Seçilmiş nane (Mentha Spp.) klonlarının Tokat şartlarında verim ve kalite özelliklerinin belirlenmesi
Determination of yield and quality characters of selected mint clones (Mentha Spp.) in Tokat ecological
Yazar: EMRE SÜLÜ
Danışman: DOÇ. DR. İSA TELCİ
Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışma; önemli bir baharat ve uçucu yağ bitkisi olan Nane (Mentha spp.) klonlarının Tokat Kazova şartlarında verim ve kalite özeliklerini belirlemek amacıyla yürütülmüştür. 2008 yılında yürütülen bu çalışmada yeşil herba, kuru herba, kuru yaprak ve uçucu yağ verimleriyle uçucu yağ bileşenleri araştırılmıştır. Uçucu yağ bileşenleri GC-MS ile belirlenmiştir. Çalışmada incelenen klonların M. piperita (K-3 ve K-8), M. villoso-nervata (K-4, K-7, K-9 ve K-14) ve M. spicata (K-1, K-2, K-5, K-6, K-10, K-11, K-12, K-13 ve K-15) olmak üzere 3 farklı türe ait olduğu görülmüştür. Tüm klonlarda iki biçim alınmıştır. İki biçimin birleştirilmesi sonucu elde edilen toplam verimler yeşil herba 1811,4-3696,7 kg/da, kuru herba 474,0-995,4 kg/da, kuru yaprak 208,5- 426,8 kg/da ve uçucu yağ 2.50-9.67 l/da arasında değişmiştir. Uçucu yağ oranları ise ilk biçimde % 0.82-2.37, ikinci biçimde % 1.37-3.19 arasında değişmiştir. Uçucu yağ bileşenleri bakımından üç farklı kemotip (1. karvon, 2. pulegon/piperiton 3. menthol/menthon) belirlenmiştir. Uçucu yağın ana bileşenlerinin biçim ve klonlara göre değişimi incelenmiştir. Deneme sonucunda; K-5, K-6, K-7, K-10, K-11, K-12 ve K-13 nolu klonların yüksek verimli olduğu, K-3 ve K-8 nolu klonların ise uçucu yağ oranın yüksek olduğu belirlenmiştir. Menthol bakımından zengin K-3 ve K-8 nolu klonların uçucu yağ üretimi için uygun olduğu belirlenmiştir. Karvon bakımından zengin klonların beşinde karvon oranları % 60 üzerinde olup, yüksek verimli klonlardan K-7 ve K-11 nolu klonda karvon oranların da yüksek olması, bunların baharat ve karvon kaynağı olarak yetiştirilebilecek çeşit adayı olduğu belirlenmiştir.Anahtar kelimeler: Nane, Mentha, verim, uçucu yağ, karvon, menthol, menthon

Abstract:
The research was conducted to determine yield and quality characters of mint (Mentha spp.), a major aromatic and spice plant. Fresh herbage yield, drug herbage yield, drug leaf yield, essential oil yield end essential oil compositions of selected- mint clones were examined in field experiments Kazova condition in Tokat during 2008 vegetation periods. Essential oil compositions were identified using GC-MS. Clones were named botanically as Mentha spicata (K-1, K-2, K-5, K-6, K-10, K-11, K-12, K-13 and K-15), M. piperita (K-3 and K-8.) and M. villoso-nervata (K-4, K-7, K-9 and K-14). Two harvests were done in all clones during vegetative period. Total yield obtained by the combination of two harvest was 1811,4-3696,7 kg/da in fresh herbage, 474,0-995,4 kg/da in drug herbage and 208,5- 426,8 kg/da in drug leaf yield. Essential oil contents were between 0.82% and 2.37% in first harvest and between 1.37% and 3.19% is second harvest. As a result of chemical characterization, three different chemical types (chemotypes) were determined: 1. karvon 2. pulegon/piperiton 3. menthol/menthon, and main components of the chemotyes varied according to both clones and cutting periods. As a result of the studies, high yields were obtained from clones named as K-5, K-6, K-7, K-10, K-11, K-12 ve K-13; but maksimum essential oil contents were obtained from clone K-3 and K-8. The clones with high menthole and menthone contents are suitable for essential oil productions. Five of clones with high carvone contents had high carvone contents (up to 60%). Beause of high carvone contents and yield, it was determined that K-7 and K-11 are sutiable for cultivationKey words: Mint, Mentha, yield, essential oil, carvone, menthol, menthon