Şiddet ve toplumsal hafıza
Violence and collective memory
Yazar: LALE ÇEVİKER
Danışman: DOÇ. DR. AYKUT ÇELEBİ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü / Kamu Yönetimi ve Siyaset Bilimi Ana Bilim Dalı / Siyaset ve Sosyal Bilimler Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Sosyoloji = Sociology ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Mübadele = Exchange ; Soykırım = Genocide ; Sürgün = Exile ; Toplumsal bellek = Social memory ; Türk-Yunan ilişkileri = Turkish-Greek relations ; Ulus-devlet = Nation-state ; Yunanistan = Greece ; Çerkezler = Circassians ; Şiddet = Violence

Özet:
Ulus-devletlerin geçmişle kurdukları ilişkileri yönlendirme çabası dâhilinde ?bireylerin anlatacağı tarih?, yani toplumsal hafıza, ulusal kimliğin benimsetilmesindeki başarıyı ortaya koyması açısından önemlidir. Kendini ifade etmenin ve konumlandırmanın yolu olarak bir kimliğe bürünmek, anlatılan hikâyeyle başlar. Birey, kendini ait hissettiği kimliğin hikâyesini anlatır. Anlatıldığı kadarıyla tarihin taşıyıcılarından biri konumundaki birey, böylelikle devlet tarafından gerek zorla olsun gerek rıza üretimi yoluyla olsun oluşturulmaya çalışılan ulusal hafıza inşa sürecine ?bilinçli? bir katkı sağlamış olur. Homojen bir ulusal kimlik oluşturulması açısından tarihin araç olarak kullanılması en etkili yöntem olarak varlığını korumaktadır. Manipüle edilmeye açık olan tarih, ulusal kimliğin ve ulusal- siyasal- resmi hafızanın oluşturulmasında, ulus-devlet tarafından benimsenecek hatırlama politikasına göre belgelendirilecektir. Tarihin manipüle edilmesiyle, hakikatten uzaklaştırılan hafıza, sadakat göstermesi gereken yeni bir kurguyla karşı karşıya kalır. Kaynağı hatırlama olan tarih, hatırlamaya, hafızaya karşıt bir konuma taşınmış olur.?21 Mayıs 1864? ve ?Küçük Asya Felaketi? başka bir şey söylemeye gerek kalmadan, yaşanan olayların belleklerde bıraktığı travmatik izler nedeniyle bu iki tarihte ne yaşandığını anlatmak için kullanılan kavramlar olagelmiştir. İki olay kronolojik olarak birbirlerinden uzak olsa da, olayların etkileri hala devam etmektedir. İmparatorluktan ulus-devlete geçiş sürecinde ?azınlık? ve ?millet? kavramlarından meydana gelen anlam kayması hem siyasal yapıda meydana gelen değişimin gözlenmesi açısından hem de bu iki tarihsel olayın arka planını kavramak açısından önemlidir. Bu değişim sürecinin yaşandığı coğrafyada, biri İmparatorluk döneminde gerçekleşen Çerkes Sürgünü, diğeri ulus-devlet inşası aşamasında gerçekleşen Mübadele farklı toplumsal hafıza ve şiddet pratiklerinin görülebileceğinin karşılaştırmalı örneğidir.

Abstract:
The ?history to be narrated by the individuals?, i.e. the collective memory, within the effort of the nation-states to steer the relations they establish with the past is important as it indicates the success in getting the national identity adopted. Adoption of an identity as a way of expressing and positioning the self starts with the story narrated. The individual narrates the story of the identity to which s/he feels belonging. The individual, who is one of the carriers of history to the extent that it is narrated, thus makes a ?conscious? contribution to the construction process of the national memory that is tried to be created by the state either by force or through production of consent. The use of history as the most effective method for creation of a homogenous national identity is still surviving. Open to manipulation, history will be documented according to remembering policy to be adopted by the nation-state in creation of the national identity and the national-political-official memory. Together with manipulation of the history, the memory that has been drawn away from the truth encounters with a new fiction to which it must show loyalty. The history the source of which is remembering is thus carried to a position against remembering, memory.?May 21, 1864? and the ?Asia Minor Catastrophe? have always been the notions used to narrate what happened on these two dates due to traumatic traces of the experienced events without a need to say more. Although these two events are chronologically far from each other, the effects of the events are still continuing. The semantic shift in the notions of ?minority? and ?nation? in the process of transition from empire to nation-state is important to observe the change that has occurred in the political structure and understand the background of these two historical events. In the geography where this process of change has been experienced, the Circassian Exile that occurred in the Empire era and the Population Exchange that occurred during construction of the nation-state constitute a comparative example of the fact that different collective memory and cruelty practices can be seen.