Sosyal konutun Avrupa ölçeğinde mekânsal gelişimi ve güncel kullanıcı ihtiyaçları bağlamında yeniden değerlendirilmesi
Reconsideration of social housing in the context of spatial development and current user needs on the European scale
Yazar: VEDAT ELBİR
Danışman: PROF. DR. YASEMİN ALKIŞER BREGGER
Kırklareli Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Dış mekan = Outdoor ; Dış mekan düzenlemesi = Outdoor design ; Giriş mekanları = Entrance spaces ; Islak mekan = Wet space ; Kentsel mekan = Urban space ; Mimari mekan = Architectural space ; Sosyal mekan = Social space ; Yarı açık mekanlar = Semi open spaces ; Çalışma mekanı = Working space ; İnsan-mekan ilişkisi = Human-space relationship

Özet:
Sosyal konut kavramı II. Dünya Savaşı sonrasında sosyal devlet anlayışına paralel olarak gelişme göstermiştir. Ancak 18. ve 19. yüzyıla kadar uzanan endüstrileşme sürecinde de nitelik olarak sosyal konutların farklı isimlerle devam ettiği görülmektedir. Sosyal konutların hitap ettiği kullanıcı kesimi erken dönem konutlarda işçiler, yaşlı ve engelli bireyler, askerler vd. düşük ve orta bütçeli hane halkları iken benzer şekilde sosyal konutlarda teorik altyapının oluşmasından sonra geliştirilen sosyal konut yapılarının kullanıcı kesiminin de düşük ve orta bütçeli hane halklarından oluştuğu görülmektedir. Buna ek olarak günümüzde inşa edilen sosyal konutlara benzer şekilde tarihsel süreçte sosyal konutların kitlesel olarak planlandığı ve inşa edildiği görülmektedir. Bu bağlamda tez çalışmasında sosyal konutların endüstrileşme süreci ile başladığı kabul edilmiştir.
İki yüzyıldan fazla bir süre boyunca sosyal konutların mekânsal niteliklerinin sürekli olarak değişmesinde etkili olan olgu ve olaylar meydana gelmiştir. Tez çalışmasında, tarihsel süreçte meydana gelmiş olan Endüstri Devrimi, I. ve II. Dünya Savaşları ve Küreselleşme Politikaları temel olgu ve olaylar olarak ele alınmıştır. Sanitasyon Devrimi, Sosyal (Moral) Reform, Hiper Enflasyon (Büyük Buhran), prefabrikasyon konut üretim modelinin ortaya çıkması, yeni sosyo-kültürel yapıya yönelik sosyal konut politikalarının geliştirilmesi başta olmak üzere çeşitli reformlar ise ikincil olgu ve olaylar olarak ele alınmıştır. Bu olgu ve olaylar tarihsel süreçte meydana geldikleri dönemin sosyo-kültürel ve ekonomik yapısında değişikliklerin olmasını sağlamıştır. Dönemsel olarak sosyo-kültürel ve ekonomik yapıda meydana gelen değişimler sosyal konutlara yönelik 'yeni konut politikaları'nın üretilmesinde etkili olmuştur.  Konut politikaları ve değişen toplumsal yapılar beraberinde farklı sosyal konut türlerinin ve mekân tasarımlarının üretilmesini getirmiştir. Bu tez çalışması kapsamında değişen sosyal konut mekânlarının karşılaştırılması ve sosyal konut politikaları sonucu oluşan kullanıcı profilleri ile sosyal konut mekânları arasındaki etki-tepki mekanizmasının ortaya konulması sağlanmıştır. Böylece sosyal konut mekânına dair bir gelişim perspektifi ortaya koyulmuştur.
Öncelikle sosyal konut politikaları sonucu üretilen ve mekân nitelikleri ve organizasyonu açısından önem taşıyan sosyal konut grupları belirlenerek, bu konutların iç-dış-ara mekânların nitelikleri ve mekânlar arası ilişkiler belirlenmiştir. Daha sonra tarihi süreçte ve günümüzde inşa edilen sosyal konut mekânları arasında karşılaştırma yapılmıştır. Yapılan karşılaştırmada wc ve banyo gibi ıslak hacimlerin kullanımına yönelik mekân düzenlemeleri, iç mekânda vantilasyonun sağlanmasına yönelik mekân düzenlemeleri, ışıklandırmanın sağlanmasına yönelik mekân düzenlemeleri, tesisat kullanımına yönelik mekân düzenlemeleri ve minimum alan kullanımının sağlanmasına yönelik mekân düzenlemeleri gibi birçok konuda geçmişte gelişmeler olduğu görülürken  günümüzde ise çekirdek mekân kullanımı, mekânların gruplandırılması, iç mekânda bitkisel donatıların kullanılması başta olmak üzere çeşitli konularda gelişmelerin olduğu saptanmıştır.

Abstract:
In considering the concept of social housing after World War II, there was a development in parallel with the understanding of the social state. However, in the industrialization process that spanned the 18th and 19th centuries, social housing continued with different people in terms of quality. The user segment that social housing appeals to is the use of early residences, elderly and disabled people, soldiers, etc. It is seen that the user segment of social housing structures, which emerged after the formation of the theoretical infrastructure in social housing, consists of low and medium budget households. In addition, it is seen that social housing was planned and built massively in the past, similar to the houses being built today. In this context, it is accepted that the thesis started with the industrialization process of social housing.
For more than two centuries, there have been phenomena and events that are effective in the constant change of the spatial structure of social housing. In this period, the Industrial Revolution that took place in the historical process, World Wars I and II and Globalization Policies are handled as basic facts and events. The Sanitation Revolution, Social (Moral) Reform, Hyper-Inflation, the emergence of the prefabricated housing production model, and reforms in various forms, especially at the beginning of the social housing arrangements for the new socio-cultural structure, are considered as also facts and events. This provides the socio-cultural and economic structure of the periods in which these facts and events occurred in the historical process. Periodically, socio-cultural and economic structure have been influential in the regulation of 'new housing policies' for social housing. Housing policies and social structures formed the structures of different housing structures and space designs. Within the scope of this study, the comparison of other residential social spaces and the revealing of the effects-reactions between the user profiles formed as a result of social housing policies and social housing spaces. Thus, a development perspective on the formation of social housing has been put forward.
Social housing groups, which are produced as a result of social housing policies and which are important in terms of spatial qualities and organization, were determined, and the qualities of the interior-exterior-intermediate spaces of these houses and the relation between spaces were determined. Then, a comparison was made between the social housing spaces built in the historical process and today. In this comparison, it is seen that there have been developments in the past, such as space arrangements for the use of wet areas such as water closets and bathrooms, space arrangements for indoor ventilation, space arrangements for lighting, space arrangements for the use of installations and space arrangements for minimum space usage. It has been determined that there are developments, especially in the use of space, grouping of spaces, and use of vegetative equipment in the interior.