Sağlık çalışanlarının güneş ışınlarının yarar ve zararları hakkındaki bilgi ve davranışları
Knowledge and behaviour of healthcare professionals about the benefits and harms of sunlight
Yazar: FİDAN DURMAGEL
Danışman: DOÇ. DR. HASİBE KADIOĞLU
Marmara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Deri hastalıkları = Skin diseases ; Deri neoplazmları = Skin neoplasms ; Güneş ışığı = Sunlight ; Sağlık personeli = Health personnel ; Vitamin D = Vitamin D

Özet:
Amaç: Çalışmanın amacı bir grup sağlık çalışanının güneşten faydalanma ve kaçınmaya yönelik bilgi ve davranışlarının belirlenmesi ve "Güneşe maruz kalama ve güneşten korunma endeksi" nin Türkçeye uyarlanması hedeflenmiştir.
Gereç ve Yöntem: Tanımlayıcı ve metodolojik tipte araştırmadır. Araştırmanın evrenini İstanbul da ki iki devlet hastanesindeki sağlık çalışanları oluşturmaktadır. Çalışma 312 sağlık personeliyle yürütülmüştür. Veriler 18 Aralık 2019 – 31 Ocak 2020 tarihleri arasında araştırmacı tarafından geliştirilen sosyo-demografik anket formu ve Güneşe Maruz Kalma ve Koruma İndeksi ( SEPI) ile toplanmıştır. Ölçeğin yapı geçerliliği için doğrulayıcı ve açıklayıcı faktör analizi kullanılmıştır. Ölçeğin güvenilirliği madde analizi ve iç tutarlılığı değerlendirilmiştir.
Bulgular: Çalışmaya katılan sağlık çalışanlarının % 73,6 ' sı kadın,  % 43' ü hemşire,  % 51,2' si nöbetli çalışmaktadır. Katılımcıların % 51.5' inin güneş yanığı öyküsü , % 59,20' sinde güneş lekesi olduğu bulunmuştur. Sağlık çalışanlarının % 70,7' sinin iş saatleri nedeniyle güneşten faydalanamadığını ve sadece  % 23,2' sinin D vitamini düzeyinin normal seviyede olduğu bulunmuştur. Doğrulayıcı faktör analizi sonucunda ölçeğin orijinal formunu doğrulamadığı bulundu. Ardından yapılan açıklayıcı faktör analizi sonucunda; ölçekten iki madde çıkartıldıktan sonra Türkçe ölçeğin 4 faktörden oluştuğu bulundu. Türkçe ölçeğin Cronbach Alpha değeri 0,70 bulunmuştur. 
Sonuçlar: Sağlık çalışanlarının güneşten faydalanma ve korunmaya yönelik bilgilerinin yeterli olduğu ancak davranışa yansımadığı görülmüştür. Güneşe maruz kalma ve güneşten korunma indeksi geçerli ve güvenilir bulunmuştur. Farklı toplum gruplarında ve daha büyük örneklemde test edilmesi önerilir. 

Anahtar Sözcükler: Güneş ışınları, güneşe maruz kalma, güneşten korunma, D vitamini , cilt kanseri

Abstract:
Objective: The aim of this study is to determine the knowledge and behaviors of a group of healthcare professionals about using and avoiding the sun. In this study, it is also aimed to adapt the "Sun exposure and sun protection index" to Turkish.
Materials and Methods: It is a descriptive and methodological research. The population of the study consists of healthcare professionals in two state hospitals in Istanbul. The study was conducted with 312 healthcare professionals. The data were collected between December 18, 2019 - January 31, 2020 using a socio-demographic questionnaire developed by the researcher and the Sun Exposure and Protection Index (SEPI) Scale. Confirmatory and explanatory factor analysis was used for the construct validity of the scale. The reliability of the scale, item analysis and internal consistency were evaluated.
Results: 73.6% were women, 43% were nurses, and 51.2% were on duty of the healthcare professionals participating in the study. It was found that 51.5% of the participants had a history of sunburn, and 59.20% had sunspot. It was found that 70.7% of the healthcare workers could not benefit from the sun during the useful hours of the sun due to working hours and only 23.2% of them had normal levels of vitamin D. As a result of the confirmatory factor analysis, it was found that the original form of the scale was not confirmed. As a result of the explanatory factor analysis made after removing two items from the scale, it was found that the Turkish scale consisted of 4 factors. The Cronbach Alpha value of the Turkish scale was 0.70.
Conclusion: It was observed that healthcare professionals had sufficient knowledge of sun exposure and protection, but this was not reflected in behavior. Sun exposure and sun protection index were found valid and reliable. Retesting in different population groups and larger sample is recommended.

Keywords: Sun rays, sun exposure, sun protection, vitamin D, skin cancer perception