İhracatın verimlilik ve diğer firma göstergelerine etkisi: Türkiye imalat sanayii örneği
The impact of exporting on productivity and other firm-specific indicators: A study on Turkish manufacturing industry
Yazar: DERYA ÖZARSLAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSTAFA DOĞAN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Ekonomi = Economics ; İşletme = Business Administration
Dizin: Toplam faktör verimliliği = Total factor productivity ; Verimlilik = Productivity ; Üretim endüstrisi = Production industry ; Üretim işletmeleri = Production companies ; İhracat = Export ; İhracat politikaları = Export policies

Özet:
Bu çalışmada, Türkiye'de faaliyet gösteren imalat firmaları açısından, ihracat ile
firma verimliliği arasındaki nedensellik ilişkisini değerlendirmek amaçlanmaktadır.
Firma verimliliği hem toplam faktör verimliliği hem de işgücü verimliliği olarak
tanımlanmıştır. Çalışmada aynı piyasada faaliyet gösteren firmalardan daha verimli
olanlarının ihracat piyasasına girdikleri görüşünü ortaya koyan kendi kendini seçim
hipotezi ile ihracat piyasasına giren firmaların, ihracata bağlı olarak verimliliklerini
artırdıkları görüşünü ortaya koyan ihracat yaparak öğrenme hipotezi test edilmektedir.
Buna ek olarak, katma değer, üretim düzeyi, satış, çalışan sayısı, çalışan başına düşen
maaş, birim işgücü maliyeti gibi tanımlanan diğer firma göstergeleri üzerindeki ihracat
etkisi de test edilmektedir. Bu amaçla, Türkiye'de faaliyet gösteren imalat firmalarının
2003-2015 dönemine ait veri seti, eğilim skoru eşleştirme ve farkın farkı tahmincisi
yöntemleriyle analiz edilmiştir.
Analiz sonuçlarında, ihracat yapan firmaların, verimlilik ve diğer firma
göstergeleri bakımından, ihracat yapmayan firmalara kıyasla üstünlüğü ortaya konarak
kendi kendini seçim hipotezi, literatür ile tutarlı şekilde desteklenmiştir. Buna göre,
Türkiye'de faaliyet gösteren firmalar açısından, daha verimli, daha büyük, daha
sermaye yoğun ve çalışanlarına daha yüksek ücret ödeyen firmalar ihracat piyasasına
girerlerken bu özellikler bakımından daha geride olan firmalar ihracat piyasasından
çekilmektedirler.
Ayrıca firmaların, ihracat piyasasına girdikten sonra öğrenme etkisine bağlı
olarak verimliliklerini artırdıkları görülmüştür. Yalnızca yerel piyasada faaliyet gösteren
firmalarda da verimlilik artışı yaşanmakla birlikte, oluşan verimlilik artışı, ihracata
başlayan firmalarda istatistiksel olarak anlamlı ölçüde daha yüksek düzeydedir.
Böylece, ihracat yaparak öğrenme hipotezi de Türkiye verisi için desteklenmiştir.
Bununla birlikte ihracat piyasasından çekilen firmaların verimliliklerinde, piyasadan
çekildikleri dönemi takip eden yıllarda bir azalma olmadığı, bu firmaların ihracata
devam eden firmalarla benzer ölçüde verimlilik artışı yaşadıkları tespit edilmiştir. Elde
edilen bu bulgu, ihracata bağlı olarak yaşanan öğrenme etkisinin, ihracat piyasasından
çekildikten sonra da devam ettiğini göstermektedir. Buna göre, ihracat geçmişi olan
firmalar, ihracat piyasasından çekildikten sonraki dönemlerde, ihracat piyasasından
öğrendiklerini yerel piyasaya aktararak rakipleriyle rekabet edebilmektedirler.
