Azerbaycan vergi sisteminin ekonomik analizi
Economic analysis of Azerbaijan tax system
Yazar: ZABİTA MAMMADZADA
Danışman: PROF. DR. ALİ ÇIMAT
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ekonomi = Economics ; İşletme = Business Administration
Dizin: Azerbaycan = Azerbaijan ; Ekonomik analiz = Economic analysis ; Maliye politikaları = Fiscal policies ; Vergi politikası = Taxation policy ; Vergi sistemi = Tax system

Özet:
Vergi, ülke içi dengeli gelir dağılımını sağlamak amacıyla transfer ödemeler yapıp alt ve üstyapı çalışmaları yürüterek, en önemli gelir kaynağı olup ve bu gelirlerle sağlık, eğitim, hukuk ve güvenlik hizmetleri gibi alanlarda devletlerin birçok ihtiyacına katkıda bulunur. Toplumsal gelişimin her aşamasında, devletin kendi vergi politikası formları ve işlevleri vardır. Devlet, vergi sistemini hem ekonomik hem de sosyal yaşam alanı üzerinde olumlu bir etki oluşturarak toplumun tüm üyelerine fayda sağlayacak biçimde düzenlemelidir. Aynı zamanda, vergiler bütçe gelirlerinde önemli bir rol oynamakla birlikte uyarıcı, düzenleyici bir işlevi de yerine yetirmektedir. Vergi oranlarındaki değişiklikler, yeni vergilendirme biçimlerinin getirilmesi yoluyla devletin ekonomik faaliyetini güçlendirebilir veya zayıflatabilir. Bu bağlamda vergiler, modern zamanlarda milli gelirin yeniden dağıtılması için en önemli araç olma özelliğine sahip bireysel ve sosyal çıkarlar arasında optimal bir denge oluşturmaya yardımcı olan bir sistemdir.
Araştırmanın evreni Azerbaycan vergi sistemidir. Azerbaycan'da vergi sistemi dört gelişim sürecini kapsamaktadır ki, bunlara, XIX yüzyılın sonu XX yüzyılın başlarındaki vergiler, Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti zamanındaki vergiler, Sovyet hakimiyeti dönemindeki vergiler ve Azerbaycan bağımsızlık dönemi sonrası vergilerdir. 1991 yılında Sovyetler birliğinin dağılması ve Azerbaycan'ın bağımsızlığını ilan etmesi Azerbaycan tarihi için önemli bir adım olsa da sosyalist ekonomiden kapitalist ekonomiye geçişin ilk yılları ülke ekonomisi için zorluklu ve ağrılı süreci arkasıysa getirmiştir. Diğer taraftan ise Ermenistan'la siyasi istikrarın bozulması ve ülke topraklarının %20 işgal olunması, ekonomik durumu daha da kötüleştirerek, sosyal-ekonomik ve demografik yapının bozulmasına neden olmuştur. Ülkede 1991-1992 döneminde, çağdaş vergi sisteminin oluşturulması aynı anda esaslı iktisadi değişiklikler ve piyasa ekonomisine geçiş süreci başlamıştır.
Azerbaycan vergi sistemi ile bağlı daha önce birtakım araştırmalar yapılsa da, vergi sistemin ekonomik analizi, onun ekonomik büyüme, milli gelir, istihdam üzerindeki payı araştırılmamıştır. Bu araştırma, gelecekte vergi sisteminin gelişmesi ve ekonomideki payının yükseltilmesi için önemli kaynak olma özelliği taşımaktadır.
Araştırmanın temel amacı, Azerbaycan vergi sistemini inceleyerek yıllar içinde değişen vergi oranlarının hangi minval de hareket ettiğini belirlemek, onun ekonomik
büyümeye ve milli gelirlere etkisini tespit ederek şu anki durumunu ortaya koymaktır.
Çalışmada temel olarak nitel yöntem kullanılsa da, tezin bazı bölümlerinde istatistik ve sayısal veriler de kullanıldığından zaman zaman nicel yönteme de başvurulacaktır. Araştırmada yaygın kullanılan veri/doküman analizinde Azerbaycan vergi sistemi incelenecek ve istatistik veriler toplanarak karşılaştırmalı analizler yapılacak ve bu değişmenin ekonomik büyümeyi ne kadar etkilediği ortaya konulacaktır.
Anahtar Kelimeler: Azerbaycan Ekonomisi, Azerbaycan Vergi Sistemi, Vergi Oranları, Ekonomik Büyüme

Abstract:
Tax is the most important source of income by making transfer payments and carrying out infrastructure and superstructure studies in order to ensure a balanced income distribution within the country, and with these revenues, it contributes to many needs of states in areas such as health, education, legal and security services. At each stage of social development, the state has its own forms of tax policy and functions. The state should regulate the tax system in a way that benefits all members of the society by creating a positive impact on both the economic and social sphere of life. At the same time, while taxes play an important role in budget revenues, they also fulfill a stimulating and regulatory function. Changes in tax rates can strengthen or weaken the economic activity of the state through the introduction of new forms of taxation. In this context, taxes are a system that helps to create an optimal balance between individual and social interests, which is the most important tool for the redistribution of national income in modern times.
The universe of the research is the Azerbaijani tax system. The tax system in Azerbaijan includes four development processes, namely, taxes at the end of the XIX century, at the beginning of the XX century, taxes in the time of the Azerbaijan Democratic Republic, taxes under the Soviet rule and after the independence period of Azerbaijan. Although the disintegration of the Soviet Union in 1991 and the declaration of the independence of Azerbaijan was an important step in the history of Azerbaijan, the first years of the transition from the socialist economy to the capitalist economy brought a difficult and painful process for the country's economy. On the other hand, the deterioration of political stability with Armenia and the occupation of 20% of the country's lands worsened the economic situation and caused the social-economic and demographic structure to deteriorate. In the period of 1991-1992, the establishment of the modern tax system in the country, fundamental economic changes and the transition to a market economy began at the same time.
While some researches related to the Azerbaijan tax system have been conducted, the economic analysis of the tax system, its share on economic growth, national income and employment have not been investigated. This research is an important resource  
for the development of the tax system in the future and to increase its share in the economy.
The main purpose of the study is to examine the Azerbaijani tax system, determine the nature of the changing tax rates over the years, determine its effect on economic growth and national income, and reveal its current situation.
Although the qualitative method is mainly used in the study, since statistics and numerical data are also used in some parts of the thesis, quantitative method will be used from time to time. In the analysis of data / document widely used in the research, Azerbaijan tax system will be examined, and comparative analysis will be made by collecting statistical data and it will be revealed how much this change affects the economic growth.
Keywords:  Azerbaijan Economy, Azerbaijan Tax System, Tax Rates, Economic Growth