Panik bozukluk ve ağrı bozukluğu olgularında bağlanma biçimleri, ayrılma anksiyetesi, savunma biçimleri, mizaç ve karakterlerinin karşılaştırılması
Comparison of attachment styles, separation anxiety, defense styles, temperament and character traits between the patients with panic disorder and pain disorder
Yazar: AYŞE TUĞBA KALDIRIMCI
Danışman: PROF. DR. MEHMET BİLGİN SAYDAM
İstanbul Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2014
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine ; Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Anksiyete = Anxiety ; Ayrılma anksiyete bozukluğu = Separation anxiety disorder ; Ağrı = Pain ; Ağrı ölçümü = Pain measurement ; Bağlanma = Attachment ; Kişilik = Personality ; Mizaç = Temperament ; Panik bozukluk = Panic disorder

Özet:
Amaç: Panik bozukluğu (PB) yineleyici ve beklenmedik panik ataklarla seyreden bir anksiyete bozukluğudur. Somatoform bozukluklardan ağrı bozukluğu (AB), bedende bir veya daha fazla yerde ağrının varlığı ve buna odaklanma ile bu durumun klinik önem göstermesi ile karakterizedir. Her iki bozukluk da bireylerin işlevselliklerini olumsuz yönde etkilemektedir. Çalışmamızda PB ve AB hastalarında bağlanma özellikleri, ayrılma anksiyeteleri ilişkisi, savunma biçimleri ve mizaç ve karakter özelliklerinin karşılaştırmalı incelenmesi hedeflenmiştir. Güvensiz bağlanma biçimlerinin hasta gruplarında yüksek olması, PB'de özellikle kaygılı/ikircikli bağlanma biçiminin ve ayrılma anksiyetelerinin daha fazla olması beklenmektedir. Mizaç ve karakter özellikleri açısından özellikle PB'de ZK puanlarının yüksek KY puanlarının ise düşük olması beklenmektedir. AB'de ilişkili değişkenler üzerine yapılmış çalışmalar çok sınırlıdır.
Yöntem: Çalışmamıza DSM-IV tanı ölçütlerine göre Agorafobili/ Agorafobisiz Panik Bozukluğu (PB) tanısı koyulan 30 hasta ile Ağrı Bozukluğu (AB) tanısı koyulan 15 hasta alınmıştır. Yaş ve cinsiyeti eşleştirilmiş 30 katılımcı ile sağlıklı kontrol grubu oluşturulmuştur. Tüm gruplara DSM-IV I. Eksen Bozuklukları için Yapılandırılmış Klinik Görüşme Çizelgesi (SCID-I), Erişkin Bağlanma Biçimi Ölçeği (EBBÖ), Ayrılma Anksiyetesi Belirti Envanteri (AABE) ile Yetişkin Ayrılma Anksiyetesi Anketi (ASA) ve Cloninger'in Mizaç ve Karakter Envanteri (TCI) uygulanmıştır. Hasta ve kontrol grupları sosyodemografik ve klinik özellikleri açısından karşılaştırılmıştır. 
Bulgular: PB ve AB grubunun sağlıklı kontrollere göre istatistiksel olarak anlamlı olarak daha yüksek bağlanmada kaygı ve kaçınma puan ortalamalarına sahip olduğu gösterildi. Kaygılı-ikircikli bağlanma biçimi PB grubunda hem AB hem de kontrol grubuna göre anlamlı yüksek saptandı. Kaçıngan bağlanma biçimi ise AB grubunda hem PB hem de kontrol grubuna göre anlamlı yüksek bulundu. Çocukluk çağı ve yetişkin ayrılma anksiyeteleri puanları PB grubunda hem AB hem de kontrol grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı yüksek bulunmuştur. PB ve AB grupları mizaç ve karakter özellikleri açısından karşılaştırıldığında PB tanılı grupta AB tanılı gruba göre mizaç alt boyutu zarardan kaçınma (ZK, ZK1, ZK2, ZK4) ve alt ölçeklerinde, yenilik arayışı (YA2) alt ölçeğinde ve karakter alt boyutu kendini aşma (KA1) alt ölçeği anlamlı yüksek saptandı. AB grubunda ise mizaç boyutu ödül bağımlılığı (ÖB2) alt ölçeği ve karakter alt boyutu kendini yönetme (KY, KY1, KY2) ve alt ölçekleri anlamlı yüksek saptandı.
Sonuç: Çalışmamızda beklediğimiz gibi PB'de kaygılı/ikircikli, AB'de kaçıngan bağlanma özellikleri öne çıkmıştır. Ayrılma anksiyeteleri açısından PB grubunda anlamlı yükseklik saptanırken AB'de dikkate değer bir düşüklük saptanmıştır. Mizaç ve karakter özellikleri karşılaştırıldığında PB'de mizaç boyutu zarardan kaçınma, beklenti endişesi ve çabuk yorulma alt ölçekleri ve karakter boyutu kendini aşma alt ölçeği AB'ye göre anlamlı yüksek bulunmuştur. AB'de ise özellikle karakter boyutlarından kendini yönetme, sorumluluk alma ve amaçlılık alt ölçekleri PB'ye göre anlamlı yüksek bulunmuştur. Elde ettiğimiz bulgular her iki grupta da fenomenolojilerine uygun gözükmektedir. Ayrılma anksiyetesinin bağlanma örüntülerine etkisinin, bağlanma biçimlerinin ve mizaç ve karakter özelliklerinin değerlendirilmesi, hem PB hem de AB için hastalığın gidişatı, bireysel tedavi yönteminin belirlenmesi ve tedavi sonuçlarının öngörülebilmesi açısından çok önemlidir.

