Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan çocuklarda uyku ve yaşam kalitesi ilişkisi: META-analiz çalışması
The relationship of sleep and quality of life in children with attention deficit and hyperactivity disorder: a META-analysis study
Yazar: BURCU YILMAZ
Danışman: PROF. DR. EMİNE ERDEM
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Hiperaktiviteli dikkat eksikliği bozukluğu = Attention deficit disorder with hyperactivity ; Meta analizi = Meta analysis ; Uyku = Sleep ; Uyku kalitesi = Quality of sleep ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; Çocuklar = Children

Özet:
Bu meta-analiz çalışması, 6-12 yaş grubu DEHB'li çocuklarda uykunun yaşam kalitesi ile ilişkisini belirlemek amacıyla yapılmıştır. 
DEHB'li çocuklarda uykunun yaşam kalitesi ile ilişkisini içeren ve 2011-2020 yılları arasında yayımlanan gözlemsel çalışmaları belirlemek için "EBSCO Host", "Web of Science", "Pubmed", "Ovid" ve "Science Direct" veri tabanları kullanılmıştır. Kapsamlı literatür taramasında (''quality of life'' AND ''children with ADHD'') AND (''sleep'' OR ''insomnia'' OR "nightmare'' OR ''parosomnia'') anahtar kelimeleri kullanılmıştır. PRISMA protokolü uygulanan çalışmada, literatür tarama ve araştırma kriterlerine uygun makalelerin seçimi bağımsız iki araştırmacı tarafından yapılmıştır. Çalışmaların metodolojik kalite değerlendirmesi bağımsız üç araştırmacı tarafından Kohort Çalışmaları için JBI Kritik Değerlendirme Kontrol Listesi, Vaka-kontrol Çalışmaları için JBI Kritik Değerlendirme Kontrol Listesi ve Kesitsel Çalışmalar için JBI Kritik Değerlendirme Kontrol Listesi kullanılarak değerlendirilmiştir. Dâhil edilme kriterlerini karşılayan 8 araştırma, bu meta-analiz çalışmasına alınmıştır. Veri analizinde Comprehensive Meta Analysis (CMA) 3.0 programı kullanılmıştır. Etki büyüklüğünün belirlenmesinde Hedge's g hesaplanmış ve heterojenite analizine göre Rastgele Etkiler Modeli kullanılmıştır. Yayın yanlılığını için Funnel Plot (Huni Grafiği), Classic Fail Safe N (Rosenthal'ın güvenli N) yöntemi ile Orwin Sayısı, Begg ve Mazumdar Rank Korelasyonu ile Kendall's tau ve Egger Regresyon analizleri kullanılmıştır. 
Meta-analize dâhil edilen çalışmaların pozitif yönde "çok geniş düzeyde etki büyüklüğü" ne sahip olduğu belirlenmiştir (g= 1.313, p= 0.006). Çalışmada yüksek bulunan heterojenliği açıklamak için yapılan alt grup analizlerinde, meta-analiz sonucuna etki eden faktörlerin açıklanması amaçlanmıştır. Bu meta-analize dâhil edilen çalışmalarda kullanılan yaşam kalitesini ve uyku ölçeklerinin önemli bir moderatör olduğu belirlenmiştir (p<0.05).
Sonuç olarak; DEHB'li çocuklarda uykunun yaşam kalitesi ile ilişkisini inceleyen, metodolojik kalitesi yüksek, örneklem sayısı büyük, farklı yaş gruplarında gözlemsel çalışmalar ve bu çalışmaları içeren meta-analiz çalışmalarının yapılması önerilebilir. 
PROSPERO No: CRD42021235645

Anahtar Kelimeler: DEHB'li çocuk; meta-analiz; uyku; yaşam kalitesi

Abstract:
This meta-analysis study was conducted to determine the relationship between sleep and quality of life in children aged 6-12 years with ADHD.
Various databases, including "EBSCO Host", "Web of Science", "Pubmed", "Ovid" and "Science Direct" were used to identify observational studies that included the relationship between sleep and quality of life in children with ADHD and published between 2011 and 2020. In the comprehensive literature search (''quality of life'' AND ''children with ADHD''') AND (''sleep'' OR ''insomnia'' OR "nightmare'' OR ''parosomnia'') keywords were used. In the study, in which the PRISMA protocol was applied, the literature review and selection of appropriate articles were carried out by two independent researchers. Methodological quality assessment of studies was evaluated by three independent researchers using the JBI Critical Evaluation Checklist for Cohort Studies. JBI Critical Evaluation Checklist for Case-Study Studies, JBI Critical Evaluation Checklist for Cross-Sectional Studies. Eight studies meeting the inclusion criteria were included in this meta-analysis. Comprehensive Meta Analysis (CMA) 3.0 program was used to analyze the data. Hedge's g was calculated to determine the effect size and Random Effects Model was used according to heterogeneity analysis. Funnel Plot, Classic Fail Safe N (Rosenthal's safe N) method with Orwin's number, Begg and Mazumdar Corelation with Kendall's tau and Egger Regression analyzes were used to examine publication bias.
In the current study, the studies included in the meta-analysis had a positive "very large effect size" (g= 1.313, p= 0.006). In the subgroup analyzes made to explain the high heterogeneity in the study, it was aimed to explain the factors affecting the meta-analysis result. The quality of life and sleep scales used in the studies included in this meta-analysis were determined to be important moderators (p<0.05)
In conclusion; the meta-analysis, observational studies with a larger sample size, high methodological quality in different age groups is recommended to examine the relationship between sleep and quality of life in children ADHD in the future.
PROSPERO No: CRD42021235645

Key Words: Children with ADHD; meta-analysis; quality of life; sleep