Karaşar bölgesi Alevi Bektaşilerinde ölümle ilgili inanç ritüel ve ağıtlar
The beliefs, rituals and laments related to death in Alewi Bektashis of the Karasar region
Yazar: BÜŞRA UZUNOĞLU
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM DİLEK
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Alevi Bektaşi Kültürü Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore
Dizin: Aleviler = Alawis ; Alevilik = Alawiism ; Ankara-Beypazarı-Karaşar = Ankara-Beypazarı-Karaşar ; Bektaşiler = Bektashis ; Bektaşilik = Bektashism ; Dini tören = Ritual ; Gelenekler = Traditions ; Ritüel = Ritual ; Ölüm = Death ; İnançlar = Beliefs

Özet:
Tarih boyunca tüm toplumlar ölümle ilgili çeşitli inanışlara ve ritüellere sahip olmuşlardır. Ölüme duyulan öfke ve ölüme karşı çaresiz olma durumu kendini ağıtlarda ve yas törenlerinde göstermiş nihayetinde kabulleniş süreci başlamıştır. Türk toplumunda da ölümün önemli ve tartışmasız bir rolü vardır. Bu rol atalar kültü ile birleşmiş ruh, şaman, gök ve Tanrı bağlamında bir süreç oluşturmuştur. Bu sebeple ilk bölümde Türk toplumunda ölüm ve yas geleneğine yer verilmiştir. İkinci bölümde Alevi Bektaşi geleneğinde ölüm algısı irdelenmiş ve İslamiyet öncesi Türk kültür ve inanç sistemiyle benzerlikleri üzerinde durulmuştur. Çalışmamız kapsamında Alevilik ve Bektaşiliğin aynı anda yaşadığı bir bölge olan Ankara Beypazarı'na bağlı Karaşar bölgesinde ölümle ilgili tüm ritüel ve uygulamalara gidilmiş aynı zamanda inanışları tespit etmek amacıyla yöre halkı ve yöre kanaat önderleriyle mülakat yapılmıştır. Derlenen bu malzemelerden hareketle üçüncü bölümde Karaşar bölgesi Alevi Bektaşilerinde inanışlara, yedi, kırk, dikir (zikir) vb. ritüellere ve yas sürecine yer verilmiştir. Bu kapsamda ritüellerde okunan nefesler de bu bölümde yer almaktadır. Son bölümde Karaşar bölgesinde ölüm üzerine söylenen ağıtlara yer verilmiştir. Derlenen ağıtlar bağlamına göre cenaze sırasında derlenen ağıtlar ve değişik zamanlarda derlenen ağıtlar olmak üzere ikiye ayrılmış ve incelenmiştir. Ağıtlar zengin halk bilim ögeleri barındırırlar. Derlenen ağıtlarda da bu göze çarpmış ve ağıtların içerdiği halk bilim ögelerine de değinilmiştir.

Abstract:
Throughout the history, all societies have had various beliefs and rituals with respect to death. The anger against death and the state of helplessness in face of death showed themselves in laments and mourning ceremonies and ultimately the process of acceptance began. In the Turkish society as well, death has an important and indisputable role. This role combined with the cult of ancestors and formed a process in the context of spirit, shaman, heavens, and God. For this reason, in the first section, the death and the tradition of mourning in the Turkish society are discussed. In the second chapter, the perception of death in the Alewi Bektashi tradition is examined and its similarities with the pre-Islamic Turkish culture and belief system are considered. Within the scope of our study, all rituals and practices related to death in the Karaşar region of Ankara Beypazarı, where Alewism and Bektashism live simultaneously, were visited, and, besides, the local people and the local opinion leaders were interviewed in order to identify the beliefs. Based on these materials compiled, in the third section, the beliefs, seven, forty, dhikr etc. rituals as well as the mourning process in the Karaşar region's Alewi Bektashis are covered. In this context, the breaths (nefes) recited in the rituals are also included in this section. In the last section, the laments recited about death in the Karaşar region are included. The compiled laments are divided into two groups according to their contexts, namely the laments compiled during funerals and the laments compiled at different times, and they are examined. The laments contain rich folk science elements. In the compiled laments too, these elements stand out, and the elements of folk sciences included in the laments are also touched upon.