Bir eser olarak ya da bir malzeme olarak çini
Tile as an artifact or as a material
Yazar: NURAN TURAN
Danışman: DOÇ. MİNE DİLBER
Kastamonu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Çini = Tile

Özet:
Geçmişten günümüze süregelen sanatlarımızdan belki de en çok ve çeşitli kullanım alanına sahip olan çini, Türk seramik sanatında oldukça önemli bir yer tutmaktadır. Dayanıklılığı, çok renkli olması, kullanım alanı genişliği ve estetik unsurlar barındırması ile çini, özellikle dekoratif bir kaplama malzemesi olarak mimari eserlerin çeşitli bölümlerinde tercih edilmiş ve mimari ile çininin gelişimi paralel şekilde devam etmiştir. Çini, mimarinin dışında kullanım eşyaları olarak da karşımıza çıkmaktadır. Bu ürünlerin tabak, kâse, sürahi gibi günlük yeme içme kapları ve biblo, oyuncak, tabure, kandil, kalemdan gibi farklı alanlarda kullanılan eşyalar olarak da üretildiği görülmektedir. Yapıldığı dönemin estetik ve sanatsal anlayışını da üzerinde barındıran çini, bu tez çalışmasında malzeme ya da eser olarak değerlendirilmesi açısından irdelenmiştir. Türklerde mimaride seramik kullanımının ilk örnekleri Uygurlar Dönemi'ne kadar gitmektedir. Türk tarihinde seramik kullanımı geniş bir dönemi kapsadığından dolayı inceleme konusu Selçuklu ve Osmanlı Dönemi çini niteliği taşıyan Türk seramikleri olarak sınırlandırılmıştır. Günümüzde de oldukça farklı amaçlar için üretilen ve kullanılan çiniye yeni bir bakış açısı kazandırmak amacı ile yapılan bu çalışmanın çini sanatına gönül vermiş olan ve gelecekte yetişecek çini sanatçılarına, mimarlara ve farklı disiplinlerde çalışma yapan konunun uzmanlarına çininin malzeme ya da eser olma özellikleri ile ilgili fikir vermesi açısından fayda sağlayacağı düşünülmektedir.

Abstract:
Tile, which has perhaps the most and diverse usage area among our arts from the past to the present, has a very important place in Turkish ceramic art. With its durability, multi-colored, wide usage area and aesthetic elements, tile has been preferred in various parts of architectural works, especially as a decorative coating material, and the development of architecture and tile has continued in parallel. Apart from tile architecture, it also appears as usage items. It is seen that these products are also produced as daily food and beverage containers such as plates, bowls, jugs, and items used in different areas such as trinket, toy, stool, oil lamp, pen box. Tile, which also contains the aesthetic and artistic understanding of the period in which it was made, has been examined in this thesis study in terms of being evaluated as a material or work. The first examples of the use of ceramics in architecture in Turks go back to the Uygur period. Since the use of ceramics in Turkish history covers a wide period, the subject of study is limited to Turkish ceramics with the characteristics of Seljuk and Ottoman period tiles. ıt is thought that this study, which was carried out with the aim of giving a new perspective to the tile produced and used for quite different purposes today, will be beneficial in terms of giving an idea about the properties of tile as a material or artifact to tile artists, architects and experts working in different disciplines who have set their hearts on tile art and will be trained in the future.