Akut pankreatit tanılı hastalarda başvuru anında bakılan biyobelirteçlerin hastalık şiddeti ve mortalite ile korelasyonunun değerlendirilmesi
Evaluation of correlation between disease severity and mortality of biomarkers at the time of application in patients with acute pancreatitis
Yazar: EMİR TUĞRUL KESKİN
Danışman: PROF. MEHMET İBİŞ
Gazi Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı / İç Hastalıkları Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Gastroenteroloji = Gastroenterology ; İç Hastalıkları = Internal diseases
Dizin: APACHE skorlama sistemi = APACHE scoring system ; Abdomen-akut = Abdomen-acute ; Biyobelirteçler = Biomarkers ; Komplikasyonlar = Complications ; Laktik asit = Lactic acid ; Mortalite = Mortality ; Pankreas hastalıkları = Pancreatic diseases ; Pankreatit = Pancreatitis ; Prognoz = Prognosis

Özet:
AMAÇ: Akut pankreatit (AP), pankreasın ani başlayan enflamatuvar tablosudur. Akut pankreatit dünya genelinde gastrointestinal sistem kaynaklı acil servis başvuruları ve hastane yatışlarında ön sıralarda yer almaktadır. Bu çalışmamızda akut pankreatit tanısı ile başvuran hastalarda başvuru anında rutin olarak bakılan parametrelerin hastalık şiddeti, komplikasyon gelişimi ve mortalite ile korelasyonunu araştırılması ve çeşitli prognostik indekslerin hastalığın şiddetini predikte etme değerinin incelenmesi amaçlanmıştır.
GEREÇ ve YÖNTEM: Eylül 2019-Ocak 2020 tarihleri arasında Gazi Üniversitesi Hastanesi'ne başvuran ve iç hastalıkları servislerinde yatan akut pankreatit tanılı 95 hasta üzerinde yapılmıştır. Tek merkezli ve prospektif olarak dizayn edilen bu çalışmada akut pankreatitte şiddet ve mortaliteyi öngörmede sık kullanılan skorlama sistemleri ile tanı anında ve sonrasında bakılan parametrelerin pankreatit şiddeti ile olan ilişkisi araştırıldı. Ayrıca bu parametrelerin yoğun bakım desteği ihtiyacı ile mortaliteyi öngörebilmekteki etkinlikleri de araştırıldı.
BULGULAR: Hastaların yaş ortalaması 56 olup hastaların başvuru anında bakılan BK, nötrofil, lenfosit, AST, kalsiyum, BUN, kreatinin, ürik asit, albümin, prokalsitonin, laktat, CRP ve 48. saatte bakılan BK, nötrofil, lenfosit, kalsiyum, BUN, kreatinin, ürik asit, albümin, laktat ve CRP değerlerinin hafif, orta ve şiddetli AP grupları arasında istatistiksel anlamlı bir şekilde farklı olduğu gösterildi. Ayrıca NLR, PLR ve CRP/Albumin oranlarının tanı anındaki ve 48. saatteki değerlerinin tümünün hafif, orta ve şiddetli AP grupları arasında anlamlı olarak farklı olduğu gösterildi (<0,05).
Başvuru anında bakılan CRP, prokalsitonin, ürik asit, kan gazı laktat değerileri ile CRP/albumin oranı şiddetli AP'yi diğer AP gruplarından farklı olduğu gösterildi ve bu parametrelerin her biri için şiddetli AP'yi öngörecek cut-off değerleri; CRP: 96 mg/L, prokalsitonin: 0,80 ng/ml, kan gazı laktat:2,3 mMol/L, ürik asit: 4,45 mg/dl, NLR:11,8,  PLR:235,3 ve CRP/albumin oranı: 25,2 olarak hesaplandı. Benzer şekilde 48. saatteki parametreler için şiddetli AP'yi öngörecek cut-off değerleri ise; CRP: 184,5 mg/L, kan gazı laktat:1,75mMol/L, ürik asit: 6,15 mg/dl, NLR:9,79, PLR:305,4 ve CRP/albumin oranı: 68,3 olarak hesaplandı.
Şiddetli akut pankreatitli hastalar ile hafif ve orta AP hastaları arasında anlamlı fark saptanan bu parametrelerin şiddetli AP gelişimini öngörebilmesindeki değerleri regresyon analizi ile değerlendirildi. Tüm parametreler içerisinde tanı anında bakılan laktat değeri ile 48. saatte bakılan BUN değerinin şiddetli AP'yi öngörmekte istatistiksel olarak anlamı olduğu gösterildi ve tanı anındaki laktat değerinin ise en önemli parametre olduğu saptandı (p<0,05). AP hastalarında komplikasyon gelişimini öngörmede ise en değerli parametrenin başvuru anındaki laktat olduğu ayrıca hastanın yaşı, prokalsitonin değeri ve APACHE II skorunun da benzer şekilde anlamlı olduğu gösterilmiştir.
AP hastalarında YBÜ yatışı ve mortaliteyi öngörmekte ise sadece 48.saate bakılan BUN değerinin anlamlı olduğu görüldü. Bunun dışındaki diğer tüm parametrelerin YBÜ yatışı ve mortaliteyi öngörmekte yetersiz olduğu gösterildi.
SONUÇ: Akut pankreatitte pankreatitin şiddeti ve mortaliteyi predikte etmesi öngörülen parametrelerin değerlendirildiği bu çalışmada; hafif, orta ve şiddetli AP grupları arasında yaş, VKİ, bel çevresi, altta yatan DM, HT, KAH ve KBH varlığı ile istatistiksel olarak anlamlı fark olduğu gösterilmiştir. Başvuru anında bakılan kan gazı laktat düzeyinin şiddetli AP'yi öngörmede en değerli parametre olduğu  ve 48. saatte bakılan BUN düzeyinin de  AP şiddetini  öngörmede değerli bir diğer parametre olduğu istatistiksel olarak anlamlı olduğu saptanmıştır. Akut pankreatit hastalarında komplikasyon gelişimini öngörmede başvuru anında ve 48. saatte bakılan tüm parametreler değerlendirildiğinde en değerlisi başvuru anındaki laktat olmakla beraber; yaş, prokalsitonin ve APACHE II skorunun anlamlı olduğu gösterilmiştir.  Hastaların başvuru anında ve 48. Saatte bakılan değerleri incelendiğinde sadece 48.saate bakılan BUN değerinin YBÜ yatışını ve mortaliteyi öngörmede anlamlı olduğu görülmüş olup diğer parametreler anlamlı bulunmamıştır.

