İdarenin yargı dışı denetim yollarının etkinliği
Efficiency of non-judicial review methods of the administration
Yazar: ÖMER CAN BAŞ
Danışman: DOÇ. DR. SEDAT ÇAL
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Bilgi edinme hakkı = Obtain information rights ; Denetim = Control ; Denetim sistemleri = Control systems ; Kamu Denetçiliği Kurumu = Ombudsman Institution ; Ombudsman = Ombudsman ; Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu = Human Rights and Equality Institution of Türkiye ; İdare hukuku = Administrative law ; İdari denetim = Administrative supervisions ; İnsan hakları = Human rights

Özet:
Hukuk devleti ilkesi, idarenin hukuka aykırı hareket etmesini önlemek maksadıyla
denetim faaliyetinin varlığını zorunlu görmektedir. İdarenin denetlenmesi mecburiyeti
idari işlemlerin hukuka uygunluk karinesinden yararlanmasına engel olmaz. Bu sebeple
hukuka uygunluk karinesinden yararlanan ve icrai işlem gerçekleştirme yetkisine sahip
olan idarenin gerçekleştireceği eylem ve işlemlerin denetlenmesi hukuken zorunludur.
Söz konusu denetimin esası yargılamaya dayansa da günümüzde yargı dışı denetim
yolları kendi varlıklarını göstermekte ve önemini artırmaktadır. Ancak yargı dışı denetim
yolları kural olarak kararlarında bağlayıcılık taşımasa da yargısal denetime kıyasla cazip
imkânlar sunmaktadır. Bu nedenle başta Batı hukuk sistemlerinde ombudsmanlık kurumu
ve benzer insan hakları kurumları etkinliklerini pekiştirmektedir. Bu gelişmeler
karşısında Türkiye, yargı dışı denetim yolları arasında yer alan idari ve siyasi
denetimlerde işlevsel açıdan katkılara sahipken ulusal düzeyde insan hakları kurumlarının
oluşturulmasında geç kalmıştır. Özellikle son on yılda ülkemizde yeni insan hakları
kurumları kurulmuş olmasına rağmen söz konusu kurumların yapısal ve işlevsel açıdan
bazı eksiklikleri bulunmaktadır. Bu çalışma idarenin yargısal ve yargı dışı yollarla
denetim farkları kapsamında yargı dışı denetim yollarının (özellikle kurulan yeni insan
hakları kurumlarının) yapısal ve işlevsel etkinliklerini konu edinmektedir.

Abstract:
The principle of the rule of law considers the existence of audit activity necessary in order
to prevent the administration from acting against the law. Obligation to audit the
administration does not prevent administrative acts from benefiting from the presumption
of legality. For this reason, it is legally possible and obligatory to audit the actions and
transactions to be carried out by the administration, which benefits from the presumption
of compliance with the law and has the authority to take enforcement action. Although
the basis of the said control is based on the judiciary, today, non-judicial control methods
show their own existence and increase their importance. However, although non-judicial
review methods are not binding in their decisions as a rule, they offer attractive
opportunities compared to judicial review. For this reason, the ombudsman institution and
similar human rights institutions reinforce their activities in Western legal systems. In the
face of these developments, while Turkey has functionally contributed to administrative
and political audits, which are among the means of extrajudicial control, it has been late
in establishing human rights institutions at the national level. Although new human rights
institutions have been established in our country, especially in the last ten years, these
institutions have some institutional and functional deficiencies. This study focuses on the
structural and functional effectiveness of the new human rights institutions, which were
established within the scope of the differences in supervision of the administration
through judicial and non-judicial means.