Örgütsel rol stresinin öncülleri ve sonuçları
Antecedents and consequences of organizational role stress
Yazar: ABDULLAH ERİŞ
Danışman: DOÇ. DR. ÖZGÜR KÖKALAN
İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İşletme Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Düzenleyici etki analizi = Regulatory impact assessment

Özet:
Bu çalışma örgütsel rol stresi kavramına ilişkin yazılmış üç makaleden oluşmaktadır.
Tüm makalelerde nicel yöntemler kullanılmış ve analiz için gerekli veri bir çevrimiçi
anket hazırlama programı olan Google Form ile toplanmıştır. Veriler AMOS 25 ve
SPSS 25 programları ile analiz edilmiştir.

İlk makalede, Pareek tarafından 1983 yılında geliştirilen, 50 ifade ve roller arası
uzaklık (RAU), rol durgunluğu (RD), rol beklentilerinin çatışması (RBÇ), rol
erozyonu (RE), aşırı rol yüklemesi (ARY), rol izolasyonu (RI), kişisel yetersizlik
(KY), rol mesafesi (RM), rol belirsizliği (RB), kaynak yetersizliği (KAY) olarak
adlandırılan 10 boyuttan oluşan örgütsel rol stresi ölçeği Türkçeye uyarlanmıştır.
Beaton ve ark. (2000)'nın geliştirdiği beş basamaklı çeviri yöntemi ile Türkçeye
uyarlanan ölçek, 223 katılımcıya uygulanmış, elde edilen sonuçların analizi sonucunda
50 maddelik ölçek, 31 maddeye indirgenmiştir.

Çalışma kapsamında gerçekleştirilen ikinci makalede, çalışanların örgütsel
özdeşleşme düzeylerinin, örgütsel rol stres düzeyleri ile iş memnuniyeti arasındaki
ilişkideki düzenleyici rolü araştırılmıştır. Makaleye üretim sektöründe çalışan 460
beyaz yakalı çalışan katılmıştır. Yapılan analizin, çalışanların örgütsel özdeşleşme
düzeylerinin, örgütsel rol stresleri ile iş memnuniyetleri arasındaki negatif ilişkileri
üzerinde düzenleyici role sahip olduğu saptanmıştır. Aynı düzeyde iş stresine maruz
kaldıkları halde, örgütsel özdeşleşme düzeyi yüksek çalışanların, örgütsel özdeşleşme
düzeyi düşük olan çalışanlara göre daha fazla iş memnuniyetine sahip olduğu
saptanmıştır.

Çalışmaya ilişkin son makalede ise, çalışanların örgütsel rol stresleri ile işten ayrılma
niyetleri arasındaki ilişkide, iş aile çatışmasının aracı rolünün belirlenmesi
amaçlamıştır. Çalışma, kolayda örnekleme yöntemi ile belirlenmiş ve farklı faaliyet
kollarında çalışan 353 katılımcı ile gerçekleştirilmiştir. Yapılan analizin sonucunda,
çalışanların örgütsel rol stresi düzeyleri, iş aile çatışmaları ve işten ayrılma niyetleri
arasında pozitif ve anlamlı ilişkiler tespit edilmiştir. Analiz sonucunda ayrıca,
çalışanların iş aile çatışmasının, örgütsel rol stresleri ile işten ayrılma niyetleri arasında
kısmi aracılık rol üslendiği tespit edilmiştir.

Abstract:
This study includes three manuscripts focused on organizational role stress. All
manuscripts employed quantitative methods in which data were collected through
online survey platform, Google Forms. The data were analyzed using AMOS 25 and
SPSS 25.

In the first manuscript, Organizational Role Stress scale developed by Pareek in 1983
that included 50 expressions and 10 dimensions as Inter-Role Distance (IRD), Role
Stagnation (RS), Role Expectations Conflict (REC), Role Erosion (RE), Role
Overload (RO), Role Isolation (RI), Personal Inadequacy (PI), Self-Role Distance
(SRD), Role Ambiguity (RA), Resource Inadequacy (RI) were adapted into Turkish.
The scale adapted into Turkish through five-step translation method developed by
Beaton et al. (2000) was applied to 223 participants, thus decreasing the number of 50
items to 31 items.

The second manuscript examined the regulatory role of the relationship between
employee's organizational identification and organizational role stress as well as job
satisfaction. A total of 460 white collar workers participated in the study. The results
showed that employee's organizational identification level had a regulatory role on the
negative relationship between their organizational role stress and job satisfaction.
Although they were exposed to job stress at the same level, those with higher
organizational identification level had more job satisfaction compared to those with
lower organizational identification level

Finally, the last manuscript investigated the work-family conflict's intermediary role
in the relationship between employee's organizational role stress and intent to quit job.
A total of 353 participants in different jobs determined using convenience sampling
participated in the study. As a result, there was a positive and significant relationship
between employee's organizational role stress level and work-family conflict as well
as intent to quit job. Furthermore, employee's work-family conflict had a partial
intermediary role between their organizational role stress and intent to quit job.