Eser sözleşmelerinde hasarın geçişi
The passing of the damage at work contracts
Yazar: ELİF MERVE SUBAŞI
Danışman: PROF. DR. M. TURGUT ÖZ
Galatasaray Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Eser sözleşmelerinde, eser sözleşmeye uygun bir şekilde meydana 
getirildiğinde ve bedel vadesinde ödendiğinde, iş sahibinin ve yüklenicinin bu 
sözleşmeden tatmin oldukları kabul edilir. Ancak geçerli olarak kurulmuş bir eser 
sözleşmesinde tam bir ifanın gerçekleşmediği durumlar da söz konusu olup, kanun 
koyucu bu hallerde tarafların korunması için genel ve özel hükümlerde 
düzenlemelere yer vermiştir. İşte bu anlamda karşımıza hiç ifa etmeme, gereği gibi 
ifa etmeme ve imkânsızlık halleri çıkmaktadır. 
Hiç veya gereği gibi ifa etmeme hallerinde, ifa edilebilirlik durumunun 
bulunması koşulu ile, yükleniciden Türk Borçlar Kanunu'nun genel hükümlerine 
dayanılarak aynen ifa ve gecikme tazminatı talep edilebilecektir. Bu durumun yanı 
sıra, para borçları bakımından temerrüt faizi, tam iki tarafa borç doğuran 
sözleşmelerde, yüklenici ihtar ile veya ihtara gerek duyulmayan hallerde ihtar 
olmaksızın, temerrüde düşürülerek temerrütten kaynaklanan diğer talepler de ileri 
sürülebilecektir. Bunlar sözleşmeden dönme ve menfi tazminat ile ifadan vazgeçme 
ve müspet zararın tazminidir. 
İfanın gerçekleştirilmesinin mümkün olmadığı, diğer bir ifade ile ifanın 
imkânsızlaştığı hallerde ise sözleşmenin akıbeti ve tarafların ileri sürebilecekleri 
talepleri tartışmak gerekmektedir. 
İfa imkânsızlığı, baştaki ifa imkânsızlığı ve sonraki ifa imkânsızlığı olarak iki 
şekilde incelenebilecektir. Kanun koyucu, baştaki ifa imkânsızlığını Türk Borçlar 
Kanunu md. 27. maddesinde düzenlemiş, buna göre kanunun emredici hükümlerine, 
ahlaka, kamu düzenine, kişilik haklarına aykırı veya konusu imkânsız olan 
sözleşmelerin kesin olarak hükümsüz olacağı belirtilmiştir. Baştaki imkânsızlık
halinde objektif baştaki imkânsızlık ve sübjektif baştaki imkânsızlık ayrımı yapılır. 
Buna göre, baştan objektif olarak imkânsız olan sözleşmenin kesin olarak hükümsüz 
olacağı aşikârdır. Ancak borçlu tarafından ifa edilmenin imkânsız olmasına karşın, 
üçüncü bir kişi tarafından ifa edilebilmenin mümkün olduğu durumlarda sübjektif 
baştan imkânsızlık söz konusu olacak, bu halde sözleşme kurulmuş kabul edilecek 
ancak ifa etmesi imkânsız olan borçlunun müspet zarar tazmin yükümlülüğü 
doğacaktır. 
İfa imkânsızlığının ikinci türü olan ve tez çalışmamız açısından da önem arz 
eden sonraki ifa imkânsızlığında ise, geçerli olarak kurulmuş bir sözleşmede, 
sübjektif veya objektif sebeplerle sonradan ifa edilememe durumu söz konusudur. 
Türk Borçlar Kanunu'nun 136. maddesinde düzenlendiği üzere borcun ifası 
borçlunun sorumlu tutulamayacağı sebeplerle imkânsızlaşırsa, borç sona erecektir. 
