Ortaöğretim 9. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı ders kitabında şiir türünün işlenişi üzerine inceleme
A study on the treatment of poetry genre in the 9th grade Turkish Language and Literature course book of secondary education
Yazar: ÖZDENUR TİLKİOĞLU
Danışman: PROF. DR. BAHADIR GÜCÜYETER
Atatürk Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Amaç: Bu araştırmada amaç Millî Eğitim Bakanlığı Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığının 5 
yıl süre ile tek ders kitabı olarak kabul ettiği Ödev Yayınları (2023-2024) ortaöğretim 9.sınıf 
Türk dili ve edebiyatı ders kitabında şiir türünün ele alınışı ve işlenişi üzerine inceleme 
yapmaktır. Ders kitabında ele alınan şiir türündeki metinlerin öğrenciye sunuluş şeklinin ve 
Türk Dili ve Öğretimi Programı ile ders kitabına alınan metinler arasındaki uyumun
incelenmesi amaçlanmaktadır.
Yöntem: Yapılacak olan bu çalışma nitel araştırma yöntemi ile yürütülmüştür. 9. sınıf Türk dili 
ve edebiyatı ders kitabındaki şiir metinleri doküman/ metin analizi ile incelenmiştir. 
Araştırmada incelenen olgu veya olaylarla ilintili bilgiler içeren yazılı belgelerin ayrıntılı olarak 
taranması ve bu bilgilerden yeni bir bütünlük oluşturulması, doküman/metin analizi olarak 
adlandırılır (Creswell, 2002). Çalışmada araştırma veri kaynakları inceleneceğinden metin 
analizine başvurulmuştur.
Bulgular: Metin analizleri sonucu elde edilen verilere göre 9. sınıf Türk dili ve edebiyatı ders 
kitabında yer alan şiir metinlerinin, öğretim programında şiir türüne yönelik kazanımları 
gerçekleştirmeye uygun şekilde ele alındığı, bireye sunulan metinlerin okuma kazanımını 
gerçekleştirmeye yönelik döneminin genel özelliklerini yansıtan seçkin örnekler olduğu ve 
seviyeye uygun şekilde sürecin işlendiği tespit edilmiştir. Ders işleniş sürecinin metin ve türle 
ilgili açıklamalar basamağında ise tür ile ilgili teorik bilgilere yönelik belli başlı eksikler olduğu 
görülmüştür.
Sonuçlar: İçerik analizi çalışmasından elde edilen bulgulardan hareketle 9. sınıf Türk dili ve 
edebiyatı ders kitabında beş ana metin etrafında ele alınan şiir türünün Türk dili ve edebiyatı 
dersi kapsamında ön görülen kazanımları gerçekleştirecek şekilde hedef kitleye uygun olarak 
sunulduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ders işleniş sürecinin hazırlık, metin ve türle ilgili açıklamalar 
basamağında ise sunulan çalışmaların belirlenen seviyeye ve ana metinle ön görülen amaçlara 
yönelik olarak düzenlenmesi ile ders yürütücüleri ve hedef bireyler için nitelikli ders materyali 
olarak tavsiye edilebileceği sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Türk dili ve edebiyatı, şiir öğretimi, ders kitabı

Abstract:
Purpose: The aim of this research is to examine and analyze the genre of poetry in the 9th 
grade Turkish language and literature textbook of Ödev Publications (2023-2024), which is 
accepted as the only textbook for 5 years by the Ministry of National Education Board of 
Education and Discipline. to make an investigation on it. It is aimed to examine the way in 
which the poetry type texts discussed in the textbook affiliated with the Ministry of Education 
are presented to the students and the harmony between the Turkish Language and Teaching 
Program and the texts.
Method: This study will be conducted with qualitative research method The poetry texts in the 
9th grade Turkish language and literature textbook affiliated with the Ministry of Education 
will be examined through document/text analysis. Since research data sources will be examined 
in the study, text analysis will be used.
Findings: According to the data obtained as a result of text analysis, the poetry texts in the 9th 
grade Turkish language and literature textbook affiliated with the Ministry of Education are 
handled in a way that is suitable for achieving the gains for the poetry genre in the curriculum, 
and the texts presented to the individual reflect the general characteristics of the period in order 
to realize the reading gains. It has been determined that there are outstanding examples and the 
process is processed in accordance with the level. It was observed that there were certain 
deficiencies in theoretical knowledge about the genre in the text and genre-related explanations 
stage of the course teaching process.
Results: Based on the findings obtained from the content analysis study, it has been concluded 
that the poetry genre, which is discussed around five main texts in the 9th grade Turkish 
language and literature textbook affiliated with the Ministry of National Education, is presented 
in accordance with the target audience in a way to achieve the foreseen gains within the scope 
of the Turkish language and literature course. In the preparation, text and genre-related 
explanations phase of the course teaching process, it has been concluded that the studies 
presented can be recommended as more qualified course material for course administrators and 
target individuals by arranging them for the determined level and the purposes foreseen in the 
main text.

Key Words: Turkish language and literature, poetry unit, content analysis, treatment of poetry type