Kitcher'ın bilimsel değişim anlayışının değerlendirilmesi
Evaluation of Kitcher's understanding of scientific change
Yazar: YUSUF BARAN DOĞAN
Danışman: PROF. DR. MEHMET CEM KAMÖZÜT
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı / Felsefe Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Felsefe = Philosophy

Özet:
1950'li yıllara kadar, Kitcher'ın "Efsane" olarak adlandırdığı bir bilim anlayışı hakimdi. Efsane'nin bilim anlayışı çarpık bir bilim imgesi sunar. Efsane'nin bilim anlayışına göre bilimin tek bir hedefi var, o da doğruluktur. Modern bilimin de hedefi doğruluk olmakla beraber Efsane'nin bilim anlayışının doğruluk tasviri farklıdır. Bu anlayışa göre bizden bağımsız bir gerçeklik var ve bilim zaman içerisinde bu gerçeklik hakkındaki doğruluğa yaklaşmaktadır. Bu görüş, Kuhn'un Bilimsel Devrimlerin Yapısı adlı eseriyle birlikte tamamen çürütülmüştür. Kuhn ve çağdaşları tarafından Efsane'nin bilim anlayışı eleştirilmekle beraber Kitcher, Efsane'nin bilim anlayışının bazı düşüncelerini değerli bulmaktadır. Bu sebeple, Efsane'nin bilim anlayışından kalan boşluğu, kendisinin önerdiği yeni bir bilim anlayışıyla doldurmak istemektedir. Kitcher, Efsane'nin bizden bağımsız gerçeklik hakkındaki iddiasını sürdürür. Kitcher'ın bilimsel gerçekçi anlayışına göre insan zihninden bağımsız bir gerçeklik vardır ve bilimsel teorilerin doğru bilgi iddialarını, doğruluğun karşılık gelmesi teorisi üzerinde temellendirir. Kitcher, erken dönem görüşlerinde bilimin birikimsel ilerlediğini savunur ve Efsane'nin bilim anlayışı gibi monist bir bilim anlayışına sahiptir. Daha sonradan, bilimin ilerlemesini en iyi faydacı ilerleme olarak anlayabileceğimizi savunur. Buna göre, bilim problemlerin üstesinden gelerek ilerlemektedir. Kitcher'da, monist bilim anlayışının yerini çoğulcu bilim anlayışı almaktadır. Harita analojisi kullanarak hem çoğulcu bilim anlayışını hem de önemli doğrular kavramını açıklamaktadır. Harita analojisinin çoğulcu özelliği, gerçekliğin tek bir temsili olmamasıdır. Kitcher, bilim insanlarının herhangi bir doğruyla değil önemli doğrularla ilgilendiğini savunur. Kitcher ayrıca, bilimin gözlemlenemeyen varlıklar hakkındaki kabullerinin aynı türden kabuller olmadığını iddia eder. İşleyen kabuller ve varsayılan kabuller olmak üzere iki tür kabul vardır. İşleyen kabuller, bilimsel teorinin problem çözmesinde doğrudan kullanılmaktadır ve ölçülebilirler (örn., atomlar). Varsayılan kabuller ise hiçbir şekilde problem çözmede kullanılmamaktadır. Kitcher'a göre kötümser tümevarımcıların eleştirisi varsayılan kabullere yöneliktir. Böylece Kitcher, gerçekçiliği ve faydacı ilerlemeyi savunmaktadır. Bunu sağladıktan sonra, bilimsel araştırma programını belirleyecek ideal müzakere sürecini gerekçelendirmektedir. Bu düşünceye göre, insanlığın değerlerini, tercihlerini ve önceliklerini temsil eden ideal müzakereciler tarafından araştırma programına karar verilecektir. Bilimsel araştırma programının sonucunda elde edilmesi arzu edilen önemli doğrular, insanların değerleri, tercihleri ve öncelikleriyle belirlenecektir. Kitcher, bu sürecin birebir aynısının gerçekte yapılmasını değil, sürecin rehber olmasını önermektedir. Dolayısıyla, ideal müzakere sürecinin kendisi değil sonuçları taklit edilmelidir. Sanki ideal müzakere süreci sonucunda elde ediliyormuş gibi gerçekte de araştırma programının belirleme süreci gerçekleşmelidir.

Abstract:
Until the 1950s, there was a conception of science that Kitcher called the "Legend". The Legend's view of science is far from the real science. According to the Legend's view of science, science has only one goal, and that is the truth. Although the goal of modern science is also truth, the Legend's understanding of truth is different. According to this view, there is a reality independent of human cognition and science approximate to the truth about this reality over time. This view was completely debunked by Kuhn's The Structure of Scientific Revolutions. Although Kuhn and his contemporaries criticized the Legend's view of science, Kitcher finds some of the ideas of the Legend's conception of science valuable. For this reason, he wants to fill the gap left by the Legend's view of science with a new view of science that he proposes. He continues the Legend's claim about reality independent of us. According to Kitcher's scientific realist view, there is a reality independent of the human cognition, and he justifies the claims of scientific theories about truth with correspondence theory of truth. In his early views, Kitcher holds a monist conception of science, like the Legend's view of science, in which science progresses cumulatively. Later, he argues that the progress of science can best be understood as pragmatic progress. According to this, science advances by overcoming problems. Kitcher, replaces the monist conception of science with a pluralist conception of science. Using the map analogy, he explains both the pluralist conception of science and the concept of significant truths. The pluralist feature of the map analogy is that there is no single representation of reality. Kitcher argues that scientist are interested in significant truths, not just any truths. Kitcher also claims that science's posits about unobservable entities are not the same kind of posits. There are two types of posits: working posits and presuppositional posits. Working posits are directly used in the problem solving schemata of the scientific theory and are measurable (e.g., atoms). Presuppositional posits are not used in problem solving schemata. According to Kitcher, the criticism of pessimistic inductivists are directed against presuppositional posits and not working posits. Thus, Kitcher advocates scientific realism and pragmatic progress. Having established this, he then justifies the ideal deliberation process that would determine the scientific research program. According to this idea, the search program would be decided by the ideal deliberators who represents and acknowledges people's values, preferences and priorities. Significant truths desired to be achieved as a result of the scientific research program would be determined by people's values, preferences and priorities. Kitcher does not propose that this process should be mirrored in reality, but that the process should be the guide. Thus, the results of the ideal deliberations should be mirrored, not the ideal deliberative process itself. The process of determining the research program should take place in reality, as if it were the result of the ideal deliberation.