Ebu'l-Muzaffer es-Sem'ânî'nin Debûsî'ye yönelttiği tenkitlerin fıkıh usulü açısından tahlili
Analysis of Ebu'l Muzaffer es-Semani'a criticism directed to Debusi in terms of Fıqh Method
Yazar: ABDULLAH ERDEM
Danışman: PROF. DR. DAVUT YAYLALI
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law
Dizin: Ebu Zeyd ed-Debusi = Ebu Zeyd ed-Debusi ; Ebu`l-Muzaffer es-Sem`ani = Ebu`l-Muzaffer es-Sem`ani ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; İslam hukuku = Islamic law ; İslamiyet = Islam

Özet:
Fıkıh usûlüne dâir günümüze ulaşan en eski eser İmam Şâfiî'nin er-Risâle adlı eseridir. Mütekellimûn metoduna göre yazılmış bu eserden sonra Hanefî usûlcüler de Fukahâ Metodu veya Hanefî Metodu diye bilinen fıkıh usulü sistemini geliştirmişlerdir. Fukahâ metoduna göre yazılmış eserlerden birisi de Ebû Zeyd ed-Debûsî'nin Takvîmü'l-edille adlı eseridir. Debûsî eserini yazarken özellikle İmam Şâfiî ile olan ihtilaflara değinmekte ve bir bakıma Hanefî metodunun Şâfiî metodundan daha tutarlı olduğunu ispat etmeye çalışmaktadır. 
Debûsî'den sonra gelen bazı Şâfiî usûlcüler özellikle Hanefîlerle kendileri arasındaki ihtilafları, Debûsî'nin görüşlerine atıfta bulunarak incelemişlerdir. Hanefîlerle ilgili ihtilaflara Debûsî üzerinden değinen Şâfiî usûlcülerden biri de Ebû'l-Muzaffer es-Sem'ânî'dir. Eski bir Hanefî fakihi olan Sem'ânî, Kavâtı'u'l-edille adlı eserinde Hanefîlerle ilgili ihtilaflara yer verirken genelde Debûsî'ye atıfta bulunmaktadır. 
Bu çalışma, Hanefî usulünün önemli temsilcilerinden Debûsî'nin Takvîmü'l-edille isimli eseri ile Şâfiî usulünün temsilcilerinden Sem'ânî'nin Kavâtı'u'l-edille isimli eserini mukayeseli bir şekilde incelemek ve bu iki müellifin görüşlerinin her iki mezhep usulü açısından ne şekilde karşılandığını tespit etmek için yapılmıştır.
Anahtar Sözcükler: Ebû Zeyd ed-Debûsî, Ebu'l-Muzaffer es-Sem'ânî, Fıkıh usulü, Takvîmü'l-edille, Kavâtı'u'l-edille

Abstract:
The oldest surviving work on the method of fiqh is Imam Shafii's er-Risâle. After this work, which was written according to the Mutakallimun method, Hanafi scholars also developed the fiqh method system known as the Fukahâ Method or the Hanafi Method. One of the works written according to the fuqaha method is Abu Zeyd ed-Debûsî's Takvîmü'l-edille. While writing his work, Debûsî especially mentions the conflicts with Imam Shafii and tries to prove that the Hanafi method is more consistent than the Shafii method in a way.
Some Shafi'i scholars, who came after Debûsî, examined the conflicts between themselves and Hanafis by referring to Debûsî's views. Ebû'l-Muzaffer es-Sem'ânî is one of the Shafi'i scholars who refer to the disagreements about Hanafis through Debûsî. Sem'ânî, a former Hanafi jurist, generally refers to Debûsî when he includes the conflicts about Hanafis in his work called Kavâtı'u'l-edille.
This study is a comparative study between Debûsî's work named Takvîmü'l-edille, one of the important representatives of the Hanafi method, and es-Semani's work named Kavâtı'u'l-edille, one of the representatives of the Shafii method. In addition, it was made to determine how the views of these two authors were met in terms of both sectarian methods. 
Keywords: Ebû Zeyd ed-Debûsî, Ebu'l-Muzaffer es-Sem'ani, Method of Fiqh, Takvîmü'l-edille, Kavâtı'u'l-edille