Hemodiyaliz hastalarında mobil sağlık uygulaması ile verilen fistül bakımı eğitiminin hastalığa uyum ve öz bakım davranışları üzerine etkisi
The effect of fistula care training given via mobile health application on adaptation to the disease and self-care behaviors in hemodialysis patients
Yazar: CEVRİYE ÖZDEMİR
Danışman: PROF. DR. MERDİYE ŞENDİR
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Hamidiye Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Hemşirelik Esasları Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Böbrek hastalıkları = Kidney diseases ; Böbrek yetmezliği-kronik = Kidney failure-chronic ; Fistül = Fistula ; Hasta eğitimi = Patient education ; Mobil sağlık = Mobile health ; Renal diyaliz = Renal dialysis ; Tedaviye bağlılık ve uyum = Treatment adherence and compliance ; Özbakım = Self-care

Özet:
Amaç: Bu araştırma, hemodiyaliz hastalarında mobil sağlık uygulaması ile verilen fistül bakımı eğitiminin hastalığa uyum ve öz bakım davranışları üzerine etkisini değerlendirmek amacıyla yarı deneysel, ön test-son test kontrol gruplu olarak gerçekleştirildi. 
Gereç ve Yöntem: Araştırmanın evrenini, Haziran-Ekim 2020 tarihleri arasında iki özel diyaliz merkezine başvuran; örneklemini ise araştırma kriterlerine uyan 60 birey oluşturdu. Çalışma, arteriyovenöz fistül bakımı eğitiminde mobil sağlık uygulaması kullanılan (n=30) deney grubu, eğitim kitapçığı kullanılan kontrol grubu (n=30) ile gerçekleştirildi. Araştırma verileri "Hasta Tanılama Formu", "Hemodiyaliz Hastalarında Arteriyovenöz Fistüle İlişkin Öz Bakım Davranışlarını Değerlendirme Ölçeği", "Son Dönem Böbrek Yetmezliği Uyum Ölçeği", "Arteriyovenöz Fistül Bakımına İlişkin Bilgi Düzeyi Değerlendirme Formu " ve "Görsel Kıyaslama Ölçeği" ile toplandı. Verilerin analizinde uygun istatistiksel yöntemler kullanıldı.
Bulgular: Araştırmaya katılan bireylerin sosyodemografik özelliklerinin benzer olduğu, böbrek hastalığı tanısıyla yaşam süresinin 9,01±4,74 yıl olduğu, %85'inin haftada 3 kez hemodiyaliz tedavisi aldığı, %46,7'sinin fistül süresinin 1-3 yıl olduğu ve %90'ının fistül bakımında bilgi aldığı saptandı. Eğitim öncesi yapılan değerlendirmede; bireylerin hastalığa uyumları, fistül bakımı bilgi düzeyleri ve öz bakım davranışları açısından gruplar arasında anlamlı farklılık görülmez iken (p>0,05), eğitim sonrası 1. ve 3. ayda yapılan değerlendirmede deney ve kontrol grubu arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık olduğu belirlendi (p<0,05). Bireylerin eğitiminden memnniyet durumları karşılaştırıldığında deney grubundaki bireylerin memnuniyet düzeyinin kontrol grubuna göre anlamlı düzeyde yüksek olduğu saptandı (p<0,05).
Sonuç: Arteriyovenöz fistül bakımı eğitiminde mobil uygulamanın, bireylerin hastalığa uyumunu arttırmada, fistül bakımı bilgi düzeyleri ve öz bakım davranışlarını geliştirmede, kitapçık ile verilen eğitime oranla daha etkili olduğu saptandı. 

Anahtar kelimeler: Arteriyovenöz fistül, bakım, hemodiyaliz, hemşirelik, mobil sağlık uygulaması, uyum.

Abstract:
Aim: This study was carried out as a quasi-experimental study with pre-test-post-test control groups in order to evaluate the effect of fistula care training given via mobile health application on adaptation to the disease and self-care behaviors in hemodialysis patients.
Materials and Methods: The universe of the research consisted of individuals who applied to two private dialysis centers between the dates of June-October 2020, and the sample consisted of 60 individuals who met the study criteria. The study was carried out with the experimental group (n=30) on whom the mobile health application in arteriovenous fistula care training was used, and with the control group (n=30) on whom the training manual was adopted. Research data were collected with "Patient Information Form", "Scale for Evaluating Self-Care Behaviors Related to Arteriovenous Fistula in Hemodialysis Patients", "Late Stage Renal Failure Adaptation Scale", "Assessment Form for Level of Knowledge on Arteriovenous Fistula Care", and "Visual Comparison Scale". Appropriate statistical methods were used in the analysis of data.
Results: The sociodemographic characteristics of the individuals participating in the study were similar, duration of the diagnosis of kidney was 9.01±4.74 years, 85% received hemodialysis treatment 3 times a week, 46.7% had a fistula period of 1-3 years, and 90% It was determined that the received information about fistula care. In the evaluation made before the training; while there was no significant difference between the groups in terms of individuals' adaptation to the disease, fistula care knowledge levels and self-care behaviors (p>0.05), it was determined that there was a statistically significant difference between the experimental and control groups in the evaluation made at the 1st and 3rd months after the training (p<0.05). When the individuals' satisfaction with their education was compared, it was found that the satisfaction level of the individuals in the experimental group was significantly higher than the control group (p<0.05).
Conclusion: It was determined that mobile application in arteriovenous fistula care training was more effective in increasing the adaptation of individuals to the disease, improving their fistula care knowledge levels and self-care behaviors, compared to the training given with a booklet.

Key Words: Arteriovenous fistula, care, hemodialysis, nursing, mobile health application, adaptation.