Balıkesir merkezindeki okul çocuklarında horlama ve uykuda solunum bozukluğu sıklığı
Prevalence of snoring and sleep-disordered breathing at school children in Balikesir city center
Yazar: ERTUĞRUL CANLI
Danışman: PROF. DR. DEMET CAN
Balıkesir Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Balıkesir = Balıkesir ; Horlama = Snoring ; Prevalans = Prevalence ; Solunum bozuklukları = Respiration disorders ; Çocuklar = Children ; Ölçekler = Scales

Özet:
Amaç: Okul çocuklarında uykuda solunum bozukluğu yaygın bir hastalık olup en önemli belirtisi horlamadır. Dünyada olduğu gibi ülkemizde de çocuklarda uykuda solunum bozukluğu prevalansı ile ilgili yeterli çalışma yoktur. Balıkesir ilinde horlama ve uykuda solunum bozukluğu sıklığı bilinmemektedir. Bu çalışmada, Türkçe geçerliliği ve güvenilirliği kanıtlanmış bir ölçek kullanarak Balıkesir il merkezindeki ilköğretim çağındaki çocuklarda horlama ve uykuda solunum bozukluğu sıklığını araştırmayı ve ilişkili klinik bulguları sorgulamayı amaçladık.
	Gereç ve Yöntem: Tek merkezli, kesitsel, prospektif olarak planladığımız çalışmayı Ocak 2022 - Mayıs 2022 tarihleri arasında yaptık. Balıkesir merkez ilköğretim okullarında eğitim gören 5-13 yaş arasındaki çocuklar çalışmanın evrenini oluşturdu. Anaokulu, 1. sınıf, 4. sınıf, 6. sınıf ve 8. sınıftaki çocuklar ebeveyn anketi uygulanmak üzere çalışmaya alındı. Örneklem büyüklüğü hesaplanırken uykuda solunum bozukluğu sıklığı  %15 olarak kabul edilerek, güven aralığı %95 ve standart hata %2,5 alındı. Örneklem büyüklüğü 750 olarak belirlendi. İl merkezindeki okullar içerisinden basit rastgele örnekleme yöntemi ile 13 okul belirlendi. Gerekli yazılı izinler alındıktan sonra okullardan sistematik örnekleme yöntemiyle seçilen şubelerdeki öğrencilere 1300 anket formu dağıtıldı. Anaokulu yaş grubu görece azınlıkta olması nedeniyle tabakalı örnekleme ve orantılı seçim kullanıldı. Ebeveynlere ulaştırılan Pediatric Sleep Questionnaire (PSQ) ölçeğini içeren anket formu ile veriler toplanarak horlama durumları, uykuda solunum bozukluğu varlığı ve ilişkili klinik bulgular analiz edildi.
	Bulgular: Çalışmamıza anket formu çalışma kriterlerine uygun şekilde doldurulan 856 (%66) çocuk alındı. Balıkesir merkezindeki 5-13 yaş arası çocuklarda habitüel horlama sıklığı %5,58, uykuda solunum bozukluğu (SRBD) sıklığı %9,11 olarak saptandı. Cinsiyete göre karşılaştırıldığında horlama sıklığı (E/K:%5,4/5,7; p=0,86) ve uykuda solunum bozukluğu sıklığında (E/K:%8,8/9,4; p=0,73) anlamlı bir farklılık bulunmadı. Yaş gruplarına göre değerlendirildiğinde habitüel horlama sıklığı 5-6 yaş grubunda en yüksek (%7,3) olarak saptanmış olsa da istatiksel olarak anlamlı değildi (p=0,198). Uykuda solunum bozukluğu sıklığı da yaşa göre karşılaştırıldığında anlamlı farklılık saptanmadı (p=0,50). Eşlik eden hastalık, katılımcıların %11,6'sında mevcut olup uykuda solunum bozukluğu için anlamlı risk faktörü iken (p<0,001) aynı durum horlama için geçerlilik göstermedi (p=0,079). Tanıklı uyku apnesi sıklığı %2,3 olup, hem habitüel horlama (p=0,001) hem de uykuda solunum bozukluğu ile (p<0,001) pozitif ilişkili bulundu. Enürezis nokturna, sabah baş ağrısı, büyümede duraklama, şişmanlık, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu gibi morbiditeler uykuda solunum bozukluğu olanlarda istatiksel olarak anlamlı düzeyde daha sık saptandı. Habitüel horlamaya şişmanlık (p=0,081) dışındaki fiziksel ve davranışsal sorunların anlamlı düzeyde eşlik ettiği görüldü.
