Thymus leucotrıchus Hal. (Lamiaceae)'ın mikroçoğaltımı, 
rozmarinik asit ve uçucu yağ içeriğinin araştırılması
An investigation on micropropagation, rosmarinic acid and 
essential oil content of Thymus leucotricus 
Hal. (Lamiaceae)
Yazar: TUBA BEKİRCAN
Danışman: PROF. DR. ATALAY SÖKMEN
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Biyoloji = Biology ; Biyoteknoloji = Biotechnology ; Botanik = Botany
Dizin: Biyokimya = Biochemistry ; Biyoteknoloji = Biotechnology ; Botanik = Botany

Özet:
Bu çalışmanın amacı, in vitro yetiştirilen Thymus leucotrichus Hal. ın farklı
derişimlerde bitki büyüme düzenleyicileri, fenilalanin, tirozin ve N-asetilsistein ve sukroz
uygulamaları ile büyüme/gelişme, rosmarinik asit ve uçucu yağ içeriğine etkisini
incelemektir. Bu amaca uygun olarak, başlangıçta tohumlar, 4 farklı besi ortamına ekilmiş ve
en etkin besi ortamının MS ortamı (%56,66) olduğu saptanmıştır. Yapılan BBD
çalışmalarında, en etkin sitokininler 1 mg/L kinetin ve 2 mg/L 2iP olarak belirlenirken, 0,5
mg/L IBA en etkili oksin olarak saptanmıştır. BBD gruplarında yetiştirilen fidelerdeki en
yüksek rozmarinik asit içeriği 16,18 mg/g kuru ağırlık değeri ile 0,1mg/L NAA içeren
uygulama grubunda gözlenmiştir. BBD uygulamalarının sonucunda en yüksek timol içeriği
0,1 mg/L IAA denemesinde % 69,26 ile, en yüksek karvakrol içeriği ise 0,1 mg/L TDZ
grubunda % 12,53 değerle gözlenmiştir. Doğal fidelerin aksine, BBD uygulaması ile
timokinon varlığı saptanmamıştır. Bu değerli kimyasal madde, 2 mg /L NAA uygulamasında
% 26,9'a kadar yükselmiştir. Çalışmanın ikinci basamağında ise, belirlenen kontrol ortamına
ayrı ayrı 10, 50, 100 mg/L derişimlerinde fenil alanin, tirozin ve N-asetilsistein ilave edilmiş
ve büyüme/gelişme, rozmarinik asit ve uçucu yağ içeriğine etkileri gözlenmiştir. En yüksek
sürgün uzunluğu 40,13 mm değeri ile 10 mg/L fenilalanin uygulamasında gözlenirken, 10
mg/L NAC denemesinin yaş (212 mg) ve kuru (25,3 mg) ağırlık parametrelerinde en etkilisi
olduğu belirlenmiştir. Ayrıca, bu deneyler arasından, rozmarinik asit üretiminde en etkili
uygulama 10 mg/L NAC (16,28 mg/g kuru ağırlık) olmuştur. Sukroz denemesinde ise
büyümeyi en çok teşvik eden derişim %3 olurken, rozmarinik asit üretimini en çok arttıran
uygulama 19,10 mg/g kuru ağırlık değeri ile %4 derişim grubu olmuştur.

Abstract:
The aim of this study was to examine the effect of different concentrations of plant growth
regulators, phenylalanine, tyrosine and N-acetylcystein, sucrose on growth, rosmarinic acid
and essential oil contents in vitro grown Thymus leucotrichus Hal. Seeds were planted in 4
different media and that the MS medium (56.66 ± 6.67%) was the most effective. In the BBD
studies performed, IBA (0,5mg /L) was identified as the most effective auxine when the most
effective cytokinins were identified as 1 mg/L KIN and 2 mg/L 2iP. The highest content of
rosmarinic acid in the seedlings grown in the BBD treatment was observed at 0.1 mg/L NAA
group with value of 16.18 ± 1.2 mg/g a dry weight. As a result of BBD applications, the
highest thymol content was observed at 0.1 mg / L IAA applications with 69.26%, the highest
carvacrol content was found in the 0.1 mg/L TDZ group with 12.53% value. In the second
step of the study, phenyl alanine, tyrosine and N-acetylcysteine were added at concentrations
of 10, 50 and 100 mg/L separately to the control medium and effects on growth/development,
rosmarinic acid and essential oil amounts were observed. It was determined that 10 mg/L
NAC application was the most effective at fresh (212 mg) and dry (25.3 mg) weight
parameters, while the highest shoot length was observed at 10 mg/L phenylalanine application
(40.13 mm). Furthermore, among these experiments, the most effective application for
rosmarinic acid production was 10 mg/L NAC (16.28 mg/g dry weight). In the sucrose
experiment % 3 sucrose was the most effective application to grow, while the most rosmarinic
acid content was observed in 4% sucrose assay.