Şer`iyye sicillerine göre XVII. yüzyıl sonları - XVIII. yüzyıl başlarında Kastamonu
Kastamonu, according to the Islamic religious legal at the end of XVII. century and at the begining of XVII. century
Yazar: AHMET RIFAT GÜZEY
Danışman: PROF. DR. REFİK TURAN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Yakınçağ Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2001
Konu: Tarih = History
Dizin: 17. yüzyıl = 17. century ; 18. yüzyıl = 18. century ; Kastamonu = Kastamonu ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Şeriye sicilleri = Court registers

Özet:
Bu çalışmada, Kastamonu Vilâyeti 'nin 1690-1720 yıllan arasındaki idarî, sosyal, hukukî ve iktisadi durumu incelenmiştir. Çalışmalarımız esnasında Osmanlı Devleti genelinde incelenen dönem içinde, mahalli mahkemelerde tutulan şer'iyye sicilleri ile, kısmen sonraki devrelere ait Kastamonu Salnameleri, Başbakanlık Osmanlı Arşivi'nden 1530 tarihli Kastamonu muhasebe defteri ve Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi'nde bulunan bazı belgelerden yararlanılmıştır. İncelediğimiz belgelerin birinci elden kaynak eserler oluşu bakımından, 30 yıllık dar bir alam ihtiva etmesine rağmen, bundan sonra bu alanda yapılacak Kastamonu Şehriyle ilgili araştırmalara çalışmamızın yardımcı olacağım ümit ediyoruz. Bu araştırma giriş kısmını müteakip, dört bölümden oluşmaktadır. Girişte, Kastamonu Vilayeti'nin genel konumu hakkında coğrafi ve tarihi açıdan özet bilgiler verildikten sonra; Birinci Bölümde, incelediğimiz XVII. yüzyıl sonlan ve XVIII. yüzyıl başlannda, Kastamonu'nun mahallî-idarî yapısı ve şer'iyye mahkemelerinin işleyişi ile ilgili konulara açıklık getirilmiş; İkinci Bölümde, aynı dönemde Kastamonu'daki sosyal hayat ve mahkemelere intikal eden hukukî konularla ilgili tespitler ele alınmış; Üçüncü Bölümde, Kastamonu'nun XVIII. yüzyıl başlanndaki iktisadî ve ticarî yapısı ile, o dönemde şehirde el değiştiren mallardan bazılannın fiyatlan, günümüzdeki fiyatlanyla karşılaştırmalı olarak verildikten sonra; Dördüncü Bölümde, Kastamonu'da incelenen dönemle ilgili dînî ve kültürel hayat hakkında tespitlerde bulunulmaya çalışılmıştır. Osmanlı İmparatorluğu' nda hemen her alandaki sıkıntılar ve isyanların yaygın olarak yaşandığı bir dönemi içine alan bu devreyle ilgili olarak incelediğimiz sicil belgelerinde, genel düzendeki aksaklıklar ve sosyal yapıdaki bunalımlarla ilgili pekçok kayda rastlanmaktadır. Gayet tabii bu belgeler mahallî olmalan yanında, Osmanlı Devleti'nin genel durumuna da örnek teşkil edebilecek mahiyettedir. Tüm bunlara rağmen 30 yıllık bir zamanı kapsayan bu kaynak belgelerimizde, ağır cezalan ilgilendiren konulann çok az oluşu, mahallî anlamda Kastamonu şehrindeki sosyal yapının sağlamlığı ve temizliğinin bir işareti olmalıdır. Bununla beraber Kastamonu şehrinde iktisadî yapımn günümüzdekinden daha aktif bir konumda bulunuşu, önemli ölçüdeki dokumacılık, ipekçilik veII hayvancılık faaliyetleri yanında, şehirde bulunan çok sayıdaki han ve çarşıda yaşanan ticarî aktiviteyle birlikte, pamuk ve tütün ziraatının da mevcudiyeti ile ilgili tespitler oldukça ilginç bulunacak konular arasındadır. Hele bu noktada, mahallî üretim mallarının değerinden satılışı açısından (mesela; günümüzde 250.000 lira olan sarımsağın, 1700'lü yıllarda 677.000 lira oluşu) çok anlamlı bir durum olsa gerektir. Şehir merkezinde XVIII. yüzyılda varlığım tespit ettiğimiz 35 kadar medrese, Kastamonu'daki ilmî faaliyetlerin oldukça yüksek seviyede bulunduğunu gösterirken, 50'nin üzerindeki cami ve mescit ile de Kastamonu halkının İslâm Dini'yle ilgili vecibelerini yaşaması konusundaki hassasiyeti ortaya çıkmaktadır. Bu anlamda belgelerimiz arasında sadece 1 kilise kaydının verilişi, o dönemde Kastamonu şehrinde yaşayan Hıristiyan cemaatin çok az olduğuna delâlet etmektedir.

Abstract:
In this study, the amministrative, social, legal and economical situation of the province of Kastamonu 1690-1720 have been investigated. During our studies, within the period studied in general in the state of Otoman, the islamic religious legal records in local courts and partly, the Kastamonu salnames which belonged to later periods, Kastamonu acciuntancy records dated 1530 in the Otoman archives of prime-ministry and some documents which are present in the archives of the general directorate of wakfs have been made use of. On account of the fact that the document which we have studied are first hand sources, and although they comprise a period limited to 30 years, we hope that it will be one of the healthiest studies, which have been done up to now about Kastamonu among the studies in this field. Following the introduction part, this study is comprised of four chapters. İn the introduction after brief geographical and historical information about the general situation of the province of Kastamonu have been given, in the first chapter, at the and of the seventeenth century and at the beginning of the eighteenth century, the local-adminstrative structure of Kastamonu and the subjects concerning the function of religious legal courts have been made clear; in the second chapter in the same period, identification of the social life in Kastamonu and legal issues which passed to courds has been hanled; in the third chapter after the economical and commercial structure of Kastamonu at the beginning of the eighteenth century and the prices of some of the goods, which changed hands in that period have been given in comparison with today's prices; in the fourth chapter, the religious and cultural life concerning the period studied in Kastamonu has been tried to be identified. We come across a lot of records concerning the setbaeks in public order and the crises in social structure in the documentation, which we have studied concerning this period, which includes a period in which uneasiness in almost every domain and rebellions were experienced widely in the Ottoman Empire. These documents, of course have the character, which can be a sample for the general situation of the state of Ottoman as well as being local. Despitte all these things, the smallness of the issues concerning severe punisment in the source documents, which include a thirtyIV year's time must be a sign of the soundness and the pureness of the social structure in the province of Kastamonu localy. However, that the economical structure in the province of Kastamonu was more active than today's, considerable amount of weaving, work of silkworm- breeder and cattke-breeding, together whit commercial activity in a large number of inns and markets, identification of cotton and tobacco farming are among the most interesting subjects. Above all at this point, that local goods were sold for the market value (for examle;today a kilo of garlic is 250.000 Liras; it was 677.000 Liras in 1700's) must be significant. In city center, while the precense of about 35 medreses (Muslim theological schools) which we identified in the eighteenth century shows that the scientific activities in Kastamonu were rather high, mosques and mescits (small mosques) over 50 reveal Kastamonu people's sensitivity about their adherence to islamic duties. In this connection, only one records of a church in our documents shows that the Chiristian community, which lived in Kastamonu was very few.