Değişen kahvaltı kültürü ve günümüzde kafein kullanımının araştırılması
Comparison of changing breakfast culture and coffein consumption
Yazar: DİNA ÖZTÜRK HAJ TALEB
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÖKSUN DEMİREL ; PROF. DR. FATMA ÇELİK
Biruni Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Beslenme = Nutrition ; Beslenme durumu = Nutritional status ; Beslenme incelemeleri = Nutrition surveys ; Kafein = Caffeine ; Kahvaltı = Breakfast ; Yemek kültürü = Food culture

Özet:
Toplumların beslenme alışkanlıklarını, üzerinde yaşadıkları bölgenin coğrafi
konumu, yaşadıkları toprakların iklimi, sosyo-ekonomik durumları, komşu ülke
insanlarıyla olan etkileşimleri şekillendirmektedir. Beslenme alışkanlıklarından en
önemlisi sayılan sabah kahvaltısı, güne enerjik başlamanın ve günü verimli
geçirmenin temel taşlarından biridir. Sabah kahvaltısı uzun süren açlık sonrasında
alınan ilk öğün olması bakımından, ayrıca tüm günü etkilemesi sebebiyle altın
değerinde bir ana öğün olarak değerlendirilmektedir. Hatırlama, algılama ve verimli
bir şekilde çalışma için kahvaltının önemi oldukça büyüktür. Yasal olarak kullanılan
bağımlılık yapıcı maddeler arasında en çok kullanılan kahve en önemli kafein
kaynaklarının başında gelmektedir. Kullanışı ya da satışında herhangi bir
kısıtlamanın bulunmaması tüketimini daha da artırmakta ve bu durum endişe
yaratmaktadır. Bu sebeple kafein; Kafein Kullanım Bozukluğu adıyla DSM-5'de ki
yerini almıştır. Kafeinin sağlık üzerindeki etkilerine yönelik çok sayıda araştırma
olmasına rağmen, özellikle son yıllarda değişen kahvaltı kültürümüzle birlikte genç
nüfus tarafından tüketim insidansı üzerine yeterli sayıda çalışma bulunmamaktadır.
Bu çalışma İstanbul'da bulunan özel bir hastanenin beslenme ve diyetetik kliniğine
başvuran 300 gönüllü birey ile gerçekleştirilmiştir. Katılımcıların sabah kahvaltı
yapma, kahvaltıda tüketilen besinlerin ve günlük kafein tüketimi alışkanlıklarına ait
verileri toplanmıştır. Katılımcıların kahvaltıda tercih ettikleri kafein kaynaklı
içeceklere incelendiğinde, gönüllü katılımcıların %84,7'si çay, %18'i kahve,
%12,6'sı kahvaltıda gazlı içecek tükettiği gösterilmiştir. Çalışmaya katılan bireyler
arasıda özellikle genç katılımcılar arasında genel ortalamaya göre kahvaltıda kahve
tüketiminin artış gösterdiği saptanmıştır. 18-25 yaş aralığındaki bireylerin
%43,6'sının, 26-33 yaş aralığındaki bireylerin %36,3'ünün, 34-41 yaş aralığındaki
bireylerin %20,1'in kahvaltıda çay yerine kahve tükettiği gözlemlenmiştir. Geçmişte
kültürel olarak özellikle sabah kahvaltısına eşlik etmeyen ancak günümüzde oldukça
ilgi duyulan bir kafein kaynağı olan kahvenin kahvaltı üzerine kültürel evrimi
incelenmiştir. Özellikle çocuk ve gençlerin beslenme alışkanlıkları yaşamlarının
ileriki yıllarını etkilemektedir. Bu sebeple değişen kültür atmosferinde bireylerde
kafein tüketimi ve kafein tüketimini etkileyen etmenlerin incelenmesi ve gerekli
önlemlerin alınması için dikkat çekilmesi yararlı olacaktır.

Abstract:
Toplumların beslenme alışkanlıklarını, üzerinde yaşadıkları bölgenin coğrafi
konumu, yaşadıkları toprakların iklimi, sosyo-ekonomik durumları, komşu ülke
insanlarıyla olan etkileşimleri şekillendirmektedir. Beslenme alışkanlıklarından en
önemlisi sayılan sabah kahvaltısı, güne enerjik başlamanın ve günü verimli
geçirmenin temel taşlarından biridir. Sabah kahvaltısı uzun süren açlık sonrasında
alınan ilk öğün olması bakımından, ayrıca tüm günü etkilemesi sebebiyle altın
değerinde bir ana öğün olarak değerlendirilmektedir. Hatırlama, algılama ve verimli
bir şekilde çalışma için kahvaltının önemi oldukça büyüktür. Yasal olarak kullanılan
bağımlılık yapıcı maddeler arasında en çok kullanılan kahve en önemli kafein
kaynaklarının başında gelmektedir. Kullanışı ya da satışında herhangi bir
kısıtlamanın bulunmaması tüketimini daha da artırmakta ve bu durum endişe
yaratmaktadır. Bu sebeple kafein; Kafein Kullanım Bozukluğu adıyla DSM-5'de ki
yerini almıştır. Kafeinin sağlık üzerindeki etkilerine yönelik çok sayıda araştırma
olmasına rağmen, özellikle son yıllarda değişen kahvaltı kültürümüzle birlikte genç
nüfus tarafından tüketim insidansı üzerine yeterli sayıda çalışma bulunmamaktadır.
Bu çalışma İstanbul'da bulunan özel bir hastanenin beslenme ve diyetetik kliniğine
başvuran 300 gönüllü birey ile gerçekleştirilmiştir. Katılımcıların sabah kahvaltı
yapma, kahvaltıda tüketilen besinlerin ve günlük kafein tüketimi alışkanlıklarına ait
verileri toplanmıştır. Katılımcıların kahvaltıda tercih ettikleri kafein kaynaklı
içeceklere incelendiğinde, gönüllü katılımcıların %84,7'si çay, %18'i kahve,
%12,6'sı kahvaltıda gazlı içecek tükettiği gösterilmiştir. Çalışmaya katılan bireyler
arasıda özellikle genç katılımcılar arasında genel ortalamaya göre kahvaltıda kahve
tüketiminin artış gösterdiği saptanmıştır. 18-25 yaş aralığındaki bireylerin
%43,6'sının, 26-33 yaş aralığındaki bireylerin %36,3'ünün, 34-41 yaş aralığındaki
bireylerin %20,1'in kahvaltıda çay yerine kahve tükettiği gözlemlenmiştir. Geçmişte
kültürel olarak özellikle sabah kahvaltısına eşlik etmeyen ancak günümüzde oldukça
ilgi duyulan bir kafein kaynağı olan kahvenin kahvaltı üzerine kültürel evrimi
incelenmiştir. Özellikle çocuk ve gençlerin beslenme alışkanlıkları yaşamlarının
ileriki yıllarını etkilemektedir. Bu sebeple değişen kültür atmosferinde bireylerde
kafein tüketimi ve kafein tüketimini etkileyen etmenlerin incelenmesi ve gerekli
önlemlerin alınması için dikkat çekilmesi yararlı olacaktır.