Uluslararası ticarette tedarik zincirinde kaos teorisi perspektifinde sürdürülebilir tedarikçi seçimi: Gıda tedarik zincirine yönelik bir uygulama
Sustainable supplier selection on the perspective of chaos theory in supply chain in international trade: An application for the food supply chain
Yazar: SİNAN ÇİZMECİOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. AHMET ÇALIK
KTO Karatay Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Uluslararası Ticaret ve Lojistik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Uluslararası Ticaret = International Trade

Özet:
Günümüzde uluslararası ticaretin kusursuz bir şekilde devam edebilmesi için tedarik zinciri kavramı anahtar bir öneme sahiptir. Tedarik zincirlerinin işlevsel şekilde planlanması, yapılandırılması ve tasarlanması uluslararası ticaretin sürdürülebilir şekilde yapılabilmesini sağlamaktadır. Bu noktada tedarikçilere büyük önem düşmektedir. Tedarik zincirlerinde işlevselliğin sağlanması sürdürülebilir tedarikçi seçimlerinin doğru bir şekilde yapılmasından geçmektedir. Özellikle son yıllarda giderek artan dünya nüfusu, küresel krizler, savaşlar ve pandemi gibi önemli olaylar gıda sektöründeki tedarik zincirinin önemini gözler önüne sermiştir. Bu tez çalışmasında gıda sektörünün önemli alt bileşenlerinden olan dondurulmuş gıda ürünlerine yönelik olarak sürdürülebilir tedarikçi seçimi uygulaması yapılmıştır. Sürdürülebilir tedarikçi seçimi işlemi kaos teorisi perspektifine dayandırılarak uygulanmaktadır. Kaos teorisine dayandırılan sürdürülebilir dondurulmuş gıda tedarikçisi seçiminde pandemi, savaş, kıtlık ve doğal afetler gibi olağanüstü koşullar altında seçimin hangi kriterlere dayalı olarak yapılacağı ele alınmaktadır. Uygulama kısmında ilk olarak sektörden, uzman karar vericilerden ve literatürden kaos koşulları altında sürdürülebilir tedarikçi seçimine yönelik uygulama kriterleri elde edilmiştir. Ardından bu kriterler uzman karar vericilerin ön değerlendirmelerine tabi tutularak nihai kriterlere ulaşılmıştır. Kriterlerin ağırlıkları karar verici değerlendirmelerine göre tip-2 nötrosofik ağırlık hesaplama operatörüyle hesaplanmıştır. Kriter ağırlıkları kullanılarak tip-2 nötrosofik temelli ARAS ve MAUT yöntemleriyle seçilmesi planlanan alternatif şirketlerin sıralamaları yapılmıştır. Ardından elde edilen sonuçların farklı koşullar altında nasıl tepki vereceğini ölçmek amacıyla duyarlılık analizi gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın sonuçlarında kaos ve belirsizlik kriterlerinin en önemli kriterlerden bazıları olarak öne çıktığı görülmektedir. Çalışma sürdürülebilir tedarikçi seçiminde tip-2 nötrosofik temelli olarak ÇKKV yöntemlerini ve kaos teorisini bir arada kullandığından dolayı literatüre önemli bir katkı sağlamaktadır.

Abstract:
Today, the supply chain concept is critical to the smooth operation of international trade. Functional supply chain planning, structuring, and design ensures permanent international trade. At this point, suppliers are of great importance. Ensuring functionality in supply chains requires selecting the right sustainable suppliers. Especially in recent years, important events such as the increasing world population, global crises, wars and pandemics have revealed the importance of the supply chain in the food industry. In this thesis study, sustainable supplier selection is applied to frozen food products, which are an important subcomponent of the food sector. The sustainable supplier selection method is conducted employing chaos theory. The criteria for selecting a sustainable frozen food supplier based on chaos theory are examined in the context of extreme events such as pandemics, war, starvation, and natural disasters. In the application part, firstly, application criteria for sustainable supplier selection under chaos conditions have been obtained from the industry, expert decision makers and the literature. Then, expert decision makers conducted preliminary examines of these criteria before deciding on the final criteria. The weights of the criteria have been calculated with the type-2 neutrosophic weight calculation operator based on the decision makers evaluations. The criteria weights are employed for assessing alternative companies that are intended to be selected utilizing type-2 neutrosophic based ARAS and MAUT techniques. Then, sensitivity analysis has performed to measure how the obtained results would react under different conditions. The results of the study show that chaos and uncertainty criteria stand out as some of the most important criteria. The paper provides a substantial contribution to the literature by combining type-2 neutrosophic based MCDM approaches with chaos theory in sustainable supplier selection.