Türkiye'de su hakkı
The right to water in Turkey
Yazar: YILDIZ AKEL ÜNAL
Danışman: PROF. DR. ERDOĞAN BÜLBÜL
Galatasaray Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Kanalizasyon = Sewage ; Su = Water ; Su hakkı = Right of water ; İnsan hakları = Human rights ; İçme suyu = Drinking water

Özet:
H2O şeklinde basit bir molekül, yanıcı olmayan, kokusuz, tatsız ve neredeyse
renksiz bir birleşik olan su, insanların ve diğer tüm canlıların yaşamlarını idame
ettirmelerinin yanı sıra ekonomik, sosyal, kültürel kalkınmayı sağlamak üzere girişilen
tüm beşerî faaliyetlerin gerçekleştirilmesinde zorunlu ancak kısıtlı bir unsur olarak
gerek ulusal gerek bölgesel gerek küresel bağlamda her zaman önemini korumuştur.
2050'de dünya nüfusunun 9,6 milyar olacağı ve su ihtiyacının günümüzdekinin
%40'ı oranında artış göstereceği; buna karşılık mevcut su kaynaklarının iklim
değişikliği ve kirlilik de dikkate alındığında bu ihtiyacı karşılayamayacağı, her dört
kişiden en az birinin kronik veya yinelenen temiz suya erişememe sorunu ile karşı
karşıya kalacağı tahminlenmektedir.
Yenilenebilir tatlı su miktarının dünya çapında sınırlı ve adilane dağılmamış
olması gerçeği karşısında giderek artan dünya nüfusunun ihtiyaçlarını karşılamak
üzere elde edebileceği ve güvenilir su miktarının artmayacak ve aksine gittikçe
azalacak olması, küresel yoksulluk krizini daha da körükleyecek ve küresel güvenlik
ile barışı tehdit edebilecek, devletler ve sektörler arası çatışmalar doğurabilecek bir
küresel su krizini yaratacaktır.
Küresel su krizini bertaraf etmek üzere ekonomi ve hukuk bilimlerince teoride
bazı çözüm mekanizmaları bulunmaya çalışılmaktadır. Uluslararası su satışı, sanal su
ticareti ve su hakkının bir insan hakkı olarak tanınması şeklindeki çözüm
mekanizmalarından ilk ikisi mevcut örnekler çerçevesinde amaca uygun değildirler.
Bu halde elde kalan tek mekanizma olarak su hakkının bir insan hakkı olarak
kavramsal olarak ve nasıl somutlaştırılacağına ilişkin olarak incelenmesi
gerekmektedir.
Su hakkı 1970'lerden itibaren uluslararası mecrada, BM, Avrupa Konseyi ve
Avrupa Birliği başta olmak üzere birçok uluslararası kuruluşun küresel barış ve
güvenliğin tesis edilmesi, çevresel sorunların bertaraf edilmesi, sürdürülebilir çevrenin
ve sürdürülebilir ekonomik kalkınmanın mevcut ve gelecek nesiller için mümkün
kılınması ve insan haklarının gerçekleştirilmesi gibi amaçlarla gerçekleştirdiği çeşitli
çalışmaların sonucu olarak önem kazanmış kavramdır. Çevre hukuku ve insan hakları
hukuku bağlamında sürdürülen bu çalışmalar sonucunda hazırlanan ve imzaya açılan
çok taraflı uluslararası sözleşmeler veya devletlerin yanı sıra özel girişimlere de yol
gösterici nitelik taşıyan yorumlar, konferans bildirileri ve tavsiyeler su hakkını gün geçtikçe farklılaşan odaklarla ele almış; öznesi, kapsamı, yükümlü ve sorumluları
bağlamında farklı yorumlar ortaya koymuştur. Kısaca su hakkı, günümüzde halen
hukuki araştırmalara sürekli yeniden girmekte ve gelişmekte olan bir kavramdır.
Su hakkının kavramsallaştırılmasındaki ilk aşama, bir insan hakkı olarak su
hakkının kavramsal içeriğinin ortaya konulmasıdır. Su hakkının
kavramsallaştırılmasında öncelikle kişisel açıdan hak öznesi ve yükümlüsünün
belirlenmesi, ardından normatif açıdan hak öznesinin, yükümlüye karşı talep
yetkilerinin ne olduğunun ortaya konulması gereklidir.
Su hakkının öznesi, uluslararası düzenlemelerde yavaş bir evrim geçirmiş,
öncelikle savaş mahkumları ve savaş halinde savaşmayan sivil halka, sonra kırsal ve
su kaynaklarına uzak yerleşim yerlerinde yaşayan kadınlara, daha sonra temel sağlık
hizmetlerinin yürütüldüğü tesislerde tedavi gören veya rehabilite edilen çocuklara,
ardından engellilere ve eğitim alanlar ile eğitmenleri kapsayacak şekilde
genişletilmiştir. Nihayetinde BM ESKHK tarafından tematik sözleşmeler yaklaşımı,
ESKHS'nin 11. maddesinde yer alan Yeterli Bir Yaşam Standardına Sahip Olma
Hakkına ilişkin 1991 tarihli Genel Yorum 4 ve Su Hakkına ilişkin 2003 tarihli Genel
Yorum 15 ile genişletilerek, özellikle ırk, renk, cinsiyet, dil, din, politik ve diğer görüş,
milliyet veya sosyal köken, mal varlığı, yaşam tarzı veya yerleşim gibi hiçbir nedene
bağlı olarak ayrım gözetmeksizin taraf devletin yargı alanı dahilinde herkesin su
hakkının öznesi olduğu açıkça ifade edilmiştir. Su hakkını teminat altına alan
anayasalarda da hak öznesi 'herkes', 'vatandaşlar' veya 'yurttaş' şeklinde
okunmaktadır. Türk hukuku açısından bakıldığında, Anayasa md.17 ile teminat altına
alınan yaşama hakkı ve md.56 ile teminat altına alınan sağlıklı yaşama ve sağlıklı bir
çevreye sahip olma haklarının herkese tanınmış olması karşısında bu haklara içkin bir
hak olarak değerlendirebileceğimiz su hakkının öznesi de herkestir.
Su hakkı, hakkın öznesi olan herkese, devlet ve diğer kişilerden saygı duyma ve
müdahale etmemeyi talep etme ile devletten belirli müdahaleleri gerçekleştirme ve
haksız müdahalelerden korunmayı talep etme yetkileri vermektedir. Böylelikle su
hakkının yerine getirilmesi bakımından iki yükümlü vardır: devlet ve özel hukuk
kişileri. BM ESKHK'nin su hakkını açıkladığı Genel Yorum 15'te 'Taraf Devletlerin
Yükümlülükleri'ne odaklandığı ve 'Devlet Dışı Aktörlerin Yükümlülükleri'
başlığında dahi hak öznesi olmanın beraberinde getirdiği ödevlerden açıkça
bahsetmediği ifade edilmekteyse de bu husus yükümlünün belirlenmesi açısından bir
sorun teşkil etmemektedir. Nitekim Türk hukukunda gerek Anayasa md.17 ile teminat altına alınan yaşama hakkının gerek Anayasa md.56 ile teminat altına alınan sağlıklı
ve sağlıklı bir çevrede yaşama hakkının Anayasa md.12/2 doğrultusunda hak öznesine
birtakım ödevler de yükümleyeceği şeklinde okunduğunda, su hakkına saygı duyma
ve koruma yükümlüsünün hem devlet hem de su hakkının sahibi olanları da
kapsayacak şekilde tüm özel hukuk kişileri olarak okunması gerektiği açıktır. Ancak
su hakkını yerine getirme yükümlüsünün aslen devlet olduğu açıktır. Zira özel
kişilerin, su hakkı öznesi olan herkesin ihtiyaçlarını karşılamak üzere birtakım mal ve
hizmetler sunmakla yükümlü tutulmaları, girişim özgürlüğü ve mülkiyet hakkının
benimsendiği bir anayasal düzlemde mümkün olmadığı gibi, su hakkı öznesi olan
kimsenin kişisel ihtiyaçlarını karşılamaya yetecek miktarda güvenilir ve temiz suyu
doğada kendi başına bulmak yükümlülüğü ile başbaşa bırakılması da söz konusu
olamaz.
Su hakkının yükümlüsünün devlet olması hususunda en tartışmalı nokta aslında
hangi devletin hangi yükümlülükler altında olduğudur. Uluslararası örf ve âdet
hukukundan doğan adil ve makul kullanım ile önemli zarar vermeme ilkeleri ile doğal
kaynak ve servetlerden yararlanmada mutlak egemenlik görüşü çatışmaktadır, mutlak
egemenlik görüşünün baskınlığı karşısında kıyıdaş devletlerden birinin su hakkını
gerçekleştirmek üzere, diğer bir kıyıdaş devletin ilgili su kaynağını ekonomik gelişimi
sağlayacak diğer beşeri faaliyetlerde kullanmasını engelleyici eylemlerde
bulunamayacağı açıktır. Ancak günümüzde mutlak egemenlik görüşünü şiddetle
eleştirilmekte, doğal kaynak ve servetlerin küresel kamusal mallar olarak ele
alınabilirliği tartışılmaktadır. Bu tartışma su hakkına da yansımakta, su kaynaklarının
sınıraşan niteliğinin yanı sıra hidrolojik döngü sebebiyle özellikle saygı duyma
yükümlülüğü bağlamında su kaynakları üzerinde zarar verici tasarruflarda ve
eylemlerde bulunmama yükümlülüğü ile yerine getirme yükümlülüğü bağlamında
suya fiziki erişimi sağlamak yükümlülüğünün özellikle kıyıdaş devletlere yönelik de
olması gerektiği de ifade edilmektedir. Ancak bu tartışmalar halen çözüme
kavuşturulmamıştır. Su hakkının yükümlüsünün devlet olması hususunda tartışmalı
ikinci nokta yerine getirme yükümlülüğünün özel kişilere devredilmesi hususudur. Su
hakkı bağlamında herkesin kişisel ihtiyaçlarını karşılamak üzere temiz ve yeterli
erişimi sağlama yükümlülüğünün muhatabının devlet olması, devletin bu
yükümlülüğünü özel kişilerin katılımı aracılığıyla gerçekleştirebilme ihtimalini
ortadan kaldıran bir durum değildir. Bir başka ifadeyle su hakkını somutlaştırmak
üzere özellikle içme suyu temin ve kanalizasyon hizmetlerinin bizzat idare tarafından yürütülmesi yerine özel kişiler tarafından yürütülmesi de söz konusu olabilmektedir.
Ancak bu halde dahi su hakkının yerine getirilmesi yükümlülüğü halen devletin
üzerinde olup, bu yükümlülük gereğince idarenin özel kişinin yürüttüğü faaliyeti
ihtiyaçların layıkıyla karşılanması bağlamında kontrolü, gözetim ve denetimi altında
tutması da gerekmektedir.
Su hakkının normatif alanı su hakkı öznesinin sahip olduğu taleplerin
konularının, bir başka ifadeyle su hakkının asli yükümlüsü olan devletin hangi
yükümlülükleri hangi temel ilkeleri gözeterek yerine getireceğinin belirlenmesine
ilişkindir ve normatif alanın belirlenmesi talep edilebilirliğinin arttırılması için
oldukça önemlidir. Unutmamak gerekir ki bir hakkın normatif alanının sosyal,
ekonomik ve siyasi değişimlerden bağımsız olarak sabit kalması söz konusu
olamayacağından ekonomik ve sosyal diğer temel haklar gibi su hakkının normatif
alanının da zaman içerisinde değişim ve gelişime tabi olacağı unutulmamalıdır. Su
hakkının çekirdek normatif alanını belirlerken negatif yükümlülüklerin ne olduğu, bir
başka ifadeyle saygı duyma ve koruma yükümlülüğü kapsamında devletin veya özel
kişilerin ne türlü eylemlerinin su hakkını ihlal edecek nitelikte müdahaleler olduğu ve
dolayısıyla hangi eylemlerden sakınılması gerektiği konusunda uluslararası ve ulusal
hukuk kaynaklarında asgari müştereklerde buluşmak nispeten kolay olmuştur. Ancak
pozitif yükümlülüklerin ne olduğu, bir başka ifadeyle yerine getirme yükümlülüğü
kapsamında devletin hangi müdahaleleri bir yapması gerektiği bir başka ifadeyle hangi
faaliyetleri gerçekleştirmesi gerektiği konusunda asgari müştereklerin veya çekirdek
pozitif yükümlülüklerin halen tartışmalı olduğu görülmektedir.
Su hakkı, öncelikle çekirdek negatif yükümlülük olarak su kaynaklarının
mevcudiyetini ve devamlılığını sağlamak üzere devlet ve diğer kişilere, saygı duyma
ve koruma yükümlülüğü bağlamında suya nicelik ve nitelik yönünden zarar vermeme
yükümlülüğü getirmektedir. Devlet, suya nicelik ve nitelik yönünden zarar vererek
yeterli miktarda ve uygun nitelikte suya erişimi kısıtlayan veya ortadan kaldıran her
türlü eyleme karşı hukuki düzenlemeler yapmak ve yaptırımları uygulamakla
yükümlüdür. ESKHK, Genel Yorum 15'te devletin tüm beşerî faaliyetleri, suya ve su
kaynaklarına ve hatta su kaynakları ile etkileşimde olan tüm ekosistemlere yönelik
nitelik ve nicelik bakımından etkilerini değerlendirme, düzenleme, yasaklama, izne
bağlama, denetleme ve yaptırıma tabi tutma gibi yükümlülükleri olduğunu açıkça ifade
etmekte, devletlerin bu görevlerini yerine getirmek üzere gerekli yasal düzenlemeleri
ve uygulamasını yapmaya davet etmektedir. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası md.56(2)'de yer alan "Çevreyi geliştirmek, çevre sağlığını korumak ve çevre
kirlenmesini önlemek Devletin ve vatandaşların ödevidir." hükmünün evleviyetle su
kaynaklarının nitelik ve nicelik yönünden korunmasını da gerektireceği açıktır.
Nitekim yasa koyucu da bu doğrultuda başta 1593 s. Umumi Hıfzıssıhha Kanunu
md.242 ve 2872 s. Çevre Kanunu md.9(h) hükümleri ile yüzey ve yeraltı sularının
hangi eylemlere, tehlikelere, faaliyetlere karşı ne şekilde korunacağını düzenleyerek
suya nicelik ve nitelik yönünden zarar vermeme yükümlülüğünü açıkça kanunla da
düzenlemiştir.
Su hakkı, ikinci olarak, çekirdek pozitif yükümlülükler arasında, devlete, yerine
getirme yükümlülüğü bağlamında fiziki erişimi sağlama yükümlülüğü getirmektedir.
Bu doğrultuda devletin öncelikli olarak suyun nicelik ve nitelik bakımından
mevcudiyetini sağlaması gerekmektedir. Suyun niteliksel mevcudiyeti, ESKHK'nin
deyişi ile kabul edilebilir olması kişisel ihtiyaçların karşılanması için suyun içinde
insan ve çevre sağlığına zararlı (toksik) veya tehdit içeren maddeler, kir, toz veya
mikro-organizmalar, kimyasal veya radyolojik atıkları barındırmamasının yanı sıra
rengi, kokusu ve tadının da bireyin kişisel ihtiyaçlarını karşılayabilecek nitelikte
olmasını ifade eder. Suyun niceliksel mevcudiyeti ise kişisel ihtiyaçların karşılanması
için yeterli miktarda ve su arzının sürekli olarak mevcut olmasını ifade eder; BM ve
WHO kişilerin hayatta kalabilmeleri için gerekli içme suyu ve hijyen ve yemek
hazırlamak için kullanma suyu miktarını totalde günlük kişi başı 50 litre olarak kabul
etmektedir. Suya fiziki erişimi sağlama yükümlülüğü bağlamında özel kişilerin içmekullanma ihtiyaçlarının giderilmesi için su kaynaklarının sektörel kullanımının
düzenlenmesi, doğrudan kullanım için gerekli münferit su tahsislerinin yapılması ve
denetlenmesi de gerekmektedir. Ardından kişisel ihtiyaçlarını karşılamasına imkân
sağlayacak uygun nitelikleri taşıyan ve yeterli miktardaki suya erişimi sağlamak üzere,
yararı umuma ait olan genel suların toplanması, bu kaynaklardan elde edilecek suların
yerleşim yerlerine isalesi, içme ve kullanmaya uygun hale getirilmesi için arıtılması
ve hanelere, çalışma mekanlarına ve kamusal alanlara dağıtılması ile atıksuların da
toplanması ve yaşam alanlarından uzaklaştırılması hizmetlerinin yürütülmesi veya
özel kişilere yürüttürülmesi gerekmektedir. Türk hukukunda 831 s. Sular Hk. Kn. ile
şehir, kasaba ve köylerin suya fiziki erişiminin sağlanmasına yönelik olarak, gerek
köy, kasaba, belde sınırları içerisinde gerekse dışarısında olan ve kamusal ihtiyacı
karşılamaya hasredilmiş suların tedarik ve idaresi, su yollarının ve kaynaklarının
bakımı, onarılması, temizlenmesi ve suyun sıhhat şartlarına uygun bir halde bulundurulması görevlerini, belediye teşkilatı olan mahallerde belediyelere, olmayan
yerlerde 442 s. Köy Kanunu uyarınca ihtiyar meclislerine vererek suya fiziki erişimi
sağlama yükümlülüğünü ilk kez kanuni düzenlemeye kavuşturmuştur. Anayasa
Mahkemesi birçok kararında su kaynaklarından yerleşim yerlerine suyun akıtılmasını
sağlayan isale hatlarının 'kamu yararı niteliği taşıyan yatırımlar' olduğunu, içme suyu
hizmetinin de 'öncelikli kamu hizmeti' niteliğinde olduğunu belirtmektedir. Türk
mevzuatında ayrıca içme suyu hizmetinde kullanılacak genel suların ne şekilde arıtıma
tabi tutulacağına ve bu arıtma sonucu elde edilecek suyun kimyasal bileşenlerine
ilişkin düzenlemeler olmakla birlikte günlük kişi başı kaç litre suyun su hakkı
kapsamında değerlendirilmesi gerektiğine ilişkin herhangi bir düzenleme
bulunmamaktadır.
Su hakkı, üçüncü olarak, çekirdek pozitif yükümlülükler arasında, devlete, yine
yerine getirme yükümlülüğü bağlamında suya fiziki erişimi sağlamak üzere yürüttüğü
veya özel kişilere yürüttürdüğü hizmetlerin ekonomik olarak erişimini sağlamak
yükümlülüğü getirmektedir. Ekonomik olarak erişim sağlama yükümlülüğü uyarınca
devlet, insani ihtiyaçların karşılanması amacıyla yeterli miktarda, güvenilir ve temiz
içme suyundan doğrudan yararlanmanın veya içme suyu ve kanalizasyon
hizmetlerinin, kişilerin mali durumunu diğer temel ihtiyaçlarını karşılayamayacak
derecede sarsmadan ödeyebileceği ve sosyal imkansızlıkların sübvansiyonlarla
dengelendiği bir bedel karşılığında gerçekleştirmekle yükümlüdür. Ancak bu
yükümlülük suyun bir ekonomik değerinin olduğu gerçeğini dışlamamakla birlikte
suyun serbest piyasalardaki diğer ticari mallar gibi bedellendirilmemesini
gerektirmektedir. Ekonomik olarak erişim sağlama yükümlülüğü devlete öncelikle, su
hakkını somutlaştıran kamusal faaliyetlerinin finansmanını ve bedellendirmesini
düzenlerken, su hakkına sahip kişiler ile su kaynaklarından farklı amaçlarla
yararlananların farklı statülerde olduğunu dikkate alma ve eşitlik ilkesi ve bunun özel
bir ifadesi olan kirleten-öder ilkesinin hayata geçirilmesini gerektirmektedir.
Ekonomik olarak erişim sağlama yükümlülüğü uyarınca, su hakkının somutlaştırılması
için yürütülen faaliyetler karşılığında alınacak bedelin, gerek vergi gerek ücret
şeklinde olsun, kamusal su kaynaklarına yapılan etkinin tazmini olarak düşünülmesi,
bir hizmetin karşılığı olarak tam maliyet ilkesi ile belirlenen ücret olarak yani yüksek
sabit yatırım giderlerinin tamamını mevcut tüketiciye yüklememesi gerekmektedir.
Altını çizmek gerekir ki ekonomik olarak erişim sağlama yükümlülüğü su hakkını
somutlaştırmaya yönelik kamusal faaliyetlerin kaynağının vergi veya tarifelere dayalı ücretler şeklinde düzenlenmesi konusunda devletlerin takdir yetkisini
sınırlamamaktadır. Ekonomik erişilebilirlik yükümlülüğü açısından su hakkını
somutlaştırmak üzere yürütülen faaliyetlerden özellikle içme ve kullanma suyu ve
kanalizasyon hizmetlerinden alınan bedelin hane halkı gelirine oranının BM Kalkınma
Programı'nda azami %3, OECD ve WB'ye göre azami %5 olması gerektiği ifade
edilmektedir.
Su hakkının normatif alanının ikinci ayağı temel yükümlülüklerin
gerçekleştirilmesinde uyulacak temel ilkelerdir. Su hakkının çekirdek yükümlülükleri
olan suya nicelik ve nitelik olarak zarar vermeme, suya fiziki erişimi ve ekonomik
olarak erişim sağlama yükümlülüklerini gerçekleştirmek üzere devletin yürüteceği
tüm faaliyetlerin eşitlik ve pozitif ayrımcılık, katılım ve bilgi edinme ile hesap
verilebilirlik ilkeleri çerçevesinde yürütülmesi gerekmektedir.
ESKHK, Genel Yorum 15'te, devletlerin, su hakkının hiçbir ayrımcılık
yapılmaksızın eşit olarak kullanılmasını sağlamakla yükümlü olduğu belirtilmekte;
devletin hem su hakkını somutlaştırmaya yönelik faaliyetlerini yürütürken hem de
diğer kişilerin su hakkına halel getirebilecek faaliyetlerine ilişkin düzenleme,
denetleme ve yaptırımlar uygularken ırk, renk, cinsiyet, yaş, dil, din, siyasi veya diğer
bir fikir, ulusal veya toplumsal köken, mülkiyet, doğum, fiziksel veya zihinsel engel,
sağlık durumu (HIV/AIDS hastalıkları dahil olmak üzere), cinsel tercih, sivil, siyasi
veya diğer statülere göre yapılan her türden ayırımcılığı engellemesi gerektiğini ifade
etmektedir. Su hakkına yer vermemekle birlikte; Türkiye Cumhuriyeti Anayasası
md.10 gereğince tüm temel hak ve hürriyetlerin somutlaştırılmasını sağlayan kamusal
faaliyetlerde eşitlik ilkesinin gözetileceğinin altını çizmektedir. Eşitlik ilkesi, sosyal
açıdan diğer kişi veya gruplardan daha olumsuz koşullarda olan kişi ve gruplara
yönelik olarak bu eşitsizliği ortadan kaldırmaya yönelik pozitif ayrımcılık yapma
yükümlülüğünü de içerir. ESKHK, Genel Yorum 15'te, ayrımcılık yapmama
yükümlülüğünün, sosyal veya ekonomik risklere açık veya zayıf durumda olan
kadınlar, çocuklar, yaşlılar, engelliler, doğal felaket mağdurları, afete eğilimli yerlerde
yaşayan kişiler, azınlık grupları, kırsal ve yoksul kentsel bölgelerde yaşayanlar,
göçebeler ve gezici gruplar, mülteciler, sığınmacılar, yerinden edilmiş kişiler, göçmen
işçiler, mahkum ve tutuklular gibi grupların ihtiyaçlarının özel olarak ele alınması ve
pozitif ayrımcılık önlemleri alınması gerekliliğini de içerdiğini belirtmektedir.
Nitekim Türkiye Cumhuriyeti Anayasası md.10(3)'de sosyal açıdan olumsuz
konumda olan kişiler için alınacak pozitif ayrımcılık önlemlerinin eşitlik ilkesine aykırı sayılmayacağı, hatta eşitlik ilkesinin gereği olduğu da belirtilmektedir. Eşitsizlik
durumları sadece ekonomik alım gücüne değil başta kişinin mukim olduğu coğrafya
koşullarına, aile yapısına, çalışma durumuna, mülkiyet durumuna bağlı olarak ortaya
çıkabilmektedir. Kişinin ekonomik durumu, yaşadığı coğrafya veya yaşam tarzı ne
olursa olsun herkesin su hakkının gerçekleşmesi için yerine getirilecek içme suyu ve
kanalizasyon hizmetlerinden eşit şekilde yararlanmasını sağlamak yükümlülüğü
esastır. Ancak bu durum ülkenin her yerinde su hakkının aynı yöntemleri içeren
kamusal faaliyetlerle somutlaştırılması gerektiği anlamına gelmemektedir. Suya
ekonomik olarak erişim sağlama yükümlülüğünün eşitlik ilkesi çerçevesinde
gerçekleştirilmesi için öncelikle su hakkı öznelerinin mali imkanlarındaki eşitsizlikleri
gidermek hedeflenerek pozitif ayrımcılık tedbirleri olarak özellikle bedellendirmede
artan oranlı tarifeler, sübvansiyonlar, herkes için belirli kotalar dahilinde ücret
alınmaması veya indirim yapılması gibi denkleştirme mekanizmaları kurulmaktadır.
ESKHK, GY 15'te su hakkının somutlaştırılması için yürütülen kamusal
faaliyetlerin etkin bir denetime tabi olması için katılım ve bilgi edinme hakkının da
etkin olarak kullanılabilmesini bir ilke olarak benimsemiştir. Katılım ve bilgi edinme
hakları ardıl denetimler açısından önemli olduğu kadar su hakkının
somutlaştırılmasına yönelik faaliyetlerin su hakkı öznelerinin gereksinimlerini doğru
ve gerçekçi bir şekilde karşılamasını da sağlayacaktır. Bilgi edinme hakkı uyarınca, su
hakkını somutlaştırmak üzere yürütülen kamusal faaliyetlere ilişkin olarak, kamunun
mevcut ve planlanan su kaynakları ve hizmetlerinin yönetimine dair siyasi belgeler,
planlar ve mevzuata erişiminin sağlanması gerekmektedir. Su hakkı bağlamında
özellikle su hizmetlerinin yürütülmesine dair, tarifeler, su kaynaklarının nicelik ve
nitelik durumunu, kirlilik oranları gibi bilgilerin mümkün olduğunca geniş bir yayım
alanında, kolayca erişilebilir kılınması gerekir. Su hakkının gerçekleştirilmesine
yönelik kamusal faaliyetleri gerçekleştirecek idarelerin karar alma organlarının,
doğrudan veya dolaylı şekilde su hakkı öznesi olan herkesin temsilini sağlayacak
şekilde oluşmasını sağlayan seçim yolu ile oluşması başlı başına yeterli bir katılım
mekanizması değildir; aktif ve özgür katılımın sağlanması ve gerçek anlamda sonuç
doğurabilecek mekanizmaların kurulması gerekmektedir. Bu bağlamda su hakkını
somutlaştırmak üzere yürütülecek hizmetlerden özellikle içme suyu ve kanalizasyon
hizmetlerinin yerel yönetimler tarafından gerçekleştirilmesi katılım ilkesini
gerçekleştirme açısından güçlü bir çözüm olarak önerilmektedir. Ancak su hakkının
devletlere yükümlediği yükümlülüklerin gerektirdiği hangi faaliyetlerin hizmette yerellik ilkesine dayanarak düzenlenebileceği ve yerel yönetimlerin üzerinde merkezi
idarenin vesayet yetkileri bağlamında demokratik katılımın sağlanıp sağlanamadığı da
ayrı bir sorudur. Türkiye'de su hakkını somutlaştırmak üzere kamusal faaliyetler
yürütmekle görevli idarelerden DSİ ve merkezi idareyi temsilen bakanlıklar
bakımından katılım ilkesini sağlamaya yönelik mekanizmalara örnek olarak AB çevre
müktesebatı WFD gereğince oluşturulmaya devam eden nehir havza yönetim
planlarının hazırlık aşamalarında, halkın bilgilendirilmesi amacıyla paydaş kurum ve
kuruluşların temsilcileri dışında sivil toplumun katılımını da sağlamak üzere
gerçekleştirilen ulusal paydaş toplantıları ve havza paydaş toplantıları; yerel
yönetimlerin gerçekleştirdiği faaliyetlere yönelik olarak da aktif katılımı sağlama
potansiyeli taşıyan Kent Konseyleri örnek verilebilir. Türkiye'de bilgiye erişim ilkesi
bağlamında özellikle 4982 s. Bilgi Edinme Hakkı Kanunu uyarınca yapılan bilgi
edinme başvuruları öne çıkmaktadır. Bilgi edinme Hakkı Kanunu uyarınca su hakkını
somutlaştırmak üzere çeşitli faaliyetleri yürüten idarelerin, su hakkı öznesi olan
herkesin ilgili faaliyetlerin planlama, yürütme, uygulama ve denetim aşamalarına
katılımını ve bu katılımın anlamlı olmasını sağlayan bilgi edinme usullerini tesis ve
temin etmekle yükümlü olduğunu belirtmek gerekir.
