Romatoid artrit tanılı hastalarda serum netrin-1 düzeyinin hastalık aktivitesi ve laboratuvar parametreleri ile ilişkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship of serum netrin-1 level with disease activity and laboratory parameters in patients with rheumatoid arthritis
Yazar: GİZEM ÖZAN
Danışman: PROF. DR. ŞÜKRAN ERTEN
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: İç Hastalıkları = Internal diseases
Dizin: Artrit-romatoid = Arthritis-rheumatoid ; C reaktif protein = C reactive protein ; Enzime bağlı immünosorbent testi = Enzyme-linked immunosorbent assay ; Hastalık şiddeti indeksi = Severity of illness index ; Kan parametreleri = Blood parameters ; Netrin-1 = Netrin-1 ; İnflamasyon = Inflammation

Özet:
Amaç: Romatoid artrit (RA) en sık rastlanılan sistemik, otoimmun, kronik inflamatuar bir artrittir. Netrin-1 molekül düzeyinin inflamatuar hastalıklarda arttığı ve hastalık aktivitesi ile ilişkili olduğu gösterilmiştir. Bu çalışmanın amacı RA hastalarında serum netrin-1 düzeyinin hastalık aktivitesi ile ilişkisini araştırarak ileride aktivite belirteci olarak kullanılabilirliğini tespit etmek ve yeni tedavi protokollerinin oluşturulmasını sağlamaktır.
Gereç ve Yöntem: Bu tez çalışmasına American College of Rheumatology (ACR) 2010 RA tanı kriterlerine göre tanı almış Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Tıp Fakültesi-Ankara Şehir Hastanesi Romatoloji ve İç Hastalıkları polikliniklerine başvuran 60 gönüllü RA hastası ve Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Tıp Fakültesi-Ankara Şehir Hastanesi İç Hastalıkları polikliniğine başvuran 41 gönüllü sağlıklı birey alınmıştır. Gruplar 18-70 yaş aralığında olup, hasta grubunun yaş ortalaması 48.6±12.1 idi. RA haricinde ek sistemik hastalığı bulunan, kronik hastalığı nedeni ile ilaç kullanımı olan ve gebe hastalar çalışmaya alınmamıştır. Romatoloji poliklinik epikrizleri, yeniden değerlendirme notları, hastalar ile görüşülerek edinilen anamnez ve fizik muayene bulguları kaydedildi. Hastalar ve kontrol grubunun demografik bilgileri (yaş, cinsiyet); hasta grubunun aile öyküsü, boy ve kilosu, sigara kullanımı, tanı yaşı, semptom başlama yaşı, hastalık süresi, tedavileri, tanı aldıkları dönemdeki ACR European League Against Rheumatism(EULAR) RA 2010 kriter puanı, laboratuvar değerleri [WBC, nötrofil, eritrosit sedimentasyon hızı (ESH), C-reaktif protein (CRP), romatoid faktör (RF), anti-siklik sitrüline peptid (anti-CCP), idrarda protein miktarı, anti-nüklear antikor (ANA)], klinik bulguları(eklem tutulum bölgesi ve kalıcı eklem hasarı varlığı, sabah tutukluluğunun süresi, interstisyel akciğer hastalığı, akciğer nodülü, romatoid nodül varlığı), hastalık aktivite skorları [hastalık aktivite skoru-28 (DAS-28) CRP, DAS-28 ESH, RA hastalık hasarı skoru (RAID), hasta ağrı vizuel analog skalası(VAS), doktor VAS, klinik hastalık aktivite indeksi (RA CDAI)] tespit edilip kaydedildi. Hastaların klinik takibinde rutin olarak kullanılan parametrelere ek olarak serum netrin-1 düzeyi Enzyme Liked Immuno Sorbent Assay (ELISA) yöntemi ile ölçüldü. 
Bulgular: Çalışmamıza 60 RA tanılı hasta ve 41 sağlıklı kontrol grubu alındı. RA grubunun serum netrin-1 düzeyi ortalaması 64.4(35.8-1832.9), kontrol grubunun serum netrin-1 düzeyi ortalaması 65(35.8-436.6) olarak görüldü. RA tanılı hastalar serum RF ve anti-CCP düzeyine göre seropozitif RA ve seronegatif RA olarak iki gruba sınıflandırılıp serum netrin-1 düzeyleri kıyaslandığında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmadı. Hastalar demografik özellikleri, sigara kullanımı, hastalık süresi, tanı yaşı, sabah tutukluluğu süresi, eklem tutulum bölgesi, kalıcı eklem hasarı varlığı, eklem dışı tutulum varlığına göre de gruplandırıldı ve istatistiksel anlamlı fark saptanmadı. Hastalar ayrıca DAS-28 CRP, DAS-28 ESH, RAID SKORU, hasta VAS, doktor VAS, RA CDAI skalalarına göre sınıflandırıldı ve serum netrin-1 düzeyi ile istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmadı. Çalışmamızdaki hastalar DAS-28 ve CDAI hastalık aktivitelerinde göre remisyonda ve düşük, orta, yüksek hastalık aktivitesine sahip olmasına göre sınıflandırıldı, hastaların hastalık aktivite durumu ile netrin-1 düzeyi arasında anlamlı fark saptanmadı. Hastaların aldıkları tedaviler [steroid olmayan anti-inflamatuar ilaçlar (NSAİD), kortikosteroidler, sentetik ve biyolojik hastalık modifiye edici anti-romatizmal ilaçlar (DMARD)] ile serum netrin-1 düzeyi arasında istatistiksel anlamlı fark saptanmadı. İncelenen laboratuvar tetkiklerinden nötrofil düzeyiyle serum netrin-1 pozitif korelasyon saptanmış olup bakılan diğer laboratuvar sonuçları ile anlamlı fark saptanmamıştır.
Sonuç: İnflamasyon belirteci olarak kullanılabileceği öngörülen netrin-1 molekülünün nötrofil düzeyi ile ilişkili olduğu görülmüştür. Literatür taramasında özellikle fareler üzerinde yapılan çalışmalarda RA'lı farelerde netrin-1 düzeyinin anlamlı yüksek bulunması ve anti-netrin antikor tedavisi ile klinik düzelme sağlanması daha kapsamlı bir çalışmanın literatüre önemli katkısının olabileceğini ve RA tedavisinde yeni ajanların geliştirilmesinde yol gösterici olabileceğini düşünmekteyiz.
Anahtar Kelimeler: Romatoid artrit, İnflamasyon, Netrin-1

