ÇAPA Sağlık Yerleşkesi'nde mekansal katmanlaşma ve kentsel bellek
Spatial stratification and urban memory at CAPA Health Campus
Yazar: NAİL MAHİR KORKMAZ
Danışman: PROF. DR. FETHİYE EMEL ARDAMAN
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Sorunları Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Kentsel bellek = Urban memory ; Kolektif bellek = Collective memory

Özet:
Bu çalışma tarihi kent merkezlerinde yer alan ve uzun süre kentin bir parçası olarak kentlilerin sağlık hizmeti ve tıp eğitimi aldığı sağlık yerleşkelerinin, fiziksel ve mekânsal olarak işlevsiz hale gelmeleri ile ortaya çıkan kentsel, işlevsel, mekansal sosyolojik sorunları ortaya çıkarmak ve çözüm önerileri üreterek, planlamanın yanı sıra mimarlık disiplinleri için tasarım kriteri boşluğunu doldurmayı amaçlamaktadır.
Sağlık Yapılarının, Dünyadaki eğitim, araştırma-hizmet kalitelerini ve seviyelerini korumak için her zaman kendilerini yenileme ve günün şartlarına uygun olarak işlev ve mekan bağlamında sürekli güncellemeleri gerekmektedir. Mevcut sağlık yapıları, bu gereksinimi karşılayabilmek için mekânsal olarak esnek ve yapısal olarak da dayanıklı olmak durumundadırlar. Bu dinamik süreci karşılayamayan sağlık yapıları zamanla işlevsiz hale gelmektedir. Bu durum neticesinde genelde kent merkezlerinde yer alan bu sağlık hizmet alanları yenilenmekte veya farklı bir yerde yeniden üretilmektedir. Bu değişim ya da dönüşümün kente ve kentlilere olumlu/olumsuz etkileri  olabilir. Uzun zamandır deneyimlenen, günlük hayatın bir bölümünün geçtiği ve bireyin sağlık-sosyal yaşamında önemli yer tutan bu kentsel alanlar toplumun belleğinde yer almaktadır. 
Yenileme/dönüşüm kapsamında toplumun dönüşüme uğrayan mekan ve birey arasındaki kolektif belleğinin yok olmasıyla, sağlık işlevi ile imgelenmiş kentsel alanın başkalaşma potansiyeli bulunmaktadır. Kentlinin hizmet alma hakkı ortadan kaldırılmadan, kentsel hizmet alanın sürekliliğini sağlayan planlama ve mimarlık disiplinlerinin tasarım kararlarına ihtiyaç duyulmaktadır. Bu bağlamda sosyolojik kavramlar (kolektif ve mekânsal bellek)  ile sağlık yapıları mimarisi ve tipolojisinin yenileme kararı alınmasındaki rolünü ortaya koymak için  ilgili kavram ve konuların literatür çalışmalarına detaylı olarak yer verilmiştir. 
Çalışma alanı olarak İstanbul, Tarihi Yarımada, Çapa Sağlık Yerleşkesi seçilmiştir.  Çalışmada, öncelikle Tarihi Yarımada'nın geçmiş dönemlerdeki sağlık yapıları kronolojik olarak incelenmiştir.  Daha sonra yerleşkenin özgün kentsel ve mimari özellikleri ile yenileme (katmanlaşma) sürecine detaylı olarak yer verilerek, literatür ve yerleşke kullanıcıları üzerinden yapılan anket yöntemiyle kentsel ve mimari bulgular elde edilerek, gelecekte yenileme sürecine girecek sağlık yapıları için tasarım önerileri sunulmuştur.

Abstract:
As a part of the city, medical campuses in the historical city centers have served the citizens for a long time with health care and medical education purposes. This study aims at identifying the urban, functional, and spatial sociological problems that arise with the physical and spatial dysfunction of such health campuses and creating solutions to them. Plus, planning and filling the design criteria gap for architectural disciplines are also the purposes of the study.
Health structures should be renewed in accordance with the current conditions and constantly updated in terms of function and space to maintain world-class education, research, and service quality. Existing health facilites must be spatially flexible and structurally durable to meet this requirement. If fail to keep up with this dynamic process, hospital buildings become dysfunctional over time. Therefore, these health service areas, which are generally located in city centers, are renewed or re-established at a different location. Such a change or transformation may have positive/negative impacts on the city and its citizens. Furthermore, these urban areas host a part of everyday life and have an important place in the health-social life of the individuals, as well as in the memory of society. 
With the disappearance of the collective memory of the society between the transformed space and the individual within the scope of renewal/transformation, the urban area imagined with the health function has the potential to change. There is a need for design decisions created in accordance with the disciplines of architecture and environmental planning, which ensure the continuity of urban service areas without impeding the right of the citizens to receive service. Accordingly, to reveal the role of sociological concepts (collective and spatial memory) in the decisions of architectural and typological renewal of health structures, a comprehensive literature survey was conducted on the relevant concepts and issues. 
Capa Health Campus in the Historical Peninsula of Istanbul was chosen as the study area. Firstly, the healthcare facility of the Historic Peninsula in the past were examined chronologically. Secondly, the unique urban and architectural features of the campus and the renewal (stratification) process were comprehensively addressed. Based on the urban and architectural findings obtained from the literature and the users of the campus by the survey method, design proposals for the health buildings that will be renovated in the future are presented.