Okumada başarılı olan ve olmayan öğrencilerin okuduğunu anlama becerileri ile özetleme becerilerinin incelenmesi
Examining reading comprehension and summarizing strategy skills of succesful and unsuccessful students at reading
Yazar: ZEYNEP BAHAP KUDRET
Danışman: DOÇ. DR. BERRİN BAYDIK
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı / Özel Eğitim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Başarı = Success ; Biçimbirim = Morpheme ; Okuma = Reading ; Okuma becerileri = Reading skills ; Okuma-anlama becerisi = Reading-comprehending skill ; Söz dizim = Syntax ; Söz varlığı = Vocabulary ; Özetleme = Summarizing ; Öğrenci başarısı = Student achievement ; İlkokul öğrencileri = Primary school students

Özet:
Bu çalışmada ilkokul dördüncü sınıftaki okumada başarılı olan ve olmayan
öğrencilerin okuduğunu anlama becerileri ile özetleme ve dile ilişkin
biçimbirimbilgisi/sözdizimi ve sözcük dağarcığı becerilerinin karşılaştırmalı olarak
incelenmesi amaçlanmıştır. Ayrıca bu öğrencilerin okuduğunu anlama becerileri ile
özetleme becerileri, yazılı özetlerindeki biçimbirimbilgisi/sözdizimi ve sözcük dağarcığı
arasındaki ilişki incelenmiştir. Bu amaçla yapılan çalışmaya okumada başarılı olan 122
ve okumada başarısız olan 122 öğrenci olmak üzere, toplam 244 öğrenci katılmıştır.
Okumada başarılı olan ve olmayan öğrencilerin anlama becerilerini değerlendirmek için
öğrencilere bir bilgilendirici metin verilerek okumaları, daha sonra metinle ilgili açık
uçlu soruları yanıtlamaları istenmiştir. Özetleme becerisini değerlendirmek için de
başka bir bilgilendirici metin verilerek okumaları, daha sonra okuduklarını özetlemeleri
sağlanmıştır. Okuduğunu anlama becerileri, "Okuduğunu Anlama Ölçü Aracı" ile,
özetleme becerileri de "Özetleme Becerileri Ölçü Aracı" ile değerlendirilmiştir. Ayrıca
öğrencilerin yazılı özetlerindeki biçimbirimbilgisi/sözdizimi (OSU) ve sözcük dağarcığı
(FSÖZS) hesaplanmıştır.
Yapılan analizler sonucunda okumada başarısız olan öğrencilerin okuduğunu
anlama başarılarının okudukları metinle ilgili sorulan tüm soru türlerinde ve toplam
puan açısından okumada başarılı olan akranlarına göre daha düşük olduğu görülmüştür.
Bununla birlikte iki gruptaki öğrencilerin de en çok ana düşünceyi bulma ile kişisel bilgi
ve deneyimlerini kullanarak çıkarım yapma sorularında güçlük çektikleri belirlenmiştir.
İki grubun özetleme becerileri karşılaştırıldığında, okuma güçlüğü olan öğrencilerin ana
düşünceyi ve ana düşünceyi destekleyen ayrıntıları verme, metni kendi cümleleriyle
anlatma, metni düzenleme, paragraf oluşturma, sonuç cümlesi oluşturma ve diğer
özetleme becerilerinin tümünde okuma güçlüğü olmayan akranlarından daha başarısız
oldukları bulunmuştur. Araştırmanın bulguları, özetlemenin içerik alanına ilişkin toplam
puan ile anlama toplam puanı arasında olumlu ve orta düzeyde bir ilişkinin olduğunu
göstermiştir. Öğrencilerin özetleme başarıları arttıkça anlama başarıları artmış ve
özetleme başarısı arttıkça da okuduğunu anlama başarısı artmıştır. Araştırmanın diğer
bir bulgusu olarak okuma güçlüğü olan öğrencilerin özetlerindeki
biçimbirimbilgisi/sözdizimi için yazılı özetlerinden hesaplanan Ortalama Sözce
Uzunluğu (OSU) ve sözcük dağarcığı için hesaplanan Farklı Sözcük Sayısının (FSÖZS)
okumada başarılı olan akranlarına göre daha az olduğu görülmüştür.
Özetlemenin içerik puanı, biçimbirimbilgisi/sözdizimi (OSU) ve sözcük
dağarcığı (FSÖZS) değişkenlerinin okuduğunu anlama üzerindeki etkisi incelendiğinde,
biçimbirimbilgisi/sözdiziminin okuduğunu anlamayı en fazla yordayan değişken olduğu
bulunmuştur. Çalışmanın tüm bulguları ele alındığında, okuduğunu anlama becerileri ile
özetlemenin içerik boyutu, sözcük dağarcığı ve biçimbirim bilgisi/sözdiziminin anlamlı
ve olumlu bir ilişkisinin olduğu görülmüştür.




Anahtar Sözcükler: Okumada başarılı olan öğrenciler, okumada başarısız olan
öğrenciler, okuduğunu anlama stratejileri, özetleme, dil becerileri, Ortalama Sözce
Uzunluğu, Farklı Sözcük Sayısı

Abstract:
In this study, it was aimed to examine the reading comprehension skills,
summarizing skills, morphosyntax (Mean Length of Utterance-MLU) and vocabulary
knowledge (Different Words Used-DWU) of poor and successful readers who were at
fourth grade comparatively. In addition, the relation between their reading
comprehension skills and summarizing, MLU and DWU in their summaries were
examined. For this purpose, 122 poor reader and 122 successful reader, totally 244
fourth graders participated in the study. For the assessment of their reading
comprehension skills, they were asked to read an informative text and then reply openended
questions related to the text. To assess their summarizing skills, they were given
a different informative text then they were asked firstly to read it and after that
summarize what they read. Reading Comprehension Measurement Tool was used to
assess their reading comprehension skills and Summarizing Skills Measurement Tool
was used for assessment their summarizing skills. Also, their MLU and DWU in their
summaries were calculated. Findings showed that poor readers' reading comprehension
achievement were less than those of their successful peers at all the question types and
in terms of total comprehension score.
However, it was determined that both student groups had most difficulty in
finding main idea of the text and inferential questions requiring use of personal
knowledge and experience. When comparing summarizing skills of the groups, it was
seen that the poor readers had more failures than their peers in giving main idea and
details to support the main idea, telling the text in their own words (rephrasing), editing
x
the text, creating paragraphs, creating the result sentence, and the other summarizing
skills.
The results of the study showed that there was a positive and medium level
relationship between the total scores of the content area of summarizing and total
reading comprehension skills. While the students' summarizing scores increased, their
reading comprehension scores increased and viceversa. It was seen that as an an other
result of the study that The MLU and DWU in their summaries were lower than those of
their peers.
When the effects of the content area score of the summarizing, MLU and DWU
in their summaries on their reading comprehension total score were examined, it was
found that MLU was the most predictor variable to comprehension. Considering all the
findings of the study, there were positive and medium level relationship between the
total reading comprehension scores, the total scores of the content area of summarizing,
MLU and DWU in their summaries.


Keywords: Poor readers, successful readers, reading comprehension strategies,
summarizing, language skills, MLU, Different Words Used