Cumhuriyet sonrasında inşa edilen endüstri yapılarının mimari değerlendirmesi: Kocaeli örneği (1923-1980)
Architectural evaluation of industrial buildings built after the Republic: The case of Kocaeli (1923-1980)
Yazar: SENEM MÜŞTAK SEVİNDİK
Danışman: PROF. DR. OYA ŞENYURT
Kocaeli Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Endüstri alanları, içinde barındırdıkları yaşam biçimi ile birlikte kent içerisindeki siyasi, sosyal ve ekonomik ilişkilerin doğrudan yansıdığı önemli bir kent fragmanıdır. Bu alanlarda kurulan mekânsal ilişkiler, kentliler için üretim amaçlarının yanı sıra kent belleğine dair anıları, yaşanmışlıkları ifade eden sosyal, tarihsel ve psikolojik anlamlar içermektedirler. Çağın ihtiyaçlarının değişmesiyle birlikte endüstriyel alanlar, çağdaş üretim teknolojilerinin ihtiyacı olan büyüklük, lojistik ve strüktürel ihtiyaçları karşılamadığında kimi zaman bulundukları yapıları terk etmekte ve yapı atıllaşmakta kimi zaman da ihtiyacı karşılamaya yönelik yeni mekânsal çözümler üretilerek kullanılmaya devam etmektedir. Bu bağlamda, kentsel alanlarda kalan bir dönemin ekonomik, siyasal ve sosyal hayatına, mimari tasarım ve yapı teknolojilerine ışık tutan bu yapıların yok olmadan önce geleceğe kalabilmesi için gündeme getirilmesi önem arz etmektedir. Tez kapsamında, Cumhuriyet Dönemi endüstrileşme süreçlerinin ilk adımlarının atıldığı ve coğrafik konumu, alt yapısı ile endüstrinin gelişmesine elverişli bir alan olması sebebiyle Türkiye'nin sanayi kenti olarak bilinen Kocaeli kenti seçilmiştir. Osmanlı İmparatorluğu'nun sonlanarak Cumhuriyet'in ilan edildiği 1923 yılından başlayarak 1980 yılına kadar Kocaeli il sınırlarında inşa edilmiş, ülkenin endüstri tarihinde önemli bir yeri olan ve kentli belleğinde yer etmiş endüstriyel yapı ve yerleşkelerin mimari tasarım ve mekânsal organizasyon bağlamlarında incelenmesi hedeflenmiştir. Kocaeli içerisinde belirlenen 16 endüstri tesisi; inşa edildiği yıl aralıklarına göre dört dönemde ele alınmıştır. Bu dönemler içerisinde özgün yapılar; endüstri kuruluşlarının kısa tarihçesinin ardından konumu, işlevi, mimari tasarım süreci ve mekânsal organizasyon ilişkileri, yapısal özellikleri ve inşa süreci, farklı zamanlarda geçirdiği dönüşüm süreçleri ve müdahaleler ile mevcut kullanım durumu kapsamlarında incelenmiş ve sonuç bölümünde yapılar genel olarak bu bağlamlarda kurdukları ilişkiler yönünden değerlendirilmiştir.

Abstract:
Industrial areas are an important fragment of the city in which the political, social and economic relations within the city are directly reflected, along with the lifestyle they contain. Spatial relations established in these areas include social, historical and psychological meanings that express memories and experiences of urban memory, as well as production purposes for the citizens. With the change in the needs of the age, when industrial areas do not meet the size, logistics and structural needs of contemporary production technologies, they sometimes leave the buildings they are in and the building becomes idle, and sometimes it continues to be used by producing new spatial solutions to meet the needs. In this context, it is important to bring these structures, which shed light on the economic, political and social life, architectural design and building technologies of a period remaining in urban areas, to the future in order to remain in the future before they disappear. Within the scope of the thesis, the city of Kocaeli, which is known as the industrial city of Turkey, was chosen because the first steps of the industrialization processes of the Republican Period were taken and it is a suitable area for the development of the industry with its geographical location, infrastructure. Starting from 1923, when the Ottoman Empire was ended and the Republic was proclaimed, until 1980, it was aimed to examine the industrial structures and settlements, which were built within the borders of Kocaeli
province, which have an important place in the industrial history of the country and have taken a place in the urban memory, in the context of architectural design and spatial organization. 16 industrial facilities determined in Kocaeli; It has been discussed in four periods according to the year intervals in which it was built. The buildings in these periods; after a short history of industrial establishments, their location, function, architectural design process and spatial organization relations, construction process, transformation processes and interventions at different times and current use were examined, and in the conclusion, the buildings were evaluated in terms of the relations they established in these contexts.