Anadolu'da kadın saçının simgesel değeri ve sanatta kullanımı
Symbolic meanings of woman hair in Anatolia and its appearance in art
Yazar: NURAN MOLA ÖZATİLA
Danışman: PROF. BALKAN NACİ İSLİMYELİ
Işık Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Resim Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Aksesuar = Accessory ; Anadolu = Anatolia ; Kadınlar = Women ; Sanat = Art ; Saçlar = Hair ; Simge = Symbol

Özet:
Bu çalışmada araştırdığım konu, Anadolu ve çevresindeki uygarlıkların kadın saçı ve
başa takılan aksesuarları, saçla ilişkili olan nesnelerin geçmişten günümüze sembolik
etkisi, değişimi ve sanatta kullanım alanı incelenmiştir. Saça ilişkin simgelerin geçmiş
ve şimdi açısından değerlendirilmesi yapılmıştır.
Anaerkil dönemde doğurganlık özelliği dolayısıyla kudretin ve bereketin simgesi
olan kadın, yerleşik düzene geçişle birlikte içine dönüp toplumsal hayatı belirleme
gücünü kaybetmiş, doğurganlıktan kaynaklanan yaratıcı gücünü unutmuştur.
Toplumsal bilincin kadın algısı, bellek erozyonuna uğrayarak kadını değersiz hale
getirmiştir. Kadının unutulmuş bilgeliği, kudreti ve üretim gücü saç kavramı üzerinden
anlatılmıştır.
Anadolu uygarlıklarında ana tanrıça kavramının, kadın saçına hangi anlamları
yüklediğini, saçta ve başlıklarda kullanılan aksesuarların sembolik özelliklerini, yakın
coğrafyadaki kültürlerin sembollerinin benzerlikleri değerlendirilmiştir. Aynı zamanda
Şamanizm'in etkilerini, Anadolu'da halen izleri görülen bölgeleri ve benzerlikleri
incelenmiştir.
Mitolojinin saç, güç, şifa, adak ve bereketle ilgili örnekleri sunulmuş ve
değerlendirilmesi yapılmıştır.
Sinema, performans sanatı, Anadolu sözlü halk edebiyatı ile ilgili örnekler genel bir
çerçevede yorumlanarak sunulmuştur.
Saçın meta olarak kullanımını, popüler kültürde değerini "Günümüzde Saç" bölümü
adı altında incelenmiştir.
1. ÖZET
iv
Kadın toplumsal hayatta geri planda bırakılan konumuna başkaldırdığında
toplumsal güç, kadın saçını bir simge olarak kullanıp cezalandırmaya dönüştürmüştür.
Bu bağlamdan yola çıkarak kadının saç üzerinden yargılanması ele alınmıştır. Saçın
bu kısa ve bölgesel tarihine bakış, kadınlığın simgesi olan saçın gerçekte toplumsal bir
ayrımcılık aracı olarak da algılandığını göstermektedir.

Abstract:
This study focuses on the woman hair and its ornaments has been researched and
studied in Anatolia and civilizations of around of the Anatolia. It has been evaluated
that how objects of hair and symbolic meanings of them have changed through our
time and how those symbols have influenced the art.
During a time period known as the Gynocratic Age, women who were symbol of
power and fertility, were praised for their ability to give birth. The women have lost
their role as asocial maker after society has turned to the patriarchal society and they
have forgotten the power of their creativity.
Because of memory erosion of power and creativity of women and reducing the
value of woman by social and patriarchal consciousness, the value of women and their
forgotten power of wisdom and creation have been evaluated via concept of hair in
every area of life.
The meaning of woman hair, symbolic meanings of hair ornaments, headpieces
and crowns have been studied in concept of mother goddess in Anatolian civilizations.
It also is looked at the similarities and differences in different cultures where placed
around of the Anatolia.
Shamanism has also been researched about the concept of hair and its symbolic
meanings, effects and influences have been evaluated in practices of Anatolian
Shamanism.
It has been given several examples and evaluated about hair, power, healing,
oblation and abundance of mythologies.
SUMMARY
vı
The examples of movies, performance arts and Anatolian verbal folk literature
have been shown and evaluated about hair and its culture.
The use of hair as a commodity in popular culture has been evaluated under the title
of "Hair Today".
The Social forces transform the woman hair into an icon and use it as a reason for
punishment when the women who have tried to revolt against their unequal situation
in the society. In this context, judgemental approach has been evaluated about woman
hair and its punishment. The hair which is valued as feminine symbol is actually,
perceived as a social discrimination fact, when looking at the regional and short history
of woman hair.