Endoskopik sinüs cerrahisi yapılan hastalarda PRF (trombositten zengin fibrin) uygulamasının postoperatif sineşiler (yapışıklıklar) üzerine etkisi
Effect of PRF (platelete rich fibrin) application on postoperative synechies (adhesions) in patients undergoing endoscopic sinus surgery
Yazar: MURAT ÖZDEMİR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SELÇUK KUZU
Afyonkarahisar Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Kulak Burun Boğaz Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Kulak Burun ve Boğaz = Otorhinolaryngology (Ear-Nose-Throat)

Özet:
Amaç:PRF (Trombositten Zengin Fibrin), yara iyileşmesinde yararları bilinen önemli bir trombositten zengin kan ürünüdür. Bu özelliğinden dolayı başta diş hekimleri olmak üzere kulak burun boğaz, dermatolog, plastik ve rekonstrüksiyon cerrahi hekimleri tarafından da son zamanlarda kullanımı artmaktadır. Endoskopik Sinüs Cerrahisi (ESC) sonrası yara yerinin hızlı iyileşmesi hem hasta konforu hem de yapışıklıkların azaltılması açısından önemlidir. Yapışıklıklarda azalma olması postoperatif nükslerin azaltılması için önemlidir. Bu amaçla çalışmada retrospektif olarak PRF kullanılan ve kullanılmayan hastaların nazal sineşi parametrelerini değerlendirmeyi amaçladık
Gereç ve Yöntem:Biz de bu çalışmamızda 1.1.2017-1.1.2022 tarihleri arasında kliniğimizde yapılmış olan ESC (Endoskopik Sinüs Cerrahisi) ameliyatlarında PRF kullanımının kullanılmadığı durumlara göre fark oluşturup oluşturmadığını retrospektif olarak analiz ettik. Bu amaçla hastaların, sineşi skoru, endoskopik Meltzer skoru, endoskopik Lund-Kennedy skoru, Lund-Mackay Bilgisayarlı Tomografi skoru, subjektif semptomlarını değerlendiren NOSE (Nazal Obstrüksiyon Semptom Değerlendirme)  skoru gibi parametreler oral steroid öncesi, sonrası, preoperatif dönem, postoperatif 1,3,6. aylarda değerlendirildi.
Çalışmaya dahil edilme kriterleri; son bir yıl içerisinde, 12 haftadan süren ön veya arkaya olan burun akıntısı, burun tıkanıklığı, nazal drenaj (mukopürülan), yüzde ağrı, basınç hissi, yüzde dolgunluk ve koku alma duyusunun azalması veya kaybolması şikayetlerinden en az ikisine sahip olan ve medikal tedavi uygulamasına yanıtsız polipli kronik sinüzit tanısı almış olmak, operasyon öncesi en az bir yıl içerisinde yapılmış paranazal sinüs BT incelemesinde kronik rinosinüziti destekler bulguların olması, 18 yaşından büyük olmak, her iki nazal kavitede en az unsinektomi, maksiller antrostomi ve ön etmoidektomi uygulanacak/uygulanmış olması olarak belirlendi. Dışlama kriterleri ise; Antrokoanal polip olan hastalar, Lund-Mackay'a göre iki nazal kavite arasında iki evreden fazla fark olması, unilateral nazal polipozis, paranazal sinüs malignitesi, revizyon vakalar olarak belirlendi. 
Bulgular:Bu kriterleri sağlayan 53 hasta değerlendirilmeye alındı. Hastaların 16'sının 6 aylık takiplerinde verileri eksik olduğu için çalışmadan çıkarıldı. Toplam hastaların 17'si (%45,9) PRF grubu, 20'si (%54,1) kontrol grubu olarak değerlendirilmiş. Kontrol grubunda hastaların 7'si (%35) kadın ,13'ü (%65) erkek, deney grubunun 7'si (%41,2) kadın, 10'u(%58,8) erkek olarak bulunmuştur. PRF grubundaki hastalardan 3'ünün (%17,6) Samter triadı gözlenmiş fakat kontrol grubunda Samter triadı olan hasta gözlenmemiştir. Kontrol grubunda 13 (%76,5) hastaya kontrol grubunda 10 (%50) hastaya septoplasti uygulanmıştır. Kontrol grubunun yaş ortalaması 41,6±14,04, kontrol grubunun yaş ortalaması 45,2±14,01 olarak bulunmuştur. Hastaların yaşları arasında gruplar arasında anlamlı istatistiksel farklılık mevcut değildi (p:0.537). Hem PRF grubunda hem de kontrol grubunda birer tane inverted papillom odakları bulunan patoloji çıkmıştır diğer patolojilerin tamamı inflamatuvar polip olarak rapor edilmiştir.
