Satureja pilosa ve satureja icarica bitkilerinin sekonder metabolitlerinin ve biyolojik aktivitelerinin belirlenmesi
Determination of secondary metabolites and biological activities of satureja pi̇losa and satureja i̇cari̇ca
Yazar: BETÜL KİRAZ KINOĞLU
Danışman: PROF. DR. AHMET CEYHAN GÖREN
Bezm-i Alem Vakıf Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmakognozi ve Doğal Ürünler Kimyası Ana Bilim Dalı / Farmakognozi ve Doğal Ürünler Kimyası Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Kimya = Chemistry
Dizin: Antioksidanlar = Antioxidants ; Biyolojik aktivite = Biological activity ; Metabolitler = Metabolites ; Satureja icarica = Satureja icarica ; Satureja pilosa = Satureja pilosa

Özet:
Bu çalışmada, Satureja pilosa ve Satureja icarica bitkilerinin sekonder metabolitlerinin belirlenmesi ve biyolojik aktivitelerinin değerlendirilmesi hedef alınmıştır. Türkiye'de doğal olarak yetişen Lamiaceae familyası üyesi Satureja cinsinin iki türü olan Satureja pilosa ve Satureja icarica türlerinin yaprak ve dal kısımları ayrı ayrı olacak şekilde diklorometan, aseton, metanol ekstreleri ardışık olarak maserasyon ve soxhalet cihazıyla ekstreleri alınmıştır. Daha sonra elde edilen tüm ekstrelerde LC-HRMS ile gerçekleştirilecek sekonder metabolit taraması ve miktar tayini için analitik yöntem geliştirilerek metot validasyonu yapılmıştır. Ellidokuz sekonder metabolit için analitik tayin metodu geliştirildi. S. İcarica ve S. Pilosa'nın aseton ekstresinde rosmarinik asit ana sekonder metabolit bileşeni olarak tespit edilmiştir. Bunu yanında S. Pilosa ve S. İcarica'nın yaprak ekstresinde hederagenin, S. Pilosa ve S. İcarica'nın dallarının diklorometan ekstresinde penduletin, ayrıca S. İcarica'nın yaprağının aseton ektresinde (+)-tarns taxifolin analiz edilen en yüksek miktardaki sekonder metabolit olmuştur. Yine tüm ekstrelerin asetilkolinesteraz, bütirilkolinesteraz ve antioksidan aktivite deneyleri gerçekleştirilmiştir. Antikolinesteraz aktivite tayininde ise S. Pilosa bitkisi için en yüksek ACHe inhibisyonunu, 200µg/mL konsantrasyonda %87,5 ile bitki yaprağının methanol ekstresi gösterirken, en yüksek BCHe inhibisyonunu 200µg/mL konsantrasyonda %72,6 ile bitki yaprağının diklrometan ekstresi göstermiştir. Çalışmada pozitif kontrol olarak Galantamin kulanılmış olup, ACHe ve BCHeinhibisyon değerleri 200µg/mLkonsantrasyoda sırasıyla, %89,5 ve %87,9 olarak tespit edilmiştir. S. İcarica için ACHe inhibisyonunu, 200µg/mL konsantrasyonda %88,7 ile bitkinin dal kısmının methanol ekstresi gösterirken, en yüksek BCHe inhibisyonunu 200µg/mL konsantrasyonda %70,2 ile bitki yaprağının diklrometan ekstresi göstermiştir. Çalışmada pozitif kontrol olarak Galantamin kulanılmış olup, ACHe ve BCHeinhibisyon değerleri 200µg/mL konsantrasyoda sırasıyla, %89,5 ve %87,9 olarak tespit edilmiştir. Ekstrelerin toplam antioksidan apasiteleri (TAC) DPPH, CUPRAC ve ABTS yöntemleriyle ölçüldü. Spektrofotometrik TAC sonuçları birbirleri arasında iyi korelasyon göstermiştir.  SİD-Ac-a ekstresi, üç farklı yönteme göre en yüksek TAC değerine sahip olduğu belirlendi.
Satureja pilosa ve Satureja icarica türleri hakkında uçucu yağları konusunda yeterli   çalışma yapılmış olmasına rağmen bu türlerin kapsamlı bir şekilde sekonder metabolitlerinin tanımlandığı bir çalışma literatürde yoktur. Bu bakımdan literatürdeki ilk sekonder metabolit tanımlama çalışması olacak olan bu çalışma fitokimyasal açıdan yüksek derecede özgünlüğe sahiptir. 
Anahtar kelimeler: Satureja pilosa, Satureja icarica, sekonder metbolit, LC-HRMS, AChE, BchE, antioksidan

Abstract:
The aim of this study is to evaluate the biological activities of Satureja pilosa and Satureja icarica plants and the detection of their secondary metabolites. The dichloromethane, acetone and methanol extracts of Saureja pilosa and Satureja icarica species being the two species of Satureja genus which is the member of Lamiacea Family that naturally grows in Turkey were taken consecutively from the regions of leaves and branches of the plants separately by the help of maceration and soxhalet devices.   The method validation was done after that for every extract by developing an analytical technique for secondary metabolite quantifying and scanning with LC-HRMS.  An analytical determination method was developed for fifty-nine secondary metabolites. In the acetone extracts of the S.icarica and S.pilosa; the rosmarinic acid was detected as the main phenolic component; besides this, hederagenin in the S.pilosa and S. icarica leaf extracts; penduletin in the dichloromethane extracts of the branches of S. pilosa and S. icarica and the (+) -trans taxifolin was detected as the seconder methabolite having the highest content. For every extract, acetylcholinestherase, butyrylcholinestherase and antioxidation activity experiments were performed. Among the determinations of anticholinestherase activities; the highest ACHe inhibition for S.pilosa plant was methanol  extract of plant leaf with 87.5% in 200µg/mL concentration and the highest BCHe inhibition was the dichloromethane extract of the plant leaf with 72.6 % in  200µg/mL concentration.  Galantamin was used as the positive control in the study and the values of ACHe and BCHe inhibition values in 200µg/mL concentration were detected as 89.5 % and 87.9% respectively.   The highest ACHe inhibition for S. icarica plant was methanol extract of plant branch with 88.7 % in 200µg/mL concentration and the highest BCHe inhibition was the dicloromethane extract of the plant leaf with  70.2 %  in  200µg/mL concentration.  Galantamin was used as the positive control in the study and the values of ACHe and BCHe inhibition values in 200µg/mL concentration were detected as 89.5 % and 87.9% respectively. Total antioxidant apacity (TAC) of the extracts were measured by DPPH, CUPRAC and ABTS methods. Spectrophotometric TAC results correlated well with each other. SID-Ac-a extract was determined to have the highest TAC value according to three different methods.
Although there were sufficient number of studies about the ethereal oils of Satureja pilosa and Satureja icarica plants; it was seen that there were no studies defining the secondary metabolites of these species in a wider extent. From this point of view this study possesses a higher degree of originality in terms of phitochemistry being the first study to define the secondary metabolites. 
Keywords: Satureja pilosa, Satureja icarica, secondary metabolite, LC-HRMS, AChE, BChE, antioxidant