İkinci Meşrutiyet döneminde kadınlar: İzmir örneği
Women of the Second Consitutional period: İzmir example
Yazar: ÖZGE SOLMAZ
Danışman: PROF. DR. BAYRAM BAYRAKDAR
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Cumhuriyet Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Tarih = History
Dizin: Kadınlar = Women ; Meşrutiyet = Constitutional monarcy ; Meşrutiyet II = Constitutional Monarcy II ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Türk toplumu = Turkish society ; İzmir = Izmir

Özet:
İslamiyet öncesi Türk toplumunda kadın, siyasal, askeri ve toplumsal hayat içerisinde erkekle eşit, sınıfsal ayrıma maruz kalmadan yer alabiliyordu. Türklerin farklı coğrafyalara gerçekleştirdiği göçler, dinsel, toplumsal, kültürel açılardan değişime uğramalarına neden olmuş, kadının toplumdaki statüsü de bu değişimlerden payını almıştır.
İslam, cahiliye devrinde kız çocuklarının utanç kaynağı olarak görülmesine, kadının değersizleştirilmesine karşı gelmiştir; fakat zamanla toplumların değişen koşullar altında uyguladıkları yaptırımlar kadına İslam başlığı altında, farklı bir bakış açısı getirmiştir.
İslam'a rağmen Osmanlı'da kadınlar toplumsal hayattan tamamen çekilmemişti. Köylerde hem tarla hem de ev işini yapan olduğu için kadın emeği erkek emeğinden daha fazlaydı. Kentlerde Müslüman kadın daha dar alanda kalıyorken, hem Müslüman hem soylu aileden olanlar, ailelerinin desteği ile eğitimlerini alabiliyor, daha çok imkandan yararlanıyorlardı. Gayrimüslim olan Osmanlı azınlıkları ile yabancı uyruklu kadınlar, toplumsal hayatta Müslüman kadından daha farklı bir konumda bulunmaktaydı.
II. Mahmut döneminde başlayan Avrupa'ya öğrenci gönderme modası kısa zamanda modernleşme anlamında meyvelerini vermiştir. Avrupa'da Fransız Devrimi ve Sanayi Devrimi ile kadın gerek iş hayatında gerekse toplumsal hayatta daha etkin hale gelmiş, hak talep etmiş ve kazanmıştır.  Vatanlarına geri gelen öğrenciler devletin kötü gidişi hakkında kafa yorarken, kadınların eğitiminin toplumu kalkındırmada önemli bir etki yaratacağını düşünmüşler ve Tanzimat ile romanlarda, gazetelerde, dergilerde bu fikri yansıtmaya çalışmışlardır. 
Kadın yuvanın en önemli öğesidir. Çocuğu doğurduktan sonra onun bakımıyla ilgilenmesi, çocuğun ilk öğretmeni olarak kabul edilmesi, kadının bilgili olması gerektiği yargısını doğurmuştur ki haklılık payı oldukça yüksektir. Kadının topluma bilinçsizse yetiştireceği bireyde sevgi saygı olmayacağı gibi aidiyet duygusu da olmayacaktır. Devleti ayakta tutan unsur bireyin eğitiminden geçer. Bilinçli insanların kadına rol biçmesi bundan kaynaklanmaktaydı.
İncelediğimiz dönemde, özellikle yüzyıla damgasını vuran Fransız İhtilali doğrultusunda Osmanlı gibi bütün çok uluslu devletleri etkileyen milliyetçilik akımı ve Sanayi Devrimi dolayısıyla sanayisi olan devletlerin kapitalist rejimlerini devam ettirmelerini sağlayacak sömürgeci düzenin Osmanlı üzerindeki oyunları ile karşılaşmaktayız.  Dağılmakta olan devletin dağılmasını engellemek için mücadele eden vatansever grupların, dağılmayı her yönden engellemek amacıyla uyguladıkları çabalar, modernleşmeyi sadece siyasi alanla sınırlı tutmamış toplumsal, kültürel, ekonomik alanlarda da çalışmalar yapılmıştır. Bu doğrultuda toplumun kalkınmasıyla eş değer olan kadın kavramı hiç olmadığı kadar gündeme gelmiştir. 
Anadolu başlı başına inceleme konusu iken Osmanlı'nın egemen olduğu topraklardaki kültürü bir bütün olarak incelemek çok zordur. Modernleşmenin etkisini süratle gösterdiği XIX. yüzyılın son çeyreği, Osmanlı kültür ve toplum hayatının canlandığı dönemdir. Bu doğrultuda gazeteler, dergiler, bildiriler ile halk aydınlatılmaya çalışılırken, Avrupalılaşma doğrultusunda sosyal hayatı canlandıran yeni eğlence türleri Osmanlı toplumuna giriş yapmıştır. Bu durumu etkileyen temel sebeplerden biri Osmanlı'nın batıya açılması ile başlayan değişim süreci iken bir diğer sebep Avrupa'nın gelişen sanayisine ham madde bulmak amacıyla Osmanlı gibi sömürü düzenine açık ve kendini koruyamayan devletlere yönelmeleridir.  Osmanlı limanları Avrupalı tüccar ve sanayiciler tarafından ekonomik olarak işgal edilmiştir. Buraya yerleşen Avrupalı ekonomik grupların kendi alışkanlıklarını bu topraklara taşıması sonucu taşradaki Osmanlı nüfusunun birebir Avrupalı gruplarla tanışmaları söz konusu olmuştur. Bu durum Osmanlı devleti içinde yaşayan gruplar arasında tartışmalara neden olmuştur. Tartışmaların en önemli konularından biri kadının toplumdaki statüsü olmuştur.
Bu yüzyılda İstanbul'dan sonra parlayan şehir olan İzmir'in farklı kültürleri bir arada barındırması şehrin mimari yapısına, eğitimine, giyim tarzına, ekonomisine, toplumsal hayatına değişim yaşatacak kadar yansımıştır. İstanbul rol model alınarak başlanan modernleşme sürecinde İzmir azımsanmayacak kadar önemli bir noktadadır. 
Bu çalışmada Meşrutiyet döneminde özgürlük hareketlerinin başlamasından yararlanan kadınların haklılık mücadelesinin İzmir hali incelendi. İzmir toplumu, gayrimüslim sayısının fazlalığından dolayı İstanbul'a göre pek çok konuda geriden gelmektedir. İzmir kadınıyla ilgili elimizdeki kaynaklar kısıtlı olsa da azımsanmayacak gelişmeye damga vurduklarını görmekteyiz. Özgün bir metin çıkarmak amacıyla bu çalışmada İzmir basınından ve konuyla ilgili yazılmış kitap, makale ve tezlerden yararlanılmıştır.

