Geleneksel konutların güncel kullanıma uyum yeteneğinin değerlendirilmesi
Evaluation of adaptability potentials of traditional houses to contemporary living requirements
Yazar: HAKAN TONG
Danışman: PROF. DR. FERHAN YÜREKLİ
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bina Bilgisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2001
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Geleneksel Türk evi = Traditional Turkish house ; Geleneksel konut = Traditional dwelling

Özet:
Günümüzde sosyal tasarımlarda karşılaşılan en büyük problem kullanıcı grubunun belirsizliği olmaktadır. Özellikle konut tasarımlarında farklı kültürlerden gelen kullanıcı gruplarının ortak bir kültür altında toplanmaya çalışılması, kullanım aşamasında konut ile kullanıcısı arasında uyum problemleri ortaya çıkaracaktır. Tezin amacı bu problemleri en aza indirmek için, geleneksel Türk evi'nin uyum yeteneğini saptamak ve ortak kültür grupları için ortalama değerlendirme kriterleri oluşturmaktır. Giriş bölümünde, konut probleminin çözümü için uygulanan yöntemler ile problemin en büyük nedeni olan göç olayı ele alınmıştır. Büyük kentlerin göç olayından ne şekilde etkilendiği ve göç eden nüfusun davranış biçimi üzerinde durulmuştur. Kırsal kültürden kent kültürüne geçiş sürecinde barınacakları konutların ortalama kültür gruplarına yönelik olması savunulmuştur. İkinci bölümde geçiş konutları için model oluştururken mekan ve eylem arasındaki ilişkiler sorgulanmıştır. Ortalama kültür grubuna yönelik konutların tasarımında bu kültürün yatkın olduğu geleneksel konutların uyum yeteneğinin belirlenmesi ve bunun için geleneksel çevre sisteminin güncel kullanımlara ne şekilde ve hangi koşullarda cevap verdiğinin incelenmesi gerekmektedir. Bu nedenle, bir mekanın bir eyleme tahsisinin koşullarını belirlerken mekan ve eylem özellikleri dikkate alınmıştır. Üçüncü bölümde mekan ve eylem uyumunu ölçmek için kullanılan yöntemler incelenmiştir. Uyum serbestliği yaklaşımı ile mekana uygun eylem örüntülerinin saptanması ve tahsis-dağılım matrisleri yardımıyla mekanın bir eyleme uyum yeteneği belirlenmektedir. Tez kapsamında ele alınan gamma analizleri ise mekan ilişkilerini sayısallaştırmaya yönelik bir yöntem olup gamma haritaları yardımıyla mekana ve yapıya ait ortalama bağıl asimetri değerleri hesaplanmaktadır. Dördüncü bölümde geçiş süreci konutları için temel alınan geleneksel Türk evinin seçim nedenlerinden söz edilmiştir. Uyum yeteneğinin belirlenmesinde kullanılacak yöntem anlatıldıktan sonra, seçilen yöntem örnek konutlar üzerinde denenmiştir. Yöntem sürecinde yer alan adımlar tablo ve grafikler yardımıyla örneklenmiş, bu adımlarda karşılaşılan problemler ve çözüm yöntemleri anlatılmıştır. Beşinci bölümde tez kapsamında ele alman 161 konutun değerlendirilmesi yapılmıştır. Öncelikle 121 geleneksel konut yöresel ölçekte mekan ve konut ortalamabağıl asimetri değerlerine göre değerlendirilmiştir. Konutların güncel kullanımları ile geleneksel Türk evine ait geleneksel kullanım değerleri karşılaştırılmıştır. Elde edilen sonuçlar ile geleneksel konutun güncel kullanıma uyum yeteneği olduğu ispatlanmaya çalışılmıştır. Daha sonra Sedad Hakkı Eldem'in bölgesel sınıflandırması ışığında, değerlendirilen örnekler bölgelere ayrılmış ve bölgesel ortalama bağıl asimetri değerleri saptanmıştır. Böylece başlangıçta sözü edilen ortalama kültür grupları için ortak kriterlere ulaşılmıştır. Geleneksel konutların değerlendirmesi yapıldıktan sonra Gümüşhane ve Bayburt kapsamında geleneksel konutlar ile toplam 40 adet gecekondu, afet konutu ve çok katlı konut birimleri karşılaştırılmış ve geleneksel konuta göre güncel kullanıma uyum yetenekleri tartışılmıştır. Altıncı bölümde ise sonuçlar üzerinde durulmuş ve beşinci bölümde elde edilen veriler değerlendirilerek, geleneksel Türk evinin güncel kullanıma uyum yeteneği tartışılmıştır. Kırsal kesime yönelik kültürel geçiş konutları için seçilecek yöntemler için bu uyum yeteneğinin ve elde edilen kriterlerin önemi üzerinde durulmuştur.

