Annelere verilen eğitimin erken çocukluk çağı ishalini önleme öz-yeterliğine ve fonksiyonel olmayan uygulamalara etkisi
Effect of training provided to mothers on the self-efficacy of early childhood diarrhea prevention and non-functional practices
Yazar: PINAR BEKAR
Danışman: PROF. DR. DUYGU ARIKAN
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Ana-çocuk hemşireliği = Maternal child nursing ; Anneler = Mothers ; Diyare = Diarrhea ; Diyare-infantil = Diarrhea-infantile ; Güvenilirlik ve geçerlilik = Reproducibility of results ; Hemşirelik = Nursing ; Sağlık eğitimi = Health education ; Çocuk bakımı = Child care ; Ölçekler = Scales ; Öz yeterlilik = Self-efficacy

Özet:
Amaç: Bu araştırma Erken Çocukluk Çağı İshalini Önlemede Anne Öz-Yeterlik Ölçeği'nin Türkçe geçerlilik ve güvenirliği test etmek ve "Fonksiyonel Olmayan Uygulamalar ile İshali Önlemeye Yönelik" eğitim verilerek eğitimin annelerin erken çocukluk çağı ishalini önlemede anne öz-yeterliği ile çocuk bakımına yönelik fonksiyonel olmayan uygulamalarına etkisini incelemek amacıyla yapılmıştır. 
Materyal ve Metot: Araştırmanın birinci aşamasında metodolojik araştırma modeli, ikinci aşamasında ise kontrol gruplu ön test-son test yarı deneme modeli kullanılmıştır.
Araştırma, 17 Haziran 2016-19 Mart 2018 tarihleri arasında 5 Aile Sağlığı Merkezinde yürütülmüştür. Araştırmanın evrenini, Erzincan il merkezinde bulunan 5 Aile Sağlığı Merkezine araştırma tarihleri arasında başvuran 0-5 yaş arasında en az bir çocuğu olan anneler oluşturmuştur. Araştırmanın örneklemini, belirtilen evrenden seçilen, araştırma kriterlerine uyan ve araştırmaya katılmayı kabul eden anneler oluşturmuştur. 
Araştırmanın birinci aşamasında 274 anne alınmıştır. Test-tekrar test güvenirliği için aynı örneklem grubundan alınan 105 anneye dört hafta sonra tekrar test uygulanmıştır. İkinci aşamada; 64 deney, 64 kontrol grubu olmak üzere toplam 128 anne ile çalışılmıştır. Araştırma verilerinin toplanmasında, "Soru Formu", "Erken Çocukluk Çağı İshalini Önlemede Anne Öz-Yeterlik Ölçeği" ve "Çocuk Bakımına Yönelik Fonksiyonel Olmayan Uygulamalar Anketi" kullanılmıştır. Deney grubundaki annelere 1 kez "Fonksiyonel Olmayan Uygulamalar ile İshali Önlemeye Yönelik" eğitim verilmiş, 1 kez de eğitimle ilgili sorular sorulup genel hatırlatmalar yapılmıştır. Annelere eğitim kitapçığı içeriği doğrultusunda eğitim verilmiş ve eğitim kitapçığı dağıtılmıştır. Kontrol grubundaki annelere ise herhangi bir girişim uygulanmamıştır. 
İstatistiksel yöntemlerden yüzdelik, aritmetik ortalama, standart sapma, ki-kare, Mann Whitney-U testi, Mc-namer testi, Kruskall Wallis analizi kullanılmıştır. Geçerlilik ve güvenirlik analizinde; dil, kapsam, yapı geçerliliği ve güvenirlik analizleri kullanılmıştır. Veriler, SPSS 22.0, Lisrel 8.8 ile analiz edilmiştir.
