Türkiye'de faaliyet gösteren ı̇laç firmalarının yöneticilerinin liderlik yaklaşımları
Leadership approaches of the Turkish drug companies' managers
Yazar: BİLGE SÖZEN ŞAHNE
Danışman: PROF. DR. SEVGİ ŞAR
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Eczacılık İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology ; Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management
Dizin: Etik liderlik = Ethical leadership ; Lider yöneticilik = Leader managership ; Liderlik = Leadership ; Sağlık kuruluşları yöneticileri = Health facility administrators ; Türkiye = Turkey ; İlaç endüstrisi = Pharmaceutical industry ; İlaç firmaları = Pharmaceutical firms

Özet:
Türkiye'de Faaliyet Gösteren İlaç Firmalarının Yöneticilerinin Liderlik Yaklaşımları
Organizasyonların zamana ayak uydurabilmeleri ve faaliyet gösterdikleri sektörde rekabet üstünlüğü sağlayarak başarıya ulaşmaları, kendilerini yönetenlerin birer lider olması ve onların davranış ve tutumları ile yakından ilgilidir. Özellikle hayati öneme sahip çıktıları bulunan sağlık sektörünün bir bileşeni olan ilaç sanayiinde, bu durum ayrı bir yeri bulunmaktadır. Liderlik ve liderlik davranışları, çok eski dönemlerden beri araştırmacıların ilgisini çeken bir konu olmuştur. Bu alandaki çalışmaların Sanayi Devrimi'nden sonra artış gösterdiği bilinmektedir. Söz konusu çalışmalar incelendiğinde lider davranışlarını açıklamaya yönelik pek çok yaklaşım olduğu görülmektedir. Başlarda Özellikler Yaklaşımı, Davranışsal Yaklaşım ve Durumsallık Yaklaşımı çerçevesinde incelenen lider davranışları zaman içerisinde yerini modern yaklaşımlara bırakmıştır. Davranışsal yaklaşım içerisinde yer alan Ohio Liderlik Çalışmaları, günümüzde kullanılan 360o Performans Değerlendirme Sisteminin de temelini oluşturmaktadır. Bu çalışmalar kapsamında geliştirilen ve tez çalışması kapsamında uygulanan ankette yer alan ölçeklerden biri olan Liderlik Davranışları Betimleme Ölçeği, Ergun tarafından Türkçe'ye de uyarlanmış bir ölçektir. Bunun yanı sıra modern yaklaşımlar içerisinde Etik Liderlikin de yer aldığı söylenebilmektedir. Etik kavramının öneminin anlaşılması ile birlikte liderlik çalışmalarında da bu konuya yönelik çalışmalar yapılmıştır. Bu çalışmalar kapsamında, tez çalışmasında yer verilen bir diğer ölçek olan, Brown ve arkadaşları tarafından Etik Liderlik Ölçeği geliştirilmiştir. Tez çalışması kapsamında AİFD, İEİS ve TİSD'e üye olan ve Türkiye'de faaliyet gösteren ilaç firmalarının yöneticilerinin liderlik yaklaşımlarını belirleyebilmek için içerisinde bu ölçeklerle birlikte çeşitli temel bilgilerin alınmasına yönelik soruların bulunduğu bir anket uygulanmıştır. 112 kişinin cevap verdiği anket çalışması sonucunda katılımcıların yaş ortalamaları, cinsiyet dağılımları, eğitim düzeyleri, unvanları ve görev yaptıkları birimler gibi çeşitli temel değişkenler tespit edilmiştir. Bu değişkenler doğrultusunda, anket çalışmasında yer alan ölçekler incelendiğinde yaş, cinsiyet, meslek, liderlik eğitimi alma durumu açısından katılımcıların liderlik yaklaşımlarında bir farklılık bulunmadığı; çalışma süresi, üye olunan kuruluş, unvan ve görev yapılan birim açısından ise bazı farklılıkların bulunduğu belirlenmiştir. Bu bağlamda, liderliğin sonradan öğrenilebilir ve geliştirilebilir bir olgu olduğu gerçeği göz önünde bulundurularak, Türkiye'de faaliyet gösteren ilaç firmalarının yönetim kademesinde yer alan kişilerin etkili birer lider olabilmesi ve sektörün ilerlemesinin sağlanabilmesi için firmaların bu kişilerin eğitimine gerekli önemi vermesi gerektiği düşünülmektedir. Söz konusu eğitimlerin kapsamının ise fark yaratacak şekilde düzenlenmesinin, amaca ulaşmada temel etken olduğu değerlendirilmektedir.
Anahtar Sözcükler: Etik, ilaç firması, lider, liderlik, yönetici

Abstract:
Leadership Approaches of the Turkish Drug Companies' Managers
Organizations' being able to pace with time and success by providing a competitive advantage in sector that they show their activities, are closely related to their managers' being a leader, their behavior and attitudes. In the pharmaceutical sector, which is the component of the health sector having a vital output, this case has a special importance. Leadership and the leadership behaviors have been a topic of interest for researchers since ancient times. The works in this area are known to gain a momentum after the Industrial Revolution. When studies are examined, it can be seen that there are many other approaches to explain leadership behaviors. The leadership behaviors that are examined within the frame of Characteristics Approach, Behavioral Approach and Situational Approach at the beginning, were replaced by the modern approaches in due time. Ohio Leadership Studies that take place in the behavioral approach is the basis of 360o Performance Evaluation System which is being used today. Developed within this frame and taking place in the questionnaire performed within the frame of the dissertation study, Leadership Behavior Description Questionnaire is a scale adapted to Turkish by Ergun. In addition, Ethical Leadership is also said to be involved in modern approaches. By understanding the importance of ethical concepts, related studies have also been conducted in leadership on this issue. Within the scope of these studies, another scale given in this thesis Ethical Leadership Scale was developed by Brown et al. In this thesis, a survey that includes these scales and questions for receiving various basic information have been applied to managers of the pharmaceutical companies which are the members of the AİFD, İEİS and TİSD and operating in Turkey to determine their leadership approaches. As a result of the survey answered by 112 people, several fundamental variables such as participants' average age, sex, educational levels, titles and duties have been identified. In accordance with these variables, when scales located in this survey were examined, it has been determined that there is no difference in the participants' leadership approach in terms of age, gender, profession and receive leadership training and there are some differences in operating time, membership organizations, and the title and duties. In this context, considering the fact that the leadership is a phenomenon which can be learned later and can be improved; it is believed that companies should give importance to the education of these people in order to make people be an effective leader in the management position level of pharmaceutical companies operating in Turkey and ensure the sector's progress. The scope of said training should be arranged in such a way that creates a difference is considered to be key factors in achieving the goal.
Key words: Ethics, drug company, leader, leadership, manager