Yahyâzâde âsaf divançesi'nin bağlamlı dizini ve işlevsel sözlüğü
Contextual index and functional dictionary of Yahyâzade Âsaf divançesi
Yazar: ŞİMAL TAŞDEMİR
Danışman: DOÇ. HASAN KAPLAN
Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
TEBDİZ (Türk Edebiyatı Bağlamlı Dizini ve İşlevsel Sözlük) çağımızın gelişen teknolojisine uygun bir proje olarak Prof. Dr. İsmail Hakkı Aksoyak (Proje Yürütücüsü) tarafından geliştirilmiştir. Bu sayede okuyucu/ araştırmacı sözlük çalışması ile ilgili verilere daha kolay ve pratik bir şekilde erişebilmektedir. Bu proje ile kelimelerin, tamlamaların ve kalıp ifadelerin metin içerisinde kazandığı anlam sözlüklerdeki anlamlar da dikkate alınarak belirlenmektedir. Antakyalı Şair Yahyazâde Âsaf Divançesi de TEBDİZ projesi doğrultusunda incelenmiştir. Kelimelere bağlamlarına göre kazandıkları anlamlar verilmiş; deyimler, kalıp ifadeler, atasözleri, dua ifadeleri vs. gibi gruplandırmalar yapılmıştır. 
Çalışmada Dr. Hüseyin Güfta'nın Antakyalı Şair Yahyazâde Âsaf Hayatı, Edebi Kişiliği ve Şiirleri eserinden yararlanılmıştır. Âsaf'ı bilim dünyasına kazandıran Güfta'nın kitabı dört bölümden oluşmaktadır. Bu kitapta Âsaf'ın; hayatına, ailesine, yakın arkadaşlarına dair bilgilere ulaşılmaktadır. Aynı zamanda Âsaf'ın çeviri yazılı şiirlerine ve düz yazılarına da yer verilmiştir. Kitabın sonunda şairin kendi el yazısından birkaç şiir örneği de bulunmaktadır. Tarih düşürme sanatında usta olan Âsaf'ın ebced hesabıyla yazdığı şiirlerinin çözümlemesini de kitabının Ebced ve Tarihler kısmında incelemiştir. Çalışmanın asıl amacına yönelik olan  Metin kısmındaki şiirler titizlikle okunmuş olup kelimenin hangi bağlamda kullanıldığı araştırılmıştır. Bu araştırma için basılı ve çevrim içi sözlükler taranarak en doğru anlam verilmeye çalışılmıştır.
Çalışma ile okuyucuya/araştırmacıya metni anlamada kolaylık sağlamak, şairin dil ve üslup özelliğini, anlam dünyasını, dünya görüşünü en doğru şekilde yansıtmak amaçlanmıştır.

Abstract:
TEBDİZ (Turkish Literature Contextual Index and Functional Dictionary) was developed by Prof. Dr. İsmail Hakkı Aksoyak (Project Coordinator) as a project in accordance with the developing technology of our age. In this way, the reader / researcher can access the data related to the dictionary work more easily and practically. With this project, the meaning of words, phrases and phrasal expressions in the text is determined by taking into account the meanings in dictionaries. Antakya Poet Yahyazâde Âsaf Divançe was also analysed in line with the TEBDİZ project. The meanings of the words according to their contexts are given; groupings such as idioms, phrases, proverbs, prayer expressions, etc. are made. 
In the study, Dr Hüseyin Güfta's Antakya Poet Yahyazâde Âsaf Life, Literary Personality and Poems was used. Güfta's book, which brought Âsaf to the world of science, consists of four chapters. In this book, information about Âsaf's life, family and close friends can be found. At the same time, Âsaf's translated poems and prose writings are also included. At the end of the book, there are a few examples of poems in the poet's own handwriting. The analysis of the poems written by Âsaf, who was a master in the art of date-dropping, in the Ebced and Dates section of the book is also analysed in the Ebced and Dates section of the book. The poems in the text section, which is aimed at the main purpose of the study, have been meticulously read and the context in which the word is used has been investigated. For this research, printed and online dictionaries were scanned and the most accurate meaning was tried to be given.
The aim of this study is to facilitate the reader/researcher in understanding the text and to reflect the poet's language and style, world of meaning and world view in the most accurate way.