Enerji fiyatlarındaki değişimin enflasyon oranı üzerindeki etkileri: Türkiye örneği
The effects of change in energy prices on the inflation rate: The example of Türkiye
Yazar: SEDA ARIKANOĞLU
Danışman: PROF. DR. AHMET UĞUR
İnönü Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Enflasyonun varlığı farklı nedenlere bağlı olmasının yanında bu farklılığın ülkelerin gelişmişlik düzeylerine göre de değişkenlik gösterdiği bir gerçektir. Enflasyonun sebeplerinden en önemlisi belki de enerji kaynağına olan ihtiyaçtı. Dünya üzerinde enerji kaynakları eşit dağılmadığı gibi potansiyel güçleri de kullanılabilirliklerine göre değişmektedir. Bu kullanılabilirlik sanayi kollarını geliştirmekle beraber, sanayi kollarının geliştiği ülkeleri ekonomik güç olarak yukarı taşımıştır. Haliyle enerji üretiminden yoksun ülkelerin dışa bağımlı olduğu düşüncesinden yola çıkılarak bu ülkelerin enerji ithal ederken, katlanmak zorunda kaldıkları maliyetlerin ülke içerisinde çeşitli etkileri mevcut olmuştur. Enerji maliyetlerinin geçen her dönem için farklılık göstermesi, enflasyonun en büyük nedenlerindendir. Bu çalışmada Türkiye için 2008 krizi pasife edilerek 2009: 01 - 2023: 12 dönemlerine ait aylık veriler kullanılarak petrol ve doğalgaz fiyatlarının enflasyona etkisi incelenmiştir. Bu amaçla serilerin durağanlığı Genişletilmiş Dickey Fuller (ADF, 1981) birim kök testi ile sınanmıştır. Değişkenlerin uzun dönemde birlikte hareket edip etmediği test edebilmek için Engel ve Granger (1987) eşbütünleşme testi uygulanmıştır. Son olarak değişkenler arasındaki uzun, orta ve kısa dönemdeki nedensellik ilişkisi için Breitung ve Candelon (2006) tarafından geliştirilen frekans dağılımı nedensellik testi ile analizi gerçekleştirilmiştir. Elde edilen sonuçlara göre, doğalgaz fiyatlarından enflasyona uzun ve orta dönemde nedensellik bulunurken, petrol fiyatlarından enflasyona herhangi bir dönemde nedensellik tespit edilmemiştir.

Abstract:
In addition to the existence of inflation being due to different reasons, it is a fact that this difference also varies according to the development levels of the countries. Perhaps the most important reason for inflation was the need for energy resources. Energy resources are not distributed equally in the world, and their potential power varies according to their availability. This availability has developed industrial branches and has carried the countries where industrial branches have developed upwards as economic power. Naturally, based on the idea that countries deprived of energy production are dependent on foreign countries, the costs that these countries have to bear while importing energy have had various effects within the country. The fact that energy costs differ for each period is one of the biggest reasons for inflation. In this study, the effect of oil and natural gas prices on inflation was examined by using monthly data for the periods 2009: 01 - 2023: 12 by deactivating the 2008 crisis for Turkey. For this purpose, the stationarity of the series was tested with the Extended Dickey Fuller (ADF, 1981) unit root test. In order to test whether the variables move together in the long term, Engel and Granger (1987) cointegration test was applied. Finally, the causality relationship between the variables in the long, medium and short term was analyzed with the frequency distribution causality test developed by Breitung and Candelon (2006). According to the results obtained, while causality was found from natural gas prices to inflation in the long and medium term, causality was not found from oil prices to inflation in any period.