Ziya Gökalp'ın eserlerinde mitolojik unsurlar
Mythological elements in the works of Ziya Gökalp
Yazar: GÜLAY YILDIZ
Danışman: PROF. DR. AYNUR KOÇAK
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Edebiyat = Literature ; Gökalp, Ziya = Gökalp, Ziya ; Mitoloji = Mitology ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Türk kültürü = Turkish culture ; Türk mitolojisi = Turkish mythology

Özet:
Batı'nın bilim, sanat ve edebiyatına kaynaklık eden mitoloji, Osmanlı Devleti'nin
son döneminde başlayan Batılılaşma hareketleriyle birlikte dönemin aydınlarının
çalışmalarında da yerini bulmuştur. Millileşme hareketleriyle birlikte kendi kültürüne
yönelen Türk aydınları, var olabilme mücadelesi içinde mitolojinin önemine vurgu
yaparlar. Çünkü mitler, yaratılış zamanlarının anlatılarıdır ve içerdikleri simgesel
anlamlarla her zaman yeni bir yaratıma kaynaklık ederler. Dönemin siyasi ve sosyal
krizleri bir anlamda bunu zorunluluk haline getirmiştir. Bir toplum bilimci, yazar,
şair ve folklorcu olan Ziya Gökalp da bu zorunluluğun bir gereği olarak, Türk
mitolojisini araştırmış, oluşturduğu edebi eserlerde de Türk mitolojisinin
sembollerinden ve simgelerinden faydalanmıştır. Kurtuluşun ancak milletin kendi
kimliğine dönmesiyle mümkün olabileceğini düşünen Gökalp, İslamiyet öncesi Tük
kültürünün izlerini kendi zamanına taşır.
"Ziya Gökalp'ın Eserlerinde Mitolojik Unsurlar" başlıklı bu tezde, Ziya Gökalp'ın
eserlerinde yer alan mitolojik unsurlar tespit edilmiştir. Özellikle şiirlerinde ve
masallarında geçmişle kendi zamanını bir araya getiren Gökalp, zamanına örnek
oluşturması bakımından mitolojiye sıkça yer verir. Yazar, yaşadığı dönemin kaderini
değiştirmek için Türk mitolojisini bir ilham kaynağı olarak görür.
Giriş ve sonuç bölümleri dışında; "Yaradılış", "Yaşam: Kahramanın Yolculuğu" ve
"Dünyanın Sonu" başlıklı üç bölümden oluşan bu tezin ilk bölümünde yaratılışın
gerçekleştiği ve eski Türkler için kutsal olarak kabul edilen mekânlar ele alınmıştır.
Bu bölümde ayrıca kaostan kozmosa geçiş sürecinde zamanın yenilenmesi ve
toplumsal yaşayış içerisindeki kutsal zamanlar üzerinde durulmaktadır. İkinci
bölümde ise, kriz dönemindeki Osmanlı'nın içinde bulunduğu durum sonucunda
Gökalp'ın zihninde yarattığı ülküsel kahraman arayışı ile manzum ve mensur
masallarındaki kahramanların özellikleri tespit edilmiştir. Son bölümde ise dünyanın
sonu ve Gökalp'ın öte dünya tasarımları üzerinde durulmuştur. Neticede; Ziya
Gökalp'ın eserlerinde mitolojik unsurların önemli bir yer tuttuğu sonucuna
varılmıştır.

Abstract:
With the westernization of the Ottoman Empire, the mythology which has the roots
of the science, the art and the literature of the West, had come into use in the works
of the Ottoman intellectuals of the time. After the diffusion of nationalization
movements, Ottoman intellectuals had begun to be interested in their own culture and
they had emphasized the importance of the mythology for the survival as a nation.
Because myths are the narratives of the creation times and they always provides the
regeneration with the help of containing symbolic meanings. The political and social
crisis had made imperative this choice for the Ottoman intellectuals. Because of this
this compulsory choice, as a sociologist, author, poet, and folklorist Ziya Gokalp had
researched Turkish mythology and made use of the symbols and the icons of Turkish
Mythology in his own literal works. Gokalp had thought that the only way of the
escape of this crisis was the nation's return to his own individuality. So, he had
enlivened the traces of the former Turkish culture before Islamization.
In this master's thesis titled "Mythological Elements in the Works of Ziya Gokalp",
the mythological elements in the works of Ziya Gokalp has detected. Especially, in
his poems and tales, he had brought together the past and his own time. He had used
the Turkish mythology in order to be an example for his time. The author had
considered the Turkish mythology as a source of inspiration in order to change the
bad fate of his nation in that time.
In the first part of this thesis which has three parts (Genesis, Vita: the Expedition of
the Hero and End of the World) except introduction and conclusion part, the sacred
places where creation take place according to the ancient Turks has discussed and it
has been researched how and why Ziya Gokalp used this sacred places. Also in this
part, it has been dwelled on the sacred time in the social life and the regeneration of
time in the process of transition from chaos to cosmos. In the second part, the request
in his poems for the idealistic hero which has been created by Gokalp with the effect
of situation of Ottoman Empire and the Turkish nation was detected. İn addition to
this, in this part, the characteristics of the heroes in his poetic and prosaic tales was
discussed. In the third part, Gokalp's opinion for the end of the world and the image
of afterdeath has been discussed. After the research, consequently it has been seen
that mythological elements has important place and has crucial function in the works
of Ziya Gokalp.