Erken Cumhuriyet Dönemi sanayi komplekslerinin mekansal analizi: Nazilli, Kayseri, Bursa ve Eskişehir örnekleri
Spatial analysis of industrial complexes in the Early Republican Period of Turkey: Nazilli, Kayseri, Bursa and Eskişehir case studies
Yazar: SENEM ZEYBEKOĞLU
Danışman: PROF. DR. ALTAN AKI
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2002
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Aydın-Nazilli = Aydın-Nazilli ; Bursa = Bursa ; Endüstrileşme = Industrialization ; Endüstriyel yapılar = Industrial structures ; Eskişehir = Eskişehir ; Kayseri = Kayseri ; Mekansal analiz = Spatial analysis

Özet:
Türkiye Cumhuriyeti, kurulduğu andan itibaren "tam bağımsız" bir ülke oluşturma hedefiyle hareket etmiştir ve bir çağdaşlaşma ve modernleşme projesi uygulamıştır. Bu projenin kurumsal, ekonomik, toplumsal ve bireye yönelik boyutları bulunmaktadır. Ekonomik boyut, çağın koşulları doğrultusunda sanayileşmeyi ve ekonomik bağımsızlığı içermektedir. Erken cumhuriyet dönemi, Türkiye Cumhuriyeti için ekonomik kalkınma savaşımının verildiği dönem olmuştur. Sanayileşmenin gerçekleşebilmesi için özel girişimcilere çeşitli kolaylıklar sağlanmış, ancak özel sektörün beklenen düzeyde bir sanayileşmeyi gerçekleştirecek sermaye ve deneyime sahip olmadığı görülünce devletçi uygulamalara gidilmiştir. 1930'lu yılların başından itibaren çeşitli yasal düzenlemelerle ve uygulamalarla, devlet ekonomik alanda ağırlığını hissettirmeye başlamıştır. 1932'de hazırlanmaya başlanan ve 1934 yılında yürürlüğe giren Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı da bu uygulamalardan birisidir ve tüketim malları üretimine yönelik olarak Türkiye'nin çeşitli bölgelerinde fabrikalar kurulmasını öngören bir plandır. Bu sanayi planı, aynı zamanda cumhuriyetin mekansal stratejileri doğrultusunda uygulanmıştır. Fabrikaların yerlerinin demiryolu güzergahı üzerindeki küçük Anadolu kentleri olarak seçilmeleri, modernite projesinin tüm ülke sathına yayılma isteğinin somut bir kanıtıdır. Fabrikalar, kuruldukları bölgelerde, istihdam, nüfus artışı, sanayileşme ve kentleşmeye yol açmışlardır. Sağladıkları altyapı, sağlık ve eğitim hizmetleri ve rekreasyon olanakla rı ile halkın ve çalışanlarının yaşantısında etkin rol oynamışlardır. Cumhuriyetin çağdaşlaşma-modernleşme politikasının mekansal ve toplumsal karşılığını bir çok alanda olduğu gibi bu 'modern' sanayi kampüslerinde izlemek mümkündür. Anahtar Kelimeler: Sanayileşme,Türkiye'de Erken Cumhuriyet döneminde sanayileşme Türkiye Cumhuriyeti'nin Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı, Türkiye'deki sanayi yapıları

Abstract:
Since its declaration, the Republican Government of Turkey had aimed to establish an "independent" country and applied a project of contemporization and modernization. This project had different dimensions appealing to the institutional, economical, social and civics aspects of Turkey. The economical dimension included the industrialization and economical independence of Turkey. The early republican period had been an economical development process for Turkish Republican Government. During this period, the private sector had been granted many privileges in order to realize the industrialization of Turkey, but due to the lack of enough capital and experiment, the private sector coud not answer the expectations of Government. Hence, a state-ruling economical system had to be applied. From the beginning of 1930' s, the government undertook the economical course of Turkey with introducing many legislations and new applications. The First Five Year Industrialization Plan of Turkey which was prepared in 1932 and had been put into practice in 1934 was a plan which had aimed to set up factories producing main consumer goods among Turkey's different regions. This plan was applied according to the governments modernization plan all through the country. The places for the factories had been choosen among the small towns af Anatolia that took place on the railway system. Factories yielded employment, increase of populatin, industrialization and urbanization of the regions where they had been set up. They played effective roles in public and their worker's lives with their infrastructure, health and educational services and recreational facilities. Like in many other fields, it is also possible to observe the spatial and social correspondence of republican government's modernization project in these factories Keywords: Industrialization, Industrialization of Turkey in the early Republican period of Turkey, Turkey's First Five Year Industrialization Plan, Industrial buildings in Turkey. xi.