Bina cephelerinde güneş enerjisinin pasif kullanımının irdelenmesi ve pasif güneş kontrol elemanlarının sınıflandırılması
Examination of passive use of solar energy on building facades and classification of passive solar control elements
Yazar: FATMA GİZEM GEZER
Danışman: PROF. DR. MÜJDE ALTIN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Yapı Bilgisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Bina cephesi = Building facade ; Güneş = Solar ; Güneş enerjisi = Solar energy

Özet:
Yenilenebilir enerji kaynağı olan güneş enerjisinin mimaride kullanımı antik 
çağlardan beri ele alınan bir konu olmaktadır. Günümüzde güneş mimarisi, yeşil 
mimari ve enerji etkin mimari uygulamalar oldukça önem kazanmaktadır. Güneş 
enerjisinin mimaride kullanımı iki şekilde ayrılmaktadır. Bunlardan biri pasif diğer 
adıyla edilgen kullanımdır. Diğeri ise aktif diğer adıyla etken kullanımdır. Aktif 
kullanım güneş enerjisini teknolojik araç ve gereçler yardımıyla dönüşümünü 
sağlamaktadır. Günümüzde teknolojinin ilerleyişi ile aktif sistemler görülmektedir. 
Pasif kullanım tasarımda alınan kararlarla ve binada kullanılan malzeme/bileşenler ile 
güneş enerjisinden faydalanmaktır. Antik çağlardan başlayan güneş enerjisinin 
mimaride kullanımında pasif kullanım kararları görülmektedir. Günümüze kadar da 
bu pasif uygulama kararları gelişerek çeşitlendirilmiştir. Bu çalışmada güneş 
enerjisinin pasif kullanımı üzerinde durulmuştur. Birinci bölümde çalışmanın amacı, 
kapsamı ve yöntemi irdelenmiştir. İkinci bölümde güneş enerjisinin tanımı yapılıp, 
geçmişten günümüze güneş enerjisinin mimaride nasıl ele alındığı araştırılmıştır. 
Antik Çağ, Avrupa'da Yeni Çağ, Amerika'da güneş mimarlığı, Yakın Çağ dönemi 
olarak kronolojik sıralama yapılıp, gelişim süreci incelenmiştir ve her bir dönem için 
inceleme örneklerle yapılmıştır. Üçüncü bölümde Anadolu'nun yedi bölgesi üzerinden 
örnekler seçilerek geleneksel evlerde güneş mimarlığı incelenmiştir. Dördüncü 
bölümde güneş enerjisinin pasif kullanımları ele alınmıştır. Pasif kullanımı 
güçlendirecek, bina tasarımının en başında dikkate alınması gereken parametreler 
belirtilmiştir. Ardından binaya eklenebilecek pasif tasarım ögeleri ve bu tasarım 
ögelerinin etkileri incelenmiştir. Bu ögeler soğutma enerjisine göre mi yoksa ısıtma 
enerjisine göre mi pasif tasarıma etki yaptığı ayrımı yapılmıştır. Sonrasında enerji 
kazancını doğrudan ve dolaylı olarak ayırarak incelenmiştir.
Binalarda güneşi doğru kullanmada en önemli öge cephedir. Güneşin binaya 
ulaşması veya engellenmesi doğrudan cephe ile yapılmaktadır. Bu duruma da güneş 
kontrolü denilmektedir. Güneş ışınlarının bina ile ilk karşılaştığı ve oldukça çok yüzey 
alanına sahip olduğu öge cephedir. Beşinci bölümde güneş kontrolü irdelenmiştir. 
Cephede kullanılacak her bir güneş kontrolü elemanına değinilmek amaçlanmıştır. 
İncelenen güneş kontrol elemanları için bir sınıflandırma ihtiyacı olduğu kanısına 
varılıp, güneş kontrol elemanları için bir sınıflandırma oluşturulmuştur.
 Sonuç olarak yapılan çalışma doğrultusunda şu yargıya varılmıştır: Mimaride 
güneş her zaman dikkate alınan bir kavram olmakla birlikte, günümüze kadar geçmişle 
bütünleşerek ilerlemektedir. Antik çağlarda daha çok cephe yönlendirilmesi, kentsel 
planlama, mekânsal kurgu olarak güneşe önem verilirken; günümüzde cephe malzeme 
ve elemanlarıyla mimaride güneş ele alınmaktadır. Geçmişten gelen bilgi ve birikim 
kullanılmakla birlikte geliştirilmektedir.

Abstract:
The use of solar energy, a renewable energy source, in architecture has been a 
subject addressed since ancient times. Nowadays, solar architecture, green architecture 
and energy efficient architectural practices are gaining great importance. The use of 
solar energy in architecture is divided into two ways. One of these is passive usage. 
The other one is active use. Active use transforms solar energy with the help of 
technological tools and equipment. Nowadays, with the advancement of technology, 
active systems are seen. Passive use is the use of solar energy through the decisions 
taken in the design and the materials/components used in the building. Passive use 
decisions can be seen in the use of solar energy in architecture, starting from ancient 
times. Until today, these passive application decisions have been developed and 
diversified. This study focuses on the passive use of solar energy. In the first chapter, 
the purpose, scope and method of the study were examined. In the second chapter, 
solar energy is defined and how solar energy has been used in architecture from past 
to present is investigated. The chronological order was made as Ancient Age, New 
Age in Europe, solar architecture in America, and Modern Age period, and the 
development process was examined and the analysis was made with examples for each 
period. In the third chapter, solar architecture in traditional houses was examined by 
selecting examples from seven regions of Anatolia. In the fourth chapter, passive uses 
of solar energy are discussed. Parameters that will strengthen passive use and should 
be taken into account at the very beginning of building design are specified. Then, 
passive design elements that could be added to the building and the effects of these 
design elements were examined. A distinction has been made whether these elements 
affect the passive design according to cooling energy or heating energy. Afterwards, 
the energy gain was examined by separating it into direct and indirect.
The most important element in using the sun correctly in buildings is the facade. 
The sun reaching or blocking the building is done directly by the facade. This situation 
is called sun control. The first element that the sun's rays encounter with the building 
and where it has a lot of surface area is the facade. In the fifth chapter, solar control is 
discussed. It is aimed to mention each solar control element to be used on the facade. 
It was concluded that there was a need for a classification for the solar control elements 
examined, and a classification was created for the solar control elements.
 As a result, the following conclusion was reached in line with the study: Although 
the sun is a concept that has always been taken into consideration in architecture, it 
has progressed by integrating with the past until today. While in ancient times, 
importance was given to the sun for façade orientation, urban planning and spatial 
construction; Today, the sun is addressed in architecture with façade materials and 
elements. Knowledge and experience from the past are used and developed.