Kışlık buğday (Triticum sp.) çeşitlerinin olgun ve endosperm-destekli olgun embriyolarında kallus oluşumu ve bitki rejenerasyonu
Callus induction and plant regeneration from mature and endosperm- supported mature embryos of winter wheat (Triticum sp.) genotypes
Yazar: CELAL CEVHER
Danışman: PROF. DR. AHMET MURAT ÖZGEN
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Ekmeklik buğday = Bread wheat ; Kallus oluşumu = Callus formation

Özet:
Bu araştırmada, olgun embriyo kültürü tekniklerinin (olgun ve endosperm-destekli olgun embriyo) karşılaştırılması amacıyla, beş ekmeklik (İkizce-96, Kate A-1, Konya 2002, Pehlivan ve Tosunbey) ve beş makarnalık (Eminbey, Gündaş, Güneyyıldızı, Kızıltan-91 ve Sarıçanak) buğday çeşişidinin embriyoları ile 2,4-D (2,4-Dichlorophenoxyacetic acid) bitki büyüme düzenleyicisi kullanılmıştır. Karşılaştırmalarda kallus oluşumu, kallus ağırlığı, bitki rejenerasyonu ve kültür etkisi parametrelerinden yararlanılmıştır. Kallus oluşumu bakımından tüm çeşitlerin iyi sonuç vermesine karşın, rejenerasyon kapasitesi bakımından çeşitler arasında önemli farklılıklar belirlenmiştir. Parametreler arasındaki ilişkiler bakımından tüm kültürlerde ve çeşitlerde rejenerasyon kapasitesi ile kültür etkisi arasında pozitif; ekmeklik buğdayın ise tüm kültürlerinde kallus oluşumu ile rejenerasyon kapasitesi arasında negatif ilişki bulunmuştur. Ekmeklik buğdayda kallus oluşumu ve kültür etkisinin uygulanan tekniklerden etkilenmemesine karşın, kallus ağırlığı ve rejenerasyon kapasitesinin endosperm-destekli embriyo kültüründe önemli düzeyde arttığı; makarnalık buğdayda ise tüm doku kültürü parametreleri bakımından her iki teknikte de önemli bir farklılığın oluşmadığı; bu nedenle, biyoteknolojik çalışmalarda ekmeklik buğdayda endosperm-destekli olgun embriyo kültürü yönteminin kullanılmasının temel parametre olan bitki rejenerasyonu bakımından önemli bir avantaj oluşturduğu; makarnalık buğdayda ise, her iki yöntem arasında parametreler bakımından önemli bir farklılığın bulunmadığı belirlenmiştir.

Abstract:
In this study, embryos of the five bread wheat varieties (Ikizce-96, Kate A-1, Konya 2002, Pehlivan and Tosunbey) and five durum wheat varieties  (Eminbey, Gündaş, Güneyyıldızı, Kızıltan- 91 and Sarıcanak) with plant growth regulator (2.4-Dichlorophenoxyacetic acid) were used to compare mature embryo culture techniques (mature and endosperm-supported mature embryo). Callus formation, callus weight, plant regeneration and culture effect parameters were used in comparison, Although all varieties produced good results in terms of callus formation, significant differences between varieties have been observed in terms of regeneration capacity. Regarding the relations between parameters, the relation between regeneration capacity and culture effect is positive in all cultures, whereas the relation between bread wheat callus formation of all cultures and regeneration capacity has been found negative. Although callus formation and culture effect in bread wheat are not affected by the applied techniques, callus weight and regeneration capacity are significantly increased in endosperm-supported embryo culture; there is no significant difference in durum wheat in terms of all tissue culture parameters in both techniques. Therefore it has been stated that biotechnological studies have shown a significant advantage in bread wheat in terms of plant regeneration which is the main parameter for the use of endosperm-supported mature embryo culture while there was no significant difference in parameters between the two methods in durum wheat.