Aile hekimliği uygulamasının hekim ve birey perspektifinden değerlendirilmesi: Bitlis ilinde bir araştırma
Evaluation of family medicine practice from the perspective of the doctor and the individual: A research in Bitlis
Yazar: AYATULLAH YILDIZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ TEZCAN ŞAHİN
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı / Sağlık Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine ; Sağlık Yönetimi = Healthcare Management
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Bitlis = Bitlis ; Doktor-hasta ilişkileri = Physician patient relations ; Sağlık hizmetleri = Health services ; Sağlık hizmetleri araştırmaları = Health services research

Özet:
Birçok ülkede olduğu gibi Türkiye'de de birinci basamak sağlık hizmetleri genel
sağlık hizmetlerinin yapı taşını oluşturmaktadır. Birinci basamak sağlık hizmetleri,
toplumun sağlık ihtiyaçlarına cevap verme ve sağlık enstrümanlarının etkin kullanımı
amacıyla oldukça önemli bir yere sahiptir. Bireye ilk temas noktasını oluşturan birinci
basamak sağlık kurumları kişilerin sağlıklarını korumak ve geliştirmekle görevli olduğu
gibi bireylere bütüncül bir yaklaşımla hakkaniyet doğrultusunda, sürekli ve kapsamlı
hizmet sunar. Birinci basamak sağlık hizmetlerinde iyi kurulmuş bir düzen ile
hastalıkların ortaya çıkması önlenebilir ve hasta olan bireylerin daha kolay topluma
uyumu sağlanabilir.
Bu çalışma, Bitlis ilinde yaşayan bireylerin aile hekimleri hakkındaki ve aile
sağlığı merkezinde görev yapan hekimlerin ise aile hekimliği uygulaması hakkındaki
değerlendirmelerini ortaya çıkarmak amacıyla hazırlanmıştır. Bu çalışmada 433 birey ve
81 aile hekimiyle yüz yüze görüşerek anket aracılığı ile veri elde edilmiştir. Araştırmada
iki farklı anket formu kullanılmış olup kullanılan birinci anket formu bireylerin aile
hekimlerine yönelik tutumlarını değerlendirmektedir. İkinci anket formunda ise
hekimlerin aile hekimliği uygulamasına ilişkin değerlendirmeleri araştırılmaktadır.
Araştırmanın amacına uygun şekilde oluşturulan model ve hipotezler tanımlayıcı
araştırma yöntemi ve anket tekniği ile ölçümlenip nicel yöntemlerle analiz edilmiştir.
Katılımcıların aile hekimlerine yönelik tutumları incelendiğinde; katılımcıların
çoğunluğunun aile hekimlerini tanıdıkları ve aile hekimlerinin kendilerine olan
yaklaşımlarını olumlu değerlendirdiği fakat aile hekimliğine gitme sıklığının genel olarak
düşük olduğu tespit edilmiştir. Aile hekimine giden katılımcıların ise aile hekimlerinden
genel olarak memnun kaldıkları ve aile hekimlerini değiştirme düşüncesinde
olmadıklarını belirlenmiştir. Ayrıca katılımcıların büyük bir çoğunluğu aile hekimlerinin
kendileri ile iletişimlerinden memnun kaldıklarını ve aile sağlığı merkezlerinin
kendilerine yakın konumda oldukları için aile hekimlerini tercih ettikleri saptanmıştır.
Elde edilen bulgulara göre genç katılımcıların çoğunluğunun aile hekimliği sistemi ve
aile hekimleri ile ilgili bilgi düzeylerinin düşük olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Katılımcıların aile hekimlerine yönelik tutumları medeni durum, aile hekimini tanıma,
aile hekimini tavsiye etme, yaş, eğitim durumu, çocuk sayısı, gelir durumlarına göre
anlamlı farlılıklar tespit edilmiştir. Katılımcıların aile hekimlerine yönelik tutumlarında cinsiyet, aile hekimi dışındaki hekimleri tercih etme, yaşadıkları ilçeye göre ise anlamlı
bir farklılık tespit edilmemiştir.
Aile hekimleri de hastaların kendilerine olan yaklaşımını genel olarak olumlu
değerlendirmişlerdir. Aile hekimlerinin yarısından fazlası aldıkları ücretin yüksek
olmasından dolayı aile hekimliğini seçtiklerini belirtmişlerdir. Yeniden seçim yapma
durumu olduğunda hekimlerin yüksek bir çoğunluğunun tekrar aile hekimliğini seçmek
istedikleri sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca aile hekimlerinin yarısından fazlasının aile
hekimliği sisteminin toplumsal fayda sağladığından dolayı aile hekimliğini seçtiği
düşüncesine katılmadıklarını belirtmişlerdir. Aile hekimlerinin aile hekimliği
uygulamasına ilişkin değerlendirmelerinde, aile hekimine bağlı kişi sayısına göre anlamlı
bir farklılık tespit edilmiştir. Yaş, aile sağlığı merkezinden önce çalışılan kurum türü ve
aile sağlığı merkezinin bulunduğu ilçelere göre ise aile hekimlerinin aile hekimliği
uygulamasına ilişkin değerlendirmelerinde anlamlı bir farklılık tespit edilmemiştir.