Su hakkı, tıpkı diğer insan hakları gibi, su hakkından doğan yükümlülüklere
yönelik faaliyetlerde bulunan idarelerin, hak sahipleri karşısında sorumlu tutulmasını;
sorumluluğun da hesap vermeyi sağlayan mekanizmalarla işletilmesini
gerektirmektedir. ESKHK, ESKHS'ne taraf devletlerin, mevzuatlarında su hakkının
somutlaştırılması için gerçekleştirilecek faaliyetler için kurumsal sorumluluğun
kurulması ve bu sorumluluğun işletilmesi için gerekli ulusal mekanizmalar ile başvuru
yolları ve usullerinin düzenlenmesi gerektiğini ifade etmektedir. Hesap verilebilirlik
kavramı sadece bağımsız yargının ardıl denetiminden ibaret olarak algılanmamalıdır.
Su hakkını somutlaştırmak üzere çeşitli kamusal faaliyetler yürüten idareler iç ve dış
idari denetime tabi olmalı; bu idarelerin karar organlarının oluşmasını sağlayan
seçimler de yürütülen faaliyetlere ilişkin hesabın sorulması ve sorumluluğun gereğince
yerine getirilmesinin denetimini sağlar nitelikte olmalıdır. Hesap verilebilirliğin
sağlanması yükümlülüğüne yönelik hukuki başvuru yolları dizayn edilirken su
hakkının ihlal edildiğini düşünen kişi ve gruplara hak arama özgürlüğü bağlamında
hem bireysel hem de topluluk olarak başvuru imkanı tanınması gerekir. Gerek iç
ve/veya bağımsız denetim mekanizmaları gerek mahkemeler önünde su hakkı ihlal
edilenler hem şikayetlerinin dinlenmesi hem de ihlalin giderilmesi ile uyuşmazlığın çözülmesini talep etme yetkilerine sahip olmalıdır. Hesap verme yolları ise ihlali
giderme, eski hale getirme, tazmin etme, ihlalin tekrar etmeyeceğine yönelik hukuken
bağlayıcı teminatlar verme, ıslah etme ve benzeri yöntemleri kapsar. Su hakkına yer
vermemekle birlikte; Türkiye Cumhuriyeti Anayasası md.40(1) hem devletin hem de
kişilerin temel hak ve hürriyetleri ihlal etmeleri halinde, hakkı ihlal eden tarafından
yapılacak başvuru uyarınca sorumlu tutulacağını ifade etmekte; md.125 ile temel
hakları somutlaştırmak üzere idare tarafından yürütülen faaliyetler gereğince yerine
getirilen eylem ve işlemlerin temel hakları zedeleyerek zarara yol açması halinde
idarenin sorumlu olduğunu da açıkça tekrar etmekte ve md.40(2) ile su hakkını
somutlaştırmak üzere merkezi idare tarafından yürütülen kamusal faaliyetlere ilişkin
olarak gerçekleştirilen hukuki işlemlerde, ilgili kişilere hangi kanun yolları ve
mercilere başvurulacağını ve bu başvuru yollarının sürelerini belirtmekle yüküm
kılmaktadır.
Su hakkının kavramsallaştırılmasındaki ikinci aşama, bir insan hakkı olan su
hakkından farklı ancak su hakkına dair önem taşıyan su kaynakları üzerindeki
mülkiyet ile su kullanım haklarının ayrımlanması ve tanımlanmasıdır. Su hakkı, su
kaynaklarına ilişkin mülkiyet hakkı ile su kullanım hakları, uluslararası yazında su
hakları olarak da ele alınmaktadır. Ancak su hakkı bu iki haktan ayrı bir insan hakkıdır.
Su kaynaklarının mülkiyetine ilişkin haklar ile suyun kullanım haklarını, mutlak
hakimiyeti ile her ülkenin diğer ülkelerin müdahalesinden ari olarak düzenleme yetkisi
vardır. Türkiye Cumhuriyeti'nin, su kaynaklarının mülkiyeti ve suyun kullanımına
ilişkin olarak kabul ettiği yasal düzenlemeleri, Roma hukuku kavramları üzerine
gelişen ve farklılıklar gösteren Kıta Avrupası hukuk sistemleri ve Anglo-Sakson
hukuk sistemlerinin düzenlemeleri ile selef Osmanlı hukuku düzenlemeleri ile
karşılaştırmalı olarak inceleyerek ortaya koymak gerekir.
Su hakkı, öncelikle su kaynakları mülkiyetinin devlet veya kamuya ait olmasını
otomatik olarak gerektirmemektedir. Bir başka ifade ile su hakkı, devlet veya kamunun
mülkiyetinde olan su kaynakları ile özel mülkiyet altında olan su kaynakları arasında
ayrım yapan düzenlemelerde yasa koyucunun takdir yetkisine bir sınırlama
getirmemektedir. Türk hukukunda doğal olarak ortaya çıktığı ve üzerinde bulunduğu
taşınmazın sınırlarını aşan nitelik gösteren veya çıkar çıkmaz kaynadığı taşınmaz
içerisinde kalmayacak miktarda ve arazi malikinin ihtiyacının üzerinde bir debiye
sahip olarak akar nitelik taşıyan ya da debi veya niceliğine bakılmaksızın özel
mülkiyete konu olmasının kamu yararı açısından kanunla kabul edilmemiş olan sular yararı kamuya hasredilmiş genel sular olup devletin hüküm ve tasarrufu altındadırlar.
Bu durum Türk yargısı tarafından kısaca genel su kaynaklarının kamusal veya idari
mülkiyet altında olması şeklinde açıklanmaktadır. Kamusal mülkiyet altındaki su
kaynaklarının usus, fructus ve abusus yetkilerinin tamamını özel kişiye devretmesi söz
konusu olmamaktadır.
Genel sulardan, su kaynaklarının mülkiyetine dokunulmaksızın, içme-kullanma,
tarımsal sulama, enerji üretimi, sanayi kullanımı, hayvancılık ve su ürünleri üretimi,
madencilik, turizm, rekreasyon, spor, sağlık, ulaşım ve taşımacılık faaliyetleri gibi
birçok beşeri faaliyetin gerçekleştirilmesi amacıyla gerek tüketme, tüketilmeksizin
kaldırma kuvveti, akış hızı, itici güçten faydalanma şeklinde, gerek genel su kaynağın
eğimin, yön, derinliğinin değiştirilmesi şeklinde, gerek su kaynağının tabanında veya
arzın altında yer alan ekosistemlerden veya cansız varlıklardan yararlanma şeklinde
yararlanılması mümkündür. Türk hukuk sisteminde, yararı kamuya hasredilmiş ve
devletin hüküm ve tasarrufu altındaki genel su kaynaklarından elde edilecek sulardan
yararlanma hakları yani usus veya fructus yetkilerinin kimlere, nasıl ve ne şartlarla
devredilebileceği konusu ise su kaynaklarından yararlanma haklarını ifade eder ve
kanunlarla düzenlenir.
Su kullanım haklarının idari yönetimi sistemi ile devletin hüküm ve tasarrufunda
olan genel su kaynaklarından her türlü yararlanma için özel kişilere, devlet tarafından
yararlanma hakkının hangi yetkileri içerdiği, hangi amaç doğrultusunda olduğu, su
veya ilgili kaynaktan ne miktarda ve ne süre ile yararlanılabileceğini beyan eden tahsis,
izin, lisans, imtiyaz, kira sözleşmesi gibi hukuki araçlarla devredilmesi gerekmektedir.
Genel su kaynaklarının ve genel suların, çeşitli beşeri amaçlara yönelik olarak
özgülenmesi amacıyla gerek kamu tüzel kişileri gerek özel kişilere su kullanım
haklarının verilmesi ile su kullanım haklarının özel hukuka tabi işlemlerle verilmesi
özelleştirme kavramı çerçevesinde eleştirilmektedir. Özellikle içme suyu
kaynaklarının ambalajlı su ticaretine ve elektrik üretimi amacıyla hidroelektrik
santrallerin işletilmesine özgülenmesi ile bu özgülemenin özel hukuka tabi kira
sözleşmeleri ile yapılması özelleştirme karşıtları tarafından etkin şekilde
eleştirilmektedir. Ancak gerek diğer beşeri faaliyetlere özgüleme gerek özgülemenin
hukuki rejimi hakkındaki bu özelleştirme karşıtı eleştiriler, genel su kaynaklarının
niteliği ve niceliğinin beşeri faaliyetlerdeki gerekliliğinin dikkate alınması ve önem
sıralamasının yapılması ve özgülemenin serbest şekilde yani su kullanım hakkının
çerçevesini çizen idarenin iradesi olmaksızın başka bir beşeri faaliyet veya üçüncü kişiye devredilememesi şeklinde su hakkını korumaya yönelik önlemlerin alınması
karşısında anlamsız kalmaktadır.
Su kullanım hakları, geçici nitelikte, devlet tarafından onaylanmadıkça
devredilemez veya satışa çıkarılamaz haklar olduğundan su kaynağı mülkiyetinden
ayrı bir hak olarak ele alınmalıdır. İnsani tüketim amacı ile genel su kaynaklarından
aracısız, doğrudan faydalanma aslında bir su kullanım hakkı gerektirmekle birlikte
günümüz şehir yaşamı şartlarında mahalli idareler aracılığıyla gerçekleştirilen insani
tüketim dikkate alındığında su hakkı kavramı su kullanım hakkından da ayrışmaktadır.
Su hakkının kavramsallaştırılması başlığını takiben Türkiye'de su hakkının
somutlaştırılması yani Türkiye Cumhuriyeti devletinin su hakkının temel
yükümlülüklerini yerine getirmek üzere nasıl bir kamusal örgütsel yapı kurduğu ve bu
kamusal örgütsel yapının görev ayrımının nasıl şekillendiğinin ortaya konulması;
kamu idarelerine kanunlarla verilen görevler çerçevesinde yerine getirilen
faaliyetlerden, içme suyu ve kanalizasyon kolluğu ile içme suyu ve kanalizasyon
hizmetlerinin hukuki çerçevesinin incelenmesi ve su hakkı bakımından eksik
hususların açıklanmaya çalışılması gerekir.
Türkiye'de çevre ve su kaynaklarının korunmasına yönelik faaliyetler büyük
ölçüde merkezi idare tarafından yerine getirilmektedir. 2017 Anayasa değişikliklerine
uyum sağlamak amacıyla 703 s. Anayasada Yapılan Değişikliklere Uyum Sağlanması
Amacıyla Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması
Hakkında K.H.K. ile yapılan düzenlemelerle bakanlıkların teşkilat ve görevlerine
ilişkin kanun hükmünde kararnameler yürürlükten kaldırılmış ve Anayasa md.106(11)
uyarınca bakanlıkların teşkilat yapısı ve görev taksimatı 1 s. Cumhurbaşkanlığı
Teşkilatı Hakkında C.B.K. ile yeniden düzenlenmiştir. Günümüzde merkezi idarede
su hakkının somutlaştırılması amacıyla Tarım ve Orman Bakanlığı, Çevre ve
Şehircilik Bakanlığı ve Sağlık Bakanlığı çeşitli faaliyetler yürütmektedir. Tarım ve
Orman Bakanlığı'na, su hakkını somutlaştırmak üzere 167 s. Yeraltısuları Hk. Kn.,
831 s. Sular Hk. Kn., 2872 s. Çevre Kanunu çerçevesinde su kaynaklarının korunması
ve sürdürülebilir şekilde kullanılmasına dair görevler verilmiştir. Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı'na ise 2872 s. Çevre Kanunu çerçevesinde genel olarak çevrenin korunması,
iyileştirilmesi ile çevre kirliliğinin önlenmesi, atıkları dolayısıyla çevre kirliliği
oluşturan faaliyetlerin çevresel etkilerini değerlendirme, izleme, izin verme, denetleme
görevleri verilmiştir. Sağlık Bakanlığı'na ise 5996 s. Veteriner Hizmetleri, Bitki
Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu ile 1593 s. Umumi Hıfzıssıhha Kanunu uyarınca 5996 gerek doğrudan yararlanma gerek mahalli idareler tarafından içme suyu hizmeti
aracılığıyla yararlanma söz konusu olsun içme-kullanma sularının insani tüketime
uygunluğuna ilişkin teknik ve hijyenik şartlara uygunluğu sağlama ve izleme görevleri
verilmiştir. Altını çizmek gerekir ki merkezi idarede bakanlıklara su hakkı bağlamında
verilen görev ve yetkilerin, içme suyu ve kanalizasyon kolluğu ile içme suyu ve
kanalizasyon hizmetlerini yürütecek yerinden yönetimlerle koordinasyon içerisinde
gerçekleştirilmesi söz konusu olmaktadır.
Su hakkının somutlaştırılması için faaliyet gösteren yerinden yönetim
idarelerinin başında mahalli idareler ile teknik ve uzmanlık isteyen hizmetleri
yürütmek üzere kurulan kamu kurumlarından Devlet Su İşleri, su ve kanalizasyon
idareleri ile mahalli idare birlikleri ve bölge kalkınma idareleri gelmektedir.
İçme ve kullanma suyu ihtiyacı, mahalli müşterek bir ihtiyaçtan ziyade
toplumsal genel bir ihtiyaçtır; insanlar nerede yaşarsa yaşasın içme suyuna ihtiyaç
duyarlar. Ancak öncelikle şehirlerde yaşayan, su kaynaklarından uzak ve bu sebeple
güvenilir ve temiz içme suyuna doğrudan erişime imkanı olmayan kişilerin içme
suyuna erişim ihtiyacının ve ardından atıksuların uzaklaştırılması ihtiyacının mahalli
bir nitelik kazandığı da açıktır. Bu ihtiyacı karşılamak üzere sunulacak mal ve/veya
hizmet sunumlarının özellikle bölgede bulunan su kaynaklarının niteliksel ve
niceliksel özellikleri, yerleşim yerine uzaklığı, yerleşim yerlerine göre rakımı yanı sıra
suyun kaynağından yerleşim yerine gelene kadar geçeceği bölgelerde kirlilik
faktörleri, elde edilen suyun nerede, hangi usullerle arıtılacağı, bölgede yaşayan halkın
nüfusu ve yerleşimlerin nerede yoğunlaştığı gibi coğrafi, demografik, mekânsal tüm
özelliklerin merkezi idare yerine mahalli idarelerce belirlenmesi ve bunlara dayalı
olarak içme suyu ve kanalizasyon hizmetlerinin mahalli idareler tarafından sunulması
kanunlarla uygun görülmüştür. Bu doğrultuda 5302 s. İl Özel İdaresi Kanunu, 1593 s.
Umumi Hıfzıssıhha Kanunu, 831 s. Sular Hk. Kn., 2560 s. İstanbul Su ve Kanalizasyon
İdaresi Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri Hk. Kn., 5216 s. Büyükşehir
Belediyesi Kn., 5393 s. Belediye Kanunu, 442 s. Köy Kanunu, 3202 s. Köye Yönelik
Hizmetler Hk. Kn. uyarınca tüm mahalli idarelere içme suyu ihtiyacını karşılamak
üzere içme suyu ve kanalizasyon hizmetlerine ilişkin görev ve yetkiler verilmiştir.
Nihai durumda günümüzde büyükşehir belediyesinin bulunduğu illerde içme suyu ve
kanalizasyon hizmetleri su ve kanalizasyon idareleri tarafından yürütülmektedir;
ancak büyükşehir belediyesinin olmadığı ve fakat il özel idaresinin olduğu illerde
kurulmuş olan il merkez, ilçe ve belde belediyeleri içme suyu hizmetlerini kendi imkânlarıyla veya DSİ ile birlikte yapabilmektedirler. İl özel idareleri, su hakkı
bağlamında esasen belediyeler ve köy sınırları dışında, köy, belediye veya bunların
kurduğu mahalli idare birlikleri varsa bunların sorumluluk alanları dışında veya
bunların DSİ ile yaptıkları ortaklıkla gerçekleştirilemeyen içme suyu ve kanalizasyon
hizmetlerini yapma yetkisine sahiptir.
Tüm Türkiye'de hizmet yürüten ve kamu tüzel kişiliğine sahip bir kamu kurumu
olan DSİ'nin su hakkını somutlaştırmak üzere yerine getirdiği görevler belediye
teşkilatı olan yerleşim yerlerine yönelik olarak baraj ve iletim altyapısını kurmak ve
barajları belediyeler ile kurulacak ortaklık çerçevesinde işletmek, iletim ve atıksu
tasfiye altyapısını kurmak ve bunları işletilmek üzere belediyelere teslim etmek, yeterli
miktarda güvenli içme suyu olmayan köylere içme suyu teminine yönelik olarak baraj,
iletim, tasfiye ve gerekli diğer su tesisleri inşa edip işletilmesi için devretmek, şehir ve
köylerde su ve kanalizasyon idareleri, belediyeler, köyler veya mahalli idare birlikleri
tarafından gerçekleştirilecek içme suyu ve kanalizasyon hizmetlerine dair içme suyu
temini, arıtımı, dağıtımı projelerini inceleme, teknik organizasyonunu yapma,
onaylama ve denetleme, köy içme suları için mahalli idareler birliklerince yapılacak
projelerin organizasyonu ile denetimi sağlamak ve yeraltı sularından doğrudan
yararlanmaya ilişkin gerekli tahsisleri yapmak ve izinleri vermek şeklinde
özetlenebilir. Günümüzde 2560 s. İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel
Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri Hk. Kn. ve mevzuat değişiklikleri uyarınca
büyükşehir belediyelerinin içme suyu ve kanalizasyon hizmetlerine ilişkin görevleri
yanında büyükşehir belediyesi sınırları içindeki tüm su kaynaklarının ve kıyılarının
kullanılmış sularla ve endüstri artıklarıyla kirletilmesini, bu kaynaklarda suların
kaybına veya azalmasına yol açacak tesis kurulmasını ve işletilmesini önlemek
görevlerini de ayrı kamu tüzel kişiliğine sahip içme suyu ve kanalizasyon idareleri
üstlenmiştir. Ayrıca 832 s. Sular Hk. Kn. uyarınca köy ve şehirlerin içme suyu
ihtiyacını karşılayacak ortak su kaynaklarından suların temin edilmesi ile köylere ve
belediyelere ihtiyaçları oranlarında iletilmesi için birlik kurma imkânı tanınmış hatta
bir noktada zorunlu kalınmıştır. Bu doğrultuda günümüzde il özel idaresi olan illerde
5355 s. Mahalli İdare Birlikleri Hk. Kn. uyarınca, kuruluş tüzüğünde birliğe
devredilmesi öngörülen mahalli müşterek ihtiyaçları karşılamaya yönelik hizmetlere
ilişkin olarak üye mahalli idarelerin hak ve yetkilerine sahip olan mahalli idare
birlikleri kurulmuş olup su hakkını somutlaştırmak üzere kurulan içme suyu birlikleri
ile köye hizmet götürme birlikleri de öne çıkmaktadır. Bunlarla birlikte 388 s. K.H.K. uyarınca refahın yükseltilmesi ile çevrenin korunmasını bütüncül ve dengeli şekilde
ele alınması ile gerçekleşecek kalkınmada daha ziyade ekonomik kalkınma odaklı olan
GAP, kapsamındaki illerde içme suyu ve kanalizasyon hizmetlerine ilişkin olarak
mahalli idareler tarafından yürütülecek su ve kanalizasyon hizmetlerinin altyapı
projelerinde veri alınmak üzere haritalama projeleri yürütmekteyken; 642 s. K.H.K.
uyarınca DAP, DOKAP ve KOP genel anlamda kamu kurum ve kuruluşlarının
kalkınma amacıyla hazırladıkları proje ve faaliyetlerin uyum ve bütünlük içinde
yürütülmesini sağlamak üzere eylem planı hazırlamak, uygulanmasını koordine
etmek, izlemek ve değerlendirmek, ilgili kurum ve kuruluşların talebi üzerine yatırım
projelerinin geliştirilmesine yardımcı olmak ve bu bağlamda mali ve teknik destek
sağlamak görevlerini yürütmektedir.
Su hakkını somutlaştırmaya yönelik olarak yukarıda özetlenen teşkilatın
gerçekleştirdiği idari faaliyetlerin tamamını su hizmetleri gibi bir çatı kavram
içerisinde düşünmek mümkündür. Ancak temel hak ve hürriyetler zemininde etki
gösteren bu idari faaliyetlerin, tabi olduğu hukuki rejimin anlaşılmasını ve hangi
faaliyetlerin su krizi ile öne çıkan özelleştirme kapsamında değerlendirilebileceğini
açıklamayı kolaylaştıracağı dikkate alındığında kamu hizmeti, kolluk, özendirmedestekleme, planlama ve özyönetim faaliyetleri olarak ele alınması gerekmektedir.
Suya erişimi sağlama yükümlülüğü açısından devletin, öncelikle bireylerin
yaşamlarını sürdürdüğü yerleşim, eğitim, sağlık, çalışma alanlarına içme ve kullanma
ihtiyaçlarını karşılayacak nitelik ve nicelikteki suyun temin edilmesi ve dağıtılmasını,
atıksuların da bu alanlardan uzaklaştırılmasını sağlaması gerekmektedir. Toplumsal
yaşamın birlikteliği ve devamlılığı, ancak temiz suya erişimin sağlandığı ve atıksuların
uzaklaştırıldığı yerlerde devam edebildiğinden, temiz suya erişim ve atıksuların
uzaklaştırılması hem sağlıklı yaşama hem de sağlıklı bir çevrede yaşama hakkı ile
bağlantılı toplumsal bir genel ihtiyaç niteliği taşımaktadır. Dolayısıyla, idare hukuku
bağlamında su hakkının hayata geçirilmesini sağlayan ilk idari faaliyet temiz,
güvenilir, bedeli karşılanabilir içme suyu ve kanalizasyon kamu hizmetleri olmaktadır.
Suya nicelik ve nitelik yönünden zarar vermeme ve üçüncü kişiler tarafından zarar
verilmesini önleme yükümlülüğü açısından ise devletin kamu gücünü kullanarak başta
ceza hukuku ile idare hukukunu ilgilendiren ve kişilerin temel hak ve özgürlükleri
üzerinde müdahaleler içeren birtakım faaliyetler yürütmesi söz konusu olacaktır.
Dolayısıyla, idare hukuku bağlamında su hakkının hayata geçirilmesini sağlayan ikinci
idari faaliyet bireyin içme ve kişisel ihtiyaçlarını karşılamak üzere erişmesi gereken suyun nitelik ve niceliğinin korunmasına yönelik olarak başta mülkiyet ve girişim
özgürlüğü olmak üzere çeşitli temel hak ve özgürlüklere müdahaleyi içeren içme suyu
ve kanalizasyon kolluğu faaliyetidir.
Su hakkının hayata geçirilmesi için gerçekleştirilecek olan içme suyu ve
kanalizasyon kamu hizmetleri ve içme suyu ve kanalizasyon kolluğunun
yürütülmesinden önce, su kaynaklarının yer aldığı havzaların coğrafi, fiziksel,
niteliksel, niceliksel tüm yönleri ile kendini yenileme imkânlarının, çevresindeki
ekosistemlerle dengesinin, zarar verebilecek faktörlerin ve alınabilecek önlemlerin
öngörülmesi, ülke kaynaklarının planlanması da gerekmektedir. Nitekim Türkiye'de
Tarım ve Orman Bakanlığı Yüksek Planlama Kurulu tarafından hazırlanan Ulusal
Havza Yönetim Stratejisi'ne uygun olarak, su kaynaklarının korunması, iyileştirilmesi
ve kirletilmemesi yanı sıra verimli ve etkin kullanılması ve sucul çevrenin ekolojik ve
kimyasal kalitesinin korunması ve geliştirilmesini sağlamak amacıyla genel nitelikte
havza bazında nehir havza yönetim planı hazırlamak veya hazırlatmakla görevlidir.
Ancak su hakkını hayata geçirmeye yönelik icrai faaliyetlerin planlanması aşaması,
hem AB müktesebatı bağlamında geçireceği değişiklikler dikkate alındığında
doğrudan talep edilebilir veya yargılama konusu olabilir bir faaliyet olmadığından
ayrıntılı olarak incelenmemiştir. Bununla birlikte su hakkına sahip herkesin ve su
kaynakları veya suyun kullanımını gerektiren her türlü özel sektör faaliyetinde
bulunan tüm özel kişilerin temiz suyun tüketilmesinde tasarruf sağlayacak yöntemlere
özendirilmesi ve desteklenmesi, suyun hijyenik kullanımı konusunda ömürboyu
eğitim anlayışıyla gerek öğretim müfredatına dersler konulması, gerek kamu spotları
ile halkın bilgilendirilmesi gerek atıksu miktarının azaltılmasına yönelik her türlü
teknolojik imkanların teşvik edilmesi de su hakkının somutlaştırılması bakımından
önemlidir. Nitekim 2871 s. Çevre Kanunu, sulama suyunun kıt olduğu ve ekonomik
değer taşıdığı yörelerde, arıtılmış atıksuların tarımsal sulama suyu olarak
kullanılmasının teşvik edileceği belirtilmiştir. Ancak atıksuların, yıllık su
kullanımında çok daha büyük bir pay teşkil eden tarımsal sulamada yeniden
kullanımına ilişkin yeterli bir özendirme ve destekleme alanından bahsetmemiz şu an
için mümkün görünmediği gibi içme suyu temininde tasarrufu sağlamak adına yapılan
yaygın bir özendirme ve destekleme sistematiği olmadığından idarenin özendirme ve
destekleme faaliyeti de ayrıntılı olarak incelenmemiştir.
