Aile hekimliği polikliniğinde erişkin bireylerde akılcı ilaç kullanım farkındalığı, bilgi düzeyi, tutum ve ilişkili faktörlerin değerlendirilmesi
Evaluation of rational drug use awareness, level of knowledge, attitude and related factors in adult individuals in family medicine outpatient clinic
Yazar: İLKER BEBEK
Danışman: DOÇ. DR. BERNA ERDOĞMUŞ MERGEN
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / İzmir Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Amaç: Bu çalışmada Eğitim Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği polikliniğine başvuran yetişkin hastaların akılcı ilaç kullanım konusundaki farkındalığı bilgi düzeyleri ve tutumlarını belirlemek, akılcı ilaç kullanımını etkileyen faktörleri tespit etmek amaçlanmıştır.
Yöntem: Kesitsel tipte planlanmış olan çalışmanın örneklemi evreni bilinmeyen örneklem yöntemiyle belirtilen süre aralığında polikliniğe başvuran, çalışmaya dâhil olma kriterlerini taşıyan 18 yaş ve üzeri bireylerden oluşturuldu. Tahmini örneklem büyüklüğü 384 olarak hesaplanmış olup %10 veri kaybı göz önünde bulundurulduğunda 422 olarak uygulandı. Çalışmaya katılanlara, araştırmacılarca ilgili literatür taranarak oluşturulan anket formu ve Akılcı İlaç Kullanım Ölçeği uygulandı. Anket formunda yer alan ilk 8 soru çalışma grubunun sosyodemografik özelliklerini, sonraki 11 soru katılımcıların tutumunu (3 soru tedavi kararı alınma seçeneği ve sağlık kuruluşuna başvuru zamanı, 5 soru ilaç kullanımı sırasında dikkat edilenler, 3 soru alışkanlıklar, kronik hastalık durumları ve düzenli kullanılan ilaçlar), 1 soru bilgi düzeyini (evet-hayır cevapları şeklinde hastaların düzenli kullandıkları ilaçlar hakkında bilgi düzeyini) ölçmektedir. Çalışmada kullanılan anket, 20 sorudan oluşan sosyodemografik veri formu ile 21 sorudan oluşan Akılcı İlaç Kullanımı Ölçeği olmak üzere toplam 41 madde içermektedir.

Bulgular: Bu çalışmaya dahil edilen 422 kişinin %46,2'si (n=195) erkek, %53,8'i kadın bireylerden oluşmaktaydı. Çalışmada yer alan bireylerin %6,6'sı (n=24) 18-24, %30,3'ü (n=128) 24-50, %42,2'si (n=178) 50-65 yaş aralığında, %20,9'u 65 yaş ve üzerindeydi. Eğitim durumlarına bakıldığında %1,7'si (n=7) okuryazar değil,%5'i (n=21) okuryazar, %16,1'i (n=68) ilkokul mezunu, %14,7'si (n=62) ortaokul mezunu, %33,4'ü (n=141) lise mezunu, %29,1'i (n=123) yükseköğretim mezunu olarak saptanmıştır. Medeni durumlarına bakıldığında %74,6'sı (n=315) evli olduğu görülmüştür.  Çalışma durumlarına bakıldığında %47,4'ü (n=200) aktif çalışıyordu. Gelir-Gider durumları incelendiğinde %30,1'i (n=127) asgari ücretten az, %17,5'i (n=74) asgari ücret, %52,4'ü (n=221) asgari ücretten fazla gelir düzeyine sahip olduğu görülmüştür. Sağlık güvencesine bakıldığında %99,1'inin (n=418) sosyal sağlık güvencesi vardı. Akılcı İlaç Kullanım Ölçeği puan ortalaması 35,53 ± 3,697, minimum 21, maksimum 42, ortancası 36 olarak hesaplanmıştır.
