Cumhuriyet dönemi'nde sağlık tarım ve iskân politikası olarak göl ve bataklık kurutma faaliyetleri (1923-1950)
Lake and swamp drying activities as a health, agriculture and settlement policy during the republi period (1923-1950)
Yazar: ABDURRAHMAN YALÇINKAYA
Danışman: DOÇ. DR. ABDULAZİZ KARDAŞ
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Bu tez çalışmasında Cumhuriyet Dönemi'nde (1923-1950) çeşitli sebeplerden
dolayı kurutulan göl ve bataklıklar ele alınmıştır. Bataklık ve göl kurutma faaliyetleri
Osmanlı Devleti döneminde de yapılmıştır. Ancak o denemde bu faaliyetler pek
sistemli ve programlı yapılmamıştır. Cumhuriyet Dönemi'nde göl ve bataklık
kurutma faaliyetleri, bir devlet ve hükümet politikası haline gelmiştir. Elinizdeki bu
çalışmada 1923-1950 yılları arasında göl ve bataklık kurutma faaliyetleri
bulunmaktadır.
Tez çalışması üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümün birinci kısmında,
Osmanlı'nın son dönemi ile Cumhuriyet Dönemi'nde kitap, risale ve basınında Sıtma
hastalığı hakkında yayımlanan bilgiler ele alınmıştır. Bu kısımda Cumhuriyet öncesi
ve sonrası aydınların sıtmayı nasıl tanımladıkları, sebepleri, sıtmayı bulaştıran
sivrisinekler hakkında bilgiler ve bu hastalıktan korunma yolları ele alınmıştır. 1923-
1950 yılları arasında verilen sıtma mücadelesi kapsamında kurulan Sıtma Mücadele
Heyetlerinin yaptıkları muayene, tedavi, kan tahlili, dağıtılan ilaçlar ve
sivrisineklerin yaşadığı mahallerde yapılan ilaçlama faaliyetleri ele alınmıştır. Birinci
bölümün ikinci kısmında ise 1923-1950 yılları arasında, ahalinin sıhhatini temin
etmek için, diğer bir ifadeyle Cumhuriyet Dönemi'nin sağlık politikası çerçevesinde
kurutulan göl ve bataklıklar hakkında bilgi verilmiştir.
Çalışmanın ikinci bölümünde ise Cumhuriyet Dönemi'nde tarım arazisi elde
etmek amacıyla kurutulan göl ve bataklıklar incelenmiştir. Bu bölümde kurutma
faaliyeti sonucunda meydana çıkan arazi miktarı ve kimlere dağıtıldığı hususunda
bilgiler verilmiştir. Ayrıca topraktan daha çok verim elde etmek için kurutulan göl ve
bataklıkların suyunun akıtılması için yapılan kanallar ve bu kanallar vasıtasıyla suya
kavuşan arazilere dair bilgiler de bu bölümde ele alınmıştır.
Tezin üçüncü ve son bölümünde ise Cumhuriyet Dönemi'nde bataklık
bölgelere muhacir iskân etme faaliyetleri hakkındaki tartışmalar ve mübadele
sonucunda Türkiye'ye gelen mübadillerin iskân amacıyla kurutulan bataklıklar
incelenmiştir. Bu bölümde ayrıca, çeşitli sebeplerden dolayı kurutulamayan
bataklıkların civarındaki köy ve kasabaların başka yerlere nakledilerek iskân
edilmesi konusu da ele alınmıştır.
Anahtar Kelimeler: Bataklık Kurutma, Sağlık Politikası, Tarım Politikası, İskân Politikası, Sıtma.

Abstract:
In this thesis, the lakes and swamps dried for various reasons in the
Republican Period (1923-1950) are discussed. Swamp and lake drying activities were
also carried out during the Ottoman Empire. However, these activities were not
carried out in a systematic and programmed manner. In the Republican Period, lake
and swamps drying activities became a state and government policy. In this study,
lake and swamps drying activities between 1923-1950 are discussed.
Our thesis consists of three parts. In the first part of the first chapter,
information about malaria disease published in the books, pamphlets and press of the
last period of the Ottoman Empire and the Republican Period is discussed. In this
part, how the intellectuals before and after the Republic defined malaria, its causes,
information about the mosquitoes that transmit malaria and ways of protection from
this disease are discussed. The examination, treatment, blood tests, medicines
distributed and spraying activities carried out by the Malaria Control Committees
established within the scope of the malaria struggle between 1923 and 1950 are
discussed. In the second part of the first part, information is given about the lakes and
swamps drained between 1923 and 1950 in order to ensure the health of the
population, in other words, within the framework of the health policy of the
Republican Period.
In the second part of our study, the lakes and swamps that were drained in
order to obtain agricultural land in the Republican Period were analysed. In this
section, information on the amount of land created as a result of the drying activity
and to whom it was distributed is given. In addition, information on the canals built
to drain the water of the lakes and swamps drained in order to obtain more yield from
the soil and the lands that were watered by means of these canals are also discussed
in this section.
In the third and final part of our thesis, the discussions on the activities of
settling muhajir in swampy areas in the Republican Era and the swamps drained for
the settlement of the immigrants who came to our country as a result of the
population exchange are analysed. This chapter also deals with the issue of the
resettlement of some villages and towns in the vicinity of the swamps that could not
be drained for various reasons.
Keywords: Swamp Drying, Health Policy, Agricultural Policy, Settlement Policy, Malaria.