COVID-19 geçirmiş bireylerde COVID-19 hastalığının uyku kalitesine etkisi
The effect of COVID-19 on sleep quality in individuals with a past of COVID-19
Yazar: HACER POLAT
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖZGEN GÖNENÇ ÇEKİÇ ; DR. VOLKAN ATASOY
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Trabzon Kanuni Eğt. ve Arş. Hast. / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; COVID 19 = COVID 19 ; Korona virüs enfeksiyonları = Coronavirus enfections ; Korona virüsler = Coronaviridae ; Pandemiler = Pandemics ; Uyku = Sleep ; Uyku kalitesi = Quality of sleep

Özet:
GİRİŞ VE AMAÇ: Koronavirüs hastalığı 2019 yılının sonlarında ortaya çıkıp kısa süre sonra pandemik hale gelerek etkisini devam ettirmektedir. Hastalığın insanlarda neden olduğu birçok farklı tutulumlardan biri de uyku bozukluklarıdır. Hastaların uyku kalitesindeki bozukluğun hastalık iyileştikten sonra da devam ettiği yönünde çalışmalar bildirilmiştir. Bu çalışmada COVID-19 hastalığı geçirmiş bireylerde iyileşme sonrası uyku kalitesinin değerlendirilmesi ve hastalığı geçirmemiş olan bireyler ile uyku kalitesi açısından fark olup olmadığının değerlendirilmesi amaçlandı.
MATERYAL VE METOD: Çalışmamız Ocak 2022 ile Nisan 2022 tarihleri arasında yürütülen, kontrol grubu olan, gözlemsel kesitsel tipte bir çalışmadır. Çalışma Trabzon Kanuni Eğitim Araştırma Hastanesi polikliniklerine başvuran 18 yaş ve üzeri kişilerde vaka grubunu oluşturan COVID-19 geçirmiş 487 kişi ve kontrol grubunu oluşturan COVID-19 geçirmemiş 487 kişi olmak üzere toplam 974 katılımcı ile yapıldı. Katılımcılara Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi, Uykusuzluk Şiddet İndeksi, Yaygın Anksiyete Bozukluğu-7 ölçeği ve sosyo-demografik verileri içeren anket formu uygulandı.
BULGULAR: Çalışmamızdaki tüm katılımcıların yaş ortancası 37 [19] iken vaka ve kontrol gruplarının yaş ortancası sırasıyla 37 [20] ve 36 [21] idi (p<0,001). Katılımcıların 416'sında (%42,7) kötü uyku kalitesi tespit edildi. Vaka grubunda 256 (%52,6) kişinin uyku kalitesi kötü iken kontrol grubunda 160 (%32,9) kişinin uyku kalitesi kötüydü (p<0,001). Vaka grubundaki bireylerin yaş, cinsiyet, beden kitle indeksi, çalışma durumu ve eğitim durumu ile uyku kalitesi arasında anlamlı ilişki saptandı (sırasıyla p=0,024, p<0,001, p<0,001, p=0,005, p<0,001). Katılımcılardan COVID-19 hastalığı nedeniyle hastanede yatış öyküsü olan 31 (%70,5) kişinin hastane yatışı olmayan 225 (%50,8) kişinin uyku kalitesi kötü idi (p=0,013). Oksijen ihtiyacı olmuş olan bireylerden 25 (%78,1) kişi oksijen ihtiyacı olmayan 231 (%50,8) kişinin uyku kalitesi kötü idi (p=0,003). Vaka grubunda hastanede yatış öyküsü olmayan 225 (%50,8) kişinin, kontrol grubunda 160 (%32,9) kişinin uyku kalitesi kötüydü (p<0,001). COVID-19 hastalığı üzerinden geçen süre ile Pittsburgh uyku kalitesi indeksi, insomnia şiddet indeksi ve yaygın anksiyete bozukluğu ölçeklerinden alınan puanlar arasında korelasyon saptanmadı. Vaka grubundaki bireylerin Pittsburgh uyku kalitesi indeksi puanı ile yaygın anksiyete bozukluğu-7 ölçeği ve uykusuzluk şiddet indeksi ölçeğinden aldıkları puanlar arasında pozitif korelasyon mevcuttu (sırasıyla p<0,001, r=0,390; p<0,001, r=0,390). Bağımsız risk faktörlerini belirlemek amacıyla yaptığımız çok değişkenli regresyon analizine göre obez olmak, endokrinolojik hastalığa sahip olmak, COVID-19 geçirmiş olmak ve anksiyete puanının yüksek olması tek başına kötü uyku kalitesi için risk faktörü idi (sırasıyla p=0,010, p=0,037, p<0,001, p<0,001).

	SONUÇ: Çalışmamıza katılan bireylerde COVID-19 hastalığı geçirmiş grupta uyku kalitesinin daha kötü olduğu görülmüştür. Bu hastalarda kadın cinsiyet, obezite, endokrinolojik hastalığı olmak, hastalık sırasında halsizlik şikayeti yaşamış olmak ve yüksek anksiyete skoruna sahip olmak uyku bozukluğu için bağımsız risk faktörleri olarak bulunmuştur. Uyku bozukluğu uzun dönemde ciddi olabilecek komplikasyonlara yol açabileceğinden bu bireyler yakın takip edilmelidir.

Abstract:
INTRODUCTION AND OBJECTIVE: The coronavirus disease emerged at the end of 2019 and soon became a pandemic and continues its effect. One of the attitudes caused by the disease in humans is sleep disorders. Studies have been reported that the sleep quality of patients continues after the disease has healed. In this study, it was aimed to evaluate the sleep quality after recovery in individuals who have had COVID-19 disease and to evaluate whether there is a difference in sleep quality with individuals who have not had the disease.
MATERIAL AND METHODS: Our study is an observational cross-sectional study with a control group conducted between January 2022 and April 2022. The study was conducted with a total of 974 participants, including 487 people aged 18 and over who applied to Trabzon Kanuni Training and Research Hospital outpatient clinics, 487 people who had COVID-19 in the case group and 487 people who did not have COVID-19, which constituted the control group. Pittsburgh Sleep Quality Index, Insomnia Severity Index, Generalized Anxiety Disorder-7 scale and a questionnaire including sociodemographic data were applied to the participants.
RESULTS: While the median age of all participants in our study was 37 [19], the median age of the case and control groups was 37 [20] and 36 [21], respectively (p<0,001). Poor sleep quality was detected in 416 (42.7%) of the participants. While the sleep quality of 256 (52.6%) people in the case group was poor, the sleep quality of 160 (32.9%) people in the control group was poor (p<0,001). A significant relationship was found between sleep quality and age, gender, body mass index, employment status and education status of the individuals in the case group (in order of p=0,024, p<0,001, p<0,001, p=0,005, p<0,001). According to the multivariate regression analysis we conducted to determine the independent risk factors, being obese, having an endocrinological disease, having COVID-19 and having a high anxiety score were the only risk factors for poor sleep quality (in order of p=0,010, p=0,037, p<0,001, p<0,001).

	CONCLUSION: In the individuals participating in our study, it was observed that the sleep quality was worse in the group with COVID-19 disease. In these patients, female gender, obesity, having an endocrinological disease, experiencing fatigue during the disease and having a high anxiety score were found to be independent risk factors for sleep disorders. Since sleep disorders can lead to serious complications in the long term, these individuals should be followed closely.