Peirce, Saussure ve Derrida'da gösterge kavramı
Concept of sign in Peirce, Saussure and Derrida
Yazar: UTKU ÖZMAKAS
Danışman: DOÇ. DR. LEVENT AYSEVER
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Derrida, Jacques = Derrida, Jacques ; Dil felsefesi = Philosophy of language ; Felsefi düşünce = Philosophical thought ; Gösterge = Sign ; Gösterge bilim = Semiotics ; Peirce, Charles = Peirce, Charles ; Saussure, Ferdinand de = Saussure, Ferdinand de

Özet:
Dil felsefesi, diğer felsefe disiplinleriyle karşılaştırıldığında görece geç olarak ortaya çıktıysa da yıllar boyunca özellikle bilgi felsefesi içerisinde kendi kozasını örmüştür. Özellikle 1960'lı yıllardan sonra giderek önem kazanmaya başlayan alan, postmodern görüşün ortaya çıkmasıyla birlikte sorgulanmadan, üstünde fazlaca durulmadan kabul edilmiş birtakım temel savların eleştirel süzgeçten geçmesiyle tartışmaya açılmıştır. 1990'lı yılların başına gelindiğinde artık felsefenin hemen her alanında dil felsefesinin bir payı olduğu görülmüştür.Böyle bir tabloda dil felsefesi içerisinde yer alan ?metin?, ?yazar?, ?okur?, ?anlam?, ?iletişim?, ?gösterge? gibi temel kavramlar büyük önem kazanmıştır. Bunlar içinde özellikle gösterge, büyük bir eleştiri süzgecinden geçmiş, çeşitli alanlardaki tartışmalara kaynaklık etmiştir. Bu anlamda gösterge kavramı yalnızca dil felsefesi için değil, felsefenin birçok alanı için önem taşır hale gelmiştir.Bu çalışmanın temel amacı; gösterge kavramının tarih içerisinde, felsefe sahnesinde nasıl şekillendiğini göstermek ve söz konusu kavrama yöneltilen eleştiriler ile olumlamaların anlam dünyamızı nasıl değiştirdiğini sergilemektir.Birinci bölümde Charles Sanders Peirce'ün görüşleri, ortaya koyduğu çeşitli kavramlar ve üçlü yapılara dayanan gösterge anlayışı ele alınmıştır. Peirce'ün gösterge ve göstergeyi çevreleyen temel kavramlar içerisinde yaptığı ayrımlar incelenmiştir. Peirce, iletişim sürecinde konuşan/yazar yönünde bir tavır almıştır.İkinci bölümde ise Ferdinand de Saussure'ün görüşleri ele alınmış, gösterge kavramını ikili karşıtlıklara dayandırarak nasıl açıkladığı, temel kavramları ele alınarak incelenmiştir. Saussure de konuşan/yazar yönünde tavır almıştır.Bu iki düşünür tartışmanın modern ayağını oluştururken üçüncü bölümde postmodern ayağı temsil eden Jacques Derrida'nın ilk iki bölümde ele alınan düşünürlere yönelik eleştirileri gözden geçirilmiş, gösterge kavramının postmodern dönemde nasıl dönüşümlere uğratıldığı incelenmiştir. Ayrıca Derrida'nın gösterge kavramı yerine önerdiği ?iz? kavramının yapısı ele alınmıştır.Sonuç bölümünde ise üç düşünürün görüşleri çeşitli temel noktalar üzerinden karşılaştırılarak ne türden ?dünyalar? önerdikleri, kuramları ile hangi kapıları kapatıp hangilerini açtıkları ve Peirce'ten Derrida'ya gelen süreçte gösterge kavramının geçirdiği değişimin, anlam dünyamızı nasıl etkilediği tartışılmıştır. Ayrıca gösterge kavramının geleceğine yönelik saptamalarda bulunulmuştur.

Abstract:
Although when compared to other disciplines of philosophy, philosophy of language emerged relatively late, it spin its cocoon particularly in the field of epistemology for years. The field which gradually gained more importance especially after 1960s, upon filtering some basic theses which are unquestioned, accepted without stressing upon enough, together with the emergence of postmodern perspective, opened discussion. When it was early 1990s, it was acknowledged that now, philosophy of language has a part in almost every field of philosophy.In such a scene the basic concepts in philosophy of language like ?text?, ?writer?, ?reader?, ?meaning?, ?communication?, ?sign? gained great importance. Among these, especially sign has gone through a great filter of criticism and has been source for discussions in several fields. In this sense, the concept of sign has become important not only for philosophy of language but for many fields of philosophy.Main purpose of this study is to show how the concept of sign shaped before the scene of philosophy in time and to exhibit how the criticisms and affirmations towards the concept in question changed our world.In the first chapter, ideas of Charles Sanders Pierce, several notions he put forward, and the sign perception based on triple systems were discussed. The distinctions of Peirce made among the basic concepts of sign and concepts surrounding sign were examined. Peirce adopted an attitude towards speaker/writer in communication process.In the second chapter, ideas of Ferdinand de Saussure were discussed, the way he interpreted concept of sign by grounding on binary oppositions by discussing its basic concepts was examined. Saussure adopted an attitude towards speaker/writer, either.As these two philosophers compose the modern side of the argument, in the third chapter, the criticisms of Jacques Derrida, who represents postmodern side, for the philosophers discussed in first two chapters were examined and how the sign concept was transformed in postmodern period. Besides, the structure of the concept of ?trace? which Derrida suggested instead of sign was examined.In the conclusion chapter, by comparing the ideas of three philosophers upon several basic points, what kind of ?worlds? they suggests, by their theories which doors they opened or closed, and how the transformation sign concept undergone in the period from Peirce to Derrida affected our world were discussed. Also determinations concerning future of concept of sign were made.