Sağlık okuryazarlığı düzeyinin kanser taramalarına yönelik tutum üzerine etkisi
The effect of health literacy level on attitudes towards cancer screening
Yazar: MERVE TOZLU
Danışman: DOÇ. DR. FATİH OKAN
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Halk Sağlığı Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
SAĞLIK OKURYAZARLIĞI DÜZEYİNİN KANSER TARAMALARINA YÖNELİK TUTUM ÜZERİNE ETKİSİ
Tozlu, Merve
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
Yüksek Lisans Tezi / Hemşirelik Ana Bilim Dalı, Halk Sağlığı Hemşireliği Bilim Dalı 
Tez Danışmanı: Doç. Dr. Fatih OKAN
Ekim, 2024, xiv-103 Sayfa
    Amaç: Bu çalışmanı amacı 30-70 yaş arası bireylerin sağlık okuryazarlığı düzeyi ile kanser taramalarına yönelik tutumunu etkileyen değişkenlerin belirlenmesi ve sağlık okuryazarlığı düzeyinin kanser taramalarına yönelik tutum üzerine etkisini belirlemektir. 
    Gereç ve Yöntem: Tanımlayıcı-Kesitsel tipteki çalışma amaçlı örnekleme yöntemi kullanılarak 800 kişi ile gerçekleştirildi. Çalışmada veriler "Kişisel Özellikler Bilgi Formu", "Türkiye Sağlık Okuryazarlık Ölçeği (TSOY-32) Formu" ve "Kanser Taramalarına Yönelik Tutum Ölçeği Formu (KTYTÖ)" kullanılarak öz bildirim yöntemiyle ile elde edildi. Bağımsız Örneklem T Testi, Tek Yönlü Varyans Analizi, Pearson Korelasyon Analizi ve Regresyon Analizi kullanılarak veriler analiz edildi.
    Bulgular: Çalışmaya katılan bireylerin yalnızca %13,3'ünün mükemmel sağlık okuryazarlığı düzeyinde olduğu bulundu. Sağlık okuryazarlığı ölçeği toplam puanının 30-40 yaş arası bireylerde diğer yaş guruplarına göre, bekarlarda evlilere göre, il merkezinde yaşayanların ilçe veya köy/kasabada yaşayanlara göre, lisansüstü ve lisans mezunu olanların ilköğretim ve lise mezunu olanlara göre, sağlık güvencesi olanların sağlık güvencesi olmayanlara göre anlamlı şekilde yüksek olduğu saptandı (p<0.001). Çalışmaya katılan bireylerin kanser taramalarına yönelik tutum ölçeği toplam puanı ortalaması 93,10±14,45 olarak bulundu. Çalışmaya katılan bireylerin kanser taramalarına yönelik tutum ölçeği toplam puan ortalaması 30-40 yaş arası bireylerde diğer yaş guruplarına göre, bekarlarda evlilere göre, il merkezinde yaşayanların ilçe veya köy/kasabada yaşayanlara göre, lisansüstü ve lisans mezunu  olanların ilköğretim ve  lise mezunu olanlara göre, sağlık güvencesi olanların sağlık güvencesi olmayanlara göre, kendisinde kanser tanısı olanların, kanser tanısı olmayanlara göre, kanser taraması yaptıranların kanser taraması yaptırmayanlara göre, kendini kanser açısından risk altında görenlerin kendini kanser açısından risk altında görmeyenlere göre anlamlı şekilde yüksek olduğu tespit edildi (p<0.001).  Sağlık okuryazarlığı düzeyindeki bir birimlik artışın kanser taramalarına yönelik tutumun 0,730 birim artmasına neden olduğu saptandı.
   Sonuç: Sağlık okuryazarlığı ölçeği toplam puanı ve kanser taramalarına yönelik tutum ölçeği toplam puanının bireylerin klinik ve demografik özelliklerine göre değiştiği bulundu. Ayrıca sağlık okuryazarlığı düzeyindeki artışın kanser taramalarına yönelik tutumu olumlu yönde artırdığı bulundu. Sağlığı koruma ve geliştirme uygulamalarında anahtar rol oynayan halk sağlığı hemşireleri sağlık okuryazarlığı düzeyini artıracak eğitim programları düzenleyerek, toplumun kanser taramalarına yönelik tutumunun olumlu yönde arttırılmasına katkıda bulunabilir.

Anahtar Kelimeler: Sağlık Okuryazarlığı, Kanser, Kanser Taramaları, Kanser Taramalarına Yönelik Tutum, Hemşirelik

Abstract:
THE EFFETC OF HEALTH LİTERACY LEVEL ON ATTITUDES TOWARDS CANCER SCREENİNG 
Tozlu, Merve
Tokat Gaziosmanpaşa University Graduate Education Institute
Master's Thesis / Department of Nursing, Department of Public Health Nursing
Advisor: Doç. Dr. Fatih OKAN
October 2024, xiv- 103 Pages
 
     Purpose: The aim of this study is; To examine the variables affecting the health literacy level and attitude towards cancer screenings of individuals between the ages of 30-70 and to determine the effect of the health literacy level on the attitude towards cancer screenings.
     Materials and methods: The descriptive-cross-sectional study was carried out with 800 people using the purposeful sampling method. In the study, the data were obtained by self-report method by using the "Personal Characteristics Information Form", "Turkey Health Literacy Scale (TSOY-32) Form" and "Attitude Scale Form Towards Cancer Screening (CTSS)". Data were analyzed using Independent Sample T Test, One-Way Analysis of Variance, Pearson Correlation Analysis and Regression Analysis.  
     Results: It was found that only 13.3% of the individuals participating in the study had excellent health literacy. Health literacy scale total score is higher for individuals aged 30-40 compared to other age groups, single people compared to married people, people living in the city center compared to those living in districts or villages/towns, graduate and undergraduate graduates compared to primary and high school graduates, those with health insurance compared to those without health insurance. It was found to be significantly higher (p<0.001). The average total score of the attitude scale towards cancer screenings of the individuals participating in the study was found to be 93.10±14.45. The total score average of the attitude scale towards cancer screenings of the individuals participating in the study was higher in individuals between the ages of 30-40 than in other age groups, in singles compared to married people, in those living in the city center compared to those living in districts or villages/towns, in those with postgraduate and undergraduate degrees compared to those with primary and high school graduates, in health care It was determined that those who had health insurance were significantly higher than those who did not have health insurance, those who were diagnosed with cancer compared to those who were not diagnosed with cancer, those who had cancer screening compared to those who did not have cancer screening, and those who considered themselves at risk for cancer compared to those who did not consider themselves at risk for cancer (p<0.001).  It was determined that a one-unit increase in the level of health literacy caused an increase in attitudes towards cancer screenings by 0.730 units.  
     Conclusion: The total score of health literacy performance and the total score of the attitude model towards cancer screenings vary depending on the clinical and demographic characteristics. It was also found that an increase in the level of health literacy increased the positive aspects of cancer screenings. Public health certificates, which play a key role in health protection and improvement practices, and training programs to increase health literacy can contribute positively to the society's trends towards cancer screenings.
Key Words: Health Literacy, Cancer, Cancer Screenings, Attitude Toward Cancer Screenings, Nursing