COVİD-19 pandemisinin romatoid artritli hastaların hastalık aktiviteleri ve komorbiditeleri üzerine etkisi
Impact of COVİD-19 pandemic on disease activity and comorbidities in patients with rheumatoid arthritis
Yazar: ONUR KARACA
Danışman: PROF. DR. ŞEBNEM ATAMAN ; DOÇ. DR. İSMİHAN SUNAR
Ankara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon = Physical Medicine and Rehabilitation

Özet:
Covid-19 Pandemisinin Romatoid Artritli Hastaların Hastalık Aktiviteleri ve Komorbiditeleri Üzerine Etkisi
Amaç: COVID-19 pandemisi Kasım 2019 tarihinde Çin'in Wuhan şehrinden başlayıp tüm dünyaya yayılmış ve milyonlarca insanı etkilemiştir. Romatoid artrit düzenli takip gerektiren romatolojik hastalıklardan biri olup, romatoid artrit tanısı olan hastaların bu dönemde takip ve tedavilerinde zorluklarla karşılaşılmıştır. Bu çalışmada Romatoid artritli hastalarda COVİD-19 pandemisinin hastalık aktivitesi ve komorbiditeleri üzerine etkilerine bakmayı amaçladık.
Gereç ve Yöntem: Çalışmaya Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi FTR Romatoloji Bilim Dalı polikliniğine rutin kontrol amaçlı başvurmuş 2010 ACR/EULAR (American College of Rheumatology/European League Against Rheumatism) kriterlerine göre Romatoid Artrit (RA) teşhisi almış hasta bireyler dahil edilmiştir. Tüm hastalara SDAI (Simple Disease Activy Index), CDAI (Clinical Disease Activity Index), DAS-28 (Disease Activtiy Score-28), HAQ-DI(Health Assesment Questionnaire-Disability Index), RAID (Rheumatoid Arthritis Impact of Disease), HADS (Hospital Anxiety Depression Scale), MMI (Multi Morbidity Index) ölçümleri ayrı ayrı uygulanmıştır. COVID-19 enfeksiyonu geçirme durumu ve şiddeti, aşılanma durumu, ilaç değişimleri, poliklinik kontrol sıklıkları ile ilgili sorgulamalar yapılmış ve ilgili dönemlerdeki tıbbi kayıtlardan yararlanılmıştır. Bu çalışma için olgu rapor formunda yer tüm veriler hasta kayıtlarından elde edilmiş olup hastalardan çalışma amacı ile ek tetkik istenmemiştir.
Bulgular: Hastaların DAS-28 Sedim değerlerinde pandemi öncesine göre istatistiksel olarak anlamlı düşüş görülmüştür (p=0,01).Hastaların DAS-28 CRP değerlerinde pandemi öncesine göre istatistiksel olarak anlamlı düşüş görülmüştür (p=0.02). Hassas eklem sayısı ile COVID-19 şiddeti arasında pozitif korelasyon (r=0,397) ve anlamlı ilişki (p=0,004) bulunmuştur. DAS28-Sedim skoru ile COVID-19 enfeksiyon şiddeti arasında pozitif korelasyon (r=0,447) ve anlamlı ilişki bulunmuştur (p=0,001). DAS28-CRP skoru ile COVID-19 enfeksiyon şiddeti arasında pozitif korelasyon (r=0,367) ve anlamlı ilişki bulunmuştur (p=0,009). Fonksiyonellik indekslerinden olan HAQ-DI ile COVID-19 enfeksiyon şiddeti arasında pozitif korelasyon bulunmuş (r=0,270), anlamlı ilişki bulunamamıştır (p=0,058).

