Türkiye mobil telekomünikasyon piyasasında regülasyon ve rekabet: Şebeke etkisi ve tüketici tercihlerinin ekonomik analizi
Regulation and competition in the Turkish mobile telecommunications market: Economic analysis of network effects and consumer choices
Yazar: MURAT ÇETİNKAYA
Danışman: PROF. DR. NECMİDDİN BAĞDADİOĞLU
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Ekonomi = Economics ; Maliye = Finance
Dizin: Ekonomik analiz = Economic analysis ; Kritik kütle = Critical mass ; Logit modeli = Logit model ; Lojistik regresyon analizi = Logistic regression analysis ; Mobil telekomünikasyon sektörü = Mobile telecommunication market ; Telefon ağları = Telephone networks ; Telekomünikasyon sektörü = Telecommunication sector ; Tüketici tercihleri = Consumer preferences ; Şebeke etkileri = Network effects

Özet:
Mobil telekomünikasyon sektörü, özellikle bilgi ve iletişim teknolojilerinde yaşanan hızlı değişimi ve yenilikleri gündelik hayatımıza çok kısa sürelerde yansıtan gelişmelere sahne olmuştur. Bu dinamik özelliğinin yanı sıra sektörün taşıdığı kendisine özgü nitelikler nedeniyle, bu sektörde firma ve tüketici davranışlarının analizi klasik piyasalardakinden farklılaşmaktadır. Sektöre ilişkin kamu politikalarında karar alıcılar tarafından, şebeke etkileri, izlek bağımlılığı, kritik kitle, standardizasyon, uyumluluk, kilitlenme, değiştirme maliyetleri, fiyat farklılaştırması gibi temel konuların dikkate alınmaksızın politikalar üretilmesi, söz konusu politikalar ile ulaşılması istenilen sonuçların elde edilmesini engelleyebilecektir. Bu nedenle başta şebeke etkileri olmak üzere, belirtilen hususların mobil telekomünikasyon sektöründe regülasyon ve rekabet politikalarının oluşturulmasında dikkatli bir şekilde hesaba katılması bir zorunluluktur.Bu çerçevede, tez çalışmasının temel amacı şebeke içi ve şebeke dışı fiyat farklılaştırmasını da dikkate alarak, abonelerin operatör tercihlerinde etkili olan unsurların ortaya konulmasıdır. Bu amaçla öncelikle çalışmanın birinci ve ikinci bölümlerinde sektörün özellikleri ve ilgili literatür ele alınmaktadır. Üçüncü bölümde, zaman serisi ve panel veri analizi yapılarak, operatörler tarafından uygulanan fiyat farklılaştırması stratejisinin, abonelerin şebeke içi ve şebeke dışı görüşme trafiklerinin dağılımı üzerindeki etki derecesi ortaya konulmaktadır. Son bölümde de kesikli tercih modellerinden lojistik regresyon yöntemi ile Türkiye kentsel nüfusunu temsilen yapılan anket sonucunda elde edilen veriler ve operatörlere ait göstergeler kullanılarak, abonelerin operatör tercihleri üzerinde etkili olabilecek unsurlar incelenmektedir. Analizler neticesinde, tüketicilerin operatör tercihlerinde, kendi demografik özelliklerinin yanı sıra, operatörlerin pazar payları, bir önceki dönemde elde ettikleri abone artış sayısı, fiyatlar ve hanede kullanılan operatörün / operatörlerin anlamlı ve kaydadeğer etkileri oldukları sonucuna ulaşılmıştır.Kullanılan veriler, örneklem özelliği ve ampirik analiz yöntemleri açısından literatüre katkı sağladığı düşünülen çalışmada, Türkiye mobil telekomünikasyon piyasasında şebeke etkilerinin varlığı ve bu etkilerin kaynakları ortaya konulmaya çalışılmıştır. Elde edilen sonuçlar, karar vericilere, bundan sonra sektörde yaşanacak ekonomik ve teknolojik gelişmeleri de hesaba katarak alacakları politika kararlarında kullanabilecekleri bir girdi niteliktedir. Ulaşılan sonuçların özellikle fiyat düzenlemeleri, pazar gücü analizi ve vergi düzenlemeleri olmak üzere, hem mevcut durumda hem de gelecekte daha rekabetçi bir piyasa oluşturmaya dönük tüm kararlarda dikkate alınması gerekmektedir.

Abstract:
We witness that the mobile telecommunications industry has directly passed on the innovations and particularly the improvements of information and communication technologies to our daily lives. As a result of the dynamic features of this industry as well as its unique characteristics, the analysis of firm strategies and consumer preferences differs from usual markets. Disregarding the issues such as network effects, path dependence, critical mass, standardization, compatibility, lock-in, switching costs and price differentiation during policy making process may result in unintended consequences and may prevent accomplishment of the desired policy outcomes. Therefore, above mentioned issues, predominantly network effects, should inevitably be considered in the regulation and competition policies in the mobile telecommunications market.In this context, taking on-net / off-net price differentiation into account as well, the main aim of the dissertation is to reveal the factors which affect subscribers? operator choices. For this purpose, the first and second chapters of the dissertation cover determining features of the relevant industry, and the theoretical and empirical literature respectively. Third chapter includes time series and panel data analysis of the effects of price differentiation on the on-net / off-net traffic volume differences. Using the outcomes of a country-wide consumer survey and variables regarding operator attributes, the last chapter involves the logit analysis of the factors which may affect operator choice. Both operator specific variables and consumer specific indicators are used in the logit regressions employed in this part. The results of the fourth chapter indicate that, in addition to the demographic characteristics of the consumers, subscribers? operator choice is influenced by operators? market shares, number of new subscribers, prices, and operators subscribed by the other members of the household.The contributions of the dissertation to the literature on the Turkish mobile telecommunications market result from the data used, the sample of the survey and the empirical methods employed. In the dissertation it has been endeavoured to reveal the existence, magnitude and sources of network effects in the Turkish mobile telecommunications market. The results of our analysis seem to be an essential input for policy makers in taking their decisions. We suggest that in market power analysis, tax regulations, and especially in price regulations, the results in this dissertation should be taken into account in the policy decisions of the relevant public authorities in order to establish a more competitive market both at present and in the foreseeable future.