Yükseköğretimde orta kademe yöneticilerin hesap verme rollerine formal ve informal örgüt yapısının yansıması
Reflection of formal and informal organization structure on the accounting roles of mid level managers in higher education
Yazar: GÖKÇE ARSOY
Danışman: PROF. DR. ŞÖHEYDA GÖKTÜRK
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi, Teftişi, Planlaması ve Ekonomisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmanın amacı formal örgüt yapısının yanı sıra informal örgüt yapılarının bölüm başkanlarının pozisyonlarından kaynaklı farklı beklentilerin yöneticilerin hesap verme algılarına nasıl yansıdığını anlamak; hesap vermeye ilişkin farklı beklentileri nasıl dengelediklerini incelemek ve yöneticilerden beklenen formal hesap verme rollerinin önündeki olası engellere işaret etmektedir. 

Araştırma dört farklı üniversitede görev yapan/yapmış orta kademe yöneticilerin yaşantılarına dayandığı ve üniversiteler kendi içlerinde ele alındıktan sonra aralarında bir karşılaştırmaya gidileceği için bütüncül çoklu durum deseninin kullanılmasına karar verilmiştir. "Bağlam" belirlenirken amaçlı örneklem seçiminden faydalanılmıştır. Amaçlı örneklemede belirli çalışma bağlamlarını kasıtlı bir şekilde seçmenin amacı en alakalı ve zengin veriyi araştırmaya katmaktır (Yin, 2011: s. 88; Patton, 1990: s.169).  Maksimum çeşitlilik örneklemesi amaçlı örnekleme stratejilerinden biri olup (Patton, 2018: s. 235); araştırmada üniversitelerin seçiminde bu stratejiden yararlanılmıştır.

İçerik analizine bağlı olarak dört tema ve bu temalara bağlı 14 kategori ve 41 alt kategoriye ulaşılmıştır. Ulaşılan temalar role geçiş, görev ve sorumluluklar, yaşanan zorluklar ve rolün kolaylaştırıcılarıdır. 

Sonuç olarak rol teorisi bağlamında formal ve informal örgüt yapısının bölüm başkanlarının rollerine ilişkin algılarını dolayısı ile hesap verme rol algısını; hesap verme sürecinde yaşadıkları zorlukları ve hesap verme sürecinde kullandıkları stratejileri şekillendirdiği görülmektedir. Sadece formal örgüt yapısı içerisinde geliştirilmiş olan resmi raporlama, performans izleme, değerlendirme, ödül, disiplin süreçleri gibi hesap verme mekanizmaları ile hesap verme rol davranışlarının anlaşılmasının ve iyileştirilmesinin yeterli olamayacağı; örgütün içinde yer alan ve kültür tarafından şekillendirilen grup normları, kültürel normlar, mesleklektaşlar arası sadakat, saygı, iletişim, etkileşim, sorumluluk  gibi  informal yapıların hesap verme algısında belirleyici bir unsur olduğu ortaya çıkmıştır. Bu nedenle informal yapıların güçlendirilmesinin örgütün genel hesap verebilirliğini arttıracağı söylenebilir.

Abstract:
The aim of this research is to understand how the formal organizational structure, as well as informal organizational structures, are reflected in the perceptions of accountability of different expectations stemming from the positions of department heads; It examines how they balance different expectations about accountability and points to potential barriers to formal accountability roles expected of managers.

Since the research is based on the experiences of middle-level managers who have worked/worked in four different universities, and a comparison will be made between them after the universities are handled within themselves, it has been decided to use the holistic multi-case design. While determining the "context", purposive sampling was used. The purpose of deliberately choosing certain study contexts in purposive sampling is to include the most relevant and rich data (Yin, 2011: p. 88; Patton, 1990: p.169). It is one of the sampling strategies for maximum diversity sampling (Patton, 2018: p. 235); This strategy was used in the selection of universities in the research.

Based on the content analysis, four themes, 14 categories and 41 sub-categories related to these themes were reached. The themes reached are transition to the role, duties and responsibilities, difficulties experienced and facilitators of the role.

As a result, in the context of role theory, the perceptions of the formal and informal organizational structure regarding the roles of department heads, and therefore the perception of the role of accountability; It is seen that they shape the difficulties they experience in the accountability process and the strategies they use in the accountability process. It is not sufficient to understand and improve accountability mechanisms and accountability role behaviors such as official reporting, performance monitoring, evaluation, reward, and discipline processes developed only within the formal organizational structure; It has been revealed that informal structures such as group norms, cultural norms, loyalty, respect, communication, interaction, and responsibility within the organization and shaped by culture are a determining factor in the perception of accountability. For this reason, it can be said that strengthening informal structures will increase the overall accountability of the organization.