İbrahim Emini Herevi'nin hayatı, tarihçiliği ve Fütuhât-ı Şahî isimli eserinin tercümesi
The study of Ebrahim Emini Heravi's life, histography and translation of Futuhati Shahi book
Yazar: BAHADUR BEHROOZ
Danışman: DOÇ. DR. ŞEFAATTİN DENİZ
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Tarih = History

Özet:
Safevi dönemi tarih boyunca bakıldığında zengin tarihi kaynaklara sahiptir. Bu
döneme ait onlarca kitap bulunmaktadır. Her biri de çok büyük önem arz etmektedir.
Bu kaynaklardan en başta gelenler arasında şüphesiz Fütuhat-ı Şahi kitabı
gelmektedir. Türkiye'de ne var ki Safevi tarihiyle ilgili kaynaklar, çoğunun Türkçeye
çevrilmesi henüz tamamlanmış değildir.
Tezimizin konusunu XVI. Yüzyıl Safevi dünyasının önemli şair ve
tarihçilerinden biri olan İbrahim Emini Herevi'nin hayatı, tarihçiliği ve yazdığı
Fütuhat-ı Şahi adlı eserinin tercümesi teşkil etmektedir. Bu kitap ilk defa Muhammed
Rıza Nasiri tarafından (1383/2004) yılında Tahran'da yayınlanmıştır. Bu tercüme
Muhammed Rıza Nasiri'nin yayınladığı bu kitap üzerinden yapılacaktır. Bu çalışma
bir giriş, iki bölüm ve tercümeden oluşmaktadır. Giriş kısmında Safevi devletine
kadar İran'ın kısa tarihi, Safevi hanedanının kurucusu Şeyhlerin ahvali ve
devletleşmeye giden geçmiş tarihi, I.Şah İsmail zamanına kadar olan kısım
özetlenecektir. Birinci bölümde yazarın hayatı, edebi ve içtimai şahsiyeti, eserleri ve
ikinci bölümde eserimiz Fütuhat-ı Şahi'nin yazılışı ve içeriği, özellikleri, nüshaları,
kaynakları, Safevi tarihçiliği döneminde yeri ve eserin dil, üslup özellikleri, edebi
değeri, tüm detayları ile aktarılmaya çalışılmaktadır. Çalışmanın son kısmında ise
Fütuhat-ı Şahi'nin Türkçe tercümesine yer verilmiştir.
İbrahim Emini Herevi, I. Şah İsmail zamanında, Şah'ın ordugâhına çok yakın
kişi olarak göreve başlamıştır. Aynı zamanda İbrahim Emini Herevi Şah İsmail
döneminin ünlü şahsiyetlerinden ve şairlerinden biriydi. Handemir ve Sam Mirza-i
Safevi'nin dediğine göre İbrahim Emini Herevi'nin kendisine ait olan veya
günümüze kadar ona nispet edilen üç tane Risale, bir tane rubai tarzında şiir eseri
daha bulunmaktadır. Aynı zamanda Emini Herevi o döneme ait diğer yazarlar gibi
Fütuhat-ı Şahi kitabında bu şairlik yönünü yoğun olarak kullanmıştır. Herevi'nin
yazdığı Fütuhat-ı Şahi adlı tarihi eseri üzerinde dikkatle durulmaya ve çalışmaya
değer bir eserdir.
Anahtar Kelimeler: İran, Safeviyye Ailesi, İbrahim Emini Herevi, Fütuhat-ı Şahi,
Şah İsmail.

Abstract:
The Safavid period has rich historical resources throughout history. There are
number of books related to this period. Each of them is very important. Undoubtedly,
the book Futuhati Shahi comes first among these sources. In Turkey, however, most
of the sources on Safavid history have not been translated into Turkish yet.
The subject of our thesis is The life, historiography and the translation of his
work, Futuhati Shahi, of Ebrahim Emini Heravi, one of the famous poets and
historians of the 16 th century Safavid world. This translation will be based on this
book published by Muhammed Reza Nasiri. This work consists of an introduction, a
chapter and a translation. In the introduction, a brief history of Iran until the Safavid
state, the state of the Sheikhs, the founder of the Safavid dynasty, and the past history
leading to statehood, and the part up to the time of I.Shah Ismail will be summarized.
In the first chapter, the life of the author, his literary and social personality, his works
and the second chapter, the writing and content of our work Futuhati Shahi, its
features, copies, sources, its place in the Safavid historiography period, and the
language, stylistic features, literary value of the work are tried to be conveyed with
all its details. In the last part of the study, the Turkish translation of Futuhati Shahi is
included.
Ebrahim Emini Heravi started his duty as a very close person to the Shah's
camp during the time of I. Shah Ismail. At the same time, Ebrahim Emini Heravi was
one of the famous personalities and poets of the I. Shah Ismail period. According to
what Khoandmir and Sam Mirza-i Safavi say, there are three Risales and one other
rubai poetry work that belongs to Ebrahim Emini Heravi or has been attributed to her
until today. At the same time, Emini Herevi used this poetic aspect intensively in his
book Futuhati Shahi, like other writers of that period. The historical workof Futuhati
Shahi, written by Heravi, is a valuable work and study.
Key Words: Iran, Safavid Family, Ebrahim Emini Heravi, Futuhati Shahi, Shah
İsmail.