Dijital korsanlıkta planlı davranış teorisi ve etik kavramının etkisi
Theory of planned behaviour and ethic in digital piracy
Yazar: MEHMET OZAN KARAHAN
Danışman: DOÇ. DR. AYDIN KAYABAŞI
Dumlupınar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Dijital aşırmacılık = Digital plagiarism ; Etik = Ethics ; Planlı Davranış Kuramı = Theory of Planned Behavior

Özet:
Dijitalleşme, her alanda etkisini artan oranda hissettirmektedir. Rekabetten, iletişime; sağlıktan sosyal mecralara kadar uzanan derin bir etkiye sahiptir. Böylesi bir mecrada, dijital ürünlerin sayısı ve satış rakamları da küresel ve yerel ülke ekonomileri açısından önemli seviyelere ulaşmıştır. Dijital ürün, dijital format şeklinde oluşturulan 0 ve 1'lik kodlama sistemlerine sahip ürünlerdir. Dijitalleşme, büyük yararlarken sağlarken, bir yandan da "Dijital Korsanlık" olarak adlandırılan; telif hakkına sahip yazılımların ya da dijital ürün olarak adlandırılan çeşitli ürünlerin izinsiz olarak kullanılması, paylaşılması ve dağıtılması problemini gündeme getirmiştir. Bu çalışma ile Türkiye'de farklı tür ve formattaki dijital ürünleri kullanan bireylerin, dijital korsanlıkla ilgili davranışlarına etki eden faktörlerin, bütünleşik modeli oluşturan planlı davranış teorisi ve etik modeller çerçevesinde incelenmesi amaçlanmaktadır.

Araştırmanın amacı doğrultusunda, değişkenler arasında yapıyı ortaya koymak ve ilişkiyi gösterebilmek için ilişkisel araştırma modelinden yararlanılmıştır. Araştırma verilerinin elde edilmesinde, yapılandırılmış anket kullanılmış; araştırma birimlerine kolayda örnekleme yoluyla ulaşılmış ve araştırma verilerinin analizinde tek ve çok değişkenli istatistiksel analiz yöntemlerinden faydalanılmıştır. Araştırma hipotezlerinin test edilmesinde, yapısal eşitlik modeli ve yol analizinden yararlanılmıştır.

Araştırma sonuçları incelendiğinde, alışkanlık ve algılanan davranışsal kontrol faktörlerinin bireyin davranışını etkilemediği, niyet faktörünün etkilediği; tutum ve subjektif norm faktörlerinin niyeti ve niyet faktörünün de bireyin davranışlarını etkilediği görülmektedir. Genel etik teorisi kapsamında teleolojik etiği oluşturan algılanan yarar faktörünün bireyin niyetini etkilemediği görülürken, algılanan risk ile birlikte tutumunu etkilediği; deontolojik etiği oluşturan ahlaki yükümlülük ve adalet faktörlerinin subjektif normu ve ahlaki yükümlülük faktörünün de, bireyin niyetini etkilediği kabul edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Dijital Korsanlık, Planlı Davranış Teorisi, Genel Etik Teori

Abstract:
Digitalization makes each field effect feel more and more intense. From Competition to communication; it has a profound effect ranging from health to social area. In the meantime, the numbers of digital products and amount of sales have reached considerable levels in terms of global and local economy. A digital product is a product with 0 and 1 encoding systems formed in digital format. Digitalizations, while providing great benefits, revive important problems too which is called "Digital Piracy" on the one hand; sharing and distribution of unauthorized use of copyrighted software or various digital products. In this study, it's aimed to analyze and describe the Turkish computer users' factors that influence behaviors related to digital piracy in the context of the theory of planned behavior and ethical models that make up the integrated model.

In the interest of the research, relational research model was used to reveal the relationship between variables and to show the relationship. Structured questionnaires were used in obtaining research data; research units were easily sampled and single and multi-variable statistical analysis methods were utilized in the analysis of research data. In the testing of research hypotheses, structural equilibrium model and path analyses were used.

Once survey results are examined; it is seen that habbit, the additional factor of the model and the perceived behavioral control factor does not affect the behavior of the individual; attitude and subjective norm factors influence intention and intention factor affects the behaviors of the individual. In the context of general ethical theory, perceived benefit factor forming the teleological ethics does not affect the intention of the individual; but it affects the attitude with the perceived risk factor. It is also accepted that the moral obligation and justice factors forming the deontological ethics affect the subjective norm and the moral obligation affects the intention of the individual.

Key Words: Digital Piracy, The Planned Behavior Theory, Ethic Theory