Münevver Ayaşlı'nın eserlerinde değişen toplum ve dindarlık
The changing society and religion in the work of Münevver Ayaşlı
Yazar: TUBA YİĞİT
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ELİF BÜŞRA KOCALAN
Hitit Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Ayaşlı, Münevver = Ayaşlı, Münevver ; Din sosyolojisi = Religious sociology ; Dindarlık = Religiousness ; Toplum = Society

Özet:
Araştırmamızın konusunu Münevver Ayaşlı'nın eserlerinde değişen toplum ve dindarlık ilişkisi ihtiva etmektedir. Kendisi Cumhuriyet dönemi yazarlarından olan Ayaşlı, yaşadığı süreçte eserleriyle topluma yön vermeyi amaçlamıştır. Osmanlı Devleti'nin en şatafatlı dönemlerini kısmen görmüş, gerileme ve batışına bizzat şahitlik etmiştir. Bu süre zarfında kaleme aldığı eserler, o dönemdeki Osmanlı toplumunun dinî-sosyolojik hayatındaki değişimi ve dönüşümüne kaynaklık eder niteliktedir. Konu belirleme safhasında, din sosyolojisi alanında alanyazın taraması yapılmış ve Ayaşlı hakkında çalışma yapılmadığı tespit edilmiştir. Amacımız yazarımızın döneme ışık tutan eserlerinin analizi ile alana katkı sağlamaktır.
Nitel araştırmamız iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde yazarın hayatından bahsedilmiş ve kaleme aldığı eserler hakkında bilgiler verilmiştir. İkinci bölümde ise Ayaşlı'nın yaşadığı dönemdeki Osmanlı toplumunun değişim ve dönüşüm süreci anlatılmıştır. Literatür tarama sürecinde ise önce Ayaşlı'nın eserleri, sonrada Ayaşlı'nın yaşadığı döneme dair yazılı, sözlü ve görüntülü kaynaklardan yararlanılmıştır.
Ayaşlı'ya göre Osmanlı Devleti'nde askeri alandaki eksiklik iktisadi hayatla devam etmiş ve Batılılaşma her alanda kendini göstermiştir. Osmanlı'nın gerileme döneminde düşün dünyası farklı görüşler içerisindedir. Bu farklı düşünceler Osmanlı'yı kurtarma adına değişik fikir akımlarını ortaya çıkarırken, Osmanlı kültür ve medeniyetinin özünü korumayı hedeflemiştir. Özellikle siyasi alandaki yönetim değişiklikleri ile dinin hayatın içinden soyutlanıp özelleştirilmesini, toplumsal hayatta modernleşmenin yanında sekülerleşmenin de ortaya çıkmasını kaçınılmaz kılmıştır. Bu bağlamda Ayaşlı'da milliyetçilik, kültür emperyalizmi, Türklük ve İslam davası gibi meselelere yanıt aranmıştır.
Sonuç olarak; Ayaşlı'nın görüşleri ekseninde, toplumun yönetim biçimi, ekonomik yapısı, kültürel değerleri, din anlayışları ve dindarlık oluşumları Osmanlı'dan cumhuriyete geçiş süreci içerisinde analiz edilmiştir. Yeni rejim, Ayaşlı'da eski ve yeni Türk şeklinde ifade biçimini ortaya çıkarmıştır. Cumhuriyet dönemi reformları ve sosyal hayata etkisi toplumun özellikle muhafazakâr kesiminde radikal bir yapılanma olarak karşılanmıştır. Toplumsal değişimle birlikte Türkiye'nin dinî yaşayış biçimi bireye özgü olarak şekillenmiştir. Modernizm ve sekülerizmin etkisi ile din kurumu da özelleştirilmiştir.

Abstract:
The subject of our research is the relationship between changing society and religiosity in Münevver Ayaşlı's works. Ayaşlı, one of the writers of the Republican period, aimed to give direction to the society with her works. She partially saw the most glorious periods of the Ottoman Empire and witnessed its decline and collapse. Her works written in this period are the source of the change and transformation in the religious-sociological life of the Ottoman society in that period. At the stage of determining the subject, a literature review was conducted in the field of sociology of religion and it is noticed that there is lack of studies on Ayaşlı. Our aim is to contribute to the field with the analysis of our author's works that shed light on the period.
Our qualitative research consists of two parts. In the first part, the author's life is told and information about the works she wrote is given. In the second part, the change and transformation process of the Ottoman society in the period Ayaşlı lived in is explained. In the literature review process, firstly Ayaşlı's works and then written, oral and video sources related to the period Ayaşlı lived in are utilised.
According to Ayaşlı, the deficiency in the military field in the Ottoman Empire continued with economic life and Westernisation manifested itself in every field. During the decline period of the Ottoman Empire, the world of thought had different opinions. While these different ideas led to the emergence of different currents of thought in order to save the Ottoman Empire, they also aimed to preserve the essence of Ottoman culture and civilisation. Especially the changes in political administration and the isolation and privatisation of religion made the emergence of secularisation as well as modernisation in social life inevitable. In this context, Ayaşlı sought answers to issues such as nationalism, cultural imperialism, Turkishness and the Islamic cause.
As a result, the form of government, economic structure, cultural values, understanding of religion and religious formations of the society during the transition from the Ottoman Empire to the republic have been analysed on the axis of Ayaşlı's views. The new regime revealed the expression of old and new Turks in Ayaşlı. The reforms of the republican era and their impact on social life were welcomed as a radical restructuring, especially in the conservative part of society. Along with social change, Turkey's religious way of life was also shaped as individualistic. Under the influence of modernism and secularism, the institution of religion was privatised.