Türkiye'de ruhsatlı ivermektin çözeltilerinin safsızlık tayini ve olası genotoksik-sitotoksik etkilerinin in vitro olarak araştırılması
Determination of licensed ivermectin solutions' impurity in Turkey and in vitro investigation of possible genotoxic-cytotoxic effects
Yazar: MUSTAFA KESMEN
Danışman: PROF. DR. TÜLAY BAKIREL
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Farmakoloji ve Toksikoloji (Veterinerlik) Ana Bilim Dalı / Farmakoloji ve Toksikoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Veteriner Hekimliği = Veterinary Medicine
Dizin: Genotoksisite = Genotoxicity ; Mutajenisite testleri = Mutagenicity tests ; Mutasyon = Mutation ; Safsızlık = Impurity ; Sitotoksisite = Cytotoxicity ; Veteriner hekimlik = Veterinary medicine ; İn vitro = In vitro ; İvermectin = Ivermectin

Özet:
Veteriner tıbbi ürünler; hayvan sağlığı ve refahı üzerinde direk, gıda güvenliği ve çevre üzerindeki dolaylı etkileri nedeniyle Tek Sağlık kavramının vazgeçilmez unsurlarıdır. Tıbbi ürünlerde etkin ve yardımcı maddeler dışında kalan istenmeyen bileşenler olarak nitelendirilen safsızlıkların tanımlanarak toksisite potansiyellerinin belirlenmesi ilaç güvenilirliğin teminatı açısından önemli bir konudur. Bu yaklaşımla tez çalışmasında safsızlıkların kontrolünde düzenleyici kuruluşların belirlediği esaslar dikkate alınarak, Ülkemizde ruhsatlandırılmış veteriner ivermektin enjeksiyonluk çözeltilerinde (İEÇ) safsızlıkların saptanması ve olası sitotoksik-genotoksik etkilerinin incelenmesi amaçlanmıştır. 
Araştırmada; 16 İEÇ, 3 referans standart, 5 farklı etkin madde safsızlık potansiyelleri yönünden (UHPLC) ile analiz edilmiştir. Valide edilen bu yöntemin klasik metotlara göre daha hızlı ve duyarlı sonuçlar verdiği saptanmıştır. İvermektin örneklerinde referans monograflarda yer almayan ivermektinin C2 epimeri degradasyon ürünü 2_epi_ivermektin-B1a safsızlığı tespit edilmiştir. Farklı safsızlık düzeylerine sahip ivermektin etkin madde ve çözelti ürünleri ile 2_epi_ivermektin B1a safsızlığı sitotoksisite ve genotoksisite olasılıkları yönünden incelenmiştir. Örneklerin AMES testinde mutajenik indeks değerinin 0,8-1,5 aralığında, mutajenik etkili olmadığı belirlenmiştir. ATP testinde IC50 değerlerinin ise 39,26-109,20 µM aralığında olduğu ve sitotoksik etkinin safsızlık düzeylerine paralel artış gösterdiği saptanmıştır. Comet testinde numunelerin konsantrasyonlarına bağlı olarak değişen düzeylerde DNA hasarına neden olduğu ve hasarın degradasyon ürünü safsızlığı en yüksek olan numunede düşük konsantrasyonda da (3,91 µM) şekillendiği tespit edilmiştir. Ancak bu etkilerin, ivermektinin hedef hayvan türlerinin plazmalarında bulunabileceğinin çok üstündeki konsantrasyonlarda açığa çıkabileceği sonucuna varılmıştır. Ayrıca, AMES ve Comet test sonuçlarının paralellik göstermediği belirlenmiş, bu doğrultuda, tıbbi ürün safsızlıklarının kontrolünde düzenleyici kuruluşların genotoksisiteyi saptamaya yönelik önerilen test sistemlerinin, veteriner pratikte kullanılan dozlarla ilişkilendirilecek şekilde tekrar ele alınmasının yararlı olabileceği sonucuna varılmıştır.

Abstract:
Veterinary Medical Products are indispensable elements of the One Health concept due to their direct effects on animal health and welfare and indirect effects on food safety and the environment. Identifying the impurities, which are considered undesirable components other than API and excipients in medicinal products, and determining their toxicity potential is an important issue in ensuring drug safety. This approach is aimed to determine the impurities in veterinary ivermectin injectable solutions (IIS) licensed in our country and to examine their possible cytotoxic-genotoxic effects, taking into account the principles determined by the regulatory institutions for the control of impurities in this thesis study.
In the research; 16 IISs, 3 reference standards, 5 different active substances were analyzed in terms of their impurity potentials (UHPLC). It has been determined that this validated method gives faster and more sensitive results than classical methods. The impurity 2_epi_ivermectin-B1a, the degradation product of the C2 epimer of Ivermectin, which is not included in the reference monographs, was detected in the ivermectin samples. Ivermectin active substance and solution products with different impurity levels and 2_epi_ivermectin B1a impurity were examined in terms of cytotoxicity and genotoxicity possibilities. It was determined that the mutagenic index value of the samples was in the range of 0.8-1.5 in the AMES test, therefore it was not mutagenic. In the ATP test, the IC50 values were found to be in the range of 39.26-109.20 µM and the cytotoxic effect increased in parallel with the impurity levels. By comet test, it was found that it caused DNA damage at varying levels depending on the concentrations of the samples, and the damage also occured at a low concentration (3.91 µM) in the sample with the highest degradation product impurity. However, it was concluded that these effects may occur at concentrations well above the ivermectin levels that can be detected in the plasmas of target animal species. Moreover, it was observed that the AMES and Comet test results did not show any correlation, therefore it was concluded that it would be beneficial to reconsider the test systems recommended by the regulatory bodies for detecting genotoxicity for the control of medicinal products' impurities, concerning the doses used in veterinary practice.