Nikotin yoksunluğunun dikkat performansı üzerindeki etkisi: Bir göz-izleme çalışması
The effect of nicotine abstinence on attentional performance: An eye-tracking study
Yazar: MEHMET CAN TANFER
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ CEREN HIDIROĞLU ONGUN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Bölünmüş dikkat = Divided attention ; Davranışsal bağımlılık = Behavioral addiction ; Dikkat çekme = Getting attention ; Göz izleme = Eye tracking ; Seçici dikkat = Selective attention ; Sürekli dikkat = Sustained attention

Özet:
Nikotin bağımlılığı, sigaranın uzun süreli ve yüksek düzeyde kullanımı sonucunda ortaya çıkan bir bağımlılık türüdür. Nikotin bağımlılığına içerisindeki nikotin alkaloidinin neden olduğu bilinmektedir. Vücuda nikotin alımı için en sık tercih edilen yöntem; tütünün yakılarak duman yoluyla elde edildiği sigaradır. Vücudun yeterince nikotin almadığı durumlarda da nikotin yoksunluğu ortaya çıkmaktadır. Akut nikotin kullanımının, bilişsel işlevlerde anlık olarak iyileşme sağladığı; uzun süreli nikotin kullanımı ve nikotin yoksunluğunun ise, kişinin bilişsel işlevlerinde yavaşlamaya neden olduğu çeşitli araştırmalar tarafından gösterilmiştir. İnsanın temel bilişsel işlevlerinden biri olan dikkat, alanyazında farklı şekillerde sınıflandırılmaktadır. Mevcut tez çalışmasında dikkatin; seçici dikkat, sürdürülebilir dikkat, bölünmüş dikkat ve sigaraya ilişkin dikkat yanlılığı türleri, kalem kâğıt testi ve psikofizyolojik bir ölçüm metodu olan göz izleme tekniğinin de eklendiği deneysel bir yönrem ile araştırılması amaçlanmaktadır. Bu çalışmada seçici dikkat performansı için d2 Dikkat testi, sürdürülebilir dikkat performansı için Sustained Attention to Response Task (SART), bölünmüş dikkat görevi için Multimodaliter Bölünmüş Dikkat görevi ve sigara ile ilişkili uyaranlara yönelik dikkat yanlılığının incelenmesi için NicDotProbe görevi kullanılmıştır. Deneye toplam 27 katılımcı dâhil edilmiştir. Bu katılımcıların 13'ü standart sigara kullanımına devam ederken, 14'ü yaklaşık 13-15 saat aralığında sigaradan yoksun bırakılmıştır. Araştırmanın sonuçlarına göre nikotin yoksunluğunun görsel taramaya ilişkin seçici dikkat performansı ve sigara ile ilişkili uyaranlara yönelik ilk dikkat etme süresini (first fixation duration) olumsuz yönde etkilediği görülmüştür. Bulgular alanyazın doğrultusunda tartışılmış, sonuç ve öneriler sunulmuştur.

Abstract:
Nicotine addiction is a type of addiction that occurs as a result of long-term and high levels of smoking. It is known that nicotine addiction is caused by the nicotine alkaloid in it. The most common method of nicotine intake in the body is smoking, where tobacco is burned and obtained through smoke. Nicotine withdrawal occurs when the body does not receive enough nicotine. Acute nicotine use provides instant improvement in cognitive functions; It has been shown by various studies that long-term nicotine use and nicotine withdrawal cause a slowdown in the cognitive functions of the person. In this study, selective attention, sustained attention, divided attention and attention bias related to smoking were investigated. For that reason, the current thesis is aimed to provide support to the discussions in the literature by investigating different types of attention with the paper-pencil test, computer studies, and eye tracking technique, which is a psychophysiological measurement method. In the study, the d2 Attention test for selective attention performance, the Sustained Attention to Response Task (SART) for sustained attention performance, and the Multimodal Divided Attention Task where the n-back task was regulated by the researcher as auditory and visual stimuli were presented simultanously and the smoking-related task for the divided attention task. NicDotProbe task created by the researcher was used for attentional bias towards stimuli. A total of 27 participants were included in the experiment. While 13 of these participants continued to use standard cigarettes, 14 of them quit smoking between 13-15 hours. According to the results of the study, it was observed that nicotine withdrawal negatively affected the selective attention performance of visual scanning and the first fixation duration for smoking-related stimuli. Findings were discussed in line with the literature and conclusions-recommendations were presented.