Çoğulculuk bağlamında Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin din ve eğitim ile ilgili kararları
The judgments of The European Court of Human Rights on religion and education in the context of pluralism
Yazar: SÜMEYYE DEMİRTAŞ
Danışman: PROF. DR. AYŞE ZİŞAN FURAT
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion
Dizin: Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi = European Court Human Rights ; Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi = European Convontion on Human Rights

Özet:
Bu tez, din ve eğitim ile ilgili Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarını çoğulculuk doğrultusunda değerlendirerek AİHM'in konuya yaklaşımını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) tarafından düzenlenen hak ve özgürlükleri korumak amacıyla kurulan AİHM'e sunulan davalarda, din ve eğitimin farklı boyutlarına ilişkin birçok konu ele alınmaktadır. Din ve eğitim ile ilgili AİHM kararlarının incelenmesi, din dersi uygulamalarının dönüşümünde etkili olan faktörleri anlamlandırabilmede katkı sağlayacaktır. Aynı zamanda bu tez, AİHM'in verdiği kararlarda din eğitimi uygulamalarını hangi kriterler doğrultusunda değerlendirdiğini ortaya koyması açısından da önem arz etmektedir. Tezde, AİHM'in din ve eğitim noktasında almış olduğu kararların yasal dayanaklarına, din ve eğitimle ilgili ele alınan davaların tasnifine ve içeriğine yer verilmiştir.
Tezde yöntem olarak betimsel analiz kullanılmıştır. Yapılan analiz sonucunda AİHM'in verdiği kararlarda çoğulcu din eğitimi yaklaşımlarının amaç ve ilkelerine atıfta bulunduğu tespit edilmiştir. Bu amaç ve ilkeleri hukukî boyutta güvenceye alan AİHM'in din ve eğitime ilişkin davalarında; hoşgörü, saygı, eleştirel bakış, empati, nesnellik, çoğulculuk gibi ilkelerden hareketle değerlendirmeler yaptığı anlaşılmaktadır. AİHM'in din eğitiminde; çoğulluğa saygı duyulan, diğer dinler hakkında bilgi verilen, tarafsızlık ve beraber yaşama kültürü ekseninde şekillenen bir çoğulculuk anlayışını desteklediği görülmektedir.

Anahtar Kelimeler: Din, Eğitim, Din Eğitimi, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Çoğulculuk.

Abstract:
This thesis evaluates the European Court of Human Rights' (ECtHR) rulings on religion and education in light of pluralism in order to shed light on the ECtHR's perspective on the matter. Numerous topics pertaining to various facets of religion and education are covered in the cases brought before the European Court of Human Rights (ECtHR), which was founded to defend the freedoms and rights governed by the European Convention on Human Rights (ECHR). The analysis of ECtHR's judgments concerning religion and education will help identify the driving forces behind the reform of religious education methods. In the meantime, this thesis is significant for elucidating the criteria employed by the ECtHR in assessing religious education practices in its judgments. The thesis covers the categorization and subject matter of the cases pertaining to religion and education, as well as the legal foundation for the ECtHR's rulings on the subject.
The thesis employed descriptive analysis as a methodological approach. As a result, it was found that the ECtHR referred to the objectives and principles of pluralistic religious education approaches in its judgments. The ECtHR, which upholds these objectives and principles within the legal framework, assesses cases related to religion and education based on principles such as tolerance, respect, critical perspective, empathy, objectivity, and pluralism. It is evident that the ECtHR supports an understanding of pluralism in religious education that respects plurality, provides information about other religions, and is shaped on the axis of neutrality and a culture of coexistence.

Keywords: Religious, Education, Religious Education, European Convention on Human Rights, European Convention of Human Rights, Pluralism.