Doğal aile planlaması yöntemlerinden ovulasyon metodunun uygulanması
A natural family planning: Ovulation method
Yazar: SEVGİ ÖZSOY GÖKDEMİREL
Danışman: PROF. DR. ANAHİT COŞKUN
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2000
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Billings Ovulasyon Metodu ( BOM ), kadının menstrual siklusundaki servikal değişikliklere bağlı olarak meydana gelen akıntısını izleyip kaydederek, fertil ve infertil günlerini belirlemesini sağlayan bir teknik ve aynı zamanda hem gebelikten korunma hem de gebe kalma için kullanılabilen bir aile planlaması yöntemidir. Günümüzde dünyada yüz milyondan fazla kadının bu yöntemi kullandığı tahmin edilmektedir ( 7, 36). Çalışmamız Doğal Aile Planlaması yöntemlerinden etkin olduğu bilinen Billings Ovulasyon Metodunu, çiftlere öğretmek üzere gerekli eğitim ortamını oluşturmak, hemşire tararından yöntemi kullanmak isteyenlere gerekli eğitim verilerek, BOM'u kullanabilmeleri için yeterli bilgi ve uygulama düzeyine ulaştırmak üzere planlanmıştır. Araştırmamız Ekim 1997- Ekim 1999 tarihleri arasında istanbul Üniversitesi, istanbul Tıp Fakültesi Kadın ve Çocuk Sağlığı Eğitim ve Araştırma Birimi'nde gerçekleştirilmiştir. Çalışmamız temel olarak çok amaçlı tanımlayıcı özellikler taşımakla birlikte çözümleyici noktalar da içeren ve süreç açısından longutidunal özellik taşıyan bir araştırma niteliğindedir. Araştırmanın evrenini KÇSEAB'ne aile planlaması hizmeti almak üzere başvuran kadınlar/çiftler oluşturmuştur. Bu evrenden BOM'u öğrenmek isteyerek yönteme özel danışmanlık alan, araştırmaya katılım kriterlerine uygun 62 olgu, örnekleme alınmıştır. Veriler araştırmacı tarafından geliştirilen "Kişisel Bilgi Formu", "Doğurganlık Bilgisini Değerlendirme Formu", ve "Akıntı tzlem Çizelgeleri" ile toplanmış, analizleri uygun bilgisayar programlan kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Ayrıca araştırmacı tarafından BOM'un kolay öğretilmesi, öğrenilmesi ve kullanılması için gerekli eğitim materyalleri geliştirmiştir. BOM'u öğrenmek ve kullanmak isteyerek yönteme özel danışmanlık alan olguların üçte ikisi 30 yaş ve üzerindedir, hepsi en az ilkokul mezunu olup üçte ikisinden fazlası 12 yıl ve üzeri eğitim görmüştür ( %77.4 ). Yönteme özel danışmanlıktan sonra olguların yansı BOM'u öğrenmek istememiştir. BOM'u öğrenmek ve isteyen 3 1 olgunun 9'u gebe kalmak, 22'si de gebelikten korunmak için 143yöntemi kullanmak istemiştir. Olguların, 14'ünün hiç gebeliği, 18'inin yasayan çocuğu yokken, 7'sinin de istediği çocuk sayısına sahip olduğu saptanmıştır. Olguların hepsinin doğal, tamamına yakının da tıbbi gebelikten korunma yöntemleri hakkında bilgi sahibi olduğu, geçmişte en çok kondom, geri çekme ve takvim yöntemini, araştırmaya katıldıklarında ise sırasıyla takvim, geri çekme, kondom ve hap kullandıkları, üçte biri kadarının da hiç yöntem kullanmadığı belirlenmiştir. Olguların bazılarının kadın ve erkek üreme organları, gebe kalınabilecek günler ve bu günlerde vücutta meydana gelen değişiklikler konusunda bilgi sahibi olduğu ancak bu bilginin tüm olgularda BOM eğitimi sonrası anlamlı düzeyde arttığı saptanmıştır. BOM'u gebelikten korunmak amacıyla öğrenmek isteyen 22 olgudan 3'ü hatalı kullanım nedeniyle gebe kalmıştır. İzlem danışmanlıklarım tamamlayan 19 olguya da yöntemi kullanım izni verilmiştir. BOM'u gebeliği sağlamak amacıyla öğrenmek isteyen 9 olgudan 2'si izlemlere devam etmediğinden çalışmadan ayrılmış, 2 olgu da izlem danışmanlıkları sırasında gebe kalmıştır. Ancak dört izlem boyunca gebeliğini sağlayamayan 5 olgu da infertilite kliniğim* sevk edilmiştir. Üçüncü izlem danışmanlığından yaklaşık üç ay sonra olguların kontrolünde jinekolojik sorunları olan 1 olgu ve hatalı kullanım nedeniyle gebe kalan 1 olgunun yöntemi bıraktığı, 17 olgunun ise yöntemi başarıyla gebelikten korunmak için kullanmaya devam ettiği belirlenmiştir. İnfertilite kliniğine yönlendirilen 5 olgudan 3 'ünün, tetkik ve tedavilerinin devam ettiği, 2'sinin de henüz infertilite kliniğine başvuruda bulunmadıklarım belirtmiştir. Araştırma raporunun yazımı aşamasında, BOM'u gebelikten korunma amacıyla öğrenen ve kullanan 17 olgunun hepsinin yaklaşık 2 ile 26 ay arasında değişen sürelerle başarıyla yöntemi kullanmaya devam ettiği ve bunlardan 4'ünün yöntemi bir süre sonra, gebe kalmak için de kullandığı saptanmıştır. Yöntemi gebe kalmak için öğrenen 7 olgudan, izlem danışmanlıkları sırasında gebe kalan 2 olgunun doğum yaptığı ve gebelikten korunmak için Laktasyon Amenoresi Metodunu ( LAM ) kullandıkları 144belirlenmiştir. İnfertiliteye yönlendirilen S olgudan 2'sinin tedavi ile gebe kaldığı ve gebeliklerinin hala devam ettiği, Tinin tedavisinin sürdüğü, 2'sinin ise henüz infertiliteye gitmediği saptanmıştır. Sonuç olarak BOM'un aile planlaması kliniklerinde eğitim almış bir hemşire tararından rahatlıkla öğretilebilecek, çok ucuz, etkin ve hem gebe kalma hem de gebelikten korunma için basan ile kullanılabilen bir yöntem olduğu saptanmıştır.

