Erken Saka dönemi Doğu Avrasya coğrafyası elit kurganlarındaki altın giyim kuşam kompozisyonları -Tarbağatay ve Sarıarqa buluntu sahaları örneğinde-
Golden habiliments compositions in elite kurgans of the Eastern Eurasian geography in the Early Saka period -In the case of Tarbagatai and Saryarka find areas-
Yazar: EMRE SEVİNÇ
Danışman: PROF. DR. YUNUS KOÇ
Hacettepe Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Türkiyat Araştırmaları Ana Bilim Dalı / Türkiyat Araştırmaları Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Sanat Tarihi = Art History ; Tarih = History
Dizin: Bozkır coğrafyası = Steppe geography ; Bozkır kavimleri = Steppe tribes ; Bozkır kültürü = Steppe culture ; Kültür = Culture ; Kültürel miras = Cultural heritage ; Türk sanatı = Turkish art

Özet:
Altın giyim kuşam kompozisyonu kavramı, Erken Demir Çağı'nda, elitlere ait kurganlarda ulaşılan, bir kompozisyon çerçevesinde vücuduna altın ile süslü giyim buluntuları giydirilmiş, altın aksesuarlar takılmış ve altın ile kaplanmış silahlar kuşatılmış iskeletleri ifade etmektedir. Tez çalışması MÖ 8. ile MÖ 6. yüzyıllar arasına tarihlenen Erken Saka Dönemi'ndeki altın giyim kuşam kompozisyonlarını incelemektedir. Çalışmanın odaklandığı genel coğrafi ölçek Doğu Avrasya coğrafyasıdır. Bu çerçeve içinde bulunan, soyguna uğramamış olan kurganlarda ulaşılan altın giyim kuşam kompozisyonu örnekleri, kavramın genel hatlarının oluşturulmasını sağlamıştır. Odaklanılan özel coğrafi ölçek, temel bulgular olarak adlandırılan, Doğu Avrasya coğrafyası içinde kalan, Tarbağatay ve Sarıarqa buluntu sahalarıdır. Bu bölgeye odaklanılmasının sebebi, bu çerçevedeki altın giyim kuşam kompozisyonlarının bazı parçalarının soygun ve yıpranma problemleri sebebi ile kısmen ya da tamamen ortadan kalkmış olmasıdır. Bu durum kompozisyonların parçalarının sayısının azalmasına, bütünlüğünün bozulmasına ve senaryolaştırmasının yapılamamasına sebep olmuştur. Ortaya çıkan bu eksiklikler, tez çalışmasına sebep olan problem olarak seçilmiştir. Araştırma, söz konusu eksiklikleri tamamlamak için yardımcı bulgulardan yararlanmıştır. 1 Numaralı Yardımcı Bulgu Grubu MÖ 8. ile MÖ 6. yüzyıllar aralığında Doğu Avrasya coğrafyasında karşılaşılan soyguna uğramamış buluntu ortamlarında ulaşılan altın giyim kuşam kompozisyonlarıdır. 2 Numaralı Yardımcı Bulgu Grubu Ahamenişler döneminde, günümüz İran coğrafyasında oluşturulmuş olan Saka rölyefleridir. İncelemenin birbiri ile sarmal bir ilişki içinde olan amaçlarından birincisi Tarbağatay ve Sarıarqa buluntu sahalarında karşılaşılan altın giyim kuşam kompozisyonlarını tanıtmak, bu kompozisyonların açıklanmasına karşılaşılan eksiklikleri ortadan kaldırmak; ikincisi Doğu Avrasya ölçeğinde, soyguna uğramamış buluntu ortamlarında ulaşılan altın giyim kuşam kompozisyonlarının çerçevesini çizmek; üçüncüsü altın giyim kuşam kompozisyonu kavramının tanımını yapmak ve temel özelliklerini belirlemektir. Çalışmada, araştırma yönteminin standartlaştırılması amacıyla "IMRDC" araştırma tasarımı sistemi kullanmıştır.

Abstract:
The concept of golden habiliments composition refers to the skeletons found in the kurgans belonging to the elite in the Early Iron Age, who were dressed in gold-adorned clothing finds, gold accessories, and gold-plated weapons within the framework of a composition. The thesis analyses golden habiliments compositions from the Early Saka Period, dating between the 8th and 6th centuries BC. The general geographical scale that the study focuses on is the geography of Eastern Eurasia. Within this framework, the examples of golden habiliments composition found in the kurgans, which were not robbed, provided the general outlines of the concept. The specific geographical scale of focus is the Tarbagatai and Saryarka areas within the geography of Eastern Eurasia, referred to as the main finds. The reason for focussing on this area is that some of the golden habiliments compositions in this context have partially or completely disappeared due to robbery and wear and tear. This situation led to a decrease in the number of parts of the compositions, disruption of their integrity, and the inability to script them. These deficiencies were chosen as the problem that caused the thesis study. The study utilised auxiliary findings to fill these gaps. Auxiliary Find Group No. 1 consists of golden habiliments compositions found in non-robbed finds from Eastern Eurasia between the 8th and 6th centuries BC. Auxiliary Find Group No. 2 is the Saka reliefs created during the Achaemenid period in the geography of modern Iran. The first of the aims of the study, which is in a spiral relationship with each other, is to introduce the golden habiliments compositions encountered at the Tarbagatai and Saryarka find areas and to eliminate the deficiencies encountered in the explanation of these compositions. The second is to draw the framework of golden habiliments compositions found in non-robbed find environments on the scale of Eastern Eurasia. The third is to define the concept of golden habiliments composition and to determine its basic characteristics. In the study, "IMRDC" research design system was used to standardise the research method.