Yatırımcı duyarlılığının türev piyasa getirilerine olan etkisi: Endeks vadeli işlem sözleşmeleri üzerine bir araştırma
The effect of investor sentiment on derivatives market returns: An empirical research on stock index futures
Yazar: GÖZDE TÜRKMEN
Danışman: PROF. DR. YILDIRIM BEYAZIT ÖNAL
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Davranışsal finans = Behavioral finance ; Finansal risk = Financial risk ; Opsiyon piyasaları = Options markets ; Vadeli işlem piyasaları = Futures markets ; Vadeli işlem sözleşmeleri = Future contracts ; Yatırımcı davranışı = Investors behavior ; Yatırımcılar = Investors

Özet:
Finansal türev ürünler, piyasaların küreselleşmesi, finansal entegrasyon sürecinin hızlanarak devam etmesi, bilgisayar teknolojisi ve elektronik ticaretteki gelişmeler ile birlikte piyasa risklerinden korunabilmek için, yatırımcılar tarafından her geçen gün biraz daha fazla tercih edilen ürünler haline gelmişlerdir. 1997 yılında temelleri atılan ve Şubat 2005 tarihinde etkin bir şekilde faaliyete geçen Vadeli İşlemler ve Opsiyon Borsası; Borsa İstanbul'un çatısı altında 2015 yıl sonu itibarı ile günlük 2 milyar TL ve yıllık 90 milyon adedin üzerinde sözleşme bazında işlem hacmine ulaşarak, önemli bir başarıya sahip olmuştur. Tüm bu olumlu gelişmelere rağmen piyasalar, Fama (1970) tarafından ortaya konulan etkinlikten oldukça uzak görünmektedir. Klasik finans alanının temel hipotezlerinden biri olan Etkin Piyasalar Hipotezi ile açıklanamayan varlık getirileri, davranışsal finansın önemli teorilerinden biri olan yatırımcı duyarlılığı teorisi ile açıklanmaya çalışılmaktadır.  Temel bilgiye değil, söylentiye dayalı işlem yapan yatırımcıların varlığından kaynaklanan yatırımcı duyarlılığı üzerine yapılmış olan uygulamalı çalışmalar, piyasalarda duyarlılığın varlık fiyatlarını etkilediğini, dolayısıyla getirilerin belirli zamanlarda artıp, azalabildiğini ve yatırımcıların bu bilgi ile piyasanın üzerinde getiriler elde edebileceklerini ortaya koymuştur. Bu sebeple Türkiye Vadeli İşlem piyasalarında yatırımcı duyarlılığının etkisini araştırmak, gerek duyarlılığının sistematik olarak piyasayı etkileme gücünün olup olmadığının ortaya konması açısından, gerekse vadeli işlem sözleşmelerinin fiyat hareketlerini aydınlatması bakımından önem arz etmektedir. 
Bu çalışma, Nisan 2006- Nisan 2016 tarihleri arasında, yatırımcı duyarlılığının, Türkiye Vadeli İşlem Piyasasında işlem gören, endeks vadeli işlem sözleşme getirilerini etkileyip etkilemediğini araştırmayı amaçlamaktadır. Çalışmada klasik doğrusal regresyon yönteminden yararlanılmış ve analizlerde En Küçük Kareler tahmin yöntemi kullanılmıştır. Çalışmada kullanılan değişkenler; vadeli işlem piyasa getirilerini temsilen BIST 30 Endeks Vadeli İşlem Sözleşmelerinin getirileri; yatırımcı duyarlılığını temsilen ise duyarlılık endeksi, spekülasyon oranındaki değişim ve BIST 30 Endeks Vadeli İşlem Sözleşmelerinin getirilerinin oynaklığıdır. Analiz sonuçları incelendiğinde; üç bağımsız değişken de istatistiksel olarak anlamlı bulunmuş; endeks vadeli işlem sözleşme getirilerinin duyarlılık endeksindeki artışla aynı yönde, spekülasyon oranı ve oynaklık ile ise ters yönde ilişkili olduğu görülmüştür. Bununla birlikte, duyarlılık endeksi ile spekülasyon oranı ve oynaklığın, piyasalarda gözlenen yatırımcı duyarlılığını farklı şekillerde ölçtüğü, çalışmanın ortaya koyduğu bir diğer önemli sonuç olmaktadır. Çalışmanın bulgularının, gerek vadeli işlemler piyasasında işlem yapan yatırımcılara, gerekse kanun koyuculara yol göstermesi açısından oldukça önem taşıdığı düşünülmektedir.


Anahtar kelimeler: Türev piyasalar, vadeli işlem ve opsiyon piyasası, endeks vadeli işlem sözleşmeleri, yatırımcı duyarlılığı, klasik doğrusal regresyon analizi

Abstract:
Globalization of financial markets, accelerated financial integration process, developments in computer technology and electronic commerce in recent years, have led investors to depend on financial derivative products, in order to avoid market risks. Turkish derivatives markets has been effectively active since February 2005. Having such a young market with a trading volume of 2 billion TL and 90 million contracts per year as of the end of 2015, would indicate the rapid development of the derivatives market in Turkey. Despite all of these positive developments, financial markets in general, seems to depart from the efficiency that has been first presented by Fama (1970). Efficient Market Hypotheses, one of the main hypotheses of the classical finance theories, cannot not fully explain the asset returns, so investor sentiment theory that is one of the most important theories of behavioral finance, is trying to explain the fluctuations of asset returns and the divergence from fundamental values. Empirical studies on investor sentiment, which is stemming from the presence of investors who are not trading on fundamental information, have shown that sentiment in the markets affects asset prices, so that the returns would fluctuate at certain times and that investors who are holding this information, would benefit from abnormal returns on financial markets. Therefore, investigating the effect of investor sentiment on Turkish derivatives market is crucial in terms of clarifying whether sentiment is systematically affecting the stock index futures contracts' returns, as well as the price movements of those contracts. 
This study aims to investigate whether investor sentiment affects index futures contracts traded on the Turkish Derivatives Market between April 2006 and April 2016. Classical linear regression analysis and the least squares estimation method is used in the analysis. The dependent variable of the study is futures market return proxied by BIST 30 Index futures contracts' returns, while the three independent variables are the sentiment index, the change in the speculation ratio and the volatility of the returns of BIST 30 Index Futures Contracts to proxy investor sentiment. All of the three independent variables are found to be statistically significant. It is also seen that BIST 30 index futures contracts' returns are affected by sentiment index in the same direction, while speculation ratio and volatility have negative affects on returns. When all results combined together it can be referred that sentiment index and other two sentiment proxies seems to measure the sentiment in opposite ways. The findings of the study would be expected to provide an insight to investors who are trading on futures markets and also to the regulative authority who are making legislations and regulations in a more effective way.


Keywords: Derivatives markets, futures market, stock index futures, investor sentiment, classical linear regression analysis