In vıtro koşullarda pitaya (Hylocereus undatus)'nın çoğaltılması
In vitro micropropagation of pitaya (Hylocereus undatus)
Yazar: AYŞE USTA
Danışman: PROF. DR. MEHMET KARATAŞ
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoteknoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Biyoteknoloji = Biotechnology
Dizin: Doku kültürü = Tissue culture ; Kaktüs = Cactus ; Mikroçoğaltma = Micropropagation ; İn vitro = In vitro

Özet:
Pitaya,  Hylocereus cinsi çeşitli kaktüs türlerine ait olan bir bitkidir. Birçok ülkede yaygın olarak tüketilen besleyici özelliklere ve zengin içeriğe sahip olan pitaya bitkisi, son dönemde ülkemizde de yetiştirilmeye başlanmıştır. Pitaya bitkisinin geleneksel üretiminde karşılaşılan zorluklar bitki doku kültürü sayesinde engellenebilir ve bitki potansiyeli daha da artırılabilir. Bu çalışmada pitaya bitki üretimi için in vitro rejenerasyon protokolü geliştirerek, hızlı ve hastalıksız üretim hedeflenmiştir. Pitaya tohumlarına % 0,1 civa klorür (HgCl2) ile 3 dakika yüzey sterilizasyonu uygulanmıştır. Eksplantlar, 5 farklı konsantrasyonda (0,25, 0,5, 1, 2, 3 mg/L) 6-benzilaminopürin (BAP), thidiazuron (TDZ) ve kinetin (KIN) olmak üzere 3 farklı  büyüme düzenleyici takviye edilmiş Murashige and Skoog (MS) ortamlarında kültüre alınmıştır. Kültür ortamı kontrolü sağlanarak in vitro sürgün rejenerasyonu yüzdesi, kallus oluşumu yüzdesi, eksplant başına sürgün sayısı, sürgün uzunluğu verileri toplanmış ve istatistiksel analize tabi tutulmuştur. Sürgün rejenerasyonu için en iyi sonuç %96,66 olarak 0,5 mg/L KIN ilave edilmiş MS ortamında, en yüksek kallus oluşumu TDZ bulunan kültür ortamlarında gözlemlenmiştir. 0,5 mg/L TDZ ortamında %90 kallus oluşumu en yüksek orandır. Eksplant başına sürgün sayısı, BAP bitki düzenleyicisinin bulunduğu ortamlarda en yüksek oranda sonuç vermiştir. Bu denemede en yüksek sürgün uzunluğu 1,2 ve 1,16 cm olarak sırasıyla 1 mg/L ve 0,5 mg/L KIN ortamında kaydedilmiştir. Köklendirme ve adaptasyon denemesi başarılı sonuçlanmıştır.

Abstract:
Pitaya belongs genus Hylocereus which contains various cactus species. The pitaya plant is widely consumed in many countries due to its nutritious properties and rich content, has recently started to be grown in our country. The difficulties encountered in the traditional production of the pitaya plant can be overcome by plant tissue culture and hence the plant potential can be further increased. In this study, rapid and disease-free production was aimed by developing an in vitro regeneration protocol for pitaya plant production. Surface sterilization was applied to pitaya seeds using 0,1% mercury chloride (HgCl2) for 3 minutes. Explants were cultured in Murashige and Skoog (MS) media supplemented with 3 different plant growth regulators, 6-benzylaminopurine (BAP), thidiazuron (TDZ) and kinetin (KIN) at 5 different concentrations (0,25, 0,5, 1, 2, 3 mg/L). In vitro shoot regeneration percentage, callus formation percentage, shoot number per explant and shoot length data were collected and subjected to statistical analysis for all culture along with control. The best result for shoot regeneration (%96,66) was observed in MS medium with 0,5 mg/L KIN, the highest callus formation (%90) was observed in 0,5 mg/L TDZ medium. The number of shoots per explant yielded the highest results using BAP as plant growt regulator. In this experiment, the highest shoot length was recorded as 1,2 and 1,16 cm from 1 mg/L and 0,5 mg/L KIN containing medium respectively. Rooting and adaptation experiment was successful.