Deneysel tasarım uygulanarak yüksek performanslı sıvı kromatografisi  ile ilaç analizi ve validasyonu
Drug analysis and validation by high pressure liquid chromatography using experimental design
Yazar: EVRİDİKİ PİNGO
Danışman: PROF. DR. BÜRGE AŞÇI
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Ana Bilim Dalı / Analitik Kimya Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Kimya = Chemistry

Özet:
Bu çalışmada şurup preparatlarında etken madde olarak bulunan dekstrometorfan hidrobromür, psödoefedrin hidroklorür, parasetamol, doksilamin süksinat ile katkı maddesi olarak bulunan allura kırmızısı, birillant mavisi ve sakkarinin bir arada tayini için HPLC yöntemi geliştirildi. Sözü edilen maddelerin kromatografik olarak birbirinden ayrılması için C18 kolonda, gradient ve izokratik elüsyon teknikleri kullanılarak farklı akış hızında çeşitli çözücü sistemleri denendi. Spektrofotometrik dedektör kullanılarak 210 nm dalga boyunda maddelerin kromatogramları kaydedildi. Klasik yöntemle bulunan analiz şartları merkezi kompozit tasarımı kullanılarak optimize edildi. Bu tasarımda her bir faktörün hem bireysel hem de birbirleri ile etkileşimleri sonucunda ayırma gücüne etkileri 5 seviyede , 3 faktör ile incelendi. İncelenen seviyeler , akış hızı (FR) için 0.9, 1.0, 1.2, 1.4, 1.5 mL/dak, gradient 1 (GR1) oranı için % 67, 70, 75, 80, 83 fosfat tamponu (0.025 M), gradient 2 (GR2) oranı için % 27, 30, 35, 40, 43  fosfat tamponudur (0.025 M). Toplamda 19 deney yapıldı. Deney sonuçlarına regresyon analizi yapılarak ayırma gücüne etki eden faktörler saptandı. Sonuç güvenilirliğini sağlamak için ANOVA testi uygulandı. Elde edilen veriler ile bir model oluşturuldu. Bu modele göre en iyi ayırmanın 1,4 mL/dak akış hızında  hareketli faz bileşimindeki  pH 6.0 fosfat tamponu oranın gradient 1 için  %75 ; gradient 2 için %40 olduğunda gerçekleştiği   görüldü.
Geliştirilen yöntemin doğrusallık, tekrarlanabilirlik, doğruluk, tanınma ve tayin sınırı gibi parametreleri incelenerek analitik yöntem validasyonu yapıldı. 
Çözeltilerin dayanıklılığı analiz edilerek oda sıcaklığında 1 gün, 4Co'de 1 hafta dayanıklı olduğu görüldü. Geliştirilen yöntem kullanılarak bu maddeleri içeren şurup örneği analiz edildiğinde içeriği, 1,16-1,92 aralığında % RSD değerleri ile 0,989 mg/mL dekstrometorfan hidrobromür, 0,681 mg/mL sakkarin, 34,316 mg/mL parasetamol, 2,002mg/mL psödoefedrin, 0,402 mg/mL allura kırmızısı, 0.405 mg /mL doksilamin süksinat ve 1,101x10-3mg/mL birillant mavisi olarak bulundu. Analiz sonucunda bulunan madde miktarları ile etiket değerleri  karşılaştırıldı. Dekstrometorfan hidrobromür, sakkarin, parasetamol, psödoefedrin hidroklorür ve doksilamin süksinat için sırası ile 98,90; 97,29; 102,96; 100,10; 97,12 geri kaz kazaanım değerleri elde edildi.

Abstract:
In this thesis, a gradient HPLC method is developed for analysis of paracetamol, pseudoephedrine hydrochloride, dextromethorphan hydrobromide and doxylamine succinate along allura red and brilliant blue as colorants and saccharine as sweetener in syrup samples. Different flowrates are tested for separation of the above components with classical method. Gradient elution, 1.4 ml/min flowrate, pH 6.0 phosphate/methanol mobile phase are optimum conditions for this analysis. Chromatograms are obtained with spectrophotometric dedector at 210 nm wavelength. Analytical conditions are optimized with Central Composite Design. In this optimization 3 different factors are specified. These factors are flowrate, Gradient 1 ratio and Gradient 2 ratio. Effects to resolution are obtained frominteractions of factors. Central Composite Design used for examination of 3 factors. Examined levels are for  flowrate (FR) 0.9-1.0-1.2-1.4-1.5 ml/min, gradient 1 (GR1) ratio 67-70-75-80-83, gradient 2 (GR2) ratio 27-30-35-40-43 phosphate buffer ratio. Totally 19 experiments are done. At the end of experiments regression analysis is done with results and factors that affect to resolution are obtained. ANOVA test is performed to show the reliability. According to obtained data, a model is created and resolutions are calculated. Optimum conditions are found as flowrate is 1.4 ml/min, gradient 1 ratio is 75 and gradient 2 ratio is 40 with experimental design.
Analytical method validation is performed with optimum conditions obtained from experimental design by examining the parameters of the developed method such as linearity, repeatability, accuracy, recognition and determination limit. The solutios was stable for 1 day at room temperature and 1 week at 4˚C in mobile phase and water.
0,989 mg/mL dextromethorphan hydrobromide, 0,681 mg/mL saccharine, 2,002 mg /mL pseudoephedrine hydrochloride, 34,316 mg/mL paracetamol, 0,402 mg/mL allura red, 0.405 mg /mL doxylamine succinate and 1,286 mg/mL brilliant blue are obtained from the analysis of syrup sample with optimum conditions under of 2 of RSD% .  Results that obtained from analysis are compared with label claim. There is % recovery in the interval of  95%-105%.