Adıyaman türkülerinde yöresel motifler ve sosyal hayat
Local motifs and social life in Adıyaman's folk songs
Yazar: ABDULLAH DEMİR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HAKAN ÇELİKTEN
Harran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Halk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Halk edebiyatının sözlü ürünlerinden olan türküler, ait olduğu 
toplumun sosyal hayatını, sevinçlerini, acılarını, duygu ve düşüncelerini vb. 
unsurlarını bünyesinde barındırmaktadır. Hâl böyle olunca türkü incelemeleri 
ile toplumsal okumalar yapmak mümkündür. Anadolu'nun birçok noktasında 
şahit olunabilecek zengin türkü literatürüne Adıyaman ilinde rastlamak da 
mümkündür. Adıyaman ilinin, birçok medeniyete ev sahipliği yapmış tarihi ve 
kültürel geçmişi, türkü geleneği açısından zengin bir birikime sahip olmasının 
önünü açmaktadır. Dolayısıyla Adıyaman türküleri şehrin ve bölgenin edebiyat 
ve sosyokültürel yapısı açısından zengin bir içeriğe sahiptir. Bu sebeple söz 
konusu türküler üzerinden yapılacak okuma ile ilin ve bölgenin tarihi ve 
kültürü hakkında bilgi sahibi olunmasını sağlayacaktır. Adıyaman türkülerinin 
geçmişi, ahilik dönemine dayanan Harfane kültürü ve daha birçok unsur 
üzerine inşa edilen birikime dayanmaktadır. Söz konusu birikimin içerisinde 
şüphesiz birçok kültürel kod bulunmaktadır. Bu kodların ortaya çıkarılması ve 
gelecek nesillere aktarılması kültürel süreklilik açısından önemlidir. Adıyaman 
türküleri üzerine inşa edilen bu çalışmada, ilgili türküler incelenerek türkülerde 
yer alan geleneksel motifler ve ilin sosyokültürel hayatının türkülere 
yansımaları görülmeye çalışılmıştır. Bunun için türküler şekil ve içerik 
açısından incelenmiştir. İncelenecek türküler yazılı ve internet ortamında yer 
alan materyallerden elde edilmiştir. Bunun için TRT Repertuarı ve Adıyaman 
türkülerinin yer aldığı kaynak kitaplar incelenmiştir. İçerik analizi yapılırken 
ihtiyaç hâlinde kaynak kişilerle görüşmeler yapılmıştır. Bütün bunlar 
neticesinde Adıyaman türküleri; dil ve üslup, konu, özellik, şekil, yapı, motif, 
ezgi ve icra edildiği ortam açısından halk bilimi yöntemlerine göre 
incelenmiştir. Ardından Adıyaman iline ait türkü metinleri sırasıyla verilmiş ve 
sözlük çalışması ve dizin oluşturulmuştur. Ayrıca TRT repertuarında yer alan 
bazı türkülerin ve oyun havalarının nota düzeni, ses düzeni ve türkülerde geçen 
motiflere ait fotoğraflarla tez çalışması neticelendirilmiştir. Yapılan inceleme 
ile Adıyaman türkülerinin yapısal özelliği, geçmişi, içeriği, sanatsal ve kültürel 
boyutu ortaya çıkarılmıştır. 
Anahtar Kelimeler: Türkü, Adıyaman, Türkü Geleneği, Harfane, 
Motif, Şekil, Kültür, Sosyal Hayat.

Abstract:
Folk songs, which are oral products of folk literature, incorporates 
social life, joys, pains, feelings and thoughts etc. Of the society to which it 
belongs. As such, it is possible to make social readings with folk song studies. 
It is also possible to come across the rich folk song literature in Adıyaman, 
which can be witnessed in many parts of Anatolia. The historical and cultural 
background of Adıyaman province, which has hosted many civilizations, paves 
the way for it to be a rich witness in terms of folk song tradition. Therefore, the
folk songs of Adıyaman province and its region have a rich content in terms of 
literature and socio-cultural structure. For this reason, with the analysis to be 
made on the mentioned folk songs, it will be provided to have information 
about the history and culture of the province and the region. The history of 
Adıyaman folk songs is based on the Harfane culture dating back to the Ahilik 
period and the accumulation built on many other elements. Undoubtedly, in 
this collection There are many cultural codes. It is important for cultural 
continuity to reveal these codes and transfer them to future generations. In this 
study, which was built on Adıyaman folk songs, the traditional motifs in the 
folk songs and the reflections of the socio-cultural life of the province on the 
folk songs were tried to be seen by examining the related folk songs. For this 
reason, folk songs were examined in terms of form and content. The folk songs 
to be examined were obtained from written and internet materials. For this 
purpose, source books including TRT Repertoire and Adıyaman folk songs 
were examined. While conducting the content analysis, interviews were made 
with the resource people when needed. As a result of all these, Adıyaman folk 
songs; folklore in terms of language and style, subject, feature, shape, structure, 
motif, melody and the environment in which it is performed. analyzed 
according to scientific methods. Then, the texts of folk songs belonging to 
Adıyaman province were given respectively and a dictionary study and an 
index were created. In addition, the work of some folk songs and play moods 
in the TRT repertoire with the note arrangement, sound system and the photos 
of the motifs in the folk songs has been concluded. With the examination, the 
structural features, history, content, artistic and cultural dimensions of 
Adıyaman folk songs were approved. 
Keywords: Folk Songs, Adıyaman, Folk Song Tradition, Harfane, 
Motive, Figure, Culture, Social Life