Bilişsel çelişki kuramı kapsamında replikasyon çalışması
A replication study in the context of cognitive dissonance theory
Yazar: EREN SERCAN AKHANLI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ CANAY DOĞULU
Başkent Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Bilişsel çelişki yöntemi = Cognitive conflict instruction ; Psikoloji = Psychology

Özet:
Bu çalışmanın amacı, daha önce Festinger ve Carlsmith (1959) tarafından yapılan "Cognitive Consequences of Forced Compliance" adlı makaledeki çalışmanın bire bir tekrarlanmasıdır. Bilişsel çelişki kuramının (BÇK) en önemli çalışmasının replikasyonunun yapılmasının nedeni benzer sonuçlara ulaşıp ulaşılmayacağının görülmek istenmesidir. Orijinal çalışmada katılımcılara verilen para ödülü 1 dolar ve 20 dolar olarak belirlenmiştir (Festinger ve Carlsmith, 1959). Bu çalışmada ise 1 dolar 1 TL yerine kullanılırken 20 dolar ise 50 TL yerine kullanılmıştır. Çalışma, Başkent Üniversitesi'nde Ticari Bilimler Fakültesi'nde eğitimini sürdüren 43 lisans öğrencisi (23 kadın, 20 erkek) ile gerçekleştirilmiştir. Katılımcılara araştırmalara katıldıkları için 4 ek puan verilmiştir. Araştırma "performans ölçümü" olarak duyurulmuştur. Katılımcılara iki farklı materyal sunulmuştur. Takılıp çıkarılabilen tabla üzerine kurulmuş 12 adet tahta silindir ilk materyal olarak gösterilmiştir. Bu görev yarım saat sürmüştür. Daha sonra, 48 adet el yardımıyla çevrilebilen küplerden oluşan ikinci materyal sunulmuştur. Bu görev de yarım saat sürmüştür. Her iki materyal de orijinal çalışmadakine uygun olarak hazırlanmıştır. Bu iki materyal ile alınacak performans ölçümü ile esas amaç katılımcıların sıkılmasını sağlamaktır. Deney odasında yapılan çalışma katılımcılarla bire bir gerçekleştirilmiştir. Katılımcılara deneyin belirli aşamasında dışarıda bekleyen bir katılımcıyı (deneyden haberi olan sahte katılımcı) deneyin eğlenceli olduğunu söylemesi beklenmektedir. Katılımcı bu yardımı kabul ettikten sonra kendisine 1 TL ya da 50 TL verilmektedir. Son aşamada,  deneyden haberi olan psikoloji öğrencisi rolündeki yardımcı, katılımcıya deneyin ne kadar eğlenceli olduğunu sormuştur. Orijinal çalışmadaki sonuçlar 1 dolar alan katılımcıların eğlendiğini göstermektedir. 20 dolar alan katılımcıların ise sıkıldığı sonucuna ulaşılmıştır. Genel olarak istenilen tutum değişimine ulaşılmıştır. Bu bağlamda 1 dolar alan katılımcıların bilişsel çelişkiye maruz kaldığı saptanmıştır (Festinger ve Carlsmith, 1959). Ancak bu tez çalışmasında hem 1 TL, hem de 50 TL alan katılımcıların deneyden keyif aldıkları bulunmuştur. Kontrol grubunda yer alan katılımcılar, hem orijinal çalışmada hem de bu çalışmada olduğu gibi deneyden keyif almadıklarını belirtmiştir. Ancak orijinal çalışmaya yöntemsel olarak bağlı kalınamayan durumlar ve şartlar bulunmaktadır. Yapılabilecek yeni çalışmalar ve nelere dikkat edilmesi gerektiği araştırmanın tartışma bölümünde detaylandırılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Bilişsel çelişki kuramı, replikasyon, tutum değişimi, psikoloji

Abstract:
The purpose of the current study is to replicate the study named "Cognitive Consequences of Forced Compliance", conducted by Festinger and Carlsmith (1959). The reason for replicating one of the most important studies of the cognitive dissonance theory (CDT) is to see whether similar results would be similar to that of the original work. In the original study, the money prize given to the participants was determined as 1 dollar and 20 dollars (Festinger and Carlsmith, 1959). While in the current study, the money prize was instead 1 TL for 1 dollar and 50 TL for 20 dollars. The study was conducted with 43 undergraduate students (23 of which were female and 20 of which were male) from Başkent University, Department of International Business. The participants were given 4 extra course points for participating in the experiment. The experiment was announced as "performance measurement". Participants were given two materials, the first one was 12 cylinders which could be taken in or out from a tray. Then, the second material, which consisted of 48 cubes which could be turned by hand were shown. This process lasted for half an hour. Both materials were prepared as per their counterparts in the original study. The experiment was conducted one by one with the participants in the experiment room. The participants were expected to tell the other participant (which was a confederate) waiting outside that the experiment was fun. After accepting to help, the participants was given 1 TL or 50 TL. In the last stage, the helper who was posing as a psychology student aware of the experiment asked the participants how much fun was the experiment. The original study had found that 1 dollar participants had fun, and the wanted  attitude change had been generally reached. In this regard, the participants that took 1 dollar was exposed to cognitive dissonance (Festinger & Carlsmith, 1959). However, both 1 TL and 50 TL participants were found to have fun in the current study. The control group has stated that they hadn't have fun both in the current and the original study. However, there were conditional and methodological differences from that of the original study. Possible research ideas and what the future researchers must be careful about was explained in detail in the discussion section.
Keywords: Cognitive dissonance theory, replication, attitude change, psychology