Oral antiviral kullanımı konusunda verilen eğitimin hepatit-B tanılı hastaların ilaç uyumuna ve yaşam kalitesine etkisi
The effect of education on oral antiviral use on medication compliance and quality of life in patients with hepatitis-B diagnosis
Yazar: ŞENGÜL KORKMAZ BİNAY
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYLİN ÖZAKGÜL
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Hemşirelik Esasları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Hasta eğitimi = Patient education ; Hemşirelik bakımı = Nursing care ; Hepatit B = Hepatitis B ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; İlaç tedavisi = Drug therapy

Özet:
Araştırma, oral antiviral kullanımı konusunda hazırlanan eğitimin, hastaların ilaç uyumu ve yaşam kalitesi üzerine etkisini incelemek amacıyla ön test-son test-kontrol gruplu deneysel olarak yapıldı. 
Araştırmanın evrenini, araştırmanın yapılacağı eğitim ve araştırma hastanesinde poliklinik takibi yapılan oral antiviral kullanan kronik Hepatit B tanısı olan hastalar, örneklemi ise Haziran 2022-Ocak 2023 tarihleri arasında araştırmaya katılmayı kabul eden 30 deney ve 30 kontrol grubu toplam 60 hasta oluşturdu. Araştırmanın verileri; Hasta Tanılama Formu, İlaç Uyumunu Bildirim Ölçeği (MARS-5), İlaç Uyum Ölçeği (MedTake Test), Kronik Karaciğer Hastalığı Yaşam Kalitesi Ölçeği 2.0 (KKHYKÖ), SF-12 Yaşam Kalitesi Ölçeği ve Hasta Öğrenim Gereksinimleri Ölçeği (HÖGÖ) ile toplandı. Deney grubuna ilgili bilimsel literatür" de yer alan bilgilerin yer aldığı kılavuzlar/rehberler doğrultusunda hazırlanan eğitim kitapçığı ile bire bir eğitim verildi. Her iki grup başlangıç ve üç ay olmak üzere iki kez değerlendirildi. İstatistiksel analizler için lisanslı SPSS 26 programı kullanıldı.
Hastaların HÖGÖ toplam puanının 158,53±8,29 olduğu, oral antiviral kullanımı hakkında eğitim verilen deney grubunun; ilk değerlendirmeye göre üçüncü ay MARS-5 ve MedTake Test ölçek puanlarındaki artışın istatistiksel anlamlılık düzeyinin yüksek olduğu (p<0,01); ilk değerlendirmeye göre üçüncü ay KKHYKÖ birinci bölüm Semptom Şiddeti, birinci bölüm Semptom Etkisi ve ikinci bölüm Semptom Şiddeti puanlarının istatistiksel olarak yüksek düzeyde anlamlı azaldığı (p<0,01); ilk değerlendirmeye göre üçüncü ay SF12 Fiziksel Bileşen ve Mental Bileşen boyutları ile Genel Sağlık, Fiziksel İşlev, Sosyal İşlev, Fiziksel Rol Güçlüğü, Duygusal Rol Güçlüğü, Ağrı, Ruhsal Sağlık ve Enerji/Canlılık alt boyut puanlarının istatistiksel olarak yüksek düzeyde anlamlı arttığı bulundu (p<0,01). Deney grubunun üçüncü ay değerlendirmesinde; ilaç uyum yüzdesinin %80 ve üzerinde olması oranının, kontrol grubuna göre yüksek düzeyde anlamlı arttığı (p<0,01) saptandı. HBV DNA, ALT ve AST değerinin düşüş yönündeki değişimi ile kontrol grubunun yükselme yönündeki değişimi arasındaki farkın istatistiksel olarak yüksek düzeyde anlamlı olduğu bulundu (p<0,01).
Sonuç olarak, oral antiviral kullanımı hakkında verilen eğitimin, Hepatit-B tanılı hastaların ilaç uyumuna ve yaşam kalitesine olumlu etkisinin olduğu belirlendi.

Abstract:
The study was conducted as an experimental study with a pretest-posttest-control group in order to examine the effect of the education on oral antiviral use on drug adherence and quality of life of the patients.
The population of the study consisted of patients with a diagnosis of chronic hepatitis B using oral antivirals, who were followed up in the outpatient clinic in the training and research hospital where the study would be conducted, and the sample consisted of 60 patients in total, 30 experimental and 30 control groups, who agreed to participate in the study between June 2022 and January 2023. The data of the study were collected via Patient Identification Form, Medication Adherence Report Scale (MARS-5), Medication Adherence Scale (MedTake Test), Chronic Liver Disease Quality of Life Scale 2.0 (LDSI), SF-12 Quality of Life Scale (SF 12), and Patient Learning Needs Scale. (PLNS). The experimental group was given one-on-one education with the education booklet prepared in line with the guidelines containing the information in the relevant scientific literature. Both groups were evaluated twice, at baseline and at three months Licensed SPSS 26 (Statistical Package for the Social Sciences) program was used for statistical analysis.
The total PLNS score of the patients was found to be 158.53±8.29, and the increase in the MARS-5 and MedTake Test scale scores at the third month compared to the first evaluation in the experimental group, who were educated about oral antiviral use, was statistically significant (p=0.001; p<0.01); the third-month LDSI first part Symptom Severity, first part Symptom Effect, and second part Symptom Severity scores decreased significantly compared to the first evaluation (p=0.001; p<0.01); compared to the first evaluation, it was found that the SF12 Physical Component and Mental Component dimensions and General Health, Physical Function, Social Function, Physical Role Difficulty, Emotional Role Difficulty, Pain, Mental Health, and Energy/Vivacity sub-dimension scores increased statistically significantly in the third month (p=0.001; p<0.01). In the third month evaluation of the experimental group, the rate of drug adherence percentage being 80% and above increased significantly (p=0.001; p<0.01) compared to the control group; with the decrease in HBV DNA, ALT and AST values in the experimental group was found to be statistically significant (p=0.001; p<0.01) (p=0.008; p<0.01) (p=0.001; p<0.01).
In conclusion, it was determined that the education given about oral antiviral use had a positive effect on drug adherence and quality of life of the Hepatitis B patients.