136. maddenin sadece objektif sonradan imkânsızlık halinde mi yoksa hem sübjektif 
sonradan imkânsızlık ve hem de objektif sonradan imkânsızlık hallerinde 
uygulanacağı yönünde tartışmalıdır. İmkânsızlık halinin sonucu olarak, karşılıklı 
borç yükleyen sözleşmelerde imkânsızlık sebebiyle borçtan kurtulan borçlu, karşı 
taraftan almış olduğu edimi sebepsiz zenginleşme hükümleri uyarınca geri vermekle 
yükümlü olup, henüz kendisine ifa edilmemiş olan edimi isteme hakkını 
kaybedecektir. 136. Maddenin ikinci fıkrasını oluşturan bu hüküm, özellikle eser 
sözleşmelerinde doğan sonraki imkânsızlık hali açısından önem arz edecektir. Kanun 
koyucu 136. Maddenin ikinci fıkrasının son cümlesinde ise kanun veya sözleşmeyle 
borcun ifasından önce doğan hasarın alacaklıya yükletilmiş olduğu durumlar, bu xxi
hükmün dışında olduğunu belirtmiştir. Son olarak maddenin son fıkrasında ise, 
borçlunun ifanın imkânsızlaştığını alacaklıya gecikmeksizin bildirmemesi ve zararın 
artmaması için gerekli önlemleri almaması halinde bundan doğan zararları 
gidermekle yükümlü olduğu düzenlenmiştir. 
136. maddede düzenlenen geçerli olarak kurulmuş bir sözleşmede ifa 
imkânsızlığı halinin eser sözleşmeleri bakımından yansıması Türk Borçlar Kanunu 
md. 483, 485 ve 486'da görülmektedir. İş bu maddelerde hasarın hangi taraf üzerinde 
kalacağı ise tez çalışmamızın temel konusunu oluşturmaktadır. Bu bakımdan 
öncelikle hasar kavramının tanımının yapılması gerektiği kanaatindeyiz.
Hasar, genel olarak tesadüfi bir olay sonucunda bir kişinin malvarlığında 
azalma olarak tanımlanabilir. Hasar, geniş anlamda hasar ve dar anlamda hasar 
olarak ikiye ayrılmıştır. Tez çalışmamız bakımından, eşyanın tabiatından doğan geniş 
anlamda hasar kavramı değil, borç ilişkisinden doğan hasar kavramını karşılayan dar 
anlamda hasar ele alınacaktır. Kanun amacı incelendiğinde, kanun koyucunun genel 
olarak hasar ve yararın bir olarak geçtiği şeklinde düzenleme yoluna gittiği 
görülmektedir. 
Türk Borçlar Kanunu'nda geçen hasar kavramının dar anlamda hasar kavramı 
olduğu kabul edilmektedir. Dar anlamda hasar, edim yasarı (maddi edim hasarı) ve 
karşı edim hasarı (bedel hasarı) olmak üzere ikiye ayrılır. Edim hasarı, taraflar 
arasında geçerli bir borcun doğumundan sonra ve fakat ifa gerçekleşmeden önce, 
borçlunun sorumlu olmadığı haller dolayısıyla edimin gereği gibi ifasının 
imkânsızlaşması halinde, alacaklının edimi talep hakkının devam edip etmeyeceği 
sorunudur.
Karşı edim hasarı ise, tam iki tarafa borç doğuran sözleşmelerde, kusura 
dayanmayan imkânsızlık halinin gerçekleştiği hallerde Türk Borçlar Kanunu md. 
136'daki gibi borcun sonra ermesi durumunda borcundan kurtulan edim borçlusuna 
karşı edim hakkının tanınıp tanınmayacağı sorunudur. Tez çalışmamızda da eser 
sözleşmelerinde hasar kavramı dar anlamda hasar kavramı kapsamında 
değerlendirilecektir. 
Kanun koyucu eser sözleşmelerinde hasar kavramını Türk Borçlar Kanunu'nun 
483, 485, 486. Maddelerinde ele almıştır.
Türk Borçlar Kanunu'nun 483. Maddenin birinci fıkrası, eserin teslim 
edilmeden önce beklenmedik bir olay neticesinde telef olması halinde, hasarın hangi 
tarafça yüklenileceğini düzenlemektedir. Buna göre eserin teslimden önce 
beklenmedik telef olması halinde, iş sahibinin eseri teslim almada temerrüde 
düşmemesi şartı ile, yüklenicinin, yaptığı işin ücretini ve giderlerinin ödenmesini 
isteyemeyeceği belirtilmiştir. 483. maddenin birinci fıkrası bakımından teslim 
kavramı, beklenmedik olay kavramı ve iş sahibinin temerrüdü kavramının 
değerlendirilmesi gerekmektedir.
