Ürün tercihinde ambalaj tasarımlarının satın alma davranışlarına etkisinin incelenmesi ve ambalaj tasarımına yönelik bir ders programı önerisi
An analysis on the effect of packaging design on purchasing behavior in product choice and a curriculum suggested for packaging design
Yazar: HATİCE BAHATTİN CEYLAN
Danışman: PROF. DR. ALEV ÇAKMAKOĞLU KURU
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Güzel Sanatlar Eğitimi Ana Bilim Dalı / Resim-İş Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Ambalaj tasarım = Packaging design ; Ambalajlama = Packaging ; Ders programları = Curriculum ; Grafik tasarımı = Graphic design ; Grafik tasarımı dersi = Graphic design lesson ; Grafik tasarımı eğitimi = Graphic design education ; Satınalma davranışı = Purchasing behavior ; Tüketici davranışı = Consumer behavior ; Tüketici tercihleri = Consumer preferences

Özet:
Bu çalışmanın amacı, ambalaj unsurları, tasarım öğeleri, özel baskı çeşitleri, hedef kitle ve
ürün özellikleri dikkate alınarak hazırlanan ambalaj tasarımlarının, tüketici satın alma
kararına olan etkisini belirlemek, grafik tasarım öğrencilerinin, ambalaj tasarımı
gelişimlerini sağlamaya yönelik bir ders programı geliştirmek, uygulamak ve öğrenci
başarısı üzerindeki etkisini ölçmektir. Çalışma; karma araştırma yöntemine dayalı olup, iki
aşamalı planlanmıştır. Birinci aşamada kuramsal çerçeve ve sektör görüşleri için betimsel
model, ikinci aşamada ise ön test - son test kontrol gruplu deneme modeli kullanılmıştır.
Ambalaj unsurları, tasarım öğeleri, hedef kitle ve ürün özellikleri dikkate alınarak hazırlanan
ambalaj tasarımlarının, tüketici satın alma kararına olan etkisinin belirlenmesi için tarama
modelinden faydalanılmıştır. Alanyazın taraması ve ambalaj sektörü uzmanlarının yarı
yapılandırılmış görüşme formuna verdiği yanıtlar ve talepleri doğrultusunda ambalaj
tasarımı ders programı geliştirilmiştir. Elde edilen bulgulara göre, birçok yükseköğretim
kurumunda kullanılan standart ambalaj tasarım ders programının; satın almada etkili olan
kriterleri sağlamadığı, bu programla birlikte öğrencilerin sektör beklentilerine karşı
kendilerini yetersiz hissettiği, akıllı ambalaj, teknolojik eklentiler ve 3D modellemeleri
konusunda öğrenci donanımını sağlayamadığı saptanmıştır. Geliştirilen ders programının
(GDP), öğrencilerin ambalaj tasarımlarına etkisini belirlemek için ön test - son test kontrol
gruplu yarı deneysel desenden yararlanılmıştır. Elde edilen veriler 3 kişilik alan uzmanı ekibi
tarafından değerlendirilmiştir. Program içeriğini oluşturabilmek ve nasıl
değerlendirileceğini belirlemek için, 14 sektör çalışanı, 1 program geliştirme uzmanı, 1 
ölçme değerlendirme uzmanı ve 1 tasarım uzmanından destek alınmış, uygulama 2019-2020
öğretim yılı bahar döneminde Sinop Üniversitesi Tasarım Bölümü'nden 60 katılımcı ile
gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın verileri 18.02.2019 / 07.07.2020 tarihleri arasında, yarı
yapılandırılmış görüşme formları, haftalık kazanım değerlendirme formları ve tasarım
uygulaması analitik değerlendirme ölçeği ile toplanmış ve analiz edilmiştir. Çalışmanın
sonunda GDP'nın, öğrencilerin ambalaj tasarımlarına yönelik olarak, sektör ve tüketici
beklentilerini karşılar nitelikte olumlu etkiler sağladığı görülmüştür. Bu çalışmada ambalaj
tasarımı konusunda donanımlı öğrenci yetiştirmeye katkı sağlayacağı düşünülen ambalaj
tasarımı ders programı geliştirilmiştir. Ambalaj tasarımı öğretim elemanlarına, öğrencilere
ve eğitim kurumlarına; tasarım ve baskı sürecinin teknolojik yeniliklerle desteklenmesine,
sektör beklentilerinin dikkate alınmasına ve sürekli olarak gelişen tasarım sektörüne paralel
olarak ders programlarının güncellenmesine yönelik öneriler sunulmuştur.

Abstract:
The aim of this study was to determine the effect of packaging designs devised with an eye
to packaging elements, design components, special types of printing, target audience and
product properties on consumer purchasing decision, develop and apply a curriculum for
graphic design students to enable their development in packaging design, and measure the
effect thereof on student success. The study was based on qualitative and quantitative
research methods and was planned to comprise two stages. In the first stage, survey model
was employed for theoretical framework and sector views, whereas the second stage had an
experimental design involving a pre-test and post-test control group. Use was made of the
survey model to determine the effect of packaging designs devised with an eye to packaging
elements, design components, target audience and product properties on consumer
purchasing decision. A packaging design curriculum was developed based on results
obtained from literature review and the responses and requests given by packaging industry
experts to the interview form. A quasi-experimental pattern involving a pre-test and posttest control group was used to determine the developed curriculum's (DC) effect on the
students' packaging design. The results obtained were assessed by a team of 3 field experts.
Support was received from 14 sector employees, 1 curriculum development specialist, 1
measurement and assessment specialist and 1 design specialist to generate the curriculum
contents and to identify how to perform the assessment thereof, with the curriculum being
applied to 60 participants at Sinop University Design Department in 2019-2020 spring
semester. Study data were collected and analyzed in the period between 18.02.2019 and
07.07.2020 through semi-structured interview forms, weekly evaluation forms and a design
application analytical evaluation scale. At the end of the study, it was seen that DC created 
positive effects on students' packaging designs, meeting the expectations of both the sector
and consumers. The findings suggested that the standard packaging design curricula applied
in several higher education institutions failed to meet the criteria influential on purchasing
decisions, made the students feel incompetent to satisfy the expectations in the sector, and
failed to enable the students attain skills in terms of smart packaging, technologic add-ons
and 3D modelling. In this study, a packaging design curriculum was developed that is
thought to contribute to the training of students well-equipped to engage in packaging
design. Suggestions were made to design lecturers, students and educational institutions for
supporting the design and printing process with technological novelties, taking account of
sector expectations, and updating of curricula in parallel to ever-developing design sector.