2005 ve 2017 Sosyal Bilgiler dersi öğretim programlarının sosyal bilgiler öğretmenlerinin görüşlerine göre karşılaştırmalı değerlendirilmesi
A comparative evaluation of 2005 and 2017 Social Science teaching programs according to social science teachers' opinions
Yazar: MUSTAFA ÇÖL
Danışman: DOÇ. DR. FEYYAZ KARACA
Pamukkale Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / İlköğretim Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Karşılaştırmalı analiz = Comparative analysis ; Karşılaştırmalı eğitim = Comparative  education ; Sosyal bilgiler = Social studies ; Sosyal bilgiler dersi = Social studies course ; Sosyal bilgiler öğretimi = Social studies teaching ; Öğretim programları = Teaching curriculums ; Öğretmen değerlendirme = Teacher evaluation ; Öğretmen görüşleri = Teacher opinions ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Bu araştırmanın amacı, 2005 ve 2017 Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programlarını
(SBDÖP) Sosyal Bilgiler dersi öğretmenlerinin görüş ve değerlendirmelerine göre
karşılaştırmalı olarak incelemektir. Bu çalışma, nitel araştırma yöntemlerinden temel nitel
araştırma desenine uygun olarak yapılandırılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 2020-
2021 eğitim-öğretim yılında Afyonkarahisar ili genelinde bulunan ortaokullarda
mesleklerini icra eden ve ölçüt örnekleme tekniği ile belirlenen 30 Sosyal Bilgiler
öğretmeni oluşturmaktadır. Araştırma verileri için önce konuyla ilgili yayımlanmış
dokümanlar incelenmiştir. Ardından öğretmenlerin sözlü ve yazılı görüşlerine
başvurulmuştur. Sözlü görüşmelerde yarı yapılandırılmış sorulardan oluşan mülakat formu,
yazılı görüşmeler için ise metafor formu kullanılmıştır. Araştırma dokümanlarının
analizinde betimsel analiz, görüşme verilerinin çözümlenmesinde ise içerik analizi tekniği
kullanılmıştır. Çalışmaya katılan öğretmenlerin 2005 ve 2017 SBDÖP'ye yönelik görüşleri
"Amaçlar, Kazanımlara Ulaşılabilirlik, Kazanımlarla İçerik Uyumu, İçeriğin Kazanım
Desteği, Öğrenme Alanları, Beceriler, Değerler, Atatürkçülük Konuları, Etkinlikler,
İçeriğin Sadeleştirilmesi, Rehber Olma Yönü, Ders Saati Süresi, Ölçme ve Değerlendirme
ve Lise Yerleştirme Sınavları" olmak üzere 14 ayrı temada değerlendirilmiştir.
Araştırmanın bulgularına göre 2017 SBDÖP'nın bazı öğelerinin ve içeriklerinin (kazanım,
amaç, beceri, değer ve öğrenme alanları bakımından) 2005 SBDÖP'ye göre anlamlı
farklılıklar gösterdiği sonucuna varılmıştır. Ayrıca 2005 ve 2017 SBDÖP'ında da ders saat
sürelerinin yetersiz olduğu, 2017 programında Atatürkçülük konu ve kazanımlarının,
liselere yerleştirme sınavları bakımından etkisiz ve yetersiz kaldığı tespit edilmiştir. 2005
SBDÖP'nın öğretmene daha detaylı bilgi sunduğu için rehber olma açısından daha etkin
olduğu, 2017 SBDÖP'nın ise kısa ve öz bilgi içermesinden dolayı öğretmeni özgür kıldığı,
mesleki bilgi ve becerilerini daha çok ön plana çıkaran bir yapısı olduğu sonucuna
varılmıştır. Diğer taraftan, öğretmenlerin 2017 yılı programında etkinlik örneklerinin
çıkartılmasını, işlev ve derse ayrılan süre açısından olumlu görmelerine karşın; kendilerine
kılavuzluk yapma açısından olumsuz bulmuşlardır. Katılımcılar metaforlar kullanarak
2005 SBDÖP'yi içeriğinin dolu olmasından dolayı yeryüzü katmanlarına, bilgili bir
rehbere, karışık bir menüye, hayata hazırlayan bir ustaya, bir cihazın kullanma kılavuzuna,
gecekondu mahallesine ve güdümlü bir füzeye benzetmişlerdir. 2017 SBDÖP'yi ise
içeriğinin yetrersiz olmasından dolayı kılavuzu olmayan bir kaptan, tur rehberi olmadan
plnalanmış bir gezi, kapsamı düşük bir rehbere ve labirente benzetmişlerdir. Elde edilen
bulgulardan hareketle, Sosyal Bilgiler dersine ayrılan sürenin iyileştirilmesi, 2017
SBDÖP'ında Atatürkçülük konu ve kazanımların yeniden gözden geçirilip artırılmasına
yönelik birtakım öneriler sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Sosyal Bilgiler, Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı, Öğretmen Değerlendirmeleri, Metafor

Abstract:
This research aims to reveal the comparative evaluation of 2005 and 2017 Social
Studies Curriculum (SSLC) according to the views of Social Studies teachers. The study
was structured based on the basic qualitative research design, one of the qualitative
research methods. The research study group consists of 30 Social Studies teachers, who are
determined by criterion sampling technique, practice their profession in middle schools in
Afyonkarahisar province in the 2020-2021 academic year. The research data were
collected firstly from published documents related to the subject, secondly from the
Teacher Interview Form developed by the researcher as semi-structured, face-to-face
interviews, and the Metaphor Form which was used in the written interviews with the
teachers. The Descriptive analysis was used to analyze the research documents, and the
content analysis technique was used to analyze the interview data. The views of the
teachers participating in the study on the 2005 and 2017 SSLC "Aims, Compatibility of
Content with Acquisitions, Support for Learning Outcomes, Learning Areas, Skills,
Values, Kemalism Issues, Activities, Simplification of Content, Guiding (Guiding), Course
Hours, Assessment and Evaluation and High School Placement Exams" were evaluated in
14 different themes. According to the findings of the study, it was concluded that some
elements and contents (in terms of acquisition, purpose, skill, value and learning areas) of
the 2017 SSLC showed significant differences compared to the 2005 SSLC. In addition,
the course hours of both 2005 and 2017 SSLC were insufficient, the subjects and
achievements of Kemalism in the 2017 curriculum were ineffective and insufficient for the
high school placement exams; It has been determined that the 2005 program was more
effective in terms of being a teacher's guide than the other one. However, it has been
concluded that the 2017 SSLC has a structure that liberates the teacher and emphasizes the
professional knowledge and skills of the teacher more. Using metaphors for 2005 SSLC,
the participants produced the concepts of the layers of the earth, a knowledgeable guide, a
mixed menu, a master who prepares it for life, a device's user manual, a slum, and a guided
missile because of its full content. On the other hand, for 2017 SSLC they produced the
concepts of a pilot without a guide, a trip planned without a tour guide, a guide with a low
scope, and a labyrinth due to its insufficient content. Some suggestions were made to
improve the Social Studies course hours, to review and increase the subjects and
achievements of Kemalism in the 2017 SSLC, and to improve the professional knowledge
and skills of Social Studies teachers.

Keywords: Social studies, 2005 and 2017 Social Studies Course Curriculum, teacher evaluations.