Moğol-Bizans ilişkileri ve Moğol istilasının Bizans siyaseti üzerindeki etkileri
Mongolian-Byzantine relations and the effects of Mongolian invasion on Byzantine politics
Yazar: AYHAN ERİNKARLI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞE BEYZA ERCAN
Ardahan Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Genel Türk Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Tarih = History
Dizin: 13. yüzyıl = 13. century ; Bizans Dönemi = Byzantine Period ; Bizanslılar = Byzantines ; Moğol istilası = Mongol captured ; Moğollar = Mongoşs ; Orta Çağ = Middle Ages ; Türk tarihi = Turkish history

Özet:
Bu çalışmada, 13. yüzyılda tarih sahnesinde doğrudan imparatorluk olarak beliren 
Moğollar ile iç ve dış sorunlarla boğuşan Bizans İmparatorluğu arasındaki siyasî 
münasebetler incelenmiştir. 
Anadolu ve Balkan toprakları tarihsel süreç içerisinde irili ufaklı pek çok devlet ve unsura 
ev sahipliği yapmıştır. Söz konusu bölgeler Bizans İmparatorluğu için askerî, siyasî ve 
ekonomik devamlılık açısından büyük öneme sahip olmuştur. İmparatorluk bu bölgeleri 
elde tutmak adına Anadolu'da Selçuklular, Balkanlar'da da yine çoğunluğu Türkler 
tarafından idare edilen siyasî teşekküllerle ciddi mücadeleler vermiştir. Bizans 
İmparatorluğu IV. Haçlı Seferi sonucunda Nikea İmparatorluğu'na dönüşürken Cengiz 
Han ile başlayan ve daha sonrasında ise halefleri ile süregiden istila hareketleri, Anadolu 
ve Avrupa'nın büyük bir bölümünü etkilemiştir. Moğol şube devletlerinden İlhanlılar,
Anadolu'da o ana değin altın çağını yaşayan Selçuklu Türklerini ve bu kadim coğrafyayı 
istila etmişlerdir. Öte yandan bir başka Moğol şube devleti olan Altın Orda Devleti ise 
Doğu Avrupa'dan başlayarak Balkanlar'a kadar bölgedeki tüm oluşumları birer birer 
hâkimiyet altına alarak bölgenin tartışmasız en güçlü devleti olmuştur.
Dünya tarihinde derin izler bırakan Moğollar ile siyasî destek ihtiyacının derinden 
hissedildiği ve her bakımdan baskı altında olan Bizans İmparatorluğu arasındaki siyasî 
münasebetler böylesi kaotik bir ortamda başlamıştır. İmparatorluk Anadolu ve 
Avrupa'daki topraklarının büyük bir bölümünü önceden kaybettiğinden istiladan 
doğrudan etkilenmemiştir. Fakat istila sonrası değişen düzen ve söz konusu bölgelere 
coğrafi yakınlığı Bizans'ı hem olumlu hem de olumsuz açıdan etkilemiştir.
Olayların daha çok Anadolu ve Balkan coğrafyaları üzerinden değerlendirildiği bu 
çalışmada, adı geçen coğrafyalarda yaşanan siyasî olaylar, Bizans İmparatorluğu ve 
Moğol şube devletleri ekseninde değerlendirilmiştir. Bu haliyle Orta Asya'dan başlayarak 
Kuzeydoğu Avrupa, Güneydoğu Avrupa ve Anadolu gibi geniş bir coğrafyanın siyasî 
tarihi ele alınmış ve ileride yapılacak çalışmalara katkı sağlaması amaçlanmıştır.

Abstract:
In this study, the political relations between the Mongols, which emerged as an empire in 
the 13th century, and the Byzantine Empire, which had internal and external problems, 
were examined.
Anotolia and Balkan lands have hosted plenty of big and small states and elements in the 
historical process. These regions were of great importance for the Byzantine Empire in 
terms of military, political and economic continuity, and Empire fought serious struggles 
with Seljuks in Anatolia and the states that were mostly ruled by the Turks in the Balkans 
in order to keep these regions. While the Byzantine Empire was transformed into the 
Nikea Empire as a result of the Fourth Crusade, the occupation movements that started 
with Genghis Khan in the Near East and continued with her successors later affected a 
large part of Anatolia and Europe. Ilkhanids, one of the Mongol branch states, dominated 
the Seljuk Turks, who lived their golden age in Anatolia until then, and this ancient 
geography. On the other hand, the Golden Horde State, another Mongolian branch state, 
became the undisputed strongest state in the region by dominating all the formations in 
the region, starting from Eastern Europe to the Balkans.
Political relations between the Mongols, who left deep traces in world history, and the 
Byzantine Empire, where the need for political support was deeply felt and that under 
pressure in all respects, began in such a chaotic environment. The empire wasn't directly 
affected by the invasion, as it lost most of its lands in Anatolia and Europe beforehand. 
Howewer, the changing order after the invasion and its geographical proximity to the said 
regions affected the empire both positively and negatively. 
In this study, in which the events are mostly evaluated through Anatolian and Balkan 
geographies, the political events in the mentioned geographies are evaluated in the axis 
of the Byzantine Empire and Mongolian branch states. In this way, it is aimed to 
contribute to the future studies by considering the political history of a wide geography 
starting from Central Asia, and Northeast Europe, Southeast Europe and like Anatolia.