Sumerlilerde Tanrı anlayışı ve Enlil kültü
An examination of Summer structures and texts in terms of religious history
Yazar: HUZME GÜLTEKİN
Danışman: PROF. DR. DURMUŞ ARIK
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Dinler Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Güney Mezopotamya'nın Basra körfezi kıyıları yakınından Babil'in güneyine kadar uzananve
Fırat-Dicle nehirleri arasında yer alan bölümü Akadlılar tarafından "māt Šumērim" (Sumer
ülkesi) olarak adlandırılmıştır. Bu bölgede yaşayan topluluklar Sumerliler olarak anılmaktadır.
MÖ 4.binyılın son çeyreğinden itibaren kendi dillerinde yazılı belgeler üretmeye başlayan
Sumerliler bölgede aynı dönemde ticari, askeri ve dini birlik oluşturacak şekilde şehir
devletlerinden oluşan bir sistem organize etmişlerdir. İlk kurulan Sumer şehri Uruk'un tanrısı
An başkanlığında diğer Sumer şehir tanrıları bir çeşit hiyerarşik panteonla bir araya
getirilmişlerdir. MÖ 3.binyılın ilk yarısından itibaren Nippur şehri ve tanrısı Enlil önem
kazanmaya başlamış, An yine panteonun başı olmakla birlikte aktif yönetici tanrı olarak Enlil
ön plana çıkmıştır. Krallara yönetim gücünü ve yetkisini veren tanrı olarak kabul edilmiş,
kralların yetki alanları genişleyip Sumer ülkesini aştığında Enlil metaforik olarak "tüm
ülkelerin kralı" unvanıyla Sumer ülkesiyle birlikte ele geçirilen diğer bölgelerin de tanrısı olarak
tazim görmüştür. Babil yönetimi döneminde Babil tanrısı Marduk, Asur hakimiyeti döneminde
Asur tanrısı Aššur'a Enlil'in nitelikleri atfedilmiş, imparatorluk tanrılığını ifade eden "ellilūtu",
yani "Enlillik" kavramı ortaya çıkmıştır. Yaratma, yok etme, koruma, cezalandırma, merhamet,
öfke gibi birbirine zıt kavramların tek bir kutsal varlıkta toplanmasının ilk örneği olarak Enlil
yaklaşık üç bin yıl boyunca Mezopotamya çivi yazılı belgelerinde yer bulmuştur.
Anahtar Kelimeler: Sumer, Enlil, Mezopotamya, Tanrı, Kült, Yakındoğu, Din

Abstract:
The region extending from near the shores of Persian Gulf of South Mesopotamia to the South
of Babylon was called "māt Šumērim" (Sumerian Country) by the Akkadians. People of this
region are known as Sumerians. The Sumerians who produce written documents in their own
language from the last quarter of the fourth millenium BC, in the same period, organized a
system consisting of city states which have commercial, military and religional unity. Sumerian
city deities unified as a sort of lineal hierarchical pantheon under the managemet ofAn, the god
of the first established Sumerian city Uruk. Upwards the first half of the third milenium BC, the
city of Nippur and its god Enlil began to gain importance and while An stillthe leader of the
pantheon, Enlil began to appear as an active ruling God. He has believed as the god who gave
to the kings ruling power and authority. When ruling areas of the kings expanded and exceeded
the Sumerian country, Enlil was respected as "king of all lands" metaphorically. During the
Babylonian period Enlil's features were attributed to Marduk of Babylon, and during Assyrian
period to Aššur of Asur. In this process emerged the concept of "ellilūtu" or Enlilship which
means emperial deity. As the first example of the gathering of contradictory concepts such as
creation and destruction, protection and punishment, mercyand anger into a single sacred being,
Enlil has been included in Mesopotamian cuneiform documents for approximately three
thousand years.
Keywords: Sumer, Enlil, Mesopotamia, God, Cult, Near East, Religion