Müzik miksinin okülersentrik dönüşümü üzerine bir değerlendirme
An evaluation on the ocularcentric transformation of music mixing
Yazar: CÜNEYT GÜRENÇ
Danışman: PROF. DR. SERTAÇ KAKI
İstanbul Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Müzikoloji ve Müzik Teorisi Ana Bilim Dalı / Müzikoloji ve Müzik Teorisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Müzik = Music
Dizin: Müzikoloji = Musicology ; Ses kayıt stüdyoları = Sound recording studios ; Ses teknolojisi = Sound technology

Özet:
19.yüzyılın son çeyreğinde, sesin Edison tarafından tekrar çalınabilir biçimde ilk kez kaydedilmesiyle başlayan süreç, gelecekte ses üretiminde birçok uzmanlığın ortaya çıkmasının arkasındaki ana itici güç olmuştur. 1960'lı yıllardan itibaren profesyonel bir meslek haline gelmeye başladığı düşünülen müzik miksleme olgusunun ilk temellerinin yaklaşık bir asır önce atılmaya başlandığı düşünülmektedir. Diğer taraftan, bu yüz yıllık dönem aynı zamanda tarihin hemen her alanda en hızlı değişim ve dönüşümlerinin yaşandığı bir süreç olarak da kabul edilmektedir. Bu anlamda hem üretim hem de tüketim bağlamında sözü edilen değişim ve dönüşümlerden müzik üretim süreçlerinin de fazlasıyla etkilendiği düşünülmektedir.
Bu tez çalışması, günümüz ses üretim süreçlerinin tamamını etkisi altına aldığı düşünülen okülersentrik üretim pratiğini, müzik miksi bağlamında değerlendirebilmeyi amaçlamaktadır. Müzik miksleme olgusunun, bahsi geçen pratikten ne derecede etkilendiği ve bu etkileşimin varsa muhtemel sebeplerinin neler olabileceği değerlendirilmeye çalışılacaktır. Müzik endüstrisinin üretim bağlamındaki temel tesisi olarak kabul edilen ve bu misyonu uzun yıllar sürdürmüş olan kayıt stüdyoları ile tanışmam analog dönem olarak bilinen sürecin sonlarına denk gelmektedir. Yaklaşık otuz yılı bulan bu süreçte, müziğin üretim ve tüketim pratiklerinin, radikal bir şekilde dönüştüğüne şahit olduk. Elbette teknolojik yenilenmenin getirisi olarak hayatın birçok alanında olduğu gibi müzik üretim süreçlerinin de modern araç gereçlerin desteğinden faydalanması kaçınılmaz olmuştur. Bu çalışma, müzik miksleme pratiğinde yaşandığı öngörülen, okülersentrik modalite değişiminin hem teknolojik boyutunu hem de süreci yönlendirdiği düşünülen başka parametreleri araştırmak ve tartışmak üzerine kurgulanmıştır.
Sesin veya müziğin üretim ve tüketim pratiği geleneksel bağlamda hep duysal modalite üzerinden işleyen bir süreç olmuştur. Diğer taraftan yirminci yüzyılın son çeyreğinden itibaren yükselmeye başlayan dijitalleşme ve özellikle bilgisayar teknolojilerinin ses üretim zincirine dahil olmaya başlamasıyla birlikte, müziğin hem üretim hem de tüketim dinamiklerinin önemli ölçüde dönüşüm geçirdiği bilinmektedir. Bu türlü bir değişimi, a priori bir yaklaşımla teknolojik inovasyonun doğal bir sonucu olarak görmek mümkündür. Bu çalışmaya başlarken elimizdeki tek verinin de bu yönde olduğunu söylemek mümkündür ancak ilerleyen süreçte literatür çalışmasının genişlemesiyle elde edilen bilgiler ışığında, teknolojinin bu türlü bir dönüşümde etkili olabileceğini ve bununla birlikte başka parametrelerin de süreci yönlendirmiş olabileceği yönünde araştırmayı genişletmiş olduk. Diğer taraftan, müzik üretim süreçlerinin teknolojik ilerleme veya yenilenmeyle dönüşmüş olması ilk tespitte doktora tezi seviyesinde araştırılacak bir problem olmaktan uzak gibi görünebilir. Bununla birlikte, bahsedilen bu durum beraberinde bir tür duyusal modalite değişimine işaret ediyorsa, ortaya çıkan bu olgunun muhtemel nedenlerinin araştırılmasınınönemli olduğunu düşünebiliriz. Müzik dinleme pratiklerinin çok uzun zamandan beri görselleşmenin yoğun hakimiyeti altında olduğu ve hatta neredeyse son birkaç on yılda müziğin görselleşmenin dekoru haline gelmiş olabileceği üzerine tartışmalar süregelmektedir. Bu bağlamda, müzik üretim süreçlerinin de çağımızın hakikat rejimi olarak bahsedilen görselleştirmeden fazlasıyla etkilendiği düşünülmektedir. Bu bağlamda, günümüz müzik üretim zincirinin önemli bir halkası olarak kabul edilen müzik miksi olgusunun, uygulama süreçlerinde kullanılan duyusal modalite bağlamında bir tür paradigma değişimi yaşadığı öngörülmektedir.
