Ilgaz-Devre Orman İşletme Şefliği'nde coğrafi bilgi sistemi (CBS) yardımıyla orman hasat zararlarını azaltıcı transport planlaması
Transport planning for reduced impact logging by using geographic information system (GIS) in Ilgaz-Devrez Forest District
Yazar: KAYHAN MENEMENCİOĞLU
Danışman: DOÇ.DR. METİN TUNAY
Zonguldak Karaelmas Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2006
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering

Özet:
ÖZETDoktora TeziILGAZ - DEVREZ ORMAN ŞLETME ŞEFL Ğ 'NDE COĞRAF B LG S STEM(CBS) YARDIMIYLA ORMAN HASAT ZARARLARINI AZALTICI TRANSPORTPLANLAMASIKayhan MENEMENC OĞLUZonguldak Karaelmas ÜniversitesiFen Bilimleri EnstitüsüOrman Mühendisliği Anabilim DalıTez Danışmanı: Doç. Dr. Metin TUNAYŞubat 2006, 124 sayfaCoğrafi bilgi sistemi (CBS) yardımıyla orman hasat zararlarını azaltıcı transport planlamasıyapmak üzere ele alınan bu çalışma, 2002-2005 yılları arasında ve Ilgaz - Devrez Ormanşletme Şefliği sınırları içerisinde yürütülmüştür.Çalışmanın ana materyalini 1/25000 ölçekli topoğrafik harita, amenajman planı meşceretipleri haritası, orman yol ağı plan ve haritası ile 60 ve 260 nolu bölmelerde denemealanlarında arazide yapılan gözlem ve ölçümler oluşturmuştur. Mevcut harita ve elde edilenveriler bilgisayar ortamında sayısallaştırılarak sorgulamaya hazır katmanlar haline getirilmiş,bunun sonucunda da hasat zararlarını azaltıcı transport planlaması yapılmıştır.Bu çalışma kapsamında; uzun vadede primer ve sekonder transportun bütün ihtiyaçlarınacevap verebilecek, aynı zamanda çevreye, kalan meşçereye, biyolojik çeşitliliğe ve ekolojikdengeye en az zarar verecek şekilde orman hasat zararlarını azaltıcı teknikler gözÖZET (devam ediyor)önünde bulundurularak arazi sınıflaması ve optimal orman yol ağı planlamasıgerçekleştirilmiş, 60 ve 260 nolu bölmelerde de hasat zararlarını azaltıcı transport planlamasıyapılmıştır. Yine bu çalışma ile, sözü edilen bölmelerde, geleneksel yöntemle yapılan üretimçalışmaları sonucunda kalan meşcerede ve orman toprağında oluşan zararlar da ortayakonmuştur.Elde edilen bulgulara göre, Devrez Orman şletme Şefliği'nde verimli ormanların tamamınındağlık bölgelerde yer aldığı tespit edilmiştir. Geleneksel yöntemle yapılan üretimçalışmalarında 60 ve 260 nolu bölmeler için 1 hektarlık alanda sırasıyla; sürütme şeridiuzunlukları 223.3 m ve 231.5 m, ön sürütme mesafeleri 193.3 m ve 214.2 m, sürütme şeridialanları 622.8 mÂ² ve 755.8 mÂ², bir ağacın devrilmesiyle etkilenen alanlar 9.10 mÂ² ve 11.47 mÂ²,bir ağacın devrilmesiyle oluşan tepe açıklıkları 15.13 mÂ² ve 19.54 mÂ² olduğu belirlenmiştir.Bir ağacın devrilmesi ve sürütülmesi sırasında kalan meşcerede fidan ve ağaçlarda oluşanzarar ise; sözü edilen bölmelerde sırasıyla; 4.41, 10.2 adet (do < 10 cm) ve yine sırasıyla 1.77,0.85 adet (do > 10 cm) birey olduğu saptanmıştır.Çalışmanın yürütüldüğü orman alanlarında ortalama eğimin % 53, verimli ormanlarınyayıldığı yükseltilerin ise 1400-1800 m arasında değiştiği belirlenmiştir. Mevcut ormanyolları dikkate alındığında itibari yol yoğunluğunun 10.01 m/ha ve işletmeye açma oranının %60, genel yol yoğunluğunun 18.71 m/ha, optimal orman yol ağı planlaması sonucunda iseişletmeye açma oranının % 100 olduğu belirlenmiştir.Bu çalışma ile önerilen transport planlamasında, toplam 1034 noktada hava hattı, tel kaydırakve plastik oluk güzergahı belirlenmiş olup, bu alanlarda zeminde sürütme ve kontrolsüzkaydırma-atma şeklinde yapılan bölmeden çıkarma çalışmalarının kesinlikle yapılmamasıgerektiği sonucuna varılmıştır. Buna göre, ormanda yapılacak üretim çalışmaları öncesindearazi sınıflaması ve transport planlaması yapılmalı, öngörülen teknikler dışında bölmedençıkarma yöntemleri zorunlu kalınmadıkça uygulanmamalıdır. Saptanan 437 noktada çifttamburlu traktör vincinin kısa mesafelerde hava hattı olarak, 512noktada da kısa ve orta mesafeli mobil vinçli hava hatlarının kullanılmasının uygun olacağıkanısına varılmıştır.ÖZET (devam ediyor)Sonuç olarak; transport planlaması yapmak suretiyle hasat zararı en az düzeye indirilebilecek,transport sırasında orman ekosistemine ve biyolojik zenginliğe olan zarar azaltılabilecek veböylece sürdürülebilir ormancılık uygulamaları gerçekleştirilebilecektir.Anahtar Sözcükler : Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS), Hasat Zararları, Transport Planlaması,Optimal Orman Yol Ağı, Bölmeden Çıkarma, şletmeye Açma Oranı,Devrez, Ilgaz.Bilim Kodu : 502-04-00

