Türkiye'de kentsel imgelemin gelişimi: Erken Cumhuriyet metinlerinde 'batı' kenti
Development of urban imagery in Turkey: Western city in Early-Republican texts
Yazar: İREM MARO KIRIŞ
Danışman: PROF. DR. UĞUR TANYELİ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Tarihi ve Kuramı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Mimarlık = Architecture ; Tarih = History

Özet:
Bu çalısmada, `Batı'ya seyahat eden erken Cumhuriyet aydınının ürettigi gezi metinlerinden,kente, moderniteye ve `Batı'ya bakısa dair bir okuma amaçlandı. Bu bakısın irdelenmeyedeger olması, `Türk gezgini' kimliginin, erken Cumhuriyet modernlestirici-yönetici kimligiile örtüsmesi nedeniyle dönemi temsil ettigi ve gelecegin Türk kentinin ve kent plancılıgınınbiçimlenmesinde rolü oldugu kabulüne dayanıyor.Altı bölümden olusan çalısmanın, giris bölümünde seyahatin neden ve anlamları veseyahatnamelerin ortaya çıkısı üzerinde, `Batı'ya seyahat eden `Türk gezgini'nin nasıl birbaglamda belirdiginin tanımlanabilmesi amacıyla duruldu ve çalısmada kullanılan gezimetinlerine iliskin bilgi verildi. kinci bölümde, yine aynı amaçla, Osmanlı-Türk geziedebiyatının kısa bir tarihine yer verildi.Üçüncü bölümde, gezi kitaplarındaki kent ve kentsellige dair gözlemler, yazarlardanalıntılarla tartısıldı. Metinlerde aktarılan bilgi ve gözlemler; tarihsellik, fiziksel mekanlar ?özel, kamusal mekan, kamusal açık mekan, kamusal yapısal mekan-, kentsel ulastırma vetoplumsallık baslıklarında ve daha ayrıntılı alt baslıklarda irdelendi. Her konunun tartısma veyorumları, kimi zaman tematik olarak gruplanan alıntılarla bir arada, kimi zaman da ayrıbölümlerde yer aldı.Dördüncü bölümde, gezi yazarlarının yasam öyküleri, egitim ve birikimleri ve Batı ve Batıkentine dair bilgi kaynakları, gezi kosul ve amaçları; onları yönlendiren misyonun vegezilerini yaptıkları sürecin ötesinde olusturdukları ortak/genel kimligin tartısılmasına yönelikolarak, konu edildi. Bu bilgi, Batı kentlerine geziler yapan bu gezgin figürünün, aynı zamandaerken Cumhuriyet'in yönetici, elit bürokratlarını olusturdugunun verileri olarakdegerlendirildi.`Modernite ve `Öteki'nin Mekanı' baslıklı besinci bölümde `Batı', `Dogu' ve `öteki'kavramlarının, post-kolonyal söylem ve psikanalitik yoruma dayanan bir açılımı, daha sonra,`Türk gezgini'nin modern Batı kentindeki konumu ve Batı'ya ve kendine dair algılarıyla,zihninde var olan/olusan imgelerle baglantılandırılmak üzere, yapıldı. Bir gözlemci olarak`Türk gezgini' ve olanakları tartısıldı.Çalısmanın sonuç ve degerlendirmeleri, kısmen çalısmanın verilerini aktaran, gezikitaplarında kent ve kentsellik gözlemlerinin anlatıldıgı bölümde; agırlıklı olarak da `Türkgezgini' figürünün ve görme olanaklarının, kente ve kent plancılıgına yansıttıklarıylatartısıldıgı besinci ve altıncı bölümlerde yer aldı.Anahtar Sözcükler: Kent, kentsellik, kentli, tarihsellik, toplumsallık, fiziksel mekan, özelmekan, kamusal mekan, gözlem, gözlemci, düzen/disiplin, temsil, modernite, Batı/Dogu,Batı-dısı, post-kolonyal, oryantalizm, öteki, `flaneur'

Abstract:
The aim of this study is a reading of the travel notes of Turkish early-Republican intellectuals,who have traveled to the West, regarding their glance/look to the city, city life, citizenship,modernisation, and the ?West?. This view is to be worthy of studying upon, because theidentity of this figure, as ?Turkish traveler? corresponds to the early-Republican intellectualwho is also a modernizer as well as a politics figure of the young Republic. He represents theperiod, and plays an active role in the forming of the future Turkish city, in means of urbanplanning and architecture.The study consists of six chapters. In the introduction, the grounds and significance of traveland travel texts were discussed with the aim of describing the context in which the early-Republican Turkish traveler appeared and information about the travel books, used in thisstudy, was given. In the second chapter, a short history of the Ottoman-Turkish travelliterature was introduced, with the same purpose.In the third chapter, observations of the Turkish traveler, within the city and urban life of theWestern world were discussed, through examination and interpretation of the quotations fromthe travel books, subject to this study. The information and observations narrated in the textswere reviewed, according to themes such as historical consciousness, publicity in the contextof public, private and urban space, open space, buildings, city transportation, social affairs,etc. Relevant discussion and comments were placed both throughout the study and in theconclusion.In the fourth chapter, short biographies of the authors of the travel books, information abouttheir education and knowledge sources, the circumstances and goals of their journey to theWest, and their common identity, beyond the period and the intention of the journeys wereexplored. The identification was assessed as a data that this traveler figure, visiting theWestern world, also represents, the elite bureaucrats and politicians of the young Rebuplic.In the fifth chapter, the concepts, `West?, `East? and the `Other? were discussed and defined asthey are stated in the post-colonial and psychoanalytic language. These concepts wereattempted to interrelate with the images formed and with the images that already existed in themind of Turkish traveler, regarding his perception of the Western city. The Turkish travelerfigure was discussed together and in comparison with other observers of the modern city.The conclusion and assessment of the study, were demonstrated partly in the section, wherethe data of the study, namely the observations of the city were narrated , moreover in the fifthand sixth chapters where the figure of `Turkish observer? and his techniques of seeing werediscussed, regarding the reflections of the city.Key Words: City, citizen, space, public space, private space, identity, east/west, the other,post-colonial, visuality, Turkey, modernity,urban planning, representation, orientalism,flaneur