18-36 ay arası bebek ve çocukların tuvalet eğitimini etkileyen faktörler ve sosyal-duygusal gelişim düzeylerinin sürece etkisinin değerlendirilmesi
Factors affecting toilet training of infants and children between 18-36 months and evaluation of the impact of social-emotional development levels on the process
Yazar: HAMDULLAH CEM KAÇMAZ
Danışman: DOÇ. DR. EDA ÖZAYDIN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Bilkent Şehir Hastanesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Bebekler = Infant ; Duyu gelişimi = Sensory development ; Sosyal duygusal gelişim = Social emotional development ; Tuvalet eğitimi = Toilet training ; Çocuklar = Children

Özet:
Amaç: Tuvalet eğitimi (TE) çocuk gelişiminde önemli rol oynayan gelişimsel bir basamaktır. Bu süreç çocuğun kendisine, ailesine ve çevresine ait faktörler tarafından etkilenmektedir. Eğitim sürecindeki çeşitli tecrübeler, hayatın ileriki dönemlerinde çocuğun kişilik özelliklerini de şekillendirmektedir. Çalışmamızın amacı; çocukların tuvalet eğitimine etki eden faktörleri incelemek ve "Kısa 1-3 Yaş Sosyal ve Duygusal Değerlendirme Ölçeği (K-1/3 SDD)" kullanılarak sosyal-duygusal gelişim düzeyinin TE sürecine etkisi araştırmaktır.
Gereç ve Yöntem: Çalışmaya Sağlık Bilimleri Üniversitesi Ankara Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Hematoloji ve Onkoloji Eğitim ve Araştırma Hastanesi Sağlam Çocuk Polikliniği'ne başvuran ve çalışma kriterlerini sağlayan 214 çocuk dahil edilmiştir. Katılımcıların 90'ı çalışma grubunda, 124'ü ise kontrol grubunda yer almaktadır. Katılımcılara tuvalet eğitimine etki ettiği düşünülen faktörlere yönelik sorular yöneltilmiştir. K-1/3 SDD Ölçeği kullanılarak çocukların sosyal duygusal gelişimleri değerlendirilmiştir. Veri analizi için SPSS programından yararlanılmıştır.
Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması çalışma grubunda 25,8 ay, kontrol grubunda 27,3 ay olarak bulunmuştur. Gruplardaki cinsiyet dağılımları benzerdir. TE başlama yaşı çalışma grubunda 25,6 ay, kontrol grubunda 24,1 ay olarak bulunmuştur. Cinsiyet, küçük kardeş varlığı, ebeveynlerin eğitim durumları ve yaşları, ailenin aylık geliri, annenin çalışma durumu ve aile tipi faktörlerinin TE başlama yaşına etkisinin olmadığı saptanmıştır. Çalışma grubunda TE sürecinde problem yaşayan çocukların TE başlama yaşının daha yüksek olduğu bulunmuştur (p<0,05). Mesane kontrolü, bağırsak kontrolü ve TE tamamlanma süreleri ile cinsiyet, küçük kardeş varlığı, ebeveynlerin eğitim durumları ve yaşları, ailenin aylık geliri, aile tipi, ev tipi, ısınma tipi, tuvalet tipi ve lazımlık kullanma durumları arasında bir ilişki saptanmamıştır. Çalışma grubunda TE başlama yaşı daha büyük olanların mesane kontrolü kazanma süreleri daha kısa bulunmuştur (p<0,05). Benzer ilişki kontrol grubunda gösterilememiştir. Sosyal duygusal gelişimin ilgili sürelere etkileri irdelendiğinde; kontrol grubunda bağırsak kontrolü daha uzun olan katılımcıların yetenek puanlarının düşük olduğu gösterilmiştir (p<0,05). Sorun puanı bakımından mesane, bağırsak kontrolü ve TE tamamlanma süreleri farklılık göstermemektedir. Çalışma grubunda mesane ve bağırsak kontrolü ve TE tamamlanma süresinin daha çok zamana yayılım gösterdiği, kontrol grubunda ise sıklıkla 1-30 gün arasında yoğun olduğu gösterilmiştir (p<0,05). Kontrol grubunda bu sürelerin 60 gün üzerine çıkma sıklığı daha fazla bulunmuştur (p<0,05). 
