Ebü'l-Ferec İbnü'l-Cevzî'nin Keşfü'l-Müşkil min Hadîsi's-Sahîhayn adlı eserinde hadislerdeki problemleri giderme yöntemi
Ibn Jawzi's method of resolving problems in contradictory hadiths in Kashf al-Mushkil min Hadith al-Sahihayn
Yazar: ABDULLAH MAHMUT İPLİK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ YAŞAR ÇOLAK
İbn Haldun Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion
Dizin: Hadis = Hadith ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Sahihayn hadisler = Sahihayn hadiths ; İbnü`l-Cevzi = İbnü`l-Cevzi ; İslamiyet = Islam

Özet:
Ulûmü'l-Hadîs'in alt disiplinlerinden biri olan müşkilü'l-hadîs, sahih hadislerin birbiriyle veya Kur'an ayetleri ve akıl ilkeleri gibi delillerle çelişkilerini çözümlemeyi amaç edinen bir disiplindir. İslam ilimlerinin hemen her alanında birçok kitap telif etmiş Ebü'l-Ferec İbnü'l-Cevzî'nin (ö. 597/1201) Keşfü'l-Müşkil min Hadîsi's-Sahîhayn'i, literatürde bu alanda yazılmış önemli eserlerden biri olarak görülmektedir. İbnü'l-Cevzî'nin Keşfü'l-Müşkil'i, Muhammed b. Fütûh el-Humeydî'nin (ö. 488/1095) el-Cem' beyne's-Sahîhayn kitabı üzerine telif edilmiş bir eser olmakla birlikte müsned tertibine göre düzenlenmiş Sahîhayn hadislerinden oluşmaktadır. İbnü'l-Cevzî, kitabını Humeydî'nin mezkûr eserindeki anlamı kapalı hadisleri açıklama gayesiyle kaleme aldığını ifade etmiştir. Buradan onun müşkil kavramına, daha geniş bir perspektiften baktığı sonucuna varılabilir. 

Hem niteliksel hem de niceliksel yöntemle yapılan bu çalışmanın amacı, İbnü'l-Cevzî'nin hadislerdeki problemleri giderirken hangi yöntemleri kullandığını tespit etmektir. Bu doğrultuda kitabın yazıldığı tarihsel ve kültürel muhit ortaya konmuş, seçilen örnek rivayetlerin metin analizi yapılmıştır. Ayrıca İbnü'l-Cevzî'nin kitap özelinde işaret ettiği problemli hadisler ve onlara yönelttiği cevaplar tespit edilerek grafiklerle gösterilmiştir.
 
Sonuç olarak, İbnü'l-Cevzî'nin kitapta doksan sekiz işkâle işaret ettiği bilgisine ulaşılmıştır. Onun müşkil çerçevesinde değerlendirdiği rivayetlerin izahında sırasıyla cem', nesh ve tercih yöntemlerini tercih ettiğini söyleyebiliriz. Müşkil rivayetleri cem' ederken haml, tahsîs ve takyîd yöntemlerine başvurmuştur. O, genellikle bağlam farklılıklarına ve linguistik tahlillere dikkat çekerek hadisleri farklı manalara haml etmiştir. Bununla birlikte bazen de âm ifadeyi bir manaya hâs kılarak tahsîs, mutlak ifadeyi de kayıtlayarak takyîd yöntemine başvurmuştur. İbnü'l-Cevzî, cem' metodu ile çözemediği işkâli ise nesh metodu ile gidermeye çalışmıştır. Orada da sonuca ulaşamadığı durumlarda da râvinin durumuna veya rivayetin keyfiyetine bağlı tercih yöntemlerine başvurmuştur.

Abstract:
Mushkil al-Hadith is one of the sub-disciplines of Ulum al-Ḥadith that aims to resolve the problems in authentic hadiths which contradict each other, the Qur'anic verses or the fundamental principles of reasoning. Kashf al-Mushkil min Hadith al-Sahīhayn, written by Ibn al-Jawzī (d. 597/1201), is considered as one of the important works written in this field. The content of this book was arranged in musnad genre composing some of the hadiths selected from Sahīhayn of al Bukhari and Muslim, although it was originally designed as a commentary on Humaydī's (d. 488/1095) al-Jam' bayn al-Sahīhayn. Ibn al-Jawzī states that he has written his book with the aim of explaining the mushkil hadiths in Humaydī's book. From this we can infer that he understood the mushkil concept from a wider perspective.

In this study we have used both qualitative and quantitative methods in order to determine the method of Ibn al-Jawzī for removing the problems in hadiths. Within this framework, we have handled the historical, social, political and cultural situations that influence the authoring of the mentioned book and made some textual analysis on some the selected hadiths. In addition, the problematic hadiths that Ibn al-Jawzī pointed out in the book and the answers he offered to them were determined. We have shown them with graphics.

As a result, it was determined that Ibn al-Jawzi pointed to ninety-eight contradictory hadiths in the book. The common method he preferred to resolve the problems are jam' (combination), naskh (abrogation) and tarjīh (preference). He used the methods of haml (attribution), takhsīs and taqyīd while combining the mushkil hadiths with each other. In cases where he could not reach a conclusion with naskh method, he solved the contradiction with the method of tarjīh depending on the situation of the narrator or the nature of the narration.