Aile hekimliği polikliniklerinde takip edilen ebeveynlerin çocukluk çağı özel aşıları hakkındaki bilgi düzeyleri ve tutumlarının değerlendirilmesi
Evaluation of the knowledge levels and attitudes of the parents who arefollowed in family medicine polyclinics about childhood self-paid vaccines
Yazar: ÖZGE KURŞUN
Danışman: UZMAN ZEYNEP AŞIK
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesi​ / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Ana-baba = Parents ; Aşılama = Vaccination ; Aşılar = Vaccines ; Bilgi düzeyi = Level of knowledge ; Tutumlar = Attitudes ; Çocuklar = Children ; Çocukluk dönemi = Childhood

Özet:
Amaç: Çalışmamızın amacı ebeveynlerin çocukluk çağı özel aşıları hakkındaki bilgi
düzeylerini ve bu bilgilere nasıl ulaştıklarını, çocukluk çağı ulusal aşı takviminde
olmayan (özel) aşıları yaptırma oranlarının ne kadar olduğunu ve bu aşılardan
hangilerini yaptırmayı tercih ettiklerini değerlendirmek ve ebeveynlerde özel aşılar
hakkında farkındalık oluşturmaktır.
Gereç ve Yöntem: Çalışmamıza Aile Hekimliği Polikliniklerine başvuran 332
gönüllü katılımcı dahil edilmiştir. Araştırmaya dahil etme kriterleri; 18 yaş üzeri
olma, 0-18 yaş arası çocuk sahibi olma, araştırma sorularını yanıtlamaya engel
zihinsel/bilişsel hastalığı olmamadır. Katılımcıların sosyodemografik özellikleri,
çocukluk çağı rutin ve özel aşılar hakkında bilgi düzeyleri, çocuklarının aşı
durumları ve ebeveynlerin bu konudaki tutumlarını sorgulayan 23 soruluk anket, yüz
yüze görüşme yöntemiyle uygulanıp yanıtlar araştırmacı tarafından kaydedilmiştir.
Katılımcıların sosyodemografik özellikleri, çocuklarının aşı durumları, rutin ve özel
aşı bilgi düzeyleri ve bu konudaki tutumları karşılaştırılmıştır.
Bulgular: Katılımcıların %69,6'sı çocukluk çağı özel aşılarından haberdardır;
%63,9'u özel aşının tanımını doğru bilmekte, %30,1'i hiç bilmemektedir. En fazla
bilinen özel aşı rotavirüs aşısı (%56,3), en az bilinen özel aşı HPV aşısıdır (%18,1).
Katılımcıların %51,5'i özel aşılardan en az birini çocuğuna yaptırmıştır. Özel aşı
yaptıranların %74,9'u rotavirüs, %43,9'u menenjit, %29,8'i influenza, %2,9'u HPV
aşısını yaptırmıştır. Özel aşı yaptıranların, yaptırdıkları özel aşılar hakkındaki bilgi
kaynakları sorgulandığında %56,1 aile hekimi, %57,9 çocuk hekimi, %20,5 sosyal
medya olarak bulunmuştur. Özel aşı yaptıranların, özel aşıları %62,0 oranında
ASM'de, %42,1 oranında özel hastanede yaptırdıkları saptanmıştır.
Katılımcılarda anne eğitim düzeyi ve baba eğitim düzeyi oranları, çocuk sayıları
arttıkça özel aşı yaptırma oranlarının arttığı izlenmiştir. Özel aşı yaptırma ile 
viii
ebeveynlerin gelir düzeyi arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki saptanmamıştır.
Anne eğitim düzeyi ve baba eğitim düzeyi arttıkça hem bilgi hem de davranış
yüzdelerinin arttığı görülmüştür.
Katılımcılardan annelerin aşılar hakkında hesaplanan bilgi yüzdelerinin, babalara
göre daha yüksek olduğu izlenmiştir. Davranış yüzdelerinde ise anne ya da baba
olma arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmamaktadır.
Çalışmamızda katılımcıların %85,5'inin aşı yaptırmayı gerekli gördüğü; %67,8'inin
aşının mikroplara karşı bağışıklık sağladığını, %64,2'sinin hastalıklardan
koruduğunu düşündüğü, %1,5'inin ise aşının neden gerekli olduğunu bilmediği
saptanmıştır.
