Otizm spektrum bozukluğu tanısı koyan doktorların tıbbi tanılama sürecine ilişkin görüşlerinin incelenmesi
Investigating physicians' perspectives on diagnosis of autism spectrum disorders
Yazar: EMİNE YİĞİTOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. SERHAT ODLUYURT
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uygulamalı Davranış Analizi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Halk Sağlığı = Public Health ; Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Doktorlar = Physicians ; Nöroloji = Neurology ; Otizm spektrum bozukluğu = Autism spectrum disorder ; Teşhis = Diagnosis ; Çocuk psikiyatrisi = Child psychiatry ; Üniversite hastaneleri = University hospitals

Özet:
Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) tanısı ülkemizde çocuk psikiyatri ve çocuk nöroloji doktorlarınca konulmaktadır. Doktorların OSB tanısını doğru ve olabildiğince en erken zamanda koyabilmesi, kullanılan tanı araçları, ailelerin tutumu, çeşitli iş birlikler gibi değişkenlere bağlıdır. Bu araştırmanın amacı, İç Anadolu Bölgesi'ndeki bir üniversite hastanesinde çalışan çocuk psikiyatri ve çocuk nöroloji doktorlarının OSB tanısı koyarken izledikleri basamaklara ve yaşadıklarına ilişkin görüş ve önerilerinin belirlenmesidir. Araştırmada nitel araştırma yaklaşımlarından biri olan temel nitel araştırma deseni kullanılmıştır. Araştırmanın katılımcılarını, bir üniversite hastanesinde çalışan altı çocuk psikiyatri, bir erişkin psikiyatri ve üç çocuk nöroloji doktoru oluşturmaktadır. Araştırma verileri kişisel bilgi formu ve yarı-yapılandırılmış görüşmeler yoluyla elde edilmiştir. Elde edilen bulgulara göre araştırmaya katılan doktorların OSB tanısı koyarken, hem organik hem de çevresel nedenleri araştırdıkları, onları OSB tanısına yönlendiren çocuktaki yetersizlik alanları olarak çoğunlukla sosyal etkileşimsel alandan bahsettikleri belirlenmiştir. Bulgularda, araştırmaya katılan doktorların OSB tanısı koyarken çoğunlukla Türkçe geçerliliği olan tarama ve tanılama araçlarını kullandıkları, tanı koyarken test ve ölçekler dışında takip süreci ile çocuğu izleyerek çocuk hakkında daha çok veri topladıkları görülmektedir. Araştırmanın sonucunda doktorların OSB tanısı koyarken tıbbi iş birliklerinden daha çok yaralandıkları; fakat çalışmaya katılan iki doktorun eğitimciler ile de daha çok iş birliği içinde olmanın gerekliliği üzerine görüş bildirdikleri görülmektedir. Ayrıca OSB tanısı koyarken, doktorların çoğunlukla ailelerin olumsuz tepkileriyle karşılaştıkları ve bu tepkilerin tanıyı etkilememesi ve çocuğun en erken şekilde eğitim sürecine dahil edilebilmesi için aileye çoğunlukla psiko eğitim verdiklerini belirttikleri görülmektedir. Tanı sonrasında araştırmaya katılan doktorların, gerekli gördükleri vakalarda çocuklarda tıbbi müdahaleye gittikleri ve aileleri çocukları için eğitime yönlendirdikleri ortaya çıkmıştır. Doktorların tanı sürecinde karşılaştıkları sorunlar olarak çoğunlukla aile tepkileri görülmektedir. Araştırmaya katılan doktorların OSB'nin görülme sıklığındaki artışın nedeni olarak çeşitli nedenlerden bahsettikleri ve çoğunlukla değişen yaşam tarzlarının OSB'nin sıklığında artışa neden olduğunu belirttikleri görülmektedir. 
	Araştırmadan elde edilen bulgular alanyazında ulaşılan bulgularla ilişkilendirme yapılarak, uygulamacı ve araştırmacılara önerilerde bulunulmuştur. 



Anahtar Sözcükler: otizm spektrum bozukluğu (OSB), tanı koyma, çocuk psikiyatri doktoru, çocuk nöroloji doktoru

Abstract:
In Turkey, Autism Spectrum Disorder (ASD) is diagnosed by child psychiatrists and child neurologists. Providing accurate and early diagnosis of ASD is dependent on a number of variations such as diagnostic tools, parents' attitudes, and different kinds of collaborations. The aim of this research is to identify the diagnostic steps and the experiences of child psychiatrists and child neurologists employed at a university hospital in Central Anatolia Region. Qualitative interview methodology was employed in this study. Participants were six child psychiatrists, one psychiatrist, and three child neurologists working at a university hospital. Data were obtained through personal information forms and semi-structured interviews. As a result of the research, it was revealed that physicians investigate both organic and non-organic factors during the diagnosis and they think the lack of social interaction is the determiner of ASD. Results demonstrated that participant physicians mostly have recruited screening and diagnostic tools which have validity in Turkish language and apart from the assessment tools, they also gather more information about the child by monitoring his/her developmental progress. Based on the results, one can see that participant physicians mostly collaborate with their colleagues rather than special education experts. On the other hand, it was revealed that two participants think more collaborations between the physicians and special education experts is needed. It has been found that during the diagnosis, physicians face with negative reactions of parents and they provide psycho educational service to parents to prevent these reactions from affecting the diagnosis and to lead the child to early intervention programs at once. Participant physicians also stated that if necessary, they provide medical intervention and they guide the parents to special education. In addition, it was revealed that parents' reactions are the most common problems they come across during the diagnosis of ASD. Based on the opinions of the participant physicians, it is clear that changing life styles is the mostly stated reason of the prevalence of ASD.
	The findings of the study were correlated with the findings obtained in the literature and suggestions were made to the practitioners and researchers.