Ortaokul öğrencilerinin bilimsel okuryazarlık düzeyleri ve bu düzeyi etkileyen faktörlerin fen bilimleri öğretmen görüşlerine göre incelenmesi
Investigating the factors affecting the scientific literacy levels of middle school students and evaluating the views of science teachers on the scientific literacy skills of their students
Yazar: YELİZ ELMA
Danışman: DOÇ. DR. DAVUT HOTAMAN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Son yıllarda bilimsel okuryazarlık kavramı gerek Milli Eğitim Bakanlığı kaynak ve kazanımlarında, gerekse fen alanında uygulanan kitlesel seviye belirleme araçlarında çokça önümüze çıkmakta ve bu anlamda öğrencilerin becerilerine önem verilmektedir. Bilimsel okuryazarlık becerilerini kazanmak bireyler için önemlidir çünkü bu beceriler bireylerin kişisel hayatına olumlu katkılar yapmakla birlikte toplumsal olarak da problemlerin çabuk çözülebilmesini sağlar ve genel yaşam kalitesini arttırır. Bilimsel okuryazarlık kavramının öne çıkan yansımalarından bazıları: fen ile alakalı konuların günlük hayata uyarlanabilmesi, fen ve teknolojinin doğası, bilimsel süreç becerileri ve fen-teknoloji-toplum ve çevre ilişkisi olarak sıralanabilir.
Bu çalışmada amaç; ortaokul öğrencilerinin bilimsel okuryazarlık düzeyleriyle ilgili fen bilimleri öğretmenlerinin algılarını değerlendirmek ve öğrencilerin bilimsel okuryazarlık düzeyini geliştirmek için öğretmenlerin önerilerini almaktır.   
Bu çalışma, fen bilimleri öğretmenleriyle yapılan bireysel görüşmelere ve odak grup görüşmelerine dayanan nitel bir araştırmadır. Araştırma 'bilimsel okuryazarlık' kavramı üzerinde yoğunlaştığından, olgu bilim (fenomenoloji) desenindedir. Çalışma grubu amaçlı örnekleme yöntemlerinden, ölçüt örnekleme yöntemiyle belirlenmiştir. Çalışmanın katılımcıları Çanakkale İli, Merkez ilçesinde görev alan, en az beş yıllık tecrübeye sahip ve üç farklı okulda çalışmış olan fen bilimleri öğretmeninden oluşmaktadır. 14 bireysel görüşme ve 6 ve 5 kişiden oluşan iki farklı odak grupla yapılan görüşmelerde, araştırmacı tarafından geliştirilmiş yarı yapılandırılmış görüşme formu doldurularak ve ses kaydı yapılarak veriler toplanmıştır. Verilerin analizi nitel içerik analizi ile yapılmıştır. Çalışma sonucunda, öğretmenlerin bilimsel okuryazarlık konusunda genel ve doğru bir fikre sahip olduğu görülmüştür. Öğrencilerin okuryazarlık düzeylerinin yeterli olmadığı ve geliştirilmesi gerektiği yönünde hemfikir oluşurken, bilimsel okuryazarlığın gelişmesinde sınıf seviyesi, ders içeriği, kullanılan materyaller ve fiziksel yeterlilikler gibi faktörlerin etkili olduğu belirtilmiştir. Verilen öneriler doğrultusunda öğrencilerin bilimsel okuryazarlık düzeyini arttırmak için hem okul içi ve okul dışı faaliyetlerin zenginleştirilmesinin hem de aile ve sosyal çevrenin bu konuda destekçi olmasının gerekliliğine dair görüşler ortaya çıkmıştır.

Abstract:
In recent years, the concept of scientific literacy has frequently appeared in both the Ministry of National Education's resources and competencies, as well as in mass level assessment tools applied in the field of science. In this context, students' skills in this area are given significant importance. Gaining scientific literacy skills is essential for individuals because these skills not only positively contribute to their personal lives but also enable societal problems to be solved quickly and improve the overall quality of life. Some of the prominent reflections of the concept of scientific literacy can be listed as the adaptation of science-related subjects to daily life, the nature of science and technology, scientific process skills, and the relationship between science, technology, society, and the environment.
The aim of this study is to evaluate science teachers' perceptions of the scientific literacy levels of middle school students and to gather teachers' suggestions for improving students' scientific literacy levels. 
This study is a qualitative research based on individual interviews and focus group discussions with science teachers. Since the research focuses on the concept of 'scientific literacy', it is designed within the phenomenological framework. The study group was determined using the criterion sampling method, one of the purposeful sampling methods. The participants of the study consist of science teachers working in the Central district of Çanakkale, with at least five years of experience and having worked in three different schools. Data were collected through semi-structured interview forms developed by the researcher and through voice recordings in 14 individual interviews and two different focus groups consisting of 6 and 5 participants. The analysis of the data was carried out through qualitative content analysis. As a result of the study, it was found that teachers have a general and correct understanding of scientific literacy. While there was consensus that students' literacy levels are insufficient and need to be improved, it was also stated that factors such as grade level, lesson content, materials used, and physical adequacy play a role in the advancement of scientific literacy. Based on the suggestions provided, it was concluded that both in-school and out-of-school activities, as well as the support of family and social environment, are essential for improving students' scientific literacy levels.