Hanefî ulemânın iktidarla ilişkisi (133-236/750-850)
The relationship between the rulers of the Hanafi and power (133-236/750-850)
Yazar: BİNALİ KOÇOĞLU
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA AĞIRMAN
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi ve Sanatları Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Tarih = History
Dizin: Adalet = Justice ; Hak talebi = Claim ; Hilafet =   ; Ulu`l-emr = Obedience to the rulers

Özet:
Birbirine eklemli olan iktidar ve ulemâ arasındaki münasebetin niteliği, var olan toplumun her alanındaki gelişimi dolayısıyla da refahı ile doğrudan ilgilidir. Zira İslâm toplumunda iktidarın temsilcisi halife, ilmin temsilcileri ise dini bilgiye sahip ulemâdır. Bu çalışma, Abbâsîlerin ilk asrında 133-236/750-850 Ebû Hanîfe ve talebelerinin devlet yöneticileriyle olan ilişkisini konu edinmektedir. Bu bağlamda ilk olarak, iktidar ve ulemâ kavramlarının kapsamı, iktidar-ulemâ arasındaki ilişkinin önemi, iktidar makamının icracısı olan halifenin seçilişi, meşrûiyeti, görevleri, ulemâya bakışı, idaresindeki âlimlerden istifadesi ele alınmıştır.
Akabinde çalışma dönemini kapsayan ulemânın ilmi, siyasî, ekonomik durumları, iktidara yaklaşımları, yöneticilerle münasebetleri, özelde ise Hanefî ulemâsının iktidarla ilişkileri incelenmiştir.
Toplum düzeninin sağlıklı zeminde devamını sağlama noktasında iktidar ve ulemânın birbirlerine muhtaç olduğunu, iki taraftan herbirinin zaman zaman diğerini kontrol etmeye çalıştığını, dinî değerleri önceleyen sultan/halifelerin ulemâya değer verdiklerini, yönetiminin kudretinin peşinde olan sultan/halifelerin ise güçlerine halel getirecek ulemâyı baskı veya kontrol altında tutmaya çalıştığı görülmüştür.    
Anahtar Kelimeler: İktidar, Ulemâ, Halife, Hanefî Mezhebi, Abbâsîler

Abstract:
The qualification of the relationship between the power and the ulama, which are articulated each other, it is directly related to the development of the existing society in all areas and therefore its welfare. Because the representative of the power in the Islamic society is the caliph, the representatives of scholarship are the ulama who have religious knowledge. This work: In the first century of the Abbasids (133-236/750-850) Abu Hanifa and his students, whose names mentioned it deals with the relationship with the state administrators. In this context; firstly, the scope of the concepts of power and ulama, the importance of the relationship between power and ulama, the election of the caliph, who is the executor of the authority, legitimacy, duties, view of the ulama, the use of scholars under his administration is discussed. Subsequently, the knowledge of the ulemâ, covering the working period, their political and economic situations, their approaches to power, relations with managers, in particular the relations of the Hanafi ulama with the power were examined.
At the point of ensuring the continuation of the social order on a healthy ground that power and ulama need each other, each side from time to time trying to control the other, that the sultans/caliphs, who prioritized religious values, sultans/caliphs who want to seize the power of the administration it was seen that tried to keep the ulama under pressure, which would harm their power.
Keywords: Power, Ulemâ, Caliph, Hanafi Sect, Abbâsîds