Parkinson hastalarında psikoz benzeri yaşantılar: Affektif profil, kognitif profil ve tedavi seçimi
Psychosis-like experiences in parkinson patients: Affective profile, cognitive profile and treatment choices
Yazar: EDA YAŞASIN
Danışman: DOÇ. DR. HASAN KAYA ; DR. KAZIM CİHAN CAN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Bilkent Şehir Hastanesi / Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Anhedoni = Anhedonia ; Biliş = Cognition ; Biliş bozuklukları = Cognition disorders ; Depresyon = Depression ; Parkinson hastalığı = Parkinson disease ; Psikotik bozukluklar = Psychotic disorders

Özet:
Amaç: Psikoz belirtilerinin klinik olarak anlamlı olduğu seviyenin altında da genel
popülasyonda görülebildiğine dair görüşler mevcuttur ve bu belirtiler genellikle
psikoza yatkınlık, psikoz benzeri deneyim, şizotipi ya da riskli mental durum gibi
isimlerle anılmaktadırlar. Bazı araştırmacılar bu durumu psikoz sürekliliği olarak
tanımlamıştır. Psikoz sürekliliği eşik altı ya da subklinik belirtilerden, klinik olarak
anlamlı olan psikotik tablolara kadar bir dizi psikotik semptomu ifade etmektedir. Bu
belirtilerin psikotik bozuklukların erken dönemine işaret ettiği düşüncesi ile son
yıllarda yapılan çalışmalarda psikoz benzeri deneyimlere odaklanılmıştır.
Çalışmalarda bu yaşantıların normal populasyonda da yüksek oranda görüldüğü
gösterilmiştir. Psikoz benzeri deneyimlere eşlik eden bilişsel değişikliklerle ilgili
çalışmalarda psikoz benzeri deneyimleri olan bireylerde bilişsel bozulmaların olduğu
gösterilmiştir. Parkinson hastalığında psikoz benzeri deneyimlerin de farmakolojik
tedavilerle ilişkili olduğu düşünülmektedir. Tedavisiz parkinson hastaları ile yapılan
çalışmalarda tedavi başladıktan sonra hastalarda psikoz benzeri deneyimlerin arttığı
gösterilmiştir.Parkinson hastalığında depresyon ve psikoz üzerine yapılan
çalışmalarda ikisi arasında pozitif bir ilişki bulunmuştur. Bu sebeplerle çalışmamızda
Parkinson hastalığında görülen psikoz benzeri yaşantıların antiparkinson tedavi
kullanımı ile, hastalığa eşlik eden depresyon, anksiyete ve bilişsel bozulma tabloları
ile ilişkisini incelemeyi amaçladık.
Gereç ve Yöntem: Çalışmaya Ankara Şehir Hastanesi Nöroloji Polikliniğine başvuran
ve Parkinson Hastalığı tanısı konan 26 depresyonu olmayan Parkinson hastası, 44
depresyonu olan Parkinson hastası ve ve onlarla eğitim ve cinsiyet açısından
denkleştirilen 46 sağlıklı gönüllü katılımcı dahil edildi. Katılımcılara sosyodemografik
veri formu verildi, DSM-5TM Bozuklukları için Yapılandırılmış Klinik Görüşme
(SCID-5-CV) ile psikotik bozukluklar dışlandı. Parkinson hastalarının hastalık
şiddetini değerlendirmek için Hoehn&Yahr Evrelemesi ve dopaminerjik tedavi
yükünü belirlemek için levodopa eşdeğer doz hesaplama formülü kullanıldı. Psikoz
benzeri deneyimler Büyüsel Düşünce Ölçeği, Algılamada Sapmalar Ölçeği, Fiziksel
Anhedoni Ölçeği, Sosyal Anhedoni Ölçeği ve Toplumda Psişik Yaşantıları
Değerlendirme Ölçeği ile, nörobiliş performansı Saat Çizme Testi ve İleri-Geri Sayı
Menzili testleri ile, duygudurum bozuklukları Montgomery Asberg Depresyon
Değerlendirme Ölçeği ve Durumluk-Süreklilik Kaygı Envanteri ile değerlendirildi.
Verilerin analizi sonucunda p<0,05 için sonuçlar istatistiksel olarak anlamlı kabul
edildi.
Bulgular: Çalışmamızda psikoz benzeri deneyimler, Parkinson hastalarında sağlıklı
bireylerle benzer oranlarda görülmüştür. Parkinson hasta grubu içerisinde depresif
belirtileri olan grubun psikoz benzeri deneyim bildirme oranları depresif belirtileri
olmayan gruba göre anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur. Psikoz benzeri
deneyimlerin oranı gruplar arasında benzer olsa da psikoz benzeri deneyimlerin sağlık
bireylerde, Parkinson hastalarına göre daha çok sıkıntı yarattığı bulunmuştur.
Toplumda Psişik Yaşantıları Değerlendirme Ölçeğinde negatif ve depresif alt ölçek
skorlarının depresyonu olan Parkinson hastalarında depresyonu olmayan Parkinson
hastaları ve sağlıklı kontrollere göre yüksek olduğu görülmüştür. Dopaminerjik
tedavilerin kümülatif dozu ve hastalık evresi psikoz benzeri deneyimlerle ilişkili
bulunmamıştır. Hem depresyonu olan hem olmayan Parkinson hastaları geri sayı
menzili ve saat çizme testlerinde sağlıklı kontrollerden daha düşük bir performans
göstermişlerdir.
Sonuç: Bu çalışmada Parkinson hastalarında psikoz benzeri deneyim oranları genel
popülasyonla benzer bulunmuştur. Depresyonu olan Parkinson hastalarında psikoz
benzeri deneyim bildirme oranının daha yüksek olduğu görülmüştür. Parkinson hasta
grubunda bilişsel fonksiyonların anlamlı olarak daha kötü olduğu bulunmuştur. Psikoz
benzeri deneyimlerin Parkinson hastalığındaki etkilerini ve duygudurum bozuklukları
ve bilişsel fonksiyonlar ile ilişkisini saptamak hastalığın genel değerlendirmesinde ve
tedavi yaklaşımlarında yardımcı olabilir. Bu sayede hastaların sosyal ve mesleki
işlevselliklerini artırabilir ve hastalık yükünün getirdiği yeti yetimi ile baş etmek
olanaklı kılınabilir. Bu nedenle psikoz benzeri deneyimlerin kapsamlı olarak
değerlendirildiği çalışmalara gereksinim duyulmaktadır.

