Ebeveyn görüşlerine göre öğrenci kişilik özelliklerinin belirlenmesi; bir ölçek geliştirme çalışması
Determining student's personality traits according to parents' views; A scale development study
Yazar: CENGİZ AĞLAR
Danışman: PROF. DR. TÜNCAY DİLCİ
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Beş faktör kişilik modeli = Five factor personality model ; Ebeveynler = Parents ; Kişilik özellikleri = Personality traits ; Lise öğrencileri = High schools students ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Psikolojik ölçekler = Psychological scales ; Çoklu zeka = Multiple intelligence ; Ölçek geliştirme = Scale development ; İlköğretim öğrencileri = Primary education students

Özet:
Günümüzde, bireysel farklılıkların varlığı ve bireyin biricikliği eğitim çevreleri tarafından kabul edilmesine rağmen, bireyler arasındaki farkların ortaya çıkarılması eğitim ortamlarında ekonomik olarak uygulanamamakta veya mümkün olamamaktadır. Kişilik özelliklerine göre bireyleri ayırt edebilme ve bunun sonucunda bireylere ait istendik davranışları oluşturmada onlara yol gösterebilmek adına bireylerin kişilik özelliklerinin farkına varılması önemlidir. Öğrencilerin kendi kişilik özelliklerini bilmesi sayesinde potansiyelinin ayrıntıları ile farkına varmasına, kendini gerçekleştirebilmek adına; aile ve okul ile öğrencilerin ulaşabilecekleri hedefler koymalarına ve böylelikle kendilerini geliştirmelerine yol açacaktır. Bu durum eğitim ve öğretimin sürekliliği esas alındığında hayat boyu öğrenme süreçlerini de kapsayarak bireyin bütün hayatını etkisi altına almaktadır. 
Bu çalışmayla eğitim programları uzmanlarının ve eğitimcilerin hedef kitlesi olan öğrencileri, ebeveynlerin ise kendi çocuklarını daha yakından tanıyabilmelerini, onlarda var olan yönlerin güçlendirilmesi, varsa yeterli olmayan yönlerinin geliştirilmesi için bireysel farklılıklarının farkına varabilmeleri amaçlanmaktadır. Yapılan alanyazın taramasında öğrenci kişilik özellikleri ile ilgili Türkiye ve dünyada geliştirilmiş, geçerliği ve güvenirliği ispatlanmış bir ölçeğe rastlanmadığından böyle bir ölçeğin geliştirilmesine çalışılmıştır. 
Araştırmada nicel yöntemle birlikte tarama deseni kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini 2020-2021 eğitim öğretim yılında MEB'e bağlı okullarda öğrenim gören 6-18 yaşları arasındaki 16 milyon 505 bin 271 öğrencinin ebeveyni oluştururken, araştırmanın örneklemini uygun örneklem yöntemi ile erişilen 2750 ebeveyn oluşturmaktadır.
Alanyazın taraması sonucunda elde edilen verilerle hazırlanan 356 maddelik soru havuzu, 3 uzmana danışılarak 185 maddeye düşürülmüştür ve 5'li likert tipinde oluşturulan taslak ölçek soru formları hem elden hem de Google Form ile hazırlanarak whatsapp üzerinden 2750 ebeveyne ulaştırılmıştır. İlk ölçeğe tam yanıt veren 2229 ebeveynden elde edilen veriler SPSS 26 programına aktarılmış ve açımlayıcı faktör analizi (AFA)'ya tabi tutulmuştur. AFA sırasında, madde yükleri en az (0.30) olarak belirlenen maddeler analize dahil edilmiştir, ardından binişik maddeler en az (0.10) olacak şekilde madde yükü düşük olanın analizden çıkarılarak, analiz sonlandırılmış ve güvenirliği (.942), Cronbach Alfa değeri (.948) olan "Ebeveyn Görüşlerine Göre Öğrenci Kişilik Özelliklerinin Belirlenmesi Ölçeği" adlı 61 maddelik ölçek elde edilmiştir. 
