Mezar ve türbelere kült merkezli bir bakış: Adana örneği
A cult-centered view on tombs and shrines: The case of Adana
Yazar: HİLMİ SAVUR
Danışman: DOÇ. DR. RABİA GÖKCEN KAYABAŞI
Aksaray Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Adana = Adana ; Kült = Cult ; Mezarlar = Graves ; Türbeler = Tombs ; Ziyaret yerleri = Visiting places

Özet:
Akdeniz'in köklü tarihî geçmişine sahip olan Adana, içerisinde bulundurduğu zengin toplumlar ve kültürel miraslar sayesinde türlü çalışmalara kaynak olmuştur. Türbe, yatır ve ziyaret yerleri toplumun sosyal yapısını ortaya çıkarmaktadır. Adana ilinde bulunan bu mekânlar, halkın çeşitli sıkıntı ve isteklerine çare aradıkları yerlerdendir. Bu mekânların bazısı ulusal çapta bilinirken bazısı terkedilmiş durumdadır. Olağanüstü özellikleri olduğuna inanılan bu yerlerin çevresinde yapılan uygulamalar ve inanışlar, mülakat, fotoğraf, ses kayıtlarıyla tespit edilip çalışma içerisinde aktarılması amaçlanmaktadır. Her türlü dilek, istek ve adaklar için gelinen bu mekânlar, evliyaların olağanüstü özelliklerinin yanında cezalandırma gibi korkutma özellikleri de halkın ilgisini çekmektedir. Bu özellikler, toplulukların bu mekânlarda buluşmalarına, ibadet etmelerine, adaklarla paylaşım alanları hâline gelmesine sebep olmaktadır. Eski Türklerde olağanüstü güçlerle iletişim kurabilme vasfı şaman ve kamlara aitken, Adana ili anlatılarında bu vasfın evliyalarda olduğu görülmektedir. Mezar, Türklerin ilk dönemden bu güne kadar önemini korumuş kutsal alanlarından bir tanesidir. Çalışma içerisinde kültürel açıdan mezar, mezar kültü, mezar taşları ve simgeler açıklanmaya çalışılmıştır.Çalışmamız giriş, beş ana bölüm, sonuç, kaynakça, fotoğraflar, sözlü kaynaklar kısımlarından meydana gelmektedir. Giriş kısmında evliya, mezara dönük teorik bilgi, çalışmanın amacı, yöntemi, birinci bölümde Adana ilinin tarihî, coğrafî durumundan bahsedilmiştir. İkinci bölümde Türkiye genelinde bulunan ziyaret yerleri, türbeler, mezarlar üzerine yapılan çalışmalar ve bu yerler hakkında bilgiler, üçüncü bölümde Adana ilinde tespit edilen türbe ve anlatıları aktarılmıştır. Dördüncü bölümde çeşitli kültler bağlamında tespit edilen türbeler değerlendirilmiştir. Beşinci bölümde Adana ilinde bulunan mezarlar tespit edilip mülakatlar yapılmış, mezarlarda yapılan uygulamalar ve simgeler değerlendirilip açıklanmıştır.

Abstract:
Adana region, which has a deep-rooted historical past of the Mediterranean, thanks to societies and cultural heritages, it has been a source for various studies. Mausoleum, entombed saint and visiting places reveal the social structure of the society. These places are the places where the people seek solutions to their various troubles and wishes where located in Adana region. and these places some are known nationally while others are abandoned. It has extraordinary features practices and beliefs around these places of belief, interview, photography, sound and it is aimed to be determined with the records and transferred in the study. All kinds of wishes, requests in addition to the extraordinary features of the saints, these places, which are visited for votives, frightening features such as punishment also attract the attention of the public. These features allow communities to meet in these places, to worship, to share areas with votive offerings causes it to happen. Ability to communicate with extraordinary powers in ancient Turks while his qualification belongs to shamans and kams, in the narratives of Adana region, this quality is found in saints is seen. The tomb is a sacred place that has preserved its importance since the first period of the Turks is one of its fields. In the study, culturally grave, grave cult, tombstones and symbols are tried to be explained. Our study consists of introduction, five main sections, conclusion, bibliography, photographs, oral sources. In the introduction, the saint, the theoretical knowledge about the tomb, the aim of the study, in the first chapter, the historical and geographical situation of the Adana region is mentioned. In the second part, the works on the places of visit, tombs, tombs in Turkey and information about these places, in the third part, the tombs found in Adana region and their narratives. In the fourth chapter the tombs identified in the context of various cults evaluated. In the fifth chapter, the tombs in Adana region were identified and interviews were made, the practices and symbols in the graves were evaluated and explained.