Limanlardaki gemi manevralarını risk değerlendirmesi için bulanık mantık modellemesi ve uygulaması
Fuzzy logic modeling and application for risk assessment of ship maneuvers in ports
Yazar: İRFAN ÖZKULLUK
Danışman: PROF. DR. SELÇUK NAS ; DR. AYŞE ÖVGÜ KINAY
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Deniz Ulaştırma Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Denizcilikte Emniyet, Güvenlik ve Çevre Yönetim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Denizcilik = Marine ; Gemi Mühendisliği = Marine Engineering
Dizin: Bulanık analitik hiyerarşi süreci = Fuzzy analytical hierachy process ; Denizcilik = Maritime ; Risk analizi = Risk analysis

Özet:
Gemiler liman sahasında manevralarını, yapıları gereği aynı anda birden fazla büyük boyutlardaki kuvvetleri yenerek gerçekleştirirler. Günümüzde gemilerin ulaştığı devasa boyutları da düşündüğümüzde bu süreçte meydana gelebilecek olası bir deniz kazasının ortaya çıkaracağı çevresel, finansal, can ve mal kaybının büyüklüğü daha net anlaşılabilmektedir. Derinlemesine yapılan literatür çalışmalarında manevranın emniyetine etki eden çok sayıda faktör olduğu ve bu faktörlerin belirli bir sınıflandırmaya tabii olmadığı ve hangi kuvvetin manevra sürecine daha fazla etki ettiğinin net bir şekilde ortaya konulmadığı tespit edilmiştir.
Bu motivasyonla çalışmada, oluşturulan bulanık mantık modellemesi ile liman sahasında gerçekleştirilen gemi manevralarına etki eden faktörlerin belirlenerek bu faktörlerin risk değerlendirmesinin yapılması amaçlanmıştır. Çalışmada, öncelikli olarak, kapsamlı literatür araştırması yanı sıra alanında uzman kişiler ile yapılan görüşmelerle manevraya etki eden ana faktörler ve her bir ana faktöre ait alt faktörler belirlenmiştir. Kuşkusuz dinamik bir süreç olan gemi manevrasına etki eden birçok faktör vardır. Bütün faktörlerin çalışmada yer almadığı görülebilir fakat çalışmanın bilimsel altyapısının sağlam olması öncelikli amaçtır. Bu nedenle çalışmada her bir ana faktöre en çok etki eden alt faktörlere yer verilmiştir. Öte yandan, ağır hava koşulları, gemi yapısal özellikleri, seyir yardımcı cihazları ve diğer faktörlerden kaynaklı yaşanabilecek herhangi bir olumsuzluk deniz kazaları ile sonuçlanabilir. Dolayısıyla, her bir faktör birer risk unsuru barındırmaktadır. Çalışmanın ikinci aşamasında ise manevra sürecinde gemilere hangi faktörün daha fazla etki ettiğini tespit etme amacıyla alanında uzman kişilerin gerçekleştirmiş olduğu ikili karşılaştırmalar Bulanık Analitik Hiyerarşi Süreci yöntemiyle analiz edilmiştir.
Sonuçlara bakıldığında, literatürdeki çalışmaları doğrular nitelikte olup, insan kaynaklı risklerin gemi manevra emniyetini en çok etkileyen faktör olduğu tespit edilmiştir. Bunun yanı sıra, akıntı, baş/kıç iterler, halat ve ırgatların kondisyonu ve römorkörlerin de liman sahasındaki manevra emniyeti açısından hayati öneme sahip olduğu sonucuna varılmıştır.

Abstract:
Ships perform their maneuvers in the port area by overcoming multiple large forces at the same time due to their structure. Today, when we think of gigantic ships, the magnitude of the environmental, financial, loss of life and property caused by a possible maritime accident can be understood more clearly. In depth literature studies, it has been determined that there are many factors that affect the safety of the maneuver and that these factors are not subject to a specific classification and it is not clearly revealed which force affects the maneuver process more.
With this motivation, the study aims to determine the factors affecting ship maneuvers in the port area and make a risk assessment of these factors with the fuzzy logic modeling created. In the study, first of all, a comprehensive literature research was carried out. Afterwards, the main factors affecting the maneuver and the sub-factors of each main factor were determined through interviews with experts in the field. There are many factors that affect ship maneuvering, which is a dynamic process. It can be seen that not all factors are included in the study, but the primary aim is to have a solid scientific infrastructure of the study. For this reason, the sub-factors that have the most impact on each main factor are included in the study. On the other hand, any negativities that may occur due to severe weather conditions, ship structural features, navigational aids and other factors may result in maritime accidents. Therefore, each factor in the study contains an element of risk. In the second stage of the study, pairwise comparisons made by experts in the field were analyzed using the Fuzzy Analytical Hierarchy Process method in order to determine which factor affects the ships more during the maneuvering process.
When the results are examined, they confirm the studies in the literature and it has been determined that human-induced risks are the factor that most affects ship maneuvering safety. In addition, it has been concluded that the current, bow/stern thrusters, the condition of ropes and windlasses, and tugboats are of vital importance for the safety of maneuvering in the port area.