Çok ölçütlü karar verme tekniklerinin karşılaştırılması ve uygulama alanları
Comparison of multi-criteria decision-making techniques and application areas
Yazar: BERNA AYGÜN
Danışman: DOÇ. DR. ZEHRA KAMIŞLI ÖZTÜRK
Eskişehir Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering
Dizin: Seçimler = Elections ; Sıralama = Ordering ; Çok kriterli karar verme = Multi criteria decision making

Özet:
Günlük hayatta karar verilmesi gereken birçok konu vardır. Karar problemlerindeki ölçüt ve seçeneklerin sayısı artıp çelişen durumların da ortaya çıkmasıyla karar vermek daha da zorlaşmaktadır. Tüm ölçütler aynı anda ele alındığında genellikle hiçbir seçenek diğer tüm seçeneklerden daha iyi değildir. Dolayısıyla, karar problemlerinin çözümleri koşullara, problem tanımına, çözüm yöntemine ve karar vericiye bağlı olarak değişmektedir.
Çok ölçütlü karar verme (ÇÖKV) yöntemleri karar verme problemlerinin çözümünde, belirli ölçütler doğrultusunda seçeneklerin sıralanmasında ve en iyi seçeneğin seçilmesinde kullanılmaktadır. Aynı problemde birden fazla ÇÖKV yöntemi kullanılabilmekte, kullanılan yöntemlerin sonuçları farklılıklar gösterebilmektedir. Birçok çalışmada aynı amaca hizmet edip farklı sıralama sonuçları sunan yöntemlerin hangisinin kullanılacağı da ayrı bir sorun olarak karşımıza çıkmaktadır.
Son yıllarda tüm ÇÖKV tekniklerini bir arada anlatan kitaplar basılmaya başlanmıştır. Fakat bu kitaplarda bir yöntemden sonra diğer bir yöntem verilirken bir önceki yöntemle kıyaslaması yapılmamaktadır. Literatürdeki bu eksiklik çalışmayı yapmamız konusunda motivasyon kaynağımız olmuştur. Bu tez çalışmasında değer temelli ve değer temelli olmayan ÇÖKV teknikleri kronolojik sırada ele alınmıştır. Standart bir tablo ile yöntemler kendisinden önce verilen yöntemlerle kıyaslanarak kümülatif karşılaştırmalar sunulmuştur. Aynı zamanda her bir ÇÖKV tekniğinin karakterizasyonu da elde edilmiştir.
Bu çalışma, sadece yöntemlerin karakterizasyonlarını ortaya çıkarmakla kalmayıp aynı zamanda tezde bahsedilen yöntemleri kullanarak bir mobilya fabrikasındaki gerçek hayat problemine çözüm sunmuştur. Çözümde uygulanan 12 farklı yöntem sonucunda dört yöntemin yüksek derecede uyumlu olduğu tespit edilmiştir. 3PL firması seçimlerinin gelecek dönemlerde daha etkin bir şekilde yapılabilmesi için firmaya, MS Excel'de sıralamaları otomatik yapan çalışma sayfaları da oluşturulmuştur.

Abstract:
There are many issues that need to be decided in daily life. With the increase in the number of criteria and options in decision problems and the emergence of conflicting situations, it becomes more difficult to make decisions. When all the criteria are considered at the same time, usually no option is better than all other options. Therefore, the solutions of decision problems vary depending on the circumstances, problem definition, solution method and decision maker.
Multi-criteria decision-making (MCDM) methods are used in solving decision-making problems, sorting options according to certain criteria, and selecting the best option. More than one MCDM method can be used in the same problem, and the results of the methods used may vary. In many studies, it is a separate problem which of the methods that serve the same purpose and offer different ranking results will be used.
In recent years, books describing all MCDM techniques together have started to be published. However, in these books, while one method is given after another, no comparison is made with the previous method. This deficiency in the literature has been our source of motivation for us to carry out the study. In this thesis study, value-based and non-value-based MCDM techniques are discussed in chronological order. Cumulative comparisons are presented by comparing the methods with a standard table with the methods given before it. At the same time, the characterization of each MCDM technique was obtained.
This study not only revealed the characterizations of the methods, but also offered a solution to the real-life problem in a furniture factory using the methods mentioned in the thesis. As a result of 12 different methods applied in the solution, it was determined that four methods were highly compatible. In order to make the 3PL company selections more effectively in the coming periods, worksheets that automatically make the rankings in MS Excel have also been created for the company.