Sekizinci sınıf matematik ders kitabı ve EBA'daki matematiksel görevlerin bilişsel istem düzeylerine göre incelenmesi
Examination of mathematical tasks in eighth grade mathematics textbook and EBA according to cognitive demand levels
Yazar: EMEL ERKOÇ ÖZÇETİN
Danışman: PROF. DR. AYTAÇ KURTULUŞ
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Matematik Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bilişsel istem düzeyleri = Cognitive demand levels ; Ders kitapları = Textbooks ; Eğitim Bilişim Ağı = Education Information Network ; Kitaplar = Books ; Matematik = Mathematics ; Matematik dersi = Mathematics lesson ; Matematik eğitimi = Mathematics education

Özet:
Amaç: Araştırmanın amacı sekizinci sınıf matematik ders kitabı ile EBA'da yer alan cebir öğrenme alanı ve geometri ve ölçme öğrenme alanlarında bulunan görevlerin bilişsel istem düzeylerini incelemektir.
Yöntem: Sekizinci sınıf ders kitabı ile EBA'da bulunan görevlerden cebir öğrenme alanı ve geometri ve ölçme öğrenme alanında bulunan görevler doküman incelemesi yapılarak, bilişsel istem düzeylerinin betimsel analizi yapılmıştır. Ders materyalleri içerisinde bulunan görevler işlevlerine göre (Hazırlık Görevleri, İnteraktif Görevler, Karekod Görevleri, Çözümlü Görevler, Alıştırma Görevleri ve Ünite Değerlendirme Görevleri) incelenmiştir. Bu görevlerin; ezberleme, bağlantısız yöntemler, bağlantılı yöntemler ve matematik yapma olmak üzere dört düzeyde bilişsel istem düzeyleri belirlenmiştir. Yine bu görevlerin diğer kazanım ve disiplinlerle ilişkisi de göz önünde bulundurulmuştur.
Bulgular: Yapılan çalışmada her iki materyalin hazırlık aşamasında yüksek bilişsel istem gerektiren görevlere çoğunlukla yer verdiği, çözümlü görevler, alıştırma görevleri ile ünite sonunda yer alan görevlerin ise düşük bilişsel istem gerektiren düzeylerde fazla olduğu gözlenmiştir. EBA'da yer alan interaktif görevlerin bilişsel is-tem düzeyini yükseltecek nitelikte olduğu, ders kitabında yer alan karekod uygulama-sının ise dönüt verme özelliğinin olmamasından dolayı interaktif görevler gibi bilişsel istem düzeyini yükseltecek niteliklere tam olarak ulaşamadığı görülmüştür. Cebir öğrenme alanı ve geometri ve ölçme öğrenme alanlarında yer alan görevlerden birbirleri ile ilişkili görevlerin yer alması görevlerin bilişsel istem düzeyini yükseltmektedir. Her iki materyalde fen bilimleri, coğrafya, trafik bilgisi gibi diğer disiplinlerin yer verildiği ve günlük yaşamla ilişkilendirilmiş görevlerin bulunduğu görülmüştür.
Sonuç ve Öneriler: Ders kitabında bulunan görevlerin genellikle düşük düzey-de bilişsel istem gerektirdiği, bunların da genellikle bağlantısız yöntemler düzeyinde olduğu sonucuna ulaşılmıştır. EBA'da bulunan görevlerde ise interaktif görevlerin konu anlatımını destekler nitelikte olmasına rağmen, interaktif olmayan görevlerin ders kitabında olduğu gibi düşük bilişsel istem gerektiren bağlantısız yöntemler düzeyinde daha fazla görevden oluştuğu gözlemlenmiştir. Sekizinci sınıf matematik ders kitabı ve EBA'nın içerisinde bulunan görevlerin paralellik gösterdiği fakat birbirlerini tamamlayıcı niteliğinin, konu anlatımı dışında oluşturulamadığı sonucuna varılmıştır. Ders kitapları ile EBA'nın içeriğinde yüksek bilişsel istem düzeyi içeren görevlere daha fazla yer verilmesi faydalı olacaktır. EBA'da yer alan interaktif görevlerin sayı-sının artırılması EBA'nın daha fazla kullanılmasına zemin hazırlayabilir.

Anahtar kelimeler: EBA, Matematik Ders Kitabı, Bilişsel İstem Düzeyi, Matematik görevleri,İnteraktif görevler.

Abstract:
Purpose: The aim of the research is to examine the cognitive demand levels of the tasks in the algebra sub-learning domain and geometry and measurement sub-learning domains in the 8th Mathematics textbook and EBA.
Method: A descriptive analysis of cognitive demand levels was made by exam-ining the tasks in the algebra sub-learning area and geometry and measurement sub-learning areas, which are among the tasks in the 8th grade textbook and EBA. The tasks in the course materials were examined according to their functions (Preparation Tasks, Interactive Tasks, DataMatrix Tasks, Solved Tasks, Practice Tasks and Unit Evaluation Tasks). The cognitive demand levels of these tasks were determined at four levels. These were memorization, unconnected methods, connected methods and doing mathematics. At the same time, the relationship of these tasks with other achievements and disciplines was taken into consideration.
Results: In the study, it was observed that both materials mostly included tasks that required high cognitive demand in the preparation phase, while the tasks that required solution tasks, practice tasks and the tasks at the end of the unit were more at the levels that required low cognitive demand. It was observed that the interactive tasks in the EBA had the quality to increase the cognitive demand level, while the QR code application in the textbook cannot fully reach the qualities that would increase the cognitive demand level, such as interactive tasks, due to the lack of feedback feature. The fact that the tasks in the algebra sub-learning domain and the geometry and measurement sub-learning domains which are related to each other increase the cognitive demand level of the tasks. It was seen that other disciplines such as science, geography, traffic information were included in both materials and there were tasks associated with daily life. 
Conclusion and Suggestions: It was concluded that the tasks in the textbook generally require a low level of cognitive demand, and these were generally at the level of disconnected methods. In the tasks in the EBA, it was observed that although interactive tasks support the narrative, non-interactive tasks consist of more tasks at the level of unconnected methods that require low cognitive demand, as in the text-book. It was concluded that the tasks in the 8th grade mathematics textbook and EBA showed parallelism, but their complementary qualities couldn't be created except for the lecture. It will be beneficial to include more tasks with a high cognitive demand level in the content of textbooks and EBA. Increasing the number of interactive tasks in EBA may enable EBA to be used more. 

Keywords: EBA, Mathematics Textbook, Level of Cognitive Demand, Mathematics tasks, Interactive tasks.