Türk Silahlı Kuvvetleri sağlık sistemi duyarlılığının analizi
Analysis of the Turkish Armed Forses' helath system responsiveness
Yazar: ÇETİN YİĞİT
Danışman: PROF. DR. HASAN TANSU AKTAN
GATA / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sağlık Hizmetleri Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2004
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management

Özet:
Bu araştırma ile Türk Silahlı Kuvvetleri nüfusu içinde yer alan subay, astsubay, uzman erbaş ve sivil memurların TSK sağlık sistemince sunulan sağlık hizmetine ilişkin arzu ve isteklerinin ne düzeyde gerçekleştiğinin ve TSK sağlık sisteminin bu beklentilere ne derece karşılık verebildiğinin ortaya konulmasını amaçlanmıştır. Araştırma talep yönünden sistemin değerlendirilmesini esas almıştır. Bu araştırmada, Dünya Sağlık örgütünün sağlık araştırmaları kapsamında yer alan "Sağlık Sistemi Duyarlılığı Anketi" Türk Silahlı Kuvvetleri Sağlık Sisteminin Duyarlılığını incelemek üzere ARALIK-2003 / MART 2004 ayları arasında uygulanmıştır. Araştırma kapsamı açısından TSK.nin ana unsurları olan kuvvet komutanlıkları esas alınmıştır. Ayrıca evreni temsil etmesi açısından her kuvvetin hem karargah hem de kıt'a teşkilleri göz önüne alınarak her kuvvet için komutanlık karagahı ve Ordu/Kolordu düzeyinde bir kıta komutanlığı araştırma kapsamına alınmıştır. Bu maksatla; Ankara Garnizonundan Kara, Deniz, Hava Kuvvetleri Komutanlık karagahları ve Jandarma Genel K.lığı karargahında görev yapan personel ile kıt'aları temsil etmesi açısından Kara Kuvvetleri için 7 nci Kolordu K.lığı (DİYARBAKIR), Deniz Kuvvetleri için Donanma K.lığı (GÖLCÜK), Hava Kuvvetleri için 1 nci Taktik Hava Kuvvet K.lığı (ESKİŞEHİR) ve Jandarma Genel K.lığı için Jandarma Asayiş Kolordu K.lığında (VAN) görevli personelden ömeklem alınmıştır, ömeklem grubunun seçiminde, araştırma kapsamına alınan karargah ve kıt'alarda görev yapan subay, astsubay, uzman erbaş ve sivil memur sayıları esas alınmıştır. Araştırma yapılan garnizonlara toplam 1200 anket gönderilmiştir. Geri dönen anketlerden 1072 personelin anketi araştırma kapsamına alınmıştır. Araştırma hipotezlerini test etmek maksadıyla grup içindeki analizlerde Ki-kare testi kullanılmıştır. Bunun dışında bireylerin genel sağlık sağlık durumu, TSK sağlık sisteminin genel değerlendirilmesi, TSK personelinin beklentileri, sistemin ayakta ve yatarak bakım duyarlılığını ölçmek için varyans analizi (F testi) ve iki ortalama arasındaki farkın önemlilik testi (t testi) uygulanmıştır. Varyans analizi sonucunda, gruplararası farklılık bulunduğunda, farkın hangi gruplardan kaynaklandığını belirlemek için TUKEY testi uygulanmıştır. Araştırmada, Levene testi (F) ile varyansların homojen olup olmadığı incelenmiştir. Varyansların homojen olmaması yada verilerden bazılarının normal dağılım varsayımlarını sağlamadığı durumlarda Varyans Analizi yerine Kruskal-Wallis testi uygulanmıştır. Ayrıca ayakta ve yatarak 141bakım duyarlılığında sistemi kullananların algılarının ölçümünde hangi değişkenlerin etkili olduğunu bulmak amacıyla çoklu regresyon analizi yapılmıştır. Bu analiz ile modele giren değişkenlerin duyarlılığı açıklama durumları analiz edilmiştir. TSK sağlık sistemi duyarlılık elementlerinin saygınlık, güven duyma, fiziksel konfor kalitesi, anında ilgi, sosyal destek unsurlarına ulaşım, açık iletişim, özerklik ve hizmet sunucu seçimi şeklinde sıralandığı, örneklem grubunun duyarlılık açısından sistemden genel beklentisi 4.71 olarak bulunmasına karşılık, TSK sağlık sisteminin buna karşılık verebilme düzeyi 3.54 olarak gerçekleşmiştir. Başka bir deyişle TSK sağlık sistemi bireylerin beklentilerine yaklaşık % 75.0 oranında cevap verebilmiştir. Yapılan araştırma sonucunda, 5'li Likert ölçeğine göre elde edilen duyarlılık düzeyi 10'lu skalaya göre 7.08 ile DSÖ'nün duyarlılık indeksinde 6 ncı sırada yer alabileceği bulunmuştur. Duyarlılık düzeyi ile yakından ilgili olan kişi başına düşen sağlık harcaması açısından; Türk sağlık sisteminde 2003 yılı için kişi başına düşen sağlık harcaması 230.384.800.-TL (151 $) olarak bulunurken, TSK.de bu harcamanın 384.666.000.-TL (254 $) olduğu bulunmuştur. ANAHTAR KELİMELER : Sağlık Sistemi, Türk Silahlı Kuvvetleri Sağlık Sistemi, Sağlık Sistem Duyarlılığı, Duyarlılık Elementleri, Beklenti. 142

