Elektrik sektörü reformlarının talep yönlü analizi: Türkiye tecrübesi
Demand side analysis of electricity sector reforms: Turkey experience
Yazar: ALPARSLAN ABDURRAHMAN BAŞARAN
Danışman: PROF. DR. NECMİDDİN BAĞDADİOĞLU
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Ekonomi = Economics ; Enerji = Energy ; Maliye = Finance
Dizin: Elektrik endüstrisi = Electricity industry ; Elektrik sektörü = Electricity sector ; Enerji ekonomisi = Energy economy ; Esneklik = Flexibility ; Fiyatlandırma = Pricing ; Hanehalkı = Household ; Konut talebi = Housing demand ; Regülasyon = Regulation ; Talep analizi = Demand analysis ; Talep tahmini = Demand estimation ; Tarifelendirme = Tarification

Özet:
Bu tezin amacı Türkiye'de elektrik piyasası reform sürecinin muhtemel sosyal etkilerini hanehalkı bütçe anketi verilerini (2003-2009) kullanarak hanehalkı elektrik harcama analizi ve hanehalkı elektrik talep tahminiyle elde edilen elektrik fiyat ve gelir esneklikleri ile ortaya koymaktır. Bu bağlamda tez giriş ve sonuç bölümleri dışında üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölüm elektrik piyasası reform süreci ve bu sürecin sosyal etkilerini değerlendirmektedir. İkinci bölüm hanehalkı elektrik talep tahminine ilişkin teorik arka planı incelemektedir. Üçüncü bölüm ise hanehalkı elektrik harcama analizi ve hanehalkı elektrik talep tahmini sonucunda elde edilen hanehalkı elektrik fiyat ve gelir esneklikleri ile elektrik piyasası reform sürecinin muhtemel etkilerini değerlendirmektedir.Çift-logaritmik fonksiyonel yapıdaki hanehalkı elektrik talep tahmini sonucunda hanehalkı elektrik talebinin fiyat esnekliği kısa dönemde en düşük -0,55 ve en yüksek ise -1,14 değerleri ile birim esnekliğe yakın değerleri ifade etmektedir. Ancak hanehalkı bütçe anketlerinde yoksullara ilişkin kayıp gözlemin fazlalığı nedeniyle elektrik fiyat esnekliği daha da katı olma eğilimindedir. Yoksulların daha düşük zenginlerin daha yüksek fiyat esnekliklerine sahip olduğuna ilişkin literatür sonuçları ışığında elde ettiğimiz esneklik sonuçları; muhtemel tarife artışlarından yoksulların daha çok etkileneceğini ileri sürmemize neden olmaktadır. Bu durum Türkiye'de tarife tasarımlarının sadece elektrik piyasası reform süreci ile şekillendirilmemesi gerektiğini, yoksulluk gibi sosyal etkilerin dikkate alınması gerekliliğini ortaya çıkarmaktadır. Bu sonuçlar ışığında edinebilirlik kriterini dikkate alan artan oranlı tarife ile birlikte sosyal güvenlik sisteminin enerji yoksulluğunu kapsayacak bir sosyal yardım programını benimsemesi daha tutarlı gözükmektedir.

Abstract:
This dissertation aims at inquiring the potential social impacts of the Turkish electricity sector reforms by applying the double-logarithmic function to the household survey data of 2003-2009. With this purpose, the household price and income elasticities of electricity are computed using the analysis of household electricity expenditure and the estimation of household electricity demand. Apart from the introduction and conclusion, the dissertation composes of three main sections. First section gives information regarding the process of the electricity sector reform and reviews the social impacts of this process. The second section examines the theoretical literature of the household electricity demand. The third section examines the household price and income elasticities computed using the household electricity expenditures and the estimation of household electricity demand. The social impacts of the electricity sector reforms are also included in this section.In the short run, the price elasticity of the household electricity demand is obtained as -0.55 as a minimum and as -1.14 as a maximum, which means that it is close to unit elasticity. These results are computed using the double-logarithmic function which accounts for the household electricity demand. However, the price elasticity of electricity is tended to be more inelastic due to the large amount of missing observations regarding the poor households. According to literature, the price elasticity for poor is more inelastic than that of rich; therefore the results of the obtained elasticities suggest that the foreseen rise of electricity tariff might cause the poor to be more vulnerable. Under these circumstances, when the new tariff designs are launched in Turkey, the main concern should not only be reforms but also the probable adverse effects on poor. With this regard, a program should be designed which includes not only the criteria of affordability containing increasing block tariffs but also enables poor to use this service by using social safety nets.