Yatarak tedavi gören geriatrik bireylerin akılcı ilaç kullanımı ve etkileyen etmenlerin belirlenmesi
Determination of rational drug use and influencing factors in geriatric patients receiving inpatient treatment
Yazar: ENES DURAK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NİHAL SUNAL
İstanbul Medipol Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Bu araştırma geriatrik bireylerin akılcı ilaç kullanımı ve akılcı ilaç kullanımını etkileyen etmenlerin belirlenmesi amacıyla yapılmıştır. 2023 yılı 1 Mayıs-1 Eylül tarihleri arasında özel bir üniversite hastanesinin kardiyoloji servisinde yatarak tedavi gören 65 yaş üstü 389 birey çalışmaya dahil edilmiştir. Veri toplama araçları olarak sosyo-demografik özellikler formu, akılcı ilaç kullanımı davranışlarını değerlendiren soru formu ve akılcı ilaç kullanım ölçeği kullanılmıştır. Veriler SPSS 21.0 programıyla analiz edilmiştir. Katılımcıların %61,7'si 65-74 yaş aralığında olup %55,5'i erkektir. %91,3'ü evli, %91,3'ü çocuk sahibi, %56,6'sı emekli ve %63,2'si il merkezinde yaşamaktadır. %93,1'inin sosyal güvencesi bulunmakta ve %68,4'ünün geliri giderine denk gelmektedir. %72,5'i düzenli ilaç kullanmakta, %55,5'i hastalık durumunda hekime başvurmaktadır. %47,8'i evde bulduğu ilaçları tekrar kullanmakta ve %74,6'sı ilaç kullanımı ile ilgili bilgiyi eczacıdan almaktadır. Prospektüs okuyanların oranı %48,8 olup %94,1'i tedaviden artan ilaçları saklamaktadır. Medyada reklamı yapılan ürünleri kullanmayanların oranı %90,7'dir. En yüksek doğru cevaplar, %96,7 doktor önerisine uyma ve %95,9 ilaçların yan etkilerini bilme konularında elde edilmiştir. %94,9 İlaç alırken istenmeyen etki gördüğünde doktoruna danışma %94,6 Çok ilaç kullanmak değil yeterli ilaç kullanmak iyileştirir. Bitkisel ürünlerin ilaç yerine kullanımı %51,9 ve kendini iyi hissetmediğinde ilacı kesme %59,6 en düşük doğru cevaplar tespit edilmiştir. Akılcı ilaç kullanımı ölçeği en fazla 42'iken çalışma puanı 35,89±6,16 ve doğru cevap yüzdesi %82 olarak belirlenmiştir. Bu sonuçlar, geriatrik bireylerin akılcı ilaç kullanımı davranışının yüksek düzeyde olduğunu göstermiştir. Yapılan araştırmada, AİK puanlarının eğitim durumu, yaşanılan yer, aile tipi, sağlık kuruluşuna ulaşma zorluğu, evdeki ilaçları kullanma, tedaviden artan ilaçları değerlendirme ve medyada reklamı yapılan ürünleri kullanma gibi çeşitli faktörlere göre anlamlı farklılık gösterdiği (p<0,05) tespit edilmiştir. Genel olarak, daha yüksek eğitim düzeyine sahip, il merkezinde yaşayan, çekirdek aileye sahip, sağlık kuruluşuna ulaşmakta zorluk yaşamayan ve sağlık konularında daha bilinçli davranan katılımcıların Akılcı ilaç kullanımı puanlarının daha yüksek olduğu bulunmuştur. Akılcı ilaç kullanımının yaygınlaştırılması için eğitim, politika müdahalelerine ihtiyaç duyulduğu belirlenmiştir. Bu çalışma, toplumda AİK'nı artırmaya yönelik çalışmalar için yol gösterici olmuştur.

Abstract:
This study aimed to determine the rational drug use and the factors influencing it among geriatric individuals. The study included 389 individuals aged 65 and over who were hospitalized in the cardiology department of a private university hospital between May 1 and September 1, 2023. Data collection tools included a socio-demographic characteristics form, a questionnaire evaluating rational drug use behaviors, and a rational drug use scale. Data were analyzed using the SPSS 21.0 program. Of the participants, 61.7% were between 65-74 years old, and 55.5% were male. Additionally, 91.3% were married, 91.3% had children, 56.6% were retired, and 63.2% lived in urban areas. Social security coverage was present for 93.1% of participants, and 68.4% had income equal to their expenses. Furthermore, 72.5% regularly used medication, and 55.5% consulted a doctor when ill. Notably, 47.8% reused medications found at home, and 74.6% obtained information about medication use from pharmacists. The proportion of those who read the medication leaflet was 48.8%, while 94.1% stored leftover medications. Lastly, 90.7% did not use products advertised in the media for treatment purposes. The highest correct responses were achieved in adhering to doctor's recommendations (96.7%) and knowing the side effects of medications (95.9%). Other high scores included consulting a doctor when experiencing adverse effects (94.9%) and recognizing that adequate, not excessive, medication use is beneficial (94.6%). Conversely, the lowest correct responses were for using herbal products instead of medications (51.9%) and discontinuing medication when feeling better (59.6%). The maximum score for the rational drug use scale was 42, with the study's average score being 35.89±6.16, corresponding to a correct response rate of 82%. These results indicate that geriatric individuals exhibit a high level of rational drug use behavior. The study found significant differences in rational drug use scores based on educational level, place of residence, family type, difficulty in accessing healthcare facilities, medication reuse, disposal of leftover medications, and use of advertised products (p<0.05). Generally, participants with higher educational levels, those living in urban areas, those in nuclear families, those without difficulty accessing healthcare, and those who exhibited more informed health behaviors had higher rational drug use scores. The study concludes that there is a need for educational and policy interventions to promote rational drug use. This research serves as a guide for future initiatives aimed at increasing rational drug use in the community.