Sonuçlar: Araştırma grubunda yer alan 422 bireyin, %64,7'sinin akılcı ilaç kullanımı bilgi düzey ölçeği kesme puanının üzerinde (yeterli) puan aldığı saptanmıştır. Kadın bireylerin Akılcı İlaç Kullanımı (AİK) ölçeği puanlarının daha yüksek olduğu saptanmıştır. Genç bireylerin AİK ölçeği puanlarının daha yüksek olduğu, yaş artışı ile birlikte AİK ölçeği puanlarında düşüş olduğu saptanmıştır. Eğitim seviyesindeki artış ile birlikte katılımcıların AİK ölçeği puanları yükselmektedir. Gelir düzeyi artışı ile birlikte bireylerin AİK ölçeği aldıkları puanlarda artış görülmektedir. Medeni durum, sosyal güvence durumu, ilaç kullanmayı gerektirecek kronik hastalık durumu ile AİK ölçeği puanları arasında anlamlı veri elde edilememiştir. Kullanılan ilaçların isimlerini, dozlarını, son kullanma tarihlerini, kullanım sıklıklarını ve nasıl saklanması gerektiğini bilen bireylerin AİK ölçeği puanlarının daha yüksek olduğu görülmüştür.
Anahtar Kelimeler: Akılcı İlaç Kullanımı, Aile Hekimliği, İlaç

Abstract:
Aim: In this study, it was aimed to determine the awareness, knowledge levels and attitudes of adult patients who applied to the Family Medicine outpatient clinic of the Training and Research Hospital, and to identify the factors affecting rational drug use.
Methods: The sample of the study, which was planned as a cross-sectional type, was composed of individuals over the age of 18 who applied to the polyclinic within the specified period of time and met the criteria for inclusion in the study, with an unknown population sampling method. The estimated sample size was calculated as 384 and was applied as 422 considering 10% data loss. A survey form created by the researchers by scanning the relevant literature and the Rational Drug Use Scale were applied to the participants of the study. The first 8 questions in the survey form examine the sociodemographic characteristics of the study group, the next 11 questions examine the attitudes of the participants (3 questions about the option of making a treatment decision and the time of applying to the health institution, 5 questions about things to pay attention to during drug use, 3 questions about habits, chronic disease conditions and regularly used medications). , 1 question measures the level of knowledge (patients' level of knowledge about the drugs they use regularly, in the form of yes-no answers). The survey used in the study includes a total of 41 items, including the sociodemographic data form consisting of 20 questions and the Rational Drug Use Scale consisting of 21 questions.
Results: Of the 422 people included in this study, 46.2% (n=195) were male and 53.8% were female. 6.6% (n=24) of the individuals in the study are between the ages of 18-24, 30.3% (n=128) are between the ages of 24-50, and 42.2% (n=178) are between the ages of 50-65. , 20.9% were 65 years of age or older. Considering their educational status, 1.7% (n=7) are illiterate, 5% (n=21) are literate, 16.1% (n=68) are primary school graduates, 14.7% (n =62) were secondary school graduates, 33.4% (n=141) were high school graduates, and 29.1% (n=123) were higher education graduates. Considering their marital status, it was seen that 74.6% (n = 315) were married.  Considering their employment status, 47.4% (n=200) were actively working. When income-expenditure situations are examined, 30.1% (n=127) have an income level of less than the minimum wage, 17.5% (n=74) have an income level of minimum wage, and 52.4% (n=221) have an income level of more than the minimum wage. was found to have . Regarding health insurance, 99.1% (n=418) had social health insurance. The average score of the Rational Drug Use Scale was calculated as 35.53 ± 3.697, minimum 21, maximum 42, and median 36.
Conclusion: It was determined that 64.7% of the 422 individuals in the research group scored above the cut-off score of the rational drug use knowledge level scale. It was found that female individuals had higher Rational Drug Use (RDU) scale scores. It has been determined that young individuals have higher RDU scale scores, and there is a decrease in RDU scale scores with increasing age. With the increase in education level, participants' RDU scale scores increase. With the increase in income level, there is an increase in the scores of individuals on the RDU scale. No meaningful data could be obtained between marital status, social security status, chronic disease requiring medication use and RDU scale scores. It has been observed that individuals who know the names, doses, expiration dates, frequency of use and how they should be stored of the drugs used have higher RDU scale scores.
Keywords: Drug, Rational Drug Use, Family Medicine