Bulgular: Birinci aşamada; Erken Çocukluk Çağı İshalini Önlemede Anne Öz-Yeterlik Ölçeği'nin Türkçe'ye uyarlanarak geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğu bulunmuştur. Ölçeğin Cronbach α güvenilirlik katsayısı 0.74 olarak bulunmuştur. Ölçek 22 maddeden ve 3 alt boyuttan oluşmuştur. İkinci aşamada; Deney ve kontrol grubu çocuklar ve annelerin tanıtıcı özellikler yönünden benzer olduğu bulunmuştur. Annelerin eğitim sonrası kişisel hijyen, çocuğa yönelik hijyenik davranışlar, genel hijyenik davranışlar alt boyutu ve erken çocukluk çağı ishalini önlemede anne öz-yeterliği ölçeğinden aldıkları puan ortalamalarında, eğitim öncesi aldıkları puan ortalamalarına göre yükselme tespit edilmiştir. Kontrol grubundaki annelerin ise ön test ve son test öz-yeterlik puan ortalamalarının benzer olduğu bulunmuştur.Annelere verilen eğitim sonrası çocuk bakımına yönelik fonksiyonel olmayan uygulamalarında genel olarak azalma tespit edilmiştir.
Sonuç: Erken Çocukluk Çağı İshalini Önlemede Anne Öz-Yeterlik Ölçeği'nin Türk toplumu için geçerliliği ve güvenirliğinin yeterli olduğu sonucuna varılmıştır. Verilen eğitimin Erken Çocukluk Çağı İshalini Önlemede Anne Öz-Yeterliğini artırdığını, çocuk bakımına yönelik fonksiyonel olmayan uygulamaları azalttığı ortaya çıkmıştır.
Anahtar Kelimeler: Hemşirelik, ishal, öz-yeterlik

Abstract:
Aim: This study aims to test the reliability and validity of the Maternal Self-Efficacy Scale for Preventing Early Childhood Diarrhea and to investigate the effect of "Non-Functional Practices and Prevention of Early Childhood Diarrhea" training provided to mothers on the maternal self-efficacy and their non-functional practices towards child care.
Material and Method: The methodological research model was used in the first stage of the study, and pre-test and post-test quasi-experimental research design with control group was used in the second stage.
The study was conducted in five Family Health Centers between June 17, 2016 and March 19, 2018. The study population consisted of mothers of at least one 0-5-year-old child, who admitted to one of the five Family Health Centers located in the province of Erzincan, Turkey. The sample of the study consisted of mothers selected from the specified population, who meet the research criteria and agreed to participate in the research.
In the first stage, 274 mothers were included in the research. For the test-retest reliability, 105 mothers from the same sample group were tested again after four weeks. In the second stage, a total of 128 mothers were studied (64 in the experimental group and 64 in the control group). In the collection of research data, the "Introductory Information Form", "Maternal Self-Efficacy Scale for Preventing Early Childhood Diarrhea" and "Non-Functional Practices Questionnaire for Child Care" were used. A one-time training on "Non-Functional Practices and Prevention of Early Childhood Diarrhea" was provided to the mothers in the experimental group, and questions about the training were asked and general reminders were made. Mothers received training in accordance with the content of the training booklet, provided to them. And, no intervention was applied to the mothers in the control group.
Of the statistical methods, percentiles, arithmetic mean, standard deviation, Chi-square, Mann-Whitney U-test, Mc-namer test and Kruskal-Wallis analysis was used. In the reliability and validity analysis, linguistic, content, construct validity and reliability analysis was used. The data were analyzed with SPSS 22.0 and Lisrel 8.8. 
Results: The Maternal Self-Efficacy Scale for Preventing Early Childhood Diarrhea was adapted to Turkish and found to be a valid and reliable measurement instrument. The scale's Cronbach's alpha reliability coefficient was found to be 0.74. The scale consists of 22 items and 3 sub-scales. In the second stage, the children and mothers in the experimental and control groups were found to be similar in terms of descriptive characteristics. Mothers' personal hygiene, hygienic behavior towards the child, general hygienic behavior post-test sub-scale score averages, and total score in the Self-Efficacy Scale for Preventing Early Childhood Diarrhea were found to be higher than the average scores taken before the training. Pre-test and post-test self-efficacy average scores of mothers in the control group were found to be similar.
After the training given to mothers, an overall decrease was found in their non-functional practices towards child care.
Conclusion: The Maternal Self-Efficacy Scale for Preventing Early Childhood Diarrhea found to have an adequate validity and reliability for Turkish society. It was revealed that the training given has increased the Maternal Self-Efficacy to Prevent Early Childhood Diarrhea, and decreased the non-functional practices towards child care.
Key Words: Nursing, diarrhea, self-efficacy