İlkokul 3. sınıf öğrencilerinin arkadaşlığa yükledikleri anlamlar doğrultusunda geliştirilen eğitim programının arkadaşlık, akran ilişkileri ve psikolojik iyi oluşa etkisi
The effect of an educational program designed in accordance with the meanings attached to friendship by primary school 3rd grade students on friendship, peer relationships and psychological well-being
Yazar: MUSTAFA EROL
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN KÖKSAL
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Sınıf Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Akran ilişkileri = Peer relationships ; Arkadaşlık = Friendship ; Eğitim programları = Education programs ; Psikolojik iyi oluş = Psychological well being ; İlkokul öğrencileri = Primary school students ; İlkokullar = Primary schools

Özet:
Bu araştırmanın temel amacı ilkokul 3. sınıf öğrencilerinin arkadaşlık bağı kurma süreçlerinin incelenmesidir. Bu amaç doğrultusunda ilkokul öğrencilerinin arkadaşlık bağı kurma süreçleri teorik bir yapı ile açıklanmıştır. Araştırmanın bir diğer amacı ise teorik yapı bağlamında hazırlanan arkadaşlık bağı eğitimi programının etkililiğini ortaya koymaktır. Bu amaç doğrultusunda bu araştırma, karma yöntem araştırma desenlerinden keşfedici sıralı desen ile yürütülmüştür. Araştırmanın nitel boyutu gömülü teori deseni ile nicel boyutu ise ön, son test kontrol ve plasebo gruplu yarı deneysel desen ile desenlenmiştir. Araştırmanın nitel katılımcılarını 15 ilkokul 3. sınıf öğrencisi oluşturmuştur. Araştırmanın nicel çalışma grubunu ise İstanbul'un Esenler ilçesinde bir kamu ilkokuluna devam eden, deney, plasebo ve kontrol grubunda yer alan toplam 94 ilkokul üçüncü sınıf öğrencisi oluşturmuştur. Araştırmanın yapılandırılmasında nitel veriler sonucu ortaya çıkan teorik yapı ile hayat bilgisi ve sosyal bilgiler öğretim programı temel alınmış, arkadaşlık bağı eğitim programı hazırlanmıştır. Deney grubu öğrencilerine arkadaşlık bağı eğitim programı, plasebo grubu öğrencilerine iş birliğine dayalı öğrenme teknikleri ile etkinlikler uygulanmıştır. Kontrol grubu öğrencileri ise milli eğitim müfredatına devam etmiş herhangi bir uygulama yapılmamıştır. Araştırmada nitel veriler gözlem formları ve görüşme formları ile, nicel veriler ise arkadaşlığın anlamı ölçeği, psikolojik iyi oluş ölçeği, akran ilişkileri ölçeği ile elde edilmiştir. Elde edilen nitel verilerin analizinde, sürekli karşılaştırmalı analiz ve içerik analizi teknikleri, nicel verilerin analizinde ilişkisiz ve ilişkili örneklemler için t-testi kullanılmıştır. Araştırmanın nitel bulgularına göre; ilkokul öğrencilerine göre arkadaşlık bağı kurmada değer ve becerilerin etkili olduğunu belirlenmiştir. Ayrıca nicel bulgulara göre, arkadaşlığın anlamı, psikolojik iyi oluş ve akran ilişkileri puan ortalamalarının, deney grubunda bulunan öğrencilerin hem plasebo hem de kontrol grubunda bulanan öğrencilere göre, plasebo grubunda bulanan öğrencilerin ise kontrol grubunda bulunan öğrencilere göre daha yüksek olduğu ve aradaki farkın anlamlı olduğu belirlenmiştir. Ancak akran ilişkileri ölçeği birliktelik alt boyutunda gruplar arasında anlamlı bir farklılık olmadığı da belirlenmiştir. Bu doğrultuda arkadaşlık bağı eğitimi programının öğrencilerin arkadaşlık ilişkilerini, akran ilişkilerini ve psikolojik iyi oluşlarını olumlu etkilediği söylenebilir. Bu açıdan çocukların arkadaşlık ilişkilerini geliştirmede paydaşlara çeşitli görevler düşmektedir.

Abstract:
The purpose of this study is to investigate the processes of forming friendship ties among primary school students. A theoretical structure is used to explain the processes of establishing friendship ties among primary school students for this purpose. Another goal of the study is to determine the efficacy of the friendship tie training program developed within the framework of the theoretical structure. The exploratory sequential design, one of the mixed method research designs, was used for this purpose. The qualitative component of the study used an embedded theory design, while the quantitative component used a quasi-experimental design with pre-test, post-test control, and placebo groups. The qualitative participants in the study were 15 third-grade students from a primary school. The quantitative study group of the research included 94 third grade students from a public primary school in Istanbul's Esenler district who were divided into experimental, placebo, and control groups. The theoretical structure that emerged as a result of the qualitative data and the life studies and social studies curriculum was used to structure the research, and the friendship tie education program was developed. The experimental group students received friendship tie training, while the placebo group students received collaborative learning techniques and activities. The control group students continued with their regular national education curriculum and did not participate in any activities. The qualitative data was collected using observation forms and interview forms, and the quantitative data was collected using the meaning of friendship scale, psychological well-being scale and peer relations scale. In the analysis of qualitative data, continuous comparative analysis and content analysis techniques were used and a t-test was used for unrelated and related samples in the analysis of quantitative data. According to the qualitative findings of the research, values and skills were effective in establishing friendship ties among primary school students. Furthermore, based on the quantitative findings, it was determined that the mean scores of the students in the experimental group were higher than the students in both the placebo and control groups, and the students in the placebo group were higher than the students in the control group, and the difference was significant. However, no significant differences in the coexistence sub-dimension of the peer relations scale were found between the groups. In this regard, it can be stated that the friendship tie education program has a positive impact on the students' friendship relationships, peer relationships and psychological well-being. In this regard, stakeholders have a variety of responsibilities in developing friendship relationships between children.