Çocukluk çağı obezitesinde okul menülerinin rolü: Anamur ilçesi örneği
The role of school menus in childhood obesity: Anamur district example
Yazar: AYŞE AFYONCU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SERPİL YALIM KAYA
Mersin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Gastronomi ve Mutfak Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics ; Gastronomi ve Mutfak Sanatları = Gastronomy and Culinary Arts
Dizin: Beslenme = Nutrition ; Beslenme durumu = Nutritional status ; Menü = Menu ; Mersin-Anamur = Mersin-Anamur ; Obezite = Obesity ; Okul-öğrenci etkileşimi = School-student İnteraction ; Okullar = Schools ; Yemekler = Dishes ; Çocuklar = Children ; Çocukluk dönemi = Childhood

Özet:
Çocukluk çağı obezite prevelansının tüm dünyada hızla artması, obez çocukların ilerleyen yaşlarında oluşabilecek kronik hastalıkların potansiyeli halk sağlığı açısından ciddi bir tehdit unsurudur. Bu sebeple obezite riski çocukluk çağından itibaren önemli bir konudur. İlgili alan yazın incelendiğinde obezitenin oluşmasında fiziksel aktivite miktarı, TV izleme süresi, genetik faktörler, beslenme eğitimi, sosyoekonomik durum gibi pek çok faktörün etkili olduğu görülmektedir. Bu araştırmanın amacı okul öğle yemeği menülerinin sağlıklı ve besin değeri açısından dengeli olup olmadığını inceleyip, çocuklardaki obezite derecesiyle ilişkisini ortaya koymaktır. Araştırmanın evreni Anamur ilçesindeki mevcut ilkokul ve ortaokullardır. Okulların seçiminde merkez ve köy okullarının karşılaştırılabilmesi için bir kamuya bağlı merkez okul, bir kamuya bağlı köy okulu; seçilen kamu merkez okulu ile özel merkez okullarının karşılaştırılması için de bir özel seçilmiştir. Seçilen bu okullarda okuyan çocuklara ve ebeveynlerine kolayda örneklem yöntemi ile ulaşılarak anket uygulanmıştır. Anket verilerilerinin analizinde t-testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA), frekans analizi ve crosstabs analizleri kullanılmıştır. Ayrıca seçilen okulların on beş günlük menüleri BEBİS programı ile analiz edilerek okullar arası karşılaştırma yapılmıştır. Araştırma sonucunda özel okullarda okuyan öğrencilerin kamuya bağlı okullarda okuyan öğrencilere göre daha sağlıklı menü içeriklerine sahip olduğu ifade edilebilir.  Kamu okulları arasında da kamu-merkez okulunun, kamu-köy okuluna göre daha düşük besin değeri içeren menülere sahip olduğu, bunun başlıca sebebinin ise kamu-köy okulunun hizmet aldığı yemek firmasının gıda mühendisi öncülüğünde menü planlaması olduğu ifade edilebilir. 
Okul menülerinin planlanmasında bir diyetisyen ya da gıda mühendisi, hazırlanıp sunulma aşamasında ise çocukluk çağı beslenmesi hakkında bilgi sahibi gastronomi ve mutfak sanatları mezunu aşçıların görev alması çocukların daha sağlıklı besinlere ulaşmasına ve  aynı zamanda donanımlı aşçılara istihdam sağlanmasına katkı sağlayacaktır.  Günün büyük bir kısmını okulda geçiren çocukların okulda sağlıklı beslenmesi de çocukluk çağı obezitesinin azalmasına pozitif yönde etki edecektir.

Anahtar Kelimeler: Çocukluk Çağı Obezitesi, Okul Menüleri, Anamur

Abstract:
The prevalence of childhood obesity is increasing rapidly all over the world, and the potential for chronic diseases that may occur in the later age of obese children is a serious threat to public health. For this reason, the risk of obesity is an important issue since childhood. When the related fields are examined, it is seen that many factors such as the amount of physical activity, TV viewing time, genetic factors, nutrition education, socioeconomic status are effective in the formation of obesity. The aim of this study is to investigate whether school lunch menus are healthy and balanced in terms of nutritional value and to reveal the relationship between the degree of obesity in children. The universe of the research is the existing primary and secondary schools in Anamur district. Compare schools to Central and rural schools in the selection of a public Central School, a public school, Central Public School and private central selected for the comparison of the village school special was chosen. The parents of the children studying in these selected schools were contacted by means of a simple sample method and a questionnaire was applied. In the analysis of the survey data, t-test, one-way analysis of variance (ANOVA), frequency analysis and crosstabs analysis were used. In addition, the fifteen-day menus of the selected schools were analyzed with the BEBIS program and dec comparison was made between the schools. As a result of the research, it can be stated that students studying in private schools have healthier menu contents than students studying in public schools. Among the public schools, it can be stated that the public-central school has menus with lower nutritional value compared to the public-village school, and the main reason for this is the menu planning under the leadership of the food engineer of the catering company that the public-village school receives service from. The involvement of a dietitian or food engineer in the planning of school menus, and cooks graduated from gastronomy and culinary arts who have knowledge about childhood nutrition in the preparation and presentation phase will contribute to the children's access to healthier foods and also to employ well-equipped cooks. The healthy diet of children who spend most of the day at school will also have a positive effect on the reduction of childhood obesity.

Keywords: Childhood Obesity, School Menus, Anamur Advisor:Dr. Lec. Serpil Yalım Kaya