Eleştirel düşüncenin kazandırılması açısından MEB 1936-1960 arası ilkokul ve ortaokul Türkçe okuma kitaplarının tarihî seyri ve gelişiminin incelenmesi
Investigation of the history and development of primary and secondary school Turkish reading books in the Ministry of National Education between 1936-1960 in terms of gaining critical thinking
Yazar: AYŞENUR ELHAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜLSÜN KOÇER
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Ders kitapları = Textbooks ; Eleştirel düşünce = Critical thinking ; Okuma kitapları = Reading textbooks ; Ortaokullar = Secondary schools ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Türkçe öğretimi = Turkish teaching ; İlkokullar = Primary schools

Özet:
Eleştirel düşünme, ilkokuldan itibaren öğrenciye kazandırması gereken bir yetidir. 1936 sonrası seçilen MEB Türkçe Okuma kitaplarında yer verilen metinlerin eleştirel düşüncenin geliştirilmesine katkısı araştırılmıştır. Çalışma ile bundan sonra yapılacak araştırmalara yol gösterici olması hedeflenmiştir. 1960 yılından sonra yurtdışında ve 2005 sorası da ülkemizde etkili olan eleştirel düşünmeye yönelik araştırmaların daha eski yıllarda ders kitaplarında var olup olmadığının incelenmesi ile eleştirel düşüncenin dünü, bugünü ve geleceği tespit edilmek istenmiştir.
1936-1960 yılları arasından MEB bakanlığı bünyesinde ilkokul ve ortaokul Okuma kitaplarında bulunan eleştirel düşünmeyi destekleyen örnekler eleştirel düşünmenin; sorgulama, analiz etme, sınıflandırma, değerlendirme, çıkarım yapma, karşılaştırma ve yorumlama alt becerilerine göre sınıflandırılıp bir değerlendirme yapılmıştır.
Yapılan değerlendirmede ilköğretim kademesinde eleştirel düşüncenin çeşitli sorularla öğrenciye kazandırılmaya çalışıldığı tespit edilmiştir. Bu soruların bir kısmının cevabı doğrudan metinde yer alırken, bir kısmı için öğrencinin metinden çıkarım yapması, bazıları içinse kendi deneyimlerini kullanması hedeflenmiştir. Ortaöğretim kitaplarında ise beklenenin aksine eleştirel düşünceye yönelik çalışmaların son derece az olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
The study focuses on the presence, position, and value of critical thinking in Turkish reading textbooks for primary and middle school students between 1936 and 1960. Critical thinking is an essential skill that should be fostered in students from primary school onwards. The contribution of the selected texts included in the Ministry of National Education (MEB) Turkish reading textbooks after 1936 to the development of critical thinking has been investigated. The aim of the study is to provide guidance for future research. It seeks to examine whether critical thinking was present in textbooks in earlier years, both domestically after 1960 and internationally, where research on critical thinking has been influential since 2005, in order to determine the past, present, and future of critical thinking.
Examples supporting critical thinking found in primary and middle school reading textbooks within the MEB between 1936 and 1960 were classified and evaluated based on the sub-skills of critical thinking, such as questioning, analyzing, classifying, evaluating, drawing inferences, comparing, and interpreting
The evaluation revealed that critical thinking was attempted to be instilled in students through various questions at the primary education level. While some of these questions had direct answers in the text, others required students to make inferences or draw on their own experiences. However, it was observed that there was a significant lack of focus on critical thinking in the high school textbooks, contrary to expectations.