Acil servise başvuran COVİD-19 tanılı hastalarda serum elektrolit seviyelerinin değerlendirilmesi
Evaluation of serum electrolyte levels in patients with COVID-19 diagnosed in the emergency department
Yazar: RIDVAN YAVUZ YÜCE
Danışman: DOÇ. DR. NEZİHAT RANA DİŞEL
Çukurova Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Acil Tıp Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: İlk ve Acil Yardım = Emergency and First Aid
Dizin: Acil servis-hastane = Emergency service-hospital ; Acil tıp = Emergency medicine ; Kalsiyum = Calcium ; Klor = Chlorine ; Magnezyum = Magnesium ; Potasyum = Potassium ; Sodyum = Sodium

Özet:
Acil Servise Başvuran COVİD-19 Tanılı Hastalarda Serum Elektrolit Seviyelerinin Değerlendirilmesi
Amaç: Acil Serviste PCR pozitifliği saptanan COVİD-19 hastalarının, serum elektrolit seviyelerini analiz ederek, bu serum elektrolit seviyelerinin hastalık seyri üzerine, yatış süresine ve mortaliteye olan etkisini değerlendirmeyi amaçladık.
Gereç ve Yöntem: Çalışmamız retrospektif kesitsel bir çalışma olarak planlandı. Çalışmaya 01.03.2020-01.04.2021 tarihleri arasında Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Acil Servisine başvuran ve COVİD PCR'ı pozitif olan hastalar dahil edildi. Serum elektrolit değerleri bakılmamış ve eksik verisi olan hastalar çalışma dışında tutuldu. Hastaların demografik verileri, laboratuvar verileri, vital bulguları, yattıkları klinik ve yatış sonuçları kaydedildi.
Bulgular: Toplam 350 hasta değerlendirildi. Hastaların ortalama yaşı 55,9 yıl olup % 51,4'ü (n=180) erkek cinsiyette idi. Tüm hastaların % 24,3'ü (n=85) Acil Servisten direkt olarak taburcu edildi, % 58,3'ü (n=204) ilgili servislere ve % 17,4'ü (n=61) yoğun bakımlara yatırıldı. Taburcu olan hastalarda ortalama nötrofil/lenfosit oranı 3,3 iken yoğun bakıma yatırılan hastalarda bu oran ortalama 26,5 ve hayatını kaybeden hastalarda ise ortalama 43,8 olarak saptandı. Nötrofil/lenfosit oranının 6,4'ün üstüne çıkması durumunda % 69 sensitivite ve % 70 spesifisite ile mortalite tahmin edilebildiği saptandı. Hastalarda en sık gözlenen elektrolit bozuklukları sırasıyla hipokalsemi (% 47,7), hipokloremi (% 43,7) ve hiponatremi (% 40,3) olarak saptandı. Hiponatremi görülme oranı taburcu olan hastalarda % 27 iken hayatını kaybeden hastalarda % 62,1'e kadar çıktığı saptandı. Acil Servisten ilgili kliniğe yatırılan hastalarda hiponatremi gözlenme oranı taburcu olanlara göre anlamlı olarak yüksek bulundu (p=0,017). Hayatını kaybeden hastalarda en sık gözlenen ikinci elektrolit bozukluğu hiponatremi olarak bulundu. Acil Servisten taburcu edilen hasta grubu hariç tüm hastalarda en sık gözlenen elektrolit bozukluğu hipokalsemi olarak bulundu (% 47,4) ve hastalık seyri ağırlaştıkça hipokalsemi gözlenme oranı arttığı saptandı. Hayatını kaybeden hastalarda hipokalsemi görülme oranı % 79,3 olarak bulundu. Acil Servisten ilgili kliniklere yatırılan hastalarda hipokalsemi gözlenme oranı taburcu edilenlere göre anlamlı olarak yüksek bulundu (p=0,001). Tüm hasta grupları içinde en az gözlenen elektrolit düşüklüğü hipokalemi olarak saptandı(% 10,6). Yatış yapılan hastalarda hipokalemi ve hiperkalemi gözlenme oranı taburcu olan hastalara göre anlamlı olarak yüksek bulundu (p=0,001). Hipomagnezemi görülme oranı taburcu olan hastalarda % 12,9, yatan hastalarda % 27,2 ve hayatını kaybeden hastalarda % 55,2 olarak saptandı. Hipomagnezemi görülme oranı yatan hastalarda taburcu olanlara göre ve yoğun bakıma yatırılan hastalarda servise yatanlara göre anlamlı olarak yüksek saptandı (p=0,001). Hipokloremi gözlenme oranı tüm COVİD-19 hastalarında %43,7 olarak bulundu. Yatan hastalarda hipokloremi gözlenme oranı ise %47,5 bulundu. Yatan hastalar arasında yatırılan kliniğe göre veya hayatını kaybetme durumuna göre hipokloremi gözlenme durumu arasında anlamlı bir fark bulunmadı.
