Bir üniversitenin çalışanlarının beslenme okuryazarlığı ve ilişkili etmenlerin incelenmesi
Examination of the nutrition literacy of the employees of a university and the related factors
Yazar: GÜLCAN DEMİR ÖZDENK
Danışman: PROF. DR. LÜTFİYE HİLAL ÖZCEBE
Hacettepe Üniversitesi / Halk Sağlığı Enstitüsü / Sağlık Eğitimi Ana Bilim Dalı / Sağlık Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Halk Sağlığı = Public Health

Özet:
Ülkemizde sağlıksız beslenmeye ve fiziksel aktivite azlığına bağlı olarak gelişen bulaşıcı olmayan hastalıkların prevalansında artış yaşanmaktadır. Literatürde beslenme okuryazarlığı düzeyi yüksek olan bireylerin beslenme davranışlarının olumlu yönde etkilendiğine dair bilgiler yer almaktadır. Bu tez çalışmasında bir üniversite çalışanlarının beslenme okuryazarlığının değerlendirilmesi ve ilişkili etmenlerin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın evrenini, Kırşehir İli'nde Ahi Evran Üniversitesi'ne bağlı yerleşkelerde memur ve geçici personel olarak çalışan katılımcılar oluşturmaktadır.  Kesitsel nitelikteki çalışmanın verileri, tanımlayıcı özellikler, yetişkinlerde beslenme okuryazarlığı değerlendirme aracı, beslenme alışkanlıkları anket formunun yanı sıra beden kitle indeksi ve uluslararası fiziksel aktivite anketinin (kısa form) yer aldığı veri toplama aracı ile 2015 yılı Kasım ve Aralık ayları içerisinde gözlem altında toplanmıştır. Verilerin değerlendirilmesi SPSS 20.0 programı kullanılarak yapılmış, verilerin özetlenmesinde tanımlayıcı istatistikler ve gruplar arası karşılaştırmalarda ki-kare testi kullanılmıştır. Bazı değişkenler ikili lojistik regresyona göre gruplandırılarak veriler analiz edilmiştir. Bu araştırmada ulaşılması hedeflenen toplam 554 çalışandan, 301 memur 175 geçici personel olmak üzere toplam 476'sına (%85,92) ulaşılmıştır. Araştırma kapsamındaki çalışanların %67,4'ü erkek olup, yaş ortalaması 36,4±8,23 yıldır. Çalışılan grubun %8,4'ü iyi beslenme alışkanlığına, %32,1'i yeterli beslenme okuryazarlığı düzeyine sahiptir bunun yanı sıra %15,8'inin fiziksel aktivite düzeyi aktif bulunmuştur ve çalışanların %68,1'i kilolu ve şişmandır. Çalışanların %47,7'sinin genel beslenme bilgisi, %71,0'ının okuduğunu anlama ve yorumlama, %58,2'sinin besin grupları, %7,4'ünün porsiyon miktarları ve %9,2'sinin gıda etiketi okuma ve temel matematik bölümlerine ilişkin puanlamaları yeterlidir. Beslenme okuryazarlığı düzeyi ön lisans ve üzeri öğrenim durumuna sahip olanlarda daha yüksek bulunmuştur (p<0,001). Evlilerin beslenme okuryazarlığı düzeyi bekarlardan 2,46 kat daha fazladır (p<0,005). Erkeklerin beslenme alışkanlığı kadınlardan 1,71 kat daha iyidir (p<0,005). Bekarların beslenme alışkanlığının iyi olma durumu evlilerden 2,50 kat daha fazladır (p<0,001). Erkekler kadınlardan 2,24 kat daha aktiftir (p<0,001). Ön lisans ve üzeri öğrenim durumuna sahip olanlara göre ilköğretim ve altı eğitim kurumlarından mezun olanların 2,67 kat, lise mezunlarının 1,81 kat fiziksel aktivite düzeyi "aktif" bulunmuştur (p<0,001, p<0,005). Bekarlar evlilerden 2,04 kat daha aktiftir (p<0,005). Sağlığına iyi ve üzeri düzeyde önem verenler, orta ve altı düzeyde önem gösterenlere göre 1,68 kat daha fazla aktiftir (p<0,001). Yaşın ilerlemesi çalışanların kilolu ve şişman olma riskini 1,06 kat artırmaktadır (p<0,001). Erkeklerin kilolu ve şişman olma riski kadınlardan 2,40 kat daha yüksektir (p<0,001). Fiziksel aktivite düzeyi inaktif olarak bulunanlar aktif olanlara göre "kilolu ve şişman" olma riski 1,76 kat daha fazladır (p<0,001). Beslenme okuryazarlığı ile beslenme alışkanlıkları, beden kitle indeksi ve fiziksel aktivite arasında istatistiksel olarak anlamlı sonuç bulunmamıştır. Yetişkinlere yönelik oluşturacak müdahale programlarında, yetişkinlerin beslenme okuryazarlığı becerilerinin geliştirilmesi, beden kitle indeksi değerleri konusunda bilinçlendirilmesi ve fiziksel aktivite düzeyinin artırılması önemli gözükmektedir. Aynı zamanda çalışanların beslenme davranışlarının iyileştirilmesi için beslenme ortamlarının düzenlemesi gerekmektedir.

