Ankara Etnografya Müzesindeki kahve kültürüne ait eserler
The artefacts of coffee culture in Ankara Etnografya Museum
Yazar: NURAY ŞEHİTOĞLU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖKKEŞ HAKAN ÇETİN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Müzecilik = Museology ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Ahşap işçiliği = Wood workmanship ; Ankara Etnoğrafya Müzesi = Ankara Etnography Museum ; Etnografya = Ethnography ; Fincan = Cup ; Kahve = Coffee ; Maden sanatı = Metalwork ; Osmanlı sanatı = Ottoman art ; Sanat eserleri = Artistic works ; Seramik sanatı = Ceramic art

Özet:
Kahve ilk olarak Etiyopya'da keşfedilmiş, üretimi ve tüketimi zaman içerisinde yaygınlaşmıştır. Osmanlı toplum hayatında benimsenmesi ise 16. yüzyıl ile başlamıştır. Sarayda ve halk arasında tercih edilen bir içecek haline gelmesi, kahve etrafında gelişen kültürel ögeleri beraberinde getirmiştir. İkramı bir seremoniye dönüşen kahvenin hazırlanması ve sunumu sırasında kullanılan çeşitli araç gereçler ortaya çıkmıştır. Hazırlık aşamasına ilk olarak çekirdeklerin tavada kavrulmasıyla başlanır. Ardından sıcak çekirdekler kahve soğutucusunda soğutulur. Sonrasında kahve değirmeninde öğütülerek toz haline getirilen kahve cezvede pişirilir. İçime hazır hale gelen kahve; fincan, fincan zarfı, şekerlik, kahve güğümü, sitil ve tepsi ile sunulur. Her bir araç gereç malzeme, biçim, yapım ve süsleme teknikleri açısından farklılaşır. Çalışmamızda, Ankara Etnografya Müzesinde kahvenin hazırlanması ve sunumuna ait depo ve teşhirdeki eserler incelenmiştir. Müze idaresinden temin edilen envanter fişleri ve eser fotoğrafları analiz edilerek belgelenmiştir. Tezin katalog bölümünde, eserlere ait envanter numarası, yapım malzemesi, yapım tekniği, ölçüleri ve ayrıntılı açıklama yer almaktadır. Araştırma kapsamında yurtdışındaki müzelerin ve müzayede evlerinin resmi internet siteleri ile Türkiye'de bazı müzayede evlerinin farklı tarihlere ait online müzayede katalogları ve literatür taranmış, kahve kültürü ile ilgili benzer ya da farklı eserlere ait fotoğraf ve bilgilere ulaşılmıştır. Tez konusu eserler bu örneklerle biçim, süsleme teknikleri ve süsleme türleri bakımından karşılaştırılmıştır. Her bir eser grubunda malzeme, biçim, teknik ve süslemelerin farklı kültürlere ve yüzyıllara göre çeşitlendiği gözlenmiştir.

Abstract:
Coffee was first discovered in Ethiopia, its production and consumption have become widespread over time. Embracement of coffee in the daily life of Ottoman society began with the 16th century. Becoming a preferred beverage in the palace and among people has brought some cultural elements around the coffee. During the preparation and presentation of the coffee, various tools have been used for its serving which has been transformed into a ceremony. The preparation phase starts with the roasting of the beans in the coffee pan. The hot beans are then cooled in the coffee cooler. Then the coffee, which was pulverized in the coffee grinder, is cooked in the coffee pot. When the coffee is ready to drink, it is served in a cup with cup holder, sugar bowl, coffee pot, tray and set. Each tool is different in terms of material, form, construction and decoration techniques. In our study, artefacts in the warehouse and exposition related to preparation and presentation of coffee were examined in Ankara Ethnography Museum. The inventory cards and photographs, obtained from the museum administration, were analyzed and documented. In the catalog section of this thesis inventory number, construction material, construction technique, measurements and detailed description of the parts are given. In the scope of the research, official websites of museums and auction houses in abroad and some online auction catalogs belonging to different dates of the auction houses in Turkey have been scanned and the photographs and information of similar or different artefacts of coffee culture have been reached.  The subject of the thesis is compared with these examples in terms of shape, decoration techniques and decoration types. It is observed that material, form, technique and decorations varied according to different cultures and centuries in each group of artefacts.