Çocukta davranış problemlerine yönelik modüler aile eğitim programının geliştirilmesi
The development of the modular family training program for behavior problems of children
Yazar: MESUT YILDIRIM
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FİGEN KILIÇ
Mersin Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aile eğitimi = Family education ; Ana-baba tutumu = Parents attitude ; Davranış bozuklukları = Behavioral disorders ; Eğitim programları = Education programs ; Program geliştirme = Program development ; Çocuk davranışları = Child behavior ; Çocuklar = Children

Özet:
Bu araştırmanın amacı 6-12 yaş arası çocuklarda görülen uyum ve davranış problemlerine yönelik ebeveynlerin mevcut tutumlarını belirlemek, bu doğrultuda bir aile eğitim programı geliştirmek ve geliştirilen programın, ebeveynlerin çocukta uyum ve davranış problemlerine yönelik tutumları ve akademik başarıları üzerindeki etkisini belirlemektir.
Çalışma, bir karma yöntem araştırması olup, bu kapsamda çalışmada açımlayıcı sıralı karma desen benimsenmiştir. Çalışmanın deneysel işlem basamağında öntest-sontest kontrol gruplu seçkisiz desene başvurulmuş; çalışmanın nitel basamağında ise yapılandırılmış görüşme tekniğinden yararlanılarak, bire bir - yüz yüze görüşme türü tercih edilmiştir.
Araştırmanın ihtiyaç analizi aşamasında, yedi bölgede toplamda 21 ilde 6-12 yaş arası çocuğa sahip 968 ebeveynden veri toplanmıştır. Çalışmada üç modülden (Bireysel, Sosyal ve Akademik Uyum ve Davranış Problemleri modülleri) oluşan Çocukta Uyum ve Davranış Problemlerine Yönelik Aile Eğitim Programı (ÇUDPAEP) deneysel işlem olarak üç ilde (Adana, İzmir ve Şanlıurfa) uygulanmıştır. Bu kapsamda ÇUDPAEP Adana ilinde 41,  İzmir ilinde 43 ve Şanlıurfa ilinde 48 ebeveyn olmak üzere toplamda 132 kişi ile tamamlanırken; ÇUDPAEP sonrası 86 ebeveyn, 95 çocuk ve 3 eğitici ile görüşmeler gerçekleştirilmiştir.
Çalışmanın nicel verilerinin toplanması için Çocukta Uyum ve Davranış Problemlerine Yönelik Ebeveyn Tutum Envanteri (ÇUDPETE) ve Çocukta Uyum ve Davranış Problemlerine Yönelik Ebeveyn Başarı Testi (ÇUDPEBT) geliştirilirken; nitel verilerin toplanması için ebeveyn, çocuk ve eğiticilere yönelik görüşme formları hazırlanmıştır.
Çalışmada ÇUDPETE'nin geliştirilmesinde Fleiss Kappa, AFA, DFA ve güvenirlik analizleri gerçekleştirilirken; ÇUDPEBT'nin geliştirilmesinde ise madde ve test istatistiklerinden yararlanılmıştır. İhtiyaç analizi için toplanan veriler ile deneysel işlem aşamasında öntest ve sontestlerden elde edilen veriler üzerinde normallik varsayımlarının test edilmesinin ardından, eşli gruplar t-testi, bağımsız gruplar t-testi, tekyönlü varyans analizi ve pearson korelasyon analizi gerçekleştirilmiştir. ÇUDPAEP sonrası gerçekleştirilen görüşmelerde ise içerik analizine başvurulmuştur.
Çalışma sonucunda Adana, İzmir ve Şanlıurfa illerinde ÇUDPAEP modüllerine yönelik eğitim alan ebeveynler ile bu eğitimi almayan ebeveynlerin çocukta uyum ve davranış problemlerine yönelik tutum puanları arasında, deney grubunun lehine anlamlı farklılıklar tespit edilmiştir. Her üç modülde de deney grubunun öntest ve sontest tutum puanları sontest lehine anlamlı farklılıklar gösterirken, kontrol grubunun öntest ve sontest tutum puanları arasında anlamlı fark görülmemiştir.
