Muğla, Börükçü geç geometrik-erken Bizans dönemi iskeletlerinde çene ve diş sağlığı
Jaw and dental health in börükçü geometric period society
Yazar: PELİN TAŞ KUŞCU
Danışman: PROF. DR. İSMAİL ÖZER
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Antropoloji Ana Bilim Dalı / Paleoantropoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Antropoloji = Anthropology

Özet:
Eski toplumların biyolojik, sosyal ve kültürel yapısının anlaşılmasında,
antropolojik çalışmalar önemli bir yer tutmaktadır. Özellikle paleodental araştırmalar,
eski toplulukların yaşam tarzlarını ve beslenme alışkanlıklarını anlamak için oldukça
değerli bilgiler sunmaktadır. Bu çalışmalar, antik topluluklara ait diş ve çeneler üzerinde
yapılan incelemeler sonucunda toplulukların beslenme modelleri, besin hazırlama
teknikleri ve genel sağlık durumu hakkında değerli bilgiler sağlar.
Bu çalışmada, Karia Bölgesinde bulunan ve Geç Geometrik dönemden Erken
Bizans döneminin sonuna kadar ki döneme tarihlenen Börükçü topluluğunun çene ve
diş patolojileri ele alınmıştır. Söz konusu yerleşim, günümüzde Muğla İli'nin Yatağan
İlçesinde yer almaktadır. 2002 yılında Muğla Müzesi Müdürlüğü tarafından başlatılan
kurtarma kazıları 2009 yılına kadar devam etmiştir. Bu süreçte kazıdan çıkarılan
iskeletlerin paleodemografik analizi yapılmış; bunun sonucunda 533 birey tespit
edilmiştir. Bu çalışmada da söz konusu iskeletlere ait 2555 adet daimî diş, 460 adet süt
dişi ile 2456 alveol; çürük, diş taşı, hipoplazi, alveol kemik kaybı, apse ve antemortem
diş kaybı ve aşınma açısından incelenmiştir. Buna göre tüm toplumda %10,6 oranında
diş çürüğü; %42,5 oranında diş taşı, %95,7 oranında aşınma, % 41,6 oranında hipoplazi,
%79,6 oranında alveol kemik kaybı, %1,8 oranında apse ve %14,2 oranında antemortem
diş kaybı tespit edilmiştir. Bu patolojilerin değerlendirilmesi sonucunda Börükçü'nün
bir tarım toplumu olduğu, diyetlerinin karbonhidrat ağırlıklı bir karakter gösterdiği
ancak kabuklu ve lifli gıdaların da sıklıkla tüketildiği düşünülmektedir. Aynı zamanda
kum, taş gibi aşındırıcıların besinler aracılığıyla dişlere temas ederek aşınma oranlarını
artırdığı düşünülmektedir. Hipoplazi verileri ise, çocukluk döneminde yetersiz beslenme
ve enfeksiyonel hastalıklara işaret etmekte; bu durum tipik bir tarım toplumu özelliği
olarak Börükçü ile ilgili önerileri desteklemektedir. Toplumun genel sağlık durumu da
buna paralel bir profil çizmekte, beslenme yetersizliği / dengesizliği ve enfeksiyonel
hastalıklar, tarım toplumlarının genel sağlık örüntüleriyle uyumlu gözükmektedir.
Anahtar kelimeler: Börükçü, diş ve çene hastalıkları, beslenme, eski Anadolu
toplumları

Abstract:
Anthropological studies play a significant role in understanding the biological,
social, and cultural structures of ancient societies. Particularly, paleodental research
provides valuable insights into the lifestyle and dietary habits of ancient communities.
These studies offer valuable information about the dietary patterns, food preparation
techniques, and general health conditions of ancient societies through examinations of
teeth and jaws belonging to ancient populations.
In this study, the jaw and dental pathologies of the Börükçü community, dating
from the Late Geometric period to the end of the Early Byzantine period and located in
the Karia Region, are addressed. This settlement is situated in present-day Yatağan
District of Muğla Province, Turkey. Rescue excavations initiated by the Muğla Museum
Directorate in 2002 continued until 2009. During this process, paleodemographic
analysis was conducted on skeletons excavated from the site, resulting in the
identification of 533 individuals. In this study, a total of 2555 permanent teeth, 460
deciduous teeth, and 2456 alveoli from these skeletons were examined for decay,
calculus, hypoplasia, alveolar bone loss, abscesses, ante-mortem tooth loss, and wear.
Consequently, tooth decay was found at a rate of 10.6% across the entire population;
calculus at 42.5%, wear at 95.7%, hypoplasia at 41.6%, alveolar bone loss at 79.6%,
abscesses at 1.8%, and ante-mortem tooth loss at 14.2%. Evaluation of these
pathologies suggests that Börükçü was an agricultural community with a diet
characterized by a predominance of carbohydrates, although shellfish and fibrous foods
were also frequently consumed. Additionally, it is believed that abrasives such as sand
and stones increased wear rates by coming into contact with teeth through food.
Hypoplasia data indicate inadequate nutrition and infectious diseases during childhood,
supporting suggestions regarding Börükçü's typical agricultural community traits. The
overall health profile of the community also parallels this, with nutritional
deficiencies/imbalances and infectious diseases appearing consistent with general health
patterns of agricultural societies.
Keywords: Börükçü, dental and jaw pathologies, nutrition, ancient Anatolian societies