Mut (Mersin) yöresi zeytinyağlarının sınıflandırılması ve sahteciliğin/tağşişin tespiti için kemometrik veri analiz yaklaşımına dayalı basit ve hızlı senkron floresans spektroskopi yöntemlerinin geliştirilmesi
Development of simple and rapid synchronous fluorescence spectroscopy methods based on chemometric data analysis approach for the classification and adulteration of olive oils in Mut (Mersin) region
Yazar: İSMAİL VARLI
Danışman: DOÇ. DR. FATMA NUR ARSLAN
Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Ana Bilim Dalı / Kimya Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Biyoteknoloji = Biotechnology ; Gıda Mühendisliği = Food Engineering ; Kimya = Chemistry
Dizin: Floresans spektrofotometre = Fluorescence spectrophotometer ; Kemometri = Chemometrics ; Tağşiş = Debasement ; Zeytinyağı = Olive oil

Özet:
Sunulan tez çalışması ile; Mut (Mersin) ilçe sınırları içinde yaygın olarak "ayvalık" ve "gemlik" türü zeytin ağaçlarından iki farklı dönemde (2019 ve 2020 Ekim) hasat edilen zeytinlerden, soğuk sıkım yöntemiyle elde edilen zeytinyağlarının (VOO) sınıflandırılması ve bu yağlarda muhtemel sahteciliğin/tağşişin tür ve miktarını belirlemeye yönelik kemometrik veri analiz yaklaşımına dayalı senkron floresans (SyF) spektroskopi yöntemlerinin geliştirilmesi amaçlanmıştır. Çalışmaların ilk aşamasında; yerel üreticilerden temin edilen saf sızma zeytinyağları, ticari temin edilen yağ numuneleri ve laboratuarda hazırlanan yağ karışımları [soğuk sıkım zeytinyağı–prina yağı ve soğuk sıkım zeytinyağı–rafine zeytinyağı] için SyF spektroskopi analizleri gerçekleştirilmiştir. Sızma zeytinyağına katıştırılan farklı türdeki yağın cinsini belirlemek üzere; PCA, HCA, LDA ve SIMCA sınıflandırma modellemeleri, katıştırılan yağın miktarını belirlemek üzere ise; PLS–R kalibrasyon modelleri geliştirilmiştir. 95% güven aralığında geliştirilen kalitatif/sınıflandırma modellemelerinin tümünde, yöreye ait farklı türdeki yağların sınıflandırılabilme kabiliyetlerinin oldukça yüksek olduğu, SIMCA modellemelerinde ise sızma zeytinyağının diğer yağ türlerinden 100% farklı bir grupta sınıflandırılabildiği tespit edilmiştir. PLS–R modellemelerinde ise; tağşiş için kullanılan pirina ve rafine zeytinyağlarının, soğuk sıkım zeytinyağı içinde belirlenebildikleri minumum kantitatif değer aralıkları sırasıyla %0.64–%4.21 ve %1.36–%2.30 olarak tespit edilmiş ve oldukça yüksek korelasyon değerleri kaydedilmiştir. Sonuç olarak; soğuk sıkım zeytinyağı tağşişinin niteliği ve niceliğini tespit için kullanılan yöntemlere alternatif, hız, maliyet açısından oldukça avantajlı ve zahmetli numune ön-işlemlerini bertaraf ederek büyük kolaylık sağlayan, kemometrik veri analizleri ile birleştirilmiş SyF spektroskopi yöntemleri geliştirilmiştir.

Abstract:
With the presented thesis; it was aimed to develop synchronous fluorescence (SyF) spectroscopy methods based on multivariate chemometric data analysis approach for the classification of olive oils (VOO) obtained by cold pressing method from olives harvested in two different periods (2019 and 2020 October) from "Ayvalık" and "Gemlik" type olive trees within the borders of Mut (Mersin) district, and to determine the possible qualitative and quantitative adulteration in these oils. In the first stage of the studies; SyF spectroscopy analyzes were performed for pure extra virgin olive oils from local producers, commercially supplied oil samples, and oil blends prepared in the laboratory [cold-pressed olive oil–pomace oil and cold pressed olive oil–refined olive oil]. PCA, HCA, LDA and SIMCA classification models were developed to determine the type of different types of oil blended into the extra VOO, and PLS–R calibration models were developed to determine the amount of blended oil. In all of the qualitative/classification models developed within the 95% confidence interval, it has been determined that the classification ability of different types of oils belonging to the region is quite high, and in SIMCA models, extra virgin olive oil could be classified in a 100% different group from other oil types. In PLS–R models, the minimum quantitative value ranges in which pomace and refined olive oils used for adulteration could be determined in cold pressed olive oil were determined as 0.64%–4.21% and 1.36%–2.3%, respectively, and very high correlation values were recorded. Consequently, SyF spectroscopy methods combined with chemometric data analysis have been developed, which are an alternative to the methods used to determine the quality and quantity of cold pressed olive oil adulteration, which is very advantageous in terms of speed and cost, and provides great convenience by eliminating the laborious sample pre-treatments.