Primer ve sekonder polisitemili hastalarda transferrin satürasyonu ve ferritin düzeylerinin hfe mutasyon durumuyla ilişkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship of transferrin saturation and ferritin levels with HFE mutation status in patients with primary and secondary polycytemia
Yazar: SEDA MISIRLIOĞLU SÜCAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HATİCE DEMET KİPER ÜNAL
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / İzmir Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Hematoloji = Hematology ; İç Hastalıkları = Internal diseases

Özet:
Amaç: Bu çalışmada HFE mutasyonu bakılan primer veya sekonder polisitemili hastalardaki transferrin saturasyonu ve serum ferritin değerleri ile HFE gen mutasyonu varlığı arasındaki ilişkiyi araştırmak istedik. Sekonder polisitemili hastalarda ferritin ve transferrin satürasyonu için hangi eşik değerlerde HFE mutasyonu bakılması gerekeceğine dair istatiki anlamlı bir veri elde edilip edilemeyeceğini araştırmayı amaçladık. 
 Gereç ve yöntem: Ocak 2015 ile Ocak 2022 arasında İKÇÜ Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi Hematoloji Polikliniğinde polisitemi etyolojisi araştırılan ve HFE mutasyonu çalışılan hastaların elektronik kayıtları geriye dönük incelendi. Polisitemi saptanan hastaların demografik özellikleri, ek hastalıkları, hemoglobin, hematokrit, serum demir (SD), serum total demir bağlama kapasitesi, JAK-2 mutasyonu ve HFE mutasyonu sonuçları kaydedildi.  HH tanısı alan hastaların demir kinetiği parametreleri ile saptanan mutasyon arasındaki ilişki karşılaştırıldı. Ayrıca, sekonder polisitemi ve PV hastaları arasındaki HH sıklığı araştırılıp karşılaştırıldı. 
Bulgular: Değerlendirmeye alınan 106 hastanın (Erkek: 77, Kadın: 29, E/K: 2.5/1) ortanca yaşı: 54 (19-83) bulundu. Kadın hastaların tanı yaşı erkeklerden anlamlı olarak yüksekti (p=0,002). HFE gen mutasyonu 44 (%41,5) hastada pozitifti (Erkek: 31, Kadın: 13). HFE mutasyonu pozitif hastaların erkek ve kadın hastalar içindeki dağılımları arasında anlamlı bir fark gözlenmedi (p=0,67).  Hematolojik olarak KMPN tanısı alan 37 hasta (%35) Grup1, sekonder polisitemi saptanan 52'si (%49) Grup2 ve diğer 17'si (%16)  Grup3'te toplandı. Grup1'in ortalama TS (%), Grup2'de yer alan sekonder polistemisi olanlardan anlamlı yüksek bulundu (p=0,032). HFE (+) hastalar ele alındığında Grup1'dekiler ile Grup2 ve Grup3 arasında anlamlı olarak farklı ortalama TS(%) düzeyi bulunmadı (sırası ile p= 0,32 ve p=0,084). Ancak Grup 3'te ortalama TS (%) Grup2'dekilerden anlamlı olarak daha yüksekti (p=0,036). HFE (-) hastalar ele alındığında ise Grup1'dekiler Grup2'ye göre anlamlı olarak daha yüksek ortalama TS (%) düzeyine sahipti ( p= 0,035). Grup1'de yer alan HFE (+) hastaların aynı gruptaki HFE (-) olanlara göre ortalama TS (%) değeri arasında anlamlı fark görülmedi (p=0,67). Benzer olarak Grup2 içindeki HFE (+) ve HFE (-) hastalar arasında ortalama TS (%) istatistiksel fark göstermedi (p=0,32). Grup3'te yer alan HFE (+) hastaların ortalama TS (%), HFE (-) hastalarınkinden anlamlı yüksekti (0,002). HFE mutasyonu C282Y ve H63D genotipleri 106 hasta içinde sırası ile 4 (% 3,8) ve 41(%38,7) hastada saptandı. Tarama yapılan toplam 106 hastanın 38'inde (%35,8) heterozigot HFE mutasyonu saptandı.
