Eosen çeltek formasyonunun Çeltek (Amasya) ve Sorgun (Yozgat) sahalarında organik jeokimyasal incelemesi ve hidrokarbon türüm potansiyeli
Organic geochemical investigation and hydrocarbon generation potential of eocene çeltek formation in Çeltek (Amasya) and Sorgun (Yozgat) fields
Yazar: EBRU ERDOĞAN
Danışman: PROF. DR. ALİ SARI
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering
Dizin: Amasya = Amasya ; Bitümlü şistler = Oil shales ; Hidrokarbonlar = Hydrocarbons ; Jeokimyasal analiz = Geochemical analysis ; Kerojen = Kerogene ; Yozgat-Sorgun = Yozgat-Sorgun

Özet:
Eosen yaşlı Çeltek Formasyonu'na ait bitümlü şeyllerin, Çeltek (Amasya) ve Sorgun (Yozgat) sahalarındaki organik jeokimyasal özellikleri incelenerek hidrokarbon türüm potansiyelleri belirlenmiştir. Bu amaçla, bitümlü şeyl örneklerinin Piroliz, Modified Fischer Assay (MFA), Gaz Kromatografi (GC), İnce Tabaka Kromatografi analizleri yanında Organik Petrografik incelemeler ve Organik Fasiyes analizleri yapılmıştır. Eosen yaşlı Çeltek Formasyonu, Çeltek (Amasya) Havzası'nda menderesli akarsu ve göl litofasiyes topluluklarından oluşurken, Sorgun (Yozgat) Havzası'nda ise denizin transgresyonu öncesi deniz etkisi olmayan olasılıkla karasal-gölsel bir ortamda çökelmiştir. Eosen yaşlı Çeltek Formasyonu'na ait bitümlü şeyller, her iki havzada da anoksik-disoksik özellik gösteren birikme şartlarında çökelme özelliği göstermiş ve organik maddenin içerikleri sırasıyla ortalama %wt 9,71 ile %wt 6,19'dur. Çalışılan örneklerin Çeltek (Amasya) ve Sorgun (Yozgat) sahalarında kerojen tipinin Tip I ve Tip-II olduğu ve petrol türetme potansiyeline sahip oldukları belirlenmiştir. Çeltek (Amasya) ve Sorgun (Yozgat) sahalarında ortalama Tmax ölçümleri sırasıyla 439,6 ve 435,04 (℃)'dir. İncelenen örneklerin petrol potansiyellerinin belirlenebilmesi amacıyla MFA analizi yapılmış ve Çeltek (Amasya) sahasının % petrol (w/w) değerinin ortalama %5,13 ile orta ekonomik, Sorgun (Yozgat) sahasına ait örneklerin ise ortalama %2,20 ile ekonomik olmadığı belirlenmiştir.

Abstract:
Hydrocarbon generation potentials were determined by examining the organic geochemical properties of oil shales belonging to the Eocene aged Çeltek Formation in Çeltek (Amasya) and Sorgun (Yozgat) fields. For this purpose Pyrolysis, Modified Fischer Assay (MFA), Gas Chromatography (GC), Thin Layer Chromatography analyzes as well as Organic Petrographic and Organic Facies analyzes of oil shale samples were performed. While the Eocene aged Çeltek Formation consists of meandering fluvial and lacustrine lithofacies assemblages in the Çeltek (Amasya) Basin, it was deposited in a terrestrial-lacustrine environment, possibly without sea influence, in the Sorgun (Yozgat) Basin before the transgression of the sea. Oil shales belonging to the Eocene aged Çeltek Formation were deposited in anoxic- disoxic storage conditions in both basins, and the average organic matter contents were 9.71 wt% and 6.19%, respectively. It has been determined that the kerogen type in the Çeltek (Amasya) and Sorgun (Yozgat) fields of the studied samples is Type I and Type II and they have oil generation potential. The average Tmax measurements in Çeltek (Amasya) and Sorgun (Yozgat) fields are 439.6 and 435.04 (℃), respectively. MFA analysis was carried out in order to determine the oil potentials of the samples examined and it was determined that the % oil (w/w) value of the Çeltek (Amasya) field was medium economic with an average of 5.13% while the samples of the Sorgun (Yozgat) field were uneconomical with an average of 2.20%.