Türk vergi sisteminde vergi karmaşıklığının analizi
Analysis of tax complexity in Turkish tax system
Yazar: MUHARREM ÇAKIR
Danışman: PROF. DR. OSMAN FATİH SARAÇOĞLU
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı / Maliye Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Maliye = Finance
Dizin: Basitleştirme = Simplification ; Gelir vergisi = Income tax ; Karmaşık sistemler = Complex systems ; Karmaşıklık = Complexity ; Katma değer vergisi = Value added tax ; Kurumlar vergisi = Corporate tax ; Türk vergi sistemi = Turkish tax system ; Vergi sistemi = Tax system ; Vergiler = Taxes

Özet:
Vergi sistemlerinin karmaşık hale gelmesi ve bu durumun hem devlet hem de mükellefler üzerinde olumsuz etkilere sahip olması son zamanlarda vergi karmaşıklığını odak noktası haline getirmiştir. Vergi karmaşıklığının çok boyutlu bir kavram olmasından dolayı ortak bir tanımı bulunmamaktadır. Vergi kanunlarının sayfa sayısının fazlalığı, vergi harcamalarının fazla olması, vergi kanunlarının okunabilirliğinin zorluğu, vergi kanunlarının sık sık değişime uğraması ve mükelleflerin vergiye ilişkin ödevlerini yerine getirirken katlanmış oldukları maliyetlerin gereksiz ve fazla olması vergi karmaşıklığının temel nedenleri arasındadır. Vergi karmaşıklığının giderek artması ve olumsuz etkilere sahip olmasından dolayı basitleştirme girişimleri hız kazanmıştır. Bu kapsamda başta vergi karmaşıklığının ölçümü olmak üzere, vergi kanunlarının yeniden yazılmasına, teknolojik gelişmelerin getirdiği kolaylıkların vergi uygulamalarında kullanılmasına ve mükellef ile idare arasında etkileşimi artırarak mükellefin güvenini sağlamaya yönelik girişimler hayat bulmuştur. Vergi karmaşıklığını ölçmeye yönelik olarak da çok sayıda çalışma bulunmakla birlikte genel kabul görmüş bir ölçüm endeksi bulunmamaktadır. Ayrıca vergi karmaşıklığını ölçmeye yönelik bazı çalışmalar sadece bir veya birkaç gösterge kullanarak vergi karmaşıklığını ölçtüğünden sistemin geneli açısından yetersiz kalmaktadır. Bu nedenle çalışmada ülkeler arası karşılaştırmaya imkan verecek yeni bir vergi karmaşıklık endeksi geliştirilmiş ve Türk vergi sisteminin karmaşıklığı gelir vergisi, kurumlar vergisi ve katma değer vergisi özelinde ölçülmüştür. Söz konusu vergilerin karmaşıklık seviyesi kabul edilebilir seviyenin üzerinde çıkmıştır.

Abstract:
The complexity of tax systems has negative effects on both the state and taxpayers. For this reason, tax complexity has recently become a focus. Since tax complexity is a multi-dimensional concept, it does not have a common definition. Among the main reasons for tax complexity are the high number of pages of tax laws, many tax expenditures, difficulty in the readability of tax laws, frequent changes in tax laws and unnecessary and high costs incurred by taxpayers while performing their tax duties. Tax simplification attempts have accelerated due to the increasing tax complexity and its negative effects. In this context, especially the measurement of tax complexity, initiatives to rewrite tax laws, to use the conveniences brought by technological developments in tax applications, and to trust of a taxpayer by increasing the interaction between the taxpayer and the administration, have made actual. Although there are many studies to measure tax complexity, there is no generally accepted measurement index. In addition, some studies to measure tax complexity are inadequate for the overall system, as they measure tax complexity using only one or a few indicators. For this reason, a new tax complexity index has developed to enable cross-country comparison and the complexity of the Turkish tax system has measured in terms of income tax, corporate tax and value-added tax. The complexity of the taxes in question is above the acceptable level.