Artvin ili Borçka ve Hopa ilçeleri camilerinde ahşap süslemeler
Wooden ornaments in the mosques of Artvin city Borçka and Hopa districts
Yazar: DEMET TAŞKAN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. SEYFİ BAŞKAN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Bölümü / Sanat Bilimi Ana Bilim Dalı / Sanat Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Ahşap oyma sanatı = Wood carving ; Artvin-Borçka = Artvin-Borçka ; Artvin-Hopa = Artvin-Hopa ; Camiler = Mosques ; Süslemeler = Ornamentations

Özet:
Doğu Karadeniz'de yer alan Artvin İli oldukça dağlık bir alanda kurulmuş olup, konumuzu teşkil eden ilçelerinden Hopa sahilde, Borçka ise iç kesimde yer almaktadır.Borçka ve Hopa İlçelerinde yer alan camiler Osmanlı dönemine ait olup hepsi 19. yüzyılda yapılmış küçük boyutlu köy camileridir. Bu mimari eserlerin bir kısmı bazı araştırmacılar tarafından incelenmiş olsa da, içlerinde henüz vakıfların tescil etmediği eserlerde bulunmaktadır. Sanat Tarihi açısından önem teşkil eden bu yapıların yeterince incelenip tanıtılmadığını düşündüğümüz için, ?Artvin İli Borçka ve Hopa İlçeleri Camilerinde Ahşap Süslemeler? başlıklı araştırmaya yönelmiş bulunmaktayız. Öncelikle konuyla ilgili daha önceki yayınlar ve arşiv belgelerinde kayıtlı bilgilerin incelenmesi ardından, mevcut eserleri inceleyip fotoğraflarla belgelemek suretiyle tespit işlemi tamamlanmıştır. Daha sonra sistematik olarak hazırlanmış katalogda her bir eserin ayrıntılı tanımı yapılmıştır. Karşılaştırma değerlendirme kısmında ise bütün eserlerin kendi içinde ve farklı yapılarla, benzer ve ayrılan yanları ortaya konularak Türk Sanat Tarihindeki yeri belirlenmeye çalışılmıştır.Araştırmamızda her biri 19. yüzyılda yapılmış olan 10 adet cami ele alınmıştır. Bunlardan Borçka'da yer alan eserler tamamen ahşap malzemeden yapılmışken, Hopa `da bulunanlar ahşap karkas arası dolgu tekniğinde yapılmıştır. Her biri oldukça zengin ahşap bezemeye sahip bu eserlerden bir kısmı bilinçsiz yapılan onarımlar sonucu orijinal halini kaybetmiştir. Kapı, minber, mihrap, vaaz kürsüsü ve mahfil yüzeylerinde rastladığımız, oyma tekniğinde yapılmış süslemeler oldukça dikkat çekicidir. Özellikle barok ve rokoko tarzının Anadolu'da küçük köy camilerinde uygulandığı ender örneklerdendir.Bu bölgede yapılmış en büyük cami olarak niteleyebileceğimiz Borçka, Muratlı (Maradit) Köyü Cami diğer yapılardan daha zengin ve daha iyi işçiliğe sahip ahşap elemanlarıyla ön plana çıkmaktadır. Burada gördüğümüz süsleme programı diğer yapılardan oldukça farklıdır. Bunun dışında diğer yapıların çoğu süsleme programı açısından oldukça benzerdir. Özellikle tüm yapılarda barok dönem özelliği olarak nitelediğimiz `S' ve `C' kıvrımlı dallar ve akantus yaprakları çok sık kullanılmıştır. Bunun dışında iri rozetler ve madalyonlarda incelediğimiz eserlerde sıkça karşılaştığımız motiflerdir. Borçka, Muratlı (Maradit) Köyü Camiinde, minbere işlemiş gemi, meyve, hançer, silah ve arma tasvirleri bölgede diğer yapılarda göremediğimiz ender motiflerdendir.

Abstract:
Artvin is located in the Eastern Black Sea region and founded on a quite mountainous area and our subject districts Hopa and Borçka are at the seaside and in the inner part respectively.The mosques in the Borçka and Hopa belong to the Ottoman age and they are all small scale village mosques built in the 19th century.Although, some of these architectural works were examined by some researchers, there are still works which are not registered by the foundations. As we think that these structures, which are important in the Art History viewpoint, are not sufficiently examined and introduced, we directed our efforts to the study titled ?Wooden Ornaments in the Mosques of Artvin City Borçka and Hopa Districts?. First of all, after examining the previous publications and archive documents related with the subject, the detection procedure is completed by examining the existing works and documenting them by taking their photographs. Then, the detailed definition of each work is made in the systematically prepared catalog. In the comparison and evaluation section, the position of all the works in the Turkish Art History was tried to be defined by putting forward the similar and different aspects of them in themselves and with different structures.In our research, 10 pieces of Mosques are handled built in the 19th century. Among these works, the ones located in Borçka are completely made of wooden material and the ones in Hopa are built by using the wooden frame filling technique. Because of unconscious repairs some of these works, each having rich wooden decoration, lost their original condition. The engraved decorations on the door, pulpit, altar, sermon stand and mahfel (screened and elevated loge in a mosque) surfaces are quite striking. Particularly, it is one of the few examples in which baroque and rococo styles were applied in the small village mosques in Anatolia.Borçka Muratlı (Maradit) Village Mosque can be qualified as the greatest mosque built in this region and it comes forward with its richer wooden elements having better workmanship. The decoration program we see here are quite different from the other structures. Other than these, most of the other structures are quite similar in the decoration program. Particularly, `S? and `C? curled branches and acanthus leaves, which we qualify as the baroque period characteristic, are commonly used in all the structures. Other than this, large rosettes and medallions are also frequently encountered motifs in the works that we examined. The ship, fruit, dagger, arm and escutcheon descriptions engraved on the pulpit in Borçka, Muratlı (Maradit) Village Mosque are rare motifs we couldn?t see in the other works of the region.