Otizm spektrum bozukluğu ile ilgili tek denekli araştırma yöntemleriyle desenlenen lisansüstü tezlerin incelenmesi /
Yazar: HANDE CEYLAN
Danışman: PROF. DR. AYŞEGÜL ATAMAN
European University of Lefke / Yurtdışı Enstitü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmanın amacı, Türkiye' de OSB ile ilgili tek-denekli araştırma
yöntemleriyle desenlenen lisansüstü tezlerin özelliklerinin betimlenmesidir. YÖK
Ulusal Tez veri tabanından anahtar kelimelerin kullanılması sonucunda 426
lisansüstü tez çalışmasına ulaşılmış olup, lisansüstü tez dâhil etme ve dışlama
ölçütleri bakımından değerlendirilmiştir. Dâhil etme ölçütleri; YÖK'ün Ulusal Tez
veri tabanında tam metin olarak yer alan lisansüstü tez çalışması olması, tek-denekli
araştırma yöntemlerinden çoklu başlama düzeyi ya da çoklu yoklama modellerinden
biri ile desenlenmiş olması, katılımcılardan en az bir tanesinin OSB tanısına sahip
olması olarak belirlenmiştir. Dışlama ölçütleri ise; diğer araştırma yöntemleri ile
tasarlanmış olma (örn., betimsel, vaka, grup deneysel araştırma), diğer tek-denekli
araştırma desenleriyle tasarlanmış olma (örn., AB modelleri, karşılaştırma modelleri)
olarak belirlenmiştir. Dâhil etme ve dışlama ölçütleri sonucunda 2007-2019 yılları
arasında yapılmış olan 62 sayıda tez kapsamlı betimsel analiz değerlendirilmesine
dâhil edilmiştir.
Kapsamlı betimsel analizde çalışmalar, demografik özellikler, yöntemsel özellikler
ve sonuçlarına ilişkin olarak 13 parametre açısından değerlendirilmiştir. Bu
parametreler her bir çalışma için (a) katılımcı sayısı, cinsiyeti ve yaşı, (b) ortam, (c)
uygulamacı, (d) uygulama formatı, (e) araştırma yöntemi, (f) bağımlı değişken, (g)
bağımsız değişken, (h) izleme, (ı) genelleme, (i) gözlemciler arası güvenirlik ve
uygulama güvenirliği, (j) sosyal geçerlilik, (k) etkililik, (l) bağımsız değişkenin NAC
(2009-2015) raporlarında yer alma durumuna bakılmıştır. İncelenen tezler yapıldığı
yıl kapsamında, NAC'in var olan bilimsel dayanaklı uygulamalar raporuna göre
değerlendirilmiştir. Yapılan incelemeler doğrultusunda NAC (2009-2015) raporlarına
göre incelenen tez çalışmalarının 53'ü bilimsel dayanaklı uygulamalar, 8'i, umut vaat
eden uygulamalar olup 1'ide bilimsel dayanaklı olmayan uygulamadır.
Anahtar Kelimeler: Otizm, otizm spektrum bozukluğu, otistik, yaygın gelişimsel
bozukluk, özel eğitimde otizm ve erken çocuklukta otizm

Abstract:
The purpose of this research is describing the characteristics of the graduate thesis
which was designed with a single-subject research methods related to the autism
spectrum disorders in Turkey. As a result of using the keywords from the National
Thesis database of the Higher Education Institution, 426 graduate thesis studies were
reached and the graduate thesis was evaluated in terms of inclusion and exclusion
criteria. Inclusion criteria were determined as a graduate thesis study included in the
National Thesis database of the Higher Education Institution as a full text, patterned
with one of the single-subject research methods with multiple baseline or multiple
probe models, and at least one of the participants having a diagnosis of autism
spectrum disorders. Exclusion criteria were determined as being designed with other
research methods (eg descriptive, case, group experimental research), being designed
with other single-subject research designs (eg AB models, comparison models). As a
result of the inclusion and exclusion criteria, 62 theses made between 2007 and 2019
were included in the comprehensive descriptive analysis evaluation.
In the comprehensive descriptive analysis, studies were evaluated in terms of
demographic features, methodological features and results in terms of 13 parameters.
These parameters are (a) number, gender and age of participants, (b) environment,
(c) practitioner, (d) instruction format, (e) research method, (f) dependent variable,
(g) independent variable, (h) follow up, (ı) generalization, (i) inter-observer
reliability and treatment reliability, (j) social validity, (k) effectiveness, (l) the status
of the independent variable in the NAC (2009-2015) reports. for each study. The
examined theses were evaluated according to the evidence based practices report of
NAC within the scope of the year they were made. As a result of the analysis, 53 of
the thesis studies examined according to the reports of NAC (2009-2015) are
evidence based practice, 8 are promising practice and 1 is non-evidence based
practice.
Keywords: Autism, autism spectrum disorder, pervasive developmental disorder,
autism in special education and autism in early childhood.