Eser sözleşmelerinde teslim kavramı tanışır, taşınmaz, bağımsız maddi varlığı 
olmayan ve fikir eserleri bakımından farklılık doğurmaktadır. Buna göre taşınır 
eserler ve fikir eserleri sözleşmede taahhüt edilen eserin zilyetliğinin ve mülkiyetinin 
iş sahibine devri ile gerçekleşecektir. Bir duvarın boyanması, kırılan camın yerine 
takılması gibi bağımsız maddi varlığı olmayan eserlerde ise teslim kavramının tam 
olarak uygum sağlamayacağı belirtilmiştir. Bunun sebebinin, eserin hali hazırda iş xxii
sahibinin hukuki alanında doğmuş olmasıdır. Taşınmaz eserlerin teslimi ise, eserin 
meydana getirildiği arsanın yükleniciye mi yoksa iş sahibine mi ait olduğu hususu ile 
bağlantılı olacaktır. Buna göre, yüklenicinin arsasında gerçekleştirilen bir taşınmaz 
eserde teslim, eserin iş sahibi adına tescil edilmesi ile gerçekleştirilecektir. Burada 
dikkat edilmesi gereken husus, meydana getirme gerçekleşse dahi, eğer iş sahibine 
mülkiyet geçişi gerçekleşmemiş ise, teslimin söz konusu olmadığıdır. Taşınmaz 
eserin iş sahibinin hukuki alanında gerçekleştirildiği durumlarda ise, iş sahibine 
gerçekleştirilecek açık veya örtülü bir bildirim ile teslimin gerçekleşmiş olacak kabul 
edilecektir. 
Beklenmedik olay kavramı, ne iş sahibine ne de yükleniciye yüklenebilecek 
olan sebepler ile borcun mesul kişi tarafınca kaçınılmayacak suretle ihlal 
edilmemesine neden olan hadise olarak tanımlanmaktadır. Türk Borçlar Kanunu'nun 
483. maddesinde geçen beklenmedik olay kavramının teknik anlamda beklenmedik
olay kavramının ötesinde mücbir sebepleri de kapsadığı kabul edilmektedir.
İş sahibinin eseri teslim almada temerrüde düşmesi halinde alacaklı mı yoksa 
borçlu temerrüdüne mi düştüğü doktrinde tartışılmıştır. Buna göre, doktrinde genel 
olarak, kanunda iş sahibinin eseri teslim almada temerrüde düşmesi halinde, kanun 
koyucu tarafından herhangi bir teslim alma yükü olmaması sebebi ile, borçlu 
temerrüdünün söz konusu olmayacağı, ancak alacaklı temerrüdünün mümkün olacağı 
kabul edilmektedir. Genel kabul bu olmakla birlikte, mutlak şekilde alacaklı 
temerrüdü durumunun kabul edilmesi de doktrinde eleştirilmiştir.
Bu açıklamalardan sonra, Türk Borçlar Kanunu'nun 483. maddesinin birinci 
fıkrası açısından, beklenmedik olay neticesinde doğan edim ve karşı edim hasarına 
yüklenicinin katlanması gerektiği kabul edilecektir. Bu durumun istisnası yani iş 
sahibinin edim ve karşı edim hasarına iş sahibinin katlanması durumu ancak iş 
sahibinin alacaklı temerrüdüne düşmüş olası halinde söz konusu olabilecektir.
483. maddenin birinci fıkrasının ikinci cümlesinde ise birinci fıkrada 
gerçekleşen hallerde malzemeye gelen hasara hangi tarafın katlanacağı sorunu 
çözüme kavuşturulmak istenmiştir. Buna göre, eserin meydana getirilmesi için 
gerekli olan malzemeyi getiren taraf, beklenmedik olay neticesinde malzemede 
meydana gelen hasara da katlanacaktır.
