Yudahin'in Kırgızca sözlüğüne göre fiildenisim yapan ekler ve kullanılışları
Affixes forming verbs from nouns in the Kyrgyz language of dictionary of Yudakhin and their use
Yazar: SEMİH BABATÜRK
Danışman: YRD. DOÇ. DR. GÖKSEL ÖZTÜRK
Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türkoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Ünlü Türkolog K. K. Yudahin tarafından düzenlenen ve hâlâ Kırgız gramerciliğinin
vazgeçilmez kaynağı olan yaklaşık kırk bin madde başı içeren "Kirgizsko Russkiy Slovar"ın
içinde fiilden isim yapım eklerini tespit etme çabasına dayalı mevcut çalışmanın metin kısmı
üç ana bölümden oluşmaktadır. Söz konusu üç bölüm "Giriş", " İnceleme" ve "Sonuç" olarak
adlandırılmıştır.
Çalışmanın ilk bölümünde Kırgız Türkçesi ile ilgili bilimsel çalışmalar, Yudahin'in
sözlüğünün tarihi ve tasnifi, baskıları ile aralarındaki farklılıklar ve diğer Kırgızca
sözlüklerden kısaca bahsedilmiştir.
İkinci bölümde ise, sözlüğün içinde önceden tespit edilip fişlenen örnek kelimelerden
çıkarılan fiilden isim yapım ekleri, alfabetik sıraya göre verilmiştir. Her bir ekin günümüz
Türkiye Türkçesi ve (varsa) Eski Türkçesindeki karşılığı bir tablo şeklinde verilmiştir.
Gramer kitaplarında yer alan eklerin listelenip örnekleri verildiğinden üstlendikleri
fonksiyonlarından ayrıntılı olarak bahsedilmemiştir. Bu sebeple çalışmanın ikinci bölümünde
tespit edilen ek ile ilgili toplanan bütün bilgiler aktarılmaya çalışıldı. Ek ile ilgili bilgilerin
ardından sözlükte tespit edilen örnek kelimelere de yer verildi.
Çalışmanın üçüncü bölümü ise, tespit edilen eklerin gruplara bölünmesi ve tespit
edilen eklerin Kırgız Türkçesi üzerinde yapılan diğer bilimsel çalışmalarda yer alan fiilden
isim yapım ekleri ile karşılaştırılmasından ibarettir.
Anahtar Kelimeler: İsimden Fiil Yapım ekleri, Kırgız Türkçesi, Türkiye Türkçesi, Eski
Türkçe, Kırgızca Sözlük

Работа, основой которой является попытка выявить аффиксы отглагольных
существительных в киргизско- русском словаре, составленном известным тюркологом
К. К. Юдахиным, который до сих пор является незаменимым источником грамматики
киргизского языка, включающем в себя около сорока тысяч слов, состоит из трёх
основных частей, озаглавленных как «Введение», « Аффиксы» и «Заключение».
В первой части работы кратко повествуется о работах, посвящённых изучению
тюркских языков; о научных трудах в области киргизского языка; о словаре К. К.
Юдахина, его истории, изданиях, а так же о различиях между ними; о других словарях
киргизского языка.
Во второй части работы, выявленные аффиксы отглагольных существительных
даны в алфавитном порядке. В небольшой таблице приведены примеры аффиксов и
(если таковые имеются) их варианты использующиеся в современном турецком и
старотурецком языках. В большинстве случаев в грамматике киргизского языка
аффиксы отглагольных существительных приводятся в виде списка с примерами, при
чём о функциях аффиксов подробно не повествуется. В связи с этим во второй части
работы мы постарались дать подробную информацию о том или ином аффиксе,
собранную нами из различных источников. В след за информацией об аффиксе
следуют, являющиеся примерами, слова из словаря- существительные, в составе
которых имеется тот или иной аффикс.
Третья часть работы состоит из классификации отслеженных нами аффиксов и
сопоставлении их с аффиксами других научных работ.

Abstract:
Work, a basis of which is attempt to reveal affixes of verbal nouns in the Kyrgyz-
Russian dictionary made by well known turkolog K..K.Yudahin who till now is an irreplace
able sourse of grammar of the Kyrgyz language including about fourty thousand words,
consists of three basic parts entitled as "introduction", "Affixes". The conclusion in the first
part of work briefly is marrated about the works, the Turkic languages devoted to studing,
about K.K. Yudahin's dictionary its history editions and also about distinctions between them,
about other dictionaries of the KYRGYZ LANGUAGE.
In the second part of the work the revealed affixes of verbal nouns are given in
alphabetic order. In the small table examples of affixes and their variants used in modern
Turkish and old Turkish languages are resulted. In most cases in grammar of the Kyrgyz
language affixes of verbal nouns are resulted in the form of the list with examples, at the same
the time about functions of affixes in detail is not narrated.
In this connection in the second part of work we have tries to give the detailed
information on this or that affix, collected by as from various of sources. After the information
about an affix follow being examples, word from the dictionary nouns, in structure of the
affixes of the other scientific works