Alzheimer hastalarında fonksiyonel seviye, bilişsel durum ve uyku kalitesi arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigation of the relationship between functional level, cognitivestatus and sleep quality in alzheimer patients
Yazar: BİLGE ÇİMEN
Danışman: PROF. DR. ESRA DOĞRU HÜZMELİ
Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Fizyoterapi ve Rehabilitasyon = Physiotherapy and Rehabilitation

Özet:
Bu çalışma, Alzheimer hastalarının bilişsel durumu, günlük yaşam aktiviteleri ve uyku kalitesi arasındaki ilişkiyi incelemek amacıyla yapılmıştır. Çalışmamıza yaş ortalaması 74,81±7,41 yıl olan, nörolog hekim tarafından tanısı konulan 50-85 yaş aralığında hafif ve orta seviyede Alzheimer hastalığı olan 47 birey dahil edildi. Dahil edilme kriterlerine uygun olan bireylerin demografik bilgileri alındıktan sonra, bilişsel durumlarını belirlemek amacıyla Montreal Bilişsel Değerlendirme Ölçeği (MoCA), Motor fonksiyon düzeylerini belirlemek amacıyla Rivermead Motor Değerlendirme Ölçeği (RMD), günlük yaşam aktivitelerindeki fonksiyonel düzeylerini belirlemek amacıyla Barthel İndeksi ve Katz Günlük Yaşam Aktiviteleri (GYA) Ölçeği, uykululuk düzeylerini belirlemek amacıyla Epworth Uykululuk Ölçeği (EUÖ), uyku kalitesini değerlendirmek amacıyla Pittsburg Uyku Kalite İndeksi (PUKİ) ve yaşam kalitelerini değerlendirmek amacıyla Alzheimer Hastalığı ile İlgili Yaşam Kalitesi Ölçeği (AHİYK) kullanıldı. Çalışmanın sonucunda, katılımcıların MoCA Ölçeği ile PUKİ ve AHİYK Ölçekleri arasında; Barthel İndeksi ile RMD Ölçeği, PUKİ, AHİYK Ölçekleri arasında; Katz GYA Ölçeği ile RMD Ölçeği, PUKİ, AHİYK Ölçekleri arasında ve AHİYK Ölçeği ile EUÖ, PUKİ arasında istatistiksel olarak anlamlı orta düzeyde ilişkilere rastlandı (p<0,05). Çalışmamızda eğitim seviyesinin artmasıyla bilişsel durum etkileniminin azaldığı ve çalışmaya katılan erkek bireylerin kadın bireylere göre fonksiyonel olarak daha fazla etkilenerek GYA'da daha bağımlı oldukları; bilişsel durum etkilenimlerinin artmasıyla, GYA'da kısıtlamaların arttığı, fonksiyonel bozuklukların oluştuğu ve uyku kalitelerinin azaldığı saptandı (p<0,05). Alzheimer hastalarında fonksiyonel etkilenim arttıkça GYA'nın (p<0,001) ve uyku kalitesinin azaldığı (p=0,001) ve bilişsel durum etkilenimi, fonksiyonel kayıplar, uyku kalitesinin azalmasının bireylerde yaşam kalitesinin azalmasıyla ilişkili olduğu (p<0,05) görüldü. Sonuç olarak, çalışmamızda Alzheimer hastalığı olan bireylerde bilişsel durum, uyku kalitesi, fonksiyonel seviye ve yaşam kalitesi arasında ilişki olduğu tespit edilmiştir (p<0,05). Alzheimer hastalarında, bilişsel ve fonksiyonel düzeyin korunmasını hedefleyen çalışmaların yapılması ve bu bireylerin düzenli olarak uyku değerlendirmesinden geçirilmesinin, rehabilitasyon tedavi programlarında öncelikli olarak ele alınması gerektiğini düşünmekteyiz.

Abstract:
This study was conducted to investigate the relationship between cognitive status, activities of daily living and sleep quality in patients with Alzheimer's disease. Forty-seven individuals aged 50-85 years with mild to moderate Alzheimer's disease diagnosed by a neurologist with a mean age of 74.81±7.41 years were included in our study. After the demographic information of the individuals who met the inclusion criteria was obtained, the Montreal Cognitive Assessment Scale (MoCA) was used to determine their cognitive status, the Rivermead Motor Rating Scale (RMD) was used to determine their motor function levels, and the Barthel Index and Katz Activities of Daily Living (ADL) Scale were used to determine their functional levels in activities of daily living, Epworth Sleepiness Scale (ESS) was used to determine sleepiness levels, Pittsburg Sleep Quality Index (PSQI) was used to evaluate sleep quality, and Alzheimer's Disease Related Quality of Life Scale (ADQOLS) was used to evaluate quality of life. As a result of the study, statistically significant moderate correlations were found between MoCA Scale and PDQI and AHIQ Scales; between Barthel Index and RMD Scale, PDQI, AHIQ Scales; between Katz GAD Scale and RMD Scale, PDQI, AHIQ Scales; and between AHIQ Scale and EUQ, PDQI (p<0.05). In our study, it was found that cognitive status affect decreased with increasing education level and male individuals who participated in the study were more functionally affected than female individuals and were more dependent in IAD; with increasing cognitive status affect, limitations in IAD increased, functional disorders occurred and sleep quality decreased (p<0.05). As functional impairment increased in Alzheimer's disease patients, it was observed that the RLS (p<0.001) and sleep quality decreased (p=0.001) and cognitive status impairment, functional impairment and decreased sleep quality were associated with decreased quality of life (p<0.05). In conclusion, in our study, it was determined that there was a relationship between cognitive status, sleep quality, functional level and quality of life in individuals with Alzheimer's disease (p<0.05). We think that studies aiming to maintain cognitive and functional level in Alzheimer's disease patients and regular sleep evaluation of these individuals should be considered as a priority in rehabilitation treatment programmes.