Göller yöresi toros sedirinde (Cedrus libani a. rich.) populasyonlar arası ve populasyon içi genetik çeşitlilik
Inter and intra-population genetic diversity in taurus cedar (Cedrus libani a. rich.) in the lakes region
Yazar: SAMET DİRLİK
Danışman: PROF. DR. SÜLEYMAN GÜLCÜ
Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Silvikültür Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering
Dizin: Genetik çeşitlilik = Genetic diversity ; Tohumlar = Seeds

Özet:
Toros Sediri'nde genetik çeşitliliği ortaya koymak amacıyla Göller Yöresinde gerçekleştirilen bu araştırma çalışmasında, doğal yayılış alanlarından örneklenen 5 populasyona ait bazı tohum, fidecik ve fidan morfolojik özellikleri incelenmiştir. Bu amaçla, her populasyonda 15 olmak üzere toplam 75 aileden kozalak toplanmıştır. Kozalaklardan çıkarılan tohumlardan yetiştirilen fideciklerde aile düzeyinde kotiledon sayısı, kök boğazı çapı, hipokotil ve kotiledon boyu ve epikotil boyu ölçülmüştür. Bir yaşlı fidanlarda ise fidan boyu, kök boğazı çapı ve gövde/kök kuru ağırlık oranı ölçümleri yapılmıştır. Ayrıca her aileden rastgele seçilen 20 tohumun eni, boyu, kalınlığı ve bin tane ağırlığı ölçülmüştür. 

Toplanan veriler SAS istatistik paket programında değerlendirilmiştir. Çalışılan bütün karakterler için populasyon içi aileler arasında gözlenen genetik çeşitlilik düzeyi populasyonlar arası genetik çeşitlilikten daha yüksek çıkmıştır. Tahmin edilen birey düzeyindeki kalıtım derecesi hi2=0.13 (Gka/Kka) ile hi2=0.95 (Te) arasında değişmektedir. Aile kalıtım derecesi ise hf2=0.35 (Gka/Kka) ile hf2=0.91 (Kb) arasında bulunmuştur. Bu kapsamda, değişik seleksiyon yoğunlukları için (S1=5/75 ve S2=1/15 seleksiyon oranlarına göre) en yüksek toplam genetik kazanç (%30.23) fidan boyunda tahmin edilmiştir. 

Sonuç olarak, çalışılan tüm karakterler bakımından diğer populasyonlara kıyasla üstünlük gösteren 5, 3 ve 2 nolu populasyonlar yörede yapılan orman kurma çalışmalarında tohum kaynağı olarak öncelikli tercih edilmelidir. Ayrıca özellikle iklim değişikliği ve küresel ısınmanın etkileri de göz önünde bulundurularak çalışılan populasyonlara yenilerinin de eklenerek kuraklığa dayanıklı populasyonların ve genotiplerin tespitine yönelik yeni araştırmalar planlanmalı ve ıslah çalışmaları bu araştırmalardan elde edilecek sonuçlara göre sürdürülmelidir.

Abstract:
In this research study carried out in the Lakes Region in order to reveal the genetic diversity in Taurus Cedar, some seed, seedling and sapling morphological characteristics of 5 populations sampled from their natural distribution areas were examined. For this purpose, cones were collected from a total of 75 families, 15 in each population. The number of cotyledons, root collar diameter, hypocotyl and cotyledon length, and epicotyl length were measured at family level in the seedlings grown from seeds extracted from cones. In one-year-old saplings, sapling height, root collar diameter and trunk/root dry weight ratio were measured.

In addition, the width, length, thickness and thousand-seed weight of 20 randomly selected seeds from each family were measured. The collected data were evaluated in the SAS statistical package program. For all studied characters, the level of genetic diversity observed among families within the population was higher than the genetic diversity between populations. Estimated individual-level heritability ranges from hi2=0.13 (Gka/Kka) to hi2=0.95 (Te). Family heritability was found to be between hf2=0.35 (Gka/Kka) and hf2=0.91 (Kb). In this context, for different selection intensities (according to S1=5/75 and S2=1/15 selection rates), the highest total genetic gain (30.23%) was estimated at sapling height.

As a result, populations 5, 3 and 2, which are superior to other populations in terms of all studied characters, should be preferred as seed sources in forest establishment studies in the region. In addition, new research should be planned to identify drought-resistant populations and genotypes by adding new ones to the studied populations, especially considering the effects of climate change and global warming, and breeding studies should be continued according to the results obtained from these researches.