Abbâsi edebiyatında imta've müânese sanatı
The Art of entertainment and sociability in Abbâsîd literature
Yazar: SAWSAN ALAFYONİ
Danışman: PROF. İSMAİL HAKKI SEZER
Aksaray Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Edebiyat insan hayatındaki en önemli sanatlardan birisidir. Zira edebiyat tamamen insani duyguların somut bir imgesini oluşturmaktadır.
Abbâsî Medenîyeti, çeşitli bilim dallarındaki kültürel zenginliğiyle öne çıkarak olgunluğunu ve tekâmülünü tamamlamıştır. Abbâsîlerin edebiyata, şiire ve düzyazıya özel bir ilgisi bulunmaktadır. Bu bağlamda Abbâsîler kendilerinden sonra çok büyük ve zengin bir edebî miras bırakmıştır. Bu edebî miras, adeta Abbâsî yazar ve şâirlerinin, Abbâsî toplumundaki kültürel gerçekliği tasvir ettikleri tükenmez bir kaynak durumundadır.
Bu tezde araştırmacı, "zevk ve sosyalite edebiyatı" diyebileceğimiz entegre bir edebî sanatın nasıl oluştuğunu araştırarak Abbâsî dönemindeki edebî yaşamın bir yönüne odaklanmaya çalışmaktadır. Bu sanatta edebî üsluplar çeşitlilik göstermiş ve daha çok şiirle ifade edilmiş olsa bile; hikâye, atasözü, rivayet, diyalog ve makamât yoluyla anlatım da nesirde yaygın bir alana kavuşmuştur.
Araştırma, eğlencenin boyutlarıyla sınırlı olmayıp, eğlenceyi geniş anlamıyla; eğlence, eleştiri, eğitim, vaaz ve tahrik amaçlı tenkit olarak ele almakta ve öncelikle Abbâsî dönemi eğlence edebiyatının eleştirel mesajına odaklanmaktadır.
Bu araştırmanın önemi, Abbâsî döneminin "zevk ve sosyalite edebiyatı" olarak adlandırılan bu edebiyat olgusunu; kökenleri, gelişimi, amaçları, en önemli edebî ve dilsel özellikleri, anlatım yöntemleri ve Abbâsî döneminde yaygın olan şiir ve düzyazı amaçlarıyla ilişkileri açısından incelemesinden kaynaklanmaktadır. Ayrıca övgü, hiciv ve zühd gibi farklı amaçlar arasındaki ortak noktayı araştırarak bu amaçların nasıl bir araya geldiğini ve kendi bağımsız temelleri ile ortak nitelikleri olan bir edebî olguyu nasıl oluşturduğunu göstermeye çalışmaktadır.
Araştırma, yazarın o dönemdeki rolüne, etkisine, duygu durumunu nasıl ifade ettiğine, yaşadığı dönemin entelektüel, politik, sosyal ve ekonomik koşullarına ve bunlarla hem olumsuz hem de olumlu etkileşimine odaklanmaktadır. Saray edebiyatı, tagâfül, tehâmuk ve tetaffül edebiyatlarının ortaya çıkışı gibi konularla ile ilgili sorulara yanıtlar sunmaya çalışmaktadır. Aynı zamanda, Abbâsî toplumunun kamusal ve özel sınıflar açısından doğru bir tasvirini yapmaya çalışmakta, zevk ve eğlence edebiyatıyla ilgili diğer konularla da ilgilenmektedir.

Abstract:
Undoubtedly, literature is one of the closest arts to human life, as it entirely relies on human emotions, feelings, and sensations and provides a depiction of them. 
The Abbâsîd civilization was distinguished by its cultural richness in various fields of knowledge. However, it had a particular interest in literature, both poetry and prose, leaving behind a vast and rich literary heritage through which Abbâsîd writers and poets portrayed the cultural reality in Abbâsîd society.
In this thesis, the researcher attempts to focus on an aspect of literary life in the Abbâsîd era, by researching how an integrated literary art was formed that can be termed "the art of entertainment and sociability." It is an art whose literary styles are varied and expressed in poetry and one that found fertile ground in prose through stories, proverbs, news, dialogues, and Maqamat (assemblies).
The research does not only delve into aspects of leisure and entertainment, but it also addresses the concept of entertainment in its broad sense, encompassing entertainment, criticism, education, preaching, and incitement. It primarily focuses on the critical message of entertainment literature in the Abbâsîd era.
The significance of this research lies in the fact that it studies this literary phenomenon, "the art of entertainment and sociability," in the Abbâsîd era regarding its origins, development, objectives. It also investigates its major literary and linguistic characteristics, expressive methods, and its relationships with the poetic and prose purposes prevalent in the Abbâsîd era. Furthermore, the research attempts to explore the common ground between purposes such as praise, satire, asceticism, and how these purposes converged to form a literary phenomenon with its independent pillars and qualities.
The research emphasizes the role of the writer in that era, their influence, how they expressed their emotional state, and the prevailing intellectual, political, social, and economic conditions of their time, and their interaction with them, both negatively and positively. It seeks to provide answers to questions related to the emergence of courtly literature, intrusive literature, foolishness, neglect, and other literary genres related to the art of entertainment and sociability, which portrayed an accurate picture of Abbâsîd society in both its public and private classes.