PRF grubunda NOSE skoru preoperatif 8,00±4,41, postoperatif birinci ay 2,17±2,92, postoperatif üçüncü ay 2,35±3,55, postoperatif altıncı ay 2,58±3,39 olarak bulunmuş. Kontrol grubunda NOSE skoru preoperatif 7,85±5,81, postoperatif birinci ay 3,00±3,06, postoperatif üçüncü ay 2,25±2,55, postoperatif altıncı ay 3,60±3,85 olarak bulunmuş. PRF'nin kontrol grubuna bir üstünlüğü gözlenmemiştir (p>0,05).
PRF grubunda preoperatif endoskopik Meltzer skoru 4,88±2,17, kontrol grubunun skoru 3,95±1,98 (p:0,141); PRF grubunun postoperatif birinci ay skoru 1,29±1,04, kontrol grubunun postoperatif birinci ay skoru 1,05±1,19 (p:0,460); PRF grubunun postoperatif üçüncü ay skoru 1,52±1,12, kontrol grubunun postoperatif üçüncü ay skoru 1,10±1,29 (p:0,187); PRF grubunun postoperatif altıncı ay skoru 1,41±1,66, kontrol grubunun postoperatif altıncı ay skoru 1,10±1,16 (p:0,798) olarak bulunmuştur. PRF'nin kontrol grubuna bir üstünlüğü gözlenmemiştir (p>0,05).
Preoperatif PRF grubu  MLK skoru 7,58±3,12, kontrol grubu 5,90±3,04 (p:0,125); postoperatif birinci ay PRF grubu 4,94±2,92, kontrol grubu 4,30±2,34 (p:0,537); üçüncü ay PRF grubu 5,23±2,48, kontrol grubu 4,25±2,24 (p:0,283); altıncı ay PRF grubu 4,14±2,45, kontrol grubu 3,85±2,08 (p:0,821) olarak bulunmuştur. PRF'nin kontrol grubuna bir üstünlüğü gözlenmemiştir (p>0,05).
PRF grubunda preoperatif Lund-Mackay BT skoru 14,11±6,10, kontrol grubunda preoperatif 12,20±5,69 (p:0,330); PRF grubunda postoperatif altıncı ay skoru 12,41±5,92, kontrol grubunda postoperatif altıncı ay skoru 11,30±6,37 (p:0,589) olarak bulunmuştur. PRF'nin kontrol grubuna bir üstünlüğü gözlenmemiştir (p>0,05).
Preoperatif PRF  ve kontrol grubunun sineşi skoru 0, postoperatif  PRF grubunun birinci ay 1,58±1,50; kontrol grubunun postoperatif birinci ay skoru 1,20±1,05 olarak bulunmuştur. Kontrol grubunun sineşi skorları daha iyi olmasına rağmen istatistiksel olarak anlamlı değildir (p:0,497).
Sonuç:PRF'nin herhangi bir parametrede kontrol grubuna bir üstünlüğü bulunamamıştır. Hatta sineşi parametresinde kontrol grubunda daha iyi sonuçlar gözlenmiştir. Bunun nedeni olarak PRF'nin iyileştirmeyi hızlandırırken sineşiyi artırabileceği düşünülmüştür. Fakat istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır. Bu konuda daha ayrıntılı bilgilere sahip olmak için daha fazla hasta içeren geniş çaplı çalışmalara ihtiyaç vardır.

Abstract:
Objective:PRF (Platelet Rich Fibrin) is an important platelet rich blood product with known benefits in wound healing. Due to this feature, its use has been increasing recently, especially by dentists, otolaryngologists, dermatologists, plastic and reconstruction surgeons. Rapid healing of the wound site after Endoscopic Sinus Surgery (ESS) is important for both patient comfort and reduction of adhesions. Reduction in adhesions is important for reducing postoperative recurrences. For this purpose, we aimed to retrospectively evaluate the nasal synechiae parameters of patients with and without PRF.
