İzmir ilinde farklı üretim teknikleri uygulayan zeytin sıkma tesislerinin ekonomik analizi
Economic analysis of olive oil factories applying diferent production technologies in İzmir
Yazar: ERİNÇ KOÇAK
Danışman: Y.DOÇ.DR. ŞULE IŞIN
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2002
Konu: Ekonomi = Economics ; Ziraat = Agriculture
Dizin: Ekonomik analiz = Economic analysis ; Kararlılık = Stability ; Tarım ekonomisi = Agricultural economy ; Zeytinyağı = Olive oil ; İzmir = Izmir ; İşletme maliyeti = Operation cost

Özet:
V ÖZET İZMİR İLİNDE FARKLI ÜRETİM TEKNİKLERİ UYGULAYAN ZEYTİN SIKMA TESİSLERİNİN EKONOMİK ANALİZİ KOÇAK, Erinç Yüksek Lisans Tezi, Tarım ekonomisi Bölümü Tez Yöneticisi: Yrd. Doç. Dr. Şule IŞIN Eylül, 2002, 98 sayfa Bu araştırma İzmir ilinde farklı üretim teknikleri uygulayan zeytinyağı üretim işletmelerinin genel durumunu inceleme, üç farklı üretim tekniğine (kontinü, sulu, kuru) göre ekonomik analiz yaparak üretim tekniklerini birbirleriyle karşılaştırma amacı ile yapılmıştır. Araştırmada araştırma bölgesi olarak belirlenen İzmir ilinin çeşitli ilçelerinde 1999/2000 ve 2000/2001 sezonlarında zeytinyağı üretimi yapan 41 adet tesadüfi olarak belirlenen işletmeden anket yoluyla elde edilen veriler kullanılmıştır. Verilerin istatistiksel değerlendirilmesinde SPSS paket programı kullanılmıştır. Normal dağılış gösteren değişkenler (işletmecinin yaşı, eğitim düzeyi, yok yılı (1999/2000) kapasite kullanım oram ve yağ randımanı) için varyans analizi, normal dağılış göstermeyen değişkenler (işçilik ve elektrik giderleri, aktif sermaye, özsermaye ve var yılı (2000/2001) kapasite kullanım oram) için ise Kruskal Wallis ve Mann Whitney testleri uygulanmıştır. Araştırma sonuçlan, gençlerin (40 yaş ve altı) daha çok kontinü sistemi tercih ettiklerini, orta yaşlı ve yaşlıların ise daha çok sulu sistemle çalışmayı yeğlediklerini ortaya koymuştur. Kontinü sistemi uygulayan işletmecilerin %40'ının üniversite mezunu olduğu saptanmıştır. Araştırmada deneyimin gelir üzerinde önemli bir rol oynamadığı belirlenmiştir.VI Kontinü sisteme yapılacak toplam yatırımın, sulu sisteme yapılacak yatırımın 4,4, kuru sisteme yapılacak yatırımın ise 2,5 katı olduğu saptanmıştır. Araştırmada kontinü, sulu ve kuru sistemlerin var yılı ortalama üretim kapasitelerinin sırasıyla 46,2 11,16 ve 15,25 ton zeytin/gün olduğu saptanmıştır. Kontinü tekniği uygulayan işletmelerin yağ gelirinin sulu tekniği uygulayan işletmelerin yağ gelirinin 4,9; kuru teknikle çalışan işletmelerin yağ gelirinin 6,5 katı olduğu saptanmıştır. Kontinü sistemde, toplam işletme giderleri içinde en önemli payı %40,5'lik oranla amortismanlar almaktadır. Buna karşılık, sulu ve kuru sistemlerde en önemli giderlerin sırasıyla %37,3 ve %41,1'lik oranlarla geçici işçilik masrafları olduğu belirlenmiştir. Kontinü sistemde toplam işletme giderleri, toplam gelirlerin % 36,2'sine karşılık gelirken, sulu ve kuru tekniği kullanan işletmelerde gider-gelir oranının sırasıyla % 55,2 ve % 79 olduğu saptanmıştır. Araştırmada, kullanılan üretim tekniklerinden en yüksek özkaynaklar rantabilitesine sahip olan üretim tekniğinin % 14,9'la kontinü sistem olduğu belirlenmiştir. Araştırmada ayrıca, işletmecilerin üretim sistemleri ve sektörde karşılaşılan sorunlarla ilgili görüşlerine de yer verilmiştir. Tüm bulgular ışığında, kontinü sisteme yapılacak yatırımın daha karlı bir yatırım olduğu sonucuna varılmıştır. Anahtar sözcükler: Zeytinyağı, sıkma tekniği, işleme maliyetleri, kârlılık, ekonomik analiz, kontinü ve geleneksel sistemler.

Abstract:
vn ABSTRACT ECONOMIC ANALYSIS OF OLIVE OIL FACTORIES APPLYING DIFFERENT PRODUCTION TECHNOLOGIES IN IZMIR KOÇAK, Erinç MSc in Agricultural Economics Supervisor: Yrd. Doç. Dr. Şule IŞIN September, 2002Ş8 pages The aim of this research is to examine the general situation of the olive pressing (olive oil) factories, located in the province 'İzmir', and to do an economic analysis by making a comparison among the different production technologies namely continiue, hydrolic and super pressing systems. In this study, the data is obtained through the questionnaire with 41 factories, which have been producing olive oil in the selected towns of tiie province "Izmir". The statistical analysis of the data has been made by the SPSS computer program. The data which have a normal distribution such as the age, the education level, the effective rate of production capacity in the off-season (1999/2000) and the oil content of the olives have been assesed by the analysis of variance (one-way ANOVA), whereas the data which don't have a normal distribution such present value of assets, labor and electricity costs, and effective rate of production capacity during the in season (2000/2001) were analysed by Kruskal Wallis and Mann Whitney tests. The results of the research have shown that the young people ( younger than 40) would rather prefer the continiue system, whereas thevra middle aged and old people would like to use the hydrolic system. Moreover, the rate of university graduates in the group which is applying continiue system has been determined as 40%. In this research, it has been also determined that the experience doesn't play an important role on the total income. Furthermore, this study indicates that the ratio of the total investment in the continiue system to the total investment in the hydrolic and super pressing systems are 4,4 and 2,5 respectively. In addition to this, the average production capacities of the continiue, hydrolic, and super pressing systems during the season (2000/2001) have been determined as 46,2, 11,16 and 15,25 tonnes of olives per day respectively. Besides, the ratios of the income obtained only from the olive oil production in continiue systems to the income of hydrolic and super pressing systems obtained only from the olive oil production have been found as 4,9 and 6,5 respectively. Additionally, the results show that the depreciation costs have the highest rate with a percentage of 40,5 in the total costs of the continiue system. In contrast, the most important costs in the hydrolic and super pressing systems have been evaluated as labor costs that have a ratio of 37,3% and 41,1% respectively, to the total costs. Besides, the total operation costs have been determined as 36,2% of the total total income in the continiue system. However, the total costs-total income ratio is issued out in the hydrolic and super pressing systems as 55,2% and 79% respectively. This study also indicates that the continiue system has the maximum rate of own capital rantability with a value of 14,9% among the examined production technologies. The study includes the opinions of the managers who were asked to, about the production technologies, olive oil market and thoseDC problems which they have to face with during production and marketing. Consequently, the research shows that the investment for an olive oil factory using a continiue system has much more benefits man any investment planned for a factory using a traditional system( hydrolic or super pressing) Keywords: olive oil, processing technology, operation cost, rentability, economical analysis, traditional and continue system