Hemodiyaliz hastalarında gevşeme egzersizlerinin yorgunluğa etkisi: meta-analiz çalışması
The effectiveness of relaxation exercises on fatigue in hemodialysis patients: A meta-analysis study
Yazar: AYŞEGÜL YILDIZ
Danışman: DOÇ. DR. EMİNE ERDEM
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Böbrek hastalıkları = Kidney diseases ; Böbrek yetmezliği-kronik = Kidney failure-chronic ; Diyaliz = Dialysis ; Egzersiz = Exercise ; Gevşeme = Relaxation ; Kas gevşemesi = Muscle relaxation ; Meta analizi = Meta analysis ; Renal diyaliz = Renal dialysis ; Yorgunluk = Fatigue

Özet:
Bu meta analiz çalışması, hemodiyaliz hastalarında yorgunluğun giderilmesinde kullanılan gevşeme egzersizlerinin etkisinin belirlenmesi amacıyla yapılmıştır.
Hemodiyaliz hastalarında uygulanan gevşeme egzersizlerini içeren ve 2011-2020 yılları arasında yayımlanan randomize kontrollü ve yarı deneysel çalışmaları belirlemek için "The Cochrane Central Register of Controlled Trials", "Web of Science", "Pubmed", "Ovid" ve "Science Direct" veri tabanları kullanılmıştır. Literatür taraması ve uygun makalelerin seçimi bağımsız iki araştırmacı tarafından yapılmıştır. Çalışmaların metodolojik kalite değerlendirmesi bağımsız üç araştırmacı tarafından Randomize Kontrollü Çalışmalar için JBI Kritik Değerlendirme Kontrol Listesi ve Yarı Deneysel Çalışmalar için JBI Kritik Değerlendirme Kontrol Listesi kullanılarak değerlendirilmiştir. Dahil edilme kriterlerini karşılayan 7 araştırma, bu meta-analiz çalışmasına alınmıştır. Veri analizinde Comprehensive Meta Analysis (CMA) 3.0 programı kullanılmıştır. Etki büyüklüğünün belirlenmesinde Hedge's g hesaplanmış ve heterojenite analizine göre Rastgele Etkiler Modeli kullanılmıştır. Yayın yanlılığını belirlemek için Huni grafiği, Fail Safe N ve Begg and Mazumdar istatistiği kullanılmıştır.
Meta analize dahil edilen çalışmaların pozitif yönde "olağanüstü düzeyde etki büyüklüğü" ne sahip olduğu belirlenmiştir (g= 1.232, p= 0.028). Çalışmada yüksek bulunan heterojenliği açıklamak için yapılan alt grup analizlerinde, meta analiz sonucuna etki eden faktörlerin açıklanması amaçlanmıştır. Bu meta-analize dahil edilen çalışmalarda kullanılan ölçek türü, uygulanan gevşeme egzersizinin süresi ve sayısının önemli bir moderatör olduğu belirlenmiştir (p<0.05). 
Sonuç olarak; gevşeme egzersizi hemodiyaliz hastalarında yorgunluğu azaltmada etkili bir yöntem olarak uygulanabilir. Gelecekte gevşeme egzersizinin hemodiyaliz hastalarının yorgunluğu üzerine etkisini inceleyen metodolojik kalitesi yüksek, örneklem sayısı büyük randomize kontrollü deneysel çalışmalar ve bu çalışmaları içeren meta-analiz çalışmalarının yapılması önerilebilir. 
(PROSPERO Kayıt No: CRD42022313646).

Anahtar Kelimeler: Gevşeme Egzersizi; Hemodiyaliz Hastası; Hemşirelik; Meta-Analiz; Yorgunluk.

Abstract:
This meta-analysis study was conducted to determine the effect of relaxation exercises used to relieve fatigue in hemodialysis patients.
Various databases, including "The Cochrane Central Register of Controlled Trials", "Web of Science", "Pubmed", "Ovid" and "Science Direct" data were used to identify randomized controlled and quasi-experimental studies that included relaxation exercises in hemodialysis patients and published between 2011 and 2020. The literature review and selection of appropriate articles were carried out by two independent researchers. Methodological quality assessment of studies was evaluated by three independent researchers using the JBI Critical Evaluation Checklist for Randomized Controlled Studies and the JBI Critical Evaluation Checklist for Quasi-Experimental Studies. Seven studies meeting the inclusion criteria were included in this meta-analysis. Comprehensive Meta Analysis (CMA) 3.0 program was used to analyze the data. Hedge's g was calculated to determine the effect size and Random Effects Model was used according to heterogeneity analysis. Funnel plot, Fail Safe N and Begg and Mazumdar statistics were used to examine publication bias.
In the current study, the studies included in the meta-analysis had a positive "extraordinary effect size" (g= 1.232, p= 0.028). In the subgroup analyzes made to explain the high heterogeneity in the study, it was aimed to explain the factors affecting the meta-analysis result. The type of scale used in the studies included in this meta-analysis, the duration and number of relaxation exercises were determined to be important moderators (p<0.05).
In conclusion; relaxation exercise could be applied as an effective method to reduce fatigue in hemodialysis patients. The meta-analysis, randomized controlled experimental studies with a larger sample size, high methodological quality is recommended to examine the effects of relaxation exercise on the fatigue of hemodialysis patients in the future. 
(PROSPERO ID: CRD42022313646).

Keywords: Fatigue; Hemodialysis Patient; Meta-Analysis; Nursing; Relaxation Exercise.