Kutsal mekan - ticaret ilişkisi: Hacı Bayrâm-ı Velî Külliyesi örneği
Sacred place – trade relation : The case of Haci Bayram Veli Kulliye
Yazar: MEHMET ATA MİRZAOĞLU
Danışman: PROF. DR. EJDER OKUMUŞ
Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi / İslami Araştırmalar Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Sosyolojisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Kentsel mekan = Urban space ; Sosyal mekan = Social space ; Sosyo-mekansal etkileşim = Socio-spatial Interaction ; Ziyaret yerleri = Visiting places ; Çok amaçlı mekanlar = Multi purpose spaces

Özet:
Hacı Bayrâm-ı Velî Külliyesi, Ankara'nın manevi ve sosyal hayatında önemli bir yere sahip olmanın yanı sıra çevresindeki ticari faaliyetlere de yön veren stratejik bir mekân olarak öne çıkmaktadır. Bu araştırma, kutsal mekânların sosyal, kültürel ve ekonomik etkilerini Hacı Bayrâm-ı Velî Külliyesi örneğinde incelemiş ve bu mekânın toplumsal ilişkiler üzerindeki etkisini ortaya koymuştur. Araştırma sonuçlarına göre, Külliye'nin manevi atmosferi hem ziyaretçiler hem de esnaf üzerinde derin etkiler bırakmakta, bu durum güven duygusunu güçlendirmekte ve ticari faaliyetlere olumlu yansımaktadır. Esnaf, Külliye çevresinde konumlanmanın ekonomik avantajlarından faydalanırken, kutsal mekânın ziyaretçi yoğunluğu ve manevi değerleri iş yerlerinin müşteri tercihlerini ve ticari başarılarını artırmaktadır.
Katılımcılar, kutsal mekânda bulunmanın sosyal ve dini boyutlarının ticaretle iç içe geçtiğini belirtmiş; kutsal zamanlarda artan ziyaretçi akışının ekonomik kazançlarla birlikte sosyal bağları da güçlendirdiğine dikkat çekmiştir. Araştırma, Külliye çevresindeki işletmelerin hizmet ve ürünlerini manevi değerlerle ilişkilendirdiğini ve bu yaklaşımın hem müşteri memnuniyeti hem de toplumsal sorumluluk açısından olumlu sonuçlar doğurduğunu göstermiştir. Özellikle restorasyon çalışmaları, bölgedeki ticari faaliyetlere katkı sağlamış ve mekânın stratejik önemini artırmıştır.
Sonuç olarak, Hacı Bayrâm-ı Velî Külliyesi, kutsal mekânların sadece dini bir merkez değil, aynı zamanda ticaret ve sosyal hayatı şekillendiren bir odak noktası olduğunu ortaya koymaktadır. Bu durum, kutsal mekân ve ticaret arasındaki ilişkinin toplumsal ve ekonomik dinamikleri nasıl etkilediğini anlamaya önemli katkılar sunmaktadır. Bu çalışma, kutsal mekânların manevi etkilerinin ekonomik faaliyetler üzerindeki derin etkisini ve bu ilişkinin toplumsal yapıya olan katkılarını somut örneklerle göstermiştir.
Anahtar Kelimeler: Mekân, Mekân Etkisi, Kutsal Mekân, Ticaret, Hacı Bayrâm-ı Velî Külliyesi

Abstract:
The Hacı Bayrâm-ı Velî Kulliye holds a significant place in Ankara's spiritual and social life, while also serving as a strategic center influencing the surrounding commercial activities. This study examines the social, cultural, and economic impacts of sacred spaces through the example of the Hacı Bayrâm-ı Velî Kulliye, highlighting its effects on societal relations. According to the findings, the spiritual atmosphere of the Kulliye profoundly influences both visitors and merchants, fostering a sense of trust and positively reflecting on commercial activities. Merchants benefit from the economic advantages of being located near the Kulliye, as the sacred site's visitor density and spiritual values enhance customer preferences and commercial success.
Participants emphasized that the social and religious dimensions of being at a sacred site are deeply intertwined with trade, noting that the increased flow of visitors during sacred times boosts economic gains while also strengthening social bonds. The study reveals that businesses around the Kulliye align their products and services with spiritual values, resulting in positive outcomes for both customer satisfaction and social responsibility. Restoration efforts have further contributed to the region's commercial vitality and enhanced the strategic importance of the Kulliye.
In conclusion, the Hacı Bayrâm-ı Velî Kulliye demonstrates that sacred spaces are not merely religious centers but also serve as focal points shaping trade and social life. This finding provides valuable insights into how the relationship between sacred spaces and commerce influences social and economic dynamics. The study underscores the profound economic impacts of the spiritual influence of sacred spaces and illustrates how this relationship contributes to the broader societal structure with concrete examples.
Keywords: Place, Effect of Place, Sacred Place, Trade, Hacı Bayrâm-ı Velî Kulliye