Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi sağlık çalışanlarının meme kanseri ve meme kanser taramaları hakkında bilgi, tutum ve davranışları
Knowledge, attitude and behaviors of health employees of Dicle University Medical Faculty about breast cancer and breast cancer screening
Yazar: VEYSEL YAPRAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ PAKİZE GAMZE ERTEN BUCAKTEPE
Dicle Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Bilgi düzeyi = Level of knowledge ; Davranış = Behavior ; Kendi kendine muayene = Self-examination ; Meme hastalıkları = Breast diseases ; Meme muayenesi-kendi kendine = Breast self-examination ; Meme neoplazmları = Breast neoplasms ; Sağlık personeli = Health personnel ; Tutumlar = Attitudes

Özet:
Giriş ve Amaç: Ülkemizde ve dünyada kadınlarda en sık görülen kanser türü meme kanseridir. Meme kanseri sık görülmesine rağmen erken tanı alıp tedaviye başlandığında mortalite oranı oldukça düşen bir kanser türüdür. Bunun için de ülkemiz gibi gelişmekte olan ülkelerde kanser tarama programları uygulanmaktadır. Kanser tarama programlarının etkin uygulanabilmesi ve toplumda bu konuda bir farkındalık oluşabilmesi için sağlık çalışanlarına büyük bir görev düşmektedir. Bu çalışmamızda amacımız sağlık çalışanlarının meme kanseri ve meme kanseri taramaları hakkındaki bilgi düzeylerini, tutum ve davranışlarını incelemek ve toplumda oluşturmak istediğimiz farkındalığın ne kadarının biz sağlık çalışanlarında olduğunu belirlemektir.
Materyal ve Metod: Çalışmamız Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi'nde görev yapmakta olan ve çalışmaya ilişkin bilgilendirilip, katılmayı kabul eden sağlık çalışanlarının dâhil edildiği kesitsel ve tanımlayıcı tipte bir çalışmadır. Çalışmaya katılmayı kabul eden kişilere, sosyodemografik özelliklerin, mesleki bazı bilgilerin, meme kanseri ve meme kanseri taramaları hakkındaki bilgi düzeylerinin, tutum ve davranışlarının sorgulandığı bir veri formu uygulanmıştır. Elde ettiğimiz verilerin istatistiksel analizi için SPSS 26.0 (Statistical Package for the Social Sciences) programı kullanılmıştır.
Bulgular: Çalışmamıza katılan 355 sağlık çalışanının 212'si (%59.7) kadındı, 232'si (%65.4) evliydi. Yaş ortalaması 31.5±5.7 (min-max:21-57) bulundu. Katılımcıların 104'ü (%29.3) doktora/uzmanlık, 75'i (%21.1) yüksek lisans, 158'i (%44.5) üniversite, 18'i (%5.1) lise mezunuydu. Sağlık çalışanlarının 145'i (%40.8) hemşire/ebe, 163'ü (%45.9) asistan hekim, 47'si (%13.2) uzman hekim olarak ve 301'i (%84.8) dahili birimlerde, 54'ü (%15.2) cerrahi birimlerde çalışmaktaydı. Katılımcıların 26'sında (%7.3) ailede meme kanseri öyküsü vardı. Meme kanseri ile ilgili sorulan bilgi sorularında (genel bilgiler, belirtiler, risk faktörleri, tarama yöntemi, ulusal kanser tarama programı) uzman ve asistan hekimlerin bilgi düzeyleri birbirine yakın; hemşirelerin bilgi düzeyleri ise hekimlere göre istatistiksel olarak anlamlı seviyede düşük izlendi (tüm bölümlerde p<0.001). Erkek katılımcıların meme kanseri genel bilgileri, belirtileri, risk faktörleri ve tarama yöntemleri bölümlerindeki bilgi düzeyleri kadınlara göre istatistiksel olarak anlamlı derecede
 