Abstract:
In our country, an increase in the prevalence of the noncommunicable diseases developing in parallel with the unhealthy nutrition and insufficient physical activities is being experienced. There is information in the literature about the fact that the nutrition habits of the individuals with a high nutrition literacy level are affected in the positive direction. In this thesis study, it is aimed to assess the nutrition literacy of the employees of a university and examine the related factors. The universe of the study consists of the participants who work as officers or temporary staff in the campuses of Ahi Evran University in Kırşehir Province. The data of the cross-sectional study were gathered under observation during November and December months in the year 2015 with the data collection tool containing the body mass index and international physical activity survey (short form), along with the descriptive qualities, evaluation tool of nutrition literacy in adults, and nutrition habits survey form. The assessment of the data was performed by using the SPSS 20.0 programme, and the chi-square test was employed in the comparisons between the descriptive statistics and groups in the data summarization.   The data were analyzed by grouping some variables according to the binary logistic regression. Among a total of 554 employees who were targeted to be reached in this study, a total of 476 (85.92%) of them were reached including 301 government officers and 175 temporary staff. 67.4% of the employees within the study were male, and the mean age was 36,4±8,23. 8.4% of the studied group had a good nutrition habit, 32.1% of them had an adequate nutrition literacy level; besides, the physical activity level of 15.8% of them was found active and 68.1% of the employees were overweight and obese. The scores for the general nutrition information of 47.7% of the employees, for the reading comprehension and interpretation of 71.0% of them, for the nutrition groups of 58.2% of them, for the amounts of portion of 7.4% of them and for the food label reading and basic mathematics departments of 9.2% of them were adequate. Nutrition literacy level was found to be higher in those with an associate degree and higher educational status (p<0,001). The nutrition literacy level of married individuals was 2.46 times more than that of the single individuals (p<0,005). The nutrition habit of males was 1.71 times better than females (p<0,005). The good nutrition habit of single individuals was 2.50 times more than that of the married individuals (p<0,001). Males were 2.24 times more active than females (p<0,001). The physical activity levels of those who graduated from primary school and lower educational institutions and of the high school graduates were found to be "active" by 2.67 times and 1.81 times, respectively, compared to those with an associate degree and higher educational status (p<0,001, p<0,005). Single individuals were 2.04 times more active than married individuals (p<0,005). Those who care about their health at a good and higher level were 1.68 times more active than those who care about at a medium level and lower level (p<0,001). The advancing age increases employees' risk of being overweight and obese employees by 1.06 times (p<0,001). Males' risk of being overweight and obese is 2.40 times higher than that of females (p<0,001). The risk of being "overweight and obese" of those whose physical activity levels were found inactive is 1.76 times more compared to active ones (p<0,001). No statistically significant results were found between nutrition literacy and nutrition habits, and between body mass index and physical activity. In the intervention program to be formed for adults, it seems important to improve the nutrition literacy skills of adults, to raise their awareness of body mass index values and to increase the physical activity level. Meanwhile, it is necessary to regulate the nutritional environments to improve the nutrition habits of the employees.