Cumhuriyetin ilanına doğru rejim tartışmalarının basındaki yansımaları (Akşam, Hakimiyet-i Milliye, Tanin, Tevhid-i Efkar)
The reflection of regime discussions in the press towards the declaration of Republic
Yazar: MEHMET SAKİ
Danışman: PROF. DR. HAMZA ÇAKIR
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Gazetecilik Ana Bilim Dalı / Genel Gazetecilik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Gazetecilik = Journalism
Dizin: Akşam gazetesi = Akşam newspaper ; Atatürk, Mustafa Kemal = Atatürk, Mustafa Kemal ; Basın = Press ; Cumhuriyet = Republic ; Gazeteler = Newspapers ; Hakimiyet-i Milliye = Hakimiyet-i Milliye ; Milli Mücadele = National Struggle ; Milli Mücadele Dönemi = National Struggle Period ; Siyasi yönetim = Political administrative ; Tanin gazetesi = Tanin newspaper ; Yazılı basın = Written press

Özet:
Cumhuriyetin ilan edilmesi, belli aşamalardan geçtikten sonra gerçekleşmiştir. Basına yansıma süreci ise, Mustafa Kemal'in 22 Eylül 1923'te Neue Freie Presse gazetesine verdiği demeçle başlamıştır. Röportajdan sonra tartışmalar cumhuriyet üzerine yoğunlaşır. Bu çalışmada, röportajdan cumhuriyetin ilanına kadar gazetelerde yer alan yorum ve tartışmalar dönemin birincil kaynakları(Akşam, Hâkimiyet-i Milliye, Tanin, Tevhidi Efkar) analiz edilerek başlıklar altında işlenmiştir. Bulgular konu ile ilgili ikincil kaynaklarla desteklenmiş ve değerlendirilmiştir. Konunun seçilmesinin amacı, Türkiye'deki cumhuriyet ilanının perde arkasını irdelemek ve gün yüzüne çıkmamış bilgilere ulaşmaktır. Zira rejimle ilgili tartışmalar aktüelliğini korumaktadır. Konuyla ilgili basılı materyaller, cumhuriyet devrimini sistemli bir biçimde gerçekleşen bir olay olarak niteleyip normal bir sürecin sonucu olarak açıklamaktadır. Ancak yapılan çalışmada farklı bir sonuca ulaşılmıştır. Buna göre, sistemli bir biçimde başlayan süreç, yeni rejim ile ilgili kanun çalışmaları daha tamamlanmadan aniden rejim değişikliğine gidilmiştir.Sürecin gelişimine kısaca değinirsek, Teşkilatı Esasiye tadilatı devam ederken partide görüş ayrılıkları su yüzüne çıkmış ve istifalar üzerine hükümetin önemli noktalarına Mustafa Kemal'in istemediği kişiler parti grubu tarafından seçilmiştir. İşte tam bu esnada Mustafa Kemal'in kendi deyimiyle Cumhuriyet'i ilan etme zamanı gelmiş ve bunun için Ali Fethi Bey istifa etmiştir. Fethi Bey'in istifasından sonra hükümet kurma çalışmaları sonuç vermeyince, bir kriz ortaya çıkmış ve çözüm için Mustafa Kemal'e müracaat edilmiştir. Nihayetinde röportaj yapıldıktan kırk güne yakın bir zaman sonra, kabine sisteminin uygulandığı cumhuriyet yönetim biçimi ilan edilmiş ve Mustafa Kemal cumhurbaşkanı seçilmiştir. Bu karar muhalif basın tarafından sertçe eleştirilmiş hatta bazı gazetelerde `kandırılmak' olarak yorumlanmıştır.Anahtar Kelimeler: Cumhuriyet, Basın, Mustafa Kemal

Abstract:
The Republic regime was declared after passing certain stages way. As to the reflection in the press, this began by the Mustafa Kemal?s speech in the Neue Freie Presse newspaper on September 22, 1923. After the interview, debates focused on the Republican regime. When organizational changes were started to be made in Teşkilat-ı Esasiye, opposition press criticized the planned changes in a scatching way. The opposition press supported that the sovereignity of nation concept was not the same with republic regime. They also claimed that the problem is not a regime problem, instead problem was related with persons. Pro-government press argued that republic already existed and changes were only for removing constitutional deficiencies. While changes occuring, another issue drawing attention in the opposition press was the demand for senate (Ayan Assembly) by showing European Countries and United States as examples.while changes in Teşkilat-ı Esasiye continued, disagreements among party group were become apparent. So resignations from party group increased and people who were unwanted by Mustafa Kemal were selected by party group for important positions in the party. Just at that time ?the time of declaration of republic came? (Mustafa Kemal's own words), and Fethi Okyar resigned. Eventually, approximately forty days later from the interview in Neue Freie Presse, the cabinet system was carried out and the Republican form of government was declared. Mustafa Kemal was elected as the President of the Republic. This decision had been criticized harshly by the Istanbul press and even interpreted as a deception in some newspapers. Mustafa Kemal gave answers to this criticism in his Nutuk.Keywords: Republican, the Press, Mustafa Kemal