Türkiye'de bütçe açıklarının sürdürülebilirliğinde iç borçlanmanın rolü: 1994 - 2013 Dönemi
The role of the domestic debt in the sustainability of budget deficits in Turkey: 1994 - 2013 Period
Yazar: MEHMET DAĞ
Danışman: PROF. DR. KAMİL TÜĞEN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı / Maliye Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Ekonomi = Economics ; Maliye = Finance
Dizin: Borçlanma = Borrowing ; Bütçe = Budget ; Bütçe açıkları = Budget deficits ; Bütçe politikaları = Budget policies ; Faiz dışı fazla = Primary surplus ; Finansman = Financing ; Sürdürülebilirlik = Sustainability ; İç borçlanma = Domestic borrowing

Özet:
Modern devlet anlayışının bir gereği olarak ekonomide kamu kesiminin hacmi artmış ve kamu harcamaları hızla büyümüştür. 1929 Dünya Ekonomik Krizi sonrasında bütçe açıklarının bir ekonomi politikası aracı olarak kullanılması ekonomide çeşitli sorunlara yol açmıştır. Çoğu gelişmekte olan ülkede olduğu gibi Türkiye'de de özellikle 1980 sonrası dönemde bütçe açıkları ekonomik istikrarsızlığın temel nedeni olmuştur. Hükümetlerin açıkların finansmanında sık sık iç borçlanmaya başvurması nedeniyle bütçe açıklarının gelişimi olumsuz yönde etkilenmiş ve 1990'lı yıllar itibarıyla bütçe açıkları sürdürülemez hale gelmiştir. 
Çalışmada öncelikle bütçe açıkları teorik boyutuyla ele alınarak, ekonomik etkileri ve finansmanının sürdürülebilirliği açısından incelenmiştir. Daha sonra kamu açıklarının sürdürülebilirliğini ölçmek için kullanılan yöntemler hakkında bilgi verilmiştir. Çalışmanın son kısmında ise Türkiye'de bütçe açıklarının gelişimi, nedenleri ve finansmanı hakkında bilgi verilmiştir. Yine bu çalışmada dönemler arası bütçe kısıtı yaklaşımı çerçevesinde ele alınan dönem itibarıyla bütçe açıklarının sürdürülebilirliğinde iç borçlanmanın rolü ampirik olarak analiz edilmiştir. Bu amaçla öncelikle iç borç stoku ve faiz dışı fazla serilerine birim kök testi uygulanmıştır. Serilerin doğrusal olmadığının tespiti sonrasında doğrusal olmayan zaman serileri için uygulanan Caner-Hansen Birim Kök Testi ve TAR Analizi (Threshold Autoregressive) her bir zaman serisi incelenmiştir. Seriler arasındaki uzun dönem ilişkisinin analizi için Hansen-Seo Eştümleşme Testi kullanılmıştır. Uygulanan bu testler sonucunda Faiz Dışı Fazla serisinin ve dolayısıyla bütçe açıklarının iç borçlanmayla sürdürülebilirliği için gerekli eşik değerin % 0,0039 olduğu tespit edilmiştir. Çalışmada varılan bir diğer bulgu ise faiz oranlarındaki değişimlerin iç borç stoku ve bütçe açıklarının sürdürülebilirliği arasındaki ilişkiyi ekonomik büyüme performansıyla bağlantılı bir şekilde etkilediğidir.

Abstract:
As a requirement of the modern state the role of the public sector in the economy has increased and public spending has grown rapidly. After the 1929 World Economic Crisis the use of budget deficits as an instrument of economic policy has led to various problems. In Turkey, as in many developing countries, especially in the period after 1980 the budget deficits have become the main reason for the economic instability. Financing of government deficits by using domestic borrowing adversely affected the development of the budget deficit and in 1990s, budget decifits have become unsustainable. 
The study dealt primarily with the size of the budget deficits in terms of theoretical, economic impacts and sustainability of budget deficits are discussed in terms of sustainability. Then, information about the methods to measure the sustainability of public deficits are given. In the last part of the study, the information about the development of budget deficits in Turkey, the reasons and financing methods are given. In this study, within the framework of intertemporal budget constraint the role of the domestic borowing in the sustainability of budget deficits is analyzed empirically. For this purpose the unit root tests are applied to the domestic debt stock and primary balance time series. After determining whether the series are linear or nonlinear, each time series are examined by applying Caner-Hansen Unit Root Test and TAR Analysis (Threshold Autoregressive). The long-term relationship between the series are examined by the Hansen-Seo Cointegration Test. According to the result of this test applied to the primary balance and domestic debt stock series,  the threshold value necessary for necessary for the sustainability of budget deficits was determined to be 0,0039 %. Another important finding in this study is, the changes in interest rates are affecting the relationship between the budget deficits and domestic debt stock in relation with the economic growth performance.