Evre 3-5 kronik böbrek yetmezliği hastalarında baz açığı, anyon gap ve delta oranı ile böbrek yetmezliği progresyonu arasındaki ilişki
Correlation between base excess, anion gap and delta ratio and progression of kidney failure in stage 3-5 chronic kidney disease
Yazar: ALİ NAZMİ CAN DOĞAN
Danışman: DOÇ. DR. ERHAN TATAR
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İzmir Bozyaka Eğt. ve Arş. Hast. / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2016
Konu: Nefroloji = Nephrology
Dizin: Anyonlar = Anions ; Böbrek hastalıkları = Kidney diseases ; Böbrek yetmezliği-kronik = Kidney failure-chronic ; Delta = Delta ; Kan gaz analizi = Blood gas analysis ; Teşhis = Diagnosis ; Teşhis teknikleri ve prosedürleri = Diagnostic techniques and procedures

Özet:
Giriş: Kronik böbrek hastalığı (KBH) glomerüler filtrasyon hızında azalma sonucu, böbreğin sıvı-elektrolit dengesini ayarlama ve metabolik-endokrin fonksiyonlarında, kronik ve ilerleyici bozulma hali olarak tanımlanır. Baz açığı (BE), metabolik sistemdeki defekt sonucu oluşan kandaki fazla asit ya da bazı gösterir. Anyon açığı ölçülen serum katyonları (pozitif yüklü partiküller) ile anyonları (negatif yüklü partiküller) arasındaki farkı ifade eder. ΔAA/ΔHCO3= (Hesaplanan AA - 12) / (24 - ölçülen HCO3) formülü ile delta oranı hesaplanmaktadır. Delta oranı ise özellikle yüksek anyon gaplı metabolik asidozu olan hastalarda, mikst tipte metabolik kan gazı bozukluğunun olup olmadığını anlamaya yarayan bir formüldür. Her ne kadar serum bikarbonat düzeyi ve böbrek yetmezliğinde ilerleme arasındaki ilişki bilinmekle birlikte, BE, AA ve Delta oranının hasta sonlanımları üzerine etkisi bilinmemektedir. Bu çalışmada KBH nedeni ile takip edilen hastalarda baz açığı, anyon gap ve delta oranı ile KBH progresyonu arasındaki ilişki araştırılmıştır.
Gereç ve Yöntem: Hastanemiz nefroloji polikliniğinde takipli Ocak 2010 ve Ocak 2015 yılları arasında başvurmuş olan ve Evre 3-5 kronik böbrek yetmezliği nedeni ile en az 6 aylık taikibi olan hastalar çaşlışmaya alındı. Hastaların başlangıç, 6.ay ve son kontrol serum üre, kreatin, glomerüler filtrasyon hızı, ph, baz açığı, anyon gap, delta oranı hasta kartlarından elde edildi. KBH'nda progresyon KDIGO kılavuzuna göre bazal GFH'nda en az %25 kayıp olarak değerlendirildi. GFH hesaplanmasında MDRD formülü kullanıldı. Baz açığı -2,5 mEq/L'nin altında olanlar baz açığı var olarak kabul edildi.
Sonuç: 142 hasta çalışmaya dahil edildi. Olgular ortalama 27±16 ay takip edildi. Hastaların 70'inde (%49.2) böbrek yetmezliğinde ilerleme oldu. Hastaların 95'inde (%66.9) BE mevcuttu. BE olanlarda böbrek fonksiyon parametleri daha kötüydü. KBH progresyonu olanlarda bazal böbrek fonksiyon parametreleri daha kötüydü. KBH'nda progresyon olanlardaki bazal bikarbonat düzeylerinde anlamlı fark yokken (20.2±3.9, 21.1±4.1; p=0.1), baz açığı olan hastalarda oran anlamlı fazlaydı (%79,%56; p<0.05). Bunula birlikte bazal baz açığı varlığı (p=0.004) ve genç yaş (p=0.001) KBH'nda progresyonu bağımsız öngörmekteydi. İzlem süresince hastaların 41'inde (%28.8) ölüm görüldü. Ölüm görülen hastalarda başlangıç serum hemoglobin düzeyi daha düşük (p=0.006) ve kardiyovasküler hastalık öyküsü (p=0.01) daha fazla bulundu. Bunula birlikte ölen ve ölmeyen hastalar arasında bazal böbrek fonksiyon parametreleri, kan gazı analizinde anlamlı fark saptanmadı.Son kontrollerinde ise ölen hastaların serum bikarbonat düzeyleri, baz açığı ve anyon gap düzeyleri anlamlı yüksekti (p<0.05).
