Vadeli işlem piyasalarında fiyat hacim ilişkisi: Türkiye üzerine bir araştırma
Price-volume relationship in future markets: A research on Turkey
Yazar: SEVİNÇ DEMİRTÜRK
Danışman: DOÇ. DR. ERSAN ERSOY
Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Bankacılık ve Finans Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Bankacılık = Banking ; İşletme = Business Administration
Dizin: Borsa İstanbul = İstanbul Stock Exchange ; Fiyat = Price ; Fiyat düzeyi = Price level ; Hacim = Volume ; Hisse senetleri = Stocks ; Nedensellik = Causality ; Türkiye = Türkiye ; Vadeli işlem piyasaları = Futures markets ; İşlem hacmi = Trading volume

Özet:
Finansal varlıkların fiyat ve işlem hacmi yatırımcıların takip ettiği en önemli değişkenlerdendir. Bu nedenle finansal varlıkların fiyat değişimleri ile işlem hacmi arasında nasıl bir ilişkinin olduğunun bilinmesi tüm piyasa katılımcıları açısından önemlidir. Bu çalışmanın amacı BIST Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasasında işlem gören BİST 30 Endeks Vadeli İşlem Sözleşmeleri ile Dolar/TL Vadeli İşlem Sözleşmelerinde getiri ile işlem hacmi arasındaki ilişkiyi araştırmaktır. 2010-2020 dönemini kapsayan çalışmada, VAR modeli üzerinden nedensellik analizi ile etki-tepki fonksiyonları ve varyans ayrıştırma analizi yapılmıştır. Analizler sonucunda, BIST 30 Endeks Vadeli İşlem Sözleşmelerinde getiri ve işlem hacim arasında çift yönlü nedensellik ilişkisinin olduğu ancak getiriden işlem hacmine olan nedenselliğin daha güçlü olduğu tespit edilmiştir. Etki tepki ve varyans ayrıştırması analizinden elde edilen bulgular da bunu desteklemektedir. Etki tepki analizlerinde getiride meydana gelen şoklara işlem hacminin tepkisinin daha fazla olduğu, varyans ayrıştırması analizinde ise getiride oluşan değişimin işlem hacmindeki değişim üzerinde daha fazla etki yarattığı görülmüştür. USD/TL Vadeli İşlem Sözleşmelerinde ise getiriden işlem hacmine doğru tek yönlü bir nedensellik ilişkisi tespit edilmiştir. Ayrıca etki tepki analizlerinde getiride meydana gelen şoklara işlem hacminin verdiği tepkinin daha uzun sürdüğü, varyans ayrıştırması analizinde ise getiride oluşan değişimin işlem hacmindeki değişim üzerinde daha fazla etki yarattığı görülmüştür.

Abstract:
The price and transaction volume of financial assets are among the most important variables that investors follow. For this reason, it is important for all market participants to know the relationship between the price changes of financial assets and the transaction volume. The aim of this study is to investigate the relationship between return and trading volume in BIST 30 Index Futures and Dollar/TL Futures Contracts traded in the BIST Futures and Options Market. In the study covering the period of 2010-2020, causality analysis and impulse-response functions and variance decomposition analysis were performed over the VAR model. As a result of the analysis, it has been determined that there is a bidirectional causality relationship between the return and the trading volume in the BIST 30 Index Futures Contracts, but the causality from the return to the trading volume is stronger. Findings from impulse response and variance decomposition analysis also support this. In the impulse response analysis, it was seen that the reaction of the trading volume to the shocks in the return was higher, and in the variance decomposition analysis, the change in the return had a greater effect on the change in the trading volume. In USD/TL Futures Contracts, on the other hand, a one-way causality relationship has been determined from yield to transaction volume. In addition, in the impulse response analysis, it was seen that the reaction of the trading volume to the shocks in the return took longer, and in the variance decomposition analysis, the change in the return had a greater effect on the change in the trading volume.