Yüksek din öğretimi kurumlarında fıkıh eğitimi ve sorunları
Fiqh education and its problems in higher religious education institutions
Yazar: ESMA MUMCU
Danışman: DOÇ. DR. NAZIM BAYRAKDAR
Uşak Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Din Eğitimi Ana Bilim Dalı / Felsefe ve Din Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Yüksek din öğretimi kurumlarında Temel İslam Bilimleri alanı içinde yer alan fıkıh dersleri, ilahiyat eğitiminin simge derslerinden biridir. Fıkıh dersleri, bireylere bir Müslüman olarak taşıdığı dinî-amelî sorumlulukların ve sahip olduğu hakların öğretildiği derslerdir. Bu dersler yüksek din öğretimi kurumlarında Fıkıh/İslam Hukuku ve Fıkıh Usûlü/İslam Hukuk Usûlü adı ile okutulmaktadır. Bu çalışma yüksek din öğretimi kurumlarında verilen fıkıh eğitiminin nasıllığını ve bu eğitim esnasında karşılaşılan sorunların neler olduğunu tespit ederek bu sorunlara uygun çözüm önerileri getirmeyi amaçlamaktadır. 
Bu araştırmaya Afyon Kocatepe Üniversitesi İlahiyat Fakültesi ve Uşak Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi 2, 3 ve 4. sınıf öğrencileri arasından tesadüfi örnekleme metoduyla belirlenen öğrenciler katılmıştır. Veri toplama aracı olarak kullanılan beşli likert-tipi anketin güvenirliği 0.936 bulunmuştur. Elde edilen veriler frekans ve yüzde dağılımı olarak incelenmiş, bu verilere dayalı olarak yorumlanmıştır.
Araştırma sonucunda fıkıh dersleriyle ilgili bazı problemler olmasının yanı sıra bu derslerin öğrenciler nazarında yüksek oranda önemli görülen ve sevilen dersler arasında olduğu görülmüştür. Fıkıh derslerinde uygulanan ölçme ve değerlendirme yaklaşımının daha çok test ağırlıklı olduğu ve yorum gerektiren sorulara yer verilmediği, derslerin işlenmesi esnasında teknolojik araçların kullanılmadığı, öğrencilerin ders ile ilgili araştırma yapmaya yönlendirilmediği tespit edilmiştir. Derslerde okutulan fıkıh ders kitaplarının üslubu ve anlaşılabilirliği konusunda, derslerde farklı görüşlere ve mezhepler arası farklılıklara yer verilmesiyle ilgili demokratik tutum konusunda, derste işlenen konuların İslâm dinini doğru yansıtıp yansıtmadığı konusunda sorunlar olduğu görülmüştür. Sonuç olarak fıkıh gibi önemli bir dersin öğretiminde tespit edilen sorunların giderilmesi, bu dersin öğretiminin bilimselleşmesi ve teoride kalmayan hayata aktarılabilen bir ders olması için din eğitimi bilimi açısından önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler: fıkıh, fıkıh eğitimi, din eğitimi, din eğitimi bilimi, yüksek din öğretimi.

Abstract:
Fiqh courses, which are included in the field of Basic Islamic Sciences in higher religious education institutions, are one of the symbol courses of theological education. Fiqh courses are courses in which individuals are taught the religious-practical responsibilities and rights they have as a Muslim. These courses are taught in higher religious education institutions under the names of Fiqh/Islamic Law and Fiqh Procedure/Islamic Legal Procedure. This study aims to determine how the fiqh education provided in higher religious education institutions and the problems encountered during this education and to propose appropriate solutions to these problems. 
Students selected by random sampling method among the 2nd, 3rd and 4th grade students of Afyon Kocatepe University Faculty of Theology and Uşak University Faculty of Islamic Sciences participated in this research. The reliability of the five-point Likert-type survey used as a data collection tool was found to be 0.936. The obtained data were examined as frequency and percentage distribution and interpreted based on these data.
As a result of the research, it was seen that even though there were some problems, fiqh courses were among the most important and popular courses in the eyes of the students. The measurement and evaluation approach applied in fiqh courses is mostly test-oriented and does not include questions that require interpretation; technological tools were not used during the lessons; It was determined that students were not directed to do research related to the course. Regarding the style and understandability of the fiqh textbooks taught in classes; Regarding the democratic attitude towards including different views and inter-sectarian differences in lessons; It has been observed that there are problems about whether the topics covered in the course reflect the Islamic religion correctly. As a result, suggestions have been made in terms of the science of religious education in order to eliminate the problems identified in the teaching of an important course such as fiqh, to scientificize the teaching of this course and to make it a lesson that can be transferred to life rather than remaining in theory.

Keywords: fiqh, fiqh education, religious education, science of religious education, higher religious education.