483. maddenin ikinci fıkrasında belli şartlar altında hasara iş sahibinin 
katlanacağı hususu düzenlemiştir. Buna göre birinci fıkrada belirtilen kuralın 
istisnası olarak, eserin iş sahibinde verilen malzeme veya gösterilen arsanın ayıbı 
veya iş sahibinin talimatına uygun yapılması yüzünden telef olması halinde, 
yüklenicinin durumu zamanında bildirmesi koşulu ile, hasara iş sahibi katlanacak, bu 
sebeple yüklenici tarafında doğan zararları karşılamak durumunda kalacaktır. Ancak 
bu durumda yüklenicinin sözleşmede kararlaştırılan bedeli değil, yaptığı işin değeri 
ve bu değere girmeyen giderleri isteme hakkı söz konusu olacaktır. İş sahibinin 
kusuru bulunması halinde ayrıca tazminat sorumluğu mevcuttur. Yüklenicinin 
zamanında bildirimde bulunması, dürüstlük kuralı gereğince gecikmeden iş sahibine 
bildirimde bulunması olarak açıklanabilecektir. 
TBK md. 485 eser sözleşmelerinde hasar kavramı, iş sahibi sebebi ile 
gerçekleşen sebeplerden dolayı ifanın imkânsızlaşması açısından incelemiştir. Bu 
bakımdan, hasara iş sahibinin katlanması kural olarak söz konusu olacaktır. Şöyle ki, xxiii
eserin tesliminden önce, iş sahibinden kaynaklanan sebeplerle eserin 
tamamlanmasının imkânsızlaşması halinde yüklenicinin yaptığı işin değerini ve bu 
değere girmeyen masraflarını talep edebileceği Türk Borçlar Kanunu m. 485 
kapsamında düzenlenmiştir. Bu bağlamda iş sahibinin kusuru olup olmadığı Türk 
Borçlar Kanunu md. 485 bakımından önem arz etmez. Ancak iş sahibinin kusuru 
mevcut ise ayrıca tazminat yükümlülüğü doğacaktır. 
485. maddede gerçekleşen şartların varlığı halinde, sözleşmenin ileriye etkili 
olarak sona ereceği kabul edilmektedir. Bu bağlamda sözleşmenin kendiliğinden mi 
yoksa iş sahibinin veya yasal mirasçılarının fesih hakkını kullanması ile mi sona 
ereceği konusunda doktrinde tartışma mevcuttur.
Türk Borçlar Kanunu'nun 483 ve 485. maddelerinin hangisinin uygulanacağı 
tartışması, eserin iş sahibinin riziko alanında gerçekleşen bir beklenmedik olay 
nedeniyle telef olduğu ve aynı zamanda eserin meydana getirilmesinin 
imkânsızlaştığı durumlarda söz konusu olacaktır. Bu halde doktrinde birinci görüş, 
Türk Borçlar Kanunu'nun 485. maddesinin, 483. maddeyi yumuşatan bir madde 
olduğunu savunmuştur. İkinci görüş ise 483 ve 485. Maddelerin farklı düzenlemeler 
olduğunu, beklenmedik bir olay neticesinde telef olma ve aynı zamanda yeniden 
meydana getirilmenin imkansızlaşması durumunda Türk Borçlar Kanunu'nun 483. 
maddesinin uygulanacağını belirtmiştir.
Son olarak TBK md. 486'da ise yüklenicinin şahsını ilgilendiren bir eserin 
meydana getirilmesinin taahhüt edildiği eser sözleşmelerinde yüklenicinin kusuru 
bulunmaksızın yüklenicinin ölümü veya yeteneğini kaybetmesi halinde sözleşmenin 
sona erdiği düzenlenmiştir. Buna göre, iş sahibi hasara katlanacak ve eserin 
tamamlandığı kısım iş sahibinin kullanabileceği şekilde ise bunu kabul edecek ve 
bedelini yükleniciye verecektir. Buna göre genel hükümlerde 83. maddede 
düzenlenen ve kural olarak borçlunun şahsen ifa ile yükümlü bulunmadığı kuralının 
aksine, eser sözleşmelerinde kural, yüklenicinin şahsen veya kendi yönetimi altında 
ifa etme borcu altında olduğu kabul edilmelidir. Bu bağlamda yüklenicinin tüzel kişi 
olması halinde 486. maddenin uygulanıp uygulanmayacağı önem arz etmektedir. 
