Birinci basamakta 65 yaş üstü hastalarda stopp versiyon-2 kriterlerinin polifarmasiye etkisi
Polypharmacy effect of stopp version-2 criteria in patients over 65 years in primary care
Yazar: BURCU ÖĞDEM
Danışman: DOÇ. DR. SÜLEYMAN ERSOY
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Hamidiye Uluslararası Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Birinci basamak sağlık hizmetleri = Primary health care ; Polifarmasi = Polypharmacy ; Yaşlılar = Elderly

Özet:
Giriş ve Amaç: Dünya genelinde giderek artan yaşlı nüfus, ortaya çıkan hastalıklar nedeniyle çoklu ilaç kullanmak zorunda kalmaktadırlar. Çok sayıda eşzamanlı ilaç kullanımı olarak bilinen polifarmasi yaşlılarda aşırı doz komplikasyonları ve ilaç reaksiyonları sonucu hastaneye yatış ve mortalite nedeni olan hayati bir durumdur. Birinci basmak sağlık hizmetlerinde görev yapan aile hekimleri çoklu ilaç kullanımından kaynaklanabilecek sorunları takip edebilir ve çözüm üretebilirler. Ancak birinci basamakta çalışan klinisyenlerin bu konuda yeterli bilgi ve duyarlığının olması önemlidir. Klinisyenlerin çoklu ilaç kullanımındaki risklerin belirlenmesi ve potansiyel ilaç etkileşimlerinin ortaya konması için pratik kriterler ve programlar geliştirilmiştir. Bu programlar potansiyel olarak uygun olmayan ilaçları, eksik reçeteleme bilgilerini ve ilaca bağlı gelişebilecek zararlı etkileri belirtmede klinisyene yardımcı olabilir.  Ancak bu programların birbirlerine göre avantaj ve dezavantajları bulunmaktadır. Biz de bu çalışmamızda birinci basamakta 65 yaş üzeri hastalarda polifarmasiyi önlemek, varsa gereksiz ilaç kullanımını azaltmak ve ilaç ilaç etkileşimlerini saptayarak hastalarımız için uygun dozda, uygun miktarda, en az ilaç kullanımını sağlamak ve polifarmasi sıklığını tespit etmeyi amaçladık. Aynı zamanda bu çalışmada STOPP versiyon 2 kriterlerinin hastalarımız üzerinde etkinliğini görmeyi amaçladık.
Gereç ve Yöntem: Çalışma İstanbul ili Kadıköy ilçesinde Kadiköy 3 nolu Aile Sağlığı Merkezinde 01 Ocak 2023 –01 Mayıs 2023 tarihlerinde gerçekleştirilmiştir. Çalışmaya 65 yaş üzeri 332 hasta dahil edilmiştir. Hastaların bazı sosyodemografik bilgileri ile kullandıkları ilaçların grupları, sayıları, ve kronik hastalıklarına ait bilgiler alınarak STOPP versiyon-2 kriterlerine göre değerlendirilmiştir. 
Bulgular: Çalışmamızda kronik hastalığı olan yaşlı bireylerin %66'sında polifarmasi olduğu belirlenmiş, bu bireylerin kullandığı medyan ilaç sayısı altı (ortalama: 6,08±3,22; aralık: 0-16) olarak saptanmıştır. Yaşlı bireylerin %56'sında uygunsuz ilaç kullanımı bulunmuştur. UİK oranının 75 yaş ve altındaki yaşlı bireylerde %51,4, 76-85 yaş arasında %59,8 ve 85 yaş üzerinde %67,6 idi (p>0,005). UİK oranlarının ilk-orta okul mezunlarında %75 düzeylerinde bulunduğu ve lise ve üniversite mezunlarına göre anlamlı yüksek olduğu saptanmıştır. UİK oranlarının düşük gelirli olanlarda orta veya yüksek gelirli olanlara göre anlamlı yüksek olduğu gözlenmiştir. Kronik hastalığı olanlarda UİK oranı kronik hastalığı olmayanlara göre anlamlı yüksek bulunmuştur. Kalp yetmezliği olan 15 hastanın tümünde uygunsuz kullanım saptanmıştır. Koroner arter hastalığı olan yaşlılarda UİK oranı diğer yaşlılara göre yüksek bulunmuştur (p<0,005). Diyabeti olanlarda UİK oranı diyabeti olmayanlara göre yüksek saptanmıştır (p<0,005). Hipertansiyonu olanlarda UİK oranı hipertansiyonu olmayanlara göre yüksek bulunmuştur (p<0,005). STOPP uygulanma öncesi kullanılan ortalama ilaç sayısı 6,08'den 4,82'ye, medyan ilaç sayısı 6'dan 5'e, kullanılan maksimum ilaç sayısı 16'dan 12'ye, polifarmasi oranı %66'dan %50,3'e ve ileri düzey polifarmasi oranı %15,1'den %3,9'a düştüğü saptanmıştır. Yaşlılarda kanıta dayalı klinik endikasyon olmadan herhangi bir ilaç reçeteleme oranının %19,9 olduğu görülmüştür. Komplike olmayan peptik ülser ve erozif peptik özofajit tedavisinde PPI'ların tamdozda 8 haftadan uzun süre kullanımı (doz azaltımı veya kesilmesi endikedir) oranının 17,8 ve tedavi süresi iyi tanımlanmış bir durumda tavsiye edilen süre ötesinde herhangi birilaç reçeteleme oranının %15,4 olduğu saptanmıştır.
