Karbon ayak izinin hesaplanması: Diyarbakır örneği
The calculation of the carbon footprint: The city of Diyarbakir
Yazar: TEKNUR ATABEY
Danışman: YRD. DOÇ. DR. GÜLŞAD USLU
Fırat Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Mühendislik Bilimleri = Engineering Sciences

Özet:
İklim değişikliği, dünya var olduğundan bugüne kadar yaşanan doğal bir süreç olarak kendini göstermektedir. Ancak sanayi devrimiyle birlikte insan faaliyetlerinin de iklimi değiştiren önemli faktörlerin basında gelmesi, durumun doğal bir süreç olarak değil, büyük bir çevre felaketi haline dönüşmesine neden olmuştur. 
Bu tez çalışmasında, küresel ısınmanın bir sonucu olan iklim değişikliği sorunun ne olduğu ve Diyarbakır? da ki olası etkilerinin neler olabileceği incelenmiştir. Emisyon hesaplamaları sırasında IPCC tarafından önerilmiş ve Tier yaklaşımlarıyla belirlenmiş olan metodoloji kullanılmaktadır. İnsan faaliyetleri sonucunda açığa çıkan sera gazlarının içinde büyük oranda CO2 gazı bulunmasından dolayı, özellikle CO2 gazlarının analizi üzerinde durulmaktadır. Hesaplamalar sonucunda yakıt tüketimlerinin artması sonucunda CO2 emisyonlarının hızla arttığı gözlemlenmiştir. Antropojenik sera gazı üretiminde önemli bir pay ulaştırma sektörüne aittir. Ulaştırma sektöründeki alt gruplar içinde en büyük emisyon kaynağının karayolu olduğu bilinmektedir. Yapılan hesaplamalara göre CO2 emisyonlarında en büyük payın kamyonetlere ait olduğu bulunmuştur. 2012 yılında CO2 emisyonları içinde, kamyonlar % 21 paya sahipken, benzinli otomobiller % 4,5 paya sahiptir. Otomobillerin tamamına bakıldığında ise (benzin, LPG ve dizel toplamı) toplam karayolu CO2 emisyonları içinde % 30 oranında bir payı bulunmaktadır. Karayolu emisyonlarının toplam içinde oran olarak azalmasında havayolu ulaşımının kullanımındaki artış etken olmuştur. Ancak 2011 yılı için toplam değeri 73,3 kt CO2 olan  havayolu kaynaklı bu artış; 2011 de sadece dizel kamyonetlerden kaynaklı 115,2 kt olan CO2 salınımının yanında oldukça küçük kalmaktadır. Sanayi den kaynaklanan toplam CO2 salınımı ise yaklaşık 92 kt olarak hesaplanmıştır. Türkiye? nin tüm sera gazı emisyonlarının CO2 eşdeğeri cinsinden 2009 yılı için yaklaşık olarak 370 milyon ton olduğu bilinmektedir. Diyarbakır? ın 2010 yılına ait (diğer sera gazları dikkate alınmadan) sadece CO2 salınımı ise 1,7 milyon ton, 2011 yılı ise  yaklaşık 1,9 milyon ton bulunmuştur. Bir ağacın yılda 12 kg CO2 emdiği bilinmektedir. Diyarbakır? da sadece 2011 de dikilen ağaçların (gelişmiş olduğu kabul edilerek) o yıl içerisinde 28,776 ton CO2 soluduğunu; toplamda ise her yıl 92,208 ton CO2 emilimi yaptığı göz önüne alınarak; Diyarbakır İline ait 2011 yılı CO2 salınımı bertarafının tamamını ağaçlarla yapılması durumunda sadece Diyarbakır da 2,5 milyar ağacın olması gerektiği bulunmuştur.
Eğer hızla değişmekte olan iklimin kötü gidişine; fosil yakıt yakılmaması ya da en aza indirilmesi, yenilebilir enerji kaynaklarının kullanılması, denetimsiz sanayileşmenin önüne geçilmesi ve orman alanlarının yok olmasının engellenerek yeşil alanların artırılması gibi çözümler bulunmazsa, uzun vadede gelecekte yaşanabilir bir çevre bulmak mümkün olmayacaktır.

ANAHTAR KELİMELER: İklim Değişikliği, Sera Gazı, Karbon Salınımı

Abstract:
Climate change has shown itself as natural process lived since the world was formed. But with the industry revolution, human activities are the head of the important factors which change climate. So this situation caused changing from natural process to a huge environment calamity.
In this thesis study, what the climate change problem is and what the possible effects are in Diyarbakır are examined. Greenhouse gas emissions are calculated by using the methodologies explained as Tier approaches which are recommended by the IPCC. Due to the fact that the great amount of greenhouse gases as a result of human activities is CO2 emissions, this study focuses on the analysis of the CO2 emissions. As a result of the calculations, it is observed that the amount of CO2 emissions has increased rapidly due to the increase in total fuel consumption. Transportation sector has significant effects on anthropogenic production of greenhouse gases. It is known that the road transport is the main source of greenhouse gases. According to the calculations, the largest source of CO2 emissions was vans. In 2012,  CO2 emissions from land transport were 21% percentage of trucks while  gasoline cars 4.5%. For all the automotive land transport (petrol, LPG and diesel total) , CO2 emissions  30% were found. As a result of increased use of air transportation, the rate of emissions by road transport has decreased. However, the increase of CO2 from the airline for 2011, was 73.3 kt; and this was quite small next to the 115.2 kt CO2 diesel vans emissions. Total CO2 emission arising from industry calculated as approximately 92 kt. Türkiye 's all greenhouse gas emissions of CO2 equivalent approximately 370 million tons for 2009. Diyarbakir' s CO2 emissions for 2010 ( without other greenhouse gases ) were found only 1.7 million tons and in 2011 were found approximately 1.9 million tons. 12 kg CO2 absorbed per year by a tree. Considering only the trees which were planted in 2011 -granted that they were grown- absorbed 28,776 tons of CO2 within the same year and 92,208 tons of CO2 in total; in order to dispose the 2011 CO2 oscillation in Diyarbakir only by trees, it has been found that there needs be 2,5 billions of trees only in Diyarbakir.
If mankind don?t find some ways such as increasing green areas by not consuming fossil fuel or decreasing, using renewable energy resources preventing uncontrolled industrialization and preventing forest destruction, it won?t be possible to find a clean environment which can be lived.

KEY WORDS: Climate change, Greenhouse Gases, Carbon Emission