Türkistan'da Ehl-i Sünnet anlayışının gelişimi ve Ahmed Yesevi'nin rolü
Development Ehl-i Sunnah's understanding in the Turkistan and the role of Ahmed Yasawi
Yazar: BAUYRZHAN SAİFUNOV
Danışman: PROF. DR. MUHARREM AKOĞLU
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Mezhepleri Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Din = Religion ; Tarih = History
Dizin: Ahmed Yesevi = Ahmed Yesevi ; Ehl-i sünnet = Ehl-i sunna ; Hanefiler = Hanifies ; Maturidi = Maturidi ; Mezhepler = Sects ; Mezhepler tarihi = Sect history ; Türkistan = Turkistan ; İslam tarihi = Islamic history ; İslamiyet = Islam

Özet:
Araştırmamız, Türkistan'daki Ehl-i Sünnet anlayışının gelişiminde Ahmed
Yesevî'nin Rolü'nü ele almaktadır. Ayrıca Ehl-i Sünnet anlayışının özellikle Türklerin
millî özelliğine, din ve kültür yapısına etkisi incelendi. Çalışmada özellikle Türkistan'da
Ehl-i Sünnet anlayışının gelişimi ve Ahmed Yesevî'nin Ehl-i Sünnet Anlayışı, Temel
Görüşleri ve Mezhebî Eğilimleri, Ahmed Yesevî'nin Türk-İslâm Kültürüne Etkileri ve
Ahmed Yesevî'nin Görüşlerinin Türkistan'da yayılışı araştırıldı.
Araştırma üç bölümden ibarettir. Giriş bölümünde çalışmanın konusu, amacı,
önemi, yararlanılan kaynaklar, Türkistan, Ehl-i Sünnet ve Tasavvuf kavramları
hakkında genel bilgiler verildi.
Birinci bölümde; İslamiyet'ten önceki Türkistan sakinlerinin dini, kültürel,
sosyal ve siyasi yapısı, Türkistan'a Müslümanların gelişi ve bölgenin İslamlaşmasına
yer verilmiş ve çalışmanın önemi belirlenmeye çalışıldı.
İkinci bölümde; Ehl-i Sünnet anlayışının Türkistan'daki yansımaları, Ehl-i
Sünnet'in fıkhi, itikadı, tasavvufi boyutları, ağırlıklı olarak Hanefilik-Mâtürîdîlik
geleneği ele alındı.
Üçüncü bölümde; Ahmed Yesevî'nin hayatı ve eserleri, Hoca Ahmed'in temel
görüşleri ve mezhebi eğilimleri, tasavvufi yönü, din anlayışının Türk-İslam kültürüne
etkisi ve rolü irdelendi. Ayrıca Yesevî öğretisinin Türk milli kültürüne, bilim ve sanatın
gelişimine sağladığı katkıları ve Yesevî kardeşliğinin günümüzdeki durumu incelendi.

Anahtar Kelimeler: Türkistan, Ehl-i Sünnet, Hanefilik, Mâtürîdîlik, Ahmed Yesevî.

Abstract:
Our research deals with the Role of Ahmed Yasawi in the development of the
Ahl as-Sunnah understanding in Turkestan. In addition, was examined the effect of the
understanding of the Ahl as-Sunnah, especially on the national characteristics of the
Turks, on the religious and cultural structures.
In this research especially were investigated the development of Ahl al-Sunnah
understanding in Turkistan and Ahmed Yasawi's Ahl al-Sunnah Understanding, Basic
Views and Madhhabians Tendencies, Ahmed Yasawi's Effects on Turkish-Islamic
Culture and the spread of Ahmed Yesevi's Views in Turkestan.
The research consists of three parts. In the introduction we were given general
information about the subject, purpose, importance of the study, the sources used, the
concepts of Turkistan, Ahl al-Sunnah and Sufism.
In the first part; was tried to be determined the religious, cultural, social and
political structure of the inhabitants of Turkistan before Islam and the arrival of
Muslims in Turkestan and the Islamization of the region were included and the
importance of the research.
In the second part; were researched the reflections of the Ahl al-Sunnah
understanding in Turkestan, and mainly the Hanafi-Maturidi tradition, Ahl al-Sunnah's
juristic, beliefs, Sufi dimensions.
In the third part; were examined Ahmed Yasawi's life and works, Hodja
Ahmed's basic views and madhhabian tendencies, his sufistic aspect, the effect and role
of his understanding of religion on Turkish-Islamic culture. In addition, were examined
the contributions of the Yasawi teaching to the Turkish national culture, the
development of science and art, and the current situation of the Yesevi brotherhood.

Keywords: Turkistan, Ahl as-Sunnah, Hanafism, Maturidism, Ahmed Yasawi