Kimya ders kitaplarının kök değerler açısından incelenmesi
Analysis of chemistry textbooks in terms of root values
Yazar: MEDİNE SULTAN AKDEMİR
Danışman: PROF. DR. SUAT ÜNAL
Trabzon Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Kimya Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ahlaki değerler = Moral values ; Ders kitapları = Textbooks ; Değerler = Values ; Değerler eğitimi = Values education ; Kimya = Chemistry ; Kimya dersi = Chemistry lesson ; Kimya eğitimi = Chemistry education ; Kitaplar = Books

Özet:
Bireyin eğitiminin bir toplumun gelişmesinde büyük etkisi vardır. Bireye verilen eğitimin kalitesi bireyin karakterini ve davranışlarını şekillendirir. Ailede ve okulda verilen eğitim, hem bireyin kendi kişiliğinin oluşmasında hem de toplumsal yaşama karşı değerlerin kazanılmasında önemli bir role sahiptir. Benimsenen değerler, bireyin düşünce ve davranışlarını şekillendirir ve onları toplumun bir parçası haline getirir. Verilen eğitimin sınırlarını çerçeveleyen ve kapsamını belirleyen en önemli faktör öğretim programlarıdır. Bu konuda öğretim programlarını destekleyen en önemli eğitim aracı ise ders kitaplarıdır. Bu bağlamda ders kitapları, öğrencilere sadece bir disipline ait bilgilerin değil, öğretim programındaki değerlerin de öğrencilere kazandırılmasında önemli araçlar olarak karşımıza çıkmaktadır.
 Bu çalışmanın amacı 9, 10, 11 ve 12. sınıf kimya ders kitaplarında yer alan metinleri 2018 kimya dersi öğretim programında yer alan kök değerler açısından incelemektir. Diğer bir ifadeyle bu çalışmada, kimya ders kitaplarındaki metinlerde 2018 kimya dersi öğretim programında belirtilen 10 kök değere ölçüde yer verildiği belirlenmeye çalışılmıştır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman inceleme modeli kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemini 2018 yılı kimya dersi öğretim programına göre hazırlanmış, dijital hali Eğitim ve Bilişim Ağında (EBA) yer alan, MEB yayınevine ait, 9, 10, 11 ve 12. sınıf düzeylerinin her birinden birer adet olmak üzere toplam dört kimya ders kitabı oluşturmaktadır. Çalışmada veri toplama aracı olarak; Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığının 18 Temmuz 2017 yılında hazırlamış olduğu "Müfredatta Yenileme ve Değişiklik Çalışmalarımız Üzerine" adlı dokümanında yer alan "Yenilenen Müfredatlarda Değerler ve Değerlerle İlişkili Tutum ve Davranışlar" başlıklı tablo (MEB, 2017) kullanılmıştır. Kitaplardan elde edilen verilerin analizinde betimsel analiz yöntemi kullanılmıştır. Genel olarak elde edilen bulgular incelendiğinde; MEB Yayınevine ait 9. 10. 11. ve 12. sınıf kimya ders kitaplarında en çok yer alan kök değerlerin "sorumluluk" ve "öz denetim", en az yer alan kök değerlerin ise "dostluk" ve "adalet" değerleri olduğu sonucuna varılmıştır. Ayrıca "dürüstlük" değerine hiçbir sınıf düzeyine ait kitapta rastlanılmamıştır. Çalışmanın sonunda kimya ders kitabı yazarlarının kök değerlerin kimya kitaplarına entegrasyonuna daha fazla önem vermesi ve kimya ders kitaplarının kök değerler açısından zenginleştirilmesi önerilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Değerler Eğitimi, Kimya Ders Kitapları, Kök Değerler, Doküman Analizi

Abstract:
The education of the individual has a great impact on the development of a society. The quality of the education given to the individual shapes the character and behavior of the individual. The education given in the family and at school has an important role both in the formation of the individual's own personality and in the acquisition of values against social life. Adopted values shape the thoughts and behaviors of the individual and make them a part of the society. The most important factor that frames the boundaries of the education given and determines the scope is the curriculum. Textbooks are the most important educational tool that supports the curriculum in this regard. In this context, textbooks appear as important tools in providing students not only with the knowledge of a discipline, but also with the values in the curriculum.
The aim of this study is to examine the texts in the 9th, 10th, 11th and 12th grade chemistry textbooks in terms of root values in the 2018 chemistry curriculum. In other words, in this study, it was tried to determine to what extent the 10 root values specified in the 2018 chemistry curriculum were included in the texts in the chemistry textbooks. The document analysis model, one of the qualitative research methods, was used in the research. The sample of the research consists of a total of four chemistry textbooks, one from each of the 9th, 10th, 11th and 12th grade levels, prepared according to the 2018 chemistry curriculum, available in the Education and Informatics Network (EBA) in digital form, belonging to the MEB publishing. As a data collection tool in the study; The table titled "Values in the Renewed Curriculum and Attitudes and Behaviors Related to Values" in the document titled "On Our Curriculum Renewal and Change Studies" prepared by the MEB Board of Education on July 18, 2017 (MEB, 2017). Descriptive analysis method was used in the analysis of the data obtained from the books. When the general findings are examined; it was concluded that the most common root values in the 9th, 10th, 11th and 12th grade chemistry textbooks belonging to the MEB Publishing were "responsibility" and "self-control", and the least common root values were "friendship" and "justice". In addition, the value of "honesty" was not found in any grade level chemistry textbook. At the end of the study, it is suggested that chemistry textbook authors give more importance to the integration of root values into chemistry textbooks and that chemistry textbooks should be enriched in terms of root values.

Keywords: Values Education, Chemistry Textbooks, Root Values, Document Analysis