Şehristânî'ye göre isbât-ı vâcib
Isbat al-wajib (Proving god's existence) according to Shahristani
Yazar: MEHMET SELİM BALCİN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BURHANEDDİN KIYICI
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Din = Religion
Dizin: Delil = Evidence ; Kelam = Islamic theology ; İsbat-ı vacib = Proof of existence of good ; İslamiyet = Islam ; Şehristani = Shahristan

Özet:
İsbât-ı vâcib meselesi, insanlık tarihi boyunca her zaman önemini korumuştur. Kelamcılar ve İslam filozofları, Allah'ın varlığı ve birliğini, birçok farklı delillerle ispatlamaya çalışmışlardır. Şehristânî de bu konuda farklı deliller öne sürerek aklî ve felsefî izahlarla İslam düşünce dünyasına katkı sağlamıştır.
Şehristânî, İslam düşünce tarihinde önemli bir yere sahiptir. Dinî ilimlerden başta Kelâm olmak üzere Tefsir, Dinler ve Mezhepler Tarihi yanında ayrıca Felsefe alanındaki çalışma ve eserleri ile de ünlenmiştir. VI/XII. Yüzyıl Horsan bölgesinin önemli ilim merkezlerinde yaşamıştır. Gazzâlî ile başlayan müteahhirin döneminin en önde gelen temsilcisidir. Genel olarak Eş'arî kelam ekolüne bağlı olarak fikirlerini ortaya koymuştur. Şehristânî, farklı alanlarda eser telif etmiş olsa da yaşadığı dönem itibariyle mantık ve felsefe ilimleri ile de ilgilenmiş ve bu alanlarda eserler te'lif etmiştir. O, bu eserlerinde İslam düşüncesinde ihtilafa medar olmuş meseleleri ve özellikle de dinin temel inanç esaslarını işlemiş ve tartışmacı bir üslup ile mantıki ve felsefi yöntemler kullanmıştır. 
	Bu tez çalışması, giriş ve iki bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde araştırmanın konusu, amacı ve önemi, araştırmanın yöntem ve kapsamı,  isbât-ı vâcib meselesinin ortaya çıkışı ile Şehristânî'nin hayatı, ilmî kişiliği ve eserleri hakkında bilgi verilmiştir. Birinci bölümde de kelamcılar ve filozofların isbât-ı vâcib meselesindeki görüşleri ve bu konuda ileri sürdükleri temel delillere yer verilmiştir. Çalışmamızın esas konusunu teşkil eden ikinci ve son bölümde ise Şehristânî'nin isbât-ı vâcib meselesine yaklaşım tarzı ve bu çerçevede kullandığı deliller ortaya konulmaya çalışılmıştır. 
Araştırmamızın kapsamı, Şehristânî'nin kelama dair olan ve genel olarak isbât-ı vâcib meselesini ele aldığı Nihâyetü'l-İkdâm fi İlmi'l-Kelâm ve Kitâb-u Musâraati'l-Felâsife adlı eserlerinden hareketle, konuyla ilgili görüşlerinin ortaya konulmasıyla sınırlandırılmıştır. Çalışma yöntemi olarak deskriptif ve analiz-sentez esas alınmakla beraber yeri geldikçe karşılaştırma metoduna da yer verilmiştir. 
	Sonuç olarak tezde, Şehristânî'nin Allah'ın varlığı ve birliği konusundaki görüşleri bir bütün olarak bir arada sunmak amaçlanmış ve çalışılmıştır. 
         Anahtar kelimeler	: Kelâm, Şehristânî, Din, İsbât-ı Vâcib, Deliller.

Abstract:
The isbât al-wajib issue has always maintained its importance throughout human history. The kalamists and Islamic philosophers have tried to prove the existence and unity of Allah with many different proofs. Shahristani also contributed to the world of Islamic thought with logical and philosophical explanations by suggesting different proofs on this subject.
Shahristani has an important place in the history of Islamic thought. Besides the religious sciences, especially the Kalam, Tafsir, history of religions and sects, he is also famous for his studies and works in the field of Philosophy. He lived in important science centers of the Horsan region in the VI/XII century. He is the foremost representative of the muta'akhirin era, which began with Gazzali. In general, he revealed his ideas in relation to the Ash'ari Kalam school. Shahristani, although he had copyrighted works in different fields, he was also interested in the sciences of logic and philosophy as of his time and published works in these fields. In his works, he studied the issues that have been controversial in Islamic thought, and especially the basic principles of religion, and used rational and philosophical methods with an argumentative style.
This thesis consists of an introduction and two parts. In the introduction section, information about the subject, purpose and importance of the research, the methods and scope of the research, the emergence of the issue of isbât al-wajib and the life of Shahristani, his scientific personality and works are given. In the first chapter, the views of the kalamists and philosophers on the issue of isbât al-wajib and the basic evidence they put forward on this issue are given. In the second and final section, which constitutes the center of our study, the approach of Shahristani to the isbât al-wajib issue and the evidences used in this framework are tried to be put forward.
The scope of our research is limited by the presentation of his views on the subject, based on his works entitled Nihayat al-Aqdam fi 'ilm al-Kalâm and Kitâb Musaraat al-Falasifa, which are related to Shahristani and which deal with the isbât al-wajib issue in general. Although descriptive and analysis-synthesis are the main method of study, comparison method is also used when needed. 
As a result, the thesis was intended and studied to present Shahristani's views on the existence and unity of God as a whole.

	Key Words	     : Kalam, Shahristani, Theology, Isbat al-Wajib, Proofs.