İstihdam edilebilirlik açısından Türkiye'de hayat boyu öğrenme ve paydaşların rolleri
Lifelong learning and the role of stakeholders in Turkey in terms of employability
Yazar: HAKAN ÇOBAN
Danışman: PROF. DR. SÜLEYMAN ÖZDEMİR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations

Özet:
Üretim biçiminde ortaya çıkan değişimler toplumların tüm katmanlarında olduğu gibi çalışma hayatında da değişime neden olmaktadır. Özellikle son 30-40 yıldır müşteriyi merkeze alan ve ciddi anlamda esnekleşen üretim biçimleri karşısında çalışma hayatının da aynı şekilde yanıt vermesi zorunluluk haline gelmiştir. Bu zorunluluk teknoloji bazlı bir dönüşüm bağlamında içinde bulunulan yüzyılda da iyice hızlanarak başka bir evreye geçmiştir. Bu evrede mevcut işler hızlıca dönüşürken, hatta daha önce görülmemiş şekilde birçok iş yok olurken ve beraberinde birçok yeni iş ortaya çıkarken çalışanların da bu işlere yeni yetkinliklerle hızlıca uyum sağlamaları gerekmektedir. Bu uyumun gücü çalışanların istihdam edilebilirlikleri ölçüsündedir. Kişinin çalışmaya başlaması, mevcut işini koruması ve/veya yeni iş bulması noktasındaki gücü olarak ifade edilebilecek istihdam edilebilirlik iş için gereken bilgi, beceri ve tutumlardan oluşan bütünü ifade etmektedir. İçinde bulunulan dinamik dönemde istihdam edilebilirliğin sağlanması noktasında da bu bütünün bilgi, beceri ve tutumlarının sürekli, diğer bir söylemle hayat boyu geliştirilmesi gerekmektedir.
Geleneksel eğitim unsurları olan örgün ve yaygın eğitim seçeneklerinin istihdam edilebilirdik için gereken etkinlik ve desteği günümüz şartlarında sağlayamadığı görülmektedir. Zira artık okul gibi kurumlarda öğrenilen bilgi ve beceriler iş hayatına girince hızlıca eskimektedir; öyle ki, yapılan çeşitli araştırmalar iş hayatında elde edilen bilgi ve deneyimlerin % 70-80'inin informal öğrenme ile edinildiğini ve bu nedenle de bunların çoğunlukla çalışanların kendi çabaları ile gerçekleştiğini göstermektedir. Bu tablo hayat boyu öğrenmenin pratik ve güncel gerekçesini oluşmaktadır.
Ülkelerin hayat boyu öğrenme performanslarının artması ülkelerin rekabetçiliğini de olumlu şekilde etkilemektedir. İstihdam edilebilirlik açısından hayat boyu öğrenme ve paydaşların konu olarak ele alınmasının esas nedeni de bu bağlamda Türkiye'nin hayat boyu öğrenmede mevcut durumunu değerlendirmek ve paydaşlar nezdinde analizler yaparak bir öneri sunmaktır.
Bu kapsamda çalışmada ilk etapta hayat boyu öğrenme; üretim biçimleri, çalışma hayatı ve istihdam edilebilirlikle ilişkilendirilmiş ve dünyadaki seyri de dikkate alınarak ayrıntılı olarak tartışılmıştır. İkinci aşamada da bu çalışmanın da esas irdeleyip fayda sağlamayı hedeflediği ülkemiz bağlamında hayat boyu öğrenme ve gelişimi özel olarak ele alınmıştır. Bu aşamada da tıpkı dünyada olduğu gibi Türkiye'de hayat boyu öğrenmenin tarihsel gelişimi, akabinde de süreç sonunda ortaya çıkan kurum ve kuruluşlar ele alınmış ve analiz edilmiştir. Son tahlilde de erişilen seviyeyi göstermesi açısından hayat boyu öğrenme oranları ve Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü İzleme ve Değerlendirme Raporları incelenerek mevcut performans ile ilgili tespitler yapılmıştır. Son aşamada da 833 katılımcıya düzenlenen anket bağlamında devlet ve ilgili kurumları, firmalar ve çalışanlar gibi paydaşlar nezdinde ulaşılan sonuçlar verilmiş ve analizleri paylaşılmıştır. 46 soru ve 6 kısım olarak yapılandırılan ankette sırasıyla çalışma hayatı dinamikleri bağlamında mesleklerin mevcut ve gelecekteki durumları ile birlikte insanların kendilerini çalışma hayatı için günümüz ve gelecekte ne kadar yeterli gördükleri; ikinci kısımda ise çalışma hayatı açısından örgün eğitim sisteminin ne kadar yeterli görüldüğü sorgulanmıştır. Üçüncü kısımda da hayat boyu öğrenme /anahtar yetkinlikler açısından katılımcıların kendilerini ne kadar yeterli gördükleri, dördüncü kısımda hayat boyu öğrenme altyapısı ve işletimi açısından önemli olan devlet ve ilgili kurumların yapılanmaları ve fonksiyonlarının ne kadar yeterli görüldüğü değerlendirilmiştir. Hayat boyu öğrenme kültürü ve gelecek projeksiyonu ile ilgili beşinci ve altıncı kısımda da devlet, firmalar ve çalışanlar açısından hayat boyu öğrenmenin ne şekilde önceliklendirildiği ve önemsediği ile ilgili kanaatler gelecek öngörüleri ile birlikte belirlenmeye çalışılmıştır. 

