Endemik bitki coğrafyaları: Sultan Dağları örneği
Endemic plant geographies: A case study on the Sultan Mountains
Yazar: SEDA KAYA KÖSE
Danışman: DOÇ. DR. ÇETİN ŞENKUL ; PROF. DR. MUSTAFA KARGIOĞLU
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Coğrafya = Geography

Özet:
Bu tez çalışması, Sultan Dağları'nda endemik bitki taksonlarının dağılımı ile bu dağılımda etkili olan bitki tür çeşitliliği (alfa ve beta çeşitliliği) ve çevresel değişkenler (topoğrafya, litoloji, iklim, bitki ve insan) arasındaki ilişkiyi incelemeyi amaçlamaktadır. Bu kapsamda, 95 ana örnek alanda ve 380 alt örnek alanda arazi çalışmaları gerçekleştirilmiş ve bitkilere ait tür bilgisi, birey sayısı, tür bolluk verisi, kapladıkları alan ve habitat özellikleri gibi bitki verileri elde edilmiştir. Elde edilen endemik bitki verileri ile alfa çeşitlilik değerleri ve beta çeşitlilik değerlerinin arasındaki ilişki analiz edilmiştir. Alfa çeşitlilik indis değerleri ile endemik bitkilerin çevresel değişkenler ile arasındaki ilişki incelenmiştir. Çalışmada, çeşitlilik değerlerinin dağılım özellikleri mekânsal analizler ve ekoloji tabanlı modellemeler kullanılarak haritalar oluşturulmuştur. Çalışma sonuçlarına göre, Sultan Dağları'nın endemik bitki taksonları ve bitki çeşitliliği açısından dağlık alanın kuzey ve doğu kesimlerinin diğer alanlara göre daha zengin olduğu tespit edilmiştir. Alfa çeşitlilik indisleri ile endemik bitki taksonları arasında pozitif ve anlamlı bir ilişki bulunurken, beta çeşitliliği ile de genel olarak pozitif ilişki görülmektedir. Çevresel değişkenler arasında, eğim ve engebelilik değerlerinin bitki çeşitliliği ile endemik bitki dağılımında etkili olduğu görülmektedir. Engebelilik ve eğim değerleri ile çeşitlilik ve endemik bitkiler arasında pozitif bir korelasyon olduğu saptanmıştır, ancak iklimsel değerler ile endemik bitkiler arasında negatif bir ilişki belirlenmiştir. Çalışma kapsamında elde edilen bilgiler ve veriler, alanın biyolojik çeşitliliğini ve endemik bitki taksonlarının dağılım özelliklerini, çeşitlilik değerlerini ve çevresel değişkenler ile ilişkisini ilk kez kantitatif bir yaklaşımla belirlemektedir.

Abstract:
This thesis aims to investigate the distribution of endemic plant taxa in the Sultan Mountains, along with the effective plant species diversity (alpha and beta diversity) and environmental variables (topography, lithology, climate, vegetation, and human impact) associated with this distribution. Fieldwork was conducted in 95 main sampling sites and 380 sub-sampling sites, where data such as species information, population size, species abundance, area coverage, and habitat characteristics of plants were collected. The obtained data on endemic plants were analyzed to examine the relationship between alpha diversity values and beta diversity values. The relationship between alpha diversity indices and environmental variables concerning endemic plants was also explored. Spatial analyses and ecology-based modeling were employed to map the distribution characteristics of diversity values. According to the findings, the northern and eastern parts of the mountainous area were found to be richer in endemic plant taxa and plant diversity compared to other areas. Positive and significant relationships were observed between alpha diversity indices and endemic plant taxa, as well as generally positive relationships with beta diversity. Among environmental variables, it was observed that slope and ruggedness values were influential in plant diversity and the distribution of endemic plants. Positive correlations were found between ruggedness and slope values and diversity and endemic plants, whereas a negative relationship was identified between climatic variables and endemic plants. The information and data obtained in this study provide a quantitative approach to determining the biological diversity of the area, the distribution characteristics of endemic plant taxa, diversity values, and their relationship with environmental variables for the first time.