Amasya ilinde kuru soğan yetiştiren tarım işletmelerinin risk analizi ve optimum işletme organizasyonlarının riskli koşullarda belirlenmesi üzerine bir araştırma
A research on analyzing risk of dry onion growing farms and determining optimum farm organizations under risk in Amasya province
Yazar: İLYAS ÇETİN
Danışman: PROF. DR. KEMAL ESENGÜN
Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Risk = Risk

Özet:
Amasya ilinde yaygın olarak yetiştirilen kuru soğan, Türkiye'de fiyat riskinin en fazla görüldüğü ürünlerden birisidir. Bu araştırmada Amasya ilinde kuru soğan yetiştiren tarım işletmelerinin riske karşı tutumlarının belirlenmesi, sermaye yapılarının ve yıllık faaliyet sonuçlarının ortaya konulması, yörede yaygın olarak yetiştirilen ürünlerde riskin ölçülmesi, risk kaynakları ile uygulanabilecek risk yönetim stratejilerinin tespit edilmesi ve optimum işletme organizasyonlarının riskli koşullarda belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada kullanılan veriler, 2007-2008 üretim dönemine ait olup, tabakalı tesadüfî örnekleme yöntemi ile seçilmiş 101 tarım işletmesinden anket yoluyla elde edilmiştir. Çiftçilerin riske karşı tutumlarının belirlenmesinde referans kumarı ve tercih eğrisi ile fayda fonksiyonlarından, yöre için önemli ürünlerde riski ölçmek amacıyla değişim katsayısı ve tesadüfî değişim katsayısından ve riskli koşullarda optimum işletme planlarının elde edilmesinde MOTAD yönteminden yararlanılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre işletmelerin 36 tanesi riski seven, 65 tanesi de riski sevmeyen grubunda yer almıştır. Ekonomik analiz sonuçları risk seven işletmelerin daha fazla gelire sahip olduklarını göstermiştir. Yörede yetiştirilen önemli ürünlere ait değişim ölçüleri dane mısırda verim dalgalanmasının, kuru soğanda ise fiyat dalgalanmasının daha şiddetli olduğunu ortaya koymuştur. İşletmeler için hesaplanan faaliyet riski ve mali risk sonuçlarına göre, riskin işletme büyüklük grupları itibariyle azalmakta olduğu tespit edilmiştir. Birinci grup işletmelerde toplam risk %76, II. grup işletmelerde %30, III. grup işletmelerde %6 olarak hesaplanmıştır. İncelenen işletmelerin önerilen optimum işletme planlarını uygulamaları halinde gelirlerinin 1 kat artacağı tespit edilmiştir. İncelenen işletmelerde yapılan risk analizi sonuçlarına göre, risk yönetimi prensiplerine dayanarak, I. grup işletmelere riski kontrol etme stratejisi olarak üretim faaliyetlerini çeşitlendirme veya gelir çeşitlendirmesi, II. grup işletmelere riski transfer etme stratejisi olarak kooperatifleşme, sözleşmeli yetiştiricilik ve tarımsal sigorta, III. grup işletmelere ise riski kabul etmeleri önerilebilir.

Abstract:
Dry onion, grown commonly in Amasya province, is one of the cash crops having price risk in Turkey. In this study, it is aimed to determine of risk behaviors on dry onion growing farms in Amasya province against risk, capital structures and annual performances, measuring risk commonly grown products in the region, explore risk sources and designing risk management strategies and optimum farm organizations under risky conditions. The data, used in the research are belong to the 2007?2008 production period and were obtained through questionnaire from 101 farms, selected by stratified sampling method. Reference game and preference curve with utility functions were used for determining of risk behaviors of farmers, and coefficient of variation and coefficient of random variation were used for measuring risk in important crops for region, and MOTAD method was used for determine optimal farm plans under risky conditions. According to the study results, it was determined that 36 farms were risk lover group and 65 farms were risk averse group. The results of economic analysis showed that risk lover farms had more income. Variation measurements, belonged to important crops grown in region, showed that the yield fluctuation is more severe on corn grain, but price fluctuation is more severe on dry onion. According to results, production and financial risk, estimated for farms were determined that risk decreases when farm size groups increase. Total risk was estimated that first group farms were 76%; second group farms were 30% and third group farms was %6. It was determined that their income will increase one solid in case optimal farm plans, which suggested, are implemented by examined farms. According to the results of risk analysis in examined farms, diversification of production activities or income sources can be suggested as risk control strategy for first group farms, and cooperativization, contract farming and agricultural insurance can be recommended as risk transfer strategy for second group farms, and risk acceptance can be offered for third group farms based on risk management principles.