Türkiye için iklim değişikliğine karşı sektörel bazlı uyum faaliyetleri önerileri
Suggestions for sectoral based climate change adaptation practises for Turkey
Yazar: DENİZ TEKTEN
Danışman: PROF. DR. AYŞE GÜL TANIK
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Çevre Bilimleri ve Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering
Dizin: Havza yönetimi = Basin management ; Uyum = Adaptation ; İklim = Climate ; İklim değişikliği = Climate change

Özet:
Bu çalışmanın ana amacı, Türkiye'de iklim değişikliği uyum faaliyetleri çerçevesinde, iklim değişikliğine karşı hazırlıklı olunması için çalışma süresince incelenen ülkelerin deneyimleri ile Avrupa Birliği Komisyonu'nun da çalışmaları göz önünde bulundurularak Türkiye için havza bazında eylem planı örneği ortaya koymaktır.
Bu amaç kapsamında, öncelikle Avrupa Komisyonu'nun iklim değişikliğine karşı hazırlıklı olunması ve bu kavram ile yaşamanın kolaylaştırılması amacıyla yayınlamış olduğu belgeler ve resmi internet portalı incelenerek gerekli görülen bölümler ingilizce aslından çevrilmiş olup, detaylı olarak incelenmiş, değerlendirilmiş ve neden havza bazında etkin bir eylem planına ihtiyaç duyulduğu ortaya konulmaya çalışılmıştır. Ayrıca, dünya genelinde ağırlıklı olarak Avrupa Birliği üyesi ülkeler olmak üzere gelişmiş ve gelişmemiş ülkelerin eylem planları da incelenmiştir. Çalışmanın havza bazında incelenme bölümüne destekleyici unsur olması amacıyla havza bazında yapılan eylem planı örneği de değerlendirilmiştir.
Günümüzde artık iklim değişikliğinin değişikliğinin önlenemeyecek boyutlara ulaştığı kaçınılmaz bir gerçektir. Şu anda tüm sera gazı salınımları durdurulsa dahi atmosferdeki mevcut gazların yerküreyi gelecek 50 yıl da ısıtmaya devam edeceği bilinmektedir. Bu sebepten ötürü değişen iklime uyum sağlayabilmek ve oluşacak etkileri en aza indirmek bir zorunluluk haline gelmiştir. Bu çalışma kapsamında ele alınan 7 ülke (Almanya, Fransa, İspanya, Danimarka, İtalya, Amerika, Kenya) ve bir sınıraşan havzadan (Aşağı Tuna Havzası) her birinin iklim değişikliği uyum faaliyetleri eylem planı kapsamında kat ettiği yol incelendiğinde, özellikle tercih ettikleri yenilenebilir enerji, temiz üretim, iklime dirençli sistemler, enerji tasarrufu, geri kazanım, geri dönüşüm gibi doğaya dost teknoloji ve ürünler aracılığıyla etkin bir eylem planı ve stratejisi hedefine yönelik önemli aşamalar kaydettikleri tespit edilmiştir. Eylem planlarında temel olarak sektörler benzerlik gösterse de, herbir ülkenin kendi bölgesine özgü doğa sorunlarına uygun olarak sektörel analizlerini şekillendirdiği de görülmektedir.
Türkiye için önerilen sekörel analiz ise sağlık su kaynakları, biyoçeşitlilik, tarım ve ormancılık, altyapı (bina, ulaşım ve enerji), kentsel planlama (kentsel ve havza planlama), sanayi ve enerji, turizm, araştırma ve geliştirme, bilgilendirme, eğitim ve öğretim, finansman ve sigorta, denizel ekosistem ve balıkçılık, kıyı alanları olarak sıralanmıştır. Oluşturulan sektörel analiz ve adaptasyon seçenekleri sıralanırken, havza özelinde değerlendirme yapılıp, benzer ekosistemlere sahip olması açısından karasal ve kıyısal havzalar olarak ele alınmıştır. Belirlenen adaptasyon seçeneklerinin etkilenebilirlik analizleri doğrultusunda önceliklendirilmelerinin yapılmasının gerekliliğine ve iklim değişikliğine uyum sağlamanın hiç önlem almamaktan daha karlı bir yönelim olduğunu belirtmek amacıyla fayda-maliyet analizinin önemine de vurgu yapılmıştır.Bu bağlamda çalışmanın sonucunda ulusal düzeyde Orman ve Su İşleri Bakanlığı'ndan Havza Yönetimi Merkez Kurulu ve Havza Yönetim Heyetleri'nden oluşan kurul ile koordineli bir çalışma yürütülerek, havza bazında iklim değişikliğine karşı uyum eylem planı oluşturulup, planın kısa, orta ve uzun vadeli olarak uygulanması önerilmektedir. Bu süreç uygulanırken unutulmamalıdır ki, uygulama başladıktan sonra yaşanarak ve geribildirimler alınarak gerektiğinde bazı değişiklik ve düzenlemelere tıpkı incelenmiş olan diğer ülkelerde görüldüğü gibi gidilmelidir.

Abstract:
The main objective of this study is to set out a climate change adaptation action plan for Turkey in watershed scale, within the climate change adaptation framework, by means of considering the activities of EU Commission, EU countries and some other countries' action plans.
To fulfill this aim, initially European Commission's working documents and official web portal were investigated in order to become prepared for climate change and to live with this concept. Necessary documentation and web portal were translated from English and thoroughly studied to reveal why there is a need at watershed scale fon an effective climate change action plan. Also throughout the world, some developed (generally EU member countries) and developing countries' climate change action plans and strategies were investigated and translated from English. A watershed scale action plan was also investigated and complied to be more supportive for the review section of the study.
Today, it is no longer an inevitable fact that consequences of climate change are irreversible. If all greenhouse gas emissions are stopped, existing gases in the atmosphere will continue to warm the Earth for next 50 years. For this reason, adapting to the climate change and minimizing the possible effects has become a necessity. Experiences of seven countries and one transboundary catchment are addressed in this study, each of the countries and catchment made significant progress towards adaptation, especially their choice of renewable energy, cleaner production, climate-resistance systems, energy conservation, recycling, environmentally-friendly technologies such as recycling and products through an effective action plan and strategy has been determined. Altough every countries' action plan have some similarities in sectoral analysis, each country in accordance with the specific nature of the problem seems to create its own sectoral analysis.
Proposed sectoral analysis for Turkey are health, water resources, biodiversity, agriculture and forestry, infrastructure (buildings, transport and energy), urban planning (urban and watershed planning), industry and energy, tourism, research and development, information, education and training finance and insurance, marine ecosystems and fisheries, and coastal areas.
Marshalling the proposed sectoral analysis and adaptation options are evaluated in marine and terrestrial catchment scale in terms of having similar ecosystems. In accordance to vulnerability analysis of identified adaptation options, the importance of prioritization is expressed. Also the importance of cost and benefit analysis was specified to indicate that adapting to climate change is more a profitable orientation than having no measure against climate change.In this context, as a result of the work done, the delegation of Central Watershed Management Committee and Watershed Management Trustees that are formed under the Ministry of Forestry and Water Affairs should work in coordination to create a watershed scale action plan. The action plan that will be developed by the delegation, has to recommend the application ofadaptation activities at short, medium and long term. After starting the application, experiencesin the form of lessons learnt and feedback should be utilizied to make some changes and adjustments needed as seen in other countries examined