Isparta koşullarında bazı oleik ve linoleik asit içeren yağlık hibrit ayçiçeği (Helianthus annuus L.) çeşitlerinin verim ve kalite özelliklerinin belirlenmesi
The investigation of agronomic and quality characters of some oleic and linoleic type hybrid sunflower (Helianthus annuus L.) cultivars in Isparta condition
Yazar: SERPİL GÜLTEKİN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. SABRİ ERBAŞ
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı / Endüstri Bitkileri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Ayçiçeği = Sunflower ; Ayçiçeği tablası = Sunflower head ; Ayçiçeği tohumu = Sunflower seed

Özet:
Bu araştırma, 2016 yılında Isparta koşullarında oleik ve linoleik asit içeren bazı yağlık hibrit ayçiçeği (Helianthus annuus L.) çeşitlerinin verim ve kalite özelliklerinin incelenmesi amacıyla yürütülmüştür. Araştırmada 16 yağlık hibrit ayçiçeği çeşitleri [Hornet, Duet CL, Reyna, Sirena, Kaan, LG5400HO, Oliva CL, P63LL48, PR63F73, LG5542CL CL, LG5485, LG5580, Bosfora, TR 3080, Sanay (NX 10797) ve 08 TR 003] materyal olarak kullanılmıştır. Çeşitler tesadüf blokları deneme desenine göre 3 tekerrürlü olarak ekilmişlerdir. Çiçeklenme döneminde ve olgunlaşma sonrası hasat edilen bitkilerde çiçeklenme gün sayısı (gün), fizyolojik olum zamanı (gün), bitki boyu (cm), tabla çapı (cm), bin tane ağırlığı (g), dolu tohum oranı (%), kabuk oranı (%), tohum verimi (kg/da) ve yağ verimi (kg/da) gibi verim özellikleri ile kabuk oranı (%), yağ oranı (%) ve yağ asitleri kompozisyonu (%) gibi kalite özellikleri incelenmiştir. Elde edilen bulgulara göre; incelenen bütün özellikler bakımından çeşitler arasında istatistiksel farklılıkların olduğu belirlenmiştir.
Çeşitlerin çiçeklenme gün sayıları ve fizyolojik olum zamanları sırasıyla 79.3-87.7 gün ve 109.3-117.7 gün arasında değişim göstermiştir. En yüksek bin tane ağırlığı LG5485 (87.3 g) çeşidinden, tohum ve yağ verimi LG5542CL (sırasıyla 422.3-193.7 kg/da) çeşidinden elde edilmişir. Oliva CL (% 49.1) çeşidi en yüksek yağ oranına sahip iken, bunu sırasıyla P63LL48 (% 48.4), Hornet (% 47.0), Sirena (% 46.8) Reyna (% 46.7), LG5542CL (% 45.9) ve PR63F73 (% 45.5) çeşitleri takip etmiştir. Yağ asitleri incelendiğinde en yüksek oleik asit oranı Duet CL (% 86.1), LG5400HO (% 85.2) ve Oliva CL (% 84.6) çeşitlerinden elde edilirken, geriye kalan çeşitlerin yüksek oranda linoleik asit içerdikleri gözlenmiştir. Araştırma sonuçlarına göre, tohum ve yağ verimi bakımından LG5542CL çeşidinin, yağ oranı bakımından ise Oliva CL çeşidinin öne çıktığı görülmektedir. Diğer taraftan oleik asit tipi çeşitler içerisinde özellikle tohum ve yağ verimi ile yağ oranı da dikkate alınarak Duet CL çeşidinin daha yüksek değerler verdiği gözlenmiştir.

Anahtar kelimeler: Ayçiçeği, çeşit, adaptasyon, verim, kalite

Abstract:
The present research was conducted to investiged the agronomic and quality characters of some oleic and linoleic type hybrid sunflower (Helianthus annuus L.) cultıvars in Isparta condition in 2016. Sixteen hybrid sunflower cultivars [Hornet, Duet CL, Reyna, Sirena, Kaan, LG5400HO, Oliva CL, P63LL48, PR63F73, LG5542CL CL, LG5485, LG5580, Bosfora, TR 3080, Sanay (NX 10797) and 08 TR 003] were used as the plant material. The experiment was evaluated in a randomized complete block design with three replications. Flowering time (day), maturiting time (day), plant height (cm), head diameter (mm), thousand seed weight (g), full seed ratio (%), hull content (%), seed and oil yield (kg/da), oil content (%) and fatty acid composition (%) at flowering and maturing time were investigated. According to the results, the differences among the hybrides were found statistically significant (P<0.01) for all characteristics.
The time to flowering and maturation of the hybrids ranged from 79.3-87.7 and 109.3-117.7 days, respectively. While the highest thousand seed weight was determined in LG5485 (87.3 g), the highest seed and oil yield were in LG5542CL (422.3-193.7 kg/da, respectively). Oliva CL had the highest values for oil content and followed by P63LL48 (48.4 %), Hornet (47.0 %), Sirena (46.8 %), Reyna (46.7 %), LG5542CL (45.9 %) and PR63F73 (45.5 %). When fatty acid compositions considered, the highest oleic acid content was obtained from Duet CL (86.1 %), LG5400HO (85.2 %) and Oliva CL (84.6 %), the rest cultivars were contained highly linoleic acid. According to the results, it appears to have come forward LG5542CL for seed and oil yield and Oliva CL for oil content. On the other hand, when the seed and oil yield and oil content were especially taken into consideration, Duet CL gave higher values among the oleic acid type cultivars.

Keywords: Sunflower, cultivar, adaptation, yield, quality