Hipertansiyon ve diyabet hastalarının algılanan stres ve depresyon düzeyleri ile tedavi uyumlarının değerlendirilmesi
Evaluation of perceived stress and depression levels and medication adherence of hypertension and diabetes patients
Yazar: MERVE GÜNEYSU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ARZU AYRALER
Sağlık Bakanlığı / Giresun Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Amaç: Bu çalışmada; aile hekimliği polikliniğine başvuran diyabet ve hipertansiyon hastalarının algılanan stres ve depresyon riskini ve düzeyini belirleyerek, bunun hastaların tedavi uyumu ve diğer bazı bağımsız değişkenlerle olan ilişkisini araştırmak amaçlanmıştır.
Gereç ve yöntem: Araştırmada, Ekim-Aralık 2022 tarihleri arasında Giresun Eğitim Araştırma Hastanesinde Aile Hekimliği polikliniğine başvuran 201 katılımcıya Beck Depresyon Ölçeği, Algılanan Stres Ölçeği, Morisky Tedavi Uyum Ölçeği–8 ve sosyodemografik veri anketi yüz yüze görüşme tekniğiyle uygulandı. Çalışmada; hipertansiyon hastaları, diyabet hastaları, hipertansiyon ve diyabet hastalığı olmayan bireylerin oluşturduğu 3 ayrı grup yer almıştır.
Bulgular: Araştırmaya 18 yaş üzeri toplam 201 katılımcı alındı. Hipertansiyon, diyabet ve sağlıklı gönüllülerden oluşan 67'şer kişilik üç grup oluşturuldu.          Çalışmaya dahil edilen 201 kişinin 106'sının (%52,7) kadın, 95 (%47,3) kişinin ise erkek ve yaş ortalamasının 55,5±10,05 olduğu gözlendi. Çalışmaya dahil olan hipertansif grupta hastaların %50,8' i kadın, diyabetli grupta ise %44,7' si kadındı. Çalışmamızda depresyon ve algılanan stres ölçeğinden alınan puanlar sırasıyla hipertansif grupta 10,78±7,64 ve 22,19±12,12 diyabetik grupta 13,51±8,42 ve 26,66±12,18 sağlıklı grupta ise 7,63±6,61 ve 18,82±9,99 olarak bulundu. Sağlıklı grupta depresyon ve algılanan stres skoru diğer gruplara göre düşük bulundu (p<0,05). Morisky tedavi uyum ölçeği puanları HT ve DM hasta grubunda sırasıyla 5,7±2,18 ve 5,39±2,29 olup, %46,3'ünün uyum skoru düşük bulundu. Eğitim düzeyi, ek hastalık varlığı, diyet uyumu, fiziksel aktivite yapma durumu, sigara kullanımı gibi faktörlerin bireylerde tedavi uyumunda etkin rol aldığı saptandı (p<0,05).   Depresyon ve stres skoru yüksek olan hastaların ilaç tedavisine düşük uyum gösterdikleri görüldü (p<0,001). 
Sonuç: Depresyon ve algılanan stres skoru yüksek olan hipertansif ve diyabetik bireylerin ilaç tedavisine uyumunun düşük olduğu saptanmıştır. Birinci basamak uygulamasında aile hekimlerinin kronik hastalıkların yönetiminde, hastalara biyopsikososyal açıdan yaklaşıp, tedavi uyumunu etkileyebilecek olası depresyon, stres gibi durumların sorgulanması açısından ruhsal tarama ölçeklerini kullanmaları büyük önem arz etmektedir.
Anahtar Kelimeler: Diabetes Mellitus, Hipertansiyon, Depresyon, Algılanan Stres, Tedavi Uyumu

Abstract:
Purpose: The aim of this study was to determine the perceived stress and depression risk and level of diabetes and hypertension patients who applied to the family medicine outpatient clinic, and to investigate the relationship of this with treatment compliance and some other independent variables.

Materials and metods: In the study, Beck Depression Scale, Perceived Stress Scale, Morisky Medication Adherence Scale-8 and sociodemographic data questionnaire were applied to 201 participants who applied to the Family Medicine outpatient clinic of Giresun Training and Research Hospital between October and December 2022, using face-to-face interview technique. In the study; There were 3 different groups consisting of hypertension patients, diabetes patients, non-hypertension and non-diabetic individuals.

Results: A total of 201 participants over the age of 18 were included in the study. Three groups of 67 each consisting of hypertension, diabetes and healthy volunteers were formed. It was observed that 106 (52.7%) of the 201 people included in the study were female, 95 (47.3%) were male, and the mean age was 55.5±10.05. In the hypertensive group included in the study, 50.8% of the patients were female, and in the diabetic group, 44.7% were female. In our study, the scores obtained from the depression and perceived stress scale were 10.78±7.64 and 22.19±12.12 in the hypertensive group, 13.51±8.42 and 26.66±12.18 in the diabetic group, and 7.63±6.61 and 18.82±9.99 in the healthy group. Depression and perceived stress scores were lower in the healthy group compared to the other groups (p<0.05). Morisky medication adherence scale scores were 5.7±2.18 and 5.39±2.29 in the HT and DM patient groups, respectively, and 46.3% had a low compliance score. Factors such as education level, presence of additional disease, dietary compliance, physical activity status, and smoking were found to play an active role in medication compliance (p<0.05). It was observed that patients with high depression and stress scores had low adherence to medication adherence (p<0.001).

Conclusion: Hypertensive and diabetic individuals with high depression and perceived stress scores were found to have low adherence to medication adherence. In primary care, it is of great importance for family physicians to use psychological screening scales in the management of chronic diseases, in terms of approaching patients from a biopsychosocial perspective and questioning possible conditions such as depression and stress that may affect medication adherence.

Keywords: Diabetes Mellitus, Hypertension, Depression, Perceived Stress, Medication Adherence