İzmir'de yaşayan aşıklardan derlenen halk hikayeleri üzerine bir araştırma
A research on the minstrel stories collected from the minstrels living in İzmir
Yazar: AHMET SAÇKESEN
Danışman: DOÇ. DR. METİN EKİCİ
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Halk Bilimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2003
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Aşık Berdari = Lover Berdari ; Aşık Celal Bulut = Lover Celal Bulut ; Aşık Merami = Lover Merami ; Aşık Nevruz Ali Çiçek = Lover Nevruz Ali Çiçek ; Aşık Turgut Yılmaz = Lover Turgut Yılmaz ; Aşık edebiyatı = Minstrel literature ; Aşıklar(Aşıklık geleneği) = Minstrel tradition ; Halk hikayeleri = Folk tales ; Hikaye = Story ; Türk halk edebiyatı = Turkish public literature

Özet:
ÖZET "izmir'de Yaşayan Âşıklardan Derlenen Halk Hikâyeleri Üzerine Bir Araştırma" adlı yüksek lisans çalışmamızda, âşıklarımızın repertuvarmdaki halk hikâyeleri, "Performans Teorisi" metotları kullanılarak incelenmiştir. Ayrıca, anlatıcıların biyografileri ve anlatım teknikleri hakkında yeni bulgulara ulaşarak bunları halk bilim çalışmalarına kazandırmak amacıyla çalışmamız hazırlanmıştır. İslamiyet'ten önce Türk edebiyatında önemli bir yere sahip ozan-baksı geleneği, Türklerin İslamiyet'i kabul etmesinden sonra din dışı bir karakter kazanarak devam etmiş, bu geleneği "aşık" isimli sanatçılar sürdürmüştür. Hikâyecilik geleneğinin Türkiye'de en zengin olarak yaşatıldığı yer, Doğu Anadolu bölgesi olmuş; Sivas, Erzurum ve Kars illeri de Doğu Anadolu halk hikayeciliği geleneğinin merkezini teşkil etmiştir. Halk Hikâyeleri üzerine yapılan çalışmaların büyük bir kısmı, metin merkezli olmuştur. Ancak son yıllarda yapılan pek çok yeni çalışmayla birlikte, halk bilimcilerin yalnız "metin"le (text) değil, onun yanı sıra bağlamla (context) da ilgilenmesi gerektiği anlaşılmıştır. Yani, bir halk bilgisi ürünü sadece metne yönelik olarak ele alınırsa, metni tamamlayan pek çok anlatma unsurları metin dışında bırakılmak zorunda kalacaktır. Gösterimci Teori veya Performans Teorisi, yukarıda bahsedilen yeni anlayışın ışığında ortaya çıkmıştır. Hikayecinin sesi, sazı kullanış şekli, kişileri taklit etmesi, sesini metne bağlı olarak alçaltıp yükseltmesi, anlatım unsurlarının temelini teşkil eder. Hikayecinin vücut hareketleri, yavaş veya hızlı dolanması, oturması, jest ve mimikleri icrayı etkileyen diğer unsurlardır. Böylece, günümüz halk bilimi çalışmalarında, halk bilgisi incelemelerinin anlatıcı, dinleyici ve metin çerçevesinde yapılması gereği söz konusu olmuştur. Beş bölümünden oluşan inceleme kısmında; Âşık Nevruz Ali Çiçek, Âşık Berdarî, Âşık Nuri Meramî, Âşık Celal Bulut ve Âşık Turgut Yılmaz' m repertuvarlarmda yer alan halk hikâyeleri, sözlü gelenekten derlenerek "Performans Teorisi" ışığında incelenmiştir. Aslen Sivas, Erzurum ve Kars illerinde doğan ve inceleme konumuzu oluşturan beş âşık, şahsî kabiliyetleri ve küçük yaşlardan itibaren girdikleri âşıklık gelenekleri sayesinde, sanatlarım profesyonel bir şekilde devam ettirmektedirler.

Abstract:
ABSTRACT In our master's study titled "A Research on the Minstrel Stories Collected From the Minstrels Living in İzmir", the minstrels in repertoire of our minstrels have been studied by using methods of "Performance Theory". Our study has been prepared in order to find new information about biography of tellers and their narrative techniques and to make them available in folklore studies. The "Ozan-baksi" tradition, which had an important place in Turkish Literature before Islam has survived by acquiring a secular character after the Turks, accepted Islam. Artists called "Minstrels" carried on this tradition. The area where the tradition of minstrel stories spread the most was the Eastern Anatolia. The cities of Sivas, Erzurum and Kars constituted the center of this tradition. The majority of studies carried out on minstrel stories have been on texts. However, with many studies done recently it was understood that the folklorists should deal not only texts but also with context. If folklore material is evaluated only by text, a lot of narrative factors will have to be left out. The Performance Theory has come into existence in the light of this new understanding. The minstrel's voice, the way he uses "Saz", his imitation of the people, the lowering and raising of bis voice with the text constitute the narrative factors. The body movements of the teller, walking slowly or fast, his sitting, his gestures are the other factors that effect the performance. Modern folklore studies should contain the teller, the audience and the text. In our thesis, the minstrel stories that are in the repertoires of Minstrel Nevruz Ali Çiçek, Minstrel Berdarî, Minstrel Nuri Meramî, Minstrel Celal Bulut and Minstrel Turgut Yılmaz have been investigated with "Performance Theory" by gathering from oral tradition. The five minstrels who were born in Sivas, Erzurum and Kars, continued their arts professionally by their abilities and because of entering into minstrel tradition at a young.