Okul öncesi dönem çocukları için beslenme tarama aracı'nın (NutriSTEP®) Türkçe geçerlilik ve güvenirlilik çalışması
Turkish validity reliability study of the preschool children's nutrition screening tool (NutriSTEP®)
Yazar: SİMAY TURGUT
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HALİME PULAT DEMİR
İstanbul Bilgi Üniversitesi / Lisansüstü Programlar Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics ; Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Beslenme = Nutrition ; Beslenme alışkanlıkları = Nutritional habits ; Beslenme incelemeleri = Nutrition surveys ; Dengeli beslenme = Balanced nutrition ; Güvenilirlik ve geçerlilik = Reproducibility of results ; Okul öncesi çocuklar = Preschool childrens ; Sağlıklı beslenme = Healthy nutrition ; Çocuk beslenmesi = Child nutrition ; Çocuklar = Children ; Ölçekler = Scales

Özet:
Sağlıklı beslenme alışkanlığı yetişkinlikte ortaya çıkabilecek beslenme sorunlarına
bağlı hastalıkların önlemede önemli bir adımı oluşturmaktadır. Sağlık sorunlarının
ve kronik hastalık riskinin azaltılmasını sağlamak için sağlıklı beslenme
alışkanlıkları çocuklukta kazandırılmalı ve ortaya çıkan beslenme sorunlarının
erkenden önüne geçilmesi sağlanmalıdır. Çocukluk çağında beslenme durumları
takip edilmeli ve gerekli önlemler alınmalıdır.
Bu çalışmanın amacı Okul Öncesi Çocuklar İçin Beslenme Tarama Aracı'nın
(Nutrition Screening Tool for Every Preschooler (NutriSTEP®)) Türkiye'de
uygulanır olması için geçerlik ve güvenirliğini test etmek ve kullanılabilir hale
getirilmesi amacıyla metodolojik ve tanımlayıcı tipte planlanmıştır. Çalışma Ocak
2021- Şubat 2021 tarihleri arasında Türkiye genelinde online olarak
gerçekleştirilmiştir. Araştırmaya Türkiye'de yaşayan 3-5 yaş arası çocuğu olan 333
ebeveyne katılmıştır. Örneklemin yaş ortalaması 4,4 yaş olup, %55,9'u kız %44,1'i
erkek çocuklardan oluşmaktadır. Çalışmada veri olarak; Okul Öncesi Çocuklar İçin
Beslenme Tarama Aracı, çocuğun vücut ağırlığı, çocuğun boyu ve çocuğun doğum
tarihi kullanılmıştır.
Ölçeğin Türkçe formunun dil geçerliliği için çeviri-geri çeviri yöntemi
uygulanmıştır. Ölçek Kapsam Geçerliliği için uzman görüşüne başvurulmuştur
(Ek-5). Kapsam Geçerlik İndeksi (KGİ) 0,97 olarak bulunmuştur. Türkçe ölçek
formunun yapı geçerliğini belirlemek için açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör
analizleri uygulanmış ve orijinal ölçekten farklı olarak 5 alt boyut (sedanter
davranışlar ve beslenme davranışı, besin grupları tüketimi, yiyecek ve sıvı tüketimi,
fiziksel aktivite, fiziksel büyüme ve gelişme) elde edilmiştir. Faktör yükü 0,30'dan
küçük olan 13.soru ölçekten çıkarılmıştır.
Ölçeğin Türkçe formunun güvenirliğini değerlendirmek için; test-tekrar test
yöntemi kullanılmıştır. Ölçeğin zamana karşı değişmezliğini belirleyebilmek için
ölçek 2 hafta ara ile 62 ebeveyne uygulanmıştır. NutriSTEP® ölçeği test-tekrar test
puanları arasında pozitif yönlü, yüksek düzeyde ve istatistiksel olarak anlamlı bir
ilişki bulunmuştur ( p<0,01). Çocukların NutriSTEP® toplam puan ve alt
xiv
boyutlarının puan ortalamalarına bakıldığında yaşa göre değişmediği görülmüştür.
Cinsiyet değişkenine bakıldığında NutriSTEP® alt boyutu ''sedanter davranışlar ve
beslenme davranışı'' puan ortalaması erkek çocuklarında kız çocuklarına göre
istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık bulunmuştur. Diğer alt boyutlar ve
NutriSTEP® toplam puan ortalamalarını cinsiyet değişkenine göre
değerlendirdiğimizde istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık bulunmamıştır.
Sonuç olarak; Okul Öncesi Çocuklar İçin Beslenme Tarama Aracı'nın
(NutriSTEP®) 3 ile 5 yaş arası çocukların beslenme durumlarını değerlendirmek
amacıyla kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir ölçektir. Ebeveyn veya çocukla
ilgilenen kişilerin çok basit ve kısa sürede cevaplayabilmeleri, potansiyel beslenme
sorunlarının erken tanımlanmasını sağlaması, okul öncesi dönem çocuklarındaki
beslenme müdahalelerinin değerlendirilmesinde destek olması ve çocuklarda
toplum beslenme programlarını izlemek için kullanılması uygundur.
Anahtar Kelimeler: Çocuk, Okul Öncesi Dönem, Beslenme, geçerlik, güvenirlik

Abstract:
Healthy eating habits constitute an important step in preventing diseases related to
nutritional problems that may occur in adulthood. Health problems and reduce the
risk of chronic diseases to ensure healthy eating habits should gain during childhood
and must be prevented early on the emerging nutritional problems. Nutritional
status should be monitored in childhood and necessary precautions should be taken.
This research was conducted to test the validity and reliability of the Turkish
version of Nutrition Screening Tool for Every Preschooler (NutriSTEP®) and to
make it usable in a methodological and descriptive type.
The study was carried out online throughout Turkey between January 2021 and
February 2021 and was included 333 parents who have children between the ages
of 3-5 living in Turkey. The average age of the sample is 4.4 years, 55.9% of them
are girls and 44.1% are boys. In the study as data collection tools; Nutrition
Screening Tool for Preschool Children, child's weight, child's height and child's
date of birth were used. The language validity of the Turkish form of the scale was
provided by the translation-back translation method.
Expert opinion was consulted fort the Content Validity Index (CVI) was found to
be 0,97. In order to determine the construct validity of Turkish version of the scale,
exploratory and confirmatory factor analyses were applied and 5 sub-dimensions
unlike original scale. Question 13 with a factor load of less than 0.30 was excluded
from the scale.
To evaluate the reliability of the Turkish version of the scale; test-retest method was
used. In order to determine the invariance of the scale against time, the scale was
administered to 62 parents at two week intervals. It was found that there were
positive, high and statistically significant correlations between the NutriSTEP®
scale test-retest scores (p <0.01). Considering the mean scores of the NutriSTEP®
totalscores and sub-dimensions of the children, it was seen that there was no change
according to age. Considering the gender variable, a statistically significant
xii
difference was found in the NutriSTEP® sub-dimension "sedentary behaviors and
feeding behavior" mean score in boys compared to girls. When we evaluated the
mean scores of other sub-dimensions and NutriSTEP® total score according to the
gender variable, no statistically significant difference was found.
The obtained results on NutriSTEP® is valid and reliable scale that can be used
evaluate the nutritional status of children between the ages of 3 and 5. It is
convenient for parents or caregivers to respond very simply and in a short time, to
provide early identification of potential feeding problems, to support the evaluation
of nutritional interventions in preschool children, and to monitor community
nutrition programs for children.
Keywords: Preschool, Child, Nutrition, Validity, Reliability