Hakkâri ilinde zehirli bitkiler üzerine etnotoksik bir çalışma
An ethnoxic study on poisonous plants in Hakkari province
Yazar: ADNAN KAPLAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MUZAFFER MÜKEMRE
Hakkari Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Biyoloji = Biology
Dizin: Hakkari = Hakkari ; Halk hekimliği = Folk medicine ; Herbaryum = Herbarium ; Zehirli bitkiler = Poisonous plants

Özet:
Bu çalışmada; Hakkâri ilinde yayılış gösteren toksik bitkilere ait etnotoksik bilgiler ortaya konmuştur. Ayrıca bitkilerin yöresel adları, zehirli kısımları, zehirli dozu, toksik etkisi ve bilgi veren kişi sayısı verilmiştir.
Çalışma, 2020-2022 yılları arasında Hakkâri İli'ne bağlı yerleşim yerlerinde 341 kullanıcı ile yüz yüze yapılan görüşmeler ve anket çalışmaları şeklinde yürütülmüştür. Bilgi veren kullanıcıların 97 (% 28)'si kadın, 244 (% 72)'ü ise erkektir. Araştırma sonucunda 36 familyaya ait toplam 97 etnotoksik bitki taksonu ve bu taksonlara ait yerel bilgiler belirlenmiştir. Bitkilerden bazıları birden çok toksik etkiye sahiptir. Etnotoksik bitkilerin neden olduğu septomlar mide-bağırsak, dermatolojik, sinir sistemi ve ölüm gibi kategoriler olarak belirlendi. En yüksek kullanım sıklık (FIC) değeri (0.973) dermatolojik (ağız içinde tahriş, boğazda şişkinlik veya tahriş, kızarıklık, tahriş) kategorisinde hesaplanmıştır. Etnotoksik olduğu bilinen 97 bitkiden 35'i aynı zaman yerel halk tarafında gıda veya tedavi amacıyla kullanılmaktadır. Halk hekimliğinde toksik bitkilerin gıda veya tedavi amacıyla kullanımı (i) kullanılan dozuna ve (ii) iki kere kaynatma (veya demleme) fraksiyonunun uygulanmasına dayanır. 
Bu çalışmada elde edilen etnobotanik veriler, toksikoloji alanında araştırma yapan araştırmacıların, zehirli bitkilere dikkatini çekecek ve zehirlenme vakaları durumunda uygun tedavi yöntemini geliştirmesine yardımcı olacaktır; Aynı zaman zehirli bitkilerle ilgili yapılacak olan farmakolojik çalışmalara yön verecektir. 

Anahtar Kelimeler: Hakkâri, etnotoksik, zehirli bitki, halk hekimliği

Abstract:
In this study; Ethnotoxic information on toxic plants spreading in Hakkari province were  investigated. In addition, the local names of the plants, their poisonous parts, poisonous dose, toxic effect and the number of people giving information were also given. 
The study was conducted as face-to-face interviews and surveys with 341 users in the settlements of Hakkari Province between the years 2020-2022. 97 (28%) of the users who provided information were women and 244 (72%) were men. 
As a result of the research, 97 ethnotoxic plant taxa belonging to 36 families and local information about these taxa were determined. Some of the plants have multiple toxic effects. Septomes caused by ethnotoxic plants were determined as categories such as gastrointestinal, dermatological, nervous system and death. The highest frequency of use (Informant consensus factor-FIC) value (0.973) was calculated in the dermatological category (irritation in the mouth, swelling or irritation in the throat, redness, irritation). Out of the known 97 ethnotoxic plants only 35 were also used by local people for food or therapeutic purposes. The use of toxic plants for food or treatment in folk medicine is based on (i) the dose used and (ii) the application of two decoctions (or infusion) fractions. 
The ethnobotanical data obtained in this study will draw the attention of researchers conducting research in the field of toxicology to poisonous plants and help them develop the appropriate method of treatment in case of poisoning cases; at the same time, it will direct the pharmacological studies to be carried out on poisonous plants. 

Keywords: Hakkari, ethnotoxic, poisonous plant, folk medicine