217/1 (S. 1-238) Numaralı Urfa Şer'iyye Sicili'nin transkripsiyon ve değerlendirmesi (H. 1317-1318/M. 1899-1900)
Transcription and examination of Urfa Court Records numbered 217/1 (S. 1-238) (H. 1317-1318/1899-1900 AD)
Yazar: MUSTAFA KARATAŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ İLHAN PALALI
Harran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Tarih = History
Dizin: 19. yüzyıl = 19. century ; Kent tarihi = Urban history ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Şanlıurfa = Şanlıurfa ; Şeriye sicilleri = Court registers

Özet:
Arşiv kaynakları içinde şer'iyye sicilleri büyük öneme sahiptir. Barındırdığı belge muhteviyatı ve dava konularıyla Osmanlı devletinin taşra teşkilatının işleyişi ile şehirlerin sosyal ve iktisadî durumunu ve o dönemin dünyasını her yönüyle yansıtmaktadır. Davalara taraftar olanlar ile şahitler huzurunda kayda alınmalarından dolayı birinci elden ve güvenilir kaynaklar olarak kabul edilmiştir. Bu yüzden sosyal bilimcilerin ya da tarihçilerin araştırmalarında başvuru kaynakları olarak tercih edilen defterler olmuşlardır. 
Osmanlı dönemi Urfa şehri, gerek kültür, gerek etnik yapı, gerekse de sosyal ve iktisadî anlamda hala tarihçilerin araştırma sahası olma niteliğini taşımaktadır. Şehrin nüfusunu oluşturan Müslüman ve Gayrimüslimlerin nasıl bunca zaman beraber yaşadıkları, aralarındaki ilişkiler ile vakfiye kayıtları ve şehrin mekânları gibi konularda arşiv belgeleri ya da Urfa şehrinin haritası hüviyetinde olan Urfa şer'iyye sicillerine başvuru yapılması gerekmektedir. 
Bu çalışmanın konusu, Osmanlı şer'iyye mahkeme kayıtları olan şer'iyye sicillerinden Urfa şehrine ait olan 217/1 numaralı defterin incelenmesidir. Osmanlı taşra teşkilatı içerisinde Urfa şehrinin ve şehirde yaşayan Müslim-Gayrimüslim ahali ile mahkeme kayıtlarındaki vekil-vasi tayinlerine değinilmiştir. 
Çalışmanın sonunda Osmanlı hukuk sistemi içerisinde şer'iyye mahkemeleri ve Urfa şer'iyye mahkeme kayıtlarından 217/1 numaralı defterde kayıtlı belgelerden Urfa şehrinin o dönemdeki sosyal yapısı, mahkemenin işleyişi hakkında bilgilere ulaşılmış, şer'iyye mahkemesinde vekil olarak görev yapan şahısların tamamının mühtedi ve gayrimüslimlerden oluştuğu, vekâleti tekelleştirdikleri sicilin incelenmesinden anlaşılmıştır.

Abstract:
Court records are of great importance for archive sources. Thanks to their documentary content and subject matters, they reveal workings of provincial organization, social and economic status of the cities, and daily life of the period. As they were recorded by litigant and defendants before the witnesses, they are considered to be reliable sources. Therefore, they have been preferred by social scientists and historians as primary sources in their researches. 
For historians, Urfa has still been a region to study due to its culture, ethnicity, and social and economic status during the Ottoman era. To understand how Muslim and Non-Muslim populations had lived together till now and the relations between these communities and to examine records of endowment and city locations; one should refer to archive documents or Urfa court records, regarded as maps of the Urfa city. 
This study examines the registry numbered 217/1 which includes religious court records of Urfa city during Ottoman period. The study will explore the provincial organization in Ottoman Urfa city and analyse court records involving appointment of guardianship or attorney among Muslim and non-Muslim populations. 
At the end of the study, much data were collected from the registry numbered 217/1 on the social structure and population of Urfa city during that period and the place of court records in Ottoman judicial system. After examining the aforementioned court records, the study also finds out that attorneys in the religious court consisted of either converts or non-Muslims, thus monopolising the power of attorney.