Ben ve öteki kavramları bağlamında sanatta kimlik inşasının rolü
The role of the construction of identity in art within the context of the concepts of self and other
Yazar: RABİA ÇELİK
Danışman: PROF. SEVİL SAYGI
Marmara Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Resim Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
İnsan varoluşunun farkına vardığı andan itibaren sürekli olarak sorgulamaya başlamıştır. Doğası gereği hayatta kalma iç güdüsü, onu hem doğayı hem de kendini keşfederken, besin zincirinden ayrılmak için ilk olarak birtakım kurallar koymaya ve aletler icat etmeye itmiştir. Bu korunma, hayatta kalma çabası ile başvurduğu dikkat ve bazı kurallar basit adetlere sonra geleneklere, oradan da bir kültür oluşturmasına olanak sağlamıştır. Bu ilkel kültürler küçük gruplardaki insanın kimlik yapıları ile bir arada kalmasını ve böylelikle dışa karşı sağlam kalmasını sağlamıştır. Çoğu zaman etnisite kimi zaman sadece dinsel, cinsiyetçi kimi zamansa politik kimlikler oluşmuş, bu kimlikler ise ilerleyen aşamada kimlikler arası çatışmaya sebep olmuştur.
İnsanın doğasında olan bu çatışma sadece karşıt kimlikler değil kendi iç dünyası açısından da kolay olmamıştır. İnsan kendi belleğini, kimliğini oluştururken bir yandan da bu oluşumu, karşısına yani ötekine ispat etmeye çabalamıştır. Belki de kendine bir karşıt yaratarak kendini tanımlama çabası olan bu ispatlama eylemi birçok alanda olduğu gibi sanatta da kendi yerini bulmuştur. Sanatçılar bu eylemleri kimi zaman fırça darbeleriyle kimi zaman öncü olduğu akımlarla kimi zaman ise gerçekleştirdiği performanslarıyla göstermişlerdir.
Çok geniş bir içeriğe sahip olan kimlik kavramı çeşitli açılardan ele alınabilir. Önemli olan kavramın kökenine inmektir. Kökenine, çekirdeğin merkezine indikçe "insan" çıkar karşınıza. İlk önce insanı anlamak ve bunun doğrultusunda da bulunduğu eylemlerin sebeplerine odaklanmak gerekmektedir. Bu tezde, insanın tarihsel sürecini de araştırmaya katarak insanın ilk adımlarından kimliğini sorgulayan karmaşık zihne ulaşmasındaki serüveni daha kapsamlı ve bütün halinde olan bir çalışma ile sunulmak istenmiştir. Disiplinler arası bağlamda ilerleyen bu çalışma, kimlik kavramının beden ve performans eylemleriyle sorgulayan çağdaş sanatçıların yapıtlarını incelemeyi amaçlarken, beden problematiğinin sorgulamasını ötekileştirme ve kimlik kavramları üzerinden yaparak kuramcılar ve düşünürlerin yorumlarını çağdaş sanat ve zaman zamanda edebiyat alanlarıyla karşılaştırarak bir etkileşim içinde sunmak ister.
Tezde incelenen sanatçılar Ana Mendieta, Adrian Piper, Yasumasa Morimura ve İpek Duben'in çalışmaları bu bağlamda irdelenmiştir. Sanatçılar çalışmalarını, kimlik, toplumsal cinsiyet, ırkçılık, göç ve aidiyetsizlik kavramlarının üzerine konumlandırmıştır. Yapıtlarının önemi, kimliklerini keşfederken aynı zaman da sanatsal dil aracılığıyla kendilerini ifade etme eylemi olarak betimlenmektedir.

Abstract:
From the moment man became aware of his existence, he began to constantly question. The instinct to survive by nature led him to first establish rules and invent tools to separate himself from the food chain while exploring both nature and himself. This protection, the caution and some of the rules that he resorted to in an effort to survive, led to simple customs, then traditions, and from there to the formation of a culture. These primitive cultures enabled small groups of people to stay together with their identity structures and thus to remain robust against the outside world. Often ethnic, sometimes exclusively religious, gendered and sometimes political identities were formed, which later led to inter-identity conflict.
This conflict, which is in the nature of human beings, has not been easy not only for opposing identities but also for their own inner world. While forming his own memory and identity, man has also tried to prove this formation to his opposite, the other. This act of proving, which is perhaps an effort to define oneself by creating an opposite to oneself, has found its place in art as in many other fields. Artists have shown these actions sometimes with brush strokes, sometimes with the movements they pioneered, and sometimes with their performances.
The concept of identity, which has a very broad content, can be addressed from various angles. The important thing is to get to the root of the concept. As you go to the root, to the center of the core, you come across "human". First of all, it is necessary to understand the human being and, in line with this, to focus on the reasons for his/her actions. In this thesis, by including the historical process of man in the research, the adventure of man from his first steps to the complex mind that questions his identity is intended to be presented in a more comprehensive and complete study. This study, which proceeds in an interdisciplinary context, aims to examine the works of contemporary artists who question the concept of identity through the body and performance actions, while questioning the problematic of the body through the concepts of othering and identity, and presenting the interpretations of theorists and thinkers in an interaction by comparing them with contemporary art and sometimes literature.
The works of Ana Mendieta, Adrian Piper, Yasumasa Morimura and İpek Duben, the artists analyzed in this thesis, are analyzed in this context. The artists have positioned their works on the concepts of identity, gender, racism, migration and non-belonging. The importance of their work is described as an act of self-expression through artistic language while exploring their identities.