Liselerdeki öğrencilerin mülteci akranlarına karşı tutumlarının doğrusal olmayan temel bileşenler analizi ile incelenmesi
An investigation of high school students' attitude towards their refugee peers using non-linear principal components analysis
Yazar: ŞENAY ÖZDEMİR ÖZER
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ YILDIRIM DEMİR
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İstatistik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: İstatistik = Statistics

Özet:
Bu çalışmada, Doğrusal Olmayan Temel Bileşenler Analizi kullanılarak liselerde
bulunan öğrencilerin mülteci akranlarına karşı tutumlarının ölçmesi amaçlanmıştır. Zira
göç ve bunun sonucunda mültecilik Türkiye'nin hatta dünyanın en önemli değişmez
sorunlarından birisidir.
Çalışmada kullanılan analiz yöntemi; mevcut verilerin sürekli veya kesikli
olduğuna bakmaksızın tüm verileri kolay ve güvenilir olarak indirgemekte ve analiz
etmektedir. Doğrusal Olmayan Temel Bileşenler Analizinin uygulanabilmesi için
verilerin doğrusal olma durumuna bakılmayıp aranan tek varsayım verilerin pozitif
tamsayı olmasıdır. Söz konusu analiz yöntemi temel bileşenler analizinin
sınırlılıklarından arınmış ve işlevi bakımından daha kullanışlı olduğu literatür de
örnekler aracılığıyla belirtilmiştir.
Van İpekyol ilçesinde bulunan Mehmet Akif Ersoy Anadolu Lisesinde okuyan
10 ve 11. sınıflardan 562 tane öğrenci araştırma örneklemine dahil edilmiştir.
Araştırmada kullanılan değişkenlerin 16 tanesi demografik verilerden oluşurken, geriye
kalan 24 tanesi ise ölçek maddeleri olup toplam 40 değişkenden oluşmaktadır. Ölçek
maddeleri lise öğrencilerinin mülteci akranlarına karşı tutumunu inceleyen dört
faktörden oluşmakta ve demografik değişkenler de bu tutumu etkileyebilecek maddeler
olarak kabul edilmektedir. Değişkenler SPSS IBM 22 programında Doğrusal Olmayan
Temel Bileşenler Analizi yöntemi ile analiz edilmiş ve sonuç olarak; annesi ve babası
yaşamlarını yitirmiş veya anne babası ayrı olan çocukların mülteci okul arkadaşlarına
karşı büyük oranda olumsuz tutum hissi taşıdıkları bulgusu elde edilmiştir. Ayrıca 16
yaşından küçük olan ve hayata karşı olumlu duyguları henüz zarar görmemiş olan
öğrencilerde ve son dönem yaklaşık 11-20 arası kitap okuyan öğrencilerin mülteci
öğrencilere dönük yüksek oranda olumlu tutum geliştirdikleri analiz edilmektedir. Sınıf,
kardeş sayısı, son dönem matematik notu ve yaş artıkça aylık hane halkı geliri ve takip
edilen sosyal medya sayısı azaldıkça öğrencilerin mülteci akranlarına karşı
tutumlarındaki olumsuzlukta artmaktadır. Analiz ve indirgeme sonucu elde edilen iki
boyut birlikte değerlendirildiğinde yaş, sınıf, son dönem matematik notu artıkça ve son
dönem okunan kitap sayısı azaldıkça mültecilere karşı olumsuz tutumunda
belirginleştiği söylenebilir.

Abstract:
This study aims to measure the attitudes of high school students towards their
refugee peers by using Nonlinear Principal Component Analysis. This is because
migration and consequently refugees is one of the most important unchanging problems
in Turkey and even in the world.
The analysis method used in the study reduces and analyzes all data easily and
reliably, regardless of whether the available data is continuous or discrete. In order to
apply Nonlinear Principal Component Analysis, the only assumption required is that the
data are positive integers. This analysis method is free from the limitations of principal
component analysis and is more useful in terms of its function, and it is stated through
examples in the literature.
A total of 562 10th and 11th grade students from Mehmet Akif Ersoy Anatolian
High School in İpekyolu district of Van were included in the research sample. While 16
of the variables used in the study consisted of demographic data, the remaining 24 were
scale items and consisted of a total of 40 variables. The scale items consist of four
factors that examine high school students' attitudes towards their refugee peers, and
demographic variables are considered as items that can affect this attitude. The variables
were analyzed with the Nonlinear Principal Component Analysis method in the SPSS
IBM 22 program and as a result, it was found that children whose parents have lost their
lives or whose parents are separated have a negative attitude towards their refugee
schoolmates. In addition, it is analyzed that students who are younger than 16 years old
and whose positive feelings towards life have not yet been damaged, and students who
read between 11-20 books in the last semester have developed highly positive attitudes
towards refugee students. As the grade, number of siblings, last semester math grade,
age, monthly household income and the number of social media followed decrease, the
negativity in students' attitudes towards their refugee peers increases. When the two
dimensions obtained as a result of the analysis and reduction are evaluated together, it
can be said that the negative attitude towards refugees becomes more pronounced as
age, grade, last semester math grade increases and the number of books read in the last
semester decreases.