Adolesanlarda SCL-90 ile psikiyatrik semptomların taraması
Screening of Psychiatric Symptoms with SCL-90 in Adolescents
Yazar: ZAHİDE YALAKİ
Danışman: PROF. DR. FİLİZ ŞİMŞEK ORHON
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı / Sosyal Pediatri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Adolesanlar =   ; Belirti ve semptomlar = Signs and symptoms ; Ergenler = Adolescents ; Testler = Tests

Özet:
Ergenlik dönemi insan yaşamındaki en kritik dönemlerden birisi olup
çocuğun sadece fiziksel olarak değil, hormonal, ruhsal ve sosyal açıdan da
çocukluktan erişkinliğe geçiş dönemi olarak tanımlanmaktadır. Bu dönemde ergen
birçok fiziksel, cinsel ve ruhsal gelişim ve değişimler yaşamaktadır. Önceki
çalışmalarda; ergenlik döneminde somatizasyon, obsesif-kompülsif belirtiler,
depresyon, öfke, anksiyete bozukluğu, fobik anksiyete ve paranoid düşünceler gibi
ruhsal sorunların ortaya çıkabileceği ve bu sorunların kolaylıkla gözden kaçabileceği
bildirilmektedir. Çalışmamızda; ergenlik döneminde olan ve çeşitli nedenlerle
Ankara'daki bir hastaneye başvuran çocuklarda psikiyatrik belirtilerin sıklığının
belirlenmesi ve bunları etkileyen sosyodemografik etmenlerin saptanması
amaçlanmıştır.
Kesitsel bir çalışma olan araştırmamıza Sağlık Bilimleri Üniversitesi Ankara
Eğitim ve Araştırma Hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Polikliniğine çeşitli
nedenlerle başvuran, 14-18 yaş grubunda olan ve çalışmaya katılmayı kabul edenler
dahil edilmiştir. Araştırma dışında bırakılma ölçütleri; ateşli akut hastalığı
bulunanlar, daha önceden psikiyatrik hastalık tanısı olanlar, mental retardasyonu
veya serebral palsisi olanlar, aileden imzalı onam formunun alınamadığı ergenler ve
çalışmaya katılmayı kabul etmeyen ergenlerdir. Çalışmaya katılanlara 15 sorudan
oluşan sosyodemografik veri formu ve Symptom Check List (SCL-90-R) tarama testi
uygulanmıştır. Psikiyatrik belirti ve yakınmaları içeren 90 maddeden oluşan SCL-90-
R tarama testinde, somatizasyon, depresyon, anksiyete, psikotik belirtiler, OKB,
fobik anksiyete, öfke, paranoid düşünce, kişilerarası duyarlılık, ek puan şeklinde 10
alt ölçek bulunmaktadır. Puanlama her madde üzerindeki puanların toplanması ile
elde edilmekte olup alt ölçek puanları, her boyutu içeren maddelerden alınan
puanların toplamının o boyutu oluşturan madde sayısına bölünmesiyle elde
edilmektedir. Sonunda bu 10 boyut üzerinde deneğin puanlarından oluşan bir profil
ortaya çıkmaktadır. Testin değerlendirilmesinde her alt grup için hesaplanan puan
<0,5 ise "problem yok"; 0,5-0,99 arasında ise "orta düzeyde sorun"; >1 ise "önemli
ruhsal problem vardır" şeklinde yorumlanmaktadır.
Araştırmaya 14-18 yaş grubunda olan 620 ergen katılmıştır. Çalışmaya
katılan ergenlerin 405'i (%65,3) kız, 215'i (%34,7) erkektir. Yaş ortancası 16 yaş
(14-18) olarak bulunmuştur. Ergenlerin 238'i (%38,4) meslek lisesi, 175'i (%28,2)
özel lise, 116'sı (%18,7) imam hatip ve 91'i (%14,7) Anadolu liselerine devam
etmektedir. Ergenlerin 252'si (%40,6) okul başarısını 'iyi' olarak nitelendirirken
diğerleri okul başarılarını orta-kötü olarak nitelendirmiştir. Ergenlerin 206'sı (%33,6)
sigara kullandığını belirtmiştir. Annelerin 464'ünün (%74,8) ev hanımı olduğu, 156'sının (%25,2) çalıştığı öğrenilmiştir. Ailelerin çoğunun çekirdek aileden
oluştuğu (%66,5) ve çocuk sayısının genellikle üç ve üzerinde olduğu (%57,7)
gözlenmiştir.
