Mâturîdî kelâmcıların mantık çalışmaları
Logic works of al Maturidi teologicas
Yazar: FAHRİ DADAK
Danışman: DOÇ. DR. TURGUT AKYÜZ
Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy
Dizin: Ebu Abdullah Muhammed es-Semerkandi = Ebu Abdullah Muhammed es-Semerkandi ; Hanefiler = Hanifies ; Kelam = Islamic theology ; Kitabüt`t-Tevhid = Kitabü`t-Tevhid ; Klasik mantık = Classical logic ; Kıstasu'l-Efkar fi Tahkiki'l-Esrar = Kıstasu'l-Efkar fi Tahkiki'l-Esrar ; Mantık = Logic ; Maturidi = Maturidi ; Sadruşşeria es-Sani = Sadruşşeria es-Sani ; Te`vilat`ül-Kur`an = Te`vilat`ül-Kur`an

Özet:
Bu tezin amacı Mâtûrîdî kelâmcıların aynı zamanda Mantık eserleri de kaleme aldığı ve bu eserlerin kelam ve fıkıh ilimlerinde de kullanıldığına işaret etmektir. Çalışmada müelliflerin hayatları ile mantık, kelam, fıkıh ve felsefe eserlerine kısaca değinilmiştir. Bu tezin hazırlanmasında mantık ve kelam tarihi kitaplarından istifade edilmiş olup, ayrıca gerekli durumlarda müelliflerin kendi eserlerinin içeriği de incelenmiştir.
Matûrîdî mezhebinin kurusucu olan Ebu Mansur el-Mâturîdî Te'vilatü'l-Kuran ve Kitabu't-Tevhid eserleriyle mantık ilmine yön vermiş, bu çalışmaları ile mantık alanında birçok alimin yetişmesini sağlamıştır. Yaşadığı dönemde mantıkçı olarak tanınan Şemseddin es-Semarkandî, Kıstasu'l-Efkâr fi Tahkiki'l-Esrâr eseriyle mantık tarihinde önemli bir yere sahiptir. Cedel konusunda eserler kaleme almıştır ve bu eserleri fıkıh ve kelam ilimlerinde kullanmıştır. Sadruşşerîa es-Sânî de fıkıh ve kelam konularını açıklarken mantık ilminden büyük ölçüde yararlanmıştır. Molla Fenârî'ye ait, el-Fevâʾidü'l-Fenâriyye isimli Îsâgûcî şerhi Osmanlı medreselerinde okutulmuştur. Fenârî'nin vahdet-i vucût anlayışının mantık ilmiyle açıklamaya çalışıldığını biliyoruz. Gelenbevî İsmail Efendi'nin Gelenbevî alâ Îsâgûcî Şerhi başta olmak üzere bıraktığı eserlerin hem mantık hem de kelam ilmi için önemi çalışmamızda incelenmiştir.

Abstract:
The goal of this study is to point out the same time of Mâturidî theologians as Logic Works, and how these studies of theology Logic sciences are tried to be used here. In the study the life of authors; logic, kalam, fiqh and philosophy are mentioned briefly. In the preparation of this presentation, the historical and historical books of logic were used and the content of the works were examined.
Abû Mansûr al-Maturidi, the founder of the Mâturidî sect, guided the science of logic with his works Ta'vîlât al-Quran and Kitâb al-Tawhid, and with these studies he provided the training of many scholars in the field of logic. Known as a logician during his lifetime, Shams al-dîn al-Samarkandi has an important place in the history of logic with his work Qıstâsu al-Afkâr fi Tahkîk al-Asrâr. He wrote works on the subject of Jadel and used these works in the sciences of fiqh and kalam. Sadr al-Sharîa al-Sânî also benefited greatly from the science of logic while explaining the subjects of fiqh and kalam. The commentary on Eisegoge, named al-Favâʾid al-Fanâriyyah, belonging to Molla Fanari was taught in Ottoman Madrasahs. We know that Fanari's understanding of unity of existence was tried to be explained with the science of logic. The works left by Galanbawî İsmail, especially the Commentary on Galanbawî alâ Eisegoge, for both logic and theology, has been examined in our study.