İstanbul Vefa semti Cemal Yener Tosyalı caddesi için koruma ve yeni yapılaşma önerisi
İstanbul Vefa disctrict Cemal Yener Tosyalı street preservation and infill design proposal
Yazar: CEYDA BİLGİN
Danışman: DOÇ. DR. CEYLAN İREM GENÇER
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Rölöve-Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Dünya tarihinde üç büyük imparatorluğa başkentlik yapan İstanbul, bu işlevine bağlı olarak birçok kültürel, tarihi, yerel ve evrensel değere sahiptir.  Kentin sahip olduğu Tarihi Yarımada yerleşimi, bu değerleri barındırması açısından önemini korumaktadır. Tarihi Yarımada'nın merkezinde bulunan Vefa semti, Bizans dönemine ait Kalenderhane Camii (Akataleptos Manastırı Kilisesi veya Azize Theotokos Kyriotissa Manastırı Kilisesi), Valens Su Kemeri gibi önemli yapıları barındırmaktadır. Vefa semtinde bulunan Saraçhane Bölgesi, Osmanlı döneminde İstanbul'un fethinin ardından kurulan ilk yerleşim alanı olarak öne çıkmaktadır. Barındırdığı Şehzade ve Süleymaniye külliyeleri gibi dönemin önemli yapıları dolayısıyla bu dönemde sosyal ve kültürel yaşantının yoğunlaştığı önemli bir merkez olarak öne çıkmaktadır. Osmanlı Devleti ekonomisi açısından önemli yeri olan ticaret alanları, dini yapıları, eğitim yapıları ve askeri-yönetimsel alanları içinde barındıran bölge, 20. yüzyıl itibariyle Atatürk Bulvarı'nın açılması, İstanbul Manifaturacılar Çarşısı'nın inşası gibi kentsel değişimlerden etkilenerek dönüşüme uğrayarak önemini yitirmeye başlamıştır. 1950'lerden sonra bölgenin aldığı göç ve dönemin imar politikalarıyla ortaya çıkan apartmanlaşma, mimari dokuda değişime sebep olmuştur. 1996 yılında ilan edilen Tarihi Yarımada Kentsel ve Tarihi Sit Alanı sınırları içerisinde bulunan bölge, 2006 yılından itibaren Yenileme Alanı ilan edilmiştir. Bu çalışmada, günümüze dek ulaşmış olan tarihi yerleşiminin farklı dönemlerinde geçirmiş olduğu dönüşümün analizi ve korunması için öneriler getirilmesi amaçlanmıştır.  Bu amaçla, tarihi dokunun farklı dönemlerdeki gelişim ve değişiminin yoğun olarak izlendiği caddelerden biri olan Cemal Yener Tosyalı Caddesi çalışma odağı olarak seçilerek bu caddede bulunan tarihi yapılar, plan ve cephe özellikleri, yapım teknikleri ve fiziksel sorunları bakımından detaylı olarak incelenerek cadde üzerinde çok sayıda infill tespit edilmiş ve buradaki tarihi çevrede yeni yapı tasarımına dair bir yaklaşım hedeflenmiştir.  Bu veriler ışığında caddenin sahip olduğu mimari değerleri, potansiyelleri ve sorunları tespit edilerek koruma sorunlarına fayda sağlayacak koruma ve yeni yapılaşma için tasarım önerileri geliştirilmiştir.

Abstract:
Istanbul, the capital of three major empires in world history, has many cultural, historical, local and universal values depending on this function. The historical peninsula, which the city has, retains its importance in terms of hosting these values. Located in the center of the historical peninsula, the Vefa district contains important buildings such as the Kalenderhane Mosque (Akataleptos Church) and the Valens Aqueduct from the Byzantine period. Located in Vefa district, Saraçhane Region stands out as the first settlement area established after the conquest of Istanbul during the Ottoman period. It stands out as an important center where social and cultural life intensifies in this period due to the important structures of the period such as Şehzade and Süleymaniye complexes. The region, which includes trade areas, religious structures, educational structures and military-administrative areas, which are important for the economy of the Ottoman Empire, was built in the 20th century. As of the opening of Atatürk Boulevard, the impact of urban changes such as the construction of the IMÇ began to lose its importance by being transformed. After the 1950s, the immigration and zoning policies of the region led to a change in the architecture. The area, which is located within the boundaries of the Historic Peninsula Urban and Historic Protected Areas declared in 1996, has been declared as a Regeneration Area since 2006. In this study, it is aimed to make suggestions for the analysis and preservation of the transformation that it has gone through in different periods of the historical settlement which has survived until today. For this purpose, Cemal Yener Tosyalı Street, which is one of the streets where the development and change of historical texture in different periods is observed intensively, was selected as the focus of study and the historical structures, plan and facade features, construction techniques and physical problems were examined in detail. In the light of these data, the architectural values, potentials and problems of the street have been identified and design proposals have been developed that will benefit the protection problems.