Ortaokul matematik ders kitaplarında şekil ve kavram bilgisi kullanımı
The using of shape and conceptual knowledge in secondary school mathematics textbooks
Yazar: MEHMET AYDOĞMUŞ
Danışman: PROF. DR. CENGİZ ÇİNAR
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / İlköğretim Matematik Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Biçimbilim = Morphology ; Ders kitapları = Textbooks ; Geometri = Geometry ; Kavramsal bilgi = Conceptual knowledge ; Matematik dersi = Mathematics lesson ; Matematik eğitimi = Mathematics education ; Matematik öğretimi = Mathematics teaching ; Ortaokullar = Secondary schools

Özet:
Geometrik şekillerin kavram ve şekil özelliklerini bir arada göstermesi, geometrik muhakeme sürecini etkileyeceğinden dolayı irdelenmesi gereken bir durumdur. Ders kitaplarında bulunan geometrik şekil içeren soru ve etkinliklerdeki şekil ve kavram etkileşimleri öğrencinin geometrik muhakeme sürecini etkileyici unsurlardan biri olabilir. Bireylerdeki geometrik muhakemenin geliştirilmesi üzerine birçok teori ortaya atılmış iken, bu teorilerden birisi de bilişsel olarak ele alınan Fischbein'in (1993) Şekilsel Kavram Kuramı'dır. Bu çalışmada ortaokul matematik ders kitaplarının Şekilsel Kavram Kuramı çerçevesinde incelenmesi amaçlanmıştır.  Bu amaç doğrultusunda Milli Eğitim Bakanlığı tarafından ders kitabı olarak kabul edilen 10 matematik kitabında yer alan sorular ve etkinlikler incelenmiştir. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması ve doküman incelemesi tekniği kullanılmıştır. Ortaokul matematik ders kitaplarına yani veri kaynaklarına EBA üzerinden 2020 yılında erişim sağlanmıştır. Veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından Şekilsel Kavram Kuramı çerçevesinde hazırlanan şekil ve kavram etkileşimini değerlendirme rubriği kullanılmıştır. Rubrikte belirtilen özelliklere göre maddeler önceden belirlenen temalarla eşleştirilmiştir. Verilerin analizi, araştırmacı ve bir matematik eğitimi doktoralı uzman tarafından bağımsız şekilde yapılmıştır. Çalışmada elde edilen bulgulara göre kitaplarda bulunan etkinliklerin baskın şekilde kavram ağırlıklı oldukları, soruların ise kavram ve şekil ağırlıkları arasında dengede oldukları görülmüştür. Çalışmanın analizinde uzman ile araştırmacının bulguları ortaya konulmuş ve aralarındaki uyum katsayısı %92 olarak hesaplanmıştır.  Elde edilen veriler betimsel analiz yöntemi ile analiz edilmiştir. Sonuç olarak ders kitaplarında yer alan sorular ve etkinliklerde kavram ağırlığının olmasından dolayı ortaokul matematik ders kitaplarında şekil ve kavram etkileşiminin var olduğu söylenebilir.

Abstract:
The fact that geometric figures show the concept and shape properties together is a situation that should be examined because of affecting the geometric reasoning process. The interaction of shapes and concepts in questions and activities containing geometric figures in the math textbooks can be one of the factors affecting the geometric reasoning process of the student. Many theories have been put forward on the development of geometric reasoning in individuals, and one of these theories is Fischbein's (1993) Figural Concept Theory, which is considered cognitively. In this study, it is aimed to examine secondary school mathematics textbooks within the framework of Figural Concept Theory. For this purpose, the questions and activities in 10 mathematics books accepted as textbooks by the Ministry of National Education were examined. In the study, case study and document analysis techniques from qualitative research methods were used. As data sources, secondary school mathematics textbooks were accessed via EBA in 2020. As a data collection tool, a rubric for evaluating the interaction of shape and concept, prepared by the researcher within the framework of the Figural Concept Theory, was used. According to the characteristics specified in the rubric, the items were matched with the predetermined themes. Analysis of the data was carried out independently by the researcher and a mathematics education PhD specialist. According to the findings obtained in the study, it was seen that the activities in the books were predominantly concept-weighted, and the questions were in balance between the concept and figure weights. In the analysis of the study, the findings of the expert and the researcher were revealed and the coefficient of agreement between them was calculated as 92%. The obtained data were analyzed by descriptive analysis method. As a result, it can be said that there is a shape and concept interaction in secondary school mathematics textbooks due to the weight of concepts in the questions and activities in the textbooks.