Sokaklardaki görsel kalitenin mevsimsel farklılıklar ve sokak ağaçları bağlamında değerlendirilmesi
Evaluation of visual quality on streets in the context of seasonal differences and street trees
Yazar: AYGÜL DEMİR
Danışman: DOÇ. DR. ZEYNEP ASLI GÜREL
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Şehir ve Bölge Planlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Cadde ve sokakların görsel kalitesi, kamusal mekânların çekiciliğini belirleyen önemli bir
faktördür. Bu konuda yapılan araştırmalar, çevre algısının ve estetik değerlendirmenin,
cadde ve sokak görüntülerinin insanlar üzerindeki etkisini vurgulamaktadır. Ancak, görsel
kaliteyi değerlendirmek için sadece fiziksel özellikleri ele alan nesnel değerlendirmeler
yeterli değildir; aynı zamanda insanların öznel algılarını içeren estetik beğenin de dikkate
alınması önemlidir. Cadde ve sokakların görsel kalitesini artıran unsurlardan biri de yeşil
dokudur, sokaklarda yer alan ağaçların mevsimsel değişimi, çevre algısı ve estetik
değerlendirmenin de önemli bir bileşenidir. Bu nedenle, cadde ve sokakların görsel kalitesini
anlamak için karma bir yaklaşım benimsenmelidir. Bu tez çalışmasının amacı, sokak
ağaçlarının mevsimsel değişimlerini dikkate alarak, cadde ve sokak görüntüleri üzerinden
görsel kaliteyi etkileyen ölçülebilir tasarım nitelikleri (çeşitlilik/karmaşıklık, yeşil alan
yoğunluğu, açıklık oranı, kapalılık oranı, cephe yoğunluğu ve ışık/gölge etkisi) ile algılanan
estetik beğeni arasındaki ilişkiyi sorgulamaktır. Çalışma ile, cadde ve sokaklardaki estetik
beğeniyi artıran tasarım unsurlarının saptanması hedeflenmiştir. Cumhuriyet Dönemi
Ankara'sının özgün mahallelerinden biri olan ve sokaklarındaki ağaç dokusu ile dikkat
çeken Mebusevleri mahallesi çalışma alanı olarak belirlenmiştir. Alan çalışması üç
aşamadan oluşmaktadır. İlk aşamada, Mebusevleri mahallesinde seçilen örneklem cadde ve
sokakların yaz ve kış dönemlerine ait fotoğrafları çekilerek, hazırlanmıştır. İkinci aşamada,
cadde ve sokakların görsel kalitesini belirleyen ölçülebilir tasarım nitelikleri fraktal geometri
ve görüntü istatistik analizi yöntemleri; estetik beğeni ise anket çalışması ile belirlenmiştir.
Üçüncü ve son aşamada, görsel kaliteyi etkileyen ölçülebilir tasarım nitelikleri ile estetik
beğeni değerleri arasındaki ilişki Spearman korelasyon analizi ile test edilmiş ve mevsimsel
farklılıklara göre ölçülebilir tasarım nitelikleri Mann-Whitney U testi kullanılarak
karşılaştırılmıştır. Sonuç olarak, sokak ağaçlarının mevsimsel değişimleri, bireylerin
sokakların görsel kalitesini değerlendirme süreçlerinde etkilediğini ve algısal farklılıkları
şekillendiren ölçülebilir tasarım nitelikleri arasında farklılık bulunduğunu açıkça ortaya
konmuştur.

Abstract:
The visual quality of avenues and streets is an important factor that determines the
attractiveness of public spaces. Research on this subject emphasizes the impact of
environmental perception, aesthetic evaluation, street and street effects on people. However,
objective evaluations that only address physical features are not sufficient to evaluate visual
quality; It is also important to take into account aesthetic taste, which includes people's
subjective perceptions. One of the elements that increase the visual quality of avenues and
streets is the green texture. Seasonal change of trees on the streets is also an important
component of environmental perception and aesthetic evaluation. Therefore, a mixed
approach should be adopted to understand the visual quality of streets and avenues. The aim
of this thesis study is to examine the measurable design qualities (diversity/complexity,
green area density, openness ratio, closure ratio, facade density and light/shadow effect) and
perceived aesthetic appreciation that affect the visual quality through street and street
images, taking into account the seasonal changes of street trees. questioning the relationship
between them. The aim of the study is to identify design elements that increase the aesthetic
appreciation of streets and avenues. Mebusevleri neighborhood, one of the unique
neighborhoods of Ankara in the Republican Era and attracting attention with the tree texture
on its streets, was determined as the study area. The field study consists of three stages. In
the first stage, photographs of the selected sample avenues and alleys in the Mebusevleri
neighborhood were taken during the summer and winter periods. In the second stage,
measurable design qualities that determine the visual quality of streets and avenues, fractal
geometry and image statistical analysis methods; Aesthetic appreciation was determined
through a survey. In the third and final stage, the relationship between measurable design
attributes affecting visual quality and aesthetic appreciation values was tested with
Spearman correlation analysis, and measurable design attributes were compared according
to seasonal differences using the Mann-Whitney U test. As a result, it has been clearly
demonstrated that seasonal changes in street trees affect individuals' processes of evaluating
the visual quality of streets, and that there are differences in measurable design qualities that
shape perceptual differences.