Yetkin ve zayıf okurların okuma becerileri ile göz hareketleri arasındaki ilişkinin karşılaştırılarak incelenmesi
Comparative examination of the relationship between reading skills and eye movements of good and poor readers
Yazar: ESMEHAN ÖZER
Danışman: PROF. DR. SELDA ÖZDEMİR
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı / Özel Eğitim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Görme bozuklukları = Vision disorders ; Göz hareketleri = Eye movements ; Göz izleme = Eye tracking ; Okuma = Reading ; Okuma becerileri = Reading skills ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Zayıf etkinlik = Weak efficiency ; Özel eğitim = Special education ; Özel eğitime muhtaç çocuklar = Handicapped children who need special education ; İlkokul öğrencileri = Primary school students

Özet:
Bu araştırmanın temel amacı, dördüncü sınıf yetkin ve zayıf okur olan öğrencilerin okuma becerileri ile göz hareketleri arasındaki ilişkiyi karşılaştırarak incelemektir. Bu amaç kapsamında yetkin ve zayıf okur olan öğrencilerin göz izleme cihazı ile öyküleyici ve bilgi verici metin türlerine ilişkin; metni toplam okuma süresi, bir sözcüğe toplam bakma süresi, bir sözcüğe ilk sabitleme süresi, bir sözcüğe sabitlemelerin sayısı ve sözcük olan ilgi alanlarına regresyonların sayısı göz hareketleri parametreleri elde edilerek karşılaştırılmıştır. Aynı zamanda okurların elde edilen bu göz hareketleri parametreleri ile okuma hızı ve okuduğunu anlama puanlarının ilişkisinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu araştırma, nicel araştırma yöntemi ve bu yönteme ait ilişkisel tarama modeli ile yürütülmüştür. Araştırmanın çalışma grubunu yetkin okur olan 37 ve zayıf okur olan 26 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırma amaçları kapsamında yetkin ve zayıf okurların göz hareketleri parametrelerini belirleyebilmek için SMI RED500 göz izleme cihazı, SMI Experiment Center 3.7.60 ve SMI iView X System 2.8 yazılım programları aracılığıyla bir kalibrasyon, bir validasyon, üç öyküleyici metin, üç bilgi verici metin, bu metinlere ait beş soru ekranının yanı sıra katılımcıları bu uyaranlara hazırlayan altı hazırlayıcı uyaran olmak üzere toplam 19 ekranda sunulan göz izleme deneyi hazırlanmıştır. Ek olarak, katılımcıların okuma hızı puanlarını belirleyebilmek için Türkçe Kelime Okuma Testinin Anlamlı ve Anlamsız Sözcük Okuma Alt Testleri ve okuduğunu anlama puanlarını belirleyebilmek için Okuduğunu Anlama Envanteri kullanılmıştır. Araştırma uygulamaları Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dilbilim Laboratuvarında yürütülmüştür. Araştırmada çalışma grubunda yer alan öğrencilerin göz izleme verilerinin toplanmasının ardından bu öğrencilere Türkçe Kelime Okuma Testinin Anlamlı ve Anlamsız Sözcük Okuma Alt Testleri ve Okuduğunu Anlama Envanteri uygulanmıştır. Araştırmadan elde edilen göz izleme verileri SMI BeGaze 3.7.42 yazılım programı aracılığı istatistiksel analize hazır hale getirilmiştir. Bunula birlikte okurların Türkçe Kelime Okuma Testinin Anlamlı ve Anlamsız Sözcük Okuma Alt Testleri ve Okuduğunu Anlama Envanterinden elde edilen verileri de analize hazır hale getirilerek bütün verilerin betimsel ve istatistiksel analizi gerçekleştirilmiştir. Araştırma sonucunda elde edilen bulgular incelendiğinde, dördüncü sınıf yetkin ve zayıf okurların metin türlerine ilişkin; metni toplam okuma süresi, bir sözcüğe toplam bakma süresi, bir sözcüğe ilk sabitleme süresi ve bir sözcüğe sabitlemelerin sayısı göz hareketleri parametreleri arasında anlamlı farklılıklar olduğu görülmektedir. Ancak öyküleyici metinde iki okur grubu arasında sözcük olan ilgi alanlarına regresyonların sayısı göz hareketi parametresinde herhangi farklılık olduğu gözlenmemiştir. Benzer şekilde yetkin ve zayıf okurların okuma hızı ve okuduğunu anlama puanları incelendiğinde yetkin ve zayıf okurlar arasında anlamlı bir fark olduğu belirlenmiştir. Okurların anlamlı sözcük okuma hızı puanlarının göz hareketleri parametreleri ile ilişkisi incelendiğinde metni toplam okuma süresi ve bir sözcüğe toplam bakma süresi göz hareketleri parametreleri ile ilişkili olduğu belirlenmiştir. Bu bağlamda yetkin okurların anlamlı sözcük okuma hızları arttıkça sabitleme süre ve sayılarının azaldığı ancak zayıf okurların anlamlı sözcük okuma hızları azaldıkça sabitleme sürelerinin arttığı ifade edilebilir. Benzer ilişki yetkin okurların anlamsız sözcük okuma hızları ile her iki metinde metni toplam okuma süresi, bir sözcüğe toplam bakma süresi ve bir sözcüğe sabitleme sayısı göz hareketleri parametreleri arasında gözlemlenirken, zayıf okurların anlamsız sözcük okuma hızları ile sadece öyküleyici metinde bir sözcüğe toplam bakma süresi göz hareketi parametresi arasında gözlemlenmiştir. Okurların okuduğunu anlama puanlarının göz hareketleri parametreleri ile ilişkisi incelendiğinde yetkin okurların okuduğunu anlama puanları ile göz hareketleri parametreleri arasında oldukça sınırlı bir ilişki olduğu tespit edilirken zayıf okurların okuduğunu anlama puanları ile göz hareketleri parametreleri arasında herhangi bir ilişki tespit edilememiştir. Elde edilen araştırma bulguları okuma becerilerinin göz izleme tekniği ile araştırılarak incelendiği alanyazın çerçevesinde tartışılmıştır.

