Gruplar arası temas ve önyargılar arasındaki ilişkidegruplar arası tehdit ve gruplar arası kaygının rolü
The role of intergroup threat and intergroup anxiety inthe relationship between intergroup contact andprejudices
Yazar: MEHMET YAVUZ FURKAN SOLAK
Danışman: PROF. DR. SERAP AKGÜN
Bursa Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
Allport'un temas hipotezine odaklanan pek çok araştırma temasın gruplar arası
önyargıyı azalttığını ve gruplar arası ilişkileri olumlu yönde etkilediğini göstermiştir.
Öte yandan gruplar arası tehdit kuramı gruplar arası temasın dış gruptan algılanan
tehdidi ve gruplar arası kaygıyı azaltarak dış gruba yönelik duygu, biliş ve
davranışları etkileyebileceğine işaret etmektedir. Mevcut tez çalışmasında yakın
olumlu, yakın olumsuz, yüzeysel olumlu ve yüzeysel olumsuz temasın gruplar arası
tehdit, kaygı, öfke ve tutumlar bağlamında nasıl bir yordayıcılığa sahip olduğu ve
temas ile tutumların çeşitli bileşenleri arasındaki ilişkilerde gruplar arası tehdit, kaygı
ve öfkenin aracılık rolü incelenmiştir. Dolaylı ilişkileri sınamak için yakın olumlu
temas, yakın olumsuz temas, yüzeysel olumlu temas ve yüzeysel olumsuz temasın
öncül olduğu, gruplar arası tehdit, kaygı ve öfkenin aracı olduğu, dış gruba yönelik
tutumların öğeleri olan dış gruba yönelik sosyal mesafe, olumlu-olumsuz duygular ve
olumsuz kalıpyargıların sonuç değişkenleri olduğu bir yol analizi gerçekleştirilmiştir.
Veriler yüz yüze ve online ortamdan toplanmış olup, katılımcılar kendilerini Türk
olarak tanımlayan 242 kişiden oluşmaktadır. Sonuçlar yakın olumlu ve yüzeysel
olumlu temasların gruplar arası kaygıyı negatif yönde, yakın olumsuz ve yüzeysel
olumsuz temasların ise pozitif yönde yordadığını göstermiştir. Yakın ve yüzeysel
olumlu temasların dış gruptan algılanan genel tehdidi negatif yönde, yakın olumsuz
temasın ise pozitif yönde yordadığı bulunmuştur. Yakın olumlu temas öfkeyi negatif
yönde, yakın olumsuz temas pozitif yönde yordarken, olumlu ve olumsuz yüzeysel
temaslar öfkeyi anlamlı olarak yordamamıştır. Öte yandan gruplar arası kaygı, tehdit
ve öfke de dış gruba yönelik tutumların çeşitli öğelerini (duygular, kalıpyargılar,
sosyal mesafe) yordamıştır. Algılanan genel tehdit olumlu duyguyu negatif yönde,
olumsuz duyguyu, olumsuz kalıpyargıları ve sosyal mesafeyi pozitif yönde
yordamıştır. Gruplar arası kaygı olumlu duyguyu negatif yönde, olumsuz
kalıpyargıları ve sosyal mesafeyi pozitif yönde yordamıştır. Dış gruba duyulan öfke
ise olumsuz duyguyu, kalıpyargıları ve sosyal mesafeyi pozitif yönde yordamıştır.
Son olarak çeşitli gruplar arası temas değişkenleriyle tutumsal değişkenler (duygular,
kalıpyargılar, sosyal mesafe) arasında gruplar arası kaygı, tehdit ve öfke yoluyla
dolaylı ilişkilerin var olduğu gözlenmiştir. Hem yakın hem de yüzeysel olumlu
temasın kaygı aracılığıyla olumlu duyguyu pozitif yönde, olumsuz kalıpyargıları ve
sosyal mesafeyi negatif yönde yordadığı bulunmuştur. Yakın ve yüzeysel olumlu
temasın öfke aracılığıyla olumsuz duyguyu, kalıpyargıları ve sosyal mesafeyi negatif
yönde yordadığı gözlenmiştir. Yine hem yakın hem de yüzeysel olumlu temasın
genel tehdit aracılığıyla olumlu duyguyu pozitif yönde, olumsuz duyguyu,
kalıpyargıları ve sosyal mesafeyi negatif yönde yordadığı görülmüştür. Öte yandan
olumsuz temaslar için dolaylı ilişkiler ele alındığında, yakın olumsuz temasın öfke
aracılığıyla olumsuz duyguyu, kalıpyargıları ve sosyal mesafeyi pozitif yönde yordadığı bulunmuştur. Yüzeysel olumsuz temasın ise kaygı aracılığıyla olumlu
duyguyu negatif yönde, olumsuz kalıpyargıları ve sosyal mesafeyi pozitif yönde yordadığı görülmüştür.

Abstract:
Studies based on Allport's contact hypothesis have indicated that intergroup contact
reduces intergroup prejudice and improves intergroup relations.On the other hand,
intergroup threat theory suggests that intergroup contact can affect emotions,
cognitions and behaviors towards the outgroup by reducing the perceived threat from
the outgroup and intergroup anxiety. In the current study, the predictive role of
intimate positive, intimate negative, superficial positive and superficial negative
contact in the context of intergroup threat, anxiety, anger and attitudes, and the
mediating role of intergroup threat, anxiety and anger in the relationships between
contact and components of attitudes were examined. In order to test indirect
relationships, a path analysis was carried out in which intimate positive contact,
intimate negative contact, superficial positive contact and superficial negative
contact were precursors, intergroup threat, anxiety and anger were mediators, social
distance, positive-negative emotions and negative stereotypes towards outgroup,
which are components of attitudes towards outgroup, were the outcome variables.
The data was collected face to face and online, and the participants consisted of 242
people who identified themselves as Turkish. The results indicated that intimate
positive and superficial positive contacts predicted intergroup anxiety negatively,
whereas intimate negative and superficial negative contacts predicted it positively. It
was found that intimate and superficial positive contacts negatively predicted the
perceived general threat from the outgroup, while intimate negative contact predicted
it positively. Intimate positive contact predicted anger negatively and intimate
negative contact predicted anger positively whereas positive and negative superficial
contacts did not significantly predict anger. On the other hand, intergroup anxiety,
threat, and anger also predicted various components of attitudes toward the outgroup
(emotions, stereotypes, social distance). Perceived general threat negatively predicted
positive emotions, and positively predicted negative emotions, negative stereotypes,
and social distance.Intergroup anxiety negatively predicted positive emotion and
positively predicted negative stereotypes and social distance. Anger towards the
outgroup positively predicted negative emotions, stereotypes, and social distance.
Finally, it has been observed that indirect relationships exist between intergroup
contact variables and attitudinal variables (emotions, stereotypes, social distance)
through intergroup anxiety, threat and anger. Specifically, it was found that both
intimate and superficial positive contacts, through intergroup anxiety, predicted
positive emotions positively and negative stereotypes and social distance negatively.
It has been observed that intimate and superficial positive contact negatively
predicted negative emotions, stereotypes and social distance through anger. In addition, it was determined that both intimate and superficial positive contact,
through general threat, predicted positive emotions positively, and negative
emotions, stereotypes and social distance negatively. On the other hand, when
indirect relationships for negative contacts were considered, intimate negative
contact was found to positively predict negative emotions, stereotypes and social
distance through anger.It was determined that superficial negative contact through
intergroup anxiety negatively predicted positive emotions and positively predicted
negative stereotypes and social distance.