Sosyal mesafenin niyetlilik algısı ve ahlaki duygulardaki değişimlere etkisi
The effect of social distance and different moral contexts on perception of intentionality and moral emotions
Yazar: ZEYNEP ECEM PİYALE
Danışman: PROF. DR. SEVİM CESUR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Ahlak = Morality ; Ahlaki değişim = Moral change ; Niyetler = Intentions ; Sosyal mesafe = Social distinction

Özet:
Klasik atıf teorilerinin öne sürdüğü üzere niyetlilik atıfları faillerin kim olduğuna göre değişiklik gösterebilmektedir. Yapılan birçok araştırma kişilerin kendilerine ve iç grup üyelerine, ihlaller karşısında daha az niyetlilik atfettiklerini göstermiştir. Sonrasında geliştirilen Kurgu Düzeyi Kuramı (Eyal, Liberman ve Trope, 2008) atıflara zihinsel kurgu düzeyleri olarak bakmış ve bu kurgu düzeylerinin psikolojik, zamansal veya sosyal mesafelerden etkilendiğini öne sürmüştür. Bu durumun aynı zamanda ahlaki karar alma süreçlerinde de etkisi olduğu düşünülmüştür. Algılanan niyetlilik kavramının ahlaki karar alma süreçlerindeki önemi aşikardır. Atıf yanlılıklarının da gösterdiği üzere algılanan niyetlilik kavramının içerikten etkilenip etkilenmediği ahlak psikolojisi çerçevesinde göz ardı edilmiştir. Shweder, Much, Mahapatra ve Park'ın (1997) öne sürdüğü üzere ahlaki kararlarımız da kültüre ve içeriğe bağlıdır. Ahlaki kararlar da kültürler ve bireyler arası değişiklik gösterebilir. Dahası, Rozin, Lowery, Imada ve Haidt'in (1999) öne sürdüğü üzere bu farklı içerik ihlallerine karşı hissedilecek olan duygular dahi farklılık gösterebilmektedir (CAD- AKİ teorisi- Otonomi-Kızgınlık, Topluluk- Aşağı görme, Kutsallık-Tiksinme ilişkisi). Bu çalışma atıf yanlılıklarını ve Shweder ve diğerlerinin üç etik kodunu birleştirerek algılanan niyetliliğin sosyal mesafeden etkilenip etkilenmediğini araştırmıştır. Aynı zamanda, ahlaki duygular ve farklı ahlak içerikleri arasındaki bağlantı ve sosyal mesafenin bu bağlantıdaki etkisi de incelenmiştir. Bu amaçla, deneysel bir desen oluşturulmuş, sosyal mesafenin ve ahlaki içeriklerin manipülasyonu yolu ile algılanan niyetlilik ve ahlaki duygulardaki değişiklik analiz edilmiştir. Beklenildiği üzere, atıf yanlılığı Otonomi ve Topluluk etik kodunda gözlenirken, Kutsallık etik kodunda ortadan kaybolmuştur. Aynı zamanda, ahlaki duygular bakımından da Otonomi-Kızgınlık, Kutsallık-Tiksinme arasında bağlantı bulgulanırken Topluluk- Aşağı görme ilişkisine erişilememiştir. Ahlaki duygular ve etik kodları arasındaki bağlantıda sosyal mesafenin rolüne bakıldığında yakın sosyal mesafe durumunda Kutsallık-Tiksinme ilişkisi de bozulmuştur. Bulgular ve olası açıklamaları kuramsal çerçevede tartışılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Niyetlilik, Ahlaki duygular, Sosyal Mesafe, Ahlaki karar alma süreçleri

Abstract:
Classical attribution bias theories posit that people tend to attribute less intentionality toward themselves and also in group members. Later developed Construal Level Theory (Eyal, Liberman and Trope, 2008) approached attributions as different construals affected by psychological, temporal or social distances. It was claimed that different construals would have an effect on moral judgments as well.  Perception of intentionality is also a very essential component of moral judgments and has been studied in moral psychology, however, the importance of context is overlooked both explaining moral judgments and perception of intentionality. Shweder, Much, Mahapatra and Park (1997) elaborated morality in context and culture dependent and articulated that moral judgments can change across cultures and individuals. Later on, Rozin, Lowery, Imada and Haidt (1999) found that even emotions felt towards moral violations can differ across different moral contexts explaining Autonomy-Anger, Contempt- Community and Disgust-Divinity link (CAD-triad). This research aimed to connect attribution bias and Shweder's three moral ethics and sought to find interaction between moral domains and social closeness within perception of intentionality. Also, connection between moral emotions and different moral domains and the importance of social closeness were investigated. For this purpose,  an experimental design was constructed and social distance and moral ethics contexts were manipulated and change in the perception of intentionality and moral emotions were analyzed. As expected, results demonstrated attribution bias in Autonomy and Community violation evaluations but not in Divinity violations. Moreover, Autonomy-Anger, Disgust-Divinity links were revealed but Contempt-Community relation was not observed. Findings showed different results when social closeness was placed in the interaction.  When the CAD-triad was analyzed with different social distance conditions the link between Disgust-Divinity link in close condition was lost. Possible explanations were discussed in terms of theoretical perspectives.

Keywords: Intentionality, Moral emotions, Social closeness, Moral judgments