Avrupa Toplulukları Ekonomik Sosyal Komitesi ve Türkiye'de ekonomik ve sosyal konsey
The economic and social committee of the European Unions and the economic and social council in Turkey
Yazar: YURDAGÜL ÖNAL
Danışman: PROF. DR. AHMET YILMAZ GÖKDERE
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Avrupa Toplulukları Ana Bilim Dalı / Hukuk Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2003
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Avrupa Birliği = European Union ; Avrupa Toplulukları Ekonomik ve Sosyal Komitesi = European Economic and Social Committee ; Ekonomi = Economy ; Sosyal diyalog = Social dialogue ; Türkiye = Turkey

Özet:
Sosyal diyalog genel olarak toplumdaki sosyo-ekonomik kesimlerin sosyal ve ekonomik politikaların belirlenmesi ve uygulanması sürecine gönüllü katılımları olarak tanımlanabilir. Sanayi uygarlığının bir ürünü olarak sosyal diyalog ekonomik ve sosyal demokrasinin en önemli unsurlarından biri olarak değerlendirilmektedir. İstikrarlı ve dengeli bir kalkınma endüstriyel ilişkilerde barış ve uzlaşmanın sağlanmasına bağlıdır. Sosyal diyaloga ilişkin ilk somut uygulamalar 19'yy.ın sonlarından itibaren iskandinav ülkelerinde ortaya çıkmıştır. Danimarka'da 1 Eylül 1899 tarihinde imzalanan "Eylül Anlaşması" ile çalışma hayatının temel prensipleri, grev ve lokavt ilan etme koşulları belirlenmiştir. "Temel anlaşma" olarak adlandırılan bir tür anlaşmalar özellikle ekonomik kriz dönemlerinde endüstriyel aktörleri biraraya getirmiştir. İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra sosyal diyalog ulusal ekonomik ve sosyal konseyler aracılığıyla kurumsallaştırılmıştır. Danışsal ve temsili yapılar olan ekonomik ve sosyal konseyler ülkelerin siyasi kültürlerine ve idari geleneklerine göre değişen modellerle örgütlenmiştir. Genellikle anayasa ya da yasalarla kurulan konseyler re'sen ya da hükümetlerin talebi üzerinde görüş, tavsiye ya da araştırma raporları hazırlamaktadırlar. Ekonomik ve sosyal konseylerin kararları bağlayıcı değildir. Sosyal diyalog uluslararası ve uluslarüstü düzeyde de kurumsallaşmıştır. Bu noktada ilk akla gelen oluşumlar Uluslararası Çalışma Örgütü ve Avrupa Toplulukları Ekonomik ve Sosyal Komitesi'dir. 15 Mart 1957 tarihinde imzalanan Roma Antlaşması ile kurulan Ekonomik ve Sosyal Komite Avrupa Toplulukları Konseyi, Komisyonu ve Pariamentosu'nun danışma organıdır. 26 Şubat 2001 'de imzalanan Nice Antlaşması'nın 257. maddesi uyarınca Komite özellikle üreticiler, çiftçiler, taşıyıcılar, işçiler, tüccar, zanaatkar, serbest meslek temsilcileri, tüketiciler ve kamu yararına çalışan kurum temsilcileri olmak üzere sivil toplumda örgütlü ekonomik ve sosyal yapıların temsilcilerinden oluşmaktadır. Temel görevleri Konsey, Komisyon ve Parlamento'ya görüş bildirmek, sivil toplum örgütlerinin Avrupa macerasına dahaetkin katılımını sağlamak ve Birlik üyesi olmayan ülkelerde sivil toplumu geliştirmek ve güçlendirmektir. Konsey ve Komisyon Antlaşmalarda öngörülen hallerde Komite'ye başvurmak zorundadırlar. Bu kurumlar ve Parlamento uygun gördükleri herhalde Komite'den görüş sorabilirler. Komite ayrıca re'sen görüş bildirme ve bilgi raporu hazırlama yetkisine sahiptir. Ekonomik ve Sosyal Komite'nin 222 üyesi bulunmaktadır ve üyeler Konsey tarafından atanmaktadır. Üyeler işverenler, işçiler ve ekonomik ve sosyal hayatın diğer kategorilerini temsil eden üç grubu (işveren, işçiler ve çeşitli çıkarlar) oluşturmaktadırlar. Komite yılda ortalama 150 görüş bildirmektedir ve Avrupa Birliği kararalma sürecinde önemli bir rol oynamaktadır. Türkiye'nin sosyal diyalogun kurumsallaşmasına yönelik ilk somut adımlar 1990'lı yılların ortalarında atılmıştır. Türk Ekonomik ve Sosyal Konseyi ilk kez 17 Mart 1995 tarihinde yayımlanan (No: 1995/5) bir Başbakanlık genelgesi ile kurulmuş ve kompozisyonu nedeniyle eleştiriler almıştır. Konsey daha sonra, çeşitli tarihlerde yayımlanan dört ayrı genelge ile yeniden oluşturulmuş, nihayet 11 Nisan 2001 tarihinde (4641 nolu Yasa) yasal statüye kavuşturulmuştur. 4641 sayılı Yasa uyarınca Konsey hükümet, işveren ve işçi kesimleri ile başbakanın belirleyeceği diğer sivil toplum örgütlerinin temsilcileri ve kamu görevlilerinden oluşmaktadır. Konsey başkanı başbakandır ve sekreterya işlerini Devlet Planlama Teşkilatı yerine getirmektedir. Temel görevleri genel olarak, oluşturduğu görüş, tavsiye ve raporları hükümet, Parlamento, Cumhurbaşkanı ve kamuoyuna sunmak, sivil toplumu güçlendirmek, Avrupa Toplulukları Ekonomik ve Sosyal Komitesi'nin çalışmalarını takip etmek ve ulusal ve uluslararası düzeyde organize edilen toplantı ve seminerlere katılmaktır. Türk Ekonomik ve Sosyal Konseyi oluşumu ve örgütsel yapısıyla Avrupa'daki modellerden büyük ölçüde ayrılmaktadır. Hükümet temsilcilerinin ağırlıklı olduğu ve yürütme erkinin kontrolündeki Konseyin bağımsız ve demokratik bir danışma organı olarak yeniden düzenlenmesi gerekmektedir.

