İran çocuk ve gençlik edebiyatı
Iranian children's and youth literature
Yazar: YAŞAR YEŞİM AMAÇ
Danışman: PROF. DR. ALİ GÜZELYÜZ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Doğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı / Fars Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature
Dizin: Fars edebiyatı = Persion  literature ; Farsça = Persian ; Gençlik edebiyatı = Youth literature ; Masallar = Tales ; Çocuk edebiyatı = Children’s literature ; İran = Iran

Özet:
Bu çalışmanın amacı, İran'da çocuk ve gençlik edebiyatının nasıl gündeme geldiğini ve hangi tarihi süreçlerden geçip günümüzdeki halini aldığını tespit edebilmektir. Bu tarihi sürecin ortaya çıkabilmesi için İran coğrafyasında oluşturulan kadim metinlerde ve İslam'dan sonra telif edilen Klasik Fars edebiyatı eserlerinde çocuk ve gençlerin yer alışının incelenmesine ve araştırılmasına önem verilmiştir. Bu çalışmamızda önem verilen bir diğer amaç ise çocuğun tarihsel süreç içerisinde yaşadığı kültürel ortam ve aldığı eğitim hakkında bilgi verilerek günümüzdeki İranlı çocuk ve gençlerin aldığı modern eğitimin kültürel köklerini göstermektir.
İran çocuk ve gençlik edebiyatını tarihi seyri çerçevesinde anlayabilmek için ortaya çıkardığımız bu çalışma üç bölümden oluşmaktadır. İslam öncesi ve sonrası dönemlerde yaşayan çocuk ve gençlerin sosyal, kültürel ve eğitim durumları göz önüne alınarak çalışılan birinci bölüm beş kısma ayrılmıştır.  Bunların ilk iki kısımda seçilen kadim metinler ve klasik Fars edebiyatı eserlerinde çocuk simasının izleri yakalanmaya çalışılmış, diğer üç kısımda da çocuk edebiyatının temellerinin atıldığı, gündeme geldiği ve çocuk eksenli kitapların yazılmaya başlandığı  dönemlerin tespit edilmesine çalışılmıştır. İkinci bölümde İran çocuk ve gençlik edebiyatı türlerinin sınıflandırılması yapılmış ve bu kısımlar örnek metinlerle desteklenmiştir. Üçüncü bölümde ise çocuk ve gençlik edebiyatı alanında eser veren belli başlı İranlı yazarların hayatı ve kitapları hakkında bilgiler verilmiştir. Ayrıca ulaşabildiğimiz on üç İranlı çocuk ve gençlik yazarı ile röportaj yapılmış ve bu röportajların Türkçe metinleri bu kısıma eklenmiştir. İranlı yazarlarla yaptığımız röportajlardaki amacımız onların hedef kitlelerindeki çocuğa nasıl bir bakış açılarının olduğunu görmek ve İran'da çocuk ve gençlik edebiyatının gelişmesindeki etkili olan unsurların bilgisine yazarların dilinden ulaşabilmektir.

Abstract:
The aim of this study is to determine how children's and youth literature came to the agenda in Iran and through which historical processes it has taken its current form. In order to reveal this historical process, it is important to examine and research the inclusion of children and youth in the ancient texts created in the Iranian geography and in the works of classical Persian literature compiled after Islam. Another important aim of this study is to show the cultural roots of the modern education received by Iranian children and youth today by providing information about the cultural environment in which children lived and the education they received in the historical process.
This study, which we have created in order to understand Iranian children's and youth literature within the framework of its historical course, consists of three parts. The first part, which takes into account the social, cultural and educational conditions of children and youth living in the pre-Islamic and post-Islamic periods, is divided into five parts.  In the first two parts, the traces of the child's face in the selected ancient texts and works of classical Persian literature were tried to be captured, and in the other three parts, it was tried to determine the periods when the foundations of children's literature were laid, when it came to the agenda and when children-oriented books were started to be written. In the second part, Iranian children's and youth literature genres are classified and these sections are supported with sample texts. In the third part, information about the lives and books of the main Iranian authors who have written in the field of children's and youth literature is given. In addition, thirteen Iranian children's and youth writers that we could reach were interviewed and the Turkish texts of these interviews were added to this section. Our aim in our interviews with Iranian authors is to see what kind of a perspective they have on the children in their target audience and to access information about the factors that are effective in the development of children's and youth literature in Iran from the language of the authors.