İstismar öyküsü olan ergenlerde dissosiyatif yaşantıların, travma sonrası büyümenin ve stresle başa çıkma stratejilerinin değerlendirilmesi
Evaluation of dissociative experiences, posttraumatic growth, and coping strategies with stress in adolescents with a history of abuse
Yazar: ESRA GÜLBAŞ
Danışman: PROF. DR. ZEKİ YÜNCÜ
Ege Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Başa çıkma = Coping ; Dissosiyatif bozukluklar = Dissociative disorders ; Ergenler = Adolescents ; Stres = Stress ; Stres yönetimi = Stress management ; Travma sonrası büyüme = Post-traumatic growth ; Çocukluk çağı travmaları = Childhood traumas

Özet:
Giriş: Dissosiyasyon, çocukluk çağı travmalarıyla çok sık ilişkilendirilmektedir. Özellikle istismar sonrası yüksek oranlarda görüldüğü fakat klinikte çok zor tanındığı belirtilmektedir. Literatüre bakıldığında dissosiyasyon-istismar ilişkisini araştıran çalışmalar bulunmakla birlikte bu konunun aydınlatılabilmesi için daha fazla çalışmaya ihtiyaç duyulmaktadır. Madde kullanım sıklığının istismara uğrayan vakalarda arttığı belirtilmektedir. Stresle başa çıkma becerilerinin travma sürecini yönetmede önemli olduğu ve çocukluk çağı travmaları yaşayan kişilerin etkisiz stresle başa çıkma mekanizmalarını kullandıkları, ayrıca bu kişilerdeki travma sonrası büyüme düzeylerinin düşük olduğu düşünülmektedir. Çalışmamızın amacı istismara uğrayan ergen hastalarda dissosiyatif yaşantıların değerlendirilmesi, madde kullanımı sıklığının belirlenmesi, stresle başa çıkma becerilerinin ve travma sonrası büyüme düzeylerinin değerlendirilmesidir. 
             Yöntem: Araştırmamıza Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı polikliniklerinde takip edilen 14-18 yaş arası istismar öyküsü olan 70 hasta dahil edilmiştir. Herhangi bir psikiyatrik tanısı ve psikiyatri başvurusu olmayan 14-18 yaş arası sağlıklı ve çalışmaya katılmaya gönüllü olan hastane personeli yakınlarından 70 kişi kontrol grubu olarak alınmıştır. Hasta ve kontrol grubunun kendisinden ve ebeveynlerinden çalışmaya katılma rızası alınarak Bilgilendirilmiş Olur Formu imzalatılmıştır. Olgularla görüşme yapılmış ve ardından Çocukluk Çağı Ruhsal Travma Ölçeği (CTQ-28), Ergen Dissosiyatif Yaşantılar Ölçeği (E-DYÖ), Stresle Başa Çıkma Stratejileri Ölçeği (SBSÖ) ve Travma Sonrası Büyüme Envanteri (TSBE) ölçeklerini doldurmaları istenmiştir. Sosyodemografik Veri Formu araştırmacı tarafından doldurulmuştur.
Bulgular: Sosyodemografik veriler açısından değerlendirildiğinde kız cinsiyet, okula gitmeyenler, ilçe/köyde yaşayanlar, kurumda kalanlar, hanenin aylık geliri asgari ücret ve altında olanlar, ailede psikiyatrik hastalık öyküsü olanlar hasta grupta kontrol grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur. Ailenin sosyodemografik özellikleri açısından karşılaştırıldığında boşanmış/dul olanlar, anne ve baba eğitim düzeyi lise altı eğitim düzeyi olanlar hasta grupta kontrol grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur. Klinik özellikler açısından değerlendirildiğinde psikiyatri servis yatışı ve tedavi alma öyküsü olanlar, intihar girişimi, KZVD ve madde kullanımı öyküsü olanlar hasta grupta kontrol grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek saptanmıştır. Hasta grup istismar özellikleri açısından değerlendirildiğinde %57,1'inin cinsel istismara, %27,1'inin duygusal istismara, %15,7'sinin fiziksel istismara uğradığı; istismarcı kişinin yakınlığı değerlendirildiğinde %48,6'sının aile içerisinden, %28,6'sının tanıdık bir kişi, %10,0'ının akraba, %12,9'unun tanıdık olmayan bir kişi olduğu; istismarların %71,4'ünün tekrarlayıcı olduğu görülmüştür. Hasta ve kontrol grubu ölçek puanları açısından karşılaştırıldığında hasta grupta kontrol grubuna göre E-DYÖ toplam ve alt ölçek puanları, MİN alt ölçek puanı harici CTQ-28 ölçeği toplam ve alt ölçek puanları istatistiksel olarak anlamlı derecede yüksek, MİN, SBSÖ toplam puanı, TSBE toplam ve alt envanter puanları istatistiksel olarak anlamlı derecede düşük saptanmıştır. Yapılan sıralı doğrusal çok değişkenli regresyon analizlerinde SBSÖ değişkeninin (β=-0,396, p=0,002) ve CTQ-28 değişkeninin (β=0,427, p=0,008) E-DYÖ bağımlı değişkenini tahmin etmede, SBSÖ değişkeninin TSBE bağımlı değişkenini tahmin etmede anlamlı bir tahmin gücü olduğu (β=0,522, p<0,001) tespit edilmiştir.
