Üstün yetenekli ortaokul öğrencilerinin geometri problemleri yoluyla akıl yürütme becerilerinin incelenmesi
Investigation of reasoning skills of gifted primary students through geometry problems
Yazar: BİRNAZ KANBUR TEKEREK
Danışman: PROF. DR. ZİYA ARGÜN
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Akıl yürütme = Reasoning ; Geometri = Geometry ; Geometri öğretimi = Geometry teaching ; Matematik eğitimi = Mathematics education ; Matematik öğretimi = Mathematics teaching ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Ortaokullar = Secondary schools ; Üstün yetenek = Gifted ; Üstün yetenekli çocuklar = Gifted children

Özet:
Bu araştırmanın amacı üstün yetenekli ortaokul öğrencilerinin geometri problemleri yoluyla akıl yürütme becerilerini incelemektir. Öğrencilerin düşünme süreçlerini derinlemesine incelemek amaçlandığından nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması deseni kullanılmıştır. Katılımcılar belirlenirken amaçsal örnekleme yöntemlerinden biri olan kolay ulaşılabilir örnekleme metodu uygun görülmüştür. Böylece araştırmanın çalışma grubunu 8.sınıfa devam eden iki üstün yetenekli öğrenci oluşturmuştur. Öğrencilere sunulacak veri toplama araçlarına literatür ışığında belirlendikten sonra uzman görüşü de alınarak son şekli verilmiştir. Araştırmanın yürütülebilirliğini ve veri toplamada kullanılmaya karar verilen problem durumlarının uygunluğunu tespit etmek amacıyla bir öğrenciyle pilot çalışma gerçekleştirilmiştir. Verilerin analizi sırasında kullanılacak "Akıl Yürütme Bileşenleri" yine uzman görüşleri alındıktan sonra son halini almış ve toplanan veriler bu bileşenlere göre betimsel ve içerik analizine tabi tutulmuştur. Araştırmada elde edilen bulgulara göre, üstün yetenekli öğrenciler akıl yürütürken "fikir ileri sürme, çıkarım yapma ve gerekçelendirme" bileşenleri ile daha sık karşılaşılmıştır. Bunun yanında, bu bileşenlerin görülme sıklığından farklı olarak "iddia etme, seçim yapma ve doğrulama/yanlışlama" akıl yürütme bileşenlerine daha az rastlanılmıştır. "Gerekçeyi kontrol etme ve argüman zincirleri oluşturma" bileşenleri de yine az görülen akıl yürütme bileşenleridir. Öğrencilerin çözmeye alışık oldukları ve bir tek cevabı olan problemlerde zorlanmayarak akıl yürüttükleri ve alışık olmadıkları rutin olmayan problemlerin çözümünde zorlandıkları ancak o ana kadar görmedikleri, farklı olan problemleri de hevesle çözmeye çalışmış olmaları da araştırmanın diğer sonuçlarındandır. Bu sonuç, bazı durumlarda onların akıl yürütme seviyesinin beklenenin (varsayılanın) altında kaldığını işaret etmektedir. Dolayısıyla bu öğrenciler daha çok rutin olmayan, farklı ve derin düşünmeyi gerektiren, merak uyandıran problem durumlarıyla karşılaştırılması, onların akıl yürütmede ve problem çözmede var olan potansiyellerini kullanabilmeleri ve temel matematiksel düşünme becerilerini geliştirebilmeleri açısından önem arz etmektedir. Buna uygun öğrenme ortamları hazırlamak için öğretmenlerin bu durumlar göz önünde bulundurularak yetiştirilmesi, kendilerini buna göre hazırlamaları yerinde olacaktır. Ayrıca, program geliştiriciler de bu öğrencilere uygun öğretim programları hazırlamaları onların beklenilen şekilde yetiştirilmelerinde etkili olacağı düşünülmektedir.

Abstract:
The purpose of this study is to investigate of reasoning skills of gifted primary students through geometry problems. Since it is aimed to examine the thinking processes of the students in depth, the qualitative case study method was used. While determining the participants, convenience sampling which is one of the purposeful sampling is seen appropriate. As a result, the participants of the study are consisted of two gifted students. Data collection tools which will be presented to students after identified in the light of literature and after they were finalized by taking expert opinion. A pilot study was conducted with a student to determine feasibility of the study and suitability of problem situations decided to be used in data collection. "Reasoning Components" to be used in the analysis of the data were finalized by taking expert advices and the collected data were subjected to descriptive and content analysis according to these components. According to the findings obtained in the study it was encountered more often that the gifted students displayed "producing ideas, making inferences and justifications" during their reasoning process. In addition, the reasoning components of "claiming, making choices and verifying/falsifying" were encountered less frequently. The components of "checking the reasoning and creating argument chains" were rarely encountered. Moreover, it was observed that participants reasoned easily on questions that have only one answer and they used to solve and that they had difficulty in solving non-routine questions that they were not used to. Nevertheless, they tried to solve the different questions that they had not seen until that time. This result is, in some cases, the level of intelligence they exercised above the expected (default) indicates below. Therefore, bringing these students faced with non-routine, different and requiring deep-thinking problem situations are important for them to use their potential in reasoning and problem solving and to develop their basic mathematical thinking skills. In order to prepare suitable learning environments, it would be appropriate to train teachers considering these circumstances and to prepare themselves as a mathematics teacher accordingly. In addition, program developers should prepare appropriate teaching programs for these students. It is thought that it will be effective in their upbringing as expected.