Karadeniz Bölgesi yerel ekmeklik buğday genotiplerinin ıslah programına yönelik değerlendirilmesi
Evaluation of local bread wheat genotypes collected from Black Sea region for breeding program
Yazar: CEMAL ŞERMET
Danışman: DOÇ. DR. İSMAİL SEZER
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu araştırma, Ege Gen Bankasından temin edilen Karadeniz Bölgesindeki illerden toplanmış 120 adet yerel ekmeklik buğday populasyonunu karakterize etmek, bu populasyonlardan saf hat seleksiyonu yapmak ve ıslah programlarına yönelik değerlendirmek amacıyla 2016-2017 ve 2017-2018 yetiştirme sezonlarında Samsun koşullarında yürütülmüştür. Ayrıca, saf hatlar sarı pas (Puccinia striiformis f. sp. tritici) hastalığına karşı yapay epidemi koşullarında İzmir lokasyonunda değerlendirilmiştir. İlk yıl çalışmalarında, populasyonlar 26 özellik bakımından incelenmiş ve incelenen özelliklere ilişkin ortalama değerler, değişim katsayısı ve standart sapma değerleri belirlenmiştir. Araştırmanın ikinci yılında, populasyonlardan seçilen 353 saf hat başaklanma süresi, bitki boyu, başak uzunluğu, başakta tane sayısı, başakta tane ağırlığı, bin tane ağırlığı, tane verimi, protein oranı ve SDS sedimantasyon değeri yönünden incelenmiş ve bu özellikler bakımından öne çıkan hatlar tespit edilmiştir. Özellikle, başakta tane sayısı bakımından 54 hat, başakta tane ağırlığı bakımından 20 hat, bin tane ağırlığı bakımından 16 hat ve tane verimi bakımından 11 hat incelenen özellikler dikkate alındığında yüksek tane verimine yönelik yürütülecek ıslah çalışmalarında ebeveyn olarak kullanılabileceği tespit edilmiştir. Ayrıca, saf hatlar Yr 9, Yr27 ve warrior sarı pas (Pst) ırklarına karşı yapay epidemi koşullarında değerlendirilmiş ve dayanıklı hatlar tespit edilmiştir. Elde edilen sonuçlara göre sarı pas hastalığına dayanıklılık bakımından yerel ekmeklik buğday saf hatlarından 13 hat immun, 14 hat dayanıklı, 21 hat orta dayanıklı, 72 hat orta hassas ve 222 hat hassas grupta yer almıştır. Yerel ekmeklik buğday hatlarının erkencilik, tane verimi, kalite ve sarı pas hastalığına dayanıklılık bakımından ıslah programlarında genitör olarak kullanılabileceği sonucuna varılmıştır.

Abstract:
This research was carried out to characterize of 120 bread wheat landraces provided Aegean Gene Bank and collected from provinces in Black Sea Region and to select pure lines from the landraces and to evaluate them for wheat breeding programs in 2016-2017 and 2017-2018 growing seasons in Samsun conditions. In addition, the pure lines were evaluated for yellow rust (Puccinia striiformis f. sp. tritici) disease under artificial epidemic conditions in İzmir location. In the first year, populations were characterized in terms of 26 characters and the mean, coefficient of variation and standard deviation values of the investigated characteristics were determined. In the second year, 353 wheat pure lines selected from the populations were examined in terms of heading days, plant height, spike length, grain number per spike, grain weight per spike, thousand grain weight, grain yield, protein ratio and SDS sedimentation value. In particular, it was determined 54 lines for grain number per spike, 20 lines for grain weight per spike, 16 lines for thousand kernel weight, and 11 lines for grain yield to be used as parents for breeding program in terms of high grain yield potential. Furthermore, the pure lines were evaluated for Yr9, Yr27 and warrior races under artificial epidemic conditions. According to the results, it was determined as 13 lines immune, 14 lines resistant, 21 lines moderately resistant, 72 lines moderately susceptible, and 222 lines susceptible. The results indicated that the landrace pure lines can be used as genitor for earliness, grain yield, quality traits and resistance to yellow rust disease in wheat breeding programs.