Multiple skleroz tanılı bireylerde diyet müdahalesinin beslenme durumu ve yaşam kalitesine etkisi
Effect of dietary intervention on nutritional status and quality of life in patients with multiple sclerosis
Yazar: BÜŞRA ATABİLEN
Danışman: PROF. DR. YASEMİN AKDEVELİOĞLU
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Multipl Skleroz (MS), merkezi sinir sistemini etkileyen primer demiyelinizasyon ve aksonal kayıp ile karakterize otoimmün aracılı bir hastalıktır. Bu çalışmada MS tanılı bireylerde MIND (nörodejenerasyonun geciktirilmesinde Akdeniz-DASH diyet müdahalesi) diyetinin; beslenme durumu, oksidatif stres ile ilişkili biyobelirteçler, yaşam kalitesi ve yorgunluk üzerindeki etkisinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Çalışmaya Ocak 2022-Nisan 2023 tarihleri arasında Hacettepe Üniversitesi Nöroloji Polikliniği'ne başvuran Relapsing-remitting MS tanısı almış, remisyon döneminde olan ve başka herhangi bir otoimmün hastalığı olmayan 20-45 yaş arası 30 birey (24 kadın, 6 erkek) dahil edilmiştir. Çalışma başlangıcında bireylere sosyodemografik özellikler, sağlık bilgileri, beslenme alışkanlıkları, fiziksel aktivite düzeyi, yorgunluk şiddet ölçeği, yaşam kalitesi ölçeği ve üç günlük besin tüketim kaydını içeren anket formu uygulanmış, antropometrik ölçümleri (boy uzunluğu, vücut ağırlığı, bel çevresi, üst orta kol çevresi, el kavrama gücü ve vücut bileşimleri) değerlendirilmiş ve oksidatif stresle ilişkili biyokimyasal parametrelerin (total oksidan durum, total antioksidan durum, süperoksit dismutaz, katalaz, malondialdehit ve glutatyon peroksidaz) analizi için bir tüp venöz kan örneği alınmıştır. Katılımcılara MIND diyet ilkelerine uygun bir haftalık örnek menü anlatılmış, sağlıklı beslenme önerileri verilmiş ve katılımcılar 8 hafta boyunca takip edilmiştir. Müdahale boyunca her hafta katılımcıların diyete uyumları MIND diyet uyum anketi ve 24 saatlik besin tüketim kayıtlarıyla değerlendirilmiştir. Sekizinci haftanın sonunda tüm ölçümler tekrar edilmiştir. Çalışma sonunda katılımcıların MIND diyeti uyum anketinden aldıkları ortalama puanda (p<0.001) ve diyet posa alımlarında (p=0.047) anlamlı artış bulunmuştur. Erkek bireylerde antropometrik ölçümlerde anlamlı bir değişim olmamışken, kadınlarda vücut ağırlığı, bel çevresi, kalça çevresi, bel boy oranında anlamlı azalma kaydedilmiştir (p<0.05). Değerlendirilen biyokimyasal parametreler arasında yer alan total oksidan durum ve malondialdehit düzeyinde değişim gözlenmezken, total antioksidan durumda anlamlı artış saptanmıştır (p=0.005). Yorgunluk şiddet ölçeğinden alınan ortalama puanda bir değişiklik olmamıştır (p=0.724). Yaşam kalitesi ölçeğinin fiziksel sağlık alt boyutundan alınan ortalama puanda anlamlı artış bulunmuştur (p=0.028). Bu sonuçlar MIND diyetinin MS tanılı bireylerde hastalık progresyonunun yavaşlatılmasında ve yaşam kalitesinin artırılmasında önemli etkilerinin olabileceğini göstermektedir. Ancak kontrol grubunun dahil edildiği, daha uzun süreli planlanmış ve katılımcı sayısının artırıldığı daha fazla çalışmaya ihtiyaç vardır.

Abstract:
Multiple Sclerosis (MS) is an autoimmune-mediated disease characterized by primary demyelination and axonal loss affecting the central nervous system. This study aimed to evaluate the effect of MIND (Mediterranean-DASH intervention for neurodegenerative delay) dietary intervention on nutritional status, oxidative stress-related biomarkers, quality of life and fatigue in individuals diagnosed with MS. The study included 30 individuals (24 women, 6 men) aged 20-45, who applied to Hacettepe University Neurology outpatient clinic between January 2022 and April 2023, were diagnosed with Relapsing-remitting MS, were in remission, and had no other autoimmune disease. At the beginning of the study, a questionnaire containing questions to determine sociodemographic characteristics, health information, nutritional habits, physical activity level, fatigue severity scale, quality of life scale and three-day food consumption records was applied to the individuals, anthropometric measurements (height, body weight, waist circumference, upper middle arm circumference, hand grip strength and body composition) and a tube venous blood sample was taken for the analysis of oxidative stress-related biochemical parameters (total oxidant status, total antioxidant status, superoxide dismutase, catalase, malondialdehyde and glutathione peroxidase). A sample weekly menu in accordance with MIND diet principles was explained to the participants, healthy nutrition recommendations were given, and the participants were followed for 8 weeks. Every week during the intervention, participants' diet adherence was evaluated with the MIND diet adherence questionnaire and 24-hour food consumption records. At the end of the eighth week, all measurements were repeated. At the end of the study, an increase was noted in the participants' average score from the MIND diet adherence questionnaire (p<0.001) and their dietary fiber intake (p=0.047). While there was no significant change in anthropometric measurements in male individuals, there was a significant decrease in body weight, waist circumference, hip circumference, and waist height ratio in females (p<0.05). While no change was observed in the total oxidant status and malondialdehyde levels, a significant increase was detected in the total antioxidant status (p=0.005). There was no change in the average score obtained from the fatigue severity scale (p=0.724). A significant increase was found in the average score obtained from the physical health sub-dimension of the quality of life scale (p=0.028). These results show that the MIND diet may have significant effects on slowing disease progression and improving quality of life in individuals diagnosed with MS. However, there is a need for more studies that include a control group, are planned for longer periods of time, and increase the number of participants.