Kişilerin günlük içme ve hijyen ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla, içilebilir
nitelikteki suyun yeraltı ve yerüstü kaynaklarından elde edilmesi, arıtılması ve kent içinde toplu yaşamın olduğu alanlarda bir şebeke ağı üzerinden dağıtılması
hizmetlerini kısaca 'içme suyu hizmeti'; içme suyu hizmetinden yararlanan kişilerin
kullandığı ve böylelikle niteliği kısmen veya tamamen değişmiş olan atıksuyun,
yerleşim alanlarından toplanarak ve arıtılarak su döngüsü içerisinde su kaynaklarının
yenilenebilirliğini sağlamak için uygun bir alıcı ortama boşaltılarak deşarj edilmesine
yönelik hizmetleri kısaca 'kanalizasyon hizmetleri' olarak tanımlamak mümkündür.
Bu iki faaliyet su hakkını somutlaştıran temel kamu hizmetleridir. Su hakkı bu
hizmetlerin ekonomik ve sosyal kamu hizmeti olarak düzenlenmesini
gerektirmemekle birlikte, çoğu ülkede bu nitelikte olduğu görülmektedir.
Kamu hizmeti, devlet ve diğer kamu tüzel kişilerinin veya bunların doğrudan ve
yakın kontrol, gözetim ve denetimleri altında özel kişilerin, kamu yararını sağlamak
amacıyla toplumsal genel ihtiyaçları karşılamak ve tatmin etmek için topluma eşitlik,
süreklilik, düzenlilik ilkeleri çerçevesinde mal ve/veya hizmet sunmaları faaliyeti
olarak tanımlanabir. Öncelikle Türk hukukunda içme suyu ve kanalizasyon
hizmetlerinin kamu hizmeti niteliği taşıyıp taşımadığının ortaya konulması gerekir;
bunun için de kamu hizmetinin maddi, organik ve usul unsurlarını karşılayıp
karşılamadığına bakılmalıdır.
Kamu hizmetinin maddi unsuru, yani konusu, karşılanmadığı halde toplumsal
yaşayışın işleyişinin sekteye uğratacak veya imkânsızlaştıracak nitelikteki genel
ihtiyaçların tatmin edilmesi ve karşılanması için mal ve/veya hizmet sunulmasıdır.
İçme suyu ve kanalizasyon hizmetlerinin su hakkına sahip olan toplumun genel
ihtiyacı olup olmadığını anlamak için yasa koyucu veya onun verdiği yetki ile idarenin
açık iradesine, eğer bunlar yoksa yargı kararlarına bakmak gerekir. Anayasa
Mahkemesi "kişilerin, su, […] gibi ihtiyaçlarının karşılanması önemli kamu
hizmetlerindendir." diyerek suyun genel bir toplumsal ihtiyaç olduğunu ardından
"[y]asanın […] maddesinde belirtilen […] baraj, içme suyu, arıtma tesisi,
kanalizasyon […] yapımı ve işletilmesi ve benzeri etkinlikler kamu hizmetidir. Çünkü
bunlar, toplumun ortak gereksinmelerini karşılamaya yönelik, kamu yararı için
yapılan düzenli ve sürekli etkinliklerdir." diyerek toplumsal genel ihtiyaç olan su
ihtiyacının karşılanmasına yönelik kamu hizmeti oluşturan faaliyetlerin yasa ile
belirlendiğini açıkça belirtmiştir. 442 s. Köy Kanunu, 7478 s. Köy İçme Suları Hk.
Kn., 1593 s. Umumi Hıfzıssıhha Kanunu, 2560 s. İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi
Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kn., 5216 s. Büyükşehir Belediyesi
Kanunu, 5302 s. İl Özel İdaresi Kanunu ve 5393 s. Belediye Kanunu başta olmak üzere mevzuat uyarınca içme ve kullanma suyuna erişim ile atıksuların yaşam alanlarından
uzaklaştırılması mahalli müşterek ihtiyaçlar olarak düzenlenmiş olup suyun yeraltı su
kaynaklarından, akarsulardan, barajlardan ve doğal göllerden alınması, tasfiyesi ve
isalesi ve gerektiğinde depolanmasının, atıksuların boşaltımı, toplanması, arıtımı ve
uygun ortama deşarjının kendi içinde bir bütünlük teşkil ederek su hakkı dolayısıyla
toplumun genel ihtiyacı olan güvenilir, temiz, yeterli suya erişimini sağlayan bir kamu
hizmetleridir.
Kamu hizmetinin organik unsuru, hizmeti kimin yürüteceği sorunudur. Anılan
kanunlar uyarınca, suyun yeraltı su kaynaklarından, akarsulardan, barajlardan ve doğal
göllerden alınması, tasfiyesi ve isalesi ve gerektiğinde depolanmasından, yani kısaca
temininden, DSİ ve mahalli idareler ile su ve kanalizasyon idarelerinin ortak olarak
sorumlu olduğu; yeraltı su kaynaklarından, akarsulardan, barajlardan ve doğal
göllerden temin edilen suyun, içilebilir ve güvenli su haline getirilmesi için çeşitli
fiziksel ve kimyasal işlemlerden geçirilerek içerisinde kirliliğe neden olan yabancı
maddelerin uzaklaştırılması anlamına gelen arıtımdan ve arıtılarak içilebilir, güvenli
hale getirilen içme suyunun nüfusun ihtiyaçlarına yeterli oranda yerleşim alanları ve
kamusal alanlarda erişilmesini sağlayacak şekilde şebeke ağı veya ihtiyacı karşılamaya
uygun diğer araçlar aracılığıyla dağıtılmasından mahalli idareler ile su ve kanalizasyon
idarelerinin sorumlu olduğu; atıksuların yaşam alanlarından toplanması,
uzaklaştırılması ve deşarjından ise hem mahalli idareler, hem DSİ hem de su ve
kanalizasyon idarelerinin sorumlu olduğu görülmektedir. Kısaca kanunlarla içme suyu
ve kanalizasyon hizmetlerinin çeşitli aşamalarına ilişkin olarak çeşitli yerinden
yönetim idarelerinin asli sorumlusu ve yükümlüsü olarak belirlendiğinin altını
çizebiliriz. İçme suyu ve kanalizasyon hizmetlerinin sorumluluğu ve yürütülmesi özel
kişilerin girişimine bırakılmamış olmakla birlikte farklı aşamalarda özel kişilerin
girişimlerinden yararlanmaya da tamamen kapatılmamıştır. DSİ, su ve kanalizasyon
idareleri, belediyeler ve il özel idareleri su kaynağından abonelere ulaşıma kadar su
temin, iletim, arıtım ve dağıtım altyapısına ilişkin olan her türlü tesisi kendisi
kurabileceği gibi özel kişilere de kurdurabilir; bunların yenileme, bakım ve onarımını
da kendisi yapabileceği gibi özel kişilere de yaptırabilir; bu altyapının işletilmesini
kendisi sağlayabileceği gibi işletmeyi özel kişiye de bırakabilir.
Kamu hizmetinin usul unsuru ise, yasa koyucu tarafından asli sorumlu olarak
kılınan idare ile kamu hizmetini yürütme imkanı tanınan özel kişi arasındaki hukuki
ilişkinin yanında kamu hizmetini yürüten kişi ile kamu hizmetinden yararlanan arasındaki hukuki ilişkinin niteliğini incelemeyi gerektirir. Genel olarak Türk
hukukunda, kamu hizmetinin, asli sorumlu kamu tüzel kişisi tarafından yürütülmesi
emanet usulü olarak tanımlanırken; kamu hizmetinin özel kişilere gördürülmesini
sağlayan kamu hukukuna tabi usuller ruhsat, imtiyaz, müşterek emanet ve iltizam
sözleşmeleri ile özel hukuka tabi yap-işlet-devret ve diğer karma sözleşmeler usulleri
olarak değerlendirilmektedir. 3996 s. Bazı Yatırım ve Hizmetlerin Yap-İşlet-Devret
Modeli Çerçevesinde Yaptırılması Hk. Kn. uyarınca DSİ, mahalli idareler ile su ve
kanalizasyon idareleri, ileri teknoloji veya yüksek maddî kaynak gerektiren baraj,
sulama, içme suyu, arıtma tesisi, kanalizasyon, çevre kirliliğini önleyici yatırım ve
hizmetlerin altyapısının yaptırılması ve/veya işletilmesini özel kişilere özel hukuk
sözleşmeleri ile devredebilmektedir. Belediyeler, 5393 s. Belediye Kanunu uyarınca
içme suyu ve kanalizasyon hizmetlerinin çeşitli aşamalarını, Danıştayın görüşü ve
Çevre ve Şehircilik Bakanlığının kararıyla süresi kırk dokuz yılı geçmemek üzere
imtiyaz yoluyla özel kişilere işlettirebilmektedir. Büyükşehir Belediyeleri'ne 5216 s.
Büyükşehir Belediyesi Kanunu ile "Su ve kanalizasyon hizmetlerini yürütmek, bunun
için gerekli baraj ve diğer tesisleri kurmak, kurdurmak ve işletmek" verilmiş olmakla
birlikte, ne 5216 s. Kn. ne 2560 s. Kn. "işlettirmek" yetkisinin olmayışı karşısında
büyükşehir belediyelerinin içme suyu ve kanalizasyon hizmetleri için yapılacak
tesislerin işletmesini özel kişiye imtiyaz yolu ile devretmesi mümkün değildir. Kaldı
ki yasa koyucu içme suyu ve kanalizasyon hizmetleri tesislerinin su ve kanalizasyon
idareleri tarafından işletilmesine yönelik irade beyan etmiştir. Dolayısıyla su ve
kanalizasyon idarelerine, içme suyu ve kanalizasyon hizmetlerinin işletmesini özel
kişiye devretme yetkisinin verilmesi bu idarelerin kuruluş amacına aykırı olacaktır ve
2560 s. Kn. da böyle bir yetki tanımamıştır. 3996 s. Kn. uyarınca su ve kanalizasyon
idarelerinin içme suyu ve kanalizasyon hizmetlerine ilişkin yatırımların kurulum ve
işletmesini özel kişiye özel hukuk sözleşmesi ile devretme imkanı varken imtiyaz yolu
ile devretme imkanı olmayışını, yatırımların bölge genelinde eşitlik ve tarafsızlık
ilkeleri çerçevesinde gerçekleştirilmesini ve tarife belirleme yetkisinin
devredilmemesi hususuna ilişkin tartışmalar doğrultusunda eleştirmek gerekmektedir.
Bu noktada özel kişinin içme suyu ve kanalizasyon hizmetini özel hukuk sözleşmeleri
ile işletmesi konusunda YİD modelinin yegane örnekleri olarak gösterilen İzmit
Büyükşehir Belediyesi - İzmit Şehri Kentsel ve Endüstriyel Su Temini Projesi (İzmit
Su Projesi) ve Antalya Su ve Atıksu İdaresi – Antalya Su ve Atıksu Projesi örneklerine
bakılarak bu hizmetlere ilişkin özel hukuk sözleşmelerinin su hakkını ihlal edecek boyutta tehlikeler taşıdığını görmek mümkündür. Kamu hizmetinin usul unsurunda,
hizmeti sunan ile yararlananlar arasındaki hukuki ilişkinin niteliği konusunda
öncelikle ifade etmek gerekir ki özel hukuk kişilerinin hukuk önünde eşitliği ilkesi
uyarınca hizmeti sunan eğer bir özel hukuk kişisi ise kamu hizmetlerinden yararlanan
ile arasında özel hukuka tabi bir ilişki kurulacaktır. İdare tarafından yürütülen ve fakat
yararlanılması isteğe bağlı ve ücret şeklinde ekonomik değerlemeye tabi tutulan kamu
hizmetleri söz konusu olduğunda idare ile hizmetlerden yararlananlar arasında bir özel
hukuk ilişkisi de kurulması gerekmektedir. İçme suyu ve kanalizasyon hizmetlerinden
yararlananları ile hizmetleri yürüten idareler arasında, aldıkları hizmet karşılığında bir
ücret ödeme yükümlülüğünü düzenleyen abonman sözleşmeleri ile özel hukuka tabi
bir ilişki kurulmaktadır. Ancak içme suyu ve kanalizasyon hizmetlerinde, hizmeti
sunan idare ile hizmetlerden yararlanan arasında, abonman sözleşmesinde değişiklik
yapma yetkisi veya idari ceza uygulama şeklinde kamu gücü kullanımına da sebebiyet
veren bir kamu hukuku ilişkisinin kurulduğunu, ayrıca idarenin özel hukuk
sözleşmesini yapmaktan kaçınmasının da kamu hukuku ile sınırlandırılmış olduğunu
da atlamamak gerekir.
Kamu hizmetleri, ister idare ister özel kişi tarafından yürütülsün, toplumsal genel
ihtiyaçları karşılamak amacı taşıdığından, içtihatlarla geliştirilen eşitlik, genellik ve
tarafsızlık, değişkenlik (uyarlama), düzenlilik ve süreklilik (devamlılık) ilkelerine
uyularak yürütülmesi gereken hizmetlerdir. Günümüzde bedelsizliğin bir kamu
hizmeti ilkesi olmadığını, her kamu hizmetinin vergi, harç, resim ve benzeri mali
yükümlülükler çerçevesinde veya doğrudan ücretlendirme yoluyla bedellendirildiğini,
anayasa veya yasalarda kamu hizmetinin açıkça bedelsizlik ilkesi çerçevesinde
yürütüleceği belirtilmediği sürece bedellendirmenin bir ilke olduğunu söylemek
mümkündür. İçme suyu ve kanalizasyon hizmetlerinde kamu hizmeti ilkelerinin nasıl
ele alındığını da incelemek gerekir.
Eşitlik ilkesi öncelikle kamu hizmetinin toplumun geneline sunulmasını
gerektirir. Kamu hizmetini yürüten idare veya özel kişi her ne kadar hizmetlerden
yararlananlar ile arasında özel hukuk ilişkisi kuracaksa da eşitlik ve tarafsızlık ilkesi
uyarınca kamu hizmetinden yararlanma koşullarını yerine getiren herkes ile, yasal ve
teknik olanaksızlıklar sebebiyle bir engel bulunmadığı sürece sözleşme yapma
yükümlülüğü altındadır. Türkiye açısından, Yargıtay ve Danıştay kararları
doğrultusunda eşitlik ve genellik ilkelerini özellikle imar mevzuatına, mülkiyet
durumuna ve ilgili idarenin abonelik ve tarifelere ilişkin düzenleyici işlemlerine bağlı olarak abonelik sözleşmesinin yapılmamasına veya abonelik niteliğinin
farklılaşmasına etki ettiği görülmektedir. İçme suyu ve kanalizasyon hizmetlerinden
özellikle köy, ilçe ve il belediyesi halkı ile büyükşehir belediyesi ve il özel idaresinin
sorumluluk alanlarında yaşayanların her birinin yararlanma yöntemlerinin ve
esaslarının farklılaşmasının, bedellendirmenin de farklı tarifeler üzerinden
yapılmasının eşitlik ilkesine aykırı değil, tam da eşitlik ilkesi gereği olduğunun altını
çizmek gerekir. Bununla birlikte su hakkı bağlamında yararlanma sağlayan
abonelerden sosyal veya ekonomik olarak zayıf durumda olanlar ile çeşitli kamusal
faaliyetlerden yararlananlar için pozitif ayrımcılık ile eşitliğin sağlanması amacıyla
içme ve kullanma suyunun ücretsiz olarak verilmesi de söz konusu olmaktadır.
Kamu hizmetleri, toplumsal genel ihtiyacın varlığı devam ettiği sürece
muntazam bir şekilde yürütülmelidir. İçme suyu ve kanalizasyon hizmetlerinde
süreklilik hizmetten her gün her an kesintisiz olarak, aynı nitelik ve nicelikte
yararlanabilmeyi gerektirir. Türkiye'de abonelik devamlılığı mülkiyet durumundan
etkilenebilmektedir. Kamu hizmetlerinde süreklilik ilkesi aynı zamanda düzenliliği de
gerektirir. Düzenlilik ilkesi hizmetin toplumsal genel ihtiyaçları karşılamasını
sağlamak üzere idarenin kanundan aldığı yetki ile hizmetin nicelik ve niteliğine ilişkin
düzenlemeler yapmasını gerektirir. İçme ve Kullanma Suyu Temini ve Dağıtım
Sistemleri Hk. Yönetmelik uyarınca içme suyu ve kanalizasyon hizmetlerinin tasarım,
proje ve yapımında "sistemlerin en az 30 yıl hizmet edecek şekilde tasarlanması, bu
süreye 5 yıl inşaat süresi eklenmesi […], pompalar, muhtelif ölçüm aletleri ve kontrol
ekipmanlarının daha erken sürelerde iyileştirme veya yenileme gerektirebileceği"nin
dikkate alınması ve "Mevcut ve gelecekteki su ihtiyacı tahminlerinin yapılması"
esastır. Coğrafi tekel niteliği taşıyan içme suyu ve kanalizasyon hizmetlerinin özel
hukuk sözleşmeleri ile özel kişiye gördürülmesi özellikle düzenlilik ilkesi konusunda
sorunlar ortaya çıkarma riski taşımaktadırlar.
Günümüzde doğrudan ve bireyselleşmiş yararlanma içeren kamu hizmetlerinde
ayrıca bir bedellendirme yapılması hem maliye-iktisat tekniği açısından mümkün, hem
de eşitlik ilkesi doğrultusunda bir gereklilik olarak değerlendirilebilir. Bireysel ve
doğrudan yararlanmanın gerçekleştiği kamu hizmetlerinde, hizmetlerden
yararlananlardan alınan bedelin niteliği konusunda iki farklı görüş vardır. Bir görüşe
göre bu bedel bir ücret veya fiyat değildir. Diğer görüşe göre bu bedeller bir çeşit
katılım payı değil; öncelikle maliyeti karşılayan ve hatta kâr içerebilen bir ücret veya
fiyattır. Bu görüş, özel kişilerin de faaliyet gösterdiği idari kamu hizmetleriyle birlikte yararlanmanın ihtiyari olduğu sınaî ve ticari kamu hizmetlerinin hizmette devamlılık
ve verimlilik ilkeleri doğrultusunda bedellendirilmesini esas almaktadır. Ayrıca yasa
koyucunun tüm kamu hizmetlerini Anayasal ilkeler çerçevesinde bedellendirme
yöntemini belirleme, idareye ücretlendirme yetkisi verme, iktisadi-ticari
ücretlendirmede kâr amacı gütme yetkisi verme konusunda takdir yetkisi bulunduğu
unutulmamalıdır. Bu doğrultuda içme suyu ve kanalizasyon hizmetlerinin
bedellendirilmesinin yasal dayanakları 2872 s. Çevre Kanunu, 5393 s. Belediye
Kanunu, 2464 s. Belediye Gelirleri Kanunu'nda düzenlenmiştir. Ayrıca içme suyu ve
kanalizasyon hizmetlerinde bedellendirilmenin bir kısmı altyapı katılım payı adı ile
vergi benzeri bir mali yükümlülükten, bir diğer kısmı ise kâr içermesi kanunla zorunlu
kılınan ve ilgili idareler tarafından kanuni sınırlamalar içerisinde belirlenen tarifelere
dayanarak hesaplanan ücretler ve abonelik hizmetleri için alınan sabit/nisbi
ücretlerden sağlanmaktadır. Tarifelerin hangi maliyetleri kapsayacağı konusu su hakkı
bağlamında çokça tartışılmaktadır; tarifelerin içme suyu ve kanalizasyon hizmetini bir
piyasa haline getirdiği ifade edilmektedir. Türkiye'de günümüz sisteminde tarifelerin
tam arz maliyetini karşılaması gerekmektedir. Bedellendirme ilkesinde en tartışmalı
konu içme suyu ve kanalizasyon idarelerinin, 2560 s. Kn. uyarınca ücretlere
yansıtmakla yükümlü olduğu kâr oranına bir sınır getirilmemesi ve böylelikle tam arz
maliyetini aşar şekilde ücretlendirmenin mümkün kılınmış olmasıdır. Anayasa
Mahkemesi ve Uyuşmazlık mahkemesi ücretlerin iktisadi-ticari usulle yani maliyet ve
kâr unsuru içerecek şekilde belirleneceğini kararlarında ifade etmektedir. Su hakkı
bizatihi içme suyu ve kanalizasyon hizmetlerinden kâr elde edilmesine engel teşkil
etmemekle birlikte kâr unsurunun alt ve üst sınırlarının kanunla belirlenmesini
gerektirmektedir. Eklemek gerekir ki merkezi idarenin ne belediyeler ne de su ve
kanalizasyon idareleri tarafından belirlenen tarifelerin hukuka uygunluk ve
yerindeliğini inceleyebilecek bir vesayet yetkisi yoktur; ancak bu durum kâr
unsurunun hukuka uygunluğunun idare mahkemeleri tarafından denetlenmesine engel
teşkil etmemektedir. Bedellendirme hususunda bir diğer önemli konu ön ödemeli
sayaçlar konusudur. Yargıtay'ın içtihadına ve KDK'nın tavsiye kararlarına rağmen
halen bu konuda yeterli mevzuat düzenlemelerinin yapıldığını söylemek mümkün
değildir. Hizmetten bireysel yararlanmayı sağlayan birtakım diğer mal ve hizmetlerin
(su sayacı, elektronik kart, sayaç okuma, tetkik ve onarım gibi) gerek hizmeti sunan
idareler tarafından, satış bedellerinin hedeflenen bir kâr oranı içerecek şekilde
belirlenmesine ilişkin olarak Rekabet Kurumu'nun denetiminin olduğunu da eklememiz gerekir. Bedellendirmede bir başka tartışma konusu ise içme suyu ve
kanalizasyon hizmetlerinden katma değer vergisi alınıp alınmayacağıdır. KDV'nin
konusunun ticari bir mal ve hizmet sunumu olduğu dikkate alındığında ve su hakkına
yönelik olarak içme suyu ve kanalizasyon hizmetinin büyükşehir belediyeleri olan
illerde su ve kanalizasyon idarelerince ticari bir hizmet olarak yürütülmekte iken
köylerde ticari hizmet olarak yürütülmediğini söylemek çelişki yaratmakta ve hizmetin
bedellendirilmesinde eşitliği de etkilemektedir. Son olarak 2019 yılında İSKİ
tarafından hayata geçirilen ve her faturalama döneminde konut abonelerine belirli bir
miktar suyun ücretlendirilmeksizin temin edilmesini sağlayan İnsanı Su Hakkı
uygulamasının yaygınlaşması su hakkının hayata geçirilmesi açısından olumlu bir
adım olacaktır.
Su kaynaklarının nitelik ve niceliğinin korunmadığı bir ortamda içme ve kişisel
ihtiyaçlarını gidermek için yeterli miktarda ve nitelikte suya erişim ya mümkün olmaz
ya da tehlikeye girer; ayrıca böyle bir ortamda öncelikle Anayasa ile teminat altına
alınan yaşama hakkı, yerleşme hürriyeti, sağlık hakkı ve sağlıklı bir çevrede yaşama
hakkı ve buna bağlı birçok temel hak ve hürriyetin layıkıyla kullanılması mümkün
olmayacaktır. Dolayısıyla su kaynaklarının potansiyelinin, nitelik ve niceliğinin
korunduğu kamu düzenini oluşturmak ve korumak için yasa koyucunun, bazı beşerî
eylem ve faaliyetleri ceza hukuku bağlamında yaptırımı adli cezalar öngörülen suçlar
olarak; bazılarını ise yaptırımı idari tedbir ve cezalar gerektiren kabahatler olarak
düzenlemesi söz konusu olmaktadır. Ayrıca bazı beşerî eylem ve faaliyetlerin kamu
düzenini bozmaması için evveliyatında izin veya bildirim gibi idari tedbirlere tabi
tutulması da söz konusu olmaktadır. Kısaca kolluk faaliyeti ile idare, kamu düzeninin
bozulmaması için özel kişilerin bazı faaliyetlerinin izne veya bildirime tabi tutmak,
kamu düzenini bozacak ve kabahat teşkil edecek eylemleri düzenlemek, suç ve kabahat
teşkil eden eylemleri önlemek, özel kişilerin faaliyetlerinde suç veya kabahat oluşturan
eylemlerin gerçekleşip gerçekleşmediğini denetlemek ve tespit etmenin yanı sıra kamu
düzenini bozan kabahat niteliğindeki eylemleri idari yaptırımlara tabi tutmak veya suç
niteliğindeki eylemlerin adli yaptırıma tabi tutulması için ilgili adli makamlara
soruşturma ve kovuşturma evresinde çeşitli yargılama tedbirleri almakla görevli ve
yetkilidir. Bu bağlamda ele aldığımız içme suyu ve kanalizasyon kolluğu, idarenin
öncelikle içme ve kullanma suyu temin edilen kaynakların nitelik ve niceliğinin
korunmasına ilişkin olarak özel kişilerin çeşitli faaliyetlerinin düzenlenmesini,
ardından bu düzenlemelere bağlı olarak denetlenmesini ve denetimler sonucunda düzenlemelere aykırılığın tespiti halinde idari yaptırımlara tabi tutulmasını
gerektirmektedir.
Yasa koyucu su hakkını somutlaştırmak üzere, ilgili idarelere kanunlarla ile içme
suyu temin edilen kaynakların nitelik ve niceliğinin korunmasına ilişkin görevler
vermiş; ancak sürekli değişen ve gelişen teknoloji ile çeşitlenen beşerî faaliyetleri
dikkate alarak bu görevlerin nasıl gerçekleştirileceğine ilişkin detaylı düzenlemeleri
yapma yetkisini idarelere bırakmıştır. Yasa koyucunun belirlediği esaslar çerçevesinde
kalmak şartıyla çeşitli idarelere verilen içme ve kullanma suyu temin edilecek su
kaynaklarına doğrudan veya dolaylı şekilde etkide bulunacak kirletici etkenlerin veya
faaliyetlerin ne olduğunu; kirletici maddeler ve atıkların hangi miktarlarda çevreye
salınabileceğini, sözkonusu salınımların su kaynaklarının ve suların yanı sıra bunlarla
etkileşim içerisinde olan diğer çevre unsurları olan hava ve toprağa aktaran ve
böylelikle zarar potansiyeli taşıyan tüm kamusal ve özel faaliyetlerin hangi maddi ve
usuli şartlarla yürütülebileceğini, bu faaliyetlerin sonucunda zararın oluşup
oluşmadığının ne şekilde ve ne zaman denetleneceğini ve denetim sonucunda şartlara
uyumsuzluk veya zararın oluşması halinde hangi yaptırımların uygulanacağını
belirleme yetkisini düzenleme yetkisi olarak değerlendirmek mümkündür. İçme suyu
ve kanalizasyon kolluğu alanında yasa koyucunun görevlendirdiği gerek merkezi
idarenin gerek mahalli idareler ve kamu kurumları, genel düzenlemelerini ekseriyetle
yönetmelik şeklinde ihdas etmektedirler. İçme ve kullanma suyu elde edilen suyu
kaynakları ile bu kaynakların oluşumunu sağlayan içme suyu havzasının nitelik ve
nicelik olarak korunmasına yönelik olmakla birlikte uygulama alanı ve konusu dikkate
alınarak, ülke çapında uygulanacak merkezi idare veya ülke çapında faaliyet gösteren
kamu kurumlarından olan DSİ tarafından ihdas edilen idari düzenlemeleri ülke
çapında uygulanan düzenlemeler; sadece ilgili mahalli idare sınırları içerisinde
uygulanacak, mahalli idareler ve su ve kanalizasyon idarelerince ihdas edilen
düzenlemeleri yerel çapta uygulanan düzenlemeler olarak incelemek mümkündür.
