Tüketicilerin konvansiyonel araçlardan elektrikli araçlara geçiş niyeti üzerinde kişisel ve ürün temelli faktörlerin rolü
The role of personal and product-based factors on consumers' switching intention from conventional to electric vehicles
Yazar: ARMAĞAN EBRİŞİM
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SELEN ÖZTÜRK
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Pazarlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Elektrikli otomobiller = Electric cars ; Kara yolu ulaşımı = Land transportation ; Kişisel faktörler = Individual factors ; Otomotiv sektörü = Automotive sector ; Pazarlama = Marketing ; Satın alma niyeti = Purchase intention ; Tüketici algısı = Consumer perception ; Tüketici davranışı = Consumer behavior ; Tüketiciler = Consumers ; Çoklu doğrusal regresyon = Multiple linear regression

Özet:
İnsanlık, yüzlerce yıl boyunca ulaşım ihtiyacını karşılayabilmek için çeşitli yollar denemiş, ulaşım araçları icat etmiştir. Kendinden hareketli makinelerin icadı ulaşımın daha hızlı ve etkili olmasını sağlamıştır. Günümüzde bu ihtiyaç, ağırlıklı olarak fosil yakıtlı konvansiyonel araçların kullanımı ile karşılanmaktadır. Fosil yakıtlı araçlar yüz yılı aşkın bir süredir dünyayı arşınlamaktadır. Ancak bu kullanım küresel ısınma, bölgesel kirlenme, sera gazı emisyonlarının artması, karbon ayak izinin artması gibi pek çok sorunu da beraberinde getirmektedir.
Ulaşım ihtiyacı karşılanırken doğaya verilen zararın en aza indirilme çabası, elektrikli araçların ön plana çıkmasına neden olmuştur. Elektrik üretiminin büyük oranda halen fosil yakıtlara bağımlı olması ve elektrikli araçlara ilişkin çeşitli kaygılar tartışmalara neden olsa da tüketicilerin elektrikli araçlara ciddi bir yönelimi olduğu görünmektedir.
Tüketicilerin fosil yakıtlı konvansiyonel araçlardan elektrikli araçlara geçiş niyeti üzerindeki kişisel ve ürün temelli faktörlerin rollerinin belirlenmesi ve itme çekme bağlama yapısı kullanılarak bu faktörlerin geçiş niyetine etkilerinin saptanması bu araştırmanın temel amacını oluşturmaktadır.
Kişisel ve ürün temelli faktörleri tespit edebilmek adına elektrikli araç ilgilenimi yüksek, on yılı aşkın süredir araç kullanma deneyimi olan ve araç kullanma deneyimi tek bir araç ile sınırlı olmayan yedi katılımcı ile derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Yapılan bu ön çalışmada ortaya çıkan faktörlerin ışığında araç kullanma deneyimi olan katılımcılar ile gerçekleştirilen çevrimiçi anket çalışması sonucu 672 kullanılabilir anket verisi toplanmıştır.
Analiz sonuçları, elektrikli araçlara geçiş niyetine en güçlü olumlu etkisi tespit edilen faktörlerin sırasıyla alternatiflerin çekiciliği, algılanan genel faydalar, algılanan ürün eskimesinin sosyal boyutu ve satın alma ilgilenimi olduğunu; en güçlü olumsuz yönde etki eden faktörlerin ise sırasıyla eylemsizlik ve algılanan ürün eskimesinin çevresel boyutu olduğunu göstermektedir. Geçiş niyetine en güçlü etkisi bulunan faktörün alternatiflerin çekiciliği olduğu ortaya çıkmıştır.
Doğrudan geçiş niyetine etkisinden bağımsız olarak, bağlama değişkenlerinin itme ve çekme değişkenlerinin geçiş niyetine etkisini düzenleyen düzenleyicilik etkisinin tespiti için düzenleyici etki analizleri gerçekleştirilmiştir.
