Okul öncesi dönem çocuklarında kardeş kıskançlığının belirlenmesi ve annelerin müdahale yöntemlerinin incelenmesi
Determination of sibling jealousy in preschool children and examination of mothers' intervention methods
Yazar: DUYGU GİTTİ
Danışman: PROF. DR. GÜLÜMSER GÜLTEKİN AKDUMAN
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Okul Öncesi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Okul öncesi eğitime devam eden 48-72 aylık çocukların kardeş kıskançlığı davranışlarının belirlendiği ve annelerin müdahale yöntemlerinin incelendiği bu araştırmada karma model ve sıralı açıklayıcı desen kullanılmıştır. Bu kapsamda araştırma, 2022-2023 eğitim öğretim yılı içerisinde İstanbul'un Ümraniye ilçesinde resmi okul öncesi eğitim kurumlarına devam eden 48-72 aylık çocuklar ve anneleri  ile yürütülmüştür. Araştırmada  "Kişisel Bilgi Formu" , "Kardeş Kıskançlığı Tespiti Veri Formu" ve "Kardeş Kıskançlığına Müdahale Ebeveyn Görüşme Formu"  kullanılmıştır. Elde edilen nicel veriler SPSS paket programında kişisel/demografik değişkenlere göre çalışma grubunun aldığı puanlar Kay-Kare Testi (Chi Square Test) ile analiz edilmiştir. Nitel veriler ise kategori ve temalarının belirlenmesi için içerik analizi yapılarak çözümlenmiştir. Araştırma sonucunda; çocukların yaş, cinsiyet, doğum sırası, özel eğitime ihtiyacı olma durumu, çocuğun ekran karşısında vakit geçirme süresi ile kardeş kıskançlığı arasında anlamlı bir farklılığın olmadığı, doğum öncesi ve doğum sonrası çocuğun kardeş kıskançlığı düzeyinde ise anlamlı farklılık görülmüştür. Araştırmada ayrıca kardeşlerin birlikte yalnız kalma süresi, büyük kardeşin ekran karşısında vakit geçirme süresi ile kardeş kıskançlığı arasında anlamlı farklılık olduğu saptanmıştır. Araştırmaya göre çocukların kardeş ilişkilerinde fiziksel şiddet içerikli, sözel, kişisel eşyalara yönelik ve diğer kıskançlık davranışlarını sergiledikleri belirlenmiştir. Annelerin kardeş kıskançlığına çoğunlukla konuşma,/empati kurdurma, sözel uyarı/bağırma ve fiziksel şiddet müdahale yöntemlerini kullandığı sonucuna ulaşılmıştır. Ancak anneler tarafından kullanılan bu yöntemlerin uzun vadede kardeş kıskançlığı davranışının azalmasına veya ortadan kalkmasına etki etmediği belirlenmiştir. Bu sonuçlar doğrultusunda ailelere çocuklarının ihtiyaçlarını tespit etmelerini ve doğum sonrası aile dinamiklerini yönetmelerini hedefleyen eğitimlerin düzenlenmesi önerisine yer verilmiştir. Araştırmacılara ise ekran süresi ve kardeşlerin birlikte yalnız kalma süresi ile kıskançlık davranışları arasındaki ilişkinin derinlemesine incelendiği çalışmaların yapılması önerisinde bulunulmuştur.

Abstract:
In this study, in which sibling jealousy behaviors of 48-72-month-old children attending preschool education were determined and mothers' intervention methods were examined, mixed model and sequential explanatory design were used. In this context, the study was conducted with 48-72-month-old children and their mothers attending official preschool education institutions in Umraniye district of Istanbul during the 2022-2023 academic year. "Personal Information Form", "Sibling Jealousy Detection Data Form" and "Sibling Jealousy Intervention Parent Interview Form" were used in the study. The quantitative data obtained were analyzed with the Chi Square Test according to the personal/demographic variables in the SPSS package program. Qualitative data were analyzed by content analysis to determine categories and themes. As a result of the study, it was found that there was no significant difference between the age, gender, birth order, need for special education, the time the child spent in front of the screen and sibling jealousy, while there was a significant difference in the level of sibling jealousy of prenatal and postnatal children. In the study, it was also found that there was a significant difference between sibling jealousy and the duration of time spent alone together and the duration of time spent by the older sibling in front of the screen. According to the study, it was determined that children exhibited physical violence, verbal, personal belongings and other jealousy behaviors in sibling relationships. It was concluded that mothers mostly used talking, empathizing, verbal warning/shouting and physical violence intervention methods for sibling jealousy. However, it was determined that these methods used by mothers did not affect the reduction or elimination of sibling jealousy behavior in the long term. In line with these results, it was recommended that trainings be organized for families to identify the needs of their children and to manage family dynamics after birth. Researchers were also recommended to conduct in-depth studies examining the relationship between screen time and the time siblings spend alone together and jealousy behaviors.