Malzeme ayak izi ve ticaret arasındaki ilişki: AB ülkeleri ve AB ticaret ortakları için bir araştırma
The relationship between material footprint and trade: A study for EU countries and the EU's trade partners
Yazar: BETÜL MERT
Danışman: PROF. DR. ETEM KARAKAYA
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Son dönemlerde küresel ısınma ve iklim değişikliği probleminin etkileri tüm dünyada güçlü bir şekilde hissedilmeye başlanmıştır. Ülkeler bunu engellemek için çeşitli strateji ve politikalar geliştirmektedir. Enerji tüketimini azaltma, yenilenebilir enerjiye geçiş gibi uygulamalar ile hem enerji verimliliği sağlanmaya hem de karbon emisyonlarını azaltılmaya odaklanmışlardır. Fakat emisyonlardaki artan payına rağmen malzeme tüketimi konusu göz ardı ediliyor. Malzeme tüketimini azaltmak ve malzeme verimliliği sağlamak ülkelerin sürdürülebilirlik hedefleri açısından önemlidir ve son dönemlerde yeni yeni değinilmeye başlanmıştır. Dahası, ülkeler malzeme tüketimini dış ticaret yoluyla ülke sınırları dışına taşıyabilmektedir. Malzeme ayak izi ticaret de dahil olmak üzere bir ülkenin toplam malzeme tüketimini göstermekte ve malzeme kaçağının yakalanmasında kritik rol oynamaktadır. Çalışmanın temel motivasyonu "Dış ticaret ile malzeme ayak izi arasındaki ilişki nasıl şekillenmektedir?" sorusunu cevaplamaktır.  Bu çalışma 1995-2019 yılları arasında Avrupa Birliği (AB) ülkeleri ve AB ülkelerinin ticaret partnerlerini detaylı bir analize tabi tutmaktadır. Malzeme ayak izinin belirleyiciler Ayrıştırma (Decomposition) Yöntemi ile belirlenmektedir ve devamında Panel Veri Analizi ile değişkenler arasındaki ilişkinin yönü incelenmektedir. Sonuçlar şu şekildedir: i) ekonomik büyüme ve nüfus malzeme ayak izinin hızlandırıcı güçleridir. ii) ticaret yoğunluğu ve malzeme ayak izinin ticaretteki yoğunluğu malzeme ayak izinin engelleyici güçleridir. iii) Ülkeler arasında yatay kesit bağımlılığı vardır. Yani ülkeler birbirlerini etkilemektedir. iv) Malzeme fiyatı hariç diğer bağımsız değişkenler ile malzeme ayak izi arasında pozitif yönlü bir ilişki bulunmuştur. Ülkeler döngüsel ekonomi stratejilerini benimsemeli, atık yönetimini sağlamalı ve yenilenebilir malzeme kullanımı, geri dönüşüm, onarım, ikame gibi uygulamaları teşvik edecek politikalar geliştirmelidir. 
Anahtar Kelimeler: Malzeme Ayak İzi, Ticaret, Malzeme Kaçağı, Decomposition (Ayrıştırma) Analizi, Panel Veri Analizi

Abstract:
In recent times, the impacts of climate change have been strongly felt worldwide. Countries are developing various strategies and policies to address this issue. Policies such as reducing energy consumption and deploying renewable energy, focusing on improving energy efficiency have been prime goals to reduce carbon emissions. Despite its growing share in emissions, the issue of material consumption is overlooked. Reducing material consumption and ensuring material efficiency are crucial for countries sustainability targets and have only recently started to receive attention. Countries can extend their material consumption beyond their borders through foreign trade. Material footprint (MF), including trade, illustrates a country's total material consumption and plays a critical role in detecting material leakage. The primary motivation of this study is to elucidate the nature of the relationship between trade and MF. Analyzing data from 1995 to 2019 for European Union countries and their trading partners, this research identifies the determinants of MF using the Decomposition Method and then conducts Panel Data Analysis to examine the direction of the relationship between variables. The results are as follows: i) economic growth and population are the main driving forces of MF. ii) trade intensity and the intensity of MF in trade act as inhibiting forces. iii) There is cross-sectional dependence among countries, meaning that countries influence each other. iv) Except for material price, positive relationships were found between all variables and MF. Countries should adopt circular economy strategies and develop policies promoting practices such as the use of renewable materials, recycling, repair, and substitution.

Keywords: Material Footprint, Trade, Material Leakage, Decomposition Analysis, Panel Data Analysis