Tip-2 diyabetli bireylerin kronotipinin, beslenme durumu, fiziksel aktivite ve kan glukozu ile ilişkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of relationship between chronotype, nutritional status, physical activity and blood glucose in individuals with type-2 diabetes
Yazar: NURGÜL DURUKAN ÖZBEK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ESRA KÖSELER BEYAZ
Başkent Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı / Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Beslenme durumu = Nutritional status ; Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Diabetes mellitus-tip 2 = Diabetes mellitus-type 2 ; Fiziksel aktivite = Physical activity ; Glükoz = Glucose ; Kronotip = Chronotype

Özet:
Bu çalışmada Tip-2 diyabetli bireylerin belirlenen kronotiplerinin beslenme durumu, fiziksel
aktivite ve kan glukozu seviyeleri ile ilişkisinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Çalışma,
Şubat 2022- Mayıs 2022 tarihleri arasında Başkent Üniversitesi Ankara Hastanesi Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Polikliniği'ne başvuran yaşları 19-64 yıl arasında olan 75 Tip 2 diyabetli hasta ile yürütülmüştür. Hastaların 34'ü (%45) erkek, 45'i (%55) kadındır ve yaş ortalamaları 55.6±8.13 yıl olarak belirlenmiştir. Hastalara beş bölümden oluşan bir anket formu uygulanmıştır. Anket formunda sosyo-demogtafik bilgiler, antropometrik veriler, Sabahçıl-Akşamcıl Anketi, üç günlük besin tüketim kayıt formu, Uluslararası Fiziksel Aktivite Anketi-Kısa Form ve hasta bilgi sisteminden elde edilen bazı kan biyokimyasal parametrelerinin kaydedildiği tablo yer almaktadır. Kronotip puanları sınıflandırıldığında hastaların %62.7'si ara sınıf, %6.7'si akşamcıl sınıf, %30.7'si sabahçıl sınıfta yer aldığı görülmüştür. Hastaların sosyo-demografik özellerine (cinsiyet, yaş grubu, medeni durum, eğitim durumu, gelir durumu ve çalışma durumu) göre aldıkları kronotip
puanları arasında anlamlı bir farklılık bulunamamıştır (p>0.05). Antropometrik özellikler ile
Sabahçıl-Akşamcıl Anketi puanları ilişkili bulunmamıştır (p>0.05). Erkek cinsiyette
Sabahaçıl-Akşamcıl anketi puanı, MET-dakika/hafta, HbA1c (p>0.05) ve açlık kan glukozu
(p<0.05) değerleri kadın cinsiyete göre daha yüksek bulunmuştur. BKİ sınıflandırılmasına
göre hafif şişman bireylerin kronotip skorları diğerlerine göre daha yüksektir (p>0.05)
Hastaların Sabahçıl-Akşamcıl Anketi puanları ile posa ve posa türleri (g), ve folat (mcg)
alımları arasında pozitif; protein (TE%) alımları arasında ise negatif ilişkiler tespit edilmiştir
(p<0.05). Kadın hastaların Sabahçıl-Akşamcıl Anketi puanları ile sükroz alımları arasında
pozitif; protein (TE%) alımı arasında negatif ilişki saptanmıştır (p<0.05). Bulunulan kronotip
sınıfına göre alınan enerji ve makro besin ögesi miktarları ortalamaları arasında anlamlı bir
farklılık bulunamamıştır (p>0.05). Sabahçıl gruptaki bireylerin folat (mcg) alımı diğerlerine
göre daha yüksek bulunurken (p<0.05), diğer mikro besin ögesi alımları açısından gruplar
arasında anlamlı bir farklılık gözlenmemiştir (p>0.05). Uluslarası Fiziksel Aktivite Anketi-
Kısa Form aracılığı ile hesaplanan MET-dakika/hafta değerine göre hastaların %45'i inaktif,
%44'ü minimal aktif ve %11'i çok aktif sınıfında yer almaktadır. MET-dakika/hafta değeri ile Sabahçıl-Akşamcıl Anketi puanı arasındaki ilişki anlamsız bulunmuştur (p>0.05).
Akşamcıl tipteki bireylerin hesaplanan MET-dakika/hafta değerleri diğerlerine göre daha
düşük bulunmuştur (p>0.05). Çalışmadaki Tip 2 diyabet hastalarının açlık kan glukozu
ortalaması 139,45±55.48 mg/dL, HbA1c (%) ortalaması ise %7.12±1.78 olarak saptanmıştır.
