Bir kara ulaştırma koridorunda yük taşımacılığı tür seçiminin lojistik maliyete göre modellenmesi
Modelling mode choice decision of freight transportation based on logistics cost model in a ground transportation corridor
Yazar: SEVİL KÖFTECİ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. İSMAİL ŞAHİN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering
Dizin: Ulaşım = Transportation

Özet:
Yük taşımacılığı, ülke ekonomileri için çok önemli bir sektördür. Yük taşımacılığının doğru bir şekilde planlanması sadece doğru yatırım alanlarının belirlenmesini değil, çevre kirliliği, ticaretin gelişmesi, ekonomik büyüme gibi yaşam kalitesini arttırıcı etmenleri de olumlu etkiler.Ülkemizde yük taşımacılığında son yıllarda ağırlıklı olarak karayolunun kullanılmasından dolayı trafik kazaları, hava kirliliği gibi birçok olumsuz etkiler meydana gelmektedir. Bir ülkenin ulaştırma sistemi planlanırken temel amaç, bütün taşımacılık türlerinden dengeli bir şekilde faydalanmak olmalıdır. Yük taşımacılığında ağırlığın karayolu taşımacılığından kombine taşımacılığa verilebilmesi için, hangi etmenlerin tür seçimi kararını etkilediğini bilmek çok önemlidir. Bu etmenlerin saptanması ve iyileştirmelerin bunlara dayalı olarak yapılması halinde, gelecekteki tür seçimi kararlarının kombine taşımacılık yönünde olacağı düşünülmektedir.Doktora tez çalışmasının asıl amacı, müşteri gereksinimlerinin belirlenmesine dayalı olarak, yük taşımacılığında hangi faktörlerin taşımacılık sistemi tercihlerinin kombine taşımacılık yönünde değiştirilmesinde etkili olacağını belirlemektir. Günümüzde, taşımacılık faaliyetinin lojistik zincirin bir parçası olarak ele alınmasından dolayı, bu çalışmada yük taşımacılığı sistemi lojistik zinciri kapsamında ele alınmış ve lojistik maliyet modeline göre analiz yapılmıştır. Taşımacılık türü seçimi kararının modellenmesi için stokastik seçim modellerinden logit model kullanılmıştır. Elde edilen modellerin kalibrasyon işleminde, çok değişkenli istatistiksel analiz yöntemlerinden lojistik regresyon analizi kullanılmıştır. Analiz işleminde, üretim merkezi Çan'dan, dağıtım depolarının bulunduğu Antalya ili ve çevresine, karayolu ve kombine taşımacılıkla gerçekleştirilen seramik taşımacılığı verileri kullanılmıştır. Bu veriler, 2006 yılında Antalya'daki 14 adet firma ile anket yapılarak elde edilmiştir. En yüksek tahmin başarımına sahip olduğu belirlenen model, ürünü satın alanın tercihine göre belirlenmiş lojistik maliyete dayalı lojit tür seçim modeli olarak seçilmiştir. Seçilen model duyarlılık analizi uygulandıktan sonra, karayolu ya da kombine yük taşımacılığı tür seçimi kararında etkili etmenlerin taşımacılık maliyeti, taşımacılık süresi ve aktarma gecikmesi olduğu tespit edilmiştir. Tez çalışmasının en sonunda, kombine taşımacılık tercihini arttırmak amacı ile, kombine taşımacılığın geliştirilmesi için geçmiş yıllarda yapılmış çalışmalara da dayanılarak, modelleme sonucu tespit edilen etmenleri iyileştirmek için özel sektörün vagon sahipliğinin teşvik edilmesi, ürün tipine ve miktarına bağlı olarak esnek fiyat politikası uygulanması gibi kısa, orta ve uzun vadede politikalar önerilmiştir.

Abstract:
Freight transportation is a crucial sector for national economies. Planning freight transportation appropriately influenced not only determining correct investment area but also the factors, which positively affects living conditions, such as environment, trade and economy.Because highway transportation has been mostly used for freight transportation in our country, a number of negative impacts have occured, such as increased traffic accidents and air pollution. Primary goal in planning of nation-wide transportation system is to utilize all of the available modes in equilibrium. In order to be able to give priority to intermodal modes instead of highway mode alone in freight transportation, it is crucial to know which factors take place in mode-choice decisions. If these factors are determined and improvements are made accordingly, it is likely that the mode choice decisions in the future would be in favour of intermodal transportation.In this study, freight transportation system was undertaken within the context of logistics chain and analyzed by logistics cost model. For modelling mode choice decision, three logit models for different data were developed and used. In calibration process of the models, logistics regression analysis method of multivariate statistical analysis technique was used. In the analysis, data related with the ceramics transported to the city of Antalya and its surrounding area by highway and intermodal modes were used. These data were obtained in a survey conducted in 2006 with 14 ceramic merchants in Antalya. The model with the maximum forecast performance was chosen as the logit mode-choice model based on logistics cost determined according to preferences of the receiver. After sensitivity analysis carried out, for the chosen model, the most important factors for highway and intermodal freight transportation decision were determined as being the transportation cost, transportation time and transshipment delay. In conclusion, for increasing intermodal freight transportation preferences, short, medium and long term policies for changing these factors were proposed, such as encouraging the private sector to have their own railcars, and providing flexible price policy depending on product type and volume.