Kentsel dönüşüm sürecinde iş sağlığı ve güvenliği uygulamalarının değerlendirilmesi
Evaluation of occupational health and safety practices in urban transformation process
Yazar: ASLIHAN AYÇA AÇIKGÖZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÖKHAN KAPLAN
Kastamonu Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İş Sağlığı ve Güvenliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Asbest = Asbestos ; Kentsel dönüşüm = Urban transformation ; Yıkım = Demolition ; Yıkım yöntemleri = Demolition methods ; İş güvenliği = Work safety ; İş sağlığı = Occupational health

Özet:
Kentsel Dönüşüm; kentin belirli bir bölümünün proje kapsamında düzenli ve sistematik bir biçimde mevcut yapı stoklarının sağlamlaştırılması, yenilenmesi ve canlandırılması için yapılan kamusal bir çalışmadır. Kentsel dönüşüm çalışmalarında, şehirlerin ekonomik ve fiziksel anlamda atıl kalmış bölümlerinin yenilenmesi hedefiyle yaşam kalitesini artırıp, kent ekonomisinin canlandırmak amaçlanmıştır. Dönüşüm, şehir gelişmesi için öngörülen kaynakların geliştirilmesi, stratejik planlarla ve projelerle yenilenmesi anlamına gelmektedir. Ülkemizde kentleşmenin bir getirisi olarak toplu yapılaşmaların çoğalması kat sayılarının artıyor olması, topluma modernleşme yaşanıyor hissiyatını vermeye başlamıştır. Yükselen binalarla yapılaşmanın hedeflendiği şehirlerde, deprem gibi doğal afetlerinde göz ardı edilmesiyle riskli binalar bir hayli artmıştır. 1999 depreminin sonrasında yaşananlar kentsel dönüşüm mevzusunu sık sık gündeme getirmiştir. 2003'de yapılan yasal düzenlemeler neticesinde Başbakanlık Toplu Konut İdaresi kurulmuştur. Bu adım sayesinde kentsel dönüşüm ve kentsel yenilemeye ihtiyaç duyulan alanların dönüşümü gerçekleştirilmeye başlanmıştır. Risk teşkil eden yapıların yıkılarak yerine modern, güvenli ve yenilenen tekniklerle yapılar yapılması ve toplumumuzun kullanımına açılması kentsel dönüşümün temelini oluşturmaktadır. Kentsel dönüşüm uygulamalarında karşımıza çıkabilecek ilk ve en önemli sorun mevcut binaların güvenli bir şekilde yıkılarak ortadan kaldırılmasıdır.  Bu nedenle yıkım aşamasında alınması gereken iş sağlığı ve güvenliği önlemleri gerek insan sağlığı gerekse çevre güvenliği açısından son derece önemlidir. Kentsel dönüşüm çalışmaları kapsamında yapılan planlar uygulanırken öncelikli amaç işçi sağlığına ve güvenliğine önem vermek olmalıdır. Eskisini ortadan kaldırarak daha iyisini yapmaya çalışmadan önce mevcut sistemi oluşturan insan ve çevre etmenlerinin durumu gözetilerek önlemler alınmalı, çalışanların sağlığı ve güvenliği gözetilmeli ve bu doğrultuda çalışmalar yürütülmelidir. Yapılan incelemeler ve edinilen bulgulara göre kentsel dönüşüm alanlarında iş kazalarının önüne geçebilmek için alınması gereken ilk önlemlerden birisi kayıt dışı istihdamın önüne geçilmesi, elverişsiz çalışma ortamlarının düzeltilmesi, çalışanların sağlık ve güvenlikleri için gerekli tüm önlemlerin alınması ve uygulanması gerekliliğidir. Tüm bu faaliyetlerin ana hedefi; insana değer vermek, verimli olmak ve üretmek hususunda sıkıntı yaşanmamasıdır. Bu tez çalışmasında yürürlükte olan İş Sağlığı ve Güvenliği uygulamalarının gerektiğince uygulanmaması ve bazı noktalarda yetersiz kalmasından dolayı bu süreçte meydana gelen iş kazaları ve meslek hastalıklarının nedenleri, sonuçları, işverenleri ve işçileri nasıl etkilediği, ne gibi önlemler alınması gerektiği, çalışanlarda iş sağlığı ve güvenliği bilincinin oluşturulması gerekliliği ile ilgili konular ve kentsel dönüşüm uygulamaları kapsamında uygulanan yıkım tekniklerinin doğru seçilmesinin önemi, iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin ne derecede alındığı, risk ve tehlike etmenlerinin neler olduğu, yıkım esnasında ve sonrasında ortaya çıkan asbest ve toz sorunlarının önlenmesi için alınması ve uygulanması gereken tedbirlerle ilgili araştırmalar ülkemiz bazında yapılan durum tespiti ile birlikte ortaya konmaya çalışılmıştır.

Abstract:
Urban transformation; is a public work carried out to consolidate, renew and revitalize the existing building stocks of a certain part of the city regularly and systematically. In urban transformation studies, it aims to increase the quality of life and revive the city economy to renew the economically and physically idle parts of the cities. Transformation means the development of resources envisaged for city development and renewal with strategic plans and projects. As a result of urbanization in our country, the increase in collective settlements and the increase in the number of floors have started to give the society the feeling of modernization. Risky buildings have increased considerably in cities where structures are aimed to be built with rising buildings, ignoring natural disasters such as earthquakes. The events that took place after the 1999 earthquake frequently brought up the issue of urban transformation. As a result of the legal regulations made in 2003, the Prime Ministry Housing Development Administration was established. Thanks to this step, the transformation of areas in need of urban transformation and urban renewal has begun to be realized. Demolishing buildings that pose a risk and replacing them with modern, safe, and renewed techniques, and opening them to our society constitutes the basis of urban transformation. The first and most important problem in urban transformation applications is the safe demolition of existing buildings.
For this reason, occupational health and safety measures to be taken during the demolition phase are extremely important in terms of both human health and environmental safety. While implementing the plans made within the scope of urban transformation studies, the primary purpose should be to give worker health and safety importance. Before trying to do better by removing the old one, precautions should be taken by considering human and environmental factors that make up the existing system. The employees' health and safety should be observed, and studies should be carried out in this direction. According to the investigations made and the findings obtained, one of the first measures to be taken to prevent occupational accidents in urban transformation areas is the necessity of preventing unregistered employment, correcting unfavorable working environments, and taking and implementing all necessary measures for the health and safety of employees. The main goal of all these activities is; It means there is no problem in valuing people, being efficient, and producing. The reasons and consequences of occupational accidents and occupational diseases occurring in this process, how they affect employers and workers, what measures should be taken, the necessity of creating an occupational health and safety awareness in employees because the Occupational Health and Safety practices in force in this study are not implemented properly and are inadequate at some points Studies on the importance of the correct selection of demolition techniques applied within the scope of urban transformation practices, the extent to which occupational health and safety measures are taken, what are the risk and hazard factors, and the measures to be taken and implemented to prevent asbestos and dust problems occurring during and after demolition. With the determination of the situation made on the basis of our country, it has been tried to be revealed.