Virginia Woolf'un "A writer's Diary" eserinin Türkçedeki iki metninin eleştiri ve çeviri kuramları açısından karşılaştırılması
A comparative analysis of two Turkish translations of Virginia Woolf's "A Writer's Diary" in the framework of translation and critical theories
Yazar: SERPİL YAVUZ ÖZKAYA
Danışman: DOÇ. DR. NEJDET NEYDİM
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çeviribilim Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Mütercim-Tercümanlık = Translation and Interpretation
Dizin: Feminist Eleştiri Kuramı = Feminist Criticism Theory ; Roman = Novel ; Türkçe çeviri = Turkish translation ; Woolf, Virginia = Woolf, Virginia ; Çeviri = Translation ; Çeviri bilim = Science of translation ; Çeviri yöntemleri = Translation methods

Özet:
Edebiyat çevirmeni, belli bir kültür, toplum ve zamana ait olan bir edebiyat eserinin başka bir kültür, toplum ve zamana aktarılmasında aracı olur. Çevirmenin kendine özgü görüşleri, kişiliği ve yaratıcılığı da göz önünde bulundurulduğunda, çevirmen, kaynak kültür ve erek kültür arasında konumsal bir ilişki olduğu söylenebilir. Bu çalışmanın amacı, edebiyat çevirmeninin kaynak ve erek kültür arasındaki konumunu belirlemektir. Örnek olay olarak Virginia Woolf'un "A Writer's Diary" eseri ve Fatih Özgüven (1995) ve Oya Dalgıç (2014) tarafından yapılan Türkçe çevirileri seçilmiştir. Çalışmanın kuramsal çerçevesinde, çeviride ve yan metinlerde çevirmenin görünürlüğünü tartışan ve çevirmenin kaynak ve erek metin arasındaki konumunun belirlenmesinde yararlanılabilecek "çevirmenin görünmezliği", "feminist çeviri", "çevirmenin sesi" ve "matriks normlar" kavramlarından yararlanılmıştır. Kaynak metin ve çeviriler, betimleyici-görgül yaklaşım ile özne olarak çevirmeni öne çıkaran yorumlayıcı-eleştirel yaklaşımı birleştiren "eklektik" bir yöntemle karşılaştırılmıştır. Sonuçta, Fatih Özgüven'in uyguladığı yabancılaştırma stratejileri, bu çalışmada feminist çeviri olarak ele alınan toplumsal cinsiyet ve biyolojik cinsiyet arasında yaptığı ayrım ve çevirisine eklediği çevirmenin önsözü ve dipnotlar göz önünde bulundurulduğunda görünür olduğu, kaynak kültüre yakın bir konumda yer aldığı saptaması yapılırken, Oya Dalgıç'ın uyguladığı yerlileştirme stratejileri ve metni erek okurlar için anlaşılır kılma çabasıyla erek kültüre daha yakın bir konumda bulunduğu ve çeviri yaklaşımını buna göre belirlediği söylenebilir.



Anahtar kelimeler: edebiyat çevirisi, çevirmenin görünmezliği, feminist çeviri, çevirmenin sesi, yerlileştirme, yabancılaştırma

Abstract:
Literary translator acts as a mediator while transferring a literary work which belongs to a certain culture, society and time to a different culture, society and time. Considering the translator's point of views, personality and creativity, it can be said that there is a positional relation among the translator, source culture and target culture. The aim of this study is to determine the literary translator's position between the source and the target culture. Virginia Woolf's "A Writer's Diary" and its two Turkish translations by Fatih Özgüven (1995) and Oya Dalgıç (2014) are chosen as a case study. The concepts "translator's invisibility", "feminist translation" and "translator's voice" which discuss the translator's visibility in the texts and paratexts are used as a theoretical framework. Another concept used to discuss translators' visibility in the study is "matrix norms". The source text and its translations have been compared through an eclectic method which combines the empirical-descriptive approach and critical-interpretive approach which emphasizes the individual translator's role in translation. It is concluded that Fatih Özgüven is visible in his translation and can be said to be closer to the source culture considering his foreignization strategies, the distinction he made between the gender and sex terms which is argued to be a feminist translation in this study and the translator's preface and footnotes he added. Oya Dalgıç can be said to be closer to target culture considering her domestication strategies and her efforts to make the text intelligible to target readers.


Keywords: literary translation, translator's invisibility, feminist translation, translator's voice, domestication, foreignization