Kemoterapi alan kanser hastalarının öz bakım davranışları ve etkileyen faktörler
Self-care behaviors in patients receiving chemotherapy and affecting factors
Yazar: GURBET BADURYERİ
Danışman: PROF. DR. ÖZLEM ASLAN
Ufuk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Hemşirelik Esasları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Davranış = Behavior ; Hemşirelik = Nursing ; Kanser hastaları = Cancer patients ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Özbakım = Self-care ; İlaç tedavisi = Drug therapy

Özet:
Kemoterapi ile meydana gelen yan etkiler sonucunda, hastalar fiziksel, ruhsal, sosyal yönden olumsuz etkilenir. Bu süreç, hastaların öz bakım davranışları ve yaşam kalitesi üzerinde de olumsuz etkilere yol açar. Araştırma, kemoterapi alan kanserli hastalarda öz bakım davranışlarının durumunu ve bunu etkileyen faktörleri belirlemek amacıyla, tanımlayıcı tipte bir çalışma olarak planlanmıştır.
Araştırma, 06.11.2019-23.02.2020 tarihleri arasında, Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi İbni Sina ve Cebeci Uygulama ve Araştırma Hastanesi Gündüz Tedavi Ünite'lerinde yapılmıştır. Örnekleme, kemoterapi ünitesinde tedavi gören, en az bir kür ve üzeri kemoterapi alan, 18 yaş ve üzerinde olan, sözel iletişim kurabilen 320 hasta alındı. Veriler, "Hasta Tanıtım Formu" ve "Kemoterapi Uygulanan Hastalarda Öz Bakım Yetersizliği Kuramına Göre Öz Bakım Davranışları Ölçeği" ile toplandı. Verilerin analizinde, SPSS (Version 22.0.) istatistik programında, tanımlayıcı istatistikler, t Testi, Kolmogorov-Smirnov Testi, Mann Whitney U Testi ve Kruskal Wallis Testi kullanıldı. Analiz sonuçları p<0,05 anlamlılık düzeyinde yorumlandı. 
Araştırmanın sonucunda, hastaların "Kemoterapi Uygulanan Hastalarda Öz Bakım Yetersizliği Kuramına Göre Öz Bakım Davranışları Ölçeği" nden aldıkları puan ortancası 78,50 (IQR=20,75) olarak bulunmuştur. Öz bakımı anlamlı düzeyde etkileyen faktörler; yaş, cinsiyet, eğitim düzeyi, çalışma durumu, meslek, gelir durumu, sosyal güvence varlığı, birlikte yaşanılan kişiler, BKİ, kronik hastalık varlığı, kanserin türü, metastaz varlığı, kür sayısı, alkol kullanma alışkanlığı, bakım desteği alma durumu, hastalık hakkında bilgi düzeyidir (p<0,05).  Kemoterapi sürecinde hastalara eğitim verilerek öz bakım ile ilgili bilincin artırılması, verilecek eğitimlerin hastaların öz bakımlarını etkileyebilecek faktörler göz önünde bulundurularak hastanın ihtiyacına yönelik hazırlanması önerilmektedir. 
Anahtar Sözcükler: Kanser, Kemoterapi, Orem, Öz bakım, Hemşirelik.

Abstract:
As a result of the side effects that occur due to chemotherapy, patients are adversely affected physically, mentally and socially. This process also has negative effects on the self-care behaviors and quality of life of patients. The research was planned as a descriptive study in order to determine the situation related to the self-care behaviors in cancer patients receiving chemotherapy and the factors affecting these behaviors.
This study was conducted between 06.11.2019-23.02.2020 with 320 patients admitted to the Outpatient Chemotherapy Unit of Ankara University School of Medicine at İbni Sina and Cebeci Health Research and Application Hospital. 320 patients who were treated at the chemotherapy unit, receiving at least one and more chemotherapy cycles, aged 18 and older and able to communicate verbally were included in research sample. Data were collected through "Patient Identification Form" and "Self-Care Behaviors Scale According to Self-Care Deficit Theory in Patients Undergoing Chemotherapy" by the researcher. In data analysis, descriptive statistics, t Test, Kolmogorov-Smirnov Test, Mann Whitney U Test and Kruskal Wallis Test in the SPSS (Version 22.0) statistical package were used. Analysis results were interpreted at p<0.05 significance level.
As a result of the research, the median score that patients obtained from the "Self-Care Behaviors Scale According to Self-Care Deficit Theory in Patients Undergoing Chemotherapy" was found to be 78,50 (IQR=20,75) . Factors significantly affecting self-care were age, sex, educational level, employment status, profession, income status, presence of social security, people living together with the patients, BMI, presence of chronic disease, diagnosis, metastasis, number of cycles, habit of alcohol consumption, receiving support for care, and level of knowledge on the disease (p<0,05). It is recommended to increase the awareness of self-care by providing education to the patients in chemotherapy process and to prepare the education to be given for the patient's need by considering the factors which may affect the self-care of the patients. 
Keywords: Cancer, Chemotherapy, Orem, Self-care, Nursing.