Güvenlikli sitelerde inşa edilen sosyo-mekânsal ilişkiler ve sosyo-mekânsal ayrışma
Socio-spatial relationship constructed in gated communities and  socio-spatial segregation
Yazar: LEVENT TAŞ
Danışman: PROF. DR. ESRA BURCU
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Kapalı topluluk yerleşimleri = Gated community ; Sosyal ilişkiler = Social relations ; Sosyo-mekansal ayrışma = Socio-spatial segregation ; Sosyo-mekansal ilişkiler = Socio-spatial relationship ; İlişki = Relationship

Özet:
20. yüzyılın ikinci yarısı kentsel yaşamda büyük dönüşümlerin yaşandığı bir dönem olmuştur. Bu dönemde yaşanan dönüşümler kentsel mekânı dönüştürdüğü gibi kentlilerin gündelik yaşamını ve sosyal ilişkilerini de dönüştürme uğratmıştır. Bu çalışmanın konusu olan güvenlikli siteler de kentlerde yaşanan bu dönüşüme bağlı olarak hem kentlerde yaşanan mekânsal dönüşümlerin hem de sosyal ilişkilerde yaşanan değişimlerin bir göstergesi niteliğindedir. 
Bu çalışmanın konusu, güvenlikli sitelerde inşa edilen sosyo-mekânsal ilişkiler ve sosyo-mekânsal ayrışmadır. İlk inşa edilen güvenlikli siteler elitlerin kendilerini toplumun daha alt sınıflarından ve kentin sorunlarından izole etme işlevini yerine getiren ve mekânın özelleştirilerek metalaşmasına bağlı olarak oraya çıkan yaşam alanlarıdır. Ancak güvenlikli sitelerin orta sınıflar için de üretilmesiyle, güvenlikli siteler hem kentsel manzarada daha görünür olmuş hem de kentsel yaşamı ve sosyal ilişkileri daha fazla etkilemeye başlamıştır. Bu durum güvenlikli sitelerde inşa edilen sosyo-mekânsal ilişkileri kentsel yaşam açısından daha da önemli hale getirmiştir. 
Bu çerçevede araştırmanın iki odak noktası vardır. Birincisi güvenlikli sitelerde inşa edilen sosyo-mekânsal ilişkiler; ikincisi ise güvenlikli siteler ile soyo-mekânsal ayrışma ilişkisidir. Araştırma nitel araştırma yöntemine göre tasarlanmış ve araştırmanın verileri derinlemesine görüşmelerle elde edilmiştir. Elde edilen veriler araştırmanın iki ana odak noktası bağlamında yorumlanmıştır. 
Araştırmada elde edilen veriler incelendiğinde güvenlikli sitlerde cemaat tipi ve cemiyet tipi sosyal ilişkilerin yanında ağ tipi ilişkilerin ve akışkan sosyal ilişkilerin de inşa edildiği görülmüştür. Bu veriler ışığında araştırmanın birinci odak noktasına ilişkin olarak güvenlikli sitelerde inşa edilen ilişkileri cemaat-cemiyet tipi ilişkiler çerçevesinde tartışmanın yetersiz olduğu ve bu konuda yeni araştırmalara ihtiyaç olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Diğer taraftan araştırma verileri incelendiğinde site dışında yaşayan kişilere karşı inşa edilen sosyo-mekânsal ayrışma dinamiklerinin site içerisindeki ilişkilerde de ortaya çıktığı görülmüştür.  Buna göre araştırmanın ikinci odak noktasına ilişkin olarak, güvenlikli sitlerin kentsel yaşamdaki sosyo-mekânsal ayrışmaya zemin hazırlamasının yanında site içerinde de ayrışma dinamiklerinin yaşandığı; bu nedenle güvenlikli sitelere ilişkin sosyo-mekansa ayrışma tartışmalarının bireyselleşme bağlamında yapılmasının güvenlikli sitelere ilişkin literatüre yeni boyutlar katabileceği sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
Great urban transformation has been observed in the urban life during the second half of the 20th century. The transformation in this period changed the urban space as well as the daily life and social relationship of the city dwellers. Gated communities -the subject of this study-  are the symbols of both spatial transformation and the change within the social relationships in the cities  based on this urban transformation. 
This study focuses on the socio-spatial relationship constructed in the gated communities and socio-spatial segregation. The first gated communities appeared as the living spaces serving as an isolation for the elite class from the lower classes of the society and the problems of the city, and as the commodification by privatizing the space. However, by building gated communities for the middle class, gated communities became more visible in the urban view and began to influence the urban life and the social relationships more. Hence, the social-spatial relationship constructed in the gated communities became more significant in terms of urban life. 
In this context, this study has two focus points. The first one is the social-spatial relationship constructed in the gated communities and the second is relationship between the gated communities and the socio-spatial segregation. The research is designed according to the qualitative research methods and the data for the research is acquired from in-depth interviews. The data is interpreted in line with the two main focuses of the research. 
When examining the data in the research, it is observed that networking type relationship and fluid social relationship are constructed -besides community and society type relationships- in the gated communities. Based on the data regarding the first focus point, it is concluded that the discussion is insufficient  within the frame of the community-society type relationship constructed in the gated communities and new researches are needed in this subject.  On the other hand, when examining the research data, the socio-spatial segregation dynamics constructed against the people living out of the housing estate is also observed in the relations within the gated communities. Based on the second focus point of this study, the gated communities set the ground for the socio-spatial segragation in the urban life while they also witness the segregation dynamics within themselves. And therefore, it is concluded that discussing the socio-spatial segregation in the gated communities within the context of individualization can bring new dimensions to the literature on the gated communities.