Obez yetişkinlerde beyin kaynaklı nörotrofik faktör val66met polimorfizmi ile diyet bileşenlerinin ilişkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the association of dietary components with brain-derived neurotrophic factor val66met polymorphism in obese adults
Yazar: CANSU MEMİÇ İNAN
Danışman: PROF. DR. AYŞE ÖZFER ÖZÇELİK ; PROF. DR. AKIN TEKCAN
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Obezite enerji alımı ile enerji harcaması arasındaki dengesizlik sonucu artan yağ dokusu ile karakterize, genetik ve çevresel faktörlerin etkisi ile oluşan çok faktörlü bir hastalık olarak tanımlanmaktadır. Son yıllarda obezitenin tedavisinde bireyselleştirilmiş diyet yaklaşımı kavramı önem kazanmış, obezite ile ilişkili genlerin diyetle ilişkisi araştırılmaya başlanmıştır. Beyin kaynaklı nörotrofik faktör (BDNF) geni hem monogenik hem de poligenik obezite ile ilişkili olup bu gendeki Val66Met polimorfizmi en sık rastlanan ve en çok çalışan genetik varyanttır. Bu çalışmanın amacı obez yetişkinlerde beyin kaynaklı nörotrofik faktör Val66Met polimorfizmi ile diyet bileşenlerinin ilişkisinin değerlendirilmesidir. Çalışmanın örneklemini Amasya Üniversitesi Sabuncuoğlu Şerefeddin Eğitim Araştırma Hastanesi İç Hastalıkları Anabilim Dalı Polikliniği'ne muayene ve kontrol için başvuran, yaşları 20-50 yıl arasında değişen, 260 birey [134 obez (Kadın:81, Erkek:53) ve 126 normal vücut ağırlığı (Kadın:76, Erkek:50)] oluşturmuştur. Araştırma verileri yüz yüze görüşülerek anket formu ile toplanmıştır. Anket formu genel bilgiler, beslenme alışkanlıkları, antropometrik ölçümler, besin tüketim kaydı, Akdeniz Diyeti Uyum Ölçeği ve Uluslararası Fiziksel Aktivite Anketi (kısa form), rutinde bakılan bazı biyokimyasal parametreler, kan basıncı ve gen analizleri olmak üzere dokuz bölümden oluşmuştur. Çalışma kapsamında bireylerden alınan kan örnekleri kullanılarak Gerçek Zamanlı Polimeraz Zincir Reaksiyonu ile BDNF Val66Met polimorfizminde genotip dağılımı belirlenmiştir. Bireylerin yaş ortalaması 38,0±8,7 yıldır. Obez bireylerin %83,6'sı, normal vücut ağırlığındaki bireylerin %78,2'si G alleline sahiptir (p>0,05). Obez bireylerin %68,6'si GG, %29,9'u AG ve %1,5'i AA, normal vücut ağırlığına sahip bireylerin %61,9'u GG, %32,5'i AG ve %5,6'sı AA genotipindedir (p>0,05). Obez bireylerde GG genotipi taşıyıcılarında AG+AA genotipine sahip bireylere göre günlük diyet ile alınan karbonhidrat miktarı (g) daha yüksek, enerjinin çoklu doymamış yağ asitlerinden (ÇDYA) gelen yüzdesi daha düşük bulunmuştur (p<0,05). Cinsiyete göre yapılan analizlerde; obez kadınlarda GG genotipinde olanların diyet ile karbonhidrat alımının daha yüksek (p<0,05), obez erkeklerde GG genotipi taşıyıcılarının diyet ile ÇDYA, enerjinin ÇDYA'dan gelen yüzdesi ve n-6 yağ asidi alımlarının daha düşük olduğu belirlenmiştir (p<0,05). Obez bireylerde GG genotipine sahip olanlarda AA+AG taşıyıcılarına göre Sağlıklı Yeme İndeksi-2015 toplam puanının ve alt bileşenlerinden deniz ürünleri ve bitkisel proteinler puanının daha düşük olduğu bulunmuştur (p<0,05). Genotipi GG olan bireylerde enerjinin karbonhidrattan gelen yüzdesi arttıkça bel kalça oranının arttığı; proteinden gelen yüzdesi arttıkça beden kütle indeksi, bel çevresi ve bel kalça oranının azaldığı;  yağdan gelen yüzdesi arttıkça vücut yağ kütlesi oranının arttığı belirlenmiştir (p<0,05). Bunun yanı sıra yüksek LDL, yüksek toplam kolesterol ve düşük D vitamini riskinin de genotipi GG olan bireylerde arttığı saptanmıştır (p<0,05). Sonuç olarak bu çalışmada, BDNF Val66Met polimorfizminin diyet ve diğer yaşam tarzı faktörleri ile ilişkili olarak obezite göstergelerine etki edebileceği belirlenmiştir.

