Doğu Akdeniz Bölgesi meşe taksonları (Quercus spp.)'nın Cynipidae faunası ve ilişkili böcek türlerinin belirlenmesi
Determination to Cynipidae fauna and associated insect species of taxa (Quercus spp.) in the Eastern Mediterranean Region of Türkiye
Yazar: FATİH AYTAR
Danışman: PROF. DR. OĞUZHAN SARIKAYA
Bursa Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Orman Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Biyoloji = Biology ; Eski Çağ Dilleri ve Kültürleri = Ancient Linguistics and Cultures ; Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering
Dizin: Biyoloji = Biology ; Etnobotanik = Ethnobotany ; Orman böcekleri = Forest insects ; Orman entomolojisi = Forest entomology ; Patoloji = Pathology ; Zararlı böcekler = Insect pests

Özet:
Galler parazitik bir organizmanın (böcek, bakteri, fungus) neslinin devamı için beslenme, barınma ve koruma maksatlı bir bitkide hücre sayısı (hyperlasie) ve boyutunda (hypertrophye) artışa neden olan atipik bitki büyümeleridir. Böcekler gale neden olan en yaygın organizmaların başında gelir. Böcekler içerisinde 6 takıma mensup 52 farklı familya üyesi bitkilerde gal oluşumuna neden olur. Böcek grubu içerisinde tür sayısı bakımından gal sineklerinden (Diptera:Cecidomyiidae) sonra gal oluşturan en zengin ikinci grubu Cynipidae (Hymenoptera) familya üyeleri oluşturur.
Cynipidae familyasında Cynipini tribusu üyeleri Fagaceae (Quercus, Castanea, Castanopsis, Chrysolepis, Lithocarpus ve Notholithocarpus) türlerinde gal oluştururken aynı familyanın Ceroptresini ve Synergini (Synophrus türü hariç) tribus üyelerei Cynipini tribus üyelerinin oluşturduğu gallerde yerleşimci (inquiline) meşe gal arısı olarak ürerler. Ayrıca bazı Coleoptera, Diptera, Lepidoptera gibi yerleşimci böcek türleri ile Chalcidoidea üstfamilya üyesi parazitoid türler gali üreme materyali olarak kullanır. Bu gruplarla birlikte mikroorganizma ve diğer canlılarla birlikte meydana gelen komleks yapı meşe gal arısı ve onun komünitesini oluşturur.
Bu çalışmada Türkiye'nin Doğu Akdeniz Bölgesinde doğal olarak yetişen 11 farklı Quercus taksonu üzerinde gal yapan Cynipini tribus üyesi meşe gal arısı ile ilişkili olan yerleşimci, parazitoid ve ziyaret eden böcek komünitesi araştırılmıştır. 
Araştırma 2019-2024 yılları arasında Türkiye'nin Akdeniz Coğrafi Bölgesi'nin Adana Bölümünü oluşturan Doğu Akdeniz Bölgesi ile (Adana, Hatay, Kahramanmaraş, Mersin ve Osmaniye) yakın çevresinde (Gaziantep, Kilis ve Karaman-sadece Ermenek ilçesi ve Niğde) doğal Quercus (meşe) alanlarında yürütülmüştür. Araştırma alanında toplam 237 farklı noktada örnek toplanmıştır. Örnekler laboratuvarda saflaştırıldıktan sonra uygun büyüklükte kaplarda kültüre alınmıştır. Örnekler her 15 günde bir kontrol edilmiştir. Elde edilen hymenopter örnekler %70'lik alkol bulunan cryo tüplere aktarılmış, Coleoptera ve Lepidoptera örnekler tekniğine uygun prepara edilerek daimî koleksiyon haline getirilmiştir. Örneklerin ön tanısı literatüre göre tarafımızca yapılmış sonrasında konu uzmanına teyit ettirilmiştir.
Araştırma sonucunda; meşe gal arısına (Hymenoptera: Cynipidae) ait 13 cinse bağlı 67 tür, parazitoid gruba (Hymenoptera) ait 9 cinse bağlı 21 tür, yerleşimci gruba (Hymenoptera ve Lepidoptera) ait 3 cinse bağlı 9 tür ve ziyaret eden gruba (Coleoptera) ait 1 cinse bağlı 1 tür olmak üzere toplam 3 takım mensubu 26 cinse ait 98 tür tespit edilmiştir. 
Saptanan 67 meşe gal arı arasında Dryocosmus mikoi Türkiye Cynipidae faunası için ilk kayıt olduğu tespit edilmiştir. Bu kayıtla Türkiye Cynipidae faunası 172'den 173'e, meşe gal arısı sayısı da 124'ten 125'e yükselmiştir. 
Bununla birlikte, parazitoid gruptan 6 Chalcidoidea (Hymenopter) tür; Aulogymnus testaceoviridis (Eulophidae), Sycophila binotata (Eurytomidae), Ormocerus sp. dif. dirigoius (Pteromalidae), Ormyrus destefanii (Ormyridae), Torymus affinis ve T. eglanteriae (Torymidae) Türkiye böcek faunası için ilk kayıt olduğu belirlenmiştir. 
Böylece bu çalışma kapsamında toplam 7 türün Türkiye böcek faunası için ilk kayıt olduğu ortaya çıkartılmıştır.
Belirlenen türlerden Andricus superfetationis, Pammene gallicolana ve Torymus auratus Türkiye'den ikinci kez bu çalışma ile bildirilmiştir.
Bunlara ilaveten bugüne kadar dünyada konukçu kaydı bulunmayan Bootanomyia hepdurgunae'nın dünya konukçu listesine Pseudoneuroterus saliens (Kollar, 1857)-sx ilk kez kaydedilmiştir. Ayrıca Andricus truncicola-ag Sycophila flavicollis'in, A. quercusramuli-sx Sycophila iracemae'nın, Chilaspis nitida-sx Sycophila variegate'nın, Synophrus politus Ormyrus destefanii'nin konukçu listesine bu çalışma ile eklenmiştir.
