Derslik dışı fen etkinlikleri ve bu etkinliklere dayalı öğretimin öğretmen adayları üzerindeki etkileri
Outdoor education activities in science education and effects of these activities on pre-service teachers
Yazar: SEVİLAY ATMACA
Danışman: PROF. DR. FİTNAT KAPTAN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İlköğretim Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aday öğretmenler = Candidate teachers ; Ders dışı etkinlikler = Out of class activities ; Fen bilgisi = Science ; Fen bilgisi eğitimi = Science education ; Fen bilgisi öğretimi = Science teaching ; Öğretim = Teaching

Özet:
Fen eğitiminde derslikteki etkinliklerin, derslik dışı etkinliklerle desteklenmesi büyük öneme sahiptir. Bu çalışmada alandaki ulusal ve uluslararası uygulamalar örnek alınarak; derslik dışı fen etkinliklerine (DDFE) yönelik bir öğretim programı tasarlanmıştır. HÜ, Eğitim Fakültesi öğrencilerinden bir gruba program uygulanmış ve öğretmen adayları üzerindeki etkilerine bakılmıştır. Araştırma yöntemi olarak deneysel desenlerden ön test-son test kontrol gruplu desen; veri toplama yöntemlerinden de nicel ve nitel verilerin birlikte kullanıldığı ?karma yöntem? tercih edilmiştir. Nitel ve nicel veriler eş zamanlı toplanarak ?yöntem çeşitlemesi?ne gidilmiş, bu konuda da ?veri birleştirme tekniği?nden yararlanılmıştır.Araştırmanın birinci alt problemi, DDFE eğiminin öğretmen adaylarının ?fen eğitiminde özyeterlik inançları? ve ?öğrenci denetimi düşünceleri? üzerindeki etkilerine odaklanmıştır. Dolayısıyla, ?Fen eğitiminde özyeterlik inancı? ve ?öğrenci denetimi düşüncesi? ölçekleri ve verilerin analizinde ANOVA kullanılmıştır. Deney grubunda bulunan öğrencilerle, kontrol grubunda bulunan öğrencilerin fen eğitiminde özyeterlik inancı puanları ön testten son teste düşüş göstermiş ancak anlamlı bulunmamıştır. Öğrenci denetimi düşüncesi ölçeğinden alınan puanlara bakıldığında deney grubunda ön testten son teste bir yükselme, kontrol grubunda ise bir düşüş gözlenmiştir. Ancak yine sonuçların anlamlı olmadığı görülmüştür.Araştırmanın ikinci alt problemi ?öğretmen adaylarına açık alan/doğal ortamlarda (Botanik Parkı), bilim merkezlerinde (Feza Gürsey Bilim Merkezi), müzelerde (Atatürk Orman Çiftliği Hayvanat Bahçesi) verilen DDFE ve bu alanlardaki uygulamaların öğretmen adayları üzerindeki yansımaları nelerdir?? olarak belirlenmiştir. DDFE uygulaması boyunca öğretmen adaylarına ilişkin gözlemler ve görüşmeler yapılmış, dokümanlar toplanmıştır. İçerik analizi ve betimsel analiz için endüktif (inductive) analiz kullanılmıştır. Araştırmanın nitel boyutundan elde edilen dört ana tema, ?gezi öncesi?, ?gezi sırası?, ?gezi sonrası? ve ?fen ve teknoloji eğitimine katkılar? olarak belirlenmiştir.Nicel ve nitel veriler birleştirildiğinde, DDFE dersini aldıktan sonra öğretmen adaylarının konuyu profesyonel bir bakış açısıyla daha ciddiye aldıkları, kuramsal anlamda ve uygulama konusunda yetersizliklerini tamamlayarak alanda yeni uygulamalar tasarlayabilecek duruma geldikleri söylenebilir.Çalışma sonunda verilen örnek ders planları ilköğretim öğrencilerine, farklı branştaki derslere ve farklı branştaki öğretmen adaylarına disiplinler arası boyutlarda ve daha uzun süreli olarak uygulanabilir.

Abstract:
Due to the characteristics of science education, it has great importance that activities, which can be done in classroom, should be supported with outdoor activities. In this study, an outdoor education activities curriculum was designed by the scanning national and international implementations. This curriculum was implemented to HÜ., Faculty of Education?s pre-service teachers and it was tried to find out the effects of outdoor education activities on them.Pre-test/post-test comparison group design were used as a research method and mixed method preferred as data gathering method. Qualitative and quantitative data obtained simultaneously; ?method triangulation? and ?converge data? was used.First question aims to find out whether participants in experimental group have higher scores on ?self efficacy in science teaching? and ?pupil control ideology? scales than participants in comparison group have. Split-Plot ANOVA is used to analyze quantitative data. Self efficacy scores of both group decreased from pre-test to post-test but those mean differences between groups was found statistically insignificant. Pupil control ideology scores of experimental group increased but scores of comparison group decreased from pre-test to post-test but it was found statistically insignificant insignificant.Second question was conduct to find out the effects of outdoor education activities (botanical park, science center and museum) on pre-service teachers. Over the course, observations, interviews were done and some documents were taken from the students to answer this question. Inductive analysis was used for gathering qualitative data. Those data was analyzed by the help of NVivo 9 program Four themes was revealed as ?pre-visit?, ?during visit?, ?post-visit? and ?contribution to science and technology teaching?. According to findings obtained from converging qualitative and quantitative data of the study, at the end of the course, pre-service teachers launched a professional and serious aspect to outdoor science education activities.Further investigations are needed to designed different lessons subjects and different groups of ages; inter disciplinary aspect on the long-term.