Elçin Efendiyev'in romanlarında milli kimlik algısı
Perception of national identity in Elchin Efendiyev' s novels
Yazar: GAMER AHMEDOVA
Danışman: DOÇ. DR. İLKİN GULUSOY
Kafkas Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çağdaş Türk Lehçeleri Ana Bilim Dalı / Azerbaycan Türkçesi ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Azeri edebiyatı = Azerbaijan literature ; Edebi eserler = Literary works ; Edebiyat = Literature ; Efendiyev, Elçin = Efendiyev, Elçin ; Kimlik = Identity ; Kimlik algısı = Identity perception ; Kültür = Culture ; Milli kimlik = National identity ; Roman = Novel ; Türk edebiyatı = Turkish literature

Özet:
1943' te Bakü'de doğan Elçin Efendiyev hikâye, roman ve senaryo yazarıdır. Çağdaş Azerbaycan hikâyeciliğinin önde gelen simalarından olan Elçin'in kitapları İngilizce, Fransızca, Farsça, Macarca, Çekçe, Slovakça ve Bulgarca'ya çevrilmiş ve çeşitli ödüller almıştır. Elçin, kitaplarında daha çok ahlaka odaklanır ve kahramanlarını manevi çatışmalar bağlamında keşfeder. Bu yön özellikle anlatılarında güçlüdür.
Elçin'in "Mahmut ve Meryem", "Ak Deve", "Ölüm Hükmü", "Baş" romanları ister milli kimlik, ister manevi değerler aşılamada oldukca önemli eserlerdir. 
Elçin Efendiyev toplumcu gerçekçi yazarlardan biri olarak romanlarında seçtiği tiplerle hem topluma bir ayna tutmuş hem de idealist tip yaratma gayreti içinde olmuştur.
Çalışmanın birinci bölümünde Elçin Efendiyev'in yaşadığı Sovyet Rusya dönemi Azerbaycan edebiyatına genel bir bakış verilmiş ve bu dönemde Azerbaycan edebiyatında roman türünün gelişimi, edebiyatta milli kimlik algısı, edebiyat ile millî kimlik arasındaki ilişkiler, Sovyet döneminde Azerbaycan edebiyatında millî kimliğin ifade biçimleri alt başlıklar halinde ele alınmıştır.
Yirminci yüzyılın ikinci yarısından itibaren Elçin, edebiyatta ideolojik ilkeleri değil, insanı geniş anlamda temel alan, ancak farklı açılardan yorumlayan bir sanatçı olmuştur. Onun roman, anlatı ve hikâyelerinde insanın manevi dünyası, toplumdaki yeri ve ilişkileri, millî kimliği ön plandadır. O, ideolojik olaylardan çok küçük insanların kaderini, toplumdaki değişim süreçlerini yansıtmayı tercih etmiştir.
İkinci bölümde Elçin Efendiyev'in yaşamı, edebi kişiliği, eserleri, araştırmacıları incelenmiştir. Yazarın eserleri roman, hikâye, povest, tiyatro, araştırma eserleri, tercüme ve bibliografiler olarak yedi alt başlık içinde ele alınmıştır. Bu bölümde aynı zamanda eserlerindeki tipleri sınıflandırmak için esas aldığımız tip ve model şahıs kavramları ayrıntılı olarak izah edilmiştir. 
Üçüncü bölümde edebiyatta roman, romancılık ve milli kimlik analizi, Azerbaycan romanı ve milli kimlik algısı, Elçin Efendiyev'in romanlarında milli kimlik algısı gibi konu başlıkları araştırılmıştır. Burada Elçin Efendiyev'in romanlarında milli kimlik algısında folklor ve etnografik kaynakların rolü, dini inanışın, dinin, edebiyatın, dilin, kültürün milli kimlik algısında kullanımı incelenmiştir.
Sonuç bölümünde Elçin Efendiyev'in romanlarındaki millî kimlik algısına ilişkin ulaşılan genel kanaatlerden hareketle okuyucuda gerçekleştirmek istediği felsefi düşüncenin ortaya koyulmasına çalışılmıştır.

Abstract:
Elchin Efendiyev was born in Baku in 1943. He is a writer of short stories, novels and
screenplays. One of the leading figures of contemporary Azerbaijani storytelling, Elçin's
books have been translated into English, French, Persian, Hungarian, Czech, Slovak and
Bulgarian and received various awards. In her books, Elçin focuses more on morality
and explores her heroes in the context of spiritual conflicts. This aspect is particularly
strong in her narratives.
Elçin's novels ―Mahmut and Meryem‖, ―White Camel‖, ―Death Penalty‖, ―Head‖ play
an important role in the creation of the novel ―New Prose‖.
As one of the socialist realist writers, Elçin Efendiyev both held a mirror to the society
and tried to create an idealist type with the types she chose in her novels. In the first part,
an overview of the Azerbaijani literature of the Soviet Russia period, in which Elçin
Efendiyev lived, was given, and the development of the novel genre in Azerbaijani
literature in this period, the perception of national identity in literature, the relationship
between literature and national identity, the ways of expressing national identity in
Azerbaijani literature during the Soviet period were discussed with sub-titles. Since the
second half of the twentieth century, Elçin has been an artist in literature, based on
human rather than ideological principles, but interpreting it from different perspectives.
In his novels, narratives and stories, the spiritual world of man, his place and relations in
society, and his national identity are at the forefront. She prefers to reflect the fate of
small people and the processes of change in society rather than ideological events.
In the second part, Elçin Efendiyev's life, literary personality, works and researchers are
examined.
The works of the author are discussed in seven sub-titles as novels, stories, povest,
theatre, research works, translations and bibliographies. In this section, the concepts of
type and model person, which we use as a basis to classify the types in his works, are
explained in detail.
In the third chapter, topics such as novel in literature, novelism and national identity
analysis, Azerbaijani novel and national identity perception, national identity perception
in Elçin Efendiyev's novels were investigated. Here, the role of folklore and
ethnographic sources in the perception of national identity in Elçin Efendiyev's novels,
the use of religious belief, religion, literature, language and culture in the perception of
national identity are examined.
In the conclusion part, we have tried to reveal the philosophical thought that Elçin
Efendiyev wants to realize in the reader, based on the general opinion we have reached
about the perception of national identity in her novels.
Key words: Identity, novel genre, national morality, religious belief, historical union,
culture