Âlûsi'nin mübhem ayetlere yaklaşımı
Al-Alûsi's approach to ambiguous verses
Yazar: SEDA ERTAŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MUHAMMET KARA
Kafkas Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Kur'ân-ı Kerîm kıyamete kadar korunmuş ve korunacak bir kitap olması yönüyle evrensel bir mahiyete sahiptir ve Rasûlüllah (s.a.v)'den beri her dönem muhafaza edilme maksadıyla üzerince ciddi çalışmalar yapılmıştır. Bu çalışmalardan biri de Kur'ân İlimleri başlığı altında yer bulan Mübhemâtü'l-Kur'ân konusudur. Kur'an ayetlerinde şahıs, yer, zaman vb. isimlerin bizzat zikredilmeyip daha çok ayetteki ana hedefe vurgu yapılması bu ilmin esasını oluşturmaktadır. Açıkça zikredilmeyen bu ifadelerde kapalılığın meydana gelmesi, kelimede anlam yönünden hususiyet barındırsa da âmm manaya delalet etmektedir. Çünkü asıl gaye mesajın evrenselliğine odaklanmaktır. Ayetlerde bulunan bu kapalılığın giderilmesinin ilk başvuru kaynağı yine Kur'ân-ı Kerîm'in bizzat kendisi, akabinde sahâbe ve tâbiîn'den gelen ve Rasûlüllah'a dayanan rivayetler olmuştur. Bu rivayetler çeşitli yorumlarla birçok eserde ele alınmış, incelenmiş ve müfessirler tarafından günümüze kadar ulaşmıştır.
 
İlmi birikim ve dehası ile tefsir alanında önemli eser kaleme alan Âlûsî, Kur'ân ilimlerini bugüne ulaştıran öncü şahsiyetlerden biri olmuştur. Âlûsî ayetlerin yorumlanmasında ciddi emek sarf etmiş ve ayetlerdeki kapalılığı giderirken Münâsebetü'l-Kur'ân ilminden, Arap dil bilgisi kurallarından, sahâbeden ve tabiînden nakledilen rivayetlerden yararlanmıştır. Bunun yanı sıra merfû' ya da mevkûf rivayetlerden istifade etmeye gayret ederek isabetli anlamlar ortaya çıkarmaya önem vermiştir. Böylelikle mübhemlik ifade eden ayetlerin daha sahih rivayetler ışığında anlaşılmasına katkı sağlamıştır. Nitekim müphem ayetler birçok mana barındırması cihetiyle farklı ve keyfi yorumlamalara müsaittir. Bu sebeple ideolojik çıkarlar için yapılan çıkarımlar Kur'ân-ı Kerîm'in vermek isteği anlamın yanlış anlaşılmasına sebebiyet vermektedir. Bu tür durumlardan dolayı Âlûsi tefsirini yazarken bu noktalara dikkat etmiş, önceki âlimlerin yorumlarını dikkate alıp kendi yorumunu da işin içine katarak eserinde ayetleri ele almıştır. Tüm bunların yanı sıra Âlûsî'nin tefsir yaparken ayetlerde bulunan işârî manalara yer vermesi ve bunları da yine diğer tasavvufî tefsirlerdeki anlamlarla paralel olarak yorumlaması mübhem ayetlerdeki yaklaşımına da etki etmiştir. Bu durum ayetlerdeki ve özellikle de mübhem ayetlerdeki anlam zenginliğine büyük katkı sağlamıştır.

Abstract:
The Holy Qur'an has a universal nature in the sense that it is a book that has been and will be preserved until the Day of Judgment. Due to this, serious studies have been carried out on it for the purpose of preserving it in every period since the Messenger of Allah (s.a.w). One of these studies is the subject of Mubhematul Qur'an, which is included under the title of Qur'anic Sciences. In the verses of the Qur'an, names such as person, place, time, etc. are not mentioned personally, but rather emphasizing the main target in the verse constitutes the basis of this science. The fact that there is an implicitness in these expressions, which are not explicitly mentioned, refers to the universal meaning, even though the word has a specificity in terms of meaning. Because the main purpose is to focus on the universality of the message. The first source of reference for the elimination of this ambiguity in the verses is the Qur'an itself, followed by the narrations from the Companions and the Tâbiîn. These narrations have been discussed and analyzed in many works with various interpretations and have reached our day by commentators. Al-'Alūsī, who wrote important works in the field of tafsīr with his scientific knowledge and genius, has been one of the personalities who brought this science to the present day. Ālūsī made a serious effort in the interpretation of the verses and benefited from the science of Munāsabat al-Qur'ān, the rules of Arabic grammar, and the narrations narrated from the Companions and tabiîn while eliminating the ambiguity in the verses. In addition to this, he endeavored to utilize merfu or mawquf narrations and gave importance to reveal accurate meanings. Thus, he contributed to the understanding of ambiguous verses in the light of more authentic narrations. As a matter of fact, ambiguous verses are susceptible to different and arbitrary interpretations as they contain many meanings. For this reason, inferences made for ideological interests cause misunderstanding of the meaning that the Qur'an wants to give. In the end, al-Alūsi paid attention to these points while writing his tafsīr, taking into account the interpretations of previous scholars and including his own interpretation in his work. In addition to all these, al-'Alūsī's inclusion of the literal meanings in the verses and his interpretation of them in parallel with the meanings in other Sufi commentaries also affected his approach to the ambiguous verses. This has contributed greatly to the richness of meaning in the verses and especially in the ambiguous verses.