Milletlerarası Usul Hukukunda ihtiyati tedbirler: Brüksel I Tüzüğü, Unidroit ilkeleri ve Türk Yargılama Hukuku çerçevesinde
Provisional and protective measures in international litigation: With context of Brussels I Regulation, Unidroit principles and Turkish Civil Litigation
Yazar: DENİZ DEFNE KIRLI AYDEMİR
Danışman: PROF. DR. MEHMET KAMİL YILDIRIM
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Hukuk Ana Bilim Dalı / Özel Hukuk Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Milletlerarası usul hukuku = International adjective law ; Tanıma = Recognition ; Tenfiz = Enforcement ; Türk hukuku = Turkish law ; Uluslararası hukuk = International law ; Uluslararası mahkemeler = International courts ; Uluslararası özel hukuk = International private law ; Yabancı mahkemeler = Foreign judgments ; Yargılama hakkı = Jurisdiction ; Yetki = Authority ; İhtiyati tedbir = Provisional measures

Özet:
Milletlerarası nitelikli meselelerin, mümkün olduğu ölçüde ortak kurallar çerçevesinde çözümü ve farklı ülke mahkemelerince verilen kararlar arasında yeknesaklığın sağlanması adına, yargılama hukukunun uluslararası anlamda uyumlaştırılması veya birleştirilmesi amacına dönük çalışmalar yapılmaktadır. Gerek bu çalışmalar kapsamında gerekse uygulamada karşılaşılan milletlerarası nitelikli hukuksal meselelerde, en sık ihtilâfın yaşandığı konulardan biri geçici ve koruyucu tedbirlerdir.Yargılama hukukunun uyumlaştırılması ile tedbir uygulamalarının yeknesaklaştırılması kapsamında, Avrupa Birliği üyesi ülkeler açısından uygulama alanı bulan Brüksel I Tüzüğü, ALI/UNIDROIT'in ?Uluslararası Medenî Yargılama İlke ve Kuralları?, Uluslararası Hukuk Enstitüsü'nün Helsinki Prensipleri, Hukukî ve Ticarî Konularda Yabancı Mahkeme Kararları ile Milletlerarası Yetkiye İlişkin La Haye Sözleşmesi Öntasarısı, ortak ilkeler ortaya koyan önemli düzenlemelerdir.Geçici ve koruyucu tedbir konusu, özellikle milletlerarası nitelikli uyuşmazlıklar açısından, çok yönlü değerlendirilmesi gereken bir konudur. Bu noktada, tedbir kavramının konusu, içeriği ve türleri, milletlerarası yetki ile tedbir kararlarının etkinliğinin sağlanması amacını taşıyan tanıma ve tenfiz yargılaması gibi tedbir kararını doğrudan etkileyen pek çok hususun dikkate alınması gerekmektedir.Türk hukuku açısından, milletlerarası nitelikli bir uyuşmazlığa ilişkin tedbir kararları özel bir düzenleme konusu yapılmamış olup, iç hukukun getirmiş olduğu sistemi, milletlerarası nitelikli uyuşmazlıklara da uygulamaktadır. Bu açıdan, taraflar arasındaki uyuşmazlığın milletlerarası nitelikli olup olmaması, uygulama açısından bir fark yaratmamaktadır.Bu konudaki en temel düzenleme Hukuk Muhakemeleri Kanunu olup, taraflar arasındaki uyuşmazlığa ilişkin özel bir düzenlemenin sözkonusu olmaması halinde uygulama alanı bulmaktadır.Ancak Türk hukuku açısından, özellikle, milletlerarası nitelikli uyuşmazlıklarda karşılaşılan tedbir konusu, gerek yargılama yetkisi çerçevesinde gelişen meseleler gerekse bu kararların geçiciliği sebebiyle tanınmaması ve tenfiz edilememesi sebepleriyle, uygulamayı ciddi çıkmazlara sürüklemektedir.

Abstract:
Several institutes offer contributions to universal harmonization or unification of procedural law. In this pespect, the main reason is to resolve the international legal disputes with common rules and create a harmonization of decisions given by different national courts. With the context of both these projects and international disputes, conflicts are frequently caused by provisional and protective measures. Harmonization or unification of procedural law including rules concerning provisional and protective measures can be distinguished in European and universal approach. Brussels I Regulation, ALI/UNIDROIT Principles of Transnational Civil Procedure, ILA Helsinki Principles and The Draft Hague Convention on Jurisdictions and Judgements are the most important projects which introduce common Principles in terms of unification of these measures and harmonization of transnational proceedings.In international cases, provisional and protective measures could be assessed by multi-dimensional perspective. At that point, there become some important aspects that take into consideration in regards to concept of measures, content and types of measures, international jurisdiction, territorial effect of the measures and recognition and enforcement of these measures.In Turkish procedural law, measures which are belong to international disputes on Turkish courts aren?t regulated specially. So, national law system could be applied to international cases. In practice, it?s not so important that, the dispute between the parties has an international character or not.In Turkish law, especially, concerning to measures in international disputes and their temporary character, there has been experienced some dilemmas and troubles in practice through both jurisdictional and enforcement meaning.