Bazı reyhan (Ocimum basilicum L.) genotiplerinin Isparta koşullarında verim ve kalite özelliklerinin belirlenmesi
Determination of yield and quality characters of some basil (Ocimum basilicum L.) genotypes in Isparta conditions
Yazar: ERDİNÇ GÜNAY
Danışman: PROF. DR. İSA TELCİ
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Isparta = Isparta ; Ocimum basilicum = Ocimum basilicum ; Uçucu yağlar = Essential oils ; Verim = Yield

Özet:
Reyhan (Ocimum basilicum L.) Lamiaceae (Ballıbabagiller) familyasına ait, baharat olarak kullanılan ve uçucu yağı değerli aromatik bir bitkidir. Bu çalışmada, gül nedeniyle kozmetik sanayisinin gelişmiş olduğu Isparta iklim koşullarında önceden seçilen reyhan genotiplerinin verim ve kalite özelikleri araştırılmıştır. 
Çalışmada, Türkiye'nin değişik lokasyonları ile yurt dışından TÜBİTAK (TOGTAG-3102 ve 111O677) projeleri kapsamında toplanan ve çalışmalar sonucu seçilen 10 farklı genotip kullanılmıştır. Seçilen genotiplerin iki yıl süreyle (2015 ve 2016) Isparta ekolojik koşullarında verim ve uçucu yağ özellikleri araştırılmıştır. Tarla denemeleri tesadüf blokları deneme desenine göre yürütülmüştür. Çalışmada verim, uçucu yağ oranı ve bileşenleri incelenmiştir. Uçucu yağlar Clevenger aparatıyla distile edilmiş, bu yağların kompozisyonu ise GC-MS ile belirlenmiştir. 
Çalışmada, her iki yılda da iki biçim alınmıştır. Araştırılan genotiplerde ilk yıl ikinci, ikinci yıl ise birinci biçimlerden daha yüksek verim elde edilmiştir. Yüksek verimler uzun boylu R29, R10L ve R17 nolu genotiplerden elde edilmiştir.  Ayrıca yeşil herba, kuru herba ve kuru yaprakta toplam en yüksek değerler sırasıyla 5041,6 kg/da, 798,1 kg/da ve 453,8 kg/da olarak R29 nolu genotipten alınmıştır. Çalışma boyunca uçucu yağ oranları %0,11-1,45 arasında değişmiş ve en yüksek uçucu yağ oranı % 1,08 ile R3K ve R23 nolu genotiplerden, yıllık en yüksek toplam uçucu yağ verimi ise 3,74 l/da ile R29 nolu genotipten elde edilmiştir. Yapılan kimyasal analizlerde genotiplerin 6'sının linalol, 4'ünün sitral bakımından zengin olduğu belirlenmiştir. Çalışmada en yüksek linalol oranı %79,3 ile R16 nolu genotipten, en yüksek sitral oranı ise %73,6 ile R17 nolu genotipten elde edilmiştir. Çalışma sonucunda, bölgede reyhan tarımının başarıyla yapılabileceği, özellikle yüksek uçucu yağ oranı ve verimine sahip R29, R10L, R19, R23 ve R3K nolu genotiplerin baharatlık ve kozmetik amacıyla üretilebileceği belirlenmiştir.

Abstract:
Basil (Ocimum basilicum L.), belongs Lamiaceae family is an aromatic plant, and it is used as spice and cosmetic industries as a result of valuable essential oil.   In the study, it was investigated yield and quality properties of basil genotypes in ecological conditions of Isparta having cosmetic industry due to oil rose cultivation. 
The genotypes used in the study were selected as a result of collection and characterization studies of Basil from Turkey and abroad with supports of TUBITAK projects (TOGTAG-3102 ve 111O677).  The selected 10 genotypes were examined with randomised blocks design during 2015 and 2016 vegetation periods of Isparta. In the field studies, yields, essential oil content, and compositions were studied. The essential oil was distilled by Clevenger, and essential oil composition was analyzed by GC-MS.
Plants were harvested twice during vegetation periods of both years. Yields of first year were higher in second cutting, while that of second years were higher in first cutting.  In the study, genotypes numbered R29, R10L and R17 having higher plant height gave higher yields. Annual total highest fresh and dried herb yields with dried leaf yields were obtained as 50,41 t/ha, 7,98 t/ha and 4,54 t/ha, respectively, from R29 genotype. Contents of essential oils was between 0,11% and 1,45%, and highest essential oil data were obtained from R3K and R23 genotypes with 1,08%. Annual essential oil yield was obtained from R29 genotype with 37,4 l/ha. According to chemical analysis, it was determined that 6 of genotypes had high linalool content while 4 of them had high citral content. Highest linalool content was obtained from R16 genotype with 79,3%, and highest citral content were obtained from R17 with 73,6%. As a result of the study, it was determined that the basil genotypes with high yields, R29, R10L, R19, R23 and R3K, can be successfully cultivated in the region for spice and cosmetic uses.