Hemodiyaliz uygulanan hastalarda psikolojik durumun, sosyal desteğin ve diyet tedavisine yönelik tutumun incelenmesi
Examination of psychological status, social support and attitude towards diet therapy in patients undergoing hemodialysis
Yazar: HALİL DENİZ
Danışman: DOÇ. DR. ZÜLFÜNAZ ÖZER
İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / İç Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: İç Hastalıkları = Internal diseases

Özet:
Araştırma hemodiyaliz uygulanan hastalarda psikolojik durumun, sosyal desteğin ve diyet tedavisine yönelik tutumun incelenmesi amacıyla yapılmıştır. Tanımlayıcı ve kesitsel türdeki araştırma Nisan-Mayıs 2024 tarihleri arasında Şanlıurfa İl Sağlık Müdürlüğüne bağlı kamu hastaneler ile Harran Üniversitesi Araştırma ve Uygulama Hastanesinde bulunan diyaliz ünitelerinde tedavi olan ve dahil edilme kriterlerine uyan 160 hasta ile yapılmıştır. Veriler Kişisel Bilgi Formu, DepresyonAnksiyeteStres Ölçeği (DASS 21), Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği (ÇBASDÖ) ve Hemodiyaliz Hastalarının Diyet Tedavisine Yönelik Tutum Ölçeği (HHDTYTÖ) ile yüz yüze görüşme sağlanarak toplanmıştır.Hastaların yaş ortalaması, 52,97±16,52 yıl olup, % 55,0'ı kadın, %80,6'sı evli, %52,5'i okuryazar değil, %75,0'ı çalışmıyor, %59,4'ü eş ve çocukları ile yaşıyor. Hastaların depresyon, anksiyete ve stres puan ortalamaları sırasıyla; 10,5±6,58, 6,19±4,87, 9,83±5,73,ÇBASDÖ toplamı, aile desteği, özel bir kişi desteği ve arkadaş desteği alt boyut puan ortalamaları sırasıyla; 53,7±17,12, 14,03±7,71, 22,67±5,45, 17±6,37,HHDTYTÖ toplamı ve bilişten etkilenen davranış, yemek kültüründen etkilen davranış, diyeti değiştiren olumsuz etki alt boyut puan ortalamaları sırasıyla; 44,95±8,85, 18,13±6,94, 20,97±3,46, 5,85±3,37 olarak bulundu. Depresyon ile Aile Desteği (r=-,197, p<0,05) arasında negatif yönde anlamlı bir ilişki bulunmaktadır. Anksiyete ile Diyeti Değiştiren Olumsuz Etki (r=,189, p<0,05) arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki bulunmaktadır. Stres ile Aile Desteği (r=-,161, p<0,05) arasında negatif yönde anlamlı bir ilişki bulunmaktadır. Özel Kişi Desteği ile Yemek Kültüründen Etkilenen Davranış (r=,225, p<0,01) arasında pozitif, Diyeti Değiştiren Olumsuz Etki (r=-,241, p<0,01) arasında ise negatif yönde anlamlı bir ilişki bulunmaktadır. Aile desteği ile Yemek Kültüründen Etkilenen Davranış (r=,158, p<0,05) ve HHDTYTÖ (r=,165, p<0,05) arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki bulunmaktadır. Arkadaş Desteği ile Yemek Kültüründen Etkilenen Davranış (r=,226, p<0,01) arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki bulunmaktadır. ÇBASDÖ ile Yemek Kültüründen Etkilenen Davranış (r=,208, p<0,01) arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki bulunmaktadır. Hastaların depresyon, anksiyete ve stres varlığının yüksek, algıladıkları sosyal desteğin ve diyete uyumlarının orta düzeyde olduğu saptanmıştır.Hastaların sosyal destek algıları artıkça psikolojik durumları düzelmekte ve diyet uyumları artmaktadır.  Anksiyeteleri artıkça diyet uyumları azalmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Hemodiyaliz, Hemşirelik, Psikoloji, Sosyal Destek, Diyet

Abstract:
This study was conducted to examine the psychological status, social support and attitude towards diet therapy in patientsundergoinghaemodialysis. The descriptive and cross-sectional study was conducted between April and May 2024 with 160 patients who were treated in dialysis units in public hospitals affiliated to Şanlıurfa Provincial Health Directorate and Harran University Research and Application Hospital and who met the inclusion criteria. Data were collected through face to face interviews by using Personal Information Form, Depression Anxiety Stress Scale (DASS 21), Multidimensional Perceived Social Support Scale (MSPSS) and Attitude Scale for the Dietary Therapy of Haemodialysis Patients (ASDTHP). Mean age of the patients was 52.97±16.52 years, 55.0% were female, 80.6% were married, 52.5% were illiterate, 75.0% were not working, 59.4% lived with their spouses and children. Patients' mean scores of depression, anxiety and stress of the patients were 10.5±6.58, 6.19±4.87, 9.83±5.73, respectively; their mean scores of MSPSS total, support from family, support from significant other and support from friends were 53.7±17.12, 14.03±7.71, 22.67±5.45, 17±6.37, respectively and their ASDTHP total, propensity of behaviour that is affected by cognition,  propensity of behaviour that is affected by diet and negative effect that modifies the diet mean scores were 44.95±8.85, 18.13±6.94, 20.97±3.46, 5.85±3.37, respectively. A significant negative correlation was found between Depression and Support from Family (r=-.197, p<0.05). A significant positive correlation was found between Anxiety and negative effect that modifies the diet (r=.189, p<0.05). A significant negative correlation was found between Stress and support from family (r=-.161, p<0.05). A significant positive correlation was found between Support from Significant Other and propensity of behaviour that is affected by diet (r=.225, p<0.01) while a significant negative correlation was found between Support from Significant Other and negative effect that modifies the diet (r=-.241, p<0.01). A significant positive correlation was found between support from family and propensity of behaviour that is affected by diet (r=.158, p<0.05) and ASDTHP (r=.165, p<0.05). It was also found that there was a positive significant correlation between support from friends and propensity of behaviour that is affected by diet (r=.226, p<0.01). There was also a positive significant correlation between ASDTHP and propensity of behaviour that is affected by diet (r=.208, p<0.01). Patients were found to have high levels of depression, anxiety and stress, and moderate levels of perceived social support and dietary compliance. As the patients' perception of social support increased, their psychological status improved and their dietary compliance increased.  It was also found that as their anxiety increased, their dietary compliance decreased.

Keywords: Hemodialysis, Nursing, Psychology, Social Support, Diet