İnsan sesinin illüzyonları: Türkiye'de vantrilok olmak
Illusions of human voice: Being a ventriloquist in Turkey
Yazar: HURİYE TANTU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SEDA AKSÜT ÇOBANOĞLU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Halk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
İnsan, varlığının her anında sesler ile iç içe olmuş ve etrafındaki sesleri anlamlandırmaya çalışmıştır. Vantrilokluk da ses illüzyonlarının anlamlandırılmaya çalışılması sonucu ortaya çıkmıştır. Antik dönemden itibaren kehanetler, mistik olaylar, şeytan tarafından sahiplenilmeler ya da ölülerle iletişim kurarak cadılık yapma gibi durumlara atfedilen vantrilokluk, yüzyıllar içerisinde bir sahne sanatına dönüşmüştür. Yaptıkları gösterilere bir hikâye eklemek isteyen vantriloklar kukla kullanmaya başlamıştır. Bu sayede vantrilok sanatı iki kişilik bir komedi gösterisi hâlini almıştır. 

Bu çalışma, vantrilok sanatının dünya tarihinde ve Türk tarihinde sahip olduğu konumu anlamak için ortaya koyulmuştur. Birinci bölümde vantrilokluğun ne olduğu ve dünya tarihindeki gelişimi literatür taramaları ile açıklanmıştır. İkinci bölümde vantrilokluğun Türk kültüründeki yeri araştırılmış, bu doğrultuda vantrilok ses kavramı üzerinde durulmuştur. Üçüncü bölümde ise çalışmanın asıl amacı olan vantrilok sanatının Türkiye'deki güncel durumu araştırılmıştır. Türkiye'de aktif olarak vantrilok sanatıyla uğraşan kişiler üzerinden alan araştırması gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler aracılığı ile vantrilok sanatının özellikleri, vantrilok sanatının geleneksel Türk tiyatrosu ile ilişkisi ve Türkiye'de vantrilok olmak konusu incelenmiştir. 

Anahtar Kelimeler: Geleneksel Tiyatro, Kukla, Vantrilok, Vantrilok Ses, Ses İllüzyonu.

Abstract:
Humans have been intertwined with sounds in every moment of their existence and have tried to make sense of the sounds around them. Ventriloquism emerged as a result of trying to make sense of voice illusions. Ventriloquism, which has been attributed to prophecies, mystical events, demon possession, or witchcraft through communication with the dead, evolved into a performing art. Ventriloquists began using puppets to add a narrative to their performances. Thus, the art of ventriloquism has turned into a two-person comedy show.

This study was conducted to understand the position of ventriloquism in Turkish and world history. In the first section, what ventriloquism is and its development in world history are explained through literature reviews. The second section explores the place of ventriloquism in Turkish culture, focusing on the concept of ventriloquial sound. In the third section, the main objective of the study is investigated: the current state of ventriloquism in Turkey. Accordingly, field research was conducted with individuals who actively practice ventriloquism in Turkey. Through the data obtained, the characteristics of ventriloquism, the relationship of ventriloquism with traditional Turkish theater, and the subject of being a ventriloquist in Turkey are examined.

Keywords: Traditional Theater, Puppet, Ventriloquist, Ventriloquial Voice, Voice Illusions.