Adölesanlarda duygusal düzenleme bozuklukları ve duyusal işlemleme güçlüklerinin obezite ile ilişkisi
The relationship between emotional regulation disorders and sensory processing difficulties in adolescents with obesity
Yazar: NAGİHAN ERDOĞ ŞAHİN
Danışman: PROF. DR. MEDA KONDOLOT ; PROF. DR. NİHAL HATİPOĞLU
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sosyal Pediatri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
Obezite tüm dünyada önemli bir halk sağlığı sorunu haline gelmiştir. Giderek artmakta olan obezite prevalansı ilişkili olabilecek risk faktörlerinin daha iyi anlaşılmasını gerektirmektedir. Çalışmamızda bu amaçla duygu düzenleme güçlükleri ve duyusal işlemleme süreçlerinin adölesanlarda obezite ve yeme davranışları ile ilişkisi araştırılmıştır. Bu kapsamda ayrıca plazma leptin, plazma ghrelin ve tükürük kortizol konsantrasyonlarının adölesanlarda yeme davranışları üzerine etkileri ve obezite ile ilişkileri incelenmiştir.
Araştırmada 11-18 yaş arası obezite grubunda 51, kontrol grubunda 48 olmak üzere 99 adölesan değerlendirilmiştir. Katılımcıların tümüyle klinik görüşme yapılarak sosyodemografik bilgi formları doldurulmuş, yeme davranışlarını belirlemek için Hollanda Yeme Davranışları Anketi (DEBQ), duygu düzenlemede yaşanan güçlük düzeyini belirlemek için Duygu Düzenleme Güçlüğü Ölçeği (DDGÖ), duyusal işlemleme süreçlerini değerlendirmek için Adölesan/ Yetişkin Duyu Profili (AYDP) uygulanmıştır. Antropometrik ölçümleri yapılan adölesanlardan plazma leptin, plazma ghrelin ve tükürük kortizol düzeylerini değerlendirmek üzere örnekler toplanmıştır.
Obez ve kontrol grubunun DDGÖ puanları karşılaştırılmış, obez gruptaki adölesanların DDGÖ toplam ve DDGÖ dürtü alt boyutu puanları kontrol grubuna göre anlamlı olarak yüksek bulunmuştur (sırasıyla p=0.035, p=0.021). Grupların AYDP düşük kayıt, duyusal arayış, duyusal hassasiyet ve duyusal kaçınma çeyreklerinden aldığı ham puanlar arasında ise anlamlı farklılık saptanmamıştır. Katılımcıların yeme davranışı puanları karşılaştırılmış obez gruptaki adölesanların dışsal yeme puanlarının, kontrol grubuna göre anlamlı yüksek olduğu bulunmuştur (p=0.024). Yeme davranışları cinsiyete göre karşılaştırıldığında obez gruptaki kızların duygusal yeme puanları erkeklere göre anlamlı yüksek tespit edilmiştir (p=0.047). Obez ve kontrol gruplarında Hollanda Yeme Davranışı Anketi duygusal yeme alt boyutu puanları ile DDGÖ toplam, açıklık, dürtü, kabul, hedef, strateji alt boyut puanları arasında pozitif yönde orta düzeyde istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmuştur (obez grupta sırasıyla r=0.525, r=0.453, r=0.449, r=0.467, r=0.468, r=0.379 ve p<0.01; kontrol grubunda sırasıyla r=0.562, r=0.432, r=0.486, r=0.410, r=0.369, r=0.471 ve p<0.01). Hollanda Yeme Davranışı Anketi duygusal yeme alt boyutu puanları ile AYDP duyusal hassasiyet alt boyutu puanları arasında da her iki grupta pozitif yönde orta düzeyde istatistiksel anlamlı bir ilişki olduğu tespit edilmiştir (obez grup r=0.407, p<0.01; kontrol grubu r=0.461, p<0.01). Leptin, ghrelin ve kortizol hormonlarının kısıtlayıcı, duygusal ve dışsal yeme davranışları üzerinde etkilerini değerlendirmek için hiyerarşik regresyon analizleri yapılmış, cinsiyet ve BKİ değişkenlerine göre düzeltilen modellerde leptin, ghrelin ve kortizol değişkenlerinin bu yeme davranışları üzerinde istatistiksel etkisi tespit edilmemiştir.
Çalışmamızın sonuçları duygu düzenlemede güçlüklerin obezite üzerinde etkili olduğunu göstermektedir. Dışsal yeme davranışı obez grupta, duygusal yeme davranışı ise obez kızlarda daha fazla bulunmuştur. Bununla birlikte duygusal yemenin her iki grupta da duygu düzenleme güçlükleri ve duyusal hassasiyet ile ilişkili olduğu saptanmıştır. Plazma leptin, plazma ghrelin ve tükürük kortizol düzeylerinin yeme davranışları üzerine etkisi bulunamamıştır. Duygu düzenleme güçlükleri ve duyusal işlemleme süreçlerinin obezite ve yeme davranışları ile ilişkilerini araştıran boylamsal çalışmalara ihtiyaç vardır.

