İMKB hisse senetleri piyasası kredi riskinin farklı bir ölçümü: Riske maruz değer uygulaması
An alternative method for measuring the credit risk of ISE stock market: Application of value at risk
Yazar: ÖZLEM KIRAÇ
Danışman: PROF. DR. ERHAN ÖZDEMİR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Sayısal Yöntemler Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Finansal risk = Financial risk ; Fiyat hareketi = Price movement ; Hisse senetleri = Stocks ; Kredi riski = Credit risk ; Model belirleme = Model determination ; Modelleme = Modelling ; Parametrik modeller = Parametric models ; Parametrik olmayan modeller = Nonparametric models ; Riske maruz değer = Value at risk ; Teminat = Guarantee ; İMKB = İstanbul Stock Exchange

Özet:
Riske Maruz Değer, son dönemde BIS ve düzenleyici otoritelerin önerilerinin de etkisiyle en çok kullanılan risk ölçütü olmuş ve finans sektöründe standart bir risk ölçüm aracı durumuna gelmiştir. İMKB Hisse Senetleri Piyasası'nda gerçekleştirilen günlük yaklaşık 2 Milyar ABD Doları tutarındaki işlemlerin takasını gerçekleştiren Takasbank'ın birinci görevi takas sürecinin katılımcılar açısından sorunsuz işleyip tamamlanmasını sağlamak, valör gününde takasa taraf olanların alacaklarını almalarıdır. Teorik olarak, bir ya da birkaç aracı kurumun büyük meblağda temerrüde düşmesi durumunda (geri ödeyememe riski), fiyat değişimi (piyasa riski) ve likidite riski nedeniyle takasın zamanında tamamlanamaması sonucunda piyasada zincirleme temerrütlerin oluşması riski (sistemik) mevcuttur. Ancak mevcut durumda aracı kurumların işlemlerinden kaynaklanan takas riskinin ileri risk ölçüm yöntemleriyle ölçülmediği ve aracı kurumlardan alınan teminatların da bu risklerle yeterince ilişkili olmadığı görülmektedir. Bu çalışmanın amacı, uygun volatilite modelinin belirlenmesi sonrasında takas risklerinin RMD kullanılarak tahmin edilmesi ve daha sonra RMD hesabına dayalı olarak dinamik bir risk takip ve teminatlandırma yapısı oluşturulması ve böylece karşı tarafın takas riskinin bertaraf edilmesidir.Çalışmada, İMKB'de işlem hacmi en yüksek 4 üyenin gerçek alım satımlarına dayanan portföy ile İMKB Ulusal 100 ve Ulusal 30 Endekslerine dayanan portföy kullanılarak iki farklı uygulama yapılmış olup, Geçmiş Verilere Dayalı Simülasyon, Basit Hareketli Ortalama, Cornish-Fisher, EWMA( ? = 0.94), EWMA( ? = 0.97) ve GARCH (1,1) volatilite tahmin modelleri kullanılarak ?Riske Maruz Değer? tahminleri yapılmıştır. Uygulanan modellerde, her iki uygulamada da %99 güven düzeyinde en iyi sonuçları Geçmiş Verilere Dayalı Simülasyon'un ve Cornish-Fisher yaklaşımının verdiği görülmektedir. Burada en uygun modellere göre hesaplanan ve takas riskini gösteren RMD değerleri dikkate alınarak aracı kurumun Takasbank'ta risk karşılığı olarak bulundurmalari gereken teminatlara ilişkin bir model önerilmektedir. Bu önerilen RMD'ye dayalı risk-bazlı teminat yöntemiyle piyasadaki toplam takas risklerin azalacağı ve piyasa güveninin artacağı düşünülmektedir.

Abstract:
Value-at-Risk (VaR) has become the most widely-used standard measure of risk in financial industry in recent years as recommended by regulators and Bank for International Settlement. The major obligation of Takasbank which acts as the sole clearing and settlement agency of Turkey that clears approximately $ 2 Billion of daily trading in the equity market of Istanbul Stock Exchange (ISE), is that to ensure the completion of whole clearing and settlement process without any problem (default) for the market participants and all participants to receive their receivables on the settlement date. Theoretically, in case of default of one or few brokerage houses at large amounts in meeting their obligations on settlement date, there is a market-wide systemic risk of default due to market and liquidity risks. However, currently, the default risk (settlement) of brokerage houses arises from their trading activities are not measured by advanced methods and colletarals required from brokerage houses are not not adequately related with these risks. The aim of this study is estimation of default risk through VaR after the determination of appropriate volatility model and then, building a dynamic risk monitoring and collaterallization structure and so reducing the counter-party default risk in settlement.In this study, there are two different applications made by using the portfolios constructed based on real trading activities of four largest brokerage houses in ISE and on ISE National 100 and 30 indices, to estimate the VaRs through the different volatility models, namely, Historical Simulation, Moving Average, Cornish-Fisher, EWMA( ? = 0.94), EWMA( ? = 0.97) and GARCH (1,1). The most accurate results are obtained for both applications by using Historical Simulation and Cornish-Fisher VaR models. Then, a model for collaterals to be paid by brokerage houeses to Takasbank against their default (settlement) risk which is calculated based on their VaR is suggested here. This VaR-based collateral model is expected to reduce the market-wide default risk in settlement and so enhance the confidence of investors to the equity market in ISE.