Hz. Muhammed'in davetinde insan mefhumu ve insaniyet inşası
The notice of human and the construction of humanity at the invitation of the Prophet
Yazar: ABDULLAH SERVET YILMAZ
Danışman: DOÇ. DR. FAHRİ HOŞAB
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Din = Religion ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Cahiliye Dönemi = Jahiliyye Period ; Davet = Invitation ; Hz. Muhammed = Hz. Muhammed ; İnsan = Human ; İnsaniyetçilik = Humanitarianism ; İslamiyet = Islam

Özet:
Hz. Muhammed'in (sav) insan anlayışı ile onun, insanın fıtratına yerleştirilen insaniyet özelliklerini tespiti, tarifi, tavsifi ve inşası önemli bir konudur. Bunların ilmî mütalaalarla ortaya konulması sayesinde insan daha etraflı ve daha sıhhatli tanınacak, özünde yerleşik olan insanî hasletler keşfedilecek ve insanın kendisini gerçekleştirme kuvvesi tespit edilecektir. Bu değerlendirmeyi Câhiliye döneminin insan telakkisi ile Hz. Muhammed'in (sav) beyan ve tatbikatını mukayese ederek yapmak, konuyu daha müşahhas şekilde takdim etmeye katkı sunacaktır. Bunun için hadis/sünnet kaynaklarının taranması, bulunan verilerin tasnif edilmesi ve araştırma konusu doğrultusunda yorumlanması gerekmektedir. Bu sahada materyal olarak geniş bir rivayet müktesebatı mevcuttur. Bu rivayetlerde bazan bir metin, bazan bir cümle ve bazan de bir kelime ile insan ve onun öz benliğine atıf ve temasların olduğu görülmektedir. Söz konusu rivayetlerde, insan nevi hususunda İslâm öncesi dönem zâviyesinin ve Hz. Muhammed'in (sav) davet çalışmalarının geniş çerçevesinde insan ve yaratılışına dair konuların dağınık bir şekilde yer aldığı görülmektedir. Bu rivayetlerde, ayrıca onun, insana yönelik öğretim ve eğitim faaliyetlerinde, insaniyet gereklerini, mahiyetini ve hakikatini esas aldığı görülmektedir. 
Araştırmada başta insanın mahiyetinde yerleşik bulunan mânevî unsurların insanı insan kıldığı, bunların da temelde üç derece olarak süflî, tabii (normal) ve ulvî düzeyleri bulunduğu varsayıldı. Bu üç düzeyden tabii (normal) olanın, insanın varlık programı ve özüne tekabül ettiği, bunun insandaki isimlendirilmesinin "insaniyet" olabileceği değerlendirildi. Ayrıca insanda beşerî yapılanma süreçlerinin teşekkül ettiği, bunların; fert, toplum, devlet ve hilâfet aşamaları olduğu tespit edildi. Bunun da tıpkı insandaki mânevî unsurlar gibi toplum, devlet ve hilâfet safhalarında da süflî, tabii ve ulvî denilebilecek seviye ve düzeylerinin mevcut olduğu neticesine varıldı. Araştırmanın bütünlüğünde insan ve mahiyetinin Hz. Muhammed'in (sav) beyanlarıyla anlam kazandığı, tatbikatıyla da en güzel şeklini aldığı ortaya konulmaya çalışıldı.

Abstract:
The determination, description and construction of the Prophet's (p.b.h) human understanding and his human characteristics embedded in human nature is an important issue. Thanks to these scientific considerations, people will be recognized more comprehensively and more healthily, human traits embedded in their essence will be discovered, and the ability of man to realize himself will be determined. Making this evaluation by comparing the human view of the jahiliyyah period with the statements and practices of Muhammad (p.b.h.) will contribute to presenting the subject in a more concrete way. For this, it is necessary to scan the hadith/sunnah sources, to classify the data found and to interpret them in line with the research topic. In this field, there is an extensive narrative acquis as material. In these narrations, it is seen that there are references and contacts to the human being and his self, sometimes with a text, sometimes with a sentence and sometimes with a word. In the narrations in question, it is seen that the subjects related to man and his creation are scattered in the broad framework of the pre-Islamic period regarding the human nature and the Prophet's (p.b.h) invocation studies. In these narrations, it is also seen that he bases his human-oriented teaching and training activities on the humanity requirements, reality of human and thruth of humanity. 
In the research, In the beginning it was assumed that the spiritual elements, which are located in the essence of human make human human being, and that these basically have three levels as lowly, natural (normal) and sublime. It was evaluated that the natural (normal) one of these three levels corresponds to the existence program and essence of man, and that the naming of this in man could be "humanity". In addition, human structuring processes are formed, these; It has been determined that there are stages of individual, society, state and caliphate. It was concluded that just like the spiritual elements in human beings, there are levels and levels that can be called lowly, natural and lofty in the stages of society, state and caliphate. In the integrity of the research, It is tried to reveal that the human and his/her nature gained meaning with the statements of the Prophet (p.b.h.) and took the most beautiful form within his practice as well.