Bilgi teknolojileri ve gözetim toplumu üzerine sosyolojik bir çalışma
A sociological research on surveillance society of information technologies
Yazar: EDA TAŞ
Danışman: PROF. DR. SÜLEYMAN İLHAN
Fırat Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Sosyometri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sosyoloji = Sociology

Özet:
Gözetleme olgusu, insanlığın var oluşundan bu yana varlığını devam ettiren bir davranış modelidir. Gözetim kavramının "göz" kelimesinden türediğini ve bilgi teknolojilerinin de onun en yakın aracı olduğunu söylemek mümkündür. İlk çağlardan bu yana neredeyse tüm toplumlarda gözetim, toplumsal denetim ve kontrolü sağlayan iktidar güçlerinin önemli bir aracı olmuştur. Yıllar boyunca toplum; ekonomik, siyasal, sosyal ve kültürel alanlarda gelişme göstererek birtakım değişim ve dönüşümlere maruz kalmıştır. Değişen toplum yapısıyla birlikte gözetimin yapısında da birtakım dönüşümler meydana gelmiştir. Özellikle internet ve bilgi teknolojileri ile tarihten günümüze kadar gözetimin dönüşümünü kapsamlı olarak ele alan bu çalışmada, internet ve bilgi teknolojilerinin etkisi üzerinden, akışkanlaşan bir gözetim ile karşı karşıya kalındığı gerçeğine ulaşılmıştır. Uzun yıllar boyunca görme duyusu ile gerçekleşen gözetim pratikleri, günümüzde yalnızca bireyler aracılığıyla değil takip cihazları, kameralar, internet, dinleme cihazları, uydu sistemleri, telefonlar, bilgisayarlar gibi farklı teknolojik araçlarla da yapılmaktadır.
Devamlı olarak gelişme gösteren bilgi teknolojilerinin hemen hemen her alanda kullanılmaya başlanması ile coğrafi olarak tüm sınırlar ortadan kalkmıştır. Yaşamı küresel alana çeviren bilgi teknolojileri, internet veya sosyal ağların kullanımı ile bireylerin gönüllü olarak özel yaşam ihlaline, güvenliğin yok oluşuna, özel alan ile kamusal alan arasında ayrımın ortadan kalkmasına neden olmuştur. Dolayısıyla tarih boyunca önemini hep koruyan mahremiyet, bilgi teknolojileri ve gözetimin dönüşümü ile günümüzde daha fazla ihlal edilmeye başlanmıştır.
Anahtar Kelimeler: Bilgi Teknolojileri, Denetim, Gözetim, Gözetim Toplumu, Mahremiyet

Abstract:
The phenomenon of surveillance has been a model of behavior that has existed since the existence of humanity. It is possible to say that the concept of surveillance derives from the word "eye" and information technologies are its closest tool. In almost all societies since ancient times, surveillance has been an important tool of the powers of power that ensure social control and supervision. Over the years, society has been subjected to changes and transformations in economic, political, social and cultural fields. With the changing social structure, some transformations have also occurred in the structure of surveillance. This study, which comprehensively addresses the transformation of surveillance from history to the present day, especially with the internet and information technologies, has reached the fact that we are faced with a fluidized surveillance through the impact of the internet and information technologies. Surveillance practices, which for many years have been carried out through the sense of sight, are now carried out not only through individuals, but also through various technological tools such as tracking devices, cameras, the internet, listening devices, satellite systems, telephones and computers.
With the continuous development of information technologies in almost every field, all geographical borders have been eliminated. These technologies, which turn life into a global space, have led to the voluntary violation of privacy, the destruction of security, and the disappearance of the distinction between private and public space through the use of the internet or social networks. Therefore, privacy, which has always maintained its importance throughout history, has started to be violated more today with the transformation of information technologies and surveillance.
Keywords: Information Technology, Audit, Surveillance, Surveillance Society, Privacy