Pendik ilçesinde aile sağlığı merkezine kayıtlı erişkin bireylerde, kardiyovasküler hastalık risk ve bilgi düzeyine yönelik eğitim müdahalesinin etkinliği
The effect of education intervention on cardiovascular diseases risk factors knowledge and risk level among adults, registered in primary health care clinics in Pendik district
Yazar: OKTAY AKKOYUN
Danışman: PROF. DR. SALİHA SERAP ÇİFÇİLİ
Marmara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı / Aile Hekimliği Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile sağlığı merkezi = Family health center ; Bilgi düzeyi = Level of knowledge ; Kardiyovasküler hastalıklar = Cardiovascular diseases ; Kardiyovasküler sistem = Cardiovascular system ; Sağlık eğitimi = Health education ; Yetişkinler = Adults ; İstanbul-Pendik = İstanbul-Pendik

Özet:
Giriş ve Amaç: Kardiyovasküler hastalıklar (KVH), ülkemizde ve tüm dünyada mortalite ve morbidite nedenleri arasında birinci sıradaki yerini korumaktadır. Yapılan çalışmalar, KVH risk faktörleri arasında değiştirilemeyecek faktörlerle birlikte önlenebilecek – iyileştirilebilecek olanların varlığını da ortaya koymaktadır. Bireylerin KVH risk durumları ve risk faktörleri hakkındaki bilgi düzeyleri; birincil koruma ve iyileştirilebilecek/önlenebilecek risk faktörleri açısından önem arz etmektedir. Literatürde KVH bilgi düzeyi ve risk durumunu araştıran çalışmalar mevcut olmakla birlikte müdahale içeren çalışma sayısı sınırlıdır.  Bu çalışmanın amacı, uygulanacak eğitim müdahalesinin; bireylerin KVH risk faktörleri hakkındaki bilgi düzeyleri üzerine etkinliğini araştırmak ve mevcut risk düzeyleri ile bilgi düzeyleri arasındaki ilişkiyi incelemektir.

Gereç ve Yöntem: Araştırma, eğitim müdahalesinin etkinliğinin incelendiği, randomize olmayan, kontrollü bir araştırmadır. Eylül 2020 – Mart 2021 tarihleri arasında, İstanbul İli Pendik İlçesi'nde konuşlu, iki farklı aile sağlığı merkezinde, kontrol ve müdahale gruplarında 105'er kişi olmak üzere toplam 210 katılımcıyla gerçekleştirilmiştir. Katılımcılara öncelikle demografik bilgileri anketi uygulanmış, ardından her iki gruptaki katılımcıların KVH riskleri SCORE sistemi ile hesaplanmıştır. KVH risk faktörleri bilgi düzeyi ölçümü için KARRİF-BD ölçeği uygulanmış ve sonrasında yalnızca müdahale grubundaki katılımcılara KVH tanımı ve risk faktörleri hakkında 15 dakikalık eğitim müdahalesi uygulanmıştır. İlk uygulamadan 1 ay sonra, her iki grup katılımcılarına KARRİF-BD ölçek tekrarı uygulanmıştır. İlk ve son ölçek puanları karşılaştırılmış ayrıca KARRİF-BD ölçek puanı ile SCORE risk düzeyi arasındaki ilişki incelenmiştir.  
Bulgular : Araştırmamızda müdahale grubunda 105 ve kontrol grubunda 105 kişi olmak üzere toplam 210 kişinin verileri değerlendirilmiştir. Katılımcıların, eğitim öncesi KARRİF-BD ölçek puan ortalaması 18,79 olup bu ortalama müdahale grubunda 19,13 ve kontrol grubunda 18,45'dir. Aralarında anlamlı bir fark bulunmamaktadır (p>0,05). Katılımcıların SCORE risk düzeyi ortalaması 2,47 olarak hesaplanmış ve KARRİF-BD ölçek puanı ile SCORE risk yüzdesi arasında anlamlı bir ilişki saptanmamıştır (p>0,05). Eğitim müdahalesi sonrası müdahale grubunda ölçek ortalaması 21,98 e yükselmiş ve eğitim öncesine göre anlamlı bir fark saptanmıştır (p<0,001). Kontrol grubunda ise ortalama 18,57 olarak ölçülmüş ve ilk ölçüm ile anlamlı bir fark saptanmamıştır (p>0,05). Yapılan analizlerde KARRİF-BD ölçek puanı ile cinsiyet, gelir durumu, kronik hastalık varlığı ve sigara içme durumu arasında anlamlı bir ilişki saptanmazken (p>0,05); eğitim durumuyla arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki saptanmıştır (p<0,001).

