Sosyal bilgiler dersi öğretim programları ve ders kitaplarının (1968-2022) çevre eğitimi açısından incelenmesi
An analysis of social studies curricula and textbooks (1968-2022) in terms of environmental education
Yazar: ELİF KOCAKIR
Danışman: DOÇ. DR. RAMAZAN ALABAŞ
Kastamonu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
İnsan, yaşamı boyunca çevreyle etkileşim halindedir. Bu süreçte doğal ve beşerî çevreden en çok etkilenenler, çevreye en büyük etkiyi yapanlardır. Bu etkileşim sürecinde kişi hem çevreden etkilenir hem de çevreyi etkiler. Bu etkileşim olumlu ya da olumsuz olabilir. Genel olarak insanlar, çevreleriyle kendi aralarındaki olumlu etkileşimlerin sürdürülmesinden sorumludur. Bu sorumluluğu etkin bir şekilde yerine getirebilmek için bireylerin küçük yaşlardan itibaren çevre konusunda eğitilmeleri önemlidir. Gelecek nesillere sağlıklı bir doğal çevre ve bozulmamış bir yaşam alanı bırakabilmek için de her bireyin çevre bilincinin artırılması gerekmektedir. Bireylere çevre bilincinin kazandırıldığı derslerden birisi de çevreyle ilgili bilincin düşünce boyutu yanında bu düşüncelerin uygulamaya yönelik duyuşsal ve davranışsal boyutlarını içeren sosyal bilgiler dersidir. Bu çalışmanın amacı, 1968'den günümüze sosyal bilgiler dersi öğretim programlarının ve bu programlara göre hazırlanmış sosyal bilgiler ders kitaplarının çevre eğitimi açısından incelenmesidir. Nitel doküman analizi yaklaşımıyla desenlenen bu çalışmanın verileri, 1968, 1990, 1998, 2005 ve 2018 yıllarına ait sosyal bilgiler dersi öğretim programları ve bu programlara göre hazırlanmış amaçlı örneklem yaklaşımıyla seçilen beş farklı ders kitabından doküman incelenmesi yoluyla elde edilmiştir. Araştırmada elde edilen veriler betimsel analiz ve içerik analizi yaklaşımıyla analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda sosyal bilgiler dersi öğretim programlarının genel amaçlarında çevre eğitimine yer verildiği tespit edilmiştir. Programlarda çevre eğitimi ile ilişkili amaç ifadelerinin "çevresel bilgi, çevrenin korunması, çevreye verilen önem" kategorilerinde yoğunlaştığı ortaya çıkmıştır. Sosyal bilgiler ders kitaplarında da çevre eğitimiyle ilişkili içeriklerin yer aldığı belirlenmiş ve bu içerikler genellikle "çevresel bilgi, çevreye verilen önem, çevreden faydalanma, çevreyi koruma, çevre problemleri ve canlı-çevre etkileşimi" kategorilerinde toplanmıştır. Bu kategoriler içerisinde de "çevresel bilgi" daha fazla yer tutmuştur.

Abstract:
Human beings interact with the environment throughout their lives. In this process, those who are most affected by the natural and human environment are those who have the greatest impact on the environment. In this interaction process, the person is both affected by and affects the environment. This interaction can be positive or negative. In general, people are responsible for maintaining positive interactions between themselves and their environment. In order to fulfill this responsibility effectively, it is important for individuals to be educated about the environment from an early age. In order to leave a healthy natural environment and a pristine living space to future generations, environmental awareness of every individual must be increased. One of the courses in which individuals gain environmental awareness is the social studies course, which includes the emotional and behavioral dimensions of these thoughts for practice, as well as the thought dimension of environmental awareness. The aim of this study is to examine the social studies curriculum and social studies textbooks prepared according to these programs from 1968 to the present in terms of environmental education. The data of this study, designed with a qualitative document analysis approach, was obtained by examining documents from five different textbooks selected with the purposeful sampling approach and the social studies course teaching programs of the years 1968, 1990, 1998, 2005 and 2018. The data obtained in the research were analyzed with descriptive analysis and content analysis approaches. As a result of the research, it was determined that environmental education was included in the general objectives of the social studies course curriculum. It was revealed that the purpose statements related to environmental education in the programs were concentrated in the categories of "environmental knowledge, environmental protection, importance given to the environment". It has been determined that social studies textbooks contain content related to environmental education, and these contents are generally collected in the categories of "environmental knowledge, importance given to the environment, benefiting from the environment, protecting the environment, environmental problems and living-environment interaction". Among these categories, "environmental information" took up more space.