Fen bilgisi öğretmen ve öğrenci özelliklerinin öğrenci fen başarısı ile ilişkisi: TIMSS 2011 verilerine göre bir durum analizi
Relations of characteristics of science teachers and students with the student achievement in science: A case analysis according to TIMSS 2011 data
Yazar: İLKAY ABAZAOĞLU
Danışman: PROF. DR. MEHMET FATİH TAŞAR
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / İlköğretim Ana Bilim Dalı / Fen Bilgisi Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Akademik başarı = Academic achievement ; Fen başarısı = Science achievement ; Fen bilgisi dersi = Science lesson ; Fen bilgisi eğitimi = Science education ; Fen bilgisi öğretimi = Science teaching ; Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı = Programme for International Student Assesment ; Öğrenci başarısı = Student achievement

Özet:
Eğitim alanında yapılan reformların yeniliklerin başarıya ulaşıp ulaşmadığının göstergelerinden biri öğrenci başarılarındaki artıştır. Öğrenci başarısının artmasına etki eden en önemli unsur ise bu öğrencileri yetiştiren öğretmenlerin demografik özellikleri ve niteliklerinin artmasıyla mümkündür. Bu durum dünyanın pek çok ülkesinde olduğu gibi Türkiye'de de fen öğretmenlerinin eğitim kapsamındaki yeri ve önemini vurgulamıştır. TIMSS ve PISA gibi uluslararası çalışmaların sonuçlarının gösterdiği üzere Türkiye'nin fen alanındaki başarısı katılımcı ülkelerin ortalamasının altında kalmaktadır. Bu sonuçlar Türkiye'de fen eğitiminin güçlendirilmesine yönelik çalışmaları teşvik edici niteliktedir. Fen eğitiminin etkinliğinin arttırılması için fen öğretmenlerinin eğitimin değişmez öğelerinden biri olması ve pek çok araştırmanın da gösterdiği gibi öğrenci başarısını etkileyen en önemli faktörlerden biri olması nedeniyle fen öğretmenlerinin özelliklerine odaklanmak önemlidir.
Bu araştırmanın amacı TIMSS 2011 uygulamasına katılan Singapur, Güney Kore, Japonya, İngiltere, Türkiye, Romanya, Gürcistan, Malezya ve Makedonya'dan oluşan 9 ülkenin 8. sınıf öğrencilerinin fen başarılarıyla, bu öğrencilerin kendi özellikleri ve fen bilgisi öğretmenlerinin özellikleri arasında nasıl bir ilişki olduğunu incelemektir. Bu çalışmada TIMSS 2011 uygulamasına katılan 46.158 öğrencinin ve 1.459 fen öğretmeninin yer aldığı 9 ülke verileri kullanılmıştır. Araştırmanın problemine çözüm bulmak amacıyla Hiyerarşik Lineer Modelleme (HLM) analiz yöntemi kullanılmıştır. HLM analizinde öğrenci fen başarı puanlarının ölçüsü olan 5 makul değer bağımlı değişken olarak seçilmiş ve öğrencilerin ebeveynlerinin eğitim durumları, öğrencinin eğitim hedefi ve öğrencilerin okul yaşamını aileleri ile paylaşımı öğrenci düzeyi yani birinci düzeyde kontrol değişkenleri olarak kullanılmıştır.
HLM'nin ikinci düzey değişkenleri olarak seçilen öğretmen düzeyi değişkenler ise üç grup altında toplanmıştır. Bunlar; (1) öğretmenin demografik özellikleri (hizmet süresi, öğrenim durumu, lisans eğitim alanı, iş doyumu), (2) öğretmenin ders işleme ve öğretmenliği ile ilgili özellikler (ders işlerken bilgisayar kullanımı, işbirliği yapması, sınıfa ilgi çekici materyal getirmesi, fen dersi için hazırlanmış yazılım kullanması), (3) öğretmenin son iki yılda aldığı mesleki gelişim (fen konuları, fen eğitimi/öğretimi, fen dersi program geliştirme, bilgi teknolojilerinin fen dersinde kullanımı) etkinliklerine katılma indeksidir.
Bu araştırmanın sonuçlarına göre, TIMSS 2011 uygulamasında Türkiye'de öğrencilerin fen başarısı varyansının %28.5'inin öğretmen değişkenleri, kalanının ise öğrenci değişkenleri ile açıklanabileceği sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmaya dâhil edilen değişkenler arasında bu başarıyı anlamlı düzeyde etkileyen öğretmen özellikleri; (i) iş doyumu, (ii) derste bilgisayar kullanımı ve (iii) bilgi teknolojileri üzerine almış oldukları mesleki gelişim etkinliklerine katılma indeksi olarak bulunmuştur.
Boş (null) model tarafından öğrenci fen başarısını açıklayan öğretmen düzeyi varyans oranı %7.5 (Güney Kore) - %70 (Malezya) aralığındadır. Öğretmenlerin eğitim düzeyi seviyeleri ve öğretmenlerin lisans eğitimlerini fen bilgisi alanında yapmalarının öğrencilerin fen başarı puanlarına etkisi ülkeler arasında farklılık göstermektedir. Öğrencilerin fen başarı puanlarına anlamlı etkisinin bulunduğu belirlenen değişkenlerin deneysel çalışmalarla incelenmesi gerektiği düşünülmektedir.

