Kent belleğinin dijital teknolojilerle geleceğe aktarılması için bir yöntem önerisi: Eskişehir Hamamyolu örneği
A method proposal for transferring urban memory to the future with digital technologies: Eskişehir Hamamyolu example
Yazar: ELİF ATICI TEKTAŞ
Danışman: PROF. DR. AYŞEN ÇELEN ÖZTÜRK
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Bina Bilgisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Anıları hatırlama işlevleri = Reminiscence functions ; Eskişehir = Eskişehir ; Kent arşivleri = City archives ; Kentsel bellek = Urban memory ; Sanal gerçeklik = Virtual reality

Özet:
İnsanlar yerleşik düzene geçtikleri andan itibaren, toplumsal bir paylaşım içerisine girmişlerdir. Toplumun paylaşımda bulunmasına imkân veren yerler ise kamusal mekânlar olmuştur.  Kentler, sadece içerisinde yaşayan insanların bireysel değil, aynı zamanda o kentin özüne işlemiş toplumsal yaşanmışlığın kayıtlı olduğu kamusal mekânlardır. Kente ait zaman içerisinde değişen dönüşen mekânlar, geçmiş zamandan itibaren bireysel ya da kolektif bellek sayesinde varlığını sürdürmektedir. Dolayısıyla toplumsal yaşanmışlığın izlerini taşıyan kamusal mekânlar, o kentin kültürünü ve belleğini anlatan hafıza mekânlarıdır. Kentler zaman içerisinde sürekli bir değişim ve dönüşüm içerisindedir. Kentsel mekânların bir kısmı değişip dönüşerek günümüze kadar gelirken, bazıları da tamamen yok olmaktadır. Kent belleğini temsil eden ve kimliğine etkisi olan mekânların bu bağlamda korunması oldukça önemlidir.  Kentte yaşayanların, bireysel ve toplumsal anılarını barındıran mekânların varlığını sürdürmesi, o bireylerin bulunduğu mekâna aidiyet duygusu hissetmesine ve ortak paylaşımda bulundukları mekâna sahip çıkarak, toplum olma bilincini yaşamalarını sağlamaktadır. Ancak zaman içerisinde doğal afetler, kentleşme politikaları vb. çeşitli nedenlerle kentsel mekânların değişim ve dönüşümleri kaçınılmaz olmaktadır. Aynı zamanda hafıza mekânlarının fiziksel olarak korunması mümkün olamamaktadır. Bu sebeple kentlerin hafıza mekânlarının korunmasında ve geleceğe aktarılmasında dijital teknolojiler önem kazanmaya başlamıştır.  Yapılan bu çalışmada Eskişehir'in kolektif belleğinin oluşumunda önemli yeri olan, ilk alışveriş ve sosyalleşme mekânı olarak Hamamyolu Çarşısı seçilmiştir. Sıcak suların varlığı nedeniyle çarşının yoğun kullanıldığı bölgenin 1940-1980 yılları arası mekânsal verileri toplanarak sanal gerçeklik ortamında yeniden inşa edilmiştir. Bu dönemlerde yaşayan bireylerle sanal gerçeklik deneyimi öncesi ve sonrası mülakatlarla anı-mekân verileri toplanmıştır. Tüm verilerle kolektif belleğin sürdürülebilirliği için bir dijital arşiv oluşturulmuştur. Sonuç olarak bu çalışma, kolektif belleğin dijital ortamda sürdürülebilirliğini sağlamak için bir yöntem önerisi sunmaktadır.

Abstract:
From the moment people settled down, they entered into a social sharing. Places that allow society to share are public spaces. Cities are public spaces where not only the individual people living in them, but also the social experiences embedded in the essence of that city are recorded. The spaces of the city that change and transform over time continue their existence thanks to individual or collective memory from the past. Therefore, public spaces that bear the traces of social experiences are memory spaces that express the culture and memory of that city. Cities are in constant change and transformation over time. While some of the urban spaces have changed and transformed and survived until today, some have completely disappeared. In this context, it is very important to protect the places that represent the city's memory and have an impact on its identity. The existence of spaces that hold the individual and social memories of those living in the city enables those individuals to feel a sense of belonging to the place they are in and to experience the awareness of being a society by taking care of the place they share in common. However, over time, natural disasters, urbanization policies, etc. Change and transformation of urban spaces are inevitable for various reasons. At the same time, it is not possible to physically protect memory places. For this reason, digital technologies have begun to gain importance in preserving the memory places of cities and transferring them to the future. In this study, Hamamyolu Bazaar was chosen as the first shopping and socializing place, which has an important place in the formation of Eskişehir's collective memory. Spatial data of the region, where the bazaar was used extensively due to the presence of hot waters, between 1940 and 1980, was collected and reconstructed in a virtual reality environment. Memory-space data were collected through interviews with individuals living in these periods before and after the virtual reality experience. A digital archive has been created with all data for the sustainability of collective memory. As a result, this study offers a method proposal to ensure the sustainability of collective memory in the digital environment.