Esneklik kavramı ve sosyal konutlarda değerlendirilmesi
Flexibility concept  and  its evaluation in social housing
Yazar: AHMET ENDER OKUTAN
Danışman: PROF. DR. NAZAN KIRCI
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Esneklik = Flexibility

Özet:
Konut, dünyada olduğu gibi ülkemizde de çeşitli türleri ile mimarlık disiplininin en yaygın uygulama alanlarından birisidir. Bunlardan biri olan sosyal konut projeleri, ekonomik koşulları konut edinimine uygun olmayan kesimlerin ihtiyacını karşılamak üzere, hızlı, çok sayıda ve ekonomik olma önceliği ile çoğunlukla kamu desteği ile üretilmektedir. Bu tür projelerde, konutun kullanıcılarının güncel ve gelecekteki ihtiyaçlarına cevap verebilmek üzere yaşam alanını kendine uyumlandırma isteği, mimarinin esneklik düzeyine bağlı olarak karşılanabilmektedir. İşlemin yüksek maliyetli oluşu ya da planlamanın uygunsuzluğu gibi nedenlerle konutta arzulanan  değişikliklerin yapılamaması ise bireysel ve ülke ekonomisi düzeyinde olumsuz etkiler yaratmaktadır. Tanımlanan bu sorun çerçevesinde esnekliğin,  Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından üretilen sosyal konutlarda sorgulanmasına karar verilmiştir. Bu amaçla çalışmada esneklik; değişim, dönüşüm, uyarlanabilirlik, mobilite, modülarite ve  kapsayıcılık kavramları ile  ilişkili olarak ele alınmış, bu kavramların  mimarlıktaki yeri  ve kullanılan  esneklik stratejileri  incelenmiştir. Bu incelemeler ışığında; "Taşıyıcı Sistem ve Servis Sistemleri" ile " Mimari Tasarım"  ana grubu üzerinden detaylandırılan  esneklik kriterleri ile  sosyal konut değerlendirmesine yönelik bir model oluşturulmuştur. Modelin, örneklem grubuna uygulanmasının sonucunda; tasarımda modüler sistem uygulanmaması, asma tavan, tesisat duvarı, düşük döşeme kullanılmaması, katlanabilir ve hareketli eleman kullanılmaması, kullanıcıya tasarım olarak tamamen bitmiş mekan teslimi, yedek mekan, kapasite fazlalığı,  depo mekanı bulunmaması, mekanların farklı kullanımlara izin vermemesi, esnekliği zorlaştıran  ortak noktalar olarak saptanmıştır.  Saptanan sorunlar arasında, mimari tasarıma yönelik elverişsizlikler  dikkat çekici unsurlar olarak ortaya çıkmıştır.  Sosyal konutların esnek tasarım anlayışı ile planlanmasındaki, kamusal ve kullanıcı ölçeğindeki yararı göz önünde tutularak, bu niteliğe  sahip konutların üretilmesine katkıda bulunacak bazı öneriler sunulmuştur.

Abstract:
As in the rest of the World, housing is one of the most prevalent application grounds of architecture in our country. One of these applications is social housing projects. These projects are for people who normally cannot afford to own a house and thus the projects' overall characteristics are rapid and numerous constructions, being relatively cheaper and funded by public. 
Providing sufficient flexibility of the house according to its future owners' desire purely depends on flexibility in architecture's design. When this is not the case, the high cost of the following processes or inappropriateness of them impacts the individual's and country's well being. To investigate current situation in terms of supplying adequate flexibility, the researchers decided to question the flexibility in social housing constructed by Ministry of Environment & Urbanization. This "flexibility" was examined together with transformation, alteration, adaptability, mobility, modularity, and inclusivity terms. The place of these terms in architecture and the relevant flexibility strategies were analyzed. In the light of these examinations, flexibility criteria were categorized under "Construction System and Service Systems" and "Architectural Planning" groups, later from these criteria a model was constructed. This model, then, applied to the sample group and the following common characteristics were identified as causing difficulties to have a flexible design: no application of modular system, absence of suspended ceiling, fitting wall, low flooring; no use of foldable or portable elements; delivering finished design to the user; absence of back-up place, surplus capacity or storage; and lastly no multiple purpose place. Among these identified problems, striking elements were the ones regarding inconveniences in architectural planning. To alleviate these problems and have a more flexibility in housing, considering the benefits both according to individual and public, the researchers made several suggestions in conclusion.