Osmanlı İmparatorluğu'nda sipariş tercümeler: 1299-1730 (III. Ahmed'e kadar)
Ordered translations in the Ottoman Empire: 1299-1730 (TillAhmed III)
Yazar: NURSENA SOYLU
Danışman: PROF. DR. TUBA IŞINSU DURMUŞ
TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mütercim-Tercümanlık = Translation and Interpretation ; Tarih = History ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Edebi eserler = Literary works ; Kültür = Culture ; Kültür politikası = Cultural policy ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı edebiyatı = Ottoman literature ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Çeviri = Translation

Özet:
Bu çalışmada, Anadolu Beylikleri Dönemi de dâhil edilerek Osmanlı'nın
kuruluşundan itibaren yapılmış ve tercüme eserlerin, kültürel iktidar bağlamında
incelemesi yapılmıştır. Osmanlı tercüme literatürünün, bir saray hamisinin özel
sipariş ve emirleriyle oluşturulmuş tercüme eserlerine odaklanılmıştır. Yapılan
kapsamlı tasnif sonucu eserler dînî; riyâzî, müşterek, tabiî ilimler ile dil ve edebiyat
ilimleri şeklinde başlıklara ayrılmıştır. Bu başlıklar altındaki sipariş tercüme eserler
grafiklendirilerek elde edilen sayısal veriler yorumlanmıştır. Kültürel iktidar
bağlamında ilk dört ilim grubunun değerlendirmesi tezin ikinci bölümünü
oluştururken, dil ve edebiyat tercümeleri, III. Ahmed'e kadar tahta geçen padişahlara
göre başlıklandırılarak, takip eden bölümde değerlendirmeye alınmıştır.
Değerlendirmelere sadrazam; şeyhülislam, beylerbeyi, paşa ve farklı kademelerden
ağaların siparişleriyle yapılan tercümeler de dâhil edilmiştir. Böylece Osmanlı
İmparatorluğu'nun kültürel altyapısının oluşmasında, tercüme faaliyetlerinin saray
yani iktidar tarafından nasıl araçsallaştırıldığı, siyasi ve kültürel politikalarda
sürekliliğin sağlanması adına tercüme mekanizmasının kimler tarafından
yürütüldüğü bütüncül bir bakış açısıyla ortaya koyulmaya çalışılmıştır.

Abstract:
In this study, translated works made in the Ottoman Empire were analyzed in the
context of cultural power. The analyzes cover the period from the establishment of
the Ottoman Empire to 1730, including the Anatolian Beyliks. It has been focused on
the translation works created by special orders of a patron. As a result of the
comprehensive classification, the works are divided into titles as; religious, social,
positive, natural and language and literature sciences. Ordered translation works
under these titles were graphed and the obtained numerical data were interpreted.
While the evaluation of the first four science groups in the context of cultural power
constitutes the second part of the thesis, language and literature translations are
evaluated in the following part; by titled according to the sultans until Ahmed III.
Translations made by the orders of grand vizier; sheikh-ul-islam, beylerbeyi, pasha
and aghas from different ranks were also included in the evaluations. Thus, it is aimed
to reveal how the translation activities were instrumentalized by the palace and the
power; how and by whom the translation mechanism was carried out in order to
ensure continuity in political and cultural policies, in the formation of the cultural
infrastructure of the Ottoman Empire.