İbn Haldun'un 'İlm-i Umran'ı ile klasik sosyoloji kuramlarının karşılaştırmalı analizi: Metodoloji, toplumsal yapı, toplumsal değişme, toplumsal değerler
Comparative analysis of 'Ilm-i Umran' of Ibn Khaldun and theories of classical sociology: Methodology, social structure, social change, social values
Yazar: SEFA ALTAY
Danışman: PROF. DR. CEVAT ÖZYURT
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Karşılaştırmalı sosyoloji = Comparative sociology ; Kurumlar sosyolojisi = Corporates sociology ; Makro sosyoloji = Macro sociology ; Sosyal değerler = Social values ; Sosyal değişme = Social change ; Sosyal yapı = Social structure ; Topluluklar sosyolojisi = Sociology of community ; İbn Haldun = İbn Haldun

Özet:
Çalışmanın amacı; İbn Haldun'un "İlm-i Umran"ını ve "Klasik Sosyoloji"yi açıklamak, "İlm-i Umran" ile "Klasik Sosyoloji" arasındaki benzerlik ve farklılıkları ortaya koymak, ikisinin konumunu ve önemini belirtmek ve toplumları açıklamadaki yeterliliklerini ortaya koymaktır. Çalışmada; İbn Haldun'un kurmuş olduğu ilim olan "İlm-i Umran" ile Batı'daki epistemolojik, kültürel, siyasi ve ekonomik gelişmelerin sonucu olarak ortaya çıkan "Sosyoloji"nin "Klasik Sosyoloji" içerisinde değerlendirilen isimleri olan Durkheim, Marx, Weber ve Tönnies'in sosyolojileri metodoloji, toplumsal yapı, toplumsal değişme ve toplumsal değerler bağlamında, teorik temelde ve karşılaştırmalı yöntem kullanılarak analiz edilmektedir. Çalışma temelde dört bölümden oluşmaktadır. İlk olarak, metodoloji bağlamında bir karşılaştırma yapılmaktadır. Burada; "akıl", "duyular", "nedensellik", "kanunluluk", "iktisadi faktörler" gibi unsurlar merkeze alınarak analiz yapılmaktadır. İkinci olarak; toplumsal yapı bağlamında bir karşılaştırma yapılmaktadır. Burada ise "insan doğası", "işbölümü", "umran fikri", "toplum fikri", "Bedevi Umran-Hadari Umran", "Mekanik Dayanışmalı Toplum-Organik Dayanışmalı Toplum" ve "Cemaat-Cemiyet" toplum tipleri temelinde bir karşılaştırma yapılmaktadır. Üçüncü bölümde; toplumsal değişme İbn Haldun ve Marx temelinde ele alınmaktadır. Burada "tarihsellik", "insanın aktif özne oluşu", "umran/toplum tiplerinin değişim dinamikleri", "geçim yolları/üretim araçları" gibi unsurlar bağlamında karşılaştırma yapılmaktadır. Dördüncü olarak; ele alınan beş temel toplumsal değer "asabiyet", "kolektif bilinç", "dayanışma", "din" ve "ahlak" karşılaştırmalı olarak değerlendirilmektedir. Yapılan tüm bu karşılaştırmalı değerlendirmeler iki bilimsel birikimi kendi düzlemine oturtmak ve doğru anlamak açısından oldukça önemlidir. Aynı zamanda çalışma, temel soru(n)lardan biri olan "İlm-i Umran"ın günümüz toplum açıklamaları açısından bir alternatif oluşturabilir mi? sorusuna da cevap üretebilme imkânı sunmaktadır.

Abstract:
Purpose of the study; explain of "Ilm-i Umran" of Ibn Khaldun and "Classical Sociology", reval similatiries and differences between "Ilm-i Umran" and "Classical Sociology", specify the position and importance of the two and to demonstrate their competence in explaining societies. The study; "Ilm-i Umran", the science founded by Ibn Khaldun and as a result of epistemological, cultural, political and economic devolopments in the West "Classical Sociology" in "Sociology" who Durkheim, Marx, Weber, Tönnies's sociologies are analyzed in the context of methodology, social structure, social change and social values, using theoritcal basis and comparative method. The study basically consists of four parts. First, a comparison is presented in the context of methodology. There, facts are analyzed by taking center "mind", "senses", "causality", "lawfulness" and "economic factors". Second, a comparison is made in the context of social structure. Here, a comparison is made on the basis of the facts of "human natüre", "division of labor", "idea of umran", "idea of society", "Bedouin-Hadare", "Mechanic-Organic Solidarity Society" and "Community-Society". In the third chapter, social change is discussed on the basis of Ibn Khaldun and Marx. Here in the context of facts comparisons are made "historicity", "active agents consisting of human", "type of umran/society type dynamic change", "means of livelihood/production tools". Fourthly, the five basic social values "irritability", "collective consciousness", "solidarity", "religion" and "morality" are evaluated comparatively. All these comparative evaluations are important in terms of placing two sciences on their own plane and understanding them correctly. It is also one of the basic questions can the "Ilm-i Umran"s be an alternative to today's public statements? also offers the answer to the question.