Sürdürülebilir ormancılık açısından uluslararası CITES Sözleşmesinin hukuki analizi
Legal analysis of international CITES convention in terms of Sustainable forestry
Yazar: ÇAĞDAN UYAR
Danışman: PROF. DR. OSMAN DEVRİM ELVAN
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Orman Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering
Dizin: Ramsar sözleşmesi = Ramsar agreement ; Sürdürülebilir ormancılık = Sustainable forestry ; Sürdürülebilir çevre = Sustainable environment ; Çevre hukuku = Environmental law ; Çevresel sürdürülebilirlik = Sustainable environment

Özet:
Araştırma, kısaca CITES olarak bilinen Nesli Tehlike Altında Olan Yabani Hayvan ve Bitki Türlerinin Uluslararası Ticaretine İlişkin Sözleşme'nin uygulama başarısını arttırmak adına sürdürülebilir ormancılık temelleriyle bağdaştırılmasını ve yasal zemininin güçlendirilmesini esas almaktadır. Sözleşme Depoziter Hükümeti'nin bilhassa her mecrada belirttiği üzere CITES Sözleşmesi konusunda mevcut literatür ile doktrin eksik görülmekte ve katkı çağrıları yapılmaktadır. Buradan hareketle konuya dair Türkiye uygulamaları ve uluslararası uygulamalar çok yönlü araştırılarak, en etkin uygulama çerçevesi ortaya konulmuştur.
CITES Sözleşmesi'ni çeşitli yönlerden ele alan ve belirli süreçler gerektiren verilerin analizi sonucunda öne çıkan araştırmaları içeren bu çalışma içerisinde; öncelikle Sürdürülebilir Ormancılık kriter ve göstergeleri içerisinde yaban hayatının yeri ve önemi tartışılmıştır. Ardından Sözleşme'nin tarihi gelişiminden başlanarak, geçmişten bugüne uluslararası iş birliğinin oluşum süreci incelenmiştir. 184 taraf ülkenin Sözleşme hükümleri doğrultusunda belirledikleri bilimsel otoriteler incelenerek değerlendirmeler yapılmıştır. Yaban hayatını ve habitatlarını korumaya yönelik imzalanan uluslararası sözleşmeler ve güncel terminolojisi ele alınmıştır. CITES Sözleşmesi'ne ilişkin yükümlülükler, öncelikle Sözleşme metninin çerçevesi özelinde incelenmiş, ardından da Türkiye açısından her bir yükümlülük değerlendirilmiştir. 
Yapılan bu değerlendirmelerin ardından hukuki, idari ve uygulayıcı başarısını tespit etmek amacıyla konuyla ilgili çalışan 314 kurum personeline anket uygulanmış ve elde edilen verilerle istatistiki analiz gerçekleştirilmiştir. Lisanslı içtihat arama motoru kullanılarak konuya ilişkin anahtar kelimelerin taranması sonucu elde edilen Yargıtay, Danıştay ve İstinaf Mahkemesi kararları, geliştirilen puantaj metodu ile incelenmiş ve analiz edilerek tartışılmıştır. 
CITES Sözleşmesi'nin hukuki açıdan uygulanışı ve ormancılıktaki yeri konusunda örnek teşkil eden uygulamalara sahip ülke olan Amerika Birleşik Devletleri'ne gidilerek; konuyla ilgili çalışan uzmanların ve kurumların verileri ile çalışma yöntemleri incelenerek, sistemin Türkiye'de en etkili şekilde uygulanmasına zemin hazırlanmasına çalışılmıştır. CITES resmi otoritelerin kurum yetkilileriyle, konuyla ilgili çalışan akademisyenlerle ve sivil toplum kuruluşları temsilcileriyle görüşmeler gerçekleştirilerek elde edilen veriler değerlendirilmiştir. Türkiye'deki mevcut işleyişin karşılaştırmalı tespit verileri sunularak, mevcut yetersizlikler için öneriler getirilmiştir.
Sözleşme hukuki, idari, bilimsel otoritelerinin en etkin şekilde çalışmasına yönelik öneriler getirilerek; yasadışı yaban hayatı ticaretiyle mücadelede başarıyı arttırmak ve ülkenin doğal kaynaklarının korunmasına katkı sağlanmasına yardımcı ve yol gösterici olunması hedeflenmiştir. Bu konuda özellikle orman alanlarının sürdürülebilirliği konusu ön plana çıkarılarak, yasal alt yapının geliştirilmesine katkı sağlanması amaçlanmıştır. Türkiye'de mevcut CITES otoriteleri çalışmalarının en etkili şekilde sürdürülmesine altlık oluşturması, mevzuattaki yerinin güçlendirilerek hukuki boşlukların giderilmesi konuları irdelenmiştir.
Bu çalışma ile Türk ormancılığının CITES Sözleşmesi açısından uygulama kapasitesi ve bu konudaki potansiyelinin tespiti gerçekleştirilerek, mevcut eksiklikler belirlenmiş, iyileştirilmesi yönünde öneriler getirilmiştir.

Abstract:
The research is based on linking the Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora, commonly known as CITES, with sustainable forestry principles and strengthening its legal basis in order to increase the implementation success. As the Depositary Government of the Convention has stated in every platform, the existing literature and doctrine on the CITES Convention is considered deficient and contributions are called for. From this point of view, the most effective implementation framework has been put forward by researching the Türkiye's practices and international practices on the subject in a multidimensional manner.
In this study, which deals with the CITES Convention from various aspects and includes the prominent researches that stand out as a result of the analysis of data requiring certain processes; firstly, the role and importance of wildlife in Sustainable Forestry criterias and indicators are discussed. Then, starting from the historical development of the Convention, the formation process of international cooperation from past to present has been examined. Evaluations were made by examining the scientific authorities identified by 184 party countries in line with the principles of the Convention. International conventions signed to protect wildlife and their habitats and current terminology were discussed. The liabilities related to the CITES Convention were first analyzed within the framework of the text of the Convention, and then each liability was evaluated for Türkiye.
Following these assessments, a questionnaire was administered to 314 institutional staff working on the subject in order to determine the legal, administrative and enforcement success and statistical analysis was carried out with the data obtained. The decisions of the Supreme Court of Appeals, Council of State and Court of Appeal, which were obtained as a result of searching keywords related to the subject by using a licensed jurisprudence search engine, were examined, analyzed and discussed with the developed scorecard method.
The data and working methods of experts and institutions working on the subject were examined by going to the United States of America, which has an exemplary implementation of the CITES Convention in legal terms and its place in forestry, and an effort was made to prepare the basis for the most effective implementation of the system in Türkiye. Interviews were held with the officials of CITES authorities, academics working on the subject and representatives of non-governmental organizations to evaluate the data obtained. Comparative data on the current functioning of the system in Türkiye have been presented and suggestions have been made for the existing inadequacies.
By making suggestions for the most effective functioning of the legal, administrative and scientific authorities of the Convention, the purpose is to increase the success in the combating illegal wildlife trade and to provide assistance and guidance in contributing to the protection of the country's natural resources. In this respect, it is particularly emphasized the importance of the sustainability of forest areas and a contribution to the development of the legal infrastructure is expected. The issues of creating a basis for the most effective continuation of the work of the existing CITES authorities in Türkiye, strengthening its place in the legislation and eliminating the loopholes in the legislation have been examined.
With this study, the implementation capacity of Turkish forestry in terms of the CITES Convention and its potential in this regard were determined, existing deficiencies were identified and suggestions were made for improvement.