Farklı kurutma yöntemlerinin bazı tıbbi bitkilerin kalite özellikleri üzerine etkisinin araştırılması
The investigation of effect on the quality characteristics of some medical plants of different drying methods
Yazar: SALİHA EMİNE TOPRAK
Danışman: PROF. DR. YÜKSEL KAN
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu araştırmada, Konya ekolojik şartlarında 2017-2018 yılında, tıbbi ve aromatik bitkiler içerisinde önemli bir yeri olup kültürü yapılan nane (Mentha piperita L.), kekik (Origanum onites L.), melisa (Melissa officinalis L.), adaçayı  (Salvia officinalis L.) ve dağçayı  (Sideritis stricta) bitkilerinde hasat sonrası 4 farklı kurutma yöntemi uygulanmıştır. Kurutma sonrası optimum düzeyde etkili maddelerin korunarak uygun kurutma yöntemlerinin seçilmesi amacıyla yürütülmüştür. Araştırmada tarla denemeleri Selçuk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tıbbi Bitkiler Araştırma ve Uygulama Çiftliğinde kalite analizler ise Tıbbi Bitkiler Laboratuvarında yürütülmüştür. Bu araştırmadan elde edilen sonuçlara göre; Bitkilerin hasat edildiği zamandaki nem oranları %  60.17 ve % 75.43 arasında değişmiştir. Hasat edilmiş bitkilerin kurutma oranları en yüksek dağ çayından elde edilmiştir. Kurutma oranları bakımından dağ çayını melisa, kekik, adaçayı takip etmiştir. En düşük kurutma oranı nane bitkisinden elde edilmiştir. Yapılan kurutmanın zaman dilimine göre içermiş olduğu nem miktarı ise; 24 saat sonrası gölgede yapılan kurutmalarda en yüksek iken, güneşte yapılan kurutmalarda en düşük seviyelerde tespit edilmiştir. Üzerinde çalışılan bitkilerin toplam fenol ve flavonoit maddeler içeriği bakımından kurutma yöntemlerine göre farklılıklar belirlenmiştir. Uçucu yağ verimleri bakımından nane haricindeki üzerinde çalışılan kekik, adaçayı, dağçayı ve melisadan elde edilen uçucu yağ verimi üzerine farklı kurutma yöntemlerinden gölge, güneş ve kurutma dolabında yapılan kurutmaları arasında etkisinin önemli olmadığı görülmüştür. Fakat mikrodalga ile yapılan ön kurutmalarda verim önemli ölçüde düşebileceği tespit edilmiştir. Uçucu yağ bileşenleri bakımından kurutma yöntemleri karşılaştırıldığında ise ana bileşenleri bakımından gölgede kurutmanın daha uygun olabileceği sonucuna varılmıştır.  
 Bu çalışmada, Türkiye'de ticari değeri olan uçucu yağ bitkilerine uygulanan farklı kurutma yöntemlerinin verim ve kalite faktörleri üzerinde önemli bir etkisi olduğu bulunmuştur. Bu araştırma sonuçlarına göre; Konya ve benzer ekolojilerde yetiştiriciliği yapılan adaçayı, dağçayı, kekik, nane ve melisa gibi bitkilerin hasat sonrası işlemlerinin büyük önem taşıdığı tespit edilmiştir.

Abstract:
This research was carried out in Konya ecological conditions in 2017-2018,  by appling 4 different drying methods from in mint (Mentha piperita L.), thyme (Origanum onites L.), lemon balm (Melissa officinalis L.), sage (Salvia officinalis L.)  and mountain tea (Sideritis stricta) plants all having an market important place in medicinal and aromatic plants. After drying, it was carried out with the aim of selecting suitable drying methods by protecting effective substances at optimum level. The field experiments were carried out in Selcuk University Faculty of Agriculture Medical Plants Research and Application Farm and quality analyzes were conducted in Medical Plants Laboratory. According to the results; The moisture content of the plants at the time of harvest ranged between 60.17% and 75.43%. The highest drying rate of the harvested plants was obtained from mountain tea, followed by lemon balm, thyme and sage. The lowest drying rate was obtained from the mint plant. The amount of moisture contained in the drying according to the time period; while the shade drying was the highest, the sun drying was found to be the lowest levels after 24 hours. Differences were determined according to drying methods in terms of total amount of phenolics and flavonoids substances of the plants studied. In terms of essential oil yields, the effect of essential oil yield obtained from thyme, sage, mountain tea, lemon balm and except mint was not significant among the drying methods of shade, sun, oven and microwave pre-drying. However, it has been determined that the efficiency may decrease significantly in microwave pre-drying. When drying methods were compared in terms of essential oil components, it was concluded that shading drying may be more appropriate in terms of main components. In this study, the different drying methods which was applied on essential oil plants that have commercial value in Turkey have been found to have significant effect on yield and quality factors. Taken together, results indicates that post-harvest processes of sage, mountain tea, thyme, mint and lemon balm being cultivate in Konya and similar ecologies, are of great importance.