Türkiye-Afrika ekonomik ilişkilerinin Afrika Kıtasal Serbest Ticaret Bölgesi Anlaşması (AFCFTA) açısından analizi
Analysis of Turkey-Africa Economic Relations in the terms of the African Continental Free Trade Area Agreement (AFCFTA)
Yazar: VİLDAN DERİNCE
Danışman: PROF. DR. MEHMET HANİFİ ASLAN
Hasan Kalyoncu Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Afrika Kıtası, dünyanın en verimli topraklarına ve en ılıman iklimine sahip olmasına rağmen, 500 
yıl kadar süren sömürge dönemi nedeniyle hürriyetlerle en geç tanışan ve kendi medeniyetini inşa etme 
şerefine en geç erişebilen ülkelere ev sahipliği yapmaktadır. Bu ülkeler, bağımsızlığını kazanan her ülkenin 
yaptığı gibi, kendi aralarında, kıta seviyesinde, bölgesel ve ikili olmak üzere çeşitli anlaşmalar yapmış, 
teşkilatlar kurmuş ve iş birlikleri geliştirmişlerdir. Bu iş birliklerinden bazıları başarılı olmuş, bazıları 
bekleneni vermemiş, genel olarak bu girişimlerden bütün Afrikayı ayağa kaldıracak olan bir netice elde 
edilememiştir. 2018 yılında imzalanan bir anlaşmayla oluşturulan Afrika Kıtasal Serbest Ticaret Bölgesi 
Anlaşması (AfCFTA) ile Eritre hariç Kıtadaki her ülkenin birbirleri ile devamlılık arz eden ve Kıtanın 
kaderini etkileyecek olan ekonomik, sosyal ve politik birlikteliğin kurulması ve ilişkilerin geliştirilmesi 
amaçlanmaktadır. 2060 vizyonunda önemli bir ekonomik büyüme ve gelişme kaydetmeyi amaçlayan 
AfCFTA, elbette Asya, Avrupa ve Afrika kıtaları arasında tarihi, coğrafi, ekonomik ve politik bakımdan bir 
köprü durumunda olan Türkiye için büyük bir öneme sahiptir. Zira Türkiye'nin zamanında bir kere kaçırdığı 
Avrupa Birliği treninin aksine Afrika Birliği henüz kalkmamış bir tren olup, biletinin alınabilmesi için 
yapılması gereken şey, devamlılık arz eden kazan-kazan politikaları ile kalıcı bir barış ve ticaret ortamının 
tesis edilmesidir. Bu noktada, AfCFTA kapsamında bir ülke olmasa da, Türkiye'nin AfCFTA ile sıkı ticari 
ilişkiler geliştirebilen önemli bir aktör olması beklenmektedir
Bu çalışmanın amacı, hem Afrika-Türkiye ekonomik ilişkilerinin hem de Afrika Kıtasal Serbest 
Ticaret Bölgesi Anlaşması (AfCFTA) sonrasında Kıtanın çeşitli uluslararası aktörler yanında Türkiye ile olan 
ilişkilerinin nasıl şekilleneceğinin ve ne yönde seyredeceğinin incelenmesidir.
Çalışma, AfCFTA öncesi ve sonrasında Türkiye-Afrika ekonomik ilişkilerini keşif türü bir araştırma 
yöntemiyle incelemektedir. Bu çerçevede, çalışma, toplanan online kaynaklarla yapılan analizler bir literatür 
taramasıyla da desteklenerek, zaman zaman da vaka analizleriyle tamamlanarak gerçekleştirilmiştir. Bu 
amaçla, ulaşılan yüzlerce çalışma içinden uygun olanlar seçilerek tez çalışması kapsamında 
değerlendirilmiştir. Daha sonra Türkiye-Afrika ekonomik ilişkileri analiz edilmeye çalışılmış, AfCFTA'nın 
iki taraf arasındaki ekonomik ilişkilere olan etkisini görmek için, TradeMap veri tabanından elde edilen 
2015-2020 dönemindeki toplam ihracat ve ithalat verileri, 2021-2022 dönemindeki toplam ihracat ve ithalat 
verileri ile karşılaştırılmış ve yorumlanmıştır. 
