Karacadağ alanındaki önemli gübre böceği türlerinin (Coleoptera:   Scarabaeidae; Hydrophilidae) biyoçeşitliliği, ekolojisi ve farklı gübre materyallerini dekompoze etme özellikleri
The ecology, the biodiversity of important species of dung beetle (Coleoptera: Scarabaeidae; Hydrophilidae) in Karacadag area and their decomposition abilities on different fertilizer materials
Yazar: SEVAL ZEYBEK
Danışman: PROF. DR. EMİNE ÇIKMAN
Harran Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Biyoekoloji = Bioecology

Özet:
Bu çalışma 2017 ve 2018 yılları arasında Mardin, Diyarbakır ve Şanlıurfa il sınırlarında bulunan Karacadağ'da, Scarabaeidae ve Hydrophilidae (Coleoptera) familyalarına ait gübre böceklerinin bölgedeki varlığını, ekolojisini ve farklı gübre materyalleri ile olan ilişkisini ortaya çıkarmak için yürütülmüştür. Bu çalışmada Karacadağ, dört bölgeye ayrılmış (I. Siverek (Şanlıurfa), II. Viranşehir (Şanlıurfa), III. Derik (Mardin), IV. Çınar (Diyarbakır)) ve her bir bölge için mayıs ve ekim ayları arasında her on beş günde sürvey yapılmıştır. Çalışmada gübre böceği ergin bireylerini toplamak için çukur tuzakları, su tuzakları ve ışık tuzakları kullanılmıştır. Çukur tuzaklarda cezbedici olarak sığır, eşek, koyun, deve ve kanatlı hayvan dışkısı kullanılmıştır. Aynı zamanda tuzaklardan bağımsız olarak arazide bulunan hayvan dışkıları fiziki olarak kontrol edilmiş ve buradaki erginler örnek olarak alınmıştır. Çalışmanın sonucunda Scarabaeidae familyasından 8 cins, 13 tür, Hydrophilidae familyasından 1 cins 2 tür tespit edilmiştir. Aphodiinae (Coleoptera: Scarabaeidae) altfamilyasından; Acrossus Mulsant cinsine ait 1 tür, Colobopterus Mulsant cinsine ait 1 tür, Biralus Mulsant & Rey cinsine ait 1 tür, Aphodius Illiger cinsine ait 3 tür, Scarabaeinae (Coleoptera: Scarabaeidae) altfamilyasından; Cheironitis Lansberge cinsine ait 1 tür, Euonthophagus Balthasar cinsine ait 2 tür, Onthophagus Latreille cinsine ait 3 tür, Scarabaeus Linnaeus cinsine ait 1 tür, Sphaeridiinae (Coleoptera: Hydrophilidae) altfamilyasından Sphaeridium Fabricius cinsinden 2 tür olmak üzere toplam 15 tür tespit edilmiştir. Çalışmada toplam 3 580 adet ergin birey toplanmıştır.  Örneklerin 40% 'ı Şanlıurfa'da toplanmıştır. Örnek sayısına bakıldığında En fazla toplanan tür 779 ergin ile Sphaeridium scarabaeoides, en etkili tuzak yöntemi çukur tuzak, en çok tercih edilen gübre sığır gübresi olmuştur. 2018 yılında ayda bir olmak üzere toplamda yapılan 6 ölçümde ise sığır dışkısına, ortalama 2 saat 42 dakika sonra gelen ilk scarabeid tür Cheironitis pamphilus olmuştur. Ayrıca çalışmada saptanan 15 türden 7 tanesi; Aphodius (Otophorus) haemorrhoidalis, A. contaminatus, A. fimetarius, Biralus satellitius, Scarabaeus sacer, Sphaeridium marginatum, S. scarabaeoides çalışma alanını oluşturan her 3 il için de yeni kayıttır. Acrossus luridus ve Onthophagus taurus Mardin ve Şanlıurfa illeri için, Cheironitis pamphilus Diyarbakır ve Şanlıurfa, Colobopterus erraticus, Euonthophagus amyntas alces, E. atramentarius ise Mardin ili için ilk kayıt niteliğindedir. Türler arasında tür zenginliği en fazla olanı bulmak ve göstermek için çalışma alanını oluşturan 15 köy üzerinden rarefaction eğrisi kullanılmıştır. Tür zenginliği kıyaslandığında en yüksek habitat Gümüştaş Köyü'ne (Çınar, Diyarbakır) aittir. Araziden toplanan gübre böceklerinin kümülatif toplamı baz alınarak hazırlanan bolluk eğrilerine (K-Dominance) göre en yüksek çeşitlilik Dinçer Köyü (Viranşehir, Şanlıurfa), en düşük çeşitlilik ise Taşıt Köyü'nde (Derik, Mardin) olmuştur. Shannon (H') indeksi sonuçlara göre tür çeşitliliği en yüksek alan 1.074 ile IV. bölgede olan Gümüştaş Köyü olurken, en düşük tür çeşitliliğine sahip alan 0.928 ile III. bölgedeki Taşıt Köyü olmuştur. Berger-Parker (1/d) çeşitlilik indeksine göre 5.625 ile en yüksek değer I. bölgede bulunan Gedik Köyü olmuştur. Habitatlar arasındaki benzerlik oranı Bray-Curtis Cluster analizi sonuçlarına göre en yüksek benzerlik Karınca ve Dinçer köyleri (Viranşehir) 93.06% iken, en düşük benzerlik oranı 75.83% ile Alabaş (Çınar) ve Bayraklı (Derik) köyleri olmuştur.

