Kânûnî Cüneyd Kosal ilâhîleri üzerine bir değerlendirme
An evaluation on kanun performer Cüneyd Kosal's hymns
Yazar: MERT YÜZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SAFİYE YAĞCI
Afyon Kocatepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Müzik Ana Sanat Dalı / Müzik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Müzik = Music

Özet:
Klâsik Türk mûsıkîsinde İlâhî formu, Türk Din mûsıkîsi içerisinde önemli bir yer teşkil 
etmektedir. Tasavvûfî şiirlerden bestelenen İlâhiler, Dînî mûsıkîde kullanılan en yaygın 
form olarak görülebilir. Türk mûsıkîsi bestekârlarından kânûnî Cüneyd Kosal, 
besteciliğinin ve kânun sanatçılığının yanı sıra arşivcilik, notistlik gibi çalışmalarla Türk 
mûsıkîsine önemli katkılarda bulunmuştur. Bestelerinin büyük bir bölümü İlâhî 
formunda olan Cüneyd Kosal'ın hayâtı, sanatçı kişiliği, icrâcılığı ve besteciliği ele 
alınmıştır. Cüneyd Kosal tarafından bestelenen İlâhî formundaki eserlerin müzikâl 
açıdan değerlendirilmesi, bu araştırmanın konusunu oluşturmaktadır. Nitel bir araştırma 
olan bu çalışmada, veri toplama tekniği olarak literatür taraması yapılmıştır. Tarama 
modelini esas alan betimsel bir araştırmadır. Araştırmaya konu olan İlâhîler, makam, 
usûl ve güftekâr yönünden incelenip değerlendirilmiştir. Elde edilen kaynaklar 
incelendiğinde Cüneyd Kosal'ın 79 bestesinden 64'ünü İlâhî formunda bestelediği 
görülmektedir. İlâhîlerinde en çok Rast, Ferahnâk Aşîran ve Hüseynî, en az Nühüf, Irak 
ve Mâye makamlarını kullanmıştır. Usûl olarak en çok Sofyan, en az Devr-i Revân, 
Curcuna ve Devr-i Kebîr usûlünü kullanmıştır. Güftekâr olarak da en çok Sefer Dal ve 
Yunus Emre, en az Sinan Ümmî, Şeyh Vefâ ve Ahmed Kuddûsî'den güfteler almıştır. 
Ele alınan bu çalışma, gelecek kuşaklara aktarılması ve bu tür çalışmalara örnek olması 
açısından önem arz etmektedir.

Abstract:
In Classical Turkish music, the hymn form has an important place in Turkish religious 
music. The hymns composed from Sufi poems can be seen as the most common form 
used in religious music. One of the composers of Turkish music, kanun performer 
Cüneyd Kosal made important contributions to Turkish music as an archivist and notist 
in addition to his work as a composer and kanun player. The life, artistic personality, 
performance and composition of Cüneyd Kosal, most of whose compositions are in the 
form of hymns, are discussed. The musical evaluation of the works in the form of hymn 
composed by Cüneyd Kosal constitutes the subject of this study. In this study, which is 
a qualitative research, literature review was used as a data collection technique. It is a 
descriptive research based on the survey model.The hymns subject to the research were 
analysed and evaluated in terms of maqam, usûl (rhythm) and lyricist. When the 
obtained sources are analysed, it is seen that Cüneyd Kosal composed 64 of his 79 
compositions in the form of hymns. In his hymns, he mostly used Rast, Ferahnâk Aşîran 
and Hüseynî maqams and at least Nühüft, Iraq and Mâye maqams. In terms of usûl, he 
mostly used Sofyan, least Devr-i Revân, Curcuna and Devr-i Kebîr.As lyricist, he 
received lyrics from Sefer Dal and Yunus Emre the most, Sinan Ümmî, Şeyh Vefâ and 
Ahmed Kuddûsî the least. This study is important in terms of transferring it to future 
generations and being an example for such studies.