Dijital dönüşümün dış ticaretteki rolü: Türkiye savunma sanayi örneği
The role of digital transformation in foreign trade: The case of Turkish defence industry
Yazar: YUNUS EMRE SÜRMEN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜLAY İRAK ; DOÇ. DR. KADRİYE BURCU ÖNGEN BİLİR
Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası Ticaret ve İşletmecilik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Bilim ve Teknoloji = Science and Technology ; Savunma ve Savunma Teknolojileri = Defense and Defense Technologies ; Uluslararası Ticaret = International Trade
Dizin: Uluslararası ticaret = International trade

Özet:
Dijital dönüşüme yönelik gelişmelerin yaygınlaşmasının yanı sıra bu teknolojilere dönük farkındalığın artması ve firmalarca yatırımların bu alana kaydırılması, akademik çalışmaların araştırma konusu olmuştur. Birçok çalışma, dijital dönüşüme geçiş sürecinin firmaların ulusal ve uluslararası performansını arttıracağını öngörmektedir. Nitekim Penrose (1959)'un kaynak temelli yaklaşımına göre, yenilikçi teknolojilere adapte olan firmalar daha rekabetçi bir yapıya kavuşmakta, dolayısıyla rakiplerine kıyasla daha iyi bir seviyede olabilmektedir. Ancak bir kısım çalışma ise bu adaptasyonun firmalar üzerinde yeterli etkisi olmadığını, bu alana yönelik alınacak aksiyonlar yerine başka strateji ve hedefler geliştirmenin daha sağlıklı olacağını öngörmektedir. Bahsedilen görüşlerden hareketle bu çalışmada, dijital dönüşüm süreçlerini etkin bir şekilde kullanmanın firma ve ihracat performansı üzerinde etkisinin var olup olmadığını, etkisi varsa ne ölçüde olduğunu tespit etmek amaçlanmıştır. Özellikle çalışmanın uygulama alanı olan savunma sanayinde bu süreci ele almak, literatür açısından incelendiğinde sadece ulusal anlamda değil, aynı zamanda uluslararası yönüyle de konunun önemini ortaya çıkarmaktadır. Nitekim dijital dönüşüm bağlamında birçok çalışma bulunmasına karşın, ampirik yönden ve savunma sanayi bağlamında ele alınan çalışmalar oldukça kısıtlıdır. Bu çalışmada da bahsi geçen etkileri ölçümlemek amacıyla savunma sanayinde yer alan 121 firmadan elde edilen verilere yapısal eşitlik modeli uygulanmıştır. Güvenilirlik ve frekans analizi için SPSS; doğrulayıcı faktör analizi, yol analizi ve hipotez testleri için AMOS istatistik programı kullanılmıştır. Aynı zamanda sektörde yer alan firmaların güncel durumları SWOT analizi ile ele alınmıştır. Araştırmanın bulguları doğrultusunda, dijital dönüşümün etkin kullanımının, firma ve ihracat performansını pozitif olarak etkilediği tespit edilirken aynı zamanda firma performansının da ihracat performansını pozitif yönlü etkilediği sonucuna ulaşılmıştır. SWOT analizi sonuçlarına göre ise sektörün en güçlü yönünün hızlı aksiyon alabilmek olduğu, en zayıf yönünün ise personel eksikliği olduğu gözlemlenirken; ana sanayindeki büyümenin en önemli fırsat, döviz kurunda meydana gelen ani değişimlerin ise en büyük tehdit olduğu tespit edilmiştir. Bunun yanı sıra dijital dönüşüme yönelik farkındalık arttırıcı etkinliklerin organize edilmesi, savunma sanayi alanına yönelik seçimlik derslerin müfredata eklenmesi, TOGG benzeri girişim gruplarının diğer sektörler için de kurulması ve ithal edilen katma değerli ürünlerin azaltılması gibi birçok politik öneri çalışmanın sonuç kısmında belirtilmiştir.

Abstract:
In addition to the widespread developments in digital transformation, the increasing awareness of these technologies and the shift of investments by firms to this area have been the subject of research in academic studies. Many studies predict that the process of transition to digital transformation will increase the national and international performance of firms. Indeed, according to Penrose's (1959) resource-based approach, firms that adapt to innovative technologies become more competitive and therefore can be at a better level compared to their competitors. However, some studies suggest that this adaptation does not have sufficient impact on firms and that it would be healthier to develop other strategies and objectives instead of taking actions in this area. Based on the aforementioned views, this study aims to determine whether the effective use of digital transformation processes has an impact on firm and export performance, and if so, to what extent. Especially addressing this process in the defense industry, which is the application area of the study, reveals the importance of the issue not only nationally but also internationally when examined in terms of literature. As a matter of fact, although there are many studies in the context of digital transformation, empirical studies in the context of the defense industry are quite limited. In this study, structural equation modeling was applied to the data obtained from 121 companies in the defense industry in order to measure these effects. SPSS was used for reliability and frequency analysis; AMOS statistical program was used for confirmatory factor analysis, path analysis and hypothesis testing. At the same time, the current situation of the companies in the sector was analyzed with SWOT analysis. In line with the findings of the research, it has been determined that the effective use of digital transformation positively affects company and export performance, while at the same time, it has been concluded that company performance positively affects export performance. According to the results of the SWOT analysis, it was observed that the sector's greatest strength is the ability to take quick action, while its greatest weakness is the lack of personnel; growth in the main industry is the most important opportunity, while sudden changes in the exchange rate are the greatest threat. In addition, many political suggestions such as organizing awareness-raising activities for digital transformation, adding elective courses for the defence industry to the curriculum, establishing TOGG-like initiative groups for other sectors, and reducing imported value-added products are mentioned in the conclusion of the study.