Probiyotikler ve bir adım ötesi: Postbiyotikler
Probiotics and beyond: Postbiotics
Yazar: ÖZGE BAKACAK
Danışman: PROF. DR. MUHAMMET ARICI
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Gıda Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Gıda Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Gıda Mühendisliği = Food Engineering
Dizin: Postbiyotikler = Postbiotics ; Probiyotikler = Probiotics

Özet:
Bağırsak mikrobiyotasında yaşayabilen ve konakçısı üzerinde yararlı etkileri olan 
probiyotikler, direkt ya da dolaylı yollarla insan sağlığının korunması ve 
iyileştirilmesinde etkin rol oynarlar. Probiyotikler, gelişimlerini destekleyen 
prebiyotik bileşiklerle sinbiyotik bir ilişki kurarak hem gıda endüstrisinde hem de 
sağlık sektörü uygulamalarında etkilerini artırırlar. Gıda endüstrisinde fonksiyonel 
gıda üretimlerinde sıkça kullanılan probiyotikler; yoğurtlar, peynir çeşitleri ve 
diğer fermente süt ürünleri, bebek mamaları, çaylar ve bazı diyet formulasyonlarına
eklenebilmektedir. Tüketicilere daha yüksek kalitede ürün sunmak ve gıda 
güvenliğinin en iyi şekilde sağlanması gıda endüstrisinin önemli noktalarındandır.
Tüketicilerin doğal ve sağlıklı olan ürünlere yönelme isteği, gıda sektöründe yeni 
uygulamaların ve bileşimlerin çalışma alanlarına dahil olmasını sağlamıştır. Bu 
uygulama ve çalışma alanlarından biri de postbiyotiklerdir. Postbiyotikler, 
depolama koşullarına karşı daha dayanıklı olmaları, doz standardizasyonlarının 
ayarlanabilmesi; antibiyotik direnç geni aktarımı, virülans faktör ve bakteriyemi 
gibi riskleri taşımamasından dolayı probiyotiklere göre bazı avantajlar 
taşımaktadır. Postbiyotikler çeşitli gıda türlerinde raf ömrünü uzatmak, patojen 
mikroorganizmaları inhibe etmek, starter kültürlerin etkinliğini artırmak, ürünlerin 
xix
reolojik ve tekstürel özelliklerini geliştirmek, gıdaların tat, koku, aroma gibi 
özelliklerini geliştirmek ve korumak, diyet ürünlerinde kalite kayıplarını 
engellemek, diğer uygulamalarla kombine ederek üretim maliyetlerini azaltmak
gibi pek çok amaçla kullanılabilmektedir. Postbiyotiklerle ilgili sağlık alanında 
yapılan çalışmalarda; antioksidan, antimikrobiyal, antitümör ve antikanser, 
antiobezite, immün sistemini destekleyici, gastrointestinal sistem problemlerinin 
iyileştirici, mental sağlığın geliştirilmesi ve bazı psikolojik problemlerin 
iyileştirilmesi, akciğer hastalıklarının iyileştirilmesi ve cilt sağlığıyla ilgili bazı 
problemlerin tedavi edilmesine yönelik çalışmaların yapıldığı görülmektedir. 
Postbiyotiklerle ilgili gelecekte yapılacak çalışmalar sayesinde hem literatürde 
eksik kalmış alanlar tamamlanabilir hem de gıda endüstrisi ve sağlık sektörü için 
umut vadeden yeni bileşikler keşfedilebilir.

Abstract:
Probiotics, which can live in the intestinal microbiota and have beneficial effects 
on the host, play an effective role in protecting and improving human health by 
direct or indirect means. Probiotics increase their effects both in the food industry 
and in health sector applications by establishing a synbiotic relationship with 
prebiotic compounds that support their development. Probiotics, which are 
frequently used in functional food production in the food industry, can be added to 
yogurts, cheese varieties and other fermented dairy products, baby foods, teas and 
some diet formulations. Providing higher quality products to consumers and 
ensuring food safety in the best way are important points of the food industry. The 
desire of consumers to focus on products that are natural and healthy has enabled 
new applications and compositions in the food sector to be included in their areas 
of study. One of these application and study areas is postbiotics. Postbiotics, they 
are more resistant to storage conditions, dose standardization can be adjusted; it has 
some advantages over probiotics due to the fact that it does not carry risks such as 
antibiotic resistance gene transfer, virulence factor and bacteremia. Postbiotics can 
be used for many purposes such as extending the shelf life of various types of food, 
inhibiting pathogenic microorganisms, increasing the effectiveness of starter 
cultures, improving the rheological and textural properties of products, improving 
and protecting the taste, odor, aroma properties of foods, preventing quality losses 
xxi
in dietary products, reducing production costs by combining with other 
applications. In the health studies conducted in the field of postbiotics, it is observed 
that studies have been conducted on antioxidants, antimicrobials, antitumor and 
anticancer, antiobesity, immune system support, gastrointestinal problems healing, 
improving mental health and improving some psychological problems, improving 
lung diseases and treating some skin health related problems. Thanks to future 
studies on postbiotics, both areas that have been missing in the literature can be 
completed and promising new compounds for the food industry and the health 
sector can be discovered.