Doğuş dönemlerinin ışığında İslam'ın toplumsal şekillenişi ve değişme dinamikleri /
Yazar: MUSTAFA AYDIN
Danışman: PROF.DR. MEHMET AYDIN
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Din Sosyolojisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1991
Konu: Din = Religion
Dizin: Din sosyolojisi = Religious sociology ; Sosyal yapı = Social structure ; İslamiyet = Islam

Özet:
"DOĞUŞ DÖNEMLERİNİN IŞIĞINDA İSLÂM'IN TOPLUMSAL ŞEKİLLENİŞİ VE DEĞİŞME DİNAMİKLERİ" w Mustafa AYDIN (xx).¦iV?. ¦ ¦ (ÖZET) Bu araştırmanın konusu, toplum üstü bir öze sahip olan. İslâm'ın, ilk defa toplumda nasıl şekillenip bir yapı kazandığının ve sonra da bu yapıda gelişme ve değişme imkânlarının ne olduğunun araştırılmasıdır. Aman da bugün dünyanın yaklaşık beşte birinin kültürel dünyasını oluşturan, öze likle de Türk toplumunun bir kültür kodu haline gelen İslâm'ın toplumsal çerçevede daha iyi anlaşılabilmişini sağlamak, bu alandaki olumsuz eğilim lerin sebebim gösterebilmektir. Kaynak olarak başta Kuran ve tefsirleri olmak üzere, oluşum yılları nın belgeleri sayılan hadis külliyatına ve bu dönemi konu alan tarihî eserle re başvurulmuştur. Doğrudan dini konu alan eserlerin yanında bu dönemin olgularını yorumlayan, ya da yorumlamada bize ışık tutan, yerli ve yabancı sosyo bilimci yazarların eserleri başlıca dayanaklarımız olmuştur. Bu bir saha araştırması değil, kaynakların taranmasına yönelik teorik- analitik bir incelemedir. Bu bakımdan matematiksel ölçümler kullanılma mıştır. Elde edilen bulgulara göre İslâm, "Tek Tanrı kavramı" (tevhid inancı), "kozmik düşünce" (Ahiret inancı) ve bir "sosyal/ahlâki düzen" bileşkesinde bütüncü bir yörünge ortaya koymuş, bu çerçevede fert ve toplum hayatım düzenlemeye yönelmiştir. Bu amaçla Mekke döneminde yeni bir fert, Medi ne'de bir toplum inşa etmiştir. Toplumsal-kültürel (tarihi-ahlâki) çerçeve, birbirlerine paralel olarak bir süre yürümüş, ancak zamanla, özde farklı olan bu iki boyut birbiriyle özdeşleştirilmiş, gelişme dinamiği kaybolmuş, İslâm'ın bütüncü algılanışı da yeterli olmamıştır. Böylece de İslâm, sufilik gibi tek yanlı alanlarda gerçekleştirilebilmiştir. Halbuki İslâm her çağdaki toplumun ihtiyacına cevap verecek nitelikte bir dindir. O, potansiyel bir güçle doludur. Yeter ki İslâm bir bütünlük için de anlaşılsın ve tek yanlı eğilimlere indirgenmesin. Çağdaş problemlerin çö zümü İslâm'ın asıl değerlerine götürülmek yerine sırf tahihi birikime havale edilmesin. Esasen fevkalade gelişmiş bir araç-değer dünyası demek ola en düstri olgusunun, İslâm'ın amaç-değer dünyasına, geçmiş toplumlardan daha çok ihtiyacı vardır. (x) Bu çalışma herhangi bi kurum tarafından desteklenmemiştir. 1991 yı lında tamamlanmış Doktora Tezinin özetidir. (xx) öğretim Görevlisi. S.Ü. Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyoloji Bölümü. 174

Abstract:
LA FORMATION SOCIALE ET LES DYNAMIQUES DE CHANGEMENT DE L'ISLAM DANS LES PERIODES DE NAISSANCE (x) RESUME Cxxx) Mustafa AYDIN (xx) L'objet de cette presente recherche est de montrer comment l'lslam, ayant une origine sociale, se formait premierement dans la sociĞtâ et puis quelles Ğtaient les occasions de changement et de developpement dans cette formation. Son but aussi est de faire mieux comprendre, au plan social, l'lslam qui forme aujourd'hui le monde culturel de la cinquieme dela popula tion du monde et qui est devenu surtout pour le peuple turc une conception de culture, et de mettre au jour les raisons des tendances negatives dans ce domaine. Dans cette recherche on s'adresse au Coran, â ses interpretations, aux hadiths Ğtant des documents des annees de formation et finalement aux oeuvres historiques concernant cette pĞriode. A cöt6 des oeuvres religieuses, on se sert aussi des oeuvres des auteurs musulmans et non-musulmans qui ont interpret les faits de cette penode-lâ. Cette recherche n'est pas une recherche d'espace, mais une recherche theorique et analytique visant â fouiller les sources. C'est pourquoi on n'a pas utilise les mesures operationnelles. Selon les renseignements obtenus, l'lslam vise â organiser la vie indivi- duelle et sociale en unifiant «le concept d'un Dieu unique» (tevhid), «lidee cosmique» (ahiret) et «le regime social et moral». Pour cette raison, il realise un nouvel individu â la periode de La Mecque et une nouvelle sociâte1 au Mâdine. Le cote" social et le cötâ culturel de l'lslam avaient dure" pa- rallelement un certain laps de temps. Mais avec le temps, on a identify ces cotes essentiellement difFerents l'un avec V autre. Et la conception totalitaire de l'lslam n'a pas ûtâ suffisante â ce sujet. Ainsi l'lslam a-t-il âtâ realise" dans les domaines â une face comme le soufisme. Cependant l'lslam est une religion qui peut repondre aux besoins d'une sociâtâ dans toutes les epoques. II est plein d'un pouvoir potentiel. II suffit qu'on le comprenne tout entierement non pas partiellement, qu'on cherche la solution des problemes contemporains dans les valeurs essentielles de l'lslam non pas dans les valeurs historiques seules. En rĞalitâ, la sociâtĞ in- dustrielle magniffiquement developpee-le monde de moyen/valeur - a besoin de rislam-le monde de but/valeur - beaucoup plus que les anciennes sociĞtĞs. (X) Cette recherche n'est pas soutenue par un 6tablissemet quelconque. (XX) Charge d'Enseignement au D^partement de Sociologie de la Faculty des Lettres et des Sciences de IUniversitâ Selçuk. (XXX) C'est le resume1 du These de Doctorat achevâ en 1991.