Sosyal bilgiler öğretmenlerinin ve sosyal bilgiler öğretmen adaylarının dijital vatandaşlık durumlarının incelenmesi
Examination of in-service and pre-service social studies teachers' digital citizenship
Yazar: MERVE AYGÜN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GENÇ OSMAN İLHAN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Bilgiler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aday öğretmenler = Candidate teachers ; Dijital okuryazarlık = Digital literacy ; Sayısal vatandaşlık = Digital citizenship ; Sayısal yerliler = Digital natives ; Sosyal bilgiler eğitimi = Social studies education ; Sosyal bilgiler öğretimi = Social studies teaching ; Vatandaşlık eğitimi = Citizenship education ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Dijital vatandaşlık bilişim ve iletişim teknolojilerinin hızlı gelişimi ile ortaya çıkmış bir kavramdır. Dijital vatandaşlık; topluma çevrimiçi olarak katılabilmektir. Bu çalışma, sosyal bilgiler öğretmenlerinin ve sosyal bilgiler öğretmen adaylarının dijital vatandaşlık durumunu ortaya koymak adına yapılmıştır. 2018-2019 yılında yapılan araştırmada açımlayıcı karma araştırma yöntemi kullanılmıştır. Nicel boyutta çalışma grubunu 512 sosyal bilgiler öğretmeni ve 529 sosyal bilgiler öğretmen adayı olmak üzere 1041 kişi oluşturmaktadır. Nitel boyutta ise amaçlı örneklem doğrultusunda 8 sosyal bilgiler öğretmeni ve 8 sosyal bilgiler öğretmen adayı olmak üzere 16 kişi ile görüşme yapılmıştır. Nicel desende veri toplama aracı olarak, Glassman, Choi ve Cristol (2017)'nin geliştirdiği ve Kara (2018)'in Türkçe'ye uyarladığı "Dijital Vatandaşlık Ölçeği" kullanılmıştır. Nitel desende ise veriler görüşme tekniği ile toplanmıştır. Nicel veriler SPSS programına aktarılarak, istatistiksel analizinde betimsel analiz, bağımsız t testi, korelasyon analizi ve standart çoklu regresyon analizi kullanılmıştır. Nitel veriler ise görüşme tekniği kullanılarak toplanmış ve veriler içerik analizi ile incelenmiştir. Çalışma sonucunda nitel ve nicel veriler doğrultusunda katılımcıların dijital vatandaşlık durumuna bakıldığında; dijital beceriler boyutunda kendilerini oldukça yeterli gördükleri, yerel/global farkındalık boyutunda online platformların farkındalıklarının olumlu yönde arttırdığı, kritik düşünme boyutunda kararsızlığa yatkın oldukları, işbirlikli internet aktiviteleri ve politik aktiviteler boyutunda ise kararsızlık içinde oldukları görülmüştür. Cinsiyete göre dijital vatandaşlık durumunun; yerel/global farkındalık, kritik düşünme, işbirlikli internet aktiviteleri ve politik aktiviteler boyutlarında cinsiyete göre istatiksel açıdan anlamlılık gösterdiği ve bu durumun erkeklerin lehine olduğu bulgusuna ulaşılmıştır. Nitel verilerde ise çevrimiçi ortamlarda erkeklerin kadınlara göre siyasi ve politik konularda daha aktifken, kadınların erkeklere göre sosyal olarak daha aktif oldukları bulgusuna ulaşılmıştır. Dijital vatandaşlık boyutlarının mesleğe başlama durumuna göre istatistiksel açıdan anlamlı bir fark göstermediği gözlemlenmiştir. Nitel verilerde ise öğretmen adaylarının öğretmenlere göre çevrimiçi ortamlarda daha aktif oldukları gözlemlenmiştir. Öğretmen ve öğretmen adaylarının günlük internet kullanımı ile dijital vatandaşlık boyutları arasında ilişkiye bakıldığında aralarında negatif bir korelasyon bulunmuştur. Başka bir deyişle öğretmen ve öğretmen adaylarının günlük internet kullanım süresi arttıkça dijital vatandaşlık boyutları azalmaktadır. Bu ilişki dijital beceriler, kritik düşünme, işbirlikli internet aktiviteleri ve politik aktiviteler boyutlarında anlamlılık gösterirken yerel/global farkındalık boyutunda anlamlı bir fark gözlemlenmemiştir. Nitel bulgularda da öğretmen ve öğretmen adaylarının dijital vatandaşlık konusunda kendilerini geliştirmedikleri, internetti genellikle sosyal medyada olmak, film izlemek ve müzik dinlemek için kullandıkları görülmüştür. Dijital vatandaşlık boyutlarının internet kullanım süresinin yordanmasına ilişkin standart çoklu regresyon analiz sonuçları incelendiğinde ise, yerel/global farkındalık ve işbirlikli internet aktiviteleri boyutlarının internet kullanım süresi üzerinde anlamlı bir yordayıcı olduğu görülmektedir. Dijital beceriler, kritik düşünme ve politik aktiviteler boyutları ise önemli bir etkiye sahip değildir. Ayrıca çalışmada araştırma soruları öğretmen ve öğretmen adayları için ayrı ayrı kategorize edilerek  incelenmiş ve tartışılmıştır.

Abstract:
Digital citizenship is a concept that emerged with the rapid development of information and communication technologies. Digital citizenship is the ability to join the community online. This study was conducted to reveal the digital citizenship status of social studies teachers and prospective social studies teachers. In the research conducted in 2018-2019, exploratory mixed research method was used. The quantitative study group consisted of 1041 people, 512 of whom were social studies teachers and 529 were social studies teacher candidates. In the qualitative phase of the study, interviews were conducted with 16 people including 8 social studies teachers and 8 social studies teacher candidates. As a data collection tool for quantitative design, "Digital Citizenship Scale" developed by Glassman, Choi and Cristol (2017) and adapted to Turkish by Kara (2018) was used. In the qualitative phase, the data were collected by interview technique. Quantitative data were transferred to SPSS program and descriptive analysis, independent t test, correlation analysis and standard multiple regression analyses were used in statistical analysis. Qualitative data were analyzed by content analysis. At the end of the study, in terms of qualitative and quantitative data, digital citizenship status of the participants were examined; it is found that they found themselves quite sufficient in digital skills, online platforms increased the awareness of local / global awareness, they tend to be indecisive in terms of critical thinking, collaborative internet activities and political activities. Digital citizenship status by gender has been found to be statistically different in terms of local / global awareness, critical thinking, collaborative internet activities and political activities in favor of men. On the other hand, qualitative data showed that while men are more active in political and political issues than women, women are more active in social environments than men. Digital citizenship dimensions did not show a statistically significant difference when compared to the profession. In qualitative data, it was observed that teacher candidates were more active in online environments than teachers. A negative correlation was found between the daily internet usage of teachers and prospective teachers and digital citizenship dimensions. In other words, as the daily internet usage time of teachers and prospective teachers increases, the dimensions of digital citizenship decrease. While this relationship was significant in terms of digital skills, critical thinking, collaborative internet activities and political activities, there was no significant difference in local / global awareness. In the qualitative findings, it was seen that teachers and prospective teachers did not develop themselves in digital citizenship, they often used the internet for social media, watching movies and listening to music. When the results of the standard multiple regression analysis regarding the estimation of the internet usage time of the digital citizenship dimensions were examined, it was seen that the dimensions of local / global awareness and collaborative internet activities are a significant predictor of the internet usage time. The dimensions of digital skills, critical thinking and political activities had no significant effect. In addition, the research questions were examined separately for teachers and prospective teachers.