Kronik ruhsal hastalık tanısı almış bireylere bakım veren aile üyelerinin bakım yükü ve ruhsal iyilik hallerine ilişkin nicel bir araştırma
A quantitative research on the care burden and mental well-being of family members caring for individuals with chronic mental illness
Yazar: BİLGEHAN ERGÜN
Danışman: DOÇ. DR. ÖZGE SANEM ÖZATEŞ GELMEZ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Sosyal Hizmet = Social Work
Dizin: Bakım verme yükü = Caregiver burden ; Kronik hastalık = Chronic disease ; Kronik ruhsal hastalıklar = Chronic mental illness ; Mental bozukluklar = Mental disorders ; Mental iyi oluş = Mental well-being ; Psikolojik iyi oluş = Psychological well being ; Sosyal hizmetler = Social services

Özet:
Bu araştırma, kronik ruhsal hastalık tanısı almış bireylere evde bakım uygulaması
kapsamında bakım veren aile üyeleri ile aynı hanede yaşayan yetişkin aile üyelerinin
bakım yüklerini ve ruhsal iyilik hallerini ortaya çıkarmak ve araştırmaya katılan
bireylerin bakım yükünün ruhsal iyilik hallerine etkisini saptamak amacını taşımaktadır.
Nicel araştırma yöntemi ile gerçekleştirilen bu araştırmada, tarama modellerinden
ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Evde bakım uygulamasından yararlanan ve
araştırmaya katılmaya gönüllü olan 313 bakım veren aile üyesi ve aynı hanede yaşayan
129 yetişkin aile üyesi olmak üzere toplam 442 kişi araştırmaya dahil edilmiştir. Veri
toplama araçları olarak Sosyodemografik Bilgi Formu, Zarit Bakıcı Yükü Ölçeği ve
PERMA İyi Oluş Ölçeği kullanılmıştır. Verilerin analizinde SPSS V27 paket programı
kullanılmıştır.
Araştırmada kronik ruhsal hastalık tanısı almış bireylere evde bakım uygulaması
kapsamında bakım veren aile üyelerinin bakım yükünün, şiddetli yük kapsamında
olduğunu, ruhsal iyilik halleri açısından ise ölçek puan ortalamalarının düşük düzeyde
olduğunu söylemek mümkündür. Araştırma sonuçlarında hem evde bakım uygulaması
kapsamında bakım verenlerin hem de yetişkin aile üyesi katılımcıların bakım yükünün,
ruhsal iyilik hallerini negatif yönde etkilediği belirlenmiştir. Bu kapsamda katılımcıların
bakım yükü arttıkça ruhsal iyilik hallerinin azaldığı sonucuna ulaşılmıştır.
Bulgular, kronik ruhsal hastalık tanısı almış bireylere bakım veren aile üyelerinin bakım
yükünü azaltılıp ve ruhsal iyilik hallerinin artırılmasına yönelik sosyal hizmet
müdahaleleri ve sosyal politikalarının ortaya konulması ihtiyacını ön plana çıkarmıştır.
Bu bağlamda öncelikle ruh sağlığı alanında kronik ruhsal hastalık tanısı almış bireylere
bakım veren aile üyelerinin bakım yükünün azaltılması amacıyla ruhsal hastalık tanısı
almış birey sayısı ile orantılı olarak Toplum Ruh Sağlığı Merkezlerinin artırılması,
bakım veren bireylerin ruhsal sağlık takibinin yapılması, bir sosyal politika uygulaması olan evde bakımın, bireylere insan hakları temelinde sunulması öneriler arasında yer almaktadır.

Anahtar Sözcükler
Kronik ruhsal hastalık, bakım, bakım yükü, ruhsal iyilik hali, sosyal hizmet

Abstract:
This research aims to reveal the care burdens and mental well-being of adult family members living in the same household with caregivers within the scope of home care practice for individuals diagnosed with chronic mental illness and to determine the effect of the care burden on the mental well-being of the individuals participating in the research.
In this research, which was carried out with quantitative research method, relational screening model was used from the screening models. A total of 442 people were included in the study, including 313 caregiver family members who benefited from home care practice and volunteered to participate in the study, and 129 adult family members living in the same household. The Sociodemographic Information Form, Zarit Caregiver Burden Scale and PERMA Well-being Scale were used as data collection tools. The SPSS V27 package program was used for the analysis of the data.
It was concluded that 54.5% of the caregivers within the scope of home care practice were male, 45.5% were female, they were at least 20 years old and at most 80 years old, and the average age was 46.6. It was concluded that 70.5% of adult family member participants were female and 29.5% were male, they were at least 20 and at most 72 years old, and the average age was 48.
In the research, it was concluded that the care burden of family members who care for individuals with chronic mental illness within the scope of home care practice is within the scope of severe burden. In terms of mental well-being, it is possible to say that the average score of the scale is at a low level. In the results of the research, it was determined that the care burden of both the caregivers within the scope of home care practice and the adult family member participants negatively affected their mental well-being. In this context, it was concluded that as the care burden of the participants increased, their mental well-being decreased.
Findings highlighted the need for social work interventions and social policies to reduce the burden of care for family members who care for individuals diagnosed with chronic mental illness and to increase their mental well-being.
In this context, primarily in the field of mental health, in order to reduce the burden of care for family members who care for individuals diagnosed with chronic mental illness, increasing the number of Community Mental Health Centers in proportion to the number of individuals diagnosed with mental illness, monitoring the mental health of caregivers, and the implementation of home care, which is a social policy practice that it should be presented to individuals on the basis of human rights are among the suggestions.