Bilimsel yorumu yapılan Kur'an ayetlerine hermenötik yaklaşım
Hermeneutical approach to scientific interpretation of Quranic verses
Yazar: HÜSEYİN ÖLMEZ
Danışman: DOÇ. DR. İBRAHİM ŞABAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Doğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı / Arap Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Din = Religion ; Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature
Dizin: Ayetler = Verses ; Bilimsel açıklama = Scientific explanation ; Fenni tefsir = Fenni commentary ; Hermeneutik = Hermeneutic ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Tefsir = Commentary ; Yorumlama = Interpretation

Özet:
Erken bir dönemden itibaren şifahi olarak kendisini gösterip hicrî II. yüzyılda tedvîn edilmeye başlanan tefsir, muhatap kitlesi tarafından Kur'an'ın anlaşılmasında başat rol oynamıştır. Tefsir ilmi, bu dönemlerden itibaren günümüze kadar gelişerek çeşitli türlere ayrılmıştır. Kur'an ayetlerini modern bilimin bulguları doğrultusunda yorumlama yönelimi de bilimsel tefsir adıyla çeşitli türlere ayrılan tefsir ilminin bir parçası sayılmaktadır. Bazı dönemlerde revaç bulup bazı dönemlerde geri planda kalmış olan bilimsel tefsir yönelimi özellikle geçtiğimiz yüzyılda bilim ve teknolojinin hızlı bir şekilde gelişmesine paralel olarak tekrar gündeme gelmiştir. Çalışmamızda günümüze kadar bilimsel yorumu yapılan Kur'an ayetlerinin hermenötik yaklaşımla ele alınması amaçlanmış ve buna binaen ilgili bilimsel yorumların olabilirliği tartışılmıştır. Bu bağlamda, incelenen metni fazladan bir çaba sarfetmeden ve olabilecek en açık şekilde anlamaya yarayacak hermenötik araçlar kullanılmaya çalışılmıştır. Metnin parça-bütün ilişkisine vurgu yapan ve bu sayılanların birbirlerinin anlamlarını belirlemede etkili olduğunu öngören hermenötik döngü bunlardan birisidir. Kur'an'ın şifahi yapısı, bir kelam/söz/ḳavl olması da yine bu bağlamda değerlendirilmiştir. Ayrıca; dilin doğal olarak sahip olduğu müphemlik olgusu, şifahi metinde vurgusu daha belli olmak üzere ihbâr-inşâ üslubu ayrımı, Kur'an'daki soru-cevap örnekleri ve Kur'an'ın kendisini tasdik edici/musaddik olarak tasvir etmesi de bunlara eklenmiştir. Araştırma bulguları neticesinde Kur'an ayetlerini modern bilimin bulgularına göre yorumlamanın, ilgili ayetleri bağlamlarından kopardığı ve Kur'an'ın temel amaçlarına matuf olan mesajlarının göz ardı edilmesine sebep olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
Tafsīr, which was verbalized from an early period and began to be codified in the second century of Hijri, played a significant role in the understanding of the Quran by its audience. The science of tafsīr has developed from that period until today and has been divided into various types. The tendency to interpret Quranic verses in line with the findings of modern science is also considered a part of the science of tafsīr, which is further divided into various types under the name of scientific tafsīr. The scientific interpretation orientation, popular in some periods and remaining in the background at other times, has come to the fore again in parallel with the rapid development of science and technology in the last century. In our study, we discuss the possibility of a scientific interpretation of the verses of the Quran. In this context, we use hermeneutical tools to understand the examined text precisely and without any additional effort. The hermeneutic cycle emphasizes the part-whole relationship of the text and predicts that these are effective in determining the meanings of each other. The verbal structure of the Quran and its being a word/ḳavl were also evaluated in this context. Additionally, we discuss the natural ambiguity of the language, the distinction between the constative and performative style, the use of clear emphasis in the oral text, the question-answer examples in the Quran, and the Quran's portrayal of itself as affirming. Based on the research findings, we conclude that interpreting the verses of the Quran according to the findings of modern science detaches the relevant verses from their context and causes the messages of the Quran to be ignored.