Allojeneik kemik iliği nakli yapılan akut Lösemi hastalarının uzun dönem takibinde geç etkilerinin retrospektif olarak değerlendirilmesi: 10 yıllık tek merkez deneyimi
Retrospective evaluation of late effects in long-term follow-up of acute Leukemia patients who have received allogeneic bone marrow transplantation: A 10-year single-center experience
Yazar: MÜGE ŞAHİN
Danışman: PROF. DR. VİLDAN ÖZKOCAMAN
Bursa Uludağ Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı / Hematoloji Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Hematoloji = Hematology

Özet:
Allojeneik hematopoietik kök hücre transplantasyonu (AHKHT) günümüzde akut lösemiler için en etkin konsolidasyon tedavisidir. Çalışmamız, akut lösemi nedenli AHKHT yapılan hastalarda geç etkilerin merkezimizdeki sıklığı, sistemlere etkisi ve risk faktörlerinin belirlenmesini amaçlamıştır.
Merkezimizde Haziran 2011 – Mart 2021 tarihleri arasında akut lösemi nedeniyle AHKHT yapılan 146 hasta retrospektif olarak değerlendirildi. Takip süresi >100 gün olan 125 hastanın %41,6'sı kadın, %58,4'ü erkek, yaş ortalaması 41±12 yıl idi. Hastaların %64'ünde akut myeloid lösemi, %36'sında akut lenfoblastik lösemi tanısı ile HLA tam uyumlu kardeşten AHKHT yapıldı. Hazırlık rejimi olarak %98,4 myeloablatif, %1,6 non-myeloablatif rejim kullanıldı. Geç etki olarak hastaların %65,6'sında endokrin, %60,8'inde karaciğer-gastrointestinal (Gİ), %43,2'sinde solunum, %39,2'sinde cilt, %33,6'sında immün, %32,8'inde göz, %24,8'inde sinir, %24'ünde ürogenital, %16'sında kas-iskelet sistemiyle ilgili en az bir geç etki geliştiği izlendi. 
Hastaların %70,4'ünde en az bir kronik graft versus host hastalığı (GVHD) saptanmış olup en sık karaciğer (%77,3), göz (%45,5) ve cilt (%37,5) GVHD geliştiği görüldü. Kronik GVHD gelişimi ile göz (p<0,001), akciğer (p=0,001), karaciğer-Gİ (p=<0,001), kas-iskelet (p=0,004), cilt (p<0,001) ve immün sistem (p=0,024) ile ilgili geç etki gelişimi açısından istatistiksel anlamlı fark saptandı. Kronik GVHD gelişimi ile hastalık seyri açısından istatistiksel anlamlı fark (p<0,001) saptandı. Kronik GVHD gelişen hastalarda daha düşük nüks oranı gözlendi (%12,5 vs. %54,1).
AHKHT sonrası sağ kalım oranlarının artması geç etkilerin izlemi ve yönetimi açısından önem taşımaktadır. Çalışmamızın tek merkez deneyimi olması kronik GVHD gelişen hastalarda hangi geç etkilerin daha yakın izlenmesi gerektiği konusunda literatüre katkı sağlamaktadır. Geç etkinin erken tanısı ile morbidite ve mortalitenin azaltılmasını hedeflemektedir.

Anahtar kelimeler: Allojeneik kök hücre transplantasyonu, geç etkiler, kronik graft versus host hastalığı, akut lösemi.

Abstract:
Allogeneic hematopoietic stem cell transplantation (HSCT) is currently the most effective consolidation therapy for acute leukemias. Our study aims to determine the frequency of late effects, their impact on different organ systems, and the associated risk factors in patients who underwent allogeneic HSCT due to acute leukemia at our center.
A total of 146 patients who received allogeneic HSCT for acute leukemia between June 2011 and March 2021 at our center were retrospectively analyzed. Of these, 125 patients who were followed up for more than 100 days were included in the study. Among the patients, 41.6% were female, and 58.4% were male, with a mean age of 41±12 years. Acute myeloid leukemia (AML) was diagnosed in 64% of patients, while 36% had acute lymphoblastic leukemia (ALL). All patients underwent HSCT from a human leukocyte antigen (HLA)-matched sibling donor. Myeloablative conditioning regimens were used in 98.4% of patients, while 1.6% received non-myeloablative conditioning.
Late effects were observed in 65.6% of patients in the endocrine system, 60.8% in the liver-gastrointestinal (GI) system, 43.2% in the respiratory system, 39.2% in the skin, 33.6% in the immune system, 32.8% in the eyes, 24.8% in the nervous system, 24% in the urogenital system, and 16% in the musculoskeletal system, with at least one late effect affecting each organ system.
Chronic graft-versus-host disease (GVHD) was observed in 70.4% of patients, with the most frequent manifestations being in the liver (77.3%), eyes (45.5%), and skin (37.5%). Statistically significant differences were found between chronic GVHD and late effects in terms of the eyes (p<0.001), lungs (p=0.001), liver-GI (p<0.001), musculoskeletal system (p=0.004), skin (p<0.001), and immune system (p=0.024). Additionally, there was a statistically significant difference in disease progression with chronic GVHD (p<0.001), with patients who developed chronic GVHD having a lower relapse rate (12.5% vs. 54.1%).
The increased survival rates following HSCT underscore the importance of monitoring and managing late effects. Our single-center experience contributes to the literature by identifying which late effects should be closely monitored in patients with chronic GVHD. Early recognition of these late effects aims to reduce morbidity and mortality.

Keywords: Allogeneic stem cell transplantation, late effects, chronic graft-versus-host disease, acute leukemia.