Kent içi raylı sistem yatırımlarının analizi ve yönetim modelleri: Ankara ili örneği
Investment analysis and management models of urban rail system: The case of Ankara province
Yazar: SEVİLAY BOSTANCI
Danışman: DOÇ. DR. YEŞİM TANRIVERMİŞ ; DOÇ. DR. KÜBRA YILDIRIM ÖZCAN
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Gayrimenkul Geliştirme ve Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ulaşım = Transportation
Dizin: Ankara metrosu = Ankara subway ; Hafif raylı sistemler = Light rail systems ; Kentiçi ulaşım =   ; Şehiriçi ulaşım = Urban transport

Özet:
Bu araştırmanın amacı; Türkiye'de kent içi raylı sistem yatırımları finansmanı, yatırım analizi ve yönetim modellerini önce genel olarak ve daha sonra Ankara ili örneği çerçevesinde incelemek, uygulamadaki yaşanan sorunları tespit etmek ve çözüm önerileri sunmaktır. Araştırmada yöntem olarak anket çalışması ve ekonomik analiz kullanılmıştır. Anket çalışması EGO Genel Müdürlüğü ve paydaş analizi kapsamında da Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı'nda (UAB) görevli yönetici ve çalışanlarıyla gerçekleştirilmiştir.  Örneklem büyüklüğü 363 olarak hesaplanmış olmasına rağmen örneklem büyüklüğünden daha fazla kişi ile anket çalışması yapılmıştır. Bu ankete EGO yönetici pozisyonunda 101, çalışan olarak 618, UAB'de yönetici pozisyonunda 22, çalışan olarak 24 olmak üzere toplam 765 personel katılmıştır. Anket çalışmasında anket verilerinin derlenip, özetlenerek analiz edilmesinde Statistical Package for the Social Sciences (SPPSS) yazılımı kullanılmış, anket sorularının cevapları arasında anlamlılık düzeylerini ölçmek için t testi ve ki-kare testleri uygulanmıştır. Bazı veriler normal dağılımda olmadığı için ikili gruplar arasındaki karşılaştırmalarda Mann-Whitney U testi, üç ve üçten fazla gruplar arasındaki karşılaştırmalarda Kruskall Wallis-H testi, değişkenler arası ilişkilerde ise Spearman korelasyon testi ile analizler yapılmıştır. EGO'da çalışanlara yapılan ankette veriler, geliştirilmek amacıyla "çalışanların yöneticileri değerlendirmesi ölçeği" aracılığı ile toplanmıştır. Ölçeğin planlanan bu faktör yapısının doğrulanıp doğrulanmadığı birinci düzey doğrulayıcı faktör analizi (DFA) ile analiz edilmiştir.  Ölçeğin güvenirliğini tespit etmek için Cronbach alfa iç tutarlılık anlamında güvenirlik katsayı hesaplaması yapılarak, Path diagramı ve regresyon analizleri de gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın yatırım analizi bölümünde, Ankara'da mevcutta işletilen raylı sistem hatları Batıkent-Kızılay (M1), Çayyolu-Kızılay (M2), Batıkent-Sincan/Törekent (M3), Keçiören-AKM (M4), AŞTİ-Dikimevi (A1) ve yapılması planlanan A1 Hattı (Ankaray) Dikimevi-Nato Yolu raylı sistem uzatma hattı, Keçiören Kuyubaşı İstasyonu YHT Garı İstasyonu arası bağlantı hattı, Yıldırım Beyazıt Üniversitesi-Çubuk raylı sistem bağlantı hattı incelenmiştir. Ekonomik analiz hesaplamalarında, iç karlılık oranı (İKO), net bugünkü değer (NBD), nakit akıma bağlanmış geri ödeme süresi ve karlılık endeksi (KE) gibi dinamik finansal değerleme yöntemleri kullanılmıştır.  Hesaplamalar sonucunda elde edilen bulgularda; metro hatları için yapılan yatırımların geri dönüş sürelerinin çok uzun olduğu, iç karlılık sonuçlarının iyimser tablo sunmadığı tespit edilmiştir. Anket çalışması ile kent içi raylı sistemlerde finansmanı ve yönetimi ile ilgili sorunlar tespit edilmeye çalışılmış ve çözüm önerileri sunulmuştur. Anket sonuçlarına göre; % 97 oranında Ankara'da yeni bir metro hattının yapılmasına ihtiyaç olduğu, ankete katılanlardan % 38 oranında Havaalanı-Gar metro hattının yapılmasını böylece özel araç trafiğinin minimize edilerek yeni bir metro hattının kullanılmasını tercih edecekleri tespit edilmiştir. Kent içi raylı sistemlerin finansmanının hangi idareler tarafından yapılması ile ilgili EGO yöneticileri   % 46,6 oranında merkezi yönetim-yerel yönetim iş birliği, UAB yöneticileri % 31 oranında merkezi yönetim, EGO çalışanları % 29,3 oranında merkezi yönetim-yerel yönetim iş birliği, UAB çalışanları % 29,7 oranında merkezi yönetim-yerel yönetim iş birliği şeklinde yapılmasını ifade etmişlerdir. Kent içi raylı sistemlerin yönetiminin hangi idareler tarafından yapılması ile ilgili EGO yöneticileri   % 73,3, UAB yöneticileri ise, % 46,7 oranında yerel yönetim, EGO çalışanları % 58,7, UAB çalışanları da % 66,7 oranında yerel yönetimlerin yapması gerektiği ortaya konmuştur. Kent içi raylı sistemlerin finansmanını merkezi yönetim-yerel yönetim iş birliği şeklinde yapılması gerektiği sonucu çıkmasına rağmen yönetimini sadece yerel yönetimlerin yapması gerektiği de vurgulanmıştır.

