Kastamonu kent merkezinde bulunan tarihi çevrelerin görsel peyzaj kalite değerlendirmesi
Visual landscape quality assessment of historical environments in Kastamonu city center
Yazar: SENA AYVADOĞLU
Danışman: PROF. DR. SEVGİ ÖZTÜRK
Kastamonu Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture

Özet:
Tarihi çevreler, sahip oldukları tarihi, kültürel ve mimari özellikleri ile geçmiş dönemler hakkında detaylar ve ipuçları vermekle birlikte bulundukları kentlere önemli bir değer katmaktadırlar. Kent kimliğini oluşturan eşsiz kültürel değerlere sahip çıkan tarihi çevreler, kentlerin devamlılıklarını sağlamada önemli role sahiptirler. Bu bağlamda, tarihi çevrelerde yapılacak olan görsel peyzaj kalite değerlendirme çalışmaları, gelecekte yapılması planlanan tasarım ve planlama çalışmaları için önemli bir altlık olacaktır. Tez çalışması kapsamında, Kastamonu kent merkezi sit alanı içerisinde bulunan ve şehrin ilk tarihi çevrelerini oluşturan Kastamonu Kalesinin kuzey ve güney rotalarının görsel peyzaj kalitelerinin belirlenmesi hedeflenmiştir. Bu amaç doğrultusunda; oluşturulan rotalar üzerinde belirlenen alanlardan fotoğraflar çekilmiştir. Her rotadan 5 adet olmak üzere toplamda 10 fotoğraf meslek uzmanları tarafından değerlendirme yapılması amacıyla seçilmiştir. Fotoğrafların değerlendirmesi için 6 ana parametre (tarihsellik, uyum, okunabilirlik, mekânsal algı, konfor, kimlik ve aidiyet) ve bunların alt kriterlerini oluşturan 25 alt parametre seçilmiştir. Alanların görsel peyzaj kalite karakterlerini objektif olarak yansıtılması amacıyla 25 kişilik uzman grup tarafından foto-anket değerlendirmesi yapılmıştır. Katılımcıların (+) ve (-) olarak işaretleme yaptığı kriterler gösterge puanı 4 ile çarpılarak toplamda 100 puan üzerinden değerlendirilmiştir. Her bir (+) işaretleme 4 puan ve her bir (-) işaretleme ise 0 puana eşittir. Foto-anket değerlendirmesi sonucunda tüm puanlar Excel programına işlenerek, aritmetik ortalamaları bulunmuş ve her bir rotanın görsel peyzaj kalite puan değerleri hesaplanarak birbiriyle kıyaslaması yapılmıştır. Çalışma sonucunda, Kastamonu Kalesi kuzey rotası görsel peyzaj kalite değerlendirme puanı 66,88 ve Kastamonu Kalesi güney rotası görsel peyzaj kalite değerlendirme puanı 51,68 bulunmuştur. Tüm parametrelerde kuzey rotanın puan değerleri yüksek çıkmış olup, rotada en çok tarihsellik, mekânsal algı, kimlik ve aidiyet parametreleri öne çıkmaktadır. Güney rotada ise öne çıkan parametreler şunlardır; kimlik ve aidiyet, tarihsellik ve okunabilirlik. Elde edilen veriler ışığında, Kastamonu ili tarihi çevrelerinde yapılan görsel peyzaj kalite çalışması ile birlikte gelecekte yapılması planlanan tasarım ve uygulama çalışmalarına rehberlik oluşturabilecektir.

Abstract:
Historical environments add significant value to the cities they are located in, providing details and clues about past periods with their historical, cultural and architectural features. Historical environments that protect the unique cultural values that form the urban identity have an important role in ensuring the continuity of cities. In this context, visual landscape quality assessment studies to be carried out in historical environments will be an important basis for future design and planning studies. Within the scope of the thesis study, it was aimed to determine the visual landscape quality of the north and south routes of Kastamonu Castle, which is located in the protected area of Kastamonu city center and constitutes the first historical surroundings of the city. In accordance with this purpose; photographs were taken from designated areas on the created routes. A total of 10 photographs, 5 from each route, were selected for evaluation by professional experts. For the evaluation of the photographs, 6 main parameters (historicity, coherence, legibility, spatial perception, comfort, identity and sense of place) and 25 sub-parameters that constitute their sub-criteria were selected. A photo-survey evaluation was conducted by a group of 25 experts in order to objectively reflect the visual landscape quality characters of the areas. The criteria marked by the participants as (+) and (-) were evaluated out of a total of 100 points by multiplying the indicator score by 4. Each (+) marking equals 4 points and each (-) marking equals 0 points. As a result of the photo-survey evaluation, all scores were has been processed into the Excel program, their arithmetic averages were found, and the visual landscape quality score values of each route were calculated and compared with each other. As a result of the study, the visual landscape quality evaluation score of Kastamonu Castle north route was found to be 66,88 and the visual landscape quality evaluation score of Kastamonu Castle south route was found to be 51,68. The score values of the northern route were high in all parameters, and the parameters of historicity, spatial perception, identity and sense of place stand out the most in the route. On the southern route, the prominent parameters are as follows; identity and sense of place, historicity and legibility. In the light of the data obtained, together with the visual landscape quality study carried out in the historical environments of Kastamonu city, it will be able to provide guidance for the design and application studies planned to be carried out in the future.