Sonuç: Bu çalışmada TE'yi etkileyen çoğu faktörle süreç arasında anlamlı ilişki saptanmamıştır.  TE çocuğun fizyolojik, sosyal ve duygusal gelişiminin bir parçası olup, dışarıdan müdahaleler olmadan kendiliğinden kazanılabilen doğal bir süreçtir. Çalışmamız 24 ay civarında TE başlamanın uygun olacağını ve sürecin 3 ay içinde tamamlanacağını göstermiştir. Özellikle çalışma grubundan elde edilen veriler ışığında, profesyonel bir destek alan ve bu süreci daha bilinçli bir şekilde sürdüren ailelerde, çocukların eğitim süreçlerinin daha olumlu geçtiği söylenebilir. Bu çalışma 'K-1/3 SDD' Ölçeği kullanılarak çocukların sosyal duygusal gelişiminin tuvalet eğitimi üzerindeki etkisini araştıran ilk çalışmadır. Bu alanda daha geniş çaplı çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır.

Abstract:
Aim: Toilet training (TT) is a developmental step that plays an important role in child development. This process is affected by factors belonging to the child himself, his family and environment. Various experiences in the training process also shape the personality traits of the child in later life. The aim of our study is to examine the factors affecting the toilet training of children and to investigate the effect of social-emotional development level on TT process by using the ''Brief Infant-Toddler Social and Emotional Assessment (BITSEA)'' scale.
Materials and Methods: 214 children who applied to Health Sciences University Ankara Child Health And Diseases Hematology-Oncology Training and Research Hospital Well Child Clinic and who met the study criteria were included in the study. Ninety of the participants are in the study group and 124 are in the control group. Participants were asked questions about the factors thought to have an impact on toilet training. The social emotional development of children was evaluated by using the BITSEA scale. SPSS program was used for data analysis.
Results: The average age of the participants was found to be 25.8 months in the study group and 27.3 months in the control group. The gender distributions in the groups were similar. The age at onset of TT was found to be 25.6 months in the study group and 24.1 months in the control group. It was found that gender, presence of younger siblings, educational status and ages of the parents, monthly income of the family, working status of the mother and family type did not affect the age at onset of TT. In the study group, it was found that the children who had problems during the TT process had a higher starting age of TT (p <0.05). No relationship was found between bladder control, bowel control, and TE completion times, and gender, presence of younger siblings, educational status and ages of the parents, monthly income of the family, family type, home type, warming type, toilet type and potty use. In the study group, the time to gain bladder control was found to be shorter in those with a higher starting age of TT (p <0.05). A similar relationship could not be demonstrated in the control group. When the effects of social emotional development on related periods are examined; it was shown that the ability scores of the participants with longer bowel control in the control group were lower (p <0.05). Bladder, bowel control and TT completion times do not differ in terms of problem scores. It was shown that bladder, bowel control, and TT completion time spread over time in the study group, while in the control group it was often intense between 1-30 days (p <0.05). In the control group, the frequency of these times exceeding 60 days was found to be higher (p <0.05).
Conclusion: In this study, no significant relationship was found between most factors affecting TT and the process. TT is a part of the physiological, social and emotional development of the child, and it is a natural process that can be achieved spontaneously without outside intervention. Our study has shown that it will be appropriate to start TT around 24 months and the process will be completed within 3 months. Especially in the light of the data obtained from the study group, it can be said that the education processes of children have been more positive in families who receive professional support and continue this process more consciously. This is the first study which investigates the effect of  social-emotional development of children on toilet training by using BITSEA scale. Broader studies are needed in this area.