Salgın sonrası dönemde metropitan kent çeperlerinin değişen sosyo-mekânsal yapısı: İstanbul-Kocaeli-Tekirdağ kent bölgesi örneği
The changing socio-spatial structure of metropolitan city peripheries in the post-pandemic period: The case of İstanbul-Kocaeli̇-Teki̇rdağ city region
Yazar: SONGÜL ŞAHAN
Danışman: DOÇ. DR. GÖKÇEN KILINÇ ÜRKMEZ ; DOÇ. DR. MUHAMMED ZİYA PAKÖZ
Bursa Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Şehir Planlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Kırsal alanlar yasal ve yönetsel birçok değişim ve dönüşüme uğramıştır. Kent ve kırı
ilgilendiren kanunlar üzerinden bu değişim gözlemlenebilmektedir. Kovid-19 salgını
sürecinde eğitim, çalışma, alışveriş gibi alışkanlıkların değişmesi, özellikle uzaktan
çalışmanın yaygınlaşması, metropoliten kentlerde merkez-çeper etkileşiminde kritik
dönüşümlere yol açmıştır. Bu çalışma, kovid-19 salgını sonrasında metropoliten kent
çeperlerinin sosyo-mekânsal değişimini ve kır-kent etkileşimini İstanbul-Kocaeli-
Tekirdağ kent bölgesi özelinde irdelemeyi amaçlamaktadır.
Çalışmada birincil veri olarak, 'Covid-19 Salgını Sonrası Uzaktan Çalışmaya
Adaptasyonların Seyahat Davranışlarına ve Konut Yer Seçimine Gerçekleşmiş ve
Beklenen Etkilerinin Araştırılması: İstanbul-Kocaeli-Tekirdağ Kent-Bölgesi Örneği '
isimli TÜBİTAK-1001 projesi kapsamında Kasım 2022-Şubat 2023 tarihleri arasında
İstanbul-Kocaeli-Tekirdağ kent bölgesinde ikamet eden ve hâlihazırda bir işte
çalışıyor olan 4643 kişiyle yapılan anket sonuçları kullanılmıştır. İstanbul-Kocaeli-
Tekirdağ kent bölgesinde merkez-çeper ayrımını kullanabilmek için ilçelerin veya
mahallelerin kentleşme düzeyi (Eksen), sosyo-ekonomik gelişmişlik düzeyi (SEGE),
yoğunluk (TÜİK), merkezilik düzeyi (YERSİS) değerlerine uyarlanan ayrımlar ile
merkez-çeper kabulleri üretilmiştir ve ikincil veri olarak kullanılmıştır.
Çalışma kapsamında sosyo-mekânsal değişimin merkez ve çeperde farklılaşması ve
merkez-çeper etkileşimi istatistiki anlamlılık testleriyle ölçülmüş ve yorumlanmıştır.
Bu farklılıklar kategorik-kategorik değişken çiftleri için Pearson Ki-Kare testi,
kategorik-numerik değişken çiftleri için T Testi kullanılarak istatistiksel olarak analiz
edilmiştir.
İstanbul-Kocaeli-Tekirdağ kent bölgesindeki sosyo-mekânsal değişim ve kır-kent
etkileşiminin incelendiği bu çalışmada, istatistiksel olarak anlamlı sonuçlar elde
edilmiştir. Çalışma alanında merkezilik düzeyine göre yapılan merkez çeper ayrımında
merkezde ikamet edenlerde uzaktan çalışmanın konut yer seçimine etkisinin çeperde
ikamet edenlere göre daha fazla olduğu görülmüştür. Çeperde ikamet edenlerle
merkezde ikamet edenler arasında, eğitim ve gelir düzeyine farklılaşmalar tespit
edilmiştir. Bu sonuçların birleşimi ile merkezden çepere bilinçli stratejik göç yapıldığı
söylenebilir. Çeperde çalışanların uzaktan çalışma oranı; salgın öncesinde %2
civarında iken, salgın döneminde %32,3'e kadar yükselmiş, salgın sonrasında %7,4
civarına gerilemiştir. Bununla birlikte gelecekte kısmen veya tamamen uzaktan
çalışmayı tercih etme oranı ise %66,8'i bulmaktadır. Salgının uzaktan çalışmaya etkisi,
bu etkinin devam edeceği ve tercih edildiği, yüzdelik değerlerin artışından
anlaşılmaktadır. Bunlara ilaveten, çalışma kapsamında merkez-çeper arasında konut
ve çevresi, kişisel tercihler ve ikamet-iş yeri akışlarına ilişkin önemli bulgulara
erişilmiştir. Son olarak analiz sonuçları, İstanbul-Kocaeli-Tekirdağ kent bölgesinde
çeper kavramı ile literatürdeki kır kavramı benzer çalışmaların sonuçlarıyla
karşılaştırılmış ve önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
Rural areas have undergone many legal and administrative changes and
transformations. During the Covid-19 pandemic, changes in habits such as education,
work, shopping, and especially the widespread use of remote working have led to
critical transformations in the centre-periphery interaction in metropolitan cities. This
study aims to examine the socio-spatial change of metropolitan city peripheries and
rural-urban interaction in the aftermath of the Covid-19 pandemic in the Istanbul-
Kocaeli-Tekirdağ urban region.
As primary data in the study, 'Investigation of the Realised and Expected Effects of
Adaptations to Remote Working after the Covid-19 Pandemic on Travel Behaviour
and Housing Location Selection: Istanbul-Kocaeli-Tekirdağ City-Region Example',
the results of the survey conducted with 4643 people residing in the Istanbul-Kocaeli-
Tekirdağ urban region and currently working in a job between November 2022 and
February 2023 within the scope of the TÜBİTAK-1001 project were used. In order to
use the centre-periphery distinction in the Istanbul-Kocaeli-Tekirdağ urban region,
centre-periphery assumptions were produced with distinctions adapted to the
urbanisation level (Eksen), socio-economic development level (SEGE), density
(TUIK), centrality level (YERSIS) values of districts or neighbourhoods and used as
secondary data.
Within the scope of the study, the differentiation of socio-spatial change in the centre
and periphery and the centre-periphery interaction were measured and interpreted by
statistical significance tests. These differences were statistically analysed using
Pearson Chi-Square test for categorical-categorical variable pairs and T Test for
categorical-numerical variable pairs.
In this study, in which socio-spatial change and rural-urban interaction in the Istanbul-
Kocaeli-Tekirdağ urban region were examined, statistically significant results were
obtained. In the centre-periphery distinction made according to the level of centrality
in the study area, it has been observed that the effect of teleworking on housing
location choice is higher for those residing in the centre than those residing in the
periphery. Differences were found between those residing in the periphery and those
residing in the centre in terms of education and income level. With the combination of
these results, it can be said that there is a conscious strategic migration from the centre
to the periphery. The rate of remote working of those working in the periphery; while
it was around 2% before the epidemic, it increased to 32.3% during the epidemic
xvi
period and decreased to around 7.4% after the epidemic. However, the rate of
preferring to work partially or completely remotely in the future reaches 66.8%. The
effect of the pandemic on remote working, the fact that this effect will continue and
that it is preferred is understood from the increase in percentage values. In addition to
these, important findings regarding residence-workplace flows between the centre and
the periphery have been reached within the scope of the study. Finally, the results of
the analysis were compared with the results of similar studies on the periphery concept
in the Istanbul-Kocaeli-Tekirdağ urban region and the rural concept in the literature,
and recommendations were made.