Kur'ân'a göre vahdet olgusunun kavramsal çerçevesi ve temelleri
The conceptual framework and foundations of the phenomenon of wahdat according to Qur'an
Yazar: NİHAT DEMİRKOL
Danışman: PROF. DR. HASAN YILMAZ
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Din = Religion
Dizin: Kur'an-ı Kerim = Koran ; Müslümanlık = Muslimism ; Tevhid = Tevhid ; Vahdet-i vücud = Unity of existence ; İslamiyet = Islam

Özet:
Bu çalışmanın amacı, Müslüman toplumun oluşturamadığı vahdet problemine çözüm üretmeye çalışmaktır. Kur'an, her dönemin problemini çözecek olan en ideal kitaptır. Bu bağlamda Müslümanların vahdet sorununun çözümünde, Kur'an'ın ana kaynak olduğunu belirtmek mümkündür. Zira Kur'an'ın oluşturduğu inanç yapısı, iki kavram üzerine bina edilmiştir. Bunlar tevhid ve vahdettir. Tevhid Allah'ın birliğini, vahdet ise toplumun birliğini ifade etmektedir.
Tevhid Kur'an'ın odak konusu olduğu gibi, vahdet de tevhide bağlı olarak Kur'an'ın temel konularından birisidir. İnançta tevhid ne kadar önemliyse, toplumda vahdet de o kadar önem arz etmektedir. Çünkü tevhidsiz bir vehdetden bahsetmek mümkün olmadığı gibi, vahdetsiz bir tevhid de teorik bir imandan ibarettir. Aktif bir inancın tezahür ettiği yer toplumdur. Bu noktada tevhidin aktifliğini de toplumdaki vahdette görebiliriz. Vahdet, yapısı gereği içerisinde ırk, renk ve dil başta olmak üzere birçok farklılığı bünyesinde toplayan bir yapıya sahiptir. Farklılıklarımız, nihai hakikatin bir tezahürüdür. Bu farklılıklar olduğu sürece vahdet vardır. Çünkü vahdet, kollektif düşüncenin ürünüdür. 
Bu çalışma, bir giriş, üç bölüm ve bir sonuçtan oluşmaktadır. Girişte, çalışmamızın metodolojik sınırları ile tevhid ve vahdet olgusu hakkında genel bilgiler verdik. Birinci bölümde, kavramsal çerçeve ve semavi dinlerdeki vahdet olgularını ele aldık. İkinci bölümde, Kur'an'ın vahdete yönelik oluşturduğu alanları belirledik. Üçüncü bölümde ise vahdeti oluşturan ve engelleyen etkenlerin neler olduğunu ortaya koyduk.

Abstract:
The aim of this study is to try to find a solution to the problem of wahdat that the Muslim society has not been able to create so far. Qur'an, as the Holy Book, is the ideal book that will solve the problems of each age. In this sense, it is possible to indicate that Qur'an is the main source for solving the problem of wahdat that Muslims have been experiencing. It is because the belief structure created by Qur'an is built on two major concepts. These are tawhid and wahdat. Tawhid expresses the oneness of Allah and wahdat indicates the unity of society. 
Just as tawhid is one of the focal issues of Qur'an, unity is also one of the basic subjects of Qur'an, depending on tawhid. The more important tawhid is in religious faith, the more important wahdat is in the society. As it is not possible to talk about wahdat without tawhid, tawhid without wahdat is bound to consist of a theoretical belief as well. It is society where an active belief manifests. At this point, we can see the activeness of tawhid in the wahdat of the whole society. Wahdat, due to its holistic nature, has a clear-cut structure that incorporates many differences, especially race, color, and language. It is a fact that our differences are a strong manifestation of the ultimate truth. As long as these differences exist, wahdat also exists since it is the major product of collectivity or collective thought.
This study consists of an introduction, three main chapters, and a conclusion.In the introduction part, general information about the methodological limitations of this study and the phenomenon of tawhid and wahdat is presented. In the first chapter, the phenomenon of wahdat in the other religions as well as its conceptual framework is discussed accordingly. In the second chapter, we have identified the areas that Qur'an has provided for wahdat. And in the third part, we have put forth what the factors that constitute and prevent wahdat are.