Kazan Tatar Türkçesindeki halk inançları ve inanışlarıyla ilgili deyimler ve kalıp sözler
Idioms and sayings about folk beliefs in Kazan Tatar
Yazar: HAYRİYE KİRAZ YILMAZ
Danışman: DOÇ. DR. FATMA ŞAHAN GÜNEY
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Deyimler = Idioms ; Kalıp sözler = Formulaic words ; Kalıplaşmış deyiş = Formulaic expressions ; Kazan Türkleri = Kazan Turks ; Tatarca = Tatar language

Özet:
Bu çalışmada öncelikle Tatar (Kazan) Türklerinin, inançları ve inanışlarıyla ilgili olarak kullandığı deyimler belirlenmiş, bu deyimler Türkiye Türkçesine aktarılmıştır. İkinci olarak, Tatarların dini görüşlerini, dilek ve beddualarını, yeminlerini, halk inanışlarını, geleneksel uygulamalarını, mitolojik inanışlarını ve halk öğretilerini yansıtan kalıp sözler belirlenerek değerlendirilmiştir. Bu konular keskin çizgilerle ayrılamasa da inançlarla ve inanışlarla ilgili olarak ayrı bölümlerde incelenmiştir.
Kazan Tatarları, 922 yılında İslamiyet'i kabul etmişlerdir. Bu dinin esas dili olan Arapça'nın etkisiyle, kültür hafızalarındaki söz kalıplarının ciddi oranda değişmiş ya da kaybolmuş olduğu görülmektedir. Bu da dilek, beddua ve yemin sözlerine, uygulamalarına, âdetlerine yansımıştır.
Tatar Türkçesindeki 1059 madde başı deyim ve kalıp sözün incelendiği çalışmada sözlerin Türkçe karşılıkları, Türkçe açıklamaları ve varsa kısaca ortaya çıkışlarıyla ilgili anlatılara yer verilmiştir. Tatarların halk inanç ve inanışlarıyla ilgili sözlük niteliğinde hazırlanmış bu çalışmada Tatarların manevi kültürüyle ilgili pek çok bilgiye ulaşmak mümkündür. 
Araştırma sonucunda Kazan Tatarlarının inanç ve inanışlarıyla ilgili derli toplu bir sözlük çalışmasının olmadığı görülmüştür. Kanımızca, Türkiye'de Kazan Tatarlarının kültürüyle ilgili araştırma yapmak üzere yeterli ve doğru bilgiye ulaşmak için böyle bir çalışmaya ihtiyaç duyulmaktadır.

Abstract:
In this study, first, we have identified the idioms and sayings related to the folk beliefs and religious matters of (Kazan) Tatars. Secondly, we determined and evaluated the religious views, wishes and curses, oaths, folk beliefs, traditional practices, mythological beliefs and folk teachings belonging to Tatar people. Although these issues cannot be separated from each other by sharp lines, we have studied them in separate sections namely the ones related to religion and  those related to folk beliefs.
Kazan Tatars adopted Islam in 922. With the influence of Arabic, which is the main language of this religion, it is seen that the word patterns in cultural memories have changed or disappeared significantly. This is reflected in the words, practices and customs of wishes, curse words and oaths.
In this study in which 1059 idioms and phrasal sayings in Tatar Turkish were examined, Turkish equivalents of the words, their explanations in Turkish and, if any, briefly, narratives about their emergence were included. It is possible to reach a lot of information about the spiritual culture of Tatars in this dictionary about Tatars' folk beliefs and religous thoughts.
As a result of the research, it was seen that there is no comprehensive dictionary study about the religions and beliefs of Kazan Tatars. In our opinion, such a study is a need in order to achieve adequate and accurate information to do research about the culture of the Kazan Tatars.