Karayolu ve demiryolu inşaatlarında meydana gelen iş kazalarının analizi ve modellenmesi
Analysis and modeling of occupational accidents occurring in highway and railway constructions
Yazar: ATİYE BİLİM
Danışman: PROF. DR. OSMAN NURİ ÇELİK
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Kazalar = Accidents ; Ulaşım = Transportation ; İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering
Dizin: Demir yolları = Railways ; Lojistik regresyon analizi = Logistic regression analysis ; Resmi istatistikler = Official statistics ; İş güvenliği = Work safety ; İş güvenliği uzmanı = Occupational safety specialist ; İş kazaları = Occupational accidents

Özet:
Günümüzdeki hızlı endüstrileşmeye paralel olarak artan iş kazalarının, sosyal ve ekonomik yönden ortaya çıkan olumsuz etkileri, bunları uluslararası alanda güncel bir sorun haline getirmiştir. İş kazaları sonucunda insan hayatına gelen zarar dışında her kazanın, kaza geçiren kişiden başlayarak, çalışılan firma ve nihayetinde ülke ekonomisi için olumsuz yönde bir ekonomik değeri ortaya çıkmaktadır. İnşaat sektörü dünyadaki birçok ülkede en büyük iş alanlarından birini oluşturmaktadır. İstihdam imkanının fazla ve aynı zamanda yaşanan iş kazası sayısının da fazla olması sebebiyle inşaat sektörünün iş kazaları açısından değerlendirmeye alınması gerekmektedir. İnşaat sektöründe iş sağlığı ve güvenliği bilincini oluşturmak için, geçmişteki iş kazası örneklerinin incelenmesi ve istatistiklerin analiz edilmesinin büyük önemi vardır.
2016 yılında ülkemizde 286068 iş kazası meydana gelmiş ve bu kazalar neticesinde 1405 kişi hayatını kaybetmiştir. Bir yıl 300 iş günü olarak kabul edildiğinde, Türkiye'de her gün yaklaşık 954 iş kazası olmakta ve yine her gün yaklaşık 5 işçi hayatını kaybetmektedir. İnşaat sektörünün toplam iş kazalarındaki payı 2016 yılı için %15,6 iken, ölümlü iş kazalarındaki payı %35,3'tür. Yani, ülkemizde meydana gelen ölümlü iş kazalarının yaklaşık üçte biri (1/3) inşaat sektöründe gerçekleşmektedir.
Çalışmada ilk olarak, Türkiye'de son on yılda meydana gelen iş kazalarının genel görünümü sunularak, değerlendirmeler yapılmıştır. Daha sonra inşaat sektöründe meydana gelen iş kazalarının genel değerlendirmeleri ve analizleri gerçekleştirilmiştir. Son olarak ise tezin ana temasını oluşturan kara ve demiryolu inşaatlarında meydana gelen iş kazalarının analizleri yapılmıştır.
Ülkemizde inşaat sektöründe iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili literatürde pek çok çalışma olduğu halde, kara ve demiryolu inşaatlarına özgü iş kazaları ile ilgili yapılmış öznel bir çalışma yer almamaktadır. Bu tez çalışmasının amacı, Türkiye'deki inşaat sektörünün alt dalı olan, karayolu ve demiryolu inşaatlarında meydana gelen iş kazalarının istatistiksel analizlerini yaparak, kaza-neden ilişkilerini belirlemektir. Bu sektörde meydana gelen iş kazalarının sebep-sonuç ilişkileri ayrıntılı analizler ile belirlendiği takdirde oluşabilecek olan benzer kazalar da önlenebilecektir. İş yeri çalışma koşulları ve çalışan özelliklerine göre iş yerinde oluşabilecek olan iş kazası tahminleri de bu çalışmanın diğer bir amacını oluşturmaktadır.  Çalışma sonucunda, kara ve demiryolu inşaatlarında meydana gelen iş kazaları için etkin önlemlerin alınmasına yardımcı olabilecek bilimsel bir altyapı oluşturulması amaçlanmaktadır. Çalışma kapsamında öncelikle bir literatür taraması yapılmış ve iş güvenliğinde istatistiksel analizleri kullanan bilimsel çalışmalar ayrıntılı şekilde incelenmiştir. Tamamlanan literatür taraması sonrasında, Sosyal Güvenlik Kurumu ile iletişime geçilmiş ve çalışma için bir iş birliği sağlanmıştır. Kara ve demiryolu inşaatlarında 2013-2016 yılları arasında meydana gelen 14910 adet iş kazası verileri kurumdan talep edilerek temini sağlanmıştır. Kaza bildirim formunda açık uçlu soru olarak yer alan bilgiler, belli bir sistematik sistemle değişken olarak tanımlanmış ve her biri kategorilere ayrılmıştır. Kategorik olarak tanımlanan veri seti SPSS 24.00 programına aktarılarak tek değişkenli sıklık, çapraz tablolama ve ikili lojistik regresyon analizleri kullanılarak istatistiksel olarak incelenmiştir. Bağımlı değişken olarak kaza şiddeti ve iş günü kaybı seçilen çalışmada, tanımlanan bağımsız değişkenlerden bu iki bağımlı değişkeni etkileyen olgular belirlenerek sektör bazında kaza şiddeti ve iş günü kaybı ile ilgili tahmin modelleri oluşturulmuştur. Sektörde yaşanan ölümlü iş kazaları ayrıca kendi içerisinde incelenerek, çalışanlara özgü ölüm riski ve seviyesi belirlenmiştir. Çalışma sonucunda karayolu ve demiryolu inşaat sektörü adına güncel ve gerçeği yansıtan bir veri tabanı oluşturulmuştur. Araştırma bulguları doğrultusunda sektörde yaşanan iş kazalarının sıklığını ve şiddetini azaltmaya yönelik önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
