Antibiyotik direnci oluşturan etkenlerin meta analizi ile sistematik incelenmesi ve eczacının içinde olduğu antibiyotik yönetim modeli oluşturulması
A systematic review and meta-analysis: factors affecting antibiotic resistance and establishing a pharmacist-led antibiotic stewardship program
Yazar: EDA AYDIN GÜLDÜR
Danışman: PROF. GÜLBİN ÖZÇELİKAY
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Eczacılık İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Antibiyotikler = Antibiotics ; Eczacılar = Pharmacists ; İlaçlara direnç = Drug resistance ; İlaçlara direnç-bakteriyel = Drug resistance-bacterial

Özet:
Antibiyotik direnci sağlık hizmetlerinde karşılaşılan önemli sorunlardan biridir. Yeni antibiyotiklerin araştırılma ve geliştirilmesinde azalma söz konusu olduğundan antibiyotik direnci toplum sağlığını tehdit eden bir unsur haline gelmiştir. Bu nedenle toplumda sıklıkla gözlenen hastalıkların tedavisi gittikçe zorlaşmakta ve antibiyotiğe dirençli bakteriler nedeni ile hastanede yatış süresinin uzamasına, istenmeyen sonuçlara neden olmaktadır. Antibiyotik direnci çoğunlukla yanlış antibiyotik kullanımına bağlanmakla birlikte dirence etki eden pek çok faktör bulunmaktadır. Bu doktora tezinde antibiyotik direncini etkileyebilecek tüm faktörlerin meta analizi ile sistematik olarak incelenerek bu faktörler arasında eczacının müdahil olabileceği alanların tespit edilmesi ve eczacı liderliğindeki antibiyotik yönetim programlarının antibiyotik tüketimi ve direnci üzerine etkisinin incelenerek antibiyotik yönetim modeli oluşturulması amaçlanmıştır. Çalışmada önceden belirlenen anahtar kelimeler ve dahil etme kriterleri doğrultusunda ScienceDirect, PubMed ve MEDLINE veri tabanlarında literatür araştırması yapılmıştır. Elde edilen litaratürler Mendeley programına aktarılarak incelenmiş ve analize dahil edilmesi planlanan çalışmalar belirlenmiştir. Literatür inceleme aşaması PRISMA akış diyagramı ile verilmiş, meta analizi ise R programı ve rastgele etki modeli kullanılarak yapılmıştır. Heterojenlik analizi için I2 istatistiğine bakılmıştır. Tüm çalışmaların kalite değerlendirmesi çalışma türüne özel ölçek kullanılarak yapılmıştır. Bu çalışma ile antibiyotik kullanımının dirence neden olduğu, antibiyotik uygulama yolu ve dozunun ise direnci etkilediği tespit edilmiştir. Eczacı liderliğindeki antibiyotik yönetim programları antibiyotik tüketimini ve tedavi süresini azaltmakta, akılcı antibiyotik kullanım oranını artırmaktadır.

Abstract:
Antibiotic resistance is one of the important problems encountered in health services. Antibiotic resistance has become a threat to public health since there is a reduction in the research and development of new antibiotics. Therefore, the treatment of diseases that are frequently observed in the society becomes increasingly difficult and causes undesirable results in the prolongation of the hospitalization period due to antibiotic resistant bacteria. Antibiotic resistance is often associated with the use of the wrong antibiotic, but there are many factors that affect resistance. In this Ph.D. thesis, it was aimed to systematically examine all factors that may affect antibiotic resistance with meta-analysis, to determine the areas where pharmacists may be involved, and to examine the effect of pharmacist-led antibiotic stewardship programs on antibiotic consumption and resistance, and to create an antibiotic stewardship model. In our study, a literature search was conducted in ScienceDirect, PubMed and MEDLINE databases in line with predetermined keywords and inclusion criteria. The literature obtained was transferred to the Mendeley program and analyzed, and the studies planned to be included in the analysis were determined. The literature review stage was given with the PRISMA flow diagram, and the meta-analysis was performed using the R program and random effects model. For the heterogeneity analysis, I2 statistics were checked. Quality assessment of all studies was made using a scale specific to the study type. In this study, it was determined that the use of antibiotics caused resistance, and the route and dose of antibiotic administration affected the resistance. Pharmacist-led antibiotic stewardship programs reduce anibiotic consumption and duration time, and increase the rational use of antibiotics.