Yüklenicinin bir ortaklık olması ve sözleşmenin yapılırken ortaklardan birine 
güvenilerek bu borç ilişkisinin kurulması halinde, söz konusu ortak ölür veya ayrılır 
ise, 486. maddenin uygulanacağı doktrinde kabul edilmektedir. Ancak doktrinde 
ikinci görüş bu durumun mutlak olarak uygulanmaması gerektiğini savunmaktadır. 

Anahtar Kelimeler :Eser Sözleşmeleri, Türk Borçlar Kanunu, 
Yüklenici, İş Sahibi, İfa Etmeme, Gereği 
Gibi İfa Etmeme, İmkansızlık

Abstract:
At work contracts, it could be considered that work owner and the parties will 
be satisfied if the work is fullfilled as the contract regulates and the price is paid. On 
the other hand in case that the circumstances occur in a way of the contracts which 
are not completed properly in valid work contracts, the legislator regules some 
general and optional rules in behalf of protection of parties. At this sense, it will be 
faced with non-performance, unproperly performance and impossibility.
In cases of non-performance and unproperly performance, and if the work can 
stil be performed, specific performance and damages erising from that delay could be 
claimable rely on the general regulations of The Turkish Obligation Code. Besides, 
default interest in terms of pecuniary debt and also in synallagmatic contracts other 
demands arising the default with notice, could be claimed. These demands are 
avoidance of contract with compensation of negative damage and renunciation of 
fulfillment with compensation of positive damage.
The future the contract and the requests that might be put forth by the parties 
need to be discussed when it is impossible to perform the contract or in other words 
when the impossibility has occured.
Impossibility of performance could be examined in two parts as initial 
impossibility of performance and latter impossibility of performance. The initial 
impossibility of performance had been regulated in the Article 27 of the Turkish 
Code of Obligations and it had been stated that the contracts which are against the 
imperative provisions of the code, moral values, public order, personal rights or the 
contracts that has impossibility on the subject would be void. The initial 
impossibility of performance shall be divided as objective initial impossibility of 
performance and subjective initial impossibility of performance. Accordingly, it is 
obvious that the contract will be void if the contract is objectively impossible from 
the beginning. None the less, subjective initial impossibility would occur if
performing the contract is possible for the third party while the debtor not able to 
perform it, in this case contract would be accepted as if it is valid and the debtor who 
is not able to perform the contract would be responsible to compensate the positive 
damage.
As to latter impossibility of performance, that is the second type of 
impossibility of performance and vital part of our thesis subject, in a valid contract, 
obligor is not able to perform on the ground of subjective or objective reasons. 
According to the Turkish Code of Obligation Article 136, an obligation is deemed 
extinguished where its performance is made impossible by circumstances not 
attributable to the obligor. There is a question about Article 136 whether this article 
applies to objective or subjective latter impossibility of performance either both of 
them. As a consequence of impossibility of performance, in a bilateral contract, the 
obligor thus released is liable for the consideration already received pursuant to the 
provisions on unjust enrichment and loses his counter-claim to the extent it has not 
yet been satisfied. This provision, that constitutes the second paragraph of Article 
136, specifically have an importance for latter impossibility of performance in the 
contracts of construction. As to the last phrase of second paragraph of Article 136, xviii
works. According that fact, movable works and literary works will be delivered if 
only the tenure and ownership of the work is transfered to the work owner.Submitted 
that, the work with dependent propert such as wall painting and repair of broken 
glass, can not be delivered. The reason of that fact relies on the consequences of the 
nature of that work which already has born in the work owner's legal area. The 
delivery of immovable works will be connected with the fact that the land, that the 
work which is created on, is whether belongs to the contractor or the work owner. 
According to this fact, the delivery of the work which is created on the land belongs 
to the work owner will become by registration on behalf of the work owner's benefit. 
The point here is, even the creating is completed, if the passing of the ownership has 
not occured, the delivery would not be completed at all. In position,the immovable 
property, where the work was carried out in work owner's legal area, it shall be 
deemed that delivery will be completed by the express or implict notify.
