Dislipidemi tanılı statin tedavisi başlanan hastalarda Sağlık İnanç Modeline dayalı eğitim müdahalesinin ilaç uyumuna etkisi
The effect of Health Belief Model-based educational intervention on medication adherence in patients diagnosed with dyslipidemia and initiated on statin therapy
Yazar: MERVE YALÇINDAĞ ÇUR
Danışman: PROF. DR. AZİZE DİLEK GÜLDAL ; ÖĞR. GÖR. EDİZ YILDIRIM
Dokuz Eylül Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Amaç
Bu çalışmada Sağlık İnanç Modeli temel alınarak hazırlanan eğitimin dislipidemi tanılı statin
tedavisi başlanmış ancak ´´en az son 6 aydır ilacınızı uygun doz ve sürede düzenli olarak
kullanıyor musunuz?´´ sorusuna ´´düzenli kullanmıyorum´´ beyanı olan hastalarda ilaç uyumu
üzerine etkisinin araştırılması amaçlanmıştır.
Yöntem
Araştırma verilen sağlık eğitiminin sonuçlarını ölçmeye yönelik randomize kontrollü deney
olarak planlanmıştır. Araştırma Dokuz Eylül Üniversitesi Aile Hekimliği Eğitim Aile Sağlığı
Merkezlerine kayıtlı dislipidemi tanılı statin tedavisi başlanmış ancak son 6 ay içerisinde ilacı
düzenli kullanmadığını beyan eden 45-65 yaş aralığındaki katılımcılar ile Nisan- Temmuz 2023
tarihleri arasında yürütülmüştür. Veri toplama araçları olarak "Sosyodemografik Veri Formu",
sağlık inançlarını belirlemeye yönelik "Kardiyovasküler Hastalıklardan Korunmaya Yönelik
Sağlık İnanç Modeli Ölçeği" ve "İlaç Uyumunu Bildirim Ölçeği" kullanılmıştır. Katılımcılar
önceden hazırlanan bilgisayar programı üzerinden rastgele müdahale ve kontrol gruplarına
ayrılmıştır. Müdahale grubuna Sağlık İnanç Modeli (SİM) temelli eğitim, kontrol grubuna ise
standart bilgilendirme verilmiştir. Her iki gruba T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel
Müdürlüğü internet sitesinden elde edilen kalp ve damar hastalıklarından korunmak ve inme
konularıyla ilgili yazılı eğitim materyali (broşür) ve sözel bilgi verilmiştir. Müdahale grubuna
ek olarak SİM temelli eğitim ve araştırmacı tarafından hazırlanan yazılı eğitim materyali
(broşür) verilmiştir. Eğitim sonrası, müdahale ve kontrol grupları arasında ilaç uyumu
davranışında bir farklılık olup olmadığı İlaç Uyumunu Bildirim Ölçeği ile değerlendirilmiştir.
Araştırmanın verileri SPSS (StaticalPackage for SocialSciencefor Windows 24.0) programında
değerlendirilmiştir.
Bulgular
Araştırmaya katılan 134 katılımcıların 67'si müdahale 67'si kontrol grubundadır. Sağlık İnanç
Modeli temelli eğitim uygulamasından sonra İlaç uyumunu bildirim ölçeği toplam puanı
müdahale grubunda ortalama 21,94±2,92, kontrol grubunda ortalama 19,1±2,34 olarak
hesaplanmıştır ve müdahale grubunda anlamlı düzeyde daha yüksek saptanmıştır (p<0,001).
Müdahale sonrası KVH'ye yönelik sağlık inanç modeli ölçeği algılanan ciddiyet, algılanan
fayda ve öz yeterlilik bölümlerinde müdahale grubunda istatistiksel olarak anlamlı düzeyde
daha yüksekken (tümü için p<0,001) KVH ölçeği algılanan engeller bölümünde gruplar
arasında anlamlı fark göstermemiştir (p=0,790).
Sonuç
Kardiyovasküler hastalık (KVH), dünya çapında en önemli morbidite ve mortalite sebebidir.
Bu durumun önüne geçebilmek için en önemli strateji kardiyovasküler hastalıklarının
gelişiminde önlenebilen (sigara içimi, dislipidemi, hipertansiyon, obezite vb.) risk faktörlerinin
önüne geçebilmektir. Ne yazık ki, yapılmış olan birçok çalışmada kolesterol düşürücü ilaç
(statin) tedavisi ve beslenme düzen değişikliğine uyum istenilen düzeyde değildir.
Çalışmamızda kullandığımız SİM temelli eğitim statin tedavisine uyumu ciddi anlamda
arttırmıştır. Ancak bu sonucu topluma genelleyebilmek adına ek çalışmalara ihtiyaç vardır.

Anahtar Kelimeler: Kardiyovasküler Hastalık, İlaç Uyumu, Dislipidemi, Sağlık İnanç Modeli

Abstract:
Aim
In this study, education based on the Health Belief Model was prepared to investigate its
effect on medication adherence in patients diagnosed with dyslipidemia who had started statin
treatment but were not taking the medication regularly.
Method
The research was planned as a randomized controlled trial to measure the results of the health
education provided. The study was conducted between April and July 2023 with participants
aged 45-65 who were registered in the Family Health Centers of Dokuz Eylül University and
had been diagnosed with dyslipidemia and started statin treatment but reported not using the
medication regularly within the last 6 months. Data collection tools included the
"Sociodemographic Data Form," the "Health Belief Model Scale for Cardiovascular Disease
Prevention," and the "Medication Adherence Reporting Scale." Participants were randomly
assigned to intervention and control groups through a computer program prepared in advance.
The intervention group received education based on the Health Belief Model (HBM), while
the control group received standard information. Both groups were given written educational
material (brochure) and verbal information on preventing heart and vascular diseases and
stroke obtained from the website of the Turkish Ministry of Health's General Directorate of
Public Health. In addition to the intervention, the intervention group received HBM-based
education and written educational material (brochure) prepared by the researcher. After the
education, medication adherence behavior between the intervention and control groups was
assessed using the Medication Adherence Reporting Scale. The data of the study were
analyzed in SPSS (Statistical Package for Social Science for Windows 24.0) software.
Findings
Of the 134 participants in the study, 67 were in the intervention group and 67 were in the
control group. After the implementation of education based on the Health Belief Model, the
total score of the Medication Adherence Reporting Scale in the intervention group was
calculated as an average of 21.94±2.92, while it was an average of 19.1±2.34 in the control
group. The intervention group showed a significantly higher score (p<0.001). After the
intervention, in the Health Belief Model scale for cardiovascular disease, the perceived
seriousness, perceived benefits, and self-efficacy sections were statistically significantly
higher in the intervention group (p<0.001 for all), while the barriers section of the
cardiovascular disease scale did not show a significant difference between the groups
(p=0.790).
Conclusion
Cardiovascular disease (CVD) is the most important cause of morbidity and mortality
worldwide. To prevent this situation, the most important strategy is to prevent modifiable risk
factors (smoking, dyslipidemia, hypertension, obesity, etc.) that contribute to the development
of cardiovascular diseases. Unfortunately, in many studies, the adherence to cholesterollowering medication (statin) treatment and dietary changes is not at the desired level. The
HBM-based education we used in our study significantly increased statin therapy adherence.
However, further studies are needed to generalize this result to the community.

Keywords: Cardiovascular Disease, Medication Adherence, Dyslipidemia, Health Belief Model.