Anayasa Hukukunda insan onuru kavramı ve korunması
Consept and protection of human dignity in Constitutional Law
Yazar: OĞUZ ŞİMŞEK
Danışman: PROF. DR. ZAFER GÖREN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1999
Konu: Hukuk = Law ; Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Anayasa hukuku = Constitutional law ; Kamu hukuku = Public law ; İnsan hakları = Human rights ; İnsan onuru = Human dignity

Özet:
İnsan onuru, binlerce yıldır teolojik ve felsefi tartışmaların konusunu oluşturmuştur. İnsan onurunun hukuksal ve de özellikle Anayasa hukuksal bir kavram olarak kabulü ise oldukça yenidir. İnsan onuru Anayasanın münferit temel haklarının aksine, sınırları belirli bir yaşam ilişkisine denk gelmemektedir. İnsan onuru, tıpkı Anayasanın eşitlik ilkesi, demokrasi ve sosyal devlet ilkeleri gibi soyut bir kavramdır. Fakat bu soyutluk onun Anayasa hukuksal açıdan incelenmesine ve bir anayasal ilke ve temel olarak kabulüne engel değildir. İnsan onurunun kesin bir tanımını vermek olanaksızdır. Bununla birlikte, insan onurunu tanımlamaya yönelik bir takım denemeler bulunmaktadır. Bunlardan en önemlisi ihlal kalıbından hareket eden ve Alman Anayasa Mahkemesi tarafından geliştirilen obje formülüdür. Buna göre, insana kamusal organlar tarafından bir obje olarak davranılması ve onun insan olması nedeniyle sahip olduğu değerlerin hiçe sayılması insan onurunu ihlal etmektedir. İnsan onurunun hukuksal niteliği tartışmalıdır. Bazı yazarlar insan onurunu objektif bir Anayasa Hukuku normu olarak kabul ederken, bazıları da sübjektif bir kamu hakkı, bir temel hak olarak kabul etmektedirler. İnsan onurunun sahibi herşeyden önce gerçek kişi olarak insandır. Bununla birlikte, insan onurunun korunmasından henüz doğmamış insanın (embriyonun) da yararlanacağı ve bu korumanın ölümden sonrada belli ölçüde devam edeceği kabul edilmektedir. İnsan onurunun Anayasa hukuksal açıdan korunması, onun alt hukuk dalları tarafından da korunmasını ve içeriğinin somutlaştırılmasını gerektirmektedir. Bu bağlamda örnek koruma alanları olarak, ilk etapta Ceza ve Ceza Yargılaması Hukukunda insan onurunun korunması önem arzetmektedir. Yine özel yaşamıngizliliğinin ve bu arada kişisel verilerin korunması da, insan onurunun Anayasa hukuksal açıdan korunmasının bir gereğidir. Nihayet, sosyal devlet ilkesinin bir gereği olarak insan onurunun korunması ve özellikle herkes için insan onuruna yakışan asgari bir yaşamın garantisi Anayasa Hukuku bakımından insan onurunun korunması açısından bir zorunluluktur.

Abstract:
Human dignity has been a topic for theological and philosophical discussions for thousands of years. Considering human dignity as a legal and constitutional concept is quite new. Human dignity is not equal to a certain life relation within a limited frame in contrast with seperate fundamental rights of the constitution. It is an abstract concept just like the principle of equality, and principles of democracy and social state. However, this abstractness is not an obstacle for evaluating it in terms of legal and constitutional framework and accepting it as a constitutional principle and base. It is unlikely to have a certain definition of human dignity. However, there exist some efforts to define it. The most important of these is the object formula originated from samples of violation and developed by German Constitutional Court. According to this definition, acting human beings as an object by public organs and ignoring their values as they are human beings spoil human dignity. The legal quality of human dignity is argumantative. Some authors consider human dignity as an objective constitutional norm whereas some others take it as a subjective public and fundamental right. The owner of human dignity is a human being. However, it is accepted that an unborn human would be making use of the protection of human dignity and this protection would continue to an extent after death. The protection of human dignity constitutionally requires that it be protected by its legal subdivisions and made its content more concrete. From this stand point of view, as sample protection branches, protection of human dignity is of paramount importance in terms of judgement according to criminal law. In the mean time, the secrecy of private life and protection of individual information is requisite for protection of it in terms of constitutional law. Finally, protection of human dignity as a requirement of the principle of social state and a minimum life guarantee suitable for human dignity is obligatory in terms of protection of it for constitutional law.