Türkiye'nin siyasal ve toplumsal dönüşüm yıllarında kadınların Türk romanındaki yeri (1940-1980)
The role of women in Turkish novels during Turkey's political and social transformation years (1940-1980)
Yazar: AYŞEGÜL ŞENTÜRK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ RAMAZAN TOPDEMİR
İstanbul Üniversitesi / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature ; Türk İnkılap Tarihi = History of Turkish Revolution

Özet:
Türkiye'de kadınlar Cumhuriyet'le birlikte modern hayata, yasalar önünde eşit
haklara sahip olmuştur. Ancak geleneksel normların etkisiyle cinsiyete dayalı
eşitsizliğe ve farklılıkların sık sık vurgulanmasına da maruz kalmış, ideoloji ve
anlayışlara göre farklı toplumsal roller edinmişlerdir. Dönemin kadına yönelik
anlayışının da önemli bir kriter olmasıyla beraber geleneksel anlayış köklü bir biçimde
kadınların hayatını şekillendirmiştir. Buna göre öğretici, şefkatli, anlayışlı ve itaatkâr
olan kadınları olumlu karakter olarak gören toplum, tersi yönde bağımsız ve boyun
eğmez karakterde olan kadınlar içinse olumsuz gözüyle bakmış, bu durum feminizm
dalgayla beraber biraz değişse de genel yargıların baskısı ve değişime direnci devam
etmiştir. Bu çalışma ile 1940-1980 yılları arasında Türkiye'deki siyasi ve toplumsal
gelişmelerin sürecinde kadınların toplumdaki konumları, karşılaştıkları durum ve
baskıları romanlardaki yeri ve temsilleri aracılığıyla anlatmak için yapılmıştır.
Bu çalışma gelişim sürecinin de en iyi izlendiği yol olan edebiyat ve kadın
konusundaki ayrıntıları sergileyen romanlar ve yazarlar ile ülkenin değişim dönemleri
de baz alınarak şekillenen kadın kimliğinin ideal ya da olumsuz olarak kabul
edilmesini, yazarlar aracılığıyla her romandaki kadın karakterin analizi yöntemi ve
metodu ile açıklamaktadır. Türkiye'de 1940-1980 yılları arasında yaklaşık her 10
senelik dönemde şekillenen farklı anlayışlara göre belirlenen toplum tarafından ideal
kadın anlayışı belirlenerek yaşatılmış toplumsal baskıyı anlatmayı amaçlamıştır.

Abstract:
In Turkey, with the establishment of the Republic, women gained equal rights
before the law and entered modern life. However, they were also subjected to genderbased inequality and the frequent emphasis on differences, influenced by traditional
norms. Depending on ideologies and beliefs, women adopted different societal roles.
While the understanding of women during this period played a significant role,
traditional views profoundly shaped women's lives. According to this perspective,
society saw women who were nurturing, compassionate, understanding, and obedient
as positive characters, while independent and defiant women were viewed negatively.
Although this began to change with the feminist wave, societal pressure and resistance
to change persisted. This study aims to explore women's positions in society, the
situations and pressures they faced, and their representations in novels between 1940
and 1980, through the lens of political and social developments in Turkey.
This study explains how the female identity, shaped by the country's periods
of change and reflected in literature that portrays the details of women's issues through
novels and authors, has been accepted as either ideal or negative. It does so by
analyzing the female characters in each novel through the authors' methods and
approaches. The study aims to describe the societal pressure created by the ideal image
of women, determined by society according to the different understandings formed in
roughly each 10-year period between 1940 and 1980 in Turkey.