Algılanan ebeveynlik biçimleri, erken dönem uyumsuz şemalar ve kişiler arası bağımlılık eğilimi arasındaki ilişkiler: Şema terapi modeli çerçevesinde bir inceleme
The relationships between perceived parenting styles, early maladaptive schemas, and interpersonal dependency tendency: An investigation through the schema therapy model
Yazar: REYHAN ARSLAN
Danışman: PROF. DR. ELİF BARIŞKIN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Klinik Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Algılanan ebeveynlik biçimleri = Perceived parenting styles ; Bağımlılık = Dependency ; Erken dönem uyum bozucu şemalar = Early maladaptive schemas ; Kişiler arası ilişkiler = Interpersonal relations ; Terapi = Therapy ; Türk ailesi = Turkish family ; Çocuk yetiştirme = Child rearing ; Üniversite öğrencileri = University students ; Şema terapi modeli = Schema therapy model

Özet:
Bu çalışmada, kişiler arası bağımlılığın kökenine ilişkin olduğu düşünülen faktörlerin, erken dönem yaşantıları temel alan Şema Terapi Modeli çerçevesinde incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın örneklemi, İstanbul ilinde bulunan çeşitli üniversitelerde öğrenimine devam etmekte olan (386'sı kadın, 232'si erkek) toplam 618 üniversite öğrencisinden oluşmaktadır. Araştırmada yer alan değişkenlerin ölçülmesi amacıyla Young Ebeveynlik Ölçeği (YEBÖ), Young Şema Ölçeği- Kısa Form 3 (YŞÖ-KF3), Kişiler Arası Bağımlılık Ölçeği (KBÖ) ve Kişisel Bilgi Formu kullanılmıştır. Çalışmada yanıt aranan sorular doğrultusunda, ilk olarak kişiler arası bağımlılık eğilimi ile çeşitli sosyodemografik değişkenler arasındaki ilişkilere, ardından araştırmada yer alan değişkenlerin (algılanan ebeveynlik biçimleri, erken dönem uyumsuz şemalar, kişiler arası bağımlılık eğilimi) birbirleriyle olan ilişkilerine ve bu değişkenlerin cinsiyet açısından farklılaşıp farkılaşmadığına ilişkin bulgulara yer verilmiştir. Buna göre, araştırmada yer alan değişkenler arasında çeşitli düzeylerde anlamlı ilişkiler bulunduğu ve bu değişkenlerin cinsiyet açısından farklılaştığı görülmüştür. Son bölümde ise, algılanan ebeveynlik biçimleri ile kişiler arası bağımlılık eğilimi arasındaki ilişkide erken dönem uyumsuz şema alanlarının aracı rolünün belirlenmesine yönelik yapılan analizler, kadın ve erkekler için ayrı ayrı yürütülmüştür. Çalışmanın sonuçları, genel olarak, Şema Terapi Modelini destekler niteliktedir. Buna göre, kadın ve erkek katılımcılarda kuralcı/kalıplayıcı, aşırı koruyucu/evhamlı, koşullu/başarı odaklı, kötümser/endişeli, cezalandırıcı ve değişimi kapalı/duyguları bastıran ebeveyn algıları ile kişiler arası bağımlılık eğilimi arasındaki ilişkide zedelenmiş otonomi ve diğeri yönelimlilik şema alanlarının aracı rolü bulunmaktadır. Öte yandan, küçümseyici/kusur bulucu ebeveyn algılarının yalnızca kadın katılımcılarda; aşırı izin verici/sınırsız ebeveyn algılarının ise yalnızca erkek katılımcılarda zedelenmiş otonomi ve diğeri yönelimlilik şema alanları aracılığıyla kişiler arası bağımlılık eğilimini yordadığı görülmüştür. Sonuç olarak, çalışma bulguları, algılanan ebeveynlik biçimleri ile kişiler arası bağımlılık eğilimi arasındaki ilişkide erken dönem uyumsuz şema alanlarının aracı rol oynadığına işaret etmektedir.


Anahtar Sözcükler
Şema Terapi Modeli, erken dönem uyumsuz şemalar, algılanan ebeveynlik biçimleri,
kişiler arası bağımlılık

Abstract:
The aim of this study is to investigate the factors thought to be associated with the development of interpersonal dependency tendency in the context of Schema Therapy Model that is based on early life experiences. The sample of the study consists of 618 students (386 women, 232 men) attending different universities in Istanbul. Young Parenting Inventory (YPI), Young Schema Inventory- Short Form 3 (YSQ-SF3), Interpersonal Dependency Inventory, and Demographic Information Form were used to measure the variables investigated in the scope of this study. In line with the research questions, the relationships between sociodemographic variables and interpersonal dependency tendency were examined at first. After, the associations between the variables in the study (perceived parenting styles, early maladaptive schemas, interpersonal dependency tendency) and the gender differences in terms of these variables were investigated. The results indicated that there are significant correlations between the variables of the study at different levels. Also, there are significant gender differences in terms of these variables. In the final part, the mediating role of early maladaptive schema domains in the relationship between perceived parenting styles and interpersonal dependency tendency was examined for men and women separately. The results of the study, in general, support the Schema Therapy Model. According to the results, impared autonomy and other-directedness schema domains mediated the relationship between normative, overprotective, conditional/achievement focused, pessimistic/worried, punitive, and restricted/emotionally inhibited parenting perceptions and interpersonal dependency tendency among both men and women. Furthermore, impared autonomy and other-directedness schema domains had a mediator role in the relationship between belittling/criticizing parenting perceptions and interpersonal dependency tendency among only women; on the other hand, impared autonomy and other-directedness schema domains had a mediator role in the relationship between overpermissive/boundless parenting perceptions and interpersonal dependency tendency among only men. To conclude, the results of the current study point out that early maladaptive schema domains have a mediating role in the relationship between perceived parenting styles and interpersonal dependency tendency.



Keywords
Schema Therapy Model, early maladaptive schemas, perceived parenting styles,
interpersonal dependency