Vergi mahsup ve takası: Ülke uygulamaları ve yargı kararları
Tax credit and set-off: Country practices and judicial decisions
Yazar: MEHMET ALPER ELMALI
Danışman: PROF. DR. MEHMET ALPERTUNGA AVCİ
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Vergi borcunun sona ermesinde asıl olan, mükellefin vergi kanunlarında belirtilen
süre ve şekilde ödemeyi gerçekleştirmesidir. Ayrıca zamanaşımı, terkin, mahsup ve takas
başta olmak üzere, kimi zaman vergi aslına kimi zaman da vergi cezalarına, gecikme
zammı ve faizine ilişkin olmaları nedeniyle uzlaşma, af, pişmanlık ve ıslah, kanun
yolundan vazgeçme, ceza indirimi ve ölüm 'vergi borcunu sona erdiren diğer haller'
başlığında değerlendirilmektedir. Ancak vergi borcunu sona erdiren mahsup ve takas
müesseselerinin ayrı olarak incelenmesi yararlı olacaktır. Mahsup ve takas nitelikleri,
uygulanma biçimleri, doğurdukları sonuçlar ve korudukları hukuki menfaatler yönünden
tamamen farklılık arz etmesine rağmen; her iki kavram, uygulamada ve hatta mevzuatta
birbiri yerine kullanılması sebebiyle karıştırılabilmektedir. Bu çalışmada, vergi
hukukunda mahsup ve takas; nitelikleri, şartları ve uygulanma boyutlarıyla ele alınarak,
aralarındaki farklılıkların belirginleştirilmesi amaçlanmaktadır. Bu kapsamda güncel
literatür taranarak teorik çerçeve çizilmiş, iki kavram ulusal hukuk bağlamında detaylı
irdelenmiş, seçili ülkelerdeki mahsup ve takasa ilişkin uygulama örneklerine değinilmiş
ve Türk Vergi Hukuku'ndaki yansıması karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir.
Çalışmanın asıl amacı istikametinde her iki kavram itibarıyla yaşanan anlam
karmaşasının, yasal düzenlemelerin lafzında yapılacak değişiklikle ortadan
kaldırılabileceği sonucuna ulaşılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Vergi borcu, vergi borcunu sona erdiren haller, mahsup, takas, ülke
uygulamaları.

Abstract:
The termination of tax debt depends on the taxpayer paying within the specified
time and form as per tax laws. Tax debt can end due to statute limitations, cancellation,
tax credit, and set–off. Additionally, reconciliation, amnesty, regret and amendment,
waiver of legal remedies, reduction of penalties, and death are considered under the
heading of 'other circumstances that terminate the tax debt' since they are sometimes
related to tax penalties, late fees, and interest. It would be helpful to examine tax credit
and set–off procedures separately, as they differ in their qualifications, application
methods, consequences, and legal interests they protect. Even though tax credit and set–
off are used interchangeably in practice and legislation, they need clarification. This study
aims to clarify the differences between tax credits and set–offs in tax law by addressing
their qualifications, conditions, and application principles. The theoretical framework is
drawn by reviewing the current literature, and the two concepts in the scope of national
law are examined in detail. Examples of practices regarding tax credits and set–offs in
selected countries are mentioned, and their reflection in Turkish Tax Law is evaluated
comparatively. The primary objective of this study is to eliminate the confusion
surrounding the meaning of both concepts by amending the wording of the legal
regulations.
Key words: Tax debt, circumstances ending tax debt, tax credit, set–off, country
practices.