İslam ve Osmanlı Hukukunda hidâne
Hidâne in Islam and Ottoman Law
Yazar: SAMED ATASOY
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ İBRAHİM ÜLKER
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Hidane = Hidane ; Himaye = Protection ; Kamu hukuku = Public law ; Osmanlı hukuku = Ottoman law ; Velayet = Custody ; Çocuk bakımı = Child care ; Çocuklar = Children ; İslam hukuku = Islamic law

Özet:
Temeli Hz. Peygamberin uygulamasına dayanan hidâne; sekiz, dokuz yaşına kadar ki küçük çocukların ve istisnaen ergen olan akıl hastalarının bakım, terbiye, eğitim ve himayesini kapsayan, İslam hukukuna has bir kavramdır. Günümüz hukukunun aksine İslam hukuku velayet kavramını tek olarak ele almamış ve kısımlara ayırmıştır. Malda ve şahısta velayet kısımlarından şahısta velayetin önemli bir kısmını ise "hidâne" teşkil etmektedir. 
İslam hukukunda bu ayrımın yapılmasında temel sebep çocuğun, çok önemli bir dönem olan küçüklük çağını anne şefkatinden mahrum olarak geçirmemesini sağlamaktır. Evlilik devam ettiği sürece hidâne kavramı ortaya çıkmamaktadır. Çünkü; anne ve baba bu görevi müşterek olarak ifa etmek zorundadır. 
Bir şekilde anne ve babanın ayrılması ile çocuk, bakıma muhtaç ve savunmasız olduğu dönemde de şefkat, bakım ve terbiye gibi önemli ihtiyaçları sekteye uğramamalıdır. Anne ve babanın ayrılması veya ölümleri halinde masum ve ilgiye muhtaç çocukların bu süreci en az zararla atlatmaları için İslam hukukunda küçüklerin bakımını kapsayan hidâne kavramı düzenlenmiştir. 
Bu yetki anneye ve daha sonra diğer kadınlara verilmiştir. Maddi bakım olarak da ifade edebileceğimiz hidâne hakkı, genellikle evde çocukla ilgilenecek vakte sahip ve şefkat duygusu erkeklerden daha fazla olan anneye verilmekle beraber çocuğu koruma, nafakasını karşılama, mallarını yönetme gibi hususlarda ise baba yetkili kılınmıştır. Nitekim bir süreç ile mukayyet olan hidâne hakkı, bu hak için belirlenen süre tamamlandığında çocuğun velisine teslim edilmesini gerektirir. Hidâne kavramı çok önemli yetkileri kapsamakla beraber çocuk üzerinde asıl veli olan babanın, velayet yetkilerini koruduğunu göz ardı etmemek gerekir.

Abstract:
Hidâne whose foundation based on Hz. Muhammed's practice is a unique concept in Islamic law that includes young children's care, manners, education and protection to the time they become eight-nine year old. It exceptionally includes mature mental patients. Contrary to today's law, Islamic law did not treat the concept of custody as a single deal and divided it into sections. Between custody in property and person, hidâne constitutes a significant part in custody in person.
The main reason for making this distinction in Islamic law is to ensure that the child is not deprived of mother affection in childhood period. As long as the marriage continues, the term of hidâne does not emerge. Because; mother and father must perform this task jointly.
However, with the seperation of parents childrens needs such as compassion, care and education should not be disrupted when they are vulnerable and in need of care. The concept of hidâne which includes care of children is regulated for needy and innocent children to overcome the period with least damage in the case of separation or death of parents.
This authority was given to the mother and then to other women. The right of hidâne which we can express as tangible care is usually given to mother who has time to take care with child at home and has feeling of compassion more than father. But the father is authorized in matters such as protecting the child, meeting alimony and managing the goods of child. The right of hidâne which is given for a duration requires the child to be delivered to the guardian. Although the concept of hidâne encompasses very important powers, it should not be overlooked that the main guardion of children, father, maintains custody powers.