Terörden etkilenen ülkeler arasındaki topolojik ve hiyerarşik ilişkilerin incelenmesi
Investigation of topological and hierarchical relationships between the countries affected by terrorism
Yazar: ÇİĞDEM GÜVEN
Danışman: PROF. DR. BAYRAM DEVİREN
Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Fizik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Fizik ve Fizik Mühendisliği = Physics and Physics Engineering

Özet:
Sosyofizik, istatistiksel fizik, uygulamalı matematik ve karmaşıklık (complexity) alanlarındaki bazı metotların ve yaklaşımların, sosyal olgular ve problemlere disiplinler arası yaklaşımlarla uygulayan güncel ve yeni bir alandır. Diğer taraftan sosyal, ekonomik, kültürel, siyasi, teknolojik ve politik değişimlere karşı ülkelerin alacakları reaksiyonlar, her anlamda hem ülkelerin gelişimlerinin değişimine hem de başta demografik yapıları olmak üzere birçok yeni oluşuma neden olabilmektedir. Bu bakımdan sosyal, toplumsal ve politik gibi ülkeler arasındaki ilişkileri etkileyen olayları açıklayabilmek, gelişim, değişim ve işleyişini ortaya çıkarabilmek, bu olaylara çözüm sunabilmek için sosyofizik alanından yararlanılabilmektedir. Bu tez çalışmasında, terörizmden etkilenen otuz (30) ülkenin hiyerarşik, topolojik yapıları ve ağ kümelenmeleri, hiyerarşik yapı yöntemlerinden en küçük örten ağaç (minimal spanning tree, MST) ve hiyerarşik ağaç (hierarchical tree, HT) yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. Terörden etkilenen 30 ülke arasındaki ağ kümelenmesini detaylı bir şekilde analiz etmek için ülkelerin 1970-2020 yılları arasında ölüm ve yaralanma verilerinden topoloji, taksonomi ve ilişkileri araştırıldı. Terörden ölen ve yaralanan insan sayılarının ortalamasına göre terörden az etkilenen, etkilenen ve çok etkilenen ülkelerin uyumlu olduğu görülmüştür. Türkiye'nin burada anahtar ülke olduğu ve diğer ülkelerle etkileşiminin çok olduğu belirlenmiştir. Ölen ve yaralananlara ait MST'de Türkiye merkezde yer almaktadır. HT'de ise büyük bir kümelenmenin içerisinde yer almaktadır. Elde edilen sonuçlar, bazı jeopolitik teorilerde Avrasya Hâkimiyet Teorisi'nin doğruluğunu ispatlar niteliktedir. Bulguların politika yapıcılar, tarihçiler, jeopolitikçiler ve bilim insanları için değerli kanıtlar sağlayacağı aşikârdır.

Abstract:
Sociophysics is a contemporary and emerging field that applies some methods and approaches from statistical physics, applied mathematics, and complexity studies to social phenomena and problems through interdisciplinary approaches. On the other hand, the reactions countries take in response to social, economic, cultural, political, technological, and policy changes can lead to various new developments, particularly affecting demographic structures and altering the overall progression of the countries. In this regard, sociophysics can be utilized to explain events that affect relationships between countries, such as social, societal, and political phenomena, and to reveal their development, change, and functioning, as well as to offer solutions to these events. In this thesis, the hierarchical and topological structures, as well as the network clusters of thirty (30) countries affected by terrorism, have been analyzed using the minimal spanning tree (MST) and hierarchical tree (HT) methods, which are hierarchical structure techniques. To analyze the network clustering among the 30 countries affected by terrorism in detail, the topology, taxonomy, and relationships of these countries were investigated using death and injury data from 1970 to 2020. Based on the average number of deaths and injuries due to terrorism, it was observed that the countries could be classified as least affected, affected, and highly affected, showing a consistent pattern. The results indicated that Turkey is a key country with the most interactions with other countries. In the MST of deaths and injuries, Turkey is positioned at the center. In the HT, it is situated within a large cluster. The obtained results support the validity of the Eurasian Dominance Theory in some geopolitical theories. The findings are evidently valuable for policymakers, historians, geopolitical analysts, and scientists.