Seyyı̇d Şerı̂f Cürcânı̂'nı̇n Şerhu'l-Mevâkıf'ı özelı̇nde hüsün-kubuh meselesı̇ /
Yazar: EKREM YILDIZHAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ RECAİ ÇETRES
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion

Özet:
Hüsün ve kubuh meselesi kelâmcıların gerek kendi aralarında gerekse diğer din mensuplarıyla yaptığı tartışmalarda kelamın ilgilendiği en önemli konularından birini teşkil eder. Gayrimüslim düşünürlerin ve inkârcı akımların İslam'a yönelik eleştirileri sebebiyle hüsün ve kubuh kelam ilminin gündemine oturmuştur. Tezimizin çalışma alanı genel olarak Mu'tezile ve Eş'arîler, özelde ise meşhur Eş'arî kelâmcı Seyyid Şerîf el-Cürcânî'nin Şerhu'l-Mevâkıf'ı ile sınırlandırılmıştır. Dolayısıyla Cürcânî'nin Mu'tezile ve diğer Eş'arî alimleriyle ayrıştığı ve aynı fikirde olduğu kısımların ele alınması hüsün ve kubuh meselesinde geliştirilen yorumları daha iyi anlamamızı sağlayacaktır. Tezimizde Cürcânî'nin metodu aracılılığı ile hüsün ve kubhun mahiyetini anlamaya, hüsün ve kubuh ile ilgili bazı kelamî tartışmalara ışık tutmaya ve hüsün ve kubhun inceliklerine ulaşmaya çalışılmıştır. Cürcânî'ye göre hüsün şer'an yasaklanmayan, kubuh ise şer'an sakındırılan ve yasaklanan şeydir. Cürcânî, şer'an yasaklanmayan şeyleri vâcip, mendûb ve mübâh şeklinde ifade ederken şer'an yasaklananları da mekrûh ve haram şeklinde ifade etmiştir. Mübahı da Allah'ın güzel fiillerinden kabul etmiştir. Ayrıca kulun fiillerinde fiilini varlığa getirme imkanına sahip olmaması sebebiyle cebir altında olmasından dolayı hüsün ve kubhun aklî olamayacağını ve hüsün ve kubhun fiillerin özünde bulunmayıp kendilerine bitişen izafi sıfatlar sebebiyle onlara yüklenen şeyler olduğunu ifade eder.

Abstract:
The issue of ḥusn and qubḥ (good and evil) constitutes one of the most significant topics in Islamic theology (kalām), in the discussions of theologians with both the other Muslim theologians and adherents of other religions. Due to the criticisms directed at Islam by non-Muslim thinkers and hostile movements, the topic of ḥusn and qubḥ has gained prominence in the field of kalām. The scope of our thesis is primarily focused on the Mu'tazila and the Ash'ariyya, specifically on the renowned Ash'arite theologian al-Sayyid al-Sharīf al-Jurjānī and his monumental book, Sharḥ al-Mawāqif. Therefore, examining the areas where al-Jurjānī diverges from Mu'tazilite and other Ash'arite scholars and where he shares similar views will help us better understand the interpretations developed on the issue of ḥusn and qubḥ. Through al-Jurjānī's method and understanding, our thesis aims to comprehend the nature of ḥusn and qubḥ, shed light on some theological debates related to ḥusn and qubḥ, and explore the nuances of these concepts. According to al-Jurjānī, ḥusn refers to what is not prohibited by religious authorities (Sharī'a), while qubḥ refers to what is prohibited and discouraged by Sharī'a. He categorizes what is not prohibited by Sharī'a as obligatory (wājib), recommended (mandūb), and permissible (mubāḥ) and what is not prohibited as disliked (makrūḥ) and prohibited (ḥarām). Al-Jurjānī acknowledges permissible actions (mubāḥ) as part of Allah's good deeds. Furthermore, he argues that ḥusn and qubḥ cannot be rational because of the compulsion in human actions and states that ḥusn and qubḥ are not inherent in actions but are attributed to them due to relative qualities.