Batik tekniğinin farklı tekstil yüzey düzenleme yöntemleriyle kullanımı ve uygulamaları
Usage and applications of batik technique with different textile surface arrangement methods
Yazar: MİNE AYDOĞAN
Danışman: DOÇ. DR. NAİLE RENGİN OYMAN
Süleyman Demirel Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Geleneksel Türk El Sanatları Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: El Sanatları = Crafts ; Tekstil ve Tekstil Mühendisliği = Textile and Textile Engineering
Dizin: Batik sanatı = Batik art ; El sanatları = Handicrafts ; Tekstil = Textile ; Tekstil yüzeyleri = Textile surfaces ; Tekstil ürünleri = Textile products ; Örme = Knitted ; Örme teknikleri = Knitting techniques ; Örmecilik = Being a knitter

Özet:
Tekstile hitap eden farklı materyaller ile sanatsal anlamda yüzey tasarımları
üretilebilmektedir. Tekstil lifinden elyafa kadar her türlü tekstil malzemesi, çok farklı
dikiş ve boyama teknikleri ile birlikte uygulanarak, iki veya üç boyutlu tekstil yüzey
tasarımlarında kullanılabilmektedir.
Tekstil yüzey düzenlemeleri olarak sayabileceğimiz kırkyama/kırkpare
(patchwork), yorganlama (quilting), shibori, avalon, saçaklama (schenille), keçe,
ebru (marbling/kumaş ebrusu), doğal/organik (eco) boyama ve dijital tekstil baskı
tekniklerinin her biri, kendi içinde farklı çalışma ilkelerine dayalı, tekstil yüzey
düzenleme yöntemleridir. Bunlardan keçe tekniği ile klasik Türk ebru sanatı
geleneksel el sanatlarımızdan, yorganlama (quilting) ile kırkyama/kırkpare (patchwork)
teknikleri geleneksel el zanaatlerindendir.
Anadolu'nun binlerce yıllık tarihinden gelen bu el sanatlarımız çeşitli
uygarlıkların kültür mirasıyla, kendi öz değerlerimizin birleşimidir ve geleneksel
kültür değerlerimizde zengin bir mozaik oluşturmuştur. Ancak bu tekniklerin üretimi
azalmış ve hatta "yorganlama" (quilting), gibi bazı teknikler unutulmaya yüz
tutmuştur.
Batik, kullanılan malzemeleri, yapım tekniği ve işlem basamakları açısından
kendine özgü özellikleri olan, tamamen el işçiliğine dayalı, kişinin yaratıcılığını
ortaya koyan, çok farklı bir çeşit desenleme, boyama ve aynı zamanda uygun tekstil
malzemesi üzerine resim yapma sanatıdır. Endonezya-Java başta olmak üzere Güney
Doğu Asya Bölgesine ait bir tekniktir. Bu teknik, ülkemizde de Malatya yöresine ait
olan ve üretimi yapılmayan bervanik baskı ile diğer yörelerimizde yapımı az da olsa
devam eden yazmacılık ve çözgüden boyamalı ikat teknikleri ile malzeme ve
uygulama yönünden benzerlikler göstermektedir.
Bu çalışmada batik tekniğinin tüm aşamaları dikkate alınarak
kırkyama/kırkpare (patchwork), yorganlama (quilting), shibori, avalon, saçaklama
(schenille), keçe, ebru (marbling/kumaş ebrusu), doğal/organik (eco) boyama ve
dijital tekstil baskı tekniklerinin her biri, kendi içinde farklı çalışma ilkelerine dayalı,
tekstil yüzey düzenleme yöntemleridir. Bunlardan keçe tekniği ile klasik Türk ebru
sanatı geleneksel el sanatlarımızdan, yorganlama (quilting) ile kırkyama/kırkpare
(patch-work) teknikleri ile birlikte kullanılması ve böylece tekstil tasarımında farklı
yüzey düzenlemeleri oluşturulması hedeflenmiştir.
Rezerve boyama tekniklerinden biri olan batik tekniğinin diğer rezerve ve
kumaş boyama yöntem ve teknikleriyle aynı tutulması konusunda kavram kargaşası
yaşandığından, bu konuya da açıklık getirilmiştir.

Abstract:
Various artistic surface designs can be created by using different types of
textile materials, which could be formed in two or three dimensions and finished
with different sewing and dying techniques.
Kırkyama/kırkpare (patchwork), yorganlama (quilting), shibori, avalon,
schenille, felting, marbling/ebru on fabric, dying with ecologic/natural dyestuff and
digital textile printing are different disciplines that can be applied for establishing
creative textile surfaces. Among above techniques, felting (wet, dry and kertikli) and
ebru are traditional Turkish arts, and kırkyama/kırkpare (patchwork) and yorganlama
are traditional Turkish handicrafts that have been practiced for thousands of years.
These techniques are a sort of combination of cultures of various
civilizations, which were localized in Anatolia, and our own values. However,
application of these techniques, especially quilting, has been significantly diminished
nowadays.
Batik has special characteristics such as having specific application technique
and unique processing steps, and depending on creative designing, patterning and
dying on suitable textile materials. This technique is mostly applied in Indonesia and
South East Asia region in the World. In our country, bervanik printing, which is very
well-known but not applied much recently in Malatya region, and the wrap of
printing and dyeing should ikat show some similarities with batik in terms of
application methods.
In this study, it is aimed to create different textile surface arrangements by
using batik art and kırkyama/kırkpare (patchwork), yorganlama (quilting), shibori,
avalon, schenille, felting, marbling/ebru on fabric, dying with ecologic/natural
dyestuff and digital textile printing techniques together, and consequently, it is
determined to obtain sustainable textile surface designs. Also, it was considered to
combine batik art and fundamental designing parameters such as texture, color,
formation, shape, distance, direction, depth to generate different three-dimensional
surface compositions.
As there has been a confusion of conceptualization of batik technique, one of
the reserved painting techniques, with other reserve and fabric dyeing methods and
techniques, this issue has also been clarified.