Sanal etkileşim ve sanal kimlikler: Facebook örneği
Virtual interactions and virtual identities: A case of Facebook
Yazar: SELMA MERT
Danışman: DOÇ. DR. İLKAY ŞAHİN
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Sosyolojisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Sosyoloji = Sociology ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Dindarlık = Religiousness ; Etkileşim = Interaction ; Facebook = Facebook ; Kimlik = Identity ; Sanal kimlik = Virtual identity ; Sanal ortamlar = Virtual environments ; Sayısal iletişim = Digital communication ; Sosyal medya = Social media ; İletişim = Communication

Özet:
Bu çalışma sanal ortamda kurulan iletişim ve etkileşimlerin yeni bir iletişim tipi olup olmadığını ve bu iletişim ve etkileşim sürecinde nasıl bir kimlik tipinin inşa edildiğini bir sosyal paylaşım sitesi olan Facebook örneğinde anlamayı ve yorumlamayı kendisine konu edinmektedir. Araştırmada, Facebook ortamında kolektif bir paylaşım konusu haline gelen çoklu ve eklektik bir karaktere sahip kimlik inşası süreci, din ve dindarlığın bireylerin kimlik inşasına olan etkileri ile bu kimliklerin ne tür bir dindarlık modelini temsil ettiğini anlamak ve yorumlamak amaçlanmaktadır. Bu amaç doğrultusunda, Facebook ortamında gerçekleşen etkileşim temelli sanal kimlik inşaları incelenmeye, dini kimliklerin yalıtılmış bir bir biçimde değil de çoklu ve eklektik kimlik inşalarının bir parçası olarak üretildiği gösterilmeye çalışılmıştır. Çalışmayı din sosyolojisi araştırmaları içinde özgün kılan dini kimliği ayrı bir inşa süreci olarak değil de farklı atıf çerçevelerine referansla  üretilen diğer çoklu ve eklektik kimliklerin bir parçası olarak ele alan yaklaşımından kaynaklanmaktadır. Zira çalışma, sanal ortamın farklı kimlik inşası süreçlerini bir araya getirerek eklektik ve çoklu kimlik inşası sürecini perçinlediği iddiasındadır. Bu incelemenin verileri sanal etnografyayla 11 Ocak 2016 - 15 Mayıs 2019 tarihleri arasında araştırmacının kendi Facebook ağındaki 150 kullanıcıyı katılımlı biçimde gözlemlemesiyle oluşturulmuştur. İlaveten, bu kullanıcılar içerisinden amaçlı örneklem ile yaş, cinsiyet ve eğitim seviyesine göre seçilen 10 kişi ile derinlemesine  görüşme yapılarak katılımlı gözlem tekniğine katkı sağlanmaya çalışılmıştır. 
Bu araştırma bize göstermiştir ki, Facebook, insanların kendilerini ifade etme veya sunma biçimlerinin yanı sıra diğerleriyle iletişim kurma şekillerini de  dönüşüme uğratarak görselliğin büyük önem taşıdığı yeni iletişim pratiklerini hayatlarımıza dahil etmiş durumdadır. Facebook'u gerek bireylerin oluşturduğu profiller  gerekse yaptığı paylaşımlar aracılığıyla bir benlik sunum aracı olarak değerlendirmek mümkündür. Kişiler burada sanal kimlikler oluşturmak veya kimlik deneyimlemekten ziyade var olan kimliklerini geliştirmek, makyajlayarak veya cilalayarak görünür olmak motivasyonu ile hareket etmektedir ve bu nedenle paylaşımlarda bulunurken kendileriyle ilgili olumsuz yönlerini gizleyip olumlu yönlerini öne çıkarmaya çalışmaktadırlar. Ayrıca, bir referans kaynağı olarak hayatı anlamlandırması beklenen dinin Facebook ortamında pek çok birey için özel günlerde, belirli zamanlarda veya kaygı verici olayların yaşandığı güvenlik ihtiyacı duyulan zamanlarda başvurulan bir olgu halini aldığı gözlemlenmiştir. Meselenin önemli bir diğer boyutu ise kullanıcıların çoğunun Facebook sanal mekanında temsil edilen bireysel dindarlık temsillerini samimiyetsiz bulmalarıdır. 
Anahtar Kelimeler: Facebook, sanal etkileşim, sosyal ağlar, sanal topluluklar, kimlik, sanal kimlik, dindarlık ve kimlik.

Abstract:
This study focuses on understanding and explication whether the communication and interactions established in virtual platform is a new type of communication and what kind of identity is constructed during this communication and interaction process in the case of Facebook, a social networking site. In this research, it is aimed to understand and interpret the identity building process which has become a collective sharing issue in Facebook platform, the effects of religion and religiousness on individuals' identity building and what kind of religiousness model these identities represent. For this purpose, the interaction based virtual identity constructs realized in Facebook platform are examined and it is tried to show that religious identities are produced as a part of multiple and eclectic identity constructs, not in isolated  form. What makes the study unique in the sociology of religion is that it is  based on an approach that treats religious identity as a part of other multiple and eclectic identities that are produced with reference to different ascription frameworks, not as a separate building process. The study claims that the virtual environment brings together different processes of identity construction and reinforces the process of eclectic and multiple identity construction. The data of this study were composed by virtual etnography between 11 January 2016- 15 May 2019 by the participant observation of researcher with the 150 users in their Facebook network. In addition, in-depth interviews were conducted with 10 people selected according to age, gender and education level with the purposeful sample among these users and contribution was made to the participatory observation technique.
This research has shown us that Facebook has transformed the way people express themselves or present themselves, as well as the way they communicate with others, and has incorporated new communication practices, in which visuality is of paramount importance to our lives. It is possible to consider Facebook as a self-presentation tool both through the profiles of individuals and the shares they make. Here, rather than creating virtual identities or experiencing identities, people act with the motivation to be visible  with making up or publishing their existing identities, and therefore try to hide their negative aspects and emphasize their positive aspects while sharing. Additionally, it is observed that religion, which is expected to make sense of life as a reference source, becomes a case used for many individuals in Facebook environment on special days, at certain times or when security needs are experienced when there are worrisome events. Another important aspect of the issue is that most of the users find insincere representations of individual piety reperesented in the Facebook virtual place.
Key Words: Facebook, virtual interactions, social networks, virtual communities, identity, virtual identity, religiosity and  identity.