Samsun'da geleneksel sepet örücülüğünün kültür ekonomisi ve yeniden üretim kavramlarıyla ele alınışı
Consideration of traditional basket knitting in Samsun with the concepts of cultural economy and reproduction
Yazar: KÜBRA NİYAZOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. SONGÜL ÇEK
Sinop Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Kültürel ekonomi = Cultural economy ; Meslekler = Occupations ; Samsun = Samsun ; Sepet örme tekniği = Basket weaving technics ; Sepetçilik = Basketry ; Ustalık = Mastery ; Yeniden üretim = Remanufacturing

Özet:
"Samsun'da Geleneksel Sepet Örücülüğünün Kültür Ekonomisi ve Yeniden Üretim 
Kavramlarıyla Ele Alınışı" adlı bu çalışma Samsun'daki geleneksel sepetçilik mesleğinin bugün 
nasıl görünür hâle getirileceğini ele almaktadır. Çalışmada kültür ekonomisi ve yeniden üretim 
kavramları, "Somut Olmayan Kültürel Miras Sözleşmesi" ve "Yaşayan İnsan Hazineleri Ulusal 
Sistemi" ile değerlendirilmiştir. Çalışmanın amacı; geleneksel sepetçiliğin Samsun'daki 
temsilcilerini tespit etmek, ürünün toplumsal süreç içinde yaşadığı değişimin izini sürmek, 
mesleğe yönelik bakışı ortaya koymak, sürdürülebilirlik kavramı etrafında modelleme 
yapabilmek, kültür ekonomisi ve yeniden üretim kavramlarıyla birlikte ele almaktır. 
Endüstrileşmiş ürünlerin kâr amacına dayandırılması ve doğal üretim bağlamından koparılması 
gibi hususlar halk bilgisinin aktarımını engellemekte, üretimde ustayı ikincil plana atmaktadır. 
Bundan dolayı üretim bağlamına sepet yapım ustası ve ustayla birlikte geleneksel bilgiyi de dâhil 
ederek, mesleği kültür endüstrisine kazandırmak, üretimde değişimi, yeniliği ve çeşitlenmeyi 
sürekli hâle getirmek amaçlanmıştır. Böylece bireysel yaratım, geleneksel bilgi, yeniden üretim 
gibi kavramlara dikkat çekilmiştir.
Çalışma öncesinde geleneksel sepet örmeyle ilgili hazırlanan 132 soru sepet yapım ustalarına 
yöneltilmiştir. Yöntem olarak görüşme ve mülâkat yöntemi kullanılmış geleneksel bilgi bizzat 
ürünün üreticisi tarafından verilmiştir. Bu bağlamda geleneksel bilgi yörede sepetçilik mesleğiyle 
meşgul olan sepet yapım ustaları tarafından öğrenilirken, ürünün alıcısı veya satıcısı olan kişilerin de sepete ve sepetçilik mesleğine dair görüşlerine yer verilmiştir.
Frankfurt Okulu mensuplarının ortaya koyduğu kültür endüstrisi ve kültür ekonomisi kavramları, 
kültürel ürünlere dair yeni bir bakış geliştirmiştir. Kavramın ortaya çıkışıyla beraber Batı'da 
olumsuz bir çerçeve çizilirken, zamanla yapılan çalışmalar olumsuzu, olumluya çevirmenin bir 
örneğini oluşturmuştur. Türkiye'de kültür ekonomisi kavramıyla tanışanlar kültürün, ekonomi ve 
turizm sektöründe bölgeyi kalkındırabilecek bir güce sahip olduğu görüşüne yer vermiş ve 
genellikle çalışmalar bu çerçevede nelerin yapılabileceğini tartışmıştır. Böylece günümüzde 
sepetin aldığı yer, biçim ve işlevi tartışılmış, pazarlama ve kültürel ekonomideki görünümüne yer 
verilmiştir. Çalışmada geleneksel sepetçilik mesleği ve temsilcilerinin kırsal yaşamdan, kent 
yaşamına dâhil olamayışı farkındalık oluşturma konusunda problem yaratırken, mesleğin 
devamlılığı için gereken yenilikleri içermesine de engel olmuştur. Kültür ekonomisinin medya ve 
reklam aracılığıyla kültürel ürünleri tanıtma ve öne çıkarma gibi işlevleri karşıladığı tespit 
edilmiş, geleneğin sürdürülebilirliğine dair öneriler ortaya konulmuştur.

Abstract:
This study, titled "Consideration of Traditional Basket Knitting in Samsun with the Concepts of 
Cultural Economy and Reproduction", deals with how the traditional basket-weaving profession 
in Samsun will be made visible today. In the study, the concepts of cultural economy and reproduction were evaluated together with the "Intangible Cultural Heritage Convention" and the "National System of Living Human Treasures". Purpose of the study is to identify the representatives 
of traditional basketry in Samsun, tracing the change experienced by the product in the social 
process, revealing the perspective towards the profession, modeling around the concept of sustainability and dealing with the concepts of cultural economy and reproduction. Issues such as basing industrialized products on the profit motive and removing them from the context of natural 
production prevent the transmission of public knowledge and place the master in production. For 
this reason, it is aimed to bring the profession to the culture industry, to make the change, innovation and diversification continuous in production by including the traditional knowledge together with the basket master and the master in the context of production. Thus, attention was drawn to concepts such as individual creation, traditional knowledge, and reproduction.
Before the study, 132 questions about traditional basket knitting were directed to the basket masters. The interview/interview method was used as the method, and the traditional information was 
given by the manufacturer of the product himself. In this context, traditional knowledge is learned 
by the basket masters who are engaged in the basketry profession in the region, while the opinions 
of the individuals who are the buyers or sellers of the product about the basket and the basketry 
profession are included.
The concepts of culture industry and cultural economy introduced by members of the Frankfurt 
School have developed a new perspective on cultural products. While a negative frame was drawn 
in the West with the emergence of the concept, the studies carried out over time set an example 
of turning the negative into a positive. Those who are familiar with the concept of cultural economy in Turkey have included the view that culture has the power to develop the region in the 
economy and tourism sector, and studies have generally discussed what can be done within this 
framework. Thus, the place, form and function of the basket today are discussed, and its appearance in marketing and cultural economy is given. In the study, the inability of the traditional 
basketry profession and its representatives from rural to urban life created a problem in raising 
awareness, and also prevented it from including the innovations necessary for the continuity of 
the profession. In this context, it has been determined that the cultural economy meets the functions such as promoting and highlighting cultural products through media and advertising, and 
suggestions for the continuation of the tradition have been put forward.