Hemodiyaliz uygulanan hastalarda yaşam kalitesinin ve eğitim gereksinimlerinin değerlendirilmesi
Assessment of education needs and quality of life of patients undergoing hemodialysis
Yazar: DENİZ KAYA
Danışman: PROF. DR. ZEHRA DURNA
Haliç Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Böbrek yetmezliği-kronik = Kidney failure-chronic ; Hasta eğitimi = Patient education ; Hemşirelik bakımı = Nursing care ; Renal diyaliz = Renal dialysis ; Yaşam kalitesi = Quality of life

Özet:
Bu araştırma; hemodiyalize giren hastaların yaşam kalitesini ve eğitim gereksinimlerini belirlemek, hemodiyaliz uygulanan hastalarda bakım ve eğitimde rehber olacak öneriler geliştirmek amacıyla tanımlayıcı olarak planlanmış olup; İstanbul ilinde iki özel hemodiyaliz merkezinde, izinler alındıktan sonra 100 hemodiyaliz uygulanan hasta ile gerçekleştirildi. Veri toplama aracı olarak ?Hasta Bilgi Formu?,?Short Form 36 Yaşam Kalitesi Ölçeği? ve ?Eğitim Gereksinimleri Değerlendirme Formu? kullanıldı. Verilerin değerlendirilmesinde hemodiyaliz hastalarının tanıtıcı özellikleri bağımsız, SF-36 ölçeği ise bağımlı değişken olarak ele alındı; analizinde SPSS 15,3 istatistik yazılım programı kullanıldı; çözümlenmesinde ise frekans, aritmetik ortalama, standart sapma, yüzde gibi betimsel istatistiklerden faydalanıldı. Verilerin normal dağılıma uygunluğu Tek Örneklem Kolmogorov-Smirnov Testi ile test edildi ve anlamlılık değerleri 0,05? ten küçük olduğu için ileri düzey çözümlemelerde parametrik olmayan testler kullanıldı. Parametrik olmayan testlerden iki bağımsız değişken için Mann-Whitney testi, ikiden fazla bağımsız değişken için Kruskal-Wallis testi, ilişki analizleri için ise Spearman'skorelasyon katsayıları kullanıldı. Olguların %50?si kadın, %50?si erkek olup yaş ortalamaları 51,47 olarak tespit edildi. Yaşam kalitesi ölçeği ve alt boyut puanları ile cinsiyet, yaş, aile tipi, vasküler giriş yolu, sigara, alkol ve gelir, eğitim, hemodiyaliz hakkında eğitim alma, ailede başka hemodiyaliz tedavisi gören hasta olma, hemodiyalize bağlı komplikasyon ile karşılaşma durumları arasında anlamlı ilişki saptandı. Eğitim gereksinimleri değerlendirme formu puanları ile genel sağlık, fiziksel fonksiyonellik, genel ruh sağlığı, enerji/canlılık, bedensel ağrı, sosyal fonksiyonellik alt boyutları arasında anlamlı farklılık görüldü. Sonuç olarak; hastaların tedaviye uyumunu etkileyen faktörlerin ortadan kaldırılması, sürekli eğitim programlarının düzenlenmesi, eğitimde amaca ulaşabilmek ve yaşam kalitesini arttırmak için hekim, hemşire, beslenme uzmanı, sosyal danışman ve psikologdan oluşan, hastayı hastalık sürecinde merkezde ve evde izleyebilen ekipler oluşturulması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler: Hemodiyaliz, Yaşam Kalitesi, Eğitim, Kronik Böbrek Yetmezliği

Abstract:
This research is designed as descriptive with the aim to determine life quality and education needs of hemodialysis patients, and to serve as a guide on care and education of those patients;  and it was carried out at two private hemodialysis centers in Istanbul province, with participation of 100 hemodialysis patients, after having taken required permissions. As data collection tools ? Patient Information Form? ? Short Form 36 Qualiy of Life Scale? and ? Education Needs Evaluation Form? were devised.  In the assessment of data,  descriptive features of hemodialysis patients and SF-36 scale have been taken as independent and dependent variables respectively; in the analysis of data,  SPSS 15.3 statics software were applied; and in the interpreration of data, descriptive statistical concepts such as frequency,  arithmetic mean, standard deviation, and percentage were applied.  Whether the data varience is in line with the regular varience or not was tested by One-Sample Kolmogorov-Smirnov Test, and as the significance levels are less than 0,05, non-parametric tests were devised for advanced analysis. Among the non-parametric tests,  Mann-Whitney Test, Kruskal-Wallis Test, and Sperman?s correlation coefficient were applied respectively for two independent variables, independent varibles more than two, and for the relationship analysis.  % 50 of cases was female, and other % 50 was male;  and their age average was 51,47.  Between Quality of life scale as well as sub dimension scores,  and sex, age, family type, vascular route, smoking, alcohol use and income, education, level of education on hemodialysis, presence of another hemodialysis patient within the family,facing complication due to hemodialysis, a significant relationship has been found. Between the education needs assessment form scores and the general health, physical functionality, general mental health, energy/liveliness, physical pain,  social functionality sub dimensions, a  signficance difference has been observed.In conclusion, elimination of the factors influencing patient?s adaptation to the treatment; continous organization of training programs;  and so as to  yield results from training and to be able to increase quality of life, formation of teams which include doctor, nurse, dietician,  social consultant, and psychologist and which monitor the patient both at the center and at home during infirmity process, have been suggested.

Keywords: Hemodialysis, Life Quality, Education, Chronic Renal Failure