Kyme Doğu Nekropolü (Habaş kurtarma kazısı 2010-2011 yılı) figürinleri
Figurins of Kyme East Nekropolis from Habaş rescue excavation (2010-2011)
Yazar: PINAR TAŞPINAR
Danışman: DOÇ. DR. MURAT ÇEKİLMEZ
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Aiolis bölgesi = Aibis region ; Arkeolojik eserler = Archaeological materials ; Arkeolojik kazılar = Archaeological excavations ; Arkeolojik yerleşim = Archaeological settlement ; Figürün = Figurine ; Kyme = Kyme ; Nekropol = Necropolis

Özet:
Tez çalışması kapsamında incelenen figürinler, antik dönemde Aiolis olarak adlandırılan bölgenin sınırları içerisinde yer alan Kyme antik kentinin 2 km doğusundan bulunmuştur. İzmir Müzesi Müdürlüğü tarafından 2010 – 2011 yılları arasında HABAŞ Demir - Çelik Saç Fabrikası arazisi, 207 numaralı parselde yürütülen kurtarma kazıları sırasında alanın nekropol alanı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Çalışmalar sırasında 145 adet mezar tespit edilmiştir. Açığa çıkarılan mezarların bir kısmı antik dönemde soyulmuş, bir kısmı ise taban suyunun yükselmesiyle tahrip olmuştur. Nekropol alanı mezar tipoloji içerisinde geniş bir yelpaze sunmaktadır. Alanda mezarların dışında konut, işlik ve depo olarak kullanıldığı düşünülen üç yapı kalıntısı tespit edilmiştir.
Çalışmanın konusunu oluşturan figürinlerin bir bölümü, M. 20, M. 21, M. 23, M. 33, M. 72, M. 92, M. 93 ve M. 105 numaralı mezarlara ölü hediyesi olarak bırakılmıştır. İncelenen figürinlerin diğer bölümü ise taban suyunun yükselmesi ile alana dağılan mezar dışı buluntular ve tespit edilen yapı kalıntılarından ele geçmiştir. Farklı kontekstlerden bulunmuş, farklı dönem ve tipolojiye sahip 47 figürin çalışma kapsamında değerlendirilmiştir. İncelenen figürinlerin teknik incelemeleri, tipolojik sınıflandırılmaları, stil özellikleri, ikonografileri ve dönem özellikle çalışma kapsamında detaylı olarak sunulmuştur.
Tez çalışması kapsamında incelenen figürinlere daha geniş bir perspektiften bakabilmek adına, Kyme antik kentinde yürütülen çalışmalarda tespit edilen ve yayınlanan tüm figürinler incelenmiştir. Böylelikle Kyme kentinin koroplastik özellikleri belirlenmeye çalışılmıştır. Bu konuyla bağlantılı olarak incelenen çalışmalarda yerel üretim ve atölye konuları üzerinde durulmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu nedenle, tez çalışması kapsamında incelenen figürinler konusunda atölye saptamaları yapılmış, beş yeni atölye ve Myrina kökenli Artemonos adlı bir koroplasta ait bir figürin tespit edilmiştir. Bu tespit edilen atölyelerden üçü Myrina kökenlidir. Kyme antik kentinin Myrina ile coğrafi yakınlığı düşünüldüğünde bu etki yadsınamaz bir gerçektir.
Kyme Doğu Nekropolü (Habaş Kurtarma Kazısı 2010- 2011) figürinlerinin incelendiği çalışmada, kentte Arkaik ve Klasik Dönem'de Kourotrophos ve Tapınak Oğlanı tipinde üretim yapan uzman bir atölyenin veya atölyelerin var olduğu düşünülmektedir. Hellenistik Dönem'de ise Myrina antik kentine yakınlığından dolayı üretimin azaldığı düşünülse de devam ettiğine dair en önemli kanıt çalışma kapsamında ele alınan, MÖ 2. yüzyıla tarihlenen Ana Tanrıça/Kybele'ye ait plaka kalıbıdır.
Çalışma kapsamında incelenen figürinlerin ait oldukları dönem, stil özellikleri, buluntu konteksti, ikonografik gelişimleri ve farklı merkezlerden bulunan benzer örneklerin karşılaştırılmasıyla belirlenmiştir. Değerlendirilen figürinler MÖ 6. yüzyılın ikinci yarısından, MS 2. yüzyıl başlarına kadar geniş bir tarih aralığı sunmaktadır. En yoğun dönemin % 52 oranında Hellenistik Dönem olduğu tespit edilmiştir. Bu yoğunluğu % 30 oranından Klasik Dönem takip etmektedir. Roma İmparatorluk Dönemi özellikleri gösteren %11 oranında figürin bulunurken, Arkaik Döneme tarihli figürinler ise % 7 oranıyla temsil edilmektedir.

Abstract:
The figurines examined in this thesis were found 2 km east of the ancient city of Kyme, which was located within the borders of the region that was named Aeolis in ancient times. It was determined that this was a necropolis area during the rescue excavations carried out by Directorate of İzmir Archeology Museum on the parcel numbered 207 in the land belonging to the HABAŞ iron-steel factory, between 2010 and 2011. 145 graves were located in the course of excavations. Some of the uncovered graves were robbed in ancient times and some of them were damaged or destroyed by the effect of risen groundwater. The necropolis area offers a wide range of grave typology. Apart from the graves, structural remains of three buildings that are thought to be used as either houses, workshops or warehouses were detected.
Some of the figurines that constitute the subject of this thesis were left as offerings to the deceased in the graves numbered M. 20, M. 21, M. 23, M. 33, M. 72, M. 92, M. 93 and M. 105. The remaining are non-grave findings that were scattered in the area by the risen groundwater and retrieved from the located structural remains. 47 figurines that were found in different contexts, belong to different periods and have different typologies, have been examined within this study. The technical analysis, typological sorting, stylistic characteristics, iconography and the period of the figurines are presented in detail in this study.
Every figurine that was detected and published during the archaeological studies in Kyme was analysed in order to be able to look at the examined figurines in this thesis from a wider perspective. Thus, the coroplastic properties of Kyme were tried to be determined. It was observed that in the reviewed related studies the subjects of local production and workshop were not emphasized. Therefore, the workshops of the figurines that are the subject of this study were determined, five new workshops and a figurine belonging to a Myrina based coroplast, named Artemenos were discovered. Three of the discovered workshops were also Myrina based. Given the geographical proximity of the ancient city of Kyme with Myrina, the influence is undeniable.
In this study where the figurines from Eastern Necropolis of Kyme (Habaş Rescue Excavation 2010-2011) are examined, it is thought that there was a specialised workshop or multiple workshops in the city that were producing Kourotrophos and Temple Boy type figurines during Archaic and Classical Periods. Although it is thought that production was reduced in the Hellenistic Period due to its proximity to the ancient city of Myrina, the most important evidence of its continuation is the plaque mold of Mother Goddess/Kybele dating to 2nd century.
The period of the figurines examined in the study was determined by comparing the stylistic characteristics, their context, iconographic development and similar examples found in different centres. The examined figurines have a wide date range beginning from the second half of 6th century BC to the early 2nd century AD. The period with the most yield is determined to be the Hellenistic Period with 52% of the figurines. This is followed by the Classical Period by 30%. 11% of the figurines show Roman Imperial Period characteristics and 7% of them are dated to the Archaic Period.