Hastalık aktivitesi ölçeklerinden SDAI ile COVID-19 enfeksiyon şiddeti arasında pozitif korelasyon (r=0,297) ve anlamlı ilişki bulunmuştur (p=0,036). Hastalık aktivitesi ölçeklerinden CDAI ile COVID-19 enfeksiyon şiddeti arasında pozitif korelasyon (r=0,293) ve anlamlı ilişki bulunmuştur (p=0,039).RAID, MMI ve HADS depresyon ve anksiyete skorları ile COVID-19 şiddeti arasında ilişki bulunamamıştı
Sonuç: Çalışmamız, RA'lı hastaların çoklu komorbiditelere sahip olduğunu, birçok hastanın kontrollere pandemi öncesine kıyasla daha az gelebildiğini, birçok hastanın RA ve diğer ek hastalıkları sebebiyle kullandıkları ilaçlarda değişim yapılması gerektiğini ortaya koymuştur. Bu sonuçlar pandeminin RA hastaları üzerindeki etkilerini görmek açısından önem taşımaktadır. Çalışmamızdaki sonuçlar, özellikle COVID-19 enfeksiyon şiddeti daha yüksek olan hastaların, ileri dönemde de RA hastalık aktivitesinin yüksek olduğunu göstermiştir. Bu; COVID-19 inflamasyon sürecinin etkisinden kaynaklanıyor olabilir. Çalışmamızdaki hastaların pandemi sonrası RA hastalık aktivitesi skorları incelendiğinde ise, pandemi öncesine göre anlamlı olarak düşüş görülmüştür. Bu bulgu ile pandemi sürecinde hasta grubumuzda RA takip ve tedavi sürecinin başarılı geçtiği yorumu yapılabilir. İstatistiksel anlamlılık kazanmayan analizlerin tekrar değerlendirilmesi için özellikle COVID-19 enfeksiyon şiddeti ağır olan hastaların sayısının daha yüksek olduğu çalışmalara ihtiyaç vardır.

Abstract:
Impact of COVID-19 Pandemic on Disease Activity and Comorbidities in Patients with Rheumatoid Arthritis
Objective: The COVID-19 pandemic, originating from Wuhan, China in November 2019, has spread worldwide, affecting millions of people. Rheumatoid arthritis (RA) is a chronic rheumatic disease requiring regular monitoring, and patients with RA have faced challenges in their follow-up and treatment during this period. This study aimed to investigate the effects of the COVID-19 pandemic on disease activity and comorbidities in patients with RA.
Materials and Methods: The study included individuals diagnosed with RA according to the 2010 ACR/EULAR criteria who attended routine follow-up appointments at the Department of Rheumatology, Faculty of Medicine, Ankara University. Various measures including SDAI (Simple Disease Activity Index), CDAI (Clinical Disease Activity Index), DAS-28 (Disease Activity Score-28), HAQ-DI (Health Assessment Questionnaire-Disability Index), RAID (Rheumatoid Arthritis Impact of Disease), HADS (Hospital Anxiety Depression Scale), and MMI (Multi Morbidity Index) were applied to all patients. Information regarding COVID-19 infection history and severity, vaccination status, changes in medication, and frequency of outpatient visits were obtained through interviews and medical records. Data for this study were collected from patient records without additional testing.
Results: There was a statistically significant decrease in DAS-28 Sedimentation values compared to pre-pandemic levels (p=0.01). Statistically significant decreases were also observed in DAS-28 CRP values (p=0.02). A positive correlation (r=0.397) and significant relationship (p=0.004) were found between the number of tender joints and COVID-19 severity. Positive correlations were observed between DAS28-Sedimentation score (r=0.447, p=0.001) and DAS28-CRP score (r=0.367, p=0.009) with COVID-19 infection severity. There was a positive correlation between HAQ-DI and COVID-19 infection severity (r=0.270), but it did not reach statistical significance (p=0.058). Positive correlations and significant relationships were found between SDAI (r=0.297, p=0.036) and CDAI (r=0.293, p=0.039) with COVID-19 infection severity. No significant relationships were found between RAID, MMI, HADS depression and anxiety scores, and COVID-19 severity.
4
Conclusion: Our study highlighted that patients with RA have multiple comorbidities, faced challenges in attending follow-up appointments compared to pre-pandemic times, and needed medication adjustments due to RA and other conditions. These findings underscore the importance of understanding the impact of the pandemic on RA patients. The results of our study showed that patients with higher COVID-19 infection severity had higher RA disease activity in the advanced period. This may be due to the effect of the COVID-19 inflammation process. Analysis of non-significant findings warrants further investigation, especially in studies with higher numbers of patients experiencing severe COVID-19 infections.