Pendant kollu dispiro(N/N)siklotrifosfazen türevlerinin sentezi, spektral, kristallografik, stereojenik özelliklerinin ve biyolojik aktifliklerinin incelenmesi
Syntheses of dispiro(N/N)cyclotriphosphazenes with pendant arms, investigation of spectral, crystallographic,stereogenic properties and biological activities
Yazar: REŞİT CEMALOĞLU
Danışman: PROF. DR. NURAN ASMAFİLİZ
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Kimya = Chemistry
Dizin: Antibakteriyel aktivite = Antibacterial activity ; Antifungal aktivite = Antifungal activity ; Antioksidan aktivite = Antioxidant activity ; Biyolojik aktivite = Biological activity ; Manyetik rezonans spektroskopi = Magnetic resonance spectroscopy ; Siklotrifosfazen = Cyclotriphosphazene ; Sitotoksisite = Cytotoxicity ; X ışını kırınımı yöntemi = X ray diffraction method

Özet:
Tez kapsamında, trimerik fosfazen bileşiği temelli orijinal hibrit bileşikler sentezlenmiştir. Moleküler hibritleşme stratejisi uyarınca yapılan sentez çalışmalarında, biyolojik etkinliği kanıtlanmış olan karbazolildiaminler ile benzil/klorobenzildiamin bileşikleri biyouyumlu bir materyal olan trimerik fosfazen temelinde bir araya getirilmiştir. Bu çalışmada, benzaldehit ve 4-klorobenzaldehitin, N-metil-1,2-diaminoetan, N-etil-1,2-diaminoetan ve N-metil-1,3-diaminopropan ile tepkimelerinden (N/N)benzil/4- klorobenzildiaminler (1-6) sentezlenmiştir. Diğer yandan, 9-etil-3- karbazolkarboksaldehit ile N-metil-1,2-diaminoetan, N-etil-1,2-diaminoetan ve N-metil-1,3-diaminopropan tepkimesinden N/N donör atomlu karbazolildiaminler (7-9) elde edilmiştir. Trimerin benzildiamin ve 4-klorobenzildiamin ile reaksiyonundan monospirosiklotrifosfazenler (10-15) sentezlenmiştir. Monospirofosfazenlerin, karbazolildiaminlerle (1:1) stokiyometrik oranda tepkimeleri sonucu cis/trans dispirofosfazenler (16a-29b) elde edilmiştir. Dispirofosfazenlerin yapıları; element analizi, FT-IR, MS, NMR spektroskopisi yöntemleri ile aydınlatılmıştır. UV-Vis ve Floresans spektroskopisi yöntemleri kullanılarak bileşiklerin fotofiziksel özellikleri incelenmiştir. Bileşik 16b, 22a/22b, 24b, 25b, 27a/27b, 28a/28b' nin kristal yapıları, X- ışını kristallografi tekniği ile aydınlatılmıştır. Ayrıca, spiro grupları simetrik olmayan cis/trans-dispirofosfazenler kiral fosfor merkezleri içermektedir. Bileşiklerin kiral özellikleri, X-ışını kristallografi yöntemi, kiral çözücü (chiral solvating agent; CSA) ilaveli 31P NMR spektroskopisi yöntemi ve dairesel çift kırınım (Circular Dichroism; CD) tekniğinden faydalanılarak detaylı bir şekilde değerlendirilmiştir. Bununla birlikte, bileşiklerin bazı bakteri ve mayalara karşı antimikrobiyal aktiviteleri, DNA ile etkileşimleri ve antioksidan özellikleri araştırılmıştır.

Abstract:
Within the scope of this thesis, trimeric phosphazene-based original hybrid compounds were synthesized. In the syntheses studies carried out according to the molecular hybridization strategy, diamines containing carbazole unit with proven biological activity and benzyl/chlorobenzyldiamine compounds were combined on the basis of trimeric phosphazene, a biocompatible material. In this study, (N/N)benzyl and (N/N)4- chlorobenzyldiamines (1-6) were synthesized from the reactions of benzaldehyde and 4- chlorobenzaldehyde with N-methyl-ethylenediamine, N-ethyl-ethylenediamine and N- methyl-1,3-propanediamine. On the other hand, carbazolyldiamines (7-9) with N/N donor atoms were obtained from the reaction of 9-ethyl-3- carbazolecarboxaldehyde with N- methyl-ethylenediamine, N-ethyl-ethylenediamine and N-methyl-1,3-propanediamine. Monospirocyclotriphosphazenes (10-15) were synthesized from the reaction of trimer with benzyldiamines or 4-chlorobenzyldiamines. As a result of the reaction of tetrachlorocyclophosphazenes with carbazolyldiamines in a 1:1 stoichiometric ratio, cis/trans dispirophosphazenes (16a-29b) were obtained. Structures of phosphazenes have been illuminated by elemental analysis, FT-IR, MS, NMR spectroscopy methods. Photophysical properties were investigated by UV-Vis and Fluorescence spectroscopy methods. Crystal structures of 16b, 22a/22b, 24b, 25b, 27a/27b, 28a/28b were enlightened using X-ray crystallography technique. On the other hand, novel cis/trans- dispirophosphazenes have chiral P centers. The chiral properties of the compounds were investigated in detail using X-ray crystallography method, the CSA added 31P NMR spectroscopy method and the circular dichroism (dairesel çift kırınım; CD) technique. However, antimicrobial activities of the compounds against some bacteria and yeasts, their interactions with DNA and antioxidant properties were investigated.