Majör depresyon ve bipolar depresyonda depresyon belirleyicileri ile kronotip ve intihar riski ilişkisi
Relationship between identifiers of depression, chronotype and suicide risk in major depression and bipolar depression
Yazar: YASEMİN ERKEN
Danışman: PROF. DR. SİNAN YETKİN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Gülhane Tıp Fakültesi / Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Affektif bozukluklar = Affective disorders ; Bipolar bozukluk = Bipolar disorder ; Depresif bozukluk = Depressive disorder ; Uyku bozuklukları = Sleep disorders

Özet:
Amaç: Majör depresyon (MD) ve bipolar depresyon (BD) duygudurum, davranış ve düşünceyi etkileyen intihar davranışı ile en ilişkili kronik psikiyatrik hastalıklardır. Bu hastalıkların etyolojisinde biyolojik aminlerin, nöroendokrin sistemlerin, kalıtımın yanı sıra sirkadyen ritim bozukluklarının da yer aldığı bilinmektedir. Kronotip, bireyler arasındaki sirkadiyen ritim farklılığıdır. Akşamcıl kronotipin duygudurum bozuklukları ve intihar ile ilişkili olduğu bilinmektedir. Bununla birlikte literatürde MD ve BD gruplarını kronotip ve intihar riski açısından karşılaştıran çalışma bulunmamaktadır. Bu çalışmada MD ve BD gruplarını ve bu gruplardaki depresyon belirleyicilerini kronotip ve intihar ilişkisi açısından karşılaştırmak amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Kesitsel tasarıma sahip olan mevcut çalışmanın örneklemini Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi Psikiyatri Kliniğine başvuran ve SCID-5 ile tanı konulan 18-65 yaş arasında 80 Majör Depresyon ve 68 Bipolar Depresyon tanılı hasta grupları oluşturmaktadır. Görüşme sırasında sosyodemografik özelliklere ilişkin veriler kaydedildikten sonra katılımcılara Hamilton Depresyon Derecelendirme Ölçeği (HAM-D), Hamilton Anksiyete Derecelendirme Ölçeği (HAM-A), Sabahçıl-Akşamcıl Ölçeği (SAÖ), Pittsburg Uyku Kalite İndeksi (PUKİ), İntihar Olasılığı Ölçeği (İOÖ) uygulanmıştır. Elde edilen veriler uygun istatistiksel yöntemler ile analiz edilmiştir.
Bulgular: BD ve MD grupları arasında sosyodemografik fark saptanmadı (p>0.05). MD grubunun %35'inin şimdiki depresyon dönemi "Bunaltılı özellik gösteren" olduğu, BD grubunun %30,9' unun şimdiki depresyon döneminin "Melankolik özellikli" olduğu belirlendi. BD grubunda MD grubuna göre tanı ve tedavi yaşlarının daha düşük (p<0.01), yinelemenin (p<0.001), hastaneye yatışının (p<0.01), karma özellikli dönemin (p<0.01), geçmişte tedavi olma ve EKT öyküsünün (p<0.001) daha fazla olduğu saptandı. MD ve BD gruplarında HAM-D, HAM-A, İOÖ, PUKİ toplam, SAÖ puanları ve kronotip dağılımları arasında fark bulunmadı (p>0.05). Her iki grupta en sık görülen kronotipin ara kronotip olduğu belirlendi. Tüm hastalarda akşamcıl kronotiplerin tanı yaşları ara kronotiplere göre daha düşük bulundu (p<0.05). Sabahçıl kronotiplerde melankolik özellikli depresyon olma oranı daha düşük saptandı (p<0.05). MD ve BD gruplarında her üç kronotipte HAM-D ve PUKİ puanları açısından fark saptanmadı (p>0.05). Akşamcıl olan MD hastalarının HAM-A toplam puanları hem sabahçıl hem de ara olan MD hastalarına göre daha yüksek bulundu (p<0.01). BD grubunda her üç kronotipte HAM-A puanları arasında fark saptanmadı (p>0.05). Akşamcıl olan MD ve BD gruplarının İOÖ toplam puanları sabahçıl gruba göre daha yüksek bulundu (p<0.05). MD ve BD gruplarında İOÖ toplam puanı ile HAM-D, HAM-A ve PUKİ puanları arasında pozitif yönlü korelasyon saptandı. Regresyon analizinde İOÖ toplam puanları için belirleyici faktörlerin kronotip, HAM-A ve PUKİ toplam puan olduğu saptandı (R²=0.350, F=12.662, p=0.000). Çok değişkenli lineer regresyon analizlerinin sonuçlarına göre BD veya MD olmanın İOÖ toplam ve alt puanları açısından bir etkisi olmadığı saptandı.  