Abstract:
In this study, our aim was to determine how officers, noncommisioned officers, enlisted specialists, civilian officials work in Turkish Army Forces (TAF) benefit from the health services which is applied in military hospitals. Additionaly, it is also aimed to realize the degree of getting the facilities from health services in the TAF. In the study, evaluating the health system in TAF is the basis for our work. In this study, questionnaire of health system responsiveness of WHO was applied on between the date of December 2003 and March 2004 to investigate the responsiviness of TAF health system. In scope of this study, Land Forces, Naval Forces, Air Forces and Genderma General Commanders which are the main compenents of TAF was investigated. Additionaly, in this work it was studied both commanders' headquarters and a sub- unit of each forces. The study was done five garrisons (Ankara, Diyarbakır, Gölcük, Eskişehir and Van). The number of officers, noncommisioned officers, enlisted specialists, civilian officials who work in headquarters and in sub-unit of each forces is the base of the choice of sample size. The number of questionnaires which were sent to the garrisons in which the investigation was made is 1200 and it was studied 1072 questionnaires out of 1200. To test the hypothesis in this work, Chi-Square test was used in group analysis. In addition to this, general health status for people, the general evaulation of TAF health system, the expectations of TAF staff, variance analysis (F test) and independent sample T test to measure the responsiveness of outpatient and inpatient care were applied. After variance analysis had been applied to the sample group, TUKEY test was applied when there is a difference between the groups and also to determine the causes of this difference. In this work, it is investigated whether variances are homogeneous or not by using Levene test. On the contrary, Kruskal- Wallis test was used when the variance are not homogeneous or some of the data doesn't show the characteristics of normal distrubition hypothesis. Furthermore, multiple regression analysis was used to find which parameters are effective in measurement of perceptions of how outpatient and inpatient care. It was also analyzed how the responsiviness of parameters was effective in the model in this study. Although, the components of responsiveness of TAF health system are dignity, confidentiality, quality of basic amenities, prompt attention, access to social 143support network during care, communication, autonomy, choice of care provider, general expectations from sample group in regard to responsiveness was found to be a score of 4.71; the actual degree of TAF health system was found to be a score of 3.54. In other words, TAF health system was valid for the 75 % of the expectations of patients. In conclusion, it was found that the level of responsiviness which is obtained according to "Likert scala (5)" was six level with regard to scala-1 0 in responsiviness index of WHO with a score of 7.08. After the health expenditure per capita had been investigated, it was found that the health expenditure per capita in Turkish Health System was $ 151, whereas it was found to be $ 254 in TAF. KEY WORDS : Health System, Turkish Armed Forces' Health System, Health System Responsiveness, Responsiveness Elements, Expectation. 144