Çukurova bölgesi doğal vejetasyonunda bulunan bazı tek yıllık yonca türlerinin (Medicago scutellata, Medicago orbicularis, Medicago polymorpha) sitolojik, morfolojik ve biyolojik özellikleri üzerine bir araştırma /
Yazar: YAŞAR KARADAĞ
Danışman: PROF.DR. HASAN GÜLCAN
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1994
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Biyolojik özellikler = Biological properties ; Morfolojik özellikler = Morphological properties ; Sitolojik özellikler = Cytological properties ; Tarla bitkileri = Field crops ; Yonca = Alfalfa ; Çukurova bölgesi = Çukurova region

Özet:
78 5. ÖZET Bu araştırma, Çukurova Bölgesi doğal vejetasyonlarında yaygın olarak bulunan üç tekyıllık yonca türünün (Medi cago scutel lata, Medicago orbicularis ve Medi cago polymorpha) sitolojik, mor-folojik ve biyolojik özelliklerinin saptanması amacıyla sürdürülmüştür. Araştırmada, incelenen türlerin somatik kromozom sayıları, kromozom mor-foloji leri, yaprak, sap, kök, çiçek tozu ve tohum özellikleri incelenmiştir. Araştırmadan elde edilen bulgular aşağıda özetlenmiştir. 1. Canakvari yonca (Medicago scutel lata) ' da kromozom sayısı 2n=30, Diskvari yonca (Medicago orbicularis) ' da kromozom sayısı 2n=16 ve Pıtraklı yonca (Medicago polymorpha) ' da ise 2n=14 olarak bulunmuştur. Bu türlerde kromozom boylarının sırasıyla PL. scutel lata' da 1.635 u ile 3.082 m, tU. orbicularis' de 1.434 « ile 2.140 ju ve M. polymorpha' da ise 1.763 u ile 3.095 u arasında olduğu tesbit edilmiştir. Ayrıca, bu türlerde kromozomların ortalama kol indekslerinin ise sırasıyla, M^. scutel lata' da 0.662 ile 0.8B2, M;, orbicularis' de 0.775 ile 0.828 ve M. polymorpha' da ise 0.586 ile 0.836 arasında olduğu tesbit edilmiştir. 2. incelenen türlerde çenek yaprağı uzunluk ortalaması 7.735-19.585 mm, genişlik ortalaması 3.478-9.425 mm, uzunluk/genişlik oranları 1.91-3.38 olarak bulunmuştur. ilk tekli yaprağın uzunluk ortalaması 5.475-11.865 mm, gen işlik ortalaması 7.295-10.475 mm vb uzunluk/genişlik oranları 0.735-1.128 arasında bulunmaktadır, üçüncü yaprakta bir yan yaprakcıgın uzunluk ortalamsı 6.338-10.423 mm, genişlik ortalaması 7.135-7.883 ve uzunluk/genişlik oranları 0.892- 1.323 arasındadır, üçlü yapraklarda orta yaprakcıgın uzunluk ortalaması 12.073-26.097 mm, genişlik ortalaması 11.936- 20.456 mm, uzunluk/genişlik oranları 0.989-1.359 arasında oldukları anlaşılmıştır.79 3. Türlerimizde çiçek uzunluğu ortalama 4.407-7.638 mm, bayrak genişliği 3.178-4.569 mm arasında değişmektedir. Salkımlardaki çiçek sayıları ise 1-4 arasında değişmiş ve çiçek renkleri sarı rengin tonları olarak tanımlanmıştır. 4. Çeşitlerimizin çiçek tozlarında uzunluk ortalaması 38.623-42.518 mikron, genişlik ortalaması 34.888-39.942 mikron arasında bulunmuştur. Çiçek tozu şekillerinin de ig- silindir ve küreseldir. 5. Denemeye aldığımız tekyıllık yoncaların meyve yüksekliği ortalama 4.832-9.349 mm, meyve çapı 9.722-16.161 mm, meyve diken uzunluğu 2.319" dur. Aynı türlerin meyvelerinde kıvrım sayıları 3-10 arasında, meyve kıvrım yönü saat aksi yönünde ve meyve şeklinin küresel veya silindirik olarak bulunmuştur. Meyvelerin, |1 orbicularis ve M. polymorpha türlerinde tüysüz, diğerinde ise tüylü olduğu anlaşı lmıştır. 6. Çalışma materyalimizin tohum uzunluğu ortalama 2.738- 4.942 mm, tohum genişi 1 iğinin ise bütün türlerde tohum renginden acık birer benek halinde bulunduğu görülmüştür. Tohum renklerinin sarı-kahverengi nin tonları olduğu anlaşı lmıştır. 7. Deneme türlerimizin 1000 dane ağırlıklarının 3.345- 15.978 gr arasında değiştiği saptanmıştır. 8. Türlerimizin sap uzunluğu ortalamsı 20.390-40.255 cm, sap kalınlığı ortalaması ise 1.620-3.095 mm arasında yer almaktadır. Türlerdeki dal sayısının 1-12 arasında değiştiği görülmüştür. Sap kesitlerinin ise bütün türlerde kareye yakın köşeli ve içlerinin özlü olduğu, sap tüylülügü yönünden farklılıklara rastlandığı, M_;_ orbicularis ve ÇU. polymorpha türlerinin yatık habituslu olduğu saptanmıştır.80 9. üzerinde çalıştığımız tekyıllık yoncaların vejetayon devreleri sonunda kök uzunlukları ortalamasının 20.910-25.885 cm, kök yayılma genişliği ortalamasının da 2.238-2.988 cm arasnda değiştiği anlaşılmıştır. 10. İncelenen türlerde çiçek tozu canlılığının çimlendirme denemelerinde % 2-18 arasnda, sıvı vazelende ise % 71.0-72. 4 aras'ında değiştiği bulunmuştur. 11. Çalıştığımız türlerin tohumlarında çimlenme oranı sırasıyla % 1-13, % 43-56 ve % 5-28 arasında değişmiştir.

