Farklı polikistik over sendromu fenotiplerinde amh düzeyi ile metaabolik profil ilişkisi
The relationship between amh level and metabolicprofile in different polycycstic ovary syndromephenotypes
Yazar: FATMA TOZYILMAZ
Danışman: DOÇ. DR. FEYZA YENER ÖZTÜRK
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Şişli Hamidiye Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı / Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları = Endocrinology and Metabolic Diseases
Dizin: Antimüllerian hormon = Antimullerian hormone ; Polikistik over sendromu = Polycystic ovary syndrome

Özet:
Amaç: Polikistik over sendromu (PKOS) hirsutizm ve /veya oligoanovulasyon, infertilite gibi reprodüktif sistem bulguları ile prezente olsa da metabolik ve kardiyovasküler hastalıklar açısından yol açtığı risk artışı da göz ardı edilmemelidir. Over rezervini yansıtan serum anti-Müllerian hormon (AMH) düzeyinin PKOS tanılı hastalarda sağlıklı kontrollere göre daha yüksek olduğu gösterilmiştir. Serum AMH düzeyi bu hasta grubunda artan preantral ve küçük antral folikül stoğunu göstermektedir. PKOS' un ciddiyetinin fenotiplere göre farklılık gösterdiği ve serum AMH düzeyinin PKOS' un ciddiyeti ile ilişkili olduğu bilinmektedir. Ancak, farklı fenotiplerdeki PKOS hastalarında serum AMH düzeyinin metabolik riski yansıtmada rolü olup olmadığı halen net değildir. Çalışmamızda amacımız farklı PKOS fenotiplerinde AMH düzeylerini değerlendirmek ve serum AMH düzeyi ile metabolik profili yansıtan parametreler arasında bir ilişki olup olmadığını değerlendirmektir.  
Gereç ve yöntem: Bu çalışmaya; Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Şişli Hamidiye Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları polikliniğine adet düzensizliği ve/veya hirsutizm nedenli başvuran ve PKOS tanısı konularak ayaktan takibe alınmış, 18 yaş üstü kadın, serum AMH düzeyi bakılmış 229 hasta dahil edilmiştir. Hastalar Rotterdam 2003 önerileri doğrultusunda 4 farklı PKOS fenotipine ayrılarak grupların metabolik verileri (kilo (kg), boy (cm), bel çevresi (cm), vücut kitle indeksi (kg/m2), glukoz, insülin, HOMA-IR, HDL-kolesterol, LDL-kolesterol, total kolesterol, trigliserid düzeyleri), reprodüktif parametreleri ( serum FSH, LH, östradiol, total testosteron, SHBG, serbest androjen indeksi, serbest testosteron, DHEAS, 1,4 delta androstenedion) ve  serum AMH düzeyleri karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiş ve gruplarda metabolik parametreler ile serum AMH düzeyinin ilişkisi incelenmiştir. 
Bulgular: PKOS tanılı hastaların %48 'i (n=110) Fenotip A, %20,1'i (n=46) Fenotip B, %30,6'sı (n=70) Fenotip C, %1,3'ü (n=3) Fenotip D olduğu tespit edilmiştir. Serum AMH düzeyi fenotip A, fenotip B, fenotip C ve fenotip D için sırasıyla 5,46±3,58 ng/mL, 3,99±3,1 ng/mL, 3,65±2,27 ng/mL, 4,12±1,01 ng/mL olarak belirlenmiştir (p<0,001). Fenotip A grubunda serum AMH düzeyi fenotip B ve C ye göre anlamlı daha yüksek saptanmıştır (p=0,005; p<0,001). Farklı fenotip gruplarında metabolik profil değerlendirmesinde vücut ağırlığı, VKİ, bel çevresi açısından anlamlı bir farklılık gözlenmemiştir. Açlık plazma glukoz düzeyi, serum açlık insülin düzeyi ve HOMA-IR düzeyinin ise en yüksek Fenotip A'da olduğu ve B, C ve D gruplarında sırasıyla giderek azaldığı gözlense de, bu farklılığın istatiksel olarak anlamlılık düzeyine erişmediği saptanmıştır. Lipid profil değerlendirilmesinde de serum total kolesterol, HDL-kolesterol ve trigliserid düzeyleri açısından anlamlı farlılık saptanmazken, serum LDL-kolesterol düzeyi açısından Fenotip B ve C arasında olmak üzere