Gözleme dayalı çalışmlarda propensity skor Tıp Bilimleri'nde bir uygulama
Propensity score in observational studies and its application for biostatistics
Yazar: ELİF ÇİĞDEM ALTUNOK
Danışman: PROF. DR. MEHMET GENCELİ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İstatistik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: İstatistik = Statistics

Özet:
Özellikle gözlemsel çalışmalarda, araştırmacının tedavi ve kontrol gruplarındaki birimlerirastlantısal olarak gruplara atama işleminde kontrolü yoktur. Bu nedenle, olgu-denetimgruplarına düşen bireylerin gerek demografik özelliklerinde gerekse ortak değişkenlerindefarklılıklar gözlemlenebilir ve bu farklılıklarda tedavi etkisinin sistematik hatalı tahminlerineneden olabilmektedir.Bir dengeleme skoru olarak tanımlayabileceğimiz propensity skor, tedavinin gözlenen ortakdeğişkenlere göre koşullu olasılığı olarak ifade edilir ve gözlemsel çalışmalarda başlıcasistematik hatanın azaltılmasında, kesinliğin artmasında ve belirli ortak değişkenlerinetkilerini ortaya koymak amacıyla kullanılır. Propensity skor lojistik regresyon yardımı ilehesaplanır. Propensity skor bir kez tahmin edildikten sonra eşleştirme, tabakalara ayırma,regresyon düzeltmesi veya bu üçünün bileşiminin kullanılması yöntemleriyle sistematikhatanın azaltılması amaçlanır.Çalışmamızda, Marmara Üniversitesi Hastanesi Göğüs Cerrahisi bölümünde 1996-2003yılları arasında aynı doktor tarafından göğüs cerrahisi ameliyatı geçirmiş n=478 hastakullanılmıştır. Ameliyat sonrası delirium tanısı alan ve almayan hastalara ait, ameliyattanöncesi 10 risk faktörü ile ve ameliyat sonrası 14 risk faktörüne lojistik regresyon uygulanmışve sonuçlar elde edilmiştir. Propensity skor hesaplanmış, tabakalara ayırma yöntemikullanılarak benzer propensity skora sahip tedavi ve kontrol bireyleriyle oluşan yeni örneğeistatistik analiz uygulanmış ve değerlendirilmiştir.Propensity skor ile tabaklara ayırma yöntemi kullanılarak birbiri ile benzer dağılıma sahiptedavi ve kontrol bireyleri seçilmiş böylece yeni örneklemdeki tedavi ve kontrol gruplarıhemen hemen aynı karakteristiklere sahip olmuş ve sistematik hata azalmıştır. Sonuç olarak,propensity skor öncesi örneklem ile propensity skor sonrası tedavi ve kontrol bireylerineuygulanan lojistik regresyon sonucunda risk faktörlerinin anlamlılıklarında değişiklikgözlemlenmiştir.Anahtar kelimeler: Propensity skor, gözleme dayalı çalışmalar, sistematik hatanınazaltılması

Abstract:
In observational and/or nonrandomized studies, investigators have no control on the randomallocation of subjects to treatment and control groups. Because of this reason, somedifferences may be observed on the covariates and the demographic characteristics in patientswho belong to case- control groups, therefore bias in the estimates might have accurred bythese differences.Propensity score, which can be determined as a balancing score, is the conditional probabilityof the observed covariates of case relative to control groups. Propensity score is usedprimarily to reduce bias in retrospective studies, increase the precision of the estimates as inthe prospective studies and determine the effects of some covariates. Propensity score iscalculated by using logistic regression analysis. Once the propensity score is estimated, it isaimed to reduce sampling bias by means of matching, stratification (quantiles), regressionadjustment or combination of three methods.This study included 478 patients who were operated by a single thoracic surgeon in MarmaraUniversity Hospital between 1996 and 2003. With regard to 10 preoperative risk factors and14 postoperative risk factors based on clinical data, logistic regression was performedregarding 18 patients with postoperative delirium (POD) after thoracic surgery and 460patients without POD. Then propensity score was calculated and patients who had similarpropensity score in case and control groups were matched by using stratification methods,therefore some patients from case and control groups were excluded to form the new sample.After this new sampling, case-control groups had similar characteristics in risk factors andbias in retrospective studies was reduced.As a result, the significance in risk factors, when logistic regression was used for the sampleof case-control groups? patients before and after adjusting the propensity score, was observedto be different.Keywords: Propensity score, observational studies, reduction bias