Levotiroksin sodyum kullanan hastalarda yan etki farkındalığı araştırılması
Awareness research about adverse effects among patients using levothyroxin sodium
Yazar: AHMET ERGİN
Danışman: PROF. DR. GÜNGÖR AKÇAY
Atatürk Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2015
Konu: Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları = Endocrinology and Metabolic Diseases
Dizin: Atriyal fibrilasyon = Atrial fibrillation ; Bilinç = Consciousness ; Osteoporoz = Osteoporosis ; Tiroid hormonları = Thyroid hormones ; Tuz = Salt ; İlaç kullanımı = Drug utilization ; İlaçlar = Drugs ; İyot = Iodine ; İştah = Appetite

Özet:
Amaç. Hipotiroidi tiroit bezinin hormon üretiminde azalma ya da tiroit hormonlarına periferik dokuda direnç gelişmesi olarak tanımlanan bir hastalıktır. Tedavisinde genellikle ömür boyu levotiroksin sodyum (LT4) kullanılması gerekir. LT4 tedavisinin aşırı kullanımına ait ortaya çıkan yan etkiler hipertiroidiye ait klinik bulgulardaki gibidir. LT4'ün en ciddi yan etkileri ise iskelet ve kardiyovasküler sistem (KVS) üzerinedir. Bu yan etkiler ilacın aşırı dozlarından kaçınılarak, hastaların yeterince bilinçlenmesi sağlanarak önlenebilir. Biz çalışmamızda LT4 kullanan hastalarda ilaca ait yan etki farkındalığını araştırmayı amaçladık.
Materyal ve Metot. Çalışma Kasım 2013 ve Kasım 2014 tarihleri arasında Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı, Genel Dâhiliye polikliniklerine başvuran, LT4 kullanan ve çalışmamıza katılmayı kabul eden 176 hasta üzerinde yapıldı. Katılımcıların LT4'ün yan etkileri hakkındaki farkındalıkları değerlendirildi.
Bu değerlendirme için hastalara:
1.	Yaşları,
2.	LT4 tedavisinin tiroidektomi sonrası mı yoksa otoimmun tiroidit nedeniyle mi başlandığı,
3.	LT4 tedavisinin kemik erimesi (osteoporoz) yapıcı yan etkisini bilip bilmedikleri,
4.	Günde 4 su bardağı süt ya da muadili süt ürünü tüketip tüketmedikleri,
5.	Ayda bir kez düzenli olarak vitamin D kullanıp kullanmadıkları,
6.	Haftada en az 3 gün 1 saat yol yürüyüp yürümedikleri,
7.	LT4 tedavisinin KVS'le alakalı her hangi bir yan etkisini bilip bilmedikleri,
8.	İstirahat halindeyken çarpıntı hislerinin olup olmadığı,
9.	LT4 tedavisinin iştahı artırıcı yan etkisini bilip bilmedikleri,
10.	İlaç başlandıktan sonra kilolarında bir değişiklik olup olmadığı,
11.	İyotsuz tuz kullanıp kullanmadıkları,
12.	LT4 tedavisi ile beraber liyotironin içeren ilaç kullanıp kullanmadıkları soruldu. 
Hastanemiz laboratuvarında tirotropin (TSH) düzeyleri çalışıldı, istirahat halinde 12 derivasyonlu standart elektrokardiyogram (EKG) çekilerek atriyal fibrilasyon (AF) "var" ya da "yok" olarak kaydedildi. 
Bulgular. Çalışmaya katılan hastaların 154(%87,5)'ü kadın 22(%12,5)'si erkekti. Tüm hastaların yaş ortalaması 47,09±13,18 (20-80 yaş) yıl, kadınların yaş ortalaması 46,57±12,8 (20-76 yaş) yıl, erkeklerin yaş ortalaması 50,68±15,48 (20-80 yaş) yıl idi. En düşük serum TSH değeri 0,01 mIU/L, en yüksek serum TSH değeri 100 mIU/L, ortalama serum TSH değeri 7,93 mIU/L±15,52 idi. %57,95'inde etiyoloji otoimmun tiroidit iken %42,05'inde neden tiroidektomi idi. Hastaların %14,77'si LT4'ün osteoporoz yapıcı yan etkisini biliyordu. Düzenli olarak vitamin D kullananların oranı %15,91, düzenli olarak süt tüketenlerin oranı %10,23 ve düzenli olarak yürüyüş yapanların oranı %26,7 olarak bulundu. Hastaların %5'i LT4'e bağlı kardiyovasküler yan etkiler olabileceğini biliyordu. İstirahat halindeyken çarpıntı hissedenlerin oranı %49 iken hastaların %4'de AF tespit edildi. LT4'ün iştah artırıcı yan etkisini bilenlerin oranı %14 iken tedavi sonrasında %46,6'sı kilolarının arttığını, %17,6'sı azaldığını, %35,8'i ise kilolarında değişiklik olmadığını belirttiler. İyotsuz tuz kullananların oranı %38 iken LT4 ile beraber T3 preparatı da kullananların oranı %1 olarak bulundu.
Sonuç. Çalışmamıza katılmayı kabul eden hastaların LT4'e bağlı yan etkilerden osteoporoz, kardiyovasküler hastalık ve iştah artışı ile ilgili bilinçlerinin düşük olduğu, LT4 ve T3 birlikte kullanımının çok az olduğu tespit edildi.

