Akkaraman-Kangal koyunlarında erken anöstrüs döneminde resenkronizasyon uygulaması ile östrüs ve ovulasyonun uyarılması
Induction of the oestrus and ovulation out of season by means of resynchronisation i̇n Akkaraman-Kangal ewes
Yazar: ABDURRAHMAN TAKCI
Danışman: PROF. DR. DURSUN ALİ DİNÇ
Selçuk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Doğum ve Jinekoloji (Veterinerlik) Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Veteriner Hekimliği = Veterinary Medicine
Dizin: Akkaraman koyunları = Akkaraman sheep ; Anöstrus = Anestrus ; Koyunlar = Sheep ; Ovulasyon = Ovulation ; Ovulasyon indüksiyonu = Ovulation induction ; Sivas-Kangal = Sivas-Kangal ; Östrus = Estrus ; Östrus senkronizasyonu = Estrus synchronization

Özet:
Bu tez çalışması; Sivas ili Ulaş ilçesinde yer alan bir koyunculuk işletmesinde sezonda gebe kalmış ve erken bahar aylarında doğumlarını gerçekleştirmiş ve kuzularını 55-75 gün emzirdikten sonra laktasyonları sonlandırılmış 100 baş multipar Akkaraman Kangal ırkı koyunda erken anöstrüs dönemde resenkronizasyon ve senkronizasyon uygulamaları yapılarak koyunlarda anöstrüste ilk kez resenkronizasyon etkinliğini değerlendirmek amaçlandı. Bu amaçla koyunlar öncelikle resenkronizasyon yapılan (G1 ve G3) ve yapılmayan (G2 ve G4) olmak üzere 2'ye ayrıldı. Sonrasında resenkronizasyon yapılan ve yapılmayan gruplardan birer tanesine uygulama başlangıcında (-7.gün) sponj takılma esnasında hCG uygulanarak resenkronizasyonlu ve hCG uygulanan (G1; n:25), resenkronizasyonsuz ve hCG uygulanan (G2; n:25), resenkronizasyonlu ve hCG uygulanmayan (G3; n:25) ve resenkronizasyonsuz ve hCG uygulanmayan  (G4; n:25) olmak üzere farklı dört grup oluşturuldu. Çalışmaya erken anöstrüs döneminde (20 Nisan) -7. günde bütün gruplara progesteron içeren sponj takılarak başlanıldı ve 7 gün sonra (0. günde) sponj çıkarılıp 600 IU eCG (PMSG-Intervet®, MSD), İM+131.5 µg PGF2α (Estrumate®, MSD) enjeksiyonu yapıldı. Sponjun çıkarılmasını izleyen 1-5. günler arasında koç katımı yapıldı. Resenkronizasyonsuz gruplara ilk uygulama sonrası 18-21. günlerde 2. koç katımı yapılırken resenkronizasyon gruplarındaki bütün hayvanlara 14. gün (0.gün; sponj çıkarıldığı gün) 2. sponj takıldı ve bütün gruplara gebelik muyanesinin yapıldığı 26. günde (12 gün süreyle) 2. sponj çıkarıldı. Resenkronizasyon gruplarında gebelik negatif çıkanlara 600 IU eCG (PMSG-Intervet®, MSD), İM+131.5 µg PGF2α (Estrumate®, MSD), İM, enjeksiyonu yapıldı ve 4 gün süreyle 2. koç katımı yapıldı. Resenkronizasyon  (1. sponj takılırken, çıkarılırken, çıkarıldıktan 48 saat sonra, 2. sponj takılırken, 2. sponj çıkarılırken, çıkarıldıktan 48 saat sonra ve tüm gebelik muayanelerinde) ve resenkronizasyonsuz gruplarda (Sponj takılırken, çıkarılırken, çıkarıldıktan 48 saat sonra, 18. günde ve gebelik muayanelerinde) uygulamalarla eş zamanlı olarak progesteron (P4) analizleri için kan örnekleri alındı. Resenkronizasyon (26. gün, 63. gün ve 93. gün) ve resenkronizasyonsuz (26. gün, 51. gün ve 93. gün)  gruplarda belirli periyotlarda erken gebelik teşhisi ve embriyonik kayıpları belirlemek amacıyla rektal ve transabdominal ultrasonografi yapıldı. G1, G2, G3 ve G4 gruplarında ilk uygulamada östrüs gösterme oranları sırasıyla %76 (19/25), %88 (22/25), %96 (24/25) ve %76 (19/25) ve gebelik oranları sırasıyla %52 (13/25), %64 (16/25), %72 (18/25) ve %60 (15/25) olarak belirlendi ve gruplar arasında iki parametre açısından istatistiki olarak fark belirlenemedi. Resenkronizasyon ile 2. koç katımından G1'de 4 G3'de 2 hayvan gebe kalırken resenkronizasyonsuz gruplarda 2. koç katımından gebelik elde edilemedi. Bu gebeliklerinde dahil edildiği kümülatif gebelik oranları da gruplar arasında benzer bulundu. Çoğul gebelik oranı G1, G2, G3 ve G4 gruplarında sırasıyla %41,17 (7/17), %50 (8/16), %50 (10/20) ve %53,33 (8/15) olarak belirlendi ve gruplar arasındaki fark istatistiki olarak anlamsız bulundu. Sponj çıkarıldığı esnada alınan kan örneklerindeki P4 seviyesine bakıldığında sponjların yerleştirilmesi esnasında hCG uygulananlarda (G1 ve G2) uygulanmayanlara (G3 ve G4) göre yüksek olduğu belirlendi. Koyunların sahip oldukları canlı ağırlık ve gebelik durumları ilişkilendirildiğinde canlı ağırlığı fazla olan anaçların gebelik oranlarının düşük olduğu belirlendi. Anöstrüs periyodunda ardışık iki uyarımla yapılan resenkronizasyon uygulamaları ile zamandan kazanç sağlanılarak ekonomik getiri sağlayabilecek düzeyde gebelik oranı elde edilebileceği ve bunun sonucunda Akkaraman-Kangal ırkı koyunlarda yılda 2 kez yavru alınabileceği kanısına varıldı.