yüksek bulundu (sırasıyla; p<0.001, p=0.004, p<0.001, p<0.001). Yaş arttıkça meme kanseri genel bilgileri hariç diğer tüm konularda verilen doğru yanıtlar istatistiksel olarak anlamlı düzeyde artmaktaydı (sırasıyla, p=0.006, p<0.001, p=0.009, p=0.017). Katılımcıların %65.9'u KKMM'nin ne sıklıkla yapılması gerektiğini, %37.2'si KKMM'nin menstruasyon ile ilişkisini, %60.8'i KMM yapılma sıklığını, %82.8'i mamografi taraması yaş aralığını ve %34.9'u mamografinin ne sıklıkla çekilmesi gerektiğini doğru bilmekteydi. Kadın katılımcıların sadece %12.4'ü düzenli olarak ayda bir KKMM yapmaktaydı. Kadınların %75.1'i hiç KMM yaptırmadığını belirtmiştir. Kadın katılımcıların %89.4'ü hiç mamografi çektirmediğini belirtmiştir. Sonuç: Çalışmamıza katılan sağlık çalışanlarının meme kanseri hakkındaki bilgi düzeylerinin eğitim seviyesi arttıkça ve yaş arttıkça arttığı görüldü. Tarama programları hakkındaki bilgi düzeylerinin diğer konulardaki bilgi düzeylerinden daha düşük olduğu görüldü. Genel olarak bilgi düzeyleri iyi seviyede olmasına rağmen tarama programlarına uyumları da oldukça düşük seviyedeydi. Tarama programlarına uyumsuzluğun en sık sebebi ise şikâyetlerinin olmaması ve kendilerini ihmal etmeleri olarak bulundu. Sağlık çalışanları meme kanseri ve kanser taramaları konusunda kendilerini daha fazla geliştirmeli, tarama programlarına daha fazla uyum göstermeli ve bu konuda topluma rehberlik etmelidir.


ANAHTAR SÖZCÜKLER: Meme kanseri, sağlık çalışanı, tarama yöntemleri, kendi kendine meme muayenesi

Abstract:
Introduction and Aim: Breast cancer is the most common type of cancer in women in our country and in the world. Although breast cancer is common, it is a type of cancer that has a very low mortality rate when diagnosed and treated early. For this reason, cancer screening programs are implemented in developing countries such as our country. Healthcare professionals have a great responsibility for the effective implementation of cancer screening programs and for raising awareness in the society. In this study, our aim is to evaluate the knowledge, attitudes and behaviors of healthcare professionals about breast cancer and breast cancer screening, and to determine how much of the awareness that we want to create in the society is also among us, the healthcare professionals.
Material and Methods: Our study is a cross-sectional and descriptive study in which healthcare professionals working at Dicle University Faculty of Medicine were informed about the study and agreed to participate. A data form questioning sociodemographic characteristics, some professional knowledge, the level of knowledge, attitude and behaviors about breast cancer and breast cancer screening was applied to the people who agreed to participate in the study. SPSS 26.0 (Statistical Package for the Social Sciences) program was used for the statistical analysis of the data we obtained.
Results: Of the 355 healthcare professionals who participated in our study, 212 (59.7%) were women, and 232 (65.4%) were married. The mean age was 31.5±5.7 (min-max:21-57). Of the participants, 104 (29.3%) were doctoral/specialist, 75 had (21.1%) graduate, 158 (44.5%) had university and 18 (5.1%) had high school graduate. Of the healthcare professionals, 145 (40.8%) were nurses/midwives, 163 were (45.9%) assistant doctor, 47 (13.2%) were specialist physicians and 301 (84.8%) were working in internal units whereas 54 (15.2%) were working in surgical units. Twenty six (7.3%) of the participants had a family history of breast cancer. In the knowledge questions asked about breast cancer (general information, symptoms, risk factors, screening method, national cancer screening program), the specialist and the assistant physicians were almost at the same level whereas the levels of the nurses werefound to be statistically significantly lower than that of the doctors (p<0.001). The knowledge levels of male participants in the sections of breast cancer
 
general information, symptoms, risk factors and screening methods were found to be statistically significantly higher than females (p<0.001, p=0.004, p<0.001, p<0.001, respectively). As the age increased, the correct answers for all subjects except breast cancer general knowledge increased statistically significantly (p=0.006; p<0.001; p=0.009; p=0.017, respectively). Of the participants, 65.9% correctly knew how often BSE should be done, 37.2% knew the relationship between BSE and menstruation, 60.8% knew the frequency of CBE, 82.8% knew the age range of mammography screening, and 34.9% knew how often mammography should be taken. Only 12.4% of the female participants were stated that they were doing BSE regularly once a month. Also 75.1% of the women said that they had never had CBE. Moreover 89.4% of the female participants stated that they had never had a mammogram before.
Conclusion: It was observed that the breast cancer knowledge level of health professionals participating in our study increased with the education level and with the age. It was seen that the level of knowledge about screening programs was lower than the level of knowledge about other subjects. Although their knowledge level was good in general, their compliance with screening programs was quite low. The most common reason for non-compliance with screening programs was found to be the absence of complaints and self-neglect. Health professionals should improve themselves more on breast cancer and cancer screenings, adapt more to screening programs and guide the society in this regard.


KEYWORDS: Breast cancer, healthcare worker, screening methods, breast self- examination