Timurlu Devleti'nin Altın Orda Devleti ile ilişkileri
Relations of the Timurid State with the Golden Horde State
Yazar: HAMDİ ŞİMŞEK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYHAN AFŞIN ÜNAL
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History

Özet:
Asya kıtasının Cengiz Han (doğ.1162-öl.1227)'dan miras kalan topraklarda birçok devlet oluşmuştu. Bunlardan Çağatay Devleti (1227-1345) sınırlarında, Emir Hüseyin'le beraber uzun çabalar sonucunda Emir Timur egemenliğini hissettirmiş ve Türkistan merkezli büyük bir devlet kurmayı başarmıştı. Cuci Ulusu diye anılan Altın Orda topraklarında ise, karışıklık hakimdi ve iç mücadeleler sürüyordu. Toktamış Oğlan, babasını öldüren amcası Urus Han'dan kaçarak Emir Timur'a sığındı. Emir Timur, defaatle Toktamış Oğlan'ı desteklemiş, birçok asker, silah ve savaş malzemeleri vermişti. Amacı ise, Altın Orda topraklarında kendisine vasal bulundurmaktı. 
Toktamış, Altın Orda Devleti içinde rakiplerini yenmiş, egemenliğini sağlamış, devlet içinde birliği kurmuş ve güçlü bir Han olmuştu. Daha sonraları verimli ve stratejik bazı önemli topraklar için Emir Timur ile mücadeleye girişmişler ve eski dostlar düşman olmuştu. Neticesinde; Emir Timur, Toktamış Han üzerine 2 büyük sefer düzenleyerek; Toktamış Han'ı bozguna uğrattı. Altın Orda şehirleri tahrip edilerek, yağmalanıp yakıldı, siyasî birlik bozularak yine iç mücadeleler yaşanmaya başladı. Emir Timur ve Toktamış Han'ın ölümünden sonrada iki ülke arasındaki ilişkiler devam etse de eskisi kadar derin değildi. Bazı zamanlarda elçiler gidip gelmiş, hediyeler verilmişti fakat başarılı bir diplomasi faaliyeti sürdürülememişti. Altın Orda Devleti içinde birbirleriyle yaşanan mücadeler de zayıf düşmüşler ve güçlenen Rusları, göz ardı etmeleri sonucunda yıkıldılar. Timurlu Devleti ise, yaşanan iç karışıklılarla zayıfladılar ve Özbeklerin işgal etmesiyle yıkıldılar.
Timurlu ve Altın Orda tarihiyle ilgili yerli ve yabancı yazarlar, birçok eser kaleme almışlardır. Fakat sadece bu iki ülkenin birbirleriyle olan ilişkileri, derli toplu ve tek bir eserde ortaya konulmamıştır. Bu bakımdan çalışma, bu devletlerin kuruluştan yıkılışlarına kadar ilişkilerin derlenerek anlatıldığı tek eser olma özelliğine sahiptir.
Anahtar Kelimeler: Emir Timur, Cengiz Han, Toktamış Han, Altın Orda Devleti

Abstract:
Many states were formed in the lands inherited from Genghis Khan (birth1162-death1227) on the Asian continent. Among these, within the borders of the Chagatai State (1227-1345), as a result of long efforts with Emir Hussein, Emir Timur made his sovereignty felt and succeeded in establishing a great state centered in Turkestan. In the lands of the Golden Horde, known as the Jochi Nation, confusion prevailed and internal struggles continued. Toktamysh Oğlan escaped from his uncle Urus Khan, who killed his father, and took refuge in Emir Timur. Emir Timur supported Toktamysh Oğlan many times and gave him many soldiers, weapons and war materials. His aim was to have vassals in the lands of the Golden Horde. 
Tokhtamysh defeated his rivals in the Golden Horde State, established his sovereignty, established unity within the state and became a powerful Khan. Later, they started a fight with Emir Timur for some important fertile and strategic lands, and old friends became enemies. At the end; Emir Timur organized 2 major expeditions against Toktamysh Khan; He defeated Tokhtamysh Khan. The cities of the Golden Horde were destroyed, plundered and burned, the political unity broke down and internal struggles began to occur again. Although the relations between the two countries continued after the deaths of Emir Timur and Tokhtamysh Khan, they were not as deep as before. At times, ambassadors came and went and gifts were given, but successful diplomatic activity could not be maintained. They became weak in the struggles between the Golden Horde State and collapsed as a result of ignoring the stronger Russians. The Timurid State was weakened by internal turmoil and collapsed when the Uzbeks invaded. Local and foreign writers have written many works about the history of the Timurid and Golden Horde. However, the relations between these two countries have not been presented comprehensively and in a single work. In this respect, the study has the distinction of being the only work in which the establishment of these states and their collapse are compilet and explained.
Key Words: Emir Timur, Genghis Khan, Tokhtamysh Khan, Golden Horde State