Musa Kâzım Paşa (hayatı-sanatı ve külliyatı)
Musa Kâzim Paşa (his life-art and külliyat)
Yazar: RAMAZAN BARDAKÇI
Danışman: PROF. DR. AHMET MERMER
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Edebiyatı Bölümü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Musa Kâzım Paşa, XIX. yüzyılın ikinci yarısında eskiden yeniye, doğudan batıya geçişte önemli bir role sahip olan Encümen-i Şu'arâ topluluğunun önde gelen şairlerden biridir. Şairin hayatının sonlarına doğru düzenlediği ve son zamanlarda ele geçirilen hacimli Külliyatı, Encümen-i Şu'arâ şairleri arasında Onun önemini artırmış ve pekiştirmiştir. Şair, döneminin edebiyat anlayışına uygun olarak özellikle XVII. yüzyıl şairlerine nazireler yazmış, bunun yanında kasidede Nef'î'yi gazelde ise Fuzûlî'yi üstat kabul etmiştir.Musa Kâzım Paşa, çok hacimli bir Külliyat tertip etmiş; kaside, gazel, müstezad, murabba, şarkı, terkib-bend, terci-bend, tahmis, taştir, müselles, muhammes, müsebba, müseddes, kıt'a, nazm, rubai, mesnevî, muamma ve koşma gibi aşağı yukarı tüm nazım biçimleriyle şiirler yazmış, tasavvufî yönü de öne çıkmış bir şairdir. Örneğine çok az rastlanan müselles nazım biçimiyle şiir yazması, Birgivî'nin Avâmili'ni nazmen tercüme etmesi, Muhteşem-i Kâşânî'nin meşhur Düvazdeh Bend'ini Farsça'dan Türkçe'ye çevirmesi şairin ilk bakışta dikkat çeken taraflarıdır.Şimdiye kadar yapılan tek çalışmada, şairin çok az şiirini içeren matbu Divanı ile Mekâlid-i Aşk adlı eserlerinin sağlıklı bir metni dahi ortaya konamamış, çok az sayıdaki bu şiirlerle onun edebî kişiliği hakkında söylenenler eksik kalmıştır.Bu çalışmada, şairin kaynaklarda verilen hayat hikâyesine ek olarak, Külliyat metninden önemli yeni tespitler eklenmiştir. Özellikle şairin doğum tarihi kesinleştirilmiş, çocukluğu ve ailesiyle ilgili yeni bilgilere ulaşılmıştır.Daha sonra şiirler öncelikle biçim, önemli görülen yerlerde de içerik açısından incelenmiş ve elde edilen sonuçlara göre Musa Kâzım Paşa'nın sanatı hakkında daha kesin tespitler yapılmıştır. Bunun dışında şairin bugüne kadar bilinmeyen yüzlerce şiiri Külliyat metni ortaya konularak ortaya çıkarılmış, dönemle ilgili çalışma yapacak araştırmacılara önemli bir malzeme sağlanmıştır.

Abstract:
Musa Kazım Paşa was one of the towering poets of ?Encümen-i Şu?arâ? community which had important role on the transition from east to west, old to new in the second half of the XIX century.His large-volume ?Külliyat?, acquired in recent years and the poet edited in the last years of his life, augmented and reinforced his importance among the poets of Encümen-i Şu?arâ. The poet wrote nazires, in accordance with the concept of literature of the period to XVIII century poets,especially.Furthermore, he accepted Nef?i in Kaside and Fuzuli in Gazel as master.Musa Kazım Paşa constructed a large-volumed Külliyat. Besides, he was a poet stand out with his sufistic side who wrote poems with nearly all of verse forms such as kaside, gazel, müstezad, murabba, şarkı, terkib-bend, terci-bend, tahmis, taştir, müselles, muhammes, müsebba, müseddes, kıt?a, nazm, rubai, mesnevî, muamma and koşma. That he wrote poem with müselles which was the rare form of verse, translated ?Düvazdeh Bend? of Muhteşem-i Kâşânî from Persian in to Turkish and ?Avâmil? of Birgivî as a verse is the conspicuous sides of the poet.In the single work done up to the present time, even a well-arranged printed text of works called ?Divan and Mekâlid-i Aşk? including exiguous poems of poet can not be stated and the things told about his literary character are fragmentary.In this work, besides the life story of the poet given in the sources, important and new findings from ?Külliyat? have been added.Especially the birthday of the poet has been made infinite and new informations about his childhood and family have been obtained.Later, the poems have been analysed according to its form and content, if necessary. The results obtained much more definite findings about the art of Musa Kazım Paşa have been made in the lights of the results obtained.Except this, hundreds of the poems of the poet which were unknown up to this time have been displayed by introducing the text of ?Külliyat? and an important material has been provided for researchers who will do a research about the period.