Değen çift yıldızların yapısı ve evrimi
Evolution and structure of contact binary stars
Yazar: BÜLENT YAŞARSOY
Danışman: DOÇ. DR. KADRİ YAKUT
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Astronomi ve Uzay Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Astronomi ve Uzay Bilimleri = Astronomy and Space Sciences
Dizin: Astronomik gözlem = Astronomical observation ; Yakın çift yıldızlar = Close binary stars ; Yıldız atmosferi = Stellar atmosphere ; Çift yıldızlar = Binary stars

Özet:
Bu tezde, büyük ihtimal ile Wolf-Rayet ata sistemi olan büyük kütleli etkileşen yakın çift sistem V729 Cyg (Cyg OB2#5, OIa+O/WN9), eldeki tüm verilere kullanılarak erken tür etkileşen sistem V382 Cyg ve ön tür dev etkileşen sistem RY Sct sistemleri yüz geceden fazla fotometrik yeni gözlem verisi kullanılarak çalışıldı.V729 Cyg'nin dikine hız ve beş renk ışık eğrisi eşzamanlı olarak analiz edildi. V729 Cyg'nin hesaplanan fiziksel parametreleri M1 = 36(3) M?, M2 = 10(1) M?, R1 = 27(1) R?, R2 = 15.0(6) R?, log(L1/L?) = 5.59(6) and log(L2/L?) = 4.65(7) olarak hesaplandı. Yeni elde edilen gözlemler kullanılarak Cygnus OB2 oymağının uzaklığı 967(48) pc olarak hesaplandı.Etkileşen ön tür sistem V382 Cyg sisteminin fotometrik ve tayfsal verileri analizleri yapıldı ve yörünge dönemi analizi tüm veriler kullanılarak yapıldı. Dikine ve çok renk ışık eğrileri ortak olarak çözüldü ve baş ve yoldaş yıldızların fiziksel parametreleri; M1 = 27.9(5) M?, M2 = 20.8(4) M?, R1 = 9.7(2) R?, R2 = 8.5(2) R?, log(L1/L?) = 5.152(20), log(L2/L?) = 4.954(19) ve bileşenler arasındaki uzaklık a = 23.4 R? olarak elde edildi. Yeni elde edilen parametreler kullanılarak sistemin uzaklığını 1466(76) pc olarak hesaplandı. Tutulma ortalarının analizi dönem değişim oranını dP/dt=4.2(1)x10-7 gün/yıl bu da bize küçük kütleli bileşenden büyük kütleli bileşene yüksek miktarda kütle aktarım oranı dM/dt=6.1(5) x10-6 M?/yr olduğunu göstermiştir. Son olarak tüm sistemler için korunumsuz kütle kaybı varsayımı ile evrim modelleri yapılmış ve sonuçlar tartışılmıştır.

Abstract:
In this thesis, the massive interacting close binary system V729 Cyg (Cyg OB2#5, OIa+O/WN9), plausibly progenitor of a Wolf-Rayet system and early-type interacting binary system V382 Cyg by using all the available data, and an early type giants interacting binary system RY Sct are studied using new observations gathered over 100 nights. Radial velocity and five colour light curves of V729 Cyg are analysed simultaneously. Estimated physical parameters of the components of V729 Cyg are M1 = 36(3) M?, M2 = 10(1) M?, R1 = 27(1) R?, R2 = 15.0(6) R?, log(L1/L?) = 5.59(6) and log(L2/L?) = 4.65(7). The distance of the Cygnus OB2 association is estimated as 967(48) pc by using our newly obtained parameters. Photometric and spectroscopic data analysis and orbital period study of an early-type interacting binary system V382 Cyg by using all the available data. Simultaneous solution of the light and radial velocity curves lead us determination of a new set of stellar physical parameters for the primary and the secondary companion as M1 = 27.9(5) M?, M2 = 20.8(4) M?, R1 = 9.7(2) R?, R2 = 8.5(2) R?, log(L1/L?) = 5.152(20) and log(L2/L?) = 4.954(19) with a component separation of a = 23.4 R?. Newly obtained parameters yield the distance of the system as 1466(76) pc. Analyses of the mid-eclipse times indicate a period increase of dP/dt=4.2(1)x10-7 days/yr that can be interpreted in terms of the high mass transfer dM/dt =6.1(5)x10-6 M?/yr from the less massive component to the more massive component. Finally we modelled the evolution of the components using nonconservative codes and discussed the obtained results.