Tarım sektöründe piyasa entegrasyonu üzerine üç makale
Three essays on market integration in agricultural sector
Yazar: YILMAZ KÖPRÜCÜ
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN TAŞTAN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Asimetrik fiyat aktarımı = Asymmetric price transmission ; Buğday = Wheat ; Et sektörü = Meat sector ; NARDL = Nonlinear Otoregresif Distrubuted Lag ; Narenciye = Citrus ; Piyasa etkinliği = Efficent markets ; TAR modeli = Treshold autoregression modelling ; Tarım sektörü = Agricultural sector ; İşlem maliyeti = Transaction cost

Özet:
Bu doktora tez çalışması, birbirinden bağımsız üç ayrı piyasayı inceleyen makalelerden oluşmaktadır. Birinci makalede narenciye piyasalarında bölgesel piyasa etkinliğinin ölçülmesi amaçlanmaktadır. 2012 yılında yürürlüğe giren yeni hal yasasının piyasa etkinliği üzerindeki olası etkisi de incelenmiştir. Bu amaçlarla değişen rejim (switching regime) modelinden yararlanılmıştır. Tahmin sonuçları etkin rejim olasılıklarının %60-80, tüketim noktalarındaki ürün eksikliğinin %20-25, ürün fazlalığı rejiminin ise sıfır olduğunu göstermektedir. Yeni kanun yürürlüğe girdikten sonra limon piyasalarında etkin piyasa olasılığı artarken, ürün eksikliği rejim olasılıkları ise düşmüştür. İkinci makalede Türkiye, Ankara, İstanbul ve İzmir'de kırmızı et arz zincirinde dikey fiyat aktarımının özellikleri araştırılmıştır. Negatif ve pozitif fiyat şoklarının aktarımındaki potansiyel asimetrinin tahmin edilmesini amaçlayan çalışmada, doğrusal olmayan otoregresif dağıtılmış gecikme modeli (NARDL) kullanılmıştır. Bunun yanı sıra; yem maliyeti, nakliye ve veteriner ücreti gibi temel besicilik maliyetleri ile çiftçi fiyatları arasındaki ilişki de dikkate alınmıştır. Tahmin sonuçlarına göre, kırmızı et arz zincirleri arasında dikey fiyat aktarımının olduğuna dair kanıt bulunmuştur. Türkiye'de karkas dana eti fiyatlarındaki pozitif değişimlerin perakende fiyatlar üzerindeki etkisini gösteren uzun dönem parametresi, negatif değişimlere ait parametreden daha büyüktür. Üçüncü makalede ise küresel buğday ihracatında söz sahibi olan Rusya, Ukrayna ve Kazakistan ile Türkiye buğday fiyatları arasındaki geçişkenlik incelenmiştir. Çalışmanın başlıca amacı, uluslararası buğday piyasalarında bütünleşme derecelerini ortaya koymaktır. Türkiye'nin buğday ithalatında gümrük vergilerini sıfırlaması ve Covid-19 salgınının işlem maliyetleri üzerindeki etkisi de tahmin edilmiştir. Bu amaçlarla işlem maliyetlerinin ve ayarlama hızının tahmin edilmesine izin veren eşikli otoregresyon modeli (TAR) kurulmuştur. Tahmin sonuçları, Rusya-Türkiye piyasa ikilisinin Ukrayna-Türkiye ve Kazakistan-Türkiye piyasa ikililerine göre daha etkin işleyişe sahip olduğunu göstermektedir. Rusya-Türkiye ve Ukrayna-Türkiye piyasa ikililerinde tahmin edilen işlem maliyetleri zamanla yükselmesine rağmen, Kazakistan-Türkiye arasındaki ticarette ise düşmüştür.

Abstract:
This Ph.D. dissertation consists of essays which examine three independent markets. The first essay aims to measure the level of spatial market efficiency in citrus markets. The new law about wholesale markets of fresh fruit and vegetables, which enacted in 2012, on market efficiency is also examined. The switching regime model is employed for these purposes. Estimation results indicate that the efficient arbitrage regime has a probability between 60% and 80% and relative shortage has a probability around 20-25% with zero probability for the relative gluts regime. After the enactment of the new law, however, the efficient markets probability increases, whereas the relative shortage regime has a lower probability. The second essay explores the characteristics of vertical price transmission in the red meat supply chain in Turkey, Ankara, Istanbul and Izmir. The Nonlinear ARDL model is used in the study aiming to estimate the potential asymmetry in the transmission of negative and positive price shocks. Furthermore, the relationship between basic breeding costs such as feeding cost, transportation and veterinary fees and farm prices is also taken into account. This relationship shows that there is an evidence of vertical price transmission among red meat supply chains. The long run parameter, which indicates the effect of positive changes in carcass beef prices on retail prices in Turkey, is greater than the parameter for negative changes. The third essay analyzes the transmission between the wheat prices of Russia, Ukraine and Kazakhstan, which are the leaders in global wheat exports, and Turkey. The main purpose of this paper is to reveal the degree of integration in the international wheat markets. Turkey's zeroing of customs duties on wheat imports and the impact of Covid-19 outbreak on transaction costs are also estimated. For these purposes, a threshold autoregression model (TAR) is established, which allows for the estimation of transaction costs and adjustment speed. The results demonstrate that the market pairs of Russia-Turkey operates more efficiently than Ukraine-Turkey and Kazakhstan-Turkey market pairs. Although the estimated transaction costs in the Russia-Turkey and Ukraine-Turkey market pairs have increased over time, they have decreased in the trade between Kazakhstan and Turkey.