Ortaöğretim Türk Dili ve Edebiyatı ders kitaplarının kelime öğretimi açısından incelenmesi
Analysis of secondary education Turkish Language and Literature textbooks in terms of vocabulary teaching
Yazar: SELMAN İŞLER
Danışman: PROF. DR. BAHADIR GÜCÜYETER
Atatürk Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Ders kitapları = Textbooks ; Türk dili ve edebiyatı dersi = Turkish language and literature course

Özet:
Amaç: Çalışmanın amacı ortaöğretim Türk Dili ve Edebiyatı ders kitaplarında dil ile alakalı öğrencinin kazanması amaçlanan kelimelerin ders kitaplarında bulunan hangi metinler ve hangi etkinlikler aracılığıyla öğrencilere kazandırılmaya çalışıldığını ve kelime öğretimi sürecinde bu etkinliklerin amaçlanan kelimeleri kazandırmadaki yeterliliğini tespit etmek, gerek görülen noktalarda var olan etkinliklerin eksik yönlerini düzeltme veyahut yeni etkinlikler önerisinde bulunmaktır. 
Yöntem: Türkiye'de ortaöğretim düzeyinde Türk Dili ve Edebiyatı ders kitaplarının kelime öğretimi açısından işlevselliklerini değerlendirmek amacıyla dört farklı ders kitabının incelendiği bu çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi yöntemi kullanılmıştır. Seçilen bu kitaplar, ortaöğretim programında hâlihazırda kullanılmakta olan güncel ders kitapları olup ortaöğretim seviyesindeki farklı sınıfları yansıtmaktadır
Bulgular: Bu araştırma, Türkiye'deki ortaöğretim düzeyindeki Türk Dili ve Edebiyatı ders kitaplarında kullanılan kelime öğretimi yöntemlerini incelemiştir. Bulgular, ders kitaplarında en yaygın yöntemin bağlamdan hareketle ve sözlükten anlamına bakarak kelime öğretimi olduğunu göstermiştir. Özellikle, 9. sınıftan 12. sınıfa kadar olan ders kitaplarında, sözlük kullanımının yanı sıra bağlamdan hareketle kelime öğretimi yöntemi de sıklıkla tercih edilmiş, ancak bulmaca çözme gibi etkileşimli yöntemler daha az kullanılmıştır. 
Sonuç: Ders kitaplarındaki kelime öğretim yöntemleri genel olarak etkili bulunmuş, ancak bazı eksiklikler tespit edilmiştir. Etkileşimli ve teknoloji destekli yöntemlerin entegrasyonu önerilmektedir. Kelime öğretiminde bağlamın ve etkinlik çeşitliliğinin önemi vurgulanmıştır. Daha çeşitli ve yenilikçi öğretim stratejilerinin benimsenmesi, öğrencilerin kelime dağarcıklarını genişletmede kritik öneme sahiptir. Ders kitaplarındaki metinlerin, öğrencilerin kelimeleri anlamlı bağlamlarda öğrenmelerini sağlayacak şekilde düzenlenmesi gerekmektedir.

Abstract:
Purpose: The purpose of this study is to identify the words intended to be acquired by students in secondary education Turkish Language and Literature textbooks and to determine through which texts and activities in these textbooks these words are attempted to be taught. Furthermore, the study aims to assess the effectiveness of these activities in teaching the targeted words, and where necessary, to amend any shortcomings in existing activities or propose new activities.
Method: In this study, which aims to evaluate the effectiveness of word teaching in secondary education Turkish Language and Literature textbooks in Turkey, the document analysis method from qualitative research methods has been employed. The selected textbooks are currently used in the secondary education curriculum and represent different grades
Findings: This research investigated the methods of word teaching used in Turkish Language and Literature textbooks at the secondary education level in Turkey. The findings indicate that the most common methods in these textbooks are teaching words through context and looking up meanings in the dictionary. Particularly, from the 9th to the 12th grade, along with dictionary use, teaching words through context was also frequently preferred, but interactive methods like solving puzzles were less utilized. 
Conclusion: The vocabulary teaching methods in the textbooks were generally found to be effective, but some deficiencies were identified. The integration of interactive and technology-supported methods is recommended. The importance of context and variety in activities for vocabulary teaching is emphasized. Adopting more diverse and innovative teaching strategies is crucial for expanding students' vocabulary. The texts in the textbooks need to be organized to help students learn words in meaningful contexts.