Mekânsal ve işlevsel değişimin toplumsal yapı temelinde irdelenmesi: Adatepe konutları
Examination of spatial and functional change on the basis of social structure: Adatepe housings
Yazar: EKİN CEREN AKBAŞ ÖRS
Danışman: PROF. DR. SARE SAHİL ; DR. ÖĞR. ÜYESİ EMEL AKIN
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Geleneksel konut = Traditional dwelling ; Geleneksel konut mimarisi = Traditional house architecture ; Geleneksel mimari = Traditional architecture ; Kırsal mimari = Rural architecture ; Mekansal değişim = Spatial change ; Sosyal yapı = Social structure ; Çanakkale-Ayvacık-Adatepe = Çanakkale-Ayvacık-Adatepe

Özet:
Mekânlar, yer aldıkları bölgedeki toplumun sosyolojik, ekonomik, kültürel özellikleri ile biçimlenir, değişir ve yeniden yapılanır. Paralel olarak, toplumlar da mekânı değiştirir ve dönüştürür. Toplumsal yapının değişimi, yalnızca kentleri değil, kırsal kesimleri de etkiler ve gündelik yaşamı yeniden şekillendirir. Geçmiş kültürlerin izini taşıyan ve kültürel birikimi çok zengin olan Adatepe köyü de bu kırsal yerleşimlerden biridir. 1950'li yıllar itibariyle kırsal bölgelerde başlayan göç sürecinde, Adatepe köyünün de nüfusu azalmaya başlamıştır. 1980'li  yıllarda bölgenin sakinliği ve doğal peyzaj değerlerinin keşfedilmesiyle, Adatepe köyü tersine göçe maruz kalmış, bir başka deyişle büyük şehirlerden Adatepe'ye göç furyası başlamıştır. Köy, tamamı koruma altına alınarak 1992 yılında sit alanı ilan edilmiş, köyde restorasyon çalışmaları başlamıştır. Bu tez çalışmasında, toplumsal yapıdaki değişimin mekânsal biçimlenme üzerindeki 
etkisinin incelenmesi ve geleneksel yapılı çevrede sürdürülmekte olan gündelik pratiklerin değişim ve dönüşüm süreçlerinin irdelenmesi amaçlanmaktadır. Bu amaç doğrultusunda tezin hedefi, Çanakkale Ayvacık ilçesi köylerinden birisi olan Adatepe köyünün geleneksel dokusunun, konutlarının ve gündelik yaşamının incelenmesidir. Tezde, ilgili kurumlardan alınan proje ve görseller, yerinde incelemeler ve ölçümlerle köy mekânsal olarak incelenmiş, işlev değiştiren ve değiştirmeyen geleneksel konutların mekânsal analizleri yapılmış, yerinde gözlem ve görüşmeler ile işlev değişikliğinin köyün gündelik yaşamına etkisi araştırılmıştır. Araştırma sonucunda, mekânsal ve işlevsel değişiklikler yapılırken geleneksel konut mimarisinin, yapısal ve cephe özelliklerinin korunduğu; köyün konut dokusuna zarar verilmediği görülmüştür. Tezde, köyün restorasyon sürecinde, köy sakinlerinin büyük kısmının değeri artan konutlarını kentlilere satarak köyü terk ettikleri, işlev değişikliklerinin köyde, kentli ve yerli ikilemini yarattığı ve iki kesimin birbirlerinden hoşnut olmadıkları sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
Spaces are shaped, changed and restructured with the sociological, economic and cultural characteristics of the society in the region they are located in. In parallel, societies also change and transform space. The change of social structure affects not only cities but also rural areas and reshapes daily life. Adatepe village, which carries the traces of past cultures and has a very rich cultural background, is one of these rural settlements. In the migration
process that started in rural areas as of the 1950s, the population of Adatepe village started to decrease. With the discovery of the calmness and natural landscape values of the region in the 1980s, Adatepe village was exposed to reverse migration, in other words, a rush of migration from big cities to Adatepe began. The village was declared a protected area in 1992, and restoration work began in the village. In this thesis, it is aimed to examine the
effect of the change in social structure on spatial formation and to examine the change and transformation processes of daily practices carried out in the traditional built environment. In line with this purpose, the aim of the thesis is to examine the traditional texture, houses and daily life of Adatepe village, which is one of the villages of Çanakkale Ayvacık district. In the thesis, the village was spatially examined with the projects and images taken from the
relevant institutions, on-site examinations and measurements, spatial analyzes of the traditional houses that changed or did not change their function, and the effect of the change in function on the daily life of the village was investigated with on-site observations and interviews. As a result of the research, while making spatial and functional changes, the traditional residential architecture, structural and facade features are preserved; It has been observed that the residential fabric of the village was not damaged. In the thesis, it was concluded that during the restoration process of the village, most of the village residents left the village by selling their valued houses to the citizens, and the functional changes created the dilemma of the urban and the native in the village, and the two sections were not satisfied with each other.