Abstract:
Objective: Rheumatoid arthritis (RA) is the most common systemic, autoimmune, chronic inflammatory arthritis. It has been shown that the level of netrin-1 molecule increases in inflammatory diseases and is associated with disease activity. The aim of this study is to investigate the relationship between serum netrin-1 level and disease activity in RA patients, to determine its use as an activity marker in the future, and to establish new treatment protocols.
Materials and Methods: In this thesis study, 60 volunteer RA patients, who were diagnosed according to the American College of Rheumatology (ACR) 2010 RA diagnostic criteria and applied to Ankara Yıldırım Beyazıt University Faculty of Medicine-Ankara City Hospital Rheumatology and Internal Diseases outpatient clinics, and 41 healthy volunteer who applied to Ankara Yıldırım Beyazıt University Faculty of Medicine-Ankara City Hospital Internal Diseases outpatient clinic participated in the study. The groups were between the ages of 18-70 and the mean age of the patient group was 48.6±12.1. Patients who had additional systemic diseases other than RA, who were taking medication due to their chronic disease, and who were pregnant were not included in the study. Rheumatology outpatient epicrisis, re-evaluation notes, anamnesis and physical examination findings obtained by interviewing the patients were recorded. Demographic information (age, sex) of the patients and control group, family history, height and weight of the patient group, smoking, age at diagnosis, age of symptom onset, disease duration, treatments, ACR European League Against Rheumatism (EULAR) RA 2010 criteria score, laboratory values [WBC, neutrophil, erythrocyte sedimentation rate (ESH), C-reactive protein (CRP), rheumatoid factor (RF), anti-cyclic citrulline peptide (anti-CCP), amount of protein in urine, anti-nuclear antibody (ANA)], clinical findings (joint involvement area and presence of permanent joint damage, duration of morning stiffness, presence of interstitial lung disease, lung nodule, rheumatoid nodule), disease activity scores [disease activity score-28 (DAS-28) CRP, DAS-28 ESH, rheumatoid nodule arthritis disease injury score (RAID), patient pain visual analog scale (VAS), physician VAS, clinical disease activity index (RA CDAI)] were determined and recorded. In addition to the parameters routinely used in the clinical follow-up of the patients, serum netrin-1 level was measured with the Enzyme Liked Immuno Sorbent Assay (ELISA) method.
Results: 60 patients with RA and a control group consist of 41 healthy were included in the study. The mean serum netrin-1 level of the RA group was 64.4 (35.8-1832.9) and the mean serum netrin-1 level of the control group was 65 (35.8-436.6). When the patients with RA were classified into two groups as seropositive RA and seronegative RA according to serum RF and anti-CCP levels, no statistically significant difference was found when their serum netrin-1 levels were compared. The patients were grouped according to demographic characteristics, smoking, duration of disease, age at diagnosis, duration of morning stiffness, joint involvement area, presence of permanent joint damage, presence of extra-articular involvement, and no statistically significant difference was found either. Patients were also classified according to DAS-28 CRP, DAS-28 ESR, RAID SCORE, patient VAS, physician VAS, RA CDAI scales, and no statistically significant difference was found in terms of serum netrin-1 level. The patients in the study were classified according to their DAS-28 and CDAI disease activity, being in remission, and having low, moderate, or high disease activity, and no significant difference was found between the disease activity status of the patients and their netrin-1 level. There was no statistically significant difference between the treatments received by the patients [non-steroidal anti-inflammatory drugs (NSAID), corticosteroids, synthetic and biological disease-modifying anti-rheumatic drugs (DMARD)] and serum netrin-1 levels. Among the laboratory tests evaluated, a positive correlation was found between the neutrophil level and serum netrin-1, and no significant difference was found with the other laboratory results.
Conclusion: It has been observed that netrin-1 molecule, which is predicted to be used as an inflammation marker, is associated with the level of neutrophils. The fact that netrin-1 levels were found to be significantly higher in mice with RA and that clinical improvement was achieved with anti-netrin antibody treatment, especially in studies conducted on mice, suggests that a more comprehensive study may contribute significantly to the literature and may guide the development of new agents in the treatment of RA.

Keywords: Rheumatoid arthritis, Inflammation, Netrin-1