Ortaokul matematik dersi öğretim programının matematiksel yetkinlik bağlamında aydınlatıcı program değerlendirme modeli İle değerlendirilmesi
Evaluation of the secondary school mathematics curriculum trough illuminative program evaluation model in the context of mathematical competence
Yazar: FATİH ÇELİKEL
Danışman: PROF. DR. IŞIL TANRISEVEN
Mersin Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aydınlatıcı değerlendirme modeli = Illuminative evaluation model ; Matematik dersi = Mathematics lesson ; Matematik eğitimi = Mathematics education ; Matematik yeteneği = Mathematical ability ; Ortaokullar = Secondary schools ; Program değerlendirme = Program evaluation ; Öğretim programları = Teaching curriculums

Özet:
Bu çalışmanın amacı 2018 yılı Ortaokul Matematik Dersi Öğretim Programı'nı matematiksel yetkinlik bağlamında Aydınlatıcı Program Değerlendirme Modeli ile değerlendirmektir. Karma yöntem araştırmalarından eş zamanlı çeşitleme desenindeki çalışmada Aydınlatıcı Program Değerlendirme Modeli'ne uygun olarak programın öğretim sistemi ve öğrenme ortamı boyutları değerlendirilmiştir.  Programın öğretim sistemine ilişkin veriler; doküman incelemesi ve araştırmacı tarafından geliştirilen "Sayılar ve İşlemler Ünitesi Matematiksel Yetkinlik Testi" ile  "Matematiksel Yetkinlik Özyeterlik Ölçeği" aracılığıyla  toplanmıştır. Öğrenme ortamına ilişkin veriler ise "Ders Gözlem Formu" ve "Öğretmen Görüşme Formu" ile elde edilmiştir. 
Araştırma kapsamında öğretim programının kazanımları matematiksel yetkinlik bileşenleri(kavramsal anlama, işlemsel akıcılık, stratejik yetkinlik, uyarlanabilir muhakeme, verimli eğilim) açısından analiz edilmiştir. Mersin ili Silifke ilçesindeki resmi bir ortaokulda görev yapan üç matematik öğretmeninin derslerinde gözlem gerçekleştirilmiş ve gözlem yapılan üç sınıftaki 64 yedinci sınıf öğrencisinden matematiksel yetkinlik testi ile veri toplanmıştır. Ayrıca Silifke ilçesindeki resmi ortaokulların LGS başarı düzeyleri dikkate alınarak tabakalı örnekleme yoluyla belirlenen 9 resmi ortaokuldaki 18 matematik öğretmeni ile görüşme yapılmış ve 504 yedinci sınıf öğrencisine matematiksel yetkinlik özyeterlik ölçeği uygulanmıştır. Araştırmada gözlem verileri betimsel analiz tekniği ile, görüşme verileri içerik analizi tekniği ile analiz edilmiştir. Araştırmanın nicel verilerinin analizinde ise aritmetik ortalama ve standart sapma gibi betimsel istatistiklerden yararlanılmıştır. 