Anahtar kelimeler: Panik bozukluk, ağrı bozukluğu, bağlanma biçimleri, ayrılma anksiyetesi, mizaç ve karakter

Abstract:
Objective: Panic disorder is an anxiety disorder that is characterized by repetitive, unpredictable panic attacks. Pain disorder is a somatoform disorder, characterized by the clinically significant focus on pain in one or more places in the body; both disorders adversely affect the functioning of individuals. The aim of our study was to compare the relations of attachment styles, separation anxiety, defense mechanisms, temperament and character traits between patients with panic disorder and pain disorder. Insecure attachment styles were expected to be higher in both patient groups, in particular, anxious/ ambivalent attachment styles and separation anxiety levels are expected to be higher in panic disorder patients. In addition, harm avoidance temperament, and self directedness characteristics were expected higher in the panic disorder group. Studies on related variables are very limited in pain disorder.
Method: Thirty subjects who were diagnosed in accordance with the DSM-IV as having panic disorder with or without Agoraphobia and 15 subjects diagnosed as having pain disorder were examined in our study. The control group consisted of 30 healthy subjects who were matched for age and sex. A Socio-demographic data form, SCID-I, Adult Attachment Style Scale (AAS), Separation Anxiety Symptom Inventory (SASI) with Adult Separation Anxiety Questionnaire (ASA) and Cloninger's Temperament and Character Inventory (TCI) were used to eveluate the subjects.
Results: Significantly higher anxiety and avoidance scores of attachment were found in the patient groups when compared with the healthy controls. Anxious-ambivalent attachment style in the panic disorder group was significantly higher compared with the other groups. Avoidant attachment style in the pain disorder group was significantly higher compared with both other groups. Childhood and adult separation anxiety levels statistically significantly higher compared with both the pain disorder and control groups. Panic disorder and pain disorder groups were compared in terms of temperament and character; patients with panic disorder scored higher in harm avoidance (HA, HA1,HA4) and the novelty seeking subscale (NS2) temperament dimensions and in the self trancendence subscale (ST1) character dimension compared with the pain disorder group. When subscales of HA were evaluated it was detected that all subscale scores were significantly higher than in controls. Patients with pain disorder scored higher in self-directedness (S,S1,S2) character dimension and reward dependence subscale (RD2) temperament dimension compared with the panic disorder group.
Conclusion: The prominent features of our study were anxious / ambivalent attachment features in the panic disorder group and avoidant attachment avoidance in the pain disorder group. Separation anxiety levels were significantly higher in the panic disorder group and notably lower in the pain disorder group. The harm avoidance temperament dimension scores were significantly higher in the panic disorder patients compared with the pain disorder patients. Self-directedness character dimension scores were significantly higher in the pain disorder group compared with those of panic disorders. All of our findings appear to comply with the phenomenologies of both groups. Evaluation of attachment patterns' effect of separation anxiety, attachment styles, temperament and character features are important for the course of the disease, determining individual treatment and predicting treatment outcome.

Key words: Panic disorder, pain disorder, attachment styles, seperation anxiety, temperament and character