Hekim ve hemşirelerin çalışma koşulları ile ilgili tercihlerinin kesikli seçim yöntemi ile incelenmesi
A discrete choice experiment on nurses' and physicians' preferences for working conditions
Yazar: ELİF İŞLEK
Danışman: PROF. DR. BAYRAM ŞAHİN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management ; Sağlık Yönetimi = Healtcare Management
Dizin: Doktorlar = Physicians ; Hemşireler = Nurses ; Kesikli seçim modelleri = Discrete choice models ; Sağlık insangücü = Health manpower ; Sağlık politikası = Health policy ; Sağlık yönetimi = Health management ; Çalışma koşulları = Working conditions ; Ödeme istekliliği = Payment willingness ; İnsan kaynakları planlaması = Human resources planning

Özet:
Sağlık hizmetlerinin etkin sunulabilmesi ve sağlık sistemlerinin amacına ulaşabilmesi için sağlık insan gücü kritik bir öneme sahiptir. Buna karşın sağlık insan gücünün adaletli bir şekilde dağılımı gelişmişlik düzeyi ne olursa olsun tüm ülkelerin ortak sorunudur. Bu nedenle politika yapıcılar sağlık insan gücünün kırsal ve kentsel bölgelerde adaletli dağıtımı için çeşitli yasal düzenlemeler, uygulamalar ve teşvik paketleri geliştirirler. Çalışmada hekim ve hemşirelerin çalışma koşullarına (bölge, ücret, kreş, lojman, kariyer fırsatı, altyapı, eğitim fırsatı ve iş yükü gibi) ilişkin tercihlerini belirlemek, bazı koşullara sahip olmak için maaşlarından ne kadar fedakârlık yapmaya istekli olduklarını ortaya koymak ve katılımcıların özelliklerine göre belirlenen teşvik paketlerini kabul etme olasılıklarını tahmin etmek amaçlanmıştır. Çalışma kapsamında gelişmişlik düzeyi açısından 1. bölgede yer alan bir il (Ankara) ile 6. bölgede yer alan bir ilde (Ağrı) benzer özelliklere sahip birer devlet hastanesi seçilmiş ve 126 hekim ve 218 hemşire ile görüşülmüştür. Katılımcıların tercihleri üzerinde çalışma koşullarının göreceli etkisini belirlemek için katılımcılara 1. bölge ve 6. bölge için 18 farklı çalışma koşulu senaryosu sunulmuş ve birini tercih etmeleri istenmiştir. Verilerin analizinde mixlogit yöntemi kullanılmış ve çalışma koşullarına yönelik tercihleri etkileyen en önemli özellikler sırasıyla hekimlerde bölge, ücret, eğitim fırsatı, altyapı, kreş, kariyer ve iş yükü iken hemşirelerde ücret, bölge, altyapı, iş yükü, eğitim fırsatı, lojman, kariyer fırsatı ve kreş olarak bulunmuştur. Özelliklerin katsayıları kullanılarak ödeme istekliliği ve belirli özelliklere sahip bir işi kabul etme olasılıkları hesaplanmıştır. Sonuç olarak hekim ve hemşirelerin belirli bir bölgedeki işi kabul etmelerinde farklı çalışma koşullarının farklı düzeylerde etkisinin olduğunu kesikli seçim yöntemine dayalı olarak ortaya koyan bu çalışmanın politika yapıcılar için kanıta dayalı bilgiler sunduğu düşünülmektedir.

Anahtar Sözcükler; Sağlık İnsan gücü, Kesikli Seçim Yöntemi, Hekim ve Hemşire, Çalışma Koşulları, Bireysel Tercih, Sağlık Politikası, Ödeme İstekliliği

Abstract:
Health workforce has a critical importance in the effective delivery of healthcare services and for health systems to achieve their goals. On the other hand, the maldistribution of health workforce is a common problem of all countries regardless of their level of development. For this reason, policy makers develop various legal regulations, practices and incentive packages for the equitable distribution of the health workforce in rural and urban areas. This dissertation, conducted to determine the preferences of physicians and nurses regarding working conditions, provides evidence-based information for policy makers. Within the scope of the study, a city in the 1st Region (Ankara) and a state hospital in the 6th Region (Ağrı) were selected in terms of development level, and 126 physicians and 218 nurses were interviewed. In this study conducted with the Discrete Choice Experiment (DCE), the participants were presented with 18 hypothetical working condition scenarios with 1st region and 2nd region labels and they were asked to choose one. The analysis of the data has been used in the mixlogit method and the most important features affecting the preferences for working conditions were found to be region, wage, education opportunity, infrastructure, kindergarten, career opportunity and workload for physicians, while wage, region, infrastructure, workload, education opportunity, housing, career opportunity and kindergarten for nurses. Willingness to pay and the probability of accepting a job with certain characteristics were calculated using the coefficients of the attributes. Finally, in order to provide evidence-based information to policy makers, the likelihood of participants taking up specific incentive packages were estimated. As a result it was formed that working conditions have different levels of influence on physicians' and nurses' preference in jobs in a particular region. In addition, discrete choice experiment is a very useful and promising quantitative method in determining the preferences of stakeholders in the field of health.

Key Words: Health workforce, discrete choice experiment, physician and nurse, working conditions, personal preferences, health policy, willingness to pay