Gaziantep ilinde bilgisayarlı tomografi görüntüleri üzerinden mandibula ramus, frontal sinüs ve kraniyofasiyal morfometrik ölçümlerin, yaş ve cinsiyet tayininde kullanılabilirliği
The feasibility of using computerized tomography images of mandibular ramus, frontal sinus, and craniofacial morphometric measurements for age and sex determination in gaziantep province
Yazar: EMİNE DURSUN KALKAN
Danışman: PROF. DR. AYSUN BARANSEL ISIR
Gaziantep Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Adli Tıp Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Adli Tıp = Forensic Medicine ; Antropoloji = Anthropology
Dizin: Adli antropoloji = Forensic anthropology ; Adli tıp = Forensic medicine ; Frontal sinüs = Frontal sinus ; Radyometri = Radiometry

Özet:
Giriş ve Amaç: Cinsiyet ve yaş tayini, adli bilimlerde özellikle ileri derecede çürümüş cesetlerde ve çok sayıda insanın öldüğü olaylarda kimlik tespitinin önemli adımlarındandır. İskelet kalıntılarından cinsiyet tayininde, daha önce pek çok kere üzerinde çalışılmış olan ve güvenirliliği kanıtlanmış kafatası ve pelvis kemiği kullanılır. Kemiklerden yapılacak incelemelerde metrik veya morfolojik yöntemlerden faydalanılmaktadır. Metrik ölçümlerde BT gibi radyolojik yöntemlerin kullanımı son yıllarda artmıştır. BT'ler arşivlenebilir olması nedeniyle yapılacak ölçümlerde tekrarlanabilirlik ve birden fazla gözlemcinin erişebilirliğinin yanında, analiz için gereken sürenin azalması ve maliyetin düşmesi gibi avantajlar da sunmaktadır. Bu çalışmada, kimliklendirmede sık kullanılan bazı kraniyofasiyal noktalar, frontal sinüs ve mandibula ramus ölçümlerinin değerlendirilerek, bu ölçümlerin karşılaştırılması; ayrı ayrı ve birlikte yaş ve cinsiyet tahmininde kullanılabilirliğinın araştırılması amaçlanmıştır. 
Gereç ve Yöntem: 100 adet kadın ve 100 adet erkek olmak üzere ikiye ayrılan olgular, kendi içinde 20-29, 30-39, 40-49, 50-59 ve 60-75 olacak şekilde yaşlarına göre on yıl aralıklı 5 alt gruba ayrılmıştır.  Beyin BT ve BT anjiyografi görüntüleri kullanılarak kraniyumda 7,  frontal sinüste 3 adet metrik ölçüm ve mandibula ramusunda 1 adet uzunluk ölçümü yapılmış olup, bu görüntüler Gaziantep Üniversitesi Şahinbey Araştırma ve Uygulama Hastanesi Radyodiognastik Anabilim Dalı'nda rastgele ve geriye dönük olarak elde edilmiştir. Elde edilen ölçümlerin analizleri SPSS 22.0 programı yardımıyla gerçekleştirilmiştir. Sayısal değişkenler cinsiyete ve yaş gruplarına göre karşılaştırılmıştır. Cinsiyeti tahmin etmek için Kuadratik Diskriminant Analizi yöntemi kullanılarak farklı modeller oluşturulup, modeller karşılaştırılmış ve cinsiyeti tahmin etmede en önemli parametreler belirlenmiştir. 
Bulgular:  Çalışmamızda değerlendirilen mandibula ramus uzunluğu, frontal sinüs ve kraniyofasiyal parametre ölçümlerinin erkeklerde kadınlara göre daha yüksek olduğu, ölçümlerin tamamının cinsel dimorfizm gösterdiği saptanmıştır.  İnterorbital genişlik dışında hiçbir ölçüm 20-75 arası yaş gruplarını ayırmada başarılı olamamıştır. İnterorbital ölçüm ise belirlenen yaş gruplarından 60 ve üzeri yaş grubundaki bireyler ile 20-29, 30-39, ve 40-49 yaş aralığındaki bireyleri ayırt edebilmiştir. Cinsiyet tespitinde ise, kraniyal metrik ölçümlerden bizigomatik genişliğin; frontal sinüs ölçümlerinden frontal sinüs ön-arka çapının en kıymetli değişkenler olduğu görülmüştür. Ölçülen yedi kraniyal parametrenin %86 doğrulukla, mandibula ramus uzunluğunun tek başına %75 doğrulukla, frontal sinüs yüksekliği, genişliği ve ön-arka çapının %73,5 doğrulukla cinsiyeti ayırt edebildiği, bu ölçümlerin tamamının birlikte kullanıldığında ise cinsiyeti ayırma gücünün %89'a ulaştığı tespit edilmiştir. Ayrıca mandibula ramus uzunluğnun, 20 yaş üzeri bireylerin %57'sinde 6-6,9 cm aralığında olduğu saptanmıştır.
Sonuç: Çalışmamızın verileri; BT tekniğiyle yapılan mandibula ramus, frontal sinüs ve kraniyofasiyal morfometrik ölçümlerin, yüksek doğruluk oranlarıyla cinsiyet tayininde kullanılabileceğini desteklemektedir. Kafatasında yapılacak bu ölçümlerin çalışmamızda oluşturulan diskriminant formüllerine uygulanması ile cinsiyet yüksek güvenilirlikle tahmin edilebilecektir. Ancak aynı yöntemin, yaş tayininde belirgin ayırt edicilik gücüne sahip olmadığı belirlenmiştir. Çalışmamız, cezai soruşturmalar ve kitlesel felaketlerde kurbanların tanımlanmasında faydalı olabilecek Türk popülasyonuna özgü verileri ortaya koymuştur. 
Anahtar Sözcükler: iskeletten yaş tespiti, iskeletten cinsiyet tespiti, frontal sinüs, kraniyometrik paramatreler, mandibula ramus uzunluğu, adli tıp, radyoloji

