Sekizinci sınıf Türkçe ders kitabındaki cümlenin ögeleri ile ilgili etkinliklerin işlevsel dil bilgisi ve öğretmen değerlendirmeleri açısından incelenmesi
8th grade Turkish textbook activities related to the elements of  sentence in terms of functional grammar and teacher evaluations
Yazar: SEFA ÇELİK
Danışman: PROF. DR. MUHSİNE BÖREKÇİ
Atatürk Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Dil bilgisi = Grammar ; Dil bilgisi-yüklem = Grammar-predicate ; Türkçe dersi = Turkish lesson ; Türkçe eğitimi = Turkish education

Özet:
Amaç: Araştırmanın amacı 2023-2024 eğitim öğretim yılı 8. Sınıf Türkçe Ders Kitabı'ndaki cümlenin ögeleri etkinliklerinin işlevsel dil bilgisi yaklaşımı bağlamında öğretmen görüş ve çözümlemeleri çerçevesinde incelenmesidir.

Yöntem: Tez çalışmasında nitel araştırma yöntemlerinden biri olan olgubilim (fenomenoloji) yöntemi kullanılmıştır. Çalışmada 8. Sınıf Türkçe Ders Kitabındaki cümlenin ögeleriyle ilgili etkinlikler, işlevsel dil bilgisi bağlamında öğretmen değerlendirmeleri çerçevesinde ele alınmıştır. Çalışmanın veri kaynakları; 8. Sınıf Türkçe Ders Kitabında yer alan cümlenin ögeleri ile ilgili tespit edilen on yedi etkinlik ve tasarlanan yarı yapılandırılmış görüşme formu ile on iki öğretmenden toplanan verilerdir. Çalışmanın veri toplama araçları ise etkinlikleri işlevsel dil bilgisi bağlamında incelemek için hazırlanan değerlendirme formu ve öğretmenlerden veri toplamak için hazırlanan yarı yapılandırılmış görüşme formudur. Değerlendirme formu ile toplanan verilerde betimsel analiz, yarı yapılandırılmış görüşme formu ile toplanan verilerde ise içerik analizi kullanılmıştır. Geçerlik ve güvenirlik açısından araştırmanın amacı, problemi, alt problemleri açık bir şekilde çalışmada ifade edilmiş ve kuramsal çerçeve oluşturulmuştur. "Yöntem" başlığı altında çalışmada kullanılan araştırma yöntemi, veri kaynakları, veri toplama araçları, verilerin analizi, araştırmacının rolü gibi unsurlar detaylı bir şekilde açıklanmıştır.

Bulgular: Etkinliklerin birçoğu işlevsel dil bilgisi yaklaşımının ölçütlerini ya hiç sağlamamaktadır ya da sadece yarısını sağlamaktadır. Ayrıca etkinliklere işlevsel dil bilgisi yaklaşımı çerçevesinden bakıldığında, etkinliklerde bazı hatalara rastlanılmıştır. Öğretmenlerin pek çoğu ana dil eğitiminde dil bilgisi öğretiminin gerekli olduğu ve cümlenin ögeleri konusunun dört temel dil becerisine katkı yaptığı görüşündendir. Ayrıca pek çok öğretmen cümlenin ögeleri konusunu neden öğrettiklerini öğrencilere açıklamaktadır. Etkinlikte yer alan cümleler öğretmenler tarafından ögelerine ayrılmıştır. Bir şekilde ögelerine ayrılan ve iki şekilde ögelerine ayrılan cümle sayıları nerdeyse eşittir.

Sonuçlar: İncelenen etkinliklerin pek çoğu işlevsel dil bilgisi açısından yetersizdir. Öğretmenlerin çoğunluğu ana dil eğitiminde dil bilgisi öğretiminin gerekli olduğu ve cümlenin ögeleri konusunun dil becerilerine faydalı olduğu görüşündedir. Yapılan çalışmalar ve öğretmen görüşleri örtüşmektedir. Öğretmenler cümlenin ögeleri konusunu neden öğrettiklerini açıklamaktadır. Öğretmenler tarafından ögelerine ayrılan cümleler karşılaştırıldığında, bir şekilde ögelerine ayrılan ve iki şekilde ögelerine ayrılan cümle sayıları nerdeyse eşittir. Bu bulgu başka bir araştırma ile irdelenebilir.

Anahtar Kelimeler: Türkçe eğitimi, dil bilgisi, dil bilgisi öğretimi, işlevsel dil bilgisi, cümlenin ögeleri, ders kitabı, ders kitabı etkinlikleri

Abstract:
Purpose: The aim of the study is to analyse the sentence elements activities in the 8th grade Turkish textbook of the 2023-2024 academic year within the framework of teacher opinions and analyses in the context of functional grammar approach.

Method: In the thesis study, phenomenology method, which is one of the qualitative research methods, was used. In the study, the activities related to the elements of the sentence in the 8th Grade Turkish Textbook were discussed within the framework of teacher evaluations in the context of functional grammar. The data sources of the study are the seventeen activities related to the elements of the sentence in the 8th grade Turkish textbook and the data collected from twelve teachers through a semi-structured interview form. The data collection tools of the study are the evaluation form prepared to analyse the activities in the context of functional grammar and the semi-structured interview form prepared to collect data from teachers. Descriptive analysis was used for the data collected with the evaluation form and content analysis was used for the data collected with the semi-structured interview form. In terms of validity and reliability, the purpose, problem and sub-problems of the study were clearly stated in the study and the theoretical framework was established. Under the title of 'Method', elements such as the research method used in the study, data sources, data collection tools, data analysis, and the role of the researcher were explained in detail.

Findings: Most of the activities either do not fulfil the criteria of the functional grammar approach at all or fulfil only half of them. In addition, when the activities were analysed from the framework of the functional grammar approach, some mistakes were found in the activities. Most of the teachers were of the opinion that grammar teaching is necessary in mother tongue education and that the topic of sentence elements contributes to the four basic language skills. In addition, many of the teachers explain to the students why they teach the elements of the sentence. The sentences in the activity were analysed by the teachers. The number of sentences segmented in one way and the number of sentences segmented in two ways were almost equal.

Conclusions: Most of the analysed activities are insufficient in terms of functional grammar. The majority of the teachers are of the opinion that grammar teaching is necessary in mother tongue education and that the topic of the elements of the sentence is useful for language skills. The studies and teachers' opinions overlap. Teachers explain why they teach the elements of sentences. When the sentences analysed by the teachers are compared, the number of sentences analysed in one way and the number of sentences analysed in two ways are almost equal. This finding can be analysed in another research.

Keywords: Turkish education, grammar, grammar teaching, functional grammar, elements of sentence, textbook, textbook activities