Tanıkların gözünden Kırgızistan'ın yakın tarihi (1991-2010)
Contemporary history of Kyrgyzstan through the eyewitnesses (1991-2010)
Yazar: GÜLNURA SABIROVA
Danışman: PROF. DR. YUNUS EMRE GÜRBÜZ
Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History

Özet:
Sözlü tarih araştırma yöntemini kullanarak Kırgızistan'ın yakın tarihine tanıkların
gözünden bakmaya çalışılmıştır. Bu araştırma yöntemini konu üzerinde uygulamak
amacıyla bağımsızlık öncesi ve sonrası dönemler araştırılmaya çalışılmıştır. Bu bakımdan
Sovyet öncesi Kırgızistan ve Sovyet sonrası Kırgız Cumhuriyeti'nin iki farklı görüntüye
sahip kareler olduğu görülmektedir. Bu kareleri kesiştiren tek ortak nokta coğrafyadır. Bu
coğrafya ileride 'Orta Asya'nın demokrası adası' olarak adlandırılmaktadır. İktisadi
koşullar, istikrarlı siyaset ve sosyal güvenlik gibi önemli konularda başarılı olamayan
Kırgız Cumhuriyeti bölgedeki öbür Post-Sovyet ülkelerine nazaran insan hakları, ifade
özgürlüğü ve medya serbestliği konularında başarılı olabilmiştir. Sovyetlerin dağılışı
sonucunda bağımsızlığına kavuşan Kırgız Cumhuriyeti bir ulus-devlet için en önemli olan
ulus kimlik, ulusal marş, bayrak, arma, anayasa, parlamento ve hükümet gibi yüzeysel
unsurlarını edinebilmiştir. Planlı ekonomiye dayanan otoriter rejimden pazar ekonomisini
temel alan demokrasi rejimine geçmesi globalleşme ve entegrasyon süreçlerinin
hızlandırılmasını sağlamıştır.
Bir tarihi araştırma yöntemi olarak bilinen ve geniş kullanılan sözlü tarih, geçmiş
yazıcılığı ve tarih öğretimi için bilim araştırmacılarına önemli veriler ile birlikte bakış
açılarıyla öğrenilenleri uygulamaya olanak sağlamaktadır. Bu araştırma tezinde ilk önce
sözlü tarihin ne anlattığı, tarihsel oluşumu ve tarihin günümüzde algılanış ve
değerlendiriliş biçimi ele alınmıştır. Sonrasında sözlü tarihin geçmişi, geçmiş eğitimi ve
toplumsal açıdan taşıdığı değerlerden söz edilmiş. Ayrıca bir yöntem olarak da ne gibi
açılardan eleştirildiği konusuna ek olarak değinilmiştir. Son bölümde ise tarihçilerin sözlü
vi
tarih çalışmalarını yaparken ne tür konulara özen göstermeleri ve önem vermeleri
gerektiği konusu işlenmiştir.
Tez çalışması 3 ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde araştırmada
kullanılan yöntemden bahsedilmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde ise tez araştırmasının
konusu olan Kırgızistan'ın yakın tarihi, yani bağımsızlığın öncesi ve sonrasındaki
durumler ele alınmıştır. Tez araştırmasını önemli kılan üçüncü bölümde ise sözlü tarih
yöntemi çerçevesinde yapılan tanıklarla görüşme süreci, verilerin toplanması ve
yorumlanmasına yer verilmiştir.
Araştırma tezinde Kırgız halkının bağımsızlık süreci, sözlü tarih kapsamında ele
alınacaktır. Bu konuyu seçmemizdeki en büyük etken Kırgızistan'ın bağımsızlığı
kazandığı tarihten itibaren yapılan çalışmalarda, sözlü tarih alanında eksikliklerin
bulunması tezin problemi olarak belirlenmiştir. Söz konusu çalışma ile birlikte Kırgız
halkının 1986 yılından başlayarak 2010 yılına kadarki geçirdiği dönüşümü, yine halkın
kendi düşünce ve görüşleri doğrultusunda yorumlamak amaçlanmıştır.
Bu çalışma araştırma yöntemi sözlü tarih konusu üzerine yapılmıştır. Sözlü tarih
yönteminin ön plana çıkarılması hedeflenmiştir. Uygulamaya geçmeden önce hipotezler
doğrultusunda sorular hazırlanarak 21 kişiyle sözlü tarih görüşmeleri gerçekleştirilmiştir.
Toplanılan bu veriler üzerine notlar alınarak analizler yapılmıştır. Çalışmada dönem
tanıklarının farklı görüşleri tespit edilmiştir. Tarih yazıcılığında sözlü tarih yönteminin
daha ilginç ve zihinlerde daha kalıcı olabileceği savunulmaktadır.
Anahtar Sözcükler:Bağımsızlık, Sözlü Tarih, Kırgızistan, Sovyet Dönemi

Abstract:
Oral history, which is known and widely used as a research method, provides
researchers with important data and perspectives for history writing and teaching. In this
thesis we first discuss what oral history tells us, its formation as a method of studying
history, and how history is perceived and evaluated today. We will mention the history
of this method and its value to society. In addition, the ways it has been criticized as a
method. In the last part we discuss what questions historians should pay attention to, what
should be given importance when conducting oral history
Using the oral history research method, an attempt was made to look at
Kyrgyzstan's recent history through the eyes of eyewitnesses. In order to apply this
method of research to the topic, attempts were made to study the periods before and after
independence. In this regard, it can be seen that pre-Soviet Kyrgyzstan and post-Soviet
Kyrgyz Republic are two different realities with different images. The only uniting
feature is the geographical location. In the future, this area will be called "an island of
democracy in Central Asia. The Kyrgyz Republic, which has not succeeded in important
things such as economic features, stable political system and social security, has
succeeded in the area of human rights, freedom of speech and media compared to other
post-Soviet countries in the region. The Kyrgyz Republic, which gained independence
with the collapse of the Soviet Union, was able to acquire important external elements of
the state, such as a national identity, national anthem, flag, coat of arms, constitution,
parliament, and government. The transition to a market economy and democracy, not tied
to Soviet ideology, has accelerated the processes of globalization and integration.
xii
The thesis consists of 3 main chapters. The first chapter mentions the method used
in the study. The second part of the study examines the recent history of Kyrgyzstan,
which is the subject of the dissertation, i.e. the situation before and after independence.
The third part, which is the essence of this study, includes the process of interviewing
witnesses within the oral history method, collecting and interpreting data.
In this dissertation research, the process of independence of the Kyrgyz people
will be considered within the framework of oral history. The biggest factor in the choice
of this topic is that there are shortcomings in the historical research after Kyrgyzstan's
independence in the field of scientific historical research. The purpose of this study is to
interpret the transformation of the Kyrgyz people from 1986 to 2010 according to the
thoughts and opinions of the people themselves.
The research method is based on oral history. Its purpose is to emphasize this
social technology. Before collecting data, questions were prepared according to the
hypotheses and then interviews were collected from 21 people. Notes were taken during
the interviews for later analysis. The research revealed the different opinions of the
witnesses of the period. It is argued that the oral history method in historiography can be
more interesting and more sustainable in the memory of history.
Keywords: Independence, oral history, Kyrgyzstan, Soviet Union.