Hedef programlama aracılığıyla düşük maliyette, menü planlama ilkelerine uygun, bir grup işçi için tek öğünlü, on beş günlük, set-seçimsiz menü planlama
Using the goal programming, a lunch, set-unselective, and fifteen days menu planning based on minimum cost, and menu planning principle suitable for a group of worker
Yazar: YASEMİN YAĞDIRAN
Danışman: PROF. DR. FATMA SAĞLAM
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Toplu Beslenme Sistemleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics ; Ekonometri = Econometrics

Özet:
Buçalışma hedef programlama tekniklerinden, 0-1 tamsayılı hedef programlama modeliile orta aktiviteli, 19-30 yaş arası işçiler için menü oluşturmak amacıyla planlanmışve yürütülmüştür. Araştırmada bu işçiler için set-seçimsiz, 3 kaplı, tek öğünlük (öğleyemeği), dört mevsimlik, dört ayrı menü modeli geliştirilmiştir. Menü planlaması,yöneylem araştırması modellerinden biri olan hedef programlama tekniğikullanılarak matematiksek olarak modellenmiştir. Modelin oluşturulmasıaşamasında, karar değişkeni olarak 179 adet yemek kullanılmış, bu yemeklerin herbirinin enerji ve besin öğeleri değerleri belirlenmiş ve dört mevsimlik yiyecekmaliyetleri hesaplanmıştır. Yemeklerin maliyetinde kullanılan satın alma fiyatları,2004 Eylül ile 2005 Ağustos tarihleri arasına ait olup, Meteksan Matbaacılık veTeknik Sanayi Ticaret AŞ.'den alınmıştır. Modelde menü planlama kuralları yapısalkısıtlar olarak tanımlanmıştır. Hedef kısıtları ise iki amaç üzerinekurulmuştur.Birincisi işçi grubunun mümkün olduğu kadar tek öğündeki, enerji vebesin öğeleri ihtiyaçlarına ulaşmak, diğeri ise menülerin düşük maliyetli olmasınısağlamaktır. Modelde son olarak hedef kısıtlarından istenmeyen sapmalarınminimize edilmesi şeklinde amaç fonksiyonu oluşturulmuş ve bu şekilde modelinmatematiksel yapısı tamamlanmıştır. Maliyet kısıtı her mevsim için farklıolduğundan, dört ayrı model üzerinden çözüm yapılmıştır. Paket program olarakLingo 8.0 kullanılmış ve çözüm sonucunda amaçlara uygun; 3 kaplı, set-seçimsiz,tek öğünlü, dört mevsimlik, 15 günlük menüler elde edilmiştir. Araştırmanınsonucunda; menü planlamada elle yapılabilecek hataların önlenmesinde, zamandanve maliyetten tasarruf sağlanmasında hedef programlama modelinin yararlıolabileceği kanısına varılmıştır.Anahtar Kelimeler: Hedef programlama, yöneylem araştırması, menü planlama, işçibeslenmesi.

Abstract:
Thisstudy has been planned and carried out for the aim of menu construction for themiddle activated worker within 19-30 years by 0-1 integer program model, one of thegoal programming. In the study, four separate menu models as a set-unselective,three-course,a lunch, and four seasons has been improved for the worker. The menuplanning is mathematically modelled by goal programming that is one of theoperation research models. In the beginning of modelling, 179 foods as a decisionrule are used; values of the energy and nutrients of these foods are determined, andthe coast of four season foods are calculated. Purchase prices used in food coast arebelonged to the September 2004-August 2005 period and are taken from MeteksanPrinting and Industrial Trade Corporation. The menu planning rules in the model aredefined as real constraints. The goal constraints are based on the two aims. The firstis that the energy and nutrients requirement in the lunch of the worker are as far aspossible reached; and the other is that the coast of menus are minimized. Finally, theobjective function is formed as a minimised the undesirable deviations from the goalconstraints and the mathematical structure of model are completed. Because the costconstraints for each season are different, four separate models are used to solutions.The Lingo 8.0 package for the solutions is used. According to the finding of solution,a three thick, a set-unselective, a lunch, four seasons, and 15 days menu are obtained.The results of study has shown that the goal programming models are useful for thepreventing the error of doing by handling in the menu planning, saving the time andcost.Key Words: Goal programming, operational research, menu planning, worker?snutrition.