Çanakkale cephesinde tahliye ve sıhhiye faaliyetleri
Evacuation and sanitary activities on the Çanakkale front
Yazar: ELİF ERGÜN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. NURHAN AYDIN
Kafkas Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Tarih = History
Dizin: Dünya Savaşı I = World War I ; Hastalık = Disease ; Sağlık = Health ; Sağlık hizmetleri = Health services ; Tahliye = Release ; Tedavi = Treatment ; Temizlik = Clean liness ; Yaralanma = injured ; Çanakkale Savaşı = Çanakkale War

Özet:
Çanakkale Savaşı Türk Tarihinin en önemli dönüm noktalarından birisidir. Gelibolu Yarımadası'nda dar alanda karşılıklı taarruzlar şeklinde geçmiştir. Deniz, hava ve kara muharebelerinin bir arada yaşandığı, Birinci Dünya Savaşı'nın en kanlı cephesidir. Osmanlı Devleti'nin siyasi ve ekonomik olarak en zayıf zamanında İngiltere, Fransa bunların sömürgeleri ve Rusya'nın saldırıları neticesinde açılmıştır. İtilaf devletlerinin amacı, İstanbul'u alarak Türkleri Anadolu'dan atmaktır. İtilaf devletlerinin denizde, karada ve havada teknik ve silah üstünlüğüne karşılık Osmanlı Devleti birçok cephede birden savaşmasının sıkıntılarını yaşamaktadır. 
Bu savaşın Türk Tarihi açısından önemi herkesçe bilinmektedir.  Muharebeler gün ve saatleriyle birçok askeri araştırmacılar ve tarihçiler tarafından incelenerek bilim ortamına aktarılmıştır. Ancak savaşın lojistik destekleri ve bunlar içerisinde sağlık ve tahliye hizmetleri ayrı ayrı araştırılmış olsa da diğer alanlar gibi yeterli ölçüde dikkati çekmemiş ve hak ettiği yeri alamamıştır. 
Çalışmada kullanılan kaynaklar, arşiv kayıtları, yerli yabancı hatıratlar, basında çıkan haberler, savaşın komutanlarına ait günlükler, raporlar gibi çok sayıda farklı kaynaklardan oluşmaktadır. Bu kaynaklar ışığında tespit edilen, yaralı, hasta ve toplam kayıp sayıları hakkında farklılıklar olsa da, tamamına yakınında her iki tarafında kayıplarının 250.000 bin civarında olduğu kanaati hâkimdir.
Türk ve Dünya Tarihi açısından bu derece önemli Çanakkale Savaşı'nın temizlik, beslenme, sağlık personeli, sağlık kuruluşları, yaralanma vakaları, sıradan ve salgın hastalıklar, tedavileri ve veterinerlik faaliyetlerinin içerisinde yer aldığı, sağlık ve tahliye hizmetlerinin ne ölçüde verilebildiğinin,  savaş ve zafer üzerindeki etkilerinin, siyasi ve politik sonuçlar üzerindeki payının bilimsel ortama sunulması ve tartışmaya açılması için bu çalışma yapılmıştır.

ANAHTAR KELİMELER: Çanakkale Savaşı,  Sağlık, Tahliye, Yaralanma, Temizlik

Abstract:
The Gallipoli Campaign is one of the most important milestones of the Turkish history. It occurred in the way of mutual attacks in a confined area in Gallipoli. It was the bloodiest front of the First World War in which naval, aerial and ground battles were fought concurrently. This front was opened as a result of the attacks by England, France, their dominions, and Russia in the most vulnerable time of the Ottoman Empire in political and economic terms. The Allied powers aimed to capture Istanbul and drive Turks out of Anatolia. They enjoyed the technical and armed superiority on land, at sea and in air while the Ottoman Empire suffered the disadvantage of fighting on multiple fronts. 
The vitality of this war in terms of the Turkish history is known by all. The battles, including their dates and times, were analyzed by many military researchers and historians, and taken to the scientific environment. But although the logistics supports and the relevant health and evacuation services involved in the war have been separately studied, they have not drawn sufficient attention as other fields, and they have been undermined.
The sources utilized in this study include various items such as archival records, local and foreign memoirs, news reports covered in the local and international press, diaries of the commanders who participated in the war, various reports, etc. Although discrepancies exist regarding the number of casualties and relevant data among these sources, almost all of them agree that the total number of losses in both sides is around 250.000.
This study was carried out to open to scientific analysis and discussion the health and evacuation services, including hygiene, feeding, health personnel, health institutions, injuries, common diseases and epidemics and their treatments, and veterinary activities, within the scope of the Gallipoli Campaign, and the effects of these factors on the battle, the victory, and the political results.

KEYWORDS: Gallipoli Campaign, Health, Evacuation, Wounding, Hygiene