The social and economic adverse impacts of the occupational accidents, which have increased in parallel with the rapid industrialization of today, have made them a current problem in the international arena. As a result of occupational accidents, apart from the damage to human life, the economic value of each accident starting from the person who had an accident is negative for the company and the country economy. The construction sector is one of the largest business areas in many countries around the world. Due to the high number of employment opportunities and the number of occupational accidents at the same time, the construction sector needs to be evaluated in terms of occupational accidents. In order to create awareness of occupational health and safety in the construction sector, it is very important to examine past occupational accident samples and analyze statistics.
In 2016, 286068 occupational accidents occurred in our country and 1405 people died as a result of these accidents. When one year is considered as 300 working days, every day approximately 954 occupationsl accidents occur in Turkey and about 5 workers die each day. While the share of the construction sector in total occupational accidents is % 15,6 in 2016, the share of fatal occupational accidents is % 35,3. In other words, approximately one third (1/3) of the fatal occupational accidents are occurred in the construction sector in our country.
In this study, first presented overview of occupational accidents occurred in Turkey over the last decade, evaluations were made. Then, the general evaluations of the occupational accidents in the construction sector were made and their analyzes were carried out. Finally, the analysis of the occupational accidents in the highway and railway constructions which constitute the main theme of the thesis were realized.
Although there are many studies in the literature on occupational health and safety in the construction sector in our country, there are no subjective studies about occupational accidents related to highway and railway constructions. The aim of this thesis is to determine the accident-cause relationship in highway and railway constructions, which is sub-branch of the construction sector in Turkey by statistical analysis of occupational accidents. Similar accidents can be prevented if the cause-effect relationships of occupational accidents in this sector are determined by detailed analysis. Occupational accident estimates that may occur in the workplace according to the working conditions of the workplace and the characteristics of the employees constitute another purpose of this study. As a result of the study, it is aimed to establish a scientific infrastructure which can help to take effective measures for oocupational accidents occurring in highway and railway constructions. Within the scope of the study, a literature review was conducted and scientific studies using statistical analyzes in occupational safety were examined in detail. After the completed literature review, the Social Security Institution was contacted and a cooperation was established for the study. 14910 occupational accident data occurred in the highway and railway constructions between 2013-2016 years were provided by the institution. The information contained in the accident notification form as an open-ended question is defined as a variable with a systematic system and each of them were categorized. The categorically defined data set was transferred to SPSS 24.00 program and analyzed statistically using univariate frequency, cross tabulation and binary logistic regression analysis. In the selected study, as a dependent variable, accident severity and workday loss were determined. Factors affecting these two dependent variables were determined from the independent variables and estimation models for accident severity and working day loss were formed. Mortality accidents in the sector are also examined in itself, employee-specific mortality risk and level were determined. As a result of the study, a current and realistic data base was created on behalf of the highway and railway construction sector. In accordance with the research findings, suggestions were made to reduce the frequency and severity of occupational accidents in the sector.