Sporda uzmanlaşmanın algısal ve bilişsel süreçlere etkisi
Effects of specialization in sport on perceptual – cognitive processes
Yazar: GAMZE YILDIRIM ARAZ
Danışman: PROF. DR. CENGİZ ARSLAN
Fırat Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Spor = Sports
Dizin: Algı = Perception ; Algısal süreç = Perceptional process ; Bellek = Memory ; Biliş = Cognition ; Bilişsel işlev = Cognitive function ; Spor = Sports ; Uzmanlaşma = Specialization ; Çalışma belleği = Working memory

Özet:
Bu çalışmanın amacı, spor uzmanlığının algı ve bilişin farklı yönleri ile ilgili ölçümlerde üstün performans ile ilişkili olup olmadığını incelemektir. Bu amaç doğrultusunda elit sporcular ile sporcu olmayanların algısal ve bilişsel yeteneklerinin farklılık gösterip göstermediği araştırılmıştır.
Çalışmaya 18 ile 35 yaş arasında elit seviyede spor yapan 14 kadın ve 19 erkek voleybol oyuncusu ile 16 kadın ve 15 erkek sedanter birey olmak üzere toplam 64 katılımcı gönüllü olarak katılmıştır. Katılımcılar kişisel bilgi formunu doldurduktan sonra bilgisayar ortamında uygulanan değişim saptama görevi ve görsel çalışma belleği görevini tamamlamıştır. Deneylerde kullanılan uyarıcıların hazırlanmasında Adobe Photoshop CS6 programından yararlanılmıştır. Uyaranların sunumu ve tepkilerin kaydedilmesi OpenSesame 3.3.8 programı ile yapılmıştır. Ölçümler sonucu elde edilen veriler SPSS 22 programı kullanılarak analiz edilmiştir. Değişim saptama görevinde katılımcıların doğru tepki oranları ve doğru tepki hız ortalamaları karışık desen ANOVA modeli kullanılarak analiz edilmiştir. Görsel çalışma belleği görevinde uzman ve kontrol gruplarının çalışma belleği kapasiteleri bağlantısız örneklemlerde t testi kullanılarak karşılaştırılmıştır.Değişim saptama görevi sonuçları incelendiğinde, elit sporcuların kontrol grubuna göre değişim belirleme hızları yaklaşık olarak 991 ms daha hızlıdır. Görsel çalışma belleği görevi kullanılarak araştırılan çalışma belleği kapasiteleri karşılaştırıldığında ise, elit sporcuların çalışma belleği kapasitesi ortalamaları (x̄ = 1.16, SS = .46) kontrol grubunun ortalamalarından (x̄ = .94, SS = .40) istatistiksel olarak anlamlı derece daha yüksek bulunmuştur.
Elde edilen sonuçlar, uzun dönem yapılan yoğun egzersizlerin algısal – bilişsel süreçler üzerinde etkili olduğunu ve bilişsel görevlerde üstün performansı olumlu şekilde etkilediğini göstermiştir.

Abstract:
This study was conducted to examine whether sports expertise is associated with superior performance in measurements related to different aspects of perception and cognition. For this purpose, it was investigated whether the perceptual and cognitive abilities of elite athletes and non-athletes differ.
A total of 64 individuals, including 33 elite volleyball players (14 women and 19 men) and 31 sedentary (16 women and 15 men) whose age between 18 and 35, participated in the study voluntarily. After the participants filled out the personal information form, they completed the change detection test and visual working memory test performed in the computer environment. The stimuli used in the experiments were prepared by using the Adobe Photoshop program. Stimuli presentation and the recording of the responses were controlled by the OpenSesame 3.3.8 software. The data obtained as a result of the measurements were analyzed using the SPSS 22 program. In the change detection task, participants' correct response rates and response speed averages were evaluated using ANOVA for mixed factorial designs. In the visual working memory task, the working memory capacity was compared between experts and controls using an independent sample t-test.
When the change detection task results are examined, the speed of detecting change is approximately 991 ms faster for elite athletes compared to the control group. When the working memory capacities investigated using the visual working memory task were compared, the average working memory capacity of elite athletes (x̄ = 1.16,SS = .46) was found to be statistically significantly higher than the mean of the control group (x̄ = .94, SD = .40).
The results show that long-term intense exercises affect perceptual-cognitive processes and positively affect superior performance in cognitive tasks.