Hemodiyaliz hastalarına verilen motivasyonel görüşme temelli danışmanlığın hemodiyaliz dayanıklılık ve tedavi uyumuna etkisi
The effect of motivational interviewing-based counseling given to hemodialysis patients on hemodialysis resilience and treatment adherence.
Yazar: ÇİĞDEM ÖZDEMİR ELER
Danışman: PROF. DR. SULTAN KAV
Başkent Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Hemşirelik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Hemodiyaliz =

Özet:
Bu araştırma hemodiyaliz hastalarına verilen motivasyonel görüşme temelli danışmanlığın, hemodiyaliz dayanıklılık ve hemodiyaliz tedavi uyumuna etkisinin belirlenmesi amacıyla yapılmıştır. Araştırmanın birinci aşaması olan "Hemodiyaliz Dayanıklılık Ölçeği'nin Türk toplumu için geçerlilik ve güvenirlilik çalışması" Başkent Üniversitesi Ankara Hastanesi Çiğdem        Diyaliz Merkezi ve Yenikent Diyaliz Merkezi'nde 26 Nisan- 25 Mayıs 2021 tarihleri arasında 136 hasta ile tamamlanmıştır. Ölçeğin zaman içinde değişmezliği ve güvenilirliğinin incelenmesi amacıyla, ilk değerlendirmeden 2 hafta sonra örneklem içinde ulaşılabilen 50 hasta ile test-tekrar test çalışması yapılmıştır. Hemodiyaliz Dayanıklılık Ölçeği-TR için cronbach alfa katsayısı 0.940 olarak elde edilmiş olup ölçek 20 madde ve 3 alt boyuttan oluşmaktadır. Araştırmanın randomize kontrollü deneysel ikinci aşaması, Haziran 2021-Aralık 2021 tarihlerinde 56 hasta (27 hasta müdahale ve 29 hasta kontrol) ile gerçekleştirilmiştir. Veriler, Hasta Bilgi Formu, Hemodiyaliz Dayanıklılık Ölçeği-TR (HDDÖ), Son Dönem Böbrek Yetmezliği Uyum Ölçeği (SDBYUÖ), Motivasyonel Görüşme Tekniği Memnuniyet Formu ile elde edilmiştir. Müdahale grubuna 4 oturumdan oluşan motivasyonel görüşme yöntemi uygulanmıştır. Ayrıca ayda 1 kez telefonla görüşerek ve ayda 1 kez kısa mesaj ile hatırlatmalar yapılmıştır. Kontrol grubuna ise rutin bakım verilmiştir. Müdahale ve kontrol grubuna müdahale öncesi ve sonrası olmak üzere 2 kez veri toplama formları uygulanmıştır. Verilerin analizinde Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi, Mann-Whitney U Testi, Spearman Korelasyon analizi, Cohen d etki büyüklüğü kullanılmıştır. İkinci değerlendirmede SDBYUÖ toplam puanı her iki grupta da artmasına rağmen bu artışın müdahale grubunda daha fazla olduğu ve bu artışın istatistiksel olarak anlamlı olduğu (p=0.02) görülmüştür. SDBYUÖ'nin HD    katılım (p=0.52), ilaç kullanımı (p=0.46) ve sıvı uyumu (p=0.30) alt boyutları çeyrekler açıklıkları bakımından ikinci değerlendirmede gruplar arasında anlamlı bir farklılık görülmezken diyet kısıtlaması (p=0.001) alt boyutu çeyrekler açıklığının anlamlı düzeyde arttığı saptanmıştır. HDDÖ toplam puanı (p=0.002) ile F2 (p=0.003) ve F3 (p=0.014) alt boyutlarının medyan değerlerinin arttığı saptanmıştır. HDDÖ, F1 alt boyutu puan ortalamasının her iki grupta da arttığı fakat bu artışın istatistiksel olarak anlamlı olmadığı görülmüştür (p=0.013). Cohen d analizi gruplar arasında elde edilen farkın orta-yüksek düzeyde etki büyüklüğüne sahip olduğunu göstermiştir. Müdahale grubundaki hastalar motivasyonel görüşme temelli danışmanlıktan memnun olduklarını (x̄ ±ss=9.37±0.42) ifade etmiştir. Araştırmanın sonucunda, motivasyonel görüşme yönteminin hemodiyaliz dayanıklılık ve hemodiyaliz tedavisine uyumlarını arttırmada etkili olduğu bulunmuştur. Hemodiyaliz tedavisi alan hastalarla etkin iletişim kuran hemşirelerin motivasyonel görüşme yöntemi kullanımının yaygınlaşması önerilmektedir.
Anahtar Kelimeler: Dayanıklılık, Hemodiyaliz, Hemşirelik, Motivasyonel Görüşme, Tedaviye Uyum

Abstract:
This research was conducted to determine the effect of motivational interview-based counseling  given to hemodialysis patients on their hemodialysis resilience and treatment adherence. In the first phase, 'the validity and reliability of the Hemodialysis Resilience Scale for the Turkish population' was conducted with a total of 136 patients at Başkent University Ankara Hospital Çiğdem Dialysis Center and Yenikent Dialysis Center between 26 April and 25 May 2021. Test-retest study was conducted with 50 patients  within the sample who could be reached 2 weeks after the first evaluation. The cronbach alpha coefficient for the Haemodialysis Resilience Scale-TR was obtained as 0.940 and the scale consists of 20 items and 3 sub-dimensions. In the second phase, the randomized controlled experimental study was conducted between June 2021 and December 2021 with 56 patients (27 patients in the intervention and 29 patients in the control group). Data in the study were obtained through the Patient Information Form, Patients on Hemodialysis Resilience Scale-TR (PHRS), End-Stage Renal Disease Adherence Questionairie (ESRD), and Motivational Interviewing Technique  Satisfaction Form. Motivational interviewing method consisting of 4 sessions was applied to the   intervention group. In addition, reminders were made by phone call once a month and by text message once a month. The control group received routine care. Data collection forms were applied to the intervention and control groups twice, before and after the intervention. Wilcoxon  Signed Rank Test, Mann-Whitney U Test, Spearman Correlation analysis, Cohen's d effect size  were used to analyze the data. In the second evaluation, although the ESRD total score increased in both groups, it was observed that this increase was greater in the intervention group and this increase was statistically significant (p=0.02). While there was no significant difference between the groups in the second evaluation in terms of the quartile gaps of the HD participation (p=0.52), medication use (p=0.46) and fluid restriction (p=0.30) sub-dimensions of ESRD, the dietary restriction (p=0.001) sub-dimension had a lower quartile gap. It was found that it increased significantly. It was found that the median values of PHRS total score (p=0.002) and F2 (p=0.003) and F3 (p=0.014) subscales increased. It was observed that the PHRS, F1 subscale score average increased in both groups, but this increase was not statistically significant (p = 0.013). Cohen's d analysis showed that the difference between the groups had a  medium-high effect size. Patients in the intervention group stated that they were satisfied with motivational interviewing-based counseling (x̄ ±sd=9.37±0.42). As a result, it was found that the motivational interviewing method was effective in increasing the resilience and treatment adherence in hemodialysis patients. It is recommended that nurses who communicate effectively with patients receiving hemodialysis treatment use motivational interviewing methods more widely.

Key Words: Hemodialysis, Motivational Interviewing, Nursing, Resilience, Treatment Adherence