Muḥammed B. Şâhḳulu Yûsuf U Zelîḫâ (İnceleme-metin-sözlük-tıpkıbasım)
Muḥammed B. Şâhḳulu Yûsuf U Zelîḫâ (Review-text-dictionary-facsimile)
Yazar: SANİYE RUKİYE DERE
Danışman: PROF. DR. SEYFULLAH KORKMAZ
Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Kaynağı İslami temellere dayanan Yûsuf u Zelîhâ kıssası Türk, Fars ve Arap 
edebiyatlarında oldukça ilgi görmüştür. Kıssa ders çıkarılması gereken, eğitici ve öğretici 
nitelikli hikâyelerdir. Kıssalar; dinleyenler için anlatılan hâdiselerden ders çıkarma, bilgi 
edinme, eğlendirme vb. aracı olarak kullanılmıştır. Bu çalışmanın konusu olan eserde, Hz. 
Yûsuf'un başından geçen hâdiseler işlenirken dini tahkiyeyi desteklemesi açısından pek çok 
ayet ve hadis dayanak olarak gösterilmiştir. Eserin çoğunluğu mensur olup, diğer kısımlar 
mesnevi tarzında yazılmıştır. Çalışmanın esasını, gerek muhtevası gerek söz varlığı gibi 
hususiyetlerden dolayı Eski Anadolu Türkçesi metinlerinden olduğu tespit edilebilen Yûsuf u 
Zelîhâ hikâyesi oluşturmaktadır. İncelenen eser, Eski Anadolu Türkçesine ait hususiyetleri 
yansıtması bakımından büyük bir önem arz eder. Dili genel olarak sade ve anlaşılırdır. 
Motifler açısından oldukça zengindir. Bu motifler geleneğe uygun bir biçimde ele alınmıştır.El yazması olan kaynak, Kayseri ilinin Bünyan ilçesinde Mazhar Hacıpaşaoğlu'na ait özel ev 
kütüphanesinden temin edilmiş olup, yegâne nüshadır. Giriş bölümünde müellif ve eserin 
kaynağı hakkında bilgi verilmiş devamında dil ve üslup özellikleri değerlendirilmiştir. 
Muhteva incelemesinin ardından ses ve şekil özellikleri ortaya çıkarılmıştır. Transkripsiyonlu 
metin bölümünde, Arap harfli metin Latin harflerine aktarılmıştır. Okuyucunun metni 
anlamasını kolaylaştırması bakımından sözlük çalışması ile sonlandırılmıştır. 
Anahtar Kelimeler: Yûsuf Kıssası, Yûsuf ile Zelîhâ, Eski Anadolu Türkçesi

Abstract:
The parable of Yûsuf u Zelîḫâ, which has Islamic roots, has attracted considerable 
attention in Turkish, Persian and Arabic literatures. Parables are educational and instructive 
stories from which lessons should be learned. The parables were used for the listeners to learn 
lessons from the events narrated, to gain knowledge and to entertain, etc. In this text, which is 
the subject of this study, many verses and hadiths are cited as a basis to support the religious 
narrative while the events that happened to Hz. Yûsuf are processed. The majority of the work 
is in prose and the other parts are written in masnavi style. The basis of the study is the story 
of Yûsuf u Zelîḫâ, which can be identified as an Old Anatolian Turkish text due to its content 
and vocabulary. The analyzed work is of great importance in terms of reflecting the 
characteristics of Old Anatolian Turkish. Its language is generally simple and comprehensible. 
It is quite rich in terms of motifs. These motifs are reviewed in accordance with tradition. The 
source, which is a manuscript, was obtained from the private home library of Mazhar 
Hacıpaşaoğlu in Bünyan province of Kayseri and it is the only copy. In the introduction, 
information about the author and the source of the work is given, and then language and 
stylistic features are evaluated. After the content analysis, the sound and morphological 
features were revealed. In the transcribed text section, the text in Arabic script has been 
transferred to Latin script. To enable the reader's understanding of the text, it is concluded 
with a dictionary study. 
Keywords: The Parable of Yûsuf, Yûsuf and Zelîhâ, Old Anatolian Tu