El-idrîsî ve Nuzhatü'l-Müştâk adlı eserinin Uzak Doğu ile ilgili bölümünün çeviri ve yorumu
Al-İdrîsî and a translation and commentary about the Far East from his Nuzhat al-Mushtâq
Yazar: MUHAMMAD ASHRAF SARIP
Danışman: DR. Detlev QUINTERN
Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Bilim Tarihi Ana Bilim Dalı / Bilim Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Bilim ve Teknoloji = Science and Technology ; Coğrafya = Geography
Dizin: Coğrafi bilgi = Geographical knowledge ; Coğrafya = Geography ; Haritacılık = Cartography ; Nuzhatü'l--Müştak = Nuzhat al-Mushtaq ; Uzak Doğu = Far Eastern ; Şerif el-İdrisi = Şerif el-İdrisi

Özet:
Bu yüksek lisans tezi, 8'inci ve 12'inci yüzyıllar arasından günümüze ulaşan
gerek coğrafya ve haritacılık alanındaki çalışmalara gerekse seyahatnamelere
dayanarak Uzak Doğu'ya dair ilk İslâm bilgi birikimini konu edinmektedir. Bu
çerçevede, Batlamyus Coğrafyası, Hintlilerin Sindhindi ve İslâm-öncesi Pers emperyal
girişimleri gibi coğrafya temalı İslâm-öncesi çalışmaların Orta Çağ İslâm
düşünürlerini nasıl etkilediği ortaya konulmaya çalışılmıştır. İbn Ḫurdâzbih (ö. 912),
Mervezî (ö. 850), Ya'kûbî (ö. 897), en-Nedîm (10.asır), Ḫarizmî (ö. 850), Mes'ûdî (ö.
956), Sîrâfî, (10.asır), Ibn Havḳal (ö. 977), Muḳaddesî (ö. 991) ve Endelüsî'nin (ö.
1070) eserlerine, bunlarla sınırlı olmamak kaydıyla, başvurarak Orta Çağ İslâm
coğrafya pratikleri ve haritacılık geleneğinin gelişimine ilişkin genel bir değerlendirme
sunulmuştur.
Çalışmamızda Sicilyalı âlim Şerîf el-İdrîsî tarafından 12'inci yüzyılda kaleme
alınmış ve Roger'ın Kitabı olarak da bilinen şaheser Nuzhatü'l-Müştâḳ fî iḫtirâḳ elâfâḳ'ın bazı bölümlerine özel vurgu yapılmaktadır. Bu bağlamda, Nuzhat'ın Kral II.
Roger'ın Şerîf el-İdrîsî'yi Palermo'daki sarayına davetinden başlayıp kendisini bir
dünya haritası çıkarmakla görevlendirmesiyle sürüp giden akışı sergilenmiştir.
Çalışma kapsamında, Nuzhat'ın Uzak Doğu temalı bölümleri Arapça aslından
İngilizce'ye (ve Türkçe'ye) tercüme edilmiştir. Son olarak Nuzhat'ın söz konusu
bölümlerinde adı geçen yerlerin ve etnolojik bölgelerin günümüzdeki mukabillerinin
daha iyi anlaşılmasına katkı sağlamak üzere yorum ve değerlendirme yapılmıştır.

Abstract:
This thesis paper talks about the earliest Islamic knowledge on the far east
based on 8th – 12th century extant works on geography and cartography as well as
travel accounts. It shows how pre-Islamic works on geography, e.g. the al-Ğuġrafiyā
of Ptolemy and the Sindhind of the Indians, and imperial practices of the pre-Islamic
Persia, influenced the thinkers of medieval Islam. It offers a comprehensive overview
on the development of Islamic geographical practices and cartographical traditions in
Middle Ages by consulting the works of Ibn Khurdādhbih (d. 912 CE), al-Marwazī (d.
887 CE), al-Ya'qūbī (d. 897 CE), al-Nadīm (fl. 10th century), al-Khwārizmī (d. 850
CE), Al-Mas'ūdī (d. 956 CE), al-Sīrāfī (fl. 10th century), ibn Hauqal (d. 977 CE), alMuqaddasī (d. 991 CE), al-Andalusī (d. 1070 CE), among others.
The thesis gives an special emphasis on some parts of Nuzhat al-Mushtāq fi
ikhtirāq al-āfāq also known as Book of Roger, a magnum opus written by a 12th
century Sicilian scholar, al-Sharīf al-Idrīsī. The progression of Nuzhat, which started
upon the invitation of King Roger II of al-Sharīf al-Idrīsī to his court in Palermo and
the commissioning of the latter to make a map of the world, is also shown in this
endeavor. The sections of Nuzhat that talk about the far east are translated from its
original language to Turkish and English. And finally, a commentary part is written to
further understand the modern-day names of places and ethnological parts mentioned
in Nuzhat.