Kültürü yapılan endemik Sıderıtıs strıcta boıss. & heldr. ve Sıderıtıs congesta davıs & huber-morath (Lamıaceae) türlerinin kalite kriterlerinin belirlenmesi
Determination of quality criteria of cultivated endemic Sideritis stricta boiss. & heldr. ve Sideritis congesta davis&huber-morath (Lamiaceae) species
Yazar: EMİNE BİLGİNOĞLU
Danışman: PROF. DR. YÜKSEL KAN
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu araştırma kültürü yapılan ve endemik dağ çayı olarak bilinen Sideritis stricta Boiss. & Heldr. ve Sideritis congesta Davis&Huber-Morath (Lamiaceae) türlerinin kalite kriterlerinin belirlenmesi amacıyla, Konya ilinde yapılmıştır. Araştırmada dağ çayları Selçuk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tıbbi Bitkiler Araştırma ve Uygulama Çiftliğinde aynı şartlarda kültüre alınmıştır. Analizler ise S.Ü. Ziraat Fakültesi Tıbbi Bitkiler laboratuvarında yürütülmüştür. Çalışılan iki bitki türünün, farklı çözücülerle elde edilen ekstrelerinde toplam flavonoid, fenolik bileşenleri, bununla birlikte bazı önemli flavonoidlerin ve fenolik asitlerin miktarları belirlenmiştir. Sonuçlar Sideritis congesta ve Sideritis stricta türlerinin farklı ekstrelerinin; toplam flavonoid miktarı, toplam fenolik bileşen miktarı ve bazı önemli flavonoid ve fenolik asit miktarları üzerinde önemli etkileri olduğunu göstermiştir. Araştırmada toplam flavonoid ve fenolik bileşenleri belirlemek için etanol, %50 etanol+%50 su ve su olmak üzere üç farklı çözücü kulanılmıştır. Elde edilen sonuçlara göre S. congesta bitkisinde en yüksek toplam flavonoid miktarı 72,40±2,92 mg QE/g ve en yüksek toplam fenolik bileşen miktarı 110,21±4,33 mg GAE/g olarak %50 etanol+%50 su ekstrelerinde belirlenmiştir. Sideritis stricta bitkisinde yine %50 etanol+%50 su ekstresinde en yüksek toplam flavonoid miktarı 73,44±1,17 mg QE/g ve en yüksek toplam fenolik bileşen miktarı 125,82±8,02 mg GAE/g olarak belirlenmiştir. Her iki bitki türünde HPLC-DAD cihazı ile bazı önemli flavonoidleri ve fenolik asitleri belirlemek için aseton, metanol ve %50 metanol + %50 su olmak üzere üç farklı çözücü kullanılmıştır. Elde edilen sonuçlara göre önemli flavonoidler ve fenolik asitler ile miktarları S. congesta'da en yüksek değerleri bakımından askorbik asit 31,78 mg/g; rutin 51,9 mg/g; kafeik asit 103,74 mg/g; ferulik asit 10,4 mg/g; rosmarinik asit 274,5 mg/g; kuersetin 30,11 mg/g olarak tespit edilmiştir. Sideritis stricta'da en yüksek değerleri bakımından askorbik asit 1302,98 mg/g; rutin 1983,2 mg/g; kafeik asit 200,8 mg/g; ferulik asit 230,58 mg/g; rosmarinik asit 1154,8 mg/g; kuersetin 1240,59 mg/g olarak tespit edilmiştir. Her iki türün uçucu yağ bileşenleri Clavenger tipi ekstraksiyon ile ayrılarak, içerik analizleri GC/MS ile gerçekleştirilmiştir. Uçucu yağ verimleri Sideritis congesta için 0,8 mL/100g ve Sideritis stricta için 0,3 mL/100g'dır. Uçucu yağ bileşenleri incelendiğinde her iki bitki türü için de major bileşenin β-pinene olduğu belirlenmiştir.
Anahtar kelimeler: Sideritis congesta, Sideritis stricta, flavonoid, fenolik, β-pinene, uçucu yağ

Abstract:
This research was carried out to determine the quality criteria of Sideritis stricta Boiss. &Heldr. and Sideritis congesta Davis & Huber-morath (Lamiaceae) species, in Konya province. In the study, mountain tea was cultivated in Selcuk University Faculty of Agriculture, Medical Plants Research and Application Farm. The analyzes were carried out in Selcuk University Faculty of Agriculture, Medical Plants Laboratory. Total flavonoids, phenolic compounds and some important flavonoids and phenolic acids were determined in the extracts of the two plant species studied with different solvents. The results showed that different extracts of Sideritis congesta and Sideritis stricta species had significant effects on total flavonoid amount, total phenolic compounding amount and some important flavonoid and phenolic acid amounts. According to the results obtained from three different extracts: ethanol, %50 ethanol+%50 water and water to determine total flavonoid and phenolic compounds amounts in the research, the highest total flavonoid amount in Sideritis congesta plant was 72.40±2.92 mg QE/g and the highest total phenolic compound amount was 110.21±4.33 mg GAE/g. The highest total flavonoid amount in Sideritis stricta plant was 73.44±1.17 mg QE/g and the highest total phenolic compound amount was 125.82±8.02 mg GAE/g. In order to determine some important flavonoids and phenolic acids by HPLC-DAD in both plant species, important flavonoids and phenolic acids obtained from three different extracts, namely acetone, methanol and %50 methanol+% 50 water, and their amounts were ascorbic acid 31.78 mg/g; routine 51.9 mg/g; caffeic acid 103.74 mg/g; ferulic acid 10.4 mg/g; rosmarinic acid 274.5 mg/g; kuersetin 30.11 mg/g in S.congesta. S. stricta in terms of the highest values were found to be ascorbic acid 1302.98 mg/g; routine 1983.2mg/g; caffeic acid 200.8 mg/g; ferulic acid 230.58 mg/g; rosmarinic acid 1154.8 mg/g; kuersetin 1240.59 mg/g. Essential oil components of both species were separated by Clevenger type extraction and content analyzes were performed by GC-MS. The essential oil yields were 0.8 mL/100 g for Sideritis congesta and 0.3 mL/ 100 g for Sideritis stricta. When the essential oil components were examined, β-pinene was found as the major component for both plant species.
Keywords: Sideritis congesta, Sideritis stricta, flavonoid, fenolic compounds, β-pinene, essential oil