İbn Sînâ ve Cüveynî'nin cevher anlayışlarının mukayesesi
Comparison of ibn Sînâ's and Juwaynî's conceptions of substance (jawhar)
Yazar: RUMEYSA NUR ŞİMŞEK
Danışman: DOÇ. DR. HÜSEYİN KAHRAMAN
Aksaray Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Kelam Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
İnsanoğlu dünyaya geldiğinden bu yana başta kendi varlığından yola çıkarak bir şekilde var olanlar üzerinden varlık hakkında düşünegelmiştir. Bu bakımdan düşünce tarihinde rasyonel ve metafizik hakikatler; tanrı, âlem ve insan ilişkilerini izah etmede önemli bir değere sahip olmuştur. Varlığı ve kaynağını kavrama, devamında da hayatı anlamlandırma gayesiyle ilk filozoflar gözlemlenebilir varlıkların ilk nedenleri hakkında bazı düşünce sistemleri oluşturmuşlardır. Bu bağlamda bir öz arayışıyla ortaya çıkan ve sonradan gelenek ve ekoller tarafından sistemleştirilen cevher düşüncesi, varlığa ilişkin ontolojik, epistemolojik, mantık, fizik ve metafizik yönleri de kapsayacak şekilde bu alanlara bütüncül cevaplar verme gayretinin bir sonucu olarak gelişmiştir. Antik çağdan gelen ve birçok aşamadan geçerek İslâm düşüncesine aktarılan bu mesele; barındırdığı problemler ve bu problemlere cevap arama derdiyle İslâm felsefesi ve kelâm geleneklerine cevherle irtibatlı olarak fizik ve kozmolojiye dair meseleleri bütüncül olarak tartışma imkânı sunmuştur. Bu hususlardan dolayı biz çalışmamızda birçok düşünce alanına hitap eden temel bir mesele olan ve ontolojik bağlamda varlığın özü (değişmeyen gerçek) olarak kabul edilen cevheri ele aldık. İbn Sînâ ve Cüveynî isimlerini ise; gelenekleri içinde mühim yerleri olduğundan ve gelenek içindeki düşünceye orijinal katkılar sağladıklarından dolayı seçmiş olduk. Dolayısıyla çalışmamızda cevherin bahsedilen iki geleneğe ve gelenek içinde de iki ayrı koldan İbn Sînâ ve Cüveynî isimlerine gelene kadarki seyrini ve bu iki ismin varlık analizlerinin yanında gerek fizik gerekse metafizik bakımdan cevhere yüklediği anlamları ele alma gayreti içinde olduk.

Abstract:
Since their birth, humankind being have thought about existence in terms of existing things, starting from their own existence. In this regard, logical and metaphysical truths have held significant value in explaining the relationship between God, the universe, and humanity throughout the history of thought. With the aim of understanding existence and its source and subsequently making sense of life, the first philosophers evolved some thought systems about the first causes of observable entities. In this context, the idea of jawhar (the substance), which emerged with the search for an essence and was later systematized by traditions and schools, developed as a result of the effort to provide holistic answers to these areas, including the ontological, epistemological, logical, physical and metaphysical aspects of existence. This issue, which comes from ancient times and has been transferred to Islamic thought through many stages, has provided the Islamic philosophy and Kalam (Islamic theology) traditions with the opportunity to holistically discuss issues related to physics and cosmology in connection with the jawhar (the substance), with the problems it contains and the effort to find answers to these problems. Due to these considerations, I discussed jawhar (the substance), a fundamental issue that appeals to many fields of thought and is considered the essence (unchanging reality) of existence in ontological terms. I have selected the names Ibn Sina (Avicenna) and al-Ghazali because of their significant positions within their respective traditions and their original contributions to thought within these traditions. Consequently, in my study, I discussed the trajectory of jawhar (the substance) up to the names Ibn Sina (Avicenna) and al-Ghazali in the two traditions mentioned and in the two different branches within these traditions, as well as the meanings attributed to jawhar (the essence) by these two names in both physical and metaphysical terms, in addition to their analyses of existence.