Tıp fakültesi hastanesi çalışanlarında üçüncü el sigara dumanına maruziyet ile ilgili farkındalığın araştırılması
Third hand smoke beliefs about personnels who work in medical school hospital
Yazar: FATMANUR YILDIZ
Danışman: PROF. DR. PINAR ÇELİK
Manisa Celal Bayar Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Göğüs Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Göğüs Hastalıkları = Chest Diseases

Özet:
Amaç: Sigara ya da herhangi bir tütün ürünü kullanıldıktan sonra yüzeylerde ya da toz içinde kalan rezidüel tütün kirleticileri ortama tekrar gaz fazında salınır veya oksidanlar ve diğer çevresel bileşiklerle reaksiyona girerek ikinci kirleticileri oluşturur. Bu duruma üçüncü el sigara dumanı(ÜESD) denilmektedir. Sağlık çalışanları tütün ile mücadelede önemli bir konumdadır. Bu nedenle çalışmamızda ÜESD maruziyeti ile ilgili tıp fakültesi hastanesi çalışanlarının farkındalığını ölçmek amaçlanmıştır.
Gereç ve yöntem: Araştırmamız tek merkezli, tanımlayıcı, kesitsel, anket çalışmasıdır. Bu araştırmanın evrenini Manisa Celal Bayar Üniversitesi Hafsa Sultan Hastanesi'nde görev alan toplam 1984 kişi (238 öğretim görevlisi ve üyesi, 503 araştırma görevlisi, 779 sağlık personeli ve 464 idari personel) oluşturmaktadır. Uygulanan ankette sosyodemografik özellikler, kişinin ve yakınlarının sigara içme durumu ile ilgili sorular, ÜESD maruziyeti ile ilgili bilgi soruları, Fagerström Nikotin Bağımlılık Testi ve ÜESD maruziyet farkındalığını ölçmek amacıyla BATHS-T ölçeği bulunmaktadır.
Bulgular: Çalışmamızda hastane çalışanlarının sigara ve tütün kullanım oranı %35,8 ve tütün kullanıp bırakma oranı %14,4 olarak saptanmıştır. Fagerström Nikotin Bağımlılık Testi'nden alınan puanlara göre sigara içenlerin %43,9'unun çok az bağımlılık düzeyinde, %28,4'ünün az bağımlılık düzeyinde, %8,4'ünün orta bağımlılık düzeyinde, %12,9'unun yüksek bağımlılık düzeyinde,  %6,5'inin ise çok yüksek bağımlılık düzeyinde olduğu görülmüştür. Üçüncü el sigara dumanını daha önce duymayanlar katılımcıların %65,8'ini oluşturmaktadır. Çalışmamızda sosyodemografik değişkenlere bakıldığında ÜESD Hakkında Farkındalık Ölçeği puan ortalamalarının karşılaştırılmasına göre cinsiyet ve medeni durum ile ölçek toplam puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmamıştır. (sırasıyla p=0,316, p=0,168).
Sonuç: Sigara ile mücadele etmede önemli rol oynayan hastane çalışanlarının ÜESD farkındalıklarının arttırılması önemlidir. Üçüncü el sigara dumanı konusunun kapsamlı bir şekilde ele alınması, ÜESD'nin tüm bireylerin sağlığına zarar verebileceği, maruziyet yolları gibi detayların önemle üzerinde durulması, özellikle sağlık çalışanlarına düzenli danışmanlık verilmesi önem arz etmektedir. Bu nedenle toplum genelinde ÜESD farkındalığının yaygınlaştırılması sigarayla mücadelede önemli rol alacaktır.
Anahtar kelimeler: sigara, tütün, üçüncü el sigara dumanı, sigara bağımlılığı, sağlık çalışanları

Abstract:
Aim: After using a cigarette or any tobacco product, residual tobacco pollutants remaining on surfaces or in dust are released back into the environment in the gas phase or react with oxidants and other environmental compounds to form secondary pollutants. This situation is called third hand smoke. Health workers are in an important position in the fight against tobacco. Therefore, our study aimed to measure the awareness of medical faculty hospital professionals regarding THS exposure.
Material-method: Our research is a single-center, descriptive, cross-sectional, survey study. The population of this research consists of a total of 1984 people (238 lecturers, 503 research assistants, 779 medical personnel and 464 administrative personnel) working at Manisa Celal Bayar University Hafsa Sultan Hospital. The applied survey includes sociodemographic characteristics, questions about the smoking status of the person and his/her relatives, information questions about THS exposure, Fagerström Nicotine Addiction Questionnaire and BATHS-T scale to measure awareness of exposure to THS.
Results: In our study, the cigarette and tobacco use of hospital professionals' rate was found to be 35.8% and the quit rate was 14.4%. Those who have not heard of THS before constitute 65.8% of the participants. According to the scores obtained from the Fagerström Nicotine Dependency Test, 43.9% of smokers have a very low addiction level, 28.4% have a low addiction level, 8.4% have a medium addiction level, and 12.9% have a high addiction level, and 6.5% were found to be at a very high level of addiction. Non-smokers' awareness of THS was found to be higher than smokers. When we look at the sociodemographic variables in our study, comparing the mean scores of the UESD Awareness Scale, no statistically significant difference was found between gender and marital status and the scale total score averages (p=0.316, p=0.168, respectively).
Conclusion: It is important to increase the awareness of THS among hospital staff, who play an important role in combating smoking. It is important to comprehensively address the issue of THS, to emphasize details such as the fact that THS can harm the health of all individuals, ways of exposure, and to provide regular consultancy, especially to healthcare professionals. More studies on THS awareness are needed. It has been observed that as awareness of THS increases, the tendency to not smoke, to think about quitting, and to try to quit increases. For this reason, spreading awareness of THS throughout society will play an important role in the fight against smoking.
Keywords: cigarette, tobacco, third-hand smoke, tobacco addiction, medical worker