Bir tıp fakültesi hastanesinde elektromanyetik alan haritası çıkarılması ve elektromanyetik alan bulunan yerlerde çalışanların sağlık durumları
Electromagnetic field mapping and health status of workers exposed to electromagnetic fields in a university hospital
Yazar: MUSTAFA NECMİ İLHAN
Danışman: PROF. DR. MELTEM ÇÖL
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Elektromanyetik alanlar = Electromagnetic fields ; Hastalık = Disease ; Hastane binaları = Hospital buildings ; Sağlık personeli = Health personnel ; İş sağlığı = Occupational health ; Şikayet = Complaint

Özet:
Günümüzde sağlık bilimleri ve bu alanda kullanılan teknoloji hızla ilerlemekte, ayrıca bu teknolojinin kullanımı da hızla artmaktadır. Sağlık alanında kullanılan teknoloji hem hizmeti sağlayanları hem de hizmetten yararlananları etkilemektedir. Öte yandan bu durumun beraberinde bazı sorunları da getirmesi doğaldır. Bunlardan bir tanesi de elektrikle çalışan tüm cihazlarda ortaya çıkan EMA'lardır. EMA'ların çalışanların sağlığı üzerindeki etkilerini ortaya çıkarmak, ilgili kişileri ve kurumları konudan haberdar etmek gerekmektedir. Bu araştırmanın amacı bir üniversite hastanesinin elektromanyetik alan haritasını çıkarmak ve hastanede elektromanyetik alan bulunan yerlerde çalışanların sağlık durumlarını belirlemektir.2005 yılında Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Gazi Hastanesi'nde gerçekleştirilen çalışma tanımlayıcı tiptedir. Elektromanyetik Alan Haritası Çıkarılması için tüm hastane binası ve dekanlık binasında ölçüm yapılmıştır. Araştırmada EMA yayabilecek cihazların bulunduğu yerlerde çalışan toplam 124 kişiden 121'ine (%97,5) ulaşılmış, aynı kurumda çalışan ancak dışında tıbbi teknoloji cihazlarını kullanılan birimlerde çalışmayan kişilerden 124 kişilik bir kontrol grubu oluşturulmuş ve araştırma anketi bu gruba da uygulanmıştır. Hastanenin EMA haritasının çıkarılması için, her katta en uzun koridorun uç bölümlerinde ve ortasında yerden 90 cm. yükseklikte ölçüm yapılmış, bulunan değerlerin ortalaması alınarak, o katın EMA değeri belirlenmiştir. Zemin kat ve üzerindeki 4 katta iki ayrı blok bulunduğundan bu bölümlerde her blok için ayrı EMA değerleri sunulmuştur. Manyetik alan ölçümleri kalibre edilmiş F.W. BELL Model 5080 Gauss / Tesla Meter (Bell Technology, 1999, Syprıs Test and Measurement Company , USA) ile tıbbi teknolojik cihazın hemen yanından (1-2 cm uzaklıktan), 30 cm uzağından, 50 cm uzağından ve oda dışında bulunan koridorun orta noktasından, yerden 1 m yükseklikte yapılmıştır. Veriler SPSS 11.5 (Chicago, Illionis USA) istatistiksel analiz programına yüklenerek değerlendirilmiştir. İstatistiksel karşılaştırmalarda, niceliksel değişkenler için Mann-Whitney U testi, t testi ve varyans analizi, niteliksel değişkenler için ki-kare testi ve Fisher testi kullanılmıştır. p<0,05 olması istatistiksel olarak farklı kabul edilmiştir.Yapılan ölçümlerde EMA düzeyi hastane binasında 1,1±0,1 ile 1,4±0,4 miliGauss arasında saptanmıştır. En düşük ölçüm değerleri, Genel Cerrahi ve Adli Tıp bölümlerinde saptanmışken; en yüksek düzey, Anjiografi, Patoloji, Merkez laboratuarı ve Radyoloji Bölümlerinin olduğu katlarda saptanmıştır.Araştırmada Alerjik hastalıklar EMA'ya sunuk kalan grupta kontrol grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde fazla görülürken; akciğer, böbrek, kalp hastalıkları ile diyabet, hipertansiyon, kanser, kısırlık, migren hastalıkları ise gruplar arasında benzer sıklıkta belirlenmiştir.EMA'ya sunuk kalan grupta araştırılan yakınmalardan başağrısı, bulanık görme, çarpıntı, gözde batma, kaşıntı, sulanma, işitme azlığı ile halsizlik ve yorgunluk yakınmaları kontrol grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde fazla görülürken; cinsel isteksizlik, deride döküntü, kulakta ağrı, çınlama, sıcaklık hissi, mide yakınması, nefes darlığı, sersemlik, sinirlilik, unutkanlık yakınmaları ise gruplar arasında benzer sıklıkta belirlenmiştir.EMA ve Kontrol gruplarında yer alan kadınların adet düzensizliği, menapoza girme durumu, ölü doğum ve istemsiz düşük sayıları arasında farklılık yoktur.EMA grubunda çalışanlar için halen çalıştıkları cihazlarla çalışma süresi, ortalama 3,6±4,2 yıl (ortanca 2), günlük çalışma süresi ortalama 6,8±3,4 saattir (ortanca 8). Çalışılan cihaz günlük ortalama 10,7±6,9 saat (ortanca 8) çalışmakta, çalışılan yer ile cihaz arasındaki uzaklık ortalama 38,2±29,5 cm'dir (ortanca 30).EMA şiddeti cihazın 1-2 cm yakınında ortalama 2,1±3,0 miliGauss iken, cihazdan 30 cm uzaklıkta ortalama 1,4±0,5 miliGauss, 30 cm uzaklıkta ortalama 1,3±0,3 miliGauss, oda dışında ortalama 1,2±0,2 miliGauss olarak ölçülmüştür.Bu sonuçlara göre EMA bulunan yerlerdeki çalışma koşulları hastalık ve yakınmaların ortaya çıkmasında etkili olabilmektedir; alerjik hastalığı olanların cihazdan 50 cm uzaklıkta ölçülen EMA düzeyinin bu yakınması olmayanlara göre daha yüksek olduğu; bulanık görme, gözde kaşıntı ve sulanma ile çarpıntı yakınmaları olanların çalıştığı cihazların 1-2 cm yakınında EMA düzeyinin, bu yakınmaları olmayanlara göre daha yüksek olduğu; çarpıntı yakınması olanların, olmayanlara göre cihaza çok yakın çalıştığı; halsizlik ve işitme azlığı yakınması olanların günlük çalışma süresinin bu yakınmaları olmayanlara göre daha fazla olduğu istatistiksel olarak anlamlı düzeyde farklı olarak belirlenmiştir. Baş ağrısı, gözde batma ve yorgunluk yakınmalarında istatistiksel olarak anlamlı düzeyde bir fark belirlenmemiştir.Araştırmanın sonuçları genel olarak literatürde yer alan EMA ölçüm değerleri ve sağlık etkileri ile benzerdir. Hastane yönetimine, araştırmanın sonuçları bildirilerek, gerekli koruyucu ve önleyici önlemlerin alınması sağlanmaya çalışılacaktır. Ayrıca hastalık ve yakınması olan bireylerin ve çalışma koşullarının daha ayrıntılı değerlendirilmesi ile gerekirse yeni düzenlemeler yapılması uygun olacaktır.

