Havalimanlarında acil durum ve afet yönetimi
Emergency and disaster management at airports
Yazar: HALİSE ATASEVEN
Danışman: DOÇ. DR. M. KÜRŞAT ÇUBUK
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering
Dizin: Acil durum planlaması = Emergency planning ; Acil durum yönetimi = Emergency management ; Afet yönetimi = Disaster management ; Bulanık analiz = Fuzzy analysis

Özet:
Havalimanları, çeşitli risklere açık olan karmaşık ve stratejik yapılardan biridir. Havalimanları acil durumlar ve afetler için özel olarak tasarlanmış sistemlere sahip olsa da son yıllarda meydana gelen doğal afetler ve terör saldırıları göstermiştir ki bu sistemlerin yetersiz kalabileceği durumlar da söz konusu olabilir. Bu nedenle havalimanları acil durum ve afet yönetimi planlarına sahip olmalıdır. Acil durum ve afet yönetimi planları, olası senaryolara yönelik hazırlık yapılmasını, kriz durumlarında hızlı ve etkili bir şekilde müdahale edilmesini ve güvenli bir şekilde afetzedelerin tahliye edilmesini sağlamak için tasarlanmaktadır. Acil durum yönetimi planları, havalimanının büyüklüğüne, coğrafi konumuna ve çevresel faktörlere bağlı olarak farklılık göstermektedir. Bu nedenle havalimanları ve havacılık endüstrisi, acil durum ve afet yönetimi konularına daha fazla odaklanmıştır. Bu tezde, havalimanlarında acil durum ve afet yönetimi konusundaki önemli konu başlıkları ele alınmakla birlikte Kuzey Anadolu Fay Hattı üzerinde yer alan havalimanlarının afetlere ve acil durumlara karşı hazırlığının değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda, bahsi geçen fay hattı üzerinde yer alan havalimanı bulunan illerden Amasya, Bingöl, Erzincan, İstanbul, Kastamonu, Kocaeli ve Tokat illeri alternatif il olarak seçilmiştir. Belirlenen 5 ana kritere (Personel, Ekipman ve Sistemler, Alan, Ulaşım, Afet Olasılığı) ve 11 alt kritere (Terminal ve Güvenlik Sistemleri, Kurtarma ve Yangın Söndürme Araçları, İşletme Yakıt Kontenjanı, Haberleşme Telsiz Araçları, Terminal, Pist, Apron, Taksirut, Şehre Uzaklık, Trafiğe Açıklık, Otopark Kapasitesi) göre Çok Kriterli Karar Verme yöntemlerinden AHP ve Bulanık AHP yöntemleri kullanılarak analiz yapılmıştır. Elde edilen sonuçlar karşılaştırıldığında alternatif illerin sıralamasında ve kriterlerin önem ağırlıklarında büyük ölçüde değişiklik olmadığı ve İstanbul ilinin her iki yöntemde de 1. alternatif olarak öne çıktığı görülmüştür. Bulanık AHP yönteminde, AHP yönteminden farklı olarak en uygun alternatif ile ait önem ağırlık oranının daha belirgin bir şekilde ortaya çıktığı gözlenmiştir. Bu çalışma, havalimanlarının afetlerle başa çıkma stratejisi geliştirmesi ve acil durumlara karşı hazırlığının her yönüyle irdelenmesi hususunda sonraki çalışmalara örnek teşkil edebilir.

Abstract:
Airports are one of the complex and strategic structures that are open to various risks. Although airports have systems specially designed for emergencies and disasters, natural disasters and terrorist attacks in recent years have shown that there may be situations where these systems may be insufficient. Therefore, airports should have emergency and disaster management plans. Emergency and disaster management plans are designed to ensure preparations for possible scenarios, rapid and effective intervention in crisis situations, and safe evacuation of disaster victims. Emergency management plans vary depending on the airport's size, geographic location and environmental factors. Therefore, airports and the aviation industry are more focused on emergency and disaster management. In this thesis, important topics on emergency and disaster management at airports are discussed and it is aimed to evaluate the preparedness of airports located on the North Anatolian Fault Line against disasters and emergencies. For this purpose, Amasya, Bingöl, Erzincan, Istanbul, Kastamonu, Kocaeli, Tokat provinces were selected as alternative provinces from the provinces with airports located on the mentioned fault line. According to the determined 5 main criteria (Personnel, Equipment and Systems, Area, Transportation, Disaster Probability) and 11 sub-criteria (Terminal and Security Systems, Rescue and Fire Fighting Vehicles, Operational Fuel Quota, Communication Radio Vehicles, Terminal, Runway, Apron, Taxi Rank, Distance to the City, Openness to Traffic, Parking Capacity), analysis was made using the AHP and Fuzzy AHP methods from Multi-Criteria Decision-Making methods.When the results obtained were compared, it was seen that there was no significant change in the ranking of the alternative provinces and the importance weights of the criteria, and the province of Istanbul stood out as the first alternative in both methods. It has been observed that in the Fuzzy AHP method, unlike the AHP method, the importance-weight ratio of the most suitable alternative emerges more clearly. This study can serve as an example for future studies on airports' development of disaster coping strategies and examining all aspects of their preparedness for emergencies.