II. dünya savaşı döneminde (1939-1945) basında yurttaşlık eğitimi aktarımı
Transfer of citizenship education in press in the period of world war II
Yazar: CEM AKAR
Danışman: DOÇ. DR. DOĞAN DUMAN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Sosyal Bilgiler Öğretmenliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ders kitapları = Textbooks ; Dünya Savaşı II = World War II ; Gazeteler = Newspapers ; Türk basını = Turkish press ; Vatandaşlık eğitimi = Citizenship education ; Yurt bilgisi = Civics

Özet:
Bu araştırmanın amacı İkinci Dünya Savaşı sürecinde (1939-1945) Türkiye'de okutulan yurt bilgisi ders kitapları üzerinden hareketle ulusal basında yurttaşlık eğitimi aktarımının etkisini belirlemektir.
  Araştırma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, İkinci Dünya Savaşı'nın nedenleri, sonuçları ve savaşın Türkiye'nin iç ve dış politikası üzerindeki etkisi ve Milli şef döneminin siyasal yapısı ile hükümet-basın arasındaki ilişki incelenmiştir. İkinci bölümde, Milli Şef döneminin eğitim, tarih, kültür ve yurttaşlık eğitimi gibi önemli başlıkları incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise Tarık Emin Rona ve Tezer Taşkıran'ın yurt bilgisi ders kitapları üzerinden ulusal basında yurttaşlık eğitimi aktarımı incelenmiştir.
  Varolan çalışmada, nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Yurt bilgisi ders kitaplarının içerik analizi yapılmış ve ulusal basında yurttaşlık eğitimi ile ilgili haberlerin, köşe yazılarının ve beyanatların söylem analizi yapılmıştır. 1939-1945 yılları arasında yayınlanan Yeni Sabah, Tasvir-i Efkâr, Vatan, Ulus, Vakit, Akşam, Cumhuriyet, Haber Akşam Postası, İkdam-Gece Postası, Son Posta, Son Telgraf, Tan, Tanin, Yeni Sabah ve En Son Dakika gazeteleri incelenmiştir. Ayrıca, Amcabey, Bozkurt, Büyük Doğu, Görüşler, İnanç, Öğretmen Sesi, Türk Çocuğu, Türk Kadını, Ülkü, Yurt ve Dünya,  Yavru Türk ve Yeni Adam dergileri incelemiştir. Sonuçta, 15 ulusal gazete ve 12 ulusal dergi incelenerek doküman analizi yapılmıştır.
  Varolan çalışmada, yurt bilgisi ders kitapları ile ulusal basının yurttaşlık eğitimine katkıları hakkında önemli bulgular elde edilmiş bulunuyor.  Savaş süresince ulusal basının bir okul kurumu gibi yurttaşı eğitmeye çalıştığı görülmektedir. Basın mensupları yurttaşa bireyin kendisine, topluma ve devlete ne tür fedakârlıklar yapması ve vazifelere neden boyun eğilmesinin gerektiğini detaylı şekilde açıklamıştır. 
  Neticede, bu araştırmada ulusal basının yurttaşın eğitilmesinde Türk milliyetçiliğini bir temel referans olarak aldığı sonucuna ulaşılmıştır. Bir başka önemli sonuç yurttaşın, hak ve özgürlükleri vazifeler ile ilişkilendirmiş olmasıdır.

Abstract:
The purpose of this research is to determine the effect of the transfer of citizenship education in the national press based on native country knowledge textbooks that are taught in Turkey during the Second World War (1939-1945) 
  The research consists of three parts. In the first part, the causes of the Second World War, its results, the effect of war on the domestic and foreign policy of Turkey, the political structure of the National Leader period and the relationship between government and press were examined. In the second part, the important titles such as education, history, culture and citizenship education of the National Leader period were examined. In the third part, the transfer of citizenship education in the national press using native country knowledge textbooks of Tarık Emin Rona and Tezer Taşkıran was examined.
  In the present study, the qualitative research method was used. The content analysis of native country knowledge textbooks and the discourse analysis of news, columns and speeches related to citizenship education in the national press were performed. Yeni Sabah, Tasvir-i Efkâr, Vatan, Ulus, Vakit, Akşam, Cumhuriyet, Haber Akşam Postası, İkdam-Gece Postası, Son Posta, Son Telgraf, Tan, Tanin, Yeni Sabah and En Son Dakika newspapers published between 1939 and 1945 years were examined. Amcabey, Bozkurt, Büyük Doğu, Görüşler, İnanç, Öğretmen Sesi, Türk Çocuğu, Türk Kadını, Ülkü, Yurt ve Dünya,  Yavru Türk and Yeni Adam journals were also examined. In conclusion, the document analysis was performed by examining 15 national newspapers and 12 national journals.
  In the present study, the important findings of native country knowledge textbooks and contributions of the national press to the citizenship education have been obtained. It was seen that the national press tried to educate the citizen like a school foundation during the war. The members of the press explained in detail the citizen what kind of sacrifices a person required to do himself/herself, society and state and why a person required to submit duties.
  Eventually, it was concluded that the national press took Turkish nationalism as a basic reference in educating citizen in this research. Another important result is that citizen associated rights and freedoms with duties.