Biyomimetik tasarım örnekleri üzerinden biçimsel taklidin değerlendirilmesi
Evaluation of formal imitation through biomimetic design examples
Yazar: SARUHAN KORKMAZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖZGE GÜNDEM
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Biyomimesis = Biomimesis ; Taklitçilik = Mimicry ; İnsan-çevre ilişkisi = Human-environment relationship

Özet:
Doğa merkezli tasarım anlayışlarının insanlığın ilk konutları olan mağaralardan günümüz ileri teknoloji yapılarına kadar mimarlık tarihi içerisindeki tüm dönemlerde etkin şekilde kullanıldığı görülür. Farklı isimlerle adlandırılan ve ayrı sorunlara çözümler arayan bu yaklaşımların ortak noktası doğa ve insan arasındaki bütünlüğün sağlanmasıdır. Endüstri devriminin ardından mimarlık söylemi içerisinde kendisine daha sık yer bulan bu yaklaşımlar arasından günümüz mimarlık eylemi ve geleceğin mimarisi için en sıra dışı olarak görüleni ise 21. yüzyılda popülerliğini kazanmış olan biyomimesistir. Mimarlık disiplini içerisinde etkinliği yüksek olmasına rağmen yaklaşımın kişisel, çevresel, ekonomik, siyasi vb. nedenlerden dolayı barındırdığı ilkelerin tam anlamıyla teorik ve pratik söylem içerisinde yansıtılamadığı düşünülür. Canlı taklidi anlamına karşılık gelen biyomimesis kavramının barındırdığı ilkeleri tam anlamıyla yansıtamadığı durumlarda, kavramla farklılık ve benzerlikler içeren biçimsel taklit ile arasındaki sınır daha muğlak bir hal alır. Çalışmada sonuç odaklı bir yaklaşım olan biçimsel taklit ile süreç ve gözlem odaklı bir yaklaşım olarak daha üst bir perspektiften tasarımlar yapılmasını öngören biyomimesis arasında bulunan muğlak sınırın aydınlatılması için her iki kavram özelinde önemli olduğu düşünülen mimari değerlendirme kriterleri belirlenmiştir. Doğada bulunan canlılardan ilham alınarak, 20. yüzyıl sonları ve 21. yüzyıl başlarında tasarlanan yapıları şekillendiren odak noktası, mekansal ve kentsel algı üzerinden incelenerek bu iki kavram arasındaki muğlak sınır dinamizm, iç – dış birliği, enerji ve kaynak kullanımı ve çevre ile uyum kriterleri üzerinden okunarak gösterilmiştir.
Bu çalışmada; mimarlık disiplini içerisindeki teorik ve pratik alanlarda biyomimesis ve biçimsel taklit kavramları arasında gelişen muğlak ve karmaşık sınırların daha belirgin bir hale getirilmesi amacıyla saptanan kriterler doğrultusunda; dünyanın farklı yerlerinden seçilen, ayrı işlevlerdeki 12 yapı, temel tasarlama yöntemleri de dikkate alınarak; doğa ve mimarlık arasındaki ilişkinin boyutları, biyomimesisle diğer doğa merkezli tasarımlar ve biçimsel taklit arasındaki farklılık ve benzerlikler kuramsal bir çerçeve içerisinde çözümlenerek analiz edilmiştir. Ayrıca biyomimesis ve diğer doğa merkezli tasarımların teorik ve pratik alanlarda etkinliğinin artırılması için gereken standartlar üzerinden öneriler sunulmuştur.

Abstract:
It is seen that nature-centered design approaches have been used effectively in all periods in the history of architecture, from caves, which are the first residences of humanity, to today's advanced technology structures. The common point of these approaches, which are called by different names and seek solutions to different problems, is to ensure the integrity between nature and human. Among these approaches, which found a more frequent place in the architectural discourse after the industrial revolution, the most extraordinary for today's architectural practice and the architecture of the future is biomimesis, which has gained its popularity in the 21st century. Although its effectiveness is high within the discipline of architecture, the approach has personal, environmental, economic, political and so on. For these reasons, it is thought that the principles it contains cannot be fully reflected in the theoretical and practical discourse. In cases where the concept of biomimesis, which corresponds to the meaning of living imitation, cannot fully reflect the principles it contains, the border between the concept and formal imitation, which includes differences and similarities, becomes more ambiguous. In the study, architectural evaluation criteria, which are thought to be important for both concepts, were determined in order to illuminate the ambiguous border between formal imitation, which is a result-oriented approach, and biomimesis, which envisages making designs from a higher perspective as a process and observation-oriented approach. Inspired by the living creatures in nature, the focal point shaping the buildings designed at the end of the 20th century and the beginning of the 21st century is examined through spatial and urban perception; The ambiguous border between these two concepts is shown by reading through the criteria of dynamism, internal-external unity, energy and resource use, and harmony with the environment.
In this study; In line with the criteria determined in order to make the ambiguous and complex boundaries between the concepts of biomimesis and formal imitation in the theoretical and practical fields within the discipline of architecture clearer; 12 buildings with different functions selected from different parts of the world, taking into account the methods of foundation design; The dimensions of the relationship between nature and architecture, the differences and similarities between biomimesis and other nature-centered designs and formal imitation were analyzed within a theoretical framework. In addition, suggestions are presented on the required standards to increase the efficiency of biomimesis and other nature-centered designs in theoretical and practical fields.