Osmanlı Dönemi Selâtin Cami minberleri
The pulpits of the Ottoman Imperial Mosques
Yazar: GÜLAY APA
Danışman: PROF.DR. REMZİ DURAN
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Sanat Tarihi = Art History

Özet:
Osmanlı Selâtin Cami minberleri ile ilgili yaptığımız araştırma sonucunda ErkenDöneme ait 3, Klasik Döneme ait 11 ve Geç Döneme ait 15 minberin özgünlüğünükoruduğu tespit edilmiştir.Erken Dönemde minberler form ve süsleme açısından Selçuklu geleneğini devamettirmektedir. Minberlerin yüzeyleri boş yer bırakılmaksızın geometrik ve bitkiselolarak süslenmiştir. Yüzeyler çoğunlukla geometrik taksimatlara ayrılmış ve her birgeometrik parçanın içi bitkisel motiflerle doldurulmuştur. Bunun yanı sıra yenilikarayışına girişildiği de Bergama Ulu Camii minberinden anlaşılmaktadır.Erken Dönemden sonra klasik diyebileceğimiz minber formlarının yavaş yavaşoluşmaya başlayıp, Klasik Dönem içinde Osmanlı minberi formunu yakaladığıgörülmüştür. Selçuklu minberlerinden farklı olarak minbere yeni elemanlareklenmiştir. Bu dönemde geometrik ve bitkisel süslemenin orantılı biçimde kullanıldığıgörülmektedir. Klasik Dönemin sonunda özellikle Sultan Ahmet Camii minberi ilegeometrik süsleme minberlerde hâkimiyetini kaybetmeye başlamıştır.Geç Dönem de ise Nuru Osmaniye Camii minberi ile değişim başlamış, hem formolarak hem de süsleme açısından klasiğin dışına çıkılmıştır. Bu dönemde geometriksüsleme neredeyse hiç görülmez. Minber elemanları; barok, rokoko, ampir ve eklektiküslupta motif ve formlarla değişime uğramıştır.Osmanlı Döneminde sultan yapıları bile olsalar taşra yapıları ve hanedanın diğermensuplarının banisi olduğu eserlerle başkent eserleri arasında işçilik ve malzemeaçısından farklılıklar olduğu görülmüştür. Başkent yapıları daha büyük ölçekliolduğundan, caminin mekânsal büyüklüğü minber boyutlarını doğru orantılı olaraketkilemiştir. Minberler süsleme açısından cami içinde yer alan diğer elemanlarla(mihrap, mahfil, kürsü, taçkapı) uyumludur ve motif birlikteliği sağlanmıştır.Ele aldığımız örneklerin sultan camilerinde yer alması sebebiyle, Osmanlısanatında görülen gelişim ve değişim dönemin sanatının en iyi örnekleri olarakminberler üzerinde de yansımıştır.

Abstract:
It has been detected in the end of our study on the pulpits of Ottoman Imperial(Selatin) Mosques that 3 pulpits from the Early Period, 11 from Classical Period and 15from Late Period have been keeping their originality.The pulpits from the Early Period have been following the Seljuk tradition interms of form and ornamentation. The surfaces of the pulpits have been ornamentedwith geometrical and plant forms without leaving any space. The surfaces havegenerally been geometrically divided and each geometrical section has filled with plantmotifs. In addition to these, it is understood from the pulpit of Ulu Mosque in Bergamathat there has also been a search for innovation.Following the Early Period it has is seen that the pulpit forms which may becalled as classical have gradually come into being and within the Classical Period theyhave reached the features of the Ottoman pulpit form. Different from the Seljuk pulpits,new components have been added to the pulpits. Within this period ornamentation ofgeometrical and plant patterns have been used proportionally. At the end of theClassical Period and especially with the pulpit of the Sultan Ahmet Mosque geometricalornamentation has started to lose ground.In the Late Period, the change has started with the pulpit of Nuru OsmaniyeMosque and it has gone beyond the Classical in terms of both form and ornamentation.Geometrical ornamentation is hardly seen in this period. The components of the pulpithave undergone changes in the styles of baroque, rococo, empirical and eclectic in termsof motifs and forms.In the Otoman Period, it has been seen that there happened to be somethe size of the pulpits in it. Pulpits are compatible with the other components in themosque such as niche, mess (mahfil), rostrum, the main gate (taçkapı) and motif unity isachieved.Because of the fact that the examples we deal with are in the Sultan mosques, thetransformation and development in Otoman art is also reflected on the pulpits which areconsidered as the best examples of the period?s art.differences in terms of workmanship and materials used between the buildings in thecapital and the ones in the provinces even though they were Sultan buildings or theywere built by the members of the dynasty. Because of the fact that buildings in thecapital are in larger scale, the spatial largeness of the mosques is in direct proportion to