Farklı başarı düzeylerindeki okullarda 9 ve 12. sınıf öğrencilerinin ekosisteme ilişkin öğrenme düzeyleri ve sürdürülebilir çevre bilinci ile ilişkisi
The relationship between the sustainable environmental awareness levels and learning levels of 9th and 12th grade students at school of different achievement levels
Yazar: İPEK DERMAN
Danışman: PROF. DR. NURAY SENEMOĞLU
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ekosistem = Ecosystem ; Lise öğrencileri = High schools students ; Ortaöğretim okulları = Secondary education schools ; Sürdürülebilir çevre = Sustainable environment ; Sürdürülebilirlik = Sustainability ; Çevre = Environment ; Çevre bilinci = Environmental consciousness ; Çevre eğitimi = Environmental education

Özet:
Dünyamızda her geçen gün giderek artan insan nüfusunun aksine doğal kaynak sayısının azalması bilinen bir gerçektir. Kendi yaşam standartlarını yükseltme hırsıyla doğal kaynakları bilinçsizce tüketen insanoğlu ne yazık ki bir süre sonra çevre sorunlarının önüne geçilemez bir boyuta ulaşacağının farkında değildir. Çevre sorunlarının çözümü için, bütün insanların çevre konusunda tüketim alışkanlıklarını değiştirmeleri gerekmektedir. Çevre bilincinin kazandırılmasında okul öğrenmelerinin yeri yadsınamaz. Bu noktada eğitim programlarında yer alması gereken çevre eğitimi yaşamsal bir öneme sahiptir. Bu nedenle çevre sorunlarını önleme ve çözmede öğrencilerin aktif katılımını sağlayan, çevre eğitimini disiplinler arası yaklaşımla ele alan ortaöğretim programlarına ve bu programlar çerçevesinde etkili öğretme-öğrenme ortamlarının düzenlenmesine büyük gereksinim vardır.
Bu araştırma ile öğrencilerin biyoloji dersi ekosistem konularındaki öğrenme düzeyleri ile sürdürülebilir çevre bilinci düzeyleri ve aralarındaki ilişkinin belirlenmesi amaçlanmıştır.  Öğrencilerin öğrenme düzeylerinin ve sürdürülebilir çevre bilinci düzeylerinin cinsiyetlerine, okul başarı düzeylerine ve tercih etmek istedikleri meslek alanına göre farklı olup olmadığı araştırılmıştır. Ek olarak öğrencilerin sürdürülebilir çevre bilinci davranışlarını hangi ortamlarda edindiklerine ilişkin düşünceleri belirlenmeye çalışılmıştır. 
Araştırma Ankara ili merkez ilçelerine bağlı liseler arasından tabakalı örnekleme yöntemi ile alt, orta ve üst başarı düzeyinde seçkisiz örnekleme yoluyla seçilmiş 9 okulda 9. sınıf (n=403) ve 12. Sınıf (n=382)  öğrencilerinden toplam n=785 öğrenci ile yürütülmüştür.
Veri toplama aracı olarak çalışma kapsamında araştırmacı tarafından geliştirilen çoktan seçmeli 32 maddelik ekosistem konuları başarı testi, 10 maddelik sürdürülebilir çevre bilinci ölçeği ve sürdürülebilir çevre bilincinin hangi ortamlarda edinildiğini belirlemeye yönelik bir bilgi formu kullanılmıştır. 
Araştırma sonucunda öğrencilerin ekosistem konuları öğrenme düzeyleri ve sürdürülebilir çevre bilici düzeyleri yeterli bulunmamış; ayrıca iki değişken arasındaki ilişkinin pozitif yönde düşük düzeyde olduğu belirlenmiştir. Öğrencilerin ekosistem konuları öğrenme düzeyleri 12. sınıftaki öğrenciler, kız öğrenciler, fen alanındaki meslekleri tercih etmek isteyen öğrenciler ve üst başarı düzeyindeki okullarda öğrenim gören öğrenciler lehine anlamlı bulunurken; sürdürülebilir çevre bilinci düzeyi 9. sınıftaki öğrenciler, kız öğrenciler, fen alanındaki meslekleri tercih etmek isteyen öğrenciler lehine anlamlı bulunmuştur. Ancak okulların başarı düzeyinin sürdürülebilir çevre bilinci düzeyinde anlamlı bir fark yaratmadığı sonucuna ulaşılmıştır. 9 ve 12. sınıf öğrencilerinin sürdürülebilir çevre bilinci davranışlarını, en çok televizyon, biyoloji dersi, aile ve internet; en az ise diğer dersler, arkadaşlar ve bilimsel dergiler yoluyla edindikleri gözlenmiştir. 
