Erzurum ve Trabzon vilayetlerinde salgın hastalıklar (1838-1914)
Epidemics in Erzurum and Trabzon (1838-1914)
Yazar: ESAT AKTAŞ
Danışman: PROF. DR. BESİM ÖZCAN
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Tarih = History
Dizin: Bulaşıcı hastalıklar = Communicable diseases ; Erzurum = Erzurum ; Hastalık = Disease ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Sosyal tarih = Social history ; Sıtma = Malaria ; Trabzon = Trabzon ; Veba = Plague

Özet:
Salgın hastalıklar, eskiçağlardan itibaren milyonlarca insanın hayatına mal oldu. Salgınları önlemek için Avrupa'da kurulan karantina sistemi, Osmanlı Devleti'nde 1838 yılında resmî olarak uygulanmaya başlandı. İran ve Rusya'da da sık sık salgın hastalıkların ortaya çıkması sebebiyle bu coğrafya, Osmanlı Devleti için hastalıklar bakımından her zaman tehditkâr bir bölge konumundaydı. Bu durum, söz konusu devletlere sınır olan Erzurum ve Trabzon vilayetlerini öne çıkardı. Bu devletlerde yaşanan salgınların Osmanlı topraklarına bulaşmaması için hem kara hem de deniz yönünden tedbirler alındı. Ayrıca söz konusu vilayetlerde, diğer yerlerden bulaşan salgınlarla birlikte yerel olarak çıkıp toplum sağlığını etkileyen hastalıklar da vardı. Hastalıklara karşı önlemler alınarak karantinahaneler kuruldu. Şehirler arasındaki karantinalarda insanlarla birlikte ticarî ürünler de belirli bir süre tutuldu. Bu sebeple ulaşım aksarken ticarî faaliyetler de sekteye uğradı. Erzurum ve Trabzon'la birlikte Osmanlı topraklarının genelinde yaşanan salgınlara karşı devlet, kısıtlı imkânlarını kullanarak tedbir almaya çalışmışsa da çeşitli sıkıntılar yaşandı. Bunun temel sebebi, devletin ekonomik olarak zor durumda olmasıyla birlikte birçok konudaki altyapı eksikliğiydi. Sonuç olarak 19. yüzyılda salgın hastalıklara karşı tedbir alınmışsa da hastalıkların sosyal ve ekonomik hayat üzerindeki olumsuz etkisinin önüne geçilemedi.

Abstract:
Epidemics cost millions of people's lives since the ancient times. Quarantine system which was founded in Europe in order to prevent the epidemics was officially started to be carried out in 1838 in the Ottoman State. This geography has always been a threatening region for the Ottoman State in terms of diseases because of the frequent appearing of epidemics in Iran and Russia. This situation made Erzurum and Trabzon become prominent which had borders to those afore-mentioned states. Precautions were taken by the sea and by the land in order that the epidemics in those states should not infect the Ottoman regions. Besides, there were other local diseases as well as the epidemics which affected the community health care in the afore-mentioned provinces. Quarantines were founded and precautions against the diseases were taken. Commercial products as well as people were held in the interprovincial quarantines for some time. For that reason, when a failure of transportation appeared, commercial activities were also interrupted. Even though the state tried to take precautions through its limited means against the epidemics all around the regions of the Ottoman State with Erzurum and Trabzon, various difficulties were experienced. The main reason of that were the economically difficult situation of the state as well as lack of substructure in many subjects. Consequently, although precautions were taken against epidemics in the 19th century, the negative effects of those diseases on the social and economic lives were not able to be prevented.