Çocuklarda yaygın kullanılan şurup formundaki ilaçların karyojenik ve eroziv potansiyellerinin değerlendirilmesi
Evaluation of cariogenic and erosive potentials of drugs in syrup form commonly used in children
Yazar: RUKİYE ARIKAN
Danışman: PROF. DR. BEHİYE BOLGÜL
Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi / Diş Hekimliği Fakültesi / Çocuk Diş Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Diş Hekimliği Uzmanlık, 2022
Konu: Diş Hekimliği = Dentistry
Dizin: Hidrojen iyon konsantrasyonu = Hydrogen-ion concentration ; Kütle spektrometri = Mass spectrometry ; Çocuk diş hekimliği = Pediatric dentistry ; Çocuklar = Children ; İlaç kullanımı = Drug utilization ; Şuruplar = Syrups

Özet:
Giriş ve Amaç: Son yıllarda akut veya kronik hastalığı olan çocukların oral ilaç kullanım 
sıklığı artmaktadır. Bu sebeple çalışmamızın amacı, sık reçete edilen pediatrik sıvı 
formdaki ilaçların süt dişi minesi üzerindeki karyojenik ve eroziv etkisinin 
değerlendirilmesidir.
Gereç ve Yöntem: Çalışmamızda uzun süreli ve yaygın olarak kullanılan beş pediatrik ilaç 
seçilmiştir. Hatay ilindeki pediatristler tarafından akut veya kronik hastalığı bulunan çocuk 
hastalara sık reçete edilen bu ilaçlar arasında Augmentin, Zimaks, Calpol, Vitabiol ve 
Ferro Sanol B yer almaktadır. Şurup formundaki ilaçların eroziv ve karyojenik 
potansiyellerinin değerlendirilmesi için pediatrik sıvı ilaçların içeriğindeki sakkaroz 
konsantrasyonları, pH değerleri ve mine dokusundan çözdükleri kalsiyum 
konsantrasyonlar belirlenmiştir. Endojen sakkaroz ölçümü için Lane-Eynon bakır 
indirgeme yöntemi kullanılmıştır. Bu yöntem, sakkarozun glikoz ve fruktoz birimlerinden 
oluşmasını baz alarak glikoz konsantrasyon yüzdesi ile sakkaroz konsantrasyonunu 
ölçmektedir. Endojen Ph tahmini için şuruplardan alınan örnekler %10 seyreltilerek Hatay 
Mustafa Kemal Üniversitesi Teknoloji ve Ar-Ge Uygulama ve Araştırma Merkezinde 
bulunan dijital bir pH metre yardımıyla ölçülmüştür. Endojen eroziv potansiyel ölçümü 
için ise Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi Ağız ve Diş Sağlığı Hastanesi Çocuk Diş 
Hekimliği kliniğinde tedavi amaçlı daha önceden çekilmiş süt dişleri kullanılmıştır. Dişler 
elmas disk ile meziodistal olarak bölünmüş, dentin elmas frez yardımıyla çıkarılmıştır. 
Agat havan kullanılarak kalan mine kısımları öğütülmüş ve ince bir toz elde edilmiştir. 
Elde edilen tozun parçacık boyutu 120 mesh elek yardımı ile satandardize edilmiştir. 5 
mL'lik bireysel pediatrik şurup solüsyonlarına 250 mg ağırlığındaki mine tozu tek tek ilave 
edilmiş ve vortex cihazı ile karıştırılmıştır. 1 dakika, 10 dakika ve 8 saat olmak üzere üç 
zaman aralığında muhafaza edilmiştir. Tüm şurup çözeltileri 20 dakika 6.000 rpm'de 
Weightlab WN-CMV6000 Mikro santrifüj cihazı ile santrifüj edilmiş ve pellet ile 
süpernatan birbirinden ayrılmıştır. Numuneler MARS XPress (CEM Marka) Mikrodalga 
fırın ile asitle yakma işlemine tabi tutulmuştur. Daha sonra kalsiyum konsantrasyonları
İndüktif Olarak Eşleşmiş Plazma-Kütle Spekteroskopisi (ICP MS) ile ölçülmüştür. HMKÜ 
XI
MARGEM Spektroskopi Laboratuvarı-1 de kurulu halde bulunan Analytik Jena AG marka 
PlasmaQuant model ICP MS sistemi kullanılarak analizler yürütülmüştür.
Bulgular: Pediatrik sıvı ilaçların çoğunun (%80) pH'ı 5,5 ten küçüktür. Dolayısıyla 
minenin etkilenmesi için kritiktir. Asitlik değeri en yüksek olan şurup Ferro sanol B 
(ortalama pH 2,96 ± 0,01), asitlik değeri en düşük olan şurup ise Calpol (ortalama pH 6,42 
± 0,03) olarak ölçülmüştür. Çalışmamızda kullandığımız pediatrik şurup örneklerinin 
tamamında sakkaroz mevcuttur. Toplam sakkaroz oranı; en yüksek Vitabiol (%35,34), en 
düşük Ferro Sanol B (%16,22) şurup örneğinde ölçülmüştür. Pediatrik sıvı ilaçların 
tümünün kendi içeriğinde belli oranlarda kalsiyum elementi olduğu tespit edilmiştir. Tüm 
pediatrik sıvı ilaçlar için her üç zaman aralığında mineden tüm çözeltilere kalsiyum 
elementi geçişi gözlemlenmiştir. Genel olarak bekletme süresi arttıkça çözünme miktarı 
artmıştır. En düşük kalsiyum çözünme oranı birinci dakikadaki Augmentin şurup 
numunesinde(15,87 mg/L), en yüksek kalsiyum çözünme oranı sekizinci saatteki Zimaks 
şurup numunesinde (609,69 mg/L) gözlemlenmiştir. Şurupların pH değerleri ile mineden 
çözünen kalsiyum miktarları arasında istatistiksel olarak herhangi bir korelasyon 
bulunmamaktadır.
