Mehmed Emîn Feyzî Bey'in Tefrika-i Riyâziye adlı eseri /
Yazar: RÜVEYDA ÇİFTÇİ
Danışman: PROF. DR. REMZİ DEMİR
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı / Bilim Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Matematik = Mathematics

Özet:
Osmanlı Devleti'nde 20. yüzyıl savaşlar, toprak kayıpları ve iktidar mücadeleleri ile
geçmiş olsa da; Batıdaki gelişmeleri takip eden ve ellerinden geldiğince bu gelişmeleri
ülkesine aktarmaya çalışan münevverler de yetişmiştir. Matematik alanında çok fazla
adı geçen bir isim olmasa da bu aydınlardan biri de Emin Feyzi Bey'dir. Emin Feyzi
Bey 1862-1929 yılları arasında yaşamış, Mühendishane-i Berri-i Hümayun'da eğitim
görmüş ve Osmanlı ordusunda miralay rütbesiyle görev yapmıştır. Ayrıca askeri
rüştiyelerde öğretmenlik ve idarecilik görevleri de bulunmaktadır. Askeri kimliği
yanında edebiyat, felsefe ve matematik alanlarıyla da ilgilenen Emin Feyzi Bey bir
Osmanlı aydınıdır.
Matematik alanında Tefrika-i Riyâziye ve İcmâl-i Netâyic isminde iki eseri bulunan
Emin Feyzi Bey'in Tefrika-i Riyâziye eserinin transkripsiyonu ve incelemesine bu
çalışmada yer verilmiştir. Ayrıca müellifin yazmış olduğu diğer eserlerden ve
hayatından bahsedilmiştir.
Tefrika-i Riyâziye eseri kaleme alındığı 20. yüzyıl Osmanlı matematik eğitiminin konu
kapsamını ve işleniş biçimlerini göstermesi açısından aydınlatıcıdır. Kitabın muhtevası
oldukça geniştir. 44 bölüm başlığı bulunan kitapta eşitsizliklerden başlayarak eğri
çizimlerine kadar pek çok matematik konusuna değinilmiştir. Ders kitabı niteliğinde
olan eserde açıklaması yapılan konular örneklerle pekiştirilmiştir. Anlatılan konularda
alana yeni bir katkıda bulunulmuş olmasa da dönemin matematik anlayışı hakkında
bilgi vermesi bakımından eser önemli bir yere sahiptir.
Bu çalışma giriş bölümünü takiben iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde
müellifin hayatı ve eserleri hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde eserin biçimsel ve
içeriksel incelemeleri bulunmaktadır. Sonuç kısmından sonra da Tefrika-i Riyâziye
eserinin transkripsiyonu, eserde kullanılan matematik terimlerinin günümüz
matematiğindeki karşılılarının bulunduğu terim sözlüğü ve transkripsiyon işaretleri
tablolarına yer verilmiştir.

Abstract:
Although the 20th century in the Ottoman Empire was characterised by wars, territorial
losses and power struggles there were also intellectuals who followed the developments
in the West and tried to transfer these developments to their country as much as they
could were also raised. Although he was not a well-known name in the field of
mathematics, Emin Feyzi Bey was one of the intellectuals. Emin Feyzi Bey lived
between 1862-1929, was educated at Mühendishane-i Berri-i Hümayun and served as a
colonel in the Ottoman army. He also worked as a teacher and administrator in military
secondary schools. Emin Feyzi Bey was an Ottoman intellectual who was interested in
literature, philosophy and mathematics besides his military career.
In the field of mathematics, Emin Feyzi Bey wrote two works, Tefrika-i Riyâziye and
İcmâl-i Netâyic, and the transcription and analysis of his work Tefrika-i Riyâziye are
included in this study. Furthermore, other works written by the author and his life are
also mentioned in this study.
Tefrika-i Riyâziye is an enlightening study in terms of showing the scope of the subject
matter and the way it was taught in the 20th century Ottoman mathematics education.
The content of the book is quite wide. The book covers a wide range of mathematical
topics from inequalities to curve drawings with 44 chapter titles. The topics explained in
the study which has the characteristics of a textbook are reinforced with examples.
Although the book does not make a new contribution to the field, it has an important
place in terms of providing information about the understanding of mathematics of the
period.
This study consists of two chapters following the introduction. In the first part,
information about the life and works of the author is given. The second part contains a
formal and contextual analysis of the work. After the conclusion, the transcription of
Tefrika-i Riyâziye, a glossary of the mathematical terms used in the work with their
equivalents in today's mathematics and tables of transcription marks are given.