Bankacılık sektöründe türev araçların kullanımı ve Türk bankacılık sektörüne etkisinin analiz edilmesi
Analysis of the use derivative instru-ments in the banking sektor and its effect on the Turkish banking sector
Yazar: KEMAL KÜÇÜKSEREN
Danışman: DOÇ. DR. SAVAŞ ÇEVİK
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Bankacılık = Banking ; İşletme = Business Administration
Dizin: Bankacılık = Banking ; Bankacılık sektörü = Banking sector ; Finansal araçlar = Financial instruments ; Türevler = Derivatives ; Türk bankacılık sektörü = Turkish banking sector ; Vadeli işlem piyasaları = Futures markets

Özet:
Finansal piyasaların globalleşmesi ve giderek hız kazanan sermayenin serbest dolaşımı süresince artan belirsizliklerden dolayı risk kavramına önem giderek artmıştır. Bu aşamada özellikle gelişmekte olan ülkelerde finansal krizlerin meydana gelmesi kaçınılmaz olmuştur. Günümüzde ise belirsizlik o kadar büyümüştür ki gelişmiş ül-keler de finansal krizlere karşı koyamaz olmuştur. Ortaya çıkan bu tablonun kaçınıl-maz bir sonucu olarak risk yönetiminin zorunluluğu gittikçe artmaya başlamış ve gü-nümüz finans sisteminin ayrılmaz bir parçası haline gelmiştir. Finansal piyasalarda risklilik kavramını en çok bünyesinde bulunduran sektör bankacılık sektörüdür. Fi-nansal riskleri minimize etmek ve karlılığı artırmak için kullanılan enstrümanların birisi de türev araçlardır. Türev araçların Türk piyasalarına girişi çok eskiye dayanmamakla birlikte son yıllarda işlem hacimleri oldukça artan ve kullanım düzeyi yüksek olan ürünler arasındadır. Piyasalarda türev araçlar en çok bankacılık sektöründe kendine yer bulmuştur. 
	Çalışmanın amacı bankacılık sektörünün risklilikleri ve karlılıklarını belirlen-mesini sağlayan faktörlerin, türev araçların kullanımlarına olan etkilerinin analizini yapmaktır.
	Çalışmada bankaların bağımsız denetim raporlarından yararlanarak bilançola-rının analizleri yapılmıştır. Bankaların son 10 yıllık dördüncü çeyrek dönem bilanço verilerinden türev araç kullanım hacimleri, türev ürünlerinin kullanım çeşitliliği, top-lam aktifleri içerisindeki türev ürünlerin yerleri analiz edilmiştir. Analiz sonucunda, bankaların türev ürünleri kullanım hacminin arttığı, daha çok riskten korunma ve va-deli türev işlemlerinin kullandığı tespit edilmiştir. Karlılık düzeyinde bankaların çok fazla kar elde etmediği fakat risklerden korunarak karlılık seviyelerinde artış olduğu görülmüştür. Çalışmanın son bölümünde Türkiye Bankalar Birliği'nden, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu'dan, Türkiye Katılım Bankaları Birliği'den ve banka bilançolarından bankaların karlılık ve riskliliklerini belirleyen faktörlere dair rasyolar hesaplanmıştır. Türev araç kullanımının belirleyicilerini analiz etmek için yürütülen havuzlanmış en küçük kareler regresyon analizi sonuçları da banka bilanço analizlerine benzer sonuçları üretmiştir. Bankaların riskliliğini belirleyen faktörler ile türev araç kullanımları birbirlerini olumlu etkileyip aralarında pozitif yönlü ilişki ol-duğu tespit edilmiştir. Karlılığı belirleyen rasyoların türev ürünlerle pozitif ilişki içinde olduğu fakat risklilik unsurları kadar etkili olmadığı, bilanço analizlerinden yola çıkarak türev ürünler uzun dönemlerde bankaların karlılığını etkilediği görülmektedir.

Abstract:
Due to the globalization of financial markets and the increasing uncertainties during the free movement of capital, which is gaining momentum, the concept of risk has become increasingly important. At this stage, financial crises, especially in developing countries, have been inevitable. Nowadays, uncertainty has grown so much that developed countries cannot resist financial crises. As an inevitable consequence of this picture, the necessity of risk management has increased and became an integral part of today's financial system. The banking sector which has the most risk concept in our financial markets is the banking sector. One of the instruments used to mini-mize financial risks and increase profitability is derivative instruments. Although the entry of derivative instruments into our markets is not very old, it is one of the pro-ducts whose transaction volume has increased considerably in recent years and has a high level of usage. Derivative instruments have found their place mostly in the ban-king sector. 
	The aim of this study is to analyze the effects of factors that determine the risks and profitability of banking sector on the use of derivative instruments.
	In our study, balance sheets were analyzed by using independent audit reports of banks. From the balance sheet data of banks for the last 10 years of the last 10 ye-ars, the volume of derivative instruments used, the variety of derivatives used, and the locations of derivative products within total assets were analyzed. In the last part of the study of the Banks Association of Turkey, the Banking Regulation and Super-vision, Turkey Participation Banks ratios regarding the determinants of profitability and riskines of banks and bank balance was calculated to analyze the determinants of derivative instruments produced similar results to bank balance sheet analyzes. Fac-tors determinnig the riskiness of banks and the use of derivative insturements affect each other positively and there is a positive relationship between them. It ıs seen that ratios determining profitability have negative relationship with derivative products, but it is seen from the balance sheet analysis that derivative products affect the profi-tability of banks in long term.