Türkiye'de yükseköğretim yönetimi: Tarihsel dönüşüm, sistem koordinasyonu ve kurumsal yönetişim
Higher education governance in Turkey: Historical transformation, system coordination and institutional governance
Yazar: HATİCE ERGİN KOCATÜRK
Danışman: PROF. DR. ENGİN KARADAĞ
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Eğitim tarihi = Educational history ; Koordinasyon = Coordination ; Kurumsal yönetim = Corporate governance ; Yönetişim = Governance ; Yükseköğretim = Higher education ; Yükseköğretim kurumları = Higher education institutions ; Yükseköğretim sistemi = Higher education system ; Üniversite yönetimi = University management

Özet:
Başta eğitim-öğretim, bilimsel araştırma ve topluma katkı olmak üzere çok ürünlü kurumlar olarak üniversitelerden beklentiler yüksektir. Bu çalışmanın amacı geçirdiği tarihsel değişim ve dönüşümler ışığında Türk Yükseköğretim sisteminin yapı ve işleyişini irdelemek, sisteme yönelik koordinasyon mekanizmalarını incelemek ve üniversitelerde gözlenen yönetişim modellerini analiz etmektir. Çalışmada eleştirel derleme yönteminden yararlanılmış ve ilgili literatür başta olmak üzere pek çok doküman önceden belirlenen kategorilere göre çalışmaya dâhil edilmiş ve incelenmiştir. Türk yükseköğretimi kısa geçmişine rağmen oldukça hızlı bir gelişme ve kurumsallaşma süreci geçirmiştir. Bu süreçte, politik ve toplumsal olaylardan fazlaca etkilenmiş ve bu durumlar değişiklikleri de beraberinde getirmiştir. Söz konusu değişiklikler nedeniyle hala yerleşmiş bir yükseköğretim geleneğinden söz edilmesi güçtür. Bununla birlikte, sistem üzerinde devletin ve yükseköğretim hizmetlerinin sunulduğu talep gruplarının baskısı yoğundur. Bürokratik, politik ve örgütlü anarşi modelleri kurumsal
yönetişimde sıklıkla gözlenmektedir. Türk yükseköğretim sisteminin kuruluşu ve gelişimi açısından çevresel savunmasızlığı yüksektir. Devlet ve piyasa kontrolü, sistemin özerk bir yapılanma içine girmesini engellemektedir. Üniversitelerde sıklıkla gözlenen çıkar grupları da kurumsal bir baskı unsurudur. Yükseköğretim kurumlarından beklentilerin gerçekleşmesi için öncelikle akademik kültürünün oluşması ve benimsenmesi gerekmektedir.

Abstract:
Universities are institutions from which expectations are high, mainly
education, research and societal contributions. The purpose of this study is to investigate
structure and function of Turkish higher education system in light of the historical
changes and developments, to examine coordination mechanisms towards the system and
to analyze governance models observed in universities. In the study, critical review method was utilized and in addition to related literature, many documents are included in the study according to categories determined before and examined. Turkish higher education system has gone through a rapid development and institutionalization process despite of its relatively short history. In this process, it has been affected by political and social events much and those events brought changes with. Because of the changes mentioned, it is hard to state that a higher education tradition maintained. Also, pressure of the government and market to which higher education services are presented on the system is intensive. Bureaucratic, political and organized anarchy models are observed during institutional governance often. Environmental vulnerability of Turkish higher education high in terms of foundation and development. Government and market control prevent the system to achieve an autonomous structure. Interest groups observed in universities often constitute for an institutional pressure factor. To realize expectations from higher education institutions, it is required to create and maintain an academic culture.