Roma ve Bizans Devri'nde Karadeniz Ereğlisi
Karadeniz Ereğli in Roman and Byzantine Periods
Yazar: ÖZLEM YAMAN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ÖZKAN ERTUĞRUL
Trakya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Bizans Dönemi = Byzantine Period ; Kaleler = Fortnesses ; Karadeniz = Black Sea ; Karadeniz bölgesi = Black Sea region ; Kiliseler = Churchs ; Roma Dönemi = Roman Period ; Surlar = City walls ; Tarihi eserler = Historic buildings ; Zonguldak-Ereğli = Zonguldak-Ereğli

Özet:
Tarihsel kökleri M.Ö. 2500'lü yıllara kadar uzanan Karadeniz Ereğli, günümüze kadar geçen zaman içinde birçok Anadolu uygarlığını barındırarak bir uygarlıklar mozaiği oluşturmuştur.2000 yılında gerçekleştirilen arkeolojik kazıların sonucunda, Karadeniz Ereğli'nin, M.Ö. 2500'lü yıllara dayanan bir yerleşim bölgesi olduğu ortaya çıkmıştır. Bu tarih Anadolu tarihi içinde İlk Tunç Çağı ve Hititler Öncesi Dönem'e rastlamaktadır. M.Ö. 2000?800 yılları arasında bölgeye Doğu ve Batı'dan göçler olduğu bilinmektedir. Bu dönemde, Thrak soyundan olan Mariandynler, Ereğli'ye yerleşmiş, kente Mariandynler ülkesi anlamına gelen ?Mariandynia? adını vermişlerdir. M.Ö. 6. yüzyılın ortalarında ise, Megaralı ve Boitialı Dor göçmenler Mariandynler'i de egemenlikleri altına alarak burayı Yunan kolonisi haline getirmişlerdir. Bu dönemde, Yunan mitolojisinin efsanevi kahramanı Herakles, kentin kurucusu olarak kabul görmüş ve kent onun adına izafeten ?Herakleia Pontike? olarak anılmıştır. Herakleia Pontike, Roma İmparatorluğu'nun hâkimiyetine girene kadar her türlü tehdide karşı bağımsızlığını korumuştur. Ancak M.Ö. 70 yılında gerçekleşen Roma işgali sonucunda bağımsızlığı ile birlikte politik gücünü de kaybetmiştir. Kent, 1. yüzyılda Hıristiyanlık dininin etkisiyle, Hıristiyanlığın önemli gizli merkezlerinden biri haline gelmiştir. 395 yılında Roma İmparatorluğu'nun ikiye ayrılması sonucu Bizans hâkimiyetine giren bu topraklar, II. Theodosios'un hâkimiyeti sırasında Hıristiyanlığın kesin bir zafer kazanmasıyla metropolis olmuştur. Ereğli, Anadolu'daki Bizans hâkimiyetinin son bulmasının ardından 1393 dolaylarında Türk hâkimiyetine girmiştir.Kent, M.Ö. 2500'lü yıllara dayanan tarihiyle, üzerinde barındırdığı uygarlıklara ait birçok eseri hala saklamaktadır. Fakat kent bazı dönemlerde işgallere, yağmalara maruz kalmış ve eserlerinin bir kısmını kaybetmiştir.Araştırmada Karadeniz Ereğli'nin Roma ve Bizans Devri'ndeki durumu, bu döneme ait eserlerle birlikte ele alınarak incelenmiştir.Kent, M.Ö. 70 yılında gerçekleşen Roma işgali sırasında baştan aşağı yakılıp yıkılmıştır. Roma hâkimiyetine giren kent, adeta yeniden inşa edilerek, Roma stilinde yeni bir mimari üsluba kavuşturulmuştur. Mevcut surlar güçlendirilmiş, tersaneler kurulmuş, kentin su ihtiyacına yönelik su kemerleri ve sarnıçlar yaptırılmıştır.Bizans Devri'ne gelindiğinde ise kentte yeniden bir imar faaliyetine gidilmiştir. Surlar tekrar onarılmış; kale, fener ve su ihtiyacına yönelik sarnıçlar inşa edilmiştir. Ayrıca kent, bu dönemde inşa edilen kiliselerle birlikte Hıristiyanlığın önemli bir merkezi haline gelmiştir.Anahtar Kelimeler: Roma, Bizans, Sur, Sarnıç, Kilise.

Abstract:
Karadeniz Ereğli, historical roots of which extends back to 2500 BC, has created a mosaic of civilizations by hosting many Anatolian civilizations in the course of time from past to present.As a result of archaeological excavations that carried out in 2000, it emerged that Karadeniz Ereğli is a residential area that dates back to 2500 BC. This date in the history of Anatolia coincides with Early Bronze Age and The Period before the Hittites. It is known that there were immigrations from East and West to the region between 2000 and 800 BC. In this period, Mariandynians, who were descended from Thrak, settled in Ereğli and gave to the city the name ?Mariandynia? which means the land of Mariandynians. In the middle of the 6th century BC, Dorian immigrants from Megara and Boitia domineered Mariandynians and populated this area as a Greek colony. In this period, Heracles, the legendary hero of Greek mythology, gained recognition as the founder of the city and city was called in honor of him ?Heracleia Pontike?. Heracleia Pontike maintained its independence against all kinds of threats until it came under the rule of Roman Empire. However city lost its independence along with its politic power as a result of the Roman occupation that occurred in 70 BC. In first century, city became one of the most important hidden centers with the influence of religion of Christianity. These lands, which came under the rule of Byzantine as a result of division of Roman Empire in 395, became metropolis with certain victory of Christianity during the reign of II. Theodosios. After Byzantine domination in Anatolia, Ereğli came under the rule of Turks in 1393.The city, with its history that dates back to 2500 BC, still keeps many works belonging to civilizations which already existed on this land. However the city lost some of the works as a result of occupations and depredations in some periods.In this research, the condition of Karadeniz Ereğli in Roman and Byzantine Periods was examined and discussed with the works that belong to these periods.City was thoroughly devastated during the Roman occupation that occurred in 70 BC. The city which came under the rule of Roman Empire was almost rebuilt and had a new Roman architecture style. City walls were strengthened, shipyards were established and aqueducts and cisterns were constructed for the city?s water requirement.During the Byzantine Period, re-development actions were made in the city. The city walls were repaired again and castle, lighthouse and the cisterns were built for water requirement of the city. Additionally, with the churches which were built in this period, city became an important centre of Christianity.Key Words: Roman, Byzantine, City Wall, Cistern, Church.