İngilizce'nin yabancı dil olarak öğretimi bağlamında ortaöğretim 10. sınıf öğrencilerinin rastlantısal ve öğretim yoluyla sözcük öğrenme süreçlerine ilişkin bir uygulama
A case study on incidental and instructional vocabulary learning of 10th grade EFL learners
Yazar: DERYA DEBBAĞ ERGİN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. SEDA GÖKMEN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Dilbilim Ana Bilim Dalı / Yabancı Dil Öğretimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Dil öğrenimi = Study of languages ; Dil öğrenme yöntemleri = Language learning methods ; Kelime öğretimi = Vocabulary teaching ; Ortaöğretim öğrencileri = Secondary education students ; Sözcük bilgisi = Word knowledge ; Sözcük bilgisi testleri = Word knowledge tests ; Yabancı dil öğrenimi = Foreign language learning ; Yabancı dil öğretimi = Foreign language teaching

Özet:
Çalışmamızın konusunu, rastlantısal ve öğretim yoluyla sözcük öğrenmenin nasıl gerçekleştiğinin incelendiği kuramsal bir çerçeve ve rastlantısal ve öğretim yoluyla sözcük öğrenme süreçleri sonunda 10. sınıf öğrencilerinin sözcük bilgisinde meydana gelen değişimin incelendiği bir uygulama oluşturmaktadır. Bu amaçla, ortaöğretim 10. sınıflarda, seçilen farklı iki şubede rastlantısal ve öğretim yolu ile sözcük öğrenmeye maruz kalmış öğrencilerdeki sözcük öğrenme seviyeleri incelenmiş ve sonuçlar bu iki yaklaşımın birbirlerine olan üstünlüklerinin öncelenmediği bir bakış açısıyla ortaya konmaya çalışılmıştır.Rastlantısal sözcük öğrenme, sözcüklerin, doğrudan öğretme olmaksızın, asıl amacın sözcük öğrenme olmadığı iletişimsel etkinliklerin doğal bir sonucu olarak öğrenilmesidir. Öğretim yoluyla sözcük öğrenmede ise asıl amaç, kısa sürede ve çok sayıda sözcük öğrenmedir. Bu tür sözcük öğrenme, dil öğretim programlarının önemli bir parçasıdır ve bu öğrenme türünde ne öğretileceği ve nasıl öğretileceği önceden planlanmıştır. Yapılan araştırmalar, bu iki sözcük öğrenme yolunun birinin diğerine üstünlüğünü henüz kanıtlamamış ve yabancı dilde sözcük öğrenme süreçlerinin, bu iki farklı iki sözcük öğrenme türünü de içermesi gerektiğini göstermiştir.Çalışmamızda, farklı iki şubedeki ortaöğretim 10. sınıf öğrencilerinin bu iki farklı sözcük öğrenme süreçleri ile tamamlanan, üç haftalık sözcük öğrenme süreçleri gözlenmiştir. Bu sürecin başında, sözcüklerin bilinirliğini ölçmek için, her iki sınıfta da sormaca uygulanmıştır. Öğretilmek üzere seçilen sözcüklerden oluşan bu sormaca, üç haftalık sürecin ardından her iki sınıfta ayrı ayrı tekrar uygulanmıştır. Elde edilen verilerle, farklı sınıflarda farklı yöntemlerle öğrenilen sözcüklerin öğrenilme seviyelerine ilişkin bilgiye dayanılarak, önceki bölümde kuramsal çerçevesini oluşturduğumuz rastlantısal ve öğretim yoluyla sözcük öğrenme süreçlerinin sözcük öğrenmedeki etkileri değerlendirilmiştir.TÜRKÇE ÖZETÇalışmamızın konusunu, rastlantısal ve öğretim yoluyla sözcük öğrenmenin nasıl gerçekleştiğinin incelendiği kuramsal bir çerçeve ve rastlantısal ve öğretim yoluyla sözcük öğrenme süreçleri sonunda 10. sınıf öğrencilerinin sözcük bilgisinde meydana gelen değişimin incelendiği bir uygulama oluşturmaktadır. Bu amaçla, ortaöğretim 10. sınıflarda, seçilen farklı iki şubede rastlantısal ve öğretim yolu ile sözcük öğrenmeye maruz kalmış öğrencilerdeki sözcük öğrenme seviyeleri incelenmiş ve sonuçlar bu iki yaklaşımın birbirlerine olan üstünlüklerinin öncelenmediği bir bakış açısıyla ortaya konmaya çalışılmıştır.Rastlantısal sözcük öğrenme, sözcüklerin, doğrudan öğretme olmaksızın, asıl amacın sözcük öğrenme olmadığı iletişimsel etkinliklerin doğal bir sonucu olarak öğrenilmesidir. Öğretim yoluyla sözcük öğrenmede ise asıl amaç, kısa sürede ve çok sayıda sözcük öğrenmedir. Bu tür sözcük öğrenme, dil öğretim programlarının önemli bir parçasıdır ve bu öğrenme türünde ne öğretileceği ve nasıl öğretileceği önceden planlanmıştır. Yapılan araştırmalar, bu iki sözcük öğrenme yolunun birinin diğerine üstünlüğünü henüz kanıtlamamış ve yabancı dilde sözcük öğrenme süreçlerinin, bu iki farklı iki sözcük öğrenme türünü de içermesi gerektiğini göstermiştir.