Muson dolaşımının Doğu Akdeniz ve Türkiye yaz sıcaklıklarına etkileri
Influences of the monsoon circulation in Summer temperatures of the Eastern Mediterranean and Turkey
Yazar: ZAHİDE ACAR DENİZ
Danışman: PROF. DR. BARBAROS GÖNENÇGİL
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı / Coğrafya Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Coğrafya = Geography ; Fiziki coğrafya = Physical geography ; Klimatoloji = Climatology ; Muson = Monsoon ; Sıcaklık = Temperature ; İklim = Climate

Özet:
Akdeniz ikliminde yer alan Türkiye, yaz mevsimi sıcaklıklarının alansal dağılış özellikleri bakımından hassas bir noktada bulunur. Bu çalışmanın amacı, Türkiye'nin yaz mevsimi sıcaklıklarının alansal ve zamansal dağılış desenlerini anlamak, hava sıcaklıkları ve ravinsonde ölçümlerindeki değişkenliği, yaz günü ve tropikal gün sayılarını belirlemek, 2010 yazındaki ekstrem koşulları sinoptik açıdan incelemeye çalışmak ve Türkiye yaz sıcaklıklarının muson dolaşımı ile ilişkisini incelemektir.Akdeniz havzasının yaz iklim koşulları, genel olarak fiziksel ve coğrafi etmenlerin kontrolünde, enlem, boylam, orografi, kara-deniz etkileşimi ve en önemlisi genel atmosfer dolaşımına bağlı olarak belirlenir. Akdeniz havzasının genel yaz iklim özelliklerini anlamak için reanaliz verilerinden yararlanılmıştır. Reanaliz verilerine göre, Akdeniz havzasının doğusu yaz mevsiminde (Haziran-Temmuz-Ağustos-Eylül (HTAE)) daha çok Azorlar antisiklonu ve muson dolaşımının, batısı ve merkezi bölümleri ise Azorlar antisiklonu ve Atlantik kaynaklı dolaşımın etkisi altında kalır.Doğu Akdeniz havzası ve Türkiye'de yaz mevsimi iklimi çoğunlukla Azorlar yüksek basıncı ve muson dolaşımının uzantısı olan Basra alçak basıncı tarafından kontrol edilir. Kuvvetli ve zayıf muson yıllarında Akdeniz havzası atmosfer dolaşımında önemli farklılıklar vardır.Türkiye'de hava sıcaklıkları, HTAE aylarında Azor yüksek basıncı ve özellikle Türkiye'nin güneydoğusu ve doğusunda muson dolaşımının uzantısı alan Basra alçak basıncının etkisindedir. Türkiye'de yaz ortalama, minimum ve maksimum sıcaklıklarında istatistiksel olarak anlamlı artış eğilimleri egemendir. Hava sıcaklıklarındaki artış eğilimleri Marmara, Ege, Akdeniz Bölgeleri ile Doğu Karadeniz'de belirgindir.Tropikal gün ve yaz günü sayıları, 1970-2006 döneminde istatistiksel olarak anlamlı artış eğilimleri gösterir. Doğu Avrupa üzerindeki ekstrem hava anomalileri, Türkiye'nin kuzey kıyılarında yüksek sıcaklık anomalilerine neden olmuştur. 2010 yaz mevsiminde, özellikle Türkiye'nin kuzeyi ve kuzeydoğusunda yaz günü ve tropikal gün sayılarında artış eğilimi görülür. 2010 yazında, Ortadoğu, İran, Kafkaslar, Doğu Avrupa ve Türkiye'nin Karadeniz kıyıları büyük sıcak hava dalgasından etkilenmiştir.

Abstract:
Turkey, located in macro Mediterranean climate zone, has a delicate spot spatial on account of distribution of temperature feature. This PhD thesis aims to understand spatiotemporal distribution patterns of Turkey?s summer temperature and determined variability of air temperature and rawinsonde measures and extreme days, can examined synoptically extreme conditions in 2010 summer and analysed on the connection between monsoon and Turkey?s summer air temperatures.Generally, physical and geographical factors controlling summer climatic conditions over the Mediterranean basin have identified latitude, longitude, interaction of land-sea and the most important general atmosphere circulation. Reanalysis dataset is used to understand Mediterranean basin summer climate conditions. According to reanalysis dataset, the Eastern, western and central Mediterranean basins are influenced in June-July-August-September (JJAS) respectively, mostly Azores anticyclone and monsoon circulation, circulation of Atlantic originated and Azores anticyclone.Summer season climate of the Eastern Mediterranean Basin and Turkey are controlled by Azores anticylone and Persian low pressure, which branch of the Asian monsoon. In the atmospheric circulation over the Mediterranean Basin indicated significant differences strong and weak monsoon years.Turkey air temperatures have controlled with Azores anticyclone and especially south-southeastern part of Turkey are influencing low pressure over the Persian low pressure, branch of monsoon circulation, in JJAS. Summer mean, minimum and maximum air temperatures of Turkey have statistically significant increasing trends. Increasing trend in air temperatures has much in evidence Marmara, Aegean and Mediterrenean Regions and eastern part of Black Sea Region of Turkey.Annual number of tropical and summer days of Turkey display statistically significant increasing trend in all of stations the period of 1970-2006. Extreme weather anomaly over the eastern part of Europa in summer 2010 was caused by high temperature anomalies over the norther part of Turkey. The number of summer and tropical days shows increasing trend especially northern-northeastern part of Turkey in 2010 summer season. The mega heat wave influenced over Middle East, Iran, Caucasia, Eastern Europa and Black Sea seashore of Turkey in 2010 summer season.