Aydın ilinde pazara yönelik süt sığırcılığı işletmelerinin verimliliklerinin belirlenmesi
Determination of the productivities of dairy farms in Aydın province
Yazar: SÜLEYMAN NİZAM
Danışman: YRD. DOÇ. DR. GÖKSEL ARMAĞAN
Adnan Menderes Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
insan beslenmesinde büyük öneme sahip olan hayvansal ürünlerden bir tanesi desüttür. Süt sığırcılığının artan nüfusun süt ihtiyacına cevap verebilmesi verimliliği artırmaklamümkün olabilecektir.Aydın ili Damızlık Sığır Yetiştiricileri Birliği'ne 2005 yılında kayıtlı olan 1429işletmeden tabakalı tesadüfi örnekleme yoluyla seçilen 100 tanesiyle yapılan anketlerden eldeedilen sonuçlar bu araştırmanın verilerini oluşturulmuştur. Bu 100 işletmenin 60 tanesi 2-10baş, 23 tanesi 11-20 baş, 17 tanesi de 21 - + baş hayvan varlığına sahip işletmelerdir.Sırasıyla bu işletmeler 1., 2., ve 3. grup işletmeler olarak adlandırılmışlardır.Hazırlanan bu verilerden yola çıkarak bu işletmelerin temel yapısal özellikleri ortayakonulmuştur. Bunun yanında işletme gruplarının ekonomik analizleri yapılmış, bir litre çiğ sütmaliyetleri hesaplanmış, kısmû verimlikleri ve etkinlikleri analiz edilmiştir. Araştırmanınsonunda bu işletme gruplarının toplam faktör verimlilikleri ortaya konulmuş ve üreticiler veişletmelerin bazı özelliklerinin etkinliğe etkileri araştırılmıştır.ncelenen işletmelerin brüt üretim değerinin %63,37'sini süt satışı gelirlerioluşturmaktadır. %7,50'lik pay reforme inek satışlarından elde edilen gelire aittir. Diğerhayvan satışları (buzağı, tosun vb.) %9,39, çiftlik gübresi ise %19,74'lük paya sahiptir.şletmeler genelinde brüt üretim değeri ortalaması 52662,84 YTL'dir. Brüt üretim değerininbüyükbaş hayvan birimine ortalaması 2311,50 YTL'dir.ncelenen işletmelerin değişken masraflarının %72,82'sini yem giderleri, %2,39'unugeçici işçi giderleri, %6,84'ünü veteriner ve ilaç giderleri, %3,94'ünü suni tohumlamagiderleri, %11,60'ını akaryakıt giderleri, %0,52'sini tuz ve vitamin giderleri, %0,92'sini merave otlak giderleri, %0,96'sını ise nakliye giderleri oluşturmaktadır. şletmeler genelindedeğişken masraflar (girdiler) 31191,70 YTL'dir. Büyükbaş hayvan birimi başına değişkenmasraflar 1369,08 YTL'dir.şletmelerin ortak masrafları olan daimi işçi giderleri 1823 YTL, akaryakıt giderleri3619,50 YTL, vergi ve harçlar 331,56 YTL, sigorta giderleri de 1063,30YTL'dir. Ortakmasraflar toplamı işletmeler genelinde 6837,41 YTL'dir.Brüt üretim değerinden değişken girdilerin çıkartılmasıyla bulunan brüt marjişletmeler genelinde 21471,14 YTL'dir. Büyükbaş hayvan birimi başına düşen brüt marj942,42 YTL'dir. BBHB başına düşen brüt marj 1072,96 YTL ile 2. grup işletmelerde enyüksektir.Sürü yenileme payı, ahırın normal tamir ve bakım giderleri, alet-ekipman giderleri,daimi işçi ücretleri, arazi kirası, borç faizleri, elektrik, su, vergi ve harçlar, ile sigortagiderlerinden oluşan sabit masraflar işletmeler genelinde 17625,76 YTL'dir. Brüt marjdansabit masrafların çıkartılmasıyla hesaplanan net tarımsal gelire ilave olarak desteklemeödemeleri dahil edilmiştir. Bu şekilde hesaplanan net tarımsal gelir, işletmeler genelinde12419,81 YTL'dir.