Türkiye'nin önemli endemik bitkilerinden sakallı sığırkuyruğu (Verbascum heterobarbatum Hub.-Mor.)'un doku kültürü tekniği ile çoğaltılması
Reproduction with tissue culture technique of(Verbascum heterobarbatum Hub.- Mor.) from Turkey's important endemic plants
Yazar: MİNE ERTEM
Danışman: PROF. DR. MEHMET SAİT ADAK
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Biyoteknoloji = Biotechnology
Dizin: Endemikler = Endemics ; Organogenez = Organogenesis ; Rejenerasyon = Regeneration ; Sığırkuyruğugiller = Motherworts ; Verbascum = Verbascum

Özet:
Bu çalışmada, Scrophulariaceae (sıracaotugiller) familyasından olan endemik Verbascum heterobarbatum Hub.-Mor.' un doku kültürü yöntemiyle çoğaltımı ve rejenerasyon yeteneklerinin belirlenmesi amaçlanmaktadır.

V. heterobarbatum tohumları MS besin ortamında çimlendirilmiş ve elde edilen bitkicikler gövde, yaprak sapı ve yaprak eksplantlarına ayrılmıştır. Her bir eksplant, MS besi ortamına BAP (6-benzil amino pürin) hormonunun 0.5 – 1 - 1.5 ve 2.0 mg/L dozları eklenerek transfer edilmiştir. Verbascum heterobarbatum 'un gövde ve yaprak eksplantlarının petrideki toplam sürgün sayısı, eksplant başına sürgün sayısı ve sürgün oluşum oranı bakımından BAP dozları (0 - 0.5 - 1.0 - 1.5 ve 2.0 mg/L) arasındaki farklılık istatistiki olarak p<0.01 düzeyinde önemli bulunmuştur. 

Tez çalışmasında, MS ortamına eklenen farklı BAP dozlarından gelişen adventif sürgünler üç farklı IBA veya 2,4-D (0 - 0.5 - 1.0 ve 1.5 mg/L) içeren ortamlarda köklendirmeye alınmıştır. Yaprak sapı ve gövde eksplantlarında; sürgün başına kök sayısı ve petrideki toplam kök sayısı bakımından en yüksek ortalama değerler 2,4-D ortamından elde edilirken, yaprak eksplantında bu değerler IBA ortamından elde edilmiştir.

Verbascum heterobarbatum 'da, yaprak sapı ve yaprak eksplantında, petrideki toplam sürgün sayısı, eksplant başına sürgün sayısı ve sürgün oluşum oranı bakımından NAA dozları (0 - 0.25 - 0.5 - 0.75 - 1.0 mg/L) arasındaki farklılık istatistiki olarak p<0.01 düzeyinde önemli bulunmuştur. 

Araştırmada, NAA ortamdan gelişen sürgünler, IBA ve 2,4-D köklendirme ortamlarına alınmıştır. Araştırmada, tüm eksplant kaynaklarında (gövde, yaprak sapı ve yaprak) sürgün başına kök sayısı (adet), petride toplam kök sayısı (adet) bakımından en yüksek köklenme değerleri IBA ortamından elde edilmiştir.

Abstract:
In this study, it is aimed to determine the propagation and regeneration abilities of the endemic Verbascum heterobarbatum Hub.-Mor. which is from the Scrophulariaceae family, using tissue culture method.

V. heterobarbatum seeds were germinated in MS nutrient medium and the obtained plantlets were divided into stem, petiole and leaf explants. Each explant was transferred to MS medium by adding 0.5 -1 - 1.5 and 2.0 mg/L doses of BAP (6-benzyl amino purine) hormone. The difference between BAP doses (0 - 0.5 - 1.0 - 1.5 and 2.0 mg/L) in terms of total shoot number, shoot number per explant and shoot formation rate of stem and leaf explants of Verbascum heterobarbatum were found to be statistically significant at the p<0.01 level.

In the thesis study, adventitious shoots developed from different doses of BAP added to MS medium were rooted in three different IBA or 2,4-D (0 - 0.5 - 1.0 and 1.5 mg/L) mediums. In petiole and stem explants; While the highest average values in terms of root number per shoot and total root number in petri dish were obtained from 2,4-D medium, these values were obtained from IBA medium in leaf explant.

In Verbascum heterobarbatum, when the total number of shoots in petri dishes, shoot number per explant and shoot formation rates of petiole and leaf explants are correlated with NAA doses (0 - 0.25 - 0.5 - 0.75 - 1.0 mg/L), the difference between them is statistically significant at the p<0.01 level.

In the study, shoots grown from NAA media were taken into IBA and 2,4-D rooting media. In the study, the highest rooting values were obtained from the IBA medium in terms of the number of roots per shoot (number) and the total number of roots (numbers) per petri dish in all explant sources (stem, petiole and leaf).