Buğdayda diallel melez analizi ile tarımsal ve kalite özelliklerinin kalıtımının belirlenmesi
Determination of inheritance of agronomic and quality characters by diallel analysis in wheat
Yazar: İMREN KUTLU
Danışman: DOÇ. DR. MURAT OLGUN
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Buğday = Wheat ; Diallel analiz = Diallel analysis ; Kalıtım dereceleri = Heritability ; Kombinasyon yeteneği = Combination ability

Özet:
Bu çalışmanın amacı, buğdayda bazı önemli özelliklerde genetik yapı ve kalıtımmekanizmasını ortaya koymak ve uygun ebeveyn ve ümitli melez kombinasyonlarınıbelirlemektir.Altı ebeveyn ve bunların resiproklu diallel melezleri bazı agronomik ve kaliteözellikleri bakımından incelenmiştir. Elde edilen veriler, Griffing Metot I, Model Iuyum yetenekleri analizi, tam diallel tablo varyans analizi, Jinks-Hayman diallel melezanalizi ve heterosis-heterobeltiosis oranları ile değerlendirilmiştir.Araştırma sonuçlarına göre, söz konusu özelliklerin ıslahında kullanılacakebeveyn ve seleksiyonda takip edilecek yöntemler ve uygun melez kombinasyonlarbelirlenmiştir. İncelenen tüm özellikler için önemli eklemeli ve dominant gen etkileritahmin edilmiştir. Bitki boyu, üst boğum arası uzunluğu, başakçık sayısı, başakta tanesayısı, protein oranı ve sedimentasyon değeri özelliklerinde eklemeli gen etkileri veyüksek dar anlamda kalıtım derecesi tespit edilmiştir. İncelenen özellikler bakımındanbazı melezler için önemli resiprokal etkiler belirlenmiştir. Melez populasyonlarınheterosis ve heterobeltiosis değerleri başaklanma süresi, bitki örtüsü sıcaklığı, proteinoranı ve sedimentasyon değeri dışındaki özelliklerde pozitif olmuştur. Tane verimi vekalite için Harmankaya 99 ve Müfitbey'in en uygun ebeveynler olduğu ve buebeveynler ile oluşan tüm kombinasyonların ümitvar melezler olduğu saptanmıştır.

Abstract:
The objectives of this study were to determine the genetic systems andmechanisms of inheritance of some important characters and to identify suitable parentsand promising hybrid combinations.A six parent diallel cross, including reciprocals, of wheat was tested foragronomic and quality traits. Statistical analysis were performed on data for each traitusing combining ability analysis of Griffing Method I, Model I, diallel cross analysis ofJinks-Hayman on variance analysis of full diallel table. Percentage heterosis andheterobeltiosis were also performed.According to results, suitable parents and combinations to be used in breedingand selection methods were determined. Additive and dominant gen effects wereestimated in hybrids for all traits. Additive gen effects and high narrow senseheritability degrees were estimated for plant height, peduncle height, spikelet number,grain number per spike, protein percentage and sedimentation value. Reciprocal effectswere determined for some crosses with respect to observed characters. The values forheterosis and heterobeltiosis were found positive all traits except for heading time,canopy temperature, protein percentage and sedimentation value. It was found that, thebest suitable parents were Harmankaya 99 and Müfitbey for yield and quality and thepromising crosses were to be obtained from the combinations of those parents withother parents.