Çölyak tanılı çocuk hastalarda kemik dansitometri bulgularının değerlendirilmesi
Evaluation of bone dencitometry results in child patients with celiac diagnosis
Yazar: SERHAT DUMAN
Danışman: PROF. DR. SADIK SAMİ HATİPOĞLU
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Bakırköy Dr. Sadi Konuk Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı / Çocuk Gastroenterolojisi Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Glutenler = Glutens ; Kemik dansitesi = Bone density ; Kemik hastalıkları = Bone diseases ; Kemik hastalıkları-metabolik = Bone diseases-metabolic ; Çocuk hastalıkları = Child diseases ; Çocuklar = Children ; Çölyak hastalığı = Celiac disease

Özet:
Amaç: Metabolik kemik hastalığı; çölyak hastalığı olan çocuklarda besinlerin emilim eksikliğine bağlı olarak görülen en sık ekstraintestinal komplikasyonlarından biridir. Bu çalışmada Çölyak tanılı çocuk hastalarda glütensiz diyet uyumunun kemik dansitometri bulguları ve büyüme durumu üzerindeki etkisinin araştırılması amaçlanmıştır.
Gereç ve yöntem: Bu çalışmada hastanemizin çocuk gastroenteroloji polikliniğinde takip edilen çölyak tanılı hastaların kemik dansitometri bulgularının değerlendirilmesi amacıyla toplam 75 olgunun dosyası retrospektif olarak tarandı, bu dosyadaki kemik dansitometreleri değerlendirildi. Hastaların cinsiyeti, yaşı, boyu, kilosu, şikayet süresi, glütensiz diyet durumu, kemik dansitometri bulguları, hemogram, MCV, demir, ferritin, vitamin B12, folat, AST, ALT, Ig A, PTH, kalsiyum, fosfor ve ALP değerleri kaydedildi. Çalışmaya dahil edilen hastalar glütensiz diyet uyumuna göre iki gruba ayrıldı.
Bulgular: Çalışmaya dahil edilen 75 hastanın 26'sı (%34,7) erkek, 49'u (%65,3)  kız idi. Bunlardan glütensiz diyet uyumu olan 48 (%64), uyumu olmayan 27 (%36), KMD-Z bulguları normal olan 72 (%96), osteopeni 3 (%4) ve osteoporoz 0(%0) hasta saptandı. Olguların ilk 5 yıl ortalama hastalık süresi 2,4±1,09 yıl, 5-10 yıl ortalama hastalık süresi 5,73±0,78 yıl ve genel hastalık süresi ortalama 2,95±1,63 yıl olduğu gözlemlendi. Hastaların boy ortalaması 141,09±19,34 cm ve kilo ortalaması 37,50±14,95 kg olarak saptandı. Hastaların boyu 3. persentil altı olanlar 8(%10,6), kilosu 3. Persentil altı olanlar 16(%21,3), hem boyu hem de kilosu 3. persentil altı olanların sayısı 4(%5,3) olarak saptandı. Büyüme geriliği olanların ortalama hastalık süresi 2,75±1,38 yıl olduğu, büyüme geriliği olmayanların ortalama hastalık süresi 2,98±1,67 yıl olduğu gözlemlenmiştir. Glütensiz diyet uyumu ile; hastaların cinsiyeti, KMD bulguları, büyüme geriliği durumu, yaşı, ferittin, folat, B12 vitamini, AST, ALT, MCV, PTH, kalsiyum, fosfor ve ALP düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki izlenmedi. Erkek çocuklardaki ortalama ferritin düzeyi ve glütensiz diyet uyumu, kız çocuklarina göre daha yüksek düzeydeydi bu fark istatistiksel olarak anlamlıydı (p<0,05). Glütensiz diyete uyanlardaki ortalama ferritin düzeyi, uymayanlara göre daha fazlaydı ve bu fark istatistiksel olarak anlamlıydı. Glütensiz diyete uyumunun da KMD Z skoruyla ile Lumbar L1-L4 dansitometresi skoru arasında pozitif korelasyon mevcuttu.
Sonuç: Bulgularımız çölyak hastalığı olan pediatrik hastaların glüten diyet uyumunun KMD-Z üzerinde anlamlı pozitif etki yapmadığı göstermektedir. Bu bulgulara dayanarak, tek başına KMD-Z kullanarak basit risk sınıflandırması yapmanın mümkün olmadığı görülmektedir. Çölyak hastalığında BMD-Z için uygun tarama, büyük ölçüde pediatrik popülasyondaki önerileri destekleyen sınırlı kanıt nedeniyle tartışmalıdır. Çalışmamızın desteklenmesi için bu konuyla ilgili gelecekte yapılcak olan daha kapsamlı ve multidisipliner prospektif klinik çalışmaların  yapılmasına ihtiyaç olduğunu düşünmekteyiz.

