Milletlerarası özel hukuk kapsamında kültür varlıklarının korunması
Protection of cultural property in private international law
Yazar: DÖNDÜ KUŞCU
Danışman: PROF. DR. NECLA ÖZTÜRK
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Devletler özel hukuku = Private international law

Özet:
Kültür varlıkları bilimsel değeri haiz olan, yeri doldurulamaz eserlerdir. Kültür
varlıkları bu özelliklerinden dolayı bir sonraki nesillere mümkün olduğunca korunarak
aktarılmalıdır. Bu amaçla uluslararası hukukta, karşılaştırmalı hukukta ve Türk hukukunda
kültür varlıklarını bulunduğu yerde korunmasının sağlanması amacıyla yasal düzenlemeler
kabul edilmiştir. Kabul edilen bu düzenlemelerin temel özelliği, kültür varlıkların menşe
ülkesinde korunmasını sağlamak, yasadışı kültür varlığı kaçakçılığını önlemek ve mümkün
olduğunca kültür varlıklarının menşe ülkelerine iadesini sağlamaktır. Kültür varlıkların
yasadışı şekilde yapılan kazılar neticesinde yahut ihracat sınırlamalarına aykırı olarak
çalınması ve başka ülkelere götürülmesi kısaca kültür varlığı kaçakçılığı olarak kabul
edilmektedir. Kültür varlığı kaçaklığı neticesinde kültür varlıkları başka ülkelerin hukuk
sistemlerine dahil olmakta, bu ülkelerde özellikle iyiniyetli üçüncü kişiler tarafından alınarak
özel hukuk işlemine konu olmaktadır. Yasadışı şekilde ülke dışına çıkan kültür varlıklarının
üçüncü kişiler nezdinde hukuki işlemlere konu olması, bu varlıklar üzerinde devletlerin sahip
olduğu mülkiyet hakkına halel getirmemektedir. Yasadışı şekilde ülke dışına çıkan kültür
varlıklarının iade edilmesi amacıyla devletler, kendi yasalarında öngörülen devlet mülkiyeti
kuralına göre iade davası açmaktadır. Kültür varlıklarının iadesi için başka ülke
mahkemelerinde açılan bu davalarda yabancılık unsuru bulunduğuna şüphe bulunmamaktadır.
Yabancılık unsuru içeren kültür varlıklarının iadesine ilişkin uyuşmazlıklar, milletlerarası özel
hukukun konusunu oluşturmakta ve bu bağlamda kanunlar ihtilafına ilişkin kurallar uygulama
alanı bulmaktadır.

Abstract:
Cultural properties are irreplaceable works of scientific value. Because of these features,
cultural properties should be preserved and transferred to the next generations as much as
possible. For this purpose, legal regulations have been adopted in international law,
comparative law and Turkish law to ensure the protection of cultural properties where they
are located. The main feature of these adopted regulations is to ensure the protection of
cultural properties in the country of origin, to prevent illegal cultural property smuggling, and
to ensure the return of cultural assets to their countries of origin. Theft of cultural properties
as a result of illegal excavations or in violation of export restrictions and taking them to other
countries is considered as cultural property smuggling. As a result of cultural property
smuggling, cultural properties are included in the legal systems of other countries, and are
taken by well-intentioned third parties in these countries and become the subject of private
law proceedings. The fact that cultural properties that have left the country illegally are
subject to legal proceedings before third parties does not prejudice the property rights of states
over these properties. In order to return cultural properties that have left the country illegally,
states file a return lawsuit in accordance with the state ownership rule stipulated in their own
laws. There is no doubt that there is a foreign element in these cases filed in the courts of
other countries for the return of cultural properties. Disputes regarding the return of cultural
property containing foreign elements constitutes the subject of international private law and in
this context, rules regarding conflict of laws find application.