Abstract:
Today health sciences and the related technology advance quickly, besides the use of this technology increases sharply. The technology used in the field of health effects both the service supplies and the users of these services. However, it is natural that disadvantage bring some problems. One of these problems is the EMF generated by all electrical devices. It is essential to document the effects of EMF on health workers, and inform the related individuals and institutions about the subject. The aim of this study is to prepare an electromagnetic map of a university hospital and to determine the health status of workers working in electromagnetic fields.This is a descriptive study conducted in Gazi University Medical Faculty Gazi Hospital in 2005. For electromagnetic mapping, measurements were done in whole hospital building and Dean?s building. In the study, 121 (97.5%) of the 124 workers working in the environments with equipment that may cause electromagnetic field (EMF) were reached. One hundred twenty four workers who work in the same building but not in the units where medical technological equipment were used were taken as controls and surveyed. In order to prepare the EMF map, measurements were done 90 cm above the ground and the two ends plus the mid-point of the longest aisle on every floor were measured. The EMF value for each floor is calculated as the mean of these measurements. Since the ground floor and four floors on top of the ground floor has 2 separate blocks, EMF values for each of the blocks are presented separately. EMF measurements were performed 1 m high from the ground at 1-2cms, 30 cms, 50 cms distances from the medical technological equipment, and a last measurement was performed in the half way of the aisle outside the room by calibrated F.W. BELL Model 5080 Gauss / Tesla Meter (Bell Technology, 1999, Syprıs Test and Measurement Company, USA) equipment. The data were evaluated by SPSS 11.5 (Chicago, Illionis USA) statistical analysis program. For statistical comparisons, Mann-Whitney U-test, t-test and Analysis of Variance were used for continuous variables and Chi-Square and Fisher?s Test are used for nominal variables. A p value <0.05 is accepted as statistically significant.The EMF values were found to be between 1,1±0,1 ile 1,4±0,4 miliGauss. The lowest measurements were detected in General Surgery and Forensic Medicine units, whereas the highest measurements were detected in the floors where the Angiography, Pathology, Central Laboratory and Radiology units were situated.Allergic diseases were significantly higher among the workers exposed to EMF than the control group. Similar prevalence?s were detected for lung, kidney, heart diseases as well as diabetes, hypertension, cancer, infertility and migraine.The prevalences of headache, blurred vision, palpitation, itching, stinging and excessive tearing of eyes, hearing disturbances and fatigue were significantly higher among EMF exposed when compared to the control group, while sexual problems, skin rash, ear pain, clink , sense of heat, stomach complaints, breathlessness, dizziness, forgetfulness complaints were similar.There were no difference between the frequencies of menstrual irregularity, menopause, stil-birth and abortus did not differ among the women in EMF exposed and control groups. The mean time for working with equipment that they were using at the time of the survey was 3,6±4,2 years (median: 2), average working time per day was 6,8±3,4 (median: 8) hours. The equipments were working for 10,7±6,9 (median: 8) hours per day and the mean distance form the equipment for the workers was 38,2±29,5 (median:30) cms.The mean level of EMF was 2,1±3,0 miliGauss, 1,4±0,5 miliGauss, 1,3±0,3 miliGauss, at 1-2cms, 30cms, 50 cms distances from the equipment respectively whereas it was 1,2±0,2 miliGauss outside the room.Working environment with EMF is effective on the emergence of diseases and complaints; subjects with allergic diseases had significantly higher levels of EMF at 50 cms distance, subjects with blurry vision, itching and excessive tearing of the eyes and palpitation had significantly higher levels of EMF at 1-2cms distance to the equipment they use. Subjects with palpitation complaints were working very close to the equipment, and subjects with fatigue and hearing disturbances had a significantly higher daily working hours. There was no statistically significant difference for headache, stinging of the eyes and fatigue complaints.The results of the study are consistent with the EMF measurement levels and health effects in the literature in general, and recommendations regarding the study results were generated. The results of the study will be reported to the hospital management and they will be informed about recommendations and possible preventive measures which can be taken to prevent exposure to EMF and related adverse effects.