Maveraünnehir Bölgesinde hadis çalışmaları (Hicri ilk üç asır)
The hadith studies in Maveraunnehir Region (First three centuries of the hijrah)
Yazar: DURSUN SARI
Danışman: DOÇ. DR. SÜLEYMAN DOĞANAY
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Hadis Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Din = Religion
Dizin: Hadis = Hadith ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Maveraünnehir = Maveraun-nahr ; Semerkand = Samarkand ; İslamiyet = Islam

Özet:
''Maveraünnehir Bölgesi'nde Hadis Çalışmaları (Hicri İlk Üç Asır)''  isimli tezimizin konusu Maveraünnehir Bölgesi'nde özellikle de Buhara ve Semerkant şehirlerinde hicri ilk üç asırda hadis çalışmaları ve bölgedeki ilmi-kültürel gelişimin sebepleridir. Buhara ve Semerkant şehirlerinde çok sayıda hadisçi yetişmiş aynı zamanda diğer ilim merkezlerinden muhaddisler bu şehirlere göç ederek bölge hadisçiliğine büyük katkı sağlamışlardır. Bu iki şehirdeki muhaddisler, tasnif dönemi ve sonrası çok sayıda hadis eserleri kaleme almışlardır. Maveraünnehir Bölgesi'nde ilmi ve kültürel hayatın gelişimini etkileyen sebepler arasında mevalinin ilme olan rağbeti, İpek Yolu'nun bölge ekonomisine sağladığı zenginlik, devlet yöneticilerinin güven ve huzur ortamını sağlaması ve geçmiş kültürlerin eğitim mekânlarına katkısı bulunmaktadır.
Tezimizin birinci bölümünde Maveraünnehir Bölgesi'nin coğrafi ve siyasi tarihi üzerinde durduk. İkinci bölümde Maveraünnehir Bölgesi'nde ilmi ve sosyo kültürel hayatı etkileyen sosyal, siyasal, ekonomik ve dini-kültürel amilleri tespit ettik. Bölgedeki ilmi ve kültürel hayatın durumu başlığı altında Maveraünnehir Bölgesi'ndeki eğitim-öğretim mekânlarını, bölgede konuşulan dilleri ve hadis ilmi dışındaki diğer İslami ilimleri ele aldık. Üçüncü bölümde hadis ilminin Maveraünnehir Bölgesi'ne giriş sürecini, rihlenin bölge hadisçiliğine katkılarını ve hadis eğitim mekânlarını inceledik. Üçüncü bölümde ayrıca Buharalı ve Semerkantlı muhaddislerin tasnif dönemi ve sonrası yazdıkları hadis ilmi ile ilgili eserleri tespit ettik. Daha sonra bu eserleri türlerine göre ayırdık. Dördüncü bölümde Semerkantlı ve Buharalı ravileri inceledik. 
Hicri ilk üç asırda Maveraünnehir Bölgesi'nde siyasal, ekonomik, sosyal ve kültürel etkenlerin bir araya gelmesi ile bölgenin ilmi ve kültürel hayatında büyük bir başarı sağlanmıştır. Bu gelişim sadece hadis alanında değil diğer tüm ilim dallarında kendini göstermiştir. Bu sebeble Maveraünnehir Bölgesi'nde tefsir, fıkıh ve kelam alanında da çalışmalara ihtiyaç vardır.
Anahtar Kelimeler: Maveraünnehir, Buhara, Semerkant, Hadis, Ravi.

Abstract:
The subject of our thesis titled ''The Hadith Studies in Maveraünnehir Region (First Three Centuries of The Hijrah)''is the reason of the hadith studies in the Maveraünnehir region and especially the scientific and cultural development in the region of Bukhara and Samarkand. In the cities of Bukhara and Samarkand a large number of hadiths were brought up while the emissaries from other centers of knowledge migrated to these cities and made a great contribution to the region's hadith. The muhaddis in these two cities had written many hadith works during and after the classification period. Among the reasons that affect the development of scientific and cultural life in Maveraünnehir region the demand of the province to the science, the wealth provided by the Silk Road to the regional economy the state administrators to provide an environment of trust and tranquility and contributes to the educational spaces of the past cultures.
The first part of our thesis, we focused on the geographical and political history of Maveraünnehir Region. In the second part, we identified social, political, economic and religious-cultural agents that affect scientific and cultural life in Maveraünnehir region. Under the title of scientific and cultural life in the region, we discussed the educational-teaching spaces in Maveraünnehir region, the languages spoken in the region and other Islamic sciences outside the hadith science. In the third chapter, we examined the process of Hadith, the entrance to the Maveraünnehir region, the contribution of the journeys to the region's hadithism, and the hadith places. In the third chapter, we determined the works related to the hadith science which they wrote and after the classification period of the Bukharians and Samarkand rulers. Then we divided these works according to their types. In the fourth chapter, we examined the Samarkand and the Steam rats.
In the first three centuries in Hijri, the political, economic, social and cultural factors in the area of Maveraünnehir have brought together a great success in the scientific and cultural life of the region. This development is not only in the field of hadith but in all other branches of science. Therefore, studies in the field of tafsir, fiqh and kalam are needed in Maveraünnehir region.
Key Words: Maveraünnehir, Bukhara, Samarkand, Hadith, Ravi.