Araştırmaya katılan ergenlerin SCL-90-R testinden aldıkları puanların
değerlendirilmesinde; fobik ve psikotik belirtiler dışındaki diğer alt grupların
puanları ortanca olarak >0,5 üzerinde bulunmuştur. SCL-90-R testinin tüm alt grup
puanlarının birbirleri ile aralarında pozitif yönde korelasyon olduğu saptanmıştır.
Araştırmaya katılan çocukların SCL-90-R alt ölçek puanlarının değerlendirilmesinde;
251'inde (%40,5) somatizasyon, 201'inde (%32,4) anksiyete, 282'inde (%45,5)
OKB, 216'ında (%34,8) depresyon, 234'ünde (%37,7) kişilerarası ilişkilerde
duyarlılık, 126'ında (%20,3) psikotik belirtiler, 220'inde (%35,5) paranoid düşünce,
271'inde (%43,7) öfke, 107'inde (%17,3) fobik, 281'inde (%45,3) ek ölçek ve
213'ünde ise (%34,4) GSİ alt gruplarında elde edilen puanların >1 olması "önemli
ruhsal problem vardır" şeklinde yorumlanmıştır. Cinsiyet açısından
değerlendirildiğinde; kızlarda somatizasyon, depresyon, anksiyete, OKB, kişilerarası
duyarlılık, öfke, paranoid düşünce, fobik anksiyete, ek bulgular ve GSİ ortanca
puanlarında erkeklerin aldığı puanlara göre anlamlı yükseklik saptanmıştır (p<0,05).
Somatizasyon, depresyon, anksiyete, OKB, kişilerarası duyarlılık, fobik anksiyete, ek
belirtiler ve GSİ alt puanlarında >1 puan alan kızların oranının erkeklere göre
istatistiksel olarak anlamlı yüksek olduğu gözlenmiştir (p<0,05). Okul tipleri
açısından bakıldığında; Anadolu liselerinde okuyan ergenlerde paranoid düşünce
puanı en düşük iken özel liselerde okuyanlarda en yüksek olarak bulunmuştur.
Meslek lisesinde okuyanlarda diğer okullardakilere göre depresyon alt ölçeğinden >1
puan alan ergen sıklığı anlamlı olarak daha yüksek bulunmuştur (p=0,035). Okul
başarı durumlarını kötü olarak tanımlayanların psikotik belirti puanları diğerlerinden
yüksek bulunmuştur. Sigara kullanan ergenlerde kullanmayanlara göre anksiyete
(p=0,045), öfke (p=0,001) ve psikotik belirtiler (p=0,044) alt grup ortanca
puanlarında istatistiksel olarak anlamlı yükseklik saptanmıştır. Çalışan annelerin
çocuklarında depresyon puan ortancası açısından istatistiksel olarak anlamlı
yükseklik saptanmıştır (p=0,02). Somatizasyon alt ölçeğinden >1 puan alma sıklığı
serbest meslek ile uğraşan babaların çocuklarında diğerlerine göre daha yüksek
bulunmuştur (p=0,038). Çalışmaya katılan ergenlerin ailesinin gelir düzeyi <2000 TL
olanlarda somatizasyon (p=0,001), anksiyete (p=0,032), kişilerarası duyarlılık
(p=0,022), OKB (p=0,014) ve GSI puanlarında (p=0,033) anlamlı yükseklik
saptanmıştır. Anne ve babası ayrılmış olan ergenlerde, çekirdek aile ve geniş aile
yapısı olanlara göre depresyon ve psikotik semptom alt grup puanı anlamlı olarak
daha yüksek saptanmıştır (sırası ile p=0,018; p=0,025). Anne ve babası ayrı olan
ergenlerde depresyon ve psikotik belirti alt ölçeğinde >1 puan alanların oranı
çekirdek ve geniş ailedekilere göre anlamlı olarak yüksek saptanmıştır (p<0,05).
