Bitkisel üretim uygulamalarının çevresel ve halk sağlığı üzerindeki etkileri;Sandıklı örneği
Effects of agricultural production practices on environmental and public health; Sandıklı samples
Yazar: NİLGÜN SÜER
Danışman: PROF. DR. A. YALÇIN TEPE
Giresun Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Biyoloji = Biology

Özet:
Bu tez çalışmasının amacı Sandıklı ovasında tarımsal üretimi yapılan buğday ve patatesin, bu bitkilerin yetiştirildiği toprağın kirletici unsurlara ne kadar maruz kaldığını ölçmektir. 2019 Temmuz-Eylül ayları arasında patates, buğday ve toprak örnekleri toplanmıştır. Bu örneklerde pestisit, polisiklik aromatik hidrokarbonlar(PAH) ve metal analizleri yapılmıştır.
Pestisit etken maddeleri ortalama değerlerine göre toprakta(ortalama mg/kg) ethoprophos (0,092) > thiamethoxam (0,045) > propiconazole (0,044) > chlorpyrifos (0,042) > azoxystrobin (0,04) > metalaxyl-m (0,031) >imidacloprid (0,027) > dimethomorph-sum (0,026) > metribuzin (0,022) > tolclofosmethyl (0,021) > fludioxonil (0,013) şeklinde sıralanmışlardır. Patates pestisit etken maddeleri ortalama değerlerine göre (mg/kg) imidacloprid (0,033) > thiamethoxam (0,020) > tolclofosmethyl (0,018) > metalaxyl-m (0,013) olarak sıralanmışlardır.
PAH analiz sonuçlarına göre toprak örneklerinde(ortalama, mg/kg); floren(12,5), fenantren(6,84), patates örneklerinde; floren(6,23), fenantren(5,37), buğday örneklerinde; floren(12,96), fenantren(9,26), naftalin(20,07) olarak tespit edilmiştir.
Toprak örneklerinde yapılan metal analizleri sonuçlarına göre (ortalama mg/kg) Ca (50438,98) > Fe (34712,19) > Mg (9270,49) > Mn (786,23) > Zn (101,41) > Cr (76,57) > Ni (73,03) > Pb (63,43) > Cu (55,90) > Co (20,42) > As (20,01) > Cd (1,29) olarak sıralanmışlardır.
Patates örneklerinde metal değerleri (ortalama mg/kg) Mg (210,06) > Ca (55,46) > Fe (7,67) > Zn (2,92) > Mn (1,39) > Cu (0,85) > Cr (0,32) > Ni (0,23) > Co (0,202) > Pb (0,17) > Cd (0,4) olarak sıralanmışlardır.
Buğday örneklerindeki metal değerleri (ortalama mg/kg) Mg (1790,42) > Ca (623,07) > Mn (53,93) > Fe (40,53) > Zn (38,91) > Cu (7,76) > Ni (0,71) > Cr (0,39) > Pb (0,20) > As (0,09) > (0,03) > Cd (0,03) olarak sıralanmışlardır. 
Jeoakümülasyon indeksi(Igeo), Kontaminasyon Faktörü(CF), Kirlilik Yük İndeksi(PLI), Zenginleşme Faktörü(EF), Potansiyel Ekolojik Risk Faktörü(Eri), Biyoakümülasyon Faktörü (BAFs) ve sağlık risk değerlendirmeleri hesaplanmıştır. Yapılan analizler sonucunda araştırılan kirletici unsurların halk sağlığını tehdit edecek boyutta olmadığı anlaşılmıştır.

Abstract:
The aim of this thesis is evaluate how much exposure to pollutants agriculturally produced wheat, potatoes and the soil where these plants are grown in the Sandıklı plain. Potatoes, wheat and soil sample were collected in July and semptember 2019. Pesticide, Polycyclic aromatic hydrocarbon(PAHs) and metal analyzes were done.
According to pesticide active igredient substance in soil(mean, mg/kg) ethoprophos (0,092) > thiamethoxam (0,045) > propiconazole (0,044) > chlorpyrifos (0,042) > azoxystrobin (0,04) > metalaxyl-m (0,031) >imidacloprid (0,027) > dimethomorph-sum (0,026) > metribuzin (0,022) > tolclofosmethyl (0,021) > fludioxonil (0,013) were descanding order. Potatoes pesticide active igredient substance mean values as (mg/kg) imidacloprid (0,033) > thiamethoxam (0,020) > tolclofosmethyl (0,018) > metalaxyl-m (0,013) were descanding order.
According to the results of PAH analysis in soil samples(mean, mg/kg); fluoren(12,5), phenantren(6,84), in potatoes samples; fluoren(6,23), phenantren(5,37), in wheat samples; fluoren(12,96), phenantren(9,26), naphthalene(20,07) were determined.
According to the results of metal analysis in soil samples, (mean, mg/kg) Ca (50438,98) > Fe (34712,19) > Mg (9270,49) > Mn (786,23) > Zn (101,41) > Cr (76,57) > Ni (73,03) > Pb (63,43) > Cu (55,90) > Co (20,42) > As (20,01) > Cd (1,29) were descanding order. Metal values in potatoes samples (mean, mg/kg) Mg (210,06) > Ca (55,46) > Fe (7,67) > Zn (2,92) > Mn (1,39) > Cu (0,85) > Cr (0,32) > Ni (0,23) > Co (0,202) > Pb (0,17) > Cd (0,4) were descanding order. Metal values in wheat samples (mean, mg/kg) Mg (1790,42) > Ca (623,07) > Mn (53,93) > Fe (40,53) > Zn (38,91) > Cu (7,76) > Ni (0,71) > Cr (0,39) > Pb (0,20) > As (0,09) > (0,03) > Cd (0,03) were descanding order.
Geoaccumulation Index(Igeo), Contamination Factor(CF), The Pollution Load Index(PLI), Enrichment Factor(EF), Potential Ecological Risk Factor(Eri), Bioaccumulation Factor (BAFs) and Health Risk Assesment were calculated. At the results of analysis researched pollution factor should pose no health problems for public.