Farklı ticari çilek genotiplerinin demir noksanlığına karşı tepkilerinin fizyolojik olarak değerlendirilmesi
Physiological evaluation of reactions against iron deficiency of different commercial strawberry genotypes
Yazar: KAMER GÜLCAN
Danışman: PROF. DR. ERDOĞAN EŞREF HAKKI
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Demir noksanlığı insanlarda ve bitkilerde yaygın olarak ortaya çıkan bir beslenme problemidir. Dünya nüfusunun yaklaşık yarısı demir noksanlığından etkilenmekte ve bu bitkilerde eksikliğinde kalite ve verim kaybına sebep olmaktadır. Bitkilerde demir eksikliğinin ortaya çıkışı türden türe hatta aynı tür içinde çeşitten çeşide de önemli farklılıklar göstermektedir. Demir noksanlığı, özellikle yüksek pH'lı, kireçli ve yetersiz organik madde içeren topraklarda son derece önemli bir toprak problemidir. Önemli bir kültür bitkisi olan çileğin demir noksanlığına karşı hassasiyeti de yüksektir. Son yıllarda çilek yetiştiriciliğinde alan ve üretim bakımından önemli artış meydana gelmektedir. Çilek insanlar tarafından sevilerek tüketilen, farklı iklimlerde ve toprak yapılarında üretimi yapılan, diğer meyvelerin az olduğu dönemde ve özellikle pazara çıkması ile önem arzeden yüksek besin değerine sahip bir meyvedir.

Bu tez çalışmasının temel amacı, yüksek pH, kireç içeriği bakımından fazla ve demir içeriği bakımından yetersiz olan toprakta demir noksanlığına karşı 12 farklı çilek çeşidinin tepkilerini belirlemektir. Kontrollü sera koşullarında Albion, Monterey, Portola, San Andreas, Kabarla, YFL, Rubygem, Sweet Ann, Festival, Sweet Charlie, Amigo, Fortuna çilek çeşitlerine Fe 10 mg kg-1 ( FeEDDHA orto-orto izomerli) ve Fe 0 mg kg-1 (Fe'ce yetersiz toprak koşulları) uygulamasıyla 3 tekrarlı olarak deneme yürütülmüştür.

Araştırma sonuçlarına göre ilk çiçeklenme dönemine ait yaprak SPAD değerleri, aktif klorofil a, aktif Fe ve toplam Fe içerikleri bakımından sırasıyla Fortuna (48.95), Festival (27.60 mg L-1), San Andreas (24.78 mg kg-1) ve Monterey (118.00 mg kg-1) çeşitlerinden en yüksek değerler elde edilmiştir. Tam çiçeklenme dönemine ait yaprak kuru madde verimine bağlı olarak en yüksek Fe etkinlik değerlerine sahip olan çeşit ise Monterey (% 86.7) iken, hem aktif Fe hem de toplam Fe içeriği bakımından ön planda olan çeşit Albion (sırasıyla 31.20 mg kg-1 ve 541.20 mg kg-1) olmuştur. 

Sonuç olarak, kontrollü sera koşullarında yapılan bu çalışmada 10 mg kg -1 demir uygulaması ile kuru madde verimine bağlı olarak, kuru madde artışının ve yüzde Fe etkinliğinin ortalamasının (% 67.93) üstünde olması nedeniyle Festival, Albion, Fortuna, Monterey ve Kabarla çilek çeşitleri dayanıklı, ortalamanın altında kalan Sweet Charlie, San Andreas, Sweet Ann, Rubygem, Amiga ve Portola çilek çeşitleri ise hassas olarak belirlenmiştir.

Abstract:
Iron deficiency is a common nutritional problem in humans and plants. About half of the world's population is affected by iron deficiency and this deficiency in plants causes a loss of quality and yield. The emergence of iron deficiency in plants shows significant differences from species to species and even from variety to variety within the same species. Iron deficiency, specifically in soils with high pH, lime and insufficient organic matter content, is an extremely important soil problem. Strawberry, which is an important cultivated plant, has a high sensitivity to iron deficiency. In recent years, there has been a significant increase in strawberry cultivation in terms of area and production. Strawberry is a fruit that is consumed by people, produced in different climates and soil structures and has high nutritional value. It becomes more important as it is available and sellable in the market in the period when other fruits are lesser.

The main aim of this thesis was to determine the responses of 12 different strawberry varieties against iron deficiency in the soil with high pH, high lime content and insufficient iron content. Under controlled greenhouse conditions, three replicates for Albion, Monterey, Portola, San Andreas, Kabarla, YFL, Rubygem, Sweet Ann, Festival, Sweet Charlie, Amigo, Fortuna strawberry varieties were grown in Fe 10 mg kg-1 (FeEDDHA ortho-ortho isomer) and Fe 0 mg kg-1 (inadequate Fe soil conditions) supply.

According to the results of the first flowering period, Fortuna (48,95), Festival (27,60 mg L-1), San Andreas (24,78 mg kg-1) and Monterey (118,00 mg kg-1) showed the highest values with regard to the leaf SPAD values, active chlorophyll a, active Fe and total Fe contents, respectively. While Monterey (% 86.7) was the variety that had the highest Fe efficiency in terms of leaf dry matter yield pertaining to the full flowering period, Albion was at the forefront in terms of both active Fe and total Fe content (31.20 mg kg-1 and 541.20 mg kg-1, respectively). As a result, in this study, under Fe 10 mg kg-1 supply, , , Festival, Albion, Fortuna, Monterey, and Kabarla strawberry varieties were determined to be resistant on the basis of higher dry matter and percentage Fe activity than the average (67.93%), while Sweet Charlie, San Andreas, Sweet Ann, Rubygem, Amiga and Portola with values below the average were identified as sensitive.