Mehmed Fahri Paşa'nın Manzum İşkodra Târih-i Harbi adlı eserinin edebî ve tarihî tahlil ve tenkidi
Literary and historical analysis and criticism of Mehmed Fahrı̇ Paşa's poetic memoirs titled Manzum İşkodra Târı̇h-i Harbı̇
Yazar: DİNDAR NEGİŞ
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET BEŞİKÇİ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İnsan ve Toplum Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature ; Türk İnkılap Tarihi = History of Turkish Revolution

Özet:
Balkan Harbi (1912-13), savaşı yaşayanların hafızalarında Osmanlı İmparatorluğu'nun yıkılışına neden olan Birinci Dünya Savaşı'ndan (1914-1918) bile daha travmatik izler bırakan bir olaydı. Nitekim bu izler, bir çeşit iç ve dış muhasebe niyetiyle savaşın hemen sonrasında akademik tarih, popüler tarih, askerî bilimler ve ben-anlatısı metinleri çerçevesinde yazıya dökülmüştü. Savaş edebiyatı ve Türk askerî tarih literatürü içerisinde Balkan Harbi'nde; Yunan, Bulgar ve Sırp Cephesi'ne kıyasla en az otobiyografik kaynağın (ben-anlatısının) bulunduğu cephe, Karadağ/İşkodra Cephesi'dir. Bu noktada, savaş sırasında İşkodra'da Tabip Miralay (Albay) olarak görev yapıp daha sonra Tuğgeneral rütbesiyle emekli olan (1300-Tbp.1) Mehmed Fahri Paşa'nın (1860-1932) Manzum İşkodra Tarih-i Harbi adındaki, manzum şekilde yazılmış anıları dikkati çeker. 
Ne yazık ki bugüne değin bir edebiyat tebliği hariç üzerinde durulmayan eser gerek manzum olması gerekse de -bugünkü bilgiler ışığında- İşkodra Cephesi'ni anlatan yegâne müstakil askerî ben-anlatısı olması hasebiyle son derece önemli niteliklere sahiptir. Bu çalışmada kısa bir tarihî arka plan ve Mehmed Fahri Paşa'nın hayat hikâyesini takiben sözü edilen eser; edebiyat ve askerî tarih cihetiyle tahlil ve tenkit edilmeye çalışılmış, bu vesileyle de eser üzerinden savaşın, kuşatmanın, açlığın ve maddi-manevi kayıpların; edebiyata ve savaşı yaşayan Mehmed Fahri Paşa'nın hafızasına nasıl yansıdığı, tarihî ve edebî bilgilerin de desteğiyle tespit edilmeye çalışılmıştır.

Abstract:
The First Balkan War (1912-13) was even more traumatic in the memories of those who lived through it than the First World War (1914-1918), which led to the collapse of the Ottoman Empire. As a matter of fact, these traces were written down in the immediate aftermath of the war within the framework of academic history, popular history, military sciences and ego-documents texts as a kind of internal and external reflection. Considering the war literature and the Turkish military history literature, the front with the least number of ego-documents in the First Balkan War, compared to the Greek, Bulgarian and Serbian Fronts, is the Montenegro/Işkodra Front. In this regard, the memoirs of Mehmed Fahri Pasha (1860-1932), who served in Iskodra during the war as a medical miralay (colonel) and later retired with the rank of brigadier general (1300-Tbp.1), written in the form of poetry and titled Manzum Iskodra Tarih-i Harbi draws attention. 
Regrettably, the work, which has not been emphasized until today except in a Turkish language and literature communiqué, has extremely important qualities both because it is poetic and, in the light of today's information, because it is the only independent military ego-document about the Iskodra Front. In this thesis, following a brief historical background and the life story of Mehmed Fahri Pasha, the aforementioned work is analyzed and criticized in terms of literature and military history. In this way, it is tried to determine how the war, siege, hunger and material and spiritual losses are reflected in the literature and the memory of Mehmed Fahri Pasha, who lived through the war, with the support of historical and literary information