P-(dimetilamino)benzilspirosiklotrifosfazen türevlerinin sentezi, spektral ve kristallografik özelliklerinin incelenmesi ve biyolojik aktivitelerinin deneysel ve kuramsal yöntemlerle belirlenmesi
Synthesis of p-(dimethylamino)benzylcyclotriphosphazene derivatives, examination of their spectral and crystallographic properties and determination of their biological activities by experimental and theoretical methods
Yazar: GÜLER İNCİ TANRIKULU
Danışman: PROF. DR. AYTUĞ OKUMUŞ
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Kimya = Chemistry

Özet:
Bu çalışmada, p-(dimetilamino)benzaldehit, sırayla N-metiletilendiamin, N-etiletilendiamin ve N-metil-1,3-propilendiaminle ile tepkimeye sokularak Schiff bazları sentezlenmiştir. Schiff bazlarının indirgenmesiyle oluşan N-alkildiamin bileşikleri (1-3), hekzaklorosiklotrifosfazen ile nükleofilik sübstitüsyon tepkimesi kullanılarak kısmen sübstitüe mono-spiro-fosfazenler (4-6) ele geçmiştir. Kısmen sübstitüe bileşiklerden tamamen sübstitüe bileşik eldesi için mono aminler ve p-hidroksibenzaldehit kullanılmıştır. Bileşik (4-6)'nın pirolidin ile tepkimesinden (4a-6a); piperidin ile tepkimesinden (4b-6b); morfolin ile tepkimesinden (4c-6c); 1,4-dioksa-8-azaspiro[4,5]dekan ile tepkimesinden (4d-6d); ve p-hidroksibenzaldehit ile tepkimesinden (4e ve 5e) bileşikleri elde edilmiştir. Ayrıca 5e bileşiği izoniazidle muamele edilerek 5f bileşiği sentezlenmiştir. Sentezlenen kısmen ve tamamen sübstitüe fosfazen bileşiklerinin yapılarının aydınlatılmasında MS, FTIR, NMR (1H,13C ve 31P) teknikleri kullanılmıştır. Uygun kristali elde edilen (4, 4b, 4e, 5 ve 6a) bileşiklerinin yapıları X-ışını kırınımmetre yöntemiyle aydınlatılmıştır. Gaussian 09 programı ile hesaplama çalışmaları yapılmıştır. Hesapsal yöntemlerle belirlenen bağ parametreleri ile X-ışını verileri karşılaştırılmıştır. Çalışmanın devamında, sentezlenen fosfazen bileşiklerinin antimikrobiyal aktiviteleri ve DNA etkileşim  deneyleri gerçekleştirilmiştir. Hesapsal çalışma sonucu elde edilen reaktivite parametreleri ile biyoaktivite sonuçları ilişkilendirilmiştir.

Abstract:
In this study, Schiff bases formed by reacting p-(dimethylamino)benzaldehyde with N-methylethylenediamine, N-ethylethylenediamine and N-methyl-1,3-propylenediamine, were reduced to obtain N-alkyldiamine compounds (1-3). The mono-spiro-phosphazene (4-6) compounds were synthesised by the nucleophilic substitution reaction of the N-alkyldiamine with hexachlorocyclotriphosphazene (N3P3Cl6). The completely substituted compounds (4a-6a); (4b-6b); (4c-6c); (4d-6d); (4e and 5e) were obtain with respectively pyrrolidine, piperidine, morpholine,1,4-dioxa-8-azaspiro[4,5]decane, and p-hydroxybenzaldehyde. Moreover 5e was reacted with isoniazid to synthesize 5f. MS, FTIR and NMR (1H, 13C and 31P) techniques were used to investigate the phosphazene compounds. The structures of the compounds (4, 4b, 4e, 5 and 6a) suitable crystals were illuminated by X-ray diffractometry. Calculation studies were performed with Gaussian 09 program. The bond parameters determined by computational methods were compared with X-ray data. In the continuation of the study, antimicrobial activities of the synthesized phosphazene compounds and DNA interaction experiments were carried out. The reactivity parameters obtained from the computational study were correlated with the bioactivity results.