Okul öncesi dönem çocuklarının akran zorbalığı farkındalıklarının geliştirilmesi ve zorbalık davranışlarının mizaçlarına uygun  stratejilerle azaltılması üzerine: Bir eylem araştırması
Preschool children mproving peer bullying awareness and bullying behaviors on reducing them with strategies suitable for their temperament: An action research
Yazar: HALİME UZUN
Danışman: PROF. DR. ESRA AKGÜL
Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Okul Öncesi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu tez, okul öncesi dönem çocuklarının akran zorbalığı davranışlarını ve mizaç
özelliklerini tespit ederek, akran zorbalığı farkındalıklarının geliştirilmesini sağlamayı
ve zorbalık davranışlarının mizaçlarına uygun stratejilerle azaltılmasını
hedeflemektedir. Araştırmada, eylem araştırması türlerinden uygulayıcı eylem
araştırması yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu İstanbul ilinin
Avrupa yakası Esenyurt ilçesindeki devlet anaokuluna devam eden 5-6 yaş
aralığındaki 15 çocuk oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak; "Okul
Öncesi Akran Zorbalığı Ölçeği" ve "Çocuklar İçin Kısa Mizaç Ölçeği", çocuklar ve
veliler ile bireysel ve odak grup görüşmesi, araştırmacının gözlemleri ve alan notları
kullanılmıştır. Akran zorbalığı davranışları ve mizaç özelliklerinin belirlenmesinden
sonra, bu verileri kullanarak kazandırılmak istenen hedef doğrultusunda "Farkındalık
Düzeylerini İçeren Etkinlikler" ve MEB'in "Akran Zorbalığı Farkındalık Eğitimi"
çocukların mizaçlarına yönelik planlanarak uygulanmıştır.
MEB'in "Akran Zorbalığı Farkındalık Eğitiminde" yer alan oturumlar
kapsamında çocukların çizmiş olduğu resimler ve çocuklarla gerçekleştirilen
görüşmelerin formları MaxQda2022 programına yüklenmiş ve açık kodlama tekniği
kullanılarak analiz edilmiştir. Eylem planı uygulanmadan önce durum tespiti amacıyla
yapılan etkinliklerde çocukların başlangıçta akran zorbalığına dair temel bir farkındalıklarının olduğu ancak akran zorbalığını önleme ve müdahale etme
konusunda yetersiz bilgiye sahip oldukları tespit edilmiştir.
Araştırmada elde edilen bulgular, uygulanan eylem planının akran zorbalığı
davranışlarında ciddi oranda bir azalma sağladığını göstermektedir. Gerçekleşen bu
azalma, çocukların akran zorbalığı davranışlarının farkına varmaları ve bu tür
davranışlardan uzaklaşarak eğitim süresince öğrendikleri başa çıkma stratejilerini
kullanmaları sayesinde gerçekleşmiştir. Çocukların mizaçlarına uygun bir biçimde
gerçekleştirilen "Akran Zorbalığı Farkındalık Eğitimi'nin" işlevselliği, öğretmen
gözlemleri ve gerçekleştirilen oturumlar sonucunda toplanan verilerle desteklenmiştir.
Araştırma sonucunda, çocukların akran zorbalığı konusunda önemli düzeyde bilgi ve
farkındalık kazandıkları, akran zorbalığı ile başa çıkma becerilerinin geliştiği, zorbalık
davranışlarına yönelik tutum ve farkındalık düzeylerinin arttığı ve sınıf içerisinde
zorbalık olaylarının belirgin şekilde azaldığı tespit edilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Okul Öncesi Dönem, Akran Zorbalığı, Mizaç, Zorbalık,
Farkındalık Eğitimi

Abstract:
This thesis aims to identify the changes and temperament characteristics of peer
bullying in the preschool period, to ensure that the initial stages of peer bullying are
eliminated, and to reduce bullying behaviors with strategies appropriate to their
temperaments. In the research, action research method, one of the action research
types, was used. The study product of the research consists of 15 children between the
ages of 5-6 who attend the state kindergarten in Esenyurt district on the European side
of Istanbul. As a data collection tool in the research; "Preschool Peer Bullying Scale"
and "Brief Temperament Scale for Children", individual and focused group interviews
with children and parents, researchers' observations and field notes were used. After
determining peer bullying and temperament change, the target document "Activities
Including Awareness Levels" and MEB's "Peer Bullying Awareness Training", which
were intended to be taught using these data, were planned and secured for children's
temperaments.
Within the scope of the sessions in MEB's "Peer Bullying Awareness
Training", the pictures drawn by the children and the forms of the interviews with the
children were uploaded to the MaxQda2022 program and analyzed using the open
coding technique. In the activities carried out for the purpose of determining the
situation before the action plan was implemented, it was determined that children
initially had a basic awareness of peer bullying, but had insufficient knowledge about
preventing and intervening in peer bullying.The findings obtained in the research show that the applied action plan provides
a significant decrease in peer bullying behaviors. This decrease occurred thanks to
children becoming aware of peer bullying behaviors and using the coping strategies
they learned during education by moving away from such behaviors. The functionality
of "Peer Bullying Awareness Training", which was carried out in accordance with the
temperament of children, was supported by teacher observations and data collected as
a result of the sessions. As a result of the research, it was determined that children
gained significant knowledge and awareness about peer bullying, their skills in coping
with peer bullying improved, their attitudes and awareness levels towards bullying
behaviors increased, and bullying incidents in the classroom decreased significantly.
Keywords: Preschool Period, Peer Bullying, Temperament, Bullying,
Awareness Education