Tartışma ve Sonuç: Polisitemi daha önce çeşitli çalışmalarda kalıtsal hemokromatoz bağlamında araştırılmıştır. HFE hemokromatoz, Tip I herediter hemokromatoz olarak bilinir ve kalıtsal aşırı demir yükünün en yaygın şeklidir. Retrospekif olarak herediter hemokromatoz düşünülerek HFE genotip taraması yapılan ve Ph kromozomu negatif KMPN, sekonder polistemi ve diğer değişik tanıları olan hastaların sonuçlarını tartıştığımız bu çalışmada sekonder polistemi ile birlikte HFE mutasyonu (+) olan hastaların ve polistemi ( PV ve sekonder polistemi) ile birlikte HFE mutasyonu (+) hastaların polistemisi olmayan HFE mutasyonu (+) hastalara göre istatistiksel anlamlı daha düşük ortalama TS(%)  değerlerine sahip olduğunu bulduk. Bizim çalışmamızda HFE mutasyonu araştırma endikasyonu olan özellikle sekonder nedenli polistemi hastalarının fazla olması ve bunların içinde de HFE mutasyonu pozitifliğinin yüksek bulunması sonucu bize sekonder polistemide TS (%)  ve serum ferritin düzeylerinin araştırılmasının ihmal edilmemesi gerektiğini ve filebotomi başta olmak üzere hasta yönetimi için önemli olduğunu düşündürdü.
Anahtar kelimeler: Eritrositoz, Hemakromatozis, Sekonder Polisitemi, C282Y, H63D

Abstract:
Objective: In this study, we wanted to investigate the relationship between transferrin saturation and serum ferritin values and the presence of HFE gene mutation in patients with primary or secondary polycythemia who were tested for HFE mutation. We aimed to investigate whether statistically significant data could be obtained regarding the threshold values at which HFE mutation should be checked for ferritin and transferrin saturation in patients with secondary polycythemia.
Material and method: The electronic records of patients whose polycythemia etiology was investigated and HFE mutation was studied in the Hematology clinic of IKCU Ataturk Training and Research Hospital between January 2015 and January 2022 were retrospectively examined. Demographic characteristics, comorbidities, hemoglobin, hematocrit, serum iron (SD), serum total iron binding capacity, Jak-2 mutation and HFE mutation results of the patients with polycythemia were recorded. The relationship between iron kinetic parameters of patients diagnosed with HH and the detected mutation was compared. Additionally, the frequency of HH between secondary polycythemia and PV patients was investigated and compared.
Results: The median age of 106 patients evaluated (Male: 77, Female: 29, M/F: 2.5/1) was found to be 54 (19-83). The age at diagnosis of female patients was significantly higher than that of males (p=0.002). HFE gene mutation was positive in 44 (41.5%) patients (Male: 31, Female: 13). No significant difference was observed between the distribution of HFE mutation-positive patients among male and female patients (p = 0.67). 37 patients (35%) who were hematologically diagnosed with CMPN were collected in Group 1, 52 patients (49%) with secondary polycythemia were collected in Group 2, and the other 17 (16%) were collected in Group 3. The average TS (%) of Group 1 was found to be significantly higher than those with secondary polycythemia in Group 2 (p=0.032). When HFE (+) were considered, there was no significantly different mean TS (%) level between those in Group 1 and Group 2 and Group 3 (p = 0.32 and p = 0.084, respectively). However, the average TS (%) in Group 3 was significantly higher than that in Group 2 (p = 0.036). When HFE (-) patients were considered, those in Group 1 had a significantly higher mean TS (%) level than Group 2 (p = 0.035). There was no significant difference in the mean TS (%) value of HFE (+) patients in Group 1 compared to HFE (-) patients in the same group (p = 0.67). Similarly, the mean TS (%) did not show a statistical difference between HFE (+) and HFE (-) patients in Group2 (p = 0.32). The average TS (%) of HFE (+) patients in Group 3 was significantly higher than that of HFE (-) patients (0.002). HFE mutation C282Y and H63D genotypes were detected in 4 (3.8%) and 41 (38.7%) patients, respectively, among 106 patients. Heterozygous HFE mutation was detected in 38 (35.8%) of a total of 106 patients who were screened.
Conclusion: Polycythemia has previously been investigated in the context of hereditary hemochromatosis in several studies. HFE hemochromatosis is known as Type I hereditary hemochromatosis and is the most common form of hereditary iron overload. In this retrospective study, we discussed the results of patients who underwent HFE genotype screening considering hereditary hemochromatosis and had Ph chromosome negative CMPN, secondary polycythemia and other different diagnoses, and patients with HFE mutation (+) along with secondary polycythemia and HFE mutation along with polycythemia (PV and secondary polycythemia). We found that HFE mutation (+) patients had statistically significantly lower mean TS(%) values than HFE mutation (+) patients without polycythemia. In our study, the number of patients with secondary polycythemia, especially those with secondary causes, and the high rate of HFE mutation positivity among them, made us think that the investigation of TS (%) and serum ferritin levels in secondary polycythemia should not be neglected and that it is important for patient management, especially phlebotomy.
Keywords: Erythrocytosis, Hemachromatosis, Secondary Polycythemia, C282Y, H63D