Basit usule tabi olma ile vergi bilinci ve ahlakı arasındaki ilişki: Çorum ili örneği
The relationship between simple procedure and tax awareness and ethics: The case of Çorum province
Yazar: NURCAN İGNECİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ KÜBRA GÖZEN BOZDOĞAN
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Maliye = Finance

Özet:
Toplumların ve kamunun ihtiyacı olan hizmetlerin finansmanında öncü kaynak olan vergiler mükellefler açısından farklı tepkiler ile karşılanmaktadır. Vergilerin yeterince tahsil edilemediği durumlarda devletler mevcut vergilerde artış, yeni vergi türleri ve borçlanma gibi farklı çözümler geliştirmektedir. Bu bağlamda toplumda vergisel reaksiyonları en aza indirebilmek için vergide gönüllü uyumun sağlanabilmesi adına bireyin vergi bilinci ve vergi ahlakının yeterli ölçüde geliştirilmesi önem arz etmektedir.
Türk vergi sistemimizde 26 Ekim 2021 tarih ve 31640 sayılı Resmi Gazete' de yayımlanan 7338 sayılı Vergi Usul Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile bazı düzenlemelere gidilmiştir. Bir tür geçici vergi istisnası olarak nitelendirilen düzenleme ile basit usule tabi mükelleflerin ticari kazançlarına gelir vergisi istisnası getirilmiştir. Basit usule tabi elde edilen kazançların vergilendirilmesi ile merkezi yönetim bütçesine katkısı nispeten düşük olsa da sayıca fazla mükellefi etkilemektedir. Literatür incelemelerinde örnek kitle olan basit usule tabi mükellef grubu üzerinde başkaca çalışılmaya rastlanılmaması çalışmamızı diğer çalışmalardan ayrıştırmakta ve çalışmamıza gelecekte bu kitle üzerinde yapılacak ilgili çalışmalar için bir rehber niteliği kazandırması öngörülmektedir.
Çalışmada Çorum ilinde faaliyet gösteren basit usule tabi vergi mükelleflerinin vergi bilinci ve vergi ahlakı kavramlarına ilişkin tutum ve düşüncelerini incelemek için çeşitli tutum ifadelerinden oluşan anket çalışması uygulanmıştır. Analiz sonucu elde edilen bulgulara göre, basit usule tabi olan mükelleflerin ticari kazançları gelir vergisinden istisna olmasına rağmen vergi yükünün yüksek olduğunu düşünen mükellef sayısının nispeten fazla olduğu gözlemlenmiştir. Vergi ahlakını etkileyen demografik faktörlere göre cinsiyet ile vergi bilinci ve vergi ahlakı arasında, eğitim ile vergi ahlakı, vergi algısı ve vergi yükü arasında anlamlı olumlu ilişki tespit edilmiştir. Bununla birlikte Çorum ilinde basit usul vergi mükelleflerinin vergi bilinç düzeylerinin yüksek olmasına rağmen aynı düzeyde vergi ahlak düzeylerine sahip olmadığı görülmektedir.

Abstract:
Taxes, which are the leading source of financing the services needed by societies and the public, are met with different reactions from taxpayers. In cases where taxes cannot be collected sufficiently, states develop different solutions such as increases in existing taxes, new tax types and borrowing. In this context, it is important to develop the individual's tax awareness and tax morale sufficiently to ensure voluntary tax compliance in order to minimize tax reactions in society.
Some regulations have been made in our Turkish tax system with the Tax Procedure Law No. 7338 and the Law on Amendments to Certain Laws, published in the Official Gazette No. 31640 dated October 26, 2021. With the regulation, which is described as a type of temporary tax exemption, income tax exemption has been introduced to the commercial earnings of taxpayers subject to the simple procedure. Although its contribution to the central government budget is relatively low by taxing the earnings obtained subject to a simple procedure, it affects a large number of taxpayers. The fact that no other studies were found on the taxpayer group subject to the simple procedure, which is the sample population in the literature reviews, distinguishes our study from other studies and it is envisaged that our study will provide a guide for relevant studies to be conducted on this population in the future.
In the study, a survey consisting of various attitude expressions was applied to examine the attitudes and thoughts of taxpayers subject to the simple procedure operating in Çorum province, regarding the concepts of tax awareness and tax morale. According to the findings obtained as a result of the analysis, it has been observed that although the commercial earnings of taxpayers subject to the simple procedure are exempt from income tax, the number of taxpayers who think that the tax burden is high is relatively high. According to demographic factors affecting tax morale, a significant positive relationship was found between gender and tax awareness and tax morale, and between education and tax morale, tax perception and tax burden. However, although simple tax taxpayers in Çorum province have high tax awareness levels, it is seen that they do not have the same level of tax morale.