Eşimkul Menen Zuura destanı /
Yazar: FATMA ÇELEBİ
Danışman: DOÇ. DR. FATİH KİRİŞÇİOĞLU
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2005
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Bu çalışmamın ilk kısmında 1939 yılında Cumagul Noruzbayev'in söyleyip yazıya geçirdiği Eşimkul Menen Zuura adlı Kırgız destanını önce yeni Türk alfabesine göre transkripsiyonlayıp, sonra Kırgız Türkçesinden Türkiye Türkçesine aktardım. Çalışmamın ikinci kısmında transkripsiyonlu metin üzerinde dil-üslûp çalışması yaptım.Destanın imlâ ve dil özelliklerini tespit ederken Kırgız Türkçesinin imlâ ve dil özelliklerinin destanda nasıl kullanıldığını inceledim. Farklı kullanımları bulup bunları incelememde belirttim. Kelime dünyası konusunda kelime gruplarını, deyimleri ve atasözlerini; cümle bahsinde anlamına, yüklemine ve yapısına göre cümleleri inceledim. Tekrarlar başlığı altında metindeki seslerin ve eklerin en çok tekrarlananlarını buldum. Kelime tekrarlarında en çok tekrarlanan kelime türlerini bulup bunları sıraladım. Kelime grubu ve mısra-cümle tekrarlarının sıklıklarını belirledim. Edebî sanatlar konusunda destandaki edebî sanatları en çok kullanılandan en az kullanılana doğru sıralayıp bunların örneklerini verdim. Destan anlatımında kullanılan teknikleri tasvirli anlatım, tahkiyeli anlatım ve münazaralı anlatım alt başlıklarında inceledim. Yapılan bu çalışma ile hem Eşimkul Menen Zuura Destanı Kırgız Türkçesinden Türkiye Türkçesine aktarılmış oldu, hem de dil-üslûp açısından incelenmiş oldu. Çalışmam sırasında vardığım neticeleri tezimin sonuç bölümünde belirttim.

Abstract:
In the first part of my study, I first made the transcription "Eşimkul Menen Zuura", a Kirghiz legend by Cumagul Noruzbayev, according to New Turkish Alphabet and then I transcribed it from Kirghiz Turkish to Turkey Turkish. In the second part, I studied dialect and form (style) on the transcribed text. While I was establishing the characteristics of the dialect and the dictation of the epic, I examined how the dialect and the dictation of Kirghiz Turkish were used in the legend. I also found the different usages and stated them in my study. I not only examined word groups, idioms and proverbs in the subject of vocabulary world but also the sentences according to their meanings, structures and verbs in the subject of sentence. I found the most repeated ones of the sounds and the suffixes of the text and showed them in the part named as Repetitions. I also found the most repeated word types (kinds) in the word repetitions and enumerated them. I established the frequency of the repetitions of the word groups, lines and sentences. In the part of literary arts; I enumerated the literary arts from the most used ones to the least and gave an example for each. I examined the approaches used in legends as descriptive, narrative and debatable. In this study, "Eşimkul Menen Zuura Legend" was not only transcribed from Kirghiz Turkish to Turkey Turkish but also was examined according to its dialect and style. I stated the results which I got during my study by giving examples in the last part of my thesis.