Necmeddîn-i Dâye'nin siyasete dair görüşleri
Najmuddîn Dâye's views on politics
Yazar: BİNAZIR GASHIM-ZADE
Danışman: DOÇ. DR. AHMET MURAT ÖZEL
İbn Haldun Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Din-siyaset ilişkileri = Religious-politics relations ; Kübrevilik = Kubraviya ; Necmuddin Daye = Necmuddin Daye ; Siyaset = Politics ; Siyasetname = Siyasetname ; Siyasi görüşler = Political thoughts ; Tasavvuf = Mystic ; İslamiyet = Islam

Özet:
İslam siyaset düşüncesi bağlamında yapılan araştırmalar içinde üzerinde en az çalışma yapılan alan tasavvuftur. İlgili literatüre katkıda bulunmak amacıyla hazırladığımız bu çalışma Mermûzât-ı Esedî Der Mezmûrât-ı Dâvûdî adında müstakil bir siyasetnâme kaleme alan Kübrevî şeyhi Necmeddîn-i Dâye'nin (654/1256) siyasete dair görüşlerini incelemek için hazırlanmıştır. Çalışmamız giriş ve sonuç bölümleri dışında iki bölümden oluşmaktadır. Necmeddîn-i Dâye'nin Siyasete Dair Görüşlerini Oluşturan Etkenler başlığını taşıyan bölümde Dâye'nin yaşadığı dönemdeki tasavvuf-siyaset münasebetlerine değinilmiş, ardından siyasete dair görüşlerinin oluşmasını etkileyen hayat hikayesine, siyaset bağlamında incelenebilecek eserlerine ve Osmanlıdaki çevirilerine yer verilmiştir. Necmeddîn-i Dâye'nin Siyasete Dair Görüşleri başlıklı sonraki bölümde ise Dâye'nin siyasete dair görüşleri mebde'-meâş-meâd olmak üzere üç kategoride incelenmiştir. Mebde' bölümünde Dâye'nin siyasete dair görüşlerini etkileyen ontolojik ve epistemolojik temelleri; meâş bölümünde Dâye'de devlet, yönetici ve toplum oluşumları; son olarak meâd bölümünde Dâye'nin toplumsal akıbeti nasıl işlediği incelenmiştir. Sonuç bölümünde ise Dâye'nin görüşleri üzeri ve özellikle Mermûzât'ında kullandığı metot ve üslup dikkate alınarak bir siyasetnâme metnini "sûfî" kılan unsurların neler olduğuna dair tespitlerde bulunulmuştur. Bu çalışma sonucu Mermûzât'ın müstakil bir sûfî siyasetnâme olduğu kanaatine ulaşıldığı gibi daha önce Dâye'nin ulaşılamadığı eserler hakkındaki birtakım yanlış bilgileri ilgili yazmalara ulaşmak suretiyle düzeltilmiştir.

Abstract:
Sufism is the least studied area among the studies conducted in the context of Islamic political thought. Aiming to contribute to the relevant literature this study has been prepared to examine the views of Kubrawî sheikh Najmuddîn Dâya (654/1256), who wrote an independent siyasatnâma entitled Marmûzât-i Asadî der Mazmûrât-i Dâvûdî. Our study consists of two chapters apart from the introduction and conclusion. In the chapter titled Factors Forming Najmuddîn Dâya's Views on Politics, we examine the relationship between Sufism and politics in the period in which Dâya lived, and then his life story that influenced the formation of his views on politics, as well as his works that can be examined in the context of politics. Lastly, in this chapter, we mention his translations in the Ottoman Empire. In the next chapter, titled Najmuddîn Dâya's Views on Politics, we scrutinize Dâya's views on politics in three categories as mabda'-maash-maad. In the section mabda' we study Dâya's ontological and epistemological foundations affecting his views on politics; in the section of maash we stand on the state, the governor, and society formations in Dâya's thought; finally, in the maad section, we argue regarding how Dâya handles the issue of social fate in his work. In the conclusion, we evaluate the attributes that make a siyasetnâme "sûfî" by considering Dâya's views along with the method and style that he used in his Mermûzât. As a result of this study, we argue that Mermûzât is an independent sûfî siyasetnâme. In addition to this by studying the extant manuscripts of the relevant work, we propose some corrections on misinformation about Dâya's works.