Cerrahi veya endovasküler tedavi uygulanan anevrizmatik subaraknoid kanamalı hastalarda hidrosefali gelişimini etkileyen faktörlerin karşılaştırmalı olarak incelenmesi
A comparative study of the factors affecting the development of hydrophalia in patients with aneurismatic subaracnoid bleeding, treated by surgical or endovascular method
Yazar: SALİH BUĞRA YILMAZ
Danışman: PROF. DR. KERAMEDDİN AYDIN
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Beyin ve Sinir Cerrahisi Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Nöroşirürji = Neurosurgery
Dizin: Anevrizma = Aneurysm ; Cerrahi ekipmanlar = Surgical equipment ; Endovasküler tedavi = Endovascular treatment ; Hidrosefali = Hydrocephalus ; Subaraknoid kanama = Subarachnoid hemorrhage

Özet:
Giriş ve Amaç:Subaraknoid kanama (SAK), Beyin ve Sinir Cerrahisi kliniklerinde sık karşılaşılan, tipik olarak çalışma çağındaki insanları etkileyen ciddimortalite ve morbidite oluşturan bir patolojidir. SAK sonrası en sık rastlanan klinik komplikasyonlardan biri hidrosefalidir.Ameliyat sırasında, endovasküler yaklaşımda mümkün olmayan subaraknoid boşluktan kan veya pıhtıların tahliye edilmesi ve cerrahi olarak klipslenen hastalarda, lamina terminalis fenestrasyonu yapılmasının;şant bağımlı hidrosefali oranlarını azalmasında etkili olabileceği düşünülmektedir. Bu literatür verileri ışığında tarafımızca bu araştırmada anevrizmatik subaraknoid kanaması olan hastaların retrospektif olarak incelenmesi; epidemiyolojik özelliklerinin saptanması, endovasküler girişimsel yöntemle tedavi ve cerrahi tedavi sonuçlarının özellikle hidrosefali açısından değerlendirilmesi ile hidrosefali gelişimini etkileyen faktörlerin saptanması ve elde edilen sonuçlar ışığında subaraknoid kanama tanısı ile başvuracak hastalarda hidrosefali gelişim riskinin öngörülebilmesini sağlamak amaçlanmaktadır.
Gereç ve Yöntem:Samsun Ondokuz Mayıs Üniversitesi Tıp Fakültesi Beyin ve Sinir Cerrahisi Anabilim Dalında 30 Mayıs 2014- 30 Mayıs 2019 tarihleri arasında anevrizmatik subaraknoid kanama tanısı alan 18 yaş üstü olan ve sonrasında cerrahi yada endovasküler olarak tedavi edilmiş hastalar dahil edilmiştir. Elde edilen 185 hastayaş, cinsiyet, geliş GKS, Yaşargil, Fisher, Hunt&Hess evrelemeleri, anevrizma yerleşim yeri, boyutu, tedavi yöntemi ve işlem zamanlamaları, eksternal ventriküler drenaj (EVD)veya ventrikülo-peritoneal şant (VPŞ) takılması, mortalite açısından incelenmiştir.
Bulgular: Hastaların yaş ortalaması 55,19 yıl olarak saptandı. Bu hastaların %36'sı erkek, %64'ü ise kadın idi. Hastalar geliş GKS, Yaşargil, Hunt&Hess ve Fisher derecelendirme sistemlerine göre incelendi. 54 hastaya EVD takıldığı görüldü. Bunların 30 (%55,6)'una VPŞ takılmış olduğu tespit edildi. EVD takılmadan VPŞ takılan 6 hasta olduğu görüldü. Yaş, geliş GKS, Fisher derecesi, Yaşargil derecesi arttıkça EVD ve VPŞ takılma ihtimalinin arttığı tespit edildi. Anevrizma yerleşimi ile EVD ve VPŞ takılması arasındaki ilişki incelendiğinde; EVD ve VPŞ takılması en yüksek oranda anterior communicanarter (ant com) lokalizasyonunda görüldü ve ant com anevrizması olan 74 hastanın 28'ine (%37,8) EVD takıldığı ve bunların 19 tanesine (%25,7) VPŞ takıldığı saptandı.Hastalar ameliyat ve endovasküler girişimsel yöntemle tedavi oranları incelendi. 185 hastanın 97'si ameliyat edilirken, 88 hastaya endovasküler girişimsel yöntemle ile işlem yapıldığı görüldü. Ameliyat edilen 97 hastanın 25'ine EVD takıldığı ( %25,8 ) endovasküler girişimsel yöntemle tedavi yapılan 88 hastanın 29'una EVD takıldığı ( %33 ) tespit edildi.Ameliyat edilen 97 hastanın 14'üne VPŞ takıldığı (%14,4 ) endovasküler girişimsel yöntemle tedavi edilen 88 hastanın 22'sine VPŞ takıldığı ( %25 ) tespit edildi.
