Bir mutfak ekolü olarak Mevlevi mutfağının incelenmesi
Examination of Mevlevi cuisine as a culinary school
Yazar: CENNET NERGİZ TAŞKESEN
Danışman: DOÇ. DR. ALİ ÖZKAN
Gaziantep Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Gastronomi ve Mutfak Sanatları Ana Bilim Dalı /  Gastronomi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Gastronomi ve Mutfak Sanatları = Gastronomy and Culinary Arts

Özet:
Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî (1207-1273), insanları saygı, sevgi ve hoşgörü potasında birleştirerek yalnızca Türk kültürünü değil Batı medeniyetlerini de etkilemeyi başarmış bir âlimdir. Yaymaya çalıştığı birlik ve beraberlik akımı ile tüm insanlığı kucaklamayı amaçlamıştır. Temellerini attığı Mevlevilik geleneği; nefsini terbiye etmek isteyen insanlara yol gösteren, onları olgunlaştıran, eğiten, adap ve erkan öğretmesi açısından büyük öneme sahip bir ekoldür. Tüm bu eğitimleri ve mesajları yaymak için çeşitli semboller kullanılan bu gelenekte, en çok üzerinde durulan sembollerden birisi de yemektir. Yemek, Mevlânâ'nın sembolik dilinde önemli bir yer tutar; örneğin, "Hayatım 'hamdım, yandım, piştim' sözlerinden ibarettir." diyerek hayat felsefesini yemek terimleriyle anlatmıştır. Mutfakla ilgili yazılı kuralların geliştirilmesi, mutfakta ekipleşme ve dervişlik eğitiminin burada başlaması gibi unsurlar, Mevleviliğin mutfağa verdiği önemi yansıtmaktadır. Mevlânâ'nın ünlü aşçısı Ateşbaz-ı Veli için yapılan kızıl renkli taşlarla anıt mezar, 13. yüzyılda Mevleviliğin mutfağa olan bu özel ilgisini vurgular. Yemeğin pişme aşamalarına tasavvufi anlamlar yükleyerek süreci bir ibadete ve öğretiye dönüştürme Mevlevilikte sıkça rastlanan ritüelleri oluşturur. Dervişler için mutfağın kutsal kabul edilmesi ve yapılan işin yemek pişirmenin çok ötesinde kişinin sabrını, intizamını, adanmışlığını, kararlılığını, çalışkanlığını ölçen okul ve imtihan merkezidir. Sonuç olarak Mevlevi mutfağı, köklü geçmişi ile Türk gastronomisini besleyen önemli bir gelenekler bütünüdür.

Abstract:
Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî (1207-1273) is a scholar who managed to influence not only Turkish culture but also western civilizations by combining respect for people, love and tolerance in his pot. Efforts to spread it aim to embrace all humanity witht he movement of unityand solidarity. The Mevlevi ceremony has lost its foundations; It is a school with a great saving perspective that guides people who want to disciplinet he irsouls, matures them, educates them, and teaches them harmony and virtue. In this tradition, wher evarious symbols are used to spread all the see ducations and messages, one of them ostemphasized symbols is food. Food has an important place in Mevlânâ's symbolic language; For example, "My life consists of the words 'I was raw, I was burned, I was cooked'." He explained the chemistry of life in terms of food. Elements such as the addition of written rules regarding the kitchen, team work in the kitchen and the beginning of dervish training here reflect the importance of the corruption of Mevlevi order. The tomb full of red Stones built for Mevlânâ's famous cook Ateşbaz-ı Veli emphasizes this special interest in thetreatment of Mevlevi order in the 13th century. Turning the process of attributing Sufi meanings to the cooking stages of food into a form of worship and instruction creates rituals that are frequently encountered in Mevleviism. For dervishes, the kitchen is considered sacredand it is a school and examination center that measures a person'spatience, order, dedication, determination and diligence, far beyond cooking. As a result, the history of Mevlevi cuisine is an important set of traditions that nourish Turkish Gastronomy.