COVİD-19 enfeksiyonu nedeniyle yatırılarak tedavi edilen hastalarda ortaya çıkan elektrolit bozuklukları ve prognozla ilişkisi
Electrolyte disorders in patients hospitalized for COVİD-19 infection and their relationship with prognosis
Yazar: KAMİL GÖKHAN AVCIOĞLU
Danışman: PROF. DR. EKREM KARA
Sağlık Bakanlığı / Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Eğitim ve Araştırma Hastanesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: İç Hastalıkları = Internal diseases

Özet:
Amaç: Aralık 2019'da Çin'in Wuhan kentinde ortaya çıkan SARS-CoV-2 isimli zoonotik virüs şiddetli akut solunum yolu enfeksiyonu olan Koronavirüs Hastalığı-2019 (Covid-19) hastalığına neden olmaktadır. Covid-19 hastalık seyrinde sıklıkla solunum yolu patolojileri izlenmekle beraber yapılan çalışmalarda başta kardiyovasküler hastalıklar olmak üzere renovasküler, endokrin ve hematolojik patolojilerde de artış izlenmektedir. Bu çalışmada Covid-19 nedeniyle yatırılarak tedavi edilen hastalarda ortaya çıkan elektrolit bozuklarını ve prognozla olan ilişkilerini belirlemenin yanında hastalık ciddiyetini tahmin etmek ve hastaların takip ve tedavisinin planlanmasına yardımcı olmak için rollerinin belirlenmesi amaçlandı.
Yöntem: Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Tıp Fakültesi, Rize Eğitim ve Araştırma Hastanesi pandemi servisine Covid-19 tanısı ile 01.01.2021 ile 31.12.2022 tarihleri arasında yatırılarak tedavi edilmiş olan hastalar retrospektif olarak incelendi. Çalışmaya Covid PCR pozitif olan 191 hasta dahil edildi. Hastaların demografik özellikleri, laboratuvar verileri, hastanede yatış süreleri, radyolojik olarak akciğer tutulumları, eşlik eden komorbiditeler, yoğun bakım ünitesi ihtiyacı ve sağkalım durumları kaydedildi. Elektrolit bozukluklarının çeşitleri, sıklıkları ve prognostik parametreler üzerine etkileri incelendi.
Bulgular: Çalışmaya alınan 191 hastanın (%49,2 erkek, ortalama yaş: 71,912,8 yıl) hastanede ve yoğun bakım ünitesinde ortalama yatış süreleri sırasıyla 12,6  8,9 gün ve 2,3  7,1 gün olarak belirlendi. En sık görülen komorbiditeler hipertansiyon (HT) (%75,4), kardiyovasküler hastalık (%51,3) ve diyabetes mellitus (DM) (%37,2) idi. Hastaların büyük çoğunluğunda elektrolit bozukluğu (%78,5) geliştiği görüldü. En sık görülen elektrolit bozuklukları sırasıyla hipomagnezemi (%36,1), hiponatremi (%34,5) ve hipokalsemi (%23,5) olarak belirlendi. Hastaların %17,2'de yoğun bakım ihtiyacı gelişirken, mortalite oranı ise %25,1 olarak saptandı. Yoğun bakım ihtiyacı ile serum kalsiyum değeri (p=0,024) arasında anlamlı korelasyon saptandı. Mortalite ile yaş (p=0,043), DM varlığı (p=0,009), malignite varlığı (p=0,04), hemodiyaliz (HD) ihtiyacı (p=0,045), serum sodyum (p=0,007), serum kalsiyum (p=0,031) ve serum magnezyum konsantrasyonları (p=0,017) arasında istatistiksel olarak anlamlı pozitif korelasyon saptandı. Tek başına herhangi bir elektrolit bozukluğu varlığı sağkalım analizlerinde mortalite ile anlamlı ilişki göstermezken, ileri yaş, DM ve HT varlığı ve HD ihtiyacı gelişmesi mortaliteyi arttıran bağımsız faktörler olarak belirlendi.
Sonuç: Covid-19 nedeniyle yatarak tedavi gören hastalarda serum elektrolit bozuklukları sık görülmektedir. Elektrolit bozukluğu varlığı mortaliteyi bağımsız belirleyen bir parametre olmasa da, özellikle ileri yaş ve eşlik eden komorbiditelerle birlikteliklerinde prognoz kötüleşmektedir. Bu nedenle serum elektrolit düzeylerinin yakın takip edilmesi ve mevcut elektrolit bozukluğunun tedavi edilmesi hayati öneme sahiptir.
Anahtar Kelimeler: COVID-19, SARS-CoV-2, Elektrolit Bozukluğu, Komorbidite, Mortalite

Abstract:
Introduction: The emergence of the zoonotic virus named SARS-CoV-2 in December 2019 in the city of Wuhan, China, has led to the severe acute respiratory syndrome known as Coronavirus Disease 2019 (COVID-19). Although respiratory tract pathologies are frequently observed in the course of COVID-19, studies have also shown an increase in renal vascular pathologies, endocrine disorders, and hematologic problems, particularly cardiovascular diseases. In this study, it was aimed to determine the electrolyte disorders that occur in patients hospitalized for Covid-19 and their relationship with prognosis, as well as to determine their role in estimating the severity of the disease and and assist in the planning of patient monitoring and treatment.
Methods: Patients hospitalized and treated for COVID-19 between January 1, 2021, and December 31, 2022, at the pandemic service of Recep Tayyip Erdoğan University Medical Faculty, Rize Training and Research Hospital were retrospectively examined. A total of 191 patients with a positive COVID PCR test were included in the study. Demographic characteristics, laboratory data, length of hospital stay, radiological lung involvement, accompanying comorbidities, need for intensive care unit (ICU) admission, and survival status of the patients were recorded. The types and frequencies of electrolyte disorders and their effects on prognostic parameters were analyzed.
Results: Of the 191 patients included in the study (49.2% male, mean age: 71.9 ± 12.8 years), the mean lengths of hospital stay and ICU stay were determined to be 12.6 ± 8.9 days and 2.3 ± 7.1 days, respectively. The most common comorbidities were hypertension (75.4%), cardiovascular disease (51.3%), and diabetes mellitus (37.2%). Electrolyte disorders were observed in the majority of patients (78.5%), with hypomagnesemia (36.1%), hyponatremia (34.5%), and hypocalcemia (23.5%) being the most common. Intensive care unit admission occurred in 17.2% of patients, while the mortality rate was found to be 25.1%. A significant correlation was found between the need for ICU care and serum calcium levels (p=0.024). Mortality was statistically significantly correlated with age (p=0.043), presence of diabetes mellitus (p=0.009), presence of malignancy (p=0.04), need for hemodialysis (p=0.045), serum sodium (p=0.007), serum calcium (p=0.031), and serum magnesium concentrations (p=0.017). While the presence of any electrolyte disorder alone did not show a significant relationship with mortality in survival analyses, advanced age, presence of diabetes mellitus and hypertension, and the need for hemodialysis were identified as independent factors increasing mortality.
Conclusion: Electrolyte disorders are common in patients hospitalized for COVID-19. Although the presence of electrolyte disorders is not an independent determinant of mortality, prognosis worsens especially in conjunction with advanced age and accompanying comorbidities. Therefore, close monitoring of serum electrolyte levels and treatment of existing electrolyte imbalances are of vital importance.
Keywords: COVID-19, SARS-CoV-2, Electrolyte Disturbance, Comorbidity, Mortality