Tanzimat'tan Cumhuriyet'e Kilis'te modern eğitim
Contemporary education from reorganisation (Tanzimat) to the Republic period in Kilis, Turkey
Yazar: ALİ AKDENİZ
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET ALİ YILDIRIM
Kilis 7 Aralık Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Tarih = History
Dizin: Eğitim = Education ; Eğitim tarihi = Educational history ; Kilis = Kilis ; Liseler = High schools ; Modern eğitim = Modern education ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Rüşdiye mektepleri = Rushdiye schools ; Tanzimat Dönemi = Tanzimat Period

Özet:
Eğitim, birçok devletin hem yükselmesinde hem de yok olmasında tarih
çağları boyunca en önemli etkenlerden birisi olmuştur. Osmanlı Devleti'nin
yükselme devrine bakıldığında ise devrin ihtiyaçlarına göre en yüksek eğitim
kurumları kurulmuş ve hizmet vermiştir. XVIII. ve XIX. Yüzyıllar Osmanlı
Devleti'nin birçok alanda yeniliklere giriştiği dönem olarak bilinir. Özellikle
Avrupa'yı eğitim alanında yakalama yarışının bariz görüldüğü bir dönemdir. Birçok
yeni ve batılı tarzda eğitim kurumu bu dönemde memleket içerisinde açılmaya
çalışılmış, var olan eski usuldeki eğitim kurumları ise dönüştürülmeye çalışılmıştır.
Devlet, kurulan bu eğitim kurumları vasıtasıyla yeni tip bir bürokrasi, yeni tip aydın
ve yeni tip Osmanlı vatandaşı oluşturmayı amaçlamıştır. Bu modernleşme girişimleri
çoğu kez olumlu sonuçlar verirken bazen de yanlış uygulamalar, ekonomik
problemler ve siyasi hadiselerden dolayı başarısız olmuştur. Eğitimdeki bu
modernizasyon çabaları sadece İstanbul ile sınırlı kalmamış, önce büyük vilayet
merkezleri sonra sancak merkezleri ve nihai olarak memleketin en ücra yerleşim
birimlerine kadar iletilmeye çalışılmıştır. Bu bağlamda ''Tanzimat'tan Cumhuriyet'e
Kilis'te Modern Eğitim'' adlı tez çalışmamızda genel olarak Tanzimat ile başlayan
eğitimdeki yenileşme hareketleri, pratikteki durumu ve Cumhuriyet'e kadar geçirdiği
süreç izah edilmeye çalışılmıştır. Bu süreçte Osmanlı Devleti'nin idaresindeki Halep
Vilayeti' nin Merkez kazasından olan Kilis şehrinin eğitim durumu incelenmeye
çalışılmıştır. Kilis şehrinin temel eğitiminin yanı sıra şehirdeki azınlık ve yabancı
mektepleri de inceleme altına alınmıştır. Temel kaynaklarımızı ise resmi arşiv
belgeleri, Maârif Salnâmaleri ve Halep Vilayet Salnâmeleri oluşturmuştur.

Abstract:
Educational reform movement is one of the most important factors through
the historical eras both in the rise and the collapse of many states. Considering the
rise of the Ottoman Empire, the highest educational institutions were established and
served according to the needs of the period. It is known that the eighteenth and
nineteenth centuries are the periods when the Ottoman Empire underwent
innovations in many fields. It is a period in which it is obvious that it competes with
Europe especially in the field of education. Many new and western-style educational
institutions were opened in the country during this period, and the existing old-style
educational institutions were aimed to be transformed. The state aimed to create a
new type of bureaucracy, a new type of intellectual and a new type of Ottoman
citizen through these educational institutions. While these modernization attempts
were mostly positive, sometimes they failed due to wrong practices, economic
problems and political events. This modernization in education was not only limited
to Istanbul, but was tried to be conveyed first to major provincial city centres, then to
the sanjak centers, and ultimately to the remotest settlements of the country. In this
context the innovation movements in education that started with Tanzimat in general,
the situation in practice and the process it went through to the Republic were
elaborated in the thesis titled "Contemporary education from reorganisation
(Tanzimat) to the Republic Period in Kilis, Turkey". In this process, the educational
situation in Kilis, which is one of the central districts of Aleppo under the
administration of the Ottoman State, was aimed to be analysed. In addition to the
primary education of Kilis, minority and foreign schools in the city were also
analysed. Our main sources consisted of official archive documents, Maârif
Salnâmales and Aleppo Vilayet Salnames.