Tip 2 diyabeti olan kişilerde hastalık algısının ve ilaç uyumunun diyabet kontrolü üzerine etkisinin araştırılması
Investigation of the effect of perception of illness and drug compliance on diabetes control in with TYPE 2 diabetes
Yazar: AYSUN DEMİR
Danışman: PROF. DR. BERRİN TELATAR
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Fatih Sultan Mehmet Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Diabetes mellitus-tip 2 = Diabetes mellitus-type 2 ; Hastalık algısı = Illness perception ; Tedaviye bağlılık ve uyum = Treatment adherence and compliance ; Ölçekler = Scales

Özet:
AMAÇ: Diyabetik hastaların tedaviye uyumu glisemik kontrolü olumlu etkileyerek akut komplikasyonların oluşmasını engeller, kronik komplikasyonların oluşmasını geciktirir. Kronik hastalıklarda tedaviye uyum hastaların içinde bulundukları durumu nasıl algıladıklarından ve bazı sosyodemografik özelliklerden etkilenmektedir. Çalışmamız, Tip 2 DM'li hastalarda hastalık algısı ve ilaç uyum düzeylerinin belirlenip bunların glisemi değerleri üzerine etkisini incelemek amacı ile gerçekleştirilmiştir.
GEREÇ VE YÖNTEM: Bu çalışma tanımlayıcı, kesitsel bir çalışma olup örneklemini, 01.12.2020 – 26.02.2021 tarihleri arasında SBÜ İstanbul Fatih Sultan Mehmet Eğitim ve Araştırma Hastanesi Üsküdar Diyabet Merkezi diyabet polikliniklerine başvuran 348 Tip 2DMhastası oluşturdu. Çalışmaya alınan hastalara; sosyodemografik özellikler ile diyabet hastalığı ve ilaç kullanım durumu hakkında hazırlanan bir anket formu, Morisky Tedavi Uyum Ölçeği-8 ve Kısa Hastalık Algı Ölçeği uygulandı. Glisemik kontrol hedeflerine ulaşmayı değerlendirmek için son 3 ayda bakılan HbA1c ve açlık plazma glukozu ile evde ölçülen kan şekeri değerleri kullanıldı. Çalışmamızda elde edilen veriler SPSS 25 paket programı ile analiz edildi. Sonuçlar yorumlanırken anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edildi.
BULGULAR: Çalışmaya katılan hastaların MTUÖ-8 puanortalaması6,51 ±1,46 olarak hesaplanmıştır. Bu skor hasta grubunun tedaviye uyum düzeyinin orta derecede olduğunu gösterdi. Çalışmaya katılan hastaların %26,1'nin tedavi uyumunun düşük, %32,8'inin ise tedavi uyumunun yüksek olduğu gözlenmiştir. Yaş, cinsiyet, ,eğitim seviyesi, gelir durumu, hastalık süresi, kullanılan tedavi şekli, ailede diyabet tanılı hasta olması tedavi uyumu açısından sayısal farklılıklar gösteriyor olsa da bu farkın istatistiksel olarak anlamlı olmadığı tespit edilmiştir. Hastaların ilaç uyumu arttıkça hastalarda glisemik kontrol sağlandığı tespit edildi. Hastaların ilaç uyumu arttıkça HbA1c seviyeleri azalmaktaydı ama bu istatistiksel olarak anlamlı değildi.
Çalışmamızda KHAÖ puan ortalaması 40,04±9,6 (min:0- max:80) olarak hesaplanmıştır. KHAÖ skorunun yaş arttıkça azaldığı gözlendi. Kadınlar ve eğitim seviyesi düşük olanların hastalık algısının olumsuz olduğu tespit edildi. Gelir düzeyi ve ailede diyabet öyküsü ile hastalık algısı açısından fark tespit edilmedi, ancak diyabet hastalığının süresi, alınan tedavi, egzersiz, diyete uyum açısından farklar ististiksel olarak anlamlıydı. KHAÖ puanları glisemik kontrol değerleri açısından incelendiğinde HbA1c, 3 günlük AKŞ ve TKŞ açısından anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Glisemik kontrolü iyi olanlarda ölçek puanları düşüktür ve hastalık algısı olumludur. İki ölçeğe ait puanlar karşılaştırıldığında MTUÖ-8 puanı ile KHAÖ puanı arasında negatif yönlü istatistikçe anlamlı zayıf bir ilişki saptanmıştır (p<0.001).
