Epizodik küme başağrısında elektrofizyolojik çalışma: Yüz bölgesinden kaydedilen sempatik deri yanıtı değerlendirilmesi
Electrophysiological study in epizodic cluster headache: Evaluation of sympathetic skin responses of face
Yazar: ÖZLEM ALTIOKKA
Danışman: DR. BELGİN M. MUTLUAY
Sağlık Bakanlığı / İstanbul Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Has. Eğt. ve Arş. Hastanesi / Nöroloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2012
Konu: Nöroloji = Neurology
Dizin: Baş ağrısı = Headache ; Elektrofizyoloji = Electrophysiology ; Galvanik deri cevabı = Galvanic skin response ; Otonom sinir sistemi = Autonomic nervous system ; Sempatik sinir sistemi = Sympathetic nervous system

Özet:
AMAÇ: Çalışmamızda, tek taraflı trigeminal sinirin birinci dalına lokalize ağrı ile birlikte otonomik bulguların eşlik ettiği primer başağrılarından biri olan epizodik küme başağrısı (KB) hastalarında atak ve remisyon döneminde: Ortostatik hipotansiyon(OH) varlığı, R-R interval değişikliği (RRID), yüz ve ekstremitelerde sempatik deri yanıtı (SDY) çalışılarak, disotonomik bulguların araştırılması amaçlanmıştır. Ayrıcayüz bölgesinden elde edilen SDY?nın KB?da otonomik bozuklukları saptamada ekstremite SDY?larından daha hassas olup olmadığı bu çalışmanın diğer bir amacıdır. YÖNTEM: Çalışmaya Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi Başağrısı Polikliniği?nde, IHS 2004 Kriterleri?ne göre KB tanısı konulan ve tedavi altında olmayan 16?sı erkek, 3?ü kadın olmak üzere toplam 19 hasta ve 19 sağlıklı gönüllü kontrol grubu olarak alındı. Hastaların, cinsiyet ve yaş bilgilerine ek olarak sigara öyküsü, hastalık başlangıç yaşı, yıllık küme dönemi sayısı, küme dönemi süresi, mevsimsel döngüsellik, günlük atak sayısı, ağrı süresi, atağın uyku ile ilişkisi ve predispozan faktörler sorgulandı. Ayrıca semptomların görüldüğü taraf ve atak dönemindeki klinik bulgular kaydedildi. Kontrol grubunda kan basıncı ölçümleri, her iki üst ve alt ekstremite ile yüzden iki taraflıkaydedilen SDY?ları ve her iki el sırtından RRID kayıtları yapılırken; hasta grubunda ise bu testler hem atak hemde remisyon dönemlerinde yapılarak küme özellikleri ve disotonomi bulguları ile karşılaştırıldı. İstatistiksel analiz için Statistics Package of Social Science (SPSS) 20.0 programı kullanıldı.BULGULAR: Atak ve kontrol döneminde hem üst ve alt ekstremiteden hem de yüzden SDY elde edilmiştir. Atak döneminde yüzden elde edilen kayıtlardasemptomatik taraf ortalama latans değeri asemptomik tarafa ve kontrol grubuna göredaha uzun (p=0,002, p=0,006), ortalama amplitüd değeri ise daha düşük (p=0,005,p=0,068) saptanmıştır. Ekstremitelerden elde edilen kayıtlarda; semptomatik taraf,kontrol grubu ve asemptomatik taraf ile karşılaştırıldığında bu değerler arasında anlamlıfarklılaşma yok idi. Remisyon döneminde hiçbir hastada OH saptanmaz iken, atak döneminde sadece 3 (%16) hastada OH saptandı. Ayrıca atak dönemindeki RRID değerleri ile kontrol ve remisyon dönemi değerleri arasında da anlamlı farklılaşma yok idi. SDY, OH ve RRID ile hastalık süresi, ortalama küme dönemi sayısı, küme dönemi süresi, atak sayısı ve ağrı süresi arasında anlamlı bir ilişki saptanmadı. Atak dönemindeki bulguların varlığının SDY latans ve amplitüd değerleri ve RRID değerleri üzerinde etkisi yok idi. SONUÇ: Çalışmamızın sonuçları, atak döenminde KB?da yüzden elde edilen SDY kayıtlarının sempatik sinir sistemi tutulumunu göstermede ekstremite kayıtlarından daha hassas ve otonomik disfonksiyonun kranial alan ile sınırlıVolabileceğini düşündürmüştür. Fakat bu konu ile ilgili birçok çalışmaya daha ihtiyaç vardır. ANAHTAR KELİMELER: Küme Başağrısı, Otonomik Disfonksiyon, Sempatik Deri Yanıtı, R-R İnterval Değişkenliğ

Abstract:
OBJECTİVE: Cluster headache (CH) is a primary headache disorder, with unilateral pain located in the first division of the trigeminal nerve and accompanied by ipsilateral autonomic impairment. Our aim was to investigate sympathetic skin responses (SSRs), R-R interval variation (RRIV) and orthostatic hypotension in order to determine dysautonomic symptoms in CH patients during attack and remission phases. In order to define the origin of this autonomic dysfunction we also assessed the sensitivity of SSR recordings from the face in contrast to recordings from the upper and lower extremities.MATERİALS and METHODS: We included 19 healthy genderly matched voluntary controls and 19 drug free patients (16 male, 3 female) diagnosed as CH according to IHS 2004 criteria at our Headache Outpatients Clinic in Bakırköy Research and Training Hospital for Psychiatric Neurological Diseases. In addition to gender and age information, smoking history, age of disease onset, duration of illness, average number of episodes per year, average duration of cluster periods in days, seasonal periodicity, average number of attacks per day, pain duration, circadian rhythm and precipitant factors were identified. On the other hand, side of symptoms and clinical findings at attack period were recorded. While blood pressure, SSRs of face and upperlower limbs and R-R interval variation (RRIV) from both palms were recorded duringattack and remission phase in CH patients; they were compared with cluster features and dysautonomic findings. Same tests were applied in the control group. The data obtained was analyzed statistically with Statistics Package of Social Science (SPSS) 20.0 program.RESULTS: During attack and remission phases, all SSR?s of face and extremities were recorded. On the symptomatic side of CH?s, mean latency of face SSR recorded during attacks was longer, and mean amplitude was smaller when compared to the asymptomatic side and the controls (for latance; p=0.002, p=0.006 for amplitud; p=0,005, p=0,068). SSRs from extremities showed any significant finding for latency and amplitudes when compared to sides and to controls. During attacks, three OH were detected in three patients (%16), whereas no OH was found during remission period. No significant difference was determined for RRIV during attacks, remission period or when compared to controls. There was not any association between SSRs, RRIV, OH and duration of illness, average number of attacks per day and pain duration, as well as no affect of symptoms on SSRs and RRIV during attacks.CONCLUSİONS: We concluded that SSRs recorded from the face were more sensitive for sympathetic system dysfunction in CH when compared to recordings from upper and lower extremities. This finding suggested that autonomic disturbance in CH is limited to the cranial area. In order to clarify this issue, other detailed studies are needed, however. KEYWORDS: Cluster Headache, Autonomic Dysfunction, Sympathetic Skin Response, R-R Interval Variation