Taşrada iktidar mücadelesi: II. Abdülhamid döneminde Trabzon Vilayeti'nde eşraf, siyaset ve devlet, (1876-1909)
Power struggle in the province of Trabzon under Abdülhamid II: Notables, politics and state (1876-1909)
Yazar: HAMDİ ÖZDİŞ
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET ÖZDEN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Tarih = History
Dizin: Abdülhamid II = Abdülhamid II ; Devlet = State ; Eşraf = Notables ; Merkezileşme = Centralization ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Siyaset = Politics ; Trabzon = Trabzon ; İktidar = Government

Özet:
Osmanlı Modernleşmesinin idari bugüne kadar genellikle kurumsal-hukuki çerçevede ele alınmıştır. Son yıllarda bu çerçevenin dışına çıkma eğilimleri dikkati çekiyorsa da, yerel ölçekli çalışmalarda toplumsal dinamikler çalışmalara fazlaca yansımamıştır. Bu çalışmada II. Abdülhamid dönemi Osmanlı modernleşmesinin taşra boyutu temelde ele alınacaktır. Taşra yönetiminde eşraf, siyaset ve iktidar ilişkisi Trabzon Vilayetine bağlı dört örnek sancak (Trabzon, Canik, Gümüşhane ve Lazistan) üzerinden sorgulanacaktır. Bu çerçevede idari yapının şekillenmesinde özgül boyutlarıyla ortaya çıkan sorunlarda yerel güçlerin taşra yönetimine müdahale biçimleri ele alınmaktadır. Çalışma özellikle bölgedeki toplumsal ilişkiler ağının ve yerel iktidar mücadelesinin idari birimlerin oluşması ve çözülmesindeki rollerine vurgu yapacaktır.Çalışmanın üzerinde durduğu konulardan biri de mevcut literatürde ağırlıklı olarak kabul edildiği biçimiyle II. Abdülhamid döneminin gerçekten merkezileşmenin doruk noktası olup-olmadığı dolayısıyla, merkezin taşraya ne ölçüde hükmedebildiği sorunudur. Trabzon Vilayetine bağlı dört sancakta bu sorunun yanıtı aranırken yerelin kendi içindeki ve merkezle olan ilişkisi her yönüyle anlaşılmaya çalışılmıştır.Özetle, çalışma 1840'larda Muhassıllık Meclisleriyle başlayan ve taşranın yeniden tanzimini öngören 1864 Vilayet Nizamnamesi'yle devam eden mülki taksimat sürecinin iktisadi, siyasal ve sosyal sonuçları ve bu anlamda Cumhuriyet Türkiye'sine bıraktığı mirasın arka planını irdelemektedir.Anahtar Sözcüker: Osmanlı İdare Tarihi, Trabzon, Merkez-Taşra İlişkileri, II. Abdülhamid, Eşraf, Siyaset, İktidar.

Abstract:
The administrative dimension of Ottoman modernization has generally been studied from legal institutional perspectives. Although one might observe a recent tendency to go beyond this framework local studies have not adequately reflected the social dynamics behind administrative re-arrangements. The present studay is an attempt to examine the provincial aspect of Ottoman modernization under Abdülhamid II, through an analysis of the relationship between of local notables, politics and the state in the four sancaks or sub-provinces (Trabzon, Canik, Gümüşhane and Lazistan) of the Province of Trabzon. It explores the ways local power intervened in provincial government matters, particularly in the shaping and re-shaping of the administrative structure. The study also emphasizes the impact of the networks of local social relations and power sturggles at local level in the formation and dissolusion of administrative units.Another problematic of the study is the guestion of whether the reign of Abdülhamid II was the zenith of centralization, as is generally portrayed in the literature, revealing the limits of central power in the provinces. Investigating to this question specific cases in the four sancaks of the province of Trabzon the study also sheds light on this point from the perspectives of both local and central power bases.In summary, the present study aims to understand the nature of the historical legacy inherited by Turkish Republic. In terms of the economic, political, and social consequences of the Ottoman practice of administrative division, starting with the counsils of muhassıl of the 1840 and followed by the 1864 Provincial Administration Act to regulate the re-arrangment of the provincial governments.Keywords: Ottoman Administrative History, Trabzon, Centre-Periphery Relations, Abdülhamid II, Notables, Politics, State.