Hikmet Tanyu'da gök tanrı inancı üzerine karşılaştırmalı bir inceleme
A comparative study on the concept of Goktanri at the works of Hikmet Tanyu
Yazar: ERCAN DALKILIÇ
Danışman: PROF.DR. MUSTAFA ÜNAL
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Dinler Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Din = Religion

Özet:
Tezimiz, Türklerin eski inançları olan ?Gök Tanrı nancı? üzerine bir incelemedir.Konumuz, Gök Tanrı inancının Hikmet Tanyu'da (1918-11.02.1992) anlasıldıgı içerikve kapsam üzerine kuruludur. Amacımız, Hikmet Tanyu'nun bakıs açısı dogrultusundaGök Tanrı inancının tezahür sekillerini ve bu tezahür sekilleri içindeki özgünlügü ortayaçıkarmaktır.Konunun özgünlügünü Hikmet Tanyu esas olmak üzere brahim Kafesoglu ve HarunGüngör ekseninde vermeye çalıstık. Öncelikle gögün dinlerdeki yeri ve Türklerde gökanlayısını genel bir çerçeve olarak ele aldık. Sonra bir ?din? olarak Gök Tanrı inancınınvasıfları üzerinde durduk. Tartısmalı konular üzerinde arastırmacıların görüslerinikarsılastırma konusu yaparken yer yer diger dinlere de atıflarda bulunduk. Daha sonrada ilk kaynaklara inerek Gök Tanrı inancının menseî ve saf seklini bizzat ?Gök Tanrı?kavramı üzerinden açıklarmaya çalıstık.Arastırmamız sonunda gördük ki, Gök Tanrı nancı, özünde Tek Tanrılı bir inançsistemidir. Eski Türk dini bu inanç etrafında sekillenmis tamamen kendine özgü birdindir. Gök Tanrı, bütün Türk topluluklarında dinin merkezinde yer almıstır. ?Gök?,geçmiste ?ulu, yüce? anlamında ?Tanrı?nın bir sıfatı olarak kullanılmıstır. ?Tanrı? isefarklı sekillerde söylenerek günümüze kadar gelmistir. Gök Tanrı'nın zamanla ?deusotiosus? durumunu almasıyla ters orantılı olarak kutsallıgın yaygınlık kazandıgı, GökTanrı'nın yer yer baska isimler aldıgı veya kisilestirildigi de söz konusudur. Ancakgögün ısıgı ve rengi her zaman, kutsalın bir tezahürü olarak Gök Tanrı'nın özgünvasfına göndermede bulunmaktadır. Gök ve Tanrı terkip halinde somut ve soyutubütünlemektedir. Gök Tanrı böylece ?semavî, yüce, güçlü? gibi özelliklerle kendisinigöstermektedir. Ezelî, ebedî, bir ve yaratıcı olmakla Tek Tanrılık vasfına sahiptir.

Abstract:
This present thesis is about the ?belief of Gök Tanrı? which is the ancient or traditionalbelief system of the Turks. Subject is related to works of the deceased Hikmet Tanyu(1918-11.02.1992) who was prominent and the first historian of religion in Turkey. Forhim, the Gök Tanrı religion is a monotheistic religion which includes celestial supremegod.Traditional Turkic Gök Tanrı religion presents some abstract structure which is difficultto observe its origin and morphology. However, we can understand its nature by goingback to archetypical elements seen in the Turkish Inscriptions found in Orhun Valley,and Turkish epics. Here, our aim is to find out its manifestations and originality.For that reason, we need a concrete criterion. Some researchers compare it with Islam.This approach seems to the Turks adhered to Islam because of their own traditional GökTanrı religion has alike elements. Hikmet Tanyu too, who made a lot of works aboutGök Tanrı beliefs, regards this approach. He explains Islamic concepts beforetraditional Turkic concepts in order to amalgamate them. That is why, we chose hisunderstanding on that subject. In case of necessity, we compared some differentapproaches by referring other religions.