Fakirname (Virani Baba risalesi) giriş- inceleme- metin- sözlük- tıpkıbasım
Fakirname (Virani Baba's tractate) introduction- analysis- text- dictionary- facsimile
Yazar: PERİHAN KAYA
Danışman: DOÇ. DR. OSMAN YILDIZ
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Edebiyatı Bölümü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Yeni Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Bu tez H. 1300, M. 1881?1882 yıllarında Hurufilik tarikatına mensup Alevi bir derviş olan Virânî Baba tarafından yazılmış, Derviş Muhammet Gulam Şah tarafından istinsah edilmiş olan Fakirnâme adlı eserin dil hususiyetlerini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Çalışmanın temel çıkış noktası uzun ve zengin bir geçmişi bulunan Türk Dilinin bugünkü durumu hakkında doğru değerlendirmeler yapabilmek için onun geçmişini ve tarihi seyir içinde nasıl bir gelişme takip ettiğini bilmek gerektiğidir. Bu konuda yapılan inceleme ve araştırmalara baktığımızda özellikle 16. yüzyılda başlayan ve 20. yüzyıl başlarında Genç Kalemler hareketinin terkipsiz Türkçesiyle sona eren Osmanlı Türkçesi dönemine ait yapılan çalışmaların azlığı dikkat çeker.Yapılan bu çalışma ile bu döneme dair bilgilere bir nebze açıklık getirmek amaçlandı. Bu tez son dönem Osmanlı Türkçesine ait bir eser olan Fakirnâme adlı el yazması eserin okunması ve incelenmesini içeren bir çalışmadır. Eserin yazıldığı dönemin ses ve biçim özelliklerini ortaya koyabilmek için yapılan bu çalışma giriş, inceleme, metin, sözlük ve tıpkıbasım kısımlarından oluşmuştur.Fakirnâme üzerine yapılan bu çalışma neticesinde genel olarak şunlar söylenebilir:İlk olarak, 19. yüzyıl yazı dili Arapça ve Farsça kelime ve terkiplerin yoğun olarak kullanılmaya devam ettiği dönemdir. Ancak bu kelimeler çoğunlukla anlaşılır düzeydedir.İkinci olarak, Türkçenin en önemli özelliklerinden biri olan ünlü uyumları metinde düzenli bir şekilde kendini gösterir. Özellikle damak uyumu metinde neredeyse tamdır, dudak uyumunda ise birkaç istisna dışında aykırılık yoktur.Üçüncü olarak, eserde hem Eski Anadolu Türkçesine hem de Türkiye Türkçesine dair söyleyişler bir arada bulunur. Bu durumda eserin bir geçiş dönemi eseri olduğunu söyleyebiliriz.Anahtar Kelimeler: Hurufilik-Alevilik, Virânî Baba, 19. yüzyıl Türk Dili ve ses özellikleri.

Abstract:
The present thesis was prepared in order to determine the language characteristics of the work entitled Fakirname, which was written by Virani Baba, who was an Alevi dervish belonging to the Hurufi order. The work was written in the Hijri year of 1300, i.e. during the years 1881-1882 A.D. and reproduced by Dervish Mohammed Gulam Shah. The basic starting point of the study is the necessity of knowing the past state of the Turkish Language, which has a long and rich history, and how it has developed during the course of history in order to perform accurate evaluations of its present state. When we examine the investigations and research studies conducted on the topic, it attracts attention that the number of the studies carried out on the Ottoman Turkish period, which started in the 16th century and ended at the beginning of the 20th century with the simple Turkish of the Genç Kalemler (Young Pens) movement, is quite small.With this study, it was aimed to bring a modicum of clearness to the information belonging to the given period. This thesis is a study which comprises the reading and examination of the manuscript work entitled Fakirname, which belongs to the late Ottoman Turkish. The present study, which was carried out in order to present the sound and style characteristics of the period in which the work was written, is composed of parts of introduction, analysis, text, dictionary and facsimile.As the result of this study conducted on Fakirname, the following general conclusions can be drawn:Firstly, the written language of the 19th century is a period when Arabic and Persian words and phrases were commonly being used. However, these words were generally at an understandable level.Secondly, vowel harmony, which is one of the most significant characteristics of the Turkish language stand out in a systematic fashion in the text. Especially palatal harmony is almost precise in the text, labial harmony, however, does not show any irregularities apart from only a few exceptions.Thirdly, utterances relating to both the Old Anatolian Turkish and Turkey Turkish exist together in the work. As it is, we can say that Fakirname is a piece of work belonging to the transitional period.Key Words: Hurufism-Alevism, Virani Baba, 19th Century Turkish Language and sound characteristics.