Bilişsel bozukluk hastalarına bakım verenlerde beklentisel yas ve ilişkili faktörler
Anticipatory grief and associated factors in caregivers of cognitive impairment patients
Yazar: UMUT TÜRK
Danışman: PROF. DR. MAKBULE ÇİĞDEM AYDEMİR
Ankara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Bakım verenler = Caregivers ; Bakım verme yükü = Caregiver burden ; Biliş bozuklukları = Cognition disorders ; Bilişsel işlevler = Cognitive functions ; Yas = Mourning

Özet:
Amaç: Beklentisel yas, başta Alzheimer Hastalığı olmak üzere bakım gerektiren kronik birçok hastalıkta bakım veren hasta yakınları tarafından sıkça deneyimlenen bir süreçtir. Bilişsel bozukluk grubunda beklentisel yasla ilişkili olabilecek faktörler yeterince araştırılmamıştır. Bu çalışmada Alzheimer Hastalığı ile hematolojik malignite hastalarına bakım verenlerde beklentisel yas sıklığı ve şiddetinin karşılaştırmalı olarak araştırılması ve Alzheimer Hastalığı grubunda beklentisel yasla ilişkili faktörlerin değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Çalışmaya her iki gruptan 66 hasta ve yakını olmak üzere 132 katılımcı dahil edildi. Hastalara Mini Mental Test (MMT) ve Hastane Anksiyete ve Depresyon Ölçeği (HADÖ) verildi. Hasta yakınlarına Sosyodemografik Veriler Anketi, Marwit-Meuser Bakım Veren Yas Ölçeği-Kısa Formu (MMBYÖ), Hastane Anksiyete ve Depresyon Ölçeği ve Bakım Verme Yükü Ölçeği uygulandı. Hasta yakınlarından hasta hakkında alınan bilgiler doğrultusunda görüşmeci tarafından Klinik Demans Skoru (KDS), Katz Günlük Yaşam Aktiviteleri (GYA) Ölçeği, Lawton & Brody Enstrümantal GYA Ölçeği, Nöropsikiyatrik Envanter (NPE), Cohen-Mansfield Ajitasyon Envanteri (CMAE) ve Charlson Komorbidite İndeksi (CKİ) yapıldı.
Bulgular: İki gruptaki hasta ve yakınları yaş dışındaki sosyodemografik özellikler açısından benzerdir. Beklentisel yas sıklığı Alzheimer Hastalığı grubunda %57,6 (n=38), malignite grubunda %51,5 (n=34)'tür. MMBYÖ ortalama puanı Alzheimer Hastalığı grubunda 48,77 (±17,98), malignite grubunda ise 44,18 (±15,57)'dir. İki grup beklentisel yas sıklığı ve şiddeti açısından benzer bulunmuştur. MMBYÖ'nün alt faktörleri incelendiğinde Alzheimer Hastalığı grubunda «kişisel fedakârlık yükü» daha fazladır (p<0,05).
Alzheimer Hastalığı grubunda MMBYÖ puanı; bakım yükü (r=0,74), NPE (R=0,63), NPE-Sıkıntı (r=0,65), KDS (r=0,58), hasta yakını HADÖ-Anksiyete puanı (r=0,54), hasta yakını HADÖ-Depresyon puanı (r=0,49), CMAE (R=0,47), hastalık süresi (r=0,41), hasta HADÖ-Depresyon puanı (r=0,38), hasta yakınının ilgilendiği günlük süre (r=0,26) ile pozitif; hasta MMT (r=-0,37), Katz GYA (R=-0,42), Lawton & Brody Enstrümantal GYA (R=-0,51) ile negatif yönde koreledir (p<0,05). Bakım yükü, KDS, NPE, hasta yakını HADÖ-Anksiyete ve HADÖ-Depresyon puanlarından oluşan model ile beklentisel yastaki varyansın %58'i açıklanmaktadır. Bakım yükü, beklentisel yastaki varyansın %18,2'sini açıklamaktadır. Orta veya ağır evredeki hastalık, hastalık süresinin 4-8 yıl olması, hastada antipsikotik kullanımı gereksinimi ve hastayla günde 6-12 saat ilgilenmenin beklentisel yası artırdığı saptanmıştır. Son olarak çocuklarda, eşlere göre beklentisel yas şiddeti daha fazla bulunmuştur.
Sonuç: Bu çalışma kronik hastalığı bulunan iki grubu doğrudan karşılaştıran ilk çalışmadır. Bulgular beklentisel yasın iki grupta da sık yaşandığını göstermiştir. Beklentisel yas, hastalıklara göre niceliksel değil niteliksel farklılıklar gösterebilir. Bu çalışmayla beklentisel yasla ilişkili birçok faktör ortaya konmuştur. Bakım yükünün beklentisel yasla bu kadar ilişkili olması, bazı faktörlerin bakım yükü üzerinden beklentisel yası artırdığını düşündürmüştür. Neden-sonuç ilişkisinin doğru kurulabilmesi için uzunlamasına çalışmalara ihtiyaç vardır.


