Fen bilgisi öğretmen adaylarının disiplinlerarası projelerle mentorluk becerilerinin geliştirilmesi
Developing the mentoring skills of science teachers through interdisciplinary projects
Yazar: ZEHRA BETÜL ALP
Danışman: PROF. DR. FATMA ŞAHİN
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / İlköğretim Ana Bilim Dalı / Fen Bilgisi Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Fen bilgisi eğitimi = Science education

Özet:
Mentorluk uzun zamandır kişisel ve profesyonel gelişim için değerli bir araç olarak kabul edilmektedir. Proje oluşturma bağlamında mentorluk, projelerin planlanması, yürütülmesi ve tamamlanmasında bireylere rehberlik etmede çok önemli bir rol oynar. Proje yapımında mentorluk, öğretmen adaylarının kişisel ve mesleki gelişimlerine önemli katkı sağlar. Mentiler, mentorun rehberliği ve geri bildirimi yoluyla güven, öz yeterlilik ve liderlik yetenekleri geliştirir. Mentorlar, güçlü pedagojik bilgiye, etkili iletişim becerilerine ve yapıcı geri bildirim sağlama yeteneğine sahip olmalıdır. Kapsamlı mentor eğitim programları, mesleğe yeni başlamış öğretmenleri etkili bir şekilde desteklemek için mentorları gerekli beceri ve stratejilerle donatmak için çok önemlidir. Bu anlamda disiplinlerarası proje çalışmalarında mentorluk yapacak öğretmenlerin öğretmen eğitimi sırasında mentorluk deneyimi elde etmesi gerekmektedir. Bu minvalde bu çalışmada öğretmen adaylarının disiplinlerarası projelerle mentorluk becerilerinin geliştirilmesi amaçlanmıştır. 
Araştırma öğretmen yetiştirme, proje yaklaşımı, mentorluk ve disiplinlerarası yaklaşımı olmak üzere dört temel üzerine bina edilmiştir. 2017-2018 bahar dönemi ve 2018-2019 güz dönemlerinde İstanbul'da bir devlet üniversitesinin Fen Bilgisi Öğretmenliği Lisans programında öğrenim gören öğretmen adaylarıyla çalışılmıştır. İki aşamada planlanmış olan araştırmanın ilk aşaması mentor öğretmen adaylarını yetiştirilmesi, ikinci aşaması ise yetiştirilen mentorların menti öğretmen adaylarına mentorluk yapmaları şeklinde gerçekleşmiştir. Evsel katı atıkların yönetilmesi konusu üzerine disiplinlerarası nitelikte yapılan projelerde, 63 menti öğretmen adayı gruplar halinde çalışmış, 13 mentor öğretmen adayı ise süreç boyunca sorumlu olduğu grup ile formal mentorluk faaliyetleri gerçekleştirmiştir. 
Çalışma nicel boyutu zayıf deneysel desen, nitel boyutu ise eylem araştırması olan eş zamanlı üçgenleme karma araştırma deseninde gerçekleştirilmiş ve veriler bu desene uygun olarak eş zamanlı olarak toplanmıştır. Çalışmanın nicel boyutunda çalışma kapsamında Türkçeye uyarlanan  "Etkili Fen Öğretimi İçin Mentorluk Ölçeği", Evsel Katı Atık Yönetimi Kavram Testi, Çevre Sorunlarına Yönelik Tutum Ölçeği, Çevre Davranış Ölçeği ve Sürdürülebilir Tüketim Davranışları ölçeği uygulanmıştır. Çalışmanın nitel boyutunda ise kavram haritaları, Atık Yönetimi Piramidi, proje raporları ve açık uçlu sorular kullanılmıştır. Kavram Testinden elde edilen veriler yüzde frekans olarak sunulmuş, diğer nicel veriler SPSS 25 paket programı ile analiz edilerek uygun tablolar halinde verilmiştir.  Nitel veriler ise uygun olduğu durumlarda içerik analizine tabi tutulmuş; kavram haritaları yapısal ve bütünsel puanlama metodu ile, atık yönetimi piramidi kavramların doğru yerleştirilmesine göre yüzde frekans olarak, proje raporları ve disiplinlerarası projeler araştırmacı ve mentorlar tarafından birlikte hazırlanan puanlandırma rubriği ile, açık uçlu sorular ise içerik analizi ile analiz edilmiş ve sonuçlar sunulmuştur. 
Elde edilen bulgular doğrultusunda, disiplinlerarası fen projelerinde mentorluk uygulamalarının mentilerin kavramsal öğrenmelerine olumlu yönde katkı sağladığı, Etkili Fen Öğretimi için Mentorluk Ölçeğinden elde edilen bulgular doğrultusunda mentorların mentorluk becerilerini  pedagojik bilgi ve kişisel özellikler, sistem gereklilikleri ve modelleme ile geri bildirim boyutlarında  geliştirdiği sonucuna ulaşılmıştır. Diğer nicel veri kaynaklarından elde edilen bulgular ışığında, disiplinlerarası nitelikte evsel katı atıkların yönetimine dair  projelerde mentorluk uygulamalarının mentilerin çevre bilinci ve çevresel duyarlılığı ile çevre sorunlarına yönelik tutumlarında anlamlı farka sebep olmadığı; çevresel davranışlarında ve sürdürülebilir tüketim davranışlarında ise bazı alt boyutlar haricinde olumlu yönde değişikliğe sebep olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Mentorlar ve mentiler bu uygulamanın mesleki gelişimleri açısından faydalı olduğu yönünde görüş bildirmişlerdir. Elde edilen sonuçlar doğrultusunda araştırmacılara, öğretmenlere ve eğitim yöneticilerine yönelik öneriler sunulmuştur. 
Anahtar Kelimeler: Mentorluk, Disiplinlerarası Fen Projeleri, Kavramsal Öğrenme, Mentorluk Becerileri, Evsel Katı Atıkların Yönetimi

