Multiple skleroz tanılı çocuklarda tedavi yönetimi uyum ölçeğinin geliştirilmesi
Development of A treatment management adherence scale for children with multiple sclerosis
Yazar: DİDEM YÜKSEL YILMAZ
Danışman: DOÇ. DR. FİGEN YARDIMCI
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Nöroloji = Neurology ; Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Hemşireler = Nurses ; Hemşirelik = Nursing ; Multipl skleroz = Multiple sclerosis ; Tedavi = Treatment ; Çocuklar = Children ; Ölçek geliştirme = Scale development ; Ölçekler = Scales

Özet:
Amaç: Bu araştırmanın amacı, multiple skleroz tanılı çocuklarda tedavi yönetimi
uyum düzeylerini belirleyebilecek yeni bir Türkçe tedavi yönetimi uyum ölçeğinin
geliştirilmesidir.
Yöntem: Araştırma, korelasyonel karşılaştırmalı metodolojik tipte olup 13 Ağustos
2021-16 Şubat 2022 tarihleri arasında, Ankara, İzmir, İstanbul, Adana ve Bursa ilinde
bulunan 6 üniversite, 1 eğitim araştırma hastanelerinde takipli araştırma kriterlerini
sağlayan 120 çocuk ile tamamlanmıştır. Bu araştırma, Ege Üniversitesi Tıbbi
Araştırmalar Etik Kurulu'nun (tarih: 18/02/2021) 21-2.1T/1 sayılı kararı uyarınca
yapılmıştır. Araştırmada "Katılımcı Bilgi Formu" ve geliştirilen "Multiple Skleroz
Tanılı Çocuklarda Tedavi Yönetimi Uyum Ölçeği" ölçüm aracı olarak kullanılmıştır.
"Multiple Skleroz Tanılı Çocuklarda Tedavi Yönetimi Uyum Ölçeği" ile ilgili madde
havuzunun oluşturulması için, ilgili literatür bilgilerinden, araştırmacının
deneyimlerinden, çocukluk döneminde multiple skleroz tanısı almış genç erişkin
hastalarla (n=17) yapılan nitel çalışma bulgularından faydalanılmıştır. Oluşan 58
maddelik taslak ölçek formunun kapsam geçerliği Davis tekniği kullanılarak
saptanmıştır. Araştırmanın yüzey geçerliği 20 çocukla yapılan ön uygulama ile, yapı
geçerliği Açıklayıcı Faktör Analizi ve Doğrulayıcı Faktör Analizi istatistiksel
yöntemleri kullanılarak sağlanmıştır. Ölçeğin güvenirliği, Cronbach Alpha katsayısı,
Omega katsayısı, madde test analizi, iki yarıya bölme, test tekrar test teknikleri
kullanılarak oluşturulmuştur. Araştırma verilerinin tanımlayıcı, geçerlik ve güvenirlik
analizinde SPSS 26.0 ve AMOS programlarından yararlanılmıştır.
Bulgular; Multiple skleroz tanısı almış çocuk hastaların % 71,2'si kız, yaş ortalaması
15,78±1,55, % 84,2'si lise öğrencisi ve % 53,3'ü büyükşehirde yaşamaktadır. Ölçüm
aracı geliştirme aşamasında, nihai ölçeğin Kaiser-Meyer Olkin ve Barlett Test
değerlerine göre; çalışma grubunun büyüklüğünün yeterli olduğu ve çok değişkenli
normal dağılım gösterdiği saptanmıştır.
Ölçeğin kapsam geçerlik indeks ortalaması 0,93, açıklayıcı faktör analizine göre
ölçeğin toplamda açıkladığı varyans değeri % 55,031 olarak hesaplanmış ve 16
maddeden oluşan dört faktörlü bir yapı elde edilmiştir. Ölçeğin alt boyutları "benlik
kavramı uyumu", "karşılıklı bağımlılık uyumu", "rol fonksiyonu uyumu" ve
"fizyolojik uyumu" olarak oluşturulmuştur.
Doğrulayıcı faktör analizinde "Multiple Skleroz Tanılı Çocuklarda Tedavi Yönetimi
Uyum Ölçeği"nin (χ2/df=1,352, GFI=0,887, CFI=0,912, RMSEA=0,054,
AGFI=0,841, IFI=0,917, TLI=0,891) "mükemmel" ve "kabul edilebilir" uyum
değerlerine sahip olduğu tespit edilmiştir. Ölçeğin güvenirliğinin sağlanabilmesi için
iç tutarlılık ve Omega katsayısı değerlendirilmiştir. Buna göre "Multiple Skleroz
Tanılı Çocuklarda Tedavi Yönetimi Uyum Ölçeği"nin Cronbach Alpha ve Omega
katsayı değeri 0,75, test tekrar test korelasyon katsayının 0,92, Spearman Brown
katsayının 0,85 ve Gutman Split Half katsayının 0,81 olduğu saptanmıştır. Ölçekte yer
alan tüm maddelerin ölçülen değişken bakımından ayırt etme gücüne sahip olduğu
görülmüştür. Oluşturulan ölçekten çocuklar toplam 54,35 puan almış ve buna göre
çocukların tedavi yönetimine "orta düzey uyum" gösterdikleri saptanmıştır.