İçme-kullanma suyu havzalarında yer alan dere, çay ve nehirler (akarsular) ile tabii
göl, baraj gölü ve göletler için genel koruma esaslarını, himaye mıntıkası ve koruma
alanları üzerinde hangi faaliyetlerin gerçekleştirilmesinin yasak, izne veya bildirime
tabi olduğunu somutlaştıran İçme – Kullanma Suyu Havzalarının Korunmasına Dair
Yönetmelik; su kalitesinin korunmasına ilişkin yasakları, atıksuların boşaltım
ilkelerini ve boşaltım izin esaslarını, atıksu altyapı tesisleri ile ilgili esasları ve su
kirliliğinin önlenmesi amacıyla yapılacak izleme ve denetleme usul ve esaslarını düzenleyen Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği; kanalizasyon sistemlerine boşaltılan
kentsel ve belirli endüstriyel atıksuların toplanması, arıtılması ve deşarjı, atıksu
deşarjının izlenmesi, raporlanması ve denetlenmesi ile ilgili teknik ve idari esasları
düzenleyen Kentsel Atıksu Arıtımı Yönetmeliği; yüzeysel sularda, haliç sularında,
bölgesel sularda kirliliğe neden olan tehlikeli maddelerin belirlenmesi, kirlilik azaltma
programlarının oluşturulması, kirliliğin önlenmesi ve izlenmesi, suya deşarj edilen
tehlikeli maddelerin envanterinin yapılması, deşarj standartları ve kalite kriterlerinin
belirlenmesi ile ilgili teknik ve idari esasları düzenleyen Tehlikeli Maddelerin Su ve
Çevresinde Neden Olduğu Kirliliğin Kontrolü Yönetmeliği; iyi durumda olan tüm
yeraltı sularının mevcut durumunun korunması, çeşitli sebeplerle kirlenmesinin ve
bozulmasının önlenmesi ile kirlenen veya bozulan suların kalitesinin iyileştirilmesine
yönelik yaptırımları düzenleyen Yeraltı Sularının Kirlenmeye ve Bozulmaya Karşı
Korunması Hk. Yönetmelik ülke çapında uygulanan düzenleme örnekleridir. Tüm bu
idari genel düzenlemelerde içme suyu elde edilecek su kaynaklarına ve bu kaynakları
besleyecek yeraltı sularına etki edebilecek beşeri faaliyetler ile her türlü beşeri faaliyet
sonucu ortaya çıkan atıksuların deşarjına ilişkin yasaklar, izinler ve diğer idari tedbirler
ve bunlara aykırılık dolayısıyla uygulanacak yaptırımlar detaylı olarak düzenlenmiştir.
Yukarıda bahsettiğimiz, merkezi idare ve tüm Türkiye'de hizmet yürüten DSİ
tarafından çıkarılan genel düzenlemelere ek olarak, su hakkını somutlaştırmak üzere
çeşitli görevler verilen mahalli idareler, su ve kanalizasyon idareleri ve mahalli idare
birliklerine de kendi görev alanları içerisinde uygulanacak ek düzenleme yapma
yetkisi tanınmıştır. Örneğin su ve kanalizasyon idarelerinin, her ile içme suyu temin
edilen ve edilecek olan havzaları ve/veya bunların koruma alanlarını ve sınırlarını
listeleyen; içme suyu havzalarının koruma alanlarında İçme – Kullanma Suyu
Havzalarının Korunmasına Dair Yönetmelik uyarınca izin verilebileceği belirtilen
hususlar veya yasaklara ek olarak izin, bildirim ve yasaklar düzenleyen veya bunları
açıklayan içme suyu havzaları koruma yönetmelikleri ile kanalizasyon şebekesi
bulunmayan yerlerdeki atıksu kaynaklarının uyacağı esasları, kanalizasyon şebekesine
verilmesi yasak maddeleri, evsel atıksuların kanalizasyon şebekesine ve/veya
doğrudan alıcı ortama deşarj koşullarını, endüstriyel atıksu kaynaklarının uyması
gereken atıksu deşarj standarlarını, endüstriyel atıksu kaynaklarının kanalizasyona
bağlanma ve boşaltım yapmaları koşullarını belirleyen deşarj kalite kontrol ruhsatına
ilişkin hususları, ön arıtma yükümlülüğü ile ilgili olarak verilecek süreler gibi
hususları, organize sanayi bölgelerinde uygulanacak özel hükümleri, deşarj şartlarını sağlamadan doğrudan kanalizasyona boşaltım yapan endüstriyel atıksu kaynaklarına
uygulanacak atıksu arıtma bedeli ile bunun hesaplanmasına ilişkin esas kirlilik
parametreleri ve katsayılarını, kontrol ve denetim için endüstriyel atıksu kaynaklarına
kontrol bacası inşa etme, debimetre ve/veya kompozit numune alma cihazı
bulundurma, gerçek zamanlı uzaktan atıksu işletme sistemi kurma gibi yükümlülükleri
ve bu düzenlemelere aykırı faaliyetlere uygulanacak ceza ve yaptırımları düzenleyen
atıksuların kanalizasyona deşarjı yönetmelikler, yerel çapta uygulanan
düzenlemelerdendir.
İçme ve kullanma suyu elde edilebilecek her türlü su kaynağı ile bu su kaynağını
besleyen su havzalarında kamu ve özel sektör tarafından gerçekleştirilebilecek her
türlü faaliyetin içme suyu ve kanalizasyon kolluğuna ilişkin yasaklar ile izin, bildirim
ve diğer yükümlülükleri ile diğer yükümlülüklerini düzenleyen kanunlar ile bu
kanunların uygulanmasına yönelik olarak ilgili idareler tarafından çıkarılan idari genel
düzenlemelere aykırı bir faaliyette bulunup bulunulmadığının denetim ve kontrolü
yetkisi aslen kamu düzeninin korunmasına yönelik düzenleme yetkisine içkin bir yetki
olup ayrıca kanun veya idari düzenlemelerde açıkça belirtilmesi gerekmemektedir.
Ancak bazı düzenlemelerde ilgili beşeri faaliyetleri gerçekleştiren kişilerin
sağlayacağı verilere dayanan özel denetim usulleri de düzenlenmiştir.
İçme suyu ve kanalizasyon kolluğuna ilişkin kanun ve idari düzenlemelerde yer
alan yasakların, izin veya bildirim gibi yükümlülüklerin ihlalinden sonra kamu
düzeninin yeniden tesisi yani maddi düzenin hukuka uygun hale getirilmesini
sağlayan, ihlalin kamu düzeni üzerindeki etkilerinin önlendiği ve kamu düzeni olması
gereken haline geldiği zaman sona eren, yasaklara uyulmasının emredilmesi; izne tabi
faaliyetlerde iznin (ruhsatın) iptali; izin, bildirim yükümlülüğüne veya serbestiye tabi
faaliyetlerde faaliyetten menetme/yasaklama, faaliyeti erteleme; faaliyetin
sürdürüldüğü işyerini kapatma; eşyaya el koyma şeklinde ortaya çıkabilen idari
yaptırımları idari tedbirler olarak ele almak mümkündür. Çevre İzin ve Lisans
Yönetmeliği uyarınca atıksu deşarj izni almakla yükümlü olan atıksu altyapı
yönetimleri ile endüstriyel atıksu kaynakları için aldıkları geçici faaliyet belgesinin
(GFB), belirlenen süreler içinde çevre izni için başvuru yapılmaması, eksikliklerin
tamamlanarak gönderilmemesi, başvurunun uygun bulunmaması veya GFB başvuru
aşamasında sunmuş olduğu bilgi ve belgelere aykırı çalıştığının tespit edilmesi
durumunda iptal edilmesi ve/veya işletmenin kısmen veya tamamen süreli veya süresiz
olarak durdurulması; belediyelerin hususi kuyu veya sarnıçların kirlenmesi halinde ıslah edilmesini kuyu sahibine emretmesi; mutlak, kısa mesafeli ve orta mesafeli
koruma alanlarında insan sağlığı ve çevrede telafisi mümkün olmayan neticelere yol
açabilecek faaliyetlerin gerçekleştirildiği tesisler, tehlikeli atık bertaraf tesisi, tehlikeli
madde deposu ve benzeri mevcut yapıların ilgili idare tarafından kaldırılması; mutlak,
kısa, orta, uzun mesafeli koruma alanlarında izne tabi olan hayvancılık ve tarım, yapı
bakım/onarım veya inşaat, sanayi tesisi veya madencilik işletme izinlerinin
yönetmelikte ve ilgili mevzuatında belirlenen şartları yitirmesi halinde iptal edilmesi
veya faaliyetin durdurulması veya yapı hakkında yıkım kararı verilmesi; köy, belediye
ve büyükşehir belediyeleri kendi kullanımlarına tahsis edilmiş içme sularına zarar
verecek ve sıhhat şartlarını bozacak nitelikte tarla açmak veya sulamak isteyenlerle
hayvan otlatmak isteyenleri bu faaliyetten men etmesi içme suyu ve kanalizasyon
kolluğunda idari tedbirlerin örneklerini oluşturmaktadır.
İçme suyu ve kanalizasyon kolluğuna ilişkin kanun ve genel düzenlemelerde yer
alan yasakların, izin veya bildirim gibi yükümlülüklerin ihlalinden sonra odak noktası
kamu düzeninin yeniden tesis edilmesinden ziyade kamu düzenini ihlal eden ihlalciyi
cezalandırmak olan, bu sebeple hukuki etkilerini kamu düzeni yeniden tesis edildikten
sonra dahi sürdüren idari para cezaları, mülkiyetin kamuya geçirilmesi, süreli olarak
faaliyetten men, iznin iptali şeklinde ortaya çıkan idari yaptırımları idari cezalar olarak
ele almak mümkündür. Büyükşehir belediyesi sorumluluk alanında su ve kanalizasyon
idareleri, belediye ve mücavir alan sınırları içinde belediyelerin yanı sıra, organize
sanayi bölgelerinde organize sanayi bölgesi yönetimi, küçük sanayi sitelerinde
kooperatif başkanlıkları; serbest ve/veya endüstri bölgelerinde bölge müdürlükleri;
kültür ve turizm koruma ve gelişme bölgeleri ile turizm merkezlerinde Kültür ve
Turizm Bakanlığı veya bakanlığın yetkili kıldığı birimleri, mevcut yerleşim
alanlarından kopuk olarak münferit yapılmış tatil köyü, tatil sitesi, turizm tesis
alanlarında site yönetimleri veya tesis işletmecilerinin atıksu toplama (kanalizasyon
ve/veya vidanjörle toplama sistemi), arıtma ve alıcı ortama deşarj sistemlerini içeren
atıksu altyapı tesislerini kurmaması veya çalıştırmaması halinde verilecek idari para
cezası ile içme-kullanma suyu temin edilen göllerde sportif amaçlı balıkçılık yapan,
mekanik ya da yakıtlı taşıma araçlarında yolculuk yapanların göl rezervuarına veya
akarsuya atık atmaları halinde verilecek idari para cezası içme suyu ve kanalizasyon
kolluğunda idari cezaların örneklerini oluşturmaktadır.

Abstract:
Water, a simple molecule in the form of H2O, a non-flammable, odorless,
tasteless and almost colorless compound, is a mandatory but limited element in the
survival people and all other living beings as well as in the realization of all human
activities to ensure the economic, social and cultural development; therefore it has
always kept a substantial importance in national, regional and global contexts.
It is estimated that by the year 2050, the world population will be 9.6 billion and
the water demand will increase by 40% of today's; however the existing water
resources will not meet this need considering climate change and pollution and at least
one in four people will face the problem of chronic or recurring inaccessibility to clean
water.
Considering the fact that the amount of renewable fresh water is limited and
unequally distributed throughout the world, the reality that the current amount of
reliable water will not increase but decrease gradually and will not be able to meet the
needs of the growing population, will further fuel the global poverty crisis and threaten
global security and peace, create a global water crisis which may breed conflicts
between states and sectors.
In order to overcome the global water crisis, the economic and legal sciences are
trying to find some solution mechanisms in theory. International water sales, virtual
water trade and the recognition of the right to water as a human right are considered
as solution mechanisms, but the first two are prooved by examples to be unsuitable for
the purpose. In this case, the only remaining mechanism, the right to water as a human
right needs to be studied for conceptualization and for implementation.
Since the 1970s, the right to water is a concept that has gained importance as a
result of various studies carried out for purposes of establishing global peace and
security, eliminating environmental problems, enabling sustainable environment and
sustainable economic development for present and future generations, enhancing of
human rights by the international organizations such as the UN, the Council of Europe
and the European Union. The multilateral international conventions opened to
signature, interpretations, conference declerations and recommendations destined for
states as well as private initiatives, which were prepared as a result of these studies
carried out in the context of environmental law and human rights law, handled the right
to water with different focuses; suggested different interpretations for the right holder(s), the scope, the obligor(s) of the right. In short, the right to water is a concept
that is still re-entering and developing in legal research.
The first stage in the conceptualization of the right to water is to reveal the
conceptual content of the right to water as a human right. For the conceptualization of
the right to water as a human right, first of all from the personal point of view, it is
necessary to determine the right holder(s) and the obligor(s) of the right to water, and
then from the normative point of view, it is necessary to determine the powers of
demands of the right holder(s) against the obligator(s).
The holder of the right to water has undergone a slow evolution in international
regulations; primarily narrowed to prisoners of war and non-combatant civilians, then
extended to women living in rural and remote areas from water, then to children under
medical treatment or rehabilitation in facilities where basic health services are
provided, then to disabled persons and then to students and educators. Finally, the UN
CESCR's approach regarding thematic conventions has been extended by the General
Comment 4 of 1991 regarding the right to an adequate standard of living guaranteed
by art.11 of the ICESCR and by the General Comment 15 of 2003 regaring the right
to water so that it is made clear that everyone within the jurisdiction of the State party
is the right holder without discrimination especially based on race, color, gender,
language, religion, political and other standpoints, nationality or social origin, wealth,
lifestyle or housing. In constitutions that guarantee the right to water, the rigt holder is
read as 'everyone', 'nationals' or 'citizens'. From the perspective of Turkish law,
bearing in mind that the holder of the right to life guaranteed by Art.17 and the right
to a healthy life and a healthy environment guaranteed by Art. 56 of the Constitution
of the Republic of Turkey is 'everyone', the holder of the right to water is also
'everyone' since the right to water may be considered an inherent right to these rights.
The right to water entitles the holder of the right who is 'everyone', to demand
respect and non-intervention from the state and other persons and to demand
realization of certain interventions and protection from unjust interventions from the
state. Thus, there are two obligators for the fulfillment of the right to water: state and
private persons. Although it is stated that UN CESCR's General Comment 15
regarding the right to water, is focused on the 'Obligations of the States Parties' and
that it does not explicitly mention the duties associated with being a right holder even
under the title of 'Obligations of Non-State Actors', this does not constitute a problem
in terms of determining the obligator(s). Indeed, in Turkish law, bearing in mind that the right holder 'everyone' of both the right to life guaranteed by Art.17 and the right
to live healthy and in a healthy environment guaranteed by Art. 56 of the Constitution,
also has duties according to Art.12(2); it is cleat that the obligators of the right to water
are both the state and private persons in terms of the obligations to respect and protect.
However, it is also clear that the state is primarily responsible for fulfilling the right to
water. Since in a constitutional setting where freedom of initiative and property rights
are adopted, neither it is possible to oblige private individuals to provide goods and
services to meet the needs of 'everyone' who is the holder of the right to water, nor it
is possible to leave anyone who is a right holder alone with the obligation to find clean
and safe water sufficient to meet the personal needs in nature by themselves.
The most controversial point about the state being the obligator of the right to
water, is the question that which state is under what obligation. The principles of fair
and reasonable use and no-harm arising from customary international law, conflict
with the absolute sovereignty in the exploitation of natural resources and wealth;
however it is clear that according to the doctrine of absolute sovereignty, even in order
to realize the right of water, any riparian states cannot take any action to prevent
another riparian state using the relevant water resource in human activities other than
drinking and personal use that would foster the economic development. Today,
however, the doctrine absolute sovereignty is strongly criticized and the possibility of
using natural resources and wealth as global public goods is discussed. This discussion
is also reflected in the right to water, with respect of the transboundary nature of water
resources due to the hydrological cycle, it is stated that especially the obligation to
restrain from damaging acts and actions on water resources as a part of the obligation
to respect as well as the obligation to ensure physical access to water as a part of the
obligation to fulfill must be extended to in particular to the riparian states. However,
these discussions have not been resolved yet. The second controversial point regarding
the state's responsibility to implement the right to water is about privatization of
services. In the context of the right to water, the state's obligation to provide access to
clean and adequate water to meet the personal needs of everyone does not exclude the
possibility of the state fulfilling this obligation through the participation of private
individuals. In other words, in order to implement the right to water, water supply and
sewerage services may be carried out by private individuals rather than being run by
the administration itself. However, even in this case, the obligation to fulfill the right
to water still rests primarily with the state, and in accordance with this obligation, the administration has to keep the services carried out by the private person under
supervision, control and audit in order to make sure that needs are met properly.
The normative scope of the right to water concerns the determination of the
claims of the holder of the right to water, in other words the obligations of the state,
the principal obligator of the right to water, to be fulfilled by basic principles since the
determination of the normative scope is very important to ensure justiciability. It
should be noted that since the normative scope of a right cannot be assesed regardless
of social, economic and political changes, therefore the normative scope of the right
to water will be subject to change and development over time such as other economic
and social rights. In international and national legal sources, the determination of the
core normative area of the right to water regarding the negative obligations, in other
words, what actions by the state or private persons are unjust interferences with the
right to water that should be avoided, has been relatively easy. However, it appears
that the minimum core regarding the positive obligations, in other words what
interventions the state should undertake, what activities should be facilitated or
performed, are still controversial.
As the core negative obligation, primarily to ensure the availability and
continuity of water resources, in the context of obligation to respect and protect, the
right to water imposes an obligation on the state and other persons not to harm water
resources and general waters in terms of quantity and quality. The State is obliged to
make legal regulations and impose legal sanctions against any action that restricts or
abolishes access to adequate and clean water, by damaging the quantity and quality of
water. In General Comment No 15 on the right to water, CESCR makes it clear that
States Parties need to assess the impacts of human activities on the quantity of water
and water resources even though on all ecosystems interaction with water resources,
and then regulate, prohibit, permit, supervise and sanction them if necessary; and that
States Parties are invited to make legal provisions and implement them to fulfill these
obligations. Article 56 (2) of the Constitution which states that "the State and the
citizens have the duty to improve the environment, protect the natural environment
and prevent pollution of the environment" indicates the protection of water resources
in terms of quality and quantity is evident. Indeed in this direction, the legislator
defines the actions, dangers and activities to protect surface water and groundwater
particularly by art.242 of Law No 1593 on Public Hygiene and by art.9(h) of Law No 2872 on the Environment; therefore the obligation not to damage the water in quantity
and quality has been regulated.
Secondly among the core positive obligations, in the context of obligation to
fulfill, the right to water entails the obligation to ensure physical access. In this respect,
the state must ensure the availability of water in terms of quantity and quality.
Qualitative availability of water, stated by the CESCR, means that the water must not
contain toxic or dangerous substances, dirt, dust or micro-organisms, chemical or
radiological wastes, and be in an acceptable color, odour and taste in order to meet
personal needs. The quantitative availability of water means that there is a sufficient
and constant supply of water to meet individual needs; UN and WHO consider the
amount of drinking water necessary for the survival of persons and the amount of
potable water for hygiene and food preparation, must be 50 liters per person per day.
In the context of the obligation to ensure physical access to water, it is also necessary
to regulate the sectoral use of water resources in order to meet the drinking-personal
use needs of private individuals, and to make and monitor the individual water
allocations necessary for direct use. Then, to ensure adequate access to water and to
provide access to sufficient amounts of water to meet personal needs, state must carry
out the collection, treatment, transfer and provision of general waters, which are of
public interest as well as the collection and disposal of wastewater from public areas
or make sure that these services are carried out by private individuals. In Turkish law,
in the context of the obligation of physical accesibility, in order to ensure the physical
access of cities, towns and villages to the water, the Law Nr. 831 on Waters entrusted
the supply, management, maintenance, repair, sanitation and conservancy of the
general waters whose interest is vested in meeting the public needs and waterways,
both within and outside the borders of villages, towns and cities, to the municipalities
where the municipal organization is established and to the councils of the elders in
accordance with Law Nr. 442 on Villages. The Constitutional Court states in many of
its decisions that the water pipelines that enable the flow of water from the water
sources to the settlements are 'investments of a public interest', and that the drinking
water provision is a 'priority public service'. There are regulations regarding the means
of treatment of the general waters to be used in drinking water provision and regarding
the chemical components of the water to be obtained as a result of this treatment, but
there is no regulation on how many liters of water per person should be distributed
within the scope of the right to water.
Third, the right to water entails the obligation to ensure economic accessibility
to the services that the state provides or delegated to private persons to ensure physical
accessbility in the context of its obligation to fulfill. In line with the obligation to
ensure economic accessibility, the state is obliged to set a price for the direct utilisation
of a sufficient amount of safe and clean drinking water as well as the provision of
drinking water in order to meet humanitarian needs and sewage services in a way
which does not undermine the financial situation of the people and that social
impossibilities are compensated by subsidies. However, this obligation does not
exclude the fact that water has an economic value, but requires that water is not priced
like any other commercial good in free markets. The obligation to provide economic
access necessitates firstly that the state regulates the financing and pricing of public
activities which aim to realize the right to water, taking into account the principle of
equality and the specific the 'polluter pays' principle considering the different status
of the holders of the right to water and those benefiting from water resources for
different purposes. Pursuant to the obligation to ensure economic accessibility, the
price to be charged for the activities to be carried out for the realization of the right to
water, both in the form of tax and fees, should be considered as compensation for the
impact on public water resources, not as the full cost of as a service which impute the
total fixed-investment costs to current consumers. It should be underlined that the
obligation to ensure economic accessibility does not limit the discretionary power of
states to regulate the source of public activities to be carried out for the realization of
the right to water in the form of taxes or fees based on tariffs. In terms of this
obligation, the ratio of the amount of the fee charged for the activities to be carried out
for the realization of the right to water, especially fort he provision of drinking and
potable water and sewerage services to the household income should be at most 3%
according to the UN Development Program and at most 5% according to OECD and
WB.
The second pillar of the normative field of the right to water is the basic
principles to be followed in the fulfillment of the basic obligations. All activities of the
state, which aim to fulfill the core obligations of the right to water, which are the
obligation to do no harm to water and water resources in terms of quantity and quality,
the obligation to ensure physical access and the obligation to ensure economic
accessibility, should be carried out within the framework of equality and positive discrimination, participation and the right to information and the principle of
accountability.
CESCR, in General Comment 15, states that states are obliged to ensure that the
right to water is benefited equally without any discrimination; and that the state must
eliminate any discrimination based on race, color, gender, age, language, religion,
political or other opinion, nationality or social origin, property, birth, physical or
mental disability, health status (including HIV / AIDS diseases), sexual preference,
civil, political or other status, both in carrying out the activities for realization of the
right to water and in regulating, inspecting and sanctioning the activities of the other
persons that may prejudice the right to water. Although it does not specifically
guarantee the right to water; Art. 10 of the Constitution states that the principle of
equality must be embodied in all public activities which aim to realize the basic rights
and freedoms. The principle of equality also includes the obligation to make positive
discrimination regarding people and groups who are in a socially unfavorable situation
than other people or groups. In General Comment 15 of the CESCR, the subjects of
positive discrimination with regard to the right to water are women, children, the
elderly, the disabled, victims of natural disasters, people living in disaster-prone
places, minority groups, rural and poor urban areas, nomads and groups such as mobile
groups, refugees, asylum seekers, internally displaced persons, migrant workers,
prisoners and detainees. Indeed Article 10(3) of the Constitution, states that measures
to be taken for children, the elderly, disabled people, widows and orphans of martyrs
as well as for the invalid and veterans shall not be considered as violation of the
principle of equality. Inequalities may arise not only due to economic purchasing
power, but also by geographical conditions, family structure, working status and
ownership status. Regardless of the person's economic situation, geography or
lifestyle, the state is obliged to ensure equal access to drinking water and sewerage
services for the realization of the right to water. However, this does not mean that the
right to water should necessitates that the state should use the same methods in public
activities throughout the country. In order to fulfill the obligation to ensure economic
accessibility within the framework of equality principle, firstly, the state must aim to
eliminate the inequalities due to financial disparities, equalization mechanisms such as
increasing rate tariffs, subsidies, deduction or reduction in certain quotas must be
established as positive discrimination measures.
The CESCR, in General Comment Nr. 15, has adopted the principle the
participation and the right to access to information as core principles of the right to
water in order to ensure that public activities carried out for the realization of the right
to water are subject to effective supervision. The principle of participation and the right
to access to information are important to successive inspections, as well as to ensure
that the activities for the realization of the right to water meet the needs of the subjects
of the right to water in a correct and realistic way. In accordance with the right to
information, public access to political documents, plans and legislation on the
management of current and future water resources and services should be ensured in
relation to public activities for the realization of the right to water. In the context of
the right to water, information on the conduct of water services, such as tariffs, quantity
and quality status of water resources, pollution rates, etc. should be made as easily
accessible as possible within the possible broadest publication area. The participation
in elections of the decision-making bodies of the administrations that will carry out the
public activites is not an adequate mechanism by itself for the principle of
participation; active and free participation should be ensured and mechanisms that can
have real results should be established. In this context, the implementation of drinking
water and sewerage services by local administrations, which will be carried out for the
realization of the right to water, is proposed as a strong solution in terms of achieving
the principle of participation. However, it remains a separate question as to which
activities as required by the obligations of the state regarding the right to water can be
regulated on the basis of the principle of locality and whether democratic participation
can be achieved in face of the tutelary powers of the central administration. In Turkey,
in terms of participation principle, examples can be seen in public activities carried out
for the realization of the right to water which are tasked to the General Directorate of
State Hydrolic Works (DSI) and the the ministries representing the central government
and the local administrations; such as national stakeholder meetings and basin
stakeholder meetings to ensure the participation of civil society as well as the
representatives of stakeholder institutions and organizations in the process of the
preperation of the river basin management plans in accordance with the Water
Framework Directive as part of the EU's environmental acquis; or the City Councils,
which have the potential to ensure active participation in the activities of
municipalities. Also in the context of the right to access to information, applications
to obtain information in accordance with the Law Nr. 4982 regarding the Right to Information are especially prominent. In accordance with Law Nr. 4982, the
administrations carrying out various activities for the realization of the right to water
must establish and provide information acquisition procedures which ensure that all
persons with a right to water participate in the planning, execution, implementation
and supervision of related activities.
