Erciyes yöresi masallarında tipler /
Yazar: MUSTAFA SEVER
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ALİ YAKICI
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Halk Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1995
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Halk edebiyatı = Folk literature ; Kayseri-Erciyes = Kayseri-Erciyes ; Masallar = Tales

Özet:
Teknolojinin hızla ilerlediği, Doğu-Batı kültür alış verişinde toplum değerlerinin hızla değiştiği çağımızda milli ve manevi değerlerin yaşatılması, gelecek nesillere aktarılması, kaçınılmaması gereken bir görevdir. Halk edebiyatı mahsulleri, zaman içerisinde aşınmaya uğrar, kaybolur. Bu nedenle halk edebiyatı ürünlerinin yeniden meydana getirilme si, tekrar yerine konması imkansız bir olaydır. Türk halk kültürünün en değerli hazinelerinden birisi de masallardır. Bu hazinenin farkına varan Türk aydını, bilimsel olarak masal derlemelerine ve incelemelerine girişmiştir. Yapılan bir çok çalışma, masallarımızın değerini ve önemini ortaya koyan çalışmadır. Biz de bu çalışmamızda genel olarak masal türü hakkında yapılan çalışmalardan, değerlendirmelerden hareketle I. bölümde, masalın ne olduğu, kaynağı hakkında ileri sürülen görüşleri, yapılan masal tasnif çalışmalarını ve masalın yapısını incelemeye çalıştık. II.bölümdeyse Erciyes Yöresi (Kayseri, Sivas, Yozgat, Kırşehir, Nevşehir, Niğde ve Aksaray) masallarındaki "tipler" üzerinde duriyfe. Kendi derlemelerimiz yanında, çeşitli yerlerden derlenmiş, kimileri çeşitli dergilerde yayımlanmış, kimiler i öğrenci tezlerinde dil malzemesi olarak kullanılmış, yayımlanmamış ikiyüzü aşkın masaldaki tipleri tespit etmeye çalıştık. Her masalda çeşitli kahramanlar vardır. Olayı veya durumu birinci derecede etkileyen kahramanlar olduğu gibi, olay ve durumun gelişiminde ikinci derecede rol alan kahramanlar da vardır. Biz, değişik masallarda değişik olay ve durumun içinde rol alan kahramanların ortak karakter özelliklerini tespit ederek bunları tip olarak tespit ettik. Mesela, masallarımızda adı ne olursa olsun,zekiliği,partikliği ile ön plâna çıkan kahraman, bir tip olarak isimlendirildiğinde "Keloğlan tipi" olarak isimlendirilmiştir. Bunun gibi, olay ve durura karşısında aynı davranışı gösteren, aynı karakterdeki kahramanların meydana getirdikleri tipleri tespit etmeyeİİ çalıştık. Son bölümdeyse, topladığımız masalların epizotlarını ver dik. Erciyes Yöresi kültür değerlerinin bir kısmı da olsa, Erciyes Yöresi masallarını inceleme imkanı bulduk. Tipleri incelediğimizde gördük ki, iyi kötü mücadelesinde iyi olan her zaman üstün gelmekte. Buda insanımızın iyiye, güzele, doğruya verdiği değeri göstermekte; masallar yoluyla insanımıza "ideal insan" tipini çizmektedir. Halk edebiyatı mahsullerinin incelenmesi, onların çağa uygun biçimde yeni nesillere sunulması, insanımıza yapılacak en iyi yatırımdır.

Abstract:
It's a duty to keep the cultural and moral values and to carry them out to the next generations in this rapidly developing techno logical age where social values are changing quickly in cultural exchanges between East and West. Works of folk literature are erased as the time goes on and they disappear. And that's the reason that it's impossible to creat and write them again and to put them in their own places. The tales are the most precious treasures of the Turkish folk culture. The Turkish intellectuals who have seen this treasure has already started collecting tales and studying them. A lot of work has been done in this area and they have poited out how valuable they are. In the first section of this study.generally beginning with the evaluations on the works of tales. We' re tried to discuss the proposds what tale is and what its origin is.We tried to see the main structure of tale from the classifications made before. In the second section, we worked on the types of the tales that took place around Erciyes (Kayseri, Sivas, Yozgat, Kırşehir, Nevşehir, Niğde, and Aksaray). Together with our collection we also tried read and value more than 200 tales some of which are collected from different areas, some of which are published in the magazines, some of which are used in the students tests as language materials. In each tale, there are different heros: The heros that affect the event or position mainly and the others that effect the event and position secondly.We studied the common types of these two. Such as in our work no matters what his name is how cleverhe is and pratic.this type is called Keloğlan. Like this we tried to ascertain the types that the heros show the some behaviours for the same kind of event. İn the last section, we wrote down the episodes of the tales. We had a chance to study the tales of Erciyes and its environmentsIV altough it was a part of the culture of Erciyes.When we went in to details we saw that, in the struggles between the good and the bads, good respect and intention to the good, beauty and truth. And I may also say that our people draws the ideal type in those tales for our people. I think the study of folk literature, its examining and its serving to the new generations is the best invesment made for our people.