Anahtar Kelimeler: Alzheimer Hastalığı, hematolojik maligniteler, beklentisel yas, bakım yükü

Abstract:
Aim: Anticipatory grief is a process frequently experienced by relatives of patients who care for many chronic diseases that require care, especially Alzheimer's Disease. Factors that could be associated with anticipatory grief in the cognitive disorder group have not been adequately studied. In this study, it was aimed to comparatively investigate the frequency and severity of anticipatory grief in caregivers of Alzheimer's Disease and hematological malignancies, and to evaluate the factors associated with anticipatory grief in the Alzheimer's Disease group.
Materials and Methods: A total of 132 participants, 66 patients from both groups and their relatives, were included in the study. Mini Mental State Examination (MMSE) and Hospital Anxiety and Depression Scale (HADS) were given to the patients. Sociodemographic Data Questionnaire, Marwit-Meuser Caregiver Grief Inventory-Short Form (MMCGI-SF), Hospital Anxiety and Depression Scale, and Burden Interview were administered to patient relatives. Clinical Dementia Rating (CDR), Katz Index of Independence in Activities of Daily Living (ADL), Lawton & Brody Instrumental ADL (IADL), Neuropsychiatric Inventory (NPI), Cohen-Mansfield Agitation Inventory (CMAI), and Charlson Comorbidity Index (CCI) were filled in by the interviewer, by using the information obtained from the patient's relatives.
Results: The patients and their relatives in the two groups are similar in terms of sociodemographic characteristics except age. The frequency of anticipatory grief is 57.6% (n=38) in the Alzheimer's Disease group and 51.5% (n=34) in the malignancy group. The mean score of MMCGI-SF is 48.77 (±17.98) in the Alzheimer's Disease group and 44.18 (±15.57) in the malignancy group. The two groups were found to be similar in terms of anticipatory grief frequency and severity. When the sub-factors of MMCGI-SF were analyzed, the "personal sacrifice burden" was higher in the Alzheimer's Disease group (p<0.05).
Caregiver burden (r=0.74), NPI (R=0.63), NPI-Distress (r=0.65), CDR (r=0.58), HADS-A score in patient relatives (r=0.54), HADS-D score in patient relatives (r= 0.49), CMAI (R=0.47), disease duration (r=0.41), HADS-D in patients (r=0.38), daily duration of caregiving (r=0.26) are positively correlated with MMCGI-SF score in Alzheimer's Disease group. Patient MMSE (r=-0.37), ADL (R=-0.42), and IADL (R=-0.51) are negatively correlated with MMCGI-SF score in Alzheimer's Disease group (p<0.05). 58% of the variance in anticipatory grief is explained by the model consisting of caregiver burden, CDR, NPI, HADS-A and HADS-D scores in patient relatives. Caregiver burden explains 18.2% of the variance in anticipatory grief. It has been determined that moderate or severe disease, the duration of the disease being 4-8 years, the need for antipsychotic use in the patient, and caring for the patient for 6-12 hours a day increase the anticipatory grief. Finally, the severity of anticipatory grief was found to be higher in children than in spouses.
Conclusion: This is the first study to directly compare two groups with chronic disease. Findings indicated that anticipatory grief was common in both groups. Anticipatory grief may differ qualitatively, not quantitatively, depending on diseases. In this study, many factors associated with anticipatory grief were revealed. The fact that the caregiver burden was so correlated to anticipatory grief suggested that some factors increase the anticipatory grief via the caregiver burden. Longitudinal studies are needed to establish the cause-and-effect relationship correctly.


Key Words: Alzheimer's Disease, hematologic malignancies, anticipatory grief, caregiver burden