Ulusal fen bilimleri öğretim programları ve seçmeli çevre eğitimi programlarındaki kazanımların çevre okuryazarlığı bağlamında karşılaştırılması
Comparison of the objectives in the national science curriculum and optional enviromental education programs in the contex of enviromental literacy
Yazar: PINAR FİDAN YAZGAN
Danışman: DOÇ. DR. ELİF BENZER
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Fen Bilgisi Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Eğitim programları = Education programs ; Fen bilgisi eğitimi = Science education ; Fen bilgisi öğretimi = Science teaching ; Çevre eğitimi = Environmental education ; Çevre okuryazarlığı = Environmental literacy ; Öğretim programları = Teaching curriculums ; İlköğretim okulları = Primary education schools ; İlköğretim öğrencileri = Primary education students

Özet:
Bu tez çalışmasının amacı Türkiye'de ilk ve orta dereceli okullarda geçmişten
günümüze zorunlu olarak verilen MEB 1992 yılı Fen Bilgisi, 2006 yılı Fen ve Teknoloji,
2013 ve 2018 yılları Fen Bilimleri, seçmeli olarak verilen 2015 yılı Çevre Eğitimi Dersi ve
2022 yılı Çevre Eğitimi ve İklim Değişikliği Dersi öğretim programlarında bulunan çevre
içerikli kazanımların çevre okuryazarlık bileşenlerini ne kadar yansıttığının tespit
edilmesidir. Dolayısıyla MEB'in ilkokul 3 ve 4. sınıflar ve ortaokul 5, 6, 7 ve 8. sınıflar için
fen öğretim programlarında ve seçmeli çevre eğitimi programlarında bulunan çevre konulu
kazanımların çevre okuryazarlığının bileşenlerine göre incelenmiş; 1992, 2006, 2013 ve
2018 yılları arasında fen eğitiminde, 2015 yılı çevre eğitiminde ve 2022 yılı çevre eğitimi ve
iklim değişikliği derslerinde çevre okuryazarlığının nasıl değiştiği yıllara göre
karşılaştırılarak ortaya konmuştur.
Çalışmada MEB müfredatlarındaki çevre içerikli kazanımların içerdiği çevre
okuryazarlık bileşenlerini belirlemek amacıyla nitel araştırma yöntemlerinden doküman
analizi kullanılmıştır. Öncelikle MEB 1992 yılı Fen Bilgisi, 2006 yılı Fen ve Teknoloji, 2013
ve 2018 yılları Fen Bilimleri, seçmeli olarak verilen 2015 yılı Çevre Eğitimi Dersi ve 2022
yılı Çevre Eğitimi ve İklim Değişikliği Dersi öğretim programlarındaki çevreyle doğrudan
ilgili olan kazanımlar belirlenmiştir. Daha sonra bu kazanımların çevre okuryazarlık
bileşenlerini belirlemek amacıyla literatürde en çok kullanılan çevre okuryazarlık
bileşenlerinden farkındalık, bilgi, , tutum, beceri ve davranış bileşenleri ele alınmıştır.
Kazanımlar çevre okuryazarlık alt bileşenlerine göre analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular,
öncelikle her bir yıl bazında (O yıla ait programlarda) sınıf düzeyleri için çevre içerikli
kazanım ve çevre okuryazarlık bileşenlerinin yüzde hesaplamaları şeklinde tablolar
oluşturularak sunulmuştur. Sonrasında ise programların zorunlu ve seçmeli olma durumları
göz önünde bulundurularak çevre okuryazarlığı bileşenleri bağlamında karşılaştırılması
yapılmıştır. Çalışma sonucunda, 1992 programında en çok bilgi bileşenine yer verildiği,
farkındalık ve tutum bileşenine hiçbir sınıf seviyesinde rastlanmadığı görülmüştür. Davranış
bileşeni sadece 4. Sınıf seviyesinde, beceri bileşeni ise 5 ve 8. sınıf seviyesindeki
kazanımlarda görülmüştür. 2006 programında en çok bilgi bileşeninin verildiği, farkındalık
bileşeninin sadece 8. Sınıf düzeyinde, davranış bileşeninin ise 7 ve 8. sınıf düzeyinde
verildiği görülmüştür. 2013 programında en çok bilgi bileşenine yer verildiği görülmektedir.
