Kazakistan'ın maddi kaynaklar çerçevesinde sosyokültürel tarihi -Erken Demir Çağı-
The sociocultural history of Kazakhstan in the framework of material sources: Early Iron Age
Yazar: EMRE SEVİNÇ
Danışman: PROF. DR. KONURALP ERCİLASUN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Genel Türk Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Tarih = History
Dizin: Demir Çağı = Iron Age ; Erken Demir Çağı = Early Iron Age ; Kazakistan = Kazakhstan ; Sosyokültürel yapı = Socio-cultural structure ; Türk tarihi = Turkish history

Özet:
Kazakistan'ın Maddi Kaynaklar Çerçevesinde Sosyokültürel Tarihi -Erken Demir Çağı- adlı bu
araştırma Kazakistan'ın maddi kaynaklar çerçevesinde Erken Demir Çağı sosyokültürel durumunu
ele almış, bu anlatımdan yararlanarak çeşitli sonuç ve çıkarımlara varmıştır. Kazakistan'ın maddi
kaynaklar çerçevesinde Erken Demir Çağı araştırmalarında bazı problemler söz konusudur. Bu
problemler tarihlendirme, coğrafya kaynakları ve siyasi grupları dağıtma, kaynakların
araştırılmasındaki aktüel durumlar ile farklı görüşler ve kaynaklara ulaşım gibi problemlerdir.
Sakalar MÖ 8. ile MÖ 2. yüzyıllar arasında Kazakistan coğrafyasının batı kısımları haricindeki büyük
bölümüne hakim olmuştur. Bu dönemin ardından Sakalar Kazakistan coğrafyasından çekilmiş ve
onlardan miras kalan topraklarda Yüeh-Chihler, Wu-Sunlar, Kanglılar, Hsiung-Nular gibi gruplar
bölük bölük olmuştur. Savromat-Sarmatlar ise MÖ 8 ile MS 4/5. yüzyıllar aralığında Mangıstav
Dağları, Yayık Irmağı bölgesinde hakim olmuştur. Araştırma MÖ 8 ile MÖ 2/1. yüzyıllar arasına
odaklanmıştır. Kazakistan'ın Erken Demir Çağı araştırmalarına Pers, Grek ve Çin yazılı kaynakları
yoğunlukla siyasi bilgiler sunmaktadır. Yazılı kaynaklara ek olarak maddi kaynaklardan da dönemin
özellikle sosyokültürel tarihine yönelik önemli veriler çıkarılmaktadır. Bu maddi kaynaklar kurgan,
yerleşim, inanç yapısı ve kayaresim buluntu ortamlarında ortaya çıkmaktadır. Söz konusu buluntu
ortamları Kazakistan'ın sosyokültürel tarihi ve seviyesi hakkında bilgiler vermektedir. Bu bilgiler,
araştırmada yoğunluk sırasına göre buluntu yapılarının dış kurulumu, buluntu yapılarının iç
kurulumu, giyim parçaları, süs eşyaları, at koşum takımları ve süsleri, ev ve yaşam eşyaları, saldırı,
savunma ve iş aletleri, insan biçimli taş heykeller, kayaresimleri gibi kategoriler çerçevesinde
görseller ile aktarılmıştır. Kazakistan coğrafyası, en belgili özellikleri hayvan üslubu, demirin verimli
olarak kullanımı, atın yaşamın ve toplumsal geleneklerin bir parçası olması, altın giyimli adamlar
olan ve özellikle kurgan ile kayaresim buluntu ortamları aracılığı ile günümüz araştırmacıları
tarafından şekillendirilmiş Bozkır Uygarlığı'nın bir bölüğü durumundadır.

Abstract:
This research called "The Sociocultural History of Kazakhstan in the Framework of Material Sources: Early Iron Age" discussed the socio-cultural status of the Early Iron Age within the framework of the material resources of Kazakhstan and by making use of this narrative, it has reached various findings and conclusions. There are some problems in researching the Early Iron Age within the framework of the material resources of Kazakhstan. These problems are dating, geography resources and distribution of political groups, the actual situation in researching the resources and reaching the different opinions and resources. Sakas dominated the large part of the geography of Kazakhstan from the 8th to the 2nd centuries BC except for the western parts. After this period, Sakas were taken from the geography of Kazakhstan and the lands that were inherited from them, the groups such as Yuezhis, Wusuns, Kanglys, Huns were lived seperately. Sauromat-Sarmats, between BC 8 to AD 4/5 centuries, dominated the regions of Mangystau Mountains and the Ural River. The research was focused between 8th BC and BC 2/1. centuries. In the Early Iron Age surveys of Kazakhstan; Persian, Greek and Chinese written sources provide intense political information. In addition to the written sources, important data about the socio-cultural history of the period are also extracted from the physical sources. These material resources are found in the environments of the kurgan, settlement, place of worship and petroglyphs. These finding places provide information on the socio-cultural history and level of Kazakhstan. This information, in this research, such as the external installation of finds structures in order of density, internal installation of finds structures, clothing pieces, ornaments, horse harnesses and ornaments, home and living goods, assault, defense and work tools, human-shaped stone sculptures, rock formations were transferred in the framework of those mentioned categories as visual. The geography of Kazakhstan, the most important characteristics of the animal style, the efficient use of iron, the horse's as a part daily life and social traditions, the golden-dressed men, and especially through the kurgan and rock-painting environments are shaped by today's researchers is a region of the Steppe Civilization.