Abdürrezzak bin Hemmam ve Musannaf`ı /
Yazar: MİRZA TOKPINAR
Danışman: PROF. DR. M. CEMAL SOFUOĞLU
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1998
Konu: Din = Religion
Dizin: Abdürrezzak bin Hemmam = Abdürrezzak bin Hemmam ; Musannef = Musannef ; İslam alimleri = Islamic scholars

Özet:
Bu tezin konusu, meşhur hadis bilgini Abdürrezzak b. Hemmam es-San'ani (126-211/744-827) ve eseri Musannaf'dır. Amacı Abdürrez zak ve eserini, yanlış bilinenlerden arındırarak tanıtmaktır. Bu amacı gerçekleştirmek için eser ve müellifi hakkındaki yanlış bilinenler de tenkit edilmiştir. Araştırma, bir giriş, ve bundan ayrı üç bölümden oluşmuştur. Giriş'de, kullanılan kaynaklar ve konu ile ilgili daha önce yapılan araştırmalar tanıtılmış, konunun tarihteki yeri belirlenmiştir. Bölümler den birincisi Abdürrezzak' a, ikincisi Musannafa, üçüncüsü de Abdür- rezzak'a yöneltilen tenkitlere ayrılmıştır. Daha sonra da elde edilen bilgiler sonuç kısmında ifâde edilmiştir. Bölümlerden birincisinde Abdürrezzak'ın hayatı, hocaları, öğrencileri, eserleri, ilmî kişiliği; itikadi fıkhi ve siyasi görüşleri ile et kileri tesbit edilmeye çalışılmıştır. Özellikle hocaları, eserleri ve görüşleri hakkında yeni ve önemli bilgilere ulaşılmıştır. İkinci bölümde ise, hadis edebiyatında Musannaflar hakkında kısa bilgi verilip Abdürrezzak'ın Musannaf'ının bunlar arasındaki yeri belirlenmiştir. Daha sonra da Musannaf'ın zamanımıza ulaşması söz konusu edilip muhtevası hakkında detaylı bilgi verilmiştir. Ayrıca büyük hadis bilginleri Buhârî ve Müslim'in, Abdürrezzak'tan rivayetleri hakkında bazı yeni bilgiler elde edilmiştir. Bölüm sonunda Musannaf'ın hadis ilmine katkıları ve onun araştırmalarda kaynak olarak kullanıl ması ile ilgili tesbitlerde bulunulmuştur. Abdürrezzak'a yöneltilen tenkitlere ayrılan üçüncü bölümde, ona yöneltilen her tenkit inceleme konusu yapılmıştır. Tenkitler konusunda önemli katkılarda bulunulmuştur. Bunların en dikkat çekeni ise, onun şiî olduğuna dair iddiadır. Ayrıca, güvenilmeyen râvilerin isimlerini gizlediğine (tedlis), yalan söylediğine dair tenkitler incelenmiştir. Özellikle ona isnad edilen, uydurmalar (mevduat) ile kabul edilemeye cek muhtevaya sahip rivayetler (menâkîr) hakkında önemli açıklama larda bulunulmuştur. Daha sonra da bir râvi olarak Abdürrezzak'ın güvenilirliği tartışılmakta ve kaynaklarımızda pek açık olmayan bu konu ile ilgili bilgiler aydınlatılmaktadır. Sonuçta ise, araştırma süresince elde edilen bilgiler, yeni tesbit- ler ve bazı önemli değerlendirmeler özet olarak sunulmuştur.

Abstract:
The Maîn subject of this thesis is the famous traditionist Abd al-Razzaq b. Hammâm al-San'ânî (lived 126-211/744-827) and his ai-Musannaf. The aim of the study is to introduce Abd al-Raz zaq and his work by clarifying wrong information on them. In or der to realize this aim, the information about the author and his work has been criticized. The study consists of an introduction and three chapters. The Introduction surveys the sources which were used in the the sis, introduces the studies which were formerly made on the same subject and determines the topic in the history. The Chapter One is devoted to Abd al-Razzaq, the Chapter Two to al-Musannaf and the Chapter Three to the criticisms directed to Abd al-Razzaq. In the Conclusion, there is a summary of the findings of the study. The Chapter One tries to investigate the life of Abd al-Raz zaq, his teachers and students, his works and his personality as a scholar; his theolojical, juridical and political ideas and their ef fects. This chapter has found out some new and significant infor mation on his teachers, works and ideas. The Chapter Two firstly gives a short information about the Musannafs in hadîth literature and then determines Abd al-Raz- zaq's al-Musannaf among them. Secondly, it makes some remarks about how al-Musannaf reached us and gives a detailed examina tion of its contents. Furthermore, in the chapter, some new infor mation about al-Bukhârî and Muslim's narrationss from Abd al- Razzaq has been obtained. Finally, the chapter provides some ob servations on al-Musannaf's contributions to the hadîth and the use of al-Musannaf as a source in research studies. The Chapter Three, which is devoted to the criticisms di rected to Abd al-Razzaq, examines any critisms which were di rected to him. The chapter makes some important contributions to this topic. The most remarkable one among these criticisms is the claim that Abd al-Razzaq was a Shî'î. Besides, the chapter traces the criticism which put forward that he concealed the names of unreliable râwîs (tadlîs) and he was the liar. It also makes some important comments particularly about fabricated (mawdu'at) and inadmissable (manâkîr) narrations which were attiributed to him. Finally, the chapter discusses Abd al-Razzaq's reliability as a raw? and throws some light on information on this topic given in the sources. In the Conclusion, the information which the study has founel out, new findings and some importent determination are presented.