Tablet dozaj formlarında bulunan tenofovir disoproksil ve emtrisitabinin hidrofilik etkileşimli yüksek performans sıvı kromatografisi yöntemi ile bir arada tayini
Combined determination of tenofovir disoproxil and emtricitabine in tablet dosage forms by hydrophilic interaction high performance liquid chromatography method
Yazar: BÜŞRA BETÜL KUTLU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÇAĞLAR DEMİRBAĞ
Trakya Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmasötik Nanoteknoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology

Özet:
"Tablet Dozaj Formlarında Bulunan Tenofovir Disoproksil ve Emtrisitabinin HILIC-HPLC 
Yöntemi ile Bir Arada Tayini", Trakya Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Farmasötik 
Nanoteknoloji Anabilim Dalı, Yüksek Lisans, Edirne, 2023. 
Tenofovir disoproksil fumarat ve emtrisitabin yetişkinlerde insan immün yetmezlik 
virüsü ve hepatit B virüslerine karşı kullanılmakta olan antiviral etkin maddelerdir. Tedavide 
sıklıkla birlikte kullanılmakta olan bu ilaçlar hastalara kombine tablet dozaj formunda reçete 
edilmektedir. Yüksek performanslı sıvı kromatografisi karmaşık numunelerde bulunan 
analitlerin miktar tayinlerinin sağlanmasında yaygın olarak kullanılan bir tekniktir. Hidrofilik 
etkileşim kromatografisi polar özellik gösteren küçük moleküllerin analizinde başarı ile 
uygulanan bir yöntemdir.
Yapılan bu çalışmada kombine tablet dozaj formu içerisinde bulunan tenofovir 
disoproksil fumarat ve emtrisitabin etkin maddelerinin yüksek performanslı sıvı kromatografisi 
tekniği ile hidrofilik etkileşim kolonu kullanılarak miktar tayini yöntemi geliştirilmiş ve yöntem 
validasyonu sağlanmıştır. Geliştirilen kromatografik yöntem ticari olarak satılan ürün üzerinde 
uygulanarak, ürün içeriğinde bulunan tenofovir diproksil fumarat ve emtrisitabinin 
kromatografik analizi gerçekleştirilmiştir.
Analiz yüksek performanslı sıvı kromatografi-diyod sıralı dedektör sistemi kullanılarak 
gerçekleştirilmiştir. Etkin maddelerin kromatografik ayırımının sağlanması için uygun hareketli 
faz bileşimi, akış hızı ve analiz sıcaklığı belirlenmiştir. Yöntem validasyonu özgünlük, 
doğrusallık, gözlenebilme sınırı, tayin sınırı, doğrusal aralık, doğruluk, kesinlik ve sağlamlık 
çalışmaları ile gerçekleştirilmiştir.
Kromatografik analiz hareketli faz olarak asetonitril:amonyum asetat tamponu 
(100mM) 85:15 (h:h) ve HILIC amid kolon kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Ayırım 0,4 ml.dk.-
1
akış hızında, 10 µL enjeksiyon hacminde, 25 ⁰C sıcaklıkta sağlanmıştır. Dedeksiyon dalga 
boyları tenofovir diproksil fumarat için 260 nm, emtrisitabin için 284 nm olarak tespit 
edilmiştir. Alıkonma süreleri tenofovir diproksil fumarat için 4,34 dakika, emtrisitabin için 7,58 
dakikadır. Tenofovir diproksil fumarat için gözlenebilme sınırı 0,149 µg.ml-1
, tayin sınırı 0,352 
µg.ml-1
; emtrisitabin için gözlenebilme sınırı 0,108 µg.ml-1
, tayin sınırı 0,327 µg.ml-1 olarak 
tespit edilmiştir. Geliştirilen yöntem validasyonu kapsamında, etkin maddelerin özgünlük 
(Rs>1,5), doğrusallık (R2≥0,999), doğruluk (% geri kazanım = % 98-102), kesinlik (% BSS<% 
2), ve sağlamlık çalışmaları için yasal düzenleme kriterlerini sağladığı tespit edilmiştir. Ticari üründe bulunan tenofovir diproksil fumaratın % 99,17, emtrisitabin ise % 101,58 analiz 
yüzdeleri ile miktar tayinleri sağlanmıştır.
Anahtar kelimeler: HILIC, HPLC, Antiviral, Tenofovir Disoproksil Fumarat, Emtrisitabin,
Destekleyen Kurum: Bu çalışma, Trakya Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Birimi 
tarafından desteklenmiştir. Proje No: 2021/138

Abstract:
Determination of Tenofovir Disoproxil and Emtricitabine in Tablet Dosage Forms by HILIC-HPLC Method", Trakya University Institute of Health Sciences, Department of Pharmaceutical 
Nanotechnology, Master's Degree, Edirne, 2023. 
Tenofovir disoproxil fumarate and emtricitabine are antiviral active ingredients used 
against human immunodeficiency virus and hepatitis B viruses in adults. These drugs, which 
are often used together in treatment, are prescribed to patients in combined tablet dosage form. 
High performance liquid chromatography is a widely used technique for the quantification of 
analytes in complex samples. Hydrophilic interaction chromatography has been successfully 
applied to analyze small molecules with polar properties.
In this study, a method for the quantification of the active substances tenofovir 
disoproxil fumarate and emtricitabine in the combined tablet dosage form using hydrophilic 
interaction column with high performance liquid chromatography technique was developed and 
method validation was provided. The developed chromatographic method was applied on a 
commercially available product and chromatographic analysis of tenofovir diproxyl fumarate 
and emtricitabine in the product content was performed.
The analysis was performed using a high-performance liquid chromatography-diode 
array detector system. Suitable mobile phase composition, flow rate and analysis temperature 
were determined to ensure chromatographic separation of active substances. Method validation 
was performed with specificity, linearity, limit of observability, limit of detection, linear range, 
accuracy, precision and robustness studies.
Chromatographic analysis was performed using acetonitrile:ammonium acetate buffer 
(100 mM) 85:15 (h:h) and HILIC amide column as mobile phase. Separation was achieved at 
a flow rate of 0.4 ml.min.-1
, injection volume of 10 µL, temperature 25 ⁰C. Detection 
wavelengths were 260 nm for tenofovir diproxyl fumarate and 284 nm for emtricitabine. The 
retention times were 4.34 minutes for tenofovir diproxyl fumarate and 7.58 minutes for 
emtricitabine. The detection limit for tenofovir diproxil fumarate was 0.149 µg.ml-1
and the 
limit of detection was 0.352 µg.ml-1
; the detection limit for emtricitabine was 0.108 µg.ml-1
and the limit of detection was 0.327 µg.ml-1 . Within the scope of the developed method 
validation, it was determined that the active substances met the regulatory criteria for specificity 
(Rs>1.5), linearity (R2 ≥0.999), accuracy (% recovery = 98-102%), precision (% BSS<2%),and robustness studies. Tenofovir diproxil fumarate and emtricitabine in the commercial 
product were quantified with 99.17% and 101.58% analysis percentages, respectively.
Keywords: HILIC, HPLC, Antiviral, Tenofovir Disoproxil Fumarate, Emtricitabine,
Supporting Institution: This study was supported by Trakya University Scientific Research 
Projects Unit. Project No: 2021/138