Ergonomik risklerin değerlendirilmesi ve personel çizelgeleme: Tekstil sektöründe kadın çalışanlar için bir uygulama
Assessment of ergonomic risks and staff schedule: an application for women workers in the textile industry
Yazar: GÜLER AKSÜT
Danışman: PROF. DR. HİKMET KARAÇAM ; PROF. DR. TAMER EREN
Avrasya Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İş Sağlığı ve Güvenliği Ana Bilim Dalı / İş Sağlığı ve Güvenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering
Dizin: Ergonomi = Ergonomics ; Kadınlar = Women ; Personel = Personnel ; Risk değerlendirmesi = Risk assesment ; Tekstil sektörü = Textile sector ; Çalışanlar = Workers ; Çizelgeleme = Scheduling

Özet:
Türkiye'nin en önemli, en gelişmiş sektörlerinden biri olan tekstil sektörü ihracat, imalat sanayi, sanayi üretimindeki pay, yatırım, istihdam, gayri safi yurt içi milli hâsıla, döviz girdisi açısından büyük ehemmiyete sahiptir. Türkiye ekonomisinde kilit rol oynayan bu sektör çalışanlarının büyük yoğunluğunu özelliklede dikim bölümünde çalışan kadınlar oluşturmaktadır. İnsana bağımlılığın sürdüğü, emek yoğun üretimin olduğu bu alanda ergonomik riskler iş sağlığı ve güvenliğini sağlamada ele alınması gerekli en önemli faktör olarak karşımıza çıkmaktadır. İş sağlığı güvenliği politikalarının bir parçası olan ergonomi yatırım olarak görülerek işte refah kalitesi artırılmalıdır.
Bu tez çalışmasında Yozgat ili sınırları içerisindeki bir tekstil fabrikasındaki kadınların maruz kaldığı mesleki ergonomik risklerin belirlenerek çözüm önerilerinin sunulması hedeflenmiştir. Bu hedef kapsamında çalışmada üç uygulama yapılmıştır. Uygulamalardan birincisinde ergonomik risklerin yoğun olduğu tekstil fabrikalarında risklerin sıralaması karar verme problemi olarak ele alınmıştır. Risk sıralaması yapılırken altı ana kriter, 37 alt kriter ve altı alternatif belirlenmiştir. Ele alınan problemde çok kriterli karar verme problemlerinden olan ANP yöntemiyle kriter ağırlıkları belirlenerek PROMETHEE yöntemi ile alternatiflerin sıralaması gerçekleştirilmiştir. İkinci uygulamada fabrikanın en kritik üretim aşaması olan dikim bölümünde çalışan kadınların ergonomik risklerinin ANP yöntemi kullanılarak kriter ağırlıklarının sıralanması oluşturmuştur. Üçüncü uygulamada çalışanların her görevdeki ergonomik fiziksel zorlanmaları REBA metodu kullanılarak hesaplanıp çalışanların hangi işte kaç dakika çalışacakları hedef programlama ile matematiksel bir model oluşturularak belirlenmiştir. Bu çalışmayla ergonomi bilincinin yaygınlaşması iş sağlığı ve güvenliği problemlerinin azalmasını sağlayacağı gibi iş yeri maliyeti ve kayıplarının azalmasına katkıda bulunacaktır.

Abstract:
The textiles sector is one of Turkey's most important and advanced sectors. It is of great importance in terms of exports, manufacturing industry, share in industrial production, investment, employment, gross domestic product, foreign exchange input. The largest concentration of employees in this sector, which plays a key role in Turkey's economy especially is women working in the sewing department. Ergonomic risks are emerging as the most important factor to be addressed in ensuring occupational health and safety in this area where the dependency on people continues, and labor-intensive production is present. Ergonomics, which is a part of occupational health and safety policies, should be seen as an investment, and the quality of welfare at work should be increased.
This thesis, it is aimed to identify the occupational ergonomic risks faced by women in a textile factory in Yozgat and present solutions. Within the scope of this target, three applications were made in the study. In the first application, the ordering of risks in textile factories where ergonomic risks are intense is considered as a decision-making problem. While making the risk ranking, six main criteria, 37 sub-criteria, and six alternatives have were determined. In the problem discussed, criteria weights were determined with the ANP method, which is one of the multi-criteria decision-making problems, and the alternatives were sorted with the PROMETHEE method. In the second application is the ranking of the criteria weights of the ergonomic risks of women working in the sewing department, the most critical production stage of the factory, using the ANP method In the third application, the ergonomic physical strains of the employees in each task were calculated using the REBA method, and the number of minutes the employees will work at which job was determined by creating a mathematical model with goal programming. With this study, widespread awareness of ergonomics will reduce occupational health and safety problems as well as contribute to the reduction of workplace costs and losses.