Türkiye'de yetiştirilen farklı gıda ürünlerindeki radyoaktivite seviyelerinin gama spektroskopi sistemi ile ölçülmesi
Measurement of radioactivity levels by gamma spectroscopy system in different food products grown in Turkey
Yazar: BERNA GÜNDOĞDU
Danışman: PROF. DR. LATİFE ŞAHİN YALÇIN
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Fizik Ana Bilim Dalı / Nükleer Fizik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Fizik ve Fizik Mühendisliği = Physics and Physics Engineering
Dizin: Kurutulmuş gıdalar = Dried foods ; Radyoaktivite = Radioactivity

Özet:
Tüm canlı ve cansız varlıklar yaşamları süresince doğal ve yapay radyasyona maruz kalmaları kaçınılmaz bir gerçektir. Maruz kalınan radyasyonun büyük bir kısmı doğal radyasyondan kaynaklanmaktadır. Karasal kökenli doğal gama radyasyonu 238U, 232Th ve 40K gibi gama yayımlayan toprakta bulunan radyoaktif çekirdeklerden gelmektedir. İnsanlar hayatlarını sürdürebilmek için besin ihtiyacı içindedir ve ihtiyacın büyük kısmı toprağa ekilerek yetiştirilen bitki, sebze, meyve, tahıl gibi gıda ürünleri ile karşılanmaktadır. Toprağa ekilen ürünler kökleri aracılığıyla toprakta doğal olarak bulunan radyoaktif çekirdekleri bünyelerine alırlar. Bu tez çalışması kapsamında Türkiye'de yetiştirilen 9 farklı türdeki 37 gıda örneği temin edilmiştir ve gıda örneklerindeki doğal ve yapay radyoaktif çekirdeklerin aktivite konsantrasyonları belirlenmiştir. Besin zincirine karışan radyoaktif çekirdekler bu ürünleri tüketen insanlara kadar ulaşmaktadır. Bu sebeple insan sağlığı açısından gıda ürünlerindeki doğal ve yapay radyoaktif çekirdeklerin aktivite konsantrasyonlarının belirlenmesi oldukça önemlidir. Yaptığımız çalışmada gıda örneklerinde p-tipi koaksiyel yüksek saflıkta germanyum dedektörü (HPGe)  kullanılarak 238U, 232Th, 40K ve 137Cs gama aktivite konsantrasyonları ölçülmüştür. Gıda ürünlerini tüketen insanların maruz kaldıkları yıllık etkin doz miktarı hesaplanmış, UNSCEAR'ın raporlarında verilen sınır değerler ile karşılaştırılmıştır. Ayrıca yaşam boyu kansere yakalanma riski belirlenmiştir.

Abstract:
It is unavoidable for all living and non-living beings to be exposed to natural and artificial radiation during their lives. The majority of radiation exposure is due to natural radiation. Natural terrestrial gamma radiation comes from the gamma-emitting radioactive nuclei found in soil, such as 238U, 232Th and 40K. People are in need of food to sustain their lives and the most of need is met by food products such as plants, vegetables, fruits and cereals grown in the soil. The products planted in the soil take the radioactive nuclei found naturally in the soil through their roots. Within the scope of this study, nine different types of 37 food samples grown in Turkey were provided and the activity concentrations of natural and artificial radionuclides in food samples were determined. Radioactive substances in the food chain reach those who consume these products. Therefore, it is very important to determine the activity concentrations of natural and artificial radioactivity nuclei in food products for human health. In our study, the 238U, 232Th, 40K and 137Cs gamma activity concentrations in food samples were measured by using p-type coaxial high purity germanium detector (HPGe). The amount of annual effective dose that people are exposed by food consuming was calculated and compared with the limit values given in the reports of the UNSCEAR. In addition, the lifetime cancer risk has been determined.