Erişkin bireylerin kolorektal kanserden korunmaya yönelik sağlık inanç düzeyleri ve tarama programına katılım durumları
Adult individuals' health belief levels about protection from colorectal cancer and status of participation in the screening program
Yazar: HİLAL ÇETİN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ŞERİFE KURŞUN
Selçuk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Hemşirelik = Nursing ; Kitle taraması = Mass screening ; Kolorektal neoplazmlar = Colorectal neoplasms ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Sağlık inanç modeli = Health belief model ; İnançlar = Beliefs

Özet:
Bu araştırma, 40-70 yaş arası bireylerin kolorektal kanserden (KRK) korunmaya yönelik sağlık inanç düzeyleri ve KRK tarama programlarına katılım durumlarını belirlemek, KRK tarama programlarına katılım oranları ile ilişkili durumları değerlendirmek amacıyla yapıldı. Tanımlayıcı ve ilişki arayıcı türdeki çalışma, bir üniversite hastanesi cerrahi ve dahili polikliniklerine başvuran 237 birey ile yapıldı. Örnek seçiminde orantılı tabakalı örneklem yöntemi uygulandı. Verilerin toplanmasında, katılımcıların tanıtıcı özellikleri ile KRK bilgi ve davranışını içeren bir anket formu ve "Kolorektal Kanserden Korunmaya Yönelik Sağlık İnanç Modeli Ölçeği (KKSİMÖ)" kullanıldı. Veriler sayı, yüzde ve ortalama ile özetlendi. Verilerin karşılaştırılmasında t testi, Mann Whitney U testi, ANOVA testi ve Pearson Korelasyon kullanıldı. Olası faktörler kullanılarak lojistik regresyon analizi yapıldı.
Araştırmaya katılan bireylerin %19,8'inin taramaya katıldığı ve taramaya katılanlarından sadece %27,7'sinin taramaya düzenli katıldığı belirlendi. KRK'yi ve KRK tarama yaşını bilen bireylerin bilmeyenlere göre taramaya katılım oranlarının daha yüksek olduğu (p<0,05) belirlendi. Bireylerin, tanıtıcı özellikleri ve KKSİMÖ alt boyut puan ortalamalarına (güven-yarar, duyarlılık, ciddiyet algısı) göre taramaya katılım oranlarının değişmediği (p>0,05) belirlendi. KRK taraması hakkında bilgisi olanların olmayanlara göre yaklaşık 2,5 kat (Exp (β)/OR=2,246, %95, CI=1,1-4,3) daha fazla KRK taraması davranışı olduğu tespit edildi.
Bu araştırmada, KRK taramalara katılımın yetersiz olduğu, taramaya katılım ile tanıtıcı özelliklerin ve KKSİMÖ alt boyut puan ortalamalarının KRK taramaya katılımını değiştirmediği ancak KRK ve tarama yaşını bilmenin taramaya katılımı olumlu yönde etkisi olduğu sonucuna ulaşıldı.
Tarama yapılan merkezlerde bireylerin KRK ve tarama programına ilişkin yanlış inançların belirlenip sosyo-demografik özelliklerine uygun bilgilendirilme yapılması ve tarama testlerinin sağlık güvencesi kapsamında olduğu bilgisinin topluma duyurulması ve sağlık güvencesi olmayan bireylerinde tarama testlerinden eşit düzeyde yararlanmasının sağlanması önerilmektedir

Anahtar Sözcükler: Hemşirelik, Kanserden Korunma, Kolorektal Kanser Taraması, Sağlık
İnanç Algısı.

Abstract:
This study was conducted to determine health belief levels of individuals aged between 40-70 years about protection from Colorectal Cancer (CRC) and their status of participation in the CRC screening programs and to evaluate the circumstances associated with the participation in the CRC screening programs. This descriptive and correlator study completed with 237 individuals admitted to a university hospital surgery and internal outpatient clinics. Proportional stratified sampling method was applied for sample selection. A questionnaire consisting of descriptive characteristics, CRC knowledge and behaviours and "Health Belief Model Scale of for Colorectal Cancer Protection (CHBMS)" were used to collect the data. The data were summarized by number, percentage and mean. Independent samples t-test, Mann Whitney U test, ANOVA and Pearson correlation analysis were used for the evaluation of the data. Logistic regression analysis was performed using possible factors. 
It was determined that 19% of the individuals participated in the CRC screening and 27,7% of those participated regularly. It was found that individuals who have knowledge about CRC and CRC screening, had a higher screening participation rates compared to those who had no knowledge (p<0,05). Screening participation rates were not different according to descriptive characteristics, the mean Health Belief Model Scale of for Colorectal Cancer Protection subscales scores (trust-benefit, susceptibility, perception of severity) (p>0,05). Compared to those who did not have knowledge about CRC screening, individuals who had knowledge were detected greater CRC screening behavior 2,5 times (Exp (β)/OR=2,246, %95, CI=1,1-4,3).
As a result of this study, the participation in CRC screening was inadequate, participation in screening, descriptive characteristics and the mean sub scales scores didn't change the participation but the knowledge about CRC and the age of screening was found to have a positive effect on the participation in the screening. 


Keywords: Colorectal Cancer Screening, Health Belief Perception, Nursing, Protection from
Cancer., 
	It is recommended to determine wrong beliefs of individuals about CRC and screening programs, inform people according to their socio-demographic characteristics, inform the public that screening tests are within the scope of health insurance and ensure that individuals who do not have health insurance benefit from screening tests equally.