Halka açık anonim ortaklıklarda yöneticilerin mali hakları
Director remuneration in publicly held joint stock companies
Yazar: AYŞEGÜL ÖZDOĞAN YILMAZ
Danışman: DOÇ. DR. KORKUT ÖZKORKUT
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk (Ticaret Hukuku) Ana Bilim Dalı / Ticaret Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Anonim ortaklıklar = Incorporated companies ; Halka açık ortaklıklar = Public held companies ; Mali haklar = Fiscal rights ; Yöneticiler = Managers ; Yönetim kurulu = Board directors ; Yönetim kurulu üyeleri = Members of the board directors ; Şirket yönetimi = Company management

Özet:
Bu çalışmada, halka açık anonim ortaklıklarda pay sahipleri-yöneticiler-yönetim kurulu üyeleri arasında yaşanan menfaat çatışmalarının uzalaştırılmasında önemli bir mekanizma olarak değerlendirilen mali haklar inceleme konusu yapılmıştır.Pay sahipliği yapısının yaygın olduğu anonim ortaklıklarda, şirket yönetim kademesinde bulunan kişilerin, blok pay sahipliği yapısı bulunan ortaklıklardan farklı olarak, ortaklıkta pay sahipliği oranları düşük olmakta, bu tür şirketlerde yönetim, başında CEO'nun bulunduğu profesyonel bir yönetim kadrosuna teslim edilmektedir. Bu türden bir yönetim anlayışının varlığında, şirket yönetim kurulu üyelerinin de pay sahipliği oranlarının azlığına ve CEO'nun şirket işleri ve yönetim kurulu üyeliği seçimindeki etkin rolüne bağlı olarak menfaat çatışmaları yaşanmaktadır. Zira yöneticiler her zaman pay sahiplerinin menfaatleri için hareket etmeyebilmektedirler. Bu sorunun çözümüne yönelik olarak, şirket yöneticilerinin pay sahipleri lehine hareket etmeye teşvik edilmelerinin sağlanması ve mali hakların da bu amaca hizmet edecek şekilde düzenlenmesi gereği doğmuştur. Ancak mali hakların, belirtilen fonksiyonları yerine getirebilmesi için iyi şekilde yapılandırılmaları, sabit ve değişken kalemlerin uygun şekilde belirlenmesi, mali hakların belirlenmesi sürecinin başarılı ve tarafsız bir biçimde yönetilmesi, ayrıca mali hakların yöneticiler tarafından olası kötüye kullanımlarını önleyecek mekanizmaların geliştirilmesi gerekmektedir.Mali hakların yapısı, türleri, etkileri, belirlenme süreci, pay sahiplerinin mali haklar üzerindeki rolü ve mali haklara bağlı olarak ortaya çıkan sorunlara ilişkin olarak en geniş çalışma ve düzenlemeler konunun doğup geliştiği ABD hukukunda olmuş, daha sonra AB'nin 2004/913 sayılı Tavsiye Kararı ile sonrasında çıkarılan 2005/162 sayılı Tavsiye Kararı ve bunlara ilave hükümler getiren AB Komisyonunun 29.04.2009 tarihli kararı ile AB mevzuatında da detaylı olarak yer almıştır.Ülkemizde ise, yöneticilerin mali haklarına ilişkin düzenlemeler oldukça sınırlıdır. TTK. SPKn ve Kurumsal Yönetim İlkelerinde bir takım düzenlemeler bulunmakla birlikte, gerek ABD, gerekse AB düzenlemelerindeki detayda bir düzenlemenin mevcudiyetinden bahsetmek mümkün değildir. Bunun temel nedeni, ülkemizde halka açık şirketlerde dahi yapının halen aile şirketi görünümünde olması ve şirkette büyük pay sahibi olanların aynı zamanda yönetim kademesinde de bulunması nedeniyle, yöneticileri pay sahipleri lehine hareket etmede bir teşvik mekanizması olarak görülen mali haklar paketlerine duyulan ihtiyacın azalmasıdır.Ancak sermaye piyasasının ülkemizde de gelişip derinleşmesi, halka açıklık oranlarının artması ve şirketlerin aile şirketi profilinden sıyrılmaları ile şirket yönetimleri daha profesyonel hale gelecek, bu durumda şirketlerin iyi yönetilebilmeleri, yöneticilerin iyi teşvik edilmesi ve pay sahiplerinin menfaatlerinin korunması için iyi yapılandırılmış mali haklar paketlerine duyulan ihtiyaç da artacaktır. O halde ülkemizde de, fazlaca üzerinde durulmamış olan konunun daha etraflıca incelenmesi, konuya ilişkin hükümlerin ise Kurumsal Yönetim kodlarına konulmasının uygun olacağı düşünülmektedir.

Abstract:
In recent times there has been much debate on the level, structure and other issues of executive and director compensation. The topic has attracted much interest from different parts of the society in particular the media.This dissertation is on executive remuneration, which is accepted as one of the most effectual devices in aligning the interests of three different stakehodler groups in companies with a dispersed ownership structure: Board of Directors-Management-Shareholders.In dispersed ownership strucute, where shares are owned by a large nuımber of institutional and individual investors rather than being concentrated in the hands of one or a couple of investors or family owners, firms are run by professional managers and investors are usually reluctant to intervene in the runnig of the business. The same is also true for the board of directors. Since in dispersed ownership model, the board of directors do not hold a significant amount of company shares they also lack the incentives to closely scrutinise the actions CEO and other managers. For this reason, an incentive contract is necessary to make executives to act in the interest of the company and the shareholders and to prohibit them from using corporate control for their own gains; in short to align their interests. For remuneration contracts to implement the above mentioned functions, remunaretion packages should be well structed and determined through an unbiased process.In the US, where the coporate sector is characterized by a relatively large number of quoted companies, a liquid market and wide dispersal of ownership, due to the rise of conflict of interests among managers, board of directors and shareholders, regulation and practice on remuneration contracts, which are seen as a remedy for the problem is in high levels. Europen Union (EU) has also made a number of regulations with regard to the topic; where Directives 2004/913 and 2005/162 introduce and cover many issues of remuneration. Recently in 29.04.2009 The European Commission has published a recommendation on directors? remuneration.In Turkish law however, regulations and principles governing executive and director remuneration is relatively limited. This is mostly because the Turkish company structures where most of them have a block-holding ownership and the problems usually arise not because of the conflicts of interests between executives and shareholders, but rather of minority and majority shareholding groups. As a consequence, there has been little demand for an alignment contract in Turkish public companies.However, securities markets are in gradual development and evolution in Turkey. Therefore, in the near future similar problems are expected to occur in Turkish corporate world, too. For this reason, executive remunaration should be studied more closely and more detailed regulations need to be adapted especially in Corporate Governance Codes and Principles.