İslami Türk edebiyatında kurmaca eserlerde bilim kurgu, fantastik ve ütopya (Uzay Çiftçileri, Arılar Ülkesi, Rüyada Terakki ve Medeniyet-i İslamiyeyi Rüyet)
Science fiction, fantastic and utopia in fictional works in Islamic Turkish literature (Uzay Çiftçileri, Arılar Ülkesi, Rüyada Terakki ve Medeniyet-i İslamiyeyi Rüyet)
Yazar: MUHAMMED EMİN ŞANA
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN YAŞAR
Siirt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Bu çalışmanın amacı; Ali Nar'ın Arılar Ülkesi ve Uzay Çiftçileri eserleriyle Molla Davudzade Mustafa Nâzım Erzurumî'nin Rüyada Terakki ve Medeniyet-i İslamiyeyi Rüyet eserini bilim kurgusal, ütopik ve fantastik unsurlar açısından incelemektir. Bu eserler; Şerif Aktaş'ın Anlatma Esasına Bağlı Edebî Metinlerin Tahlili kitabında yer alan zihniyet, yapı, olay örgüsü, şahıs kadrosu, zaman, mekân, tema, dil ve anlatım başlıklarına göre ele alınmıştır. Bilim kurgusal, fantastik ve ütopik unsurlar barındıran her üç eserde, İslami bir gelecek tasavvuru bulunmaktadır.
Çalışmanın giriş bölümünde bilim kurgu, fantastik ve ütopyanın kavramsal çerçevesi oluşturulmuştur. Aynı yerde İslami edebiyat kavramı açıklanmış ve Türk edebiyatındaki İslami edebiyatın gelişim süreci detaylı olarak aktarılmıştır. Bilim kurgu, fantastik, ütopya kavramları açıklanmıştır. Bu kavramların özelliklerine ve örneklerine değinilmiştir. Birinci bölümde Ali Nar'ın hayatı, edebî kişiliği ve eserlerine dair bilgiler verildikten sonra Uzay Çiftçileri adlı eseri; bilim kurgu, fantastik ve ütopya başlıkları altında tahlil edilmiştir. İkinci bölümde aynı yazarın Arılar Ülkesi adlı romanı, fantastik ve ütopik unsurlar düzleminde incelenmiştir. Araştırmanın üçüncü bölümünde ise pek bilinmeyen Molla Davudzade Mustafa Nâzım'ın hayatı, edebî kişiliği ve eserleri hakkında bilgiler verilmiş ve yazarın Rüyada Terakki ve Medeniyet-i İslamiyeyi Rüyet eseri bilim kurgu açısından tahlile tabi tutulmuştur.
Eserlerde geçen bilim kurgu unsurları; biyolojik, teknolojik, astronomik, ekonomik, sosyal ve siyasi gelişmeler başlıkları altında verilmiştir. Tespit edilen Zümrüdüanka, Kafdağı, peri kızı vb. varlıklar, fantastik; ideal devlet anlayışı ve ideal toplum düzeni de ütopya kavramı bağlamında ele alınmıştır.

Abstract:
The purpose of this study is to examine Ali Nar's Arılar Ülkesi and Uzay Çiftçileri and Molla Davudzade Mustafa Nâzım Erzurumî's Rüyada Terakki ve Medeniyet-i İslamiyeyi Rüyet in terms of science fictional, utopian and fantastic elements. These works were analyzed according to the titles of mentality, structure, plot, cast of characters, time, space, theme, language and expression in Şerif Aktaş's book Anlatma Esasına Bağlı Edebî Metinlerin Tahlili. In all three works, which contain science fictional, fantastic and utopian elements, there is an Islamic vision of the future.
In the introduction part of the study, the conceptual framework of science fiction, fantasy and utopia is established. In the same place, the concept of Islamic literature is explained and the development process of Islamic literature in Turkish literature is explained in detail. The concepts of science fiction, fantasy and utopia are explained. The characteristics and examples of these concepts are mentioned. In the first chapter, after giving information about Ali Nar's life, literary personality and works, his work Uzay Çiftçileri is analyzed under the titles of science fiction, fantasy and utopia. In the second part, the same author's novel Arılar Ülkesi is analyzed in terms of fantastic and utopian elements. In the third part of the study, information about the life, literary personality and works of the little-known Molla Davudzade Mustafa Nâzım was given and the author's work Rüyada Terakki ve Medeniyet-i İslamiyeyi Rüyet was analyzed in terms of science fiction.
Science fiction elements in the works are given under the headings of biological, technological, astronomical, economic, social and political developments. The identified beings such as Phoenix, Kafdağı, fairy girl, etc. are discussed in the context of fantasy; ideal state understanding and ideal social order are discussed in the context of utopia concept.