Yalnız yaşayan yaşlıların yaşlılık algıları, yaşam deneyimleri ve gereksinimleri
Old age perceptions, life experiences and needs of older adults living alone
Yazar: EDİP AYGÜLER
Danışman: PROF. DR. SEMA BUZ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Hizmetler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Sosyal Hizmet = Social Work ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Sosyal politika = Social policy ; Yalnızlık = Loneliness ; Yalnızlık algısı = Loneliness perception ; Yalnızlık düzeyleri = Loneliness level ; Yaşam deneyimleri = Life experiences ; Yaşlılar = Aged ; Yaşlılık = Old age

Özet:
Yalnız yaşayan yaşlıların, aileleriyle ve kurum bakımında kalan yaşlılara göre farklılaşan sorun ve gereksinimlerinin olduğunu, onlara göre daha dezavantajlı olduklarını fakat bu dezavantajlarını giderecek hizmetlerin olmadığını ortaya koyan yeterli sayıda çalışmanın olmayışı ile bu nüfus grubuna yönelik mevcut politika ve sosyal hizmetlerin yetersizliği bu çalışmanın problemidir. Bu çalışmayla yalnız yaşayan yaşlıların yaşlılık algılarını, yalnız yaşam nedenlerini, gündelik rutinlerini, sahip oldukları ilişkilere yönelik değerlendirmelerini keşfetmek ve yaşamlarındaki deneyimlerden hareketle gereksinimlerini tespit edip bu gereksinimleri giderecek hizmetlerin geliştirilmesi için politika ve sosyal hizmet önerileri sunmak amaçlanmıştır. Niteliksel araştırma yöntemiyle yürütülen bu çalışmada fenomenolojik yaklaşım kullanılmıştır. Araştırmanın katılımcıları amaçlı örneklem yoluyla belirlenmiştir. Bu çalışma kapsamında Ankara'da ikamet eden farklı sosyodemografik özelliklere sahip 35 yalnız yaşayan yaşlıyla yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşme gerçekleştirilmiştir. Tümevarımsal tematik analiz tekniğinin kullanıldığı bu çalışmanın analiz sürecinde MAXQDA Plus 2020 paket programından yararlanılmış ve beş temaya ulaşılmıştır. Araştırma bulguları "Yaşlılığa İlişkin Değerlendirmeler", "Yalnız Yaşama İlişkin Düşünceler", "Gündelik Yaşam Deneyimleri", "İlişkiler" ve "Politika Önerileri" isimli beş tema altında sunulmuştur. Bu çalışmada yalnız yaşayan yaşlıların sahip oldukları dezavantajlara rağmen yalnız yaşama motivasyonlarının çok yüksek olduğu, sosyal izolasyon ve yalnızlığa maruz kaldıkları ve gündelik yaşam döngüsü içinde birçok noktada destek gereksinimlerinin olduğu anlaşılmıştır. Ayrıca sosyodemografik özelliklerin, bir diğer ifade ile sahip olunan sosyal, kültürel ve ekonomik sermayenin, yalnız yaşayan yaşam deneyimlerini etkilediği ve bundan ötürü yalnız yaşayan yaşlıların kendi içlerinde tek tip bir grup olmadığı ortaya çıkarılmıştır. Araştırma sonucunda yalnız yaşayan yaşlıların maruz kaldıkları dezavantajları giderecek, maruz kaldıkları yalnızlığı azaltacak ve sahip oldukları sosyodemografik özelliklere göre farklılaşan gereksinimlerini karşılamaya yardımcı olacak öneriler geliştirilmiştir.

Abstract:
The problem of this study is the lack of sufficient number of studies revealing that the older adults living alone have different problems and needs compared to the older adults living with their families and in institutional care, that they are more disadvantaged, but that there are no services to overcome these disadvantages, and that the current policy and social services for this population group are insufficient. With the present study, it is aimed to explore the old age perceptions, reasons of living alone, daily routines, and evaluations of the relationships of older adults living alone have and to identify their needs based on their life experiences and to offer policies and social service recommendations to meet these needs. The phenomenological approach was used in this study, which was carried out with the qualitative research method. The participants of the study were determined by purposeful sampling. Within the scope of the present study, semi-structured in-depth interviews were conducted with 35 older adults living alone with different sociodemographic characteristics residing in Ankara. Using the inductive thematic analysis technique, the MAXQDA Plus 2020 package program was used in the analysis process and five themes were reached. The research findings are presented under five themes: "Evaluations Regarding Aging", "Ideas About Living Alone", "Everyday Life Experiences", "Relationships" and "Policy Suggestions". It has been understood that the older adults living alone have a very high motivation to live alone despite their disadvantages, they are exposed to social isolation and loneliness, and they need support at many points in their daily life cycle. In addition, it has been revealed that sociodemographic characteristics, in other words, social, cultural and economic capital, affect the experiences of living alone. Therefore, the older adults living alone are not a homogeneous group in themselves. As a result of the research, suggestions have been developed to eliminate the disadvantages of the older adults living alone to reduce the loneliness they are exposed to and to help meet the needs that differ according to their sociodemographic characteristics.