Su erozyonunun önlenmesi için sürdürülebilir alan kullanım planlama senaryolarının geliştirilmesi: Sulakyurt Barajı Havzası
Development of sustainable land use planning scenarios for prevention of water erosion: Sulakyurt Dam Basin
Yazar: ARİF ÖZTÜRK
Danışman: DOÇ. DR. ALİ UĞUR ÖZCAN
Çankırı Karatekin Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture
Dizin: Coğrafi bilgi sistemleri = Geographical information systems ; Su erozyonu = Water erosion ; Toprak kaybı = Soil loss

Özet:
Su erozyonu arazi tahribatının en önemli sebeplerinin başında gelmektedir. Erozyon sonucu bozulmuş peyzajlarda başta ekosistem hizmetleri olmak üzere birçok konuda peyzaj onarımı gerekmektedir. Peyzaj onarımı için ekonomik ve yönetimsel anlamda öncelikli alanların ve bu alanlar için peyzaj onarımında yapılacak olan uygulamanın belirlenmesi oldukça önemlidir. Dünyada toprak kayıplarının önlenmesi için senaryoların üretildiği en önemli yöntem Yenilenmiş Evrensel Toprak Kayıpları Eşitliği (RUSLE)'dir. Kırıkkale ili Sulakyurt ilçesinde bulunan Sulakyurt Barajı Havzası'nın Sarıkızlı Çayı alt havzasında gerçekleştirilen bu çalışmada; i) toprak kayıplarının zamansal ve konumsal dağılımı, ii) toprak kayıplarının önlenmesi için arazi yönetim senoryalarının elde edilmesi amaçlanmıştır. Çalışma alanında potansiyel toprak kayıpları ortalaması 42,35 t ha-1 yıl-1, gerçek toprak kayıpları ortalaması 39,49 t ha-1 yıl-1 olarak tahmin edilmiştir. Simülasyon modeline göre çalışma alanının %27,61'i (2872 ha) peyzaj onarımı için birinci derece öncelikli alandır. Havzada en fazla toprak kaybının tahmin edildiği arazi kullanımı olan ormanların %41,74'ü (1766 ha) birinci derece öncelikli alanlara girmektedir. Çalışma, peyzaj planlaması ve onarımında erozyon riskinin belirlenmesi ve toprak kayıplarının azaltılması için simülasyon modelleri üretilmesi ve onarımda kullanılacak yöntemlerin ortaya konulması için bir rehber hizmeti sunmaktadır.

Abstract:
Water erosion is one of the most important causes of land degradation. Landscape restoration is required in many areas, especially in ecosystem services, in landscapes degraded as a result of erosion. It is very vital to determine the priority areas and the application to be made in economic and management terms for landscape restoration. Revised Universal Soil Loss Equation (RUSLE) is the most prevalent method in which scenarios are produced in order to prevetion of soil losses in the world. In this study, which was carried out in the Sarıkızlı stream sub-basin of the Sulakyurt Dam Basin in Kırıkkale/Sulakyurt district, it was aimed to obtain temporal and spatial distribution of soil losses and create land management scenarios to prevent from soil losses. In study area, potential soil loss average was estimated as 42.35 t ha-1 year-1 and actual soil loss average was estimated as 39.49 t ha-1 year-1. According to the simulation model, 27.61% (2872 ha) of the study area is the first degree priority area for landscape restoration. 41.74% (1766 ha) of the forest, which is the land use where the highest soil loss is estimated in the basin, fall into the first degree priority areas. The study provides a guide for determining the erosion risk in landscape planning and restoration, producing simulation models to reduce soil losses, and revealing the methods to be used in restoration.