Seçilmiş MENA ülkeleri açısından büyüme modellerinin değerlendirilmesi
Evaluation of growth models in terms of selected MENA countries
Yazar: FİDAN ATALAY
Danışman: PROF. DR. OSMAN PEKER
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ekonometri = Econometrics ; Ekonomi = Economics

Özet:
Büyüme, ekonominin başlıca önemli konularından biridir. Gerek gelişmiş ülkeler gerekse gelişmekte olan ülkeler için büyüme çok önemli bir rol oynamaktadır. Bugüne kadar yapılan çalışmalarda ekonomistler tarafından çeşitli büyüme modelleri geliştirilmiştir. En temel büyüme modelleri: Neoklasik Büyüme Modeli ve İçsel Büyüme Modeli olarak karşımıza çıkmaktadır. Ülkeler için hangi büyüme modelinin etkin olduğunun araştırılması önemli bir sorundur. Bu noktada sağlıklı bir makroekonomik büyüme modeli için ülkelerin temel dinamiklerinin iyi analiz edilmesi şarttır.
Bu çalışmanın amacı: seçilmiş MENA ülkeleri için literatürde var olan büyüme modellerinin değerlendirilmesi ve bu ülkeler için hangi büyüme modelinin geçerli olduğunun sınanmasıdır. Bu doğrultuda çalışmanın ilk bölümünde büyüme olgusu açıklanmış ve büyüme teorilerine yer verilmiştir. Sonrasında MENA ülkelerinin ekonomik yapısı incelenmiştir. Son olarak çalışmada büyüme modelleri dinamik panel veri analizi yöntemleri ile incelenmiştir. Çalışmada Neoklasik Büyüme Modeli için 1990-2020 yılları arası, İçsel Büyüme Modeli için 2005-2020 yılları arası dönem yıllık veriler kullanılarak analiz edilmiştir.  Çalışmada yatay kesit bağımlılığı Breusch ve Pagan (1980) LM ve Sapması Düzeltilmiş 𝐿𝑀𝑎𝑑𝑗 testleri ile homojenlik varsayımı Delta testi ile birim kök sınaması CIPS testi ile eşbütünleşme ilişkisi PANEL ARDL ve uzun dönem katsayıları ise hata düzeltme tabanlı otoregresif dağıtılmış gecikme ARDL(p,q) modelini içeren havuzlanmış ortalama grup (PMG) tahmincisi ile analiz edilmiştir. Çalışmada söz konusu ülkeler için Neoklasik Büyüme Modelinin geçerli olmadığı, İçsel Büyüme Modelinin geçerli olduğu sonucuna ulaşılmıştır. 
Anahtar Kelimeler: Büyüme, Seçilmiş MENA ülkeleri, Panel ARDL.

Abstract:
Growth is one of the major issues of the economy. Growth plays a very important role for both developed countries and developing countries. Various growth models have been developed by economists in the studies conducted so far. The most basic growth models are: the neoclassical growth model and the internal growth model. It is an important problem to investigate which growth model is effective for countries. At this point, a good analysis of the basic dynamics of countries is essential for a healthy macroeconomic growth model.
The aim of this study is to evaluate the existing growth models in the literature for selected MENA countries and to test which growth model is valid for these countries. In this direction, the phenomenon of growth is explained in the first part of the study and growth theories are included. Subsequently, the economic structure of the MENA countries was examined. Finally, the growth models were examined with dynamic panel data analysis methods in the study. In the study, the period between 1990-2020 for the neoclassical growth model and between 200 Dec-Dec between 2020 for the internal growth model were analyzed using annual data. In the study, cross-sectional dependence was analyzed with Breusch and Pagan (1980) LM and Deviation Corrected 𝐿𝑀𝑎𝑑𝑗 tests, homogeneity assumption Delta test and unit root test, cointegration relationship with CIPS test, PANEL ARDL and long-term coefficients were analyzed with a pooled mean group (PMG) estimator containing an error correction-based autoregressive distributed delay ARDL(p,q) model. In the study, it was concluded that the neoclassical growth model is not valid for the countries in question, the internal growth model is valid.
Keywords: Growth, Selected MENA Countries, Panel ARDL.