Uluslararası hukukta devletin sorumluluğu ve iç savaş: Yemen ve Libya örnekleri
Responsibility of state in international law and civil war: Yemen and Libya
Yazar: FERDA VUSLAT BOSTAN
Danışman: DOÇ. DR. MURAT ALAKEL
Yalova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Devlet iradesi = Government fiat ; Hukuki sorumluluk = Legal responsibility ; Kurumsal sorumluluk = Institutional responsibility ; Libya = Libya ; Realizm = Realism ; Uluslararası hukuk = International law ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası politika = International policy ; Yemen = Yemen ; İç savaş = Civil war

Özet:
Günümüzde iç savaşlar geçmişe oranla hızla artmaktadır. Diplomasi yöntemlerinin çokluğu, küreselleşmenin getirdiği teknolojik hız, küresel marketlerin varlığına, -refah alanlarının artmasına-, rağmen barış oranlarında artış olmaması, uluslararası toplumda derin kaygılar oluşturmaktadır.

Bu kaygılar bir yandan uluslararası toplumda, uluslararası sorumluluğu akıllara getirirken, bir yandan da akıllarda uluslararası sorumlulukta devletlerin rolü ve etkinliğinin niçin azaldığı gibi sorulara cevap aranmaktadır. 21. yüzyılın başından itibaren, uluslararası toplum bu sorunlara ve sorulara cevap ararken, iç savaşlar durmamıştır. Soğuk Savaş'ın bitiminden bu yana sayısızca çatışmadan çoğu iç savaş ve diğerleri de yabancı müdahaleli iç çatışmadır. Bu iç savaşların yaşandığı ve uluslararası toplumun kaygılarının gitgide arttığı coğrafyaların başında Libya ve Yemen gelmektedir.

Son dönemlerde Yemen, dünyanın merceği altında umutla ve barış bekleyişleriyle iç savaşın sona ermesini beklemektedir. Kıtlık, fakirlik, sağlıksız hijyen koşulları, işsizlik, eğitimsizlik, bebek ölümleri ve iç savaşın getirdiği dini, siyasi, ekonomik buhranların heyecanla bitmesini bekleyen Yemen, şanslı bir coğrafyaya sahip olmasına rağmen talihsiz bir bekleyişi yaşamaktadır.

Çoğu uzmanın kuzey-güney gerilimi olarak adlandırdığı Yemen, realist paradigmalarla sağlama yaparcasına, iç savaşta Amerika gibi büyük güçlerin yardım ve yaklaşımıyla daha çok askeri ve materyalist problemlerle boğuşmaktadır. Ülkenin İran ve Suudi Arabistan arasındaki Vekalet Savaşlarına konu olması, Husiler, modern ulus devlet anlayışına geçilememesi gibi nedenlerle bir başarısız devlet örneği gösterdiği aşikardır. Eğitim sisteminin yeniden revize edilmesi, El Kaide terörizminin durdurulması, ülkenin demokratik yollardan idaresinin tesisi gibi pek çok revizyona ihtiyaç duyulan Yemen'de iç savaş hala dinmemiştir. Öte yandan, Arap Baharı'ndan en çok etkilenen ülkelerden biri olarak Libya'da Yemen gibi, küresel güçlerin varlığı ve kendi yerel iç muhalefetin çatışma sahası olmaktan ileri gidememiştir. Aşiret, nesep ve derin aile bağları barışa ikna olmamışken, liderlik sorunu ile birbirleri ile muhalefete girişmeleri bir yana, ABD, Rusya, Fransa, İtalya, İngiltere gibi küresel güçlerinde bölgeye olan ilgileri sorunları içinden çıkılmaz hale getirmektedir. Libya'da barış girişimi deneyimlerinin başarısız olması, Yemen gibi ülkeyi derin bir çıkmaza sokmaktadır. Küresel güçler enerji kaynaklarının varlığıyla, Libya'ya Yemen'den daha çok ilgiyle yaklaşmışlardır. Özellikle Kaddafi'nin ölümünden sonra, dış güçler ülkede farklı aktör-grupları desteklemiş ve ülke, zengin kaynakları, önemli jeostratejik konumu gibi özellikleriyle müdahaleye daha da açık hale gelmiştir. Yemen ve Libya'nın uluslararası toplumun birer barış 
üyesiyken, çatışma alanları haline gelmesinin sebepleri üzerinde durulmalıdır. Bu sebepler üzerinde durulurken, uluslararası ilişkiler teorilerinden yararlanmak, nedenlerin kategorileştirilmesi, bu devletlerin çatışma alanlarından toplumsal istikrara kavuşması anına dek izlenecek politikalar önem taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler: Devletin Sorumluluğu, Realizm, Yemen İç Savaşı, Libya İç Savaşı, Uluslararası Toplum

Abstract:
Compared to the past, today, the rate of civil wars has been rapidly increased. Despite of multiplicy of diplomatic methods, the technological speed brought by globalisation, the existence of global markets, the lack of international peace causes a deep concern in the international society.

While these concerns call the concept of international responsibility to mind in the international community, on the other hand, questions such as why the role and effectiveness of states in international responsibility are diminishing are sought. Since the beginning of the 21st century, seeking answers to these problems and questions, civil wars could not be stopped. Since the end of the Cold War, most of the countless conflicts are civil war, and others are foreign intervention. Libya and Yemen are the leading countries where these civil wars are experienced and the worries of the international community are increasing.

In recent years, under the curious look of the World, Yemen has been waiting the end of the civil war with hope and peace. Though it has a prosperous geography, Yemen has been experiencing famine, poverty, unhealthy hygienic conditions, unemployement, lack of education, infant mortality and waiting eagerly the end of the civil war.

Yemen, which most experts call it as a North-South tension, providing the realist paradigm, struggles with military and materialistic problems by the help of the great Powers such as America. It's obvious that, Yemen is shown as a failed state figüre by the cause of Houti rebellions, being subject as a proxy war between Iran and Saudi Arabia and lack of understanding the modern nation state. In Yemen, where many revisions are needed such as the revision of the education system, breaking up Al Qaeda terrorism and the establishment of the democratic administration of the country, the civil war still does not ceased.

On the other hand Libya, as one of the countries most affected by the Arab Spring like Yemen, could not go beyond being the side of conflict of its own local internal opposition. While tribal, generational and deep family ties in Libya, are not convinced of peace, apart from their leadership and opposition with each other, great Powers' (such as America, Russia, France, Italy and England) interests to the region make problems unsolvable. The failure of the experiences of peace initiative in Libya puts the country like Yemen into a deep stalemate. Because of the presence of energy resources, global powers have shown more interest to Libya than Yemen. Especially after Gaddafi's death, foreign powers supported different actor-groups in the country and the country became more open to intervention because of its rich resources and important geostrategic position.

The reasons must be emphasized why Yemen and Libya have become as an are of conflict while being members of peace in the international community. While focusing on these reasons, it is important to take advantage of international relations theories, to categorize the reasons, and to pursue the policies until these states get the social stability.

Keywords: Responsibility of State, Realism, Yemen Civil War, Libya Civil War, International Society