Faiz oranlarının belirlenmesinde beklentilerin önemi
The Role of expectations on determining the interest rates
Yazar: ALPER İNCESU
Danışman: PROF. DR. ERDİNÇ TELATAR
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2003
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Beklentiler = Expectations ; Dickey-Fuller Testi = Dickey-Fuller Test ; Faiz = Interest ; Faiz oranları = Interest rates ; Fisher hipotezi = Fisher's hypothesis

Özet:
Amerikalı ekonomist Irving Fisher'in (1930) beklenen enflasyon ile faiz oranlan arasındaki ilişkiyi gösteren Fisher hipotezini öne sürmesinin ardından bu hipotezin geçerliliği ile ilgili tartışmalar bu güne kadar devam etmiştir. Farklı ülkelerde yapılan ve farklı yöntemlerin uygulandığı testler sonucunda bu konuda kesin bir yargıya varılamaması tartışmaların sürekliliğinin bir nedeni olarak gösterilebilir. Fisher Mpotezinin bir ülkede geçerli olup olmaması, o ülkede uygulanan istikrar poütikalanmn başarısını doğrudan etkilemektedir. Bu nedenle herhangi bir istikrar programı uygulanmasından önce Fişher Mpotezinin varlığının araştırılması önem kazanmaktadır. Bu çalışmada ilk olarak Fisher Mpotezinin ana dayanaklarından birisi olan faiz oranlarının oluşum mekanizmaları incelenmiş ve Fisher Mpotezi üzerindeki olası etkileri araştırıknıştır. Fisher Mpotezinin faiz oranları üzerindeki etkileri incelenirken bu etkilerin Mpotezde bulunan enflasyon beklentilerindeki farklılıklar nedem ile değiştiği ortaya konulmuştur. Bu nedenle iki farklı beklenti yaratma mekanizması kullamlarak Fisher Mpotezi incelenmiştir. Temmuz 1991 - Aralık 2000 aralığını kapsayan dönemde Fisher Mpotezinin Türkiye'de ki geçerliliği lehinde sonuçlara ulaşılmıştır. Bu dönemde reel faiz oranlarının herhangi bir değişim eğilimi göstermediği ve kısa dönemde reel faiz oranında meydana gelen değişimlerden sonra reel faiz oranlarının oldukça hızlı bir biçimde eski değerlerine döndüğü gözlemlenmiştir. Türkiye'de uzun zamandan beri var olan yüksek reel faizlerin ekonomiyi kötü etkilediği ve iktisadi büyümenin önünde bir engel oluşturduğu bilinmektedir. Hükümetler uyguladıkları istikrar programlan ile reel faiz oraManm düşürmeyi amaçlamışlardır. Test sonuçlan göstermektedir ki; Temmuz 1991 - Aralık 2000 tariMeri arasında uygulanan istikrar programlan amaçlarına ulaşamamıştır. Bu11 programlar kısa dönemde bir etki yaratsalar da uygulanmaya konmalarından sonra geçen süre içerisinde reel faiz oram üzerindeki etldlerinin azaldığı ve reel faiz oranlarının tekrar eski düzeyine ulaştığı görülmüştür. Bunun nedeni olarak istikrar programlannm uygulanması sırasında gerekli yapısal reformların yapılamaması ve piyasaların bu politikalara kısa zamanda uyum sağlaması gösterilebilir. Yüksek reel faizin aşağıya çekilebilmesi için uygulanacak istikrar politikalarının toplumun her kesimince benimsenmiş olması ve ekonomide gereken yapısal reformların hızlı bir biçimde tamamlanması uygun bir yaklaşım olarak ele alınabilir.

Abstract:
American economist Irving Fisher proposed, in 1930, the Fisher hypothesis which relates the interest rates to the expected inflation. Since then contraversy has continued on the validity of this hypothesis. This may have resulted from the fact that a definite judgment on the hypothesis could not be reached from the tests applied on different countries by using different methods. A check of correctness of the Fisher hypothesis in a country shows how well its stabilization program is prepared and applied. Therefore a search for the accuracy of this hypothesis becomes quite essential before a stabilization program is suitably adapted and applied. As the effects of the Fisher hypothesis on the interest rates are studied, it has been proved that its effects would vary due to the differences in the inflation expectations put forth by the hypothesis itself. For this reason, the Fisher hypothesis is examined by utilizing two distinct expectation mechanisms. Our results supported the correctness of the Fisher hypothesis in Turkey for the period from July 1991 to December 2000. During this period the interest rates were observed not to exhibit a trend of variation. Instead, after short term variations, real interest rates returned rapidly to their previous values. It has been well known that high real interest rates existing in Turkey for a long time have influenced the economy negatively and been an obstacle for the economic growth. The goverments have aimed to reduce the real interest rates by employing stabilization programs. The results of our tests indicate that the programs applied in Turkey during the period from July 1991 to December 2000 have not realized the anticipated aims. It has been observed that these programs yielded some short term progress, yet their effectiveness faded out in time and real interest rates backed up to their previous levels again. The reason why this happened could be explained as follows: During the application of the programs the markets had taken some measures for their own sakes and the goverments omitted the necessary structural reforms. A better approach to accomplish the aims of theseIV stabilization programs, would be to gain the support of all groups in community and meanwhile to complete the required structural reforms effectively and rapidly.