Spiro türevi siklotrifosfazen bileşikleri ile antrakinonların reaksiyonları ve biyolojik aktivite özelliklerinin incelenmesi
The reactions of anthraquinones with spiro derivative cyclotriphosphazene compounds and investigation of their biological activity properties
Yazar: NAGİHAN BAYIK
Danışman: PROF. DR. GÖNÜL YENİLMEZ ÇİFTÇİ
Gebze Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Kimya = Chemistry
Dizin: Antrakinonlar = Anthraquinones ; Siklotrifosfazen = Cyclotriphosphazene

Özet:
Kanser, dünya çapında ikinci önde gelen ölüm nedenidir. Anti-kanser ilaçlarının kullanılması, kanser tedavisinde etkili yöntemlerden biridir. Birçok kanser türünün mevcut olması yeni kanser önleyici ajanların araştırılmasını gerektirmektedir.
Siklofosfazenler, –N=PX2– birimlerinin tekrarlandığı, kısmen delokalize olan halka yapılı sağlam inorganik heterosiklik sistemlerdir. Siklotrifosfazen halkası, biyolojik olarak aktif grupların bir araya getirilmelerini sağlamakta ve bir bileşiğin yaptığı etkiyi arttırmak için iyi bir platform sunmaktadır. Antrakinonlar, kinon ailesinin önemli üyeleridir. Antrakinon ve türevlerinin, tıbbi uygulamalar için potansiyeli olan yeni biyolojik aktif ve biyouyumlu moleküller geliştirmek için araştırılan önemli bileşikler arasında yer almaktadır. 
Bu tez çalışmasında, siklotrifosfazen ve siklotrifosfazenin spiro türevleri ile antrakinon türevlerini aynı platformda buluşturarak, yeni nesil antrakinon türevi siklotrifosfazen bileşiklerinin sentezlenmesi ve potansiyel antikanserojen etkilerinin incelenmesi amaçlanmıştır.
Bu çalışmada, hekzaklorosiklotrifosfazen ile N,N'-dimetil-1,3-propandiaminin reaksiyonundan monospiro ve dispiro siklotrifosfazen bileşikleri (1-2) elde edildi. 1 Bileşiğinin, sırasıyla 2-hidroksiantrakinon, 2-aminoantrakinon ve 2-(hidroksimetil)antrakinon bileşikleri ile; 2 bileşiğinin, 2-hidroksiantrakinon bileşiği ile reaksiyonlarından antrakinon bağlı spiro siklotrifosfazen türevi bileşikler (3-8) elde edildi. Ayrıca hekzaklorosiklotrifosfazen ile 2-hidroksiantrakinon reaksiyonları da gerçekleştirilerek bileşik 9 elde edildi. Sentezlenen bileşiklerin (1-9) yapıları kütle, 31P ve 1H NMR, FT-IR spektroskopi teknikleri ile aydınlatıldı. Sentezlenen bileşiklerin (1,2,4,7-9), MCF-7 (insan meme adenokarsinoma), MCF-12A (insan normal meme epiteli) ve DLD-1 (Dukes' Type C, kolorektal adenokarsinoma) hücre hatlarında biyolojik aktiviteleri incelendi.

Abstract:
Cancer is the second leading cause of death worldwide. The use of anti-cancer drugs is one of the effective methods in cancer treatment. The presence of many types of cancer requires the search for new anti-cancer agents. 
Cyclophosphazenes are robust inorganic heterocyclic systems with a partially delocalized ring structure in which the –N=PX2– units repeat. The cyclotriphosphazene ring provides to be brought together of biologically active groups and presents a good platform for enhancing the effect of a compound. Anthraquinones are important members of the quinone family. Anthraquinone and its derivatives are among the important compounds that have been researched to develop new biologically active and biocompatible molecules with potential for medical applications. 
In this thesis study, it is aimed to bring cyclotriphosphazene and its spiro derivatives with anthraquinone derivatives on the same platform, to synthesize new generation anthraquinone-bound cyclotriphosphazene compounds and to investigate their potential anticancer effects. 
In this study, monospiro and dispiro cyclotriphosphazene compounds (1-2) were obtained from the reaction of hexachlorocyclotriphosphazene with N,N'-dimethyl-1,3-propanediamine. Anthraquinone-bound spiro cyclotriphosphazene compounds (3-8) were obtained from the reactions of compound 1 with respectively; 2-hydroxyanthraquinone, 2-aminoantraquinone, 2-(hydroxymethyl)anthraquinone compounds and compound 2  with 2-hydroxyanthraquinone. Also, the reaction of the hexachlorocyclotriphosphazene with the 2-hydroxyanthraquinone compound were yielded compound 9. The structures of the synthesized compounds (1-9) were illuminated by mass, 31P and 1H NMR, FT-IR spectroscopy techniques. Biological activities of the synthesized compounds (1,2,4,7-9) were investigated in MCF-7 (human breast adenocarcinoma), MCF-12A (human normal breast epithelium) and DLD-1 (Dukes' Type C, colorectal adenocarcinoma) cell lines.