İhracat yapısı ve makroekonomik performans arasındaki ilişki: BRICS ülkeleri ve Türkiye için parametrik olmayan bir analiz
Relationship between export structure and macroeconomic performance: A nonparametric analysis for BRICS countries and Turkey
Yazar: NECİP DÜNDAR
Danışman: PROF. DR. YÜKSEL BAYRAKTAR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: BRICS = BRICS ; Makroekonomi = Macroeconomy ; Makroekonomik değişkenler = Macroeconomic variables ; Parametrik olmayan testler = Nonparametric tests ; İhracat = Export

Özet:
İktisadi büyümenin bir bileşeni olarak makroekonomik performansı etkileyen veya yansıtan önemli bir gösterge olarak kabul edilen ihracatın, ekonomiye katkısı çok yönlüdür. İhracatta meydana gelen artışın dış borç ödemeleri üzerindeki baskıyı hafiflettiği, daha yüksek verimlilik yoluyla ulusal geliri arttırdığı, kaynakların daha verimli tahsisinde rol oynadığı ve ithalatın finansmanını sağladığı bilinmektedir.
Kalkınma çabası içindeki gelişmekte olan ülkeler, kişi başı milli gelirin düşük, nüfus artış hızının yüksek, doğal kaynakların fazla, işgücünün ucuz ve sermaye girişlerinin fazla olması gibi ortak özelliklere sahip olup gelişmiş ülkeler seviyesine ulaşmak için ihracat gelirlerini arttırmaya yönelik politikalar izlemektedir. Bu bağlamda ihracat yapısının incelenmesi gelişmekte olan ülkelerin makroekonomik performanslarının belirlenmesi ve güçlendirilmesi açısından önemlidir.
İhracat yapısı ise ihraç edilen ürünlerin yatırım, tüketim ve hammadde gibi mal gruplarına göre dağılımını ve mal grubu bazında meydana gelen dönüşümünü, imalat sanayi, tarım ve yakıt gibi sektörlere göre dağılımını içermektedir. İhracat yapısı ayrıca ihraç edilen ürünlerin ülke, ülke grubu veya bölge bazında pazar paylarındaki değişimlerini, emek yoğun veya sermaye yoğun gibi ihracatın faktör kullanım yoğunluklarına göre dağılımını ve teknolojik yapısına göre ağırlıklarını kapsamaktadır. Bu nedenle bir ülkenin ihracat yapısının niteliği ile o ülkenin makroekonomik performansı arasında güçlü bir ilişkinin olduğu varsayılmaktadır.
Bu çalışmanın amacı, BRICS ve Türkiye'nin dış ticaretine konu olan düşük, orta ve yüksek teknoloji düzeyi gerektiren malların ihracatı ile makroekonomik performansları arasındaki ilişkinin boyutunu incelemektir. Ayrıca bu ülkelerin hangi teknolojik düzeye sahip malları daha fazla ihraç ettiğini ve hangi teknolojik düzeye sahip ihraç mallarının bu ülkelerin makroekonomik performanslarını daha fazla etkileyeceğini belirlemektir.
İhracat yapısı ve makroekonomik performans arasındaki ilişkiyi ele alan bu çalışmanın birinci bölümünde ihracat yapısı ve makroekonomik performans ile ilgili kavramsal ve kuramsal arka plan yer almıştır. Çalışmanın ikinci bölümünde gelişmekte olan ekonomilere ve siyasi güçlere liderlik eden ve küresel ticaret akışlarında önemli bir role sahip olan BRICS ülkeleri ve Türkiye'nin sosyal, politik, demografik özellikleri, makroekonomik performansları ve ihracat yapıları ele alınmıştır. Çalışmanın üçüncü ve son bölümünde ise öncelikle ihracat yapısı ve makroekonomik performans arasındaki ilişkiyi ölçmeye yönelik olarak tercih edilen parametrik olmayan analiz hakkında bilgiler verilmiştir. Sonrasında parametrik olmayan analiz olarak kullanılan parametrik olmayan yoğunluk tahmini, genelleştirilmiş kernel tahmin yöntemi ve bağımlı değişken olarak modele konulan kurumsal kalite endeksinin hesaplanması ele alınmıştır. Çalışmanın devamında ise analizde kullanılan veri seti ve ampirik model tanıtılarak model ile ilgili bulgulara yer verilmiştir.