The fact of unpredictable event is defined the event which causes infringement 
of debt because of an inevitable reason and can't take upon to employer or 
contracter. In Article 483 of the Turkish Obligation Code, it includes not only 
unpredictable event in its technical meaning but also the concept of force majeure.
In case work owner fails into the default in the receiving of work, it is a 
contraversial issue in doctrine that if the default of creditor's or the default of 
debtor's is occured. In common, because of there is no obligation regulated by law, if 
work owner fail into default in the receiving of the work, it won't be a default of 
debtor but default of creditor. It's the common reput but in doctrine there is different 
opinions that criticizes the acceptance of creditor's default as absolute.
After these explanations, pursuant to Turkish Code of Obligations Article 483 
paragraph 1, contractor shall be stands all damages of performance and counter 
performance which rises from contingency . Exception of this situation in other 
words possibility of work owner's responsibility from performance and counter 
performance only will be possible if the work owner failsinto the default of creditor.
In case Article 483 paragraph 1 sentence 2, in occasion which mentioned in 
first paragraph, it is aimed to come up with a solution to the which party will be 
responsible in case of damage to the material. Accordingly, the party who brings 
essential material for the completion of the work shall be responsible damage 
occurred in unpredictable event.
In some situations, damage indemnity is standed by work owner. This is 
regulated in second paragraph of 483. Article. Accordingly,as a exception of the first 
paragraph, if the work gets destroyed, because of the kit or the land of the work 
owner, because ot the material that is given by the work owner, because of the 
direction of the work owner, work owner will stand of the damage, if the contractow 
has not notified on time. Therefore, the employer will pay the positive damage of the 
contractor. But, in this situation, the contractor's right that can be claimed is not the 
price which is implied at the contract, It is the worth which is creatied by contractor 
and the debits which are not included by this worth. If the employer has a fault, it is 
also can be claimed that contractor can demand the positive damages. To announcing 
of contractor timely can be explain in aspect of good faith.xix
Article 485 of the Law of Obligation analyses the fact of the damage in respect 
to the impossibility of performing contractual obligation due to behaviour of a work 
owner. Therefore, as a rule, work owner shall stand the damage. But, in this 
situation, the contractor's right that can be the worth which is creatied by contractor 
and the debits which are not included by this worth according to the Article 485 of 
The Turkish Obligation Code. Under the light of this provision fault of the work 
owner is not being considered. In other words employer will be obliged to 
compensate damages of contractor in the event of his default. 
As a result of Article 485, it is accepted that the agreement will be terminated 
proactively. However doctrine widely discusses whether the agreement will be 
terminated automatically or it will be terminated by employer itself or his legal 
inheritor.
The discussion about Article 483 and 485 of the Turkish Obligation Code will 
be the subject when the work is destroyed because of unpredictable event arising at 
the work owner's legal area but also caused the impossibility to create the work. In 
this case, the first opinion of doctrine, 485. Code of Obligation is absorbing the effect
of the 483 Code Of Obligation. The second opinion is, the code of obligation 485 is 
different from the code of obligation 483, the code of obligation 483. will be applied 
when the destroy of the work has occured and also the impossibility.
Finally, According to the Article 486 ofthe Turkish Obligation Code if there is a 
work that the contractor is obliged to fulfill by personal performance, the contract 
terminates in case of the Contractors death or the loss of the ability. In this case If the 
work owner can use the part of the work completed, shall accept the work and pay 
the price. According to the article 83 of the Turkish Obligation Code that regulates 
that the parties has no liability of performing personally unles the circumstances are 
required, the Contractor has the obligation to perform personally at the works 
contract. However, if the contractor is a legal entity whether to apply the article 486 
of Turkish Obligation Code or not is important. Doctrine agree that if a work 
contractsigned relying on one of the partners of the legal entity and then the partner 
dies or is separated from the partnership, the article 486 ofturkish code of obligation 
is stil applied.But another view in Doctrine assert that the article 486 does not apply 
absolutely in that situation described above.

Key Words :Work Contracts, Contractor, Work Owner, 
Turkish Obligation Code, Non-performance, 
İmpossibility