Pes planus ve halluks valgusun 1. metatarsofalangeal eklem ve komşu sesamoid kemikler ile ilişkisi
The relationship of pes planus and hallux valgus with 1st metatarsophalangeal joint and adjacent sesamoid bones
Yazar: CİHAN YILDIZ
Danışman: PROF. DR. ÖZGÜR TOSUN ; DOÇ. DR. ATİLLA HİKMET ÇİLENGİR
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / İzmir Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Radyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Radyoloji ve Nükleer Tıp = Radiology and Nuclear Medicine

Özet:
Amaç: Pes planus ve halluks valgus deformitelerinin, 1. metatarsofalangeal (MTF) eklem ve komşu sesamoid kemikler üzerinde etkisi ve bu yapılardaki osteoartrit gelişimi ile ilişkisini değerlendirmektir.

Gereç ve Yöntem:  Ocak 2012 –Aralık 2022 tarihleri arasında İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde  pes planus ön tanısıyla başvuran ve ayakta basarak, uygun radyolojik tekniklerle elde olunmuş bilateral ayak radyografileri bulunan 18 yaş ve üzeri toplam 598 hasta çalışmaya dahil edilmiştir. Radyografilerde; kalkaneal inklinasyon (calcaneal pitch), meary, 1.MTF, intermetatarsal açılar, medial ve lateral sesamoid kemiklerin 1.MTF ekleme olan mesafeleri ölçülerek 1.MTF eklem ve sesamoid kemiklerde osteoartrit varlığı değerlendirilmiştir.  Veriler IBM SPSS Statistics Standard Concurrent User V 29 (IBM Corp., Armonk, New York, ABD) istatistik paket programında değerlendirilmiştir.

Bulgular: Hastaların  ortalama yaşı 31 olup, 549'u (%91,8) erkek, 49'u (%8,2) kadındı. Hastaların 134'ünde (%11,2) 1.MTF eklemde, 103'ünde (%8,6) medial sesamoid kemikte  ve 100'ünde (%8,4) lateral sesamoid kemikte osteoartrit bulguları mevcuttur. Hastaların %86'sında pes planus ( %50,5'i sağ ve %49,5'i sol ayakta), %46,6'sında halluks valgus (%43,3'i sağ ve %49,8'i sol ayakta ) bulunmuştur.  
Pitch açısı ve meary açısı arasında istatiksel olarak anlamlı derecede güçlü negatif korelasyon, pitch açısı ve intermetatarsal açı arasında arasında istatiksel olarak zayıf negatif korelasyon bulunmuştur. 1. MTF açı ile intermetatarsal açı arasında istatiksel olarak orta düzeyde pozitif korelasyon bulunmuştur. Halluks valgus olan hastalarda 1. MTF eklemde, medial ve lataral sesamoid kemiklerde osteoartrit oranı, halluks valgus olmayan hastalara göre istatiksel olarak anlamlı derecede yüksek bulunmuştur. Halluks valgus olan hastalarda medial ve lateral sesamoid kemiklerin 1.MTF eklem ile mesafeleri, halluks valgus olmayan hastalara göre istatiksel olarak anlamlı derecede düşük bulunmuştur. Buna rağmen, pes planus ve osteoartrit gelişimi açısından istatiksel olarak anlamlı ilişki bulunmamıştır. Gözlemciler arasında uyum değerlendirmesinde zayıf uyum ile mükemmel uyum arasında değişmekte olup, en zayıf korelasyon intermetatarsal açı, en kuvvetli korelasyon ise pitch açı ölçümünde saptanmıştır.  

Sonuç: Pes planus varlığının halluks valgusun gelişimi ve progresyonu için önemli bir risk faktörü olduğunu göstermektedir. Ayrıca, 1.MTF eklem ve sesamoid kemikler üzerindeki baskının artması halluks valgus gelişiminde kritik bir rol oynayabilir ya da tam tersi olabilir. Halluks valgusu bulunan hastalarda 1. MTF eklem osteoartriti anlamlı olarak yüksek bulunmuş olup, halluks valgusun eklem biyomekaniğini pes planustan daha fazla bozduğunu düşündürmektedir. Erken tanı ve uygun tedavi stratejileri, pes planus ve halluks valgusun progresyonunu yavaşlatabilir ve osteodejeneratif süreçleri önleyebilir. 

Anahtar Kelimeler: Pes Planus, Halluks Valgus, Sesamoid Kemikler, Metatarsofalangeal Eklem, Osteoartrit

Abstract:
Objective: To evaluate the effects of pes planus and hallux valgus deformities on the first metatarsophalangeal (MTP) joint and adjacent sesamoid bones, as well as their relationship with the development of osteoarthritis in these structures.

Material and Methods:  A total of 598 patients aged 18 years and older, who presented with a preliminary diagnosis of pes planus and had bilateral weight-bearing foot radiographs obtained using appropriate radiological techniques, were included in the study. The data were collected from January 2012 to December 2022 at İzmir Katip Çelebi University Atatürk Training and Research Hospital. On the radiographs, calcaneal inclination (calcaneal pitch), Meary's angle, 1st MTP joint angle, intermetatarsal angles, and the distances of the medial and lateral sesamoid bones to the 1st MTP joint were measured. The presence of osteoarthritis in the 1st MTP joint and sesamoid bones was also evaluated. The data were analyzed using IBM SPSS Statistics Standard Concurrent User V29 (IBM Corp., Armonk, New York, USA).

Results: The average age of the patients was 31, with 549 (91.8%) being male and 49 (8.2%) female. Osteoarthritis findings were observed in 134 patients (11.2%) in the 1st MTP joint, in 103 patients (8.6%) in the medial sesamoid bone, and in 100 patients (8.4%) in the lateral sesamoid bone. Pes planus was found in 86% of patients (50.5% in the right foot and 49.5% in the left foot), and hallux valgus was found in 46.6% of patients (43.3% in the right foot and 49.8% in the left foot). 
A statistically significant strong negative correlation was found between the pitch angle and Meary's angle, while a weak negative correlation was found between the pitch angle and the intermetatarsal angle. A moderate positive correlation was found between the 1st MTP angle and the intermetatarsal angle. In patients with hallux valgus, the prevalence of osteoarthritis in the 1st MTP joint, medial, and lateral sesamoid bones was statistically significantly higher than in those without hallux valgus. Additionally, in patients with hallux valgus, the distances of the medial and lateral sesamoid bones to the 1st MTP joint were statistically significantly shorter compared to those without hallux valgus. However, no statistically significant relationship was found between pes planus and the development of osteoarthritis. The agreement among observers ranged from weak to perfect, with the weakest correlation found in the measurement of the intermetatarsal angle and the strongest correlation observed in the measurement of the pitch angle.

Conclusion: The presence of pes planus is shown to be a significant risk factor for the development and progression of hallux valgus. Furthermore, increased pressure on the 1st MTP joint and sesamoid bones may play a critical role in the development of hallux valgus or vice versa. Patients with hallux valgus exhibited significantly higher rates of 1st MTP joint osteoarthritis, suggesting that hallux valgus has a greater impact on joint biomechanics than pes planus. Early diagnosis and appropriate treatment strategies can slow the progression of pes planus and hallux valgus and help prevent osteodegenerative processes.

Keywords: Pes Planus, Hallux Valgus, Sesamoid Bones, Metatarsophalangeal Joint, Osteoarthritis