Lityum ya da valproik asit kullanan bipolar bozukluk tanılı hastaların klinik özellikler ve mizaç özellikleri açısından değerlendirilmesi
Evaluation of patients with bipolar disorder using lithium or valproic acid in terms of clinical features and temperament characteristics
Yazar: MERVE YÜKSEL
Danışman: DOÇ. DR. ARMAĞAN ÖZDEMİR ; DR. NESRİN BUKET TOMRUK
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Has. Eğt. ve Arş. Hastanesi / Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2018
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Bipolar bozukluk = Bipolar disorder ; Kişilik özellikleri = Personality traits ; Lityum = Lithium ; Mizaç = Temperament ; Psikiyatri = Psychiatry ; Psikiyatrik rehabilitasyon = Psychiatric rehabilitation ; Valproik asit = Valproic acid

Özet:
AMAÇ: Bipolar bozuklukta mizaç kavramı son dönemlerde sıkça çalışma yapılan alanlardan biridir. Mizaç kavramı ve tedavi yanıtı ilişkisini inceleyen çalışmalar ise çok daha azdır. Bu çalışma lityum veya valproik asit (VPA) monoterapisi kullanan hastaların mizaç özelliklerinin değerlendirilmesi, klinik seyir özelliklerinin karşılaştırılması ve klinik seyir özelliklerinin mizaç ile ilişkisinin değerlendirilmesi amacıyla gerçekleştirilmiştir.
YÖNTEM: Çalışmaya Sağlık Bilimleri Üniversitesi Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Hastalıkları Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi Psikiyatri polikliniğinde, DSM-V kriterlerine göre Bipolar bozukluk tanısıyla takip edilen, en az bir yıldır sadece lityum, sadece valproik asit ya da lityum/valproik aside ek olarak 100 mg klorpromazin eşdeğerinin altındaki dozlarda antipsikotik kullanarak remisyonda olan 105 hasta dahil edildi. Katılımcılara Young Mani Derecelendirme Ölçeği, Hamilton Depresyon Derecelendirme Ölçeği, Mizaç Özelliklerini Değerlendirme Ölçeği (TEMPS-A) ve araştırmacılar tarafından hazırlanan Sosyodemografik Veri ve Klinik Takip Formu uygulanarak değerlendirme yapıldı.
BULGULAR: Lityum veya VPA kullanan hastaların mizaç alt ölçek puanları arasında istatistiksel anlamlı farklılık saptanmadı. VPA grubunda anksiyete bozukluğu komorbiditesi, tiroid patolojisi, hastaneye yatış sayısı lityum grubuna göre anlamlı derecede yüksek saptandı. Kullanılan ilk DDD olma oranı lityum grubunda anlamlı derecede yüksek bulundu. Lityum kullanan hastalarda anksiyöz ve depresif mizaç alt ölçek puanları arttıkça eğitim düzeyinin düştüğü, anksiyöz mizaç alt ölçek puanları arttıkça toplam epizod sayısının arttığı, hipertimik mizaç alt ölçek puanları arttıkça bir yıllık lityum kan düzeyi ortalamasının düştüğü saptandı. VPA kullanan hastalarda siklotimik mizaç alt ölçek puanları arttıkça ilk epizod başlangıç yaşı ve ilk tedavi yaşının düşüş gösterdiği, depresif mizaç alt ölçek puanları arttıkça toplam mani dönemi sayısının düşüş gösterdiği, yaş arttıkça hipertimik mizaç alt ölçek puanlarının arttığı, hipertimik mizaç alt ölçek puanları arttıkça bipolar tanısı konma yaşının arttığı ve toplam hipomani sayısının azaldığı saptandı. VPA kullanan kadın hastalarda anksiyöz mizaç alt ölçek puanları VPA kullanan erkeklere göre anlamlı derecede yüksek saptandı. 