Abstract:
81 6. SUMMARY This research was conducted to determine cytological, morphological and biological characters of three annual alfalfa species (Medicaqo scutel lata. Medicaqo orbicularis and Medicaqo polymorpha) occured in native vegetation o-F Çukurova region. In the Study, The numbers o-F somatic chromosomes, leaf, stem, root, pood, flower, pollen and seed characteristics of the above mentioned species were determined. The results of the study were summarized as follow; 1. The numbers of somatic chromosomes of ^L_ scutel leta, M. orbicularis and M;. polymorpha were determined as 2n= 32, 2n= 16 and 2n= 14, respectively. It was determined that the lengths of chromosomes in PU_ scutel leta varied between 1.635 w and 3.082 u, between 1.434 m and 2.140 u in Ms. orbicularis and between 1.763 u and 3.095 u in M_;_ polymorpha. The arm ratios in the chromosomes of M_j_ scutel leta varied between 0.662 and 0.882, those in the chromosomes of M_j_ orbicularis between 0.775 and 0.828 and those in the chromosome of M. polymorpha between 0.586 and 0.836. 2. The mean length, width and length/width ratios of cotyledons of the alfalfa species varied between 7.735-19.585 mm, 3.478-9.425 mm and 1.91-3.38, respectively. The mean lengths of the unifoliate leaves were betweeen 5.475-11.865 mm, the mean width 7.295-10.475 mm while the length/width ratios were between 0.735-1.128, respectively. The mean lengths of a side leaflet of the third trifoliate leaves were measured between 6.338-10.423 mm, that of the width between 7.135-7.883 mm and the mean length/width ratios were between 0.892-1.323. It was understood, that the mean lengths of the central leaflets of the third trifoliate leaves were between 12.073-26.097 mm, mean widths between 11.936-20.456 mm and the length/width ratios between 0.989-1.359.82 3. The mean lengths of floret and standart widths in our species varied between 4.407-7.638 mm and 3.178-4.569 mm, respectively. The number of the florest in recemes was between 1 and 4 and the colour of the flowers was described as hues of yellow. 4. The mean length and width of pollen grains were between 38.623-42.518 u and 34.888-39.942 u. It was observed, that the shape of pollen grains were spindle-cylinder and spherical in the species studied. 5. The mean height, diameter, spine length of pods in alfalfa species studied varied between 4.832-9.349 mm, 9.722 mm and 2.319 mm, respectively. The numbers of coiling was between 3-10. The coiling directions were anticlock wise. The shape of pods were spherical or cylindrical. It was concluded that the pods of M. orbicularis and M. polmormpha were smooth and the rest was hairy. 6. The means length, width, and thickness length of seeds in the material studied were found between 2.738-4.942 mm, 1.706-3.372 mm and 1.080-1.638 mm, respectively. It was determined that both M. scutellata and M. polymorpha have kidney-shaped seed. The scars were lighter coloured than the seed coat in all of the species. According to the Benary colour scale, all the seed colours were symbolized as the tones of yellow-brown. 7. The thousand seed weights of our species varied between 3.345 and 15.978 gr. 8. The average stem lengths of the species varied between 20.390-40.255 cm and the stem diameters were between 1.620-3.095 mm. The number of branches of the species varied between 1 and 12. The cross section of the stem was close to83 square in all of the species and it was observed, that they were filled with pith. Meanwhile, some differences in hairness have been seen in the stems of the species. The growing habit of M. orbicularis and M. polymorpha were procumbent. 9. The mean lengths of annual alfalfa roots varied between 20.910 and 25.885 cm, while the mean spread of the root system in the soil was measured between 2.238 and 2.988 cm, at the and of the vegetation period. 10. The percentage viabilities of the pollen grains of the species studied were found between 2.0 % and 18 % in the germination mediums, while they were between 71.0 % and 72.4 % in paraffin oil. 11. Germination values were ranged 1.0- 13.0 %, 43.0-56 % and 5-28 %, respectively.