Alzheimer hastalığı üzerine demografik özellikler, sosyoekonomik koşullar, fiziksel sağlık ve yaşam biçiminin etkisi
The effects of demographi̇cal features, soci̇oeconomi̇c condi̇ti̇ons, health and li̇fe style on alzhei̇mer di̇sease
Yazar: İBRAHİM TARHAN
Danışman: UZMAN DERYA İPEKÇİOĞLU
Sağlık Bakanlığı / İstanbul Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Has. Eğt. ve Arş. Hastanesi / Psikiyatri Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2014
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Alzheimer hastalığı = Alzheimer disease ; Demans = Dementia ; Demografi = Demography ; Risk faktörleri = Risk factors ; Sağlık = Health ; Sosyoekonomik faktörler = Socio-economic factors ; Yaşam tarzı = Life style

Özet:
AMAÇ: Demografik özellikler, sosyoekonomik koşullar, fiziksel sağlık ve yaşam biçiminin Alzheimer hastalığı üzerine etkisinin araştırılması amaçlanmıştır.
YÖNTEM: Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Hastalıkları Hastanesi Geropsikiyatri polikliniğine başvuran, DSM IV tanı kriterlerine göre Alzheimer hastalığı tanısı konmuş olan 59 hasta ve 59 sağlıklı kontrol çalışmaya alınmıştır.  Katılımcıların tümü 65 yaş ve üzerindedir. Hastalara mini menta durum testi, geriatrik depresyon ölçeği, global yıkım ölçeği, fonksiyonel değerlendirme evrelemesi, temel günlük yaşam aktiviteleri, enstrumental günlük yaşam aktiviteleri, sağlıklı yaşam biçimi davranışları ölçekleri uygulanmıştır. Çalışmaya katılanların tümü, hazırlanan geropsikiyatrik görüşme formu ile demografik özellikler, sosyoekonomik koşullar, klinik özellikler, fiziksel hastalık, beslenme  ve yaşam tarzı gibi durumlar açısından değerlendirilmiştir. Demans tanısı konan grupla, sağlıklı kontroller belirtilen özellikler açısından karşılaştırılmıştır. Tüm veriler istatistiksel yöntemle analiz edilmiştir.
BULGULAR: Alzheimer hastalığı tanısı olan grupta kontrol grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı farklılık gösteren özellikler; Eğitim süresi daha düşük (p=0.000), bekar veya dul olma oranı daha yüksek (p=0.000),çocuk sayısı daha yüksek (p=0.002), 1000 lira altı gelir düzeyi oranı daha yüksek (p= 0.000), mülkiyet sahibi olma oranı daha düşük (p=0.004), psikiyatrik hastalık oranı daha yüksek (p=0.000), ailede kayıp oranı daha yüksek (p=0.000)'di. İşitme veya görme kaybı (p=0.000)istatistiksel olarak anlamlı olacak şekilde daha yüksekti. Fiziksel hastalık (p=0.016) ve ilaç kullanım oranı (p=0.010) daha düşüktü. Ameliyat (p=0.014), genel anestezi öyküsü (p=0.022), ailede demans hastalığı öyküsü (p=0.010), alkol kullanımı öyküsü daha (p=0.012) yüksekti. Sağlıklı yaşam biçimi davranışları ölçeği toplam skoru (p=0.000), ölçek alt skorlarından, fiziksel aktivite (p=0.000), sağlık sorumluluğu (p= 0.000), beslenme (p=0.019) ve stres yönetimi (p=0.000) skorları Alzheimer hastalığı tanısı olan grupta daha düşüktü. Global yıkım ölçeği skoru, fonksiyonel değerlendirme evrelemesi skoru, bartel skoru, sağlıklı yaşam biçimi davranışları ölçeği toplam skoru, fiziksel aktivite faktör skoru, Lawton Broady skoru, sağlık sorumluluğu faktör skoru, beslenme faktörü skoru, menevi gelişim skoru, kişiler arası ilişkiler faktör skoru, stres yönetim faktör skorlarından demans hastalarını en iyi tanımlayan skorlamanın bartel (p < 0,05) skoru olduğu belirlendi. 
