Suriyeli göçmenlerde ümmet algısı: İstanbul örneği
Syrian immigrants and their sense of ummah: The case of Istanbul
Yazar: HÜLYA ŞEKERCİ
Danışman: DOÇ. DR. BİRSEN BANU OKUTAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sosyoloji = Sociology

Özet:
Ulusal sınır, sadece coğrafyaları ayırmaz, orada yaşayanların zihinsel sınırlarını da belirler. Modern dünyada hak ve sorumlulukları ulusal sınırlarla belirlenmiş "yurttaş", öteki sayılan "mülteci"yi nasıl konumlandıracağı konusunda tutarsızdır. Mülteci, haklarından mahrum kalmış bir insan mıdır yoksa ulus sınırını ihlal eden bir tehdit mi? Bu çalışma, din sosyolojisi çerçevesinde sınır, mekân, ulus, küreselleşme, ümmet gibi yapısal unsurlara odaklanırken ümmet bilincinin modern denklem içindeki işlevini Suriyeli mülteciler üzerinden saha çalışmasıyla analiz etmeyi amaçlamıştır. Tezin üzerine bina edildiği "hayali cemaat" kavramı Benedict Anderson'dan ödünç alınmıştır. Hem ulus devlet hem de ümmet olgusunu anlamak için işlevsel olduğu değerlendirilen bu kavram, araştırmanın paradigmasına uyum sağlamıştır. Hayali cemaat bağlamında "ümmet" ile karşılaştırıldığında, "ulus"un teritoryal yapısı nedeniyle sınırlı bir kimlik sunduğu görülmektedir. Ümmet bilincinin ise bağlılarına; sınır, bayrak gibi modern değerleri hatta dil gibi doğal farklılıkları zihinsel olarak aşan ve sınırları yeryüzüyle özdeş -bir anlamda sınırsız- bir cemaat hayali sağlayabildiği görülmektedir. Yapılan saha çalışmasında, zorunlu göçle Türkiye'ye gelmiş ümmet bilincine sahip dindar Suriyeli katılımcılar , özellikle Ortadoğu'da çizilen sınırların bir "icat" olduğunu söylemişler, Osmanlı geçmişini sahiplenerek kendi ülkelerindeki resmî söylemi eleştirmişlerdir. Ayrıca, yerel halka uyum sağlamakta zorlanmamışlar, karşı karşıya kaldıkları ötekileştirmenin ise Suriyeli olmalarından çok dine olan bağlılıklarından kaynaklandığını ifade etmişlerdir. Bu ümmet temelli bakış, onların farklı dille iletişim kurmakta zorlansalar da ezan sesi, teravih namazları gibi ritüellerin ortak paydasında kendilerini "evde" hissetmelerini sağlamıştır. İslam'ın, etnik köken gibi verili olanı aşan inanç odaklı ümmet anlayışının, ulus devletin teritoryal merkezli zihinsel kodlarını aşma potansiyeli taşıdığı görülmüştür.

Abstract:
The mental boundaries of those living in the destination country are also affected by national border. In the modern world, the concept of "citizenship", which is determined by national borders, can create ambiguity in how to position "refugees", who are often seen as "others". Does the refugee pose a threat to national borders or is he a disenfranchised human being? This study analyzes the function of ummah consciousness in the modern equation through fieldwork, focusing on structural elements such as borders, space, nation, globalization, and ummah within the framework of sociology of religion. The thesis is based on the concept of "imagined communities", borrowed from Benedict Anderson. The concept, which is functional for understanding both the nation-state and the phenomenon of the ummah, is also in line with the paradigm of the study. When compared to the ummah in the context of imagined communities, the "nation" offers a limited identity due to its territorial structure. The consciousness of the ummah provides its adherents with an imagined community that transcends modern values such as borders, flags, and even natural barriers such as language. The borders of this community is as wide as the earth, making it unlimited in a sense. In the conducted field study, religious Syrian participants with a strong sense of ummah criticized the official discourse in their own countries by embracing the Ottoman Empire. They stated that the borders drawn in the Middle East were an "invention". Besides, they have reported little difficulty adapting to Turkish society. They attribute any marginalization they experience to their religious beliefs rather than their nationality. This shared religious identity allows them to feel at home in Turkey, where they can participate in common rituals such as the call to prayer and tarawih prayers, despite language barriers.