Sürdürülebilir büyüme bağlamında eğitim: Ulusal ve uluslararası bir değerlendirme
Education within the context of sustainable growth: A national and an international evaluation
Yazar: ÖMER YALÇINKAYA
Danışman: PROF. DR. VEDAT KAYA
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Ekonomi = Economics ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Büyüme = Growth ; Büyüme politikaları = Growth policies ; Ekonomik büyüme = Economic growth ; Eğitim = Education ; Panel veri modelleri = Panel data models ; Sürdürülebilir gelişme = Sustainable development ; Sürdürülebilirlik = Sustainability ; Türk eğitim sistemi = Turkish education system ; Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı = Programme for International Student Assesment ; Vektör hata düzeltme modeli = Vector error correction model

Özet:
Bilindiği üzere eğitim, mevcut işgücünün niteliklerinin geliştirilmesine ve böylece ekonominin değişen gereksinimlerini yerine getirmesine katkı sağlamaktadır. Bu yönüyle eğitim, ekonomik büyümenin sağlanabilmesi ve sürdürülebilmesi için gerekli olan mikro ve makro ekonomik temelleri hazırlamaktadır. Dolayısıyla günümüzde, eğitim yoluyla beşeri sermayenin geliştirilmesine ve araştırma-geliştirme yoluyla teknoloji ve bilişim kurumlarının ilerlemesine dayanmayan hiçbir büyüme sürecinin uzun erimli olmayacağı sıklıkla dile getirilmektedir. Bu nedenle, uzun dönemde sürdürülebilir büyümeyi gerçekleştiren asıl dinamiğin beşeri sermaye olduğu, beşeri sermayeyi etkileyen faktörlerin başında ise eğitimin geldiği yakın dönemli büyüme çalışmalarında sıklıkla vurgulanmaktadır. 
Bu noktadan hareketle çalışmada eğitim ile ekonomik büyüme arasındaki ilişkilerin ulusal ve uluslararası ölçekte nasıl olduğunun/ele alındığının incelenmesi yoluna gidilmiş ve eğitim ile ekonomik büyüme arasındaki ilişkiler açısından Türkiye ekonomisi özelinde bir durum değerlendirmesinin yapılması amaçlanmıştır. Bu genel amaçla birlikte çalışmada, Türkiye ekonomisinde sürdürülebilir büyüme hızlarının yakalanabilmesinde ve akabinde orta gelir tuzağından çıkılabilmesinde eğitimin önemli bir kısıt olup olmadığının incelenmesi tasarlanmıştır. Bu doğrultuda, çalışmada eğitim ile ekonomik büyüme arasındaki ilişkiler; ulusal ölçekte 1923-2013 dönemi için zaman serisi analizi kapsamında uluslararası ölçekte ise 1950-2013 dönemi için panel veri analizi kapsamında VECM metodolojisi kullanılarak incelenmiştir. 
Çalışma sonucunda, Türkiye ekonomisinde niceliksel ve niteliksel eğitim göstergeleri ile ekonomik büyüme arasındaki ilişkilerin ulusal ölçekte nispeten güçlü olduğu buna karşılık, söz konusu bu ilişkilerin uluslararası ölçekte özellikle de başlangıçta ekonomik açıdan emsali olduğu ülkelere kıyasla bir hayli zayıf kaldığı belirlenmiştir. Bununla birlikte, Türkiye ekonomisinin inceleme döneminde, eğitim ile ekonomik büyüme arasındaki ilişkiler açısından göstermiş olduğu ekonomik performansıyla sürdürülebilir bir büyüme temposunu yakalayabilmesi ve daha da önemlisi orta gelir tuzağından çıkabilmesi için gerekli olan eğitim altyapısına henüz sahip olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu itibarla, Türk eğitim sistemini nicelik ve özellikle nitelik açısından küresel ölçekte rekabete hazırlayacak olan eğitim reformlarının süratle ve istikrarlı bir şekilde yürütülmesinin gerekli olduğu değerlendirilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Sürdürülebilir Büyüme, Eğitim, PISA, VECM.

Abstract:
As it is known, education contributes to the development of present labour force qualities thus carrying out the changing requirements of the economy. From this aspect, education prepares micro and macro basics of economy which are necessary for providing and sustaining economic growth. Thus, today, it has often been mentioned that no growing process, which has not been based on the development of human capital via education and progress of technology and information institutions through research and development, can have a long term process. For that reason, it has been emphasized in the recent studies on growth that in the long term process, the real dynamic which actualizes the sustainable growth is the human capital and education is one of the primary factors affecting human capital.
From this point of view, in this study, it has been intended to deal with how the relationships between education and economic growth are in national and international scale and to carry out a status evaluation specific to Turkish economy within the context of relationships between education and economic growth. With this general purpose, it has been projected to analyze in this study whether education is an important constraint in terms of reaching a sustainable growth rate in Turkish economy and getting rid of middle income trap right after. In this direction, the relationships between education and economic growth have been analyzed with the use of VECM methodology within the scope of time series analysis for the period between 1923 and 2013 in national scale and panel data analysis for the period between 1950 and 2013 in international scale.
As a result of the study, it has been determined that the relationships between quantitative and qualitative education indicators and economic growth in Turkish economy were relatively strong in national scale, on the other hand, in international scale aforementioned relationships were quite weak at first in comparison with equivalent countries in terms of economy. In addition, it has been come to a conclusion that during the inspection period of its economy, Turkey does not have a education substructure necessary for reaching a sustainable growth pace with its economic performance in terms of the relationships between education and economic growth and more importantly getting rid of middle income trap. In this respect, it has been evaluated that it is necessary for Turkey to carry out educational reforms rapidly and consistently which will prepare Turkish education system for a competition in global scale with regards to quantity and especially quality.
Key Words: Sustainable Growth, Education, PISA, VECM.