Kentsel dönüşüm makinası: İstanbul'da gecekondudan toplu konuta kentsel dönüşümün çalışma ilkeleri
Urban transformation machine: The working principles of urban transformation from gecekondu to mass housing in İstanbul
Yazar: GİZEM AKSÜMER KAYNARCA
Danışman: DOÇ. DR. HÜRRİYET GÜLSÜN ÖĞDÜL ; DOÇ. DR. SİBEL YARDIMCI
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Şehircilik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Sosyoloji = Sociology ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Deleuze, Gilles = Deleuze, Gilles ; Disiplin toplumu = Disciplinary society ; Kentsel dönüşüm = Urban transformation

Özet:
Bu doktora tezi, kentsel dönüşümü bir makina olarak alarak ve süreci Deleuze ile Guattari perspektifinden okuyarak onun nasıl çalıştığını ortaya koymaya çalışmaktadır. Araştırma, kentsel dönüşüm makinasının çalışma prensiplerini ortaya koymaya çalışırken, objektifini gecekondudan toplu konutlara giden hanelere doğru çevirmektedir. Dolayısıyla bu araştırma 4 farklı ölçekte kentsel dönüşüm makinasına giren ve çıkan akışlara odaklanarak makinanın nasıl işlediğini ve hangi ürünleri ürettiğini ortaya koymaya çalışır.

Araştırmanın ölçeklerinden bir tanesi İstanbul'dur ve bu ölçek, 3 farklı gazetedeki kentsel dönüşüm haberleri, kamu otoritesinin, hükümetin açıklamaları ile reklamlar ve kamu spotları taranarak tartışılmıştır. İkinci ölçek Sarıyer semtidir. Bu semtteki yatırımlar, 2000'lerden itibaren yaşanan dönüşümler izlenmiş ve üçüncü ölçek olan Sarıyer gecekondu mahallelerine bu yatırımların nasıl yansıdıkları araştırılmıştır. Dördüncü ve en önemli ölçeklerden biri ise gecekondudan toplu konutlara taşınan haneler ölçeği olmuştur. Bu ölçekte hanelerin kentsel dönüşüm makinası ile nasıl karşılaştıkları ve bu makina ile karşılaşmak vesilesiyle hangi akışların hayatlarından geçtiği ortaya konmaya çalışılmıştır.

Araştırma, kentsel dönüşüm makinasının 3 temel hareketine odaklanacaktır. Çalıştırıcı hareketlerden biri söz akışlarına ilişkindir. Bu akışta bilgi bir bombardıman gibi işler ve muğlaklaşarak makinayı çalıştırır. İkinci akış, arzu akışlarıdır ve bunlar kimi mekânları çekici, kimilerini itici kılarak işleyen yersizyurdsuzlaştırma hareketi ve üçünü olarak ise yeniden ve yeniden yersizyurdsuzlaşan akımların ve özellikle kent sakinlerinin, yeni mekânsal düzenlemeler, aile ve borçlar aracılığıyla yeniden yerleşikleştirildiği, yeniden yerliyurdlulaştırma hareketidir.

Bu bağlamda bu araştırma hem kentsel dönüşüm makinasının nasıl çalıştığını hem de gecekondudan toplu konutlara geçiş bağlamında neler ürettiğini ortaya koymayı amaçlamaktadır.

Abstract:
This dissertation clarifies urban transformation process as a "machine" identified by Deleuze, and tries to figure out how this machine works in urban area. The research tries to demonstrate working principles of urban transformation machine by focusing on gecekondu dwellers who moved to mass housing areas. Therefore, this research focuses on four different urban scales to pursue activator flows of the urban transformation machine, and aims to figure out final results of the machine.

The largest scale of the study is Istanbul urban area.  To focus on this scale, news related to the urban transformation processes from 3 different newspapers, government's public statements, public authority's speech, urban transformation advertisements and public spots have been analyzed. The second analyzed scale is Sarıyer district of Istanbul. To understand this scale, investments in the district since the beginning of the 2000swere followed. The third scale was identified as the gecekondu neighborhoods situated at Sarıyer district, and the research focused how they were influenced from the urban transformation process. The most important research scale was defined as the old gecekondu residents who moved to the mass housing areas by the effect of the urban transformation process. To analyze this scale, the research question was built on "how the gecekondu dwellers met with the urban transformation and how they experienced with this process?"

This research focuses on three flow movements of the urban transformation machine. First movement is about the word flows. During this flow, data transforms to the information and the information becomes ambiguous rumor. The second movement is identified based on desire flows. Some spaces were made attractive and some others unattractive; especially gecekondu areas were pushed to periphery of the city while the shopping malls, luxury housing areas and also mass housing areas became more and more popular. During the third flow, gecekondu households were reterritorialized by the new special organizations, the families and the debts in the mass housing areas.

In this context, this study focuses on both how the urban transformation machine works and what are the final products of the machine in the context of transition from the gecekondu houses to mass housing areas.