Doğu kayınında (Fagus orientalis lipsky) bazı coğrafik varyasyonların morfogenetik olarak belirlenmesi
Morphogenetic determination of the some geographic variation in Fagus orientalis lipsky
Yazar: DENİZ GÜNEY
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM TURNA
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering
Dizin: Doğu kayını = Oriental beech ; Popülasyon = Population

Özet:
Doğu Kayınının (Fagus orientalis Lipsky.) ülkemizdeki doğal yayılış alanları içerisindeki populasyonlarında genetik varyasyonları morfolojik olarak belirlemek amacıyla 11 doğal populasyona ait bazı tohum, fidan ve yaprak özellikleri incelenmiştir. Bu amaçla her populasyondan ortalama 20 ağaç olmak üzere toplam 225 ağaçtan tohumlar toplanmıştır. Tohumlar Of Orman Fidanlığında raslantı blokları deneme desenine uygun olarak ekilmiştir.Toplanan tohumlarda, tohum eni, tohum boyu, tohum kalınlığı, 1000 dane ağırlığı, kesme deneyi ve tetrazolium yöntemine bağlı tohum canlılık yüzdesi her bir populasyon ve populasyon içi ağaçlara ilişkin olarak belirlenmiştir. İki vejetasyon dönemi boyunca yetiştirilen fidanlarda 1+0 ve 2+0 yaşında fidan boyu, kök boğazı çapı ve yan dal sayısı gibi morfolojik ölçümler yapılarak populasyon içi ve arası varyasyonlar tespit edilmiştir. Bunun yanında 1+0 yaşındaki fidanlarda vejetasyona başlama zamanına ilişkin varyasyonlar ortaya konulmuştur.Ayrıca yapılan korelasyon analizi ile karakterler arasında anlamlı ilişkilerin olduğu belirlenmiş, regresyon analizi ile de ölçülmesi kolay olan karakterler ile ölçümü zor olan karakterlerin tahmin edilmesine ilişkin denklemler ortaya konulmuştur. Bunun yanında faktör analizi ile belirlenen varyasyonun, daha az değişken kullanılarak ortaya koyulma imkanları tespit edilmiştir. Yapılan penrose analizi ile populasyonların birbirine olan mesafe değerleri tespit edilmiştir. Bunun yanında ölçülen değişkenlere ilişkin olarak oluşan grupları ortaya koymak için hiyerarşik cluster analizi yapılmıştır. Tüm değişkenlere göre yapılan kümeleme analizinde Sinop-Merkez, Trabzon-Maçka, Giresun-Kulakkaya ve Ordu-Akkuş populasyonları bir grup içinde yer alırken, diğer populasyonlar ikinci grubu oluşturmuşlardır.Elde edilen verilerle, SPSS istatistik programı ile varyans analizi yapılarak, gerek tohum gerekse fidana ilişkin ölçülen karakterler bakımından populasyonlar içinde ve arasında genetik varyasyonların olduğu belirlenmiştir. Çalışma sonucunda ölçülen karakterlerin birçoğu bakımından populasyonlar içerisindeki varyasyonun, populasyonlar arasındaki varyasyondan daha fazla olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
To determine, genetic variations between populations of Oriental Beech (Fagus orientalis Lipsky.) distrubited naturally in Turkey, some seed, seedling and leaf characteristics were studied in eleven natural populations. Seed were collected from approximately 20 trees representing each population. Sampling was done from 225 trees. The seeds were sown according to ?Randomized Blocks Experimental Design? in Of Forest Nursery.Seed width, length and thickness of seeds, 1000 seed weight, seed viability percentage by cutting and tetrazolium tests were determined per population and trees. Root collar diameter, seedling height and branch number were measured in one and two years old seedling and genetic variations between and within populations were determined. In addition, variations in growth season starting of one year old seedling were also detected.Significant relations were determined between characteristics by correlation analysis. The equations about estimations of hard measured characteristics by utilizing easy measured characteristics were established by regression analysis. Possibilities in variation determination using fewer variables by factor analysis were determined. Distances between populations were measured by penrose analysis. Groups with regard to measured characteristics were formed by hierarchical cluster analysis. According to the cluster analysis, Sinop-Merkez, Trabzon-Maçka, Giresun-Kulakkaya, and Ordu-Akkuş populations made a group, while the other populations made another group.Genetic variations between and within populations were determined with regards to seed and seedling characteristic by variance analysis conducted in SPSS statistic software. The genetic diversity levels that observed within the population for many of the characteristics studied on the Oriental Beech have been found higher than the diversity levels among populations.