Bağımsız denetim kalitesini etkileyen faktörlerin analitik hiyerarşi prosesi yöntemi ile analizi
Analysis of factors affecting independent audit quality using the analytical hierarchy process method
Yazar: GÖKSEL ÇELEBİ
Danışman: PROF. DR. SUPHİ ASLANOĞLU
Kırıkkale Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Muhasebe ve Finansman Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Bu çalışmada, denetim kalitesini etkileyen temel faktörler belirlenmiş ve bu faktörlerin ağırlıkları tespit edilerek alternatif stratejiler oluşturulmuştur. Bu sayede, denetim faaliyetlerinin sonunda kaliteli bir denetim raporuna ulaşmak için hangi unsurların üzerinde daha fazla durulması gerektiği ile ilgili bir model önerilmiştir. Çalışmanın metodolojisi oluşturulurken Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP) yöntemi kullanılmıştır. AHP, karmaşık "Çok Ölçütlü Karar Verme" problemlerini çözmek için tasarlanmıştır. AHP, her kriterin göreli önemi hakkında yargılar sağlar ve sonrasında da her bir kriter kullanılarak bütün karar alternatiflerinden bir tercih belirlemek için karar vericiye yardımcı olur. AHP'nin çıktısı, karar verici tarafından ifade edilen tercihlere göre karar alternatifleri içerisinde bir öncelik sıralamasıdır. Bu yöntemin tercih edilmesinin sebebi, denetim kalitesini etkileyen çok fazla sayıda unsurun var olmasıdır. Yöntem çok ölçütlü problemlerin çözümlenmesinde tüm faktörleri dikkate alarak karar vericiye doğru bir tercih yapma imkânı sumaktadır.  Çalışmada denetim kalitesini etkileyen ana faktörlerin ağırlıkları sorumlu ortak baş denetçiler ve bağımsız denetçiler açısından ayrı ayrı değerlendirilerek farklı bakış açıları karşılaştırılmıştır. Sorumlu ortak baş denetçilere göre, denetçinin bağımsızlığını esas alan denetim kalitesi modeline ait strateji tercih edilirken, bağımsız denetçilere göre, denetim standartlarını esas alan denetim kalitesi modeline ait strateji tercih edilmiştir.

Abstract:
In this study, the main factors affecting audit quality are identified and alternative strategies are developed by determining the weights of these factors. In this way, a model is proposed to determine which factors should be emphasized more in order to achieve a quality audit report at the end of the audit activities. The "Analytic Hierarchy Process" (AHP) method was used to develop the methodology of the study. AHP is designed to solve complex "Multiple Criteria Decision Making" problems. The AHP provides judgments about the relative importance of each criterion and then helps the decision maker to determine a preference from all decision alternatives using each criterion. The output of the AHP is a priority ranking of decision alternatives according to the preferences expressed by the decision maker. This method is preferred because there are many factors affecting audit quality. The method allows the decision maker to make a correct choice by considering all factors in solving multi-criteria problems.  In the study, the weights of the main factors affecting audit quality are evaluated separately for the lead joint auditors and independent auditors and different perspectives are compared. According to the joint lead auditors, the strategy of the audit quality model based on auditor independence is preferred, while according to the independent auditors, the strategy of the audit quality model based on auditing standards is preferred.