Marksist kriz teorileri ve kapitalizm
Marxist crisis theories and capitalism
Yazar: OSMAN İNAN ŞENSES
Danışman: DOÇ. DR. HÜSEYİN ÖZEL
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Bölümü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Teorisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Ekonomik kriz = Economic crisis ; Kapitalizm = Capitalism ; Kriz = Crisis ; Kriz teorisi = Crisis theory ; Marks, Karl = Marks, Karl ; Marksizm = Marxism ; Sermaye = Capital

Özet:
Bu çalışmanın amacı, özellikle günümüzde daha da belirgin biçimde kendini duyuran kriz olgusunu, kapitalist örgütlenmenin ve sermaye birikiminin doğalarından türeyen çelişkiler ekseninde tartışmaya çalışmaktır. Tartışmanın kapsamı geniş bir alana işaret ediyor olsa da belirli bir sınırlama yaklaşımıyla inceleme içeriğinin ürünleri özellikle, Karl Marx'ın kapitalist üretim biçiminin yapısını kriz olgusuyla da bütünler görünen düşünsel malzemeleridir. Sonrasında Marx'ın düşüncesini belirli ölçüde güncelleme amacıyla, Marx'ın yapıtlarından hareketle sistemin doğasını kavramaya çalışan M. Tugan-Baranovsky, Rudolf Hilferding, Rosa Luxemburg, Paul Sweezy ve Ernest Mandel'in daha çok kriz eksenli tartışmaları incelemeye konu edilmektedir. İnceleme süresince gözetilen yöntem Marx'ın yaklaşımına yakın durmaktadır. Öyle ki, kapitalist üretim örgütlenmesini tarihsel bir biçimde ele almak ve bu örgütlenmeyle ilişkili olan kriz oluşumunu dışsal bir nedenle açıklamayıp sisteme özgü gelişim dinamiklerinden türeyen nedenler kümesiyle açıklamak yöntemi belirlemektedir. Her ne kadar Marx'ın çalışmaları özelleşmiş bir kriz oluşumuna tam olarak yakın durmuyorsa da Marx'ın kapitalist üretim biçimini çözümleme uğraşının doğrudan ya da dolaylı olarak kriz olgusunu kavramaya katkı sunduğu varılan bir sonuç olarak tanımlanabilir. Kriz olgusunu kavramada kâr oranının azalma eğilimi, orantısızlık ve eksik-tüketim olguları araç görünümündedir. Marx, daha çok kâr oranının azalma eğilimi ile sistemin ve krizin doğasına açıklık getiriyor olsa da krizin kavranılmasında tek nedenli bir açıklamadan öte çok nedenli bir açıklamayı yeğliyor görünmektedir. Diğer düşünürler açısından; Baranovsky ve Hilferding orantısızlık yaklaşımı ile, Luxemburg ise kâr oranının azalma eğilimini görmezden gelmeksizin artı-değerin gerçekleşme sorunu ile kriz oluşumunu ilişkilendirmektedir. Sweezy daha çok eksik-tüketim olgusunu krizin nedeni biçiminde yorumlarken Mandel ise kâr oranının azalma eğilimine temel bir önem yüklemekle beraber çoklu nedenlerden hareketle krizi anlamlandırır. Sonuç olarak Marx sonrası düşünürlerin sistemi ve krizi çözümlemeleri büyük ölçüde Marx'ın kurgusunun içinde yer almakta ve bu nedenle Marx, düşüncesinin geçerli güncelliğini kendi kendisine sağlıyor görünmektedir. En temel yargı; kapitalist örgütlenmenin ve krizin birbirinden ayrı düşünülmeyeceğinin yanı sıra sistemin işleyişi görünür biçimde krizle kesintiye uğramasa dahi sistemin varoluşunun yapısal bir kriz biçiminde görülmesi gerektiği yönündedir.Anahtar Sözcüklerkriz, kapitalizm, sermaye, sermaye birikimi, artı-değer, artı-değer oranı, kâr oranının azalma eğilimi, orantısızlık, eksik-tüketim.

Abstract:
The purpose of this study is to try to argue on the concept of crisis which has been fully developed within the axis of capitalist organization, and of the dilemmas created within the natural growth of the accumulation of capital. Although the field of the study points at the general field, the approach of analysis is narrowed specially to all of Karl Marx?s intellectual provisions including the crisis concept with the construction of capitalist output. Thereafter, with the purpose of updating Marx?s ideas to certain extent, crisis centered arguments of M. Tugan-Baranovsky, Rudolf Hilferding, Rosa Luxemburg, Paul Sweezy and Ernest Mandel, all of whom try to grasp the systems nature from the view point of Marx, will be taken in to analysis. The method employed throughout stands within the circle of Marxists approach, such that, what defies the approach is taking the capitalist production organizations into consideration from a historical perspective, and instead of explaining the formation of crisis, which is linked to the organization, with on the surface reasons, the approach is laid out with the gathering of causes which is unique to the systems? developing dynamics. Even though, Marxist studies do not exactly relate to a specialized crises formation, Marx? s occupation with solving the capitalist production methods can be taken as a direct or indirect way of contributing to the crisis concept with can be a result that is agreed upon. While grasping the concept of crisis the tendency of the rate of profit to fall, disproportionality, and underconsumption phenomenon are seen as devices. Although Marx for the most part brings clarity to the system? s and crisis? nature with tendency of the rate of profit to fall, it seems that he is preferring a multi reasoned explanation instead of a single one while explaining crisis. From the perspective of other intellectuals it can be seem that Baranovsky and Hilferding employs the idea of disproportionality while Luxemburg, without ignoring the tendency of the rate of profit to fall, applies the surplus value to the materialization problem; however, both link their view points to the formation of crisis. While Sweezy interprets the underconsumption phenomenon as a cause for crisis, Mandel chooses to give meaning to crisis by providing many reasons although he does give most emphasis to the tendency of the rate of profit to fall. As a result, it is observed that the post-Marxists? intellectuals system and crisis resolution are built upon Marx?s constructions, and for this reason Marx seems to be updating the validity of his views by himself. The fundamental judgment is that capitalist organization and crisis cannot be thought of separately along with the fact that although the systems workings are not interfered by crisis, the existence of the system must be seen as a structural crisis itself.Key Wordscrisis, capitalism, capital, accumulation of capital, surplus value, rate of surplus value, tendency of the rate of profit to fall, disproportionality, underconsumption.