Ailesinde psikiyatrik hastalık tanısı bulunan ergenlerde; anksiyete (p=0,043), öfke
(p=0,008) ve psikotik belirtiler (p=0,031) alt grup ortanca puanlarında istatistiksel
olarak anlamlı yükseklik bulunmuştur. Tek çocuk olan ergenlerde bir kardeşi
olanlara göre anksiyete (p=0,008), öfke (p=0,027), psikotik belirtiler (p=0,028) alt
grubunda ve GSİ'nin (p=0,037) ortanca puanlarında istatistiksel olarak anlamlı
yükseklik saptanmıştır. Üç ve daha fazla çocuklu bir aileden gelenlerin anksiyete, 
OKB, öfke, kişilerarası duyarlılık, psikotik belirtiler ve GSİ alt ölçek puanları iki
kardeş olanlara göre daha yüksek bulunmuştur.
Sonuç olarak; çalışmamızda ergenlerde özellikle kızlarda somatizasyon,
depresyon, anksiyete bozukluğu, OKB, fobik anksiyete, psikotik belirtiler, paranoid
düşünceler, uyku-yeme bozuklukları (ek belirtiler) ve öfke gibi çeşitli psikiyatrik
belirtilerin varlığı saptanmıştır. Ergenlerdeki bu psikiyatrik belirtilerin ebeveynlerin
çalışma durumu, anne ve babanın boşanmış olma durumu, ailenin gelir durumu,
çocuk sayıları, ailedeki psikiyatrik hastalık öyküsü, ergenin devam ettiği okulun
özellikleri ve okul başarısı ile ilişkili olduğu saptanmıştır. Çalışmamıza alınan
ergenlerin belirgin bir ruhsal yakınması olmamasına karşın belirtilerin saptanması bu
yaş grubunda ruhsal sorunların kolaylıkla gözden kaçabileceğini düşündürmektedir.
Bu nedenle çocukluktan erişkinliğe geçiş dönemi olarak bilinen ergenlik döneminde
psikiyatrik sorunların erken dönemde tanınması ve boyutunun iyi anlaşılması bu
sorunların önlenmesinde ve hem ergen hem de erişkin sağlığının korunmasında
büyük önem taşımaktadır. Pediatri polikliniklerinde taramaların uygun şekilde
yapılması sonucu bulunan olguların Psikiyatri kliniklerinde izleme alınması ergenin
ruhsal sağlığının korunması açısından gereklidir.
Anahtar Kelimeler: Ergen, SCL-90-R testi, psikiyatrik belirtiler

Abstract:
Adolescence is one of the most critical phases in human life and it is defined
as the transition period from childhood to adulthood when children not only develop
physically, but also hormonally, mentally and socially. Previous studies report that
psychological problems such as somatization, obsessive-compulsive symptoms,
depression, anger, anxiety disorder, phobic anxiety, and paranoid thoughts may
appear and easily overlooked during adolescence. The aim of this study was to
investigate the presence of psychiatric symptoms in adolescents who apply to the
general pediatric outpatient clinic of a major hospital in Ankara for different reasons.
Our study, which is a cross-sectionalstudy, includes adolescents who applied
to Ankara Education and Research Hospital Children's Outpatient Clinic for various
reasons, who were between 14 and 18 years of age and gave consent to participate in
the study. Exclusion criteria were illnesses with acute fever, history of psychiatric
disorder, mental retardation or cerebral palsy, adolescent whose families did not
provide signed informed consent and adolescents who did not want to participate.
Participants were given sociodemographic data form consisting of 15 questions and
SCL-90-R screening test. The SCL-90-R screening test consists of 90 items with 10
subscales of somatization, depression, anxiety, psychotic symptoms, OCD, phobic
anxiety, anger, paranoid thought, interpersonal sensitivity, and additional score. The
scores were calculated by adding each item's point and subscale scores are calculated
by dividing the total of subscale item points with subscale item number. In the end a
profile consisting of a subject's scores over 10 subscales is obtained. The test scores
for each subscale is evaluated as "no problem" if the score is <0.5, "medium level
problem" if the score is between 0.5 and 0.99, and "severe psychological problem" if
the score is >1.
620 adolescents between 14 and 18 years of age participated in the study. 405
(65.3%) of the participating adolescents were female and 215 (34.7%) were male.
