Hilenin tespit edilmesi ve önlenmesinde iç denetimin rolü: Otomotiv sektöründe görev yapan iç denetçiler üzerine bir araştırma
The role of internal audit in detecting and preventing fraud: A study on internal auditors working in the automotive industry
Yazar: BİNNUR FIÇICI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖZLEM USMAN
Yalova Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İşletme Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Hile = Fraud

Özet:
Hile, etik ilkelere ve yasal düzenlemelere aykırı olarak kazanç sağlama ya da bir tarafı zarara uğratma amacı güden yanıltıcı, sahte veya haksız uygulamaları içeren eylemler bütünüdür. Hileler, iş dünyasında çıkar çatışmalarından finansal raporlamaların manipülasyonuna kadar geniş bir alanda kendini göstermektedir. Bu tür usulsüzlükler, maddi kayıplara neden olmanın ötesinde işletmelerin kurumsal itibarını zedelemekte, işçi ve işveren arasındaki güveni sarsarak örgüt içi ilişkileri olumsuz etkilemektedir. İşletmeler, hile riskini minimize etmek, hileyi tespit etmek ve önlemek amacıyla iç denetim sistemlerinden destek almaya yönelmektedir. Bu çalışmanın amacı, hilenin tespit edilmesi ve önlenmesi kapsamında iç denetim sistemlerinin üstlendiği rolü ortaya koymaktır. Bu amaç doğrultusunda, hile, iç kontrol, iç denetim, hilenin tespiti ve önlenmesi konularında kavramsal çerçeve oluşturulmuş, akabinde teorik bilgileri gerçek dünya uygulamalarıyla birleştirmek adına bir saha çalışması yapılmıştır. Çalışmada, otomotiv sektöründe faaliyet gösteren üretici bir markanın Türkiye distribütörüne bağlı yetkili satıcı ve servislerinde görev alan iç denetçilerle yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Çalışma, hile olgusunu denetçilerin gözünden değerlendirmesi yönüyle önem taşımaktadır. Araştırmanın örneklemi, olasılıklı olmayan ölçüt örnekleme yöntemi kullanarak belirlenmiş ve 10 katılımcıya ulaşılmıştır. Görüşmelerden elde edilen dökümler, nitel bir analiz programı olan Maxqda 2024 programına aktarılmış ve nitel analiz yöntemlerinden tematik analiz kullanılarak kodlanmıştır. Kodlama süreci sonucunda 11 tema, 62 kod ve 15 alt kod belirlenmiş ve ulaşılan çıktılar görsel olarak sunulmuştur. Çalışma bu yönüyle, iç denetim birimlerinin hile karşısında nasıl bir rol oynadığını somut verilerle ortaya koymaktadır. Elde edilen bulgular, iç denetim sistemlerinin hilenin tespiti ve önlenmesinde yüksek bir başarı sağladığını ve denetçilerin varlığının dahi caydırıcı bir unsur olarak hile riskini önemli ölçüde azalttığını göstermektedir. Araştırma sonuçları, iç kontrol mekanizmalarıyla desteklenen iç denetim sistemlerinin daha verimli bir şekilde işlediğini ve daha güçlü bir koruma sağladığını ortaya koymaktadır. Bu bağlamda, işletmelerin sürdürülebilir başarı ve uzun vadeli güvenilirlik hedeflerine ulaşabilmesi için, güçlü bir iç denetim sisteminin yalnızca bir gereklilik değil, aynı zamanda stratejik bir öncelik olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
Fraud is a set of actions that include misleading, fake or unfair practices that aim to gain profit or harm a party in violation of ethical principles and legal regulations. Frauds manifest themselves in a wide range of areas in the business world, from conflicts of interest to manipulation of financial reporting. Such irregularities, beyond causing financial losses, damage the corporate reputation of the enterprises, undermine the trust between the employee and the employer and negatively affect the relations within the organization. Enterprises tend to get support from internal audit systems in order to minimize the risk of fraud, detect and prevent fraud. The purpose of this study is to reveal the role of internal audit systems in the detection and prevention of fraud. In line with this purpose, a conceptual framework was created on the subjects of fraud, internal control, internal audit, detection and prevention of fraud, and subsequently a field study was conducted in order to combine theoretical knowledge with real-world applications. In the study, semi-structured interviews were conducted with internal auditors working in authorized dealers and services affiliated to the Turkish distributor of a manufacturer brand operating in the automotive sector. The study is important in terms of evaluating the phenomenon of fraud from the perspective of auditors. The sample of the study was determined using the non-probability criterion sampling method and 10 participants were reached. The transcripts obtained from the interviews were transferred to the Maxqda 2024 program, a qualitative analysis program, and coded using thematic analysis, one of the qualitative analysis methods. As a result of the coding process, 11 themes, 62 codes and 15 subcodes were determined and the obtained outputs were presented visually. In this respect, the study reveals with concrete data how internal audit units play a role against fraud. The findings obtained show that internal audit systems provide high success in detecting and preventing fraud and that even the presence of auditors significantly reduces the risk of fraud as a deterrent element. The research results reveal that internal audit systems supported by internal control mechanisms operate more efficiently and provide stronger protection. In this context, it was concluded that a strong internal audit system is not only a necessity but also a strategic priority for businesses to achieve their sustainable success and long-term reliability goals.