Azerbaycan'da halk inançlarıyla ilgili dini literatür: Sovyet Dönemi
Religious literature on folk beliefso in Azerbaijan: Period of Soviet
Yazar: KEMALE ŞAKİROVA
Danışman: YRD. DOÇ. DR. MUHARREM YILDIZ
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Din = Religion ; Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Tarih = History
Dizin: Azerbaycan = Azerbaijan ; Dini eserler = Religious objects ; Dini hayat = Religious life ; Dini yayınlar = Religious publication ; Gelenekler = Traditions ; Halk bilimi = Folklore ; Halk inançları = Public beliefs ; İdeoloji = Ideology ; İnançlar = Beliefs

Özet:
Tezde; Sovyet Azerbaycan'ında (1920 – 1991) halk inançları ile ilgili olarak kaleme alınmış dini literatür ve halk arasında yaygın olan inançlar ele alınmıştır.  Dönemin Sovyet yazarları, halkın inancına eleştirel yaklaşmış, İlahi dinleri de bâtınî inançların bir tezahürü olarak görmüş, genelde bütün dinleri özelde ise İslam'ı hurafe saymıştır. Onlara göre İslam, diğer dinleri yok etmemiş, aksine onları İslami kalıba sokarak devam ettirmiştir. Bu anlayış ise temelde Pagan inancına dayanmaktadır. Sosyalist idarede böyle bir ilkellik asla kabul edilemez. 
Sosyalist ideoloji çizgisinde yazılan dini kitaplar, İslam'ın bütün ritüellerini;  tıp, arkeoloji, tarih, siyaset, felsefe ve sosyoloji gibi birçok bilimsel disiplin açısından ele almış ve bilimle dinin çeliştiğini iddia ve ispat ile din sosyal hayattan silinmeye çalışılmıştır. Müslüman toplum içinde yaşanan dini hayatı hurafe olarak değerlendiren Marksist ideoloji, dine karşı aldığı önlemler ile toplumu dinden uzak tutmayı başarmıştır. Fakat inançtan uzak tutamamış, dini uygulamalar ve inançlar folklorik olarak bile olsa yaşamaya devam etmiştir.
Din duygusu ve dini hayat olgusu insanın yaratılışıyla birlikte başlamıştır. Bundan dolayı tezin birinci bölümünde sadece Sovyet dönemi ele alınmamış, geçmişten günümüze kadar Azerbaycan coğrafyasında yaşamış bütün dinlere ve dini akımlara kısaca değinilmiştir. Tezin ikinci bölümünde Sovyet düşüncesine göre halkın inancı işlenmiş ve halk inançları ile ilgili literatür ortaya konulmuştur.

Anahtar Sözcükler: 
Dini Literatür, Azerbaycan, Halk, İnanç, Halk İnançları, Sovyet İdeolojisi.

Abstract:
In this thesis, religious literature written on folk beliefs in Azerbaijan in Soviet Union Era (1920 – 1991) and the widespread beliefs among the public are discussed. The writers of the Soviet era have been critical about the faith of the people and divine religions have seen as a manifestation of the Batini beliefs. According to them all religions in general and Islam in particular as superstition; Islam hasn't annihilated other religions; rather, has made them live under an Islamic cover. This understanding is mainly based on Paganism. Such a primitivity cannot be accepted in a socialist era.
Religious books written in socialist ideology line have handled all the rituals of Islam in terms of various scientific disciplines such as medicine, archeology, history, politics, philosophy and sociology. Religion has been tried to annihilate from social life by claiming that the religion contradicts with science. Marxist ideology evaluating religious life in Muslim societies as a superstition has managed to keep society away religion with measures taken against religion. But it could not succeed in keeping them out of faith, so faiths have continued to live even as the folkloric. 
Religious feelings and religious life phenomenon began with human creation. Therefore, in the first chapter of the thesis not only Soviet era has been handled, but also all religions and religious movements which lived in Azerbaijan from past to present have been explained briefly. In the second chapter of the thesis, people's faith has been dealt according to the Soviet idea and literature about folk beliefs has been put forward.
 
Key Words: 
Religious literature, Azerbaijan, People, Faith, Folk Beliefs, Soviet Ideology.