Ebeveynlere deri kanseri, kendi kendine deri muayenesi hakkında verilen eğitimin çocuklarını güneşten koruma davranışlarına etkisi
The effect of education given to parents about skin cancer and skin self-examination on their children's sun protection behaviors
Yazar: EYLÜL YEŞİLYURT
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ŞEYMA ZEHRA ALTUNKÜREK
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Hemşirelik = Nursing
Dizin: Ana-baba eğitimi = Parents education ; Deri hastalıkları = Skin diseases ; Deri neoplazmları = Skin neoplasms ; Güneş ışığı = Sunlight ; Hasta eğitimi = Patient education ; Kendi kendine muayene = Self-examination ; Korunma = Protection ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Çocuklar = Children

Özet:
Amaç: Bu araştırma, ortaokul öğrencisine sahip ebeveynlere deri kanseri, KKDM ve güneşten korunma davranışları hakkında verilen eğitimin çocuklarını güneşten koruma davranışlarına etkisini belirlemek amacı ile yapılmıştır.
Gereç ve Yöntem: Araştırma randomize kontrollü deneysel tasarımda yürütülmüştür. Araştırmanın örneklemini Ocak 2021-Mayıs 2021 tarihleri arasında, iki farklı devlet okulunda öğrenim gören öğrenciye sahip, dahil edilme kriterlerini karşılayan ve araştırmaya katılmayı kabul eden 120 deney ve 120 kontrol grubu olmak üzere 240 ebeveyn oluşturmuştur. Müdahale grubuna yaklaşık 40-45 dakika süren deri kanseri, Kendi Kendine Deri Muayenesi (KKDM) ve güneşten korunma davranışları eğitimi verilmiştir. Araştırmada veriler, sosyo-demografik form, deri kanseri riski oluşturan özellikler, deri kanseri ve KKDM bilme durumu, KKDM bilgi formunu içeren tanıtıcı bilgi formu, Deri Kanseri Güneş Bilgi Ölçeği (DKGBÖ) ve Ebeveyn Güneşten Koruma Ölçeği (EGKÖ) kullanılarak toplanmıştır. Elde edilen verilerin analizin de Ki-kare testi, Fisher's Exact test, Wilcoxon testi, Mann Whitney U testi, kullanılmıştır. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir.
Bulgular: Araştırmaya katılan ebeveynlerin, yaş ortalaması 40,69±5,32 yıl olup minimum 29 maksimum 57 olarak belirlenmiştir. Ebeveyn cinsiyetleri, müdahale grubunun %88,3'ünü, kontrol grubunun %91,7'sini anneler oluşturmuştur. Verilen deri kanseri, KKDM ve güneşten korunma davranışları eğitimi sonrasında, cilt kanseri, KKDM ve erken tanısı hakkında ebeveynlerin farkındalıkları oluşmuş, müdahale ve kontrol grubu ebeveynleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark saptanmıştır (p<0,05). Verilen eğitim sonrasında çocuğuna KKDM'yi uygulayan müdahale grubu ebeveynlerin sayısı %59,2'ye yükselmiştir. DKGBÖ toplam puanında (16,02±3,64), güneşten korunma (4,63±1,28), bronzlaşma (6,74±1,84) ve deri kanserinin önlenmesi (1,54±0,59) alt boyutları puanlarında anlamlı artış görülmüştür (p<0,05). Eğitim sonrası müdahale grubu ebeveynlerin EGKÖ, GKÜKÖ-Y alt boyutu puanı ve BB alt boyutu puanında olumlu ve anlamlı bir fark gözlenmiştir (p<0,05).
Sonuç: Bu araştırma sonuçları çevrim içi verilen deri kanseri, KKDM ve güneşten korunma davranışları eğitimi ebeveynlerin deri kanseri bilgi düzeylerini ve KKDM yapma durumları üzerinde etkili olmuştur. Verilen eğitim ebeveynlerin çocuklarını güneşten koruma davranışları üzerinde etkili olmuştur ancak yeterli düzeyde değildir. Bu konuda planlanacak olan sağlık eğitimlerinin müdahale sıklığının artırılması, çevrim içi ve yüz yüze yapılması önerilebilir. Ayrıca deri kanseri, KKDM ve güneşten korunma davranışları eğitimi halk sağlığı hemşirelerinin okul sağlığını geliştirme çalışmalarında ve eğitimlerinde yer alması, bu eğitimlere ebeveynlerin de dahil edilmesi önerilmektedir. 
Anahtar kelimeler: Deri kanseri, güneşten korunma, hemşirelik, kendi kendine deri muayenesi.

Abstract:
Aim: This research was conducted to determine the effect of education given to parents of secondary school students about skin cancer, skin self-examination (SSE) and sun protection behaviors on their children's sun protection behaviors.
Materials and Methods: The research was conducted in a randomized controlled experimental design. The sample of the study consisted of 240 parents, 120 experimental and 120 control groups, who had students studying in two different public schools between January 2021 and May 2021, met the inclusion criteria and agreed to participate in the research. Skin cancer, SSE and sun protection behaviors training was given to the experimental group for 40-45 minutes. In the study, data were collected using Sociodemographic Form, Skin Cancer Risk Characteristics, Skin Cancer and SSE Awareness Status, Introductory Information Form including SSE Information Form, Skin Cancer and Sun Knowledge Scale (SCSKS) and Parental Sun Protection Scales (PSPS). Chi-square test, Fisher's Exact test, Wilcoxon test, Mann Whitney U test were used in the analysis of the data obtained. Statistical significance level was accepted as p<0,05.
Results: The average age of the parents participating in the study was 40,69±5,32 years, with a minimum of 29 and a maximum of 57 years. Mothers constituted 88.3% of the intervention group and 91.7% of the control group. A statistically significant difference was found between the parents of the experimental and control groups, whose awareness of skin cancer, SSE and early diagnosis of skin cancer was increased after the training on skin cancer, CCDM and sun protection behaviors (p<0,05). After the training, the number of parents in the experimental group who applied SSE to their children increased to 59.2%. Significant increases were observed in the total score of SCSKS (16,02±3,64), sun protection (4,63±1,28), tanning (6,74±1,84) and skin cancer prevention (1,54±0,59) sub-dimensions (p<0,05). After the training, a positive and significant difference was observed in the Parents' Sunscreen Product Use Scale-Self-Efficacy sub-dimension score and the Sun Avoidance Scale-Tanning Expectations sub-dimension score in the experimental group (p<0,05).
Conclusion: The results of this research have had an effect on the skin cancer knowledge level of parents and their status of doing SSE. The education provided has been effective on the parents' behaviors to protect their children from the sun, but it is not at a sufficient level. It may be recommended to increase the frequency of intervention of health trainings to be planned in this regard, and to conduct them online and face-to-face. In addition, it is recommended that public health nurses take part in school health promotion studies and trainings on skin cancer, SSE and sun protection behaviors, and parents should be included in these trainings.
Key words: Nursing, skin cancer, skin self-examination, sun protection.