Ebû Bekr el-Beyhakî'nin hadis usulü anlayışı ("el-Medhal ilâ Kitabi's-Sünen" özelinde)
The hadith methodology of Abū Bakr al-Bayhaqi in the light of his work "al-Madkhal ila Kitab al-Sunan"
Yazar: MEHMET FATİH KAYA
Danışman: PROF. DR. MUHİTTİN UYSAL
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Hadis Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Din = Religion

Özet:
5/11. asır İslam dünyasının önemli hadis âlimlerinden Nişaburlu Ebû Bekr el-Beyhakî (ö. 458/1066) yetiştirdiği talebeler ve yazdığı eserlerle hadis ve fıkıh başta olmak üzere akaid, siyer ve ahlak alanlarına önemli katkılarda bulunmuştur. O, ilmî mesaisinin çoğunu Şâfiî'nin fıkhî görüşlerini rivayet dayanaklarıyla birlikte tespite harcaması sebebiyle ve muasırı Hatîb el-Bağdâdî gibi hadis ilminin teknik alan ve konularına dair müstakil eserler kaleme almadığı için hadis ilimleri açısından hak ettiği ilgiyi görmemiştir. Hadis usulüne dair kıymetli bahisler içeren el-Medhal ilâ Kitâbi's-Sünen de es-Sünenü'l-kebîr'e giriş olarak kaleme alınması, fıkıh usulü ve eğitim-öğretim âdâbıyla ilgili bölümler içermesi ve hadis usulünün bütün konularını ihtiva etmemesi sebebiyle hadis usulü literatüründe sıklıkla başvurulan eserler içerisinde yer almaz. 
el-Medhal, yazıldığı 5/11. asırdan 10/16. asrın başlarına kadar tarihî açıdan kesintisiz bir şekilde takip edilebilmişken özellikle Memlüklerin tarih sahnesinden çekilmesinden sonra beş asır kadar izini kaybettirmiştir. Kitabın yaklaşık 40 yıl önce yapılan neşri -neşre esas alınan yazmanın eksikliği sebebiyle- hadis usulüyle ilgili konuların çoğunu içermediği için çağdaş çalışmalar daha çok Beyhakî'nin hadisçiliğini eserlerindeki yöntemi üzerinden ortaya koymaya çalışmıştır. Kitabın 2016 yılında yapılan yeni neşri sayesinde hadis usulüyle ilgili konuların ilk defa eksiksiz olarak ilim ehlinin istifadesine sunulması Beyhakî'nin usul anlayışının akademik olarak çalışılmasını mümkün kılmıştır. Bu çalışmada Beyhakî'nin hadis usulü anlayışı ilk defa bütünlüklü ve derli toplu bir şekilde ortaya koyulmuş, el-Medhal'in hadis literatüründeki yeri tespit edilmiş, böylece çağdaş çalışmalarda bu alanda görülen eksiklik giderilmeye çalışılmıştır.

Abstract:
Abū Bakr al-Bayhaqī of Nīshāpūr (d. 458/1066), one of the most important ḥadīth scholars of the Islamic world in the 5th/11th century, made valuable contributions to the fields of ḥadīth and jurisprudence, as well as al-ʿaqāid, sīra and Islamic ethics through his students and writings. Because he devoted most of his scholarly work on establishing the narrative foundations of Shāfiʿī's legal thought and did not write separate works on the technical fields and subjects of ḥadīth, unlike his contemporary al-Khatīb al-Baghdādī, he did not receive significant recognition in the literature of hadīth methodology. His work al-Madkhal ilā Kitāb al-sunan, which contains valuable discussions on the methodology of ḥadīth, was written as an introductory book to his own al-Sunan al-kabīr, contained chapters on the Islamic jurisprudence and the etiquette of teaching and learning, and did not encompass all the topics of ḥadīth methodology, causing it to be remained outside canon of ḥadīth methodology. 
Despite continuous circulation and following from the 5th/11th century to the early 10th/16th century, al-Madkhal seemed to remain hidden from the scholarly world for approximately five centuries, especially after the Mamluk period. A previously published edition of al-Madkhal, about 40 years ago, did not include most of the chapters on ḥadīth methodology due to the incompleteness of the manuscript on which it is based. Consequently, contemporary studies have mostly tried to establish al-Bayhaqī's ḥadīth scholarship through his method in his various books. With the publication of the new edition of the book in 2016, the chapters on the ḥadīth methodology became available to the scholars for the first time in its entirety, enabling the academic study of al-Bayhaqī's scholarship in the area of ḥadīth methodology. In this study, al-Bayhaqī's understanding of ḥadīth methodology is presented for the first time in as complete and comprehensive a manner as possible, the place of al-Madkhal in ḥadīth literature is determined, and thus the gap in contemporary studies in this field is tried to be filled.