Sultan II. Abdülhamid Döneminde Matbaa-i Ebuzziya
Matbaa-i Ebuzziya During the Reign of Sultan Abdülhamid the Second
Yazar: EMİNE PINAR GEVHEROĞLU
Danışman: YRD. DOÇ. DR. MURAT CANDEMİR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Bilgi ve Belge Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Arşiv = Archive ; Bilgi ve Belge Yönetimi = Information and Records Management
Dizin: Abdülhamid II = Abdülhamid II ; Bilgi ve belge yönetimi = Information and records management ; Bilgi yönetimi = Information management ; Kültür tarihi = Cultural history ; Matbaa = Printing office ; Matbaa-i Ebuzziya = Matbaa-i Ebuzziya ; Matbaacılık = Printing ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period

Özet:
Bilgi yönetimi süreçleri içerisinde ilk adım, bilginin üretilmesi veya keşfidir. Bu sürecin bir diğer basamağı olan bilginin paylaşılması ve/veya dağıtımının ise birçok aracı vardır. Osmanlı son dönemi içerisinde matbaalar, hem bilginin üretilmesi hem de paylaşılması ve yaygınlaştırılması misyonunu yüklenen kurumlar olmuştur. Matbaalar, özel basım işleri veya devletin basım talepleri yanı sıra, dönemin bürokratik işleyişi içerisinde de ruhsat talepleri ve gerekli izinlerin verilmesi, yayınların incelenmesi veya uygunsuzluğuna karar verilip toplattırılması veya matbaaya ait mâli ve/veya gümrüğe ait işlemler gibi birçok muamelatta resmî belgelerin ana konusu olarak bürokratik bilgi süreçleri içerisinde de aktif olarak rol oynamışlardır. İşbu tezde, bilgi süreçlerinde bu denli yer alan matbaa kurumuna ait resmî belgeler incelenerek bir bilgi üretim sisteminin ortaya çıkarılması arzu edilmiştir.
Tezin temel kaynağı, Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi bünyesinde bulunan Matbaa-i Ebuzziya ile ilgili arşiv belgeleridir. Ele alınan dönem ise, Ebuzziya Matbaası'nın kuruluşu olan 1881 ve Sultan II. Abdülhamîd Hân'ın tahttan indirilişine tekâbül eden 1909 yılları arasıdır. Çalışma içerisinde, bilgi üretimi süreçleri ve matbaaların bilgi üretimi açısından önemine ve Ebuzziya Tevfik Bey'in matbaacılığı dönemine kadar Osmanlı Matbaacılık Tarihi'ne; Ebuzziya'nın kısa biyografisi ve genel olarak matbaacılık alanına yaptığı katkılara değinildi. Başbakanlık Osmanlı Arşivi dahilinde bulunan Matbaa-i Ebuzziya ile alakalı belgelerin transkripsiyonları ve ilgili anahtar kelimeleri ve açıklamaları ikinci bölüm içerisinde ele alındı. Üçüncü bölümde bu belgeler günümüz Türkçesi'ne sadeleştirilerek verildi. Bu belgeler ve bürokratik süreçler içerisindeki konumları sonuç bölümünde değerlendirilerek bir bilgi sistemi ortaya konulmaya çalışıldı.

Abstract:
The first step within the information management processes is the generation or discovery of information. Share and/or distribution of information is another step of this process and it has many instruments. In the final periods of the Ottoman Empire, printing houses assumed the mission for generating, sharing and disseminating the information. The printing houses played active roles in the bureaucratic information processes as the main subject of the official documents within the bureaucratic functioning of the time in several procedures including licence requests and grants, review of publications, withdrawal from marked due to inconvenience, financial transaction of the printing houses and/or customs related issues in addition to private printing works or printing requests of the state. This thesis attempts to put forward an information generation system by studying the official documents of the printing house institution which is so involved in information processes.
The basic resource of the thesis is the archive documents regarding Matbaa-i Ebuzziya found within the Ottoman archive of the Prime Ministry General Directorate of State Archives. The studied period is between 1881, the year when the Printing House of Ebuzziya was found, and 1909 when Sultan Abdulhamid II was overthrown. The study highlighted the importance of the information generation processes and printing houses and the history of the Ottoman Printing up to the time of Ebuzziya Tevfik Bey. The study also includes a short biography of Ebuzziya and his contributions to the field of printing in general. The second chapter included the transcriptions of the documents about Matbaa-i Ebuzziya within the Ottoman Archive, relevant keywords and descriptions. The third chapter provides the simplification of these documents into modern Turkish. The conclusion chapter evaluates these documents and their positions within the bureaucratic processes in an attempt to put forward an information system.