Tasarrufa dayalı faizsiz finansman sistemlerinin risk analizi ve yönetimi
Risk evaluation and management of saving-based interest-free financing systems
Yazar: ESRA TÜRKÖZ
Danışman: PROF. DR. MEHMET SARAÇ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam İktisadı ve Finansı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Elbirliği sistemi = Solidarity system ; Faizsiz bankacılık = Interest-free banking ; Faizsiz finans kurumları = Interest-free finance institution ; Finansal risk = Financial risk ; Kurumsal risk yönetimi = Enterprise risk management ; Risk analizi = Risk analysis ; Risk yönetimi = Risk management ; Tasarrufa dayalı finans sistemi = Saving based financing system

Özet:
Tasarrufa Dayalı Finansman sistemi yurtdışında, özellikle Avrupa'da muhtelif şekillerde farklı isimler altında uzun yıllardır uygulanan ve özellikle konut finansmanı alanında oldukça başarılı görülen bir finansman yöntemidir. Sistem tasarruf, dayanışma, elbirliği gibi dayandığı temel kavramlar açısından Anadolu kültürü için yeni olmamakla birlikte taşıdığı inovatif özellikler bakımından Türkiye'de faizsiz finans alanında yeni bir finansman modeli olarak hızlı bir büyüme ivmesi yakalamıştır. 1980'lerin ortalarından itibaren kredi sisteminin kolaylaşıp yaygınlaşması etkisiyle tasarrufa sahip olmadan hızlı tüketim veya öz kaynağa sahip olmadan hızlı büyümeyi tercih eden Türkiye toplumu, kredi sisteminin sonradan anlaşılan olumsuzlukları nedeniyle son yıllarda tasarrufa ve elbirliğine dayalı sistemini cazip bulmaya başlamıştır. Artan ilgi nedeniyle bu tür firmaların sayısı hızla artış göstermiştir.
Tasarrufa dayalı elbirliği sistemini icra eden özel kurumların, temelde fon transferi gerçekleştirilmesine aracılık etmelerine rağmen henüz finans sistemi kapsamında düzenleme altına alınmamış olmaları ve etkin bir risk yönetimine sahip olmamaları nedeniyle önemli ölçüde risk potansiyeline sahip olduklarını göstermektedir. Bu çalışmada ülke ekonomisinde önemli bir yere sahip olan ve İslami finansın önemli bir kurumsal ayağı olduğu iddia edilen Tasarrufa Dayalı Faizsiz Finansman sistemi ile çalışan kurumların risk potansiyeli ve İslami finans kurallarına uygun bir şekilde nasıl etkin bir risk yönetimi uygulanabileceği üzerinde durulmuştur. Bu sektörün finansal riski, sektörü temsil edebilecek düzeyde büyüklük ve tecrübeye sahip firmanın gerçek finansal verileri ve raporlarıyla ortaya konmaya çalışılmıştır.
Türkiye'deki bu sektörün, uygun mevzuatın olmaması boşluğunun da etkisiyle gerek yönetilmeyen finansal risklere gerekse fıkhi mahzurlara sebep olduğu görülmektedir. Yapı ve operasyon itibarıyla finansal kurum işlevi görmelerine rağmen firmaların sadece organizasyon olarak tanımlanmış olması, onları Türk Ticaret Kanunu kapsamına almakta ve bu kurumların hesap planı oluşturma ve raporlamayı finans kurumlarına uygun biçimde yapmamasına neden olmaktadır.
Çalışmanın sonucunda bu sektörün daha etkin bir risk ölçümüne ve yönetimine sahip olması için gereken kurumsal ve denetsel düzenlemeler hususunda öneriler sunulmuştur.

Abstract:
The Savings-Based Financing system is a financing method that has been applied abroad, especially in Europe, under different names in various ways for many years and is considered quite successful in the field of housing finance. The system saving based on basic concepts such as savings, solidarity and cooperation is not new to Anatolian culture, but also in terms of innovative features which it carries has achieved a rapid growth momentum as a new financing model in the field of interest-free finance in Turkey. Since the mid-1980s by the effect of the credit system becoming easier and widespread, society of Turkey who prefer fast consumption without savings, or rapid growth without own resources, due to the negativities of the credit system, which was later understood has started to find this system attractive based on savings and cooperation in recent years. The number of such firms has increased rapidly due to the increasing interest.
Although private institutions which are implementing the cooperation system based on savings, are mainly mediate the transfer of funds, shows that they have a significant risk potential, since they are not yet regulated within the scope of the financial system and do not have an effective risk management. This study is emphasized on the risk potential of institutions working with the savings based Interest-Free Finance system, which has an important place in the country's economy and claimed to be an important institutional pillar of Islamic finance, and also focused on how an effective risk management can be implemented in accordance with Islamic finance rules. The financial risk of this sector has been tried to be revealed with the actual financial data and reports of the firm that has the size and experience to represent the sector.
Of this sector in Turkey, by the effect of lack appropriate legislation leads to cause both unmanaged financial risks and fiqh objections. Although they function as financial institutions in terms of structure and operation, the fact that companies are defined only as organizations, puts them within the scope of the Turkish Commercial Code and causes these institutions to not make accounting plans and reporting in accordance with financial institutions.
As a result of the study, suggestions were made on the institutional and supervisory regulations required for this sector to have a more effective risk measurement and management.