Çağdaş bir tarihçi diyarbekrî'nin gözünden Ahmed Paşa'nın Mısır Beylerbeyliği ve isyanı (1523-24)
Ahmed Pasha's Governorship of Egypt and his  revolt(1523-24)
Yazar: ŞEYMA KAYA
Danışman: PROF. DR. FERİDUN MUSTAFA EMECEN
İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History

Özet:
Ahmed Paşa 16. yüzyılın ilk çeyreğinde Osmanlı Devleti'nde Müslüman bir ailenin oğlu olarak doğmuş, erken yaşlarda Osmanlı hizmetine girmiş bir devlet adamıdır. I. Selim döneminde Rumeli beylerbeyliğine yükselmiş, Sultan Süleyman tahta çıktığında divanında bulunmuştur. Sultan Süleyman'ın ilk çıktığı sefer olan Belgrad Seferinde önemli başarılara imza atmış ve sonrasında vezirliğe yükselmiştir. İkinci büyük seferi olan Rodos seferinde ise serdar olarak görevlendirilmiş ve seferin gidişatını etkileyen en önemli isimlerden biri olmuştur. Sultanın divanında Piri Paşa gibi deneyimli bir veziriazamın karşısında duran hizbin başını çekmiş, Piri Paşa'nın en büyük rakiplerinden biri haline gelmiştir. Kendisi Piri Paşa'dan sonra veziriazamlığa en uygun aday olarak görülmüş fakat onun yerine İbrahim Paşa tayin edilmiştir. Daha sonra ise Mısır beylerbeyi olarak görevlendirerek İstanbul'dan ayrılmış ve bir daha da merkeze dönmemiştir. Mısır beylerbeyliği Memlükler'den Osmanlılar'a geçiş sürecinin önemli bir parçasını teşkil etmektedir. Bu tezde Abdussamed Diyarbekrî'nin Tercüme en-nüzhe es-seniyye fi zikr el-hulefa ve'l-müluk el-mısriyye adlı eseri ışığında bu geçiş sürecinde Ahmed Paşa'nın Mısır'daki ajandasının ortaya koyulması amaçlanmaktadır. Bunun yanında devlete en üst makamlarda hizmet etmiş bir paşanın Mısır'a tayin olduktan yaklaşık beş ay sonra burada isyan etmesinin ve bağımsız bir idare kurma teşebbüsünün arkasında yatan sebeplerin incelenmesi hedeflenmektedir. Mısır'da Ahmed Paşa'yı isyana götüren olaylar, isyanına hangi grupların katıldığı, yerel güçler ile kurduğu ilişki ağları araştırmamızın odak noktalarından birkaçıdır. İsyan sonrasında Osmanlı kaynaklarında paşaya dair oluşturulan olumsuz imaja karşı alternatif bir anlatı sunmayı hedefleyen bu çalışma aynı zamanda Osmanlı tarih yazımına katkıda bulunuyor.

Abstract:
Ahmed Pasha is a statesman who was  born to a Muslim family in the Ottoman Empire in the first quarter of the 16th century and entered the Ottoman service at an early age. He was promoted to the governorship of Rumelia during the reign of Selim I, and when Sultan Suleyman ascended the throne, he was in his divan. He succeeded important tasks in the Belgrade Campaign, which was the first expedition of Sultan Suleyman, and later became a vizier. In the Rhodes campaign, which was the second great expedition, he was appointed as the serdar and became one of the most important names that affected the course of the expedition. He led the faction that stood against an experienced grand vizier like Piri Pasha in the sultan's court, and became one of Piri Pasha's biggest rivals. He was seen as the most suitable candidate for grand viziership after Piri Pasha, but İbrahim Pasha was appointed instead. Afterwards, he was appointed as the governor of Egypt and left Istanbul and then never returned to the center. His governorship of Egypt constitutes an important part of the transition process from the Mamluks to the Ottomans. In this thesis, it is aimed to reveal Ahmed Pasha's agenda in Egypt in this transition period in the light of Abdussamed Diyarbekri's work called Tercüme en-nüzhe es-seniyye fi zikr el-hulefa ve'l-müluk el-mısriyye. In addition, it aims to examine the reasons behind the rebellion of pasha who was brought to the highest authorities of the state and his attempt to establish an independent administration. The events that led Ahmed Pasha to revolt in Egypt, which groups participated in his revolt, and the network he established with local powers are some of the focal points of our research. This study, which aims to present an alternative narrative against the negative image of the pasha in Ottoman sources after the rebellion, also contributes to Ottoman historiography.