Türk vergi hukukunda beyan esasının değerlendirilmesi
Assessment of declaration principle in Turkish tax law
Yazar: NEHİR DÖLEK
Danışman: PROF. DR. SELDA AYDIN
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Maliye = Finance
Dizin: Mali hukuk = Fiscal law ; Vergi Kanunu = Tax Code ; Vergi Usul Kanunu = Tax Procedural Code ; Vergi hukuku = Tax law ; Vergi mevzuatı = Tax legislation ; Vergi sistemi = Tax system ; Vergi tarhı = Tax assessment ; Vergi tevkifatı = Tax witholding ; Vergilendirme = Taxation

Özet:
Vergi, devletin meşru olduğu uzlaşı ile kabul edilmiş kamusal ihtiyaçları giderme amacı çerçevesinde mülkiyet hakkına doğrudan bir müdahale niteliği taşıyan bir olgudur. Hukuk düzeninde tanımlanmış olan vergiyi doğuran olayın gerçekleşmesi ile birlikte mükellef ve devlet arasında vergilendirme ilişkisi doğmakta ve somut vergi borcu, tarh işlemi ile belirlenmektedir. İdari bir işlem olan tarhiyat, beyan esasına ve beyan esasına dayalı olarak gerçekleştirilmesinin mümkün olmadığı durumlarda ihbarname esasına dayalı olarak gerçekleştirilmektedir. Bu nedenle, beyan esasına dayalı tarhiyat olağan tarhiyat yöntemi iken ihbarname esasına dayalı tarhiyat olağanüstü tarhiyat yöntemidir. Türk vergi hukukunda gelir, harcama ve servet üzerinden alınan vergilerin tarhiyatı kural olarak beyan esasına dayalı olarak gerçekleştirilmektedir. Beyan esası, vergiye ilişkin unsurların en iyi mükellef tarafından bilinebileceğini varsaymakta ve mükellefin iyiniyet kuralları çerçevesinde hareket edeceğini kabul etmektedir. Bu nedenle vergi ahlakı ve vergi bilinci ile yakından ilişkili olup başarılı bir biçimde uygulanabilmesi vergiye gönüllü uyumun sağlanabilmesine bağlıdır. Çalışmada beyan esasına dayalı tarh işlemi, vergilendirme süreci beyan esasına dayanan vergi türleri ve beyan esasında ortaya çıkan özellikli durumlar incelenmiş olup beyan esasının etkinliği değerlendirilmiştir.

Abstract:
Taxation is an institution that constitutes a direct intervention in property rights, aimed at meeting public needs, which are deemed legitimate and consensually accepted by the state. Once the taxable event, as defined by the legal system, occurs, a tax relationship is established between the taxpayer and the state, and the specific tax liability is determined through the assessment process. Assessment, as an administrative procedure, is carried out based on the declaration principle, and in cases where it is not feasible to base it on the declaration principle, it is conducted through notice-based assessment. Therefore, declaration-based assessment is the standard method, while notice-based assessment is an extraordinary method. In Turkish tax law, taxes on income, expenditure, and wealth are generally assessed based on the declaration principle. The declaration principle assumes that the taxpayer is the best party to know the elements related to taxation and expects the taxpayer to act in good faith. Thus, it is closely related to tax ethics and tax awareness, and its successful implementation depends on ensuring voluntary compliance with tax obligations. This study examines declaration-based assessment procedures, tax types where the taxation process relies on the declaration principle, and special situations arising from the declaration principle, evaluating the effectiveness of the declaration principle.