Okuduğunu anlama ve edebî sanatlar: Çocuk kitapları üzerine nitel bir araştırma
Reading comprehension and literary arts: A qualitative research on childen's books
Yazar: HATİCE DEMİR
Danışman: PROF. DR. HAKAN DEDEOĞLU
Hacettepe Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Sınıf Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Edebi sanatlar = Literary arts ; Kitaplar = Books ; Okuma-anlama = Reading-comprehension ; Okuma-anlama becerisi = Reading-comprehending skill ; Çocuk edebiyatı = Children’s literature ; Çocuk kitapları = Children's books ; İlkokul öğrencileri = Primary school students

Özet:
Bu araştırmanın amacı; ilkokul düzeyindeki farklı türlerdeki çocuk edebiyatı eserlerinde edebî sanatların kullanım düzeyi ile öğrencilerin bu eserlerdeki edebî sanatları anlama  ve okuduğunu anlama düzeylerini ortaya koymaktır. İki aşamada yürütülen bu araştırma, bir temel nitel araştırmadır. Araştırmanın ilk aşamasında 50 adet çocuk edebiyatı eseri, çalışma materyallerini oluşturmaktadır ve ölçüt örnekleme yöntemiyle seçilmiştir. Araştırmanın ikinci aşamasında, 2020-2021 öğretim yılında Ankara ili merkez Etimesgut ilçesindeki bir devlet ilkokulunda öğrenim gören ikinci, üçüncü ve dördüncü sınıf öğrencilerinden toplam 95 öğrenci, araştırmanın çalışma grubunu oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak ilk aşamada 50 adet çocuk edebiyatı eseri; ikinci aşamada ise başarı testleri kullanılmıştır. Araştırmanın verilerinin analizi için betimsel analiz ile betimsel istatistikler kullanılmıştır. Araştırma sonucunda çocuk edebiyatı eserlerinde en sık kullanılan edebî sanatların mecaz, tekrir, teşhis, tezat ve istifham; en az kullanılan edebî sanatların tariz, tecahülüarif, istidrak ve hüsnütalil sanatları olduğu görülmüştür. Başarı testlerinden elde edilen genel ortalamaya bakıldığında edebî sanatlarda 3. sınıfların en yüksek,  4. sınıfların en düşük; okuduğunu anlamada ise 3. sınıfların en yüksek,  2. sınıfların en düşük ortalamaya sahip olduğu görülmüştür.

Abstract:
The aim of this study is to reveal the level of use of literary arts in different types of children's literature works at primary school level and the level of students' reading comprehension and literary arts in these works. This research, which was carried out in two stages, is a basic qualitative research. In the first stage of the research, 50 children's literature works constitute the study materials and were selected by criterion sampling method. In the second stage of the research, a total of 95 second, third and fourth grade students studying at a public primary school in the Etimesgut district of Ankara province in the 2020-2021 academic year constitute the study group of the research. In the research, 50 children's literature works were used as data collection tools in the first stage and achievement tests were used in the second stage. Descriptive analysis and descriptive statistics were used to analyze the data of the study. As a result of the research, it has been seen that the most frequently used literary arts in the works of children's literature are metaphor, repetition, diagnosis, contrast and invocation and the least used literary arts are tariz, tecahülüarif, istidrak and hüsnütalil arts. Considering the general average obtained from the achievement tests, the highest in the 3rd grades and the lowest in the 4th grades in literary arts; In reading comprehension, it was seen that 3rd graders had the highest average and 2nd graders had the lowest average.