Çalışmanın ikinci bölümünde, günümüz ses alanındaki birçok uzmanlığın ve meslek dalının ortaya çıkma sebebi olarak kabul edilen, sesin kayıt altına alınma serüveni ve tarihsel arka planı özet bir şekilde ele alınmış, miks mesleği ve sanatının doğuşuna giden yol irdelenmiştir. Diğer taraftan, çalışmanın genel içeriğinin "sistematik müzikolojinin" alt disiplini olarak kabul edilen "müzik ve kayıt teknolojilerini" yoğun olarak adreslemesi nedeniyle, bu bölümde ilgili kavram hakkında da özet bir metin çalışmaya dahil edilmiştir.
Üçüncü bölümde miks olgusunun kavramsal tanımı, tarihsel arka planı, miks türleri, günümüz miks süreçlerinde kullanılan temel parametreler ve miks sanatının uygulayıcıları miks mühendisleri hakkında genel bir çerçeve çizilmiştir.
Dördüncü bölümde, okülersentrizmin antikiteye kadar uzanan tartışmalarına göz atılmış ve kavramın günümüz müzik miksleme süreçlerindeki durumu tartışılmıştır, bununla birlikte müzik miksi olgusunda yaşandığı öngörülen okülersentrik dönüşümün olası nedenleri de bu bölümde sıralanmış ve tartışılmıştır. İnsanın, tarihsel süreç içerisinde sesi görselleştirme serüveni ve günümüzde görselleştirmenin müzik üretim süreçlerinin temel dayanağı haline gelmesi de yine bu bölümün başlıklarından birisidir. Yine bu bölümde, uzun yıllar miks süreçlerinin ayrılmaz bir parçası olarak varlığını korumuş ve günümüzde yerini yazılımsal metaforlarına terketmeye başlamış olan miks konsollarının, tarihsel süreç içerisinde geçirmiş olduğu görselleşme süreci de yine bu bölümde incelenmiştir.
Tez çalışmamızın sonuç bölümünde, araştırmada elde edilen bilgiler ışığında müzik miksleme süreçlerinin veya daha genel kapsamda günümüz ses üretimi pratiklerinin hemen her sürecinde, okülersentrik modalite kulanımına dayalı bir üretim pratiğinin yaygınlık kazanmakta olduğu ve bu yeni paradigmanın giderek yükselen bir değer haline gelmeye başladığı ileri sürülmüştür. Günümüzde ortaya çıktığı düşünülen okülersentrik merkezli üretim pratiğinin, bilgisayar teknolojilerinin yirmibirinci yüzyıl başları itibariyle daha ulaşılabilir hale gelmesi, müzik teknolojileri dergilerinin süreci yönlendirmesi, insan doğasının okülersentrik yapısı, duyma modalitemizin problematik durumu, skeomorfik tasarım anlayışı, plugin üreticilerinin yönlendirmesi ve video paylaşım platformlarının yönlendirmesi gibi nedenlerinin olabileceği gözlemlenmiştir. Diğer taraftan, müzik üretim süreçlerinde veya daha özelde müzik miksleme olgusunda ortaya çıktığı düşünülen duyusal modalite değşiminin süreç içerisinde neden olmuş olabileceği muhtemel nedenler de bu tez çalışmasına dahil edilmiş ve elde edilen bilgiler şığında tartışılmıştır
Çalışmanın sonuç ve tartışmalar bölümünde; bahsedilen paradigma değişiminden dolayı ortaya çıkması muhtemel durumlar tartışmaya açılmıştır. Bu bağlamda, genel olarak müzik üretim süreçlerinde daha özelde ise müzik miksleme pratiklerinde ortaya çıktığı düşünülen paradigma değişimi konusunda, müzik teknolojileri veya müzik üretiminin herhangi bir sürecinde yer alan herkeste, bir farkındalık yaratılabilmesi ve duysal modalitenin yeniden kazanılabilmesi için gerekli reflekslerin oluşturulabilmesi,bu çalışmanın sonuç bölümününde bahsedilen temel hedeflerden birisidir. Diğer taraftan, henüz ulusal akademik yazında oldukça sınırlı sayıda yer bulan müzik miksi araştırmalarının, gelecekte yapılacak çalışmalara da bir ışık tutabilmesi tezin ikincil amacı olarak belirtilebilecektir.
