Kocaeli-Kartepe-Uzuntarla mahallesi monografisi
Kocaeli-Kartepe-Uzuntarla district monography
Yazar: MESUDE ÇETİNBAŞ
Danışman: PROF. DR. MİRA KHACHEMİZOVA
Düzce Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kafkas Dilleri ve Kültürleri Ana Bilim Dalı / Kafkas Dilleri ve Kültürleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Dil bilgisi = Grammar ; Dil bilim = Linguistics ; Dil özellikleri = Language features ; Kocaeli-Kartepe = Kocaeli-Kartepe ; Kocaeli-Kartepe-Uzuntarla = Kocaeli-Kartepe-Uzuntarla ; Monografi = Monography ; Sosyokültürel yapı = Socio-cultural structure ; Çerkezler = Circassians

Özet:
Uzuntarla Köyü, 1864 yılında Ruslar tarafından Çerkezya'dan sürgün edilip
Osmanlı İmparatorluğu tarafından Balkanlara yerleştirilen, ancak 93 harbi adı verilen
Osmanlı-Rus savaşından (1877-1878) sonra tekrar sürgün edilen Çerkezler tarafından
kurulmuştur. İlk olarak 1879 tarihinde Hacemko Murat ve ailesi Uzuntarla isimli alana
yerleştirilmiş, Balkanlar'dan gelen diğer Çerkez ailelerin de bu aileye katılması ile 17
hane olarak Uzuntarla köyü kurulmuştur. Kocaeli-Kartepe-Uzuntarla Mahallesi
Monografisi adını taşıyan bu araştırma belgesel tarama, görüşme ve gözlem teknikleri
kullanılarak yapılmıştır. Bu araştırma ile Çerkezlerin yerleşiminden önce, yörenin
coğrafi konumu, köyün ilk kuruluş aşaması, sosyo-kültürel ve ekonomik yapısı, zaman
içerisindeki değişimi, teknolojik gelişmeler ile yaşam biçimlerindeki dönüşümler ve
etkileyen faktörler detaylı olarak incelenmiştir. Bunun yanı sıra, köyde Osmanlı
devleti döneminde başlayan eğitim konusuna değinilmiş, birinci dünya savaşı
döneminde çeşitli cephelerde savaşarak şehit düşen ve gazi olanlar tespit edilmiştir.
Köyün maddi-manevi halk kültürü ürünleri, kendi bütünlüğü içinde derlenerek,
bilimsel bir yöntemle amaçlar doğrultusunda değerlendirilmiş ve yorumlanmıştır.
Anahtar Kelimeler: Çerkezya, çerkez, Ançok-Hacemko hable, khabze,
monografi.

Abstract:
Черкесхэр 1864-рэ гъэм, Урысхэм ашӏыгъэ лъэпкъ гъэкӏодыныгъэмрэ
Хэку ифыныгъэшхомрэ япхыгъэу Кавказым къызырагъэкӏыхэм, Османлы
Къэралыгъом Балканым ригъэӏыстэгъагъэх. Ау, Османлы-Рус заом (1877-1878)
нэужым, джыри зэ, зыщыпсэухэрэр арагъэбгыни, мы чӏыпӏэу «ӏузунтарла»
Uzuntarla Village was founded by Circassians who were exiled from Circassia
by the Russians in 1864 and settled in the Balkans by the Ottoman Empire, but were
exiled again after the 1877-1878 Ottoman-Russian war, called the 93 war. For the first
time, Hacemko Murat and his family were settled in an area called Uzuntarla, and
Uzuntarla village was established as 17 households with the addition of other
Circassian families from the Balkans to this family. This research, named KocaeliKartepe-Uzuntarla Mahallesi Monography, was carried out using documentary
scanning, interview and observation techniques. With this research, before the
settlement of the Circassians, the geographical location of the region, the first
foundation stage of the village, its socio-cultural and economic structure, its change
over time, technological developments and transformations in their lifestyles and the
affecting factors were examined in detail. In addition, the subject of education, which
started in the Ottoman state in the village, was mentioned, and those who became
martyrs and veterans by fighting on various fronts during the First World War were
identified. The material and moral folk culture products of the village were compiled
in their own integrity, evaluated and interpreted in accordance with the aims with a
scientific method.
Kewwords: Circassia, Circassian, Ancok-Hacemko Hable, Khabze,
Monograph.

зыцӏэм къуаджэ щагъэуцужьыгъагъ. Апэ дэдэ, 1879-рэ гъэм, Хьаджэмыкъо
Мурат иунагъо мы чӏыпӏэм щыӏтысыгъагъ. Мы унагъомрэ Балканым
къырагъэкӏыгъэ адрэ черкес унагъохэмр зэхэтхэу, унэгъо 17 хъухэу,
Хьаджэмыкъохьэблэ къуаджэр агъэуцугъ. Мы къуаджэм охътэ зэфэшъхьафхэм
къэкlогъэ пэмыкӏ черкес лӏакъохэри дагъэӏтыстагъ, ахэмэ якъэкӏон 1916-рэ гъэ
нэсы ыукъудыигъ. Коджаӏэли-Картепе-ӏузунтарла хьаблэмэ яхьылӏэгъэ мы
тиушэтын тшӏы зэхъум дгъэфедагъэх: ӏузунтарла къуаджэр апэ дэдэ
зэрагъэуцугъэм къышегъэжьагъэу зэфахьысыгъэу щыӏэ документациехэр,
зэдэгущыӏэгъоу адэтшӏыгъэхэр, кӏэлъыплъэн техникэхэр. Къуаджэм
исоциальнэ-культурнэ псэукӏэ, Черкес лъэпкъыцӏэхэр дгъэнэфэшъуным фэшӏ,
адыгэбзэ жэрыӏуабзэм изытет шъыпкъэм тетэу къэдгъэлъэгъоным пае мы
зыужьыныгъэхэр зылъэгъугъэу щыт анахьыжъхэу ныдэлъфыбзэр дэгъоу зышӏэу
щыт нэбгырэ 69-рэ хъурэмэ гущыӏэгъу тафэхъугъ. Ащ пае, унагъо пэпчъ
къэткӏухьагъ, зы нахьыжъ, е тӏу-шы горэмэ тадэгущыӏэзэ камерым тетхагъэх. Ащ
фэдэу, лъэпкъ культурэм щыщэу, фольклорым ехьылӏэгъэ шӏэн-къэбархэри
зэфэтхьысыгъэх. Арэу, мы къызӏэкӏэдгъэхьэгъэ шӏэнхэр тиушэтын имурадым
диштэхэу къэдгъэлъэгъуагъэх ыкӏи ти тез лэжьыгъэ научно-методическэ
шӏыкӏэу иӏэн фаем тетэу, мэхьанэ зиӏэ зы монографие ӏофшӏэнэу дгъэпсыгъэ.
Гущыӏэ ӏункӏыбзэхэр: Черкесия, черкес, Анцокъо-Хьаджэмыкъо хьаблэ,
хабзэ, монографие