Duygu-biliş etkileşim ölçeği'nin geliştirilmesi ve duygu bilişin üniversite öğrencilerinde cinsiyet, yaş ve bölüm açısından incelenmesi
Construction of an emotion cognition interaction scale and study its administration results in gender, age, and the department of the university students attend
Yazar: AYŞE ZEYNEP IŞIK
Danışman: PROF. DR. BETÜL AYDIN
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Bölümü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Biliş = Cognition ; Duygu = Emotion

Özet:
Bu çalışmanın amacı, Marmara Üniversitesi öğrencilerinin duygu-biliş etkileşim yeteneklerinin cinsiyet, yaş ve okudukları alan değişkenleri ile ilişkilerini incelemek ve bunu yapabilmek için bir Duygu Biliş Etkileşim Ölçeği geliştirmektir. Ölçek, Mayer ve Salovey' (1997, s.11) in duygusal zekâ tanımı teorik temelinde, 453 Marmara Üniversite öğrencisi üzerinde uygulanarak geliştirilmiştir.Yapılan geçerlik ve güvenirlik çalışması sonucunda, 176 maddelik ölçek, dört kademeli iç-tutarlılık analizleri sonucunda, 109 maddeye indirgenmiştir. Güvenirlik analizleri sonucunda, ölçeğin iç tutarlılık katsayıları oldukça yüksek (Guttman split-half=.586; Spearman=.923) bulunmuştur.Yapılan faktör analizi sonucunda, 5 madde daha elenmiş, böylece ölçek 104 maddeye indirgenmiştir. Ayrıca analiz sonucunda, ölçek 9 alt boyuttan oluşturulmuştur. Alt boyutların ölçek toplam puanı ile ilişkisine bakıldığında, istatistiksel olarak pozitif yönde anlamlı ilişkiler belirlenmiştir.Üç haftalık ara ile yapılan test tekrar test analizi sonuçlarında, alt boyutların birinci uygulama ile ikinci uygulama puanları arasında istatistiksel olarak pozitif ilişki (p<.05) bulunmuştur.Kriter geçerliği ile ilgili olarak ölçeğin, Raven Progressive Matrice Testi puanları ile DBÖ-7 Duygular Arası Geçişme Farkındalığı Alt Boyut'unun pozitif yönde anlamlı ilişkisi olduğu belirlenmiştir. Ayrıca ölçeğin, Çatışma Eğilimi Ölçeği Pasif Tümden Reddetme Alt Boyutu puanları ile ilgili yapılan karşılaştırmalarda, DBEÖ-2 Bakış Açısında Çokluk Kazanmak Alt Boyutu ve DBEÖ-6 Olumlu Duyguların Oluşmasında Bilişsel Yardım Alma Alt Boyutu ve DBEÖ-8 Olumlu ve Olumsuz Duyguların Denetimi Alt Boyut puanları arasında pozitif yönde ilişki bulunmuştur. DBEÖ-9 Duyguları Abartmadan ya da Bastırmadan Kullanma Alt Boyutu ile ÇEÖ Tümden Reddetme Alt Boyutu arasında negatif yönde ilişki bulunmuştur. Empatik Eğilim Ölçeği toplam puanları ile DBEÖ-9 Duyguları Abartmadan ya da Bastırmadan Kullanma Alt Boyutu arasında ?r = 0,854 ; p< .001? olmak üzere, DBEÖ-1 Duygu ve Bilişin Üretici Etkileşimi Alt Boyutu, DBEÖ-2 Bakış Açısında Çokluk Kazanmak Alt Boyutu, DBEÖ-6 Olumlu Duyguların Oluşmasında Bilişsel Yardım Alma Alt Boyutu, DBEÖ-8 Olumlu ve Olumsuz Duyguların Denetimi Alt Boyutu ile yapılan karşılaştırmalarda pozitif yönde ilişki bulunmuştur.Ölçeğin geliştirilme sürecinde yapılan istatistiksel analizlerin sonucunda, ölçeğin geçerli ve güvenilir bir şekilde kullanılabileceği sonucuna varılmıştır.Araştırmanın ikinci aşamasında, kız öğrencilerin, erkek öğrencilere göre daha yüksek duygu biliş etkileşimi içinde oldukları görülmüştür. Yaş değişkenine göre duygu biliş etkileşiminde farklılık bulunmamıştır. Üniversite bölümleri arasında fark bulunmuştur.Bu çalışmanın bulgularına göre aşağıdaki öneriler yapılmıştır:- Duygu-Biliş Etkileşim Ölçeği'nin kuramsal temele tam olarak oturması ve onaltı alt boyut elde etmek istenirse, boş kalan hücreler için itemler hazırlayıp yeniden geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılabilir.- Farklı yaş grupları için DBEÖ'nin farklı yaş gruplarına uygun çeşitlemeleri geliştirilebilir.- Bazı duygu-biliş etkileşim eğitim programları hazırlamakta DBEÖ'inden yararlanılabilir.- Eğitim ve mesleki rehberlikde DBEÖ'inden yararlanılabilir.Anahtar Sözcükler: Duygu, zekâ, duygusal zekâ,duygusal yeterlilik.

