İbn Sînâ felsefesinde Zatî Şuûr - Şuûr bi'ş-Şuûr ayrımı
The distinction between Self-Awareness and Prereflective Self-Awareness in Ibn Sina's philosophy
Yazar: MUHAMMED SELAHADDİN TUNA
Danışman: PROF. DR. ÖMER TÜRKER
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Felsefesi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Felsefe = Philosophy

Özet:
Bu tezde, metafiziği mümkün kılan bir olgu olması bakımından idrak edenle yine idrak eden
öznenin kendisi olan idrak nesnesi arasında herhangi bir aracı alet olmadığının bir ifadesi
olarak İbn Sînâ tarafından kurgulanan "boşlukta asılı adam" düşünce deneyinden hareketle
zatî şuûr - şuûr bi'ş-şuûr ayrımının İbn Sînâ felsefesi içerisindeki yeri belirginleştirilmeye
çalışılmıştır. Bu çerçevede zâtî şuûr - şuûr bi'ş-şuûr ayrımından hangisinin insani nefse,
hangisinin hayvani nefse ait olduğu sorusuna kuşatıcı bir cevap aranmaya çalışılmış ve gerek
insani nefsin gerekse hayvani nefsin boşlukta aslı adam düşünce deneyindeki başarı
durumları tahlil edilmiştir. Buna göre vasıtasız gerçekleşen bir idrak durumu olan zâtî şuûr
noktasında insani ve hayvani nefsin ortak olduğu; şuûr bi'ş-şuûr noktasında ise söz konusu
bu şuûr durumunun insani nefs özelinde akıl gücü vasıtasıyla, hayvani nefs özelinde ise
vehim gücü vasıtasıyla ortaya çıktığı sonucuna varılmıştır. Bu sonuçtan hareketle de
boşlukta aslı adam düşünce deneyi neticesinde ortaya çıkan idrak durumunun şuûr bi'ş-şuûr
olduğu ve insani nefsin bu düşünce deneyinde başarılı, hayvani nefsin ise başarısız olacağına
kanaat getirilmiştir.
Her ne kadar bahsi geçen düşünce deneyinden hareketle zatî şuûr-şuûr bi'ş-şuûr ayrımından
hangisinin insani nefse hangisinin hayvani nefse ait olduğu sorusuna tatmin edici bir cevap
aranacak olması tezin ana konusunu oluşturuyor olsa da İbn Sînâ'nın bu ayrıma dair
görüşleri ile günümüz zihin felsefesi teorilerinin ana problemi olarak görülen qualia
problemini ortak bir zeminde tartışmanın da imkânı aranmıştır. Netice itibariyle konunun ele
alınış biçimi ve yaygın bilimsel kabullerin farklılığından dolayı klasik ile modern arasında
uçurum olsa ve farklı bilim paradigmalarından bakılsa da problemin tarih üstü bir problem
olması ve gündeme gelen soru, cevap ve itirazların büyük ölçüde aynı olmasından hareketle,
meseleyi ortak bir zeminde tartışmanın imkân dahilinde olduğuna kanaat getirilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Benlik/Kendilik, Bilinç, İbn Sînâ, İdrâk, Nefis, Şuûr bi'ş-Şuûr, Zâtî
Şuûr

Abstract:
The place of distinction in Ibn Sînâ's philosophy has been tried to be clarified in this thesis,
based on the thought experiment of "flying man" constructed by Ibn Sina as an expression
that there is no intermediary tool between the conscious and the cognizant object, which is
also the aware subject since it is a phenomenon that makes metaphysics possible. In this
context, the self- awareness - prereflective self-awareness, an encompassing answer has been
sought to the question of which one belongs to the human soul and which one belongs to the
animal soul, and the success situations of both the human soul and the animal soul in the
original man thought experiment in the void has been analyzed. Accordingly, human and
animal souls are commonly at the point of self- self- awareness, which is a state of cognition
that occurs immediately; at the end of prereflective self-awareness, it was concluded that this
state of awareness emerged through the power of reason in the human soul, and through the
power of delusion in the animal soul. Based on this result, it was concluded that the state of
understanding that emerged from the original man thought experiment in the void is selfawareness and prereflective self-awareness, and that the human soul will be prosperous in
this thought experiment, and the animal soul will fail.
Discussing Although it is the main subject of the thesis that a satisfactory answer will be
sought to the question of which one belongs to the human soul and which one belongs to the
animal soul, from the self-awareness prereflective self-awareness distinction, based on the
thought experiment mentioned above. However, the main subject of the thesis is Avicenna's
views on this distinction and today's mind. It has also been sought to discuss the qualia
problem, which is seen as the main problem of philosophy theories, on common ground. As
a result, although there is a gap between classical and modern due to the way the subject is
handled and the difference in standard scientific acceptances, it is viewed from different
scientific paradigms since the problem is supra-historical. The questions answered, and
objections that come to the agenda are essentially the same; it is impossible to discuss the
issue on a common ground is impossible.
Keywords: Consciousness, Ibn Sina, Perception, Prereflective Self-Awareness, Self, SelfAwareness