Abstract:
III.	ABSTRACT

THE FEASIBILITY OF USING COMPUTERIZED TOMOGRAPHY IMAGES OF MANDIBULAR RAMUS, FRONTAL SINUS, AND CRANIOFACIAL MORPHOMETRIC MEASUREMENTS FOR AGE AND SEX DETERMINATION IN GAZIANTEP PROVINCE

Emine DURSUN KALKAN
Specialization Thesis in Medicine, Department of Forensic Medicine
Advisor, Prof. Dr. Aysun BARANSEL ISIR
                             February-2023, 103 pages

Introduction and Aim: Sex and age determination is an essential step in forensic identification, especially in the case of severely decomposed corpses and large numbers of fatality cases. For sex determination from skeletal remains, the skull and pelvic bones are used. These have been studied many times before and have proven to be reliable. Metric or morphologic methods are used in the examination of bones. The use of radiologic methods such as CT for metric measurements has increased in recent years. CT scans are archival and offer the advantages of reproducibility and accessibility to multiple observers and reduced time and cost for analysis. This study aims to evaluate and compare the measurements of some craniofacial points, frontal sinus and mandibular ramus, which are frequently used in identification, and to investigate the usability of these measurements individually and together for age and sex estimation.
Materials and Methods: 100 females and 100 males are divided into two groups. The groups are divided again into five subgroups based on age 20-29, 30-39, 40-49, 50-59, and 60-75. Seven metric measurements in the cranium, three metric measurements in the frontal sinus, and one length measurement in the ramus of the mandible are made by using brain CT and CT angiography images.  These images are obtained randomly and retrospectively in Gaziantep University Sahinbey Research and Application Hospital, Department of Radiodiognastics.  The measurements are analyzed in SPSS 22.0. Numerical variables are compared according to sex and age groups. To estimate sex, the Quadratic Discriminant Analysis method is used, different models are constructed and compared, and the most important models for estimating sex parameters are determined.
Findings: The measurements of mandibular ramus length, frontal sinus and craniofacial parameters evaluated in this study are higher in males than females, and all measurements show sexual dimorphism.  None of the measurements successfully separated the age groups between 20 and 75 except for the interorbital width.  The interorbital measurement is able to distinguish between individuals aged 60 and over and individuals aged 20-29, 30-39, and 40-49. The most valuable variables for sex determination are the bizygomatic width among the cranial metric measurements and the antero-posterior diameter of the frontal sinus among the frontal sinus measurements. It is determined that the seven cranial parameters can discriminate sex with 86% accuracy, mandibular ramus length alone with 75% accuracy, frontal sinus height, width and antero-posterior diameter with 73.5% accuracy. When all these measurements are used together, the success of discriminating sex reaches 89%. In addition, the mandibular ramus length is between 6-6.9 cm in 57% of individuals over 20.
Result: The findings of this study support that mandibular ramus, frontal sinus and craniofacial morphometric measurements made with the CT technique can be used for sex determination with high accuracy rates. By applying these cranial measurements to the discriminant formulas created in this study, sex can be estimated with high reliability. However, the same method does not have significant discriminant power for age determination. This study provides findings specific to the Turkish population that can be useful for criminal investigations and identifying victims in mass disasters.
Keywords: skeletal age determination, skeletal sex determination, frontal sinus, craniometric parameters, mandibular ramus length, forensic medicine, radiology