İdari yaptırımlarda ölçülülük ilkesi
The principle of proportionality in administrative sanctions
Yazar: SAKİNE ARIK
Danışman: PROF. DR. S. GÜL AKYILMAZ
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / İdare Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Kamu hizmetleri = Public services ; Kamu yönetimi = Public administration ; Yaptırımlar = Sanctions ; Ölçülülük ilkesi = Principle of proportionality ; İdare hukuku = Administrative law ; İdari yaptırımlar = Administrative sanctions

Özet:
Kamu hizmetinin yerine getirilmesi, kamu düzeni ve güvenliğinin sağlanması, kamu sağlığının korunması faaliyetlerini gerçekleştirmek için geniş bir görev alanı bulunan idarenin görev alanına giren bu hizmetleri, faaliyetleri gerçekleştirebilmesi için yaptırım uygulama yetkisine sahip olması zorunludur. İdarece yargı kararına gerek olmadan yasaların açıkça verdiği bir yetkiye dayanarak uygulanan idari yaptırımların uygulama alanı özellikle bağımsız idari otoritelerin oluşturulmasıyla ve bunlara idari yaptırım uygulama yetkisinin verilmesiyle genişlemiştir. Bu nedenle idari yaptırımları sınıflandırmak zorlaşmıştır.İdari yaptırımlar uygulanırken, idare karşısında güçsüz konumda olan kişilerin hukuki güvenliğinin sağlanması hukuk devleti ilkesinin gereğidir. Bu amaçla anayasada bir takım sınırlayıcı ilkeler öngörülmüştür. Genel olarak savunma hakkı, gerekçe ilkesi, tarafsızlık ilkesi, yasallık ilkesi, kusur ilkesi ve ölçülülük ilkesi olarak belirlenen sınırlayıcı ilkelerden en etkili olanı ölçülülük ilkesidir. Bir özgürlük ya da hakkı sınırlamada başvurulan aracın sınırlandırmayla ulaşılmak istenen amacı gerçekleştirmeye elverişli olması, sınırlandırma aracının, amaç için gerekli olması ve araçla amaç arasında ölçülü bir oran bulunmasını ifade eden ölçülülük ilkesi öteden beri yargı mercilerince denetim ölçütü olarak kullanılmıştır. 2001 yılında yapılan değişiklik neticesinde Anayasa'nın 13. madde metninde açıkça düzenlenmesiyle ilke hukuki dayanağa sahip olmuş böylece idari yargı hakimi tarafından da kolaylıkla ve rahatlıkla uygulanabilmiştir. İdare hukukunda özellikle idari yaptırımlar alanında uygulanan ölçülülük ilkesinin denetiminde idari yargı hakimi idari ihlal ile yaptırım arasında adil bir dengenin bulunup bulunmadığını, idari yaptırımın gerekli olup olmadığını ve idari yaptırımları uygulamada kullanılan araçların elverişli olup olmadığını denetlemektedir. İdarece denge gözetilmemişse yaptırım içeren işlemi iptal etmektedir. Buna ilişkin olarak tezimizde uygulamaya yönelik örnekler verilerek idari yaptırımlar alanında ölçülülük ilkesinin uygulanması anlatılmaya çalışılmıştır.Anahtar Sözcükler1. İdari yaptırım2. Ölçülülük ilkesi3. İdarenin takdir yetkisi4. Hukuk devleti

Abstract:
The administration, which has an extensive area of duty to perform the activities of conducting public service, maintaining public order and safety, and protecting public health, must have the power of practicing sanctions to execute these services and activities within its area of duty. The area of practice of the administrative sanctions practiced depending on the power granted clearly by laws without the need of ruling by the administration has been widened with the formation of independent administrative authorities and empowering them with the power of practicing the sanctions. Therefore, it has become difficult to classify administrative sanctions.While practicing the administrative sanctions, ensuring the legal safety of persons, who are in a powerless state against the administration, is a necessity of the principle of the state of law. For this purpose several restrictive principles have been stipulated in the constitution. Generally the most effective one is the principle of proportionality among the restrictive principles determined such as the right of defense, the principle of justification, the principle of objectivity, the principle of legacy, the principle of vice, and the principle of proportionality.The principle of proportionality, which expresses a measurable proportion between the means and aims and the means applied to restrict a liberty or a right being favorable to realize the aim that is wished to achieve and the means of restriction being necessary for the aim, has been used by the governing jurisdiction as a criteria of inspection for a long time. At the consequence of the amendment made in 2001, the principle, which has been arranged clearly in the article text No. 13 of the Constitution, has had a legal basis and so it could be practiced by the adjudication judge easily and conveniently. In administrative law in the inspection of the principle of proportionality practiced especially in the area of administrative sanctions, the adjudication judge inspects whether there is a fair balance between the administrative violation or not, whether the administrative sanction is necessary or not, and whether the means used in practice of the administrative sanctions are favorable or not. If a balance is not overseen by the administration, it cancels the procedure, which includes the sanction. With regard to this, in our thesis the examples for the purpose of practice have been given and the practice of the principle of proportionality has been tried to explain.Key Words1. Administrative sanction2. The principle of proportionality3. Discretionary power of the administration4. State of law