Abstract:
This study was conducted during 2017-18 to find dung beetles of the Scarabaeoidea (Coleoptera) superfamily in the region and to follow ecology and relationship of them with different fertilizer materials in the area of Karacadağ where is include Diyarbakır, Mardin and Şanlıurfa provinces. Karacadağ was separated into four regions (I. Siverek (Şanlıurfa), II. Viranşehir (Şanlıurfa), III. Derik (Mardin), IV. Çınar (Diyarbakır)) and each regions were visited every fifteen days between may and october. In this study pit traps, water traps and light traps were used to collect adults of dung beetles. The feces of the cattle, donkey, sheep, camel and winged animal were used as attractant source in the traps as well as in open field experiments. At the same time animal feces in the field were controlled physically and adults were taken as examples. According to the results obtained from field studies; There were found 8 genera, 13 species belong to Scarabaeidae family. The other family is Hydrophilidae and there were found 1 genera, 2 species that belong to it. There were found 1 species from the genera of Acrossus Mulsant, 1 species from the genera of Colobopterus Mulsant, 1 species from the genera of Biralus Mulsant & Rey, 3 species from the genera of Aphodius Illiger which are belong to Aphodiinae (Coleoptera: Scarabaeidae) subfamily, 1 species from the genera of Cheironitis Lansberge, 2 species from the genera of Euonthophagus Balthasar, 3 species from the genera of Onthophagus Latreille, 1 species from the genera of Scarabaeus Linnaeus which are belong to Scarabaeinae (Coleoptera: Scarabaeidae) subfamily, and 2 species from the genera of Sphaeridium Fabricius which are belong to Sphaeridiinae (Coleoptera: Hydrophilidae) subfamily. There were found 9 genera and 15 species and collected 3580 adults belong to these species. 40% of the samples were collected in Şanlıurfa. Considering the number of samples the most common species was Sphaeridium scarabaeoides (779 adults), the most effective trap method was pit trap, the most preferred fertilizer has been cattle feces. The first scarabaeid has been Cheironitis pamphilus which came to the cattle feces in 2 hours 42 minutes later at totaly 6 measurements to be once a month in 2018. In addition, 7 of the 15 species identified in the study; Aphodius (Otophorus) haemorrhoidalis, A. contaminatus, A. fimetarius, Biralus satellitius, Scarabaeus sacer, Sphaeridium marginatum, S. scarabaeoides are new records for all ot the three provinces that occur the study area.  Acrossus luridus and Onthophagus taurus were the new record for Mardin and Sanlıurfa provinces, Cheironitis pamphilus was the new record for Diyarbakır and Sanlıurfa provinces and also Colobopterus erraticus, Euonthophagus amyntas alces, E. atramentarius were the fist record for Mardin. The rarefaction curve has been used on 15 villages that made the study area in order to find and show the species richest among the species. The highest habitat belongs to Gümüştaş Village (Çınar, Diyarbakır) when the species richness is compared. According to the abundance curves (K-Dominance) prepared based on the cumulative total of dung beetles that collected from the field; the highest variety was in Dinçer Village (Viranşehir, Şanlıurfa) and the lowest was in the Taşıt Village (Derik, Mardin). According to the Shannon (H ') index results, the highest species diversity area is Gümüştaş Village with 1.074 and the lowest species diversity is Taşıt Village with 0.928. According to the results of the Bray-Curtis Cluster analysis, the highest similarity among the habitats was the Karınca and Dinçer villages (Viransehir), the lowest similarity was Alabaş (Çınar) and Bayraklı (Derik) villages with 75.83%.