Erişilebilir ve yardımcı müzik teknolojilerinin kullanılabilirliğine ilişkin bir araştırma (Engelli bireyler örneği)
A research on the usability of accessible and assistive music technologies (Example of people with disability)
Yazar: BERİL TEKELİ
Danışman: PROF. DR. AYTEKİN ALBUZ
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Güzel Sanatlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Bilim ve Teknoloji = Science and Technology ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Müzik = Music
Dizin: Elektronik müzik = Electronic music ; Engelli kişiler = Disabled persons ; Erişilebilirlik = Accessibility ; Müzik = Music ; Müzik eğitimi = Music education ; Müzik kültürü = Music culture ; Müzik teknolojisi = Music technology ; Özel gereksinimli çocuklar = Children with special needs ; İngiltere = England

Özet:
Bu çalışmada başlıca amaç, dünyada kapsayıcı müzik uygulamaları çerçevesinde kullanılan erişilebilir ve yardımcı müzik teknolojilerini inceleyip, Türkiye'deki ihtiyaç durumunu tespit ederek değerlendirmektir. Bu amaç çerçevesinde dünyada erişilebilir müzik teknolojileri tasarımı ve kullanımı konusunda lider olan Britanya'daki ilgili araştırma, uygulama ve tasarımlar incelenmiş; kapsayıcı müzik uygulamaları kapsamında erişilebilir elektronik müzik teknolojileri kullanan uzman görüşleri ele alınmıştır.  Araştırmada, normal gelişim gösteren ve naif idealizm bakış açısına sahip olduğu ve erişilebilir elektronik müzik teknolojilerini tanımadıkları varsayılan 3 çalışma grubundan oluşan 114 ergenin demografik özellikleri, müziksel geçmişi, özel gereksinimli bireylerle etkileşimi, özel gereksinimli bireylerle müziksel etkinlik deneyimleri ve duygusal empati durumuları tespit edilip, bu ergenlerin engelli akranına yönelik müzik aleti tasarımları mevcut tasarımların özellikleri temel alınarak incelenmiştir. Araştırmanın nicel boyutu "tek gruplu öntest-son test" ile zayıf deneysel modele, nitel boyutu ise "anket" uygulaması, görüşme, döküman tarama gibi birden fazla kaynağı içeren veri toplama araçlarının kullanıldığı betimsel "durum çalışması" modeline dayanmaktadır. Dolayısıyla araştırmada, durum tespiti ve uygulama sürecine dayalı karma yöntem desenlerinden olan "çok amaçlı desen" kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubundaki ilk 38 öğrenciye "engelli akran hikâyesi" sunulmuş, bu hikâyeye göre tasarım yaptırılmış, aynı gruba "random instrument" (çalgıları tanıtan) oyunu oynatılmış oyun sonrasında "farklı bir engelli akran hikâyesi" sunularak tekrar tasarım yaptırılmış, çalgı bilgisine dayalı tasarım farkı gözlemlenmemiştir. Bu doğrultuda 2. ve 3. çalışma gruplarına da aynı hikâye sunularak tasarım işlemi gerçekleştirilmiş ve tüm grupların yazılı ve resimli tasarımları sınıflandırılmış; sözlü tasarımları dikte edilerek mevcut erişilebilir elektronik müzik teknolojilerinin temel özellikleri temel alınarak araştırmacı tarafından maddelendirilmiştir. Maddelerin frekans (f), yüzde (%), aritmetik ortalama (x ̅) ve standart sapmaları hesaplanmıştır. 2. ve 3. grubun farklı şehirlerde olması sebebiyle duygusal empati durumlarını tespit etmek üzere Temel Empati Ölçeği uygulanmış; verilerin çözümlenme sürecinde SPSS 22.0 programına girilmiş ve istatistiksel analizler yapılmıştır. 2. ve 3. grupların, duygusal empati alt boyutunda yaşadıkları bölgeden kaynaklanan anlamlı bir farkın olmadığı tespit edilmiştir. Her 3 gruptaki ergen bireylerin müziksel geçmişleri ve engellilerle olan deneyimlerini tespit etmek üzere ve yarı yapılandırılmış görüşme formu uygulanmıştır. Maddelerin frekans (f), yüzde (%), aritmetik ortalama (x ̅) ve standart sapmaları hesaplanmıştır. Ayrıca erişilebilir elektronik müzik teknolojilerinin kullanan uzmanla yapılan görüşmede de yine yarı yapılandırılmış görüşme formu uygulanarak gözlem ve deneyimleri metinsel olarak açıklanmıştır. Elde edilen bulgulara göre normal gelişim gösteren ve naif idealizm bakış açısına sahip olduğu düşünülen ergen bireylerin engelli akranlarının müzik aleti çalmaları konusunda olumlu bakış açısına sahip oldukları düşüncesi ile engelli akranlarının kullanımına uygun buldukları müzik aleti tasarımları çoğunlukla erişilebilir, kolay taşınabilir, elektronik, müzik teknolojilerini çağrıştıran, yazılım gerektiren, dokunmatik, ışın teknolojisi, eyegaze (bakış), switch (anahtar) sistemi gibi özellikleri sergilemekte ve mevcut güncel tasarımlara işaret etmektedir. Dünyada genel müzik eğitimi, özel eğitim, terapi, geriatri gibi alanlarda kullanılan ve çalışmada ergen idealizmiyle şekil alan tasarımlarda dâhi değinilen bu teknolojilerin ülkemize tanıtımı ve bu disiplinlere yönelik ihtiyaçları gidermek üzere kullanımı desteklenmesi,  müziği seven, çalgı çalmak isteyen ve müziksel koşullar ve materyaller tarafından engellenen bireylerin bu alana dâhil olabilmeleri, kapsayıcı müzik ortamlarının yaratımı ve kapsayıcı müzik eğitimi bakış açısı ya da felsefesinin oluşturulması, özel eğitim uzmanlarının yüksek düzeyde müzik alt yapısı gerektirmeden müziği bir araç olarak kullanabilmeleri açısından erişilebilir ve yarımcı müzik teknolojilerinin tanıtılması ve kullanımı önerilmiştir.

