Tıp öğrencilerinin toplumsal cinsiyet algısı: Klinik öncesi ve klinik dönemin karşılaştırılması
Medical students' perception of gender: A comparison between pre-clinical and clinical phases
Yazar: SEVTAP AYDIN
Danışman: DOÇ. DR. ESİN ERGÖNÜL
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Avrupa Birliği Ana Bilim Dalı / Avrupa Çalışmaları Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Avrupa Birliği = European Union ; Cinsel ve toplumsal cinsiyet azınlıkları = Sexual and gender minorities ; Toplumsal cinsiyet = Gender ; Türkiye = Türkiye ; Tıp öğrencileri = Medicine students

Özet:
Toplumsal cinsiyet, biyolojik cinsiyetten farklı olarak, bireylere sosyal, kültürel, psikolojik, ekonomik ve siyasi bağlamlarda tanımlanan rollerin ve beklentilerin cinsiyet nedeniyle değişiklik göstermesini ifade etmektedir.  Bu yönüyle toplumsal cinsiyet, birçok politikayı aynı anda ilgilendiren çok boyutlu kavramdır. Toplumsal cinsiyet eşitliğinin sağlandığı bir Avrupa yaratmak Avrupa Birliği'nin (AB) gündeminde yer alan önemli bir hedeftir. AB'nin toplumsal cinsiyet eşitliği politikası yıllar içerisinde aşamalı olarak tesis edilmiştir.  AB'de toplumsal cinsiyet eşitliğinin sağlanmasına yönelik ilk adımlar Avrupa iç pazarı ve ekonomik öncelikler düşünülerek atılsa da günümüzde sosyal ve kültürel boyutların eklenmesiyle daha kapsamlı bir hal almıştır. Türkiye, AB üyeliğine aday bir ülke olarak, AB'nin toplumsal cinsiyet eşitliği ile ilgili mevzuatının, politika ve uygulamalarının etkisi altındadır.  
Tez, Avrupa Birliği ve Türkiye gündemlerinde önemli bir yer tutan ve Türkiye ile AB ilişkileri açısından da önem taşıyan toplumsal cinsiyet eşitliği konusunu inceleyip ve tıp fakültesi öğrencilerinin bu konuyla ilgili algılarını, diğer bir ifadeyle tıbbi algıyı analiz etmeyi amaçlamaktadır. Toplumsal cinsiyet konusundaki tıbbı algıyı anlamak ve hekimlerin toplumsal cinsiyete duyarlı bir algıya sahip olmalarını sağlamak, birey ve toplum sağlığı açısından ve uygulanan politikaların başarısı açısından önemlidir. Bu doğrultuda tez, hekim adaylarını kapsayan ve nicel veri toplama yöntemine dayalı bir alan araştırması içermektedir. Tezin yöntemi, literatür taramasını ve alan araştırmasını içermesi itibarı ile özgündür. Tez, çok disiplinli ve disiplinler arası bir yaklaşımla Avrupa çalışmaları, toplumsal cinsiyet eşitliği ve halk sağlığı alanlarını biraraya getirmesi açısından önemlidir.
Toplumsal cinsiyet algısı (TCA), insanların cinsiyetlerine göre neleri yapıp neleri yapamayacağına dair öngörülerde bulunmalarını ifade etmektedir. Tezin alan araştırması kapsamında tıp fakültesi birinci (klinik öncesi) ve son sınıf (klinik) öğrencilerinin TCA'ları, TCA Ölçeği aracılığıyla belirlenerek ve bu iki grubu karşılaştırılmıştır. Çalışmaya 2021-22 eğitim yılında Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi'ndeki toplam 435 birinci ve altıncı sınıf öğrencisi katılmıştır (ulaşma oranı %60.6). Araştırmada tüm öğrencilerin yüksek TCA puan ortalamalarının 107.31±14.11 (min. 28-max. 125) olduğu görülmüştür. Birinci ve altıncı sınıf öğrencilerinin TCA puanları benzer olup istatistiksel olarak fark bulunmamıştır (MW-U testi, p0.05). Cinsiyet açısından TCA arasında fark olduğu ve bu farkın istatistiksel olarak anlamlı olduğu bulunmuştur. (MW-U testi, p>0.05). Kız öğrencilerin daha pozitif TCA'na sahip oldukları sonucu literatürle uyumlu bulunmuştur. Üniversite öğrencileri ile yapılan benzer araştırmalarda öğrencilerin genel olarak eşitlikçi bir yaklaşıma sahip oldukları görülmüştür. 
AB müktesebatı, toplumsal cinsiyet eşitliği konusunda ülkelerin somut adımlar atmasını ve bu adımların detaylı önerilerini içermektedir. Ülkemizde de toplumsal cinsiyet eşitliği politikalarının geliştirilmesinde bu adımların dikkate alınması önemlidir. Bu adımlardan biri toplumsal cinsiyet eşitliği konusunda eğitim ve farkındalık yaratmaktır. Yükseköğrenimde toplumsal cinsiyet eşitliğiyle ilgili eğitim etkinlikleri planlanmalı ve hangi alanlara öncelik verileceği ihtiyaçlar doğrultusunda belirlenmelidir. Tıp fakültesi öğrencileri arasında toplumsal cinsiyet algı düzeylerinde anlamlı farklar olduğundan, eğitim etkinliklerinde dezavantajlı olan alanlara odaklanılmalı ve erkek öğrencilere empati yapma imkânı sunulmalıdır. 

