Anayasayı değiştirme sorunu: Türkiye ve Irak mukayesesi
Constitutional change problem: A comparison of Turkeyand iraq
Yazar: ANAAM MAHDI JABER KHAFAJA
Danışman: PROF. DR. YÜKSEL METİN
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Anayasa = Constitution ; Anayasa değişiklikleri = Constitutional amendments ; Irak = Iraq ; Karşılaştırmalı hukuk = Comparative law ; Türk Anayasası = Turkish Constitution

Özet:
Bu tezin konusunu, Türk ve Irak hukukunda tali kurucu iktidarın anayasayı
değiştirme yetkisi ve sınırları ile anayasa değişikliklerinin yargısal denetimi
oluşturmaktadır. Bilindiği üzere kurucu iktidar, asli ve tali kurucu iktidar olmak üzere
ikiye ayrılır. Yeni bir anayasa yapma iktidarı olan asli kurucu iktidar, tezin inceleme
alanı dışındadır. Ancak tali kurucu iktidar kavramının daha iyi kavranabilmesi için
kısaca asli kurucu iktidar kavramı da ele alınmıştır. Tezde, asli ve tali kurucu iktidar
kavramları açıklandıktan sonra, karşılaştırmalı hukukta anayasayı değiştirme yetkisi ve
sınırları konusu incelenmiştir. Daha sonra 1982 Türk Anayasası ve 2005 Irak
Anayasasına göre anayasayı değiştirme yetkisi ve sınırları ele alınmıştır. Tezin son
bölümünde ise, Türk ve Irak hukukunda anayasa değişikliklerinin yargısal denetimi
sorununa değinilmiştir.
Tezin amacı, Türk ve Irak Anayasalarında anayasanın değiştirilmesi usulünün
nasıl düzenlendiğini, anayasayı değiştirme yetkisinin hangi organlara ait olduğunu,
anayasayı değiştirme yetkisine getirilen sınırlamaları ve anayasa değişikliklerinin
yargısal denetimini karşılaştırmalı şekilde incelemektir.
Tezin kapsamına giren konular incelenirken hukuki yaklaşım benimsenmiştir.
Açıklamalar ve değerlendirmeler, pozitif hukuk kurallarına dayanılarak yapılmıştır.
Ayrıca karşılaştırmalı hukuk yönteminden de yararlanılmıştır.
Tezin en önemli bulgusu, anayasayı değiştirme yetkisi ve sınırları ile anayasa
değişikliklerinin yargısal denetimi konusunda Türk ve Irak Anayasalarının birbirinden
farklı hükümler içermesidir. Örneğin, 1982 Anayasası değişiklik teklifinde bulunma
yetkisini sadece yasama organına vermiş iken, Irak Anayasası bu yetkiyi yürütme
organına da tanımıştır. 1982 Anayasası, Anayasanın ilk üç maddesinin değiştirilmesini
yasaklamasına karşılık Irak Anayasasında değiştirilemez hükümler yoktur. Bununla
birlikte Irak Anayasası, temel ilkeler ile hak ve özgürlüklerin değiştirilmesini daha özel
ve daha güçleştirici yöntemlere bağlamıştır. Keza 1982 Anayasası, anayasa
değişikliklerinin yargısal denetimini şekil denetimiyle sınırlı olmak üzere kabul etmiş
iken, Irak Anayasası, anayasa değişikliklerinin yargısal denetimi konusunda hiçbir
hüküm içermemektedir.

Abstract:
The subject of this thesis is the judicial and supervisory control of the
constitutional amendments and the authority and limits of the secondary constituent
power in the Turkish and Iraqi law to change the constitution. As it is known, the
founding power is divided into two as main and subordinate constitutive power. The
main constituent power, which is the power to make a new constitution, is outside the
scope of the thesis. However, in order to gain a better understanding of the concept of
founder power, the concept of fundamental constituent power was also discussed
briefly. In this thesis, after explaining the concepts of basic and subordinate constituent
power, in the comparative law, the subject of the authority to change the constitution
and its boundaries are examined. Later, according to the 1982 Turkish Constitution and
the Iraqi Constitution of 2005, the authority and limits to change the constitution were
discussed. In the last part of the thesis, the question of judicial review of constitutional
changes in Turkish and Iraqi law was addressed.
The aim of the thesis is to compare the constitution of the constitution in Turkish
and Iraqi constitutions, the organs which have the authority to change the constitution,
the restrictions on the authority to change the constitution and the judicial review of
constitutional amendments.
While examining the subjects covered by the thesis, the legal approach was
adopted. Disclosures and evaluations were made based on positive legal rules.
Comparative legal method was also used.
The most important finding of the thesis is that Turkish and Iraqi constitutions
contain different provisions regarding the authority and limits of the constitution and the
judicial review of constitutional changes. For instance, while the Constitution of 1982
granted the authority to make amendments only to the legislature, the Iraqi Constitution
granted such authority to the executive body. Although the Constitution of 1982
prohibits the amendment of the first three articles of the Constitution, the provisions of
the Constitution cannot be changed. However, the Iraqi Constitution has linked the
fundamental principles and changing of rights and freedoms to more specific and more
challenging methods. Likewise, while the Constitution of 1982 accepted the judicial
review of constitutional amendments as limited to shape control, the Iraqi Constitution
does not contain any provisions on judicial review of constitutional amendments.