Broiler tavuklarda farklı enfeksiyöz bronşitis virüs serotiplerinin klinik patolojik bulgulara etkisi
Effect on clinical pathologic findings of different i̇nfectious bronchitis virus serotypes in broiler chickens
Yazar: AHMET ERCAN
Danışman: DOÇ. DR. ÖZGÜR ÖZDEMİR
Selçuk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Patoloji (Veterinerlik) Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Veteriner Hekimliği = Veterinary Medicine
Dizin: Bronşit = Bronchitis ; Enfeksiyöz bronşit virüsü = Infectious bronchitis virus ; Etlik piliç = Broiler chickens ; Kümes hayvanları = Poultry ; Kümes hayvanları hastalıkları = Poultry diseases ; Patoloji = Pathology ; Stereotip = Stereotyping ; Tavuklar = Chickens ; Veteriner hekimlik = Veterinary medicine

Özet:
Enfeksiyöz bronşitis (IB), dünya çapında yaygın olarak görülen, tavukçuluk endüstrinde önemli ekonomik kayıplara yol açan, çok bulaşıcı, akut seyirli enfeksiyöz bir hastalıktır. Ülkemizde de hem yumurtacı işletmelerde hem de broyler sürülerde hastalığa sıklıkla rastlanmakta ve önemli kayıplara yol açmaktadır. Bu çalışmada doğal enfeksiyonlarda farklı serotiplerin klinik patolojik bulgulara etkisinin incelenmesi amaçlandı.
Çalışmada materyal olarak IBV pozitif 3 işletmeden 30 adet ve negatif 2 işletmeden 20 adet  olmak üzere, 5 farklı broyler işletmeden toplamda 50 adet broyler piliç kullanıldı.  IBV pozifliği ve serotip çeşidi PCR ve Real Time- PCR yöntemleri ile saptandı. Sürülerden alınan piliçlerin nekropsileri yapıldıktan sonra  trakea, hava kesesi, akciğer, dalak, sekal tonsil ve böbrek  numuneleri alındı. Rutin doku takip işlemlerinden sonra 5 mikron kalınlığında kesitler alınarak hematoksilen eozin ile boyandı. Elde edilen preparatlar ışık mikroskobunda incelenerek bulgular skorlandı.
Makroskobik olarak larinks trake, hava keseleri benzer değişiklikler görüldü. Böbreklerde şişkinlik ve kalsifiye görünüm IBV pozitif 3 grupta da görülmesine rağmen, 1. grupta ( IBV 4/91 )  daha belirgindi. 
Larinks ve trakeade hiperemi, epitelde dejenerasyon, nekroz, propriyada lenfoid hiperplazi ve lümende eksudat birikimi görüldü. Bu bulgular IBV 4/91 suşu ile enfekte işletmeden alınan hayvanlarda daha belirgin olmasına rağmen, gruplar arası istatistiksel fark yoktu. Ayrıca kesitlerde sinsityal hücre ve intranükleer inklüzyonlar görülünce, yapılan  PCR analizinde 4 kümeste ILT pozitif bulundu. Akciğerde hiperemi en göze çarpan bulgu olup, IBV IS-1494 suşu ile enfekte kümeste az olması (p<0.001) dikkat çekti. Lenfoid hiperplazi ise IBV 4/91 suşu ile enfekte kümeste önemli derecede (p<0.003) belirgindi. Kanama, ödem, sinsityal hücre ve pnömoni oluşumu 3. Grupta (IS-1494/06) belirgin olup bu duruma daha çok ILT'nin sekonder olarak yol açtığı düşünüldü. Böbrekte tubuler dejenerasyon açısında gruplar arası fark gözlenmezken (p>0.05), hem hiperemi hem de intersitisyel yangı oluşumu, IBV- 4/91 suşu ile enfekte hayvanlarda diğerlerinden daha şiddetli ve istatistiksel olarak önemli (p<0.001) bulundu. Hem IBV- 4/91 suşu hemde IBV IS-1496 suşu ile enfekte birer tavukta tubul lümenlerinde mineralizasyona rastlandı. Sekal tonsil ve bursa Fabriciusta lenfoid boşalma, nekroz ve kist oluşumlarına daha çok IBV negative kümeslerde rastlandı.  
Sonuç olarak IBV 4/91, IS-1494, ve IS-1494/96 varyant suşu ile enfeksiyonlarda benzer histopatolojik lezyonlar görülmesine rağmen, IBV 4/91 suşu ile enfeksiyonlarda lezyonların daha şiddetli olduğu belirlendi.

Abstract:
Infectious bronchitis (IB) is a highly contagious, acute infectious disease that is widespread worldwide and causes significant economic losses in the poultry industry. In our country, the disease is frequently encountered both in layer farms and in broiler farms and causes significant losses. The aim of this study was to investigate the effect of different serotypes on clinical pathological findings in natural infections.
In the study, 50 broiler chickens from 5 different broiler farms, 30 of which were IBV positive 3 different farm and 20 of IBV negative 2 different farm were used as material. IBV positivity and serotype type were determined by PCR and Real Time-PCR methods. After the necropsy of the chickens taken from the flocks, trachea, air sac, lung, spleen, secal tonsil and kidney samples were taken. After routine tissue follow-up procedures, 5 micron thick sections were stained with hematoxylin eosin. The obtained preparations were examined under light microscope and the results were scored.
Macroscopically, larynx, trachea, and air sacs showed similar changes. Kidney swelling and calcified appearance were also seen in 3 IBV positive groups and were more prominent in Group 1.
Hyperemia in the larynx and trachea, degeneration of the epithelium, necrosis, lymphoid hyperplasia in the propria and exudate accumulation in the lumen were observed. Although these findings were more pronounced in animals from the IBV 4/91 strain infected farm, there was no statistical difference between the groups. In addition, when slicity cell intranuclear inclusions were seen in the sections, PCR analysis revealed ILT positive in 4 farms. Hyperemia was the most prominent finding in the lung and it was noteworthy (p <0.001) in the poultry infected with IBV IS-1494 strain. Bleeding, edema, cystic cell and pneumonia formation were significant in Group 3 (IS-1494/06), which was thought to be secondary to ILT. While there was no difference between the groups in terms of tubular degeneration in the kidney (p> 0.05), both hyperemia and interstitial inflammation were found to be more severe and statistically significant (p <0.001) in IBV-4/91 strain-infected chickens than others. Mineralization of tubul lumens was observed in one chicken infected with both IBV-4/91 strain and IBV IS-1496 strain. Lymphoid emptying, necrosis and cyst formation in the secal tonsil and bursa Fabricius were mostly found in IBV negative poultry houses. 
In conclusion, although similar histopathologic lesions were observed in infections with IBV 4/91, IS-1494, and IS-1494/96 strains, lesions were more severe in infections with IBV 4/91 strain.