Çankırı'da geleneksel meslekler ve günümüzdeki durumu
Traditional professions in Çankiri and their current situation
Yazar: LEYLA YILDIRIM
Danışman: PROF. ABDULSELAM ARVAS
Çankırı Karatekin Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Halk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore

Özet:
Geleneksel Türk zanaatları, insanoğlunun hâsıl olan ihtiyaçlarına karşılık vermek için ortaya çıkmıştır. Orta Asya'da icra edilmeye başlandığı düşünülen Türk zanaatları, fetih ve göçlerle Anadolu coğrafyasına taşınmış, Anadolu'da yaşayan medeniyetlere ait şekil ve tekniklerle harmanlanarak yeni biçimler kazanmıştır. İlk zamanlarda daha iptidai olduğu sanılan zanaatlar zamanla teknik ve imkânların gelişmesiyle estetik yönden gelişmiş; hem motifleri, işlemeleri sayesinde dönemin üslubunu, yaşantı tarzını yansıtmış hem de insanların duygu ve düşüncelerini anlattığı bir araç olmuştur. Meslek folkloru kapsamına giren ve ulusal değerlerin koruyucusu olan zanaatlar, kayıt altına alınması gereken değerlerdendir. Tezin amacı da Çankırı meslekelerini yok olmadan kayıt altına almaktır. Araştırmaya kaynaklık eden bilgiler derleme tekniği kullanılarak toplanmıştır. Tespiti yapılan meslekler değerlendirilerek başlıklara ayrılmış ve incelenmiştir. Çalışmada, zanaatkârların oluşturduğu meslek kurallarını ve etiğini belirleyen Yâran Teşkilatı'ndan bahsedilip devamında mesleğin aktarımını sağlayan usta-çırak ilişkisine değinilmiştir. Meslek folklorunun araştırma alanına giren, zanaatların kutsalı olan pir inanışı ve hikâyelerine de çalışmada yer verilmiştir. Geleneksel meslekler, gelişen teknoloji ve sanayileşmeye karşı ayakta durmaya çalışsa da makine gücü el emeğinin önüne geçmiş ve tek tek üretilen kişiye özel ürünler, fabrikalarda üretilen seri ürünlere yenik düşmüştür. Buna karşın mesleklerin yok oluşu ancak kültür endüstrisine uyarlanıp arz talep çarkına dâhil edilerek mümkün olabilir. Yine, kültür endüstrisine çevrilmek suretiyle mesleklerin ürettiği bu geleneksel ürünlerin devamlılığı sağlanabilir. Bu manada geleneksel ürünlerin kültür endüstrisine çevrilerek sürdürülebilirliği önem arz etmektedir.

Abstract:
Traditional Turkish crafts emerged to meet the needs of human beings. Turkish crafts, thought to have been practiced in Central Asia, were carried to the Anatolian geography with conquests and migrations, and gained new forms by blending with the forms and techniques of the civilizations living in Anatolia. Crafts, which were thought to be more primitive at first, developed aesthetically over time with the development of techniques and possibilities; they both reflected the style and lifestyle of the period thanks to their motifs and embroidery, and became a tool for people to express their feelings and thoughts. Crafts, which are the protectors of national values within the scope of professional folklore, are among the values that need to be recorded, and the aim of the thesis is to record Çankırı professions before they disappear. The information that forms the basis of the research was collected using the compilation technique. The professions that were determined were evaluated, divided into titles and examined. In the study, the Yaran Organization, which determined the professional rules and ethics formed by the craftsmen, was mentioned, and then the master-apprentice relationship that ensured the transfer of the profession was mentioned. The study also includes the belief and stories of pir, which are the sacred of crafts and fall within the research area of occupational folklore. Although traditional professions try to survive against developing technology and industrialization, machine power has surpassed manual labor and individually produced personalized products have succumbed to mass-produced products in factories. The extinction of professions can only be possible by adapting to the culture industry and integrating them into the supply and demand wheel. Continuity can be ensured by transforming the products produced by professions into the culture industry. The sustainability of products transformed into the culture industry is also important.