Çam kese böceği, Thaumetopoea pityocampa (Dennis&Schiffer-Müller, 1775) ve Thaumetopoea wilkinsoni tams, 1924 (Lepıdopte-ra: Notodontidae), türlerinde ayrılma ve filocoğrafya
Delimination and phylogeography of the pine processionary moth species, Thaumetopoea pityocampa (Dennis&Schiffermül-ler, 1775) and Thaumetopoea wilkinsoni tams, 1924 (Lepidoptera: Notodontidae)
Yazar: KAHRAMAN İPEKDAL
Danışman: PROF. DR. SELİM SÜALP ÇAĞLAR
Hacettepe Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Biyoloji = Biology ; Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering ; Zooloji = Zoology
Dizin: Filogenetik = Phylogenetic ; Çam keseböceği = Pine processionary moth

Özet:
Türkiye'deki varlığı yaklaşık 200 yıldır bilinen çam kese böceği (ÇKB) ülkemizin neredeyse tüm kıyı şeridi boyunca yayılış göstermektedir. Uzun zaman ülkemizde tek bir ÇKB türünün bulunduğu ve bunun da Thaumetopoea pityocampa olduğu düşünülmüşse de son yıllarda yapılan çalışmalar ülkemizin büyük bir bölümünde T. wilkinsoni'nin bulunduğunu göstermiş; T. pityocampa'ya ise rastlanmamıştır. Bu tez çalışmasında Türkiye ve Kıbrıs'ta toplam 29 alanda örnekleme yapılmıştır. Çekirdeğe ait iki (ITS-1 ve fotoliyaz) ve mitokondriye ait bir genin (COI) baz dizilerini kullanarak yaptığımız bu çalışmada Türkiye'de her iki türün de bulunduğu ve aralarında bir melezleşmenin gerçekleştiği gösterilmektedir. Maximum likelihood, neighbor joining ve maximum parsimony yöntemleri kullanılarak ele alınan üç gen bölgesi için de filogeni ağaçları oluşturulmuştur. En yakın ortak ataya varma zamanları tüm mitokondriyel haplotipler ve türler için tahminlenmiş ve Bayes tabanlı yöntemler kullanılarak ayrılma zamanları hesaplanmıştır. Bu hesaplamalara göre iki tür birbirinden yaklaşık olarak 6 milyon yıl önce ayrılmış gibi görünmektedir. Bu ayrılma sürecinin Mesinyen Krizi ile ilgili olabileceği düşünülmektedir. Bunun dışında ortaya çıkan haplotip örüntüleri de Anadolu'daki ÇKB populasyonlarının dağılımında etkili olan filocoğrafi süreçler hakkında bilgi vermektedir. Bu bağlamda örneğin Anadolu Diyagonali ÇKB populasyonlarının genetik yapılanmasında önemli olmuş bir coğrafi engel olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışma ÇKB'nin söz konusu iki türünün doğada karşı karşıya geldiğini ve bu karşılaşmaya asimetrik ve güncel olmayan bir melezleşme sürecinin de eşlik ettiğini gösteren ilk çalışma olması bakımından önemlidir.

Abstract:
Pine processionary moth (PPM) that has been known to exist in Turkey for almost 200 years distributed in this country almost along the entire coast line. Although it had been believed for a long time that the PPM species in Turkey was Thaumetopoea pityocampa, recent studies showed that the only PPM species that exists in most parts of Turkey is T. wilkinsoni and these studies did not find any T. pityocampa occurrence. In this study, we collected samples from 29 localities in Turkey and Cyprus; and we used a mitochondrial (COI) and two nuclear (ITS-1 and photolyase) DNA and markers. After sequence analyses, we concluded that both species exist in Turkey. Moreover, we found a possible hybridization between these two species. We constructed phylogeny trees by using maximum likelihood, neighbor joining and maximum parsimony methods. We estimated time to the most recent ancestors for all mitochondrial haplotypes and species; and we showed their divergence times by using Bayesian methods. According to our results, delimination of the two PPM species is dated back to ca. 6 million years ago, probably after the Messinian Salinity Crisis. Additionally, revealed haplotype patterns are informative about phylogeographical processes that resulted current PPM distribution in Anatolia. In this context, for example, Anatolian Diagonal looks like an important geographical barrier in terms of genetic structuring of PPM populations in the region. This study is the first to show overlapping ranges of T. pityocampa and T. wilkinsoni and occurrence of an asymmetrical ancient hybridization in nature.