Erzurum merkezde bulunan Osmanlı dönemi kubbeli camilerin restorasyon öncesi ve sonrası tahlil ve tenkidi
An analysis on Ottoman era domed mosques in the center of Erzurum before and after restoration period
Yazar: İNCİ ATAR
Danışman: DOÇ. DR. YUNUS BERKLİ
Atatürk Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Sanat Kuramı ve Eleştiri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Camiler = Mosques ; Dini mimari = Religious architecture ; Erzurum = Erzurum ; Geleneksel mimari = Traditional architecture ; Güzel sanatlar = Fine arts ; Kubbe = Dome ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Osmanlıcılık = Ponottoman ; Restorasyon = Restoration ; Sanat tarihi = Art history

Özet:
Türk Sanat Tarihinde kubbeli cami uygulaması aslında Mescid-i Nebebi 'nin ilk inşasındaki kubbeli uygulamaya kadar inmektedir. İlk defa Memlüklülerde yapıya eklenen kubbe, islam sanatının ilk kubbeli yapısı olan Kubbet-üs Sahra ve Karahanlı eseri olan Kışlak Hazara Cami ve Talhatan Baba Caminde ayrı uygulamalarla devam ederken Gazneli, Emeviler, Büyük Selçuklularda ise farklı uygulamalarla, Anadolu Selçuklularda ve Osmanlı Döneminde ve bilhassa Mimar Sinan'ın eserleriyle zirveye ulaşıp gelişimini tamamlamıştır. Kubbeli Camii inşası 9. yy'da başlayıp 16. yy'a kadar devam etmiştir.

Erzurum Merkez'de bulunan Osmanlı Dönemi kubbeli camilerin plan ve mimari özellikleri tanıtılıp, geçirdiği son restorasyon çalışmalarında neler yapıldığı ve bu restorasyonlarda aslına sadık kalınarak yapılıp yapılmadığının incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışmada camilerin ve mescidin yerinde yapılan gözlem ve incelemeleriyle birlikte Erzurum Vakıflar Bölge Müdürlüğü ve Erzurum Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu Müdürlüğü'nden ulaşılan bilgi ve belgelerle onarım ve değişilikleri belirlenmiştir.

Çalışmalar sonucunda elde edilen bilgilere göre 14 cami, 1 mescid içerisinde restorasyonu yapılan 10 cami ve 1 mescidin özgün hallerine sadık kalınarak yapılmaya çalışıldığı onarım ve yenileme çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Tarihi önemi olan ibadet mekanlarının orijinalliklerini kaybetmemesi için yapılan restorasyon projelerinin aslına uygun bir şekilde yapılmasına özen gösterildiği tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Erzurum, Kubbeli Cami ve Mescit, Plan ve Mimari, Restorasyon

Abstract:
The domed mosque application in the history of Turkish Art actually emerged with the domed application in the first construction of Masjid al-Nabebi.The dome added to the structure in the Mamluks for the first time, the dome of the first domed structure of Islamic art, the Dome-base Sahara and The Barracks, which is the work of Karahanli While continuing with separate applications in Hazara Mosque and Talhatan Baba Mosque, Ghaznavids, Umayyads and Great Seljuks reached the summit with different practices, Anatolian Seljuks and Ottoman periods, and especially architect Sinan. The construction of the Domed Mosque was built in the 9th century. The construction of the Domed Mosque was built in the 9th century. Starting in the 16th century, it had continued until the 19th century.

The aim of this study is to introduce the plan and architectural features of the domed mosque and masjid located in the center of Erzurum and to examine what was done in the last restoration work it had undergone and whether it was done by staying true to the original in these restorations. In this study, repairs and changes were determined with the information and documents obtained from the Regional Directorate of Erzurum Foundations together with the observations and examinations carried out at the site of the mosque and masjid.

According to the information obtained as a result of the studies, fourteen mosques, 14 mosques and 1 masjid that were restored in a masjid were restored and repairs and renovations were carried out. It has been determined that care was taken to carry out the restoration projects carried out in accordance with the originality of the restoration projects carried out in order to ensure that the places of worship of historical importance do not lose their originality.

Keywords: Erzurum, Domed Mosque and Mosque, Plan and Architecture, Restoration