İşverenin yeniden işe alma yükümlülüğü /
Yazar: GÜLBİN DİLEK
Danışman: PROF. DR. KADİR ARICI
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2004
Konu: Hukuk = Law ; Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations
Dizin: Hizmet sözleşmesi = Service contract ; Hukuki sorumluluk = Legal responsibility ; Türk iş hukuku = Turkish labor law ; İş hukuku = Labour law ; İşe alma = Recruitment ; İşe iade = Returning to work ; İşveren = Employer ; İşveren sorumluluğu = Employer responsibility

Özet:
102 ÖZET Hizmet akdi yapma özgürlüğü, tarafların bir hizmet akdi yapmak zorunda olmamaları, akdin içeriğini ve tarafını serbestçe belirleyebilmeleri, karşılıklı anlaşarak içeriğini değiştirebilmeleri ve yaptıkları akdi sona erdirebilmelerini kapsamaktadır. Hem işçi hem de işveren açısından bu serbesti geçerli olmakla birlikte iş hukukunun işçiyi koruyucu niteliği gereği bu özgürlüğe işveren aleyhine bir takım yasal müdahalelerde bulunulmuş ve birtakım ceza yaptırımları altında işverenin bazı hallerde hizmet akdi yapması yasaklanmış bazı hallerde ise "yeni işe alma" veya "yeniden işe alma yükümlüğü" şeklinde hizmet akdi yapma zorunluluğu getirilmiştir. Yeni işe alma yükümlülüğü, işverene bir hizmet akdiyle bağlı olarak çalışmayan ancak kanunda belirtilen bazı şartları taşıyan kişileri (özürlü, eski hükümlü vb.) işe alma zorunluluğunun getirilmesi şeklindeki sınırlamadır. Yeniden işe alma yükümlülüğü ise daha önce işverene bağlı olarak çalışırken çeşitli sebeplerle hizmet akdi sona eren işçiyi belli şartları yerine getirmesi durumunda işe alma zorunluluğu getiren bir düzenlemedir. İşverenin yeniden işe alma yükümlülüğüne ilişkin hükümlerin büyük bir kısmı 4857 sayılı İş Kanunumuzda yer almaktadır. Toplu işçi çıkarmayı düzenleyen 29. maddenin 6. fıkrasında, toplu işçi çıkarma kapsamında işten çıkarılan işçilerin, "Özürlü, eski hükümlü ve terör mağduru çalıştırma zorunluluğu"nu düzenleyen 30. maddenin 8. fıkrasında işyerinin işçisi iken malulen ayrılmış olup da maluliyeti ortadan kalkan işçilerin, "Askerlik ve kanundan doğan çalışma" yi düzenleyen 31. maddenin son fıkrasında askerlik veya kanundan doğan bir ödev nedeniyle işinden ayrılan işçilerin yeniden işe alınmalarına ilişkin hükümler yer almaktadır. 2821 sayılı Sendikalar Kanununda da sendika yönetim kurulu ve başkanlığında görev aldıkları için kendi rızalarıyla işten ayrılan işçilerin başvurmaları halinde yeniden işe alınmalarına ilişkin hükümler getirilmiştir. Bunun yanı sıra 5953 sayılı Basın İş Kanununun 12. maddesinde de hastalığı nedeniyle işinden ayrılmak zorunda kalıp sonradan iyileşen gazetecinin yeniden işe alınmasına ilişkin bir düzenleme yer almaktadır.103 İşverenin kanundan ya da toplu iş sözleşmesinden doğan bu yükümlülüğünü yerine getirmemesi halinde kanunda cezai yaptırımlar öngörülmüş, maluliyeti sona eren ya da askerlik veya kanuni ödevini bitirenleri yeniden işe alma yükümlülüğüne ilişkin olarak ayrıca hukuki yaptırımlar getirilmiştir. Diğer yükümlülükler için de, kanunda düzenlenmemiş olsa da doktrinde birtakım hukuki yaptırımların uygulanması gerektiği savunulmaktadır. Hazırlanan bu tezde işçilerin sosyal ve ekonomik açıdan korunması amacıyla işverene getirilen hizmet akdi yapma zorunluluklarından biri olan işverenin yeniden işe alma yükümlülüğü incelenmiştir.

Abstract:
104 ABSTRACT Freedom of the labor contract covers free designation of contents and the parties, mutual change or ability to terminate the labor contract and both parties are not obliged to make labor contract. This freedom is valid for both worker and employer parties because of the employee protective status of the labor law, some legal arrangements and certain punitive sanctions have done against the employer therefore, in some cases, under the provisions of law it is forbidden to make labor contract and in some cases employer is obliged to make labor contract as "employment obligation" or "reemployment obligation" forms. Employment obligation is a kind of limitation that employer has to employ the persons who does not work under labor contract for the the employer, but meets the requirements in law (handicapped, formed convicts etc.). Reemployment obligation is the regulation on employing the former worker who fulfils the requirements and whose labor contract terminated due to some reasons. Most of the provisions about employer's reemloyment obligations are defined in the Labor Law Act No:4857. Regulations about mass dismissal on 6th paragraf of article 29, regulates dismissed workers in mass, "obligation to employ handicapped, formed convicts and terror sufferers" takes place in 8th paragraf of article 30, regulates workers who were obliged to quit from a business because of disability and whose disability have been eliminated, "military service and employment arising out of law" is indicated on the last paragraf of article 31, and this regulates reemployment obligation of the workers who have quitted work because of any military or legal obligation. Provisions of reemployment obligation about labor union council members who request to be employed are regulated on Labor Unions Act No:2821. At the same time, reemployment obligation of the press workers who have quitted work due to an illness but recover is indicated on Article 12 Law No. 5953 named as the Relations Between Employees and Employers in Press Sector.105 At the end of the military service, legal duties or other disablities, there are certain punitive sanctions about reemployment obligation in case employer does not obey the restrictions stem from collective labor contract or laws. At the same time it is mentioned that if laws have no regulation on other obligations, legal obligations must be applied according to the doctrine. In this thesis, employer's reemployment obligation under labor contract requirements that protects the employee's social and economic rights is inspected.