Yarışma yöntemi ile elde edilen mimari projelerde işlevsel niteliğin artırılmasına yönelik bir model önerisi: Belediye hizmet binaları örneği
Proposal of a model for improving functional quality in architectural projects procured with competition process: The case of municipality buildings
Yazar: FATİH ÇAĞRI AKÇAY
Danışman: PROF. DR. SARE SAHİL
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Kamu binaları = Public buildings ; Mimari planlama = Architectural planning ; Mimari yarışmalar = Architectural competitions

Özet:
Ulusal mimari proje yarışmaları hedef kriterleri ile sonuç ürün nitelikleri arasında görülebilen aykırılıkların giderilebilmelerine / azaltılabilmelerine yönelik olarak geliştirilen bu çalışma; deneysel tabanlı bir model önerisi sunmaktadır. Model önerisi üzerinden ulusal mimari proje yarışmaları sonuç ürünleri; işlevsel gereksinmeler bağlamında değerlendirilebilmekte, mevcut problem alanları saptanabilmekte ve bu problem alanlarının oluşmalarına mesnet teşkil eden alt süreçlerdeki kopukluklar ortaya konulabilmektedir. Tez çalışması model önerisi; mimari planlama süreci, mimari proje yarışmaları ve belediye hizmet binalarının ele alındıkları kuramsal çatkı üzerine strüktüre edilmiş ve iki adet ulusal mimari proje yarışması sonuç ürünü kapsamında somutlaştırılmıştır. Bu sayede tez çalışmasına ait hipotezlerin analiz edilebilmelerine ve amaçların gerçekleştirilebilmelerine imkan sunan bulgulara ulaşılmaya çalışılmıştır. İlgili yapay çevrelerin şartnameleri, ön mimari projeleri, uygulama projeleri gibi materyallerin yanı sıra müellifler ile görüşmeler, anket çalışmaları, mekanların fotoğraflanmaları, gözlem – inceleme gibi muhtelif tekniklerden yararlanılarak dökümlenen bulgular; alt süreç kopukluklarının ortaya konulabilmelerine zemin hazırlamıştır. Kopukluklar; şartname kurgulanma süreçlerinde ihtiyaç programlarının eksik / yanlış göstergeler içermeleri ve uygulama süreçlerinde işverenler tarafından mekansal müdahalelerin gerçekleştirilmeleri olarak belgelenmiştir. Bu kapsamda; yapay çevrelerin kullanılmalarını müteakiben yatayda genişleme gereksinmesinin ortaya çıktığı, kapasite ve mekan organizasyon problemlerinin meydana geldikleri ve işlevsel niteliğin azaldığı saptanmıştır. Ulusal mimari proje yarışmalarının daha sağlıklı işletilebilmelerine, sonuç ürünlerinin daha kullanılabilir kılınabilmelerine, ilgili tüm aktörlerin motivasyonlarının artırılabilmelerine, kuramsal söylemlerin geliştirilebildikleri daha stabil bir zemin hazırlanabilmesine engel teşkil eden problem alanları, bunların yapay çevrelere yansıma durumları ve öneriler; tez çalışmasının sonuç bölümünde tablolaştırılmıştır.

Abstract:
This study oriented at diminishing the differences between the targeted criteria of national architectural project competitions and the qualities of the final products offers an experiment based model. Through proposed model, the final products of the national architectural project competitions can be evaluated in the context of functional requirements, their current problems can be determined and the disconnections in the sub processes which cause these problems can be revealed. The proposed model in this thesis is structured upon the theoretical framework in which architectural planning process, architectural competitions and municipality buildings are addressed, and the model is embodied thanks to two final products of national architectural project competitions. Thus, it was attempted to reach the findings which enable the hypothesis of the thesis to be analyzed and its aims to be realized. The findings which were documented via various techniques such as interviews with author architects, surveys, photographing the spaces, observation and analysis as well as such materials as preliminary architectural projects, implementation projects, briefs of the related artificial environments paved the way for exposing the sub process disconnections. The disconnections are documented as the execution of spatial interventions by the employers in the implementation processes and the briefs containing deficient / incorrect indicators during the process of brief design processes. In this scope, subsequent to the use of artificial environments; it is found out that requirements for horizontal expansion appeared, that problems related to capacity and space organizations have appeared and that functional quality has decreased. The problem areas which prevent national architectural project competitions from operating more healthily, making their final products more usable, increasing the motivation of all relevant actors and preparing a more stable ground for developing theoretical discourses, and their reflection on artificial environments and suggestions are tabulated in the conclusion part of the thesis.