Algılanan kontrol düzeyine bağlı olarak farklılaşan stresle başaçıkma davranışları /
Yazar: MEHMET PALANCI
Danışman: DOÇ. DR. YAŞAR ÖZBAY
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışma Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2000
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Eğitim psikolojisi = Education psychology ; Kontrol düzeyleri = Control levels ; Stres = Stress ; Stresle başetme = Coping with stress ; Ölçekler = Scales ; Ölçme-değerlendirme = Measurement and evaluation

Özet:
02. ÖZET Bu araştırmanın amacı, kişilerin farklı kontrol düzeylerinde ne tür Başaçıkma davranışları sergilediklerinin ve kişisel bir faktör olarak kontrol algısının Başaçıkma davranışlarını nasıl etkilediğinin tespit edilmesidir. Araştırma grubu K.T.Ü Fatih Eğitim Fakültesinin, İktisadi İdari Bilimler Fakültesi ve Fen-Edebiyat Fakültesinden tesadüfen seçilmiş 300 öğrencidir. Araştırma grubuna alınan kız ve erkek öğrencilerin sayısı eşittir. Belirlenen üç farklı kontrol düzeyine her bir düzey için 50 kız, 50 erkek öğrenci bulunana kadar ölçek uygulanmış ve 580 kişi arasından tesadüfi olarak seçilen bu 300 kışının cevaplamaları üzerinde istatistiksel işlemler yapılmıştır. Bu araştırma nedensel karşılaştırma (Causal Comparative) ve korelasyonel yönteme dayalı bir çalışmadır. Araştırmanın veri toplama aracı ÖZBAY ve ŞAHIN (1997) tarafından geliştirilmiş, geçerlilik ve güvenirlik çalışması yapılmış olan "Stresle Başaçıkma Tutumları Envanteri", ÖZBAY & PALANCI (1999) tarafından geliştirilen "Kontrol Değerlendirme Ölçeği" ve araştırmacının hazırladığı bilgi toplama formudur. Araştırmadan elde edilen verilerin analizi SPSS WINDOWS programıyla gerçekleştirilmiştir. Deskriptif istatistik yanında varyans analizi kullanılmıştır. Varyans analizlerinde grup farklılıklarının kaynağını belirlemek için kanşlaştırma sonrası (planlı olmayan) ranj testi TUKEY HSD kullanılmıştır. Başaçıkma tutumlarının birbirleri ile ve kontrol düzeyiyle olan ilişkilerini incelemek üzere korelasyon tekniklerine de yer verilmiştir. Bu araştırma Stres ve Başaçıkma ilişkisi kapsamında, kontrol ve cinsiyet değişkenlerinin etkileşimi ile oluşan Başaçıkma eğilimlerinin belirlenmesine, Başaçıkma seçimlerinin Bilişsel kavramlarla olan etkileşimlerine ilişkin bulgular saptamıştır. Araştırma sonucunda, araştırmaya katılan öğrencilerin algılamalarına dayalı olarak ortaya konan bulgulara göre, Başaçıkma seçimleri üzerinde cinsiyet ve kontrol düzeyinin etkileşim etkisine bağlı manidar istatistiksel sonuçlar elde edilememiştir. Kontrolün bir değişken olarak Aktif, Kaçış (Duygusal) ve Kabul (Bilişsel yeniden yapılanma) Başaçıkma seçimleri üzerinde manidar düzeyde etkisi olduğu bulunmuştur. Cinsiyet faktörü ile Aktif, Kaçış (Duygusal) ve Kaçınma (Biyo-kimyasal) Başaçıkma seçimleri arasında manidar istatistiksel etkileşimler bulunmuştur. Sonuçlar stres yönetiminde cinsiyet ve kontrol değişkeninin kişisel faktörler olarak farklı başaçıkma seçimleriyle ilişkisi kapsamında tartışılmıştır.

Abstract:
03. Summary The aim of the study is to investigate coping behaviors at different control levels and the effect of perceived control on coping behaviors. The subjects were recruited from College of Education, College of Economics and Business Administration, and Arts and Sciencs of Karadeniz Technical Universitiy. The study group consist of 580 voluntarily and randomly selected students, 150 males and 150 females. From these students in order to make equal member of students at differant control levels (low, medium, high) Control Appraisal Scale were used to screen out prospective subjects. Final statistical analiysis was conducted on 300 students. This study is causal-camparative and correlational in terms of main variables treated. Two main measures were used in the study, namely Coping Attitudes Inventory (Özbay & Şahin, 1997) and Coping Appraisal Scale ( Özbay & Palancı, 1999) as well as a demographics form. For the statistical analysis SPSS/WINDOWS were used. İn addition to descriptive statistics, main statistical tools employed were Factorial Analysis of Variance and PM Correlation. Post Hoc comparisians were computed with Tukey HSD. In this study regarding the relationship between coping and perceived control and gender, a factorial ANOVA with between-subjects desing was conducted to determine interactional effects of control level and gender on coping behaviors. The results revealed that perceived level of control appraisal and gender do not produce interactional effect on differant coping styles. However, main effect of control level is significantly associated with active, avoidance (emotional), avoidance (biochemical) type of coping choises. The findings are discussed in the light of control-gender variability in coping management and other releated theoricial and applirical works on stress and coping.