Kayseri kenti yerleşim alanının mühendislik jeolojisi özellikleri
Engineering geologi̇cal properties of the Kayseri̇ metropolitan area
Yazar: EBRU ÖZTÜRK
Danışman: DOÇ. DR. ERGUN KARACAN
Cumhuriyet Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2003
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
Bu çalışmada Kayseri kenti ve yakın çevresindeki jeolojik birimlerin jeomühendislik
özelliklerinin incelenmesi, değerlendirilmesi ve konu ile ilgili kişi ve
kuruluşların kullanımma sunumu amaçlanmıştır. Inceleme alanı yaklaşık 189 km bir
alana sahip olup Kayseri kent merkezini ve yakın çevresini kapsamaktadır. İnceleme
alanında yüzeyleyen kayaç birimleri; yaşlıdan gence doğru, Alt Miyosen yaşlı Yemliha
Formasyonu (aglomera), Alt Pliyosen yaşlı Pekmezlik Bazaltı, Üst Pliyosen yaşlı Göbü
Tüfü, İncesu İgnimbiriti, Çatakdere Tüfü, Velibaba Tüfü, Alt Pleyistosen yaşlı
Başakpınar Tüfü, Alt Pleyistosen yaşlı Alakuşak İgnimbiriti, Üst Pleyistosen yaşlı
Endürlük lavları (andezit) ve Alidağ Domu (andezit), Hisarcık Lavları (bazalt) ve
Holosen yaşlı alüvyondan oluşmaktadır.
Bu çalışma kapsammda inceleme alanının 1 :25.000 ölçekli mühendislik jeolojisi
haritası ve eğim haritası hazırlanmıştır. Mühendislik jeolojisi haritalaması kapsamında
jeolojik birimlerin dayanımları ve sıvılaşma hassasiyetleri belirlenmiştir.
Mühendislik jeolojisi çalışmaları kapsamında, jeolojik birimlerden alınan
örnekler üzerinde laboratuvarda indeks özellik deneyleri yapılmıştır. İnceleme alanında
yüzeyleyen kayaçlarm kuru birim hacim ağırlık değerleri açısından, andezitlerin
"düşük", bazaltların "orta", aglomeralarm "yüksek", ignimbiritlerin "çok düşükdüşük"
, tüflerin "çok düşük", ağırlık değerlerine sahiptir. Porozite değerleri açısmdan
andezitlerin" orta", bazalt ve aglomeraların "düşük", ignimbiritlerin "yüksek-çok
yüksek", tüflerin "çok yüksek" porozite değerlerine sahip oldukları belirlenmiştir.
ISRM (1981) tarafından önerilen smıflama sistemine göre andezitler, bazaltlar, ignimbiritler "yüksek", aglomera "orta", tüfler "çok düşük" dayanıma sahip kayaçlar
olarak sınıflandırıimıştır. Bazalt, aglomera, ignimbirit, tüf üzerinde yapılan Schmidt
çekici deneyleri sonucunda elde edilen geri tepme sayılarının istatiksel değerlendirmesi
sonucunda andezit, bazalt ve ignimbiritlerin "Sert kaya", aglomeralar "Az sert kaya",
tüfler "Az yumuşak kaya" olarak tanımlanmışlardır.
İnceleme alanı ve yakın çevresi 3. derece deprem kuşağında bulunmaktadır.
Kayseri ve çevresinde en şiddetli depremler Kayseri merkez ve Kayseri' nin güney ve
güneybatısından geçen faylara bağlı olarak Kayseri' nin kuzeyinden geçen Kızılırmak
Fayı ile buna bağlı tali fayların hareketi sonucunda oluşmuştur. Bu depremlerin
magnitüdü 4-5 arasındadır. Diğer taraftan mevcut değerlere göre Kayseri merkez ve
çevresinde magnitüdü 5 şiddetinden yukarı olabilen başka depremlerin olabileceği
ortaya çıkmaktadır. Kayseri kenti ve civarında yer alan tali faylar çalışma alanı
içerisinde bulunmaktadır. Sonuç olarak Kayseri kenti ve civarında bundan sonra
yapılacak yer seçimi ve yapılaşma çalışmalarında zeminlerin jeo-mühendislik
özelliklerin ve bölgenin depremselliğin gözönünde bulundurulması sağlıklı ve güvenli
bir kentleşmeye önemli katkı sağlayacaktır.

Abstract:
The aim of this investigation is to determine and evaluate the geo-engineering properties
of the geological units within the Kayseri metropolitan area and its vicinity, and to
present the data obtained from the studies to related organizations. The study area is
about 189 km2 which covers Kayseri metropolitan area and its vicinity. The Iithological
units cropping out in the study area consist of Lower Miocene Yemliha Formation
(agglomerate); Lower Pliocene Pekmezlik Basalt; Up per Pliocene Göbü Tuff, İncesu
Ignimbrite, Çatakdere Tuff, Velibaba Tuff; Lower Pleistocene Başakpınar Tuff,
Alakuşak Ignimbrite; Upper Pleistocene Endürlük Lava (andesite), Alidağ Dome
(andesite), Hisarcık Lava (basalt), and Holocene alluvium.
1/25.000 scaled engineering geology and slope maps were prepared within the scope of
the study. Engineering geology mapping covers the strength and Iiquefaction properties
of the geological units.
Index properties of the samples taken from geological units were determined in
the laboratory. Regarding dry unit weight andesite, basalt, agglomerate, ignimbrite, and
tuff have "low", "medium", "high", "very low-Iow", and "very low" values, respectively.
Porosities of the basa lt and agglomerate, ignimbrite and tuff are as "low", "high", and
"very high"respectively. According to the classification system proposed by ISRM
(1981) andezite, basalt, and ignimbrite have "high", agglomerate has "medium", and
tuff has "very low" strength values. Based on the Scmidt hammer test data andesite, basalt and ignimbrite were described as "hard rock", "slightly hard rock", and "slightly
soft rock", respectively.
The study area and its vicinity is situated within 3rd earthquake zone. The highest
magnitude earthquake that occurred in Kayseri and its environs are related to the
movements of the faults to the south and southwest of the Kayseri, and Kızılırmak Fault
and secondary faults. The magnitudes of the these earthquakes ran ge between 4-5. it is
probable to occur the earthquakes that have magnitudes higher than 5 in Kayseri and
its vicinity. The above mentioned secondary faults are situated in the study area. As a
conclusion the geo-engineering properties and sesmicity of the Kayseri and its vicinity
must be taken into consideration for settlement area selection and construction; this will
make an important contribution to the safety of the urbanization.