Eğitim kurumlarında liderlik kapasitesi ve örgütsel vatandaşlık davranışı
Leadership capacity and organizational citizenship behaviour in educational institutions
Yazar: MEHMET ERDOĞAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÖKHAN DEMİRHAN
Uşak Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Eğitim kurumları = Education establishments ; Liderlik = Leadership ; Ölçekler = Scales ; Örgütsel vatandaşlık davranışı = Organizational citizenship behavior ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Bu araştırma öğretmenlerin eğitim kurumlarında liderlik kapasitesi ve
örgütsel vatandaşlık davranışı düzeyleri ve aralarındaki ilişkiyi açıklamayı
amaçlamaktadır. Araştırmada ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırma evreni
2019–2020 eğitim öğretim dönemi içinde Uşak ili merkez ilçelerindeki ilkokul,
ortaokul ve liselerde görev yapan 4025 öğretmenden oluşmaktadır.
Araştırmanın örneklemini ise Uşak ilinin merkez ve ilçelerinde görev yapan
295 öğretmen oluşturmaktadır. Araştırmada pandemi süreci sebebiyle yüz yüze veri
toplama olanakları kısıtlı olduğundan kolay örnekleme yoluna gidilmiş; veri toplama
araçları online ortamda dağıtılmış ve toplanmıştır. Araştırmada Lambert (2003)
tarafından geliştirilen, Kılınç, Büyüköztürk ve Altun (2013) tarafından Türkçeye
uyarlanan "Okullarda Liderlik Kapasitesi Ölçeği" (OLKÖ); öğretmenlerin örgütsel
vatandaşlık davranışlarını ölçmek için ise Belenkuyu ve Yücel (2017) tarafından
geliştirilen "Örgütsel Vatandaşlık Ölçeği" kullanılmıştır.
Araştırma verilerinin analizinde yüzde, aritmetik ortalama, frekans, standart
sapma değerleri gibi betimsel istatistikler kullanılmış; liderlik kapasitesi algısı ve
örgütsel vatandaşlık davranışlarının cinsiyet, medeni durum, yaş, kıdem, okuldaki
hizmet süresi ve yöneticilik deneyimi süresi gibi demografik değişkenlere göre
farklılaşıp farklılaşmadığının ortaya çıkarılmasında t testi ve varyans testleri
kullanılmıştır. Ayrıca liderlik kapasitesi ve örgütsel vatandaşlık değişkenleri arasında
anlamlı bir ilişki olup olmadığının tespit edilmesi için Pearson Korelasyon
Katsayıları hesaplanmıştır.
Araştırma sonuçlarına göre, öğretmenlerin algılanan liderlik kapasitesi
düzeylerinin orta seviyede olduğu görülmüştür. Öğretmenlerin liderlik kapasitesi
algılarılarının cinsiyet ve medeni durum değişkenlerine göre anlamlı bir farklılık
göstermediği görülmüştür. Öğretmenlerin liderlik kapasitesi algıları ile diğer
değişkenler olan yaş, kıdem ve aynı okulda hizmet süresi arasında anlamlı, negatif
yönde ve düşük düzeyde bir ilişki tespit edilmiştir. Liderlik kapasitesinin dağıtımcı
liderlik alt boyutu ile yöneticilik değişkeni arasında ise pozitif yönde anlamlı ve
düşük düzeyde bir ilişki saptanmıştır.
Öğretmenlere ait algılanan örgütsel vatandaşlık davranışı seviyelerinin
ise"yüksek"olduğu saptanmıştır. Öğretmenlerin örgütsel vatandaşlık algılarılarının
cinsiyet ve medeni durum değişkenlerine göre anlamlı bir farklılık göstermediği
sonucuna ulaşılmıştır. Öğretmenlerin örgütsel vatandalık davranışlarına ilişkin
korelasyon analizine göre; öğretmenlerin örgütsel vatandaşlık algıları ile yaş, kıdem,
okulda hzimet süresi değişkenleri arasında ise istatistiksel olarak anlamlı bir ilişkiye
rastlanmamıştır. Öğretmenlerin örgütsel vatandaşlık algılarına dair ölçeğin erdemlilik
alt boyutu ile yöneticilik deneyimi değişkeni arasında ise istatistiksel olarak anlamlı,
pozitif yönde ve düşük düzeyde bir ilişki tespit edilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Liderlik kapasitesi, örgütsel vatandaşlık davranışı, öğrenci, öğretmen, okul, eğitim

Abstract:
This study aims to explain the levels of leadership capacity and
organizational citizenship behavior of teachers in educational institutions and the
relationship between them. In the research, relational survey model was used. The
research population consists of 4025 teachers working in primary, secondary and
high schools in the central districts of Uşak province in 2019-2020 academic years.
The sample of the study consists of 295 teachers working in the central
districts of Uşak. In the study, since face-to-face data collection opportunities were
limited due to the pandemic process, the easy sampling method was used and data
collection tools were distributed and collected online. In this study, the study titled
"Adaptation of the Leadership Capacity Scale (Olkö) in Schools: A Validity and
Reliability Study" developed by Lambert (2003) and adapted into Turkish by Kılınç,
Büyüköztürk, Altun (2013) to determine the leadership capacity levels of teachers
and for quantitative data, Olkö was used. Olkö, which aims to reveal leadership
capacity, consists of 30 items in 6 dimensions. In order to determine the level of
organizational citizenship, a scale consisting of 4 dimensions (meticulousness, virtue,
benevolence, sportsmanship) and 17 items (Belenkuyu & Yücel, 2017) was used.
Percentage, arithmetic mean, frequency, and standard deviation values were
calculated in the analysis of the research data, one-way analysis of variance, t-Test
and Pearson product moment correlation analysis were used.
According to the results of the research, it was seen that the perceived
leadership capacity levels of the teachers were at a moderate level. It was observed
that teachers' perceptions of leadership capacity did not differ significantly according
to gender and marital status variables. A significant, negative and low level
relationship was found between teachers' perceptions of leadership capacity and
other variables such as age, seniority and length of service in the same school. A
positive, significant and low-level relationship was found between the distributed
leadership sub-dimension of leadership capacity and the managerial variable.
It was determined that the perceived organizational citizenship behavior
levels of the teachers were "high". It was concluded that teachers' perceptions of
organizational citizenship did not show a significant difference according to gender
and marital status variables. According to the correlation analysis of teachers'
organizational citizenship behaviors; No statistically significant relationship was
found between teachers' perceptions of organizational citizenship and the variables of
age, seniority, and length of service at school. A statistically significant, positive and
low-level relationship was found between the virtuousness sub-dimension of the
scale on teachers' perceptions of organizational citizenship and the managerial
experience variable.
Keywords: Leadership, Leadership capacity, organizational citizenship behavior, student, teacher, school, education