Aşk-ı Memnun`da cennet imgeleri
Visions of paradise in Aşk-ı Memnu (forbidden love)
Yazar: SÜREYYA ELİF AKSOY
Danışman: YRD. DOÇ. DR. LAURENT MİGNON
İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2004
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Ahlak = Morality ; Aşk-ı Memnu = Aşk-ı Memnu ; Cennet = Heaven ; Doğalcılık = Naturalism ; Roman = Novel ; Türk romanı = Turkish novel ; İmge = Image

Özet:
Halit Ziya Uşaklıgil (1868-1945): 'in Aşk-ı Memnu (1900) adlı yapıtı, bazı eleştirmenlerce Türk edebiyatında "ilk gerçek roman" olarak kabul edilir. Teknik ve psikolojik gerçekçilik bakımlarından üstün bulunan Aşk-ı Memnu, roman kişilerinin yaşam öykülerinin sağlam nedensellik bağlarıyla kurgulanmış olması ve bu çerçevede kalıtım ile toplumsal koşulların oynadığı önemli rol nedeniyle doğalcı bir roman olarak görülmüştür. Öte yandan romanın, toplumdan uzak oluşu ve üslûbunun hayalî öğeler içermesi, doğalcı edebiyat bakımından bir kusur olarak görülmüştür. Aşk-ı Memnu' da zengin bir metinsel yaratım bulunduğu gözlemlenmektedir. Bu çerçevede, cennet imgeleri ve sözlü kültürün soyut figürlerine özgü karakter betimlemeleri önemli bir yer tutmaktadır. Ancak bu anlatım öğeleri, roman kurgusu içinde belli bir amaca hizmet etmekte; cinsellik ve namus eksenlerindeki karşıtlıkların çözülmesine ve ideal figürlerin eleştirilmesine yardımcı olmaktadır. Bu açıdan bakıldığında Halit Ziya Uşaklıgil'in cennet imgelerinden yararlanmış olması, yapıtın doğalcı boyutunu zedeleyen bir durum değildir. Bu çalışmada, Aşk-ı Memnu' da. roman kişilerinin isimleri ile gerçek ya da düşsel bahçe betimlemelerinde, Yahudi/Hristiyan ve İslâm geleneklerinde yer alan mitsel cennet anlatısına gönderme yapan öğeler bulunduğu ortaya çıkartıldı. Ayrıntılarda gizlenmiş olan bu göndermelerle roman kişileri arasında ilişkiler kurulduğunda, cinsellikle ilgili ahlâk değerlerinin parodileştirildiği görüldü. Yazar, dış etkilerden arınmış, masum yönleriyle vurgulanan bir kızın, babasına duyduğu aşkın sorunlu niteliğine dikkat çekmek için, baba ile kızı cennet tablosuna yerleştirir. Buna karşılık, kocasını aldatan kadın ise aslında erdemli bir hayatı özlemekte ve bu hayat cennet imgesiyle canlandmlmaktadır. Bunlara ek olarak, Aşk-ı Memnu' da yaradılıştan gelen cinsel dürtüler ve yasak çiğneme eğiliminin vurgulanması, cennet mitine yapılan göndermelerle birlikte değerlendirildiğinde romanın, cennet bahçesi anlatısının ana izleğiyle bağ kurduğu görülür. anahtar sözcükler: cennet, doğalcılık, ahlâk, mit in

Abstract:
Visions of Paradise in Aşk-ı Memnu (Forbidden Love) Aşk-ı Memnu (Forbidden Love) (1900) by Halit Ziya Uşaklıgil (1868-1945) is seen as the "first real novel" in Turkish literature by some critics. It is highly praised for its technical merits and psychological realism. Aşk-ı Memnu is considered to be a naturalist novel, bearing in mind the sound causality relationships in the stories of the characters. The major role played by hereditary and social influences are considered within this framework. At the same time, criticism of the novel noted its isolation from society and its style embellished with fantastic elements. These observations were interpreted as a deficiency in terms of the naturalist literature. Aşk-ı Memnu displays a rich textual creation. Among the observations that can be made in this respect are visions of paradise and abstract descriptions of characters which remind the reader of figures from oral culture. These narrative elements serve a specific end in the novel; they help dissolve the contrasts based on sexuality and chastity. Seen from this perspective, Halit Ziya Uşaklıgü's usage of the visions of paradise does not harm the naturalist dimension of the novel. In this thesis, it is demonstrated that in Aşk-ı Memnu, the names given to characters as well as descriptions of real or imaginary gardens make references to the mythical narrative of paradise found in the Judaeo-Christian and Islamic traditions. Furthermore, these references that are hidden in details can be related to the characters in the novel and as a result it is revealed that moral values concerning sexuality are parodied. The author highlights the pathological character of a girl's love for her father by placing the two in a fictional space of paradise. On the other hand, an adulteress visualises her longing for an honorable life with elements of the image of paradise. In addition to these, the emphasis on hereditary sexual drive and the inclination to do the forbidden, also links the novel with the main theme of the narrative of the Garden of Eden. key words: paradise, naturalism, morality, myth IV