Prolaktinomalı hastalarda artmış plazma parathormon ilişkili peptid düzeyi ve kemik mineral yoğunluğu ilişkisi
The relationship of increased plasma parathormone related peptid level and bone mineral density in patients with prolactinoma
Yazar: ARZU OKYAR BAŞ
Danışman: DOÇ. DR. ÖZGÜR DEMİR
Ankara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları = Endocrinology and Metabolic Diseases
Dizin: Adenomlar = Adenoma ; Hipofiz bezi = Pituitary gland ; Kemik dansitesi = Bone density ; Paratiroid hormon = Parathyroid hormone ; Peptidler = Peptides ; Prolaktinoma = Prolactinoma

Özet:
Giriş ve Amaç: Prolaktinomalar hipofiz bezinde laktotrop hücrelerden köken alan, prolaktin sekrete eden adenomlardır. En sık görülen hipofiz adenomudur. Prolaktinoma kadınlarda amenore, galaktore ve infertilite; erkeklerde ise azalmış libido, jinekomasti ve erektil disfonksiyon ile karakterizedir. Prolaktinomanın ilişkili olduğu ve morbiditeye sebep olan bir diğer faktör ise osteoporozdur. Prolaktinomalı hastalarda osteoporoz etyolojisine yönelik çeşitli hipotezler mevcut olup artmış parathormon ilişkili peptid düzeyi de bunlardan biridir. Bu çalışmada prolaktinin gonadal sistem üzerindeki negatif etkisi dışlanmış, normal gonadal fonksiyona sahip premenapozal kadın ve erkek hastalarda artmış parathomon ilişkili peptid varlığı ve bunun kemik mineral yoğunluğu üzerine olan olası etkisinin araştırılması amaçlanmıştır. 
Materyal-Metod: Çalışmaya 18 yaş ve üzeri, dopamin agonistleri (kabergolin) ile medikal tedavi altında, cerrahi öyküsü olmadan izlenen, gonadal fonksiyonları normal, premenapozal 18-55 yaş arası kadın ve 18-64 yaş arası erkek hastalar olmak üzere toplam 29 hasta kabul edilmiştir. Hastaların prolaktin düzeyi (peg ile), FSH, LH, östrodiol, progesteron, total testosteron, tiroid fonksiyon testleri (TSH, sT3, sT4), serum kalsiyumu, serum fosforu, serum albumini, parathormon düzeyi, alkalen fosfataz düzeyi, 24 saatlik idrar kalsiyumu, serum parathormon ilişkili peptid düzeyleri ile lomber vertebra, femur ve radius kemiklerinden kemik mineral dansitesi ölçümleri yapılmıştır. Elde edilen veriler istatistiksel olarak karşılaştırılmıştır.
Bulgular: Çalışma grubunda hastaların 19'u (%65,5) kadın hasta olup 10'u (%34,5) erkek hastalardan oluşmaktadır. Medyan yaş 41±11,23 (18- 64 yaş) olarak izlenmiştir. Hastaların hiç birinin sistem sorgusunda ve öyküsünde patolojik kırık ya da bilinen osteoporoz öyküsü ve osteoporoz açısından risk faktörü oluşturabilecek ek hastalık mevcut değildir. Tüm hastalar prolaktinoma tanısı ile transsfenoidal cerrahi öyküsü olmadan medikal tedavi altında izlenmektedir. Hiç bir hastanın klinik sorgulamasında hipogonadizm semptom ya da bulgusu olmayıp kadın hastalar için östradiol 105± 78,4 pg/ml (aralık; 25- 261 pg/dl) progesteron ortalama değeri 4,7 ± 6 ng/ml (aralık; 0,11- 16,2 ng/ml) ve erkek hastalarda ortalama total testosteron düzeyi 303 ± 83 ng/ ml (168-447 ng/ml) olarak görülmüştür. Hastaların tamamında tiroid fonksiyon testleri, serum biyokimyasal belirteçleri (serum kalsiyum, serum fosfor, serum kreatinin, serum albumin, serum alkalen fosfataz düzeyi, 24 saatlik idrar kalsiyumu ve serum parathormon düzeyi normal sınırlarda olarak izlenmiştir.
Osteoporoz gelişiminde olası PTHiP dışı risk faktörleri olan östrojen, progesteron, testosteron ve PTH serum düzeyleri ile kemik mineral yoğunluğunun gr/cm2 cinsinden değerinin ilişkisi de değerlendirilmiş olup normal sınırlardaki ilgili parametrelerle kemik mineral yoğunluğu arasında pozitif ya da negatif bir ilişki saptanmamıştır. 