Abstract:
Social dialogue generally can be described as voluntary participation of socio- economical categories in processes for determination and implementation of social and economical policies. As being a product of industrial civilization, the concept of social dialogue is assessed as one of the most important elements of economic and social democracy. A stabilized and balanced development is linked with providing peace and reconciliation in industrial relations. First concrete practices on social dialogue appeared at Scandinavian countries since end of the 19. Century. The "September Agreement" which was signed at 1st September of 1899 in Danmark, established basic principles of working life and conditions for declaring strike and lockout. Such agreements were called'' conditions "basic agreements0 and provided a meeting platform for industrial actors during economical crisis. After Second World War social dialogue was institutionalisated through foundation of national economic and social councils. Economic and social councils are consultative and representative institutions and organised under different models varying according to countries' political cultures and administrative traditions. They are established by constitutions or laws and issue opinions, recommendations or research reports on its own-initiatives or referrals of governments. Economic and social Councils' decisions are not binding. Social dialogue are also organised at international (supranational) level. Those organizations are International Labour Organization and European Union Economic and Social Committee. The European Economic and Social Committee was established by the Treaty of Rome which was signed on 15 March 1957. The Committee is the general advisory body to the Council, Commission and European Parliament and according to the Article 257 of the Treaty of Nice (26 February 2001) consists of representatives of the various economic and social components of organised civil society, in particular, representatives of producers, farmers, carriers, workers, dealers, craftsmen, professional occupations, consumers and representatives of the general public. Its main tasks are to advise the majorinstitutions (Council, European Parliament, Commission), to enable civil society organizations to be more closely involved in the European venture and to promote and strengthen the civil society organizations in non-Community countries. It is compulsory for the European Council and Commission to consult the Economic and Social Committee on those issues stipulated in the Treaties and in all cases where those institutions (also Parliament) deem it appropriate. It can also issue own- initiative opinions or information reports. The Committee has 222 members proposed by the Member States and appointed by the Council for four years. The members form three groups representing employers, workers and other categories of economic and social life. The Committee issues 150 opinions per a year and plays an important role at policy making process of European Unions. The first concrete initiatives for institutionalisation of social dialogue were taken in the midst of the 1990s in Turkey. The national Economic and Social Council first was established by a prime ministry circular numbered 1995/5 on 17 March 1995 and criticised due to its composition. It was reordered by four more circulars which were proclaimed of different dates. Finally the Council's statute was ordered by 4641 numbered Law which entered into force on 1 1 April 2001. According to this Law it is composed of representatives of government employers and workers categories and other civil organisations' or government's representatives in case prime minister deems it appropriate. The Council's president is prime minister and undersecretariat of State Planning Organization performs its secretariat services. Its main task are generally to issue opinions, recommendations and reports and offer them to government, Parliament, President of State and public. Other tasks are to strengthen the civil society in country, to follow EU Economic and Social Commite's activities and to join the meetings or seminars organised at national and international level. The Turkish Economic and Social Council differs from models in European Countries due to its composition and organisation. It is mostly controlled by execution and the amounts of government's representatives weighs heavily in its composition It must be re-order as a dependent and democratic consultative body. n