Damla sulama sistemleriyle pamuk bitkisinin sulama olanakları
The Irrigation possibility of cotton with drip irrigation systems
Yazar: AHMET ERTEK
Danışman: PROF. DR. RIZA KANBER
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarımsal Yapılar ve Sulama Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1998
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Pamuk = Cotton ; Sulama sistemleri = Irrigation systems ; Sulu tarım = Irrigated agriculture

Özet:
Bu çalışma, damla sistemleriyle pamuk bitkisinin sulanma olanaklarını araştırmak amacıyla; Ç.Ü. Ziraat Fakültesi Tarımsal Yapılar ve Sulama Bölümü Deneme Alanında, 1994-95 yıllarında yapılmıştır. Araştırmada Çukurova-1518 pamuk çeşidi kullanılmıştır. Lateraller sıra aralıklarıyla uyuşumlu olarak (0.7 m ara ile) yerleştirilmiştir. Sulama suyu miktarının belirlenmesinde açık su yüzeyi buharlaşma değerlerinden yararlanılmıştır. Çalışmada, iki farklı sulama aralığı (Sl= 5 ve S2= 10 gün), üç bitki katsayısı (Kcp1 = 0.75, Kcp2 = 0.90 ve Kcp3 = 1.05) ve iki ıslatma yüzdesi (Pl = 0.70 ve P2= bitki örtüsü yüzdesine göre değişen) kullanılmıştır. İlk sulama, 120 cm toprak derinliğindeki elverişli nem % 40 düzeyine düştüğünde yapılmış ve mevcut nemi tarla kapasitesine getirecek miktarda su uygulanmıştır. Deneme konularına uygulanan sulama suyu miktarları 322 - 472 mm; mevsimlik su tüketimi miktarları 449 - 615 mm; konulardan elde edilen kütlü miktarları ise, 197 - 422 kg/da arasında değişmiştir. Analiz sonucu, sulama aralıkları ve ıslatma yüzdesinin verime etkileri önemsiz, ilk yıl Kcp'nin, ikinci yıl P-Kcp etkileşiminin % 5 düzeyinde önemli olduğu saptanmış ve mevsimlik verim-tepki etmeni (Ky) 0.70 olarak bulunmuştur. Bitki boyu, yaprak alan indeksi (LAI), örtü gelişimi ve kuru madde miktarı ile bitki su tüketimi arasında önemli ilişkiler olduğu belirlenmiştir. Etkili kök derinliği konulara göre 88 - 111 cm arasında değişmiştir. Toplam su kullanma randımanı (TWUE) 0.58-0.62 kg/da/mm, sulama suyu kullanma randımanı (IWUE) 0.755-0.94 kg/da/mm ve I/ET oranı % 67-72.5 arasında saptanmıştır. Damlatıcıdan 15 cm uzakta tuz yığışımının genellikle üst katmanlardan aşağıya doğru azaldığı ve alt katmanlarda tekrar arttığı gözlenmiştir. Damlatıcıdan 30 cm uzaklıkta, ıslak cephe sınırına doğru tuz yığışımı artış göstermiştir. Sonuçta; Çukurova koşullarında, pamuğun damla sistemiyle sulanması durumunda, sulama aralığının 10 gün, Kcp'nin 1.00 ve ıslatma yüzdesinin bitki örtü gelişimine bağlı olarak değiştirilmesinin uygun olacağı anlaşılmıştır. Anahtar Kelimeler : Pamuk, damla sulama, verim - tepki etmeni, kök gelişimi, sulama programı

Abstract:
This study was conducted to determine the possibility of irrigation of cotton with drip sytems. The research was carried out at the experimental area of the Department of Agricultural Structures and Irrigation of Çukurova University in 1994 and 1995. In the experiment, Çukurova-1518 cotton variety was planted. The laterals were placed at 0.7 m intervals (a lateral for every crop row). The amount of irrigation water applied was based on free surface evaporation from a screened Class-A Pan. Irrigation treatments consisted of two different irrigation intervals (II = 5; 12 = 10 days), and three plant-pan cofficients (Kcpl = 0.75, Kcp2 = 0.90, Kcp3 = 1.05) and two different wetted percentage (PI = 0.70 and P2 = based on cover percentage of crop). The first irrigation was applied when the available soil moisture in the 120 cm depth in the profile was at 40 % level. According to the results, seasonal irrigation water varied from 322 to 472 mm; seasonal Et varied from 449 to 615 mm; and the cotton yield varied from 1970 to 4220 kg per hectar. Although the effect of irrigation intervals and wetting percentages on cotton yield was not significantly different, in the first year plant-pan cofficients and in the second year, P-Kcp interaction were significantly different at 5 % among the treatments studied. The seasonal ky value of cotton was determined to be 0.70. Significant relationships between plant height, leaf area index (LAI), development of plant cover, dry matter both with irrigation water and evapotranspiration were determined. According to the treatments, effective root zone depth for cotton varied between 88 and 1 1 1 cm. Total water use efficiency (TWUE) and irrigation water use efficiency (IWUE) varied between 0.58-0.62 kg/da/mm and 0.755-0.94 kg/da/mm, respectively. The ratio of irrigation water to evapotranspiration (I/ET) was 67 - 72.5 %. It was determined that the salt accumulation at 15 cm distance from the dripper increased in upper layer gradually decreased towards the bottom. At a 30 cm distance from dripper, salt accumulation increased toward near the wetted front. The results revealed that cotton can be irrigated with drip systems using 10 day interval, Kcp : 1.00 and P : based on actual cover percentage of crop. Key Words : Cotton, drip irrigation, yield - response factor, root growth, irrigation program.