Kent meydanlarının peyzaj tasarım kriterlerine göre analizi: Erzurum Cumhuriyet caddesi örneği
Landscape design criteria based urban square analysis a case study for the Cumhuriyet street in Erzurum
Yazar: FERESHTEH PASHAEI KAMALI
Danışman: PROF. DR. SEVGİ YILMAZ
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture

Özet:
Amaç: Çalışma alanı, Erzurum'un Lala Paşa mahallesinde yer alan Cumhuriyet Caddesi'nin, bir bölümünü kapsamaktadır. Cumhuriyet Caddesi boyunca özellikle ticari, dini, kültürel ve tarihi yerlerin ve hatta eğlence ve konut dokusu gibi çeşitli cazibe noktalarının yer alması, caddenin halk için popülerliğinin yanı sıra turistik açıdan da önemli bir mekan olmasını sağlamaktadır. Bu çalışmanın amacı şehrin bu bölgesinde yaşam kalitesini ve ideal mekan tasarımını artırmak, toplumun tüm kesimlerine uygun öneri kentsel tasarımlar sunmak ve bu mekanlarda insanların kullanmaları için çeşitli birimler üretmek, mevcut alanlarda değişimler önermektir.
Yöntem: Çalışmanın amacı doğrultusunda önemli meydan, cadde ve tarihi eserlerin örnekleri analiz edilmiştir. Bu mekanların geçmiş kullanımları incelenerek; kentsel çevrenin kalitesi, ulaşım ağlarının tanımlanması ve tarihi binalarla meydanların ilişkisi gibi konular tetkik edilmiştir. Ayrıca, dünyaca önemli tasarımcıların kentsel meydan/plaza gibi kamusal alanlar hakkındaki görüşleri değerlendirilmiş ve meydanın oluşum tarihçesi tartışılmıştır. Bu mekanların analizi kapsamında çalışma alanı olan Cumhuriyet Caddesi incelenmiş ve tasarım süreci dikkate alınarak öneri peyzaj tasarım projesi hazırlanmıştır. 
Bulgular: Tasarımın ilk aşamasında, çalışma alanının mevcut girişleri; meydanlar, caddeler, sokaklar ve alt geçit ve üst geçitler belirlenmiştir. Cumhuriyet Caddesi, her zaman çalışma alanının en önemli ve ana erişim noktası olması sebebiyle, Erzurum şehrinin önemli bir unsuru olarak değerlendirilmiştir. Kentin tarihi açıdan da temel çekirdeği niteliğinde olan caddenin fiziki özellikleri ve kültürel değeri açısından da korunması, tasarımın ana ilkesi olmuştur. 
Sonuç: Tez kapsamında ana konsept olarak, tarihi ve kültürel açıdan mekanının korunması ve var olan kültürel değerin ön plana çıkarılarak, kentsel peyzaj tasarım yaklaşımları ile ele alınması amaçlanmıştır. Öneri hazırlanan peyzaj tasarım projesinde; yeni meydanlar, binalar, dış cephe önerileri, kaldırımlar ve orijinal donatı elemanlarının detayları hazırlanmıştır. Özgün olarak hazırlanan bu projenin tasarımında mevcut tarihi yapıların özelliklerine ve önemli meydanların tasarım kritterlerine yer verilmiştir. Bu yaklaşımda mevcut tarihî eserler tamamen korunmuştur ve yeni kentsel binalar, şehrin tarihsel bağlamından tamamen farklı bir şekilde tasarlanmıştır. Bu kapsamda çalışma alanı özelinde yenilikçi tasarım yaklaşımları ile kentsel tasarım önerileri geliştirilmiştir. En önemli öneriyi ise Çifte Minareli Medrese ile Kalenin üst platformda birleştirilerek, bir kent meydanının tasarlanması ve araç yolunun alttan geçirilmesi şeklinde olmuştur.   

Anahtar Kelimeler: Kent Meydanı Tasarımı, Tasarım Yaklaşımları, Cumhuriyet Caddesi, Tarihi eserler

Abstract:
Purpose: The study area covers a part of Cumhuriyet Caddesi in the Lala Paşa neighborhood of Erzurum. Diversity of recreational, commercial, religious, cultural, historical and residential uses along the area of this street has turned the Cumhuriyet Caddesi into one of the streets attracting the highest number of people and tourists. The main aim of this study is to increase the quality of life and the ideal space design in this part of the city, to offer urban designs suitable for all segments of the society, to produce various units for people to use in these spaces, to suggest changes in existing areas.
Method: In line with the purpose of the study, samples of important squares, streets and historical artifacts were analyzed. By examining the past uses of these places; Issues such as the quality of the urban environment, the definition of transport networks and the relationship between historical buildings and squares were examined. In addition, the views of world-renowned designers on public spaces such as the urban square / plaza were evaluated and the history of the square's formation was discussed. Within the scope of the analysis of these spaces, Cumhuriyet Caddesi, which is the working area, was examined and a landscape design project was prepared by considering the design process.
Findings: In the first stage of the design, the existing entrances of the study area; squares, streets, streets and underpasses and overpasses were identified. Cumhuriyet Caddesi has always been considered an important element of the city of Erzurum, as it is the most important and main access point of the study area. Furthermore, the primary core of the city has been formed where this street begins, and its physical and value maintenance is a design requirement. The main challenge in this plan manifests when minimal manipulation occurs in the historical and valuable urban space, which finally helps create a proper and valuable framework befitting this urban space.
Results: Within the scope of the thesis, the main concept is to protect the historical and cultural space and to bring the existing cultural value to the fore and to be addressed with urban landscape design approaches. In the landscape design project for which a proposal was prepared, details of new squares, buildings, facade proposals, sidewalks and original reinforcement elements were prepared. In the design of this original project, the features of the existing historical buildings and the design criteria of important squares are included. In this approach, existing historical artifacts are completely preserved, and the new urban buildings are designed completely different from the historical context of the city. In this context, innovative design approaches and urban design suggestions were developed specific to the work area. The most important suggestion is to combine the Double Minaret Madrasa and the Castle on the upper platform, designing a city square and passing the vehicle road under it.

Keywords: Urban Square Design, Design Approach, Cumhuriyet street, Monuments