şletmelerin 1 litre çiğ sütü 0,571 YTL'ye ürettikleri saptanmıştır. Bu rakam 1. grupişletmelerde 0,600 YTL, 2. grup işletmelerde 0,500 YTL ve 3. grup işletmelerde 0,562YTL'dir.şletmelerin kısmû verimlilik hesaplamalarından elde edilen sonuçlar genel olarakişletme ölçeği büyüdükçe verimliliğin de arttığını doğrular niteliktedir. şletmelerde E Gbaşına düşen BÜD 34,94 YTL'dir. Bu rakam 1. grup işletmelerde 20,70 YTL iken 3. grupişletmelerde 64,88 YTL'dir. BÜD'nin toplam aktif sermayeye oranlanmasıyla bulunansermaye verimliliği işletmeler genelinde 0,096'dır. Nisbû kar olarak da tanımlanan değişkengirdilerin verimliliği ise BÜD'nin değişken girdilere oranlanması sonucu bulunmuştur.Değişken girdiler verimliliği 1. grup işletmelerde 1,72, 2. grup işletmelerde 1,84, 3. grupişletmelerde 1,59, genelde ise 1,69'dur. Kısmi verimlilik hesaplamalarının sonuncusu olanhayvan verimlilikleri, BBHB başına 2311,49 YTL, sağmal inek başına 4054,11 YTLbulunmuştur.şletmeler genelinde yapılan etkinlik hesaplamaları sonucunda 15 işletmenin %100etkinlikle çalıştıkları saptanmıştır. Bu işletmelerden 6 tanesi 1.grupta, 5 tanesi 2.grupta, 4tanesi 3. gruptadır. şletmelerin etkinlikleri en düşük %42,58, en yüksek %100, ortalama%79,43 olarak bulunmuştur. Etkinlik değerini maksimize etmek için işgücü kullanımını%24,22 oranında azaltmak, toplam aktif sermaye kullanımını %28 oranında azaltmak,değişken girdileri %24,41 azaltmak, BBHB'ni ise %23,37 oranında azaltmak yerindeolacaktır.Cobb-Douglas üretim fonksiyonu ile işletmelerin TFV'leri hesaplanmış ve işletmegrupları içerisinde TFV'leri en yüksek işletmelerin 1. grupta oldukları saptanmıştır. Cobb -Douglas üretim fonksiyonunu oluşturan parametreler arasında TFV'nin istatistikû anlamda 1.ve 3. grupta anlamlı olduğu, ayrıca genelde de anlamlı olduğu saptanmıştır.Ayrıca istatistikûanlamda önemli olan diğer parametreler değişken girdiler ile BBHB'dir. Kullanılan işgücü iletoplam aktif sermayenin fonksiyonda istatistikû olarak önemli olmadıkları saptanmıştır.şletme etkinliği ile işletme ve üretici özellikleri arasındaki ilişkiyi göstermekamacıyla etkinliği yüksek 50 işletme ile etkinliği düşük 50 işletmeden oluşturulan iki gruba ttesti uygulanmış ve bu test sonucunda işletmecinin yaşının, öğrenim durumunun ve sütsığırcılığı tecrübesinin işletme etkinliğini istatistiki olarak etkilemediği, etkinliği istatistikselanlamda etkileyen işletme özelliğinin sahip olunan BBHB olduğu saptanmıştır.

