Türk kadınları için gebelik bakım beklentisi ölçeği: Metodolojik bir çalışma
Expectations of pregnancy care scale for turkish women: Methodological study
Yazar: BURÇİN KAVAKLI GERİŞ
Danışman: DOÇ. DR. MEMNUNE ÇİĞDEM APAYDIN KAYA
Marmara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2016
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Beklentiler = Expectations ; Gebelik = Pregnancy ; Hasta bakımı = Patient care ; Kadınlar = Women ; Türk kadını = Turkish women ; Ölçekler = Scales

Özet:
Giriş ve Amaç: Gebelik süreci çocuk, aile ve buna paralel olarak toplum sağlığını da doğrudan etkileyen bir durumdur. Gebelik ve doğum sürecindeki komplikasyonların önlenmesi, gebe ve bebek ölümlerinin azaltılması için gebelik bakımı çok önemlidir. Gebelik sürecinde her gebenin bu süreci algılayışı, bakış açısı, endişe derecesi farklı olmakta ve ihtiyaç duyduğu bakım ve izlem de farklılık gösterebilmektedir. Aile hekimliğinin çekirdek yeterliliklerinden biri olan" Kişi Merkezli Bakım" ilkesi gebelere verilen bakımda da geçerli olmalıdır. Literatüre bakıldığında yapılan çalışmaların genellikle, gebelik süresinde yaşanan komplikasyonlar, hastalıklar, fetusun gelişimi gibi konularda yoğunlaştığı görülmektedir. Araştırmamızın amacı, gebelerin bakış açısından kişi merkezli bir bakım beklentisi ölçeği oluşturmaktır.
Yöntem: Bu çalışma metodolojik bir çalışmadır. Çalışma iki aşamadan oluşmaktadır. Ölçek maddelerinin oluşturulduğu ilk aşamada Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Kliniği Gebe Polikliniği, Pendik'teki Aile Sağlığı Merkezleri ve bir Özel Hastaneye başvuran 15-49 yaş arasındaki gönüllü gebeler ile bakım beklentilerinin araştırıldığı odak grup görüşmeleri yapılmıştır. Ardından odak grup görüşmeleri sırasında elde edilen ses kayıtları dinlenmiş, içerikleri analiz edilmiş ve yazıya dökülmüştür. Tematik analiz yapılmış ve sık tekrarlanan ve ortaklaşılan temalardan yola çıkarak 50 maddelik "hiç önemli değil" ve " çok önemli" arasında değişen 5'li Likert skaladan oluşan ölçek oluşturulmuştur. Daha sonra gebe ve uzman görüşü alınarak 30 maddeye indirilmiştir. İkinci aşamada ölçeğin Marmara Üniversitesi Gebe Polikliniği ve Aile Sağlığı Merkezlerine başvuran 300 gebeye uygulanması planlanmıştır. Faktör analizi ile faktör yükü 0,40'ın altında olan maddeler çıkarılarak madde azaltılmasına gidilmiştir. Ardından ölçeğin son hali faktör analizi ile değerlendirilmiş, güvenirlik için de 2 hafta ara ile 30 gebeye uygulanmıştır. Ölçekten alınan fazla puan beklentinin de arttığı anlamına gelmektedir. 
Analiz: Veriler bilgisayar ortamında SPSS 18 programında değerlendirilmiştir. Sosyodemografik özellikler sıklık, yüzdelik ve ortalama testleri ile ölçeğin geçerlilik ve güvenirlik çalışmaları için Cronbach Alpha, Pearson Korelasyon, faktör analizi testleri (KMO, Bartlett Testi, ve Varimax Döndürme Yöntemi) ile Wilcoxon analizi kullanılmıştır.
Bulgular: Odak grup görüşmeleri doygunluğun sağlanması sonucu 8 odak grupta ve toplam 30 gebe ile tamamlanmıştır. Çıkan temalarla 50 soruluk ilk ölçek oluşturulmuş, gebe ve uzman görüşü alınarak 30 soruya indirilmiştir. Ölçek 321 kişiye uygulanmış, cronbach alfa 0,942 bulunmuştur. Keiser-Meyer Olkin ve Barlett testi ile faktör analizine uygun olduğu saptanmıştır. Madde azaltımı için yapılan faktör analizi ile 0,40'ın altındaki faktör yüküne sahip maddeler çıkarılarak 20 soruluk ölçeğin son hali oluşturulmuştur. Güvenirlik için 20 soruluk ölçek 30 kişilik gruba iki hafta ara ile uygulanmış ve ölçek toplam puanları arasında istatistiksel olarak bir fark olmadığı saptanmıştır (p>0,05). Spearman korelasyon katsayısı 0,783, cronbach alfa 0,877 bulunmuştur. Güvenilir bulunan ölçeğe faktör analizi uygulandığında 4 alt boyut ortaya çıkmıştır: "eğitim-bilgilendirme", ilgi-iletişim", "gizlilik", katılım-güven". Ölçekten alınabilecek toplam puan 100'dür. 