Anahtar kelimeler: Duygu düzenleme güçlükleri; Duyusal işlemleme süreçleri; Obezite; Yeme davranışları

Abstract:
Obesity has become a significant public health issue worldwide. The increasing prevalence of obesity requires a more comprehensive understanding of possible risk factors. In our study, we aimed to assess the relationship between difficulties in emotion regulation, sensory processing processes and obesity and eating behaviors in adolescents. In this context, the effects of plasma leptin, plasma ghrelin, and salivary cortisol concentrations on eating behaviors in adolescents and their relationships with obesity have also been investigated.
In the study, 99 adolescents aged 11-18 were evaluated, with 51 in the obesity group and 48 in the control group. All participants were clinically interviewed, sociodemographic information forms were completed, and assessments were made using the Dutch Eating Behavior Questionnaire (DEBQ) for eating behaviors, the Difficulties in Emotion Regulation Scale (DERS) for emotion regulation difficulties, and the Adolescent/Adult Sensory Profile (AASP) for sensory processing processes. Anthropometric measurements were taken from adolescents, and samples were collected to measure plasma leptin, plasma ghrelin, and salivary cortisol levels.
In the obese group of adolescents, the DERS scores were compared with those of the control group, and both the total DERS scores and the impulse subscale scores of the DERS were found to be significantly higher (p=0.035 and p=0.021, respectively). There was no significant difference between the raw scores of the groups from the AASP low registration, sensation seeking, sensory sensitivity and sensation avoiding quadrants. Participants' eating behavior scores were compared, and it was found that the external eating scores of adolescents in the obese group were significantly higher compared to the control group (p=0.024). When eating behaviors were compared by gender, it was found that emotional eating scores of girls in the obese group were significantly higher than those of boys (p=0.047). A positive, moderate, and statistically significant correlation was found between the emotional eating subscale scores of the Dutch Eating Behavior Questionnaire and the total, clarity, impulse, acceptance, goals, strategy subscale scores of the DERS in the obese and control groups (respectively in obese group r=0.525, r=0.453, r=0.449, r=0.467, r=0.468, r=0.379 and p<0.01; respectively in control group r=0.562, r=0.432, r=0.486, r=0.410, r=0.369, r=0.471 and p<0.01). It was determined that there was a positive, moderately significant correlation between scores of the emotional eating subscale of the Dutch Eating Behavior Questionnaire and the sensory sensitivity subscale scores of the AASP in both groups (obese group r=0.407, p<0.01; control group r=0.461, p<0.01). Hierarchical regression analysis was performed to evaluate the effects of leptin, ghrelin, and cortisol hormones on restrictive, emotional, and external eating behaviors, and in models adjusted for gender and BMI variables, no statistical effect of leptin, ghrelin and cortisol variables was detected on these eating behaviors.
The results of our study indicate that difficulties in emotion regulation have a significant influence on obesity. External eating behavior was found more in the obese group, and emotional eating behavior was found more in obese girls. Furthermore, emotional eating has been found to be associated with difficulties in emotion regulation and sensory sensitivity in both groups. The role of plasma leptin, plasma ghrelin, and salivary cortisol levels on eating behaviors has not been found. There is a need for longitudinal studies examining the relationship between emotion regulation difficulties and sensory processing processes with obesity and eating behaviors.

Keywords: Difficulties in emotional regulation; Eating behaviors; Obesity; Sensory processing processes