Elde edilen bulgulara göre ihracatı yapılan malların teknolojik düzeyi ile makroekonomik performans arasında güçlü bir ilişki bulunmaktadır. Çalışmada BRICS ve Türkiye için orta düzey teknolojili malların düşük ve yüksek düzey teknolojili mallara oranla makroekonomik performans üzerinde daha büyük bir etkiye sahip olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Hindistan için ise her üç teknolojik düzeyde ihracatı yapılan malların makroekonomik performansına büyük katkıları bulunmakta fakat en büyük katkıyı düşük düzey ve yüksek teknolojili malların ihracatının sağladığı görülmektedir. Çin ve G. Afrika için orta ve yüksek düzey teknolojili malların, Rusya ve Brezilya için ise yüksek düzey teknolojili malların ihracatının makroekonomik performansa etkisinin daha fazla olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Türkiye'nin makroekonomik performansına en büyük katkıyı ise düşük düzey teknoloji ile üretilen malların ihracatının sağladığı bulgusuna ulaşılmıştır.

Abstract:
The contribution of exports to the economy, which is considered as an important indicator that affects or reflects macroeconomic performance as a component of economic growth, is multifaceted. It is known that the increase in exports eases the pressure on foreign debt payments, increases national income through higher productivity, plays a role in more efficient allocation of resources and provides financing for imports.
Developing countries in the development effort have common characteristics such as low per capita national income, high population growth rate, high natural resources, cheap labor force and high capital inflows and follow policies to increase export revenues to reach the level of developed countries. In this context, the examination of the export structure is important in terms of determining and strengthening the macroeconomic performance of developing countries.
The export structure includes the sectorial composition of the exported products, the transformation of exports on a product basis, the weight of factor usage intensities and technological composition of exports, competitiveness, and changes in the share of export markets based on countries and regions. Therefore, it is assumed that there is a strong relationship between the nature of the export structure of a country and the macroeconomic performance of that country.
The aim of this study is to examine the extent of the relationship between the macroeconomic performance of BRICS and Turkey's exports of goods requiring low, medium and high technology levels subject to foreign trade. It is also to determine which technological level of goods these countries export more and which technological level of export goods will affect the macroeconomic performance of these countries more.
The first part of this study, which deals with the relationship between export structure and macroeconomic performance, covers the conceptual and theoretical background related to export structure and macroeconomic performance. In the second part of the study, social, political, demographic characteristics, macroeconomic performances and export structures of BRICS and Turkey which lead emerging economies and political powers and play an important role in global trade flows, are discussed. In the third and last part of the study, firstly, information is given about the preferred nonparametric analysis to measure the relationship between export structure and macroeconomic performance. Then, nonparametric density estimation used as nonparametric method, generalized kernel estimation method and calculation of the institutional quality index put into the model as a dependent variable are discussed. In the continuation of the study, the data set and empirical model used in the analysis were introduced and the findings related to the model were given.
According to the findings, there is a strong relationship between the technological level of the exported goods and macroeconomic performance. The study concluded that goods requiring medium-level technology for BRICS and Turkey have a greater impact on macroeconomic performance than those requiring low-and high-level technology. All three levels contribute greatly to macroeconomic performance for India, but it is seen that the biggest contribution is provided by the export of low level and high technology goods. It has been concluded that the exports of medium and high-tech goods for China and S. Africa and high-tech goods for Russia and Brazil have more impact on macroeconomic performance. The biggest contribution to Turkey's macroeconomic performance was achieved by the export of goods produced by low-level technology.