Altınekin Ovası'nda tarımsal atık sularının yeraltı suyuna olan etkilerinin incelenmesi
Investigation of the effects of agricultural disposal water to groundwater in the Altinekin Plain
Yazar: KAFARİ DÖNER
Danışman: YRD. DOÇ. DR. A.FERHAT BAYRAM
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
Konya'nın 50 km. kadar kuzeyinden başlayarak Cihanbeyli ilçesinin güneyine kadar uzanan Altınekin Ovası, 38o 08'-38o 34' enlem ve 32o 30'-32o 57' boylamları arasında bulunmaktadır. Altınekin Ovası, 1660 km2 drenaj ve 1350 km2' lik ova alanına sahiptir. Bu çalışmada, Altınekin havzasının hidrojeoloji incelemesi yapılarak yeraltısuyu akımı ile tarımsal faaliyetlerde kullanılan kimyasalların ilişkisi ve boyutlarının belirlenmesi amaçlanmıştır. Ayrıca havzanın su potansiyeli belirlenip kullanım imkânları araştırılmıştır.İnceleme alanının temel birimi Ertuğrul formasyonu olarak adlandırılan Üst Permiyen- Alt Triyas yaşlı fillit, metakumtaşı, kalkşist ve metakarbonat ardalanmasından oluşmakta olup, hidrojeolojik ortam açısından akifüj niteliğindedir. Ertuğrul formasyonu üzerine uyumlu olarak akifer özellikli, Üst Permiyen-Alt Jura yaşlı, koyu gri, gri ve siyah renkli, masif görünümlü dolomitik mermer ve dolomitik kireçtaşlarından oluşan Bademli formasyonu gelmektedir. Bademli formasyonu üzerine yine uyumlu olarak Üst Triyas- Kretase yaşlı açık gri, beyaz, krem-bej ve sarımsı renkli mermer, kristalize kireçtaşı ve dolomitik kireçtaşlarından oluşan Nuras formasyonunun gelmektedir. Akitard özellikli Nuras formasyonu üzerine tektonik melanj şeklinde üzerleyen Üst Kretase yaşlı akiklüd niteliğinde Koçyaka ofiyolitli karışığı gelmektedir. Akifer özelliği taşıyan Üst Miyosen-Pliyosen yaşlı Ulumuhsine formasyonu açılı uyumsuzlukla Koçyaka ofiyolitli karışığı üzerinde bulunmaktadır. Ulumuhsine formasyonu üzerine uyumlu olarak Alt Pliyosen yaşlı akitard özellikli Yürükler formasyonu bulunmaktadır. Akifer özelliğine sahip Üst Pliyosen-Holosen yaşlı Topraklı formasyonu Ulumuhsine formasyonu üzerine açılı uyumsuzlukla gelmektedir. İnceleme alanının en genç birimi olan kil, kum ve çakıldan oluşan Güncel alüvyonlar olup, akifer niteliğindedir.İnceleme alanını karakterize eden 23 sondaj kuyusundan yeraltısuyu tablasını belirlemek ve yeraltısuyu akım yönünü tespit edebilmek için aylık statik seviye ölçümleri yapılmıştır. Yine inceleme alanını temsilen 9 adet sondaj kuyusundan alınan dönemsel suların analizlerine göre eş iyon haritaları hazırlanmıştır. Ayrıca analiz sonuçları çeşitli diyagramlarda değerlendirilerek suların kullanılabilirlik durumları değerlendirilmiştir.Ovada tarımsal faaliyetlerin yoğun olarak yapıldığı yerlerden alınan 12 adet örselenmiş toprak numunesinin nitrat konsantrasyonları belirlenmiş olup, eş nitrat haritaları hazırlanmıştır.Gerçekleştirilen kirlilik yayılımı haritalarından yeraltısuyunun tarımsal faaliyetlerden etkilendiği ancak henüz kirlilik sınırını aşmadığı görülmüştür.Ayrıca Altınekin havzasındaki su potansiyelinin kalite ve miktarının korunması ve geliştirilmesi için yeraltısuyu kalite izleme sisteminin yerleştirilmesi ve havza yeraltısuyu yönetimi önerilmektedir.

Abstract:
The Altınekin Plain extends from 50 km north of Konya northward to the south of Cihanbeyli. It is situated between 38o 08?-38o 34? latitute and 32o 30?-32o 57? longitute. The area of the plain isabout 1350 km2 and its drainage area is about 1660 km2. The primary aim of this study is to investigate the hydrogeological potential of the plain. The pursuit of this aim includes delineation of groundwater flow systems and evaluation of the effects of chemicals used for agricultural applications.The Upper Permian-Triassic Ertuğrul Formation consisting of phyllite, metasandstane, calcschist and metacarbonate alternations forms the base of the study area. Considering the hydrogeological environnhent, this formation is in the quality of aquifuge. The Upper Permian-Lower Jurassic Bademli Formation overlies the Ertuğrul Formation conforvably and consists of dolomitic marble and dolomitic limestone. The Bademli Formation is agood aquifer formation. It is confor mably overlain by the Upper Triassic-Lower Cretaceous Nuras Formation. This formation is aquitard in character and made up of light gray-white-cream-beige to yellowish marble, recrystallized limestone and dolomitic limestone. The Nuras Formation is tectonically overlain by the Upper Cretaceous Koçyaka ophiolitic complex. The whole of these sequences is overlain by the Miocence-Pliocene Ulumuhsine Formation with an angular unconformity. The Ulumuhsine Formation is a good aquifer. The Lower Pliocene Yürükler Formation conformably overlies the Ulumuhsine Formation. This formation acts as an important aquitard. The Upper Pliocene-Holocene Topraklı Formation and alluvium of locally derived, poorly consolidated to unconsoldated gravels, gands and fines from the youngest units in the study area.In order to determine the groundwater table and the direction of groundwater flow, static water levels were measured monthly from 23 drilling water wells in the Altınekin Plain. Equsal ion maps were prepared for the inventigation area based on water analysis take from 9 wells periodically. Results of the amelysis were also evoluated graphically.The distribution of nitrate consantration in the soil was determined from 12 undisturbed soil samples taken from the areas where agricultural applications made extensively. It is concluded from the contamination maps that groundwater has been affected by the agricultural applications in the area. However, it is in the acceptable lewel of contamination.In addition to these, some suggentions wer made in order to protect and develope the groundwater in the region.