Doğal ve yapay yaşlandırılmış belgelerdeki tükenmez ve jel kalem mürekkeplerinin yaş tayininin kimyasal yöntemlerle yapılması ve adli belge incelemeleri açısından değerlendirilmesi
The assessment of ink age determination by chemical tecniques on naturally and artificially aged papers with regard to forensic document examination
Yazar: BERAT BAYRAKTAR
Danışman: PROF. DR. AYSUN BALSEVEN ODABAŞI
Hacettepe Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Adli Tıp Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Adli Tıp = Forensic Medicine
Dizin: Adli belge = Forensic document ; Adli tıp = Forensic medicine ; Fenoksi etanol = Phenoxyethanol ; Mürekkep = Ink ; Yapay yaşlandırma = Artificial aging ; Yaşlandırma = Ageing

Özet:
Belge üzerine tatbik edilmiş bir yazı veya imzanın yaş tayinini yapabilmek için mürekkep bileşenlerinden olan fenoksietanolün zamana bağlı miktar değişim eğrisi belirlenerek mürekkep yaş tayini çalışmalarına katkıda bulunmak amaçlanmıştır. Çalışmamızda; 12 ay boyunca her ay, aynı özellikteki A4 kâğıtlara, aynı kişi tarafından, farklı marka ve modellerde 10 adet mavi ve 10 adet siyah tükenmez, 5 adet mavi ve 5 adet siyah jel kalem ile çizgiler çizilmiştir. Çizgi çizilen kâğıtlar iklimlendirme kabininde %45-55 nem ve 20-23°C'de saklanmıştır. 0-12 aylık arşiv belgelerimiz, fenoksietanol miktar tayini için Gaz Kromatografisi Kütle Spektrometresi (GC-MS) cihazı ile analiz edilmiş olup fenoksietanol miktarlarına göre konsantrasyon-zaman grafiği çizilmiştir. Fenoksietanol miktarının 0 günlük belgelerde diğer aylardan daha yüksek düzeyde olduğu, 1 aylık belgelerde ise fenoksietanol kayıp oranının %90'lara ulaştığı, bu dönemin "hızlı kuruma" evresi olduğu, 2-6 aylık belgelerde ise fenoksietanol kayıp oranının giderek azaldığı, bu dönemin ise "yavaş kuruma" evresi olduğu tespit edilmiştir. Jel kalem mürekkep içeriklerinde ise fenoksietanol tespit edilememiş olup, çözücü olarak farklı bir madde kullanıldığı anlaşılmıştır. Deneyin 2. aşamasında sahtecilik simülasyonu amacıyla 0. gün belgelerimiz, gün ışığını simüle eden 300 watt ampul ile 50 saat ışık, iklimlendirme kabininde 60°C'de 10 saat ve 95°C'de ütü ile 20 saniye ısı ile yapay yaşlandırılmıştır. Işık ile yapay yaşlandırılan belgelerin 6-9 aylık, iklimlendirme kabininde ısı ile yapay yaşlandırılan belgelerin 5-6 aylık, ütü ile yapay yaşlandırılan belgelerin ise 6-7 aylık doğal yaşlandırılmış belgelerdeki fenoksietanol miktarları ile uyumlu olduğu sonucuna varılmıştır. Doğal ve yapay olarak yaşlandırılmış belgelerin oluşturulma tarihi için kesin zaman dilimi belirtmek yerine tahmini zaman aralıkları verilebileceği, fenoksietanol miktarının bir belgedeki yazı ve imzaların oluşturulma zamanının kıyaslamasında kullanılabileceği görülmüş, mürekkep yaş tayini konusunda uçucu bileşenleri, boyar maddeleri ve reçineleri de içeren daha fazla çalışma yapılması gerektiği düşünülmüştür.

Abstract:
It is aimed to contribute to ink age determination studies by determining the quantity change curve with time of phenoxyethanol (PE), which is one of the ink components, in order to determine the age of a writing or signature applied on the document. In our study; each month for 12 months, lines were drawn on standart A4 papers by the same person using 10 blue and 10 black ballpoint pens, 5 blue and 5 black gel pens in different brand and models. Papers drawn in line were stored at 45-55% humidity and 20-23°C in the air conditioning cabinet. Our archive documents of 0-12 months were analyzed by Gas Chromatography Mass Spectrometry (GC-MS) device for PE quantitation and concentration-time graph was drawn according to the amounts of PE. It is observed that the amount of PE was higher in the 0-day documents than the other months and the loss rate of PE in the 1-month documents reached 90% so this period is determined as "fast drying" phase, and in 2-6 month documents, the loss rate of PE decreased gradually so this period is determined as "slow drying" phase. PE can not be determined in gel pen ink contents so it was understood that a different substance was used as solvent. In the second stage of the experiment, our 0-day documents were artificially aged with a 300 watt light bulb simulating daylight for 50 hours, 10 hours at 60°C in the air conditioning cabinet and 20 seconds with an iron at 95°C.It has been concluded that the documents aged artificially with light, heat and iron are compatible with the amounts of PE, respectively 6-9 months, 5-6 months and 6-7 months naturally aged documents. It was observed that instead of specifying the exact time frame for the creation date of natural and artificially aged documents, estimated time intervals can be given, and the amount of PE can be used to compare the time of creation of writings and signatures in a document. It was concluded that more studies should be done on ink age determination, including volatile components, dyestuffs and resins.