Duygudurum bozukluğu olan bireylerde bilişsel davranışçı terapinin iyileşmeye etkisi
The effect of cognitive behavioral therapy on recovery in individuals with mood disorders
Yazar: HİLAL AYDOĞDU DURMUŞ
Danışman: PROF. DR. ESRA ENGİN
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Psikiyatri Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Psikiyatri = Psychiatry ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Affektif bozukluklar = Affective disorders ; Bilişsel davranış terapileri = Cognitive behaviour therapy ; Psikiyatrik hastalıklar = Psychiatric sickness ; Psikiyatrik hemşirelik = Psychiatric nursing

Özet:
Amaç: Araştırma, duygudurum (bipolar tip II) bozukluğu tanısı alan bireylerde bilişsel davranışçı terapinin iyileşmeye etkisini belirlemek amacıyla yapılmıştır.
Yöntem: Araştırmada nicel ve nitel araştırma yöntemlerinden oluşan tamamen, eş zamanlı, nicel boyutun daha baskın olduğu karma desen kullanılmıştır. Araştırmanın nicel boyutu deneysel desende ön test, son test kontrol gruplu ve tekrarlayan ölçümlü olarak, nitel boyutu ise duygudurum (bipolar tip II) bozukluğu tanısı alan bireylerin görüşme süreci ile ilgili kişisel deneyimlerini, süreç ve kendileri ile ilgili algılamalarını ve görüşmelere yükledikleri anlamları incelemek amacıyla nitel araştırma yöntemlerinden tanımlayıcı fenomenolojik (olgu bilim) desene dayalı olarak gerçekleştirilmiştir. Araştırma Temmuz 2017- Temmuz 2019 tarihleri arasında, Sağlık Bilimleri Üniversitesi İzmir Bozyaka Eğitim ve Araştırma Hastanesi Ruh Sağlığı ve Hastalıkları polikliniğinde yürütülmüştür. Psikiyatri polikliniğinde duygudurum (bipolar tip II) bozukluğu tanısı ile takip edilen bireyler araştırmanın evrenini, belirlenen kriterleri karşılayan ve araştırmaya katılmayı kabul eden remisyondaki duygudurum (bipolar tip II) bozukluğu olan bireyler araştırmanın örneklemini oluşturmuştur. Örneklem büyüklüğü power analiz yapılarak bulunmuş, girişim ve kontrol grubuna 6'şar bireyin alınmasına karar verilmiştir. Kontrol grubuna mevcut tedavi ve takip uygulanırken, uygulama grubu ile ek olarak Bilişsel Davranışçı Terapi temelli görüşmeler yürütülmüştür.
Araştırmada nicel veriler, Birey Tanıtım Formu, Beck Depresyon Envanteri (BDE), Young Mani Derecelendirme Ölçeği (YMDÖ), Beck Umutsuzluk Ölçeği (BUÖ), Bipolar Bozuklukta İşlevsellik Ölçeği (BBİÖ) ve Morisky İlaç Tedavisine Uyum Ölçeği (MİTUÖ) kullanılarak toplanmıştır. Nitel veriler bilişsel davranışçı terapi görüşmeleri sırasında toplanmıştır.
Girişim grubundaki bireylere 10 seans bireysel bilişsel davranışçı terapi uygulanmış ve araştırmanın hedefleri doğrultusunda girişimler uygulanmıştır. 
Nicel verilerin analizinde SPSS Statics 20 programı, nitel verilerin analizinde MAXQDA Analytics Pro 2020 programı kullanılarak analiz yapılmıştır.
Bulgular: Girişim grubundaki bireylerin yaş ortalaması 32.71+1.84, kontrol grubundaki bireylerin yaş ortalaması 35.75+1.63 'tür. Her iki gruptaki bireylerin çoğunluğunun kadın, lise ya da üniversite mezunu olduğu saptanmıştır. Girişim grubu bireylerin %71.4'ü, kontrol grubundaki bireylerin %25'i evlidir. Girişim grubundaki bireylerin %57.1'i, kontrol grubundaki bireylerin %37.5'i düzenli bir işte çalışmaktadır.
Görüşmeler öncesi, girişim ve kontrol grubu bireylerin BUÖ ve BBİÖ alt ölçek puan medyanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmamıştır (p>0,05). 
Görüşmeler sonrası izlem ölçümlerinde, girişim ve kontrol grubu bireylerin BUÖ puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmuştur (p<0.05). Görüşmeler sonrası izlem ölçümlerinde, girişim ve kontrol grubu bireylerin BBİÖ alt ölçekleri olan "Arkadaş ilişkileri", "Toplumsal Etkinliklere Katılım", "Günlük Etkinlikler", "İş" ve ölçek genel toplam puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmuştur (p<0.05). Görüşmeler sonrası ve izlem ölçümlerinde girişim ve kontrol grubu bireylerin MİTUÖ puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmuştur (p<0.05).
