Reddedilme duyarlılığı ile travma sonrası stres bozukluğu arasındaki ilişkide bilişsel esnekliğin aracılık rolü
The mediating role of cognitive flexibility in the relationship between rejection sensitivity and post traumatic stress disorder
Yazar: İSMAİL YETİŞİR
Danışman: PROF. DR. AHMET TAMER AKER
İstanbul Bilgi Üniversitesi / Lisansüstü Programlar Enstitüsü / Travma ve Afet Çalışmaları Uygulamalı Ruh Sağlığı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Bilgi işleme = Information processing ; Bilişsel esneklik = Cognitive flexibility ; Lise öğrencileri = High schools students ; Reddedilme duyarlılığı = Rejection sensitivity ; Stres bozuklukları-travmatik = Stress disorders-traumatic ; Ölçekler = Scales ; Öğrenilmiş çaresizlik = Learned helplessness

Özet:
Bu çalışmada reddedilme duyarlılığı ile travma sonrası stres bozukluğu arasındaki ilişkide bilişsel esnekliğin aracılık rolünün incelenmesi amaçlanmaktadır. Çalışma ilişkisel tarama modelinde yürütülmüştür. Çalışmanın örneklemini, İstanbul İli Sarıyer İlçesinde bulunan liselerde eğitim ve öğretimlerine devam eden 12.Sınıf öğrencilerinden uygun örnekleme yöntemi ile seçilen 385 katılımcı oluşturmaktadır. Çalışma verileri internet üzerinde hazırlanan bir anket formu yardımıyla toplanmıştır. Anket formunda, demografik sorular, Reddedilme Duyarlılığı Ölçeği, Travma Sonrası Stres Bozukluğu Kontrol Listesi ve Bilişsel Kontrol ve Esneklik Ölçeği yer almaktadır. Verilerin analizi SPSS v26 yazılımıyla gerçekleştirilmiştir. Çalışma kapsamında geçerlilik analizi, güvenilirlik analizi, normal dağılım analizi, tanımlayıcı istatistiksel analiz, korelasyon analizi, regresyon analizleri, t-testi ve ANOVA analizleri gerçekleştirilmiştir. Analizler sonucunda reddedilme duyarlılığının TSSB üzerinde pozitif, bilişsel esneklik üzerinde ise negatif etkilerinin olduğu tespit edilmiştir. Bunun yanında bilişsel esnekliğin TSSB üzerinde negatif etkisinin olduğu belirlenmiştir. Ayrıca reddedilme duyarlılığı ile TSSB arasındaki ilişkide bilişsel esnekliğin kısmi aracılık rolünün olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Diğer taraftan, reddedilme duyarlılığının düşük gelirli katılımcılarda, TSSB'nin psikolojik tanısı olan katılımcılarda, bilişsel esnekliğin ise erkeklerde anlamlı olarak daha yüksek düzeyde olduğu görülmüştür.
Anahtar Kelimeler: Reddedilme Duyarlılığı, Reddedilme Duyarlılığı Modeli, Travma Sonrası Stres Bozukluğu, Bilişsel Esneklik, Bilişsel-Duygusal İşleme.

Abstract:
In this study, it is aimed to examine the mediating role of cognitive flexibility in the relationship between rejection sensitivity and post-traumatic stress disorder. The study was conducted in relational screening model. The sample of the study consists of 385 participants selected by the convenient sampling method from 12th grade students who continue their education in high schools in Sarıyer district of Istanbul. The study data were collected by a questionnaire prepared on the internet. The questionnaire includes demographic questions, Rejection Sensitivity Scale, Post Traumatic Stress Disorder Checklist, and Cognitive Control and Resilience Scale. Data analysis was performed with SPSS v26 software. Within the scope of the study, validity analysis, reliability analysis, normal distribution analysis, descriptive statistical analysis, correlation analysis, regression analysis, t-test and ANOVA analyzes were performed. As a result of the analysis, it was determined that rejection sensitivity had positive effect on PTSD and negative effect on cognitive flexibility. In addition, it was determined that cognitive flexibility had a negative effect on PTSD. Moreover, it was concluded that cognitive flexibility has a partial mediating role in the relationship between rejection sensitivity and PTSD. On the other hand, it was observed that rejection sensitivity was significantly higher in low-income participants, PTSD was significantly higher in participants with a psychological diagnosis, and cognitive flexibility was significantly higher in men.
Keywords: Rejection Sensitivity, Rejection Sensitivity Model, Post Traumatic Stress Disorder, Cognitive Flexibility, Cognitive-Emotional Processing.