Tanzimat'tan Cumhuriyet'e Çermik kazası (Siyasi, idari, sosyal ve iktisadi hayat)
Çermik district from the Tanzimat to the Republic (Political, administrative, social and economic life)
Yazar: DAVUT ÖZ
Danışman: PROF. DR. OKTAY BOZAN
Dicle Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Tarih = History

Özet:
Çalışmamız bir giriş ve beş bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde 
Çermik'in coğrafi yapısı ile tarihi süreci ele alınmıştır. Bu kısımda İslam öncesi 
Çermik'in kaba hatlarıyla tarihi ile İslam dönemi ve Osmanlı öncesi dönemi tarihi 
ele alınmıştır. Birinci bölümde Çermik'in Osmanlı topraklarına katılmasıyla birlikte 
idari taksimatı, özel statüsü nedeniyle yurtluk ve ocaklık olarak yönetilmesi, Çermik 
Beyleri ve idari yükümlülükleri, Tanzimat'ın getirdiği yeniliklerin Osmanlı 
taşrasında etkileri ile Çermik'te yurtluk ocaklık düzeninde meydana getirdiği 
değişimler ele alınmıştır.
İkinci bölümde Çermik'in sosyal alt yapısını oluşturan fiziki mekanları, vakıf 
eserleri, ibadethaneleri, han ve hamam gibi yapıları ele alınmıştır. Osmanlı 
yenileşmesinin yansımalarından olan hükümet konağı ve hapishane gibi bazı 
hususlar da bu bölümde incelenmiştir. Üçüncü bölümde Çermik'in merkez kazası ile 
mahalleleri ve köyleri ile nüfus ve demografik yapısı incelenmiştir. Ayrıca 
Çermik'teki eğitim ve öğretim kurumları ile bu çerçevedeki eğitim hayatı ele 
alınmıştır.
Dördüncü bölümde Çermik'in sosyal yapısı çerçevesinde kazadaki Müslüman 
ve gayrimüslimlerin birbirleriyle ilişkileri, toplumsal olaylar, günlük hayatta 
karşılaşılan gasp, cinayet, hırsızlık gibi olaylar ile evlilik, boşanma, nafaka ve miras 
gibi meseleler ele alınmıştır.
Beşinci ve son bölümde ise Çermik'in iktisadi yapısının temel taşları ele 
alınmıştır. Osmanlı öncesi Akkoyunlular döneminden kalan kanunnameler ve vergi 
uygulamaları, Osmanlı dönemi vergi uygulamaları ile toprağın tasarruf şekilleri, 
voyvodalık, ziraat, tarım, ticaret, meslek ve zanaatlar ile Çermik'te başta arsa ve 
mülk satışları olmak üzere yapılan alışverişler belgeler ışığında ele alınarak 
incelenmiştir.

Abstract:
Our study consists of an introduction and five chapters. The introduction 
section deals with the geographical structure and historical process of Çermik. In this 
section, the history of Çermik before Islam is briefly discussed, as well as the history 
of the Islamic period and the Ottoman period before the Ottoman Empire. In the first 
chapter, the administrative division of Çermik after its accession to Ottoman 
territory, its management as a yurtluk and ocaklık due to its special status, the 
Çermik Beys and their administrative obligations, the effects of the innovations 
brought by the Tanzimat in the Ottoman provinces, and the changes it brought about 
in the yurtluk ocaklık system in Çermik are discussed.
The second chapter deals with the physical spaces that make up the social 
infrastructure of Çermik, such as vakıf (pious foundation) works, places of worship, 
inns and baths. Some aspects of the Ottoman modernization, such as the government 
house and prison are also examined in this chapter. The third chapter deals with the 
neighborhoods, central district and villages of Çermik, and its population and 
demographic structure. In addition, the educational and training institutions in 
Çermik and the educational life within this framework are examined.
In the fourth chapter, within the framework of the social structure of Çermik, 
the relations between Muslims and non-Muslims in the district, other social events, 
events such as extortion, murder, theft in daily life, and issues such as marriage, 
divorce, alimony and inheritance are discussed. The fifth and final chapter deals with 
the cornerstones of the economic structure of Çermik. The kanunnames and tax 
practices left over from the Akkoyunlu period before the Ottoman Empire, the tax 
practices of the Ottoman period, the forms of land conservation, voivodeship, 
agriculture, agriculture, trade, occupations and crafts, and the purchases made in 
Çermik, especially land and property sales, are examined in the light of documents.