İngiltere vatandaşlık eğitimine yönelik bir değerlendirme
An evaluation of citizenship education in England
Yazar: GÖKHAN ÖNAL
Danışman: PROF. DR. CEMİL ÖZTÜRK ; PROF. DR. SEYFİ KENAN
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / İlköğretim Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Eğitim programları = Education programs ; Program değerlendirme = Program evaluation ; Vatandaşlık = Citizenship ; Vatandaşlık eğitimi = Citizenship education ; İngiltere = England

Özet:
Bu araştırmanın amacı, İngiltere'deki vatandaşlık dersinin bugünkü durumunu değerlendirmektir. Araştırma, nitel araştırma yöntemlerine uygun bir şekilde tasarlanıp uygulanmıştır. Araştırma kapsamında Londra'da biri pilot okul olmak üzere altı farklı okul ziyaret edilmiş,  sekiz vatandaşlık dersi izlenmiş, yirmi yedi öğrenci, dokuz öğretmen ve altı alan uzmanıyla görüşme yapılmıştır. Ayrıca üç okulun program belgeleri, ders materyalleri, web siteleri ve eğitim bakanlığı tarafından hazırlanmış olan ulusal ölçekli Crick ve Ajegbo raporları incelenmiştir. Araştırma verileri 2015/2016 eğitim ve öğretim yılında toplanmış, nitel veri analiz yöntemlerinden betimsel analiz yöntemi kullanılarak çözümlenmiştir. Bulgulara bakıldığında vatandaşlık dersinin, İngilizce, Matematik ve Fen başta olmak üzere diğer derslerle karşılaştırıldığında, daha düşük bir statüye sahip olduğu görülmüştür. Ancak bu dersin sadece sınıfta işlenen ve sınava dönük bir ders olmadığı ve her hangi bir dersten daha farklı bir işlevi olduğu anlaşılmıştır. Vatandaşlığın, okulların daha demokratik, farklılıklara saygılı ve hoşgörülü bir atmosfere sahip olmasına katkıda bulunan bir ders olarak görüldüğü anlaşılmıştır. Vatandaşlık öğretmeni gözetiminde yapılan program dışı etkinlikler, bu derse biçilen kilit rolü açık bir şekilde göstermesi bakımından önemlidir. Vatandaşlık deyince haklar ve sorumluluklar, toplumsal katılım, hükümet ve demokrasi ile kimlikler ve farklılıklar olmak üzere dört boyuta sahip bir eğitim anlaşılmaktadır. Öğrencilerin hükümet ve demokrasi, öğretmenlerin kimlikler ve farklılıklar ve alan uzmanlarının ise toplumsal katılım boyutunu daha ön plana çıkardığı görülmüştür. 2013 yılında yapılan program değişikliği ile Crick ve Ajegbo raporlarının önerileri programdan büyük ölçüde çıkartılmış olsa da vatandaşlık eğitiminden katılımcıların anladığı halen bu raporların tanımlarıyla paralellik göstermektedir. Buradan, siyaset yapıcıların öğretim programlarında değişiklikler yapmak için aldığı bir takım kararların uygulayıcılara her zaman onların istediği şekilde ve hızda ulaşmadığı ve uygulayıcıların önceliklerinin bir dersin uygulanmasında kilit öneme sahip olduğu görülmüştür. Vatandaşlığın, öğrencileri toplumsal hayata hazırlayan, toplumsal bir işlevi olan, demokrasinin sürdürülebilmesi için önemli rol biçilen bir ders olduğu ve temel amacının öğrencilere demokratik siyaset, demokratik toplum, hukuk gibi alanlarla ilgili bilgi, değer ve beceri kazandırmak olduğu anlaşılmıştır. Bu amaçla derslerde; tartışma, grup çalışması ve proje tabanlı öğrenme başta olmak üzere etkileşimli yöntemler kullanıldığı gözlemlenmiştir. Öğrencilerle yapılan görüşmelerden öğrencilerin kendi hayatlarıyla ilişkilendirebildikleri konulara daha çok ilgi duyduğu anlaşılmıştır. Bu yüzden konuların güncel ve tartışmalı olaylarla ilişkilendirildiği, medya ve haberlerin derslerde sıklıkla kullanıldığı söylenebilir. Bulgulara dayalı olarak, zaman ve not baskısı hissedilmeden yapılan program-dışı etkinliklerin vatandaşlık konularına olan ilgiyi arttırdığı, konuların tartışılmasında alternatif ve daha özgür bir ortam sunduğu söylenebilir. Katılımcılar vatandaşlık dersine daha fazla süre ayrılması, dersin tek disiplinli bir ders olarak okul programlarında yer alması, bir alan öğretmeni tarafından öğretilmesi, düzenli teftişinin yapılması ve öğretim programının yenilenmesi gibi beklenti ve önerilerini dile getirmişlerdir. Ayrıca, program dışı etkinlik ve toplumsal projelerin arttırılması ile vatandaşlık eğitimine daha fazla maddi kaynak ayrılması da dile getirilen beklenti ve öneriler arasındadır. İngiltere'de vatandaşlık eğitiminin her okula özgü bir ders olduğu göz önüne alınarak diğer araştırmacılara yönelik okullarda gözlem ve görüşmeler içeren daha fazla durum çalışması ve Türkiye ile karşılaştırmalı çalışmaların yapılması önerilebilir.