Abstract:
The aim of this study is to examine the financing, investment analysis and management models of urban rail system investments in Turkey, first in general and then within the framework of Ankara province, to identify the problems in practice and to offer solutions. Survey and economic analysis were used as methods in the research. The survey was conducted with the managers and employees of the General Directorate of EGO and the Ministry of Transport and Infrastructure (MoTI) within the scope of stakeholder analysis.  Although the sample size was calculated as 363, the survey was conducted with more people than the sample size. A total of 765 personnel, including 101 managers and 618 employees in the EGO and 22 managers and 24 employees in MoTI, participated in this survey. Statistical Package for the Social Sciences (SPSS) software was used to compile, summarise and analyse the survey data, and t-test and chi-square tests were applied to measure the significance levels between the answers to the survey questions. Since some data were not normally distributed, the Mann-Whitney U test was used for comparisons between two groups, the Kruskall Wallis-H test was used for comparisons between three or more than three groups, and the Spearman correlation test was used for analyses between variables. In the questionnaire administered to the employees of the EGO General Directorate, the data were collected through the "employees' evaluation of managers scale" to be developed. Whether this planned factor structure of the scale was confirmed or not was analysed by first-level confirmatory factor analysis (CFA).  In order to determine the reliability of the scale, Cronbach's alpha reliability coefficient was calculated in terms of internal consistency, and path diagram and regression analyses were also performed. In the investment analysis part of the research, the rail system lines currently operated in Ankara are Batıkent-Kızılay (M1), Çayyolu-Kızılay (M2), Batıkent-Sincan/Törekent (M3), Keçiören-AKM (M4), AŞTİ-Dikimevi (A1) and the planned A1 Line (Ankaray) Dikimevi-Nato Yolu rail system extension line, connection line between Keçiören Kuyubaşı Station and YHT Station, Yıldırım Beyazıt University-Çubuk rail system connection line were analysed. Dynamic financial valuation methods such as internal rate of return (IRR), net present value (NPV), payback period linked to cash flows and profitability index (PI) were used in the economic analysis calculations. In the findings obtained as a result of the calculations; it has been determined that the return periods of the investments made for metro lines are very long and the internal profitability results do not present an optimistic picture. With the questionnaire study, problems related to the financing and management of urban rail systems were tried to be determined and solution suggestions were presented. According to the results of the survey; 97 % of the respondents stated that there is a need for a new metro line in Ankara, 38 % of the respondents stated that they would prefer the construction of the Airport-Gar metro line and thus minimising the private vehicle traffic and using a new metro line. Regarding the administrations by which the financing of urban rail systems should be carried out, EGO managers stated that 46.6 % of the respondents would prefer central administration-local administration cooperation, UAB managers 31 % would prefer central administration, EGO employees 29.3 % would prefer central administration-local administration cooperation, UAB employees 29.7% would prefer central administration-local administration cooperation. Regarding the administration of urban rail systems, 73.3 % of EGO managers, 46.7% of UAB managers, 58.7% of EGO employees and 66.7% of UAB employees stated that local administrations should manage urban rail systems. Although it is concluded that the financing of urban rail systems should be carried out in the form of central government-local government cooperation, it is also emphasised that only local governments should carry out the management.