Besni ilçesi ve köyleri ağzı
Dialects of Besni district and its villages
Yazar: BÜŞRANUR ASLAN
Danışman: DOÇ. DR. BURAK TELLİ
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Dilbilim = Linguistics
Dizin: Adıyaman-Besni = Adıyaman-Besni ; Ağızlar = Dialects ; Dil bilgisi = Grammar ; Dil bilim = Linguistics ; Türk lehçeleri = Turkish dialects ; Türkçe = Turkish

Özet:
Toplumun yapı taşını oluşturan dil, yüzyıllardır insanlar arası iletişimi sağlayan en önemli unsurdur. İnsanlar dil sayesinde kendilerini ifade edebilir ve diğer insanlarla iletişime geçebilir. Türkiye Türkçesi standart dilinin yanında farklı coğrafyalarda konuşulan ağızlara rastlanmaktadır. Türkiye Türkçesi ağızları Türk dilinin zenginliklerini göstermesi bakımından önem taşımaktadır. Ağızlar, son yıllarda araştırmacıların ilgisini çekmiş olup bu konuda önemli çalışmalar yapılmıştır. Bu çalışmaların devam etmesi için özellikle daha önce derleme yapılmamış yerlerin kayıt altına alınması ve ağız çalışmalarına katkı sağlaması oldukça önemlidir. Bu bakımdan Besni ilçesi ve köyleri konu olarak seçilmiştir. Çalışmanın konusunu oluşturan Besni ilçesi ve köyleri gün ışığına çıkarılmayı bekleyen zengin bir ağız yapısına sahiptir. Bu çalışma Giriş, İnceleme, Metinler ve Sözlük olmak üzere dört kısımdan oluşmaktadır. Giriş kısmında tezin önemi, amacı ve kapsamı verildikten sonra yörenin tarihi, idari yapısı, iklimi, nüfusu, coğrafi özellikleri, sosyal yapısı gibi unsurları aktarılmıştır. Ses Bilgisi bölümünde, derlenen metinlerden elde edilen sesler incelenerek ses bilgisi kısmı ortaya konmuştur. Çalışmanın Şekil Bilgisi bölümünde, Türkiye Türkçesi şekil bilgisini oluşturan başlıklar Besni ilçesi ve köylerinde tespit edilmeye çalışılarak yazı dilinden farklı olanlar metin üzerindeki örneklerle açıklanmıştır. Metinler kısmında ana dili Türkçe olan, tercihen okuma-yazma bilmeyen, elli yaş üstü kişilerden alınan 30 ses kaydı incelenmiştir. Sözlük kısmında, metinlerde yer alan ve anlamı bilinmeyen kelimeler açıklanmıştır. Ayrıca derleme sonucu tespit edilen deyimler, atasözleri, dualar, beddualar ve lakaplara yer verilmiştir.

Abstract:
Language, which is the building block of society, is the most important element that provides communication between the people for centuries. People can express themselves and communicate with other people through language. Besides the standard language of Turkey Turkish, we come across dialects spoken in different geographies. Turkey Turkish dialects are important in terms of showing the richness of the Turkish language. Dialects have attracted the attention of researchers in recent years and important studies have been carried out on this subject. In order for these studies to continue, it is very important to record the places that have not been complied before and to contribute to the dialect studies. In this respects, the dialect of Besni and its villages were chosen as the subject. The dialect of Besni and its villages, which are the subject of the study, have a rich dialect structure waiting to be brought to light. This study consists of four part: introduction, review, texts and dictionary. After giving the importance, purpose and scope of the thesis in the introduction part, the elements such as the history, administrative, structure, climate, population, geographical features and social structure of the region are explained. In the first part, the vocals obtained from the compiled texts were examined and the phonology part was revealed. In the morphology part, which forms the second part of the study, the titles that make up the morphology of Turkey Turkish are tried to be determined in the Besni and its villages, and the ones that differ from the written language are explained with examples on the text. In the texts part, 30 audio recordings taken from people whose native tongue is Turkish, preferably illiterate and over the age of fifty were examined. In the dictionary part, the unknown words in the texts are explained. In addition, idioms, proverbs, prayers, curses and nicknames, which were determined as a result of the compilation, are included in the dictionary part.