Samsun ekolojik koşularında bazı aspir (Carthamus tinctoriusL. ) hatlarının tarımsal ve teknolojik özelliklerinin belirlenmesi üzerine bir araştırma
A research on the determination of agricultural and technological characteristic of some safflower lines in Samsun ecological contition
Yazar: NURYA ÇELİK
Danışman: PROF. DR. ORHAN KURT
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu araştırma, Dünya Aspir Gen Koleksiyonunda yer alan bazı aspir genotiplerinin Samsun ekolojik koşullarında verim ve verim unsurları ile bazı teknolojik özelliklerinin belirlenmesi amacıyla yürütülmüştür. Tarla denemesi Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Tarla Bitkileri Bölümü deneme arazisinde, 2015-2016 yetiştirme sezonunda yürütülmüştür. 
Bu araştırmada; bitki boyu, ilk dal yüksekliği, birincil dal sayısı, ikincil dal sayısı, ana tabla çapı, tabla sayısı, bitkide tabla ağırlığı, bitkide tane sayısı, bin tane ağırlığı, bitkide tane verimi, bitkide biyolojik ağırlık, kabuk oranı, ham yağ oranı, bitki başına yağ verimi, palmitik asit oranı, stearik asit oranı, oleik asit oranı ve linoleik asit oranı incelenmiştir.
Yapılan değerlendirme sonucu; bitki boyunun 49.8-116.9 cm, ilk dal yüksekliğinin 20.5-71.4 cm, birincil dal sayısının 2.4-8.9 adet, ikincil  dal sayısının 0.2-19.5 adet, ana tabla çapının 17.1-36.8 mm, bitkide tabla ağırlığının 4.6-57.6 g, tabla sayısının 2.8-27.1 adet, bitkide tane sayısının 38-852 adet, bin tane ağırlığının 25.0-49.7 gram, bitkide tane  veriminin 1.1-29.2 gram, biyolojik ağırlığının 14.0- 101.4 gram, kabuk oranının %44.5-66.0, ham yağ oranının %16-40, bitkide yağ veriminin 0.2-7.2 g, palmitik asit oranının %2.8-9.6, stearik asit oranının %1.7- 7.7, oleik asit oranının %7.1-24.6 ve linoleik asit oranının %66.1-88.4 arasında değiştiği belirlenmiştir.
Sonuç olarak; toplam derecelendirme puanı dikkate alındığında 8 (4, 5, 14, 26, 33, 35, 36 ve 41) aspir genotipinin, Samsun ekolojik koşullarına uygun aspir çeşitlerinin geliştirilmesini amacıyla yapılacak araştırmalarda bitki materyali olarak kullanılmalarının uygun olduğuna karar verilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Aspir, Verim ve Verim Unsurları, Yağ Asitleri Kompozisyonu

Abstract:
This research was carried out to determine yield and yield components and some technological properties of some safflower genotypes obtained from World Safflower Gene Collection under Samsun ecological conditions. Field experiment; Ondokuz Mayıs University, Faculty of Agriculture, Department of Field Crops was conducted in the experimental area, 2015-2016 growing season.
In this research; plant height, first branch height, number of primary branches, number of secondary branches, diameter of main head, number of heads, head weight per plant, number of seeds per plant, thousand seed weight, seed yield per plant, biological weight per plant, hull rate, crude oil ratio, oil yield per plant, palmitic acid ratio, stearic acid ratio, oleic acid ratio and linoleic acid ratio were investigated.
As a result of the evaluation; plant height was 49.8-116.9 cm, height of the first branch was 20.5-71.4 cm, the number of primary branches was 2.4-8.9, the number of secondary branches was 0.2-19.5, the diameter of the main head was 17.1-36.8 mm, head weight per plant was 4.6-57.6 g, number of heads was 2.8-27.1, number of seed per plant was 38-852, thousand seed weight was 25-49.7 g, seed yield per plant was 1.1-29.2 g, biological weight was 14.0- 101.4 g, hull rate was 44.5-66%, crude oil content was 16-40%, oil yield per plant was 0.22-7.24 g, palmitic acid ratio was 2.8-9.6%, stearic acid ratio was 1.7-7.7%, oleic acid ratio was 7.1-24.6% and linoleic acid ratio was 66.1-88.4%.
As a result; When the total rating score is taken into consideration, it was decided that 8 (4, 5, 14, 26, 33, 35, 36 and 41 numbered genotypes) safflower genotypes should be used as plant material in the research to develop safflower cultivars suitable for Samsun ecological conditions.

Key Words: Safflower, Yield and Yield Components, Fatty Acid Composition