İhracata dayalı büyüme modeli ekseninde Türkiye'nin komşularıyla ilişkileri (1980-1991)
Turkey's relations with her neighbors in the context of export-led growth model (1980-1991)
Yazar: ORKUN SÜRÜCÜOĞLU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÖKHAN ERDEM
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Büyüme modelleri = Growth models ; Komşuluk = Neighbour hood ; Komşuluk politikası = Neighborhood policy ; Türk dış politikası = Turkish foreign policy ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası politika = International policy ; İhracat = Export ; İhracat politikaları = Export policies

Özet:
Teorik bir perspektife dayanan Türk dış politikası çalışmalarının sayısı oldukça sınırlıdır. Bu çalışmalarda da genellikle iç politika ile dış politika arasında bir bağ tesis edilmemekte ve özellikle ekonomik etkenler ile siyasette yaşanan gelişmelerin sınıfsal temelleri göz ardı edilmektedir. 24 Ocak Kararlarının ardından benimsenen ihracata dayalı büyüme modelinin Türk dış politikasında yarattığı değişimi ortaya koyma amacında olan bu tezde Neo-Gramscian yaklaşım tercih edilmektedir. Böylelikle hem iç hem de dış etkenlerin, siyasi ve ekonomik boyutlarıyla birlikte değerlendirilmesi ve tezin disiplinlerarası bir nitelik taşıması amaçlanmaktadır. Bunun yanında, Bob Jessop'un stratejik-ilişkisel yaklaşımının ulusal düzey ile uluslararası düzey arasındaki etkileşimi, devletin sınıfsal yapısını da dikkate alarak irdeleyebilme imkânı sunduğu ve bu bağlamda Neo-Gramscian analize katkıda bulunacağı düşünülmektedir. Bu çalışmada da Türkiye'deki neoliberal dönüşüm ve sonrasında izlenen dış politika bu çerçevede tartışılmaktadır. Tezin odağını 1980-1991 yılları arasındaki dönemde Türkiye'nin komşularıyla ilişkileri teşkil etmektedir. Böylelikle, Soğuk Savaş devam ederken, Türkiye'nin karşı blokunda yer alan Sovyetler Birliği ve Bulgaristan; en güçlü müttefiki olan ABD'nin sorunlar yaşadığı İran, Irak ve Suriye; Batı Blokunda yer alan ancak Türkiye ile ciddi siyasi sorunlara sahip olan Yunanistan ile ilişkilerini incelemenin takip edilen dış politikayı sınamak ve kısıtlarını ortaya koymak açısından faydalı olacağı varsayılmaktadır. Türkiye'nin 1980'li yıllarda tamamen tek yanlı bir dış politika izlediğini iddia etmek yanlış olacaktır. Nitekim bu tezde, ihracat odaklı büyüme modeline geçiş ile birlikte dış politikada ekonomik ilişkilere daha fazla önem veren, siyasi sorunların ticari bağları kesintiye uğratmaması adına bu iki alandaki gelişmeleri ayrı ele almaya çalışan ve sorunlara itidalli yaklaşarak olayların kriz boyutuna erişmesini engellemeyi amaçlayan bir dış politika stratejisi benimsendiği ileri sürülmektedir.

Abstract:
The number of studies on Turkish foreign policy based on a theoretical perspective is quite limited. In these studies, the link between domestic politics and foreign policy is generally not established, and economic factors and the class basis of political developments are particularly ignored. This thesis aims to lay out the change in Turkish foreign policy led by the export-led growth model embraced with the January 24 Decisions by using Neo-Gramscian approach. In this way, it is aimed that both internal and external factors are evaluated together with their political and economic dimensions in an interdisciplinary way. Furthermore, it is thought that Bob Jessop's strategic-relational approach would provide the opportunity to scrutinize the interaction between the national and international level by taking into consideration the class structure of state and contribute to the Neo-Gramscian analysis in this context. In this study, the neoliberal transformation in Turkey and the foreign policy adopted then are discussed within this scope. Turkey's relations with her neighbors in the period between 1980-1991 constitute the focus of the thesis. In this way, examining Turkey's relations with the Soviet Union and Bulgaria which were in the opposite bloc; Iran, Iraq and Syria which Turkey's greatest ally, the US, had problems with; and Greece which was in the Western Bloc but had significant problems with Turkey, is assumed to be useful to test and determine the limits of the foreign policy in the Cold War context. It would be wrong to claim that Turkey had pursued a completely unilateral foreign policy in the 1980s. Thus, it is argued that with the transition to the export-led growth, Turkey adopted a foreign policy strategy which attaches more importance to the economic relations, strives to separate political problems from commercial ties and approaches moderately to the issues with the aim of preventing them from causing a crisis in the relations.