Azerbaycan artikülasyon testi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması
Azerbaijan artiiculation test: Valiidiity and reliability
Yazar: AFAG ABBASOVA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖZLEM ÜNAL LOGACEV
Anadolu Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Dil ve Konuşma Terapisi Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Yan Dal Uzmanlık, 2018
Konu: Dilbilim = Linguistics
Dizin: Artikülasyon = Articulation ; Azerbaycan = Azerbaijan ; Güvenilirlik ve geçerlilik = Reproducibility of results ; Konuşma = Speech ; Konuşma bozuklukları = Speech disorders ; Ses = Voice ; Teşhis = Diagnosis ; Teşhis testleri = Diagnostic tests

Özet:
Konuşma sesi bozuklukları (KSB) dildeki sesleri algılama ve kavramsallaştırmada
ve/veya bu seslerin sesletiminde gereken motor hareketleri yapmaktaki sorunlardır. Bu
bozukluk çocuklar arasında okul öncesi dönemde en çok rastlanan dil konuşma sorunudur.
ASHA'ya (ASHA, 2000'den aktaran Fogle, 2008, s. 195) göre okulöncesi çocukların %10-
%15'de KSB'ye rastlanılmaktadır. Okul öncesi dönemde rastlanan bu bozukluğun
değerlendirme süreciyle ilgili fikirler farklılaşsa da, çoğu yazarın bu amaçla kullanımını
önerdiği araçlar arasında standardize artikülasyon veya resim adlandırma testleri vardır.
Konuşma sesleri ve kullanılan hedef sözcükler dile özgü olduğu için bu tür testlerin her dil
için ayrıca geliştirilmesi gerekmektedir. Azerbaycan dilinde bu tür ölçme aracının
olmadığını göz önüne bulundurarak mevcut çalışmada Azerbaycan dilinde geçerli ve
güvenilir artikülasyon testi geliştirmek amaçlanmıştır.
Azerbaycan Artikülasyon Testi (AzAT) 92 maddeden oluşmaktadır. Bu test 354 çocuğa
uygulanmıştır. AzAT'ın geçerliliğini test etmek için kapsam ve yapı geçerliğine bakılmıştır.
Kapsam geçerliği için öncelikle uzman görüşlerine başvurulmuş̧ ve daha sonra resim-
sözcük listelerinin tanınıp tanınmadığının sınanmasına yönelik "alan örnekleme"
yapılmıştır. Yapı geçerliğini belirlemeye yönelik olarak, farklı yaş gruplarının ham
puanlarının ortalamalarına, bireylerin her bir ses için elde ettikleri toplam puanlarla yaşları
arasındaki korelasyona bakılmış̧ ve doğrulayıcı faktör analizi yapılmıştır. AzAT'ın
güvenirliğini test etmek için nesnellik analizleri - test-tekrar test yöntemi ve puanlayıcılar
arası güvenirlik analizi uygulanmıştır. Bu analizler sonucunda AzAT'ın geçerli ve güvenilir
bir test olduğu ortaya konulmuştur.

Abstract:
Speech sound disorders (SSD) is a problem in perceiving and conceptualizing the
sounds in the language and/or performing motor movements required for the articulation of
these sounds. This disorder is the most common communication problem among preschool
children. According to the ASHA (ASHA, 2000 from Fogle, 2008, p. 195) 10%-15% of the
preschool children have SSD. There are different opinions about evaluation methods for
SSD. But most authors propose to use standardized articulation or image naming tests for
this purpose. Because speech sounds and target words are language specific, such tests
must be developed separately for each language. Taking into consideration that there is no
such kind of assessment tool in Azerbaijani, the present study aimed to develop a valid and
reliable articulation test in this language.
Azerbaijan Articulation Test (AzAT) consists of 92 items. This test was administered to
354 children. In order to provide initial evidence of the psychometric properties of AzAT,
the reability and validity of the assessment were substantiated. For the validity of AzAT,
content and construct validity were tested. Content validity consisted of two parts: expert
opinions and "field sampling" which is used to deduce whether picture-word lists were
recognized by children. For confirming the construct validity, the mean of the raw scores
for each age groups, the correlation between total scores obtained from each sound and the
ages were calculated and factor analysis were performed. To test the reliability of AzAT,
test-retest method and correlation analysis between scores were applied. As a result of these
analyses, AzAT was found to be a valid and reliable test.