Vurgulu olumlu değerlendirmenin Türkçe dersleri sınıf içi etkileşiminde kullanımının incelenmesi
An investigation into explicit positive assessment use in Turkish language classroom discourse
Yazar: MERVE AVCI
Danışman: PROF. DR. ÖZAY KARADAĞ
Hacettepe Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Konuşma = Speech ; Konuşma becerisi = Speaking skills ; Konuşma çözümlemesi = Conversation analysis ; Sınıf içi etkileşim = In-class interaction ; Türkçe dersi = Turkish lesson ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Türkçe öğretimi = Turkish teaching ; Vurgulu olumlu değerlendirme = Explicit positive assessment

Özet:
Eğitim öğretim süreçlerinin iyileştirilmesine dönük olarak sınıf içi etkileşimin konuşma çözümlemesi yöntemiyle incelendiği çalışmalar çok önemli bilgiler ortaya koymaktadır. Sınıf içi etkileşim, öğretmen-öğrenci ve öğrenci-öğrenci etkileşimleri ile şekillenmektedir. Bu etkileşimler öğrenen merkezli, anlama ve kavrama süreçlerinde bilginin öğrenen tarafından yapılandırıldığı öğretim uygulamalarında son derece kritiktir. Özellikle dilin hem amaç hem de araç olarak kullanıldığı dil öğretim sınıflarında sınıf içi etkileşim, dil öğretimi ve etkileşim bağlamının bir arada gözlenebildiği önemli bir veri kaynağıdır. Etkileşimin bütüncül olarak görülebildiği, kanıtlanabilir ve nesnel verilere ulaşılabilen bir yöntem olması sebebiyle konuşma çözümlemesi, sınıf içi etkileşimin incelenmesinin amaçlandığı çalışmalarda en uygun yöntemlerden biridir. Türkçe öğretiminin yapıldığı sınıflarda öğretim uygulamalarında hazırlık, metin işleme ve değerlendirme gibi süreçlerin işlerliğine dair bir çalışma olmaması genel hatları Türkçe dersi öğretim programları ile belirlenen öğrenme ve öğretme sürecinin sınıf içinde nasıl gerçekleştirildiğinin bilinememesine yol açmaktadır. Öğretmenlerin yalnızca süreç sonunda değil, sürecin her aşamasında öğrenciyi takip etmesi ve değerlendirmesinin beklendiği derslerde sınıf içi etkileşimin müdahalesiz ve yansız biçimde gözlenmesi değerlendirmenin öğrenci ve öğretim süreci üzerindeki etkilerini açık biçimde görmeyi sağlamaktadır. Bu tez kapsamında 7.sınıf düzeyindeki bir sınıfın altı haftalık Türkçe dersi kaydedilmiştir. Kayıt esnasında herhangi bir müdahalede bulunulmamış, ders tamamen doğal akışı içinde kaydedilmiştir. Elde edilen kayıtlarda öğretmenin başlangıç-yanıt-dönüt/değerlendirme üçlü söz dizilerini etkin olarak kullandığı, etkileşimlerinde "aferin" ve "güzel" sözcüklerini kullanarak "vurgulu olumlu değerlendirme" yaptığı görülmüştür. İki haftalık kayıt süresinde vurgulu olumlu değerlendirme yapılan 48 kesit belirlenmiştir. Bu kesitlerde vurgulu olumlu değerlendirme unsuru olan "aferin" ve "güzel" sözcüklerinin yapılan etkinliklerde etkinliğin sürdürülmesi/sonraki sıraya geçişi işaret etme ve etkileşimin kapatılması işlevlerinde kullanıldığı görülmüştür.

Anahtar sözcükler: konuşma çözümlemesi, Türkçe öğretimi, ana dili eğitimi, sınıf içi etkileşim, vurgulu olumlu değerlendirme.

Abstract:
Studies analyzing the classroom interaction with Conversation Analysis method to improve training processes reveal significant results. Classroom interaction is shaped by teacher-student and student-student interactions. These interactions are critical in learner-centered teaching practices where knowledge is structured by the learner in understanding and comprehension processes. Classroom interaction is an important data source especially in language teaching classes where the language is used both as a purpose and tool. Conversation analysis is one of the most appropriate methods in the studies examining the interaction in the classroom. Lacking of a study examining the functionality of the processes such as preparation, text processing and evaluation in the learning practices of the Turkish lessons leads to an obscurity on how the learning and teaching process take place in the classes. In Turkish lessons, where teachers are expected to follow and evaluate students at every stage of the process, observing the interaction in the classroom impartially and without intervention provides a clear view of the effect of the assessment on the students and the teaching process. With this study, Turkish lessons of a 7th grade class were recorded for 6 weeks. The teacher was found to use the initiation-response-feedback/evaluation effectively and made "explicit positive assessment" by using the words "aferin" and "güzel" in their interactions. In these sections, the words "aferin" and "güzel", the elements of the explicit positive assessment, were used in sustaining the activity / pointing out the transition to the next order and closing the interaction.

Keywords: conversation anaysis, Turkish teaching, mother tongue education, classroom interaction, explicit positive assessment.