Bazı gentianella türlerinin fitokimyasal analizleri ve sekonder metabolitlerinin BDNF (Beyin-türevli nörotrofik faktör) üzerindeki etkileri
Phytochemical analysis of some gentianella species and their secondary metabolites' effects on BDNF (brain-derived neurotrophic factor)
Yazar: PINAR İKİZ
Danışman: PROF. DR. FUNDA NURAY YALÇIN
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmakognozi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Benzofenon = Benzophenone ; Farmakognozi = Pharmacognosy ; Fitokimya = Phytochemical ; Fitokimyasallar = Phytochemicals ; Flavonlar = Flavones ; Gentianella = Gentianella ; Ksanthos = Ksanthos ; Metabolitler = Metabolites ; Oleuropein = Oleuropein ; Sinir büyüme faktörleri = Nerve growth factors

Özet:
Gentianella Moench (Gentianaceae) türleri ksantonlar, flavonoitler ve terpenik bileşikler taşıyan bitkilerdir. Flavonoitlerin BDNF (beyin-türevli nörotrofik faktör) ekspresyonunda artışa neden olduklarına dair bazı çalışmalar bulunmaktadır. Flavonoitlere benzeyen ksantonların da benzer etkiyi göstereceği düşünülmüştür. Bu çalışmada endemik bir tür olan G. holosteoides Schott & Kotschy ile G. caucasea (Lodd. ex Sims) Holub ve G. ciliata (L.) Borkh. türleri üzerinde fitokimyasal ve biyolojik etki çalışmaları yapılması planlanmıştır. Bitkilerin toprak üstü kısımlarının metanollü ekstrelerinden toplamda 28 sekonder metabolit izole edilmiştir. Bu bileşiklerin yapıları aydınlatılıp tekrar elde edilen bileşikler çıkarıldığında elde edilen 1'i yeni olmak üzere 20 bileşiğin yapısı MS, 1D- ve 2D-NMR spektroskopik yöntemleriyle; 9 ksanton aglikonu ve glikoziti (gentiabavarozit, gentiakaulein-1-O-glukozit, dekussatin-1-O-primverozit, svertiaperenin, dekussatin, norsvertianolin, mangiferin, svertianolin, bellidin), 3 benzofenon glikoziti (2,4,3'-trihidroksi-benzofenon-6-O-β-glukopiranozit, 2,3ꞌ-dihidroksi-4-metoksibenzofenon 6-O-β-glukopiranozit, 3,4,3'-trihidroksibenzofenon 6-O-β-glukopiranozit), 3 flavon-C-glikoziti (pakistozit A, izoviteksin, izoorientin), 2 iridoit glikoziti (svertiazit, loganik asit) ve 3 sekoiridoit glikoziti [7-O-metilmorronizit (7α ve 7β), sverozit, svertiamarin] olarak aydınlatılmıştır. Ekstre ve saf bileşiklerin BDNF ekspresyonu üzerindeki etkileri SH-SY5Y hücreleri üzerinde incelenmiştir. G. holosteoides 50 µg/mL konsantrasyonda (% 148.8) ve G. caucasea 12.5 µg/mL konsantrasyonda (% 145.7), svertiamarin (% 39.3), 7-O-metilmorronizit (% 36.0) ve sverozit (% 34.3) 30 µM konsantrasyonda en yüksek etkiyi göstermiştir.

Abstract:
Gentianella Moench (Gentianaceae) species contain many secondary metabolites such as xanthones, flavonoids and terpenes. Flavonoids have been reported to contribute to the antidepressant effects of many medicinal plants by increasing the expression level of the brain-derived neurotrophic factor (BDNF). Since xanthones share some structural similarity with flavonoids, they might exhibit analogous biological activity. We used several phytochemical analysis methods to isolate phytochemicals, including: xanthones, flavonoids and iridoid from one endemic species; G. holosteoides Schott & Kotschy and G. caucasea (Lodd. ex Sims) Holub and G. ciliata (L.) Borkh. A total of 28 phytochemicals were isolated from the methanolic extracts of the aerial parts of these plants. Mass spectroscopy, 1D and 2D NMR were used to elucidate the structure of these compounds and accordingly, duplicate compounds were removed and this reduced the total number of isolated compounds to 20 (1 new, 19 known); 9 xanthones (gentiabavaroside, gentiacaulein-1-O-glucoside, decussatin-1-O-primveroside, swertiaperennin, decussatin, norswertianolin, mangiferin, swertianolin, bellidin), 3 benzophenones (2,4,3'-trihydroxy-benzophenone-6-O-β-glucopyranoside, 2,3ꞌ-dihydroxy-4-methoxy-benzophenone-6-O-β-glucopyranoside, 3,4,3'-trihydroxy-benzophenone 6-O-β-glucopyranoside), 3 C-flavones (pakistoside A, isovitexin, isoorientin), 2 iridoids (swertiaside, loganic acid) and 3 secoiridoids (7-O-methylmorroniside, sweroside, svertiamarin).  The effects of extracts and pure compounds on BDNF expression in SH-SY5Y cells were investigated. G. holosteoides at 50 µg/mL (148.8%) and G. caucasea at 12.5 µg/mL (145.7%), svertiamarine (39.3%), 7-O-methylmorroniside (36.0%) and sweroside (34.3%) at 30 µM possessed the highest effect by increasing the BNDF expression compared to the control.