Madde bağımlısı bireylerin ailelerinin karşılaştıkları psiko-sosyal ve ekonomik güçlükler ve sosyal dışlanma algılarının sosyal hizmet perspektifinden incelenmesi
Examining the social and economic difficulties and social exclusion perceptions of the families of substance addicts from social service perspective
Yazar: MEHMET RESUL BAŞAR
Danışman: PROF. DR. İSHAK AYDEMİR
Üsküdar Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sosyal Hizmetler Ana Bilim Dalı / Sosyal Hizmet Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Sosyal Hizmet = Social Work
Dizin: Aile = Family ; Aile gereksinimleri = Family needs ; Aile tutumu = Family attitude ; Bağımlılık = Dependency ; Kalıp yargılar = Stereotypes ; Kültürel bütünleşme = Cultural integration ; Madde bağımlılığı = Drug addiction ; Sosyal dışlanma = Social exclusion ; Sosyal hizmetler = Social services ; Toplumsal kalıp yargılar = Social mold judgments

Özet:
Madde bağımlılığı yalnız bireysel değil aynı zamanda sosyal sorunlar yaratması nedeniyle toplum sağlığını tehdit eden en ciddi sorunlardan biridir Madde bağımlılığı sorunu birey, aile ve toplum üzerinde çeşitli sorunlara neden olmaktadır. Bu sorunların önlemesi ve çözümlenmesi sosyal hizmet mesleğinin müdahalesini gerektirir. Bağımlı bireye sahip ailelerinin karşılaştıkları güçlükler ve bu güçlüklerden meydana gelen sosyal dışlanma algıları sosyal hizmet açısından incelendiği zaman; bağımlı bireylerin ve ailelerinin sosyal hizmet ihtiyaçlarının giderilmesi, tıbbi tedavisi ve psiko-sosyal tedavilerinin etkili olması için ve madde bağımlılığı alanında koruyucu-önleyici çalışmalara yön verme açısından yapılan bu çalışma sosyal hizmet alanındaki çalışmalara yön vermeyi amaçlamıştır.
Tez çalışması teorik ve saha çalışması içermektedir. Zira tezin konusu hem ilgili mevzuatı ve tarihsel süreci incelemeyi hem de mevcut uygulamaların karşılaştırılmasını içermektedir. Saha çalışması için ise, nitel araştırma yöntemleri kullanılacaktır. Verilerin analizi SPSS (statistical package social sciences) 25.0 programı kullanılarak yapılmıştır. Testler %95 güven düzeyinde yani α= 0,05 olarak belirlenip analizler yapılmıştır. Nicel(kategorik) değişkenlerde tanımlayıcı istatistikler frekans ve yüzde değerleri kullanılarak verilmiştir. Sosyal dışlanma ölçeği Jehoel-Gijsbers & Vrooman (2007) tarafından geliştirilen ölçek (Bayram vd., 2010) Türkçe 'ye uyarlanmıştır. Bu ölçekte maddi yoksunluk, sosyal haklara ulaşma, sosyal katılımcılık ve kültürel entegrasyon olmak üzere dört boyut mevcuttur. 
Araştırma Alkol ve Madde Bağımlılığı Merkezine başvuru yapmış tanımlı hastaların yakınlarına yapılmış olup katılımcıların yaş ortalaması 19-64 yaş arasındaki 149 bağımlı yakını katılmış olup; 81 'i (% 54,0)  kadın katılımcıdan, 68'i (% 46,0)  erkek katılımcıdan oluşmaktadır. Kültürel entegrasyon, normlara uyma ile maddi yoksunluk boyutu arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki tespit edilememiştir, ama bu ilişki  yok ya da önemsenmeyecek düzeyde ilişki olduğu saptanmıştır. Araştırmaya katılan kişilerin % 1,3'ünün okur-yazar seviyesinde, %34,9'unun ortaokul mezunu, %13,4'ünün ilkokul mezunu, %27,5'inin lise mezunu, %22,8'inin üniversite veya yüksekokul mezunu olduğu ve % 45,9'unun gelir getirici bir işte çalıştığını, % 54,1'inin gelir getirici bir işte çalışmadığı gözlenmiş olup kişilerin % 84,3'ünün mesleklerini isteyerek yaptığını, % 15,7'sinin mesleklerini istemeyerek yaptığı ve %21,4'ünün gelir durumunun düşük, %58,0'inin gelir durumunun orta, %30,6'sının gelir durumunun yüksek olduğu saptanmıştır.
