Mekânsal yığılma ekonomilerinin nedenleri ve Türkiye'de düzey-2 bölgelerine göre ihracatta ve turizm sektöründe istihdamda mekânsal yığılma (2012-2021; 2014-2021)
Causes of spatial agglomeration economies and spatial agglomeration in exports and employment in the tourism sector by nuts-2 regions in Turkey (2012-2021; 2014-2021)
Yazar: CEVŞEN ÇİFTÇİ
Danışman: PROF. DR. SEVİM AKDEMİR
Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Yığılma ekonomileri = Agglomeration economics ; İhracat = Export ; İstihdam = Employment

Özet:
Yeni Ekonomik Coğrafya'nın üretime, büyümeye, istihdama ve ihracata etkisi olup, ülke ekonomisi açısından önemlidir. İhracata yönelik büyüme (kalkınma) yol haritasını uygulayan ülkelerde, Ar-Ge kadar ihracat ve ürün çeşitliliği gereklidir. Dolayısıyla ekonomik coğrafyanın ihracat açısından önemli olduğu hipotezi bu tez çalışmasının temel hipotezidir. İhracatta mekânsal yığılma ve turizm sektöründe istihdamda yığılmayı düzey-2 bölgelerine göre tespit etmek tezimizin amacıdır. Öncelikle bu tez çalışmasında ihracat ve turizm sektörü istihdamı için mekânsal ekonometrik yöntemlerle mekânsal yığılmalar tespit edilerek karşılaştırmalı statik analiz yapılmştır. Daha sonra tezimizde birbirini tamamlayan iki farklı model kullanılmıştır. Model 1'de Türkiye'de düzey-2 bölgeleri bazında 2012-2021 döneminde ihracatta mekânsal yığılmayı etkileyen faktörlerin belirlenerek ithalat, elektrik tüketimi ve yol uzunluğuna göre yığılma araştırılmıştır. Model 2'de 2014-2021 döneminde Türkiye'de turizm sektörü istihdamında mekânsal kümelenmeyi belirleyen faktörlerin sepet kur, gayri safi katma değer, uçak sayısı (toplam iniş-kalkış yapan uçak sayısı) ve toplam yol (il-devlet yolu ile otoyol km) olduğu belirlenmiş ve her iki model mekânsal panel veri analizi yöntemiyle tahmin edilmiştir. Sonuç olarak ihracatı elektrik tüketimi ve ithalat pozitif yönde etkilerken, yol uzunluğu negatif yönde etkilemektedir. Turizm sektörü istihdamını da gayri safi katma değer, uçak sayısı ve komşu bölgelerin uçak sayısı pozitif yönde etkilerken, toplam yol ve komşu bölgelerin toplam yol uzunluğu değişkeni ile sepet kur da negatif etkilemektedir.

Abstract:
The New Economic Geography has an impact on production, growth, employment, and exports and is important for the national economy. In countries implementing the export-oriented growth (development) roadmap, exports and product diversity are as necessary as R&D. Therefore, the hypothesis that economic geography is important for exports is the main hypothesis of this thesis. The aim of this thesis is to identify spatial agglomeration in exports and agglomeration in employment in the tourism sector according to level-2 regions. First of all, in this thesis, spatial agglomerations for exports and tourism sector employment are determined by spatial econometric methods, and comparative static analysis is performed. Then, two different complementary models are used in this thesis. In Model 1, the factors affecting the spatial agglomeration in exports in the 2012–2021 period on the basis of level-2 regions in Turkey were determined, and the agglomeration according to imports, electricity consumption, and road length were investigated. In Model 2, the factors determining the spatial agglomeration in tourism sector employment in Turkey in the 2014–2021 period are determined to be the basket exchange rate, gross value added, number of airplanes (total number of landing-take-off airplanes), and total roads (km of provincial-state roads and highways), and both models are estimated by the spatial panel data analysis method. As a result, electricity consumption and imports affect exports positively, while road length affects them negatively. Employment in the tourism sector is positively affected by gross value added, the number of airplanes, and the number of airplanes in neighboring regions, while total roads, total road length in neighboring regions, and the basket exchange rate have a negative effect.