Primer epilepsi tanısıyla izlenen kız ergenlerde antiepileptik monoterapi tedavisinin pubertal hormonlar üzerine etkilerinin değerlendirilmesi
Evaluation of the effects of antiepileptic monotherapy on pubertal hormones in female adolescents with primary epilepsy diagnosis
Yazar: ALİ NAZIM GÜZELBAĞ
Danışman: ÖĞR. GÖR. ALKIM ÖDEN AKMAN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Gülhane Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Antikonvülsanlar = Anticonvulsants ; Epilepsi = Epilepsy ; Ergenler = Adolescents ; Ergenlik = Puberty ; Hirsutizm = Hirsutism ; Hormonlar = Hormones ; Kızlar = Girls ; Levetirasetam = Levetiracetam ; Valproik asit = Valproic acid

Özet:
Amaç: Antiepileptik ilaçların (AEİ) reprodüktif sistem üzerine bir çok yan etkisi gösterilmiştir. VPA uzun süredir kullanılan hiperandrojenizme neden olduğu kabul gören AEİ'dir. Levetirasetam (LEV) son yıllarda kullanılmaya başlanan, geniş spektrumlu AEİ'dir. Pubertal dönemde sık kullanılan VPA ve LEV'ın reprodüktif sistem üzerine etkilerini inceledik.

Gereç ve Yöntem: Çalışmamıza hastanemiz pediatrik nöroloji polikliniğinde takipli, en az 6 aydır VPA ya da  LEV kullanan, en az 2 senedir adet gören, ek komorbid durumu olmayan kız hastalar dahil edildi. Kontrol grubu olarak en az 2 senedir adet gören sağlıklı grup çalışmaya alındı. Çalışmaya katılan hastalardan adet sonrası ilk 3 günde kan alınıp aynı gün serumunda FSH, LH, östrodiol, total testosteron, serbest testosteron, SHBG, 17 OH progesteron, androstenedion, DHEASO4, kortizol çalışıldı. Hastaların adetin ilk 3 günü pelvik ultrason ile over boyutları, dominat folikül boyutları, endometrium çift duvar kalınlığı, ek patoloji açısından ürogenital sistem ve surrenal bezleri değerlendirildi. Hastaların fizik muayneleri yapılıp antropometrik ölçümleri kayıt altına alındı. Hastaların Modifiye Ferriman Gallwey skorlaması yapıldı. İlaç kullanan hastalar sağlıklı kontrol grubu ile karşılaştırıldı. Ayrıca ilaç kullanan hastalar da kullanım süresine göre değerlendirildi. Veriler IBM SPSS Statistics 22.0 istatistik paket programında değerlendirildi.

Bulgular : Çalışmaya 16'sı VPA, 15'i LEV kullanan hasta ve 30 kişiden oluşan kontrol grubu dahil edildi. VPA kullanan hasta,  LEV kullanan hasta ve kontrol grubu karşılaştırıldığında antropometrik ölçümler, over morfolojisi, endometrium çift duvar kalınlığı, modifiye Ferriman Gallwey skorlaması arasında anlamlı istatistiksel fark bulunmadı. VPA kullanan hastalarda serum TSH düzeyleri istatiksel olarak yüksek; mentrual siklus uzunluğu oransal olarak fazla bulundu. VPA kullanan hastalarda serum 17 OH progesteron ve DHEASO4 düzeyleri istatistiksel olarak anlamlı düşük bulundu. LEV kullanan hastalarda saç dökülmesi oranı istatiksel olarak anlamlı fazla bulundu. Bu değişimler ilaç kullanım süresi ile istatistiksel olarak ilişkilendirilemedi. 
Tartışma ve sonuç: VPA ve LEV uzun dönem kullanımınında pubertal dönemde menstrual düzeni etkilleyebilecek hormonlar değerlendirildiğinde; sadece VPA grubunda TSH yüksekliği saptanmıştır. Bu sonuçlar; geniş vaka-kontrol çalışma sonuçları ile birlikte değerlendirilmelidir.

Abstract:
Objective: Anti-epileptic drus have been shown to have many side effects on the reproductive system. VPA is an antiepileptic drug that has been used for a long time and is recognized to cause of hyperandrogenism. LEV is a broad spectrum antiepileptic agent that has been used in recent years. We examined the biochemical and physical effects of VPA and LEV which are commonly used in pubertal period on the reproductive system.

Materials and Methods: In our study, female patients who were followed-up at the pediatric neurology outpatient clinic of our hospital, who had been using VPA or LEV for at least 6 months, who had had mentrual period for at least 2 years ago and had no additional comorbid condition were included. A healthy group who had had menstrual period for at least 2 years was included as control group. In the first 3 days of the menstrual period; serum FSH, LH, estrodiol, total testosterone, free testosterone, SHBG, 17 OH progesterone, androstenoidone, DHEASO4, cortisol were studied in addition ovarian dimensions, dominated follicle lengths, endometrial double wall thickness and surrenal glands were evaluated for additional pathology. Anthropometric measurements of the patients and modified ferriman gallwey scoring and additional physical examinations were performed for hirsutism. Patients using drugs were compared with the healthy control group. In addition, patients using medication were evaluated according to their duration of use. Data were evaluated using IBM SPSS Statistics 22.0 statistical package program.

Results: 16 VPA, 15 LEV and 30 control patients were included in the study. There was no significant statistical difference between anthropometric measurements, ovarian morphology, endometrial double wall thickness, modified ferriman gallwey scores between VPA, LEV and control groups. TSH levels were significantly higher and menstrual cycle length was higher percentage in the VPA group. 17OH progesterone and DHEASO4 were significantly lower in VPA patients and these results could not be statistically associated to the duration of drug use. Acne development was statistically significant in patients using LEV, but could not be statistically associated with drug use time.

Discussion and Conclusion: In the long-term use of VPA and LEV, when hormones that may affect the menstrual regularity in the pubertal period are evaluated; the increase of serum TSH was detected only in the VPA group. These results should be evaluated together with large case-control study results.