Cicer spp.'de Fusarium solgunluğu fusarium oxysporum f.sp. ciceris'e dayanıklılığın belirlenmesi
Determination of resistance to Fusarium wild Fusarium oxysporum f.sp. ciceris in Cicer spp.
Yazar: ÜMRAN AKGÜN YILDIRIM
Danışman: PROF. DR. MEHMET ERTUĞRUL GÜLDÜR
Harran Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Dayanıklılık = Durability ; Fusarium solgunluğu = Fusarium wilt ; Nohut = Chickpea ; Yabani bitkiler = Wild plants

Özet:
Nohutta verimi ve kaliteyi olumsuz yönde etkileyen biyotik hastalık unsurları ülkemizde de nohut üretiminin olumsuz etkilemektedir. Fusarium oxysporum f. sp. ciceris nohut bitkisinde solgunluk ve sararmalara sebep olan fungal bir hastalık etmenidir. Fusrium solgunluğu etmeni toprak kökenli saprofit bir patojendir. Verimi olumsuz yönde etkileyen Fusarium solgunluğu hastalığı ile mücadelede en ekonomik ve etkin mücadele yöntemi dayanıklı çeşit kullanımıdır. Yabani türler, kültür bitkisi olarak yetiştirilen akrabalarına nazaran biyotik ve abiyotik stres koşullarına dayanıklılığı içeren birçok genleri barındırırlar. Yabani Cicer türleri, nohutta solgunluğa ve sararmalara sebep olan Fusarium oxsyporum f. sp. ciceris'e dayanıklılığı sağlayan genlere sahiptir. Ülkemiz Cicer türlerinin gen kaynağıdır. Nohutun birincil gen havuzunu oluşturan Güneydoğu Anadolu Bölgesi nohutla melezlenebilir türlerin yaygın olarak doğal florada bulunması nedeniyle genetik çeşitliliğin arttırılması ve yeni gen kaynaklarının belirlenmesinde önemli bir gen merkezi olma potansiyeline sahiptir. Bu tezde kültürü yapılan nohut ile melezlenebilen Cicer reticulatum, Cicer echinospermum ve Cicer pinnatifidum türlerine ait 66 genotipte dayanıklılık taraması yapılmıştır. Aynı zamanda ülkemizde üretimi yapılan tescilli 34 çeşite de dayanıklılık taraması yapılmıştır. Şiddetli solgunluk ırklarından olan üç Fusarium oxsyporum f. sp. ciceris izolatı ile tarama yapılmış ve genotiplerin her bir izolat için reaksiyon durumları farklı olmuştur. Tescilli çeşitlerde yapılan taramada kullanılan izolatlara karşı dayanıklılık tespit edilememiştir. Yabani genotiplerde dayanıklılık reaksiyonları açısından 11 genotipin öne çıktığı bu çalışmada, öne çıkan hatların 9 tanesi Cicer reticulatum, 2 tanesi ise Cicer echinospermum türüne aittir. Cicer pinnatifidum türüne ait genotiplerde dayanıklılığa rastlanmamıştır. Sonuç olarak Cicer reticulatum türünde Fusarium solgunluğuna dayanıklılık için geniş bir genetik varyasyon olduğu tespit edilmiş ve ıslah çalışmalarında Fusarium'a dayanıklı yeni çeşitlerin gelişmesinde değerlendirilebilir.

Abstract:
Biotic disease factors that negatively affect the yield and quality of chickpeas also negatively affect chickpea production in our country. Fusarium oxysporum f. sp. Ciceris is a fungal disease that causes wilting and yellowing in chickpeas. Fusarium wilt is a soil-based saprophyte pathogen. The most economical and effective method of fighting against fusarium wilt disease, which negatively affects yield, is the use of resistant varieties. Wild species contain many genes that contain resistance to biotic and abiotic stress conditions compared to their relatives grown as cultivated plants. Wild Cicer species have genes that provide resistance to Fusarium oxysporum f. sp. Ciceris, which causes wilting and yellowing in chickpeas. Our country is the gene source of Cicer species. Southeastern Anatolia region is an important gene center for chickpeas. This region has significant potential for increasing genetic diversity and finding new gene sources, since the species that make up the primary gene pool of chickpeas are widely available. In this thesis, resistance screening was performed on 66 genotypes of Cicer reticulatum, Cicer pinnatifidum, and Cicer echinospermum species that could be hybridized with cultured chickpeas. Besides, resistance screening was also carried out in 34 registered varieties produced in our country. Three fusarium oxyporium ciceris isolates were screened and the reaction status of genotypes was different for each isolate. In the screening of the registered varieties, resistance could not be determined against the used isolat. In this study, in which 11 genotypes are prominent in terms of resistance reactions of isolates, 9 of the prominent lines belong to Cicer reticulatum and 2 belong to Cicer echinospermum. No resistance was found in the genotypes of the Cicer pinnatifidum genus. As a result, it has been determined that there is a wide genetic variation for resistance to fusarium wilt in Cicer reticulatum and that it can be evaluated in the development of new fusarium resistant varieties in breeding studies.