Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi dersinde zihin haritası oluşturmanın öğrenci başarısına, kalıcılığa ve öğrenmedeki duyuşsal özelliklere etkisi
The effects of using mind mapping on students' academic achievement, retention and affective characteristics in Religious Culture and Moral Knowledge
Yazar: RAHİME KAVAK
Danışman: PROF. DR. ŞUAYİP ÖZDEMİR
Fırat Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Ahlak eğitimi = Moral education ; Değerler = Values ; Değerler eğitimi = Values education ; Din kültürü ve ahlak bilgisi dersi = Religious culture and moral knowledge lesson ; Duyuşsal alan = Affective domain ; Duyuşsal davranışlar = Affective behaviours ; Duyuşsal özellikler = Affective characteristics ; Kalıcılık = Permanence ; Zihin haritaları = Mind maps ; Öğrenci başarısı = Student achievement

Özet:
Bu araştırmanın amacı, Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi dersinde zihin haritası oluşturmanın öğrenci başarısına, kalıcılığa, tutum ve motivasyon gibi öğrenmedeki duyuşsal özelliklere etkilerini, yapılan uygulamalara yönelik algıları tespit etmektir. Araştırma karma yöntemle yapılmıştır. Çalışmanın yapısının uygunluğu dikkate alınarak çalışma grubu oluşturulurken amaçsal örnekleme yöntemi tercih edilmiştir. Araştırma, 2013-14 eğitim-öğretim yılında Elazığ ilinde Bahçelievler Ortaokulunda altıncı sınıf öğrencileri üzerinde yapılmıştır. Araştırmada biri deney biri de kontrol grubu olmak üzere iki grup bulunmaktadır.
Deney grubunda 25 ve kontrol grubunda 25 olmak üzere toplam 50 öğrenci üzerinde araştırma yapılmıştır. Uygulamalar Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi dersinde "İslam'ın Sakınılmasını İstediği Bazı Davranışlar" ünitesinde yapılmıştır.
Nicel ve nitel araştırma desenlerinin birlikte kullanıldığı çalışmada veriler; başarı testi, tutum ve motivasyon ölçekleri, gözlem ve görüşme formlarıyla toplanmıştır. Uygulama sonrasında seçilen öğrencilerle ve ders öğretmeniyle görüşmeler yapılmıştır.
Araştırma sonucunda zihin haritasının uygulandığı deney grubunun uygulama sonrası motivasyon puanlarında anlamlı düzeyde bir farklılık gözlenmiştir. Deney grubunun motivasyon puanları yükselirken, kontrol grubunun ön-motivasyon son-motivasyon puanları arasında farklılaşma oluşmamıştır. Zihin haritasının uygulandığı deney grubunda DKAB dersine ilişkin uygulama sonrasında tutumlar olumlu yönde değişmiştir. Mevcut yöntemin uygulandığı kontrol grubunda ise farklılığın olmadığı görülmüştür. Yapılan uygulama sonrasında deney grubunun başarı düzeyinde artış tespit edilirken; kontrol grubunun başarı düzeyinde anlamlı bir farklılık oluşmadığı görülmüştür.
Araştırmanın nitel boyutuna bakıldığında nicel boyutu destekleyen, açıklayan ve detaylandıran sonuçlara ulaşıldığı görülmüştür. Çalışmada zihin haritası tekniğinin uygulanmasına ilişkin olarak konu, uygun ortam ve hayal gücünün gerekli olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Zihin haritasının beğenilen yönleri; görsel anlatım, yardımlaşma, bilgiyi kâğıda dökme, çıkartma yapıştırma, kavram bulma ve renklendirmedir. Zihin haritasının katkıları ise bilişsel etkiler, duyuşsal etkiler, derse aktif katılım ve dersi sevdirme olarak belirlenmiştir. Nitel verilerden elde edilen önemli bulgu da uygulama sırasında yaşanan problemlerdir. Bunlar, kâğıdın küçük olması, kavram bulamama, sınıfın gürültülü olması, uygulamanın ilk defa yapılması ve süre yetersizliğidir.
Araştırma sonucunda zihin haritası tekniğinin, Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi dersinin diğer ünitelerinde ve başka derslerde de uygulanması, öğretmenlere zihin haritası tekniği hakkında detaylı olarak bilgi sağlanması; bu amaçla hizmet içi eğitimlerin verilmesi önerilmektedir.


Anahtar Kelimeler: Duyuşsal Alan, Değer Eğitimi, Ahlak Eğitimi, Değer, Duyuşsal Özellikler, Duyuşsal Davranış Eğitimi, Motivasyon, Tutum, Algı,  Zihin Haritası

Abstract:
The aim of this study is to determine the effects of mind mapping on students' success, permanance, affective features as attitude and motivation and the perceptions on applications at Education of Religious Culture and Moral Knowledge. The study has been conducted as mixed method. When the structure of the study is taken into consideration, purposeful sampling method has been preferred. The study has been conducted on 2013-2014 education-teaching period on 6th grade students of Bahçelievler Middle School in Elazığ. At the study there are two groups as control and experiment groups. 
The research has been conducted on 50 students while 25 is experiment and the other 25 is control group. The applications has been conducted on "İslam'ın Sakınılmasını İstediği Bazı Davranışlar" unit on Education of Religious Culture and Moral Knowledge. 
At the study on which the quantitative and qualitative research patterns have been used together, the data has been collected by success tests, attitude and motivation scales, investigation and interview forms. After the application interviews have been conducted with selected students and the lesson teacher.
After the study, a significant difference has been observed on the motivation points of the experiment group on which mind mapping has been implemented. While the motivation points of experiment group increased, there has not been any difference between pre-motivation and post-motivation points of control group. After the applications on the experiment group on which mind mapping has been implemented, the attitudes has been changed on positive manner. No difference has been observed on control group on which the current education method was being implemented. Following the application while an increase on success level of experiment group has been observed, no significant difference been observed on control group.
While focusing on the qualitative dimension of the research, it has been observed that results that supports, defines and details the quantitative dimension have been achieved. At the research, regarding the application of mind mapping it has been resulted that the subject, convenient environment, and imagination are essential. The popular aspects of mind mapping are, visual expression, cooperation, to convey information on to paper, using stickers, concept seeking and coloring. The contributions of mind mapping are observed as cognitive and affective effects, active contribution to and endearing lesson. An important result derived from qualitative data is the problems faced during the application. These problems are the inadequateness of the paper, difficulty of finding concept, noise of the classroom, first implementation of application and the lack of time.
After the research, mind mapping method is suggested to be applied at the other units of Education of Religious Culture and Moral Knowledge and other lessons, to ensure detailed information and in service training about mind mapping to teachers.  


Key Words: affective field, value education, moral education, affective features, affective behavior education, motivation, attitude, perception mind mapping.