Abstract:
Mentoring has long been recognized as a valuable tool for personal and professional growth. In the context of project making, mentoring plays a crucial role in guiding individuals in the planning, execution and completion of projects. Mentoring in project making makes a significant contribution to the personal and professional development of teacher candidates. Mentees develop confidence, self-efficacy and leadership abilities through guidance and feedback from mentors. Mentors must have strong pedagogical knowledge, effective communication skills and the ability to provide constructive feedback. Comprehensive mentor training programs are essential to equip mentors with the necessary skills and strategies to effectively support novice teachers. In this sense, teachers who will mentor in interdisciplinary project studies should gain mentoring experience during teacher training. In this respect, in this study, it is aimed to develop the mentoring skills of teacher candidates through interdisciplinary projects.
The research is built on four pillars: teacher training, project approach, mentoring and interdisciplinary approach. The study group of the research was teacher candidates studying in the Bachelor of Science Education program of a state university in Istanbul. He research took place in the spring semester of 2017-2018 and fall semesters of 2018-2019.  The first stage of the research, which was planned in two stages, was to train prospective mentor teachers, and the second stage was where the mentee teacher candidates received mentoring from the trained mentors. The interdisciplinary projects on the domestic solid waste management, 63 mentee teacher candidates worked in groups, while 13 mentor teacher candidates carried out formal mentoring activities with the group they were responsible for throughout the process.
The study was carried out in concurrent triangulation design in mixed methods research, with weak experimental design in the quantitative approach and action research in the qualitative approach; the data were collected simultaneously in accordance with this design. In the quantitative aspect of the study, the "Mentoring Scale for Effective Science Teaching" was adapted into Turkish and applied to study group. Other quantitative instruments Domestic Solid Waste Management Concept Test,  The Attitude Towards Environmental Problems Scale, The Environmental Behavior Scale and The Sustainable Consumption Behaviors Scale were also applied. In the qualitative aspect of the study, concept maps, Waste Management Pyramid, project reports and open-ended questions were used. The data obtained from the Domestic Solid Waste Management Concept Test were presented as frequency percentage, other quantitative data were analyzed with the SPSS 25 package program and given in appropriate tables. Qualitative data, on the other hand, were subjected to content analysis when appropriate. Concept maps were analyzed with structural and holistic scoring methods, waste management pyramid was analyzed and presented as frequency percentage according to correct placement of concepts, project reports and interdisciplinary projects were analyzed with scoring rubrics prepared by researchers and mentors, and open-ended questions were analyzed with content analysis and the results were presented.
In line with the findings, it was concluded that mentoring practices in interdisciplinary science projects contributed positively to the conceptual learning of mentees. The findings from the Mentoring Scale for Effective Science Teaching indicated that mentors develop their mentorship skills in terms of pedagogical knowledge and personal attributes, system requirements and modelling, and feedback dimensions. In light of the findings from other quantitative data sources, it was determined that mentorship practices in interdisciplinary household solid waste management projects do not cause a significant difference in mentees' environmental awareness, environmental attitudes towards environmental issues; however, they lead to positive changes in their environmental behaviors and sustainable consumption behaviors, except for some sub-dimensions. Mentors and mentees expressed that this practice is beneficial for their professional development. Based on the obtained results, recommendations were provided for researchers, teachers, and education administrators.

Keywords: Mentoring, Interdisciplinary Science Projects, Conceptual Learning, Mentoring Skills, Domestic Solid Waste Management