Türkiye'de üniversite kütüphanelerinde veri kütüphaneciliği yeterlikleri ve araştırma veri hizmetlerinin kapsamı: Bir karma yöntem çalışması
Data librarianship competencies and scope of research data services in university libraries in Türkiye: A mixed methods study
Yazar: PELİN KARCI KANDEMİR
Danışman: PROF. DR. TÜLAY OĞUZ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Bilgi ve Belge Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Bilgi ve Belge Yönetimi = Information and Records Management

Özet:
Bu çalışmanın temel amacı, Türkiye'de üniversite kütüphanelerinde araştırma veri 
hizmetleri çerçevesinde yürütülen faaliyetleri ortaya koymak ve üniversite 
kütüphanecilerinin veri kütüphaneciliği ile ilgili bilgi, beceri ve yeterlik düzeylerini kendi 
algılarına dayalı olarak saptamaktır. Bu amaca ulaşabilmek için araştırmada nitel ve nicel 
araştırma desenlerinin birlikte kullanıldığı karma yöntem araştırma desenlerinden eş 
zamanlı desen benimsenmiştir. Araştırmanın nicel aşaması var olan durumu olduğu 
şekliyle betimleyen tarama modeli ile nitel aşaması ise verileri bütüncül bir yaklaşımla 
ayrıntılı bir şekilde sunmak için durum çalışması ile gerçekleştirilmiştir. Araştırma, açık 
bilim politikasına sahip olan devlet ve vakıf üniversitelerinin kütüphanelerinde 
yürütülmüştür. Nicel boyutta araştırmanın evrenini söz konusu üniversite 
kütüphanelerinin ilgili birimlerinde (referans, kurumsal akademik arşiv, bilimsel iletişim 
birimi) çalışan 103 kütüphaneci oluşturmaktadır. Kolayda örnekleme yöntemiyle 
belirlenen 83 kütüphaneci araştırmanın örneklemini oluşturmaktadır. Nitel boyutta ise 
araştırmanın çalışma grubu 5'i devlet, 5'i vakıf üniversitesi kütüphanesinde görev yapan 
kütüphane yöneticileridir. Katılımcılardan elde edilen nicel verilerin analizinde aritmetik 
ortalama, yüzde, frekans, bağımsız örneklemler için t-testi, ANOVA testi kullanılmış, 
nitel veriler üzerinde ise tematik analiz yapılmıştır. Nicel veriler SPSS 22 istatistiksel 
analiz paket programı ile çözümlenirken, nitel verilerin analizi için MAXQDA 2022 
programı kullanılmıştır.
Araştırmada nicel ve nitel veri analizi sonuçlarının birçok noktada birbirini 
doğruladığı görülmekte olup karma yöntem araştırması kapsamında nicel, nitel ve karma 
araştırma soruları doğrultusunda ulaşılan bulgular değerlendirildiğinde çalışmanın 
sonuçları göstermiştir ki; Türkiye'de, üniversite kütüphanelerinde referans ve kurumsal 
akademik arşiv birimlerinde görev yapan kütüphanecilerin veri kütüphaneciliği 
konusunda bilgi, beceri ve yeterliği orta düzeydedir. Üniversite kütüphanelerinde AVH 
kapsamında sunulan hizmetler ise başlangıç seviyesinden biraz ileride olsa da 
geliştirilmeleri gerekmektedir. Üniversite kütüphanelerinin ilgili birimlerinde çalışan 
kütüphanecilerin bilgi beceri ve yeterlik düzeyleri ile mevcut hizmetlerin kapsamları 
paralellik göstermektedir. Dolayısıyla kütüphanecilerin veri kütüphaneciliği alanında 
kendilerini geliştirmelerinin, üniversite kütüphanelerinde araştırma veri hizmetlerinin 
kapsamının genişlemesine ve etkili hizmetler tasarlanmasına katkıda bulunacağı 
sonucuna varmak mümkündür.
Bu çalışmanın literatüre, üniversite kütüphanecilerine, kütüphane yöneticilerine 
katkı sağlaması beklenmektedir.

Anahtar Kelimeler: üniversite kütüphaneleri, veri kütüphaneciliği, araştırma veri hizmetleri, araştırma veri yönetimi

Abstract:
The main purpose of this study is to reveal the activities carried out within the 
framework of research data services in university libraries in Turkey and to determine the 
level of knowledge, skills and competence of university librarians in data librarianship 
based on their own perceptions. In order to achieve this aim, a mixed-method research 
design, the concurrent design, in which qualitative and quantitative research designs are 
used together, was adopted in the study. The quantitative phase of the research was 
conducted with the survey model, which describes the existing situation as it is, and the 
qualitative phase was conducted with a case study to present the data in detail with a 
comprehensive approach. The research was conducted in the libraries of public and 
foundation universities that have an open science policy. In the quantitative dimension, 
the population of the research consists of 103 librarians working in the relevant units 
(reference, institutional academic archive, scholarly communication unit) of these 
university libraries. The sample of the study consists of 83 librarians determined by 
convenience sampling method. In the qualitative dimension, the study group of the 
research is the library managers working in 5 public and 5 foundation university libraries. 
In the analysis of the quantitative data obtained from the participants, arithmetic mean, 
percentage, frequency, t-test for independent samples, ANOVA test were used, and 
thematic analysis was performed on qualitative data. Quantitative data were analyzed 
with SPSS 22 statistical analysis package program, while MAXQDA 2022 program was 
used for the analysis of qualitative data.
It is seen that the results of quantitative and qualitative data analysis confirm each 
other at many points in the study, and when the findings obtained in line with the 
quantitative, qualitative and mixed research questions within the scope of mixed method 
research are evaluated, the results of the study show that the knowledge, skills and 
competence of librarians working in reference and institutional academic archives units 
in university libraries in Turkey are at an intermediate level in data librarianship. 
Although the services offered within the scope of RDS in university libraries are a little 
ahead of the initial level, they need to be improved. The knowledge, skills and 
competence levels of librarians working in the relevant departments of university libraries 
are in line with the scope of existing services. Therefore, it is possible to conclude that 
the development of librarians in the field of data librarianship will contribute to expanding 
the scope of research data services in university libraries and designing effective services.
This study is expected to contribute to the literature, university librarians and 
library administrators.

Keywords: university libraries, data librarianship, research data services, research data management