İbn Arabi`de mistik sembolizm
The mystical symbolism of İbn al-Arabi
Yazar: TAHİR ULUÇ
Danışman: DOÇ. DR. ŞAHİN FİLİZ
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2005
Konu: Din = Religion

Özet:
İ bn Arabû'de Mistik SembolizmEndülüslü ünlü sÃ»fû düşünür Muhyiddûn bn Arabû'nin (1165-1240) eserleri vefikirleri kendi çağından günümüze kadar slamû düşüncenin merkezinde kalmıştır.Onun sevenleri ve tâbileri onun fikirlerini anlamak, açıklamak ve yaymak içinuğraşırken, karşıtları fikirlerini çürütmek ve slam-dışı olduğunu ispatlamayaçalışmışlardır. Yine onun taraftarları ona `Şeyh-i Ekber' (En Büyük Şeyh) unvanınıverirken düşmanları `Şeyh-i Ekfer' (En Büyük Kâfir) yaftasını vurmuşlardır. Şeyh'inşahsiyetini ve fikirlerini algılamak ve fikirlerini anlamak yönünden sevenleri vedüşmanları arasındaki bu büyük farklılık Şeyh'in öğretisini ifade biçimine, yaniyazım stratejisine râcidir.Çalışmamız giriş, üç bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Girişte, sonraki bölümlerdesıkça kullanacağımız temel terimleri ele almaya çalıştık. `Mistisizm' sözcüğününliteral ve terminolojik anlamı, tarihsel gelişimi, mistik tecrübenin ifadesi sorunu vemistisizm-tasavvuf ilişkisi üzerinde durmaya çalıştık. Daha sonra `sembol' terimini vesembolle ilişkili olan işaret, metafor ve alegori terimlerini ele almaya çalıştık. bnArabû'nin mistik şahsiyetinin belirginleşmesi için onun birkaç tasavvufû tecrübesindenbahsettik. Bu tecrübelerin, eserlerinde kullandığı dil ve üslup üzerindeki etkisinigöstermeye gayret ettik. bn Arabû'nin `işaret ilmi' olarak isimlendirdiği fenomenlesembolizm arasındaki ilişkiyi göstermeye çalıştık. Son olarak bn Arabû'ninfelsefesinden ana hatlarıyla bahsettik.Birinci bölümde `ayna sembolizmi'ni incelemeye çalıştık. bn Arabû'ye gelinceyekadar aynanın dinû ve mistik geleneklerdeki kullanım seyrinden bahsettik. Dahasonra bn Arabû'nin yaratma, Tanrı-âlem ilişkisi, mümkünlerin statüsü ve insân-ıkâmil gibi ayna sembolüne dayanarak anlattığı konuları inceledik.kinci bölümde `harf sembolizm'ini incelenmeye, harflerin dinû ve mistikgeleneklerde taşıdığı anlamlardan bahsetmeye çalıştık. Sonra bn Arabû'nin, harflerinve kelimelerin oluşumu ile varlıkların oluşumu arasında kurduğu ilişkiyi incelemeyeçalıştık. Son olarak varoluşsal mertebelerle harfler arasında kurulan benzerliküzerinde durmaya çalıştık.Üçüncü bölümde `ışık sembolizmi'ni tahlil etmeye, ışığın felsefû ve tasavvufûgelenekteki kullanımını ele almaya çalıştık. Sonra bn Arabû'nin ışıkla varoluşarasında kurduğu ilişki üzerinde durduk. Işık sembolizminin Tanrı-âlem ilişkisi,sudÃ»r nazariyesi, mümkünlerin statüsü ve psikoloji konularındaki kullanımlarınıincelemeye çalıştık.Sonuç bölümünde, bn Arabû'nin düşüncesi ile dili arasındaki ilişkiye dair genel birdeğerlendirme yaptık.

Abstract:
The Mystical Symbolism of Ibn al-`ArabÄ«The works and ideas of the celebrated Andalusian Sufi-thinker MuhyiddÄ«n Ibn al-`ArabÄ« (1165-1240) have remained at the heart of Islamic intellectuality from his ownage up to the modern times. As his lovers and followers have endeavored tounderstand, explain as well as disseminate his ideas, his detractors have tried to refuteand ?de-Islamize? his views; whereas his proponents called him ?the Greatest Sheikh?or ?Doctor Maximus?, his opponents labeled him ?the Greatest Nonbeliever.? Thishuge discrepancy as to the perception of the Sheikh?s personality and theunderstanding and explanation of his ideas on the part of his lovers and detractorsgoes largely back to the way the Sheikh expressed his doctrine, i.e., to his writingstrategy.This study consists of an introduction, three chapters, and a conclusion. In theintroduction, I tried to treat the terms which I will make a frequent use in thefollowing chapters. I addressed the literal and terminological senses of the word?mysticism?, its rise and development, the problem of the ineffability of mysticalexperience, and finally the relationship between mysticism and Sufism. Afterwards, Idiscussed the term ?symbol? and such related terms as sign, metaphor, and allegory.To further clarify Ibn al-`ArabÄ«?s mystical personality, I spoke of some of his mysticalexperiences. Then, I attempted to show the impact such Sufi experiences had on hislanguage. I also tried to explain the relationship between what the author calls ?`ilmal-ishÄrat, (the science of signs or semiotics). Lastly, I outlined Ibn al-`ArabÄ«?steaching of Oneness of Being.In first chapter, I focused on the ?mirror symbolism.? I delineated the usage of themirror symbolism in religious and mystical heritage preceding Ibn al-`ArabÄ«?s age.Then, I examined the topics, which the author explained relying on this symbol, suchas the creation of the cosmos, the relationship between God and the cosmos, the statusof possible things, and the Perfect Man.In second chapter, I examined the ?letter symbolism.? I discussed the meaningsattributed to the letters in different religious and mystical traditions. Afterwards, Itried to address the relationship that the author establishes between the formation ofwords and that of creatures. Lastly, I treated the comparison which the Sheikh makesbetween the levels of being and letters from the perspective of the latter?s places ofarticulation.In third chapter, I tried to analyze the ?light symbolism.? I investigated the use oflight in philosophical and Sufi literature. I also concentrated on the relationshipestablished by the author between the Being and light. Furthermore, I examined anumber of contexts, in which the author resorted to the light symbol, such as the God-cosmos relationship, the theory of emanation, the existential status of possible things,and the reality of soul.In conclusion, I tried to make a general assessment of the strong relationshipbetween the thought and language of Ibn al-`ArabÄ«.