Türkçe, İngilizce ve ara dilde reddetme
Refusals in Turkish, English and interlanguage
Yazar: ZEYNEP SELİN DÜRER
Danışman: PROF. DR. NURETTİN DEMİR
Hacettepe Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Türkiyat Araştırmaları Ana Bilim Dalı / Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Pragmatik edinç yaklaşık 50 yıldır kültürlerarası çalışmaların temel konularından biri olarak birçok açıdan incelemeye tâbi tutulmuştur. Yabancı dil öğretiminde önem kazanması ise iletişim teknolojilerinin artması ile ancak son 20 yılda gerçekleşmiştir. Buna rağmen görece çok yeni bir disiplin sayılan Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde ise hâlen dokunulmamış bir alan olarak karşımıza çıkar. Bu çalışma Türkçe öğrenen bir grup ana dili olarak İngilizce konuşurunun ret söylemlerini, Türkçe ve İngilizce ile karşılaştırarak alandaki bu eksikliği gidermek üzere tasarlanmıştır. Çalışmanın verisi muhatapların cinsiyeti ve statüsü olmak üzere iki sosyal değişken ile şekillenen üç bağlamlı Söylem Tamamlama Testi vasıtasıyla İngilizce konuşurları, Türkçe konuşurları ile ana dili İngilizce olan Türkçe öğrenicilerinden elde edilmiştir. Üç grubun söylemlerinde kullandığı anlamsal yapılar sıklık, sıralama ve içerik açısından karşılaştırılmış ve Türkçe öğrenicilerinin ne derecede ana dilden hedef dile pragmatik aktarım gerçekleştirdiği araştırılmıştır. Araştırmadan elde edilen bulgulara göre üç dil grubu tüm senaryolarda en sık kullanılan stratejiler açısından benzerlik gösterirken (gerekçelendirme, yatıştırılmış ret, özür/üzüntü bildirme, alternatif rica ve önerisi) bazı durumlarda ise (özellikle özür ifadelerinin sıklığı ve içeriği, serzeniş vb.) açısından dil öğrenicilerinin hedef dil kullanımından saptığı ve İngilizce kullanıma benzerlik göstererek pragmatik aktarımda bulunduğu gözlenmiştir. Her üç grup için de tarafların statü düzeyi ile reddedilenin cinsiyeti strateji tercihi ile ret söylemlerinin uzunluğunda önemli rol oynamıştır.

Abstract:
Pragmatic competence has been one of the hot topics in cross-cultural research and been studied for many aspects for almost 50 years now. Though, it only started to gain its popularity in language teaching approximately 20 years ago with the development of communication technologies. Nevertheless, it is still an untouched area in teaching Turkish as a foreign language, which is relatively new compared to other languages. This study aims to fill in the gaps of the field by comparing the refusals of Turkish learners to those of English and Turkish native speakers. The data has been obtained via a discourse completion test comprised of 3 scenarios with 2 independent variables, gender and social status. The control groups and the Turkish learners' refusals were compared in terms of frequency, order and content of semantic formulas. Additionally, the learners' pragmatic transfer from L1 was investigated. According to the findings, in all scenarios the most preferred refusals were similar in three groups (justification, mitigated refusals, regret, suggesting / requesting an alternative) whilst in some cases (spesifically the frequency and the content of regret, complaints etc.) Turkish learners made a twist from the nativelike use of the target language and consequently pragmatic transfer occured. Also, the status and the gender of the interlocutor played an important role in strategy choice and the length of refusals.