Çağdaş performatif sanatlardada Şamanizm referansları
Shamanistic references in the contemporary performative arts
Yazar: AHMET UTKU ÖĞÜT
Danışman: DOÇ. DR. H. ALPER MARAL
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat ve Tasarım Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Antropoloji = Anthropology ; Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts
Dizin: Modern sanat = Modern art ; Performans = Performance ; Performans sanatı = Performance art ; Sosyal antropoloji = Social anthropology ; Şamanizm = Shamanism

Özet:
Bu çalışma, başta Asya gibi geniş bir coğrafyada, kökleri tarihöncesi devirlere dayanan ve hâlâ devamlılığını sürdüren Şamanizm kavramının bağlamsal anlamda çağdaş performatif sanatlar ile ilişkisinin saptamayı hedeflemektedir. Şamanizm 20.yüzyılın ortasından itibaren çağdaş sanatın gündemine oturmuş, başta Performans Kuramı'nın sunduğu olanaklar aracılığıyla performatif alanlarda giderek artan bir ilgi görmeye başlamıştır. Bu durumun bir sonucu olarak, sanat eleştirisi çevreleri tarafından sanatçıyı betimlemek için "şaman", yapıtı nitelemek için de "şamanik" deyimleri dolaşıma sokulmuştur. Bu çalışmada anılan alanlarda gerçekleştirilmiş ve böylesi bir nitelemeye uğramış yapıtlar çerçevesinde, belirgin bir sıklıkla görülen Şamanizm referanslarının ne denli doğrudan olduğu incelenmekte ve bu referansların Şamanizm'in kültürel bağlamına uygun olup olmadıkları analiz edilmektedir. Bu analizde kültürel antropolojinin bir ekolü olan "simgesel ve yorumsamacı antropoloji" alanında Victor Turner'ın öne sürdüğü kavramlar temel alınmaktadır. Ayrıca bu kavramların eklemlendiği ve dolayısıyla sözü geçen "simgesel antropolojinin", oluşumuna katkı sağladığı Richard Schechner'in "Performans Kuramı"nın performans kavramına ve sanatsal "performatif" edimlere getirdiği açıklamalar esas alınarak, bir analiz yöntemi oluşturulmakta ve bu yöntem doğrultusunda bir yapıt analizi gerçekleştirilmektedir. Çalışmanın bu son bölümünde, başta Joseph Beuys, Nam June Paik ve Ahn Eun Me olmak üzere, birkaç farklı disiplinde ürün veren temsilî nitelikteki sanatçıların bu bağlamdaki sanatsal üretim ve icra pratikleri irdelenmekte, ve yapıtlarındaki Şamanizm referansların doğrudanlıkları ve daha önemlisi bağlamsallıkları sorgulanmaktadır.



Anahtar Kelimeler: "Şamanizm", "Çağdaş Performatif Sanatlar", "Performans Kuramı", "Simgesel ve Yorumsamacı Antropoloji"

Abstract:
The aim of this thesis is to determine the relation between contemporary performative arts and the concept "Shamanism", a belief system that is still present since prehistoric ages in a vast geographical area—to a big extend, in Asia. Since the middle of the 20th-century, the concept of Shamanism started to be more actual in arts; especially with the opportunities the Performance Theory offers, it has become more appealing in the performative fields. As a consequence of this phenomenon, new idioms among art critics have emerged: "shaman" for identifying an artist and "shamanic" for describing a particular artwork, for instance. In this study, the immediacy and contextuality of the Shamanistic references in the works of contemporary performative arts, which have been described with these terms, are questioned. In this regard, some representative works of a group of contemporary artists from different disciplines, such as of Joseph Beuys, Nam June Paik, Ahn Eun Me, Nil Yalter, John Cage, Nick Cave, a.o. are analyzed. In this research, Victor W. Turner's approach and terminology of "symbolic and interpretive anthropology", an important field in the cultural anthropology, and the concepts of "Performance Theory" by Richard Schechner, which was influenced by Turner's theory, predominate as main tools of this analysis.



Keywords: "Shamanism", "Contemporary Performative Arts", "Performance Theory", "Symbolic and Interpretive Anthropology