Reaktif boyaların uygulandığı selülozik elyaflarda antibakteriyel etkinliklerin incelenmesi
Investigation of antibacterial efficiencies in cellulosic fibers in which reactive dyes are applied
Yazar: EDA TÜRKÖZ
Danışman: PROF. DR. ATİLLA MİRATİ MURATHAN ; PROF. DR. AYŞE MURATHAN
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Kimya Mühendisliği = Chemical Engineering

Özet:
Tüketicilerin artan satın alma gücü, refah düzeyi ve seçiciliğine bağlı olarak, tekstil malzemesinde üniform rengin yanında fonksiyonel özeliklerin de sağlanması gereklidir. Mikroorganizmaların tekstil materyali üzerinde kontrolsüz çoğalması ile renk değişimi, kötü koku, tutum özelliklerinin kötüleşmesi, performans özelliklerinin olumsuz etkilenmesi gibi pek çok istenmeyen sonuç ortaya çıkabilir. Bu doktora çalışmasında, deri florasına uyumlu, antibakteriyel aktivitede kullanılan, gümüş ve çinko bileşiklerinden faydalanılarak, ham örülmüş penye kumaşlar 3 farklı renkte reaktif boyanın kullanıldığı çektirme yöntemi ile 700C'de boyanmıştır. Boyama sürecinde, flotte oranı, tuz ve soda miktarı sabit tutulurken antibakteriyel aktivite için kullanılan kimyasalların türü ve miktarı değiştirilmiştir. Boyama işleminden sonra deterjansız yıkama yapılan kumaşlarda ışık, yıkama ve sürtme haslıkları, K/S renk verimi ve renk koordinatı ölçümleri yapılarak, çekim ve fikse yüzdeleri belirlenmiştir. Antibakteriyel kimyasallar, kullanılan kumaşın kütlesine göre %0,5 - %3 aralığında değişen miktarlarda kullanılarak E.coli, S.aureus ve toplam bakteri sayımlarında etkinlik belirlenmiştir. Yıkama şartlarının zorlanmasıyla on kez tekrarlı yıkanan kumaşlarda antibakteriyel aktivite ve haslık testleri tekrarlanmıştır. Normal ve zorlanmış yıkama şartlarının her ikisinde de yüksek renk verimi, haslık ve antibakteriyel aktivite sonuçları elde edilmiştir. Canlı kalan bakteriler için inaktivasyon kinetiği geliştirilerek azalma oranları belirlenmiştir. Gümüş nitrat bileşiklerine göre daha ucuz olan çinko oksit ve çinko borat bileşiklerinin kullanılmasıyla hemen hemen eşdeğer antibakteriyel aktivite sağlanmasının yanı sıra selülozik kumaşta haslık değerleri ve renk veriminin azalmadığı tespit edilmiştir. Bütün bu özelliklerinden dolayı çinko bileşiklerinin tekstil sektöründe kullanılması oldukça avantaj sağlayabilir.

Abstract:
Depending on the increasing purchase capacity, welfare level and selectivity of consumers, in textile material, in addition to uniform color the functional properties has also to be provided. Because of the uncontrolled proliferation of microorganisms on the textile material, many unintended consequences like color change, bad odor, deterioration of behavior characteristics, negative effects on the performance characteristics may occur. In this PhD study, raw knit fabrics, by utilizing, silver and zinc compounds which are compatible with the skin flora and usable in antibacteriality were painted with exhaust process in which 3 different color reactive dye were used  at 700C. During dying process, while flotte ratio, amount of salt and soda kept constant, type and quantity of chemicals used for antibacteriality were changed. After dying process, light, wash and rubbing fastness, K/S color efficiency and color coordinate measurements of fabrics washed without detergent were done and shots and fixed percentages were determined. By using antibacterial chemicals of varying amounts in the range of 0.5% - 3% according to the mass of used fabrics, E.coli, S.aureus and total bacteria efficiency in counting were determined. Antibacteriality and fastness tests of fabrics washed ten times repetitively were repeated by forcing washing conditions. High color efficiency, fastness and antibacteriality results were obtained in both normal and forced washing conditions. For surviving bacteria, decrease rates were determined by improving inactivation kinetics. By use of zinc oxide and zinc borate compounds which are less expensive than silver nitrate, not only providing almost equivalent antibacteriality, but also the fact that fastness values and color efficiency do not decrease was determined in cellulosic fabric. For all these characteristics the use of zinc compounds in textile industry may provide pretty advantages.