Dijitalleşen tasarım yöntemi olarak üretken tasarımın, tasarımın özgünlüğü ve sahipliği üzerinden tartışılması
Discussing generative design as a digitalized design method on the originality and intellectual property of design
Yazar: ZEYNEP BEYZA ÖZERGİN
Danışman: PROF. DR. ABDULLAH TOĞAY
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Endüstriyel Tasarım Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Endüstri Ürünleri Tasarımı = Industrial Design

Özet:
Son yılardaki teknolojik gelişmeler ve dijitalleşme her alanda olduğu gibi tasarımın ve yaratımın olduğu alanlarda da oldukça dikkat çekici etkilere sebep olmuştur. Özellikle yapay zeka teknolojilerinin gelişimi ve tasarım süreçlerine dahil olması değişimi daha radikal kılmaktadır. Yapay zeka ile tasarlanan ürünlerin ve sanat eserlerinin sayısı gün geçtikçe artmaktadır. Yapay zekanın insanı taklit edebilme yeteneği geliştikçe, ortaya konan sanat eserlerinin yapay zekaya mı yoksa insana mı ait olduğu literatürde daha tartışmalı bir konu haline gelmektedir. Endüstriyel tasarım alanında ise yapay zekanın tasarım süreçlerine dahil olması ve fiziki ürün kapsamında çıktı sağlaması üretken tasarım ile gerçekleşmiştir. Üretken tasarım yapay zeka destekli bir üç boyutlu model üretme yöntemidir. Tasarım süreçlerini belirli noktalarda otomatikleştirerek, gelenekselleşmiş tasarım alışkanlıklarını ve yapısını değiştirebilmektedir. Üretken tasarımın endüstriyel tasarım alanında, sanat ve grafik tasarım alanlarında yapay zekanın yarattığı etkiye benzer bir etki yaratabileceği ve tasarım hak sahipliği tartışmalarına sebep olabileceği ön görüsü bu çalışmanın ana motivasyon kaynağını oluşturmaktadır. Bu kapsamda endüstriyel tasarımcıların yürüttüğü geleneksel tasarım süreçlerinin, üretken tasarım ile nasıl değişebileceği ve üretilen ürünlerin tasarımcıya mı yoksa yazılıma mı ait olduğu bu çalışmada tartışılacaktır. Endüstriyel tasarımcının üretken tasarım ile nasıl bir role bürüneceği ve hangi alanlara yöneleceği tartışmanın kapsamını oluşturmuştur. Bu çalışma bağlamında oluşturulan üretken tasarım çıktılarının özgünlüğü, endüstriyel tasarımcının etkinliği ve tasarım sürecine katkı seviyesi literatür ve tasarıma dair kanun kapsamında tartışılmıştır. Üretken tasarımın gelecekte daha aktif bir biçimde kullanılmasının endüstriyel tasarımcılar açısından nasıl etkilere sebep olabileceği tasarımcılar ile değerlendirilmiştir. Elde edilen tasarımcı değerlendirmeleri üretken tasarımın, tasarım süreçlerindeki etkisinin ve gelecekte yol açacağı tartışmaların belirlenmesinin önemli olduğu bir tartışmayı ortaya koymaktadır.

Abstract:
Technological developments and digitalization in recent years have caused remarkable 
effects in the fields of design and creation, as in every field. In particular, the development 
of artificial intelligence technologies and their involvement in design processes make the 
change more radical. The number of products and works of art designed with artificial 
intelligence is increasing day by day. As the ability of artificial intelligence to imitate 
humans develops, it becomes a more controversial issue in the literature whether the works 
of art belong to artificial intelligence or humans. In the field of industrial design, the 
inclusion of artificial intelligence in the design processes and the output within the scope of 
physical products were realized with generative design. Generative design is an artificial 
intelligence powered method of producing three dimensional models. By automating design 
processes at certain points, it can change traditional design habits and structure. The main 
motivation of this study is the prediction that the change created by generative design may 
have a similar effect to the effect of artificial intelligence in the fields of art and graphic 
design and may cause intellectual property of design rights ownership discussions. In this 
context, how the traditional design processes carried out by industrial designers can change 
with generative design and whether the products produced belong to the designer or the
software will be discussed within the scope of this study. What role the industrial designer 
will play with generative design and which areas designer will focus on constitute the scope 
of the discussion. In the context of this study, the originality of the generative design outputs 
created, the effectiveness of the industrial designer and the level of contribution to the design 
process are discussed within the scope of the literature and the intellectual property of design. 
It has been evaluated with the designers how the more active use of generative design in the 
future may cause effects on industrial designers. The obtained designer evaluations reveal a 
discussion in which it is important to determine the impact of generative design on design 
processes and the discussions it will cause in the future.