XVI. yüzyılda Filibe kazası
The Kaza of Plovdiv in the XVI. century
Yazar: NURULLAH KARTA
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET İNBAŞI
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2005
Konu: Tarih = History

Özet:
Filibe üç tepe üzerinde kurulmuş tarihte en eski yerleşim yerlerinden biridir. Pelaj kavminin oluşturduğu İlliryalılar, daha sonra Traklar Roma Bizans, Hun, Slavlar, Uz, Peçenek ve Bulgar Prenslikleri hakimiyetinde kalmıştır. Edirne'nin fethinden hemen sonra L Murad döneminde 1363'de Lala Şahin Paşa tarafından fethedilerek Osmanlı hakimiyetine geçmiştir. Filibe, fethedildikten hemen sonra sistemli olarak iskana tabi tutulmuştur. Tahrir Defterleri verilerine göre, XVII. Yüzyılın başlarına kadar devam etmiştir. Bölgeye ilk yerleştirilen Türkmen grupları Saruhan'nın Menemen ovasından olmuştur. Daha sonra Samsun ve Konya ovasından da bölgeye Türkmenler yerleştirilmiştir. Fatih Sonrası Filibe Rumeli Eyaleti Paşa Sancağı merkezi konumuna getirilerek yönetimi Lala Şahin Paşa'ya verilmiştir. Kısa bir süre sonra kaza statüsüne getirilerek bu şekilde yönetilmiştirVI Tahrir verilerine göre, XV. ve XVI. Yüzyılda Türk-Müslüman nüfusun gayri Müslim nüfusa oranı oldukça fazladır. 1489'da Müslüman nüfus %80 iken, gayri Müslim nüfus %10 civarındadır.Son tahrir 1613'de ise Müslümanlar %79, gayri Müslimlerde%ll'dir. Balkan yarımadasında önemli ticaret yollan üzerinde kurulmuş olan Filibe, iktisadi ve ticari yönden gelişmişti. Şehirde değişik meslek kollan bulunmaktaydı. Bunlar genelde dokumacılık, dericilik, taşımacılık, alet imalatı ve bunun yanı sıra yiyecek sektöründe çeltik üretimi önemli bir yer tutmaktaydı. Filibe'ye bağlı köylerde ise zirai ürünlere yönelik mahsuller yetiştirilmekteydi. Köylünün büyük bir kısmı buğday, arpa, meyva, ceviz, bağcılık ve hayvancılıkla uğraşmaktaydı. Filibe kazasında miri arazi, timar,zeamet ve has olarak ayrıldığı gibi, vakıf ve mülk olarak da tahsis edilmiştir.

Abstract:
Plovdiv, one of the oldest locations in the history is founded on three hills. The Illirs, coming from the Pelaj tribe are ruled by Traks, Romans, Byzantiums, Slavs, Uzs, Peceneks, and Bulgarian Princedom. Just after the conquerence of Edirne, Plovdiv is conquered by Lala Şahin Pahsa during the Murat I, in 1 363, of the Ottoman Empire. After Plovdiv was conquered, there had been systematical settling to there untill the beginning of XVII century. One of the earliest settlers to there were Turcomen and they were from Menemen plain of Saruhan. Later on Turcomen from Samsun and Konya plains were brought and settled here. After this conquerence Plovdiv got a statue of a pahsa sancak of Rumeli state, and its administration was given to Lala Şahin Pasha. Later on, Filibe is ruled as district. According to the registered documents, the ratio of Turkish-muslim people compared to non-muslims was high. In 1489 ratio of muslims was 80% and the ratiovm of non-muslims was 10%. According to the last registered, documents, the ratio of muslims was 79% and the ratio of non-muslims was 11%. Filibe, located an important trade ways, improved economically and commercially. There were different types of bussiness in the city and the important of them were weaving, leather manufacturing, transportation, and tools manufacturing. Apart from these food production, for instance, rice-growing, took an important place. At the villages of Filibe, agriculture products were produced. Villagers used to grow wheat, barley, fruit and chest. They also dealth with vineyard and cattle- dealing. The land of Filibe is divided both timar, zeamet, has and vakif and mulk.