Aşırı yatırım ve kriz teorisi: Türkiye ekonomisi üzerine bir uygulama
Overinvestment and crisis theory: An application on Turkish economy
Yazar: TACİNUR AKÇA
Danışman: PROF. DR. DÜNDAR MURAT DEMİRÖZ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Ekonomik kriz = Economic crisis ; Krediler = Credits ; Kriz = Crisis ; Kriz teorisi = Crisis theory ; Sektörel analiz = Sectoral analysis ; Türk ekonomisi = Turkish economy ; Vektör otoregresyon modeli = Vector autoregression model ; Yatırımlar = Investments

Özet:
Aşırı yatırım, bir ekonomide toplam talebe göre çok daha fazla sabit sermaye üretilmesi ve dolayısıyla kar oranlarının azalmasına sebep olan kapasite kullanım oranlarının düşmesinin yarattığı bir kriz eğilimidir. Aşırı yatırım, firmaların pazar paylarını arttırmak amacıyla sabit sermayelerine yatırım yapması sonucu aşırı rekabete girmeleri ve sonuç olarak pazar paylarını arttıramamalarından dolayı kaynaklanabilir. Başka bir olasılık durumunda ise, bazı koşulların nihai talebi geçici olarak normal seviyesinin çok üstüne çıkmasına neden olması ve artan üretim seviyesinin oluşmasının teşvik edilmesi, sonunda da talebin normal seviyelerin altına düşmesiyle birlikte aşırı üretim kapasitesinin artmasıyla sonuçlanmasıdır. Bu tip bir aşırı yatırımda, varlık fiyatlarında spekülatif bir varlık balonu ortaya çıkar. Bu durum, hane halkının, harcamalarını borçlanarak finanse etmelerine yol açar. Hane halkının harcamalarının normalin üstüne çıkmasıyla, gelirlerinden daha çok harcama yapmaya başlarlar ve firmalar büyüyen tüketici talebini karşılamak için daha çok üretim yaparak sabit sermaye seviyelerini genişletirler. Varlık fiyatlarında oluşan spekülâtif balon, gelecekteki talep ve karlardaki iyimserlik ve coşkuyla birlikte firmaların yüksek yatırım harcamalarını teşvik etmesine neden olur. Bu iyimserlik, aşırı üretim kapasitesini de beraberinde getirir. Belirli bir müddet sonra, bu varlık balonu patlar ve yatırım beklentilerinin tersine, hane halkının gelirine göre daha az tüketimleri azalır, bu durum beraberinde büyük miktarda aşırı kapasitenin oluşmasına neden olur. Kar oranları düşer ve bir süre için yatırıma teşvik durur. Kriz sonrası uzun bir süre yatırımlar durgunluğa girer. 
Türkiye'nin son 30 yılda yaşadığı ekonomik krizlerin arkasında sektörel yatırım ve üretim paylarındaki değişimin temel faktör olduğu düşüncesi bulunmaktadır. Bugüne kadar yapılan çalışmalarda, krizlerin anatomisi daha çok makro politikalardaki hatalar ve uyumsuzluklara veya döviz kurları ve faizlerdeki aşırı değerlenmeye bağlı olarak tanımlanmıştır. Bu yüzden çalışmanın özgün katkısı krizlerin oluşumunda reel sektördeki orantısızlıkların payının tespiti olacaktır. Çalışmada tarihsel ve istatistiki verilere dayalı VAR (Vector Auto Regression) analizi ile Event Study yöntemleri kullanılacaktır. Bu hedefe ulaşmak için T.C.M.B., Türkiye Bankalar Birliği ve TÜİK kaynakları kullanılacaktır. Çalışmada beklenen muhtemel çıktılar, her sektör için sektörel özel büyüme risklerini ve kredi risklerinin belirleyen temel faktörlerin tespiti ile 2001 ve 2008 Krizlerinde sektörel aşırı yatırımların paylarının belirlenmesi olacaktır. Türkiye'nin 2023 hedefleri ve hükümetimizin Yapısal Dönüşüm Paketleri doğrultusunda sanayi politikasının yönetiminde kullanılabilecek önemli katkılar oluşturulması hedeflenmektedir.

Abstract:
Overinvestment is a crisis trend created by a decrease in capacity utilization rates, which leads to the production of much more fixed capital in an economy than total demand and therefore to a reduction in profit rates. Overinvestment can be caused by companies' investments in their fixed capitals in order to increase their market share, resulting in excessive competition and consequently unable to increase their market share. Another possibility is that some conditions cause the final demand to temporarily exceed the normal level and encourage the formation of the increased production level, eventually resulting in an increase in overproduction capacity, with the demand falling below the normal levels. In such an overinvestment, a speculative asset bubble emerges at asset prices. This condition leads households to finance their expenditures by borrowing. As expenditures of households exceed the normal range, they begin to spend more than income and firms expand fixed capital levels by making more production to meet the growing consumer demand. The resulting speculative bubble in asset prices causes firms to encourage higher investment spending with optimism and enthusiasm in future demand and profits. This optimism is accompanied by excessive production capacity. After a certain period of time, this asset bubble burst and in contrast to investment expectations, consumption of households is reduced less than the income of the household, this condition leads to the formation of a large amount of excess capacity with it. The rate of profit falls and promoting of investment halts for a while. In the wake of crisis, investments are stagnant for a long time.
Basic factor changes in the sectoral share of investment and production are thought to be the underlying reason of economic crisis Turkey's has experienced in the last 30 years. In studies conducted up to today, the anatomy of crises has mostly been defined depending on macroeconomic mistakes and incompatibilities, or overvaluation in exchange rates and interest rates. Thus, the original contribution of the dissertation will be to determine the portion of disproportions in real sector in the formation of crises. Event Study methods will be used in this study along with the VAR (Vector Auto Regression) analysis based on historical and statistical data. In order to achieve this goal, The Central Bank, The Banks Association of Turkey and TÜİK resources will be used. Possible outputs expected in the study will be determining the sectoral special growth risks for each sector and the basic factors detecting credit risks and determining the share of sectoral overinvestments in 2001 and 2008 Crises. Significant contributions that can be used in the management of industrial policy in line with Turkey's 2023 targets and our government's Structural Transformation Packs are targeted.