Çocukların beslenme büyüme gelişme ve aşı takibini etkileyen sosyodemografik faktörlerin araştırılması
Investigation of sociodemographic factors affecting nutrition, growth, development and vaccination follow-up in children
Yazar: FUAT LALOĞLU
Danışman: UZMAN MÜFERET ERGÜVEN
Sağlık Bakanlığı / Göztepe Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2009
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
Giris: Temel sağlık hizmetlerinin en önemli konularından biri olan sağlam çocuk izlemleri; bebek ve çocukların doğumdan başlayarak başta beslenme ve aşılama olmak üzere sağlıklarının değerlendirilmesi, korunması ve sürdürülmesi amacıyla, birçok sağlık kuruluşunda doktor, hemşire, anne ve babadan oluşan bir ekip tarafından yapılan muayene ve danışmanlıktır. 
Amaç: Calışmada bölgemizdeki çocukların periyodik izlenmesine yönelik olarak çocukların ilk altı ay beslenmesi, büyüme-gelişme ve aşı takibini etkileyen sosyodemografik faktörlerin araştırılması amaçlandı. 
Hastalar ve Yöntem: Sağlam çocuk polikliniğine başvuran yaş ortalaması 2.61±1,45 olan 220'si kız 232'si erkek 452 hastanın ebeveynleri ile yüz yüze görüşme yapılarak anket çalışması düzenlendi. Bu ankette sağlam çocuk polikliniğine başvurmada, beslenme, aşı, büyüme-gelişme takibi değerlendirildi. Hazırlanmış olan forma kaydedildi. Formda başlıca sorular ilk altı ay beslenme, aşı, büyüme-gelişme ile ilgili annenin özelliklerini saptayan 12 soru, babayla ilgili 7 soru, çocuk ve kardeşle ilgili 9 soru mevcuttu. Ayrıca ailenin ekonomik düzeyi sağlık güvencesi ve oturduğu yeri kapsayan sorular da mevcuttu. Bunlar için tüm aileden onam alındı. Etik kurul onayı alındı. 
Bulgular: Bu çalışmada doğumdan sonra anne sütüne başlama %95.5 oranında olup, ilk 6 ay sadece anne sütü ile beslenme %65, anne sütü + mama ile beslenme %30.5, hiç anne sütü almadan sadece mama ile beslenme ise %4.4 olarak bulundu .Sağlık Bakanlığı tarafından ücretsiz olarak yapılan aşıların sağlam çocuk polikliniğimize başvuran tüm hastalara tam olarak (%100'üne) yapıldığı tespit edilmekle beraber, rutin uygulanan aşılar dışındaki ücretli aşıları sağlam çocuk polikliniğimize gelen hastaların %51.1'inin yaptırdığı, %48.9'unun ise yaptırmadığı tespit edildi. Ücretli aşı yaptırmayan 221 ailenin 105'inin (%47.5) ücretli aşı yaptırmama nedeni aşının ücreti iken, 43'u (%19.5) gereksiz olduğunu düşündüğü için, 71'i (%32.1) yeterli bilgi sahibi olmadığı için ve 2'si (%0.9) hastalık yapacağını düşündüğü için ücretli aşı yaptırmadıklarını ifade etmiştir. Çocuğun beslenmesi ve aşılanması ile birlikte büyüme ve gelişme takibinin düzenli bir şekilde yapılabilmesini etkileyen, aile bireylerinden, çocuktan, yerleşim yerinden ve ailenin sosyoekonomik durumundan kaynaklanan bir çok faktör vardır. Bu faktörlerin etkisini araştırdığımız bu çalışmada çocukların %62.4'unun büyüme gelişme takibine düzenli geldiği ve %37.6'sının ise bu takiplere düzenli gelmediği tespit edilmiştir. Sağlıklı çocukların düzenli büyüme ve gelişme takibini, beslenme, aşılama oranlarını etkileyen çocukla ilgili başlıca özellikler çocuğun 37 haftadan daha matür oluşu, kardeş ve evde yaşayan birey sayısının azlığı idi. Doğum tartısı 2500 gramın altında olanlarda anne sütü ile beslenme oranı düşüktü. Matür bebekler anne sütü ile daha yüksek oranda beslenmişti. 0-6 aylık dönemde hastanede yatış anne sütü ile beslenme oranını azaltmıştı. Gestasyon haftası 32-37 olması, ilk çocuk olması, evde yaşayan birey sayısının azlığı sağlıklı kardeşin varlığı daha fazla oranda rutin aşı uygulamaları dışındaki ücretli aşı yaptırma oranlarını arttırmaktaydı. Sağlıklı çocukların düzenli büyüme ve gelişme takibini, beslenme, aşılama oranlarını etkileyen anneyle ilgili başlıcaları ise annenin eğitim durumu, annenin çalışması, in vitro fertilizasyon (IVF) ile gebelikteki düzenli takip, elektif seksiyo ( C/S), sağlık personeli ve medyadan doğum sonrası eğitim alma olup; bu faktörlerle düzenli takip yaptırma arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmaktaydı. İlk 6 ay sadece anne sütü ile beslenme doğal yolla hamilelikte, gebelikte sorun yaşamayanlarda daha fazlaydı. IVF gebelikte, gebelikte sorun yasayanlarda beslenme sekli ise karışık beslenme idi. Annede kronik hastalık varlığı, sürekli ilaç, sigara, alkol kullanımı olan annelerin bebeklerinde de beslenme şekli sadece formula ile beslenme şeklindeydi. Sağlık Bakanlığı rutin aşı uygulamaları dışında annelerin % 51.1 ücretli (pnömokok, suçiçeği, hepatit A, influenza ) aşı yaptırmaktaydı. Yüksek eğitim düzeyi olan anneler, 30-39 yaş arasındaki anneler gebelikte düzenli takibe giden anneler, sezaryan ile doğum yapan anneler, özel hastanede doğum yapanlar, doğum sonrası sağlık personeli ve medyadan eğitim alan anne bebekleri, kendisinde kronik hastalık olan ve sürekli ilaç kullanan anneler ücretli aşılamayı yaptırmışlardı. Çocukların düzenli poliklinik takibini etkileyen babaya ait faktörlerin başlıcaları babanın eğitim düzeyinin yüksek oluşu, memur oluşu, sigara kullanmayışı idi. Babanın çocuk beslenmesi ile anlamlı ilişkisi bulunmamaktaydı. Sağlık bakanlığı rutin aşı uygulamaları dışında babaların ücretli aşı uygulamasına katkıları eğitimleri, kamu personeli oluşları, sigara kullanmaması ile ilişkili idi. Ekonomik düzey ve sağlık güvencesi ise beslenme dışında tüm bu parametreleri olumlu yönde etkilemekteydi.
