Osmanlı ve İngiliz idaresinde Kıbrıs'ta medreseler /
Yazar: HÜMEYRA SELVİ TIRNAVA
Danışman: PROF. DR. ALİ EFDAL ÖZKUL
Yakın Doğu Üniversitesi / Yurtdışı Enstitü / Tarih Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Tarih = History

Özet:
1571 yılında Osmanlı egemenliğine giren Kıbrıs'ta, adanın gelişmesi, huzuru
ve refahı adına birçok çalışma yapıldığı, askeri teşkilatın yanı sıra ilmiye teşkilatının
da adada hızla oluşturulduğu, adalet ve yargı mekanizmasının tesis edildiği ve
eğitimle ilgili pek çok faaliyetin yapıldığı görülmektedir.
İlki 1573 yılında olmak üzere, adada Osmanlı idaresi döneminde dokuz
medrese açılmıştır. Bu medreselerin mevkuf olduğu vakfiye şartlarında, müderrise ve
talebelere verilecek ücretler belirlenmiştir. Müderris ücretlerinden ve müderrislere
verilen beratlardan yola çıkarak, Kıbrıs medreselerinin genel olarak Hâşiye-i Tecrîd
seviyesinde medreseler olduğu görülmektedir. Kıbrıs'ta, medreselerle başlayan
eğitim faaliyetleri, Osmanlı döneminde Kıbrıs'ın yalnızca bir sürgün adası
olmadığını açıkça desteklemektedir.
1878 yılında İngiltere'ye kiralanan ve 1914 yılında İngiltere tarafından ilhak
edilen ada, 1960 yılına kadar İngiliz idaresi altında kalmıştır. Kıbrıs'ta medreseler
İngiliz idaresi döneminde de eğitim faaliyetlerini sürdürmüştür. Hatta Türkiye
Cumhuriyeti'nde 3 Mart 1924'te Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile medreseler
kapatılmasına rağmen, Kıbrıs'ta 1948 yılına kadar medreselerin varlığının devam
ettiği görülmüştür. İngiliz idaresi altında olsa dahi Osmanlı Devleti'ndeki birçok
uygulamadan etkilenen Kıbrıs Türk halkı, Türkiye'de medreseler kapatılmış
olmasına rağmen, medreseleri kapatma girişiminde bulunmamıştır. Bunun bir sebebi
de, Kıbrıs'taki medreselerde, Türkiye'deki medreselerin kapatılma sebeplerinin yer
almayışı olduğu düşünülmektedir. Zira, medreseler ya da medrese talebeleri arasında
siyasallaşma ya da tarikatlaşma gibi farklı yapılanmaların bulunmadığı
görülmektedir. Anadolu'dan birçok müderris ve medrese talebesi, çeşitli sebeplerle
adaya sürgüne gönderilirken, Kıbrıs Şer'iye Sicilleri'nde Kıbrıs'taki medrese
müderrisleri veya talebeleri aleyhinde herhangi bir sürgün ya da benzeri bir hükme
rastlanmamıştır.
Osmanlı ilmiye teşkilatının bir unsuru olan medreseler, Kıbrıs'ta da vakıflar
aracılığıyla faaliyet göstermiş ve İngiliz idaresi altında da eğitim ve öğretime devam
ederek 1948 yılına kadar sayıları azalarak faaliyet göstermiştir.
Anahtar Kelimeler: Kıbrıs Eğitim Tarihi, Kıbrıs Medreseleri, Kıbrıs
Müderrisleri, Kıbrıs Vakıfları, Osmanlı Dönemi Medrese, İngiliz Dönemi Medrese

Abstract:
Cyprus is governed by Ottomans as of 1571. After the conquest, many studies
were carried out in the name of development, peace and prosperity of the island y
Ottomans. As well as establishing the military organization on the island, also
"ilmiye" organization was established in a very short time including judicial
mechanism and educational organization.
First madrasa was established in 1573, and totally 9, on the island during the
Ottoman rule. Main financial sources of mudarris (madrasa teacher) and students
were waqfs and the amount of salaries were determined under the waqfs conditions,
as well as the other needs of madrasas such as maintenance and construction. Based
on the mudarris salaries, it is understood that the Cyprus madrasas were at "Haşiye-i
Tecrid" (elemantary) level. Educational activities that are started with madrasas in
Cyprus, is clearly supports that Cyprus was not only an island of exile during the
Ottoman period, as thought generally.
The island remained under British rule from 1878 to 1960. Educational
activities of madrasas are continued during the British period. Despite the closure of
madrasas with a law named Tevhid-i Tedrisat Kanunu on March 3, 1924 in Turkey,
existence of madrasas in Cyprus continued until 1948. While Turkish Cypriots
affected in many regulations of the Ottoman Empire and the Turkey, as a successor
of Ottomans, none of serious attempt has seen to close madrasas during British rule.
The main reasons for closing madrasas in Turkey was never existed in Cyprus, such
as politicization or sectarianism between madrasas or madrasa students. While many
mudarris or madrasa students from Anatolia were sent to exile for various reasons to
island, no exile or similar verdict was found in Cyprus Judical Records.
The madrasas, as an element of the Ottoman "ilmiye" organization,
subsidised through waqfs for providing educational activities and subsidies are
continued by waqfs under the British rule until 1948.
Keywords: Cyprus Education History, Cyprus Madrasas, Cyprus Mudarris,
Cyprus Waqfs, Ottoman Period Madrasas, British Period Madrasas