İki-5 yaş arası çocuklarda nütrisyonel anemi ile çocukların beslenme alışkanlıkları ve ailelerin sosyodemografik özellikleri arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between nutritional anemia in children aged 2-5, nutritional habits of children and sociodemographic characteristics of families
Yazar: FULYA SİBEL EKİCİ İBRAHİMOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. ÖZLEM BOSTAN GAYRET
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Bağcılar Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Anemi = Anemia ; Beslenme alışkanlıkları = Nutritional habits ; Beslenme incelemeleri = Nutrition surveys ; Sosyodemografik özellikler = Socio-demographic characteristics ; Çocuklar = Children

Özet:
Giriş ve Amaç: Anemi, tüm dünyada 1,62 milyar insanı etkilemektedir ve Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ)'ne göre ülkemiz için orta şiddette bir halk sağlığı sorunudur. Aneminin en sık sebebi olan beslenme yetersizliği ve dengesizliğine bağlı nütrisyonel anemi ise özellikle gelişme çağındaki çocukların motor ve mental bütünlüğü için oldukça önemlidir. Bu çalışmada amacımız hastanemize başvuran 2-5 yaş arası anemik çocuklarda aneminin etiyolojisini ortaya koymak, çocuğun beslenme alışkanlıkları ve ailenin sosyodemografik özellikleri ile aneminin ilişkisini değerlendirilebilmektir. 
Gereç ve Yöntem: Çalışma için Ekim 2019-Ocak 2021 tarihleri arasında kliniğimizde demir eksikliği anemisi ve/veya vitamin B12 eksikliği anemisi ve/veya folat eksikliği anemisi tanısı alan 2-5 yaş arasındaki 540 çocuk tespit edildi. Ulaşılan ve onay veren 200 çocuğun ailesine önceden belirlenen anket soruları soruldu. Anket sorularına verilen cevaplar ile hasta dosyalarından elde edilen kan değerleri birlikte değerlendirildi.
Bulgular: Çalışmadaki 200 çocuğun 74'ü (%37) kız ve 126'sı (%63) erkektir. Bu çocukların %58'inde sadece demir eksikliği anemisi, %19,5'inde sadece vitamin B12 eksikliği anemisi, %1,5'inde sadece folat eksikliği anemisi vardır. Çocukların %14'ünde demir ve vitamin B12 eksikliği anemisi birlikteliği, %5,5'inde demir ve folat eksikliği anemisi birlikteliği, %1'inde vitamin B12 ve folat eksikliği anemisi birlikteliği ve %1'inde de her üç mikronütrientin birlikte eksik olduğu anemi görülmektedir. Çocukların annelerinin öğrenim durumları arttıkça folat değerinin arttığı, orta ve ağır anemi görülme riskinin azaldığı saptandı (p:0.004, p:0.004; p<0.05). Ailede çocuk sayısı arttıkça çocukların Hb ve Hct değerlerinin azaldığı görüldü (p:0.017, p:0.021; p<0.05). Çalışmada formül mama alanlarda vitamin B12 değeri yüksek, folat değeri düşük saptandı (p:0.018, p:0.041; p<0.05). Uzun süre formül alanlarda ise ferritin değeri kısa süre alanlara göre daha düşük saptandı (p:0.018; p<0.05). İnek sütü alan çocuklarda ferritin düzeyi daha düşük, vitamin B12 ve MCV değerleri daha yüksek saptandı (p:0.024, p:0.015, p:0.047; p<0.05).  Bu çocuklarda vitamin B12 eksikliği anemisi riskinin azaldığı görüldü (p:0.022; p<0.05). Pika öyküsü olan çocukların ferritin değeri daha düşük bulundu (p:0.043; p<0.05). Pika öyküsü olan çocuklarda demir eksikliği anemisi, folat eksiklliği anemisi görülme riski artmışken, vitamin B12 eksikliği anemisi görülme riskinin azaldığı saptandı (p:0.023, p:0.026, p:0.038; p<0.05). Çocukların kırmızı et ve sakatat tüketimi sorgulandığında hiç kırmızı et tüketmeyenlerin daha düşük ferritin düzeyine sahip olduğu görüldü (p:0.016; p<0.05). Pekmez tüketimi sorgulandığında ise haftada 4 kez ve üzeri pekmez tüketenlerin Hb, ferritin ve MCV değerleri daha yüksek saptandı (p:0.003, p:0.046, p:0.017; p<0.05). Haftada 4 kez ve üzeri pekmez tüketenlerin orta ve ağır anemik olma riski daha düşük olduğu görüldü (p:0.003; p<0.05). 
