Hemşirelerin klinik karar destek sistemleri ile ilgili görüşlerinin incelenmesi: Nitel araştırma
Investigation of nurses' views on clinical decision support systems: Qualitative research
Yazar: BURAK YAVUZ
Danışman: PROF. DR. GÜLAY İPEK ÇOBAN
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Esasları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Amaç: Hemşireler, meslekleri gereği kritik anlarda önemli kararlar vermeleri
gereken bir konumdadırlar. Özellikle gelişen sağlık uygulamaları bu süreci
karmaşıklaştırmaktadır. Bu süreçte hemşirelere klinik karar destek sistemleri (KKDS)
destek olmaktadır. Bu çalışma, hemşirelerin KKDS hakkındaki görüşlerini inceleyerek,
hemşirelerin KKDS'ye ilişkin tutumlarını ve deneyimlerini anlamak, KKDS'nin
hemşirelerin karar verme süreçlerine olan etkilerini değerlendirmek, hemşirelerin bu
sistemden beklentilerini yansıtmak ve hemşirelik alanında geliştirilecek olan KKDS'lere
rehberlik etmek amacıyla gerçekleştirilmiştir.

Materyal ve Metot: Bu çalışma, tanımlayıcı ve bütüncül tek durum desenli nitel
bir araştırma olarak tasarlanmıştır. Araştırma, Ocak 2023 – Nisan 2023 tarihleri arasında
Atatürk Üniversitesi Sağlık Araştırma ve Uygulama Merkezi'ndeki 21 hemşireyle
yürütülmüştür. Veriler, yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla derinlemesine
görüşme yöntemi kullanarak toplanmıştır. Elde edilen veriler, içerik analiz tekniği ile
analiz edilerek sunulmuştur.

Bulgular: Verilerin analizi sonucunda, veriler üç ana tema altında incelenmiştir.
Hemşirelerin karar verme sürecinde yararlandığı kaynaklar deneyim, bilimsel çalışmalar
ve danışmadır. Hemşirelerin karar verme sürecini etkileyen faktörler ise; hasta merkezli
durumlar, ekip iş birliği, yönetimsel durumlar, bilimsel gelişmeler, etik ilkelerdir.
KKDS'nin hemşireler için avantajları; iş yükünü azaltması, yol gösterici olması ve hizmet
kalitesini arttırmasıdır. KKDS'nin hemşireler için dezavantajları ise; sistemsel
problemlerin süreçleri etkilemesi, iş yükünü arttırması ve sistem odaklı düşünmeye
itmesidir. KKDS geliştirilmesi için önerilen uygulama alanları; ilaç uygulamaları, hasta
kabul ve taburculuk süreçleri, bireysel bakım uygulamaları, yaşamsal bulguların
değerlendirilmesi, beslenme ve boşaltım uygulamalarıdır. KKDS geliştiricilerine
tavsiyeler ise; hemşirelerle iş birliği içerisinde geliştirilmesi, uygulama öncesi deneme
yapılması ve eğitim verilmesi, kullanımı hızlı, kolay ve mobil sistemlerle uyumlu olması,
geri bildirimlerle, literatürle ve görsellerle desteklenmesi, etkili ve ulaşılabilir teknik
destek sunması, veri analizi, raporlama ve arşivleme yapabilmesi, Hastane Bilişim
Yönetim Sistemleri ve Ulusal Sağlık Sistemi ile entegre olması, birime göre
özelleştirilebilmesi ifadelerinden oluşmaktadır.

Sonuç: Hemşireler klinik kararlarında deneyimlerine öncelik verirken, KKDS
deneyimsiz hemşirelere destek sağlayarak klinik uyumlarını kolaylaştırmaktadır. KKDS,
kanıta dayalı uygulamalara zemin hazırlayarak hemşirelerin güvenini artırmakta ve hasta
merkezli bütüncül bakımı desteklemektedir. Ancak, sistemsel problemler, kullanışsız
arayüzler ve eleştirel düşünceden uzaklaşma KKDS'nin önündeki engellerden bazılarıdır.
KKDS aracılığıyla alınacak kararlarda literatür kaynaklarının belirtilmesi, kritik alanlarda
geliştirilmesine öncelik verilmesi, hemşirelerin teknoloji kullanma yeteneklerinin
önceden belirlenmesi, sistemsel güçlendirmelerin sağlanması ve sürekli eğitimlerle
KKDS'nin etkinliğini artırılabilir. Geliştirilecek KKDS'lerin, hemşirelerin görüşlerine
dayanarak iş birliği içinde oluşturulması ve özelleştirmelere açık olması önerilmektedir.

Abstract:
Aim: Nurses, by the nature of their profession, find themselves in a position where
they must make critical decisions, particularly in complex healthcare environments. The
evolving landscape of healthcare practices further complicates this decision-making
process. Clinical Decision Support Systems (CDSS) support nurses during this intricate
process. This study was conducted to explore nurses' perspectives on CDSS, understand
their attitudes and experiences regarding CDSS, evaluate the impact of CDSS on nurses'
decision-making processes, reflect the expectations of nurses from this system, and
provide guidance for the development of CDSS in the nursing field.

Material and method: This study was designed as qualitative research with a
descriptive and holistic single-case design. The study was conducted with 21 nurses at
Atatürk University Health Research and Application Center between January 2023 and
April 2023. Data were collected using an in-depth interview method through a semistructured interview form. The data obtained were analyzed and presented using the
content analysis technique.

Results: As a result of the data analysis, the data were examined under three main
themes. The resources that nurses utilize in their decision-making process are experience,
scientific studies, and consultation. Factors affecting nurses' decision-making process are
patient-centered situations, team collaboration, administrative situations, scientific
developments, and ethical principles. The advantages of CDSS for nurses are reducing
workload, being a guide, and increasing service quality. The disadvantages of CDSS for
nurses are systemic problems affecting processes, increasing workload, and pushing
nurses to think system-focused. The application areas suggested for developing CDSS are
drug applications, patient admission and discharge processes, individual care
applications, evaluation of vital signs, and nutrition and excretion applications.
Recommendations to CDSS developers are to be developed in collaboration with nurses,
to do a trial before the application and to provide training, to be compatible with fast,
easy, and mobile systems, to be supported with feedback, literature and visuals, to provide
practical and accessible technical support, to be able to do data analysis, reporting and
archiving, to be integrated with Hospital Information Management Systems and National
Health System, to be customizable according to the unit.

Conclusion: Nurses prioritise their experience when making clinical decisions.
CDSS supports inexperienced nurses by facilitating their clinical adaptations. CDSS, by
laying the groundwork for evidence-based practices, increases nurses' confidence and
supports patient-centered holistic care. However, systemic problems, unusable interfaces,
and moving away from critical thinking are some obstacles in front of CDSS. By
indicating literature sources in decisions to be taken through CDSS, prioritizing
development in critical areas, determining nurses' technology usage skills in advance,
providing systemic reinforcements, and increasing the effectiveness of CDSS with
continuous training can be achieved. It is recommended that the CDSS be developed and
created in collaboration based on the opinions of the nurses and be open to
customizations.