TARTIŞMA: Artmış eğitim düzeyi, yüksek sosyoekonomik düzey, geçmişte psikiyatrik hastalık öyküsünün olmaması, ailede demans hastalığı öyküsü ve kayıp olmaması, işitme ve görme gibi duyusal işlevlerin sağlıklı olması, genel anesteziye maruz kalmamak, düzenli fiziksel aktivite, yüksek sağlık sorumluluğu, sağlıklı beslenme ve başarılı stres yönetimi gibi sağlıklı yaşam biçimi davranışlarının benimsenmesi Alzheimer Hastalığı gelişim riskini azaltabilir. Araştırmamızdaki vaka sayısının azlığı, sağlıklı yaşam biçimi gibi bazı ölçek skorlarının, geçmişe dönük olarak hasta yakınından alınan bilgiler ışığında puanlanması, verilerin geçmişe dönük tıbbi dokümantasyonlardan ziyade hasta yakınından alınan bilgilere dayanması, hastalığın gelişiminde çoklu değişkenlerin rol oynaması Alzheimer hastalığı için sağlıklı risk profili oluşturulmasının önündeki engellerden bazılarıdır. Kesin risk faktörlerinin belirlenmesi ve hastalıktan koruyucu kılavuzların oluşturulması ve alınacak önlemlerin belirlenebilmesi için; Çok daha geniş popülasyon oranına sahip,  kişilerin orta yaşlardan itibaren düzenli tıbbi takibe alınacağı, ayrıntılı fiziksel ve bilişsel takiplerinin yapılacağı, risk faktörlerinin geniş tutulacağı, çok merkezli, prospektif çalışmalara ihtiyaç vardır. Kısıtlılıklarına rağmen çalışmamızın, psikiyatristler olarak ülkemizde sınırlı ilgi gösterdiğimiz bu alana dikkat çekmesi, artan bir şekilde, ciddi toplumsal ve sosyoekonomik sorunları beraberinde getiren bu hastalık için  risk  faktörlerinin belirlenip,  koruyucu önlemlerin oluşturulması için bir adım olduğunu düşünmekteyiz.

Abstract:
OBJECTIVE: This study has been aim to demostrate the effects of demographics features, socioeconomic conditions, physical health and lifestyle on Alzheimer's disease.
METHODS: 59 patients who have been diagnosed with Alzheimer's disease according to DSM-IV diagnostic criterias and 59 healthy patients that have been referred to Bakırköy Mental Health and Neurological Diseases Training and Research Hospital have been included to study. All of the applicants' ages were 65 or over. MMSE, geriatric depression scale, global assessment scale, functional assessment scales have been apllied to the patients.  With the geropsychiatric interview form all the participants have been evaluated in terms of  demographic features, socioeconomic conditions, physical wellbeing, nutrition and life style. Patients with dementia diagnose and healthy control subjects have been compared.
FINDINGS: That are statistically significant in Alzheimer's disease diagnosed patients compared to control group are: number of educational years were lower (p=0.000), ratio of being single or widow were higher (p=0.000), number of children were higher (p=0.002), ratio of having monthly payment lower than 1000 lira were higher (p=0.000), ratio of having property were lower (p=0.000), ratio of having psychiatric disease were higher (p=0.000)  having deceased members within the family were higher (p=0.000). Loss in visiual and auditory senses were statistically higher in patient group (p=0.000). Ratio of having physical illness (p=0.016) and use of medication (p=0.010) were higher in patient group. History of past operations (p=0.014), general anesthesia (p=0.022) and alcohol usage (p=0.012) were higher in dementia group. Healthy life style behaviours scale total score (p=0.000), physical activity (p=0.000), health responsibility (p=0.000), nutrition (p=0.019) and stress management (p=0.000) subscale scores were higher in Alzheimer's disease diagnosed group.  Among global detoriation scale scores, funtional evaluation staging scores, Bartel scores, healthy life style behaviours scale total scores, physical activity factor scores, Lawton Broady scores, health responsibility factor scores, nutrition factor scores, spiritual development scores, ınterpersonal relations factor scores, stress management factor scores; we found that bartel scores (p< 0,05) were the most representitive scores in terms of identification of dementia patients.
CONCLUSION : Having higher education status, high socioeconomic levels, having no dementia history within the family and no deceased members of the family, healthy auditory and visual sensations, no history of general ansthesia and adopting healthy life style behaviours like regular physical exercises, high health responsibility, healthy nutrition and stress management might be preventive against development of Alzheimer Disease. Small number of participants, having answers for scales like healthy life style behaviours from patient relatives with asking retrospective questions, collecting data by gathering information from patient relatives rather than looking at patient's retrospective medical records,  multifactorial nature of Alzheimer's Disease was one of the problems against developing a healthy risk profile of the disease.  In order to identify precise risk factors, developing guidelines for prevention of the disease and identification of preventions; we need to investigate wide range of risk factors in multi-instutional prospective studies with greater number of population that includes all the medical data from their middle ages, detailed physical and mental follow ups. As we are the psychiatrists, despite its restrictions we think that our study brings attention to a subject that we give limited attention and plays a key role in identification of risk factors and establishing protective measures in a disease that grows in number and causing serious communial and socioeconomic problems.