Anahtar Sözcükler: Uluslararası Matematik ve Fen Bilimleri Eğilimleri Çalışması, TIMSS, Öğrnci Başarısı, Öğrenci Fen Başarısı, Fen Bilgisi, Öğretmen Özellikleri, Öğrenci Özellikleri, Hiyerarşik Lineer Modelleme, HLM.

Abstract:
One of the indicators of achievement of reforms and innovations in the field of education is the increase of student achievement. The most important factor in increasing student achievement is the increase of qualifications and demographic qualities of teachers training these students. This emphasizes the place and importance in the field of education of science teachers in Turkey like many other countries of the world. As shown by the results of international studies like TIMSS and PISA, the science achievement of Turkey is below the average of participating countries. These results are encouraging studies to strengthen science education in Turkey. It is essential to focus on the qualities of science teachers since they are indispensable members of education to increase effectiveness of science education and as it is one of the most important factors effecting student achievement as indicated by many studies.
The purpose of this study is to examine the relation of science achievement of 8th grade students in 9 countries participating in TIMSS 2011 application namely Singapore, South Korea, Japan, England, Turkey, Romania, Georgia, Malaysia and Macedonia with the personal qualities of these students and qualities of science teachers. This study uses the data of 9 countries including 46.158 students and 1.459 science teachers participating in the TIMSS 2011 application. Hierarchical Linear Modelling (HLM) analysis method was used to find a solution for the problem of the study. HLM analysis selects 5 reasonable value as dependent variable which is the measurement of student science achievement scores and uses the education status of parents, education goal of students and students sharing their school life with families as student level that is primary level control variables.
Teacher level variables selected as second level variables of HLM were divided into three groups: (1) demographic qualities of teacher (length of service, education status, degree education field, job satisfaction), (2) lesson and teaching qualities of teacher (use of computer in lessons, cooperation, bringing interesting material to class, use of software for science lesson), (3) participation index to professional development activities in the last two years (science subjects, science education/teaching, science program development, use of computer technologies in science lesson).
According to the results of this study, TIMSS 2011 application concluded that the 28.5% science achievement variance of students in Turkey can be explained by teacher variables and the rest by student variables. Among the variables included in the study, those that have significant effect on this achievement are (i) job satisfaction, (ii) use of computer in lessons and (iii) participation index to professional development activities on computer technologies.
Teacher level variance rate explaining students science achievement by the full model is between 7.5% (South Korea) and 70% (Malaysia). Education levels of teachers and having degree education in the field of science have variable effect among countries on their science achievement. It is believed that variables determined to have significant effect on science success points need to be examined by experimental studies.

Keywords: Trends in International Mathematics and Science Study, TIMSS, Student Science Achievement, Student achievement, Science, Teacher Qualities, Student Qualities, Hierarchical Linear Modelling, HLM.