Tip 2 diyabetli bireylere sağlık inanç modeli temelli web tabanlı eğitimin diyabetik ayak bakımı bilgi düzeylerine, davranışlarına ve öz etkililiklerine etkisi
The effect of health belief model-based web-based education on diabetic foot care knowledge levels, behaviors and self-efficacy for individuals with TYPE 2 diabetes
Yazar: YAKUP SARPDAĞI
Danışman: PROF. DR. CANTÜRK ÇAPIK
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Amaç: Bu çalışma; Sağlık İnanç Modeli'ne göre hazırlanmış web tabanlı diyabetik ayak bakım eğitiminin, tip 2 diyabetli bireylerin ayak bakımı bilgi düzeylerine, ayak bakım davranışlarına ve öz etkililiklerine etkisinin değerlendirilmesi amacıyla yapılmıştır.
Materyal ve Metot: Randomize kontrollü deneysel olarak yürütülen bu araştırma; Van il merkezinde bulunan Tuşba 1 Nolu Aile Sağlığı Merkezi'nde Aralık 2021 – Mayıs 2023 tarihleri arasında tamamlanmıştır. Araştırmanın örneklemini, güç analizi yöntemi ile belirlenmiş olan 71 deney ve 71 kontrol  grubu olmak üzere 142 tip 2 diyabet hastası oluşturmuştur. Verilerin toplanmasında "Tanıtıcı Bilgi Formu", "Diyabetik Ayak Bilgi Ölçeği", "Ayak Bakım Davranışı Ölçeği" ve "Diyabetik Ayak Bakımı Öz-Etkililik Ölçeği" kullanılmıştır. Eğitimler deney grubuna 2 hafta arayla 6 defa web aracılığıyla verilmiş ve eğitim sonrasında 3 aylık bir izlem yapılmıştır. Eğitim ve izlem bittikten sonra, son test verileri toplanmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde; sayılar, yüzdelikler, standart sapma, ortalama, minimum ve maksimum değerler, Ki kare, Fisher-Freeman-Halton Exact Test, Fisher Halton Exact Testi, Paired Samples t testi ve Independent Samples t testi kullanılmıştır.
Bulgular: Web tabanlı diyabetik ayak bakımı eğitimine katılan deney grubundaki bireylerin eğitim sonrası; Diyabetik Ayak Bilgi Ölçeği toplam puan ortalamasında, Ayak Bakım Davranışı Ölçeği toplam puan ortalamasında ve Diyabetik Ayak Bakımı Öz-Etkililik Ölçeği toplam puan ortalamasında istatistiksel olarak anlamlı düzeyde bir artış olduğu saptanmıştır (p<0.05).
Sonuç: Sağlık İnanç Modeli ile hazırlanmış web tabanlı diyabetik ayak bakım eğitiminin; diyabetli bireylerin diyabetik ayağa ilişkin bilgi, ayak bakım davranışlarında ve öz etkililiklerinde olumlu yönde bir değişikliğe neden olmuştur. Bu açıdan web tabanlı diyabetik ayak bakım eğitiminin yüz yüze eğitimin yanında bir alternatif eğitim olarak değerlendirilebilir.
Anahtar Kelimeler: Diyabetik ayak, hemşirelik, öz-etkililik, sağlık inanç modeli, tip 2 diyabet, web tabanlı

Abstract:
Aim: This study was conducted to evaluate the effect of web-based diabetic foot care training prepared according to the Health Belief Model on foot care knowledge levels, foot care behaviours and self-efficacy of individuals with type 2 diabetes.
Material and method: This randomised controlled experimental study was completed between December 2021 and May 2023 at Tuşba Family Health Centre No. 1 in Van city centre. The sample of the study consisted of 142 type 2 diabetes patients, 71 experimental and 71 control groups, which were determined by power analysis method. "Descriptive Information Form", "Diabetic Foot Knowledge Scale", "Foot Care Behaviour Scale" and "Diabetic Foot Care Self-Efficacy Scale" were used to collect the data. The trainings were given to the experimental group 6 times with 2 weeks intervals via web and a 3-month follow-up was conducted after the training. After the training and follow-up, post-test data were collected. In the evaluation of the data; numbers, percentages, standard deviation, mean, minimum and maximum values, chi-square, Fisher-Freeman-Halton Exact Test, Fisher Halton Exact Test, Paired Samples t test and Independent Samples t test were used.
Results: It was found that there was a significant increase in the mean total score of the Diabetic Foot Knowledge Scale, the mean total score of the Foot Care Behaviour Scale and the mean total score of the Diabetic Foot Care Self-Efficacy Scale of the individuals in the experimental group who participated in the web-based diabetic foot care training (p<0.05).
Conclusion: Web-based diabetic foot care training prepared with the Health Belief Model caused a positive change in the knowledge, foot care behaviours and self-efficacy of individuals with diabetes regarding diabetic foot. In this respect, web-based diabetic foot care education can be considered as an alternative education to face-to-face education.
Key Words: Diabetic foot, nursing, self-efficacy, health belief model, type 2 diabetes, web-based