Sezgisel yeme ile gıda güvencesi ve besin tüketimi arasındaki ilişkinin incelenmesi: Yapısal eşitlik modellemesi
Investigation the relationship between intuitive eating and food security and food consumption: Structural equation modeling
Yazar: AYŞEGÜL ÖZKAN
Danışman: PROF. DR. NAZAN AKTAŞ
Selçuk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Bu çalışma; Türkiye'deki 19-24 yaş arası üniversite öğrencilerinde sezgisel yeme ile gıda güvencesi ve besin tüketimi arasındaki ilişkiyi incelemeyi amaçlamaktadır. Kesitsel nitelikteki bu çalışmanın verileri Sezgisel Yeme Ölçeği-2 (IES-2), Gıda Güvencesizliği Deneyimi Ölçeği (FIES) ve Besin Tüketim Sıklığı Formu ile 543 üniversite öğrencisinden Google forms ile elde edilmiştir. Verilerin analizinde SPSS 26, R ve Lisrel 8.8 programları kullanılmıştır. Cinsiyet ve gıda güvencesizliği durumuna göre IES-2 ve alt ölçekleri ile besin tüketimi arasındaki ilişki yapısal eşitlik modeli ile test edilmiştir. 
Araştırmada, erkekler için kurulan modelde süt ve süt ürünleri, et, yumurta, kurubakalagiller, sebze ve meyveler, yağlar ve şeker, tatlı tüketimi üzerinde anlamlı etkiler saptanmıştır (p<0,05).  Kadınlar için kurulan modelde ise et, yumurta ve kurubaklagiller, sebze ve meyveler, ekmek ve tahıllar, şeker, tatlı ve fast food tüketimi üzerinde anlamlı etkiler belirlenmiştir (p<0,05). Orta ve şiddetli gıda güvencesizliği deneyimleyen bireylerde et, yumurta, kurubaklagil tüketimini açlık ve tokluk sinyallerine güven alt boyutu negatif, vücut besin seçimi uyumu pozitif yönde yordamaktadır. Meyve ve sebze tüketimini duygusal nedenlerden ziyade fiziksel olarak yeme alt boyutu negatif, vücut besin seçimi uyumu ise pozitif yönde yordamaktadır. Yağ tüketimini koşulsuz yeme izni alt boyutu ve vücut besin seçimi uyumu pozitif yordamaktadır Koşulsuz yeme izni ve açlık ve tokluk sinyallerine güven alt boyutu şeker ve tatlı için pozitif yordayıcı iken duygusal nedenlerden ziyade fiziksel olarak yeme negatif yordayıcıdır (p<0,05).  

Sonuç olarak araştırmada, şiddetli gıda güvencesizliği olan üniversite öğrencilerinin sezgisel yeme durumlarının negatif etkilendiği, sezgisel yeme ile besin tüketim sıklığı arasındaki ilişkilerin gıda güvencesizliğine ve cinsiyete göre farklılaştığı görülmüştür. Sezgisel yeme girişimlerinde, gıda güvencesizliği durumunun zorlaştırıcı bir unsur olabileceği göz önünde bulundurulmalıdır.

Anahtar Kelimeler: Besin Tüketim Sıklığı; Gıda Güvencesi; Sezgisel Yeme; Yapısal Eşitlik Modeli.

Abstract:
This study aims to examine the relationship between intuitive eating, food security, and food consumption among university students aged 19-24 in Turkey. The data of this cross-sectional study were obtained from the Intuitive Eating Scale-2 (IES-2), the Food Insecurity Experience Scale (FIES), and the Food Frequency Questionnaire (FFQ) from 543 university students via Google forms. SPSS 26, R, and Lisrel 8.8 programs were used in the analysis of the data. The relationship between IES-2 and its subscales and food consumption according to gender and food insecurity was tested with the structural equation model.
In the study, in the model established for men, significant effects were found on the consumption of milk and dairy products, meat, eggs, legumes, vegetables and fruits, oils, and sugar, sweets (p<0.05). In the model established for women, significant effects were determined on the consumption of meat, eggs, and legumes, vegetables and fruits, bread and cereals, sugar, sweets, and fast food (p<0.05). In individuals with moderate and severe food insecurity, the sub-dimension of reliance on hunger and satiety cues negatively predicts the consumption of meat, eggs and legumes, while the sub-dimension of body food choice congruence positively predicts. The sub-dimension of eating for physical reasons rather than emotional reasons predicts fruit and vegetable consumption negatively, while the sub-dimension of body food choice congruence positively predicts. Unconditional permission to eat sub-dimension and body food choice congruence positively predicted fat consumption. While unconditional permission to eat and reliance on hunger and satiety cues were a positive predictor for sugar and sweets, eating for physical rather than emotional reasons was a negative predictor (p<0.05).

As a result, it was seen in the research that the intuitive eating status of university students with severe food insecurity was negatively affected, and the relationships between intuitive eating and food consumption frequency differed according to food insecurity and gender. It should be taken into account that food insecurity can be a complicating factor in intuitive eating attempts.

Keywords: Food Frequency Questionnaire; Food Security; Intuitive Eating; Structural Equation Model.