Türkiye`de çalışan çocukların istismarı: Ankara Ulus Sanayi Bölgesi örneği
Working child abuse in Turkey: A sample in Ankara Ulus Industry Region
Yazar: ÖZGE YALÇIN
Danışman: DOÇ. DR. HAYRİYE ERBAŞ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2004
Konu: Sosyoloji = Sociology

Özet:
Bu araştırmanın adı 'Türkiye'de Çalışan Çocukların İstismarı: Ankara Ulus Sanayi Bölgesi Örneği' dir. Bu yüksek lisans tezinde emek piyasasının değişim ve dönüşümleri ve bu değişimlerin Türkiye'deki yansımaları tarihsel bir perspektifle ele alındıktan sonra, bu emek piyasasının önemli bir olgusu ve aynı zamanda da sorunu olan çocuk işçiliği Ankara'da Sanayi Bölgesinden seçilen örneklemden yola çıkılarak tartışılmıştır. Türkiye'de çalışan çocuklar, ekonomi politikalarında meydana gelen değişimler ve bu değişimlerin emek piyasasındaki yansımasına paralel olarak değişim göstermiştir. Sanayileşmenin başlangıcından günümüze kadarki süreçte üç önemli dönem dikkati çekmektedir; merkantalist dönem, fordist dönem ve post- fordist dönem. Bu dönemlerde uygulanan ekonomi politikalar gelişmişlik-az gelişmişlik ayırımını ortaya çıkarmış ve keskinleştirmiştir. Bu durumun emek piyasasına ve az gelişmiş bir ülke olan Türkiye'ye yansımaları ise oldukça ağır olmuştur. Bant tipi üretimi, üretimde tekdüzeliği temele alan fordist rejimin uygulandığı dönemde tüm dünyada çocuk emeği, ucuz işgücü ihtiyacını karşılaması nedeniyle yoğun bir biçimde kullanılırken, esnek uzmanlaşma, teknolojik gelişmenin temele alındığı post-fordist dönemde ise özellikle gelişmiş ülkelerde, çocuk işçilerin oranında görece azalma yaşanmıştır. Ancak bu değişim, çocuk emeğinin gelişmiş ülkelerdeki yoğun kullanımının tam olarak önüne geçememiş, çocuk emeği tarımda ve hizmet sektöründe kullanılmaya devam edilmiştir. Bu süreçte yoksullaşma oranlan oldukça artış gösteren, ağır sanayisi gelişmemiş olan, ve üretim biçimi ağırlıklı olarak tarım ve küçük ölçekliğe dayalı olan az gelişmiş ülkelerde ise meydana gelen yoksullaşmaya paralel olarak çocuk emeğinin kullanımına artan oranlarda devam edilmiştir. 163Az gelişmiş bir ülke olan Türkiye'de de çocuk emeğinin diğer az gelişmiş ülkelerinkinden çok farklı bir görünüme sahip olmadığı görülmüştür. Sanayisi ağırlıklı olarak tarıma ve küçük üreticiliğe dayalı olan Türkiye'de, geçmişten günümüze kadarki süreçte tüketim maddelerine dayalı tarım politikalarının öne çıkarılması, sürekli dış borç alımına gidilmesi ve küçük üreticiliğin temele alınması ciddi bir yoksullaşmanın yaşanmasına neden olmuş bu durum ise çocuk emeğinin kullanımını meşrulaştırmıştır. Küresel dönemle birlikte meydana gelen esnek üretim vb. gelişmelerin emek piyasasına yansıması ise, özelleştirmelerle meydana gelen işsizlik, taşeronlaşma ve genel bir yoksulluk şeklinde olmuştur. Bu durum İse çocuk emeğinin kullanım oranlarının artmasına neden olmuştur. Getirilmiş olan bir takım yasal düzenlemeler ise çocuk emeğinin istismarını önlemede yeterli olamamıştır. Ankara Sanayi Bölgesinde gerçekleştirilmiş olan bu araştırma, günümüzde de kayda değer bir iyileşmenin yaşanmadığım gözler önüne sermiştir. Çocuklar bugün de yaklaşık oranlarda, uzun çalışma saatlerinde, ağır işlerde, ucuz işgücü olarak kullanılmaya devam edilmekte, çalıştıkları yerlerde ise dayaktan, azara kadar pek çok kötü muameleye maruz kalmaktadırlar.

Abstract:
The title of this thesis is 'the Child Abuse in Turkey: A Sample in Ankara Ulus Industry Region'. Based on the considerations of the changes and transformations in labor market and their reflections to Turkey, this research is focused on the child labor in Turkey in Ankara Industry Region as an important problem of labor market. Labor child in Turkey has changed as parallel to the changes in the economic politics and the reflections these political approaches to labor market and child labor. From the beginning of the Industrialization up to present days, three periods have been accepted as important historical shift, which are merkantalist, fordist and post- fordist era. Economic politics, practiced in these periods, created and sharpened the differentiations between development and underdevelopment. And theirs reflections to the underdeveloped countries and to Turkey have been fairly serious. Although the time when the fordist form in production carried out child labor had been used as cheap labor with high rates in all over the world, it changed in the post-fordist period taking consideration the technological changes and flexible expertise. In this period, especially in developed countries, number of the child labor diminished relatively. But using of the child labor couldn't be banned thoroughly and using of it has gone on especially in agricultural production and service production sites. In these progresses undeveloped countries having highly poverty rates, not being developed its heavy industry and basing on small production have gone on the using of the child labor with increasing rates. In Turkey as an underdeveloped country, the labor market and the child labor haven't different appearance from the other underdeveloped countries'. From past to 165these days, based its production on small production and agriculture, being given a fundamental role to the agricultural production, being taken foreign loans continually have brought about poverty in Turkey and the poverty has brought about using of the child labor more legitimately than past. Throughout these periods, although a lot of legal arrangements have put into effect these couldn't be effective being banned of using the child labor. In this work in Ankara Ulus Industry Region has indicated that using of child labor hasn't lots of differentiation from the past. Children are used as cheap labor with long hours and difficult working conditions and they expose to a lot of exploitation forms from beating to the rebuking.