Sonuç: Sağlam çocuk izlem programlarında hizmet veren sağlık personelinin eğitilmiş olması ailelere verilecek güven ve hizmetin devamı konusunda önemli bir rol oynar. Her izlemde anne-baba çocuğun yaşına uygun olarak sağlık konusunda bilgilendirilmeli ve danışmanlık hizmeti verilmelidir. Tüm bu sonuçlar sağlam çocuk izleme programlarında yapılan kontrollerin belirli aralıklarla ve düzenli bir şekilde tekrarlanmasına ve aileler ile işbirliği içinde bulunan sağlık personellerinin birlikte hizmet vermesiyle sağlanır.
Anahtar Kelimeler: Anne sütü, aşı, sağlam çocuk, sosyodemografik.

Abstract:
Introduction: Healthy child follow-up, which is one of the most important subjects of basic health services; is the examination and counseling starting from birth, done by a health team including doctor, nurse, mother and father in most of the health institutions, aiming evaluation, protection and maintenance of health of infants and children- especially nutrition and vaccination.
Aim: In our study, we aimed to investigate socio-demographic factors effecting nutrition, growth, development and vaccination during periodical follow-up of children in our region.
Patients and Methods: We conducted a survey using face to face interview method to parents of 452 children (220 female, 232 male) with a mean age of 2.61±1.45 years, who applied healthy children outpatient clinic. Nutrition, vaccination, growth and development follow-up are evaluated and recorded. There were 12 questions asked to mother about child's nutrition, vaccination, growth and development. Seven questions were about father and 9 questions were about the child and siblings. Besides there were questions about socioeconomical level, health insurance and place of inhabitation of the family. Informed consents were taken from the parents and the study was approved by ethical committee of the hospital.
Results: The rate of starting breastfeeding after birth was 95.5%. The rate of only breastfeeding in first six months was 65%, whereas breastfeeding+ formula feeding was 30.5% and only formula feeding was 4.4%. We found that all of the patients (100%) were vaccinated by the routine vaccines that were given cost-free by the Ministry of Health. However, only 51% had bought the private vaccines. Among 221 families that did not buy the private vaccines, 105 (47.5%) said that they could not pay for them, 43 (19.5%) thought that they were useless, 71 (32.1%) did not have enough information and 2 (0.9%) of them thought that they were harmful. There are many factors effecting nutrition, vaccination, growth and development follow-up of children related with family members, child, place of inhabitation and socio-economical factors. We found that 62.4% of the children were regularly followed-up in terms of growth and development and 37.6% were not. The major factors related with children effecting growth, development follow-up and vaccination rates were gestational age at birth (more than 37 weeks), having fewer siblings and fewer inhabitants at home. The rate of breastfeeding was lower if the birth weight was less than 2500 grams. The rate of being breastfed was higher in mature babies. Hospitalization at first 6 months decreased the rate of breastfeeding. Gestational age between 32-37 weeks at birth, being the first child, having fewer inhabitants at home, having a healthy sibling increased the rate of application of private vaccines. The major factors related with mother effecting growth, development follow-up and vaccination rates were education level of mother, mother having a job, in vitro fertilization (IVF) and routine follow-up during pregnancy, elective cesarean section (C/S), post-delivery education from health personal and media. There was a significant relationship between these factors and routine follow-up. The rate of breastfeeding in first 6 months was higher in natural conceptions and among mothers with no problems during pregnancy. In IVF pregnancies and problematic pregnancies, the rate of mixed type of feeding was higher. In case of chronic disease in mother, regular drug intake, cigarette smoking and alcohol consumption, babies were only formula fed. Other than routine vaccination program carried out by Ministry of Health, 51% of the mothers had bought the private vaccines (pneumococcus, varicella, hepatitis A, Influenza). Higher education level, age between 30-39 years, regular followed-up during pregnancy, delivery by C/S, delivery in private hospitals, having education from health personal and media after delivery and having chronic disease and regular drug use were the factors that increased the rate of application of private- paid vaccines. The major factors related with father that affected routine follow-up of children were having a higher education level, being a public servant and being a nonsmoker. The father had no relationship with nutrition of the child. The rate of private vaccination was higher among the fathers with higher education level, fathers working as public servants and nonsmoking fathers. Socio-economical level and health insurance had positive influence in all the parameters other than nutrition. 
Conclusion: Education of the health personal working in healthy-child follow-up programs has an important role in inspiring confidence to parents and continuity of the service. In every appointment, the parents have to be informed about the health of the child and counseling service must be provided. All these results can be provided by regular follow-up of the child at certain time intervals and by health personals working in cooperation with parents. 
Key words: breast-milk, vaccine, healthy child, socio-demographic