Tropikal theileriozisli sığırlarda hemoliz üzerine araştırmalar
Researches on hemolisis in cows with tropical theileriosis
Yazar: ONUR BAŞBUĞ
Danışman: PROF. DR. YUSUF GÜL
Fırat Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Veteriner Hekimliği Bölümü / İç Hastalıkları (Veterinerlik) Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Veteriner Hekimliği = Veterinary Medicine
Dizin: Anemi = Anemia ; Hayvan hastalıkları = Animal diseases ; Hemoliz = Hemolysis ; Sığırlar = Cattles ; Theileria = Theileria ; Theileria annulata = Theileria annulata ; Theileriasis = Theileriasis ; Veteriner hekimlik = Veterinary medicine

Özet:
Bu çalışmada tropikal theileriozisli sığırlarda aneminin oluşumunda etkili olan hemolizin tipi ve şiddetinin belirlenmesi amaçlandı.Araştırmada, 10 baş sağlıklı (Grup I: Kontrol grubu) ve 30 baş Theileria annulata ile enfekte olmak üzere toplam 40 baş kültür ırkı ve bunların melezleri olan sığırlar kullanıldı. Hasta hayvanlar aneminin derecesine göre hafif (Grup II), orta (Grup III) ve şiddetli (Grup IV) derecede anemili olmak üzere 3 eşit gruba ayrıldı.Klinik bulgular ve Giemsa boyası ile boyanan kan frotilerinin muayene bulgularına dayanarak theileriozisin tanısı yapıldı. Ayrıca RLB testi ile tür tayini yapılarak etkenin Theileria annulata olduğu teyit edildi.Araştırmada kullanılan tüm hayvanların sistematik olarak klinik muayeneleri yapıldıktan sonra laboratuar muayeneleri için kan (V. jugularis'ten) ve idrar örnekleri alındı.Hematolojik muayenelerden eritrosit sayısı, hemoglobin miktarı, hematokrit değer, trombosit ve total lökosit sayısı kan sayım cihazı (Sysmex Kx 21-N) kullanılarak, retikülosit sayımı Beckman Coulter Gen-S cihazı yardımıyla ve formül lökosit ise kan frotilerinin mikroskopta incelenmesiyle yapıldı. Biyokimyasal muayenelerden total bilirubin, indirekt bilirubin, AST ve LDH ölçümleri otoanalizatör (Cobas 6000 marka) ile yapıldı. SAA ve haptoglobin analizleri ELISA kitleri (Tridelta LTD, Ireland) ile prosedürlerine uygun olarak yapıldı. İdrarın makroskopik olarak rengi ve kokusu muayene edildikten sonra idrar test şeridiyle (Compur 10) dansisitesi, pH'sı, protein, bilirubin, urobilinojen, keton, glikoz, kan, hemoglobin ve lökosit miktarları kantitatif olarak belirlendi. İdrar sedimenti mikroskopta incelendi. Ayrıca idrar sedimentinin karanlık saha mikroskopta leptospira yönünden muayenesi yapıldı.İstatistiki hesaplamalar SPSS MS Windows Release 13.0 bilgisayar programı kullanılarak, gruplar arası faklılığın istatistiksel önemliliği varyans analizi ve Duncan testine göre yapıldı.Çalışma hayvanlarının klinik muayene bulguları incelendiğinde; kontrol grubu ile hafif, orta ve şiddetli derecede anemi grubundaki hastaların vücut sıcaklığı, kalp ve solunum frekansı ile rumen hareketlerinin ortalama değerleri arasındaki farklılıkların p<0.001 düzeyinde önemli olduğu saptandı. Ayrıca kalp ve solunum frekansları ile rumen hareketleri ortalama değerleri açısından hafif ve orta derecede anemili gruplar ile şiddetli derecede anemi grubu arasındaki farklılıkların önemli (p<0.001) olduğu belirlendi.Çalışmaya alınan hayvanların hematolojik parametreleri incelendiğinde; eritrosit sayısı, hemoglobin miktarı, hematokrit değeri ve trombosit sayısının kontrol grubuna göre hafif derecedeki anemi grubundan şiddetli derecedeki anemi grubuna doğru istatistiki olarak önemli (p<0.001) düzeyde azaldığı belirlendi. Retikülosit sayıları ortalama değerleri açısından gruplar arasında istatistiki açıdan önemli farklılıklar olmasa da, orta ve şiddetli derecede anemi gruplarında artış olduğu tespit edildi. Total lökosit sayısı açısından kontrol grubu ile hafif ve orta derecede anemi grubundaki hastaların ortalama değerleri arasındaki farklılıkların p<0.05 düzeyinde önemli olmasına rağmen, kontrol ile