Kentsel hava kirliliği: Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi
Urban air pollution: Nezahat Gökyiğit Botanical Garden
Yazar: ESRA DENİZ GÜNER
Danışman: PROF. DR. GÜLEN GÜLLÜ
Hacettepe Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
Bu çalışma, Aralık 2007-Kasım 2008 tarihleri arasında İstanbul'un Anadolu yakasında 500.000 m2'lik alana kurulu olan Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesinde yürütülmüştür. Çalışma bölgesinin geneline dağılmış dört ölçüm istasyonunda aylık kükürt dioksit (SO2), azot dioksit (NO2), ozon (O3) ve uçucu organik bileşiklerin (UOB) konsantrasyon değerleri pasif örnekleme tekniği kullanılarak belirlenmiştir. SO2 konsantrasyonları diğer kirleticiler içerisinde botanik bahçesinde en düşük seviyelerin gözlendiği kirletici iken; bölge geneline NO2'nin etkisinin önemli olduğu belirlenmiştir. En yüksek O3 seviyelerine genel olarak yaz aylarında ve en düşük seviyelere de trafik emisyonlarının fazla olduğu bölgelerde rastlanmıştır. Aylara göre değiştiği belirlenen O3 konsantrasyonlarının sınır değerleri aştığı gözlense de, vejetasyon üzerinde zararlı etki gösterebilecek seviyelere rastlanmamıştır. UOB parametrelerinin arasında yüksek korelasyonun olması, bu kirleticiler için bölgedeki trafik emisyonları gibi, tek bir kirlilik kaynağının olduğunu göstermektedir.Çalışmada ayrıca hava kirliliği ile ilgili parametrelere paralel olarak hava kirliliğinin vejetasyon üzerindeki etkileri de dört aylık (Mayıs, Haziran, Ağustos, Eylül 2008) dönem süresince araştırılması için dört örnekleme bölgesinde de bulunan bir bitki olan Dişbudak (Fraxinus angustifalia) bitki materyali kaynağı olarak seçilmiştir. Bitkinin büyüme dönemi içinde alınan yaprak örneklerinde, örnekleme noktalarına göre farklılıklar tespit edilse de, hava kirliliğine karşı seçilen Dişbudak ağaç türünün dayanıklı olduğu görülmüştür.Çalışmada son olarak trafik kaynaklı kirleticilerin toprak üzerindeki birikimini ve toprağın genel yapısını elde etmek için sekiz örnekleme istasyonunda da PAH, PCB, pestisit, ağır metal (Mg, Fe, Ni, Pb, Cu, Cd, Zn, Mn, Ca, Na ve K), pH and organik madde ölçümleri yapılmıştır. Bölgede nispeten orta ve düşük seviyede PAH konsantrasyonları gözlenmiştir. Yapılan pestisit ölçümlerinde, organik fosforlu insektisit türü olan Klorprifos ve organik klorlu bir pestisit olan DDT tespit edilmiştir. Bölgede genel olarak farklı birçok PCB türünün görülmesi, topraklardaki PCB kaynağının belirgin olarak atmosferden taşınım sonucu oluştuğunu göstermektedir.

Abstract:
This study was conducted in Nezahat Gokyigit Botanic Garden with the area of 500 000 m2, in which laid down in Anatolian side of Istanbul during December 2007 and November 2008. Monthly concentration values of sulphur dioxide (SO2), nitrogen dioxide (NO2), ozone (O3), and volatila organic compouns (VOCs) were measured through passive sampling technique at four sampling stations, in which distributed over the whole study area. The lowest concentrations in the botanic garden were observed for SO2 among the other pollutants, while the significat effect of NO2 on the area was determined. The highest O3 levels were, in general, observed in the summer and the lowest levels were encountered at the areas which have high traffic lemissions. Although, monthly varied O3 concentrations were exceeded the limit values, levels which may cause harmful effects were not occured. Correlation between the VOCs showed that single pollution source such as traffic emissions in the area, existed.Moreover, in paralel with the air quality parameters, for assessing the effects of air quality on vegetation, Fraxinus angustifolia Vahl., was selected as a plant source, existing in all four stations and investigated during four months (May, June, August and September 2008) period. Although, variations over the sampling points were determined during the growing phase of the plant, Fraxinus angustifolia Vahl., plant specie, selected against the air pollution, was found resistant.Finally, PAH, PCB, pesticide, heavy metal (Mg, Fe, Ni, Pb, Cu, Cd, Zn, Mn, Ca, Na and K), pH and organic matter measurements were done in eight sampling sites to find the accumulation of traffic-originated pollutants on solid and to asesse the general structure of solid. Relatively low and moderate PAH levels were observed in the area. According to pesticide measurements, Klorprifus, which is an organic phosphorus insecticide type, and DDT, which is an organic chlorinated pesticide, were found. Since many different PCB species were, in general, observed in the area, this showed that PCB source in the solid was significantly produced through atmospheric transport.