Tortum ve köylerinde derlenen memoratlar üzerine bir araştırma
A research  on memorate compiled in Tortum and vi̇llages
Yazar: MÜJDAT KIZILOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. GÜLHAN ATNUR
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Türk efsaneleri = Turkish legends ; Türk mitolojisi = Turkish mythology

Özet:
Bu tezin amacı, Tortum ve köylerinde derlenen sözlü anlatıların memorat kavramı kapsamında bir tasnif ve değerlendirmesini yapmaktır. Bu amaçla bölgede dört yüz elli civarı metin derlenmiş; bunlardan memorat özelliği gösteren dört yüz yirmi bir tanesi tasnife tabii tutulmuştur. Tortum ve köylerinde derlenen metinlere özgü olmak koşuluyla tasnif, dört temel ve on dört alt başlık halinde oluşturulmuştur. Daha sonra bölgedeki memorat anlatımı ve anlatıcıları hakkında tespit ve değerlendirmelerde bulunulmuştur.
Tespit ve değerlendirme neticesinde bölge dâhilinde memorat metinlerinde İslamiyet öncesi ve sonrası dini özelliklerin etkin olduğu görülmüştür. Ortak sözlü kültür coğrafyası açısından Türk dünyasında, Anadolu?da ve Tortum ve köylerinde benzer özelliklere sahip memoratlara ve memorat kahramanlarına rastlanılmıştır. Bu bağlamda gelenek, kültür ve inanç unsurlarını içinde barındıran memoratların, toplumu sosyal ve ahlaki açıdan yönlendirici bir etkiye sahip olduğu tespit edilmiştir.
Memoratların oluşumunda Tortum ve köylerinin dağlık-ormanlık bir yapı göstermesi sebebiyle çevresel faktörlerin etkinliğini görmek mümkündür. Ayrıca bölge halkının tutuculuğu memorat ve anlatımını etkileyen bir diğer unsur olarak dikkat çekmektedir. Bölgenin memorat anlatıcılarının okuma-yazma düzeyinin düşük; memoratların inandırıcılık etkisinin de yüksek olduğu görülmüştür. 




Anahtar Kelimeler:  Memorat, Mit, Efsane, Tabiat Ruhları, Derleme, Tortum ve Köyleri.

Abstract:
The aim of this thesis is to classify and describe the stories told verbally in Tortum and its villages in respect of the memorate description. Therefore, in the region, almost four hundred and fifty texts were compiled and among these, four hundreds and twenty one which have memorate characteristics were subject tobe classified. Classification is based on ten primary and fourteen sub titles on condition that these are the texts compiled in Tortum and its villages. Then, an evaluation study about the memorate narration and their narrators was made in the region.
As a result of the evaluation study, throughout the region, , it is seen that religious characteristics not only pre but also post Islam are highly common in the memorate texts. In terms of common oral cultural geography, in the Turkish world, the Anatolia and Tortum and its villages, the memorates and the memorate heroes who have similar chraracteristics are met. Hence, It is concluded that the memorates, that have the traditional, cultural and religious elements, have an influence that can manipulate the society in respect of the social and morale. 
During the formation of the memorates, as Tortum is a forestry and mountainous place, the influence of these enviorenmental factors is possible on the memorates. In addition to this, it is remarkable that the local people?s being fundemental is another factor on the formation of these memorates. It is understood that while the level of the literacy of the memorate narrators is low, the influence of the memorates is high. 




Key Words: Memorate, Myth, Legend, The Nature Spirits, Compile, Tortum and İts Villages