Eğitim durumu lise ve üstü olanlarda ilköğretim ve altı olanlara göre "eğitim-bilgilendirme", "gizlilik" ve "katılım –güven" alt boyutlarında beklentinin istatistiksel olarak yüksek olduğu bulunmuştur (p=0,01 p=0,02 p=0,004). Gebeliğin 3. Trimester'ında olanların 1. Ve 2. Trismesterdakilere göre ilgi- iletişim alt boyutunda beklentinin istatistiksel olarak yüksek olduğu bulunmuştur (p=0,006)  Yardımcı üreme teknikleri ile gebe kalanlarda doğal yoldan gebe kalanlara göre ilgi-iletişim, gizlilik, katılım-güven alt boyutlarında beklentinin istatistiksel olarak yüksek olduğu bulunmuştur (p=0,021 p=0,031 p=0,019). Gebelik döneminde veya öncesinde kronik hastalığı olanların olmayanlara göre ilgi- iletişim ve gizlilik alt boyutlarında beklentinin istatistiksel olarak yüksek olduğu bulunmuştur. (p=0,033 p=0,008 p=0,078)
Sonuçlar: Çalışmada gebelerin beklentileri genel olarak yüksektir,çok az değişkene bağlı olarak farklılık göstermektedir. Her gebeye Aile Hekimliği ilkelerine uygun bakım verilmesi gerekmektedir. Türkçe Gebe Bakım Beklentisi Ölçeği soru sayısının az olduğu, pratikte kullanılması kolay, kısa sürede uygulanabilecek bir ölçektir. Tüm sağlık merkezlerindeki gebelere uygulanarak, gebelerin bakım beklentileri anlaşılmasına, onlara daha iyi bir gebe bakımı verilmesine olanak sağlayabilir.
Anahtar kelimeler: bakım, beklenti, gebe, ölçek

Abstract:
Background and Aim: The period of pregnancy affects the child, family and community health. Pregnancy care is very important for prevention of complications in pregnancy and childbirth, and reduction of maternal and child deaths. During pregnancy, perception, perspective and worries are not same in women, thus care and follow-up needs can be different. One of the principles of family medicine "People-Centered Care" should be applied to the care given to pregnant women. The studies of pregnancy are often focused on complications during pregnancy, diseases and fetal development. The aim of this study is to develop an Expectations of Pregnancy Care Scale with the perspective of pregnant women.
Method: This is a methodological study. The study is planned in two steps. In the first stage, aged 15-49 pregnant women volunteers from Marmara University Faculty of Medicine Obstetrics and Gynecology Clinic, Pendik Family Health Centers and a private hospital, were selected. Focus group interviews are made in order to find out the pregnancy care expectations, and then the items of the scale were developed with the themes revealed. The Likert type scale has 50 items which has 5 answers choices "not at all important" to "very important". Later taking pregnant and expert opinion, it was minimized to 30 items. In the second step, the formed scale is planned to be implemented in 300 pregnant women who admitted to the Marmara University Faculty of Medicine Obstetrics and Gynecology Clinic and Pendik Family Health Centers. The items which have below 0, 40 factor loadings are derived with factor an analysis. Factor analysis is made with the final scale again and implemented to 30 women with the 2-week intervals for reliability. The more points received from the scale means that expectations also increased.
Results: Focus group interviews were completed with a total of 30 women and 8 focus groups.  The items of the 50 items scale were developed with the revealed themes, than minimized to 30 items with taking pregnant and expert opinion. Scale was administered to 321 people, Cronbach alpha was 0.942. The scale was considered suitable for factor analysis with Keiser-Meyer Olkin and Bartlett test. The items which have below 0, 40 factor loadings are derived with factor analysis and final scale was developed with 20 items. The scale was implemented to 30 women with the 2-week intervals for reliability, there was no statistically significant difference between the total scores (p> 0.05). Spearman correlation coefficients was 0.783, Cronbach's alpha was 0.877. Factor analysis was applied to the scale which was considered as reliable, and 4 subscales were appeared: "education and information", "interest-communication "," privacy ", participation-confidence". The highest total score for the scale was 100.
Expectations were statistically higher in women whose educational status were high school and over than in the primary and less, in "education-information", "expectation of confidentiality" and "privacy" subscales (p = 0.01 p = 0.02 p = 0.004). Expectations were statistically higher in 3. trimestre of pregnancy than 1. And 2. trimestre in "interest-communication" subscale. (p = 0.006) Expectations were statistically higher in pregnant women who conceived assisted reproductive technology than naturally pregnancy in "interest-communication "," privacy" and "participation-confidence" subscales. (p=0,021 p=0,031 p=0,019). Expectations were statistically higher in women who had chronic disease before or during pregnancy than healthy women in "interest-communication" and "privacy" subscales (p=0,033 p=0,008 p=0,078).
Conclusion: Study demonstrated pregnant women had high expectations, affected by very few conditions. Proper care with Family Practice principles should be given to all pregnant women. Turkish Expectations of Pregnancy Care Scale for Turkish women which have few number of questions and can be applied in limited time, can be used easily in practice. Applying the scale to women in all health centers, may provide a broader level of understanding about pregnant women care expectations and better care to pregnant women.
Keywords: care, expectation, pregnancy, scale