Sonuç: İstismar öyküsü olanlarda dissosiyatif yaşantılar daha fazla görülmektedir. Bu olgularda madde kullanım oranlarının kontrol grubuna göre daha yüksek olduğu saptanmıştır. Başa çıkma stratejileri ile dissosiyasyon arasında negatif yönlü, travma sonrası büyüme ile pozitif yönlü bir ilişki vardır. İstismara uğrayan ergenlerde stresle başa çıkma stratejilerinin daha zayıf ve travma sonrası büyüme düzeylerinin daha düşük olduğu tespit edilmiştir.
Anahtar kelimeler: istismar; dissosiyasyon; stresle başa çıkma stratejileri; travma sonrası büyüme

Abstract:
Introduction: Dissociation is very often associated with childhood traumas. It is stated that it is seen at high rates especially, after abuse, but it is very difficult to diagnose in the clinic. Although there are studies investigating the dissociation-abuse relationship in the literature, more studies are needed to shed light on this issue. It is stated that the frequency of substance use increases in cases of abuse. It is thought that the skills of coping with stress are important in managing the trauma process and that people who have experienced childhood traumas use ineffective stress coping mechanisms, and that the posttraumatic growth levels are low in these individuals. Our study aims to evaluate dissociative experiences, determine the frequency of substance use and evaluate the skills of coping with stress and posttraumatic growth levels in adolescent patients who have been abused.
Method: Seventy patients with a history of abuse, aged 14-18 followed in the outpatient clinics of Ege University Faculty of Medicine, Department of Child and Adolescent Psychiatry were included in our study. The control group consisted of seventy healthy relatives of hospital personnel aged 14-18, who did not have any psychiatric diagnosis and did not apply to psychiatry and volunteered to participate in the study. The Informed Consent Form was signed by obtaining the consent of the patient and control group to participate in the study from themselves and their parents. The subjects were interviewed, and then they were asked to fill out the Childhood Trauma Questionnaire (CTQ-28), Adolescent Dissociative Experiences Scale (A-DES), Strategies of Coping with Stress Scale (SCSS), and Posttraumatic Growth Inventory (PTGI). Sociodemographic Data Form was filled by the researcher.
Findings: When evaluated in terms of sociodemographic data, female gender, those who did not go to school, those living in a district/village, those living in an institution, those with a monthly income of the household at or below the minimum wage, and those with a family history of psychiatric illness were found to be statistically significantly higher in the patient group than in the control group. When the sociodemographic characteristics of the family were compared, it was found that the patients who were divorced/widowed and whose parents had less than high school education were statistically significantly higher than the control group. When evaluated in terms of clinical features, it was found that patients with a history of psychiatry hospitalization and treatment, suicide attempt, self-destructive behavior, and substance abuse were found to be statistically significantly higher in the patient group than in the control group. When the patient group was evaluated in terms of abuse characteristics, 57.1% were subjected to sexual abuse, 27.1% to emotional abuse, and 15.7% to physical abuse; When the closeness of the abuser is evaluated, 48.6% are from the family, 28.6% are a familiar person, 10.0% are relatives, 12.9% are unfamiliar; 71.4% of abuses were found to be repetitive. When the patient and control groups were compared in terms of scale scores, A-DES total and subscale scores, CTQ-28 total and subscale scores excluding MIN subscale scores were statistically significantly higher in the patient group compared to the control group; MIN, SCSS total score, PTGI total score and, sub-inventory scores were found to be statistically significantly lower. In the sequential linear multivariate regression analyses, it was determined that the SCSS variable (β=-0,396, p=0,002) and the CTQ-28 variable (β=0,427, p=0,008) had significant predictive power in estimating the A-DES dependent variable, the SCSS variable (β=0,522, p<0,001) had significant predictive power in estimating the PTGI dependent variable.
Results: Dissociative experiences are more common in those with a history of abuse. It was determined that the rate of substance use in these cases was higher than in the control group. There is a negative relationship between coping strategies and dissociation and a positive relationship between coping strategies and posttraumatic growth. It has been determined that adolescents who have been abused have weaker coping strategies and lower posttraumatic growth levels.
Keywords: abuse; dissociation; coping strategies; posttraumatic growth