Türkiye'de drenaj tipleri
Types of drainage in Turkey
Yazar: ERKAN AĞRİ
Danışman: PROF. DR. TELAT KOÇ
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Coğrafya = Geography ; Drenaj = Drainage ; Drenaj sistemleri = Drainage systems ; Türkiye = Türkiye ; Yüzeysel drenaj = Surface drainage

Özet:
Dünyada; kaynakların sınırlılığı ile hızlı nüfus artışı ve kaynakların giderek geri dönüşü olmayacak bir şekilde tüketilmesi süreci yaşanmaktadır. Dünyanın, insan için yaşam ortamı olma özelliğini devam ettirebilmesi, doğal ve sosyal kaynakların bozmadan kullanımının öğrenilmesi kaçınılmaz gerekliliktir. Kaynakların sürdürülebilir kullanımının ön koşulu her özelliğinin ayrıntılı olarak bilinmesine ihtiyaç vardır. Doğal kaynakların özelliklerin anlaşılabilmesi için genelde akarsuların bütün özelliklerinin özelde drenaj (akarsu ağı) özelliklerinin bilinmesi kaçınılmaz gerekliliktir. Türkiye'de drenaj tiplerini ele alan güncel ve kapsamlı araştırmalara ulaşılamamıştır. Türkiye'nin fiziki coğrafya özelliklerinin anlaşılması bakımından bilimsel eksiklik bu araştırmanın problemi olarak tanımlanmıştır. Tanımlanan problemden hareketle sunulan araştırmanın temel amacı güncel verilerden Türkiye'de drenaj tiplerini dağılış özellik ve nedenleri ile belirlemektir.

Araştırmada Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünden alınan sayısal (vektör) ortamda hazırlanmış akarsu çizimleri kullanılmıştır. Akarsu sistemi sayısal arazi modeli, jeoloji, topoğrafya, fay haritalarından yararlanılarak drenaj tiplerinin belirlenmesi çabası içinde olunmuştur. Drenaj tiplerinin belirlenmesi sırasında çalışma akarsu havzaları esas alınarak gerçekleştirilmiştir. Türkiye'de drenaj tiplerinin ayrıntısı çalışılan haritanın ölçeğine göre değişmektedir. Sunulan araştırmada 1/250000 ölçekli haritalardan sayısallaştırılan akarsu ağı kullanılmıştır. Türkiye'de drenaj tiplerinin kısa mesafelerde farklılaşması öncelikli dikkat çeken özellik olmuştur. Drenaj tipleri Anadolu ve Trakya yarımadaları ile coğrafi bölgelere göre farklılaşmaktadır. Türkiye'de drenaj tiplerinin mekansal farklılaşmasının nedeninin drenajı şekillendiren etmenlerin bölgesel farklılaşmasından kaynaklandığı düşünülmektedir. Sunulan araştırmada ulaşılan sonuçların kontrolü ve geliştirilmesi için daha büyük ölçekli haritalardan hazırlanmış veriler ile çalışacak araştırmalara ihtiyaç vardır.

Abstract:
The world is experiencing rapid population growth with the limitation of resources and the process of consuming resources irreversibly. It is an inevitable necessity to learn how to use natural and social resources without disruption to keep the world as a habitat of people. The prerequisite for sustainable use of resources is that every feature needs to be known in detail. To understand the characteristics of natural resources, it is necessary to know every feature of streams in general and drainages (river networks) in particular.  Current and comprehensive research on drainage types in Turkey is not available. Scientific deficiency in terms of understanding the physiographic characteristics of Turkey has been identified as the problem of this research. Based on the identified problem, the main purpose of the research is to determine the drainage types in Turkey with their dispersion reasons and characteristics, using up to date data.

In the research, river drawings prepared in numerical (vector) environment taken from the General Directorate of State Water Works were used. The main endeavor was to determine drainage types by using the river system numerical terrain model, geology, topography and fault maps. During the determination of drainage types, the work was carried out based on water basins. The detail of drainage types in Turkey varies according to the detail of the map studied. In the research presented, a network of streams digitized from 1/250.000. The primary feature that gathers attention is the differentiation of drainage types in Turkey over short distances. Drainage types differ according to geographical regions in Anatolian and Thracian peninsulas. The reason for the spatial differentiation of drainage types in Turkey is thought to be due to the regional differentiation of the factors that shape drainage. There is a need for research to work with data prepared from larger-scale maps to control and improve the results achieved in the research presented.