Tlos antik kenti Bizans Dönemi surları
The Byzantine Period city wall from Tlos
Yazar: TURAN DEMİR
Danışman: PROF. DR. TANER KORKUT
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Bizans Dönemi = Byzantine Period ; Surlar = City walls ; Tlos = Tlos

Özet:
İnsanların yerleşik hayata geçmesiyle birlikte savunma kaygısı ortaya çıkmış ve bu kaygı çağlar boyunca devam etmiştir. Böylece geliştirilen savunma mimarisi birçok dönemden geçerek özel bir gelişim göstermiştir. Zaman ilerledikçe gelişen toplum yapısına paralel olarak savunma mimarilerinde kullanılan teknik ve malzemede farklılıklar da yaşanmıştır.
Birçok antik kentte olduğu gibi, Tlos Antik Kenti'nin de vazgeçilmez unsurlardan biri akropol yükseltisini çevreleyen surlar olmuştur. Surlar dışarıdan gelen tehlikelere karşı kenti korurken aynı zamanda kentin gücünün de göstergesi olmuşlardır. Anadolu'daki antik kentlerin sur mimarlığı hakkında detaylı bilgiler mevcuttur. Kalkolitik Dönem'den başlayan sur mimarlığı farklı yerleşimlerde olmak üzere Bizans Dönemi sonlarına kadar takip edilmektedir. Hatta bazı antik kentlerin surlarından antik yazarların bahsettiği de bilinmektedir.
Tlos Antik Kenti'nden bilinen en erken surlar kent merkezini batı yönden sınırlayan akropol yükseltisinin üzerindeki Klasik Dönem dynastik saray yerleşimini çevreleyen surlardır. Hellenistik Dönemle birlikte oluşturulan yeni şehircilik anlayışında kent akroplün dışına taşırılarak düzlükteki agoranın etrafına konuşlandırılmış ve diğer kamu yapılarıyla şekillendirilmiştir. Hatta Roma Dönemi'nde mevcut plan yapılan bir kaç ilaveyle kullanılmaya devam etmiştir. Ancak Tlos Antik Kenti ne Hellenistik Dönem'de ne de Roma Dönemi'nde surlarla çevrelenmiştir. Erken Bizans Dönemi'nde diğer yerleşimlerde de olduğu gibi Tlos'da da pagan yerleşim alanı terk edilir ve akropolün güney yamacında yeni bir yerleşim alanı oluşturulur. Sözkonusu bu yerleşim alanının etrafı doğu yöndeki stadyum diazoması seviyesinden başlamak üzere surlarla çevrelenmiştir. Surların doğu yönde kalan kısmının tahkimatı diğerlerine oranla daha sağlam tutulmuştur. Yeni yerleşim alanının girişinin akropolün doğu yönünde olması bunda etken olmuştur. Diğer yöndeki surlar ise arazinin engebeli topografik yapısıyla bağlantılı olarak daha sade tutulmuştur. Bu durum surların inşasında kullanılan malzemeye de yansımıştır. Doğu yöndeki sur duvarları daha çok pagan yapılarından temin edilen devşirme malzeme ile oluşturulmuştur. Diğer yöndeki surlarda ise daha çok moloz taş kullanılmıştır. Erken Bizans Dönemi'nde ilk kez inşa edilen kent surlarının farklı dönem tamirat ekleriyle Orta Bizans Dönemi'ne kadar kullanıldığı belgelenmiştir. Bu tez çalışması kapsamında Tlos Antik Kenti Erken Bizans Dönemi kent surları malzeme, mimari, teknik ve işçilik yönünden incelenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Likya Bölgesi, Tlos Antik Kenti, Bizans Dönemi, Kent Surları

Abstract:
With humans' adoption of a sedentary lifestyle, the need of defense emerged and continued for ages. Therefore, the defense architecture had gone through several phases and developed continiously. In time, parallel to the evolving of the social structure of the society, the technique and material of defense architecture changed.
As in other ancient cities, one of the indispensable conditions in Tlos ancient city was the city wall which was encircling acropolis. While the city walls protected the city against the dangers coming from the outside, they became the indicator of the city's power. There is detailed information about the city walls of the ancient cities in Anatolia. The city wall architecture which emerged in the Chalcolithic period, can be followed through different settlements until the Byzantine period. It is also known that ancient writers mentioned the city walls of some ancient cities.
The earliest known city walls from the ancient city of Tlos are the city walls surrounding the Classical Period dynastic palace settlement on the acropolis elevation that limits the city center to the west. In the new urbanism conception created with the Hellenistic Period, the city was moved out of the acropolis and placed around the agora on the plain and shaped by other public buildings. Even during the Roman period, the existing plan continued to be used with a few additions. However, the ancient city of Tlos was not surrounded by walls either during the Hellenistic period or during the Roman period.
As in other settlements from the early Byzantine period, the pagan settlement was also abandoned in Tlos and a new settlement was established on the southern slope of the acropolis. This residential area was surrounded by the city walls starting from the diazoma level of the stadium to the east. This residential area was surrounded by the city walls which were starting from the level of diazoma of the stadium in eastern direction. The fortification of the eastern part of the city walls was stronger than the others. The reason was the entrance of the new settlement area which was in the east direction of the acropolis. The city walls which were built in the other direction were kept more simple in relation to the rugged topographic structure of the land. This situation was reflected also in the material used in the construction of the city walls. The city walls in the eastern direction were mostly formed by spolia material obtained from pagan structures. In the city walls built into the other direction, the use of rubble was more preferred. It was documented that the city walls, which were built for the first time in the Early Byzantine Period, were used until the Middle Byzantine Period with repaired attachments. Within the scope of this thesis, the city walls of the Early Byzantine Period of Tlos were examined in terms of materials, architecture, technique and workmanship.
Keywords: Lycian Region, Tlos Ancient City, Byzantine Period, City Walls