Öğretmen adaylarına yönelik sürdürülebilir kalkınma için eğitim programı geliştirme
Designing a program for education for sustainable development for teacher candidates
Yazar: BİLGE ÖZGÜR İNAM
Danışman: PROF. DR. BERNA ASLAN
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Programları Ana Bilim Dalı / Eğitimde Program Geliştirme Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aday öğretmenler = Candidate teachers ; Eğitim programları = Education programs

Özet:
Bu çalışmada öğretmen adaylarına yönelik olarak sürdürülebilir kalkınma için eğitim (SKE) öğretim programının geliştirilmesi ve öğretmen adaylarına uygulanarak etkisinin tespit edilmesi amaçlanmıştır. SKE programı aracılığıyla katılımcıların, doğaya ve toplumsal sorunlara duyarlı, adil ve sürdürülebilir bir gelecek inşa etmeye yönelik bilgi ve beceriler kazanması amaçlanmaktadır. Keşfedici sıralı karma yöntemin kullanıldığı araştırmanın nitel boyutunda görüşme formu, doküman analizi ve soru formu uygulanmıştır. Araştırmanın nitel boyutunda program geliştirme sürecinin ilk adımı olan ihtiyaç belirleme aşaması gerçekleştirilmiştir. Sürdürülebilir Kalkınma ve öğretmen eğitimi alanında çalışan akademisyenlerle görüşme yapılmış, öğretmen adaylarına soru formu uygulanmış ve sürdürülebilir kalkınma için eğitim kapsamında belirlenen dokümanların analizi yapılmıştır. Bu kapsamda toplanan verilerle ihtiyaç analizi aşaması tamamlanmıştır. Öğretmen adaylarının ihtiyaç duyduğu SKE programının, sürdürülebilirlik ilkelerinin günlük yaşama entegre edilmesine odaklanması gerektiği, eğitim ortamlarının sürdürülebilirlik ilkelerine göre dönüştürülmesi ve bu ilkelerin tüm eğitim seviyelerinde teşvik edilmesi önerilmektedir. Ayrıca, öğretmenlerin bu dönüşümde etkili rol modeller olmalarının önemi vurgulanmaktadır. Program Sürdürülebilirlik, Nitelikli Eğitime Erişim ve Eğitimde Fırsat Eşitliği, Yaşam Boyu Öğrenme ve Mesleki Eğitim, Sürdürülebilir Kalkınma için Eğitimde Öğretmen ve Politika Geliştirme olmak üzere beş modülden oluşmaktadır.  İhtiyaç analizi sonucunda elde edilen verilere dayanarak programın öğrenme çıktıları belirlenmiştir. Daha sonra program içerik, eğitim durumları ve ölçme değerlendirme boyutlarıyla hazırlanmıştır. Program tüm boyutları ile hazırlandıktan sonra uzman görüşü alınarak gerekli düzenlemeler yapılmış ve yüz yüze uygulama gerçekleştirilmiştir. 30 saatlik SKE programının uygulandığı çalışma grubu 2023-2024 eğitim-öğretim yılında Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi'nde öğrenim gören öğrencilerden gönüllü yedi öğretmen adayıdır. 
Araştırmanın nicel boyutunda tek grup öntest-sontest modeli kullanılmıştır. Öntest-sontest uygulaması ile toplanan veriler, parametrik olmayan bağımlı gruplar (Wilcoxon İşaretli Sıralar) testi kullanılarak analiz edilmiştir. Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi sonucunda, katılımcıların ön test ve son test puanları incelenmiştir. Toplam maksimum puanın 100 olduğu testte ön test ortalaması (X=46) ve son test ortalaması (X=81) olarak tespit edilmiştir. Öntest-sontest puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı düzeyde fark olduğu (p=.018) ve katılımcılara uygulanan SKE programının katılıcıların test puanları üzerinde olumlu etkisi olduğu ifade edilebilir. 
Ön test ve son test arasında anlamlı bir fark olduğunu belirledikten sonra etki büyüklüğü hesaplanmıştır. Wilcoxon İşaretli Sıralar Testinin sonuçları, katılımcıların SKE programına katıldıktan sonra yüksek bir etki büyüklüğü ile (r=.64) istatiksel olarak anlamlı değişiklikler olduğunu ortaya koymuştur. Test puanları tespit edilirken dereceli puanlama anahtarı hazırlanmıştır ve test iki farklı puanlayıcı tarafından puanlanmıştır. Puanlayıcı güvenirliğini tespit etmek için Cohen's Kappa analizi yapılmıştır. Bu puanlama arasında elde edilen Kappa değeri öntest için .72, sontest için ise 0.87 olarak tespit edilmiştir. Bu değerler puanlayıcılar arasında yüksek düzeyde uyum olduğunu ifade etmektedir.
Araştırma sonuçları, öğretmen adaylarına yönelik SKE programının sürdürülebilirlik kavramının içselleştirilmesine katkıda bulunduğunu göstermektedir. Eğitim fakültelerinde sürdürülebilir kalkınma için eğitim derslerinin uygulanması ve bu derslerin yalnızca teorik değil uygulama da içermesi önemlidir. Ayrıca, sürdürülebilir bir gelecek inşa etmek için öğretmenlerin gereken bilgi ve becerileri edinmeleri amacıyla MEB tarafından gerekli eğitimlerin verilmesi ve üniversitelerde SKE'ye yönelik lisansüstü programların açılması gerekmektedir.

