Yaşlı hastalarda polifarmasi ve ilaç etkileşimi ile geriatri takiplerinde ilaç etkileşim sıklığındaki değişimin değerlendirilmesi
Evaluation of polypharmacy and drug interaction in elderly patients and the change in the frequency of drug interactions in geriatric follow-ups
Yazar: YELİZ ÖZTÜRK
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA KEMAL KILIÇ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Geriatri = Geriatrics ; İç Hastalıkları = Internal diseases
Dizin: Polifarmasi = Polypharmacy ; Yaşlanma = Aging ; İlaç etkileşimleri = Drug interactions ; İlaç yan etkileri ve istenmeyen reaksiyonlar = Drug-related side effects and adverse reactions

Özet:
Amaç: Polifarmasi, sağlık ve ekonomi açısından önemli bir sorun olarak öne çıkmaktadır. İlerleyen yaşla beraber artan birden fazla kronik hastalığın tedavisinin yönetilmesi hem hastalar için hem de sağlık profesyonelleri açısından zorlayıcı olup olumsuz sonuçlara neden olmaktadır. Hastaların ilaç sayısı arttıkça hastaların tedaviye uyumu azalmakta, ilaç yan etkileri ve etkileşim sıklığı artmaktadır. Yaşlı hastaların Geriatri uzmanlarınca hastalıkları ve geriatrik sendromları açısından bütüncül olarak değerlendirilmesi gereksiz ve hatalı ilaç kullanımının önüne geçebilir, ilaç etkileşim sıklığı ve ciddiyeti azalabilir. Bu sebeplerle çalışmamızda yaşlı hastalarda polifarmasi sıklığının, olası ilaç etkileşimlerinin, polifarmasi sıklığının demografik verilerle ilişkisinin ve geriatri uzmanları tarafından tek merkezli olarak takip edilen yaşlı hastalarda ilaç etkileşim sıklığında zamanla anlamlı bir değişim olup olmadığının araştırılması amaçlanmaktadır.
Gereç ve Yöntem: Haziran 2016-Mayıs 2022 tarihleri arasında geriatri polikliniğine başvuran 65 yaş ve üzeri 1364 kişi çalışmaya dahil edildi. Veriler hastane kayıtlarından elde edildi. Her hasta için ilaç etkileşimleri, UpToDate® Lexicomp® veri tabanı sitesinde değerlendirildi. Polifarmasi ve aşırı polifarmasi tanımı olarak literatürde en yaygın kullanılan sırasıyla günlük 5 ve 10 üzeri ilaç eşiği kullanılmıştır. Toplanan veriler SPSS 15.0 ile analiz edildi ve istatistiksel anlamlılık kesme değeri p<0,05 olarak tanımlandı.
Bulgular: 1364 hastanın %62,6'sı kadın, %37,4'ü erkek olarak tespit edildi. Katılımcıların yaş ortalaması 79 idi. En sık görülen hastalıklar hipertansiyon (%64,8), DM (%33,7) ve kalp-damar hastalığı (%32,4) oldu. Hastaların %40,8'inde sadece polifarmasi ve %10'unda ise aşırı polifarmasi saptandı. Polifarmasi, yaşam ortamıyla ilişkilendirildi ve yalnız yaşayanlarda daha az görüldü (%17,8) (p=0,04). İlk ve son vizitlerde düzenli kullanılan ilaç sayısı değişmedi, ancak maksimum ilaç sayısı azaldı (p<0,001). İlk ve son vizit kıyaslasmasında ilaç etkileşimi son vizitte LCC düzeyinde arttı (%64,9'dan %68,8'e) (p<0,001), ancak LCX düzeyinde azaldı (%8,1'den %5,8'e) (p<0,001). Vizit sıklıklarına göre kıyaslamada nadiren gelenler (≤2 kez) ilk ve son vizitte daha az ilaç kullanıyordu. Nadiren gelenlerin son vizit LCC düzeyinde etkileşim oranı %64,3 bulunurken, düzenli gelenlerde(>2 kez) son vizit LCC düzeyinde etkileşim oranı %75,7 idi (P<0,001). Geriatri poliklinik vizit sıklık sayısı artan hastalarda LCC düzeyinde ilaç etkileşimi artmıştır. Nadiren gelenlerin son vizitte LCD etkileşimi %16,2 iken, düzenli gelenlerde %24,9 idi (p<0,001). Düzenli gelenlerin son vizitte LCD düzeyinde maksimum ilaç sayısı azaldı (p<0,001). Nadiren gelenlerin son vizit LCX düzeyinde etkileşim oranı %4,6 bulunurken, düzenli gelenlerde son vizit LCX düzeyinde etkileşim oranı %7,6 idi (P<0,02). Düzenli gelenlerde son vizit LCX düzeyinde etkileşim yüzdesi artmıştır.