Anahtar sözcükler: psikoz benzeri deneyim, parkinson hastalığı, depresyon,
levodopa, bilişsel bozulma, sosyal anhedoni

Abstract:
Aim: There are opinions that psychotic symptoms can also be seen in the general
population below the clinically significant level, and these symptoms are often referred
to as psychotic susceptibility, psychosis-like experience, schizotypy or mental state at
risk. Some researchers have defined this condition as a continuum of psychosis. The
psychosis continuum refers to a range of psychotic symptoms, from sub-threshold or
subclinical symptoms to clinically significant psychotic manifestations. With the
thought that these symptoms point to the early stages of psychotic disorders, studies
conducted in recent years have focused on psychosis-like experiences. Studies have
shown that these experiences are also seen at a high rate in the normal population.
Studies on cognitive changes accompanying individuals with psychosis-like
experiences have shown cognitive impairments. Psychosis-like experiences in
Parkinson's disease are also thought to be related to pharmacological treatments.
Studies with untreated Parkinson's patients have shown that psychosis-like experiences
increase after treatment is started. Studies on depression and psychosis in Parkinson's
disease have found a positive relationship between the two. For these reasons, we
aimed to examine the relationship between psychosis-like experiences in Parkinson's
disease and the use of dopaminergic therapy and accompanying depression, anxiety
and cognitive impairment.
Materials and Methods: The study included 26 non-depressive Parkinson's patients,
44 Parkinson's patients with depression and 46 healthy volunteer participants who
were matched with them in terms of education and gender. The participants were given
a sociodemographic data form, and psychotic disorders were excluded with the
Structured Clinical Interview for DSM-5TM Disorders (SCID-5-CV). Hoehn & Yahr
Staging was used to evaluate the disease severity of Parkinson's patients and the
levodopa equivalent dose calculation formula was used to determine the dopaminergic
treatment burden. Psychosis-like experiences was evaluated with the Magical Thought
Scale, Perceptial Aberrations Scale, Physical Anhedonia Scale, Social Anhedonia
Scale and Community Assesment Psychotic Experiences Rating Scale, neurocognitive
performance was evaluated with the Clock Drawing Test and Number Range tests,
mood disorders was evaluated with the Montgomery Asberg Depression Scale and
State-Trait Anxiety Inventory Assessment. As a result of the analysis of the data, the
results were considered statistically significant for p<0.05.
Results: In our study, psychosis-like experiences were seen at similar rates in
Parkinson's patients with healthy individuals. Among the Parkinson's patient group,
the rate of reporting psychosis-like experiences in the group with depressive symptoms
was found to be significantly higher than the group without depressive symptoms.
Although the rate of psychosis-like experiences was similar between the groups,
psychosis-like experiences were found to cause more distress in healthy individuals
than in Parkinson's patients. It was observed that negative and depressive subscale
scores in the Community Assesment Psychotic Experiences Scale were higher in
Parkinson's patients with depression than in Parkinson's patients without depression
and healthy controls. Cumulative dose of dopaminergic treatments and disease stage
were not associated with psychosis-like experiences. Parkinson's patients, both with
and without depression, performed lower than healthy controls on the number range
and clock drawing tests.
Conclusion: In this study, rates of psychosis-like experience in Parkinson's patients
were found to be similar to the general population. It was observed that the rate of
reporting psychosis-like experiences was higher in Parkinson's patients with
depression. Cognitive functions were found to be significantly worse in the Parkinson's
patient group. Determining the effects of psychosis-like experiences in Parkinson's
disease and its relationship with mood disorders and cognitive functions may help in
the general evaluation of the disease and in treatment approaches. In this way, the
social and occupational functionality of the patients can be increased and it will be
possible to cope with the disability caused by the disease burden. Therefore, there is a
need for studies that comprehensively evaluate psychosis-like experiences.
Key words: psychosis-like experience, parkinson's disease, depression, levodopa,
cognitive impairment, social anhedoni