Özanlayış, beş faktör kişilik özellikleri ve mükemmeliyetçi dindarlık ilişkisi üzerine bir araştırma
An inquiry into the relationships between self-compassion, big five personality traits and perfectionistic religiosity
Yazar: NURİMAN KARAYİĞİT ULU
Danışman: PROF. DR. ALİ ULVİ MEHMEDOĞLU
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Psikolojisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion ; Psikoloji = Psychology

Özet:
Çalışmamızda öz-anlayış, psikolojik iyi oluş, beş faktör kişilik özellikleri ve mükemmeliyetçi dindarlık arasındaki ilişki ve etkileşimin tespiti hedeflenmiştir. Bunun için öncelikle Türkçe versiyon mükemmeliyetçi dindarlık ölçeği geliştirilmiştir. İkinci olarak, Kişisel Bilgi Formu, Öz-anlayış Ölçeği, Psikolojik İyi Oluş Ölçeği, Kişilik Yapıları Ölçeği ve Mükemmeliyetçi Dindarlık Ölçeği-T'den oluşan bir anket formu hazırlanmıştır. İstatistiksel analizler, on sekiz yaş ve üstü 724 katılımcıdan elde edilen verilerle yapılmıştır. Bulgular, temel ve alt hipotezlerin büyük oranda desteklendiğini göstermiştir.
Korelasyon modeline göre, Öz-anlayış ve Psikolojik İyi Oluş ile Olumlu Mükemmeliyetçi Dindarlık arasında pozitif; Olumsuz Mükemmeliyetçi Dindarlık arasında negatif yönde anlamlı ilişki saptanmıştır. Öz-anlayış ve Psikolojik İyi Oluş ile Dışadönüklük, Yumuşakbaşlılık, Özdenetimlilik ve Deneyime Açıklık arasında pozitif; Nevrotiklik arasında negatif yönde anlamlı ilişki bulunmuştur.
Olumlu Mükemmeliyetçi Dindarlık ile Dışadönüklük, Yumuşakbaşlılık, Özdenetimlilik arasında pozitif; Nevrotiklik arasında negatif yönde anlamlı ilişki bulunmuştur. Olumlu Mükemmeliyetçi Dindarlık ile Deneyime Açıklık arasında anlamlı düzeyde ilişki bulunmamıştır.
Olumsuz Mükemmeliyetçi Dindarlık ile Dışadönüklük, Özdenetimlilik, Deneyime Açıklık arasında negatif; Nevrotiklik arasında pozitif yönde anlamlı ilişki bulunmuştur. Olumsuz Mükemmeliyetçi Dindarlık ile Yumuşakbaşlılık arasında anlamlı düzeyde ilişki bulunmamıştır.
Beş faktörlü kişilik yapıları bağımsız değişkeni tarafından, öz-anlayış bağımlı değişkeninin  yordanmasıyla ilgili kurulan çoklu doğrusal regresyon modeline göre, Öz-anlayış puanlarındaki değişkenliğin %43.1'i, kişilik yapıları tarafından açıklanmıştır. Dışadönüklük ve Yumuşakbaşlılık, katılımcıların öz-anlayış düzeyini pozitif yönde etkilerken; Nevrotiklik, negatif yönde anlamlı şekilde etkilemiştir. Özdenetimlilik ile Deneyime Açıklık alt boyutlarının, katılımcıların öz anlayış puanlarına olan etkisi anlamlı değildir.
Beş faktörlü kişilik yapıları bağımsız değişkeni tarafından, mükemmeliyetçi dindarlık bağımlı değişkeninin  yordanmasıyla ilgili kurulan çoklu doğrusal regresyon modeline göre, mükemmeliyetçi dindarlık puanlarındaki değişkenliğin %2.3'ü, kişilik yapıları tarafından açıklanmıştır. Deneyime Açıklık, mükemmeliyetçi dindarlık düzeyini negatif yönde anlamlı şekilde etkilemiştir. Dışadönüklük, Yumuşakbaşlılık,  Özdenetimlilik ile Nörotiklik alt boyutlarının, katılımcıların genel mükemmeliyetçi dindarlık puanlarına olan etkisi anlamlı değildir.
Yapısal modele göre, mükemmeliyetçi dindarlık örtük değişkeni, öz-anlayış ve psikolojik iyi oluş örtük değişkenini negatif yönde anlamlı şekilde etkilemiştir. Öz anlayış ve psikolojik iyi oluş örtük değişkenleri, beş faktörlü kişilik yapıları örtük değişkenini pozitif yönde anlamlı şekilde etkilemiştir. Mükemmeliyetçi dindarlığın beş faktörlü kişilik yapılarına etkisinde öz-anlayış ve psikolojik iyi oluşun tam aracı rolü vardır.
