Aydın Efeler'de aile sağlığı merkezlerine başvuran hastaların kolorektal kanser bilgi düzeyi, tutum ve davranışlarının değerlendirilmesi
Evaluation of the colorectal cancer knowledge level, attitude and behavior of patients applied to family health centers in Aydin Efeler
Yazar: HİKMET KAZIM COŞAR
Danışman: PROF. DR. AYFER GEMALMAZ
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile sağlığı merkezi = Family health center ; Aydın-Efeler = Aydın-Efeler ; Bilgi düzeyi = Level of knowledge ; Davranış = Behavior ; Kolorektal neoplazmlar = Colorectal neoplasms ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Tutumlar = Attitudes

Özet:
Giriş ve Amaç: Kolorektal kanser (KRK), yaygın görülen, önemli morbidite ve mortalite nedeni olan bir hastalıktır. Kolorektal kanserler tüm dünyada, erkeklerde en sık üçüncü sırada, kadınlarda en sık ikinci sırada yer almaktadır. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre 2018 yılında 1.8 milyon insan kolorektal kanseri tanısı almış, 862 bin ölüm kolorektal kansere bağlı gelişmiştir. KRK, dünya genelinde kansere bağlı ölümlerin ikinci önde gelen nedenidir. Etkili tarama programlarının uygulanmasıyla mortalite ve morbiditesi azalmaktadır. Çalışmamızda 50-70 yaş arası bireylerin kolorektal kanser taraması hakkındaki bilgi, tutum ve davranışlarının değerlendirilmesi ve sağlık inançlarının kolon kanserine ilişkin tarama davranışlarına etkisinin belirlenmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Çalışmamızı 2019 yılı Eylül ve 2020 yılı Şubat ayları arasında Aydın ilindeki dört ayrı aile sağlığı merkezinde yürüttük. Aile Sağlığı Merkezlerine kayıtlı 50-70 yaş arası 227 kişi çalışmaya dahil edildi. Katılımcıların sosyodemografik özelliklerini sorgulamak ve KRK hakkındaki bilgi düzeyi, tutum ve davranışlarını değerlendirmek amacıyla literatür eşliğinde hazırlanan anket ve katılımcıların sağlık inançlarının kolon kanserine ilişkin tarama davranışlarına etkisini değerlendirmek amacıyla KRK Sağlıklı İnanç Modeli Ölçeği yüz yüze görüşme tekniği ile uyguladık. Verilerin analizi ve değerlendirilmesi SPSS 21.0 ile yapılmıştır. İstatistiksel olarak anlamlı değer p<0,05 kabul edilmiştir.
Bulgular: Katılımcıların yaşları ortalama (standart sapma) 60,64 (6,29) idi. Katılımcıların
%58,6'sı kadın, %41,4'ü erkekti. Katılımcıların %49,3'ünün ailesinde kanser tanısı, %12,5'inin ailesinde KRK tanısı vardı. Katılımcıların %63,5'i KRK tarama testini duyduğunu, %92,6'sı KRK tarama testi yapılmasının gerekli olduğunu, %36,6'sı KRK tarama testi yapılması için en uygun merkezin ASM olduğunu, %70,5'i daha önce KRK tarama testi yaptırdığını belirtmiştir. Güven yarar alt boyutu puanı ailede kanser öyküsü olanlarda, Duyarlılık alt boyutu puanı lise ve üstü düzeyi eğitimi olanlarda, geliri giderden fazla olanlarda, bağırsak kanseri tarama testi yaptıranlarda, Engel alt boyutu puanı bağırsak kanseri tarama testi yaptırmayanlarda, Sağlık motivasyonu alt boyutu puanı lise altı düzeyi eğitimi olanlarda ve ailede kanser öyküsü olanlarda, Ciddiyet alt boyutu puanı ailede kanser öyküsü olanlarda istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha yüksekti.
