İklim duyarlı kent planlama stratejileri: Erzurum kenti örneği
Climate sensitive planning strategies: the case of Erzurum city
Yazar: MERVE YAVAŞ
Danışman: PROF. DR. SEVGİ YILMAZ
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Ülkemizde son yıllarda iklime duyarlı ve sürdürülebilir kentsel gelişmeye yönelik farkındalığın artmasına rağmen, bu süreci kararlı, esnek ve yerel ölçekte yöneten çok az sayıda strateji bulunmaktadır. İklim koşullarına duyarlı bir planlama yaklaşımı, diğer iklim tiplerinde olduğu gibi soğuk iklim bölgeleri için de tasarım sürecine iklim bilgisinin etkili bir şekilde dâhil edilmesini gerektirmektedir. Soğuk iklim bölgelerindeki kış koşulları, açık alan tasarımı ve dış mekân konforu açısından oldukça zorlayıcı durumlar yaratmaktadır. Bu zorlayıcı koşullar kış kentleri olarak adlandırabileceğimiz kentler için iklim duyarlı planlama ve tasarım stratejilerini zorunlu kılmaktadır. Soğuk iklim koşulları altındaki kentsel alanlarda yaşam kalitesi, bu tür bir planlama yaklaşımının geliştirilip geliştirilmemesine bağlı olarak olumlu veya olumsuz etkilenebilmektedir. Bu bilgiler ışığında tez çalışmasında Türkiye'nin en soğuk iklimlerinden birine sahip olan Erzurum kentinde, kentsel planlama pratiklerinin mikro iklimi nasıl etkilediği açıklanmaya çalışılmıştır. Bu doğrultuda farklı kentsel dokular üzerinden yürütülen çalışmada, 2017-2019 yıllarında kentte 2 metreden kaydedilen meteorolojik veriler ile dört farklı çalışma alanında toplam 256 iklim simülasyonu yapılmış ve mikro ölçekte kentin termal konfor durumu değerlendirilmiştir. Simülasyonlar ve termal konfor hesaplamaları için son yıllarda tercih edilen ENVI-Met mikro iklim modeli kullanılmıştır. Oluşturulan varyasyonlar ile kış döneminde hava ve yüzey sıcaklıkları üzerindeki değişim incelenmiştir. Bulgular kentin özellikle kış döneminde aşırı soğuk stres altında olduğunu göstermiştir. Simülasyonlara dayalı olarak oluşturulan yere özgü iklim duyarlı planlama stratejileri ve yazından elde edilen teorik bilgilerin bütüncül olarak kullanımıyla ortaya konan kentsel tasarım projelerinin, dış mekân konforunu kış aylarında 2°C'ye kadar arttırılabileceği tespit edilmiştir. Bu çalışmada elde edilen sonuçlar yerel yönetimlerin ve tasarımcıların gelecekte benzer mahallelerde simüle edilmiş önlemlerin etkisini tahmin etmelerini sağlayarak iklim duyarlı planlama alanındaki bilgi birikimlerine katkıda bulunacaktır.

Abstract:
In recent years, the awareness on climate sensitive and sustainable urban development in Turkey is increased. However, very few strategies become prominent by managing this process at a stable, flexible and local scale. A climate-sensitive urban planning approach requires the effective integration of climate information into the design process for all climate conditions. The harsh winter conditions in cold climate cities create very challenging conditions in terms of outdoor design and outdoor comfort; which directly affect the quality of life. These challenging conditions make climate-sensitive planning and design strategies essential for cold climate regions, i.e.  winter cities. It is possible to positively change the effects of weather on life quality through a climate-sensitive planning approach. In the light of this information within the scope of this thesis, the effects of urban planning practices on microclimate are attempted to explain in Erzurum; which is one of the coldest climate cities in Turkey. Accordingly, this study is conducted on four different settlement patterns within 2017-2019. The meteorological data in these settlements was recorded from approximately 2 meters high from ground.  Then, 256 climate simulations were made for these four different study areas. Additionally, thermal comfort level of the city was also evaluated at micro-scale, through these case areas. For the simulations and evaluations of thermal comfort, ENVI-Met micro climatic model was used. Changes on air and surface temperatures during the winter period were investigated within the variations of design parameters. The findings show that the city is under extreme cold stress, especially in winter. It has been confirmed that urban design projects, based on the principle of location-specific climate-sensitive planning strategies constituted with the results of simulations and theoretical knowledge obtained from literature, can increase outdoor comfort up to 2°C in winter. The results of this study will contribute to the knowledge of local governments and designers in the field of climate sensitive urban planning by enabling them to predict the impacts of simulated design parameters in similar districts.