Buğdayda kök boğazı çürüklüğü etmeni Fusarıum culmorum'un biyolojik mücadele olanaklarının belirlenmesi
Determination of the possibilities of biological control against Fusarium culmorum, a causative agent of crown rot disease in wheat
Yazar: KÜBRA YAĞMUR BAŞYİĞİT
Danışman: PROF. DR. BERNA TUNALI
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Dünyada ve ülkemizde en önemli ürünlerin başında gelen buğdayın tarımını olumsuz yönde etkileyen bazı kök ve kök boğazı fungal hastalıkları etmenleri bulunmaktadır. Bunlardan Fusarium türleri içerisinde buğdayda kök boğazı çürüklüğüne neden olan Fusarium culmorum buğday üretilen birçok ülkede ekonomik olarak sorun olan bir etmendir. Bu tez de Trichoderma sp., Chaetomium sp., Fusarium oxysporum ve Lecanicillium sp. izolatlarının antagonist organizma olarak buğdayda  F. culmorum'a karşı biyolojik mücadele olanakları ile bitkilerin gelişimine etkileri araştırılmıştır. Dual test denemlerinde F. culmorm'un gelişimişini en fazla engellediği belirlenen 12 izolat ile saksı denemeleri yürütülmüştür. Denemede en etkili ve negatif etkiye sahip altı izolatın dizileme analizleri yaptırılmıştır.Yapılan denemelerin sonucunda teşhisi yapılan F. oxysporum f.sp. cumini izolatı hastalık şiddetini %9,25 oranına kadar azaltmış ve en etkili antagonist organizma olarak belirlenmiş, negatif kontrolde aynı oranda hastalık meydana getitrerek aynı grupta yer almıştır. Hastalıklı kontrolde hastalık şiddeti %40,73 bulunmuş ve bununla kıyaslandığında bu izolatın hastalığı kontrole nazaran %77,29 oranında azalttığı belirlenmiştir. Dynasty© adlı tohum ilacının ise hastalık şiddetini %11,11'e düşürmüş olduğu ve F. oxysporum f.sp. cumini izolatı ile aynı grupta yer aldığı belirlenmiştir. Yapılan teşhislerde sırasıyla %94,44 ve %83,33 oranında hastalık şiddetine neden olan izolatların C. coccoides ve C. globosum olduğu belirlenmiştir. Altı Trichoderma spp. izolatının hastalıklı kontrolle kıyaslandığında dört tanesinin hastalık şiddetini düşürdüğü ancak iki tanesinin ise bitkilerde hastalık şiddetini, hastalıklı kontrolün üzerinde artırdığı analiz edilmiştir. Hastalık şiddetini düşürdüğü belirlenen, iki Trichoderma izolatının da T. asprellum oldukları belirlenmiştir. Bitki boyu ve ağırlığını en fazla artıran izolatların da sırasıyla T. asprellum (22A16) ve (22A20) olduğu belirlenmiştir. Bitkilerin yaş ve kuru ağırlıkları da incelendiğinde Asibenzolar-S-Methyl (ASM) uygulanan bitkiler ile birlikte Chaetomium spp. izolatları aynı gruba girmiştir. Uygulamalarda bitki boylarına bakıldığında ise C. coccoides izolattı izolatı ile ASM uygulanan bitkiler en kısa bitki boyuna sahip olarak aynı grupta yer almıştır.

Abstract:
There are some root and crown rot fungal disease agentr that adversely affect wheat agriculture, which is one of the most important crops in the World and crown rot in wheat. Among these Fusarium species, Fusarium culmorum, which causes crown rot in wheat, is an economically problematic agent in many wheat producing countries. In this thesis, biological control possiblities of Trichoderma sp., Chaetomium sp., Fusarium oxysporum and Lecanicillium sp. isolates as antagonist organisms against F. culmorum in wheat and their effects on plant growth were investigated. Sequencing analyses of the six isolates with the most effective and negative effects were performed. F. oxysporum f.sp. cumini isolate reduced the disease severity up to 9,25% and was determined as the most effective antagonist organism. In the control, the disease severity was found to be 40.73% and compared to this, it was determined that this isolate reduced the disease by 77.29%. It was determined that the seed treatment Dynasty© reduced the disease severity to 11.11% and was in the same group with F. oxysporum f.sp. cumini isolate. C. coccoides and C. globosum were the isolates that caused 94.44% and 83.33% disease severity, respectively. It was analysed that four of the six Trichoderma spp. isolates decreased the disease severity compared to the diseased control, but two of them increased the disease severity of the plants above the control. The two Trichoderma isolates that decreased the disease severity were identified as T. asperellum. The isolates that increased plant height and weight the most were T. asperellum (22A16) and (22A20) respectively. When the wet and dry weights of the plants were analysed, Asibenzolar-S-Methyl (ASM) treated plants and Chaetomium spp. isolates were in the same group. When plant height was analysed, C. coccoides and ASM treated plants were in the same group with the shortest plant height.