Muîn el-Miskin Ravzatü'l-Vâ'izîn adlı eserin Doğu Türkçesine tercümesi (Dilbilgisi incelemesi- karşılaştırmalı metin- sözlük dizin)
Translation of Muîn al-Miskîn's Ravzat al-Wâ'izzîn into Eastern Turkish (Grammatical analysis- comparative text- index)
Yazar: BURCU KAYA
Danışman: PROF. DR. TANJU SEYHAN
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Doktora tezi olarak hazırladığımız bu çalışma Molla Muin tarafından 15. yüzyılda Farsça olarak telif edilen ve Hz. Musa'nın hayatının anlatıldığı Ravżatü'l-vā'ižín fí ehādisi seyyidü'l-mürselín'in 18. yüzyılın ortalarında, Muhammed Sıddık Rüşdî tarafından kısaca Ravzatü'l-Vâ'izîn adıyla Doğu Türkçesine tercümesi üzerinedir. Eser Lund Üniversitesi Kütüphanesi'nde Jarring Koleksiyonunda Prov. 382 numarayla kayıtlıdır.
Konu itibariyle edebî eserlerde sıklıkla işlenen Ravzatü'l-Vâ'izîn filolojik olarak değerlendirdiğimiz Doğu Türkçesi çalışmalarına zengin malzeme sunmaktadır. Kullandığı söz varlığı, üslubu, yeri geldiğinde gerek Türkçe gerekse Arapça için biçimbirimler, söz dizimi, okuyuşa bağlı olarak yaptığı anlam bilgisi, dil bilgisi açıklamalar; yer yer anlatılan konulara müdahele edişine bakıldığında Mütercim Muhammed Sıddık Rüşdî'nin dinî meselelere hâkim, akademik birikimi yüksek, iyi eğitimli biri olduğu anlaşılmaktadır. Eserde farklı tercüme metodlarını birarada kullanmaktadır. Muin Miskin'in eseri esasen düzyazı olarak tertip edilmiştir, konu gereği zengin ayet ve hadis alıntıları içerir; ayrıca manzum bölümler de bulunmaktadır. Rüşdî ana metin dışında ayetlerin Arapçasını verdikten sonra satır altı Kuran tercümelerinde görülen Arapça cümle yapısına sadık bir çeviri tekniği kullanmış, diğer yerlerde Türkçe sözdizimi kurallarına uygun çeviri metodu yapmıştır. Manzum parçaları da manzum olarak çevirmiştir. Anlaşılmayacağını düşündüğü yerlerde dönem sözlükçülüğüne katkı sağlayıcı kelime açıklamalarında bulunmuştur. Bu durum, mütercimin eserden olabildiğince çok kişinin istifade etmesi arzusu olarak değerlendirilmelidir.
Çalışmamızda Ravzatü'l-Vâ'izîn'in müellifi Molla Muin, mütercimi Muhammed Sıddık Rüşdî'nin hayatı ve eserleri ile Ravzatü'l-Vâ'izîn tercümesinin ne zaman, nerede ve hangi amaçla yapıldığıyla ilgili veriler sunulmuştur. Tercümenin Lund Üniversitesi Kütüphanesi Jarring Katalogda Prov. 382 kayıt numaralı nüsha 237 varak olup her varağı 19 satırdır. Nüshanın transkripsiyon harfleri ile çeviri yazısı yapılmış, imla, ses ve biçim özellikleri incelenmiştir. Transkripsiyonlu metinden sonra dizin bölümünde, tercümede yer alan sözcüklerin kökenleri, anlamları, satır numaraları ortaya konmuştur. Metinde yer alan özel adlara ayrı bir dizinde yer verilmiştir.

Abstract:
This study, which we have prepared as a doctoral dissertation, is on the translation of Ravżatü'l-vā'ižín fí ehādisi seyyidü'l-mürselín, which was written in Persian by Molla Muin in the 15th century and tells the life of the Prophet Moses, into Eastern Turkish in the middle of the 18th century by Muhammad Sıddık Rüşdî under the short title Ravzatü'l-Vā'izîn. The work is registered in the Gunnar Jarring Collection of the Lund University Library under the number Prov. 382. Ravżatü'l-vā'ižín, which is frequently treated in literary works in terms of subject matter, provides rich material for the philological study of Eastern Turkish. Considering his vocabulary, style, morphemes for both Turkish and Arabic, syntax, semantics and grammatical explanations depending on the reading, and the way he intervenes in the narrated subjects from time to time, it is understood that the translator Muhammad Sıddık Rüşdî is a well-educated person with a high academic background who has a good command of religious issues. He uses different translation methods together in his work. Muin Miskin's work is organized mainly in prose and contains rich verse and hadith quotations due to its subject matter; there are also verse sections. In addition to the main text, Rüşdî used a translation technique that is faithful to the Arabic sentence structure seen in inline Qur'anic translations after giving the Arabic of the verses, and in other places he used a translation method in accordance with the rules of Turkish syntax. He also translated the verse passages in verse. Where he thought they would not be understood, he provided word explanations that
contributed to the lexicography of the period. This should be considered as the translator's desire that as many people as possible benefit from the work.
In this study, the author of Ravzatü'l-Vā'izîn, Molla Muin, the life and works of the translator Muhammad Sıddık Rüşdî, and data on when, where and for what purpose the translation of Ravzatü'l-Vā'izîn was made are presented. The copy of the translation in the Gunnar Jarring Collection of the Lund University Library, with the registration number Prov. 382, has 237 folios and each folios has 19 lines. The translation was transcribed with transcription letters and its spelling, sound and form features were analyzed. After the transcribed text, in the index section, the origins, meanings and line numbers of the words in the translation are presented. The proper names in the text are included in a separate index.