Küresel salgın hastalıkların sağlık harcamaları üzerine etkileri: Türkiye örneği
The effects of global epidemic diseases on health expenditures: The example of Turkey
Yazar: İZEL ZEYLAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ESMA GÜLTEKİN TARLA
Fırat Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Birim kök testleri = Unit root tests ; COVID 19 = COVID 19 ; Epdemi = Epidemics ; Korona virüsler = Coronaviridae ; Kuş gribi = Influenza in birds ; Ortomiksovirüsler = Orthomyxoviridae ; Sağlık harcamaları = Health expenditures ; Sağlık hizmetleri = Health services ; Virüs hastalıkları = Virus diseases

Özet:
Sağlık kavramı günümüz dünyasının en temel olgusundan biridir. Özellikle son yıllarda oldukça
fazla dünyada vuku bulan hastalıklar, ekonomileri sağlık ile ilgili kavramları değerlendirme ve ilgili
politikalar uygulama zorunluluğuna sokmuştur. Sağlık kavramı öncelikle sunulan sağlık hizmetleri ve
harcamaları olarak iki başlık altında incelenmektedir. Çalışma bu bağlamdan hareketle özellikle 2000-2022
dönemi aralığında dünyada ve Türkiye'de etkin olan salgın hastalıkların etkileri incelenmiştir. İlk olarak ilgili
tablolar aracılığı ile mevcut durum ortaya konulmuştur. Ardından Türkiye ekonomisi için 2000-2019 yılları
arasını kapsayan hastalıkların ( Kuş gribi, domuz gribi ,mers cov ve Covid-19)önemi kamu ve özel sağlık
harcamalarının mevcut şoklar karşında bulunduğu durum Genişletilmiş Dickey Fuller (ADF, 1981) Philips
Perron (PP, 1988) Testleri ile analiz edilmiştir. Birim kök testi yapılarak sonuca varılmıştır. Yapılan analiz
sonucu, kamu sağlık harcamaları 2003-2007/2004-2008 yılları arası kırılma yaşandığı sonucuna ulaşılmıştır.
2004 yılında finansal krizi ve 2002 yılında ki Sars salgının krize sebep olduğu, 2007 yılı için ise kuş gribinin
varlığı kırılma yaşatmıştır. Özel sektör sağlık harcamaları için uygulanan analiz sonucu ise,2003-2005/2006-
2008 yılları kırılma yaşandığı sonucuna varılmıştır. Bu kırılmanın sebebi kuş gribi ve 2008 de yaşanan
bankacılık krizi olmuştur. bu durum ile ilgili uygulanması gerekilen politikalar kısaca şu şekilde ifade
edilebilir; ülkeler sağlık harcamalarını salgın dönemlerinde arttırmalı, özel-kamu aralarında sağlık
harcamaları için düşen görevi yerine getirmeli, hava yolu ile bulaşan salgınlar için iklimlendirme politikaları
uygulanmalıdır.

Abstract:
The concept of health is one of the most fundamental phenomena of our world. Especially in recent
years, the worlds that have taken place in many worlds have forced economies to evaluate health-related
concepts and implement policies. The concept of health is primarily examined under two headings as health
services and expenditures. With the movement of this context, the study is to protect the protective effects
that are effective especially in the 2000-202 period in the world and in Turkey. First of all, the current
situation is presented among the related tables. For the following Turkish economy, the period covering the
years 2000-2019 (Bird flu, swine flu, mers cov and Covid-19), the importance of public and private health
expenditures in the face of current shocks, Dickey Fuller(ADF, 1981) Philips Peron (PP, 1988) Tests. There
are unit root test configuration methods. As a result of the analysis, the public health expenditures for the
seasons between 2003-2007/2004-2008 have been reached. The financial crisis in 2004 and the Sars epidemic
in 2002 caused the crisis, and in 2007, the bird flu continued to exist. As a result of the analysis applied for
private sector health expenditures, the previous year was reached between 2003-2005/2006-2008. Bird flu
and the banking crisis in 2008 were the breaking point of this institution. The necessary policies regarding
this situation can be briefly stated as follows; The private-public ranges should do their part for the health
expenditures of the countries, which increase the health expenditures temporarily, and air-conditioning
policies are applied for the wings transmitted by air.