Tip 2 diyabeti olan bireylerde diyabet öz yönetim eğitiminin tedaviye uyum, ilaç kullanım öz yeterliliği ve diyabet öz yönetim düzeyine etkisi
The effect of diabetes self-management education on treatment compliance, medication self-efficacy and diabetes self-management level in adults with type 2 diabetes
Yazar: ŞEVVAL KALELİ
Danışman: DOÇ. DR. ALİME SELÇUK TOSUN
Selçuk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Bu araştırma, Tip 2 diyabeti olan bireylere uygulanan diyabet öz yönetim eğitiminin tedaviye uyum, ilaç kullanım öz yeterliliği ve diyabet öz yönetim düzeyine etkisinin incelenmesi amacıyla yapılmıştır. 
Bu çalışma ön test-son test, paralel grup randomize kontrollü deneysel bir çalışmadır. Bu çalışma 01 Mayıs 2023– 15 Nisan 2024 tarihleri arasında Konya Şehir Hastanesi Endokrinoloji Servisinde yatışı yapılan Tip 2 diyabeti olan bireylerde yapılmıştır. Araştırmanın örneklemini 35 müdahale, 35 kontrol grubunda olmak üzere toplam 70 Tip 2 diyabetli birey oluşturmuştur. Veriler; Kişisel Bilgi Formu, Diyabet Öz yönetim Skalası (DÖYS), Tip 2 Diabetes Mellitus Tedavisine Hasta Uyum Ölçeği ve Diyabet İlaç Kullanım Öz Yeterlilik Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Müdahale grubundaki bireylere taburculuk öncesi üç oturumdan oluşan tip 2 diyabet öz yönetim eğitim programı uygulanmıştır. Oturum süreleri 40-45 dakikadır. Aynı zamanda müdahale grubundaki bireylere taburculuk sonrası bireyin diyabet öz yönetimini değerlendirmek amacıyla birinci ve ikinci ayın sonunda iki telefon görüşmesi yapılmıştır. Kontrol grubuna ise rutin bakım dışında herhangi bir uygulama yapılmamıştır. Verilerin değerlendirilmesinde ki-kare analizi, bağımlı ve bağımsız gruplarda t testi, Mann Whitney U testi, Wilcoxon analizi kullanılmıştır. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir. 
Müdahale ve kontrol grubundaki bireylerin başlangıç ve müdahale sonrası diyabet öz yönetim ölçeği toplam ve alt boyut puan ortalamaları, tip 2 diabetes mellitus tedavisine uyum ölçeği toplam ve alt boyut puan ortalamaları (tutum ve duygusal faktörler, öfke duyguları alt boyutları hariç), diyabet ilaç kullanım öz yeterliliği ölçeği toplam ve alt boyut puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık olduğu saptanmıştır (p<0,05). Müdahale ve kontrol grubundaki bireylerin zamana göre (ön test-son test) bazı biyokimyasal değerleri (HDL hariç) puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık olduğu belirlenmiştir (p<0,05). 
Sonuç olarak tip 2 diyabeti olan bireylere verilen diyabet öz yönetim eğitiminin diyabet öz yönetimi, tedavi uyumunu ve ilaç kullanım öz yeterliliğini artırdığı ve biyokimyasal değerlerde iyileşmeler sağladığı saptanmıştır. Gelecek çalışmalarda birinci basamak sağlık hizmetlerinde diyabet eğitimi programının oturum sıklığı ve süresinin dikkate alınarak uzun süreli etkilerinin değerlendirildiği davranış değişimine yönelik araştırmalar planlanabilir.
Anahtar Sözcükler: Diyabet eğitimi; Hemşirelik; Öz yeterlilik; Öz yönetim; Tedaviye uyum

Abstract:
This study was conducted to examine the effect of diabetes self-management education applied on treatment adherence, medication self-efficacy and diabetes self-management in adults with Type 2 diabetes.
This study is a pre-test post-test, parallel group randomized controlled experimental study. It was conducted between 1 May 2023, and 15 April 2024, in the Endocrinology Department of Konya City Hospital with individuals hospitalized with Type 2 diabetes. The sample of the study consisted of a total of 70 individuals with Type 2 diabetes, with 35 in the intervention group and 35 in the control group. Data were collected using a Personal Information Form, the Diabetes Self-Management Scale (DSMS), the Diabetes Medication Self-Efficacy Scale, and the Patient Compliance Scale for Type 2 Diabetes Mellitus Treatment. Individuals in the intervention group were given a three-session diabetes education program before discharge. Each session lasted 40-45 minutes. Additionally, two follow-up phone calls were made at the end of the first and second months post-discharge to assess the type 2 diabetes self-management of individuals in the intervention group. The control group received no interventions other than routine care. In the evaluation of the data, Chi-square analysis, t-test for dependent and independent groups, Mann-Whitney U test, and Wilcoxon analysis were used. The level of statistical significance was accepted as p<0.05. 
It was found that there was a statistically significant difference between the intervention and control groups in terms of the mean total and subscale scores of the Diabetes Self-Management Scale before and after the intervention, the mean total and subscale scores of the Compliance Scale for Type 2 Diabetes Mellitus Treatment (excluding the attitude and emotional factors, and anger subscales), and the mean total and subscale scores of the Diabetes Medication Self-Efficacy Scale (p<0.05). Additionally, a statistically significant difference was found between the mean scores of some biochemical values (excluding HDL) over time (pre-test, post-test) in both the intervention and control groups (p<0.05). 
In conclusion, it was found that diabetes self-management education improved diabetes self-management, treatment compliance and medication self-efficacy level, and provided improvements in biochemical values in adults with Type 2 diabetes. Future studies may consider planning behaviour change-oriented research to evaluate the long-term effects of diabetes education programs, taking into account the frequency and duration of sessions in primary health care services.
Key Words: Diabetes education; Nursing; Self-efficacy; Self-management; Treatment compliance