Parathormon ilişkili peptid Elisa yöntemi ile çalışılmış olup ilgili kitin standart normal aralığı bulunmaması nedeniyle çalışmanın hasta populasyonu ile aynı demografik özelliklere sahip sağlıklı populasyonda da parathormon ilişkili peptid düzeyi çalışılmıştır. Prolaktinoma ile takip edilen hasta grubu ile sağlıklı kontrol grubu arasında PTHiP değerleri açısından istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmamıştır (p = 0,288). Sağlıklı kontrol grubunda da çalışma grubunda da erkek cinsiyette PTHiP düzeyi kadınlara göre daha yüksek bulunmuştur (p < 0,05).
PTHiP'nin serumdaki düzeyi ile kemik mineral yoğunluğu arasında ilişki değerlendirildi ve istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki gözlenmedi (femur için p =0,33, lomber vertebra için p= 0,389, radius için: 0,938).
Tartışma: Literatürde parathormon ilişkili peptid düzeyinin prolaktinomalı hastalarda düzeyi artan ve bu hastalarda ortaya çıkan osteoporoz gelişiminde rol oynayan faktörlerden biri olarak bildirildiği çalışmaların aksine; çalışmamızda bu konuyla ilgili olarak anlamlı ilişki gösterilememiştir. 
Anahtar Sözcükler: Prolaktinoma, osteoporoz, parathormon ilişkili peptid, kemik mineral yoğunluğu

Abstract:
Introduction: Prolactinoma is prolactin-secreting adenoma originating from lactotropic cells in the pituitary gland and the most common pituitary adenoma. Prolactinomas are characterized by amenorrhea, galactorrhea and infertility in women; and decreased libido, gynecomastia and erectile dysfunction in male patients. Osteoporosis is another cause of prolactinoma associated condition with morbidity. There are various hypotheses for the etiology of osteoporosis in patients with prolactinoma and the increased level of parathormone-related peptide is one of them. The aim of this study is to investigate the presence of increased parathomone-associated peptide and its possible effects on bone mineral density in premenopausal women and men with normal gonadal function,by excluding the negative effect of prolactin on the gonadal system.
Patients and Method:We included 29 patients in to this study; who were premenopausal women aged 18-55 years and men with normal gonadal function aged 18-64 years, followed under medical treatment with no history of transsphenoidal surgery. The level of prolactin (with peg), FSH, LH, estradiol, progesterone, testosterone, thyroid function tests (TSH, sT3, sT4), serum calcium, serum phosphorus, serum albumin, parathormone, alkaline phosphatase, 24-hour urine calcium, serum parathormone related peptide levels and bone mineral density were measured from lumbar spine, femur and radius bones. The data were compared statistically.
Results: In the study group, 19 patients (65.5%) were female and 10 (34.5%) were male. The median age was 41 ± 11.23 years (18- 64 years). There was no additional disease associated with osteoporosis in the system query and history of the patients and there was no history of pathologic fracture. All patients with the diagnosis of prolactinoma were under medical treatment without a history of transsphenoidal surgery. None of the patients had symptoms or signs of hypogonadism in their clinical interrogations, and the mean value of estradiol was 105 ± 78.4 pg / ml (range; 25 to 261 pg / dl) and the mean value of progesteron was 4,7 ± 6 ng/ml (range; 0,11- 16,2 ng/ml) for female patients. The mean total testosterone level was found to be 303 ± 83 ng / ml (168-447 ng / ml) in male patients. Thyroid function tests, serum biochemical markers (serum calcium, serum phosphorus, serum creatinine, serum albumin, serum alkaline phosphatase level), 24-hour urine calcium and serum parathormone levels were observed in normal range in all of the patients.
The relationship between bone mineral density in gr / cm2 value and the possible non-PTHrP risk factors in the development of osteoporosis; which are estrogen, progesterone, testosterone and PTH serum levels, were also evaluated. There was no positive or negative correlation between bone mineral density and related parameters in normal limits.
The parathormone-related peptide was studied by the Elisa method, and the parathormone-related peptide level was studied in a healthy population with the same demographic characteristics as the patient population due to the lack of a standard normal range of the relevant kit. There was no statistically significant difference between the patients who were followed up with prolactinoma and the healthy control group in terms of parathormone-related peptide values (p = 0.288). In the healthy control groupand in the study group, the parathormone-associated peptide level was found to be higher in men than in women (p <0.05).
The relationship between the serum levels of parathormone-related peptide and bone mineral density was evaluated and no statistically significant relationship was observed (p = 0.33 for femur, p = 0.389 for lumbar vertebrae, for radius: 0.938).
Discussion: Contrary to studies in which the level of parathormone-related peptide has been reported as one of the factors that play a role in the development of osteoporosis in patients with prolactinoma, no significant relationship could be found in this study.
Keywords: Prolactinoma, osteoporosis, parathormone related peptide, bone mineral density