The right to water, like other human rights, requires that state and
administrations who are engaged in activities related to the obligations arising from
the right to water should be held accountable; the principle of acoountability also
requires establishment of remedy mechanisms. The CESCR states that, States Parties
to the ICECSR, must warrant remedy mechanisms and application procedures by law
at the national level necessary to undertake institutional responsibility concerning the
activities in order to realize the right to water. The concept of accountability should
not be construed merely as independent judicial review. Administrations carrying out
various public activities to realize the right to water, should be subject to internal and
external administrative supervision; the elections that lead to the formation of the
decision-making bodies of these administrations should also reflect the review of the
activities carried out and ensure the accountability of the administration of whether
they properly fulfilled their responsibilities. When designing legal remedies to ensure
accountability, in the context of the right to remedies, individuals and groups who feel
that the right to water has been violated, should be given the opportunity to apply for
remedies both individually and as a community. Those who claim that their right to
water is violated, must have the rights to be heard and have the right to demand the
termination of violation and resolve of the disputes, both before internal and / or
independent auditing mechanisms and before the courts. Measures to ensure
accountability include remedies, reinstatement, reparations, legally binding guarantees
for non-repetition of breaches, correction and similar methods. Art. 40 (1) of the
Constitution of the Republic of Turkey states that both the state and other persons who
violate fundamental rights and freedoms of the people be held accountable in
accordance with the principle of accountability; Art. 125 clearly restates that the
administration is responsible for its act and activities that violate the fundamental
rights and freedoms with regard to activities carried out by the administration; and
Art.40(2) requires that state is obliged to indicate in its proceedings, the legal remedies
and authorities the persons concerned should apply and time limits of the applications.
The right to water, owenership of water resources and the rights to use water are
altogether considered as water rights in international literature. However, the right to
water is a separate human right from these two rights. Therefore, the second stage in
the conceptualization of the right to water, is to separate and define the concepts of the
ownership of water resources and the rights to use water. Within the framework of
absolute sovereignty, each country has the authority to regulate the ownership of water
resources and the rights to use water, free of interference from other countries. The
Turkish law regarding ownership of water resources and the rights to use water, should
be examined comperatively with the laws of the continental and of the Anglo-Saxon
legal system which were founded on but progressively differentiated from the concepts
of Roman law, and with the predecessor Ottoman laws.
The right to water does not automatically require that the ownership of water
resources belongs to the state or the public. In other words, the right to water does not
restrict the legislator's discretion of regulation which makes a distinction between the
water resources which are subject to public ownership of the state or the public and
water resources which are subject to private ownership. In Turkish law, waters which
occur naturally and exceed the limits of the immovable property on which they are
located, or which are in a quantity that will not remain in the immovable property
where they are boiling and whose flow exceeds the needs of the landowner, or which
are prescribed by law as a matter of public interest regardless of the flow rate or
quantity, are considered as general waters whose benefit is vested in public and are
under the authority and disposal of the state. The Turkish judiciary briefly explains
this situation as that the public water resources are subject to public or administrative
ownership. It is therefore not possible for the state to transfer all of the usus, fructus
and abusus powers of the water resources under public ownership to a private person.
It is possible to use general waters without any change to the ownership of
resources; such as consumption of general waters, use of their buoyancy, flow rate,
propulsion force, alteration of their slope, direction or depth, or utilisation of
ecosystems or inanimate assets located at the bottom of or underground the water
resource, for the purpose of carrying out many human activities such as drinkingdomestic use, agricultural irrigation, energy production, industrial use, livestock
farming and aquaculture production, mining, tourism, recreation, sports, health,
transportation and cargo activities. In the Turkish legal system, the rights to use the
water to be obtained from the general water resources whose benefit is vested in public and under the authority and disposal of the state, in other words the transfer of usus
and/or fructus powers relevant to general waters and general water resources as well
as the assignee, the procedure and the conditions of the transfer are regulated by law.
The administrative system of the rights to use water and general water resources
which under the authority and disposal of the state, necessitates the administration to
grant specific usus or fructus powers to specific private persons, for specific purposes,
indicating the amount of water or the relevant resource and the duration of use, with a
legal instrument such as a permit, license, concession, lease agreement. The granting
of the use of general waters and general water resources to both public legal entities
and private persons for various human activities and through private law procedures
are criticized within the framework of privatization. Specifically, the privatization of
drinking water resources to the sector of bottled water and to hydroelectric power
plants with the purpose of generating electricity, and the realization of this grant
through lease agreements which subject to private law are effectively criticized by the
privatization opponents. However, these anti-privatization criticisms of both the
privatization for other human activities and the legal regime of the privatization are
meaningless taking into account the measures to protect the right to water such as the
assesment of the vitality, nature and quantity of the general water resources in the
human activities and the order of priority of use undertaken by the administration as
well as the non-transferability of the grants to another third party without the will of
the administration.
The rights to use water should be discussed seperately from the ownership of
water resources since they are temporary, non-transferable or nonsalable rights unless
approved by the state. Although the direct use of general waters for human
consumption does not require a grant to use water, the concept of the right to water
also differs from the right to use water considering that in today's urban life condititons
human consumption is enabled by the local administrations.
Following the chapter on the conceptualization of the right to water; the design
of the public organizational structure and the separation of the functions of the public
authorities which aim to fulfill the fundamental obligations of the right to water; the
legal framework regarding the provision of drinking water and sewerage services
should be examined in the chapter on the realization of the right to water in Turkey
while explaining shortcomings due to poor legal framework or bad practices.
In Turkey, activities for the protection of the environment and water resources
are largely undertaken by the central government. In order to comply with the
constitutional amendments of 2017, Decree Law Nr. 703 regarding amendments to
certain laws and decree laws has abolished some of the laws and decree laws regarding
the organization and duties of the ministries and in accordance with the Art. 106(11)
of the Constitution, Presidential Decree Nr. 1 regarding the Organization of the
Presidency has regulated the organization and duties of the ministries. Today, the
Ministry of Agriculture and Forestry, the Ministry of Environment and Urbanization
and the Ministry of Health carry out various activities in order to realize the right to
water in the central administration. The Ministry of Agriculture and Forestry, has been
assigned duties regarding the protection and sustainable use of water resources with
Law Nr. 167 regarding Groundwaters, Law Nr. 831 regarding Waters, Law Nr. 2872
regarding Environment. Within the framework of the Law Nr. 2872, the duties to
protect and improve the environment and to prevent environmental pollution as well
as evaluation, supervision, licencing and inspection of the environmental impacts of
the activities constituting environmental pollution due to waste are given to the
Ministry of Environment and Urbanization. Within the context of Law Nr. 5996
regarding Veterinary Services, Plant Health, Food and Feed Law and Law Nr. 1593
regarding Public Hygiene, the Ministry of Health is given the duties to ensure
compliance of the drinking water with the technical and hygienic conditions for human
consumption, regardless of whether the water is obtained directly or through the
drinking water services by local administrations. It should be underlined that the duties
and powers given to the ministries which are in the central administration in the context
of the right to water, are to be realized in coordination with the provision of drinking
water and sewerage systems undertaken by the local administrations.
Local administrations and public establishments who carry out technical and
specialist services are among the leading decentralized administrations performing
various tasks for the realization of the water right.
The need for potable water is a general social need rather than a local need;
people need drinking water wherever they live. However, it is clear that the need of
services of provision of drinking water and disposal of wastewater are mainly localized
needs of people living in cities, who live away from water resources and therefore does
not have direct and reliable access to clean drinking water. The laws found that the
provision of drinking water and sewerage services as well as the determination of the geographical, demographic and spatial characteristics relevant to these services such
as the qualitative and quantitative characteristics of the water resources in the region,
the distance of water resources to the settlements, their altitude as compared with the
altitude of settlements, as well as the pollution factors in the regions nearby where the
water is to flow from its source to the settlements, the location and methods of water
treatment, the local population and the concentration of the settlements should be
managed by the local administrations rather than the central administration. According
to Law Nr. 5302 on Special Provincial Administration, Law Nr. 1593 on Public
Hygiene, Law Nr. 831 on Waters, Law Nr. 2560 on the Establishment and Duties of
the General Directorate of Istanbul Water and Sewerage Administration, Law Nr. 5216
on Metropolitan Municipality, Law Nr. 5393 on Municipality, Law Nr. 442 on
Villages, Law Nr. 3202 on Village Services, all local administrations have been
assigned duties and powers related to drinking water and sewerage services in order to
meet the drinking water needs. In the final picture of today, drinking water and
sewerage services are carried out by the water and sewerage administrations in the
cities where the metropolitan municipality is established; however, the municipalities
of city centers, districts and towns which are established in the provinces where
metropolitan municipality is not established but special provincial administrations are,
may provide drinking water services with their own facilities or with DSI. The special
provincial administrations have the authority to provide drinking water and sewerage
services in the context of the right to water, outside of the responsibility scope of the
municipalities and villages as well as the local administration unions established by
them, or services which cannot be done with local administrations unions and DSI.
The duties regarding the right to water, of the DSI which is a public corporate
body rendering services in all Turkey, can be outlined as building the dams and
transmission infrastructure for settlements with municipalities, operating the dams
within the framework of the partnership to be established with those municipalities,
building the infrastructure for transmission of water and wastewater, assign them to
municipalities for management; constructing dams, transmission, discharge and other
necessary water facilities for the supply of drinking water to the villages which do not
have sufficient safe drinking water and then assigning them for management; technical
organization, approval and supervision of drinking water supply, treatment,
distribution projects related to drinking water and sewerage services to be carried out
by water and sewerage administrations, municipalities or local administrations as well as making the necessary allocations and licencing for the direct use of groundwater.
Today, in accordance with Law Nr. 2560 on the Establishment and Duties of the
General Directorate of Istanbul Water and Sewerage Administration and other
legislative amendments, the water and sewer administrations of the metropolitan
municipalities which are public corporate bodies, have the function of rendering water
and sanitation services, preserving all water resources and coasts within the boundaries
of the metropolitan municipality, preventing their pollution by wastewater and
industrial waste, establishing and operating of facilities that will result in elimination
or reduction of loss in these water resources. Furthermore, in accordance with the Law
Nr. 832 on Waters, the possibility of establishing local administrations unions in order
to supply drinking water from the public water resources to meet the drinking water
needs of villages and cities and providing them to villages and municipalities in
proportion to their needs has been provided or even made obligatory at some point. In
this direction, local administrations unions such as drinking water unions and village
services unions, having the rights and powers of the member local administrations in
relation to the services aiming to meet the local common needs and envisaged to be
transferred to the union in the establishment statute, have been established in the
provinces with special provincial administrations. Along with these administrations,
GAP, a public institution which focuses more on economic development in the
development to be realized in a holistic and balanced way by increasing the welfare
and protection of the environment, is carrying out mapping projects for the water and
sewerage services to be carried out by the local administrations in relation to drinking
water and sewerage services in the provinces under the scope of Decree Law Nr. 388;
wheres DAP, DOKAP and KOP carry out duties to prepare, coordinate, monitor and
evaluate the implementation of the action plans in order to ensure that the development
projects and activities of public institutions and organizations are carried out in
harmony and integrity; to aid and provide financial and technical assistance in order
to develop to their investment projects if required, according to the Decree Law Nr.
642.
In order to realize the right to water, it is possible to consider all the
administrative activities carried out by the organization outlined above within a
framework concept such as water services. However, these administrative activities,
which have an impact on fundamental rights and freedoms, should be reviewed as
public services, administrative police activities, incentive-support activities, planning and self-management activities, considering that it will facilitate understanding of the
legal regime to which the activity is subject to and explaining which activities can be
evaluated within the scope of the privatization, the concept which gained importance
due to the water crisis.
In terms of the obligation to provide access to water, the state needs to ensure
the provision of drinking water which has the quality and quantity to meet the drinking
and personal needs of the people in settlements, education, health and working areas
as well as the collection and disposal of the wastewater from these areas. Since the
coexistence and continuity of social life can only be continued in places where access
to clean water is provided and waste water is removed, access to clean water and
removal of waste water is a social general need related to the right to both healthy life
and living in a healthy environment. Therefore, the first administrative activity that
ensures the realization of the right to water in the context of administrative law is clean,
reliable, affordable drinking water provision and sewage as public services. In terms
of the obligation of the state, not to harm to water resources and general waters in
terms of quantity and quality and to prevent damages by third parties, it will be possible
for the state to carry out some activities interfering with the fundamental rights and
freedoms of the people by using the public power of the state, primarily with regard to
the criminal law and administrative law. Therefore, the second administrative activity
that ensures the realization of the right to water in the context of administrative law is
the activity of administrative police activities on drinking water and sewerage, which
involves the intervention of various fundamental rights and freedoms, in particular
right to property and freedom of enterprise, in order to protect the quality and quantity
of water that an individual must access to meet their personal needs.
Before the execution of drinking water and sewerage public services and
administrative police activities for the realization of the water right, the geographical,
physical, qualitative and quantitative aspects of the basins where the water resources
are located, the self-renewal opportunities with the surrounding ecosystems, the
factors that may cause harm and the measures that can be taken, need to be foreseen
and state resources need to be planned. Indeed in Turkey, the Ministry of Agriculture
and Forestry has the duty to prepare the river basin general management plan for
protection and improvement of water resources, prevention of water resources and
aquatic environment from contamination, efficient and effective use of water
resources, protection and improvement of aquatic environment's ecological and chemical quality, in accordance with the National Watershed Management Strategy
prepared by the High Planning Council. However, the planning phase of the
administrative activities aimed at the implementation of the right to water has not been
examined in detail, since planning activities are still going under serious amendments
for ensuring compatibility with EU acquis and cannot be directly requested for
implementation or cannot be subject to trial without implementation. On the other
hand, incentive and support mechanisms for all the people who have the right to water
and all private people who are involved in all kinds of private sector activities that
require the use of water resources or water, such as life-long education on the hygienic
use of water, courses in the education curriculum and public service announcements
to inform public of saving methods for the consumption of clean water, promotion of
all kinds of technological opportunities reducing the amount of wastewater are also
important for the realization of the right to water. Indeed, Law Nr. 2871 on
Environment states that the use of treated wastewater as agricultural irrigation water
will be encouraged in areas where irrigation water is scarce and of economic value.
However, it does not seem possible to mention adequate incentive and support
mechanisms for the reuse of wastewater in agricultural irrigation which constitutes a
much larger share of annual water use, as there is not a widespread incentive and
support systematic in order to save on drinking water supply, therefore incentivesupport activities have not been examined in detail.
It is possible to define the services of capture of potable water from underground
and surface sources, treatment and distribution of potable water through a network in
areas where there is collective life in the city in order to meet the daily drinking and
hygiene needs of the people as 'drinking water services' ; and the services the
collection of the water used by the beneficiaries of drinking water service and thus
became wastewater from the settlements and its discharge to a suitable receiving
environment in order to ensure the renewability of the water resources within the water
cycle as 'sewage services'. These two activities are basic public services that embody
the water right. The right to water does not require that these services be regulated as
economic and social public services, but it appears to be of this nature in most
countries.
Public service, are supply of goods and/or services by the state and other public
legal entities, or by private persons under the direct and close control, supervision and
control of those, to meet and satisfy the general needs of society, within the framework of equality, continuity, regularity. Firstly, in Turkish law, it is necessary to determine
whether drinking water and sewerage services are public services; for this, the
material, organic and procedural elements of these services must be examined to see
whether they meet the criteria of a public service.
The material element, in other words the subject matter of public service is the
provision of goods and/or services in order to satisfy and meet the general needs that
will interrupt or make the functioning of social life impossible, if not fulfilled. In order
to determine whether drinking water and sewerage services are the general needs of
the public, who has the right to water, it is necessary to look at the clear will of the
legislator, the will of the authorized administration or in lack of such a will, to the
judicial decisions. The Constitutional Court approved that potable water is a social
need by stating that "meeting the needs of people, such as water […], is an important
public service."; and stated that the activities constituting public service for meeting
the general social need of potable water are determined by law by stating that "the
construction and operation of […] dam, facilities of drinking water, treatment,
sewerage and similar activities specified in the article of the law, are public service.
Because these are regular and continuous activities to meet the common needs of
society with the aim of public interest". In accordance with the law, specially Law Nr.
442 on Villages, Law Nr. 7478 on Drinking Water of Villages, Law Nr. 1593 on Public
Hygiene, Law Nr. 2560 on the Establishment and Duties of the General Directorate of
Istanbul Water and Sewerage Administration, Law Nr. 5216 on Metropolitan
Municipality, Law Nr. 5302 on Special Provincial Administration and Law Nr. 5393
on Municipality, access to drinking and potable water and removal of wastewater from
living areas are regulated as local public needs; the capture, treatment, distribution and
if necessary storage of potable water from underground water resources, rivers, dams
and natural lakes, as well as collection, treatment and the discharge of waste water into
the appropriate environment are integrated public services that satisfy and meet the
general needs of the society for access to safe, clean and enough water.
The organic element of a public service is the question of who will carry out the
service. In accordance with the aforementioned laws, in short it is clear that DSI, local
administrations and water and sewerage administrations are jointly responsible for
capturing water from underground water resources, rivers, dams and natural lakes,
liquidation and transmission and storage, if necessary; local administrations and water
and sewerage administrations are responsible to render services of treatment of water from underground water sources, rivers, dams and natural lakes, to obtain drinking and
safe water through a variety of physical and chemical processes that enables the
removal of contamination and impurities as well as to distribute that treated, safe and
enough drinking water to settlement and public areas through a network of pipes and
other available methods to meet the needs of the population; local administrations, DSI
and water and sewerage are responsible for the collection, removal and discharge of
wastewater from living areas. In short, we can emphasize that the law designated
various administrations which are public legal entities as the principal responsible and
obliged administration regarding the various stages of drinking water and sewerage
services. Although the responsibility and provision of drinking water and sewerage
services are not ceded to the initiative of private individuals, the initiatives of private
individuals are not completely rejected at different stages of drinking water and
sewerage services. DSI, water and sewerage administrations, municipalities and
special provincial administrations can establish any infrastructure facility related to
water supply, transmission, treatment and distribution from water supply to
subscribers, or have it constructed, renewed, maintained or repaired by private persons;
they may also provide the operation of this infrastructure themselves or may delegate
the operation to a private person.
The procedural element of the public service requires examining the nature of
the legal relationship between the administration, which is made the principal
responsible by the legislator and the private person who is delegated to carry out the
public service, as well as the nature of the legal relationship between the provider of
public service and the beneficiary of the public service. Generally, in Turkish law, the
execution of public service by the principal responsible public legal entity is defined
as direct management; whereas the procedures which enable the public service to be
provided to private persons, are considered as licensing, concession, joint trust and
lease contracts that are subject to public law, and build-operate-transfer and other
mixed contracts that are subject to private law. In accordance with the Law No. 3996
Realization of Some Investments and Services in the Framework of Build-OperateTransfer (BOT) Model, DSI, local administrations and water and sewerage
administrations may delegate the installation and/or operation of the infrastructure of
dams, irrigation, drinking water, treatment plants, sewage, as well as infrastructure and
services for prevention of environmental pollution requiring high technology or
exorbitant financial resources to private individuals by private law contracts.
According to the Law Nr. 5393 on Municipality, municipalities may delegate private
persons to operate various stages of drinking water and sewerage services, through
concession contracts, upon the opinion of the Council of State and the decision of the
Ministry of Environment and Urbanization, for a duration not exceeding forty-nine
years. With Law Nr. 5216 on Metropolitan Municipality, metropolitan municipalities
are authorized "to render water and sewerage services, to construct or make
constructed and to operate dams and other facilities necessary to render such
services" , however due to absence of the authority to 'make operated' both in Law
Nr. 5216 and in Law Nr. 2560, it is not possible for metropolitan municipalities to
delegate the operation of facilities for drinking water and sewerage services to a private
person by concession agreement. Moreover, the legislator declared its will that water
and sewerage services facilities are to be operated by the water and sewerage
administrations. Therefore, the authorization of the water and sewerage
administrations to delegate the operation of drinking water and sewerage services to
the private persons will be contrary to the purpose of establishment of these
administrations and so the Law Nr. 2560 did not recognize such authority. In light of
discussions regarding the equality and impartiality of investments within a region as
well as the principle of non-delegation of the power to set tariffs, it should be criticized
that water and sewerage administrations have the authority to delegate the installation
and operation of facilities related to drinking water and sewage services to a private
person by a private law contract in accordance with 3996, but not by a concession
contract. At this point, it is possible to see that delegation by a private law contract for
operation of water and sewerage services pose a serious threat to violate the right to
water, from the examples of both Izmit Metropolitan Municipality - Izmit City Urban
and Industrial Water Supply Project (Izmit Water Project) and Antalya Water and
Wastewater Administration - Antalya Water and Wastewater Project, which are shown
as the only examples of BOT model. As the other procedural element of a public
service, which is the character of the legal relationship between the service provider
and the beneficiaries, firstly it should be stated that if the service provider is a private
person, a private law relationship shall be established between the beneficiary and the
service provider in accordance with the principle of equality before the law. In the case
of public services carried out directly by the administrations, which are voluntarily
benefited and subject to economic valuation in the form of fees, a private legal
relationship must also be established between the administration and the beneficiaries. A private law relationship is established between the beneficiaries of the drinking
water and sewerage services and the administrations with the subscription agreements
regulating the obligation to pay a fee for the service they receive. However, it should
not be overlooked that there is a public law relationship between administrations
providing the drinking water and sewerage services and beneficiaries, which gives rise
to the use of public power in the form of the authority to make changes in the
subscription agreement or impose administrative fines, and that the administration's
refusal to conclude such a private law contract is limited by public law.
Public services, whether they are rendered by the private person or the
administration, are the services that should be carried out in accordance with the
principles of equality, generality and impartiality, variability (adaptation), regularity
and continuity which are developed by the case-law. Nowadays, it is possible to assert
that free service is not the principle of the public service, that every public service is
charged whether in the framework of taxes, fees, duties and similar financial
obligations or directly by pricing, and that it is a principle to charge a fee for a public
service unless it is explicitly stated in the constitution or laws that public service will
be provided free of charge. So, it is also necessary to examine how public service
principles are applied in drinking water and sewage services.
The principle of equality primarily requires the provision of public service to the
public in a universal way. Although the administration or private person who provides
the public service, will establish a private law relationship with the beneficiaries, the
provider is under the obligation of contracting with any person who fulfills the
conditions of access to public service in accordance with the principle of equality and
impartiality, unless there is an obstacle due to legal and technical impossibilities. In
case of Turkey, the examples of the Court of Cassation and the Council of State show
that the principles of equality and universality are shaken by different practices in
making the subscription contract and in deciding the nature of subscription particularly
due to zoning regulations, ownership status and the regulations for subscription and
tariffs of the relevant administrations. It should be emphasized that the differentiation
of the methods and principles of utilization of drinking water and sewerage services,
especially of the people of the villages, districts and provincial municipalities, and
those living in the areas of responsibility of the metropolitan municipality and
provincial special administration as well as the differentiation in pricing due to
different tariffs are not contrary to the principle of equality; but are musts of that principle. In addition to this, it is also possible to provide drinking and potable water
free of charge in order to ensure equality and positive discrimination for the
subscribers with social or economic weaknesses and beneficiaries of various public
activities.
Public services should be carried out regularly as long as the general social need
exists. Principle of continuity requires that drinking water and sewerage services are
carried out in a way to provide the same quality and quantity to the beneficiaries at any
time. In Turkey, the continuity of subscription may be changed due to the status of
property. The principle of continuity in public services also requires regularity. The
principle of regularity requires both the administration, which is the principal
responsible authority of the service and the administration which is the guardianship
authority, to make arrangements regarding the quantity and quality of the service in
order to ensure that the service meets the general social needs. According to the
Regulation on Drinking and Potable Water Supply and Distribution Systems, that for
the design, project and construction of drinking water and sewage services "design of
the systems to serve at least 30 years, adding 5 years of construction to this period
[...], estimation that improvement and renewal of pumps, various measuring
instruments and control equipment may be rewuired in earlier periods" must be taken
into account as well as "forecasts must be done on current and prospective needs of
water". Delegation of management of the provision of drinking water and sewerage
services, which have a geographical monopoly nature, to private individuals through
private law contracts carries the risk of raising problems especially regarding the
principle of regularity.
In today's public services, which involve direct and individualized use, it is
possible to charge the use by financial-economic technique, actually it is a requirement
in line with the principle of equality. There are two different views on the quality of
the charge received from the beneficiaries in public services where there is individual
and direct use. In one opinion, this charge is not a fee or price. In other opinion, these
charges are not some kind of participation fee; it is primarily a cost or a price when it
involves a profit. This opinion is based on the pricing of industrial and commercial
public services, which are optional to benefit, in accordance with the principles of
continuity and efficiency in service as well as the administrative public services where
private individuals also operate. In addition, it should be noted that the legislator has
the discretion to determine the method of pricing all public services within the framework of the Constitutional principles, to authorize the administration to charge,
to make profit by financial-commercial pricing or not. In this respect, the legal basis
for the pricing of drinking water and sewage services are regulated in Law Nr. 2872
on Environment, Law Nr. 5393 on Municipality, Law Nr. 2464 on Municipal
Revenues. In addition, some part of the pricing in drinking water and sewerage
services is based on a tax-like financial obligation with the name of infrastructure
participation fee and the other part is based on the prices calculated based on the tariffs
of the relevant administrations, determined within the legal limits required by the law,
and the fixed/proportional fees received for subscription services. Which costs that the
tariffs should include is widely discussed in the context of the right to water; tariffs are
said to make drinking water and sewage services a market. In today's system of tariffs
in Turkey must meet the full cost of supply. The most controversial issue in the pricing
principle is that rate of profit that drinking water and sewage administrations is obliged
to reflect on the costs accordingly to Law Nr. 2560 is not limited and therefore it is
possible set prices exceeding the full supply cost. The Constitutional Court and the
Court of Jurisdictional Disputes state in their decisions that the prices shall be
determined by economic-commercial technique, namely as cost and profit. The right
to water does not in itself constitute an obstacle to charge the drinking water and
sewage services with profit, but requires the determination of the upper and lower
limits of the profit by law. It should be added that the central administration does not
have a custody authority to examine the legality and appropriateness of tariffs
determined by municipalities or water and sewerage administrations; however, this
does not prevent the administrative courts from examining the legality of the profit.
Another important issue regarding pricing is the issue of prepaid meters. Despite the
jurisprudence of the Supreme Court and the recommendations of the KDK
(Ombudsman); it is not possible to say that sufficient regulations have been made in
this regard. We also need to note that the Competition Authority has control over the
determination of the sales prices which include a targeted profit rate by the
administrations providing the goods services which enable the access to water and
sewerage services, such as water meter, electronic card, meter reading, inspection and
repair, etc.. Another issue is whether the pricing should include added-value tax
(KDV) for drinking water and sewage services. Considering that the subject of KDV
is provision of commercial goods and services; advocating that drinking water and
sewage services which aim to realize the right to water, are commercial services when rendered by the water and sewage administrations in the provinces which are
metropolitan municipalities, but are not commercial services in villages, is
contradictory and affects the pricing of the service in terms of the principle of equality.
Last but not least, a new billing procedure called the Human Right to Water initiative,
which was introduced by ISKI in 2019, providing residence subscribers with a certain
amount of water at no cost, is be a positive step for the implementation of the right to
water and needs to be extended.
In an environment where the quality and quantity of water resources are not
preserved, access to water of sufficient quantity and quality to meet drinking and
personal needs is either impossible or endangered; moreover, in such an environment,
the right to life, freedom of establishment, the right to health and the right to live in a
healthy environment and many other fundamental rights and freedoms guaranteed by
the Constitution will not be used properly. Therefore, in order to establish and maintain
the public order in which the potential, quality and quantity of water resources are
protected, the legislator sanctions certain human actions and activities in the context
of criminal law as criminal offenses; and some of them as misdemeanors requiring
administrative measures and penalties. In addition, some human actions and activities
should be subject to administrative measures such as permission or notification
procedures in order to prevent the disruption of public order. In short, in the context
of administrative police power, in order to prevent the public order to be disrupted, the
administration is tasked and authorized to subject some activities of private individuals
to permission or notification, to determine misdemeanor actions which disrupt the
public order, to prevent acts of crime and misdemeanor, to determine whether activities
of private individuals constitute a crime or a misdemeanor, to subject misdemeanors
to administrative sanctions or to help the judicial authorities in the investigation and
prosecution phase to sanction the criminal acts. In this context, with the aim of
protecting the quality and quantity of the water sources which supply drinking water,
the police activities on drinking water and sewerage requires the administration to
regulate and inspect various activities of private persons and then impose
administrative sanctions in case of non-compliance with the regulations.
