Türkiye'nin güney kıyıları üst infralittoral kayalık sahillerinde habitat (β) çeşitliliği
Habitat (β) diversity in upper infralittoral rocky shores on the southern coast of Turkey
Yazar: MURAT ÖZAYDINLI
Danışman: DOÇ. DR. KEMAL CAN BİZSEL
Dokuz Eylül Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Deniz Bilimleri ve Teknolojisi Ana Bilim Dalı / Canlı Deniz Kaynakları Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Deniz Bilimleri = Marine Science

Özet:
Biyoçeşitlilik ve habitatlar üzerindeki artan tehditler, habitat (beta) çeşitliliği gibi biyoçeşitliliğin farklı bileşenlerinin anlaşılmasının ve araştırılmasının önemini arttırmaktadır. Bu çalışmada, 104Y065 no'lu TÜBİTAK projesi kapsamında, Türkiye'nin Akdeniz kıyılarında, kayalık üst infralittoral zonda, farklı habitatlardan örneklenmiş makrozoobentik komünitelerin habitat (beta) çeşitliliği ve bunu belirleyen ve etkileyen faktörler araştırılmıştır. Farklı habitatlarının alfa ve beta çeşitliliğinin karşılaştırılması, alt bölgelerin beta çeşitliliği ve bunu belirleyen/etkileyen faktörlerle birlikte, yabancı türlerinin beta çeşitliliğine etkisinin belirlenmesi, bu tez çalışmasının amacını oluşturmaktadır. 

Midye ve sünger habitatları, makroalg habitatlarına kıyasla ortalama daha az tür içerseler de ortalama beta indeksi değerleri daha yüksektir. Benzerlik analizinde, makroalg habitatları birbirine göreli daha çok benzerken, midye ve sünger habitatları bu grupla daha az benzerlik göstermektedir. Fizikokimyasal parametreler ve komünite yapısı arasındaki korelasyonu gösteren BEST analizi sonucuna göre, istasyonlar iki ana bölgeye ayrılmıştır. Doğudaki istasyonlarda fizikokimyasal parametreler ve komünite yapısı arasındaki korelasyon yüksekken, batıdaki istasyonlarda oldukça düşüktür. Ayrıca, doğudaki istasyonlarda ortalama tür sayısı düşük ancak beta çeşitlilik yüksek iken; batıdaki istasyonlarda tam tersidir. Bu durum yabancı türlerin sayısı ve beta çeşitliliği için de geçerlidir. Yabancı türlerin dahil edilmesi ile beta çeşitliliğinde düşüş gözlemlenmiştir. 

Tez kapsamında elde edilen bulgular, fizikokimyasal parametreler temelinde tanımlanabilecek farklı ekosistemleri ve bu ekosistemler içindeki farklı habitatları göz önünde bulunduran bir yaklaşımın, Akdeniz kıyılarımızın tür çeşitliliğinin, farklı habitat tiplerinin biyoçeşitliliğe olan katkılarının ve yabancı türlerin etkisinin daha doğru tespit edilebilmesi ve değerlendirebilmesi için önemli bir araç olduğunu ve bu yaklaşım sayesinde daha fazla ve sınanabilir bilgiler üretilebileceğini ortaya koymaktadır.

Abstract:
Increasing threats to biodiversity and habitats, are increasing the importance of understanding and exploring the different components of biodiversity, such as habitat (beta) diversity. In this study, the beta diversity of macrozoobenthic communities sampled, as a part of TUBITAK project coded 104Y065, from different habitats in the rocky upper infralittoral zone on the Mediterranean coasts of Turkey and determinants and factors effecting the beta diversity were investigated. Comparing the alpha and beta diversity of different habitats, determining the beta diversity of subregions and the determinants and factors effect it, and determining the effect of alien species on beta diversity constitues the aim of this thesis.

Although mussel and sponge habitats contain fewer species on average in comparison to macroalgae habitats, they had higher average beta index. In similarity analysis, macroalgae habitats were more similar to each other, while mussel and sponge habitats show less similarity with this group. As a result of BEST analysis, indicating correlation between physicochemical parameters and community structure, stations were divided into two main regions. The correlation between the physicochemical parameters and the community structure was high in the eastern stations while it was very low in the western stations. In addition, the average number of species in the eastern stations was low, but the beta diversity was high, whereas it was the opposite in the western stations. The same case was also valid for species number and beta diversity of alien species. There was a decrease in beta diversity with the inclusion of alien species. 

The findings obtained within the scope of the thesis reveals that an approach considering the different ecosystems as defined on the basis of physicochemical parameters and the spatial and temporal characteristics of different habitats within these ecosystems, is an important tool to determine and evaluate the species diversity of the Mediterranean coasts, the contribution of different habitat types to biodiversity and the impact of alien species since it can provide more and examinable findings and information.