Yargı kararları ışığında haksız arama suçu
The crime of unfair search in the light of judicial decrees
Yazar: SELDA GÜNER NİŞANCI
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET EMİN ALŞAHİN
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Hukuk Ana Bilim Dalı / Kamu Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Hukuk = Law

Özet:
TCK'nın 120. maddesinde "hukuka aykırı olarak bir kimsenin üstünü veya 
eşyasını arayan kamu görevlisi cezalandırılır" hükmü ile "haksız arama suçu" 
düzenlenmiştir. Hukuka aykırı arama yapılması neticesinde gerçekleşen haksız arama 
suçu işlendiğinde ulusal ve uluslararası hukukun koruma altına aldığı insan onuru, özel 
hayatın gizliliği, kişi hürriyeti, konut dokunulmazlığı hakları ihlal edilmiş olur. Anayasal 
güvence sağlanan bu hakların ihlali maddi gerçeğin ortaya çıkarılmasını zorlaştırır ve 
aynı zamanda delillerin hukuk dışı olmasını doğurur. 
Hukuk devleti ilkesi gereği kolluk görevlilerinin yaptıkları her işlemde hukuka 
uygun davranmaları gerekmektedir. Kamu görevlilerinin aldıkları kararlarda ve 
uygulamalarında, insan haklarına uygun davranabilmeleri için sadece yasal düzenlemeler 
yapmak yeterli olmaz. İnsan hakları ihlali sonucunu doğuran uygulamaların cezai 
yaptırımla karşılaşması da en az yasal düzenlemeler kadar önem taşımaktadır. 
Çalışmamızda, öncelikle arama tedbiri ile ilgili kanuni düzenlemeler ayrıntılı 
olarak anlatılarak hukuka uygun bir arama yapılmasının şartları belirlenmiştir. Daha 
sonra arama ile benzeri diğer ceza muhakemesi tedbirlerinin farkları ortaya konulmuştur. 
Son olarak da hukuka aykırı arama yapılması halinde oluşacak suçun unsurları ve özel 
görünüş biçimleri ele alınarak haksız arama suçunun benzer suçlar ile ayrımı 
değerlendirilmiştir. 
Temenni ediyoruz ki; ceza yargılaması ile maddi gerçeğe ulaşmaya çalışılırken, 
uygulanan koruma tedbirleri esnasında Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin maddeleri 
ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi uygulamaları değerlendirilerek, ulusal 
hukukumuzda uygulanması sağlanmalıdır. Bunun sonucunda da hukuk devleti ilkesine, 
insan onuruna aykırı işlem yapan kamu görevlileri hakkında gerekli yasal işlem yapılması 
suretiyle adil yargılama ilkesinin işlevselliği sağlanmalıdır.

Abstract:
In Article 120 of the TCK, the crime of "unfair search" is regulated with the 
provision that "any public official who unlawfully searches a person's body or belongings 
shall be punished". When an unlawful search is committed as a result of an unlawful 
search, the rights of human dignity, privacy, personal freedom, and home immunity, 
which are protected by national and international law, are violated. Violation of these 
constitutionally guaranteed rights makes it difficult to reveal the material truth and at the 
same time causes the evidence to be illegal. 
In accordance with the principle of the rule of law, law enforcement officers are 
required to act in accordance with the law in every action they take. It is not enough just 
to make legal arrangements so that public officials can act in accordance with human 
rights in their decisions and practices. It is at least as important as legal regulations that 
practices that result in human rights violations face criminal sanctions. 
In our study, first of all, the legal regulations related to the search measure were 
explained in detail and the conditions for a search in accordance with the law were 
determined. Then, the differences between the search and other similar criminal 
procedure measures are revealed. Finally, the elements of the crime that will occur in the 
event of an illegal search and the special appearance forms are discussed and the 
distinction between the crime of unfair search and similar crimes is evaluated. 
We hope that; while trying to reach the material truth through criminal 
proceedings, the articles of the European Convention on Human Rights and the practices 
of the European Court of Human Rights should be evaluated during the protection 
measures applied and their implementation in our national law should be ensured. As a 
result, the functionality of the principle of fair trial should be ensured by taking necessary 
legal action against public officials who act against the principle of the rule of law and 
human dignity.