Sonuç: Multiple skleroz tanılı çocukların tedavi yönetimi uyum düzeylerini
belirlemek amacıyla 5'li Likert tipinde 16 madde ve dört alt boyuttan oluşan Türkçe,
geçerli ve güvenilir yeni bir ölçek geliştirilmiştir. Bu sonuçlara göre, geliştirilen
ölçeğin, Türkiye'de yapılan çalışmalar için geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olduğu
saptanmıştır.
Anahtar Kelimeler: multiple skleroz, çocuk, uyum ölçeği, tedavi yönetimi, ölçek
geliştirme, hemşireli

Abstract:
Aim: The aim was to develop a new Turkish assessment scale that can determine
treatment management adherence levels in children with multiple sclerosis.
Method: The study was of correlational comparative methodological type and
completed with 120 children who met the research criteria in 6 universities and 1
training and research hospitals in Ankara, İzmir, İstanbul, Adana and Bursa, the
biggest cities in Turkey, between 13 August 2021 and 16 February 2022. This research
was conducted in accordance with Decision 21-2.1T/1 of the Medical Research Ethics
Committee of Ege University (date: 18/02/2021). In the research, a "Participant
Information Form" and a developed "Treatment Management Adherence Scale for
Children with Multiple Sclerosis" were used as the measurement tools. In order to
create the pool of topics related to "Treatment Management Adherence Scale for
Children with Multiple Sclerosis", the relevant literature the experience of the
researcher, and the findings of the qualitative study conducted with young adult
patients (n=17) diagnosed with multiple sclerosis in childhood were used. The content
validity of the 58-item draft scale form was determined using the Davis technique. The
face validity was provided by a pre-application with 20 children, and the construct
validity was provided by using statistical methods of Exploratory Factor Analysis and
Confirmatory Factor Analysis. For the reliability of the scale, Cronbach Alpha and
Omega coefficient, item test correlation scores, split-half, test-retest techniques. SPSS
26.0 and AMOS program were used in the descriptive, validity and reliability analysis
of the research data.
Results: Of the paediatric patients (n=120) diagnosed with multiple sclerosis, 71.2%
were girls, the mean age of the patients was 15.784±1.55 (±SD), 84.2% of the patients
were high school students, and 53.3% live in metropolitan cities. During the tool
development stage, it was determined that the size of the study group was sufficient
and indicating multivariate normal distribution, according to the Kaiser-Meyer Olkin
and Barlett Test value of the scale.
VII
The mean content validity index of the scale was 0.93, and the variance explained by
the scale in total was 55.031% according to the exploratory factor analysis, and a fourfactor structure consisting of 16 items was obtained. Sub-factors were formed as "selfconcept adjustment", "interdependence adjustment", "role function adjustment", and
"physiologic adjustment". In confirmatory factor analysis, it was determined that the
scale had "excellent" and "acceptable" fit values. Sub-factors were formed as "selfconcept adjustment", "interdependence adjustment", "role function adjustment", and
"physiologic adjustment". In confirmatory factor analysis, it was determined that the
"Treatment Management Adherence Scale for Children with Multiple Sclerosis" scale
had (χ2/df=1,352, GFI=0,887, CFI=0,912, RMSEA=0,054, AGFI=0,841, IFI=0,917,
TLI=0,891) "excellent" and "acceptable" fit values. The Cronbach Alpha and Omega
reliability value of the scale was 0.75, the test-retest correlation coefficient was 0.92,
the Spearman Brown coefficient was 0.85 and the Gutman Split Half coefficient value
was found to be 0.81. It was observed that all items in the scale have the power to
discriminate in terms of the measured variable. Over the created scale, the children got
a total score of 54.35, and according to this, it was determined that the children showed
"moderate compliance" to the treatment management.
The Cronbach Alpha and Omega reliability value of the scale was 0.75, the test-retest
correlation coefficient was 0.92, the Spearman Brown coefficient was 0.85 and the
Gutman Split Half Coefficient value was found to be 0.81. It was observed that all
items in the scale have the power to discriminate in terms of the measured variable.
Over the created scale, the children got a total score of 54.35, and according to this, it
was determined that the children showed "moderate compliance" to the treatment
management.
Conclusion A new Turkish valid and reliable scale consisting of 16 items and four
sub-factors in 5-point Likert type was developed in order to measure treatment
adherence levels of children with multiple sclerosis. According to these results, it was
determined that the developed scale is a valid and reliable measurement tool for studies
conducted in Turkey.
Keywords: Multiple sclerosis, children, adherence scale, treatment management, tool
development, nursing