Hemiplejik hastalarda sanal gerçeklik uygulamalarının üst ekstremite fonksiyonlarına, aktivite ve katılıma etkileri
Effects of virtual reality game on upper extremity functions, activity and participation in hemiplegic patients
Yazar: PINAR DOĞAN
Danışman: PROF. DR. EBRU YILMAZ YALÇINKAYA
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Gaziosmanpaşa Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi / Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon = Physical Medicine and Rehabilitation

Özet:
Amaç: Bu çalışmanın amacı serebrovasküler olay (SVO) sonrası inme gelişen hemiplejik hastalarda konvansiyonel rehabilitasyon programına ek olarak uygulanan sanal gerçeklik (SG) destekli üst ekstremite rehabilitasyonunun üst ekstremite fonksiyonları, günlük yaşam aktiviteleri (GYA) ve katılıma etkilerini incelemektir.
 Gereç ve Yöntem: Çalışma tek kör, prospektif, randomize kontrollü, tek merkezli bir klinik çalışmadır. Kliniğimize başvuran hastalardan 18 yaş üstü, iskemik veya hemorajik inme sonrası ilk 12 ay içinde olan, hemipleji tanılı 40 hasta çalışmaya dahil edildi. Hastalar konvansiyonel tedavi (KT) grubu (n=20) ve SG grubu (n=20) olarak iki gruba randomize edildi. KT grubu 4 hafta boyunca haftanın 5 günü her gün 1 saat KT aldı. SG grubu 4 hafta boyunca haftanın 5 günü KT'ye ek olarak (Becure GmbH firmasından kiralanan) Leap Motion cihazında yüklü üst ekstremite fonksiyonlarını geliştirmeye yönelik 4 oyunun her birini 10 dk oynayıp toplam 40 dk ekstra egzersiz yaptı. Birincil sonuç ölçütü olarak üst ekstremite fonksiyonları için Fugl Meyer Üst Ekstremite Değerlendirme Ölçeği (FMA-UE) kullanıldı. İkincil sonuç ölçütü olarak üst ekstremite fonksiyonları için Üst Ekstremite Selektif Kontrol Skalası (SCUES), el fonksiyonu için Dokuz Delikli Tahta Çivi Testi (NHPT), GYA ve katılımı değerlendirmek için Kol,Omuz ve El Yaralanması Anketi Türkçe Versiyonu (DASH-T) ile İnmeye Özgü Yaşam Kalitesi Ölçeği (SS-QOL) kullanıldı. Hastalar tedavi başlangıcında (T0), 4 haftalık tedavi bitince (T1), tedavi bitiminden 1 ay sonra (T2) ve tedavi bitiminden 3 ay sonra (T3) olmak üzere toplam 4 kere değerlendirildi. 
 Bulgular: Gruplar arasında demografik özellikler ve klinik parametreler açısından çalışma durumu haricinde istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmamıştır. SG grubundaki çalışan hasta sayısının, KT grubundaki çalışan hasta sayısından istatistiksel olarak anlamlı derecede yüksek olduğu bulunmuştur (p=0,006).
 Gruplar arasında başlangıç muayenesinde FMA-UE, DASH-T, NHPT düzeyi açısından istatistiksel olarak anlamlı fark yoktur (sırasıyla p=0,719, p=0,183, p=0,533). SG grubunda KT grubuna göre T0 değerlendirmesinde SCUES ve SS-QOL düzeyleri istatistiksel olarak anlamlı derecede yüksek bulundu (p<0,05). 
 Tedavi tipinin FMA-UE, SCUES, DASH-T ve SS-QOL düzeyleri üzerinde istatistiksel olarak anlamlı güçlü etkisi vardır (p<0,001). Tedavi tipi NHPT değeri üzerinde istatistiksel olarak anlamlı orta etkiye sahiptir (p=0,015). Zamanın FMA-UE, SCUES, DASH-T, SS-QOL ve NHPT düzeyleri üzerinde istatistiksel olarak anlamlı güçlü etkisi vardır (p<0,001). 
 Dört aylık takip ve muayeneler sonunda  hem KT hem de SG grubunda; FMA-UE, SCUES, DASH-T, SS-QOL, NHPT düzeylerinde grupların kendi içinde istatistiksel olarak anlamlı iyileşme olduğu bulunmuştur (p<0,001). Ancak KT grubunda T2 FMA-UE, SCUES ve NHPT düzeylerine göre T3 düzeylerinde istatistiksel olarak anlamlı bir kötüleşme mevcuttur (sırasıyla p<0,001, p=0,002, p<0,001). SG grubunda ise T2-T3 FMA-UE düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı iyileşme mevcut (p<0,001), T2-T3 SCUES düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark yokken T2 NHPT düzeyine göre T3 düzeyinde anlamlı kötüleşme mevcuttur (p<0,001).  
