Ankara Etnografya Müzesi ve Ankara Vakıf Eserleri Müzesi'nde bulunan seçili ahşap eserlerin mevcut koruma durumlarının tespiti ve korumaya yönelik çalışmalar
Determination of the current conservation status and studies for their conservation of some wooden artifact in Ankara Ethnography Museum and Ankara Foundation Museum
Yazar: CEMİLE YILDIRIM ALTUN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MURAT CURA
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Kültür Varlıklarını Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Ağaç İşleri = Wood Products ; El Sanatları = Crafts
Dizin: Ahşap eserler = Wood works ; Ahşap koruyucu = Wood preservative ; Bakım onarım = Maintenance repairing ; Dijital tarama = Digital scanning ; Eski eserler = Ancient monuments ; Kültürel miras = Cultural heritage ; Tarihi koruma = Historic preservation

Özet:
Çalışmanın örneklem grubunu Ankara Etnografya Müzesi'nde bulunan Beylikler Dönemi eserleri olan 11928 envanter numaralı Taşkınpaşa Camii minberi ve 11541 envanter numaralı Taşkınpaşa Camii mihrabı, Ankara Vakıf Eserleri Müzesi'nde bulunan 2239 envanter numaralı Kütahya Gediz Gazanfer Ağa Camii ve 2238 envanter numaralı Kütahya Şeyh Bahşi (Balıklı) Mescidi Vaaz kürsüleri oluşturmaktadır. Seçilen örneklem grubu ile ahşap kültür varlıklarını koruma amacıyla ahşap restorasyonun derinlemesine incelendiği bir araştırma yapmak hedeflenmiştir. İlk olarak ahşap malzemenin fiziksel ve kimyasal yapısının tanımı, bozulma mekanizmaları ve çevresel etkenlerin koruma onarım çalışmalarındaki etkisi ele alınmıştır. Taşkınpaşa Camii minber ve mihrabı için eserlerin geldikleri mimari yapı ile ilişkilerini saptamak amacıyla yapıya ait geçmiş dönem onarım kayıtları detaylandırılmış ve mevcut durumu yerinde gözlem ile araştırılmıştır. Çalışma kapsamında geleneksel koruma onarım yöntemlerinin yanı sıra modern teknolojik gelişmelerden de yararlanılmıştır. Bu amaç ile eserlerin 3 boyutlu olarak fotogrametrik taramaları yapılmıştır. Böylece ileri teknolojik gelişmelerin koruma ve onarım işlemlerindeki avantajları belgelenmiş ve gerekliliği önerilmiştir. Koruma onarım çalışmaları süresince kullanılan malzemeler ve yöntemler orijinal ahşap eser dokusunu koruma, sağlamlaştırma ve estetik değeri yeniden kazandırma potansiyeli etik çerçevelerde değerlendirilerek seçilmiştir. Böylece kültür varlılarına zarar veren etkenler en aza indirgeme ve gelecek nesillere ulaştırılma stratejisi oluşturulmuştur. Ankara Etnografya Müze'nde bulunan eserler için tür tayini, FTIR ve tüm eserler için XRF analizleri yapılmıştır. Çalışma ile ahşap restorasyonunda farklı disiplinlerin bir arada çalıştığı multidisipliner bir çalışma hazırlanmış ve tüm çalışmaların bu yaklaşımla ele alınması gerekliliği vurgulanarak bu alandaki boşlukları doldurmayı hedeflemiştir.  Çalışmanın örneklem grubundaki eserler model alınarak ahşap eserlerde görülen bozulma etken ve faktörleri saptanmış ve farklı eserlerde de uygulanabilir bozulma tablosu oluşturulmuştur. Çalışma grubundaki eserlerden Ankara Etnografya Müzesi envanterindeki eserler aktif koruma onarım uygulamaları gerçekleştirilirken Ankara Vakıf Eserleri Müzesi'ndeki eserler mevcut durumlarının tespiti sonrası koruma önerileri hazırlanmıştır. Çalışmada ahşap restorasyonu alanında daha sonra yapılacak çalışmalara ışık tutacak ve kültür varlıklarının sürdürülebilir şekilde korunması için kılavuz bir kaynak oluşturmayı hedeflemiştir.

Abstract:
The sample group of the study is consisted of the minber of Taşkınpaşa Mosque, with inventory number 11928 and the mihrab of Taşkınpaşa Mosque with inventory number 11541 which are the works of the Principalities Period in Ankara Ethnography Museum, Kütahya Gediz Gazanfer Ağa Mosque's pulpit, located in Ankara Foundation Works Museum with inventory number 2239 and Kütahya Şeyh Bahşi (Balıklı Masjid) Mosque's pulpit with inventory number 2238. With the selected sample group, it was aimed to conduct research in which wooden restoration was examined in depth to protect wooden cultural assets. Initially, the definition of the physical and chemical structure of wood material, deterioration mechanisms and the effect of environmental factors on conservation and repair works are discussed. For Taşkınpaşa's minbar and mihrab, to determine the relationship of the artifacts with the architectural structure they came from, the previous repair records of the building were detailed, and their current situation was investigated with on-site observation. Within the scope of the study, modern technological developments as well as traditional conservation and repair methods were used. With this object, 3D photogrammetric scans of the artifacts were made. Thus, the advantages of advanced technological developments in conservation and repair processes have been documented and their necessity has been suggested. The materials and methods used during the conservation and repairing the artifacts were selected by evaluating their potential to protect the original wooden work texture, strengthen it and restore the aesthetic value within ethical frameworks. In this way, a strategy was created to minimize the factors that harm cultural assets and to pass them on to future generations. Species identification, FTIR and XRF analyzes were performed for the artifacts in the Ankara Ethnography Museum. With this study, a multidisciplinary study was prepared in which different disciplines cooperate in wood restoration, and it is aimed to fill the gaps in this field by emphasizing the need for all studies to be handled with this approach. By taking the artifacts in the sample group of the study as a model, the factors of deterioration seen in wooden works were determined and a deterioration chart that could be applied to different works was created. While active preservation and restoration practices were carried out for the artifacts in the inventory of the Ankara Ethnography Museum, conservation recommendations were prepared for the artifacts in the Ankara Foundation Works Museum after determining their current condition. The study aims to shed light on future studies in the field of wood restoration and to create a guiding resource for the sustainable preservation of cultural assets.