SONUÇ: Lityum ve VPA kullanan hastaların klinik seyir özellikleri ve bu özelliklerin mizaç tipleri ile ilişkisinde bazı farklılıklar mevcuttur. Lityum ile VPA grubu arasında mizaç alt ölçek puanları açısından istatistiksel anlamlı farklılık saptanmamıştır. VPA kullanan kadın hastalarda daha yüksek anksiyöz mizaç alt ölçek puanları gözlenmiştir. VPA kullanan hastalarda siklotimik mizaç alt ölçek puanları arttıkça hastalık başlangıcının ve ilk tedavi yaşının daha erken olduğu saptanmıştır. Mizaç tipi ve tedaviye iyi yanıt ilişkisinin araştırılmasında daha yüksek örneklemli ve fazla sayıda çalışmaya ihtiyaç vardır. Bipolar bozuklukta mizaç tipinin araştırılması klinik gidişin değerlendirilmesinde ve tedavi seçiminde yol gösterici olabilir.  
Anahtar Kelimeler: Bipolar bozukluk, Mizaç, Lityum, Valproik Asit
İletişim Adresi: merve.seker@hotmail.com

Abstract:
OBJECTIVE: The concept of temperament in bipolar disorder is one area which has been studied frequently in recent years. The number of studies that examine the relationship between temperament and treatment response are relatively few. This study was conducted to evaluate the temperament characteristics of patients using lithium and valproic acid (VPA), to compare their clinical progress and outcome and to examine the relationship between clinical course characteristics and temperament.
METHOD: The study included 105 patients who had been diagnosed with bipolar disorder according to the DSM-V criteria and had been followed-up at the psychiatric outpatient clinic of Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Mental Health and Neurological Disorders Health Application and Research Center of the University of Health Sciences. The subjects had been in remission for at least a year using only lithium  or valproic acid monotherapy or lithium/valproic with an additional antipsychotic dose of <100 mg/day of chlorpromazine equivalant. Participants were assessed using Young Mania Rating Scale, Hamilton Depression Rating Scale, Temperamental Characteristics Evaluation Scale (Temperament Evaluation of Memphis, Pisa, Paris, San Diego Autoquestionaire)(TEMPS-A) and a Sociodemographic Data and Clinical Follow-up Form devised by the researchers.
RESULTS: There was no statistically significant difference between temperament subscale scores of patients using lithium and VPA. Anxiety disorder comorbidity, thyroid pathology, number of hospitalizations in the VPA group were significantly higher than those in the  lithium group. The rate of not using another mood stabilizer in the past was significantly higher in the lithium group. Among patients using lithium, higher anxious and depressive temperament subscale scores correlated with lower levels of education, higher anxious temperament subscale scores correlated with greater number of hospitalizations and higher hyperthymic temperament subscale scores correlated with lower yearly averages of blood lithium levels. Among patients using VPA, higher cyclothymic temperament subscale scores correlated with earlier age of first episode and earlier initiation of treatment, higher depressive temperament subscale scores correlated with fewer number of manic episodes, higher hyperthymic temperament subscale scores correlated with older age, older age at time of diagnosis and fewer number of hypomanic episodes. Anxious temperament subscale scores were also significantly higher in women who were using VPA than in men who were using VPA. 
CONCLUSION: There are some differences in clinical course characteristics and this characteristics' relation with temperament type among patients using lithium and VPA. There was no statistically significant difference between the lithium and VPA groups in terms of temperament subscale scores. Higher anxious temperament subscale scores were observed in female patients using VPA. Patients using VPA were found to have an earlier onset of illness and an earlier age at first treatment if   cyclothymic temperament subscale scores were higher. There is a need for a greater number of studies with larger sample sizes to investigate the relationship between temperament type and favorable drug response. Evaluation of temperament type in bipolar disorder may be a guide in assesment of clinical course and treatment choice.
Key Words: Bipolar disorder, Temperament, Lithium, Valproic Acid
Contact: merve.seker@hotmail.com