Kadınların toplumsal cinsiyet rollerinin ve sağlık algılarının üreme sağlığı hizmetlerinden yararlanmalarına etkisi
The effects of women's gender roles and health perceptions on their utilization of reproductive services
Yazar: SEFA KARAMAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜLŞAH KÖK
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Gülhane Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Kadın Hastalıkları ve Doğum Hemşireliği Ana Bilim Dalı / Kadın Hastalıkları ve Doğum Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Kadın Hastalıkları ve Doğum = Obstetrics and Gynecology
Dizin: Algı = Perception ; Cinsiyet rolleri = Gender roles ; Kadınlar = Women ; Sağlık = Health ; Toplumsal cinsiyet = Gender ; Üreme sağlığı = Reproductive health

Özet:
Amaç:Aile sağlığı merkezlerine başvuran kadınların toplumsal cinsiyet rolleri ve bireysel sağlık algılarının üreme sağlığı hizmetlerinden yararlanmalarına etkisini değerlendirmek amacıyla tanımlayıcı tipte planlanmıştır.  
Gereç ve yöntem: Araştırma örneklemini Ocak-Haziran 2019 tarihleri arasında Kastamonu ili merkezinde bulunan aile sağlığı merkezlerine başvuran 380 kadın oluşturmuştur. Veriler, araştırmacı tarafından hazırlanan yapılandırılmış veri toplama formu, Toplumsal Cinsiyet Rolleri Tutum Ölçeği (TCRTÖ), Sağlık Algısı Ölçeği (SAÖ) ile toplanmıştır. Elde edilen veriler SPSS.26 paket programı kullanılarak ve p<0,05 değeri anlamlı kabul edilerek değerlendirilmiştir. 
Bulgular: Araştırmaya katılan kadınların toplumsal cinsiyet rolleri tutumuna ilişkin ölçek puan ortalaması 150,37±21,66 olup, eşitlikçi cinsiyet rollerine; sağlık algılarına ilişkin ölçek puan ortalamaları ise 46,34±5,93 olup, orta düzeyde sağlık algısına sahiplerdir. Kadınların toplumsal cinsiyet rolleri tutum ölçeği puanları ile sağlığın önemi alt boyutu puanları arasında, evlilikte cinsiyet rolü alt boyutu puanları ile öz farkındalık ve sağlığın önemi alt boyutu puanları arasında, erkek cinsiyet rolü alt boyutu puanları ile sağlığın önemi alt boyutu puanları arasında pozitif yönlü düşük düzeyde doğrusal ilişki olduğu belirlenmiştir (r=0,102; p<0,05, r=0,118; p<0,05, r=0,146; p<0,01, r=0,111; p<0,05). Yaşı 24 ve altında olan kadınların, eşi yüksek eğitim düzeyine sahip kadınların, eşi çalışan kadınların, kadın hastalıklarıyla ilgili problemlerde sağlık kuruluşuna gitmek için aile üyelerinden onay almayan kadınların TCRTÖ puan ortalaması anlamlı derecede fazladır (p<0,05). Bekar kadınların, eğitim durumu üniversite olan kadınların, üreme sağlığı sorunları ile bulgu varlığında sağlık kuruluşuna gitmeme sebebi olarak sorun oluşturmayacağını ifade eden kadınların ve  üreme sağlığı anlamını sağlıklı cinsellik, üreme organlarının sağlığı, cinsel yolla bulaşan hastalardan korunmak olarak ifade eden kadınların SAÖ puan ortalaması anlamlı derecede daha yüksektir (p<0,05). 
Sonuç: Kadınların toplumsal cinsiyet rolleri tutumu ile sağlık algıları, üreme sağlığı hizmetlerinden yararlanmayı etkileyebilir. Kadınlara toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin eşitlikçi tutumların kazandırılması ve bireysel sağlık algılarının geliştirilmesi için sağlık profesyonellerinin konuyla ilgili farkındalıklarının arttırılması, kadınların ihtiyaçlarına uygun eğitim, danışmanlık gibi üreme sağlığı hizmetlerinin  düzenli ve etkin bir şekilde yürütülmesi önerilmektedir.

Abstract:
Aim: This research was planned in a descriptive type in order to evaluate the effect of gender roles and individual health perceptions of women applying to family health centers to benefit reproductive health services.
Material and methods: The research sample consisted of 380 women who applied to family health centers in Kastamonu city center between January and June 2019. The data were collected using the structured data collection form prepared by the researcher, the Gender Roles Attitude Scale (GRAS), and the Perception of Health Scale (HPS). The data obtained were evaluated using the SPSS.26 package program and assuming a significant value of p<0.05.
Results: The mean score on the gender role attitudes of the women participating in the research was 150.37±21.66 and they had egalitarian gender roles; the mean score on the scale regarding their health perceptions was 46.34±5.93 and they had a moderate level of health perception. It was determined that there is a positive and low level linear relationship between women's gender roles attitude scale scores and the importance of health sub-dimension scores, the scores of the gender role in marriage sub-dimension and the scores of the self-awareness and importance of health sub-dimension, male gender role subscale scores and the importance of health sub-dimension (r=0,102; p<0,05, r=0,118; p<0,05, r=0,146; p<0,01, r=0,111; p<0,05). The mean GRAS score of women aged 24 and below, women whose spouses have a high education level, women whose spouses are working, and women who do not get approval from their family members to go to the health institution for problems related to gynecological diseases is significantly higher (p <0.05). The mean HPS score of single women, women with university education, reproductive health problems and women who stated that they would not have a problem as a reason for not going to a health institution in the presence of symptoms, and women who expressed the meaning of reproductive health as healthy sexuality, health of reproductive organs, protection from sexually transmitted patients were significantly higher (p <0.05).
Conclusion: Gender role attitudes and health perceptions of women may affect the utilization of reproductive health services. It is recommended to increase the awareness of health professionals about the issue, to provide women with egalitarian attitudes towards gender roles and to improve their individual health perceptions and to carry out reproductive health services such as training and counseling in accordance with women's needs in a regular and effective manner.