Süleymaniye ve Köprülü Yazma Eser Kütüphanesi Sancak Kur'an-ı Kerim ciltlerinin incelenmesi
Examination of the Sanjak Quran bookbindings of Süleymaniye and Koprülü Manuscript Libraries
Yazar: GİZEM ERDEM
Danışman: DOÇ. YASİN ÇAKMAK
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Geleneksel Türk Sanatları Ana Sanat Dalı / Cilt Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
Bu çalışmada Türk cilt sanatının araştırılması bağlamında Süleymaniye ve Köprülü Yazma Eser Kütüphanesinde bulunan Sancak Kur'an-ı Kerimlerinin cilt özelliklerini mercek altına almakta ve Sancak Kur'an-ı Kerimlerini inceleyerek bu sanatın zenginliğine katkı sağlamaya çalışılmıştır.
Çalışma kapsamında yapılan literatür taraması ile Sancak Kur'an-ı Kerimlerinin tarihsel süreçte hangi amaç ve alanlarda kullanıldığı incelenmiştir. Bununla birlikte kaç farklı şekilde hazırlandıkları, kullanılan malzeme çeşitlilikleri, süsleme teknikleri ve mahfazaları bakımından da farklı boyutlarda irdelenmiştir. Süleymaniye ve Köprülü Yazma Eser Kütüphanesi koleksiyonlarında toplamda 12 adet Sancak Kur'an-ı Kerimine ulaşılmıştır. İncelenen ciltlerin iki adedi sekizgen formda diğer on adedi ise dikdörtgen formdadır. Sancak Kur'an-ı Kerimi ciltlerinin iki adedi kalıp, bir adedi lake, iki adedi yazma, dört adedi zerbahar, bir adedi yekşah, iki adedi ise düz deri ile kaplıdır.
Bu çalışmanın bir parçası olarak; Süleymaniye ve Köprülü Yazma Eser Kütüphanelerindeki Sancak Kur'an-ı Kerimleri koleksiyonu katalog haline getirilmiş, resim ve çizimler eklenmiş, dört adet Sancak Kur'an-ı Keriminin cilt uygulamaları yapılarak özellikleri ele alınmıştır. Çalışma sonunda Türk cilt sanatının çeşitliliği ve özellikle Sancak Kur'an-ı Kerimlerinin özgünlüğü vurgulanmakla birlikte, literatüre kaynak kazandırılmaya çalışılmıştır. 


Anahtar Kelimeler: Türk Cilt Sanatı, Sancak Kur'an-ı Kerimi, Süleymaniye Kütüphanesi, Köprülü Kütüphanesi, Yazma Eser.

Abstract:
This study examines the binding features of the Sanjak Qurans in the Süleymaniye and Köprülü Manuscript Libraries in the context of the research of Turkish binding art. By examining the Sanjak Qurans, it has been tried to contribute to the richness of this art.
With the literature review carried out within the scope of the study, the purposes and areas in which the Sanjak Qurans were used in the historical process were examined. In addition, various researches have been carried out in terms of how many different ways they are prepared, the variety of materials used, decoration techniques and enclosures. The binding features of 12 Sanjak Qurans in the collections of Süleymaniye and Köprülü Manuscript Libraries are examined in detail. Two of the examined bindings are in octagonal form and the other ten are in rectangular form. Sancak Quran, two of its bindings are molded, one is lacquered, two are manuscripts, four are zarbahar, one is monolithic, and two are plain leather. 
As part of this study; pictures and drawings of the Sanjak Quran collection in the Süleymaniye and Köprülü Manuscript Libraries are added, and the binding applications of four Sanjak Qurans are made and their features are discussed. At the end of the study, while emphasizing the diversity of Turkish binding art and especially the originality of the Sanjak Qurans, it was tried to provide a source for the literature. 


Keywords: Turkish Binding Art, Sanjak Qur'an, Süleymaniye Library, Köprülü Library, Manuscript.