Hüdayar Han Döneminde Hokand Hanlığı (1845-1875)
Kokand Khanate in Period of Khudayar Khan (1845-1875)
Yazar: ZEBINISO KAMALOVA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİ AHMETBEYOĞLU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Genel Türk Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Tarih = History
Dizin: 18. yüzyıl = 18. century ; 19. yüzyıl = 19. century ; Hokand Hanlığı = Kohand Khanate ; Hüdayar Han Dönemi = Hüdayar Han Period ; Tarih = History ; Türk tarihi = Turkish history ; Türkistan = Turkistan

Özet:
Timur Devleti'nin yıkılışından sonra Türkistan coğrafyası her açıdan gerileme dönemine girmiş, Türkistan topraklarında ortaya çıkan Hanlıklar, bölgenin siyasi, ekonomik ve kültürel hayatında önemli rol oynamıştır. Türkistan'da Buhara ve Hive Hanlığı'ndan daha geç bir dönemde 1709 yılında ortaya çıkan Hokand Hanlığı, XIX.yüzyılın ortalarında siyasi ve ekonomik darlık nedeniyle zayıflamış, parçalanmış ve 1876 yılında Çar Rusyası işgaline uğramıştır. 
Geçmişi bir sülale veya bir şahıs tarihi üzerinden aydınlatmak, dünyada bilinen usullerdendir. Bizim ortaya koyacağımız tarih, bilgi ve tasavvur yöntemi ile şekillenmiştir. Çalışmamızın ana konusunu teşkil eden dönem, Hokand Hanlığı'nın son otuz yıllık devrini içine alan en hareketli döneminin yaşandığı ve Hanlığın Rus işgali ile noktalanan sürecinin son aşamasıdır. Bu dönemin en önemli şahsiyeti Hüdayar Han'dır. Ağırlıklı olarak biyografi türünde olan çalışmamızda dönemin temelini oluşturan tarihî arka plan; Hüdayar Han'ın şahsiyeti, Hanlığın sosyal, kültürel, askerî, etnik durumu ile dış siyaseti ele alınırken, Hanlığın çöküş sebepleri, Rusya'nın Batı Türkistan'ın işgalindeki amacı ve yöntemi de bu çalışma kapsamında yer almıştır. 
Çağatay Türkçesi'nde ve Farsça yazılmış yerel ve çağdaş ana kaynaklar – el yazmalar, Özbekistan Merkezî Devlet Arşivi belgeleri, Hanlık sınırları içinde elçi, seyyah, tüccar, asker vs. olarak bulunan yabancı şahısların raporları, hatıra ve günlüklerini içeren bilgiler, bunun yanı sıra Türk dünyası, Rus ve Batı tarihçilerinin ortaya koyduğu araştırma tespitleri ışığında konu analiz edilmiştir.

Abstract:
The process of decline in Turkestan started with the fall of The Timurid Empire. Later, three Khanates, namely, Bukhara, Khiva, and Kokand, emerged in the region and played an important role in the political, economic and cultural life of Turkestan. Khanate of Kokand founded towards the end of 1709 later than Bukhara and Khiva. Kokand as Khanate underwent political turmoil and economic depression in the middle of XIX century. Therefore, Kokand as a state became subject to decline. As a result, Khanate of Kokand was invaded by The Tsardom of Russia in 1876.
Arguably, studying history by examining particular dynasty or an individual is one of the popular research methods in the literature. Therefore, this thesis assesses the history as the formation of knowledge and imagination. This study aims at exploring the last thirty years of Kokand Khanate as this period includes the most active  political life in Kokand and invasion of the region by Russian Empire. As a ruler, Khudayar Khan played a key role in that period of Kokand. This thesis is predominantly bibliographical. In this respect, it investigates the background of the history of that particular period which is the personality of Khudayar Khan. Owing to this, it also alludes to the social and cultural life of the Khanate. It also touches the military status of Khanate in relation to foreign policy. Finally, this study attempted to shed on light on factors and reasons of fall of Khanate Kokand and main motives for the Russian invasion of western Turkestan.
This research analyses the issue by employing the following literature: a) Chagatai Turkish and Persian manuscripts and contemporary studies; b) analyses of Russian and Western and Turkish historians on the literature; c) Documents of Uzbekistan Central State Archives such as reports, memories, and information which includes dairy of ambassadors, travellers, merchants, soldiers and foreigners within the the border of Khanate of Kokand.