Aile hukuku ile ilgili âyetler bağlamında fıkhî görüş farklılıklarının usûlî dayanakları
Procedural basis of jurisprudence differences in the context of verses on family law
Yazar: MUHAMMED MEHDİ AKSOY
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA GENÇ
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Din = Religion
Dizin: Aile = Family ; Delil = Evidence ; Evlilik = Marriage ; Usul = Rhytm ; İhtilafü`l-Ulema = Ikhtilafu`l-Ulema

Özet:
İslâm hukukunda aile hayatına ve aile hayatının tesisini sağlayan evlenmeye büyük önem verilmiştir. Zira evlenmenin hem bireyler hem de toplum açısından dünyevî ve uhrevî birçok maslahatı vardır. Bunların en önemlisi de fıtrattan gelen bazı arzuların meşru dairede karşılanması ve neslin belli bir düzen içerisinde devamının sağlanmasıdır. Ancak bazı hallerde taraflar, evlilik hayatında bulunması gereken sevgi, şefkat ve saygı duygularını yitirebildiklerinden evliliğin sonlandırılması kaçınılmaz olabilmektedir. Bu sebeple İslam hukukunda evlenme akdi, evlilik hayatı ve evlenmenin sona ermesine ilişkin köklü düzenlemeler getirilmiştir. Söz konusu düzenlemelerin azımsanmayacak bir kısmı da Kur'an'da yer almıştır. Ne var ki âyetlerin önemli bir bölümünün delalet açısından içtihada açık olması birçok hükmün ictihad ile istinbat edilmesini gerekli kılmıştır. İctihad ise hem farklı usullerin benimsenmesinden hem de müctehidlerin kavrayış ve anlayışlarının farklılık arz etmesinden kaynaklı olarak ihtilaflara sebebiyet vermiştir. İşte bu çalışmada, aile hukuku ile ilgili ahkâm âyetleri bağlamında vuku bulmuş ihtilaflar incelenmiştir. Bu kapsamda görüşlerin usulî dayanakları ve her bir görüş sahibinin diğer görüşlere ilişkin yaklaşımları ele alınarak ihtilafların şekillenmesinde etkili olan sebepler tespit edilmeye çalışılmıştır. Fıkhî ihtilafların ele alındığı gerek klasik gerekse modern birçok eser bulunmakla birlikte bu çalışmada hedeflenen tarzda bir araştırma tespit edilemediğinden tezin alana katkı sağlayacağı ve İslam hukukunun diğer konularında yapılacak çalışmalara örneklik teşkil edeceği düşünülmektedir. Çalışmanın sonucunda ihtilafların, kişisel heva, ideolojik görüş, siyasi düşünce veya mezhepsel taassuptan değil, naklî ve aklî veriler ışığında benimsenen usulî yöntem farklılığına bağlı olarak vuku bulduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
In Islamic law, great importance is given to family life and marriage, which provides the establishment of family life. Because marriage has many worldly and otherworldly benefits for both individuals and society. The most important of these is to meet some of the desires coming from the nature in a legitimate way and to ensure the continuation of the generation in a certain order. However, in some cases, it may be inevitable to terminate the marriage because the parties have lost the feelings of love, compassion and respect that should be present in their married life. For this reason, Islamic law has introduced fundamental regulations regarding the marriage contract, marriage life and termination of marriage. A substantial part of these regulations are also included in the Qur'an. However, the fact that a significant part of the verses are open to ijtihad in terms of declaring the ruling necessitated the deduction of many provisions with ijtihad. On the other hand, ijtihad caused differences of opinion due to both the adoption of different methods and the differing understandings of mujtahids. In this study, the conflicts that have occurred in the context of the verses related to family law have been examined. In this context, the bases of the views and the approaches of the advocates of each view towards the other views were examined, thus, the reasons that were effective in the formation of the differences of opinion were tried to be determined. There are many classical and modern works that deal with fiqh conflicts. However, a research conducted in the manner intended in this study could not be determined. In this respect, it is thought that the thesis will contribute to the field and set an example for studies on other subjects of Islamic law. As a result of the study, it was determined that the differences of opinion occurred due to the difference in the method adopted, not due to personal desire, ideological opinion, political thought or sectarian bigotry.