Tesfirlerde hikmet terimi
The Concept of Hikmah in tasfir literature
Yazar: MUSTAFA YAZ
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET PAÇACI
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2000
Konu: Din = Religion
Dizin: Hikmet = Wisdom ; Tefsir = Commentary ; İslamiyet = Islam

Özet:
ÖZET Hikmet, çok yönlü ve derin içerikli bir kavramdır. Âlimler, Kur'an'daki hikmete anlam verirken, hikmetin içinde bulunduğu anlam çerçevesini dikkate almışlar ve bu nedenle de hikmete birden çok anlam vermişlerdir. Peygamberimizden günümüze kadar yazılan tüm tefsirlerde, hikmetin ne olduğu konusunda açıklamalarda bulunmuşlar, ancak hiçbir âlim, kesin olarak hikmet şudur dememiştir. Yapılan tüm tariflerin bir kısmı ilme, bir kısmı amele, bir kısmı da her ikisine râcidir. Hikmetin ilimle olan ilişkisi, hikmete ermek için ilmin şart olduğu, amelle olan ilişkisi de insana faydası olmayan bir amelin hikmet olmayacağıdır. Bu tariflerde, en çok göze çarpanlar, " İlim, ilim ve onunla amel, ilim ve amelde ihkâm, sözde ve fiilde doğruyu tutturma, Kur' an, nübüvvet, haşyet, sünnef'tir. Hikmetin aslı, insanı sefihlikten men eden şeydir. Bu sefıhlik de, dinin ve akim hoş karşılamadığı çirkin şeylerdir. Bu hikmet ile her şey amacına uygun olarak gerçekleşir ve doğru olan şey neyse o yapılır. Yani insan, hikmet vasıtası ile iyi ve güzel olan şeylere yönelir, çirkin ve kötü olan şeylerden de kaçınır. Sonuç olarak hikmeti şu şekilde tarif edebiliriz, "insanı faydalı ilme ve faydalı amele yönelten, insanın Allah'ın emretmiş olduğu şeyleri yapabilmesine vesile olan ve yasakladıklarından da sakınmasına yardımcı olan bir şeydir." 52

Abstract:
SUMMARY The wisdom (al-Hikma) is a concept that has many aspects and deep contents. The sholars has taken into consideration the meaning frame in which there is wisdom while they give to it in Koran. So they has given meaning to wisdom several meaning rather than one. They has explained it on all commentings of the Koran (tafsir) that has been written to far than our prophet what wisdom is, but, nobady of them has definitely said that it is so. Part of giving descriptions belong to science (ilm) and to act (the performance of one's religious duty "amel"), the other part belongs to every both. In the relationship of wisdom with science, the science is nesessery to arrive to wisdom. As for its relationship with act, if act is not of help to mankind, it is not a wisdom. What is conspicuous in this descriptions are; science, science and act with it, the perfection in act and science, finding the truth at talk and act, Koran, prophethood, fearing, tradition (sünnet). The basis of wisdom is somethings that prohibit mankind the disgracefulness. That disgracefulness is ugly something what the religion doesn't assent. By that wisdom, everything realizates appropriately for its purpose and which is truth, is done. Namely, mankind goes towards good and beautiful things; and, gets out of ugly and bad things. As a result we describe the wisdom in this way: A somethings is that directs human to beneficial science and act, what causes human to be able to do that God ordered, and, what comes to his aid for his avaidable that God farbided. 53