Tıbbi etkisi olan yağ asitlerinin fitoterapide kullanımı
Usage of medically effective fatty acids in phytotherapy
Yazar: MİNE AKGÖÇ BÖCEKCİ
Danışman: DOÇ. DR. NURGÜN KÜÇÜKBOYACI
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmakognozi Ana Bilim Dalı / Fitoterapi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Boraginaceae = Boraginaceae ; Farmakognozi = Pharmacognosy ; Tıbbi bitkiler = Plants-medicinal ; Yağ asitleri = Fatty acids ; İlaç tedavisi = Drug therapy ; İmmünite = Immunity

Özet:
n-3 ve n-6 çoklu doymamış yağ asitleri hücre membran fosfolipitlerinin yapısında yer almakla birlikte, vücutta pek çok fizyolojik olayda rolü olan prostaglandinler, lökotrienler ve tromboksanlar gibi eikozanoitlerin de prekürsörüdürler. Başlıca kardiyovasküler sistem, immun sistem ve kanser üzerinde koruyucu etkileri nedeniyle, özellikle ALA, EPA ve DHA içeren pek çok fitofarmasötik ürün son yıllarda ilgi odağı hale gelmiştir. Çalışmamızda, tıbbi ve endüstriyel olarak önemli bir yağ asiti olan GLA bakımından zengin olduğu bilinen Boraginaceae familyası bitkisi Nonea stenosolen Boiss. & Bal.'in tohum yağının yağ asiti bileşiminin aydınlatılması amaçlanmıştır. Bu çalışmada, ülkemizin üç farklı bölgesinden doğal olarak yetiştikleri habitatlardan toplanan olgun N. stenosolen tohumlarından sürekli ekstraksiyon metodu ile tohum yağları elde edilmiş ve bu yağların yağ asidi kompozisyonları GC-MS yöntemi ile analiz edilmiştir. Yapılan analizlerde örneklerden elde edilen yağ veriminin % 8.69-21.12 arasında değiştiği belirlenmiştir. GC-MS analizi sonucuna göre, Nevşehir ve Kırıkkale'den toplanan örneklerin yağ asiti bileşimleri benzer bulunurken, Kahramanmaraş'tan toplanan örneğin yağ asiti bileşimi diğer iki örnekten farklılık göstermiştir. Her üç örneğin de başlıca oleik (% 26.8-38.1) ve linoleik (% 17.4-23.7) asit olmak üzere doymamış yağ asitlerince zengin olduğu saptanmıştır. Doymamış yağ asitleri % 71.1-78.7 arasında yüksek bir oranda bulunurken, doymuş yağ asitleri % 16.7-17.6 ile düşük bir oranda tespit edilmiştir. Tıbbi değeri yanında Boraginaceae familyası için taksonomik markır da olan GLA, Nevşehir ve Kırıkkale'den toplanan örneklerde sırasıyla % 15.0 ve % 16.5 gibi yüksek bir oranda saptanırken, Kahramanmaraş örneğinde bu oran % 4.4 olarak bulunmuştur. Bu sonuçlara göre, Nevşehir ve Kırıkkale'den toplanan N. stenosolen tohum yağları GLA için alternatif doğal kaynaklar olarak değerlendirilebilir.

Abstract:
While n-3 and n-6 multiple unsaturated fatty acids are a part of cell membrane phospho-lipids, they are also precursors of prostaglandines, leucotriens and tromboxans which play a major role on many phsyological event on human body. Because of the protective effects on mainly cardiovascular system, immune system and cancer, many phytopharmaceutical products became the center of attention in present years.In this study, enlightenment of the composition of seed fat of Nonea stenosolen Boiss. & Bal., which is from Boraginaceae family and also the main ingredient of the medically and industrially important fatty acid GLA, is the main focus. For this purpose, ripe N. stenosolen seeds are collected from their natural habitats in three different regions around Turkey and seed oils are obtained from samples by using contionus-extraction method. GC-MS analysis is utilized on these seed oils to find fatty acid composition. It is observed that the efficiency of the analysis ranged between 8.69 - 21.12%. According to GC-MS analysis results, while fatty acid composition of the seeds that are collected from Nevşehir and Kırıkkale are similar, the seeds gathered from Kahramanmaraş differ in composition. It is observed that all three samples are rich in unsaturated fatty acids namely oleic (26.8 - 38.1%) and linoleic (17.4 - 23.7%) acids. While unsaturated fatty acids are found in high amounts ranging between 71.1% and 78.7%, saturated fatty acids are found in the range of 16.7% and 17.6% indicating low amounts. While GLA, aside from its medical values which is also a taxonomic marker for Boraginaceae family, is highly found in the samples gathered from Nevşehir and Kırıkkale in the range of 15.0% and 16.5%, its amount in the samples from Kahramanmaraş could not exceed 4.4%. In the light of these results, the N. stenosolen seed oil obtained from the samples gathered from Nevşehir and Kırıkkale, can be evaluated as an alternative natural source for GLA.