Birinci basamağa başvuran erişkinlerde ağız sağlığı ile ilişkili yaşam kalitesi ve etkileyen faktörlerin incelenmesi
Analysis of oral health related quality of life and associated factors in adults admitted to primary care
Yazar: TANSU ÇEVİK
Danışman: DOÇ. DR. KENAN TOPAL
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Adana Şehir Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine ; Diş Hekimliği = Dentistry
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Aile sağlığı merkezi = Family health center ; Ağız sağlığı = Oral health ; Birinci basamak sağlık hizmetleri = Primary health care ; Doktorlar-birinci basamak = Physicians-primary care ; Koruyucu hekimlik = Preventive medicine ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; Yetişkinler = Adults

Özet:
Amaç: Ağız sağlığı ile ilgili problemler dünya genelinde sık rastlanan problemlerin başında gelmektedir ve fiziksel etkilerinin yanında, bireylerin sosyal hayatlarını ve psikolojik durumlarını da etkilemektedir. Bu çalışmada birinci basamağa başvuran erişkinlerde ağız sağlığı ile ilişkili yaşam kalitesi (ASYK) ve etkileyen faktörlerin incelenmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Bu kesitsel araştırma Adana ilinde bulunan Köprülü Kışla aile sağlığı merkezine başvuran 18 yaş ve üstü 350 bireyin katılımıyla yapıldı. Yapılandırılmış anket formuyla katılımcıların sosyodemografik özellikleri, sağlık memnuniyet düzeyleri, dental özgeçmişleri, oral hijyeni koruyucu davranışları ve ağız sağlığıyla ilişkili semptom durumları değerlendirildi. Mevcut oral durumun tespitinde DMFT (decayed missing filled teeth) indeksi, ASYK tespitinde Ağız Sağlığı Etki Ölçeği (OHIP-14) ve nikotin bağımlılığının tespitinde Fagerström Nikotin Bağımlılık Testi kullanıldı. Veriler SPSS 21.0 programı kullanılarak uygun istatistik testlerle analiz edilmiş, anlamlılık değeri p<0.05 olarak kabul edilmiştir.
Bulgular: Ağız sağlığı ile ilişki yaşam kalitesinde olumsuz etkilenme; düşük eğitimlilerde, düşük gelirlilerde, kronik hastalığı olanlarda, hareketli diş protezi kullananlarda, sigara kullananlarda, nikotin bağımlılığı orta ve yüksek düzeyde olanlarda, genel sağlığı ile ilgili memnuniyet düzey daha az olanlarda, ağız-diş sağlığı ile memnuniyet düzeyi daha az olanlarda, düzenli diş fırçalamayanlarda, oral sağlığı koruyucu davranışları yetersiz olanlarda, düzenli diş hekimi kontrolüne gitmeyenlerde, DMFT indeksi yüksek olanlarda ve Semptom puanı yüksek olanlarda daha sık görülmüştür. Ayrıca; ASYK'ye etkisi olan "sağlık memnuniyet düzeyleri, en son diş hekimine gidilmesinden beri geçen süre, DMFT indeksi, oral sağlığı koruyucu davranışlar ve Semptom puanı" gibi faktörlerin bazı sosyodemografik özelliklerden ve kronik hastalık durumundan etkilediği görülmüştür.
Sonuç: Birinci basamak hekimleri ASYK'yi etkileyen faktörlerin farkında olmalı, periyodik muayenelerde bireylerin ağız-diş muayeneleri yapılmalı ve gerekli durumlarda bireyler diş hekimine yönlendirilmelidir. Ayrıca bireyler; ağız sağlığını korumaya yönelik davranışlar, beslenme ve düzenli diş hekimi muayenelerinin önemi konusunda eğitilmelidir.

Abstract:
Aim: Oral health problems are one of the most common problems in the world and they affect the social life and psychological conditions of individuals as well as their physical effects. The aim of this study was to investigate the oral health related quality of life (OHRQoL) and the factors associated with it in adults admitting to primary care.
Method: This cross-sectional study was conducted with the participation of 350 individuals aged 18 and over who applied to the Köprülü Kışla Family Health Center in Adana. Sociodemographic characteristics, health satisfaction levels, dental backgrounds, oral hygiene protective behaviors and oral health related symptoms were evaluated with the structured questionnaire. DMFT (decayed missing filled teeth) index was used to determine the present oral state, Oral Health Impact Profile-14 (OHIP-14) was used to determine OHRQoL, and Fagerström Nicotine Dependence Test was used to determine nicotine dependence. The data were analyzed by using SPSS 21.0 program with appropriate statistical tests and the significance value was accepted as p<0.05.
Results: Negative effects on oral health related quality of life was found to be more frequent in patients with; low educated, low income, chronic disease, using mobile dental prosthesis, smoking, moderate/high level of nicotine dependence, less general health satisfaction, less oral health satisfaction, not brushing teeth regularly, insufficient oral health protective behaviours, not going to regular dental visits, higher DMFT score and higher symptom score. Also; factors such as health satisfaction levels, time since the last visit to the dentist, DMFT index, oral health protective behaviors and symptom score were affected by some sociodemographic characteristics and chronic disease status.
Conclusion:  Primary care physicians should be aware of the factors affecting OHRQOL, oral examinations of individuals should be performed during periodic examinations and individuals should be referred to the dentist when necessary. In addition, individuals should be educated about behaviors to protect oral health, nutrition and the importance of regular dental visits.