Kahramanmaraş ili Erkenez Çayı havzasında erozyon, arazi kullanım planlaması ve kirlilik yükünün belirlenmesi
Erosion and pollution status, and land use planning of Erkenez River Basin of Kahramanmaraş city
Yazar: SERAP BİNGÖLBALI
Danışman: PROF. DR. ORHAN DOĞAN
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Ziraat Bölümü / Toprak Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Su kirliliği = Water pollution ; Toprak kaybı = Soil loss

Özet:
Araştırma alanı olan Erkenez havzası 390 km2 alanı kapsar. Erkenez çayı Küçüknacar köyünde doğar, 32 km kat eder ve Ceyhan nehrinin bir kolu olan Aksu'ya kavuşur. Yükseltisi 445 m - 2345 m. arasında değişmektedir. Havzanın % 74 alanı güney ve batı yöneyine sahiptir. Genelde Akdeniz iklim kuşağında yer alan araştırma havzasında güneşlenmenin de etken olduğu batı ve güney kısımlarda toprakların daha çabuk kuruduğu ve sulama ihtiyacı oluştuğu görülmektedir. Erkenez Havzası topraklarının yaklaşık % 80'ninde değişik düzeylerde su erozyonu mevcuttur. Yağış İndisi ve Kuraklık İndis değerlerinin bileşkesi olan ve Corine yönteminde kullanılan Aşındırıcı güç değeri (12) bulunmuştur. Yani erozyon oluşturma gücü yüksek derecededir.Erkenez Havzası 6 büyük toprak grubunu içerir. Kahverengi Orman Toprakları (% 38,2), Kırmızı Kahverengi Akdeniz Toprakları (% 34,5) havzada başattır. Ahir dağının etek arazilerinde Kolluviyal, Erkenez çayı kıyılarında da Alluviyal topraklar yer alır. Havza topraklarının % 55'i sığ ve orta derinliktedir. Havzanın % 56'sı % 12'den daha fazla eğime sahiptir. Düz ve hafif eğime sahip olan araziler havzanın yalnızca % 1'ini oluşturmaktadır. Bu veriler havzanın önemli düzeyde erozyona maruz kaldığını, önlem alınmadığı takdirde çok daha önemli sorunlar oluşturacağını göstermektedir. Çalışma alanında 0-20 cm derinliklerden alınan örneklerde yapılan analiz ve değerlendirmeler, toprakların aşınıma duyarlılıkları ile bazı fiziko-kimyasal özellikleri arasında önemli ilişkiler olduğunu göstermektedir. Ayrıca araştırma alanında faaliyet gösteren tekstil ve diğer tesislerin büyük çoğunluğunun arıtma tesislerine sahip olmadıkları ve deşarjlarını doğrudan Erkenez çayına verdikleri görülmektedir. Erkenez üzerine tesis edilen sulama ve kullanma suyu amaçlı Ayvalı barajı çıkışında içme suyu niteliğinde olan Erkenez çayı giderek kirlenmekte ve Aksu'ya kavuşurken renk kirliliği ve kalite düşüklüğü en üst düzeye ulaşmaktadır.Bu araştırma da havza topraklarının bünyesel özellikleri ve bazı kimyasal özellikleri ile toprak erodibiliteleri (K) değerleri arasında ilişkiler belirtilmeye, bunun yanında da havzanın erozyondan ve sularının kirlilikten korunması için gerekli teknik ve yönetsel önlemler irdelenmeye çalışılmıştır.

Abstract:
The study area, the Erkenez Basin, covers 390 km2. The Erkenez River, which is 32 km in length, begins in the Küçüknacar Village and reaches the Aksu River, one of the tributes of the Ceyhan River. Relative elavation of the area ranges between 445-2345 asl. Approximately, 74% of the Basin faces south and west direction. The Erkenez Basin generally has Mediterranean Climate, and soils of south and west facing areas of the basin lose water more quickly and require irrigation compared with soils of north and east facing areas. Water erosion in varying severity is important in almost 80% of the area. The erosive power index that is a combination of rainfall index and drought index, is used in the Corine (Coordination of Information on the Environment) method. The value of the erosive power index was calculated as 12, indicating very high erosion risk.The soils of the Erkenez Basin belong to 6 great groups. The Brown Forest Soils (38,2%) and the Red-Brown Mediterranean Soils (34,5%) are the main soil great groups in the area. The Colluvial soils are located in the footslopes of the Ahir Mountains, and the Alluvial soils occupy areas along with Erkenez River. Approximately 55% of the basin soils very shallow and medium in soil depth, and 56% of the basin has slopes more than 12%. The areas with flat and near flat topography occupy less than 1% of the basin. These findings indicate that the Erkenez Basin is under severe erosion risk, and if necessary precautions are not taken, the basin will face more important problems in the future. The analysis of the soil samples collected from 0-20 cm soil depth showed some significant relationships between the soil erodibility and some physico-chemical properties of the soils. Moreover, the factories of textile and other industries in the basin do not have waste treatment units and deliver discharge water into the Erkenez River. The Ayvalı Dam was constructed on Erkenez River to provide drinking and irrigation water in the area. The quality of water near the dam is quite good, but the pollution in Erkenez River is becoming a reality and the pollution is highest and most obvious by color where Erkenez River merges with Aksu River.This study was performed to determine the relationship between some physical and chemical properties of the soils and soil erodibility factor (K) in the Erkenez Basin. The necessarry measures and management strategies to alleviate soil erosion and water quality are also discussed in this study.