ÇUDPAEP modülleri kapsamında eğitim alan ebeveynler ile bu eğitimi almayan ebeveynlerin çocukta uyum ve davranış problemlerine yönelik akademik başarı puanları deney grubu lehine anlamlı farklılıklar göstermiştir. Her üç modülde de deney grubunun öntest ve sontest başarı puanları sontest lehine anlamlı farklılıklar gösterirken, kontrol grubunun öntest ve sontest başarı puanları arasında anlamlı fark görülmemiştir.
Çalışma sonrası gerçekleştirilen görüşmelerde ebeveyn, çocuk ve eğiticiler genel olarak ÇUDPAEP modüllerinin verimli geçtiğini düşünmüş ve bu kapsamda programın ebeveynlere çocukta uyum ve davranış problemlerine yönelik demokratik tutum kazandırmada etkili olduğunu belirtmişlerdir. Yine görüşmelerde programın süre, kazanım/içerik ve etkinlik sayısı gibi hususlarda birtakım eksiklikler barındırdığı belirtilirken, erkek ebeveyn katılımının artırılması gerektiği en çok vurgulanan öneri olmuştur.

Abstract:
The aim of this study is to determine the current attitudes of parents towards adaptation and behavior problems of children between the ages of 6 and 12, to develop a family training program in this direction, and to determine the effects of the program on the attitudes and academic achievements of parents towards adaptation and behavior problems of children.
The study is a mixed method research, in which the exploratory sequential mixed design was adopted. In the experimental process of the study, the random design with pretest-posttest control group was applied. In the qualitative step of the study, individual and face-to-face interview type was preferred by using structured interview technique.
In the needs analysis of the study, data were collected from 968 parents who have child between 6 and 12 years in 21 provinces in seven regions. In the study, the Family Training Program for Adaptation and Behavioral Problems of Children (FTP-ABPC) was applied to the parents as an experimental process. FTP-ABPC, consisting of three modules as individual, social and academic adaptation and behavior problems, was applied in three provinces (Adana, İzmir and Şanlıurfa). In this context, FTP-ABPC was completed with a total of 132 people, 41 in Adana, 43 in İzmir and 48 in Şanlıurfa. After FTP-ABPC, interviews were conducted with 86 parents, 95 children and 3 trainers.
In order to collect quantitative data of the study, Parental Attitude Inventory for Adaptation and Behavioral Problems of Children (PAI-ABPC), and Parental Achievement Test for Adaptation and Behavioral Problems of Children (PAT-ABPC) were developed; interview forms for parents, children and trainers were prepared for collecting qualitative data.
In the study, Fleiss Kappa, Exploratory Factor Analysis (EFA), Confirmatory Factor Analysis (CFA) and reliability analyzes were performed in the development of PAI-ABPC. In the development of PAT-ABPC, item and test statistics were used. After testing the assumptions of normality on the data obtained from pretest and posttest during experimental process, paired sample t-test, independent sample t-test, one-way ANOVA and Pearson correlation analysis were performed. Finally, the content analysis was applied for interviews conducted after FTP-ABPC.
As a result of the study, significant differences were found between experimental and control groups in terms of attitude scores and academic achievement points in favor of the experimental group for each modules (individual, social and academic adaptation and behavior problems) of FTP-ABPC. In three modules, the pretest and posttest attitude scores and achievement scores of the experimental group showed significant differences in favor of the posttest, while there was no significant difference between the pretest and posttest attitude scores and achievement scores of the control group.
In the interviews conducted after the study, parents, children and trainers generally thought that FTP-ABPC modules were efficient, and they stated that the program was effective in developing the democratic attitude of parents towards children's adaptation and behavior problems. In interviews, it was stated that the program had some deficiencies in terms of duration, learning outcome/content and number of activity. The most emphasized suggestion was the necessity to increase father's participation in family training programs.