Elektronik ve elektriksiz ateşleme sistemlerinin patlatma verimliliği ve çevresel etkilerinin karşılaştırılması
Comparison of blasting efficiency and environmental effects of electronic and non-electric ignition systems
Yazar: ORÇUN NESİP KIRMIZI
Danışman: PROF. DR. GÜZİN GÜLSEV UYAR AKSOY
Hacettepe Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Maden Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Maden Mühendisliği ve Madencilik = Mining Engineering and Mining

Özet:
Literatürde ve dünyada 30 yıllık yeri olan ve halen 5. nesli kullanılan elektronik ateşleme sistemleri ülkemizde halen özel uygulamalar dışında kullanım alanı bulamamıştır. Bunun sebepleri arasında ülkemiz maden mühendislerinin bu konuya yeteri kadar eğilim göstermemeleri, birim fiyatların görece çok daha yüksek olması, konu üzerine yeterli çalışmanın yapılmış olmaması, yeterli Türkçe kaynak bulunmaması ve insanların elektronik ateşleme sistemi ile yapabileceklerinin farkında olmaması sayılabilir.

Elektronik ateşleme sistemlerinde gecikmeler piroteknik gecikme elemanı yerine kullanılan yonga ile 1 ms aralıklarla programlanabilmektedir. Piroteknik gecikme elemanı kullanılan sistemlerde yaşanan %10'luk gecikme sapmaları elektronik ateşleme sistemlerinde 0,1 ms'lere kadar düşmektedir. Bu durum mühendisin tasarımını yaparken esneklik kazanmasına ve tasarladığı gecikmeleri birebir uygulamasına olanak sağlamaktadır. Buna bağlı olarak da elektronik ateşleme sistemleri patlatma verimliliği ve patlatmanın çevresel etkileri konusunda birçok fayda sağlamaktadır.

Elektronik ateşleme sistemlerinin avantajlarının ön plana çıkarılması ve Türkiye'de kullanımının artması için önayak olunması hedeflenerek bu çalışma gerçekleştirilmiştir. Çalışma kapsamında Türkiye'de bulunan 2 farklı polimetalik madende elektronik ateşleme sistemi kullanılarak 3 adet patlatma gerçekleştirilmiş ve veriler kayıt altına alınmıştır. Bu veriler elektriksiz ateşleme sistemi kullanılarak yapılan patlatmalar ile karşılaştırılmıştır. Karşılaştırma sonucunda elektronik ateşleme sisteminin patlatmanın çevresel etkilerine ve patlatma verimine olumlu katkıları açıkça ortaya çıkmaktadır.

Abstract:
Electronic ignition systems, which have a place in the literature and the world for 30 years and are currently used the 5th generation, still have not found any area of use other than special applications in our country. Among the reasons for this are that our country's mining engineers do not show enough inclination to this subject, the unit prices are relatively higher, there is not enough work on the subject, there are not enough Turkish resources and people are not aware of what they can do with the electronic ignition system.

Delays in electronic ignition systems can be programmed at 1 ms intervals with the microchip used instead of the pyrotechnic delay element. 10% delay deviations experienced in systems using pyrotechnic delay elements decrease up to 0.1 ms in electronic ignition systems. This allows the engineer to gain flexibility while designing and to apply the designed delays exactly. Accordingly, electronic ignition systems provide many benefits in terms of blasting efficiency and environmental effects of blasting.

This study was carried out with the aim of highlighting the advantages of electronic ignition systems and leading to increased use in Turkey. Within the scope of the study, 3 blasts were carried out using electronic ignition system in 2 different polymetallic mines in Turkey and the data were recorded. These data were compared with the detonations using the non-electrical ignition system. As a result of the comparison, the positive contributions of the electronic ignition system to the environmental effects of blasting and blasting efficiency are clearly evident.