Abstract:
Obesity is defined as a multifactorial disease characterized by increased fat tissue as a result of the imbalance between energy intake and energy expenditure, and caused by the influence of genetic and environmental factors. In recent years, the concept of individualized dietary approach has gained importance in the treatment of obesity, and the relationship between obesity-related genes and diet has started to be investigated. The brain-derived neurotrophic factor (BDNF) gene is associated with both monogenic and polygenic obesity and the Val66Met polymorphism in this gene is the most common and most studied genetic variant. The aim of this study is to evaluate the relationship between brain-derived neurotrophic factor Val66Met polymorphism and dietary components in obese adults. The sample of the study consisted of 260 individuals [134 obese (Female:81, Male:53) and 126 normal body weight (Female:76, Male:50)], aged between 20-50 years, who applied to Amasya University Sabuncuoğlu Şerefeddin Training and Research Hospital Internal Medicine Department Polyclinic for examination and control. Research data was collected through face-to-face interviews and a survey form. The survey form consisted of nine sections: general information, eating habits, anthropometric measurements, food consumption record, Mediterranean Diet Adherence Screener and International Physical Activity Questionnaire (short form), some routinely checked biochemical parameters, blood pressure and gene analyses. Within the scope of the study, genotype distribution in BDNF Val66Met polymorphism was determined by Real Time-Polymerase Chain Reaction using blood samples taken from individuals. The average age of individuals is 38.0±8.7 years. 83.6% of obese individuals and 78.2% of normal body weight individuals have the G allele (p>0.05). 68.6% of obese individuals are GG, 29.9% are AG and 1.5% are AA, 61.9% of individuals with normal body weight are GG, 32.5% are AG and 5% are AA, 6 of them were in AA genotype (p>0.05). In obese individuals, the daily amount of carbohydrates intake in the diet was higher in GG genotype carriers than in individuals with AG+AA genotype, and the percentage of energy coming from polyunsaturated fatty acids (PUFA) was found to be lower (p<0.05). Analyses by gender showed that obese women with GG genotype had higher dietary carbohydrate intake (p<0.05), while obese men with GG genotype had lower dietary intake of FFA, percentage of energy from FFA and n-6 fatty acids (p<0.05). It was found that the total score of the Healthy Eating Index-2015 and the scores of seafood and vegetable proteins among its subcomponents were lower in obese individuals with the GG genotype compared to AA+AG carriers (p<0.05). In individuals with genotype GG, as the percentage of energy coming from carbohydrate increased, waist hip ratio increased; as the percentage coming from protein increased, body mass index, waist circumference and waist hip ratio decreased; as the percentage coming from fat increased, body fat mass ratio increased (p<0.05). The risk of high LDL, high total cholesterol and low vitamin D was increased in individuals with genotype GG (p<0.05). In conclusion, in this study, it was determined that BDNF Val66Met polymorphism may affect obesity indicators in relation to diet and other lifestyle factors.