Duygu, düşünce ve davranışlarımı yönetiyorum (3D) programının etkililiğinin incelenmesi
An examination of the effectiveness of I regulate my thoughts, emotions and behaviors program
Yazar: EMEL AKAY TUNAL
Danışman: PROF. DR. AYSUN DOĞAN
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
Öz-düzenleme bireyin çevreden gelen uyaranlara en uygun şekilde uyum
sağlamasını ve tepki vermesini sağlayan farklı becerilerden oluşan karmaşık bir süreçtir
ve birçok farklı alanda belirlenen hedefleri başarmaya yönelik niyetli bir çaba içerir (Blair
ve Diamond, 2008; Calkins ve Howse, 2004; Raffaelli ve ark., 2005). Öz-düzenleme
fiziksel sağlıktan duygusal iyi oluşa, akademik başarıdan finansal refaha kadar birçok
alanda yaşam boyu işlevselliğin temellerini oluşturan bir beceri olarak görülmektedir
(Murray ve ark., 2015). Bu çalışmada çocukların öz-düzenleme becerilerinin gelişime en
açık olduğu okul öncesi dönemdeki çocuklara ve ebeveynlere yönelik müdahale
programlarının etkililiği araştırılmaktadır.
Bu çalışma beş farklı deneysel koşul çerçevesinde planlanmıştır. Buna göre,
araştırmacı tarafından, çocukların öz-düzenleme becerilerini geliştirmeye yönelik
hazırlanan 12 oturumluk 3D programına katılan çocukların oluşturduğu birinci müdahale
grubu (3D), Havinghurst ve Harley (2007) tarafından geliştirilen 6 haftalık ebeveyn
duygu koçluğu programı "Çocukları Dikkate Almak (ÇDA)" programına katılan
ebeveynlerden oluşan ikinci müdahale grubu (ÇDA) ve çocukları 3D programına katılmış
ve kendileri de ÇDA programına dahil olmuş ebeveynlerden oluşan üçüncü müdahale
grubu (3D ve ÇDA), çalışmanın üç müdahale grubunu oluşturmuştur. Bunlara ek olarak
hiçbir müdahale almayan çocuk ve ebeveynlerden oluşan "Kontrol" grubu ve 12 oturum
boyunca sadece çocuk kitabı okunan çocuklardan oluşan "Kontrol-kitap" grubu olmak
üzere çalışmada iki tane kontrol grubu bulunmaktadır Araştırma dört devlet okulundan
toplam 258 çocuk (%48 kız), 187 ebeveyn (%93 anne) ve 19 öğretmen ile yürütülmüştür.
Çalışmaya katılan çocukların yaşları 48 ile 82 ay arasında değişmektedir (Ort= 64.81, SS
= 7.11). Oyun görevleri ile çocukların yürütücü işlev becerileri ve duygu tanıma ve
düzenleme becerileri değerlendirilmiştir. Çocuklardan alınan ölçümlere ek olarak
ebeveynlerden, çocukların sosyal biliş becerileri, duygu düzenleme kapasiteleri ve
davranış problemlerine ilişkin veri toplanmış; sınıf öğretmenlerinden ise çocukların
duygu düzenleme kapasitelerini ve sınıf içindeki davranış örüntülerini değerlendirmeleri
istenmiştir. Bu çalışma kapsamında ebeveynlere uygulanan ÇDA programının etkililiğini
değerlendirmek için ön-test ve son-test ölçümlerinde ebeveynlerin kendi duygu
düzenleme kapasiteleri ve duygu sosyalleştirme yaklaşımlarına ilişkin veri toplanmıştır.
Araştırmanın sonucunda, 3D grubunda ön-testten son-teste yürütücü işlevler (Yİ)-
kompozit puanında ve Çocuklar için Sosyal Anlayış Ölçeği puanında anlamlı artış olduğu
görülmüştür. Buna ek olarak, ÇDA grubundaki ebeveynlerin olumsuz duygu
sosyalleştirme uygulamalarının azaldığı, buna karşın olumlu duygu sosyalleştirme
uygulamalarının arttığı görülmüştür. Müdahale programının etkisine ek olarak, son-
testteki Yİ-kompozit puanını yordayan değişkenleri belirlemek amacıyla hiyerarşik
regresyon analizi yapılmıştır. Buna göre 3D grubunda olmak, ÇDA grubunda olmak ya
da '3D ve ÇDA' grubunda olmanın son-test Yİ düzeyini yordadığı ancak Kontrol-kitap
grubunda olmanın herhangi bir etkisi olmadığı görülmüştür.
