Henry Walter Bellew'in eserleri ve İngiliz emperyalizmi
Henry Walter Bellew's works and British imperialism
Yazar: HABİBE TEMİZSU
Danışman: PROF. DR. AHMET TAŞAĞIL
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Ortaçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Tarih = History
Dizin: Afganistan = Afghanistan ; Bellew, Henry Walter = Bellew, Henry Walter ; Emperyalizm = Imperialism ; Kültürel emperyalizm = Cultural imperialism ; Oryantalizm = Orientalism ; İngiliz tarihi = British history ; İngiltere = England

Özet:
Bir sömürge olarak Hindistan'ın değeri, Büyük Britanya İmparatorluğu'nun Amerika kıtasındaki hezimetinden sonra artmıştır. Öyle ki bu toprakların güvenliği 19'uncu yüzyıl İngiliz siyasetine yön veren en önemli unsurlardan biri haline gelmiştir. Bu uğurda, en büyük tehdit olarak kabul edilen Ruslara karşı yüzyıl boyunca çeşitli stratejik adımlar atılmıştır. İzlenen bu siyaset, literatüre Great Game yani Büyük Oyun olarak geçmiş olup, merkezini ilk aşamada Afganistan oluşturmuştur.
Hindistan sömürgesi adına değeri artan ancak hakkında pek az bilgi sahibi olunan Afgan topraklarına 19'uncu yüzyılın başından itibaren İngilizler çeşitli bahanelerle heyetler göndermiş, bu coğrafya ve halkını tanınmaya çalışmışlardır. Her giden heyetten günümüze çok değerli çalışmalar kalmıştır. Bu çalışmalar içinde Afgan topraklarını müteaddit defalar ziyaret eden oryantalist, askeri doktor ve dil bilimci Dr. Henry Walter Bellew'inkiler çeşitliliği ile öne çıkmaktadır. Bellew, ilk olarak 1857'de ziyaret ettiği Afgan topraklarında uzun zaman geçirmiş, halkıyla haşir neşir olmuştur. Bu süreçte bölge tarihiyle ilgilenmekle kalmamış, gramer kitabı kaleme alacak kadar Peştu diline de hâkim olmuştur. Böylece kendi döneminin en önemli Afganistan uzmanlarından biri haline gelmiştir.
Bu çalışmanın amacı, 19'uncu yüzyıl dünya siyasetine yön veren Great Game'in en sıcak aşamasının yaşandığı yüzyılın ikinci yarısında, Henry Walter Bellew'in eserlerinden yola çıkarak İngiliz emperyalizmi ve Afganistan siyasetini tahlil etmektir. Bellew'in ardında bıraktığı raporlar ve notları, 19'uncu yüzyılın ikinci yarısında yaşayan Afganistan halklarını, ülkenin içinde bulunduğu siyasi ortamı ve Afgan hükümetinin Rusya ve İngiltere gibi dönemin iki dünya devi arasında nasıl ayakta kalmaya çalıştığını daha iyi anlamamızı sağlamaktadır.

Abstract:
After Great Britain's defeat in America, India's importance as a colony increased significantly. In fact the security issue of this piece of land determined mostly the 19th century British foreign policy. During this century long Great Britain, took several strategic measures against its main rival Russia. This policy followed the whole century long, was called the Great Game and was mainly focused on Afghanistan.
While Afghanistan's importance increased gradually the British did not know much about this country. Starting from the beginning of 19th century, British Government in India sent mutliple missions to discover the Afghan land and its people. Each of this missions left us valuable notes from that time but one of the most remarkable reports belong to the notable orientalist, medical doctor and linguistic scientist Henry Walter Bellew. His first visit to Afghanistan occured in 1857 and he spent a lot of time among Afghan people. During time, he went over the history of the country, learned the Pashto language and became a distinguished specialist of Afghanistan.
The aim of this study is to examine British emperializm and Afghan policy during the peak period of the Great Game at the second half of the 19th century through Henry Walter Bellew's works. All the reports and notes Bellew has left, gives us important hints about the Afghan races, the political condition of the country and its position between the two big powers of this period, Britain and Russia.