Çocuklara yönelik gıda pazarlaması ve tüketimini etkileyen sosyo-ekonomik faktörler
Food marketing for children and the socio-economic factors affecting this consumption
Yazar: SİNEM GÜLCAN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. METİN GÖKSEL AKPINAR
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu tez çalışmasında,bebek/çocuk kitleye yönelik geliştirilen gıda ürünlerinde pazarlama uygulamalarının ve hanehalkı düzeyinde bu ürünlerin tüketimini etkileyen sosyo-ekonomik faktörlerin araştırılması amaçlanmıştır. Çalışma Antalya ili kentsel alan örnekleminde Muratpaşa, Kepez, Konyaaltı, Döşemealtı ve Aksu merkez ilçelerinde toplam 400 hanehalkı üzerinde yüzyüze görüşme yöntemiyle gerçekleştirilen anket verileri ile söz konusu ürünlerin pazar ve pazarlamasına ilişkin ikincil literatür verilerinin değerlendirilmesine dayanmaktadır. Çalışmanın örnekleme çevresi 0-6 yaş nüfusa sahip olan hanehalkları olarak belirlenmiştir. Çalışma verilerinin analizinde çok değişkenli analiz tekniklerinden Faktör, Sıralı Probit ve Çok Boyutlu ölçekleme yöntemi ile basit istatistiki tanımlayıcılar kullanılmıştır. Verilerin analiz ve değerlendirmesi SPSS 16.0 ve Stata 12.0 istatistik programlarında gerçekleştirilmiştir. 

Araştırma sonuçlarına göre, ambalajlı bebek ve çocuk gıdalarının düzenli olarak satın alınma düzeyi hanehalkı ortalamasında % 84.8 olarak belirlenmiştir. Bu oran bebek nüfusa (0-12 ay) sahip hanehalklarında % 54.7, çocuk nüfusa (1-6 yaş) sahip hanehalklarında ise % 94.7 seviyesinde saptanmıştır. Ambalajlı bebek/çocuk gıdalarının düzenli olarak satın alınmama nedenlerinde anne sütü ve evde hazırlanan gıdaların tüketime yönlendirilmesi alışkanlığı etkili unsur olarak görülmektedir. Ebeveynlerin ambalajlı bebek/çocuk gıdaları değerlendirmesinde katkı maddesi, obezite konuları öncelikli duyarlılık alanları olarak ortaya çıkmıştır. Faktör analizi bulgularında bebek ve çocuk gıdalarının satın alınma kararında satın alma duyarlılığı, referans grupları, ev dışı tüketim, ekonomiklik, bilgilendirme faaliyetleri, reklam unsurları, sağlık duyarlılığı, ambalaj, ve doktor tavsiyesi etkili faktörler olarak tanımlanmıştır. Sıralı Probit analiz sonuçlarında ise hanehalkı düzeyinde ambalajlı bebek/çocuk gıdaları tüketiminde ebeveynin yaşı, eğitim durumu, hanede annenin eğitim durumu, dışarıda yemek yeme alışkanlığı, ortalama aylık gıda harcaması belirleyici değişkenler olarak saptanmıştır. Çok Boyutlu Ölçekleme analiz sonuçları ise hanehalklarında bebek/çocuk nüfusun gıda tüketim profili hane geliri ve yaş gruplarında belirgin farklılıklar göstermektedir. Bebek ve çocuk gıdalarına yönelik pazarlama uygulamaları ülkelere göre değerlendirildiğinde ise farklılıkların en fazla söz konusu ürünlere ilişkin yasal düzenlemeler boyutunda önem kazandığı görülmektedir.

ANAHTAR KELİMELER: Pazarlama, Tüketim, Gıda, Hanehalkı, Çocuk, Antalya

Abstract:
In this study, it was aimed to investigate the marketing applications on baby or children based food products and the socio-economic factors affecting these products' consumption at the household level. The study is based on the survey data which were derived by face to face interviews from the 400 households living in Muratpasa, Kepez, Konyaalti, Dosemealti and Aksu central districts as a working sample of the urban area of Antalya and also the evaluation of the secondary literature about the market and marketing of these products. The study sample were taken into consideration as the households who have 0-6 aged children. Factor Analysis, Ordered Probit Analysis, Multidimensional Scaling Analysis and simple statistical descriptions were used for the analysis of the data. The analysis and the evaluation of the data were carried out by SPSS 16.0 and Stata 12.0 statistical programs. 

According to the survey, the regularly purchasing average rate of packaged baby/kids foods was determined as 84.8 %. This rate have been identified as 54.7 % for the households with a baby population (0-12 months), 94.7 % for the households with a child population (1-6 years old). The habit of directing the children?s consumption to home-prepared foods and breast milk is seen as an active element on not buying the packaged foods regularly. On the other hand, obesity and food additives have emerged as prior sensitivity areas of parents. The purchasing awareness, reference groups, out of home consumption, affordability, information campaigns, advertisement elements, health awareness, packaging and doctors? advices have been identified as the factors affecting the purchasing decisions on baby food and children?s foods by Factor Analysis. Moreover the age, education level, dining out habit, the average monthly food expenditure of the parents have been identified as predictor variables for packaged baby/children food consumption by Ordered Probit Analysis. According to the results of Multidimensional Scaling Analysis significant differences could be seen in different household incomes and different age groups of children in terms of baby/children foods? consumption profile. According to the findings about the evaluation of these baby/children based marketing applications by countries, it can be seen that the differences are gaining importance on the legal regulations.

KEYWORDS: Marketing, Consumption, Food, Household, Children, Antalya.