Tip 1 diabetes mellitus tanısı almış çocuk ve ergenlerde dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu belirtileri, anne sütü alımı ilişkisi ve otoimmünite
Association between attention deficit and hyperactivity disorder (ADHD) symptoms, breastfeeding and autoimmunity in children and adolescents with type 1 diabetes mellitus
Yazar: FERDA VOLKAN GÖNÜLLÜ
Danışman: PROF. DR. OSMAN SABUNCUOĞLU
Marmara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2018
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Anne sütü = Milk-human ; Antikorlar = Antibodies ; Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Diabetes mellitus-tip 1 = Diabetes mellitus-type 1 ; Ergenler = Adolescents ; Hiperaktiviteli dikkat eksikliği bozukluğu = Attention deficit disorder with hyperactivity ; Langerhans hücreleri = Langerhans cells ; Otoimmünite = Autoimmunity ; Çocuklar = Children

Özet:
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) dikkat eksikliği ve/veya hiperaktivite ve dürtüsellik ile kendini gösteren, toplum, okul veya işle ilgili etkinlikleri olumsuz etkileyebilen, nörogelişimsel bir bozukluktur. 
Diabetes Mellitus (DM) insülin sekresyonunda ve/veya insülin etkisinde oluşan bozukluklar sonucu karbonhidrat, yağ ve protein metabolizmasında oluşan bozukluğa denilmektedir. Tip 1 diyabet, pankreas beta hücrelerine yönelik başlayan otoimmün harabiyet nedeniyle ortaya çıkan, multifaktöriyel kronik bir hastalıktır. İmmun sistemdeki humoral ve hücresel değişimlerle birlikte otoantijenlere tolerans geliştirmedeki yetersizlik nedeniyle hastaların çoğunda adacık hücrelerine karşı oluşan otoantikorlar, otoimmunitenin bir göstergesidir.
Her iki hastalığın etiyolojisinde de otoimmünite ve anne sütü alımı yetersizliği suçlanmaktadır.
Tip 1 DM tanısıyla en az 6 aydır takip ve tedavisi yapılan 10-17 yaş arası 78 olgu sosyodemografik özellikler, anne sütü alım süreleri ve tip 1 DM'ye özgü laboratuvar ve klinik veriler açısından değerlendirildi. DEHB belirtilerini taramak amacıyla ebeveynlere SNAP-IV (Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu için belirti tarama anketi) ve ergenlere Güçler Güçlükler Anketi ergen formu verildi. Ölçek taraması sonucunda DEHB açısından riskli olan gruba klinisyen tarafından ÇDŞG-ŞY-T yapılarak DSM- IV ekseninde DEHB tanıları klinik olarak netleştirildi.
 Çalışmamızda gruplar yaş, cinsiyet, sosyoekonomik düzey, ebeveynlere ait demografik özellikler, pre-, peri-, postpartum özellikler ve anne sütü alım süresi gibi çevresel faktörler açısından benzerdi. Olguların %28,2'si (n=22) DEHB tanısını karşılıyordu.  Bu oran toplumdaki DEHB oranının çok üzerinde iken tip 1 DM'li bireylerdeki DEHB oranları açısından yazın ile uyumluydu. Tip 1 DM'ye özgü otoimmün belirteçlerin gruplardaki dağılımına bakıldığında DEHB olan grupta adacık hücre antikoru pozitifliği %88,2 iken DEHB olmayan grupta adacık hücre pozitifliği %30 idi. Adacık hücre antikoru pozitifliği açısından gruplar arasında istatistiksel açıdan anlamlı fark varken anti-insülin antikoru ve GAD açısından farklılık yoktu. Adacık hücre antikorunun DEHB yordayıcılığı basit lineer regresyon analizi ile incelendiğinde ise SNAP IV dikkat eksikliği, hiperaktivite ve toplam puanı ile güçler güçlükler anketinin dikkat eksikliği ve aşırı hareketlilik puanları üzerinde anlamlı yordayıcı olduğu görüldü.

Anahtar kelimeler: Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu, Tip 1 Diabetes Mellitus, Otoimmünite, Adacık Hücre Antikoru, Anne Sütü

Abstract:
Attention Deficit and Hyperactivity Disorder (ADHD) is a neurodevelopmental disorder that manifests itself with attention deficit and  or hyperactivity and impulsivity and may negatively impact on community, school or work-related activities.
 Diabetes Mellitus (DM) is a condition which includes disturbances in insulin levels and insulin induced metabolic pathways. Type 1 diabetes is a multifactorial chronic disease that is caused by autoimmune destruction of pancreatic beta cells. Due to humoral and cellular changes in the immune system and inability to develop tolerance to autoantigens, autoantibodies against to the islet cells in the majority of patients are an indication of autoimmunity.
The etiology of both diseases is also accused of autoimmunity and inadequate breastfeeding.
 Seventy eight patients aged 10-17 years who were followed up for at least 6 months with type 1 DM and treated for at least 6 months were evaluated for sociodemographic characteristics, duration of breastfeeding, and type 1 DM specific laboratory and clinical data.
In order to screen for ADHD symptoms, parents were given SNAP-IV (Swanson Nolan Pelham Questionnaire) and Adolescents Form of Adolescent Stress Difficulties Questionnaire. At the end of the scale scan, the risk group for ADHD was clinically clarified on the present DSM-IV axis by performing Kiddie Schedule for Affective Disorders and Schizophrenia Present and Lifetime Version (K-SADS-PL)by the clinician.
In our study, groups were similar in terms of age, gender, socioeconomic level, demographic characteristics of parents, environmental factors such as pre-, peri-, postpartum characteristics and duration of breastfeeding. 28,2% of the cases (n = 22) met the diagnosis of ADHD. While this rate was well above the rate of ADHD in the community, it was in accordance with the literature in terms of the rates of ADHD in individuals with type 1 DM.
When the distribution of autoimmune markers specific for type 1 DM was examined in groups, islet cell antibody positivity was 88.2% in the group with ADHD, whereas islet cell positivity was 30% in the group without ADHD. There was a statistically nificant difference between the groups in terms of islet cell antibody positivity, but there was no difference between anti-insulin antibody and GAD.  When the ADHD predictor of islet cell antibody was examined by simple linear regression analysis, SNAP IV was found to be a significant predictor of attention deficit, hyperactivity and total score and the power difficulties questionnaire's attention deficit and hyperactivity scores.

Keywords: Attention Deficit and Hyperactivity Disorder, Type 1 Diabetes Mellitus, Autoimmunity, Islet Cell Antibody, Breast Feeding