Çevirinin gösterim özelliğinin beklenti normları çerçevesinde incelenmesi
Analyzing the representational aspect of translation within the frame of expectation norms in translation
Yazar: YASEMİN ÖZDEN KANCA
Danışman: PROF. DR. ALEV BULUT
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çeviribilim Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Mütercim-Tercümanlık = Translation and Interpretation
Dizin: Dil bilim = Linguistics ; Gösterge bilim = Semiotics ; Temsil = Representation ; Temsili anlatım = Allegoric narration ; Çeviri = Translation ; Çeviri bilim = Science of translation ; Çevrim kuramları = Cycle theories

Özet:
Bu çalışmanın amacı çevirinin gösterim (temsil) özelliğinin okur (kamuoyu) üzerindeki etkisini çeviride beklenti normları açısından incelemektir. Çalışmada çevirinin gösterim özelliği; gerçek ve gösterim ilişkisi ekseninde kaynak metin ve erek metin arasındaki benzerlik beklentisinden yola çıkılarak anlatılmaktadır. Benzerlik beklentisinin hem gerçek ve gösterim hem de kaynak metin ve erek metin bağlamında zaman içerisinde yerini farklı belirleyici unsurlara bırakması çeviriye yönelik bakış açılarındaki değişimler ile ortaya konmaktadır. Geleneksel anlayışta erek metni kaynak metin karşısında ikincil konuma yerleştiren bakış açısının nedenlerinden birinin çevirinin gösterim özelliğini kaynak metin ve erek metin arasındaki benzerlik ilişkisine ve böyle bir benzerlik beklentisine dayandıran çeviri anlayışı olduğu düşünülmektedir. Kuramsal açıdan incelendiğinde çeviride gösterim özelliğinin çeviri normları ve özellikle çeviride beklenti normları üzerinden anlatıldığında görünür olduğu düşünülmektedir. Bu çalışmada norm kavramı bir değerlendirme ölçütü, bir değer yargısı aracı olarak kabul edildiği için normların toplumsal değişimleri ve buna bağlı olarak çevirideki yönelimleri yansıttığı düşünülmektedir. Araştırmanın inceleme malzemesi toplumun geniş bir kesimine ulaşması ve araştırma açısından erişiminin görece kolay olması nedeniyle dış haber çevirileri olarak seçilmiştir. Kuramsal çerçevede ele alınan gösterim özelliği yani çeviri yoluyla sergilenen bakış açıları bir dış haberin dört farklı gazetede nasıl yer aldığı üzerinden örneklendirilerek ortaya konmaktadır.



Anahtar sözcükler: çevirinin gösterim özelliği, çeviride norm yaklaşımı, beklenti normları, kamuoyu/ okur, dış haber çevirisi

Abstract:
This study aims at analyzing the representational impact of translation on the reader (public opinion) within the frame of expectation norms in translation. In the study, the representational feature of translation is discussed on the basis of the relation between the source text and the target text with regard to the expectation of similarity between a reality and its representation. It is suggested that the expectation of similarity in the contexts of both reality and representation and the source and target texts has given place in time to different determining factors as a result of the changing views of translation. It is assumed, in that sense that the view of translation that was based on the relation between the source and target texts in terms of the expectation of similarity was among the reasons why translation was given a secondary status against the source text in traditional points of view. From the theoretical viewpoint, it is claimed that the representational feature of translation can be better explained within the context of translational norms, expectancy norms in particular. Since the concept of norm is seen as a criterion/ a tool of value judgment in the study, the norms are assumed to reflect the social changes and the trends of translating accordingly. Data of research was chosen as translated foreign news because of the large scale impact of news items in the society as well as their relative ease of accessibility in research. Theoretical discussion of the representational feature of translation is exemplified by the perspectives displayed through the representations of the same foreign news item in four different newspapers.



Key words: representational feature of translation, norms in translation, expectation norms, public opinion, translated foreign news