Meşrutiyet'ten Cumhuriyet'e geleneksel ve dini bayramlar (1908-1938)
Traditional and religious holidays from the Constitutional era to the Republic (1908-1938)
Yazar: MİNE İBİŞ
Danışman: DOÇ. DR. FEVZİ ÇAKMAK
Dokuz Eylül Üniversitesi / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Sosyoloji = Sociology ; Tarih = History
Dizin: Bayramlar = Fests ; Cumhuriyet Dönemi = Republican Period ; Dini bayramlar = Religious festivals ; Gelenekler = Traditions ; Geleneksel değerler = Traditional values ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period

Özet:
Her milletin kendi gelenek ve göreneklerini yansıtan, birlik ve beraberlik
içerisinde kutlanan, ortak duyguların paylaşıldığı, özel günleri ve bayramları vardır.
İslamiyet öncesi Türk devletlerinde daha çok tabiat olaylarını kutlamak için
bayramlar ve törenler yapılmıştır. Eski Türk toplumlarında tabiatın yeniden dirilmesi
demek olan ilkbahar ve yazın gelişi, büyük merasimlerle kutlanmıştır. Kökeni çok
eski zamanlara inen, baharın ve yazın habercisi olan Nevruz ve Hıdırellez geleneği,
zaman içerisinde değişime uğrayarak günümüze kadar gelmeyi başaran köklü
bayramlarımızdan olmuştur. Türk toplulukları, İslamiyet'i kabul ettikten sonra bu iki
bayrama dini mahiyet kazandırılmış ve kutlamalarda yapılan adetler İslami anlayış
içerisinde devam ettirilerek, günümüze kadar ulaşmayı başaran geleneksel
bayramlarımızdan olmuştur. Osmanlı Devleti içerisinde ise, en çok öne çıkan
bayramlar Ramazan ve Kurban Bayramları olmuştur. Bu iki dini bayram, Osmanlı
geleneğinde devlet düzeyinde ve devlet erkânının katılımıyla kutlanmıştır. Ramazan
ve Kurban Bayramları zaman içerisinde değişime uğramışsa da günümüze kadar
değerini korumaya devam etmiştir.
Meşrutiyet devriyle birlikte dini bayramların yanında milli bayram kavramı
ortaya çıkmıştır. Bu dönem ile birlikte milli duyguları öne çıkarmak ve yeni rejimi
topluma daha çabuk benimsetebilmek için bayram kutlamaları önemli bir vasıta
haline gelmiştir. Bu devrin ilk milli bayramı Iyd-i Milli (Hürriyet Bayramı) olmuş ve
1909 yılından itibaren her yıl Meşrutiyet'in ilan tarihi olan 10 Temmuz (23 Temmuz)
gününde halkın coşkulu katılımıyla kutlanmaya başlanmıştır.
Milli Mücadele ve Cumhuriyet dönemi ile birlikte yaşanan tarihi olaylar
etrafında birçok milli bayram resmi olarak hayatımıza girmeye başlamıştır. Bu
bayramlardan ilki ise 23 Nisan Hâkimiyet-i Milliye Bayramı (23 Nisan
kutlamalarında mekteplilerin ön plana çıkması ile bu tarih 1925 yılında "Çocuk
Günü", 1926 yılında ise "Çocuk Bayramı" olarak görülmüş ve Hâkimiyet-i Milliye
Bayramı ile Çocuk Bayramı bir arada kutlanmaya başlamıştır. 27 Mayıs 1935 yılında
çıkarlan kanun ile 23 Nisan "Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı" olarak kabul
edilmiştir.) olmuştur. Cumhuriyet Bayramı, Gençlik ve Spor Bayramı ve Zafer
Bayramı Cumhuriyet'in ilk yıllarıyla birlikte kutlanmaya başlanmış ve günümüze
iii
kadar kutlanmaya devam etmişlerdir. Tezimizin ana çerçevesini bahsedilen bu
bayramlar oluşturmaktadır. Tezimiz bir giriş ve üç bölümden oluşmaktadır.
Çalışmanın giriş bölümünde, bayram kavramı açıklandıktan sonra tezimizde
bahsedilen bayramların ortaya çıkışı ve gelişim aşamalarından kısaca bahsedilmiştir.
Birinci bölümde, Meşrutiyet'in ilanına kadar olan süreçteki törenlere ve
bayramlara değinilmiştir. Devlet geleneğinde önemli bir yere sahip olan resmi ve
dini törenlere değinildikten sonra dini bayramlar ile Nevruz ve Hıdırellez
Bayramlarının nasıl kutlandığı hakkında bilgilere yer verilmiştir.
İkinci Bölümde, İttihat ve Terakki dönemi ve Milli Mücadele döneminde
kutlanan bayramlar incelenmiştir. Tezimizin esas bölümünü oluşturan bu bölümde,
II. Meşrutiyet'in ilanı sürecine değinilmesinin ardından Osmanlı'da milli bayram
anlayışının oluşmasının ilk aşaması olan Meşrutiyet Bayramı ele alınmıştır.
