215/2 numaralı Urfa Şer`iyye Sicili'nin transkripsiyonu ve değerlendirmesi (H.1321-1324/M.1904-1906)
Transcription and evaluation of the Urfa Shar`iyyye Register numbered 215/2 (H.1321-1324/M.1904-1906)
Yazar: MAHMUDE ERGİN
Danışman: PROF. DR. ABDULLAH EKİNCİ
Harran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
215/2 numaralı Urfa Şer`iyye Sicili'nin Transkripsiyon ve Değerlendirmesi (H. 1321-1324/M. 1904-
1906) başlıklı tez çalışmamızın transkripsiyonu ile defterde geçen belgelerin dava konuları belirlenip
içerikleri ile ilgili değerlendirmeler yapılmıştır. Bu çalışmanın amacı, 215/2 numaralı Urfa Şer'îyye
Sicili'ndeki kayıtlar ışığında 1904-1906 yılları arasındaki Urfa halkının sosyal, iktisadi ve ticari
hayatında yaşanan anlaşmazlıkları, kişiler arasındaki dava konuları, devlet ve vakıf kurumlarının
işleyişi ile ilgili envanterleri ortaya çıkarmak olmuştur. Bunun yanında yapılan çalışma ile Şer'îyye
Sicilleri'nin şehir tarihi araştırmalarındaki önemine dikkat çekilerek, Urfa'da yaşayan çeşitli ırk, dil, din
ve mezhep gruplarının sosyal, ekonomik ve kültürel hayatı ile ilgili ortaya konulan verilerle yerel tarih
çalışması yapacak olan araştırmacılar için mütevazı bir katkı sağlamak amaçlanmıştır. XX. Yüzyılın
başlarında Osmanlı İmparatorluğu'nun sınırları içinde bulunan Halep Vilâyeti'ne bağlı Urfa
Sancağı'nda yaşayan ailelerin ünvan ve lakapları, kişilerin hangi zümreden oldukları, meslekleri, çocuk
sayıları, bu çocukların cinsiyet ve yaşları, eş durumları, mal varlıkları, evlerinde kullandıkları eşyaları,
mehr ve nafaka miktarları ile ihtilafa düştükleri konular hakkındaki bilgilere ulaşılarak o dönemde
yaşanan toplumsal olayların aydınlatılmasında önemli bir kaynak olacaktır. Tez çalışmamız; giriş,
sonuç ve üç bölümden müteşekkildir. İlk olarak, kadının tanımı ve görevleri, kadıya yardımcı olan
görevliler, kadıların suistimali ile beraber klasik dönem Osmanlı yargı sistemi ele alınmıştır. İzleyen
kısımda ise, Tanzimat Dönemi'nde yapılan yargı reformları ile Tanzimat'tan sonra kurulan mahkemeler
ve bu mahkemelerin Osmanlı toplum yapısına ve devlet idaresine yansıması hakkında ki bilgilere yer
verilmiştir. İkinci aşamada, şer'iyye mahkemeleri, şer'iyye sicillerinin konuları ve içerikleri ile bu
çalışmadan önce yapılan Urfa Şer`iyye Sicilleri'nin tanıtımı ve incelenenmiş olan 215/2 numaralı
defterin dava konuları hakkında bilgiler yer almıştır. Defterde geçen yer isimleri meslek grupları,
Müslim, gayrimüslim kişi isimleri, mahalle adları, vekil isimleri ve bağlı bulundukları mahalle adları
çizelgeler şeklinde verilmiştir. Sicilimizde iktisadi hayatın geçtiği çarşı, pazar, han isimleri, kullanılan
paralar, yeni kurulan vakıflar ile belgelerde geçen vakıf isimleri hakkında bilgiler aktarılmıştır. 215/2
numaralı defterin transkripsiyonu ve belge özetleri yapılmıştır. Bu kısımda öncelikle Urfa Livası'nda
yaşanan toplumsal problemlerin mahkeme kayıtlarına yansıması, devletin içinde bulunduğu durumun
yereldeki sonuçlarının anlaşılması ile birlikte buradan elde edilen bilgiler, defterimizin genel
değerlendirme kısmına aktarılmıştır. Sonuç olarak, kapsamlı bir şekilde incelemiş olduğumuz 215/2
numaralı deftere göre, Urfa' da birbirine yakın dinî ve kültürel hayatın da oldukça etkisi bulunan farklı
toplulukların, sosyal ve ekonomik hayatın içinde iç içe geçmişliğin verdiği geleneksel şehir hayatının
İslamî anlayışla, sorunların giderilme noktasında mahkemelerin sonuçlandırdığı davalar ile ilgili
çıkarımlar yapılmıştır.
ANAHTAR KELİMELER: Osmanlı Devleti, Urfa, Şer'iyye Sicilleri, Mahkeme, Kadı.

Abstract:
With the transcription of our thesis titled Transcription and Evaluation of the Urfa Sher`iyye Registry
No. 215/2 (H. 1321-1324 / 1904-1906), the case subjects of the documents in the book were determined
and evaluations were made regarding their contents. The aim of this study is to reveal the disputes in
the social, economic and commercial life of the people of Urfa between 1904-1906, the litigation issues
between individuals, and the functioning of state and foundation institutions in the light of the records
in the Urfa Shar'îyye Registry No. 215/2. In addition, this study aims to provide a modest contribution
to the researchers who will study local history with the data on the social, economic and cultural life of
various racial, linguistic, religious and sectarian groups living in Urfa by drawing attention to the
importance of Shar'îyye Registers in urban history research. It will be an important source of
information on the titles and nicknames of the families living in Urfa Sanjak of Aleppo Province, which
was within the borders of the Ottoman Empire at the beginning of the 20th century, the clans they
belonged to, their professions, the number of children, the gender and ages of these children, their
spouses, their assets, the items they used in their homes, the amount of mehr and alimony, and the issues
they had disputes about, and will be an important source in illuminating the social events of that period.
Our thesis consists of an introduction, conclusion and three chapters. Firstly, the definition and duties
of the woman, the officials assisting the qadi, the misconduct of the qadi and the Ottoman judicial
system in the classical period are discussed. In the following part, information on the judicial reforms
made during the Tanzimat Period, the courts established after the Tanzimat, and the reflections of these
courts on the Ottoman social structure and state administration are given. In the second stage, the
subjects and contents of the shar`iyya courts, shar`iyya registers, the introduction of the Urfa Shar`iyya
Registers made before this study, and information about the case subjects of the examined book
numbered 215/2 are given.
KEYWORDS: Ottoman Empire, Urfa, Sher'îyye Registers, Court.