Nar bitkisinden elde edilen boyarmaddenin boyama özellikleri ve bazı haslık düzeylerinin belirlenmesi, tekstil tasarımlarında kullanılması
Dyeing properties of dyes material obtained from pomegranate plant and determination of some fastness levels, usage in textile designs
Yazar: ŞENGÜL AYDIN
Danışman: DOÇ. DR. FATMA NUR BAŞARAN
Gazi Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Tekstil Tasarımı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Giyim Endüstrisi = Clothing Industry ; Güzel Sanatlar = Fine Arts ; Tekstil ve Tekstil Mühendisliği = Textile and Textile Engineering
Dizin: Boya bitkileri = Dye plants ; Doğal boyalar = Natural dyes ; Doğal boyar maddeler = Natural dyestuffs ; Nar = Pomegranate ; Tasarım = Design ; Tekstil = Textile ; Tekstil boyaları = Textile dyes ; Tekstil tasarımı = Textile design

Özet:
Doğal boya kaynakları bakımından ülkemizde birçok bitki türü bulunmaktadır. Boyama özelliği olan bitkilerle doğrudan boyama yapılabildiği gibi, bazı bitkiler mordan yardımıyla bağlanabilmekte veya bu mordanlarla farklı renk tonlarına ulaşılmaktadır. Doğal boyamacılıkta bitki atıklarının geri dönüşüm olarak değerlendirilmesi, sürdürülebilirlik açısından da tekstil sektörüne katkı sağlamaktadır. Nar, çok fonksiyonlu bir bitki olarak gıda alanında yoğun olarak kullanılmasının yanı sıra, atık kısımlarının bitkisel boyamacılıkta değerlendirilmesi açısından önemli bir hammaddedir. Dolayısıyla bu araştırmada, nar bitkisinin çeşitli kısımlarından elde edilen boyarmaddenin boyama özelliklerinin incelenmesi ve haslık düzeylerinin belirlenmesi önem kazanmaktadır. Araştırmanın amacı; nar bitkisinin, kabuk, çiçek ve yapraklarından elde edilen boyarmadde ile yün ve pamuk ipliklerinin farklı mordanlarla boyanarak elde edilecek renk tonlarının incelenmesi, boyama reçetelerinin hazırlanması, haslık düzeylerinin saptanması ve tekstil yüzey tasarımlarında değerlendirilmesidir. Çalışmadaki boyarmadde, boyama ve haslık test işlemleri, Giresun ili Tirebolu ilçesinde İl-Ca (Bitkisel Ürünler Ar-Ge Üretim) işletmesinde gerçekleştirilmiştir. Boyama reçetelerine göre; mordansız, önceden mordanlama ve birlikte mordanlama olmak üzere toplam 54 adet boyama yapılmıştır. Boyanan iplik numunelerine sürtünme ve yıkama haslık analizleri yapılmıştır. Renklerin adlandırılması için öğretim üyelerinden oluşan 10 kişilik uzman komisyon tarafından subjektif değerlendirme yapılarak, tekstil cmyk pantone kodlarına göre renk isimleri tespit edilmiştir. Araştırma sonucunda nar kabuğu ve nar yaprağı ile yakın renk tonlarının elde edildiği, nar çiçeği ile farklı renklere ulaşıldığı; haslık test sonuçlarının genel olarak istenen düzeyde olduğu tespit edilmiştir. Boyalı ipliklerin tekstil tasarımında değerlendirilmesi için Illustrator ve Photoshop programlarında 15 adet tekstil yüzey tasarımı hazırlanmış; bu tasarımlardan 4 adedi dokuma ve örme teknikleri ile uygulanmıştır.

Abstract:
There are several plant species in our country in terms of natural dye resources. In addition to dyeing directly with plants that have dyeing feature, certain plants can be bound with mordant or different color tones can be obtained with these mordants. Utilizing plant wastes in natural dyeing as recycling also contributes to the textile industry in terms of sustainability. As a multifunctional plant, pomegranate is an important raw material in terms of utilizing its wastes in vegetable dyeing as well as using it intensely in the field of food. Therefore, it is of importance to examine the dyeing feature and to determine the fastness levels of dyestuff obtained from the various parts of pomegranate. The aim of the study is to examine the color tones that would be obtained by dyeing the wool and cotton threads with different mordants and dyestuff obtained from the shell, flower, and leaves of pomegranate, to prepare dyeing recipes, to determine the fastness levels, and to utilize these in the textile surface designs. The dye and fastness tests of the dyestuff were performed in the İl-Ca (Vegetable Products R&D Production) facility located in the Tirebolu county of Giresun province. A total of 54 dyeings was performed as without mordant, pre-mordanting, and simultaneous mordanting according to the dyeing recipes. Friction and washing fastness analyses were performed on the dyed thread samples. The color names were determined according to the textile CMYK Pantone codes by conducting a subjective evaluation by a specialist commission of 10 faculty members for naming the colors. As a result of the study, it was determined that approximate color tones can be obtained with pomegranate shell and pomegranate leaf, different colors can be obtained with pomegranate flower, and the results of the fastness test were in the desired level. 15 textile surface designs were prepared in the Illustrator and Photoshop programs in order to evaluate the dyed threads in the textile design and 4 of these designs were applied with weaving and knitting techniques.