Farklı yerli badem çeşitlerinde fenolojik gözlemler ile bazı yaprak özellikleri ve meyvelerde acılık-tatlılık genlerinin SNP (single nucleotide polymorphisms) yöntemiyle belirlenmesi
Phenological observations in different domestic almond varieties  with some leaf traits and determination of bitterness-sweetness genes in fruits by SNP (single nucleotide polymorphisms) method
Yazar: BİRGÜL DİKMETAŞ
Danışman: PROF. DR. BEKİR EROL AK
Harran Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışma 2019 yılında Harran Üniversitesi Ziraat Fakültesi badem koleksiyon parselinde bulunan bazı yerli çeşitler (Nurlu, Hacı Alibey(48-5), 48-1, Akbadem, 17-4, Gülcan-2(101-13), Dokuzoğuz-2 (120-1) ve Gülcan-1(101-23)) üzerinde yürütülmüştür. Çalışmada er yer alan çeşitlere ait örnekler Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri laboratuvarı ve İspanya CEBAS-CSIC Enstitüsü laboratuvarında analiz edilmiştir.
Elde edilen bulgulara göre fenolojik gözlemlere göre Hacı Alibey(48-5)  10 Mart tarihinde tam çiçeklenme dönemine girmiştir. En geç Gülcan-2(101-13) çeşidi 20 Mart tarihinde tam çiçeklenme dönemine girmiştir. Bu çeşitlere ait fenolojik gözlemler ve bazı yaprak özellikleri incelenmiştir. Yapılan incelemelerde genel olarak ortalama yaprak uzunluk değeri: 8.29 cm, yaprak genişlik değeri: 2.79 cm, yaprak sap uzunluk değeri: 2.12 cm, yaprak genişlik/yaprak uzunluk oranı: 0.33, yaprak alanı: 16.405 cm², yaprak yaş ağırlığı: 1.85 g, turgor halindeki yaprak ağırlığı: 2.13 g, yaprak kuru ağırlığı: 0.71 g, yaprak nisbi su içeriği: %80.13 saptanmıştır. Bu çalışmada kullanılan yaprak örnekleri 2019 yaz döneminde İspanya CEBAS-CSİC Enstitüsünde bulunan biyoteknoloji laboratuvarında DNA ve Snp (Single Nucleotide Polymorphisms) analizleri yapılmıştır. Bu analizlere göre; incelenen 8 adet yerli badem çeşidinde Sk/sk alellerine göre acılık tatlılıkları belirlenmiştir. Fenotipik olarak tatlı olmasına rağmen genotip olarak 6 çeşidin (Nurlu, Hacı Alibey(48-5), 48-1, Akbadem, 17-4 ve Gülcan-2(101-13)) homozigot (Sk/Sk) tatlı, 2 çeşidin (Dokuzoğuz-2 (120-1) ve Gülcan-1(101-23)) ise heterozigot (Sk/sk) tatlı olduğu saptanmıştır. Bazı Yerli badem çeşitlerinde yapılacak olan ıslah çalışmalarında resesif bireylerin oluşmasını önlemek için heterozigot bireyler yerine homozigot bireyler tercih edilmelidir.

Abstract:
This study was conducted on some local cultivars (Nurlu, Hacı Alibey (48-5), 48-1, Akbadem, 17-4, Gülcan-2 (101-13), Dokuzoğuz-2 (120-1) and Gülcan-1 (101-23)) found in the almond collection plot of Harran University Faculty of Agriculture in 2019. The samples belonging to the varieties included in the study were analyzed in the Faculty of Agriculture Horticulture laboratory and the Spain CEBAS-CSIC Institute laboratory.
According to the findings and phenological observations, Hacı Alibey (48-5) entered the full flowering period on March 10th. At the latest, Gülcan-2 (101-13) variety entered its full flowering period on 20 March. Phenological observations and some leaf characteristics of these varieties were investigated. In the examinations, the average leaf length value in general: 8.29 cm, leaf width value: 2.79 cm, leaf stem length: 2.12 cm, leaf width / leaf length ratio: 0.33, leaf area: 16.405 cm², leaf age weight: 1.85 g, turgor Leaf weight in the form: 2.13 g, leaf dry weight: 0.71 g, leaf relative water content: 80.13%. Leaf samples used in this study were analyzed for DNA and Snp (Single Nucleotide Polymorphisms) in the biotechnology laboratory at the Spain CEBAS-CSİC Institute in the summer of 2019. According to these analyzes; The bitterness sweetness of 8 local almond varieties was determined according to Sk / sk alleles. Although phenotypically sweet, genotype of 6 varieties (Nurlu, Hacı Alibey (48-5), 48-1, Akbadem, 17-4 and Gülcan-2 (101-13)) homozygous (Sk / Sk) sweet, 2 varieties ( Dokuzoğuz-2 (120-1) and Gülcan-1 (101-23)) were found to be heterozygous (Sk / sk) sweet. Homozygous individuals should be preferred instead of heterozygous individuals in order to prevent the formation of recessive individuals in the breeding studies to be carried out on some domestic almond varieties.