Farkındalık bileşeni hiçbir sınıf düzeyinde verilmemiştir. 3. Sınıf düzeyinde davranış
bileşeni bilgi bileşeninden fazla görülmüştür. 5. sınıfta beceri bileşeni bilgi bileşenin önüne
geçmiştir. 5, 6, 7 ve 8. sınıf seviyelerinde ise davranış bileşenine rastlanmamıştır. 2018
programında en çok bilgi bileşeni verildiği görülmektedir. 3. Sınıf seviyesinde beceri
bileşeni bilgi bileşeninden fazla sayıdadır. 5, 6, 7. sınıf düzeylerindeki kazanımlarda davranış
bileşeni görülmemiştir. 2015 Çevre Eğitimi dersi kazanımlarda bilgi bileşeni diğer
bileşenlerden fazladır, tutum bileşeni ise yoktur. 2022 Çevre ve İklim Değişikli dersi
programında bilgi bileşeninin fazla olduğu, davranış bileşenini içeren hiçbir kazanım
olmadığı tespit edilmiştir. Zorunlu programlarda çevreyle alakalı kazanım sayısı en fazla
1992 yılında, en az 2006 yılında verildiği görülmüştür. Bilgi bileşeni en fazla 1992 yılında
en az 2018 yılında, davranış bileşeni ise en fazla 2006 en az 1992 yılında verildiği
görülmüştür. Seçmeli programlarda ise 2015 yılında bilgi ve davranış bileşeni 2022 yılı
programından fazla; beceri, farkındalık tutum bileşeni ise 2022 yılı programında fazladır.
Tüm programlar karşılaştırıldığı zaman bilgi bileşeninin en fazla 1992 yılında, farkındalık
ve tutum bileşenlerinin 2022 yılında, beceri bileşeninin 2013 yılında, davranış bileşeninin
ise 2015 yılında olduğu görülmüştür.
Öğretim programlarındaki çevre içerikli kazanımların çevre okuryazarlık alt
bileşenlerinden en çok bilgi bileşenini içerdiği görülmüştür. Beceri, farkındalık, tutum ve
davranış bileşenleri bilgi bileşeninin oranına göre oldukça geride kalmıştır. Çevre
okuryazarlığın en önemli bileşeni olan davranış bileşenin oranı oldukça az olup bazı
yıllardaki programlarda ise davranış bileşenine hiç rastlanmamıştır.

Abstract:
The aim of this thesis is to determine how much the environmental objevctives in the
curriculum of the MEB 1992-year Science, 2006-year Science and Technology, 2013- and
2018-year Science Course, 2015-year Environmental Education Course and 2022-year
Environmental Education and Climate Change Course curricula which have been
compulsory from the past to the present in primary and secondary schools which have been
compulsory from the past to the present in primary and secondary schools in Turkey.
Therefore, primary schools grades of 3 and 4 of the MEB and middle school are grade of 5,
6, 7 and 8. environmental gains in science education programs and elective environmental
education programs for classrooms were examined according to the components of
environmental literacy; how environmental literacy changed in science education,
environmental education in 2015 and environmental education and climate change courses
in 2018, 1992, 2006, 2018 and 2018 were compared by comparing them.
In the study, document analysis, one of the qualitative research methods, was used to
determine the environmental literacy components contained in the environmental content
objectives in the MEB. The objectives were analyzed according to environmental literacy
sub-components. The findings obtained are presented primarily by creating tables in the form
of percentage calculations of environmental-related objectives and environmental literacy
components for grade levels on the basis of each year (in the programs of that year). Then,
a comparison of the programs in the context of environmental literacy components was made
taking into account the compulsory and elective situations.
As a result of the study, it was found that the most knoweledge component was given in
the 1992 program, and the awareness and attitude component was not found at any grade
level. The behavior component is has been seen only 4.classroom. The skill component is
has been seen in 5. and 8. classrooms. In the 2006 program, the most knowledge component
was given, the awareness component was only at 8. the behavior component is 7. and 8. It
was found that the environmental literacy component was given at the most knowledge level
in the 2013 program. The awareness component was not given at any grade level. 3. at the
classroom level, the behavior component was seen more than the knowlwdge component. 5.
in the classroom, the skill component has taken precedence over the knowledge component.
5., 6., 7., 8., while the behavior component was not found at the grade levels. It is observed
that the most knowledge components are given in the 2018 program. 3. at the grade level,
the skill component is more than the knowledge component. 5., 6., 7. there was no behavioral
component in the objectives at the grade levels. At 2015 environmental education course,
the knowledge component is more than the other components in objectives, and there is no
attitude component. It has been determined that the knowledge component is too much in
the 2022 environment and climate change course program, and there are no gains related to
the behavior component. It has been observed that environmental-related objectives in
compulsory programs was given at most in 1992 and at least in 2006. It was found that the
knoweledge component was given at most in 1992 and at least in 2018, and the behavior
component was given at most in 2006 and at least in 1992. In the elective programs, the
knowledge and behavior component is more than the 2022 year program in 2015; the skills,
awareness attitude component is more than the 2022 year program. When we look at all
programs, the knowledge component was more in 1992, the awareness and attitude
component in 2022, the skills component in 2013, and the behavior component in 2015.
It has been found that the environmental-related objectives in the curriculum contain the
most knowledge components of the environmental literacy sub-components. It has been
observed that the ratio of the behavior component, which is the most important component
of environmental literacy, and the skill, awareness, attitude components are quite low.