Borcun kaynağı olan haksız fiilin İslam borçlar hukuku ve Türk borçlar hukuku bakımından mukayesesi
Comparison of tort liability in terms of Islamic law and Turkish law of obligations
Yazar: CÜNEYT KARATAŞ
Danışman: DOÇ. DR. MEHTERHAN FURKANİ
Aksaray Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam İktisadı ve Finansı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Hukuk = Law

Özet:
Toplumsal yapı içerisinde yaşayan ve var olan insan, yaşamını ve varlığını sürdürebilmek için diğer insanlarla ilişki kurmak zorundadır. Kurulan bu ilişkinin hukuk düzeni tarafından konulmuş olan kurallara uygun olması gerektiğinden ötürü insanlara birtakım hak ve yükümlülükler tanınmıştır. İnsanların bu hak ve yükümlülüklere aykırı harekette bulunarak  üçüncü kişilerin haklarını zarara uğratması durumunda hukuk düzenleri meydana getirilen bu eylemi haksız fiil şeklinde tanımlamış ve bunun neticesinde eylemde bulunan ile eyleme maruz kalan arasında borç ilişkisi kurulacağını kabul etmiştir. Bu bakımından çalışmamızın konusu olan hem Türk borçlar hukuku hem de İslam borçlar hukuku haksız fiili borcun kaynağı olarak kabul etmiştir. Türk borçlar hukuku haksız fiile dayalı borç ilişkisini; kusura dayalı haksız fiiller ve kusur aranmaksızın borç doğuran haksız filler şeklinde ikili tasnife tabi tutarak düzenlemiştir. Fiil, hukuka aykırılık, zarar, illiyet bağı ve kusur unsurlarının bir araya gelerek kusura dayalı haksız fiili oluşturacağını kabul etmiştir. Kusur aranmaksızın borç doğuran haksız fiilleri ise tehlike, hakkaniyet ve özen ilkesine dayalı olarak her birinin kendi başlığı altında spesifik konular üzerinden düzenlemiştir. İslam borçlar hukukunda haksız fiilin iktisadi değer taşıyan mala karşı işlenmesi ve haksız fiil işlendikten sonra ortaya çıkan zararın giderilmesinin iktisadi sonuçlarının olması sebebiyle İslam iktisadı, İslam borçlar hukukunun dayanağını oluşturmaktadır. İslam borçlar hukuku haksız fiile dayalı borç ilişkisini; gasp ve itlaf şeklinde ikili tasnife tabi tutarak düzenlemiştir. Özellikle borçlar hukuku çerçevesinde haksız fiilleri kapsamlı ve modern hukuka benzer şekilde itlaf bölümü içerisinde ele almıştır. İtlafı da kendi içerisinde mübaşereten itlaf ve tesebbüben itlaf şeklinde ikili ayrıma tabi tutmuştur. Mübaşereten itlaf, modern hukukta yer alan kusura dayalı haksız fiile karşılık gelmekte olup fiil, hukuka aykırılık, zarar, illiyet bağı ve kusur unsurlarının bir araya gelmesiyle oluşacağını kabul etmiştir. Tesebbüben itlaf ise modern hukukta yer alan kusur aranmaksızın borç doğuran haksız fiile karşılık gelmekte olup spesifik konuları ele almıştır. Biz bu çalışmamızda her iki sisteminde borcun kaynağı olarak kabul edilen haksız fiil kavramını, unsurlarını ve türlerini ele alarak iki hukuk sistemi bakımından benzerlikleri ve farklılıkları yönünden mukayesesini yaptık.

Abstract:
A person who lives and exists within the social structure has to establish relationships with other people in order to maintain his life and existence. Since this relationship must comply with the rules set by the legal order, people are granted certain rights and obligations. If people act contrary to these rights and obligations and damage the rights of third parties, legal systems define this action as a tort and accept that as a result, a debt relationship will be established between the person who acts and the person who is exposed to the action. In this respect, both Turkish law of obligations and Islamic law of obligations, which are the subject of our study, accept torts as the source of debt. Turkish law of obligations; debt relationship based on tort; It has been regulated by two classifications: torts based on fault and torts that create debts without seeking fault. It has been accepted that the elements of act, illegality, damage, causality and fault come together to constitute a tort based on fault. Torts that create debts without any fault are regulated on specific topics, each under its own heading, based on the principles of danger, equity and care. In the Islamic law of obligations, Islamic economics forms the basis of the Islamic law of obligations, since the tort is committed against property that has economic value and the compensation for the damage that occurs after the tort is committed has economic consequences.Islamic law of obligations; debt relationship based on tort; It was organized by subjecting it to a double classification as usurpation and extermination. In particular, within the framework of the law of obligations, torts have been dealt with comprehensively and in the elimination section, similar to positive law. He also divided the culling into two groups: mutual culling and accidental culling. Slaughter by force corresponds to the tort based on fault in modern law, and it is accepted that the act will be formed by the combination of unlawfulness, damage, causal link and fault elements. Slaughter by force corresponds to the tort that creates debt without looking for fault in positive law and is specific. In this study, we discussed the concept, elements and types of tort, which are accepted as the source of debt in both systems, and compared them in terms of similarities and differences in terms of the two legal systems.