Sağlık kaygısı düzeyi yüksek ve düşük bireylerin belirsizliğe tahammülsüzlük, kontrol odağı, duygu düzenleme güçlüğü, psikolojik dayanıklılık ve psikolojik iyi oluş açısından karşılaştırılması ve yüksek sağlık kaygısının azaltılmasında biliş-davranış temelli psikoeğitim ve mobil uygulamanın rolü
Comparison of individuals with high and low health anxiety in terms of intolerance of uncertainty, locus of control, difficulty in emotion regulation, psychological resilience, and psychological well-being and the role of cognitive-behavioral based psychoeducation and mobile application in reducing high health anxiety
Yazar: BURCU YILDIRIM ALTINOK
Danışman: PROF. DR. İHSAN DAĞ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Klinik Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
Sağlık kaygısı, hastalığa ilişkin yoğun korkular, hastalığın ciddi sonuçları olacağına dair inançlar ve beden duyumlarının yanlış yorumlanması şeklinde ortaya çıkan bir bozukluktur. Alanyazındaki çalışmalar bilişsel davranışçı yaklaşımın hastalığın tedavisinde oldukça etkili olduğuna işaret etmektedir. Bu çalışmada sağlık kaygısı yüksek ve düşük grupların sağlık kaygısı belirti şiddetine, belirsizliğe tahammülsüzlük, kontrol odağı, psikolojik iyi oluş, duygu düzenleme güçlüğü düzeylerine ve dayanıklılıklarına göre karşılaştırılması, sağlık kaygısına ilişkin bir model oluşturulması ve bu tez çalışması kapsamında geliştirilen mobil uygulamanın etkililiğinin incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla öncelikle bilişsel davranışçı yaklaşımın sağlık kaygısı formülasyonundan yola çıkılarak mobil uygulama içerikleri hazırlanmıştır. 

İlk aşamanın örneklemini 25-50 yaş arası 338 katılımcı (311 kadın, 27 erkek) oluşturmuştur. Demografik Bilgi Formu, Belirsizliğe Tahammülsüzlük Ölçeği, Sağlık Anksiyetesi Ölçeği, Çok Boyutlu Sağlık Kontrol Odağı Ölçeği, Psikolojik Dayanıklılık Ölçeği, Duygu Düzenleme Güçlüğü Ölçeği, Psikolojik İyi Oluş Ölçeği ve Covid-19 Hastalık Algısı Ölçeği uygulanmıştır. Sonuçlar sağlık kaygısı yüksek ve düşük olan grubun sağlık kontrol odağı haricinde diğer tüm değişkenler bakımından anlamlı olarak farklılaştığını göstermiştir. İkinci aşamada Sağlık Anksiyetesi Ölçeği'nden grup ortalamasından 1 standart sapma yüksek puan alan 26 (23 kadın, 3 erkek) katılımcı yer almıştır. Mobil uygulamanın tamamlanması 14 gün sürmüştür. Uygulamalar tamamlandıktan sonra son ölçümler alınmıştır. Sonuçlar biliş-davranış temelli mobil uygulamanın sağlık kaygısını azaltmada bireysel ve yüz yüze terapilere destek olarak kullanılabilir olduğuna işaret etmiştir. Sonuçlar alanyazın ışığında tartışılmıştır.

Abstract:
Health anxiety is a disorder that occurs as intense fears about the illness, beliefs that the illness will have serious consequences, and misinterpretation of body sensations. Literature indicates that the cognitive behavioral therapy is efficient in the treatment of the disease. This study aimed to compare groups with high and low health anxiety according to health anxiety symptom severity, intolerance of uncertainty, health locus of control, psychological well-being, emotion regulation difficulty levels and resilience, to develop a model for health anxiety and to examine the role of the mobile application developed for this thesis study. For this aim, mobile application contents were prepared primarily based on the health anxiety formulation of the cognitive behavioral approach.
The sample of the first phase consisted of 338 participants (311 women, 27 men) aged 25-50. Demographic Information Form, Intolerance of Uncertainty Scale, Health Anxiety Scale, Multidimensional Health Locus of Control Scale, Psychological Resilience Scale, Difficulties in Emotion Regulation Scale, Psychological Well-Being Scale and Covid-19 Illness Perception Scale were applied. The results showed that the groups with high and low health anxiety differed significantly in terms of all variables except health locus of control. In the second phase, 26 participants (23 women, 3 men) who scored 1 standard deviation higher than the group average on the Health Anxiety Scale were included. It took 14 days to complete the mobile application. The results showed that the cognition-behavior based mobile application could be used to support individual and face-to-face therapies in reducing health anxiety. The results were discussed in the light of the literature.