Seste boyutsallık ve boyutsal ses sistemlerinde dolby atmos teknolojisi
Spatial sound and dolby atmos technology in spatial sound systems
Yazar: CENK AKBULUT
Danışman: PROF. DR. CİHAN IŞIKHAN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Müzik Teknolojisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Müzik = Music
Dizin: Boyutsallık = Dimensionality ; Dolby atmos = Dolby atmos ; Ses = Voice ; Ses analizi = Voice analysis ; Ses bilim = Phonology ; Ses teknolojisi = Sound technology

Özet:
Ses; konum bilgisini algılama, seslerin geliş açısı, faz ilişkileri, tınısal farklılıklar ve gürlük gibi parametrelere bağlıdır. Buna bağlı olarak İlk Gelen Ses Kanunu, Haas Kanunları, Öncelik Etkisi, Gölge Etkisi, Dublex, ITD ve ILD, HRTF Tespitleri ve binaural işitme deneyleri gibi tespit, veri ve teoriler ortaya atılmıştır. Bu konularda yapılan çalışmalar geçmişten günümüze ses teknolojilerinin gelişimine yön vermiştir.
1887-1888 yılları arasında icat edilen fonograf ve gramofon ile seste elektrik dönemi başlamıştır. 1930'larda geliştirilen stereo'nun sinemada kullanılması ise ses sistemi araştırmalarını ivmelendirmiştir. Sistemlerin geliştirilmesine rağmen, kullanılan analog teknolojiler yüzünden dip gürültü problemleri rahatsızlık verici bir boyuttadır. Dolby, geliştirdiği yöntem ve ürünler ile bu sorunu büyük ölçüde çözmüş ve beğeni kazanmıştır.
21. yüzyıla kadar geliştirilen surround sistemler dönemi için başarılı sayılsa da, dikey düzlemdeki bir ses kaynağını konumlandırmayı sağlayacak başarılı bir ürün ortaya konulamamıştır. 90'lardan sonra üzerine düşülen SRS ve Ambisonic gibi yöntemler, HRTF verilerini kullanarak binaural etki yaratmış; ancak tam olarak hak ettiği ilgiyi görememiştir. Ses sistemlerinde başarı kazanmış Ray Dolby, dikey ses konumlama sorununu çözmek için 2012'de surround sistemine tepe hoparlörleri eklemiş ve geliştirdiği nesne tanımlama sistemi ile Atmos sistemini tanıtmıştır.
Bu çalışmada, boyutsal ses algısı perspektifinde ses sistemlerinin gelişimi, ayrıntıları ve dikey düzlemde ses konumlama sorununa bir çözüm arayışı olarak geliştirilen Dolby Atmos Sinema Ses Sistemi araştırılmıştır. Sistemi ilk kez Türkiye'ye getiren CinemaPink'in, I.C.T.A tarafından ödül alan İstanbul Etiler'deki AkMerkez Sinema Salonu yerinde incelenmiştir. Çalışma, boyutsal işitme üzerine araştırılan konuların yanı sıra Atmos sistemi kurulum ve çalışma detaylarını inceleyen ilk Türkçe akademik çalışmadır.
Anahtar Kelimeler: Dolby Atmos, Boyutsal Ses Algısı, Binaural İşitme.

Abstract:
Understanding of sound location information is related to parameters such as incoming sound angle, phase relations, timbre differences and amplitude. Accordingly, studies, data and theories such as First Wavefront, Haas Laws, Precedence Effect, Shadow Effect, Dublex Theory, ITD and ILD, HRTF and binaural hearing experiments have been put forward. Studies on these subjects have led to development of sound technologies from past to the present.
The electric sound era began with the phonograf and gramophone invented between 1887-1888. Sound system researches gathered momentum due to using stereo in cinema, which developed in the 1930's. Despite the developments on the systems, noise problems were given disturbance due to the analog technologies used. Ray Dolby has solved this problem to a great extent with the methods and products he has developed.
Although developed surround systems until the 21st century was considered successful for its era, no successful product has been put forward to localize a sound source in the vertical plane. After 90s, studied methods such as SRS and Ambisonic created binaural effects using HRTF data; however, they did not fully receive the attention they deserved. Dolby, which has been successful in sound systems, has added top speakers to its existing surround system in 2012 to solve the vertical sound localization problem, and introduced the Atmos system with the object identification system it has developed.
In this study, the development of sound systems in the perspective of spatial sound perception and the Dolby Atmos Cinema Sound System, which was developed as a search for a solution to the problem of sound positioning in the vertical plane, is studied. The owner of the first Atmos system setup in Turkey CinemaPink's I.C.T.A rewarded Atmos Cinema Hall in AkMerkez, Etiler, Istanbul was examined on-site. This is the first Turkish academic study examining Atmos system installation and operation study details as well as the researched topics on spatial hearing.
Key Words: Dolby Atmos, Spatial Sound Perception, Binaural Hearing.