Osmanlı yönetiminde Hama (1516-1600)
Hama in the Ottoman administration (1516-1600)
Yazar: MEHTAP NASIROĞLU
Danışman: PROF. DR. ENVER ÇAKAR
Fırat Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Tarih = History
Dizin: Ekonomik durum = Economic situation ; Nüfus = Population ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Sancaklar = Sanjaks ; Suriye-Hama = Suriye-Hama ; Yerleşim = Settlement ; İdari yapı = Administrative structure

Özet:
Suriye'nin orta kesiminde, Halep'i Şam'a bağlayan yol üzerindeki önemli bir mevkide ve Âsi Nehri'nin kenarında kurulan Hama, Suriye coğrafyasının en eski şehirlerinden biridir. Şehrin, Selevkî, Roma, Bizans ve erken İslam dönemi hakkında çok az şey bilinmektedir. Arami ve Asur hakimiyetinden sonra 636 yılında Müslümanların eline geçen Hama, bundan sonra sırasıyla Hamdani, Zengi, Eyyubi ve Memlûklerin eline geçmiştir. Yavuz Sultan Selim'in Mısır Seferi sırasında 1516'da Osmanlı idaresine girdikten sonra bir sancak olarak teşkilatlandırılmıştır.
Kanuni Sultan Süleyman'ın saltanatının ilk yıllarında Hama ve Humus birleştirilerek tek sancak haline getirilmiştir. Fakat kısa sayılabilecek bir müddet sonra tekrar birbirinden ayrılarak her biri müstakil sancak yapılmıştır.
Osmanlılar, Hama'yı Memlûklardan devraldıktan sonra, onlar tarafından burada uygulanan toprak düzenini ve buna bağlı olarak da vergilendirme metodunu, bazı vergileri kaldırmak ve bazılarını da hafifletmekten başka bir değişiklik yapmadan, büyük ölçüde devam ettirmişlerdir. Ancak XVI. yüzyılın ortalarından itibaren Anadolu ve Rumeli'deki sancaklarda olduğu gibi, Hama Sancağı'nda da klasik Osmanlı vergi sistemi uygulanmaya başlanmıştır. Hama'nın Asi Nehri kıyısında olması, sancağın, tarım faaliyetleri açısından gelişmesini sağlamış, önemli bir  mevkide kurulmuş olması da şehir ticaretini sürekli canlı tutmuştur.


AnahtarKelimeler: Hama, Şeyzer, Masyaf, Maarra, Humus, Barin, sancak, sancakbeyi, eyalet, beylerbeyi, taşra yönetimi.

Abstract:
Hama which was established on the middle region of Syria, on an important location that is on the road which connects Aleppo to Damascus and on the side of Orantes river is one of the oldest cities of the geography of Syria. Very little information is known about the period of Selevkî, Roman period, Byzantine period and early Islamic period of the city. Hama was taken by the Muslims in the year of 636 after the Aramaic and Assyrian hegemony, after that it was taken by Hamdanids, Zengides, Ayyubids and Mamluks respectively. During the Egypt expedition of Sultan Selim The Stern, in the year of 1516, Hama came under the domination of Ottomans after that it was organized as a sanjaq.
With in the first years of the sultanate of Suleiman The Magnificent, Hama and Homs were united thus they turned into a single sanjaq status. However after a short period of time, they were separated and each of them was organized as a separate sanjaq.
After Hama's take over by the Ottomans from Mamluks, Ottomans continued majorly the land order and taxation method that was connected to the land order which were applied by them in Hama without any important changes. Ottomans just removed and lightened some taxes. However as from the mid of the 16th century, for Hama sanjaq classical Ottoman taxation system was applied, just like sanjaqs in Anatolia and Rumelia. Hama was established on the side of Orantes river, this fact ensured development of the sanjaq with regards to agricultural activities and its locations' importance kept the commercial activity of the city continuously alive.



Keywords: Hama, Sheizer, Masyaf, Maarrat, Homs, Barin, sanjaq, sanjaqbegi, province, governor, province government.