Derviş 'Alî Yazıcıoğlu'nun "Mantıku't-tayr" adlı eseri (Giriş-inceleme-metin-dizin)
Derviş 'Ali Yazıcıoğlu's work titled "Mantiku't-tayr"(Introduction-analysis-text-index)
Yazar: GAMZE ÖZOK
Danışman: PROF. DR. FATMA ÖZKAN
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Dil bilgisi = Grammar ; Dil bilim = Linguistics ; Eski Türk edebiyatı = Old Turkish literature ; Mantıku't-Tayr = Mantıku't-Tayr ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Türkçe çeviri = Turkish translation ; Yazıcığlu, Ali = Yazıcığlu, Ali ; Çeviri = Translation ; Çeviri bilim = Science of translation

Özet:
Mantıku't-tayr, 12. yüzyılın sonlarında İranlı şair Ferîdüddin Attâr tarafından mesnevi nazım şekliyle yazılmış tasavvufi eserin adıdır. İran edebiyatında çok önemli olan bu eser, hem yazıldığı dönemde hem de sonraki dönemlerde İslam dünyasında ve Türk edebiyatında çok etkili olmuştur. Türk edebiyatında Mantıku't-tayr'ın hem manzum çevirileri yapılmış hem de etkisi altında eserler kaleme alınmıştır. Bu çalışmaya konu olan Mantıku't-tayr ise Attâr'ın eserinin Türkçeye yapılan manzum bir çevirisi değildir. Derviş 'Alî, Attâr gibi vahdet-i vücûd inancını anlatarak tasavvufi bir eser kaleme almıştır. Fakat Derviş 'Alî eserinde konuyu işleyiş, ele alış, metin kurgusu ve şekil bakımından Attâr'dan farklı bir yol izlemiştir. 178 varaktan oluşan ve tamamı manzum olan eserde yazım tarihi ile ilgili bir bilgi bulunmamaktadır. Metinden elde edilen bilgiler, eserin yazım tarihi olarak 17. yüzyılın sonlarını göstermektedir. Osmanlı döneminde Eski Anadolu Türkçesi özelliklerinin ağırlıklı olduğu bir dille yazılan eser bu açıdan da önem arz etmektedir.  Bu çalışmada Millî Kütüphane'de Yz. A 4301 yer numarasıyla kayıtlı, Derviş 'Alî (Yazıcıoğlu) adında bir müellif tarafından kaleme alınan Mantıku't-tayr adlı eserin yazı çevrimi, dil incelemesi ve gramatikal dizini hazırlanmıştır.

Abstract:
Mantıku't-tayr is the name of the mystical work written in masnavi verse by the Iranian poet Ferîdüddin Attâr at the end of the 12th century. This work, which is very important in Iranian literature, has been very influential in the Islamic world and Turkish literature both in the period it was written and in the following periods. In Turkish literature, both verse translations of Mantıku't-tayr were made and works were written under its influence. Mantıku't-tayr, which is the subject of this study, is not a verse translation of Attâr's work into Turkish. Derviş 'Alî wrote a mystical work by describing the belief in the unity of existence like Attâr. However, Derviş 'Alî followed a different path from Attâr in terms of handling, handling, text editing and form in his work. There is no information about the date of writing in the work, which consists of 178 leaves and is entirely in verse. The information obtained from the text shows the end of the 17th century as the writing date of the work. The work, which was written in a language with predominantly Old Anatolian Turkish features during the Ottoman period, is also important in this respect. In this study, the transcribed text, language analysis and grammatical index of the work called Mantıku't-tayr, which was written by an author named Derviş 'Alî (Yazıcıoğlu) and registered with the place number Yz. A 4301, were prepared.