Uçaklarda kullanılan kimyasalların kablolar üzerine etkilerinin incelenmesi
Investigation of the effects of chemicals used in aircraft on the cables
Yazar: YAŞAR KOYUTÜRK
Danışman: PROF. DR. FARUK ARAS
Kocaeli Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Havacılık Bilimi ve Teknolojileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Elektrik ve Elektronik Mühendisliği = Electrical and Electronics Engineering ; Havacılık Mühendisliği = Aeronautical Engineering ; Polimer Bilim ve Teknolojisi = Polymer Science and Technology

Özet:
Uçak elektrik kablo bağlantı sistemi (EWIS) farklı uçaklar üzerinde bulunan kabloların yaşlanma konularını incelemektedir. Bir uçak; fonksiyonlarını meydana getirebilmek için birçok sistem kullanmaktadır. Bu sistemler; yakıt sistemleri, hidrolik sistemleri, kumanda sistemleri, motor sistemleri, seyrüsefer sistemleri, elektrik üretim sistemleri vb. olarak sıralanabilmektedir. Bu sistemlerin bu işlevleri yerine getirebilmesi için gereken komponentlerin, rölelerin, bilgisayarların, sensörlerin vb. gibi ekipmanların yanında bu ekipmanlar arasında kusursuz iletişimi kurmakta oldukça önemli bir yere sahiptir.  Bu iletişimi sağlayan elemanlar uçak kablolarıdır. Uçak kabloları bu özelliğinden dolayı Dünya havacılık gündeminde önemli bir yer tutmuş ve tutmaya devam etmektedir. Uçakta kullanılan elektriksel kablolar birçok elektriksel fonksiyonu, çeşitli şartlarda yerine getirmek zorundadır. Bu çeşitli şartlara göre o bölgede kullanılan kablonun dizaynı değişebilmektedir. Örneğin; uçak iniş takımı yuvasında bulunan bir kablonun maruz kaldığı çevresel koşullar ile uçak elektrik- elektronik kompartmanında bulunan kablonun maruz kaldığı çevresel koşullar birbirinden oldukça farklıdır. Bütün bu farklılıklar düşünüldüğünde gereksinimi karşılayabilmek için kullanılacak kablonun dayanımı ona göre dizayn edilmesi gerekmektedir. Bir kablo çevresel açıdan yapısını etkileyecek herhangi bir olumsuz etkiye maruz kaldıktan sonra bu kablonun bu etkiye maruz kalma süresi de yaşlanma mekanizmasını etkileyen faktörlerin başında gelmektedir.
Bu tezde; uçaklarda kullanılan kimyasalların kablolar üzerine etkileri incelenmektedir. Deney numunesi olarak alınan 3 farklı kablo grupları farklı tip kimyasallar ve ısıl işlemlere maruz bırakılmıştır. Bu çalışmada; hassas terazi ölçümü, görsel kontrol, FTIR analizi gibi inceleme tekniklerini kapsamaktadır.  Çalışmanın amacı farklı tipteki kablolara farklı tipteki kimyasalların ve ısıl işlemlerin etkisini incelemektir. Bu kimyasal ve dış ortamın sıcaklık değişimleri kablonun dış kılıfına zarar vererek zarar verdiği bölgede kablo-kablo arası yada kablo-uçak yapı arası arklara sebep olmaktadır. Bu arkları engellemenin yolu kablo yapısındaki bozulmaları önlemekten geçmektedir. Aksi takdirde maddi ve manevi faturası ağır olabilir.

Abstract:
Aircraft Wiring Interconnection System (EWIS) examines the aging issues of cables on different aircraft an airplane; It uses many systems to create its functions. These systems are; fuel systems, hydraulic systems, control systems, engine systems, navigation systems, power generation systems etc. can be listed as. Components, relays, computers, sensors, etc. required for these systems to perform these functions. It has an important place in establishing a perfect communication between these equipment as well as such equipment. The elements that provide this communication are aircraft cables. Aircraft cables have an important place in the world aviation agenda due to this feature and continue to hold. Electrical cables used in aircraft have to perform many electrical functions under various conditions. According to these various conditions, the design of the cable used in that region may change. For example; the environmental conditions exposed by a cable in the aircraft landing gear housing are quite different from the environmental conditions exposed by the cable in the aircraft electrical-electronic compartment. When all these differences are considered, the strength of the cable to be used must be designed accordingly. After a cable is exposed to any negative effects that will affect its structure in terms of its environment, the duration of this cable's exposure to this effect is also one of the factors affecting the aging mechanism.
In this thesis; investigation of the chemicals and termal stress effects on aircraft cables are examined. Three different cables, which were tested as an experiment test, were exposed to different types of chemicals and heat treatments. This study; It covers inspection techniques such as precision scale measurement, visual control, and FTIR analysis. The purpose of the study is to investigate the effects of different types of chemicals and heat treatments on different types of cables. These chemical and external temperature changes cause damage to the outer sheath of the cable, causing arcs between cables and cables or between cables and aircraft structures. The way to prevent these arcs is to prevent deterioration in the cable structure. Otherwise, material and moral invoices may be heavy.