Uluslararası doğal gaz piyasasının ekonomik analizi, Türkiye'deki gelişimi ve Eskişehir uygulaması
Economic analysis of natural gas market and its development in Turkey and its application in Eskişehir
Yazar: HÜSEYİN NACİ BAYRAÇ
Danışman: PROF.DR. S. RIDVAN KARLUK
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1999
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Doğal gaz = Natural gas ; Ekonomik analiz = Economic analysis ; Enerji politikaları = Energy policies ; Eskişehir = Eskişehir ; Türkiye = Turkey ; Uluslararası politika = International policy

Özet:
Uluslararası piyasalarda Türkiye'nin diğer ülkelerle rekabet edebilmesi, enerjiyi sürekli ve zamanında elde etmesine bağlıdır. Bu nedenle enerji politikalarının belirlenmesinde, arz kaynaklarının güvenliği ve çeşitliliği önemli bir yer tutmaktadır. Doğal gazın gerek dünya ve gerekse Türkiye açısından, alternatif enerji kaynaklarına göre, verim ve maliyet yönünden daha avantajlı olduğunun görülmesi, temizliği ve çok geniş bir kullanım alanına sahip olması, talebinin sürekli artmasına neden olmaktadır. Türkiye'de doğal gaz boru hattının geçtiği güzergahlar üzerindeki, sanayi sektörünün geliştiği yada gelişmekte olduğu bölgeler ile otoprodüktör statüsünde doğal gaz ile elektrik üretimi ve hava kirliliğinin yoğun yaşandığı yerleşim birimleri tarafından giderek artan oranlarda talep edilmektedir. Bu çalışmada, Eskişehir'deki konut, ticaret ve sanayi sektörlerinin doğal gaz taleplerinin yapısı ve talebi etkileyen faktörlerin belirlenmesi amaçlanmaktadır. Analizde, gelecekteki doğal gaz taleplerinin yakıt ve tüketim bazında belirlenmesi için, günümüzdeki yapısı analiz edilmiş ve tüketimin fiyatlar, gelirler, ekonomik çalışma düzeyi, arz kısıtları, doğal gaz kullanan makine ve teçhizat stoku ile bağlantıları ortaya konulmaya çalışılmıştır.Ill Talep analizinde; çoklu regresyon tekniği kullanılarak sanayi, konut ve ticarethane sektörlerinin ayrı ayrı talep fonksiyonlarının tahmin edilmesi, başlıca yöntem olarak belirlenmiştir. Modellerde araştırma dönemi olarak, 1997-1998 yılları seçilmiş ve bu yıllara ait aylık veriler kullanılmıştır. Aylık verilerin tercih edilme nedenlerinin başında, doğal gazın Eskişehir'de yeni kullanılmaya başlamış olması gelmektedir. Ayrıca, modelleri ekonomideki yapısal değişikliklerin etkisinden korumak ve mevsimlik değişmelerin etkisini ölçme düşüncesi, bu seçimde etkili olmuştur. Modellerde sanayi, konut ve ticarethane sektörleri doğal gaz taleplerini etkileyeceği düşünülen, tamamlayıcı ve ikame yakıtların fiyatları ile gelir (GSMH) arasındaki ilişkiler araştırılmıştır. Analiz sonucunda, konut ve ticaret sektörü doğal gaz talebini açıklayan değişkenler olarak; konut doğal gaz satış fiyatı, ithal kömür fiyatı ve GSMH, sanayi sektörü talebini açıklayan değişkenler ise; sanayi gaz satış fiyatı, sanayi elektrik fiyatı ve GSMH olarak bulunmuştur. Eskişehir'de doğal gaz kullanımına bağlı olarak, bu yakıta dayalı üretim sektöründe kullanılan enerji verimi % 90-95 düzeyine çıkmıştır. Sanayi, konut ve ticarethanelerde kullanılan yakıtlardan doğan harcamalar, doğal gaz kullanımına bağlı olarak ortadan kalkmış ve bunun yanısıra, hava kirliliği önemli derecede azalmıştır.

Abstract:
Competing with the other countries in international market for Türkiye, depends on its getting the energy continuously and on time. For this reason, determining the energy policy, safety and variety of the supply sources have an important place. Comparing with the other alternative energy sources, natural gas is more advantageous from production and cost point of view both in Türkiye and in the world, and it is clean and has a large field of using; for that reason the demand for it is continuously increasing. In Türkiye natural gas is demanded in an increasing amount on the fields, at which industry sector is developed or developing, on the route natural gas pipeline goes through and on the residence areas where natural gas and electricity production in autoproductor status and air pollution is intensively present. In this study, the structure of natural gas demand in residence, trade and industry sector and the factors which effect this demand is aimed to be designated. In analysis, determining the natural gas demand in fuel and consumption base in the future, its present structure is analysed and the relationship between the consumption and price, income, economic working level, supply restrictions, the machines using natural gas and equipment stock is tried to be brought up as a matter.In demand analysis, by using the most regression tecnique, to estimate the demand functions of industry, residence and trading sectors separately is designated as a main method. In models, the year 1997 and 1998 are selected as a research term and monthly data relating to these years are used. The main reason in prefering the monthly data is the natural gas is newly begun to be used in Eskişehir. What is more, protecting the models from the effect of structural changes in economy and the thought of measuring the effect of seasonal changes become effective in this preference. In models, the relationship between the price of the complementary and establishment fuel which is thought to effect the natural gas demand in industry, residence and trading sector, and the income (GNP) is searched. As a result of analysis; residence natural gas selling price, imported coal price and income (GNP) are founded as the variations explaining the natural gas demand in residence and trading sector, and industry gas selling price, industry electricity price and income (GNP) are founded as the variations explaining the demand in industry sector. In Eskişehir, in connection with using natural gas, energy efficiency used in the sector bounded to this energy reached up to a level of % 90-95. The expenditure coming from the fuel used in industry, residence and trading firms disappeared by using natural gas and, what is more, the rate in air pollution decreased at a great level.