Sabahçıl-Akşamcıl Anketi puanları ile HbA1c (%) ve açlık kan glukozu değerleri arasında
anlamlı ilişkiler bulunamamıştır (p>0.05). Akşamcıl gruptaki bireylerin açlık kan glukozu ve
HbA1c ortalamaları daha yüksek bulunmuştur (p>0.05). Sonuç olarak kronotip puanının
protein, posa ve folat alımları ile bir ilişkisi bulunmaktadır. Akşamcıl gruptaki hastalarda
kronotip puanı ortalaması daha yüksek bulunmuştur. Tip-2 diyabetli hastaların Sabahçıl-
Akşamcıl anketi aracılığı ile kronotipleri belirlenerek, akşamcıl ise buna yönelik bilgiler
verilmelidir. Akşamcıl olduğu tespit edilen hastalarda enerji alımının gündüze kaydırılması,
fiziksel aktivite için doğru zamanın tespit edilmesi ve eğitim-çalışma saatlerinin düzenlenmesi
gibi bileşenler tedavi protokolüne eklenebilir.

Abstract:
In this study, it was aimed to evaluate the relationship between the determined chronotypes of
individuals with Type 2 diabetes and nutritional status, physical activity and blood glucose
levels. The study was conducted with 75 Type 2 diabetes patients aged between 19-64 years
who applied to Başkent University Ankara Hospital Endocrinology and Metabolism Diseases
Polyclinic between February 2022 and May 2022. 34 (45%) of the patients were male, 45
(55%) were female, and their mean age was 55.57±8.13 years. A questionnaire consisting of 5
parts was applied to the patients. The questionnaire includes socio-demographic information,
anthropometric measurements, Morning-Evening Questionnaire, three-day food consumption
registration form, International Physical Activity Questionnaire-Short Form and a table in
which some blood glucose values obtained from the patient information system are recorded.
When the chronotype scores were classified, it was seen that 62.7% of the patients were in the
intermediate class, 6.7% in the evening class, and 30.7% in the morning class. No significant
differences were found between the chronotype scores of the patients according to their socio-
demographic characteristics (gender, age group, marital status, education level, income status
and employment status) (p>0.05). Anthropometric characteristics and Morningness-
Eveningness Questionnaire scores were not found to be correlated. (p>0.05). Morning-
Evening questionnaire scores, MET-minutes/week, HbA1c (p>0.05) and fasting blood
glucose (p<0.05) values were found to be higher in males compared to females. According to
BMI examinations, chronotype scores of owerweight individuals are higher than others
(p>0.05). There was a positive correlation between the Morningness-Eveningness
Questionnaire scores of the patients and their fiber and fiber types (g), and folate (mcg)
intakes; negative correlations were found between protein (TE%) intakes and Morningness-
Eveningness Questtionare (p<0.05). There was a positive correlation between Morningness-
Eveningness Questionnaire scores and sucrose intakes; a negative correlation was found
between protein (TE%) intakes and Morningness- Eveningness Questionnaire of female
patients. (p<0.05). There was no significant difference between the amount of energy and
macronutrient intake according to the chronotype class (p>0.05). The folate (mcg) intake of the individuals in the morning group was higher than the others (p<0.05), and no significant
difference was observed between the groups in terms of other micronutrient intakes (p>0.05).
According to the MET-minute/week calculated by the International Physical Activity
Questionnaire-Short Form, 45% of the patients are in the inactive, 44% minimally active and
11% very active class. The relationship between the MET-minute/week value and the
Morning-Evening Questionnaire score was found to be insignificant (p>0.05). Calculated
MET-minute/week values of the evening type individuals were found to be lower than the
others (p>0.05). The mean fasting blood glucose of the Type 2 diabetes patients in the study
was 139.45±55.48 mg/dL, and the mean HbA1C (%) was 7.12%±1.78%. No significant
correlation was found between Morning-Evening Questionnaire scores and HbA1c (%) and
fasting blood glucose values (p>0.05). The fasting blood glucose and HbA1c averages of the
individuals in the evening group were higher (p>0.05). As a result, chronotype score has a
relationship with protein, fiber and folate intakes. The mean chronotype score was found to be
higher in patients in the evening group. Chronotypes of patients with type 2 diabetes should
be determined by means of the morningness-eveningness questionnaire, and if it is evening
type, information should be given. Components such as shifting energy intake to daytime,
determining the right time for physical activity, and arranging training-working hours can be
added to the treatment protocol in patients who are found to be evening type.