Anahtar Kelimeler: Hayat boyu öğrenme, istihdam edilebilirlik, esnek üretim, esnek çalışma, güvenceli esneklik

Abstract:
Changes in the way of production cause changes in working life as well as in all layers of societies. Especially in the last 30-40 years, it has become a necessity for the working life to respond with the same flexibility in the face of production forms that have been customer-centered and have become seriously flexible. This necessity has accelerated in the current century in the context of a technology-based transformation and has passed to another phase. In this phase, while existing jobs are rapidly transforming, even as many jobs are disappearing in an unprecedented way, and many new jobs are emerging, employees need to adapt to these jobs quickly with new competencies. The strength of this harmony is in the extent of the employability of the employees. Employability, which can be expressed as the power of a person to start working, maintain his current job and/or find a new job, refers to the whole consisting of the knowledge, skills and attitudes required for the job. At the point of ensuring employability in the current dynamic period, the knowledge, skills and attitudes of this whole must be developed continuously, in other words, throughout life.
It is seen that formal and non-formal education options, which are traditional education elements, cannot provide the necessary effectiveness and support for employability in today's conditions. Because now the knowledge and skills learned in institutions such as schools quickly become obsolete in business life; According to researches, 70-80% of the learning that occurs in business life is informal learning and under the control of the learner. This table constitutes the practical, up-to-date and final justification for lifelong learning that both the weight of informal learning increases and the learning initiative is passed on to the learner.
As countries effectively increase their lifelong learning performance, the possibility of increasing their competitiveness also increases. The main reason for addressing this issue in this thesis is to evaluate the current situation of Turkey in lifelong learning and to make a suggestion by making analysis in the presence of stakeholders.
In this context, lifelong learning in the first two sections; modes of production have also been associated with working life and employability, discussed in detail considering its course in the world, and in the next section, lifelong learning and development in Turkey, which this study aims to examine and provide benefits, is specifically discussed. In this section, the historical development of lifelong learning in Turkey, as well as in the world, and then the institutions and organizations that emerged at the end of the process are discussed and analysed. In this section, the historical development of lifelong learning in Turkey, as well as in the world, and then the institutions and organizations that emerged at the end of the process are discussed and analysed. In the final analysis, lifelong learning rates and the Monitoring and Evaluation Reports of the General Directorate of Lifelong Learning were examined in order to show the level reached, and determinations were made regarding the current performance. In the fourth and last part, the results reached by stakeholders such as the government and related institutions, companies and employees in the context of the survey conducted with 833 participants were given and their analyses were shared. In the questionnaire, which was structured as 46 questions and 6 parts, in the context of working life dynamics, the current and future situations of occupations and how much people see themselves as sufficient for working life today and in the future; In the second part, it was questioned how adequate the formal education system was in terms of working life. In the third part, it is evaluated how adequate the participants see themselves in terms of lifelong learning / key competencies, and in the fourth part, how adequate the structures and functions of the state and related institutions, which are important in terms of lifelong learning infrastructure and operation, are considered. In the fifth and sixth sections about the lifelong learning culture and future projection, opinions about how lifelong learning is prioritized and given importance by the government, companies and employees are tried to be determined together with future predictions.

Key Words: Lifelong learning, employability, flexible production, flexible working, flexibility with security-flexicurity