Yeni kamu mali yönetim sistemi ve denetimin değişen rolü çerçevesinde Türkiye'de performans denetiminin uygulanabilirliğinin denetçilerin görüşleri bağlamında değerlendirilmesi ve öneriler
Evaluation of the applicability of performance audit in Türkiye in the framework of the new public financial management system and the changing role of auditing in the context of auditors' views and suggestions
Yazar: HALİL İBRAHİM ÇİFTÇİ
Danışman: PROF. DR. BİNHAN ELİF YILMAZ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Maliye = Finance
Dizin: Bütçe denetimi = Budget inspection ; Devlet denetimi = Public inspection

Özet:
Bu çalışmada, yeni kamu mali yönetim sistemi ve denetimin değişen rolü çerçevesinde performans denetiminin Türkiye'de uygulanabilirliği araştırılmıştır. Avrupa Birliği müktesebatına uyum çerçevesinde 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu 2003 yılında kabul edilmiştir. Söz konusu Kanun ile kamu denetim sistemine Teftiş Kurulları ve Sayıştay dışında İç Denetim de dahil edilmiştir. Güney Modeli kamu yönetim yapısına sahip Türkiye'de Kuzey Modeli örnek alınmıştır. Daha çok kuzey ülkelerinde yaygınlaşan performans denetiminin de ülkemizde uygulanabilirliği, kamu mali yönetim sistemindeki değişim ile birlikte ele alınmıştır.
Çalışmada, yeni kamu mali yönetimine geçişin nedenleri, yeni kamu mali yönetiminin getirdiği yenilikler ve ilkeler, iç kontrol ve denetim ele alındıktan sonra performans denetiminin öne çıkmasının nedenleri, kriterleri, metodolojisi, unsurları vb. hususlar araştırılmış, Kuzey ve Güney Modeli ile Türkiye uygulamaları, temel politika belgeleri, sektörel ve tematik strateji belgeleri, kamu idarelerinin plan, program ve raporları incelenmiştir. Nitel araştırma yöntemi çerçevesinde kamu kesiminde çalışan, ağırlıklı olarak performans denetimi yapmış veya eğitimini almış Sayıştay Denetçileri, İç Denetçiler ve Müfettişler ile yarı yapılandırılmış görüşmeler sonucunda araştırma verileri elde edilmiştir.  Çalışmada araştırma soruları temel alınarak bulgular oluşturulmuş ve öneriler geliştirilmiştir. 
Araştırma sonucuna göre; performans denetiminin uygulanabilir olduğu ve katma değerinin yüksek olduğu, yeterli düzeyde uygulanmadığından yaygınlaşması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Bu doğrultuda temel politika belgeleri ve kamu idarelerinin belgelerinin yeterli hale getirilmesi,  bütçe sisteminde plan bütçe ilişkisinin yeterli düzeyde kurulması, performans denetimi ile ilgili yasal düzenleme ve rehberlerin yeterli hale getirilmesi, denetimi yapan birimlerin kapasitesinin arttırılması, denetim yapılan birimlerin performans denetimi yapmaya uygun hale getirilmesi, kamu idarelerinde performans yönetim sisteminin tam olarak hayata geçirilmesi, bilgi teknolojilerinden daha fazla yararlanılması ve sağlıklı verilerin oluşturulması, Güney Modeli kültürüne ve yapısına sahip olduğundan Kuzey Modeli uygulamaları alınırken, mevzuat düzenlemelerinin aynen aktarım şeklinde değil de Türkiye'nin yapısına uygun şekilde yapılması gibi öneriler getirilmiştir.

Abstract:
In this study, the applicability of performance auditing in Turkey was investigated within the framework of the new public financial management system and the changing role of auditing. Public Financial Management and Control Law No. 5018 was adopted in 2003 within the framework of harmonization with the European Union acquis. With the aforementioned law, Internal Audit was incorporated into the public audit system, in addition to the Inspection Boards and the Court of Accounts. In Turkey, which has the Southern Model public administration structure, the Northern Model is taken as an example. The applicability of performance audit, which has become more widespread in northern countries, is discussed in this study together with the change in the public financial management system.
 	This study researches the reasons for the transition to the new public financial management, the innovations and principles brought by the new public financial management, internal control and auditing, the reasons, criteria, methodology, elements, etc. This study also examines the practices of Türkiye with the northern and Southern Models, basic policy documents, sectoral and thematic strategy documents, plans, programs and reports of public administrations.  Research data were obtained as a result of semi-structured interviews with Commissioner Auditors, Internal Auditors and İnspectors, who work in the public sector and have mainly conducted performance audits or received training, within the framework of the qualitative research method. In the study, findings were formed and recommendations were developed based on the research questions.
According to the results of the research; this study concludes that performance auditing is applicable, has a high added value, and should be widespread since it is not implemented sufficiently. In this direction, the results suggest making the basic policy documents and documents of public administrations sufficient, establishing the plan-budget relationship appropriately in the budget system, strengthening the legal regulations and guides related to performance auditing, increasing the capacity of the units performing the audit, making the audited units suitable for performance auditing, full implementation of the performance management system in public administrations, the greater use of information technologies and the creation of healthy data, and the execution of the legislative arrangements in accordance with the structure of Türkiye, while adopting the northern model applications, since Türkiye has the Southern Model culture and structure.