Türkiyeʼde yaygın olarak yetiştiriciliği yapılan bazı patates çeşitlerinde (Solanum tuberosum L.) farklı azot dozlarının verim ve kaliteye etkisi
Effects of different nitrogen doses on yield and quality among some popular potato cultivars (Solanum tuberosum L.)  in Turkey
Yazar: HAKAN YILDIZ
Danışman: PROF. DR. OSMAN GÜLŞEN ; YRD. DOÇ. DR. ABDULLAH ULAŞ
Erciyes Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Patates yetiştiriciliğinde aşırı azot kullanımı ve son zamanlarda nitrat tabanlı gübrelerin patlayıcı olarak kullanılmasından dolayı kullanımının kısıtlanması bu tez çalışmasının gerekçelerini oluşturmaktadır. Bu çalışma, Amasya ilinin yoğun patates üretimi yapılan Toklucak köyünde, farklı olgunlaşma sürelerine sahip patates çeşitlerinin, Amasya koşullarında verim ve verim unsurlarını belirlemek amacıyla, 2017 yılında yürütülmüştür. Araştırma da, farklı olgunlaşma sürelerine sahip üç patates çeşidine (erkenci: Marabel, orta erkenci: Layd Rozetta, orta erkenci Caruso) ve üç farklı dozda (9 kg/da, 18 kg/da, 36 kg/da) amonyum sülfat gübresi uygulanmıştır. Çalışmada uygulama deseni faktöriyel ve deneme deseni tesadüf bloklarıdır, tekerrür sayısı 3ʼtür. Bu araştırmada; çıkış süresi, çıkış oranı, bitki boyu, sap sayısı, ocak başına yumru sayısı, ocak başına yumru verimi, dekara büyük, orta ve küçük yumru verimleri ve yaprak klorofil içeriği gibi parametreler incelenmiştir.   
Elde edilen bulgulara göre Marabel, Layd Rozetta, Caruso çeşitlerinde bitki boyu,  ocak başına yumru sayısı, dekara orta yumru oranı, dekara küçük yumru oranı ve yaprak klorofil içeriği bakımından azot x çeşit interaksiyonu istatistiki olarak önemli derecede yüksek çıkmıştır.
Yapılan çalışma sonucunda sofralık olarak değerlendirilen Marabel çeşidinde; büyük yumru oranı N2 dozunda (% 75.8), ocak başına yumru sayısı N3 dozunda  (8.07 adet/ocak), ocak başına yumru verimi N3 dozunda (1.29 kg/ocak), dekara yumru verimi N3 dozunda (6139.68 kg/da) en yüksek veriler elde edilmiştir.
Genellikle sanayilik olarak değerlendirilen Layd Rozetta ve Caruso çeşitlerinde; büyük yumru oranı Layd Rozetta çeşidinde N3 uygulama dozunda (% 74.61), ocak başına yumru sayısı Caruso çeşidinde N3 dozunda  (14.67 adet/ocak), ocak başına yumru verimi Caruso çeşidinde N3 dozunda (1.30 kg/ocak), dekara yumru verimi Caruso çeşidinde N3 dozunda (6209.52 kg/da) en yüksek veriler elde edilmiştir.
Sonuç olarak, bölge şartlarında patates yetiştiriciliğinde farklı dozda azotlu amonyum sülfat uygulamasının yumru verimi yönünden sofralık çeşit olan Marabel çeşidinde ve sanayilik olan Layd Rozetta ve Caruso çeşitlerinde de N3 dozunda gübre uygulaması önerilebilir.

Anahtar Kelimeler:  Patates, amonyum sülfat, verim, verim unsurları

Abstract:
Excessive use of nitrogen levels and limitations to use of nitrat-based fertilizers due to their explosive nature are reasons to propose this study. This study was performed to determine effects of different nitrogen levels on some important yield and yield parameters among three popular potato cultivars in Turkey in 2017 in Toklucak region of Amasya province where intensive potato cultivation occurs. Three cultivars with varying maturation times were as follows: early maturing Marabel, mid-season maturing Layd Rozetta and Caruso. Nitrogen doses were 15 (N1), 30 (N2) and 45 (N3) kg/da). Treatment design and experimental designs were factorial and complete randomized block with three replications. The parameters investigated were time to emergency, ratio of emergence, plant height, number of stems, number of tuber per spot, large, middle and small sized tuber yield per da, and chlorophyll content of leaves.    
Marabel, Layd rozetta, Caruso potato cultivars and three nitrogen doses indicated interaction for plant height, number of tuber per spot, middle and small sized tuber yield per da, and chlorophyll content of leaves.    
Marabel cultivars had the highest ratio of large tuber (% 75.8) with N2 dose, the highest tuber number per spot (8.07 tuber/spot) with N3 dose, the highest tuber yield per spot N3 dose (1.29 kg/spot), and  the highest yield per da (6140 kg/da) with N3. 
Following the searches conducted in Amasya region; big tuber rate in Variety Lady Rosetta N3 Application dose ( 74,61 % ), tuber number per oven in Variety Caruso N3 dose ( 1,30 kg / oven ), tuber efficiency per oven in Variety Caruso N3 dose ( 14,67  / oven ), dekara tuber efficiency per oven in Variety Caruso N3 dose ( 14,67  / oven ), have been observed at the highest values in industrial Lady Rosetta and Caruso varieties.
As a result, under Amasya-Toklucak conditions, N3 nitrogen doses yielded the highest yield among three popular potato cultivars.

 Keywords: Potato, ammonium sulfate,  yield, yield parameters