Abstract:
The purpose of this study is to find out if there are any relations between the emotion-cognition interaction abilities of Marmara University students and their gender, age, and the Department they attend, and in order to do this to develope an emotion ?cognition scale. The scale was ased on Mayer and,Salovey?(1997,s.11)in definition and conseptualization of emotional intelligence and it is conducted on 453 Marmara University students.Reliability and validity estimates resulted in reducing the items from176 to 109. Reliability analysis shows in Guttman split-half: 0,586 and Spearman: 0.923. Factor analysis estimations also resulted in reducing the number of items to 104, and the scale consists of nine sub-scales. The relations between the sub-scales and the total score of the scale are found to be meaningful and positive ( p<.05 ).Test and retest analysis shows statistical positive association (p<.05), in three weeks time between the first and the second administration of the scale.For the criterian validity between Emotion-Cognition Interaction Scale? (ECIS) s, Recognize Likely Transitions Among Emotions sub scale and Raven Progressive Matrix?total scores is (r=0,292; p<0.05). Between ECIS? Multiple Points of View,Cognitive Interaction for Positive Emotions,Monitor Positive and Negative Emotions sub scales and Conflict Tendency Scale?(CTS) s Passive Total Rejection sub scale scores respectively are: ( r =0.261; p<.05); ( r = 0,298; p<.05); (r = 0.253; p<.05), and between ECIS? Managing Emotions Without Repressing or Exaggerating sub scale and CTS? Total Rejection sub scale a negative meaningful statistical relation ( r = - 0,271; p<.0.5) is found.Between Empathic Tendency Scale?s total scores and ECIS? Productive Interaction of Emotions and Cognition; Cognitive Interaction for Positive Emotions, Monitor Positive and Negative Emotions, and Managing Emotions Without Repressing or Exaggerating sub scales positive meaningful statistical relations are found, and they are respectively as follows: (r = 0.354; p<.05); (r = 0.467; p<.01); ( r =0,405; p<.01); (r =0.328; p<.05); (r =0.854; p<.001).The relation between ECIS and Empathic Tendency Scale?s total score is found statisticaly positive and meaningful (r = 0,418; p<.01).All the statistical analysis for reliability and validity as mentioned above show that the ECIS is reliable and valid to be administred.In the second part of the study the ECIS was administred on to Marmara University Students in regard to emotion-cognition interaction abilities and according to the findings it appears that the female students are more succesful than male students in emotion-cognition interaction, there is no difference among the age groups in regard to emotion-cognition interaction, and finally there are some differences between the Departments the students attend and their emotion-cognition interaction abilities.According to the findings of this study the suggestions are as follows:-Should EGIS is to be complited to 16 sub scale as its theoretical basis consist of 16 `cells? this study can be repeated with some new items.-For different age groups EGIS can be varied accordingly.-EGIS can be of servise for educational and vocational councelling.-ECIS can also be of servise for developing an emotional cognition interaction training programme.Key words:Emotion, intelligence, emotional intelligence, emotional competence.