Asma gözlerinde düşük sıcaklık ekzotermlerinin karakteristik yapıları ve göz yapısı ile ilişkilerinin belirlenmesi
Determination of the characteristic structures of low temperature exotherm in grapevine buds and their relationship with the bud structure
Yazar: MUHAMMED KÜPE
Danışman: PROF. DR. CAFER KÖSE
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı / Bağ Yetiştirme ve Islahı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Bağcılık = Viticulture

Özet:
Bu çalışma, asma gözlerinde Diferansiyel Termal Analiz (DTA) yöntemi ile tespit edilen düşük sıcaklık ekzotermlerinin (LTE) karakteristik yapıları ve göz yapıları ile ilişkilerini belirlemek üzere 2016-2017 ve 2017-2018 dormant dönemlerinde yürütülmüştür. Bu amaçla, tomurcuk sayısı, salkım taslağı sayısı ve tomurcuk büyüklüğü yönüyle yapısal farklılık gösteren 7 örnek grubu tasarlanmıştır. Vitis vinifera L. (Karaerik) ve Vitis labrusca (53 Pazar 01) türüne ait genotiplerin her birinde 1. tam dip göz, 2. tam orta göz, 3. tam uç göz, 4. primer ve sekonder tomurcuk birlikte, 5. primer ve tersiyer tomurcuk birlikte, 6. sadece primer tomurcuk 7. sadece sekonder tomurcuk DTA testine tabi tutulmuş ve histolojik olarak incelenmiştir. Tomurcuk sayısı, salkım taslağı sayısı ve tomurcuk büyüklüğü yönüyle, örnek gruplarının önemli histolojik farklılıklara sahip olduğu saptanmıştır. Farklı histolojik yapıya sahip örnek gruplarının DTA test sonucunda farklı karakterde ve sayıda düşük sıcaklık ekzotermleri (LTE) meydana getirdikleri belirlenmiştir. Her iki genotipte, incelenen örnek gruplarının içerdikleri doku sayısındaki (tomurcuk sayısı+salkım taslağı sayısı) artışa bağlı olarak oluşturdukları LTE sayısının da arttığı belirlenmiştir. Karaerik üzüm çeşidinde tam gözlerde ortalama 1,83 adet, iki tomurcuğun birlikte bulunduğu örnek gruplarında (Pr+Sc ve Pr+Tr) ortalama 1,65 adet, sadece primer, sekonder veya tersiyer tomurcuktan oluşan örnek gruplarında ise ortalama 1,14 adet ekzoterm meydana geldiği saptanmıştır. 53 Pazar 01 genotipinde tam gözlerde ortalama 1,81 adet, iki tomurcuğun birlikte bulunduğu örnek gruplarında (Pr+Sc ve Pr+Tr) ortalama 1,44 adet, sadece primer, sekonder veya tersiyer tomurcuktan oluşan örnek gruplarında ise ortalama 1,13 adet ekzoterm meydana geldiği tespit edilmiştir. Çalışmada asma kış gözlerinde görülen çoklu düşük sıcaklık ekzotermlerinin en önemli kaynaklarının tomurcuklar olduğu, bunun yanında salkım taslaklarının da ekzotermlere sebebiyet verebileceği ancak, 0,010 mm2'den küçük göz veya tomrucukların düşük sıcaklık ekzotermleri oluşturmadığı belirlenmiştir. Ayrıca, primer tomurcukların sekonder ve tersiyer tomurcuklara göre daha yüksek enerjili ve daha uzun süreli düşük sıcaklık ekzotermleri meydana getirdikleri tespit edilmiştir. Ekzotermlerin enerji ve süreleri yardımıyla tam gözlerde meydana gelen çoklu ekzotermlerin kaynaklarının belirlenebileceği kanaatindeyiz.

Abstract:
This study was carried out to determine the characteristic structure of the low temperature exotherm (LTE) which were determined by DTA (Differential Thermal Analysis) method in the grapevine buds and their relationship with the structure of the bud in the dormant periods of 2016-2017 and 2017-2018. For this purpose, 7 sample groups, which are structurally different in terms of the number of buds, number of clusters and bud size, were designed. In each of the genotypes of the species Vitis vinifera L. (Karaerik) and Vitis labrusca (53 Pazar01), 1. full bottom bud, 2. full middle bud, 3. full end bud, 4. primary and secondary bud together, 5. primary and tertiary bud together, 6. only the primary bud, 7. only the secondary bud were subjected to DTA test and histologically examined. It was found that the sample groups had significant histological differences in terms of the number of buds, the number of clusters and the size of the buds. It was determined that the samples with different histological structure produced different character and number of low temperature exotherms (LTE) as a result of DTA test. In both genotypes, it was determined that the number of LTE formed by the examined sample groups increased due to the increase in the number of their tissues (number of buds + clusters). It was found that average 1,83 pieces exotherms in full buds, average 1,65 pieces exotherms in the sample groups with two buds (Pr + Sc and Pr + Tr) and average 1,14 pieces exotherms in the sample groups consisting only of primary, secondary or tertiary buds occurred in the Karaerik grape variety. It was found that average 1,81 pieces exotherms in full buds, average 1,44 piecesexotherms in sample groups with two bud specimens together (Pr + Sc and Pr + Tr) and average 1,13 pieces exothermsin the sample groups consisting only of primary, secondary or tertiary buds occurred in 53 Pazar 01 genotype. In the study, it was determined that buds were the most important sources of the multiple low temperature exotherms seen in the grapevine dormant buds, furthermore, the clusters could also cause exotherms, but less than 0,010 mm2 buds did not produce low temperatures exotherms. In addition, it was determined that the primary buds produced higher energy and longer term low temperature exotherms than secondary and tertiary buds. It is said that the sources of multiple exotherms occurring in the full buds can be determined with the help of the energy and durations of exotherms.