Osmanlı Devleti'nde Tanzimat Döneminde Cemiyetler Hukukunun gelişimi
The Progress of the Association Law During the Tanzimat Era in tte Ottoman State
Yazar: EBRU KAYABAŞ
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET TEVFİK ÖZCAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Dernek hukuku = Association law ; Dernekler = Associations ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Tanzimat Dönemi = Tanzimat Period ; Tüzel kişilik = Legal personality ; İslam Hukuku = Islamic Law ; İttihat ve Terakki = Union and Progress Society

Özet:
?Osmanlı Devleti'nde Tanzimat Döneminde Cemiyetler Hukukunun Gelişimi? başlıklı çalışmada Osmanlı Devleti'nde dernekler hukuku alanındaki gelişim incelenecek ve yasal düzenlemeden önceki durum hukuki, siyasal ve toplumsal yansımalarıyla tartışılacaktır. Tanzimat Fermanı'nın ilanından sonra örnekleri görülmeye başlayan derneklerin hukuksal açıdan tanınma aşamaları etraflıca incelenecektir. Ayrıca çalışmada Batı kaynaklı bir kurum olan dernek ile Türk-İslam toplumunda var olan dernek benzeri kurumların da ortak ve farklı yanları üzerinde durulmuştur.Çalışmanın birinci bölümü tanım, teori ve tarihsel gelişime ayrılmıştır. Modern hukukta dernek kavramı, derneğin de bir özel hukuk tüzel kişisi olmasından hareketle, tüzel kişi kavramı, tüzel kişi teorisi, kamu ve dernek harici özel hukuk tüzel kişileri konuya açıklık getirecek ve destekleyecek kadarıyla incelenecek ve teori temellendirilmeye çalışılacaktır. İkinci bölümde Tanzimat Dönemi'nde Osmanlı Devleti'nde hukuksal açıdan dernekler ve dernek çeşitleri incelenmiştir. Bu inceleme esnasında dönemin önemli siyasal ve hukuksal gelişmeleri ile dernekleşme süreci ayrı ayrı başlıklar altında değerlendirilmemiştir. Özellikle Tanzimat Dönemi öncesi gelişmeler ve dönemi hazırlayan süreç ve modern derneklere temel olacak örgütler bir arada zaman akışına uyularak birlikte tüketilmiştir. Çalışmanın üçüncü ve son bölümünde ise öncelikle döneme ve dernek tarihine yön veren İttihat ve Terakki Cemiyeti'nden bahsedilmiş, söz konusu Cemiyet'in kanundan önce nasıl kurulduğu, sonrasında nasıl yasallaştığı ve bir süre sonra da ?fırka? halini alması örneğinden hareketle derneklerin gelişimi araştırılacak ve Cemiyetler Kanunu'nun kabul edilmesi ve hükümleri incelenecektir.

Abstract:
The title of this study is, ?The Progress of the Association Law During the Tanzimat (Reform) Era in the Ottoman State?. The progress in association law will be studied, and the situation before the reorganization will be argued in terms of legal, political and social reflections on it. The progresses of legal recognition of the associations, whose models began to appear after the implementation of the Tanzimat Firman, will extensively be studied.In this study, the similar and different aspects of associations, originating from the West and quasi-corporations in the Turkish-Islamic society were also emphasized. In the first part of the study is definition, theory and the historical progress. The concept of corporation in the modern law, the concept of legal person from the point of view that a corporation is also a legal person, the theory of legal person, non-public and non-corporation legal person studied so as to clarify and support the subject, and the theory tried to be established. In the second part, the associations in terms of laws and corporation types during the era of Tanzimat in the Ottoman State studied. During this study, the significant political and legal progresses of the period and the process of corporatization evaluated under separate titles. The progresses before the Era of Tanzimat, the process, prepared the era and the associations, which would set example for the modern associations, were altogether held in accordance with the flow of time. In the third and the last part of the study, ?The Association of Ittihad ve Terakki? (Unity and Progress Association) mentioned; and then the progress of corporations studied from the point of view of how the mentioned association was established before the law, legalized afterward and became a party after a while; and then the adopting of the Associations Law and its legal decisions were studied.