Turgut Özal dönemi din-siyaset ilişkileri (1983-1993)
Religion–politics relations in the period of Turgut Özal (1983-1993)
Yazar: HÜSEYİN KILINÇ
Danışman: PROF. DR. ŞENOL DURGUN
İstanbul Gelişim Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science

Özet:
Din ve siyaset ilişkisi insanlığın var olma süreciyle kendini göstermiş ve ortaya
çıktığı andan itibaren gerek din siyasetin yapısında köklü değişikliklere sebep olmuş, gerekse siyaset dinin değişim ve dönüşümlerine etki etmiştir. Din ve siyaset ilişkisi insanlığı bireysel, sınıfsal ve toplumsal olarak çok yakından ilgilendirmiş ve hayatlarını derinden etkilemiştir.
Turgut Özal'ı ve O'nun dönemindeki din-siyaset ilişkilerini daha iyi anlamanın yolunun, modernleşmeyi ve modernizmi daha iyi anlamaktan geçtiği düşünülebilir. Modernleşmenin, son yüzyıllarda insanlığa yegane yaşam biçimi olarak sunulduğu görülmektedir. Modernitenin çıkışı, batı dünyasının Orta Çağda kilise ile geçirdiği siyasi tecrübeler neticesinde ortaya konulan siyasi ve toplumsal bir harekettir tespitinde bulunulabilir. Aynı zamanda, siyasi iradeden gelenek ve dinin uzaklaştırılması ile oluşturulmuş bir düşüncenin eseridir denilebilir. Modernizmin kaynağını Orta Çağ Hristiyanlık dini kilisesinin, din ve siyaset boyutunda yaşadığı evrelerde aramak gerektir. Dolayısıyla modernleşmenin temelinde Müslüman siyaseti ve İslam geleneğinin olmadığı görülebilir.  Bu nedenle, 16.yüzyıldan günümüze kadar insanlığın yaşamış olduğu siyasi tarihte ve modernizasyon süreçlerinin sonrasında daha yaşayabileceği her türlü dini – siyasi olayda Müslüman siyasetinin olmayacağı kanaatine ulaşılabilir. Müslüman toplumlardaki din – siyaset ilişkilerindeki sorunun asıl nedenini de kendilerinden referans olarak alınmayan ve çıkış kaynağını teşkil etmeyen bir anlayışın, kendi toplumlarına modernizasyon süreçlerini uygulama sonucunda meydana gelen durumlar olarak düşünülmelidir. 
Modernleşme kuramı, din ve gelenek kavramları yeni katkılar sağlayacağı düşünülen kaynaklardan yararlanılarak ortaya konulmaya çalışılmıştır. Son dönem Osmanlı modernleşmesi ve Cumhuriyet dönemi modernleşmesi Turgut Özal dönemine kadar aktarılmaya çalışılmıştır. Turgut Özal'ın din – siyaset ilişkileri bağlamında neleri düzeltmenin gayreti içerisinde olduğu, neleri dengelemeye çalıştığı, bütün boyutları ile ortaya konulmaya çalışılmıştır. 
Anahtar Kelimeler: Modernleşme, Din, Siyaset, Laiklik, Turgut Özal

Abstract:
The relationship between religion and politics has manifested itself through out the history of humanity. Since its emergence, religion has caused radical changes in the structure of politics, and politics has had affects on the changes and transformations of religion. The relationship between religion and politics has concerned humanity very closely, individually, denominationally and socially, and has deeply affected their lives.
It can be considered that the way for better understanding Turgut Özal and the religion-politics relations in his period depends on better understanding modernization and modernism. It seems that modernization has been presented to humanity as the only way of life in recent centuries. It can be determined that the emergence of modernity is a political and social movement that emerged as a result of the political experiences of the Western world with the church in the Middle Ages. At the same time, it can be said that it is the out come of a thought created by removing tradition and religion from political will. The source of modernism should be traced back in the phases of the medieval Christian church in terms of religion and politics. Therefore, it can be seen that Muslim politics and Islamic tradition are not the basis of modernization. For this reason, it can be concluded that there will be no Muslim politics in the political history that humanity has experienced from the 16th century to the present day and in any religious-political events that it may experience after the modernization processes. The real reason for the problem in religion-politics relations in Muslim societies should be sought in the situations that occur as a result of applying modernization processes to their own societies, an understanding that is not taken as a reference and does not constitute a source of origin.
The concepts of modernization theory, religion and tradition have been tried to be revealed by using sources that are thought to provide new contributions. It has been tried to convey the late Ottoman modernization and the modernization of the Republican period until the Turgut Özal period. It has been tried to reveal in all its dimensions what Turgut Özal tried to correct and what he tried to balance in the context of religion-politics relations.

Key Words: Modernization, Religion, Politics, Secularism, Turgut Özal