Median age was found as 16 (14-18). 238 (34.8%) of the adolescents were vocational
high school students, 175 (28.2%) were private high school students, 116 (18.7%)
were religious vocational high school students, and 91 (14.7%) were Anatolian high
school students. 252 (40.6%) of the adolescents reported their school success as
"good" while others reported it as "medium-bad." 206 (33.6%) of the adolescents
reported that they smoke. 464 (74.8%) of the adolescent mothers were housewives,
156 (25.2%) were working. Most of the families were nucleus families (66.5%) and
number of childrenwere generally observed to be more than three (57.7%).
In the evaluation of SCL-90-R test scores of the participating adolescents, the
median values of all subscales, except phobic and psychotic symptoms, were > 0.5.
All of the subscale scores of the SCL-90-R test were found to be in positive
correlation with each other. In evaluation of the SCL-90-R subscale scores of the 
participating adolescents, somatization in 251 (40.5%), anxiety in 201 (32.4%), OCD
in 216 (45.5%), depression in 216 (34.8%), sensitivity in interpersonal relations in
234 (37.7%), psychotic symptoms in 126 (20.3%), paranoid thought in 220 (35.5%),
anger in 271 (43.7%), phobic in 107 (17.3%), additional score in 281 (45.3%), and
GSI subgroups in 213 (34.4%) of the cases were found to be >1 which interpreted as
indication of important psychological problems. When gender is considered, median
scores of somatization, depression, anxiety, OCD, interpersonal sensitivity, anger,
paranoid thought, phobic anxiety, additional score and GSI were found to be
significantly higher in females compared to males (p<0.05). When school types were
considered, paranoid thought subscale scores of adolescents attending Anatolian high
schools were lowest, while adolescents attending private high schools had highest
scores. Frequency of adolescents who got >1 scores on depression subscale was
significantly higher among adolescents attending vocational high schools compared
to adolescents attending other school types (p<0.035). The psychotic subscale scores
were significantly higher among adolescents who defined their school success as
'bad' compared to those who defined their school success as 'good'. Anxiety
(p=0.045), anger (p=0.01) and psychotic symptoms (0.044) subscale median scores
were significantly higher among the adolescents who smoked compared to those who
do not smoke. Depression scale median scores were significantly higher among
adolescents whose mothers were working (p=0.02). The frequency of getting >1
score in somatization subscale was higher among adolescents whose fathers were
self-employed compared to other adolescents (p=0.038). Scores of somatization
(p=0.01), anxiety (p=0.032), interpersonal sensitivity (p=0.022), OCD (p=0.014) and
GSI (p=0.033) were significantly higher among participating adolescents whose
family income was <2000TRY. The adolescents whose parents were separated had
significantly higher depression and psychotic symptoms subscale scores compared to
those living in a nuclear family or extended family structure (p=0.018 and p=0.025
respectively). Frequency of >1 depression and psychotic symptoms subscale scores
among adolescents whose parents were separated was significantly higher compared
to adolescents living in a nuclear family or extended family structure (p=0.05).
Adolescents with a family history of psychiatric illness were found to have
significantly higher median scores in anxiety (p=0.043), anger (0.008), and psychotic
symptoms (0.031). Adolescents who had no siblings had significantly higher median
subscale scores in anxiety (p=0.008), anger (0.027), psychotic symptoms (0.028),
and GSI (0.037) compared to adolescents with one sibling. Adolescents with three or
more siblings had higher subscale scores in anxiety, OCD, anger, interpersonal
sensitivity, psychotic symptoms and GSI compared to those who had two siblings.
As a result, existence of psychiatric symptoms among adolescents, especially
among females such as anxiety disorder, OCD, phobic anxiety, psychotic symptoms,
paranoid thoughts, sleep-eating disorder (additional symptoms) and anger were
observed. These symptoms were related to parents' occupations, parents' marital
status, incomestatus, number of siblings, family history of psychiatric illness, and
type of high schools. Despite the participating adolescents expressed no psychiatric
complaints, the findings suggest psychiatric symptoms can easily be overlooked in
this age group. Therefore, during adolescence period, known as the transition period
from childhood to adulthood, it is important to determine psychiatric problems in
early stages and their scope should be well understood to help prevent these 
90
problems and protect both the adolescent and adult health. It is necessary to refer the
determined cases as a result of appropriate psychiatric screening in pediatric
outpatient clinics to adolescent psychiatrics clinics to protect psychiatric health of
adolescents.
Key words: adolescent, SCL-90R test, psychiatric symptoms