Kütahya Kalesi surlarının mimari açıdan değerlendirilmesi ve tarihlendirilmesi
Architectural evaluation and dating of the walls of Kütahya Castle
Yazar: AYÇA SEDA AYDINLI
Danışman: DOÇ. DR. SEVİNÇ GÖK İPEKÇİOĞLU
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Sanat Tarihi = Art History

Özet:
İlk savunma yapıları, tarihin erken dönemlerinden itibaren insanların kendilerini doğal afetlerden, vahşi hayvanlardan ve diğer topluluklardan koruma ihtiyacıyla ortaya çıkmıştır. İnsanoğlu, varoluşundan itibaren hayatta kalmak ve güvende hissetmek için korunma arayışına girmiştir. Muhtemelen mağaralara sığınarak yaban hayvanlarından korunmayı ve sıcaklık, yağış ve rüzgâr gibi doğal etkenlere karşı daha iyi bir koruma sağlamayı başarmışlardır.
Daha sonra, insanlar topluluklar halinde yaşamaya başladıkça, korunma ihtiyacı daha karmaşık ve organize yapılar gerektirmiştir. İlk yerleşim alanlarının etrafına çitler veya surlar gibi basit yapılar inşa edilerek korunma sağlanmıştır. Zamanla, savunma ihtiyacı artmış ve daha gelişmiş savunma yapıları ortaya çıkmıştır. Taş ve kerpiç gibi yapı malzemelerinin kullanımıyla kaleler inşa edilmiş ve bu kaleler, stratejik konumları ve etkileyici mimari özellikleriyle korunmayı sağlamıştır. Kaleler; surlar, kuleler, hendekler, savunma duvarları ve diğer savunma unsurlarıyla donatılmıştır.
Bu şekilde, insanlar korunma bilinciyle doğal afetlerden, yabani hayvanlardan ve diğer topluluklardan kendilerini korumak için savunma yapıları inşa etmeye başlamışlardır. İnsanoğlunun güvenlik ve korunma bilinci, tarihin erken dönemlerinden itibaren gelişmiş ve bugün modern savunma ve güvenlik sistemlerinin temelini oluşturmuştur.
Kütahya, tarih boyunca çeşitli medeniyetlere ev sahipliği yapmış olan Anadolu'nun stratejik bir konumunda yer almaktadır. Bu nedenle, Kütahya Kalesi'nin gelişimi ve tarihlendirilmesi, bölgenin tarihi ve kültürel geçmişi hakkında önemli bilgiler sunmaktadır. Kütahya Kalesi'nin kökenleri, antik döneme kadar uzandığı düşünülmektedir. Kale, çeşitli medeniyetlerin egemenlik sürdüğü bir bölgede bulunmasıyla tarih boyunca önemli ve stratejik bir nokta olmuştur. Phrygia, Pers İmparatorluğu, Roma İmparatorluğu, Bizans İmparatorluğu ve Osmanlı İmparatorluğu gibi farklı dönemlerde farklı kültürler etkisinde kalmıştır. Bu farklı medeniyetlerin etkisi, kaledeki yapıların evriminde ve mimari özelliklerinde izlerini bırakmıştır.
Kütahya Kalesi Surlarının Mimari Açıdan Değerlendirilmesi ve Tarihlendirilmesi isimli tezimizin amacı, kalede yürütülmüş olan arkeolojik çalışmalar, kazılar, yüzey araştırmaları ve tarihi belgelere dayalı araştırmaları göz ardı etmeden ve ayrıca kalede bulunan mimari unsurlar, malzeme analizleri ve stilistik özellikleri de dikkate alarak kalenin tarihlendirilmesidir. Tezde, burçlarının farklı dönemlere ait mimari özellikleri taşıması, tarihlendirme sürecinde önemli bir gösterge olarak kabul edilmiştir.
Kütahya Kalesi'nin tarihlendirilmesi konusunda yapılan çalışmaların yetersizliği, konunun detaylı bir şekilde incelenmesini zorlaştırmıştır. Var olan kaynaklarda bilgi karışıklıkları bulunması da araştırmanın zorlukları arasındadır. Kütahya kenti, tarih boyunca sık sık işgale uğramış ve farklı egemenliklere sahne olmuştur. Kentin tamamen Türklerin himayesine geçtiği kabul edilen dönem olarak 1234 tarihli Yoncalı Hamam'ın kitabesi gösterilmektedir ve Türk hâkimiyetinin başlangıcına işaret ettiği kabul edilmektedir.
Tezimiz, arkeolojik çalışmalar, kazılar, yüzey araştırmaları ve tarihi belgelere dayalı araştırmaların yanı sıra alan araştırmalarının bir değerlendirmesini içermektedir. Kütahya Kalesi'nin dört evrede geliştiği tespit edilmiştir. İlk evre IX. yüzyıla kadar uzanırken, ikinci evre XII. yüzyılda gerçekleşmiştir. Üçüncü evre XIII. yüzyıla, bilinen tek evre olan dördüncü evre ise XV. yüzyıla denk gelmektedir. Bu evreler, kaledeki yapıların değişimi ve mimari özelliklerinin anlaşılmasını sağlamaktadır.
Özetle, mevcut kaynaklardan elde edilen bilgiler, Kütahya Kalesi'nin cephesel özelliklerinin incelenmesi yoluyla kalenin tarihini ve kültürel önemini anlamamıza yardımcı olacak veriler sunmaktadır.

