Türkiye'de dahilde işleme rejimi, etkileri: Ambalaj sektörü örneği
Inward processing regime in turkey,effects: The case of packaging sector
Yazar: ZEYNEP ŞAHİN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HALUK TANDIRCIOĞLU
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı / Maliye Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Maliye = Finance ; İşletme = Business Administration
Dizin: Ambalaj sektörü = Packaging sector ; Dahilde işleme rejimi = Inward processing regime ; İhracat = Export ; İhracat teşvikleri = Export promotion

Özet:
Bütünleşen dünya ekonomisi içinde gerek gelişmiş gerekse gelişmekte olan ülkeler, ülke refahını yükseltmenin anahtarı olarak ihracatı arttırmayı kabul etmekte ve ihracatlarını artırabilmek için tüm ekonomik enstrümanları en verimli şekilde kullanmaya çalışmaktadırlar. Bu amaçla uygulamaya alınan dış ticaret politikaları yine küresel ekonomi politikalarına göre şekillenmektedir. Bilhassa gelişmekte olan ülkelerin kısıtlı döviz kaynaklarını artırmaları için daha çok ihracat yapma gereklilikleri, iktisat politikalarının birinci önceliklerindendir. Döviz kazancı sağlamanın birincil yolu bilindiği üzere ihracattır. Genelde anlamda dış ticaretin, dar anlamda ise ihracatın teşvik edilmesi için birtakım araçlar geliştirilmiştir. 
Uluslararası ticaretin dünya genelinde giderek serbestleşmesi beraberinde kendine özgü bir disipline tabi kılınmasını zorunlu hale getirmiştir. Bu durum özellikle ihracata dönük sanayileşme modelini benimseyen ülkelerde dış ticaretin desteklenmesi unsurlarını üzerinde titizlikle çalışılması gereken bir noktaya getirmiştir. Bir taraftan desteklerin sürdürülmesi diğer taraftan dünya düzenine uyum sağlanması açısından diğer tüm ülkeler gibi Türkiye Cumhuriyeti de konu üzerinde hassasiyetle çalışmış ve çalışmaktadır. Benimsenen liberal ekonomik sistem, Türkiye'nin dış ticaret politikalarını küresel ekonomi politikaları ile uyumlu hale getirmesi zorunluluğunu ortaya çıkarmıştır. İhracata dayalı sanayileşme modelinin işlerlik kazanması, ihracatın arttırılması amacı ile dış ticaret politikalarının ve özellikle teşvik politikalarının etkin kullanımı ile doğrudan ilişkilidir.
1996 yılından itibaren uygulanmaya başlanan yeni teşvik politikalarının mahiyeti faaliyetlerin teşvik edilmesi ve ihracatçılarımızın dünya pazarında söz sahibi konuma gelmesidir. Bu bağlamda uygulanan teşvik tedbirlerinden en çok kullanılan ve en önemlisi olarak kabul edilen ise dahilde işleme rejimidir. Dahilde işleme rejimi, ihracata yönlenecek olan ithalata vergisel kolaylıklar getirilmesini sağlayan bir teşvik sistemidir. 
Çalışmada, ülkemizde faaliyetlere yönelik olarak diğer bir takım teşvik sistemleri ile beraberce uygulanmaya başlanan ve görece en önemlisi olan Dahilde İşleme Rejimi'nin amaçları ile birlikte anlatılarak uygulamada ortaya çıkan sonuçların bu amaçlarla örtüşüp örtüşmediğini ortaya konmuş ve etkinliğinin arttırılması için öneriler getirilmiştir. Bu kapsamda rejimin statik ve dinamik etkileri değerlendirilmiştir. Bu doğrultuda hammadde temininde ithalata bağımlılık oranı oldukça yüksek olan ambalaj sektörü ele alınmış, dahilde işleme rejimi kapsamında sağlanan faydalar, yaşanan sıkıntılar ve ortaya çıkan dezavantajlar incelenmiştir. Gerek genel dış ticaret verileri gerekse ambalaj sektörü dış ticaret verileri ampirik modelleme ile ele alınarak dahilde işleme rejiminin ihracat ve ithalata hem genel dış ticaret gerçekleşmelerinde hem de ambalaj sektörü gerçekleşmelerinde etkileri tespit edilmiş dahile işleme rejiminin hem genel ihracata hem de ambalaj sektörü ihracatına etkisinin pozitif ve anlamlı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Buna mukabil saptanan durumlara ilişkin sorunlar ortaya konarak bunlara ilişkin çözüm önerileri üretilmiştir.

Abstract:
Within the integrated world economy, both developed and developing countries agree to increase exports as the key to increase the welfare of the country and try to use all economic instruments in the most efficient way in order to increase their exports. For this purpose, the foreign trade policies that are put into practice are shaped according to global economic policies. Particularly the efforts of developing countries to export more to increase scarce foreign exchange resources are among the top priorities of economic policies. The most reliable way to obtain foreign currency is exports. Various instruments have been developed to promote foreign trade in general and export in particular.	
The gradual liberalization of international trade has made it necessary to subject it to a distinctive discipline. This has brought the elements of supporting foreign trade to a point where meticulously studied, especially in countries that have adopted the export oriented industrialization model. On the one hand, in terms of both maintaining world order and keeping the current support, like the other countries the Republic of Turkey also worked on the issue and is working with precision. Adopted liberal economic system has revealed that the necessity of harmonizing Turkey's foreign trade policy with global economic policies. The activation of the export-based industrialization model is directly related to the effective use of foreign trade policies and especially incentive policies to increase exports.
The nature of the new incentive policies that have been implemented since 1996 is the promotion of activities and the exporters' position in the world market. Within this context, the inward processing regime is not only the most widely used but also the most important incentive measure that were implemented among others. Inward processing regime is an incentive system that provides tax facilities for imports which will be directed to export.
In this study, it has been explained together with the objectives of the Inward Processing Regime, which is being implemented together with some other incentive systems for activities in our country and perhaps the most important one, and whether the results obtained in practice coincide with these aims and suggestions are made for increasing its effectiveness. In this respect, the packaging sector, which has a high dependency on imports in raw material procurement, has been handled and its benefits, difficulties and disadvantages arising from the inward processing regime have been examined. In this context, the static and dynamic effects of the regime were evaluated. Both the general foreign trade data and the foreign trade data of the packaging sector were handled by empirical modeling and the effects of the inward processing regime on export and import both general foreign trade realizations and packaging sector realizations were determined and the effect of the internal processing regime on both general export and packaging sector export was positive and significant. According to these conclusions, outcomes and related issues were identified and proposed solutions were produced and presented.