İzmir kent merkezinde yaşayan 15-64 yaş arası nüfusu temsil eden bir örneklemde toplumsal eşitsizlikler ile psikoz-benzeri yaşantılar, psikotik belirtiler ve psikotik bozukluklar arasındaki ilişkinin incelenmesi
Association between social inequalities and psychosis continium (psychotic-like experinces, psychotic symptoms and psychotic disorders) in a representative sample of the urban adult population in İzmir metropolitan area
Yazar: İBRAHİM TOLGA BİNBAY
Danışman: PROF. DR. HAYRİYE ELBİ
Ege Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Psikiyatri Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2009
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Belirti ve semptomlar = Signs and symptoms ; Epidemiyoloji = Epidemiology ; Eşitsizlik = Inequality ; Kocaeli-İzmit = Kocaeli-İzmit ; Prevalans = Prevalence ; Psikososyal etkiler = Psychosocial effects ; Psikotik bozukluklar = Psychotic disorders ; Psikotik bozukluklar = Psychotic disorders ; Psikotizm = Psychotism ; Sosyoekonomik statü = Socio-economic status

Özet:
Amaç: Eğitim, meslek, gelir ve mülkiyet farklılıkları nedeniyle ortaya çıkan toplumsal eşitsizlikler sağlıkla ilgili önemli sonuçlara sahiptir. Gelir ve sosyoekonomik konum gibi toplumsal eşitsizlik göstergeleri akıl sağlığı sorunları için psikososyal stres etkenidirler. Psikotik bozukluklar ve eşik altı psikotik belirtiler ile toplumsal eşitsizlik arasında önemli bir ilişki bulunmaktadır. Bu çalışmada toplumsal eşitsizlikler ile psikoz-benzeri yaşantılar, psikotik belirtiler ve bozukluklar arasındaki ilişkinin incelenmesi amaçlanmıştır.Yöntem: Bu araştırmada İzmir kent merkezinde yaşayan 15-64 yaş arası nüfusu temsil eden bir örneklem (n: 4012), eğitim almış görüşmeciler tarafından Uluslararası Bileşik Tanı Görüşmesi 2.1 ile yaşamboyu psikoz-benzeri yaşantı yaygınlığı için kesitsel olarak taranmıştır. Görüşme sonucuna göre olası psikotik belirtisi olan kişilerin dörtte üçü klinisyenler tarafından yeniden değerlendirilmiştir. Araştırma analizinde toplumsal eşitsizlik göstergeleri olan eğitim yılı, mesleksel sosyoekonomik konum, sınıfsal konum, babanın mesleğine göre belirlenen doğumdaki sosyoekonomik konum, doğum yeri, etnik köken, aylık ortalama hane geliri dilimi, hane yoksulluğu, barınma biçimi, hane mülkiyet düzeyi ile (1) en az bir psikoz-benzeri yaşantı (örneklem yaygınlığı %25,3; %95 güvenlik aralığı [GA]: 23,9-26,6), (2) en az bir sanrısal ve/veya varsanısal psikotik belirti (örneklem yaygınlığı %7,5; %95 GA: 6,7-8,3), (3) herhangi bir DSM-IV psikotik bozukluk tanısı (örneklem yaygınlığı %2,5 (%95 GA: 1,9-2,9) arasındaki ilişki incelenmiştir. İlişki, sosyodemografik değişkenlerin ve ailede akıl sağlığı sorunu, alkol ve madde kullanım özelliklerinin dahil edildiği üç farklı lojistik regresyon modeli içinde ve %95 güven aralıklarıyla birlikte verilen olasılık oranı [OO] olarak değerlendirilmiştir.Bulgular: Psikoz-benzeri yaşantılar eğitim yılı (5 düzey üzerinden uyarlanmış OO: 1,14 ve %95 GA: 1,05-1,23), sosyoekonomik konum (7 düzey üzerinden uyarlanmış OO: 1,08 ve %95 GA: 1,02-1,12), doğum yeri (5 düzey üzerinden uyarlanmış OO: 1,06 ve %95 GA: 1,06-1,12) ve barınma biçimi (3 düzey üzerinden uyarlanmış OO: 1,13 ve %95 GA: 1,00-1,28) ile ilişkilidir.Psikotik belirtiler eğitim yılı (5 düzey üzerinden uyarlanmış OO: 1,21 ve %95 GA: 1,07-1,37), sosyoekonomik konum (7 düzey üzerinden uyarlanmış OO: 1,10 ve %95 GA: 1,02-1,19), doğum yeri (5 düzey üzerinden uyarlanmış OO: 1,14 ve %95 GA: 1,04-1,25) ve barınma biçimi (3 düzey üzerinden uyarlanmış OO: 1,23 ve %95 GA: 1,00-1,51) ile ilişkilidir.Psikotik bozukluklar eğitim yılı (5 düzey üzerinden uyarlanmış OO: 1,27 ve %95 GA: 1,02-1,58), ve doğum yeri (5 düzey üzerinden uyarlanmış OO: 1,17 ve %95 GA: 1,01-1,35) ile ilişkilidir.Sınıfsal konumun ve doğumdaki sosyoekonomik konumun etkisi mesleksel sosyoekonomik konum ile, mülkiyet düzeyinin etkisi barınma biçimi ile aynı yönde olduğu için diğer etkenler için uyarlandıklarında etkileri ortadan kalkmaktadır. Etnik köken, aylık ortalama hane geliri dilimi, hane yoksulluğu ve hane mülkiyet düzeyi ile psikoz-benzeri yaşantılar, psikotik belirtiler ve bozukluklar arasında ise ilişki bulunmamıştır.Sonuç: Araştırma sonucuna göre eşikaltı psikotik belirtiler ve klinik bozulmaya yol açan psikozlar düşük eğitim, doğum yerinin nüfus yoğunluğu yüksek yerleşim birimi olması, alt SEK grubunda yer almak ve hane mülkiyetine sahip olmama ile artmaktadır.

