Tarihsel miras bağlamında Türk Devletleri Teşkilatı
The Organization of Turkic States in the context of historical heritage
Yazar: ÇAĞDAŞ VAROL
Danışman: PROF. DR. VEFA KURBAN
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dünyası Sosyal Ekonomik ve Siyasal İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Tarih = History ; Uluslararası İlişkiler = International Relations

Özet:
Osmanlı Devleti, özellikle 13. yüzyıldan 17. yüzyıla kadar neredeyse tüm dünya meselelerine dâhil olmuş ve insanlık tarihini etkileyen büyük bir dünya imparatorluğu hâline gelmiştir. Buna karşılık, Avrupa'nın coğrafi keşifler, sanayileşme ve yeni ekonomik hamleler gerçekleştirmesi ve Osmanlı Devleti'nin bu gelişmeleri takip edememesi gibi nedenlerle imparatorluk zayıflamış ve 1. Dünya Savaşı'yla birlikte yıkılma sürecine girmiştir. Bu süreçte imparatorluğu kurtarma hedefi taşıyan birçok yeni düşünce akımı öne çıkmış, bunlardan "Türkçülük", 1923'te yeni Türkiye Cumhuriyeti'nin, 1991'de Orta Asya'daki Türk Devletleri'nin egemen birer devlet olarak kurulmasında rol oynamış; 2009 Nahçıvan Antlaşması ile tüm Türk devletlerini bir araya getirecek ve 2021 ile birlikte "Türk Devletleri Teşkilatı" olarak anılacak ortak bir yapı oluşturulmasına zemin hazırlamıştır. Türk halkları her ne kadar SSCB döneminde yeterli iletişimi sağlayamasa da SSCB sonrası dönemde "zirveler" aracılığıyla diplomatik kanallar geliştirmiş; bilhassa "Türk Devletleri Teşkilatı" ile ilişkilerini zirve noktasına taşımayı başarmıştır. Çalışmanın birinci bölümünde Osmanlı son dönem akımları, ikinci bölümünde SSCB-Türkiye ve Türkiye-Türk Devletleri ilişkilerinin yanı sıra ilgili devletlerin genel durumu ve üçüncü bölüm ile birlikte Sonuç ve Öneriler'de AB başta olmak üzere muhtelif uluslararası örgütler ve bu bağlamda Türk Devletleri Teşkilatı tartışılmıştır.

Abstract:
The Ottoman Empire, particularly from the 13th century to the 17th century, became a major global power involved in nearly all world affairs, significantly influencing human history and evolving into a vast world empire. However, factors such as Europe's geographical discoveries, industrialization, and new economic initiatives, coupled with the Ottoman Empire's inability to keep pace with these developments, led to the weakening of the empire and its eventual collapse with the onset of World War I. Throughout this process, various new ideological movements emerged with the goal of reviving the empire. Among these, "Turkism" played a prominent role, contributing to the establishment of the new Republic of Türkiye in 1923 and, in 1991, the emergence of sovereign Turkic States in Central Asia. The signing of the Nakhchivan Agreement in 2009 paved the way for the creation of a common structure that would bring together all Turkic states, eventually becoming known as the "Organization of Turkic States" as of 2021. Despite challenges in communication during the Soviet era, the Turkic peoples successfully developed diplomatic channels in the post-Soviet period, particularly reaching the pinnacle of relations through the "Organization of Turkic States". The first chapter of the study discusses ideological movements during the late Ottoman period, the second chapter examines Türkiye-Soviet Union and Türkiye-Turkic States relations, as well as the general situation of the relevant states, and the third chapter as well as the Conclusion and Recommendations explores the potential of the Organization of Turkic States for the future within the context of various international organizations, notably the European Union.