Boğaziçi Mecmuası'nın edebî yönü ve bibliyografyası
Literary direction and bibliography of Boğaziçi Magazine
Yazar: TUBA MERAL
Danışman: PROF. DR. HARUN DUMAN
Marmara Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Yeni Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Bibliyografya = Bibliography ; Boğaziçi Mecmuası = Boğaziçi Magazine ; Dergiler = Magazines ; Edebi metinler = Literary texts ; Edebiyat dergisi = Literature magazine ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Yeni Türk edebiyatı = New Turkish literature

Özet:
Boğaziçi Mecmuası'nın Edebî Yönü ve Bibliyografyası adlı çalışmada,
Boğaziçi'nde yolcu ve yük taşımacılığını profesyonel şekilde başlatan, ulaşımın
kolaylaşması için öncü çalışmalar yürüten Şirket-i Hayriye'nin; Boğaziçi'nin mamur
hâle getirilip tanıtılması, rağbet görmesi için yaptığı kapsamlı faaliyetlere odaklanıldı.
Çalışmada, Boğaziçi Mecmuası'nın edebî yönüne ağırlık verildi. Boğaziçi'nin tarihî,
siyasi, sosyal, ekonomik, kültürel, vb. unsurlar dönemin önemli fikir insanlarının ele
aldığı yazılarla öne çıkarıldı.
Sahibi Sadi Akant, Yazı İşleri Müdürü Yusuf Mardin olan mecmuanın iki yıl
boyunca yayımlanan on sekiz sayısı detaylı bir incelemeyle çeşitli bölümlere ayrıldı.
Dört bölümden oluşan tezin birinci bölümünde, Boğaziçi'nin mecmuada tarihî süreç
içinde ne şekilde ele alındığına yer verildi. Bu noktada Şirket-i Hayriye'nin ulaşımı
kolaylaştırma adına yaptığı girişimler, İstanbul'un deniz ulaşımındaki gelişmeler dönem
perspektifinde yorumlandı. İkinci bölümde, Boğaziçi'nin coğrafi yapısının ve doğal
güzelliklerinin mecmuada nasıl yorumlandığına dikkat çekilerek Boğaziçi'nde yaşama
kültürüne dair detaylara vurgu yapıldı. Üçüncü bölümde sadece mecmuada ele alınan
mimari ve tarihî yapılara yer verilerek bu kapsamın dışına çıkılmadı. Son bölümde ise
tezin ana kısmını oluşturan, Boğaziçi'nde yaşamış veya buranın kültürünü yaşatma
gayesi edinmiş dönemin önemli şahsiyetlerinin yazılarına, edebî yönden odaklanıldı. Bu
minvalde Boğaziçi Mecmuası'nda yer verilen şiirler ve düzyazı türleri tasniflenip
dönemin dil ve edebiyat algısı dikkate alındı. Çok kültürlü yapısıyla öne çıkan
İstanbul'un yaşadığı değişimleri görmek medeniyetimizin kültürel kodlarını daha iyi
anlama ve özümseme adına önem teşkil eder. Bu tezde, modernleşmeyle hızlı
değişimlerin yaşandığı cumhuriyet dönemine Boğaziçi Mecmuası perspektifinden
bakılarak bu dönemin ulaşım, sanayi, sosyokültürel vb. yönleri esas alındı. Tezin amacı,
Yahya Kemal Beyatlı, Faruk Nafiz Çamlıbel, Hüseyin Cahit Yalçın gibi Türk
edebiyatının önemli şahsiyetlerinin yazılarıyla katkı sağladığı mecmuanın, edebî açıdan
ele alınıp dönemin toplumsal ve bireysel hayatının daha iyi idrak edilebilmesine katkı
sunmaktır. Boğaziçi Mecmuası'nda bulunan yazılarda, şair ve yazarların hayatlarıyla
ilgili bilgilere ilişkili olunan kısımlarda gerektiği nispette yer verildi. Böylece mecmua
üzerinden sosyal ve siyasi yapıdaki değişimlerin edebiyat üzerindeki etkisinin de daha
iyi anlaşılacağı fikrindeyiz.

Anahtar Kelimeler: Boğaziçi, İstanbul, Şirket-i Hayriye, Şehir, Kültür, Edebiyat.

Abstract:
In the study titled Literary Aspect and Bibliography of Boğaziçi Magazine, The
focus was on Şirket-i Hayriye's extensive activities, which professionally started
passenger and freight transportation in the Bosphorus, and carried out pioneering works
for the facilitation of transportation; to make the Bosphorus flourishing, promote it and
make it popular. In the study, the literary aspect of Boğaziçi Magazine was emphasized.
Bosphorus's historical, political, social, economic, cultural, etc. elements were brought
to the fore with the writings of the important intellectuals of the period.
The magazine, whose owner is Sadi Akant and Editor-in-Chief Yusuf Mardin,
which was published eighteen issues for two years, was divided into various sections
with a detailed analysis. In the first part of the thesis, which consists of four parts, how
the Bosphorus was handled in the historical process in the magazine was given. At this
point, the attempts of Şirket-i Hayriye to facilitate transportation and the developments
in Istanbul's maritime transportation were interpreted from the perspective of the period.
In the second part, attention was drawn to how the geographical structure and natural
beauties of the Bosphorus were interpreted in the magazine, and the details of the
culture of living in the Bosphorus were emphasized. In the third part, only the
architectural and historical structures that were discussed in the magazine were
included, and this scope was not exceeded. In the last part, the main part of the thesis,
the writings of the important personalities of the period who lived in the Bosphorus or
who aimed to keep the culture of this place alive, were focused on in terms of literature.
In this way, poems and prose types in Boğaziçi Magazine were classified and the
language and literature perception of the period was taken into consideration. Seeing the
changes experienced by Istanbul, which stands out with its multicultural structure, is
important for a better understanding and assimilation of the cultural codes of our
civilization. In this thesis, by looking at the republican period, in which rapid changes
were experienced with modernization, from the perspective of Boğaziçi Magazine, this
period's transportation, industry, socio-cultural etc. aspects is based. The aim of the
thesis is to contribute to a better understanding of the social and individual life of the
period by dealing with the literary aspect of the magazine, to which important figures of
Turkish literature such as Yahya Kemal Beyatlı, Faruk Nafiz Çamlıbel, Hüseyin Cahit
Yalçın contributed with their writings. In the articles in Boğaziçi Magazine, information
about the lives of poets and writers was given as necessary in the relevant sections.

Thus, we think that the effect of the changes in the social and political structure on
literature can be better understood through the magazine.

Keywords: Bosphorus, Istanbul, Şirket-i Hayriye, City, Culture, Literature.