Grafiti ve muralların mekansal aidiyete etkisi: Yeldeğirmeni ve Balat örneği
The effect of graffiti and murals on spatial belonging: The examples of Yeldeğirmeni and Balat
Yazar: EZGİ SU TALU
Danışman: PROF. DR. NİLGÜN ÇOLPAN ERKAN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Kentsel Mekan Organizasyonu ve Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Günümüz kentlerinde giderek yaygınlaşmakta olan kamusal sanat kavramı, bireyleri ve kentleri belirli açılardan etkilemektedir. Diğer bir yandan, bireylerle mekân arasında ilişki kurulmasını sağlayan kamusal alan miktarı azalmakta, günlük aktiviteler kamusal alanlardan duvarlar arasındaki kapalı alanlara taşınmakta; bireylerin kamusal mekânla kurduğu ilişki zayıflamakta ve yaşadığı mekânla sınırlı oranda ilişki kuran bireylerin o mekâna bağlılıkları ve aidiyet hisleri olumsuz etkilenmektedir. Bireylerin benliğinin ve kimliklerinin tanımlanması açısından oldukça önemli olan mekânsal aidiyet hissini etkileyen en önemli faktörlerden biri kamusal mekânın fiziksel görünüşüdür. Bu çalışma, çeşitli düşünce ve/veya hislerin kamusal alandaki sanatsal dışavurum biçimlerinden biri olan ve bulunduğu mekânı biçimlendiren grafiti/mural çalışmaları ve mekânsal aidiyet hissi arasındaki ilişkiyi, birbirinden farklı sosyo-kültürel yapıya sahip olan Kadıköy İlçesi Yeldeğirmeni Semti ve Fatih İlçesi Balat Semti üzerinden araştırmaktadır.
Çalışmada, mekânsal aidiyet ve kamusal sanat kavramları üzerine detaylı bir literatür incelemesi yapıldıktan ve kavramsal çerçeve çizildikten sonra, çalışma alanı olarak belirlenen Kadıköy ve Fatih ilçelerinde saha çalışması yapılmıştır. Bu çalışma sonucunda örneklem alanı olarak belirlenen sınırlar içinde yer alan kamusal sanat ögeleri ve alanların arazi kullanımı arasındaki ilişki saptanmaya çalışılmıştır. Sonrasında alanda ikamet eden ve alanı ziyaret amaçlı kullanan katılımcılar ile yarı yapılandırılmış derinlemesine mülakat yapılmış ve nitel veri toplanmıştır. Bu mülakatlar sonucunda da bireylerin belirli bir alanı kullanma biçimi, cinsiyet, yaş, eğitim durumu gibi özellikleri baz alınarak kamusal sanat ögeleri ile alana duyulan aidiyet hissi arasındaki ilişki ortaya konulmuştur.
Bu çalışma, yaşadığı mekâna giderek yabancılaşan bireylerin mekânla kurduğu ilişkiyi biçimlendiren unsurları anlamak ve bu yabancılaşmanın önüne geçebilmek açısından önemli bir çalışmadır. Ayrıca, bulunduğu yere estetik bir değer katmanın çok ötesinde işlevlere de sahip olan kamusal sanatın mekânsal aidiyet ile ilişkisini grafiti ve murallar üzerinden araştıran özgün bir çalışmadır. Bu ilişkinin kurulması ve kentsel tasarım çalışmalarında kamusal sanatın mekânsal aidiyet için bir araç haline gelmesinin önünün açılması, çalışmadan beklenen sonuçlardır.

Abstract:
The concept of public art, which is becoming more and more widespread in today's cities, affects individuals and cities in certain aspects. On the other hand, the amount of public space that provides a relationship between individuals and space is decreasing, daily activities are moved from public spaces to closed spaces between walls. The relationship that individuals establish with the public space weakens and the attachment and sense of belonging of individuals who have limited contact with the place they live in are negatively affected. One of the most important factors affecting the sense of spatial belonging, which is very important in terms of defining the individual identity, is the physical appearance of the public space. This study investigates the relationship between graffiti/mural painting, which is one of the forms of artistic expression of various thoughts and/or feelings in the public space, and the sense of spatial belonging that shapes the space through Yeldeğirmeni in Kadıköy District and Balat in Fatih District, which have different socio-cultural structures.
In the study, after a detailed literature review on the concepts of spatial belonging and public art and the conceptual framework was drawn, a field study was carried out in Kadıköy and Fatih districts, which were determined as study area. As a result of this study, it was tried to determine the relationship between the public art elements and the land use of the areas within the boundaries determined as the sample area. Afterwards, semi-structured in-depth interviews were conducted with the participants residing in the area and using the area for visiting purposes, and qualitative data were collected. As a result of these interviews, the relationship between public art elements and the sense of belonging to the area was revealed based on the characteristics of individuals such as the way they use a certain area, gender, age and educational status.
This study is an important study in terms of understanding the elements that shape the relationship of individuals who are increasingly alienated from the place they live in and to prevent this alienation. In addition, it is and original study that explores the relationship between public art, which has functions far beyond adding an aesthetic value to its location, and spatial belonging, through graffiti and mural painting. Establishing this relationship and paving the way for public art to become a tool for spatial belonging in urban design studies are expected results from the study.