Şerhu Mevâkıfi'n-Nifferî bağlamında Afîfüddîn Tilimsânî'nin tasavvufî görüşleri ve vakfe anlayışı
Mystic ideas of 'Afīf al-Dīn Tilimthānī in Sharhu Mawaqif al-Niffarî and his waqfa idea
Yazar: TUĞBA GÖRGÜN
Danışman: PROF. DR. DİLAVER GÜRER
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tasavvuf Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Din = Religion
Dizin: Afifüddin Tilimsani = Afifüddin Tilimsani ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Tasavvuf = Mystic ; Tasavvuf felsefesi = Philosophy of mysticism ; Vakf = Wagfs ; İbadet = Worship ; İslamiyet = Islam

Özet:
Afîfüddîn Tilimsânî, Muhyiddîn İbnü'l-Arabî'nin düşüncesini tâkip eden Ekberî ekolün önemli isimlerinden biridir. Tilimsânî, tasavvuf alanında genel olarak İbnü'l-Arabî ve Sadreddin Konevî'den büyük ölçüde etkilenmiştir. Fakat eserleri incelendiğinde Tilimsânî'nin tasavvufî düşüncelerinin temelini, Muhammed b. Abdülcebbâr b. Hasen Nifferî'nin el-Mevâkıf adlı eserinin oluşturduğu görülmektedir.
Tilimsânî, sûfîlerin geleneksel olarak tahkîkî bilgiye ulaşmada kabul ettikleri ilim ve marifetten oluşan ikili tasnif yerine üçlü bir tasnif yaparak marifet mertebesinin üstüne ondan daha kapsayıcı bir mertebe olan vakfeyi koymuştur. Böylece Tilimsânî tasavvufî düşüncede merkezî bir kavram olan marifetten daha yüksek, daha latif bir mertebe olarak "vakfe" anlayışını temellendirilmiş ve bu yüce ve nihâî mertebeye erişmek için mârifeti de geçilmesi gereken bir makam olarak kabul etmiştir.
Afîfüddîn Tilimsânî'nin genel anlamda tasavvufî görüşlerini ortaya koymayı amaçlayan çalışmamızın birinci bölümünde müellifin hayatı ve eserleri incelenmiş, tasavvuf anlayışını ortaya koymak için yazmış olduğu eserlerden derlenen tasavvufî kavramlara yüklemiş olduğu anlamlar ele alınmıştır. İkinci bölümde müellifin tasavvufî düşüncelerinin temelini oluşturan Nifferî'nin el-Mevâkıf adlı eserinin merkezinde yer alan ve müellif tarafından tasavvufî tecrübe ve tahkîkî bilginin nihâî mertebesi olarak ifade edilen vakfe kavramı incelenmiş, ilim ve marifetten farkı ortaya konmuştur.
Anahtar Sözcükler: Afîfüddîn Tilimsânî, Abdülcebbâr Nifferî, İbnü'l-Arabî, Şerhu Mevâkıfi'n-Nifferî, İlim, Marifet, Vakfe, Ekberiyye

Abstract:
'Afīf al-dīn Tilimsānī is one of the most important names of the Akbarî school, which keeps Ibn al-Arabi's thinking. Tilimsānī was greatly influenced by Ibn al-Arabi and Sadr al-din al-Qunawi in the field of mysticism. However, when his works are examined, the basis of Tilimsānī's mystical ideas is Muhammad Ibn Abd al-jabbar al-Niffarî's work al-Mawaqif.
Tilimsānī, instead of the dual classification, which the Sufis traditionally accept, puts waqfa as a higher and more comprehensive order on top of the concept of marifah of the dual classification. Thus, Tilimsānī has accepted waqfa as a central concept in Sufi thought as a higher order and accepted this as an milestone that should be passed in order to reach the supreme and final level.
In the first part of our study, which aims to reveal the mystical ideas of 'Afīf al-dīn Tilimsānī in general terms, the life and works of the author were examined, the meanings that the author has ascribed to the mystical concepts were compiled from the works he wrote in order to reveal his concept of Sufism. In the second chapter, the concept of waqfa, which is at the center of Nifferî's mystic ideas and is regarded as the final destination of mystical experience and tahqiqi (verificational) knowledge by the author is examined and its difference from ilm (knowledge) and marifah (wisdom) is revealed.
Key Words: 'Afīf al-dīn Tilimthānī, Abdülcebbâr Niffarî, Ibn Abd al-jabbar al-Niffarî, al-Mawaqif, ilm, marifah, waqfa, Akbariyya