Şizofreni hastalarında nörobilişsel bozulmanın hastalık süresi ve yaşam kalitesiyle ilişkisi
The relationship of neurocognitive impairment with duration of disease and quality of life in patients with schizophrenia
Yazar: GUNAY HAJIYEVA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SONER ÇAKMAK
Çukurova Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Bilişsel işlev = Cognitive function ; Nörobilişsel hastalıklar = Neurocognitive disorders ; Psikiyatrik hastalar = Psychiatric patients ; Psikiyatrik hastalıklar = Psychiatric sickness ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; Yeti yitimi = Disability ; Şizofreni = Schizophrenia

Özet:
Amaç: Bilişsel işlev bozukluğu şizofreninin temel bir özelliğidir. Bilişsel bozukluklar bellek, dikkat, sözel öğrenme ve yürütücü işlevler dahil olmakla çeşitli alanlarda, farklı şiddetlerde kendini belli edebilir. Bu bozukluklar psikozun erken dönemlerinde başlar ve çoğu hastada hastalığın seyri boyunca devam eder. Aynı zamanda nörobilişsel bozuklukların yaşam kalitesi üzerine de negatif etkileri mevcuttur. Şizofreni hastalarında bilişsel fonksiyonların ve yaşam kalitesinin değerlendirildiği çalışmalarda hastaların eğitim düzeyi, yaş ve bazı sosyodemografik özelliklerin nörobilişsel fonksiyonlar ve yaşam kalitesi üzerine etkili olduğu yönünde bulgular olsa da çelişkili bulgularda bulunmaktadır. Çalışmamız bu verilere ışık tutarak, şizofreni hastalarında nörobilişsel bozulmanın, hastalık süresi, yaşam kalitesi ve sosyodemografik özellikler ile ilişkisini araştırmayı amaçlamıştır. 

	Yöntem: Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi Balcalı Hastanesi Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı'nda ayaktan ya da yatarak tedavi gören şizofrenik bozukluk tanısı almış 100 hasta bu çalışmanın örneklem grubunu oluşturmaktadır. Ayrıca şizofreni hastaları ile sağlıklı bireyler arasında nörobilişsel işlevler ve yaşam kalitesi değerlerinin karşılaştırılması ve farklılıkların belirlenmesi için genel toplumdan cinsiyet ve yaş olarak benzer 80 sağlıklı kişi kontrol grubu olarak çalışmaya dahil edilmiştir. Kontrol grubuna tarafımızca oluşturulan sosyodemografik veri formuna ek olarak Frontal Değerlendirme Bataryası (FDB), Dünya Sağlık Örgütü Yaşam Kalitesi Ölçeği Kısaltılmış Versiyonu (WHOQOL-BREF) ve Dünya Sağlık Örgütü Yeti Yitimi Değerlendirme Çizelgesi (WHODAS 2.0) ölçekleri, hasta grubuna ise bu ölçeklere ek olarak Pozitif ve Negatif Sendrom Ölçeği (PANNS), Beck Bilişsel İçgörü Ölçeği (BBİÖ) uygulanmıştır.

	Bulgular: Hastalığının ilk 5 yılında olanlar ile 5 yıldan fazla süredir hasta olanların FDB puan ortalaması arasındaki fark istatiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p=0,008). Hastaneye yatış sayısına göre yeti yitimi (p=0,001), yaşam kalitesi (p=0,001) ve FDB (p=0,02) ölçek puan ortalamaları arasında anlamlı fark bulunmuştur. Eğitim durumuna göre hasta grubunda yeti yitimi (p<0,001), yaşam kalitesi (p=0,001) ve FDB (p<0,001) ölçek puan ortalamaları arasında anlamlı fark bulunmuştur. Aile öyküsü olanlar ile olmayanların yaşam kalitesi (p=0,01) ve FDB (p=0,01) ölçek puan ortalamaları arasındaki fark anlamlı bulunmuştur. Yapılan korelasyon analizlerinde FDB toplam puanı eğitim durumu ve yaşam kalitesi toplam puanı ile pozitif yönde anlamlı ilişki; hastalık yılı ve PANSS ölçek puanları ile de negatif yönde anlamlı ilişki göstermiştir. Hastalarda yeti yitimi toplam puanı eğitim durumu ve yaşam kalitesi toplam puanı ile negatif yönde anlamlı ilişki; PANSS ölçek puanlarıyla ise pozitif yönde anlamlı ilişki göstermiştir. Çalışan hasta grubunda çalışmayanlara göre yeti yitimi daha az, yaşam kalitesi ise daha yüksek bulunmuştur. Frontal lob fonksiyonları ve yürütücü işlevlerdeki bozulma çalışmayan grupta daha fazla saptanmıştır.
	Sonuç: Çalışmamızın sonucuna göre hastalığın ilk beş yılında, eğitim düzeyi yüksek olanlarda, çalışanlarda yeti yitimi ve nörobilişsel etkilenmeler daha az görülmüş olup, yaşam kalitesi daha yüksektir. Hastaneye yatış sayısı arttıkça yeti yitimi daha fazla, yaşam kalitesi daha kötü ve bilişsel işlevlerde daha çok etkilenme görülmüştür. Hastalık süresi ve PANSS ölçek puanları yüksek olan hastalarda bilişsel işlevlerdeki bozulmanın ve yeti yitiminin daha fazla olduğu saptanmıştır. Hastalığın ilk yıllarında erken tanı, tedavi ve rehabilitasyon ile olguların eğitim hayatı ve istihdamlarında iyileşme sağlanarak daha kaliteli ve işlevsel yaşam sürmeleri için sosyal destek çalışmaları yapılmalıdır.

