Nüfus Defterlerine göre Turhal kazasında Müslim nüfus (1831-1844)
Muslim population in Turhal accident according to Population Registers (1831-1844)
Yazar: KÜBRA KABAKCIOĞLU
Danışman: PROF. DR. SONGÜL ÇOLAK
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Tarih = History
Dizin: 19. yüzyıl = 19. century ; Müslümanlar = Muslims ; Nüfus = Population ; Nüfus Defterleri = Population Surveys ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Tokat-Turhal = Tokat-Turhal

Özet:
Arapça nefs kelimesinin çoğulu olan nüfus kelimesi, "ruh, can, hayat" anlamında
kullanılır ve genellikle bir yerde yaşayan insanları ifade eder. Osmanlı Devleti'nin ilk
dönemlerinden itibaren vergi ödemekle yükümlü olanları ve bilhassa askerî mevcudu
tespit etmek amacıyla nüfus sayımları yapılmıştır. Bu amaçla yapılan sayım işlemleri,
dönemlere ve hazırlanma amaçlarına göre farklılıklar göstermiştir. İlk zamanlarda tımar
sistemi ile bağlantılı olarak ülkedeki vergi potansiyelini görmek üzere tahrirler yapılmış
ve bu çalışmalar sonucunda defterler hazırlanmıştır. Tımar sistemi önemini yitirince
nüfus tespiti avarız sayım şeklinde yapılmaya başlandı ve 18. yüzyıl boyunca sayımlar
bu şekilde devam etti. Ancak 19. yüzyılda yaşanan yeni gelişmelerle birlikte sayım
işlemlerinin niteliği de değişmeye başladı.
Osmanlı Devleti'nde modern anlamda nüfus tespiti ilk olarak 1828-1829
yıllarında yapılmak istenmişse de Osmanlı-Rus savaşı nedeniyle kesintiye uğramış
nüfus sayımı tüm kazalarda uygulanamamıştır. Ancak bu teşebbüs modern anlamda ilk
Osmanlı nüfus sayımı olarak kabul edilmektedir. Nitekim savaş sonrası yaşanan
tedirginlik nedeniyle halkı korkutmamak için 1828 nüfus sayımı sırasında bir metin
yayınlanmıştır. Devlet yayınladığı bu metinde halktan kayıt memurlarına yardım
etmelerini istemiştir. Bu nüfus sayımı sonucunda tarihsel araştırmalarda büyük önem
taşıyan nüfus kayıtları ortaya çıkmıştır. Çünkü nüfus kayıtları, kaydedilen dönemin
ekonomik ve sosyal yapısı hakkında pek çok bilgiyi araştırmacılara sunmaktadır.
Bölgenin idari oluşumu, yerleşim yerlerinin isimleri, kişilerin isimleri ve lakapları,
askerlik durumu ve fiziki özellikleri gibi pek çok konu defterler vasıtasıyla ortaya
çıkarılmaktadır.
Tüm bu bilgilerin bulunduğu 8 adet Turhal Kazası Müslim nüfus defterleri 1831-
1844 yılları arasında yöreye ait oldukça değerli veriler sunmaktadır. Çalışmamızda
Turhal Müslim defterlerinin transkripsiyonu yapılmış, yorumlanıp anlaşılması
noktasında tablolarla desteklenmeye çalışılmıştır. Bunun sonucunda belirtilen tarihler arasında Turhal Kazasının nüfus ve sosyal yapısı hakkında daha sağlıklı bir
değerlendirme yapma imkânı doğmuştur.

Anahtar Kelimeler: Nüfus Sayımı, Nüfus Defterleri, Nüfus, Turhal, Müslim

Abstract:
The word population, which is the plural of the Arabic word nefs, is used to
mean "soul, soul, life" and generally refers to people living in a place. Censuses have
been carried out in order to determine the taxpayers and especially the military presence
since the early periods of the Ottoman Empire. The counting procedures performed for
this purpose differed according to the periods and preparation purposes. In the early
days, records were made to see the tax potential in the country in connection with the
grooming system and books were prepared as a result of these studies. When the
grooming system lost its importance, population determination began to be made in the
form of countless counts and the counts continued in this way throughout the 18th
century. However, with the new developments in the 19th century, the nature of
counting operations began to change.
In the Ottoman Empire, population determination in the modern sense was
intended for the first time in 1828-1829, but the census, which was interrupted due to
the Ottoman-Russian war, could not be applied in all counties. However, this attempt is
considered as the first Ottoman census in modern terms. As a matter of fact, a text was
published during the 1828 census in order not to frighten the public due to the
uneasiness experienced after the war. In this text, the government has asked the public
to help registrars. As a result of this census, population records, which are of great
importance in historical research, have been revealed. Because population records
provide researchers with a lot of information about the economic and social structure of
the period recorded. Many issues such as the administrative formation of the region, the
names of the settlements, the names and nicknames of the people, the military status
and physical characteristics are revealed through the notebooks.
8 Turhal District Muslim population registers with all the information present
very valuable data of the region between 1831-1844. In our study, Turhal Muslim
notebooks were transcribed and tried to be supported by tables in terms of interpretation and understanding. As a result, it was possible to make a healthier assessment of the
population and social structure of the Turhal District between the specified dates.

Keywords: Census, Population Registers, Population, Turhal, Muslim