Anadolu'da Hellenistik ve Roma Dönemi cephe mimarisinde Girland dekorasyonu
Girland decoration in Hellenistic and Roman Age Facade architecture in Anatolia
Yazar: İBRAHİM ETHEM KOÇAK
Danışman: DOÇ. DR. GÖRKEM KÖKDEMİR
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Klasik Arkeoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Arkeolojik eserler = Archaeological materials ; Arkeolojik kazılar = Archaeological excavations ; Dekorasyon = Decoration ; Girland dekorasyonu = Girland decoration ; Helenistik Dönem = Hellenistic Period ; Mimari = Architectural ; Mimari cephe = Architectural front ; Mimari eserler = Architectural works ; Mimari özellikler = Architectural characteristics ; Roma Dönemi = Roman Period

Özet:
Girland dekorasyonu, yaprak, meyve ve çiçek türünden bitkisel öğelerin, genellikle bir kurdele ile sarılmasıyla oluşturulan, her iki ucunda taşıyıcıları olan bir dekorasyondur. Girland dekorasyonunun ortaya çıkışından sonra dekorasyona farklı öğeler eklenmiş ve her bir öğe kendi içerisinde gelişim göstermiştir.  Bu dekorasyon genel olarak duvar resimlerinde, seramikler üzerinde, lahitlerde, yuvarlak formlu taşınabilir sunaklarda, mimari yapılarda sıklıkla kullanılmış, hatta değişikliklere uğrayarak günümüze kadar gelmiştir. Eldeki veriler doğrultusunda, dekorasyonun yoğun olarak karşımıza çıktığı mimari yapıların, tapınakların cepheleri, anıtsal mezar yapıları, yapı şeklindeki sunaklar, tiyatrolar, hamamlar, çeşme yapıları olmak üzere çeşitlilik gösterdiği tespit edilmiştir. Anadolu'daki mimari yapılar üzerinde Hellenistik Dönem'in başlarında (MÖ 3. yüzyıl) ortaya çıkan bu dekorasyon, Augustus Dönemi'nde bazı değişiklikler göstererek kullanılmaya devam etmiş ve ardından Hadrianus Dönemi'nde ön plana çıkmış ve kullanımı artmıştır. MS 3. yüzyıla gelindiğinde ise pagan kültlerinin yasaklanması ile bu dekorasyonunun kullanımı giderek azalmış, neredeyse ortadan kalkmıştır. Bu çalışmayla, Anadolu'da Hellenistik ve Roma Dönemi mimari yapılarında kullanılmış olduğu tespit edilen girland dekorasyonlu bloklar göz önünde bulundurularak dekorasyon ve dekorasyonu oluşturan öğeler tek tek incelenmiş ve kullanıldığı yapılar dikkate alınarak değerlendirilmiştir. Bu değerlendirme sonucunda, girland dekorasyonunun yoğun olarak frizler, ikincil olarak ise orthostatlar üzerinde kullanılmış oldukları saptanmıştır. Ayrıca çalışma sırasında girland dekorasyonu öğeleri, bir bütünlük sağlayacak şekilde Türkçe terimlerle yeniden adlandırılmıştır.

Abstract:
Garland is a decoration with bearers at both ends, usually formed by wrapping leaves, fruits and flowers of herbal elements together, usually with a ribbon. Right after garland decoration has appeared different features have been added to it and each of these features have imporeved in itself. This decoration was generally used on wall paintings, on ceramics, sarcophagi, portable altar in round form, architectural structures and even has come today with little changes. In the light of the available data, it has been found that the architectural structures where decoration is extensively seen are the facades of temples, monumental tombs, altars in the form of buildings, theaters, baths and fountains by showing diversity. This decoration, which emerged on the architectural structures in Anatolia at the beginning of the Hellenistic Period (3rd century BC), continued to be used by showing some changes during the Augustus Period and then it became prominent during the Hadrianus Period and its usage increased. In the 3rd century A.D., as a result of prohibition of pagan cults, the use of garland decoration gradually decreased and almost disappeared. In this thesis, garland decoration and decoration elements used in Hellenistic and Roman Periods in Anatolia have been examined one by one and evaluated by considering the structures in which they are used. As a result of this evaluation, it was determined that girland decoration was used extensively on friezes and secondly on orthostat. Also the elements of decoration were renamed with Turkish phrases to ensure integrity.