Ebü'ş-Şeyh el-İsfahânî'nin Kitâbü'l-Azame'sindeki rivâyetlerin değerlendirilmesi
An evaluation of narratives in the "Kitab al-'Adhamah" of Abu al-Shaykh al-Isfahani
Yazar: YUSUF AY
Danışman: DOÇ. DR. TEVHİT BAKAN
Bayburt Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Din = Religion
Dizin: Ebü'ş-Şeyh el-İsfahani = Ebü'ş-Şeyh el-İsfahani ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Rivayetler = Rumours ; İslamiyet = Islam

Özet:
Ebü'ş-Şeyh el-İsfahânî, İsfahân'da yaşamış ve birçok alanda eser telif etmiş, farklı alanlarda ilmî donanımı olan, zamanının önemli hadisçilerindendir. Onun yazdığı kitaplardan sadece bazıları günümüze ulaşmıştır. Kitâbü'l-Azame, yazılış amacı ve ihtivâ ettiği konular itibariyle müellifin günümüze ulaşan özel eserlerinden biridir. Kitâbü'l-Azame, çok farklı bir ilmî yaklaşımın ve bakış açısının ürünüdür. Dolayısıyla bu eseri anlamak için Ebü'ş-Şeyh'in ilmî yönünün ve yaşadığı dönemdeki ilmî faaliyetlerin ortaya konulması önem arz etmektedir. 
Kitâbü'l-Azame'nin ismi, eserde yer alan rivâyetlerin incelenmesi, eserde takip edilen metodolojinin tespiti, onun Ebü'ş-Şeyh'e aidiyeti, şekil ve metin açısından değerlendirilmesi, eserde yer verilen ve Kütüb-i Sitte'de geçen rivâyetlerin hangi bâblarda geçtiğinin mukayesesi, eserin daha iyi tanınmasını sağlayacaktır. Rivâyetlerin muhtevâsı, konulara göre dağılımı, eserde yer verilen haberlerin itikâdî alan ile ilişkisi, Kitâbü'l-Azame'deki kozmolojik, isrâîlî, mitolojik ve mevzû rivâyetler arasındaki bağlantının ortaya konulması, eserin yazıldığı dönem itibariyle değerini ortaya çıkaracaktır.  
Çalışmanın giriş kısmında tezin amacı, önemi, metodu ve kaynakları hakkında bilgi verilmiştir. Tezin birinci bölümünde Ebü'ş-Şeyh'in yaşadığı dönem, hayatı, ilmî kişiliği ve eserleri, ikinci bölümde Kitâbü'l-Azame'nin şekil ve muhtevâ açısından özellikleri üzerinde durulmuştur. Üçüncü bölümde ise rivâyetler, isnâd ve metin açısından tahlîl edilerek değerlendirilmiştir. Sonuç kısmında ise tezde ulaştığımız tespitlere yer verilmiştir.

Abstract:
Abu al-Shaykh al-Isfahani is one of the important hadith scholars of his time, who lived in Isfahan and wrote works in many fields and was well equipped with scientific knowledge in different fields. Only some of the books he wrote have survived to the present day. Kitab al-'Adhamah is one of the specific works of the author in terms of the purpose of writing and the subjects it contains. Kitab al-'Adhamah is the product of a very different scientific approach and perspective. Therefore, in order to understand this work, it is important to reveal the scientific aspect of Abu al-Shaykh and the scientific activities in the period he lived.
The name of Kitab al-'Adhamah, the determination of the methodology used in the work by examining the narratives in the work, its evaluation in terms of belonging to Abu al-Shaykh as well as its form and text, and comparison of the chapters of the narratives included in the work and in the Kutub al-Sittah will provide a better recognition of the work. The content and distribution of the narratives according to subjects, the relationship of the knowledge in the work with theological issues, and revealing the connection between the cosmological, isra'iliyyah, mythological and mawdu'(fabricated) narratives in Kitab al-'Adhamah will reveal the value of the work as of the period it was written.
In this context, in the introduction part of the study, information about the purpose, importance, method and sources of the thesis is given. In the first part of the thesis, the period in which Abu al-Shaykh lived, his biography, scientific personality and works are explained while the second part emphasizes the characteristics of Kitab al-'Adhamah in terms of form and content. In the third part, the narratives were evaluated by analyzing in terms of chain of narrators and text. In the conclusion part, the findings we obtained in the thesis are given.