AFA analizi sonucu elde edilen ölçeğin yeni bir veri setiyle doğrulayıcı faktör analizi (DFA)'ya tabi tutulmasının daha geçerli bir sonuç vereceği gerekçesiyle, ölçek için ikinci veri toplama sürecine geçilmiştir. İkinci veri toplama sürecinde ise 916 ebeveyne ulaşılmıştır, elde edilen veriler AMOS 24 programına aktarılarak DFA'ya geçilmiştir. DFA sürecinde veri setinde yer alan 122 ebeveyne ait verinin normallikten saptığı için analize dahil edilmeyerek erişilen örneklem grubunun sayısı 794'e düşürülmüştür ve DFA analizi sonucunda "Ebeveyn Görüşlerine Göre Öğrenci Kişilik Özelliklerinin Belirlenmesi Ölçeği" 𝜒2⁄𝑠𝑑 (4.615), CFI (0.937), NFI (0.921), NNFI/TLI (0.925), AGFI (0.86) ve RMSEA (0.052) değerleri ile kabul edilebilir, RMR (0.043) değeri ile de iyi uyum değerleri arasında olduğu görülmektedir. Ölçek maddelerinin faktör yükleri 0.37-0.82 arasındadır. Sonuç olarak, "Ebeveyn Görüşlerine Göre Öğrenci Kişiliklerinin Belirlenmesi Ölçeği" 46 maddeden oluşan, 16 alt boyutlu geçerli ve güvenilir bir ölçme aracıdır.
Çalışmanın test-tekrar test güvenirliğinin farklı bir örneklemle sınanmasının faydalı olacağı düşünülmektedir. Ölçeği uygulayacak olan araştırmacıların, örneklem sayısının az olduğu durumlarda ilk uygulamadan 2 hafta sonra tekrar dağıtılarak, test-tekrar-test güvenirliğinin hesaplanmasını yapmaları önerilmektedir. Araştırmacıların, bu ölçekle ilgili yapacakları veri analizlerinde madde yükünü 0.60 ve üzeri belirlemeleri halinde daha kararlı, geçerli ve güvenilir sonuçlar alacakları düşünülmektedir. Söz konusu ölçeğin uluslararası geçerliliğinin düzeyini göstermesi açısından yurtdışında da uygulanması önerilmektedir.

Abstract:
Today, although educational circles accept individual differences and the uniqueness of the individual, it is not economically workable or possible to reveal the differences between individuals in educational environments. Being aware of the personality traits of individuals to distinguish them according to their personality traits and, as a result, to guide them in creating the desired behaviors of individuals is crucial. On the understanding that students know their personality traits, they realize their potential, to realize themselves. It will lead the family, school, and students to set goals they can reach and thus improve themselves. This situation affects the whole life of the individual, including lifelong learning processes, based on the continuity of education and training.
With this study, we aimed that education program specialists and educators can get to know the target audience of students, and parents can get to know their children more closely, to be aware of their differences to strengthen their existing aspects and to develop their insufficient aspects, if any. Since we couldn't find any scale in the literature review regarding student personality traits developed in Turkey and the world, we tried to develop a scale that has proven validity and reliability.
In the research, we used a scanning design with the quantitative method. The research population comprises the parents of 16 million 505 thousand 271 students between the ages of 6-18 who are studying in schools affiliated with the Ministry of National Education in the 2020-2021 academic year. The research sample comprises 2750 parents, accessed with the appropriate sampling method. 
With the data got at the literature review, we prepared a 356-item question pool, by consulting three experts we reduced it to 185 items, and we prepared 5-point Likert type draft scale questionnaires and delivered to 2750 parents both by hand and with Google Form via WhatsApp. We transferred 2229 parents' data, who fully responded to the first scale to the SPSS 26 program and subjected to exploratory factor analysis (EFA). During the EFA, we included the items with a minimum (0.30) item load in the analysis, then we excluded the items with a low item load from the analysis with the overlapping items at least (0.10), and we ended the analysis, and its reliability (.942), Cronbach Alpha value (.948). We got A 61-item scale named "Scale for Determining Student Personality Traits According to Parents' Views".
We started the second data collection process for the scale because subjecting the scale obtained from the EFA analysis to confirmatory factor analysis (CFA) with a new data set would yield a more valid result. In the second data collection process, we reached 916 parents, transferred their data to the AMOS 24 program and started CFA. Since the data of 122 parents in the data set in the CFA process deviated from normality, we reduced the number of the sample group to 794. NFI (0.921), NNFI/TLI (0.925), AGFI (0.86) and RMSEA (0.052) values are acceptable, and RMR (0.043) values are in good agreement. The factor loads of the scale items are between 0.37-0.82. As a result, the "Student Personality Determination Scale According to Parents' Views" is a valid and reliable measurement tool comprising 46 items and 16 sub-dimensions.
We recommend to the researchers who will apply the scale to test the test-retest reliability of the study with a different sample and by redistributing it two weeks after the first application, where the sample size is small. We think researchers will get more stable, valid, and reliable results if they determine the item load of 0.60 and above in the data analysis they will make about this scale. We recommend that you to apply the scale abroad to show the international validity level of the scale.