Haho Manastırı mimarisi
Haho Monastery architecture
Yazar: FİTNET CELEP
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ EBRU BİLGET FATAHA
Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Dini mimari = Religious architecture ; Gürcü mimarisi = Georgian architecture ; Haho Manastırı = Haho Monastery ; Manastır = Monastery ; Mimari = Architectural ; Mimari özellikler = Architectural characteristics ; Süslemeler = Ornamentations

Özet:
Tarih kaynaklarında Tao-Klardjeti olarak bilinen bölge günümüzde Erzurum, Artvin, Ardahan ve Kars illerini kapsamaktadır. Bölge verimli toprakları ve ticaret yollarına hâkim olan konumu nedeniyle her dönem dikkat çekmiş ve birçok uygarlığa ev sahipliği yapmıştır. Bölgede varlık gösteren ve uzun süre hâkimiyet kuran Gürcüler bölgeyi siyasi, ticari ve sanatsal açıdan büyük bir noktaya taşımıştır.
Geniş bir coğrafyaya yayılmış olan Gürcü sanatı Tao-Klardjeti bölgesindeki yapılarıyla bölgeyi kültür ve sanat merkezi haline getirmiştir. Bölgede yoğun olarak karşılaştığımız Gürcü yapılarında kendilerine ait bir plan tipolojisinin ve bezeme programının olduğu anlaşılmaktadır. Günümüze bir kısmı ulaşan bu yapılar Gürcü sanatının gücünü gözler önüne sermektedir. 
Tao-Klardjeti bölgesinde Ortaçağ Gürcü mimarisinin özelliklerini taşıyan birçok yapı bulunmaktadır. Ancak bu yapıların bir kısmı günümüze ulaşamamıştır. Çalışmamızın konusunu oluşturan Haho Manastırı hem yapıldığı dönemin özelliklerini taşımasından hem de günümüze sağlam bir şekilde ulaşmış olmasından dolayı önem arz etmektedir.   
Haho Manastırı, Erzurum ilinin Tortum ilçesi Bağbaşı köyünde yer almaktadır. 8.-11. yüzyıllar arasında bölgede hüküm sürdüğü bilinen Gürcü Bagraditleri tarafından 10. yüzyılın ikinci yarısında inşa edildiği bilinen manastır günümüze sağlam bir şekilde gelebilmiştir. Plan şeması ve süsleme programıyla ön plana çıkan Haho Manastırı Ortaçağ Gürcü sanatının özelliklerini yansıtmaktadır.
Çalışmamızda Haho Manastırı merkez alınarak konu detaylı olarak incelenmeye çalışılmıştır. İlk safhada konu ile ilgili literatür taraması yapılmış ve bulunan bilgiler doğrultusunda yapının banisi olan Bagratlı Hanedanlığı hakkında bilgi verilmiş ve yapı katalog metoduyla tanıtılmıştır. Çalışmanın son bölümünde Haho Manastırı bölgedeki diğer yapıların plan şeması ve süsleme programıyla karşılaştırılarak nihai bir sonuca varılmak istenmiştir.

Abstract:
The area known as Tao-Klardjeti in historical sources today includes Erzurum, Artvin, Ardahan and Kars. The region has attracted attention and has hosted many civilizations every period due to its dominant position on fertile lands and trade routes. The Georgians, which has been in existence for a long time in the region and have become sovereign, have brought the region to a great political, commercial and artistic point.
The Georgian art, which has spread to a wide geographical area, has transformed the region into a center of culture and art with the constructions of Tao-Klardjeti region. It is understood that in Georgian structures, which we have encountered extensively in the region, there is a plan typology and a decoration program. These structures, which reach a certain today, reveal the power of Georgian art.
There are many buildings in the Tao-Klardjeti region that bear the caracterictics of medieval Georgian architecture. However, some of these structures have not reached the present day. The Haho Monastery, which constitutes the subject of our work, is important because it has both the carries the characteristics properties of the period it was built and it has reached today.
Haho Monastery the Tortum district of Erzurum province is located in the village of Bağbaşı. It is known that the monastery was built in the second half of the 10th century by the Georgian Bagradites, who ruled the region between the 8th and 11th centuries. The Haho Monastery, which came to the forefront with its plan scheme and ornamentation program, reflects the caracteristics of medieval Georgian art.
Our work has been tried to be examined in detail by taking the center Haho Monastery. In the first phase, the literature on the subject was searched and information was given about the Bagratlı Dynasty which be the founder of structure is on the direction of the information found and the structure was introduced by catalog method. 
As a result of the work, it is aimed to achieve a final result by comparing the other structures in Haho Monastery region with the plan scheme and decoration program.