Kentsel donatı bağlamında akıllı malzeme ve sistemler; tasarımcı ve kullanıcı deneyim örneği
Smart material and systems in the context of urban equipment; designer and user experience example
Yazar: ŞÜKRAN BÜŞRA ÜMÜTLÜ
Danışman: PROF. BİLGE SAYIL ONARAN
Hacettepe Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: İç Mimari ve Dekorasyon = Interior Design and Decoration

Özet:
Teknolojik atılımlar, günlük yaşamın her noktasına yansıyarak toplumun yaşayış biçimine dolayısıyla mekanlara etki etmektedir. İnsan, kullanıcısı olduğu her mekanı donatıyı ve ürünü etkileyerek modern yaşamın gereksinimleri doğrultusunda tasarımlar ortaya koymaktadır. Günümüz teknolojisinin kapsadığı akıllı ürün ve malzemelerin temelinde modern yaşam gereksinimleri yatmaktadır. Akıllı malzeme ve ürün teknolojisi her ne kadar son on yılda popülerlik göstermiş olsa da aslında bu teknolojinin başlangıç noktası materyal bilimi üzerine 1960'lı yıllarda yapılan çalışmalara kadar dayanmaktadır. Bu çalışmalar malzeme bilimi adına çok aşama kaydedilmesini dolayısıyla bugün bilinen teknolojik karmaşık veya basit akıllı ürünlerin tasarımlarında kullanımını sağlamıştır. Araştırmalar, malzemelerin bulunduğu ortamla, kullanıcıyla veya herhangi bir uyaranla etkileşimini incelemiş ve bu uyaranlara tepki veren farklı yapıda akıllı materyallerin ortaya çıkmasını sağlamıştır. Akıllı malzemeler çok farklı uyaranlara tepki verebilecek türde gelişmiştir. Bu malzemelerden belirli türlerde olanlar, akıllı sistemler için algılayıcı ve dönüştürücü ara malzeme olarak kullanılabilmektedir. Akıllı ürünler, bahsi geçen akıllı malzeme ve sistemlerin bir dizi programlama ve tasarım dahilinde çalıştırılması ile geliştirilmiştir. 
Her mekân, yaşamın getirdiği bu modern teknolojiden etkilenerek biçimlenmektedir. Kent mekanı da kullanıcısının gelişen bu yeni teknolojik gereksinim ve yaşayışına yanıt verebilir, bu anlamda kullanıcının kent içerisinde daha konforlu olmasını ve kullanıcısını çevreye daha duyarlı bir biçimde yaklaşması adına teşvik edebilir. Bu bağlamda modern bir kent yaşamının gereksinimleri, akıllı sistemlerle tasarlanan akıllı kent mobilyaları ile sağlanabilmektedir.
Bu çalışmanın amacı, akıllı malzeme ve sistemlerin türlerini kullanıldığı ürün örnekleri üzerinden inceleyerek, kentsel mekanlarda kullanımı üzerine akıllı bir kent donatısı önerisi geliştirerek, bu bağlamda kullanıcı-tasarım-tasarımcı arasındaki etkileşimde, temel düzeyde kurulabilen bir akıllı kent donatısı ile tasarımın gelişmesi, akıllı kent donatısı kullanım farkındalığı ve kentsel mekân ölçeğinde kullanıcıda çevresel yaklaşım anlamında bir bilinç oluşturmaktır.
Çalışmanın birinci bölümünde, tez çalışmasının amacı, konuya yaklaşım, kapsam ve yöntem aktarılmıştır. İkinci bölümde, donatı kavramı tanımlanmış, donatı ve mobilyanın farkı üzerinde durulmuş, kentsel donatı tanımı ve türleri örneklerle incelenmiştir. Üçüncü bölümde, akıllı malzeme ve sistemler tanımlanarak sınıflandırılmıştır. 

Akıllı malzeme ve sistem türleri kullanım örnekleriyle incelenerek aktarılmıştır. Dördüncü bölümde, tez çalışması kapsamında öneri olarak tasarlanan akıllı kent donatı uygulamasının, konumu, barındırdığı akıllı sistem modülü, çalışma biçimi ve tasarım özellikleri görselleştirmelerle verilmiştir. Tasarımın kullanım biçimi, uygulama hedefleri ve yaklaşım biçimleri anlatılmıştır. Tez çalışmasının sonucunda yapılan literatür incelemeleri ve çalışma kapsamında önerilen tasarımın, kentsel mekân içerisinde ve tasarımda kullanıcıyla etkileşiminin kent yaşamı bağlamında oluşturabileceği katkıya değinilmiştir.

Anahtar sözcükler: Akıllı malzeme, akıllı sistem, donatı, kentsel donatı, kent mobilyası, malzeme.

Abstract:
Technological breakthroughs are reflected in every point of daily life and thus affect the way of living of the society and therefore the places. The human, creates designs in line with the requirements of modern life by affecting the equipment and product in every place he is a user. Modern living requirements, creates lay the foundation the smart products and materials covered by today's technology. Although smart material and product technology has gained popularity over the last decade, the starting point of this technology actually dates back to the studies on material science in the 1960s. These studies have led to the advancement of many steps in the name of material science, so that they can be used in the design of technological complex or simple smart products known today. Researchs, has examined the interaction of the materials with the environment, the user or any stimulus, and has led to the emergence of different types of intelligent materials that react to these stimuli. Smart materials have evolved to respond to many different stimuli. Certain types of these materials can be used as sensors and transducers for smart systems. Smart products are developed by operating the smart materials and systems mentioned in a series of programming and designs. 

Each space is shaped by being influenced by this modern technology brought by life. Urban space can also respond to this new technological need and life of its user, and in this sense, it can encourage the user to be more comfortable in the city and to approach the user in a more sensitive manner. In this context, the requirements of a modern city life can be met with smart city furniture designed with smart systems. 

The purpose of this study is to examine the types of smart materials and systems over the product samples used, to develop a smart urban equipment proposal for its use in urban spaces, in this context, the interaction, between the user-design-designer, the development of the design through a urban equipment that can be established with a basic level smart system, is to create awareness in terms of smart urban equipment usage awareness and environmental approach in urban space scale. In the first part of the study, the purpose of the thesis study, the approach to the subject, scope and method are presented. In the second part, the concept of reinforcement is defined, the difference of reinforcement and furniture is emphasized, the definition and types of urban reinforcement are examined with examples. In the third section, smart materials and systems are defined and classified.

 Smart material and system types are examined by using usage examples. In the fourth chapter, the location, smart system module, working style and design features of the smart city reinforcement application designed as a proposal within the scope of the thesis study are given with visualizations. The way of using the design, implementation goals and approaches are explained. The literature reviews made as a result of the thesis study and the contribution of the design proposed within the scope of the study, the interaction of the user with the user in urban space and design within the context of urban life are mentioned.

Keywords: Smart materials, smart systems, equipment, urban equipment, urban furniture, materials.