Öğretmen adaylarının bilgisayar etiğine ilişkin görüşleri
Views of teacher trainees on computer ethics
Yazar: ÖMER UYSAL
Danışman: PROF. DR. H. FERHAN ODABAŞI
Anadolu Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Eğitimin her alanında bilgisayar kullanımı giderek yaygınlaşmaktadır. Bu nedenle
öğretmenler de bilgisayar etiğine ilişkin sorunlarla daha sık karşı karşıya gelmektedir.
Öğretmenler davranış ve tutumlarına gösterdikleri dikkati, her konuda olduğu gibi bilgisayar
etiğine ilişkin sorunlara yaklaşımları ile de göstermelidir. Çünkü öğrenciler ilk olarak
öğretmenlerinin davranışlarını kendilerine örnek alacaklardır. Böylece kendilerine
öğretmenlerini örnek alan öğrenciler de bilgisayar ortamında etik olmayan davranışlardan
uzak duracaklardır. Bu konu özellikle eğitim fakültelerinde okuyan öğretmen adayları için
önemlidir. Đnsanlar nasıl öğrenirse öğle davranma eğilimindedir. Bilgi, tutum ve davranışları
ile gelecek yılları etkileyecek olan öğretmen adaylarının her alanda kullanımı sürekli artan
bilgisayarlarla ilgili yaşanan etik sorunlara karşı, gereken duyarlılığı göstermesi oldukça
önemlidir.
Bu araştırmada; Anadolu Üniversitesi Eğitim Fakültesinde öğrenim gören öğretmen
adaylarının bilgisayar etiğine ilişkin görüşlerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu araştırmada
elde edilen bulgular, öğretmen adaylarının bilgisayar etiğine ilişkin görüşlerinin
belirlenmesini sağlayacaktır. iii
Araştırma, 2005-2006 öğretim yılında Anadolu Üniversitesi Eğitim Fakültesinin 5
bölümündeki 11 öğretmenlik programının dördüncü sınıflarında öğrenim gören 559
öğrenciden elde edilen verilerle gerçekleşmiştir. Tarama modelindeki bu araştırmanın verileri,
öğretmen adaylarının bazı kişisel özelliklerinin belirlenmesi için bir "Kişisel Bilgi Formu" ve
Namlu ve Odabaşı tarafından hazırlanan "Unethical Computer Using Behavior Scale"
aracılığıyla toplanmıştır. Bu ölçek araştırmada "Bilgisayar Kullanım Davranışları" başlığı adı
altında kullanılmıştır.
Toplam 4 sorudan oluşan kişisel bilgi formunda, öğretmen adaylarının bilgisayar etiğine
ilişkin görüşlerini etkileyeceği düşünülen bazı kişisel özellikleri, fikri mülkiyet, toplumsal
etki, güvenlik ve kalite, ağ doğruluğu ve bilgi doğruluğu beş faktörden ve toplam 80
maddeden oluşan "Bilgisayar Kullanım Davranışları" ile de bilgisayar etiğine ilişkin görüşleri
belirlenmiştir. Araştırmada elde edilen verilerin çözümlenmesinde SPSS (Statistical Package
for the Social Sciences) for Windows 14 programı kullanılmıştır. Verilerin çözümlenmesinde
istatistiksel teknik olarak ikili küme karşılaştırmasında Bağımsız Gruplar arası "t" Testinden
(Tek Örneklem "t" testi) ikiden çok küme karşılaştırmalarında ise Tek Yönlü Varyans
Analizinden (ONE WAY ANOVA) yararlanılmıştır. Kümeler arasında farklılığın olduğu
durumlarda farkın hangi gruptan kaynaklandığını belirlemek için Levene testi yapılarak
varyans problemi olup olmadığı belirlenmiştir. Varyans probleminin olduğu durumlarda
(p<.05) Field (2000) tarafından önerilen Tamhane metodu kullanılmıştır. Varyans
probleminin olmadığı durumlarda ise (p>.05) Huck (2000) tarafından önerilen Scheffe
metodu kullanılmıştır.
Araştırma sonunda, öğretmen adaylarının "Bilgisayar Kullanım Davranışları" bakımından
bilgisayar etiğine ilişkin görüşleri fikri mülkiyet, toplumsal etki, güvenlik ve kalite, ağ
doğruluğu ve bilgi doğruluğu faktörleri açısından; nötr olarak kabul edilen üç değerinin
altında çıkarak bilgisayar etiği konusunda uygun tutumlara sahip oldukları, cinsiyet açısından
erkek öğrencilerin, bayan öğrencilere göre bilgisayarları daha etik dışı kullandıkları, kayıtlı
olduğu programa göre fikri mülkiyet, toplumsal etki, güvenlik ve kalite faktörlerinde bir
farklılık görülmemesine rağmen ağ doğruluğu ve bilgi doğruluğu faktörlerinde farklılık
görüldüğü, gelir durumunun öğretmen adaylarının bilgisayar etiğine ilişkin görüşleri üzerinde
belirleyici bir etmen olmadığı ve bilgisayar kullanma süresinin arttıkça fikri mülkiyet ihlalinin
da arttığı saptanmıştır.

Abstract:
Computer use in every domain of education is developing. Teachers face ethical dilemmas
about computers due to increase in computer use. Teachers should be informed about
computer ethics to become efficient in their teaching. Thus teachers should also be aware of
unethical computer behaviour. This issue is especially essential for students in education
faculties. It is a fundamental point for teacher trainees to develop the knowledge and
behaviour to be sensitive towards computer ethics.
The aim of this study is to determine teacher trainees's views on computer ethics. Findings in
the study provide views of teacher trainees on computer ethics.
The study was conducted with 559 students who were fourth year students of 11 different
teacher-training programs of 5 departments Anadolu University Education Faculty in 2005-
2006 shool year. Data was gathered by means of a personal information form to identify
certain personal characteristics and the "Unethical Computer Using Behavior Scale" which
was created by Namlu and Odabaşı. Certain personal characteristics of the teacher trainees
were determined by personal information form in 4 questions and "Unethical Computer Using
Behavior Scale" in 80 items under five factors including intellectual property, social impact,
safety and quality, net integrity, information integrity used to determine view of teacher v
trainees on computer ethics. The SPSS (Statistical Package for the Social Sciences) for
Windows 14 program was used to analyze the data. To the data, independent Groups t-test
(One sample test) used to compare two goups according to result of Levene test. if equal
varyans is not assumed then Tamhane method proposed by Field (2000), if equal varyans is
assumed then Scheffe method proposed by Huck (2000) were conducted to determine the
group that caused the difference.
The result of the study showed that teacher trainees are sensitive about computer ethics in
terms of intellectual property, social impact, safety and quality, net integrity, information
integrity of items under five factors. Females students are more ethical than male students on
computer ethics. Net integrity and information integrity factors are affected by the program
studied. Views on computer ethics were not affected by income level of family. Infringement
of intellectual property was increased due to increment of computer using frequency.