Irak Erbil bölgesi kadın folkloru üzerine bir araştırma
A research on women's folklore in Iraq Erbil region
Yazar: NAZNAZ TAWFEQ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ESRA BİLGE SAVCI
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Aile = Family ; Halk bilimi = Folklore ; Irak-Erbil = Iraq-Erbil ; Kadınlar = Women ; Toplumsal cinsiyet = Gender ; Yemek yemek = Eating

Özet:
Tarihin eski dönemlerinden beri farklı milletlere ve kültürlere ev sahipliği yapan Irak, Türkmenlerin ve Türk kültürünün yayıldığı önemli coğrafyalardan biridir. Bağdat, Musul, Kerkük, Süleymaniye ve Selahaddin gibi tarihi şehirlerin yer aldığı ülkede, ismi bazen Kale bazen de Muzafferiye Minaresi ile birlikte anılan önemli kültür başkentlerinden biri de Erbil'dir. Tarihi dönemler içinde çeşitli din ve kültürlere mensup insanlara kucak açan Erbil, özellikle Selçuklular ve Osmanlılar döneminde Türkmenlerin başkenti olarak yükselmiş, önemli kültür ve sanat merkezlerinden biri olmuştur. Osmanlı devrinde en parlak dönemini yaşayan Erbil, mimarisi ve kurumlarının yanı sıra, devrinin en önemli bilim, kültür, sanat insanlarını yetiştirmiş, zengin bir folklora sahip olmuştur. Günümüzde de Türkmen nüfusunun yoğun olarak yaşadığı bir coğrafyadır.
Son yıllarda savaş, göç ve mezhep çatışmaları gibi sosyal olayların yoğun olarak yaşandığı Erbil'de, şehrin tarihi ve kültürel mirası bu çatışma ve kargaşa nedeniyle büyük oranda zarar görmüştür. Özellikle göç nedeniyle şehrin sosyal dokusu değişmiş ve yüzyıllardır devam eden geleneksel sosyo-kültürel yaşam ve gelenekler büyük oranda kaybolmuştur. En eski dönemlerden beri "Kale Mahallesi" başta olmak üzere, belirli mahalle ve merkezlerde toplanan ve şekillenen kültürel yapı, son yıllarda farklı il, ilçe ve köylerden göç eden ve Erbil'e yerleşen nüfus dolayısıyla bozulmuştur.
Bu noktada hızlı bir değişim ve dönüşüm içerisinde olan Erbil'de, geleneksel kültürün önemli yapı taşlarından birini oluşturan kadın folklorunun tespit edilmesi ve incelenmesi, tez konumuzun ana eksenini oluşturmuştur.
Kadın hayatında önemli bir rol oynayan folklor, başka bir deyişle kadın etrafında oluşan gelenek-görenekler, örf-âdetler, giyim kuşamlar, geçiş dönemleri vd. Erbil yöresinde hala varlığını sürdürmektedir. "Irak Erbil Bölgesi Kadın Folkloru Üzerine Bir Araştırma"  isimli çalışmamızın amacı, Erbil ve çevresinde kadınların toplumsal cinsiyetin inşasındaki rolünü folklorun kapsamına giren ürünler üzerinden araştırmak ve kadınlar etrafında oluşup gelişen folklor ürünlerinin Erbil Türkmenlerinin sosyal ve kültürel hayatlarındaki yerini tespit ederek incelemektir.
Çalışmadaki veriler, sözlü ve yazıl kaynaklardan elde edilmiş verilerdir. Sözlü kaynaklardan alınan bilgiler, görüşme ve gözlem teknikleri kullanılarak elde edilmiştir. Çalışmada yorumsamacı ve işlevselci yaklaşımlar benimsenmiş, yer yer diğer Türk topluluklarının sözlü kültürleriyle karşılaştırmalara da gidilmiştir.
Çalışma ile Erbil yöresi Türkmen kadınlarıının toplumsal kimliğin inşası ve sürdürülmesi süreçlerinde oldukça etkili oldukları sonucuna ulaşılmıştır. Geleneksel hayatın ve kültürün yaşatılmasında oldukça etkili olan ve toplumun biçimlendirdiği kadın kimliğini büyük oranda sürdüren Erbilli kadınlar, yaşanan yerel ve küresel değişim ve dönüşüm süreçlerinden de nasiplerini almışlardır. Özellikle de üçüncü kuşağın kadınlarının toplumsal cinsiyet algıları, kültürel ve sosyal tutumları birinci ve ikinci kuşağın kadınlarınkinden ayrışmaya başlamıştır. Kırsal bölgelerde yaşayan kadınlar daha geleneksel bir anlayışı ve hayat tarzını sürdürürlerken kentlerde yaşayan eğitimli ve meslek sahibi kadınlar çok daha modern bir anlayışı ve hayat tarzını yaşamaya başlamışlardır.

Abstract:
Iraq which had hosted different nations and cultures since ancient times, is one of the significant geographies where Turkmen and Turkish culture spread. In the country where historical cities such as Baghdad, Mosul, Kirkuk, Sulaymaniyah and Salahuddin are located, Erbil is one of the important cultural capitals which is sometimes referred to as the Citadel and sometimes with the Muzaffariyeh Minaret. Erbil that embraced people from various religions and cultures in historical periods, rose as the capital of the Turkmen, especially during the Seljuks and Ottomans, and became one of the important cultural and artistic centers. Erbil, which experienced its heyday in the Ottoman period, beside to its architecture and institutions, had trained the most important people of science, culture and art of its time and it has a rich folklore. Today, it is a geography where the Turkmen population is densely populated. 
In recent years where social events such as war, migration and sectarian conflicts are intense in Erbil, the historical and cultural heritage of the city has been greatly damaged due to this conflict and turmoil. Especially due to immigration, the social texture of the city has changed and the traditional socio-cultural life and traditions that have been going on for centuries have largely disappeared. The cultural structure, which has been gathered and shaped in certain neighborhoods and centers, especially in the "Citadel District" since the earliest period, has deteriorated in recent years due to the population immigrating from different provinces, districts and villages and settling in Erbil. 
At this point, Erbil which is in a rapid change and transformation, the determination and examination of women's folklore that is one of the important structural elements of traditional culture, has formed the main axis of our thesis topic. 
Folklore which plays a significant role in women's life, in other words, traditions, customs, clothing, transition periods etc. formed around women, that still exists in the Erbil region. The aim of our study titled "A Research on Women's Folklore in Iraq Erbil Region", is to investigate the role of women in the construction of gender in Erbil and its environs, through the products covered by folklore, and to analyze the place of folklore products that have been formed and developed around women in the social and cultural lives of the Erbil Turkmens.
The data in the study are the data obtained from oral and written sources. Information from oral sources was obtained by using interview and observation techniques. In the study, hermeneutic and functionalist approaches were adopted, sometimes comparisons were made with the oral cultures of other Turkish communities.
With the study, it has been concluded that Turkmen women in the Erbil region are quite effective in the construction and maintenance of social identity. Erbilian women, whom are very effective in keeping the traditional life and culture alive and maintain the women identity shaped by the society, have also taken their share from the local and global processes of change and transformation. In particular, the gender perceptions, cultural and social attitudes of the women of the third generation began to diverge from those of the first and second generations women. While women living in rural areas maintain a more traditional understanding and lifestyle, educated and professional women living in cities have begun to live a much more modern understanding and lifestyle.