Dünya mirası korunmasında alan yönetimi: Diyarbakır Surları ve Hevsel Bahçesi örneği
Site management in world heritage conservation: Diyarbakır Walls and Hevsel Garden example
Yazar: YUNUS EMRE ÖCAL
Danışman: DOÇ. DR. ÇİĞDEM AKSU ÇAM
Adana Alparslan Türkeş Bilim Ve Teknoloji Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Kent Çalışmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration ; Siyasal Bilimler = Political Science

Özet:
En temel tabiriyle alan yönetimi; sınırları beşerî veya doğal yollarla belirlenmiş bir bölgeyi çekip çevirme, idare etmek için alınan tüm kararları ve tedbirleri ifade eder. Alan yönetimi teriminde en etkili ve yol gösterici kuruluş UNESCO olmuştur. Kültürel miras unsurlarının koruma altına alınmasından sonra yaşanabilecek tahribat ve sorunların önüne geçmek maksadıyla alan yönetimi yaklaşımı ortaya çıkmış ve korunacak bölgenin belirli bir plan ve düzen dahilinde korunması amaçlanmıştır. UNESCO Dünya Kültürel ve Doğal Mirasın Korunması Sözleşmesi'nin ilgili maddesinde de alan yönetimine özel bir vurgu yapılmış ve Dünya Mirası Listesi'nde yer alabilmek için temel şartlardan biri olarak ilgili bölgenin alan yönetimi planına sahip olması istenmiştir.

Bu çalışmada Diyarbakır Surları ve Hevsel Bahçeleri'nin UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne adaylık süreci ve hazırlanan alan yönetimi planı ele alınarak, Diyarbakır özelinde hazırlanan alan yönetimi planıyla, seçilen üç farklı alanın yönetim planı karşılaştırılmıştır. Diyarbakır Alan Yönetimi Planı ve örnek olarak seçilen Edirne Selimiye Camii Külliyesi, Efes ve Arslantepe yönetim planları hazırlanırken sürece dahil olan kurum, kuruluş ve aktörler arasındaki ilişkiler değerlendirilmiştir. Ayrıca kültürel miras yönetiminde alan yönetimi planlamasında öne çıkan unsurlar araştırılıp, bu çalışmada ele alınan farklı kültürel miras değerlerine sahip alanlar için hazırlanan yönetim planlarında ortaklaşan unsurlar ve farklılıklar incelenmiştir. Son olarak alan yönetimi planlarının hazırlanmasında öne çıkan, etkili olan, süreci yöneten/yönlendiren kurum, kuruluş ve aktörlerin nitelikleri araştırılarak bu süreçte yer alan kurum, kuruluş ve aktörler arasındaki ilişkiler değerlendirilmiştir.

Abstract:
In the most basic terms, site management refers to all decisions and measures taken to manage and manage a region whose boundaries are determined by human or natural means. UNESCO has been the most effective and guiding organization in the field of site management. In order to prevent the destruction and problems that may occur after the protection of cultural heritage elements, the site management approach has emerged and it is aimed to protect the area to be protected within a certain plan and order. In the relevant article of the UNESCO Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage, particular emphasis was placed on site management and it was requested that the relevant region should have a site management plan as one of the basic conditions for being included in the World Heritage List.

In this study, the nomination process of Diyarbakır Fortress and Hevsel Gardens Cultural Landscapeto the UNESCO World Heritage List and the site management plan prepared are discussed and the site management plan prepared for Diyarbakır is compared with the management plans of three different selected sites in Turkey. The relationships between the institutions, organizations and actors involved in the preparation of the Diyarbakır Site Management Plan and the management plans of Selimiye Mosque and its Social Complex, Ephesus and Arslantepe Mound are evaluated. In addition, the prominent elements of site management planning in cultural heritage management were investigated and the common elements and differences in the management plans prepared for the sites with different cultural heritage values discussed in this study were analyzed. Finally, the qualifications of the institutions, organizations, and actors that are prominent, and effective, in managing/directing the process in the preparation of site management plans were investigated and the relations between the institutions, organizations and actors involved in this process were evaluated.