Mühimmat kaza nedenlerinin incelenmesi ve mühimmatın depolanmasında risk değerlendirmesi
Investigation of causes of ammunition accidents and risk analysis of ammunition storage
Yazar: OSMAN AKAR
Danışman: DOÇ. DR. SELÇUK KÜRŞAT İŞLEYEN
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kazaların Çevresel ve Teknik Araştırması Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Kazalar = Accidents

Özet:
Bu çalışmanın amacı mühimmat kazalarının nedenlerini incelemek, kazaların önlenmesi için önerilerde bulunmak ve bu konuda ileride yapılacak çalışmalara ışık tutmaktır. Bu maksatla mühimmat kazaları hakkında yapılan bazı çalışmalar ve geçmişten günümüze Türkiye'de ve diğer ülkelerde meydana gelmiş önemli mühimmat kazaları incelenmiş,  ayrıca Lübnan'da konuşlu bulunan ve 40 ayrı ülkeden subay-astsubayın görev yaptığı Birleşmiş Milletler Geçici Görev Kuvvetinde (UNIFIL) görev yapan askeri personele anket uygulanmış ve Türkiye'de bu alanda uzman kişilerin görüşleri alınmıştır. Ayrıca bu tezde; yurt dışındaki bir mühimmat depolama sahasında mühimmat yönetim sürecini oluşturan ana fonksiyon alanlarından, kullanıcı birlik seviyesinde kazalar açısından kritik olduğu değerlendirilen "mühimmatın depolanması, sayımı, bakımı, elden geçirilmesi" alanlarında Ön Tehlike Analiz Formu (ÖTA) yöntemi kullanılarak tehlikelerin incelenmesi ve risk değerlendirmesi yapılmış ve bir kaza üzerinde de Hata Ağacı Analizi icra edilmiştir. İstatistiksel sonuçlara göre mühimmat kazalarının nedenleri altı kategori altında toplanmıştır. Bunlar: "Yetersiz ve emniyetsiz depolama koşulları" (%30), "İnsan hataları" (%29), "Mühimmatın emniyetsiz taşınması ve elden geçirilmesi" (%13), "Talimatlara uyulmaması" (%11), "Mühimmat tasarım ve üretim hataları" (%9) ve "Yaşlı mühimmat ve mühimmatın fiziksel veya kimyasal durumunun kötüleşmesi"dir (%8). Bu kategoriler altında "yangın" (%10), "mühimmatın kendi kendine ateşlemesi" (%6), "yetersiz güvenlik /sabotaj" (%7) ve "yetkisiz kurcalama" (%6) yüksek oranlara sahip olan sebeplerdir. Risk değerlendirmesi sonucunda, mühimmatın depolanması sürecinde tespit edilen tehlikelerin başlangıçta %77 olan "kabul edilemez" risk oranının, önerilen önleyici tedbirler ile %0'a düşmesi, kontrollü olarak "kabul edilebilir" risk oranının %86 olması ve hiçbir tedbire gerek olmadan "kabul edilebilir" risk oranının %14 olması beklenmektedir. Çalışmanın sonucunda mühimmat kazalarının önlenmesi için önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
The purpose of this study is to investigate causes of ammunition accidents and to make suggestions for the prevention of these accidents. For this reason, some studies about ammunition accidents and some major ammunition accidents which took place in Turkey and in the other countries were investigated, and also a questionnaire was administered to military personnel from 40 different countries who were working in United Nations Interim Force in Lebanon (UNIFIL), and opinions of some experts in this field in Turkey were taken. Additionally, a risk assessment study, Preliminary Hazard Analysis (PHA), was carried out in an abroad ammunition storage area in some major areas of ammunition management system like storage, counting, maintenance and handling of ammunition, which are considered to be critical for accidents at the user level. Also Fault Tree Analysis was conducted on an accident. Like all scientific research's indirect goal, this research is expected to pave the way for other studies that will be made in the future. The causes of ammunition accidents were gathered under six categories: "Poor and unsafe storage conditions" (30%), "Human errors" (29%), "Unsafe movement and handling of ammunition" (13%), "Failure to follow instructions" (11%), "Ammunition design and manufacturing faults" (9%), "Old ammunition and deterioration of ammunition's physical and chemical situation" (8%). Under these categories, "Fire" (10%), "Auto-ignition of propellant" (6%), "Poor security / sabotage" (7%) and "Unauthorized tampering" (6%) have high percentages. According to the results of risk analysis, after suggested preventive measures, the scenarios with unacceptable risk are expected to decline from 77% to 0%, and these with acceptable under control ratio is expected to become 86%, and the ratio of acceptable ones without any measure is expected to become 14%. At the end of the study, some suggestions were made for the prevention of ammunition accidents.