Ortaokul branş öğretmenlerinin Türkçe öğretmeni ve Türkçe dersine yönelik metaforik algıları
Middle school branch teachers' metaphoric perceptions on Turkish teacher and Turkish lesson
Yazar: BURAK ÖZÇELİK
Danışman: DOÇ. DR. ŞERİFE AKPINAR
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırma; öğrencilerin kişisel gelişimlerini etkileyen, öğrencilere kendini sözlü ve yazılı olarak ifade etmeyi öğreten, akademik başarılarının temelini oluşturan, diğer branş derslerinin öğrenilmesinde ve anlaşılmasında etkisi olan, kültürel mirasın nesilden nesile aktarılmasında başrol oynayan Türkçe öğretmeni ve Türkçe dersinin diğer ortaokul öğretmenlerinin zihninde nasıl bir algıya sahip olduğunu tespit etmeyi amaçlamaktadır. Bu çalışmada nitel araştırma desenlerinden fenomenoloji modeli ve amaçlı örnekleme yöntemlerinden kartopu örneklemesi kullanılmıştır. Araştırma grubunu 2020-2021 eğitim-öğretim yılında Türkiye'nin çeşitli illerinde görev yapan 504 ortaokul branş öğretmeni oluşturmuştur. Araştırmanın verileri "Türkçe öğretmeni … gibidir çünkü …" ve "Türkçe dersi … gibidir çünkü …" ifadelerinin yazılı olduğu metafor uygulama formu ile toplanmıştır. Verilerin analizi sırasıyla adlandırma, eleme ve arıtma, derleme ve kategori geliştirme, geçerlik ve güvenirliği sağlama, katılımcı sayısı ve yüzde hesaplamalarının yapılması aşamalarından oluşmuştur. Verilerin analizi sonucunda Türkçe öğretmeni kavramı için 20, Türkçe dersi kavramı için ise 19 kavramsal kategori oluşturulmuştur. 
Araştırmanın sonucunda çalışmaya katılan 504 ortaokul branş öğretmeni Türkçe öğretmeni için 389, Türkçe dersi için 346 metafor üretmiştir. Araştırmada Türkçe öğretmeni için 387 (%99,49) ve Türkçe dersi için 341 (%98,55) adet olumlu yönde metafor üretilirken Türkçe öğretmeni için 2 (%0,51) ve Türkçe dersi için 5 adet (%1,45) olumsuz yönde metafor üretilmiştir. Türkçe öğretmeni için en çok sözlük (33), kitap (29), ışık (15), anne (13), güneş (13), kütüphane (12), su (9), kılavuz (8), şiir (7), hayat (5), TDK (5); Türkçe dersi için en çok hayat (32), su (22), ana (9), binanın temeli (9), kitap (6), şiir (6), derslerin temeli (5), roman (5), yol (5) metaforları üretilmiştir. Üretilen metaforlar için oluşturulan kategoriler incelendiğinde ortaokul branş öğretmenleri Türkçe öğretmeni için en çok "Bilgi veren-aydınlatan birisi olarak Türkçe öğretmeni" f=64 (%16,45), "Eğiten-geliştiren-yetiştiren-birisi olarak Türkçe öğretmeni" f=56 (%14,40), "Ana dilimize hâkim-dilin koruyucusu- kurallarının denetleyicisi olarak Türkçe öğretmeni" f=42 (%10,80) kategorilerine ait metaforlar üretirken Türkçe dersi için en çok "Farklı disiplinlerin yardımcısı olarak Türkçe dersi" f=59 (%17,05), "Temel bir unsur olarak Türkçe dersi f=57 (%16,47), "Hayata yakın-hayat için faydalı beceriler kazandıran bir unsur olarak Türkçe dersi" f=40 (%11,56) kategorilerine ait metaforlar ürettikleri belirlenmiştir.

Abstract:
This research aims to determine what kind of perception the Turkish teacher and the Turkish lesson have in the minds of other secondary school teachers, who affect the personal development of the students, teach the students to express themselves orally and in writing, form the basis of their academic success, have an impact on the learning and understanding of other branch courses, play a leading role in the transfer of cultural heritage from generation to generation. Phenomenology model from qualitative research designs and snowball sampling from purposive sampling methods were used. The research group consisted of 504 secondary school branch teachers working in various provinces of Turkey in the 2020-2021 academic year. The data of the research were collected with the metaphor application form in which the expressions "Turkish teacher is like … because …" and "Turkish lesson is like … because …" The analysis of the data consisted of the stages of naming, screening and purification, compilation and category development, ensuring validity and reliability, and calculating the number of participants and percentages, respectively. As a result of the analysis of the data, 20 conceptual categories were created for the concept of Turkish teacher and 19 for the concept of Turkish lesson.
As a result of the research, 504 secondary school branch teachers participating in the study produced 389 metaphors for Turkish teachers and 346 metaphors for Turkish lessons. In the study, 387 (99,49%) positively metaphors were produced for Turkish teacher and 341 (98,55%) for Turkish lesson, while 2 (%0,51) negatively metaphors were produced for Turkish teacher and 5 (1,45%) for Turkish lesson. For Turkish teachers, the most dictionaries (33), books (29), light (15), mother (13), sun (13), library (12), water (9), guide (8), poetry (7), life (5), TDK (5); for Turkish lesson metaphors of life (32), water (22), main (9), foundation of building (9), book (6), poetry (6), foundation of lessons (5), novel (5), road (5) were produced. When the categories created for the metaphors produced are examined, the secondary school branch teachers mostly consider "Turkish teacher as someone who gives information and enlightens" f= 64 (16,45%), "Turkish teacher as someone who trains-develops-trains" f= 56 ( 14,40%), "Turkish teacher as a dominate of our mother tongue-guardian of the language-editor of the rules" f=42 (10.80%) while producing metaphors for the Turkish lesson, "Turkish lesson as an helper of different disciplines" f=59 (17.05%), "Turkish lesson as a basic element" f=57 (16.47%), "Turkish lesson as an element that provides useful skills for life close to life" f=40 (11.56%) It was determined that they produced metaphors.