Farklı gelişen çocukların annelerinde algılanan stigma, aile stresi ve aleksitimi
Perceived stigma, family stress and alexithymia in mothers of children with development abnormalities
Yazar: BAHAR AKOĞLU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HATİCE NEVZAT UÇTUM MUHTAR
Doğuş Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Aleksitimi = Alexithymia ; Ana-çocuk etkileşimi = Mother-child interaction ; Anneler = Mothers ; Damgalama = Stigmatization ; Otistik çocuklar = Autistic children ; Stres = Stress ; Zihinsel engelli çocuklar = Mentally retarded children ; Ölçekler = Scales ; Özel öğrenme bozukluğu = Special learning disorder

Özet:
Bu çalışmada, çocuğunda otizm spektrum bozukluğu (OSB), zihinsel yetersizlik (ZY), özel öğrenme güçlüğü (ÖÖG) tanısı olan annelerin algıladıkları stigma, aile stresi ve aleksitimi düzeylerini karşılaştırmak amaçlanmıştır. Ayrıca algılanan stigma, aile stresi ve aleksitimi arasındaki ilişkinin incelenmesi hedeflenmiştir.
Araştırmanın çalışma grubunu 2019-2020 eğitim yılında, İstanbul ilinde özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde eğitim gören OSB, ZY tanısı olan çocukların anneleri, karşılaştırma grubunu ÖÖG olan çocukların anneleri oluşturmuştur. Araştırmada 262 anne yer almıştır. Çalışmaya alınan bireylerin sosyodemografik özellikleri ile ilgili bilgileri "Sosyodemografik ve Klinik Veri Formu" kullanılarak yüz yüze görüşme ile araştırmacı tarafından doldurulmuştur. Katılımcıların algıladıkları stigma Ebeveynlerde Ruhsal Hastalıklarda İçselleştirilmiş Damgalanma Ölçeği (ERHİDÖ) ile, aile stresi Aile Stresini Değerlendirme Ölçeği (ASDÖ) ile, aleksitimi düzeyleri Toronto Aleksitimi Ölçeği (TAÖ-20) ile, çocukların otizm derecesi Çocukluk Otizmi Değerlendirme Ölçeği (CARS) ile değerlendirilmiştir.
Araştırma sonucunda; çocuğunda ÖÖG tanısı olan annelerin ERHİDÖ, ASDÖ, TAÖ-20 toplam puanları ve alt test puanları, çocuğunda OSB ve ZY olan annelerin puanlarına göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde düşük bulunmuştur. ERHİDÖ toplam puanlarında çocuklarında ağır düzeyde OSB olan annelerin puanları çocuğunda ZY ve ÖÖG olan annlerin puanlarına göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur. İçselleştirilmiş damgalanma, aile stresi ve aleksitimi puanları arasında anlamlı düzeyde pozitif yönde ilişki bulunmuştur.

Anahtar Kelimeler: Otizm, damgalanma, aile stresi, aleksitimi

Abstract:
The aim of this study is to make a comparison between the alexithymia levels, family stress and the perception of stigma of the mothers having children with autism spectrum disorder (ASD), mental retardation (MR) and learning disabilities (LD) diagnosis. Also, the relationship between the perception of stigma, family stress and alexithymia was examined in this study.
Mothers of children who receive education in special education and rehabilitation centers in Istanbul between the years 2019-2020 with ASD, MR diagnosis formed the study group in this research whereas mothers of LD group formed the comparison group. 262 mothers participated in this study.  The information about sociodemographic characteristics of the participants in the study was completed by the researcher by using 'Sociodemographic and Clinical Data Form' in face to face interviews. The stigma that the participants perceived was evaluated by 'Parents Internalized Stigma of Mental İllness  Scale' (PISMI-TR), the family stress by 'The Questionnaire on Resource and Stress'(TQRS), alexithymia levels by 'Toronto Alexithymia Scale'(TAS) and the autism rate of the children by 'Childhood Autism Rating Scale'(CARS).
As a result of this study, it was found that the total PISMI, TQRS and TAS scores and the base test points of mothers of children with LD were statistically and meaningfully lower compared to the mothers of children with ASD and MR. Total scores of PISMI-TR scale demonstrate that the scores of mothers of children with serious ASD were statistically and meaningfully higher compared to mothers of children with MR and LD.  Meaningful and positive relationship was found between internalized stigmatization, family stress and alexithymia points. 

Keywords: Autism, stigmatization, family stress, alexithymia.