Anahtar Kelimler: Akkaraman-Kangal, Koyun, Östrüs uyarımı,  Resenkronizasyon

Abstract:
It was aimed within this thesis study first time to evaluate the efficacy of resyncronisation on anoestrus sheep which is pregnant in season, parturition on early spring and lactation was finished after 55-75 days of suckling of 100 head of multiparous Akkaraman Kangal breed of sheep located in a sheep house in Sivas city, Ulas town. Sheep were grouped into two groups of resyncronisation applied (G1-G3) and non-applied (G2-G4). Later, four subgroup were created; resyncronisation during application starting hCG was administered in the course of sponge insertion (G1), hCG applied and without resyncronisation (G2), with resyncronisation and hCG not applied (G3), without resyncronisation and hCG not applied (G4). Study was started upon progesteron containing sponge was inserted to all groups within anoestrus cycle and seven days later sponges were removed, 600 IU eCG (PMSG-Intervet®, MSD), 131.5 µg PGF2α (Estrumate®, MSD) were administered intramuscularly. Ram admission was applied following sponge removal on 1-5th days. Second ram admission took place after the first application on 18-21th days to groups without resynchronization, second sponge was inserted on 14th day and second sponge was removed on 26th day of pregnancy examination in all groups. For pregnancy negative of resyncronisation groups, 600 IU eCG (PMSG-Intervet®, MSD) and 131.5 µg PGF2α (Estrumate®, MSD) were administered intramuscular way, later ram admission was allowed for four days. In groups of resyncronisation (While first sponge insertion, removal, 48 hours after removal,  second sponge insertion, removal, 48 hours after removal and in all pregnancy examinations) and without resyncronisation (while sponge insertion, removal, 48 hours after removal, on 18th day and pregnancy examination), blood samples were collected for progesterone (P4) analysis simultaneously. Rectal and transabdominal ultrasonography were carried out to determine early pregnancy diagnosis and embryonic deaths in resyncronisation (26th, 63th and 93th days) and without resyncronisation (26th, 51th and 93th days) groups. Oestrus detection rates of  % 76 (19/25), % 88 (22/25), % 96 (24/25 ),  %76 (19/25) and pregnancy rates of % 52 (13/25), % 64 (16/25), % 72 (18/25), % 60 (15/25) were detected in G1, G2, G3 and G4 groups, respectively, and there were no statistically significant differences between the two groups. With resyncronisation group, following second ram admission four sheep of G1 and two sheep of G3 were detected to be pregnant, no pregnancy was detected on without resyncronisation group of second ram admission. Cumulative pregnancy rates included in these pregnancies were also similar between groups. Multiple pregnancy rates were detected of 7/17 (41%), 8/16 (50%), 10/20 (50%) and 8/15 (53%), respectively, and the differences between the groups was statistically insignificant.
It was determined that hCG applied (G1 and G2) was higher than not applied (G3 and G4) in the course of during insertion when P4 levels were detected in blood samples collected during sponge removal. When live weight and pregnancy status of sheep were associated, it was determined that pregnancy rate was lower in live weight to be more of breeding sheep. It was concluded that with two consecutive induction applications in anoestrous period may lead to time savings, economical pregnancy rate and two times lambing in a year on Akkaraman-Kangal breed of sheep.

Keywords: Akkaraman-Kangal, Oestrus induction,  Resynchronization, Sheep