlamlı  fark olmadığı; deney ve kontrol gruplarının boşanma uyumu ön test puanları arasında anlamlı fark bulunmazken son test puanları arasında anlamlı fark olduğu belirlenmiştir. Yarı yapılandırılmış görüşmelerden elde edilen nitel verilerin analizi sonucunda, programın deneklerin kişisel gelişim ve farkındalık düzeylerine katkıda bulunduğu, boşanma sonrasında yaşanan zor duygularla baş etmeye yardımcı olduğu, deneklerin geleceğe ilişkin kararlarını olumlu yönde etkilediği, Türkiye'de uygulanabilecek bir program olduğu, programı çevrimiçi uygulamanın avantaj ve dezavantajları bulunduğu belirlenmiştir. Araştırma bulguları ilgili alan yazın çerçevesinde tartışılmış, öneriler sunulmuştur.

Anahtar sözcükler: Boşanma uyumu, boşanma programı, boşanma danışmanlığı, Fisher semineri.

Abstract:
The aim of this study was to examine the effect of Fisher's Rebuilding After Divorce Program on divorce adjustment levels of individuals. The study was designed as a pre-test post-test follow-up control group study with matched groups.
The participants of the study consisted of 16 individuals who had been divorced for less than five years and who were not engaged in a romantic relationship at the time the study was conducted. Participants were matched according to time since divorce, and they were randomly assigned either to the experimental group or to the control group. The 10-session Fisher's Rebuilding After Divorce Program was applied online to the experimental group. The data were collected through Fisher Divorce Adjustment Scale- Short Form, Personal Information Form and Semi-Structured Interview Form developed by the researcher.
In order to examine the effectiveness of the program applied to the experimental group, Mann Whitney U Test was used to test the significance of the differences between groups and Wilcoxon Signed Rank Test was used to test the significance of the differences within groups. Semi-structured interviews were conducted to examine the participants' attainments and evaluations of the program. Descriptive analysis of the qualitative data obtained from the interviews was made. 
The results indicated that there was a significant difference between the pre-test and post-test levels of divorce adjustment of the individuals in the experimental group, that there was no significant difference in the post-test and follow-up measurements, that there was no significant difference between the divorce adjustment pre-test scores of the experimental and control groups whereas there was a significant difference between the post-test scores of the experimental and control groups. The quantitative findings of the study showed that the program was highly effective in increasing divorce adjustment level of individuals. Analysis of the qualitative data obtained from the semi-structured interviews revealed that the program contributed to the personal development and awareness levels of the subjects, helped them cope with the difficult emotions experienced after divorce, positively affected the subjects' decisions about the future, and that it was suitable to be implemented in Turkey. It was argued that online application had advantages and disadvantages. Findings were discussed in line with the existing literature and suggestions were made.

Key words: Divorce adjustment, divorce program, divorce counseling, Fisher seminar.