Türkiye'deki tekstil sektörünün spesifik kaynak kullanımlarının ve çevresel performanslarının değerlendirilmesi
Evaluation of specifis resource consumption and environmental performance in textile sector of Turkey
Yazar: ALPEREN KIR
Danışman: PROF. DR. MEHMET KİTİŞ ; DOÇ. DR. EMRAH ÖZTÜRK
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
Avrupa Birliği (AB) tam üyelik sürecinde olan ülkemizde, imalat sektöründe temiz üretim yaklaşımının yapılandırılması adına çeşitli çalışmalar yapılmış ve bunlardan birini de 'Belirli Sektörlerde Temiz Üretim Uygulamaları Projesi (BESTÜ)' oluşturmaktadır. BESTÜ Projesi, Türk Tekstil ve Deri Sektörleri için Entegre Kirlilik Önleme ve Kontrolü yeni adıyla Endüstriyel Emisyonlar Direktifi'ne (IPPC-IED) uyum sağlanabilmesi ve Taslak Sektörel Temiz Üretim Uygulama Tebliğleri'nin hazırlanması amacıyla yapılmıştır. Proje kapsamında tekstil ve deri sektörlerinde mevcut kaynak kullanımı performanslarının araştırılması da değerlendirilen başlıklardan birini oluşturmaktadır. Bu tez çalışmasının temel amacı, BESTÜ Projesi'nin bir bölümü olan tekstil tesislerindeki mevcut kaynak kullanımlarının araştırılması ve kaynak kullanımlarındaki tasarruf/azaltım potansiyellerinin değerlendirilmesidir. 

Bu tez çalışmasında, BESTÜ Projesi kapsamında elde edilen, ülkemizin farklı illerindeki tekstil tesislerinde ve farklı alt sektörlerde faaliyet gösteren toplamda 44 tesis için uygulanan anket verilerinden yararlanılmış ve bu tesislerin kaynak kullanımlarına (su, elektrik, buhar, yardımcı kimyasal, boyarmadde vb.) ilişkin spesifik tüketim değerleri, fiili üretim kapasitelerinden yararlanılarak (bir kg üretim için tüketim) hesaplanmıştır.  Hesaplanan spesifik tüketim değerleri, IPPC Tekstil BREF Dokümanında yer alan benzer tesisler için önerilen minimum spesifik kaynak kullanım değeri ile karşılaştırılmış ve anket çalışması yürütülen tesislerde potansiyel tasarruf yüzdeleri ve miktarları belirlenmiştir.

Değerlendirilen 15 tesis için dokunmuş kumaş terbiyesi ve benzerleri sektörü alanında; toplam su tasarruf potansiyeli 7.595.258 m3/yıl ve toplam atıksu azaltım potansiyeli 6.156.346 m3/yıl olarak bulunmuştur. Benzer şekilde, pamuklu tekstil ve benzerleri sektöründe değerlendirilen 9 tesis için toplam su tasarrufu ve atıksu azaltım potansiyelleri sırasıyla, 3.797.821 ve 2.684.752 m3/yıl olarak bulunmuştur. Örgü kumaş terbiyesi ve benzerleri sektöründe ise değerlendirilen 15 tesis için toplam su tasarrufu ve atıksu azaltım potansiyelleri sırasıyla, 1.673.069 ve 1.312.119 m3/yıl olarak bulunmuştur. Son olarak sentetik kumaş terbiyesi ve benzerleri sektöründe değerlendirilen 5 tesis için toplam su tasarrufu 3.066 m3/yıl olarak bulunmuş ancak 5 tesisin spesifik atıksu oluşum değerleri, minimum referans değerinin altında kaldığı için toplam potansiyel atıksu azalma miktarı hesaplanamamıştır. 

