Ortaokul öğrencilerinin çevre okuryazarlığı düzeylerinin incelenmesi.
Investigation of secondary school students' environmental literacy levels.
Yazar: MURAT ŞAHİN
Danışman: DOÇ. DR. NAİM UZUN
Aksaray Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İlköğretim Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Çevre = Environment ; Çevre eğitimi = Environmental education

Özet:
Bu araştırmanın amacı, ortaokul öğrencilerinin çevre okuryazarlık düzeylerini belirlemek ve çeşitli değişkenlerin çevre okuryazarlık düzeylerine olan etkisini incelemektir. Araştırma, 2013–2014 eğitim-öğretim yılında Bitlis İli'nin merkezinde rastgele yöntemle seçilen 6 ortaokulda öğrenim gören 525 öğrenci ile gerçekleştirilmiştir (5, 6, 7 ve 8. sınıflar).

Veri toplamak amacıyla "İlköğretim Çevre Okur-Yazarlığı Anketi" kullanılmıştır. Bu anket; "Kişisel Bilgi Formu'',  19 çoktan seçmeli ve 3 doğru-yanlış sorusu olmak üzere toplam 22 sorudan oluşan ''Çevre Bilgi Testi'', 14 cümleden oluşan "Çevreye Yönelik Duyuşsal Eğilimler Ölçeği'' ve 26 cümleden oluşan "Çevreye Yönelik Sorumlu Davranış Ölçeği''ni içermektedir. Verilerin analizi için SPSS istatistik programı kullanılmıştır. Verilerin analizi için; betimsel istatistik, Mann Whitney U-Testi ile Kruskal Wallis H-Testi kullanılmıştır.
	  
Araştırma sonucunda öğrencilerin çevre okuryazarlık düzeylerinin orta seviyede olduğu bulunmuştur. Cinsiyet, baba eğitim durumu, çevre ve doğa ile ilgili haber ve bilgileri merak etme düzeyleri, son bir yıl içerisinde doğal alanlara gitme sıklığı ve ailede çevre kirliliği konusunda endişe duyan bireyin bulunma durumlarına göre çevre okuryazarlık düzeyleri arasında anlamlı bir farklılık görülürken; sınıf düzeyi, anaokulu veya kreşe gitme durumu, anne eğitim durumu ile çevre okuryazarlık düzeyleri arasında anlamlı bir farklılık görülmemiştir. Ayrıca öğrencilerin çevre bilgileri ve çevreye yönelik duyuşsal eğilim puanları yüksek düzeyde, çevreye yönelik sorumlu davranış puanları ise orta düzeyde bulunmuştur. Çalışmada ayrıca, çevre okuryazarlığının boyutları olan çevre bilgisi, çevreye yönelik duyuşsal eğilim ve sorumlu davranış değişkenleri bağımsız değişkenlere göre karşılaştırılmış ve sonuçları sunulmuştur. Çalışmanın sonucunda bireylerin çevre okuryazarlık düzeyleri ve çevre eğitimine katkısı olabileceği düşünülen bazı öneriler sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Çevre, Çevre eğitimi, Çevre okuryazarlığı, Çevresel bilgi, Çevresel duyuş, Çevresel davranış, Çevre sorunları.

Abstract:
The purpose of the present study is to determine the secondary school students' environmental literacy levels and investigate the effect of different variables on their literacy levels. The study was conducted with the participation of 525 secondary school students (5, 6, 7 and 8th grades) from 6 secondary schools randomly selected from among the secondary schools in the city of Bitlis in 2013-2014 school year. 

"Elementary Education Environmental Literacy Questionnaire" was used to collect the data of the present study. This questionnaire consists of a personal information form, "The Environmental Information Scale" including 19 multiple-choice items and 3 true-false items, totally 22 items, "The Affective Environmental Tendencies Scale" consisting of 14 items and "The Scale of Responsible Behaviors Towards the Environment" including 26 items.  In the analysis of the data, SPSS statistical program package was employed. Descriptive statistics, Mann Whitney U-Test, Kruskal Wallis H-Test and Pearson Correlation Analysis were used in the analysis of the data. 

At the end of the study, the students' environmental literacy level was found to be medium. While significant differences based on gender, the father's educational status, the level of wondering the news and information about the environment and nature, the frequency of visiting natural sites within the last one year and the existence of the family members concerned about environmental pollution were found among the participants' literacy levels, no significant difference based on grade level, the state of whether attending a kindergarten or not and the mother's educational status was found. Moreover, while the participants' environmental information and affective environmental tendency levels were found to be high, their level of responsible behaviors towards the environment was found to be medium. In addition, within the context of the present study, the dimensions of environmental literacy, environmental information, affective tendencies towards the environment and responsible behaviors towards the environment, were compared according to the independent variables and the results are presented. In the conclusion of the study, some suggestions that are believed to make some contributions to individuals' environmental literacy levels and environmental education were made. 


Key Words: Environment, Environmental Education, Environmental Literacy, Environmental Knowledge, Environmental Sensitivity, Environmental Behavior, Environmental Problems.