Erzurum türkülerinin ortaöğretim müzik dersinde değerler eğitimi kapsamında kullanılabilirliğinin incelenmesi
Investigation of the usage of Erzurum folk songs in the scope of values education in secondary education music course
Yazar: ALİ KARATAŞ
Danışman: DOÇ. DR. ŞEVKİ ÖZER AKÇAY
Atatürk Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Müzikoloji Ana Bilim Dalı / Müzik Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Müzik = Music

Özet:
Amaç: Bu araştırmanın amacı, Repertükül veri tabanında yer alan Erzurum yöresine ait
türkülerin ortaöğretim müzik dersinde, değerler eğitimi kapsamında kullanılabilirliğinin
incelenmesidir. Bu amaca ulaşabilmek için, veri tabanında tespit edilen 275 Erzurum
türküsünün sözleri ve müzikal özellikleri incelenmiştir. Sözlerde MEB tarafından belirlenmiş
olan on kök değer ile ilişkili unsurlar belirlenmeye çalışılmıştır. Bunun yanında incelenen
eserlerin ses aralıkları ve makamsal özellikleri bakımından öğrencilerinin sınıf düzeyleri ve
hazır bulunuşluk düzeyleriyle uyumlu olup olmadığı da incelenmiştir.
Yöntem: Bu araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden belgesel tarama modeli kullanılmıştır.
Verilerin elde edilmesinde internet aracılığıyla Repertükül veri tabanında yer alan eserlerden
faydalanılmıştır. Erzurum yöresine ait TRT repertuvarına kayıtlı 268 ve yörede söylenip de söz
konusu repertuvarın dışında olan 7 eserle beraber toplamda 275 türkü olduğu tespit edilmiştir.
Bu eserler üzerinde ilk aşamada söz içerikleri analiz edilmiştir. Sözlerde, MEB 9-12. sınıflar
için değerler eğitimi kapsamında tanımlanan "on kök değer" ile ilişkilendirilebilecek sözcük
ve/veya ifade olup olmadığı incelenmiştir. Araştırma kapsamında incelenen türkülerde "on kök
değer"i çağrıştıracak, bu değerlerle ilişkili olabileceği düşünülen sözcükler barındıran 59 türkü
olduğu tespit edilmiştir. Ancak, bu 59 türkünün tamamında ilişkili sözcük, çağrıştırması
beklenen değer anlamında kullanılmamıştır. Türkülerin güftesindeki genel manaya bakıldığı
zaman, söz konusu değerlerle tam olarak örtüşmeyen türküler, müzik dersi kapsamında
değerlere yönelik çalışmalar ve etkinliklerde kullanılabilirliği açısından uygun olmadığı
gerekçesiyle çalışmaya dâhil edilmemiştir. Belirlenen türkülerin 9-12. sınıfların müzik öğretim
programı çerçevesinde belirlenmiş olan kazanımlara ve öğrencilerin gelişimsel özelliklerine
uygun olup olmadığını belirlemek için makam dizisi, ritmik yapısı özelliklerine göre
değerlendirilmiştir.
Bulgular: Çalışmada; Repertükül repertuvarda bulunan 275 Erzurum türküsü incelenerek
değerler eğitimi "on kök değer"le ilişkilendirilen ve öğrenci öğrenme düzeyine uygun olan
türkülerin müzikal analizleri yapılarak tablolar halinde sunulmuştur. Bu türküler arasında;
güftelerin içinde MEB tarafından tanımlanan kök değerlerle ilişkilendirilen 59 türkü tespit
edilmiştir. Türkülerde değerlerin isminin geçmesinin yanı sıra, güftesinin tamamında o değerin
manasını taşıyıp taşımadığına ve müzikal bakımdan da öğrenci düzeyine uygunluğuna
bakılarak, 44 türkünün müzik dersi etkinliklerinde kullanılmasının uygun olabileceği tespit
edilmiştir.
Sonuç: Çalışma sonunda elde edilen verilere göre, müzik dersi dağarcığına önerilmek üzere
Repertükül repertuvarda bulunan 44 Erzurum türküsünün, değerler eğitimi kapsamında
tanımlanan "on kök değer" içerisinden adalet, dostluk, sabır, sevgi, sorumluluk, vatanseverlik
değerlerini kapsadığı ve müzikal analiz bakımından öğrenci düzeyine uygun olabileceği
sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Müzik eğitimi, değerler eğitimi, Erzurum türküleri, müzikal analiz.

Abstract:
Objective: This research aims to examine the usability of the folk songs of the Erzurum region
in the Repertükül database within the scope of values education in secondary education music
courses. To achieve this goal, the lyrics and musical characteristics of 275 Erzurum folk songs
identified in the database were analyzed. The elements related to the ten core values identified
by the Ministry of National Education were tried to be specified in the lyrics. In addition, it was
examined whether the works examined were compatible with the grade levels and readiness
levels of the students in terms of sound ranges and melodic features.
Method: In this study, the document analysis model, one of the qualitative research methods,
was used. The works in the Repertükül database were used to obtain the data via the Internet.
It was determined that there are 268 folk songs registered in the TRT repertoire of the Erzurum
region and 275 folk songs in total, including 7 musical works that are sung in the region but
outside the repertoire in question. In the first stage, the lyric content of these works was
analyzed. It was examined whether there were any words and/or expressions in the lyrics that
could be associated with the "ten core values" defined by the Ministry of National Education
within the scope of values education for 9th to 12th grades. In the folk songs examined within
the scope of the research, it was determined that there were 59 folk songs containing words that
could evoke "ten core values". However, not in all of these 59 folk songs, the related word is
used in the sense of the value it is expected to evoke. When the general meaning of the lyrics
of the folk songs is considered, the folk songs that do not fully overlap with the values in
question were not included in the study because they were not suitable for use in studies and
activities for values in the scope of music lessons. The determined folk songs were evaluated
according to the melodic scale, rhythmic pattern, and features to determine whether they are
suitable for the outcomes determined within the framework of the music curriculum of the 9th12th grades and the developmental characteristics of the students.
Findings: In this study; 275 Erzurum folk songs found in the Repertükül repertoire were
examined. The musical analysis of the folk songs that are associated with values education's
"ten core values" and that are suitable for student learning level were analyzed and presented
in tables. Among these folk songs, 59 folk songs that were associated with the core values
defined by the Ministry of National Education were identified. In addition to the mentioning of
the values in the folk songs, looking at whether they carry the meaning of that value in the entire
lyrics and whether they are musically suitable for the level of students, it was determined that
44 of them may be appropriate to be used in music lesson activities.
Results: According to the data obtained at the end of the study, it was concluded that 44
Erzurum folk songs found in the Repertükül repertoire to be recommended to the music lesson
repertoire include the values of justice, friendship, patience, love, responsibility, patriotism
among the "ten core values" defined within the scope of values education and may be suitable
for student level in terms of musical analysis.

Keywords: Music education, values education, Erzurum folk songs, musical analysis.