Sonuç: Çalışmamız sonucunda elde ettiğimiz verilere göre COVİD-19 hastalarında başvuru sırasında ölçülen serum elektrolit değerlerinin hastalığın prognozu ile ilişkisi olduğu kanaatindeyiz. Acil Servise başvuran COVİD-19 hastalarında serum elektrolit değerlerinin değerlendirilmesi ve özellikle serum magnezyum, klor ve kalsiyum seviyelerinde düşüklük saptanan hastaların dikkatle takip edilmesi gerekmektedir. Eksik elektrolitlerin erken replasmanı hastalığın gidişatını olumlu yönde etkileyebilir.
Anahtar Kelimeler: COVİD-19, Kalsiyum, Klor, Magnezyum, Potasyum, Sodyum

Abstract:
Evaluation of Serum Electrolyte Levels in Patients with COVID-19 Diagnosed in the Emergency Department
Objective: We aimed to analyze the serum electrolyte levels of COVID-19 patients diagnosed with positive PCR test in the Emergency Department and to evaluate the effect of serum electrolyte levels on disease prognosis, length of hospitalization and mortality.
Material and Method: Patients who presented to Çukurova University Medical Faculty Hospital Emergency Department between 01.03.2020-01.04.2021 and had positive COVID-19 PCR test were included in this retrospective cross-sectional study. Patients who did not have serum electrolyte values and missing data were excluded from the study. Demographic data, laboratory data, vital signs, clinical presentation and hospitalization intervals and outcomes of the patients were recorded.
Results: A total of 350 patients were evaluated. The mean age of the patients was 55.9 years and 51.4% (n=180) were male. 24.3% (n=85) of all patients were discharged directly from the Emergency Department, 58.3% (n=204) were hospitalized in the ward and 17.4% (n=61) in intensive care units. The mean of neutrophil/lymphocyte ratio was 3.3 in discharged patients, this rate was found to be 26.5 in patients hospitalized in the intensive care unit and 43.8 in patients who had died. If the neutrophil/lymphocyte ratio exceeds 6.4, mortality can be estimated with 69% sensitivity and 70% specificity. The most common electrolyte disturbances observed in the patients were hypocalcemia (47.7%), hypochloremia (43.7%) and hyponatremia (40.3%), respectively. Incidence of hyponatremia was 27% in discharged patients, it was 62.1% in patients who had died. The rate of hyponatremia was found to be significantly higher in patients who were hospitalized compared to patients who were discharged from the Emergency Department (p=0.017). The second most common electrolyte disorder in patients who had died was hyponatremia. Except for the discharged patients from the Emergency Department, the most common electrolyte disorder was hypocalcemia (47.4%), and the rate of hypocalcemia, increased as the disease had progressed. The incidence of hypocalcemia in patients who died was 79.3%. The rate of hypocalcemia was found to be significantly higher in patients who were hospitalized than patients who were discharged from the Emergency Department (p=0.001). The least observed electrolyte deficiency among all patient groups was hypokalemia (10.6%). The rate of hypokalemia and hyperkalemia in hospitalized patients was found to be significantly higher than in patients who were discharged (p=0.001). The incidence of hypomagnesemia was 12.9% in discharged patients, 27.2% in hospitalized patients, and 55.2% in patients who had died. The incidence of hypomagnesemia was found to be higher in hospitalized patients compared to discharged patients, and it was found to be significantly higher in patients hospitalized in the intensive care unit compared to patients who were hospitalized in the ward. (p=0.001). The rate of hypochloremia was found to be 43.7% in all COVID-19 patients. The rate of hypochloremia observed in the hospitalized patients was 47.5%. There was no significant difference in means of hypochloremia among the hospitalized patients according to the hospitalized ward or death status.
Conclusion: We assume that serum electrolytes measured at the time of presentation of the COVID-19 patients were associated with the prognosis of the disease. Serum electrolyte values should be evaluated in COVID-19 patients who presented to the Emergency Department. Patients with low magnesium, chlorine and calcium levels should be followed carefully. Early replacement of deficient electrolytes might affect the outcome.
Key Words: Calcium, Chlorine, COVİD-19, Magnesium, Potassium, Sodium