Kültürel mirasın sürdürülebilir korunmasında turizm etkilerinin Yedikule Kültür Rotası örneği üzerinden değerlendirilmesi
An evaluation of the effects of tourism on sustainable preservation of the cultural heritage through a case study of Yedikule Cultural Route
Yazar: FATMA ESRA TORAMAN
Danışman: DOÇ. DR. MİNE ESMER
Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Kültürel Mirasın Korunması ve Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture ; Turizm = Tourism
Dizin: Kültürel turizm = Cultural tourism ; Mimari miras = Architectural heritage ; Somut olmayan kültürel miras = Intangible cultural heritage ; İstanbul-Yedikule = İstanbul-Yedikule

Özet:
Kültür; toplumun edindiği gelenek ve göreneklerin, inanç, ahlak, hukuk ve 
bütün yetenek ve alışkanlıkların oluşturduğu sosyal olgu olarak ifade edilmektedir. Bu 
sosyal yapı tarih boyunca üretilenleri kendi içinde barındırararak kazandığı kimlik ile 
diğer uluslardan farklılaşmaktadır. Kültürel miras ise; toplumsal kimliğe her dönem 
şekil veren, nesiller boyu aktarılacak olan varlıklardır. Ortak toplumsal bellek ve bu 
belleklerin kanıtı niteliğinde tarihi değeri taşır. Bu değerlere ilişkin geniş perspektifte 
koruma sağlanması ve farkındalığın arttırılması yeni yaklaşımları gerekli kılmıştır. Bu 
bağlamda yeni yaklaşımın temsilcisi olan kültür rotaları; kültürel ve doğal mirasın 
korunması ile tarihsel bileşenlerin sürdürülebilirliği için etkin bir araçtır. Kültürel 
miras öğelerinin yaşam şansını arttırmakla beraber kültürler arası diyalogların da 
sürdürülebilirliğinde önemli rol oynamaktadır.
Dünya üzerine dağılan medeniyetlerin günümüze miras kalmış izleri, sanatsal yapıtları 
ve köklerini keşfetme arzusu diğer coğrafyalara merak uyandırmıştır. Dolayısıyla 
kültür ve coğrafya kavramlarına duyulan ilgi turizm hareketlerinin temelini 
oluşturmaktadır. Ancak kitlesel turist hareketlerine dayandırılan turizm sektörü 
kırılgan yapıdaki miras öğeleri üzerinde baskıya neden olmaktadır. Tarihi alanların 
turizm etkisiyle koruma-kullanma dengesinin yitirilmesine karşı duyulan endişe, 
gelecek nesillerin yararlanmasına karşı da duyulmaktadır. Sürdürülebilir turizm 
düşüncesinin bir gereksinim olduğunu ortaya çıkaran temel yaklaşım söz konusu 
değerlerin uzun dönemde bozulmadan kullanılmasını sağlamakla beraber, korumakullanma dengesinin yoksunluğunda ortaya çıkabilecek olumsuzlukları en aza 
indirmek hatta yok etmektir. Kültürel miras elemanlarının tüm bileşenleriyle turizm 
vi
için çok önemli bir kaynak olduğu açıktır. Bu bağlamda Yedikule Kültür Rotası, 
kültürel mirasın korunmasında en büyük endişe kaynağı olarak metalaştırma 
görülerek, böyle bir etkiye alanın maruz kalmaması için titizlikle planlanmıştır. 
Rota kapsamında Yedikule Hisarı, Altın Kapı, bostanlar, İmrahor İlyas Bey Camii ile 
çevresinde bulunan tescilli ahşap konut yapıları ve özgün sokak dokusunu kültürel 
mirasın tüm bileşenleri ile sürdürülebilir koruma sağlanması amaçlanmaktadır. 
Önerilen rota aracılığıyla alandaki somut ve somut olmayan kültür varlıklarının 
kimliğine uygun bir şekilde turizme kazandırılması, güzergâhın sadece fiziksel değil 
tüm bileşenleriyle sunulması hedeflenmiştir. Böylece kültürel mirasın bu güzergâh 
aracılığıyla daha okunur kılınarak korunması ve yaşatılması adına farkındalık 
sağlanması ve korunması planlanmıştır.

Abstract:
Culture; It is expressed as a social phenomenon formed by the customs and 
traditions acquired by society, beliefs, morality, law, and all abilities and habits. 
This social structure differs from other nations with the identity it has gained by 
containing what has been produced throughout history. Cultural heritage is; They are 
the assets that shape the social identity in every period and that will be passed on for 
generations. It has historical value as a common collective memory and proof of these 
memories. Providing protection from a broad perspective and raising awareness of 
these values necessitated new approaches. In this context, cultural routes represent the 
new approach; It is an effective tool for the protection of cultural and natural heritage 
and the sustainability of historical components. Along with increasing the chance of 
survival of cultural heritage items, it also plays an important role in the sustainability 
of intercultural dialogues.
The desire to discover the traces, artistic works, and roots of civilizations scattered 
over the world has aroused curiosity in other geographies. Therefore, the interest in 
the concepts of culture and geography forms the basis of tourism movements. 
However, the tourism sector, which is based on mass tourist movements, causes 
pressure on fragile heritage items. The concern about the loss of the protection-use 
balance of historical sites due to tourism is also felt for the benefit of future 
generations. The basic approach that reveals that the idea of sustainable tourism is a 
necessity is to ensure that the values in question are used without deterioration in the 
long term while minimizing or even eliminating the negativities that may arise in the 
lack of protection-utilization balance. It is clear that cultural heritage elements with all 
their components are a very important resource for tourism. In this context, the 
viii
Yedikule Cultural Route has been meticulously planned to prevent the area from being 
exposed to such an impact, considering commodification as the biggest concern in the 
protection of cultural heritage.
Within the scope of the route, it is aimed to provide sustainable protection of Yedikule 
Fortress, Altın Kapı, bostans, İmrahor İlyas Bey Mosque, and the registered wooden 
residential structures and unique street texture with all components of cultural heritage. 
Through the proposed route, it is aimed to bring the tangible and intangible cultural 
assets in the area to tourism in accordance with its identity, and to present the route 
not only with its physical but also with all its components. Thus, it is planned to raise 
awareness and protect cultural heritage by making it more readable through this 
route.