Sonuç: Uykuda solunum bozukluğu yaygın bir hastalık olup çocuklarda önemli sağlık sorunlarını da beraberinde getirmektedir. Çalışmamızda horlama ve uykuda solunum bozukluğunun ilköğretim okulu çocuklarındaki prevalansını tespit ettik. Aynı zamanda horlamanın kronik komplikasyonlarla ilişkisini ve uyku apnesi riskini artırdığını gösterdik. Okul taramaları ve anket çalışmaları ile tanı için gözden kaçmış olabilecek çocukların tespit edilebilir olduğunu doğruladık. Uyku laboratuvarlarına erişimin tüm dünyada kısıtlı olduğu ve semptomları olan tüm çocuklara polisomnografi yapılmasının maliyetli olduğu bir gerçektir. Bu nedenle fiziksel ve davranışsal zorluklar yaşayan çocuklar başta olmak üzere risk tayininin yapılması, erken tanıya ulaşması ve tedavi edilebilmesi için uyku ölçeklerinin kullanımı faydalı bir yöntemdir.
	Anahtar Kelimeler: Uykuda solunum bozukluğu, horlama, prevalans, pediyatrik uyku ölçeği

Abstract:
Objective: Sleep-disordered breathing is a common disease in school children and the most important symptom is snoring. As in the world, there are not enough studies on the prevalence of sleep-disordered breathing in children in our country. The frequency of snoring and sleep-disordered breathing in Balıkesir is not known. In this study, we aimed to investigate the frequency of snoring and sleep-disordered breathing in primary school children in Balıkesir city center and also to question the associated clinical findings by using a questionnaire with proven validity and reliability in Turkish.
Materials and Methods: We conducted the single-centered, cross-sectional, prospective study between January 2022 and May 2022. Children between the ages of 5-13 in primary schools in Balıkesir city center formed the universe of the study. Preschool, 1st grade, 4th grade, 6th grade and 8th grade children were included in the study to apply the parent questionnaire. The sample size was determined as 750 when the frequency of sleep breathing disorder was accepted as 15%, the confidence interval as 95% and the standard error as 2.5%. 13 schools were determined from among the provincial central schools by simple random sampling method. After the necessary written permissions were obtained, 1300 questionnaires were distributed to the students in the selected classes by systematic sampling method. Stratified sampling and proportional selection were used because the preschool age group was in the minority. Data were collected with a questionnaire containing the Pediatric Sleep Questionnaire (PSQ) scale delivered to the parents. Snoring states, presence of sleep-disordered breathing and associated clinical findings were analyzed.
Results: 856 (66%) children whose questionnaires were filled in accordance with the study criteria were included in our study. The frequency of habitual snoring in children aged 5-13 years in Balıkesir city center was 5.58%, and the frequency of sleep-disordered breathing was 9.11%. Frequency of snoring (M/F: 5.4/5.7%; p=0.86) and sleep-disordered breathing (M/F: 8.8%/9.4%; p=0.73) when compared by gender no significant difference was found. Although the frequency of habitual snoring was found to be high (7.3%) in the 5-6 age group when age groups were compared, it was not statistically significant (p=0.198). There was also no significant difference in the frequency of sleep-disordered breathing when compared with age (p= 0.50). Accompanying systemic disease was present in 11.6% of the participants and was a significant risk factor for sleep-disordered breathing (p<0.001), while it was not a significant risk factor for snoring (p=0.079). The frequency of witnessed sleep apnea is 2.3%, and it is positively related to both habitual snoring (p=0.001) and sleep-disordered breathing (p<0.001). Morbidities such as enuresis nocturna, morning headache, growth retardation, being overweight, attention deficit and hyperactivity disorder were found to be statistically significantly more common in patients with sleep-disordered breathing. It was observed that habitual snoring was accompanied by physical and behavioral problems except being overweight (p=0.081).
Conclusion: Sleep-disordered breathing is a common disease and causes severe health problems in children. In our study, we determined the prevalence of snoring and sleep-disordered breathing in primary school children. We also showed that snoring is associated with chronic complications and increases the risk of sleep apnea. We confirmed that undiagnosed children can be detected by school surveys and questionnaire studies. It is a fact that access to sleep laboratories is limited worldwide and it is costly to perform polysomnography on all children with symptoms. Therefore, the use of sleep questionnaires is a useful method for risk assessment, early diagnosis and treatment, especially for children with physical and behavioral difficulties.
Keywords: Sleep-disordered breathing, snoring, prevalence, pediatric sleep questionnaire