Gazâlî'nin fikrî gelişiminde döneminin siyasal ve sosyal yapısının etkileri
The effects of politicaland social structure of al-Ghazâli's period on his intellectual development
Yazar: MUHAMMET FATİH YILMAZ
Danışman: PROF. DR. FERHAT AĞIRMAN
Pamukkale Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı / Türk İslam Düşünce Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy
Dizin: Ahlak = Morality ; Eş`ari = Eş`ari ; Felsefe = Philosophy ; Gazzali = Gazali ; Kelam = Islamic theology ; Mantık = Logic ; Selçuklular = Seljuks ; Siyasi yapı = Political structure ; Tasavvuf = Mystic ; İslam felsefesi = Islamic philosophy

Özet:
Gazâlî İslam Düşünce Tarihinde gerek kendisinin gerekse içinde yaşamış olduğu toplumun krizlerine çözüm arayan, bunu da geliştirmiş olduğu düşünsel metotlar ve sofistik mülahazalar ile ister fiilî ister yazılı olarak sunan, zamansal ve mekânsal tüm kısıtları kendi ekseninde aşmış bir fenomendir. O, ihtiyaçları karşılayabilmek ve çözüme ulaşabilmek için tüm bilgi birikimiyle bilimsel disiplinler arası bir mevzide konuşlanmış, sahadaki tüm müktesebâta entelektüel bir meydan okuma gerçekleştirmiştir. Temsil ve mücadelesinde Eş'arî kelâmını, mantık felsefesini ve tasavvuf ahlâkını birer araç olarak, ustalıkla kullanır. Hepsinin temeline ise aklı -ortak bir zemin olarak-inşâ etmek ister.
Bu çalışmada çağının ve coğrafyasının en mühim siyasal ve sosyal misyonunu üstlenmiş olan Gazâlî'ninfikrî terakkîsinin ve medeniyet tahayyülünün oluşumu ve gelişimi incelenmektedir. Bunu gerçekleştirirken deAbbâsî Hilâfeti ve Büyük Selçuklu Sultanlığı'nın hem sosyo-politik hem desiyasal sistemine dair karakter ve kimlik tespitine yönelim tercih edilmiştir. Bu amaçla kişiye, dönemine ve temas ettiği meselelere dair eserler kaynak alınmış, Gazâlî'nin bizzat te'lif ettikleri ise öncelenmiştir. 
Netice itibariyle Gazâlî düşüncesininher şart ve ortamda bekâ-ı devlet ülküsü doğrultusunda şekillenen bir devlet aklı olarak tekâmül ettiği sonucuna varılmaktadır. Yine bu çalışma vasıtası ile halengeçerliliğini koruyan problemlere dair Gazâlî döneminde yaşanantartışmalardan elde edilen tecrübî bilgilerin günümüzdünyasına olası yapıcı ve somut etkilerinin okuyucu tarafından gözlemlenebilmesi de ayrıyeten hedeflenmiş bulunmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Gazâlî, Selçuklu, Abbâsî, Eş'arî, Kelam, Felsefe, Mantık, Tasavvuf, Ahlak

Abstract:
In the History of Islamic Thought, Ghazâli is a pioneer seeking solutions for
the crises of his own or the ones of the society he lived in, presenting these solutions
verbally or in written via intellectual methods and sophisticated remarks he
developed. He has gone beyond all the time and location limitations on his own
axis. Deployed in an interdisciplinary position with his fund of knowledge to meet
the needs and reach the solution, he intellectually challenged all the body of
knowledge in the field. He uses the kalams (islamic theology) of Ashari, the
philosophy of logic and the morality of sufism expertly as tools in his
representation and struggle. What he wants is to build mind as a foundation under
all of these as a common ground.
In this study, the formation and development of intellectual progress and
apprehension of civilization of Ghazâli's who undertook the most important
political and social mission of his time and location were analyzed. Rather than the
preferred tendency in this study is towards character and identity determination
regarding the socio-political and political system of Abbasid Caliphate and Great
Seljuk Empire. For this purpose, works related to the person, his era and the issues
he mentioned were used as reference. The works Ghazâli's compiled were
prioritized.
Consequently, it can be concluded that Ghazâli's thinking evolved as reason
of state shaped in accordance with continuity of the state under all circumstances
and in all settings. It is also among the aims of this study to make the reader
observe the constructive and concrete effects of the experiential knowledge
obtained from the discussions made during the period of Ghazâli in the problems
that continue to exist from past to today.
Keywords: Ghazâli, Seljuks, Abbasid, Ashari, Kalam, Philosophy, Logic,
Sufism, Morality