Üniversite öğrencilerinin yanal düşünme eğilimlerinin yordanması üzerine bir araştırma
A research on the investigation of lateral thinking tendencies of university students
Yazar: ŞEYDA SEVİNÇ
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA ÇELEBİ
Erciyes Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: 21. yüzyıl = 21. century ; Bilişsel erişi = Cognitive attainment ; Düşünme becerileri = Thinking skills ; Eleştirel düşünce = Critical thinking ; Problem çözme = Problem solving ; Regresyon analizi = Regression analysis ; Yanal düşünme = Lateral thinking ; Yordama = Predict ; Üniversite öğrencileri = University students

Özet:
Araştırmanın temel amacı üniversitede öğrenim gören son sınıf öğrencilerinin bilişsel
esneklik, problem çözme ve eleştirel düşünme becerilerinin yanal düşünme eğilimlerini
ne derece yordadığını belirlemek ve öğrencilerin yanal düşünme becerilerinin bazı
değişkenler açısından farklılık gösterip göstermediğini incelemektir. Bu amaç
doğrultusunda son sınıf öğrencilerinin yanal düşünme eğilimlerinin, bilişsel esneklik,
problem çözme ve eleştirel düşünme becerileri ile ilişkisi ve cinsiyet, fakülte,
yetiştikleri bölge ve anne-babanın öğrenim durumuna göre değişimi incelenmiştir.
Araştırma 2019-2020 eğitim-öğretim yılında Kayseri ilinde bulunan Erciyes
Üniversitesi Eğitim Fakültesi, Tıp Fakültesi, İlahiyat Fakültesi, Mühendislik Fakültesi,
İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, Spor Bilimleri Fakültesi, Edebiyat Fakültesi ve
Veterinerlik Fakültesi'nde son sınıfta okuyan 416 öğrenci ile yürütülmüştür.
Araştırmada veri toplamak amacı ile Altunkol (2011) tarafından uyarlanan Bilişsel
Esneklik Ölçeği, Şahin, Şahin ve Heppner, (1993) tarafından uyarlanan Problem Çözme
Becerileri Ölçeği, Özdemir (2005) tarafından geliştirilen Eleştirel Düşünme Becerileri
Ölçeği ile Semerci (2016) tarafından geliştirilen Yanal Düşünme Eğilimleri Ölçeği
kullanılmıştır. Araştırmada alt problemler doğrultusunda fark testlerinde t-test, ANOVA
ve LSD testleri ve Çoklu Doğrusal Regresyon Analizi testi kullanılmıştır.
Araştırma sonuçlarına göre; son sınıf öğrencilerinin bilişsel esneklik, eleştirel düşünme
ve yanal düşünme becerilerinin yüksek olduğu, problem çözme becerilerinin ise kısmen
yüksek olduğu görülmüştür. Erkek öğrencilerin yanal düşünme eğilimleri puanlarının
kadın öğrencilerin puanlarına göre anlamlı şekilde daha yüksek olduğu, fakültelerine
göre en yüksek ortalamanın Mühendislik fakültesi öğrencilerine, en düşük ortalamanın
ise İlahiyat Fakültesi öğrencilerine ait olduğu, yetiştikleri bölgelere, anne ve baba eğitim
durumlarına göre ortalamaların birbirine yakın olduğu ve aralarında anlamlı farklılıklar
olmadığı görülmüştür. Ayrıca Bilişsel Esneklik, Problem Çözme ve Eleştirel Düşünme
Becerileri puanlarının birlikte Yanal Düşünme Eğilimleri puanları ile orta düzeyde
anlamlı bir ilişki gösterdiği sonucuna ulaşılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Yanal Düşünme, Düşünme Becerileri, Problem Çözme, Eleştirel
Düşünme, Bilişsel Esneklik, Yordama, Regresyon Analizi, 21. Yüzyıl Becerileri.

Abstract:
The main purpose of the study is to determine how high-end students studying at
university have cognitive flexibility, problem solving and critical thinking skills, and to
examine whether students' lateral thinking skills differ in terms of certain variables. For
this purpose, the change of the tendency of seniors to think laterally, cognitive
flexibility, problem solving and critical thinking skills and gender, faculty, growing
region and according to parents' education status has been examined.
In the 2019-2020 academic year, the research was conducted with 416 students who
were in the senior year at Erciyes University Faculty of Education, Faculty of Medicine,
Faculty of Theology, Faculty of Engineering, Faculty of Economics and Administrative
Sciences, Faculty of Sports Sciences, Faculty of Literature and Veterinary Faculty in
Kayseri Province. For the purpose of collecting data in the study, The Cognitive
Flexibility Scale adapted by Altunkol (2011), the Problem Solving Skills Scale adapted
by Şahin, Şahin and Heppner, (1993), the Critical Thinking Skills Scale developed by
Özdemir (2005) and the Lateral Thinking Trends Scale developed by Semerci (2016)
were used. T-testing, ANOVA and LSD tests and Multilitusal Regression Analysis
tested were used in differential tests in accordance with sub-problems.
According to the results of the research; it was pointed out that senior students'
cognitive flexibility, critical thinking and lateral thinking skills were high, and problem
solving skills were partially high. It was found that the percentage of lateral thinking of
male students was significantly higher than the scores of female students, that the
highest average according to their faculty belonged to engineering faculty students, that
the lowest average belonged to the students of the Faculty of Theology, and that the
averages were close to each other according to the regions they grew up in, and there
were no significant differences between them. It was also concluded that Cognitive
Flexibility, Problem Solving and Critical Thinking Skills score showed a moderately
significant relationship with lateral thinking trends scores together.
Keywords: Lateral Thinking, Thinking Skills, Problem Solving, Critical Thinking,
Cognitive Flexibility, Procedural Switch, 21. Century Skills, Regression Analysis.