Fasulye antraknozu (Colletotrichum lindemuthianum Sacc. & Magnus) Lambs. Scrib.) hastalığına dayanıklılığın kalıtımı üzerine araştırmalar
Researches on inheritance of bean anthracnose Colletotrichum lindemuthianum (Sacc. & Magnus) Lambs. Scrib.) disease resistance
Yazar: SEHER YILDIZ MADAKBAŞ
Danışman: PROF. DR. F. SARA DOLAR ; PROF. DR. ŞEBNEM ELLİALTIOĞLU
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Biyomühendislik = Bioengineering ; Biyoteknoloji = Biotechnology ; Ziraat = Agriculture

Özet:
2004 yılında Çarşamba Ovası (Terme, Tekkeköy, Çarşamba) ve Ladik ilçesindeki 50 köyden toplanmış olanhastalıklı bitki materyallerinden (bakla) 5 izolat elde edilmiştir. 2004 yılında yurt dışından ırk tespiti için getirtilmişolan 12'lik antraknoz ayrım setine, 2005 yılında sera ve laboratuar koşullarında 210C'de, % 92-100 nemde, 1.2 x 106spor/ml spor süspansiyonu püskürtülerek izolatların hangi ırklar olduğu belirlenmiştir. 1. ve 5. izolatların delta (?), 2.ve 3. izolatların beta (ß) ve 4. izolatın alfa (?) ırkı olduğu tespit edilmiştir. 16 taze fasulye çeşidinin dayanıklılık veduyarlılık durumunu tespit etmek için de 5 izolat hem sera ve hem de laboratuar koşullarında püskürtme yöntemiyleinoküle edilmiştir. Karaayşe çeşidi dışında diğer çeşitlerin tümü hastalıktan etkilenmiş ve herhangi bir dayanıklılıkgöstermemiştir. Karaayşe çeşidinde tekrarlanan tarla ve laboratuar inokülasyonları, bu çeşitte de tam bir dayanıklılıkbulunmadığını ortaya koymuştur. Duyarlı çeşit olarak Gina ve Yalova-5; dayanıklı çeşit olarak da (ß) ırkına dayanıklıolan Widusa, Kaboon ve Cornell 49-242 çeşitleri resiprokal biçimde melezlenmiştir. 12 kombinasyonda yapılanmelezleme çalışmaları sonucunda 8 kombinasyondan 552 adet F1 tohumu alınmıştır. 2006 yılı ilkbaharında butohumlardan 314 F1 bitkisi elde edilmiştir. F1 melez bitkileri seraya aktarılıp, bir kısmı 16 kombinasyonda ana vebaba ebeveynle geriye melezlenmiş ve bir kısmı da kendilenerek F2 tohumları elde edilmiştir. 2006 yılı sonbaharında,860 geriye melezleme tohumu ve kendileme sonucu elde edilmiş olan F2 tohumlarının bir kısmı viyollere ekilerekbeta (ß) ırkıyla sera koşullarında püskürtme yöntemiyle inoküle edilmiştir. Irk tespitinde ve taze fasulye çeşitlerinininokülasyonunda olduğu gibi 0-9 skalasına göre ve 5-7 gün sonra değerlendirmeler yapılmıştır. Gina x Widusa,Widusa x Gina, Gina x Kaboon, Kaboon x Gina, Yalova-5 x Cornell 49-242 melezlerinin F2 generasyonlarından `3dayanıklı : 1 duyarlı' ayrım oranı elde edilmiş ve antraknoz hastalığına dayanıklılığın tek dominant bir genlesağlandığı görülmüştür. Gina x Cornell 49-242 melezinde, F2 generasyonunda `9 dayanıklı : 7 duyarlı' ayrım oranıelde edilmiş ve dayanıklılık tamamlayıcı gen etkisi ile kontrol edilmiştir. Yalova-5 x Widusa ve Widusa x Yalova-5melezlerinde ise F2 generasyonlarında '13 dayanıklı: 3 duyarlı' ayrım oranı sonucu bu kombinasyonlarda antraknozhastalığına karşı dayanıklılığın bir dominant ve bir resesif gen tarafından kontrol edildiği belirlenmiş ve örtücü genetkisi bulunmuştur. Fasulyede antraknoza dayanıklılığın kalıtımı için genetik kaynağın, duyarlılık gösterenebeveynle, inokülasyon için kullanılmış patojen ırka bağımlı olduğu görülmüştür.Anahtar Kelimeler: Phaseolus vulgaris, Colletotrichum lindemuthianum, ırk, geriye melezleme, duyarlılık, dayanıklılık, kalıtım

Abstract:
5 isolates were obtained from diseased plant materials collected from 50 villages in the Çarşamba plain (Terme, Tekkeköy andÇarşamba locations) and Ladik county in the year of 2004. the anthracnose race differantial set was brought from abroad in the year2004. İsolates represented pathogenic races were determined through spraying the 1.2x106 spore/ml suspension on them at thetemperature 210C and relative humidity 92-100 % under the greenhouse and laboratory conditions in the year 2005. It wasestablished that 1th and 5th isolates were delta (?), 2th and 3th isolates were beta (ß) and 4th isolate was alfa (?) races. 5 isolates wereinoculated by spraying under both greenhouse and laboratory conditions to determine the susceptibility and resistance levels of the16 fresh bean cultivars. Karaayşe cultivar showed resistance against all isolates under the greenhouse conditions whereas all othercultivars were susceptible. Karaayşe cultivar was inoculated with 5 isolates again since that it exhibited different reactions in thegreenhouse and laboratory conditions and this cultivar was not determined a complete resistance Reciprocal hybridization studieswere accomplished among Gina and Yalova-5 cultivars which were susceptible and Widusa, Kaboon and Cornell 49-242 cultivarswhich were resistant to beta (ß) race. 552 F1 seeds were obtained from the 8 combinations as result of the hybridization studies with12 combinations. F1 seeds were seeded into plastic cells and 314 F1 plants were obtained in the year 2006. Then F1 plants weretransferred to greenhouse and some of them were back-crossed with the father and mother parents in 16 combinations and some ofthem were selfed and F2 seeds were obtained. Some of the F2 seeds obtained from selfing and 860 seeds obtained from backcrossingwere seeded into plastic cells and were inoculated with beta (ß) race under greenhouse conditions during the autumn seasonof year 2006. Evaluations were made according to a 0-9 scale after 5-7 days following the same method used to determine the racesand in inoculations of the fresh bean cultivars. 3:1 difference rate was obtained from F2 generations of Gina x Widusa, Widusa xGina, Gina x Kaboon, Kaboon x Gina, Yalova-5 x Cornell 49-242 hybrids and it was established that resistance against anthracnosedisease was controlled by a single dominant gene. In addition it was determined that there was 9:7 differentiation rate in the F2generation of the Gina x Cornell hybrids and resistance was controlled by complementary gene effect. 13:3 difference rate wasobtained from F2 generations of Yalova-5 x Widusa and Widusa x Yalova-5 hybrids and it was concluded that resistance againstanthracnose disease of bean was controlled by 1 dominant and 1 recessive genes and Covering gene effect was found. On the otherhand, it was shown that genetic source depended on the parent showing sensitivity and physiological pathogen race used forinoculation in respect to inheritance of resistance in bean.Key words: Phaseolus vulgaris, Colletotrichum lindemuthianum, race, back-cross, susceptibility, resistance, inheritance