Abstract:
One of the animal products that are so important for human nutrition is milk. Daily farmcan become enough for increasing population?s milk demand by increasing productivity.The results of 100 inquiry chose by stratified accidental method from 1429 enterprisesthat registered in 2005 to Aydın City Stud Cattle Breeding Association form the data of thisstudy. 60 of this 100 enterprise have 2-10 cattle, 23 of this have 11-20 cattle, 17 of this have21 + - cattle animal. In turn, these enterprises were named as 1st, 2nd and 3rd groupenterprises.By accounturning the prepared data, basic structural properties of enterprises wereintroduced. Furthermore economic analysis of enterprise groups were done, one liter freshmilk costs were estimated, partial productivity and efficiency was analyzed. At the end of thestudy, total factor productivity of these enterprise groups were introduced and the effects ofbreeders? and enterprises? some properties on efficiency was investigated.Milk sale incomes compose the %63,37 of gross production value of investigatedenterprises. %7,50 belong to the incomes from reformable cow saling. Other animal sales(calf, bullock etc. ) %9,39 and farm manure has %19,74 percentage. Generally inestablishments mean gross production value is 52662,84 YTL. Gross production value?s meanaverage to great cattle unit is 2311,50 YTL.%72,82 of variable expenditures of investigated enterprises is feed expense, %2,39 isprovisional worker expense, %6,84 is veterinarian and medicine expense, % 3,94 is artificialinsemination expense, %11,60 is fuel products expense, %0,52 is salt and vitamin expense, %0,92 is pasture and feeding ground expense, % 0,96 is carriage expense. Throughout theenterprises variable expenditures are 31191,70 YTL. Variable expenditure per great cattle unitis 1369,08 YTL. Permanent worker expense that is the common expenditure of the enterprisesis 1823 YTL, fuel product expense is 3619,50 YTL, tax and fees are 331,56 YTL, insuranceexpense is 1063,30 YTL. Throughout the enterprises, the sum of common expenditure is6837,41.Throughout the enterprises the gross margin found by subtracting the variable inputsfrom gross production value is 21471,14 YTL. Gross margin per great cattle unit is 942,42YTL and per BBHB is 1072,96 YTL and it is the highest in 2nd group enterprises.Throughout the enterprises constant expenditures, composed of herd renovation portion,expense of normal repair and care of barn, expense of toll and equipment, permanent workerwages, rent of the land, debt interest, public utilities, tax and fees and insurance are 17625,76YTL. Supporting payments are included to net agricultural revenue calculated by subtractingconstant expenditures from gross margin. Throughout the enterprises net agricultural revenuecalculated in that way is 12419,81 YTL.It was determined that in enterprises one liter fresh milk is fabricated for 0,571 YTL.This prize is 0,60 YTL for 1st group enterprises, 0,50 YTL for 2nd group enterprises and 0,562YTL for 3rd group enterprises.Achieved results from enterprises? partial productivity calculations confirm the increasein productivity as the enterprise grows. For enterprises, BÜD per E G is 34,94 YTL. Thisprize is 20,70 YTL for the first group and 64,88 YTL for the third group enterprises.Throughout the enterprises capital productivity found by comparing total active capital withBÜD is 0,096 YTL. Variable inputs productivity is also defined as relative profit. It wasfound by comparing BÜD with variable inputs. Productivity of variable inputs is 1,72 for thefirst group, 1i84 for the second group,1,59 for the third group and in general it is 1,69. the lastone of partial productivity calculation is animal productivity. It is 2311,49 YTL per BBHBand 4054,11 YTL per milk cow.After efficiency calculations done throughout the enterprises, it was determined that 15enterprise works with %100 efficiency. 6 of them is in the 1st group, 5 of them is in the 2ndgroup and 4 of them is in the 3rd group. The efficiency of the enterprises are found %42,58 asthe lowest, %100 as the highest and %79,47 as an average value. For making maximum theefficiency value, to decrease the labor force usage by %24,22, to decrease the total activecapital usage by %28, to decrease the variable input by %24,41 and to decrease BBHB by%23,37 will be enough.TFVs of the enterprises were calculated by Cobb-Douglas production function anddetermined that the highest TFVs are in the 1st group among all groups. It was determined thatamong the parameters of Cobb-Douglas production function, TFV is significant for the 1st andthe 3rd groups and also significant in general. Also the other statistically important parametersare variable inputs and BBHB. It was found that used labor force and total active capital is notimportant statistically.For indicating the relationship between the enterprise and producer properties by usingenterprise efficiency, t test was applied to 50 enterprises with high efficiency and 50enterprises with low efficiency. As a result of this test, it was determined that manager?s age,academic background and experience in daily farm doesn?t effect the efficiency of enterprisestatistically and the property of the enterprise that effect the efficiency is BBHB.