Mahmud b. Zeyd el-Lamişi'nin kelam anlayışı
Understanding of kalam of Mahmoud b. Zayd al-Lamishi
Yazar: İSMAİL ŞIK
Danışman: PROF. DR. AHMET AKBULUT
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Kelam Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Din = Religion
Dizin: Hanefiler = Hanifies ; Kelam = Islamic theology ; Mahmud bin Zeyd el-Lamişi = Mahmud bin Zeyd el-Lamişi ; Maturidi = Maturidi ; İslamiyet = Islam

Özet:
Tez, bir giriş, üç bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında Hanefilik, Mâturîdîlik, mâturîdiliğin oluşum ve gelişim sürecinden bahsedilmektedir. Mâturîdiliğin Mâveraunnehir bölgesinde nasıl yayıldığı, Türklerin müslüman olmakla beraber neden Hanefi-Mâturidi ekole uydukları konusu işlenmektedir. Giriş bölümünün ikinci kısmı ise Kelam-Usulu'l-Fıkh ilişkisi üzerine kurulmuştur. Bu kısımda her iki ilim dalının bir birleri ile olan ilişkisi tüm ayrıntılarıyla sunulmaya çalışılmıştır. Giriş bölümünün son kısmında Mahmud b. Zeyd el-Lâmişî tanıtılmaktadır.İlk bölüm olan ?İlahiyat?, varlık, bilgi ile zât ve sıfatlar kısımlarıyla başlar. Çalışma sadece Lâmişî merkezinde meseleye bakmaz, onu anlatırken aynı zamanda tartıştığı konuyla ilgili detaylı bilgiler vermektedir. Varlık konusu da bunlardan ilkidir. İkinci kısım olan bilgi de ise Lâmişi'nin bilgi anlayışı ile ilgili ayrıntılılar verilmekte, onun görüşleri diğer âlimlerin anlayışlarıyla kıyaslanmaktadır. İlk bölümün son kısmı olan zât ve sıfatlar kısmında, Allah'ın zâtı ve sıfatları ile ilgili tartışılan kelam problemleri genişçe işlenmiştir. İkinci bölüm olan ?Nübüvvet ve Mead? da ise, nübüvvet ait konuların işlendiği birinci kısım ve ahiretle ilgili konuların işlendiği ikinci kısım olmak üzere ikiye ayrılır. İlk kısımda nübüvvetin imkânı, ispatı ve gerekliliği konularını yanında, mucize, imamet gibi meseleler işlenmiştir. İkinci kısımda ise ahiretle ilgili konular ele alınmış olup, ecel başta olmak üzere kabir hayatı, şefaat, Allah'ın ahirette görülmesi konuları değerlendirilmiştir.Üçüncü ve son bölümü ?Tanrı-İnsan İlişkisi? adını taşır. Bu bölüm insan fiilleri ve iman adı altında iki kısma ayrılmıştır. İlk kısmında insan fiilleri konusu işlenmekte olup, fiillerin yaratılması, istitaa, tekvin-mükevven ayrımı, gibi konular değerlendirilmiştir. Bu bölümün ikinci kısmında ise iman konusu ele alınmıştır. İman kavramı, iman-amel ilişkisi, imanın artıp eksilmesi, imanda istisna vb. gibi konular irdelenmiştir.

Abstract:
The thesis consists of an introduction and three chapters. In the introduction part Hanefite, Maturidism, formation and development process of Maturidism are dealt with. Moreover, the issue of spread of Maturidism in Mawaraunnahr region and Turks? preference the sect of Hanefite-Maturidism after they became muslims are studied in this part. The second part of introduction is assigned for explanation of relation between Kalam and the principles of Islamic jurisprudence (usul al-fıqh). In the last part of introduction, Mahmoud b. Zayd al-Lamishi is intoduced.The first chapter, ?ilahiyat (divinity)?, starts with being, knowledge, essence and attributes. In this chapter, the argumentations about these topics are studied, Lamishi?s view about those issues is compared with other theologians?. In addition, Kalami problems of these topics are scrutinized widely. In the thesis, these topics are not discussed only according to the opinions of al-Lamishi but also to the opinions of other theologians and are dealt with in detail.The second chapter has two parts consisting respectively the topics about ?prophecy? and ?doomsday afterworld?. In the first part, possibility, confirmation and necessity of prophecy and the issues like miracle and imamate are studied. In the second part, some topics related to eschatology are dealt with and the subjects like time of death (acal), intercession (shafaah), sensible vision (ruyat Allah) are evaluated.The third and last chapter is about ?relation between god and human?. In the first part of the chapter human acts and in the second part, belief are dealt with. The philosophical and conceptional dimensions of these subjects are examined.