El-Buḫârî ve Muslim'e atfedilen tartışmalar bağlamında liḳâ' kavramının mahiyet ve delaleti
The nature and significance of the concept of liḳâ' in the context of the discussions attributed to al-Bukhârî and Muslim
Yazar: SEVDENUR KAYA
Danışman: PROF. DR. ALİ DERE
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Hadis Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Buhari = Bukhari ; Hadis = Hadith ; Hadis usulü = Hadith methodology ; Rivayetler = Rumours ; İmam Müslim = Imam Muslim ; İslamiyet = Islam

Özet:
Bu tezde, hadis usûlü terminolojisine ait bir kavram olan liḳā', el-Buḫârî ve
Muslim'e atfedilen bir tartışma konusu olarak ortaya konulmaya çalışılmıştır. Liḳā'ın
kavramsallaşma sürecinin öncesindeki ilmî atmosferin nasıl şekillendiği, ilmin ne şekilde
edinildiği incelenmiştir.
Erken dönemde ilmin aktarılmasının nasıl gelişme gösterdiği; rivâyet aktarma
yolları ile liḳā' kavramının literatürdeki yeriyle ilişkili olarak dönemin ilmî atmosferi
yorumlanmaya çalışılmıştır. Bu kapsamda, birinci bölümde, rivâyet eserlerinin
kaynaklığı ile hadis alma yöntemleri liḳā' bağlamında ortaya konulmuştur. Liḳā'ın hadis
usûlünde yer alışı, kavramsallaşma süreci ile usûl eserlerinden iktibaslarla yer almaktadır.
İkinci bölümde, kavram hakkındaki tartışmaların etrafında şekillendiği hadis
tarihinin en önde gelen muhaddislerinden el-Buḫârî ve Muslim özelinde liḳā'ın nasıl
değerlendirildiği irdelenmiştir. Muslim'in eleştirileri bağlamında el-Buḫârî'ye atfedilen
liḳā' şartının mahiyeti sorgulanmış ve muhtelif tespitlerde bulunulmuştur. İkinci bölümde
ele alınan konunun devamı niteliğinde, rivâyet örneklerine yer verilmiştir.

Anahtar Kelimeler: liḳā', hadis usûlü, rivâyet, erken dönem, taḥammulu'l-'ilm,
el-Buḫârî, Muslim

Abstract:
In this thesis, liḳā', which is a concept belonging to hadith methodological
terminology, has been tried to be revealed as a subject of discussion attributed to alBukhârî and Muslim. Also examined how the scientific atmosphere before the
conceptualization process of liḳā' was shaped and how the science was acquired.
In the early period, the scientific atmosphere of the period was tried to be
interpreted in relation to how the transfer of science developed, the ways of transferring
narrations and the place of the concept of liḳā' in the literature. In this context, in the first
chapter, the source of the narration works and the methods of taking hadiths are presented
in the context of liḳā'. Liḳā's place in the hadith methodology is included with the
conceptualization process and quotations from the books of the methodology.
In the second chapter, has been scrutinized how liḳā' is evaluated especially in the
case of al-Bukhârî and Muslim, two of the most prominent scholars in the history of
hadith, around which discussions about the concept are shaped. In the context of Muslim's
criticism, the nature of the liḳā' condition attributed to al-Bukhârî was questioned and
various determinations were made. There are examples of narrations as a continuation of
the subject discussed in the second chapter.

Key Words: liḳā', hadith methodology, early period, narration, taḥammulu'l-'ilm,
al-Bukhârî, Muslim