Çukurova fenerotu (Physalis angulata Ş.) ve Meksika fenerotu (Physalis philadelphica Lam. var. immaculata Waterfall)'nun tohum biyolojilerinin ve tohum çimlenmeleri üzerine bazı bitki uçucu yağ ve özütlerinin allelopatik etkilerinin belirlenmesi
Determination of seed biology and allelopathic effects of some plant essential oils and extracts on seed germination of cutleaf ground-cherry (Physalis angulata L.) and Mexican ground-cherry (Physalis philadelphica Lam. var. immaculata Waterfall)
Yazar: BÜŞRA ÖZDEMİR
Danışman: PROF. DR. İLHAN ÜREMİŞ
Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Allelopatik etki = Allelopathic effect ; Dormansi dönemi = Dormancy period ; Tohum çimlenmesi = Seed germination ; Uçucu yağlar = Essential oils ; Çimlenme = Germination ; Özüt = Extract

Özet:
Bu çalışma Şanlıurfa ilinin Akçakale ve Hilvan ilçelerinden 2020 yılında toplanan P. angulata L. (Çukurova fener otu) ve P. philadelphica Lam. var. immaculata Waterf. (Meksika fener otu) tohumlarında, dormasi kırma yöntemlerinin, minimum, maksimum ve optimum çimlenme sıcaklıklarının, bazı bitkilerden elde edilen uçucu yağ ve özütlerin allelopatik etkinliklerinin belirlenmesi amacıyla yapılmıştır. Yapılan laboratuvar çalışmaları sonucunda Akçakale ve Hilvan ilçelerinden elde edilen tüm tohumlarda minimum ve maksimum sıcaklıklarının, sırasıyla; 5 °C ve 40 °C, optimum çimlenme sıcaklığının ise 35 °C olduğu tespit edilmiştir. Tohumlardaki dormansinin kırılmasına yönelik yapılan çalışmalarda P. angulata için en etkili uygulamalar; saf suda 72 saat bekletmede 24.13±0.35 adet/petri (% 96.52) olarak elde edilmiştir. P. philadelphica var. immaculata'da ise en etkili uygulamalar; mikrodalgada 10 s bekletmede 24.00±0.42 adet/petri (% 96.00) olarak saptanmıştır. Ailanthus altissima, Inula viscosa, Phoenix dactylifera, Solanum eleaegnifolium ve Datura stramonium bitkilerinden elde edilen özütlerin P. angulata ve P. philadelphica var. immaculata tohumlarının çimlenmesi üzerine allelopatik etkileri araştırılmıştır. P. dactylifera (hurma) olgun kahverengi meyvesinden elde edilen özütün %1'lik dozu P. angulata ve P. philadelphica var. immaculata tohumlarının çimlenmesini tamamen engellemiştir. Diğer tüm bitki özütlerinin uygulanmasında ise, doz arttıkça çimlenme miktarlarında azalmalar olmuştur. Ayrıca, Origanum onites L, O. vulgare L. subsp. hirtum (Link) Ietswaart, O. syriacum L. bevanii (Holms) Ietswaart, O. minutiflorum O. Schwarz & P.H. Davis, Salvia officinalis L., S. tomentosa Miller, Micromeria fruticosa L., Rosmarinus officinalis L. ve Lavandula officinalis L. bitki türlerinden elde edilen uçucu yağların P. angulata ve P. philadelphica var. immaculata tohumlarının çimlenmeleri üzerine allelopatik etkinlikleri araştırılmıştır. Buna göre; uygulanan en düşük doz olan 1 µl'de sadece O. minutiflorum'un P. angulata tohumunun çimlenmesini tamamen engellerken Origanum uçucu yağlarının hepsinin P. philadelphica var. immaculata tohumlarının çimlenmesini tamamen engellediği tespit edilmiştir. Diğer uçucu yağ uygulamalarında ise dozlar arttıkça çimlenmelerin engellendiği gözlemlenmiştir.

Abstract:
This study was carried out to determine of breaking dormancy methods, minimum, maximum and optimum germination temperatures, allelopathic effects of essential oils and extracts obtained from some plants on seeds of P. angulata L. (cutleaf ground-cherry) and P. philadelphica Lam. var. immaculata Waterf. (Mexican ground-cherry) species collected from Akçakale and Hilvan districts of Şanlıurfa province in 2020. As a result of the laboratory studies, it was determined that the minimum and maximum temperature of all seeds obtained from Akçakale and Hilvan districts were 5 °C and 40 °C, respectively and the optimum germination temperature was 35 °C. In studies on breaking dormancy, the most effective application for P. angulata is 24.13±0.35 pieces/petri (96.52%) in distilled water for 72 hours. The most effective application for P. philadelphica var. immaculata is 24.00±0.42 pieces/petri (96.00%) in the microwave for 10 seconds. In addition, allelopathic effects of extracts obtained from Ailanthus altissima, Inula viscosa, Phoenix dactylifera, Solanum eleaegnifolium and Datura stramonium plants on the germination of P. angulata and P. philadelphica var. immaculata seeds were investigated. The 1% dose of the extract obtained from the ripe brown fruit of P. dactylifera (date), which has the most effective allelopathic effect, completely inhibited the germination of P. angulata and P. philadelphica var. immaculata seeds. In all other plant extracts, there was a decrease in the amount of germination as the dose increased. Similarly, essential oils obtained from Origanum vulgare L, O. vulgare L. subsp. hirtum (Link) Ietswaart, O. syriacum L. bevanii (Holms) Ietswaart, O. minutiflorum O. Schwarz & P.H. Davis, Salvia officinalis L., S. tomentosa Miller, Micromeria fruticosa L., Rosmarinus officinalis L. and Lavandula officinalis L. plant species were investigated on the germination of P. angulata and P. philadelphica Lam. var. immaculata seeds. It was determined that O. minutiflorum completely inhibited the germination of P. angulata seeds at the lowest dose of 1 µl, while P. philadelphica var. immaculata seeds at the lowest dose of 1 µl prevented the complete germination of all Origanum species used. In the applications of other essential oils, it was observed that germination was inhibited as the doses increased.