Gözlü tarım işletmesindeki badem (Prunus amygdalus) çöğür popülasyonunda anaç seleksiyonu
Rootstock selection in almond (Prunus amygdalus) seedling population at gözlü agricultural enterprise
Yazar: MURAT KILIÇ
Danışman: PROF. DR. AHMET EŞİTKEN
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Anaçlar = Rootstocks ; Badem = Almond tree ; Damızlık = Breeding ; Islah = Improvement ; Seleksiyon = Selection ; Soy içi seleksiyon = Within strain selection ; Tohumlar = Seeds ; Çördük = Sea parsnip

Özet:
Bu çalışma 2020-2021 yılları arasında Konya İli Sarayönü ilçesi Gözlü Tarım İşletmesinde yürütülmüştür. Gözlü Tarım İşletmesinde süne ile mücadele amacıyla 2006-2009 yıllarında çöğür olarak dikilmiş yaklaşık 600.000 badem bitkisi bulunmaktadır. Bu bitkiler yaklaşık aynı yaşta ve aynı yetişme şartlarında büyümektedir. Bu bakımdan ekolojik şartlardan kaynaklı etkiler oldukça azdır, bitkiler arasındaki farklılıklar büyük ölçüde genetik özelliklerden kaynaklıdır. Bu popülasyonda bulunan yaklaşık 5.000 ağaçlık bir alanda 19 adet bodur/yarı bodur büyüyen ümitvar tip işaretlenmiş ve değerlendirilmiştir.
Seçilen tiplerin tespitinde ağaçların morfolojik özellikleri dikkate alınmıştır. Ayrıca, seçilen tiplerin fenolojik özellikleri de belirlenmiştir. İncelenen popülasyonda farklı büyüme tabiatında sağlıklı büyüyen ağaçlar işaretlenerek ağaçların morfolojik ve büyüme özellikleri belirlenmiştir. Bu kapsamda seçilen tiplerin morfolojik özelliklerinden taç genişliği, taç yüksekliği, taç şekilleri, gövde çevresi, gövde boyu, sürgün uzunluğu ve boğum arası uzunluklarına bakılmıştır. Morfolojik özelliklere göre tipler arasında önemli farklılıklar olduğu görülmüştür. En fazla taç genişliğine sahip tip 420 cm ile G-10, en az taç genişliğine sahip tip ise 168 cm ile G-11 olmuştur. Taç yüksekliği en fazla 450 cm ile G-12'de, en az ise 164 cm ile G-11'de bulunmuştur. En geniş gövde çevresine sahip olan tip 53 cm ile G-14, en ince gövde çevresine sahip tip ise 15 cm ile G-6 olmuştur. Gövde boyunda ise en uzun tip 70 cm ile G-19, en kısa gövde uzunluğuna sahip tip ise 23 cm G-17 olmuştur. En uzun sürgünler 18,8 cm ile G-1 no'lu tipte, en kısa sürgünler ise 8,27 cm ile G-9 no'lu tipte tespit edilmiştir. Sürgün çapı en kalın olan tip 0,72 cm ile G-1, en ince sürgün çapına sahip olan tip 0,20 cm ile G-9 ve G-17 olmuştur. Sürgün boğum arası en uzun olan tip G-10 (0,49 cm) ve en kısa olan tip ise G-5 (0,25 cm) olarak belirlenmiştir. Fenolojik gözlemlerde ise 3 tipin tomurcuk kabarması 21 Mart ile başlayıp çiçeklenme sonu 28 Nisan ile son bulduğu, 14 tip de ise tomurcuk kabarması 28 Mart tarihinde başlayıp 2 Mayıs tarihinde son bulduğu gözlemlenmiştir. Diğer kalan 2 tip de ise 12 Nisan tarihinde başlayıp 10 Mayıs tarihinde son bulduğu gözlemlenmiştir. Yapılan değerlendirme sonucunda seçilen tipler arasında önemli farklılıkların olduğu ve anaç ıslahı çalışmalarında kullanılabilecek özelliklere sahip olduğu kanaatine varılmıştır. Bundan sonraki çalışmalarda ümitvar olarak belirlenen bu tiplerde vejetatif çoğaltma ve özellikle şeftali ile melezleme konusunda çalışmaların yapılması klonal anaç geliştirme açısından faydalı olacaktır.

Abstract:
This study was carried out in Konya Province Sarayönü district Gözlü Agricultural Enterprise between 2020-2021. There are approximately 600,000 almond plants planted as seedlings between 2006-2009 in Gözlü Agricultural Enterprise to combat sunn pest. These plants grow at about the same age and under the same growing conditions. In this respect, the effects caused by ecological conditions are very few, the differences between plants are largely due to genetic characteristics. In an area of approximately 5,000 trees in this population, 19 dwarf/semi-dwarf growing promising types were marked and evaluated.
The morphological characteristics of the trees were taken into account in the determination of the selected types. In addition, the phenological characteristics of the selected types were determined. The morphological and growth characteristics of the trees were determined by marking the healthy growing trees with different growth characteristics in the studied population. In this context, the morphological characteristics of the selected types were examined in terms of crown width, crown height, crown shapes, trunk circumference, trunk length, shoot length and internode lengths. It was observed that there were significant differences between the types according to morphological features. The type with the highest crown width was G-10 with 420 cm, and the type with the least crown width was G-11 with 168 cm. The maximum crown height was found in G-12 with 450 cm, and the lowest in G-11 with 164 cm. The type with the widest stem circumference was G-14 with 53 cm, and the type with the thinnest stem circumference was G-6 with 15 cm. In terms of body length, the longest type was G-19 with 70 cm, and the type with the shortest body length was 23 cm G-17. The longest shoots were detected in type G-1 with 18.8 cm, and the shortest shoots were determined in type G-9 with 8.27 cm. The type with the thickest shoot diameter was G-1 with 0.72 cm, the type with the thinnest shoot diameter was G-9 and G-17 with 0.20 cm. The longest type between shoot node was G-10 (0.49 cm) and the shortest type was G-5 (0.25 cm). In the phenological observations, it was observed that bud swell in 3 types started with 21 March and ended with the end of flowering on 28 April, and in 14 types, bud swell started on 28 March and ended on 2 May. It was observed that the remaining 2 types started on April 12 and ended on May 10. As a result of the evaluation, it was concluded that there are important differences between the selected types and that they have the characteristics that can be used in rootstock breeding studies. It will be beneficial in terms of clonal rootstock development to carry out studies on vegetative propagation and especially hybridization with peach in these types, which are determined as promising in future studies.