İbn Seyyidinnâs ve en-Nefhu'ş-şezî fî şerhi Câmi'i't-Tirmizî adlı eseri
Ibn Sayyidinnās and his work entitled al-Nafhu al-Shazī fī sharh al-Jāmi'i al-Tirmidhī
Yazar: SEMA BERBER
Danışman: DOÇ. DR. SELİM DEMİRCİ
Trabzon Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Hadis şerhçiliği, rivayetlerin doğru bir şekilde anlaşılmaya çalışıldığı, hadis konularının ele alınarak serdedilen görüşlerin tartışıldığı, hadislerden çeşitli hükümlerin elde edildiği ve rivayetlerin gelişen şartlara göre yeniden yorumlandığı bir te'lif faaliyetidir. Bu bağlamda hadis şerhleri, kendini sürekli yenileyerek ilmin yeniden üretilmesini mümkün kılan ve ilmî birikimin nesilden nesile aktarılmasını sağlayan bir özelliğe sahiptir.
Hadis şerhçiliği açısından en kalıcı ve en nitelikli şerhlerin yazıldığı dönem ise Memlükler devridir. İbn Seyyidinnâs da bu dönemde yaşamış şârihlerden birisidir. Müellifin, en-Nefhu'ş-şezî fî şerhi Câmi'i't-Tirmizî adlı eseri, hadis literatürünün klasikleşmiş eserlerinden biri olan Tirmizî'nin el-Câmi'i  üzerine yazılmış meşhur bir şerhtir. Tirmizî'nin el-Câmi'inin tam olarak anlaşılması ve yorumlanması noktasında İbn Seyyidinnâs, gerek kendi yaşadığı dönem gerekse de kendisinden sonraki dönemler için dikkate alınması gereken âlimlerden birisidir. Bundan dolayı bu çalışmada İbn Seyyidinnâs'ın hayatı ve en-Nefhu'ş-şezî isimli Tirmizî şerhi inceleme konusu yapılmıştır. 
İbn Seyyidinnâs, Memlükler döneminde devletin ilim merkezlerinden birisi olan Kahire'de doğmuş ve büyümüş âlimlerdendir. O, çalışmalarıyla bireysel olarak adeta Memlük devri ilmî hayatının yansıması gibidir. Aynı şekilde bu dönemde kaleme aldığı Tirmizî şerhi de Memlükler devri özelliklerinin tipik bir yansımasıdır. İbn Seyyidinnâs, bu eserinde kendi dönemini yansıttığı gibi Memlüklere kadar var olan ilmî birikim yanında tedavülde olan hadis, tefsir ve tasavvuf kaynakları hakkında fikir vermektedir. Ayrıca müellif şerhini tamamlayamamış olmasına rağmen hem kendi dönemi hem de kendinden sonraki dönemler için başvurulan bir kaynak olmuştur.

Abstract:
Hadith commentary is an activity in which the narrations are tried to be understood correctly, the hadith topics are discussed, various rulings are obtained from the hadiths, and the narrations are reinterpreted according to the developing conditions. In this context, hadith commentaries have a feature that makes it possible to reproduce the science by constantly renewing itself and ensures the transfer of scholarly accumulation from generation to generation.
In terms of hadith commentary, the most permanent and qualified commentaries were written during the Mamluk period. Ibn Sayyidinnās is one of the commentators who lived in this period. His al-Nafhu al-shazī fī sharh al-Jāmi'i al-Tirmidhī is a famous commentary on al-Tirmidhī's al-Jāmi'i, one of the classic works of hadith literature. Ibn Sayyidinnās is one of the scholars who should be taken into consideration both for his own time and for the following periods in terms of understanding and interpreting al-Tirmidhī's al-Jāmi'i. Therefore, in this study, Ibn Sayyidinnās's life and his commentary on al-Tirmidhī, entitled an-Nafhu al-shazī, are analyzed. 
Ibn Sayyidinnās is one of the scholars who was born and raised in Cairo, one of the scientific centers of the state during the Mamluk period. His individual works are almost like a reflection of the scholarly life of the Mamluk period. Likewise, his commentary on al-Tirmidhī written during this period is a typical reflection of the characteristics of the Mamluk period. In this work, Ibn Sayyidinnās not only reflects his own period, but also gives an idea about the scholarly accumulation that existed until the Mamluks, as well as the hadīth, tafsīr, and Sufi sources in circulation. In addition, although the author did not complete his commentary, it became a source of reference for both his own and later periods.