Tarihi kentsel peyzaj alanlarında koruma ve planlama sorunsalı: İstanbul Prens Adaları örneği
Conservation and planning problems in historic urban landscape areas: The case of Istanbul Prince Islands
Yazar: GÜLŞAH ŞENEL
Danışman: PROF. DR. ZEYNEP ŞİRİN ENLİL
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Kentsel Dönüşüm ve Planlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Dönüşüm = Transformation ; Kentsel peyzaj = Urban landscape ; Koruma = Conservation ; Prens Adaları = Prince Islands ; İstanbul = Istanbul

Özet:
İstanbul metropolünün hem çok yakınında hem de dışında kalan ve tarihler boyunca ev sahipliği yaptığı medeniyetlerin izlerini taşıyan İstanbul Prens Adaları günümüzde tarihi, doğal, kültürel ve arkeolojik mirasın bir arada varlığını sürdürdüğü bir tarihi kentsel peyzaj alanıdır.  
Tarihi kentsel alanlar zaman içerisinde doğanın insan ve medeniyet eliyle şekillenmesinin sonucunda sürekli bir değişim ve dönüşümün etkisi altında kalmaktadır. Değişim ve dönüşümün sebepleri politik sebepler, afetler ve krizler, planlama pratikleri, ekonomik sebepler gibi çok çeşitli olabilmektedir. Geçmişten günümüze gelebilen ve gelecek nesillere aktarılması gereken tarihi kentsel peyzaj alanlarına yönelik UNESCO'nun 2011 tarihinde kabul ettiği Tarihi Kentsel Peyzaj Tavsiyesi, miras yönetimi için kılavuz ilkeler ve tavsiyeler ortaya koymuştur. Bütüncül ve doğal, tarihi, kültürel değerleri bünyesinde barındıran tarihi kentsel peyzaj yaklaşımı, tarihsel olarak duyarlı ve topluluk temelli sürdürülebilir kentsel gelişim ve koruma çerçevesi oluşturulabilmesi konusunda güncel bakış açısı sunmaktadır. 
TKVTVK Başkanlığı'nın 31.03.1984 tarih ve 234 sayılı ile ''Marmara Takım Adaları Bütüncül Sit Alanı'' olarak ilan edilerek koruma altına alınmış olsa da ülkemizde koruma pratiklerini yönlendiren koruma amaçlı imar planı pek çok kez yapılmış olmasına rağmen uygulamaya geçirilememiştir. Bu bağlamda miras değerlerinin yeterli düzeyde korunamaması, altyapı, ulaşım gibi kentsel ihtiyaçlarının bulunması, sürdürülebilir koruma ve gelişme çerçevesinin sağlanamaması gibi sorunlar ile karşı karşıya kalmaktadır. Günümüzde tarihi kentlerin korunması ve modern kentsel ihtiyaçlar birbiri ile çatışan bir süreçtir ve bu sürecin çatışma yerine uzlaşma içinde yürütülmesi planlama pratiğinde ele alınması gereken bir konudur. Adalara yönelik 1984 yılından itibaren birçok kez koruma amaçlı nazım imar planı hazırlandığı ve uygulamaya geçilemediği bilinmektedir. 
Bu çalışmada İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin 2020 yılında çalışmaya başlayarak 2021 Haziran ayında onaylanmak üzere belediye meclisine ilettiği katılımcı planlama yöntemiyle hazırlanan ''Adalar Strateji Belgesi ve KANİP'nı ve sürecini tarihi kentsel peyzaj yaklaşımı bakış açısıyla değerlendirmesi yapılmaktadır.

Abstract:
Istanbul Prince Islands, which are both very close and outside the metropolis of Istanbul and carry the traces of the civilizations it has hosted throughout history, is a historical urban landscape area where historical, natural, cultural and archaeological heritage continues to exist together.
Historical urban areas are under the influence of a constant change and transformation as a result of the shaping of nature by human and civilization over time. The causes of change and transformation can be very diverse, such as political reasons, disasters and crises, planning practices, and economic reasons. The Historic Urban Landscape Recommendation adopted by UNESCO in 2011 for historical urban landscape areas that can survive from the past and should be passed on to future generations, set out guidelines and recommendations for heritage management. The historical urban landscape approach, which incorporates holistic and natural, historical and cultural values, offers a contemporary perspective on creating a historically sensitive and community-based sustainable urban development and conservation framework.
Although the TKVTVK Başkanlığı was declared as ''Marmara Takım Adaları Bütüncül Sit Alan'' with the date of 31.03.1984 and numbered 234, and was taken under protection, although the conservation zoning plan that guides the conservation practices in our country has been made many times. has not been implemented. In this context, it is faced with problems such as not being able to protect its heritage values adequately, having urban needs such as infrastructure and transportation, and not providing a sustainable protection and development framework. Today, the preservation of historical cities and modern urban needs are a conflicting process, and the execution of this process in consensus rather than conflict is an issue that needs to be addressed in planning practice. It is known that a master development plan for the purpose of protection has been prepared for the islands many times since 1984 and it has not been put into practice.
In this study, the ''Adalar Strateji Belgesi ve KANİP'' and its process, prepared with the participatory planning method, which the Istanbul Metropolitan Municipality started to work in 2020 and submitted to the city council for approval in June 2021, is evaluated from the perspective of historical urban landscape approach.