Nuri Bilge Ceylan sinemasında oyuncu yönetimi ve Stanislavski Sistemi
Directing actors of Nuri Bilge Ceylan's cinema and Stanislavsky System
Yazar: SHYQYRİ CAUSHAJ
Danışman: PROF. DR. ZEYNEP ÇETİN ERUS
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı / Sinema Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Radyo-Televizyon = Radio and Television ; Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts
Dizin: Ceylan, Nuri Bilge = Ceylan, Nuri Bilge ; Oyuncu = Actor ; Oyunculuk eğitimi = Acting education ; Sinema = Cinema ; Stanislavski Sistemi = Stanislavski System ; Yönetim = Management

Özet:
Bu tez; sinema, tiyatro ve oyunculuk alanında yapılan felsefi tartışmalardan beslenmekle birlikte temelde yaratıcı çalışma sürecinin kuramsallaştırılması olarak tasarlanmıştır. Bu araştırmanın temel amacı, Nuri Bilge Ceylan sinemasında oyuncu yönetiminin dayandığı temelleri soruşturmak ve bunu oyunculuk kuramları çerçevesinde değerlendirmektir. Oyuncu yönetimine dair örneklem ve sorun olarak Ceylan'ın seçilmesinin sebebi, sinemasının merkezine aldığı insan denilen muammayı anlama çabasıdır. Yönetmenin bu arayışı oyuncu yönetimiyle gerçekleştirmesi, beraberinde sinemasının anlatı ve dil yapısını etkilemektedir. Bu çalışmada Ceylan'ın oyuncuyu insana ulaşmak ve onu anlamak için nasıl kullandığı ve bunun sonucunda nasıl bir sinemasal dil geliştirdiği araştırılacaktır.
Ceylan'ın filmografisi; amatör oyuncularla çektiği filmleri ve profesyonel oyuncularla çektiği filmleri olarak iki kategoriye ayrılıp, kendi oynadığı İklimler filmi bu ikisi arasındaki geçiş noktası olarak belirlenmiştir. Yönetmenin oyuncularla arasındaki ilişki davranış ve söylemlerini tanımlayabilmek adına Stanislavski Sistemi'ne başvurulmuştur. Buradan hareketle, tiyatro oyunculuğundan farklı olan sinema oyunculuğunun temel öğeleri açıklanarak, Ceylan'ın oyuncu yönetimi sinema oyunculuğu kavramları çerçevesinde incelenmiştir. Bu çalışmanın önemi; Ceylan sinemasında oyunculuğa ve oyunculuk yönetimine ilk kez bir oyunculuk kuramına göre bakılarak, oyuncu yönetiminin ve oyunculuğun doğasına ilişkin belirleyici öğeleri bilimsel olarak ortaya koyulmasıdır.
Bu çalışma nitel bir araştırma tasarımına sahip olup Ceylan sinemasında oyuncu yönetimini bir durum çalışması yöntemiyle ele almaktadır. Bu amaçla konuyla ilgili literatür taranmış, filmler ve kamera arkası belgesellerinin, oyuncu ve yönetmen röportajları dökümanlaştırılmıştır. Bu çalışma, toplanan verilerin çerçevesinde yönetmenin ve yönetmenin oyunculara verdiği direktiflerin sonucu gerçekleşen performansın analizine dayanmaktadır. Ceylan'ın oyuncu yönetiminin performans analizinin ölçütü olarak Stanislavski'nin önerdiği süreç ve sonuç odaklı direktif kavramları ışığında incelenmiştir. Ayrıca Model Oyunculuk ve Sistem Oyunculuk teorileri ile ilişkilendirilmiştir.
