Ortaöğretim öğrencilerinin hayatlarındaki diller ile okuma başarıları arasındaki ilişki: PISA temelli bir YEM araştırması
The relationship between languages in secondary school students' lives and their reading achievements: A PISA-based SEM study
Yazar: NUR İPEK TOPRAK AY
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ TALHA GÖKTENTÜRK
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Dil becerileri = Language skills ; Okuma-anlama becerisi = Reading-comprehending skill

Özet:
Okuma becerisi öğrencilerin hayat boyu ihtiyaç duyacağı beceriler arasındadır.
Öğrencilerin okuma becerilerinin gelişmesinde etkili olan geniş bir ekolojik arka
planın göz önünde bulundurulması, öğrenme-öğretme süreçlerinde ve okul dışında
okumanın gelişmesine katkı sunabilmektedir. Ekolojik arka plan içerisindeki dil
örüntülerinin çalışılması dünyanın en fazla göçmen barındıran ülkelerinden olan
Türkiye için bir probleme dönüşmüştür. Bu doğrultuda yapılan araştırmanın amacı,
öğrencilerin hayatlarındaki dil örüntülerinin (ikinci dil, yabancı dil, miras dili ve ana
dil) Türkçe okuma başarısına etkisini incelemektir. Araştırmanın metodu açıklama
amaçlı korelasyonel araştırma olarak tasarlanmış olup yapısal eşitlik modellemesi
(YEM) yürütülerek dillerin okuma performansına yönelik etkisi Zumbo'nun ekolojik
tabakaları ışığında incelenmiştir. Araştırmanın evrenini 2018 PISA verilerinden
hareketle ortaöğretimdeki 15 yaş grubu 6890 öğrenci oluşturmaktadır.
Çalışmanın sonucunda Türkiye'de ortaöğretimdeki 15 yaş grubunda eğitimöğretim gören öğrencilerin okuma başarısının şahsi olarak bildikleri dillerden
Türkiye'nin müfredatında öğretilen dillere kadar geniş bir diller evreninden etkilendiği
söylenebilir. Sonuçlar ışığında öğrencilerin bildikleri ve okulda öğrendikleri dil
sayısındaki artışın (4 dile kadar) Türkçe okuma başarılarını pozitif yönde etkilediği
görülmüştür. Bunun yanı sıra öğrencilerin okulda konuştukları dil sayısının artması,
öğrencilerin aileleriyle ve okul dışı arkadaş çevreleriyle konuştukları dil sayısının
artması Türkçe okuma başarısını negatif yönde etkilemektedir. Bu durum Türkçe ve
müfredat doğrultusunda öğretilen yabancı dillerin katkısını ortaya koyarken ikinci dil
olarak Türkçe öğrenme ile oluşabilecek miras dili ile ikinci dil arasındaki negatif
ilişkiye de vurgu yapmaktadır. Eğitimciler, araştırmacılar ve politika yapıcıların dil
öğrenme süreçlerinde ve okuma başarısının değerlendirilmesinde yaygın bir ekolojik
arka planı ve bu çalışma özelinde dil yapılarını göz önünde bulundurması daha etkili
bir eğitim süreci için katkı sunacaktır.
Anahtar Kelimeler: okuma başarısı, ikinci dil, miras dili, yabancı dil, PISA.

Abstract:
Reading skill is one of the skills that students will need throughout their lives.
Considering the broad ecological background that affects the development of students'
reading skills can contribute to the improvement of reading both in the teachinglearning processes and outside of school. Studying the language patterns within the
ecological background has become a problem for Turkey, one of the countries hosting
the most immigrants in the world. The purpose of this study is to examine the impact
of the language patterns in students' lives (second language, foreign language, heritage
language, and mother tongue) on their Turkish reading achievement. The research was
designed as an explanatory correlational study, and the effects of languages on reading
performance were examined under Zumbo's ecological layers through structural
equation modeling (SEM). The population of the study consists of 6,890 secondary
school students aged 15, based on the 2018 PISA data.
As a result of the study, it can be said that the reading achievement of students
in secondary education in Turkey at the age of 15 is influenced by a wide range of
languages, from the languages they personally know to the languages taught in
Turkey's curriculum. In light of the results, it was observed that an increase in the
number of languages students know and learn at school (up to four languages)
positively affects their Turkish reading achievement. Additionally, an increase in the
number of languages students speak at school, with their families, and with their
friends outside of school negatively affects their Turkish reading achievement. This
situation highlights the contribution of Turkish and foreign languages taught in the
curriculum while also emphasizing the negative relationship between learning Turkish
as a second language and the possible interaction between heritage language and
second language. Educators, researchers, and policymakers should consider a broad
ecological background and the language structures specific to this study in the
language learning processes and the evaluation of reading achievement to contribute
to a more effective educational process.
Keywords: reading achievement, second language, heritage language, foreign
language, PISA.