Sağlık çalışanlarının yeme farkındalığı ve e-sağlıklı beslenme okuryazarlığı düzeyleri ile beslenmeye ilişkin parametreler arasındaki ilişkinin incelenmesi
Examining the relationship between health professionals' eatingawareness and e-health nutrition literacy levels and nutrition-related parameters
Yazar: ELİF YAĞMUR KAÇAR ALTIN
Danışman: PROF. DR. PERİM FATMA TÜRKER
Başkent Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı / Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Bu çalışma sağlık çalışanlarının yeme farkındalığı ve e-sağlıklı beslenme okuryazarlığı düzeyleri ile beslenmeye ilişkin parametreler arasındaki ilişkinin incelenmesi amacıyla Eylül 2023-Nisan 2024 tarihleri arasında özel bir hastanede çalışan 44 erkek 66 kadın sağlık çalışanı ile yürütülmüştür. Çalışanlara yüz yüze anket formu hazırlanmış olup genel bilgiler, sağlığa ilişkin bilgiler, genel beslenme alışkanlıkları, yaşam tarzına ilişkin bilgiler, sosyal medya kullanımı, antropometrik ölçümler (vücut ağırlığı (kg), boy uzunluğu (cm), bel çevresi (cm)), Yeme Farkındalığı Ölçeği (YFÖ-30), e-Sağlıklı Beslenme Okuryazarlığı Ölçeği (e-SBO) uygulanmıştır. Tüm bireylerin yaş ortalaması 33.6±9.46 yıl olup erkeklerin beden kütle indeksi (BKİ) ortalaması 27.5±3.60 kadınların ise 23.0±3.97'dir. Bireylerin yeme farkındalığı puan ortalamasına bakıldığında erkeklerin 3.2±0.43 puan kadınların ise 3.4±0.47 puana sahip olduğu saptanmıştır. Cinsiyete göre yeme farkındalığı puan ortalamaları arasında anlamlı bir farklılık bulunmamıştır (p>0.05). Bireylerin e-sağlıklı beslenme okuryazarlığı puan ortalamaları erkeklerin 39.7±7.16 kadınların ise 39.9±7.46 olduğu saptanmıştır. Çalışma sonucunda bireylerin yeme farkındalığı düzeyi ile e-sağlıklı beslenme okuryazarlığı düzeyi arasında istatiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmamıştır (p>0.05). Çalışma yeme farkındalığı ile antropometrik ölçümler arasındaki ilişkide erkeklerde yeme farkındalığı düzeyi arttıkça bel/boy oranın azaldığını (r=-0.327, p<0.05); kadınlarda yeme farkındalığı düzeyi arttıkça vücut ağırlığının (r=-0.300, p<0.05), bel/boy oranın (r=-0.376, p<0.05) ve BKİ değerinin azaldığını (r=-0.258, p<0.05) saptamıştır. Bireylerin e-sağlıklı beslenme okuryazarlık düzeyi ile antropometrik ölçümleri arasında istatiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmamıştır (p>0.05). Beslenme parametreleri ile ilişkisinde erkeklerde yeme farkındalığı düzeyi arttıkça toplam yağ yüzdesinin arttığı (r=0.340, p<0.05), TDYA yüzdesinin arttığı (r=0.464, p<0.05) karbonhidrat yüzdesinin ise azaldığı (r=-0.374, p<0.05) gösterilmiştir. Erkeklerde e-Sağlıklı beslenme okuryazarlığı düzeyi arttıkça karbonhidrat yüzdesinin arttığı (r=0.301, p<0.05) gözlenmiştir. Kadınlarda yeme farkındalığı düzeyi ve e-Sağlıklı beslenme okuryazarlığı düzeyi ile günlük enerji, mikro ve makro besin ögesi alımları arasında anlamlı bir ilişki bulunmamaktadır (p>0.05). Sonuç olarak bireylerin yeme farkındalığı düzeylerinin ve e-sağlıklı beslenme okuryazarlığı düzeylerinin vücut ağırlığı (kg), bel/boy oranı ve BKİ üzerinde etkisi olduğu gibi enerji ve makro besin ögesi üzerinde etkisi olabileceği sonucuna varılmıştır.

Abstract:
This study was conducted with 44 male and 66 female healthcare professionals working in a private hospital between September 2023 and April 2024, in order to examine the relationship between healthcare professionals' eating awareness and e-healthy nutrition literacy levels and nutrition-related parameters. A face-to-face survey form was prepared for the employees and included general information, health-related information, general eating habits, lifestyle information, social media use, anthropometric measurements (body weight (kg), height (cm), waist circumference (cm)), Eating Awareness. Scale (YFÖ-30) and e-Healthy Nutrition Literacy Scale (e-SBO) were applied. The average age of all individuals is 33.6±9.46 years, and the average BMI of men is 27.5±3.60 and women is 23.0±3.97. When the individuals' average eating awareness score was examined, it was determined that men had 3.2±0.43 points and women had 3.4±0.47 points. There is no significant difference between the eating awareness score averages according to gender (p>0.05). It was determined that the average e-healthy nutrition literacy score of individuals was 39.7±7.16 for men and 39.9±7.46 for women. As a result of the study, no statistically significant relationship was found between individuals' eating awareness level and e-healthy nutrition literacy level (p>0.05). The study found that in the relationship between eating awareness and anthropometric measurements, as the level of eating awareness increases in men, the waist/height ratio decreases (r=-0.327, p<0.05); It was determined that as the level of eating awareness increased in women, body weight (r=-0.300, p<0.05), waist/height ratio (r=-0.376, p<0.05) and BMI value decreased (r=-0.258, p<0.05). No statistically significant relationship was found between individuals' e-healthy nutrition literacy level and anthropometric measurements (p>0.05).In its relationship with nutritional parameters, it has been shown that as the level of eating awareness increases in men, the percentage of total fat increases (r=0.340, p<0.05), the percentage of TDFA increases (r=0.464, p<0.05) and the percentage of carbohydrates decreases (r=-0.374, p<0.05). It was observed that as the e-Health Nutrition Literacy level increased in men, the percentage of carbohydrates increased (r=0.301, p<0.05). There is no significant relationship between the level of eating awareness and e-Health nutrition literacy in women and their daily energy, micro and macro nutrient intakes (p>0.05). There is no significant relationship between the level of eating awareness and e-Health nutrition literacy in women and their daily energy, micro and macro nutrient intakes (p>0.05). As a result, it was concluded that individuals' eating awareness levels and e-healthy nutrition literacy levels may have an effect on body weight (kg), waist/height ratio and BMI, as well as energy and macronutrients.