Medenî yargılama hukukunda davanın konusuz kalması
Devoid of essence of legal dispute in civil proceedings
Yazar: MELİH IŞIK
Danışman: PROF. DR. NEDİM MERİÇ
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Dava = Political purpose ; Medeni usul hukuku = Law of civil procedura ; Yargılama = Judgement

Özet:
Davaya konu edilen uyuşmazlık genellikle mahkeme hükmü ile sona ererken, bazen dava dışında ve yargılama devam ederken meydana gelen bir gelişme ile de sona erebilir. Bu halde ya dava ile ulaşılmak istenen neticeye ulaşılmış ya da ulaşılma imkânı kalmadığından talep hakkında hüküm verilmesi gereksiz hale gelmiştir. Davanın konusuz kalması olarak ifade edilen bu durum ile uygulamada sıkça karşılaşılmakla birlikte, Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 331/1'in dar kapsamı nedeniyle teorik olarak açıklanmaya muhtaçtır. Çünkü bir davanın nasıl konusuz kalabileceğine ilişkin bir yargı içermemektedir. Yargılama dışında gerçekleşebilecek vakıaların çok çeşitli olduğu ve bu vakıaların dava türlerine göre farklı etki doğurabileceği gözetildiğinde, tüm dava türleri için geçerli olmak üzere davanın konusuz kalabilmesi için gerekli şartlar belirlenmelidir. Bu şartlar gerçekleşip dava konusuz kalsa dahi, ortaya çıkan durum doğrudan derdest davanın konusuz kalmaya bağlı olarak sona ermesine neden olmaz. Gerçekleşen vakıa ile doğurduğu etkilerin mahkemeye taşınmasına ve mahkeme tarafından usulî açıdan sonuç bağlanmasına yönelik bir taraf usul işlemine ihtiyaç duyulur. Mahkeme taraflar arasındaki uyuşmazlığın sona erdiği ve davanın konusuz kaldığı kanaatine varırsa, esas hakkında karar verilmesine yer olmadığı kararı ile yargılamayı sona erdirir. Davanın bu şekilde sona ermesi, yargılama giderlerine hükmedilmesine engel değildir. Mahkeme davanın açıldığı tarihteki tarafların haklılık durumuna göre, taraflardan birini yargılama giderlerini ödemeye mâhkum eder.

Abstract:
While a dispute subject to litigation usually terminates with a decision of court, but it may also end with a extrajudicial event that occurs during the proceedings. In this way, either the desired result of the lawsuit has been achieved or it is no longer possible to achieve it and has become unnecessary to rule on the claim. In praxis is often faced this situation, which is called as devoid of essence, however it needs to be explained as theoretically due to the narrow scope of Art. 331/1 of Turkish Civil Procedure Code.  Considering that the extrajudicial events are very diverse anda these events may have different effects according to the types of cases, the necessary conditions for a case to be devoid of essence should be established to be applicable to all types of lawsuits. Even if these conditions occur and the case becomes devoid of essence, the resulting situation does not directly lead to the termination of the pending case. A procedural action by one of the parties is required to bring the events and their effects to the attention of the court and to have them procedurally finalized by the court. If the court concludes that the dispute between the parties has ended and the case has become devoid of essence, it terminates the trial with a decision of no need to adjudicate. This termination of the proceedings in this manner does not preclude the court from making a decision about litigation costs. The court may order one of the parties to pay the costs of the litigation, depending on the merits of the parties at the time the case was filed.