Gıda katkı maddelerinin sağlık üzerindeki etkileri ile ilgili ortaokul öğrencilerinde farkındalık oluşturmaya yönelik bir araştırma
A research to raise awareness among secondary school students about the effects of food additives on health
Yazar: NUR KARTALCİ
Danışman: DOÇ. DR. FAİK GÖKALP
Kırıkkale Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Fen Bilgisi Eğitimi Ana Bilim Dalı / Fen Bilgisi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sağlık Eğitimi = Health Education

Özet:
Bu çalışmanın amacı, ortaokul 6. sınıf öğrencilerine gıda katkı maddeleri ve katkılı
besinler hakkında verilen eğitimin, öğrencilerin gıda katkı maddeleri ve sağlık algısı
üzerindeki etkisini araştırmaktır. Bu amaçla 6.sınıf öğrencilerine sonuç değerlendirme
yöntemi kullanılarak Sistemler Sağlığı Ünitesiyle ilişkilendirilerek eğitim verilmiştir.
Araştırma modeli olarak karma araştırma yöntemi kullanılmıştır. Çalışma İç Anadolu
bölgesinde Kırıkkale ilinde iki farklı okulda ve 6.sınıfta okuyan toplam 96 öğrenci ile
gerçekleştirilmiştir. Öğrencilere eğitim öncesinde araştırmacı tarafından hazırlanan
soru formu uygulanmış, sonrasında ilgili eğitim verilmiş ve aynı form eğitim
sonrasında öğrencilere tekrar uygulanmış. Çalışma verileri araştırmacı tarafından kod
ve kategorilere ayrılmış eğitim öncesi ve eğitim sonrasındaki durumun frekans ve
yüzdeleri karşılaştırılmıştır. Elde edilen bulgularda eğitim öncesinde en çok bilinen
katkı maddelerinin kullanım amacı olarak lezzet artırmak en az ise kıvam sağlamak
olduğu görülmüştür. Eğitim sonrasında bu oranlar birbirine yakın olarak bulunmuştur.
Eğitim öncesinde, işlenmiş gıdaları zararlı bulma durumlarına bakıldığında Eğitim
öncesinde %48.95'i zararlı bulurken eğitim sonrasında bu oran %70,83 olmuştur.
Öğrencilerin zararlı buldukları besinler eğitim öncesinde çoğunluk abur cubur gıdalar
iken, eğitim sonrasında katkılı besinler olarak değişmiştir. Öğrencilerin işlenmiş et
v
ürünlerini zararlı bulma durumlarına bakıldığında kararsız kalanların oranında eğitim
sonrasında düşüş gözlemlenmiştir. Gıda koruyucularının yararlı ve zararlı olması
hakkında fikri olmayanların oranı eğitim öncesi %44,79 iken eğitim sonrasında
%15,62 olmuştur. Eğitim öncesinde katkı maddesi içermeyen besinleri çoğunluk sebze
ve meyve olarak belirtirken eğitim sonrasında yine sebze ve meyve olarak belirtmiştir.
Eğitim öncesinde katkı maddesi içeren besinleri çoğunluk abur cubur olarak
belirtirken eğitim sonrası paketlenmiş gıdalar olarak belirtmiştir. Hazır besinlerin
renginin ve tadının güzel olma sebeplerini eğitim öncesinde ve eğitim sonrasında
çoğunluk katkı maddesi olarak belirtmiştir. Öğrencilerin besinleri zararlı bulma
sebeplerine bakıldığında eğitim öncesinde çoğunluk katkı maddesi ve yağ içermesi
olarak belirtirken eğitim sonrasında katkı maddesi olarak belirtmiştir. Eğitim
sonrasında katkı maddesinin vücudu olumsuz etkilemesi, beslenmenin dikkat eksikliği
ve hiperaktivite ilişkisi olduğunu düşünenlerin oranı artmıştır. Bilinçli tüketici olmaya
yönelik farkındalığa etkisine bakıldığında eğitim sonrasında farkındalık artmıştır.
Öğrencilerde farkındalığın artırılması için Eğitim müfredatı içerisine Gıda Katkı
Maddelerinin eklenmesi, Geleceğin anne ve babası olan üniversite öğrencilerinin
farkındalık kazanması için tüm fakülte ve yüksekokul gibi kademelere katkı
maddelerini de içeren beslenme eğitimi dersi konulması önerilmiştir.

Abstract:
The aim of this study is to investigate the effect of the education given to 6th grade
secondary school students about food additives and additive foods on students'
perception of food additives and health. For this purpose, 6th grade students were
educated in relation to the Systems Health Unit using the result evaluation method.
Quasi-experimental design explaining the cause and effect relationship was used as
the research model. The study was carried out with a total of 96 6th grade students in
two different schools in Kırıkkale province in Central Anatolia region. The form
prepared by the researcher was applied to the students before the training, then the
relevant training was given and the same form was applied to the students again after
the training. The study data were coded and categorised by the researcher and the
frequencies and percentages of the situation before and after the training were
compared. In the findings obtained, it was seen that the most common purpose of using
additives before the training was to increase flavour and the least was to provide
consistency. After the training, these rates were found to be close to each other. When
the students found processed foods harmful before the training, 48.95% of them found
them harmful before the training, while this rate was 70.83% after the training. While
the foods that the students found harmful were mostly junk foods before the training,
it changed as additive foods after the training. Considering the students' finding
processed meat products harmful, a decrease was observed in the rate of those who
remained undecided after the training. The rate of those who had no idea about the
usefulness and harmfulness of food preservatives was 44.79% before the training and
15.62% after the training. While the majority stated that the foods that do not contain
vii
additives were vegetables and fruits before the training, they stated vegetables and
fruits after the training. While the majority stated foods containing additives as junk
food before the training, they stated packaged foods after the training. The majority
stated the reasons for the colour and taste of ready-to-eat foods as additives before and
after the education. When we look at the reasons why students find foods harmful,
while the majority stated that they contain additives and fat before the education, after
the education, they stated that they contain additives. After the training, the rate of
those who think that additives affect the body negatively and that nutrition is related
to attention deficit and hyperactivity increased. Considering the effect on awareness
towards being a conscious consumer, awareness increased after the training. In order
to increase the awareness of students, it was suggested that Food Additives should be
added to the education curriculum, and a nutrition education course including additives
should be included in all faculties and colleges in order to raise awareness of university
students who are the mothers and fathers of the future.