Mevsimlik tarımda çocuk emeği: çok boyutlu sömürünün Niğde ili özelinde incelenmesi
Child labour in seasonal agriculture: A research of multidimensional exploitation in Niğde province
Yazar: ABDULLAH DİRİKOÇ
Danışman: PROF. DR. İHSAN KAMALAK
Mersin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration ; Siyasal Bilimler = Political Science

Özet:
Bu çalışma, mevsimlik tarımda çocuk emeği konusunu ele almaktadır. Çocuk emeğinin tarihi, Sümerlere kadar tarihlenebilse de Sanayi Devrimi çocuk emeğinde nitelik ve nicelik olarak önemli bir kırılma yaratmıştır. Mevsimlik tarımda çocuk emeği ise, kapitalizmin küçük meta üreticiliği üzerindeki etkisiyle önemli bir kırılma yaşamıştır. Hane içerisinde ücretsiz emek gücü olarak kullanılan çocuklar, köylülerin topraksızlaşmasıyla birlikte ücretli işçiler haline gelmeye başlamıştır. Hanenin bir ilden başka bir ile göçüyle sürdürülen mevsimlik tarım, Türkiye gibi tarımın önemli olduğu bir ülkede hala çoğunlukla emek yoğun bir şekilde gerçekleştirilmektedir. Mevsimlik tarım hane olarak dahil olunan yapısı itibariyle çocuk emeği kullanımının yoğun olduğu bir alandır. Buna ilişkin çok sayıda çalışma yapılmasına rağmen, çocukların maruz kaldığı sistematik sömürüyü çok boyutlu bir şekilde ele alan çalışma sayısı kısıtlıdır. Çalışma, mikro düzeyde çocuk emeğinin arz tarafı olan hane ve talep eden taraf olan işveren boyutunu ele almaktadır. Mezo düzeyde ise çocuk emeğinin varlığı bilinmesine rağmen o çocukları fark etmeyen, fark etse bile onları koru-ya-mayan politikalar zincirinin üreticisinin devletin rolü incelenmektedir. Makro düzeyde ise, küçük bir ildeki bir kasabada başlayan ve uluslararası pazarda biten tarımsal üretimde çok uluslu şirketlerin, tedarik zincirlerinin ve küresel ticaret ağının yarattığı çocuk emeği sömürüsü araştırılmaktadır.
Bu tez çalışması, nitel araştırma desenlerinden saha çalışması ile mevsimlik tarımda çocuk emeği olgusunu; elma, kiraz, patates gibi ürünlerle Türkiye tarımsal üretiminde önemli bir şehir olan Niğde örneğinde incelemektedir. Çalışmanın bulguları; yarı yapılandırılmış görüşme ve yapılandırılmamış gözlem teknikleriyle bilgi toplanan saha araştırmasına dayanmaktadır. Niğde, tarımsal üretimin dağınık yapısı itibariyle il sınırlarının tüm çeperlerinde çadır alanları bulundurması sebebiyle saha araştırması iki farklı ortamda yürütülmüştür. Bu kapsamda ilin büyük çadır sahalarından birisinin yer aldığı Konaklı Kasabası ve; Çukurkuyu Beldesinde gerçekleştirilmiştir. Araştırma kapsamında, 13 çocuk, 7 ebeveyn, 3 çavuş, 3 işveren temsilcisi, 2 kamu personeli, toplam 28 kişi ile görüşülmüştür. 
Niğde'de gerçekleştirilen saha araştırması bulguları, Niğde ili'nde tarımsal üretimde yetişkin ya da çocuk, mülteci ya da yerli, kadın ya da erkek fark etmeksizin bütün işçilerin eşit ücret aldığını göstermektedir. Niğde ilinin özgün koşullarına bağlı olan bu durum, gerekli işçi sayısını yakalayabilmek için gerekli görünmektedir. Bir yıl arayla görüşülen çadır sakinlerinden, ilk yıl üretime katılmayan çocukların ikinci yıl ekonomik sebeplerle çalışmaya başladıkları görülmüştür. "Emek çocuğun, ücret hanenin" olarak genelleşen uygulamanın Niğde ilinde de geçerli olduğu belirtilmelidir. Kayıt dışılık ve güvencesizliğin tarımsal üretim için gerekliliğini vurgulayan işverenlerin, üretimin sonlandırılması aşamasında çocuk dahil tüm işgücüne başvurdukları ifade edilmektedir. Çocuk emeğinin yer aldığı üretim sürecini kırsaldan ulus ötesine taşınmasını inceleyen çalışmanın bulguları mevsimlik tarımda çocuk emeğinin; hanehalkının ekonomik koşulları, işverenlerin üretim yapısı ve kapasitesi, devletin eğitim, tarım, göç, emek politikaları tarafından şekillendiğini göstermektedir.

Abstract:
This study deals with the issue of child labour in seasonal agriculture. Although the history of child labour can be dated back to the Sumerians, the Industrial Revolution created an important break in child labour in terms of quality and quantity. Child labour in seasonal agriculture, on the other hand, has experienced a significant break with the impact of capitalism on small commodity production. Children, who were used as unpaid labour force in the household, started to become wage workers with the landlessness of the peasants. Seasonal agriculture, which is carried out by the migration of households from one province to another, is still mostly labor-intensive in a country like Turkey where agriculture is important. Seasonal agriculture is an area where the use of child labour is intense due to its structure as a household. Although there are many studies on this subject, the number of studies dealing with the systematic exploitation of children in a multidimensional way is limited. The study deals with the household, which is the supply side, and the employer, which is the demand side, of child labour at the micro level. At the meso level, although the existence of child labour is known, the role of the state, which is the producer of the chain of policies that does not notice those children and cannot protect them even if they do, is examined. At the macro level, the exploitation of child labour created by multinational companies, supply chains and global trade network in agricultural production, which starts in a small town and ends in the international market, is explored.
This thesis study covers the phenomenon of child labour in seasonal agriculture with field work, one of the qualitative research designs; It examines the example of Niğde, which is an important city in Turkey's agricultural production with products such as apples, cherries and potatoes. Findings of the study; It is based on field research where information was collected through semi-structured interview and unstructured observation techniques. Due to the scattered structure of agricultural production in Niğde, the field research was carried out in two different environments, as there are tent areas on all the peripheries of the provincial borders. In this context, Konaklı Town, where one of the biggest tent areas of the province is located, and; It was held in Çukurkuyu Town. Within the scope of the research, 13 children, 7 parents, 3 sergeants, 3 employer representatives, 2 public personnel, a total of 28 people were interviewed.
The findings of the field research carried out in Niğde show that all workers, regardless of adult or child, refugee or local, male or female, receive equal wages in agricultural production in Niğde province. This situation, which depends on the unique conditions of Niğde province, seems necessary to catch the required number of workers. Among the tent residents interviewed one year apart, it was observed that the children who did not participate in production in the first year started to work in the second year for economic reasons. It should be noted that the generalized practice of "Labour comes from the child, wages go to the household" is also valid in Niğde province. Emphasizing the necessity of informality and insecurity for agricultural production, it is stated that employers apply to all labor force, including children, at the stage of termination of production. The findings of the study, which examines the transfer of the production process, which includes child labour, from rural to transnational, child labour in seasonal agriculture; It shows that the economic conditions of the households, the production structure and capacity of the employers are shaped by the education, agriculture, migration and labor policies of the state.