Eleşkirt (Ağrı) ilçesi fiğ ekim alanlarındaki tohum böceği (Chrysomelidae: Bruchinae) türleri ve zararı
Seed beetle (Chrysomelidae: Bruchinae) species and harm in vetch planting areas of Eleskirt (Agri) district
Yazar: SERDAR BOYALI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HÜSEYİN ÇETİN
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Adi fiğ = Vetch ; Ağrı-Eleşkirt = Ağrı-Eleşkirt ; Tohum böcekleri = Seed pests

Özet:
Bu çalışma fiğ ekim alanlarındaki tohum böceği türleri, bulunuş oranları, bulaşıklık oranları ve ağırlık kayıplarının tespit edilmesi amacıyla Ağrı iline bağlı Eleşkirt ilçesinin merkezi ve ilçeye bağlı 17 köyünde, 2019-2020 yıllarında yürütülmüştür. Tohum böceği erginleri, adi fiğ (Vicia sativa L.) ve Macar fiğ (Vicia pannonica Crantz.) bitkileri üzerinden el ve atrap ile toplanarak, ayrıca tarlalardan hasat edilen kuru fiğ tohumlarının kültüre alınmasıyla elde edilmiştir. Çalışmalara, tohum böcekleri erginlerinin faaliyete geçtiği, bitkilerin çiçeklenme ve kapsül bağlama başlangıcı olan her yılın mayıs ayında başlanmıştır. Tohum böceği erginleri, teşhis çalışmaları için daha önceden hazırlanmış potasyum siyanürlü öldürme şişelerinde öldürülmüş ve kartonlara yapıştırılmıştır. Araştırma sahasındaki çalışmalardan sonra yapılan tür teşhisi çalışmaları sonucunda Bruchinae (Coleoptera: Chrysomelidae) altfamilyasından Bruchidius, Bruchus ve Spermophagus cinslerine bağlı 10 tür tespit edilmiştir. Toplanan 5.887 ergin bireyden dominantlığı yüksek bulunan türler, Bruchus brachialis (%52.03) ve Bruchus rufimanus (%43.49) olmuştur. Tohum böceklerinin fiğ tohumlarına bulaşma oranı en yüksek Yayladüzü beldesinde (%1.97), en düşük ise Mollasüleyman ve Düzyayla köylerinde (%0.33) tespit edilmiştir. Tohum böceği larvalarının fiğ tohumlarında beslenmesi sonucu meydana gelen en yüksek ağırlık kaybı, Yücekapı beldesinde (%0.96), en düşük ağırlık kaybı ise, Düzyayla köyünde (%0.17) olmuştur. Eleşkirt ilçesinde tohum böceklerinin fiğ tohumlarına bulaşma oranı ve fiğ tohumlarındaki ağırlık kaybı oranı sırasıyla %1.03 ve %0.51 olmuştur. Kültürel tedbirlerle birlikte fiğ tarlalarındaki yabancı otların kontrol altına alınması, tohum böceklerinin popülasyon artışını önlemede etkili olacaktır.

Abstract:
This study was carried out in the center and 17 villages of Eleskirt district of Agri in 2019-2020 with the aim of determining the seed beetle species in vetch planting areas and their infestation rates, weight loss in vetch seed. Seed beetle adults were collected from common vetch (Vicia sativa L.) and Hungarian vetch (Vicia pannonica Crantz.) by hand and atrap, and also by culturing the vetch seeds harvested from the fields. The studies were started in May of each years, when the adults of the seed beetles became active and the plants started to bloom and capsule attachment. Seed beetle adults were killed in a previously prepared killing jars including potassium cyanide for identification and glued to cardboards. As a result of the species identification studies carried out after the studies in the research area, 10 species belonging to the genera Bruchidius, Bruchus and Spermophagus from the Bruchinae (Coleoptera: Chrysomelidae) subfamily were identified. Among the 5.887 adult individuals collected, the species with high dominance were Bruchus brachialis (52.03%) and Bruchus rufimanus (43.49%). The infestation rate of seed beetles to vetch seeds was highest in Yayladuzu (1.97%) and the lowest in Mollasuleyman and Duzyayla villages (0.33%). The highest weight loss occured as a result of feeding of seed beetle larvae in vetch seeds was in Yucekapı (0.96%) and the lowest weight loss was in Duzyayla village (0.17%). In Eleskirt district, the rate of infestation by seed beetles to vetch seeds and weight loss rate in vetch seeds were found 1.03% and 0.51% respectively. Controlling the weeds in the vetch fields along with the cultural measures will be effective in preventing the population increase of seed beetles.