Tartışma ve Sonuç: Çalışmamız geriatri polikliniğine başvuran her iki hastadan birinde polifarmasi tespit etmiştir ve polifarmasinin yaygınlığını göstermiştir. Geriatri takibine gelen hastaların son vizitte Lexicomp® X düzeyinde ilaç etkileşiminde anlamlı bir azalma olurken, düzenli gelen hastalarda son vizitte Lexicomp® X düzeyinde ilaç etkileşimi artmıştır. Bu artışın sebebi takip süresi uzadıkça ilerleyen yaşla beraber kronik hastalıkların sıklığının artışına bağlı olarak artan ilaç sayısı olarak gözlemlenmiştir. Yaşlılarda birçok olumsuz sonucu olan polifarmasiyi önlemek için sebep olan etkenlerin incelenmesi, polifarmasiye tek merkezli ve bütüncül yaklaşım önem arz etmektedir.

Abstract:
Aim: Polypharmacy stands out as an important problem in terms of health and economy both in our country and in the world. Managing the treatment of more than one chronic disease, which increases with advancing age, is challenging for both patients and health professionals and causes negative consequences. As the number of drugs increases, patients' adherence to treatment decreases, and the frequency of drug side effects and interactions increases. Holistic evaluation of elderly patients by geriatricians in terms of their diseases and geriatric syndromes may prevent unnecessary and inappropriate drug use, and drug interaction frequency and severity may decrease. However, studies in this area are limited. For these reasons, our study aims to investigate the frequency of polypharmacy in elderly patients, possible drug interactions, the relationship between drug interaction frequency and demographic data, and whether there is a significant change in drug interaction frequency over time in elderly patients followed by geriatricians in a single center.
Materials and Methods: 1364 people aged 65 and over who applied to the geriatrics outpatient clinic between June 2016 and May 2022 were included in the study. Data were obtained from hospital records. Drug interactions for each patient were evaluated on the UpToDate® Lexicomp® database site. As the definitions of polypharmacy and excessive polypharmacy, the most commonly used daily threshold of 5 and 10 drugs, respectively, was used in the literature. The collected data were analyzed with SPSS 15.0 and the statistical significance cut-off value was defined as p<0.05.
Results: Of the 1364 patients, 62.6% were female and 37.4% were male. The average age of the participants was 79. The most common diseases were hypertension (64.8%), DM (33.7%) and cardiovascular disease (32.4%). Only polypharmacy was detected in 40.8% of the patients and excessive polypharmacy was detected in 10%. Polypharmacy was associated with living environment and was less common in those living alone (17.8%) (p=0.04). The number of regularly used medications did not change at the first and last visits, but the maximum number of medications decreased (p<0.001). Comparing the first and last visit, drug interaction increased at the last visit at the LCC level (from 64.9% to 68.8%) (p<0.001), but decreased at the LCX level (from 8.1% to 5.8%). (p<0.001). When compared according to the frequency of visits, those who came rarely (≤2 times) used less medication at the first and last visit. While the interaction rate at the last visit LCC level was 64.3% for those who came rarely, the interaction rate at the last visit LCC level for those who came regularly (>2 times) was 75.7% (P<0.001). Drug interactions at the LCC level increased in patients with increased frequency of geriatric outpatient clinic visits. LCD interaction at the last visit was 16.2% in those who rarely came, while it was 24.9% in those who came regularly (p<0.001). In those who came regularly, the maximum number of medications at the LCD level decreased at the last visit (p<0.001). While the interaction rate at the last visit LCX level of those who rarely came was 4.6%, the interaction rate at the last visit LCX level was 7.6% for those who came regularly (P<0.02). Among regular visitors, the percentage of interaction at the last visit LCX level increased.
Discussion and Conclusion: Our study detected polypharmacy in one of every two patients admitted to the geriatric outpatient clinic and showed the prevalence of polypharmacy. While there was a significant decrease in drug interactions at the Lexicomp® The reason for this increase was observed to be the increasing number of medications due to the increase in the frequency of chronic diseases with advancing age as the follow-up period increased. In order to prevent polypharmacy, which has many negative consequences in the elderly, examining the causative factors and a single-centered and holistic approach to polypharmacy is important.