Tartışma: Evre 3-5 KBH'nda kan gazı ölçümleri ucuz, güvenilir ve önemli parametreler içeren analizler olup, KBH progresyonunu ön görmede bazal baz açığı değerleri serum bikarbonat düzeyinden daha değerli olabilir. Bu hastaların takibinde BE'da göz önünde bulundurulmalıdır. Bu konunun aydınlatılmasına yönelik geniş ölçekli çalışmalara ihtiyaç vardır.

Abstract:
Introduction: Chronic renal failure (CRF) is defined as chronic and progressive impairment in metabolic-endocrine functions and adjustment of the fluid-electrolyte balance of the kidney as a result of reduced glomerular filtration rate. The base excess (BE) indicates the excess acid or base in the body that is forming the defect in the metabolic system. Anion gap is the difference between measured serum cations (positively charged particles) and anions (negatively charged particles). The delta ratio is calculated by the formula ΔAA/ΔHCO3= (Calculated AG - 12) / (24 - measured HCO3). The delta rate helps to determine if there is a mixed type metabolic acidosis-alkalosis disorder, especially in patients with metabolic acidosis with high anion gap. Although the relationship between serum bicarbonate level and progression in renal failure is known, the effect of BE, AG and Delta ratio on patient outcomes is unknown. In this study, we investigated the relationship between baseline base excess, anion gap and delta ratios with disease progression in chronic renal failure in patients followed for CKD.
Materials and Methods: Patients admitted to our hospital nephrology clinic, who had been admitted between January 2010 and January 2015, who followed up least 6 months, and who had stage 3-5 chronic renal failure were included in the study. Serum urea, creatinine, glomerular filtration rate, pH, base excess, anion gap, and delta ratios were obtained from patients's card at baseline, 6th month and final control values. Progression in CKD was assessed as at least 25% loss in basal GFR according to the KDIGO guideline. MDRD formula was used for GFR calculation. Those with a base excess lower than -2.5 mEq/L were considered to have a base excess.
Conclusion: 142 patients were included in the study. The mean follow-up was 27 ± 16 months. Renal insufficiency progressed in 70 of the patients (49.2%). BE was present in 95 (66.9%) of the patients. The kidney function parameters were worse in those with BE. Baseline renal function parameters were worse in patients with CKD progression. There was no significant difference in the basal bicarbonate levels (20.2 ± 3.9, 21.1 ± 4.1; p = 0.1) in patients with CKD progression, and the percentage was significantly higher in patients with base excess (79%, 56%, p <0.05). Basal base presence (p = 0.004) and young age (p = 0.001) predicted progression independently in CKD. During the follow-up period, 41 (28.8%) of the patients died. Patients with death had lower initial hemoglobin levels (p = 0.006) and cardiovascular disease history (p = 0.01). However, there was no significant difference in baseline renal function parameters and blood gas analysis between the patients who died and those who did not. Last control levels of serum bicarbonate levels, base excess and anion gap levels were significantly higher in the patients who died (p <0.05).
Discussion: Blood gas measurements in stage 3-5 CKD are inexpensive, reliable, and contain important parameters, and baseline base excess values may be more prevalent than serum bicarbonate levels at the forefront of CKD progression. These patients should be followed with BE. There is a need for large-scale studies to clarify this issue.