Osmanlı Ceza Kanunname-i Hümayunu (1858) esaslarıyla Irak Ceza Kanunundaki (1969) genel ilkelerin hanefi mezhebine göre mukayeseli tetkiki
A comperative research of the Ottoman Criminal Law (1858) principles and Iraq Criminal Law principles (1969) according to the Hanafi doctrine
Yazar: KANAAN MAHDİ YAQOOB
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ADNAN ALGÜL
Gaziantep Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law
Dizin: Ceza Kanunname-i Hümayunu = Ceza Kanunname-i Hümayunu ; Ceza hukuku = Criminal law ; Hanefiler = Hanifies ; Irak hukuku = Iraq law ; Karşılaştırmalı hukuk = Comparative law ; Mezhepler = Sects ; Osmanlı hukuku = Ottoman law ; İslam hukuku = Islamic law

Özet:
Çalışmamız, 1858 yılında çıkarılan Ceza Kānunnâme-i Hümâyunuyla 1969 yılında çıkarılan Irak Ceza Kanunlarının Hanefi mezhebi esas alınarak mukayesesini konu edinmektedir. Böylelikle her iki kanunun Hanefî merkezli İslam Ceza Hukuku hükümleriyle uyuşan ve çakışan yanlarının ortaya çıkarılması hedeflenmektedir. Araştırmamız üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölüm genel ceza prensiplerine dairdir. Bu bölüm de, kendi içinde şu üç alt başlığa ayrılmıştır: Birinci alt başlıkta, İslam ceza hukukunun mahiyeti, ortaya çıkış keyfiyeti ve kaynakları; ikincisinde, suçların ve cezaların şer'îliği/hukukiliği ilkesi ve ceza hukukuna ilişkin ihtilafa açık olan dini metinlerin yorumlanma keyfiyeti; üçüncüsünde ise, ceza hukukunun kapsam ve sınırlarının, zaman, mekân ve şahıslar açısından beyanı üzerinde durulmuştur. İkinci bölüm suç kavramı hakkındadır ki, bu bölüm ise şu dört alt başlıkta incelenmiştir: Birincisinde, mücrimin /suçlunun kimliği ve suç işlemenin aşamaları; ikincisinde, suçları oluşturan genel unsurları; üçüncüsünde işlenen suçların şekillerinin beyanı; son olarak dördüncüsünde ise, cezai sorumluluğa engel teşkil eden hususların izahı ve bazı suç eylemlerinin mubah kılınmasının sebepleri ortaya konulmuştur. Üçüncü bölüm ise ceza konusuna tahsis edilmiştir. Bu bölüm de, şu alt başlıkları havidir: Birincisi, suçun mahiyeti, hedefleri, ilkeleri, özellikleri ve çeşitleri; ikincisi, hakimin cinayet işleyen kişinin içinde bulunduğu ortam ve şartları gözeterek ceza vermesi; üçüncüsü ise cezaların hangi yollarla düştüğü konusundadır. Bu araştırma vesilesiyle ulaşılan en önemli neticelerden biri ise, Ceza Kānunnâme-i Hümâyununun bazı İslam ceza hukuku hükümleriyle çelişmiş olmasıdır ki, bunların en önemlisi hadlerle ilgili cezaları tamamen ihmal ederek bunların yerine tazir cezalarını getirmesi ve tatbik etmesidir. Bu dönemde uygulanan tazir cezaları ise İslam ceza hukukuna tamı tamına aykırıdır. Yine Osmanlıların kısas suçlarına yaklaşımları ve bu konudaki uygulamaları, pek çok İslami nassa aykırılık teşkil etmektedir.

Abstract:
Our study mainly deals with the comparison of the Criminal Kānunnâme-i Hümâyun which was enacted in 1858 and the Hanafi sect of Iraqi Criminal Laws enacted in 1969. In this way, it is aimed to reveal the aspects of the two of her blood that coincide and overlap with the provisions of Islamic Law.In the first sub-section, the nature of Islamic Criminal Law, the arbitrary occurrence and its sources; in the second, the principle of the lawfulness of crimes and punishments and the arbitrary interpretation of religious texts which are open to dispute concerning criminal law; In the third, the declaration of the scope and limits of criminal law in terms of time, place and individuals was emphasized. The second chapter deals with the concept of crime, which is examined under four sub-headings: First, the identity of the perpetrator / offender and the stages of the offense; in the second, the general elements of crimes; third, the declaration of the forms of crimes committed; Finally, in the fourth, the explanation of the issues that impede the criminal responsibility and the reasons for making certain criminal acts possible are put forward. The third section is dedicated to the issue of punishment. This section also has the following subheadings: First, the nature of the crime, its objectives, principles, characteristics and types; second, the judge's punishment, taking into account the circumstances and circumstances of the perpetrator; the third is about the ways in which penalties fall. One of the most important conclusions reached by this research is that the "Ceza Kānunnâme-i Hümâyun" contradicted some of the provisions of Islamic criminal law, the most important being that it completely ignored the penalties related to the terms and replaced them with the punishment penalties. The penalties imposed in this period are completely contrary to Islamic criminal law. Again, the Ottomans' approach to short crimes and their applications in this regard constitutes contradiction to many Islamic forms.