Abstract:
The main aim of this research is to examine the accessible and assistive music technologies in the scope of inclusive music settings in the world and to identify and assess the necessity of these technologies in Turkey. For this purpose, the applications, researches and desings in United Kingdom, which is the leader of designing and using accessible music Technologies, has been examined and interwiews has been made with the specialists who use accessible music technologies. In the research, 114 adolescents which consisted of 3 groups, were assumed to have normal development, naive idealism perspective and did not have information about accessible electronic music technologies. Demographic characteristics, musical background, interaction with individuals with special needs, emotional activity experiences and emotional empathy situations of these adeolescents were determined. The musical instrument designed by these 114 adeloescents for their adolescent peers with disabilities were examined based on the characteristics of current designs.The quantitative dimension of the research is based on the weak experimental model with the "one-group pretest-posttest", and the qualitative dimension is based on the "descriptive" case study model using data collection tools including multiple sources such as survey, interview, document scanning. Therefore, "multi-purpose design", one of the mixed method designs based on case studies and application process was used in the research. The first 38 students in the study group were presented with "handicapped peer story", 38 students made a design according to this story. "Random instrument" game was played with the same group and after the game a different "handicapped peer story" was presented, and the group made another design. The design difference based on instrument knowledge was observed. Accordingly, the design process was carried out by presenting the same story to the 2nd and 3rd working groups and the written and illustrated designs of all groups were classified. Oral designs are dictated by the researcher based on the basic features of the available accessible electronic music technologies. Frequency (f), percentage (%), arithmetic mean (x ̅) and standard deviation of the entries were calculated. Since the 2nd and 3rd groups were in different cities, the Basic Empathy Scale was applied to determine their emotional empathy. SPSS 22.0 program was used for statistical analysis. It was found that there was no significant difference in the emotional empathy sub-dimension of the 2nd and 3rd groups due to the region where they lived. Semi-structured interview form was applied to determine the musical backgrounds and experiences of adolescents in all 3 groups with the disabled. Frequency (f), percentage (%), arithmetic mean (x ̅) and standard deviation of the items were calculated. In addition, a semi-structured interview form was used in the interview with the specialists using accessible electronic music technologies and their observations and experiences were explained textually. According to the findings, it is evident that adolescent individuals with normal development and thought to have a naive idealism point of view, have a positive point of view for their disabled peers to play musical instruments. Musical instrument designs that they deem suitable for use by their disabled peers are, mostly accessible, easily portable, electronic, evoking features like music technologies, requiring software, touch, beam technology, eyegaze, switch system and are similar to current designs. These technologies, which are used around the world in the fields of general music education, special education, therapy, geriatrics and even mentioned in the designs that are shaped with adolescent idealism, should be introduced in Turkey in order to meet the needs of these disciplines, for the use of individuals who love music, want to play instruments and are prevented by musical conditions and materials who wants to be included in this field, for creation of inclusive music environments and creation of a comprehensive music education perspective or philosophy, and accessibility for special education specialists to use music as a tool without requiring a high level music infrastructure, recognition and use of accessible and assistive music technologies have been proposed.