Programın öğretim sisteminin değerlendirilmesine ilişkin bulgulara göre öğretim programındaki kazanımların daha çok matematiksel yetkinliğin kavramsal anlama bileşenine yönelik olduğu ve uyarlanabilir muhakeme ile ilişkili kazanıma yeterince yer verilmediği sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmada öğrencilerin matematiksel yetkinliklerine ilişkin özyeterliklerinin yüksek düzeyde olmasına karşın matematiksel yetkinliklerinin orta düzeyde olduğu ve matematiksel yetkinlik bileşenlerinden işlemsel akıcılık düzeylerinin en yüksek, uyarlanabilir muhakeme düzeylerinin en düşük olduğu belirlenmiştir. Programın öğrenme ortamının değerlendirilmesine ilişkin bulgulara göre ise, öğretmenlerin derslerde öğrencilere matematiksel yetkinlik bileşenlerinin kazandırılması sürecine ilişkin görüşlerinin ve uygulamalarının genellikle benzer olduğu görülmüştür. Ayrıca öğretmenlerin bu süreçte öğrencilerin hazırbulunuşluk ve motivasyon düzeylerinin düşük olmasını ve Liselere Giriş Sınavı'nı sorun olarak gördükleri ve matematiksel yetkinliğin en çok uyarlanabilir muhakeme bileşeninin öğrencilere kazandırılmasında zorlandıkları tespit edilmiştir. Araştırmada Ortaokul Matematik Dersi Öğretim Programı'nın öğretim sistemi ve öğrenme ortamına ilişkin tüm bulgular birlikte değerlendirildiğinde, hem öğretim sistemi hem de öğrenme ortamında matematiksel yetkinliğin başta uyarlanabilir muhakeme bileşeni özelinde olmak üzere birtakım eksiklikler tespit edilmiştir. Ancak öğrencilere matematiksel yetkinlik kazandırılmasına yönelik öğrenme ortamında gerçekleşen sürecin genel olarak öğretim sistemiyle uyumlu olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Son olarak, araştırmanın bulgularına ve sonuçlarına dayalı olarak uygulayıcılara ve araştırmacılara yönelik çeşitli öneriler sunulmuştur.

Abstract:
This study aims to evaluate the 2018 Secondary School Mathematics Curriculum in the context of mathematical competence with the Illuminative Program Evaluation Model. The concurrent triangulation design which is one of the mixed method researches, was applied in the research and the instructional system and learning environment dimensions of the program were evaluated in accordance with the Illuminative Program Evaluation Model. Data related to the istructional system of the program gathered from document review and the "Number and Operations Unit Mathematical Competence Test" and "Mathematical Competence Self-Efficacy Scale" developed by the researcher. Data related to the learning environment were obtained from the "Lesson Observation Form" and the "Teacher Interview Form".
Within the scope of the research, the learning outcomes of the curriculum were analyzed in terms of mathematical competence components(conceptual understanding, procedural fluency, strategic competence, adaptive reasoning, productive disposition). Observations were made in the lessons of three mathematics teachers working in a public secondary school in Silifke district of Mersin province, and data were collected from 64 seventh grade students in these three classes with the mathematical competence test. In addition, interviews were conducted with 18 mathematics teachers and the mathematical competence self-efficacy scale was applied to 504 seventh grade students in 9 public secondary schools, which were determined by stratified sampling, considering the LGS achievement levels of public secondary schools in Silifke district. In the research, observation data were analyzed with descriptive analysis technique and interview data were analyzed with content analysis technique. In the analysis of the quantitative data of the research, descriptive statistics such as arithmetic mean and standard deviation were used.
 According to the findings of evaluation of the instructional  system, it was concluded that the learning outcomes of curriculum were mostly related to the conceptual understanding component of mathematical competence and that the learning outcomes related to adaptive reasoning was not sufficiently included. In the research, it was determined that although the students' self-efficacy regarding their mathematical competencies were high, their mathematical competencies were at a moderate level, and the procedural fluency levels of the mathematical competence components were the highest and the adaptive reasoning levels were the lowest. According to the findings of evaluation of the learning environment, it was seen that the views and practices of the teachers regarding the process of gaining the components of the mathematical competence to the students in the lessons were generally similar. In addition, it was determined that the teachers saw the low level of readiness and motivation of the students and the LGS as a problem in this process, and that they had difficulty in gaining the adaptive reasoning component of mathematical competence to the students. When all the findings related to the instructional  system and learning environment of the secondary school mathematics curriculum were evaluated together in the research, a number of deficiencies were identified both in the instructional  system and in the learning environment, especially in the adaptive reasoning component of mathematical competence. However, it has been concluded that the process that takes place in the learning environment for students to gain mathematical competence is generally compatible with the instructional  system. Finally, based on the findings and results of the research, various suggestions for practitioners and researchers were presented.