Türkiye'de balıklandırma uygulanan yüzey suyu kaynaklarında sazan (Cyprinus carpio) popülasyonlarının filogenetik ilişkilerinin belirlenmesi
Determination of phylogenetic relationships of carp (Cyprinus carpio) populations in fish-stocked surface water resources in Türkiye
Yazar: MERYEM CANSU YEŞİLTAŞ
Danışman: PROF. DR. EMRE KESKİN
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Su Ürünleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Genetik = Genetics ; Su Ürünleri = Aquatic Products
Dizin: Cyprinus carpio = Cyprinus carpio ; DNA barkodlama = DNA barcoding ; Mikrosatelitler = Microsatellites ; RAG1 = RAG1 ; Stoklama = Stocking

Özet:
Türkiye'de iç sularda ticari öneme sahip olan Cyprinus carpio Ulusal Balıklandırma Programı kapsamında Tarım ve Orman Bakanlığı'na bağlı sazan üretim kuluçkahanelerinde üretilip doğal göller, barajlar ve küçük sulama göletlerine bırakılmaktadır. Bu çalışmada 63 yıldır devam eden balıklandırma faaliyetlerinin olası etkilerinin ve sazan popülasyonlarının genetik durumunun belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu doğrultuda 29 yüzey suyu kaynağı ve 1 kuluçkahane olmak üzere 30 popülasyonun genetik yapısı, mitokondriyal (mtDNA), nükleer (nDNA) gen bölgeleri ve 20 mikrosatelit belirteç kullanılarak incelenmiştir. 30 farklı popülasyondan toplam 860 bireyde 18 haplotip tespit edilmiştir. mtDNA ve nDNA gen bölgeleri için ortalama haplotip çeşitliliği sırasıyla 0,1984 ve 0,3262 olarak bulunmuştur. Mikrosatelit veri analizi sonucunda 20 lokustan 8'inin Hardy-Weinberg dengesinden sapma gösterdiği belirlenmiştir. 12 mikrosatelit lokusun temel genetik özellikleri incelendiğinde lokus başına ortalama alel sayısı 11,917, ortalama beklenen heterozigotluk 0,4696 ve ortalama polimorfik bilgi içeriği 0,4471 olarak hesaplanmıştır. Popülasyon çiftleri arasındaki genetik farklılık değerleri 0 ile 0,48 arasında değişim göstermiştir. AMOVA analizi sonucuna göre genetik farklılaşmanın %64,12'si grup içi varyasyondan kaynaklandığı görülmüştür. Popülasyonlar arası farklılık %19,6 ve popülasyonlar içi bireyler arası farklılık ise %16,26 olarak belirlenmiştir. Araştırma sonuçları, sazan popülasyonlarında genetik çeşitliliğin genel olarak düşük olduğunu göstermiştir. Sonuçlar balıklandırma programlarının daha etkili ve sürdürülebilir bir şekilde planlanmasına yardımcı olabilir.

Abstract:
Cyprinus carpio, which has commercial importance in inland waters in Turkey, is produced in carp hatcheries affiliated with the Ministry of Agriculture and Forestry and released into natural lakes, dams, and small irrigation ponds. This study aimed to determine the possible effects of activities that have been going on for 63 years and the genetic status of carp populations. The genetic structure of 30 populations, including 29 surface water sources and 1 hatchery, was examined using mitochondrial (mtDNA), nuclear (nDNA) gene regions, and 20 microsatellite markers. Analysis of 860 individuals from 30 carp populations revealed 18 distinct haplotypes. The average haplotype diversity for mtDNA and nDNA gene regions was found to be 0.1984 and 0.3262, respectively. As a result of microsatellite data analysis, it was determined that 8 out of 20 loci deviated from the Hardy-Weinberg equilibrium. When the basic genetic features of 12 microsatellite loci were examined, the average number of alleles per locus was calculated as 11.917, the average expected heterozygosity was 0.4696, and the average polymorphic information content was calculated as 0.4471. Genetic difference values between population pairs varied between 0 and 0.48. According to the results of the AMOVA analysis, 64.12% of the genetic differentiation was due to intra-group variation. The difference between populations was determined to be 19.6%, and the difference between individuals within populations was determined to be 16.26%. Research results have shown that genetic diversity in carp populations is generally low. The study provides important information about the genetic status of carp populations in Türkiye. Research findings can help plan fisheries programmes more effectively and sustainably.