Dokunmuş kumaş terbiyesi ve benzerleri sektörü alanında değerlendirilen 15 tesis için toplam kimyasal tasarruf potansiyeli 13.113 ton/yıl ve toplam boyarmadde tasarruf potansiyeli 1.250 ton/yıl olarak bulunmuştur. Pamuklu tekstil ve benzerleri sektöründe değerlendirilen 9 tesis için toplam kimyasal ve boyarmadde tasarruf potansiyelleri sırasıyla, 1.382 ve 446 ton/yıl olarak bulunmuştur. Örgü kumaş terbiyesi ve benzerleri sektörü bazında değerlendirilen 15 tesis için toplam boyarmadde tasarruf potansiyeli 276 ton/yıl bulunmuş ancak 15 tesisin spesifik kimyasal değerleri, minimum referans değerinin altında kaldığı için toplam kimyasal tasarruf potansiyeli hesaplanamamıştır. Son olarak, sentetik kumaş terbiyesi ve benzerleri sektöründe değerlendirilen 5 tesis için toplam kimyasal ve boyarmadde tasarruf potansiyelleri sırasıyla, 541 ve 117 ton/yıl olarak hesaplanmıştır. 

Dokunmuş kumaş terbiyesi ve benzerleri sektörü alanında değerlendirilen 15 tesis için toplam elektrik tasarruf potansiyeli 69.715.459 kWh/yıl ve toplam buhar tasarruf potansiyeli 632.353 ton/yıl olarak bulunmuştur. Pamuklu tekstil ve benzerleri sektöründe değerlendirilen 9 tesis için toplam elektrik ve buhar tasarruf potansiyelleri sırasıyla, 43.627.794 kWh/yıl ve 220.180 ton/yıl olarak bulunmuştur. Örgü kumaş terbiyesi ve benzerleri sektörü bazında değerlendirilen 15 tesis için toplam elektrik ve buhar tasarruf potansiyelleri sırasıyla, 7.822.972 kWh/yıl ve 136.158 ton/yıl bulunmuştur. Son olarak, sentetik kumaş terbiyesi ve benzerleri sektöründe değerlendirilen 5 tesis için toplam elektrik ve buhar tasarruf potansiyelleri sırasıyla, 16.340 kWh/yıl ve 1.500 ton/yıl olarak hesaplanmıştır. 

Anket uygulanan toplam 44 tesis bazında değerlendirilen tüm sektörlerden elde edilebilecek toplam potansiyel su tasarruf miktarı 13.069.214 m3/yıl ve ortalama potansiyel su tasarruf yüzdesi %37 olarak bulunmuştur. Benzer şekilde toplam atıksu azalma potansiyeli 10.153.217 m3/yıl ve ortalama atıksu azalma yüzdesi %35 olarak bulunmuştur. Kimyasal tüketim açısından toplam potansiyel tasarruf miktarı 15.036 ton/yıl ve ortalama kimyasal tasarruf yüzdesi %19 olarak bulunmuş ve boyarmadde tüketimi açısından ise toplam potansiyel tasarruf miktarı 2.089 ton/yıl ve ortalama potansiyel tasarruf yüzdesi %39 olarak bulunmuştur. Son olarak elektrik ve buhar tüketimlerine bakıldığında ise toplam potansiyel tasarruf miktarları ve ortalama potansiyel tasarruf yüzdeleri sırasıyla, 121.182.565 kWh/yıl ve %8 ile 990.191 ton/yıl ve %25 olarak tespit edilmiş ve genel olarak bu verilerden, kaynak kullanımları açısından tasarruflar/azalma sağlanabileceği sonuçlarına erişilmiştir.

Abstract:
In our country, which is ongoing the process of full membership in the European Union (EU), various studies have been carried out to construct the cleaner production approach in the manufacturing sector and one of these studies is "Cleaner Production Applications Project in Specific Sectors (BESTU)". BESTU Project has been carried out with the aim of complying with Integrated Pollution Prevention and Control for the Turkish Textile and Leather Sectors, which is the new name of Industrial Emissions Directive (IPPC-IED) and preparing of the Draft Sectoral Cleaner Production Implementation Communiqués. Within the scope of the project, researching of the current resource use performances in the textile and leather sectors is one of the topics evaluated. The main purpose of this thesis study is to investigate the current resource usage in textile facilities, which is part of the BESTU Project, and to evaluate of savings / reduction potentials in resource use.

