Akut COVID-19 sonrası hastaların radyolojık takıbı : Kontrol goruntuleme bulgularına ılıskın sonuclar
Radiological follow-up of patients after acute COVID-19 : Results on control imaging findings
Yazar: GÖRKEM DURAK
Danışman: PROF. DR. ŞÜKRÜ MEHMET ERTÜRK
İstanbul Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Radyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Radyoloji ve Nükleer Tıp = Radiology and Nuclear Medicine

Özet:
GİRİŞ VE AMAÇ: Bu çalışma ince kesitli BT görüntüleri kullanılarak akut COVİD-19
pnömonisi sonrası orta ve uzun dönemde izlenen toraks BT görüntüleme bulgularını
tanımlamak ve bu bulguların klinik ve laboratuvar verilerle korelasyonunu araştırmayı
amaçlamaktadır.

MATERYAL VE METOD: İstanbul Tıp Fakültesi Hastanesi'ne pandemi sürecinde
başvuran, başvuru sürecinde alınan PCR testi ve başvuru sürecinde elde olunan toraks BT
bulguları ile COVİD-19 pnömonisi tanısı alan hastalardan, 5-7 aylık orta dönemde ve 10 ayın
üzerinde uzun dönemde takip BT görüntülemeleri olan 18 yaş ve üzeri 176 hasta çalışmamıza
dahil edilmiştir. Çalışmamız kriterlerine uyan hastalarda belirlenen görüntüleme bulguları, iki
radyolog tarafından retrospektif olarak incelenmiş ve elde olunan görüntüleme bulguları,
belirlenen klinik ve laboratuvar parametreler ile anlamlandırılmaya çalışılmıştır. Sonuçta elde
edilen istatistik bilgiler sunulmuş ve literatür ile kıyaslanarak, nihai sonuçlar açıklanmıştır.

BULGULAR: Çalışmamıza dahil edilen, 5-7 aylık orta dönem görüntülemeleri bulunan 129
hastadan, 83 (%63,3) hastanın görüntülemelerinde non-fibrotik değişiklikler sebat ederken, 99
(%76,7) hastanın görüntülemelerinde fibrotik-benzeri değişikliklerin sebat ettiği
izlenmektedir. 10 ay ve sonrası uzun dönem görüntülemeleri bulunan 94 hastadan, 34 (%36,6)
hastanın görüntülemelerinde non-fibrotik değişiklikler sebat ederken, 70 (%75,3) hastanın
görüntülemelerinde fibrotik-benzeri bulguların sebat ettiği gözlenmiştir. Hem orta dönem hem
uzun dönem hastalarda, non-fibrotik ve fibrotik sebat eden görüntüleme bulguları ile tanı BT
skoru ve LDH arasında istatistiksel anlamlı ilişki izlenmektedir(p=<0,001). Hem orta hem de
uzun dönem görüntülemeleri bulunan 46 hastadan; orta dönemde 32 hastada izlenen BCO
görünümü, 21 (%65,7) hastanın uzun dönem görüntülemelerinde izlenmezken, 30 hastada orta
dönemde izlenen subplevral bant görünümü, 14 (%55,4) hastanın uzun dönem kontrol
görüntülemelerinde izlenmemektedir. Diğer tariflenen takip görüntüleme bulguları uzun
dönemde istatistiksel olarak anlamlı düzeyde sebat etmektedir.

SONUÇ: Çalışmamızda elde ettiğimiz sonuçlar, 5-7 aylık orta dönem kontrol
görüntülemelerinde izlenen fibrotik-benzeri değişikliklerin büyük oranda sebat ettiğini
gösterirken, non-fibrotik değişiklikler olarak ele alınan BCO ve subplevral-curvilineer bant
görünümlerinin 10 ay ve sonrası görüntülemelerde regrese olabildiklerini göstermektedir.
Post-akut COVİD-19 kalıcı görüntüleme bulgularını ele alırken, bu bulgulara kalıcı demek
için temkinli olunmalıdır.

Abstract:
OBJECTIVE: This study aimed to investigate the imaging characteristics and time course of
pulmonary sequelae with thin-section thorax CT and their correlation with clinical and
laboratory findings after 5-7 months and over 10-month follow-ups from acute COVID-19.

MATERIALS AND METHODS: Among the patients diagnosed with COVID-19 with
positive PCR tests and positive CT findings in our center during the pandemic, patients with
follow-up imaging at 5-7 months and over 10 months were included in our study. The
imaging findings of 176 patients aged 18 years and older were retrospectively examined by
two radiologists, and the aim was to interpret the imaging findings obtained with the selected
clinical parameters. As a result, the statistical results were compared with the literature, and
the final results were explained.

RESULTS: Of the 129 patients included in our study who had 5-7 months of mid-term
imaging, it is observed that non-fibrotic changes persisted in the imaging of 83 (63.3%)
patients, while fibrotic-like changes persisted in the imaging of 99 (76.7%) patients. of the 94
patients with long-term imaging at 10 months and later, it was observed that non-fibrotic
changes persisted in the imaging of 34 (36.6%) patients, while fibrotic-like findings persisted
in the imaging of 70 (75.3%) patients. A statistically significant relationship between nonfibrotic and fibrotic persistent imaging findings and diagnostic CT score and LDH is observed
in middle- and long-term patients(p=<0.001). From 46 patients with both medium and longterm imaging, the BCO appearance monitored in 32 patients in the middle period was not
monitored in the long-term imaging of 21 (65.7%) patients, while the subpleural band
appearance monitored in the middle period in 30 patients was not monitored in the long-term
control imaging of 14 (55.4%) patients. Other described follow-up imaging findings persist
statistically significantly over the long term.

CONCLUSION: The results we obtained in our study show that fibrotic-like changes
observed on mid-term control imaging at 5-7 months are largely persistent, while BCO and
subpleural-curvilinear band appearances, considered as non-fibrotic changes, can regress on
imaging at 10 months and beyond. When considering post-acute COVID-19 permanent
imaging findings, one should be cautious to call these findings permanent.