Bursa-Bilecik-Eskişehir arasındaki bölgede jeokimyasal anomalilerin jeoistatistiksel yöntemlerle incelenmesi
Investigation of geochemical anomalies in the region among Bursa-Bilecik-Eskisehir using geostatistical methods
Yazar: ÇAĞATAY ALP ARSLAN
Danışman: PROF. DR. MURAT ERCANOĞLU
Hacettepe Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering ; İstatistik = Statistics

Özet:
Bilecik-Bursa-Eskişehir arasındaki bölgede MTA tarafından yapılan jeokimyasal anomali çalışmaları yüksek miktarda numune ve veriyle gerçekleştirilmiş ancak jeoistatistiksel değerlendirme gerçekleştirilmemiştir. Bu çalışmada, bölgedeki potansiyel maden yataklarının jeoistatistiksel yöntemlerle tespit edilmesi amaçlanmıştır. Tez çalışması kapsamında, çalışma sahası olarak Bilecik-Bursa-Eskişehir arasındaki 1/25000 ölçekli H23-c1, c3, c4, d3, H24-c3, c4, d2, d3, d4, H25-c4, d3, d4, İ23-a2, b1, b2, İ24-a1, a2, b1, b2, İ25-a1, a2, b1, b2 topoğrafik harita paftalarını içeren bölge seçilmiştir. MTA [1] tarafından yaklaşık 3500 km²'lik alandan alınan, 2896 adet dere sedimanı örneği, 22 adet kayaç ve ağır mineral tespiti amacıyla 178 adet bate örneği üzerinde gerçekleştirilen genel jeokimya çalışmaları sonucunda ortaya çıkan anomaliler, jeoistatistiksel yöntemlerle incelenmiştir. Araziden alınan toprak ve kayaç örnekleri, Cu, Pb, Zn, As, Ag, Sb, Mo elementleri için analiz edilmiştir. Dere sedimanı örnekleri km2'ye 1 örnek düşecek şekilde ve bate örnekleri genellikle 10 km2'de 1 örnek olacak şekilde bölgedeki derelerden alınmıştır. Belirlenen anomali sahalarındaki değişkenlerin korelasyonları tespit edilerek Cu, Pb ve Zn elementlerine ait verilerin kullanılması uygun bulunmuştur. Gamlib Gs+ ve Surfer programları kullanılarak varyogramlar dört ana yönde hesaplanmış ve deneysel varyogramlar çizilmiştir. Hesaplamalar sonucu bölgesel değişkenlerin alansal dağılımının izotrop olduğu tespit edilmiş, daha sonra elde edilen deneysel verilere SGeMS programıyla küresel modelleme uygulanmıştır. Son olarak Gs+ programı üzerinde krigleme yöntemi kullanılarak kestirim yapılmış ve bu sonuçlarla alansal korelasyon derecelerini gösteren haritalar üretilmiştir.
Elde edilen haritalara göre Cu, Pb ve Zn anomalileri bölgenin batısında ve güneydoğusunda yoğunlaşmıştır. Bu üç element birlikte ele alındığında H23-c-4, İ25-b-1 ve İ25-b-2 paftalarında ortak olarak yüksek değerler göstermektedir. Üretilen haritalar, potansiyel kaynaklara işaret edebilecek bu üç paftada detaylı etütlerin yapılmasıyla ilgili ön fikir vermektedir.

Abstract:
Considerable amount of specimen and data were used in the geochemical anomaly studies which were performed by MTA in the region among Bursa-Bilecik-Eskişehir, yet geostatistical analyses were not inclued in the studies. In this study, determining  potential ore deposits of the relevent region by the geostatistical analyses are aimed. In the scope of this thesis, the region among Bursa-Bilecik-Eskişehir, where involves 1/25000 scale H23-c1, c3, c4, d3, H24-c3, c4, d2, d3, d4, H25-c4, d3, d4, İ23-a2, b1, b2, İ24-a1, a2, b1, b2, İ25-a1, a2, b1, b2 topographic map sections, is selected as studying field. The anomaly results of geochemical studies on 2896 each of  stream sediment, 22 each of rock and 178 each of washbowl specimens for heavy mineral analysis, which were taken by MTA [1] from 3500 km² area, were analyzed with geostatistical methods. The soil and rock specimens were analyzed for Cu, Pb, Zn, As, Ag, Sb, Mo elements. Stream sediment specimens were taken as 1 each in 1 km² area and heavy mineral specimes were generally taken as 1 in 10 km2 from the streams in the area. Variables' correlations on the specified anomaly field were determined and the data of Cu, Pb ve Zn were approved to be used in the geostatistical analyses. Variograms were calculated in cardinal points and their experimental variograms were plotted with Gamlib Gs+ and Surfer. Areal distribution of regional variables were found isotropic as conclusion and global modeling was applied on these data. Finally, estimations were made with the Kriging method on Gs+ software, and maps were created with these results to show regional correlations, in order to estimate and plot the areal extent of the possible ore deposits.
Cu, Pb ve Zn anomalies are centred upon the west and southeast of the site according to the created maps. As these three elements are paired with, they indicate common high anomaly values on H23-c-4, İ25-b-1 ve İ25-b-2 sections. Created maps provide pre-understanding about making detailed research on these three scaled sections which can indicate potential sources.