Dijital dönüşümün işgücü piyasasına etkisi: Sektörel ve mesleki istihdam açısından Türkiye üzerine uygulama
The effect of digital transformation on labour market: An application on Turkey in terms of sectoral and occupational employment
Yazar: YASEMİN ARI KOVANCI
Danışman: PROF. DR. FARUK SAPANCALI
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı / Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations ; İşletme = Business Administration
Dizin: Sayısal dönüşüm = Digital transformation ; Sayısallaştırma = Digitization ; Teknoloji = Technology ; Teknoloji kullanımı = Technology utilization ; Türkiye = Türkiye ; İstihdam = Employment ; İstihdam politikaları = Employment policies ; İş gücü piyasası = Labour market

Özet:
Dijital teknolojiler, küresel ölçekte her bir ülkede farklı hızlarda da olsa, gerek ekonomik, gerekse toplumsal alanda her geçen gün yaygınlaşmaktadır. Buna koşut olarak, önemli gelişme ve değişmeler ortaya çıkmaktadır. Söz konusu teknolojilerin, ürün ve hizmetlerin üretimi, dağıtımı ve tüketimi aşamalarında giderek artan bir biçimde uygulanması, küresel ekonominin tamamlayıcı bir unsuru olarak öne çıkmaktadır. Günümüzde hız kazanan dijital dönüşümden etkilenen ekonomik faaliyetlerin sayısı her geçen gün artmaktadır.
Dijital dönüşüm, işgücü piyasası üzerinde de ciddi etkilere neden olmaktadır. Genel olarak, dijital dönüşüm yeni çalışma biçimlerinin ortaya çıkmasından gereksinim duyulan becerilerin farklılaşmasına kadar yol açtığı pek çok değişim nedeniyle işgücü piyasasını işgücü istemi ve sunumu bakımından önemli ölçüde değiştirme potansiyeli taşımaktadır. Dijital teknolojilerin kullanımındaki artış ile birlikte insan emeğine daha az gereksinim duyulacağı ve farklı beceri ve vasıf düzeylerine sahip işgücüne olan istemin ise artacağı öngörülmektedir. Bunun sonucunda işgücü piyasasında işsizlik, güvencesizlik ve eşitsizlik başta olmak üzere çeşitli ekonomik ve sosyal sorunlarla daha da artan bir biçimde karşı karşıya kalınacağı ileri sürülmektedir.
Bu bağlamda, tezde dijital dönüşüm sürecine koşut olarak hem küresel, hem de Türkiye işgücü piyasasında gözlenen eğilimler ve olası değişimlerin sorgulanması amaçlanmıştır. Dijitalleşmenin Türkiye işgücü piyasası bakımından etkisi özellikle sektörel ve mesleki açıdan araştırılmıştır. Çalışmada öncelikle dijital dönüşüme ilişkin ayrıntılı bir literatür taraması yapılmış, ardından işgücü piyasası üzerindeki etkisi incelenmiştir. Bununla birlikte, dijital dönüşümün Türkiye'de istihdam üzerindeki niceliksel ve meslekler dikkate alınarak niteliksel açıdan etkisi, sanayi ve hizmet sektörlerine ait 2010-2019 dönemi verileri kullanılarak panel veri analizi yöntemiyle araştırılmıştır. Araştırma ile söz konusu dönemde ele alınan sektörler bağlamında dijital dönüşümün genel olarak istihdam artışına etkisinin pozitif yönde olduğu bulgusuna ulaşılmıştır. Bununla birlikte, elde edilen bulgulara göre dijital dönüşümün yüksek, orta ve düşük vasıf düzeyine sahip mesleklerde istihdam üzerindeki etkisi farklılık göstermektedir. Ele alınan sektörlerde faaliyet gösteren firmaların dijitalleşmeye yönelik eğilimlerinin artmasına koşut olarak daha vasıflı işgücü istihdam etmeye yönelik bir eğilimin söz konusu olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Dijital dönüşümün uzun dönemde Türkiye'de sektörel ve mesleki açıdan istihdama ilişkin etkilerini somut ve kesin bir biçimde ortaya koymak henüz mümkün olmamakla birlikte, önümüzdeki yıllarda rutin olmayan bilişsel görevleri gerçekleştiren yüksek vasıflı işgücüne olan istemin artacağı ve buna bağlı olarak istihdam düzeyinde bir artış eğiliminin ortaya çıkacağı öngörülebilir. Bu bağlamda, dijital dönüşüme koşut olarak işgücü piyasasında gerek ortaya çıkabilecek potansiyel fırsatlar ve yıkıcı etkiler, gerekse işgücü isteminin değişime uğraması ile gereksinim duyulabilecek nitelik ve becerilerin karşılanmasını güvence altına alacak önlemlerin geliştirilmesi ve uygulanması, tüm dünyada olduğu gibi ülkemiz açısından da gelecek yıllarda ekonomik, sosyal ve politik tartışmaların önemli bir gündem maddesi haline gelecektir.

Abstract:
Digital technologies have been becoming widespread day by day both in economic and in societal areas though in different paces in each country global scale. In parallel to this important developments and changes have appeared. Applying the mentioned technologies increasingly in the production, distribution and consumption phases of products and services has come to the forefront as a complementary element of global economy. The number of the economic activities affected by accelarating digital transformation today has been increasing every day.
Digital transformation causes serious effects on labour market. Generally, digital transformation is of the potential to change labour market considerably in terms of labour demand and labour supply because of many changes it caused from the emergence od new working ways to differentiation of needed skills. Through the increase in the use of digital technologies, it is foreseen that human effort will be needed less and the demand for the labour force of different levels of skills and qualification will increase. Therefore, it is suggested that several economic and social problems will be increasingly encountered especially unemployment, insecurity and inequality in labor market.
In this context, this thesis aims to examine the tendencies and the possible changes observed in both global and Turkish labour market, in parallel to digital transformation period. The effect of digitalization in respect of Turkey labour market has been searched especially in sectoral and occupational terms. In the study, a detailed literature scan has been primarily made on digital transformation, then its effect on labour market has been examined. Nevertheless, the effects of digital transformation on employment in Turkey in terms of quantity and quality given the occupations have been examined with panel data analysis method using the data of 2010-2019 period of industry and service sectors. With the research, the finding has been achieved that the digital transformation in the concept of discussed sectors in the mentioned period generally has a positive effect on the increase of employment. However, according to the obtained findings, the effect of digital transformation on employment in occupations with high, medium and low level of qualifications differs. In parallel to the increase in the tendency of firms operating in the mentioned sectors towards digitalization, it has been concluded that there is a tendency to employ higher-quality labour force.
Although it is not yet possible to concretely and exactly reveal the effects of digital transformation on employment in the long-run from sectoral and occupational standpoint in Turkey, it can be predicted that with the acceleration of digitalization in the coming years, there will be an increase in the demand for the high-quality labour force carrying out non-routine cognitive tasks, and therefore there will be a serious increase tendency in employment. In this context, in parallel to digital transformation, both potential opportunities and destructive effects to occur and the development and application of precautions to secure the covering of qualifications and skills to be needed with the changing of labor demand in labor market will become an important agenda of economic, social and political discussions in the following years in terms of our country as in the whole world.