Tahkiku'l-kısmi's-sani min Muhtasari'l-Haşiye 'Ala'l-mutavvel Li'l-Kirmasti
تحقيق القسم الثاني من مختصر الحاشية على المطوَّل للكرماستي
Yazar: YASİN ELHÜSEYİN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SAHİP AKTAŞ
Bingöl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Arap Dili ve Belagatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion

Özet:
Belâgat ilmi, Kur'an nedeniyle ortaya çıkan Arapça ilimlerden biri olup kastedilen sanatsal manaların anlaşılmasına, özel manaların ortaya konmasına ve sadece Kur'an'da bulunan ifadelerin açıklanmasına yardımcı olur. Dolayısıyla bu alanda çok fazla alim eser telif etmiştir. Teftâzânî'nin kitabına bir şerh olarak kadı ve fakih Yûsûf b. Hüseyn el-Kirmastî tarafından yazılan "Muhtasaru Hâşiye 'ale'l-Mutavvel" de bu kitaplardan biridir. Bu çalışmada da halen yazma olarak bulunan bu eserin tahkik edilmesi ve belâgat ilmi dahilinde tasnif edilen 15. yüzyıl şerh hazinelerinden birinin gün yüzüne çıkarılması ve böylece okur ve araştırmacıların istifadesine sunulmasını, müellifinin de hakkının teslim edilmesini amaçlamaktadır. 
Çalışma bir giriş ve iki ana bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında çalışmanın konusu, bu konunun seçilme nedeni, yazma eserin seçilme nedeni, çalışmanın önemi, amaçları, tahkik yöntemi ve tezin yazımında izlenen yöntemden bahsedilmiştir. Birinci bölüm müellif ve eseri hakkında olup öncelikle müellif Kirmastî'den, doğumu ve yetişmesinden, eğitiminden, mezhebinden, aldığı görevden, sıfatları ve ahlâkından, alimlerin onun hakkındaki övgülerinden, ilmi etkilerinden ve vefatından söz edilmiştir. Yine kitabın adı, kaynakları, telif yöntemi, tahkikte izlenecek yöntem açıklanmış ve esas kabul edilen yazmanın fotoğraflarına yer verilmiştir. İkinci ve son bölümde ise eserin tahkiki, nüshalar arasında bulunan farklılıklara, eksiklik ve fazlalıklara da işaret edilmiş şekilde yer almaktadır. Bu bölümde eserde yer alan alim görüşleri, mümkün mertebe kendi kitaplarına atıfla verilmiştir. Yine bu kitaplardan tashih ve ihtisarlar varsa bunlara da dipnotta işaret edilmiştir.
Kirmastî bu eserle Mutavvel'in mûcez ve özet bir şerhini basitleştirilmiş bir üslupla ortaya koymuştur. Bazı fikirleri kolaylaştırıp açıklamış ve kapalılıkları ortadan kaldırmıştır. Ancak Mutavvel'de yer alan bilgilere ilave olarak bu eserde yeni bir bilgi bulunmamaktadır. Yalnızca şerh, ihtisar ve bazı kavramların açıklaması yer almaktadır.

Abstract:
This research aims to investigate and bring to light one of the treasures of commentary literature classified within the science of rhetoric, making it available to readers and researchers. The work in question is the commentary written by Yusuf bin Husayn al-Kirmasti, a judge and jurist, on his teacher Taftazani's book, Muhtasaru Hâshiye 'ale'l-Mutavvel. Another aim of this study is to introduce this work and its author. The study consists of an introduction and three main sections. In the introduction, the subject of the study, the reasons for choosing this topic, the selection of the manuscript, the significance of the study, its objectives, the methodology of investigation, and the method followed in writing the thesis are discussed. The first section provides information about the author, Kirmasti, including his birth and upbringing, education, school of thought, official positions held, his attributes and character, praises from scholars about him, his scholarly influences, and his death. In the second section, the title of the book, its sources, the method of composition, and the method to be followed in the investigation are explained, and photographs of the accepted manuscript are included. Finally, the third section covers the critical examination of the work, noting the differences among manuscripts, as well as omissions and additions. In this section, the opinions of scholars found in the work are cited as much as possible with references to their own books. Corrections and summarizations from these books, if present, are also indicated in footnotes, aiming to reveal the manuscript and the author's intentions.
The researcher aims to unearth one of the most important treasures of classification literature in the science of rhetoric, which was written in the 15th century, and make it available for researchers to benefit from. In this context, the author and the work's significance in its time, as well as the importance of Muhtasaru Hâshiye 'ale'l-Mutavvel, have been discussed.
Kirmasti simplified the concise commentary of Mutavvel with a simplified style in this work. He facilitated and explained some ideas and removed complexities. However, there is no new information in this work beyond what is found in Mutavvel. It only contains commentary, summarization, and explanations of certain concepts.