Anahtar Kelimeler: Çölyak hastalığı, Glüten, Kemik Mineral Dansitesi, Metabolik kemik   hastalığı

Abstract:
ABSTRACT
EVALUATION OF BONE DENCITOMETRY RESULTS IN CHILD PATIENTS WITH CELIAC DIAGNOSIS

Aim: Metabolic bone disease is one of the most common extraintestinal symptoms in children with celiac disease due to malabsorption of nutrients. In this study, it was aimed to investigate the effect of gluten-free diet compliance on bone densitometry findings and growth status in pediatric patients with Celiac disease.
Material and method: In this study, the files of 75 cases in total were scanned retrospectively in order to evaluate the bone densitometry findings of patients with celiac disease followed by the pediatric gastroenterology outpatient clinic of our hospital. Gender, age, height, weight, duration of complaints, gluten-free diet status, bone densitometry findings, hemogram, MCV, iron, ferritin, vitamin B12, folate, AST, ALT, IgA, PTH, calcium, phosphorus and ALP values of the patients were recorded. The patients included in the study were divided into two groups according to gluten-free diet compliance.
Results: Of the 75 patients included in the study, 26 (34.7%) were male and 49 (65.3%) were female. Of these, 48 (64%) patients withgluten-free diet adherence, 27 (36%) non-compliance, 72 (96%) patients with normal BMD-Z findings, 3 (4%) osteopenia and 0 (0%) patients with osteoporosis were found. It was observed that the mean disease duration in the first 5 years of the cases was 2.4±1.09, the mean disease duration of 5-10 years was 5.73±0.78 years, and the mean overall disease duration was 2.95±1.63 years. The mean height of the patients was 141.09±19.34 cm and the mean weight was 37.50±14.95 kg. It was determined that 8 (10.6%) of the patients were height below the 3rd percentile, 16 (21.3%) of the weight were below the 3rd percentile, and 4 (5.3%) of the patients were both height and weight below the 3rd percentile. It was observed that the mean disease duration of those with growth retardation was 2.75±1.38 years, and the mean disease duration of those without growth retardation was 2.98±1.67 years.
With gluten-free diet compliance; There was no statistically significant relationship between patients' gender, BMD findings, growth retardation, age, ferittin, folate, vitamin b12, AST, ALT, MCV, PTH, calcium, phosphorus and ALP levels.
Mean ferritin level and adherence to gluten-free diet in boys were higher than girls, this difference was statistically significant (p<0.05)
The mean ferritin level in those who adhered to the gluten-free diet was higher than those who did not, and this difference was statistically significant.
There was a positive correlation between BMD Z score and Lumbar L1-L4 Densitometry score in adherence to a gluten-free diet.
Conclusion: Our findings show that gluten diet compliance in pediatric patients with celiac disease does not have a positive effect on BMD-Z. Based on these findings, it seems that it is not possible to make a simple risk classification using BMD-Z alone. Appropriate screening for a BMD-Z in celiac disease is controversial, largely because of the limited evidence to support recommendations in the pediatric population. We think that more comprehensive and multidisciplinary prospective clinical studies on this subject are needed to support our study.

Keywords: Bone Marrow Disease, Bone Mineral Density, Celiac disease, Glutens