6 numaralı Nâme-i Hümâyûn Defterine göre Osmanlı Devleti ile Avusturya, Rusya ve Venedik arasındaki yazışmalar ve değerlendirmeleri (h. 1114-1133/m. 1703-1721) /
Yazar: ESME CULFA
Danışman: DOÇ. DR. UĞUR KURTARAN
Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yeniçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Tarih = History
Dizin: Avusturya = Austria ; Defterler = Registers ; Name-i Hümayun Defteri = Name-i Humayun Book ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Rusya = Russia ; Venedik = Venice ; Yazışmalar = Correspondences

Özet:
Osmanlı Devleti 18. yüzyıla kadar ad hoc denilen tek taraflı diplomasi anlayışını uygulamıştır. Bunun altında yatan temel neden diğer devletlere karşı duyulan üstünlük duygusudur. Zira Osmanlı Devleti 15. yüzyılın ortalarında gücünün doruğunu yaşamakta ve diplomasisi de buna göre şekillenmekteydi. Osmanlı'nın diplomasi alanında geçirdiği değişimin anlaşılması için diplomasinin kaynakları olan ahidnâme-i hümâyûnlar, nâme-i hümâyûnlar, sefaretnâmeler, sınır tahdit raporları, barış müzakere raporları, yabancı devletlerle yapılan antlaşmaları incelememiz gerekir. Nitekim Osmanlı Devleti'nin klasik döneminde Avrupa devletlerine karşı kullandığı diplomatik lisan oldukça sert ve bir nevi istediklerini dikte ettirme şeklindedir.  Ancak 18. yüzyıla doğru Osmanlı Devleti'nin kaybettiği savaşlar uluslararası alanda eşitlik getirmiştir. Dolayısıyla  bu durum diplomasiye yansımış ve diplomatik dil yumuşamaya başlamış karşı tarafında düşüncelerinin dikkate alındığı yeni bir döneme girilmiştir. Osmanlı Devleti'nde yaşanan bu gelişmeleri en iyi şekilde gösteren kaynaklardan biri de Nâme-i Hümâyûn Defterleridir. Nâme-i hümâyûnlar, "taraf-ı şahaneden bir hükümdara yazılan hatt-ı hümâyûn" şeklinde tarif edilir. Diplomatik manada ise, Osmanlı padişâhları tarafından Müslüman ve Hıristiyan yabancı devletlerin hükümdarlarına ve Osmanlı Devleti'ne bağlı imtiyazlı yerlerin yöneticilerine gönderilen mektuplara verilen genel isimdir. Nâme-i hümâyûnlar, Osmanlı diplomasi tarihi için birinci elden kaynak olan en önemli belgelerden biridir. Bu sebeple Nâme-i Hümâyûn Defterlerinin incelenmesi ve değerlendirilmesi Osmanlı diplomasi tarihi çalışmaları için oldukça önemlidir. Çalışmada Nâme-i Hümâyûn Defterlerinin bu önemini ortaya çıkaracak tespitlerle birlikte 1703-1721 yıllarını kapsayan 6 Numaralı Nâme-i Hümâyûn Defteri içerisinde yer alan Avusturya, Rusya ve Venedik'e gönderilen nâmelerde Osmanlı diplomatik dilinin nasıl ve ne şekilde bir değişim ve gelişim gösterdiği üzerinde duruldu. Yine aynı defter içerisinde yer alan ilgili devletlerin Babıâli'ye gönderdiği mektuplar incelenmek suretiyle taraflar arasındaki siyasi ve askeri münasebetlerin diplomasiye yansıması üzerine değerlendirmelerde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Nâme-i Hümâyûn Defterleri, Osmanlı, Diplomasi, Avusturya, Rusya, Venedik.

Abstract:
Until the 18th century, the Ottoman Empire implemented the one-sided diplomacy approach called ad hoc . The main reason underlying this is the feeling of superiority over other countries. Ottoman Empire was at the peak of its power in the middle of the 15th century and its diplomacy was shaped accordingly. In order to understand the changes in Ottoman diplomacy, we need to examine the sources of Ottoman diplomacy such as ahidnâme-i hümâyûns, nâme-i hümâyûns, embassy, border restriction reports, peace negotiation reports, agreements with other countries. As a matter of fact, the diplomatic language used by the Ottoman Empire against the European Countries in its classical period was quite harsh and in a way dictating what they wanted. However, the wars that the Ottoman Empire lost towards the 18th century brought equality in the international arena. Therefore, this situation was reflected in diplomacy and the diplomatic language began to soften, and a new era was entered in which the opinions of the other side were taken into account. One of the sources that best shows these developments in the Ottoman Empire is the nâme-i hümâyûn records. Nâme-i Hümâyûns are described in the dictionary as "hatt-ı hümâyûn written by one party to one Emperor". In the diplomatic aspects, it is the general name given to the letters sent by the Ottoman Sultans to the other Emperors of Muslim and Christian Countries and to the Government officials of places under the Ottoman control. Nâme-i Hümâyûns is one of the most important documents, which is a first-hand source for the history of Ottoman diplomacy. For this reason, the examination and evaluation of nâme-i hümâyûn records is very important for Ottoman diplomacy history studies. In this study, with proofs that will reveal the importance of the nâme-i hümâyûn records, which is included in the Nâme-i Hümâyûn Record Number 6 covering the years 1703-1721, it was focused on why and how the Ottoman diplomatic language changed and developed in the documents sent to Austria, Russia and Venezia. Again, in the same research by investigating these documents sent by the relevant countries to the Ottoman Empire, assesments were made on the reflection of the political and military relations between the parties on diplomacy.

Key Words: Nâme-i Hümâyûn Records, Osmanlı, Diplomacy, Austria, Russia, Venezia.