Bağımsızlık sorası Azerbaycan'da Kur'an öğretimi(1991-2021)
Quran teaching in Azerbaijan after independence
Yazar: PARVİN JAVADOV
Danışman: PROF. DR. ERDOĞAN BAŞ
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Kur'ân-ı Kerîm Okuma ve Kırâat Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Azerbaycan = Azerbaijan ; Din eğitimi = Religious education ; Din eğitimi kurumları = Theological schools ; Eğitim kurumları = Education establishments ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; İslami bilim = Islamic science

Özet:
İslam dininin kutsal kitabı olan Kur'ân-ı Kerîm'in kendine has bir takım öğretim yöntem ve teknikleri vardır. Kur'ân öğretimi bilindiği gibi ilk vahyin gelmesi ile başlayan bir süreçtir. Bu kutsal kitabın öğretimi için Hz. Peygamber döneminde bazı sahâbîlerin evleri birer mektep niteliği taşımıştır. M. VIII. yüzyıldan başlayarak Azerbaycan'da da Kur'ân öğretim mekanları bulunmuştur. M. XII. asırda medreseler kurulmuş ve Azerbaycan coğrafyası Kur'ân/din öğretimi hususunda orta doğunun en önemli ilim merkezleri arasında yer almıştır. Sovyetler dönemine kadar geleneksel öğretim mekânları olan mektep ve medreseler Kur'ân öğretim faaliyetine devam etmiştir. Sovyetler döneminde Azerbaycan'da bu alanda bir kırılma noktası yaşansa da 1991'de Azerbaycan'ın bağımsızlığını kazanması ile tekrar Kur'ân/din öğretiminde bir canlanma yaşanmış ve yeniden Kur'ân öğretim müesseseleri kurulmuştur. Ancak gerek öğretici, öğretim yöntem ve teknikleri, öğretim materyalleri, müfredat, gerekse öğretim mekânları hususunda bazı eksiklikler bulunmaktadır.
Araştırmada başlangıçtan günümüze Azerbaycan'da Kur'ân öğretimin genel durumu, nitel araştırma ve literatür tarama yöntemleri kullanılarak incelenmiştir. Yine Kur'ân öğretim kurumlarının tarihçesi, öğrenci alım kriterleri, okutulan dersler ve mezunların istihdam durumları hakkında bilgi verilmiştir. Kurumlardaki öğreticilerle görüşmeler yapılarak Kur'ân öğretim yöntem ve teknikleri, öğreticilerin vasıfları, öğretim materyalleri, ders müfredatı-içeriği, öğretim mekânı gibi Kur'ân öğretiminde temel meseleler ele alınmış, artı/eksileri tespit edilmiş, bu meselelerle ilgili literatür taranarak bunun sonucunda önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar kelimeler: Azerbaycan, Kur'ân, Öğretim, İslam, Kolejler, İlahiyat, Fakülteler, Yöntem, Müfredat, Materyal.

Abstract:
The Holy Quran, sacred book of Islam religion, has some characteristic teaching methods and styles. Quran teaching, as it is known, is a process which started with the first revelation. In Prophet's time some companion's houses had become a school for the teaching of this holy book. Starting from 8th century, Quran/religion teaching places were established in Azerbaijan. Madrasahs were established in 12th century and Azerbaijan has been one of the most important centers of the Middle East on the teaching of the Quran. Until Soviet period, traditional teaching places like schools and madrasahs continued their Quranic educational activities. Although there were breaking points in this area in Azerbaijan during the Soviet period, after Azerbaijan gained its independence in 1991 there has been a revival in the Quran/religion teaching and some Quran teaching institutions have been established. However there are some deficiencies in terms of teachers, teaching methods and techniques, teaching materials, syllabus as well as teaching places.
In the study, from the beginning until today the general condition of Quran teaching in Azerbaijan is examined by using qualitative research and literature review methods. And it has been given informetion about brief history of Quran teaching institutions, student admission criteria, lesson that is taught, employment status of graduates. Basic issues such as Quran teaching methods and techniques, qualifications of educators, teaching materials, syllabus content and teachin centers are discussed by meeting educators at the institutions, plus and minus sides are identified, by reviewing literature on these issues some suggestions are made in the conclusion.

Keywords: Azerbaijan, Quran, Teaching, Islam, Colleges, The Faculties of Theology, Method, Syllabus, Material.