şiddetli derecede anemi grubu ve anemili üç hasta grup arasında istatistiki olarak önemsiz (p>0.05) değişikliklerin olduğu görüldü. Çalışmada, ortalama lenfosit yüzde oranları açısından kontrol grubu ile hafif, orta ve şiddetli derecede anemi grubu arasında p<0.01 düzeyinde önemli farklılıklar olduğu belirlendi. Ortalama eozinofil yüzde oranları açısından kontrol grubu ile hasta grupları arasında istatistiki olarak önemli (p<0.001) azalmaların olduğu saptandı. Nötrofil, monosit ve bazofil ortalama yüzde oranları açısından gruplar arası farklılıkların önemli olmadığı (p>0.05) belirlendi.Çalışma hayvanlarının biyokimyasal muayene bulguları incelendiğinde; total ve indirekt bilirubin seviyeleri ortalama değerleri açısından, kontrol grubu ile hafif derecede anemi grubu arasındaki farklılığın istatistiki olarak önemsiz (p>0.05) olmasına rağmen, hafif derecede anemi grubundan şiddetli derecedeki anemi grubuna doğru istatistiki olarak önemli (p<0.001) düzeyde arttığı belirlendi. Ortalama AST seviyeleri açısından kontrol ve hafif derecede anemi grupları arasındaki değişikliklerin önemli olmadığı (p>0.05), ancak orta ve şiddetli derecede anemi gruplarındaki ortalama değerlerin kontrol ve hafif derecede anemi grubuna göre önemli (p<0.001) derecede arttığı saptandı. LDH seviyelerinin ortalama değerleri arasındaki farkın kontrol grubundan şiddetli derecede anemi grubuna doğru p<0.001 güven eşiğinde önemli derecede arttığı tespit edildi. Ortalama SAA seviyelerinin kontrol grubu ile hafif, orta ve şiddetli derecede anemi grubundaki hastaların ortalama değerleri arasındaki farklılıkların p<0.001 düzeyinde önemli olmasına rağmen, orta ile şiddetli derecede anemi gruplarındaki hastaların ortalama SAA değerleri arasındaki farklılıkların önemsiz (p>0.05) olduğu belirlendi. Hafif derecede anemi grubundaki hayvanların ortalama haptoglobin düzeylerinin kontrol, orta ve şiddetli derecede anemi gruplarına kıyasla önemli derecede (p<0.001) artmasına rağmen, kontrol ile orta ve şiddetli derecede anemi grupları arasındaki farklılıkların önemsiz (p>0.05) olduğu saptandı.Hastaların hiçbirinde hemoglobinüri görülmemiştir.Sonuç olarak, Theileria annulata'nın neden olduğu tropikal theilerioziste oluşan aneminin patogenezinde rolü olan hemolizin ekstravasküler tipte olduğu ve hastalığın ilerlemesiyle şiddetinin arttığı kanısına varılmıştır.Anahtar Kelimeler: Sığır, Theileria annulata, tropikal theileriozis, hemoliz, anemi

Abstract:
In this study, it was aimed to detect the severity and the type of the haemolysis that effect the anemia formation in the cattles with tropical theileriosis.In this study, totally 40 cultured strains and their crossbreeds as 10 healthy cattles (Group 1: Control Group) and 30 cattles infected with Theileria annulata were used. Patient cattles were separated into 3 equal groups according to the anemia level as mild (Group II), moderate (Group III) and severe (Group IV).Theileriosis diagnosis was achieved by clinical signs and by referring to the inspection symptoms of blood smears stained with Giemsa?s stain. Also RLB test was used to detect the species and the agent Theileria annulata was confirmed.All animals used in this study were systematically inspected clinically and then blood (from V. jugularis) and urine samples were taken for laboratory testing.Hematological parameters including erythrocyte number, hemoglobin concentration, hematocrit value, plateletes and total leukocyte numbers were measured by Sysmex Kx 21-N hematology analyzer, reticulocyte counting was evaluated by Beckman Coulter Gen-S and differential leukocyte was evaluated by examining the blood smears by microscope. Biochemical parameters including total bilirubine, indirect bilirubine, AST and LDH were measured by Cobas 6000 autoanalyzer. SAA and