Tarihi mahallede sosyal ve fiziksel sürdürülebilirlik: İran'ın Azerbaycan bölgesi Erdebil kentindeki Üç Dükkân Mahallesi örneği
Social and phisical sustainbility in a historic neighborhood: The case of Uch Dukkan neighborhood in Ardabil city in Azerbaijani region of Iran
Yazar: YOUSEF DANESHVAR ROUYANDOZAGH
Danışman: ÖĞR. GÖR. ECE KUMKALE AÇIKGÖZ
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Geleneksel mahallelerde tarihi kent dokularının korunması, toplumsal olarak daha sürdürülebilir olan entegre kentsel ortamlar yaratmanın bir parçasıdır. Ancak bu koruma anlayışı yalnız fiziksel çevrenin yapı ölçeğinde saklanması olarak algılandığında entegre kent kavramından uzak kalınmakta ve beraberinde mahallelerin ortak belleğinin yitirilmesi tehlikesini getirmektedir. Bu çalışma, İran'ın Azerbaycan Bölgesi'nde (İAB) Erdebil'de bulunan Üç Dükkân Mahallesi özelinde bahsedilen riskin varlığını tespit etmeyi hedeflemektedir. Bunun için ilk aşamada Erdebil'in tarihi merkezini oluşturan mahallelerinin ana mekânsal öğeleri açıklanarak, farklı dönemlerde bölgede oluşan değişim ve dönüşümler değerlendirilmektedir. İkinci aşamada Üç Dükkân Mahallesi'nde yapılan saha çalışmasında mahallenin sahip olduğu özgün mimari mirasın günümüzdeki fiziksel ve işlevsel durumu açıklanmaktadır. Bu kapsamda mahallenin en özel biriminden kentsel ölçeğe uzanan sosyalleşme mekânları ile bu mekânların birbirleri ile olan etkileşimleri değerlendirilmiştir. Bu değerlendirme, mahalle ölçeğinde geçerli görülen sosyal sürdürülebilirlik değerleri için yapılan literatür taraması ile elde edilen kriterler çerçevesinde yapılmıştır. Mekânlar içi ve arası özel alan – kamusal alan etkileşiminin tekil yapılar ve mahalle ölçeğindeki mekân kurgusu için belirleyici rolü tespit edilmiş ve bu bağlamda değiştirilip dönüştürülen yapı stokunun ve tekil yapı işlevlerinin sosyal bellek ve süreklilik üzerindeki etkileri tartışılmıştır. Erdebil'in tarihi kent merkezindeki mahalle sakinleri ile yapılan anket ve röportajlar sonucunda, fiziksel mirasın yanı sıra kolektif bellek, güvenlik, yerel tesisler gibi sosyal sürdürülebilirlik değerlerinin varlığını koruduğu anlaşılmıştır. Sonuç bölümünde, Üç Dükkân Mahallesi özelinde mevcut tarihi mahalle sosyal sürdürülebilirlik ihtiyaçları ile uygulamaya konulan ve bilinen koruma önlem ve eylemlerinin birbirinden bağımsız ve habersiz kaldığı tartışılmaktadır.

Abstract:
Conservation of historical urban patterns in traditional neighborhoods is a part of creating integrated urban environments, which are socially more sustainable. However, when preservation is perceived only for the physical dimension of a historic structure, the concept of integrated city cannot be totally fulfilled, and it brings the danger of losing the common memory of the neighborhoods. The present study seeks to determine the mentioned risks in Uch Dukkan neighborhood in Ardebil city in Azerbaijan Region of Iran. Initially, it focuses on the main spatial elements of Ardebil historical region to explain and evaluate the changes and transformations that has occurred in the region during different historic periods. In the second step, current physical and functional condition of Uch Dukkan Neighborhood's architectural heritage is explained, in which social spaces and their interactions with each other are evaluated from the most private unit of the neighborhood to the urban scale. This evaluation was carried out within the criteria obtained by the literature survey for social sustainability at the neighborhood scale. The decisive role of interaction between private spaces and public spaces was determined in individual units and their spatial arrangements in neighborhood scale. The effects of the applied transformations on individual buildings and their functions on social memory and sustainability are also discussed. As a result of the surveys and interviews conducted with residents of the historical region of Ardebil city, it is noted that physical inheritance and social sustainability values such as collective memory, security, and local facilities were preserved. It is discussed in the conclusion that Uch Dukkan Neighborhood's social sustainability needs and known and applied preservation practices remain independent and unaware of each other.