NATO'nun genişlemesi ve Balkanlar
NATO enlargement and Balkans
Yazar: ARİF BAĞBAŞLIOĞLU
Danışman: PROF. DR. MEHMET EMİN ÇAĞIRAN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Balkanlar = Balkans ; Genişleme = Enlargement ; NATO = North Atlantic Treaty Organisation

Özet:
Soğuk Savaş sonrasında ortaya çıkan yeni uluslararası sistem, uluslararası kuruluşların yeniden kurumsallaşmaları ve yapılandırılmaları gerekliliğini ortaya çıkarmıştır. NATO bu süreçten etkilenerek ilgi, yetenek ve faaliyetlerinde anlayış değişikliği içerisine girmiştir. Bu tezde, yeni oluşan güvenlik mimarisinin en önde gelen unsurlarının NATO'nun strateji değişimi ve genişlemesi olguları olduğu değerlendirilmektedir. NATO'nun devamını kolaylaştıran ve bu sürece çarpan etkisi kazandıran etken, NATO'nun Soğuk Savaş sonrası yeni stratejik konseptini oluşturmada oldukça hızlı hareket etmesi ve bu süreci çeşitli faaliyet ve ortaklık programlarıyla dinamik tutmaya çalışmasıdır.Bu çalışmanın amacı, Soğuk Savaş sonrası dönemde NATO için stratejik bir öncelik haline gelen genişlemeyi değerlendirmek ve NATO'nun yeni stratejisinin ilk uygulama örneklerinin yaşandığı Balkanlar ile ilişkisini tanımlamaktır. Bu temel amaç çerçevesinde, NATO'nun dönüşüm sürecinin değerlendirilmesi, Barış İçin Ortaklık Programı'nın NATO'nun genişlemesine ve Balkan ülkelerine olan etkisinin incelenmesi, Yugoslavya'nın dağılma sürecinde NATO'nun gerçekleştirdiği faaliyetlerin Balkan ülkelerinin Avrupa-Atlantik kurumlarına yönelmelerini nasıl etkilediğinin açıklanması, çalışmanın diğer alt amaçlarını oluşturmaktadır.NATO'nun genişlemesi ve Balkanlardaki müdahaleleri, aynı politikanın iki farklı yüzüdür. NATO'nun tarihi açısından, pek çok ilki içermesinden dolayı Bosna ve Kosova müdahaleleri ayrı öneme sahiptirler. Alan dışılık kavramı, Kosova krizi ile yeni bir içerik ve meşruiyet kazanarak NATO'nun bölgesel bir örgütten küresel bir örgüte dönüşümü açısından önem taşımaktadır. NATO'nun Balkanlardaki müdahalelerinden sonra gerçekleşen istikrar ortamı, aynı zamanda bölge ülkelerine İttifak'a katılma imkânı da sağlamıştır.Balkanlar'da hegemon rolü kurumsal yapılarıyla 1990'lı yıllarda askerî anlamda NATO, 2000'li yıllarda ise siyasi ve ekonomik anlamda AB üstlenmeye çalışmıştır. Balkanlar özelinde NATO'nun ve AB'nin genişleme politikaları paralel devam etmiştir. NATO'nun bölgedeki faaliyetleri sonucunda oluşan göreli istikrar ortamı, AB'nin bölgeye yönelik politika geliştirmesini kolaylaştırmıştır. İki kuruma üyelik için de ülkelerin belirli sorumlulukları yerine getirme şartı, bölgedeki ülkeler arasındaki sınır sorunlarının çözülmesi sürecini de hızlandırmıştır. Bu yaşananlar Soğuk Savaş sonrası dönemde İttikak'ın siyasi yönünün öne çıktığını gösteren örneklerdir.Anahtar Sözcükler1.NATO'nun Genişlemesi2.Balkanlar3.Barış İçin Ortaklık4.Alan dışılık5.Dönüşüm

Abstract:
The post-Cold War era brought about a new international system requiring the reorganization and reconstruction of international institutions. NATO, affected by the process, has attempted to alter its understanding the capabilities, interests and activities. In this thesis, it has been evaluated that the primary elements of the newly built security architecture are NATO?s change and enlargement of strategy. NATO?s rapid attempts at a new security understanding, as well as its dynamic approach to sustaining this process that includes various activities and partnerships, is the primary factor in NATO?s survival, a factor which acts as a multiplier effect on its own success.The aim of this study is to evaluate NATO?s enlargement, designated the top strategic priority of the organization in the post-Cold War era, and to define NATO?s relations with the Balkans where the pioneer applications of NATO?s new strategy have occurred. Within the scope of this basic aim, the followings build up the sub aims of this study: i) an evaluation of NATO?s transformation process, ii) an analysis of the effects of Partnership for Peace program on the Balkans and NATO enlargement, iii) an explanation of the effect of NATO?s activities during Yugoslavia?s disintegration on Balkan countries? attitudes toward Euro-Atlantic institutions.The enlargement of NATO and its interventions in the Balkans are two different faces of the same policy. Out of area concept has gained a new content and legality with Kosovo crisis and it has a great importance in the context of NATO?s transformation from a regional to global organization. The stability environment, which occurred after NATO?s interventions into the Balkans, gave an opportunity to the countries in the region to participate in the Alliance.The hegemonic role in the Balkans was tried to be undertaken by NATO in 1990?s with their community structure in military sense and by EU in 2000?s in political and economic sense. The enlargement policies of NATO and EU specific to the Balkans have been continued in a parallel way. The relative stability environment of the Balkans as a result of NATO?s activities gave the EU an opportunity to develop a policy towards the region. The necessity to accomplish the specific responsibilities to be the member of both organizations has sped up the process of solving the border problems between the countries in the region. These are the examples which indicate that political side of the Alliance has become prominent in the post-cold war era.Key Words1.NATO Enlargement2.Balkans3.Partnership for Peace4.Out of area5.Transformation