Temettuat Defterlerine göre Budaközü Kazası'nın sosyal ve ekonomik yapısı
The social and economical structure of the Budaközü Disrict according to the temettuat defters
Yazar: DÖNÜŞ AYÇİÇEK
Danışman: PROF. DR. MUSA ŞAŞMAZ
Niğde Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Tarih = History
Dizin: 19. yüzyıl = 19. century ; Defterler = Registers ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Sivas-Budaközü = Sivas-Budaközü ; Sosyoekonomi = Socio-economics ; Sosyoekonomik yapı = Socio-economic structure ; Temettuat Defterleri = Temettuat Registers

Özet:
Başbakanlık Osmanlı Arşivi'nde Maliye Nezareti Temettuat Defterleri
Tanzimat ile birlikte ortaya konulan vergi reformunun bir sonucu olarak ortaya
çıkmıştır. Bu çalışma 1844-1845 yıllarında Sivas Eyaleti'ne bağlı Bozok Sancağı'nın
bir kaza merkezi olan Budaközü Kazası'nın sosyo-ekonomik yapısını aydınlatmayı
amaçlamaktadır. Öncelikle transkripsiyonları yapılan defterlerden elde edilen bilgiler
analitik bakışla tasnif edilmiş ve tablolarla görselleştirilmeye çalışılmıştır.
Çalışmanın içeriği, Tanzimat Dönemi Osmanlı vergi sistemi, Temettuat
defterlerinin ortaya çıkış süreci, defterlerin kayıt altına alınması ve özellikleri,
defterlerde geçen yöre olan Budaközü Kazası'nın (günümüzde Çorum ilinin Sungurlu
ilçesi) nüfus, sosyal ve ekonomik yapısını tahlil ve tetkik etmeye dayalıdır. Merkez 6
mahalle ve 42 köyden oluşan bu araştırma, mahalle, köy ve hane bazında
değerlendirilmeye çalışılmıştır. Kaza merkezinde çeşitli iş kollarının, köylerde ise
tarım ve hayvancılığın yapıldığı; halkın müslümanlardan ve gayrimüslimlerden oluşan
kozmopolit yapısı olduğu tesbit edilmiştir.
Sonuç olarak, incelenen 1844-1845 (H.1260-1261) tarihli 48 defter ışığında,
Budaközü, Sivas Eyaleti'ne bağlı Bozok Kaymakamlığı'na tabi bir kazadır. İç
Anadolu'da bir yerleşim yeri olan Budaközü (Sungurlu) Kazası'nın bölgesel yapısının
incelenmesiyle, yerel tarihçiliğe katkıda bulunularak, XIX. yüzyıl ortaları Osmanlı
toplum yapısının ve ekonomisinin ülke genelindeki durumunun anlaşılmasına katkı
sağlamaya çalışılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Tanzimat, Budaközü, Temettuat, Sosyo-Ekonomik Yapı, Vergi

Abstract:
Dividend Books of Ministry of Finance, in the Prime ministry of Ottoman
Archive, have emerged as a result of the tax reform with Tanzimat. This study aims to
illuminate the socio-economik structure of Budaközü distric which is from Sivas
province Bozok town between 1844-1845. At fisrt infor mation obtalned from
transcripted books has been classified with analytical perspective and visualised with
tables.
Content of the study is based on Ottoman tax system within Tanzimat period
and occurence of dividend books, recording these books. And also it is based on
analysing population, socio-economic structure of Budaközü which is from Çorum
province Sungurlu district nowadays. This study, constitued by 6 central
neighborhood and 42 village, has been evaluated on the basis of neighborhood, village
and household. It is determined that mainstay in district is various line of work and in
village that is agriculture and livestock breeding. Besides that there is a cosmopolit
social structure built by Muslims and non-muslims.
After all, in the light analyzied 48 book dated 1844-1845 (H.1260-1261).
Budaközü is a district from Sivas state Bozok district governorship. With analyzing
the regional structure of Budaközü district which is a settlement in central Anotolia,
by contributing local history, it has been tried to contribute to comprehend the mid
XIX. century Ottoman socia-economic structure throughot the country.
Keywords: Tanzimat, Budaközü, Dividend, Socio- economic structure, Tax.