Çorum Müze Müdürlüğü koleksiyonunda yer alan Selçuklu dönemi madeni eserleri
Seljuk period metal works in the collection of Çorum Museum directorate
Yazar: SÜMEYRA BEKTAŞ
Danışman: DOÇ. DR. ÇİĞDEM KARAÇAY
Hitit Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sanat Tarihi = Art History

Özet:
Selçuklu medeniyetinin siyasi, dini, idari yapısı ve kültürünün bazı ögeleri ulusal ve uluslararası boyutta bilim dünyası tarafından bilinmektedir. Ancak sosyal yaşamın bir parçası olan günlük yaşayışa ait verilere çok az rastlanmaktadır. Selçuklu medeniyeti ve özellikle Anadolu Selçuklu Devleti sanatı ile ilgili bilimsel literatüre bakıldığında mimari yapıların, bu yapıları süsleyen mimari plastiğin, özellikle mimaride süsleme ögesi olarak kullanılan çininin bilimsel anlamda daha çok çalışıldığı görülmektedir. Maden sanatı ile ilgili çalışmalarsa başta Türk ve İslam Eserleri Müzesi olmak üzere bilinen birkaç müzenin koleksiyonundan oluşmaktadır. Ülkemizde yer alan beş yüzü aşkın müzede hangi madeni eserlerin yer aldığı bilinmediğinden, dönemler, medeniyetler, kültürlerarası etkileşim tam olarak çözümlenememiştir. 
"Çorum Müze Müdürlüğü Koleksiyonunda Yer Alan Selçuklu Dönemi Madeni Eserleri" ile ilgili bu çalışmada öncelikle Çorum Müze Müdürlüğü ve bağlı birimlerinde kayıtlı kaç eser olduğu öğrenilmiştir. Müze çalışmaları sırasında Çorum Merkez, Alacahöyük ve Boğazkale Müzelerine gidilerek koleksiyonlarında yer alan ve çalışma konusu olarak bildirilen eserler yerinde incelenip doğru tasnif edilip edilmediği yani bu döneme ait olup olmadığı değerlendirilerek, inceleme konusu olup başka bir döneme kayıt edilen eser var ise çalışma listesine eklenmiştir. Belirlenen 20 adet eser grup, teknik, üslup ve ikonografik bakımdan değerlendirilmeye tabi tutulmuştur. Konu ile ilgili literatür çalışması yapılırken, benzer örnekler incelenmek üzere Türk ve İslam Eserleri Müzesi, Sadberk Hanım Müzesi, Afyon Müzesi, Ankara Etnografya Müzesi, Anadolu Medeniyetler Müzesi, Amasya Müzesi, Konya Etnografya Müzesi ziyaret edilmiştir. 
Tüm veriler ışığında değerlendirilen 20 adet madeni eser tasnif edilerek, hangi teknikle üretildiği, müzeye nasıl kazandırıldığı, bezemesi ve bu bezemenin yapım yöntemi, formu göz önünde bulundurularak katalog oluşturulmuştur. Eserlerin hangi yüzyıla ait olduğu belirlenirken literatürde yer alan bilgiler ve örnekler doğrultusunda karşılaştırma yapılmış, Selçuklu ve Anadolu Selçuklu maden sanatının genel özellikleri ve ziyaret edilen müzelerde yer alan benzer örneklerin nasıl tasnif edildiği göz önünde bulundurulmuştur. Yapılan bu çalışma, Çorum ilinin arkeolojisine yeni veriler sunarken Selçuklu maden sanatının yeniden yorumlanmasına katkı sağlayacaktır.

Abstract:
The political, religious, administrative structures and some cultural elements of the Seljuk civilization are known both nationally and internationally within the scientific community. However, data related to daily life, which is a part of social life, is rarely encountered. When we look at the scientific literature on the Seljuk civilization and especially the art of the Anatolian Seljuk State, we see that the architectural structures, the architectural plastic decorating these structures, especially the tile used as an ornamental element in architecture have been studied more scientifically. Studies related to metal art mainly consist of collections from a few well-known museums, primarily the Museum of Turkish and Islamic Arts. Since the metal artifacts in over five hundred museums in our country are not known, periods, civilizations, and intercultural interactions have not been fully analyzed. 
While conducting the study on the Seljuk Period metal artifacts in the collection of the Çorum Museum Directorate, first, the number of artifacts registered in the Çorum Museum Directorate and its affiliated units was determined. During the museum studies, visits were made to the collections of Çorum Center, Alacahöyük, and Boğazkale Museums to examine the reported artifacts on-site and evaluate whether they were correctly classified and indeed from this period. If there were artifacts registered to another period but relevant to the study, they were added to the study list. The twenty artifacts were evaluated in terms of group, technique, style and iconography. During the literature review, similar examples were examined in the Museum of Turkish and Islamic Arts, Sadberk Hanım Museum, Afyon Museum, Ankara Ethnography Museum, Museum of Anatolian Civilizations, Amasya Museum, and Konya Ethnography Museum.
In the light of all the data, 20 metals artifacts were classified and cataloged, taking into account the technique with which they were produced, how they were brought to the museum, their decoration, the method of making this decoration and its form. While determining which century the artifacts belong to, a comparison was made in line with the information and examples in the literature, and the general characteristics of Seljuk and Anatolian Seljuk metal art and how similar examples in the museums visited were classified were taken into consideration. This study will contribute new data to the archaeology of the Çorum region and aid in the reinterpretation of Seljuk metal art.