Anahtar sözcükler: Şizofreni, Nörobilişsel İşlevler, Yaşam Kalitesi, Yeti Yitimi, Hastalık Süresi

Abstract:
Objective: Cognitive dysfunction is a fundamental feature of schizophrenia. Cognitive disorders can manifest in varying degrees of severity in various areas, including attention, memory, verbal learning, and executive functions. These disorders begin in the early stages of psychosis and continue throughout the disease in most patients. At the same time, neurocognitive disorders have negative effects on quality of life. There are contradictory opinions in studies evaluating cognitive functions and quality of life in patients with schizophrenia, although there are opinions that the education level, age, and some socio-demographic characteristics of the patients affect neurocognitive functions and quality of life. By shedding light on these data, our study aimed to investigate the relationship of neurocognitive impairment with disease duration, quality of life, and sociodemographic characteristics in patients with schizophrenia.

	Method: 100 patients diagnosed with schizophrenic disorder receiving outpatient or inpatient treatment in Çukurova University Faculty of Medicine Balcalı Hospital Department of Mental Health and Diseases constitute the sample group of this study. In addition, 80 healthy individuals from the general population who were similar in gender and age were included in the study as a control group in order to compare neurocognitive functions and quality of life values between schizophrenic patients and healthy individuals and to determine the differences. In addition to the socio-demographic data form which is created for the control group, the compatibility correlations of the Frontal Assessment Battery (FAB), World Health Organization Quality of Life (WHOQOL-BREF), and World Health Organization Disability Assessment Chart (WHODAS 2.0) were examined with each other. In addition to the scales listed above, the Positive and Negative Syndrome Scale (PANSS) and Beck Cognitive Insight Scale (BCIS) were applied to the patient group. 

	Results: The difference between the mean FAB score of those who were in the first 5 years of their disease and those who were sick for more than 5 years was found to be statistically significant (p<0.05). There was no significant difference between the mean quality of life score and the year of illness (p >0.05). A significant difference was found between disability, quality of life, and FAB scale mean scores according to the number of hospitalizations (p<0.05). When the patients were examined according to their education level, a significant difference was found between disability, quality of life, and FAB scale mean scores (p<0.05). The difference between the quality of life and FAB scale mean scores of those with and without a family history was significant (p<0.05). FAB's total score was positively and significantly correlated with the total score of educational status and quality of life; it showed a significant negative correlation with a year of illness and PANSS scale scores. There was a significant negative correlation between the total score of disability, educational status, and quality of life in patients; It showed a significant positive correlation with PANSS scale scores. It was found that disability was lower and quality of life was higher in the working patient group compared to the non-working patients. Impairment in frontal lobe functions and executive functions was more common in the non-working group. 

	Conclusion: According to the results of our study in the first five years of the disease, disability and neurocognitive effects were seen less in patients with higher education levels and in employees, and the quality of life was higher in those group. As the number of hospitalizations increased, disability was higher, quality of life was worse, and cognitive functions were more affected. As the duration of illness and PANSS scale scores increased, cognitive dysfunction was found to be higher. The impact on cognitive functions was less in a group with a higher quality of life total score and higher education level. In the first years of the disease, early diagnosis, treatment and rehabilitation, and social support studies should be carried out in order to improve the education life and employment of the patients and to lead a better quality and functional life.

Keywords: Schizophrenia, Neurocognitive Functioning, Quality of Life, Disability, Duration of İllness