Kâdî Abdülcebbar'ın eylem teorisi
Theory of action in Qadi Abd al-Jabbar
Yazar: YUNUS CENGİZ
Danışman: PROF. DR. ŞABAN ALİ DÜZGÜN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Kelam Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Bilgi = Knowledge ; Etik = Ethics ; Eylem teorisi = Action theory ; Kadı Abdülcebbar = Qadı Abdulcabbar ; Kelam = Islamic theology ; Mutezile = Mutazila ; Nedensellik = Causality ; İslam felsefesi = Islamic philosophy ; İyilik = Goodness

Özet:
Cengiz, Yunus, Kâdî Abdülcebbâr'ın Eylem Teorisi, Doktora Tezi, Danışman: , Prof. Dr. Şaban Ali Düzgün, 319 s.Bu çalışma Kâdî Abdülcebbâr'ın insan ve eylemleri ile ilgili düşüncelerini eylem teorisi/felsefesi açısından değerlendirmeyi konu edinmekte, ?İrade ve eylem insandan nasıl sadır olmaktadır?? sorusunun cevabını aramaktadır.Bu çalışma giriş ve dört bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında eylem teorisinin tanımı, tarihçesi, konu edindiği problemler ve diğer felsefî branşlar ile ilişkisi belirtilmiştir. Böylece bu çalışma boyunca cevabı aranacak olan sorular tespit edilmiştir.Birinci bölümde, edim ve eylem gibi kavramlar çözümlenerek, bu kavramların metafizik temelleri üzerinde durulmuştur.İkinci bölümde, irâde ve eylemi etkileyen unsurlar olarak güç, bilgi ve doğal istekler üzerinde durulmuştur. Kâdî Abdülcebbâr'a göre güç sahibi olmak, farklı eylem seçeneklerinin oluşmasını, bilgi sahibi olmak eylemin muhtemel sonuçlarının değerlendirilmesini, doğal istekler ise haz, sevinç ve gereksinimin oluşmasını sağlamaktadır.Üçüncü bölümde doğal istek, bilgi ve güç unsurlarının irâde ve eylem üzerindeki etkisi araştırıldı. Kâdî Abdülcebbâr doğal istekleri tek başına irâde üzerinde belirleyici kabul etmemekte, eylemin sonuçları hakkında bilginin oluşması ile irâdenin kaçınılmaz olarak ortaya çıkacağını kabul etmektedir. Bu tavrıyla indirgemeci, determinist ve bağdaşırcı tavırları reddetmiş olmakta liberteryanlar ile aynı ilkeleri paylaşmış olmaktadır. Hiçbir unsurun tek başına eylem için yeterli olmadığını; eylemin, eyleyenin tümeli ile ortaya çıktığını kabul etmesi ile olay-nedenciliği reddetmiş olmakta, tümcü ve eyleyen-nedenciliği savunmuş olmaktadır.Dördüncü bölümde, iyi ve kötü konusu araştırıldı. Kâdî Abdülcebbâr'a göre iyi veya kötü yargısından bağımsız olarak, gerçekleştiği durumdan dolayı, eylem iyi veya kötü olmaktadır. Böylece değerlerde nesnelciliği savunmuş olmaktadır. İyi ve kötünün bilinmesi konusunda ise akla uygunluğu ölçüt saymaktadır.

Abstract:
Cengiz, Yunus, Theory of Action in Qadi Abd al-Jabbar, PhD. Thesis, Advisor: Prof. Dr. Şaban Ali Düzgün, 319 p.This study documents an exploration of Qadi aAbd al-Jabbar?s thoughts on human and human actions in terms of action theory/philosophy and strives to find the answer of the question ?How do action and will emanate from man??This study is composed of an introduction and four chapters. The introduction provides a definition of action theory.In the First Chapter, the concepts of act and action are analyzed. The Second Chapter explores power, knowledge and natural desire as such phenomena which effects will and action. According to Qadi Abd al-Jabbar, having power allows diverse action options, having knowledge provides evaluation of possible consequences of action, and natural desires obtain pleasure, happiness and need to come into being.In the Third Chapter, the impacts of phenomena of natural desire, knowledge and power on will and action are investigated. Qadi Abd al-Jabbar does not accept the natural desires as the fundamental determiners on will and accepts that will is going to happen indispensably when knowledge occurs about the consequences of action. He shares the same principles with libertarians. He claims that a phenomenon by itself is not sufficient for an action. He thereby defends holism and agent-causalism.In the Fourth Chapter, the subject of good and evil is examined. For Qadi Abd al-Jabbar, conditions that action emerges from make this action good or evil. He defends objectivism in values.