Ebu't-Tayyib el-Mutenebbî'nin şiirlerinde yabancılaşma olgusu
The phenomenon of alienation in the poems of Ebu't-Tayyib el- Mutanebbi
Yazar: ABDULKADİR AYDAR
Danışman: PROF. DR. SALİH TUR
Harran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion ; Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature

Özet:
Yabancılaşma kavramının Eski Ahid'te insanların dini inanç ritüellerinde meydana gelen bir davranış biçimini tanımlamak üzere ortaya çıktığı düşünülmektedir. Olgu şeklinde sosyal bilimlere dahil olması ise modern dönemde Endüstri Devrimiyle başlamıştır. Kavramla ilgili yapılan tanımlama ve çalışmalar Karl Marx'ın bu dönemde ortaya koyduğu "emeğe karşı yabancılaşma" fikri etrafında şekillenmiştir. Yabancılaşma sadece iktisadi alanla sınırlı kalmayıp; sosyoloji, psikoloji, siyaset, din, dil, edebiyat, eğitim vb. disiplinlerin araştırma konusu olmuştur. Arap edebiyatına baktığımızda ise yabancılaşma olgusunun iğtirâb mefhumuyla açıklandığına görmekteyiz. Dolayısıyla iğtirâb kavramıyla izah edilen yabancılaşma her ne kadar 18. Yy'den itibaren tanımlanmaya başlansa da aslında daha önceki dönemlerde de insanoğlunun hayatında var olan bir olgudur. Çünkü uzaklaşma anlamına gelen yabancılaşma Hegel'e göre insanoğlunun tarihiyle özdeştir. Sosyal varlık olan insanın diğer insanlarla iletişiminde, bireysel anlamda ilgilendiği her alanda ve duygularının dışa yansıması olarak kabul edilen şiirde yabancılaşma olgusunu görmek mümkündür. Bu minvalde çalışmamızda Arap edebiyatının önemli simalarından şair Ebu't-Tayyib el-Mutenebbî'nin şiirlerinde yabancılaşma olgusu işlenmiştir. Çalışmamızın giriş kısmında yabancılaşma olgusundan genel anlamda bahsedilip olgunun tarihsel sürecine değinilmiştir. Birinci bölümde, yabancılaşmanın kavramsal çerçevesi çizilmiş ve olgusal anlamda farklı başlıklar altında açıklanmıştır. İkinci bölümde, Abbasi döneminde yaşamış olan şair Ebu't-Tayyib el-Mutenebbî'nin hayatı ele alınmıştır. Üçüncü bölümde, şairin yabancılaşma yaşadığı alanlar farklı başlıklar altında incelenmiş olup sosyolojik ve psikolojik verilerle desteklenmiştir. Sonuç bölümünde, şairin şiirlerine yansıyan yabancılaşma olgusu ile ilgili varılan bulgulara yer verilmiştir.

ANAHTAR KELİMELER: Yabancılaşma, Şiir, İğtirab, Ebu't-Tayyib el-Mutenebbî

Abstract:
It is assumed that the concept of alienation emerged in the Old Testament to describe the behavior of people in religious belief rituals. Its inclusion in social sciences as a notion began in the modern period with the Industrial Revolution. The definitions and studies on this concept are shaped around the idea of "alienation from labor" put forward by Karl Marx in this period. Alienation is not only limited to the economic field; sociology, psychology, politics, religion, language, literature, education, etc. Has also been the subject of interdisciplinary research. When we look at Arabic literature, we see that the concept of alienation is explained with the notion of vanishment. Therefore, although alienation explained by the notion of vanishment began to be defined from the 18th century, it is actually a concept that existed in the lives of human beings in earlier periods. Because, according to Hegel, alienation, which means moving away, is identical with the history of humankind. Therefore, the concept of alienation will continue to exist as long as mankind exist on the Earth. It is possible to see the concept of alienation in the communication, in every individual field of interest and in the poetry reflecting emotions of human, which is a social creature. In this context, in our study, the concept of alienation is discussed in the poems of the poet Ebu't-Tayyib el-Mutanebbi, one of the important figures of Arabic literature. In the introduction of our study, the concept of alienation is mentioned in general terms and the historical process of the concept is mentioned. In the first part, the conceptual framework of alienation is drawn and conceptually explained under different topics. In the second part, the life of the poet Ebu't-Tayyib el-Mutanebbi, who lived during the Abbasid period, is narrated. In the third chapter, the areas where the poet experienced alienation were examined under different headings and supported by sociological and psychological data. And; in conclusion, general findings about the concept of alienation are made and the factors that caused the poet's alienation are presented.

KEY WORDS: Alienation, Poetry, Vanishment, Ebu't-Tayyib el-Mutanebbi