Osman Hamdi Bey ve Hüseyin Zekâi Paşa tablolarında mimari gelenek
Architectural tradition in the paintings of Osman Hamdi Bey and Hüseyin Zekâi Paşa
Yazar: DERYA SARİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ OSMAN AYTEKİN
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Sanat Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Geleneksel mimari = Traditional architecture ; Hüseyin Zekai Paşa = Hüseyin Zekai Pasha ; Mimari = Architectural ; Osman Hamdi Bey = Osman Hamdi Bey ; Resim sanatı = Painting art ; Resimler = Pictures ; Tablolar = Paintings ; Türk resim sanatı = Turkish painting art

Özet:
Osmanlı Devleti'nin son dönemlerine denk gelen batılılaşma, Osmanlı
Devleti'nin içinde bulunduğu geri kalmışlığı ortadan kaldırmak amacıyla
başlatılmıştır. Batılılaşma ile Osmanlı İmparatorluğu yüzünü Batı'ya dönmüş ve
devletin varlığını sürdürebilmesi için Avrupa'daki gelişmeleri yakından takip etmek
amacıyla Avrupa'ya öğrenci göndermiştir. Bu yenilikler arasında öncellikli olarak
askeri gelişmeler yer alırken, sanat da göz ardı edilmemiştir.
30 Aralık 1842 yılında İstanbul'da dünyaya gözünü açan Osman Hamdi Bey,
1960 yılının mart ayında hukuk eğitim için Avrupa'ya gider. Kısa bir süre sonra
hukuk eğitimini bırakır ve resim eğitimi almaya başlar. Osman Hamdi Bey,
Avrupa'da aldığı resim eğitimi ile Osmanlıya geri dönüş yapar ve en nadide
eserlerini, Osmanlı topraklarında vermeye başlar. Sanatçı, tablolarında çok geniş bir
perspektif kullanmış ve geniş bir tablo kataloğu oluşturmuştur. Ressamın bu kadar
geniş bir perspektife sahip olmasının temel sebebi, Osmanlı Devleti'ne bağlı farklı
bölgelerde yapmış olduğu görevlerdir. Ressam, bu şekilde hem kendini geliştirmiş
hem de Anadolu dışında yer alan mimari ve mimari elemanları tablosunda
kullanmıştır. Osman Hamdi Bey, tablolarında kullandığı bazı mimari eserleri yerinde
inceleyip tuvaline işlerken bazı mimari eserleri ise yerinde incelemeden, fotoğraf
yoluyla tablosunda kullanmıştır. Ressamın bir diğer özelliği ise; bir mimari ya da
mimari elemanı, birden fazla tablosunda kullanmış olmasıdır. Bunu yapan sanatçı,
mekânı, mimari ya da mimari elemanları birden fazla tablosunda kullandığında, ufak değişikliklere gitmiştir. Bu değişiklikler genellikle, sanatçının kendi bakış açısını
değiştirmesiyle oluşmaktadır.
Hüseyin Zekâi Paşa, 1860 yılında İstanbul'un Üsküdar İlçesinde doğmuştur.
Sanatçının sanat hayatını üç bölüme ayırmak mümkündür. İlk dönemi, askeri
okuldaki dönemlerinde fotoğraf aracılığıyla perspektifi önemsediği yapıtları, ikinci
döneni, kendi sanatçı kimliğini oluşturmaya çalışırken yaptığı resimler ve üçüncü
olarak, sanatçının son yıllarını içine alan dönemdir. Hüseyin Zekâi Paşa da, sanat
hayatının ilk dönmelerinde, Osman Hamdi Bey gibi fotoğraftan yararlanmıştır.
Ressam, bir mimari eseri, birden fazla tablosunda kullanmıştır. Sanatçı bu
mekânlarda değişikliklere gitmiştir. Bu değişiklikler kimi zaman süslemelerde kimi
zaman ise direkt mimarinin kendisinde görülmektedir.

Anahtar Kelime: Hüseyin Zekâi Paşa, Geç Osmanlı Ressamlarında Mimari Gelenek, Osman Hamdi Bey

Abstract:
Westernization during the Ottoman Empire, coincided with the last periods of
the Ottoman Empire. During this period, the Ottoman Empire was in many ways
backward compared to other European countries. In order to eliminate the
backwardness of the Ottoman Empire, the westernization process was initiated.The
Ottoman Empire sent students to Europe in order to closely follow the developments
in Europe in order for the state to survive.These developments include military and
artistic developments.
Osman Hamdi Bey was born on December 30, 1842 in Istanbul. He went to
Europe to study law in 1960. Osman Hamdi Bey quit his law education after a short
time and started to study painting. Osman Hamdi Bey returns to the Ottoman Empire
with the painting education he received in Europe and begins to produce his most
precious works in the Ottoman lands. The artist used a very wide perspective in his
paintings and created a wide catalog of paintings. The main reason why the painter
has such a broad perspective is the duties he performed in different regions of the
Ottoman Empire. The painter used many architectural works in his paintings. Among
these architectural works, there are also works located outside the Ottoman lands.
While Osman Hamdi Bey examined some of the works he used in his paintings onsite and embroidered them on his canvas, he was injured by the photographs taken
previously of some of the works. Another feature of the painter is; is to draw an
architectural work item as if it belongs to another architectural work.
Hüseyin Zekai Paşa was born in 1860 in Üsküdar District of Istanbul. It is
possible to divide the artistic life of the artist into three parts. The first period
includes the works that he cared about perspective through photography during his
military school years, the second returning, the paintings he made while trying to
create his own artist identity, and the third, the last years of the artist. Hüseyin Zekai
Paşa, like Osman Hamdi Bey, also benefited from photography in the early stages of
his artistic life. the artist has used the same architectural work in more than one of his
paintings. The artist made changes in these architectural works. These changes are
sometimes seen in the decorations and sometimes directly in the architecture itself.

Keywords: Architectural Tradition in Late Ottoman Painters, Hüseyin Zekâi Paşa, Osman Hamdi Bey