Çalışmamızda, farklı iki şubedeki ortaöğretim 10. sınıf öğrencilerinin bu iki farklı sözcük öğrenme süreçleri ile tamamlanan, üç haftalık sözcük öğrenme süreçleri gözlenmiştir. Bu sürecin başında, sözcüklerin bilinirliğini ölçmek için, her iki sınıfta da sormaca uygulanmıştır. Öğretilmek üzere seçilen sözcüklerden oluşan bu sormaca, üç haftalık sürecin ardından her iki sınıfta ayrı ayrı tekrar uygulanmıştır. Elde edilen verilerle, farklı sınıflarda farklı yöntemlerle öğrenilen sözcüklerin öğrenilme seviyelerine ilişkin bilgiye dayanılarak, önceki bölümde kuramsal çerçevesini oluşturduğumuz rastlantısal ve öğretim yoluyla sözcük öğrenme süreçlerinin sözcük öğrenmedeki etkileri değerlendirilmiştir.TÜRKÇE ÖZETÇalışmamızın konusunu, rastlantısal ve öğretim yoluyla sözcük öğrenmenin nasıl gerçekleştiğinin incelendiği kuramsal bir çerçeve ve rastlantısal ve öğretim yoluyla sözcük öğrenme süreçleri sonunda 10. sınıf öğrencilerinin sözcük bilgisinde meydana gelen değişimin incelendiği bir uygulama oluşturmaktadır. Bu amaçla, ortaöğretim 10. sınıflarda, seçilen farklı iki şubede rastlantısal ve öğretim yolu ile sözcük öğrenmeye maruz kalmış öğrencilerdeki sözcük öğrenme seviyeleri incelenmiş ve sonuçlar bu iki yaklaşımın birbirlerine olan üstünlüklerinin öncelenmediği bir bakış açısıyla ortaya konmaya çalışılmıştır.Rastlantısal sözcük öğrenme, sözcüklerin, doğrudan öğretme olmaksızın, asıl amacın sözcük öğrenme olmadığı iletişimsel etkinliklerin doğal bir sonucu olarak öğrenilmesidir. Öğretim yoluyla sözcük öğrenmede ise asıl amaç, kısa sürede ve çok sayıda sözcük öğrenmedir. Bu tür sözcük öğrenme, dil öğretim programlarının önemli bir parçasıdır ve bu öğrenme türünde ne öğretileceği ve nasıl öğretileceği önceden planlanmıştır. Yapılan araştırmalar, bu iki sözcük öğrenme yolunun birinin diğerine üstünlüğünü henüz kanıtlamamış ve yabancı dilde sözcük öğrenme süreçlerinin, bu iki farklı iki sözcük öğrenme türünü de içermesi gerektiğini göstermiştir.Çalışmamızda, farklı iki şubedeki ortaöğretim 10. sınıf öğrencilerinin bu iki farklı sözcük öğrenme süreçleri ile tamamlanan, üç haftalık sözcük öğrenme süreçleri gözlenmiştir. Bu sürecin başında, sözcüklerin bilinirliğini ölçmek için, her iki sınıfta da sormaca uygulanmıştır. Öğretilmek üzere seçilen sözcüklerden oluşan bu sormaca, üç haftalık sürecin ardından her iki sınıfta ayrı ayrı tekrar uygulanmıştır. Elde edilen verilerle, farklı sınıflarda farklı yöntemlerle öğrenilen sözcüklerin öğrenilme seviyelerine ilişkin bilgiye dayanılarak, önceki bölümde kuramsal çerçevesini oluşturduğumuz rastlantısal ve öğretim yoluyla sözcük öğrenme süreçlerinin sözcük öğrenmedeki etkileri değerlendirilmiştir.

Abstract:
The main aim of this study is to explore how incidental and instructional vocabulary learning take place and how these two different vocabulary learning methods change the vocabulary knowledge of 10th grade Turkish EFL learners. With this aim in mind, two groups of 10th grade Turkish EFL learners who were exposed to incidental and instructional vocabulary learning were examined in order to investigate levels of their vocabulary kowledge. Finally, the results were presented without favoring any of them.Incidental vocabulary learning occurs implicitly and as the by-product of any communicative activity. Instructional vocabulary learning, on the other hand, aims at taeching a lot of vocabulary in a very short time. Instructional vocabulary learning is the most important part of any language teaching program and in this method what is going to be taught and how is it going to be taught is decided beforehand. Research has not revealed any findings on the superiority of one of these methods or the other and findings show that vocabulary learning processes should involve both of the teaching methods together.In this study, vocabulary learning processes of two different groups of 10th grade Turkish EFL learners taught by two different methods is observed during three weeks. In order to assess the vocabulary knowledge of the learners at the begining of the study, a questionnaire which was designed to elicit the recognition of the vocabulary items was applied as a pretest. After learners were exposed to the two different methods of vocabulary learning for three weeks, the same questionnaire was applied this time, as a posttest in each classroom. With these findings and benefiting from the levels of vocabulary knowledge gained by two different methods, the effects of incidental and instructional vocabulary learning on vocabulary knowledge of 10the grade EFL learners were observed.