Abstract:
Most common problem that a designer faces today, while designing social spaces, is to define an optimum user profile. This problem is paramount when the designer seeks to define the user profile of housing projects where there are potential users from a variety of cultural backgrounds. The average requirements that are decided on usually tend to result in dissatisfaction of a great percentage of the users. The aim of the thesis is to propose a model to minimise these problems. In order to define a theoretical framework for the model, first, a thorough analysis of the adaptability of traditional Turkish house is presented, and then average evaluative criteria for potential user groups with different cultural backgrounds are defined. In the introductory chapter, methods adopted for the solution of the housing problem is discussed while highlighting impacts of migration on the growing housing deficit. Thus, a thorough analysis on the behavioural patterns of the migrating population and the impacts of migration on metropolitan areas are presented. It is essential to provide housing facilities that are designed according to average cultural requirements for the migrating population to accommodate, while trying to adapt to the new lifestyles offered by the metropolis. In the second chapter, the criteria that are essential in defining space-activity interactions are discussed. And, the framework of the model for evaluation of the dwellings that will be occupied during the transition period is defined. While designing the housing projects to be occupied by the average culture group, a thorough spatial analysis of their traditional dwellings is required. It is also important to search for adaptability potentials of the traditional environmental system for current requirements. In this respect, the space-activity patterns are emphasised while determining the circumstances for the allocation of a space to a certain function. Third chapter constitutes a discussion on methods proposed for the evaluation of space-activity adaptations. Potential activity patterns adaptable for a specific space are determined by means of the loose-fit approach. First, loose fit approach is adopted to determine potential activity patterns adaptable for a specific space, followed by the presentation of allocation-distribution matrixes to evaluate the adaptability potential's of spaces for specific activity patterns. Gamma analysis techniques adopted for the analysis are essential in digitalising spaces. Thus, it is possible to calculate the relative asymmetry values of spaces and buildings by means of gamma maps.In the fourth chapter, the reasons for choosing the traditional Turkish house as a model for housing designs intended for the transition period are discussed. Following a brief explanation on the method adopted for the determination of the adaptability potential, implementation of the model on sample dwellings is presented. The steps of evaluation are made explicit through tables and graphics. The problems arise from the implementation of the model and their potential solutions are also discussed in this chapter. In the fifth chapter, 161 sample dwelling are evaluated. First, 121 traditional dwellings are evaluated according to their relative asymmetry values on local scale. The actual uses of these traditional dwellings are compared with traditional use values of the traditional Turkish house. The aim is to highlight the evident adaptability potential's of traditional Turkish house pattern to current uses. The samples are classified according to Sedad Hakkı Eldem's regional classification approach, and their regional average relative asymmetry values are calculated. As a result, the mutual criteria for average culture groups are determined. After evaluating the traditional dwelling, local examples from Gümüşhane-Bayburt region, and a total of 40 squatter houses, disaster houses and traditional houses are evaluated in order to determine their adaptability potential's. The sixth chapter handles a discussion on the findings of the study. In this chapter, adaptability potentials of the traditional Turkish house for current uses are discussed and suggested criteria to govern design processes of houses to be used during the transition period from rural to metropolitan lifestyles are evaluated. This chapter ends with concluding remarks and proposals concerning possible areas of research for future studies.