Türkçe sözdizimsel yapıda görsel dünya paradigması üzerine bir çözümleme
The visual world paradigm analysis in Turkish syntactic structure
Yazar: SELİN ÇALIŞKAN
Danışman: DOÇ. DR. İPEK PINAR UZUN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Dilbilim Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Dilbilim = Linguistics
Dizin: Psikodilbilim = Psycholinguistics

Özet:
Sözdizimsel yapı ve sözdizimsel uzaklık kavramları, alanyazında uzun yıllardır tartışılan bir konu olma niteliği taşımaktadır. Sözdizimsel yapıyı temel alarak yapılan araştırmaların temel odak noktasını hiyerarşi oluştururken sözdizimsel uzaklığı temel alan çalışmalar ise tümcedeki ilişkili birimler arasındaki uzaklığı dikkate almaktadır (O'Grady, 2003; Makuuchi, 2009; Hsu ve Chen, 2013). Türkçe üzerinde hiyerarşiyi konu alan psikodilbilimsel teknikler kullanılarak gerçekleştirilen çalışmalar bulunmasına karşın (Kırkıcı, 2004; Aydın ve Cedden, 2010; Kaya, 2012) hem hiyerarşi hem de uzaklığın birarada incelendiği deneysel çalışmalarda eksiklikler gözlemlenmiştir. Bu çerçevede, bu çalışmada sözdizimsel yapı ve sözdizimsel uzaklık kavramları psikodilbilimsel tekniklerden biri olan ve son yıllarda sıklıkla tercih edilen Görsel Dünya Paradigması yönteminin kullanıldığı süreç-içi bir araştırma olma niteliği taşımaktadır. Sözdizimsel yapı kavramı alt bileşenlerinden olan hiyerarşi ve çizgisellik içeren tümce yapıları ile sözdizimsel uzaklığı oluşturan uzun ve kısa tümce yapıları GDP tekniği çerçevesinde gerçekleştirilen göz izleme deneylerinde anadili Türkçe ve sağlıklı 57 katılımcıya sunulmuştur. Göz izleme verilerinden elde edilen bulgular, iki temel bileşen arasında etkileşim olduğunu göstermektedir. Özellikle, tümce içindeki bağımlı birimler arasındaki uzaklığın artmasının ilgili görsele bakma süresinde gecikme olarak yansıdığı görülmüştür. Dolayısıyla, tümce işlemleme sırasında sözdizimsel uzaklık ana etkisinin belirgin bir fark oluşturduğunu söylemek mümkündür.

Abstract:
The concepts of syntactic structure and syntactic distance have been discussed in the literature for many years. Studies based on syntactic structure focus on hierarchy, while studies based on syntactic distance consider the distance between related units in the sentence (O'Grady, 2003; Makuuchi, 2009; Hsu ve Chen, 2013). Although there are studies on hierarchy in Turkish using psycholinguistic techniques (Kırkıcı, 2004; Aydın ve Cedden, 2010; Kaya, 2012), there is a lack of experimental studies in which both hierarchy and distance are examined together. In this framework, the present study is an on-line processing study in which the concepts of syntactic structure and syntactic distance are investigated using the Visual World Paradigm method, which is one of the psycholinguistic techniques that have been widely used in recent years. In the eye-tracking experiments conducted within the framework of the Visual World Paradigm, the subcomponents of the syntactic structure concept, namely, sentence structures containing hierarchy and linearity, and long and short sentence structures constituting syntactic distance, were presented to 57 native Turkish and healthy participants. Findings from eye-tracking data suggest an interaction between the two core components. In particular, it was observed that the increase in the distance between the dependent units in the sentence was reflected as a delay in the duration of fixation at the relevant visual. Therefore, it is possible to say that the main effect of syntactic distance makes a significant difference during sentence processing.