Türkiye'de süpermarketlerden kaynaklanan gıda atıklarının karbon, su ve enerji ayak izlerinin belirlenmesi
Determination of carbon, water and energy footprints of food waste originating from supermarkets in turkey
Yazar: BELKIS ÇAKAR
Danışman: DOÇ. DR. SERDAR AYDIN
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Çevre Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
Dünyada her yıl insan tüketimi için üretilen tüm yiyeceklerin 1/3'ü kaybolmakta veya israf edilmektedir. Bununla birlikte, gelişmekte olan ülkelerde, beş yaşın altındaki yaklaşık beş milyon çocuk her yıl yetersiz beslenme ile ilgili nedenlerden ölmektedir. Gıda israfıyla ilgili kamuoyu endişesi, uluslararası, bölgesel ve ulusal düzeylerde dünya çapında giderek artmaktadır. Etik ve sosyal yönlerinin yanı sıra, gıda atıkları finansal kayıplara ve su, enerji, arazi kullanımı gibi sınırlı kaynakların israfına neden olur ve küresel ısınma ve iklim değişikliğine katkıda bulunan Sera Gazı emisyonları üretir.
Süpermarketler, gıda tedarik zinciri boyunca gıda atığı konusunda önemli bir aktördür. Perakendecilerin üreticiler ve tüketiciler arasında bir bağ kurduğu düşünüldüğünde, perakende sektörünün ele alınması, tüm paydaşlara ilişkin olarak gıda israfını azaltmak için anahtar noktalardan biri olabilir. Bu temelde, BM Sürdürülebilir Kalkınma Hedefi 12.3, 2030 yılına kadar kişi başına küresel gıda atıklarının perakende ve tüketici seviyelerinde yarıya indirilmesini ve üretim ve tedarik zincirlerinde (hasat sonrası kayıplar dahil) gıda kayıplarını azaltmayı amaçlamaktadır (UNEP, 2015). Bu nedenle bu çalışmada perakende gıda atıklarının miktarının belirlenmesi ve çevresel etkilerinin analiz edilmesi amaçlanmıştır. Süpermarketlerden kaynaklanan gıda atığı ile ilişkili çevresel etkileri araştırmak için yaşam döngüsü değerlendirmesi (YDD) kullanılmıştır. YDD, çevresel etkileri ölçülebilir olarak gösteren ve sonuçları entegre bir yaklaşımla yorumlayabilen bir araçtır. Analiz sonuçları, her yaşam döngüsü aşamasında enerji ayak izi (tüketilen birincil enerji), karbon ayak izi (üretilen GHG emisyonları) ve su ayak izi (tüketilen su) olarak sunulmuştur. Genel olarak, gıdaların üretimi, taşınması ve bertarafı ile ilgili çevresel etkiler dikkate alınmıştır. İsraf edilen gıda ürünlerine ilişkin veriler, Türkiye'de İstanbul büyükşehir sınırları içindeki 97 perakende mağazası tarafından sağlanmıştır.
97 mağazada bir yıl 6 aylık dönemde toplam 881,3 ton gıda atık hale gelmiştir. İlişkili toplam karbon ayak izi 340 ton CO2e veya 226,6 ton CO2e / yıl olarak hesaplanmıştır; su ayak izi 209,5 * 103 m3 su veya 139,7 * 103 m3 / yıl ve enerji ayak izi 178,5 * 104 MJ veya 119 * 104 MJ / yıl olmuştur.
Gıda Atık Yönetimi Hiyerarşisi tarafından israf edilen gıdaların yönetilmesiyle ilişkili olarak "Gıda atıklarının en aza indirilmesi" önceliklendirilmektedir. Bununla birlikte, gıda atıklarının tamamen önlenmesi mümkün değildir. Gıda atıkları için optimum atık yönetimini bulmak amacıyla, bu tezde atık yönetimi senaryoları modellenmiştir. Gıda atıklarının anaerobik çürütme modelinin, biyogaz potansiyeline bağlı olarak karbon ayak izini azaltmak için en yüksek potansiyele sahip olduğu bulunmuştur.

Abstract:
Every year around the globe 1/3 of all food produced for human consumption is lost or wasted. However, in developing countries, almost five million children under the age of five die of malnutrition-related causes every year. The public concern about food wastage is ever-increasing worldwide at the international, regional, and national levels. Besides ethic and social aspects, food waste causes financial losses and waste of limited resources such as water, energy, land use, and it produces Greenhouse Gas emissions contributing to global warming and climate change. 
Supermarkets are an important actor regarding food waste throughout the food supply chain. Considering the retailers building a link between producers and consumers, handling the retail sector could be one of the key points in order to reduce food waste as regarding all sharers. On this basis, the UN Sustainable Development Goal 12.3 aims for halving per capita global food waste at the retail and consumer levels and reducing food losses along production and supply chains (including post-harvest losses) by 2030 (UNEP, 2015). Therefore in this study aimed to determine the quantified retail food waste and analyzed its environmental impacts. Life cycle assessment (LCA) was used to investigate the environmental impacts associated with food waste originating from supermarkets. LCA is a tool that shows environmental impacts as quantifiable and is able to interpret the results with an integrated approach. Analysis results were presented as the energy footprint (primary energy used), carbon footprint (GHG emissions generated), and water footprint (water used) at each life cycle stage. In general, environmental impacts associated with the production, transportation, and disposal of food were considered. Data on wasted food products was provided by 97 retail stores in Istanbul metropolitan city in Turkey. 
In total, 881,3 ton of food was wasted in the 97 stores over a one year and 6-month period. The associated total carbon footprint was calculated as 340 tons of CO2e or 226,6 tons of CO2e/year; water footprint was 209,5*103 m3 of water or 139,7*103 m3/year and energy footprint was 178,5*104 MJ or 119*104 MJ/year.
"Food waste minimization" is being prioritized associated with managing the wasted food by Food Waste Management Hierarchy. However, the preventing of food waste entirely is not possible. To find out the optimum waste management for food waste, waste management scenarios were modeled in this thesis. Anaerobic digestion model of the food waste was found to have the highest potential to reduce the carbon footprint depending on biogas potential compared.