Tekerlekli sandalye oyuncularında puana özel ayarlanan sandalyenin sporcunun oturma ve sırt bölgelerine yansıyan basılar açısından karşılaştırılması
Comparison of the chair specially adjusted for the score in wheelchair players in terms of the pressures reflected on the athlete's sitting and back areas
Yazar: DİDEM DUMAN
Danışman: PROF. DR. YAŞAR TATAR
Marmara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı / Spor ve Sağlık Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Fizyoterapi ve Rehabilitasyon = Physiotherapy and Rehabilitation ; Spor = Sports

Özet:
Amaç: Bu çalışmanın amacı paralimpik bir spor olan tekerlekli sandalye (TS) basketbolunda, sporcuların farklı sınıflandırma seviyelerine özel ayarlanmış TS'de gerçekleştirilen basketbola özgü atış ve performans testlerinde sandalye ayarlarının, oturma ve sırt basıları üzerindeki etkisini görebilmektir.                                                                                                                     
Gereç ve Yöntem: Bu araştırmaya yaş aralığı 18–30 ve antrenman yaşları 10,28 ± 3,96 olan kadın ve erkek 25 sağlıklı sporcu dahil edilmiştir. Her bir sporcunun oturma ve sırt bölgelerine gelen basılar değerlendirilmiştir. Ölçümler standart pozisyon (STD), tekerlek yukarıda (TY), tekerlek aşağıda (TAŞĞ), tekerlek önde (TÖ), tekerlek arkada (TARK) olmak üzere beş farklı TS ayar pozisyonunda gerçekleştirilmiştir. TS'de 30 sn sabit oturma, basketbola özel serbest atış ve 10 sn'lik sprint sırasında katılımcıların oturma ve sırt bölgelerine gelen basılar kablosuz VersaTek ConforMat Bası sensörleri (Tekscan, Boston, ABD) ile kaydedilmiş, veriler sisteme özel olan ilgili yazılım (Conformat research 7,20, Tekscan, Boston, ABD) kullanılarak analiz edilmiştir. Oturma ve sırt bölgelerine gelen bası değerleri mmHg olarak kaydedilmiştir. 
Bulgular: Oturma basısı, TAŞĞ pozisyonda istatistiksel olarak en düşük değerlerde ölçülmüştür (p<0,05). Serbest atış sonrası ve TS ile yapılan sprint sırasında alınan oturma basısı değerleri, TY pozisyonunda istatistiksel olarak en yüksek değerlerde ölçülmüştür (p<0,05). 30 sn sabit oturma sırasında alınan sırt bası değerleri TAŞĞ ve TARK pozisyonlarında istatistiksel olarak diğerlerinden düşük ölçülmüştür (p<0,05).  Sırt bölgesinden ölçülen en düşük bası değerleri TAŞĞ pozisyonunda kaydedilmiştir (p<0,05).
Sonuç: Bu araştırma sonuçları, TS'de tekerlek ayarlarında yapılan değişikliklerin oturma ve sırt bölgelerinde ölçülen basılarda önemli farklılıklar oluşturduğunu göstermektedir. Özellikle TAŞĞ pozisyonda oturma ve sırt bölgelerindeki bası düşük olmasına rağmen performans testlerinde herhangi bir dezavantaj yaratmaması dikkat çekicidir. Bu durum sürekli kullanımda tercih edilmese bile, farklı sebeplerle de olsa oturma ve sırt bölgelerinde bası yarası riski taşıyan sporcularda spora ara vermek yerine TS ayarlarında değişim yapmanın kullanılabilir bir alternatif olduğunu göstermektedir.
Anahtar Kelimeler: Tekerlekli sandalye sporcusu, oturma basısı, ayarlar, sırt basısı, farklı sınıflandırma

Abstract:
Objective: The aim of this study is to examine the impact of wheelchair (WC) adjustments specific to basketball shooting and performance tests on the seat and back pressures in customized wheelchairs for athletes at different classification levels in WC basketball, which is a Paralympic sport.
Materials and Methods: This study involved 25 healthy athletes (both male and female) aged between 18 and 30, with training ages averaging 10,28 ± 3,96 years. Seat and back pressures were assessed for each athlete. Measurements were taken in five different wheelchair (WC) settings: standard position (SP), wheels up (WU), wheels down (WD), wheels forward (WF), and wheels backward (WB). Seat and back pressures were recorded during 30 seconds of stationary sitting in the WC, basketball-specific free throws, and a 10 second sprint, utilizing wireless VersaTek ConforMat Pressure sensors (Tekscan, Boston, USA). The data were analyzed using the Conformat Research 7,20 software (Tekscan, Boston, USA). Pressure values on the seat and back regions were recorded in mmHg.
Results: The sitting pressure was statistically measured at the lowest values in the WD position (p<0,05). The sitting pressure values obtained after free throws and during the WC sprint with the WC were statistically measured at the highest values in the WU position (p<0,05). The back pressure values obtained during 30 seconds of stationary sitting were statistically lower in the WD and WB positions compared to others (p<0,05). The lowest pressure values measured from the back region were recorded in the WD position (p<0,05).
Conclusions: This research suggests that changes in WC settings in WC result in significant differences in pressures measured in the seat and back regions. Particularly noteworthy is the fact that, despite the low pressure in the WD position, it does not create any disadvantage in performance tests. This indicates that, even if not preferred for regular use, making adjustments in WC settings could be a viable alternative for athletes at risk of pressure sores in the seat and back regions, allowing them to continue participating in sports rather than taking a break from activities.
Key Words: Wheelchair athlete, seating pressure, settings, back pressure, different classification