Makedonya'da mezhepçilik ve milliyetçilik faaliyetleri ile kilise ve mektep anlaşmazlıkları (1875-1910)
Sectarianism and nationalism activities, church and school conflicts in Macedonia (1875-1910)
Yazar: MEHMET KÖSEOĞLU
Danışman: PROF. DR. BESİM ÖZCAN
Atatürk Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Tarih = History

Özet:
Bulgar Eksarhlığı'nın 1870 yılında kurulmasıyla birlikte Rum Patrikhanesi'nin Ortodoks Hıristiyanlar üzerindeki mutlak dini otoritesi sarsılmaya başlamıştı. Bulgarlar bu tarihten itibaren kendi kiliseleri etrafında birleşerek ulusal bilinci yüksek bir millet meydana getirme çabası içerisinde olmuşlardı. Osmanlı-Rus Savaşı (1877-1878) sonrasında Osmanlı'ya dayatılan Ayastefanos Antlaşması ile Karadeniz ile Adalar Denizi'ne kıyısı bulunan "Büyük Bulgaristan" oluşturulmaya çalışılmıştı. Ancak İngiltere başta olmak üzere büyük güçlerin müdahaleleri neticesinde Ayastefanos Antlaşması geçersiz kılınarak yerine Berlin Antlaşması imzalanmış ve bu antlaşma çerçevesinde Osmanlı idaresi altında sınırları daraltılmış bir Prenslik meydana getirilmişti. Berlin Antlaşması ile birlikte Makedonya bölgesi bazı ıslahatların uygulanması koşuluyla Osmanlı toprakları olmaya devam etmişti. Bulgarlar, tarihi geçmişlerini de öne sürerek Makedonya topraklarının kendilerine ait olduğu iddiasında bulunarak amaçlarına ulaşmak için komite ve çeteler teşkil etmişlerdi. Bulgarların bu politikalarına karşılık olarak Rumlar ve Sırplar da Makedonya üzerinde hak iddiasında bulunarak kendi mücadelelerini vermek adına komite ve çeteler meydana getirmişlerdi. Böylece Makedonya toprakları Balkan devletlerinin mücadele sahasına dönüşmüştü. Makedonya'da yaşayan Rum, Bulgar, Sırp ve Ulah cemaatleri arasında buradaki mevcut kilise ve mekteplerin hangi tarafa ait olduğu hususunda anlaşmazlıklar yaşanmaya başlamıştı. Bununla birlikte Balkan devletlerinden her birinin Makedonya'da nüfuzlarını arttırmak için bölgede kilise ve mektep inşa etme rekabetine girmeleri, Makedonya Sorunu'nun temelini oluşturacak olan kilise ve mektep anlaşmazlıklarının daha da içinden çıkılmaz bir hal almasına yol açmıştı. Taraflar arasındaki kilise ve mektep ihtilafları ve bu ihtilafların yol açtığı çatışmalar uzun yıllar boyunca Makedonya'da asayişin sağlanamamasına sebep olmuştu. Makedonya'daki sonu gelmeyen terör eylemleri ve çatışmalar Avrupalı büyük güçlerin de bölge ile ilgilenmesine ve dolayısıyla politikalarını bu hususta dizayn etmelerine olanak tanımıştır.

Abstract:
The absolute religious authority of the Patriarchate over Orthodox Christians began to shake with the establishment of the Bulgarian Exarchate in 1870. Since this date, Bulgarians have been in an effort to form a nation with high national consciousness by uniting around their own churches. After the Ottoman-Russian War (1877-1878), with the Treaty of San Stefano, which was imposed on the Ottoman Empire, it was tried to create a "Great Bulgaria" with coasts to the Black Sea and the Aegean Sea. However, as a result of the interventions of the great powers, especially of England, the Treaty of San Stefano was annulled and the Berlin Treaty was signed in its place. Thus, a principality the borders of which were narrowed under the Ottoman administration was created. The Macedonian region continued to be Ottoman territory with the Treaty of Berlin, provided that some reforms were implemented. They claimed that the Macedonian lands belonged to them, citing their historical past, and formed committees and gangs to achieve their goals. In response to these policies of the Bulgarians, the Greeks and Serbs also claimed rights over Macedonia and formed committees and gangs to fight for themselves. Thus, Macedonian lands turned into the battlefield of the Balkan states. There were disagreements between the Greek, Bulgarian, Serbian and Vlach communities living in Macedonia about which side the existing churches and schools belonged to. However, the competition of each of the Balkan states to build churches and schools in the region in order to increase their influence in Macedonia made the disagreements between the church and the school, which would form the basis of the Macedonian Question, become more intractable. The church and school conflicts between the parties and the fights caused by these conflicts caused the lack of security in Macedonia for many years. The endless acts of terrorism and conflicts in Macedonia allowed the European great powers to deal with the region; and therefore to design their policies accordingly.