Çalışma kapsamında tespit edilen 98 türün 84'ü Doğu Akdeniz Bölgesi'nden ilk kez bu çalışma ile bildirilmektedir. Saptanan türlerden 37'si Akdeniz, 30'u Güneydoğu ve 27 tanesi İç Anadolu Bölgesi cynipid faunası için ilk kayıt olduğu saptanmıştır.
Günümüze kadar 18 türle temsil edilen Doğu Akdeniz Cynipidae faunasının yürütülen bu çalışma sonucunda 67 türü Cynipini+Synergini [66 Cynipini+1 Synergini (sadece Synophrus türü)], 5 türü Synergini, 2 türü Ceroptresini ve 5 türü Diplolepidini tribus üyesinden olmak üzere toplam 82 türle temsil edildiği belirlenmiştir.
Bunların dışında birçok tür için konukçu kaydı, yeni yayılış bilgisi ve diğer bulgular detaylı olarak verilmiştir.

Abstract:
Galls are atypical plant growths that cause an increase in both the number and size of cells in a plant, driven by parasitic organisms (such as insects, bacteria, or fungi) for feeding, shelter, and protection purposes. Among these organisms, insects are the most common causes of galls. Within insects, 52 different families across 6 orders can induce gall formation in plants. Among these, the family Cynipidae (Hymenoptera) represents the second most diverse group in terms of species that induce galls, following the gall midges (Diptera: Cecidomyiidae).
Members of the Cynipini tribe within the Cynipidae family induce galls on Fagaceae species (such as Quercus, Castanea, Castanopsis, Chrysolepis, Lithocarpus, and Notholithocarpus). Meanwhile, members of the Ceroptresini and Synergini tribes within the same family (except for the Synophrus species) inhabit the galls created by Cynipini tribe members as inquilines, specifically as oak gall wasps. Additionally, some inquiline insect species such as Coleoptera, Diptera and Lepidoptera, as well as parasitoid species within the Chalcidoidea superfamily, use the gall as a reproductive site. Together with microorganisms and other organisms, these groups form a complex structure that constitutes the oak gall wasp and its community.
In this study, the community of inquiline, parasitoid, and visiting insects associated with Cynipini tribe oak gall wasps on 11 different Quercus taxa naturally occurring in the Eastern Mediterranean region of Türkiye were investigated.
The research was conducted in natural Quercus (oak) areas within the Eastern Mediterranean region of Türkiye, specifically in the Adana Province (which is part of the Mediterranean Geographical Region) and its surrounding areas (Gaziantep, Kilis, and Karaman—only the Ermenek district and Niğde) from 2019 to 2024. A total of 237 different samples were collected from the study area. After being purified in the laboratory, the samples were cultured in appropriately sized containers. The samples were checked every 15 days. Hymenoptera specimens were transferred to cryo tubes containing 70% alcohol, while Coleoptera and Lepidoptera specimens were prepared according to the technique and preserved as permanent collections. The preliminary identification of the specimens was done according to the literature and then confirmed by a subject expert.
As a result of the study, a total of 98 species from 26 genera across 3 orders were identified, including: 67 species belonging to 13 genera of oak gall wasps (Hymenoptera: Cynipidae), 21 species belonging to 9 genera of parasitoids (Hymenoptera), 9 species belonging to 3 genera of inquilines (Hymenoptera and Lepidoptera), and 1 species from 1 genus of visiting insects (Coleoptera).
Among the 67 oak gall wasp species identified, Dryocosmus mikoi was found to be a new record for the Cynipidae fauna of Turkey. With this record, the number of Cynipidae species in Türkiye has increased from 172 to 173, and the number of oak gall wasp species has risen from 124 to 125.
Additionally, six Chalcidoidea (Hymenoptera) species from the parasitoid group have been identified as new records for the insect fauna of Türkiye. These are Aulogymnus testaceoviridis (Eulophidae), Sycophila binotata (Eurytomidae), Ormocerus sp. dif. dirigoius (Pteromalidae), Ormyrus destefanii (Ormyridae), Torymus affinis, and T. eglanteriae (Torymidae).
Thus, within the scope of this study, a total of 7 species were determined to be the first records for the insect fauna of Türkiye.
Among the identified species, Andricus superfetationis, Pammene gallicolana, and Torymus auratus have been reported from Türkiye for the second time in this study.
In addition, Pseudoneuroterus saliens (Kollar, 1857)-sx has been recorded for the first time as a host of Bootanomyia hepdurgunae, which previously had no known host record in the world. Furthermore, Andricus truncicola-ag has been added to the host list of Sycophila flavicollis, A. quercusramuli-sx to the host list of Sycophila iracemae, Chilaspis nitida-sx to the host list of Sycophila variegata, and Synophrus politus to the host list of Ormyrus destefanii through this study.
Of the 98 species identified in the study, 84 are reported from the Eastern Mediterranean region for the first time through this study. Among the identified species, 37 are recorded for the first time in the Cynipid fauna of the Mediterranean region, 30 in the Southeastern region, and 27 in the Central Anatolia region.
Until now, the Eastern Mediterranean Cynipidae fauna was represented by 18 species. As a result of this study, it has been determined that the fauna now includes a total of 82 species: 67 species from the Cynipini + Synergini groups [66 Cynipini + 1 Synergini (only the Synophrus species)], 5 species from Synergini, 2 species from Ceroptresini, and 5 species from the Diplolepidini tribe.
In addition, detailed information on host records, new distribution data, and other findings for many species are provided.