Türkiye'de faaliyet gösteren bağımsız denetim şirketlerinin denetim kalitesi göstergelerine uyumu üzerine bir araştırma
A research on compliance audit quality indicators of the independent auditing firms in Turkey
Yazar: EMRAH YILDIZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ CANER ATIŞ
Mersin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Bağımsız denetim = Independent audit ; Bağımsız denetim kuruluşları = Independent auditing companies ; Denetim = Control ; Denetim standartları = Auditing standards ; Kalite = Quality ; Kalite kontrol = Quality control

Özet:
İşletmelerin faaliyet dönemlerine ilişkin yayımladıkları finansal tabloların ilgili kullanıcılar tarafından doğruluğunun ve kalitesinin öneminin ortaya çıkmasıyla bağımsız denetim faaliyeti daha önemli hale gelmiştir. Önemli muhasebe skandalları ile karşılaşılması, bağımsız denetim şirketleri ve denetim faaliyetleri ile ilgili birçok eksiklik olduğunu göstermiştir. Bu nedenle bağımsız denetim şirketlerinin denetlenmesi ve bağımsız denetim kalitesinin sağlanması için ilgili kurumlar kurulmuş ve kanunlar çıkarılmıştır. Devam eden süreçte denetim kalitesinin ölçümü için çalışmalar yapılmaya başlanmıştır. Bu çalışmalar birçok ülke ve yetkili kuruluşları tarafından denetim kalitesinin ölçülebilmesi için nicel göstergeler önerilmesi ile gerçekleşmiştir. PCAOB 2015 yılında üç ana bölümde toplam 28 denetim kalitesi göstergesi yayımlamıştır. Göstergelerin kullanımına başlaması ile tüm denetim faaliyetlerinin aynı çerçevede değerlendirilmesi amaçlanmakta ve denetim kalitesinin şirketler arasında karşılaştırılabilir olması beklenmektedir. Birçok ülkede yayımlanan göstergelerin zaman içinde Türkiye'de de uygulamaya konulması beklenmektedir. Bu doğrultuda, çalışmada denetim kalitesi göstergeleri ile ilgili hükümlerin Türkiye'de faaliyet gösteren denetim şirketleri tarafından kullanılma durumu tespit edilmeye çalışılmıştır. Denetim kalitesi göstergelerinin KKS 1 başta olmak üzere bağımsız denetimle ilgili yönetmelik veya standartlardaki kullanımlarla benzerlikleri olup olmadığını ve denetim kalitesi göstergesi adı altında olmasa da bağımsız denetim şirketlerinin bu gösterge ölçümlerine ilişkin içerikleri uygulama durumlarını tespit etmek amacıyla anket çalışması gerçekleştirilmiştir. Anket soruları PCAOB tarafından yayımlanan 28 denetim kalitesi göstergesinin kullanım durumunu tespit etmeye yönelik sorulardan oluşturulmuştur. KKS 1'de yer alan maddeler anket soruları ile incelenmiş ve 15 denetim kalitesi göstergesine ait anket sorusunun KKS 1'de yer aldığı belirlenmiştir. Anket sonuçlarına göre ise 18 denetim kalitesi göstergesinin kullanımının yüksek oranda gerçekleştiği tespit edilmiştir. Denetim şirketi türüne göre yapılan karşılaştırmalarda da uluslararası ağa dâhil olan şirketlerle, sadece ulusal düzeyde olan şirketler arasında birçok gösterge uygulaması bakımından farklılık tespit edilmiştir. Yani uluslararası ağa dâhil firmaların denetim faaliyetine ilişkin uygulamalarının daha kapsamlı olduğu görülmüştür. KKS 1 ile uyumlu olması ve hali hazırda kullanılması nedeniyle ve diğer ülkelerdeki ortak kullanılan göstergeler ve denetim şirketi türlerine göre değerlendirme yapıldığında, 16 denetim kalitesi göstergesinin Türkiye'de uygulamaya konulabileceği önerilmektedir.

Abstract:
Independent audit activity has become more crucial with the emergence of the importance of the accuracy and quality of the financial statements published by the companies regarding their activity periods for the relevant users. The occurrence of significant accounting scandals demonstrate that there are many deficiencies in independent audit firms and their audit activities. Therefore, related institutions are established and laws are enacted to inspect audit institutions and to assure the independent audit quality.  In the ongoing process, studies have been started to measure audit quality. These studies were carried out by the proposing quantitative indicators to measure the quality of the audit conducted by the authorized institutions of many countries. PCAOB published a total of 28 audit quality indicators in three main sections in 2015. Beginning to use the indicators aim to evaluate all audit activities within the same framework and the expectation is to compare the audit quality between companies. It is expected that audit quality indicators published in many countries will be practised in Turkey in time. In the study, accordingly, it was tried to determine whether the adjustments on audit quality indicators are used by audit firms in Turkey. In this study, accordingly, it is intended to determine whether audit quality indicators and related regulations are used by audit firms.  A survey was conducted to figüre out whether there is a similarity between the audit quality indicators, especially ISQC 1, and regulations and standards regarding the independent audit. Additionally, this survey was designed to find out the implementation status of the contents regarding the indicator measurements followed by independent audit firms even if they are not under the title of audit quality indicators. The survey was composed of questions aimed at determining the usage status of 28 audit quality indicators published by PCAOB. The items in ISQC 1 were examined with survey questions and it was determined that 15 audit quality indicators falled into in ISQC 1. According to the survey results, it was concluded that 18 audit quality indicators were used at a high rate. The difference was found out in terms of many indicator applications between companies in the international audit network and only at national level companies in comparisons based on the types of audit firms. In other words, it has been ascertained that the practices of companies included in the international audit network regarding audit activities are more comprehensive. When common indicators in other countries and analysis based on types of audit firms are taken into consideration, it is suggested that 16 audit quality indicators can be put into practice in Turkey as they are compatible with ISQC 1 and are currently used by various audit firms.