Türkiye'nin sürüncemede bırakılan Avrupa Birliği üyeliği beklentisinin aksine, Afrika Kıtasal 
Serbest Ticaret Bölgesi Anlaşması (AfCFTA) ile karşılıklı saygı, güven ve kazan-kazan ilkesine dayanan 
büyük potansiyele sahip bir ortaklık geleceğinin olup olmadığı değerlendirilmiştir. Gerçekleşmesiyle ilgili 
olarak taşıdığı riskler ve dezavantajlara rağmen, Türkiye'nin Afrika Kıtası ülkeleri nezdinde hala önemli bir 
aktör olduğunun ve olmaya devam edeceğinin altı çizilmelidir. 
Afrika Kıtası'nın bütün yönleriyle tanıtıldığı, günümüze kadar olan Afrika-Türkiye ilişkilerinin 
özetlendiği ve bütün bu beklenen gelişmeleri açıklamak üzere hazırlanan bu çalışma, hem AfCFTA'nın arka 
planı, geçmişteki diğer birliklerle ilgili olan gelişmeleri, hem de AfCFTA sonrasında Kıtanın çeşitli 
uluslararası aktörler yanında Türkiye ile olan ilişkilerinin nasıl şekilleneceğini incelemektedir. Bu çalışmanın 
literatüre olan mütevazı katkısı, AfCFTA'nın muhtemel etkilerinin TradeMap veri tabanından elde edilen 
gerçek verilerle yazılmış olan ilk tez çalışması olmasıdır.

Abstract:
Although the African continent boasts the most fertile lands and mildest climates in the world, it is 
home to countries that achieved freedom relatively late and had the honor of building their civilizations 
following the approximately 500-year-long colonial period. Like every country gaining independence, these 
nations have entered into various agreements, established organizations, and developed cooperation at 
continental, regional, and bilateral levels. While some of these collaborations have been successful, others 
have not met expectations, and overall, these initiatives have yet to yield results that would elevate the 
entirety of Africa.
The African Continental Free Trade Area Agreement (AfCFTA), established with a signed 
agreement in 2018, aims to establish and develop economic, social, and political unity and relations among 
every country conciseness, except Eritrea, which will impact the continent's fate. To achieve significant 
economic growth and development by 2060, the AfCFTA holds great importance for Turkey, acting as a 
historical, geographical, economic, and political bridge between the continents of Asia, Europe, and Africa. 
Unlike the European Union, which Turkey missed the opportunity to join in the past, the African Union 
represents a train that has not yet departed. Obtaining a ticket for this train involves establishing a permanent 
peace and trade environment with continuous win-win policies. Although Turkey is not currently a member 
of the AfCFTA, it is expected to play a significant role in developing close trade relations with the 
agreement.
This study aims to examine how economic relations between Africa and Turkey, as well as the 
continent's relations with Turkey and various international actors, will be shaped and in what direction after 
the African Continental Free Trade Area Agreement (AfCFTA).
The study employs an exploratory research method to examine Turkey-Africa economic relations 
before and after the AfCFTA. In this context, the study is conducted by supporting the analyses made with 
collected online resources through a literature review and occasionally complementing them with case 
studies. For this purpose, appropriate studies were selected from hundreds and evaluated within the scope of 
the thesis. Subsequently, Turkey-Africa economic relations were analyzed, and the total export and import 
data from the TradeMap database for the 2015-2020 period were compared and interpreted with the complete 
export and import data for the 2021-2022 period to observe the effect of the AfCFTA on economic relations 
between the two sides.
Contrary to Turkey's prolonged expectation of European Union membership, the African 
Continental Free Trade Area Agreement (AfCFTA) is evaluated with the potential for a future partnership 
based on mutual respect, trust, and the win-win principle. Despite the risks and disadvantages associated with 
its realization, it should be emphasized that Turkey remains and will continue to be a significant factor in the 
eyes of countries on the African continent.
This study, introducing the African continent in all its aspects, summarizes Turkish-African relations 
up to the present day and aims to explain expected developments. It examines the background of the 
AfCFTA, developments related to other unions in the past, and how the continent's relations with Turkey will 
be shaped after the AfCFTA, as well as with various international actors. The modest contribution of this 
study to the literature is that it is the first dissertation to examine the possible effects of the AfCFTA with 
actual data obtained from the TradeMap database.