Sosyal bilgiler öğretiminde tarihî şahsiyetlerin ele alınışına ilişkin sosyal bilgiler öğretmenlerinin görüşleri
The views of social studies teachers about the handling of historical figures in social studies education
Yazar: KAAN BEKTAŞ
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA ŞEKER
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilgiler Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Branş öğretmenleri = Branch teachers ; Sosyal bilgiler dersi = Social studies course ; Sosyal bilgiler eğitimi = Social studies education ; Sosyal bilgiler öğretimi = Social studies teaching ; Tarihi şahsiyetler = Historical figures ; Öğretmen görüşleri = Teacher opinions

Özet:
Bu çalışmanın amacı Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin Sosyal Bilgiler
öğretiminde tarihî şahsiyetlerin ele alınışına ilişkin görüşlerini belirtmektir. Böylece
elde edilen veriler ışığında öğretmenlerin tarihî şahsiyetlere yönelik zihinsel imajı,
tarihî şahsiyetlerin öğretmenler tarafından derslerde hangi yöntem, teknik ve
materyaller aracılığıyla verildiği ve ders kitabına yönelik birtakım sonuçlara
ulaşılması muhtemeldir. Araştırmanın amacına yönelik olarak nitel araştırma
yaklaşımlarından olgubilim deseni kullanılmıştır. Veri toplama aracı olarak
araştırmacılar tarafından geliştirilmiş yarı yapılandırılmış görüşme formu, verilerin
çözümlenmesinde içerik analizi tekniği kullanılmıştır. Çalışma grubunu 2018-2019
eğitim-öğretim yılında İstanbul ilinin Esenler ve Güngören ilçelerinde görev yapan
13 Sosyal Bilgiler öğretmeni oluşturmaktadır. Araştırmadan elde edilen temel
bulgular şunlardır: Öğretmenler tarihî şahsiyetleri, tarihte iz bırakan kişiler, tarihe
yön vermiş kişiler ve yenilik yapan kişiler olarak görmektedir. Öğretmenlerin tarihî
şahsiyetlerden en çok örnek aldıkları özellik, lider olmalarıdır. Öğretmenler, tarihî
şahsiyetlere yönelik araştırmalarını en çok internet kaynaklarından yapmaktadır.
Öğretmenler, tarihî şahsiyetleri Sosyal Bilgiler dersinden sonra en çok Türkçe dersi
ile ilişkilendirmiştir. Öğretmenlerin %57`si, tarihî şahsiyetler açısından Sosyal
Bilgiler ders kitapları hakkında olumsuz görüş belirtmiştir. Öğretmenler, tarihî
şahsiyetler aracılığı ile pek çok değerin kazandırılabileceğini belirtmiş olup, en çok
vurgulanan değer vatandaşlık olmuştur. Öğretmenler tarihî şahsiyetlerin öğretiminde
en çok anlatım yöntemini kullanmış ve görsel materyalleri tercih etmişlerdir.
Öğretmenlerin %73`ü öğrencilerinin tarihî şahsiyetlere bakış açısının olumlu yönde
olduğunu belirtmiştir. Öğretmenlerin en çok örnek aldığı tarihî şahsiyet, Mustafa
Kemal Atatürk`tür. Öğretmenlerin çoğu devlet yöneticiliği yapmış tarihi şahsiyetleri
örnek almıştır. Öğretmenlerin hepsi devlet tarafından yapılan eserlere tarihî
şahsiyetlerin isimlerinin verilmesini uygun bulmuştur. Öğretmenlerin en büyük
beklentisi müze ve tarihî alan gezilerinin arttırılması olmuştur. Ayrıca öğretmenler
ders kitabında tarihi şahsiyetlerin anlatıldığı ayrı bir bölüm bulunması gerektiğini
ifade etmiştir. Elde edilen bulgular literatür ile tartışılmış ve öneriler ortaya
konmuştur. Bu öneriler arasında; Sosyal Bilgiler öğretiminde tarihî şahsiyetler ile
ilgili farklı konularda, farklı evren ve örneklemlerde farklı uygulamalar yapılabilir.

Abstract:
The aim of this study is to express the views of Social Studies teachers about
the handling of historical figures in Social Studies teaching. Thus, in the light of the
data obtained, it is possible to reach some conclusions about the mental image of the
teachers towards historical figures, the methods, techniques and materials given by
the teachers in the lessons, and the textbook. For the purpose of the research, the
phenomenological design, one of the qualitative research approaches, was used.
Semi-structured interview form developed by researchers as a data collection tool,
and content analysis technique was used to analyze the data. The study group
consists of 13 Social Studies teachers working in Esenler and Güngören districts of
Istanbul in 2018-2019 academic year. The main findings obtained from the research
are as follows: Teachers see historical figures as people who left a mark in history,
people who shaped history and people who innovate. The most important feature that
teachers take from historical figures is that they are leaders. Teachers mostly do their
research on historical figures from internet sources. Teachers mostly associated
historical figures with Turkish lesson after the Social Studies lesson. 57% of the
teachers stated negative views about Social Studies textbooks in terms of historical
figures. Teachers stated that many values can be gained through historical figures,
and the most emphasized value was citizenship. Teachers mostly used the narrative
method in the teaching of historical figures and preferred visual materials. 73% of
the teachers stated that their students' point of view towards historical figures is
positive. The historical figure that teachers take the most examples is Mustafa Kemal
Atatürk. Most of the teachers took examples of historical figures who served as state
administrators. All of the teachers found it appropriate to give the names of historical
figures to the works made by the state. The biggest expectation of teachers was to
increase trips to museums and historical sites. In addition, the teachers stated that
there should be a separate section in the textbook where historical figures are
explained. The findings are discussed with the literature and suggestions are put
forward. Among these suggestions; In Social Studies education, different
applications can be made on different subjects related to historical figures, in
different universes and samples.