Bir aile hekimliği birimine kayıtlı hastaların farmakofobi durumlarının değerlendirilmesi
Evaluation of pharmacophobia status of patients registered in a family medicine unit
Yazar: HARUN ÇOLAK
Danışman: UZMAN ZEYNEP AŞIK
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesi​ / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Birinci basamak sağlık hizmetleri = Primary health care ; Farmakofobi = Pharmacophobia ; Kronik hastalık = Chronic disease

Özet:
Giriş: İlaç kullanımına karşı duyulan korku olarak bilinen farmakofobi, tedavilerin sürdürülmesinde önemli bir etkendir. Hastaların ilaç uyumunun sağlanması ve ilaçların etkin kullanılması için farmakofobinin hastalar üzerindeki etkilerinin uygun şekilde değerlendirilmesi gereklidir. Farmakofobik durum, psikiyatrik bir hastalıktan daha çok, ilaç kullanımının kişi üzerindeki uyum sorunu olarak kendini göstermektedir. 
Bu çalışmada, birinci basamak sağlık hizmeti sunan bir aile sağlığı merkezinde takip edilen bireylerin farmakofobi durumları ve farmakofobi ile ilişkili durumlar incelenmiştir.
Gereç ve Yöntem: Çalışmamız Antalya ili, Manavgat ilçesi Oymapınar Aile Sağlığı Merkezi bölgesinde yaşayan ve 01 Eylül 2020 ile 31 Mart 2021 tarihleri arasında takip edilen 18 yaş ve üzeri bireyler üzerinde yapılmıştır. Çalışmaya katılan kişiler, Türkiye Kronik Hastalıklar ve Risk Faktörleri Sıklığı Çalışmasına göre sık karşılaşılan kronik hastalıklardan en az bir hastalığı olan kişiler arasından, randomize şekilde seçilmiştir. Katılımcılara araştırmacılarca geliştirilen sosyodemografik verilerini, farmakofobi durumlarını ve ilaç kullanım özelliklerini değerlendiren araştırma soruları sorulmuştur. Yanıtlar kayıt altına alınarak istatistiksel analiz yapılmıştır. Anlamlılık düzeyi p<0,05 şeklindedir.
Bulgular: Çalışmaya toplam 272 kişi katılmıştır. Araştırmaya katılan hastaların yaş ortalaması 59.41±11,3 olarak saptanmıştır. Katılımcıların 125'i erkek, 147'si kadındır. Katılımcıların 218'i (%80,14) tedavi süresince ilaçlarını tam bir uyum ile kullanmadıklarını belirtmiştir. En sık düzenli ilaç kullanımı diyabetes mellitus hastalarında görülmüştür. Farmakofobik bireylerde, farmakofobik olmayan bireylere göre daha yüksek oranda günlük ortalama ilaç kullanımı görülse de aralarında istatistiksel bir fark saptanmamıştır. Kronik hastalıklara göre ayrılan gruplar kendi içlerinde farmakofobi yönünden değerlendirildiğinde, sosyoekonomik özelliklerde bir fark görülmemiştir. Sosyoekonomik ve klinik şartlardan bağımsız olarak farmakofobi sıklığı oldukça yüksek bulunmuştur.
Sonuç: Dünya çapında artan yaşam süresi nedeniyle kronik hastalıklar ile karşılaşma ihtimalimiz artmıştır. Yapılan çeşitli çalışmalarda farmakofobinin yaygınlığı %30-50 arasında saptanmıştır. Bizim çalışmamızda ise farmakofobi sıklığı yaklaşık %80'dir. Oranın literatüre göre yüksek olma sebebi katılımcılarımızın en az bir kronik hastalığının bulunması ve/veya katılımcıların sosyodemografik özellikleri nedeniyle olabilir. 
Çalışmamızda ve daha önceki çalışmalarda da görüldüğü gibi, kişilerin kullandıkları ilaç sayısının günlük olarak üçün üzerinde bulunması ve ilaç rejimlerindeki sıklaşma ilaç uyumsuzluğunu ve farmakofobiyi arttırmaktadır. Bunu önlemek için özellikle uzun süreli ve fazla sayıda ilaç kullanması gereken kişilere sağlık profesyonelleri tarafından yapılacak olan bilgilendirmeler çok önemlidir.

Abstract:
Objective: Pharmacophobia, known as the fear of drug use, is an important factor in the continuation of treatment. It is necessary to evaluate the effects of pharmacophobia on patients in order to ensure drug compliance and effective use of drugs. Pharmacophobic situation manifests itself as a problem of adaptation of drug use on the person rather than a psychiatric disease.
In this study, pharmacophobia and pharmacophobia-related situations of individuals followed in a family health center providing primary health care were examined.
Material and Method: Our study was carried out on individuals aged 18 and over, living in the Oymapinar Family Health Center region of Antalya province, Manavgat district and followed up between September 1, 2020 and March 31, 2021. Persons participating in the study were randomly selected among those who have at least one of the most common chronic diseases according to the Chronic Diseases and Risk Factors Survey in Turkey. Then, the participants were asked research questions that evaluated their sociodemographic data, pharmacophobia status and drug use characteristics developed by the researchers. The answers were recorded and statistical analysis was performed. The significance level is p<0.05.
Results: A total of 272 people participated in the study. The mean age of the patients participating in the study was 59.41±11.3 years. One hundred twenty five of the participants were male and 147 were female. Two hundred eighteen of the participants (80.14%) stated that they did not use their medications with full compliance during the treatment. The most frequent regular drug use was seen in patients who have diabetes mellitus. Although the average daily drug use was higher in pharmacophobic individuals than in non-pharmacophobic individuals, no statistical difference was found between them. When the groups separated according to chronic diseases were evaluated in terms of pharmacophobia, no difference was observed in socioeconomic characteristics. The frequency of pharmacophobia was found to be quite high regardless of socioeconomic and clinical conditions.
Conclusion: Due to the increasing life expectancy around the world, the probability of encountering chronic diseases has increased. In various studies, the prevalence of pharmacophobia was found to be between 30-50%. In our study, the frequency of pharmacophobia was approximately 80%. The reason why the rate is higher than the literature may be due to the presence of at least one chronic disease of our participants and/or the sociodemographic characteristics of the participants.
As seen in our study and previous studies, the fact that the number of drugs used by individuals is more than three per day and the frequency of drug regimens increases drug non-compliance and pharmacophobia. In order to prevent this, it is very important to inform people who need to use long-term and excessive medication by health professionals.