Enver Paşa özelinde İttihatçıların Kurtuluş Savaşı'ndaki etkileri üzerine bir tarihsel analiz (1918-1921)
A historical analysis of the Unionists' roles in the Independence War in relation to Enver Pasha (1918-1921)
Yazar: MEHMET MURAT AKPEK
Danışman: PROF. DR. ŞAKİR DİNÇŞAHİN
Hasan Kalyoncu Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Tarih = History ; Uluslararası İlişkiler = International Relations

Özet:
Enver Paşa tarihimizin en gri şahsiyetlerinden birisidir. Osmanlının son dönemine ciddi şekilde damga vuran Paşa'nın aldığı kararlar ve takındığı duruş günümüzde bile çok ciddi tartışmalara yol açmaktadır. Sevenleri ve sevmeyenleri arasındaki çekişme Enver Paşa'nın objektif değerlendirilmesinin önündeki en büyük engeldir. 

Tezimizin temel amaçları Enver Paşa ile etrafındaki İttihatçıların Birinci Dünya Savaşının kaybedildiğinin anlaşılmasından sonra savaşın ikinci safhasına (bir bağımsızlık savaşına) yönelik çalışmaları olup olmadığının ve varsa neler olduklarının, bu sürece etkilerinin ve bu savaş sırasındaki faaliyetlerinin incelenmesidir. Bir vaka çalışması olarak planladığımız araştırmamızda narratif yöntemle tarih yazımı historiyografi araştırma metodumuz olarak ön plana çıkmıştır. Araştırmamız başta Enver Paşa'nın kişisel mektupları ile dönemin önde gelen aktörlerinin hatıraları olmak üzere birincil ve ikincil kaynaklarla şekillendirilmiştir. 

Çalışmanın ilk kısmında Enver Paşa ile İttihatçılar savaşın ikinci safhasına yönelik çalışmaları ile bunların başarısızlıkla sonuçlanmaları ele alınmıştır. İkinci kısımdaysa Anadolu Hareketi'nin dışında kalan Enver Paşa'nın 1921 sonunda Türkistan'a gidene kadar geçen sürede olaylar karşısında sergilediği tutum ve davranışlar incelenmiştir. Çalışmamız, Enver Paşa ve İttihatçıların birtakım planlamalar yaptıklarını ancak bunların Enver Paşa'nın Kafkasya'ya geçememesi nedeniyle başarıya ulaşamadıklarını ortaya koymaktadır.

Abstract:
Enver Pasha has been one of the most disputed personalities of recent Turkish history. The stance and decisions by the Pasha, who severely marked the last decade of the Ottoman State, cause serious debates even today. The conflict between his supporters and opponents is the biggest obstacle to the objective evaluation of Enver Pasha.

The main purposes of this thesis are to examine whether Enver Pasha and the Unionists worked for the second phase of the war (an independence war) after it was understood that the First World War was lost, and if so, what was the nature of the framework of these preparations, their effects on these processes and activities during this war. In the thesis, which was planned as a case study, historiography has been adopted as the research method. Both primary and secondary sources have been utilized, especially the personal letters of Enver Pasha and the memoirs of the leading actors of the time.

In the first part of the study, the efforts of Enver Pasha and the Unionists towards the second phase of the war and their unsuccessful results were discussed. In the second part, the attitudes of Enver Pasha, who was out of the Anatolian Movement, were examined, before his departure to Turkistan at the end of 1921. The analysis suggested that Enver Pasha and the Unionists made some important planning for the second phase however these were not concluded as the Pasha could not reach to the Caucasus.