Yazınsal kavrayışta köklü bir değişim: Türk öykücülüğünde 1950 kuşağı
A dramatic change in literary understanding: Generation of the 1950s in Turkish short story
Yazar: JALE ÖZATA DİRLİKYAPAN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. SÜHA OĞUZERTEM
İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Bu doktora tezinde 1950 kusağı öykücülerinin yazdıkları öyküler tematik vebiçimsel yönlerden irdelenmektedir. Tezde öncelikle, 1950'li yıllarda yasanan siyasalve kültürel dönüsümler ele alınmaktadır. Demokrat Parti'nin 1950 yılında seçimikazanmasıyla, Türkiye'de toplumsal yasamın birçok alanına etki eden yeni birsiyasal dönem baslar. Ardından, aynı yıllarda kültürel ortamda dikkat çekenhareketlilik çesitli yönlerden incelenmektedir. Bu yıllarda, hemen her sanat dalındasanatçılar, Batı'da gündemde olan sanat akımlarından beslenmeye ve yapıtlarındabiçimsel yeniliklere önem vermeye baslarlar. Siirde ve öyküde de modernist biredebiyat anlayısıyla sekillenen yapıtlar ortaya çıkar.Yenilikçi yazar ve sairlerin ürünlerini özgürce yayımlayabildikleri ve çesitlitartısmalar yürüttükleri A, Dost, Mavi ve Yeni Ufuklar gibi dergiler, 1950 kusağıiçinde önemli islevler yüklenirler. Yenilikçi öykücülere destek veren bu dergilerde,?toplumcu gerçekçilik?, edebiyat yapıtında ?kapalılık-açıklık? ve varolusçulukakımıyla gündeme gelen ?bunaltı? ve ?umutsuzluk? gibi konular tartısılmıstır. Butartısmalar sürerken, Yusuf Atılgan, Vüs'at O. Bener, Orhan Duru, Ferit Edgü, LeylâErbil, Özcan Ergüder, Bilge Karasu, Feyyaz Kayacan, Onat Kutlar, Nezihe Meriç,Erdal Öz, Demir Özlü ve Adnan Özyalçıner gibi yazarlar öykü kitaplarını art ardayayımlarlar. Tematik ve biçimsel açıdan farklılasan bu yayınlarla, bireye odaklananyeni bir öykücülük anlayısı sekillenmeye baslar. Öykülerde, varolusçuluğun etkisiyleanlamsızlık, can sıkıntısı, cinsellik, intihar ve suç gibi temaların sıkça islendiği,bilinç akısına, iç konusmalara ve dilsel deformasyonlara basvurulduğu gözlemlenir.Öykülerdeki bu farklılasma, genel anlamda yazınsal kavrayısta bir değisime yolaçmıs ve modernist bir edebiyat anlayısının yerlesmesine öncülük etmistir.

Abstract:
This dissertation examines the thematic and formal aspects of the short storieswritten by the generation of the 1950s in Turkey. First, the political and culturaltransformations of the 1950s have been scrutinized. With Democrat Party?s strikingvictory in the election of 1950, the new political cllimate had affected nearly allaspects of the social life. Then the dissertation observes the various aspects of thesalient dynamism in the cultural sphere. Artists from almost all branches of art wereinfluenced by contemporary Western movements of art, giving priority to formalnovelties in their works. Poems and short stories that adhere to modernism emerge.Such literary magazines as A, Dost (Friend), Mavi (Blue) and Yeni Ufuklar(New Horizons) where avant-garde writers could publish their works freely and setforth various discussion topics fulfilled serious functions for the generation of 1950s.In these magazines which support the avant-garde short story writers, subjects like?socialist realism?, ?obscurity-clarity? and such existentialist themes as ?anxiety?and ?despair? had been discussed. As these discussions continued, the short storywriters Yusuf Atılgan, Vüs?at O. Bener, Orhan Duru, Ferit Edgü, Leylâ Erbil, ÖzcanErgüder, Bilge Karasu, Feyyaz Kayacan, Onat Kutlar, Nezihe Meriç, Erdal Öz,Demir Özlü and Adnan Özyalçıner successively published their books. With theirnovel publications, a brand new notion of the short story that focuses on theindividual began to flourish. It is observed that, with the influence of existentialism,themes like absurdity, crime, ennui, sexuality, and suicide had gained prominence;and the stream of consciousness, inner speech, and several linguistic deformationshad been constantly employed. This transformation in short stories had initiated achange in literary understanding, leading to the establishment of modernism inTurkish literature.