Doğal karar verme: Pilotlar üzerine bir araştırma
Natural decision-making: A research on pilots
Yazar: BURCU ERİKCİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ OKAN YAŞAR
Bahçeşehir Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Sivil Havacılık = Civil Aviation ; İşletme = Business Administration
Dizin: Karar verme = Decision making ; Karar verme stilleri = Decision making styles ; Karar verme süreci = Decision making process ; Pilotlar = Pilots

Özet:
Bu araştırmanın temel amacı, pilotların karar verme davranışını Doğal Karar Verme
(DKV) süreçleriyle anlamak ve yazında tanımlı diğer karar süreçleriyle ilişkisini
açıklamaktır. Geleneksel karar alma modelleri, her türlü karar bağlamında geçerli
değildir ve birçok kritik faktörü dikkate almaz. Bu faktörler şunlardır: zaman baskısı,
kararın hayati sonuçları, personel deneyimi, takım koordinasyonu için gereksinimler,
bağlamsal karmaşıklık, dinamik (sürekli değişen) koşullar, belirsiz ipuçları, eksik ve
güvenilmez bilgiler ve kötü tanımlanmış hedefler. Araştırmanın amacına en uygun
olduğu düşünülen karma yöntem desenlerinden eşzamanlı iç içe geçmiş tasarım
deseni kullanılmıştır. Bu desende nicel ve nitel veriler aynı anda toplanmış, nitel
veriler NVivo 11, nicel veriler ise SPSS 24 programlarıyla analiz edilmiştir. Nitel
verilerin elde edildiği çalışma grubunu birinci ve ikinci kaptan konumundaki 12 pilot
oluşturmaktadır. Nitel veriler yarı yapılandırılmış mülakat neticesinde elde
edilmiştir. Nicel verilerin örneklem grubunu İstanbul'da 3 farklı havayolu şirketinde
çalışan 223 pilot oluşturmaktadır. Araştırmanın örnekleme yönteminde basit seçkisiz
örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Ölçeme aracı olarak Sundu ve Yaşar (2020)
tarafından geliştirilen Doğal Karar Verme ölçeği ile Scott ve Bruce (1995) tarafından
geliştirilen ve Taşdelen (2002) tarafından Türkçeye uyarlanan Karar Verme Stilleri
ölçeği kullanılmıştır. Nitel verilerin analizi neticesinde; bilgi kaynağı, kararı
etkileyen faktörler, doğru karar ve kriteri, karar durumunun yapısı, kararın nasıl
verildiği, stres kaynakları adında altı tema elde edilmiştir. Temalar ve temalara ait
kavramlar, pilotların DKV modeline uygun davranış gösterdikleri, bilgi kaynağı
olarak sıkça tecrübelerini, kararlarında sezgisel süreçleri kullandıklarını göstermiştir.
Ayrıca nicel analiz neticesinde DKV'nin en çok sezgisel karar verme ve kendiliğinden karar verme stilleri ile anlamlı ilişkili olduğu tespit edilmiştir. Bulgular
neticesinde araştırmacılar, uygulayıcılar ve eğitimciler için önerilerde bulunulmuştur.
Anahtar Kelimeler: Karar verme davranışı, Doğal karar verme, Pilot Karar Verme,
Karar verme stilleri

Abstract:
The main purpose of this research is to understand the decision-making behavior of
pilots with Natural Decision Making (NDM) processes and to explain their
relationship with other decision processes defined in the literature. Traditional
decision-making models are not valid in any decision context and do not consider
many critical factors. These factors are: time pressure, vital consequences of the
decision, staff experience, requirements for team coordination, contextual
complexity, dynamic (constantly changing) conditions, ambiguous clues, incomplete
and unreliable information, and poorly defined goals. Simultaneous mix design
patterns, which are considered to be the most suitable for the purpose of the research,
were used. In this design, quantitative and qualitative data were collected
concurrently, qualitative data were analyzed with NVivo 11 and quantitative data
were analyzed with SPSS 24 programs. 12 pilots in the first and second captain
position constitute the working group. Qualitative data were obtained through a
semi-structured interview. The sample of the quantitative data consists of 223 pilots
working in 3 different airline companies in Istanbul. Simple random sampling
method was used in the sampling of the research. The NDM Scale developed by
Sundu and Yaşar (2020) and the Decision-Making Styles scale developed by Scott
and Bruce (1995) and adapted to Turkish by Taşdelen (2002) were used as
measurement tools. As a result of the analysis of qualitative data; six themes, namely
the source of information, factors affecting the decision, the correct decision and
criterion, the structure of the decision state, how the decision was made, and stress
sources were obtained. Themes and thematic concepts have shown that pilots behave
in accordance with the NDM model, often use their experience as a source of information, and intuitive processes in their decisions. In addition, as a result of
quantitative analysis, it has been determined that NDM is mostly associated with
intuitive decision making and spontaneous decision-making styles. As a result of the
findings, suggestions were made for researchers, practitioners and educators.
Keywords: Decision making behavior, Naturalistic decision making, Pilot Decision
Making, Decision making styles