Döner kanatlı hava araçlarında gürültü ve titreşimin personel çalışma saatlerine etkisi
The effect of noise and vibration on personnel working hours in rotary wing aircraft
Yazar: MEHMET BURÇİN COŞKUN
Danışman: DOÇ. DR. RÜSTEM BARIŞ YEŞİLAY
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İş Sağlığı ve Güvenliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Sivil Havacılık = Civil Aviation
Dizin: Askeri havacılık = Military aviation ; Gürültü = Noise ; Gürültü-mesleki = Noise-occupational ; Helikopter = Helicopter ; Titreşim analizi = Vibration analysis

Özet:
Havacılık sektörü günümüze kadar olan yaklaşık 120 yıllık serüvenine ciddi gelişim ve değişimler sığdırmıştır. Havacılığın bu denli hızlı gelişmesi ve halihazırda gelişmeye devam etmesi, emniyet esaslı çalışmalar ile hatalardan ders çıkarılarak hazırlanan doktrinlerin, titizlikle uygulanmasının bir sonucudur. İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) ve Havacılığın ortak mottosu olan "Önce emniyet!" sözü, bu iki olguyu birbirinden ayrılmaz kılmaktadır.
	İSG'nin konusu olan fiziksel etmenlerden gürültü ve titreşim maruziyetlerinin incelendiği bu tez çalışmasında, Sahil Güvenlik Hava Komutanlığı envanterinde bulunan AB-412 EP helikopteri ile çalışmalar yapılmıştır. Bu çalışmalar ışığında helikopter içerisindeki gürültü ve titreşim seviyeleri ölçülmüş, gürültü seviyesi LEX8h 89,2 dB(A) değeri ile mevzuatlarda verilen limit değerin üzerinde, titreşim seviyesi TWA: 0,3832 değeri ile mevzuatlarda verilen limit değerin altında kaydedilmiştir. İç-dış muhabere ve gürültü önleme amacıyla Kişisel Koruyucu Donanım (KKD) kullanılması, gürültünün etkilerini azaltarak limit değerlere indirgenmesini sağlamaktadır.
	Havacılık emniyetine katkıda bulunulması ve artırılması maksadı ile Hata Türleri Etkileri Analizi (Failure Mode and Effect Analysis-FMEA) risk analizi ve SHELL (Software-Hardware-Environment-Liveware-Liveware) modellemesi yapılmış, FMEA risk analizi sonucunda 7 adet çok yüksek, 5 adet yüksek riskli durum tespit edilmiş, bu riskli durumlara iyileştirmeler uygulanarak 6 adedi düşük riskli, 6 adedi orta riskli, duruma getirilmiştir. SHELL modellemesinde ise en yüksek kaza faktörü etki yüzdeleri saptanmış, uydu modüller arasında en yüksek etki yüzdesi %34 ile İnsan (Liveware) modülünde görülmüştür. Merkez modül olan İnsan (Liveware) modülünün ise %20 oranında hata etki yüzdesine sahip olduğu bulunmuştur. Tüm modüllerdeki kaza faktörlerinin etki yüzdeleri olası kaza-kırım durumlarına karşı farkındalığı artırmak amacıyla grafikler ile sunulmuştur.

Abstract:
The aviation industry has put serious developments and changes in its 120-year adventure until today. The rapid development of aviation and its continuing development is the result of the meticulous implementation of the doctrines prepared by taking lessons from mistakes and safety-based studies. The common motto of Occupational Health and Safety (OHS) and Aviation is "Safety first!". The word makes these two phenomena inseparable.

	In this thesis study, which examines noise and vibration exposures, which are physical factors that are the subject of OHS, studies were carried out with the AB-412 EP helicopter in the inventory of Turkish Coast Guard Air Command. In the light of these studies, the noise and vibration levels inside the helicopter were measured, the noise level LEX8h was recorded as 89,2 dB(A), above the limit value given in the legislation, and the vibration level was recorded below the limit value given in the regulations with TWA: 0,3832. The use of Personal Protective Equipment (PPE) for internal-external communication and noise prevention, reduces the effects of noise to limit values.

	In order to contribute and increase aviation safety, Failure Mode and Effect Analysis (FMEA) risk analysis and SHELL (Software-Hardware-Environment-Liveware-Liveware) modeling were carried out and as result of FMEA risk analysis, 7 very high and 5 high-risk situations were identified, and improvements were applied to these risky situations, and 6 of them were low-risk and 6 of them were medium-risk. In SHELL modeling, the highest accident factor impact percentages were determined, and the highest impact percentage among satellite modules was seen in the Liveware module with 34%. It was found that the Liveware module, which is the central module, has a 20% error effect percentage. Influence percentages of accident factors in all modules are presented with graphics to increase awareness about possible accident-crucible situations.