Eğitim yapıları iç mekan konfigürasyonu odaklı bir denetim modeli
Spatial configuration oriented control system in educational buildings design
Yazar: ASLAN NAYEB KHOSROSHAHI
Danışman: DOÇ. DR. CENGİZ TAVŞAN
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Türkiye'de her kademede eğitim ve eğitime bağlı, bina ve tesisleri milli eğitim bakanlığı tarafından toplumun ihtiyaçlarına ve hedeflenen eğitimin gereksinimlerine bağlı olarak planlanmakta ve yapılmaktadır. 1950'li yıllardan sonra Türkiye'de başta ekonomik sebepler olmak üzere birçok farklı sebeplerden tip proje dönemine geçilmiştir. Tip proje kullanımı dünya çapında gelişen teknolojiler ve günümüzde hızla değişen toplum ihtiyaçlarına uyum sağlayamaması nedeni ile azalmıştır. Günümüzde hala Milli Eğitim Bakanlığı tarafından yapılan eğitim yapıları için tip proje kullanımı devam etmesine karşın, mimari anlamda bu duruma bir çözüm alternatifi sunabilmek bu çalışmanın temel hedefleridir. Tip projelerin en temel kullanımının nedenlerinden biri muhtemel hatalı iç mekan organizasyonunun önüne geçmek ve mekansal konfigürasyonun doğru bir şekilde uygulanmasını sağlamaktır. Bu doğrultuda çalışma kapsamında tasarım sürecindeki bir eğitim yapısının mekansal konfigürasyonunu denetlenebilir hale getirmek için bir yazılım geliştirmek amaçlanmaktadır.  
Çalışma sırasıyla literatür taraması, araştırma sınırlılıkların belirlenmesi, veri toplama tekniklerinin açıklanması, irdelemeler, sonuçlar ve öneriler olmak üzere 6 adımdan oluşmaktadır. İlk iki aşama da elde edilen bilgiler doğrultusunda mimarların eğitim yapısı tasarım sürecinde kullanabilecekleri bir ön bildirim mekanizması tasarlanması planlanmıştır. Bir cep telefonu uygulaması olan bu mekanizmanın altyapısına veri sağlamak amacıyla üç farklı teknik kullanılmıştır. Uzman görüşmeleri, "Milli Eğitim Bakanlığı Asgari Tasarım Standartları kılavuzu 2015" incelemesi ve mevcut kullanılan tip projelerin mekan dizimi tekniği ile incelenmesi sonucunda elde dilen veriler yazılım diline dönüştürülmüştür. Sonuçlar bölümünde ise elde edilen veriler ve bulgular ışığında değerlendirmeler ortaya konmuştur. Ayrıca üretilen yazılımın mimari tasarım sürecinin farklı aşamalarında nasıl kullanabileceği konusunda öneriler verilmiştir.

Abstract:
Depending on the structure of education, the needs of the targeted education and society regardless of the types and stages of education buildings and facilities are getting planned and built by the ministry of education in Turkey. After the 1950's in Turkey pre-designed building era began to get used for different reasons such as economic problems. The use of pre-designed projects has decreased due to the developing technologies around the world and the inability to adapt to the rapidly changing society needs. The main objective of this study is to offer an alternative solution in terms of architecture to the use of pre-designed projects which are still used by the Ministry of Education in Turkey. Failure to construct action spatial relations correctly in the design process will lead to problems that are difficult to compensate in the space usage process. In this direction, it is aimed to develop a software to make the spatial configuration of an educational structure in the design process controllable.
This study is consisting of 6 steps including literature review, determination of research limitations, explanation of data collection techniques, investigations, results and recommendations. In line with the information obtained in the first two stages, it is planned to design a feedback mechanism that architects can use in the educational structure design process. The data obtained as a result of expert interviews, examination of guideline by ministry and examination of existing types of projects with the space syntax technique were transformed into software language. In the results section, evaluations were presented in line with the obtained data and findings. In the recommendations section, information on how the software that emerged as a result of the study process can be used in different stages of the architectural design process and how it can be used in future architectural design research.