In this thesis study, the survey data obtained for 44 facilities in total that operating in textile facilities and different sub-sectors in different cities of our country were used, which obtained within the scope of BESTU Project and specific consumption values for resource uses (water, electricity, steam, auxiliary chemicals, dyestuffs etc.) of these facilities were calculated using the actual production capacities (consumption for one kg of production). The calculated specific consumption values by comparing with the minimum specific resource utilization value recommended for similar facilities in the IPPC Textile BREF Document were determined and potential savings percentages and quantities were calculated where the survey was conducted in the facilities.

In the field of woven fabric finishing and the similar sector for 15 facilities evaluated; total water saving potential was found as 7.595.258 m3/year and total wastewater reduction potential as 6.156.346 m3/year. Similarly, the total water saving and wastewater reduction potentials for 9 facilities evaluated within the cotton textile and the similar sector were found to be 3.797.821 and 2.684.752 m3/year, respectively. The total water saving and wastewater reduction potentials for the 15 facilities evaluated in the knitting fabric finishing and the similar sector were found to be 1.673.069 and 1.312.119 m3/year, respectively. Finally, the total water saving was found as 3.066 m3/year for 5 facilities evaluated in synthetic fabric finishing and the similar sector, However, the total potential wastewater reduction amount could not be calculated, because it remained below of the minimum reference value of specific wastewater generation values of 5 facilities.

The total chemical saving potential was found 13.133 tons/year and the total dyestuff saving potential as 1.250 tons/year for 15 facilities evaluated in the field of woven fabric finishing and the similar sector.  The total chemical and dyestuff saving potentials for 9 facilities evaluated in the cotton textile and similar sector were found as 1.382 and 446 tons/year, respectively. The total dyestuff saving potential was found to be 276 tons/year for 15 facilities evaluated on the basis of knitted fabric finishing and the similar sector, However, total chemical saving potential could not be calculated, because it remained below of the minimum reference value of specific chemical values of 15 facilities. Finally, the total chemical and dyestuff saving potentials for 5 facilities evaluated in the synthetic fabric finishing and the similar sector were calculated as 541 and 117 tons/year, respectively.

The total electricity saving potential was found 69.715.459 kWh/year and the total steam saving potential as 632.353 tons/year for 15 facilities evaluated in the field of woven fabric finishing and the similar sector.    The total electricity and steam saving potentials for the 9 facilities evaluated in the cotton textile and similar sector were found as 43.627.794 kWh/year and 220.180 tons/year, respectively. The total electricity and steam saving potentials for 15 facilities evaluated on the basis of knitted fabric finishing and the similar sector were found 7.822.972 kWh/year and 136.158 tons/year, respectively. Finally, the total electricity and steam saving potentials for 5 facilities evaluated in the synthetic fabric finishing and the similar sector have been calculated as 16.340 kWh/year and 1.500 tons/year, respectively.

The total potential water saving amount that can be obtained from all sectors evaluated on a total of 44 facilities that applied survey was found 13.069.214 m3/year and the average potential water saving percentage as 37%. Similarly, the total wastewater reduction potential was found 10.153.217 m3/year and the average wastewater reduction percentage as 35%. In terms of chemical consumption, the total amount of potential saving was found 15.036 tons/year, and the average chemical saving percentage as 19%, and in terms of dye consumption, the total amount of potential saving was found 2.089 tons/year, and the average potential saving percentage as 39%. Finally, when looking at the consumption of electricity and steam, total potential saving amounts and average potential saving percentages were found to be 121.182.565 kWh/year and 8% to 990.191 tons/year and 25%, respectively, and in general, from these data, it has been concluded that savings/reduction can be achieved in terms of resource usage.