Bazı tohum meşcereleri ve bahçeleri tohumlarıyla kurulan kızılçam (Pinus brutia Ten.) ağaçlandırmasında genetik çeşitliliğin yapılanması
Structuring of genetic diversity in forestation of Turkish red pine (Pinus brutia Ten.) established by using the seeds of some seed stands and seed orchards
Yazar: SULTAN ÇELİK
Danışman: YRD. DOÇ. DR. SÜLEYMAN GÜLCÜ
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering

Özet:
Bu çalışmada aynı orijinli kızılçam (Pinus brutia Ten.) tohum meşcereleri ve tohum bahçelerine ait fidanlarla tesis edilen ağaçlandırma denemesinin bazı adaptif karakterler bakımından genetik çeşitlilik düzeylerinin belirlenmesi ve bu kapsamda bazı genetik ve fenotipik parametreler ile genetik kazanç miktarlarının tahmin edilmesi amaçlanmıştır. Deneme amenajman planlarında tescili yapılmış 5 kızılçam tohum meşceresi ile aynı orijinli 5 klonal tohum bahçesinden toplanan tohumlardan üretilmiş fidanlarla, 2001 yılında Isparta-Keçiborlu-Aydoğmuş yöresinde kurulmuştur. Denemede her bir tohum kaynağından 10 olmak üzere toplam 100 aile her yinelemede 10 fidanla temsil edilmiştir. Çalışılan tohum kaynaklarında önemli bazı büyüme ve dallanma karakterleri ölçülmüştür. Elde edilen veriler SAS istatistik paket programında değerlendirilmiştir.Analiz sonuçlarına göre, çalışılan karakterlerin beşi için tohum bahçelerinin tohum meşcerelerine kıyasla daha iyi performans gösterdikleri belirlenmiş ve tohum bahçelerindeki genetik çeşitlilik katsayıları, birey ve aile düzeyindeki kalıtım dereceleri tohum meşcerelerine oranla daha yüksek bulunmuştur. Tahmin edilen toplam genetik kazanç oranları gerek tohum meşcerelerinde gerekse tohum bahçelerinde dal ve sürgün sayısı dışındaki karakterler için oldukça yüksek çıkmıştır. Hesaplanan gerçek genetik kazanç oranları, en uzun yan dal boyu ve dal kalınlığı dışındaki karakterlerde tahmin edilen genetik kazanç oranlarından yüksek bulunmuştur. Bu sonuçlar, kızılçamda yürütülen ıslah programının başarılı olduğunu ve tohum meşcerelerindeki mevcut genetik çeşitliliğin tohum bahçelerine yeterince aktarılabildiğini göstermektedir. Çalışmaya konu olan tohum kaynakları gelişme döneminden faydalanma ve yaşama yüzdeleri bakımından karşılaştırıldığında populasyonlar birbirine yakın ortalama değerler göstermişlerdir. Bu sonuçlara göre ekonomik önemi yüksek olan fidan boyu bakımından üstünlük gösteren Karaköy, Yaraş ve Lengüme tohum bahçeleri deneme alanı ve çevresi ile benzer yetişme ortamı özelliklerine sahip alanlarda tohum kaynağı olarak önerilebilir. Ancak sonuçlar denemenin ilerleyen yaşlarında tekrar değerlendirilmelidir.

Abstract:
In this study it was aimed at making estimations about genetic diversity levels on the basis of some adaptive characters in the seventh year of forestation through saplings of seed stands and of seed orchards of Turkish red pine (Pinus brutia Ten.) from the same origin; and estimations about some genetic and phenotypic parameters as well as genetic gain amounts. The experiment was established by using seedlings grown from seeds of 5 seed stands and 5 colonial seed orchards established by the genetic materials obtained from these seed stands registered in management plans in Isparta-Keçiborlu-Aydoğmuş region, in 2001. The seedlings from totally 100 families, 10 from each of these 10 seed sources were used in the experiment. Each family was represented with 10 seedlings in each replication. Some important characteristics were measured.According to analysis results, seed orchards have shown a better performance when compared to seed stands for most of the characters analyzed and, genetic diversity coefficients and heritabilities of seed orchards have been found to be higher than those of seed stands. Estimated total genetic gain amounts have been found to be considerably high for all the characters -excluding the number of branches and of shoots- in both seed stands and seed orchards. Actual genetic gain amounts, calculated by comparing forestation performance of seed stands and seed orchards on the basis of the characters analyzed, have been found to be higher than estimated genetic gain amounts for most of the characters. These results prove that Turkish red pine program has been successful and that genetic diversity of seed stands can be transferred to seed orchards at a sufficient level. When seed sources are compared in terms of utilization of vegetation period and survival percentages, populations have shown similar and close mean values. Therefore, taking into consideration 7-year results, Karaköy, Yaraş and Lengüme seed orchards which have shown high performance for seedling height -an indicator of high economic importance- can be offered as seed source in the cultivation areas having similar n characteristics with the forestation area and its surrounding. However, results should be re-evaluated in the upcoming years of the forestation.