Türkiye'nin farklı ekolojilerindeki yabani badem genotiplerinde fenolojik, morfolojik ve pomolojik özellikler ile moleküler yapıların tanımlanması
Phenological, morphological, pomological and molecular characteristics of the wild almond genotypes collected from different ecotypes of Turkey
Yazar: SAFDER BAYAZİT
Danışman: PROF.DR. AYZİN KÜDEN
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu araştırmada Ülkemiz doğal florasında bulunan ve farklı özellikler gösteren yabanibadem genotiplerinin fenolojik, pomolojik ve morfolojik özellikleri 3 yıl süreyle incelenmiştir.Moleküler tanımlamaları ise RAPD markırları kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Çalışılanyabani badem genotiplerinde bu güne kadar fazla bir araştırma bulunmadığından, bu çalışmadadenemeye alınan genotiplerin özelliklerinin belirlenmesi ve bu özelliklerin ışığı doğrultusundabu badem tiplerinin bilimsel çalışmalarda ve pratikte nasıl değerlendirilebileceği araştırılmıştır.Yapılan çalışmalar sonucunda, Konya ? Ereğli'de İvriz bölgesinden 7, Ayrancı Barajıbölgesinden 7; Nevşehir'den Açık Hava Müzesi içerisinden 11 ve Göreme - Kayseri yolucivarından 10; Niğde ? Ulukışla bölgesinden 11; Gaziantep - Nizip yolunun 15. km'sinden 8,Küllü Yolu mevkiinden 2 ve İbrahim Şehri mevkiinden 5, Şanlıurfa ? Birecik ilçesinin Yukarıİncirli Yolu mevkiinden 2 ve Cennet Bahçesi bölgesinden de 6 olmak üzere toplam 69 adetyabani badem tipi seçilmiştir. Bu tipleri moleküler analizlerde karşılaştırmak üzere kültürbademlerinden Nonpareil ve Cristomorto badem çeşitleri ile ülkemizden selekte edilen HacıAlibey (48-5), Gülcan-1 (101-23) badem çeşitleri ve 101-13 badem tipi kullanılmıştır.Yapılan araştırma sonucunda, Konya-Ereğli, Nevşehir-Göreme ve Niğde'de doğalolarak yetişen yabani badem bitkilerinin gerek morfolojik, gerekse moleküler özellikleraçısından benzer olduğu saptanmıştır. Gaziantep ve Şanlıurfa - Birecik ilçesinde bulunanyabani bademler ise morfolojik ve moleküler analizler sonucunda 2 grupta toplanmıştır. Bu ikigruba ait olan bitkiler birbirlerinden farklı olduğu gibi, her iki gruba ait bitkilerin İç AnadoluBölgesi'nden seçilen yabani badem tiplerinden de moleküler analizler sonucunda farklı olduğubelirlenmiştir.RAPD analizleri sonucu çizilen dendogramda, kültür bademleri (Prunus dulcis L.) İçAnadolu Bölgesi'nden seçilen yabani badem tipleri ile aynı grup içerisinde yer almıştır.

Abstract:
In this study, phenological, pomological and morphological characteristics of wildalmond genotypes in our country?s natural flora were investigated for three years. Molecularidentification of them were performed by RAPD markers. Since there is not much study onthe determination of these wild almond genotypes, the characteristics and the evaluation ofthem. In future scientific studies and in practice were investigated in this study.As a result, total 69 almond genotypes were selected. These were; 7 types from İvrizarea and 7 genotypes from Ayrancı dam area in Konya-Ereğli; 11 genotypes from OpenMuseum area in Nevşehir and 10 genotypes from Göreme-Kayseri road; 11 genotypes inNiğde-Ulukışla area; 2 genotypes from Yukarı İncirli area and 6 genotypes from CennetBahçesi area in Şanlıurfa-Birecik; 8 genotypes at 15 km distance of Gaziantep-Nizip road; 2genotypes from Küllü road area and 5 genotypes from İbrahim Şehri area in Gaziantep-Nizip. Nonpareil and Cristomorto almond cultivars and Hacı Alibey (48-5), Gülcan-1 (101-23) local selected almond cultivars and 101-13 almond genotype were used to compare thesewild almond genotypes in molecular analysis.As a result, wild almond genotypes grown naturally in Konya-Ereğli, Nevşehir-Göreme and Niğde in Middle Anatolia region were found to be similar to each other both forthe morphological and molecular characteristics. On the other hand, wild almonds inGaziantep and Şanlıurfa-Birecik in South Anatolia region were divided into two groupsconsidering the results of morphological and molecular analysis. The plants in these groupswere different from each other as well as they were different from the wild almondgenotypes selected in Middle Anatolia region.In dendogram of the results of RAPD analysis, cultured almond cultivars (Prunusdulcis L.) were placed in the same group with Middle Anatolia wild almonds