Akılcı duygusal davranışçı yaklaşım temelli psiko-eğitim programının sporda kaygı ve akıldışı performans inançları üzerine etkisi
The effect of the rational emotional behavior-based psycho-education program on anxiety and irrational performance beliefs in sports
Yazar: ALİ BURAK TOY
Danışman: PROF. DR. TURHAN TOROS
Mersin Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Beden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı / Beden Eğitimi ve Spor Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Psikoloji = Psychology ; Spor = Sports
Dizin: Akılcı duygusal davranışçı terapi = Rational emotive behavioral therapy ; Bilişsel davranış terapileri = Cognitive behaviour therapy ; Bireysel sporlar = Individual sports ; Ergen psikolojisi = Adolescent psychology ; Nefes egzersizleri = Breathing exercises ; Psiko-eğitim programı = Psycho-educational program ; Psikoterapi = Psychotherapy ; Psikoterapi-grup = Psychotherapy-group ; Spor psikolojisi = Sport psychology ; Stres-psikolojik = Stress-psychological

Özet:
Bu araştırmanın amacı, akılcı duygusal davranışçı yaklaşım temelli grupla psiko-eğitim programının genç güreşçilerde spor kaygısı ve akıldışı performans inançları üzerindeki etkisini incelemektir.
Araştırma 2019-2020 eğitim öğretim yılında Mersin Gençlik ve Spor İl Müdürlüğü bünyesinde yer alan sporcu eğitim merkezinde güreş eğitimi gören yaş aralığı 15-17 (x̄yaş:16.25=±.84) olan 24 sporcu ile yürütülmüştür. Sporda kaygı ölçeği'nin somatik kaygı, endişe ve konsantrasyon bozukluğu alt ölçeklerinden ve Akıldışı Performans İnançları Envanteri'nin talepkarlık, felaketleştirme, düşük tolerans ve değersizleştirme alt ölçeklerinden ön test ortalama puanlarına bakılarak deney n=12, kontrol n=12 olmak üzere seçkisiz atama yapılmıştır. Deney grubuna, literatüre dayanılarak hazırlanan, spor kaygısı ve akıldışı performans inançları üzerinde akılcı duygusal davranışçı yaklaşıma dayalı grupla psiko-eğitim programının etkilerini incelemeye yönelik olarak geliştirilen 10 oturumluk program uygulanırken, kontrol grubuna herhangi bir uygulama yapılmamıştır.
Araştırmada 2x3'lük (deney/kontrol grupları X öntest/sontest/izleme testi) split plot desen kullanılmıştır. Araştırmada veri toplamak amacıyla, deney ve kontrol grubunda yer alan güreşçilere Sporda Kaygı Ölçeği ve Akıldışı Performans İnançları Envanteri farklı zaman aralıklarıyla (oturumlar başladığında, tamamlandığında ve sonlandıktan iki ay sonra) üç kez uygulanmıştır. Araştırma denencelerinin test edilmesinde Mann-Whitney U, Friedman ve Wilcoxon İşaretli Sıralar testlerinden yararlanılmıştır. Üç ölçümden (ön-test, son-test ve izleme testi) elde edilen veriler analiz edilmiş ve anlamlılık düzeyi olarak .05 alınmıştır.
Araştırma bulgularına göre; akılcı duygusal davranışçı yaklaşıma dayalı grupla psiko-eğitim programının güreşçilerin spor kaygısı (somatik kaygı, endişe ve konsantrasyon bozukluğu) ve akıldışı performans inançları (talepkarlık, felaketleştirme, düşük tolerans ve değersizleştirme) üzerinde etkili olduğu görülmüştür. Bu bulgular, Sporda kaygı ölçeğinin somatik kaygı, endişe ve konsantrasyon bozukluğu ortalama puanları ile akıldışı performans inançlarının felaketleştirme, talepkarlık, düşük tolerans ve değersizleştirme öntest, sontest ve izleme testi ortalama puanlarını farklı düzeyde etkilediğini göstermektedir (p>.05). Bu farklılığın kaynağını belirlemek amacıyla Friedman testi ikili karşılaştırma testinden yararlanılmıştır. Friedman testi ve Wilcoxon ikili karşılaştırma testinden alınan sonuçlar, akılcı duygusal davranışçı yaklaşıma dayalı grupla psiko-eğitim programının spor kaygısı (somatik kaygı, endişe ve konsantrasyon bozukluğu) ve akıldışı performans inançları (talepkarlık, felaketleştirme, düşük tolerans ve değersizleştirme) üzerinde etkili olduğunu ve bu etkinin 2 ay sonra gerçekleştirilen izleme testinde de kalıcı olduğu görülmüştür. Kontrol grubunda ise spor kaygısı ve akıldışı performans inançları puanları düzeylerinde bir değişme olmadığı görülmüştür.

Abstract:
The aim of this research is to examine the effect of a group psycho-education program based on a rational emotional behavioral approach on sports anxiety and irrational performance beliefs. This research was conducted with 24 athletes between the ages of 15-17 (x̄years: 16.25 = ± .84) who received wrestling training at the athlete training center under the Mersin Youth and Sports Provincial Directorate in the 2019-2020 academic year. Random assignment was made randomly according to pre-test mean scores (experiment n = 12, control n = 12) from the somatic anxiety, worry and concentration disruption of the Sports Anxiety Scale and the demandingness, low frustration tolerance depreciation and awfulizing subscales of the Irrational Performance Beliefs Inventory.
After the groups were formed, 10-week sessions were started for experiment group. Group psycho-education program with the group based on rational emotional behavioral approach on sports anxiety and irrational performance beliefs, no application was made to the control group. In the research, 2x3 (experimental / control groups X pretest / posttest / follow up measurements) split plot design was used. In order to collect data in the study, the Sports Anxiety Scale and Irrational Performance Beliefs Inventory were applied to the wrestlers in the experimental and control groups three times at different time periods (at the beginning of sessions, at the end of sessions and two months after the study). In analyzing the data obtained from these measurements, Mann-Whitney U test, Friedman Test and Wilcoxon Signed Ranks Test analysis techniques were used to observe whether there was a significant difference between measurements and groups. The scores from three measurements (pre-test, post-test and follow-up) were analyzed by using packet programs with a significance level of 0.5.
According to the research findings; It was observed that the psycho-education program with the group based on rational emotional behavioral approach was effective on sports anxiety (somatic anxiety, worry and concentration disruption) and irrational performance beliefs (demandingness, low frustration tolerance depreciation and awfulizing) of adolescent wrestlers. According to the findings show that the mean scores of the Sports Anxiety Scale and the average scores of somatic anxiety, worry, and concentration disruption and irrational performance beliefs affect demandingness, low frustration tolerance, depreciation and awfulizing pre-test, post-test and follow-up test average scores at different levels (p>.05). In order to determine the source of this difference, Friedman Test paired comparison test was used. The results obtained from the Friedman Test and the Wilcoxon paired comparison test showed that the psycho-training program with the group based on rational emotional behavioral approach was effective on the sports anxiety (somatic anxiety, worry and concentration disruption) and irrational performance beliefs (demandingness, low frustration tolerance depreciation and awfulizing) of adolescent wrestlers and it was seen that the effect continues as well as being permanent after 3-month.