Sonuç olarak çalışmamızda yaşlı hastalarda polifarmasi oranının çok yüksek olduğu, bunun sonucunda birçok faktörle ilişkili olarak UİK oranının yüksek olduğu saptanmıştır. Özellikle kronik hastalıkları olan yaşlı bireylerin reçetelendirmesinin aile hekimlerinin kontrolünde yapılmasının ve yakından izlenerek STOPP kriterlerine göre düzenlenmesinin UİK oranını ve buna bağlı olarak komplikasyon gelişme riskini düşüreceği kanaatindeyiz.

Abstract:
Introduction and aim: The elderly population that's increasing around the world has to use multiple drugs due to emerging diseases. Polypharmacy, known as multiple concomitant drug use, is a vital condition that causes hospitalization and mortality as a result of overdose complications and drug reactions in the elderly. Family physicians working in primary health care can follow up problems that may arise from the use of multiple drugs and produce solutions. However, it is important that clinicians working in primary care have sufficient knowledge and sensitivity in this regard. Practical criteria and programs have been developed to identify risks in clinicians' use of multiple drugs and to reveal potential drug interactions. These programs can assist the clinician in identifying potentially inappropriate drugs, incomplete prescribing information, and adverse drug-related effects. However, these programs have advantages and disadvantages compared to each other. In this study, we aimed to prevent polypharmacy in primary care patients over 65 years of age, to reduce unnecessary drug use, if any, to determine drug-drug interactions, to ensure the use of the least amount of drugs at the appropriate dose for our patients, and to determine the frequency of polypharmacy. In addition, we aimed to see the effectiveness of screening tool of older people's prescriptions (STOPP) version 2 criteria on our patients.
Materials and Methods: The study was carried out between 01 January 2023 and 01 May 2023 at the Family Health Center No. 3 in Kadiköy, Istanbul. A total of 332 patients over 65 years of age were included in the study. Some sociodemographic information of the patients, the groups and the counts of drugs they use, and information about their chronic diseases were evaluated according to the STOPP version-2 criteria.
Results: In our study, it was determined that 66% of elderly individuals with chronic diseases had polypharmacy, and the median number of drugs used by these individuals was found to be six (mean: 6.08±3.22; range: 0-16). Inappropriate drug use (IDU) was found in 56% of elderly individuals. The rate of IDU was 51.4% in the elderly individuals aged 75 years and younger, was 59.8% between the ages of 76-85, and was 67.6% over the age of 85 (p>0.05). It was determined that the rate of IDU was 75% in primary-secondary school graduates, and significantly higher than high school and university graduates. It was observed that IDU rates were significantly higher in low-income groups than in middle- or high-income groups. The rate of IDU in patients with chronic disease was found to be significantly higher than those without chronic disease. IDU was detected in all 15 patients with heart failure. The rate of IDU in the elderly with coronary artery disease was found to be higher than the other elderly (p<0.05). The rate of UIC was found to be higher in diabetics than in nondiabetic subjects (p<0.05). The rate of UIC in patients with hypertension was found to be higher than those without hypertension (p<0.05). The mean number of drugs used before STOPP application decreased from 6.08 to 4.82, the median number of drugs decreased from six to five, the maximum number of drugs used decreased from 16 to 12, the rate of polypharmacy decreased from 66% to 50,3%, and the rate of advanced polypharmacy decreased from 15.1% to 3.9%. In the elderly, the rate of prescribing any drug without an evidence-based clinical indication was 19.9%. In the treatment of uncomplicated peptic ulcer and erosive peptic esophagitis, the rate of use of proton pump inhibitors at full dose for longer than eight weeks (dose reduction or discontinuation is indicated) was 17.8%, and the rate of prescribing any medication beyond the recommended period in a well-defined setting was 15.4%. .
Conclusion: In conclusion, in our study, it was determined that the rate of polypharmacy was very high in elderly patients, and as a result, the rate of IDU was found to be high in relation to many factors. We believe that prescribing, especially for elderly individuals with chronic diseases, under the control of family physicians and closely monitoring and regulating them according to STOPP criteria will reduce the rate of IDU and the risk of developing complications accordingly.