Kabul ve kararlılık terapisi temelli müdahale programının ergenlerin sosyal kaygı düzeyleri üzerine etkisinin incelenmesi
Investigation of the effect of act-based intervention program on social anxiety levels, psychological flexibility and value of adolescents
Yazar: NİDA ÖZŞAHİN TERKURAN
Danışman: DOÇ. DR. OĞUZHAN KIRDÖK
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmanın amacı, Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT) temelli müdahale programının, ergenlerin sosyal kaygısına etkisini araştırmaktır. 
Bu araştırma lise öğrencilerinin sosyal kaygılarını azaltmaya yönelik olarak geliştirilen ACT temelli müdahale programının etkililiğini incelemeyi amaçlayan yarı deneysel bir çalışmadır. Araştırmanın bağımlı değişkenleri sosyal kaygı düzeyleridir. Bağımsız değişkeni ise ACT temelli müdahale programıdır. Araştırmada deney ve kontrol gruplu ön-test/son-test ve izleme ölçümlü olmak üzere 2x3'lük yarı deneysel model ve nitel içerik analizi kullanılmıştır. Araştırma deseni aşağıdaki Tablo 1'de görülmektedir. Araştırmada öntest, sontest ve izlemede Leibowitz Sosyal Kaygı Ölçeği, Kabul ve Eylem Formu II ve Değer Verme Ölçeği kullanılmıştır. 
Araştırmanın Deney ve Kontrol gruplarını oluşturmak için Adana ili Seyhan ilçesinde bulunan bir Anadolu Lisesinin 9. ve 10. Sınıf öğrencilerinin tamamına (178 öğrenci) Leibowitz Sosyal Kaygı Ölçeği uygulanmıştır. 11. ve 12. Sınıflar ders programlarının yoğunluğundan dolayı programa dahil edilmemişlerdir. Uygulamalar sonucunda eksik maddeleri olduğu tespit edilen 18 öğrenci program için yapılacak seçimin dışında bırakılmıştır. Uygulamaya katılan tüm öğrenciler arasında orta ve yüksek seviyede "Sosyal Kaygısı" olan öğrenciler arasından seçkisiz atama yoluyla 14 öğrenci grup çalışmasına seçilmiştir.
ACTMP'na katılan deney grubu ergenlerin, sosyal kaygı, psikolojik esneklik ve değer ölçekleri son test puan ortalamaları ile izleme puan ortalamaları arasında anlamlı bir fark olmadığı şeklindeki denencelerin sınanması için deney grubuna dört hafta sonra izleme testi uygulanmış ve puanların farklılaşmadığı görülmüştür. Müdahale programının uygulaması sonucunda ortaya çıkan değişimlerin kalıcılığı olduğunu göstermektedir.  

Anahtar kelimeler: Ergenlik, kabul ve kararlılık terapisi, sosyal kaygı, psikolojik esneklik, değer, psikoeğitim müdahale programı.

Abstract:
The aim of this study is to investigate the effect of the Acceptance and Commitment Therapy (ACT)-based intervention program on adolescents' social anxiety, psychological resilience and value.
This research is a quasi-experimental study aiming to examine the effectiveness of the ACT-based intervention program developed to reduce the social anxiety of high school students. The dependent variables of the study are social anxiety, psychological flexibility and valuing levels. Its independent variable is the ACT-based intervention program. In the research, a 2x3 quasi-experimental model with experimental and control groups, pre-test/post-test and follow-up measurement and qualitative content analysis was used. The research design is shown in Table 1 below. Leibowitz Social Anxiety Scale, Acceptance and Action Form II and Valuation Scale were used in the pretest, posttest and follow-up of the research.
In a group study to reduce the social anxiety levels of high school students, the Leibowitz Social Anxiety Scale was applied to all 9th and 10th grade students of an Anatolian high school in Adana province Seyhan district to form the Experimental and Control groups of the research. 11th and 12th Grades are not included in the program due to the intensity of the curriculum. As a result of the applications, 18 students who were found to have missing items were excluded from the selection for the program. Among all students participating in the application, 14 students were selected for group work through random assignment among students with medium and high levels of "Social Anxiety".
The follow-up test was applied to the experimental group four weeks later to test the hypotheses that there was no significant difference between the social anxiety, psychological flexibility, and value scales post-test mean scores of the adolescents in the experimental group participating in the ACTMP, and the scores did not differ. It shows that the changes that occur as a result of the implementation of the intervention program are permanent.

Keywords: Adolescence, acceptance and commitment therapy, social anxiety, psychological flexibility, value, psychoeducational intervention program