Siyasetname'nin eğitim bağlamında incelenmesi
Analyzing Siyasetname in the context of educational leadership
Yazar: ESRA ÖZKILIÇ
Danışman: DOÇ. DR. AHMET GÖÇEN
İbn Haldun Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Eğitim Kurumları İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
1037-1157 yılları arasında hüküm sürmüş Büyük Selçuklu Devletinin hükümdarı
Sultan Melikşah'ın isteği üzerine veziri Nizâmü'l Mülk tarafından kaleme alınan
"Siyasetname''adlı eser, bir diğer adıyla "Siyeru'l –Mülk", kelime anlamı olarak
Arapça'da "Siyaset", Farsça'da "Mektup, Risale'' anlamına gelirken hâkim olmak,
nizama koymak şeklinde idari anlamlar içeren bir kelimedir. Siyasetname, memleket
yönetimi ve idaresi adı altında devletlerarası münasebetleri düzenleyen, içerisinde
kamu düzenini sağlamak için verilen cezalandırmaların da yer aldığı, siyasetle ilgili
işleri felsefi ahlak çerçevesinde anlatan ve devlet yöneticilerinin üstlendikleri görev
sorumluluğunu en iyi nasıl icra edebilecekleri yol gösterici bir kitaptır. Bu çalışmada
nitel bir yaklaşımla doküman incelemesi üzerinden Nizâmü'l Mülk tarafından kaleme
alınan Siyasetname'de geçen metinler odağa alınmış ve verilen liderlik öğütleri
irdelenmiştir. 51 fasıla taksim olunmuş eser, öncelikle Nizâmü'l Mülk 'ün kendi içinde
konuyu tartışıp daha sonra öne sürdüğü fikirlerini destekleyecek kısa hikâyeler ve
rivayetler ile birlikte Hadis ve Kur'an'dan ayetler de içermektedir. Nizâmü'l Mülk
naklettiği hikâyeler ile kendi savunduğu fikirleri destekleyecek başarıyı ortaya
koyabilmeyi ve bir müverrih olmaktan ziyade siyasi deneyimlerini ve tavsiyelerini bu
eserde toplamayı hedeflemiştir. Nizâmü'l Mülk doğruluğu kabul edilmiş mütearife
olarak hükümdarlığın Yaratıcı tarafından verildiğini ve "Kut" anlayışını İslam ile
bütünleştirerek hükümdarlığı betimlemelerinde kutsallaştırmıştır.
Nizâmü'l Mülk önemli bir lideri tanımlarken şunu kaydetmiştir: "Allah korkusu
taşıyan, adaletli, yürekli, gayetle akıllı, ilimsever, sağlam fikirli, dini pir-ü pak ve gazi
bir hükümdar idi".
"Adalet hakim olunca ihsan da hakim olur, nitekim adaletin olduğu yerde civanmertlik
de vardır" diyerek en çok liderlik özellikleri arasında adalet ve ahlak sahibi olmak
gerektiği üzerinde durmuştur. İdare teorisinde "adalet" kavramını olmazsa olmazlar
içinde şart olarak kabul etmiştir. Bu yüzden Nizâmü'l Mülk'e göre hükümdar hata
yapamaz çünkü bu hata sadece kendini değil millete de mal olacaktır. Bunun yanı sıra
Siyasetname'de bir diğer üzerinde durulan konu da hükümdara ulaşabilirliğin
kolaylaştırılmasının önemidir, çünkü halkın kendini daha iyi ifade edebilmesini ve
halka zorbalık yapılmasını bu ulaşılabilirlik sayesinde önüne geçilebileceğini
savunmuştur.
Anahtar Kelimeler: Eğitim, Liderlik, Nizâmü'l Mülk, Siyasetname.

Abstract:
The work called "Siyasetname", also known as "Siyeru'l -Mülk" and written by the
vizier Nizâmü'l Mülk at the request of Sultan Melikşah, the ruler of the Great Seljuk
State, ruling between 1037-1157, means "Politics" in Arabic, "Letter, Risale" in
Persian. It also contains administrative meanings such as being dominant and putting
order. Siyasetname is a book that regulates interstate relations under the name of
country management and administration, includes punishments given to ensure public
order, describes political affairs within the framework of philosophical morality, and
guides how state administrators can best fulfill their duty responsibility. This study
focuses on the texts in the Siyasetname written by Nizâmü'l Mülk through document
analysis with a qualitative approach and analyzes the leadership advice given. Divided
into 51 chapters, the work contains short stories and narrations to support Nizam al-
Mulk's ideas, which he first discussed within himself and then put forward, as well as
verses from Hadith and the Qur'an. Nizam al-Mulk aimed to succeed in supporting his
ideas with the stories he narrated and to collect his political experiences and advice in
this work rather than being a historian. Nizam al-Mulk sanctified rulership in his
descriptions by integrating the concept of "Kut" with Islam and the accepted wisdom
that rulership is given by the Creator.
When describing an important leader, Nizam al-Mulk noted the following: "He was a
God-fearing, just, courageous, highly intelligent, knowledge-loving, sound-minded,
religiously pure and a veteran ruler".
"When justice prevails, benevolence prevails, as a matter of fact, where there is justice
there is chivalry," he said, emphasizing the need for justice and morality among
leadership qualities. He accepted the concept of "justice" as a sine qua non in
administrative theory. Therefore, according to Nizâmü'l Mülk, the ruler cannot make
a mistake because this mistake will cost not only himself but also the nation. In
addition to this, another issue emphasized in the Siyasetname is the importance of
facilitating accessibility to the ruler, because he argued that the people can express
themselves better and bullying of the people can be prevented through this
accessibility.
Keywords: Education, Leadership, Nizamul-Mulk, Siyasetname.