Zaman atlamalı elektrik özdirenç yönteminin (tl-ERT) heyelan aktivitesinin modellenmesinde kullanımı: Batı Antalya'dan örnek uygulamalar
The utilizing of time-lapse electrical resistivity method (tl-ERT) in modeling of landslide activity: Case studies from the west of Antalya
Yazar: FATİH UÇAR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖZGÜR AKTÜRK
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Jeofizik Mühendisliği = Geophysics Engineering ; Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
Jeolojik aktiviteler ile oluşan deprem ve heyelan benzeri doğal olaylar, insanların bu olaylara karşı gösterdiği yüksek hassasiyet sebebiyle doğal afetlere dönüşmektedir. Ülkemiz için oluş sayısı bakımından en önemli doğal olaylardan olan heyelanlar, temelde kaya veya zemin kütlesinin yamaç aşağı hareketi olarak tanımlanmaktadır. Bu hareketler yoğun yağış gibi doğal dış uyaran ya da yapısal hareketlilik gibi doğal iç uyaranlar ile tetiklenebilmekte veya insan kaynaklı eylemler gibi yapay uyaranlar ile de gerçekleşebilmektedir. Arazideki heyelan aktivitesinin tespit edilebilmesi için, bu tarz hareketlerde önemli bir gösterge olan pekişmemiş zemin-ana kaya dokanağının tespit edilmesi gerektiğinden, bu işlemi başarılı bir şekilde uygulayabilen elektriksel jeofizik yöntemler kullanılmıştır. Geleneksel yöntemler yerine bir hat boyunca sürekli ölçüme dayalı bir yöntem olan çok elektrotlu elektrik özdirenç görüntüleme yöntemi (ERT) farklı zamanlarda ölçümler alınarak (tl-ERT) uygulanmıştır. Zaman atlamalı olarak alınan ölçümler ile elektrik özdirenç değerlerinin değişimin zamana bağlı gözlenmesi sağlanmış ve elde edilen elektrik özdirenç farkları yorumlanmıştır.
Antalya ilinin Kemer-Kumluca hattı boyunca heyelana karşı duyarlı olduğu bilinmektedir. Bu sebeple çalışma alanı bu kapsamda seçilmiş ve Kumluca-Altınyaka-Antalya yolunun 52. km.sinde Üçoluk yöresinden seçilen iki olası heyelan üzerinde zaman atlamalı elektrik özdirenç analizleri uygulanmıştır. Çalışmadaki büyük heyelan olan Üçoluk-1 heyelanında birbirine dik iki hatta beş aylık analizler gerçekleştirilmiş, küçük olan Üçoluk-2 heyelanında ise tek hatta iki aylık ölçümler yapılmıştır.
Arazi gözlemleri ile Üçoluk-1 heyelanında GB yönüne doğru bir kayma olduğu tespit edilmiş ve analizler bu çerçevede gerçekleştirilmiştir. GB-KD hattı ölçümlerinde, çevresine göre yüksek elektrik özdirenç gösteren alanların kayma yönünde zamanla azalım gösterdiği, düşük elektrik özdirençli malzemenin (< 4 ohm.metre) yükseltiyi takip ettiği görülmüştür. İlk analizlerde 40-55 metre aralığında gözlenen değerler sonraki ilk analizde serimin 30. metresine ulaşmakta devamında ise serimin 20. metresine kadar gerilmekte ve azalımın kayma yönünde ilerlediği görülmektedir. Bu sayede 10 ohm.metre özdirenç değerine sahip olan bölgenin daha sonraki analizlerde 3-4 ohm.metre değerine kadar gerilediği belirlenmiştir. Aynı şekilde GD-KB hattında da 20 metre genişlikli bir özdirenç farkı gözlenmiş, zaman ilerledikçe elektrik özdirenç değerlerinin diğer hat ile uyumlu olarak azaldığı gözlenmiştir. İki hatta toplamda beş aylık sürede yapılan analizler ile 20 metre genişlikli, yaklaşık 5 metre derinliğe sahip bir kaymanın gözlenebildiği, kayma uzunluğunun ise 20 metre olduğu belirlenmiştir. Üçoluk-2 heyelanında ise arazi gözlemleri ile yumuşak bir malzemenin dik olan topografyada tutunamadığı ve vadiye doğru kayma gösterdiği gözlenmiştir. Bu heyelanda bir doğrultuda yapılan iki farklı analiz ile elektrik özdirenç değişimi incelenmiş ve neticede 15 metre uzunluklu 4 metre derinlikli bir kayma olduğu tespit edilmiştir. Heyelan genişliği tek yönlü analiz yapıldığı için keşfedilememiş ancak arazi gözlemleri ile vadiye döküntü olarak kayan malzemenin 6 metre genişliğinde olduğu belirlenmiştir.
ANAHTAR KELİMELER: Antalya, Elektrik özdirenç görüntüleme, Heyelan, Jeofizik, Zaman atlamalı yöntem

Abstract:
Natural events like earthquakes and landslides are caused by geological activities and they turn into natural disasters due to the high sensitivity of people to these events. Landslides, which are among the most important natural events in terms of number of occurrences for Turkey, are basically defined as the slope downward movement of the rock or soil. These movements can be triggered by natural external stimulus such as heavy rainfall or natural internal stimulus such as structural mobility or by artificial stimulus such as human-induced actions. In order to determine the landslide activity in the field, electrical geophysical methods can successfully be used to identify the unconsolidated soil - bedrock contact, which is an important indicator for such movements. Instead of traditional methods, the multi-electrode electrical resistivity imaging method (ERT), which is based on continuous measurement along a line, was applied by taking measurements at different times (tl-ERT). With the time-lapse electrical resistivity measurements, the differences of electrical resistivity were observed and interpreted depending on the date.
It is known that west of Antalya is sensitive to landslides along the Kemer-Kumluca line. For this reason, the study area was selected in this context and time-lapse electrical resistivity analyses were performed on two possible landslides selected from the Üçoluk region on the 52nd km of the Kumluca-Altınyaka-Antalya highway. Five-month analyses were carried out on two vertical lines in the Üçoluk-1 landslide. In the Üçoluk-2 landslide, two-month measurements were made on a single line.
With the field observations, a slide was observed in the Üçoluk-1 landslide towards the SW direction and the analyses were carried out within this framework. In SW-NE line measurements, it was observed that the areas showing high electrical resistivity relative to its surroundings decreased in the direction of sliding over time, and the low electrical resistive material (<4 ohm.meter) followed the elevation. In the first analysis, the values observed in the range of 40-55 meters and reached 30th meter in the next analysis and then reached to the 20th meter of the electrode array. It is seen that the decreasing of resistivity is moving in the direction of sliding. In this way, it has been determined that the region with the resistivity value of 10 ohm.meter regressed to 3-4 ohm.meter in later analyses. Similarly, a 20-meter wide resistivity difference was observed in the SE-NW line, and as the time progressed, the electrical resistivity values decreased compatible with the other line. It was determined that a 20-meter wide, approximately 5-meter deep slide could be observed and the length of the slide was observed as 20 meters by the analysis carried out. In Üçoluk-2 landslide, it was determined that a soft soil could not be stable on the steep topography and slide towards the valley by field observations. The electrical resistivity change was investigated by two different analyses performed in one direction in this landslide, and as a result, it was determined that there was a 15-meter-long and 4-meter-deep slide. The landslide width could not be discovered due to the one-way analysis, but it was determined that the material sliding into the valley as a talus was 6 meters wide.
KEYWORDS: Antalya, Electrical resistivity imaging, Geophysics, Landslide, Time-lapse method