OECD ülkelerinin yaşanabilirlik düzeylerinin aralık değerli Pythagorean Bulanık AHS ve bulanık TOPSIS yöntemleri ile değerlendirilmesi
Evaluation of the availability levels of OECD countries with Pythagorean Fuzzy AHP and Fuzzy TOPSIS methods
Yazar: GÖNÜL ÖGEL
Danışman: DOÇ. DR. NAMIK KEMAL ERDOĞAN
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Sayısal Yöntemler Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Bulanık TOPSIS = Fuzzy TOPSIS ; Bulanık analitik hiyerarşi süreci = Fuzzy analytical hierachy process ; Bulanık kümeler = Fuzzy sets ; OECD ülkeleri = OECD countries ; Pythagorean üçgeni = Pythagorean triangels ; TOPSIS = TOPSIS ; Yaşanabilirlik = Livability

Özet:
Bireylerin kaliteli bir yaşam sürdürebilmeleri için yaşamlarına devam ettikleri ülkenin; ekonomik ve siyasi yapısı, toplumsal ve çevresel yapısının yaşamını sürdürecek kişinin hayat koşullarını destekleyecek nitelikte olması gerekir. İşsizlik oranının düşük olması, kişi başı gayri safi milli hasıla (GSMH) ve gayri safi yurt içi hasıla (GSYİH) oranlarının yüksek olması, enflasyon oranının düşük olması, bireylerin yaşadıkları ülkede sosyal olarak toplam yeşil alanın fazla olması, yaşam süresinin uzun olması, okur-yazar oranının fazla olması ve suç oranının düşük olmasını yaşanabilirliği belirleyen etkenler arasında verebiliriz. Çalışmada Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü (OECD)'nde yer alan ülkelerden 34'ü dikkate alınarak ülkelerin yaşanabilirlik düzeyleri değerlendirilmiştir. Çalışmada kriter olarak; GSYİH (Gayri Safi Yurt İçi Hasıla), Nüfus, Ortalama Yaşam Süresi, İnsani Gelişmişlik Endeksi (İGE), İşsizlik Oranı, Vergi Oranı, Kişi Başına Düşen Gayri Safi Milli Hasıla (GSMH), Yeşil Alan, Enflasyon (TÜFE), Elektrik Tüketimi(Kişi Başı), Doğurganlık Oranı, Kentsel Nüfus ve Yüksek Teknoloji Ürünü İhracatı baz alınmıştır. Birden çok ülkeyi ve kriteri bir arada ele alırken, çok kriterli karar verme (ÇKKV) yöntemlerinden faydalanılmıştır. Kriterlerin ağırlıklandırılmasında ise elemanın üye olma ve olmama derecelerinin yanında hassasiyetini de dikkate alan pythagorean bulanık küme tabanlı olan aralık değerli AHS (Analytic Hierarchy Process) yönteminden yararlanılmıştır. Ülkelerin yaşanabilirlik düzeylerinin sıralanmasında ise belirsizliği dikkate alan bulanık TOPSIS (Technique for Order Preference by Similarity to Ideal Solution) yönteminden yararlanılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Yaşanabilirlik, Çok Kriterli Karar Verme, OECD, Pythagorean Bulanık Kümeler, AHS, TOPSIS

Abstract:
In the country where individuals continue to live for a quality life; economic, political, social and social conditions must be suitable for the life of the individual. Unemployment rate is low, GNP (Gross National Product) and GDP (Gross Domestic Product) rates are high, the inflation rate is low, the total number of people in the country as a social total green area, the longer the life expectancy, the ratio of literate the fact that it is too high and the crime rate to be low can be an example of the conditions that should be suitable for the individual's life. In this study, by considering 34 of the countries included in the Economic Cooperation and Development Organization (OECD), the viability levels of the countries were evaluated. As a criterion in the study; GDP (Gross Domestic Product), Population, Average Life Time, Human Development Index, Unemployment Rate, Tax Rate, Per capita GNP (Gross National Product), Tax Rate, Green Area, Inflation (CPI), Electricity Consumption ( Per capita, fertility rate, urban population and high technology product exports are discussed. In order to evaluate many countries and many criteria together, multi-criteria decision making (CCMV) methods were used. In the weighting of the criteria, in addition to the degree of being a member and not being the member, the interval-valued AHS (Analytic Hierarchy Process) method, which is based on pythagorean fuzzy cluster, was used. In order to determine the viability of countries, fuzzy TOPSIS (Technique for Order) method was used.

Keywords: Livability, Multi-Criteria Decision Making, OECD, Pythagorean Fuzzy Sets, AHS, TOPSIS