Aşı karşıtlığına iletişimsel bir yaklaşım: Türkiye'de aşı karşıtı instagram hesapları örnekleri üzerine bir inceleme
A communicational approach to anti vaccination: An analysis of anti-vaccine account examples in Turkey
Yazar: SİNEM UTANIR ALTAY
Danışman: PROF. DR. MELİKE AKTAŞ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Halkla İlişkiler ve Tanıtım Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Halkla İlişkiler = Public Relations ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Aşı reddi = Vaccination refusal ; Aşılar = Vaccines ; COVID 19 = COVID 19 ; Hakikat Sonrası Çağ = Post-Truth Era ; Sağlık iletişimi = Health communication ; Sosyal medya = Social media ; Yeni medya = New media ; İletişim = Communication ; İnstagram = Instagram

Özet:
Yeni iletişim teknolojilerinin özellikle Web 2.0'ın kamulara sunmuş olduğu içerik
üreticiliği rolü ve sağlık alanında yaşanan paradigma kaymasıyla birlikte, bilim ve
otoritenin meşruiyetini sorgulayan postmodern sağlık paradigması ön plana çıkmış ve bu
durum sosyal ağlarda bireylerin kendilerini birer "uzman" olarak sunmalarına olanak
tanımıştır. Her bireyin içerik üreticisi olduğu sosyal medya bağlamında "yanlış bilgi"
bilmenin farklı bir yolu olarak ele alınmıştır. Ülkemizde 2010 yılında karşılaşılan,
COVID-19 pandemisi ile sosyal medyada daha fazla görünür olan aşı karşıtlığı, kamu
sağlığını tehdit etmesi açısından büyük önem arz etmektedir. Instagram uygulamasında
aktif olarak paylaşım yapan ve tez araştırması için seçilen _dobraanne_, yeminlianne,
isuda, vitamingiller.hq ve ehli_tahkik_anne isimli aşı karşıtı hesaplar, tematik analiz
yöntemiyle ele alınmıştır. Söz konusu hesapların pandemi öncesi ve pandemi dönemi
(2018-2019/2019-2020) yaptıkları iki yıllık paylaşımlarında aşı karşıtlığı konusunu ne
şekilde ele aldıkları bu tez çalışmasının tartışma konusunu oluşturmaktadır. Araştırma
soruları etrafında, tez çalışmasının bulgularında dört kategori ön plana çıkmıştır ve
bunların; aşı karşıtlarının kendilerini tanımlama ve tanıtma biçimleri, aşı karşıtı olma
gerekçeleri, ikna etme taktikleri ve koronavirüs söylemleri'nin olduğu görülmüştür. Söz
konusu dört kategorinin temaları da incelendiğinde, Türkiye'de aşı karşıtlığının makro
anlamda "güvensizlik" kavramı üzerine kurulu olduğu anlaşılmıştır. Farklı bir ifadeyle
Türkiye'de aşı karşıtlarının sağlık otoritelerine ve tüm aşı içeriklerine karşı güvensizlik
içerisinde olduğunu söylemek mümkündür. Bu bağlamda tez çalışması, aşı karşıtlarının
hakikat sonrası ortamda birer yankı odası oluşturarak karşıtlık konusundaki "bilgi"lerini
nasıl yeniden ürettiklerini ve yaygın aşı karşıtı taktikleri nasıl kullandıklarını anlayarak, sağlık iletişimi konusunda kamu sağlığı adına bir eylem önerisi sunmayı amaçlamaktadır. Kata'nın (2012) da vurguladığı gibi ötekileştiren bir dilden kaçınarak taraf ya da karşıt olmaktan ziyade kamu sağlığının geliştirilebilmesi için yaygın aşı karşıtı taktiklerin/tekniklerin farkındalığını arttırmak gerekmektedir.
Anahtar Kelimeler: sağlık iletişimi, kamu sağlığı, aşı karşıtlığı, COVID-19 pandemisi,
post-truh

Abstract:
New communication technologies and especially Web 2.0 have provided people with the
opportunity to become content producers. In addition, with the paradigm shift in the field
of health, the postmodern health paradigm, which questions the legitimacy of science and
authority, has come to the fore and individuals have started to act as "experts" in social
networks. Now, producing "false information" in social media, where every individual is
a content producer, is called "expertise". Anti-vaccination, which became more visible
on social media after the COVID-19 pandemic in Turkey in 2010, is of great importance
in as it is posing a great threat to public health. The anti-vaccine accounts named _dobraanne_, yeminlianne, isuda, vitamingiller.hq and ehli_tahkik_anne, which are
actively posting in Instagram application, have been selected for the current thesis
research and were subjected to thematic analysis method. How these accounts deal with
the issue of anti-vaccination in their two-year pre-pandemic and pandemic period (2018-
2019/2019-2020) posts is the subject of discussion in this thesis. Within the scope of the
research questions and in the light of the study findings, four category came to the
fore, and it was seen that these are the ways of defining and introducing themselves, the
reasons for being anti-vaccine, persuasion tactics and coronavirus discourses. Upon
examining the themes of these four category, it has become clear that the antivaccination movement in Turkey is based on the concept of "insecurity" in the macro sense. In other words, it is possible to say that anti-vaccine advocates in Turkey are distrustful of health authorities and all vaccine contents. In this context, the main goal of this current thesis study is to present an action proposal on behalf of public health on health communication by understanding how vaccine opponents reproduce their "knowledge" on opposition by creating an echo chamber in a post-truth environment and how they use common anti-vaccine tactics. As already emphasized by Kata (2012), the important thing is to avoid being a side or an opponent by refraining from using an alienating language. Rather, it is necessary to raise awareness of common anti-vaccine tactics/techniques to improve public health.
Keywords: health communication, public health, anti-vaccine, COVID-19 pandemic,
post-truth