Mekan-davranış ilişkisinin dönüşümü: Alışveriş merkezlerinin mekansal dizim yöntemiyle incelenmesi
Transformation of space behavior relation: Dissertation of shopping centers using the method of space syntax
Yazar: AHMET VERDİL
Danışman: PROF.DR. ALPER ÜNLÜ
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Alışveriş merkezleri = Shopping centers ; Mekansal algı = Spatial perception ; Tasarım ilkeleri = Design principles

Özet:
Bu tez çalısmasının amacı, toplum davranıs örüntülerinin mekansal kurguyla iliskisiniincelemektir. Bu anlamda, tez genel olarak mekan ve davranıs iliskisinin belirli birfiziksel mekan olan alısveris merkezleri üzerinden incelenmesini konu alır. Çalısmada,alısveris merkezlerinin tasarımsal tipolojilerin irdelenmesi ve bu tiplerde Türkiyeölçeginde seçilen alısveris merkezlerinin mekansal dizim ile mekansal kurgusununortaya çıkarılması saglanmıstır. Alısveris merkezi içindeki davranıssal örüntülerbulunarak, fiziksel mekan ve davranıs iliskisi arasında bazı çıkarımlara ulasılmayaçalısılmıstır. Mekanın tanımı ve sosyal anlamda ne ifade ettigi tartısılmıstır. Mekan vedavranıs üzerine yapılmıs farklı kuramsal yaklasımlar üzerinden mekan ve sosyaliliskilerden bahsedilmistir. Tezin genel yönlenisini olusturan, Hillier ve Hanson'ın,Mekanın Toplumsal Mantıgı (Social Logic of Space) (1984) kitabındaki mekan vedavranıs arasındaki iliskinin kuramsal boyutu açıklanmıstır. Bu anlamda, algı, yönbulma gibi davranıs tipleri ayrıstırılarak üzerlerinden tartısma yapılmıstır. Son bölümise alısveris merkezleri tasarımsal tiplerine göre seçilen örneklerin incelendigi alançalısmasından olusur. Bu örnekler; Türkiye'de Kapalıçarsı, Galleria AVM, ProfiloAVM ve Cevahir AVM'dir. Alan çalısmasında fiziksel mekan kurgusunu analiz etmekiçin mekansal dizimden faydalanılmıstır. Bu amaçla, bölümün ilk kısmı mekansal dizimhakkındaki temel bilgileri açıklamaya yöneliktir. Mekansal dizim analizleri yapılan bualısveris merkezi örneklerinde insan yogunlukları, güzergah seçimleri, yön bulmaegilimleri iliskisi ortaya çıkarılmaya çalısılmıstır. Elde edilen bulgularla, en verimlialısveris merkezi tasarımını bulma yönünde sonuçlara varılmıstır. Tez, bu anlamdagünümüzde AVM'leri tüketim, postmodernizm gibi kavramlarla iliskilendiren digerçalısmalardan ayrısmaktadır ve Türkiye'de çok kısıtlı olan bu tarz çalısmalara bir katkısunmayı ve gelecekte mekansal dizimin daha genis bir alanda kullanılmasınıcesaretlendirmeyi hedeflemektedir.Anahtar Kelimeler: Mekansal dizim, alısveris merkezleri, alısveris eylemi, tasarımtipleri, mekansal kurgu, mekansal algı, mekan ve davranıs, çevresel psikoloji, yön bulma

Abstract:
This dissertation intends to analyze the structure of space and its relationship with thebehavior patterns in the society. In this context, it focuses on the study of shoppingcenters, where space-behavior pattern are more obvious. This study helps to investigateshopping centers? conceptual typology and introduces space syntax and space structureof various, major shopping centers in Turkey. It aims to make deductions about therelation of physical space and behavior by finding behavioral patterns in a shoppingcenter.The field study of this dissertation scrutinizes some examples chosen according todifferently designed shopping centers. These examples are Grand Bazaar, Galleria,Profilo and Cevahir shopping centers in Turkey. In field study, space syntax is used inorder to analyze the physical space structure. For this purpose, the opening of this lastpart explains the basic concepts of space syntax. The last part also intends to expose therelationship of the density of people, their choice of route and inclination for wayfindingin those shopping centers that are analyzed with space syntax. According to the newlyacquired data, this part questions the success of shopping center typologies among eachother.Hence, this dissertation is different than other studies that link shopping centers toconcepts such as consumption and postmodernism. Finally, it aims to make acontribution to the limited number of similar studies in Turkey and to encourage wideuse of space syntax in the future.Keywords: Space syntax, shopping centers, shopping behavior, design principles, spatialconfiguration, spatial perception, space and behavior, environmental psychology, wayfinding