Gelenekten geleceğe Siirt mutfak kültürü
Gastronomy and culinary arts master's degree withthesis Siirt culinary culture from tradition to the future
Yazar: FATMA YAVUZ
Danışman: DOÇ. DR. SEMRA GÜRBÜZ
Mardin Artuklu Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Gastronomi Ana Bilim Dalı /  Gastronomi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Gastronomi ve Mutfak Sanatları = Gastronomy and Culinary Arts

Özet:
İnsanoğlunun fizyolojik bir gereksinimi olan beslenme, insanın var olması ve
hayatını devam ettirebilmesi için önemli bir unsurdur. Geçmişten günümüze kadar
yemek alışkanlıkları değişiklik göstermiştir. Yenilen yemeğin pişirilme usulü,
hazırlanış biçimi, sunulması, tüketimi, toplumlar arası farklılık göstermektedir. Siirt
ilinin doğal ve beşerî unsurların etkisiyle şekillenmiş çok zengin bir mutfak kültürü
bulunmaktadır. Bu araştırmanın amacı; Siirt ilindeki mutfak kültürü uygulamaları ve
bu kapsamda unutulmaya yüz tutmuş yiyeceklerin tekrar gün yüzüne çıkarılmasına
yönelik bilgilere ulaşmak, bunları yazılı kaynak haline getirmek, kültürün korunması
ve gelecek nesillere aktarılmasına katkı sağlamaktır. Çalışmanın bir diğer amacı da;
ortaya konulacak mevcut kültürel birikimin ilin tanıtım ve turizm planlaması
çalışmalarına ve alan yazına katkı sağlamasıdır. Çalışma nitel araştırma yöntemi ile
gerçekleştirilmiştir. Veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış soru formu
kullanılmıştır. Çalışmaya katılacak kişiler kartopu örnekleme yöntemi ile
belirlenmiştir. Toplamda 25 kişi ile görüşülmüş, ses ve video kayıtları alınmış, bu
kayıtlar içerik analizine tabi tutularak verilere ulaşılmıştır. Araştırma sonucunda; Siirt
ilinin başlıca yerel gastronomik ürünlerinin; Siirt fıstığı, Pervari balı, bıttım, Zivzik
narı, Siirt elması ve Tayfi üzümü olduğu; ilde yetişen kenger, sumak, reyhan, zahter
(dağ kekiği), sirik otunun mutfakta sıklıkla kullanıldığı, Siirt kuru ekmeği, pekmez,
harire, kuru üzüm, sirke ve cevizli sucuğunun üretimi yapılan başlıca ürünler olduğu
belirlenmiştir. Siirt ili mutfak kültüründe çok sayıda çorba çeşidinin yanında etin
ağırlıklı olarak yer aldığı Büryan Kebabı, İçli Köfte, Mumbar, Ekşili Arap Dolması,
Kaburga Dolması, gibi çok sayıda geleneksel ana yemeğin ve şehre özel tatlıların
bulunduğu belirlenmiştir. Çalışma kapsamında ayrıca sofra adabı, önemli günlerde
sunulan yiyecekler, kış hazırlıkları konusunda detaylı bilgilere ulaşılmıştır. Çalışma
bulguları değerlendirilerek; yöreye özgü gastronomik mirasın kaybolmaması, Siirt
mutfağının kültürel kimliğinin korunarak sürdürülebilirliğinin sağlanması için özel
sektöre, kamu yöneticileri ve akademisyenler ile konu ile ilgili kuruluşlara ve yerel
halka yönelik önerilerde bulunulmuştur.
Anahtar Kelimeler: Gastronomik Ürünler, Geleneksel Yiyecekler, Mutfak Kültürü,
Siirt, Yerel Ürünler

Abstract:
Nutrition, which is a physiological need of human beings, is an important element
for human existence and survival. Eating habits have changed from past to present.
The cooking method, preparation, presentation and consumption of food varies
between societies. Siirt province has a very rich culinary culture shaped by the
influence of natural and human elements. The purpose of this research is; Our aim is
to obtain information about the culinary culture practices in Siirt province and to bring
to light the forgotten foods in this context, to turn them into a written source, and to
contribute to the preservation of the culture and its transfer to future generations.
Another aim of the study is; The aim of this study is to contribute to the promotion
and tourism planning studies of the province and to the literature of the existing
cultural accumulation. The study was carried out with qualitative research method. A
semi-structured questionnaire was used as a data collection tool. People who will
participate in the study were determined by snowball sampling method. A total of 25
people were interviewed, audio and video recordings were taken, and these recordings
were subjected to content analysis to obtain the data.As a result of the research, the
main local gastronomic products of Siirt province; It contains Siirt pistachio, Pervari
honey, bıttım, Zivzik pomegranate, Siirt apple and Tayfi grape; It has been determined
that kenger, sumac, basil, thyme (mountain thyme) and sirik herb grown in the
province are frequently used in the kitchen, and Siirt dry bread, molasses, harire,
raisins, vinegar and walnut sausage are the main products produced. It has been
determined that in the culinary culture of Siirt province, there are many traditional
main dishes, such as Büryan Kebab, Stuffed Meatballs, Mumbar, Sour Arabian
Stuffed, Rib Stuffed, and desserts specific to the city, in addition to many soup types.
Within the scope of the study, detailed information was also obtained about table
manners, foods served on important days, and winter preparations.By evaluating the
study findings; Recommendations have been made for the private sector, public
administrators and academics, relevant organizations and local people in order to
ensure that the gastronomic heritage specific to the region is not lost and to preserve
the cultural identity of Siirt cuisine and ensure its sustainability.
Key Words: Gastronomic Products, Traditional Foods, Culinary Culture, Siirt, Local
Products