Ahlakın güvenilmez bekçileri: Hüseyin Rahmi Gürpınar'ın ikircikli anlatı evreni
The unreliable guards of morality: Hüseyin Rahmi Gürpinar's ambivalent narrative universe
Yazar: ESRA YILDIZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ VEYSEL ÖZTÜRK
Boğaziçi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Yeni Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Bu tezin amacı, Hüseyin Rahmi Gürpınar'ın başta ahlak olmak üzere belirgin toplumsal söylemlerin altını oyan bir yazım biçim ve tekniğini bilinçli şekilde kullanan bir yazar olduğunu göstererek yazarı Türkçe edebiyat içerisinde yeniden konumlandırmaktır. Gürpınar üzerine yapılan çalışmalar istisnasız biçimde yazarı Ahmet Mithat geleneği ile ilişkilendirirler. Bu ilişkilendirmeye göre en dikkat çekici niteliği ahlakçılık olan Gürpınar, halkı bu yolda eğitmek için yazan bir yazardır. Bu eleştirel tutum, onun metinlerini belli ideolojilere uydurarak okuma çabasına dönüşmekte; metnin bu ideolojilerle çeliştiği noktalarda araştırmacılar, bu durumu yazarın teknik yetersizliği ile açıklamaya çalışmaktadırlar. Bu tür yerleşmiş yargılara meydan okuyan bu tezin her bir bölümünde yazarın özellikle I. Dünya Savaşı sonrasında yazdığı Gönül Bir Yeldeğirmenidir Sevda Öğütür (1922), Ben Deli Miyim (1924), Kaderin Cilvesi (1925) ve Kokotlar Mektebi (1927) romanları yakın okuma tekniğiyle incelenmiştir. Bu romanların ortak özelliği, birinci tekil şahıs güvenilmez anlatıcıya sahip olmalarıdır. Güvenilmez anlatıcının yanı sıra uyumsuzlukların bir araya getirilmesiyle oluşan karnavalesk unsurlar da bu ikircikli ahlaki evreninin daha kurulurken yıkılmasına ve romanlarında yerinden edilmemiş hiçbir değerin kalmamasına neden olmaktadır. Ayrıca başarılı diyalogların yanı sıra mektup, gazete gibi farklı anlatı türlerine sıklıkla yer verilmesi, çok sesli bir ortam sağlar. Böyle çok sesli bir atmosfer, farklı fikirlerin birbirini kovaladığı, mutlak anlamın yok olduğu anlatıları beraberinde getirir.

Abstract:
The aim of this dissertation is to reposition Hüseyin Rahmi Gürpınar in Turkish literature by showing the narrative techniques that he employs to undermine prominent social codes and discourses, especially morality. Most of the studies have associated the author with the tradition of Ahmet Mithat, and wiewed him as a writer who writes to educate the public through his most striking feature, moralism. This critical attitude turns into an effort to read his texts by adapting them to certain ideologies, and at the points where the text contradicts these ideologies, researchers try to explain this situation with the inadequacy of the author's technique. I will challenge these established judgments in this dissertation. I will primarily focus on his novels Gönül Bir Yeldeğirmenidir Sevda Öğütür (1922), Ben Deli Miyim (1924), Kaderin Cilvesi (1925) and Kokotlar Mektebi (1927) written after World War I. The common feature of these novels is that they have an unreliable first-person narrator. Besides unreliable narrator, the carnivalesque elements formed by the combination of the incongruities causes the ambivalent moral universe to be destroyed while it is being established, and no value left intact in his novels. In addition to successful dialogues, the frequent use of different narrative types such as letters and newspapers creates a polyphonic atmosphere which results in narratives where different ideas chase each other, and their meanings get lost.