Sağlık harcamalarını etkileyen faktörlerin panel veri yöntemi ile belirlenmesi: OECD ve BRICS-T ülkelerinin karşılaştırılması
Determining factors affecting health expenditures by panel data method: A comparison of OECD and BRICS-T countries
Yazar: KEREM ÖZEN
Danışman: PROF. DR. MEHMET AKİF ARVAS
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: BRICS-T = BRICS-T ; Ekonomi politikaları = Economic policies ; Ekonomik etki = Economic effect ; OECD ülkeleri = OECD countries ; Panel veri modelleri = Panel data models ; Sağlık harcamaları = Health expenditures

Özet:
Sağlık, ülkelerin gelişmişlik düzeylerine doğrudan veya dolaylı olarak etki eden bir etkendir. Ülkeler sürekli bir şekilde sağlık koşullarını ve performanslarını arttırmak için çeşitli politikalar üretirler. Ancak bu politika arayışları süreçlerinde ülkelerin karşılaştıkları en büyük problem sağlık harcamalarına ayrılan bütçenin kısıtlı olmasıdır. Tam da bu noktada ülkeler sağlık harcamalarına ayrılan bütçe ile optimal düzeyde hizmet verebilmek için çabalamaktadır. Çalışmanın amacı BRICS-T (Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin, Güney Afrika ve Türkiye) ve seçilmiş OECD (Kanada, Fransa, Almanya, Polonya, Portekiz, İspanya, İtalya, Birleşik Krallık, Amerika Birleşik Devletleri) ülke grupları üzerinde karşılaştırmalı olarak Sağlık Harcamalarını Etkileyen Faktörlerin etkilerinin incelemesidir. Bu amaç doğrultusunda 2000-2019 yıllar arası OECD STAT' tan derlenen veriler kullanılarak Panel veri yöntemi uygulanmıştır. Westurlund (2007) eş bütünleşme testine göre sağlık harcaması değişkeninin sırasıyla diğer değişkenler ile arasındaki eş bütünleşme ilişkilerine bakılmıştır. Analiz sonucunda sağlık harcamalarının diğer değişkenler (alkol tüketimi, kişi başına düşen gelir/dolar, işsizlik oranı, kişi başına düşen doktor sayısı, yaşam beklentisi) ile eş bütünleşik ilişkisinin olduğu tespit edilmiştir. Bu bağlamda hem Westurlund grup istatistikleri hem de Westurlund panel istatitikleri olasılık değerleri (p<0.01) göre %1 düzeyinde anlamlı çıkmıştır. Panel nedensellik test sonuçlarına bakıldığında ise beklentiler doğrultusunda sağlık harcamalarının sağlık çıktısı değişkenleri üzerinde farklı anlamlılık düzeylerine göre nedensellik ilişkileri tespit edilmiştir.

Abstract:
Health is a factor that directly or indirectly affects the development levels of countries. Countries constantly produce various policies to improve their health conditions and performance. However, the biggest problem faced by countries in these policy pursuits is the limited budget allocated to health expenditures. At this point, countries are striving to provide optimal service with the budget allocated for health expenditures. The aim of the study was to compare the BRICS-T (Brazil, Russia, India, China, South Africa and Turkey) and selected OECD (Canada, France, Germany, Poland, Portugal, Spain, Italy, United Kingdom, United States) country groups. It is an examination of the effects of Factors Affecting their Expenditure. For this purpose, Panel data analysis method was applied by using data compiled from OECD STAT between 2000-2019. According to the Westurlund (2007) cointegration test, the cointegration relations between the health expenditure variable and other variables, respectively, were examined. As a result of the analysis, it has been determined that there is a co-integrated relationship between health expenditures and other variables (alcohol consumption, income/dollar per capita, unemployment rate, number of doctors per capita, life expectancy). In this context, both Westurlund group statistics and Westurlund panel statistics were significant at the 1% level according to their probability values (p<0.01). Considering the panel causality test results, causality relationships were determined according to different significance levels on the health output variables of health expenditures in line with expectations.