Dünya'da Kamu Denetçiliği Kurumu ve Türkiye karşılaştırması: yapısal analiz
Ombudsman institution the world and comparison of Turkey: structural analysis
Yazar: SERDAR ARI
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ALİ DEĞİRMENDERELİ
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration ; Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: Denetim = Control ; Kamu Denetçiliği Kurumu = Ombudsman Institution ; Karşılaştırmalı analiz = Comparative analysis ; Ombudsman = Ombudsman ; Ombudsman = Ombudsman ; Yapısal analiz = Structural analysis

Özet:
İlk defa 18. yüzyılda İsveç'te ortaya çıkan ve günümüze kadar yaklaşık yüz elli ülkede uygulanma alanı bulan ombudsmanlık kurumu, idarenin eylem ve işlemleri sonucunda mağdur duruma düşen vatandaşların başvurusu üzerine veya kendiliğinden hareket ederek kişilerin haklarını arayan bir denetleme kurumudur.
İkinci Dünya savaşından sonra büyüyen, genişleyen ve hantallaşan devlet yapısı içerisinde klasik denetim yollarından olan Yargısal, Parlamento (Siyasi), İdari ve Kamuoyu denetimlerinin işlevlerini yeterince hızlı bir şekilde yerine getirememesi, bireyleri idarenin kötü yönetimi ile baş başa bırakmış ve vatandaşların şikayetlerinin artmasına yol açmıştır. Ombudsmanlık denetimi, devletlerin mevcut denetim mekanizmalarının eksikliklerini tamamlayacak, hızlı hareket eden, ücretsiz ve tarafsız bir denetim biçimine ihtiyaç duymaları sonucunda ortaya çıkmıştır.
Ombudsmanlık kurumu süreç içerisinde yaptığı başarılı çalışmalarla kendisini kabul ettirmiş, vatandaş ve devlet kurumları arasında oluşan anlaşmazlıklarda bir nevi arabulucu rolü oynayarak, barışçıl çözüm yolları önererek görevini başarıyla yerine getirmiş ve dünyanın birçok ülkesine yayılarak, yukarıda sayılan denetim mekanizmaları ile birlikte idareyi denetlemede kullanılmaya başlanmıştır.
Ombudsmanlık ülkemizde 1970'li yıllardan itibaren akademik ortamlarda tartışılmaya başlanmış, 1990'lı yılların ikinci yarısından itibaren de ülkemizde oluşturulması yönünde çeşitli mevzuat çalışmaları yapılmaya başlanmıştır. Türkiye'de ilk olarak 5548 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu ile Ombudsmanlık kurumu oluşturulmaya çalışılmış ancak bu kanun Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmiştir. Daha sonra 2010 yılında Anayasanın bazı maddelerinin halk oylaması ile değiştirilmesi sonucunda Kamu Denetçiliğinin kurulmasının önündeki anayasal engel ortadan kaldırılmıştır. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 14.06.2012 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde kabul edilmesiyle Ombudsmanlık Türkiye'de Kamu Denetçiliği Kurumu adıyla oluşturulmuştur.



Anahtar Kelimeler: Ombudsman, Kamu Denetçiliği, İdarenin Denetimi

Abstract:
Emerging in 18. century, Sweden for the first time and finding application area in nearly one hundred and fifty countries until today, Ombudsman Institution is a supervision agency that claims people's right upon the applications of citizens victimized as a result of administrative acts and actions or by self decision.
Inability of Judicial supervision, the Parliament (Political), Administrative and Public Opinion Controls, being some of classical supervision ways within the state structure growing, expanding and becoming clumsy after  the World War II to fulfill the functions quickly enough has left people alone with bad management of the administration and led to an increase in citizen's complaints. Ombudsman supervision has showed up as a result of the fact that the states needs a control manner which will complete their existing lack of control mechanisms, are fast moving, free and impartial.
With his successful efforts within the process Ombudsman Institution has imposed itself, fulfilled its funtion successfully by being a peacekeeper in disputes arising between citizens and state institutions and offering peaceful solutions and it has been used in management control together with the above mentioned control mechanisms by spreading to many countries around the world.
Ombudsman has began to be discussed in the academic  environment in our country since 1970s, and from the second half of 1990s, various legislative work has been started towards its creation in our country.  Ombudsman has been attempted to establish firstly with Law No. 5548 on Ombudsman but it has been annulled by Constitutional Court. Then, the constitutional obstacles in front of the establishment of Ombudsman were removed with replacement of certain provisions of Constitution as result of the plebiscite in 2010. Ombudsman has been created in Turkey with the name Ombudsman Institution with the adoption of Ombudsman Act no 6328 in Turkey Grand National Assembly on 14.06.2012.



Key Words: Ombudsman, Public Supervising, The Control of Administration