Birinci basamakta hasta-hekim iş birliği ile oluşturulan ortak takip planının tip 2 diyabetes mellitus hastalarının öz yönetimine etkisi: Randomize olmayan kontrollü bir çalışma
Effectiveness of combining patient follow-up with an educational intervention on self management skills of type 2 diabetes mellitus patients: A primary care pragmatic trial
Yazar: AYŞENUR AKTEMUR
Danışman: PROF. DR. SALİHA SERAP ÇİFÇİLİ
Marmara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı / Aile Hekimliği Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Diabetes mellitus-tip 2 = Diabetes mellitus-type 2 ; Hasta takibi = Follow up studies ; Hasta-hekim yönelimi = Patient-physician orientation ; Kendi kendine yönetim = Self management ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy

Özet:
Giriş
Dünyada önemli düzeyde hastalık yükü oluşturan diyabetli hastalara yönelik, gelişecek komplikasyonları önlemeye, geciktirmeye yardımcı olmak ve diyabetlerini yönetmeyi öğrenmelerini sağlamak için bir dizi kendi kendine yönetim araçları ve programlar geliştirilmiştir. Ancak bu yöntemler sağlık okur yazarlığı düşük düzeyde olan bireylerde çok etkili olmayabilir. Bu çalışmanın amacı; birinci basamakta diyabet hastalarına yönelik yapılan diyabet yönetimi ve takibini kolaylaştırmak için hekimle hastanın birlikte geliştireceği ortak takip planını içeren müdahalenin diyabet öz yönetim düzeyine etkisini ve bu etkinin hastaların mevcut sağlık okur yazarlığı düzeyleri ile ilişkisini değerlendirmektir.
Yöntem
Bu araştırma randomize olmayan kontrollü bir klinik çalışma olarak yapılmıştır. İstanbul ili Pendik ilçesinde bulunan 3 aile sağlığı merkezinden müdahale ve kontrol gruplarında %95 güven aralığında %80 güçle yapılan örneklem hesabına göre en az 40'ar katılımcı olacak şekilde 84 Tip 2 Diyabetes Mellitus hastası ile çalışma yürütülmüştür. Müdahale grubunu oluşturan katılımcılarla araştırmacı tarafından ayda bir kere katılımcının istediği şekilde (yüz yüze görüşme, görüntülü görüşme veya telefon görüşmesi) görüşmeler yapılarak Diyabetes Mellitus hastalığına ve komplikasyonlarına yönelik bilgilendirmeler yapılmıştır. Bu görüşmelerde katılımcılara araştırmacılar tarafından geliştirilen "Şeker Hastalığı (Diyabetes Mellitus) Kimlik Kartı" ve "Şeker Hastalığı (Diyabet Mellitus) Kan Şekeri Ölçümü ve Ayak Kontrolü Günlüğü" verildi. Kontrol grubunu oluşturan katılımcılarla ise ayda bir kere araştırmacı tarafından telefon ile Diyabetes Mellitus hastalığına yönelik bilgilendirmeleri içeren görüşmeler yapıldı.
Bulgular
Katılımcıların yaş ortalaması müdahale grubunda 54,97±8,20, kontrol grubunda 59,00±8,82 bulunmuştur. Her iki grupta da kadın katılımcı sayısı fazlaydı (MG: %61,1- KG: %60,5). Araştırma sonunda yapılan son test değerlerine göre müdahale grubunun özyönetim puanı 65,53'ten 73,64'e, kontrol grubunun puanı ise 57,34'ten 58,26'ya yükselmiştir. Müdahale grubunun öz yönetim puanındaki artış istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. Araştırma sırasında hastaların HbA1c düzeyleri bakılmamış ancak müdahale grubunda herhangi bir sebep ile yapılmış olan HbA1c düzeyleri de ikincil çıktı olarak değerlendirilmiştir. Bu grupta HbA1c düzeyleri 7,38'den (n=26) 6,97'ye (n=26) düşmüştür (p<=,05). Katılımcılara yapılan müdahale ile öz yönetim puanlarının artışı ile mevcut sağlık okuryazarlıkları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunamamıştır.
Sonuç
Bu çalışma ile geliştirdiğimiz ortaklaşa plan ve takip yönteminin, birinci basamakta sağlık okur yazarlığı hangi düzeyde olursa olsun Tip 2 Diyabetes Mellitus hastalarının öz yönetimlerini artırılabileceği sonucuna varılmıştır.

Abstract:
Background
Self-management tools and programs have been developed to help Diabetes Mellitus (DM) patients manage their disease. However, these methods may not be very effective in patients with low health literacy. The aim of this study; Can a shared follow-up plan combined with education, facilitate patients' diabetes self-management skills in primary care? Is this effect affected by patients' current health literacy levels?
Method
This is a non-randomized controlled clinical trial. We enrolled 84 Type 2 DM patients from three primary care centers in Istanbul, at least 40 participants being in the intervention (IG) and control groups (CG) (%80 power and %95 confidence level). A set of questions including patient characteristics, diabetes self-management scale and health literacy scale were used. Patients in the IG had three meetings with the researcher, in which, a "DM Identity Card" and a "DM Diary" developed by the researchers were given to the patients combined with an education session. The participants in the CG, were called by the researcher three times and briefly informed about DM. Diabetes self-management scale and health literacy scale were used.
Results
The mean age of IG was 55,10(±8,40) and the CG was 59,51(±9,04). The participants of the both groups were predominantly female (IG: %61,1-CG: %60,5). After a three-months follow-up, the mean self-management score of the IG increased from 65.53(SD=11,69) to 73.64(SD=11,50) (p<0,05), whereas the mean score of the CG increased from 57.34(SD=11,72) to 58.26(SD=9,36). No statistically significant relationship was found between the increase in self-management scores and the current health literacy of the participant (r=0,11 p>0,05).
Conclusions
In conclusion, the follow-up method we developed with this study may increase the Type 2 DM patients' self-management skills regardless of the level of health literacy in primary care.