Diyarbakır manda yetiştiriciliğinin mevcut durumu, sorun ve çözüm önerilerinin belirlenmesi
Current situation of manda breeding in Diyarbakir, determination of problems and solution proposals
Yazar: MURAT TURAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİ MURAT TATAR
Dicle Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Zootekni Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışma, Diyarbakır ilinde manda yetiştiriciliği yapan işletmelerin genel yapısını ortaya koymak amacıyla yapılmıştır. Çalışma yetiştiriciliğin yaygın olarak yapıldığı il merkezi, Silvan, Bağlar, Yenişehir ve Sur ilçelerinde gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın ana materyalini, 'Halk Elinde Anadolu Mandası Islahı Projesi' dışında yer alan 147 yetiştiriciyle yüz yüze yapılan anketlerden elde edilen veriler oluşturmuştur.
Araştırma bulgularına göre işletmelerdeki üretim sistemi tamamen yerleşiktir. İşletme başına düşen ortalama manda sayısı 11.03 baştır. Manda yetiştiriciliği işletmelerin tamamının aile mesleğidir. Yetiştiriciler, manda yetiştiriciliğini aile geçimlerini sağlamak, manda sütünün kaliteli olması ve mevcut desteklemelerden faydalanmak için yaptıklarını belirtmiştirler. İşletmelerin çoğu mandayla beraber sığır yetiştirmektedir. Barınak zemini çoğunlukla betonarme, duvar malzemesi olarak da tuğla ve briket kullanıldığı tespit edilmiştir. Genellikle beton yemlik ve plastik sulukların tercih edildiği işletmelerin çatı malzemesi olarak kiremit malzemesini tercih ettiği görülmüştür. İşletmelerde ki sağmal mandalara ait ortalama laktasyon süresi 7.1 ay olarak tespit edilmiştir. İşletmelerde hayvan başına alınan manda sütü ortalaması 3.63 litredir. Elde edilen süt; yoğurt, peynir ve yağ olarak değerlendirilmektedir. Yetiştiriciler, desteklemelerin yetersiz ve yüksek yem fiyatlarının manda sayısını azaltacağını ifade etmişlerdir.
Geleneksel yöntemlerle yapılan yetiştiriciliğin işletme bazında bazı iyileştirmelere ihtiyaç duyduğu görülmektedir. Yetiştiricilere verilecek modern manda yetiştiricilik eğitimi ile yetiştiriciliğe fayda sağlanabilir. Kooperatif, birlik vb. örgüt çatısı altında yapılacak yetiştiricilik ile manda da verim artışı istenilen düzeye çıkarılabileceği gibi ürünlerin değerlendirilme ve pazarlanması da daha etkin yapılabilecektir. Devlet desteğiyle işletme başına düşen manda sayısı arttırılmalı, kayıt tutma, et, süt ve döl verimi gibi gerekli ıslah çalışmalarına kolaylık sağlanmalıdır.

Anahtar Kelimeler :  Anadolu Mandası, Büyükbaş, Yetiştiricilik, Diyarbakır, Türkiye

Abstract:
This study was carried out in order to reveal the general structure of buffalo breeding farms in Diyarbakır. The study was carried out in city of Diyarbakır, Silvan, Yenişehir and Sur where farming is widespread. The main material of the study was the data obtained from face-to-face surveys conducted with 147 breeders outside the Anatolian Mandate in the Hand of the People project. 
According to the research, the production system in the farms is fully settled. The average number of buffaloes per farm is 11.03. Buffalo breeding is the family occupation of all farm. Breeders stated that they do buffalo breeding in order to provide family livelihoods, to ensure the quality of buffalo milk and to benefit from the existing financial supports. Most of the farms doing mixed livestock farming of cattle and buffaloes togather. It was determined that the shelter floor was mostly reinforced concrete, brick and briquette were used as wall material. Farmers have generally preferred concrete feeders and plastic drinkers. They also preferred tile as roofing material in the farms. The average lactation period of the dairy buffaloes was 7.1 months. The average water buffalo milk per animal is 3.63 liters. The milk obtained is considered as yogurt, cheese and fat in the farms. Farmers stated that insufficient supports and high feed prices would reduce the number of buffaloes.
It is seen that traditional breeding needs some improvements on the basis of the enterprise. Modern breeding training should be given to the farmers in order to benefit from the breeding. The desired efficiency in buffalo breeding can be achieved by cooperatives, unions and similar organizations. The number of buffaloes per enterprise should be increased through the state and the necessary breeding activities should be facilitated such as record keeping, meat, milk and offspring yield.

Key Words: Anatolian Water Buffalo, Bovine, Breeding, Diyarbakır, Türkiye