Okul yöneticilerinin stratejik liderlik yeterlilikleri ile öğretmenlerin örgütsel vatandaşlık davranışları arasındaki ilişkinin incelenmesi
Examination of the relationship between the strategic leadership competencies of school administrators and their organizational citizenship behaviors of teachers
Yazar: FERİDE ATAKÖK
Danışman: PROF. DR. MÜNEVVER ÇETİN
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi ve Denetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Liderlik = Leadership ; Okul yöneticileri = School administrators ; Stratejik liderlik = Strategic leadership ; Vatandaşlık = Citizenship ; Yeterlilik = Sufficiency ; Yönetici yetiştirme = Manager training ; Örgütsel vatandaşlık davranışı = Organizational citizenship behavior ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Günümüzde kamu kurumlarının performans ölçütleri kapsamında, hedeflerine ne kadar yaklaştıklarının tespiti yapılabilmektedir. Eğitim kurumları, kamu kurumlarından en yaygın olanlarıdır. Aynı şekilde bu kurumlarda yönetim kademesinde bulanların da temel ilke ve politikaları doğru belirleyen bir yönetim anlayışına sahip olmalarıyla, stratejik liderlikle ifade edilen amaçlara ulaşılabilmektedir. Bu aşamada stratejik liderliği yapacak ve yürütecek kadroların belirlenmesi gereksinimi doğmuş, bunların tespiti de kurumun bilinç düzeyinin oranı, stratejik yönetim sırasında karşılaşılan problemler ve sorunlarla karşılaşıldığında nasıl bir yöntem izlenmesi gerektiği gibi hususlar irdelenmeye başlamıştır. Kamu kurumlarından da önce özel sektör uygulamalarında karşılaşılan stratejik liderlik ve stratejik yönetim, günümüzde eğitim kurumlarının ilk başta yaptığı çalışmalar arasında karşımıza çıkmaktadır.

Teknolojideki gelişim, Endüstri 4.0 kavramıyla otomasyon çağının, bilgi çağı ile tümleşik olarak irdelenmesi, eskisine göre çok daha karmaşık sistemlerin kullanılması ve buna bağlı problemlerin oluşması, eğitim kurumlarındaki stratejilerinin de çözümünde sosyal, ekonomik ve teknolojik gelişmelerden fayda sağlanmasını gerektirmektedir. Rekabet avantajını çok iyi kullanan kurumlar, diğerlerinin birkaç adım önüne geçebilmektedir, bu aşamada da etkili liderlere ihtiyaç duyulmaktadır. Bu liderler, sorunların çözümünde başarı şansını her zaman artırmakta, bunu yaparken de değişime ayak uydurabilme ve gerekli esnekliği oluşturabilme becerisini sağlayabilmede üstün başarılar gösterebilmektedir. Vizyoner ve stratejik düşünme beceresine sahip bu liderler, stratejik lider olarak adlandırılmaktadır. 

Bir ulusun yetişmesinde en öncelikli paya sahip okullar, hem bireylerin doğru bilinçle eğitim almalarını sağlayabilmekte, hem de bunun gerçekleşebilmesi için uzun vadeli gelişmeler ışığında, sağlıklı bir eğitim öğretim ortamı hazırlanabilmesi, bunları yaparken de stratejiye önem verilip, stratejik liderlik yapılmasıyla kendinden kalıcı olarak bahsedebilmektedir. 

Bu çalışma, 2020-2021 Eğitim-Öğretim yılı Bahar döneminde İstanbul ilinin Anadolu Yakası'ndaki kamuya ait ilkokullarda, ortaokullarda ve liselerde görev yapmakta olan 243 öğretmenle yürütülmüştür. Araştırma "Stratejik Liderlik Ölçeği" ile "Örgütsel Vatandaşlık Davranışı Ölçeği" kullanılmıştır. Böylece stratejik düşünmeyi benimsemiş olan stratejik liderliğin yeterlilikleri ve öğretmenlerin örgütsel vatandaşlık davranışları, yönetimsel beceriler açısından incelenerek, eğitim kurumlarında bu tür liderlerin özellikleri ile eğitim yönetimi ve denetimi arasındaki ortak bağlantılar ortaya çıkarılmıştır.

Abstract:
Today, within the scope of performance criteria of public institutions, it can be determined how close they are to their targets. Educational institutions are the most common of the public institutions. In the same way, the goals expressed by strategic leadership can be achieved if those who are at the management level in these institutions have a management understanding that determines the basic principles and policies correctly. At this stage, the need to determine the staff who will make and carry out the strategic leadership has arisen, and the determination of these has started to be examined, such as the rate of the awareness level of the institution, the problems encountered during the strategic management and the method to be followed when the problems are encountered. Strategic leadership and strategic management, which were encountered in private sector practices before public institutions, are among the first studies of educational institutions today.

The development in technology, the automation age with the concept of Industry 4.0, integrated with the information age, the use of much more complex systems than before, and the formation of related problems require benefiting from social, economic and technological developments in the solution of strategies in educational institutions. Institutions that use their competitive advantage very well can stay ahead of others a few steps, and effective leaders are needed at this stage. These leaders always increase the chance of success in solving problems, and while doing this, they can show outstanding success in providing the ability to keep up with change and create the necessary flexibility. These leaders, who have visionary and strategic thinking skills, are called strategic leaders.

Schools, which have the highest priority in the growth of a nation, can not only ensure that individuals receive education with the right consciousness, but also talk about themselves permanently in the light of long-term developments, by preparing a healthy education and training environment, by giving importance to strategy and by making strategic leadership while doing these.

This study was carried out with 243 teachers working in public primary schools, secondary schools and high schools in the Anatolian Side of Istanbul in the spring term of the 2020-2021 academic year. "Strategic Leadership Scale" and "Organizational Citizenship Behavior Scale" were used in the research. Thus, the competencies of strategic leadership who have adopted strategic thinking and the organizational citizenship behaviors of teachers were examined in terms of managerial skills, and the common connections between the characteristics of such leaders in educational institutions and educational administration and supervision were revealed.