ANOVA sonuçlarına göre, katılımcıların  öz-anlayış puan ortalaması; meslek, ekonomik durum, yaş aralığı, çocukluk döneminde annenin kişiye karşı dini tutumu, çocukluk döneminde babanın kişiye karşı dini tutumu, çocukluk dönemi yetiştiriliş tarzı, Tanrı algısı, kusursuz olmak istediği öncelikli alan değişkenlerine  göre anlamlı düzeyde farklılaşırken; eğitim düzeyi ve  din eğitimini büyük oranda nerede aldığı değişkenlerine göre anlamlı düzeyde farklılaşmamıştır. Beş faktörlü kişilik yapılarından alınan puan ortalamaları, din eğitimini büyük oranda nerede aldığı değişkeni haricindeki diğer tüm değişkenlere göre anlamlı düzeyde farklılaşmıştır. Mükemmeliyetçi dindarlık puan ortalaması, yalnızca meslek, yaş aralığı, eğitim düzeyi, kusursuz olmak istediği öncelikli alan değişkenlerine göre anlamlı düzeyde farklılaşmıştır.

Abstract:
In our study, it was aimed to determine the relationship and interaction between self-compassion, psychological well-being, five-factor personality traits and religious perfectionism. Therefore firstly, it was developed a Turkish version of the Religious Perfectionism Scale. Secondly, a survey form consisting of the Personal Information Form, Self-Compassion Scale, Psychological Well-Being Scale, Personality Structures Scale and Religious Perfectionism Scale-T was prepared. We conducted statistical analyzes using data from 724 participants aged eighteen and older. The findings demonsrated that the main and sub-hypotheses were largely supported.
According to the correlation model, a significant negative relationship was found between Negative Religious Perfectionism and Self-Compassion and Psychological Well-Being while there was a positive relationship between Positive Religious Perfectionism and Self-Compassion and Psychological Well-Being. There was a significant negative relationship between Neuroticism and Self-Compassion and Psychological Well-Being while there was a siginificant positive relationship between Self-Compassion/Psychological Well-Being and Extraversion, Agreeableness, Conscientiousness, and Openness to Experience.
There was a significant negative relationship between Positive Religious Perfectionism and Neuroticism while there was a positive relationship between Positive Religious Perfectionism and Extraversion, Agreeableness, and Conscientiousness. There was no significant relationship between Positive Religious Perfectionism and Openness to Experience.
There was a significant negative relationship between Negative Religious Perfectionism and Extraversion, Conscientiousness, and Openness to Experience while there was a significant positive relationship between Negative Religious Perfectionism and Neuroticism. There was no significant relationship between Negative Religious Perfectionism and Agreeableness.
According to the multiple linear regression model established for the prediction of the dependent variable of self-compassion by the independent variable of five-factor personality structures, 43.1% of the variability in Self-Compassion scores was explained by personality structures. Neuroticism affected the participants' self-compassion level negatively while Extraversion and Agreeableness affected the participants' self-compassion level positively. The effects of the sub-dimesions "Conscientiousness and Openness to Experience" on the participants' self- compassion scores were not significant.
According to the multiple linear regression model established for the prediction of the dependent variable of religious perfectionism by the independent variable of five-factor personality structures, 2.3% of the variability in the scores of religious perfectionism was explained by personality structures. Openness to Experience affected the level of religious perfectionism negatively. The effects of the sub-dimensions "Extraversion, Agreeableness, Conscientiousness, and Neuroticism" on the participants' overall religious perfectionism scores were not significant.
According to the structural model, the latent variable of religious perfectionism affected the latent variables of Self-Compassion and Psychological Well-Being negatively. The latent variables of Self-Compassion and Psychological Well-Being affected the latent variable of five-factor personality structures positively. Self-Compassion and Psychological Well-Being have a full mediating role in the effect of religious perfectionism on five-factor personality structures.
According to ANOVA results, while participants' mean self-compassion score differed significantly according to the variables of profession, economic situation, age range, mother's religious attitude towards the person during childhood, father's religious attitude towards the person during childhood, childhood upbringing style, perception of God, the priority area in which he wants to be perfect, it did not differ significantly according to the variables of education level and where the religious education was received. The mean scores obtained from the five-factor personality structures differed significantly according to all other variables except the variable of where the religious education was largely received. The religious perfectionism mean score differed significantly only according to the variables of profession, age range, education level, and the priority area in which one wants to be perfect.