Osmanlı Âlimi Hüseyin Remzi'nin ahlâk ve din anlayışı
Ottoman Scholar Hüseyin Remzi's Understanding of Morals and religion
Yazar: VİLDAN YILDIZ
Danışman: PROF. DR. AYŞE SIDIKA OKTAY
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy
Dizin: Ahlak felsefesi = Moral philosophy ; Din felsefesi = Religious philosophy ; Din-felsefe ilişkisi = Religious-philosophy relationship ; Osmanlı alimleri = Ottoman scholars ; İslam felsefesi = Islamic philosophy

Özet:
Osmanlı Devleti'nin Tanzimat dönemindeki ender âlimlerinden olan Hüseyin Remzi (1839-1896) yaşadığı dönemdeki toplumsal değişimleri ve kendi çağının sıkıntılarını da göz önünde bulundurarak toplumun geneline, gençlere ve kadınlara yönelik ahlâk kitapları yazmıştır. 
Hüseyin Remzi'nin Ahlâk-ı Hamîdî ve Hoca Hanım: Hanım Kızlara Dürus-u Ahlâk adlı eserleri ahlâk konusunda günümüze ulaşan en önemli eserleridir. O, ahlâk konularında toplumun her zamankinden daha fazla ihtiyaç duyduğu konulara eserlerinde yer vermiş, özelliklere gençlerin bilinçlenmesini amaçlamıştır. Eserlerinde ahlâk felsefesini vazife kavramı ile temellendirir. Klasik ahlâk felsefesinde olduğu gibi ahlâk felsefesini teorik ve pratik olarak ayırır ancak pratik yönüne daha çok ağırlık verdiği görülmektedir. Ahlâkın pratik yönünü vazife kavramının içinde değerlendirdiği erdem ve erdemsiz davranışlar üzerinden açıklar. Ayrıca kitaplarında Klasik ahlâk felsefe kitaplarında yer almayan Tanrı sıfatları ve Tanrının varlığına deliller konularını da eklemiştir.
Bu çalışmamızda Hüseyin Remzi'nin eserleri taranarak öncelikle onun ahlâk konusundaki genel anlayışı ortaya konulacaktır. Bunu yaparken özellikle amelî ve nazarî ahlâk anlayışı, Tanrı anlayışı, Tanrı-insan-âlem ilişkisi, iman-ahlâk ilişkisi ortaya çıkarılacaktır. Ayrıca İslam'ın ahlâk anlayışı ile batıda ahlâk konusunda meydana gelen değişimler hakkındaki düşünceleri karşılaştırılarak ele alınacaktır. Böylece onun din ve ahlâk felsefeleri alanlarına ait görüşleri tespit edilecektir.
Hüseyin Remzi'nin özellikle Ahlâk-ı Hâmîdî ve Hoca Hanım: Hanım Kızlara Dürus-u Ahlâk kitapları temel alınacak, bu iki kitaptan faydanılarak ahlâk anlayışı ve felsefî görüşleri incelenerek, din ve ahlâk felsefesi ortaya konacaktır.

Abstract:
Hüseyin Remzi (1839-1896), one of the rare scholars of the Ottoman Empire in the Tanzimat period, wrote books on ethics for the general public, young people and women, taking into account the social changes of his time and the problems of his own age.
Hüseyin Remzi's Ahlâk-ı Hamîdî and Hoca Hanım are the most important works on ethics that have survived to the present day. He included in his works the issues that the society needed more than ever in ethics and aimed to raise the awareness of young people. In his works, he bases his moral philosophy on the concept of duty. As in classical moral philosophy, he divides moral philosophy into theoretical and practical, but it is seen that he gives more weight to the practical aspect. He explains the practical aspect of morality through virtue and non-virtue behaviors that he evaluates within the concept of duty. In addition, he added the topics of God's attributes and proofs for the existence of God, which are not included in classical moral philosophy books.
In this study, Hüseyin Remzi's works will be scanned and his general understanding of ethics will be revealed. In doing so, especially his understanding of practical and theoretical ethics, his understanding of God, the relationship between God-human-universe, and the relationship between faith and ethics will be revealed. In addition, his thoughts on Islam's understanding of morality and the changes that occurred in the West in the field of morality will be compared and discussed. Thus, his views on religious and moral philosophies will be determined.
Hüseyin Remzi's books, especially Ahlâk-ı Hâmîdî and Hoca Hanım will be taken as a basis, and his philosophy of religion and morality will be revealed by analyzing his understanding of morality and philosophical views by making use of these two books.