Sonuç: Araştırmamız, katılımcıların KVH bilgi düzeyleri ile eğitim seviyeleri arasındaki ilişkiyi göstermekte ve uygulanan eğitim müdahalesinin etkinliğini saptamaktadır. Uygulanan 15 dakikalık bir eğitimle, kişilerin bilgi düzeyleri arttırılabilmektedir. Ancak bu eğitimin etki süresini ölçmek ve tazeleme ihtiyacını belirlemek için kontrollü çalışmalara ihtiyaç vardır. 
       
Anahtar Kelimeler: Kardiyovasküler Hastalıklar, KVH, Eğitim Müdahalesi, Birinci Basamak,  Risk Faktörleri, Bilgi Düzeyi, , SCORE, Aile Hekimliği

Abstract:
Introduction & Aim: Cardiovascular diseases (CVD) are the leading cause of martality and morbidity rates in the World. There are both modifiable and not modifiable risk factors in development of CVD. Definition of people's CVD risk levels and knowledge of risk factors are essential for primary care and prevention. Although there are studies which investigate the CVD risk level and risk factors knowledge seperately; the number of study investigating both with an intervention is limited. The aim of this study is to investigate the effect of education intervention on CVD risk factors knowledge level and the relation between CVD risk level & knowledge level.    

Method: This is a non-randomised controlled intervention study; investigating the effect of education intervention. This study was conducted between September 2020-March 2021 in 2 different primary health care clinics located in Pendik – İstanbul, with 210 participants of 105 control and 105 intervention group. Following the application of sociodemographic characteristics questionnaire; the CVD risk level of participants were calculated with SCORE evaluation system. The CVD risk factors knowledge level of the participants were assessed with 'CVD risk factors knowledge level' scale (KARRIF-BD). A 15 minutes brief education consisting of the diagnosis, prevention  and risk factors of CVD was applied to the participants of intervention group. 1 month later, KARRIF-BD scale was re-applied to all participants and the results of first and second scales were compared accordingly. The relation between SCORE risk percentage and the CVD risk factors knowledge level was investigated.  
Results: Data of 210 participants (105 in each group) were analysed in the study. The initial mean of all participants' KARRIF-BD scale points was 18,79; which was 19,13 in intervention and 18,45 in control groups. Following the education applied to intervention group; scale mean raised to 21,98 in intervention group which is significantly more then the first scale (p<0,001). The mean of the control group at the second scale was 18,57 and there is no significant change compared with the initial one (p>0,05). Performed analysis revealed that there is no significant relation between scale point and sex, monthly income and presence of chronic disease (p>0,05). However, there is a positive significant relation between educational status and scale point (p<0,001).  The CVD risk percentage mean of the participants was calculated as 2,47 and performed analysis revealed no significant relation between scale point and risk percentage (p>0,05).            

Conclusion: This study reveals the significant relation between CVD risk factors knowledge level and educational status as well as the the efficiency of the performed education intervention on knowledge level. Education intervention has been shown to be effective on CVD risk factors knowledge level however there is a need to evaluate the duration of efficiency with further controlled studies.   

Key Words: Cardiovascular Diseases, CVD, Educational Intervention, Primary Care, Risk Factors, Knowledge Level, SCORE, Family Medicine