Fesleğen (Ocimum basilicum L.)' de farklı bitki sıklığı ve azot dozlarının verim, verim ögeleri, uçucu yağ oranı ve bileşenleri üzerine etkileri
Effects of different plant densities and nitrogen doses on yield, yield components, essential oil and compositions of basil (Ocimum basilicum L.)
Yazar: AMİR MOHAMMAD DANESHİAN MOGHADDAM
Danışman: PROF. DR. BİLAL GÜRBÜZ
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Azotlu gübreler = Nitrogen fertilizers ; Bitki sıklığı = Plant density ; Drog verimi = Drug yield ; Fesleğen = Basil ; Uçucu yağlar = Essential oils ; Yağlar-uçucu = Oils-volatile

Özet:
Bu araştırma, fesleğen (Ocimum basilicum L.)'de farklı bitki sıklığı ve azot dozlarının verim, verim ögeleri, uçucu yağ oranı ve bileşenleri üzerine etkilerini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Araştırma Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü deneme alanında 2007 ve 2008 yıllarında yürütülmüştür. Tesadüf bloklarında bölünmüş parseller deneme desenine göre dört tekerrürlü olarak kurulan denemede bitki sıklığı (30×20 cm, 40×20 cm, 50×20 cm) ana parsellere; azot dozları (0, 5, 10, 15 kg/da) alt parsellere yerleştirilmiştir. İncelenen özelliklerin ortalama değerleri 2007 ve 2008 yıllarında sırasıyla bitki boyu 38.5, 32.5 cm; yeşil herba verimi 1905.7, 2826.4 kg/da; drog herba verimi 403.0, 509.0 kg/da; yeşil yaprak verimi 1071.1, 1595.6 kg/da; drog yaprak verimi 214.4, 290.0 kg/da; yaprak oranı %56.3, 56.7; herbada uçucu yağ oranı %0.49, 0.44; yaprakta uçucu yağ oranı %0.59, 0.54; herbada uçucu yağ verimi 1.94, 2.37 l/da ve yaprakta uçucu yağ verimi 1.28, 1.61 l/da olarak gerçekleşmiştir. Denemenin 2008 yılında ortalama bitki boyu, herba ve yaprakta uçucu yağ oranı dışında, bütün uygulamalarda 2007 yılına göre yüksek çıkmıştır. Her iki yılın ortalaması dikkate alındığında 456.0 kg/da drog herba verimi elde edilmiştir. İncelenen özellikler içerisinde sadece yaprak oranı hiçbir faktörden etkilenmemiştir. Araştırma sonuçları İç Anadolu Bölgesi koşullarında fesleğende üç biçim alınabileceğini ortaya koymuştur. Uçucu yağ bileşenleri analizi sonuçları 2007 yılında linalol, naftalin, ökaliptol ve gemakren-D; 2008 yılında ise linalol, ?-kadinen, ökaliptol, ?-bergamoten ve gemakren-D ana bileşen olarak ortaya çıkmıştır.

Abstract:
This study was carried out to investigate the effect of plant densities and different nitrogen levels on yield, yield components, essential oils and compositions of basil (Ocimum basilicum L.). The research was conducted at the experimental farmsof the Department of Field Crops, Faculty of Agriculture, University of Ankara during 2007 and 2008. Using split-plot randomized block design with four replications. The experiment consisted of four plant densities (30×20, 40×20 and 50×20 cm) as main plot and four nitrogen levels (0, 5, 10 and 15 kg/da) as sub plots. The results showed mean plant height of 38.5, 32.5 cm; fresh herb yield of 1905.7, 2826.4 kg/da; drug herb yield of 403.0, 509.0 kg/da; leaf yield of 1071.1, 1595.6 kg/da; drug leaf yield of 214.4, 290.0 kg/da; leaf ratio of 56.3, 56.7%; essential oil ratio in herb of 0.49, 0.44%; essential oil ratio in leaf of 0.59, 0.54%; essential oil yield in herb of 1.94, 2.37 l/da and essential oil yield in leaf of 1.28, 1.61 l/da during two years, respectively. A comparison of two years showed higher values for all traits except plant height, essential oil ratio in herb and leaf. It means of two years are cosidered 456.0 kg/da drug herb was harvested. Furthermore, of all characters, leaf ratio was not affected by any factor. The results emphasize possibilities of three cuts from basil under climatic conditions of Central Anatolian region. After analysis of essential oils, it was possible to determine linalool, naphthalene, eucalyptol and germacrene-D during 2007; linalool, ?-cadinene, eucalyptol, ?- bergamotene and germacrene-D during 2008.