Isparta ili'nde doğal yayılış gösteren dağ çayı (Sideritis spp.) taksonlarının bazı botanik özellikleri ve tarımsal performanslarının belirlenmesi
Determination of some botanical characteristics and agricultural performances of mountain tea (Sideritis spp.) taxon naturally distributed in Isparta province
Yazar: GÜLİZ TÜRKMENOĞLU
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN FAKİR
Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Orman Botaniği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering

Özet:
Bu doktora tez çalışmasında Isparta İli'nde doğal yayılış gösteren Sideritis spp. taksonlarının bazı botanik özellikleri ve tarımsal performaslarının belirlenmesi amaçlanmıştır. Isparta İli'nde gerçekleştirilen arazi çalışmalarında Sideritis perfoliata L., Sideritis hispita P.H.Davis, Sideritis libanotica Labill. subsp. linearis (Bentham) Bornm., Sideritis libanotica Labill. subsp. libanotica, Sideritis condensata Boiss. & Heldr. Apud Bentham, Sideritis cilicica Boiss. & Bal., Sideritis congesta P.H. Davis & Hub.Mor, Sideritis stricta & Heldr. Apud. Bentham, Sideritis leptoclada Hwarz & P.H. Davis, Sideritis syriaca subsp. nusairiensis Hub-Mor, Sideritis pisidica Boiss & Heldr. Apud Bentham, Sideritis phrygia Bornm, Sideritis dichotoma Huter, Sideritis erythrantha Boiss & Heldr. Apus Bentham var. erythrantha taksonlarının yayılış yaptığı tespit edilmiştir.
Çalışmamızda SPME analizi ile sırasıyla doğal yetişme ortamı ve tarla ortamında; Sideritis condensata'nın β-pinen (%18.12-5.66), trans-kariofillen (%12.77-0.83) ve germakren-D (%10.59-0.67); Sideritis perfoliata'nın α-pinen (%51.72-43.36), β-pinen (%14.07-12.25) ve limonene (%10.96-14.09); Sideritis hispita'nın α-pinen (%22.86-13.74), β-pinen (%28.31-16.39) ve trans-kariofillen (%11.24-14.49); Sideritis libanotica subsp. linearis'in α-pinen (%25.29-9.29), β-pinen (%20.14-13.71) ve β-mirsene (%2.41-15.96); Sideritis libanotica subsp. libanotica'nın germakren-D (%16.01-29.24), trans-kariofillen (%18.29-21.20) ve β-pinen (%6.30-5.07); Sideritis stricta'nın germakren-D (%33.85-26.45), kariofillen (%30.82-23.84) ve β-elemene (%3.14-3.06); Sideritis leptoclada'nın trans-kariofillen (%19.76-15.81), α-pinen (%4.34-11.86) ve β-pinen (%3.67-10.76); Sideritis syriaca subsp. nusairiensis'in kariofillen (%27.08-22.49), germakren-D (%4.80-6.93) ve bicyclogermacrene (%6.78-4.68); Sideritis congesta'nın doğal ortamı β-pinen (%34.13), dl-limonen (%16.08), α-pinen (%15.25); tarla ortamı (E)-2-heptenal(%0.02), Z-3- heksenil 2-metilbütanoat (%0.02), benzoat (%0.02) bileşenleri, en yüksek oranda trans(β)-kariofillen (%25.03), β-bisabolen (%13.24), bisiklogermakren (%9.47) ana bileşenleri olarak belirlenmiştir. Uçucu bileşen verimi doğal ortamda, tarla ortamından daha yüksek olarak belirlenmiştir.

Abstract:
In this doctoral thesis study, it was aimed to determine some botanical characteristics and agricultural performances of Sideritis spp taxa naturally distributed in Isparta Province. In the field studies carried out in Isparta Province, Sideritis perfoliata L, Sideritis hispita P.H. Davis, Sideritis libanotica Labill subsp linearis (Bentham) Bornm, Sideritis libanotica Labill subsp libanotica, Sideritis condensata Boiss & Heldr Apud Bentham, Sideritis cilicica Boiss & Bal, Sideritis congesta PH Davis & Hub Mor, Sideritis stricta & Heldr Apud Bentham, Sideritis leptoclada Hwarz & PH Davis, Sideritis syriaca subsp nusairiensis Hub-Mor, Sideritis pisidica Boiss & Heldr Apud Bentham, Sideritis phrygia Bornm, Sideritis dichotoma Huter, Sideritis erythrantha var erythrantha taxa were detected to be distributed.
In our study, with SPME analysis in natural habitat and field environment, respectively; β-pinene (18.12%-5.66), trans-caryophyllene (12.77%-0.83) and germakren-D (10.59%-0.67) of Sideritis condensata; Sideritis perfoliata has α-pinene (51.72%-43.36), β-pinene (14.07%-12.25) and limonene (10.96%-14.09); Sideritis hispita has α-pinene (22.86%-13.74), β-pinene (28.31%-16.39) and trans-caryophyllene (11.24%-14.49); Sideritis libanotica subsp. linearis has α-pinene (25.29%-9.29), β-pinene (20.14%-13.71) and β-myrcene (2.41%-15.96); germacrene-D (16.01%-29.24), trans-caryophyllene (18.29%-21.20) and β-pinene (6.30%-5.07) of Sideritis libanotica subsp. libanotica; germacrene-D (33.85%-26.45), caryophyllene (30.82%-23.84) and β-elemene (3.14%-3.06) of Sideritis stricta; trans-caryophyllene (19.76%-15.81), α-pinene (4.34%-11.86) and β-pinene (3.67%-10.76) of Sideritis leptoclada; caryophyllene (27.08%-22.49), germacrene-D (4.80%-6.93) and bicyclogermacrene (6.78%-4.68) in Sideritis syriaca subsp. nusairiensis; the natural environment of Sideritis congesta is β-pinene(34.13%), dl-limonene(16.08%), α-pinene(15.25%); field medium (E)-2-heptenal(0.02%), Z-3-hexenyl 2-methylbutanoate(0.02%), benzoate (0.02%) components, with the highest percentage of trans(β)-caryophyllene(25.03%), β-bisabolene (13.24%) and bicyclogermacrene (9.47%) were determined as the main components. Volatile component yield was determined to be higher in the natural environment than in the field environment.