Hz. Ömer'in liderliği
The Leadership of Hz. Omar
Yazar: HALİT ÇİL
Danışman: PROF. DR. NAHİDE BOZKURT
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Din = Religion ; Tarih = History
Dizin: Halifeler = Caliphs ; Halifelik = Caliphate ; Halifelik Dönemi = Caliphate Perid ; Hz. Ömer = Hz. Ömer ; Liderlik = Leadership

Özet:
Halife Ömer b. Hattab, Müslüman olmadan önce Mekke devletinin diplomasi gibi önemli bir görevini yürütmüş, ayrıca ender okuma yazma bilen insanlardan biri olmuştur. Cesur, sportif, zeki, girişimci ve çalışkan bir insan olması, onu Cahiliye dönemi kadar, halifelik zamanında da etkili kılmıştır.Siyasî ve dinî olarak halifelik, askerî olarak ise başkomutanlık görevini üzerine almış olan Hz. Ömer; Peygambersiz hayata yeni intibak etmiş ve Ridde savaşlarını henüz atlatmış olan bir toplumu motive ederek, bu toplum vasıtasıyla İslam dininin Arap Yarımadası sınırları dışına taşıp yayılmasını ve medeniyet oluşturacak derecede buralarda kalıcı köklere sahip olmasını sağlayabilmiştir. On yıllık kısa hilafeti döneminde gerçekleşen fetihler neticesinde; devrin iki süper gücünden İran Sasani İmparatorluğu yıkılmış, diğeri Bizans İmparatorluğu büyük toprak kaybına uğramıştır. Genişleyen sınırlarda coğrafi, demografik, kültürel ve dini olarak farklı yapılarla karşılaşan İslam toplumunu başarıyla idare eden; devleti hukukî, idarî, iktisadî, dinî bütün yönleri ile kurumlaştıran Ömer'in liderlik yönü ve kapasitesinin güçlü olduğunu anlıyoruz.Liderlikle ilgili tarih boyunca birçok teori ortaya atılmıştır. Klasik ve modern teoriler bağlamında iki ana gruba ayırabileceğimiz teoriler ışığında Ömer'in liderlik profilini değerlendirdiğimizde, onun liderlik tarzını tek bir modelle ifade etmek mümkün görünmemektedir. Doğuştan getirdiği liderlik özellikleri yanında, liderlik yaparken gösterdiği davranışlara odaklanan davranışsal yaklaşımlar ile duruma göre liderlik davranışlarını öngören durumsal yaklaşımlardan izler bulmaktayız. Belirttiğimiz bu klasik yaklaşımlardan etkiler taşımakla beraber, günümüzde daha detaycı bir anlayışla ortaya konulan modellerden; etkileşimci, dönüşümcü, karizmatik, vizyoner, stratejik, katılımcı tarzlardan biri veya birçoğunda Ömer'in liderliği karşılığını bulmaktadır.İncelemeler neticesinde, onun aslında birçok liderlik modelinden harmanlanmış davranış örnekleri sergilediğine şahit olmaktayız. Kimi olaylarda onun hakkında ?peygamber gibi? ifadesi kullanılmıştır. Tüm serdedilen veriler bağlamında onun liderlik tarzına ?Peygamber örnekliği liderlik? demek mümkündür.

Abstract:
The Caliph Omar b. Hattab, before converted to Islam, was among one of rare persons knowing how to write and read, and held the responsibility of conducting the diplomacy of Mecca city-state. He was an influential person both during the Jahiliyya period and his period of the Caliphate, thanks to having such attributes as being courageous, athletic, clever, hard-working and initiating person.Hz. Omar, politically and religiously holding the title of the caliphateship, and militarily assuming the position of commandership, by motivating a community who has recently adjusted herself to a life without the Prophet, and has just got rid of the Ridde Wars, successfully managed Islam to take root outside the Arabian peninsula and became firmly established in the newly conquered places so as to form a new civilization. In consequence of conquests that took place during his ten year period of the Caliphateship, Sasanites, one of the two super powers at the time, was destroyed while the other power, the Byzantine Empire, lost lots of its territories. Hz. Omar skillfully ruled the Muslim community encountering with new geographic, demographic, religious and cultural entities within the widening frontiers, and institutionalised the state in legal, administrative, economic and religious terms. This is a clear indication of his leadership capacity.Throughout history, there have been many theories put forward concerning leadership. When we evaluate the leadership profile of Hz. Omar under the light of these theories which we can classify in two main categories as classical and modern, we see that we cannot confine his way of leadership into one model. We can discern the traces in His leadership of innate features, of his way of behaviours during his caliphateship, and of His situational manners changing positionally. Reflecting some features of the afore-mentioned classical approaches, the leadership profile of Hz. Omar embodies a combination of current interactive, transformative, charismatic, visionary, strategic, and participatory models of leadership.Given our inquiries, we find out that He has revealed models of behaviours that feature a combination of various leadership models. In some cases, He has been attributed the appellation ?quasi-prophet?. In conclusion, we can name His way of leadership as ?the leadership of the prophethood type?.