Çevre sosyolojisinin kuramsal gelişimi: Riley Dunlap'in katkıları
Theoretical development of environmental sociology: Contributions of Riley Dunlap
Yazar: ÖMER TALHA SEZGİN
Danışman: DOÇ. DR. AYNUR ERDOĞAN COŞKUN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Kent Çalışmaları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Derin ekoloji = Deep ecology ; Doğal çevre = Natural environment ; Ekolojik çevre = Ecological environment ; Fiziksel çevre = Physical environment ; Sosyoekolojik = Socioecological ; Sürdürülebilir çevre = Sustainable environment ; Çevre hareketleri = Environmental movements ; Çevre sosyolojisi = Environmental sociology ; Çevreci hareketler = Environmentalist movements ; İnsan-çevre ilişkisi = Human-environment relationship

Özet:
Bu tezde, günümüzde ulusal ve uluslararası düzeyde gündemin üst sıralarına kendisine yer bulan çevre başlıklı konuları toplum-çevre ilişkileri açısından inceleyen çevre sosyolojisinin kavramları ve kuramları incelenmiş ve sosyoloji disiplini içerisinde kurumsallaşma süreci eleştirel bir bakış açısı ile ele alınmıştır. Bu kapsamda çevre sosyolojisinin kuruluş sürecine etki eden toplumsal süreçler analiz edilirken çevre sosyolojisinin paradigmatik değişim iddiaları dönemin akademik tartışmaları göz önünde bulundurularak değerlendirilmiştir. Bu çerçevede çevre sosyolojisinin kuruluşunda önemli bir etkisi olan yeni toplumsal harketler ve özelde çevreci hareketlerin etkisi ve düşünsel olarak katkı sağlayan eko-felsefeler açıklanmıştır. Çevre sosyolojisinin kurumlaşma süreci, kurucu sosyologlardan olması ve bu alana önemli katkılarının bulunması sebebiyle Riley Eugene Dunlap'in akademik çalışmaları üzerinden değerlendirilmektedir.
Riley Eugene Dunlap'in akademik kariyeri boyunca çevre sosyolojisine etki eden birincil ve ikincil kaynakları incelenmiş ve eserlerine katkıda bulunan diğer sosyologlar kısaca değerlendirilmiştir. Çevre sosyolojisinin paradigmatik iddiasını oluşturduğu 1970'li yıllarda Dunlap'in kaleme aldığı Egemen Batı Dünya Görüşü ve İnsan İstisnacı Paradigma tanıtılmış ve alternatif Yeni Ekolojik Paradigma, kendisinin ilişki kurduğu diğer sosyologların katkıları da dahil edilerek incelenmiştir. Böylece Dunlap'in çalışmaları üzerinden çevre sosyolojisinin 50 yılı aşkın süre içerisindeki konu başlıkları ve tarihsel süreç içerisinde değişen dinamikleri incelenmektedir. Ayrıca çevre sosyolojisinin kurumsallaşma sürecinde eleştirel mahiyette ortaya konan akademik çalışmalar da ele alınmıştır. 
Bu çalışma, çevre sosyolojisinin akıl yürütme biçimindeki noksanlıkları tespit ettiği için özgündür. Çevre sosyolojisinin iddiaları yeni değildir. Bu disiplin, bilimsel bir sosyolojiye bağlı olmaması nedeniyle özellikle Frankfurt Okulu tarafından daha önce ve oldukça detaylı bir şekilde ele alınan modern bilim, pozitivizm, endüstriyel kapitalizm ve çevresel hassasiyetler üzerine oluşan eleştirel kuramı gözden kaçırmıştır. Bu çalışmada çevre sosyolojisinin iddialarına eleştirel ve geniş bir alan önerisi getirilmiş, çevre sosyolojisinin kendisini konumlandırdığı dar çerçeve açıklanmıştır.

Abstract:
In this thesis, the concepts and theories of environmental sociology, which examines the environmental issues that are at the top of the national and international agenda today in terms of society-environment relations, were examined and the process of institutionalisation within the discipline of sociology was examined from a critical perspective. In this context, while analysing the social processes affecting the establishment process of environmental sociology, the paradigmatic change claims of environmental sociology were evaluated by considering the academic debates of that period. In this framework, new social movements that have an important impact on the establishment of environmental sociology and specifically the impact of environmentalist movements and eco-philosophies that contribute intellectually were explained. The institutionalisation process of environmental sociology was evaluated through the academic studies of Riley Eugene Dunlap, who is one of the founding sociologists and has made significant contributions to this field.
Riley Eugene Dunlap's primary and secondary sources influencing environmental sociology throughout his academic career were analysed and other sociologists who contributed to his work were briefly evaluated. The Dominant Western Worldview and the Human Exceptionalist Paradigm written by Dunlap in the 1970s, which constituted the paradigmatic claim of environmental sociology, were introduced and the alternative New Ecological Paradigm including the contributions of other sociologists whom he was collaborated was examined, Thus, through Dunlap's works, the topics of environmental sociology in more than 50 years and the changing dynamics in the historical process were examined. In addition, academic studies that are critical in the process of institutionalisation of environmental sociology were also discussed.
This study is original as it identifies the deficiencies in the reasoning of environmental sociology. The claims of environmental sociology are not new. Because of its lack of commitment to a scientific sociology, the discipline has overlooked the critical theory of modern science, positivism, industrial capitalism and environmental sensitivities, which has been dealt with earlier and in considerable detail, especially by the Frankfurt School. In this study, a critical and broad field is proposed to the claims of environmental sociology and the narrow framework in which environmental sociology positions itself is explained.