İzmir-Urla, Karantina Adası'ndaki Osmanlı dönemi yapıları
The Ottoman monuments in the İzmir-Urla Karantina Island
Yazar: LEMYE GÜNDÜZ
Danışman: DOÇ. DR. ŞAKİR ÇAKMAK
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Sanat Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Sanat Tarihi = Art History

Özet:
Batı Anadolu sahil kesiminin en önemli yerleşimlerinden biri olan İzmir İli sınırları dahilinde yer alan Urla'nın tarihi, Kalkolitik Çağ'dan günümüze kadar uzanmaktadır. Antik dönemdeki adıyla Klazomenai (Urla) kenti, MÖ 8. yüzyılda şehir devleti sistemine katılmıştır. MÖ 6. yüzyılda yaşanan Pers İstilasından sonra, yöre halkının ana karayı terk etmesiyle şehrin merkezi bugün Karantina Adası olarak bildiğimiz adaya taşınmıştır. Tarih boyunca uluslararası deniz ticaretinde güçlü bir liman kenti konumunda olan Urla, Roma döneminde de önemini korumaya devam etmiştir.
İlk Türk yerleşimleri 11. yüzyılda Çaka Bey döneminde başlamıştır. 4. yüzyılda Bizans İmparatorluğu'ndan alınan kent, Aydınoğulları Beyliği yönetimine geçmiş, 15. yüzyılda ise Osmanlı İmparatorluğu'nun hakimiyetine girmiştir. Osmanlı Devleti döneminde Urla, iç ve dış ticarette büyük öneme sahip bir liman kenti olma özelliğini sürdürmüştür. 19. yüzyıla gelindiğinde tüm dünyada patlak veren kolera salgını sebebiyle 1865 yılında Urla Adası'nın Karantina Adası'na dönüşümü başlamıştır. 1950 yılına kadar bu işlevini sürdüren adada yer alan karantina yapıları günümüze kadar sağlam şekilde gelebilmiştir.
 Salgın hastalıklarla baş etmek için meydana getirilen Urla Karantina Adası, küresel anlamda bulaşıcı hastalıklarla mücadele tarihi açısından önemli bir örnektir. Gerek ülkemizde gerekse başka ülkelerde bulunan karantina yapıları incelendiğinde, çoğunun ayakta olmadığı ya da korunmasız halde bulunduğu görülmektedir. Bu sebeple, karantina olgusuna dönük en zengin bilgileri bünyesinde barındıran, benzer örnekler için de bir rehber niteliği taşıyan Urla Karantina Adası'nın özgün işlevinin öneminin vurgulanması ve teknolojik donanımları ile modern tesisler olan yapılarının anlatılması bu çalışmanın temel amacını oluşturmaktadır.

Abstract:
The history of Urla, which is located within the borders of Izmir Province, one of the most important settlements of the Western Anatolian coastal region, dates back to the Chalcolithic Age. The ancient city of Klazomenai (Urla) joined the city-state system in the 8th century BC. After the Persian Invasion in the 6th century BC, the center of the city was moved to the island we know today as Karantina Island when the local people left the mainland. Urla, which has been a strong port city in international maritime trade throughout history, continued to maintain its importance during the Roman period.
The first Turkish settlements started in the 11th century during the reign of Çaka Bey. In the 4th century, the city was taken from the Byzantine Empire, passed under the rule of Aydınoğulları Principality, and in the 15th century, it came under the rule of the Ottoman Empire. During the Ottoman Empire, Urla continued to be a port city of great importance in domestic and foreign trade. In the 19th century, due to the cholera epidemic that broke out all over the world, Urla Island was transformed into Quarantine Island in 1865. Until 1950, the quarantine buildings on the island, which continued to serve this function, have survived intact until today.
Urla Quarantine Island, which was built to cope with epidemics, is an important example in terms of the history of the fight against infectious diseases globally. When the quarantine structures both in our country and in other countries are examined, it is seen that most of them are not standing or are unprotected. For this reason, the main purpose of this study is to emphasize the importance of the original function of Urla Quarantine Island, which contains the richest information on the quarantine phenomenon and serves as a guide for similar examples, and to explain its buildings, which are modern facilities with their technological equipment.