Deney tasarımı yaklaşımı ile tüketicilerin duyusal nitelik ve eğilimlerinin belirlenmesi
Determining consumers' behavior and tendencies with a design of experiment approach
Yazar: MERVE AYDOĞAN
Danışman: PROF. DR. HÜLYA BAYRAK
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İstatistik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: İstatistik = Statistics

Özet:
Gıda endüstrisindeki önemli gelişmeler sayesinde üreticiler arasında rekabet artmış ve tüketicilere ürün beğendirme, tüketici beğenisini ölçme gibi amaçlar ortaya çıkmıştır. Duyusal analiz gıdaların fiziksel veya kimyasal özelliklerini 5 duyu organı aracılığı ile görerek, koklayarak, işiterek, dokunarak ve tadarak duyu tepkilerini ölçer, test eder ve analiz eder. Duyusal analiz çalışmalarında ürünleri karşılaştırmak ve belirleyici olan duyusal faktörleri saptamak için istatistiksel yöntemler kullanılır. Duyusal analizde önemli bir husus olan duyusal yorgunluğun meydana getirdiği güvenirlik kaybı dengeli tamamlanmamış blok tasarımlar kullanılarak azaltılır. Durbin sıra sayıları testi ve Skilling ve Mack testi, dengeli tamamlanmamış blok tasarımların parametrik olmayan istatistiksel yöntem karşılıklarındandır. Örneklem büyüklüğünün yeterince büyük olmadığı durumlarda permütasyon testi kullanılır. Permütasyon testi, tekrarlanan deney tasarımındaki denemelerin rastgele atanmasıdır. Bu çalışmada dengeli tamamlanmamış blok tasarımlar, Durbin sıra sayıları testi ve permütasyon testleri tanıtılarak duyusal analizdeki yeri aktarılmıştır. Ayrıca tüketici tercihleri ve ürün özellikleri arasındaki ilişkiyi görsel bir biçimde ifade eden ürün haritaları tanıtılmış, yeni ürün geliştirme amacıyla yapılan bir çalışmaya yer verilerek ürün haritası çıkarılmış ve düzeltilmiş Durbin sıra sayıları testi ile ürün farklılıkları tespit edilmiştir.

Abstract:
Thanks to the significant developments in the food industry, competition among producers has increased and aims such as product appreciation to consumers and measuring consumer appreciation have emerged. Sensory analysis measures, tests and analyses the physical or chemical properties of foods by seeing, smelling, hearing, touching and tasting sensory reactions through 5 sense organs. In sensory analysis studies, statistical methods are used to compare products and to determine the determining sensory factors. The loss of reliability caused by sensory fatigue, which is an important issue in sensory analysis, is reduced by using balanced incomplete block designs. Durbin rank number test and Skilling and Mack test are nonparametric statistical method equivalents of balanced incomplete block designs. Permutation test is used when the sample size is not large enough. The permutation test is the random assignment of trials in a repeated experimental design. In this study, balanced incomplete block designs, Durbin rank number test and permutation tests were introduced and their place in sensory analysis was explained. In addition, product maps, which visually express the relationship between consumer preferences and product characteristics, were introduced, a study conducted for the purpose of new product development was included, a product map was created and product differences were determined with the corrected Durbin rank number test.