Çoklu dizi (Line x Tester) yöntemine göre elde edilen pamuk (Gossypium hirsutum L.) melezlerinde ekim zamanının bazı erkencilik, verim ve lif kalite unsurlarına etkisi
Effect of sowing dates on some earliness, yield and fiber quality traits in cotton (Gossypium hirsutum L.) crosses obtained by Line x Tester method
Yazar: RAMAZAN ŞADET GÜVERCİN
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA OĞLAKÇI
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Kalıtım dereceleri = Heritability ; Pamuk = Cotton ; Çoklu dizi yöntemi = Line x tester method

Özet:
Bu çalışma, Çoklu Dizi (Line x Tester) yöntemine göre elde edilen pamuk (Gossypium hirsutum L.) melezlerinde ekim zamanlarının bazı erkencilik, verim ve lif özelliklerine etkisini araştırmak amacıyla, 2010 ile 2011 yıllarında, Kahramanmaraş koşullarında yürütülmüştür. Çalışmada; dört anaç (line) (Carmen, Stoneville 468, Adana 98 ve Furkan) ve iki baba (tester) (Beliizvor 432 ve Primera) ile bunlara ait sekiz adet F1 melezi bitki materyali olarak kullanılmıştır. Genotipler (ebeveynler ve melezler), üç farklı zamanda (26 Nisan, 16 Mayıs ve 4 Haziran) ve ekim zamanları arasında 20 gün olacak şekilde ekilmişlerdir. Parseller altı metre uzunluğunda, beş sıralı olup, tesadüf blokları deneme desenine göre düzenlenmiş ve her ekim zamanı üç tekerrürlü olarak yetiştirilmiştir. Her parselin ikinci ve üçüncü sıralarından verim değerleri, birinci, dördüncü ve beşinci sıralarında ise gözlem değerleri elde edilmiştir. Çalışmada; dokuz adet bitkisel, dokuz adet erkencilik ve altı adet lif kalite özelliği incelenmiştir. Elde edilen veriler ile önce her ekim zamanı için, daha sonra da ekim zamanları ortalamasına göre varyans analizi, çoklu dizi (line x tester) analizi ve interaksiyon analizleri yapılmış ve ebeveynlerin genel uyuşma yetenekleri (G.U.Y) ile melezlerin özel uyuşma yetenekleri (Ö.U.Y)'nin yanı sıra, özelliklerin oluşumunda etkili geniş (H) ve dar (h2) anlamda kalıtım dereceleri, genlerin etki yönleri, melezlerin azmanlık (heterosis ve heterobeltiosis) düzeyleri belirlenmiştir.Çalışma sonucunda; incelenen özelliklerde belirlenen heterosis ve heterobeltiosis değerlerinin, geniş ve dar anlamda kalıtım derecelerinin, melezlere ait Ö.U.Y ve ebeveynlere ait G.U.Y'nin yanı sıra, çırçır randımanı ve 100 tohum ağırlığı hariç, diğer özelliklerin oluşumunda etkili genlerin (eklemeli, dominant ve epistatik) ekim zamanlarına göre farklılık gösterdiği tespit edilmiştir.

Abstract:
This study was carried out to investigate effect of sowing dates on some earliness, yield and fiber quality traits in cotton (Gossypium hirsutum L.) crosses obtained by Line x Tester design during the years of 2010-2011 at Kahramanmaraş conditions. In the study, four lines (Carmen, Stoneville 468, Adana 98 and Furkan) and two testers (Beliizvor 432 and Primera) with eight hybrids were used as materials. Genotypes (parents and crosses)were planted in three different dates with 20 days intervals between each planting dates (26th April, 16th May and 4th June) in a randomized complete block design with three replications. Yield observations were taken from the second and third rows while other traits were taken from the first, fourth and fifth rows. In the study, nine agronomic, nine earliness and six fiber quality traits were investigated and the data were analyzed for each planting dates separately and combined variance analysis, line x tester analysis, interactions, general combining ability (GCA) of parents with special combining ability (SCA) of crosses, effective broad and narrow sense heritability on traits, the impact level of additive and dominant genes, the segregation of crosses from parent?s average (heterosis) and segregation from superior parent (heterobelthosis).According to study results, besides heterosis and heterobelthosis, broad and narrow sense heritability, GCA and SCA of crosses, the genes (additive, dominant, and epistatic) controlling the traits changed by planting dates except ginning out ratio and 100 seeds weight.