Türkiye'de yerfıstığı sektörünün değer zinciri analizi
Value chain analysis of the groundnut  sector in Turkey
Yazar: BURHAN ÖZALP
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA NECAT ÖREN
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışmanın amacı, Türkiye'de yerfıstığının değer zinciri analizini yaparak, zincirdeki aktörlerin karlılıklarını, katma değere katkılarını ortaya koymak ve buna bağlı olarak zincirde yer alan zayıf ve güçlü aktörleri belirlemek suretiyle sektörün bir bütün olarak geliştirilmesine yönelik uygulama ve önlemleri araştırmaktır. Çalışmada birincil ve ikincil veriler kullanılmıştır. Elde edilen veriler FAO'nun değer zinciri analiz yöntemi ile analiz edilmiştir. Analizler FAO VCA Tool 3.2 programı ile yapılmıştır. Çalışmada, 2016-2017 sezonu için Türkiye yerfıstığı sektörünün değer zinciri analizi yapılmıştır. Zincirde yer alan aktörlerin net karları ve zincirden aldıkları paylar hesaplanmıştır. Buna göre net karlar ve zincirden aldıkları paylar, üreticinin 0,28 TL/kg-%8,42, işleyicinin 1,99 TL/kg-%60,77, toptancının 0,28 TL/kg-%8,66, perakendecinin 0,73 TL/kg-%22,15 olarak bulunmuştur. Satış miktarları da göz önünde tutulduğunda zincirin dezavantajlı aktörü yerfıstığı üreticileri olarak tespit edilmiştir. Bu sebeple üreticiler üzerinden senaryo uygulamaları gerçekleştirilmiştir. Bu kapsamda fiyat, prim, verim, fiyat ve prim senaryoları oluşturulmuştur. Bu senaryo uygulamalarına göre üreticilerin zincirden aldıkları payın dikkat çekici bir şekilde arttığı ortaya konmuştur. Senaryo uygulamalarının gerçeğe dönüştürülmesi için politika önerileri geliştirilmiştir. Çalışma kapsamında kabuklu yerfıstığı üretiminin karlılık ve rekabet edebilirlik yapısını ortaya koyabilmek adına Politika Analiz Matrisi oluşturulmuştur. PAM sonuçlarına göre, kabuklu yerfıstığı üretiminin 2016 yılı için özel karı 0,28 TL/kg, sosyal karı 2,70 TL/kg olarak bulunmuştur. Kabuklu yerfıstığı üretiminin özel ve sosyal karlılığının pozitif çıkması kabuklu yerfıstığı üretiminin karlı olduğunu ifade etmektedir. PAM kapsamında PAM tablosundan kabuklu yerfıstığı üretimine dair PCR-DRC gibi rekabet edebilirlik ve NPCO-NPCI-EPC gibi politika etkisini gösteren katsayılar hesaplanmıştır. Bütün katsayılar 1'den küçük çıkmıştır. Bu duruma bakarak, yerfıstığı üretiminin karlı ve rekabet edebilir olduğunu ve piyasalarına da ciddi anlamda bir müdahalenin olmadığını ifade etmek mümkündür.

Abstract:
The aim of this study is to reveal the profitability of the actors in the chain, their contribution to the value added by making  value chain analysis of the groundnut sector in Turkey  and to research the practices and measures for the development of the sector as a whole by identifying the weak and strong actors in the chain. Primary and secondary data were used in the study. The obtained data were analyzed by FAO's value chain analysis method. Analyzes were performed with FAO VCA Tool 3.2 program. In the study, value chain analysis of Turkey groundnut sector was for the 2016/2017season.The profits of the actors in the chain and their shares in the chain were calculated. According to this, the net profits and shares gained from the chains for the producer, processor, wholesaler, retailer are respectively 0.28 TL/kg-8.42%, 1,99  TL/kg-60,77%, 0,28 TL/kg-8,66%, 0.73 TL/kg-22.15%. It was identified that the groundnut producers were the disadvantaged actor of the chain when considering the sales of quantities. For this reason scenario implementations were realized through producers. In this context, price, premium, yield, price and premium scenarios were created. According to these scenarios, it is revealed that the share of producers gained from the chain has increased remarkably. Policy recommendations have been developed to make the scenario implementations a reality. Policy Analysis Matrix has been established to demonstrate the profitability and competitiveness structure of groundnut production. According to PAM results, private profit of groundnut production for 2016 was 0,28 TL/kg and social profit was 2,70 TL/kg. The positive social and private profitability of groundnut production indicates that the production of groundnut is profitable. In the scope of PAM; the coefficients of the competitiveness such as PCR-DRC and the policy effect such as NPCO-NPCI-EPC were calculated for the production of peanuts from the PAM table. All coefficients are less than 1. As a result of PAM coefficients, it is possible to state that groundnut production is profitable, there is no significant intervention into groundnut markets.