İlk çeviriler ve yeniden çeviriler arasındaki diyalektiği çevirmen ufuk, tavır ve duruşu üzerinden okumak
Reading the dialectics between the first translations and retranslations through translator's horizon, position and stance
Yazar: GÜLAY BİLGAN
Danışman: DOÇ. DR. LALE ÖZCAN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Batı Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı / Diller ve Kültürlerarası Çeviribilim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Batı Dilleri ve Edebiyatı = Western Linguistics and Literature ; Mütercim-Tercümanlık = Translation and Interpretation

Özet:
Ortaya çıktıkları bağlamın bir ürünü olan yeniden çeviriler aynı zamanda 
önceki çevirilerden de etkilenirler. Bu çalışmanın amacı da yeniden çevirilerde ilk 
çeviriler ve yeniden çeviriler arasındaki diyalektiği çevirmen odağından, çevirmenin 
ufuk, tavır ve duruşu kavramları üzerinden okumaktır. Çalışmamızda Samuel Taylor 
Coleridge'in The Rime of the Ancient Mariner ve Oscar Wilde'ın The Ballad of 
Reading Gaol adlı eserlerinin ilk çevirisi ve yeniden çevirileri Antoine Berman'ın 
yorumbilgisel çeviri eleştirisi yöntemiyle incelenmiş, sonuçlar çeviriyi yönlendiren 
ufuk, tavır, duruş ve çeviri projesi ve Harold Bloom'un etkilenme kaygısı kavramları 
üzerinden tartışılmıştır. Öncelikle Berman'ın yorumbilgisel çeviri eleştiri kuramı 
çerçevesinde çeviriler ve özgün metinler biçimsel, biçemsel, tematik ve içeriksel 
olarak çözümlenmiş, daha sonra biyografilerinden, söylemlerinden ve çevirilerinden 
yola çıkarak çevirmenlerin ufuk, tavır ve duruşları belirlenmiştir. Bir sonraki adımda
çevirilerin ve özgün metinlerin çözümlenmesi basamağında belirlenen bölümler 
üzerinden Öztürk Kasar'ın Anlam Evrilmesi Dizgeselliğinden faydalanılarak 
karşılaştırma yapılmıştır ve sonrasında çevirilerin alımlanması bulgulanmaya 
çalışılmıştır. Son olarak ise çözümleme ve karşılaştırma aşamasında edinilen veriler 
üzerinden ilk çeviriler ve yeniden çeviriler arasındaki diyalektik Harold Bloom'un 
etkilenme kaygısı kavramından hareketle değerlendirilmiştir. İnceleme ve 
değerlendirmeler sonucunda önceki çevirilerin yeniden çeviriler üzerinde görünür bir 
etkiye sahip olduğu ve çevirmenlerin önceki çevirilere karşı etkilenme kaygısı ile 
hareket ederek önceki çevirilerden özgün metnin belli bir özelliğini ön plana 
çıkararak ayrılmaya çalıştığı bulgulanmıştır. Çevirmenlerin önceki çevirilere karşı 
sergiledikleri tavır ve duruşun çeviri ufuk, tavır ve duruşlarıyla şekillendiği ve bunun 
çeviri projelerine yansıdığı görülmüştür. Belirgin bir çeviri ufkuna sahip 
çevirmenlerin çevirilerini sınırları muğlak olmayan bir proje etrafında 
şekillendirdikleri ve önceki çevirilere karşı daha net bir tavır ve duruş içinde 
oldukları gözlemlenirken, belirgin bir ufuk, tavır ve duruşa sahip olmayan 
çevirmenlerin sınırları net bir çeviri projesi ortaya koymadıkları gibi önceki 
çevirilere karşı da net bir duruş içinde olmadıkları görülmüştür. Bununla birlikte 
yeniden çevirilerin alımlanmasında eleştirel alanın yeterince gelişmemiş olduğu
gözlemlenmiş, birbirleriyle rekabet içindeki yeniden çevirilerin amacının okurla 
paylaşılmasının oldukça sınırlı olan eleştirel alana katkı sağlamanın bir gereği olduğu 
görülmüştür.

Abstract:
The aim of this study is to investigate the relationship between first 
translations and retranslations focusing on the translators and their horizon, position
and stance. In the study, the first translations and retranslations of Samuel Taylor 
Coleridge's The Rime of the Ancient Mariner and Oscar Wilde's The Ballad of 
Reading Gaol are analyzed through Antoine Berman's productive translation 
criticism method and the results are discussed through the concepts of horizon, 
position, stance and translation project and Harold Bloom's concept of anxiety of 
influence. Firstly, the translations and the source texts were analyzed formally, 
stylistically, thematically and contextually, and the horizons, positions and stances of 
the translators were determined based on their biographies, utterances and 
translations. In the next step, over the sections determined in the analysis step, a 
contrastive analysis was made using Öztürk Kasar's the Systematics of 
Designification in Translation and then the reception of the translations was 
investigated. Finally, the dialectic between the first translations and retranslations 
was evaluated in line with Harold Bloom's concept of anxiety of influence. As a 
result, it was found that the previous translations had a visible influence on the 
retranslations and that with the anxiety of influence the translators tried to exert a 
stance towards the previous translations by emphasizing a certain feature of the 
source text. It was observed that translators' stances towards previous translations are 
shaped by their translation horizons, positions and stances and this is reflected in 
their translation projects. Translators with a clear translation horizon were observed 
to shape their translations around a clear translation project and to have a clearer 
stance towards previous translations, whereas translators without a clear translation 
horizon, position and stance did not have a clear translation project with clear 
boundaries and did not have a clear stance towards previous translations. In addition, 
in the reception of retranslations, it was observed that the critical field is not 
sufficiently developed, and the purpose of retranslations needs to be shared to 
contribute to the critical field.