HIV, kronik hepatit C ve hemodiyaliz hastalarında okült hepatit B prevalansının ve okült hepatit B saptananlarda HBV pol/S geni mutasyonlarının araştırılması
The evolutaion of occult hepatitis B prevelans and HBV pol/S gen mutation in the patients with HIV, chronic hepatitis C and hemodialysis
Yazar: MEHTAP ALEV
Danışman: DOÇ. DR. ÇİĞDEM ATAMAN HATİPOĞLU
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Ana Bilim Dalı / Enfeksiyon ve Klinik Mikrobiyoloji Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2017
Konu: Klinik Bakteriyoloji ve Enfeksiyon Hastalıkları = Clinical Microbiology and Infectious Diseases
Dizin: HIV = HIV ; Hepatit B = Hepatitis B ; Hepatit C = Hepatitis C ; Mutasyon = Mutation ; Polimeraz zincirleme reaksiyonu = Polymerase chain reaction ; Renal diyaliz = Renal dialysis

Özet:
Serumda HBsAg negatif olan hastalarda karaciğer ve/veya serumda HBV DNA saptanması okült HBV enfeksiyonu olarak tanımlanmaktadır. Hepatosellüler kanserli hastalar (HCC), kriptojenik karaciğer sirozu olanlar, anti HBc pozitif vericiden karaciğer transplantasyonu yapılan bireyler, kronik hepatit C enfeksiyonlu hastalar, HIV ile enfekte bireyler, hemodiyaliz hastaları, damar içi madde kullananlar ve HBsAg pozitif taşıyıcıların aile bireyleri okült HBV enfeksiyonu açısından risk gruplarıdır. 
Bu çalışmada HIV, kronik hepatit C ve hemodiyaliz hastalarında okült HBV enfeksiyonu prevalansının ve okült HBV enfeksiyonu saptananlarda HBV pol/S geni mutasyonlarının araştırılması amaçlanmıştır. 
Bu çalışmaya kliniğimizde HIV ve kronik hepatit C tanılarıyla takip ve tedavi edilen hastalar ile hastanemiz nefroloji kliniğinde kronik böbrek yetmezliği (KBY) nedeniyle takip edilip hemodiyaliz yapılan HBsAg negatif 151 hasta alındı. Hastaların demografik verileri, ailede hepatit B enfeksiyonu varlığı, sigara ve alkol kullanımı, geçirilmiş operasyon ve kan transfüzyonu öyküsü, hepatit B aşılanma öyküsü, tedavi alıp almadıkları, alınan tedavinin süresi ve kullanılan ilaçlar önceden hazırlanan formlara kaydedildi. Tüm hastalardan serum örnekleri alınarak AST, ALT, anti HBc IgG, anti HBs, anti HIV ve anti HCV tetkikleri yapıldı. Plazmada HBV DNA gerçek zamanlı polimeraz zincir reaksiyonu (real time PCR) yöntemi ile araştırıldı. HBV DNA pozitif saptanan örneklerden birine sekanslama yöntemiyle dizi analizi yapıldı. 
Tüm hastalar arasında okült HBV enfeksiyonu oranı %7,9 olarak saptandı. Okült HBV enfeksiyonu prevalansı hasta gruplarına göre incelendiğinde HIV ile enfekte hastalarda %4,1, hemodiyaliz yapılan hastalarda %13,4 ve kronik hepatit C hastalarında %6 olarak saptandı. Gruplar arasında okült HBV enfeksiyonu oranı açısından istatistiksel olarak anlamlı fark tespit edilmedi (p>0,05).  Ülkemizde bu konuda yapılan çalışma sayısı yetersiz olmakla birlikte, çalışmamızda HIV ve kronik hepatit C hastalarında literatürdekine kıyasla daha yüksek oranlarda okült HBV enfeksiyonu saptandı. Hemodiyaliz hastalarında saptadığımız okült HBV enfeksiyon oranı ise ülkemizde yapılan çalışmalardaki oranlara benzerdi. İzole anti HBc pozitifliği okült HBV enfeksiyonu olanlarda %16,7, okült HBV enfeksiyonu olmayanlarda %14,4 olarak saptandı. İki grup arasında izole anti HBc pozitifliği açısından istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmadı (p>0,05). Okült HBV enfeksiyonu saptanan hastaların örneklerinden sadece birine dizi analizi yapılabildi. Bu hastanın S geninde G119R mutasyonu saptandı ve hepatit B immünglobulininden (HBIg) kaçan ikincil önemde mutasyon olarak değerlendirildi. 
