İthalat üzerinden alınan vergi ve eş etkili mali yükümlülüklerin hukuki, iktisadi ve mali etkisi: Türkiye analizi
Legal, economic and financial impact of taxes on imports and equivalent financial liabilities: Analysis of Turkey
Yazar: MAHMURE EŞGÜNOĞLU BULMUŞ
Danışman: PROF. DR. ERSAN ÖZ
Pamukkale Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı / Maliye Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Maliye = Finance
Dizin: Dış ticaret vergileri = Foreign trade taxes ; Gümrük vergisi = Customs tax ; Mali yükümlülükler = Financial obligations ; Türkiye = Türkiye ; Vergilendirme = Taxation ; Vergiler = Taxes ; İthalat = Import

Özet:
Küreselleşme ve dış ticaretin serbestleşmesi ile birlikte ülkeler arasındaki
gümrük vergisi, ithalat kotaları gibi dış ticaretin önündeki engellerin
kaldırılmasına yönelik ikili veya çok taraflı anlaşmalar yapılmakta veya birlikler
kurulmaktadır. Bu birliklerden en önemlisi olan Gümrük Birliği sonrası, dış
ticaret politikası aracı olarak kullanılan ithalat üzerinden alınan vergi ve eş etkili
mali yükümlülüklerin ülke ekonomisine önemli etkileri bulunmaktadır.
Bu çalışmada, Türkiye'de dış ticaret işlemleri üzerinden alınan vergilerin
hukuki, iktisadi ve mali açıdan analizi ampirik model yardımıyla incelenmiştir.
Hukuki analiz kapsamında dış ticaret işlemleriyle ilgili vergilere yönelik kanuni
düzenlemeler ile ithalat vergileri, ihracat ve ithalat arasındaki ilişki regresyon
analizi ile yapılmıştır. Buna göre; ithalat vergileri ile büyüme ve kriz değişkenleri
arasında anlamlı ve negatif; ihracat değişkeni bağımlı değişken olarak alındığında,
büyüme ile anlamlı ve negatif, düzenleme yürürlük tarihi ile anlamlı ve pozitif
ilişki çıkmıştır. İthalat değişkeni bağımlı değişken olarak alındığında ise büyüme
ve kriz ile anlamlı ve negatif bir ilişki çıkmıştır. İktisadi analizde, ithalat vergileri
ile cari işlemler açığı, doğrudan yatırım, ekonomik büyüme, ihracat ve ithalat
değişkenlerini VAR modeliyle incelenmiştir. Mali analizde vergi gelirleri, kamu
harcamaları, bütçe dengesi ve iç ve dış borç ile ithalat üzerinden alınan vergiler
arasındaki ilişki VAR modeli yardımıyla incelenmiştir. Ayrıca iktisadi ve mali
analizde Granger nedensellik ve Etki- Tepki grafiklerine bakılmıştır. İktisadi
analiz sonucunda; vergiden net doğrudan yatırıma tek yönlü, büyümeden vergiye
doğru çift yönlü, ithalattan vergiye çift yönlü Granger nedensellik bulunmaktadır.
Mali analiz sonucunda; vergiden harcamaya tek yönlü, vergiden gelire tek yönlü,
bütçeden vergiye tek yönlü, vergiden iç borca tek yönlü Granger nedensellik
bulunmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Dış Ticaret, İthalatta Vergi, Eş Etkili Vergi, Mali Yükümlülük, Türkiye.

Abstract:
With globalization and the liberalization of foreign trade, bilateral or
multilateral agreements or unions are established to remove barriers to foreign
trade such as customs duties and import quotas between countries. After the
Customs Union, which is the most important of these unions, taxes on imports used
as a foreign trade policy tool and financial obligations with equivalent effects have
significant effects on the country's economy.
In this study, the legal, economic and financial analysis of taxes on foreign
trade transactions in Turkey has been examined with the help of empirical model.
Within the scope of legal analysis, the relationship between legal regulations on
taxes related to foreign trade transactions and import duties, exports and imports
was made with regression analysis. According to this; significant and negative
between import taxes and growth and crisis variables; when the export variable is
taken as the dependent variable, there is a significant and negative relationship
with growth and a significant and positive relationship with the regulation effective
date. When the import variable is taken as the dependent variable, there is a
significant and negative relationship with growth and crisis. In the economic
analysis, the variables of import taxes and current account deficit, direct
investment, economic growth, exports and imports were examined with the VAR
model. In the financial analysis, the relationship between tax revenues, public
expenditures, budget balance, domestic and foreign debt and taxes on imports is
examined with the help of VAR model. In addition, Granger causality and ImpactResponse graphs were examined in economic and financial analysis. As a result of
economic analysis; there is one-way Granger causality from tax to net direct
investment, two-way from growth to tax and two-way from imports to tax. As a
result of financial analysis; there is Granger causality that is one-way from tax to
expenditure, one-way from tax to income, one-way from budget to tax and oneway from tax to domestic debt.

Keywords: Foreign Trade, Import Tax, Equivalent Tax, Fiscal Liability, Turkey.