Sonuç: Çalışmamızda katılımcıların büyük çoğunluğunun kolorektal kanser tarama testini duyduğunu ve yaptırdığını gördük. KRK taraması hakkında bilgisi olanların daha fazla tarama yaptırdığını gördük. Katılımcıların büyük çoğunluğu KRK tarama testi yapılmasının gerekli olduğunu, üçte biri KRK tarama testi yapılması için en uygun merkezin ASM olduğunu belirtti. Sağlık hizmeti sunumunda önemli rol oynayan ASM'lerin KRK tarama testindeki rolü arttırılmalıdır. Topluma sağlıklı yaşam davranışlarının kazandırılması için hekimlerin ve diğer sağlık personellerinin eğitmen ve danışman rollerini daha çok üstlenmesi gerekir. Özellikle risk grubunda olan fakat yadsıma davranışı geliştiren bireylere yönelik ayrı eğitim programları oluşturulabilir. Bireylerin kolorektal kanserin erken tanısına yönelik sağlık inançlarını belirlemek için nitel çalışmalar yapılmalı.
Anahtar kelimeler: kolorektal kanser, sağlık inancı, tarama

Abstract:
Introduction and purpose: Colorectal cancer (CRC) is a common disease with significant morbidity and mortality. Colorectal cancers are the third most common in men and the second most common in women all over the world. According to the data of the World Health Organization, 1.8 million people were diagnosed with colorectal cancer in 2018, and 862 thousand deaths developed due to colorectal cancer. CRC is the second leading cause of cancer-related deaths worldwide. Mortality and morbidity decreases with the implementation of effective screening programs. In our study, it was aimed to evaluate the knowledge, attitudes and behaviors of individuals between the ages of 50-70 about colorectal cancer screening and to determine the effect of health beliefs on screening behaviors related to colon cancer.
Materials and Methods: We conducted our study in four family health centers in Aydın between September 2019 and February 2020. 227 people between the ages of 50-70 registered with Family Health Centers were included in the study. In order to question the sociodemographic characteristics of the participants and to evaluate their knowledge, attitudes and behaviors about CRC, we applied the questionnaire accompanied by the literature and the CRC Healthy Belief Model Scale to evaluate the effect of participants' health beliefs on screening behaviors related to colon cancer using face-to-face interview technique. The analysis and evaluation of the data was done with SPSS 21.0. Statistically significant value was accepted as p <0.05.
Results: The mean age of the participants (standard deviation) was 60.64 (6.29). 58.6% of the participants were women and 41.4% were men. 49.3% of the participants had a diagnosis of cancer in their family, and 12.5% had a family history of CRC. 63.5% of the participants had heard about the CRC screening test, 92.6% required CRC screening test, 36.6% stated that the best center for CRC screening test was ASM, 70.5% previously He stated that he had a CRC screening test. Trust benefit sub-dimension score in those with family history of cancer, Sensitivity sub-dimension score in those with high school or above education, income above expenses, those who had bowel cancer screening test, Obstacle subscale score in those who did not have bowel cancer screening test, Health motivation sub-dimension score below high school level The severity sub-dimension score was statistically significantly higher in those with a family history of cancer in those with education and family history of cancer.
Conclusion: In our study, we found that the majority of the participants heard about the colorectal cancer screening test and had it done. We saw that those who had information about CRC screening had more scans. We saw that those who had information about CRC screening had more scans. The majority of the participants stated that CRC screening test is required, and one third of them stated that the most appropriate center for CRC screening test is ASM. The role of FHCs, which play an important role in health service delivery, in CRC screening test should be increased. Physicians and other healthcare professionals should assume the roles of trainers and consultants more so that the society can gain healthy living behaviors. Separate training programs can be created especially for individuals who are in the risk group but develop denial behavior. Qualitative studies should be conducted to determine the health beliefs of individuals for the early diagnosis of colorectal cancer.
Keywords: colorectal cancer, health belief, screening