İlköğretim 1998 ve 2004 sosyal bilgiler dersi öğretim programlarına göre yazılmış 4. ve 5. sınıf ders kitaplarının öğrenme anlayışları, içerik ve kullanılabilirlik açılarından karşılaştırılması
Comparison of 4 &5 th grades primary education social studies textbooks written on the basis of 1998 and 2004 educational programme: Learning approaches, content and usability
Yazar: GAMZE KALIPCI
Danışman: DOÇ. DR. YÜCEL KABAPINAR
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / İlköğretim Bölümü / Sınıf Öğretmenliği Ana Bilim Dalı / Sınıf Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırma 1998 ve 2004 Sosyal Bilgiler dersi öğretim programlarına göre yazılmış ders kitaplarının dayandığı öğrenme anlayışlarını, kitapların içeriğinde yer alan görsel materyallerin sayısını, niteliğini, bilgi sunum biçimlerini saptamak ve karşılaştırmak, öğretmenlerin kitapların kullanılabilirliği ile ilgili olumlu ve olumsuz noktaları belirttikleri görüşlerini almak amacıyla yapılmıştır.Araştırmada, 1998 ve 2004 Sosyal Bilgiler programlarına göre yazılan ders kitaplarında yer alan görsel materyalleri ve metinleri karşılaştırmaya yönelik döküman incelemesi yapılmıştır. Bu araştırmada 18 ayrı ders kitabı, ilgili öğrenci çalışma kitapları ve öğretmen kılavuz kitapları incelenmiştir. Döküman incelemesinden elde edilen sonuçlara göre;?2004 Sosyal Bilgiler ders kitaplarında yer alan hikaye edici metinlerin arttığı saptanmıştır.?Görsellerin çeşitliliğinin, sayısının ve niteliğinin arttığı belirlenmiştir.?Öğrenilenleri pekiştirmeye dayalı etkinlikler içeren çalışma kitabı kavramının ortaya çıktığı, ölçme ve değerlendirme sistematiğinin değişip, öğrenme sürecini ve sonucunu değerlendirmeye yönelik alternatif ölçme ve değerlendirme tekniklerine yer verildiği bulgulanmıştır.Araştırmada bunun yanı sıra örneklem olarak İstanbul ili, Ümraniye, Pendik, Maltepe ve Kadıköy ilçelerindeki ilköğretim okullarında görev yapan 48 sınıf öğretmeni seçilmiştir. Örneklem grubunda gönüllülük esasına göre random seçilen öğretmenlere görüşme formu yoluyla yarı yapılandırılmış yedi soru sorulmuştur. Görüşme formunda yer alan açık uçlu sorular yoluyla elde edilen nitel veriler analiz edilerek kategorilere göre gruplandırılmıştır. Görüşmede yer alan açık uçlu sorulara göre;?2004 programındaki değişikliklerden sonra Sosyal Bilgiler ders kitaplarındaki etkinliklerin beceri ve değer gelişimine katkısı öğretmenlere sorulduğunda olumlu cevaplar alınmıştır.?1998 programına ait Sosyal Bilgiler ders kitaplarında yer alan tarih konuları detaylıyken, 2004 programında yer alan tarih ile ilgili bilgilerin azaltıldığı söylenebilir.?Araştırma sonuçlarına göre Sosyal Bilgiler ders kitaplarının kullanım sıklığının artmış olması hala en çok kullanılan ders materyalinin ders kitabı olduğunu göstermektedir.?Öğretmenler Sosyal Bilgiler dersinde yol göstermesi ve işlerini kolaylaştırması açısından öğretmen kılavuz kitaplarını gerekli bulmaktadır.?2004 Sosyal Bilgiler programına uygun yazılmış Sosyal Bilgiler ders kitaplarında daha fazla görselin yer aldığı, öğrencilerin ilgisini çekecek ve anlamayı kolaylaştıracak nitelikte olan bu görsellerin konularla bağlantılı olduğu öğretmen görüşlerine göre belirlenmiştir.?Öğretmenler, çalışma kitaplarındaki etkinliklerin öğrencileri araştırmaya yönelttiğini, derse karşı ilgi ve motivasyonlarını arttırdığını ifade etmektedir.?2004 Sosyal Bilgiler ders kitaplarında bilgi verici metinlerden çok hikaye edici metinlere yer verildiği belirlenmiştir.?Görüşme yapılan öğretmenler, Sosyal Bilgiler ders kitaplarındaki ölçme ve değerlendirme uygulamalarının çeşitlendiğini, süreç ve sonuç değerlendirmenin bir arada olduğunu ve öğrencilerin süreç boyunca devam eden değerlendirme sayesinde kendi gelişimlerini de fark edebildiklerini dile getirmişlerdir.?Sosyal Bilgiler ders kitaplarıyla çalışma kitapları etkinlikleri arasında bir tutarlılık ve birbirini pekiştiren bir ilişki olması gerekliliği araştırma sonuçları arasında yer almaktadır.Anahtar Sözcükler: Sosyal Bilgiler, Ders Kitabı, Yapılandırmacı Öğrenme Anlayışı, Sosyal Bilgiler Ders Programı.

Abstract:
This research was conducted to identify and compare the learning approaches, the quantity and quality of the visual materials within the content of the books, the presentation of information in the textbooks prepared according to Social Studies programme between 1998-2005. In addition to this comparison, the teachers were asked for their positive and negative statements on the usage of the books.In this research, the documents about comparison of texts and visual materials which existin the course books written according to the 1998 and 2004 Social Studies Programme areresearched.According to the results of the document research;?It?s been fixed that narrative texts have increased.?It?s been designated that the variety, quantity and quality of visuals have increased.?It?s been found that the concept of course book based on activities aimed at thereinforcement of the learnt items have appeared, measuring and evaluation system haschanged and alternative measuring and evaluation techniques aimed at assessing theprocess and result of learning occur in the course books.Additionally, in this research 48 home-room teachers working at the primary schools in thedistricts Ümraniye, Pendik, Maltepe, Kadıköy in İstanbul have been chosen as the samplegroup.On the voluntary basis the randomly selected teachers were asked seven semi-developed questions through the interview form. The data gathered through the interviewforms were analyzed and grouped into categories. In addition to this, the visual materialsand texts in the social studies textbooks between 1998 and 2004 were examined and compared.According to the open-ended questions at the interview;?The teachers thought that the changes in 2004 social studies programme, contributed to the development of skills and values.?The topics of history course was more detailed in the social studies textbooks in 1998. However, 2004 programme decreased the amount history course's topics. According to the research data, the usage of social studies textbooks increased and this indicates that these books are still the mostly used course materials.?The teachers find the teacher guides helpful for providing them guidance in social studies course and for facilitating their job.?The social studies textbooks of 2004 programe include more visual materials and the teachers state that these realred visual materials draw the attention of the students and facilitate understanding.?The teachers state that the activities in the work books, encourage the students to make researches and they believe these to improve the students' interest and motivation?The social studies textbooks of 2004, include more narrative texts rather than informative texts.?The interviewed teachers state that the testing and evaluation in social studies textbooks, were diversified and that the formative and summative assessments help the students designate their own development throughout the learning process.?There should be consistency between the social studies textbooks and workbook activities. Thw work book activities should support the textbooks.Key words: Social Studies, Textbooks, Constructivist Learning, Educational Programme.