Hekimlerin akılcı ilaç kullanımı ile ilgili bilgi, tutum ve davranışları; olası problemlerin nedenlerinin araştırılması
Knowledge, attitute and behaviours of physicians on the matter of rational drug use; studying the probable problem causes
Yazar: TUĞRUL AKPINAR
Danışman: PROF. DR. OKTAY SARI
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Gülhane Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Akılcı ilaç kullanımı = Rational drug use ; Bilgi düzeyi = Level of knowledge ; Davranış = Behavior ; Doktorlar = Physicians ; Hasta eğitimi = Patient education ; Tutumlar = Attitudes ; İlaç kullanımı = Drug utilization ; İlaç kullanımını değerlendirme = Drug utilization review

Özet:
Amaç: Akılcı ilaç kullanımı (AİK) hastaların klinik ihtiyaçlarına uygun ilaca, kendi kişisel gerekliliklerine uygun dozda, yeterli süre boyunca ve hem kendilerine hem de içinde bulundukları topluma en az maliyetle ulaşmalarıdır. Akılcı olmayan ilaç kullanımı (AOİK) hem toplum sağlığını kötü yönde etkileyip hem de ülke kaynaklarının israfına neden olmaktadır. Bu nedenle çalışmamızda hekimlerin akılcı ilaç kullanımı ile ilgili bilgi, tutum ve davranışlarını ve bu konuyla ilgili olası problemlerin nedenlerini araştırmak amaçlanmıştır.  
Gereç ve Yöntem: Çalışmamız 01.07.2021-30.11.2021 tarihleri arasında Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde görevli sağlık hizmeti sunumu veren hekimler ile TAHUD (Türkiye Aile Hekimliği Uzmanlık Derneği)'a  üye aile hekimleri üzerinde yapılmıştır. Çalışmayı kabul eden toplam 300 hekime yapılan 20 soruluk ankette demografik bilgileri, reçete düzenlemeye yönelik tanımlayıcı bilgiler, 5'li likert tipi sorular ve akılcı ilaç kullanımı ile ilgili bazı potansiyel problemlerle ilgili görüşleri sorulmuştur. Likert tipi sorulara verilen cevaplar en kötü 1, en iyi 5 olmak üzere puanlandırılıp toplanarak hekimin yeterliliği görüşü toplam puanı (min=7-maks=35) ve hekimlik pratiği toplam puanı (min=21-maks=105) olmak üzere 2 farklı puan elde edilmiştir. Daha sonra bu iki puanın toplamından AİK toplam puanı elde edilmiştir ve AİK tutumları bu puan vasıtasıyla gruplar arasında karşılaştırılmıştır. 
Veriler IBM SPSS programı ile gerekli ve uygun testler kullanılarak analiz edilmiştir. 
Bulgular: Katılımcıların 167'si (%56,70) kadınlardan oluşmaktaydı. 212'si (%70,70) uzmanlık öğrencisi, 77'si (25,70) uzman hekim, kalan 11'i (%3,70) ise pratisyen hekimdi, yaş ortalamaları 31,08±7,04 (min=24-maks=60) idi. Hekimlerin 257'si (%85,70) AİK konusunda herhangi bir eğitim aldığını belirtmiştir. Meslekte geçirdikleri süreler 5 yıla kadar ve 5 yıl üzeri olarak gruplandırıldığında AİK toplam puan ortalamaları açısından istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmuştur (p<0,001). Dahili ve cerrahi olarak 2 gruba ayrılıp arasındaki fark incelenmiş ve AİK toplam puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmuştur (p<0,001). AİK konusunda eğitim alma durumlarına göre AİK toplam puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunamamıştır (p=0,422). Uzman gruplarının (aile hekimleri ve diğerleri) AİK tutumlarını etkileyebilecek faktörlerden hasta tavrı açısından karşılaştırılmasında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmıştır (r= 10,485 p=0,001).  

Sonuç: Özellikle genç hekimlerin çalışma şartlarının geliştirilmesi, daha çok aile hekimliği uzmanının önemli bir sorun olarak belirttiği hasta tavrı konusunda ciddi düzenlemelerin yapılması, hekimlerin daha büyük sorunlara yol açmamak adına hastaların ilaç taleplerini çok daha dikkatli incelemesi, eczanelerin muayene olmamış hastalara ilaç önerisinde bulunmasının engellenmesi ve AİK konusunda halka yönelik eğitimlerin düzenlenmesi gerekmektedir. 

Anahtar kelimeler: Akılcı ilaç kullanımı, hekim, çalışma şartları, eğitim

Abstract:
Objective: Rational drug use (RDU) is the ability of patients to reach the drug appropriate for their clinical needs, in the appropriate dose for their personal needs, for a sufficient period and at the least cost to both themselves and the society they live in. Irrational use of drugs both adversely affects public health and causes waste of country resources. Therefore, in our study, it was aimed to investigate the knowledge, attitude and behaviors of physicians about rational drug use and the causes of possible problems related to this issue. 
Materials and Methods: Our study was carried out on the physicians providing health service patients at Gülhane Training and Research Hospital between 01.07.2021 and 30.11.2021 and family physicians registered with TAHUD (Turkish Family Medicine Specialization Association). In the 20-question questionnaire made to the physicians who accepted the study, demographic information, descriptive information about prescription, 5-point Likert-type questions and their opinions about some potential problems related to rational drug use were asked. The answers given to the Likert-type questions are scored and summed as the worst 1 and the best 5, and 2 different points are obtained: the total score of the physician's adequacy opinion (min=7-max=35) and the total score of medical practice (min=21-max=105). has been done. Afterwards, the total score of RDU was obtained from the sum of these two scores, and the attitudes of RDU were compared between the groups by means of this score. 
The data were analyzed with the IBM SPSS program using necessary and appropriate tests. 
Results: 167 (56,70%) of the participants were women. 212 (70,70%) were residents, 77 (25,70%) were specialists, the remaining 11 (3,70%) were general practitioners, mean age was 31,8±7,04 (min=24-max=60). 257 (85,70%) of the physicians stated that they had received any training on RDU. A statistically significant difference was found in terms of total RDU score averages when the time they spent in the profession were grouped as up to 5 years and over 5 years (p<0,001). The difference between two groups, internists and surgeons, was examined, and a statistically significant difference was found between the mean total score of RDU (p<0,001). No statistically significant difference was found between the mean total scores of RDU in terms of the status of receiving education on RDU (p=0,422). A statistically significant difference was found in the comparison of expert groups (family physicians and others) in terms of patient attitude which is among the factors that may affect the physicians attitudes regarding RDU (r= 10,485 p=0,001). 

Conclusion: Improving the working conditions of physicians (especially young physicians) and making serious regulations towards bad patient attitude, which more family medicine specialists have identified as a problem, should be achieved. Physicians need to examine the drug demands of patients way more carefully in order not to cause bigger problems. Recommending drugs from pharmacies to patients who have not been examined by a physician should be prevented. Public education on RDU needs to be organised. 

Key words: Rational drug use, physician, working conditions, education