Anahtar Kelimler: Kadın, Meşrutiyet, Edebiyat, Siyaset, Tiyatro, Ekonomi, Basın, Hamam, İzmir, Tesettür, Kıyafet

Abstract:
In pre-Islamic Turkish society, women could take part in political, military and social life was equal to them without being subjected to class distinction with them. The migration of Turks to different geographies caused religious, social and cultural changes and the status of women in society was affected by these changes.
	Islam opposed the view of woman as a source of shame and reducing her value in the age of ignorance; but over time, the enforcements imposed by societies under changing conditions have brought women a different perspective under the title of Islam.
	Despite Islam, women in the Ottoman Empire had not completely withdrawn from social life. In the villages, women's labor was more than that of men, as it was both in the field and in the household. While Muslim women stayed in the more restricted areas in the cities, women of Muslim noble families could receive their education with the support of their families and benefit from more opportunities. Female members of non-Muslim Ottoman minorities and foreign nationals had a different position than Muslim women in social life.
	The trend of sending students to Eyrope, which started in the reign of Mahmut the second, proved fruitful in a short time in terms of modernization. For the sake of the French and Industrial Revolution in Europe, women became more active, claimed their rights and won them both in business and social life. While the students who came back to their homeland were concerned about the poor state of the empire, they thought that the education of women would have an important effect on the development of society and they tried to reflect this idea in novels, newspaper and magazines throughout Tanzimat Period.
	Women are the most important element of the family. The fact that she had to care for the child after giving birth, to be accepted as the first teacher of the child, gave rise to the judgment that the woman should be wise, which is quite true. If the woman unconsciously raises her child, there will be no love and respect or sense of belonging to the society. The element that keeps the state alive goes through the education of the individual. This is why conscious people have assigned roles to women.
	In the period we examine, especially in the direction of the French Revolution that made its mark on the century, we encounter with the movement of nationalism affecting all multinational states such as the Ottoman Empire and the games of the colonialist order on the Ottoman Empire which would enable the industrialist states to maintain their capitalist regimes. The efforts of the patriotic groups struggling to prevent the disintegration of the state have been also carried out in social, cultural and economic fields which have not limited the modernization to the political field. In this respect, the concept of women, which is equivalent to the development of society, has come into question more than ever.
	While Anatolia is the subject of investigation in itself, it is very difficult to examine the culture of the Ottoman Empire as a whole. The last quarter of the nineteenth century, when the modernization showed its effect rapidly, was the period in which the Ottoman cultural and social life was revived. In this direction, while trying to enlighten the public with newspapers, magazines, leaflets, new entertainment types that revived social life in line with Europeanization entered the Ottoman society. One of the main reasons affecting this situation is the process of change that began with the opening of the Ottoman Empire to the west, while another reason was that they turned to states which were open to exploitation and could not protect themselves in order to find raw materials for the developing industry of Europe. Ottoman ports were occupied economically by European merchants and industrialists. As a result of the European economic groups settling here, their own culture was brought to these lands and the Ottoman population in the provinces became acquainted with the European groups. This situation has caused controversy among the groups living in the Ottoman state. One of the most important topics of the discussions was the status of women in society.

Izmir, which was the shining city after Istanbul in this century, was reflected in the city's architectural structure, education, clothing style, economy and social life. In the modernization process, which started with the role model of Istanbul, Izmir is an important place.
	In this study, the Izmir version of the struggle for righteousness of women who benefited from the initiation of freedom movements during the Constitutional Monarchy period was examined. Because of the high number of non-Muslims, Izmir's society lags behind in many respects compared to Istanbul. Although we have limited resources on women in Izmir, we see that they marked a significant development. In this study, in order to produce an original text, Izmir newspapers, books, articles and theses were used.

Keywords: Women, Constitutional Monarchy, Literature, Politics, Theater, Economy, Press, Turkish Bath, İzmir, Hijab, Dress.