Hava trafik kontrol operasyonlarında aşırı yorgunluk risk yönetimi ve Türkiye'de mevcut durum
Fatigue risk management in air traffic control operations and current situation assesment in Turkey
Yazar: ALKIM ORÇUN ÖZDEN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİ EMRE SARILGAN
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sivil Havacılık Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Sivil Havacılık = Civil Aviation

Özet:
Aşırı yorgunluk, günümüzde hayatın neredeyse her alanında rastladığımız bir durum olmaya başlamıştır. Özellikle havacılık ve ulaştırma çalışanlarında aşırı yorgunluk olgusu çalışılan sektörün dinamik ve talepkar niteliğinden ötürü, can ve mal güvenliği açısından pek çok emniyet riski taşımaktadır. Bu çalışmada, Dünyada hava trafik operasyonlarında aşırı yorgunluğun yönetilmesi için pek çok araştırma ve yöntem uygulanmakta iken Türkiye koşullarında dünya standartlarının ne kadarının karşılandığının araştırılarak mevcut durumun araştırılması ve varsa eksiklerin tespit edilerek konu hakkında farkındalık seviyesinin yükseltilmesi amaçlanmaktadır. Araştırma verileri, aşırı yorgunluk ve çalışma-dinlenme koşullarının analiz edilmesi amacıyla Türkiye'de aktif görev yapan 479 hava trafik kontrolörü katılımıyla gerçekleştirilen anket yöntemi ile toplanmıştır. Anket verileri analizinde IBM SPSS25 programı kullanılarak çıkarılan hipotezlere cevap aranmıştır.

Çalışma sonucunda, hava trafik kontrolörlerinde anlamlı aşırı yorgunluk kriterlerine rastlanmasına ve ICAO'nun hava trafik operasyonlarında aşırı yorgunluğun önemi üzerine yaptığı düzenlemeler olmasına karşın, Türkiye'de hava trafik kontrol operasyonlarında aşırı yorgunluk risk yönetim sistemi kapsamında nitelendirilebilecek herhangi resmi bir çalışma olmadığı ve genel olarak havacılık sektöründe aşırı yorgunluk kapsamlı çalışmaların sadece pilot ve kabin memuru gibi uçucu personele yönelik olarak havayolu operatörleri tarafından yapılan uygulamalar ile Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü'nün bu konuda oluşturduğu uçuş saati düzenlemeleri ile sınırlı olduğu bulunmuştur.

Anahtar Kelimeler: Aşırı yorgunluk, Aşırı yorgunluk risk yönetim sistemleri (AYRYS), Hava trafik kontrol, Vardiyalı Çalışma, Uyku Bilimi

Abstract:
Fatigue has started to become a frequently encountered situation in our daily lives. Due to the dynamic and demanding nature of the work environment, the concept of fatigue especially in aviation and transportation workers carry many risks regarding safety of life and property. There are many research and systems worldwide regarding fatigue management in air traffic operations. The purpose of this study is to asses the current situation regarding fatigue in air traffic control operations in Turkey, determine how much of the World wide standards and practices are obtained and to find if any short comings are present so as to increase the situational awareness on the topic. Research data has been collected via an exploratory survey conducted to 479 active air traffic controllers regarding fatigue and work-rest conditions. The data and answers to some hypothesis have been analysed via IBM SPSS25 statistical program. As a result of the research, it has been determined that although ICAO has establisehed the importance of fatigue in air traffic operations and meaningfull criterias have been found in the survey on air traffic controller (ATC) fatigue, there is no official or regulatory initiative for applying fatigue risk managent systems to air traffic operations and currently most regulations and systems are focused solely on flight crew fatigue management systems and hours of service limitations.

Keywords: Fatigue, Fatigue Risk Management Systems (FRMS), Air Traffic Control, Shift Work, Sleep Science