Kütahya Arkeoloji Müzesi'ndeki Erken Osmanlı Dönemi sikkeleri: I. Murad-II. Murad Dönemi
The coins of Early Ottoman Period in Kütahya Archeological Museum: Periods of Murad I-Murad II
Yazar: ALİ İHSAN AKSAN
Danışman: PROF. DR. HAKKI ACUN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Sanat Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Arkeoloji müzeleri = Archeological museums ; Kütahya = Kütahya ; Murad I = Murad I ; Murad II = Murad II ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Sikke = Coin

Özet:
Tezin amacı bahsi geçen müze envanterinde kayıtlı bulunan Erken Osmanlı devri sikkeleri üzerindeki yazıları okumak, süslemeleri tahlil ve tasnif ederek sanat tarihi disipliniyle bilimsel bir çalışma ortaya koymaktır.
Bilindiği üzere bu dönemi kapsayan yayınlarda sikkeler -özellikle akçeler- genellikle tarihi açıdan ele alınmış ve üzerlerindeki yazı ve tarihlerin okunulmasıyla yetinilmiştir. Bu alanda birkaç yüksek lisans tezi dışında kapsamlı bir bilimsel çalışma ortaya koyulmamıştır. Mangırları bu kapsam dışında tutmak daha gerçekçi olacaktır. Yumuşak ve işlenmesi kolay bir maden olan bakırdan üretilmesi ve basımında da yerel sanatkârların rol alması mangırın akçeye nazaran daha süslü olmasını sağlamıştır. Bu sebepten dolayı akçe ikinci planda kalmıştır.
Kuruluş devri sikkeleri İlhanlı ve Selçuklu etkisinde gelişirken Murad Hüdavendigar ile birlikte sikkelerin farklılaştıkları görülmektedir. Kimlik arayışındaki sikkeler fetret devriyle beraber Çelebi Mehmed öncülüğünde Osmanlı kimliğine bürünmeye başlar. Paralar üzerinde hükümdar ismi, darp mahalli ve darp yılı düzenli olarak yer alır ve sonraki dönemlerde de bu gelenek devam ettirilir.
İncelediğimiz dönem itibariyle sikkeler üzerinde bulunan süsleme unsurları bitkisel, geometrik ve figürlü olmak üzere üç gruba ayrılır. Ancak üzerinde çalıştığımız meskûkât içerisinde figürlü süsleme grubuna ait sikkeler bulunmamaktadır.
Bu çalışma sırasında sikkeler üzerindeki geometrik ve bitkisel motiflerin çizimleri yapılarak belirli bir süslemenin gösterdiği varyasyonlar saptanmaya çalışılmıştır. Ayrıca süslemelerin yöresel özellikler gösterip göstermedikleri, özel bir anlam ifade edip etmedikleri ve eğer varsa etkilendiği kültür çevresi ele alınmıştır.
Çalışmamızın ilk bölümünde erken Osmanlı dönemi sosyal, siyasal ve ekonomik durumu ile sikkenin gelişimi hakkında bilgiler aktarılmıştır. Katalog kısmında sikkeler, ait olduğu hükümdar dönemi çerçevesinde darp mahalli ve süsleme unsurları gözetilerek gruplandırılmıştır. Değerlendirme ve sonuç bölümünde ise katalog kısmında ön plana çıkan özelliklere vurgu yapılmıştır.

Anahtar Sözcükler
1.Erken Osmanlı
2. Osmanlı Sikkeleri
3. Akçe
4. Mangır
5. Geometrik Süsleme

Abstract:
The aim of the thesis is to read the writings, to produce a scientific study with the Discipline of Art History by resolving and labeling the ornaments on the Early Ottoman period coins that are registered in the aforesaid museum history.
As known, the coins in the publications including this period, especiall akches, have been dealed in terms of historic and it has been contented with reading of writings and dates on them. Except a few posgraduate thesis, it hasn't been produced a comprehensive study in this field. İt will be more realistic to except mangirs from this content. Being made of copper which is easy to process and soft metal and taking place of local craftsmen in its pres made mangir more ornamental compared to akche. Because of that akche was of secondary importance. Whereas the coins of Foundation Period improved under the effects of Seljuk and İlkhanid, it is seen that the coins differentiated with Murad Hüdavendigâr. The coins in search of idendity starts to personate of Ottoman together with the Ottoman Interregnum under Mehmed Çelebi's leadership. The name of the Sultan, the mint, the minting date take place on the coins regularly and this tradition is maintained in following periods.
İn respect of the period we search, the items of ornaments on the coins are divded into three groups as herbal, geometric and figured. But, there aren't coins belong to figured ornament group within the coins that we study on. During this study, the variations that a certain ornament showed are tried to determine by drawing of the geometric and herbal motifs on the coins. Also it was dealed whether the ornament had local features or not, whether they expressed a special meaning or not, if they had the cultural environment they were influenced by.
İn the first part of the study, the informations about the social, political and economicalsituation of early Ottoman period and improvement of coin are given. İn the part of catalogue, the coins were divided into groups by regarding the mint and ornament items in terms of the period of Sultan belonged to. İn the evaluation and conclusion parts, the feature that came to the fore in the catalogue part, were emphasized.
Key Words
1. Early Ottoman
2. Ottoman Coins
3. Akche
4. Mangir
5. Geometric Decoration