Şizofreni ve Bipolar bozukluk hastalarının birinci derece yakınlarında Zihin Kuramı bozuklukları
Theory of mind deficits in first degree relatives of schizophrenia and bipolar disorder patients
Yazar: MEHMET ONUR YÜCEL
Danışman: DOÇ. DR. HALİSE DEVRİMCİ ÖZGÜVEN
Ankara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Psikiyatri Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2008
Konu: Psikiyatri = Psychiatry

Özet:
Amaç: Bu araştırmanın amacı, şizofren ve bipolar bozukluklu hastaların birinci derece akrabalarının zihin kuramı (ZK) işlevlerinin birbirleriyle ve sağlıklı kontrollerle karşılaştırılması ve çalışma belleği (ÇB) bozukluğunun zihin kuramı işlevlerine etkisinin incelenmesidir.Yöntem: Araştırmanın örneklemi, Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri AD polikliniğine ayaktan başvuran veya yatırılarak tedavi edilen, DSM-IV'e göre şizofreni veya psikotik özellikli bipolar bozukluk tanısı konan 50 hastanın birinci derece yakınları (22 bipolar hasta yakını ve 28 şizofreni hastası yakını) ve hastalarla yaş, cinsiyet, eğitim süresi ve toplam IQ yönünden benzeştirilmiş, ailesinde şizofreni ve/veya bipolar bozukluk öyküsü olmayan 27 sağlıklı gönüllüden oluşmaktadır. Hasta ve hasta yakınlarından sosyodemografik ve klinik bilgiler toplanmış, DSM-IV Eksen-I Bozuklukları için Yapılandırılmış Klinik Görüşme (SCID-I) ile psikiyatrik bozukluk varlığı, WAIS-R ile toplam IQ düzeyi, İşitsel Üçlü Sessiz Harf Sıralaması Testi (İÜSHST) ile sözel ÇB, birinci ve ikinci derece ZK testleri (ZK-1, ZK-2), Pot Kırmayı Farketme (PKF), İmayı Anlama (İA) testleri ile ZK işlevleri değerlendirilmiştir.Bulgular: Gruplar arasında yaş, cinsiyet, medeni durum, eğitim süresi, tıbbi hastalık öyküsü, geçirilmiş psikiyatrik hastalık öyküsü ve toplam IQ açısından anlamlı fark bulunmamıştır. Yapılan tek yönlü varyans analizinde, şizofren ve bipolar hastaların yakınlarında sözel çalışma belleğinin kontrol grubuna göre anlamlı olarak bozuk olduğu bulunmuş (F=7.89, p=0.001), çok yönlü varyans analizinde de şizofren ve bipolar hastaların yakınlarında zihin kuramı işlevlerinin kontrol grubuna göre anlamlı olarak bozuk olduğu saptanmıştır (ZK-1 için, F= 3.232, p= 0.045; ZK-2 için, F= 4.082, p=0.021; İA için,F= 3.786, p= 0.027; PKF için, F= 10.802, p <0,001). Çalışma belleğinin ZK bozukluğuna etkisi çok değişkenli kovaryans analizi kullanılarak incelendiğinde ise, PKF testinde gruplar arası farkın devam ettiği (F= 6.9, p=0.02), İA testin gruplar arasındaki farkın sınırda bir değere gerilediği (F=2.93, p=0.06), diğer ZK testlerindeki farkın ortadan kalktığı bulunmuştur.Sonuç: Bu çalışma bipolar bozukluk hastalarının birinci derece yakınlarında ZK bozukluklarının gösterildiği ilk çalışmadır. Şizofreni ve bipolar bozukluğu olan hastaların yakınlarında ZK'nın PKF ve sınırda bir değer ile de olsa İA bileşenlerindeki bozukluğun ÇB performansından bağımsız olduğu saptanmıştır. ÇB performansı birinci ve ikinci derece ZK becerilerini etkiliyor gibi görünmektedir. Her iki hasta yakını grubunda da ÇB ve ZK becerilerinde bozukluk saptanması, bipolar bozukluk ile şizofreninin aynı psikoz spekturumunda yer alan ve birbiriyle ilişkili hastalıklar olduğu görüşünü desteklemekte ve bu değişkenlerin aday endofenotipler olabileceğini düşündürmektedir.

Abstract:
Aim: The aim of this study is to compare the theory of mind functions in first degree relatives of schizophrenia patients with that of bipolar disorder patients and also with healthy controls, and to determine the effects of working memory deficits to the theory of mind functions.Method: The sample consisted of 50 first degree relatives of in- or outpatients with either schizophrenia or bipolar affective disorder with psychotic features (22 relatives of patients with bipolar affective disorder and 28 relatives of patients with schizophrenia) who had been treated at the Department of Psychiatry in Ankara University, School of Medicine, and 27 age-, gender-, education- and total IQ- matched healthy volunteers who don?t have family history of schizophrenia or bipolar affective disorder. DSM-IV-TR criteria were used for the diagnosis of schizophrenia and bipolar affective disorder with psychotic features. The sociodemographic and clinical features of the patients and their relatives were collected and SCID-I was administered to determine the existence of any psychiatric morbidity, WAIS-R was administered to determine the total IQ, Auditory Consonant Trigrams Test (ACT) was administered to evaluate the verbal working memory, first and second order false belief theory of mind tests (ToM-1, ToM-2), Faux Pas Test (FPT), Hinting Tasks (HT) were administered to evaluate theory of mind functions.Findings: There were no significant differences between the groups in terms of age, marital status, years of education, physical illness and total IQ. One-way analysis of variance showed significant verbal working memory dysfunctions in relatives of schizophrenia and bipolar affective disorder patients compared with the control group (F=7.89, p=0.001). Multivariate analysis of variance showed significant theory of mind dysfunctions in relatives of schizophrenia and bipolar affective disorder patients compared with the control group (for ToM-1 F= 3.232, p= 0.045; for ToM-2, F= 4.082, p=0.021; for HT,F= 3.786, p= 0.027; for FPT, F= 10.802, p <0,001). When effects of working memory disorders on theory of mind functions were taken as a covariate, the FPT difference between the groups remained significant (F= 6.9, p=0.02), HT difference between the groups was nearly significant (F=2.93, p=0.06) and no significant difference was found between the groups for other theory of mind tests.Results: This is the first study which investigates ToM dysfunctions in the first degree relatives of patients with bipolar affective disorder. FPT and HT domains of ToM seem to be independent of verbal WM performances in the relatives of patients with schizophrenia and bipolar affective disorder. WM performance seems to affect first and second degree ToM functions. Observation of ToM and WM dysfunctions in both groups, supports the view that schizophrenia and bipolar affective disorder are related disorders which are part of the same psychotic spectrum and these variables could be thought as candidate endophenotypes.