Abstract:
The first defense structures emerged from the early periods of history with the need of people to protect themselves from natural disasters, wild animals, and other communities. From the very beginning of their existence, human beings have sought protection in order to survive and feel safe. They probably took shelter in caves to protect themselves from wild animals and to provide better protection against natural factors such as temperature, rainfall, and wind.
Later, as people began to live in communities, the need for protection required more complex and organized structures. Protection was provided by building simple structures such as fences or walls around the first settlements. Over time, the need for defense increased, and more advanced defense structures emerged. Castles were built with the use of building materials such as stone and adobe, and these castles provided protection with their strategic locations and impressive architectural features. Castles were equipped with fortifications, towers, moats, defensive walls, and other defensive elements.
In this way, people started to build defensive structures to protect themselves from natural disasters, wild animals, and other communities. Humankind's awareness of security and protection has developed from the early periods of history and has formed the basis of modern defense and security systems today.

Kütahya is located in a strategic location in Anatolia, which has been home to various civilizations throughout history. Therefore, the development and dating of Kütahya Castle provide important information about the historical and cultural background of the region. The origins of Kütahya Castle are thought to date back to antiquity. The castle has been an important and strategic point throughout history as it is located in a region where various civilizations were under the sovereignty. It was influenced by different cultures in different periods such as Phrygia, Persian Empire, Roman Empire, Byzantine Empire, and Ottoman Empire. The influence of these different civilizations has left its traces in the evolution and architectural features of the structures in the castle.
The aim of our thesis titled "The Architectural Evaluation and Dating of the Walls of Kütahya Castle" is to date the castle without ignoring the archaeological studies, excavations, surveys, and research based on historical documents, and also taking into account the architectural elements, material analysis, and stylistic features found in the castle. In the thesis, the fact that the bastions have architectural features belonging to different periods is accepted as an important indicator in the dating process.
The lack of studies on the dating of Kütahya Castle has made it difficult to examine the subject in detail. The confusion of information in the existing sources is also among the difficulties of the research. Throughout history, the city of Kütahya has been frequently occupied and subjected to different sovereignties. The inscription of the Yoncalı Hamam, dated 1234, is considered to mark the beginning of the Turkish rule.
Our thesis includes an evaluation of archaeological studies, excavations, surveys, and research based on historical documents as well as field research. It has been determined that Kütahya Castle developed in four phases. The first phase dates back to the IXth century, while the second phase took place in the XIIth century. The third phase corresponds to the XIIIth century, and the fourth phase, the only known phase, to the XVth century. These phases provide an understanding of the changes and architectural features of the buildings in the castle.
To summarize, the information obtained from the available sources provides data that will help us understand the history and cultural significance of Kütahya Castle by analyzing its façade features.