Osman Şâkir Bozokî'nin müselles-nâme isimli Türkçe-Arapça-Farsça manzum sözlüğü
Osman Shakir Bozoki's Turkish-Arabic-Persian trilingual, metrical dictionary: Muselles-name
Yazar: MEHMET HALİT AYAR
Danışman: YRD. DOÇ. AYŞE FARSAKOĞLU EROĞLU
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Arapça = Arabic ; Farsça = Persian ; Osman Şakir Bozoki = Osman Şakir Bozoki ; Sözlük = Dictionary ; Türkçe = Turkish ; Türkçe sözlükler = Turkish dictionaries

Özet:
Bu tezde Osman Şâkir Bozokî'nin Müselles-nâme isimli Türkçe-Arapça-Farsça manzum sözlüğü çalışılmıştır. Osman Şâkir Bozokî ömrünü Arapça, Farsça, hüsn-i hat, şiir, edebiyat, sarf ve bunlara dair birçok ilmi öğrenmeye ve öğretmeye adamış bunların yanısıra astronomi, geometri ve coğrafya ile de iştigal etmiş ve bu ilimlerin tasvîr ve çizimleri hususunda ün kazanmış, ilmiye sınıfına mensup, müderris, molla ve şair vasıflarını haiz bir şahsiyettir. Doğum tarihi eserlerinden hareketle h.1185/m.1771-72 olarak tespit edilmiştir. Vefat tarihi ise Sicill-i Osmânî'de verilen bilgiye göre Zilhicce 1232 (Ekim-Kasım 1817)'dir.
Didaktik nitelikteki manzum sözlükler vezin ve ahenk gibi okumayı ve ezberlemeyi kolaylaştıran özelliklere sahip oldukları için uzun yıllar medreselerde ve sıbyan mekteplerinde yabancı dil öğretimini kolay ve zevkli bir uğraş haline getiren eğitim araçları olarak kullanılmışlardır.
Üzerinde çalıştığımız eser İstanbul Süleymaniye Kütüphanesi, Zühdü Bey Koleksiyonunda 484 demirbaş numarasıyla kayıtlı olup Türkiye sınırları içinde tespit edebildiğimiz tek nüshadır. Bu çalışmada Türkçenin Arapça ve Farsça ile olan münasebeti üzerinde durularak Türk Edebiyatındaki manzum sözlük geleneğine ve bunların telif edilmelerindeki amaçlara değinilmiştir. Daha sonra Osman Şâkir Bozokî'nin hayatı ve eserleri hakkında bilgi verilmiş ve Müselles-nâme'nin Latin alfabesine transkripsiyonlu aktarımı sağlanarak eserin sözlük bölümünde geçen kelimeler Türkçe-Arapça-Farsça karşılıklarıyla beraber liste halinde alfabetik olarak sıralanmıştır. Ayrıca eserde geçen kelimelerin okuyucular tarafından kolaylıkla bulunabilmesi için bir indeks oluşturulmuş ve çalışmanın son kısmına eserin tıpkıbasımı eklenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Manzum, Sözlük, Müselles-nâme, Osman Şâkir Bozokî.

Abstract:
This thesis studies Osman Sakir Bozoki's Turkish, Arabic, and Persian trilingual, metrical dictionary, "Muselles-name". Osman Sakir Bozoki was a religious scholar, a member of the scholarly class, a madrasah teacher and a poet who devoted his life to learning and teaching Arabic, Persian, calligraphy, poetry, literature, and grammer. In addition, he dedicated himself to astronomy, geometry and geography insofar as he earned a reputation for skill in drafting charts and graphs for such sciences. Given his works, it is estimated that he was born in 1185 A.H. / 1771 or 1172 A.D. and he passed away in 1232 A.H. in the month Dhu'l Hijjah (September-December 1817 A.D.).
Didactic, metrical dictionaries were utilized for a long time as educational materials at Ottoman traditional colleges and primary schools to teach children foreign languages due to the fact that these types of materials facilitated the learning process and made it entertaining. 
The book that this thesis studies, Muselles-name, is the only copy of the book within Turkey to the author's knowledge. It is registered in the Suleymaniye Library in Istanbul in Zuhdu Bey's collection with the inventory number: 484. This thesis analyzes the interaction of Turkish language with Arabic and Persian and the tradition of metrical dictionaries in Turkish Literature and scrutinizes the purpose of authoring such works. Further, it informs about the life and works of Osman Sakir Bozoki; and transcribes his work Muselles-name into the Latin alphabet. The words in the glossary of the dictionary have been alphabetically listed with their Turkish, Arabic and Persian equivalents. Also, an index is provided in order for the reader to find words easily and this study ends with a full reproduction of Muselles-name.
The key words: Metrical, Dictionary, Muselles-name, Osman Sakir Bozoki.