Abstract:
Background: Social inequalities as a result of educational, occupational, income and amenity differences have important outcomes on health. Social inequality measures including income and socioeconomic position are psychosocial risk factors for the mental health disorders. Social inequalities are associated not only with psychotic disorders but also with subclinical psychotic symptoms. This study aims to investigate the association between social inequalites and psychosis continium which covers psychosis-like experiences, psychotic symptoms and disorders.Method: A random sample of 4012 individuals, representative of 15 to 64 years population of Izmir city center, were screened for the lifetime prealence of any psychotic-like experiences by trained lay interviewers with the Composite International Diagnostic Interview 2.1 version. Approximately three in four of those with a possible clinically releavent symptom according to Composite International Diagnostic Interview were additionally interviewed by clinicians. Associations between social inequality measures including educational level in years, occupational socioeconomic status, socioeconomic status at birth based on peternal occupation, place of birth, ethnicity, monthly household income, poverty, housing tenure, household amenity and (1) any rating of psychotic-like experiences (sample prevalence 25.3%, 95% confidence interval [CI] 23.9-26.6), (2) any rating of delusional and/or halucinational psychotic syptoms (sample prevalence 7.5%, 95% CI: 6.7-8.3), (3) any DSM-IV diagnosis of psychotic disorder (sample prevalence 2.5%, 95% CI: 1,9-2,9) were analysed. Logistic regression yielding odds ratios [ORs] and 95% CIs was used to examine associations adjusted for sociodemographic properties, familial history of mental health, and alcohol-substance abuse within different additive models.Results: Psychotic-like experineces were associated with educational level in years (adjusted OR over 5 levels 1.14; 95% CI: 1.05-1.23), current socioeconomic status (adjusted OR over 7 level 1.08; 95% CI: 1.02-1.12), place of birth (adjusted OR over 5 levels 1.06; 95% CI: 1.06-1.12) and housing tenure (adjusted OR over 3 levels 1.13; 95% CI: 1.00-1.28).Psychotic symptoms were associated with educational level in years (adjusted OR over 5 levels 1.21; 95% CI: 1.07-1.37), current socioeconomic status (adjusted OR over 7 level 1.10; 95% CI: 1.02-1.19), place of birth (adjusted OR over 5 levels 1.14; 95% CI: 1.04-1.25) and housing tenure (adjusted OR over 3 levels 1.23; 95% CI: 1.00-1.51).Psychotic disorders were associated with educational level in years (adjusted OR over 5 levels 1.27; 95% CI: 1.02-1.58) and place of birth (adjusted OR over 5 levels 1.17; 95% CI: 1.01-1.35).Since effects of social class and socioeonomic status at birth were shared by current socioeconomic status, their associaitons were attenuated and lost their effect after adjustment fr other study variables. Also effect of household amenity were attenuated by housing tenure. There was no association between ethnicity, household income, poverty and three levels of psychosis continium.Conclusion: Low level of education, lower socioeconomic status and higher urbanicity level of birth place are associated with subclinical and clinical level of psychoses.