Önvarsayım ve Türkçede önvarsayım tetikleyicileri
Presupposition and presupposition triggers in Turkish
Yazar: NAZİK BOZDOĞAN
Danışman: PROF. DR. ERDOĞAN BOZ
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Dil bilgisi = Grammar ; Dil bilim = Linguistics ; Edimsellik = Performativity ; Türkçe = Turkish ; Önvarsayım = Presupposition

Özet:
Mantık ve felsefe alanlarında ortaya çıkan, daha sonraları dilbilim çerçevesinde gerçekleşen tartışmalara konu olan önvarsayım, dile getirilenden daha fazlasını alıcıya aktarmayı sağlayan örtülü anlam unsurlarından biridir. Gönderici, iletişim esnasında alıcının zihninde daha öncesinden var olduğunu düşündüğü bilgileri, mevcut arka plan bilgisine dayanarak önvarsayar. Başlangıçta önermelerin doğruluk değeri ile ilişkilendirilerek anlambilimsel çerçevede ele alınan önvarsayım, özellikle 1970'li tarihlerden itibaren daha çok edimbilimsel çerçevede ele alınmıştır. 
Bu tez çalışmasında önvarsayımların ortaya çıkmasını sağlayan önvarsayım tetikleyicileri farklı araştırmacıların sınıflandırmaları dikkate alınarak incelenmiş ve Türkçede önvarsayımı tetikleyen unsurlar belirlenmeye çalışılmıştır. Levinson ve Yule'un önvarsayım tetikleyicileri sınıflandırmasına dayanarak Yılmaz Karakoyunlu tarafından yazılan "Salkım Hanım'ın Taneleri" adlı romandan aynı adla uyarlanan ve senaryosu Etyen Mahçupyan ve Tamer Baran tarafından yazılan sinema metni üzerinde önvarsayım tetikleyicileri tespit edilmeye çalışılmıştır. Toplamda 171 sekanstan oluşan senaryonun 31 sekansına ait 60 örnek incelenmiş olup toplam tetikleyicilerin %16'sını varoluşsal, %45'ini sözlüksel ve %39'unu yapısal önvarsayım tetkleyicilerinin oluşturduğu gözlenmiştir.

Abstract:
The presupposition, which emerged in the fields of logic and philosophy and later became the subject of discussions within the framework of linguistics, is one of the implicit meaning factors that enable to convey more than what is expressed to the addressee. During communication, the addressor presupposes information that it thinks already exists in the mind of the addressee, based on available background information. The presupposition, which was initially handled in a semantic framework by associating it with the truth value of propositions, has been handled more pragmatically since the 1970s.
In this thesis, the presupposition triggers that lead to the emergence of presuppositions were examined by taking into account the classifications of different researchers, and the factors that triggered the presupposition in Turkish were tried to be determined. Based on Levinson and Yule's classification of presupposition triggers, it was tried to determine the presupposition triggers on the scenario adapted from the novel "Salkım Hanım'ın Taneleri" by Yılmaz Karakoyunlu with the same name and written by Etyen Mahçupyan and Tamer Baran. In total, 60 examples of 31 sequences of the scenario consisting of 171 sequences were examined, and it was observed that 16% of the total triggers were existential, 45% lexical and 39% structural presupposition triggers.