İmar uygulaması değerlendirme çatkısının oluşturulması ve değer esaslı uygulama modelinin ülkemize uyarlanması
Development of the evaluation framework for land readjustmet and adaptation of a value-based land readjustment model to Turkey
Yazar: AHMET YILMAZ
Danışman: PROF. DR. HÜLYA DEMİR
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Harita Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Jeodezi ve Fotogrametri = Geodesy and Photogrammetry

Özet:
İmar uygulaması (İU) kırsal alandan kentsel alana dönüşümde şehir altyapısını sağlayarak imar planlarını gerçekleştiren ve birçok ülkede kullanılan önemli bir yöntemdir. Teorik olarak diğer arazi edinim yöntemlerine (kamulaştırma ve isteğe bağlı sınır düzeltmeleri) kıyasla imar uygulaması daha iyi bir arazi yönetimi sağlamaktadır. Ancak pratikte her ne kadar yöntemin amacı ve işlem süreci benzer olsa da, yöntemin kullanıldığı ülkelerde imar uygulamasının gerçekleştirilmesinde sağlanan başarı düzeyleri farklılık göstermekte ve yalnızca birkaç ülke imar uygulamasının avantajları kullanılabilmektedir. Diğer ülkelerde ise yöntem henüz tanımlanmamış ya da elde edilen başarı ve kullanım düzeyi beklentilerin altında kalmıştır. Bu durum imar uygulamasında kapsamlı bir değerlendirmeye olan ihtiyacı ortaya koymaktadır. Ancak, imar uygulaması konusunda bu güne kadar yapılan çalışmalar yöntemin uygulaması ile ilgili değerlendirilme yapmak yerine çoğunlukla yöntemin temel esaslarına, avantajlarına, dezavantajlarına ve ülke profilleri gibi temel bilgilerine odaklanmaktadır.
Son yıllarda araştırmacılar, arazi yönetimi alanında değerlendirme çalışmalarına artan bir ilgi göstermektedir. Bu çalışmalar özellikle arazi idaresi ve arazi yönetişimi kapsamında sistematik bir değerlendirme ve karşılaştırma metodolojisi oluşturmak üzere evrensel bir çaba ve araştırma birlikteliği ortaya koymaktadır. Arazi idaresi ve arazi yönetişimi değerlendirme konularında bu kadar ilgi görmekteyken imar uygulaması kapsamında uluslararası literatür, küresel çapta kabul gören bir değerlendirme ya da karşılaştırma metodolojisi oluşturmada ve bir araştırma birlikteliği kurmada başarısız olmuştur. Üzerinde anlaşılan bir değerlendirme metodolojisinin olmaması araştırmacıların değerlendirme ve karşılaştırma çalışmalarında farklı değerlendirme ve başarı ölçütlerini kullanmalarına ve ortak bir kavram olmadan yöntemin farklı boyutlarına odaklanmalarına sebep olmuştur.
Bu tez çalışmasının amacı uluslararası imar uygulaması yaklaşımları incelenerek ülkemizde imar uygulaması yönteminin iyileştirilmesidir. Bu amaçla imar uygulaması yaklaşımlarının sistematik olarak değerlendirmesini ve karşılaştırmasını sağlayacak metodoloji -imar uygulaması değerlendirme çatkısı- oluşturulmuştur. Bu çatkı kullanılarak yapılan değerlendirme ve karşılaştırma çalışmaları ile imar uygulaması yönteminin ülkemizdeki etkinliğinin arttırılması için gerekli olan eylemler tespit edilmiş ve ülkemize uyarlanması irdelenmiştir. Sonuç olarak ülkemizde maliyet karşılama ve değer kazanımı araçları ile birçok en iyi uygulamanın ülkemize uyarlanmasını içeren bir değer esaslı imar uygulaması modeli geliştirilmiştir.

Abstract:
Land readjustment (LR) is an important technique used in a variety of countries to realize the development plans by converting rural land into urban land and providing city infrastructure. Comparing to other land assembling methods (e.g., expropriation, and voluntarily boundary exchange), LR provides a better land management in theory. However, in practice, although the aim and the process are similar around the world, countries have different degrees of success in application of the LR and only a few countries succeed using the positives of LR. For the others, the procedure is still not introduced or the usage and success levels are far behind the expectations, which reveals the need for a comprehensive evaluation. The research to date on LR has generally tended to focus on describing the main concepts such as the usage, principles, advantages and disadvantages of the existing LR implementations rather than evaluating their implementation.
Recently, researchers have shown an increased interest for the development of the evaluation frameworks in land management domain. These studies put in a global effort to establish an accepted systematically evaluation methodology, and a research cooperation especially on land administration and land governance. While land administration and land governance attracts that much attention on evaluation, the literature failed to establish an internationally accepted methodology and a research cooperation for a global evaluation mechanism for LR. Lack of an agreed methodology resulted in academicians using various criteria or success factors to evaluate and compare LR systems and concentrate on different aspects without a common concept.
The purpose of this thesis is to improve the performance of the Turkish land readjustment method by examining the international application of the LR approaches. For this aim, a methodology that will enable systematic evaluation and comparison of LR approaches -an evaluation framework for land readjustment- has been established. By using the evaluation and comparison studies that are based the evaluation framework, the actions which are necessary for improving efficiency of the Turkish LR strategies have been identified and their adaptation have been analyzed. As a result, a value-based land readjustment model, which includes cost recovery and value capture tools and adaptation of various best practices have been generated.