Modern psikososyoklinik etmenlerin eseri "antidepresan kullanım bozukluğu/bağımlılığı" ve tıp etiği prensiplerince değerlendirilişi
"antidepressant use disorder/dependence" as A result of modern psychosocioclinical factors and its assessment by principles of medical ethics
Yazar: MUSTAFA KEMAL TEMEL
Danışman: DOÇ. DR. RAINER BRÖMER
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Tıp Tarihi ve Etik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Deontoloji ve Tıp Tarihi = Medical History and Ethics
Dizin: Antidepresif ajanlar = Antidepressive agents ; Antipsikotik ilaçlar = Antipsychotic agents ; Bağımlılık = Dependency ; Biyoetik = Bioethics ; Madde bağımlılığı = Drug addiction ; Meslek ahlakı = Professional ethics ; Psikososyal etkiler = Psychosocial effects ; Psikotrop ilaçlar = Psychotropic drugs ; Tıp etiği = Medical ethics

Özet:
Bu tez çalışmasında, zaman içinde Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal Elkitabı'nda (Amerikan Psikiyatri Birliği) ve Hastalıkların ve İlgili Sağlık Sorunlarının Uluslararası İstatistiksel Tasnifi'nde (Dünya Sağlık Örgütü) ilgili kavramlar arasında kaydedilen geçişkenlikten hareketle, antidepresanların "klinisyenlerin ya da halkın önemli bir bölümü tarafından bilinçsizce, gereksizce, kontrolsüzce ve(ya) endikasyon haricinde kullan(dır)ılışı" bir "kullanım bozukluğu/bağımlılık" olarak konseptüalize edilmiştir. Sonrasında gerçek (klinik) depresyon ile sözde (popüler) depresyon arasında gereken tefrik yapılmıştır. Bulgular bölümünde antidepresan kullanım bozukluğu/bağımlılığı (AKB) olgusunun Türkiye'de ve dünyada gerek psikolojik gerekse fizyolojik tabiatlı örnekleriyle nadir sayılamayacak bir yaygınlıkta var olduğuna işaret eden ampirik veri ve bulgular sunulmuştur. Bu sunum, bir yandan da AKB'yi körükleyen birtakım faktörler saptanarak ve tartışılarak yapılmıştır: hatalı öznel klinik muhakeme kullanımı, antidepresanların sosyal çevre ve medyaca lansmanı, antidepresanların endike sayıldığı hal ve hastalıklar kümesinin klinik kanıta dayanmayan tevessüü ve (bilhassa farmasötikalizasyon suretiyle olmak üzere) medikalizasyon. Yanı sıra, bugünkü AKB tablosuna zemin hazırlamış olan önemli tarihi süreç ve gelişmeler, antikite kadar geriden alınarak tartışılmıştır: depresif bozukluklara yönelik binlerce yıllık etiyolojik ve terapötik plüralizmin 1950'lerden itibaren yerini giderek etiyolojik ve terapötik bir monopoliye –etiyolojide monoaminerjik konsantrasyon hipotezine, tedavide ise antidepresif farmakoterapiye– bırakması. Tartışma bölümünde AKB olgusuna karşı gerek psikiyatristlerce gerekse psikiyatri dışı branşlardan tabiplerce –sağlık profesyonellerince– yapılması gerekenlere dair refleksiyonla birtakım normatif önermeler formüle edilmiştir. Öteki yükümlülük ve kurallarla dengelenmeye açık, prima facie geçerlilik iddiasındaki bu normlar, Beauchamp ve Childress'ın Türkiye dahil birçok ülkede ana akım tıp etiği paradigması haline gelmiş olan kuramlarını örmüş oldukları dört ana normdan, ayrıntılandırma yöntemiyle elde edilmiştir.

Abstract:
In this dissertation, "uninformed, undue, uncontrolled and/or off-label use of antidepressants by a considerable portion of clinicians or the people" was conceptualized as a "use disorder/dependence" based on the transition observed in time between the related concepts in Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (American Psychiatric Association) and International Statistical Classification of Diseases and Related Health Problems (World Health Organization). Subsequently the necessary differentiation was made between true (clinical) depression and so-called (popular) depression. In the chapter Findings, empirical data were presented that indicate that the phenomenon of antidepressant use disorder/dependence (AUD) exists in Turkey and the world at a prevalence beyond constituting a rarity, with cases that can be psychological and physiological in nature. This presentation was made together with detection and discussion of several factors fueling AUD: use of erroneous subjective clinical judgment, promotion of antidepressants by social circles and media, expansion of the set of states and conditions for which antidepressants are considered indicated without a basis of clinical evidence, and medicalization (with pharmaceuticalization in particular). In addition, the important historical processes and developments that paved the way for the current situation of AUD were discussed in retrospect starting from as early as antiquity: that the millennia-old etiological and therapeutic pluralism toward depressive disorders be gradually replaced from the 1950s onward by an etiological and therapeutic monopoly—by the monoaminergic concentration hypothesis in etiology and antidepressive pharmacotherapy in treatment modality. In the chapter Discussion, a number of normative propositions were formulated by reflection on what ought to be done by both psychiatrists and physicians from non-psychiatric branches –i.e., healthcare professionals– against the phenomenon of AUD. These norms that claim only prima facie validity and are open to be balanced with other rules and obligations were derived by specification from the four main norms with which Beauchamp and Childress set the framework of their theory that has become the mainstream paradigm of medical ethics in many countries including Turkey.