Beşkaza yörükleri: Dil ve kültür araştırması
Beşkaza nomads: An analysis of language and culture
Yazar: SEYHAN KÜÇÜKPAPUŞCU
Danışman: PROF. DR. NURETTİN DEMİR
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı / Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Ağızlar = Dialects ; Beşkaza yörükleri = Beşkaza nomads ; Dil-kültür = Language-culture ; Eski Anadolu Türkçesi = Old Anatolian Turkish ; Göçebeler = Nomads ; Türk lehçeleri = Turkish dialects ; Yörükler = Yuruks

Özet:
Eski Türkçe yorı- , Çağatayca ve Eski Anadolu Türkçesinde yörü- fiillerinden gelişen Yörük adı Anadolu'daki konargöçerleri karşılayan bir kavramdır. Yörük, konargöçer hayat yaşayan hayvancılıkla uğraşmalarından dolayı yaylak kışlak arasında gidip gelen, Oğuz boylarına mensup Türkmenlere denir. Osmanlı'nın Anadolu'ya hüküm sürmesiyle birlikte yörük adı konargöçerleri tanımlamak için kullanılmaya başlar. Konargöçerlik iklim ve coğrafyanın etkisiyle Akdeniz ve Ege bölgelerinde yaşatılmaktadır.  Günümüzde Fethiye diye bildiğimiz ve Likya döneminde Telmossoss /Meğri adlarıyla anılan bölge 1286 yılında Menteşe Beyliği'ne katılmasıyla beş kadıya tahsis edilir ve adı beş kadılı yer manasına gelen Beşkaza olarak anılır. Bölgede uzun yıllardır varlığını sürdüren Yörükler konargöçer hayatları ve ağızlarıyla dikkat çekerler. Yörükler uzun süre kapalı bir grup halinde yaşamaları nedeniyle ağız özelliklerinde bazı Eski Türkçe unsurların halen yaşadığı görülmektedir. Bu çalışma Beşkaza Yörüklerinin ağız özellikleri ile kültürel unsurlarını betimlemeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın ilk bölümünde Beşkaza yöresi ve yörükler hakkında genel bilgilendirme yapılarak söz konusu grubun kültürel hayatı verilecektir. Ağıza ait özellikleri betimlemek için Beşkaza'nın Seki, Temel, Söğütlüdere, Gerişburnu, Könteş, Kürdük, Gacak, Döğer, Dont, Karaçulha ile Boğalar köylerinde ağız derlemeleri yapılmıştır. Beşkaza ağzına ait ses bilgisi ve şekil bilgisi özellikleri çalışmanın ikinci bölümünde incelenmiştir. Çalışmanın sonunda ise Beşkaza ağzından derlenen metinlerden hareketle oluşturduğumuz sözlük yer almaktadır. Söz konusu derleme metinlerinin transkribe edilmiş şekli çalışmanın sonunda bulunmaktadır.

Anahtar Sözcükler
Beşkaza, ağız, yörük, konargöçer

Abstract:
The word yoruk that derives from the verbs yorı- in Old Turkish and yörü- in Chagatai and Old Anatolians Turkish is a term designating nomadic life in Anatolia. Turkmens who are the members of the Oghuz Tribe, living a nomadic life and travelling between summer pasture and winter quarters due to their dealing with animal husbandry are called as Yoruk. The name yoruk has started to be used to classify nomadic with the Ottoman rule in Anatolia.
Nomadism is kept alive in the Mediterranean and Aegean regions with the effect of climate and geography.  The region known as Telmossoss / Meğri in the Lycian period, which we know today as Fethiye, was allocated to five kadis after joining the Menteşe Principality in 1286 and is called Beşkaza, which means the place of five kadis. Yoruks that have been surviving in the region for many years draw attention with their nomadic lives and dialects. It is seen that some old Turkish components are still exist in their dialect characteristics because they lived in a closed group for a long time. This thesis' aim is to describe the dialect characteristics and cultural elements of Beşkaza Yoruks. In the first part of the study, the cultural life of the given group will be explained by giving general information about Beşkaza region and Yoruks. To describe the characteristics of the dialect, dialects of Beşkaza were collected in Seki, Temel, Söğütlüdere, Gerişburnu, Köndeş, Kürdük, Gacak, Döğer, Dont, Karaçulha and Boğalar villages of Beşkaza.  Phonological and morphological characteristics of Beşkaza dialect are given in the second part of the thesis. In the last of the study, there is a dictionary that we created based on the texts compiled from Beşkaza dialect. The transcribed version of the given collation texts is available at the end of the study.

Keywords 
Beşkaza, Anatolian dialects, yoruk, nomadic life