Bazı ilaç etken maddelerinin tayini için spektrofotometrik yöntem geliştirilmesi
Development spectrophotometric methods for determination of some drug active substances
Yazar: FİGEN EREK
Danışman: PROF. DR. IŞIL AYDIN
Dicle Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Kimya = Chemistry

Özet:
Bu çalışmada, Karvedilol, Nebivolol HCl ve Paroksetin HCl'i tablet formulasyonlarından tayin edebilmek amacıyla hassas, kolay ve seçici spektrofotometrik yöntem geliştirilmiştir. 
Karvedilol için geliştirilen yöntem, bu ilacın 1,2,5,8-tetrahidroksiantrakinon (kuinalizarin) ile renkli bir yük transfer kompleksi oluşturmasına dayanmaktadır. Yük transfer kompleksinin absorbansı üzerine çözücü cinsinin, kuinalizarin miktarının, süre ve sıcaklığın etkisi incelenerek yöntem optimize edilmiştir. Yük transfer kompleksinin stokiyometrik oranı Job metodu ile belirlenmiştir. Optimum koşullar belirlendikten sonra yöntemin validasyonu yapılmış ve geliştirilen yöntem ilacın tablet formulasyonuna başarılı bir şekilde uygulanmıştır.
Nebivolol HCl ile Paroksetin HCl için geliştirilen yöntemler, her iki ilacın da kimyasal yapısında bulunan sekonder amin grubu üzerinden renkli Cu-ilaç-ditiyokarbamat kompleksinin oluşturulmasına dayanmaktadır. Çalışmanın ilk aşamasında ilaç maddeleri bazik ortamda CS2 ile ditiyokarbamat türevine dönüştürülmüş ve daha sonra ortama eklenen Cu2+ ile ditiyokarbamat türevinden renkli kompleks oluşturulmuştur. İkinci aşamada ise oluşturulan renkli Cu-ilaç-ditiyokarbamat kompleksi su fazından uygun bir organik çözücü ile ekstrakte edilmiş ve organik çözücü içinde kompleksin absorbansı ölçülmüştür. Her iki ilaç için de bu yöntem, absorbansa çözücü cinsinin, NH3 derişiminin, CS2 derişiminin, Cu2+ derişiminin ve sürenin etkisi incelenerek optimize edilmiştir. Optimum koşullar belirlendikten sonra yöntemin validasyonu yapılmış ve geliştirilen yöntem ilaçların tablet formulasyonlarına başarılı bir şekilde uygulanmıştır.

Abstract:
In this study, sensitive, easy and selective spectrophotometric methods for the determination of Carvedilol, Nebivolol HCl and Paroxetine HCl from tablet dosage forms were developed.
The method developed for carvedilol is based on a charge transfer reaction with 1,2,5,8-tetrahydroxythraquinone (quinalizarin). The method was optimized by examining the effect of type of solvent, Quinalizarin concentration, reaction of time and temperature on the absorbance. The stoichiometric ratio of the charge transfer complex was determined by the Job method. 
The methods developed for Nebivolol HCl and Paroxetine HCl are based on the formation of a colored Cu-drug-dithiocarbamate complexes on the basis of the secondary amine group in the structures of both drugs. In the first stage of the study, the drug substances were converted into dithiocarbamate derivatives with CS2 in basic medium. Then, brown complexes from the dithiocarbamate derivatives were formed by adding Cu2+ to the medium. In the second step the complexes formed were extracted into an organic solvent phase from water phase. The methods were optimized by examining effect of type of solvent, NH3 concentration, CS2 concentration, Cu2+ concentration on the absorption for both drugs. 
After optimum conditions were determined for three drugs, the methods were statistically validated and the developed methods were successfully applied to the tablet formulations of the drugs.