Kur'an'a göre insandaki tabii eğilimler ve iman ilişkisi
Natural tendencies in humans and the relationship with faith according to the Qur'an
Yazar: BETÜL GÖÇER
Danışman: PROF. DR. ÖMER FARUK YAVUZ
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
İnsanoğlunun doğuştan bulunan ve sonradan kazanılan birçok eğilimi vardır. Bu eğilimler etkin kılındıklarında insanları davranışları konusunda yönlendirmektedir. Öyle ki bu eğilimleri iradesiyle etkin kılan insan bir süre sonra onlara alışır ve kişiliğinin bir parçası haline getirir. Buna göre insanlar potansiyel eğilimlerini iradelerini kullanarak ya değişim ya da gelişim yoluyla kişiliklerine dâhil ederler.  
Kur'an âyetlerinde insanların doğuştan gelen eğilimlerine doğrudan ve dolaylı olarak yer verilmektedir. Bu âyetlerde Allah, yarattığı insanların tabiatına yerleştirdiği eğilimleri insanlara bildirmekte ve bu konuda onlara yol göstermektedir. Dahası Kur'an âyetlerinde bu eğilimleri kişiliğinin bir parçası haline getirmiş birçok mümin ve inkârcı örneklerine yer verilmektedir. Ayrıca âyetler insanlardan değiştirmeleri ve geliştirmeleri istenilen eğilimleri, insanların sergilemeleri beklenilen davranışları da belirtir.
Çalışmamızda davranışları etkileyen bu eğilimleri doğuştan gelen yapıları ve iman ile olan etkileşimleriyle sınırlandırarak ele alacağız. Bu doğrultuda çalışmamızda tabii eğilim ve iman arasındaki ilişkiye âyetler üzerinden değinilecektir. Her eğilimi tek tek inceleyeceğimiz çalışmamızda öncelikle tabii eğilimlerin kişinin iman etmesinde ya da inkâr etmesinde nasıl bir etkisi olduğunu değerlendireceğiz. Daha sonra da mümin kişinin imanının bu tabii eğilimlere olan etkisini değerlendireceğiz. 
Sonuç olarak potansiyel olarak insanı olumlu davranışlara yönlendirebilen tabii eğilimler iman etmede etkili olabilirken bir mümin iman ederek bu eğilimin potansiyelini geliştirmektedir. Aynı şekilde potansiyel olarak insanı olumsuz davranışlara yönlendirebilen tabii eğilimler inkâr etmede etkili olabilirken bir mümin iman ederek bu eğilimin potansiyelini değiştirmektedir. Kur'an'da da müminlerden kişiliklerine ekleyecekleri bu meyilleri, eğilimlerin potansiyellerine göre değiştirerek ya da geliştirerek eklemeleri istenmektedir. Şu halde iman ederek İslam'a giren mümin de kendisini imana yönlendirebilecek eğilimleri takip etmeli, onları geliştirmelidir. Aynı şekilde mümin kendisini inkâra yönlendirebilecek eğilimlerden uzak durmalı, onları değiştirmelidir.

Abstract:
Human beings have many tendencies, both innate and acquired. When activated, these tendencies guide people about their behavior. So much so that a person who activates these tendencies with his will gets used to them after a while and makes them a part of his personality. Accordingly, people incorporate potential tendencies into their personalities by using their will, either through change or development.
The Qur'anic verses directly and indirectly mention the innate tendencies of human beings. In these verses, God is informing people of the tendencies He has placed in the nature of the people He has created, and guiding them in this regard. Moreover, there are many examples of believers and unbelievers who have made these tendencies part of their personality in the verses of the Qur'an. Furthermore, the verses highlight the inclinations that individuals are urged to modify and advance, and the conduct they are anticipated to display.
In our study, we will discuss these tendencies that affect behavior by limiting them to their innate nature and interaction with faith. Accordingly, in our study, the relationship between natural tendency and faith will be touched upon through verses. In our study, in which we will analyse each tendency one by one, we will first evaluate how natural tendencies have an effect on a person's belief or disbelief. Next, we will assess the impact of a believer's faith on these innate inclinations.
Accordingly, while natural tendencies that potentially lead people to positive behaviors can be effective in believing, a believer improves the potential of this tendency by believing. Likewise, while natural tendencies that potentially lead people to negative behavior can be effective in denial, a believer changes the potential of this tendency by believing. In the Quran, believers are asked to add these tendencies to their personalities by changing or developing them according to the potential of the tendencies. Therefore, the believer who enters Islam through faith must follow the tendencies that may lead him to faith and develop them. Likewise, the believer should stay away from the tendencies that may lead him to disbelief and change them.