Ardından, Türk geleneği için oldukça önem arz eden dini bayram kutlamalarının II.
Meşrutiyetten Cumhuriyetin ilanına kadar olan süreçte halk ve devlet nezdinde ne
şekilde kutlanıldığına ve bu devirle birlikte dini bayram kutlamalarında yaşanan
değişimler incelenmiştir. Geleneksel bayramlarımız olan Nevruz ve Hıdırellez
kutlamaları ise ayrı bir alt başlıkta ele alınmıştır.
Üçüncü Bölümde ise, Cumhuriyet dönemindeki bayramlar ele alınmıştır.
Cumhuriyetin ilan edilmesine değinildikten sonra bu dönemde kutlanmaya başlayan
Cumhuriyet Bayramı, Gençlik ve Spor Bayramı ve Zafer Bayramları 1923-1938
yılları arasında ele alınarak, araştırılmıştır. Dini Bayramlar alt başlığı altında ise, yeni
rejimin Ramazan ve Kurban Bayramları üzerindeki etkisine, dini bayramlar için
yapılan bayram hazırlıklarına, törenlere ve resmikabullerin nasıl gerçekleştiğine dair
incelemeler yapılmıştır. Ayrıca Cumhuriyet devrinde kutlanmaya devam eden
Nevruz ve Hıdırellez Bayramlarının bu devirle birlikte nasıl kutlandığı ve
kutlamalarda yaşanan değişimlere dair bilgilere yer verilmeye çalışılmıştır.

Abstract:
Every nation has special days and holidays that reflect their traditions and
customs, are celebrated in unity and togetherness, and share common feelings. In the
pre-Islamic Turkish states, festivals and ceremonies were held to celebrate natural
events. The arrival of spring and summer, which means the resurrection of nature in
old Turkish societies, was celebrated with great ceremonies. The tradition of Nevruz
and Hıdırellez, which has its origins in ancient times and is the harbinger of spring
and summer, has been one of our deep-rooted holidays that have survived to the
present day by changing over time. After the Turkish communities accepted Islam,
these two festivals were given a religious character and the traditions made in the
celebrations were continued in Islamic understanding and became one of our
traditional holidays that managed to reach the present day. In the Ottoman Empire,
the most prominent holidays were Ramadan and Eid Qurban. These two religious
holidays were celebrated at the state level and with the participation of state officials
in the Ottoman tradition. Although Ramadan and Sacrifice Holidays have changed
over time, they have continued to preserve their value until today.
With the Second Constitutional Era, the concept of national holiday emerged
alongside religious holidays. With this period, feast celebrations have become an
important tool in order to bring national feelings forward and to adopt the new
regime to the society more quickly. The first national holiday of this period was Iyd-i
Milli (Freedom Day) and it has been celebrated with the enthusiastic participation of
the people on July 10 (23 July), the date of the declaration of the Constitutional
Monarchy, every year since 1909.
Many national holidays have officially started to enter our lives around the
historical events that took place with the National Struggle and the Republic period.
The first of these holidays is the 23 April National Sovereignty Day (April 23
celebrations, when the students came to the fore, this date was seen as "Children's
Day" in 1925 and as "Children's Day" in 1926, and the National Sovereignty Day
and Children's Day were celebrated together. With the law enacted on May 27, 1935,
April 23 was accepted as "National Sovereignty and Children's Day"). Republic Day,
Youth and Sports Day and Victory Day started to be celebrated with the first years of
v
the Republic and have continued to be celebrated until today. The main framework
of this thesis is these feasts. This thesis consists of an introduction and three parts.
In the first part, the ceremonies and holidays in the process until the
proclamation of the Constitutional Monarchy are mentioned. After mentioning the
official and religious ceremonies that have an important place in the state tradition,
information about religious holidays and how Nevruz and Hıdırellez Holidays are
celebrated are given.
In the second part, the holidays celebrated during the period of Union and
Progress and the National Struggle were examined. In this section, which constitutes
the main part of our thesis, after the proclamation of the Constitutional Monarchy,
the first stage of the formation of the understanding of the national holiday in the
Ottoman Empire, the Constitutional Day is discussed. Then, the religious holiday
celebrations, which are very important for the Turkish tradition, were carried out in
the II. In the process from the 2nd Constitutional Monarchy to the proclamation of
the Republic, how it was celebrated by the people and the state, and the changes in
religious holiday celebrations with this era were examined. The celebrations of
Nevruz and Hıdırellez, which are our traditional holidays, are discussed in a separate
sub-title.
In the third part, the holidays in the Republican period are discussed. After
mentioning the proclamation of the Republic, Republic Day, Youth and Sports Day
and Victory Days, which started to be celebrated in this period, were studied between
1923-1938. Under the Religious Holidays sub-title, the effects of the new regime on
Ramadan and Eid Qurban, the preparations for the religious holidays, the ceremonies
and the official acceptances were examined. In addition, it has been tried to give
information about how Nevruz and Hıdırellez Holidays, which continued to be
celebrated in the Republican era, were celebrated with this period and the changes in
the celebrations.