İhracatın verimlilik dışında kalan diğer firma göstergeleri üzerindeki etkisi ise
benimsenen ihracat durumuna bağlı olarak farklılaşmaktadır. Başka bir ifadeyle,
ihracata başlamak ve ihracatı bırakmak firmalar üzerinde farklı etkilere sebep
olmaktadır. İhracata başlamak firma göstergelerinde iyileşmeye neden olurken, ihracatı
bırakmanın firma göstergelerinde bir gerilemeye sebep olmadığı yalnızca bu
göstergelerde ihracata devam eden firmalara kıyasla daha az artış yaşanmasına neden
olduğu görülmüştür.
Çalışmada ihracat ile ARGE harcaması arasında pozitif yönlü bir ilişki olduğu
da ortaya konmuştur. Analiz sonuçları, firmaların ihracata başladıktan sonra, ARGE
harcamalarını artırdıklarını, ihracatı bıraktıktan sonra ise ARGE harcamalarını
azalttıklarını göstermektedir. Son olarak, analizlerde ihracat durumunda değişiklik
yapmayan firma gruplarının yabancı sermaye oranının, ihracat durumunu değiştiren
firma gruplarının yabancı sermaye oranından, istatistiksel olarak anlamlı ölçüde daha
yüksek düzeyde olduğu görülmüştür. Buna göre, yabancı hissedarların yatırım tercihleri
firmanın yerel ya da yabancı piyasada faaliyet göstermesinden etkilenmemektedir. Bu
bulgu, yabancı hissedarların yatırım tercihlerinde, mevcut ihracat konumunu
değiştirmeyen firmaları tercih ettikleri sonucunu ortaya koymaktadır.

Abstract:
In this study, it is aimed to assess the causal relationship between export and the
firm productivity in terms of manufacturing firms operating in Turkey. Firm
productivity is defined as both total factor productivity and labor productivity. There are
two hypothesis which are tested. First is the self-selection hypothesis which points to
the direction of causality relation from productivity to export and the second is the
learning by exporting hypothesis which points to causality relation from export to
productivity. In addition, the export effect on other defined indicators such as value
added, production level, sales, number of employees, salary per employee, unit labor
cost are tested. For this purpose, the data set for the period of 2003-2015 of the
manufacturing firms operating in Turkey was analyzed by propensity score matching
and difference in difference estimator methods.
In the results of the analysis, the superiority of the export companies from the
firms that do not export is shown, in terms of productivity and other firm indicators and
the self-selection hypothesis is confirmed in line with the findings in the literature.
More specifically, companies that are more efficient, larger, more capital-intensive and
pay higher wages to their employees, enter the export market and the companies that are
behind these properties are withdrawn from the export market.
It was also observed that firms increased their productivity after entering the
export market depending on the learning effect. Although the firms operating only in
the domestic market experienced an increase in productivity, the increase in
productivity was significantly higher in the firms that started exporting. Thus, learning
by exporting hypothesis is also supported for Turkish firms.
On the other hand, it was found that the productivity of the firms withdrawn
from the export market did not decrease in the years following the withdrawal from the
market, and that these firms experienced an increase in productivity to a similar extent
as the firms that continued to export. This finding shows that the export-related learning
effect persists even after withdrawal from the export market. Accordingly, companies
with export experience can compete with their competitors by transferring what they
have learned from the export market to the domestic market in the period following the
withdrawal from the export market.
The effect of exports on other indicators other than productivity differs
depending on the adopted export situation. In other words, starting export and ending
export has different effects on firm indicators. Starting to export led to improvement in
firm indicators, while ending exports did not lead to a decline in firm indicators, but
only led to a slight increase in these indicators compared to firms that continued to
export.
The study also revealed a positive relationship between export and R&D
spending. The results of the analysis show that the firms increase their R&D
expenditures after they start exporting and reduce their R&D expenditures after they end
exporting. Finally, it was found that the foreign capital ratio of the firms that did not
make any changes in the export situation was statistically significantly higher than the
foreign capital ratio of the firms that changed the export situation. Accordingly, the
investment preferences of foreign shareholders are not affected by the firm's activity in
domestic or export markets. This finding reveals that foreign shareholders invest in
firms that do not change their current export position.