Otrar Bölgesi ve İslâm tarihindeki önemi: VI-XIII. yüzyıllar arası
The Region of Otrar and its significance in the history of Islam between the sixth and thirteenth century
Yazar: MURATBEK DARİBAY
Danışman: PROF. DR. AHMET TURAN YÜKSEL
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Tarih = History
Dizin: Orta Asya = Central Asia ; Otrar = Otrar ; İslam tarihi = Islamic history

Özet:
Orta Asya'da Otrar (Fârâb) önemli bir bölgedir. Zira bu bölge uzun süre İslâm hâkimiyetinde kalmış ve ilim ve kültür merkezi olmuştur. Otrar Siriderya'nın sağ sahili üzerinde Aris kolunun biraz güneyinde bir kasaba.VI-VIII. yüzyıllarda Otrar Siriderya'nın orta boyundaki meşhur şehirlerden biri, IX-XII. yüzyıllarda bölgenin baş şehri, XIII-XV. yüzyıllarda Orta Çağın büyük şehirlerden biri olmuştur. Daha sonraki XIX. yüzyılın ortalarında şehir tahribata uğrayarak kimsesiz ıssız bir hale gelerek Otrartöbe (Otrar tepe) diye isimlendirilen bir yığından ibaret kalmıştır.Otrar bölgesi erken çağdan IX. yüzyıla kadar Siriderya kıyısını yurt edinen Batı Türk, Türgiş, Karluk, Oğuz ve Kıpçakların hâkimiyeti altında kalmıştır.Otrar bölgesine Müslümanlar tarafından ilk fetih hareketleri Kuteybe b. Müslim kumandasında yapılarak 95/714 senesinde Fârâb fethedilmiştir. Ancak İslâmiyet'in Fârâb'a esaslı bir surette girmesi ancak 224-225/839-840'ta, Nuh b. Esed tarafından, İsfîcâb'ın itaat altına alınmasından sonra vuku bulmuştur. Hârizmşahlar'ın hâkimiyeti altına olan Otrar, Cengiz Han'ın Hârizmşah ülkesine gönderdiği 450 kişilik bir kervanın Otrar'da öldürülmesi ve istilâsı esnasında oynadığı rolden dolayı, hazin bir nâm bırakmıştır. Cengiz Han ile başlayan Moğol istilâsı bu bölgeler için bir felaket olmuştur. Birçok halkın siyasi, ekonomik, sosyal ve kültürel gelişmelerini uzun süre durdurmuştur.İslâm tarihi açısından baktığımızda Otrar bölgesi kültürel ve ilmi açıdan da gelişmiştir. Bu bölgeden Ebû Nasr Ismâîl b. Hammâd el-Cevherî el-Fârâbî (v. 400/1009) ile onun dayısı hem hocası Ebû İbrâhîm İshâk b. İbrâhîm el-Fârâbî (v. 350/961) ve çok yönlü âlim, filozof Ebû Nasr el-Fârâbî (v. 339/950) v.b. gibi büyük âlimler yetişmiştir. İnsanların sosyal ihtiyaçlarının karşılanmasında en önemli unsur olan paralar basılmış ve imar faaliyetleri açısından camiler inşa edilmiştir. Bu çalışmamızın amacı Otrar bölgesini tanıtarak, o bölgenin Müslümanlar tarafından fethedilme süreci ve İslâm kültürünün tesirlerini ortaya çıkarmaktır.

Abstract:
Otrar is an important region in Central Asia because it has remained under the control of Islam for long centuries and has been a center of science and culture. It is a town lying south of the Arys Branch of the Syr Darya River.The city of Otrar in the sixth and eighth centuries is one of the famous cities along the Syr Darya, being the capital city of the region in the ninth and twelfth centuries and one of the big cities in the thirteenth and fifteenth centuries in the Medieval Ages. In the mid nineteenth century, the city was ruined, turning into a desolate place and hill called ?Otrartöbe.?Until the ninth century, the region of Otrar had stayed under such Turkish tribes as Western Turks, Turgish, Qarluk, Oghuz, and Qipchaks who lived along the Syr Darya River.The first Muslim incursions into the region of Otrar were performed by Qutayba bin Muslim and Fârâb was conquered in the year 95 Hijri / 714 A.D. But the consolidation of Islam in Fârâb took place as late as the year 224-225 Hijri / 839-840 A.D. when N?h bin Asad seized Isfîjâb.The city of Otrar that was under the rule of the Khwarizmshahs left a tragic name because a caravan of 450 men sent by Genghis Khan were killed and sacked in Otrar and then Genghis seized and ruined the city. The Mongol invasion started by Genghis Khan became a calamity for these regions. The development of many people halted in political, economic, social, and cultural fields. Looking from the viewpoint of Islamic history, the region of Otrar flourished culturally and scientifically. This city produced such famous scholars as Abû Nasr Ismâîl bin Hammâd al-Jawharî al-Fârâbî (d. 400/1009) and his uncle and teacher Abû Ibrâhîm Ishâq bin Ibrâhîm al-Fârâbî (d. 350/961) and the great philosopher Abû Nasr al-Fârâbî (d. 339/950). In this city, there were minted coins which are the most important means in meeting people?s social needs and there were built many mosques.The purpose of this study is to give information about the region of Otrar, investigating the process of its Islamization and the influence of Islamic culture on it.