Abstract:
ABSTRACTPh.D. ThesisTRANSPORT PLANNING FOR REDUCED IMPACT LOGGING BY USINGGEOGRAPHIC INFORMATION SYSTEM (GIS) IN ILGAZ-DEVREZ FORESTDISTRICTKayhan MENEMENC OĞLUZonguldak Karaelmas UniversityGraduate School of Natural and Applied SciencesDepartment of Forest EngineeringThesis Advisor :Assoc.Prof. Metin TUNAYFebruary 2006, 124 pagesThis study was carried out to prepare ?The Reduced Impact Logging Transport Planning ofIlgaz-Devrez Forest District? by using GIS (Geographical Information Systems) betweenthe years 2002 and 2005.The main materials of the study consist of the 1/25000 scaled topographic map, themanagement plan and stand types map, the forest-road network plan & map, and theobservations & measurements taken on the pilot fields at the 60th and 260th compartments.The current map and the acquired data were digitized and prepared as layers ready for inquiry,and thus the reduced impact logging transportation planning was formed.In the scope of this study, the necessary plans were drawn, under the consideration of allneeds of primary and secondary transportation in the long run, as well as the techniques toABSTRACT (continued)minimize logging impact within the constraint of the minimum harm to residual stand,biological diversity and ecological balance by the help of present technological advances.The land classification and planning of optimal forest road network were established as wellas the reduced impact logging transportation planning for the 60th and 260th compartments.Damage to the residual stand and the area disturbed due to the conventional loggingoperations were stated for the above mentioned compartments.According to the findings, all of the productive forests belonging to Ilgaz-Devrez forestdistrict were found to lay in mountainous regions. In the course of conventional logging forthe 60th and 260th compartments per hectare respectively, the following results were found;length of skid trails 223.3 m and 231.5 m, front skidding distances 193.3 m and 214.2 m, skidtrail areas 622.8 m2 and 755.8 m2, areas effected by per tumbled down tree 9.10 m2 and 11.47m2, sizes of the opened area by per tumbled down tree 15.13 m2 and 19.54 m2. The damage tothe residual stand after tumbling down of a tree and during its skidding for the 60thcompartment were 4.41 and 10.2 ea (do < 10 cm), and for the 260th compartment were 1.77and 0.85 ea (do > 10 cm) respectively.The average slope of studied forest areas was 53% and it was observed that the productiveforests were laying between the altitudes of 1400 and 1800m. When the current forest roadswere taken into consideration, the road density was 10.1m/hectare, the exploited forest areawas 60%, general road density was 18.71m/hectare and the ratio of exploited forest area afteroptimum forest road planning was found as 100%.In this transportation planning study, at 1034 points on aggregate, aerial cables, cable logginggravities and log-lines were marked, and it was concluded that the application of groundskidding and uncontrolled dragging & throwing techniques for extraction should definitelynot be used for these above mentioned points. According to the results of the study, before theproduction processes in the forest, land classification and transportation planning should beexecuted, extraction techniques should not be used unless necessary, except for therecommended techniques. It was concluded that at 437 marked points, double-drum tractorcrane was found appropriate to be used as aerial cable in short range,ABSTRACT (continued)and at 512 marked points it was suitable to use short and mid range aerial cables with cranetogether with other conventional techniques.As a result, it is possible not only to reduce the damage by applying transportation planningbut also to decrease the detriment of forest ecosystem and biological diversity duringtransportation processes in order to perform the sustainable implementation of forestry.Keywords : Geographic Information System (GIS), Logging Damage, TransportPlanning, Optimum Road Network, Extraction of Wood, The Ratio ofExploited, Devrez, Ilgaz.Science Code : 502-04-00