Hekim İsmail Paşa'nın kolera risalesi adlı eserinin transkripsiyonu ve değerlendirmesi
Transcription and evaluation of Hekim Ismail Pasha's cholera risales
Yazar: YUSUF İYİKANLI
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET USLUER
Hakkari Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History
Dizin: Tıp tarihi = History of medicine

Özet:
Bu tez, Osmanlı Devleti'nin önemli hekimlerinden İsmail Paşa'nın "Kolera Risalesi" adlı eserinin transkripsiyonunu ve değerlendirmesini ele almaktadır. Tezde, 19. yüzyılda dünya genelinde pandemiye dönüşerek yayılan kolera hastalığının Osmanlı Devleti üzerindeki etkileri, bu dönemde uygulanan karantina önlemleri ve İsmail Paşa'nın halkı hastalığa karşı bilinçlendirme çabaları incelenmiştir. İki bölümden oluşan tezin ilk bölümünde koleranın tanımı, tarihçesi ve Osmanlı'daki yayılımı detaylandırılmıştır. Araştırma, Osmanlı'nın kolera salgınlarına karşı verdiği mücadeleyi ve sağlık politikalarıyla ilgili önemli ipuçlarını sunar. Risalenin yazarı İsmail Paşa, Avrupa'da modern tıp eğitimi almış ve Tıbbiye Nâzırı olarak görev yaptığı dönemde sağlık sistemine yaptığı katkılarla tanınmıştır. İkinci bölümde "Kolera Risalesi"nin transkripsiyonu ve eserde verilen tedavi yöntemleri değerlendirilmiştir. Sultan Abdülmecid'in emriyle 1847 kolera salgını sırasında yazılan risale beş ana bölümden oluşmakta; koleranın yayılma yollarını, insan vücudunu zayıf düşüren faktörleri, korunma yöntemlerini, özellikle hastalığa karşı bilimsel ve rasyonel yaklaşımları, geleneksel tedavi yöntemleri gibi konuları kapsamaktadır. Tez vasıtasıyla dönemin sağlık koşullarına, Osmanlı Devleti'nin salgın hastalıklarla mücadele politikalarına ulaşılabilir. Tezin transkripsiyonu sayesinde dönemin diğer kolera risaleleri ya da hastalıkla ilgili tıbbi yazınlarla İsmail Paşa'nın görüşleri karşılaştırılabilir. Bu sayede Hekim İsmail Paşa'nın özgün katkıları belirlenebilir. Eserin transkripsiyonu sayesinde Osmanlı Türkçesindeki tıbbi terimlerin çözümlemesi yapılabilir; bu terimlerin modern tıptaki karşılıkları incelenebilir.
Anahtar Kelimeler: Tarih, Osmanlı Devleti, Kolera Risalesi, Hekim İsmail Paşa, Pandemi.

Abstract:
This thesis focuses on the transcription and analysis of an important work by one of the prominent physicians of the Ottoman Empire, Ismail Pasha, titled "Kolera Risalesi" (The Cholera Treatise). The study examines the effects of cholera, which became a global pandemic in the 19th century, on the Ottoman Empire, as well as quarantine measures taken during this period and Ismail Pasha's efforts to educate the public about the disease. The first chapter of this two-part thesis provides a detailed exploration of the definition, history, and spread of cholera in the Ottoman Empire. This research offers significant insights into the Ottoman Empire's efforts and health policies in response to cholera outbreaks. The author of the risale, Ismail Pasha, was educated in modern European medicine and was known for his contributions to the healthcare system during his tenure as the Minister of Health. In the second chapter, the transcription of "Kolera Risalesi" is presented, and the treatment methods mentioned in the work are analyzed. The risale, written during the 1847 cholera epidemic under the command of Sultan Abdulmecid, consists of five main sections that address topics such as the transmission routes of cholera, factors that weaken the human body, preventive methods, scientific and rational approaches to combatting the disease, and traditional treatments. This thesis provides insight into the health conditions of the era and the Ottoman Empire's policies in combating epidemic diseases. Through this transcription, Ismail Pasha's views can be compared with other contemporary cholera risales and medical writings, allowing for an assessment of his unique contributions. The transcription also facilitates the analysis of medical terms in Ottoman Turkish and their modern medical equivalents.
Keywords: History, Ottoman Empire, Kolera Risalesi, Doctor Ismail Pasha, Pandemic.