Sonuç: Ülkemiz, nütrisyonel aneminin sıklıkla görüldüğü ülkelerden biridir. Çalışmamızda demir eksikliği anemisi prevalans olarak ilk sırada yer almaktadır. Vitamin B12 eksikliği anemisi ve folat eksikliği anemisi prevalansı da yadsınamaz düzeydedir. Hekim olarak anemilerin saptanmasında çocukların beslenme alışkanlıklarının önemini unutmamalı, takiplerimiz sırasında çocuğun beslenmesini sık sık sorgulamalıyız. Aneminin önlenmesi, aneminin saptanması ve tedavisinden daha maliyet etkin bir uygulamadır. 
Anahtar Kelimeler: Nütrisyonel anemi, çocuk, sosyodemografi, beslenme.

Abstract:
Introduction and Aim: Anemia affects 1.62 billion people all over the world. It is classified as a moderate public health problem in our country according to World Health Organization (WHO). Being the leading reason of anemia, nutritional anemia due to nutritional deficiency and imbalance, is critical for motor and mental integrity of children. In this study, we aim to reveal the etiology of anemia in children aged 2-5 years admitted to our hospital and to evaluate the relationship between the child's nutritional habits, sociodemographic characteristics of the family and anemia. 
Materials and Methods: 540 children aged 2-5 years who were diagnosed with iron deficiency anemia and/or vitamin B12 deficiency anemia and/or folate deficiency anemia in our clinic between October 2019 and January 2021 were included in the study. Predetermined survey questions were asked to the families of 200 children who were within reach and gave consent. The answers to the questionnaire and the previously taken blood results were evaluated together.
Results: 200 children aged 2-5 years were evaluated in the study. Of the selected children, 74 (37%) were girls and 126 (63%) were boys. Of these, 58% had only iron deficiency anemia, 19.5% had only vitamin B12 deficiency anemia, and 1.5% had only folate deficiency anemia. Iron and vitamin B12 deficiency anemia coexistence, iron and folate deficiency anemia coexistence, vitamin B12 and folate deficiency anemia coexistence and all three micronutrients' deficiencies were seen in 14%, 5.5%, 1%, and 1% of the children respectively. 
 It was determined that as the education level of the mothers increased, the folate value increased and the risk of moderate and severe anemia decreased (p:0.004, p:0.004; p<0.05). Additionally, as the number of children in the family increased, the Hb and Hct values of the children decreased (p:0.017, p:0.021; p<0.05). 
In the study, vitamin B12 value was found to be high and folate value was low in those who received formula food (p:0.018, p:0.041; p<0.05). Ferritin levels were found to be lower in those who received formula for longer duration in comparison to shorter durations (p:0.018; p<0.05). Ferritin levels were lower and vitamin B12 and MCV values were higher in children who received cow's milk (p:0.024, p:0.015, p:0.047; p<0.05). It was observed that the risk of vitamin B12 deficiency anemia was decreased in these children (p:0.022; p<0.05). Ferritin levels were found to be lower in children with a history of PICA (p:0.043; p<0.05). Though the risk of iron deficiency anemia and folate deficiency anemia increased in children with a history of PICA, the risk of vitamin B12 deficiency anemia was found to be decreased (p:0.023, p:0.026, p:0.038; p<0.05). When the red meat and offal consumption of children was questioned, it was determined that those who never consumed red meat had lower ferritin levels (p:0.016; p<0.05). When molasses consumption was questioned, Hb, ferritin and MCV values were found to be higher in those who consumed molasses 4 times a week or more (p:0.003, p:0.046, p:0.017; p<0.05). Those who consumed molasses 4 or more times a week had significantly lower risk of being moderately and severely anemic (p:0.003; p<0.05).
Conclusion: Our country is one of the countries where nutritional anemia is common. In our study, iron deficiency anemia ranks first in prevalence. The high prevalence of vitamin B12 deficiency anemia and folate deficiency anemia is also undeniable. As physicians, we should not forget the importance of children's nutritional habits for the detection of anemia, and we should frequently ask questions about nutrition of the child during our regular follow-ups. Prevention of anemia is more cost-effective than detection and treatment of anemia.
Keywords: Nutritional anemia, child, sociodemography, nutrition