Precede-proceed modeline temellendirilmiş "sigarayı bırakıyorum geleceğimi ve sağlığımı koruyorum" programının hemşirelik öğrencilerinin sigara içme davranışına etkisi
The effect of the program based on the precede-proceed model, "I AM giving up smoking,Ii am protecting my future and MY health program", on smoking behavior of nursing students
Yazar: ERDAL AKDENİZ
Danışman: PROF. DR. SELMA ÖNCEL
Akdeniz Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Halk sağlığı = Public health ; Halk sağlığı hemşireliği = Community healt nursing ; Hemşireler = Nurses ; Hemşirelik = Nursing ; Sigara içme = Smoking ; Sigarayı bırakma = Smoking cessation ; Öğrenciler-hemşirelik = Students-nursing

Özet:
Amaç: Bu çalışma Preced-Proceed Modeline temellendirilmiş Sigarayı Bırakıyorum Geleceğimi ve Sağlığımı Koruyorum (SiBGeSaK) programının hemşirelik öğrencilerinin sigara içme davranışına etkisini belirlemek amacıyla yapılmıştır.
Yöntem: Araştırma iki grupta ön test-son test-izlem düzeninde yarı deneysel bir çalışmadır. Araştırmanın uygulanması Ekim 2021-Nisan 2022 tarihleri arasında bir üniversitede eğitim gören hemşirelik öğrencileri ile gerçekleştirilmiştir. Etik kurul, kurum izni ve öğrencilerden bilgilendirilmiş onam alınmıştır. Çalışma 40 girişim, 40 kontrol grubu olmak üzere 80 hemşirelik öğrencisi ile yapılmıştır. Girişim grubuna SiBGeSaK Programı uygulanmıştır. Verilerin toplanmasında Sigara İçenleri Tanılama Formu, Bireysel Bilgi Formu, Davranış Değiştirme Süreci Ölçeği, Karar Denge Ölçeği, Öz Etkililik/Yeterlik Ölçeği, Teşvik Eden Faktörler Ölçeği, Değişim Aşamalarının Sınıflandırılması Ölçeği, Fagerström Nikotin Bağımlılık Testi kullanılmıştır. Verilerin istatistiksel analizinde Frekans analizi, betimsel analizler, Wilcoxon, ANOVA, Bağımlı gruplarda t testi, ANCOVA analizi ve eta-kare değeri kullanılmıştır.

Bulgular: SiBGeSaK Programında yapılan girişimler, girişim grubunda kontrol grubuna göre öğrencilerin sigarayı bırakmada davranış değişikliğini, öz yeterliğini, sağlığı algılama düzeyini artırmış; karar verme düzeyi yarar boyutunu, teşvik eden faktör düzeyini, nikotin bağımlılık düzeyini ve sigara içme sayısını azaltmış (p<0.05) ve girişim grubundan 12 kişi (%30) sigarayı bırakmıştır. 
Sonuç: SiBGeSaK Programının hemşirelik öğrencilerinin sigara içme davranışı üzerinde olumlu etkisi olmuştur. Bu programın uygulandığı randomize kontrollü çalışmaların CO düzeyi ölçülerek yapılması ve sağlık merkezlerinde bu programın uygulanması önerilir.
Anahtar Kelimeler: Precede-Proceed Modeli, hemşirelik öğrencileri, sigarayı bırakma, halk sağlığı hemşireliği.

Abstract:
Objective: This study was conducted to determine the effect of the I am giving up smoking, I am protecting my future and my health program based on the Preced-Proceed Model on the smoking behavior of nursing students.
Method: The research is a quasi-experimental study in two groups in the order of pretest-posttest-follow-up. The implementation of the research was carried out with nursing students studying at a university between October 2021 and April 2022. Ethics committee, institutional permission and informed consent were obtained from the students. The study was conducted with 80 nursing students, 40 of whom were intervention and 40 were control groups. The intervention group I am giving up smoking, I am protecting my future and my health program was implemented. Smokers Diagnosis Form, Individual Information Form, Behavior Change Process Scale, Decision Balance Scale, Self-Efficacy/Efficacy Scale, Encouraging Factors Scale, Classification of Stages of Change Scale, Fagerström Nicotine Addiction Test were used in data collection. Wilcoxon, ANOVA, Dependent groups t test, ANCOVA analysis and eta-square value were used.
Results: Interventions made in I am giving up smoking, I am protecting my future and my health program increased the behavior change, self-efficacy, and health perception level of the students in the intervention group compared to the control group; The level of decision-making decreased the benefit dimension, the level of incentive factors, the level of nicotine addiction and the number of cigarettes (p<0.05), and 12 people (30%) from the intervention group quit smoking. 
Conclusion: I am giving up smoking, I am protecting my future and my health program had a positive effect on the smoking behavior of nursing students. It is recommended that randomized controlled studies in which this program is applied should be conducted by measuring the CO level and this program should be implemented in health centers.
Key words: Precede-Proceed Model, nursing students, smoking cessation, public health nursing.