Abstract:
The main purpose of this study was to examine the relationship between reading skills and eye movements of good and poor readers comparatively. Within the framework of this purpose, total reading time of the good and poor readers related to informational and narrative texts with eye tracking device; dwell time, first fixation duration, number of fixations per word and regressions into area of interest have been compared by obtaining eye movement parameters. Furthermore, it has been aimed to specify the relationship of reading speed and reading comprehension scores with these obtained eve movement parameters. This research has been conducted with quantitative research method and correlational survey model belonging to this method. The working group of this research comprises of 37 good reader and 26 poor reader students. In order to specify the eye movement parameters of good and poor reader students within the framework of this study, SMI RED500 eye tracking device, SMI Experiment Center 3.7.60 and a calibration via SMI iView X System 2.8 software programs, a validation, three narrative and informational texts and eye tracking test offered on a total 19 screens including six preparatory stimulants preparing participants these stimulants as well as five question screens belonging to these texts have been prepared. Additionally, Word Reading and Pseudoword Reading subtests of Turkish Word Reading Test to specify reading speed scores of the participants and Reading Comprehension Inventory to specify reading comprehension scores have been used. Research applications have been carried out at Linguistics Laboratory of Faculty of Language, History and Geography of Ankara University. After obtaining the data of eye tracking of participant students within the working group of the research, Word Reading and Pseudoword Reading subtests of Turkish Word Reading Test and Reading Comprehension Inventory have been applied to these participant students. Eye tracking data obtained from the research has been made ready for statistical analysis with SMI BeGaze 3.7.42 software program. Nevertheless, descriptive and statistical analysis of all the data has been carried out by making the data ready obtained from Word Reading and Pseudoword Reading subtests of Turkish Word Reading Test and Reading Comprehension Inventory. When the findings obtained at the end of the research have been analysed, it is seen that there are meaningful differences between total reading time of fourth grade good and poor readers related to texts types, dwell time, first fixation duration, and eye movement parameters of number of fixations per word. However, it has not been observed that there is a difference between two reader groups in terms of eye movement parameters of regressions into area of interest. Similarly, when reading speed and reading comprehension scores of good and poor readers have been analysed, it has been specified that there is a meaningful difference between good and poor readers. When the relationship of word reading speed scores with eye movement parameters of readers have been analysed, it has been specified that there is a relationship between total reading time and eye movement parameters of dwell time. In this context, it can be stated that as word reading speeds of good readers increase, their time and numbers of fixation decrease but as word reading speeds of poor readers decrease, their fixation time increases. While the same relationship has been observed between pseudoword reading speeds of good readers and total reading time in each two texts, dwell time and eye movement parameters of number of fixations per word, it has been observed between pseudoword reading speeds of poor readers and eye movement parameters of dwell time only in the narrative text. When the relationship between reading comprehension scores and eye movement parameters of readers has been analysed, it has been established that there isn't any relationship between reading comprehension scores and eye movement parameters of poor readers while there is a quite limited relationship between reading comprehension scores and eye movement parameters of readers. Research findings have been discussed within the framework of the literature in which reading skills are reviewed and researched with eye tracking technique.