Türkiye'de yer üstü su kaynakları yönetimi sorununun planlama sürecinde çözümlenmesi: Bakırçay Havzası örneği
Solving the problem of management of surface water resources in Turkey within the planning process: case of Bakırçay River Basin
Yazar: BERFİN ŞENİK
Danışman: YRD. DOÇ. DR. MEDİHA BURCU SILAYDIN AYDIN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Sanayi Devrimiyle beraber başlayan sanayileşme ve kentleşme süreçlerinde doğa ve bileşenleri meta haline getirilerek kullanılmıştır. Doğal kaynakların hızla ve sınırsızca tüketildiği ve kirletildiği bu süreçte en çok etkilenen kaynaklardan biri de su olmuştur. Bugün gelinen noktada su kaynakları, küresel ölçekte niceliksel (kuraklık, taşkın vb.) ve niteliksel (kirlilik) sorunlarla karşı karşıyadır. Bu sorunlar, içme ve kullanma amaçlı tatlı su kaynaklarının azalmasına neden olmuştur. Oysa su, doğada belirli bir miktarda bulunan, kıt bir kaynaktır. 

Türkiye su zengini olmayan bir ülkedir ve su kaynaklarının azalması sorunu ile karşı karşıyadır. Ülkemizde temiz su kaynaklarının azalması sorununa yol açan önemli nedenlerden biri, su potansiyeline uygun tahsisin yapılmaması ve havza temelli su koruma politikalarının üretilmiyor olmasıdır. İlgili yasal düzenlemelerdeki yetersizlikler, kurumlar arasındaki yetki çakışmaları ve planlama kararlarının coğrafi dağılım ve kapasite itibariyle su varlığına uygun olmaması, su kaynaklarının korunmasının önünde büyük engel oluşturmaktadır.
  
Ülkemizdeki 25 nehir havzası ve alt havzalarında da su kaynaklarına ait niceliksel ve niteliksel sorunlar görülmektedir. Bunlardan biri de Kuzey Ege Havzası'nın alt havzası konumundaki Bakırçay'dır. Bakırçay Havzası aynı zamanda bir tarım havzası ve coğrafi konumu ve sahip olduğu tarihi turistik değerleriyle önemli bir turizm bölgesidir. Bunun yanında, Havzadaki madencilik faaliyetleri de önemli bir gelir kaynağıdır. Tüm bu bileşenler mekansal anlamda su kaynakları üzerinde önemli bir baskı oluşturmaktadır. 

Tezde, öncelikle su kaynaklarının korunması açısından Türkiye'deki mevcut yasal, yönetsel ve planlama sürecindeki yetersizlikler, boşluklar ve sorunlar saptanmış; detaylı incelemeler örnek alan olan Bakırçay Havzası için gerçekleştirilmiştir. Genelde Türkiye özelde ise Bakırçay Havza'sına yönelik yapılan saptamalar ışığında, anılan sorunları aşmak ve su kaynakları korumak amacında olan havza temelli bir planlama süreci önerisi geliştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Mekansal planlama, su sorunu, Su Çerçeve Direktifi, bütüncül su kaynakları yönetimi, Bakırçay Havzası

Abstract:
During industrialization and urbanization processes that started with the industrial revolution, the nature and its components became a commodity and utilized. In this process where natural resources were consumed rapidly and without limit, one of the most affected resources was water. Today global water resources face quantitative (drought, flood, etc.) and qualitative (pollution) problems. These problems resulted in reduction of drinking and utility fresh water resources. However eater is a scarce resource found in limited amounts in the nature.

Turkey is not a water-rich country and increasingly face the problem of diminishing water resources. One of the reasons of the scarcity of fresh water resources in Turkey is the lack of allocation of water based on water potential and basin-based water conservation policies. Inefficiencies in related legal regulations, jurisdictional disputes among institutions and nonconformity of planning decisions with geographical distribution and capacity of water assets are the obstacles that conservation of water resources face.

There are qualitative and quantitative issues related to water resources in all 25 river basins and sub-basins in Turkey. One of these is a sub-basin of North Aegean Basin, Bakırçay. Bakırçay is an agricultural basin at the same time, and also a tourism area with its geographical location and touristic values it possesses. Furthermore, mining facilities in the basin are also a source of revenue. All these components cause a significant spatial pressure on water resources in the region.

In the present dissertation, existing inefficiencies, gaps and problems in legal, administrative and planning processes in Turkey were identified initially, and detailed investigations were focused on Bakırçay Basin, which was determined as an example. Based on the determinations made on Turkey in general and in Bakırçay Basin in particular, a basin-based planning process proposal was developed to overcome the above mentioned problems and to conserve existing water resources.

Keywords: Spatial planning, water problem, Water Framework Directive, integrated water resources management, Bakırçay Basin