Çalışmanın EK-A bölümünde, günümüz miks pratiğinin okülersentrik düzleme taşınması konusunda yönlendirici bir politika izledikleri düşünülen eklenti üreticilerinin ürünlerine dair bir dizi görsel örnek olarak paylaşılmıştır.
EK-B bölümünde müzik üretim süreçlerini yönlendirdiği düşünülen ve tez içerisinde tartışılan skeomorfik dizayn anlayışıyla üretilen eklentilere ait görsellerden örnekler paylaşılmıştır.

Abstract:
In the last quarter of the 19th century, the process that began with Edison's first recording of sound in a replayable form has been the main driving force behind the emergence of many specializations in sound production in the future. It is thought that the first foundations of the phenomenon of music mixing, which is believed to have become a professional practice since the 1960s, began to be laid about a century ago. Along with this, this one-hundred-year period is also recognized as a time of the most rapid changes and transformations in almost every field in history. In this sense, it is believed that music production processes have also been greatly affected by these changes and transformations, in terms of both production and consumption.
This thesis aims to evaluate the ocularcentric production practice, which is thought to have influenced almost all of today's sound production processes, in the context of music mixing. The extent to which the phenomenon of music mixing is affected by this practice, and the possible reasons for this interaction, if any, will be evaluated. My acquaintance with recording studios, considered the primary facility of the music industry in the context of production and which have maintained this role for many years, coincides with the end of the process known as the analogue period. During this period of approximately thirty years, we have witnessed radical changes and transformations in the production and consumption practices of music. Of course, as a result of technological innovation, it has become inevitable for music production processes to benefit from modern equipment, as in many areas of life. This study is designed to investigate and discuss both the technological dimension of the ocularcentric modality change in music mixing practices and other parameters thought to shape the process.
The production and consumption of sound or music have traditionally always been processes that operate through sensory modalities. However, it is known that both the production and consumption dynamics of music have undergone significant transformation with the rise of digitalization since the last quarter of the twentieth century, especially with the inclusion of computer technologies in the sound production chain. It is possible to see this kind of change as a natural consequence of technological innovation with an a priori approach. Initially, this was the only data available at the beginning of the study. However, as the literature expanded throughout the research process, it became clear that technology may be effective in such a transformation, but other parameters may also have guided the process.
At the same time, the fact that music production processes have been transformed by technological progress or innovation may initially seem far from being a problem worthy of investigation at the doctoral dissertation level. However, if this transformation points to a change in sensory modality, it becomes important to investigate the possible reasons for this phenomenon. It has long been argued that music listening practices have been dominated by visualization for a significant amount of time and that music may have even become the décor of visualization in recent decades. In this context, it is believed that music production processes are also heavily influenced by visualization, which is referred to as the truth regime of our age. It is predicted that the phenomenon of music mixing, considered an important link in today's music production chain, has experienced a kind of paradigm shift in terms of the sensory modalities used in its application processes.
In the second part of the study, the history and development of sound recording, which is regarded as the reason for the emergence of many specializations and professions in the field of sound today, are briefly discussed, and the path leading to the birth of the profession and art of mixing is examined. Additionally, since the general content of the study focuses intensively on "music and recording technologies," considered a sub- discipline of "systematic musicology," a summary of the related concept is also included in this section.
In the third chapter, a general framework is provided regarding the conceptual definition of mixing, its historical background, the types of mixing, the basic parameters used in today's mixing processes, and mixing engineers, the practitioners of the art of mixing.
In the fourth chapter, the discussions of ocularcentrism dating back to antiquity are reviewed, and the status of the concept in today's music mixing processes is explored. The possible reasons for the ocularcentric transformation in the phenomenon of music mixing are listed and discussed. The historical process of visualizing sound and the fact that visualization has become the main foundation of music production processes today is also addressed in this chapter. Additionally, the chapter examines the visualization of mixing consoles, which have been an integral part of mixing processes for many years and are now being replaced by software metaphors.