SONUÇ: Çalışmamızda Tip 2 DM'li hastalarda hastalık algısının ve ilaç uyumunun, glisemik kontrol değerleri üzerine etkisi gösterilmiştir. Elde ettiğimiz sonuçlar, olumsuz hastalık algısının ve tedaviye düşük uyumun glisemik kontrolün sağlanmasında negatif etkisini ortaya koymuştur. Bu sonuçları destekleyen daha geniş çaplı araştırmalarla tedavi başarısının arttırılabileceği düşünülmektedir. Bu durum Aile Hekimliği'nin çekirdek yeterliliklerinden olan kişisel bakımın önemini ortaya koymaktadır.
ANAHTAR KELİMELER: Diyabetes Mellitus, Morisky Tedavi Uyum Ölçeği-8, Kısa Hastalık Algı Ölçeği, Tedavi Uyumu, Hastalık Algısı

Abstract:
AIM: Diabetic patients' adherence to the treatment prevents acute complications and delays chronic complications by affecting glycemic control. Adherence to treatment in chronicdiseases is affected by how patients perceive theirsituation and some sociodemographic characteristics. The aim of this study is to determine the perception of illness and drug compliance levels in patients with Type 2 DM and to examine their effects on glycemia values. 
MATERİAL AND METHODS: This study was a descriptive, cross-sectional study. The sample of this study consisted of 348 voluntary patients who applied to diabetes outpatient clinics in SBÜ İstanbul Fatih Sultan Mehmet Educational and Research Hospital between 01.12.2020 – 26.02.2021 and who were diagnosed as diabetes mellitus. A survey designed to check the status and sociodemographic characteristics and drug use, Morisky Medication Adherence Scale (MMAS-8) and Brief Illness Perception Scale (BIPS) was administered to the included patients. HbA1c and fasting plasma glucose values measured in the last 3 months and blood glucose values measured at home were used to evaluate the achievement of glycemic control goals. The data obtained from this study were analyzed using SPSS 25 software package. P<0.05 was taken for the level of significance during the interpretation outcomes.
RESULTS: The mean values of Morisky Medication Adherence Scale of participants are calculated as 6,51 ±1,46. This score showed us a moderate adherence to treatment among the patient population. Moreover %26,1 of the patients who participated in the study have low treatment compliance where %32,8 of them have high treatment compliance. The relationship between treatment compliance, age, gender,  education level, income, illness duration, treatment method, and the existance of diabetes in family are not statistically significant eventough there is numeric differences. It was determined that glycemic control was achieved in patients as medication compliance increased. As the patients' adherence to medication increased, HbA1c levels decreased, which was not statistically significant.
The mean score of the Brief Illness Perception Scale was calculated as 40.04±9,6 (min:0- max:80). It was determined that the BİPS score decreased with increasing age. It was determined that women and those with low education levels had a negative perception of the disease. The relationship between illness perception between income level and family history of diabetes are not statistically significant, but the differences were statistically significant in terms of duration of diabetes, treatment received, exercise, and adherence to diet. When the BİPS scores were examined in terms of glycemic control values, a significant difference was found in terms of HbA1c, 3-days fasting and postprandial blood sugar average. Patients with glycemic control have low scale scores and a positive perception of illness. A negative statistically significant and weak correlation was found between the MMAS-8 score and the BİPS score (p<0.001).
CONCLUSION: In our study, the effects of disease perception and drug compliance on glycemic control values in patients with Type 2 DM were shown. Our results revealed the negative effect of negative disease perception and low adherence to treatment on achieving glycemic control. It is thought that treatment success can be increased with larger studies supporting these results. This situation reveals the importance of personal care in family medicine practice
KEY WORDS: Diabetes Mellitus, Morisky Medication Adherence Scale, Short Illness Perception Scale, illness perception, treatment compliance