Irak özelinde DEAŞ terör örgütünün sözde devletleşme süreci ve dönüşüm gösteren örgüt yapısı üzerine bir inceleme (1999-2020)
An analysis on the so-called state formation process of the DAESH terrorist organization and the transforming organizational structure in Iraq (1999-2020)
Yazar: ÖZGÜR ERDOĞAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BATURAY YURTBAY
İstanbul Aydın Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Uluslararası İlişkiler ve Terörizm Araştırmaları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Irak = Iraq ; IŞİD = Islamic State of Iraq and al Sham ; Selefiye = Selefiye ; Terör örgütleri = Terror organizations ; Terörizm = Terrorism ; Terörle mücadele = Counterterrorism

Özet:
Bu çalışma DEAŞ terör örgütünün bölgede etkinlik kazanmasında etkili olan modern Irak tarihi sosyo-politik dinamiklerini irdelemektedir. Çalışmada DEAŞ'ın sözde devletleşme iddiası kapsamında bölgede gerçekleştirdiği faaliyetler incelenmekle beraber Irak özelinde DEAŞ ile çok aktörlü mücadele dönemi ve DEAŞ ile mücadele süreci neticesinde bölgede alan hâkimiyeti yetkinliğini kaybeden terör örgütünün değişim gösteren örgüt yapısı, saldırı stratejisi, yeni dönemde bölgede etkinlik kazanımını destekleyen faktörler 2017-2020 yıllarını kapsayan süreç içerisinde analiz edilmiştir. Çalışma oluşturulurken nitel araştırma yöntemleri kullanılmıştır. Çalışma bir vaka analizi olmakla birlikte akademik makaleler, yüksek lisans tezleri, doktora tezleri, resmi raporlar, sivil toplum kuruluşları raporları ve akademik değeri olan yazılı basından yararlanılarak hazırlanmıştır. Tüm bu kapsamda çalışmada elde edilen veriler çerçevesinde modern Irak tarihi sosyo-politik dinamiklerinin kronik sorunsalları olarak tasvir edilen mezhepsel ayrımcılık ve etnik çatışmalar gibi etmenlerin Irak'ta ortak bir kimlik altında birleşilmesinin önüne geçtiği belirlenmiş, Irak'ta demokratik kurumların işlevsizliği sebebiyle ortaya çıkan otoriter yönetimler ile bölgede yükselen toplumsal eşitsizlik; İran Savaşı ve Birinci Körfez Savaşı bağlamında ortaya çıkan finansal krizler, uluslararası ambargolar Irak toplumunda Batı karşıtlığının yükselmesinde de etkili olduğu sonucuna varılmıştır. Modern Irak sosyo-politik dinamiklerinin de tesiriyle 2003 askeri müdahalesinin ardından bölgede etkinlik kazanan,  Irak ve Suriye kara sınırları içerisinde 2014 yılında sözde hilafetini, sözde devletini ilan eden DEAŞ ile mücadelede çok aktörlü bir süreç vuku bulmuştur. Bu bağlamda Irak özelinde 2017 yılında DEAŞ'a karşı zafer ilan edilmiştir. Ancak bölgenin DEAŞ unsurlarından tamamen arındırılamadığı değerlendirilmektedir. Bu noktada bölgedeki DEAŞ yapılanmasının ve eylem stratejisinin değiştiği belirlenmiştir. Irak'ta alan hâkimiyetini kaybeden örgütün, yeni dönemde güvenlik güçlerine karşı yıpratma saldırıları gerçekleştirdiği saptanmıştır.

Abstract:
This study examines the socio-political dynamics of modern Iraqi history, which were effective in the DAESH terrorist organization gaining influence in the region. In the study, the activities carried out by DAESH in the region within the scope of the so-called states formation process claim are examined, but the changing organizational structure of the terrorist organization, which lost its area dominance in the region as a result of the multi-actor struggle against DEASH in Iraq and the fight against DEASH, the attack strategy, the factors that support the gaining of effectiveness in the region in the new period 2017. It has been analyzed in the process covering the years 2017-2020. Qualitative research methods were used while creating the study. Although the study is a case study, it has been prepared by making use of academic articles, master's theses, doctoral theses, official reports, reports of non-governmental organizations and printed media with academic value. In all this context, within the framework of the data obtained in the study, it was determined that factors such as sectarian discrimination and ethnic conflicts, which are described as chronic problematics of modern Iraqi historical socio-political dynamics, prevent the merger under a common identity in Iraq. and rising social inequality in the region; It was concluded that the financial crises and international embargoes that emerged in the context of the Iran War and the First Gulf War were also effective in the rise of anti-Westernism in Iraqi society. With the influence of modern Iraqi socio-political dynamics, a multi-actor process took place in the fight against DAESH, which gained influence in the region after the 2003 military intervention and declared its so-called caliphate, its so-called state, in 2014 within the land borders of Iraq and Syria. In this context, victory was declared against DAESH in 2017, in particular in Iraq. However, it is considered that the region has not been completely cleared of DAESH elements. At this point, it has been determined that the DAESH structuring and action strategy in the region has changed. It has been determined that the organization, which lost its dominance in Iraq, carried out attrition attacks against the security forces in the new period.