Haccın sosyolojik etkileri: 2019 yılı İstanbul Beşinci Kafile örneği
Sociological effects of hajj: The case of 2019 Istanbul Fifth Cafe
Yazar: YASEMİN AYSAN
Danışman: PROF. DR. İZZET ER
İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Felsefe ve Din Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Çalışmanın amacı haccın sosyolojik etkilerini belli bir örneklem üzerinden inceleyip 
hac öncesi, hac süresi ve sonrasındaki değişim süreçlerinin neler olduğu hakkında bilgi 
vererek alana katkıda bulunmaktır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden birebir
görüşme yöntemi kullanılmıştır. Bu bağlamda "literatür taraması", "tarihsel yöntem" 
ve "görüşme" aşamaları olmak üzere araştırma üç temel üzerine bina edilmiştir. 
Araştırmanın evrenini 2019 yılı İstanbul beşinci kafile hacıları oluşturmaktadır. 
Araştırmanın örneklemi ise on beş kadın beş erkek hacıdan oluşmaktadır. 
Araştırma sonucuna göre hac öncesi, hac süreci ve hac sonrasındaki durumlar 
arasındaki sosyolojik farklılıklar belirlenmiştir. Hac öncesinde dikkat edilmeyen veya 
yaşamsal olarak normal gelen bazı durumların hacda ve hac sonrasında daha dikkat 
edilir bir hal aldığı görülmektedir. Hacıların cinsiyet, yaş, aldıkları eğitim, kişisel 
özellikleri, kültür düzeyleri ve sosyal çevreleri temel farklılıkların oluşmasındaki en 
önemli hususlardan sayılmaktadır.
Hacıların bireysel ve sosyolojik anlamda daha iyi bir insan olma yolunda adım attıkları 
yaratılışın manasını anlama yolunda bir adım attıkları, dini noktada kendilerini 
yetiştirmek için çaba sarfettikleri, toplu halde yaşamanın getirmiş olduğu sorumluluk 
ve zorluk sebebiyle pek çok noktada ileri düzey bir gelişim gösterdikleri 
gözlemlenmiştir. Ayrıca haccın sosyolojik zorluklarıyla birlikte hacıların daha pozitif 
ve anlamlı bir bakış açısı geliştirdiği görülmektedir. 
Hacıların ibadet süresi boyunca kazanımlar edindikleri, sabır, saygı, sevgi gibi 
duygusal durumlarının geliştiği, profesyonel anlamda ilişkilerinin kuvvetlendiği, farz
ve nafile türü ibadetlere devam ettikleri, haram helal noktasında hassas davrandıkları
gözlemlenmiştir. Araştırmaya konu olan örneklemdeki yirmi hacının hacdan sonra 
bireysel ve sosyal yönden en büyük gayr-i ahlaki davranışlar olan gıybet, yalan, iftira 
gibi kötü hasletlerden uzak durdukları, iş ve ticaret hayatlarında kul hakkına karşı 
dikkatli oldukları, ibadet noktasında ise azami derecede titizlik gösterdikleri
görüşmeler neticesinde elde edilen bilgiler ışığında açıklığa kavuşmuştur.

Abstract:
The aim of the study is to examine the sociological effects of hajj on a certain sample 
and to contribute to the field by giving information about the change processes before, 
during and after the hajj. One-to-one interview method, one of the qualitative research 
methods, was used in the study. In this context, the research is based on three pillars: 
"literature review", "historical method" and "interview" stages. The universe of the 
research consists of the pilgrims of the fifth group of pilgrims in Istanbul in 2019. The 
sample of the study consists of fifteen female and five male pilgrims.
According to the results of the research, sociological differences between the situations 
before, during and after the pilgrimage were determined. It is seen that some situations 
that are not paid attention to before the pilgrimage or that are vitally normal become 
more important during and after the pilgrimage. The gender, age, education, personal 
characteristics, cultural levels and social environment of the pilgrims are considered 
to be the most important issues in the formation of basic differences.
It has been observed that pilgrims have taken a step towards becoming a better person 
individually and sociologically, they have taken a step towards understanding the 
meaning of creation, they have made efforts to educate themselves at the religious 
point, and they have shown an advanced level of development at many points due to 
the responsibility and difficulty of living collectively. In addition, with the sociological 
difficulties of pilgrimage, it is seen that pilgrims have developed a more positive and 
meaningful perspective. 
It has been observed that the pilgrims have gained gains during the worship period, 
their emotional states such as patience, respect and love have improved, their
professional relations have been strengthened, they continue to perform obligatory and 
futile worship, and they are sensitive about the haram halal point. In the light of the 
information obtained as a result of the interviews, it has been clarified that twenty 
pilgrims in the sample that are the subject of the research stay away from bad traits 
such as backbiting, lies and slander, which are the biggest immoral behaviors 
individually and socially, after the pilgrimage, that they are careful about the right of 
servants in their business and commercial lives, and that they show maximum 
meticulousness at the point of worship.