Analitik hiyerarşi yöntemi ile otogar yer seçimi: Isparta örneği
The location selection of a bus terminal through analytic hierarchy process: The case of Isparta
Yazar: ESRA ERDİNÇ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ENGİN KEPENEK
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Otogar alanları, kentler arası ulaşım ağının kent ile buluştuğu noktalarda konumlanması gereken, aynı zamanda kullanıcı için optimum erişilebilirlik özelliklerine sahip, kentte yer alan havayolu, demiryolu gibi diğer toplu taşıma ağları ile entegre olması gereken alanlardır. Bu yolcu toplama ve aktarma tesisleri olarak tanımlanan otogarlar, yolcular için aynı zamanda konaklama, yeme-içme, alışveriş merkezleri gibi diğer komplekslerle iç içe yer alan merkezlerdir. Kentte yeri doğru seçilmiş bir otogar alanı kentin geleceği açısından büyük bir önem teşkil etmektedir.

Isparta ili nüfusunun yaklaşık üçte biri öğrenci olan ve bulunan askeri alan neticesinde yılda dört kez asker sevkiyatının yapıldığı (1 yılda yaklaşık 40.000 asker) orta ölçekli bir Anadolu Kentidir. Kent üniversiteli nüfusu ile birlikte hizmet sektörü ağırlıklı, üniversite kenti kimliğindedir. Yılın belli dönemlerinde yolcu trafiği yüksek olan kent için otogar alanı en önemli planlama araçlarından biridir. Kent için bir çekim noktası niteliğinde olan otogar alanı yer seçimi, kentin gelişim yönünü etkileyecek ve kent bu alana doğru gelişecektir.

Bu çalışmada ilk olarak tezin amacı, kapsamı ve yöntemi belirlenmiş olup ikinci bölümde literatürdeki kaynak özetleri incelenmiştir. Üçüncü bölümde otogar alanı yer seçimi incelenmiş olup yer seçim kriterleri belirlenmiştir. Bu bölümde ayrıca tezin yöntemi olan Analitik Hiyerarşi Yöntemi incelenmiştir. Dördüncü bölümde Isparta ili mekânsal gelişimi, arazi kullanım yapısı, ulaşım yapısı incelenmiş olup, mevcut otogar alanı, yeni otogar alanı, kentin mekânsal gelişimi, üst ölçek plan kararları ve çevre yolu alternatifleri de göz önüne alınarak belirlenen 5 otogar alanı yer seçim kriterleri doğrultusunda incelenmiştir. Daha sonra belirlenen otogar alanı kullanıcı gruplarıyla anket çalışması yapılmış ve Analitik Hiyerarşi Yöntemi ile anket sonuçlarından otogar alanı yer seçim kriterlerinin ağırlıklı ortalaması hesaplanmıştır. Belirlenen ağırlıklı ortalamalar otogar alanlarının değerlendirme sonuçlarıyla birleştirilmiştir.

Yapılan çalışmada belirlenen kriterlere göre optimum yer seçimi sırasıyla; Toki (0,78 puan), daha sonra Sav Yolu (0,71 puan), Yeni Otogar Alanı (0,69 puan), mevcut otogar alanı (0,69 puan) ve Gümüşgün (0,46 puan) olmuştur.

Abstract:
The locations of bus terminals are areas that should be located at the points where the intercity transportation network meets the city, and at the same time, they should be integrated with other public transportation networks such as airline and rail in the city, which have optimum accessibility features for the user. Bus terminals, which are defined as passenger collection and transfer facilities, are centers including other complexes such as accommodation, food and beverage and shopping centers for passengers at the same time. A properly chosen bus terminal area in the city has a great importance for the future of the city. 

Isparta is a medium-sized Anatolian city, where approximately one-third of its population consist of students and it is despatched four times a year as a result of having a military area(around 40,000 soldiers per year). The city is identified as a university city with its undergraduate population and a predominately service sector. The bus terminal area is one of the most important planning tools for the city, which has high passenger traffic at certain times of the year. The choice of the bus terminal area, which is a point of attraction for the city, will affect the development direction of the city and the city will develop towards this area.

In this study, firstly, the purpose, scope and method of the thesis have been determined and in the second part, the resource summaries in the literature have been examined. In the third section, the location of the bus station area has been examined and the location selection criteria have been determined. In this section, the Analytical Hierarchy Process, which is the method of the thesis, is also examined. In the fourth section, the spatial development, land use structure and transportation structure of Isparta were examined, and the 5 bus station areas determined by considering the existing bus station area, the new bus station area, the city's spatial development, upper-scale plan decisions and the ring road alternatives were examined in line with the location selection criteria. Then, a survey was conducted with the user groups of the bus terminal area, and the weighted average of the bus terminal area selection criteria was calculated from the survey results with the Analytical Hierarchy Process. The determined weighted averages are combined with the evaluation results of bus terminal areas.

According to the criteria determined in the study, the optimum location selection is respectively Toki (0.78 points), later Sav Road (0.71 points), New Bus Terminal Area (0.69 points), the current bus terminal area (0.69 points) and Gumusgun (0.46 points).