Türkiye`de sağlık sektörü -Sağlık harcamaları üzerine bir uygulama-
The health sector in Turkey -An emprical study on health expenditures-
Yazar: KEREM KARABULUT
Danışman: PROF. DR. CEVAT GERNİ
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1998
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Ekonometrik analiz = Econometric analysis ; Ekonomik kalkınma = Economic development ; Sağlık ekonomisi = Health economics ; Sağlık harcamaları = Health expenditures ; Sağlık hizmetleri = Health services ; Sağlık sektörü = Health sector ; Sağlık sistemleri = Health systems

Özet:
ÖZET DOKTORA TEZİ TÜRKİYE'DE SAĞLIK SEKTÖRÜ -SAĞLİK HARCAMALARI ÜZERİNE BİR UYGULAMA- Kerem KARABULUT (1998, 147 sayfa) Danışman : Prof.Dr. Cevat GERNl Jüri : Prof.Dr. Cevat GERNİ Bu çalışmada, önce sağlık ekonomisinin teorik çerçevesi verilmiş, sonra Türkiye'de sağlık sistemindeki gelişmeler ele alınmıştır. Daha sonra 1963-1997 dönemine ait yıllık veriler kullanılarak, Türkiye'deki sağlık harcamaları üzerine ampirik bir uygulama yapılmıştır. Dört bölümden oluşan çalışmanın ilk üç bölümünde Türkiye'deki sağlık sektörü hem tarihi süreç içerisindeki gelişimi hem de günümüzdeki mevcut durumu itibariyle gelişmiş ülke örnekleriyle birlikte ele alınmıştır. Ampirik kısımda ise, değişkenlerin zaman serisi özellikleri birim kök ve eş-bütünleşme analizleri yardımıyla incelenmiştir. Ayrıca, sağlık harcamaları ile diğer kamu harcamaları arasındaki etkileşimi belirleyebilmek için de bir vektör otoregressif (VAR) uygulaması yapılmıştır. Teorik kısım sonuçlarına göre, Türkiye'deki sağlık sektörü göstergelerinin gelişmiş ülke göstergelerine göre oldukça düşük olduğu görülmektedir. Bu doğrultuda, en önemli olumsuzluklar ise, sağlık insangücü eksikliği, sağlık sigortası sistemindeki yetersizlik, yönetimdeki problemler ile çevre ve beslenme sorunu gibi konularda ortaya çıkmaktadır. Ayrıca, sağlık harcamalarına ayrılan kaynaklar da gelişmiş ülkelere göre son derece düşüktür. Çalışmanın uygulama sonuçlarına göre, sağlık harcamaları ile GSMH, nüfus ve fiyatlar arasında uzun dönemli bir ilişki bulnamamıştır. Bu sonuç, sağlık harcamalarını sadece kamu harcamaları ile kısıtlamamız ve bütçe içerisinde aldığı payın ilgili dönemde ortalama %3-4 civarında kalmış olması ile açıklanabilir. Yine, sağlık harcamaları ile kişi başına reel GSMH'nın bebek ölüm hızı ve ortalama ömür üzerindeki etkilerine bakıldığında, sadece sağlık harcamalarının ortalama ömrü artırdığı şeklinde anlamlı sonuç elde edilmiştir. Diğer taraftan VAR analizi sonucuna göre ise, sağlık harcaması ile en çok ilişkili kamu harcamasının savunma harcamaları olduğu görülmüştür. Savunma harcamalarının diğer kamu harcamaları (sosyal güvenlik, eğitim) üzerinde de önemli etkiye sahip olduğu gözlenmiştir.

Abstract:
ABSTRACT PH.D. THESIS THE HEALTH SECTOR IN TURKEY -AN EMPIRICAL STUDY ON HEALTH EXPENDITURES- Kerem KARABULUT (1998, 147 pages) Supervisor: Prof. Cevat GERNl Jury Prof. Cevat GERNl In this study, firstly the theory of health economics and then developments in the health system of Turkey have been examined respectively.Afterwards, by using annual data of 1963-1997, it has been done empirical study on Turkey's health expenditures. This study contains four sections. In the first three sections, the historical development process and recent situation of Turkey's health sector have been taken into consideration by comparing developed countries examples. In the empirical part, time-series features of the variables have been examined through unit root and cointegration analyses. In addition, in order to determine the interaction between health expenditures and other public expenditures, Vector Autoregressive (VAR) analysis has been applied. According to the theoretical findings, the health indicators of Turkey have shown significant differences relative to those of developed countries. Especially, insufficiency of medical manpower and management problems are very important facts between developing and developed countries. Also, the resources allocated to the health expenditures are inadequate in respect to the developed countries. The findings of the empirical analysis in the last part of the study have shown that there is no any long-run relationship between the health expenditure and the variables such as Gross National Product (GNP), population of Turkey. The main reason of this may be that the amount of the health expenditure is decided by the government and that the share of it in GNP hasn't changed considerably in lung-run. Moreover, regression analysis carried has given the result that the health expenditure has been affected by price index and the age groups of 65 and 0-14 and that the death rate of infant has been affected by the level-values of both the national product and the health expenditure. It has also been determined that average lifetime has extended when the national product and the health expenditure have increased. Finally, by VAR analysis it has been determined that the public spending which is the most closely related to the health expenditure is the defense spending. That increase may end in a decrease of the share of the health expenditure in GNP.