Şanlıurfa'da turizmin geliştirilmesi bakımından doğa turizmi potansiyelinin değerlendirilmesi
Assessing the potential of ecotourism for the development of tourism in Şanlıurfa
Yazar: MUSTAFA AKGÜL
Danışman: DOÇ. DR. LÜTFİ MUSTAFA ŞEN
Sakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Turizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Turizm = Tourism

Özet:
Son dönemde yaşanan teknolojik gelişimler ve artan olanaklarla beraber insanoğlunun yaşamı hızla değişmektedir. Bu değişim sürecinde kitle turizminin hedonist ve yıkıcı yüzü ile karşılaşan farklı çevreler, turizmde bu alternatif arayışlara katılmış ve özellikle doğa bilinci yüksek turistler ekolojik dengeyi gözeten bir tarzda seçimler yapmaya itmektedir. Bu durum, doğa ile uyumlu ve kalabalıklardan uzak rekreasyonel aktiviteleri tercih eden turistlerin doğaya dönüş eğilimini artırmıştır. Özellikle pandemi sürecinde insanların doğaya ve doğal güzelliklere olan ilgisi daha da belirginleşmiş durumdadır. Bu durum ise turizm yoluyla kalkınmayı hedefleyen ülkeler nezdinde doğa turizm çeşidinin önemini arttırmaktadır. 
Dört bir yanında farklı iklimin yaşanabildiği eşsiz bir coğrafyada yer alan ülkemiz, geniş bir çerçevede farklı kitlelere hitap edebilecek nitelikte doğal kaynak ve potansiyeli bir arada barındırmaktadır. Ülkemizde doğa eksenli turizmin gelişimi açısından yüksek bir potansiyel varlığı ve bu potansiyelin kullanılması gerektiği alan yazında sıkça dile getirilmeye başlamıştır. Söz konusu bu kaynaklardan halkın her kesiminin fayda sağlaması ve kullanım dengesi gözetilerek, ekolojik açıdan mümkün olan en az kayıpla etkin bir şekilde uygulamaya geçirilmesi için özellikle yerel yönetimlerin ve turizm otoritelerinin hızlı bir şekilde, etkili adımlar atması büyük önem arz etmektedir. 
Bu doğrultuda Şanlıurfa'nın doğal kaynak ve zenginliklerinin etkin bir şekilde kullanımı yoluyla kentin özellikle kırsal alanlarında sosyo-ekonomik açıdan geri kalmış bölgeleri için yeni iş, gelir ve istihdam olanakları geliştirerek yerel kalkınmaya destek olunmasının amaçlandığı bu çalışma konu itibariyle literatürde daha önce il özelinde çalışılmamış olması sebebiyle önemli bir yere sahip olacaktır. 
Araştırmanın literatür incelemesi bölümünde doğa turizmi ekseninde literatürdeki turizm kaynakları incelenmiş, turizm ve çeşitleri ile ilgili kavramlar açıklanmaya çalışılmıştır. Ardından turizm ve doğa ilişkisi incelenmiş ve turizm çeşitliliğine dair, alan yazındaki kavramsal karmaşaya değinilmiştir. Ayrıca Şanlıurfa hakkında bilgiler aktarılmış, coğrafik ve doğal varlıkları literatüre ve ilgili kurumların rapor ve yayınları çerçevesinde anlatılmıştır. 
Çalışmanın araştırma kısmında betimleyici araştırma ekseninde nitel araştırma yöntemlerinden yarı yapılandırılmış görüşme yöntemi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Şanlıurfa'da yaşayan turizm sektörü kamu ve özel sektör çalışanları, turizm akademisyenleri, ilgili STK ve sektör temsilcileri ile yüz yüze ve online görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Katılımcılardan sağlanan veriler MAXQDA 2020 programı vasıtasıyla kodlanarak içerik analizleri gerçekleştirilmiştir. Elde edilen tüm veri ve bulgular, araştırma sonucunda yorumlanmıştır.  
Bu değerlendirme sonucunda araştırma katılımcıları, genel manada Şanlıurfa ve ilçelerinin yeterli derecede doğal kaynaklara ve çeşitliliğe sahip olduğunu, bu alanda ihtiyaç duyulan alt ve üst yapının sağlanması durumunda doğa turizminin kente ve özellikle kırsal bölgelerdeki yerel halka hem ekonomik hem de sosyal açıdan önemli düzeyde katkı sunacağını belirtmişlerdir. Bu noktada şehrin en zayıf noktalarının yerel halkın ve yerel idarecilerin bu alana yeterince ilgi göstermediği, kent genelinde eğitim ve turizm bilinci seviyesinin düşük olduğu sonucu ortaya çıkmıştır. Şehre yönelik en önemli fırsatın turizm açısından yoğun olarak ziyaret alan bir bölgede bulunması sonucu ortaya çıkarken, sınırda uzun bir süreden beri devam eden savaş hali ise şehre yönelik en önemli tehdit olarak öne çıkmıştır.

Abstract:
The rapid changes in human life in recent times, together with technological advancements and increasing opportunities, have been apparent. In this process of change, various circles that have encountered the hedonistic and destructive face of mass tourism have participated in these alternative searches in tourism, especially pushing tourists with high nature awareness to make choices in a manner that takes ecological balance into account. This situation has increased the tendency of tourists who prefer nature-friendly and crowd-free recreational activities to return to nature. Especially during the pandemic process, people's interest in nature and natural beauty has become more prominent. This, in turn, increases the importance of nature tourism for countries aiming for development through tourism.
Located in a unique geography where different climates can be experienced all around, our country harbors natural resources and potential that can appeal to different masses in a broad framework. It has started to be frequently stated in the literature that there is a high potential for the development of nature-based tourism in our country and this potential needs to be utilized. It is of great importance that local governments and tourism authorities take swift and effective steps to ensure that all sections of the public benefit from these resources and that they are implemented effectively with as little ecological loss as possible while observing the balance of use.
In this respect, this study will hold an important place due to the fact that it has not been worked on at the provincial level in the literature before. It aims to support local development by developing new jobs, income, and employment opportunities for socio-economically backward regions, especially in rural areas of the city, through the effective use of natural resources and wealth of Şanlıurfa.
In the literature review section of the research, tourism resources in the literature were examined in terms of nature tourism, and concepts related to tourism and its varieties were tried to be explained. Then the relationship between Tourism and Nature was examined, and the conceptual confusion in the literature regarding tourism diversity was mentioned. In addition, information about Şanlıurfa has been transmitted and its Geographic and Natural assets have been narrated within the framework of literature and reports and publications of related institutions.
In the research part of this study, descriptive research was conducted using the semi-structured interview method from qualitative research methods. Face-to-face and online interviews were held with tourism sector employees, academics, related NGOs and sector representatives living in Şanlıurfa. The data obtained from the participants were coded via the MAXQDA 2020 program and content analyses were performed. All the data and findings obtained were interpreted at the end of the research.
As a result of this evaluation, the research participants generally stated that Şanlıurfa and its districts have sufficient natural resources and diversity, and in the event of providing the infrastructure needed in this area, nature tourism will make a significant contribution to the city and especially the local people in rural areas both economically and socially. The weakest points of the city were the lack of interest in this area by the local people and local administrators and the low level of education and tourism awareness in the city. The most significant opportunity directed to the city was concluded to be in a region heavily visited in terms of tourism, while the ongoing war on the border for a long time emerged as the most important threat directed to the city.