Veraset sistemi bakımından Anadolu Beylikleri ve Osmanlı Devleti: Bir karşılaştırma denemesi
In terms of hereditary succession system the Anatolian Principalities (Beyliks) and Ottoman State
Yazar: RUHAT ALP
Danışman: PROF. DR. AHMET YAŞAR OCAK
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2012
Konu: Tarih = History
Dizin: Anadolu Selçukluları = Anatolian Seljuks ; Anadolu beylikleri = Anatolian principality ; Beylikler Dönemi = Principality Period ; Devlet anlayışı = State understanding ; Egemenlik = Sovereignty ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Veraset = Inheritance ; İntikal = Transition

Özet:
Türk devlet geleneğinden kaynaklanan inanç ve uygulamalar bütünü, Türk devletlerinin veraset sistemlerini belirleyen ve etkileyen bir olguydu. Tanrısal egemenlik anlayışı, iktidarı elinde bulunduran soya mensubiyet bilinci ve tarihsel, coğrafi ve yönetimsel ihtiyaçların neden olduğu ?ülke hanedanın ortak malıdır? anlayışı, Türk devletlerinde verasetin intikali sürecinde etkili olan faktörlerdi. Bu faktörler, Türk devletlerinde veraset sistemini önceden belirlemeye dair her türlü girişim ve müdahaleyi işlevsiz hale getirdiği gibi, sonu gelmez taht kavgalarına da neden olmuştur.Özellikle XIII. yüzyılın ikinci yarısında Anadolu'da yaşanan gelişmeler sonucunda, Osmanlı Beyliği de dahil olmak üzere, tarih sahnesine çıkan Anadolu beylikleri, Anadolu Selçuklu Devleti'nin mirasçısı ve bakiyesi olmakla beraber, Türk devlet geleneğinin veraset sistemini belirleyen ve etkileyen öğelerini de bünyesinde barındırmıştır. Bu nedenle Anadolu'da aynı kültür, gelenek ve inanışa sahip bu beyliklerin veraset sistemlerinde mevcut olan boşluk, bu beyliklerde sonu gelmez taht kavgalarına neden olduğu gibi, bölünmüş parçalı siyasal yapıların ortaya çıkmasında da etkili olmuştur. Fakat beylikler ile aynı tarihsel koşulların ürünü olan Osmanlı beyliği süreç içerisinde, egemenliğin bölünmezliğini esas alan, merkeziyetçi, akılcı ve pratik bir devlet aklı oluşturmuştur. Osmanlı devleti tedrici olarak, veraset sistemindeki boşluktan kaynaklanan merkezkaç eğilimlere, merkeziyetçi bir devlet vizyonu doğrultusunda çözümler üretmiştir. bu yönüyle de Osmanlılar, mirasçısı olduğu Türk devlet geleneğinden yavaş yavaş kopmuş ve devletin bekasını esas alan, sağlam temellere dayanan, dünyanın en uzun ömürlü ve merkeziyetçi imparatorluklarından birisini kurmuştur.

Abstract:
The structure of belief and the entirety of the practices stemming from the Turkish state traditions had determined and affected the hereditary system prevailing in all Turkic states. The acceptance of God?s sovereignty, the conscious allegiance to the reigning dynasty, the admittance to the motto ?land is the common property of the dynastic family,? which was a direct expression of the historical, geographical and governmental interests, were the factors effective in the process of inheritance and succession. Not only made these factors any predetermined intervention in the hereditary system ineffectual but also caused relentless fights for the throne.Especially at the second half of the thirteenth century, as a consequence of the developments in Anatolia, the Principalities (beyliks) which came into existence one after the other, like that of Ottomans, being the inheritor and the residue of the Seljuk empire, had appropriated the elements of the hereditary system of the Turkish state tradition. At the beginning, the void created by such a hereditary system in these Principalities which share the same culture, traditions and belief led both to ceaseless fights for the throne and to the emergence of some disunited and fragmented political structures. However, the Ottoman Principality, although being the product of the same historical conditions, was able to form a reasonable, practical and centralist governmental strategy which was based upon the principle of sovereignty?s impartiality. Ottoman state gradually produced solutions to tend the centrifugal inclinations caused by the void in the hereditary system through a centralist state vision. In this respect, Ottomans slowly broke away from the Turkish state tradition which they inherited and established one of the most durable and centralist empires in the world, which was well based and relied on the principle of state?s perpetuity.