Kur'ân'a ve fıkıh geleneğine göre alkol ve uyuşturucu maddeler
Alcohol and drugs according to the Quran and the tradition of fiqh
Yazar: HİLAL TÜFEKÇİ
Danışman: PROF. DR. ABDÜLAZİZ BAYINDIR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law
Dizin: Alkol-etil = Alcohol-ethyl ; Fermentasyon = Fermentation ; Fermente gıdalar = Fermented foods ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Narkotikler = Narcotics ; İslam hukuku = Islamic law ; İçkiler = Drinks

Özet:
Kur'ân'da ve Sünnet'te zikri geçen "hamr" kelimesinin tam olarak neye isim olduğu ve kapsamı uzun yıllar İslam fıkıh ekolleri arasında ihtilaflı bir mesele olmuştur. Sarhoş etme özelliği olan hamr haram kılındığı için fazla tüketildiğinde sarhoşluk veren etil alkolün, günümüzde bazı gıda ürünlerinde aromaları çözücü bir madde olarak kullanılması Müslüman tüketiciyi rahatsız etmektedir. Söz konusu kimyasal bir madde olduğu için araştırmanın bilimsel esaslara göre değerlendirilmesi daha doğru ve tarafsız bir netice sunacağından, bu çalışmada konu, gıda kimyası kaynaklarından istifade edilerek incelenmiştir.

Çalışmamız, bir giriş ve üç ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde tezimizin ana kavramları Kur'ân, Sünnet ışığında ele alınmış, bunların gelenekteki yorumlarına yer verilmiştir. Gelenekte iddia edildiğinin aksine, yasaklanışı Kur'ân-ı Kerîm ile başlamayan hamr'ın, önceki şerîatlerde de haram olduğu düşüncesi tezimizin ana muhtevasını oluşturmaktadır. Bu temelde ele alınan çalışmamız, ilgili kavramları daha önce yapılan çalışmalardan farklı bir gözle ve daha kapsamlı bir biçimde ele almaktadır. 

 İkinci bölümde gıda bilimi açısından tahammür (alkol fermentasyonu) konusu alanın kendi kaynaklarından alıntılarla açıklanmış, laboratuar desteği alınarak deneysel sonuçlarla incelenmiştir. Bazı hadis rivayetlerinde yerini alan ve sarhoş edici özellik kazanıp kazanmadığı konusunda tartışmalı yorumlara sahne olan nebîzler bu bilgiler ışığında değerlendirilmiş, mevzu tarafsız bir yaklaşımla ele alınmıştır. Bu sayede, kimi eserlerde hatalı şerh edilmesi nedeniyle hem ihtilaflı yorumlara yol açan hem de zihinlerde önemli soru işaretleri bırakan rivayetlere net bir açıklama getirilmeye çalışılmıştır.

 Üçüncü bölümde fıkıh kaynaklarında yerini almış farklı isimdeki pek çok içki veya içecek niteliğinde olan sıvılara yer verilmiştir. Bunlardan hangilerinin sarhoşluk verici özelliğe sahip olduğu hangilerinin sarhoşluk vermediği tespit edilmeye çalışılmış, fakihlerin yorumları fermentasyon ilkeleri esas alınarak değerlendirilmiştir. Ayrıca günümüzde alkol katkılı ya da kendiliğinden alkol içerebilen içeceklerin ve uyuşturucu maddelerin Kur'ân ve Sünnet kriterlerine göre hükmü tespit edilmeye çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Hamr, Nebîz, Seker, Etil Alkol, Fermentasyon, Müskirât, Muhaddirât

Abstract:
The exact meaning and scope of the word "khamr", which is mentioned in the Qur'an and Sunnah, has been a controversial issue among Islamic fiqh schools for many years. Since khamr, which has an intoxicating feature, is forbidden, the use of ethyl alcohol, which causes intoxication when consumed in excess, as a solvent for flavoring in some food products today disturbs the Muslim consumer. Evaluation of the research according to scientific principles will provide a more accurate and impartial Resûlt, since it is a chemical substance compared to the khamr which is forbidden due to its intoxicating feature; therefore, in this study, the subject has been explored by making use of food chemistry resources. 

The study consists of an introduction and three chapters. In the first chapter, the main concepts of the dissertation are discussed in the light of the Qur'an and Sunnah, and their interpretations in the Islamic tradition are taken place. Contrary to what is claimed in the tradition, the main content of our dissertation is the thought that khamr, whose prohibition does not start with the Qur'an, is also haram in the several previous shari'a. Our study, which is discussed on this basis, deals with relevant concepts from a different perspective and more comprehensively from the previous studies.

In the second chapter, the subject of alcohol fermentation (takhammur) is explained in terms of food science with quotations from its sources, and examined with experimental Resûlts with the support of the laboratory. In some hadith narrations, the nabidhs which are the scene of controversial interpretations of whether or not they have gained the intoxicating feature, have been evaluated in the light of this information and the issue was handled with an impartial approach. In this way, a clear explanation has been made to the narratives that led to disputed interpretations and left important questions in the minds due to the incorrect commentary in some studies.

In the third chapter, many drinks or beverages with different names in the fiqh sources are explored. Thus, which of them have intoxicating properties and which ones do not, is tried to determine, and the comments of the fiqh scholars were evaluated based on the principles of fermentation. Furthermore, the provision of all alcohol-containing beverages and drugs is evaluated according to the criteria of the Qur'an and Sunnah.

Key Words: Khamr, Nabidh, Sakar, Ethyl Alcohol, Fermentation, Intoxicants, Drugs.