Risk gruplarında HBV enfeksiyonu tanısını koymak için serumda sadece HBsAg ve anti HBc varlığının araştırılması yeterli olmamaktadır. Duyarlılığı yüksek real time PCR yöntemleriyle HBV DNA araştırılmasının bu hastalarda okült HBV enfeksiyonunun tespit edilmesi açısından ve HBV enfeksiyonu saptanan hastalardan başkalarına bulaşın önlenmesi için önlem alınması açısından faydalı olabileceği düşünülmüştür. Ayrıca okült HBV enfeksiyonu oluşum mekanizmalarından biri olan escape (kaçış) mutasyonları ile ilgili bilgilerin gelecekte geliştirilecek olan aşılar, tanı kitleri ve tedavi stratejileri açısından oldukça önemli olabileceği düşünülmüştür.

Abstract:
Detection of HBV DNA in liver and/or serum in patients with negative HBsAg
in serum is defined as occult HBV infection. Hepatocellular cancer (HCC)
patients, cryptogenic cirrhosis patients, individuals who had liver
transplantation from an anti HBc positive donor, chronic hepatitis C infection
patients, HIV-infected individuals, hemodialysis patients, individuals using
intravenous material and family members of HBsAg positive carriers are
groups under the risk for occult HBV infection.
The aim of this study was to investigate HBV infection prevalence in HIV,
chronic hepatitis and hemodialysis patients and HBV pol/S gene mutations in
patients detected to have occult HBV infection.
151 patients with negative HBsAg who were followed up due to chronic renal
failure (CRF) and had hemodialysis in the nephrology clinic of our hospital and
patients followed up and treated with HIV and chronic hepatitis C diagnoses in
our clinic were included in the study. Demographical data, presence of familial
hepatitis B infection, smoking and alcohol use, operation and blood
transfusion, hepatitis B vaccination history, whether they had treatment or not,
duration of the treatment taken and used drugs were recorded in the forms
prepared in advance. AST, ALT, anti HBc IgG, anti HBs, anti HIV, anti HCV
were analyzed after taking serum samples from all patients. Presence of HBV
and DNA was examined with real time PCR method. Serial analysis was made
in one of the samples detected to have positive HBV and DNA using
sequencing method.
Occult HBV infection ratio among all patients was detected as %7,9. Occult
HBV infection prevalence of patient groups was detected as %4,1 in patients
infected with HIV, as %13,4 in patients who had hemodialysis and 6% in
chronic hepatitis C patients. A statistically significant difference was not
detected in occult HBV infection ratio among the groups (p>0.05). Although
the number of studies made on this subject in our country is unsatisfactory,
higher ratios of occult HBV infection was detected in HIV and chronic hepatitis
C patients in our study when compared to the literature. In hemodialysis
patients, an occult HBV infection ratio similar to the studies made in our country 
xi
was detected. Isolated anti HBc positivity was detected as %16,7 in patients
with occult HBV infection and as %14,4 in patients without occult HBV
infection. A statistically significant difference was not detected in isolated anti
HBc positivity among the two groups (p>0.05). A serial analysis was possible
only in one of the samples of the patients detected to have occult HBV
infection. G119R mutation was detected in S gene of this patient and it was
evaluated as a secondary mutation escaping from hepatitis B immunoglobulin
(HBIg).
Only the examination of HBsAg and anti HBc is not satisfactory to diagnose
HBV infection in risk groups. Examination of HBV DNA with high sensitive real
time PCR methods was considered to be useful for detecting occult HBV
infection in these patients and taking precautions to prevent other people being
infected by patients detected to have HBV infection. It was also considered
that information on escape mutations regarded as one of the occult HBV
infection formation mechanisms would be rather important for vaccines,
diagnosis kits and treatment strategies to be developed in the future.