Kuzey Kıbrıs kıyılarının (Koruçam burnu-Zafer burnu-Zeytin burnu arasının) kuvaterner jeomorfolojisi
Quaternary geomorphology of North Cyprus coasts (between cape kormakiti-cape apostolos andreas-cape elea)
Yazar: MUHAMMED ZEYNEL ÖZTÜRK
Danışman: DOÇ. DR. AHMET EVREN ERGİNAL
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı / Fiziki Coğrafya Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Doğu Akdeniz bölgesi = Eastern Mediterranean region ; Holosen = Holocene ; Jeomorfoloji = Geomorphology ; Kuvaterner = Quaternary ; Kuvaterner = Quaternary ; Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti = Turkish Republic of Northern Cyprus ; Neotektonik = Neotectonic

Özet:
Doğu Akdeniz havzası içerisinde yer alan Kıbrıs Adası plaka hareketlerine bağlı olarak gerçekleşen tektonik faaliyetlerden ileri derecede etkilenmiş olup, adanın tektonik yükselimi bu faaliyetlere bağlı olarak günümüzde de devam eder. Tektonik faaliyetlerin yanı sıra, ada Geç Kuvaterner ve Holosen?deki iklim ve deniz seviyesi değişimlerinden de etkilenmiştir. Bu değişimler özellikle kıyı jeomorfolojisinin şekillenmesinde etkili olmuştur ve değişimlerin kanıtları yalıtaşları, yükselmiş denizel depolar, dalga aşınım düzlükleri ve eolinitlerin içerisinde tutulmuştur. Araştırma kapsamında KKTC kıyılarında 23 lokalitede yalıtaşları, 3 lokalitede bol fosilli denizel depolar, 3 lokalitede eolinitler ve 5 lokalitede dalga aşınım düzlükleri incelenmiştir. Lokalitelerden alınan örneklerden jeokimyasal ve jeoistatistiksel analizler ile tarihlendirme çalışmaları yapılarak oluşumların Geç Kuvaterner-Holosen iklim, deniz seviyesi değişimleri ve tektonizma açısından önemleri ortaya konulmuştur.
Eolinitlerden yapılan tabaka ölçümlerine göre tabaka yönleri ile günümüz egemen rüzgar yönleri birbirleri ile uyumludur.  Buna göre Doğu Akdeniz?de hakim rüzgar yönü eolinitlerin oluştuğu dönemden günümüze kadar önemli bir değişiklik göstermemiştir.  Kalsit minerallerinden oluşan menüsküs köprü, köpek dişi yapısı, boşluk dolgusu ve mikritik zarflar gibi çimento yapılarına göre yalıtaşları, gel-git içi ve gel-git ardı koşullarda, G.Ö. 0.442±0.079 ile 5990±0.341 yıl arasında oluşmuştur. Deniz seviyesi eğrisi, yalıtaşlarının 0 m ile -1 m arasındaki alçak deniz seviyesi koşullarında gerçekleşen iki deniz seviyesi yükselim evresinde oluştuğunu gösterir. Yükselen deniz seviyesi koşullarında oluşmasına rağmen yalıtaşları, günümüz deniz seviyesinden daha yukarıda bulunurlar. Bu durum kuzey Kıbrıs?da tektonik yükselim hızının deniz seviyesi yükselim hızından fazla olduğunu gösterir ve bu tektonik yükselim son 6000 yıl içerisinde ortalama olarak 0.04 cm/yıl oranında gerçekleşmiştir. Sonuçlar Türkiye?nin güney sahillerindeki yalıtaşı çalışmaları ile karşılaştırıldığında iki alan arasında kalan ve Misis-Girne Fay Zonu ile sınırlandırılmış Kilikya-Adana Havzası?nda bölgesel bir yükselim olduğu görülür. Toplu yükselim ile birlikte dalga aşınım düzlüklerinden elde edilen verilere göre kuzey Kıbrıs kıyılarında yükselim oranları lokal farklılıklar gösterir.

Abstract:
Cyprus Island located in the Eastern Mediterranean has strongly been affected by tectonic activities resulting from plate movements, and the uplift of the island continues at the present. The Island has also been affected from the Late Quaternary and Holocene climatic and sea level changes. These changes have had great impacts on the development of the coastal geomorphology. Proofs of these changes are reserved in the beachrocks, marine deposits, wave-cut platforms and eolianites that formed along the coastline. Beachrocks in 23 localities, fossiliferous marine deposits in 3 localities, eolianites in 3 localities, wave-cut platforms in 5 localities were investigated at NCTR coasts in this thesis. Based on the analysis of the samples collected from the above mentioned localities, the significance of these forms were investigated in terms of the geochemical, geostatistical and dating  studies to evaluate the Late Quaternary and Holocene climatic changes, sea level fluctuations and tectonic controls.
The dip direction measurements from the eolianite beds indicate that the paleo wind directions are in accordance with present day wind characteristics. Thus, prevailing wind directions in the Eastern Mediterranean have not showed any significant changes since the formation of the eolianites in Late Quaternary. The ages of the beachrocks, based on the OSL datings, are between 0.442±0.079 and 5990±0.341 BP. These beachrocks were formed in both intertidal and supratidal environments as recognized by calcitic cement types such as meniscus bridge, dogtooth, pore filling and micritic envelopes. Sea level curve shows that beachrocks were formed in two successive rising sea level periods that occurred in a low sea level condition between 0 m and -1m. At present these beachrocks are found well above the mean present sea level despite the fact they formed at 0 and -1 meters. This implies that the tectonic uplift is greater than sea level rise in North Cyprus and this tectonic uplift has occurred at a rate of 0.04 mm/year over the past 6000 years. As the results are compared with the beachrocks studies carried out at the southern coasts of Turkey, it is suggested that a considerable uplift has occurred in the Cilicia-Adana Basin, which is bordered by Misis-Kyrenia Fault Zone. Based on the analyses carried out on wave-cut platforms it is noted that, despite the considerable uplift in the area, the rates of uplift differs locally along the North Cyprus.