Finansal teknolojiler alanındaki gelişmelerin para politikasına yönelik potansiyel etkileri: Türkiye üzerine ampirik bir analiz
Potential impacts of developments in financial technologies on monetary policy: An empirical analysis on Türkiye
Yazar: ÖMER FARUK KÖMÜRCÜOĞLU
Danışman: PROF. DR. HAYDAR AKYAZI
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Finansal teknolojilerde (FinTek) yaşanan gelişmeler finansal hizmetlerin ucuz, hızlı ve erişilebilir hale gelmesini kolaylaştırmaktadır. Tarihsel süreç içerisinde bu gelişmeler transatlantik kablosu, kredi kartı, ATM, bilgisayar ve internet gibi teknolojik yeniliklerle; günümüzde ise yapay zekâ, makine öğrenme, bulut bilişim ve yazılım ile şekillenmektedir. Bu yeni teknolojik imkanlar sayesinde özellikle ödeme hizmetleri daha dijital hale gelmiştir. Ödeme hizmetlerinin dijitalleşmesi ise iktisadi ajanların likidite tercihlerini değiştirmiş, merkez bankası parasına olan talebi etkilemiştir. Merkez bankaları için ise etkin bir para politikası yürütmenin ön koşulu, kendi parasına olan talebi doğru tahmin edebilmektir. Bu etkileşim ilgili yazında sıklıkla tartışılmaktadır.

FinTek gelişmelerinin para politikasına yansımalarının araştırıldığı bu çalışmanın amacı, FinTek alanında yaşanan gelişmelerin Türkiye'de reel para talebi üzerinden para politikasına kısa ve uzun dönem etkilerini ortaya koymaktır. Bu amaç doğrultusunda 2012:Q1-2021:Q4 dönemi için FinTek gelişmelerini temsilen bir endeks oluşturulmuş; milli gelir, faiz, döviz kuru ve enflasyon modele açıklayıcı değişkenler olarak dahil edilmiştir. ARDL Sınır Testi analiz bulgularına göre FinTek gelişmeleri ve para talebi eşbütünleşik, bir başka deyişle uzun dönemde birlikte hareket etmektedir. Buna göre, FinTek gelişmelerinde yaşanan bir artış para talebini azaltmaktadır. Kısa dönemli nedensellik ilişkilerinin analizi için gerçekleştirilen Toda-Yamamoto testine göre ise FinTek gelişmeleri para talebinin Granger nedeni olarak bulunmuştur. Türkiye'de FinTek gelişmeleri para talebini etkilemekte ve iktisadi ajanların likidite tercihlerini şekillendirmektedir. TCMB, para politikası etkinliğini sürdürmek adına FinTek gelişmelerini yakından takip etmeli, kendi parasına alternatif oluşturacak faaliyetleri denetlemeli ve düzenlemelidir. Öte yandan, dijital çağın gereklerine uygun olarak CBDC faaliyetlerine önem vermelidir.

Abstract:
Developments in financial technologies (FinTech) facilitate financial services to become cheaper, faster and more accessible. In the historical process, these developments have been influenced by technological innovations such as the transatlantic cable, credit cards, ATMs, computers, and the internet. In the present day, they are being shaped by artificial intelligence, machine learning, cloud computing, and software. Thanks to these new technological possibilities, especially payment services have become more digitalised. The digitalisation of payment services has changed the liquidity preferences of economic agents, affecting the demand for central bank money. For central banks, the precondition for conducting an effective monetary policy is the ability to accurately forecast the demand for their own money. This interaction is frequently discussed in the literature.

The aim of this study is to analyse the short and long run effects of FinTech developments on monetary policy through real money demand in Türkiye. For this purpose, an index representing FinTech developments for the period 2012:Q1-2021:Q4 is constructed; national income, interest rate, exchange rate and inflation are included in the model as explanatory variables. According to the findings of the ARDL Bounds Test, FinTech developments and money demand are cointegrated, in other words, they move together in the long run. Accordingly, an increase in FinTech developments reduces the demand for money. According to the Toda-Yamamoto test conducted for the analysis of short-run causality relationships, FinTech developments were found to be the Granger cause of money demand. FinTech developments in Türkiye affect the demand for money and shape the liquidity preferences of economic agents. In order to maintain the effectiveness of its monetary policy, the CBRT should closely monitor FinTech developments and supervise and regulate activities that create an alternative to its own money. On the other hand, it should emphasise CBDC activities in line with the requirements of the digital age.