Abstract:
Billings Ovulation Method ( BOM ) is a family planning technique that allows women to determine her fertile and infertile days by observing and recording the changes of cervical mucus due to menstrual cycle. It can be used by women who want to get pregnant as well as a family planning method. It has been estimated that more than 100 million women use this method troughout the world ( 7, 36 ). This study is designed to make the couples learn practice the method by implementing appropriate training environment. The study is carried in October 1997 - October 1999 in Istanbul Medical Faculty, Woman and Child Health Training and Research Centre ( WCHTR ). Although it is basically a muki purpose definitive study, it includes some analytical parts and the process has a longitudinal charecteristic. Women who apply for a family planning, method to WCHRT comprise the universe for the study. Sixty two women who want to learn about BOM and get a method specific counselling comprise the study sample. Data were collected by using the form "Personal Information Form", "Fecundity Information Evaluation Form" and " cervical Mucus Observing Schedule" produced by the researcher. The analisis is made using the appropriate computer programs. Training materials for can be used in teaching and using BOM were also produced. Two third of women in the study sample were more than thirty years old, all of them completed a minimum five years of education and more than two tird were at least 12 years or more educatied ( 77.4 % ). Half of the women didn't want to learn BOM after getting the method specific counselling. Of thirty one women who accepted to learn BOM, 22 want to learn it in order not to get pregnant while 9 women want to learn it to get pregnant. Fourteen women didn't get pregnant before and 18 of them didn't have any child. Seven women had declared that they had enough children. All women had information about natural family planning methods and while near to all had knowledge about medical methods. They had mainly had used condoms, coitus interruptus and calender method before. They were using calender method, coitus interruptus, condoms and pills respectively at the beginning of the study. One third of them were not using any family planning method when they were enrolled for the study. 146Some of the had some knowledge about the reproductive system of women and men, fertile days and changes of the body during these days but the knowledge was increased significantly after the BOM training in all the women. Among the 22 women who want to learn BOM in order to get pregnant, three of them got pregnant because of the wrong use. Nineteen women who completed the control counselling sessions were permitted to use the method. Two of women who wanted to use method in order to get pregnant didin't continued the counselling sessions and two of them got pregnant while the control counselling sessions were count iniing. Five women who couldn't get pregnant after four counseelling sessions were advised to go to infertility clinic. About three months after the third control counselling one women with gynecologic problems and one women who got pregnant because of wrong use left the method. Seventeen women were using the method for preventing pregnancy succesfully. At the same time, among the five women orientated to infertility clinic, three of them were ensuring appropriate diagnosis and therapy while two hadn't applied yet. While writing up the research report, among the seventeen women who were using the method for preventing pregnancy had been using it succesfully for 2-26 months. Four of them started to use the method in order to get pregnant after a while. Among the seven women who used the method in order to get pregnant, two of them got pregnant and delivered, and started to use Lactation Amenorrhea Method ( LAM ) for preventing another pregnancy after the chilbirth. Among the five women who were orientated to infertility clinic, two of them got pregnant, one had been receiving appropriate therapy and two hadn't applied to clinic yet. In conclusion, BOM is a cheap and effective method that can be teached by trained nurses in family planning clinics and can be used succesfully both for preventing pregnancy and to get pregnant.