Doğu Karadeniz bölgesindeki dikdörtgen planlı camilerin tasarımında akustik performansın belirlenmesi üzerine yeni bir yaklaşım
A new approach on the determination of the acoustic performance in the design of rectangular planned mosques in the Eastern Black Sea region
Yazar: BARIŞ İLBAN
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA KAVRAZ
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Yapı Bilgisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Cami = Jami ; Doğu Karadeniz bölgesi = Eastern Black Sea region ; Mimari akustik = Architectural acoustic ; İstatistiksel analiz = Statistical analysis

Özet:
Camilerde akustik performansın sağlanması, yapı fiziği alanındaki diğer konular gibi kullanım konforu açısından önemli bir etken olarak değerlendirilmektedir. Mekânlarda yüksek akustik performansı sağlamanın en pratik yolu tasarım aşamasında akustik performansın ön görülmesi ve tasarımların buna göre şekillendirilmesidir. Bundan dolayı çalışma kapsamında Doğu Karadeniz Bölgesi'ndeki dikdörtgen planlı, düz tavanlı cami tipi için, sesin nesnel parametreleri üzerinden akustik performansı ön görebilecek istatistiksel bir yaklaşım ortaya konulmuştur. 
Tasarım aşamasındaki bir yapının akustik performansını ön görebilmenin yöntemlerinden birisi de mevcut yapılardan elde edilen veriler ve deneyimler üzerinden çıkarımlarda bulunmaktır. Bu çıkarımları sistematik biçimde gerçekleştirmek için istatistiksel analizler kullanılmıştır. İstatistiksel analizlerin tutarlı olması için geometrik farklılıkların en aza indirilmesi amacıyla çalışma dikdörtgen planlı, ahşap kırma çatılı, düz tavanlı camilerle sınırlı tutulmuştur. Çalışma kapsamında öncelikle konu ile ilgili bilimsel literatür araştırılarak çalışmanın teorik altyapısı oluşturulmuştur. Daha sonra arşiv taramaları, literatür araştırması ve saha çalışmaları sonucunda Doğu Karadeniz Bölgesinde bulunan 16 cami örneği seçilerek incelenmiştir. Fiziksel ölçümlere dayalı ses yutma katsayıları ile camilerin akustik simülasyonları gerçekleştirilerek akustik performansları tespit edilip değerlendirilmiştir. Camilerin geometrik parametreleri ve iç yüzeylerini oluşturan malzemelerin yüzey alanları ile sesin nesnel parametre değerleri arasında regresyon analizleri gerçekleştirilerek istatistiksel bağıntılar elde edilmiştir. Ayrıca nesnel parametrelerin ortalama değerleri ve bölgesel değerleri arasında gerçekleştirilen regresyon analizleri ile de nesnel parametre değerlerinin mekân içerisindeki değişimlerini ön gören bağıntılar elde edilmiştir. Elde edilen bağıntılar, çalışma kapsamında incelenen camilerin ortak özellikleri üzerinden tasarlanan farklı büyüklüklerdeki 3 deneysel cami üzerinde denenmiştir. Deneysel tasarımların önerilen bağıntılar ile hesaplanan nesnel parametre değerleri, akustik simülasyonlar sonucu elde edilen değerlerle karşılaştırılarak bağıntıların geçerliliği ortaya konulmuştur.

Abstract:
Providing acoustic performance in mosques is considered as an important factor in terms of usage comfort, like other subjects in the field of building physics. The most practical way to provide high acoustic performance in spaces is to foresee the acoustic performance at the design stage and to shape the designs accordingly. Therefore, within the scope of the study, a statistical approach to predict acoustic performance over the objective parameters of the sound has been put forward for the rectangular planned, flat ceilinged mosque type in the Eastern Black Sea Region.
One of the methods of predicting the acoustic performance of a building in the design phase is to make inferences from the data and experiences obtained from existing buildings. Statistical analyzes were used to make these inferences systematically. In order to keep the statistical analyzes consistent, the study was limited to rectangular planned mosques with wooden hipped roofs and flat ceilings in order to minimize geometrical differences. Within the scope of the study, first of all, the scientific literature on the subject was researched and the theoretical base of the study was established. Then, as a result of archive researches, literature research and field studies, 16 mosque samples in the Eastern Black Sea Region were selected and examined. Acoustic simulations of mosques were performed with sound absorption coefficients based on physical measurements, and their acoustic performances were determined and evaluated. Statistical correlations were obtained by performing regression analyzes between the geometric parameters of the mosques and the surface areas of the materials forming their inner surfaces, and the objective parameter values of the sound. In addition, with the regression analyzes carried out between the mean values and regional values of the objective parameters, relations that predict the changes of the objective parameter values in the space were obtained. The obtained relations were tested on 3 experimental mosques of different sizes, which were designed on the basis of the common features of the mosques examined in the study. The validity of the correlations was demonstrated by comparing the objective parameter values of the experimental designs, calculated with the proposed equations, with the values obtained as a result of acoustic simulations.