In order to realize the right to water, the legislator has assigned duties to the
relevant administrations to protect the quality and quantity of the sources of drinking
water by the law; however, taking into account the diversified human activities with
constantly changing and developing technology, it has left the authority to make detailed arrangements on how to perform these tasks to these administrations. It is
possible to consider the authority given to various administrations to be used within
the framework set by the legislator, to determine the polluting factors or activities that
will directly or indirectly affect the water resources which provide drinking water, the
amount of pollutants and wastes that can be released to the environment, the rules and
procedures regarding all public and private activities that carry potential damages due
to their emissions to water and water sources, air, soil and other environmental
elements that interact with water resources, procedures and periods of inspections and
sanctions to be applied in case of non-compliance or damage, as the power to regulate.
In the field of the police activities on drinking water and sewerage, both the central
administration and local administrations and public institutions establish their
regulations generally in the form of Regulations. Considering the field of application
and subject matter of the regulations regarding the protection of the drinking water
resources and the basins which provide the formation of these resources both in quality
and quantity, it is possible to examine the administrative regulations established by the
central government or DSI as general regulations to be applied nationwide while the
administrative regulations established by the local administrations and water and
sewerage administrations as special regulations which are to be applied only within
the boundaries of the local administrations. Regulation on the Protection of Drinking
- Potable Water Basins which regulates general protection principles, prohibited
activities, activities subject to permits or notifications, protection zones for streams,
creeks and rivers (flows) and natural lakes, dam lakes and ponds in drinking-potable
water basins; Regulation on Control of Water Pollution, which regulates the
prohibitions regarding the protection of water quality, the principles of discharge of
wastewater and the principles of discharge permits, the principles related to waste
water infrastructure facilities and the monitoring and inspection procedures and
principles; Regulation on Urban Wastewater Treatment, which regulates the technical
and administrative principles related to the collection, treatment and discharge of urban
and certain industrial wastewater discharged to sewage systems, as well as principles
regarding monitoring, reporting and auditing of wastewater discharge; Regulation on
the Control of Pollution Caused by Hazardous Substances in Water and its
Environment, which regulates the technical and administrative principles related to the
identification of hazardous substances causing pollution in surface waters, estuary
waters and regional waters, the establishment of pollution reduction programs, measures for prevention and inspection of pollution, the making inventory of
hazardous substances and which defines the standards and quality criterion of
discharges; The Regulation on the Protection of Groundwater Against Pollution and
Deterioration regulating the protection of the current state of all groundwater in good
condition, preventing pollution and deterioration for various reasons and sanctions for
improving the quality of contaminated or deteriorated waters are examples of general
regulations. In all these general regulations, the prohibitions, permits and other
administrative measures related firstly to the discharge of wastewater and all other
outcomes of human activities that may affect the water resources providing drinking
water and the ground water that will feed these resources as well as the sanctions to be
imposed due to breach are regulated in detail.
In addition to the general regulations, issued by the central government and DSI
as mentioned above, local administrations, water and sewerage administrations and
local administrations unions which are given various tasks to realize the right to water,
are also authorized to make administrative regulations to be applied in their mission
areas. For example, the regulations on protection of drinking water basins of the water
and sewer administrations which lists the basins providing drinking water and/or the
protection zones and their boundaries, regulates additional permits, notices and
prohibitions in addition to those specified in the Regulation on the Protection of
Drinking - Potable Water Basins or clarifies these; the regulations on discharge of
wastewater to sewerage of the water and sewer administrations regulating the
principles to be complied by the sources of wastewater in places where there is no
sewerage network, the prohibited substances to be discharged to the sewerage network,
the discharge conditions of domestic wastewater to the sewerage network and / or
directly to the environment, the wastewater discharge standards to be complied with
the sourcess of industrial wastewater, conditions for the discharge quality control
license regarding the connection and discharge of industrial wastewater to the
sewerage, the terms and other matters regarding the obligation of pre-treatment, the
special provisions to be applied in the organized industrial zones, the wastewater
treatment cost to be applied to the sources of industrial wastewater that discharge
directly to the sewerage without meeting the discharge conditions and the main
pollution parameters and coefficients for the calculation of the wastewater treatment
cost, the obligations to construct such control chimneys and/or flowmeters and/or
composite sample devices for industrial wastewater sources for control and inspection, the obligation to set up a real-time remote wastewater treatment system, as well as
penalties and sanctions for breech, are special regulations.
In the field of police activities on drinking water and sewerage, the authority to
inspect and audit whether there is a contradiction with the laws or the general and
special regulations issued by the relevant administrations for the implementation of
these laws, which regulate the prohibitions, permits, notices and other obligations
regarding any activity that can be performed by public and private sectors affecting all
kinds of water sources that provide drinking and potable water and /or the water basins
that feed this water source, is essentially an inherent authority to ensure the public
order and it does not need to be clearly stated in the law or administrative regulations.
However, in some regulations, special inspection procedures, requiring some data to
be provided by the persons executing activities that affect water resources or basins,
are regulated in detail.
Administrative sanctions, that enables the restoration of the public order, in other
words the reorganization of the material order in accordance with the legal order, after
the breach of the prohibitions or obligations of to take permits or make notifications,
regulated by the laws and administrative regulations on police power on drinking water
and sewerage, which ceases to exist when the effects of the violation on the public
order are prevented or when the public order is restored, which come in the form of
orders for compliance with prohibitions; cancellation of the permit in activities subject
to authorization; prohibition / suspension of activity; closing the workplace in which
the activity is carried out or seizure of goods may be examined as administrative
measures. In accordance with the Regulation on Environmental Permit and License,
the cancellation of the temporary activity certificate (GFB) received by waste water
infrastructure managements and sources of industrial wastewater who are obliged to
obtain wastewater discharge permission, due to abstention from applying for that
environmental licence, due to abstention from completing missing documents, due to
disapprobation, due to inconsistency with the information and documents submitted at
the application stage, and/or prohibition/suspension of ongoing operations totally or
partially; order of the municipalities to the owner to rehabilitate if the wells or cisterns
are contaminated; removal of existing facilities hazardous waste disposal facilities,
hazardous material storage and similar structures which may lead to irreparable
consequences for human health and the environment by the relevant administration in
the areas of absolute, short-distance and medium-distance protection zones; the cancellation of permits for livestock breeding and agriculture, building maintenance /
repair or construction, industrial plant or mining operations due to loss of conditions
specified in the relevant legislation and regulations, the termination of such activities,
decisions for demolition of the building in absolute, short, medium, long distance
protection zones; decisions of villages and municipalities, of prohibition on field
cutting or irrigating, or animal grazing due to possible harm to drinking water which
is allocated for their own use and due to disruption of health conditions, are examples
of administrative measures in the field of police activities on drinking water and
sewerage.
It is possible to examine administrative sanctions which are imposed after the
breach of the obligations enacted by the laws and administrative regulations
concerning the drinking water and sewerage system, whose focal point is the
punishment of the violator who violates the public order rather than the restoration of
the public order, that arise in the form of fines, transfer of ownership to the public,
periodical suspension or termination of activity and cancellation of the permit, as
administrative fines. Administrative monetary fines imposed on the water and
sewerage administrations within the area of responsibility of the metropolitan
municipality, municipalities within the boundaries of municipalities and adjacent
areas, as well as organized industrial zone managements within organized industrial
zones, cooperative presidencies in small industrial zones; regional directorates within
free and/or industrial zones; the units authorized by the Ministry of Culture and
Tourism within cultural and tourism conservation and development zones and tourism
centers, site or facility managements within holiday villages, tourism facilities or
tourism sites separated from the existing residential areas due to failure to establish or
operate waste water collection systems (sewage and / or sewage truck), wastewater
infrastructure facilities including treatment and discharge systems and the
administrative monetary fines imposed on those who make sporty fishing in lakes
where drinking-potable water is provided or those who navigate on mechanical or
fueled transportation vehicles and throw waste into the lake reservoir or river are
examples of administrative fines in the field of police activities on drinking water and
sewerage.








L'eau, une simple molécule sous forme de H2O, un composé ininflammable,
inodore, insipide et presque incolore, est un élément obligatoire mais limité pour la
survie des personnes et de tous les autres êtres vivants ainsi que de la réalisation de
toutes les activités humaines quelles est destinée à assurer le développement
économique, social et culturel; par conséquent, il a toujours gardé une importance
substantielle dans les contextes nationaux, régionaux et mondiaux.
On estime que d'ici à 2050, la population mondiale atteindra 9,6 milliards de
personnes et que la demande en eau augmentera de 40% de celle d'aujourd'hui;
cependant, les ressources en eau existantes ne répondront pas à ce besoin compte tenu
du changement climatique et de la pollution, et au moins une personne sur quatre sera
confrontée au problème de l'inaccessibilité chronique ou récurrente à l'eau saine.
Compte tenu du fait que la quantité d'eau douce renouvelable est limitée et
inégalement répartie dans le monde, le fait que la quantité actuelle d'eau fiable
n'augmentera pas mais diminuera progressivement et ne sera pas en mesure de
répondre aux besoins de la population croissante, peut alimenter la crise mondiale de
la pauvreté et menacer la sécurité et la paix dans le monde, aussi créer une crise
mondiale de l'eau qui pourrait engendrer des conflits entre États et secteurs.
Afin de surmonter la crise mondiale de l'eau, les sciences économiques et
juridiques tentent de trouver des solutions théoriques. Les ventes internationales d'eau,
le commerce virtuel d'eau et la reconnaissance du droit à l'eau en tant que droit de
l'homme sont considérés comme des mécanismes de solution, mais les deux premiers
sont prouvés par des exemples comme étant inappropriés à cette fin. Dans ce cas, le
seul mécanisme restant, le droit à l'eau en tant que droit de l'homme doit être étudié
pour sa conceptualisation et sa mise en oeuvre.
Depuis les années 1970, le droit à l'eau est un concept qui a pris de l'importance
à la suite de diverses études menées dans le but d'instaurer la paix et la sécurité
mondiales, d'éliminer les problèmes environnementaux, de créer un environnement
durable et de favoriser le développement économique durable des générations
présentes et futures, de renforcer des droits de l'homme par des organisations
internationales telles que l'ONU, le Conseil de l'Europe et l'Union Européenne. Les
conventions internationales multilatérales ouvertes à la signature, les interprétations,
décisions de conférence et recommandations destinées aux États ainsi que les initiatives privées, élaborées à la suite de ces études menées dans le cadre du droit de
l'environnement et du droit des droits de l'homme, traitaient du droit à l'eau avec des
focus différents; ont suggéré différentes interprétations pour le(s) titulaire(s), la portée,
le(s) débiteur(s) du droit. En bref, le droit à l'eau est un concept qui fait toujours son
entrée dans la recherche juridique et se développe.
La première étape de la conceptualisation du droit à l'eau consiste à en révéler
le contenu conceptuel du droit à l'eau comme un droit de l'homme. Pour la
conceptualisation du droit à l'eau comme un droit de l'homme, tout d'abord du point
de vue personnel, il est nécessaire de déterminer le(s) titulaire(s) du droit et le(s)
débiteur(s) du droit à l'eau, puis du point de vue normatif, il est nécessaire de
déterminer les pouvoirs de revendication du(des) titulaire(s) de le droit à l'égard
du(des) débiteur(s).
Le titulaire du droit à l'eau a connu une lente évolution dans la réglementation
internationale; elle est visée principalement aux prisonniers de guerre et les civils non
combattants, puis s'étend aux femmes vivant dans les zones rurales isolées, puis aux
enfants sous traitement médical ou à la réadaptation dans des établissements offrant
des services de santé de base, puis aux personnes handicapées, puis aux étudiants et
aux éducateurs. Enfin, l'approche du CESCR de l'ONU concernant les conventions
thématiques a été étendue par l'Observation Générale nº 4 de 1991 sur le droit à un
niveau de vie suffisant visé par l'article 11 du PIDESC et par l'Observation Générale
nº 15 de 2003 sur le droit à l'eau qu'il est clairement indiqué que toute personne
relevant de la juridiction de l'État partie est le titulaire du droit à l'eau, sans
discrimination spécialement sur la race, la couleur, le sexe, la langue, la religion,
l'opinion politique ou toute autre opinion, l'origin nationale ou sociale, la fortune, de
mode de vie ou d'hébergement. Dans les constitutions qui visent le droit à l'eau, le
titulaire du droit est interprété comme 'chacun', 'nationals' ou 'citoyens'. Du point de
vue de la législation turc, compte tenu du fait que le titulaire du droit à la vie qui est
visé par l'article 17 et du droit à une vie saine et à un environnement sain qui est visé
par l'article 56 de la Constitution de la Republique de Turquie, est 'chacun', le titulaire
du droit à l'eau est aussi 'chacun' parce que le droit à l'eau peut être considéré comme
un droit inextricable à ces droits.
Le droit à l'eau autorise le titulaire du droit, qui est 'chacun', à exiger le respect
et la non-intervention par l'État et d'autres personnes, et à exiger la réalisation de
certaines interventions et la protection contre des interventions injustes par l'État. Il existe donc deux obligateurs pour la réalisation du droit à l'eau: les personnes
publiques et les personnes privées. Bien qu'il soit indiqué que l'Observation Générale
nº 15 sur le droit à l'eau, du CESCR, est centrée aux 'obligations des États parties' et
qu'elle ne mentionne pas explicitement les obligations associées à la titulaire du droit,
même sous le titre 'Obligations Des Acteurs Autres Que Les États Parties', cela ne
pose pas de problème pour déterminer le(s) débiteur(s). En effet, dans le droit turc, en
gardant à l'esprit que le titulaire du droit à la vie visé par l'article 17 et du droit à une
vie saine et à un environnement sain visé par l'article 56 de la Constitution de la
Republique de Turquie, a également des devoirs conformément à l'art.12(2); il est clair
que les débiteurs du droit à l'eau sont à la fois l'Etat et les personnes privées en ce qui
concerne les obligations de respecter et de protéger. Cependant, il est également clair
que l'État est le premier débiteur du mettre en œuvre. Etant donné que dans un cadre
constitutionnel où la liberté d'initiative et les droits de propriété sont garantis, il n'est
ni possible d'obliger les personnes à fournir des biens et des services pour répondre
aux besoins de chacun qui est titulaire du droit à l'eau, ni possible de laisser quiconque
seule dans la nature de trouver l'eau salubre en quantité suffisante pour répondre aux
besoins personnels.
Le point le plus controversé concernant l'État étant l'obligateur du droit à l'eau,
est la question de savoir lequel État soit l'obligateur et lequel État soit soumis à quelle
obligation. Les principes d'utilisation équitable et raisonnables des ressources
naturelles du droit international coutumier sont contraires á la souveraineté
permanente sur les ressources naturelles; cependant, il n'est clair qu'en vertu de la
souveraineté permanente, même pour mettre en œuvre le droit à l'eau, aucun État
riverain ne peut prendre aucune mesure pour empêcher un autre État riverain d'utiliser
les ressources en eau pertinentes dans le cadre d'activités humaines pour le
développement économique autres que la consommation et l'usage personnel.
Aujourd'hui, cependant, la souveraineté permanente est vivement critiqué et la
possibilité d'utiliser les ressources naturelles comme le patrimoine commun de
l'humanité est proposé. Cette discussion est également reflétée dans le droit à l'eau,
en ce qui concerne le caractère transfrontalier des ressources en eau en raison du cycle
hydrologique, il est notamment indiqué l'obligation de s'abstenir de tout acte ou action
nuisible aux ressources en eau dans le cadre de l'obligation de respecter ainsi que
l'obligation de garantir l'accès physique à l'eau dans le cadre de l'obligation de mettre
en œuvre doivent être étendue en particulier aux États riverains. Cependant, ces discussions n'ont pas encore été résolues. Le deuxième point controversé concernant
la responsabilité de l'État de mettre en œuvre le droit à l'eau concerne la privatisation
des services. Dans le contexte du droit à l'eau, l'obligation de l'État de fournir accès à
l'eau propre et adéquate pour répondre aux besoins personnels de chacun n'exclut pas
la possibilité que l'État s'acquitter de cette obligation avec la participation de
personnes privées. En d'autres termes, afin de mettre en œuvre le droit à l'eau, les
services d'approvisionnement en eau et d'assainissement peuvent être fournis par les
personnes privées plutôt que par l'administration elle-même. Cependant, même dans
ce cas, l'obligation de mettre en oeuvre le droit à l'eau incombe toujours en premier
lieu à l'État, et conformément à cette obligation, l'administration doit maintenir les
services fournis par les personnes privées sous surveillance, contrôle et audit pour
s'assurer que les besoins collectifs sont satisfaits proprement.
Le contenu normatif du droit à l'eau concerne la détermination des
revendications du titulaire du droit à l'eau, c'est-à-dire les obligations de l'État,
principal obligateur du droit à l'eau, à exécuter conformément aux principes
fondamentaux, puisque la détermination du contenu normatif est très importante pour
assurer la justiciabilité. Il convient de noter que, le contenu normatif du droit à l'eau
ne peut être évalué indépendamment des changements sociaux, économiques et
politiques, donc le contenu normatif du droit à l'eau sera changé et évolué au fil du
temps, comme d'autres droits économiques et sociaux. Dans les sources juridiques
internationales et nationales, la détermination du fondamental contenue normatif du
droit à l'eau en ce qui concerne les obligations négatives, c'est-à-dire quelles actions
de l'État ou des personnes privées constituent des ingérences injustes au droit à l'eau,
a été relativement facile. Cependant, il semble que le fondamental contenu normatif
en ce qui concerne les obligations positives, en d'autres termes, les interventions que
l'État devrait entreprendre, les activités qui devraient être facilitées ou exécutées, reste
controversé.
En tant qu'obligation négative fondamentale, visant principalement à garantir la
disponibilité et la continuité des ressources en eau, dans le contexte de l'obligation de
respecter et de protéger, le droit à l'eau impose à l'État et aux autres personnes de ne
pas porter atteinte aux ressources en eau et aux eaux en général du point de vue de
quantité et de qualité. L'État doit légiférer et imposer des sanctions pénales contre
toute action qui restreint ou supprime l'accès à une eau salubre et adéquate en
endommageant la quantité ou la qualité de l'eau. Dans l'Observation Générale nº 15 sur le droit à l'eau, CESCR indique clairement que les États parties doivent d'évaluer
les impacts des activités humaines sur la quantité de l'eau et les ressources en eau
même si sur tous les écosystèmes en interaction avec les ressources en eau, et ensuite
les réglementer, interdire, permettre, superviser et sanctionner si nécessaire; et que les
États parties sont invités à rendre les dispositions juridiques et mise les en œuvre pour
s'acquitter de ces obligations. L'article 56(2) de la Constitution de la République de
Turquie qui situé que "l'État et les citoyens ont le devoir d'améliorer l'environnement,
de protéger l'environnement naturel et prévenir la pollution de l'environnement"
indique que la protection des ressources en eau en matiére de qualité et de quantité est
évidente. En effet dans cette direction, le législateur définit les actions, dangers et
activités pour protéger les eaux de surface et les eaux souterraines particulièrement par
l'article 242 de Loi nº 1593 sur l'Hygiène Publique et par l'article 9(h) de Loi nº 2872
sur l'Environnement; donc l'obligation de ne pas endommager l'eau en quantité et en
qualité a été réglé.
Deuxièmement, parmi les obligations positives fondamentales, dans le contexte
de l'obligation de mettre en œuvre, le droit à l'eau implique l'obligation de garantir un
accès physique. À cet égard, l'État doit garantir la disponibilité de l'eau en quantité et
en qualité. La disponibilité qualitative de l'eau, indiquée par le CESCR, signifie que
l'eau ne doit pas contenir des substances toxiques ou dangereuses, de saleté, de
poussière ou de micro-organismes, de déchets chimiques ou radiologiques, et doit être
d'une couleur, d'une odeur et d'un goût acceptables pour répondre aux besoins
personnels. La disponibilité quantitative de l'eau signifie qu'il existe un
approvisionnement suffisant et constant pour répondre aux besoins individuels.
L'ONU et l'Organisation Mondiale de la Santé considère que la quantité d'eau potable
nécessaire à la survie de personne et la quantité d'eau potable destinée à l'hygiène et
à la préparation de la nourriture doivent être de 50 litres par personne par jour. Dans
le contexte de l'obligation de garantir l'accès physique à l'eau, il est également
nécessaire de réglementer l'utilisation sectorielle des ressources en eau afin de
répondre aux besoins en matière de consommation personnelle, et de faire et de
surveiller les allocations d'eau individuelles nécessaires à utilisation directe. Ensuite,
afin de garantir un accès adéquat à l'eau des quantités suffisantes pour répondre à des
besoins personnels, l'État doit procéder à la collection, au traitement, au transfert et à
la distribution des eaux générales que présentant un intérêt public, ainsi qu'à la
collection et à l'élimination d'eaux usées des zones publiques ou doit s'assurer que ces services sont fournis par des personnes privées. En droit turc, dans le cadre de
l'obligation d'accessibilité physique, afin de garantir l'accès physique des villes et
villages à l'eau, la Loi n° 831 sur les Eaux, a confié la fourniture, la gestion, l'entretien,
la réparation, l'assainissement et la conservation des eaux en général dont l'intérêt est
dévolu au public et des canalisation d'eau, même bien à l'intérieur et à l'extérieur des
frontières des villages et des villes, aux municipalités où l'organisation municipale est
établie et aux conseils des anciens conformément à la Loi n° 442 sur les Villages. Dans
nombre de ses décisions, la Cour Constitutionnelle a déclaré que les canalisations
d'eau permettant la circulation de l'eau des sources d'eau aux territoires urbanisés
constituaient des 'investissements d'intérêt public' et que la fourniture d'eau potable
était un 'service public prioritaire'. Il existe des réglementations concernant les
moyens de traitement des eaux générales à utiliser dans la fourniture d'eau potable et
concernant les composants chimiques de l'eau à obtenir à la suite de ce traitement,
mais il n'y a pas de réglementation concernant de litres d'eau pour distribuer dans le
cadre du droit à l'eau.
Troisièmement, le droit à l'eau implique l'obligation de garantir l'accessibilité
économique aux services fournis par l'État ou délégués aux personnes privées afin de
garantir l'accessibilité physique dans le contexte de son obligation de réalisation.
Conformément à l'obligation de garantir l'accessibilité économique, l'État est tenu de
fixer un coût pour l'utilisation directe d'une quantité suffisante d'eau potable saine et
propre, ainsi que pour la fourniture d'eau potable afin de répondre aux besoins
humanitaires et de services l'assainissement des eaux usées domestiques, d'une
manière qui ne mine pas la situation financière de chacun et que les impossibilités
sociales soient compensées par des subventions. Cependant, cette obligation n'exclut
pas le fait que l'eau ait une valeur économique, mais exige que son prix ne soit pas
comparable à celui de tout autre bien commercial sur les marchés libres. L'obligation
de garantir un accès économique implique d'abord que l'État réglemente le
financement et la tarification des activités publiques qui visent à réaliser le droit à
l'eau, en tenant compte du principe d'égalité et du principe spécifique du "pollueurpayeur", compte tenu du statut différent du titulaire du droit à l'eau et bénéficiaire des
ressources en eau à des fins différentes. Conformément à l'obligation de garantir
l'accessibilité économique, le coût pour les activités à la fin de la réalisation du droit
à l'eau, sous forme de taxe et de prix, devrait être considéré comme une compensation
pour l'impact sur les ressources d'eau publiques, et non comme un coût total d'un service qui impute le coût total des investissements fixes aux consommateurs actuels.
Il convient de souligner que l'obligation de garantir l'accessibilité économique ne
limite pas le pouvoir discrétionnaire des États de réglementer la source financière des
activités publiques pour la réalisation du droit à l'eau sous la forme des taxes ou de
prix fondés sur des tarifs. En ce qui cerne cette obligation, le rapport entre le montant
de du prix perçue pour les activités à fin de la réalisation du droit à l'eau, en particulier
pour la fourniture de services d'eau potable et de services l'assainissement des eaux
usées domestiques, devrait être égal à au plus 3% selon le Programme dès l'ONU pour
le développement et au plus 5% selon L'Organisation de coopération et de
développement économiques et la Banque Mondiale.
Le deuxième pilier du contenu normatif du droit à l'eau est constitué par les
principes fondemanteaux à respecter par l'État pour s'acquitter de ses obligations
fondamentales. Toutes les activités de l'État visant à remplir les obligations
fondamentales du droit à l'eau, notamment l'obligation de ne pas porter atteinte aux
ressources en eau et aux eaux en général du point de vue de quantité et de qualité,
l'obligation de garantir l'accès physique et l'obligation de garantir accessibilité
économique, devraient être réalisées dans le cadre de l'égalité et de la discrimination
positive, de la participation et du droit à l'information et du principe de responsabilité.
Le CESCR, dans son Observation Générale nº 15, stipule que les États sont tenus
de veiller à ce que le droit à l'eau soit utilisé de manière égale, sans discrimination
aucune; et que l'État doit éliminer toute discrimination fondée sur la race, la couleur,
le sexe, l'âge, la langue, la religion, l'opinion politique ou autres, la nationalité ou
l'origine sociale, la propriété, la naissance, un handicap physique ou mental, l'état de
santé (y compris le VIH / sida), préférence sexuelle, statut civil, politique ou autres;
tant pour mener à bien les activités visant à réaliser le droit à l'eau que pour
réglementer, inspecter et sanctionner les activités des autres personnes susceptibles de
porter atteinte au droit à l'eau.
Le CESCR, dans son Observation Générale nº 15, stipule que les États parties
doivent garantir que le droit à l'eau est exercé sans discrimination; et que les États
parties doivent éliminer toute discrimination fondée sur la race, la couleur, le sexe,
l'âge, la langue, la religion, l'opinion politique ou autre opinion, l'origine nationale ou
sociale, la fortune, la naissance, un handicap physique ou mental, l'état de santé (y
compris l'infection par le VIH/sida), l'orientation sexuelle, la situation civil, politique
ou autre, tant pour mener à bien les activités pour la réalisation du droit à l'eau que pour réglementer, inspecter et sanctionner les activités des autres personnes
susceptibles de porter atteinte au droit à l'eau. Bien que la Constitution ne garantisse
pas spécifiquement le droit à l'eau; Art.10 stipules que le principe d'égalité doit être
inscrit dans toutes les activités publiques visant à réaliser les droits et libertés
fondamentaux. Le principe d'égalité inclut également l'obligation de discriminer
positivement les personnes et les groupes qui sont socialement défavorisés par rapport
à d'autres personnes ou groupes. Dans l'Observation Générale nº 15 du CESCR, les
sujets de discrimination positive en matière de droit à l'eau sont les femmes, les
enfants, les groupes minoritaires, les peuples autochtones, les personnes âgées, les
personnes handicapées, les victimes de catastrophes naturelles, les personnes qui
vivent dans des zones sujettes à des catastrophes naturelles, les groupes mobiles, les
réfugiés, les demandeurs d'asile, les personnes déplacées dans leur propre pays, les
travailleurs migrants, les prisonniers et les détenus. En effet, Art.10(3) de la
Constitution stipule que les mesures prises pour la protection des enfants, des
personnes âgées, des personnes handicapées, des veuves et des orphelins des martyrs,
ainsi que des invalides et des anciens combattants ne sont pas considérées comme une
violation du principe d'égalité. Les inégalités peuvent survenir non seulement en
raison du pouvoir d'achat économique, mais aussi en raison des conditions
géographiques, de la structure familiale, du statut du travail et du statut de propriété.
