Günümüzde iznik'te çini üretim yapan atölyeler
Workshops producing tiles in İznik today
Yazar: GÜLŞAH İKBAL CESUR
Danışman: DOÇ. DR. ATİLLA CENGİZ KILIÇ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Geleneksel Türk El Sanatları Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
Tarihsel süreç içerisinde coğrafi konumu ve topografik özellikleri nedeniyle ilk çağlardan itibaren pek çok medeniyete ev sahipliği yapan İznik, ticaret ve kervan yolları üzerinde olması sebebiyle kendine özgü bir kültür mozaiği oluşturmuştur. Roma, Bizans, Selçuklu ve Osmanlı devletlerine başkentlik yapan şehir çini ve seramik üretiminde ise önemli bir yere sahip olmuştur. Ilıman iklimi ticaret yollarına yakınlığı ve hammadde zenginliği ise üretim ve pazar kolaylığı sağlayarak üretimin gelişerek artmasına sebep olmuştur.
Osmanlı döneminin 15. yüzyılında ise tarihsel ve sanatsal gelişimini sürdüren İznik, o zamana kadar üretilmiş çini ve seramiklerin çok üzerinde bir ihtişama ve dayanıklılığa sahip yüksek kuvars oranlı çini üretimiyle zirveye yerleşmiştir. Sarayın hammadde, desen, pazar ve üretim desteğiyle gelişerek 16. yüzyıl itibariyle en görkemli halini alan İznik çiniciliği 300 kadar atölyeye ulaşarak zamanının çok üzerinde üretimler yapmıştır. İmparatorluğun gelişimiyle ilintili olarak 17. yüzyılda gerileme döneminin başlamasıyla atölye sayısı 9 atölyeye düşerek çini üretimi sekteye uğramıştır. 17. yüzyılın sonuna gelindiğinde ise ekonomik sebepler ve üretim sorunları nedeni ile bir çok atölye kapanarak üretim yok denilecek kadar az sayıya düşmüştür. Var olan ustaların ise İstanbul, Çanakkale ve Kütahya 'ya göç etmesi ile, İznik çiniciliği derin bir sessizliğe gömülmüştür.
1960lı yıllarda başlayan İznik çini fırınları kazılarıyla ortaya çıkan buluntular, tarih sayfasında İznik çiniciliğinin önemini tekrar ortaya çıkarmıştır.1985 yılında İstanbul'dan gelen Faik Kırımlı' nın kişisel çabalarıyla hareketlenmeye başlayan İznik çiniciliği, 1989 yılında açılan sergiler, sempozyumların ardından gelişmeye başlamıştır. 1993 yılında İznik Çini Vakfının açılmasıyla geleneksel yöntemlerle tekrar üretilmeye başlanan İznik çinisi 2023 yılına gelindiğinde ise yaklaşık 100 atölye ile üretim yapmaya başlanmıştır. 2022 yılında başlayan araştırmalarda da İznik'te bulunan yaklaşık 100 atölyenin tespit ve üretim yöntemleri hakkındaki elde edilen bilgiler doğrultusunda bu tez hazırlanarak, günümüzde İznik'te üretim yapan çini atölyeleri tespit edilmeye çalışılmıştır. Araştırmalar sonucunda farklı çini çamuru reçeteleri hazırlanarak denemeler yapılmıştır.

Abstract:
İznik, which has hosted many civilizations since the early age due to its geographical location and topographic features, has created a unique cultural mosaic. The city, which was the capital of the Roman, Byzantine, Seljuk, and Ottoman states, had an important place in the production of tiles and ceramics. Its mild climate, proximity to trade routes, and raw material richness have led to the development and increase of production. 
In the 15th century of the Ottoman period, İznik continued its historical and artistic development and settled at the top with the production of high quartz ratio tiles with a magnificence and durability far above the tiles and ceramics produced until then. Iznik ceramics, which developed with the support of raw materials, patterns, markets, and production of the palace and took its most magnificent form as of the 16th century, reached about 300 ateliers and produced far more than its time. With the beginning of the decline period Of the Ottoman Empire in the 17th century, the number of ateliers decreased to 9, and tile production was interrupted. At the end of the 17th century, with the migration of the existing masters to the outer centers, Iznik ceramics fell into a deep silence.
The finds that emerged with the excavations of the Iznik tile kilns that started in the 1960s have once again revealed the importance of the Iznik tiles in the history page. Thanks to the personal efforts of Faik Kırımlı who came from Istanbul in 1985,  İznik Ceramics started to develop after the exhibitions and symposiums made in 1989. With the opening of the İznik Tile Foundation in 1993, İznik tiles started to be produced with the traditional methods. In 2023, there are 100 ateliers producing İznik tiles in traditional methods. I've started my researches in 2022 by detecting the approximately 100 existing ateliers in İznik and obtaining information about their production methods. As a result of the research, twelve tile mud recipes were prepared.