Tataristân-ı Çinî'de Bir Cinayet (Dil incelemesi-metin-sözlük)
A Crime in Tataristan-i Çini (Language review – text – dictionary)
Yazar: TAXIMAIMAITI TAILAITI
Danışman: DOÇ. DR. UĞUR GÜRSU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Yeni Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Dilbilim = Linguistics
Dizin: Dilbilgisi = Grammar ; Dilbilim = Linguistics ; Mehmed Said = Mehmed Said ; Roman = Novel ; Ses bilgisi = Phonetic ; Türk edebiyatı = Turkish literature

Özet:
Tezimizin temel kaynağı olan "Tataristan-ı Çini'de Bir Cinayet" adlı bu eser, Tekezâde Mehmed Sâid tarafından Rumî 1305 (Miladi 1889) tarihinde kaleme alınmış ve yaklaşık beş yıl sonra yayınlanmıştır. Yazarın önsözde belirttiğine göre ilgili eser, yaşanmış bir olaya dayanır.
Çalışmamız altı bölüm olarak hazırlanmıştır. Birinci bölümde Tekezâde Mehmed Sâid'in hayatı, sanatı ve eserleri kısaca anlatılmış, Tataristan-ı Çini'de Bir Cinayet adlı eseri ise müstakil olarak ele alınmıştır. İkinci bölümde ilgili metinde; çeşitli kelime ve eklerin yazım özellikleri sunulmuş, Türkçe ses ve şekil bilgisi, söz dizimi, cümle unsurları ile Arapça ve Farsça yapı ve unsurlar konularına göre tasnif edilmiş, her bir konu tanımlanmış ve örneklerle açıklanmıştır. Üçüncü bölümde kaynak metin, çeviri yazı sistemi ile Latin harflerine aktarılmıştır. Dördüncü bölümde ilgili metin sadeleştirilmiştir. Beşinci bölümde kaynak metin sunulmuştur. Altıncı bölümde metnin sözlüğü ile dizini hazırlanmıştır. 
Daha önce çeşitli araştırmalarda ve kaynaklarda adı geçen bu metin ancak tarafımızdan ilk kez incelenmiştir. Bu eserdeki söz varlığını, dil bilgisi unsurlarını, ifade tarzını, edebi eğilimi ait olduğu döneme göre değerlendirebilir, yorumlayabilir, bir takım çıkarımlarda bulunabiliriz. Bu bakımdan çalışmamızın Türklük bilimine hizmet edeceğini ve katkı sağlayabileceğini düşünüyoruz.
Anahtar Kelimeler: Tekezâde Mehmed Sâid, Tataristan-ı Çini'de Bir Cinayet, Dil incelemesi, Çeviri Yazı, Sözlük.

Abstract:
The book called "A Crime in Tataristan-ı Çini" which is the topic of this thesis was written by Tekezâde Mehmed Sâid in 1305 (Julian calendar) – 1889 (Gregorian calendar) and was published almost five years later. As the author mentioned in the foreword the book is based on a true story and was evaluated as a literary work which is a medium-volume story.
There are six chapters in this study. Besides the brief presentation of the life, the art and the works of Tekezâde Mehmed Sâid, "A Crime in Tataristan-ı Çini" was explained in detail in the first chapter. In the second chapter the syntax and the sentence structure of the text and Arabic and Persian elements were classified based on the topics and were explained with examples. The transcription of the source text in Latin alphabet can be found in the third chapter and the text was abbreviated in the next chapter. While the facsimile of the source text was given in the fifth chapter, the dictionary of the source text was given in the last chapter.
Although the aforementioned book was mentioned in several sources, the book was examined for the first time in this thesis. The book which is full of Arabic and Persian language rules was written in a very artistic style. Therefore, the vocabulary, grammatical elements, expressions and the literary form of the book can be interpreted based on its own time and some implications can be made. We hope that this study will contribute to the Turkish literature. 
Key Words: Tekezâde Mehmed Sâid, A Crime In Tataristan-ı Çini, Language Review, Transcription, Dictionary.