Osmanlı İstanbul'unda (1453-1826) meydanların biçim ve işlev açısından değerlendirilmesi
Squares in Ottoman İstanbul (1453-1826) evaluation in terms of form and function
Yazar: TURGUT AKBAŞ
Danışman: PROF. DR. ZEYNEP TARIM
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yeniçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Sanat Tarihi = Art History ; Tarih = History
Dizin: Açık alanlar = Open spaces ; Kent meydanı = Urban square ; Meydanlar = Squares ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı sanatı = Ottoman art ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; İstanbul = Istanbul

Özet:
Osmanlı Devleti, 1453'den sonra İstanbul'u başkent yaparak, yaklaşık beş yüzyıl boyunca kontrol etmiş ve burada özgün bir yaşayış geliştirmiştir. Zaman içerisinde birtakım değişim ve dönüşümler geçirmekle birlikte bu yaşayış, Osmanlı toplumunun her ferdine az çok sirayet etmiştir. Toplum temelde, İslam Medeniyeti'nin ilim ve kültür hayatı çerçevesinde hareket etmektedir. Öte yandan kurucu unsur olan Türkler, atalarının Orta Asya gibi bölgelerden getirdiği yaşam pratiklerini de unutmamışlardır. Devletin ve halkın içtimai faaliyetlerdeki tavrında, genellikle bu iki unsur belirleyici olmuştur. Şehirlerin şekillenmesi, mimari düzen ve inşaat faaliyetleri, miras alınan yerel fiziki ortamın, bahsedilen iki unsur vasıtasıyla elden geçirilmesi neticesinde olmuştur. Dolayısıyla İstanbul'daki meydanlar, modern zamanlardan önceki Türk/İslam formlarına bu süreçte kavuşmuşlardır. Yüzyıllar boyunca, devletler sisteminde güçlü bir şekilde yer alan Osmanlı, imparatorluğa yaraşır boyuttaki tören, düğün ve eğlenceleri İstanbul'un meydanlarında gerçekleştirmiştir. Şehir halkı da toplumsal hayatın bütün ihtiyaçlarını bu sahalarda gidermiştir. Sık sık asker ve zaman zaman da diğer içtimai sınıflar kendilerini meydanlar vasıtasıyla görünür kılabilmiştir. Neticede İstanbul'un meydanları, bir ya da birkaç konuda özelleşmiş, şehirli için vazgeçilmez sahalardır. Suriçi İstanbul'un yanı sıra Galata ve Üsküdar bölgelerine de yayılan meydanlar, çeşitli biçim ve büyüklüklerde, şehrin ihtiyaç duyulan herhangi bir bölgesinde arzı endam edebilmektedir. Bu çalışmada temel olarak, İstanbul'daki meydanların fiziksel vaziyetlerinin yanı sıra devlet ve halk nazarında nasıl kullanıldıklarının cevabı aranmıştır.

Abstract:
The Ottoman Empire, by making Istanbul the capital city after the conquest, controlled it for about five hundred centuries and developed a sui generis life here. Although it has undergone some changes and transformations over time, this life style has more or less spread to every member of the Ottoman society. The society basically acts within the framework of the scientific and cultural life of the Islamic Civilization. On the other hand, the Turks, who are the founding elements, have not forgotten the life practices that their ancestors brought from regions such as Central Asia. Generally, these two factors have been decisive in the attitude of the state and the people in social activities. The shaping of the cities, architectural order and construction activities were the result of overhauling the inherited local physical environment through the two mentioned elements. Consequently, the squares in Istanbul attained their pre-modern Turkish/Islamic forms in this process. For centuries, the Ottoman Empire which had a strong place in states system; held ceremonies, weddings and entertainments worthy of the empire in the squares of Istanbul. The citizens met the needs of all the necessities of social life in these open spaces. Often soldiers and from time to time the other social classes were able to make themselves visible through the squares. As a result, the squares of Istanbul which are specialized in one or more subjects, indispensable areas for the city dwellers. The squares, which spread to the Galata and Üsküdar regions as well as Old City, could appear at required anywhere of city in various shapes and sizes. In this study, basically, searching for answer to the physical condition of the squares in Istanbul, and alongside, how they are used in the eyes of the state and the public.