Stratejik yönetim için bulanık risk değerlendirme modelleri ve karşılaştırmalı analizi
Fuzzy risk assessment models and comparative analysis for strategic management
Yazar: RABİA ARIKAN
Danışman: DOÇ. DR. METİN DAĞDEVİREN
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering

Özet:
Son yıllarda stratejik yönetim, iç kontrol, risk yönetimi gibi modern yönetim yaklaşımları, tüm dünyada olduğu gibi Türkiye'de de önem kazanmıştır. Türkiye'de kamu yönetimi kapsamında bu yeni yaklaşımlarla ilgili en önemli adım Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu ile atılmıştır. Söz konusu Kanun'la genel yönetim çatısı altındaki kurum ve kuruluşlar için risk yönetimini de içeren iç kontrol sisteminin kurulması zorunlu kılınmıştır. Türkiye'deki kamu kurumlarının yeni yasal düzenleme çerçevesinde, uygulamaya geçiş aşamasında bulunduğu risk yönetimi ve değerlendirmesi alanındaki en önemli eksikliklerden biri "standart bir risk değerlendirme metodolojisi olmaması"dır. Bu çalışmanın amacı; standart bir risk değerlendirme metodolojisi olmaması problemine yönelik olarak, stratejik yönetim uygulayan kuruluşlarda uygulanabilecek alternatif risk değerlendirme yöntemlerinin önerilmesi, uygulanması ve sonuçlarının karşılaştırılmasıdır. Çalışmanın amacı doğrultusunda; risk yönetimi ve risk değerlendirme alanında ilgili mevzuat ve literatür taranmış, uluslararası düzeyde kabul gören modeller, standartlar ve dokümanlar incelenmiş, iyi uygulama örnekleri araştırılmıştır. Risk yönetimi ve risk değerlendirme süreçlerinde olası çözüm önerileri tartışılmış ve metot önerileri sunulmuştur. Bu çalışmada önerilen çok ölçütlü karar verme teknikleri ve bulanık teknikler; karmaşık risk değerlendirme probleminin yapısındaki tüm ilişkilerin göz önünde bulundurulması, risklerin ve risklere karşı uygulanacak kontrol faaliyetlerinin belirlenmesi ve bunlara kaynak tahsisi yapılması aşamasında rasyonel kararlar alınabilmesi amacıyla tercih edilmiştir. Bu çerçevede geleneksel risk değerlendirme yöntemine alternatif olarak önerilen analitik ağ süreci, bulanık analitik hiyerarşi prosesi, bulanık analitik ağ süreci ve bulanık kural tabanı yöntemleri ile örnek problem üzerinden risk değerlendirmesi yapılmış, elde edilen sonuçlar karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Sonuç olarak, söz konusu yöntemlerin risk değerlendirme problemi için güçlü ve zayıf yönleri ortaya konmuş, farklı problem yapıları açısından etkinlikleri değerlendirilmiştir. Bu çalışmada önerilen risk değerlendirme metotlarının, karşılaştırmalı analizlerin ve değerlendirme sonuçlarının; idarelerin risk yönetim sistemi uygulamalarına geçiş sürecinde faydalı olacağı, özellikle mevzuatla netleştirilmeyen boşlukların genel idari teamüller yerine nicel tekniklerle doldurulması açısından katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Abstract:
In recent years, modern management approaches, such as strategic management, internal control and risk management, have gained importance in Turkey just as in the World. The most important step in the scope of general administration in Turkey regarding those new approaches was The Law of Public Financial Management and Control. By the mentioned law, enforcing internal control system which includes risk management was required for the general administration. One of the most important problems which faced in transition process of risk management and risk assessment for Turkish public sector within the scope of new legislation is "lack of standard risk assessment methodology". Regarding lack of standard risk assessment methodology; the main purpose of this study is proposing, applying and comparing of alternative risk assessment methods. Within the purpose of the study, literature review has been carried out and international models, standards, documents and best practices have been examined about "risk management" and "risk assessment" terms. Probable solution techniques and alternative methods in risk management and risk assessment process have been presented. Proposed multi-attribute decision making techniques and fuzzy techniques were preferred because of the ability of evaluating all relations in the complex structure of risk assessment problem. Hence, the control activities to be used against the risks would provide a more accurate and cost-effective planning. Within this context, the application of the analytic network process, fuzzy analytic hierarchy process, fuzzy analytic network process and fuzzy rule base techniques on selected problem have been executed respectively and the results have been analyzed comparatively. As conclusion, strengths and weaknesses of mentioned techniques have been stated for risk assessment problem and efficiency of these techniques have been evaluated for different problem structures. Proposed risk assessment methods, comparative analysis and evaluation of results in this study are expected to be useful in the transition process of the risk management system and to contribute in terms of filling the legislation gaps with rather quantitative techniques than general administrative practices.