 Kültürel entegrasyon, normlara uyma ile Sosyal haklar boyutu (kurumlardan ve yardımlardan faydalanabilme) boyutu arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki tespit edilememiştir, aralarında ilişki  yok ya da önemsenmeyecek düzeyde ilişki olduğu saptanmıştır.
 Madde bağımlısı bireye ve ailesine yaşadıkları olumsuzlukları çözüme kavuşturmak için danışmanlık hizmetleri genişletilmeli ve danışmanlık hizmetlerinin hizmetlerinin kapasitesinin artırılması ve geliştirilmesi için gerekli doktor, sosyal hizmet uzmanı vb. kişilerin görevlendirilmesi gerekmektedir. Madde bağımlısı bireyin bağımlılıktan kurtulmak için başvurduğu merkezlerdeki iyileştirme süreci tamamlandıktan sonra bağımlı olduğu öğrenildikten sonra meydana gelen işgücü kaybı, toplumdan dışlanma gibi sorunların giderilmesi için alt yapı çalışmalarının zeminin oluşturularak bu kişilere ve bunların ailesinin de maruz kaldığı bu problemlerden kurtarılması hem merkezi yönetim hem de yerel yönetimler ile danışmanlık merkezler koordine edilmelidir.

Abstract:
Substance addiction is one of the most serious problems threatening public health because it creates not only individual but also social problems. The problem of substance addiction causes various problems on the individual, family, and society. Preventing and solving these problems requires the intervention of the social work profession. This study, which was conducted to meet the social service needs of addicted individuals and their families, to ensure that their medical treatment and psychosocial treatments are effective, and to direct protective-preventive studies in the field of substance addiction, aimed to direct the studies in the field of social work.
The thesis includes theory and field work. The subject of the thesis includes both examining the relevant legislation and the historical process, as well as comparing existing practices. Qualitative research methods was used for fieldwork. Data analysis was done using SPSS (statistical package social sciences) 25.0 program. The tests were determined at the 95% confidence level, that is, α= 0.05, and analyses were done accordingly. Descriptive statistics for quantitative (categorical) variables were given using frequency and percentage values. The social exclusion scale was developed by Jehoel-Gijsbers & Vrooman (2007) and was adapted into Turkish by Bayram et al. (2010). In this scale, there are four dimensions: material deprivation, access to social rights, social participation and cultural integration.
The research was carried out to the relatives of the identified patients who applied to the Alcohol and Drug Addiction Center, and 149 addicted relatives, whose average age was between 19-64 years, participated. 81 (54.0%) of these participants are female participants and 68 (46.0%) are male participants. No statistically significant relationship was found between cultural integration, conformity to norms and material deprivation dimension, but this relationship was found to be absent or negligible. It was determined that 1,3% of the participants were literate, 34,9% were secondary school graduates, 13,4% were primary school graduates, 27,5% were high school graduates, and 22,8% were university or college graduates. 45,9% of them worked in an income-generating job and 54,1% of them did not work in an income-generating job. 84.3% of the individuals did their jobs voluntarily, and 15.7% of them did their jobs unwillingly. In addition, it was determined that 21.4% had a low income, 58.0% had a medium income, and 30.6% had a high income.
No statistically significant relationship could be found between cultural integration, conformity to norms and the dimension of social rights (benefiting from institutions and aids); it has been determined that there is no or negligible relationship among them. 
In order to resolve the negativities experienced by the substance addicted individual and his/her family, the counselling services offered should be expanded, and the necessary persons such as doctors and social workers should be appointed to increase and develop the capacity of the services. After the healing process is completed in the centers where the substance addict applies to get rid of addiction, the basis of infrastructure works should be established in order to eliminate problems such as loss of workforce and exclusion from society, which occur after learning that he is addicted. In order to save these people and their families from these problems, both central and local governments and counselling centers should be coordinated.