Geç olgunlaşan farklı kayısı genotiplerinden elde edilen pomolojik ve morfolojik verilerin istatistik değerlendirme süreci ve uygun değerlendirme yöntemlerinin seçimi
The statistical evaluation process and the selection of appropriate assessment methods which obtained from late-maturing different genotypes of apricot's pomological and morphological data
Yazar: GÖKHAN KARHAN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. HASAN SÖYLER
İnönü Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Ekonometri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Ekonometri = Econometrics ; İstatistik = Statistics
Dizin: Korelasyon yöntemi = Correlation method ; Path analizi = Path analysis ; Varyans analizi = Variance analysis

Özet:
2002 yılına ait 324 F1 çöğür popülasyonundaki bireyler değişik dönemlerde gözlemölçüm ve analizleri yapılarak değerlendirilmiştir. Melezler, popülasyonun geneldeğerlendirmelerinde meyve ağırlığı, S.Ç.K.M. ve meyve eti yapısı bakımlarından üstün,verim ve geç olgunlaşma bakımlarından da zayıf değerler göstermişlerdir.Tartılı derecelendirme yöntemine göre, sofralık kayısı için önemli sayılabilecekbazı özellikler bakımından yüksek puan alarak ilk 10 sıraya giren tipler belirlenmiştir.Daha sonra dereceye giren tipler ebeveynleri ile birlikte varyans analizine tabi tutularakbunların toplam puanlarına bakılmaksızın her bir özelik bakımından birbirlerine veebeveynlerine göre durumları incelenmiştir. Meyve ağırlığı bakımından 2005 yılında 8x5-1(46.71g), Soğancı (49.42g) dışında tüm ebeveynleri geçerken 5x10-27 (42.23 g), 7x1-22(34.84 g), 7x1-30(37.66 g) ve 10x10-7(40.86 g) kendi ebeveynlerini geçerek meyveağırlığı yönünden muhtemelen trangressif bir durum göstermişlerdir. 2006 yılında benzerdurumlar görülerek 9x5-31 (68.08 g), 9x4-24 (66.08 g), 9x5-28 (58.39 g), 9x5-6 (57.98 g),9x3-35 (57.89 g), 2x5-1(56.62 g) ve 8x5-22 (56.54 g) tüm ebeveynlerden üstünbulunmuşlardır. S.Ç.K.M. yönünden 2005 de 7x1 kombinasyonunun bütün tipleri ile 2x5-1ve 9x4-38 melezleri yüksek değerler alırken, 1993 yılında yine 7x1-27, 2x5-1 melezleriyüksek dğer almışlardır. Ayrıca ilginç bir durum gözlenerek 5x5-12, 5x5-40 ve 10x10-7kendileme kombinasyonları S.Ç.K.M. yönünden de trasgressif bir özellik göstermişleridr.Toplam asit yönünden 1992 de sakıt-2 (0.69) ve 7x1-35(0.71) melezi en düşük asitli grubuoluştururken, 1993 de 6x941(0.44) ve 10x10-7(0.46) melezleri en düşük asitli grubuoluşturmuştur.Yeme kalitesini oluşturan bir faktör olarak meyve/çekirdek oranı bakımından ise1992 yılında 7x1-11 30.23 ile 1993 yılında da Soğancı (33.52) ve 8x5-22(30.52) en iyigrubu oluşturmuşlardır. Meyve üst rengi açısından her iki yılda da melezlerin %60-70 anaebeveynin rengine yakın bulunmuştur. Aroma açısından, her iki yılda da 5x10 melezin 15,20,25 ve 36 nolu tiplerinin dışında kalan diğer tipler oldukça zengin bulunmuştur. Meyveeti yapısı bakımından da aroma özeliğine benzer durum görülerek genelde melezler "çokiyi " durumda olup, 2005 yılında 5x2-24 ve 5x10-25; 1993 de ise 7x5-24 ve 5x11-22melezleri ebeveynlerinden düşük değer göstermiştir.Resiproklar ele alındığından incelenen özelliklerden hepsinde yani meyve ağırlığıS.Ç.K.M., toplam asit, meyve eti/çekirdek oranı, meyve üst rengi, aroma ve meyve etiyapısı bakımından az çok farklılık görülmüştür. Kendileme kombinasyonlarında isegenelde zayıf gelişme, bitkide dejenerasyon veya ürün vermemeye gibi olumsuzluklarlayanında çok az bir kısmından iyi sonuç alınmıştır. Bunlardan bazıları dereceye girmeyibaşarmışlardır. Kendileme kombinasyonlarının durumuna bakılacak olursa, meyve ağırlığıyönünden 10x10-7 nin dışında dışında kalan bireyler ebeveynlerinden düşük değerleralmışlar, aynı durum meyve eti / çekirdek oranında da görülmüştür. Toplam asit veS.