Obstrüktif uyku apne sendromlu hastalarda yaşam kalitesi düzeyi, depresif belirti sıklığı ve PAP tedavisinin etkisi /
Yazar: ÇİĞDEM HANAZAY
Danışman: PROF. DR. TANSU ULUKAVAK ÇİFTÇİ
Gazi Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Göğüs Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2014
Konu: Göğüs Hastalıkları = Chest Diseases
Dizin: Depresyon = Depression ; Pozitif basınç solunumu = Positive pressure respiration ; Uyku = Sleep ; Uyku apne sendromları = Sleep apnea syndromes ; Uyku bozuklukları = Sleep disorders ; Yaşam kalitesi = Quality of life

Özet:
OSAS; uyku sırasında tekrarlayan apne veya hipopne, üst solunum yolu obstrüksiyonu epizodları ve sıklıkla kan oksijen satürasyonunda azalma ile karakterize bir sendromdur. 
OSAS'da apne ve hipopneler nedeniyle oluşan uyku bölünmeleri ve desatürasyon gündüz aşırı uyku haline (GAUH), serebral ve metabolik bozukluğa, beyaz cevher yoğunluğuna, nörokognitif fonksiyonlarda bozulmaya neden olur. Sonuçta bu etkiler OSAS'lı hastaların depresif duygu durumuna neden olarak tüm günlük faaliyetlerini etkilemekte ve yaşam kalitesini bozmaktadır.
Çalışmamızda OSAS'lı hastalarda yaşam kalitesi algısını ve depresif semptom şiddetini değerlendirdik ve CPAP (continuous positive airway pressure) tedavisi sonrası yaşam kalitesi düzeyini ve depresif semptom şiddetini tedavi öncesiyle karşılaştırdık. Üniversite hastanemiz uyku bozukulukları merkezine başvuran ve polisomnografi uygulanan hastalar çalışmaya alındı. 18 yaşından küçük hastalar, PAP tedavisi almakta olan hastalar, KOAH, astım, intertisyel akciğer hastalığı gibi diğer kronik akciğer hastalıkları olan, psikiyatrik bir hastalık nedeniyle tedavi alan hastalar ve çalışmaya devam etmek istemeyen hastalar çalışmaya alınmadı.
Çalışmaya toplam 112 olgu alındı. Bu olgulardan 4'ü REM bağımlı OSAS, 3'ü pozisyon bağımlı OSAS, 8'i pozisyon + REM bağımlı OSAS, 66'sı orta ve ağır OSAS olmak üzere toplam 81 olgu OSAS grubuna ve AHİ<5 olan 31 olgu kontrol grubuna alındı. Tüm olgulara depresif belirti şiddetini belirlemek amacıyla Beck Depresyon Ölçeği (BDÖ) ve yaşam kalitesini ölçmek amacıyla Nottingham Sağlık Profili(NHP) anketi kullanıldı. OSAS'lı 81 olgudan PAP cihazını düzenli kullanan 31 olgu tedavilerinin 3-12. ayında (en az 3, en fazla 12 ay) tekrar anket uygulanarak değerlendirildi. Geriye kalan 50 olgunun 27'sine yaşam kalitesinde bozulma ve/veya depresif belirti olmaması (BDÖ<9), 8'ine PAP cihazlarını düzenli kullanamaması, 4'üne PAP tedavisi başlandıktan sonra tekrar ulaşılamaması, 1'ine titrasyonu tolere edememesi ve 10 hastaya henüz titrasyonunun yapılmamış olması nedeniyle anketler tekrar uygulanmadı. 
BDÖ skorlarına göre OSAS'lı hastalarda kontrol grubuna göre depresif belirtiler daha şiddetliydi. Ancak NHP alt gruplarına baktığımızda yaşam kalitesi açısından fiziksel mobilite dışında diğer alt gruplarda kontrol grubuna göre fark yoktu. CPAP tedavisi sonrası BDÖ skorları 14.1±8.5 'den 7.0±6.4 'e (p<0.001) belirgin olarak geriledi. Sosyal izolasyon dışındaki tüm NHP alt gruplarında da istatiksel olarak anlamlı gerileme vardı. Yaşam kalitesi açısından fiziksel mobilite dışında diğer alt gruplarda  her iki grup arasında istatiksel oranda anlamlı fark yoktu, ancak OSAS'lı hastalarda NHP anketi sayısal değerlerine baktığımızda tüm alt gruplarda kontrol grubuna göre daha yüksek puanlar elde edildi, yani yaşam kalitesi daha düşük saptandı. Tedavi sonrası değerlendirdiğimiz OSAS'lı grupta NHP anketinin fiziksel mobilite, ağrı, sosyal izolasyon alt gruplarında yaşam kalitesinde depresif belirti şiddetinin azalmasıyla paralel bir şekilde düzelme saptanmadı, ancak istatiksel olarak anlamlı saptanmadı. Bulgularımız, orta ve ağır OSAS'ın kişilerde depresif belirtilerin ortaya çıkmasına ve bunla ilişkili olarak yaşam kalitesinde bozullmaya neden olduğunu ve PAP tedavisinin düzenli kullanımının OSAS'ın yaşam kalitesi ve depresif belirtiler üzerindeki olumsuz etkilerini azalttığını göstermektedir.

Abstract:
OSAS is characterized by recurrent apnea or hypopnea, recurrent episodes of upper airway collapse and often a reduction in blood oxygen saturation during sleep.
Sleep fragmentation and desaturation due to apneas and hypopneas in OSAS cause excessive daytime sleepiness (EDS), cerebral and metabolic disorders, white matter density, deterioration in neurocognitive function. Eventually, these effects lead to depressive mood of patients with OSAS affects all daily activities and impairs quality of life.
The aim of this study was to evaluate the perception of Quality of Life (QOL) and depressive symptoms in patients with OSAS and compare improvement of QOL, depressive symptoms before and after treatment with continuous positive airway pressure (CPAP). The patients who are younger than 18 years old, receive PAP treatment, have chronic lung disease such as COPD, asthma, interstitial lung disease, receive treatment for a psychiatric illness and who are unwilling to continue were excluded from the study. 112 subjects who applied to Sleep Disorders Center at the University Hospital were included in the study. 4 REM related, 3 Supine Position related, 8 REM+ Supin Position related OSAS and 66 moderate and severe OSAS were included in the study. 31 subjects that AHI <5 were included as controls. We assessed for mood using Beck Depression Inventory (BDI), and for QOL using Nottingham Health Profile (NHP) in all subjects. 31 of 81 OSAS patients who used CPAP regularly for 3-12 months were completed the questionnaires once again. Totally 50 patients did not complete the questionnaires once again because  27 of 81 OSAS patients did not have depressive symptoms and/or impaired quality of life, 8 patients did not use their PAP machine regularly, 4 patients did not come to control again, 10 patients have not yet underwent titration and 1 paient did not tolerate  CPAP  titration. 
According to the results of scores for BDI and all domains of NHP, OSAS patients have more depressive symptoms than normal controls (p=.04), but scores for all domains of NHP except physical mobility were not statistically different from control groups. However,  in patients with OSAS the results of scores for all domains of NHP were higher than the control. After CPAP treatment, BDI scores were respectively decreased from 14.1±8.5 to 7.0±6.4 (p<0.001). Scores for all domains of NHP except social isolation were decreased significantly after treatment. The results show us that CPAP decreases depressive symptoms and improves QOL, in patients with moderate to severe OSAS. In OSAS patients depressive symptoms were more frequent than controls but there was no difference in terms of QOL between two groups. However CPAP treatment decreased depressive symptoms and improves QOL of the patients with OSAS.