Çin hanedan tarihi Song Shi'da Çin'in batısındaki devletler, şehirler ve halklar üzerine yazılmış bölümlerin tercüme ve tahlili
Translation and analysis of chapters on the states, cities and people of the western China in the chinese dynal history
Yazar: AYŞENUR PAKDİL
Danışman: PROF. DR. KÜRŞAT YILDIRIM
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Genel Türk Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Türk tarih yazımının önemli bir kısmı, özellikle metinsel biçimiyle, ağırlıklı olarak Çin tarihi kaynaklarından yararlanmaktadır. Çin'in tarihî kayıtları, Han ve Tang dönemlerinden itibaren Türkler hakkında bilgi sağlar. Tang Hanedanlığı'nın dağılmasıyla Çin, Beş Hanedan ve On Krallık dönemi olarak adlandırılan bir dağılma evresine girdi. Song Hanedanlığı'nın daha sonra ortaya çıkışı, yeniden birleşme yönündeki çabaların habercisi oldu ve ekonomik refahı ve teknolojik ilerlemeleri teşvik ederek ülkenin bütünleşmesine önemli ölçüde katkıda bulundu. Çin'de geleneksel olarak, her hanedan dönemi kendinden önceki dönemi anlatan bir tarih kitabı kaleme almıştır. Song Hanedanlığı dönemini ele alan "Song Shi" adlı eser, Çin'in resmi 24 tarihi kitabından en uzun olanıdır. Bu çalışmada, "Song Shi" içerisinde yer alan Batı bölgelerindeki devletler, şehirler ve halklar hakkındaki bölümlerin tercümesi ve analizi yapılmıştır. Bu çalışma, Song Hanedanlığı döneminde Çin ile Batı Toprakları arasındaki ilişkilerin temelini oluşturan dinamiklerin aydınlatılmasında büyük önem taşıyor.
Çalışmada metodolojik olarak orijinal sözdizimini ve sözlüğün bütünlüğünü mümkün olduğunca korumayı hedefleyerek metni kelimesi kelimesine çeviri yöntemi kullanmakla birlikte, kültürel ayrıntı ve tarihsel bağlanmaya da özen gösterildi. Geleneksel Çin tarihi materyalleri Türkçede doğrudan eşdeğeri olmayan kültürel referanslar, deyimler ve kavramlar içerdiği için, gerekli açıklamalar yapıldı. Dahası, bilimsel titizlik arayışı içinde, çeşitli çağdaş Çin tarihi incelemelerinden, araştırma eserlerinden ve dijital arşivlerden tamamlayıcı bilgiler derlenmiş ve bireylerin, olayların ve tarihsel anlatıların tasvirinde tutarlılık ve anlaşılırlık sağlanmıştır.  
Song Hanedanlığı, Çin imparatorluk soyundaki öncüllerine benzer şekilde, kuzey ve batı sınırlarını işgal eden göçebe kabileler ve yerleşik yönetimlerle diplomatik ve ticari bağların geliştirilmesine büyük önem verdi. Batılı komşuları arasında dikkate değer olanlar, Tibetliler, Uygurlar, Gaochang sakinleri ve Tangut varlıklarıyla desteklenen diplomatik ilişkiler ve ticari işlemlerin yanı sıra Karahanlılar, Hotanlılar, Hint beylikleri ve Arap egemenlikleri gibi daha uzak varlıklarla etkileşimlerdi. Bununla birlikte, Tang döneminin jeopolitik manzarasından farklı olarak Song Hanedanlığı, diğer güçlü bölgesel güçlerin kalıcılığıyla mücadele etti ve böylece ekonomik ve diplomatik taahhütleri için çok yönlü sonuçlar doğurdu. Song Hanedanlığı'nın batı çevrelerine yönelik girişimlerinde ticaret ağırlıklı olsa da çatışma dönemleri ve askeri karşılaşmalar bu ilişkilere zaman zaman kesintiler yaşattı.
Anahtar kelimeler: Song Shi, Song Hanedanlığı, Batı Bölgeleri, Türkler, Uygurlar, Tibetliler, Tangutlar

Abstract:
A considerable portion of Turkish historiography, particularly in its textual form, draws heavily from Chinese historical sources. The historical annals of China offer substantive insights into the Turkic peoples dating back to the Han and Tang eras. With the dissolution of the Tang Dynasty in 907, China underwent a phase of disintegration commonly referred to as the Five Dynasties and Ten Kingdoms period. The subsequent emergence of the Song Dynasty heralded efforts towards reunification and contributed significantly to the nation's consolidation through fostering economic prosperity and technological advancements. In accordance with traditional Chinese historiographical practices, each dynasty typically compiled an official historical chronicle chronicling its antecedents. "Song Shi," documenting the annals of the Song Dynasty, stands as the lengthiest among China's 24 canonical historical works. This investigation focuses on the translation and analysis of sections pertaining to the political entities, urban centers, and populace of Western territories as delineated in "Song Shi." This work holds paramount significance in elucidating the dynamics underpinning the relationships between Central China and its Western peripheries during the epoch of the Song Dynasty.
Methodologically, the translation process predominantly adhered to a word-for-word approach, striving to uphold the integrity of the original syntax and lexicon, while concurrently addressing considerations of cultural nuance and historical context. Given the inherent cultural idiosyncrasies, idiomatic expressions, and conceptual nuances intrinsic to traditional Chinese historical discourse, requisite elucidations have been provided where necessary. Furthermore, in pursuit of scholarly rigor, supplementary insights have been gleaned from a diverse array of contemporaneous Chinese historical treatises, scholarly treatises, and digital repositories, ensuring coherence and comprehensibility in the portrayal of individuals, events, and historical narratives.
The Song Dynasty, akin to its antecedents within the Chinese imperial lineage, accorded paramount importance to the cultivation of diplomatic and commercial ties with the nomadic tribes and sedentary polities occupying the northern and western frontiers. Noteworthy among its western neighbors were diplomatic engagements and commercial transactions fostered with the Tibetans, Uyghurs, denizens of Gaochang, and Tangut entities, alongside interactions with more distant entities including the Karakhanids, Khotanese, Indian principalities, and Arab dominions. Nonetheless, diverging from the geopolitical landscape of the Tang era, the Song Dynasty contended with the persistence of other potent regional powers, thereby engendering multifaceted implications for its economic and diplomatic engagements. While trade predominated in the Song Dynasty's overtures towards its western vicinities, episodes of conflict and military encounters punctuated these relations intermittently.
Key words: Song Shi, Song Dynasty, Western Regions, Turks, Uyghurs, Tibetans, Tanguts