Resimli öykü kitaplarının zihin kuramı açısından incelenmesi
The analysis of picture books in terms of theory of mind
Yazar: ŞÜLE YILMAZ
Danışman: PROF. DR. YEŞİM FAZLIOĞLU
Trakya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Engelli Çalışmaları  Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu çalışmada okul öncesi döneme yönelik resimli öykü kitaplarının zihin kuramı açısından değerlendirilmesi hedeflenmiş ve 53 kitap zihinsel durum ifadeleri, yanlış kanı atfı, ironi ve resimlerin öyküde belirtilen zihinsel durumları aktarmadaki yeterlilikleri yönünden incelenmiştir. Öykülerdeki zihinsel durum ifadeleri bilişsel durum, duygu, istek/irade/yapabilirlik ve ahlaki/sosyal yargı/yükümlülükle ilişkili ifadeler başlıkları altında dört grupta incelenmiştir. Araştırmada, sayısallaştırılabilir veriye dayalı olarak yapılan tanımlayıcı analizin yanı sıra, zihinsel durumlara dair bilginin öykülerin anlaşılmasındaki yerine odaklanan nitel değerlendirmelere yer verilmiştir. Zihinsel durum ifadeleri ile öykülerin uzunluğu arasındaki korelasyon incelenmiştir. Ayrıca resimleri açısından uygun ve uygunsuz olarak nitelenen kitaplarda zihinsel durum dili yoğunluğu açısından anlamlı bir fark olup olmadığı t- testi ve Mann-Whitney U testi ile sınanmıştır.
Tüm öykülerde zihinsel durum ifadesi bulunduğu; ayrıca kitapların %26'sının yanlış kanı atfı, %28'inin ironi içerdiği görülmüştür. Ortalama olarak her 2,32 cümlede bir, zihinsel durumlara gönderim yapıldığı, bunların büyük çoğunluğunun biliş ve duygu ifadeleri olduğu saptanmıştır. Öykülerin uzunluğu ile içerdikleri zihinsel ifade sayıları arasında pozitif korelasyon bulunmuştur. Kitapların yarıdan fazlasında resimler zihinsel durumları aktarmakta yeterli bulunmuş; resimleri  yetersiz kitapların ise daha fazla zihinsel durum ifadesinin yer aldığı daha uzun kitaplar olduğu görülmüştür. Bulgular, resimli öykü kitaplarının zihin kuramı unsurları açısından zengin bir kaynak olduğunu göstermektedir.

Abstract:
This study aimes to explore concepts concerning theory of mind in picture books for preschoolers. Mental state terms, presence of false belief and irony were investigated in 53 storybooks published in Turkey. It was also examined whether pictures represent mental state concepts expressed in the books or not. Mental state terms were classified into four categories: cognitive, emotional, desire/volition/ability, and moral/social evaluation/obligation. The quantitative analysis includes descriptive characteristics of the countable data whereas the qualitative analysis focuses on the role of mental state information in understanding story. The correlation between the lenghts of the stories and the number of mental state references was investigated. The mean number of total words and that of mental state references are compared between the books with and without competent pictures to illustrate the mental aspect of the story, using T-test and Mann-Whitney U test.

All books contain mental state terms: 26% contain false beliefs, 28% contain situational irony. There is a mental state reference for 2,32 sentences. References indicating cognition and emotion are most frequent. There is a correlation between the total number of words and the number of mental states. More than half of the books include appropriate pictures for conveying mental state information in the text. The books which failed to illustrate mental state information in their pictures include more mental state references. Findings reveal that picture storybooks are a rich source of the concepts of theory of mind.