Dil ilişkileri bağlamında Kaşkayca ve Farsça
Kashkay and Persian in terms of language contact
Yazar: BUTA BAGHIROVA
Danışman: PROF. DR. EMİNE YILMAZ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Dil bilim = Linguistics ; Dil değişimi = Code-switching ; Dil gelişimi = Language development ; Farsça = Persian ; Kaşkay Türkçesi = Kaşkay Turkish ; Sosyodilbilim = Sociolinguistic

Özet:
Türkçe ve Farsça konuşan topluluklar arasında yüzyıllardır devam eden ilişki bu topluluklar arasındaki kültürel, sosyal ve dilsel gelişmelerde çok önemli bir etkiye sahiptir. Kaşkayca, İran'ın merkez ve güneyindeki büyük şehirlerde, kasaba ve köylerde konuşulan Türk dilidir.  Yazı dili olmayan Kaşkayca Eski Türkçede yer alan bazı sesleri, sözcükleri ve biçimbirimleri korumaktadır. Fakat bulunduğu coğrafyada Türk dilli olmayan topluluklarla uzun süren temaslar sonucu ve İran'daki dil politikasından dolayı kullanım alanı her geçen gün daralmaktadır. Farsçadan kopyalanan çok sayıda birim Kaşkayca farklı dilsel değişmelere neden olmaktadır. 
Farklı toplumsal nedenlerden dolayı Eski Kaşkay İl yapısına göre beş büyük grubun konuşmasının Farsçadan etkilenme derecesinin farklı düzeylerde olduğu görülmekte ve dilsel açıdan çeşitlilik göstermektedir. Bu çalışmada kullanılan veriler hem sosyal hem de yapısal özellikler göz ardı edilmeksizin değerlendirilmiştir. Farsçanın Kaşkayca üzerindeki yoğun etkisi hem toplumsal hem de yapısal açıdan ele alınmıştır. Farsça Kaşkayca dil ilişkilerinin yapısal özellikleri Lars Johanson'un kod kopyalama modeline göre incelenmiştir. Toplumsal ve siyasi nedenlerden dolayı Kaşkaycanın Farsçadan yoğun etkilendiği ve farklı dil düzeylerinde dil kopyalamalarına sebep olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
The relationship between Turkish and Persian speaking communities for centuries has a very important effect on the cultural, social and linguistic developments between these communities. Kashkay is a Turkish language spoken in large cities, towns and villages in the center and south of Iran. Kashkay Turkish, which is not a written language, preserves some sounds, words and morphemes in Old Turkish. However, as a result of long-term contacts with non-Turkish-speaking communities in its geography and due to the language policy in Iran, its usage area is narrowing day by day. Many units copied from Persian cause different linguistic changes in Kashkay Turkish.
Due to different social reasons, it is seen that the level of influence of the speech of the five big groups from Persian is at different levels according to the structure of the Old Kashkay Province, and it shows linguistic diversity. The data used in this study were evaluated considering both social and structural features. The intense influence of Persian on Kashkay is discussed from both social and structural perspectives. Structural features of Persian-Kashkay language relations were examined according to Lars Johanson's code copying model. Due to social and political reasons, it has been determined that Kashkay language is intensively influenced by Persian and causes language copying at different language levels.