İtalyan halk doğaçlama tiyatrosu arlechinno tiplemesinin ,geleneksel Türk tiyatrosu  ortaoyununda ki İbiş tiplemesiyle karşılaştırılması
Comparison of arlechinno typage in italian folk improvisation theatre with İbiş typage in traditional Turkish theatre
Yazar: ÖMER MENTEŞE
Danışman: PROF. DR. AYŞE PINAR ARAS
Atatürk Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Sahne Sanatları Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts
Dizin: Doğaçlama = Improvisation ; Karakter = Character ; Ortaoyunu = Light comedy ; Tiyatro = Theatre ; Türk tiyatrosu = Turkish theatre ; İbiş = İbiş ; İtalya = Italy

Özet:
Tiyatroyu halktan ayrılmayan bir bütün olarak düşündüğümüzde zamanla
değişmesini ve gelişmesini öngörmek mümkündür. Tarihin, toplumu içinde yaşadığı
olaylar çerçevesinde değiştirdiği müddetçe Tiyatro da değişmeye devam edecektir. Bu
değişimin ve dönüşümün başında Hıristiyanlığın etkisinin giderek azalmasından sonra
Rönesans'ın gelmesi yatmaktadır. Çünkü Rönesans'ın doğasında bireyin olması ve dahi
felsefesinde bireyin özgür olup kendi özünü bulma çabası Tiyatronun da özünün
değişmesini sağlamıştır.
Konumuz olan İbiş karakterinin tarihte bulunan öncüllerinin bu değişimler
çerçevesinde değişerek günümüze kadar geldiğini görmekteyiz. İbiş karakterinin de
sadece tarihten etkilendiğini söylemek yanlış olur. Çünkü her tipleme sadece tarihe göre
değil aynı zamanda kendi halkının yaşadıklarına göre de şekil alır. Bu da tiplemenin
halk tarafından kendisine daha yakın bulunmasını ve sevilmesini sağlar. Bu yazımızda
İbiş tiplemesinin geçmişten günümüze olan benzerleri hakkında bilgi verilmiştir. Kısaca
Roma dönemindeki palavracı asker, Rönesans'tan sonra Adunks, Calvus yâda Stupidus,
HindDramSanatı'ndaBeolco'nun tiplemesi, İtalyan Halk Tiyatrosu adına yapılmış
Commedia dell'Arte Tiyatrosunun oluşturduğu Arlecchino, Alman Tiyatrosu'nda
Hanswurst (sosis hans) hakkında genel anlamda bilgiler verilmiştir. Bu tiplemeler arasın
IV
da en çok değinilen ve önem arz edilen İtalyan Halk Tiyatrosu adına yapılmış
Commedia dell'Arte tiyatrosunun tiplemesi Arlecchino' dur. Çünkü Arlecchino uyum,
oynanış ve karakter tiplemesi bakımından İbiş karakteri ile çok fazla uyum
sağlamaktadır.
İbiş üzerinden Arlecchino hakkında kısaca bilgi verecek olursak, İbiş tıpkı
Arlecchino gibi çok renkli kıyafetler giyen, parçalı ve yamalı rengârenk gömlek,
İspanyol paçalı bir şalvar tarzı pantolon, kafasında eski Osmanlı takkesi (Arlecchino
için yüzünde maske), komik ve sempatik olmak için yüzünde ve burnunda kırmızılık
olan, zavallı görünen ama zekâsı ve hazırcevaplığıyla gönülleri alan, bir Halk
Soytarısı'dır diyebiliriz. Aşılamaz denilen sorunları aşan, oyunda hep haklı çıkan,
oyundaki tüm ezilmeleri ve itilmelerine rağmen sorunu çözmek için her türlü dalavere
ve hileye başvurmaktan kaçınmayan, nihayetinde de haklı çıktıktan sonra ödüllendirilen
bir tiplemedir. Aynı zamanda oyunda okur-yazarlığı olmamasına rağmen sinsi ve
kurnaz oluşu sayesinde efendisinin sorunlarını çözmede çok başarılıdır. Kullandığı
deyimler ve cümleler dahi özenle seçilmiş düşündürürkeneğlendirmesi amacıyla
kurgulanmıştır. Bu da İbiş karakterini hem eğlenceli hem de zeki yapmıştır.
Anahtar Kelimeler: İbiş, Arlecchino, Commedia Dell'Arte, Halk Tiyatrosu,
Geleneksel Tiyatro. Türk Tiyatrosu.

Abstract:
When we think of theater as a whole that does not leave the public, it is possible
to foresee its change and development over time. Theater will continue to change as
long as history changes its society within the context of the events in which it lives. The
beginning of this change and transformation is the coming of the renaissance after the
decrease of the influence of Christianity. Because the existence of the individual in the
nature of the renaissance and the effort of the individual to find his own essence in the
philosophy of the individual have changed the essence of the theater.
We see that the premise of ibis, which is our subject, has changed in the context of
these changes and has survived to the present day. It would be wrong to say that Ibis is
only influenced by history. Because each typing takes shape not only according to
history, but also according to the experiences of its own people. This allows the typing
to be found and loved by the public. In this article, information about ibiş typing from
past to present is given. Briefly, the bragging soldiers in the Roman period, after the
renaissance, adunks, calvus or stupidus, beolco's typing in the art of Indian drama,
arlecchino created by commedia dell'arte theater made in the name of the Italian folk
theater, hanswurst (sausage hans) are given in general terms. Arlecchino is the
typography of the commedia dell'arte theater, which was built on behalf of the most
VI
popular and important Italian folk theater. Because arlecchino is very much in harmony
with gami character in terms of harmony, gameplay and character typing.
If we give a brief information about arlecchino over ibis, ibis is wearing a colorful
and patchy colored shirt like a arlecchino, a spanish baggy style trousers, an old
ottoman cap on his head, a mask on his face and nose to be funny and sympathetic. We
can say that he is a folk clown who is red, looks poor but receives hearts with his
intelligence and readiness.It is a typing that exceeds the problems that are called
insurmountable, which has always been right in the game and does not refrain from
resorting to all kinds of tricks and tricks in order to solve the problem despite all the
crushes and pushes in the game, and ultimately awarded after being right. At the same
time, despite the lack of literacy in the game, he is very successful in solving the
problems of his master thanks to his insidious and cunning. Even the idioms and
sentences he uses are designed to entertain while carefully thought out. This made the
ibiş character both entertaining and intelligent.
Key Words: İbis, Arlecchino, Commedia Dell'Arte, Public Theatre,
Conventional Theatre, Turkhis Thearte.