Farmasötik preparatlarda zenginleştirme yöntemi uygulayarak gıda boyalarının spektrofotometrik ve HPLC yöntemleri ile analizleri
Determination of food colorants in pharmaceuticals by enrichment prior to spectrophometric and HPLC methods
Yazar: MERVE DELMİDAN
Danışman: PROF. DR. MAHMURE ÖZGÜR
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Ana Bilim Dalı / Anorganik Kimya Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Kimya = Chemistry
Dizin: Gıda boyaları = Food colourants ; Sentetik maddeler = Synthetic materials

Özet:
Sentetik renklendiriciler gıda, ilaç, kozmetik ve benzeri sektörlerde tüm dünyada kullanılmaktadır. Düşük fiyatları, yüksek etkinlikleri ve iyi stabiliteleri nedenleriyle sentetik renklendiriciler yaygın olarak kullanılmaktadır. Bu maddelerin ürünlerde kullanılan dozları insan sağlığı için risk oluşturmaktadır. Aynı zamanda bazı ilaçlarda kullanılan renklendiriciler, astım ve alerjik reaksiyonlara neden olmaktadır.
Bu çalışmada farklı farmasötik preparatlarda bulunan Eritrosin, İndigotin ve Kinolin sarısı renklendiricilerinin spektrofotometrik tayini için CTAB ve Triton X-100'ün karışmış misellerini kullanarak bulutlanma noktası ekstraksiyonu yöntemi uygulandı. Bulutlanma noktası ekstraksiyonunda; sürfaktanların konsantrasyonları, tuz konsantrasyonu, pH, sıcaklık ve zaman gibi farklı parametrelerin renklendiricilerin ekstraksiyonu üzerindeki etkisi araştırıldı ve optimum koşullar sağlandı. Ekstrakte edilen sürfaktanca zengin faz asetonla seyreltilerek 1-6 µg/mL E, 1-6 µg/mL QY ve 0,3-1,8 µg/mL IC konsantrasyonlarındaki renklendiricilerin sırasıyla 497, 408 ve 637 nm'de UV-Vis Spektrofotometresi yardımıyla birinci türev absorbans değerleri okundu ve doğrusal kalibrasyon eğrileri elde edildi. Yöntem; seçicilik, doğrusallık, duyarlık, kesinlik, belirleme ve ölçme limitleri (LOD ve LOQ) dikkate alınarak doğrulandı. Her bir renklendirici için ayrı ayrı LOD ve LOQ değerleri; sırasıyla E için 0,031 µg/mL ve 0,103 µg/mL, QY için 0,057 µg/mL ve 0,190 µg/mL, IC için 0,048 µg/mL ve 0,160 µg/mL arasında çeşitlilik gösterdi.
Bulutlanma noktası ekstraksiyonu yöntemiyle elde edilen sonuçlar, diğer geliştirilen yöntem olan HPLC yöntemi ile elde edilen sonuçları ile kıyaslanarak test edildi. Sabit faz olarak C18 ve mobil fazlar olarak ise asetonitril-metanol (1:1, v/v) karışımı ve pH 7 olan 0,1 M amonyum asetat çözeltisi kullanıldı. 30 dk içerisinde gradient elüsyonla karışımların başarılı ayrımı sağlandı. 350-800 nm arasında renklendiricileri izlemek için diode-array dedektörü kullanıldı.
Yöntemlerden elde edilen bulgular doğruluk ve kesinlik yönünden t ve F testleri yardımıyla %95 güvenirlik düzeyinde istatiksel olarak karşılaştırıldı ve uygulanan yöntemler değerlendirildi. F değerleri ilgili güven düzeyi ve üç deneme için verilen tablo değerlerinden küçük bulunarak ilgili güven düzeyi için verilen tablolardaki sınır değerleri içerisinde olduğu görülmüştür. t değerleri ilgili güven düzeyi ve üç deneme için verilen tablo değerlerinden büyük bulunarak ilgili güven düzeyi için verilen tablolardaki sınır değerlerini aşmış olduğu görülmüştür.

Anahtar Kelimeler: Sentetik Renklendiriciler, Eritrosin (E), Kinolin Sarısı (QY), İndigotin (IC), Bulutlanma Noktası Ekstraksiyonu, CTAB, Triton X-100, Spektrofotometre, Farmasötik Preparat, HPLC, Diode-Array Dedektörü

Abstract:
Synthetic colorants are used worldwide in food, medicine, cosmetics, etc. Many of their kind are widely used because of their low price, high effectivity, and good stability. Some of these substances doses a potential risk to human health and, in contact with some drugs, they can cause allergic and asthmatic reactions. 
A cloud point extraction process using micelles of CTAB and Triton X-100 for preconcentration and spectrophotometric determination of Erythrosine, Quinoline Yellow and Indigotine in pharmaceuticals was developed. The effect of different parameters such as concentration of surfactant, salt concentration, pH, temperature and incubation time on the cloud point extraction of colorants were studied in detail and set of optimum conditions were established. The extracted surfactant rich phase is diluted with acetone and its first derivative absorbance value is measured at 497 nm for E, 408 nm for QY and 637 nm for IC by a spectophotometer. A lineer calibration curve in the range of 1-6 µg/mL of E, 1-6 µg/mL of QY and 0,3-1,8µg/mL of IC were obtained. The method was validated as regards its selectivity, linearity, precision, accuracy, limit of detection (LOD) and quantification (LOQ). LOD values of colorants were 0,031 µg/mL for E, 0,057 µg/mL for QY and 0,048 µg/mL for IC. In the case of LOQ values of colorants were 0,103 µg/mL for E, 0,190 µg/mL for QY and 0,160 µg/mL for IC.
Results of cloud point extraction were tested by comparing the results with the other developed process of HPLC. A C18 stationary phase was used and the mobile phase contained acetonitrile-methanol (1:1, v/v) mixture and 0,1 M ammonium acetate buffer solution at pH 7. Successful separation was obtained for all the compounds using an optimized gradient elution within 30 min. The diode-array detector was used to monitor the colorants between 350-800 nm.
Two separate methods; spectrophotometric and HPLC methods for the determination of the colorants (E, QY and IC) were developed and in terms of accuracy and precision of the findings of these methods were compared with 95% confidence level with the help of t and F tests and the applicable methods were evaluated. F value of the confidence level, three trial values of the table is small. However t value of the confidence level, three trial values of the table is big.

Keywords: Synthetic colorants, Erythrosine (E), Quinoline Yellow (QY), Indigotine (IC), Cloud Point Extraction, CTAB, Triton X-100, Spectrophotometer, Pharmaceutical, HPLC, Diode-Array Detector.