Bu çalışmada 3D programına katılan çocukların duygu tanıma, sosyal anlayış ve
yürütücü işlev becerilerinin geliştiği, ÇDA programına katılan ebeveynlerin olumlu
duygu sosyalleştirme uygulamalarınının artarken olumsuz duygu sosyalleştirme
uygulamalarının azaldığı görülmüştür. Ebeveynlerin ve öğretmenlerin dahil olduğu bu
çalışmanın bulguları sosyal duygusal gelişimi destekleyen, barışçıl ortamlar sağlama
sorumluluğunun yetişkinlerde olduğunu hatırlatmaktadır. Sadece çocuklara yönelik
programları uygulamanın yeterli olmadığı, çocukların öz-düzenleme becerileri gibi uzun
vadede iyilik halinin yordayıcısı olan önemli bir gelişim alanını bütüncül olarak
desteklemenin gerekliliği gösterilmektedir.
Anahtar Kelimeler: Öz-düzenleme, duygu sosyalleştirme, duygu koçluğu, yürütücü
işlevler, müdahale programı

Abstract:
Self-regulation is a complex process consisting of many skills that enable the
individual to adapt/react to stimuli from the environment in the most appropriate way and
involves a deliberate effort to achieve goals set in many different areas (Blair & Diamond,
2008; Calkins & Howse, 2004; Raffaelli et al., 2005). Self-regulation is seen as a skill
that forms the basis of lifelong functionality in many areas from physical health to
emotional well-being, from academic success to financial well-being (Murray et al.,
2015). This study investigates the effectiveness of the intervention programmes for
children and parents in the preschool period when childrenis self-regulation skills are most
open to development.
This study was planned within the framework of five experimental conditions.
Accordingly, the first intervention group was named as "3D" consisted of children who
participated in the 12-session 3D programme prepared by the researcher to improve
childrenis self-regulation skills. The second intervention group was named as "TiK"
consisted of parents who participated in the six week parent emotion coaching programme
"Tuning in to Kids (TiK)" developed by Havinghurst and Harley (2007). The third
intervention group, called "3D and TiK", consisted of parents whose children participated
in the 3D programme and who themselves participated in the TiK programme. In addition
to these three intervention groups, there were two control groups in the study; the
"Control" group consisting of children and parents who did not receive any intervention
and the "Book-control" group, which was an active control group consisting of children
who were read only childrenis books for 12 sessions. The study was conducted with a
total of 258 children (48% girls), 187 parents (93% mothers) and 19 preschool teachers
in four public schools. The ages of the children participating in the study ranged between
48 and 82 months (M=64.81, SD=7.11). Data were collected from all five study groups
in both pre-test and post-test. Children were assessed in terms of executive function tasks,
emotion recognition and regulation skills through play tasks. In addition to the
measurements taken from the children, parents were asked to collect data on childrenis
social cognition skills, emotion regulation capacities and behavioural problems and
classroom teachers were asked to evaluate childrenis emotion regulation capacities and
behavioural patterns in the classroom. Additionaly, data were collected on parentsi own
emotion regulation capacities and emotion socialization approaches in the pre-test and
post-test measurements to evaluate the effectiveness of the TiK programme applied to
parents.
As a result of the study, there was a significant increase in the executive function
(EF)-composite score and social understanding scale scores in the 3D group from pre-test
to post-test. In addition, it was found that the negative emotion socialisation practices of
the parents who received the TiK programme decreased whereas positive emotion
socialisation practices increased. In addition to the effectiveness of the intervention
programme, a hierarchical regression analysis was conducted to determine the variables
predicting the EF-composite score in the post-test. Accordingly, being in one of the three
intervention condition (3D, TiK and i3D and TiKi) predicted the EF-composite
performance in the post-test but being in the Book-control group did not have any effect.
In this study, it was observed that emotion recognition, social understanding and
executive function skills of the children who received the 3D programme improved,
positive emotion socialisation practices of the parents who received the TiK programme
increased and negative ones decreased. Another important finding of this study is the
importance of working with teachers and parents. This study reminds us that adults are
responsible for providing peaceful environments that support social emotional
development. It is revealed that preparing and implementing programmes only for
children will be incomplete and that it is necessary to holistically support an important
developmental area such as childrenis self-regulation skills, which is a predictor of long-
term well-being.
Key Words: Self-regulation, emotion socialization, emotion coaching, executive
functions, intervention program