Madde bağımlılık öyküsü olan bireylerde maneviyat: Nitel bir araştırma
Spirituality in individuals with a history of substance addiction: A qualitative study
Yazar: OKTAY ÖZ
Danışman: PROF. DR. FAZLI ARABACI
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı / Sosyal Hizmet Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sosyal Hizmet = Social Work

Özet:
Madde bağımlılığı son yıllarda yaygınlaşması ve kullanımının artması ile birlikte toplum sağlığını tehdit eder bir duruma gelmiştir. Bağımlılık sürecinin sebepleri, sonuçları ve tedavileri noktasında farklı disiplinler kendi perspektifinden bağımlılık olgusuna açıklama getirmiş ve multidisipliner bir yaklaşımla bağımlılığın biyolojik, psikolojik, sosyal  yönleri ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu kapsamda ele alınan çalışmada temel amaç madde bağımlılığı öyküsü olan bireylerin manevi/dini eğilimlerinin bağımlılık sürecindeki etkisini nitel bir yöntem aracılığı ile ortaya koymaktır. Çalışmanın amacı doğrultusunda bağımlılık öyküsü olan 15 erkek katılımcı ile görüşmeler yapılarak veriler toplanmıştır. Toplanan veriler fenomenolojik yöntemle analiz edilmiş ve 4 ana tema ve alt başlıklardan oluşan alt temalar bulunmuştur.

Çalışmanın sonuçlarına ilişkin elde edilen bulgularda üç temel sonuç vardır. Çalışmanın amaçları doğrultusunda ilk sonuç bağımlılık öncesi döneme aittir. Bağımlılık öncesi dönemde manevi durumunun bağımlılıkla ilişkisi noktasında yeterli veriler elde edilememiş, bağımlılık sürecinin genel olarak erken yaşta başlaması ve bireylerin bilişsel süreçlerinin yeterli düzeyde gelişmemiş olması bu noktada öne çıkmaktadır.

Çalışma kapsamında ikinci sonuç ise katılımcıların bağımlılık sürecinin gelişmesinde ki sosyal ortamın ne durumda olduğudur. Bağımlılık öyküsü olan bireylerin aile yapılarında ortaya çıkan temel bulgu "muhafazakar aile yapısı" olmuş ancak dini eğilimi olan ailede büyümenin katılımcılar için bağımlılık sürecinde tek başına koruyucu bir fonksiyon olmadığıdır. Katılımcıların madde kullanmaya başladıkları süreç genellikle arkadaş gruplarının öne çıktığı ergenlik döneminde gerçekleşmektedir.  Bu durum katılımcıların arkadaş grupları içerisinde maddeye yönelmesini kolaylaştırmaktadır. Arkadaş gruplarının manevi eğilimleri ve dini ritüellerle ilişkisinin zayıf olması/yok denecek kadar az olması bağımlılık riskini arttırdığı ve katılımcıların bağımlılık sürecinin gelişmesine olanak sağladı yönündedir.

Çalışmanın amaçları doğrultusundaki son sonuç ise değişim ve tedavi sürecini içermektedir. Manevi düşüncelerin(ahiret, ödül/ceza inancı) bağımlılık sürecinde katılımcıların değişim düşüncesinin oluşmasına olumlu yönde etki ettiği ve motivasyon sağladığıdır. Aynı zamanda manevi düşünce ve ritüeller tedavi görme aşamasında ortaya çıkan sorunlarla baş etme kabiliyetinin artmasına ve yaşanan sorunların çözümüne olumlu yönde katkı sağladığı yönünde sonuçlara ulaşılmıştır.

Abstract:
Substance addiction has become a significant threat to public health in recent years, with its increasing prevalence and usage. Various disciplines have offered explanations for the causes, consequences, and treatments of the addiction process from their perspectives. A multidisciplinary approach has been employed to explore the biological, psychological, and social aspects of addiction. The primary aim of this study, conducted within this scope, is to reveal the impact of the spiritual/religious tendencies of individuals with a history of substance addiction on their addiction process using a qualitative method. To achieve the study's aim, interviews were conducted with 15 male participants who have a history of addiction, and the data collected was analyzed using the phenomenological method. The analysis resulted in four main themes and sub-themes under these headings.
The findings of the study revealed three key results. The first result relates to the period before addiction. During this period, insufficient data was obtained regarding the relationship between the individuals' spiritual state and their addiction, with the early onset of addiction and the underdeveloped cognitive processes of individuals emerging as significant factors.
The second result within the study pertains to the social environment's role in the development of addiction. The primary finding regarding the family structures of individuals with a history of addiction was that they generally came from "conservative families." However, growing up in a religiously inclined family was not found to be a protective factor against addiction by itself. The process of starting substance use typically occurred during adolescence when peer groups became more influential. The weak or nearly nonexistent relationship between the peer groups' spiritual tendencies and religious rituals increased the risk of addiction and facilitated the development of the addiction process among participants.
The final result in line with the study's objectives pertains to the process of change and treatment. It was found that spiritual thoughts (such as beliefs in the afterlife, reward/punishment) positively influenced participants' motivation for change during the addiction process. Additionally, spiritual thoughts and rituals contributed positively to the participants' ability to cope with problems that arose during treatment and aided in resolving these issues.