Sosyal güvenlik uygulamalarında klientalist etkiler: Türk emeklilik sisteminde bir problem alanı olarak emeklilikte yaşa takılanlar
Clientelist influences in social security practices: Retirement age victims as a problem area in the Turkish pension system
Yazar: KEMAL YAVUZ
Danışman: PROF. DR. MEHMET MERVE ÖZAYDIN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı / Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations
Dizin: Emeklilik = Retirement ; Emeklilik sistemi = Pension system ; Klientalizm = Clientelism ; Sosyal güvenlik = Social security ; Sosyal güvenlik sistemleri = Social security systems ; Yaş = Age

Özet:
Emeklilik sistemleri dünya genelinde ve Türkiye özelinde uzun süredir büyük bir değişim ve
dönüşüm içerisinde bulunmaktadır. Tezin amacı Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) odağında sosyal
güvenlik siteminden sağlanan hak ve yardımlar özelinde yaşlılık aylığına hak kazanma koşullarında
klientalist ve popülist kaygılarla sıklıkla yapılan değişikliklerin irdelenmesidir. Bu doğrultuda
yapılan değişikliklerin toplumun tabanındaki etkilerini ve yaşam pratiğine yansımalarını görmek, bu
değişikliklerden etkilenen ve mağduriyet yaşadığını belirten grupların bakış açısıyla mevcut durumu
ortaya koymak amaçlanmaktadır. Çalışmanın odak grubunu oluşturan EYT'liler ilk defa sigorta
tescilleri yapıldığında emekli olmak ve yaşlılık aylığına hak kazanmak için yaş şartına tabi olmayan
ancak 08.09.1999 tarihinde yürürlüğe giren 4447 sayılı kanun ile kendilerine emeklilik için yaş şartı
getirilen kesimdir. Çalışma nitel araştırma yöntemlerinden derinlemesine görüşme tekniğine dayalı
olarak gerçekleştirilmiştir. EYT derneklerinde aktif görev almış farkındalıkları yüksek 15 EYT'li ile
derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Görüşmelerden elde edilen veriler MAXQDA programı ile
analiz edilmiştir. Çalışma sonucunda emeklilikte yaşa takılanların, iş gücü piyasalarından bulunan
güvencesiz çalışma koşulları, işsizlik, yaş ayrımcılığı, kayıt dışı çalıştırma, düşük ücret politikası,
sosyal koruma güvencesizliği gibi birçok problem ile iç içe bir hayat sürmek zorunda kaldıkları, bu
olumsuz tablodan kurtulma bir güvenceye kavuşma aracı olarak emeklilik haklarına kavuşmayı
istedikleri tespit edilmiştir. Yaş olarak görece genç 40 ve 50 li yaşlarda yer alan EYT'lilerin emekli
olarak emeklilikten beklendiği gibi aktif çalışma hayatından çekilmeyecekleri, çalışmaya devam
edecekleri sadece bir sosyal koruma şemsiyesine girme çabası içerisinde oldukları çalışma
sonucunda ortaya koyulmuştur. Sosyal güvenlik sisteminden sağlanan sosyal koruma uygulamaları
iş gücü piyasalarındaki olumsuz koşullardan bir kurtuluş yolu olarak görülmemelidir. İş gücü
piyasasındaki sorunların piyasa içerisinde çözülmesi ve çalışanların aktif çalışma hayatında
kalmalarını teşvik edici politikaların uygulamaya geçirilmesi gerekmektedir.

Abstract:
Pension systems in the world and in Turkey have been in a great change and transformation for a
long time. The aim of the thesis is to examine the frequent changes made in the conditions of
entitlement to old-age pension with clientelist and populist concerns, in particular the rights and
benefits provided by the social security system, with a focus on Retirement Age Victims (EYT). It
is aimed to determine the effects of the changes made in this direction on the social base and their
reflections on life practice, and to reveal the current situation from the perspective of the groups
affected by these changes and who state that they are victimized. EYT members, who constitute the
focus group of the study, are the people who are not subject to the age requirement to retire and
qualify for the old-age pension when their insurance is registered for the first time, but the age
requirement for retirement was imposed on them with the Law No. 4447, which entered into force
on 08.09.1999. The study was carried out based on the in-depth interview technique, which is one of
the qualitative research methods. In-depth interviews were conducted with 15 EYT members who
took an active role in EYT associations and had high awareness. The data obtained from the
interviews were analyzed with the MAXQDA program. As a result of the study, it was found that the
retirement age victims had to lead a life intertwined with many problems in the labor market such as
insecure working conditions, unemployment, age discrimination, unregistered employment, low
wage policy, social protection insecurity, and that they want to get their retirement rights in order to
get rid of this negative picture and reach security. As a result of the study, it has been revealed that
EYT members, who are in their 40s and 50s and relatively young in age, will not withdraw from
active working life as expected from retirement and will continue to work, and that they only strive
to enter under a social protection umbrella. Social protection practices provided by the social security
system should not be seen as a way out of the negative conditions in the labor market. It is necessary
to solve the problems in the labor market within the market and to implement policies that encourage
employees to stay in active working life.