Eğitim yönetiminde cinsiyet meselesine bakış açısı: Bir olgubilim çalışması
Perspective on the gender issue in educational administration: A phenomenological study
Yazar: YASEMİN DENİZ OKTAY
Danışman: PROF. DR. ENGİN ASLANARGUN
Düzce Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Eğitim alanında birçok kadın öğretmen yer almasına rağmen, yönetim alanında kadınların yok denecek kadar az olduğu görülmektedir. Yasal bir engel bulunmamasına rağmen eğitimde yönetim kademelerinde kadınların oranının erkeklere göre oldukça düşük olması araştırmanın çıkış noktasını oluşturmuştur. Bu noktadan hareketle araştırma; eğitim yönetiminde cinsiyet faktörünün etkisini öğretmenlerin görüşleri temelinde ortaya koymayı amaçlamıştır. Araştırmada çalışma grubunun belirlenmesinde amaçlı örnekleme yöntemlerinden kartopu örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Çalışma grubunu Elâzığ ilinde görev yapan 10 öğretmen oluşturmaktadır. Araştırmada nitel araştırma yaklaşımlarından olgubilim deseni kullanılmıştır. Veriler yarı-yapılandırılmış görüşme formu ile toplanmıştır. Veri analizinde betimsel analiz ve içerik analizi kullanılmıştır. Araştırma sonuçları kadınların üst yönetim pozisyonlarına yükselmelerinde cinsiyetinden kaynaklı engelleyici yasa veya yönetmelik olmadığını, hatta bu konuda destekleyici uygulamaların olduğunu göstermektedir. Buna karşın kadınların üst yönetim pozisyonlarına yükselmelerinde cinsiyet faktörü, kendilerine atfedilen toplumsal rollerden kaynaklı olarak yöneticiliği tercih etmelerini engellemektedir. Araştırma bulgularına göre toplumsal rolleri gereği kadınların, eş ve çocuk bakımından sorumlu olması yönetim alanını tercih etmemeleri ile sonuçlanmaktadır. Buna yönelik çocuğu olan kadınlara mesai saatlerinde pozitif ayrımcılık tanınması, toplumsal rollerin eşit dağılması, ev işlerinde ve çocuk bakımında erkeklerin de sorumluluk alması kadınların rol çatışması yaşamasını engelleyecek ve yönetim kademelerine gelmelerini pozitif yönde etkileyeceği sonucuna ulaşılmıştır. Eğitim yönetiminde kadın temsilinin yetersiz olmasına annelik rolünün yanı sıra olumsuz kalıp yargıların da sebep olduğu tespit edilmiştir. Katılımcılar, eğitim yönetiminde kadınlara yönelik kalıp yargılardan kaynaklı kadın ve erkek arasında eşit olmayan bir durumun yaşandığını ifade etmişlerdir. Ancak bazı çalışmalarda dile getirilen ve cinsiyete dayalı olarak bilinçli ve sistemli bir "cinsiyet ayrımcılığı" veya "adaletsizlik" gibi durumların olmadığı anlaşılmaktadır. Öte yandan araştırma sonucunda geleneksel toplum yapısı, mentor eksikliği, yetersiz aile ve eş desteği, mesleki kalıp yargılar, bürokratik engeller de kadınların yönetim kademelerine gelmelerini engelleyen faktörler olarak ortaya çıkmıştır.

Abstract:
Although there are many women teachers in the field of education, there are almost no women in the field of management. Although there is no legal obstacle, the fact that the rate of women in management levels in education is quite low compared to men constituted the starting point of the research. From this point of view, the study aimed to reveal the effect of gender factor in educational administration on the basis of teachers' opinions. Snowball sampling method, one of the purposeful sampling methods, was used to determine the study group. The study group consists of 10 teachers working in Elâzığ province. In the study, phenomenology design, one of the qualitative research approaches, was used. Data were collected with a semi-structured interview form. Descriptive analysis and content analysis were used in data analysis. The results of the research show that there are no laws or regulations that hinder women's promotion to senior management positions due to their gender and that there are even supportive practices in this regard. On the other hand, the gender factor in the promotion of women to senior management positions shows its effect in the form of women not preferring management due to the social roles attributed to them. According to the research findings, the fact that women are responsible for spouse and child care due to their social roles causes them not to prefer the field of management. In this regard, it has been concluded that granting positive discrimination to women with children during working hours, equal distribution of social roles, taking responsibility for housework and childcare by men will prevent women from experiencing role conflict and will positively affect their access to management positions. It has been determined that negative stereotypes as well as the role of motherhood are the reasons for the insufficient representation of women in educational administration. Participants stated that there is an unequal situation between men and women in educational administration due to stereotypes against women. However, it is understood that there is not a conscious and systematic "gender discrimination" or "injustice" based on gender, which is mentioned in some studies. On the other hand, as a result of the research, traditional social structure, lack of mentors, inadequate family and spouse support, professional stereotypes, and bureaucratic obstacles were also found to be factors that prevent women from reaching management positions.