Üriner inkontinans tanısı alan kadın hastalarda sağlığın sosyal belirleyicileri ve yaşam kalitesi ilişkisi
The relationship between social determinants of health and quality of life in female patients diagnosed with urinary incontinence
Yazar: HANİFE TARHAN  YAZICI
Danışman: PROF. DR. ŞAFAK DAĞHAN
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Üroloji = Urology

Özet:
Bu araştırmanın amacı üriner inkontinans tanısı alan kadın hastalarda sağlığın sosyal belirleyicileri ve yaşam kalitesi ilişkisini değerlendirmektir. Araştırma tanımlayıcı ve ilişkisel tipte bir çalışmadır. Araştırma, İzmir'de bir kamu hastanesi olan Bozyaka Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde Eylül 2022-Mayıs 2023 tarihleri arasında yüz yüze anket yöntemi kullanılarak yürütülmüştür. Hastanenin istatistik biriminden edinilen bilgiye göre bir yıl içerisinde polikliniğe başvuran ve inkontinans tanısı alan kadın hasta sayısı 478'dir. Buna göre örneklem sayısı hesaplanmıştır. Yapılan çalışmalarda Türkiye'de yetişkin kadınlarda üriner inkontinans prevalansı %17-48 aralığında değişmektedir. Buradan hareketle olayın görülme sıklığı ortalama %30 alındığında (p=% 30, q= 70), sapma d=0.05 alınarak % 95 güven aralığında örneklem sayısı 196 olarak belirlenmiştir. Anlamlılık düzeyi p>0.05 olarak belirlenmiştir. Araştırmanın veri toplama aşamasında; bireylerin tanıtıcı özelliklerini ve üriner inkontinans risk faktörlerini içeren Tanıtıcı bilgi formu, Üriner İnkontinans Davranış Skalası (ÜİDS), Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği (SOÖ) ve Üriner İnkontinans Yaşam Kalitesi Ölçeği'nden (ÜİYKÖ) yararlanılmıştır. Veri toplama araçları ile üriner inkontinanslı kadınların sağlığın sosyal belirleyicilerini değerlendirmede, sosyodemografik özellikler ve sosyal statüsü, hastalığa ilişkin sosyal normlar, davranış ve tutumu, sağlık hizmetlerine erişim durumu ve sağlık okuryazarlığı incelenmiştir. Araştırmanın bağımsız değişkenleri sosyodemografik özellikler kapsamında yaş, meslek, medeni durum, eğitim düzeyi, sağlık güvencesi durumu, aylık gelir düzeyi, konut mülkiyeti, konut özellikleri; üriner inkontinans davranış skalası; sağlık okuryazarlık ölçeğidir. Bağımlı değişken Üriner İnkontinans Yaşam Kalitesi Ölçeği'dir. Üriner İnkontinans Yaşam Kalitesi ölçeği ortanca puanı 75'tir. Araştırmaya katılan kadınların yaşam kalitesi orta düzeydedir. Üriner inkontinans davranış skalasına göre çalışmaya katılan kadınların %48.9 bu hastalığa yönelik negatif tutum, %51.1 pozitif tutum sergilemektedir. Üriner inkontinanslı kadınların, ÜİYK toplam puanı ÜİDS'ye göre anlamlı bir fark göstermemektedir (p>0.05). Kadınların ÜİDS toplam puan ortalaması 41.84±5.35'tir (Min/Max=23-57). ÜİDS toplam puanı ile ÜİYK toplam puanı arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki yoktur. Sağlık okuryazarlık ölçeğine göre kadınların %47.9'unun sağlık
okuryazarlığı düşük düzeydedir, %52.1'inin sağlık okuryazarlığı yüksek düzeydedir. Üriner inkontinanslı kadınların ÜİYK toplam puanı SOÖ'ye göre anlamlı fark göstermektedir (p<0.05). Yüksek sağlık okuryazarlık düzeyine sahip olanların yaşam kalitesi çok yüksek düzeyde anlamlı farklılık göstermektedir (p˂0.0001). Yapılan regresyon analizinde, SOÖ toplam puanı ve ÜİYK toplam puanı arasında pozitif yönde yüksek düzeyde anlamlı bir ilişki vardır. ÜİYK toplam puanı; çalışma durumu, hava kirliliği ve çevresel sorun durumu, yaşanılan çevrede şiddet olayları, medeni durum, öğrenim durumu, gelir algısı durumuna göre anlamlı fark gösterirken; sağlık güvencesi durumu, yaşanılan ev mülkiyeti, sızdıran çatı, nemli duvar vs. varlığı, izolasyona bağlı ısınma sorunu, karanlık oda, ışık almama sorunu, sağlık kuruluşuna rahatlıkla başvurabilme durumuna göre anlamlı bir fark göstermemektedir.
