Veri zarflama analizi ve bir uygulama
Data envelopment analysis and an application
Yazar: ÖZER DEPREN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. İBRAHİM DEMİR
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İstatistik Bölümü / İstatistik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: İstatistik = Statistics

Özet:
İşletmelerin performanslarının belirlenebilmesi gerek işletme yönetimi gerekse yatırımcılar açısından oldukça önemlidir. Ayrıca, işletmelerin farklı zaman periyotlarında farklı işletme şekillerinin etkinliğinin gözlemlenmesi de zorlu pazar koşullarında ayakta kalabilmenin anahtarlarından biri haline gelmiştir. Bu nedenle işletmeler için etkinlik ve performans kavramları çok önemlidir.Veri Zarflama Analizi, farklı ölçekle ölçülmüş birden fazla girdi ve çıktının karşılaştırma yapmayı zorlaştırdığı durumlarda, karar verme birimlerinin göreli performanslarını ölçmeyi amaçlayan doğrusal programlama tabanlı bir tekniktir. Veri zarflama analizi uygulamasının ve yorumlamasının diğer tekniklere göre nispeten daha kolay olması, detaylı analiz yapmaya imkân vermesi ve parametrik testlerin uygulanması için gerekli katı varsayımlarının olmaması sebebiyle literatürde oldukça geniş bir yere sahiptir. Ülkemizde okulların performanslarını ölçmek için parametrik olmayan bir yöntem olan VZA kullanılmıştır. VZA kullanmamızın sebebi ise eğitim sisteminin öğretmen başına düşen öğrenci sayısı, ortalama sınıf ve okul büyüklüğü gibi birden çok girdinin ve bu girdilerin kullanımı sonucu elde edilen matematik, fen bilimleri ve okuma puanları gibi birden çok çıktının var olduğu bir yapıya sahip olmasıdır. Bu amaçla, öğrencilerin matematik, fen bilimleri ve okuma konularındaki genel bilgi ve becerilerini, güncel hayatta karşılaştıkları problemleri çözebilme yeteneğini ve bu bilgi ve becerilerini günlük hayattaki olaylarla ilişkilendirebilme becerisini ölçen uluslararası öğrenci değerlendirme programı verileri kullanılmıştır.Birimlerin performansı, veri zarflama analizinde yaygın olarak kullanılan temel modellerin yanı sıra ileri düzey modeller yardımıyla karşılaştırılmıştır. Çalışmada üç temel konu ele alınmıştır. İlki 2003 yılında Türkiye'deki orta öğretim kurumlarının birbirlerine göre göreli etkinliğinin karşılaştırılması, ikincisi Ülkelerin 2003 ve 2006 yıllarındaki ortaöğretim etkinliğinin gelişiminin incelenmesi, üçüncü ise Türkiye'de bölgeler bazında ortaöğretimin 2003 ve 2006 yıllarındaki gelişiminin incelenmesidir.

Abstract:
Assessing performance of companies is very important for not only management of the companies but also investors. Besides, observing the efficiency of different types of management system at different times is the key point for companies to survive in highly competitive market. Because of these reasons, efficiency and performance are the most important terms for a company.DEA is based on a linear programming technique and DEA aims to assess the relative performances of decision making units when there are multiple inputs and outputs which are measured on different scale in benchmarking progress. DEA is widely used in the literature due to its ease of use and interpretation compared to other methods, its ability to analyze in detail and having no strict assumption for parametric tests. DEA which is one of the non-parametric technique was used to assess the efficiency of secondary schools in our country. The reason of using DEA is the existence of multiple inputs such as student teacher ratio, average school and class size, and multiple outputs such as mathematics, science and reading scores, in educational system. Programme for International Student Assessment (PISA), which measures student's skills and knowledge in mathematics, science and reading, ability to solve real life problems and ability to relate real life problems with their knowledge and skills, data is used in this analysis.Decision making units were compared using not only basic models but also advance models of DEA. Three basic topics were studied. First topic was measuring the efficiency of secondary schools in Turkey in 2003 using DEA. Second topic was to compare the efficiency of secondary schools in 25 countries between 2003 and 2006. Last topic was to compare the efficiency of secondary schools in regions of Turkey between 2003 and 2006.