Türk tiyatrosunda varoluşçuluk
Existentialism in Turkish theater
Yazar: ÖGEDAY BAGATUR
Danışman: PROF. DR. ÂBİDE DOĞAN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Yeni Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Atay, Oğuz = Atay, Oğuz ; Karasu, Bilge = Karasu, Bilge ; Sümer, Güner = Sümer, Güner ; Tiyatro = Theatre ; Türk tiyatrosu = Turkish theatre ; Varoluşçuluk = Existentialism

Özet:
Türk edebiyatında varoluşçuluğun ilk etkileri 1950'li yıllarda akımı tanıtıcı yazıların
gazete ve dergilerde yayımlanmasıyla başlamıştır. Varoluşçuluk akımı, diğer felsefe
akımlarında olduğu gibi bilimsel yazı türleriyle değil; edebî metin türleriyle ortaya
çıkmıştır. Bu yüzden de varoluşçuluk akımının edebiyatla kurmuş olduğu ilişki diğer
felsefe akımlarına göre daha kuvvetlidir. Edebiyatımızda özellikle 1960 ve 1970'li
yıllarda etkisi artarak günümüzde de devam etmektedir.
Çalışmamızda özellikle hikâye, roman ve şiir gibi edebî türlerde etkisi görülen
varoluşçuluk akımının, diğer yazmış oldukları metin türlerinde bu akımı bilinçli olarak
tercih eden yazarların tiyatro türünde yazmış oldukları eserlerde de etkisinin olduğu
gösterilmektir. Varoluşçuluk akımının temel konuları olan yabancılaşma, yalnızlık,
intihar, modern yaşamın insan üzerindeki etkileri incelemiş olduğumuz metinlerde ana
konu ve tem olarak karşımıza çıkmaktadır. Varoluşçuluğun temel değerleri yazılmış olan
tiyatro metinlerinde, tiyatronun türünün olanakları kullanılarak metin kahramanlarının
diyaloglarında, kahramanların ruh hallerinin anlatıldığı açıklayıcı bölümlerde ve dekor
düzenlenmelerinde karşımıza çıkmaktadır.
Tez çalışmasının ilk bölümünde Türk edebiyatında varoluşçuluk akımının nasıl ortaya
çıktığı ve etkilerinin nasıl oluştuğu üzerinde durulduktan sonra Bilge Karasu, Güner
Sümer ve Oğuz Atay'ın tiyatro türünde yazmış oldukları eserlerindeki etkileri
gösterilmeye çalışılmıştır. Çalışmamızdaki birincil kaynaklar yazarların basılı olan
tiyatro metinleridir. Bu metinlerden hareketle tiyatromuzda varoluşçuluk akımının
etkileri tespit edilmeye çalışılmıştır.
Anahtar Sözcükler
Bilge Karasu, Güner Sümer, Oğuz Atay, tiyatro, varoluşçuluk.

Abstract:
The first effects of existentialism in Turkish literature began with the publication of
articles introducing the trend in newspapers and magazines in the 1950s. Existentialism
is not with scientific writing as in other philosophical movements; It has emerged with
literary text types. Therefore, the relationship that existentialism has established with
literature is stronger than other philosophical movements. Its influence in our literature
has increased especially in the 1960s and 1970s, and it continues today.
In our study, we tried to show that the existentialism movement, which has an effect
especially in literary genres such as story, novel and poetry, has an effect on the works
written in the theater genre by the writers who consciously prefer this trend in other text
types. Alienation, loneliness, suicide, which are the basic topics of existentialism, and the
effects of modern life on human beings appear as the main subject and theme in the texts
we have examined. The basic values of existentialism appear in the theater texts written,
in the dialogues of the text heroes by using the possibilities of the theater genre, in the
explanatory sections where the moods of the heroes are told, and in the decoration
arrangements.
In the first part of the thesis, after focusing on how the existentialist movement emerged
in Turkish literature and how its effects occurred, it was tried to show the effects of Bilge
Karasu, Güner Sümer and Oğuz Atay on their theater genre works. The primary sources
in our study are the printed theater texts of the authors. Based on these texts, the effects
of existentialism in our theater have been tried to be determined.
Key Words
Bilge Karasu, Güner Sümer, Oğuz Atay, theater, existentialism.