Kronik hastalığı olan bireylerin yakınlarında farkındalıklı öz-şefkat programının etkinliğinin değerlendirilmesi
Evaluation of the effectiveness of mindful self-compassion programme in relatives of individuals with chronic illness
Yazar: AYSEL AVCI
Danışman: PROF. DR. AYŞEGÜL DÖNMEZ
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Psikiyatri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Farkındalık = Awareness ; Hasta yakınları = Patient nearness ; Kronik hastalık = Chronic disease ; Psikiyatrik hemşirelik = Psychiatric nursing ; Şefkat = Compassion

Özet:
Amaç: Kronik hastalığı olan bireylerin yakınlarında farkındalıklı öz-şefkat programının etkinliğinin değerlendirilmesi araştırmanın amacını oluşturmaktadır.
Yöntem: Araştırma, ön-test, son test, izleme ve kontrol gruplu deneysel bir çalışmadır. Kronik hastalığı olan bireylerin yakınlarından, araştırmanın dahil olma kriterlerine uygun olan 13 kontrol, 13 deney olmak üzere 26 birey çalışmaya alınmıştır. Veriler, Tanıtıcı Bilgi Formu, Öz Duyarlık Ölçeği ile toplanmıştır. Deney grubundaki bireylere Farkındalıklı Öz-Şefkat Programı uygulanmıştır.
Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması X =42,5812,52 olarak saptanmıştır. Katılımcıların %50,0'ının üniversite mezunu, %53,8'inin bir işte çalışmadığı, %30,8'inin emekli olduğu tespit edilmiştir. Katılımcıların %38,5'inin hastanın annesi, %36,0'ının kızı olduğu tespit edilmiştir. Katılımcıların %65,4'ünün fiziksel hastalık tanısı olan hasta yakını, %34,6'sının ruhsal hastalık tanısı alan hasta yakını ve %46,1'inin 0-2 yıl, %23,1'inin 3-4 yıl, %30,8'inin 5 yıl ve üstü bir sürede bakım verdiği tespit edilmiştir. 
Deney ve kontrol grubundaki katılımcıların öz sevecenlik, öz yargılama, paylaşımların bilincinde olma, izolasyon, bilinçlilik ve öz duyarlık ön test puan sıra ortalamalarının istatistiksel açıdan farklılık göstermediği belirlenmiştir. Son test ve izlem öz duyarlık ve alt boyutları puanının gruplara göre istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık gösterdiği tespit edilmiştir (p<0,05). Buna göre deney grubu son test ve izlem öz sevecenlik, öz yargılama, paylaşımların bilincinde olma, izolasyon, bilinçlilik, aşırı özdeşleşme alt ölçekleri ve öz duyarlık ölçeği toplam puan sıra ortalamalarının kontrol grubundan yüksek olduğu görülmüştür.
Sonuç: Kronik hastalığı olan bireylerin yakınlarında farkındalıklı öz-şefkat programının etkin olduğu, öz şefkat puanlarının artırdığı belirlenmiştir. Katılımcıların farkındalıklı öz-şefkat programından faydalandığı ve bu programa gereksinimlerinin olduğu söylenebilir.
Anahtar Kelime: kronik hastalık; hasta yakını; öz şefkat; psikiyatri hemşireliği

Abstract:
Objective: The aim of the study was to evaluate the effectiveness of mindful self- compassion programme in the relatives of individuals with chronic diseases.
Method: The research is an experimental study with pre-test, post-test, follow-up and control group. Twenty-six individuals (13 control and 13 experimental) from the relatives of individuals with chronic diseases who met the inclusion criteria of the study were included in the study. Data were collected with the Introductory Information Form and Self-Compassion Scale. A Mindful Self-Compassion Programme was applied to the individuals in the experimental group.
Results: The mean age of the participants was 42,5812,52 years. It was determined that 50.0% of the participants were university graduates, 53,8% were not working, and 30,8% were retired. It was determined that 38,5% of the participants were the mother of the patient and 36,0% were the daughter. It was determined that 65,4% of the participants were relatives of patients diagnosed with physical illness, 34,6% were relatives of patients diagnosed with mental illness, and 46,1% had 0-2 years of care, 23,1% had 3-4 years of care, and 30,8% had 5 years or more.
It was determined that the pre-test mean scores of self-compassion, self-judgement, awareness of sharing, isolation, consciousness and self-sensitivity of the participants in the experimental and control groups did not differ statistically. It was determined that the post-test and follow-up self-sensitivity and sub-dimensions scores showed a statistically significant difference according to the groups (p<0.05). Accordingly, it was seen that the mean scores of the experimental group in the post- test and follow-up self-compassion, self-judgement, awareness of sharing, isolation, consciousness, over-identification, and self-sensitivity were higher than the control group.
Conclusion: It was determined that the mindful self-compassion programme was effective and increased the self-compassion scores of the relatives of individuals with chronic diseases.
Key Word: chronic illness; patient caregive; self-compassion; psychiatric nursing