İmam Hatip Liselerinin öğretim programlarında yer alan müzik derslerinde dinî mûsikî formlarının öğretilme durumunun imam hatiplerin mesleki yeterliklerine etkileri: Çanakkale ili Ayvacık ilçesi örneği
The effects of teaching religious music forms in the music classes in the curriculum of religious vocational high schools on the professional qualifications of imams: Sample of Ayvacık, district of Çanakkale province
Yazar: NİHAL ÖZEK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HÜLYA UZUN
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Geleneksel Türk Müzikleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Müzik = Music
Dizin: Dini musiki dersi = Religious music course ; Tekke musikisi = Tekke music ; Türk dini musikisi = Turkish religious music ; Türk tasavvuf musikisi = Turkish mysticism music ; Uluslararası Anadolu imam hatip liseleri = International Anatolian imam hatip high schools

Özet:
Mûsikînin etkili olduğu alanlardan birisi de dindir. Türk mûsikîsinin bütün formlarında olduğu gibi, dinî mûsikîde de makamları bilmek ve dinî formları icra ederken uygulamak, nağmeleri yerinde ve düzgün kullanmak önemli görülmektedir. Bu nedenle yarının din görevlilerini yetiştiren İmam-Hatip Lisesi öğrencilerinin erken dönemlerde mûsikî eğitimi almasının faydalı olacağı düşünülmektedir. Dinî mûsikî formlarının en önemlilerinden biri olan ve herkesin duyabileceği şekilde, namaza davet olarak minarelerden günde beş vakit okunan ezanın, kaynaklarda belirtilen veya günümüzde de tercih edilen makamlara uygun bir şekilde icra edilmesi, aldıkları eğitime göre değişim göstermektedir. Camilerde görev yapan imam-hatiplerin, sadece ezanı değil, cami mûsikîsi formlarının birçoğu hakkında bilgi sahibi olması ve yeri geldiğinde uygulayabilmeleri bu açıdan gerekli görülmektedir.

Dinî Türk Mûsikîsinin yükümlülüğünde bulunan cami mûsikîsi türleri Türk tarihi ve kültüründe bir miras niteliğindedir. Bu nedenle, mûsikînin okullarda iyi bir şekilde öğretilip gün yüzüne çıkarılması ve camilerde imam, müezzin ve önemli müzisyenler tarafından doğru icra edilmesi bu alanda önemli görülmektedir. 

Yapılan alan çalışmasını, literatürde yazılmış kaynaklar ile destekleyerek sonuca ulaşmak için tarama modeli kullanılmış ve alan araştırması yöntemi ile düzenlenmiştir. Bu amaçla konuyla alakalı yapılan literatür taraması sonrasında, Çanakkale İli Ayvacık ilçesinde görevli imam hatipler ile yapılan yarı yapılandırılmış görüşmeler ile görsel-duysal veriler, kayıt altına alınmış ve belgelendirilmiştir. Yapılan görüşmeler neticesinde betimlemeler yapılmış, İmam-Hatip Liselerinde verilen mûsikî dersinin yeterli olmadığı, yeteri kadar önem verilmediği ve oradan mezun olarak göreve başlayan imam hatiplerin bu konularda eksiklik yaşadığı sonucuna ulaşılmıştır.

İmam-Hatip Liselerinde verilen dinî mûsikî eğitiminin önemine istinaden, bu çalışmada din görevlileri için önemli görülen ses ve makam eğitiminin ortaöğretimde alınmaya başlanması faydalı olacaktır. Bu sebeple, ortaöğretim döneminde dersi alan imam hatiplerin bu dersi hiç almayan imam hatiplerden, yeterlilikleri bakımından farklarını ortaya koyması noktasında alana yapacağı katkılar nedeniyle önemli görülmektedir. Ayrıca din görevlisi adayı olarak yetişen imam hatip öğrencilerinin mûsikî eğitimi ve sanatını öğrenmiş olmalarının, din hizmetlerini olumlu anlamda etkileyeceği düşünülerek, dinî mûsikî eğitimini programda almaları gerektiğini göstermesi açısından önemli görülmektedir.

Bu doğrultuda yapılan araştırmanın konusu; Çanakkale İli Ayvacık ilçesinde görevli imam hatiplerin, lise yıllarında dinî mûsikî dersi alıp almadıkları tespit edilerek, dinî mûsikî formları hakkında yeterlilikleri, Halk Bilimi bakış açısıyla tasvir edilerek neticelendirilmesi ve neticelerin çözümlenmesidir.

Abstract:
One of the areas where music is effective is religion. As in all forms of Turkish music, in religious music, it is considered important to use the tunes appropriately and correctly while knowing the maqams and performing the religious forms. This is the reason why it would be beneficial to benefit from musical education in the early stages of Imam-Hatip High School students who train religious officials. One of the most important forms of religious music, the adhan, which is recited five times a day from the minarets as an invitation to prayer, in a way that everyone can hear, shows its changes according to the education they received. It is considered necessary for the imam-hatips working in mosques to have knowledge about not only the azan, but also about many forms of mosque music and to be able to practice it.

The types of Mosque Music, which are under the obligation of Religious Turkish Music, are a heritage in Turkish history and culture. For this reason, it is important in this field that music is taught and brought to light well in schools and that is performed correctly mosques by imams, muezzins and important musicians. 

In order to reach the solution of the problem we discussed, it was organized in the field research method using the scanning model. For this purpose, after the literature review on the subject, it was recorded and documented visually and sensorial with a semi-structured interview with imams working in Ayvacık. As a result of the interviews; descriptions were made, it was seen that the music course given in religious vocational high schools was not enough and enough importance was not given, and it was concluded that the imams who started to work after graduâting from these schools were deficient in these subjects.

Referring to the importance of religious music education given at religious vocational high schools; within this study, it is considered important because of the contribution it will make to the field in terms of revealing the differences between the imams who receive the course in the early period and the imams who have never received this course in terms of their proficiency at religious vocational high schools, where voice and theme education, which is inevitable for religious officials, is started to be received at an early period. In addition, the fact that the religious vocational high school students, who are trained as religious officer candidates have learned the music education and art, is important in terms of showing that they should receive religious music education in the program, considering that it will affect the religious services positively.

In this direction, the subject of the research is determining whether imams working in the Ayvacık district of Çanakkale received religious music lessons during their high school years, describing their competencies about religious music forms from the perspective of Folklore and analysing the results.