Paranın dolaşım hızının makroekonomik performansa etkisi: Türkiye örneği
The effect of velocity of money circulation on macroeconomic performance: The case of Turkey
Yazar: HAVVA KOÇ
Danışman: PROF. DR. AYHAN UÇAK
Trakya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
İktisadi düşünce tarihine katkı yapan görüşler ışığında, ekonominin genel dengesini değerlendirmek için paranın dolaşım hızının bir gösterge olarak önerilmesi bu tezin çalışma konusunu oluşturmaktadır. Bu anlamda paranın dolaşım hızının, makroekonomik performans ölçütleriyle birlikte değerlendirilmesi, tezin ekonometrik olarak modellenmesi için temel düşünce olmuştur. Bu tez çalışmasının motivasyonu, paranın dolaşım hızının makroekonomik performans ölçütü olan Reel GSYİH'yi nasıl etkilediği ve makroekonomik performans ölçütleri olarak belirlenen değişkenlerin paranın dolaşım hızlarını nasıl etkilediği sorusudur. Ekonometrik analizde EKK/OLS (En Küçük Kareler/Ordinary Least Squares) yöntemiyle bu sorunun cevabı aranmıştır.
     Türkiye ekonomisi için 2006–2019 yılları arasında üçer aylık verilerle sekiz değişken elde edilmiştir. Ekonometrik analiz için değişkenlerin birim kök test sonuçlarına göre, paranın dolaşım hızlarının (V1, V2, V3), Reel GSYİH'ye olan etkileri oluşturulan 3 model ile çoklu doğrusal regresyon analiziyle test edilmiştir. Makro değişken olarak belirlenen Reel GSYİH, enflasyon ve parasal büyüklüklerin (M1, M2, M3), paranın dolaşım hızlarına etkileri oluşturulan 3 model ile çoklu doğrusal regresyon analiziyle test edilmiştir.
     Reel GSYİH'nin bağımlı değişken olarak yer aldığı ve paranın dolaşım hızlarının bağımsız değişken olarak seçildiği model sonuçlarına göre; Reel GSYİH ile paranın dolaşım hızları arasında aynı yönde pozitif bir ilişki bulunmaktadır. Reel GSYİH'nin bağımlı değişken olarak yer aldığı ve parasal büyüklüklerin (M1, M2, M3) bağımsız değişken olarak seçildiği modellerin sonucuna göre, Reel GSYİH ile M1 M2 ve M3 değişkenleri arasında aynı yönde pozitif bir ilişki vardır. Reel GSYİH'nin bağımlı değişken olarak yer aldığı ve enflasyon değişkeninin bağımsız değişken olarak seçildiği modellerin sonucuna göre, Reel GSYİH ile enflasyon değişkeni arasında ters yönde (negatif) bir ilişki vardır. 
     Makroekonomik performans için seçilen değişkenlerin bağımsız olarak ve paranın dolaşım hızlarının bağımlı değişken olarak alındığı modellerin sonuçlarına göre; Reel GSYİH ile paranın dolaşım hızları arasında aynı yönde pozitif bir ilişki vardır. Dolaşım hızlarının bağımlı değişken olarak seçildiği ve enflasyon değişkeninin bağımsız değişken olarak seçildiği modellerin sonuçlarına göre; Enflasyon değişkeni ve dolaşım hızları arasında aynı yönde pozitif bir ilişki vardır. Dolaşım hızlarının bağımlı değişken olarak seçildiği ve parasal büyüklüklerin (M1, M2, M3) bağımsız değişken olarak seçildiği modellerin sonuçlarına göre; M1, M2 ve M3 para arzı değişkenleri ve dolaşım hızları arasında ters yönde negatif bir ilişki bulunmaktadır.
     Paranın dolaşım hızı yükseldiğinde, ekonominin genellikle aktif ve genişlediğini diğer bir taraftan, paranın dolaşım hızı düşük olduğunda genellikle bir daralma veya durgunluk döneminin yaşandığını bulgular yardımıyla söyleyebiliriz. Elde edilen bulgulardan paranın dolaşım hızının önemli bir makroekonomik gösterge olduğunu söyleyebiliriz.

     Anahtar Kelimeler: Makroekonomi, Para Politikası, Miktar Teorisi, Paranın Dolaşım Hızı, EKK.

Abstract:
In the light of the views that have contributed to the history of economic thought, the proposal to use the velocity of money circulation as an indicator for evaluating the general equilibrium of the economy is the subject of this work. In this sense, the evaluation of the velocity of money, together with macroeconomic performance criteria, was the basic idea for the econometric modeling of this work. The motivation of this work is how money velocity affects real GDP, which is a measure of macroeconomic performance, and how the variables that have been established as macroeconomic performance measures affect money velocity. In the econometric analysis, the answer to this question was sought using the Ordinary Least Squares (OLS) method.
     Eight variables were identified for the Turkish economy with quarterly data for 2006-2019. According to the results of the unit root test of the variables for econometric analysis, the effects of money velocities (V1, V2, V3) on real GDP were tested with multiple linear regression analysis and 3 models were built. The effects of real GDP, inflation and money supply (M1, M2, M3), which was determined as a macro variable, on money velocities were tested by multiple linear regression analysis with 3 models created.
     According to the results of the model in which real GDP was chosen as the dependent variable and money velocity as the independent variable, there is a positive relationship between real GDP and money velocity in the same direction. According to the results of the models in which real GDP was selected as the dependent variable and monetary aggregates (M1, M2, M3) were selected as the independent variables, there is a positive relationship in the same direction between real GDP and variables M1, M2 and M3. According to the results of the models in which real GDP was selected as the dependent variable and the inflation variable as the independent variable, there is an inverse (negative) relationship between real GDP and the inflation variable.
     The results of the models in which the variables selected for macroeconomic performance are considered independently and money velocity is considered as a dependent variable show that there is a positive relationship between real GDP and money velocity in the same direction. According to the results of the models in which the velocity of money is chosen as the dependent variable and the inflation variable is chosen as the independent variable, there is a positive relationship between the inflation variable and the velocity of money in the same direction. According to the results of the models in which the velocity of money is chosen as the dependent variable and the monetary aggregates (M1, M2, M3) as the independent variable, there is an inverse (negative) relationship between the monetary aggregates variables and the velocity of money.
     Based on the results, we can say that, in general, the economy is active and expands when the velocity of money circulation increases. On the other hand, when the velocity of money in circulation is low, there is generally a period of contraction or recession. From the results, we can conclude that the velocity of money in circulation is an important macroeconomic indicator.
     Key Words: Macroeconomy, Monetary Policy, Quantity Theory, Velocity of Money Circulation, OLS.