Esbâb-ı nüzûl bağlamında Tevbe sûresinin getirdiği hükümler
Provisions brought by the surah at-Tawbah in the context of revelation reasons
Yazar: BEKİR ÖZKIZIL
Danışman: DOÇ. DR. MAHMUT ÖZTÜRK
Harran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Din = Religion

Özet:
Bu çalışmada Medine döneminin sonlarına doğru nâzil olan Tevbe sûresinde geçen ahkâmın sebeb-i nüzûl ile ilişkisi incelenmiştir. Bir giriş ve üç böümden oluşan bu çalışmayla ilgili özet olarak şunlar söylenebilir. Giriş bölümünde çalışmanın temel ölçüleri, araştırmanın konusu, önemi, amacı, bu konuyla ilgili diğer çalışma ve eserler hakkında bilgi verilmiştir. Birinci bölümde sebeb-i nüzûlün tarifi, mahiyeti, tarihi, sebeb-i nüzûlle ilgili önemli ilkeler ve konuyla ilgili tartışmalı alanlarla sebeb-i nüzûl ahkâm ilişkisi ele alınmıştır. Bunlara ek olarak Tevbe sûresi hakkında temel bilgiler verilmiştir. Bu minvalde sûrenin isimleri, bölümleri, indiriliş tarihi ve tarihsel ortamı, başında besmele bulunmaması ile ilgili tartışmalar, Tevbe sûresinin öncesi ve sonrası ile ilişkisi ve münasebeti konu edilmiştir. İkinci bölümde Tevbe sûresinin omurgasını oluşturan konulardan cihâd ve münâfıklar konusu işlenmiştir. Bu vesileyle genel olarak cihâdın tanımı, çeşitleri, kapsamı, Hz. Peygamber zamanındaki aşamaları ve fiili olarak farz olduğu zamanı incelenmiştir. Bunun yanında fiilî cihâdın örneklerinden sayılan ve sûrede geniş bir şekilde değerlendirmesi yapılan Tebûk ve Huneyn cihadı işlenmiştir.
Cihâdın yanında önemli bir yer tutan münâfıklar konusu da bu bölümde incelenmiştir. Nifâk ve münâfık kavramlarının semantik tahlilleri ele alınarak, münâfık kavramının Kur'an'da ilk kez kullanılmasıyla ilgili âyetler ve Kur'an'da münâfıkların özelliklerinin yanında, özel olarak Tevbe sûresinde geçen özellikleri sebeb-i nüzûl rivâyetleri ve ahkâm âyetleri bağlamında detaylı bir şekilde incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise cihâdla irtibatlı olan ve İslâmî literatürde önemli yer tutan infâk ve diğer bazı konular hakkında bilgi verilmiştir. Bu minvalde infâk, zekât ve sadaka kavramlarının tanımları, önemleri ve nübüvvet dönemindeki aşamalarıyla infâkın yapılacağı kişiler ve yerler, özel olarak Tevbe sûresinde infâkla ilgili âyetler sebeb-i nüzûl rivâyetleri ve sözkonusu âyetlerin getirdiği hükümler çerçevesinde detaylı bir şekilde incelenmiştir. Bu bölümde infâk kavramının yanısıra, tevbe konusu ve tevbeleri kabul edilen üç kişinin kıssaları ile tevbelerinin kabul edilmesi için kendilerini mescidin sütunlarına bağlayan diğer kişilerin durumları, münâfıklar ve müşrikler için istiğfâr konuları ele alınmıştır. Bölümün sonunda ise mescidler ve antlaşmalarla ilgili âyetler ve sûrede geçen diğer bazı konular ele alınmıştır. 

Anahtar Kelimeler: Tefsîr, Sebep, Ahkâm, Tevbe Sûresi, Cihâd, İnfâk, Nifâk,

Abstract:
In this study, the relationship between the decrees in the Surah at-Tawbah, which was sent down towards the end of the Madinah period, and the reasons of revelation was examined. The following can be said in summary about this study, which consists of an introduction and three parts. In the introduction, basic issues that need to be known about the reasons for revelation are discussed. In this context, the description, nature, history of the reasons for revelation, important principles about the reasons for revelation and its controversial areas related to the subject are discussed. In the first part, basic information about Surah at-Tawbah is given. In this regard, names, chapters of the sûrah, date of its revelation, and the discussions about the absence of basmalah at the beginning of the surah, the relationship with the Surah al-Anfal, which is the sûrah before it, and the next chapter, the Surah Yûnus, are discussed. In the second part, issues related to jihad and hypocrites, which are the main themes of the Surah at Tawbah, are discussed. On this occasion, the definition, types, scope of jihad and its de facto fardh time were examined. In addition, the jihads of Tabuk and Huneyn, which are considered as examples of actual jihads and are widely evaluated in the surah are mentioned.
In addition to jihad, issue of hypocrites, which has an important place is also examined in this section. The semantic analyzes of the concepts of nifâk (discord) and hypocrites were handled, and the verses related to the first use of the concept of hypocrite in the Quran and the characteristics of the hypocrites in the Quran were examined in detail in the context of the narrations of revelation reasons and the verses of judgment due to their special features in the Sûrah at-Tawbah. In the third part, information has been given on some subjects such as infâk (aid) and some other subjects that have important place in Islamic literature and related to Jihad. In this regard, the definition, importance and stages of the concepts of aid, zakât and relief in the period of prophethood and people and places to whom aid will be made; in particular, the verses related to aid in the Surah at-Tawbah, the reasons for their revelations, their rumors and the provisions brought by the said verses were examined in detail. In this part, besides the concept of aid, the subject of repentance (Tawbah) and the stories of three people whose repentance is accepted and the situations of other people who tied themselves to the pillars of the mosque for their repentance to be accepted; the issues that cannot be forgiven for hypocrites and polytheists were discussed. At the end of the section, the provisions regarding mosques and some other issues mentioned in the sûrah are examined.

Keywords: Jihâd, Nifâk, Hypocrite, Aid, Reason, Provisions, Surah at-Tawbah