Pozitivist ve eleştirel paradigmalar ekseninde Türkiye'nin 21.yüzyıl Ortadoğu siyaseti
Turkey's Middle East policy of the 21st century in the axis of pozitivist and critical paradigms
Yazar: MERVE ZENGİN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÇAĞDAŞ ZARPLI
Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Kamu Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: 21. yüzyıl = 21. century ; Eleştirel kuram = Critical theory ; Orta Doğu = Middle East ; Orta Doğu politikası = Middle East policy ; Pozitivizm = Positivism ; Türk dış politikası = Turkish foreign policy ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası politika = International policy

Özet:
Tarih boyunca küçük veyahut büyük ölçekli her devletin, topluluğun, grubun coğrafi alan 
üzerinde hâkim olma arzusu göz önüne alındığında Ortadoğu'nun bu mücadelelerden nasibini 
almaması pek tabii kaçınılmaz bir durumdu. Eskiden beri bu topraklara önyargı ile yaklaşan 
Türkiye, 21. Yüzyılda kök salmış sorunlara ve çatışmalara son verme arzusu ile Ortadoğu'yla 
yakından ilgilenmiştir. Geleneksel olarak yürüttüğü dış politika yaklaşımını bir kenara iterek 
yeni dış politika retoriği benimseyen Türkiye'nin dış politika tavrı, dönemsel olarak farklı 
strateji ve yollar izlenerek Ortadoğu bölgesindeki sorunların ekonomik, kültürel ve diplomasi 
vasıtasıyla çözülmesi ve ikili ilişkilerin geliştirilmesi üzerine kuruluydu. Türkiye'nin özellikle 
de hükümet değişikliği ile hız kazanan dış politikasında geleneksel Türkiye-Ortadoğu 
yaklaşımı başka bir boyuta taşınmış ve hacimli ilişkiler ortaya konmak istenmiştir. 2002 
seçimleriyle iktidara gelen Adalet ve Kalkınma Partisi hükümetlerinin organize ettiği dış 
politika retoriği birçok tartışmayı da beraberinde getirmiştir. İlk etapta "Batıcılık" ve 
"Statükoculuk" çizgisinde şekillenen tutum ve yaklaşım mevcut krizlerden etkilenerek 
ilerleyen dönemlerde güvenlik odaklı bir dış politika anlayışına dönüşmüş ve ciddi 
değişiklikler gözlemlenmiştir. Türkiye'nin bölgedeki rolüne ilişkin algının pozitivist ve 
eleştirel pek çok yansıması olmuştur. Özellikle de Ankara'nın yürütmek istediği politikanın 
handikapları oldukça çoktur. Yürütmüş olduğu Ortadoğu politikası onu başka devletler ile 
karşı karşıya getirmiş, çeşitli yaptırımlarla karşı karşıya bırakmıştır. Dış politikada tepki 
topladığı gibi içeride de çeşitli sorunlar ve eleştirilere maruz kalmıştır. Bu durumu 
paradigmalar üzerinde yorumladığımızda bu yaşanan durumlara bilimsel bir açıklama 
sağlamak mümkündür. Yaşanan durumlar üzerinde elde edilen sonuçların yansımaları 
nedensel bir yasaya oturtulabilir. Gerek pozitivist paradigma gerekse eleştirel paradigmalar 
keşfedilmeyi bekleyen olgular olduğu için Ankara hükümeti karar vericilerinin, ortaya 
koymuş olduğu politikaların bireyler üzerinde olumlu ve olumsuz etkileri mevcuttur. 
Pozitivist paradigma, Türkiye'nin hakimiyet alanını genişletmek için yürütmüş olduğu 
siyasetin izlerinin bireyler ve devletler üzerindeki etkisinin çeşitli sonuçları olabileceğini 
desteklerken, eleştirel paradigma ise ortaya çıkan neden ve sonuçların derinlemesine analiz 
edilmesi gerektiğine inanır. Türkiye'nin olaylara müdahale etme şeklinden başlayarak 
hedeflenen sonuçların çözüme ulaşamamasının nedenleri derin analizler gerektirmektedir.

Abstract:
Considering the desire of every small or large-scale state, community, group to dominate over 
geographical areas throughout history, it was inevitable for the Middle East to get its share 
from these struggles. Turkey, which approached these lands with prejudice from of old, has 
been closely interested in the Middle East with its desire to terminate the problems and 
conflicts that struck in the 21st century. Turkey's foreign policy stance, which dismissed its 
traditional foreign policy approach and adopted a new foreign policy rhetoric, was based on 
the solution of the problems in the Middle East region through economic, cultural and 
diplomatic mediums and the development of bilateral relations by periodically following 
different strategies and paths. In Turkey's foreign policy, which gained momentum especially 
with the change of government, the traditional Turkey-Middle East approach was moved to 
another dimension and extensive relations were aimed to be revealed. The foreign policy 
rhetoric organized by the Justice and Development Party governments, which came to power 
with the 2002 elections, has generated copious controversies. The attitude and approach that 
was shaped in the line of "Westernism" and "Status Quo" in the first place, was affected by 
the current crises and transformed into a security-oriented foreign policy understanding in the 
following periods, and serious changes were observed. Although the foreign policy approach 
it developed could not achieve the expected results in the long run, it did achieve some results 
in the short run. The perception of Turkey's role in the region has had many positivist and 
critical reflections. In particular, the handicaps of the policy that Ankara wants to pursue are 
quite numerous. Turkey's Middle East policy has confronted it with other states and Turkey 
has faced various sanctions. It has been exposed to various problems and criticisms at home 
as well as in foreign policy. When we interpret this situation with paradigms, it is possible to 
provide a scientific explanation for these experienced situations. The reflections of the results 
obtained from the experienced situations may be established in a causable law. Since both the 
positivist paradigm and the critical paradigm are the phenomena waiting to be discovered, the 
policies introduced by the decision makers of Ankara government have positive and negative 
effects on individuals. While the positivist paradigm supports that the impact of the traces of 
the policy carried out by Turkey to expand its sphere of dominance on individuals and states 
may have various consequences, the critical paradigm believes that the resulting causes and 
effects should be analyzed in depth. Starting from the way Turkey intervened in the events, 
the reasons why the targeted results could not be resolved require deep analysis.