Astımlı çocuklarda ruh sağlığı problemlerinin ıgE düzeyi ve astım hastalığının şiddeti üzerindeki etkisi
The effect of mental health conditions on the serum levels of igE and the severity  of childhood asthma
Yazar: ZEKERİYA DENİZ AKTAN
Danışman: DOÇ. DR. H. ÖZLEM SERTEL BERK
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Astım = Asthma ; Bedenselleştirme = Somatization ; Depresyon = Depression ; Hasta psikolojisi = Patient psychology ; Hastalar = Patients ; Ruh sağlığı = Mental health ; Yaşam kalitesi = Quality of life

Özet:
Bu çalışmanın amacı astımın şiddeti üzerinde depresyon, açık kaygı, yaşam kalitesi ve somatizasyon gibi ruh sağlığı değişkenlerinin olası etkilerine odaklanarak, astımda bağışıklık sistemi belirleyicilerinden olan Serum IgE düzeyinin söz konusu ilişki üzerindeki olası etkisini analiz etmektir. Toplamda 141 katılımcının bulunduğu bu çalışmanın örneklemini 6-12 yaş arası astımlı çocuklar oluşturmaktadır. Katılımcıların ruh sağlığı değişkenlerini değerlendirmek adına Çocuk Depresyon Ölçeği, Çocuklar İçin Açık Kaygı Ölçeği, Pediatrik Astımda Yaşam Kalitesi Ölçeği ve Davranış Değerlendirme Ölçeğinin Somatizasyon Alt Ölçeği kullanılmıştır. Astım şiddeti, uzman hekimlerce GINA kriterlerine göre değerlendirilirken, Serum IgE düzeyleri ELISA tekniği kullanılarak elde edilmiştir. 
Araştırma bulgularına göre; katılımcıların ruh sağlığı değişkenleri olarak belirlenen depresyon, açık kaygı, yaşam kalitesi ve somatik yakınma düzeyleri ile astım kontrol düzeyleri arasındaki korelatif ilişki anlamlı çıkmadığından, medyatör etki analizi gerçekleştirilememiştir. Serum IgE düzeyinin katılımcıların astım düzeyleri üzerindeki olası etkisinde ruh sağlığı değişkenlerinin moderatör rolünün değerlendirildiği bir diğer adımda ise hiçbir ruh sağlığı değişkeninin anlamlı bir moderatör etkiye sahip olmadığı görülmüştür. Bu noktada araştırmanın temel hipotezleri arasında yer almasa da ruh sağlığı ile IgE düzeyi arasında anlamlı olmayan ilişkilerin astım şiddetine göre farklılık gösterip göstermediğine dair öte analizler yapılmış ve kontrolsüz astım grubunda bulunan 19 katılımcının açık kaygı puanlarıyla IgE düzeyleri arasında orta düzeyde anlamlı yüksek korelasyon olduğu görülmüş (r=.672, p<.002), değişkenler arası anlamlı olduğu görülen başka bir ilişki saptanamamıştır. 
Betimsel analizlere de yer verilen bu araştırmanın son adımında ise astım ve ruh sağlığı arasındaki ilişkinin psikososyodemografik değişkenlere göre değişeme uğrayıp uğramadığı analiz edilmiştir. Bu adımdan elde edilen bulgulara göre okul başarısının yaşam kalitesi ve somatik yakınma düzeyleri üzerindeki ana etkisi ile (p<.05) yaşın ve ailede kronik hastalık bulunmasının yaşam kalitesi puanları üzerinde, doğum sırasının somatizasyon üzerinde, gelir düzeyinin depresyon üzerinde ve son olarak da baba eğitiminin açık kaygı puanları üzerinde astım düzeyiyle birlikte gerçekleştirdikleri ortak etkileri anlamlı bulunmuş (p<.05), söz konusu değişkenler arası anlamlı olduğu görülen başka bir ilişki saptanamamıştır. 
Sonuç olarak, bu araştırmada katılımcıların her bir astım kontrol grubuna eşit olarak dağılamaması ve araştırma örnekleminin sınırlılığına rağmen, ruh sağlığı değişkenlerinden açık kaygı ile IgE arasındaki ilişkinin hastalık şiddeti üzerinde etkili olabileceği yönünde veriler elde edilmiş ve hastalık sürecinde IgE'nin rolü biraz daha aydınlatılmıştır. Tüm bu bulgular değerlendirildiğinde ise bu alandaki literatür çalışmaları kısıtlı olduğundan, gelecek çalışmaların bu alana odaklanması önerilmiştir.

  
Anahtar Kelimeler: astım, çocuk, IgE, bağışıklık sistemi, ruh sağlığı

Abstract:
This study aims to analyse the relationship between mental health problems, defined as depression, anxiety, quality of life and somatization, and the severity of childhood asthma. It also demonstrates the possible mediator effect of the level of IgE, which is accepted as a sign of immune functionality in asthma on that relationship. In the present study, 141 participants between 6 and 12 years old were recruited. The following scales were used to assess mental health conditions of the participants: Child Depression Inventory, Revised Version of Child Manifest Anxiety Scale, Paediatric Asthma Quality of Life Questionnaire and the Somatization Subscale of Child Behaviour Check List. Based on GINA criteria, the severity of asthma was assessed by the specialists and the serum levels of IgE were assessed by using ELISA technique.
The results indicated that the correlation between asthma control and mental health conditions was not significant, therefore the mediator effect analysis was not carried out. The present study then attempted to analyse the possible moderator effect of mental health conditions on the relationship between IgE and the asthma control. However, any significant moderator effects of mental health conditions were not found. Although, not belonging to the core hypothesis of the study, it was taken as the next step to examine whether the relationship between IgE and mental health conditions differentiated in accordance to asthma control level of participants, then conducting further analysis. The results indicated that there was a highly correlated relationship between uncontrolled asthma and manifest anxiety (r=.672, p<.002) and no other significant relationship was found. 
Moreover, the present study also conducted a considerable amount of descriptive analysis related to possible effects of psycho-socio-demographic variables on the relationship between asthma and mental health conditions of participants. The descriptive analysis indicated the following significant results: the main effect of school achievement on the quality of life and the somatic predisposition (p<.05), the joint action of age and the possibility of chronic disease in family on quality of life (p<.05), the joint action of birth order and asthma control on somatic predisposition (p<.05), the joint action of family income and asthma control on depression (p<.05) and the joint action of paternal education level and asthma control on manifest anxiety (p<.05). No other significant relationship was found. 
In conclusion, although the participants of the current study could not be equally placed in to asthma control groups since there was a limited sample in the study, the results suggested that the close correlational relationship between the serum levels of IgE and manifest anxiety would have an effect on asthma control. Furthermore, it is believed that the current study may also shed lights on the role of IgE during asthma process. Since, there has been limited research in literature examining the relationship amongst asthma, mental health and serum levels of IgE that may be associated with immune system in asthma process, it is suggested that further studies should be carried out on this matter.


Key words: asthma, child, IgE, immune system, mental health