Prematüre yenidoğanlarda topuktan kan alma işlemi sırasında anne sütü kokusu ve beyaz gürültü kullanımının ağrı yönetimine etkisinin değerlendirilmesi: Randomize kontrollü çalışma
Evaluation of the effect of use of breast milk odor and white noise on pain management during heel lance in premature newborns: A randomized controlled study
Yazar: BURCU OTLU
Danışman: DOÇ. DR. FİGEN IŞIK ESENAY
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Hemşirelik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Tek merkezli, tek kör, randomize kontrollü deneysel nitelikte olan bu araştırma prematüre yenidoğanlarda, topuktan kan alınması işleminde anne sütü koklatmanın ve beyaz gürültü dinletmenin ağrı yönetimine olan etkisini araştırmak amacıyla yapılmıştır. Araştırmanın verileri 16 Mayıs-1 Ekim 2022 tarihleri arasında Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Cebeci Uygulama ve Araştırma Hastanesi yenidoğan yoğun bakım ünitesi anne-bebek odalarında ve doğum sonu servisinde toplanmıştır. Araştırmaya, 34-37. hafta aralığında doğan ve dâhil etme kriterlerine uyan 66 yenidoğan dâhil edilmiştir. Örneklem sayısının yeterliliğini belirlemek üzere yapılan güç analizi sonucunda gruplar arasındaki ağrı puanı bakımından farklılık tespiti için tip 1 hata=0,05 ve etki büyüklüğü=0,737 değerine göre güç düzeyi=0,99 olarak tespit edilmiştir.  Veriler Prematüre Bebek Ağrı Profili Ölçeği-Revize Formu, araştırmacı tarafından hazırlanan tanıtıcı bilgi formu ve fizyolojik bulgular takip çizelgesi kullanılarak toplanmıştır. Ağrı değerlendirmesi, çalışmada uygulama aşamasında bulunmayan 2 farklı araştırmacı tarafından video kayıtlar aracılığı ile işlemden 5 dakika önce, işlemden 2 dakika önce, işlem anında ve işlemden 5 dakika sonra gerçekleştirilmiştir. Gözlemciler arasındaki uyum istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0.05).Veriler IBM SPSS Statistics 23 programı kullanılarak analiz edilmiştir. Çalışma verileri değerlendirilirken kategorik değişkenler için frekans dağılımları (sayı, yüzde), sayısal değişkenler için tanımlayıcı istatistikler (ortalama, standart sapma) kullanılmıştır. Ölçümlerin gruplar arasındaki farklılıklarının analizi için one-way ANOVA testinden yararlanılırken, ölçümlerin zamana göre değişimi tekrarlı ölçümler varyans analizi ile incelenmiştir. Kategorik ölçümlerde gruplar arasındaki farklılıklar için ki-kare testinden yararlanılmıştır. Araştırmada, deney ve kontrol grubundaki bebeklerin cinsiyet, doğum şekli, beslenme durumu, doğum haftası, doğum sonrası saati, ağırlığı, boyu, baş çevresi, 1. ve 5 dakika Apgar skorları benzer bulunmuştur (p>0.05). Kalp atım hızı incelendiğinde işlemden 2 dakika önce (F= 4,026) ve işlemden 5 dakika sonra (F=8,162) izlenen kalp atım hızı değerleri anne sütü kokusu ve beyaz gürültü grubunda kontrol grubuna kıyasla anlamlı ölçüde düşük bulunmuştur (p<0,05). Oksijen satürasyonuna ilişkin bulgular incelendiğinde, işlemden 5 dakika önce (F=3,945) anne sütü kokusu grubunda fark anlamlı derecede yüksek (p<0,05) bulunsa da, tüm gruplarda ortalamalar %95 üzerinde izlenmiştir. İşlemden 2 dakika önce (F=7,145), işlem anında (F=4,657)  ve işlemden 5 dakika sonra (F=6,123) kontrol grubunda oksijen satürasyonu düzeyleri anne sütü kokusu ve beyaz gürültü grubuna göre anlamlı derecede düşük bulunmuştur (p<0,05). Ağrı puanlarına ilişkin bulgular incelendiğinde, işlem anı (F=11,263) ve işlemden 5 dakika sonra (F= 8,082) beyaz gürültü ve anne sütü kokusu grubunun ağrı puanları kontrol grubuna kıyasla anlamlı derecede düşük olarak izlenmiştir (p<0,05). Anne sütü kokusu ve beyaz gürültü grupları arasında işlem anında ve işlemden 5 dakika sonra kalp atım hızı, oksijen satürasyonu ve ağrı puan ortalamaları açısından anlamlı bir farklılık olmadığı görülmüştür (p>0,05).