Katılımcılara Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği aşılar sorulduğunda en fazla bilinen
aşıların kızamık (%79,2), kabakulak (%74,1) ve suçiçeği (%74) olduğu görülmüştür.
Katılımcıların %88'i Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği tüm aşıları yaptırdığını
belirtmiştir.
Sonuç: Çalışmamızda özel aşıları bilme ve yaptırma oranının ulusal aşı takvimindeki
aşılara oranla daha düşük olduğu saptanmıştır. Özel aşı yaptırma konusunda
ebeveynin rolü, ebeveynlerin eğitim düzeyi, aşılar hakkında bilgi düzeyi, çocuk
sayısı, aşı uygulamalarıyla yakından ilgili olan sağlık çalışanlarının ebeveynleri
bilgilendirmesi ve onlara duyulan güven, aşının gerekli görülmesi, aşının hastalıklara
karşı koruyucu olduğu düşüncesi gibi pek çok değişkenin etkisi olduğu görülmüştür.
Anahtar Kelimeler: Aile hekimliği, çocukluk çağı aşıları, ebeveynlerin bilgi düzeyi,
özel aşılar.

Abstract:
Objective: The aim of this study is to evaluate the parents' level of knowledge about
childhood self-paid vaccines and how they have access to this information, the rate
of childhood self-paid vaccines and which of these vaccines they prefer to have, and
to raise awareness of the parents about self-paid vaccines.
Material and Method: 332 volunteer participants who applied to Family Medicine
Polyclinics were included in our study. Inclusion criteria in the research; being over
the age of 18, having children between the ages of 0-18, not having mental /
cognitive disease that prevents answering research questions. The questionnaire
consisting of 23 questions questioning the sociodemographic characteristics of the
participants, their level of knowledge about childhood routine and self-paid vaccines,
the vaccination status of their children and the attitudes of the parents on this issue
was administered by face to face interview method and the answers were recorded by
the researcher. Participants' sociodemographic characteristics, their children's
vaccination status, routine and self-paid vaccine knowledge levels and their attitudes
on this issue were compared.
Results: 69.6% of the participants are aware of childhood self-paid vaccines; 63.9%
of them know the definition of the self-paid vaccine correctly, 30.1% of them do not
know at all. The most known self-paid vaccine is rotavirus vaccine (56.3%) and the
least known self-paid vaccine is HPV vaccine (18.1%). 51.5% of the participants said
that his/her child had at least one of the self-paid vaccines. Of those who had selfpaid vaccines, 74.9% had rotavirus, 43.9% meningitis, 29.8% influenza, 2.9% HPV
vaccine. When the sources of information about the self-paid vaccines they had were
questioned, it was found that 56.1% family physicians, 57.9% pediatricians, 20.5%
social media. It was determined that those who had self-paid vaccines had their selfpaid vaccinations at a rate of 62% at the family health center and at a rate of 42.1% at
the private hospital.
x
It was observed that the rates of maternal and paternal education, and as the number
of children increased, the rates of self-paid vaccination increased. There was no
statistically significant relationship between self-paid vaccination and the income
level of the parents. It was observed that as the education level of the mother and
father's education level increased, both knowledge and behavior rates increased.
It was observed that the rate of information calculated about the vaccines of the
mothers of the participants was higher than that of the fathers. There is no
statistically significant difference between being a mother or a father in terms of
behavior rates.
In our study, 85.5% of the participants deemed it necessary to vaccinate; it was
determined that 67.8% of them think that the vaccine provides immunity against
microbes, 64.2% of them think that it protects from diseases, and 1.5% of them do
not know why the vaccine is necessary.
When the participants were asked about the vaccines recommended by the Ministry
of Health, it was seen that the most known vaccines were measles (79.2%), mumps
(74.1%) and chickenpox (74%). 88% of the participants stated that they had all the
vaccines recommended by the Ministry of Health.
Conclusion: In this study, it was found that the rate of knowing and having self-paid
vaccines is lower than the vaccines in the national vaccination calendar. It has been
observed that many variables such as the role of the parents, the education level of
the parents, the level of knowledge about vaccines, the number of children,
informing and trust of the parents by the healthcare professionals closely related to
the vaccination practices, the necessity of the vaccine, the opinion that the vaccine is
protective against diseases.
Key words: Childhood vaccines, Family medicine, Parents' knowledge, Self-paid
vaccines.