Tedaviye ilk kez başvuran psikoz hastalarında tedavisiz geçen süre: Sosyal belirleyiciler ve aile yapısı
Duration of untreated psychosis in patients with psychosis at first admission to treatment: Social determinants and family structure
Yazar: GAMZE AKÇAY ORUÇ
Danışman: DOÇ. DR. BÜLENT KADRİ GÜLTEKİN ; DOÇ. DR. HÜSEYİN GÜLEÇ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Erenköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Psikiyatri Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2018
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Aile = Family ; Antipsikotik ilaçlar = Antipsychotic agents ; Psikotik bozukluklar = Psychotic disorders ; Sağlığın sosyal belirleyicileri = Social determinants of health ; Sosyal özellikler = Social properties ; Tedavi = Treatment ; Ölçekler = Scales

Özet:
Amaç: Psikozun esas yıkıcı etkisi özellikle hastalığın başladığı ilk yıllarda görülmektedir. Dolayısıyla müdahale için en kritik dönem olmasına rağmen hastaların çoğunun bu dönemi uzun süre tedavisiz geçirdiği saptanmıştır. Çalışmalar etkin bir müdahaleyle değiştirilebilir olan tedavisiz geçen psikoz süresi(TGPS)'nin hastalığın şiddetini, prognozunu, tedavi yanıtını, öz kıyımı, sosyal işlevselliği etkilediğini göstermiştir. Bu çalışmada TGPS ile ilişkili sosyal belirleyicilerin ve aile yapısının TGPS'ye etkisinin saptanması amaçlandı.
Gereç ve Yöntem: Kesitsel olarak yürütülen çalışmamız için SBÜ Erenköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi Etik Kurulu'ndan onay ve katılımcılardan bilgilendirilmiş onam alındı. Çalışmaya daha önce antipsikotik tedavi almamış psikoz tanılı 73 hasta ve yakınları dahil edildi. Sosyodemografik veri formu doldurulan hastaya tanısal görüşme(SCID-I) sonrası Pozitif ve Negatif Sendrom Ölçeği(PANSS) uygulandı. Hasta yakınlarına PAREM(Psikiyatrik Araştırma ve Eğitim Merkezi Derneği) tutum anketi, Aile Değerlendirme Ölçeği, Psikolojik Yardım Almaya İlişkin Tutum Ölçeği(PYAİTÖ)-R, Ruhsal Hastalığa Yönelik İnançlar Ölçeği(RHİÖ) ve Duygu Dışavurumu Ölçeği(DDÖ) uygulandı.
Bulgular: TGPS'nin ortalaması 64 ay(SS 94), ortanca değeri 24 ay(IQR 66) olup TGPS en kısa 15 gün, en uzun 450 ay(37.5 yıl) idi. Anne-babasıyla yaşayanların, yalnız ya da eş-çocuklarıyla yaşayanlara göre TGPS'si daha kısa bulundu. Hastaların ilk psikiyatrik belirtilerinin aileler tarafından, TGPS kısa grupta psikiyatrik hastalık ve yaşam olaylarıyla, TGPS uzun grupta ise huy/kişilik ve doğaüstü güçlerle açıklandığı görüldü. Erken çocukluk döneminde olumsuz yaşantı ve hastalığı tetikleyici stresör varlığında TGPS daha kısa bulundu. RHİÖ ve DDÖ ile TGPS anlamlı düzeyde ilişkiliydi. Lojistik regresyon analizine göre yaş, ilk atak psikoz olmaması, psikiyatrik belirtilerin doğaüstü güçlerle veya huy/kişilik özellikleriyle açıklanması TGPS'nin uzaması açısından risk faktörü olarak saptanmıştır.
Sonuç: Bu çalışma, TGPS'nin sosyal belirleyicileri ve aile yapısıyla ilişkisini araştıran Türkiye'deki ilk çalışma olması bakımından önemlidir. Ruhsal hastalıklarla ilgili bilgi-tutum, damgalama ve ayrımcılık düzeyleri gibi sosyal değişkenlerin TGPS'yi etkilediği görüldü. Bu değişkenler TGPS'nin kısaltılması yönünde değiştirilebilir ve önlenebilir faktörlerdir. Bu çerçevede erken tanı ve müdahale programlarının geliştirilmesi, TGPS'nin kısaltılması için kritik bir önem arz etmektedir.

Abstract:
Aim: The main destructive effect of psychosis is seen especially in the first years of illness. Despite this period was the most critical period for intervention, found that many patients lack of treatment for a long time. Studies have indicated that the duration of untreated psychosis (DUP), which can be modifiable with effective intervention, impacts the severity of the disease, prognosis, response to treatment, suicidality and social functioning. In this study, it was aimed to determine social determinants of DUP and the effects of family structure on DUP.
Materials and Methods: We received approval from SBU Erenköy Mental Health and Neurology Training and Research Hospital Ethics Committee for our cross-sectional study and informed consent was obtained from participants. 73 patients with psychosis who had not been treated with antipsychotics and their relatives were included in the study. Sociodemographic data form was filled and Positive and Negative Syndrome Scale(PANSS) was administered to the patient, after a diagnostic interview(SCID-I). Patient relatives were assessed by the PAREM-attitude questionnaire, Family Assessment Device, Attitude Scale Related to Psychological Aid, Beliefs Toward Mental Illness Scale(BMI) and Expressed Emotion Scale(EES).
Results: The mean DUP was 64 months (SD:94), the median was 24 months (IQR:66), the shortest DUP was 15 days, and the longest was 450 months (37.5 years). Patients living with parents had shorter DUP, compared to those living alone or with their spouse. Families attributed first psychiatric symptoms to psychiatric illness and life events in the group of shorter DUP, and to temperament/personality and supernatural powers in the group of longer DUP. DUP was shorter in the presence of negative life events in early childhood and disease-triggering stressor. BMI and EES were significantly associated with DUP. Logistic regression analysis showed that age, not being in first episode psychosis, interpretation of psychiatric symptoms with supernatural powers or personality traits were determined as risk factors of DUP prolongation.
Conclusion: This study is significant due to being first study in Turkey that investigated social determinants of DUP and the effects of family structure on DUP. It was seen that social variables such as knowledge-attitude with respect to mental illness, stigmatization and discrimination levels affected DUP. These variables are modifiable and preventable to shorten DUP. Within this scope development of early diagnosis and intervention programs is critical for shortening DUP.