Asbestin iş sağlığı ve güvenliği açısından değerlendirilmesi
The evaluation of asbestos in terms of occupational health and safety
Yazar: ÖMER FARUK ÜTÜK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ OĞUZHAN YAVUZ BAYRAKTAR
Kastamonu Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Malzeme Bilimi ve Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mühendislik Bilimleri = Engineering Sciences
Dizin: Abdest = Ablution ; Maruz bırakma = Exposure ; Yapı malzemeleri = Building materials ; İş sağlığı = Occupational health

Özet:
Günümüzde insan sağlığı açısından zararları tartışılmaz hale gelen, tüm mesleki maruziyetler içinde ölüm babası olarak adlandırılan asbest Türkiye'de 2010 yılında yasaklanmış olsa da etkisini on yıllar boyunca daha göreceğimiz birçok yapı içerisinde mevcudiyetini korumaktadır. Asbest maruziyeti çevresindeki bütün insanları etkilediği gibi, muhtemelen bu durumdan en çok payını alan kesim inşaat çalışanlarıdır. Bunun nedeni asbestin uzun yıllar boyunca yapı malzemelerinde yaygın olarak kullanılmasından ve herhangi bir yıkım, onarım, bakım işlerinde asbest liflerinin soluduğumuz havaya karışmasından ileri gelmektedir. Kastamonu Bozkurt ilçesinde 2021 yılı Ağustos ayında 3 gün boyunca süregelen yağış sonrası Bozkurt ilçesinde daha önce görülmemiş bir sel afeti yaşandı. Bu sel sonrası ilçede ikamet eden 71 yurttaş hayatını kaybetti, 9 kişiden hala haber alınamıyor. İki yapı sel sırasında tamamen yıkılırken sel sonrası birçok yapıya ağır hasarlı raporu verildi. İlçede yollardaki asfaltlardan köprülere kadar sel felaketinin yıkıcı etkileri gözlemlendi. Bu durumların yaşandığı Bozkurt ilçesi hükümet tarafından ulusal afet bölgesi ilan edilirken birçok yapının yıkım kararı alındı. Bozkurt ilçesinde 2010 yılı öncesi yapıların varlığı ve yer altı su tesisatında asbestli boruların olduğu (aktif ve pasif olarak) bilinmekte iken afet sonrası yapı işlerinde çalışan 102 çalışana 'Yapı İşlerinde Çalışanların İş Kazaları, Meslek Hastalıkları ve Asbest İle İlgili Bilgi ve Farkındalıklarının Değerlendirmesi' adlı anket uygulanmıştır. Anket sonucuna göre asbest hakkında çoğu çalışanın bir fikrinin olmadığı, buna bağlı hiçbir kişisel koruyucu donanım (KKD) kullanmadığı, asbest eğitimi verilmediği, çoğunun uzun yıllar boyunca sigara kullandığı, mesleki yeterlilik belgesine sahip olmadığı, düzenli sağlık kontrolü yapılsa bile akciğer röntgeni çekilmediği tespit edilmiştir. Bölgede asbest tehlikesi olan yerlerin belirlenmesi, gerekli İSG ve asbest konularında çalışanlara eğitim verilmesi, çalışmanın risk değerlendirme yöntemine uygun bir biçimde yönetilmesi, gereken KKD'ın teminin sağlanması, KKD kullanımın önemini içeren eğitimin verilmesi ve denetime tabii olması gerektiği, çalışanlara gerekli mesleki eğitimin verilmesi gerektiği, çalışanların herhangi bir tehlikeli madde maruziyetine neden olmayacak yerde yeme, içme ve dinlenme yeri tesis edilmesi gerektiği gibi konularda önlemler alınmasının riskleri minimize edebileceği kararına varılmıştır. Bu çalışmanın afet sonrası bölgelerde asbest tehlikesinin farkındalığı ve gerekli önlemler konusunda bilinçlendirme açısından fayda sağlayacağı düşünülmektedir.

ANAHTAR KELİMELER:Asbest, Maruziyet, İş sağlığı ve güvenliği, Afet sonrası, Yapı malzemesi

Abstract:
Although asbestos, which is called the father of death among all occupational exposures, whose harms have become indisputable in terms of human health today, was banned in Turkey in 2010, it maintains its presence in many structures whose effects will be seen for decades to come. Though asbestos exposure affects all the people around, possibly the construction workers are the people who are affected the most. This is due to the widespread use of asbestos in building materials for many years and the mixing of asbestos fibers into the air we breathe in any kind of demolition, repair and maintenance works. After the rain that continued for 3 days in August 2021 in Kastamonu, Bozkurt city, an unprecedented flood disaster occurred. After the flood, 71 citizens residing in Bozkurt lost their lives, and there are 9 people remain missing. While two structures were completely destroyed during the flood, many structures were reported as heavily damaged after the flood. The immense destructive effects of flood disaster from the asphalt on the roads to the bridges was observed. As Bozkurt city was declared a national disaster area by the government, it was decided to demolish many buildings because of the irreparable damages. As it is known that there were asbestos pipes (actively and passively) in the underground water installations in Bozkurt city before 2010, a questionnaire named 'Evaluation of Knowledge and Awareness of Work Accidents, Occupational Diseases and Asbestos among Construction Workers' was applied to 102 employees working in construction works after the disaster has been applied. The results of the survey showed that the most of the employees did not have an idea about harmful effects of asbestos, did not use any personal protective equipment (PPE) for it and did not receive asbestos training. Many of them have been smokers for many years, did not have a professional qualification certificate, and even if regular health checks were made, lung x-rays were not taken. To minimize the risks,  it is necessary to primarily determine the asbestos hazardous places in the region, to provide nonexposed resting and eating places for the employees. Also, providing training to the empoyees about asbestos and other OHS subjests, regulating the work in accordance with the risk assessment methods, providing the empoyees with PPE after they receive a training on the use and the importance of the PPE as well as other necessary vocational training can help minimize the risks. It is considered that this study will be beneficial for the awareness of asbestos hazard in post-disaster areas and the need for necessary precautions.

KEYWORDS:Asbestos, Exposure, Occupational health and safety, Post-disaster, Construction material