Türk şizofreni hastalarının dil kullanımı:Tümce türleri açısından inceleme
Language use of Turkish schizophrenia patients: An analysis of sentence types
Yazar: AYŞEGÜL ÖZCAN
Danışman: PROF. DR. GÜLMİRA KURUOĞLU
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Genel Dilbilim Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Dilbilim = Linguistics
Dizin: Cümle = Sentence ; Cümle yapısı = Sentence structure ; Dil kullanımı = Language usage ; Şizofreni = Schizophrenia

Özet:
Dilsel sorunlar ruhsal bir hastalık olan şizofrenide gözlemlenen özelliklerden biridir. Şizofreni hastalığında görülen dilsel sapmaları göz önünde bulundurarak yapılan bu çalışmanın ilk amacı, şizofreni hastalarının konuşmalarında üretmiş oldukları tümcelerin ortalama tümce uzunluklarını belirlemek, bu tümceleri; yapı, anlam ve yüklem açısından incelemek ve sağlıklı bireylerin ürettikleri tümcelerle karşılaştırmaktır. Çalışmanın ikinci amacı ise her iki denek grubunun kullandıkları tümce sayılarının resim anlatım, resimli öykü anlatım, konulu sözel anlatım ve serbest sorulu sözel anlatım testlerinde farklılık gösterip göstermediğini ortaya çıkarmak ve testlerin deneklerin konuşma miktarını etkileyip etkilemediğini belirlemektir. Bu bağlamda yapılan bu çalışmanın veritabanı Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı 4'te (DSM-4) yer alan maddelere göre şizofreni tanısı alan 50 hastanın ve bu hastalarla yaş, cinsiyet ve eğitim düzeyi bakımından eşleştirilmiş 50 sağlıklı bireyin üretmiş oldukları tümcelerden oluşmaktadır. Çalışmada deneklerin anlatı becerileri; resim anlatım testi, resimli öykü anlatım testi, konulu sözel anlatım testi ve serbest sorulu sözel anlatım testi olmak üzere dört test ile değerlendirilmiştir. Her hasta ile yaklaşık 8-10 dakika görüşülerek hastaların yanıtları kaydedilmiş ve elde edilen ses kayıtları Du Bois ve diğerleri (1991) tarafından oluşturulmuş semboller esas alınarak çevriyazıya dönüştürülmüştür. Yapılan istatistiksel ve dilsel çözümlemeler sonucunda şizofreni hastaları tümce türleri ve yapıları açısından sağlıklı bireylerden anlamlı düzeyde farklılıklar göstermiştir. Elde edilen bulgular, şizofreni hastalarının konuşmalarında sağlıklı bireylerden daha kısa tümce kurduklarını, tümce yapısı bakımından basit ve sıralı tümceleri, tümce anlamı bakımından olumsuz tümceleri, tümce yüklemi bakımından ise ad tümcelerini tercih ettiklerini göstermiştir.


Anahtar Kelimeler: Şizofreni, tümce, tümce yapısı, tümce anlamı, tümce yüklemi, dil bozukluğu, düşünce bozukluğu

Abstract:
Language disorder is one of the most significant symptom domains which characterize Schizophrenia Disorder. The aim of the present study which has been carried out by taking into consideration these language problems is to investigate and compare the schizophrenic patients' and control group's speech  in terms of average sentence length, sentence types and structure. After this analysis, the relationship between the sentence length and the tests applied has been investigated to determine whether the tests have an effect on speech amount. Fifty patients with schizophrenia, who have been diagnosed according to DSM-IV criteria were included into the study and compared to fifty healthy subjects, who have been matched for age, sex and education level with the patients, have participated in the study.  The subjects' speech  has been  evaluated by using four tests which  are picture description test, picture story telling test, subject-based narration test, free verbal narration test. The data consist of 8-10 minute recorded interviews.  The recordings have been transcribed based on Du Bois' Discourse Transcription Symbols. As a result of the statistical  and linguistic analyses, significant differences between sentence types' of schizophrenic patients' and healthy subjects' speech have been observed. The results indicate that schizophrenia patients use shorter sentences compared to healthy subjects. It is also observed that the patients used simple and coordinated sentences in terms of structure; negative sentences in terms of meaning and nominal sentences in terms of predicate.


Keywords: Schizophrenia, sentence, sentence structure, meaning, predicate, language disorder, thought disorder