Aydın ili uygun örtüaltı işletme yerlerinin coğrafi bilgi sistemi destekli çok ölçütlü karar analizi ile belirlenmesi
Determination of suitable areas for protected cultivation enterprises Aydın province by using GIS based multicriteria decision analysis
Yazar: YASİN MERCAN
Danışman: PROF. DR. FUAT SEZGİN
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarımsal Yapılar ve Sulama Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: AHP =

Özet:
Bu araştırmada, Aydın ilinde örtüaltı işletme yerleri için en uygun alanların ve örnek işletme yerlerinin uygunluk durumunun belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla, Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS) ile Çok Ölçütlü Karar Analizi (ÇÖKA) yöntemlerinden Analitik Hiyerarşi Süreci (AHP) tekniği kullanılarak, beş ana ölçüt (topoğrafya, toprak, iklim, su ve ekonomi) ve iki ayrı yer seçimi kısıtı (arazi kullanım kabiliyet sınıfı ve yerüstü su kaynaklarına uzaklık) dikkate alınmıştır. Ölçütlerin belirlenmesinde AHP tekniği ile, nitel ve nicel yaklaşımları probleme dahil edip ve konusunda uzman bir çok karar vericinin katılımının sağlanmasıyla, daha etkin karar alınması sağlanmıştır. Araştırma alanındaki mevcut örtüaltı işletmelerden 160 adet örnek işletme seçilmiştir. Ölçütlere ilişkin "en uygun", "uygun", "orta uygun", "az uygun", "en az uygun", "uygun olmayan" ve "değerlendirme dışı" olmak üzere yedi farklı değerlendirme sınıfı dikkate alınmıştır. Yapılan sorgulamada, tüm ölçütlere ve kısıtlara göre araştırma alanının %2.4'ünün "en uygun", %33.4'ünün "uygun", %31.4'ünün "orta uygun" %0.7'sinin "az uygun" ve %29.6'sının "uygun olmayan" ve %2.5'inin "değerlendirme dışı" alanlar olduğu belirlenmiştir. Ayrıca, seçilen örnek işletmelerin %1.9'u "en uygun", %10.1'i "uygun", %0.6'sının "orta uygun" ve %87.3'ü ise "uygun olmayan" olarak saptanmıştır. Bu sonuçlara göre, araştırma alanındaki arazilerin genelinin örtüaltı işletme yeri için yerüstü su kaynaklarına uzaklık ve arazi kullanım kabiliyet sınıfı bakımından uygun olmadığı anlaşılmıştır. Ayrıca, gerek araştırma alanı ve gerekse diğer alanlarda örtüaltı üretiminin yanısıra diğer tarımsal üretim alanları için uygun yer seçiminin daha kapsamlı olarak gerçekleştirilmesine yönelik öneriler geliştirilmiştir.

Abstract:
In this research, it is aimed to determine the most suitable areas for greenhouses in Aydın and suitability of sampled enterprises. For this purpose, using the methods Analytical Hierarchy Process (AHP), which is one of the Multi-Criteria Decision Analysis (MCDA), and Geographic Information System (GIS), five main criteria (topography, soil, climate, water and economy) and two site selection constraints (land use capability class and distance to surface water resources) were considered. With use of AHP technique, qualitative and quantitative approaches to the determination of criteria have been included in the problem and more effective decision-making has been made with the participation of many decision makers who are experts in their fields. 160 sample enterprises were selected from the existing protected cultivation enterprises in the research area. Seven assessment classes are envisaged for these criteria as "most suitable", "suitable", "medium suitable", "less suitable", "least suitable", "unsuitable" and "uncategorised". Total areaof Aydın can be classifield as follows: 2.4% as "most suitable", 33.4% as "suitable", 31.4% as "medium suitable", 0.7% as "less suitable", 29.6% as "unsuitable" and 2.5% as "uncategorized". Also, the corresponding percentages for sapmled enterprises are 1.9% as "most suitable", 10.1% as"suitable", %0.6 as "medium suitable" and 87.3% as "unsuitable". These results indicate that in general the study area is not suitable for the greenhouse area in terms of distance to surface water resources and land use capability class. In addition, recommendations have been developed to make site selection more more appropriate and comprehensive for greenhouse areas as well as other agricultural production areas, not only in the study area but also in other areas.