Anadolu Girdanlı sunakları /
Yazar: NEŞE K. DİLER
Danışman: YRD. DOÇ. DR. MEHMET KARAOSMANOĞLU
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji ve Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1996
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Anadolu = Anatolia ; Girdanlılar = Girdanlılar ; Sunaklar = Altars ; Tapınaklar = Temples

Özet:
Anadolu Hellenistik Çağ girlandh yuvarlak altarlan inceleyen D.Berges'in "Hellenistische Rundaltâre Kleinasiens" adlı çalışması konuya yönelik bugüne dek gerçekleştirilen araştırmaların en kapsamlısıdır.Ancak burada altarların köken, kullanım, üretim bölgeleri ve tarihleriyle ilgili sorunlar henüz tümüyle aydınlatılabilmiş değil. Anadolu*nun daha çok batı ile güney-batı kıyılarında yoğunlaşan sunaklar, tapınım ve özellikle de gömülerle yakın ilişkilidir. Formları ve kolayca taşınabilir olmaları, bunların yer, kullanım ve yay ılım alanlarım da artırmıştır. Araştırma konusunu kapsayan sunakların köken, üretim ve yayılımlarıyla ilgili, çeşitli araştırmalara dayanan farklı görüşler vardır. Bu sorunlar sunakların bulunduğu tüm yayılım alanlarını kapsar. Ben, Anadolu sunaklarının belirli merkezlerde, belli bir tarz ile üretildikleri ve pazarlandıkları düşüncesindeyim.Pamphylia Bölgesinde yoğun olarak karşılaştığımız aynı tip profil ve bezeme geleneği gösteren sunakların benzer örneklerini Karia ya da Anadolu'nun başka bölgelerinde bulmamız, belirli üretim merkezileriyle atelyelere; ayrıca tipleri aynı ancak bezeme yönünden farklı sunakların ise yan işli çıkarılıp, gittiği yerde işlendiği olasılığım güçlendiriyor. Hatta ithal ve ihraç söz konusu olduğunda, seri üretim kaçınılmaz olmuştur.Sunaklar belli merkezlerdeki atelyelerde, olasılıkla da lahitlerle aynı yerlerde üretilmişler, ancak ister Anadolu'da ister Anadolu dışında olsun yöresel özellik ve işçilik geleneklerini gittikleri yerlere de taşımışlardır. Köken konusunda gerçekte önemli olan.önceden anıtsal mimari yapılar ve sanatın diğer dallarında da kullanılan girland ve bukranion gibi bezeme elamanlarının değil, yuvarlak sunak olgusunun nereden kaynaklandığıdır. İonya'nın önemli merkezlerinden Didyma ve Milet'te bulunan Arkaik devrin düz gövdeli yuvarlak sunakları formlarıyla batı Anadolu veII adalarda sıkça görülen Hellenistik devir girlandlı yuvarlak sunaklarının öncüleri olmaları doğaldır. Ancak yuvarlak gövdeli sunak geleneğinin kökleri II. Bin Hitit öncülerinde saklıdır-Araştırmalarım sırasında İstanbul Eski Şark Eserleri Müzesi'nde karşılaştığım bazalttan yapılmış, tek parça, silindir şeklinde, üzerinde bir güneş kursu ve adandığı kral IV. Tudhalia'nın adının kazındığı örnek bunun günümüze dek gelebilmiş en canlı kanıtıdır.

Abstract:
D.Berges's "Hellenistiche Rundaltare Kleinasiens" investigating the hellenistic cylindrical altars with garlands of Anatolia is considered to be the most detailed one of the researches done so far. Neverthelless, problems related to the origins, usage, production regions and history of altars have not been yet illuminated wholly. Altars, more populated in the west and south west coasts of Anatolia, are in close relation through their worship and especially funerary monuments. Their forms and facility in carrying has widened their usage fields to enhance their popularity. Investigators seek answers to where altars were produced and to how they spread over the other regions. As I mentioned under the tittle "origins-function and development of altars" there are some views dependent upon several investigations. These problems contain all the spread fields of altars. I share the thought that Anatolian altars were produced and marketed in specific centers and in a certain style.The fact that we found at Caria or another region of Anatolia the similar samples of the altars showing the same type profil and ornament traditions shows the possibility that altars which are the same in type, but different in ornament are taken to a specific centre and workshop and that they are embroidered where they transfered when import and export in question, mass production becomes inevitable. Altars have been produced at workshops in specific centers, possibly at the same places with the graves Yet they have carried the local characteristics and labour creations everywhere they have transfered, both in and out of Anatolia.IV What is really important for me is from where the main altars originated, not the ornament elements such as garlands and bucrania already used in monumental architectural buildings and other branches of art. It is natural that one of the significant Archaic centers of Ionia such as Didyma and Milet, is among the forerunners of plain monolithic cylindrical altars and of the hellenistic cylindrical altars with garlands which are often seen in the western Anatolia and the island. However, the roots of tradition is hidden in the forerunners of the second millenium Hitit. The sample that I came across during my invesigations in the Istanbul Eski Şark Eserleri Müzesi is one of the most vivid object made of monolithic bazalt stone with a projected upper part and cylindrical body on which sun disk and Tudhaia IV's name was inscribed.