Ebu'l-Berekât en-Nesefî'nin Medâriku't-Tenzîl ve Hakâiku't-Te'vîl adlı eserinde tefsir-te'vîl İlişkisi
Commentary – interpretation relationship in the Medâriku't-Tenzîl ve Hakâiku't-Te'vîl named book of Ebu'l-Berekât en-Nesefî
Yazar: SIDDIK BAYSAL
Danışman: PROF. DR. AHMET NEDİM SERİNSU
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Din = Religion
Dizin: Ebu`l Berekat en-Nesefi = Ebu`l Berekat en-Nesefi ; Hakaiku't-Te'vil = Hakaiku't-Te'vil ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Kıyas = Comparison ; Medariku`t-Tenzil = Medariku`t-Tenzil ; Te`vil = Te`vil ; Tefsir = Commentary ; İslamiyet = Islam

Özet:
Ebu'l-Berekât en-Nesefî'nin Medâriku't-Tenzîl ve Hakâiku't-Te'vîl Adlı Eserinde Tefsir-Te'vîl İlişkisi
Medârik gibi içinden türedikleri toplumların sosyal, psikolojik, ekonomik, tarihi ve antropolojik vakıasını tefsire taşıma kabiliyetini haiz ideolojik yanları ağır basan spesifik metinler, tefsir-te'vil ilişkisinin özgün örneklerini ihtiva eden dirayet türünde kaleme alınmış hususi metinlerdir. Medârik'i hususi kılan unsur ise yaslandığı epistemolojilerin çeşitliliğidir. Nitekim onda tefsir rivayetlerini istihdam eden nakil merkezli aklın yanı sıra analiz, sentez, soyutlama, kıyas gibi veri işleme yöntemlerini ustalıklı bir biçimde kullanan, kuşkulanan, sorgulayan, eleştiren ve gerektiğinde nassı tevil etmekten kaçınmayan başka bir aklın disiplinli ve uyumlu bir şekilde işlediğini görürüz. Bu akıl, kimi zaman kelâmî–fıkhî (beyânî) kimi zaman felsefî-mantıkî (burhânî) kimi zaman da imgelemci (irfânî) bir forma bürünür. Ancak bu bilgi türleri birbirlerinin alternatifi değil, bilakis diyalektik prensiplerle işleyen bütünlüklü bir yapının biri diğerinin yerine ikame edilemez, iç içe geçmiş, aynı kurucu metinleri açıklamak ve yorumlamak görevini üstlenen hayati parçaları mesabesindedirler. Bu sırada yazar, bütün bu görüngüleri belagat ilminin sağladığı yüksek edebi standartlarda ama okuru merkeze çekmeyi öngören bir aydın sorumluluğuyla sunmaya büyük bir özen gösterir. 


Anahtar Kelimeler: Tefsir, Te'vil, Beyânî Kıyas, Burhânî Kıyas, İrfânî Kıyas, Usul

Abstract:
Commentary – İnterpretation Relationship in the Medâriku't-Tenzîl ve Hakâiku't-Te'vîl Named Book of Ebu'l-Berekât en-Nesefî
Specific and ideologically overriding aspected textes as Medârik which has a capability of carrying it's society's social, psychological, economical, historical and anthropological events to commentary (tafsir) are a kind of dirâyet books that contains special examples of tefsir-tevil relationship. The fact that makes Medârik special is diversities of epistemologies' which it bases on. Thus in Medârik, other than a naql centered mind which contains commentary's rumors, it can be seen an another mind which suspecs, asks questions, critisizes and does not hesitate to interpret the evidence (nass) if it is necessary, uses data processing methods professionally as analysing, synthesis, abstraction, syllogism processes in a disciplined and consistent manner. This mind's form can be change from time to time. For example it can be qalami- fıqhî (bayanî),  philosophic- logical (burhanî) or imaginative (irfânî). However, these different kind of informations are not alternative for eachother, on the contrary they are like a coherent structure's parts working with dialectic principles, telescopic and can not be competing. These crucial parts also help to explain and comment the similar founding textes. Meanwhile the author shows a great care to express these foresights within a great literary style in the charge of a highbrow who aims at centralizing reader.


Key Words: Commentary, İnterpretation, Qalamî-Fıqhî (Beyânî) Syllogism, Philosophic-Logical (Burhânî) Syllogism, Imaginative (Irfânî) Syllogism, Metods