Fen bilgisi öğretmen adaylarının biyolojik çeşitlilik konusundaki farkındalık ve davranış düzeylerinin belirlenmesi
Determination of awareness and behavior levels of biological diversity of science teacher candidates
Yazar: ZEYNEP ÖZYURT
Danışman: DOÇ. DR. İSMAİL TÜRKOĞLU
Fırat Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Fen Bilgisi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aday öğretmenler = Candidate teachers ; Bilişsel farkındalık = Metacognitive ; Biyolojik çeşitlilik = Biological diversity ; Farkındalık = Awareness ; Fen bilgisi = Science ; Fen bilgisi dersi = Science lesson ; Fen bilgisi eğitimi = Science education ; Öğretmen davranışı = Teacher behavior ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Bu araştırmanın amacı, fen bilgisi öğretmen adaylarının biyolojik çeşitlilik konusundaki farkındalık ve davranış düzeylerini, bu düzeylerin bazı değişkenler açısından incelenmesidir. Çalışmamızda tarama yöntemi kullanılmıştır. Çalışmanın örneklemini 2017-2018 eğitim öğretim yılı Fırat Üniversitesi Eğitim Fakültesi Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Anabilim Dalı Fen Bilgisi Öğretmenliği programında öğrenim gören 216 öğretmen adayı oluşturmaktadır.
Araştırmacı tarafından ilgili alan taraması yapılarak ölçme aracı için 60 madde belirlenmiştir. Yapısal uygunluk için 5 alan uzmanının görüşü alındıktan sonra, taslak olarak 56 madde seçilmiştir. Ölçme aracının pilot uygulaması Amasya üniversitesi (240 öğrenci) ve Muş Alparslan üniversitesinde (43 öğrenci) rastgele seçilen toplam 283 öğrenciye uygulanmış ve ölçme aracı için gerekli düzenlemeler yapılmıştır. Biyolojik Çeşitlilik Farkındalık Ölçme Aracı (BÇFÖA), yapılan açımlayıcı faktör analizi sonrası 24 madde olarak, Biyolojik Çeşitlilik Davranış Ölçme Aracı (BÇDÖA) ise yapılan AFA sonrası 25 maddelik son halini almıştır. Ölçme aracı Fırat Üniversitesi'nde bulunan 216 fen bilgisi öğretmen adayına uygulanmıştır. Biyolojik çeşitlilik farkındalık ve davranış düzeylerinin alt faktörlerini ortaya çıkarmak için açımlayıcı faktör analizi (exploratory factor analysis) uygulanmıştır. Yapılan faktör analizi sonucunda, biyolojik çeşitlilik farkındalığı ölçme aracı için altı faktör belirlenmiştir. Bunlardan birinci faktör ekolojik işlev, ikinci faktör tür çeşitliliği, üçüncü faktör kullanım değeri, dördüncü faktör biyoçeşitlilik öğeleri,  beşinci faktör biyoçeşitlilik kaybı ve altıncı faktör de biyoçeşitliliğin mevcut durumu olarak adlandırılmıştır. Biyolojik çeşitlilik davranışı ölçme aracı için yedi faktör belirlenmiştir. Bunlardan birinci faktör biyoçeşitliliği koruma davranışı, ikinci faktör biyoçeşitliliğin ekonomik değeri, üçüncü faktör biyoçeşitliliğin etik değeri, dördüncü faktör biyoçeşitliliğin tehdit unsurları, beşinci faktör biyoçeşitliliğin politik ve yasal davranışları, altıncı faktör biyoçeşitliliğin kullanım değeri, yedinci faktör biyoçeşitliliğin bireysel ve toplumsal iknası olarak belirlenmiştir. 
Elde edilen veriler SPSS 22 istatistik programı ile analiz edilmiştir. Veriler değerlendirilirken "iki" bağımsız değişkenin aritmetik ortalamaları arasında anlamlı bir fark olup olmadığını tespit etmek için t-testi; karşılaştırılacak grup sayısı eğer ikiden fazla ise tek yönlü varyans analizi (ANOVA) testi yapılmıştır. Ayrıca öğrencilerin biyolojik çeşitlilik farkındalık ve davranış düzeylerini belirlemek için; frekans, yüzde, aritmetik ortalama ve standart sapmalar hesaplanmıştır.
Fen bilgisi öğretmen adaylarının biyolojik çeşitlilik davranış düzeyleri ortalamasının (3,53 ± ,370) düzeyde olduğu belirlenirken, biyolojik çeşitlilik farkındalık düzeyleri ortalamasının (3,57 ± ,328) olduğu belirlenmiştir. Biyolojik çeşitlilik davranışlarının düzeyleri cinsiyet değişkenine göre anlamlı düzeyde farklılık göstermemiştir. Biyolojik çeşitlilik farkındalık düzeylerinin cinsiyet değişkenine göre anlamlı düzeyde farklılaştığı belirlenmiştir. Bu farklılık kadınların lehine gerçekleşmiştir.
Bu çalışmanın, biyolojik çeşitlilik konusunda çalışan uzmanlara bu konuyla ilgili müfredat hazırlanmasında fikir vermesinin yanında, gelecekte bu konuda yapılacak çalışmalara da yol göstereceği düşünülmektedir.

Abstract:
The aim of this study is to investigate the level of awareness and behavior of science teacher candidates on biodiversity and the relation of these levels with demographic variables. The sample of the study consists of 216 candidate teachers studying in the Science Teaching Program of the Department of Mathematics and Science Education in the Faculty of Education of Fırat University.
60 items were determined by the researcher for the measurement tool. After obtaining the opinion of 5 field experts for structural conformity, 56 items were selected as draft. The trial application of the scale was applied to 283 students randomly selected in Amasya University (240 students) and Muş Alparslan University (43 students) and the necessary arrangements were made for the scale. The Biodiversity Awareness Scale (BAS) was used as 24 items after the AFA, and the Biological Diversity Behavior Scale (BDBS) was completed with 25 items after AFA. The scale was applied to 216 candidate of science teachers in Fırat University. In order to reveal the sub-factors of awareness and behavior, exploratory factor analysis was applied. As a result of factor analysis, six factors were determined for biodiversity awareness measurement tool. The first factor ecological function, second factor species diversity, third factor usage value, fourth factor biodiversity elements, fifth factor biodiversity loss and the sixth factor is named as the current state of biodiversity. Seven factors have been identified for biological diversity measurement tool. The first factor is biodiversity conservation behavior, the second factor is the economic value of biodiversity, the third factor is the biodiversity's ethical value, the fourth factor is the biodiversity's threat elements, the fifth factor is the biodiversity's political and legal behaviors, the sixth factor is the use of biodiversity and the seventh factor is determined as the individual and social persuasion of biodiversity.
The data were analyzed with SPSS 22 statistical program. In assessing the data, t-test to determine whether there is a significant difference between the arithmetic means of the için two independent variables; One-way analysis of variance (ANOVA) was performed if more than two groups were compared. In addition, frequency, percentage, arithmetic mean and standard deviations were calculated in order to determine the students' biological diversity awareness and behavior levels.
While it was determined that candidate science teachers' average of perceptions about the levels of biological diversity behaviors were (3.53 ±, 370), the average of their perceptions about the levels of biological diversity awareness (3.57 ±, 328) was determined. The perceptions of the levels of biodiversity behaviors did not differ significantly according to the gender variable. It was determined that perceptions of biological diversity awareness levels were significantly different according to gender variable. This difference was in favor of women.
This study will provide insight to the experts on biodiversity in the preparation of relevant curriculum and will guide future studies.