Eğitim ve progresif gevşeme egzersizleri temelli bir uygulamanın zihinsel engelli bireylerin bakım vericilerinin yaşam kalitesi, algıladıkları stres ve başa çıkma yolları üzerine etkisi: Randomize kontrollü çalışma
The effect of education and progressive relaxation exercise-based practice on quality of life, perceived stress and coping ways of caregivers of individuals with intellectual disabilities: A randomized controlled study
Yazar: GÖNÜL GÖKÇAY
Danışman: PROF. DR. AYŞE ÇEVİRME
Sakarya Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Hemşirelik = Nursing ; Sağlık Eğitimi = Health Education
Dizin: Bakım verenler = Caregivers ; Bakım verme yükü = Caregiver burden ; Egzersiz tedavisi = Exercise therapy ; Engelli kişiler = Disabled persons ; Gevşeme = Relaxation ; Roy Adaptasyon Modeli = Roy Adaptation Model ; Stres = Stress ; Teletıp = Telemedicine ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; Zihinsel engelliler = Mentally retardation

Özet:
GİRİŞ VE AMAÇ: Zihinsel engelli bakım veren bireylerinin düşük yaşam kalitesi, yüksek stres algısı ve düşük stresle başa çıkma yollarına sahip olduğu bilinmektedir. Bu çalışma ile RAM temelli eğitim ve PGE kullanılarak yapılan bir müdehale programının bakım veren bireylerin yaşam kalitesi, algıladıkları stres ve başa çıkma yolları üzerine olan etkisi belirlenmek istenmiştir.
GEREÇ VE YÖNTEM: Bu çalışmada araştırma deseni olarak, 3 deney, 1 kontrol gruplu, ön test-son test randomize kontrollü deneysel tasarım kullanılmıştır. Çalışma 4 tane rehabilitasyon merkezinde rehabilite edilen zihin engelli bireyin 140 bakım verenleri (her grup için n=35) ile yürütülmüştür. Veriler kişisel bilgi formu, YBYKA, ASÖ-14, SBÇYA anketleri kullanılarak elde edilmiştir. Çalışma kapsamında 1. Deney grubuna Roy adaptasyon modeli temelli yüz yüze eğitim ve PGE uygulanmış, 2. Deney grubuna Roy adaptasyon modeli temelli eğitim içerikleri ve PGE egzersizlerinin yer aldığı mobil uygulama tasarlanmış ve uygulanmış, 3. Deney grubuna ise yüz yüze eğitim ve mobil tasarım uygulaması birlikte uygulanmıştır. Veriler SPSS istatistik 22 paket programı kullanılarak değerlendirilmiş ve istatistiksel anlamlılık p<0,05 olarak kabul edilmiştir. Verilerin değerlendirilmesinde; frekans, yüzde, ki-kare analizi, tek yönlü varyans, bağımsız gruplar için t testi, bağımlı gruplar için t testi kullanılmıştır.
BULGULAR: Zihinsel engelli bakım verenlerinde YBYKA, ASÖ-14 ve SBÇYA öntest-sontest puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık varken, kontrol grubunda ise negatif yönde anlamlılık söz konusudur (p<,005).
SONUÇLAR: Zihinsel engelli bakım verenlerinde yaşam kalitesi artırmada, stresi azaltmada ve stresle başa çıkma yollarını artırmada üç uygulama grubunda da (yüzyüze, mobil uygulama ve yüzyüze+mobil uygulama) güvenilir ve etkili şekilde uygulanabileceği tespit edilmiştir. Sonuçlar doğrultusunda önerilerde bulunulmuştur.
Anahtar Kelimeler: Roy Adaptasyon modeli, zihinsel engelli, bakım vericiler, mobil sağlık, progresif gevşeme egzersizleri, yaşam kalitesi, stres, stresle başa çıkma.

Abstract:
INTRODUCTION AND OBJECTIVE: It is known that caregivers with mental disabilities have low quality of life, high stress perception, and ways of coping with low stress. In this study, it was aimed to determine the effect of an intervention program using RAM-based education and PGE on the quality of life, perceived stress and coping ways of caregivers.
MATERIALS AND METHODS: In this study, a pretest-posttest randomized controlled experimental design with 3 experiments and 1 control group was used as the research design. The study was conducted with 140 caregivers (n=35 for each group) of mentally retarded individuals who were rehabilitated in 4 rehabilitation centers. Data were obtained by using personal information form, YBYKA, ASÖ-14, SBÇYA questionnaires. Within the scope of the study, Roy adaptation model-based face-to-face training and PGE were applied to the 1st experimental group, a mobile application including Roy adaptation model-based training contents and PGE exercises was designed and applied to the 2nd experimental group, and face-to-face training and mobile design application to the 3rd experimental group. applied together.
The data were evaluated using the SPSS statistics 22 package program and statistical significance was accepted as p<.005. In the evaluation of the data; frequency, percentage, chi-square analysis, one-way variance, t test for independent groups and t test for dependent groups were used.
RESULTS: While there was a statistically significant difference between the pretest-posttest mean scores of YBYKA, ASÖ-14, and SBÇYA in caregivers with mental disabilities, there was a negative significance in the control group (p<.005).
CONCLUSIONS: It has been determined that it can be applied reliably and effectively in all three application groups (face-to-face, mobile application and face-to-face+mobile application) in increasing the quality of life, reducing stress and increasing the ways of coping with stress in caregivers with mental disabilities. Suggestions were made in line with the results.
Keywords: Roy adaptation model, intellectual disability, caregivers, mobile health, progressive relaxation exercises, quality of life, stress, coping with stress.