Azerbaycan sinemasın'da kadın temsili
Representation of women in Azerbaijan cinema
Yazar: İLAHA MAMMADZADA
Danışman: PROF. DR. MEHMET ÖZTÜRK
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı / Sinema Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: İletişim Bilimleri = Communication Sciences

Özet:
Azerbaycan sinemasının başlangıcı 1898 yılına dayanmaktadır. Azerbaycan sineması 1920'den itibaren Sovyet sinemasının etkisi altında gelişmeye devam etmiştir. Sessiz sinema dönemi de dâhil olmak üzere, Azerbaycan sinemasının her döneminde kadın konusu çok önemli bir yer kaplamıştır. Azerbaycan sinema tarihinin her döneminde farklı bakış açıları ve yaklaşımlarla ele alınan bu konu, bu çalışmada Azerbaycan sinemasının geçirdiği dönemlere göre detaylı bir şekilde ele alınıp incelenmiştir.
İki bölümden oluşan tez çalışmasının ilk bölümünde; Azerbaycan sinemasının temelini oluşturan sessiz filmler, 1920 yılında Sovyetler Birliği'nin egemenliği altında Azerbaycan sinemasının girdiği yeni aşama, İkinci Dünya Savaşı yıllarında Azerbaycan sinemasının verdiği zorlu mücadeleler ve sonuçları, Sovyetler Birliği'nin dağılması ve Azerbaycan'ın bağımsızlığını ilan etmesinden sonraki dönemde sinemanın gelişimi ve tüm bu süreçlerde kadının sinema temsillerindeki konumu ele alınmıştır. İkinci bölümde ise Azerbaycan sineması, seçilen örnek filmler aracılığıyla detaylı bir şekilde ele alınarak kadının filmlerdeki konumu örnek filmler üzerinden incelenmiştir.
Çalışmada incelenen kaynaklara ve film örneklerine göre, cumhuriyet dönemi ve Sovyetler Birliği döneminde filmlerdeki kadın temsillerinin gerçek hayatta devlet destekli yaşanan dönüşümlere paralel olarak eğitim ve çalışma hayatına teşvik edildiği ve toplumda kendi ayakları üzerinde durabilmesi için cesaretlendirildiği görülmektedir. Azerbaycan'ın bağımsızlığını kazandığı 1991 sonrası dönemdeyse, dönemin savaş ve çatışma ortamı nedeniyle eşinden ayrı kalmış dul ya da yalnız kadınların hayata tutunma mücadelesini anlatan sinemasal temsiller öne çıkmaktadır.

Abstract:
The beginning of Azerbaijani cinema dates back to 1898. Azerbaijani cinema has continued to develop under the influence of Soviet cinema since 1920. The subject of women occupied a very important place in every period of Azerbaijani cinema, including the silent cinema period. This subject, which has been handled with different perspectives and approaches in every period of the history of Azerbaijani cinema, has been discussed and examined in detail according to the periods of Azerbaijani cinema in this study.
In the first part of the thesis, which consists of two parts; Silent films that form the basis of Azerbaijani cinema, the new stage of Azerbaijani cinema under the rule of the Soviet Union in 1920, the difficult struggles of Azerbaijani cinema during the Second World War and its results, the development of cinema in the period after the collapse of the Soviet Union and the declaration of independence of Azerbaijan. In all these processes, the position of women in cinema representations has been discussed. In the second part, the Azerbaijani cinema is discussed in detail through selected sample films and the position of women in movies is examined through sample films.
According to the sources and film examples examined in the study, it is seen that the representations of women in films during the republican period and the Soviet Union were encouraged in education and working life in parallel with the state-supported transformations in real life and encouraged to stand on their own feet in the society. In the post-1991 period when Azerbaijan gained its independence, cinematic representations about the struggle of widows or single women who were separated from their husbands due to the war and conflict environment of the period come to the fore.