Yerel yerleşmelerde nöromimari bir deneyim: Çamlıhemşin'de karşılaştırmalı duygu analizi
A neuroarchitectural experience in vernacular settlements: Comparative emotion analysis in Çamlihemşi̇n
Yazar: EVŞEN YETİM
Danışman: PROF. DR. DERYA ELMALI ŞEN
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Küresel çağın insan hayatını sıradanlaştırdığı bu dönemde, insanın evrenle ve kendi ile olan ilişkisinin niceliğine ve niteliğine daha çok önem vermesi gerektiği kolaylıkla gözlemlenebilmektedir. İnsanın varlıkla olan içsel ve spiritüel yakınlığı, Yaratıcının an-be-an devam etmekte olan yaratma eylemiyle doğrudan ilişkili deneyimsel bir yolculuktur. Mimarlık ile teoloji, fenomenoloji, bilişsel bilim ve nöroloji arakesitinde yer alan çalışma, disiplinler arası bir araştırma modeli üzerinde gelişmektedir. Çalışma; mekânın teolojik açıdan yaratılış temsili, insanın mekân üretimi, mekânın insanla buluşması, insanın mekân üzerindeki davranış ve deneyimleri, deneyimin insan üzerinde oluşturacağı sezgi ve duyguların araştırılmasına yönelik bir kurgu ile ele alınmaktadır. Çalışmanın temel amacı; varlık ile uyum içerisinde biçimlenen yerel mimarinin, insanın varlıkla olan manevi bağını ve davranışlarını; duygusal, algısal ve sezgisel yönlerini; beyninin zihinsel ve bilişsel sürecini nasıl etkilediğini nörobilimsel yöntemlerle ortaya koymaktır. Bu amaç doğrultusunda planlanan deney, Rize'nin Çamlıhemşin ilçesinde, yerel mimariyi temsil eden Yukarı Çamlıca Mahallesi ve güncel mimari örneklerini barındıran Merkez Mahallesi'nde gerçekleştirilmiştir. Çalışma kapsamında, karma araştırma yöntemine ait Gömülü Desen seçilmiştir. Nicel araştırma desenlerinden Gerçek Deneysel Desen (Mobil EEG) kullanılmış olup elde edilen verilerin Fourier Dönüşümü ile Güç Spektrumları hesaplanmıştır. Ek olarak Anlamsal Farklılaşım Ölçeği uygulanmış ve her iki veri grubu için de İstatistiksel Veri Analizi (ANOVA) yapılmıştır. Nitel araştırma desenlerinden ise Olgubilim Deseni, Görüşme Yöntemi (Yarı yapılandırılmış) kullanılmış; elde edilen verilerin MAXQDA ile İçerik Analizi yapılmıştır. Sonuçlar; beta dalgaları üzerinden incelendiğinde YMDD'nin YMİD'den; teta dalgaları üzerinden incelendiğinde YMDD'nin GMDD'den; GMİD'nin YMİD'den; YMİD'nin GMDD'den daha pozitif duygular oluşturduğunu ortaya koymaktadır.

Abstract:
It is easy to observe that in this period when the global age has made human life mundane, one should pay more attention to the quantity and quality of one's relationship with the universe and oneself. Man's inner and spiritual intimacy with being is an experiential journey directly related to the Creator's ongoing act of creation. Situated at the interface of architecture and theology, phenomenology, cognitive science, and neurology, the study develops on an interdisciplinary research model. The study is addressed with a fiction that aims to investigate the theological representation of the creation of space, the production of space by human beings, the meeting of space with human beings, the behavior and experiences of human beings in space, and the intuitions and emotions that the experience will create on human beings. The study's main purpose is to reveal with neuroscientific methods how local architecture, shaped in harmony with existence, affects the spiritual connection of human beings with existence and their behavior; their emotional, perceptual, and intuitive aspects; and the mental and cognitive process of their brain. The experiment planned in line with this purpose was carried out in Çamlıhemşin district of Rize, in the Yukarı Çamlıca Neighborhood, which represents local architecture, and in the Merkez Neighborhood, which houses examples of contemporary architecture. Within the scope of the study, the Embedded Design of the mixed research method was selected. Real Experimental Design (Mobile EEG), one of the quantitative research designs, was used and Fourier Transform and Power Spectra of the data obtained were calculated. In addition, the Semantic Differentiation Scale was applied and Statistical Data Analysis (ANOVA) was performed for both data groups. Among the qualitative research designs, Phenomenology Design and interview Method were used; Content Analysis of the data obtained was performed with MAXQDA. The results show that when examined through beta waves, YMDD creates more positive emotions than YMİD; when examined through theta waves, YMDD creates more positive emotions than GMDD; GMID creates more positive emotions than YMİD; YMİD creates more positive emotions than GMDD.