Yenidoğanlarda non-farmakolojik yöntem olarak beyaz gürültü dinletiminin ve anne sütü koklatımının ağrı yönetiminde etkili olabileceği ve yöntemlerden herhangi birinin bir diğerine üstünlüğünün olmadığı düşünülmektedir.
Anahtar kelimeler: Ağrı, Anne sütü kokusu, Beyaz gürültü, Prematüre yenidoğan

Abstract:
This single-centered, single-blind, randomized controlled experimental study was conducted to investigate the effect of breast milk odor and white noise during heel lance on pain management in premature newborns. The data of the study were collected between 16th of May and 1th of October, 2022 in Ankara University, Faculty of Medicine, Cebeci Application and Research Hospital neonatal intensive care unit mother-baby rooms and postpartum service. The research contains 66 newborns born between 34 – 37 gestational weeks which meet the inclusion criteria. As a result of the power analysis carried out to determine the adequacy of the sample number, it is determined that type 1 error=0.05, effect size=0.737 and power level=0.99 for the difference between the groups in terms of pain scores. Data were collected using Premature Infant Pain Profile-Revised Form, descriptive information form which is prepared by the researcher, and Physiological Findings Follow-up Chart. Pain evaluation was performed 5 minutes before the procedure, 2 minutes before the procedure, at the time of the procedure and 5 minutes after the procedure, via video recordings by 2 different researchers who were not in the application phase of the study. Consistency between observers was statistically significant (p<0.05). The data were analyzed using the IBM SPSS Statistics 23 software. While evaluating the study data, frequency distributions (number, percentage) for categorical variables and descriptive statistics (mean, standard deviation) for numerical variables were used. While the one-way ANOVA test was used to analyze the differences of the measurements between the groups, the variation of the measurements over time was examined with the repeated measurements analysis of variance. Chi-square test was used for the differences between the groups in categorical measurements. In the study, gender, type of birth, nutritional status, birth week, postnatal hour, weight, height, head circumference, 1st and 5th minute Apgar scores of babies in the experimental and control groups were found to be similar (p>0.05). When the heart rate was examined, the heart rate values observed 2 minutes before (F= 4,026) and 5 minutes after (F=8,162) the procedure were found to be significantly lower in the breast milk odor and white noise group compared to the control group (p<0.05). When the findings related to oxygen saturation were examined, although the difference was found to be significantly higher (p<0.05) in the breast milk odor group 5 minutes before (F=3,945) the procedure, the averages were observed above 95% in all groups. Oxygen saturation levels in the control group 2 minutes before (F=7,145), at the time of the procedure (F=4,657) and 5 minutes after the procedure (F=6,123) were found to be significantly lower than in the breast milk odor and white noise groups (p<0.05). When the findings regarding the pain scores were examined, the pain scores of the white noise and breast milk odor groups at the time of the procedure (F=11,263) and 5 minutes after the procedure (F= 8,082) were significantly lower than the control group (p<0.05). It was observed that there was no significant difference between the breast milk smell and white noise groups in terms of heart rate, oxygen saturation and pain score averages at the time of the procedure and 5 minutes after the procedure (p>0.05).
It is thought that white noise and breast milk odor as non-pharmacological methods in newborns can be effective in pain management and that neither method is superior to the other.
Keywords: Breast milk odor, Pain, Premature newborn, White noise