Sonuç: Anevrizmatik SAK mobiditesi ve mortalitesi yüksek bir sağlık sorunudur. Hidrosefali bu mobidite ve mortaliteyi artıran önemli bir komplikasyondur. Anevrizmaya müdehale seçiminde kullanılacak yöntemin artı ve eksi yönlerini bilmenin, hem sağlık çalışanları hem de hasta bilgilendirmesi açısından önemi net olarak bilinmektedir. Çalışmamızda endovasküler girişimsel yöntemle tedavi edilen hastalarda daha yüksek oranda EVD ve VPŞ takıldığı görülmesine karşın bu durumun istatistiksel açıdan anlamlı derecede fark yaratmadığı saptandı  Cerrahi ve endovasküler girişimsel yöntemle anevrizma müdehalesinde hidrosefali gibi mortalite ve morbiditede ciddi artışa neden olabilecek bir komplikasyonun daha az olması, seçim için özellikle risk faktörü yüksek olan hastalarda önemli bir belirleyici faktör olabilir. Bu nedenle anevrizmal SAK'nın gerek girişimsel yöntemle, gerekse cerrahi tedavi sonrasında ortaya çıkabilecek hidrosefaliyi konu alan birçok çalışma olmasına karşın, bu konuda daha geniş çapta çok merkezli çalışmalar yapılması tarafımızca önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler: AnevrizmalSAK, hidrosefali, endovasküler tedavi, cerrahi klipleme.

Abstract:
Introduction and Purpose: Subarachnoid hemorrhage (SAH) is a common pathology in Neurosurgery Departments, typically affecting people of working age, causing serious mortality and morbidity. One of the most common clinical complications after SAH is hydrocephalus.During surgery, evacuation of blood or clots from the subarachnoid space,and performing lamina terminalis fenestration in surgically clipped patients which is not possible in the endovascular approach. According to this literature data, in our research; The aim is to retrospectively examine patients with aneurysmatic subarachnoid hemorrhage, to determine their epidemiological characteristics, to determine the factors affecting the development of hydrocephalus, especially by evaluating the results of treatment with endovascular interventional and surgical treatment in terms of hydrocephalus, and to predict the risk of developing hydrocephalus in patients who will apply with a diagnosis of subarachnoid hemorrhage.
Material and Method: Patients over the age of 18 who were diagnosed with aneurysmatic subarachnoid hemorrhage between 30 May 2014 and 30 May 2019 at Samsun Ondokuz Mayıs University Faculty of Medicine, Department of Neurosurgery and who were treated surgically or endovascularly were included in the study.185 patients were examined in terms of; age, gender,Yaşargil, Fisher, Hunt & Hess staging, aneurysm location, size, treatment method and timing, external ventricular drainage (EVD) or ventriculo-peritoneal shunt (VPS) placement, and mortality.
Findings: The mean age of the patients was 55.19 years. 36% of these patients were men and 64% were women. Patients were evaluated according to admission GCS, Yaşargil, Hunt & Hess and Fisher grading systems. It was observed that EVD was implanted in 54 patients. It was determined that 30 (55.6%) of them had VPS attached. There were 6 patients in whom VPS was placed without an EVD. It was determined that as age, admission GCS, Fisher degree, Yaşargil degree increased, the possibility of EVD and VPS insertion increased.The relationship between aneurysm location and EVD and VPS insertion was examined.The highest rate of EVD and VPS implantation was seen in the anterior communican artery localization, and it was found that 28 (37.8%) of 74 patients with ant com aneurysm had EVD implantation and 19 of them (25.7%) had VPS implanted. Surgical and endovascular interventional methods were evaluated. İt was observed that 88 patients were treated with an endovascular interventional method while 97 patients were operated,. It was determined that 25 of 97 operated patients (25.8%) had EVD implantation (25.8%), 29 of 88 patients treated with endovascular interventional method (33%). It was found that 14 of 97 operated patients (14.4%) had VPS implanted (14.4%) and 22 of 88 patients treated with endovascular interventional method (25%).
Results: Aneurysmatic SAH is a health problem with high mobidity and mortality. Hydrocephalus is an important complication that increases this mobidity and mortality. The importance of knowing the pros and cons of the method to be used in the selection of aneurysm intervention is clearly known for healthcare professionals. In our study, although higher rates of EVD and VPS were observed in patients treated with the endovascular interventional method, it was found that this situation did not create a statistically significant difference. The fact that if there are fewer hydrocephalus complication, which can cause a serious decrease in mortality and morbidity, may be an important determinant for treatmant method selection, especially in patients with higher risk factors. For all of these reasone, although there are many studies on hydrocephalus that can occur in aneurysmal SAH both after endovascular method and after surgical treatment, it is recommended by us to conduct larger multicenter studies on this subject.
Keywords: Aneurysmal SAH, hydrocephalus, endovascular treatment, surgical clipping