Vergi suç ve cezaların caydırıcılığında denetimin etkinliği
Tax in the determination of crimes and punitions efficiency of audit
Yazar: MELİKE NUR BOYRAZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GAZİ SONKUR
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Maliye = Finance
Dizin: Caydırıcılık = Deterrence ; Cezai sorumluluk = Criminal liability ; Etkinlik = Efficiency ; Vergi cezaları = Tax penalty ; Vergi denetimi = Tax audit ; Vergi kabahatleri = Tax misdemeanors ; Vergi mükellefi = Taxpayer ; Vergi suçları = Tax offences ; Vergiler = Taxes

Özet:
Vergiler, devletin en önemli finansman kaynaklarından birisidir. Aynı zamanda
kamu gelirlerinin büyük bir kısmı vergilerden oluşmaktadır. Devlet, sosyal devlet
olmanın getirdiği sorumlulukla kamu hizmetlerini tam ve zamanında yerine getirmek
amacıyla gelirlerini en üst seviyede ve zamanında almak isteyecektir. Ancak mükellefler
birtakım faktörlerin etkisiyle vergiye karşı farklı tepkiler gösterebilmektedirler. Vergiyi
bir vatandaşlık görevi olarak görüp üzerine düşen ödev ve sorumlukların bilincinde olan
bireyler, vergiye karşı daha uyumlu davranış göstermektedirler. Ancak vergi ödeme
yoluyla gelirlerini kayba uğratmak istemeyen bireyler ise bu vergileri ödemeyerek ya da
daha az ödeyerek vergilere karşı direnç göstermektedirler. Bu bakımdan bireylerde vergi
ahlakı ve vergi bilinci olmadığı durumlarda vergi suçuna sebep olacak davranışlar ortaya
çıkabilmektedir.
Vergi denetimi ile vergi kaybına sebebiyet verecek kabahatlere ve vergi suçlarına
müdahale edilmekte, kanun koyucunun belirlediği yasal çerçeve içinde bir takım cezai
yaptırımlar uygulanmaktadır. Denetimler sonucunda uygulanan cezai yaptırımların
caydırıcı olması ve bireyler üzerinde somut olarak etkilerinin hissedilmesi gerekmektedir.
Bu nedenle hem vergi denetimlerinin hem de ceza sisteminin etkili ve verimli ölçüde
uygulanıyor olması büyük önem arz etmektedir. Aynı zamanda kamu düzenini tesis
etmek, bireyler arasında adaleti ve vergi ahlakını sağlamak için denetimler büyük önem
arz etmektedir.
Bu çalışmada vergi kabahatleri ve vergi suçlarının denetimler sonucu tespiti ve bu
eylemlere uygulanan cezaların etkinliği ele alınmıştır. İlk bölümde vergi suç ve cezalarına
ilişkin genel esasların tanımı yapılmış ve mükellef davranışları ile vergi uyumuna etki
eden faktörler anlatılmış, vergi kabahatleri ile vergi suçları anlatılarak bu fiiller
sonucunda uygulanacak cezalara değinilmiştir. İkinci bölümde Türkiye'de uygulanan
vergi denetimin yapısı ve vergi denetim örgütü ele alınmıştır. Üçüncü bölümde ise vergi
denetiminde etkinliği belirleyen faktörler incelenerek, yıllar itibariyle birtakım verilerden
yararlanarak vergi denetimleri sonucunda tespit edilen kabahatler ve suçlara uygulanan
idari ve adli cezaların etkinliğine değinilip sonuç ve değerlendirme kısmında ise
önerilerde bulunulmuştur.
Anahtar Kelimeler: Vergi, Vergi Kabahatleri ve Suçları, Cezai Yaptırımlar,
Vergi Cezaların Caydırıcılığı, Vergi Denetimi, Denetimde Etkinlik.

Abstract:
Taxes are one of the most important financing sources of the state. At the same
time, a large part of public revenues consists of taxes. The state -through the responsibility
which is led by being a social state- is to want to receive its revenues at the highest level
and on time with the aim to fulfil public services fully and punctually. However, taxpayers
may show different reactions to paying tax due to some factors. Individuals who see tax
as a civic duty and are aware of their duties and responsibilities show more compliant
behaviour towards taxation. However, individuals who do not want to lose their income
by paying taxes show resistance to taxes by not paying these or by paying less. In this
regard, in cases where individuals do not fiscal ethics and tax awareness, behaviours that
will cause tax crimes may occur.
With tax inspection, misdemeanours and tax crimes that may cause tax loss are
intervened, and a number of penal sanctions are applied within the legal framework
determined by the legislator. Penal sanctions applied as a result of inspections should be
deterrent and their effects should be felt concretely on individuals. For this reason, it is of
great significance that both tax audits and the penal system are implemented effectively
and efficiently. At the same time, audits are of great importance in order to establish
public order, to ensure justice and tax morality among individuals.
This study discusses the detection of tax misdemeanours and tax crimes as a result
of audits and the effectiveness of the penalties applied to these actions. In the first part,
the general principles of tax crimes and penalties are defined and the taxpayer behaviours
and the factors affecting tax compliance are explained, tax misdemeanours and tax crimes
are examined and the penalties to be applied as a result of these actions are mentioned. In
the second part, the structure of the tax audit applied in Turkey and the tax audit
organization are discussed. In the third part, the factors that determine the effectiveness
of tax audits are examined, the effectiveness of administrative and judicial penalties
applied to misdemeanours and crimes determined as a result of tax audits by using some
data over the years, and suggestions are made in the conclusion and evaluation part.
Keywords: Tax, Tax Misdemeanours and Crimes, Criminal Sanctions,
Deterrence Of Tax Penalties, Tax Auditing, Effectiveness In Auditing