Eğitime alternatif felsefi yaklaşımlar
Alternative philosophical approaches towards education
Yazar: REZZAN ÖZGEN
Danışman: DOÇ. DR. TALİP KARAKAYA
Dumlupınar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2012
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Eğitim = Education ; Eğitim düşüncesi = Education thought ; Eğitim felsefesi = Education philosophy ; Eğitim yöntemleri = Education methods ; Modern eğitim = Modern education ; Yeni eğilimler = New trends ; Özgürlük = Freedom

Özet:
İnsanlık tarihi kadar eski bir olgu olan eğitim toplumun en önemli sosyal kurumlarından birisidir. Bireylerin sahip olduğu ilgi ve yeteneklere eğitim aracılığıyla ulaşılmakta ve insanın insan olarak varlığını ortaya koyması eğitim üzerinden gerçekleşmektedir. Eğitim olgusu da bu işlevini gerçekleştirirken kaynağını sahip olduğu felsefi düşünce yapısından almaktadır. Felsefi düşünce yapısında insanı algılama biçimimize dair sorduğumuz sorular onu nasıl bir eğitimden geçireceğimizin de cevabını vermektedir. Eğitim olgusu felsefi yaklaşımlar ekseninde incelenirken geleneksel eğitim yaklaşımlarının çağdaş dünyada yaşanan değişim ve gelişimlerini yakalayacak bireyleri yetiştirmede yetersiz kaldığı görülmektedir. Geleneksel eğitim yaklaşımlarının hem düşünsel alt yapı hem de öğretim müfredat, metot ve uygulamalarında etkin öğrenmeyi sağlamadaki yetersizliği eğitimde değerler dizisi değişikliğini meydana getirmektedir. Eğitimde değerler dizisi değişikliği de farklı eğitim felsefelerinin ortaya çıkmasını sağlamaktadır. Farklı eğitim felsefeleri üzerinden geleneksel eğitim anlayışına eleştiriler geliştirilerek klasik eğitim anlayışına alternatif felsefi yaklaşımlar geliştirilmiştir. Eğitimde alternatif felsefeler öğretim sürecinde alternatif uygulama modelleri geliştirme hareketinin de bir ifadesidir. Eğitime karşı geliştirilen alternatif felsefi yaklaşımlarda öğretme kavramından çok öğrenme kavramına, öğrenmeyi gerçekleştirecek bireylerin özelliklerine, öğrenme sürecinin planlanması ve yaşanmasında demokratik süreçlere önem verilmiştir.Bu araştırmada da geleneksel eğitimin dışında ?alternatif eğitim paradigmaları? şeklinde yer alan eğitime farklı felsefi yaklaşımlara yer verilmiştir. Bu yaklaşımların düşünürlerle ilişkisi ortaya konarak nasıl bir eğitim anlayışı geliştirdikleri açıklanmaya çalışılmıştır. Eğitime alternatif geliştiren yaklaşımların tümü, insanı görme biçimine eğitim algılarında verdikleri cevapları ile irdelenmiştir. Bu eğitim yaklaşımlarının temel eğitim ilkelerinde; çocukluk, öğrenme, okul ve öğretmen gibi kavramlara yüklenen anlamlar farklılaşsa bile hepsini ortak paydada birleştiren eğitim ile insanı merkeze alarak özgürleştirme arzuları olmuştur. Özgürleştirme arzusu bazı eğitim yaklaşımında insan üzerine konumlanırken bazısında toplum üzerinden yükselmesinin düşlenmesi paradoks oluşturmuştur. Bu paradoks irdelendiğinde; düşündüklerimiz ve düşünmediklerimiz, öğrendiklerimiz ve öğrenmediklerimiz, sorguladıklarımız ve sorgulamadıklarımızla toplumsal yapımızın da ipuçlarını ortaya koymuş oluyoruz.Çalışmada eğitime alternatif felsefi yaklaşımların gelişmesine kaynaklık eden aydınlanma çağı eğitim felsefelerinden natüralizm, pragmatizm ve varoluş felsefesinin eğitim yaklaşımı ile çağdaş eğitim akımları içerisinde ilerlemecilik, yeniden kurmacılık, politeknik eğitim, holistik eğitim, çocuktan hareket eğitim akımı, kır yurdu eğitim akımı, iş eğitimi akımı, kolektif eğitim akımı ve özgürlükçü eğitim akımı yaklaşımları yer almıştır. Bu eğitim yaklaşımları içerisinde ilerlemeci eğitim yaklaşımı William Kilpatrick'in ?proje tabanlı öğrenme? metodu örneği ile, çocuktan hareket eğitimi akımı ise John Dewey'in ?laboratuar okul? ve Maria Montessori'nin ?Montessori okul? örneği ile ele alınmıştır.Anahtar Kelimeler: Eğitim Felsefesi, Yeni Eğitim, Alternatif Eğitim, Çağdaş Eğitim, Özgürlükçü Eğitim.

Abstract:
The concept of education, as ancient as the history of civilization, is among the most important social foundations of societies. Education enables self realization by giving the individuals the opportunity to develop their interests and skills. The concept of education depends on the philosophical state of mind contained in its very core structure. Within this state of mind, questions we ask about the approaches on the perception of human beings, also present the kind of education required. Upon handling the concept of education from a philosophical approach, another issue presents itself, which is the inadequacy of traditional educational approaches in raising individuals who can catch up with changes and developments in contemporary world. This inadequacy both in intellectual structure and teaching, syllabus, method applications requires a paradigm shift in education and this shift can enable the emergence of various different educational philosophies. Thanks to these different philosophies alternative philosophical approaches could be developed. Alternative philosophies in education are also seen as the expression of alternative application models in teaching. Rather than the concept of teaching, these approaches attach importance to the concept of learning, qualities of individuals who are supposed to learn, democratic processes in planning and applying the learning process.This study is focused on different philosophical approaches described as ?alternative educational paradigms? that are not included in traditional education and they are clarified through their relation to scholars. All approaches that develop alternatives are analysed regarding their answers to the perception of education. Although these approaches offer different descriptions on childhood, learning, school and teacher, they all have similar demands in freeing the human beings by putting them in the centre of interest. Demand of freedom is sometimes focused on human beings while some other times it is visualised on the basis of society, which formed a paradox. Upon analysing this paradox we hint at the social structure considering the issues we think and not think about, we learn and not learn, we question and not.In this study, Naturalism, Pragmatism and educational approach of Existential Philosophy are analysed as the representatives of the Enlightenment as well as Progressivism, Re-constructionism, Polytechnic Education, Holistic Education, Child Centred Education, Country Education Project, Vocational Education, Collective Education, Liberal Education which represent Contemporary Educational Approaches. Among those approaches, Progressive Educational Approach has been analysed through Project Based Learning Method developed by William Kilpatrick and Child Centred Education has been analysed through John Dewey?s Laboratory School and Maria Montessori?s School.Key words: Educational Philosophy, New Education, Alternative Education, Freedom, Education.