Akut organofosfat zehirlenmelerinin kronik dönemde endokrin sistem üzerine etkilerinin araştırılması
Effects of acute organophosphate poisonings on endocrine system in chronic phase
Yazar: MUSTAFA SEVİM
Danışman: PROF. DR. MUHAMMET GÜVEN
Erciyes Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2013
Konu: Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları = Endocrinology and Metabolic Diseases
Dizin: Endokrin sistem = Endocrine system ; Organofosfat = Organophosphate ; Yoğun bakım = Intensive care ; Yoğun bakım üniteleri = Intensive care units ; Zehirlenmeler = Poisonings

Özet:
Amaç: Organofosfat (OF) zehirlenmesi dünyada özellikle gelişen ülkelerde aşırı kullanımı ve kolay ulaşımı nedeni ile oldukça sık görülmektedir. Organik fosfor bileşiklerinin akut dönemde sinapslarda asetilkolin birikimine yol açarak hormonal parametrelerde değişikliğe sebep olduğu bilinmektedir. Ancak akut organofosfat zehirlenmesinin uzun dönemde hipotalomo-hipofizer- adrenal aks üzerindeki etkileri bilinmemektedir.Bu çalışmanın amacı; akut organofosfat zehirlenmesininuzun dönemde endokrin sistem üzerindeki etkilerini araştırmaktır.
Hastalar ve Yöntem:Bu çalışmada,  2007-2012 yılları arasında Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi İç Hastalıkları Yoğun Bakım Ünitesinde akut organofosfat zehirlenmesi nedeni ile tedavi görüp taburcu olan 30 hasta değerlendirildi. Hastalardan biri kafa travma hikayesiolduğunu sonradan söylemesi üzerine çalışmadan çıkarıldı. Hasta ile ilgili bilgilere hastane elektronik bilgi sistemi ve hasta dosyalarındandan ulaşıldı. Endokrin fonksiyonları değerlendirmek için ilk olarak hastaların bazal hipofiz hormonları çalışıldı. Daha sonra bu hastalara glukagon stimülasyon ve insülin tolerans testi (İTT) yapıldı.GH eksikliği ve ACTH eksikliği tanısı İTT ve glukagon testlerinin her ikisinde debelirtilen cut-off değerlerinden daha düşük sonuç alınmasına göre konuldu.
Sonuçlar: Çalışmaya 29 hasta alındı ( E: 16, %55 K:13 %45).  Hastaların yaş ortalaması 42± 16 yıl (min:18-maks:69),  BKİ 26 ± 4 kg/m2(min:21- maks:35), zehirlenme sonrası geçen süre 44 ±16 ay (min:11-maks:68) idi.Hastaların bazal hipofiz hormon sonuçları normal olarak tespit edildi. ACTH eksikliği değerlendirilirken glukagon stimülasyon testinde kortizol değeri 10.74 ?g/dl?yi, İTT?de 18 ?g/dl?yi geçenlerin kortizol cevabı yeterli olarak değerlendirildi. Bu kriterlere göre sadece bir hastada (%3,4) ACTH eksikliği tanısı konuldu. 
Glukagon testinde pik GH değeri 1,18 ?g/L ve üzeri değerler yeterli cevap olarak kabul edildi. Yapılan glukagon testleri incelendiğinde 6 hastada yeterli GH yanıtı alınamadığı görüldü. İnsülin tolerans testi sonrası pik GH cevabı için eşik değer 3 ?g/L?dir. Çalışmaya alınan hastaların İTT sonrası yeterli GH yanıtı alınamayan hasta sayısı 10 olduğu görüldü. Sadece 3 hastada  (% 10,3) hem glukagon testi hem de insülin tolerans testinde yeterli GH yanıtı alınamadı ve GH eksikliği tanısı konuldu. Bu hastaların çekilen Hipofiz MR sonuçlarında kitle izlenmedi. Bununla birlikte izole GH eksikliği olan hastalardan birinde parsiyel empty sella ile uyumlu görünüm saptandı.
Çıkarımlar: Bu çalışmada ACTH ve GH eksikliği normal populasyona göre yüksek bulundu. Akut OF zehirlenmesi ile tedavi edilen hastalar, kronik dönemde hipofizer hormonların eksikliği açısından değerlendirilmelidir.

Anahtar kelimeler: Organofosfat, endokrin fonksiyon, yoğun bakım.

Abstract:
Aim: Organic phosphate (OP) poisoning is guite common in the developing world due to the extensive use and accessibility of these compounds. OP compounds, leading to the accumulation of acetylcholine at synapses in acute phase known to cause hormonal changes, but long term effects of acute organophosphate poisoning on hypotalamus-pituitary-adrenal axis are not known. Our aim was to investigate long term effects of acute organophosphate poisoning on hypotalamus-pituitary-adrenal axis.
Patients and Methods: We included 30 patients admitted to Erciyes University Medical Intensive Care Unit due to acute organophosphate poisoning between 2007 and 2012. One patient was discharged from the study upon learning that he had head trauma history. Data were acquired from electronical data system and patients files. Basal pitiutary hormones were measured. Then, glucagon stimulation test and insulin tolerance test (ITT) were performed. Growth hormone (GH) and Adrenocorticotropic hormone(ACTH) deficiency was diagnosed acording to ITT and glucagon test with lower than normal cut off values. 
Results: Analysis were completed with 29 patients (Male: 16, 55% and Female: 13, 45%).Mean age was 42±16 years (min:18-max:69), mean body mass index was 26±4 kg/m2(min:21- max:35), and mean time after poisoning was 44 ±16 months (min:11-max:68). Basal levels of ptiutary hormones were within normal limits. Cut off values for ACTH deficiency was 10.74 ?g/dl of cortizol with glucagon stimulation test and 18 ?g/dl of cortisol with ITT. There was only one patient with ACTH deficiency according to these criteria. Peak GH level of 1,18 ?g/L was accepted as normal response in glucagon test. There were 6 patients with decreased GH response with glucagon test. Peak GH level of 3 ?g/L was accepted as normal response in ITT. There were 10 patients with decreased GH response with ITT. There were 3 (10.3 %) patients diagnosed as GH deficiency with decreased GH response with both glucagon test and ITT. There was not any mass images on pituitary MRIs of these patients. However, image of partial empty sella was found in one of the patients who had isolated GH deficiency.
Conclusions: ACTH and GH deficiency was found to be higher compared to normal population in our study. Patients with acute OP poisoning should be screened for pitiutary hormone deficiency in long term.  

Key words: Endocrine function, intensive care unit, organophosphate.