Otizm spektrum bozukluğu tanılı öğrencilerin stereotip davranışlarına ilişkin öğretmen deneyimleri
Experiences of teachers on stereotype behaviors of their students with autism spectrum disorder
Yazar: HANDE CİHAN
Danışman: PROF. DR. SEZGİN VURAN
Anadolu Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı / Zihinsel Engelliler Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Otistik bozukluklar = Autistic disorder ; Otistik çocuklar = Autistic children ; Stereotipik davranış = Stereotyped behavior ; Özel eğitim = Special education ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Otizm spektrum bozukluğu (OSB) tanısı almış bireyler sözel ve sözel olmayan iletişimde yetersizlik, bir takım sosyal sınırlılıklar ile sınırlı ve tekrarlayan davranışlar gibi belli başlı bir takım özelliklere sahiptirler. Tekrarlayan, diğer bir adıyla stereotip davranışlar ise OSB ilk kez 1943 yılında Amerikalı psikiyatrist Leo Kanner tarafından tanımlandığından beri bu bozukluğun değişmeyen temel tanı ölçütlerinden biri olmuştur. Bu nedenle, OSB tanısı almış bireylerle çalışan öğretmenlerin stereotip davranışlarla karşılaşması neredeyse kaçınılmaz bir durum olmaktadır. İlgili alanyazın incelendiğinde ise OSB tanılı bireylerle çalışan öğretmenlerin bu davranışları ne kadar tanıdıkları, nasıl müdahale ettikleri gibi bilgiler sunan bir araştırma olmadığı dikkat çekmektedir. Bu gerekçe ile bu araştırmanın genel amacı, OSB tanılı öğrencilerle çalışan öğretmenlerin karşılaştıkları stereotip davranışlarla ilgili deneyimlerinin derinlemesine incelenmesidir. Bu bağlamda, araştırmanın katılımcıları, uygulamalı davranış analizi (UDA) temelli eğitim veren bir kurumda OSB tanılı öğrencilerle çalışan 20 öğretmendir.
Fenomenolojik olarak desenlenen bu araştırmanın verileri, nitel veri toplama yöntemlerinden yarı-yapılandırılmış görüşmeler ile toplanmıştır. Toplanan veriler içerik analizi ile analiz edilmiştir. Veri analizi sonucunda elde edilen beş tema araştırmanın bulgularını oluşturmuştur.
Bulgular, görüşme yapılan öğretmenlerin çalıştıkları kurumun sistemi nedeniyle stereotip davranışları, bu davranışlara müdahale yöntemlerini tanıdıklarını göstermiştir. Öğretmenler ayrıca stereotip davranışların hem stereotip davranışı sergileyen öğrencinin kendisini, hem sınıftaki diğer öğrencileri hem de öğretmeni olumsuz yönden etkilediğini ve müdahale edilmesi gereken davranışlar olduğunu ifade ederken, stereotip davranış problem davranış mıdır, değil midir? ikilemi yaşamaktadırlar. Araştırmanın bulguları öğretmenlerin müdahale etmekte ve azaltmakta zorlandıkları için sözel stereotip davranışlarla baş etmede diğer davranışlara göre daha çok zorlandıklarını göstermiştir. Öğretmenlerin bu davranışlarla baş etmede ayrımlı pekiştirme, izlerlik sözleşmesi, tepkiyi kesme ve yeniden yönlendirme gibi bir takım davranışsal müdahale yöntemleri kullandıkları belirlenmiş, içlerinde en etkili buldukları yöntemin ise ayrımlı pekiştirme olduğu tespit edilmiştir. Bir eğitim koordinatörü ve süpervizör eşliğinde bu davranışlarla baş eden ve sürekli eğitim gören öğretmenler sağlanan bu destekden çok memnunken; konu ile ilgili daha çok araştırma yapılması, eğitim ve seminerler düzenlenmesi, kendi kurumları gibi kurumların çoğalması, ailelerle işbirliği yapılması gibi çeşitli görüş ve önerilerini belirtmişlerdir.

Abstract:
Individuals with autism spectrum disorder (ASD) have some features like inadequacy in verbal and nonverbal behaviors, social restrictions and repetitive behaviors. Repetitive in other words stereotype behaviors is one of the core diagnostic criterions of ASD since psychiatrist Leo Kanner first defined it in 1943. Therefore it is almost inevitable to run across stereotype behaviors for a teacher working with children with ASD. In literature review it has been noticed that there is not any research that serves information about how much teachers working with students with ASD know about stereotype behaviors or how to cope with them. For this reason general purpose of this research is to examine experiences of teachers working with students with autism spectrum disorder about stereotype behaviors. Participants of the research are 20 teachers teaching students with ASD in an applied behavior analysis (ABA) based school.
Data of the research designed as phenomenological was collected with semi-structured interviews. Data collected was analyzed with content analysis. Five main theme are the data of research.
Findings showed that teachers have knowledge about stereotype behaviors and their intervention methods because of their school system. Teachers said that stereotype behaviors affect not only the student himself but also other students in the classroom and teacher, so they should be interfered. Teachers also had the dilemma whether stereotype behavior is a problem behavior or not. Research findings also showed that teachers have more difficulties in diminishing vocal stereotype behaviors. The most used behavioral methods for coping with stereotype behaviors were differential reinforcement, behavioral contracts, response interruption and redirection, and weight wristlets. The most effective one for teachers was differential reinforcement. Teachers also indicated that besides being very pleased with working with a education coordinator and supervisor while coping with stereotype behaviors, they suggested more research about stereotype behaviors, organizations of seminars or trainings, increase in the number of schools like theirs, cooperation with families.