Ç.K.M. yönünden kendilenmiş melezler ebeveynlerinden daha yüksek bulunmuştur.Meyve üstü rengi, aroma ve meyve eti yapısı bakımından melezlere ait değerler ebeveyndeğerlerinin altına düşmemiştir.Araştırmada ele alınan morfolojik ve pomolojik tüm özelliklerin birbirleriyle olanilişkileri korelasyon analizleri ile belirlenmiştir. Bir çok özelik arasında önemli ilişkilerbulunmuştur. Bunlardan bazıları her iki verim yılında da önemli bulunup ilgi çekmiştir.2005 de MA ile MB arasında r = 0.8240**  0.0564 MA ile YA r = 0.2623**  0.0960 DOile S.Ç.K.M. arasında r = -0.3500**  0.0932 ÜR ile S.Ç.K.M. arasında r = 0.2357* 0.0967 düzeyinde önemli ilişki bulunurken, 2006 yılında da buna paralel bir durumgörülmüştür.Korelasyon analizlerinden yararlanılarak en önemli ıslah amaçlarından kabul edilenmeyve ağırlığı, geç olgunlaşma ve meyve üstü rengi gibi özelikler bağımlı değişken olacakşekilde ayrı ayrı path analizleri yapılmıştır. Path analizi sonuçlarına göre MA, DO veÜR'e doğrudan ve dolaylı olarak etki eden özelikler ve bunların etki oranları saptanmıştır.2005 de MA üzerine MB ve ÇA nın doğrudan etkileri sırasıyla p = 0.64.92 % 74.56, p =28.25 %39.87 olmuştur. 2006 da da en yüksek doğrudan etki yine MB tarafından (p =0.7247 ve %82.17) olmuştur. Bunu AK (p = 0.2068 ve %46.57) izlemiştir. Dolaylı etkileride her iki yılda MB, ÇA ve Ak üzerinden en yüksek olmuştur. DO üzerinde her iki yılda daAF nin doğrudan etkisi sırasıyla p = 0.3747 ve %96.31, p = 0.2874 ve %87.56 olarakyüksek bulunurken, bunu SU (p = -0.3371 ve %60.02; p = -0.3211 ve %62.03) izlemiştir.Bu özelliklerin her iki yılda dolaylı etkileri de nispeten yüksek olmuştur. ÜR ye etki edenKM nin doğrudan etkisi p = 0.2635 ve %64.20 ile p = 0.3350 ve %42.98 olarak her ikiyılda da yüksek bulunmuştur. ÜR yi ÇA da negatif yönde (p = -0.1736 ve %64.79) ve (p =72-1259 ve %32.40) her iki yılda da doğrudan ve oldukça yüksek oranda etkilemiştir.Bunların dolayı etkileri de yüksek bulunmuştur.Son olarak da ikinci verim yılında ait pomolojik özellikler, diskriminant analizi ilesınıflandırılmıştır. Melez tipler arasında yapılan çok sayıdaki ölçümlerin tek değişkenliistatistikte olduğu gibi ayrı ayrı incelemesi popülasyonun tanım ve sınıflandırılmasındayeterli olamamaktadır. Bu nedenle biyometrik verilerin değerlendirilmesinde "çokdeğişkenli" istatistik yöntemlerinden biri olan diskriminant analize gereksinimduyulmuştur. Diskriminant analiz sonuçlarına göre kalitatif ve kantitatif özeliklerbakımından bütün tipler ayrı birer grup oluşturmuşlardır. İncelenen kantitatif özeliklerbakımından bütün tipler ayrı birer grup oluşturmuşlardır. İncelenen kantitatif özeliklerinhepsi analize girmeyi başarmış, ancak ayrım, kümülatif varyansın %95.33 ünü oluşturanilk dört fonksiyon tarafından sağlanmıştır. Bu dört fonksiyon üzerine sırasıyla "toplamasit", "S.Ç.K.M." ve "pH" önemli düzeyde etkili olmuştur. Kalitatif özeliklerden ise ayrımısağlayan ilk beş fonksiyon üzerine sırasıyla "meyve üst rengi", "meyve şekli", "meyve etisertliği" ve "meyve tekstürü" etkili olmuştur.Kantitatif özeliklerce gruplandırılmalar %98.61; kalitatif özelikler bakımından ise%95.14 doğrulukla yapılmıştır. Diskriminant analizi ile incelenen 2002 yılının bereketli biryıl olduğu da kanıtlanmıştır. Araştırma sonuçları gözden geçirildiğinde bulunan sonuçlarbundan sonraki çalışmalara örnek olacaktır.

Abstract: