Faizsiz finansta risk yönetimi
Risk management in interest-free finance
Yazar: ERKAM HAŞİM BULUT
Danışman: PROF. DR. MURAT KIYILAR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Finans Ana Bilim Dalı / Finans Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Bankacılık = Banking ; İşletme = Business Administration
Dizin: Faizsiz bankacılık = Interest-free banking ; Faizsiz finans kurumları = Interest-free finance institution ; Finansal piyasalar = Financial markets ; Risk = Risk ; Risk yönetimi = Risk management

Özet:
Özellikle son yarım asırda dünyada ve ülkemizde, finansal piyasalar, piyasaya
katılan yeni araçlar ile çok ciddi bir gelişme kaydetmiştir. Elbette bu yeni piyasa
araçlarının piyasaya katılımında yeni arayışlar ve özellikle risk yönetim ihtiyacı,
arbitraj ve hedge uygulama amacı önemli rol oynamıştır. Finansal piyasalarda ortaya
çıkan bu ihtiyaçlar ve özellikle spot piyasaların yetersiz kalması türev ürünlerin
ortaya çıkmasına ve yatırımcıların türev ürünler ile işlem yapma ihtiyacı duymasına
neden olmuştur. Türev ürünler, finansal piyasaların gelişmesine büyük katkı
sağlamanın yanında ülkemiz piyasalarının yabancı piyasalar ile entegrasyonunu da
kolaylaştırmıştır. Dünya genelinde çok önemli miktarlarda alım satıma konu olan
türev ürünlerin, ülkemiz ekonomisi içerisindeki yeri de yıldan yıla önemli artış
göstermektedir. Bu nedenle türev ürünlerin ne olduğu, risk yönetimi ve vadeli
piyasalar bakımından ne anlam taşıdığı ve risk yönetim amacına nasıl hizmet ettiği
konumuz açısından büyük önem taşımaktadır.
Dünya üzerinde uygulanmakta olan finansal sistemin faize dayalı olması
ekonomik büyüme bakımından büyük önemi haiz olsa da, faiz uygulaması çeşitli
riskleri de beraberinde getirmektedir. En başta finansal piyasalar ile reel ekonomi
arasındaki makasın açılmasının en önemli müsebbiplerinden birisi olan faiz
uygulaması, çeşitli sistematik riskleri de beraberinde getirmektedir. Faizsiz finans
sistemini konvansiyonel finans sisteminden ayıran tek karakteristik özellik, faizin
uygulanmaması olmayıp bunun yanında belirsizlik, spekülasyon faaliyetleri gibi
olgular da faizsiz finans sistemi bakımından farklılık arz etmektedir.
Yapılan bu çalışmada, konvansiyonel finans sistemi bakımından çok önemli
finansal ürünler olan türev araçların, faizsiz finansta uygulanabilirliği tartışılacak
olup bu finansal ürünlerin faizsiz finans siteminin temel ilkelerine ne ölçüde uygun
düştüğü, hangi noktalar bakımından faizsiz finans sistemine uygun olmadığı ortaya
konulacaktır. Bu çalışmada hem her bir türev ürünün karakteristik özelliği hem de
faizsiz finans sisteminin ilkeleri ayrı ayrı değerlendirilecek ve sonrasında uygunluk
denetimi yapılacaktır.
iv
Anahtar Kelimeler: Finansal piyasalar, türev ürünler, faizsiz finans sistemi,
konvansiyonel finans sistemi, risk yönetimi

Abstract:
Especially in the last half century, financial markets in the World and in
Turkey have developed dramatically with new vehicles which have joined to the
market. The quests for new market instruments, the need for risk management and
the aim of implementation of arbitrage and hedge have played an important role in
this join. These needs in financial markets and especially the inadequacy of spot
markets, led to the emergence of derivatives and the need for investors to trade with
derivatives. The derivatives do not only contribute to development of financial
markets but also enable Turkey's financial markets to integrate with foreign markets.
The share of derivatives, which are subject to significant amounts of sales in the
world, have a significant increase in the Turkish economy. Therefore, the answers of
the questions that what the derivative products are, what do they mean in terms of
risk management and the futures markets and how do they serve the purpose of risk
management have a great importance.
Although the attributing the financial system being implemented on the World
to interest have great importance in terms of economic growth, the implementation
of interest brings various risks in this regard. Implementation of interest which is the
most important reason for the increasing divide between the real economy and the
financial markets accounts for several systematic risks. Besides that, implementation
of interest is not the only characteristic trait which distinguishes interest-free
financial system from conventional system, there are several traits such as issues
regarding to uncertainty, speculation and etc. have several differences.
In this study, the applicability of the derivative instruments in interest-free
financial system which are very important financial products in terms of
conventional financial system will be discussed. And it will be revealed to what
extent these financial products are appropriate to the basic principles of interest-free
finance system and which points are not suitable for interest-free financial system. In 
vi
this study, the characteristics of the each derivatives and the principles of interestfree financial system will be evaluated separately; after that the conformity check
will be carried out.
Key Words: Financial markets, derivatives, interest-free financial system,
conventional financial system, risk management.