Talikizâde'nin Şemâilnâme-i Ali Osman'ı (İstanbul Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi A.3592) ve tasvirleri
Şemâilnâme-i Ali Osman of the Talikizâde (İstanbul Topkapi Palace Museum Library A. 3592) and depictions
Yazar: YUDUM EŞKİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SEMİHA ALTIER
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Minyatür = Minyature ; Resimli kitaplar = Illustrated books ; Taliki-zade = Taliki-zade ; Taliki-zade Şehnamesi = Taliki-zade Şehnamesi ; Şehname = Şehname

Özet:
III. Mehmed Dönemi‟nde (1595-1603) Fenâri ailesinin önemli bir ferdi olan şehnameci
Talikizade Mehmed Suphi Efendi (ö.1606) tarafından, 1592–1594 yılları arasında Türkçe
yazılan Şemâilnâme-i Al-i Osman‟ı (İstanbul Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi, A. 3592)
adlı el yazması, içinde barındırdığı 10 minyatür ile Talikizade‟nin eserleri (Firâset-nâme,
Gürcistân (Revân) Seferi Târîhçesi, Tebrîziyye, Şehnâme, Yanık Seferi Şehnâmesi, Eğri Seferi
Şehnâmesi) arasında dikkat çekmektedir. Yayınlara yanlışlıkla şemâilnâme olarak geçen ancak
bir şehnâme örneği olan bu el yazmasında padişah portreleri ve şehir tasviri bulunması eseri
ilginç kılmaktadır.
Osmanlı kitap resminde pek çok konunun ele alındığı görülür. Bunlar arasında
Firdevsi‟nin (940-1020) İran‟ın ünlü milli destanı olan "Şehname" tarzında yazılmış Türkçe
şehnameler özel bir grubu oluşturmuştur. Osmanlı sarayında, dönemin en ünlü ve en yetenekli
sanatçıları, yöneticilerin istekleri doğrultusunda, yüksek bütçelerle hazırlanan, Osmanlı
sultanlarının tarihini anlatan kitapları (şehnâme) yazmakla görevlendirilirler. Sultanların resmi
tarihi belgeleme anlayışıyla oluşan "şehnamecilik" geleneği Kanuni Sultan Süleyman (1494-
1566) döneminde başlar III. Murad (1546-15959 döneminde zirveye ulaşır. III. Mehmed
döneminde (1595-1603) de varlığını sürdüren bu kurum 18. yüzyıla kadar devam etmiş bu
dönemden sonra da vakanüvislik kurumu oluşmuştur. Bundan sonra devletin resmi tarih
yazımını vakanüvisler üstlenmişlerdir.
Sultan III. Mehmed‟in saltanat yıllarında Osmanlı resim sanatı Klasik dönemden
kısmen farklı üslup özelliklerine sahiptir. III. Mehmed döneminde Klasik minyatür sanatında
adı öne çıkan meşhur nakkaş Osman‟ın (16.yy‟ın 2. yarısı) yerini Nakkaş Hasan Paşa (ö.1623)
almıştır. Nakkaş Hasan, Sultan III. Mehmed döneminde saray şahnâmeciliği görevini yapan
Talikizade Subhi Çelebi ile ortak çalışmıştır.
Anahtar Sözcükler
Osmanlı, III. Mehmed, III. Murad, Şehnâme, Resimli kitap sanatı, Resimli tarih, Minyatür,
Talikizade, Nakkaş Hasan

Abstract:
The manuscript entitled Şemailname-i Ali-Osman (Library of Topkapi Palace Museum
in Istanbul, A. 3592) written in Turkish by shahnameh writer Talikizade Mehmed Suphi
Efendi (d. 1606), who was an important member of Fenari family, in the period of Mehmed III
(1595-1603) between 1592-1594 draws attention amongst the pieces of Talikizade (Firâsetnâme, The History of Georgia (Revan) War, Tebrîziyye, Shahnameh, Shahnameh of Yanik
War,Shahnameh of Eğri War) with 10 miniaturs included in the former. In this manuscript
mistakenly mentioned as şemailname in the publications but being a shahnameh in fact, the
presence of sultan portraits and city description makes the work interesting.
It is observed that many topics were addressed in the Ottoman illustration. Shahnnames
written in the style of Ferdowsi‟s (940-1020) Shahnameh which is the famous national epic of
Iran comprise a particular group. The most famous and talented artists of that time used to be
assigned to author the books narrating the life of Ottoman sultans (shahnameh) which were
prepared on a large budget upon the request of rulers in the ottoman palace. The tradition of
shahnameh arising due to the sultans‟ approach towards documenting the official history
started in the era of Suleiman the Magnificent (1494-1566) and peaked up in the period of
Murad III (1546-1595).
This institution continuing during the era of Mehmed III was present up to 18th century.
Following that period, the institution of vakanuvislik (historiography for state) was
established. Later on, vakanüvis (historiographers for state) assumed the task of official
history writing for the state.
The Ottoman painting art has partially different characteristics with respect to the
classical period during the reign of Sultan Mehmed III. The famous muralist Osman (the
second half of 16th century), who was well-known for the classical miniatur art in the period of
Mehmed III, was replaced by muralist Hasan Pacha (d. 1623). Muralist Hasan cooperated with
Talikizade Subhi Çelebi working as a shahnameh writer for the palace. 
Keywords: Ottoman, Mehmed III., Murad III., Shahnameg, Pictorial book art,
Pictorial history, Miniatur, Talikizade, Muralist Hasan