Bir akıl ilkesi olarak Kur'an'da yeter-neden prensibi
The principle of sufficient reason in the Quran as a reason principle
Yazar: TALHA ÇELİK
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM EMİROĞLU
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Felsefe ve Din Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy
Dizin: Aristoteles = Aristotle ; Ayetler = Verses ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Yeter neden ilkesi = Principle of sufficient reason ; İslam felsefesi = Islamic philosophy ; İslamiyet = Islam

Özet:
Antikçağ doğa filozoflarından başlayarak düşünürler her şeyin ilk nedenini
aramışlar ve bu konuda farklı görüşler ortaya atmışlardır. Ama sebepleri ciddi ve
bilimsel olarak inceleyen, sebepleri dörde ayırarak bunu sistemli hale getiren kişi
Aristoteles olmuştur. Leibniz ise yeter-neden ilkesini doğru ve tutarlı düşünmemizi
sağlayan mantık ilkelerinin arasına sokmuştur.
Yeter-neden ilkesine göre meydana gelen her şeyin bir var olma sebebi vardır.
Bir şeyin var olabilmesi için yeterli bir nedeninin olması gerekir. Bu ilkeye göre her
sonuç bir nedene bağlıdır. O zaman bir yargının doğruluğu sebepsiz iddia edilemez. Bir
yargının doğruluğunun sebebi ise yine başka bir yargıdır.
Kur'an-ı Kerim'in birçok ayetinde yeter-neden ilkesinin müştakları olan sebebiyet
(illiyet) ve amaçlılık (gaiyyet) ilkelerini görebiliriz. Sebeplilik bildiren ayetlerde yanılgının
sebepleri, ilahi kitaplar ve özellikle Kur'an'ın indirilme sebepleri, gönderilen kitap ve
peygamberlere uymayan ve onlara karşı çıkan kavimlerin helak sebepleri bildirilmiştir.
Amaçlılık bildiren ayetlerde ise insanın ve insan dışındaki diğer varlıkların yaratılış
amaçları ile peygamberlerin gönderilme amaçlarından söz edilmiştir.
Çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde bir akıl ilkesi olan yeterneden
ilkesi ile ilgili kavramlar ele alınmıştır. Aynı zamanda yeter-neden ilkesinden
ortaya çıkan sebeplilik ve amaçlılık ilkeleri açıklanmış, bu ilkeler hakkında geçmişten
günümüze yapılan tartışmalar üzerinde durulmuştur. İkinci Bölümde Kur'an'da
sebeplilik ilkesi ile ilgili ayetler, Üçüncü Bölümde ise Kur'an'da amaçlılık ilkesi ile ilgili
ayetler incelenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Sebeplilik, Amaçlılık, Aristoteles, Kur'an, Ayet

Abstract:
Many thinkers and Natural Philosophers have tried to find first principle since
ancient times and they created different ideas. However, only Aristotle who analysised
and explained causes separated causes in four topics and he made it systematiclly.
Leibniz is the philosopher who accepted the principle of sufficient reason in his logic
which provides to think correctly.
According to principle of sufficient reason, there is the reason for being
for everything that occurring. There must be enough reason for something to
happen. According to this principle, each result is connected to the cause. The
reason for the correctness of a judgment is another judgment.
When many verses of the Quran are implemented according to Principle of
sufficient reason, we can see principle of causality and purposefulness. In many
verses of Quran we can see the different forms of sufficcient reason, God explains
that people and other every living things purpose of creation. When we research
verses of Quran which are about causality God explains why holy scriptures and
prophets were dispacted, in addition it was mentioned they will be destroyed if
we don't embrace holy scriptures and prophets.
The study consists of three parts. In the first part; it is explained that the principle
of sufficient reason which is a reason principle and occurring principle of causality and
purposefulness when this principle implement on realm of existence. It is emphasized
discussions on these principles from past to present. In the second part; it is
examineted the causelity principle based on the verses and verses' comments. In the
third part; it is examined the principle of purposefulness based on the verses and
verses' comments.
Keywords: Causality, Purposefulness, Aristotle, Quran, Verse