2000'lerden günümüze Türkiye'de kolektif şiddet türü olarak linç
Lynch as a form of collective violence in Turkey since 2000s
Yazar: DİLER BULUT
Danışman: PROF. DR. MERAL ÖZBEK BOSTANCIOĞLU
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Genel Sosyoloji ve Metadoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Devlet = State ; Hukuk = Law ; Kitle = Mass ; Kolektif şiddet = Collective violence ; Linç = Lynching ; Milliyetçilik = Nationalism ; Neo-liberalizm = Neo-liberalism ; Ulus-devlet = Nation-state ; Şiddet = Violence

Özet:
Linç, bir kolektif şiddet biçimi olarak kitlenin hızlı bir biçimde hüküm vermesi ve bu hükmü hemen o anda uygulaması, "suçlu" olduğunu düşündüğü kişi ya da kişileri cezalandırması olarak tanımlanabilir. Ortada ne mahkeme ne de hakim vardır. Belki suç bile yoktur. Hukukun yokluğuyla karakterize olan bu şiddet eylemi kitlenin adalet iddiasını taşımaktadır.  Linç, bir bakıma devlet hukukuna bir karşı çıkış, onun yetersizliğine karşı ivedi bir hak teslimi, kendi adaletini yaratma fikrinin bir yansıması olarak anlaşılabilmektedir. Ancak bu pratikte de böyle midir? Yoksa tam tersine linç, devletin resmi dili, söylemi ve hukuk sistemi, temel kurumları aracılığıyla biçimlendirilen, gündelik kanaatlerin, zihniyet yapılarının ve duyarlılıkların üretildiği ve düzenlendiği, bu düzenlemenin bir yönetim stratejisi ile kime, ne zaman yöneleceğinin tayin edildiği bir alanın parçasını mı oluşturmaktadır? 

Cumhuriyet'in kuruluşundan 2000'li yıllara kadar gelen dönem bu çerçevede ele alındığında kolektif şiddet ve linç pratikleri çeşitli etnik, siyasi ya da dinsel azınlıklara yönelmiş bir dizi toplumsal olayda kendini göstermektedir. Buna 1990' lı yıllarda Kürt coğrafyasında sürmüş olan yoğun çatışma döneminin ağır şiddet biçimlerinin ve insan hakları ihlallerinin mirası da eklenmektedir. 2000'li yıllar ise Türkiye'de neo-liberal iktidar yapısı ve ondan türeyen güvenlik devleti anlayışının gündelik yaşama yayıldığı, farklı şiddet ve baskı mekanizmalarını doğurduğu ya da mevcut mekanizmaları beslediği, hukuk devleti ile sivil toplum anlayışının muğlaklaştığı bir dönem olarak kendini göstermektedir. Bu yıllar aynı zamanda linç eylemlerinde belirgin bir artışın olduğu yıllardır.  Bu çalışmada, Türkiye'de 2000'li yıllarda gerçekleşmiş olan linç eylemlerini şiddet, kolektif şiddet ve şiddet kullanımında devletin konumu ile hukukun rolü ekseninde ortaya koymak, milliyetçilik ideolojisi ile ilişkini tartışmak, kitlenin şiddetini anlamak ve bu linç eylemlerinin altında yatan dinamikleri analiz etmek hedeflenmektedir.  Bu analizi de beş linç davası üzerinden yapmaktadır. Nitel araştırma yöntemi ile tarafların beyanları içerik analizine tabi tutulmuştur. Lincin taraflarının kendilerini, linç eylemini ve eylemin sebeplerini nasıl ortaya koydukları anlaşılmaya çalışmış, lincin toplumsal dayanakları lincin taraflarıyla tartışılmıştır.

Abstract:
Lynch, as a mechanism of justice and punishment, can be defined as an execution by mass with a quick judgement, and punishing the person or persons that the mass considers to be "guilty". There is neither a court nor a judge. There may not be even a crime. This act of brutality, which is characterized by the absence of law, contains the claim of justice of the mass. Lynch can be understood as a defiance to the state law, and establishing a right immediately against the inadequacy of the state law, and it is a reflection of the creation of one's own justice. But is this the case in practice? Or, on the contrary, is lynch formalized through the state's official language, official discourse, legal system and the main institutions of the state? Does it constitute a part of an area where everyday opinions, mental structures and sensitivities are produced and regulated, and this regulation is determined to whom and when will it run by a management strategy?  

When the period from the foundation of the Republic to the 2000s is considered within this theoretical framework, the practices of collective violence and lynching manifest themselves in a series of social events directed against various ethnic, political or religious minorities. The legacy of severe forms of violence and human rights violations in the period of intense conflict in the Kurdish geography in 1990s is added to this. The 2000s can be seen as a period, in which neoliberalisation and the concept of security derived from neoliberalism spread to daily life and created different mechanisms of violence and oppression or fed the existing mechanisms in Turkey. The constitutional state and the perspective of civil society is ambiguous and there is also a significant inrease in the number of lynchings in this period. 

In this study, lynchings in Turkey in the 2000s are evaluated in the context of violence, collective violence and the role of the state and of law in the use of violence. The relationship between lynch and the ideology of nationalism is also discussed. The study aims to understand the violence of the mass, and to analyze the dynamics underlying these lynchings. The analysis includes five lynching cases. The statements of the parties in these cases generate data, and content analysis method is used for data analysis in this study which is based on the qualitative research methods. The main purpose is to understand how the parties of lynching present themselves, the action itself and its reasons. Social bases of the lynch are discussed within the context of both sides of the lynching.