Didaktiğin antropolojik kuramı çerçevesinde Cumhuriyetin ilanından günümüze fen ders kitaplarındaki değişiminin analizi: Elektrik üniteleri örneği
Analysis of the changes in science textbooks from the declaration of the Republic of Turkey to the present within the anthropological theory of didactics: An example of electricity topics
Yazar: AYŞE SİNEM ÖZTÜRK
Danışman: DOÇ. DR. AHMET YAVUZ
Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Fen Bilgisi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ders kitapları = Textbooks ; Didaktik = Didactic ; Didaktiksel Dönüşüm Teorisi = Didactic Transposition Theory ; Elektrik eğitimi = Electricity education ; Eğitim tarihi = Educational history ; Fen bilgisi eğitimi = Science education ; Kitaplar = Books ; Öğretim programları = Teaching curriculums

Özet:
Gerçekleştirilen bu araştırmanın amacı Cumhuriyetin ilan edilmesi ile uygulanan programlara göre oluşturulmuş fen dersi kitapları içerisinde bulunan elektrik ünitesindeki değişimleri Didaktiğin Antropolojik Kuramı çerçevesinde incelemektir. Cumhuriyetin ilanından günümüze kadar uygulanan 9 öğretim programı çerçevesinde oluşturulan 33 fen ders kitabındaki Elektrik üniteleri araştırmanın veri kaynağını meydana getirmektedir. Bu bağlamda 1923-2021 yılları arası Fen ders kitaplarında yer alan Elektrik konularının yaşadıkları yerler (habitatları), bu yerlerdeki fonksiyonları (nişleri) ile ünitelerde yer alan sözcük ve görsellerin farklı kriterlere göre frekans dağılımları analiz edilmiştir.
Nitel araştırma deseninde gerçekleştirilen araştırmada veriler, NKod ve MAXQDA 12 programları ile kelime frekansları ve görsellerin kodlamaları oluşturularak analiz edilmiştir. Bu çerçevede elektrik kavramlarının yaşadığı üniteler, bu ünitelerde bulunan kavramların sahip oldukları görevler belirlenmiştir. Sözcük formunda kavramlar ortak ve ayırt edici terimler, fiil kipleri emir kipi ve istek kipi, nesneler günlük hayata veya fiziğe özgü nesne, görseller ise modellenmiş görsel ve gerçek görsel kurumsal tanımalardaki farklılıkların analizi gerçekleştirilmiştir.
Araştırmada fen ders kitaplarında elektrik kavramlarına ilişkin habitatlar ünitelerinin adlarına bakılarak, nişler ise elektrik üniteleri içerisindeki organizasyonların ne amaç taşıdığına bakılarak belirlenmiştir. İlkokul seviyesinde 3 farklı habitat, ortaokul seviyesinde ise 5 farklı habitat içerisinde kurumsal tanımalardaki değişimleri belirlemiştir. Bazı fen ders kitaplarında elektrik kavramı içeren başlıklar günlük yaşam ve elektrik, elektrik ve tabiat kuvvetleri habitatlarına ilişkisi vurgulanarak belirlenmiştir. Sözcük analizinde ortak ve ayırt edici olan terimler her bir programa göre belirlenen elektrik ünitelerindeki kurumsal tanımalardaki değişimdir. Bu değişimlerde fen ders kitaplarında ortak terimler "elektrik, lamba, tel, kutup ve pil" şeklinde belirlenmiştir. Ayırt edici terimlerde ise 1926 ve 1930 ders kitabında "cereyan", 1992 ve 2000 ilkokul ders kitaplarında "yük" ve 2005, 2013 ve 2018 ders kitaplarında "etkinlik" ayırt edici terimler şeklinde belirlenmiştir. Fiil kipleri ilkokul kitaplarında 2000 ilköğretim programına kadar emir kipi fazla kullanırken 2000 ilköğretim programından sonra istek kipinin kullanımı artmıştır. Ortaokul kitaplarında 2005 ilköğretim programı hariç emir kipi kullanıldığı belirlenerek kurumsal tanımalardaki değişim ortaya çıkmıştır. İlkokul fen ders kitaplarında günlük hayata özgü nesneler, fiziğe özgü nesnelere kıyasla her bir öğretim programında daha fazla kullanırken bu durum ortaokul fen ders kitaplarında 1930 programı hariç fiziğe özgü nesnelere kıyasla her bir öğretim programında daha fazla kullanılmıştır. Görsellerin analizinde ilkokul kitaplarında 2005 ilköğretim programından sonra ortaokul kitaplarında 1951 ortaokul programından sonra gerçek görsellerin kullanımında artışın meydana gelmesi kurumsal değişimi belirlemiştir. 

Anahtar Kelimeler: Didaktiğin Antropolojik Kuramı, Didaktik, Elektrik, Fen Eğitimi, Öğretim Programları.

Abstract:
The research aims to analyze changes in the electricity unit in the science 
textbooks published according to the curriculum since 1923 within the Anthropological 
Theory of Didactics framework. Electricity topics in 33 science textbooks within the nine curricula implemented since the Republic's proclamation constitute the research's data source. The places where these topics live (habitats), their functions (niches) in these places, the frequency distribution of the words, and visuals were analyzed.
The research was conducted according to the qualitative research design. The research was conducted according to the qualitative research design. The textual data were analyzed by creating word frequency lists using NKod software, and visucal objects were coded using MAXQDA 12 software. The habitats were determined by classifying topic titles and the organization of topic sub-titles. The niches responded to the question of what the topic aims to explore the electricity concepts with the students. Three analyses were carried out for the textual analysis. The first analysis was to identify each textbook's common and distinctive terms according to NKod software's algorithms. The second analysis was to determine verb tenses such as imperative and subjunctive. The third textual analysis consists of classifying the objects used in textbooks, such as objects specific to daily life or physics. For the visual analysis, visual objects in the textbooks were coded according to modelled visuals and real visuals, i.e. visuals with no physics concepts.
The first change across textbooks is related to the habitats for electric topics. Three different habitats were found at the primary school level and five at the secondary school level.
In some textbooks, electricity units are given directly in titles that include the word electricity; in some textbooks, they are given under the name of natural forces; in some textbooks, they are given by emphasizing the relationship between daily life and electricity. We observed that the topic's organization and purposes changed depending on the topic titles. Common and distinctive terms in lexical analysis are the change in institutional recognitions in electrical units determined according to each program. In these changes, common terms in science textbooks were determined as "electricity, lamp, wire, pole and battery". In terms of distinguishinng terms, "current" in 1926 and 1930 textbooks, "load" in 1992 and 2000 primary school textbooks, and "activity" in 2005, 2013 and 2018 textbooks were determined as distinctive terms. While the verb moods used the imperative mood more in primary school boks until the 2000 primary education program, the use of the imperative mood increased after the 2000 primary education program. It has been determined that the imperative mood is used in secondary school textbooks, except fort he 2005 primary education curriculum, and the change in institutional recognition has emerged. While Daily life objects in primary school science textbooks are used more in each curriculum compared to physics- specific objects, this situation is used more in each curriculum compared to physics- specific objects in secondary school science textbooks except for the 1930 program. In the analysis of images, the increase in the use of real images in primary school boks after the 2005 primary education program and after the 1951 secondary school curriculum in the secondary school curriculum in the secondary school boks determined the institutional change.

Keywords: Anthropological Theory of Didactics, Didactic, Electricity, Science Education, Curriculum.