Yatırım projelerinin değerlendirilmesinde bulanık tabanlı bir yaklaşım
A fuzzy based approach for investment project evaluation
Yazar: MESUT KILIÇ
Danışman: DOÇ. DR. İHSAN KAYA
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering
Dizin: Çok kriterli karar verme = Multi criteria decision making

Özet:
Kalkınma, toplum fertlerinin yaşam kalitelerindeki iyileşme olarak ifade edilmektedir. Ülkenin kalkınmasında önemli rol oynayacağı düşünülen projelerin bir kısmı, doğrudan kamu tarafından uygulandığı gibi, bazı durumlarda ise kamu, bölgenin kalkınması için önemli gördüğü alanlarda, özel sektör tarafından yapılacak yatırımları teşvik eder.
Kamu tarafından, özel sektör yatırımlarını teşvik etmek amacıyla kullanılan kaynaklardan biri de hibe destekleridir. Kamu kaynağının etkin bir şekilde kullanılabilmesi amacıyla, hibelerin tahsis edileceği projelerin belirlenmesi süreci oldukça önemli bir husustur. Desteklenecek projelerin belirlenmesinde dikkate alınması gereken bir diğer husus da bölgeler arasındaki sosyoekonomik gelişmişlik farkının azaltılmasıdır. Dolayısıyla, hibe destekleri dağıtım süreci pek çok faktörün dikkate alındığı bir çok ölçütlü karar verme sürecidir.
Bu çalışmada, kamu tarafından desteklenecek projelerin seçilmesi için bir karar destek modeli geliştirilmiştir. Model kapsamında, değerlendirmelerin daha hassas ve etkin olabilmesi için bulanık mantık yaklaşımı kullanılmıştır. Modelde, kriter ağırlıklarının belirlenmesi adımında, çalışmanın başlangıcında literatürde örneği bulunmayan, Aralık Tip-2 Bulanık Analitik Hiyerarşi Süreci, alternatiflerin değerlendirilmesi adımında ise Aralık Tip-2 TOPSIS  yöntemi kullanılmıştır. Gerçek hayatta karşılaşılan ölçüm zorluklarının giderilmesi için modelde tip-2 bulanık kümeler ile gerçek sayılar eş zamanlı olarak kullanılmıştır. Buna ilave olarak, bu çalışmada bölge içi gelişmişlik farkını azaltmak amacıyla, kamu kaynaklarının az gelişmiş şehirlere öncelikli olarak tahsis edilebilmesi için şehirleri, sosyoekonomik gelişmişlik seviyelerine göre sıralayan bir model geliştirilmiştir.  Modelin daha iyi anlaşılabilmesi için Orta Karadeniz Kalkınma Ajansı'nda gerçek veriler üzerinden uygulama yapılmıştır.

Abstract:
Development may be expressed as improvement of life quality in members of society. The significant projects to play important role to change development way of the countries could be directly implemented by the states. However, states may encourage the private sectors for implementing investment projects which could boost local economy.  
One of the support instruments is state grant to stimulate private sector investments. In order to effectively use of public resources, the selection of projects is very important process for allocations of grant. Another issue to be considered in determining the projects to be supported is to reduce the socioeconomic disparities among the regions. Therefore, deployment process of grant supports is a multi-criteria decision-making process, taking into account many factors.
In this study, a decision support model has been developed for the selection of projects to be supported by public funding. In the model, the fuzzy logic approach is used for more precise and effective rating. In the model, Interval Type-2 AHP method is used in determining criteria weight, but Interval Type-2 Fuzzy TOPSIS method is used in evaluating alternatives. For addressing the measurement difficulties, type-2 fuzzy sets and crisp numbers are simultaneously used in the model.
In order to reduce the intra-regional disparities in this study, a model has been developed, sorting the provinces according to socio-economic development levels. Therefore, state resources could be prioritized for allocation to less developed provinces.  For a better understanding of the model, a real case study is realized in Middle Black Sea Development Agency.