Buhârî'nin Kitâbu'l-Kader çerçevesinde kader meselesine yaklaşımı
Destiny in the framework of Buhari's Kitâbu'l-Kader approach to the issue
Yazar: İZZET BAŞARAN
Danışman: DOÇ. DR. AHMET ÖZDEMİR
Şırnak Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Hadis Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Bu çalışmada Buhârî'nin Sahih'indeki "Kitâbü'l-kader" bölümünde yer alan, ondan önce
başlayan ve yaşadığı asra da damga vuran kaderle ilgili problemleri incelemeye ve müellifin 
kendi perspektifinden bu konuya yaklaşımı tespit edilmeye çalışılmıştır. Girişte genel 
hatlarıyla Buhârî'nin hayatına, öne çıkan eserlerine ve döneminde ortaya çıkan bazı itikâdî
meselelere ve bunlara karşı aldığı tutuma değinilmiştir. Birinci bölümde, Buhârî'nin 
Sahih'ndeki Kitâbü'l-kader bölümünü daha iyi anlamak için İslâm öncesi ve sonrası kader 
konusu ile ilgili ehl-i kitap ve kelâm ekollerinin görüşleri analtılmaya çalışılmış ancak
görüşlerine reddiyede bulunulan itikâdî mezheplerin özellikle Mu'tezile mezhebinin genel
olarak tarihi geçmişlerine ve görüşlerine daha yoğun değinilmiştir. İkinci bölümde 
Buhârî'nin ilgili bölümünün bâb başlıklarında delillendirmeye çalıştığı kelâmî meseleleri 
inceleme yöntemi tespit edilmeye çalışılmıştır. Daha sonra bâb başlıklarında ve nakledilen
hadisler ve âyetlerde tespit edilen meşîet-irâde, kudret, takdir gibi konulara değinilmiştir. Bu 
konular işlenirken öncelikle Cehmiyye, Mu'tezile ve ehl-i sünnet kelâmcılarının görüşleri 
aktarılacak ardından bâb başlıkları ve şârihlerin açıklamalarından yola çıkılarak Buhârî'nin
bu meselelere yaklaşımı ortaya konulmaya gayret gösterilmiştir. Kitâbü'l-kader; Sahih'in 
son bölümlerindendir. Buhârî bu bölümde bâb başlıkları ve altında aktardığı âyet ve 
rivayetler ile ilim, kader, meşîet-irâde, ecel, rızık, kudret ve müslümanlar arasında ihtilafa 
sebebiyet veren diğer meselelere Buhârî'nin kendi penceresinden bakılarak yaklaşımı ortaya
konulmaya çalışılacaktır.

Abstract:
In this study, it has been tried to examine the problems related to fate, which are in the 
Kitâbü'l-qadar section of Bukhari's Sahih, which started before Bukhari and left its mark on 
the century he lived in, and to determine the author's approach to this issue from his own 
perspective. In the introduction, Bukhari's life, his prominent works, some theological issues 
that emerged during his period and his attitude towards them are mentioned in general terms. 
In the first chapter, in order to better understand the Kitâbü'l-qadar section in Bukhari's 
Sahih, the views of the people of the book and theological schools on the subject of fate 
before and after Islam were tried to be analyzed, but the views of the religious sects whose 
views were rejected were especially the Mu'tazila sect in general. Their historical 
background and views are mentioned more intensively. In the second chapter, the method of 
examining the theological issues that Bukhari tried to prove in the chapter headings of the 
relevant chapter was tried to be determined. Then, issues such as will, power and discretion, 
which were identified in the chapter headings and the narrated hadiths and verses, were 
touched upon. While dealing with these issues, firstly the views of Jahmiyya, Mu'tazila and 
Ahl al-Sunnah theologians will be conveyed, and then an effort has been made to reveal 
Bukhari's approach to these issues, based on the chapter headings and the explanations of 
the commentators. Kitâbü'l-kader; Sahih'in son bölümlerindendir. Buhârî bu bölümde bâb 
başlıkları ve altında aktardığı âyet ve rivayetler ile ilim, kader, meşîet-irâde, ecel, rızık, 
kudret ve Müslümanlar arasında ihtilafa sebebiyet veren diğer meslelere de kendi 
penceresinden bakarak yaklaşımını ortaya konulmaya çalışılacaktır.