Anahtar kelimeler: Levotiroksin sodyum, Osteoporoz, Atriyal Fibrilasyon, İştah, Bilinçlilik, Liyotironin, İyotsuz Tuz.

Abstract:
Aim.  Hypothyroidism is a disease that develops when the thyroid gland's hormone production is insufficient or develops a resistance to thyroid hormone in the peripheral tissues. Often it requires life long treatment with levothyroxine sodium (LT4). Adverse effects due to over dose of LT4 are similar with clinical symptoms of hyperthyroidism. The most serious side effects are on the skeletal and cardiovascular system. Optimization of LT4 use and patient awareness raising can prevent these side effects.
Material and methods.  In this case 176 patients who were using levothyroxine sodium (LT4) and sought treatment, between November 2013 and November 2014, at Ataturk University Internal Medicine Policlinics, accepted to participate in our survey that evaluates the LT4's adverse effect awareness of patients.
The following questions were asked to the participants:
1.How old are you?
2.What was the cause for starting LT4? Was it after thyroidectomy or autoimmune thyroiditis? 
3.Do you know the adverse effect of LT4 which may cause osteoporosis?
4.Do you drink four glasses of milk or its equivalent of dairy products daily? 
5.Do you use vitamin D regularly every mounth?
6.Do you walk at least 1 hour on a regular basis of three days per week?
7.Do you know any adverse effects of LT4 on the cardiovascular system (CVS)?
8.Do you feel palpitation when you are at rest?
9.Do you know the adverse effect of LT4 which causes increased appetite?
10.Did your weight change after begining the LT4 treatment?
11.Do you use non-iodised salt?
12.Do you use liothyronine (T3) containing drug additional LT4 treatment?
We measured patients' thyrotropin (TSH) levels in our hospital laboratory and evaluated the presence of atrial fibrillation (AF) on resting electrocardiogram (ECG). 
Results. In relation to the gender of our survey samples 154(%87,5) were female and 22(%12,5) were male. The average age of participants on our survey was 47,09±13,18 (20-80 age). The average age of females was 46,57±12,8 (20-76 age) and 50,68±15,48 (20-80 age)  for males. Lowest serum TSH was 0,01 mIU/L, highest serum TSH was 100 mIU/L and mean serum TSH was 7,93 mIU/L±15,52. Etiology was autoimmune thyroiditis in %57,95 patient and thyroidectomy in %42,05. %14,77 knew the adverse effect of the osteoporosis due to LT4. The ratio of patients who used vitamin D regularly was %15,91, who regularly drank milk was %10,23 and who regularly walked %26,7. %5 of the patients knew the cardiovascular adverse effects due to LT4. The ratio of patients who felt palpitation while at rest was %49 and AF was detected in %4 of them. In our study %14 of the samples knew the adverse effect of increased appetite due to LT4. %46,6 of the patients gained weight , %17,6 lost and in %35,8 of patients there was no change. The ratio of patients using non-iodised salt was %38 and those taking LT4 and T3 together was %1.
Conclusion. Among the patients who accepted to participate on our survey the patients' awareness about the adverse affects of osteoporosis, cardiovascular disease and increased appetite due to LT4 was low. İn addition, the combination therapy with LT4 and T3 was also very low.

Keywords: Levothyroxin Sodium, Liothyronine Osteoporosis, Atriyal Fibrillation, Appetite, Awareness, Non-iodised Salt