Anahtar Kelimeler: Birinci Basamak Sağlık Hizmetleri, Aile Hekimliği, Bitlis

Abstract:
As in many countries, primary health care services constitute the building block
of general health services in Turkey. Primary health care services have a very important
place to respond to society's health needs and use health instruments effectively. Primary
health care institutions, which constitute the first point of contact for the individual, are
responsible for protecting and improving individuals' health and providing continuous
and comprehensive services to individuals in line with equity with a holistic approach.
With a well-established order in primary health care services, the emergence of diseases
can be prevented and the integration of sick individuals into society can be achieved more
easily.
This study was prepared to reveal the evaluations of the individuals living in Bitlis
about the family physicians and the physicians working in the family health center about
the family medicine practice. In this study, data were obtained through face-to-face
interviews with 433 individuals and 81 family physicians. Two different questionnaire
forms were used in the study, and the first questionnaire used evaluates the attitudes of
individuals towards family physicians. In the second questionnaire form, the evaluations
of the physicians regarding the family medicine practice are investigated. Models and
hypotheses created under the research purpose were measured with descriptive research
method and survey technique and analyzed with quantitative methods.
When the attitudes of individuals towards family physicians are examined, the
majority of the participants knew their family physicians and evaluated their approach to
them positively, but the frequency of going to family medicine was generally low. It was
determined that individuals who went to family physicians were generally satisfied with
their family physicians and did not change their family physicians. In addition, it has been
determined that most individuals are satisfied with the communication of family
physicians with them and prefer family physicians because family health centers are close
to them. According to the findings, it was concluded that the majority of young
participants had a low level of knowledge about the family medicine system and family
physicians. There was a significant difference in the attitudes of individuals towards
family physicians according to marital status, getting to know the family physician,
recommending the family physician, age, education level, number of children, and
income status. There was no significant difference between individuals' attitudes towards family physicians, gender, preference for physicians other than family physicians, and the
district they live in.
Family physicians also generally evaluated the patients' approach to themselves
positively. More than half of the family physicians stated that they chose family medicine
because of the high salary they received. It has been concluded that a high majority of
physicians want to choose family medicine again when there is a situation of re-selection.
In addition, more than half of the family physicians stated that they disagreed with the
idea that they chose family medicine because the family medicine system provides social
benefits. A significant difference was found in the evaluations of family physicians
regarding family medicine practice, according to the number of people affiliated with the
family physician. According to age, type of institution worked before the family health
center and the districts where the family health center is located, there was no significant
difference in the evaluations of family physicians regarding family medicine practice.

Keywords : Primary Health Care Services, Family Medicine, Bitlis