Osmanlı müelliflerinin kaleminden Ayasofya'nın inşaşı
The construction of Ayasofya in the writings of Ottoman scholars
Yazar: HÜSEYİN SARI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ŞAKİR TURAN
Dumlupınar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yeniçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Tarih = History
Dizin: Ayasofya = Ayasofya ; Dini mimari = Religious architecture ; Mimari = Architectural ; Mimari özellikler = Architectural characteristics ; İnşa = Construction

Özet:
Dünya tarihinin önemli miraslarından biri Ayasofya'dır. Bu önemli miras,
tarihin değişik dönemlerinde ilgi odağı olmuş, tarih ve daha pek çok ilim dallarında
araştırmacıların ilgisini çekmiştir. Bu çalışmada Ayasofya hakkında Fatih dönemiyle
birlikte meydana getirilen Osmanlı Türkçesi eserlerden bazıları incelenerek ilim
camiasının tartışmasına sunulmuştur.
Kendine has özeliklere sahip olan Ayasofya'nın yapımına ilk defa 360'lı
yıllarda başlanmış, 415'te ikinci defa inşa edilmiş, Justinianus devrinde ise üçüncü ve
son yapımına ulaşmıştır. Ayasofya her dönemin gözbebeği olmuş, siyasi iradenin
değişmesiyle niteliği de değişmiştir. Kilise olarak meydana getirilen Ayasofya, Latin
istilasında yağmalanmaktan kurtulamamıştır. Osmanlı imparatorluğu hâkimiyetinde
camiye dönüştürülmüş gördüğü onarım ve güçlendirme çalışmalarıyla günümüze
ulaşmış günümüzde müze olarak canlılığını devam ettirmektedir.
Yüksek lisans tezi olarak yaptığım bu çalışma Fatih dönemi yazmalarından
Şemseddin Karamanî'nin "Haze Tarih-i Beyanı Bina-yı Ayasofya-i Kebir" eseri
çerçevesine oluşturulmuş, Fatih dönemi ve sonrası Ayasofya Tarihi ile ilgili diğer
Osmanlıca eserlerle birlikte değerlendilmiştir. Bu çerçevede eserlerden elde edilen bilgi
ve bulgulardan yola çıkarak Ayasofya inşasının aşamaları safhalarıyla incelemiş ve
bilim dünyasının tarttışmasına sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Ayasofya, İgnatios, Agnadyus, Ustuyanoş, (Justiniaus) Mimar,
Karamanî, Abdulkayyum, Ayasofya Tarihi

Abstract:
vi
ABSTRACT
THE CONSTRUCTION OF AYASOFYA IN THE WRITINGS OF OTTOMAN
SCHOLARS
SARI, Hüseyin
Master Thesis, Department of History
Thesis Adviser: Asst. Prof. ŞAKİR TURAN
June, 2018, 140 pages
One of the most significant heritage of world history is Hagia Sophia. This
significant heritage has been attractive for researchers interested in especially history
and other discipline of sciences among the different periods of history. In this study, the
results obtained by being investigated some of Ottoman Turkish works which is
regarding Hagia Sophia and discovered among Fatih term is presented to scientific
discussions.
 Hagia Sophia, which has its own characteristics, was first built in the 360, it was
constructed second time in 415 and became the ultimate state in Justiniaus term. Hagia
Sophia has been dearest in all periods and its character has changed many times due to
changing of politicians. Constructed as a church at first, Hagia Sophia was exposed to
plunder at Latin invasion. It was turned into a mosque at Ottoman term and has reached
to now via some strengthening reparations. It is a museum nowadays.
This study, which is my master thesis, arised in point of the work of Şemseddin
Karamanî "Haze Tarih-i Beyanı Bina-yı Ayasofya-i Kebir", which is one of the
manuscripts at Fatih term, and it is investigated with the Ottoman works at Fatih term
and later regarding the history of Hagia Sophia. The stages of the construciton of Hagia
Sophia are deeply investigated via the knowledge and results obtained by the works,
and are presented to scientific discussions.

Keywords: Hagia Sophia, İgnatios, Agnadyus, Ustuyanoş, Justiniaus, Architect,
Karamanî, Abdulkayyum, The history of Hagia Sophia