Beslenme dostu okullarda görev yapan okul öncesi öğretmenlerinin beslenme okuryazarlık düzeyleri: Türkiye örneklemi
The nutrition literacy levels of preschool teachers working in nutrition friendly scchools: A sample of Turkey
Yazar: GÜLŞAH İNALCIK
Danışman: DOÇ. DR. DURİYE ESRA ANGIN
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Türkiye'de beslenme dostu okul sertifikasına sahip resmi bağımsız anaokullarında görev yapan okul öncesi öğretmenlerinin beslenme okuryazarlık düzeylerini belirlenmesi ve beslenme okuryazarlık düzeylerinin çeşitli değişkenlere göre incelenmesi amacıyla yapılan bu çalışma nicel araştırma yöntemlerinden tarama modeline göre gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın evrenini 2021-2022 eğitim öğretim yılında Türkiye'de beslenme dostu okul sertifikasına sahip bağımsız anaokullarında görev yapmakta olan okul öncesi öğretmenleri oluşturmaktadır. Çalışma grubu çok aşamalı tabakalı ve küme örnekleme yöntemine göre belirlenmiştir. Çalışma grubunda Türkiye İstatistik Kurumu İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflandırması'nda yer alan bölgeler doğrultusunda belirlenen 25 alt bölgedeki iller yer almaktadır. Bu doğrultuda 10 ve üzeri resmi bağımsız beslenme dostu anaokulu bulunan illerden 10'ar okul seçilmiş olup 10'dan az resmi bağımsız beslenme dostu anaokulu olan illerde ise ildeki tüm beslenme dostu okullar tam sayım yoluyla çalışmaya dâhil edilmiştir. Bu okullarda görev yapan okul öncesi öğretmenlerinin tamamı çalışma grubunu oluşturmuştur. Araştırmacı tarafından oluşturulan "Kişisel Bilgi Formu" ve Cesur, Koçoğlu ve Sümer (2015) tarafından geliştirilen "Yetişkinlerde Beslenme Okuryazarlığı Değerlendirme Aracı" araştırmanın veri toplama aracı olarak kullanılmış; 979 okul öncesi öğretmeninden veri toplanmıştır.
Çalışmada elde edilen bulgular uygun istatistiksel yöntemler aracılığı ile analiz edilmiştir. Kategorik veriler arasındaki ilişkiye Ki-Kare analizi ile bakılmıştır. Çalışmanın sonuçları incelendiğinde okul öncesi öğretmenlerinin %98.5'inin toplam beslenme okuryazarlık düzeyinde yeterli beslenme okuryazarlığına sahip olduğu ancak alt bölümlere bakıldığında porsiyon miktarları ile gıda etiketi okuma ve temel matematik beslenme okuryazarlığı düzeylerinin yetersiz/sınırda olduğu tespit edilmiştir. Toplam beslenme okuryazarlık düzeyinde 21-27 yaş aralığındaki, öğretmenlik mesleğinde geçirilen kıdem süresi 22 yıl ve üzeri olan, beslenme eğitimine kendisi için katılan ve sağlık sorunu olan öğretmenlerin yeterli beslenme okuryazarlığının yüksek olduğu belirlenmiştir. Görev süresi değişkenine bakıldığında ise beslenme dostu okulda görev yapma süresi kısaldıkça yeterli beslenme okuryazarlık düzeyinde artış olduğu tespit edilmiştir. Araştırmada cinsiyet, medeni durum, öğrenim durumu, gıda alışverişinde dikkat edilen durumlar, beslenme dostu okul ile ilgili sorulara verilen yanıtlar, beslenme eğitimi alma durumu, beslenme öz değerlendirme, tanısı konan sağlık sorunu, sağlık sorunları için yapılan diyet veya fiziksel aktivite durumu ve fiziksel aktivite durumları gibi değişkenlerde ise beslenme okuryazarlığı alt bölümlerinde farklılıkların olduğu sonucuna ulaşılmıştır. ANAHTAR SÖZCÜKLER: Okul Öncesi Öğretmeni, Beslenme Okuryazarlığı, Beslenme Dostu Okul

Abstract:
This study, which was conducted in order to determine the nutrition literacy levels of preschool teachers with a nutrition-friendly school certificate working in official independent kindergartens in Turkey and to examine the nutrition literacy levels according to various variables, was carried out according to the screening model. It is one of the quantitative research methods. The universe of the research consists of preschool teachers working in independent kindergartens with a nutrition-friendly school certificate in Turkey in the 2021-2022 academic year. The study group was determined according to the multistage stratified and cluster sampling method. In the study group, there are provinces in 25 sub-regions determined according to the regions included in the Classification of Statistical Regional Units of the Turkish Statistical Institute. In this direction, 10 schools were selected from provinces with 10 or more official independent nutrition-friendly kindergartens, and in provinces with less than 10 official independent nutrition-friendly kindergartens, all nutrition-friendly schools in the province were included in the study. All of the pre-school teachers working in these schools formed the study group. The "Personal Information Form" created by the researcher and the "Adult Nutrition Literacy Assessment Tool" developed by Cesur, Koçoğlu and Sümer (2015) were used as the data collection tool of the research; Data were collected from 979 preschool teachers. The findings obtained in the study were analyzed with appropriate statistical methods. The relationship between categorical data was examined by Chi-Square analysis. When the results of the research are examined, it is seen that 98.5% of the preschool teachers have sufficient nutrition literacy at the level of total nutrition literacy, but when the subsections are examined, the portion amounts, reading the food labels and basic nutrition subsections are examined. literacy levels are analyzed under sub-headings; Mathematical nutrition literacy is insufficient/borderline.
At the total nutrition literacy level, it has been determined that the adequate nutrition literacy of the teachers who are between the ages of 21-27, who have a seniority of 22 years in the teaching profession, who participate in nutrition education for themselves and who have health problems. When the tenure variable is examined, it has been determined that the level of adequate nutrition literacy increases as the tenure in a nutrition friendly school shortens. In the research, gender, marital status, education level, attention to food shopping, answers to questions about nutrition-friendly school, nutrition education, nutrition selfassessment, diagnosed health problem, diet or physical activity status for health problems, and physical activity. It was concluded that there were differences in the nutrition literacy subsections in variables such as.KEYWORDS: Preschool Teacher, Nutrition Literacy, Nutrition Friendly School