anlamlı farklılık saptanmıştır (p=0,013). Farklı PKOS fenotip grupları için serum AMH düzeyleri ile VKİ, bel çevresi, plazma açlık glukozu, serum açlık insülini düzeyleri ve HOMA-IR değeri arasında anlamlı bir korelasyon saptanmamıştır. Ancak tüm olgularda AMH ile serum HDL-kolesterol ve total kolesterol değerleri arasında çok zayıf düzeyde, pozitif yönlü istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir (r=0,184; p=0,005, r=0,168; p=0,011). Fenotip A ve C grubundaki hastaların serum AMH düzeyi ile HDL-kolesterol değeri arasında zayıf düzeyde, pozitif yönlü istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir (sırasıyla r=0,219; p=0,022 ve r=0,259; p=0,030). Fenotip B grubundaki hastaların serum AMH düzeyi ile total kolesterol değeri arasında zayıf düzeyde, pozitif yönlü istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir (r=0,319; p=0,031). VKİ ve bel çevresine göre gruplandırılan PKOS hastalarında serum AMH düzeyleri arasında anlamlı farklılık saptanmamıştır. 
Tüm olgularda serum AMH düzeyi ile FSH değeri arasında çok zayıf düzeyde, negatif yönlü istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki (r=-0,174; p=0,008); serum LH, total testosteron ve 1,4 delta androstenedion değerleri arasında ise zayıf düzeyde, pozitif yönlü istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir (sırasıyla r=0,360; p<0,001; r=0,269; p<0,001; r=0,179; p=0,007). Fenotipler ayrı ayrı incelendiğinde, fenotip A grubundaki hastaların serum AMH düzeyi ile serum östradiol, LH, 1,4 delta androstenedion düzeyleri arasında zayıf düzeyde, pozitif yönlü (r=0,294; p=0,002, r=0,284; p=0,003, r=0,245; p=0,010); serum FSH düzeyleri arasında ise çok zayıf düzeyde, negatif yönlü istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir (r=-0,191; p=0,046). Fenotip B ve C grupları için ise sadece serum AMH düzeyi ile LH düzeyleri arasında pozitif yönlü anlamlı ilişki saptanmıştır (r=0,469; p=0,001; r=0,323; p=0,006).
Sonuçlar: En yüksek serum AMH düzeyleri, sendromun üç bileşenini gösteren fenotip A'da gözlemlenmiştir. Çalışmamızda serum AMH düzeyinin plazma glukoz ve serum açlık insülin düzeyleri, HOMA-IR ve kilo fazlalığı ya da obezite ile anlamlı ilişkisi saptanmamıştır. Serum AMH düzeyi PKOS tanılı hastalarda daha çok reprodüktif fonksiyonları, oligoanovulasyonu değerlendirmede yol gösterici olabilir.  Ancak PKOS hastalarında metabolik bozukluklar daha çok uzun dönemde ortaya çıkabileceğinden serum AMH düzeyinin metabolik paramaterlerle ilişkisini incelemek için hastaların uzun dönem takip sonuçlarının değerlendirileceği prospektif çalışmalar gerekmektedir.

Abstract:
Aim: Polycystic Ovary Syndrome (PCOS), despite presenting with reproductive system symptoms such as hirsutism and/or oligoanovulation, should not overlook the increased risk it poses for metabolic and cardiovascular diseases. It has been shown that serum Anti-Müllerian Hormone (AMH), which reflects ovarian reserve, is higher in patients diagnosed with PCOS compared to healthy controls. Serum AMH levels indicate an increased preantral and small antral follicle stock in this patient group. It is known that the severity of PCOS varies according to phenotypes, and serum AMH levels are associated with the severity of PCOS. However, it is still unclear whether serum AMH levels in PCOS patients with different phenotypes play a role in reflecting metabolic risk. Our aim in this study is to evaluate AMH levels in different PCOS phenotypes and to assess whether there is a relationship between serum AMH levels and parameters reflecting metabolic profile.