 Gruplar arası karşılaştırma yapıldığında SG grubunda KT grubuna göre FMA-UE, SCUES, DASH-T, SS-QOL ve NHPT ölçütlerinde tüm değerlendirilen zamanlarda anlamlı olarak daha fazla iyileşme olduğu bulunmuştur (p<0,001).
 Sonuç: Araştırmamızda inmeli hastalarda konvansiyonel rehabilitasyon programına ek olarak uygulanan SG destekli rehabilitasyonun tek başına KT'ye göre hastaların üst ekstremite fonksiyonlarında, GYA'da ve katılımlarında daha fazla iyileşme sağladığı görülmüştür. KT ye eklenen SG tedavileri gelecek vaat eden tedavilerdir. Ancak; bu sistemlerin genel kullanıma girmeden önce daha büyük hasta grupları ve detaylandırılmış tedavi protokolleriyle yapılan, daha uzun takip süresi içeren yeni çalışmalarının yapılması gerekmektedir. 
 Anahtar Kelimeler: Aktivite, Hemipleji, Katılım, Sanal Gerçeklik Uygulamaları, Üst Ekstremite Fonksiyonu

Abstract:
Aim: The aim of this study is to examine the effects of virtual reality (VR) supported upper extremity rehabilitation applied in addition to the conventional rehabilitation program on upper extremity functions, daily living activities and participation in hemiplegic patients who developed stroke after cerebrovascular accident.
 Materials and Methods: The study is a single-blind, prospective, randomized controlled, single-center clinical study. Among the patients who applied to our clinic, 40 people over the age of 18, within the first 12 months after an ischemic or hemorrhagic stroke and diagnosed with hemiplegia were included in the study. Patients were randomized into two groups: conventional treatment (CT) group (n = 20) and VR group (n = 20). The CT group received CT for 1 hour every day, 5 days a week for 4 weeks. In addition to CT, the VR group performed 4 games designed to improve upper extremity functions on the Leap Motion device (rented from Becure GmbH) for 10 minutes each, 5 days a week for 4 weeks and performed a total of 40 minutes of extra exercise. The Fugl-Meyer Assessment for Upper Extremity (FMA-UE) for upper extremity functions was used as the primary outcome measure. Secondary outcome measures include the Selective Control of the Upper Extremity Scale (SCUES) for upper extremity functions, the Nine-Hole Peg Test (NHPT) for hand function, the Turkish Version of Disabilities of the Arm, Shoulder and Hand (DASH-T) Questionnaire and the Stroke Specific Quality of Life Scale (SS-QOL) to assess activities of daily living and participation was used. The patients were evaluated 4 times in total: before intervention (T0), after 4 weeks of intervention (T1), 1 month after the end of the intervention (T2) and 3 months after the end of the intervention (T3).
 Results: No statistically significant difference was detected between the groups in terms of demographic characteristics and clinical parameters, except for study status. It was found that the number of working patients in the VR group was statistically significantly higher than the number of working patients in the CT group (p = 0.006). 
 There is no statistically significant difference between the groups in terms of FMA-UE, DASH-T, NHPT levels at the initial examination (p=0.719, p=0.183, p=0.533 respectively). SCUES and SS-QOL levels were found to be statistically significantly higher in the VR group than in the CT group at T0 evaluation (p<0.05).
 Treatment type has a strong, statistically significant effect on FMA-UE, SCUES, DASH-T and SS-QOL levels (p<0.001). Treatment type had a statistically significant medium effect on NHPT value (p=0.015). Time has a statistically significant strong effect on FMA-UE, SCUES, DASH-T, SS-QOL and NHPT levels (p<0.001).
 At the end of the four month follow-up and examinations, both in the CT group and the VR group, a statistically significant improvement was found within the groups in FMA-UE, SCUES, DASH-T, SS-QOL, NHPT levels (p<0.001). However, in the CT group, there was a statistically significant worsening in T3 levels compared to T2 FMA-UE, SCUES and NHPT levels (p<0.001, p=0.002, p<0.001, respectively). In the VR group, there is a statistically significant improvement in T2-T3 FMA-UE levels (p<0.001), while there is no statistically significant difference between T2-T3 SCUES levels, there is a significant worsening in T3 level compared to T2 NHPT level (p<0.001).
 When comparing the groups, it was found that there was a significantly greater improvement in the SG group compared to the KT group in the FMA-UE, SCUES, DASH-T, SS-QOL and NHPT measures at all evaluated times (p<0.001).
 Conclusion: In our study, it was observed that VR supported rehabilitation applied in addition to the conventional rehabilitation program in stroke patients provided more improvement in the patients' upper extremity functions, daily living activities and participation than CT alone. VR treatments added to CT are promising treatments. However; before these systems come into general use, new studies with larger patient groups, detailed treatment protocols and longer follow-up periods are required.
 Key Words: Activity, Hemiplegia, Participation, Upper Extremity Function, Virtual Reality Applications