Endüstri mirası yapılarının yeniden işlevlendirilmesi: İzmir elektrik fabrikası yapısı
Reuse of industrial heritage buildings: İzmir electricity factory structure
Yazar: SULTAN BEGÜM GÜN
Danışman: PROF. DR. BEDRİYE ASIMGİL
İzmir Demokrasi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
19.yüzyılda Sanayi Devrimi ile tüm dünyada başlayan sanayileşme hareketinin
sonucunda mimari de etkilenmiş ve birçok iş mekânı inşa edilmiştir. Ülkemizde de bu
hareketten etkilenerek birçok endüstri yapısı inşa edilmiş ve günümüze kadar çoğu
yapı bütünlüğünü korumuş fakat dönemin şartlarına uyum sağlayamayan yapılar
işlevini koruyamayarak atıl alanlara dönüşmüşlerdir. Yapıldığı dönemde çevresini de
etki alanına alan bu yapılar inşa edildiklerinde çoğunlukla kent merkezlerinden uzak
olarak konumlandırılsalar da günümüzde kent merkezlerinde kalmışlardır. Çünkü
kentler yaşayan alanlardır bu nedenle sürekli olarak genişleyip, gelişirler. Kent
merkezinde kalan bu endüstri alanları işlevlerini kaybetmeleriyle ve çevresindeki
konut mekanlarının da git gide boşalmasıyla genellikle günlük yaşantıdan kopmuş, atıl
ve tekinsiz mekanlara dönüşmüşlerdir. Oysa ki bu yapılar inşa edildikleri ve aktif
kullanımda oldukları dönemlerin teknolojik, sosyal, kültürel ve mimari özelliklerini
taşımaları nedeniyle birer endüstri mirası yapısına dönüşmüşlerdir. Bu yapıların
çevresiyle birlikte algılanarak var oldukları alana ve kente yeniden eklemlenmesi ve
kentlilerin bu alanları deneyimleyerek yaşayan bir mekâna dönüştürmeleriyle yok olup
gitmesini önlenmelidir.
Endüstri mirası yapılarının korunumu ve dönüşümü 20.yüzyılın sonlarına doğru öne
çıkan önemli çalışmalardan olmuşlardır. Günümüzde kentlerin belleği için önemli olan
bu yapılar birçok yapısal dönüşümle yeniden işlevlendirilerek kentlere
kazandırılmıştır. Bu çalışmada incelenen endüstri mirası yapısının bulunduğu İzmir
kenti, Endüstri devrimiyle sanayileşmede büyük adımlar atarak birçok yeni endüstri
yapısına sahip olan bir liman kenti olarak öne çıkmaktadır. Bu çalışma İzmir kenti için
endüstrileşmeyle inşa edilen ilk endüstri yapılarına örnek teşkil eden ve kent
belleğinde önemli yeri olan, günümüzde atıl alan durumunda kalan bir endüstri mirası
yapısı İzmir Elektrik Fabrikası yapısının korunması için yeni işlevlerle çözüm önerileri
içeren bir çalışmadır.
Çalışma kapsamında ilk olarak endüstri mirası ve yeniden işlevlendirme kavramları
üzerine literatür araştırması yapılmış bu kavramlar çerçevesinde ulusal ve uluslararası
örnekler incelenecektir. Sonrasında ülkemizde bulunan endüstri mirası elektrik
fabrikaları özelinde yapı örnekleri incelenecek ve bu yapılar için önerilen koruma
yaklaşım olan yeniden işlevlendirme önerileri çalışılan yapı özelinde
değerlendirilecektir. Daha sonra İzmir kentinde çalışmanın odak noktasında bulunan
Alsancak Liman Arkası bölgesinde bulunan endüstri mirası yapıları incelenerek,
çalışılacak yapı ve çevresiyle ilgili literatür taraması yaparak yapının yapıldığı
dönemden günümüze kadar geçirdiği süreçlerin incelenecektir. İzmir Elektrik
Fabrikasının kentsel bağlam içindeki önemi hem mimari hem de statik özellikleri
yönüyle ele alınacaktır. Yapı ve çevresi fotoğraflanarak ve haritalandırılarak detaylı
bir şekilde incelenecektir. Sonrasında ise yapının inşa edildiği dönemin malzeme, yapı
tipolojisi, cephe tipolojisi ve konstrüksiyon özelliklerini dikkate alarak alanın yeniden
işlevlendirmesi konusunda barındırdığı potansiyeller değerlendirilecektir. Yapıyla
ilgili yeni işlev önerileri modelleme ve düzenleme programlarıyla plan, kolaj ve üç
boyutlu görselleştirmelerle aktarılacaktır.
Anahtar Kelimeler: Endüstri Mirası, Koruma, Yeniden İşlevlendirilme, Elektrik
Fabrikası, İzmir.

Abstract:
As a result of the industrialization movement that started all over the world with the
Industrial Revolution in the 19th century, architecture was also affected and many
business spaces were built. In our country, many industrial structures have been built
under the influence of this movement and until today, most of the structures have
preserved their integrity, but the structures that cannot adapt to the conditions of the
period have been transformed into idle areas. These structures, which took their
surroundings into the sphere of influence during the period they were built, are mostly
located away from the city centers, but they remain in the city centers today. Because
cities are living spaces, they are constantly expanding and developing. These industrial
areas that remain in the city center have lost their function and the surrounding
residential spaces have become inert and uncanny places, often separated from daily
life. However, these structures have become industrial heritage structures due to the
technological, social, cultural and architectural characteristics of the periods when they
were built and in active use. However, these structures have become industrial heritage
structures due to the technological, social, cultural and architectural characteristics of
the periods when they were built and in active use. These structures should be
perceived together with their surroundings and re-articulated into the area and city
where they exist and should be prevented from being destroyed by urban people
experiencing these areas and turning them into a living space.
The conservation and transformation of industrial heritage structures became
prominent studies towards the end of the 20th century. These structures, which are
important for the memory of cities today, have been reworked with many structural
transformations and brought to the cities. The city of Izmir, where the industrial
heritage structure is examined in this study, stands out as a port city with many new
industrial structures by taking great steps in industrialization with the Industrial
Revolution. This study is a study that provides an example of the first industrial
structures built by industrialization for the city of Izmir and contains solutions with
new functions for the protection of Izmir Electrical Factory, an industrial heritage
structure that has an important place in the city memory and remains in the status of
idle space today Within the scope of the study, national and international examples will be examined
within the framework of these concepts, which have been researched in literature on
industrial heritage and refunctional concepts. After that, building samples will be
examined in the field of industrial heritage power plants in our country and the
proposed conservation approach for these structures, the refunctional proposals, will
be evaluated in the specific structure studied. Then, the industrial heritage structures
located in the Alsancak Port behind region, which is at the focal point of the work in
Izmir city, will be examined and the processes it has gone through from the period of
construction to the present day will be examined by conducting a literature review
about the structure and its environment to be studied. The importance of İzmir Electric
Factory in the urban context will be discussed in terms of both architectural and static
features. The structure and its surroundings will be examined in detail by
photographing and mapping. After that, the potential for the refunctioning of the area
will be evaluated by taking into account the material, structure typology, facade
typology and construction characteristics of the period in which the structure was built.
New function suggestions related to the structure will be conveyed through modeling
and editing programs with plans, collages and three-dimensional visualizations.
Keywords: Industrial Heritage, Conservation, Re-Functioning, Electrical Factory,
Izmir