haptoglobin analysis were done with ELISA kits (Tridelta LTD, Ireland) according to the procedures. After examining the colour and the odour of the urine, specific gravity, pH, protein, bilirubine, urobilinogen, ketone, glucose, blood, hemoglobin and leukocyte values were quantitatively examined with urine test stripes (Compur 10). Urine sediment was examined microscobically. Urine sediment was also examined with a dark field microscobe in tems of leptospria.SPSS MS Windows Release 13.0 package program was used for statistical analysis and analysis of variance and Duncan tests were used for comparison of statistical differences between the groups.According to the clinical inspection symptoms of the inspected animals, the differences in the average values of rumen movements, heart and respiration frequencies, body temperatures between mild, moderate and severe anemia groups and the control group were observed to be significant (p<0.001). The differences in the average values of rumen movements and heart and respiration frequencies between the mild and moderate anemia group and the severe anemia group were observed to be significant (p<0.001). A significant decrease was observed between the control group and the mild to severe anemia group in terms of erythrocyte number, hemoglobin concentration, hematocrit value and plateletes (p<0.001). There were not significant differences in reticulocyte values between the groups but a significant increase was observed between the moderate and severe anemia groups. Although the differences in total leukocyte numbers between the control group and mild-moderate anemia group were significant (p<0.05), the differences was observed to be insignificant between the control group and severe anemia group and also three diseased anemia groups (p>0.05). There were significant differences (p<0.01) in average lenfocyte percentages between the control group and mild, moderate and severe anemia groups. There were significant decreases (p<0.001) in average eosinophylia percentages between the control and diseased groups. The differences in average values of neutrophilia, monocyte and basophilia percentages between the groups were not significant (p>0.05).According to the biochemical inspection symptoms, althogh the differences in total and indirect bilirubine levels were observed to be statistically insignificant between the control group and mild anemia group (p>0.05), a significant increase was observed in mild to severe anemia groups (p<0.001). Although the differences in average AST levels between the control group and mild anemia group were insignificant, the increases in the average levels in the moderate and severe anemia group were found to be significant (p>0.001). The differences in the average LDH values of the control group to the severe anemia group increased significantly (p>0.001). Although the differences in the average SAA levels between the control group and diseased groups of mild, moderate and severe anemia groups are significant (p>0.001), the differences between the moderate and severe anemia groups were insignificant (p>0.05). Although the average haptoglobin levels in the mild anemia group significantly increased when comparing to the control group and moderate and severe anemia groups, the differences in haptoglobin levels of the control group and moderate and severe anemia groups were found to be insignificant (p>0.05).Hemoglobinuria was not seen in any of the diseased animals.As a result, hemolysis, which plays a role in the patogenesis of the anemia with the tropical theileriosis caused by Theileria annulata, is extravascular type and its severity increases as well as the disease progress.Keywords: Cattle, Theileria annulata, tropical theileriosis, hemolisis, anemia