Aksiyal spondiloartritte santral sensitizasyon ve ilişkili faktörlerin incelenmesi
Central sensitization and related factors in axial spondyloarthritis
Yazar: FEYZA NUR YÜCEL
Danışman: PROF. DR. MEHMET TUNCAY DURUÖZ
Marmara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Romatoloji = Rheumatology
Dizin: Duyarlılık analizi = Sensitivity analysis ; Duyular = Sensation ; Spondiloartrit = Spondylarthritis ; Ölçekler = Scales

Özet:
Amaç: Aksiyal spondiloartritli (AksSpA) hastalarda klinik ölçekler ve kantitatif duyu değerlendirmesi aracılığıyla santral sensitizasyon sıklığının, ilişkili komorbiditelerin incelenmesi ve bu hastalarda santral sensitizasyon gelişiminde rol oynayan parametrelerin araştırılması amaçlandı.
Gereç ve yöntem: Kesitsel olarak 100 hasta (ASAS kriterlerine göre) ve 50 sağlıklı birey çalışmaya dahil edildi. Hasta ve kontrol gruplarına basınç ağrı eşiği (BAE), temporal sumasyon (TS) ve şartlı ağrı modülasyonundan (ŞAM) oluşan kantitatif duyu testi (KDT) protokolü uygulandı. Hastalık aktivitesi  (BASDAI),  fonksiyonel durum (ASQoL, IBAS), uyku kalitesi (PUKI), ağrı (VAS ağrı) ve yorgunluk (YŞÖ) değerlendirildi. Fibromiyalji (FIRST) ve diğer mevcut eşlik eden komorbiditeler araştırıldı. Santral sensitizasyon ölçeğine (SaSÖ) göre hastalar, santral sensitizasyonu olan ve olmayan diye gruplandırıldı ve grupların KDT ve ölçek sonuçları karşılaştırıldı.
Bulgular: Çalışmaya alınan 36 erkek ve 64 kadın hastanın yaş ortalaması 42.31 (SS:1,0) yıldı. Yüz hastanın 60'ında santral sensitizasyon (SaS) saptandı. KDT sonuçları hasta ve kontrol grupları için karşılaştırıldığında hasta grubunda tüm BAE skorları değeri düşük saptanırken (p<0,05), TS değerleri arasında fark belirlenmedi.  SaS olan ve olmayan hastalar kıyaslandığında SaS olan grubun Sİ BAE skorları ve trapez BAE değeri düşük saptanmışken (p<0,05) diğer BAE ve TS skorları arasında anlamlı farklılık gözlenmedi (p>0,05). Yine SaS olan grubun ŞAM skoru SaS olmayan gruba göre düşük (p=0,048) ve BASDAI, ASQoL, IBAS, PUKI, YŞÖ ve FIRST skorları daha yüksek olarak hesaplandı (p<0,001). Regresyon analizinde ise kadın cinsiyet, sabah tutukluğu süresi, ŞAM, BDÖ ve YŞÖ skorları SaSÖ skoru ile ilişkili parametreler olarak saptandı.
Sonuç: AksSpA tanılı hastalarda santral sensitizasyon ve ilişkili komorbiditeler artmış olup bu durum hastaların takip ve tedavi sürecinde göz önünde bulundurulmalıdır.
Anahtar kelimeler: Aksiyal spondiloartrit, santral sensitizasyon, kantitatif duyu değerlendirmesi, santral sensitizasyon ölçeği.

Abstract:
Objective: The aim of this study was to evaluate the frequency of central sensitization (CS) in patients with axial spondyloarthritis (AxSpA) by means of clinical scales and quantitative sensory testing (QST), to examine related comorbidities and the parameters associated with  the development of sensitization in these patients.
Material and Method: A hundred patients (according to ASAS criteria) and 50 healthy controls were included in this study. QST which consists of pressure pain threshold (PPT), temporal summation (TS) and conditioned pain modulation (CPM) was applied to the patient and control groups. Disease activity (BASDAI), functional status (ASQoL, ILBPDI), sleep quality (PSQI), pain (VAS pain), depression (BDI) and fatique (FSS) were assessed. Fibromyalgia (FIRST) and other comorbidities were investigated. Patients were divided as the ones with and without CS according to the central sensitization inventory (CSI) and the results were compared.
Results: The mean age of 36 male and 64 female patients included in the study was 42.31 (SD: 1.0). CS was detected in 60 of 100 AxSpA patients. When QST results were compared between the patient and control groups, all PPT scores were found lower (p<0.05) in patients but there was no significant difference between TS values. Regarding the comparison of the patients with and without CS, sacroiliac and trapez PPT scores were found lower in the patients with CS (p<0.05). On the other hand, there was no significant difference between the groups in the mean measures of the other PPT and TS scores (p>0.05). CPM scores were signficantly lower (p=0.048) and BASDAI, ASQoL, BDI, ILBPDI, PSQI, FSS and FIRST scores were significantly higher (p<0.001) in the patients with CS. In regression analysis female gender, morning stiffness duration, CPM, BDI and FSS scores were detected as related parameters with CSI scores.
Conclusion: CS and related comorbidities were found to be increased in AxSpA patients. This increase should be taken into consideration in the management of these patients.
Key words: Axial spondyloarthritis, central sensitization, quantitative sensory testing, central sensitization inventory.