In the concluding part of the thesis, in the framework of the data obtained in the research, it is argued that a production practice based on the use of the ocularcentric modality is gaining ground in almost every process of music mixing or, more generally, in today's sound production practices, and that this new paradigm is becoming an increasing value. It has been observed that the ocularcentric-centred production practice, which is thought to have emerged today, may have reasons such as the fact that computer technologies have become more accessible as of the beginning of the twenty-first century, the guidance of music technology magazines, the ocularcentric structure of human nature, the problematic situation of our hearing modality, skeomorphic design understanding, the guidance of plugin producers and the guidance of video sharing platforms. On the other hand, the possible reasons that may have caused the sensory modality change, which is thought to have emerged in music production processes or more specifically in the phenomenon of music mixing, have also been included in this thesis study and discussed in the light of the information obtained. Although the primary aim of the thesis is to determine the possible reasons for the foreseen paradigm shift, some situations that we encountered in the course of the research and which may be considered as a result of this process or indirectly affected by the process were also evaluated. In this study, three topics have been focused on the phenomena that may be caused by the oculocentric production practice. Of course, these titles can be increased in future studies to be conducted in this sense. The first observation we have made in this sense is that the decline in the number of professional sound recording studios since the 1970s may be one of the reasons that are not talked about much, except for the widespread use of digital technologies and economic factors. With easier access to digital technologies, musicians and producers are thought to have decreased their dependence on big-budget studios and turned to lower-cost options such as home studios. This shift has also accelerated as music production processes have become centred around visual tools (DAWs and graphical interfaces). Researchers such as Williams and Kirby have argued that this technological transformation has contributed to the decline of large studios and that studios have lost their critical role in sound production. On the other hand, professional studios have historically played an educational role in the music production chain, and the decline of these studios is thought to have undermined the transfer of knowledge and the culture of collective production in music production processes.
On the other hand, apart from the fact that the colourful world provided by computer screens to music producers directs the visual production practice, the views that it may cause the emergence of synesthesia is a condition in which one sense involuntarily triggers another sense, and this phenomenon has been investigated throughout history in the context of the relationship between music and colour. In the light of the information obtained in the study, while it is stated that synesthesia may be more common than we think, information on the effects of the interaction of professionals working in music production processes with colours on the brain is also included in this study. It is suggested that the colourful world offered by computer screens in digital music production may create perceptual experiences similar to synesthesia. With reference to Oliver Sacks' work on synaesthesia and musical perception, it is questioned whether sound engineers and music producers experience such perceptual illusions in relation to colours. This study hopes to help future research on synaesthesia in digital music production.
Moreover, the simplicity of accessing music production technologies afforded by the democratised production environment enabled by digital technologies and software technologies may result in a phenomenon akin to techno-fetishism or an accumulation of software and hardware on the part of the producer. This is also included in this thesis study as a potential consequence of the oculocentric production practice. This observation is concerned with the phenomenon of technology, and in particular digital software, becoming fetishised in the context of music production processes. The use of computers and signal processing software has become a fundamental aspect of contemporary music production, with the reliance on these tools sometimes reaching the level of an addiction that borders on techno-fetishism. This section considers the possibility that music mixing artists may view software and hardware tools as status symbols in sound production processes, and that they may therefore tend to accumulate these products by focusing on their visual appeal rather than their functionality. Additionally, this phenomenon may potentially result in the phenomenon of the so- called 'Gear Acquisition Syndrome' (GAS), which is characterised by an inclination to continuously purchase new hardware and software. Moreover, skeomorphic signal processing software employs visual cues that evoke the appearance of tangible hardware, thereby engendering a sense of physical interaction with the device. Nevertheless, it is postulated that an emphasis on visuality in production processes may engender an excessive dependence and fetishism of technology, thereby creating a distance from the essence of music. It is predicted that this situation may be reinforced by the marketing strategies of sound technology companies. In this sense, studies suggest that the fetishisation of technological tools by sound practitioners affects their auditory modalities and may be manipulating their production processes. Consequently, it is proposed that a more minimalist use of technology can facilitate a return to sensory and aural focus in music production processes.
In the conclusion and discussions section of the study, the possible situations that may arise due to the mentioned sensorial paradigm shift are discussed. In this context, one of the main objectives of this study is to create an awareness of the sensorial paradigm shift that is thought to have emerged in music production processes in general and in music mixing practices in particular, and to create the necessary reflexes to regain auditory modality in everyone involved in music technologies or in any process of music production. Moreover, it can be stated as a secondary aim of the thesis that the research on music mixing, which is still very limited in the national academic literature, can shed light on future studies.
In Appendix A of the study, a series of visual examples of the products of plug-in manufacturers, which are thought to follow a guiding policy in moving today's mixing practice to the ocularcentric plane, are shared.
In Appendix B, examples of visuals of plug-ins produced with the skeomorphic design approach, which is thought to direct music production processes and discussed in the thesis, are shared.