Ortaöğretim tarih ders kitaplarında değer aktarım yaklaşımları nelerdir ?
What are the value transfer approaches in secondary school history textbokks ?
Yazar: KÖKSAL MUÇ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AKİF PAMUK
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Tarih Öğretmenliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ders kitapları = Textbooks ; Değer aktarımı = Value transfer ; Değerler = Values ; Değerler eğitimi = Values education ; Kitaplar = Books ; Ortaöğretim okulları = Secondary education schools ; Tarih = History ; Tarih eğitimi = History education ; Tarih kitapları = History books

Özet:
Bu araştırmada "ortaöğretim tarih ders kitaplarında değer aktarım yaklaşımları nelerdir ?" sorusuna yanıt aranmıştır. Bu bakımdan öncelikli olarak değer kavramı üzerinde literatür çalışması yapılmış ve öyle ki değerin, bireyin amaçları ve ihtiyaçları doğrultusunda olguya yüklediği belirli nitelik ve anlamlar ile belirlenen tavır ve davranışlar olduğu anlaşılmıştır. Nitekim değer, bireyin kendi tercihlerine bağlı olarak sergilediği davranışlarına kaynaklık etmesinin yanında, davranışları yargılamayı sağlayacak anlayışları da beraberinde getirmektedir. Bu bakımdan mikro alanda birey merkezli olmasının yanında makro alanda toplumsal yapıyı şekillendiren unsurların başında gelmektedir. Çağın insan becerileri üzerinde yapmış olduğu değişim ve dönüşüm tartışmasız değerler üzerinde de kendini göstermiş, zamanın tinine uygun olarak toplumun hangi değerlere sahip bireyler yetiştirilmesi konusunda karar vermesi, değerlere ve değer eğitimine özel bir anlam yüklemiştir. Belirli değerlerin kasıtlı uygulamalarla öğretilmesindeki hedefin ise, ahlaki değerlere sahip karakterli bireyler yetiştirmek olduğu görülmüştür. Bu bağlamda hikayeler, biyografiler, kitabeler gibi en uygun araçsal alt yapıya sahip olan tarih dersleri ile değer aktarımı arasında, genel olarak kimlik tanımı ve makbul vatandaş yetiştirme şeklinde tanımlanabilecek bir ilişkinin varlığı söz konusudur.  
Araştırmaya konu olan değerler ve değer aktarım yaklaşımlarının neler olduğu sorusundan hareketle olgunun nasıl meydana geldiğini ortaya çıkarmak için bulguları betimlemek veya temalar meydana getirmeyi kolaylaştırmak için durum çalışması tercih edilmiştir. Araştırmanın amacı ise ortaöğretim tarih ders kitaplarında değer aktarım yaklaşımlarının neler olduğunu belirlemek ve uygulanan müfredat ile nasıl bir ilişki içerisinde olduğunu ortaya koymaktır. Ayrıca bu araştırmayı önemli kılan husus, öğretim programında yer alan değerler ile ders kitabında yer alan değerlerin örtüşüp örtüşmediğinin yanı sıra öğretim programında belirli olmayan değer aktarım yaklaşımlarının ortaya çıkarılmasıdır. Bu amaçla  hedeflenen bilgileri elde etmek için doküman incelemesi veri toplama yöntemi olarak tercih edilerek, 9, 10, 11. sınıf tarih ders kitapları ile 12. sınıf T.C. İnkılap tarihi ve Atatürkçülük ders kitaplarında mevcut değerler ve değer aktarım yaklaşımlarının neler olduğu  incelenmiştir.
Bu bağlamda ders kitaplarında yer alan değerler, öğretim programında belirtilen kök değerler ve bağlantılı diğer değerler, öncelikli olarak nitel veri analizi yöntemlerinden ilki olan betimsel analiz sürecinden geçirilerek, değerler ve değer aktarım yaklaşımları tespit edilmiştir. Ardından daha derin bir inceleme sürecine girilerek, içerik analizinde  değerler ile aktarım yöntemlerinin ifade ettikleri anlam, amaç ve işlevleri hakkında değerlendirmeler yapılmıştır. 
Sonuç olarak 9, 10, 11. sınıf tarih ders kitapları ile 12. sınıf T.C. İnkılap tarihi ve Atatürkçülük ders kitabında yer alan kök değerlerin ve diğer değerlerin daha çok evrensel ve geleneksel anlayış odaklı karakter eğitiminde yer alan değerlerden meydana geldiği gözlenmiştir. Mevcut değerlerin aktarımda kullanılan yöntemin bir çok değerin doğrudan öğrenciye aktarıldığı, değerleri telkin etmek veya aşılamak yönteminin en sık başvurulan yöntem olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca oku – yorum bölümleri oluşturularak öğrencinin metinleri değerlendirme ve analiz etmeleri istenmesi değer analizi yönteminin de tercih edildiğini göstermektedir. 

Anahtar Kelimler: Değer, Değerler Eğitimi, Değer Aktarımı, Kök Değer, Tarih, Tarih Eğitimi

Abstract:
The main subject of this study is to answers "what are the paradigms of moral value transference in secondary education history books?" question. First of all, literature search about moral value is made and the term moral value explained like this; moral value is behaviours and manners which determined by certain meanings and legibility that lead by person's purposes and neccesities assigns a meaning to fact. Thus moral value is a source of person's self origin behaviours and also source of sensibilities which judges that behaviours. From this perspective, in micro scale moral value is person based but also in macro scale moral value is one of the important things that forms the social structure. Progression of time affected human being abilities and also affected moral values and causes socieity to educate younger generations appropriate to spirite of the age. That assings a special meaning to moral value education. The point of education of the certain moral values with intentional implementation is to train younger generations to be characterfull and high moral value standarts. In this connection there is a reliation which can be explained like identificaiton and to train "persona grata" between moral value transference and history education that have most usefull instrumental foundation like; stories, biographies, inscription etc.
In this study, Case study method is used to reveal how the fact (the paradigm of moral value transference) occurs and to describe results and also to ease create themes. The point of the study is find out what are the paradigms of moral value transference in secondary education history books and find out what kind of relation lies between that and curriculum. The important part of this study is the diffrences or similarities between moral values in curriculum and moral values in textbooks. And the other important thing in the study is to find out moral values which did not explained in curriculum. For this purpose, 9,10,11. grade history textbooks and 12.grade T.C.İnkılap tarihi ve Atatürkçülük textbooks are used for,  to obtain projected datas, document review and data acquisition about existing moral value and moral value transference.
In this context, the moral value in textbooks, the base moral value which describe in curriculum and the related moral values examined with descriptive analysis method and moral values and moral value transferences detected. With the further examination, the meaning, purpose and function of moral values are evaluated.
As a result, base moral values in 9,10,11. grade history textbooks and 12. grade T.C.İnkılap tarihi ve Atatürkçülük textbook and other moral values are used for universal and traditional based education system. Most common methods to transference of the moral values are the direct transference,infix of moral values and the instillment. Also consideration of text in "read-comment" part by student is another method.

Key Words: moral values, moral values education, moral value transference, base moral value, history, history education.