Sonuç: MD ve BD gruplarında hipotezlerimizin aksine en sık ara kronotip görüldüğü ve kronotip açısından her iki grupta farklılık olmadığı saptanmıştır. Her iki grupta da akşamcıl kronotipin intihar olasılığı ile ilişkili olduğu görülmektedir. MD grubunda akşamcıl kronotipin anksiyete şiddeti ile ilişkili olduğu saptanmıştır. Akşamcıl kronotipin, depresyon şiddetinin, anksiyete şiddetinin ve kötü uyku kalitesinin intihar olasılığını artırdığı, BD veya MD olmanın ise İOÖ Toplam ve alt puanları açısından bir etkisi olmadığı görülmüştür.
Anahtar Sözcükler: Majör depresyon, Bipolar depresyon, Kronotip, İntihar

Abstract:
Objective: Major depression (MD) and bipolar depression (BD) are chronic psychiatric illnesses that affect mood, behavior and thinking and are most associated with suicidal behavior. In addition to biological amines, neuroendocrine systems and heredity, circadian rhythm disorders are also involved in the etiology. Chronotype is the difference in circadian rhythm between individuals. Evening chronotype is known to be associated with mood disorders and suicidality. However, there are no studies in the literature comparing MD and BD groups in terms of chronotype and suicide risk. In this study, we aimed to compare MD and BD groups and the identifiers of depression in these groups in terms of the relationship between chronotype and suicide risk. 
Materials and Method: The sample of the present study, which had a cross-sectional design, consisted of 80 patients with major depression and 68 patients with bipolar depression between the ages of 18-65 who were admitted to the Psychiatry Clinic of Gülhane Training and Research Hospital. Patients were diagnosed with SCID-5. Data on sociodemographic characteristics were recorded during the interview. Afterwards, Hamilton Depression Rating Scale (HDRS), Hamilton Anxiety Rating Scale (HARS), Morningness-Eveningness Questionnaire (MEQ), Pittsburg Sleep Quality Index (PSQI) and Suicide Probability Scale (SPS) were administered. The data obtained were analyzed with appropriate statistical methods. 
Results: No sociodemographic difference was found between BD and MD groups (p>0.05). It was determined that 35% of the MD group had a current depressive episode with "depressed features", while 30.9% of the BD group had a current depressive episode with "melancholic features". In the BD group, the age at diagnosis and treatment was lower (p<0.01), recurrence (p<0.001), hospitalization (p<0.01), mixed feature episode (p<0.01), history of previous treatment and ECT (p<0.001) were higher than the MD group. There was no difference between the HDRS, HARS, SPS, PSQI total, and MEQ scores and chronotype distributions in the MD and BD groups (p>0.05). The most common chronotype in both groups was neither chronotype. In all patients, the age at diagnosis was found to be lower in the evening chronotypes compared to the neither chronotypes (p<0.05). The rate of depression with melancholic features was lower in the morning chronotypes (p<0.05). There was no difference between MD and BD groups in terms of HDRS and PSQI scores in all three chronotypes (p>0.05). Evening type MD patients had higher HARS Total scores than both morning and neither type MD patients (p<0.01). In the BD group, there was no difference between HARS scores in all three chronotypes (p>0.05). In the evening type of MD and BD groups, the total scores of the SPS were higher than those of the morning types (p<0.05). There was a positive correlation between the total score of the SPS and the HDRS, HARS and PSQI scores in the MD and BD groups. Regression analysis revealed that chronotype, HDRS, HARS and PSQI Total score were the determinant factors for the total score of SPS (R² =0.350, F=12.662, p=0.000). According to the results of multivariate linear regression analyses, it was found that being BD or MD had no effect on the total and subscores of the SPS.
Conclusion: Contrary to our hypotheses, neither chronotype was the most common chronotype in MD and BD groups and there was no difference in chronotype in both groups. In both groups, it was observed that the evening chronotype was associated with suicide probability. In the MD group, it was found that the evening chronotype was associated with the severity of anxiety. Evening chronotype, depression severity, anxiety severity and poor sleep quality were found to increase the probability of suicide. The diagnoses of BD or MD were found to have no effect on the total and subscores of the SPS.
Keywords: Major depression, Bipolar depression, Chronotype, Suicide