Portre geleneğinde yapı elemanı olarak tekstil ürünlerinin kullanımı
The use of textile products as building elements in the portrait tradition
Yazar: ALİRIZA BENEK
Danışman: DOÇ. BÜLENT BULDUK
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Resim Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
20. yüzyılla birlikte bilimsel ve teknolojik alanlarda yaşanan yenilikler toplumda birtakım yeniliklere kapı araladığı gibi, sanatçıların sanat yaşamında da birçok değişikliği beraberinde getirmiştir. Sanat alanında özellikle 1960 sonrası yıllarda gelişen yeni ifade arayışları portre sanatına da kavramsal bir anlam kazandırmıştır. "Özne" konumunda olan bireylerin kişilik, karakter, duygusal hali gibi birçok fiziksel ve ruhsal alanda bilgi verebilen portre geleneğinde de teknolojik gelişmelere paralel olarak malzeme çeşitliliği yaşanmış ve bu malzeme çeşitliliği aynı zamanda ifade arayışlarında çözüm üretici rol üstlenmiştir. 
Malzeme çeşitliliği ile birlikte bu malzemelerin sanatta nasıl ilişkilendirileceği çabası içinde yeni ve farklı teknik denemeler de ortaya çıkmıştır. Bunların başında iki ve üç boyutlu olan malzemeler için kolaj, asamblaj, dekolaj gibi teknikler gelmektedir. Sanat alanına dâhil olan malzemeler ilk başlarda gazete parçaları, tel, inşaat malzemeleri gibi alternatif yapı elemanları olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu tez kapsamında alternatif malzeme kaygısı "alternatif yapı elemanları" ile eş değerde düşünülmüştür. Bu doğrultuda sanatta gelenekselin haricinde alternatif yapı elemanları düşünüldüğü takdirde (alternatif malzeme olarak) ilk kullanılan malzemeler; daha çok doğanın içinde bulunan taş ve ahşap ya da bunların türevleri şeklinde kağıt gibi malzemeler olmuştur. Endüstriyel anlamdaki seri üretim ürünleri nesneler ise buradan ayrılmakta doğal olan alternatif nesneler ile farklılık göstermektedir.
Teknik ve malzeme anlamında anlatım olanakları açısından birçok disiplinde çözüm olarak görülen tekstil ürünleri de yeni malzemelerden ağırlıklı olarak yer bulanlardandır. Başta temel olarak insan ihtiyaçlarını karşılayan ve hayatın her daim içinde olan tekstil ürünleri öncelikle teknik ve yöntem açısından sonrada yaratıcı üretim olanakları açısından birçok sanatçıya katkı sağlamıştır. Evrensel bağlamda bireyi tanımlama, onlar hakkında bilgiler vermenin yanı sıra sanat eseri olarak kalıcı birer belge niteliğinde olan portre geleneği kapsamında, günümüze yakın tarihli olarak ortaya çıkmış olan sanatsal çalışmalar bu tez içinde incelemeye alınmıştır. Geçmişte ve günümüzde biçimsel anlamda ve kavramsal açıdan tekstil ürünleri ile yapılmış olan portre çalışmaları bu araştırma çalışmasının ana gövdesini oluşturmuştur. Bu bağlamda araştırmanın amacı doğrultusunda özellikle modern dönemden günümüze kadar olan tekstil ürünleri ile portre çalışan sanatçılar araştırılmıştır. Araştırmalar akademik içerikli yazılı ve görsel kaynaklar kapsamında yapılmıştır.  Bununla birlikte sergi, sempozyum, çalıştay şeklinde sanat etkinliklerinden de örnekler toplanmıştır. 
Anahtar Kelimeler: Tekstil Sanatı, Portre, Sanatta Malzeme

Abstract:
With the 20th century, the innovations in scientific and technological fields opened the door to many changes in society and brought considerable changes in the artistic life of artists. The search for new expressions in the field of art, especially in the years after 1960, has also given conceptual meaning to the art of portraiture. In the portrait tradition, which can provide information in many physical and spiritual fields such as personality, character, and emotional state of individuals in the position of the "subject," there has been a parallel experience of material diversity along with technological developments. This material diversity has also played a role in generating solutions in the search for expression.
 Along with the variety of materials, new and different techniques have emerged in the effort to relate these materials in art. Foremost among these techniques are collage, assemblage, and decollage for two- and three-dimensional materials. The materials included in the field of art initially appear as alternative construction elements such as newspaper pieces, wire, and construction materials. Within the scope of this thesis, the concern for alternative materials has been considered equivalent to "alternative structural elements." In this direction, the first materials used in art as alternative structural elements (alternative materials), apart from the traditional ones, have been materials such as paper, mostly in the form of stone and wood or their derivatives, which come from nature. Objects that are mass-produced products in the industrial sense differ from alternative objects that are natural.
Textile products, which are seen as a solution in many disciplines in terms of expression possibilities in both technical and material aspects, are also among the new materials. Textile products, which essentially meet human needs and are always present in life, have contributed to many artists, first in terms of technique and method, and then in terms of creative production possibilities. In addition to defining the individual in a universal context and providing information about them, recent artistic works within the scope of the portrait tradition, which serve as permanent documents as works of art, have been examined in this thesis. Portrait studies made with textile products in the past and present, in both formal and conceptual senses, form the main body of this research study. In line with the purpose of the research, artists who work on portraits with textile products, especially from the modern period to the present, have been studied. The research was carried out within the scope of academic written and visual resources. Additionally, examples from art activities such as exhibitions, symposiums, and workshops were also collected.
Keywords: Textile Art, Portrait, Material in Art