Yayalaştırılmış caddelerde nitelikli fiziksel mekan arayışı: Gaziler Caddesi, Gaziantep
The search for quality physical space on pedestrianized streets: Gaziler Avanue, Gaziantep
Yazar: AGHAMAHARRAM ALIYEV
Danışman: DOÇ. DR. TOLGA LEVENT
Mersin Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Şehir ve Bölge Planlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
20.yüzyılın başlarına kadar, kentsel kamusal mekanlar olarak caddeler yayaların gündelik yaşamlarında en sık kullandıkları alışveriş ihtiyaçlarını karşıladıkları ve sosyal ilişkilerini geliştirdikleri mekanlar olmuştur. Bu tarihten itibaren motorlu araçların hızlı ve rahat hareket edebileceği şekilde biçimlenen caddelerde yayalar kaldırımlara sıkıştırılmış, ihtiyaçlarını karşılamakta zorlanmışlardır. Yayaların karşılaştıkları olumsuzluklar üzerine özellikle 20.yüzyılın ikinci yarısından itibaren uygulanan yayalaştırma çalışmaları ile caddeler, yayalara esnek ve rahat hareket edebilme imkanı sunmaktadır. Fakat yayalaştırılan caddelerin öncelikli olarak motorlu araçlara yönelik uzun, doğrusal ve geniş olarak biçimlenmesi sonucunda fiziksel yapısının niteliksiz olması beraberinde yayaların birbirleri ve çevreleri ile kurdukları iletişim ve etkileşimin sayısını, çeşitliliğini ve niteliğini zayıflatarak yaşanabilirliği olumsuz etkilemektedir. Bu bağlamda tezin amacı yayalaştırılmış caddelerin yayalar için daha yaşanabilir bir kent mekanı olması doğrultusunda fiziksel yapılarına yönelik öneriler geliştirmektir. Alan çalışması olarak ise Gaziantep'in merkezinde bulunan ve araç geçiş güzergahı olarak biçimlenmiş, ancak sonrasında tamamen yayalaştırılmış Gaziler Caddesi ele alınmıştır. Belirtilen problem ve amaç kapsamında öncelikli olarak nitelikli fiziksel yapıya sahip caddelerin sahip olması gereken ölçütler literatür taraması ile belirlenmiş, sonrasında bu ölçütler doğrultusunda Gaziler Caddesi'nin fiziksel yapısı irdelenerek fiziksel yapıya ilişkin sorunlar belirlenmiştir. Caddenin farklı fiziksel karakterlerdeki alt bölgeleri tespit edilip her bir alt bölgenin fiziksel sorunlarına yönelik tasarım stratejileri ve öneriler geliştirilmiştir. Caddenin fiziksel niteliklerinin belirlenmesi, fiziksel yapısının değerlendirilmesi, alt bölgelerin tespit edilmesi, tasarım stratejilerinin ve önerilerinin geliştirilmesine olanak sağlayan bu çalışma yayalaştırılmış caddelerin fiziksel yapılarına yönelik yapılmak istenilen başka çalışmalara yol gösterici niteliktedir.

Abstract:
Until the beginning of the 20th century, streets as urban public spaces have been the places that pedestrians use most frequently in their daily lives, meet their shopping needs, and develop their social relations. After this date, pedestrians were restricted into the sidewalks along the streets that were shaped due to the ease and quick movements of motor vehicles and had difficulty meeting their needs. To eliminate the disadvantages faced by the pedestrians, pedestrianization projects have been implemented since the second half of the 20th century, so that the vehicle-free streets could offer the pedestrians the opportunity to move freely and flexibly. However, the fact that the pedestrianized streets were once designed primarily for motor vehicles with long, linear, and wide physical configuration weakens the number, variety, and quality of communication and interaction between pedestrians and their environment and negatively affects livability. In this context, the aim of the thesis is to develop suggestions for the physical configuration of pedestrianized streets in order to make them a more livable urban space for pedestrians. As a field study, Gaziler Street, which is located in the center of Gaziantep and had been shaped like a vehicle transit route but then completely pedestrianized, was discussed. Based on the stated problem and purpose, the criteria for the streets with a qualified physical structure were extracted from the literature review. And then, those criteria were used to examine the physical structure of Gaziler Street to determine the problems related to the physical structure. The parts of the street with different physical characteristics were identified and design strategies and suggestions were developed for the physical problems of each part. This study determining the physical characteristics of the street, evaluating its physical structure, determining the sub-zones, and developing design strategies and proposals, might guide other studies on the physical structures of pedestrianized streets.