Bu araştırma Ceylan'ın filmlerinin kamera arkasında yer alan yönetmen ve oyuncu arasında gerçekleşen oyuncu yönetimi ile sınırlandırılmıştır. Bu bağlamda Ceylan'ın Stanislavski'yle örtüşüp ayrıştığı yerler olmakla birlikte, genel olarak Ceylan'ın ilk dönem filmleri; amatör oyuncu kullanımına, anlatı ve dil olarak doğalcılığa, bunların beraberinde getirdiği sonuç odaklı oyuncu yönetimine ve Model Oyunculuk yönetimi anlayışına sahip olduğu ileri sürülebilir. Yönetmenin profesyonel oyuncu kullanımıyla birlikte diyaloglarının ve film sürelerinin artması, gitgide onu süreç odaklı oyuncu yönetimine yönlendirerek, Sistem Oyunculuk yönetimine geçtiği gözlenmiştir. Ceylan bu iki yaklaşımdan yararlanarak, oyuncuya göre farklılık gösterebilen, set sürecinde spontane bir şekilde taktik geliştiren, yöntemsiz ve özgün bir oyuncu yönetimi geliştirmektedir. Teori ve pratik arasındaki karşılıklı etkileşim, sanat tarihinin temel tartışmalarından biridir. Bu çalışmada hedeflendiği üzere bir sanat eserinin kuramsal olarak açıklanması veya bir kuramdan yola çıkarak yapılacak pratik çalışmalara zeminin hazırlanması, alanla ilgili yeni çalışmalara esin kaynağı olacaktır. Bu çalışma, özünde bir yönetmenin oyuncu yönetiminin kuramsal bir zeminde incelenmesidir. Filmin yapısını ve yönetmenin dilini belirleyen bu sorunsal, pekâlâ diğer auteurler ve gelecekte yapılacak olan yapımlar için de uygulanabilir. Dolayısıyla çalışmanın hedefi, oyuncu seçimi veya sinemada oyuncunun konumu gibi konularda yapılacak olan çalışmalara katkı sunmaktır.

Abstract:
This thesis is fundamentally designed as the theorizing of the creative work process, together with being fed from the discussions within the framework of theories in the field of cinema, theater and acting.  The main purpose of this research is to investigate the foundations of actor directing in Nuri Bilge Ceylan's cinema and to evaluate this within the framework of acting theories.The fact that he puts the human at the center of his cinema, that he examines the behaviors in human relations in depth and that he creates the realism, the narrative and the language of his cinema by reflecting this search to the actor's directing are the factors which determine Ceylan being the director who should be studied in terms of actor directing 
Ceylan's filmography is divided into two categories as the films he shot with amateur actors and the films he shot with professional actors; and the film Climates, in which he played himself, has been determined as the transition point between these two. The Stanislavski System is used in order to define the behavior and the discourse of the director in the context of his relationship with the actors. From this point of view; actor directing in Ceylan's cinema  is examined within the framework of the concepts of cinematography in Ceylan's cinema, by taking the main elements of acting in cinema, which has a different approach from acting in theatre, into consideration,The importance of this study is that it is aimed to scientifically reveal the determining elements of the actor's directing and the nature of acting in cinema by looking at acting and acting direction in Ceylan's cinema according to an acting theory for the first time.
This study has a qualitative research design and it is based on the performance analysis as a result of the director's and the director's directives to the actors, after the literature review on acting and actor directing, the documentation of films and behind-the-scenes documentaries of films, interviews with actors and the director and collecting all the data by taking the actor directing in Ceylan's cinema with a case study approach. Ceylan's actor directing style has been examined within the framework of the concept of realism and in the light of the process and result-oriented directive concepts proposed by Stanislavski, and has been associated with Model Acting and System Acting theories.
This research is limited to the relationship between the director and the actor behind the camera of Ceylan's movies.In this context, while it can be argued that Ceylan's first period films in general have the idea of amateur actor use, naturalism as narrative and language as well as result-oriented actor direction and Model Acting direction approach although there are moments when Ceylan overlaps and diverges with Stanislavski; this approach has evolved into the System Acting direction approach by gradually directing him to process-oriented actor direction with the increase in dialogues and film durations after the involving of professional actors, It can be concluded that Ceylan has a unique, methodless actor directing approach that has become a mixture of these two approaches, which can differ according to the actor and in which he develops tactics spontaneously during the set process.  It is important to theorize the creative works done in practice or to create a ground that can be a bridge for practical studies based on a theory, in order to ensure the continuation of other researches in this field. The fact that the foundations of a director's actor direction aproach can be investigated on a theoretical basis and that this can affect the structure of a film will shed light on future research on issues such as casting or actor-related issues in cinema.