Türkiye'de basının dezenformasyon haritası: Toplumsal sorunlar üzerine bir çözümleme
The disinformation map of press in Türkiye: An analysis on social problems
Yazar: BAŞAK ÇANDIR
Danışman: DOÇ. DR. ESRA İLKAY İŞLER
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Gazetecilik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Gazetecilik = Journalism ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Basın = Press ; Dezenformasyon = Disinformation ; Medya = Media ; Mesenformasyon = Misinformation ; Post-hakikat = Post-truth ; Sosyal sorunlar = Social problems ; Türk basını = Turkish press

Özet:
Bireylere birçok alanda enformasyon sunan medya, toplumsal gerçekliğin inşa edilmesinde önemli bir rol oynamaktadır. Medya, mimarlığını üstlendiği bu süreci dezenformasyon aracılığıyla istediği yönde şekillendirebilmektedir. Dolayısıyla sunulan gerçeklik ile toplumsal gerçeklik arasında farklılıklar ortaya çıkabilmektedir. Özellikle hakikat sonrası olarak adlandırılan çağda, medyanın neleri söylediği değil, neleri söylemediği ve söylediği şeyleri ele alış, işleyiş ve sunuş tarzı önem kazanmaktadır. Mevcut yazılı basının toplumu bilgilendirme idealinden uzaklaşması, halkın gerçek enformasyon talebine yanıt verememesi, toplumsal sorunlara yabancılaşması bu çalışmanın irdeleyeceği sorunun ne kadar güncel ve elzem bir konu olduğunu göstermektedir. Enformasyonun giderek daha hızlı üretilmesi ve okuyucuya/takipçiye sunulması, doğru bilgiye ulaşma bakımından gazetecinin de teyit sürecini kısaltmakta hatta yok etmektedir. Ayrıca, medyanın giderek daha fazla ve hızla dijitalleşmesi dezenformasyonun klasik medyada tek yönlü ve dengesiz iletimini beraberinde getirmekte; haber içeriklerinin etkileşimsel ve çok kaynaklı bir yapı olarak kontrolsüzce yayılmasına neden olmaktadır. Bu yayılma ile de günümüzde eskisine oranla daha ciddi bir artış göstermekte olan dezenformasyon, en çok konuşulan ve tartışılan sorunlar arasında yerini almaktadır. Dolayısıyla insanları haberin değerinde şüpheye düşürmesi problemi de Türkiye'deki toplumsal sorunların yanı sıra söz konusu sorunlar ile etkileşimsel olarak derinlemesine bir incelemeyi önemli kılmaktadır. Bu bağlamda çalışmada, Türkiye'de dezenformasyonla ilgili olarak medyanın durumu, dezenformasyon kaynağı olarak işaret edilen aktörler ve halkın bilgi edinme özgürlüğünün sonuçları incelenmiştir. Yazılı basında yanlış ve saptırılmış haber ve köşe yazılarının nasıl üretilip dağıtıldığına ilişkin örnekler, bu çalışmanın birincil verilerini oluşturmaktadır. Söz konusu veriler 2018-2020 yılları arasındaki iki yıllık bir zaman dilimini kapsamaktadır. Çalışmada, nitel araştırma yöntemlerinden içerik analizi ile veriler analiz edilmiştir. Ayrıca dezenformasyonla başa çıkmak için yapılan çalışmalar ve mücadele olanakları da sorgulanmıştır.

Abstract:
The media, which provides information to individuals in many areas, plays an important role in the construction of social reality. The media, which is the architect of this process, can shape it in the direction it wants through disinformation. Therefore, there may be differences between the presented reality and the social reality. Particularly, in the era called post-truth, instead of  what media says or exclude, the process and the facts gains importance.This study will show how current and essential the topic is as the current print media has moved away from the ideal of informing the public, could not respond to public's demand for the real information, and has alienated itself from social problems. As the information is produced rapidly and presented to the reader/follower, it shortens or even destroys the confirmation process of the journalist in terms of reaching the right information. Furthermore, the rapid digitalization of the media leads to one-way and unbalanced transmission of disinformation in the classical media and causes news contents to be spread uncontrollably as an interactive and multi-source structure. Due to this spread, disinformation, which has significantly increased compared to the past, is among the most discussed problems. Therefore, this situation makes people doubt the value of the news, and it is essential to examine social problems in Türkiye and these problems interactively. In this context, this study examines the situation of the media regarding disinformation in Türkiye, the actors pointed out as the source of disinformation, and the results of the public's freedom of information. Examples of how false and distorted news are produced and distributed in the print media constitute the primary data of this study. The mentioned data includes a two-year time period between 2018- 2022. Data were analyzed with content analysis which is one of the qualitative research methods. Furthermore, the studies, which are about overcoming disinformation, and the possibilities of fighting against it were also examined.