Türkiye'de vergi kültürü: Değerler ve vergi davranışı açısından bir modelleme
Tax culture in Turkey: A modeling according to values and tax behavior
Yazar: EMİNE YÖNEY
Danışman: PROF. DR. EMİNE FİGEN ALTUĞ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Maliye = Finance ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Ekonomi sosyolojisi = Economic sociology ; Kültürel değerler = Cultural values ; Mali sosyoloji = Fiscal sociology ; Sosyal değerler = Social values ; Türk kültürü = Turkish culture ; Türk vergi sistemi = Turkish tax system ; Vergi sosyolojisi = Tax sociology

Özet:
Bu çalışmada, Türkiye'deki vergi kültürü araştırılmıştır. Toplumun vergiye ait geçmişten gelen genel düşünüş biçimi ve davranış alışkanlıklarını yansıtan vergi kültürü, soyut bir kavramdır. Vergi kültürünün soyut yapısı, kavramın tanımlanması ve ölçülmesini zorlaştırmaktadır. Bu bakımdan çalışmada öncelikle kavramsal temel olarak kültür ve ona kaynaklık eden değerler ele alınmıştır. Sonrasında ise vergi kültürü, ulusal kültürün bir parçası olarak konumlandırılmış ve değerlere dayandırılmıştır. Bu bakımdan çalışmada daha sonra Türk kültüründeki değerler ve vergi ilişkisi ele alınmıştır. 
Çalışmada, hangi değerlerin vergi kültürü ve vergi davranışı üzerinde etkili olduğu; Türkiye'de vergileme ve vergi ödeme kültürünün mevcut durumunun nasıl olduğu; vergiye gönüllü uyumu artırmak için yürütülecek politikalarda hangi değerlerden yararlanılabileceği; değerler ve davranışlar arasındaki bağın Türkiye'de nasıl bir vergi kültürü yarattığı gibi sorulara yanıtlar aranmıştır. Bu sorulara yanıt bulmak amacıyla karma araştırma yöntemi kullanılmıştır. Nicel kısımda yapılan Açıklayıcı Faktör Analizi ve Doğrulayıcı Faktör Analizi sonucunda Türkiye'deki vergi kültürünün olumsuz olduğu bulgusuna ulaşılmıştır. Ardından, Yapısal Eşitlik Modeli kurularak kuramsal ilişkiler test edilmiştir. Modelin sınanması sonucunda, geleneksel değerlerin olumsuz vergi kültürü üzerinde pozitif yönlü, uyum değerlerinin ise negatif yönlü etkide bulunduğu tespit edilmiştir. Vergi davranışı üzerinde önemli derecede etkili olan değerler ise güven değerleridir. Nitel analiz sonucu ulaşılan bulgulardan en önemlileri, adalet değerindeki aşınmanın yarattığı rahatsızlık ve Türkiye'de vergi kültürünün olmadığı yönündeki görüşlerdir. Nicel ve nitel analiz bulgularının birbiriyle örtüştüğü saptanmıştır.

Abstract:
This study investigates the tax culture in Turkey. Tax culture is an abstract concept that reflects a society's general way of thinking on tax and behavioral habit coming from the past. This abstract structure of tax culture makes this concept hard to be defined and measured. In this respect, this study dwells on culture as a conceptual basis and values that source it, in the first place. Afterwards, tax culture is placed as a part of a national heritage and based on values. Consecutively, values in Turkish culture and their relationship with tax are discussed in this study.
This study seeks answers for which values have impact on tax culture and tax behavior; how is the current situation of taxation and tax payment culture; which values we can benefit from in policies to increase the voluntary tax compliance; what kind of tax culture that the connection between values and behaviors create in Turkey. Mixed methods research is used in this study in order to find answers to these questions. As a result of Exploratory Factor Analysis and Confirmatory Factor Analysis made in quantitative section, it is found out that tax culture in Turkey is negative. Subsequently, Structural Equation Modeling is formed and theoretical relationships are tested. As a result of the testing of this model, it is determined that traditional values have positive impact on negative tax culture while adaptive values have negative. The values that have incredible effects on tax behavior are the confidence values. The most significant evidences reached after the qualitative analysis are the disturbance created by the abrasion in value of justice and opinions suggesting that there is not any tax culture or there is negative tax culture in Turkey. It is determined that quantitative and qualitative findings overlap.