Yeniden işlevlendirilen miras yapılarının kullanım sürecinde değerlendirilmesi: Kilis Eski Hamam örnek çalışması
Performance assessment of adaptively reused heritage buildings via post-occupancy evaluation: Kilis Eski Hamam case study
Yazar: ESRA İSLAMOĞLU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ TÜLAY KARADAYI YENİCE
Hasan Kalyoncu Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Tarihi koruma = Historic preservation ; Yeniden işlevlendirme = Refunctioning

Özet:
Çağdaş koruma kuramı ve pratiğinde yeniden işlevlendirme, miras yapılarını korumada giderek yaygınlaşan bir müdahale yaklaşımıdır. Ancak yeniden kullanıma uyarlama projeleri sıklıkla yanlış karar ve uygulamalar içermektedir. Miras yapıları hem adaptasyon hem kullanım sürecinde birçok yönden zarar görmekte, bu durum dönüştürülen yapının performansını ve kullanıcı memnuniyetini de olumsuz etkilemektedir. Bu yüksek lisans tezi, miras yapılarının yeniden kullanım yaklaşımıyla özgün niteliklerini kaybetmeden korunabildiğini ve yeniden kullanımdan beklenen sosyokültürel, ekolojik ve ekonomik faydaların elde edilebildiğini sağlama arayışında kullanım sürecinde değerlendirme (KSD) yönteminin etkili bir araç olarak kullanılabileceği varsayımından yola çıkmıştır. Zira KSD çalışmalarının salt incelenen yapı ile ilgili geri bildirimler değil, mimarî tasarım süreçleri için veri oluşturacak "ileri bildirim"ler de sunmaları mümkündür. Tez kapsamında örnek bir KSD çalışması yapmak için restoran olarak yeniden kullanılan bir miras yapısı olan Eski Hamam seçilmiştir. Çalışmada yapının işlevsel, çevresel, mekânsal algı ve kültürel algı performanslarının değerlendirilmesi amaçlanmış; seçilen performans düzeylerinin içeriklerini belirlemek için kapsamlı bir literatür araştırması yapılmıştır. Veri toplamada gözlem, görüşme ve anket yöntemleri kullanılmıştır. Neticede yapının yeniden kullanımla zarar görmekte olduğu tespit edilmiş, nitelik kaybının önüne geçilmesi ve performansının iyileşmesi için bir dizi öneri sunulmuştur. Tezin dikkat çekici bulgularından biri, kullanıcıların dönüştürülmüş yapıya dair görüşlerinin uluslararası koruma ölçütlerine dayandırılan tespitlerle örtüşmemesi olmuştur. Bu durum, koruma bilincinin geniş toplum kesimlerince hâlâ kazanılamamış olduğuna işaret etmektedir. Sonuç olarak, KSD'nin miras yapılarını değerlendirmede uygun ve etkili bir yöntem olduğu, ancak kullanıcı görüşlerinin değerlendirmede temel ölçüt olarak alınmaması gerektiği kanaatine varılmıştır.

Abstract:
In contemporary conservation theory and practice, adaptive reuse is considered an important strategy towards the conservation of heritage buildings. However, adaptive reuse projects often involve wrong decisions and practices. Heritage buildings are damaged in many ways both during the adaptation and reuse processes, directly bearing on the performance of the building, as well as the satisfaction of its users. This master's thesis argues that post-occupancy evaluations (POEs) can be used as an effective tool to ensure the preservation of adaptively reused heritage buildings without any damage to their original characteristics while maintaining the expected sociocultural, ecological and economic benefits of adaptive reuse; for POEs not only give feedback about the assessed building but also "feedforward" to develop design guidance and criteria for future projects. This thesis presents the findings of a post-occupancy evaluation (POE) of an adaptively reused heritage building to a restaurant, as a case study. The POE was conducted to evaluate the performance of the adapted building with regards to functional, environmental, spatial and cultural perception elements. A review of literature was performed to identify the performance elements pertaining to the new use of the building. The study employed multiple data collection methods, including a walkthrough tour, interviews and a user survey. In conclusion, the POE has pointed to evident damage in the building by being reused, resulting in the development of a series of recommendations to prevent future deterioration and to improve the performance of the building. A key observation is that the views of the users on the reuse of the building do not coincide with the findings based on international heritage conservation criteria, which indicates that conservation awareness still has not been gained by the wider society. The conclusion is that, while POEs are an appropriate and effective method in evaluating adaptively reused heritage buildings, they should not necessarily rely on user feedback.