Merzifon geleneksel konut mimarisi ve koruma sorunları
Merzifon traditional housing architecture and protection problems
Yazar: GİZEM BÜYÜKGÜNER
Danışman: DOÇ. DR. AYTEN ERDEM
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Rölöve-Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Bu çalışma; Amasya ili, Merzifon ilçesinin tarihsel, sosyal ve fiziki değişiminin araştırılması, Merzifon geleneksel konut mimarisi örneklerinin belgelenmesi, geleneksel dokusunun ve geleneksel konut mimarisinin koruma sorunlarının tespiti ve bu sorunlara yönelik önerileri içermektedir.
Tarihi Kalkolitik çağa değin uzanan Merzifon ilçesi, geçmişten günümüze bir köprü görevi görmüş, sınır şehri özelliği göstermiştir. Kent geçmişte gayrimüslim nüfusun varlığı ile sosyo-kültürel açıdan zengin bir yerleşim yeri olmuştur. 1915 yılında Ermeni tehciri ve 1923 yılında yaşanan Mübadele sonrası kent sosyal, ekonomik ve fiziksel açıdan değişim göstermiştir. Kentte 1904 yılında yaşanan yangın ve 1939 yılında yaşanan deprem ile geleneksel yerleşim dokusu büyük oranda tahrip olmuştur. 1960'lı yıllardan itibaren kentin batı yönünde gelişmesiyle geleneksel yerleşim dokusu köhneleşmiş, yerel halk kentin batı yönüne göç etmiştir. Bunun sonucunda geleneksel doku eski canlılığını yitirmiş, içerisinde barındırdığı geleneksel konutlar kullanıcısız kalmıştır. Bakımsızlık, vandalizm, definecilik, gibi insana bağlı nedenler ile doğal nedenlere bağlı koruma sorunları neticesinde geleneksel konutlar tahrip olurken, birçoğu günümüze ulaşamamıştır. 
Merzifon kentinin bütününde yeterli saptama, belgeleme çalışmaları yapılmamış olup, akademik çalışmalarda sadece tescilli sivil mimarlık örneği yapılar dikkate alınmıştır. Bu nedenle tescili olmayan ve belgelenmeyen sivil mimarlık örnekleri yok olma tehlikesi ile karşı karşıya kalmıştır.
Tez çalışması kapsamında; belgelenmeyen Merzifon geleneksel konut mimarisi örneklerinin mevcut durumu belgelenmiş, yapılan analizler ile geleneksel mimari dokusunun bozulma nedenleri ve türleri tespit edilerek öneriler geliştirilmiştir. 
Birinci bölümde; çalışmanın literatür özetine, amacına ve hipotezine yer verilmiştir.
İkinci bölümde; Merzifon ilçesinin fiziksel, tarihsel ve sosyal verileri değerlendirilmiştir. İlçenin coğrafi konumu, sosyal ve ekonomik yapısı ile tarihsel süreç içerisindeki değişimi anlatılmıştır. Gayrimüslim nüfusun kentteki varlığının yarattığı etki ve nüfus değişimleri ile kentte kültür varlıklarının oluşum süreçleri üzerinde durulmuştur.
Üçüncü bölümde; kent genelinde yapılan saptama-belgeleme çalışmaları ile çalışma alanı sınırları açıklanmış, çalışma alanının mevcut durumunu ortaya koymaya yönelik yapılan analizler değerlendirilmiştir. Kentin geleneksel mahalle dokusu, sokakları, dini yapıları, eğitim yapıları ve geleneksel konutları incelenmiştir. Bugüne kadar yapılmış çalışmalar ile bu çalışma kapsamında belgelemesi yapılan geleneksel konutların rölövelerine ve genel anlatımlarına yer verilmiştir. 
Dördüncü bölümde; Merzifon geleneksel konut mimarisinin plan, cephe, yapım tekniği ve malzeme özellikleri yapılan tipoloji çalışmaları ile araştırılmıştır. 
Beşinci bölümde; Merzifon ilçesinde yapılan koruma çalışmaları, koruma kararları ve koruma amaçlı imar planları incelenerek irdelemeler yapılmıştır. Merzifon geleneksel dokusunun koruma sorunları tespit edilmiştir.  
Altıncı bölümde; geleneksel doku içerisinde tespit edilen koruma sorunlarına öneriler geliştirilmiştir.

Abstract:
This work; The aim of this course is to investigate the historical, social and physical changes of Merzifon district in Amasya province, to document the examples of traditional residential architecture of Merzifon, to determine the protection problems of traditional fabric and traditional housing architecture and to provide suggestions for these problems.
The town of Merzifon, which dates to the Chalcolithic Age, has served as a bridge from the past to the present, showing the characteristics of the border city. The city has been a socio-culturally rich settlement with the presence of non-Muslim population in the past. After the Armenian deportation in 1915 and the exchange in 1923, the city has changed socially, economically and physically. With the fire in 1904 and the earthquake in 1939, the traditional settlement texture was largely destroyed. With the development of the city in the west direction since the 1960s, the traditional settlement pattern became obsolete and local people migrated to the west of the city. As a result of this, the traditional texture has lost its old vitality and the traditional houses it contains have been left without user.While traditional houses have been destroyed as a result of human-related reasons such as neglect, vandalism, treasure hunting and protection problems due to natural causes, many have not survived.
In the entire city of Merzifon, enough determination and documentation studies have not been conducted and only registered civil architecture examples have been taken into consideration in academic studies. Therefore, unregistered and undocumented examples of civil architecture are in danger of extinction.
Within the scope of the thesis; The present situation of the examples of traditional residential architecture of Merzifon, which is not documented, has been documented.
In the first part; The literature summary, purpose and hypthesis of the study are included.
In the second part; The physical, historical and social data of Merzifon district were evaluated. The geographical location, social and economic structure of the district and its change in the historical process are explained. The impact of the presence of the non-Muslim population in the city and the changes in the population and the processes of the formation of cultural assets in the city were emphasized.
In the third part; The boundaries of the study area were explained with the determination-documentation studies conducted throughout the city and the analyzes conducted to reveal the current status of the study area were evaluated. The traditional neighborhood texture, streets, religious structures, educational buildings and traditional houses of the city were examined. The surveys and general descriptions of the traditional dwellings documented within the scope of this study have been included in the studies conducted to date.
In the fourth part; The plan, facade, construction technique and material properties of the traditional residential architecture of Merzifon were investigated by typology studies.
In the fifth part; Conservation studies, conservation decisions and zoning plans for conservation in Merzifon district were examined and examined. Preservation problems of traditional tissue of merzifon have been identified.
In the sixth part;recommendations have been developed for conservation problems identified within traditional tissue.