Eski Türkçede seslenme ifadeleri -semantik bir inceleme-
Addressing words in old Turkic -a semantic examination-
Yazar: TUĞÇE COŞKUN SEBER
Danışman: PROF. DR. FERRUH AĞCA
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Eski Türkçe = Old Turkish ; Hitaplar = Addressing ; Saygı = Respect ; Sosyodilbilim = Sociolinguistic

Özet:
Bir muhataba yönelik söylenen her ifade hitap olarak adlandırılabilir. İnsanların iletişim kurmalarını sağlayan en temel araç olarak diller çeşitli hitap ifadelerine sahiptir. Fakat dil nasıl ki konuşulduğu toplumun değerlerinden ve kültüründen etkileniyorsa, hitap ifadeleri de etkilenmekte ve buna göre şekillenmektedir. Bu sebeple her toplumun kullandığı hitap ifadeleri kendine özgüdür ve o toplumun değerlerinden izler taşımaktadır. Yaş, cinsiyet, statü, sosyal mesafe gibi bazı sosyal değişkenler hitap yapıları üzerinde etkili olmaktadır. Bununla birlikte, hitap formları muhataba yönelik saygı, sevgi ve nezaket ifadelerine göre de şekillenmekte ve bunları muhataba yansıtma görevini de üzerinde taşımaktadır. Hitap ifadelerinin toplumsal değerler ve kültür sayesinde oluştuğu düşünülürse, bu konunun toplumdilbilim alanı içinde incelenmesi gereklidir.
Bu çalışmanın amacı, toplumdilbilim alanından faydalanarak hitabın ne olduğu ve sınırlarını belirttikten sonra, hitap ifadeleri üzerinde etkili olan sosyal değişkenleri inceleyip hitap ile saygı ifadeleri arasındaki ilişkiyi açıklamaktır. Tüm bunların ışığında, bu çalışmada, Eski Türkçe metinlerde sosyal değişkenlerin hitap ifadelerini nasıl etkilediği gösterilmiştir. Bununla beraber Eski Türkçe metinlerde kullanılan hitap ifadelerine odaklanılıp bu ifadeler dilbilgisel, sözcüksel ve edimbilimsel olarak üç bölümde incelenmiştir. Runik harfli metinlerden ve Eski Uygur Türkçesi ile yazılmış metinlerden alınan örneklerle Eski Türkçede kullanılan hitap ifadeleri açıklanmıştır. Aynı zamanda, hitap formlarının kullanımı ile saygı ifadeleri arasındaki ilişki bu metinlerde de gösterilmiştir.

Abstract:
Every expression that is to be directed to an interlocutor can be called addressing. Languages, as the fundamental tools which help people to communicate, have various addressing expressions. However, since the language is affected by the values and the culture of the related society, the addressing words are also influenced and formed according to these variables. For this reason, every addressing words used by each society are unique and they carry traces of societal values. Some social variables such as age, gender, status and social distance, can have an impact on addressing structures. In addition to that, addressing words can be formed in relation to the expressions of respect, love, andcourtesy which are directed to the interlocutor. Therefore, they carry the mission of projecting these expressions to the interlocutor. Considering the addressing words shaped by societal values and culture, this subject should be examined in the field of sociolinguistics. 
The aims of this research, after demonstrating what the addressing is and the limits of it with the help of sociolinguistics, are examining the impact of the social variables on addressing words and explaining the relation between the addressing and respect expressions. In light of these, with this research, it was demonstrated how social variables affect the addressing words in Old Turkic texts. At the same time, by focusing the addressing words in Old Turkic texts, these expressions were analyzed in three chapters as grammatical, lexical, and pragmatics. The addressing words of Old Turkic were explained with the examples from texts containing Runic letters and from texts written in Old Uighur Turkic. Moreover, the relation between the usage of addressing words and respect expressions was also shown in these texts.