Sonuç olarak, üriner inkontinans tanılı kadın hastaların yaşam kalitelerinde etkisi olan sağlığın sosyal belirleyicileri; kadınların sosyal statü ve sosyoekonomik durumları ile ilişkili bazı değişkenler (çalışma durumu, hava kirliliği ve çevresel sorun durumu, yaşanılan çevrede şiddet olayları, medeni durum, öğrenim durumu ve gelir algısı) ve sağlık okuryazarlık düzeyleri olarak saptanmıştır.

Abstract:
The aim of this study was to evaluate the relationship between social determinants of health and quality of life in female patients diagnosed with urinary incontinence. The study is a descriptive and correlational study. The study was conducted at Bozyaka Training and Research Hospital, a public hospital in Izmir, between September 2022 and May 2023 using face-to-face survey method. According to the information obtained from the statistical unit of the hospital, the number of female patients who applied to the outpatient clinic within a year and were diagnosed with incontinence was 478. Accordingly, the sample size was calculated. According to previous studies, the prevalence of urinary incontinence in adult women in Turkey varies between 17-48%. Therefore, when the average prevalence was taken as 30% (p=30%, q=70) and the deviation was taken as d=0.05, the sample size was determined as 196 at 95% confidence interval. The significance level was determined as p>0.05. In the data collection phase of the study; Descriptive information form including descriptive characteristics and risk factors of urinary incontinence, Urinary Incontinence Behavior Scale (UIBS), Health Literacy Scale (HLS) and Urinary Incontinence Quality of Life Scale (I-QOL) were used. With the data collection tools, sociodemographic characteristics and social status, social norms, behaviors and attitudes towards the disease, access to health services and health literacy of women with urinary incontinence were examined to evaluate the social determinants of health. The independent variables of the study were age, occupation, marital status, education level, health insurance status, monthly income level, housing ownership, housing characteristics, urinary incontinence behavior scale and health literacy scale within the scope of sociodemographic characteristics. The dependent variable was Urinary Incontinence Quality of Life. The median score of the Urinary Incontinence Quality of Life scale is 75. The quality of life of the women participating in the study was moderate. According to the urinary incontinence behavior scale, 48.9% of the women who participated in the study had a negative attitude towards this disease and 51.1% had a positive attitude. The I-QOL total score of women with urinary incontinence did not show a significant difference according to UIBS (p>0.05). The mean UIBS total score of the women was 41.84±5.35 (Min/Max=23-57). There is no
VI
statistically significant relationship between UIBS and I-QOL total score. According to the health literacy scale, 47.9% of the women had low health literacy and 52.1% had high health literacy. I-QOL total score of women with urinary incontinence showed a significant difference according to HLS (p<0.05). The quality of life of those with a high level of health literacy showed a highly significant difference (p˂0.0001). In the regression analysis, there is a highly significant positive relationship between HLS total score and I-QOL total score. I-QOL total score shows a significant difference according to employment status, air pollution and environmental problems, violence in the environment, marital status, educational status, income perception status; while it does not show a significant difference according to health insurance status, home ownership, presence of leaky roof, damp wall, etc., heating problem due to insulation, dark room, lack of light and the ability to easily apply to the health institution.
In conclusion, the social determinants of health that have an effect on the quality of life of female patients with urinary incontinence were found to be some variables related to the social status and socioeconomic status of women (employment status, air pollution and environmental problems, violence in the environment, marital status, educational status and income perception) and health literacy levels.