Hafif düzeyde zihinsel yetersizliği olan öğrencilere hak ve sorumluluk kavramlarının öğretiminde doğrudan öğretim yönteminin etkililiği
The effectiveness of direct instruction method in teaching of rights and responsibilities concepts to mild level mental deficiency students
Yazar: İDRİS KINASAKAL
Danışman: PROF. DR. SELAHATTİN KAYMAKCI
Kastamonu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Doğrudan öğretim = Direct instruction ; Hak = Right ; Kavram öğretimi = Concept teaching ; Sorumluluk = Responsibility ; Özel öğretim = Private education

Özet:
Devletlerin önemli görevlerinden biri vatandaşlarının doğumlarından ölümlerine kadar geçen süreçte yasalar önünde eşit haklara sahip olmalarını sağlamaktır. Bu durum eğitim-öğretim kurumlarına herhangi bir bireysel farklılık gözetmeksizin ve yasalara uygun olarak bireylere eşit eğitim sunma görevini yüklemektedir. Dolayısıyla okullar normal öğrencilere verilen eğitimin niteliği kadar özel eğitime gereksinimi olan öğrencilere verilen eğitimin niteliğinden de sorumludurlar. MEB tarafından yayımlanan eğitim-öğretime ilişkin istatistikler incelendiğinde özel eğitime gereksinimi olan öğrenciler içerisinde en büyük oranı hafif düzeyde zihinsel yetersizliği olan öğrencilerin oluşturduğu dikkati çekmektedir. Öte yandan hafif düzeyde zihinsel yetersizliği olan öğrencilere temel yaşam becerilerinin yanı sıra hak ve sorumluluklarının öğretilmesi de önemli bir konudur. Temel eğitimde hak ve sorumluluklara ilişkin farkındalığın kazandırılması için ise sosyal bilgiler dersine önemli görevler düşmektedir. Bu araştırmanın amacı, hafif düzeyde zihinsel yetersizliği olan öğrencilere hak ve sorumluluk kavramlarının öğretiminde doğrudan öğretim yönteminin etkililiğini incelemektir. Nicel metodoloji kapsamında tek denekli araştırma yöntemlerinden katılımcılar arası çoklu yoklama modelinin kullanıldığı araştırma 2022-2023 eğitim-öğretim yılında Karabük'te bir devlet okuluna devam eden, hafif düzeyde zihinsel yetersizlik tanısı almış, ortaokul 5 ve 6. sınıflarda öğrenim gören toplam 3 öğrenci ile gerçekleştirilmiştir. Deneysel işlem sürecinde öğrencilere 2018 Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı'nda yer alan, hak ve sorumluluk kavramlarını içeren toplam 10 kazanım için 27 etkinlik uygulanmıştır. Doğrudan öğretim yöntemi ile düzenlenen öğretim oturumları ise haftada 4 gün olmak üzere toplam 144 iş günü sürmüştür. Bir gün içerisinde en az 2, en fazla 3 öğretim oturumu gerçekleştirilmiş ve her oturumun ardından bir yoklama verisi alınmıştır. Öğrencilerden yoklama oturumları esnasında üst üste kararlı veri elde edildikten sonra araştırma sonlandırılmış, izleme ve genelleme oturumlarına geçilmiştir. Araştırmaya ilişkin verilerin toplanmasında ön koşul becerileri belirleme formu, ölçüt bağımlı ölçü aracı, pekiştireç belirleme, veri kayıt ve sosyal geçerlik formlarından yararlanılmıştır. Toplanan verilerin analizinde betimsel istatistikten yararlanılmış, grafiksel analiz tekniklerinden çizgisel grafik kullanılarak veriler niceliksel olarak yorumlanmıştır. Araştırma sonucunda hafif düzeyde zihinsel yetersizliği olan öğrencilere hak ve sorumluluk kavramlarının öğretiminde doğrudan öğretim yönteminin etkili olduğu tespit edilmiştir. Bu bağlamda doğrudan öğretim yöntemiyle uygulanan etkinliklerin 3 öğrencinin de hak ve sorumluluk kavramlarını kazanmalarını sağladığını, bireylerde kalıcılığını öğretim tamamlandıktan 1, 2 ve 4 hafta sonra da koruyabildiğini ve farklı kişilere genelleyebildiklerini göstermiştir. Ayrıca öğrencilerin ve velilerinin uygulama sürecine ilişkin görüşlerinin olumlu olduğu ortaya çıkmıştır.

Abstract:
One of the important tasks of states is to ensure that their citizens have equal rights under the law throughout the process from birth to death. This situation imposes the responsibility on educational institutions to provide equal education to individuals without any individual differences and in compliance with the laws. Therefore, schools are responsible not only for the quality of education provided to regular students but also for the quality of education provided to students with special educational needs. When the statistics related to education published by the Ministry of National Education (MONE) are examined, it is noteworthy that students with mild intellectual disabilities constitute the largest proportion among students with special educational needs. On the other hand, teaching basic life skills, as well as rights and responsibilities, to students with mild intellectual disabilities is also an important issue. In order to instill awareness of rights and responsibilities in basic education, social studies courses have important roles. The purpose of this study is to examine the effectiveness of direct instruction method in teaching of rights and responsibilities concepts to mild level mental deficiency students. Within the scope of the quantitative methodology, the research was conducted with a total of 3 students who were diagnosed with mild level mental deficiencies and attending 5th and 6th grades of a state school in Karabük during the 2022-2023 academic year, using the single-subject research method with the inter-participant multiple-probe design. During the experimental procedure, a total of 27 activities were implemented for 10 competencies including the concepts of rights and responsibilities, which are included in the 2018 Social Studies Curricula. The instructional sessions conducted with the direct instruction method lasted for a total of 144 working days, with 4 sessions per week. At least 2 and at most 3 instructional sessions were conducted in a day, and attendance data was collected after each session. After obtaining consistent data during the attendance sessions, the research was concluded and the follow-up and generalization sessions were conducted. The form for determining prerequisite skills, criterion-referenced measurement tools, reinforcement determination, data recording, and social validity forms were used in collecting data related to the research. Descriptive statistics were used in the analysis of the collected data, and the data were interpreted quantitatively using graphical analysis techniques, specifically line graphs. As a result of the study, it was determined that the direct instruction method was effective in teaching the concepts of rights and responsibilities to mild level mental deficiency students. In this context, it was shown that the activities implemented through the direct instruction method enabled all 3 students to acquire the concepts of rights and responsibilities, and that the retention of these concepts in individuals could be maintained one, two, and four weeks after the completion of the instruction, and they could be generalized to different individuals. Furthermore, it was revealed that the perceptions of the students and their families regarding the implementation process were positive.