Yukarı Dicle havzasında su kalitesinin zenginleşme faktörü kullanılarak zamana ve mekana bağlı değişiminin incelenmesi
Investigation of change water quality depending on period and space using enrichment factor in the Upper Tigris basin
Yazar: HALİME BEDİRHANOĞLU YILDIZ
Danışman: DOÇ. DR. SELİM L. SANİN
Hacettepe Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
Türkiye topraklarında kalan bölümü 523 km. uzunlukta ve ortalama 360 m3/sn debiye olan sahip Dicle nehri, Türkiye su potansiyelinin %11 ini oluşturmaktadır. Günümüzde pek çok baskı ve etki altında olup korunması gerekmektedir. Tez çalışmasında bölgedeki ve Türkiye'deki önemi dikkate alınarak ayrıca gelecekte yapılacak çalışmalar açısından yararlı olacağı düşünülerek, daha önce kirlilik boyutu sınırlı sayıda araştırılmış olan Dicle Nehri su kalite değişimi incelenmiş ve değerlendirilmiştir.Bu tez çalışmasında, Dicle nehrinin doğuş yeri olan Maden ilçesi girişinden başlayıp, Diyarbakır il çıkışına kadar olan bölgeyi kapsayan Yukarı Dicle Havzası çalışma alanı olarak kabul edilmiştir. 2008?2012 yılları arasında 7 istasyonda 19 adet su kalitesi parametresi için Zenginleşme Faktörü (ZeF) uygulanarak, Dicle nehrinde istasyon ve zamana bağlı kirlilik oranları belirlenmiştir. Arazi çalışmaları sonucunda, nehrin kalitesini değiştirebilecek noktasal ve yayılı kirletici kaynaklar tespit edilmiş ve buna ilişkin iyileştirici ve koruyucu önlemler belirlenmiştir. Bu çalışma ile havzadaki evsel, endüstriyel, tarımsal, madencilik gibi faaliyetler ve erozyon sonucu Dicle nehrinin özellikle 2., 4., 5., ve 6. istasyonlarda etkilendiği tespit edilmiştir.Sonuçlar, Dicle nehri üzerinde antropojenik etkiyi göstermektedir. Elde edilen veriler nehrin özümseme kapasitesinin şu an için yeterli olduğunu göstermektedir, ancak sürdürülebilir havza yönetimine geçiş zorunludur.

Abstract:
Tigris River which provides 11% of Turkey's water potential, has a flow rate of 360 m3/sec, travel 523 km. in Turkish territory. The river must be protected due to increasing anthropogenic activities. Given the importance of the river in the region and in Turkey, this thesis will provide reference point for future studies, there are limited number of studies on the water quality of Tigris River.In this study, The Upper Tigris Basin, covering the area from town of Maden (birthplace of the Tigris River) to the south of Diyarbakır city, has been defined as the working area. Concentrations of 19 water quality parameters at 7 selected stations were collected between the years 2008 and 2012. Enrichment Factors (EF) were calculated using different reference materials for the Tigris River water. As a result of field studies, point and diffuse pollution sources which have changed quality of river, has been determined and remedial and preventive measures has been identified. In this study, as a result of domestic, industrial, agricultural, mining activities and erosion in the river basin, the Tigris River have been found to be affected at the 2nd, 4th, 5th and 6th stations.The results show the anthropogenic impact over the Tigris river. Assimilation capacity of the river has not been exhausted, but sustainable river basin management is needed to overcome growing population and industrial development of the basin in the future.