Materials and Methods: In this study, we retrospectively analyzed whether the use of PRF in ESS (Endoscopic Sinus Surgery) operations performed in our clinic between 1.1.2017 and 1.1.2022 made a difference compared to the cases where PRF was not used. For this purpose, parameters such as synechiae score, endoscopic Meltzer score, endoscopic Lund-Kennedy score, Lund-Mackay Computed Tomography score, NOSE (Nasal Obstruction Symptom Evaluation) score evaluating the subjective symptoms of the patients were evaluated before and after oral steroids, preoperative period, postoperative 1,3,6 months.
Inclusion criteria; Having at least two of the complaints of anterior or posterior nasal discharge, nasal obstruction, nasal drainage (mucopurulent), facial pain, pressure sensation, facial fullness and decreased or disappearance of sense of smell for more than 12 weeks in the last year and being diagnosed with chronic sinusitis with polyps unresponsive to medical treatment, The exclusion criteria were as follows: presence of findings supporting chronic rhinosinusitis on paranasal sinus CT examination performed at least one year before the operation, being older than 18 years of age, having undergone at least unsinectomy, maxillary antrostomy and anterior ethmoidectomy in both nasal cavities. Exclusion criteria were as follows: Patients with anthrochoanal polyps, more than two stages difference between the two nasal cavities according to Lund-Mackay, unilateral nasal polyposis, paranasal sinus malignancy, revision cases. 
Results:Fifty-three patients fulfilling these criteria were included in the evaluation. Sixteen of the patients were excluded from the study because of missing data at 6-month follow-up. Of the total patients, 17 (45.9%) were evaluated as PRF group and 20 (54.1%) as control group. In the control group, 7 (35%) of the patients were female and 13 (65%) were male, while 7 (41.2%) of the experimental group were female and 10 (58.8%) were male. Samter's triad was observed in 3 (17.6%) of the patients in the PRF group, but no patient with Samter's triad was observed in the control group. Septoplasty was performed in 13 (76.5%) patients in the control group and 10 (50%) patients in the PRF group. The mean age of the control group was 41.6±14.04 and the mean age of the control group was 45.2±14.01. There was no significant statistical difference between the age groups (p:0.537). There was one pathology with inverted papilloma foci in both PRF group and control group and all other pathologies were reported as inflammatory polyps.
In the PRF group, the NOSE score was 8.00±4.41 preoperatively, 2.17±2.92 postoperative first month, 2.35±3.55 postoperative third month, and 2.58±3.39 postoperative sixth month. In the control group, NOSE score was 7.85±5.81 preoperatively, 3.00±3.06 postoperative first month, 2.25±2.55 postoperative third month, 3.60±3.85 postoperative sixth month. No superiority of PRF to the control group was observed (p>0.05).
The preoperative endoscopic Meltzer score was 4.88±2.17 in the PRF group and 3.95±1.98 in the control group (p:0.141); the postoperative first month score was 1.29±1.04 in the PRF group and 1.05±1.19 in the control group (p: 0,460); postoperative third month score of the PRF group was 1.52±1.12, postoperative third month score of the control group was 1.10±1.29 (p:0,187); postoperative sixth month score of the PRF group was 1.41±1.66, postoperative sixth month score of the control group was 1.10±1.16 (p:0,798). No superiority of PRF to the control group was observed (p>0.05).
Preoperative MLK score was 7.58±3.12 in PRF group and 5.90±3.04 in control group (p:0.125); postoperative first month PRF group 4.94±2.92, control group 4.30±2.34 (p: 0,537); third month PRF group 5,23±2,48, control group 4,25±2,24 (p:0,283); sixth month PRF group 4,14±2,45, control group 3,85±2,08 (p:0,821). No superiority of PRF to the control group was observed (p>0.05).
The preoperative Lund-Mackay CT score was 14.11±6.10 in the PRF group and 12.20±5.69 in the control group (p:0.330); the postoperative sixth month score was 12.41±5.92 in the PRF group and 11.30±6.37 in the control group (p:0.589). No superiority of PRF to the control group was observed (p>0.05).
The synechiae scores of the preoperative PRF and control groups were 0, 1.58±1.50 in the first month of the postoperative PRF group and 1.20±1.05 in the first month of the postoperative control group. Although synechiae scores of the control group were better, it was not statistically significant (p:0,497).
Conclusion:PRF was not found to be superior to the control group in any parameter. In fact, better results were observed in the synechiae parameter in the control group. The reason for this was thought that PRF may increase synechiae while accelerating healing. However, it was not statistically significant. Large-scale studies with more patients are needed to have more detailed information on this subject.