Yerel, Azerbaycan orijinli ve bazı yabani buğday çeşitleri arasındaki genetik ilişkinin moleküler düzeyde belirlenmesi
Determination of genetic relationship in molecular level in local, Azerbaijan originated and some wild wheat genotypes
Yazar: MERVE NAZLI
Danışman: DOÇ. DR. MİKAİL AKBULUT
Erciyes Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Biyoloji = Biology

Özet:
Yakın doğu ve Akdeniz temel tahıllardan buğday, arpa, çavdar ve yulafın çeşitlendiği ve dünyaya yayıldığı gen merkezleri olup, bu ürünler bu bölgede çeşitlenip dünyaya yayılmıştır. Türkiye bu iki merkezin kesişme bölgesinde yer almaktadır. İlk kültüre alınan buğday formları diploid (genom AA) (einkorn) ve tetraploid (genom AABB) (emmer) olup onlar arasındaki genetik ilişki ilk kültür buğdaylarının Türkiye'nin güneydoğusundan kökenlendiğini göstermektedir. Buğday, insan ve hayvan beslenmesinde kullanılan ve ılıman bölgelerde yetiştirilen temel tahıllardan birisidir. Bu çalışmada 10 adet basit tekrarlı diziler arası polimorfizm (ISSR) primeri, diploid, tetraploid,  hekzaploid yerel buğday genotiplerini ve bazı hekzaploid Azerbaycan buğday genotiplerini içeren 160 buğday örneğinde genetik çeşitliliği belirlemek amacıyla kullanılmıştır. UPGMA metodu kullanılarak yapılan kümeleme analizinde buğday genotiplerinin temel olarak türler bazında kümelendiği, Azerbeycan hekzaploid buğday örneklerinin de birlikte gruplaştığı belirlenmiştir. Temel bileşenler analizi (PCA) ile UPGMA analizindeki sonuçlar örtüşmüştür. Moleküler Varyans Analizi (AMOVA) ile gruplar arasında % 25.37, grup içindeki popülasyonlar arasında % 13.96, popülasyonlar içinde % 60.67 varyasyon tespit edilmiştir. Popülasyonlar içi farklılık istatistiki olarak önemli (p<0.001) bulunmuştur. Çalışılan genotiplerde genetik çeşitlilik oranı oldukça yüksek bulunmuştur (91.68). Elde edilen polimorfizm oranı göz önüne alındığında buğday hatlarındaki genetik çeşitliliğin araştırılmasında ISSR markırları oldukça kullanışlı bulunmuştur.

Abstract:
Near East and Mediterranean are known as the gene centers for main cereals such as wheat, barley, rye and oat, where they diversified and spread throughout the world. Turkey is located right at the intersection of two of these centers. Earliest cultivated forms of wheat were diploid (genome AA) (einkorn) and tetraploid (genome AABB) (emmer) wheats and their genetic relationships indicate that they originated from the south-eastern part of Turkey. Wheat is one of the major cereal crop in temperate countries being used for human food and livestock feed.  In this study, 10 Inter Simple Sequence Repeat (ISSR) primers were used to determine the diversity in 160 wheat samples containing wild diploid, tetraploid, hexaploid local and some hexaploid wheat genotypes from Azerbaijan. As a result of the clustering analysis using UPGMA method, it was determined that wheat genotypes are mainly grouped on species basis and Azerbaijan hekzaploid wheat samples were also grouped separately. Similar results were obtained with the principal component analysis (PC). With the Molecular Variance Analysis (AMOVA), 25.37%, 13.96% and 60.67% variation rates were detected between groups, among the populations within the group and within populations, respectively. The intra-population diversity was statistically significant (p <0.001). Considering all the wheat sample studied, the level of genetic diversity was found to be considerably high (91.6 %). Given the rate of polymorphism obtained, the ISSR markers were found to be useful in investigating the genetic diversity of wheat genotypes.