Sağlık çalışanlarının meme kanseri, kendi kendine meme muayenesi ve mamografiye ilişkin sağlık inançlarının incelenmesi
Examination of health workers health beliefs on breast cancer, breast self examination and mammography
Yazar: NEJLA CANBULAT
Danışman: DOÇ.DR. ÖZGE UZUN
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Cerrahi Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Genel Cerrahi = General Surgery ; Hemşirelik = Nursing

Özet:
Bu araştırma, sağlık çalışanlarının meme kanseri, kendi kendine mememuayenesi (KKMM) ve mamografiye ilişkin sağlık inançlarının incelenmesi ve aynıgrupta 35 yaş ve üzerindekilerin meme kanseri riskini belirlemek amacıyla tanımlayıcıolarak yapılmıştır.Sağlık Bakanlığı hastaneleri ve sağlık ocakları ile Yüksek Öğrenim KurumuHastaneleri'nde çalışan 1070 sağlık çalışanından %25 'i (268 kişi) tabakalı basit rastgele örnekleme yöntemi ile belirlenerek araştırma kapsamına alınmıştır.Verilerin toplanmasında, soru formu, Champion 'un Meme kanseriTaramalarında Sağlık İnanç Modeli Ölçeği'nin Türkçe formu kullanılmıştır. Verilerinistatistiksel değerlendirmelerinde yüzdelik, ortalama, One-way anova, Kruskal Wallistesti, t testi ve Mann Whitney U testi,35 yaş ve üzeri grubun meme kanseri riskinibelirlemede ise Amerikan Ulusal Kanser Enstitüsünün risk hesabı için hazırladığıBreast Cancer Risk Assestment Tool V.2.0.1 yazılımı kullanılmıştır.Araştırma sonucunda; sağlık çalışanlarının KKMM yapma oranı %81.3 olup, buuygulamayı düzenli yapanların oranı %21.9 olarak bulunmuştur. Ayrıca, sağlıkçalışanlarının %47.4' ünün KKMM `yi iyi, %2.6 `sının ise bu uygulamayı hiç bilmediğibelirlendi.Sağlık çalışanlarının Meme Kanseri Sağlık İnanç Modeli kullanılarak elde edilentarama davranışlarına yönelik sağlık inançları ölçek alt boyut puan ortalamaları 8.4(Â±2.9) ile 37.7 (Â±7.7) arasında değiştiği bulunmuştur. Sosyo demografik özelliklerin,meme kanseri tarama davranışlarının ve meme kanseri risk faktörlerinin meme kanseritarama davranışlarına ilişkin sağlık inançlarını etkilediği bulunmuştur.Çalışmada hekimlerin sağlık motivasyonu ve KKMM öz-etkililik algılarını yüksekalgıladıkları ve 40 yaş ve üzeri grupta sağlık motivasyonu algısının düşük olduğugörülmüştür. Ayrıca, KKMM yapan grupta, KKMM yarar, KKMM öz-etkililik, duyarlılıkve sağlık motivasyonu algısının yüksek olduğu bulunmuş, KKMM yapmayı çok iyiderecede bilen sağlık çalışanlarının KKMM engel ve mamografi engel algılarının isedüşük olduğu görülmüştür. KKMM `yi her ay düzenli yapanların KKMM yarar ve KKMMöz-etkililiği algılarının yüksek olduğu bulunmuştur.Çalışmaya katılanlar arasında, 35 yaş ve üzeri grupta hesaplanan memekanseri riski ortalama %0.9, yaşam boyu meme kanseri olma riski ise %14.2 olarakhesaplanmıştır. Herhangi bir risk faktörü olmadan 5 yıllık meme kanseri olma riskiortalama %0.3, ömür boyu meme kanseri olma riski ise ortalama %6.6 olarakbulunmuştur.Araştırma sonucunda; Meme kanserinin erken tanısına yönelik yapılacakçalışmalarda erken tanı davranışlarının sergilenmesinde sağlık inançları algılarınındikkate alınması ve özellikle beklenen koruyucu sağlık davranışlarını gerçekleştirmeyiengelleyen algıların belirlenerek azaltılması yönünde girişimler yapılması önerilmiştir.Anahtar sözcükler; meme kanseri, sağlık inançları, sağlık çalışanları, kendikendine meme muayenesi, mamografi

Abstract:
This research had been conducted to examine health workers? health beliefs onbreast cancer, Breast Self Examination (BSE) and mammography and to assess thebreast cancer risk of the staffs at the age of 35 and over 35 in the same group.In this study, subjects were randomly chosen from 25 % (268) of 1070 of healthworkers in hospitals and village clinics of Health Ministry and hospitals of HigherEducation Council. The data were collected using Champion?s Breast Cancer ScanningModel Scale. In the data analysis, Percentage, Mean, One-way Anova, Kruskal WallisTest, T- Test and Mann Whitney U Test and in the assessment of the breast cancerrisk for the people at the age of 35 and over, Breast Cancer Risk Assessment ToolV.2.01prepared by American National Cancer Institute is used.Results of this study had shown that the percentage of Health workers? breastself examination (BSE) was 81.3%, the percentage of doing this regularly was 21.9%.Moreover, 47.4% state that they well known BSE, and 2.6 % stated that they did notknow it at all.The mean and gathered scores from the health workers relating to BreastCancer Health Belief Model varies from 8.4 (Â±2.9) and 37.7 (Â±7.7). A difference hasbeen found between socio-demographic characteristics, breast cancer scanningbehaviours and factors of breast cancer risk and health perception mean.In this study, it has been found that physicians? health motivation and BSE self-effectiveness perception was high and 40 and over staff?s motivation and perceptionare low. Morever, it has also been found out that BSE benefit, BSE self effectiveness,sensibility and Health Motivation Perception of BSE doers are high and the ones whoknow BSE very well have low BSE barrier and Mammography Barrier Perception.Among the people has joined the study; breast cancer average risk in the groupover 35 is 0.9 %. The risk of being breast cancer in their whole life is estimated as 14.2%. Without any risk factors becoming breast cancer risk average in a-five-year time is0.3 %,and becoming breast cancer risk average in ones whole life is found as 6.6 %.According to results of the study; it has been suggested that health belief shouldbe taken into consideration to examine breast cancer early and especially theperceptions that obstacles the expected protective health behaviors should be reduced.KEY WORDS; Breast Cancer, Health Beliefs, Health Workers, Self-BreastExamination, Mammography.