Quels que soient la situation économique, la géographie ou la mode de vie, l'État est
tenu de garantir l'accès égale aux services d'eau potable et d'assainissement pour la
réalisation du droit à l'eau. Cependant, cela ne signifie pas que le droit à l'eau doit
obliger l'État à utiliser les mêmes méthodes dans les activités publiques organisées
dans tout le pays. Afin de satisfaire à l'obligation de garantir l'accessibilité
économique dans le cadre du principe d'égalité, l'État doit tout d'abord chercher à
éliminer les inégalités causées par les disparités financières. Des mécanismes de
péréquation, tels que l'augmentation des tarifs, les subventions, la déduction ou la
réduction de certains quotas, doivent être établies en tant que mesures de
discrimination positive.
Dans son Observation Générale n°15, le CESCR a adopté le principe de la
participation et le droit d'accès à l'information comme les principes fondamentaux du
droit à l'eau afin de garantir que les activités publiques menées pour la réalisation du
droit à l'eau soient soumises à une supervision efficace. Le principe de participation
et le droit d'accès à l'information sont importants pour les inspections successives, ainsi que pour garantir que les activités menées pour réalisation du droit à l'eau
répondent aux besoins des personnes concernées d'une manière correcte et réaliste.
Conformément au droit à l'information, l'accès du public aux documents, plans et
législations politiques sur la gestion des ressources en eau actuelle et future et des
services connexes, devrait être assurés dans le cadre des activités publiques visant à la
réalisation du droit à l'eau. Dans le contexte du droit à l'eau, les informations sur la
conduite des services de l'eau, telles que les tarifs, l'état de la quantité et de la qualité
des ressources en eau, les taux de pollution, etc. doivent être rendus aussi accessible
que possible dans la plus grande zone de publication possible. La participation aux
élections des organes de décision des administrations qui mèneront les activités
publiques ne constitue pas en soi un mécanisme adéquat pour le principe de la
participation; une participation active et libre doit être assurée et des mécanismes
pouvant produire des résultats concrets doivent être établies. Dans ce contexte, la mise
en place de services d'eau potable et d'assainissement par les administrations locales,
en vue de la réalisation du droit à l'eau, est proposée comme une solution forte en
matière de réalisation du principe de participation. Cependant, la question de savoir
quelles activités requises par les obligations de l'État en matière de droit à l'eau
peuvent être réglementées sur la base du principe de localité et si une participation
démocratique peut être obtenue face aux pouvoirs tutélaires de l'administration
centrale. En Turquie, en termes de principe de participation, on peut citer des exemples
d'activités publiques menées pour la réalisation du droit à l'eau, qui sont confiées à la
Direction Générale des Travaux Hydrauliques de l'État et aux ministères représentant
le gouvernement central et les administrations locales; telles que les réunions
nationales des parties prenantes et les réunions des parties prenantes des bassins pour
assurer la participation de la société civile ainsi que des représentants des institutions
et organisations des parties prenantes au processus de préparation des plans de gestion
des bassins hydrographiques conformément à la WFD dans le cadre du acquis
environnemental de l'Union Européenne; ou les Conseils Municipaux, qui ont le
potentiel d'assurer une participation active aux activités des municipalités. Toujours
dans le contexte du droit d'accès à l'information, les demandes d'information
conformément à la Loi n° 4982 relatives au droit à l'information sont particulièrement
importantes. Conformément à la Loi n° 4982, les administrations qui exercent diverses
activités pour la réalisation du droit à l'eau doivent établir et fournir des procédures d'acquisition d'informations permettant à toutes les personnes de participer à la
planification, à l'exécution, à la mise en œuvre et au contrôle des activités connexes.
Le droit à l'eau, à l'instar d'autres droits de l'homme, exige que l'État et les
administrations engagé dans des activités pour s'acquitter des obligations découlant
du droit à l'eau, soient tenus responsables; le principe de responsabilité exige
également l'établissement de mécanismes de recours. Le CESCR déclare que les États
parties au PIDESC doivent garantir des mécanismes de recours prévus par la loi au
niveau national afin d'entreprendre la responsabilité institutionnelle en ce qui concerne
les activités visant à réaliser le droit à l'eau. La notion de responsabilité ne doit pas
être interprétée simplement comme un contrôle juridictionnel indépendant. Les
administrations qui exercent diverses activités publiques pour réaliser le droit à l'eau,
devraient être soumises à un contrôle administratif interne et externe; les élections qui
ont conduit à la formation des organes de décision de ces administrations devraient
également tenir compte de la révision des activités menées et garanti la responsabilité
de l'administration de s'assurer qu'elle s'est bien acquitté de ses responsabilités. Lors
de la conception de mesures juridique visant à garantir la responsabilité, dans le
contexte du droit de recours, les individus et les groupes qui estiment que le droit à
l'eau a été violé, devraient avoir la possibilité de demander des recours à la fois
individuellement et collectivement. Ceux qui prétendent que leur droit à l'eau est violé
doivent avoir le droit d'être entendus et le droit d'exiger la cessation de la violation et
la résolution des litiges, devant des mécanismes de contrôle internes et/ou
indépendants et devant les tribunaux. Les mesures visant à garantir la responsabilité
comprennent des mesures correctives, la réintégration, des réparations, des garanties
juridiquement contraignantes pour la non-répétition des violations, des corrections et
des méthodes similaires. Art. 40(1) de la Constitution de la République de Turquie
stipule que l'État et les autres personnes qui violent les droits fondamentaux et les
libertés fondamentales des personnes doivent être tenues responsables conformément
au principe de responsabilité; Art. 125 réaffirme clairement que l'administration est
responsable de ses actes et activités qui violent les libertés et droits fondamentaux en
ce qui concerne les activités exercées par l'administration; et Art.40(2) impose à l'État
de préciser, à l'occasion de ses actes, quelles sont les modes et les délais de recours
ouverts aux intéressés ainsi que les autorités compétentes.
Le droit à l'eau, la propriété des ressources en eau et le droit d'utiliser l'eau sont
considérés comme des droits de l'eau dans la littérature internationale. Cependant, le droit à l'eau est un droit de l'homme distinct de ces deux droits. Par conséquent, la
deuxième étape de la conceptualisation du droit à l'eau, consiste la séparation et la
détermination de la propriété des ressources en eau et le droit d'utiliser l'eau. Dans le
cadre de la souveraineté absolue, chaque pays a le pouvoir de réglementer la propriété
des ressources en eau et les droits d'utilisation de l'eau, sans ingérence d'autres pays.
La loi turc relative à la propriété des ressources en eau et aux droits d'utilisation de
l'eau doit être examinée de manière comparative avec les lois du système juridique
continental et anglo-saxon, qui sont fondées sur les concepts du droit romain mais se
différencient progressivement, et avec les lois d'ottomanes.
Le droit à l'eau n'exige pas automatiquement que la propriété des ressources en
eau appartient à l'État ou au public. En d'autres termes, le droit à l'eau ne limite pas
le pouvoir discrétionnaire du législateur en matière de réglementation, qui établit une
distinction entre les ressources en eau soumises à la propriété publique de l'État ou du
public et les ressources en eau soumises à la propriété privée. En droit turc, les eaux
qui se produisent naturellement et que dépassent les limites du bien immobilier sur
lequel elles se trouvent, ou que sont dans une quantité qui ne restera pas dans le bien
immobilier où elles sont en ébullition et dont le débit dépasse les besoins des
propriétaires fonciers, ou que sont légalement considérés comme une question
d'intérêt public quels que soient leur débit ou leur quantité, sont considérés comme
des eaux publiques dont l'intérêt est dévolu au public et qui sont sous la souveraineté
de l'État et laissées à sa disposition. Le pouvoir judiciaire turc explique brièvement
cette situation en tant que ressources en eau publiques sont soumises à la propriété
publique ou administrative. Il n'est donc pas possible pour l'État de transférer tous les
pouvoirs de l'usus, du fructus et l'abusus des ressources en eau publiques appartenant
à l'État à une personne privée.
Il est possible d'utiliser les eaux publiques sans modifier la propriété des
ressources; telles que la consommation des eaux publiques, l'utilisation de leur
flottabilité, de leur débit, de leur force de propulsion, la modification de leur pente, de
leur direction ou de leur profondeur, ou l'utilisation d'écosystèmes ou de biens
inanimés situés au fond ou sous la ressource, pour réaliser de nombreuses activités
humaines telles que la consommation à des fins domestiques, l'irrigation agricole, la
production d'énergie, l'utilisation industrielle, l'élevage et la production aquacole, les
industries minières, le tourisme, les loisirs, les sports, la santé, les transports et le
transport de marchandises. Dans l'ordre juridique turc, les droits d'utilisation de l'eau qui sont obtenus des ressources en eau publiques qui relève de l'autorité et de la
disposition de l'État et dont l'intérêt est dévolu au public, c'est-à-dire concession de
pouvoirs d'usus et / ou de fructus pertinents pour les eaux publiques et les ressources
en eau publiques, ainsi que le cessionnaire, la procédure et les conditions de la
concession sont régis par la loi.
Le système administratif des droits d'utilisation de l'eau et des ressources en eau
publiques qui relève de l'autorité et de la disposition de l'État, oblige l'administration
à concéder des pouvoirs spécifiques d'usus ou de fructus à des personnes privées
spécifiques, à des fins spécifiques, en indiquant la quantité et la durée d'utilisation
d'eau ou les ressources correspondantes, avec un instrument juridique tel qu'un
permis, une licence, une concession, un contrat de leasing. La concession de
l'utilisation des eaux publiques et des ressources en eau publiques à la fois à des
personnes morales publiques et à des personnes privées pour diverses activités
humaines et par le biais des procédures de droit privé sont critiqués dans le cadre de la
privatisation. Plus précisément, la privatisation des ressources en eau publiques pour
le secteur de l'eau en bouteille et pour les centrales hydroélectriques dans le but de
produire de l'électricité, et la réalisation de cette concession par le biais de contrats de
leasing soumis au droit privé sont effectivement critiquées par les opposants à la
privatisation. Cependant, ces critiques anti-privatisation à la fois de la privatisation
pour d'autres activités humaines et du régime juridique de la privatisation sont dénuées
de sens si l'on prend en compte les mesures visant à protéger le droit à l'eau, telles que
l'évaluation de la nécessité, de la nature et de la quantité des ressources publiques de
l'eau dans les activités humaines et l'ordre de priorité d'utilisation que sont entrepris
par l'administration, ainsi que la non-transférabilité des concessions à un tiers sans la
volonté de l'administration.
Les droits d'utilisation des eaux publiques doivent être discutés séparément de
la propriété des ressources en eau car il s'agit de droits temporaires, non transférables
ou non échangeables, à moins que ceux-ci ne soient approuvés par l'État. Bien que
l'utilisation des eaux publiques directement et crûment pour la consommation humaine
ne nécessite pas de concession pour consommation de l'eau, le concept du droit à l'eau
diffère également de celui des droits de l'utilisation de l'eau, dans la mesure où dans
la vie urbaine actuelle, la consommation humaine est rendue possible par les
administrations locales.
Après le chapitre sur la conceptualisation du droit à l'eau; la conception de la
structure organisationnelle publique et la séparation des fonctions des autorités
publiques qui visent à remplir les obligations fondamentales du droit à l'eau, les
regulations juridiques relatif à la fourniture d'eau potable et de services
d'assainissement devraient sont examinées dans le chapitre sur la réalisation du droit
à l'eau en Turquie tout en expliquant les carences dues à un cadre juridique médiocre
ou à de mauvaises pratiques. Ministère de l'agriculture et des forêts, est chargé de la
protection et de l'utilisation durable des ressources en eau dans le cadre de la Loi n°
167 sur Les Eaux Souterraines, Loi n° 831 sur Les Eaux, Loi n° 2872 sur
L'Environnement. Dans le cadre de la Loi n° 2872 sur Les Obligations de Protection
et d'Amélioration de l'Environnement et de Prévention de la Pollution de
l'Environnement, ainsi que l'évaluation, la supervision, l'autorisation et le contrôle
des incidences sur l'environnement des activités constituant une pollution de
l'environnement par les déchets, sont confiées à la Ministère de l'environnement et de
l'urbanisation. Dans le contexte de la Loi n° 5996 sur Les Services Vétérinaires, de la
santé des végétaux, nourriture et aliment des animaux et Loi n° 1593 sur L'Hygiène
Publique, le Ministère de la santé est chargé de veiller à ce que l'eau potable soit
conforme aux conditions techniques et hygiéniques pour la consommation humaine,
que l'eau soit obtenue directement ou par des services d'eau potable des
administrations locales. Il convient de souligner que les fonctions et les attributions
dans le cadre du droit à l'eau conférés aux ministères qui sont de l'administration
centrale doivent être mis en œuvre en coordination avec les services de l'eau potable
et d'assainissement mis en place par les administrations locales.
Les administrations locales et les établissements publics qui fournissent des
services techniques et spécialisés font partie des principales administrations
décentralisées qui s'acquittent de diverses fonctions pour la réalisation du droit à l'eau.
Le besoin en eau potable est un besoin social général plutôt qu'un besoin local;
les gens ont besoin d'eau potable partout où ils vivent. Cependant, il est clair que le
besoin de services d'approvisionnement en eau potable et l'assainissement des eaux
usées concerne principalement les citadins vivant dans les villes, qui vivent loin des
ressources en eau et ne disposent donc pas d'un accès direct et fiable à de l'eau potable.
Les lois ont établi que la fourniture de services d'eau potable et d'assainissement ainsi
que la détermination des caractéristiques géographiques, démographiques et spatiales
pertinentes pour ces services, telles que les caractéristiques qualitatives et quantitatives des ressources en eau de la région, la distance qui sépare les ressources en eau des
territoires urbanisés, leur altitude par rapport à l'altitude des territoires urbanisés, ainsi
que les facteurs de pollution dans les régions proches où l'eau coulera de sa source aux
territoires urbanisés, l'emplacement et les méthodes de traitement de l'eau, la
population locale et la concentration devrait être gérée par les administrations locales
plutôt que par l'administration centrale. Conformément à la Loi n° 5302 sur
l'Administration Provinciale Spéciale, Loi n° 1593 sur l'Hygiène Publique, Loi n° 831
sur les eaux, Loi n° 2560 sur la création et les fonctions de la direction générale de
l'administration des eaux et des égouts de Istanbul, Loi n° 5216 sur la Municipalité
Métropolitaine, Loi n° 5393 sur la Municipalité, Loi n° 442 sur les Villages, Loi n°
3202 sur les Services Villageois, toutes les administrations locales se sont vu attribuer
des fonctions et attributions concernent le service d'eau potable et d'assainissement
afin de répondre aux besoins en eau potable. Dans la dernière image d'aujourd'hui, les
services d'eau potable et d'assainissementsont fournis par les administrations des eaux
et des égouts où la municipalité métropolitaine est établie; toutefois, les municipalités
des centres-villes, districts et villages qui sont établis dans les provinces où la
municipalité métropolitaine n'est pas établie, mais dont les administrations
provinciales spéciales sont, peuvent fournir des services d'eau potable avec leurs
propres installations ou avec DSI. Les administrations provinciales spéciales ont
l'attribution de fournir des services d'eau potable et d'assainissement dans le contexte
du droit à l'eau, en dehors du domaine de responsabilité des municipalités et des
villages, ainsi que des unions d'administration locales qu'ils ont créées par les
administrations locales; ou les services ce qui ne peut être fait par un union des
administrations locales et DSI.
Les obligations en matière de droit à l'eau, de la DSI qui est une institution
publique ayant la personnalité morale publique, qui fournit des services dans toute la
Turquie peuvent être décrites comme la construction de barrages et l'infrastructure de
transmission pour les territoires urbanisés, leur exploitation dans le cadre du
partenariat à établir avec les municipalités, construire les infrastructures de transport
de l'eau et des eaux usées et les rendre aux municipalités pour la gestion, construire
des barrages, les installations de transport, de décharge et autres installations
d'approvisionnement en eau nécessaires pour fournir de l'eau potable aux villages qui
n'ont pas suffisamment d'eau potable; puis les rendre pour la gestion; organisation
technique, approbation et supervision des projets d'approvisionnement, de traitement et de distribution d'eau potable relevant au service d'eau potable et d'assainissement
des eaux usées devant être exécutée par les administrations des eaux et des égouts, des
municipalités ou des administrations locales, est attribution des licences nécessaires à
l'utilisation directe de l'eau potable souterraines. Aujourd'hui, conformément à la Loi
n° 2560 sur la création et les fonctions de la direction générale de l'administration des
eaux et des égouts de Istanbul et aux amendements législatifs, les administrations des
eaux et des égouts des municipalités métropolitaines ayant une personnalité morale
publique, ont la fonction de rendre les services d'eau potable et d'assainissement, de
préserver toutes les ressources en eau et les côtes à l'intérieur des limites de la
municipalité métropolitaine et d'empêcher leur pollution par les eaux usées et les
déchets industriels, d'établisseur et de gérer des installations qui entraîneront
élimination ou réduction des pertes dans ces ressources d'eaux. En outre,
conformément à la Loi n° 832 sur les Eaux, la possibilité de créer des unions
d'administrations locales afin de fournir de l'eau potable des ressources en eau
publiques pour répondre aux besoins en eau potable des villages et des villes et de les
fournir proportionnellement aux villages et aux municipalités selon leurs besoins, a été
fourni ou même rendu obligatoire. En ce sens, les unions d'administrations locales
telles que les unions de l'eau potable et les unions de services villageois, disposant des
droits et des pouvoirs des administrations locales associées vis-à-vis des services
visant à répondre aux besoins locaux communs et susceptibles d'être transférés au
syndicat dans l'établissement statut, ont été mis en place dans les provinces dont les
administrations provinciales spéciales sont etabliés. Outre à ces administrations, GAP,
un établissement public qui se concentre davantage sur le développement économique
afin de le réaliser de manière globale et équilibrée en améliorant le bien-être et la
protection de l'environnement, mène actuellement des projets de cartographie des
services de distribution d'eau et d'assainissement qui sont être effectués par les
administrations locales en ce qui concerne les services d'eau potable et
d'assainissement dans les provinces relevantes, conformément au Décret-loi n° 388;
lorsque DAP, DOKAP et KOP remplissent des fonctions de préparation, de
coordination, de contrôle et d'évaluation de la mise en œuvre des plans d'action afin
de garantir que les projets et activités de développement des institutions et
organisations publiques sont réalisés de manière harmonieuse et intègre; d'aider et de
fournir une assistance financière et technique afin de développer leurs projets
d'investissement si nécessaire, conformément au Décret-loi n° 642.
Afin de réaliser le droit à l'eau, il est possible de considérer toutes les activités
administratives menées par l'organisation décrite ci-dessus dans un concept-cadre tel
que les services d'eau. Toutefois, ces activités administratives, qui ont une incidence
sur les libertés et droits fondamentaux, devraient être examinées en tant que services
publics, activités de police administrative, activités mesurent d'encouragement et
d'incitation, activités de planification et d'autogestion, car cette distinction faciliteront
la compréhension du régime juridique applicable et l'explication quelles activités
peuvent être évaluées dans le cadre de la privatisation, le concept qui a pris de
l'importance en raison de la crise de l'eau.
En ce qui concerne l'obligation de fournir un accès à l'eau, l'État doit assurer un
approvisionnement en eau potable de qualité et en quantité suffisante pour répondre
aux besoins personnels et en matière d'alimentation des habitants des zones de
habergement, des endroits des services de l'éducation et la santé et des endroits de
travail, ainsi collection et élimination des eaux usées de ces zones. Étant donné que la
coexistence et la continuité de la vie sociale ne peuvent être maintenues que dans des
endroits où l'accès à une eau salubre est fourni et où les eaux usées sont éliminées,
l'accès à une eau salubre et l'évacuation des eaux usées sont un besoin social général
lié au droit à la vie saine et au droit de vivre dans un environnement sain. Par
conséquent, la première activité administrative qui garantit la réalisation du droit à
l'eau dans le contexte du droit administratif est la fourniture d'eau potable propre,
fiable et d'un coût abordable, ainsi que l'assainissement en tant que services publics.
En ce qui concerne l'obligation incombant à l'État de ne pas nuire quantitativement et
qualitativement aux ressources en eau et aux eaux en général et d'éviter les dommages
causés par des tiers, l'État aura la possibilité de mener certaines activités portant
atteinte aux droits et les libertés fondamentaux du peuple en utilisant le pouvoir public
de l'État, principalement en ce qui concerne le droit pénal et le droit administratif. Par
conséquent, la deuxième activité administrative qui garantit la réalisation du droit à
l'eau dans le contexte du droit administratif est l'activité de la police administrative en
matière d'eau potable et d'assainissement, qui implique l'intervention de divers droits
et libertés fondamentaux, notamment le droit à la propriété et la liberté d'entreprise,
afin de protéger la qualité et la quantité d'eau auxquelles un individu doit avoir accès
pour satisfaire ses besoins personnels.
Avant la mise en ɶuvre de services publics d'eau potable et d'assainissement et
l'activité de la police administrative pour la réalisation du droit à l'eau, les aspects géographiques, physiques, qualitatifs et quantitatifs des bassins où les ressources en
eau sont situées, les possibilités d'auto-renouvellement avec les écosystèmes
environnants, les facteurs pouvant causer détérioration et les mesures qui peuvent être
pris doivent être prévues et les ressources de l'État doivent être planifiées. En effet, en
Turquie, le Ministère de l'Agriculture et des Forêts est chargé de préparer le plan de
gestion générale des bassins hydrographiques pour la protection et l'amélioration des
ressources en eau, la prévention de la contamination des ressources en eau et du milieu
aquatique, l'utilisation efficace des ressources en eau, la protection et l'amélioration
de la qualité écologique et chimique du milieu aquatique, conformément à la stratégie
nationale de gestion des bassins versants élaborés par le Haut Conseil de Planification.
Toutefois, la phase de planification des activités administratives visant à la mise en
œuvre du droit à l'eau n'a pas été examinée en détail, car les activités de planification
récemment font l'objet d'amendements importants pour assurer la compatibilité avec
l'acquis de l'UE et les activités de planification ne pouvant être directement
demandées ou ne peuvent être soumises à un judgement sans mise en œuvre. D'autre
part, des mécanismes d'encouragement et d'incitation pour toutes les personnes qui
ont droit à l'eau et toutes les personnes privées qui participent à toutes sortes d'activités
du secteur privé nécessitant l'utilisation de ressources en eau ou d'eau, telles que
l'éducation tout au long de la vie sur l'utilisation hygiénique de l'eau, les cours dans
le programme d'éducation et les messages d'intérêt public destinés à informer le public
des méthodes d'économie pour la consommation d'eau propre, la promotion de toutes
sortes d'opportunités technologiques permettant de réduire la quantité d'eaux usées
sont également importants pour la réalisation du droit à l'eau. En effet, la Loi n° 2871
sur l'Environnement stipule que l'utilisation des eaux usées traitées comme eau
d'irrigation agricole sera encouragée dans les zones où l'eau d'irrigation est rare et de
valeur économique. Cependant, il ne semble pas possible de mentionner des
mécanismes d'encouragement et d'incitation adéquats pour la réutilisation des eaux
usées dans l'irrigation agricole, qui représentent une part beaucoup plus importante de
la consommation annuelle d'eau, plus il n'existe pas d'incitation généralisée ni d'appui
systématique pour économiser de l'eau potable; donc les activités d'encouragement et
d'incitation n'ont pas été examinées en détail.
Il est possible de définir les services de captage d'eau potable à partir de sources
souterraines et de surface, de traitement et de distribution d'eau potable à travers un
réseau dans des zones où il y a une vie collective en ville afin de répondre aux besoins quotidiens en eau potable et en hygiène des populations comme 'services d'eau
potable'; et les services de collection des eaux utilisées par les bénéficiaires du service
d'eau potable et sont ainsi devenues des eaux usées des établissements et leur rejet
dans un environnement récepteur approprié afin d'assurer la renouvelabilité des
ressources en eau dans le cycle de l'eau en tant que 'services d'assainissement'. Ces
deux activités sont des services publics de base qui réalisent le droit à l'eau. Le droit à
l'eau n'exige pas que ces services soient réglementés en tant que services publics
économiques et sociales, mais il semble être de cette nature dans la plupart des pays.
La service public, est la fourniture de biens et/ou de services par l'État et d'autres
personnes morales publiques, ou par des personnes privées sous leur contrôle,
direction étroite et surveillance, pour répondre et satisfaire les besoins collectifs de la
société, dans le cadre d'égalité, de continuité, de régularité. En droit turc, il est
nécessaire de déterminer si les services d'eau potable et d'assainissement sont des
services publics; pour cela, les dimensions fonctionnel, organique et procédural de ces
services doivent être examinés pour voir s'ils répondent aux critères d'un service
public.
La dimension fonctionnel, c'est-à-dire l'objet du service public est la fourniture
de biens et/ou de services afin de satisfaire et de répondre aux besoins généraux qui
interrompent ou rendent impossible le fonctionnement de la vie sociale, s'ils ne sont
pas satisfaits. Afin de déterminer si les services d'eau potable et d'assainissement sont
les besoins généraux du public, qui est les titulaires le droit à l'eau, il est nécessaire de
se référer à la volonté claire du législateur, à la volonté de l'administration autorisée
ou à défaut d'une telle volonté, aux décisions judiciaires. La Cour Constitutionnelle a
approuvé que l'eau potable est un besoin social en déclarant que "répondre aux
besoins des gens, comme l'eau […], est un service public important"; et a déclaré que
les activités constituant un service public pour répondre au besoin social général d'eau
potable sont déterminées par la loi en stipulant que "la construction et l'exploitation
du […] barrage, des installations d'eau potable, du traitement, de l'assainissement et
des activités similaires spécifiées dans l'article de la loi, sont du service public. Parce
que ce sont des activités régulières et continues pour répondre aux besoins communs
de la publique dans un but d'intérêt public". Conformément à la loi, spécialement la
Loi n° 442 sur les Villages, Loi n° 7478 sur l'Eau Potable des Villages, Loi n° 1593
sur l'Hygiène Publique, Loi n° 2560 la création et les fonctions de la direction générale
de l'administration des eaux et des égouts de Istanbul, Loi n° 5216 sur la Municipalité Métropolitaine, Loi n° 5302 sur l'Administration Provinciale Spéciale et Loi n° 5393
sur la Municipalité, l'accès à l'eau potable et l'évacuation des eaux usées des zones
d'habitation sont réglementés en tant que besoins publics locaux; la capture, le
traitement, la distribution et, si nécessaire, le stockage de l'eau potable des ressources
en eau souterraines, des rivières, des barrages et des lacs naturels, ainsi que la collecte,
le traitement et le rejet des eaux usées dans l'environnement approprié sont des
services publics intégrés qui satisfont aux besoins généraux de la société en matière
d'accès à une eau salubre, propre et suffisante.
