Arapçadan Türkçeye yapılan kısa öykü çevirilerinin Gideon Toury'nin erek odaklı kuramı bağlamında incelenmesi
An examination of short stories translations from arabic to Turkish in the context of Gideon Toury's target-oriented theory
Yazar: KÜBRA AYŞE AYHAN
Danışman: DOÇ. DR. GÜRKAN DAĞBAŞI
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mütercim Tercümanlık Ana Bilim Dalı / Çeviri ve Kültürel Çalışmalar Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mütercim-Tercümanlık = Translation and Interpretation
Dizin: Arapça = Arabic ; Erek odaklı çeviri yaklaşımı = Target oriented approach to translation ; Hikaye = Story ; Toury, Gideon = Toury, Gideon ; Türkçe = Turkish ; Türkçe çeviri = Turkish translation ; Çeviri = Translation ; Çeviri bilim = Science of translation

Özet:
Farklı ulusların bilim, sanat, düşünce gibi alanlardaki çabalarını birbirleriyle paylaşabilme yolu olan çevirinin, insanlık tarihi kadar eski olduğu bilinmektedir. Kültürün en temel ögelerinden biri sayılan dil olgusu, hiç kuşkusuz çok eski zamanlardan beri toplumların ilgisini çekmiştir. Bugünkü kaynaklara göre çeviri etkinliğinin Eski Hint'te ve Eski Yunan'a kadar uzandığı bilinmektedir. İnsanlık tarihi ile eş zamanlı yol kat eden çeviri etkinliği, bu süreç boyunca gelişmeye devam ederek, günümüzde de her alanda kullanımına ihtiyaç duyulan bir etkinlik olarak misyonunu sürdürmektedir. Çeviri etkinliğinin böylesine önem arz ettiği günümüzde, çeviri eserler üzerine yapılan çalışmalar önem kazanmakta ve yazın çevirisi alanına katkı sunmaktadır. Bu tezde Modern Arap Edebiyatı döneminde yazılan ve dilimize birden fazla çevirmen tarafından aktarılmış olan on kısa öykü seçilmiş ve çevirmen kararları karşılaştırmalı olarak ele alındıktan sonra her erek metin kendi içinde Gideon Toury'nin öne sürmüş olduğu "Erek Odaklı Kuram" ve genel çeviri stratejileri doğrultusunda değerlendirilmiştir. Kaynak dile sadık kalınarak yapılan çeviriler "yeterli", erek dil ve kültürüne yakın duran çeviriler ise "kabul edilebilir" çeviri olarak nitelendirilmiştir. Amacının hata avcılığı olmadığı, dilsel ve kültürel unsurların erek dile aktarılışı noktasında çevirmen tercihlerinin sebeplerini anlayabilme üzerine odaklanan bu inceleme, Toury'nin karşılaştırmalı çözümleme tekniği ile gerçekleştirilmiştir. Elde edilen bulgular neticesinde, çalışmamıza konu olan yirmi dört hedef metinden dördünün kaynak odaklı, yirmisinin ise hedef odaklı yaklaşımla aktarıldığı, hedef odaklı yaklaşımın ciddi bir farkla ağır bastığı tespit edilmiştir.

Abstract:
It is known that translation, which is a way of sharing the efforts of different nations in fields such as science, art and thought, is as old as the history of humanity. The language phenomenon, which is considered one of the most essential elements of culture, has undoubtedly attracted the attention of societies since ancient times. According to today's sources, it is known that the translation activity dates back to Ancient India and Ancient Greece. The translation activity, which has traveled simultaneously with the history of humanity, continues to develop throughout this process and continues its mission as an activity that needs to be used in every field today. In the present day where translation activity is of such importance, studies on translated works gain importance and contribute to the field of literary translation. In this thesis, ten short stories written in the Modern Arabic Literature period and translated to our language by more than one translator were selected, and after the translators' decisions were discussed comparatively, each target text was evaluated in line with the "Target-Oriented Theory" put forward by Gideon Toury and general translation strategies. Translations made by remaining faithful to the source language are considered "adequate", and translations that seen closer to the target language and culture are considered "acceptable" translations. This study, whose purpose is not to find translation errors and which focuses on understanding the reasons for translator preferences at the point of transferring linguistic and cultural elements to the target language, was carried out with Toury's comparative analysis technique. As a result of the obtained results, it has been determined that out of the twenty-four target texts that are the subject of our study, four of them were translated with a source-oriented approach and twenty of them were translated with a target-oriented approach, and the target-oriented approach outweighs by a significant margin.