İlköğretim ikinci kademe matematik ders kitaplarının Bruner'in zihinsel gelişim ilkelerine göre incelenmesi
Examination of secondary education mathematics textbooks according to Bruner's mental development principles
Yazar: DÖNE ŞANLI
Danışman: DOÇ. DR. ALİ TÜRKDOĞAN
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Matematik Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bruner, Jerome Seymour = Bruner, Jerome Seymour ; Ders kitapları = Textbooks ; Eğitim etkinliği = Effectiveness of training ; Matematik dersi = Mathematics lesson ; Matematik eğitimi = Mathematics education ; Matematik öğretimi = Mathematics teaching ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Ortaokullar = Secondary schools ; Zihinsel gelişim = Mental development ; Öğrenci merkezli eğitim = Student centered education

Özet:
Ders kitapları öğrenci başarısındaki en önemli faktörlerden biridir. Öğrenci merkezli öğrenme yaklaşımı doğrultusunda, bilişsel kuramlardan faydalanılarak, ders kitapları hazırlandığı taktirde öğrenci başarısı, tutumu ve becerileri artırılabilir. Bu öğretim kuramlarından biri de Bruner'in buluşla öğrenme kuramıdır. Bruner'e göre öğrencilerin zihinsel gelişiminde "eylemsel", "imgesel" ve "sembolik" etkinliklerin kullanımı önemlidir. Bruner'in zihinsel gelişim yaklaşımı dikkate alınarak hazırlanacak ders kitapları ile öğrenci merkezli öğrenme ortamlarının oluşması kolaylaşacak, matematiksel kavramların soyutluğu daha somut, basit ve anlaşılır hale gelebilecektir.
Bu çalışma 2020-2021 eğitim-öğretim yılında ortaokullarda (5, 6, 7 ve 8. sınıf) okutulan sekiz adet matematik ders kitabında yer alan "eylemsel", "imgesel" ve "sembolik" aktivitelerin belirlemesi (betimlenmesi) amacıyla yürütülmüştür. Bu amaç doğrultusunda ders kitaplarında yer alan "Hazır mıyız?", "Deneyelim", "Birlikte Yapalım", "Birlikte Öğrenelim", "Birlikte Çözelim", "Oyun Süresi", "Hatırlayalım", "Örnek", "Alıştırma", "Sihir matematiği" başlıklı bölümler betimsel olarak incelenmiştir. Yapılan değerlendirmeler sonucunda Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) ve özel yayınevleri tarafından hazırlanan ders kitaplarında yer alan etkinlikler daha çok "imgesel+sembolik" ve "sembolik" iken, "imgesel" etkinliklere hiç bir ders kitabında rastlanmamıştır. Ayrıca, özel yayınevleri tarafından hazırlanan ders kitaplarının MEB tarafından hazırlanan ders kitaplarına yakın sayıda etkinliklere yer verdiği belirlenmiştir. Ancak 5. sınıf matematik ders kitabı Tuna Matbaacılık'taki "sembolik" ve "imgesel+sembolik" etkinliklerin toplam oranının (%89) MEB ders kitabından (%71) yüksek olması önemli görülmüştür. 
Sonuç olarak MEB ve özel yayınevleri tarafından hazırlanan ilköğretim ikinci kademe matematik ders kitaplarında genellikle "imgesel+sembolik" ve "sembolik" etkinlikleri bulunduğu ancak "eylemsel" ve "imgesel" ve "eylemsel+imgesel" etkinliklere yer verilmemesi önemli bir eksiklik olarak tespit edilmiştir. Bu eksikliğin Bruner'in zihinsel gelişim düzeyleri dikkate alınarak giderilmesi öğrencilerin akademik başarısını etkileyebilir.
Anahtar kelimeler: Bruner'in gelişim ilkeleri, ders kitabı inceleme, matematik etkinlikleri, eylemsel aktivite, imgesel aktivite, sembolik aktivite, matematik ders kitabı

Abstract:
Textbooks are one of the most important factors in student success. with the student-centered learning approach, student success, attitude and skills can be increased by preparing textbooks making use of cognitive theories. One of these teaching theories is Bruner's learning by discovery theory. According to Buruner, the use of "enactive", "iconic" and "symbolic" activities is important in the mental development of students. Textbooks prepared by considering Bruner's mental development approach will contribute to the formation of more student-centered learning environments. For this reason, activities related to Bruner's mental development principles should be included in the textbooks. It is a required for literature on how to prepare, implement and evaluate "enactive", "iconic" and "symbolic" activities. The abstractness of mathematical concepts is a factor that makes learning mathematics difficult. Therefore, mathematical literacy can be made more concrete, simple and understandable with objects, pictures, drawings or graphics. This will make the concretization process easier. "enactive", "iconic" and "symbolic" activities can help us to reflect these tools in activities. In this study, it was carried out to determine (describe) the "enactive", "iconic" and "symbolic" activities in eight 5th, 6th, 7th and 8th grade mathematics textbooks taught in the 2020-2021 academic year. Are we ready?, Let's try, Let's do it together, Let's learn together, Let's solve together, Play Time, Let's Remember, Example, Practice, Magic math operations were examined descriptively. As a result of the evaluations, while the activities in the textbooks prepared by the Ministry of National Education (MEB) and private publishing houses were mostly "iconic+symbolic" and "symbolic", and "iconic" activities were not found in any textbook. Moreover, it is clearly seen that private publications include a number of activities close to the Ministry of National Education's textbooks. However, the fact that the total rate of "symbolic" and "iconic+symbolic" activities (89%) in the 5th grade mathematics textbook Tuna Matbaacılık is higher than the MEB textbook (71%) is considered important.
As a result, it has been determined as an important deficiency that there are generally "iconic+symbolic" and "symbolic" activities in the secondary school mathematics textbooks prepared by the MEB and private publishing houses, but not including "enactive", "iconic" and "enactive+iconic" activities. When these activities prepare according to Bruner's mental development, this deficiency can affect student performance.
Keywords: Bruner's developmental principles, Mathematics activities, Enactive activity, Iconic activity, Symbolic activity, Mathematics Textbook review