VIII-X. yüzyıllarda Türkistan'a gelen seyyahlar (Kök Türkler-Uygurlar-Kırgızlar)
Turkestan (Turkic Khaganate-Uighurs-Kyrgyzs) in the 8th-10th centuries according to the medieval travelers
Yazar: ALİ ÜNAL
Danışman: PROF. DR. CİHAT AYDOĞMUŞOĞLU
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Genel Türk Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Seyahatnameler yani bir yerden bir başka yere seyahat ettikten sonra elde edilen
izlenimi ve görülenleri bir eser haline getirerek aktarma işi, bir edebî geleneğin temsilidir.
Bununla beraber bahsedilen coğrafyanın soylularından en alt tabakasına kadar verdiği bilgiler
vesilesiyle de önemli tarihî kaynaklardandır. Amacı, yazıldığı dönemin üst tabakasını sanatsal
açıdan doyurma ya da bilgi verme gibi sebeplere dayansa da, bugünün tarih yazım usulü için
de önem arz etmektedir. Genelde haklarında daha az tarihî bilgiye sahip olduğumuz
topluluklar ya da bölgelerle ilgili bilgi veriyor olmaları, özellikle kültür tarihçiliği alanında
işleri kolaylaştırmaktadır.
İslâm Öncesi Dönem başta olmak üzere, bazı devirlerde haklarında kısıtlı kaynak olan
ve yazılı geleneğin yaygın olmadığı Türkler özelinde bu seyahatnameler önemini korumaktadır.
Seyahatnamelerin içerisinde verilen bilgiler ışığında bir değerlendirme yapmak yahut verilen
bilgilerin diğer kaynaklarla karşılaştırılarak bir sonuca varmak mümkün olmaktadır.
Bu çalışmada; yaşam biçimleri, gelenekleri, siyasî yapıları ve başkentleri gibi pek çok
ortak noktaya sahip olan Kök Türk, Uygur ve Kırgızlara gelen seyyahların eserleri ve onlarla
ilgili verilen bilgiler incelenmiştir. Bahsedilen seyyahların bir kısmı doğudan gelen seyyahlar
iken, bir kısmı da batıdan gelen seyyahlardır.
Seyyahlar, farklı anlayış, din ve kültürel çevrelerden olduğundan, seyahatnameleri
yalnız diğer tarihî kaynaklarla değil, verdiği bilgiler bakımından diğer seyahatnamelerle
kıyaslamak da mümkündür. Bu bağlamda, çalışmada seyyahların verdiği bilgilerin doğruluğu
diğer tarihî kaynaklar ışığında tartışılırken, birbirleri arasındaki farklılıklar da
değerlendirilmeye çalışılmıştır.

Abstract:
The tradition of traveling and creating travel books, which took an important
place in the historical process, is one of the important historical sources as well as representing
a literary tradition. Although it was based on reasons such as artistically saturating or informing
the upper stratum of the period at the time it was written, it is also important for today's
historiographical style. The fact that they generally give information about communities or
regions about which we have less historical information makes things easier in the field of
cultural historiography.
These travel books remain important in order to create a research about the Turks, who
had limited resources in some periods, especially in the pre-Islamic period, and where the
written tradition was not widespread. Travel books are valuable in this field with the
information they contain and what they write about the societies they aim to be a mirror, in
other words, their content. In the light of this information, it is possible to make an evaluation
or a comparative evaluation with other sources.
What they have in common in this study is; The works of the travelers who came to Kök
Türk, Uygur and Kyrgyz, who had many common points such as their lifestyles, traditions,
political structures and capitals, and the information they gave about them were examined.
Some of the travelers mentioned are travelers from the Chinese side, while those on the other
side are Arab-Islamic travelers.
Since the travelers are from different comprehension, religions and cultural
backgrounds, it is possible to make comparisons not only with other historical sources but also
between them. In this context, while the accuracy of the information given by the travelers was
discussed in the light of other historical sources, the differences between each other were tried
to be evaluated.