Hemodiyaliz hastalarına uygulanan pranayamanın yorgunluğa etkisi
The effect of pranayama applied to hemodialysis patients on fatigue
Yazar: SÜMEYRA MİHRAP İLTER
Danışman: PROF. DR. ÖZLEM OVAYOLU
Gaziantep Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Böbrek yetmezliği = Kidney failure ; Böbrek yetmezliği-kronik = Kidney failure-chronic ; Diyaliz = Dialysis ; Nefes = Breath ; Nefes egzersizleri = Breathing exercises ; Renal diyaliz = Renal dialysis ; Solunum = Respiration ; Yoga = Yoga ; Yorgunluk = Fatigue

Özet:
Çalışma; hemodiyaliz hastalarına uygulanan pranayamanın yorgunluğa etkisini incelemek amacıyla 08.06.2020-30.10.2020 tarihleri arasında iki hastanenin hemodiyaliz ünitesinde randomize, kontrollü ve deneysel olarak yürütüldü. Araştırmanın evrenini hemodiyaliz ünitesindeki tüm hastalar, örneklemini ise araştırmaya katılmaya istekli olan ve kriterleri karşılayan hastalar oluşturdu. Çalışma pranayama (n: 30), relaksasyon (n: 30) ve kontrol grubu (n: 31) olmak üzere 91 hasta ile tamamlandı. Pranayama grubuna Nadi Shothana pranayama tekniği her gün 15-20 dakika olarak üç ay boyunca uygulandı. Relaksasyon grubuna ise büzük dudak solunumu her gün 15-20 dakika olarak üç ay boyunca uygulandı.  Araştırmaya başlamadan önce gerekli olan izinler alındı. Veriler soru formu, Piper Yorgunluk Ölçeği (PYÖ), Vısual Analog Scale (VAS), vital ve laboratuvar bulgu formu ile toplandı. PYÖ, çalışma öncesi ve sonunda, laboratuvar bulgu formu başlangıçta, birinci, ikinci ve üçüncü ayın sonunda, vital bulgu formu ise hemodiyaliz seansının olduğu günlerde hemodiyalizden önce ve sonra, VAS ise hemodiyaliz günlerinde tedavinin bitiminde, diğer günlerde ise telefonla alınıp kaydedildi. PYÖ, dört alt boyuttan oluşmakta, ölçekten alınan toplam puan 0-10 arasında değişmekte ve puan arttıkça yorgunluk düzeyi de artmaktadır. Araştırmanın verileri uygun istatistiksel yöntemlerle değerlendirildi. Pranayama grubunda yer alan hastaların PYÖ toplam ve alt boyut puan ortalamasının uygulama sonrası azaldığı (p<0.05), relaksasyon ve kontrol grubunda ise PYÖ toplam ve alt boyut puanlarında istatistiksel olarak anlamlı düzeyde bir azalmanın olmadığı belirlendi. Ayrıca pranayama ve relaksasyon grubundakilerin izlem süresince kan basıncı değerlerinde anlamlı düzeyde azalmanın olduğu tespit edildi (p<0.05). Bu doğrultuda hemodiyaliz hastalarına pranayama tekniklerinin hemşire tarafından öğretilmesi ve yorgunluk yönetiminde kullanılması önerilebilir. 
Anahtar Kelimeler: Hemodiyaliz, Hemşirelik, Pranayama, Yorgunluk, Büzük Dudak Solunumu

Abstract:
The study was conducted with a randomized, controlled, and experimental design in the Hemodialysis Unit of two hospitals between 08.06.2020-30.10.2020 to examine the effects of Pranayama, which is applied to hemodialysis patients, on fatigue. The universe of the study consisted of all patients in hemodialysis units, and the sampling consisted of patients who volunteered to participate in the study and who met the inclusion criteria. The study was completed with 91 patients as Pranayama Group (n: 30), Relaxation Group (n: 30), and Control Group (n: 31). The Nadi Shodhana Pranayama Technique was applied to the Pranayama Group every day for 15-20 minutes for 3 months. Pursed Lip Breathing was applied in the Relaxation Group for 3 months for 15-20 minutes a day. The required permissions were obtained before the study commenced. The data were collected with the Question Form, Piper Fatigue Scale (PFS), Vısual Analog Scale (VAS), and Vital and Laboratory Findings Form. PFS was applied before and after the study, the Laboratory Findings Form was applied in the beginning, at the end of the first, second and third months, and the Vital Findings Form was applied before and after the hemodialysis on the days of hemodialysis, and VAS was applied and recorded at the end of the treatment on hemodialysis days, and by phone on other days. The PFS consisted of four sub-dimensions, the total score that can be received from the scale varied between 0-10, and as the score increased, the level of fatigue increased. The data of the study were evaluated in computer medium. It was determined in the study that the mean value of the total and sub-dimension scores of the patients in Pranayama Group decreased at statistically significant levels (p<0.05), and no statistically significant decreases were detected in the Relaxation and Control Group in terms of the total score and sub-dimension scores of the PFS (p>0.05). It was also determined that there were statistically significant decreases in blood pressure values in the follow-ups of the Pranayama and Relaxation Group (p<0.05). In this respect, considering the general health conditions of hemodialysis patients, it may be recommended that Pranayama Techniques are taught to patients with the support of nurses, and used in fatigue management.
Keywords: Hemodialysis, Nursing, Pranayama, Fatigue, Pursed Lip Breathing