Diyarbakır merkez ilçe aktarlarının mevcut durumu ve pazarlama davranışlarının belirlenmesi
Determination of the current situation and marketing behavior of Diyarbakır central district herbalist
Yazar: SEVAL BAKIN
Danışman: PROF. DR. ÖZLEM TONÇER
Dicle Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Dünyada olduğu gibi ülkemiz florasında da kendiliğinden yetişen tıbbi ve aromatik bitkiler, halk arasında tedavi, gıda, çay, baharat, kozmetik ihtiyaçlarını gidermek için, amacıyla geleneksel olarak kullanılmaktadır. Bu araştırma Diyarbakır'ın dört merkez ilçelerinde (Kayapınar, Yenişehir, Sur, Bağlar) tıbbi ve aromatik bitki satışı yapılan 37 aktar işletmeleriyle yüz yüze anket çalışması yapılarak yürütülmüştür. Araştırmada 18 sorudan oluşan anket uygulanmış olup verilere hem sosyal bilimler hem de fen bilimlerinde sıkça kullanılan tanımlayıcı istatistik olarak da adlandırılan deskriptif istatistik uygulanmıştır. Araştırma sonuçlarına göre ankete katılan işletmecilerin %86,5'i erkek, %13,5'inin kadın olduğu, yaş durumlarına bakıldığında %64,9'unun 32 yaş ve üzeri oldukları, eğitim durumu olarak %56,8'inin lise mezunu olduğu belirlenmiştir. Aktarcıların %48,9'unun kendini geliştirerek bir meslek haline getirdikleri, %54'ünün bitkilerle ilgili detaylı bilgi edinme yerlerinin internet ve yazılı kaynaklardan aldıklarını bildirmiştir.  İşletmelerin %78,4'ü 2002 tarihinden sonra kurulduğu görülmektedir. İşletmecilerin %51,4'ü ürünleri satıcı firma-toptancılardan tedarik ettiklerini, %62,1'inin ürünleri kuru şekilde satışını gerçekleştirdiklerini, %29,7'si bitkileri poşetlerde sakladıklarını belirtmişlerdir. Aktarcıların %62,2'si tüketicilerin üst solunum yolu rahatsızlarında tıbbi bitkileri tercih ettiklerini bildirmişlerdir. İşletmecilerin %43,3'ü hammadde ve işçiliği düşük olan bitkilerin kar marjlarının daha yüksek olduğunu, %43,3'ü piyasanın durumuna göre bitkilerin satış fiyatının belirledikleri görülmektedir. İşletme sahiplerinin ürün maliyetleri haricinde en yüksek maliyetlerinin kira olduklarını, %70,3'ünün sözleşmeli üretim yapmadıkları görülmüştür. En çok satışı yapılan tıbbi ve aromatik bitkiler ıhlamur, kekik, adaçayı, zencefil, zerdeçal, rezene, tarçın ve yeşil çay olarak bildirilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Tıbbi ve aromatik bitki, aktar, sözleşmeli üretim, piyasa analizi

Abstract:
Medicinal and aromatic plants that grow spontaneously in the flora of our country, as well as in the world, are traditionally used by the public for treatment, food, tea, spices and cosmetic needs. This research was conducted through a face-to-face survey of 37 herbalists selling medicinal and aromatic plants in the four central districts of Diyarbakır (Kayapınar, Yenişehir, Sur, Bağlar). In the research, a survey consisting of 18 questions was used and descriptive statistics, which is often used in both social and natural sciences, was applied to the data. According to the results of the research, it was found that 86.5% and 13.5% of the operators who participated in the survey were women, 64.9% were 32 years and above and 56.8% were high school graduates in terms of education. . It was reported that 48.9% of the herbalists had trained and turned it into a profession and 54% reported that they obtained detailed information about plants from the internet and written sources. It can be seen that 78.4% of the businesses were established after 2002. 51.4% of the operators stated that they obtained the products from vendors-wholesalers, 62.1% of them sold the products in dry form and 29.7% of them stored the plants in bags. 62.2% of herbalists reported that consumers prefer medicinal plants for upper respiratory tract diseases. It can be seen that 43.3% of the operators have higher profit margins for plants with low raw material and labour costs, and 43.3% of them determine the selling price of the plants according to the market situation. It was found that the highest cost for business owners, other than product costs, was rent, and 70.3% of them did not engage in contract production. The most sold medicinal and aromatic plants were reported to be linden, thyme, sage, ginger, turmenic, fennel, cinnamon and green tea

Keywords: Medicinal and aromatic plants, herbalism, contract production, market analysis