Anahtar Kelimeler: Akut pankreatit, şiddet, mortalite, laktat, APACHE II, BUN, prognoz, komplikasyon

Abstract:
BACKGROUND: Acute pancreatitis (AP) is the sudden onset inflammatory condition of the pancreas. Acute pancreatitis is a major cause of gastrointestinal emergency department applications and hospitalizations worldwide. In this study, it was aimed to investigate the correlation between the severity of disease, development of complications and mortality, and the value of various prognostic indexes and some biomarkers to predict the severity of the disease in patients with acute pancreatitis.

METHODS: This study was performed on 95 patients diagnosed with acute pancreatitis who applied to Gazi University hospital between september 2019 and january 2020 and who were hospitalized in internal medicine services.  In this single-centered and prospectively designed study, some of the biomarkers examined with the scoring systems frequently used in acute pancreatitis were investigated in predicting pancreatitis severity, intensive care needs and mortality.

RESULTS: The average age of the patients is 56, and the WBC, neutrophil, lymphocyte, AST, calcium, BUN, creatinine, uric acid, albumin, procalcitonin, lactate, CRP and 48th hour WBC, neutrophil, lymphocyte, calcium, BUN, creatinine, uric acid, albumin, lactate and CRP values were shown to be statistically different between mild, moderate and severe AP groups. In addition, NLR, PLR and CRP / Albumin ratios were shown to be significantly different between mild, moderate and severe AP groups at the time of diagnosis and at 48th hour (<0.05). Cut-off values to predict severe AP; CRP: 96 mg / L, procalcitonin: 0.80 ng / ml, blood gas lactate: 2.3 mMol / L, uric acid: 4.45 mg / dl, NLR: 11.8, PLR: 235.3 and CRP / albumin ratio: Calculated as 25.2. Similarly, the cut-off values that will predict severe AP for the parameters at the 48th hour; CRP: 184.5 mg / L, blood gas lactate: 1.75mMol / L, uric acid: 6.15 mg / dl, NLR: 9.79, PLR: 305.4 and CRP / albumin ratio: 68.3 It was calculated. With the logistic regression analysis for all parameters, the lactate value at the time of diagnosis and bun value at the 48th hour were statistically significant in predicting severe ap, and the lactate value at the time of diagnosis was found to be the most important parameter (p <0.05). In predicting the development of complications in patients with AP, the most valuable parameter was shown to be lactate at the time of application, as well as the patient's age, procalcitonin value and APACHE II score were similarly significant. If the ICU predicted hospitalization and mortality, it was seen that the BUN value was only significant at 48 hours. All other parameters were shown to be insufficient to predict ICU hospitalization and mortality.

CONCLUSIONS: In this study where some biomarkers were evaluated to predict the severity and mortality in acute pancreatitis; there were statistically significant differences between mild, moderate and severe ap groups with age, BMI, waist circumference, underlying DM, HT, CAD and CKD.
It was found that the lactate level examined at the time of application was the most valuable parameter in predicting severe AP, and that the BUN level at 48 hours was another valuable parameter in predicting the severity of AP. When all parameters are evaluated, the most valuable is lactate at the time of admission; age, procalcitonin and APACHE II score were shown to be significant. Only the 48th hour BUN value was found to be significant in predicting ICU hospitalization and mortality, and other parameters were not significant.


Keywords: Acute pancreatitis, severity, complication, mortality, lactate, APACHE II, BUN, prediction