Kuran belâgatında hitap ve muhatap
Salutation and interlocutore in eloquence of Kuran
Yazar: ADİL BOR
Danışman: PROF. DR. SÜLEYMAN TÜLÜCÜ
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Din = Religion ; Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature
Dizin: Arapça = Arabic ; Belagat = Eloquence ; Dilbilgisi = Grammar ; Hitaplar = Addressing ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Muhatap = Payee ; Söz dizim = Syntax ; İslamiyet = Islam

Özet:
Kur?an-ı Kerim hitabı, Arap yarımadasında Arap dil formatında nazil olmuştur. Her ne kadar ilk muhatapları hitap çevresinde bulunanlar olsa da, bütün insanlar kıyametin sabahına kadar onun muhataplarıdır. Kur?an dilinin Arapça olması, bu duruma engel değildir. Çünkü tarih boyunca vahiy dili, hangi milletten peygamber seçilmiş ise onların dili üzerinden gerçekleşmiştir. Kuran hitabında insanlar dışında melek, cin, yer ve gökler gibi başka bazı olgular da muhatap alınmıştır. Zira Kurana göre evren bir bütün olarak canlıdır ve kendisine has akletme potansiyeli söz konusudur.
Bu tezde Kuran hitabı ve onun muhataplarla ilişkisi, tarihsel süreçte Kuran hitabı etrafında meydana gelen belâgat ve nahiv birikimi çerçevesinde anlamaya çalışılmıştır. Bu konunun seçimi de bu amaca matuftur. Bu nedenle klâsik ve yeni dönemde yazılan belâgat çalışmaları esas alınmış ve onların sundukları bilgiler çerçevesinde tezin inşâsı gerçekleşmiştir. Ayıca günümüzde iletişimle ilgili yazılan çalışmalardan da bir yöntem olarak istifade edilmiştir. 
Kur?an hitabı, inşâî ve ihbarî hitaplardan oluşmaktadır. İhbarî hitaplar, bilgi ve eski milletlerin tecrübelerinin aktarılmasını gerçekleştirirken, inşaî hitaplar var olmayan değerlerin vücuda gelmesini ifade ederler. Ancak bu hitaplar, ilâhî kaynaklı olduklarından, sıdk ve kizble nitelenemezler. Böylelikle Allah, insanların fıtri ve sosyal yapılarına uygun ve ihtiyaçlarını karşılayan bütün değerleri bu haberlerle muhataplara iletmiştir. Zira bir tasavvurun inşâsı için hem ahlâkî ve insanî değerlerin inşası gerekmekte hem de bunları besleyecek bilgi ve tecrübe aktarımının olması lâzımdır. Netice ibitbariyle ilâhî değerlerin insanlığa sunumunda aracılık eden Arap dili ve muhataplarla ilişkisi ve etkileyiciliğinin genel yapısı üzerinde durulmuş ve anlamaya çalışılmıştır. Kuran hitabının o gün muhatapların kullandıkları dil formatı çerçevesinde inşa olduğu ancak yeni bir nazım oluştuğu sonucuna varılmıştır. Bununla birlikte hitapta kullanılan kelimelere de yeni manalar yüklendiği saptanmıştır.

Abstract:
The holy Koran has been revealed in Arabic language format in Arabian Peninsula.  Although the initialcounterparts are addressed tothose around, all the people are its interlocutors until the morning of the apocalypse. The fact that the language of the Koran is Arabic, it does not interfere with the situation. Because, the language of revelation throughout history, is realized from the nation which in, the prophet was selected from which nation 
In holy Koran, Holy angel out of people, gin, some other cases, such as in the heavens and the earth were also addressed.  Whereas, according to the Koran, because the universe as a whole, there is the potential for a vibrant and to mind its own. In this thesis, the Koran and the interlocutors relationship between rhetoric and nahiv occurring around the historical process of accumulation within the Address of the Koran has been tried to figure out. The choice of this topic is provided for this purpose. For this reason,the classicand the newrhetoricin thepostwithin the framework ofthe workis based oninformationreceived, and their offerwasthe construction ofthe thesis. Furthermore today as a method of communication have been benefiting from the studies related post. The holy Koran is composed of human and notice salutation. Statement by notice of carrying out the transfer of knowledge and experience of the ancients, that does not exist Statement by the human body to come to express their values. Statement by the divine origin and truthfulness, but they can not be characterized kizble. Thus, God meets the needs of the people and all the values in the appropriate filters and social structures communicated these news audiences. For the construction of an imagination, because the construction of the moral and human values is required as well as the transfer of knowledge and experience necessary to feed them. Consequently, the arabic language which mediate to  the provision of humanity divine values  and it was focused on the relationship between interlocutors and it was tried to figure out. 
The holy Koran has been written in the format of language used by the framework of the respondents. However, the words used in appealing were realized in the new posts.