Sonuç: Sonuç olarak, erken çocukluk döneminde çeşitli nedenlerle kullanılan şurupların 
farklı pH ve asidite değerlerinde diş yüzeylerinde erozyona neden olabileceği 
gözlemlenmiştir. İncelenen tüm şurupların içeriğinde sakkaroz bulunduğu için karyojenik 
etkileri de bulunmaktadır. Sürekli reçete edilen ve kullanılan şurup formundaki ilaçların 
karyojenik olduğu ve dental erozyon için yüksek risk faktörü olduğunu belirttiğimiz bu 
çalışmada diş hekimlerine, velilere ve pediatristlere dental koruyucu önlemler önerilebilir.

Abstract:
Introduction and Aim: In recent years, the frequency of oral drug use in children with 
acute or chronic diseases has been increasing. For this reason, the aim of our study is to 
evaluate the cariogenic and erosive effects of frequently prescribed pediatric liquid form 
drugs on primary tooth enamel.
Materials and Methods: Five long-term and widely used pediatric drugs were selected in 
our study. Augmentin, Zimaks, Calpol, Vitabiol and Ferro Sanol B are among these drugs 
that are frequently prescribed by pediatricians in Hatay to pediatric patients with acute or 
chronic diseases. In order to evaluate the erosive and cariogenic potential of drugs in syrup 
form, sucrose concentrations, pH values, and calcium concentrations dissolved from 
enamel tissue were determined in pediatric liquid drugs. Lane-Eynon copper reduction 
method was used for endogenous sucrose measurement. This method measures the sucrose 
concentration by percent glucose concentration based on the fact that sucrose is composed
of glucose and fructose units. For the estimation of endogenous pH, the samples taken 
from the syrups were diluted 10% and measured with the help of a digital pH meter in 
Hatay Mustafa Kemal University Technology and R&D Application and Research Center. 
For endogenous erosive potential measurement, previously extracted primary teeth were 
used in Hatay Mustafa Kemal University Oral and Dental Health Hospital Pediatric 
Dentistry clinic. The teeth were divided mesiodistally with a diamond disc, and the dentin 
was removed with the help of a diamond bur. Using an agate mortar, the remaining enamel 
fragments were ground and a fine powder was obtained. The particle size of the obtained 
powder was standardized with the help of 120 mesh sieve. Enamel powder weighing 250 
mg was added one by one to 5 mL individual pediatric syrup solutions and mixed with a 
vortex device. It was maintained at three time intervals: 1 minute, 10 minutes and 8 hours. 
All syrup solutions were centrifuged at 6,000 rpm for 20 minutes with a Weightlab WNCMV6000 Microcentrifuge device and the pellet and supernatant were separated from each 
other. The samples were subjected to acid incineration with MARS XPress (CEM Brand) 
Microwave oven. Calcium concentrations were then measured by Inductively Coupled 
Plasma-Mass Specteroscopy (ICP MS). Analyzes were carried out using the Analytik Jena 
XIII
AG brand PlasmaQuant model ICP MS system installed in HMKU MARGEM 
Spectroscopy Laboratory-1.
Results: Most of the pediatric liquid drugs (80%) have a pH less than 5.5. It is therefore 
critical for enamel to be affected. The syrup with the highest acidity value was Ferro sanol 
B (average pH 2.96 ± 0.01) and the lowest acidity value was Calpol (average pH 6.42 ± 
0.03). All of the pediatric syrup samples we used in our study contain sucrose. Total 
sucrose ratio; the highest Vitabiol (35.34%) and the lowest Ferro Sanol B (16.22%) were 
measured in the syrup sample. It has been determined that all of the pediatric liquid drugs 
have a certain amount of calcium element in their content. Calcium element transition from 
enamel to all sample solutions was observed for all pediatric liquid drugs at all three time 
intervals. In general, the amount of dissolution increased as the holding time increased. 
The lowest Calcium dissolution rate was found in the Augmentin syrup sample (15.87 
mg/L) in the first minute. The highest Calcium dissolution rate was determined in the 
Zimaks syrup sample (609.69 mg/L) at the eighth hour. There is no correlation between the 
pH values of the syrups and the amount of calcium dissolved from the enamel.
Conclusion: As a result, it has been observed seen that syrups used for various reasons in 
early childhood may cause erosion on tooth surfaces at different pH and acidity values. 
Contents of all syrups examined have cariogenic effects as they contain sucrose. In this 
study, in which we stated that drugs in syrup form, which are constantly prescribed and 
used, are cariogenic and have a high risk factor for dental erosion, dental preventive 
measures can be recommended to dentists, parents and pediatricians.