La dimension organique du service public est la question de savoir qui exécutera
le service. Conformément aux lois susmentionnées, en bref, il est clair que DSI, les
administrations locales et les administrations des eaux et des égouts sont
conjointement responsables de la capture de l'eau des ressources en eau souterraines,
des rivières, des barrages et des lacs naturels, de la liquidation et de la transmission et
du stockage, si nécessaire; les administrations locales et les administrations de l'eau et
des égouts sont chargées de fournir des services de traitement de l'eau des sources
d'eau souterraines, des rivières, des barrages et des lacs naturels, d'obtenir de l'eau
potable et salubre grâce à une variété de processus physiques et chimiques qui
permettent l'élimination de la contamination et des impuretés ainsi que de distribuer
cette eau potable traitée, salubre et suffisante aux territoires urbanisés et aux zones
publiques par le biais d'un réseau de canalisations et d'autres méthodes disponibles
pour répondre aux besoins de la population; les administrations locales, la DSI et les
administrations de l'eau et des égouts sont responsables de la collecte, de l'élimination
et du rejet des eaux usées des territoires urbanisés et aux zones publiques. En bref,
nous pouvons souligner que la loi a désigné diverses administrations qui sont les
personnes morales publiques comme principales administrations responsables et
obligées en ce qui concerne les différentes étapes des services d'eau potable et
d'assainissement. Bien que la responsabilité et la fourniture des services d'eau potable
et d'assainissement ne soient pas cédées à l'initiative des personnes privées, les
initiatives des personnes privées ne sont pas complètement rejetées aux différentes
étapes des services d'eau potable et d'assainissement. La DSI, les administrations des
eaux et des égouts, les municipalités et les administrations provinciales spéciales
peuvent établir toute infrastructure liée à l'approvisionnement en eau, la transmission,
le traitement et la distribution de l'eau aux abonnés, ou la faire construire, renouveler,
entretenir ou réparer par des personnes privées; ils peuvent également assurer eux-mêmes l'exploitation de cette infrastructure ou déléguer l'exploitation à une personne
privée.
La dimension procédural de du service public nécessite d'examiner la nature de
la relation juridique entre l'administration, dont le législateur fait le principal
responsable et la personne privée déléguée à l'exercice du service public, ainsi que la
nature de la relation juridique entre le fournisseur et le bénéficiaire du service public.
Généralement en droit turc, l'exécution du service public par qui les personnes morales
publiques qui est désigné comme le premier responsable est défini comme régie
directe; par contre les procédures permettant l'exécution du service public par les
personnes privées sont considérées comme les licences, les concessions, les contrats
d'affermage et de régie intéressée soumis au droit public et des contrats de
construction-exploitation-transfert et autres contrats mixtes soumis au droit privé.
Conformément à la Loi n° 3996 sur la réalisation de certains investissements et
services dans le cadre du modèle construction-exploitation-transfert (BOT), DSI, les
administrations locales et les administrations des eaux et des égouts peuvent déléguer
la construction et/ou l'exploitation des infrastructures de barrages, les stations
d'irrigation, de l'eau potable, d'épuration, des eaux usées, ainsi que les infrastructures
et services de prévention de la pollution de l'environnement nécessitant des
technologies de pointe ou des ressources financières exorbitantes aux personnes
privées par des contrats de droit privé. Selon la Loi n° 5393 sur la Municipalité, les
municipalités peuvent déléguer les personnes privées pour exécuter différentes étapes
des services d'eau potable et d'assainissement, par le biais de contrats de concession,
sur avis du Conseil d'État et sur décision du Ministère de l'Environnement et de
l'Urbanisation, pour une durée n'excédant pas quarante-neuf ans. Avec la Loi n° 5216
sur la municipalité métropolitaine, les municipalités métropolitaines sont autorisées "à
fournir des services d'eau et d'assainissement, à construire ou à faire construire et à
exploiter des barrages et autres installations nécessaires pour rendre ces services",
cependant en raison de l'absence de l'autorité de "faire exploiter" à la fois dans la Loi
n° 5216 et dans la Loi n° 2560, il n'est pas possible pour les municipalités
métropolitaines de déléguer l'exploitation d'installations pour les services d'eau
potable et d'assainissement à une personne privée par un contrat de concession. En
outre, le législateur a déclaré sa volonté que les installations de services d'eau et
d'assainissement soient gérées par les administrations des eaux et des égouts. Par
conséquent, l'autorisation des administrations des eaux et des égouts, de déléguer l'exploitation des services d'eau potable et d'assainissement aux personnes privées
sera contraire à l'objectif de création de ces administrations et donc la Loi n° 2560 n'a
pas reconnu une telle autorité. À la lumière des discussions concernant l'égalité et
l'impartialité des investissements dans une région ainsi que le principe de nondélégation du pouvoir de fixer les tarifs, il convient de critiquer le fait que les
administrations des eaux et des égouts ont le pouvoir de déléguer l'installation et
l'exploitation des installations concernant les services d'eau potable et
l'assainissement à une personne privée par un contrat de droit privé conformément à
la Loi n° 3996, mais pas par un contrat de concession. À ce stade, il est possible de
voir que la délégation par un contrat de droit privé pour l'exploitation des services
d'eau potable et d'assainissement constitue une menace sérieuse de violation du droit
à l'eau, à partir des exemples de la Municipalité Métropolitaine d'Izmit - Izmit Ville
Projet de provision de l'Eaux Urbain et Industriel (Izmit Projet de l'Eau) et Antalya
Administration des Eaux et des Eaux Utilisées - Antalya Projet de l'Eaux et Eaux
Utilisées, qui sont présentés comme les seuls exemples de modele BOT. En tant
qu'autre dimension procédurale d'un service public, qui est le caractère de la relation
juridique entre le fournisseur de services et les bénéficiaires, il convient tout d'abord
de préciser que si le fournisseur de services est une personne privée, une relation de
droit privé doit être établie entre le bénéficiaire et le fournisseur de services
conformément au principe de l'égalité devant la loi. Dans le cas de services publics
exécutés directement par les administrations, qui en bénéficient volontairement et font
l'objet d'une évaluation économique sous forme de prix, une relation juridique privée
doit également être établie entre l'administration et les bénéficiaires. Une relation de
droit privé s'établit entre les bénéficiaires des services d'eau potable et
d'assainissement et les administrations avec les conventions d'abonnement
réglementant l'obligation de payer un prix pour le service qu'elles reçoivent.
Cependant, il ne faut pas oublier qu'il existe une relation de droit public entre les
administrations qui fournissent les services d'eau potable et d'assainissement et les
bénéficiaires, ce qui donne lieu à l'utilisation de la puissance publique sous la forme
d'un pouvoir de modifier le contrat de souscription ou imposer amendes
administratives, et que le refus de l'administration de conclure un tel contrat de droit
privé est limité par le droit public.
Les services publics, qu'ils soient fournissent par l'administration ou par une
personne privée, sont les services qui doivent être exécutés conformément aux principes d'égalité, de généralité et d'impartialité, de variabilité (adaptation), de
régularité et de continuité qui sont développés par la jurisprudence. De nos jours, il est
possible d'affirmer que la gratuité n'est pas le principe de la service publique, que tous
les services publics sont facturés que ce soit dans le cadre des impôts, taxes, tarifs et
obligations financières similaires ou directement par un prix, et qu'il est un principe
facturer des frais pour un service public, à moins qu'il ne soit expressément indiqué
dans la constitution ou les lois que le service public sera assuré gratuitement. Il est
donc également nécessaire d'examiner comment les principes de service public sont
appliqués dans les services d'eau potable et d'assainissement.
Le principe de l'égalité exige principalement la fourniture de services publics au
public de manière universelle. Bien que l'administration ou la personne privée qui
fournit le service public, établisse une relation de droit privé avec les bénéficiaires, le
fournisseur est sous l'obligation de contracter avec toute personne qui remplit les
conditions d'accès au service public conformément au principe d'égalité et
l'impartialité, sauf en cas d'obstacles dus à des impossibilités juridiques et techniques.
Dans le cas de la Turquie, les exemples de la Cour de Cassation et du Conseil d'État
montrent que les principes d'égalité et d'universalité sont ébranlés par des pratiques
différentes dans la conclusion du contrat d'abonnement et dans la détermination de la
nature de l'abonnement, notamment en raison des réglementations de zonage, du statut
de propriété et la réglementation des abonnements et tarifs des administrations
compétentes. Il convient de souligner que la différenciation des méthodes et principes
d'utilisation des services d'eau potable et d'assainissement, en particulier des habitants
des villages, des districts et des municipalités provinciales, et de ceux vivant dans les
zones de responsabilité de la municipalité métropolitaine et de l'administration
spéciale provinciale ainsi que la différenciation des prix due à des tarifs différents ne
sont pas contraires au principe d'égalité; mais sont des moûts de ce principe. En plus
de cela, il est également possible de fournir gratuitement de l'eau potable afin d'assurer
l'égalité et la discrimination positive pour les abonnés ayant des faiblesses sociales ou
économiques et les bénéficiaires de diverses activités publiques.
Les services publics devraient être effectués régulièrement aussi longtemps que
le besoin social général existe. Le principe de continuité exige que les services d'eau
potable et d'assainissement soient effectués de manière à fournir à tout moment la
même qualité et la même quantité aux bénéficiaires. En Turquie, la continuité de
l'abonnement peut être modifiée en raison du statut de la propriété. Le principe de continuité des services publics requiert également de la régularité. Le principe de
régularité oblige à la fois l'administration qui est la principale autorité responsable du
service et l'administration qui est l'autorité de tutelle, à prendre des dispositions
concernant la quantité et la qualité du service afin de garantir que le service répond
aux besoins sociaux généraux. Selon le Règlement sur Les Systèmes
d'Approvisionnement et de Distribution d'Eau Potable, pour la conception, le projet
et la construction de services d'eau potable et d'assainissement, "la conception des
systèmes doit durer au moins 30 ans, ce qui ajoute 5 ans de construction à cette période
[...], il faut tenir compte de l'estimation selon laquelle l'amélioration et le
renouvellement des pompes, des divers instruments de mesure et des équipements de
contrôle peuvent être recâblés dans les périodes antérieures" ainsi que "des prévisions
doivent être faites sur les besoins actuel et futur en eau". La délégation de la gestion
de la fourniture de services d'eau potable et d'assainissement, qui ont un caractère de
monopole géographique, aux personnes privées par le biais de contrats de droit privé
risque de soulever des problèmes, notamment en ce qui concerne le principe de
régularité.
Dans les services publics d'aujourd'hui, qui impliquent une utilisation directe et
individualisée, il est possible de facturer l'utilisation par des techniques économiques
et financières, en fait il s'agit d'une exigence conforme au principe d'égalité. Il existe
deux points de vue différents sur la qualité du coût perçue par les bénéficiaires dans
les services publics offrissent une utilisation directe et individualisée. Dans un avis, ce
coût n'est pas une redevance ou prix. Selon un autre avis, ces coûts ne sont pas une
sorte de frais de participation; c'est avant tout un coût ou un prix lorsqu'il s'agit d'un
profit. Cette opinion est basée sur la tarification des services publics industriels et
commerciaux, dont le bénéfice est facultatif, conformément aux principes de
continuité et d'efficacité de service ainsi qu'aux services publics administratifs
fournissent également par les personnes privées. En outre, il convient de noter que le
législateur a le pouvoir discrétionnaire de déterminer la méthode de tarification de tous
les services publics dans le cadre des principes constitutionnels, d'autoriser
l'administration à facturer, de réaliser ou non des profits par la tarification financière
et commerciale. À cet égard, la base juridique de la tarification des services d'eau
potable et d'assainissement est réglementée par la Loi n° 2872 sur l'Environnement,
Loi n° 5393 sur la Municipalité, Loi n° 2464 sur les Revenus Municipaux. En outre,
une partie de la tarification des services d'eau potable et d'assainissement est basée sur une obligation financière du type fiscal avec le nom de redevance de participation
aux infrastructures et l'autre partie est basée sur les prix calculés sur la base des tarifs
des administrations concernées, déterminés dans les limites légales prévues par la loi,
et les frais fixes/proportionnels perçus pour les services d'abonnement. Les coûts que
les tarifs devraient inclure sont largement débattus dans le contexte du droit à l'eau;
on dit que les tarifs feraient du service de l'eau potable et de l'assainissement un
marché. Dans le système actuel de tarifs, la Turquie doit couvrir le coût total de
l'approvisionnement. La question la plus controversée du principe de tarification est
le taux de profit que les administrations des eaux et des égouts sont obligés de refléter
sur les coûts conformément à la Loi n° 2560 n'est pas limitée et il est donc possible de
fixer des prix dépassant le coût total d'approvisionnement. La Cour Constitutionnelle
et la Cour des Litiges Juridictionnels précisent dans leurs décisions que les prix seront
déterminés par la technique économico-commerciale, à savoir en matière de coûts et
de bénéfice. Le droit à l'eau ne constitue pas en soi un obstacle à l'imputation de
bénéfice sur les services d'eau potable et d'assainissement, mais requiert la
détermination par la loi des limites supérieures et inférieures du bénéfice. Il convient
d'ajouter que l'administration centrale n'a pas de pouvoir de garde pour examiner la
légalité et l'opportunité des tarifs déterminés par les municipalités ou les
administrations des eaux et des égouts; toutefois, cela n'empêche pas les juridictions
administratives d'examiner la légalité du profit. Un autre problème important
concernant la tarification est celui des compteurs prépayés. Malgré la jurisprudence de
la Cour suprême et les recommandations du KDK (Ombudsman); il n'est pas possible
de dire que les réglementations suffisantes ont été prises à cet égard. Nous devons
également noter que l'Autorité de la Concurrence contrôle la détermination des prix
de vente qui incluent un taux de profit ciblé par les administrations fournissant les
services de marchandises qui permettent l'accès aux services d'eau et
d'assainissement, tels que compteur d'eau, carte électronique, compteur lecture,
inspection et réparation, etc.. Une autre question est de savoir si le prix devrait inclure
la taxe sur la valeur ajoutée (KDV) pour les services d'eau potable et d'assainissement.
Considérant que le sujet du KDV est la fourniture de biens et services commerciaux;
préconisant que les services d'eau potable et d'assainissement qui visent à réaliser le
droit à l'eau soient des services commerciaux lorsqu'ils sont fournis par les
administrations des eaux et des égouts dans les provinces qui sont des municipalités
métropolitaines, mais ne sont pas des services commerciaux dans les villages, sont contradictoires et affectent la tarification dés ces services en matière de principe
d'égalité. Enfin et surtout, une nouvelle procédure de facturation appelée l'initiative
du Droit a l'Eau, qui a été introduite par ISKI en 2019, fournissant aux abonnés des
résidences une certaine quantité d'eau sans frais, est une étape positive pour la mise
en œuvre du droit à l'eau et doit être étendue.
Dans un environnement où la qualité et la quantité des ressources en eau ne sont
pas préservées, l'accès à l'eau de quantité et de qualité suffisantes pour répondre aux
besoins de consommation personnels est soit impossible, soit menacé; en outre, dans
un tel environnement, le droit à la vie, la liberté d'établissement, le droit à la santé et
le droit de vivre dans un environnement sain et de nombreux autres droits et libertés
fondamentales garanties par la Constitution ne seront pas utilisés correctement. Par
conséquent, afin d'établir et de maintenir l'ordre public dans lequel le potentiel, la
qualité et la quantité des ressources en eau sont protégées, le législateur sanctionne
certaines actions et activités humaines dans le cadre du droit pénal en tant
qu'infractions pénales; et certains d'entre eux comme des délits mineurs nécessitant
des mesures administratives et des sanctions. En outre, certaines actions et activités
humaines devraient être soumises à des mesures administratives telles que des
procédures d'autorisation ou de notification afin d''éviter toute perturbation de l'ordre
public. En bref, dans le cadre du pouvoir de police administrative, afin d'empêcher
que l'ordre public ne soit perturbé, l'administration est chargée et autorisée à soumettre
certaines activités de personnes privées à l'autorisation ou à la notification, déterminer
les délits mineurs qui perturbent l'ordre public, prévenir les actes criminels et
délictueux, à déterminer si les activités des particuliers constituent un crime ou un
délit, soumettre les délits mineurs à des sanctions administratives ou aider les autorités
judiciaires dans la phase d'enquête et de poursuite à sanctionner les crimes. Dans ce
contexte, dans le but de protéger la qualité et la quantité des sources
d'approvisionnement en eau potable, l'activité de police administrative sur l'eau
potable et l'assainissement oblige l'administration à réglementer et inspecter diverses
activités des personnes privées puis à imposer des sanctions administratives en cas de
non-respect de la réglementation.
Afin de réaliser le droit à l'eau, le législateur a assigné des devoirs aux
administrations compétentes pour protéger la qualité et la quantité des sources d'eau
potable par la loi; toutefois, compte tenu de la diversité des activités humaines avec
une technique en constante évolution et en développement, il a laissé le pouvoir de prendre des règlements détaillés sur la manière d'exécuter ces tâches à ces
administrations. Il est possible de considérer l'autorité donnée aux différentes
administrations à utiliser dans le cadre fixé par le législateur, pour déterminer les
facteurs ou activités polluantes qui affecteront directement ou indirectement les
ressources en eau qui fournissent l'eau potable, la quantité de polluants et de déchets
qui peuvent être rejetés dans l'environnement, les règles et procédures concernant
toutes les activités publiques et privées qui entraînent des dommages potentiels en
raison de leurs émissions dans l'eau et les sources d'eau, l'air, le sol et d'autres
éléments environnementaux qui interagissent avec les ressources en eau; les
procédures et les périodes d'inspection et sanctions ont appliqué en cas de non-respect
ou de dommage, comme le pouvoir de réglementer. Dans le domaine des activités de
police en matière d'eau potable et d'assainissement, tant l'administration centrale que
les administrations locales et les institutions publiques établissent leurs
réglementations de manière générale sous forme de Règlements. Compte tenu du
champ d'application et de l'objet des réglementations relatives a la protection en
qualité et en quantité des ressources en eau potable et des bassins qui assurent la
formation de ces ressources, il est possible d'examiner les réglementations
administratives établies par l'administration central ou DSI en tant que règlements
généraux à appliquer à l'échelle nationale tandis que les règlements administratifs
établis par les administrations locales et les administrations des eaux et des égouts en
tant que règlements spéciaux qui ne doivent être appliqués qu'à l'intérieur des limites
des administrations locales. Règlement sur la protection de l'eau potable - bassins
d'eau potable qui réglemente les principes généraux de protection, les activités
interdites, les activités soumises à permis ou notifications, les zones de protection des
flots, ruisseaux et rivières (cours d'eau) et les lacs naturels, les lacs de barrage et les
étangs dans les bassins dès l'eau potable; Règlement sur le contrôle de la pollution de
l'eau, qui réglemente les interdictions concernant la protection de la qualité de l'eau,
les principes de rejet des eaux usées et les principes des permis de rejet, les principes
liés aux infrastructures des eaux usées et les procédures et principes de surveillance et
d'inspection; Règlement sur le traitement des eaux usées urbaines, qui réglemente les
principes techniques et administratifs liés à la collecte, au traitement et au rejet des
eaux usées urbaines et de certaines eaux industrielles rejetées dans les réseaux
d'égouts, ainsi que les principes concernant la surveillance, la notification et l'audit
des rejets d'eaux usées; Règlement sur le contrôle de la pollution causée par les substances dangereuses dans l'eau et son environnement, qui réglemente les principes
techniques et administratifs concernant l'identification des substances dangereuses
polluantes dans les eaux de surface, les estuaires et les eaux régionales, l'établissement
de programmes de réduction de la pollution, des mesures pour la prévention et
l'inspection de la pollution, l'inventaire des substances dangereuses, et qui définit les
normes et critères de qualité des rejets; Le Règlement sur la protection des eaux
souterraines contre la pollution et la détérioration réglementant la protection de l'état
actuel de toutes les eaux souterraines en bon état, prévenant la pollution et la
détérioration pour diverses raisons et les sanctions pour l'amélioration de la qualité
des eaux contaminées ou détériorées sont des exemples de règlements généraux. Dans
tous ces règlements généraux, les interdictions, permis et autres mesures
administratives concernent tout d'abord le rejet des eaux usées et tous les autres
résultats des activités humaines pouvant affecter les ressources en eau fournissant de
l'eau potable et les eaux souterraines qui alimenteront ces ressources ainsi que les
sanctions à imposer en raison de la violation sont réglementées en détail.
Outre les règlements généraux édictés par le gouvernement central et la DSI,
comme mentionné ci-dessus, les administrations locales, les administrations des eaux
et des égouts et les unions d'administrations locales qui sont chargées de diverses
tâches pour réaliser le droit à l'eau, sont également autorisés à prendre des règlements
administratifs appliqués dans leurs zones de mission. Par exemple, la réglementation
sur la protection des bassins d'eau potable des administrations de l'eau et des égouts,
qui répertorie les bassins fournissant de l'eau potable et/ou les zones de protection et
leurs limites, réglemente les permis, notifications et interdictions supplémentaires en
plus de ceux spécifiés dans le Règlement sur la protection de l'eau potable - bassins
d'eau potable ou les clarifie; les réglementations sur le rejet des eaux usées dans les
égouts des administrations des eaux et des égouts réglementant les principes à
respecter par les sources d'eau usées dans les endroits où il n'y a pas de réseau
d'assainissement, les substances interdites à rejeter dans le réseau d'assainissement,
les conditions de rejet des eaux usées domestiques eaux usées vers le réseau d'égouts
et/ou directement dans l'environnement, les normes de rejet des eaux usées à respecter
par la source des eaux usées industrielles, les conditions de l'autorisation de contrôle
de la qualité des rejets concernant le raccordement et le rejet des eaux usées
industrielles aux égouts, les conditions et autres les questions concernant l'obligation
de prétraitement, les dispositions particulières à appliquer dans les zones industrielles organisées, le coût du traitement des eaux usées à appliquer aux sources d'eau usées
industrielles rejetées directement dans les égouts sans respecter les conditions de rejet,
et les principaux paramètres de pollution et coefficients pour le calcul de tel coût du
traitement des eaux usées, les obligations de construire de cheminées de contrôle et/ou
débitmètres et/ou dispositifs d'échantillonnage composites pour les sources
industrielles d'eaux usées pour le contrôle et l'inspection, l'obligation de mettre en
place un système de traitement des eaux usées à distance en temps réel, ainsi que des
sanctions à imposer en raison de la violation sont des règlements spéciaux.
Dans le domaine des activités de police en matière d'eau potable et
d'assainissement, le pouvoir d'inspecter et de vérifier s'il existe une contradiction avec
les lois ou les règlements généraux et spéciaux édictés par les administrations
compétentes pour la mise en œuvre de ces lois, qui réglementent les interdictions,
permis, notifications et autres obligations concernant toute activité pouvant être
exercée par les secteurs publics et privés affectantes toutes sortes de sources d'eau qui
fournissent de l'eau potable et / où les bassins d'eau qui alimentent cette source d'eau;
est essentiellement une autorité inhérente pour assurer l'ordre public et il n'a pas
besoin d'être clairement énoncé dans la loi ou les règlements administratifs.
Cependant, dans certaines réglementations, des procédures d'inspection spéciales,
exigeant que certaines données soient fournies par les personnes exécutant des
activités affectant les ressources en eau ou les bassins, sont réglementées en détail.
Sanctions administratives, qui permettent le rétablissement de l'ordre public,
c'est-à-dire la réorganisation de l'ordre matériel conformément à l'ordre juridique,
après la violation des interdictions ou des obligations de prendre des permis ou de faire
des notifications, régies par les lois et règlements administratifs concernant des
pouvoirs de police en matière d'eau potable et d'assainissement, qui cesse d'exister
lorsque les effets de la violation sur l'ordre public sont empêchés ou lorsque l'ordre
public est rétabli, qui se présentent sous la forme d'ordonnances de respect des
interdictions; annulation du permis dans les activités soumises à autorisation;
interdiction / suspension d'activité; la fermeture du lieu de travail dans lequel l'activité
est exercée ou la saisie de marchandises peuvent être considérée comme des mesures
administratives. Conformément au règlement sur les permis et licences
environnementaux, l'annulation du certificat d'activité temporaire (GFB) reçu par les
directions des infrastructures d'eaux usées et les sources d'eau usées industrielles qui
sont tenues d'obtenir une autorisation de rejet d'eaux usées, en raison de l'abstention de demander la licence environnementale, en raison de l'abstention de remplir les
documents manquants, en raison de la désapprobation, en raison de l'incohérence avec
les informations et les documents soumis au stade de la demande, et / ou l'interdiction
/ la suspension totale ou partielle des opérations en cours; ordre des municipalités au
propriétaire de réhabiliter si les puits ou citernes sont contaminés; la suppression des
installations existantes, des installations d'élimination des déchets dangereux, du
stockage des matières dangereuses et des structures similaires pouvant entraîner des
conséquences irréparables pour la santé humaine et l'environnement par
l'administration compétente dans les zones de protection absolue, de courte et
moyenne distance; l'annulation de permis pour l'élevage et l'agriculture, l'entretien /
la réparation ou la construction de bâtiments, les installations industrielles ou les
opérations minières en raison de la perte des conditions spécifiées dans la législation
et la réglementation applicables, la cessation de ces activités, les décisions de
démolition du bâtiment dans les zones de protection absolue, de courte, moyenne et
longue distance; les décisions des villages et des municipalités concernant
l'interdiction de couper ou d'irriguer sur le terrain, ou le pâturage des animaux en
raison des dommages possibles à l'eau potable qui sont alloués pour leur propre usage
et en raison de la perturbation des conditions sanitaires, sont des exemples de mesures
administratives dans le domaine des activités de police en matière d'eau potable et
d'assainissement.
Il est possible d'examiner les sanctions administratives qui sont imposées après
la violation des obligations édictées par les lois et règlements administratifs concernant
le réseau d'eau potable et d'assainissement, dont le point focal est la punition du
contrevenant qui viole l'ordre public plutôt que la restauration de l'ordre public, qui
prend la forme d'amendes pécuniaires, de transfert de propriété au public, de
suspension ou de cessation d'activité et d'annulation du permis, en tant qu'amendes
administratives. Amendes administratives pécuniaires imposées aux administrations
des eaux et assainissement dans la zone de responsabilité de la municipalité
métropolitaine, municipalités dans les limites des municipalités et des zones
adjacentes, ainsi que directions de zones industrielles organisées dans les zones
industrielles organisées, présidences coopératives dans les petites zones industrielles;
directions régionales au sein des zones franches et/ou industrielles; les unités
autorisées par le ministère de la Culture et du tourisme dans les zones de conservation
et de développement culturel et touristique et les sites touristiques, la gestion des sites ou des installations dans les villages de vacances, les installations touristiques ou les
sites touristiques séparés des zones résidentielles existantes; en raison de l'échec de
l'établissement ou de l'exploitation des systèmes de collection les eaux usées (égout
et/ou camion d'égout), les infrastructures des eaux usées comprenant les systèmes de
traitement et d'évacuation et les a mendes administratives pécuniaires imposées à ceux
qui pratiquent la pêche sportive dans les lacs où l'eau potable est fournie ou à ceux qui
naviguent sur des véhicules de transport mécaniques ou à carburant et jettent des
déchets dans le réservoir ou la rivière du lac sont des exemples d'amendes
administratives dans le domaine des activités de police en matière d'eau potable et
l'assainissement.