Uluslararası sistemde güvenlik anlayışı ile iktisadi ilişkilerin enerji kaynakları bağlamında analizi ve Hazar bölgesi örneği
Analysis of security insight and economic relations in international system within the context of energy resources and the case of caspian region
Yazar: İSMAİL HAKKI İŞCAN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. MUHİTTİN DEMİRAY
Dumlupınar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2004
Konu: Ekonomi = Economics ; Enerji = Energy
Dizin: Azerbaycan = Azerbaijan ; Ekonomik ilişkiler = Economic relations ; Enerji kaynakları = Energy resources ; Enerji politikaları = Energy policies ; Hazar bölgesi = Caspian region ; Kazakistan = Kazakhstan ; Türkmenistan = Turkmenistan ; Uluslararası güvenlik = International security ; Uluslararası güvenlik stratejileri = International security strategies ; Uluslararası sistem = International system

Özet:
ÖZET Soğuk Savaş sonrası dönem için, güçlü devletlerin sadece askeri kuvvetleri ile her şeyi yapamayacakları, uluslararası sisteme yön veren bir etkililiğe sahip olmanın, ekonomik geleceğini garantilemekten geçtiği bir anlayışa doğru değişim yaşanmaktadır. Bu çerçevede, uluslararası düzeyde meydana gelen tüm çatışmaların kıt olan kaynakların paylaşımı mücadelesinden kaynaklandığı, kaynak kıtlığı ile ekonomik güvenliği ve dolayısıyla ülke güvenliğini eş tutan bir bakış açısı ile devletlerin, ekonomik varlıklarının ve bu varlıklara dayalı güvenlik stratejilerinin giderek daha önemli bir hale gelmekte olduğu tespit edilebilir. Çalışmanın birinci bölümünde uluslararası sistemin teorik çerçevesi araştırılırken güvenlik ağırlıkta teorik yapılanmalar incelenmekte, uluslararası ilişkiler sistemi ile ilgili kavramsal inceleme yapılırken, aynı zamanda Dünya Savaşları ve sonrasında uluslararası sistemi meydana getiren güçlerin güvenlik algılaması ile oluşan uluslararası politik teorilerin güvenlik yapılanmaları hakkında tespitler yapılmaktadır. Soğuk Savaş sonrasının güvenlik yapılanmaları analizinin yapıldığı ikinci bölüm, iki alt bölümden oluşmaktadır. Birinci alt bölümde Soğuk Savaş dönemi çözülüşünün hemen sonrası uluslararası sisteme getirdiği yeni yapılanmalar ile ilgili analizler yapılmaktadır. Bu bölümün ikinci alt bölümü ise, Körfez Savaşları ve 1 1 Eylül terörist saldırılan ile uluslararası hegemonyanın enerji kaynaklan temelinde nasıl oluşmaya çalıştığı yönünde yapılan incelemelerle ilgilidir. Çalışmanın üçüncü bölümünde, enerji kavramının iktisadi analizi gerçekleştirilirken, sanayileşme tarihi açısından enerji kaynaklan irdelenmekte ve günümüze kadarki süreç incelenmektedir. Ekonomik gelişimin enerji kaynaklan ile olan pozitif yöndeki ilişkisi, enerji rezerv-üretim-tüketim istatistikleri bölümünde verilen ayrıntı grafik ve tablolar aracılığı ile ortaya konmaya çalışılmaktadır. Nihayet dördüncü bölümde, Hazar enerji kaynaklarının mevcut potansiyeli ve dünya enerji gereksiniminin karşılanabilir düzeyleri ile birlikte karşılaştırmalı bir analiz yapılmış, Hazar'ın enerji kaynaklarının geliştirilmesinde ve tüketim bölgelerine ulaştırılmasında ortaya çıkan Hazar'ın statüsü ve boru hattı sorunları ayrıntılarıyla incelenmiştir. Hazar Denizi'ne komşu ülkelerden Hazar'ın enerji kaynaklan açısından önem taşıyan üç ülke Azerbaycan, Kazakistan ve Türkmenistan'ın enerji kaynakları ve bu kaynakların nakli sorunları ile birlikte yürütülen enerji-politik mücadele, bölge ve bölge dışı aktörlerin stratejileri ile birlikte ele alınarak incelenmiştir.

Abstract:
VI ABSTRACT For the period after the cold war era, there has been a change towards an understanding in which powerful nations can not do everything they want with army forces but only economic growth and future can make a nation to effectively direct the international system. In this framework, it can be stated that conflicts at the international level stem from the challenge of sharing scarce resources, and economic resources and security strategies about protecting these resources are as important as military resources in sustaining the power of a country. In the first party theoretical constructs are researched and when dealing with theoretical framework of the international system. In addition when making a conceptual analysis about international reactions system, some conditions are mode about security constructs of the international policies of the powerful nations after the world wars. Second part which includes the security constructs analysis of the post cold war period consists of two sub-parts. In the first sub part, analyses about constructs that are brought by cold war era decline are made. The second sub-part of the study deals whit researches about how international hegemony tries to control energy resources after the gulf wars and 1 1 th of September. In the third part of the study, an economic analysis of the concept of energy is made, energy resources are analyzed historically and the process up to now is examined. The positive relationship of the economics growth whit energy resources is tried to be proved by detailed graphics and tables. Finally in the fourth part a comparative an analysis is made about current potential of Caspian energy resources and world need levels and the status of Caspian Area in developing its resources and transporting the products to the consumers is dealt with together whit pipeline problems. Three important countries that are important in terms of Caspian energy resources namely in Azerbaijan, Kazakhstan and Turkmenistan are taken into consideration in terms of energy resources transportation problems of these resources, and energy-political challenge about the subject.