İstanbul Boğazı'ndaki sarıkuyruk istavrit balığı (Trachurus mediterraneus)'nın kas ve solungaçlarındaki kurşun düzeyleri
Lead levels in muscle and gills of Mediterranean horse mackerel (Trachurus mediterraneus) from Bosphorus
Yazar: MEHMET NEZİH MUŞLU
Danışman: PROF. DR. RİKAP YÜCE
Marmara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Zooloji = Zoology
Dizin: Ağır metaller = Heavy metals

Özet:
Bu çalışmada İstanbul Boğazı'nda (İstanbul, Türkiye) Mayıs 2007 - Mayıs 2008 arasında avcılığı yapılan ve çok miktarda tüketilen bir balık olan Sarıkuyruk İstavrit Balığı (Trachurus mediterraneus)'nın kas ve solungaç dokularındaki kurşun seviyeleri belirlenmiştir. Özellikle su ürünlerinde bulunan ağır metallerin insan ve çevre sağlığı üzerindeki etkileri büyük ilgi çekmektedir. Kurşun, kadmiyum, cıva gibi toksik kirleticiler sucul ortamlarda madencilik, endüstriyel ve tarımsal faaliyet sonucunda bulunurlar. Bu metallerin yüksek konsantrasyonda bulunuşu sadece su ortamlarını olumsuz etkilemekle kalmaz, balık popülasyonlarını da etkiler. Su kirliliği olarak bilinen, özellikle kurşunun sebep olduğu ağır metal kirliliği, balıklarda fizyolojik ve biyokimyasal değişikliklere sebep olur. Bu çevre kirliliği etkileri sebebiyle birçok balık türü ağır metaller tarafından tehdit edilmektedir. İstanbul Boğazı'ndan elde edilen balık örneklerindeki kurşun seviyeleri atomik absorbsiyon spektrofotometresi ile belirlenmiştir. Balık örneklerinden elde edilen en düşük ve en yüksek kurşun seviyeleri kas dokusunda; <0,01?7,8 µg/g kuru ağırlık ve solungaçlarda 0,09?7,8 µg/g kuru ağırlık şeklindendir. Türk Gıda Kodeksi tarafından balıklarda izin verilen kurşun miktarı 1 mg/kg 'dır. Balık örneklerinin kas ve solungaç dokularının analizleri sonucunda kas dokusundaki kurşun birikiminin, solungaçtakinden daha düşük olduğu tespit edilmiştir. Çalışmanın sonuçlarına göre ağır metal içeriklerinin mevsimlere bağlı olarak değiştiği görülmüştür. İstanbul Boğazı'ndaki bu çalışmanın, antropojenik ve çevre katkıları bakımından da etkileri irdelenmiştir. Sonuç olarak İstanbul Boğazı'ndan elde edilen balık örneklerindeki kurşun seviyeleri oldukça yüksek ve yasal olarak izin verilen limitlerin çok üzerindedir.

Abstract:
In this study, lead levels have been determined in muscle and gill tissues of Mediterranean horse mackarel (Trachurus mediterraneus) which are fishing and generaly consumed in the Bosphorus (İstanbul, Turkey) between May 2007, May 2008. The effects of heavy metals on human health and the environment is of great interest today, especially aquatic food products. Heavy metals like lead, cadmium, mercury etc. are toxicants commonly found in mining, industrial and agricultural in aquatic systems. In high concentrations these metals could have a negative effect not only on aquatic systems, but also on fish populations. It is known that polluted water, especially heavy metal pollution like lead, can cause physiological and biochemical alterations in fish. Due to environmental pollution effects, many fish species are threatened by the heavy metal toxicans. Lead levels of fish samples from the Bosphorus were determined by atomic absorption spectroscopy. The minimum and maximum lead levels in fish samples were found in muscle; <0,01?7,8 µg/g wet weight and in gills; 0,09?7,8 µg/g wet weight. The maximum lead level permitted for fishes is 1 mg/kg according to Turkish Food Codex. According to the results of the study it was determined heavy metal contents were varying depending on season. The results are discussed with respect to anthropogenic inputs and the environmental conditions of the Bosphorus studied. As a result, the levels of lead in the fish samples from Bosphorus were high and often exceeded legal limits set by health authorities.