Mekanikle sarmalanmış panoptik yaşam alanları üzerine görsel çözümlemeler
Visual analysis on panoptic survive areas surrounded by mechanics
Yazar: HATİCE SUNA SÖNMEZALP
Danışman: DOÇ. İSMAİL ATEŞ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Resim Ana Sanat Dalı
Derece: Sanatta Yeterlik, 2012
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Görsel sanatlar = Visual arts ; Mekan = Space ; Mekanik = Mechanics ; Panoptikon = Panopticon ; Resim sanatı = Painting art ; Resimler = Pictures ; Yaşam alanları = Living spaces

Özet:
On sekizinci yüzyıl sonlarında sanayi devrimiyle başlayan, giderek hızlanan şehirleşme sürecinde ortaya çıkan metropollerle birlikte gündeme gelen kavramlardan biri olan `Panopticon', İngiliz düşünür Jeremy Bentham tarafından 1791 de tasarlanan bir hapishane modelidir. Bütünü gözlemleme esasına dayanan model, kontrol edilmesi gereken birey çoğulluğunun varolduğu her mekana uygulanabilir ilkeleriyle dikkat çeker. Fransız düşünür Michel Foucault: düzeni sağlamak, üretimi arttırmak adına, giderek daha fazla gözetlenen mekanlar topluluğuna dönüşen şehirleri dev bir `Panopticon'a; bireylerin refah beklentileri ve teknolojik arayışlarla borular, vanalar, kablolardan oluşan gelişmiş altyapı ağı nedeniyle de dev bir makineye benzetir.Doğada yaşamak üzere tasarlanmış bir varlık olan insanın, her hareketinin gözlendiği, araçsal rasyonaliteye göre düzenlenmiş yapay bir evrende: `Panopticon' da hizmetinde gördüğü sisteme hizmete zorlanması, bilinçaltı dinamiklerinin harekete geçmesine neden olur ve makinelerle insan bedeninin aykırı beraberliğinin diyalektiği çalışmaların özünü oluşturur. Mekanik gerçekliğin içinde yer alan insana özgü imgelerin şaşırtıcı görselliğinin yarattığı şok aracılığıyla, izleyicinin yaşam tarzının sorgulanabilirliğine dikkat çekilerek, değiştirilmesi yönünde uyarılması amaçlanır.Bağımlılık, bireyselliği yitirme, kapatılmışlık gibi kentli bireye özgü duyguları ve teknolojinin gelişmesiyle ortaya çıkan insan/mekanik sorunsalını, eleştirel bir bakışla görsel dile aktarma yolunda öncelikle: şehir, ?Panopticon?, arıkovanı metaforu, mekanik/insan, köle/efendi diyalektiği ile ilgili araştırmalar sürdürülürken, benzer örnekler de incelenmiştir. Çalışmaların başlıca hedefi olan, eleştirel yanı öne çıkan görsel dile ulaşma yolunda; teori ve uygulamada, biçim ve renkle ilgili arayışlar yanında kurgu, derinlik yanılsaması, perspektif, sahneleme teknikleri gibi kavramlar da araştırılmıştır.Kavramlar üzerinden sanatsal üretim sürecinde özgün bir yol bulabilmek için derin bir araştırmanın gerekliliği yanında biçim ve renkle ilgili sağlam, tutarlı bir tavrın belirgin rol oynadığı; zaman zaman kullanılan `Sfumato' gibi çok bilinen teknikle, mekan ve imge yaratma konusunda sürrealizmin hala geçerliliğini koruyan ilkelerinin, çağdaş sanatın özgür eleştirel tavrıyla desteklendiğinde etkili çözümlere ulaşılacağı sonuçlarına varılmıştır.Anahtar kelimeler: Panopticon, Mekanik, İnsan, Mekan.

Abstract:
Starting with industrial revolution in the end of the eighteenth century, coming into the agenda together with metropolitan cities occuring during the rapid urbanization process, the `Panopticon? concept, emerged out of a prison model, was designed by the English philosopher Jeremy Bentham in 1791. This prison model is based on observation of the whole with principles applicable to the space wherein majority of people are kept under control. French philosopher Michel Foucault: For the sake of ensuring order, increase production, thinks the cities converting into groups of locations being observed resembles giant `Panopticon? and giant machine because of welfare expectations of individuals and pursuit of technology, advanced infrastructure network consisting of pipes, valves, cables.Designed to survive in nature, man in an artificial universe designed according to instrumental rationality where every motion is observed. `Panopticon? causes activation of dynamics of unconscious forced to serve to the system in service and the dialect of the conflicting togetherness of the of the machines and human body constitutes the core of the works. Through the shock created by the surprising visuality of symbols specific to human being in the mechanical reality, the attention is attracted onto questionability of the life style of the audience and thus it is aimed to cause stimulation for change.In line with the critical point of view, the human being/mechanical problematic case occurring as a result of feelings specific to urban individual such as addiction, loss of individualism, isolation, and advance of technology, firstly: city, `Panopticon? beehive metaphor, mechanic/human being, master/slave dialect related studies have continued while similar samples have also been studied. Being the main objective of the studies, in addition to form and color related pursuit in theory and practice in line with achieving visual language noticed with critical aspects, concepts such as fiction, depth illusion, perspective, staging techniques have also been studied.In order to find out a specific path in the process of artistic production on basis of concepts, in addition to a deep research necessity, form and color related sound, consistent attitude plays an essential role and with occasional use of `Sfumato?, which is a well known technique, it has been concluded that effective solutions will be achieved when the principles maintaining validity of surrealism in respect to place and symbol creation are supported by free critical attitude of contemporary art.Key words: Panopticon, Mechanic, Human Being, Place.