OECD kapsamında yer alan ülkelerin enerji fiyatları ile piyasa göstergeleri arasındaki kısa ve uzun dönemli ilişkilerin analizi
Analysis of short-term and long-term relationships between energy prices and market indicators of OECD countries
Yazar: AYHAN KAPUSUZOĞLU
Danışman: PROF. DR. MEHMET BAHA KARAN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Ekonomik büyüme = Economic growth ; Enerji = Energy ; Enerji piyasası = Energy market ; Eşbütünleşme = Cointegration ; Finansal gelişme = Financial development ; Fiyat = Price ; Nedensellik = Causality ; OECD ülkeleri = OECD countries

Özet:
Bu çalışmanın amacı, ekonomik büyüme sürecinde önem gösteren enerji fiyatları (ham petrol, elektrik, doğalgaz ve kömür) ile temel piyasa göstergeleri (borsa endeksi ve faiz oranı) arasındaki kısa ve uzun dönemli ilişkilerin, 2001 Haziran-2009 Mart dönemi içerisinde ve OECD kapsamında yer alan 24 ülke (Amerika Birleşik Devletleri, Almanya, Avusturya, Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Hollanda, İngiltere, İrlanda, İspanya, İsveç, İsviçre, İtalya, Kanada, Kore, Lüksemburg, Macaristan, Norveç, Polonya, Portekiz, Türkiye, Yeni Zelenda ve Yunanistan) bazında analiz edilmesidir. Bu doğrultuda çalışmada, ilgili ülkelerin enerji fiyatları ile temel piyasa göstergelerinin kendi aralarında ve karşılıklı olarak kısa ve uzun vadeli ilişkiler gösterdikleri, bu ilişkilerin de ülkelerin enerji piyasalarının temel özellikleri çerçevesinde açıklanabileceği hipotezinden hareket edilmiştir.Çalışmanın amacı doğrultusunda öncelikle, veriler arasındaki benzerlik ve farklılıkları ortaya koymak üzere Çok Boyutlu Ölçekleme Analizi gerçekleştirilmiştir. Daha sonra ise, ilgili ülkelerin enerji fiyatları ile temel piyasa göstergeleri arasındaki ilişkileri ortaya koymaya yönelik olarak ekonometrik analiz yöntemleri uygulanmıştır. İlk aşamada verilerin analize uyguluğunun (durağanlık durumlarının) sınanması amacıyla Korelogram ve Birim Kök Testleri uygulanmıştır. Değişkenler arasındaki kısa ve uzun dönemli ilişkilerin varlığını ortaya koymak amacıyla da Johansen Eşbütünleşme ve Granger Nedensellik testleri gerçekleştirilmiştir.Sonuç olarak bu çalışmada, hem enerji fiyatları hem de temel piyasa göstergeleri arasında yaygın ve çok yönlü ilişkiler olduğu ortaya konulmuştur. Çalışmada elde edilen bulgular, henüz dünyada ve Avrupa'da enerji piyasalarının birleşmeye başladığı yönündeki araştırmaları yeterince desteklememekte olup, varolan bu ilişkilerin bireysel olarak ülkelerin enerji piyasaları ve kaynakları çerçevesinde sahip oldukları faktörlerle açıklanabilmektedir.

Abstract:
The objective of this study is to analyse short-term and long-term relationships between energy prices (crude oil, electricity, natural gas and coal) and basic market indicators (stock market index and interest rate) which show great importance with regard to economic growth, by taking into consideration data gathered between June 2001 and March 2009 from 24 OECD countries (the United States of America, Germany, Austria, the Czech Republic, Denmark, Finland, France, the Netherlands, England, Ireland, Spain, Sweden, Switzerland, Italy, Canada, Korea, Luxembourg, Hungary, Norway, Poland, Portugal, the Turkish Republic, New Zealand and Greece). Accordingly, this study is based on the hypothesis that there are short-term and long-term mutual relationships between energy prices and basic market indicators of related countries and that these relations can be explained within the framework of basic characteristics of countries' energy markets.In the view of the objective of the study, firstly, a multidimensional scaling analysis was implemented in order to reveal similarities and differences between data. And then, econometric analysis methods were applied in order to put forth the relationships between energy prices and basic market indicators of related countries. In the first stage, correlogram and unit root tests were applied in order to verify the suitability of data to analysis (their state of stationarity). Johansen cointegration and Granger causality tests were implemented in order to set forth the presence of short-term and long-term relationships between variables.In conclusion, it has been shown in this study that there are frequent and multidirectional relationships both between energy prices and basic market indicators. Findings of the study don't still sufficiently support researches indicating that energy markets of the World and Europe start to unify and these relations can be explained with certain factors of individual countries with regard to their energy markets and resources.