Türk dünyası türkülerinde kozmolojik unsurlar üzerine bir inceleme
A study on cosmological elements in Turkic world's folk songs
Yazar: ESER KARA
Danışman: PROF. DR. FATMA GÜLAY MİRZAOĞLU SIVACI
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Halk Bilimi Ana Bilim Dalı / Türk Halkbilimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Müzik = Music ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Müzik kültürü = Music culture ; Türk folkloru = Turkish folklore ; Türk halk müziği = Turkish folk music ; Türk mitolojisi = Turkish mythology

Özet:
Eski dönemlerden bu yana Türk milletinin duygu ve düşüncelerine tercüman olan türküler, bünyelerinde barındırdığı Türk kültürüne dair zengin unsurlarla beraber yine bu kültürün meydana getirdiği eşsiz bir yaratım olma özelliğine sahiptir. Türküler, Türklerin hayat karşısındaki duruşlarının söz ve ezgiyle dışavurumunun adeta nadide bir gösterimidir. Türküler en genel ifadeyle, geçmiş ile günümüz arasındaki kuşakları birbirine bağlayan, onları ortak bir duyguda buluşturan bir köprü hüviyetindedir. Kendine özgü yapısı ve onu diğer türlerden ayıran en önemli özelliği olan ezgisiyle yüzyıllara direnen türküler, özellikle Türk mitolojisini ve Türk mitolojisine dayalı inanç ve olguları bünyesinde barındıran önemli Türk halk yaratımlarıdır. Türk mitolojisi ve onun bir alt başlığı olarak incelenebilen Türk kozmolojisi Türk milletinin kendine has düşünce tarzıyla evreni, dünyayı (yeri, göğü ve diğer varlıkları/nesneleri vs.) yorumlayışı ve birikimleriyle var olmuştur ki Türk kozmolojisini diğer milletlerin kozmoloji anlayışından ayıran en büyük özellik de budur. Türkler kendi mitolojik ve kozmolojik inançlarını simge, sembol ve motiflerde yaşatmış ve günümüze kadar gelmesini sağlamıştır. Nitekim, Mitolojide kozmik bilginin her zaman simge ve sembollere dönüştürülerek yaşatıldığı ve bu simge, sembol ve motifler sayesinde günümüze ulaştığı unutulmamalıdır. Genel olarak Türk mitolojisi ve özelde de Türk Kozmolojisine dair olguların, bu olguların türkülere yansıyış biçimlerinin ve şekillerinin ortaya çıkarılmasının Türk dünyası ortak kültürüne, belleğine ve bilincine büyük bir katkı sağlayacağı açıktır. Buradan hareketle bu çalışmada Türk Dünyası türkülerinde, Türk Mitolojisinin önemli bir parçası olan Türk Kozmolojisine dair unsur, olgu ve motifler kapsamlı bir şekilde ele alınmış, Türkiye ve Türkiye dışındaki Türklerin türkülerine dair örnekler detaylı bir şekilde incelenmiştir. Böylece Türk Dünyası ortak kültürüne katkı sağlanması amaçlanmıştır.

Abstract:
From ancient times to the present, Turkish folk songs, which have been the voice of the emotions and thoughts of the Turkish people, possess a unique creation characterized by the rich elements of Turkish culture they embody. These folk songs are a precious expression of the Turkish people's stance towards life, conveyed through words and melodies. In the broadest sense, they serve as a bridge that connects generations from the past to the present, uniting them in a shared sentiment. With their distinctive structure and the melody that sets them apart from other genres, these enduring folk songs are significant creations of Turkish folk art, particularly those that encompass Turkish mythology and the beliefs and phenomena rooted in it. Turkish mythology and its subset, Turkish cosmology, have been shaped by the unique worldview and accumulated wisdom of the Turkish people in interpreting the universe, the world (earth, sky, and other entities/objects, etc.). This distinct approach differentiates Turkish cosmology from the cosmologies of other nations. The Turks have preserved their mythological and cosmological beliefs through symbols, icons, and motifs, ensuring their survival to the present day. It should be remembered that in mythology, cosmic knowledge is always perpetuated through the transformation into symbols and icons, which have reached us today through these symbols, icons, and motifs. It is evident that uncovering the phenomena related to Turkish mythology in general, and Turkish cosmology in particular, and the ways these phenomena are reflected in folk songs will greatly contribute to the shared culture, memory, and consciousness of the Turkic world. Therefore, this study comprehensively examines the elements, phenomena, and motifs related to Turkish cosmology, a significant part of Turkish mythology, within the folk songs of the Turkic World. Detailed examples of folk songs from both Turkey and other Turkic regions are meticulously analyzed, aiming to contribute to the shared culture of the Turkic World.