Stereotaktik radyocerrahi veya stereotaktik radyoterapi uygulanan beyin metastazlarında radyonekroz  gelişmesine neden olan faktörler
Evaluation of brain radionecrosis inducing factors after stereotactic radiosurgery or stereotactic radiotherapy
Yazar: BEDRİYE DOĞAN
Danışman: DOÇ. DR. NACİYE IŞIK ; DOÇ. DR. HEDİYE PINAR GÜNBEY
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Hamidiye Uluslararası Tıp Fakültesi / Radyasyon Onkolojisi Ana Bilim Dalı / Radyasyon Onkolojisi Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Radyasyon Onkolojisi = Radiation Oncology
Dizin: Beyin hastalıkları = Brain diseases ; Beyin neoplazmları = Brain neoplasms ; Nekroz = Necrosis ; Neoplazm metastazları = Neoplasm metastasis ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Radyocerrahi = Radiosurgery ; Radyoterapi = Radiotherapy ; Stereotaksik teknikler = Stereotaxic techniques

Özet:
AMAÇ: Stereotaktik Radyocerrahi (SRS) veya Stereotaktik Radyoterapi (SRT) uygulanan beyin metastazlarında  radyonekroz (RN)  insidansı, gelişme zamanı ve RN'yi predikte eden faktörlerin araştırılması amaçlanmıştır.

YÖNTEM: Kliniğimizde >18 yaş, sistemik hastalığı hızla progrese olmayan ve leptomeningeal tutulumu olmayan sadece SRS/SRT uygulanan 144 hastanın beyin metastazı retrospektif olarak analiz edildi. Dışlama ve dahil edilme kriterlerine uyan hastaların demografik, SRS/SRT özellikleri, Beyin– GTV (V8-21) volümetrik dozlarının RN ile olan ilişkileri incelendi. RN tanısı patolojik veya radyolojik olarak MRG, MR-DAG, MR-P, MR-S ile konuldu. Veriler; Ki kare testi, bağımsız örneklem t testi, lojistik regresyon analizi ve Kaplan Meier testi kullanılarak istatiksel olarak analiz edildi.
BULGULAR: 2010-2020 yılları arasında sadece SRS/SRT uygulanmış 144 hastanın 245 beyin metastazı incelendi. RN'nin; hastaların %23,6'sında, metastazların ise %18,4'ünde geliştiği tespit edildi. Metastazlardaki semptomatik RN oranı %3,3 iken; asemptomatik RN oranı %15,1 idi. RN oranı, SRS ve SRT gruplarında benzerdi (%18,3 vs %18,5). Radyonekroz gelişme süresi ortalama 22,8 ay (2,5-39,5) olup; yaşayan hastalarda   6, 12, 18, 24 aylık RN gelişme oranları sırasıyla; %16,8, %41,4, %52,9, %66 idi. SIR >5,72 (p:0,014), GPA >2,06 (p:0,004), RPA I (p:0,009), meme kanseri primeri (p:0,002), oksipital lob (p:0,039) ve supratentoriyal (p:0,039) yerleşim RN'yi predikte eden faktörlerdendi. Beyin dozları (beyin-GTV: 8, 10, 12, 14, 16, 18, 21Gy),  hedef volüm  (PTV), fraksiyonasyon, doz, CI, HI ile RN arasında ilişkili bulunmadı (p>0,05). Sadece asemptomatik RN için V21 prediktif faktör olarak bulundu (p:0,02).

SONUÇ: SRS sonrası önemli bir yan etki olan RN, azımsanmayacak sıklıkta karşımıza çıkmaktadır. Takip süresi arttıkça RN insidansı da artmaktadır. RN gelişimi ile en ilişkili olan faktörler; SIR ve supratentoriyal yerleşim olarak bulundu. SIR ölçümündeki 1 birimlik artışın 1,3 kat, supratentorial yerleşimin ise infratentoriale göre 2,98 kat RN riskini artırdığı saptandı. Beyin–GTV V8-21 ile RN arasında ilişki bulunamadı.

Anahtar Kelimeler: Beyin metastazı, radyonekroz, radyasyon nekrozu, stereotaktik radyocerrahi, stereotaktik radyoterapi

Abstract:
AIM: To investigate the incidence of radionecrosis (RN), development time and factors predicting RN in brain metastases with Stereotactic Radiosurgery (SRS) or Stereotactic Radiotherapy (SRT)

METHODS: Brain metastases of 144  patients  above 18 years, without rapid progression of systemic disease and leptomeningeal involvement who underwent only SRS/SRT for brain metastases were analyzed retrospectively. The effects of patient demographics, SRS/SRT characteristics, volumes of brain-GTV (V8-21) on the development of RN were analyzed in patients with inclusion and exclusion criteria. RN was verified by pathology and or MRI, MR-DWI, MR-P and MR-S. Data were analyzed using the Chi-square test, independent Sample t-test, Logistic regression analysis and Kaplan Meier test.

RESULTS: Between 2010 and 2020, 245 brain metastases of 144 patients who received only SRS/SRT were analyzed. RN was detected in 23,6% of patients and 18.4% of metastases. Symptomatic RN was present in 3.3% of metastases; asymptomatic RN was present in 15.1%. RN rate was similar in SRS and SRT groups (18.3% vs 18.5%). The mean time to RN ocurrence was 22,8 months (2.5-39.5). RN development rates of 6, 12, 18, 24 months were 16.8%, 41.4%, 52.9%, 66% respectively. RN predicting factors were SIR >5,72 (p:0.014), GPA >2,06  (p:0.004), RPA I (p:0.009), breast cancer origin (p:0.002), occipital lobe (p:0.039) and supratentorial (p:0.039) localization. Brain doses (brain-GTV; 8, 10, 12, 14, 16, 18, 21Gy), target volume (PTV), fraction and dose, CI, HI was not predictive with the development of RN (p>0,05). V21 only was associated with occurrence of asymptomatic RN (p:0,02).

CONCLUSION: RN, a major side effect after SRS, is still too common to be ignored. The occurrence of RN increased as follow-up period increases. The factors most associated with the development of RN was found as SIR and supratentorial localization. It was determined that 1 unit increase in SIR measurement increased the risk of RN 1.3 times and supratentorial location 2.98 times compared to infratentorial. We could not relationship between the volumes of brain-GTV (V8-21) and RN.

Keywords: Brain metastasis, radionecrosis, radiation necrosis, stereotactic radiosurgery, stereotactic radiotherapy