Hukuk devleti ve demokrasi kavramları arasındaki ilişki üzerine bir inceleme
An enquiry regarding the relation between the concepts of rule of law and democracy
Yazar: ALİCAN CANDOĞAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ENGİN TOPUZKANAMIŞ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / İnsan Hakları Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Radikal demokrasi = Radical democracy ; Sosyal demokrasi =   ; Sosyal hukuk devleti = Social legal state

Özet:
Demokrasi ve Hukuk Devleti kavramları arasındaki ilişki günümüzde çeşitli sorun ve soruşturmalara yol açmaktadır. Bu sorunlarla mukayese edilebilecek gelişmeler yaşamış olan Atina Demokrasisi ve Roma Cumhuriyeti örnekleri bünyesinde ilgili kavramlar irdelendiğinde demokrasi ve hukuk devleti ilişkisinin altında yatan kimi temel toplumsal olgulara ulaşılmaktadır. 
Bu olgulardan ilki demokrasinin Atina'da algılanışı biçimi ve teşekkülünün günümüz modern parlamenter demokrasilerinin aksine bir prosedür ya da sınırlı bir temsiliyet üzerine kurulu olmayıp, bilakis iktisadî, hukukî, siyasî ve cebrî yönleriyle bütüncül bir iktidar meselesi olduğudur. Buradaki spesifik bütüncül iktidar formülasyonu, "iktidar/yapabilirlik" şeklinde kavramsallaştırılmış olup; modern demokrasinin krizlerini anlamak için de bu kavramsallaştırma kullanılmıştır; zira modern demokrasi, önemli ölçüde soyut bir temsiliyete dayanmakta olup, halk iktidar/yapabilirliğin bütüncüllüğünden mahrumdur.
İkinci olgu ise Atina Demokrasisi ile benzer şartları sahip Roma Cumhuriyetin katı legalistik yapısının ve bu legalistik yapının sınıfsal hâmîlerinin hem demokratik taleplere hem de devasa askerî genişlemesi sonucunda kendisini içinde bulunduğu yeni toplumsal ve siyasî şartlara cevap vermekteki başarısızlığıdır. Cumhuriyet, demokratik talepleri bastırmak isterken -fiilen- kendisi de yok olmuştur. Bu yok oluşta popülizmin de etkisi bulunmakta ve özellikle de halkı iktidar/yapabilirlikten mahrum bırakan neoliberal hukuk düzeninin karşısına bugün de dikilen popülizm olgusu açısından önemli bir örnek teşkil etmektedir. Bugün için de demokrasi iktidar/yapabilirlik bağlamında yeniden tahayyül edilmeli ve gerek hukuk devletinin gerekse modern demokrasinin yaşadığı krizlerin ana kaynağı olan halkın iktidar/yapabilirlik yoksunluğu hedef alınmalıdır.



Anahtar Kelimeler: Demokrasi, Hukuk Devleti, İktidar/yapabilirlik, Atina, Roma, Neoliberalizm.

Abstract:
Today, the relationship between the concepts of democracy and the rule of law leads to various problems and investigations. When the related concepts are analysed within the examples of Athenian Democracy and the Roman Republic, which have experienced developments comparable to these problems, some fundamental social facts underlying the relationship between democracy and the rule of law are reached.
The first of these facts is that the way democracy was perceived and formed in Athens, unlike modern parliamentary democracies, was not based on a procedure or a limited representation but rather a matter of holistic power with its economic, legal, political and coercive aspects. The specific formulation of the holistic power here is conceptualised as "power/ability" and this conceptualisation is utilised to understand the crises of modern democracy; as modern democracy is based to a significant extent on abstract representation, and the people are deprived of the holism of power/ability.
The second phenomenon is the failure of the strict legalistic structure of the Roman Republic, which had similar conditions to Athenian democracy, and the failure of the class rulers of this legalistic structure to respond both to democratic demands and to the new social and political conditions in which it found itself as a result of its massive military expansion. While the Republic was trying to suppress democratic demands, it was itself - de facto - destroyed. Populism also played a role in this extinction and constitutes an important example for the phenomenon of populism, which is still being confronted today, especially against the neoliberal legal order that deprives the people of power/ability. Today, democracy should be re-imagined in the context of power/ability and the main source of the crises experienced by both the rule of law and modern democracy, the people's lack of power/ability, shall be targeted.

Keywords: Democracy, Rule of Law, Power/ability, Athens, Rome, Neoliberalism.