Ebu'l- Leys es-Semerkandî'nin Bahru'l – Ulûm" adlı tefsirinde kırâatlere yaklaşımı: Nisâ ve Ahzâb sûreleri örnekliğinde
Semarkandi's approach to qiraats in the explanation of Bahru'l- Ulum: on the example of Surah Nisâ and Surah Ahzâb
Yazar: REŞİT BİLİK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYKUT KAYA
Şırnak Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Kur'an ilimleri kavramı, Kur'an'ın anlaşılmasına yardımcı olan ilimleri ihtiva etmektedir. Kur'an âyetlerinin yorumlanmasında müfessirlerin dikkate aldığı Kur'an-i ilimlerden biriside kırâat ilmidir. Kırâat farklılıkları, Kur'an âyetlerini tefsir ederken anlam zenginliği ve farklı yaklaşımlar ortaya koyması itibariyle tefsir ilminin yararlandığı başlıca unsurlardandır. Kur'an'ı Kerim, Hz. Peygambere nazil olmasından itibaren üzerinde pek çok çalışmanın yapıldığı ilahi bir kitaptır. Semerkandî de oldukça sade ve anlaşılır bir üslûp ile Kur'an'ı başından sonuna kadar tefsir etmiş müellilerdendir.
  Bu çalışmada Ebu'l- Leys es-Semerkandî'nin Bahru'l – Ulûm tefsirinde kırâatlere yaklaşımı ele alınmıştır. Müellifin kırâatleri ele alırken esas aldığı kriterler, kırâatlerin ifade ettiği anlam ve tefsir ilmi açısından değerlendirilmesi gibi hususlar açıklığa kavuşturulmaya çalışılmıştır. Kırâatlerin tefsir ve diğer islami ilimlerle olan ilişkisine birçok âlim değindiği gibi Semerkandî de bu ilme dikkat çekmiş olması ve katkıda bulunmuş olması onun eserini önemli bir hale getirmiştir. 
  Çalışmanın birinci bölümü Semerkandî'nin hayatı ve Bahru'l – Ulûm tefsiri hakkında genel bilgilerden oluşmaktadır. Bu bölümde müfessirin hayatı, yaşadığı çevre, ilmi birikimi ve şahsiyeti, ders aldığı hocaları, talebeleri, yazmış olduğu eserler ve Bahru'l – Ulûm tefsirinin metodu, özellikleri ve kaynakları ele alınmıştır. İkinci bölümde ise kırâat ilmi ve tarihi ile alakalı genel bir bilgilendirme yapıldıktan sonra kırâatlerin ele alış biçimleri incelenmiştir. Çalışmanın ana konusu olan üçüncü bölümde ise, Bahru'l – Ulûm tefsirinde Nisâ ve Ahzâb sûrelerinde ki kırâat farklılıkları ve anlama etkisi ele alınmış olup, müellifin kırâatler hakkındaki yorumlarına yer verilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Kırâat, Ebü'l-Leys es-Semerkandî, Bahru'l- Ulûm, Nisâ Sûresi, Ahzâb Sûresi, Tefsir

Abstract:
The concept of Quranic sciences includes sciences that help understand the Quran. One of the Quranic sciences that commentators take into consideration when interpreting Quranic verses is the science of Qıraat. Differences in Qıraat are among the main elements that the science of tafseerbenefits from, as they present rich meanings and different approaches while interpreting Quranic verses. The Holy Quran is a divine book that has been studied extensively since it was revealed to the Prophet. Abu'l-Lays al-Samarqandî is also one of the authors who interpreted the Quran from beginning to end with a very simple and understandable style.
  This study examines Abu'l-Lays al-Samarqandî's approach to the qıraats in his commentary on Bahru'l-Ulum. The criteria the author uses when considering the qıraats, the meanings expressed by the qıraats, and their evaluation in terms of the science of Tafseer are all tried to be clarified. While many scholars have touched upon the relationship between the Qıraats and Tafseer and other Islamic sciences, Samarqandî's drawing attention to this study and making contributions to it has made his work important.
  The first part of the study consists of general information about Samarqandî's life and the tafseer of Bahru'l-Ulum. In this section, the life of the commentator, the environment he lived in, his scientific knowledge and personality, the teachers he took lessons from, his students, the works he wrote and the method, characteristics and sources of the tafseer of Bahru'l-Ulum are discussed. In the second part, general information about the science and history of Qıraat is given, and then the ways in which the Qıraats are handled are examined. In the third part, which is the main subject of the study, the differences in Qıraat in the Surah an-Nisa and Surah al-Ahzab in the tafseer of Bahru'l-Ulum and their effects on understanding are discussed, and the author's comments on the Qıraats are included.


Key Words: Qıraat, Abu'l-Lays al-Samarqandî, Bahru'l- Ulûm, Surah an-Nisa, Surah al-Ahzab, Tafseer