Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan ve Türkmenistan cumhuriyetlerinin sosyoekonomik yapısı ve gelişme potansiyelinin çok değişkenli istatistiksel analizi
Multivariate statistical analysis of socioeconomic structure and development potential of Azerbaijan, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Uzbekistan and Turkmenistan republics
Yazar: AYÇA BOZ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. HAKKI ÇİFTÇİ
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Ekonometri = Econometrics ; Ekonomi = Economics
Dizin: Azerbaycan = Azerbaijan ; Hiyerarşik kümeleme = Hierarchical clustering ; Kazakistan = Kazakhstan ; Sosyoekonomik gelişmeler = Socio-economic developments ; Sosyoekonomik yapı = Socio-economic structure ; Türkmenistan = Turkmenistan ; Çok değişkenli istatistik = Multivariate statistic ; Özbekistan = Uzbekistan

Özet:
Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği (SSCB)'nin dağılmasının ardından sahip olduğu yeraltı kaynakları ve jeopolitik konumu nedeni ile dünyayı şekillendirebilme gücüne sahip olan Kafkasya ve Orta Asya coğrafyasında stratejik bir boşluk doğmuş olup bu coğrafya tüm dünyanın ilgisini üzerine çekmiştir. Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan ve Türkmenistan; Türkiye ile tarihi ve dini açıdan birbirine bağlı olan ülkelerdir. SSCB'nin dağılmasıyla Türkiye yönünü, ilişkilerinde her zaman ön planda tuttuğu Batı ülkelerinden Türk Cumhuriyetlerine doğru çevirmiştir ve bu Türk Cumhuriyetlerinin ortaya çıkışı, Türkiye'yi artık uluslararası alanda uzun süredir yalnız bırakılmış bir ülke konumunda olmaktan kurtarması açısından Türkiye için ayrı bir öneme sahiptir. Öte yandan gelişmiş ülkeler de SSCB'nin dağılmasından sonra ortaya çıkan ülkeleri sahip oldukları yeraltı kaynakları nedeni ile büyük bir pazar olarak görmektedirler. Bu bakımdan Türkiye'nin Türk Cumhuriyetleriyle olan ilişkilerini geliştirici adımlar atması büyük önem kazanmaktadır. 
Bu çalışmada SSCB'nin dağılmasından sonra kurulan 15 ülkenin 2016 yılına ilişkin verileri ve ülkelerin sahip oldukları karakteristik özellikler temel alınarak, ülkeler hiyerarşik kümeleme analizi tekniklerinden biri olan ve kümeler içi varyansı minimum yapmaya çalışan Ward (1993) yöntemiyle sınıflandırılmıştır. Uzaklık ölçüsü olarak ise karesel öklid kullanılmıştır. Böylece elde edilen kümelerin, ülkeleri aynı kümede toplanmaya veya küme dışına atmaya iten etkenler açısından yorumlanması amaçlanmıştır. 
Anahtar kelimeler: SSCB, Türk cumhuriyetleri, kümeleme analizi, uzaklık ölçüsü.

Abstract:
After the disintegration of the Union of Soviet Socialist Republics (USSR), a strategic gap has born in the Caucasus and Central Asia geography which has the power to be able to shape the world on the grounds of its underground resources and its geopolitical position and this geography has attracted the attention of the whole world to itself. Azerbaijan, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Uzbekistan and Turkmenistan are countries that are interconnected with Turkey in terms of history and religion. With the disintegration of the USSR; Turkey, which is always on the front line in relations with the West, has shifted its direction from Western countries towards the Turkish republics and the emergence of these Turkish Republics has a separate significance for Turkey in terms of saving Turkey from becoming a lonely isolated country on the international arena for a long time. On the other hand, developed countries see the countries which emerge after the disintegration of the USSR as a large market place because of the underground sources they have. With this regard, it is of great importance for Turkey to take steps to improve its relations with the Turkish republics. In this study, 15 countries established after the disintegration of USSR have been classified by using Ward (1993) method which is one of the hierarchical cluster analysis techniques and tries to make the variance in clusters minimum by taking the data of 2016 year and characteristic features that these countries have as basis. In addition, squared euclidean has been used as distance measure. So, it has been aimed to interpret the clusters with respect to factors driving countries to gather in the same cluster or to throw them out of the cluster. 
Keywords: USSR, Turkish republic, cluster analysis, distance measure.