Arap gramerinin şiirle istişhâdı (II-IV/VIII-X. asırlar)
Reasoning of arabic grammar with poetry (between II-IV/VIII-X. centuries)
Yazar: MEHMET EMİN EFE
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA KAYA
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Arap Dili ve Belagatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Dilbilim = Linguistics

Özet:
Bu çalışmanın amacı, gramer âlimlerinin uyguladığı istişhâd yönteminde kullanılan şiirlerin seçimi
için zaman, bölge ve kabile bağlamında çizilen istişhâd sınırlarının pratiğe yansımasını tespit etmektir.
Bununla birlikte gramerde şiir ile istişhâd metodunun Arap diline olumsuz etkisinin olup olmadığını
belirlemek, istişhâdda kullanılan şiir şahitlerine örnekler vermek ve bu alanda yapılacak çalışmalara bir
basamak teşkil etmesini sağlamak amacıyla, farklı bakış açıları sunmaktır.
Gramer konularının dördüncü yüzyılın sonunda tamamlandığının kabul edilmesinden dolayı bu
çalışma, mezkûr zaman süreci zarfında telif edilen gramer eserleri ile sınırlandırılmıştır. Bu bağlamda
belirlenen örnek eserlerdeki bütün istişhâd örnekleri tespit edilmiştir. Diğer gramer eserlerine, ihtilaflı
durumlarda başvurulmuş, ihtiyaç olması durumunda ise sonraki dönem eserlerine de müracaat edilmiştir.
Bu çalışmada, öncelikli olarak bilimsel bir bilgi toplama yöntemi olan deskriptif (betimleyici) metot
kullanılmıştır. Bu bağlamda kaynak eserler incelenerek onlardan bilgiler toplanmış ve elde edilen bilgilerin
güvenilirlik dereceleri araştırılarak, kaynak kritiği yapılmıştır. Ayrıca dilbilimin ilkeleri ışığında bir metnin
incelenmesini, tenkit edilmesini ve yorumlanmasını konu edinen filolojik yöntem de kullanılmıştır.
Toplumun dilindeki fesâhat ölçüt alınarak, şiirlerin istişhâdda şahit olarak kabulü için sınırlar
çizilmiştir. Şairlerin yaşadığı zaman ölçü alınarak çizilen sınıra, istisna kabul edilebilecek birkaç şahit
dışında, gramer âlimlerinin tam uyum sağladığı görülmüştür. İncelenen eserlerdeki mevcut istişhâd
uygulamalarının ise şairin bölgesi ve kabilesi eksenli çizilen sınırlardan daha geniş olduğu görülmüştür.
Şairlerin hadarî- bedevî olmaları bağlamındaki kıriterin de kesinlik arz etmediğine şahit olunmuştur.
Anahtar Kelimeler: İstişhâd, Arap Grameri, Şiir, Şahit, Şâir, Fesâhat.

Abstract:
The aim of this study is to determine the practical reflection of the istishhad boundaries drawn in the
context of time, region and tribe for the selection of poems used in the istishhad method applied by grammar
scholars. In addition, it is to determine whether the poetry and istishhad method in grammar have a negative
effect on Arabic language, and to give examples to the poetry witnesses used in istishhad and to present
different perspectives in order to provide a stepping-stone for the studies to be done in this field.
Since it is accepted that the grammar subjects were completed at the end of the fourth century, this
study was limited to the grammatical works that were copyrighted during the aforementioned period. In
this context, all determined istishhad examples in the sample works were found out. Other grammatical
works were consulted in disputed situations, and in case of need, the works of the next period were also
applied to.
In this study, primarily the descriptive method, which is a scientific data gathering method, will be
used. In this context, the source works will be examined, data will be collected from them, and the reliability
of the obtained data will be investigated, and the sources will be criticised. In addition, the philological
method, which deals with the examination, criticism and interpretation of a text in the light of the principles
of linguistics, was also used.
By taking the fluency in the language of the society as a criterion, limits were drawn for the
acceptance of poems as witnesses in istishhad. It has been observed that grammar scholars fully comply
with the border drawn by taking the life of poets as a criterion, except for a few witnesses who can be
considered as exceptions. It has been observed that the current istishhad practices in the analyzed works are
wider than the borders drawn on the axis of the poet's region and tribe. It has been witnessed that the criteria
in the context of the poets being hadari- Bedouins have not given any certainity.
Key Words: Istishhad, Arabic Grammar, Poetry, Witness, Poet, Fasâha