Antalya Körfezi'nde gemi kaynaklı sintine suyu ve atıksu deşarjlarının deniz kirliliğine etkisi üzerine risk değerlendirmesi ve kontrolü
Risk assessment and control of the effect of shipborne bilgewater and wastewater discharges on marine pollution in Antalya Bay
Yazar: ÖMER HARUN ÖZKAYNAK
Danışman: PROF. DR. HASAN MERDUN
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Çevre Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering
Dizin: Akdeniz = Mediterranean ; Deniz kirliliği = Marine pollution ; Ekolojik risk = Ecological risk ; Ekolojik çevre = Ecological environment ; Evsel atık su = Domestic sewage ; Su kalitesi = Water quality ; Çevre kirliliği = Environmental pollution

Özet:
Tüm dünya denizleri yılda 10 milyar ton balast suyu, 10 milyon ton pis su, 3,25 milyon ton petrol ve milyonlarca ton katı atık ile kirletilmektedir. Genellikle, liman kentlerinde gemilerin sintine ve atıksularından kaynaklanan bir deniz kirliliği riski ile karşı karşıya kalınmaktadırlar. Yaşamak için ihtiyaç duyduğumuz oksijenin %70'i denizler tarafından sağlanmaktadır. Bundan dolayı üç tarafı denizlerle çevrili olan Ülkemizin, turizm, balıkçılık ve deniz ticareti açısından büyük bir gelir kaynağı olan Mavi Vatan denizlerimizin kirlilikten korunması büyük bir öneme sahiptir. Denizlerimizde petrol ürünlerinin karakterizasyonuna ilişkin çalışmalarına rastlansa da gemilerden kaynaklı sintine suyu ve atıksuyun kontrolü ve yönetimi konularında literatürde henüz bir çözüm oluşturulamamıştır. Denizlerde petrol kirliliği ve kazalardan kaynaklı oluşabilecek kirlilik konusunda risk değerlendirmesi ve yönetimi çalışmaları yapıldığı görülmüştür. Ancak, gemilerden kaynaklı atıkların risk değerlendirmesi ve kontrolü konusunda çalışmaya rastlanmaması nedeniyle özgün bir çalışma olacaktır. Çalışmada gemilerden kaynaklı atıksu ile sintine suyunun risk hesaplamasında geliştirilen ve literatürde ilk defa kullanılan model her limana veya her gemiye uygulanabilir bir özelliğe sahiptir. Ayrıca bu atıkların oluşturduğu insan sağlığı riskinin de ilk defa bu çalışma ile hesaplanarak önemli boyutlarda olduğunu da görülmüştür. 
Çalışmada bir geminin üretebileceği sintine atığı miktarının 0,78-3,16 m3 arasında ve atıksu atığı miktarının ise 9,28-15,38 m3 arasında değişebileceği belirlenmiştir. Deniz suyunda ölçülen ağır metal konsantrasyonları ilgili yönetmelik kapsamında değerlendirildiğinde krom 16 kat, çinko 7,5 kat, demir 162 kat daha yüksek olduğu görülmüştür. Sintine ve atıksu içeriğindeki ağır metallerden kaynaklı MCS yöntemiyle hesaplanan insan sağlığı kanserojen risk değerleri hesaplamalara göre en yüksek riski sintine suyu içeriğindeki Ni'in oluşturduğu tespit edilmiştir. Bu çalışma kapsamında geliştirilen model sayesinde liman veya körfezler gibi hassas alanlarda kullanılarak sintine ve atıksuyun oluşturduğu riskin azaltılabileceği değerlendirilmektir. Antalya Körfezi'nde yapılan bu çalışmadan elde edilen veriler gemi atıklarının etkin ve doğru şekilde yönetimi konusunda daha kapsamlı çalışmaların da yapılmasına ihtiyaç olduğunu göstermektedir.

Abstract:
All the world's seas are polluted annually with 10 billion tons of ballast water, 10 million tons of sewage, 3.25 million tons of oil, and millions of tons of solid waste. The sea provides 70% of the oxygen we need to live. Therefore, it is vital to protect our Blue Homeland seas from pollution, which is a significant source of income in terms of tourism, fishing, and maritime trade. Generally, in port cities, there is a risk of marine pollution caused by the bilge and wastewater of ships. It has been observed that risk assessment and management studies have been carried out on the pollution that may arise from oil pollution and accidents in the seas. However, it will be a unique study since there is no study on risk assessment and control of waste from ships. In the study, the model developed for the risk calculation of wastewater and bilge water originating from ships and used for the first time in the literature has a feature that can be applied to every port or every ship. In addition, this study calculated the health risk created by these wastes for the first time, and it was seen that it was at significant levels.
The study determined that the amount of bilge waste produced by a ship could vary between 0,78-3,16 m3, and the amount of wastewater waste can vary between 9,28-15,38 m3. When the heavy metal concentrations measured in seawater were evaluated within the scope of the "Regulation on the management of surface waters," it was found that chromium was 16 times higher, zinc 7,5 times higher, and iron 162 times higher. According to the human health carcinogenic risk values calculated by the MCS method originating from heavy metals in the bilge and wastewater contents, it was determined that Ni in the bilge water content constitutes the highest risk.
	The model developed within the scope of this study is used in sensitive areas such as other ports or gulfs, where it is applied in Antalya Bay, and it is evaluated that the risk posed by bilge and wastewater can be reduced. It is assessed that the data obtained in this study in Antalya Bay show that there is a need for more comprehensive studies on the practical and correct management of ship waste.