Analiz sonuçlarına göre algılanan ürün eskimesinin sosyal boyutunun geçiş niyetine etkisini performans engelleri, altyapı engelleri, eylemsizlik, uğraş odaklı değiştirme maliyeti ve riskten kaçınma düzenlemektedir. Algılanan genel faydaların geçiş niyetine etkisini satın alma ilgilenimi düzenlemektedir. Alternatiflerin çekiciliğinin geçiş niyetine etkisini ise finansal engeller, performans engelleri, parasal değiştirme maliyeti, uğraş odaklı değiştirme maliyeti ve satın alma ilgilenimi düzenlemektedir.
Ayrıca sosyodemografik faktörlerin tüm değişkenlerin geçiş niyetine etkisi üzerinde düzenleyicilik etkisi incelenmiştir. Analize göre algılanan genel faydaların geçiş niyetine etkisini hane halkı geliri düzenlemektedir. Alternatiflerin çekiciliğinin geçiş niyetine etkisini medeni durum ve hane halkı geliri düzenlemektedir. Eylemsizliğin geçiş niyetine etkisini ise katılımcıların yaşı, medeni durum ve hane halkı geliri düzenlemektedir.
Elektrikli araçlara geçiş niyetinin sosyodemografik özelliklere göre farklılıkları incelendiğinde cinsiyetin ve araç kullanma deneyiminin geçiş niyeti üzerinde anlamlı fark oluşturduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
The human race has attempted various ways to meet the need for transportation for hundreds of years and invented means of transportation. The invention of self-propelled machines made transportation faster and more efficient. Today, this need is mainly met by the use of conventional fossil-fueled vehicles. Fossil-fueled vehicles have been roaming the world for over a century. However, this use brings along many problems such as global warming, regional pollution, increased greenhouse gas emissions, and increased carbon footprint.
The effort to minimize the damage to nature while meeting the need for transportation has led to the prominence of electric vehicles. Although the fact that electricity generation is still heavily dependent on fossil fuels and various concerns about electric vehicles cause controversy, consumers seem to have a serious tendency towards electric vehicles.
The main purpose of this study is to determine the roles of personal and product-based factors on consumers' switching intention from conventional fossil-fueled vehicles to electric vehicles and to determine the effects of these factors on switching intention by using the Push Pull Mooring model.
In order to identify personal and product-based factors, in-depth interviews were conducted with seven participants who were highly interested in electric vehicles having more than ten years of driving experience and whose driving experience was not limited to single vehicle. In the light of the factors revealed in this preliminary study, 672 usable survey data were collected as a result of the online survey conducted with participants who had driving experience.
The results of the analysis show that the factors with the strongest positive effect on the switching intention to electric vehicles are alternative attractiveness, perceived general benefits, social dimension of perceived product obsolescence and purchase involvement, respectively; while the factors with the strongest negative effect are inertia and environmental dimension of perceived product obsolescence, respectively. The factor with the strongest effect on switching intention is the alternative attractiveness.
Moderating effect analyses were conducted to determine the moderating effect of mooring variables on the effect of push and pull variables on switching intention, independent of their direct effect on switching intention.
According to the results of the analyses, the effect of the social dimension of perceived product obsolescence on switching intention is moderated by performance barriers, infrastructure barriers, inertia, effort-oriented switching cost and risk aversion. The effect of perceived general benefits on switching intention is moderated by purchase involvement. The effect of alternative attractiveness on switching intention is moderated by financial barriers, performance barriers, monetary switching cost, effort-oriented switching cost and purchase involvement.
In addition, the moderating effects of sociodemographic factors on the effect of all variables on switching intention was analyzed. According to the analyses, household income moderates the effect of perceived general benefits on switching intention. The effect of alternative attractiveness on switching intention is moderated by marital status and household income. The effect of inertia on switching intention is moderated by age, marital status and household income.
When the differences in the switching intention to electric vehicles according to sociodemographic characteristics are examined, it is concluded that gender and driving experience make a significant difference on the switching intention.