Görüşmeler sonrasında, girişim grubu bireylerin BUÖ puanları, İçe Kapanıklık, Arkadaş İlişkileri, Toplumsal Etkinliklere Katılım, Günlük Etkinlikler ve İş alt ölçek puanlarında ve MİTUÖ puanında, ön test puanlarına göre, olumlu yönde değişiklik oluştuğu bulunmuştur. Araştırmanın nitel bulgularında ise bireyler umut düzeylerinde, işlevselliklerinde ve tedaviye uyumlarında olumlu yönde etkilenme olduğunu işaret eden ifadeler kullanmışlardır.
Sonuç: Sonuç olarak, bilişsel davranışçı terapinin, duygudurum (bipolar tip II) bozukluğu olan bireylerin umutsuzluk düzeylerini düşürmek, işlevselliklerini ve tedaviye uyumlarını artırmak için etkin bir yaklaşım olduğu ortaya konmuştur.
Anahtar Kelimeler: Duygudurum bozukluğu; bilişsel davranışçı terapi; iyileşme; psikiyatri hemşireliği

Abstract:
Objective: The study was conducted to determine the effect of cognitive behavioral therapy on recovery in individuals with mood (bipolar II) disorders..
Method: Mixed method, composed of quantitative and qualitative components was used in this research. The quantitative dimension was conducted as a pre-test and post-test experimental design. The qualitative dimension was based on phenomenological research design, to examine the personal experiences of individuals diagnosed with mood (bipolar II) disorders, their perceptions about the process and themselves, and the meanings they attribute to the interviews. The study was conducted between July 2017 and July 2019 at the Mental Health and Diseases Polyclinic of Sağlık Bilimleri University, Izmir Bozyaka Training and Research Hospital. The population of the study was individuals diagnosed with bipolar II disorder a psychiatry clinic, and the sample is composed of individuals with bipolar II disorder who met the specified criteria and agreed to participate in the study. The sample was found by analyzing the size, and it was decided to allocate 6 individuals each to the attempt and control groups. The current treatment and follow-up was applied to the control group, and Cognitive Behavioral Therapy-based interviews, to the administration group. 
In the study, the quantitative data were collected using the Individual Description Form (IDF), Beck Depression Inventory (BDI), Young Mania Rating Scale (YMRS), Beck Hopelessness Scale (BHS), Functioning Scale in Bipolar Disorder (FSBD) and Morisky Medication Adherence Scale (MMAS). The qualitative data were collected using the audio recording during Cognitive Behavioral Therapy-based interviews
Individuals in the intervention group were administered 10 sessions of individual cognitive behavioral therapy, as well as interventions in line with the objectives of the research.
SPSS Statics 20 program was used in the analysis of quantitative data, and the MAXQDA Analytics Pro 2020 program was used in the analysis of qualitative data.
Results: The average ages were 32.71 + 1.84 in the intervention group, and 35.75 + 1.63 in the control group. The majority of individuals in both groups were women, and were high school or university graduates. 71.4% of individuals in the initiative group and 25% in the control group were married. 57.1% in the intervention group and 37.5% in the control group were in regular employment.  
Before the interviews, no statistically significant difference was found between the BHS and FSBD subscale scores of the individuals in the two groups (p> 0.05).
A statistically significant difference was found between the BHS scores of the individuals in the intervention and control groups in the follow-up measurements after the interviews (p <0.05). In the follow-up measurements after the interviews, a statistically significant difference was found between individuals in the intervention group and those in the control group (p <0.05) for the subscales of "Friendships", "Participation in Social Activities", "Daily Activities", "Work" and scale total scores.). A statistically significant difference in MMAS scores was found between individuals in the intervention group and in the control group after the interviews, and in the follow-up measurements (p <0.05).
After the interviews, it was found that there was a positive change for individuals in intervention group BHS scores, Introversion, Friendships, Participation in Social Activities, Daily Activities and Work subscale scores and MMAS scores, compared with their pre-test scores.
In the qualitative findings of the study, individuals expressed signs of improvement in their level of hope, general well-being and treatment compliance.
Conclusion: As a result, it was demonstrated that cognitive behavioral therapy is an effective approach in reducing the hopelessness levels of individuals with mood (bipolar II) disorders, and increasing their functionality and treatment compliance.
Key words: Mood disorder; cognitive behavioral therapy; recovery; psychiatric nursing