Kızıl destanı Südäy Märgän Yoltay Märgänbĭnäñ (Dil bilgisi incelemesi-çeviri yazılı metin-aktarma-dizin)
The Kızıl epic Sudey Mergen With Yoltay Mergen (Grammatical examination-translation written text-translation-index)
Yazar: AYŞE SENA DOĞAN
Danışman: PROF. DR. ERDAL ŞAHİN
Marmara Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Destanlar = Epics ; Dil bilgisi = Grammar ; Dil özellikleri = Language features ; Hakasca = Khakas language ; Metin dil bilim = Text linguistics ; Radloff, Wilhelm = Radloff, Wilhelm ; Süday Margan Yoltay Marganbinan Destanı = Suday Margan Yoltay Marganbinan Epic ; Türk destanları = Turkish legends ; Türkiye Türkçesi = Türkiye Turkish ; Türkçe çeviri = Turkish translation

Özet:
Destan insanların duygu, düşünce ve iç dünyalarını, ulusların sosyal ve kültürel yapılarını, hayat felsefelerini toplumda iz bırakan belirli olaylar zinciri ile kahraman kişilerin yaşantıları etrafında anlatan ve mitolojik ögeler barındıran ezgili sözlü halk edebiyatı ürünüdür.
Çalışmada W. Radloff'un Proben adlı eserinin 2. cildinde yer alan ve bizzat kendisi tarafından yazıya geçirilip derlenmiş olan Südӓy Mӓrgӓn Yoltay Mӓrgӓnbĭnӓñ destanı ele alınmıştır. Bu destan Kızılların duygularını, düşüncelerini, çeşitli kişi ve topluluklarla etkileşimlerini, yaşadıkları mücadeleleri ve bu olaylar çerçevesindeki tutumlarını, gelenek, görenek ve adetlerini, etik yapılarını ve kültürel kimliklerini ortaya koyan büyük bir millî değer taşıyan bir destandır. Çalışmada Südӓy Mӓrgӓn Yoltay Mӓrgӓnbĭnӓñ destanının yazı çevirimi, Türkiye Türkçesine aktarımı, dil bilgisel dizini ve dil bilgisi incelemesi yapılmıştır. Dil bilgisi incelemesi bölümünde destan yazıya geçirildikleri ağız bakımından yine destandan verilen örneklerle açıklanmıştır.
Çalışma bu yönleriyle halk bilimi, betik bilimi ve dil bilimi bilim dallarıyla ilgilidir ve bu bilim dallarına kaynaklık teşkil eder.
Anahtar Kelimeler: W. Radloff, Südӓy Mӓrgӓn Yoltay Mӓrgӓnbĭnӓñ, Kızıl Ağzı, alıptığ nımah (destan)

Abstract:
Epic which illuminates the emotions, mentalies and inner worlds of mankind and represents the social and cultural structures and life philosphy of nations by demonstrating the livings of leading characters with a chain of crucial events, contains mythological elements and also is a product of melodious verbal folk literature.
In this study, the epic Südӓy Mӓrgӓn Yoltay Mӓrgӓnbĭnӓñ which is in 2nd volume of W. Radloff's book Proben which also was written and compiled by himself, are handled in a great perspective. This epic is the one which reveals the emotions of Kızıl people, mentality, interactions with other people and folks, strivings they faced and also their attitudes as a consequence of the these affairs, their customs, traditions, ethical structions and lastly their cultural identity. In this study, the translation, purification to today's Turkey Turkish language, grammatical research and grammatical index of the epic Südӓy Mӓrgӓn Yoltay Mӓrgӓnbĭnӓñ is fulfilled. The epic is explained in the grammatical research section according to the dialect that it was written and also with the examples that were given from the epic.
From these aspects, this study is related to folk science, philology and linguistics and constitutes a resource for these sciences.
Key words: W. Radloff, Südӓy Mӓrgӓn Yoltay Mӓrgӓnbĭnӓñ, Kızıl dialect, alıptıg nımah (epic)