Son ilahi hitabın (Kur'ân) tarihselliği ve mesajının evrenselliği sorunu
The question of the historicity of the divine address (The Qur'an) and the universality of its message
Yazar: HATİCE KÜBRA İMAMOĞLUGİL
Danışman: PROF. DR. İLHAMİ GÜLER
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Kelam Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy

Özet:
Son İlahi mesaj (Kur'ân), evrenselliğini, hitaptan değil; sosyolojik bakımdan Arap toplumu aracılığıyla, onlara yüklenilen sorumluluktan kazanır. Bu bakımdan Tanrı'nın tarihte bir toplumda bulunan çeşitli insanlık durumlarına/hallerine müdahalesi, O'nun aynı zamanda tüm insanlığın muhtemel durum ve potansiyellerini hesap ederek konuştuğu anlamına gelmez. Hitap, nazil olduğu çağa yönelik olup hitabın lafzî delaleti tarihseldir. En genel anlamıyla Kur'ân, muhatabın aktüel durumuna yönelik bir söylemdir. Bir diğer bakış açısıyla ifadenin gücü, muhatabın orada olması ile doğrudan ilişkilidir. Son ilahi hitap olan Kur'ân'ı, nazil olduğu dönemde muhataplarının içinde bulunduğu ortamın şartlarını kapsayan coğrafi, tarihsel, sosyolojik, kültürel, antropolojik ve dilsel bağlamıyla ilişkilendirmek gerekir.
Öte yandan, son ilahi hitabın, hitap hinterlandını o dönem ve o topluluk ile sınırlamak sabit din- dinamik şeriat ayrımının önemine işaret etmektedir. Hitabın tarihselliği, hukuki, politik ve etik muhtevasının tümüyle nihai olmadığı varsayımına dayanmaktadır. Gerekçelerden biri, insanoğlunun tarihsel süreçte bilişsel, sosyal, kültürel ve ekonomik alanlarda yaşadığı değişim; diğeri ise bu değişime paralel olarak yaşadığı ahlaki gelişimdir. Dönemin Arapları, kendi koşullarında bir takım özel gündemlere sahiptir ve bu gündemler kimi hükümlerin arka planını teşkil eder. Sonraki nesiller için hükümleri anlamak ve uygulamak yeni oluşan şartlara ve içinde bulunulan dönemin kendi dinamiklerine bağlıdır. Kur'ân'ın hitap çerçevesinin sınırlarını doğru belirlemek, mesajın doğru anlaşılmasında ve yorumlanmasında önemli bir basamak olacaktır. Bu noktada araştırmamızın odağı, Tanrı'nın özel konuşmasında evrensel muhtevaya yer vermesinin hitabın tarihselliğini ne yönde etkilediği üzerinedir.

Abstract:
The Divine message (the Qur'an) gains its universality not from the form of address, but from the sociological responsibility placed on it through the Arab society. In this respect, God's intervention in various situation/nature of human in a society in history, does not mean that He also spoke by calculating the possible situations and potentials of all humanity. The address is to the era in which it was revealed, and the literal indication of the address is historical. In the most general sense, the Qur'an is a discourse about the present situation of the addressee. From another point of view, the power of expression is directly related to the presence of the addressee.
Based on this approach, it is necessary to associate the Qur'an, which is the last divine address, with its geographical, historical, sociological, cultural, anthropological and linguistic context, which includes the conditions of the environment in which its addressees were at the time of its revelation. The Arabs of the period had some special agendas in their own conditions, and these agendas formed the background of some provisions. Understanding and implementing the provisions for the next generations depends on the newly formed conditions and the dynamics of the current period. Determining the limits of the Qur'an's addressing frame correctly will be an important step in the correct understanding and interpretation of the message. At this point, the focus of our research is on how God's inclusion of universal content in his private speech affects the historicity of the address.