Abstract:
The aim of this research is to evaluate the state of citizenship education in England. The research was designed and implemented in accordance with qualitative research methods. Six different secondary schools, including one pilot school, were visited where eight citizenship lessons were observed and twenty seven students, nine teachers, and six domain experts were also interviewed in London within the scope of this research. Three schools' program documents, course materials, web sites and Crick and Ajegbo reports on citizenship published by the ministry of education were also reviewed. Research data was collected during the academic year of 2015/2016 and analysed using descriptive analysis method from one of the qualitative data analysis methods. Research findings show that citizenship has a lower status compared to other required school subjects especially English, Mathematics and Science. However, citizenship was not meant to be solely an exam-oriented subject and is also fostered outside of class playing a much different role compared to other traditional school subjects. Citizenship is seen as fostering a more democratic atmosphere in which students are respectful and tolerant to diversity. The implementation of extra-curricular activities under the supervision of citizenship specialist teachers shows the key role this subject plays. It is significant that four strands of citizenship education existed. These strands are: rights and responsibilities, social participation, government and democracy, identity and diversity. It was revealed that students are more preoccupied with government and democracy, teachers with identity and diversity, and domain experts with social participation. Although the program was altered following a review in 2013, eliminating parts of the program originally proposed by the Crick and Ajegbo reports, participants' understanding of citizenship education is still parallel to the conceptualization of this subject from these reports. From this finding it can be concluded that policymakers' decisions to make changes in the subject's program do not always reach practitioners as fast as they would like and furthermore highlights the key role that practitioners have in prioritizing certain aspects of a school subject. Citizenship is thought of as a subject preparing students for social life aiming to increase students' knowledge, values and skills in areas such as democratic politics, democratic society and law to increase the sustainability of democracy. Interactive teaching methods such as discussion, group work and project based learning were used in citizenship lessons to effectively further these goals. Focus group interviews found that students are more interested in topics they can associate with their own lives and therefore lessons frequently include contemporary and controversial issues using media and news sources. Findings show that extracurricular activities that do not include a time-pressure and do not give grades increase the interest in citizenship topics among students providing an alternative and freer environment for discussing these topics. Participants expressed expectations and suggestions such as more time for citizenship lessons, teaching citizenship as a discrete subject, having the subject taught by a citizenship specialist, regular inspections and renewal of the citizenship program of study. In addition, increasing extra-curricular activities and social projects related to citizenship with allocation of more financial resources to citizenship education are among the expectations and suggestions. Considering that citizenship is a school specific subject in England, conducting more case studies involving observations and interviews in English schools and comparative studies with Turkey could be further explored by other researchers in the field.