Gaziantep ili ağızları(İnceleme-metin-dizin) Cilt 2
Dialects of Gaziantep province
Yazar: EMİNE SOYYİGİT
Danışman: PROF. DR. AHAT ÜSTÜNER
Fırat Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Ağızlar = Dialects ; Dil bilgisi = Grammar ; Dil bilim = Linguistics ; Gaziantep = Gaziantep ; Lehçeler = Dialects ; Türk lehçeleri = Turkish dialects

Özet:
Gaziantep, tarih boyunca her zaman önemli stratejik bir konumda olmuştur. Milattan önceki yüzyıllardan itibaren birçok önemli medeniyetin merkezi olan Gaziantep, Fırat Nehri ile Bereketli Hilal'in önemli bir kavşak noktasında yer alır. Milattan önceki yıllarda önemli devletlerin merkezi olan şehir, sonraki yıllarda Roma, Bizans, Abbasiler, Emeviler gibi devletlerin hakimiyetine girmiştir. Bölgeye 11. yüzyıldan itibaren Türklerin yerleşmesiyle birlikte burada Türk diline dayalı bir kültür oluşmaya ve Gaziantep ağzının temelleri atılmaya başlar.
 Bu çalışmaya Gaziantep merkez ve dokuz ilçenin tamamı dahil edilmiştir. Çalışmada öncelikle kapsamlı ve ayrıntılı bir saha araştırması ile tespit edilen yerlerdeki kaynak kişilerden metinler derlenmiştir. Daha sonra metinler, genel ses ve şekil bilgisi özellikleri açısından art zamanlı ve eş zamanlı yöntemle incelenmiştir. İnceleme sonucunda Gaziantep ilinde üç ağız bölgesi ve bu ağız bölgelerinin alt ağız bölgeleri tespit edilmiştir. Gaziantep ağzının, genel ses ve şekil bilgisi özellikleri bakımından Batı Grubu ağızları içerisinde yer aldığı; diğer taraftan Doğu ve Kuzeydoğu grubu ağızlarıyla da ortak özellikler gösterdiği anlaşılmıştır. Aynı zamanda bölge ağzının Azerbaycan Türkçesiyle de benzeşen kullanımlara ve söz varlığına sahip olduğu tespit edilmiştir. Çalışmanın sonunda da incelenen metinlerin gramatikal dizinine yer verilmiştir.

Abstract:
Gaziantep has always been in an important strategic position throughout history. Gaziantep, which has been the center of many important civilizations since the centuries before BC, is located at an important junction of the Fırat River and the Fertile Crescent. The city, which was the center of important states in the years before BC, came under the domination of important states such as Rome, Byzantium, Abbasids and Umayyads in the following years. With the settlement of Turks to the region since the 11th century, a culture based on the Turkish language began to form here and the foundations of the Gaziantep dialect began to be laid.
 Gaziantep center and all nine districts were included in this study. In the study, first of all, a comprehensive and detailed field research and texts from the source people were compiled from the places identified. Then, the texts were examined in terms of general phonetic and morphological features with diachronic and simultaneous methods. As a result of the examination, three dialect regions and lower dialect regions of these dialect regions were determined in Gaziantep. Gaziantep dialect is among the Western Group dialects in terms of general phonetic and morphological features; on the other hand, it has been understood that it has common features with the Eastern and Northeastern group dialects. At the same time, it has been determined that the dialect of the region has similar uses and vocabulary with Azerbaijani Turkish. At the end of the study, the grammatical index of the examined texts is included.