İsmâil b. Sinân es-Sivâsî'nin Ferâidu Mülteka'l-ebhur isimli eserinin tahkik ve tahlili (Kitâbu't-Tahâre-Kitâbu'l-i'Tâk arası)
Edition critique and evaluation of Ismail b. Sinanal-Sivasi's work named Feraidu Multaqa'l-ebhur (between kitâbu't-tahâre-kitâbu'l-i'tâk)
Yazar: MUHAMMED EMİN AK
Danışman: DOÇ. DR. DAVUT İLTAŞ
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
İsmâil b. Sinân (ö. 1048/1638) İstanbul'da müderrislik ve Sivas'ta müftülük yapmış, Mültekâ'ya Ferâid isminde şerh yazmış bir alimdir. Ferâid, Mültekâ'nın ibarelerini ve kullanımı yaygın olmayan kelimelerini açıklamakla birlikte Halebî'nin tercihlerinin delillerini açıklamıştır. Bununla birlikte bazen kendisi tercihte bulunmuş bazen de Mültekâ'nın metnini eleştirmiştir. Ferâid'in bir diğer önemli yönü ise, bir ibarenin ya da hükmün açıklanması için birkaç eserden aldığı pasajları kompoze etme başarısıdır. Bu özellikleri sebebiyle, hacimli bir şerh olan Ferâid'in, Mültekâ'nın önemli şerhlerinden biri olduğu söylenebilir.
Bu tezde öncelikle Halebî'nin ve İsmâil b. Sinân'ın hayatı ve eserleri incelenip, Mültekâ ve Ferâidu Mülteka'l-ebhur'un müellife aidiyeti, yazılış sırası ve tarihi, yazılış nedeni, muhtevası, bazı imlâ özellikleri ve kullandığı kısaltmalar, önemi, konuların işleniş tarzı ve sistematiği, kaynakları, fıkıh literatüründeki yeri, Ferâid'de kendisinden istifade edilen kaynaklarla Ferâid'den sonraki kitaplarda Ferâid'e yapılan atıflar tespit edilerek incelenmeye çalışılmıştır. İsmâil b. Sinân'ın Mültekâ'nın tercihlerininin dayandığı delilleri açıklarken izlediği yöntem ortaya koyulmaya çalışılmıştır. Ferâid'in Hanefî kaynakları kullanmasının yanında diğer mezheplere atıfların çok olması sebebiyle bu atıflardan örnekler verilerek incelenmiştir. Ferâid'deki küllî kâideler tespit edilerek bir kısmı örneklerle incelenmiştir. Ferâid nüshaları incelenerek tahkikte esas alınan nüshalar ve tahkikte izlenilen metod açıklanmıştır. Son olarak Ferâid'in Kitâbu't-tahâre ile Kitâbu'l-i'tâk arası tahkikli metni oluşturulmuştur. 
Anahtar Kelimeler: Fıkıh, Halebî, Mültekâ, Sivasî, Ferâid.

Abstract:
Ismail b. Sinan (d. 1048/1638) was a scholar who worked as a mudarris in Istanbul and a mufti in Sivas and wrote a commentary on Mültekâ called Ferâidu Mülteka'l-ebhur. Ferâid explained the phrases and uncommon words of Mültekâ and also explained the evidence for Halebî's preferences. However, sometimes he made his own choices and sometimes he criticized the text of Mültekâ. Another important aspect of Ferâid is its success in composing passages from several works to explain a phrase or a verdict. Because of these features, it can be said that Ferâid, which is a voluminous commentary, is one of the important commentaries of Mültekâ. 
In this thesis, firstly, the life and works of Halebî and Ismail b. Sinan were examined, and the authorship of Mültekâ and Ferâidu Mülteka'l-ebhur, the order and date of their writing, the reason for their writing, their content, some spelling features and abbreviations used, their importance, the style and systematics of the subjects, their sources, their place in the fiqh literature, the sources used in Ferâid and the references made to Ferâid in the books after Ferâid were determined and examined. The method followed by Ismail b. Sinan in explaining the evidence on which Mültekâ 's preferences are based has been presented. Since Ferāid uses Hanafi sources as well as references to other mazhabs, it has been analysed by giving examples from these references. The general principles in Ferâid have been identified and some of them have been analysed with examples. The copies of Ferâid were analysed and the copies taken as basis in the critical edition and the method followed in the critical edition were explained. Finally, a critical edition of Ferâid between Kitāb al-tahāra and Kitāb al-i'tak has been prepared.
Keywords: Fiqh, al-Halabī, Mülteqā, al-Sivāsi, Farāid.