Afganistan'da toplumsal çatışma ve bütünleşme bağlamında din (Mollalar örneği)
Religion in the context of social conflict and integration in Afghanistan (example of Mollas)
Yazar: ABDULHAKIM BASHARDOST
Danışman: DOÇ. DR. AHMET YILMAZ SOYYER
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Sosyolojisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Din = Religion ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Afganistan = Afghanistan ; Din = Religion ; Din sosyolojisi = Religious sociology ; Din-toplum ilişkileri = Religious-society relations ; Karizmatik liderlik = Charismatic leadership ; Mollalar = Mullahs ; Otorite = Authority ; Sosyal bütünleşme = Social integration ; Sosyal çatışma = Social conflict

Özet:
Toplumların ayrılmaz bir parçası olarak, insanların zihin dünyası ve davranışlarında etkisi görülen din, toplumda birleşme ve bütünleşme sağladığı gibi bazen de ayrışma ve çatışmaya da neden olabilmektedir. 
Afganistan'da yıllardan beri devam eden savaş ve çatışmaların jeopolitik, stratejik, ekonomik, sosyal, siyasi ve etniksel nedenleri olduğu gibi dini ve mezhepsel de olduğu söylenebilir. Afganistan'da dini otoritenin ideal tipi olarak mollalar, siyasal, sosyal, ekonomik ve kültürel hayatta oldukça önemli etkiye sahiptir. Mollaların toplumdaki bu etki ve karizması göz önünde bulundurularak Afganistan'daki çatışma veya bütünleşmede katkıları araştırılmaya çalışılmıştır. 
Çalışmamızın birinci bölümünde; din, dinin tanımı, dinin toplumsal işlevleri, din-toplum ilişkisi, din ve toplumsal bütünleşme, din ve toplumsal çatışma, karizma ve otorite ele alınmıştır. İkinci bölümünde; Afganistan'da din-toplum ilişkisi, dini otorite ve dini otorite tipleri anlatılmıştır. Üçüncü bölümde; Afganistan'da dini otorite bağlamında ideal tip olarak mollalar, mollaların dünya görüşü, mollalar ve toplumsal bütünleşme ve çatışma konusu ele alınmıştır. Çalışmamızın uygulama kısmını oluşturan dördüncü bölümde ise mollaların din ve devlet anlayışı, ekonomik bakışı, kadın hakları, çalışma hakkı, seçim hakkı, ifade özgürlüğü ve eğitim ile ilgili düşünceleri anlamak amacıyla oluşturulan anket sorularına verdikleri cevaplar analiz edilmiştir. Devamında tezimizin ana konusunu oluşturan mollaların toplumsal bütünleşme ve çatışmaya etkisi başlığı altında oluşturulan sorulara verdikleri cevaplar analize tabi tutulmuştur. 
Araştırmada mollaların toplumsal bütünleşme ve çatışmaya katkısı, toplumsal çatışma ve bütünleşme bağlamında din çerçevesinde sosyolojik bir bakış açısıyla incelenmiştir. Çalışmadaki temel amaç, Afganistan'daki toplumsal çatışma ve bütünleşmede mollaların katkısı ve rolü olduğu ortaya koymaktır. Araştırmamızın verilerine göre Afganistan'da mollaların kimi zaman toplumsal bütünleşmeye katkıda bulunduysa da daha çok toplumsal çatışmaya katkıda bulundukları ortaya çıkmıştır.

Abstract:
Religion as an integral part of societies has impact on people's mind and behavior, as well as providing unification and integration in the society sometimes it can cause disintegration and conflict.
	There are geopolitical, strategic, economic, social, political and ethnic causes of years of war and conflicts that have been going on in Afghanistan, it can also be said that it is religious and sectarian. As the ideal type of religious authority in Afghanistan, mollas have a significant impact on political, social, economic and cultural life. Considering this influence and charisma of the mollas in society, their contribution to the conflict or integration in Afghanistan was tried to be researched.
	In first section of our research; Religion, definition of religion, social functions of religion, religion-society relationship, religion and social integration, religion and social conflict, charisma and authority are discussed. In the second section; Religion-society relationship, religious authority and types of religious authority are described in Afghanistan. In the third section; in the context of religious authority in Afghanistan the ideal type of mollas, the world vision of mollas, mollas and social integration and conflict are discussed. In the fourth section, which constitutes the application part of our study the answers given by the mullahs to the questionnaire to understand their thoughts about religion and state understanding, economic view, women's rights, right to work, right to choose, freedom of expression and education are analyzed. Subsequently, the answers given to the questionnaire formed under the heading of the impacts of mollas on social integration and social conflict, which constitute the main subject of my thesis, are analyzed.
In the research, the contribution of mollas to social integration and conflict has been examined from a sociological perspective in the context of social conflict and integration. The main goal of this study, is to reveal the contribution and role of mollas in social conflict and integration in Afghanistan. According to the data of my research, it is revealed that the mollas sometimes contribute to social integration in Afghanistan, although they sometimes contributed to social conflict either.