Savaş dönemi tedbiri olarak zorunlu göç: Ermeni ve Arap zorunlu göç uygulamalarının kıyaslaması
Compulsory immigration as precaution during the first world ward: Armenian and Arab compulsory immigration pratics
Yazar: BURCU VATANOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. Ü. GÜLSÜM POLAT
Kütahya Dumlupınar Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Tarih = History
Dizin: Araplar = Arabs ; Dünya Savaşı I = World War I ; Ermeniler = Armenians ; Göçler = Migrations ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Savaş = War ; Zorunlu göç = Forced emigration

Özet:
Tarih boyunca birçok farklı etnik kökeni barış içerisinde bünyesinde barındıran Osmanlı Devleti'nde, 1789 Fransız İhtilali'nin etkileri büyük olmuştur. İhtilalden sonra Osmanlı Devleti'nde bulunan milletler özellikle Hıristiyan tebaa önemli ölçüde etkilenmiştir. Bu durum iktidar aleyhine sonuçlar doğurmuş ve azınlıklar bağlılıkla yaşadıkları Osmanlı Devleti'ne karşı silahlı isyan girişimlerine başlamıştır. Azınlıkların bu tutumu Osmanlı Devleti'nin hem iç hem de uluslararası anlamda birçok mücadele vermesine sebep olmuştur. 
1877-78 Osmanlı-Rus savaşından sonra hükümet tarafından kabul edilen ve imzalanan Ayastefanos ve Berlin antlaşmaları ile belirlenen Ermeni ıslahatları, Ermeni tebaalarına çok geniş haklar vermiştir. Azınlık hakları konusunda yapılan reformlar hükümet tarafından kabul edilmekle birlikte, antlaşma sonrasında Ermenilerin tutumları devlet yapısına zarar verecek yönde değişmiştir. Devletin Birinci Dünya Savaşı'na girmesinin ardından Ermeni faaliyetleri hızlanmış, Osmanlı ordusu büyük isyanlar ile sırtından vurulmuştur. Ermenilerin cesaretini kırmak amacıyla uygulanan politikalar başarısız kaldığı için İttihat ve Terakki Hükümeti bu bölgedeki Ermenilerin devlet sınırları içerisinde başka bir noktaya nakledilmesine karar vermek zorunda kalmıştır.
Osmanlı Devleti'nin bir diğer etnik grubu olan Araplar, milliyetçilik kavramının etkisi ile mecliste temsil gibi bazı kazanımlarına rağmen Osmanlı Devleti'nden talep ettikleri reformları yeterince sağlayamamışlardır. İttihat ve Terakki'nin merkeziyetçi politikasından duyulan rahatsızlık, milliyetçilik etkisiyle Arap aydınları arasında örgütlenmelere sebep olmuştur. Bu oluşumdan rahatsız olan Harbiye Nazırı Enver Paşa, IV. Ordu Kumandanlığı görevini kabul eden Bahriye Nazırı Cemal Paşa'dan bölgedeki bu oluşuma engel olmasını istemiştir. Görevinin ilk zamanları ılımlı bir politika izleyerek Arap aydınlarını bu amaçlarından vazgeçirmeye çalışan Cemal Paşa, bu çabasının işe yaramadığını anladığı noktada, sorumlu kişilerin tutuklanarak Divan-ı Harb-i Örfi Mahkemelerinde yargılanmalarını emretmiştir. Bu yargılamalar sonrasında bir kesim Arap aileleri ise Anadolu'nun farklı noktalarına sevk edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: I. Dünya Savaşı, Osmanlı Devleti, Milliyetçilik, Islahat, Sevk, Sürgün, Tehcir, Ermeniler, Araplar, Cemal Paşa, Divan-ı Harb-i Örfi

Abstract:
The effects of the French Revolution of 1789 was damaged in the Ottoman Empire's multinational, which has peacefully managed many ethnic origins throughout history.  After the revolution nations of the Ottoman Empire especially Christian tebaa was effected dramatically. This situation was getting damaged against the goverment authority and the result of this period minorities started armed rebellion efforts against the Ottoman Empire, which they lived with peacfully for many ages when the Ottoman Empire powerfull. Minorities disturbances caused the Ottoman Empire to struggle many problems both interior and international concept.
The Armenian reforms, determined by the Ayastefones and Berlin Agreements accepted and signed by the goverment after the  Ottoman- Russian war of 1877-78 gave very extensive rights for Armenian tebaa. Although the reforms on the minorities right were accepted by the goverment, the fact that after these treaties attitudes of Armenians changed harmfully against the state establishment. After First World War broke out minorities in The Ottoman Empire accelerated their activities harmfully, these underground activities were gained ground and the result of that backstab the Ottoman army by means of great uprisings and revolt. Since the policies implemented to discourage the Armenians had failed, Union and Progress Government had to decide that the Armenians in this region should be transferred to another point within the borders of the state.
Arabs, another tebaa of the Ottoman Empire was influenced by the concept of nationalism, could not obtain the sufficient reforms they demanded from the Ottoman Empire despite some gains like representation in parliament,  dissociated their unity with Ottoman administration by the way subsidization of big countries or düvel-i muazzama. The discomfort felt by the Committee of Union and Progress, and nationalism became widespread after the French Revolution among Arab intellectuals. Enver Pasha, War Minister, disturbed by this formation, asked the Cemal Pasha, Naval Minister and Commander of IV. Army in Syria, accepted the duty of commanding of the Syrian army, to prevent the formation in the region.  Cemal Pasha, who tried to deter Arab intellectuals from their targets by following a moderate policy in the first days of his duty, realizes that this effort is not working, he ordered those responsible for being and tried in Divan-ı Harb-i Örfi courts. After these trials, some Arab families were transferred to different parts of Anatolia.

Key Words: World War I, Ottoman Empire, Nationalism, Reform, Exile, Relocation, Armenians, Arab, Cemal Pasha, Courts Divan-ı Harb-i Örfi