Türkiye'nin bazı endemik iris türlerinde ın vitro rejenerasyon ve in vitro poliploid bitki oluşturma üzerine araştırmalar
Investigation on in vitro regeneration and in vitro polyploid plant development in some endemic iris of Turkey
Yazar: SELAY DOĞAN
Danışman: PROF. DR. GÜLAT ÇAĞLAR
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Biyoteknoloji = Biotechnology

Özet:
Bu tez çalışmasında, Türkiye'de doğal yayılış gösteren endemik İris türlerinden I. sprengeri, I. sari, I. schachtii ile I. caucasica subsp. turcica alttüründe in vitro çoğaltım protokolleri oluşturulması ve meydana gelen bitkiciklerin yine in vitro koşullarda kimyasallar yardımıyla poliploidizasyonunun sağlanması amaçlanmıştır. In vitro çoğaltım çalışmalarında, MS temel besin ortamlarına TDZ, BAP, NAA, IAA, IBA, JA, 2,4-D, Casein hydrolisate, KİN ilave edilerek denenmiştir. Kromozom katlama çalışmalarında, mikrosoğanlar, kolhisin ve oryzalinin % 0.1 - % 0.5 dozları ile 2, 4 veya 6 saat muamele edilmişlerdir. Bazı stoma özelliklerinin incelenmesi sonucu poliploidizasyonun gerçekleştiği tahmin edilen bitkilerde flow sitometri analiz yöntemi kullanılarak ploidi seviyelerinin kesin tespiti yapılmıştır. En iyi sürgün oluşumu I. sari'de 10.6 sürgün/eksplant ile 3 nolu, I. schachtii'de 8.0 sürgün/eksplant ile 5 nolu, I. caucasica subsp. turcica'da 3.5 sürgün/eksplant ile 1 nolu, I. sprengeri'de 5.6 sürgün/eksplant ile 3 nolu besin ortamlarında elde edilmiştir. Bitkiciklerde en iyi köklenme ve soğan gelişimi I. sari'de 1.0 IBA+2.0 JA ve 1.0 IBA+2.0 JA+0.2 NAA içeren MS ortamlarında bulunmuştur. En yüksek somatik embriyo oluşumu % 61.1 oranı ile 2S nolu besin ortamında ve I. caucasica subsp. turcica'da sağlanmıştır. Kromozom katlama çalışmaları sonucunda, I. sari'de % 0.1 kolhisinin 4 saat uygulamasından, I. caucasica subsp. turcica'da ise % 0.1 kolhisinin 2 saat, % 0.5 kolhisinin 2 ve 6 saat uygulamalarından tetraploid bitkiler elde edilmiştir.

Abstract:
In this thesis, in vitro studies of endemic Iris species showing natural distribution in Turkey such as Iris sprengeri, Iris sari, Iris schachtii and Iris caucasica subsp. turcica have been aimed to establish propagation protocols and to provide polyploidization of plantlets in vitro with various chemistries. In vitro propagation studies were used by adding TDZ, BAP, NAA, IAA, IBA, JA, 2,4-D, Casein hydrolisate, KIN to MS basic nutrient media, and in chromosome doubling studies, doses of 0.1- 0.5 % of colchicine and oryzalin were treated for 2, 4, 6 hours to in vitro microbulbs. In the experiment, the emergence of candidate plants, plant formation and survival rates were examined, and ploidy levels of the obtained plants were determined by flow cytometry analysis method. Leaf stoma measurements were also used for polyploid identification of the plants As a result of the research, the best shoot development was determined that there were 10.6 shoot/explant with 3th in I. sari, 8.0 shoot/explant with 5th in I. schachtii, 3.5 shoot/explant 1th in I. caucasica subsp. turcica, 5.6 shoots/explant with 3th in I. sprengeri. Best rooting and bulb development in I. sari were found in MS media containing 1.0 IBA + 2.0 JA and 1.0 IBA + 2.0 JA + 0.2 NAA, respectively. In the somatic embryogenesis studies, embryo formation of I. caucasica subsp. turcica was found as 61.1 % in 2S nutrient medium. In the chromosome doubling studies, 3 tetraploid plants in I. sari were obtained with 0.1 % colchicine for 4 hours application; and 1, 3 and 4 tetraploid plants were obtained in I. caucasica subsp. turcica. with 0.1 % colchicine for 2 hours, 0.5 % colchicine for 2 and 6 hours applications, respectively.