İbrahim el-Harbî ve el-İlel ve't-Tarîh isimli eseri-derleme ve değerlendirme
Ibrahim al-Harbi and al-Ilel ve't-Tarih - compilation and evaluation
Yazar: MEHMET MÜCAHİT GÜLYAVŞAN
Danışman: PROF. DR. TALAT SAKALLI
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion
Dizin: Biyografi = Biography ; Cerh-tadil yöntemi = Al-djarh-tadil method ; El-İlel = El-İlel ; Hadis = Hadith ; Raviler = Ravis ; Rical ilmi = Rical ilmi ; Rivayetler = Rumours ; İbrahim el-Harbi = Ibrahim al-Harbi ; İlelü`l-Hadis = İlelü`l-Hadit ; İslamiyet = Islam

Özet:
İlk asırdan itibaren rivâyetlerde hata ve vehmin bulunmasının bir sonucu olarak illet, rivâyetlerin başlangıcından itibaren var olagelmiştir. 2./8. asırdan itibaren isnaddaki râvîler çoğalmış, bunun bir sonucu olarak da ricâl tenkidi önceki döneme göre daha sistematik bir hal almıştır. İlk nüvelerinin "suâlât" şeklinde tezahür ettiği cerh-ta'dîl ilminin doğuşuyla eş zamanlı olarak "ilel ilmi" de tasnif edilmiştir. Cerh-ta'dîl, ricâl ve ilel ilimlerinin bu yakın ilişkisi zaman içinde gelişerek devam etmiştir. Ricâl ilminin ilk otoritesi kabul edilen ve ilel alanında mütehassıs olan Şu'be b. Haccâc (ö.160/776) aynı zamanda ilel alanında da ilk eser veren âlim olarak kabul edilmiştir. Daha sonra Şu'be'den tevârüs eden bu ilim Süfyân b. Uyeyne (ö. 198/814), Yahyâ b. Saîd el-Kattân (ö.198/813) gibi âlimler vasıtasıyla sonraki asırlara hem şifahî hem de kitabî olarak aktarılmıştır. Dönemin önde gelen Ali b. Abdullah el-Medînî (ö.234/848), Ahmed b. Hanbel (ö.241/855), Ebû İsâ et-Tirmizî (ö.279/892), İbrahim el-Harbî (ö.285/899) gibi münekkit âlimleri bu alanda eser te'lif etmişlerdir. İbrahim el-Harbî hadis ilmi için altın çağ kabul edilen bir dönemde yaşayan önemli bir muhaddistir. Birçok eser te'lif etmesinden dolayı "Musannif" olarak tavsif edilmiştir. Ancak eserlerinin birçoğu günümüze ulaşmamıştır. Tabakât eserlerinin temayüz ettiği hicrî yedinci ve sekizinci asırlarda te'lif edilen eserlerde onun müellefatına çokça atıf yapıldığı görülmektedir. Çalışmamızın amacı aslında kayıp olan el-İlel ve't-Tarîh eserinin mezkûr asırlardaki eserlerden derlemek suretiyle el-Harbî'nin kanaatlerine ulaşabilmektir. Bu çerçevede özellikle Moğultây b. Kılıç (ö.762/1361) ve İbn Hacer el-Askalânî'nin (ö. 852/1449) eserleri başta olmak üzere İbrahim el-Harbî'nin el-İlel ve't-Tarîh'ine atıfla nakledilen bilgiler derlenmiştir. Cerh-ta'dîl, ittisal-inkıta' başlıklarında incelenen el-Harbî'ye ait görüşler, dönemindeki yerini tespit amacıyla diğer münekkitlerin görüşleriyle de mukayese edilmiştir. el-Harbî toplam 47 râvî hakkında hüküm belirtmiştir. Bunlardan 39 râvî hakkında cerh-ta'dîl kanaatleri serdetmiştir. Geriye kalan 8 râvî hakkında ise ittisal-inkita', râvî temyizine dair tespitlerde bulunmuştur. Cerh-ta'dîle dair ifadelerinde genellikle münekkitlerinin cumhuruyla aynı tarafta olmuştur. İttisal-inkita', râvî temyizine dair tespitlerde ise nispeten kendine has görüşler dile getirdiği söylenebilir. Râvîler hakkında hüküm verirken zahidane yaşayışının da bir yansıması olarak mutedil davranmıştır.

Anahtar Kelimeler: İbrahim el-Harbî, el-İlel, Ricâl, Cerh-ta'dîl, Hicrî Üçüncü Asır.

Abstract:
As a result of the presence of errors and delusions in the narrations since the first century, malady has existed since the beginning of the narrations. 2./8. From the 16th century onwards, the number of narrators in the isnad increased, and as a result of this, the criticism of the rical became more systematic compared to the previous period. Simultaneously with the birth of the science of cerh-ta'dil, the first cores of which were manifested as "questions", "ill science" was also classified. This close relationship between the sciences of cerh-ta'dîl, ricâl and ilel continued to develop over time. Shu'ba b. Hajjâc (d.160/776) was also accepted as the first scholar to produce works in the field of ill. Later, this knowledge inherited from Shu'ba was Sufyan b. Uyeyne (d. 198/814), Yahyâ b. It was transferred to the next centuries both orally and in writing by scholars such as Said al-Kattân (d.198/813). The leading Ali b. Abdullah al-Medini (d.234/848), Ahmed b. Critical scholars such as Hanbal (d.241/855), Abu Isa et-Tirmidhi (d.279/892), İbrahim al-Harbî (d.285/899) have written works in this field. Ibrahim al-Harbi is an important hadith scholar who lived in a period that was considered the golden age for the science of hadith. Many works have been described as "musannif" because of their copyright. However, many of his works have not survived. It is seen that many references are made to his authorship in the works written in the seventh and eighth centuries of the hijra, in which the works of Tabakat stand out. The aim of our study is to reach al-Harbî's convictions by compiling the lost al-Ilel ve't-Tarîh from the works of the aforementioned centuries. In this context, especially Information related to Ibrahim al-Harbî's al-Ilel ve't-Tarih, especially the works of Moğultây b. Kılıç (d.762/1361) and Ibn Hajar al-Askalani (d. 852/1449), has been compiled. The views of al-Harbî, which were examined under the titles of Cerh-ta'dil, ittisal-inkıta', were also compared with the views of other critics in order to determine his place in his period. al-Harbî made a judgment about 47 narrators in total. Of these, cerh-ta'dil opinions were expressed about 39 narrators. Regarding the remaining 8 narrators, ittisal-inkita' made determinations about the appeal of the narrator. In his statements about Cerh-ta'dîl, he was generally on the same side as the majority of his critics. It can be said that he expressed relatively unique views in the determinations regarding the ittisal-inkita', the narrator's appeal. While judging the narrators, he acted moderately as a reflection of his ascetic life.

Keywords: İbrahim el-Harbî, el-İlel, Rijal, Cerh-Ta'dil, Third Century Hijri.