Kur'ân'da Allah'a itaatin dünyadaki karşılığı
The worldly life consequences of obedience to Allah in the Qur'an
Yazar: MUHAMMED SADIK SUBAŞI
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM HİLMİ KARSLI
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion
Dizin: Allah = God ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Tefsir = Commentary ; Yaşam dünyası = Life world ; İtaat = Deference

Özet:
İnsanın tüm davranışları gibi dinî davranışlarının da çeşitli amaçları ve hedefleri vardır. Bunlar arasında cezadan kurtulma ve ödül beklentisi önemli bir yer tutar. Kur'ân-ı Kerîm'in pek çok âyetinde bireysel ve toplumsal dinî davranışların (iman ve itaat, inkâr ve isyan) karşılığı olarak uhrevi vaatlerde bulunulmaktadır. Ancak bazı âyetlerde bu davranışların dünya hayatında da karşılığı olduğu, doğrudan veya dolaylı bir şekilde ifade edilmektedir. Dünya hayatındaki karşılığını dile getiren âyetlerin büyük çoğunluğu, olumsuz dinî davranışlarla (inkâr ve isyan) ilgilidir. Ancak olumlu davranışların (iman ve itaat) karşılığıyla ilgili âyetler de azımsanmayacak derecededir. 
Bu çalışmada, iman ve itaatin dünya hayatındaki karşılıklarını belirten, ima eden veya bu bağlamda yorumlanan bazı âyetlere odaklanılmıştır. Nitel bir araştırma olan çalışmada, konulu tefsir yöntemi esas alınmıştır. Âyetlerle ilgili açıklama ve yorumlar, belirlenen tefsir eserlerinden derlenmeye ve karşılaştırmalı bir şekilde analiz edilmeye çalışılmıştır.
İman ve itaatin dünya hayatındaki karşılıklarını bildiren âyetler, sadece maddi/somut açıdan değerlendirildiğinde hayatın olağan akışındaki olgu ve olayların yanı sıra farklı âyet ve hadislerle çelişebilmektedir. Müfessirlerin de farkında olduğu bu durum, çeşitli açılardan problem yaratmaktadır. Bu sebeple söz konusu âyetler, çoğu zaman manevi/soyut karşılıklar açısından yorumlanmaya çalışılmaktadır. Ayrıca sünnetullah, fıtrat, hikmet gibi kavramlar aracılığıyla, davranışların sebep-sonuç ilişkileri çerçevesinde açığa çıkan etkileri üzerinde durulmaktadır. Bu yaklaşım, sosyolojik çıkarımların ağırlıkta olduğu yakın dönem tefsir eserlerinde daha yoğun ve daha açık bir şekilde görülmektedir. 
Sonuç olarak iman ve itaatin dünya hayatındaki karşılıklarını ifade eden âyetlerin, maddi/somut şeylerden ziyade manevi/soyut açıdan değerlendirilmesi daha uygun olacaktır. Söz konusu âyetlerin çoğu, ahiret hayatıyla ilişkilendirilmeye de müsaittir. Bazıları sebep-sonuç ilişkisi çerçevesinde psikolojik ya da sosyal etkiler olarak yorumlanabilir.

Abstract:
Like all human behaviors, religious behaviors also have various purposes and objectives. Among these, the expectations of avoiding punishment and receiving rewards hold an important place. Many verses in the Qur'an offer otherworldly promises as a return for individual and social religious behaviors (faith and obedience, disbelief and rebellion). However, some verses express, either directly or indirectly, that these behaviors have consequences in worldly life as well. The majority of the verses that discuss the worldly consequences mostly pertain to negative religious behaviors (disbelief and rebellion). Nonetheless, there are also a substantial number of verses concerning the rewards of positive behaviors (faith and obedience).
In this study, focus has been placed on certain verses that indicate or interpret the worldly consequences of faith and obedience. The thematic exegesis method has been the foundation of this study. Explanations and interpretations of the verses have been compiled and comparatively analyzed from selected exegesis works.
Verses indicating the worldly consequences of faith and obedience, when evaluated only in a material/concrete sense, can contradict the ordinary flow of life events as well as different verses and hadiths. Exegetes, aware of this situation, often find it problematic from various perspectives. Therefore, they frequently attempt to interpret these as spiritual/abstract rewards. Moreover, through concepts like Sunnatullah, fitrah, and hikmah, the effects that emerge within the cause-and-effect relationships of such behaviors are discussed. This approach is more pronounced and explicit in modern exegesis works, where sociological implications are predominant.
In conclusion, it would be more appropriate to interpret verses indicating the worldly consequences of faith and obedience from a spiritual/abstract perspective rather than a material/concrete one. Most of these verses are also suitable for association with the afterlife. Some can be interpreted as psychological or social effects within the framework of cause-and-effect relationships.