Tatlı sulardaki metal kirliliği tespitinde balık pullarının kullanılması
The use of fish scales in determining metal pollution in freshwaters
Yazar: YAĞMUR KILIÇ
Danışman: PROF. DR. TURGAY ŞİŞMAN
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı / Biyoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Biyoloji = Biology
Dizin: Ağır metaller = Heavy metals ; Capoeta capoeta = Capoeta capoeta ; Pul balığı = Scale fish ; Su kirliliği = Water pollution

Özet:
Amaç: Tatlısu balıkları bulundukları sucul sistemin kirliliğinden etkilenmektedir. Çoğu zaman bu kirliliğin tespiti için enstrümental analizler tercih edilmektedir. Bu çalışmanın temel amacı tatlı sularda yaşayan balıkların pullarında ağır metallerin neden olabileceği yapısal anormalliklerin belirlenmesidir. Bu gözlemlere dayanarak, balık pullarının, balıkların bulunduğu suyun kalitesinin etkili bir göstergesi olarak kullanılıp kullanılamayacağı teklif edilebilecektir.
Yöntem: Bu amaçla önce kirliliğin olduğu bilinen nehir bölgelerinden su örnekleri alınarak ağır metal içeriği enstrumental analiz yöntemiyle belirlenmiştir. Bu alanların doğal faunasında yaygın olarak bulunan Capoeta capoeta balık türü, pullarda yapısal anormallik tespiti ve yaş analizi için toplanmıştır. Ayrıca balıkların kas ve karaciğer dokularında ağır metal analizleri yapılmıştır. 
Bulgular: Yapılan saha çalışması neticesinde seçilen bölgelerin yüzey suyunda ağır metal kirliliği tespit edilmiştir. Aynı şekilde balıkların karaciğer ve kaslarında da bazı ağır metallerin biriktiği gözlenmiştir. Kirli bölgeden toplanan balıkların pullarının dorsal yüzlerinde kesintiye uğramış primer ışın, kemik halkalarda deformasyon, hasarlı odak, anterior kenar hasarı, odak kırılması, deforme olmuş pul yapısı, kromatofor silinmesi, primer ışında dilatasyon, odak kaybolması, yaş halkasında deformasyon, yanal çizgi kanalında simetri kayması, kemik halkada dökülmeler, posterior kenar hasarı, çift odak, primer ışında dallanma, asimetrik kemik halkalar, tamamlanmamış yaş halkası ve sekonder ışın hasarları gibi önemli yapısal farklılıklar belirlenmiştir.
Sonuç: Metallere uzun süre maruz kalan balıklarda birikimlerin daha fazla olması nedeniyle, pullardaki yapısal anormaliklerden ağır metallerin sorumlu olacağı varsayılmaktadır. Bu gözlemlere dayanarak balık pullarının balıkların yaşadığı, yetiştirildiği veya kültürlendiği yerlerde su kalitesinin etkili bir göstergesi olarak kullanılabileceği önerilebilir.

Abstract:
Purpose:  Freshwater fish species are affected by the pollution of the aquatic systems. Instrumental analyzes are frequently preferred for the detection of the pollution. The main purpose of this study is to determine the structural abnormalities that can be caused by heavy metals in the scales of fish living in freshwaters. Based on these observations, it can be proposed whether fish scales can be used as an effective indicator of the water quality.
Method: For this purpose, firstly, water samples were taken from the areas where pollution is known, and heavy metal content was determined by instrumental analysis method. At the same time, fish species living in these areas (Capoeta capoeta) were collected for the detection of structural abnormalities and age analysis in the scales. Heavy metal analyzes were also made in muscle and liver tissues of the fish.
Findings: Heavy metal pollution was detected in the surface water of the selected regions. Likewise, some heavy metals were observed to accumulate in fish tissues. Significant structural differences were identified on the dorsal surface of the scales, such as interrupted primary radii, damaged circuli, damaged focus, damaged anterior margin of scale, broken focus, deformed scale structure, dispersed chromatophores, dilatation in primary radii, loss of focus, damaged annuli, shift of symmetry in the lateral line canal, eroded circuli, damaged posterior margin of scale, double focus, branching in the primary radii, asymmetrical circuli, incomplete annuli, and interrupted secondary radii in each of the fish species collected from the contaminated site.
Results: It is hypothesized that heavy metals are responsible for the structural abnormalities in the scales, as their accumulation is greater in the fish exposed to metals for longer periods of time. Based on these observations, it can be expressed that fish scales can be used as an effective indicator of water quality in places where fish live, breed and culture.