Araştırma sonuçlarının, programın çevresel sorunların çözümünde görev alabilen, çevreciliği bir yaşam felsefesi olarak benimsemiş, ekolojik kültürü yüksek, sorumlu tüketici özelliklerine sahip bireyler yetişmesi hedefine ulaşmadaki etkililiği hakkında bir ipucu olma niteliği taşıdığı düşünülmektedir. Araştırmanın bulguları doğrultusunda, ortaöğretim sürecinde öğrencilerin yeterli düzeyde ekosistem bilgisi ve sürdürülebilir çevre bilinci edinemedikleri söylenebilir. Araştırmadan elde edilen bulgulara dayalı olarak, sürdürülebilir çevre bilincine sahip bireyler yetiştirebilmek amacıyla programdaki hedeflerin yeniden gözden geçirilmesi ve öğrencilerin ekosisteme ilişkin öğrenmelerini performansa dönüştürebilmelerini sağlayıcı öğretme-öğrenme ortamları düzenlenmesine önem verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

Abstract:
In contrast to the increasing population of the world, the decrease of natural resources is obvious as a result of people?s ambition for bettering their life standards and consuming these natural resources unconsciously, and people are unfortunately unaware of the fact that environmental problems may be inevitable one day. To solve these environmental problems, it is necessary for people to change their consumption habits. In addition to this, the role of teachers in acquisition of environmental awareness cannot be underestimated.  At this point, environmental awareness to take its place in the curricula is of vital importance. For this reason, the curricula that provide active participation of students in preventing and solving environmental problems and handling environmental education with an interdisciplinary approach and learning environments which are effective in terms of these curricula are necessary.
The aim of this study is to determine the learning levels of students of ecosystem subjects in the Biology course and their level of environmental awareness as well as the relationship between the two. It has been tried to find out whether their level of learning and environmental awareness depend on their gender, level of achievement and choice of profession. Besides, it has been tried to specify what students think about where they acquire environmental awareness behaviours. 
The study was conducted with a group of n=785 students from 9 schools in Ankara selected by random sampling and stratified sampling according to their schools? low, average and high achievement levels.
As data collection tools, a 32 item ecosystem achievement test and a 10 item sustainable environmental awareness scale and an information form to determine where environmental awareness is acquired have been developed and used by the researcher.
At the end of the study, learning levels and environmental awareness levels of students have been found to be inadequate. In addition, the relationship between these two variables has been low in the positive way. There is a significant difference for female students, students whose choice of profession is Science and the schools with high achievement levels in terms of the students? levels of learning the ecosystem subjects for the 12th grade. Besides, there exists a significant difference for the students willing to study Science and the female students studying at schools with high achievement levels in terms of their levels of sustainable environmental awareness for the 9th grade. However, it is seen that there is not a significant difference between the achievement levels of schools and the students? sustainable environmental awareness. It has been observed that 9th and 12th grade students acquire their sustainable environmental awareness behaviours mostly through TV and biology courses, family and the internet and leastly through other courses friends and scientific magazines. 
The findings of the study are thought to form a clue about the efficacy of the curriculum to reach the objective of raising individuals who can take part in solving environmental problems, accept environmentalism as a life style and be responsible consumers. In accordance with the findings of the study, it can be stated that during their secondary education they cannot acquire enough sustainable environmental awareness and ecosystem knowledge. Furthermore, it is thought that the objectives of the curriculum should be reviewed and learning environments to help students transfer their knowledge of ecosystem into performance should be established in order to raise individuals having sustainable environmental awareness.