Irak-İran ilişkileri: 1980-2018
Iraq-Iran relations: 1980-2018
Yazar: HUSSEIN ABDULLAH MISHAAL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NİLGÜN ELİKÜÇÜK YILDIRIM
Atılım Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Irak = Iraq ; Körfez Savaşı = Gulf War ; Savaş = War ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası politika = International policy ; İran = Iran ; İran-Irak savaşı = Iran-Iraq war

Özet:
Bu tez çalışması, 1980 yılından günümüze Irak ve İran devletleri arasındaki
siyasi, ekonomik, sosyal ve kültürel ilişkiler noktasında ortaya çıkan krizleri
anlamlandırmayı hedeflemektedir. Bu bağlamda her iki devletin rejimleri, etnik, dini
ve mezhepsel yapıları göz önünde bulundurularak analiz yapılmıştır.
Irak'ın yaklaşık bin kilometre kara sınırına sahip olduğu İran devletiyle ilişkileri
geçmişten günümüze dönemsel olarak farklılık göstermiş, kimi zaman ortak çıkar
ekseninde hareket edilmiş, kimi zaman ise çıkarların çatışması çerçevesinde hem
bölgesel hem de küresel düzeyde problemlere neden olmuştur. Dünya'nın en büyük
petrol ve maden rezervlerine sahip olan bu devletler, tarih boyunca bir çok medeniyete
ev sahipliği yapmanın yanı sıra, uluslararası aktörlerinde dönem dönem çatışma sahası
olmuş ve uluslararası hegemonyalarını kanıtlama yolunda söz konusu bölgede güç
mücadelesine girerek arkalarında bıraktıkları kan ve gözyaşlarıyla bu ülkeleri ve
bölgeyi istikrarsızlığa sürüklemişlerdir.
1980 yılından günümüze İran ve Irak devletleri arasında süregelen ilişkiler
literatürde genel olarak körfez savaşlarına, bölgesel ve uluslararası aktörlerin
tutumlarına veya iki devlet arasında çıkan bu savaşa yaklaşımlarına odaklanmaktadır.
Bu minvalde; tez çalışmasında, 1980 yılı ve sonraki dönemin seçilmesinin temel
nedeni, hem tarihsel açıdan uluslararası güç mücadelesinin en yüksek seviyede
yaşandığı yıllar olmasından hem de takip eden süreci etkilemesinden
kaynaklanmaktadır. Nitekim söz konusu dönemde Ortadoğu bölgesinin kaderini
derinden etkileyen olayların; hem iki ülke arasında, hem bölgesel anlamda hem de
küresel anlamda yaşanmış olması bu düşünceyi; bir retorik ötesinde kanıtlar
mahiyettedir. Buradan hareketle uluslararası akademi literatürüne mütevazı bir katkı
yapmak amaçlanmıştır.
Bu bağlamda tez çalışmasının ilk bölümünde; tarihsel perspektiften Irak ve İran
devletlerinin ilişkileri yaşadıkları temel problemler çerçevesinde analiz yapılacak,
ikinci bölümünde; söz konusu dönemin iki önemli aktörü olan Nuri el-Maliki ve Tarık
el-Haşimi'nin Irak'ın İran'a yönelik dış politika davranışlarındaki etkileri ortaya

ii
koyulacak; üçüncü bölümünde ise 1980 yılından günümüze Irak ve İran devletleri
arasında yaşanan beş temel sorun ele alınarak ilişkiler analiz edilecektir. Nihayetinde
sonuç bölümünde ise 1980 yılından günümüze Irak-İran ilişkileri söz konusu
bölümlerde yapılan analizler çerçevesinde anlamlandırılacaktır.
Anahtar Kelimeler: Irak, İran, Körfez Savaşı, Nuri El Maliki, Tarık El Haşimi

Abstract:
This thesis study intends to interpret the crises between Iraq and Iran states in
terms of political, economical, social and cultural relations from 1980 to present. In
this context, it makes an analysis by taking regimes, ethnic, religious and sectarian
textures of two states into consideration.
Iraq's relation, sharing approximately thousand kilometers, with Iran state
differs periodically from past to present. It has sometimes carried out friendly relations
within the scope of mutual interests; on the other hand, it has sometimes led to both
regional and global problems within the frame of conflicting interests. These states,
having the largest oil and mine reserves of all the world, have both hosted plenty of
ancient civilizations and have become an area of conflict for international actors at
times. This has caused blood and tear and led the region into instability as the
international actors try to prove their international hegemonies over the region.
The ongoing relations between Iraq and Iran state focus generally on the Gulf
Wars, the attitudes of the regional and international actors or the war behaviours
between two states in literature from 1980 to present. In this manner, the leading
motive behind the preference of 1980 and the later period in the thesis takes its source
from both being the violent years of the international power struggle and affecting the
following process. Thus, the events deeply affecting the destiny of the Middle East
region in this process prove that the history between two states is beyond the rhetoric
both regionally and globally. Therefore, it is aimed to make a humble contribution into
international academic literature.
In this context, it has been performed an analysis within the frame of
fundamental problems between Iraq and Iran states relations from the point of
historical view in the first chapter. While the second chapter focuses on two important
actors Nouri al- Maliki and Tariq al-Hashimi's Iraq foreign policies effects towards
Iran through abovementioned process, the third chapter analyzes five basic problems
between Iraq and Iran states from 1980 to present. Finally, the last chapter interprets
the relations between Iraq and Iran states through the previous chapters.

iv
Keywords : Iraq, Iran, Gulf War, Nouri al-Maliki, Tariq al-Hashimi