Tipografinin plastik değer olarak kullanımı
Use of typography as plastic value
Yazar: SAMIRA TALEBIAN
Danışman: YRD. DOÇ. MUHAMMET TATAR
Atatürk Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Resim Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Grafik sanatlar = Graphic arts ; Plastik değer = Plastic value ; Plastik sanatlar = Plastic arts ; Resim sanatı = Painting art ; Tipografi = Typography

Özet:
Yazmak insanın yapmış olduğu en büyük ve belki de en önemli buluşu olmuştur.
Çünkü yazı kaydeder, bellek oluşturur ve insanı diğer varlıklardan ayırır, ayrıcalıklı
kılar. Şu anki bulgulara göre ilkyazı örnekleri MÖ 3500'ler de Mezopotamya da Sümer
tabletlerinde kullanılmıştır. Yazmak muhasebecilik ile beraber ortaya çıkmış bir
ihtiyaçtır ve muhasebe kayıtları Mezopotamta, Mısır, Çin ve Merkezi Amerika
yazılarında belirgin şekilde görülmektedir. Mezopotamya şehir devletlerinde ticaret ve
idare etme karmaşık bir hal aldığı dönemlerde kanunların ve alış veriş senetlerinin kalıcı
bir hale gelmesini sağlamak amacıyla bütün bunları kalıcı hale getirecek bir sistem
olarak yazıyı icat etmişlerdir.
Matbaa günümüzde çok önemli bir konuma sahiptir. Matbaanın mantığında baskı
tekniklerinin ilk uygulandığı yer olarak Çin gösterilir. İlk olarak MS 1. ve 2. yüzyılda
ahşap oymalarla yapılan baskılar daha sonra yine ahşap harflerin dizilerek yazı
oluşturulmasına evrilmiştir. Çin'den Japonya ve Kore gibi çevre ülkelere yayılan
matbaanın bugünkü hale evrilmesinde en büyük katkıyı 1400 lerde Alman Gutenberg
gerçekleştirmiştir. Modern matbaanın babası olarak anılan Gutenberg uzakdoğuya göre
daha küçük metal harflerle daha hızlı baskı yapma olanağını geliştirerek bu anlamda
önemli bir devrime imza atmıştır.
Yazıyı bir sanata dönüştüren yazı ustaları her kültürde karşımıza çıkmaktadır.
Modern çağda ise yazı estetiği ile birlikte Tipografi kavramıyla da tanışırız. Bu genel
olarak tasarımcıların ilgi alanı olan yazı düzenleme sanatıdır. Yazdığımız yazı için
seçilen şekil, bunun düzenlenmesi, bölümlere ayrılması, rengi ve tasarımının konusu
oldukça önemlidir. Tipografi çağdaş kullanımında oldukça kapsamlı ve geniş bir
V
yelpazeye sahiptir. Bunlara örnek verecek olursak vitrin tipografisi, elbise, endüstriyel
ürünlerde ev araç gereçleri, kalemler, saatler, dijitalleşen dünyada cep telefonları,
bilgisayar oyunları, el yazısı ve kaligrafi gibi becerileri sayabiliriz. Kısaca sanatsal ve
görsel düzenleme olan tipografi bir tasarım dili anlayışıdır. Günümüz web sitelerinde,
reklamlarda, bize sunulan her türlü içerikte ikna edici bir mesajın bulunması şarttır. Bu
şartın sağlanmasında da tipografi vazgeçilmez bir unsur olarak karşımıza çıkmaktadır.
Bu çalışmada yukardaki bilgiler çerçevesinde yazının bir sanat nesnesine dönüştürülme
sürecini ve bu eserler üzerinde yapılacak değerlendirmelere yer verilmektedir. Özellikle
günümüz grafikerlerinin tipografiyi yazının ötesinde sanatsal bir dile dönüştürmeleri
incelenerek grafik ve sanat arasındaki bağ sorgulanmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Yazı, Sanat, Matbaa, Kaligrafi, Grafik, Tipografi.

Abstract:
Writing is one of the greatest and perhaps the most important discoveries of man.
Because writing saves and creates memory and separates people from other beings,
makes them privileged. According to the current findings, first literary samples were
used in Sumerian tablets in Mesopotamia in 3500 BC. Writing is an emerging need with
accountancy, and accounting records are evident in Mesopotamian, Egyptian, Chinese
and Central American writings. They have invented writing as a system that will make
all of this permanent, in order to ensure that the laws and promissory notes become
permanent in the times of trade and administration in Mesopotamian city-states.
The printing house has a very important position today. In the logic of the printing
press, China is the first place where printing techniques are applied. Firstly, the prints
made with wood carvings in the 1st and 2nd centuries AD then evolved into the writing
of the wooden letters. In the 1400s, German Gutenberg made the biggest contribution
to the evolution of the printing press from China to Japan and Korea. Gutenberg, known
as the father of the modern printing house, has developed an opportunity to print faster
with smaller metal letters than the Far East and has achieved an important revolution in
this sense.
Writing masters who turn writing into an art can be seen in every culture. In the
modern era, we also meet the concept of typography with the aesthetics of writing. This
is the art of writing, which is of general interest to designers. The shape, the
arrangement, the division, the color and the design of this article are very important.
Typography has a comprehensive and wide range in contemporary use. To give an
example, we can showcase typography, clothes, and household goods in industrial
VII
products, pens, clocks, and mobile phones in the digitalizing world, computer games,
handwriting and calligraphy. In short, typography which is artistic and visual
arrangement is an understanding of design language. Today's websites, advertisements,
and any content that is presented to us must contain a convincing message. Typography
is an indispensable element in meeting this requirement. In this study, the process of
transforming writing into an art object and evaluations on these works are given. In
particular, the relationship between graphic and art is questioned by examining the
transformation of typography by contemporary graphic designers into an artistic
language beyond writing.
Keywords: Writing, Art, Printing, Calligraphy, Graphics, Typography.