Abstract:
This study aims to develop an Education for Sustainable Development (ESD) curriculum tailored for pre-service teachers and to determine its impact by implementing it with teacher candidates. Through the ESD program, participants are expected to acquire the knowledge and skills necessary to build a fair, sustainable future that is sensitive to nature and societal issues. The exploratory sequential mixed-methods approach was used in the study, with the qualitative phase including an interview form, document analysis, and a questionnaire. In this phase, the needs assessment, which is the initial step of the curriculum development process, was conducted. Interviews were held with academicians specializing in sustainable development and teacher education, a questionnaire was administered to pre-service teachers, and documents related to education for sustainable development were analyzed. Using the data collected, the needs analysis phase was completed.
The findings indicated that the ESD program required by pre-service teachers should focus on integrating sustainability principles into daily life, transforming educational environments according to these principles, and promoting them at all levels of education. Additionally, the importance of teachers as effective role models in this transformation was emphasized. The program consists of five modules: Sustainability, Access to Quality Education and Equal Opportunities in Education, Lifelong Learning and Vocational Education, Teachers in Education for Sustainable Development, and Policy Development. Based on the needs analysis findings, the learning outcomes for the program were defined, followed by the preparation of content, learning activities, and assessment strategies. After finalizing all components, expert feedback was obtained, necessary adjustments were made, and an in-person implementation was conducted.

The study group for the 30-hour ESD program consisted of seven volunteer teacher candidates studying at Ankara University's Faculty of Educational Sciences during the 2023-2024 academic year. For the quantitative phase, a one-group pre-test/post-test model was used. The pre-test and post-test data were analyzed using the non-parametric Wilcoxon Signed-Rank Test. Results indicated that participants' pre-test and post-test scores differed significantly. The pre-test average was 46, while the post-test average was 81, out of a total score of 100, showing a statistically significant difference (p=.018) and suggesting a positive impact of the ESD program on participants' test scores.
After establishing a significant difference between pre-test and post-test scores, the effect size was calculated. The Wilcoxon Signed-Rank Test results showed a statistically significant change with a high effect size (r=.64), indicating notable improvement after participants attended the ESD program. A scoring rubric was prepared, and two raters assessed the test responses. Cohen's Kappa analysis was conducted to determine inter-rater reliability, yielding a Kappa value of .72 for the pre-test and .87 for the post-test, indicating strong agreement between raters.
The results demonstrate that the ESD program for pre-service teachers contributes to internalizing the concept of sustainability. Implementing education for sustainable development courses in faculties of education is crucial, with an emphasis on not only theoretical but also practical applications. Additionally, to equip teachers with the knowledge and skills necessary for building a sustainable future, it is essential that the Ministry of National Education provides the required training and that universities establish graduate programs focused on ESD.