Hz. Peygamber'in tezkiye görevi ve metodu
Tazkiyah duty and method of the prophet
Yazar: MUHAMMET AKDOĞAN
Danışman: PROF. DR. GÜLGÜN UYAR
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion ; Tarih = History

Özet:
Allah, Hz. Adem'den son peygamber Hz. Muhammed'e kadar gelmiş olan bütün toplumlara onları düzeltmek için peygamberler göndermiştir. Bu peygamberler gönderildikleri toplumu ilmi açıdan, sosyal açıdan, hukuki açıdan ve ahlaki açıdan düzeltmek için gayret sarf etmişlerdir. Kur'ân-ı Kerîm'in farklı bölümlerinde Allah bize peygamberlerin gönderiliş amaçlarından bahsederken "And olsun, Allah, müminlere kendi içlerinden; onlara âyetlerini okuyan, onları arıtıp tertemiz yapan, onlara kitap ve hikmeti öğreten bir peygamber göndermekle büyük bir lütufta bulunmuştur." (Ali İmran 3/164) diye buyurmuştur. Peygamberlerin gönderildiği toplumu arındırıp tertemiz yapma görevine tezkiye adı verilir. Bu tez de ise Hz. Peygamber'in tezkiye metodu, toplumu tezkiye ederken neler yaptığı, nasıl yaptığı ve uyguladığı metodun o zamanki toplumda nasıl karşılık bulduğu ortaya konulmaya çalışılacaktır. Hz. Peygamber'in tezkiye görevi de farklı şekillerde tezahür etmekteydi. Örneğin bunlardan biri insanları arındırmak için onları temizleyecek amellere özendirip teşvik etmesidir. Bu çalışmada Hz. Peygamber'in tezkiye metodunu örneklik, ilahi emir ve yasakları tebliğ etmek, nasihat ve dua, eleştiri ve ikaz, tasdik, özendirme ve teşvik, istiğfar dileme olmak üzere yedi başlık altında inceleyeceğiz. Hz. Peygamber'in tezkiye metodunu araştırırken ilk önce bize rehber niteliğinde olan Bakara 129 ve 151, Âl-i İmran 164 ve Cuma 2. âyetlerinin tefsirlerini birçok farklı kaynaktan araştıracağız. Daha sonra ilk İslâm Tarihi kaynaklarını inceleyeceğiz. Ardından temel hadis kaynaklarından çalışmamıza ışık tutacak örnekler arayacağız. Bu kaynaklardan elde ettiğimiz verilere dayalı tasnif ve tahliller yaparak İslâm Tarihinde Hz. Peygamber'in tezkiye görevini nasıl ifa edildiği açıklığa kavuşmuş olacaktır. Daha önce bu konu özelinde herhangi bir yüksek lisans veya doktora tezinin yapılmamış olmasından dolayı çalışmamız literatürde bulunan boşluğu kapatır nitelikte olacaktır.

Abstract:
Allah has sent prophets to all societies from Adam to Muhammad to guide them towards righteousness. These prophets aimed to reform their communities in intellectual, social, legal, and moral dimensions. The Qur'an highlights this purpose: "Indeed, Allah has done the believers a ˹great˺ favour by raising a messenger from among them reciting to them His revelations, purifying them, and teaching them the Book and wisdom. For indeed they had previously been clearly astray." (Âl-i Imran 3:164). The task of purifying society, called tazkiyah, was a key responsibility of the prophets. This study focuses on the purification method of the Prophet Muhammad, examining his strategies and how they were received by his society. His tazkiyah efforts included encouraging righteous actions that led to inner purification. We will explore the Prophet's tazkiyah method through several aspects: role modeling, communicating divine commands, offering advice, giving warnings, confirming faith, encouraging good deeds, and seeking forgiveness. To understand the Prophet's method, we will first analyze the exegesis of key verses such as Baqarah 2:129, Âl-i Imran 3:164, and Jumuah 62:2. We will then examine early Islamic historical sources and consult fundamental hadith collections for relevant examples. Through categorizing and analyzing this data, we aim to clarify how the Prophet fulfilled his tazkiyah duty in early Islamic history. This research will fill a gap in the current literature, as no master's or doctoral theses have yet addressed this specific topic.