Ülkü Ayvaz'ın çocuklar için tiyatro oyunlarının eğitsel ve göstergebilimsel çözümlemesi
Educational and semiotic analysis of Ülkü Ayvaz's theater plays for children
Yazar: BERFU CAN TOPLU
Danışman: PROF. DR. NEVİN AKKAYA
Dokuz Eylül Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Ayvaz, Ülkü = Ayvaz, Ülkü ; Dil bilim = Linguistics ; Göstergebilimsel analiz = Semiotic analysis ; Tiyatro = Theatre ; Tiyatro oyunları = Theater plays ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Çocuk edebiyatı = Children’s literature ; Çocuk eğitimi = Child education ; Çocuk gelişimi = Child development ; Çocuk tiyatrosu = Children's theatre

Özet:
Çocuk yazınında özgün bir yeri bulunan tiyatro türü, çocuk geliĢiminde ve eğitiminde önemli bir yapıdadır. Bu çalıĢmada Ülkü Ayvaz'a ait çocuk tiyatro oyunlarının
eğitsel iletileri ve göstergebilimsel yönü incelenmiĢtir. ÇalıĢmada incelenen materyaller
Ülkü Ayvaz'a ait ödüllü çocuk tiyatro oyunlarından oluĢmaktadır. Eserlerin incelenmesinde
nitel araĢtırma yöntemleri kapsamında doküman incelemesi ve içerik analiziyle inceleme
yapılmıĢtır.ÇalıĢmada çocuk edebiyatı kavramından hareketle çocuk – tiyatro iliĢkisi ele
alınmıĢtır. Çocuk tiyatrosunun tarihsel geliĢimi, çocuk oyunu türleri, çocuk tiyatrosunun
temel ögeleri ve eğitsel iĢlevleri üzerinde durulmuĢ, çocuk oyunlarında yer alan olay örgüsü
ve oyunların genel özellikleri hakkında bilgiler verilmiĢtir. AraĢtırmanın bir diğer önemli
kavramı olarak göstergebilim kavramı hakkında da bilgiler sunulmuĢtur. Göstergebilim
kavramının bileĢenlerinden ilk olarak gösterge kavramından yola çıkılarak gösteren,
gösterilen iliĢkisi ve bu kavramların bileĢiminden oluĢan gönderge kavramı tanım düzeyinde
verilerek Göstergebilim kavramının temel bileĢenleri verilmiĢtir. Göstergebilimin Türkçe
öğretimindeki konumu üzerine saptamalarda bulunulmuĢtur.
AraĢtırmanın eğitsel çözümlemesinde Prof. Dr. Sedat Sever'in "Çocuk ve Edebiyat"
eserinden hareketle kiĢilik geliĢimi, zihinsel geliĢim, toplumsal geliĢim kategorileriyle ileti
grupları oluĢturulmuĢ ve kodlamalarla sınıflandırılmıĢtır. Tespit edilen iletilerin geçerlik ve
güvenirliğini sağlamak amacıyla, Miles ve Huberman'ın iç tutarlılığını belirlemek için görüĢ
birliği formülü uygulanmıĢ ve bunun sonucunda iki farklı uzman ve araĢtırmacının kodları
arasındaki uyuĢma oranı hesaplanarak güvenirlik sağlanmıĢtır.
ÇalıĢma sonucunda Ülkü Ayvaz'a ait çocuk oyunlarının göstergebilimsel yöntemle
analizi yapılmıĢ ve metinlerin söylemsel, anlatısal ve mantıksal analizi yapılmıĢtır.
Göstergebilimsel çözümlemenin akabinde eğitsel iletiler saptanmıĢtır. Toplamda 243 eğitsel
ileti tespit edilmiĢ ve olumsuz iletilere rastlanmamıĢtır. Bu iletilerde 122 adet kiĢilik
geliĢimini destekleyen eğitsel iletiler, 62 adet toplumsal geliĢimi destekleyen eğitsel iletiler,
59 adet zihinsel geliĢimi destekleyen iletiler saptanmıĢtır. KiĢilik gelimini destekleyen eğitsel
iletilerin içerisinde diğer iletilerden sayıca fazla "meraklı olmak" iletisi; toplumsal geliĢimi
destekleyen eğitsel iletilerde en fazla "düĢünceli davranmak" iletisi; zihinsel geliĢimi
destekleyen eğitsel iletilerde ise en fazla "hayal gücünü kullanmak" iletisinin olduğu
belirlenmiĢtir.

Abstract:
The theater genre, which has an original place in children's literature, has an important structure in child development and education. In this study, the educational
messages and semiotic aspect of Ülkü Ayvaz's children's theater plays were examined. The
material examined in the study consists of awerded children's theater plays of Ülkü Ayvaz.
In the examination of the works, document analysis and content analysis were carried out
within the scope of qualitative research methods.
In the study, the relationship between the child and the theater was discussed based
on the concept of children's literature. It was emphasized on the historical development of
the children's theater the typesof children's play, the basic elements of the cihildren's theater
and their educational functions it was given information about the plats of children literatüre
and the general characteristics of plays. Another important concept of the research was also
provided information about the concept of semiotics. The relationship between the concept
of semiotics, which is first based on the concept of indicator, and the concept of reference
consisting of the composition of these concepts is given at the definition level and the basic
components of the concept of semiotics are given. Determination was made on the position
of semiotics in Turkish teaching.
In the educational analysis of the research. Prof. Dr. Sedat Sever's "Children and
Literature", personality development, mental development, social development categories
were created and classified by coding. In order to ensure the validity and reliability of the
identified messages, the consensus formula was applied to determine the internal consistency
of Miles and Huberman, and as a result, the numbness rate between the codes of two
different experts and researchers was calculated and reliability was achieved.
As a result of the study, the semiotic method of children's theater plays by Ülkü
Ayvaz was analyzed and discursive, narrative and logical analysis of the texts was analyzed.
Following semiotic analysis, educational messages were detected. A total of 243 educational
messages were identified and negative messages were detected. In these messages,
educational messages supporting 122 personality development, 62 social development, and
59 mental development messages were found. In the educational messages that support the
personality development, the message is more than other messages; The most "thoughtful to
behave" message in educational messages that support social development; In educational
messages that support the personality development, "being curious" message, in educational
messages, in educational messages that support social development "thought to behave"
message and in educational message that support mental development "use of imagination"
message was determined as used more.