Material and Method: This study included 229 patients who presented with menstrual irregularities and/or hirsutism, were diagnosed with Polycystic Ovary Syndrome (PCOS), and were enrolled for outpatient follow-up at the Endocrinology and Metabolism Clinic of Şişli Hamidiye Etfal Training and Research Hospital, Health Sciences University. The patients were women aged 18 and over, and their serum AMH levels were assessed. Patients were categorized into four different PCOS phenotypes. Metabolic data (weight (kg), height (cm), waist circumference (cm), body mass index (kg/m2), glucose, insulin, HOMA-IR, cortisol, HDL-cholesterol, LDL-cholesterol, total cholesterol, triglycerides), androgen data (FSH, LH, estradiol, total testosterone, SHBG, free androgen index, free testosterone, DHEAS, 1,4 delta androstenedione), serum AMH levels, and ultrasound findings of patients with different phenotypes were compared among themselves.
Results: It was determined that 48% (n=110) of patients diagnosed with PCOS were Phenotype A, 20.1% (n=46) were Phenotype B, 30.6% (n=70) were Phenotype C, and 1.3% (n=3) were Phenotype D. Serum AMH levels for Phenotype A, Phenotype B, Phenotype C, and Phenotype D were determined as 5.46±3.58 ng/mL, 3.99±3.1 ng/mL, 3.65±2.27 ng/mL, and 4.12±1.01 ng/mL, respectively (p<0.001). Serum AMH levels were significantly higher in Phenotype A compared to Phenotype B and C (p=0.005; p<0.001). There was no significant difference observed in terms of body weight, BMI, and waist circumference in different phenotype groups. Although fasting plasma glucose levels, serum fasting insulin levels, and HOMA-IR levels were observed to be highest in Phenotype A, gradually decreasing in Groups B, C, and D, this difference was not found to reach statistical significance. When evaluating the lipid profile, no significant difference was found in terms of serum total cholesterol, HDL-cholesterol, and triglyceride levels. However, a significant difference in serum LDL-cholesterol levels was observed between Phenotype B and C (p=0.013). There was no significant correlation between serum AMH levels and BMI, waist circumference, fasting plasma glucose, serum fasting insulin levels, and HOMA-IR value for different PCOS phenotype groups. However, in all cases, a very weak, positive, statistically significant relationship was found between AMH and serum HDL-cholesterol and total cholesterol values (r=0.184; p=0.005, r=0.168; p=0.011, respectively). In Phenotype A and C patients, a weak, positive, statistically significant relationship was found between serum AMH levels and HDL-cholesterol value (r=0.219; p=0.022 and r=0.259; p=0.030, respectively). In Phenotype B patients, a weak, positive, statistically significant relationship was found between serum AMH levels and total cholesterol value (r=0.319; p=0.031). There was no significant difference in serum AMH levels among PCOS patients grouped according to BMI and waist circumference.
In all cases, a very weak, negative, statistically significant relationship was found between serum AMH levels and FSH values (r=-0.174; p=0.008). There was also a weak, positive, statistically significant relationship between serum AMH levels and LH, total testosterone, and 1.4 delta androstenedione values in all cases (r=0.360; p<0.001; r=0.269; p<0.001; r=0.179; p=0.007, respectively). When phenotypes were examined separately, it was found that in Phenotype A patients, there was a weak, positive, statistically significant relationship between serum AMH levels and serum estradiol, LH, and 1.4 delta androstenedione levels (r=0.294; p=0.002, r=0.284; p=0.003, r=0.245; p=0.010), and a very weak, negative, statistically significant relationship with serum FSH levels (r=-0.191; p=0.046). For Phenotype B and C groups, only a positive, statistically significant relationship between serum AMH levels and LH levels was observed (r=0.469; p=0.001; r=0.323; p=0.006).
Conclutions: The highest serum AMH levels were observed in Phenotype A, which represents all three components of the syndrome. In our study, no significant relationship was found between serum AMH levels and plasma glucose, serum fasting insulin levels, HOMA-IR, or excess weight or obesity. Serum AMH levels may be more indicative of reproductive functions and oligoanovulation assessment in patients with PCOS. However, since metabolic disorders in PCOS patients may develop more in the long term, prospective studies evaluating the relationship between serum AMH levels and metabolic parameters will be required by assessing the long-term follow-up results of patients.