Öğretmenlerin güçlendirici liderlik ve psikolojik sermaye algılarının örgütsel vatandaşlık davranışları üzerindeki yordayıcılık etkisinin incelenmesi
Investigating the predictive effect of teachers' perceptions of empowering leadership and psychological capital on their organisational citizenship behaviours
Yazar: BİRGÜL SEVİNÇ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ CANAN ALBEZ
Atatürk Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Amaç: Bu çalışmanın amacı ortaokullarda görev yapmakta olan öğretmenlerin güçlendirici liderlik algıları ve psikolojik sermaye düzeylerinin örgütsel vatandaşlık davranışları üzerindeki yordayıcılık etkisini ve psikolojik sermayenin öğretmenlerin güçlendirici liderlik algısı  ve örgütsel vatandaşlık davranışları arasındaki aracılık rolünü ortaya koymaktır.
Yöntem: İlişkisel tarama modelinde tasarlanan araştırmanın evrenini 2024-2025 eğitim öğretim yılında Erzurum ilinde ortaokul kademesinde görev yapmakta olan 1485 öğretmen oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplamak adına çift aşamalı küme örnekleme kullanılmış ve 365 öğretmene ulaşılmıştır. Verilerin toplanmasında kişisel bilgi formu, "Örgütsel Vatandaşlık Ölçeği", "Güçlendirici Liderlik Ölçeği" ve "Psikolojik Sermaye Ölçeği"  kullanılmıştır. Verilerin analizi için SPSS 27 programından yararlanılmış ve Hayes tarafından geliştirilen Process Macro  eklentisi kullanılmıştır. Araştırmada demografik değişkenlerin etkisinin incelenmesi için bağımsız t- testi ve   varyans analizinden (ANOVA) yararlanılmıştır. Değişkenler ve alt boyutlar arasındaki ilişkilerin ortaya koyulması için korelasyon katsayıları incelenmiştir. Yordayıcılık ve aracılık rolü için ise Process Macro eklentisi kullanılmıştır.
Bulgular: Yapılan analizler sonucunda öğretmenlerin güçlendirici liderlik,  psikolojik sermaye ve örgütsel vatandaşlık davranış düzeylerinin yüksek olduğu görülmüştür. Cinsiyet değişkenine göre öğretmenlerin yalnızca güçlendirici liderlik algıları erkek öğretmenlerin lehinedir. Yaş, okuldaki hizmet süresi ve okuldaki öğrenci mevcudu değişkenleri açısından grup puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık yoktur. Meslek kıdemine göre 1-8 yıl mesleki kıdeme sahip öğretmenlerin psikolojik sermaye algı düzeylerinin ve örgütsel vatandaşlık davranış algı puanlarının 9-17 yıl mesleki kıdeme sahip öğretmenlerden yüksek olduğu tespit edilmiştir.  Öğretmenlerin güçlendirici liderlik algısı ile psikolojik sermaye düzeyleri ve örgütsel vatandaşlık davranışları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir. Bu üç değişkenin alt boyutları arasındaki ilişkiler incelenmiş ve pozitif yönlü anlamlı ilişkiye rastlanmıştır. Yapılan regrasyon ve aracılık rolü sonucunda güçlendirici liderlik ve psikolojik sermayenin örgütsel vatandaşlık davranışı üzerinde yordayıcı etkisi olduğu,  psikolojik sermayenin ise güçlendirici liderlik ile örgütsel vatandaşlık arasındaki aracılık rolü olduğu tespit edilmiştir.
Sonuçlar: Yapılan araştırma sonucunda öğretmenlerin güçlendirici liderlik algıları ve psikolojik sermaye algılarının örgütsel vatandaşlık davranışlarını yordadığı, psikolojik sermayenin ise güçlendirici liderlik ve örgütsel vatandaşlık davranışları arasında aracılık rolünün olduğu sonucuna varılmıştır.
Anahtar Kelimeler: örgütsel vatandaşlık, güçlendirici liderlik, psikolojik sermaye

Abstract:
Purpose: The purpose of this study is to reveal the predictive effect of empowering leadership perceptions and psychological capital levels of secondary school teachers on their organisational citizenship behaviours and the mediating effect of psychological capital between teachers' empowering leadership perceptions and organisational citizenship behaviours.
Method: The population of the study, which was designed in the relational survey model, consists of 1485 teachers working at the secondary school level in Erzurum province in the 2024-2025 academic year. Two-stage cluster sampling was used to collect data and 365 teachers were reached. Personal information form, 'Organisational Citizenship Scale', 'Empowering Leadership Scale' and 'Psychological Capital Scale' were used to collect the data. SPSS 27 programme was used for data analysis and Process Macro plug-in developed by Hayes was used. Independent t-test and analysis of variance (ANOVA) were used to examine the effect of demographic variables.Correlation coefficients were analysed to reveal the relationships between variables and sub-dimensions.Process Macro plug-in was used for prediction and mediation effects.
Findings: As a result of the analyses, it was found that teachers had high levels of empowering leadership, psychological capital and organisational citizenship behaviours.According to gender variable, only empowering leadership perceptions of teachers were in favour of male teachers.There is no statistically significant difference between the group scores in terms of age, years of experience in the current school and the number of students in the school. According to professional seniority, it was determined that the psychological capital perception levels and organisational citizenship behaviour perception scores of teachers with 1-8 years of professional seniority were higher than those of teachers with 9-17 years of professional seniority.  A statistically significant relationship was found between teachers' perception of empowering leadership and their psychological capital levels and organisational citizenship behaviours.The relationships between the sub-dimensions of these three variables were analysed and a positive significant relationship was found. As a result of regression and mediation effects, it was determined that empowering leadership and psychological capital had a predictive effect on organisational citizenship behaviour, and psychological capital had a mediation effect between empowering leadership and organisational citizenship.
Conclusions: As a result of the research, it was concluded that teachers' perceptions of empowering leadership and psychological capital levels predict organisational citizenship behaviours, and psychological capital has  mediating effect between empowering leadership and organisational citizenship behaviours.
Keywords: organisational citizenship, empowering leadership, psychological capital