Anahtar Kelimeler: Avrupa Birliği, Türkiye, Toplumsal Cinsiyet, Cinsiyet Algısı, Tıp Öğrencileri

Abstract:
Gender, distinct from biological sex, is characterized by the differentiation of roles and expectations assigned to individuals in various social, cultural, psychological, economic, and political contexts due to their sex. Thus, gender is a multidimensional concept affecting a range of policies. Creating a Europe that ensures gender equality is a significant objective on the agenda of the European Union (EU). The EU's gender equality policy has been gradually established over the years. While the initial steps towards achieving gender equality in the EU were taken considering the European internal market and economic priorities, it has now evolved into a more comprehensive policy, incorporating social and cultural dimensions. As a candidate for EU membership, Turkey is influenced by the EU's legislation, policies, and practices regarding gender equality.
This thesis aims to analyze the subject of gender equality, which holds a crucial place on the agenda of the European Union and Turkey and carries significance in terms of Turkey's relations with the EU. It specifically investigates the perceptions of medical students on this matter, or in other words, their medical understanding of gender. Understanding the medical perception of gender and ensuring that physicians develop a gender-sensitive understanding is important for individual and community health, and the success of implemented policies. To this end, the thesis includes a field study based on quantitative data collection methods, covering prospective doctors. The methodology of the thesis is original in that it involves a literature review and field research. The thesis is significant for bringing together European studies, gender equality, and public health through a multidisciplinary and interdisciplinary approach.
Gender Perception (GP) refers to the presuppositions people make about what they can and cannot do based on their genders. As part of the field research of the thesis, the GPs of first-year (preclinical) and final-year (clinical) medical students were determined using the GP Scale and these two groups were compared. A total of 435 first and sixth-year students from Dokuz Eylül University Faculty of Medicine participated in the study in the 2021-22 academic year (response rate 60.6%). It was found that the average GP scores of all students were high, with an average of 107.31±14.11 (min. 28-max. 125). The GP scores of the first and sixth-year students were similar, with no statistically significant difference (MW-U test, p>0.05). It was found that there was a difference in GP in terms of gender and this difference was statistically significant (MW-U test, p>0.05). It was concluded that female students have a more positive GP, which is consistent with the literature. Similar studies conducted with university students have shown that students generally adopt an egalitarian approach.
The EU acquis contains concrete steps and detailed recommendations for countries on the issue of gender equality. It is important for our country to consider these steps in developing gender equality policies. One of these steps is to create education and awareness on gender equality. Educational activities related to gender equality in higher education should be planned and priority areas should be determined according to the needs. As there are significant differences in the levels of gender perception among medical students, educational activities should focus on disadvantaged areas and provide opportunities for male students to empathize.
Keywords: European Union, Turkey, Gender, Gender Perception, Medical Students