Cami görevlilerinde etik değerlere yatkınlık, mesleki tutum, mesleki motivasyon ve psikolojik sağlık ilişkisi: İstanbul örneği
Relationship about ethical values, professional attitude, professional motivation and psychological health among mosque officials: Istanbul example
Yazar: LATİF AKÇA
Danışman: PROF. DR. MEHMET ATALAY
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion ; Psikoloji = Psychology

Özet:
Bu çalışmada cami görevlilerinde (İstanbul Örneği) etik değerlere yatkınlığın mesleki tutum, mesleki motivasyon ve psikolojik sağlık ile olan ilişkisi ele alınmıştır. Çalışmanın kavramsal çerçevesi etik değerlere yatkınlık, mesleki tutum, mesleki motivasyon, psikolojik sağlık, yaşam doyumu, sürekli kaygı, cami görevlileri, imam-hatip ve müezzin-kayyımlardan ibarettir. Araştırmanın uygulamalı kısmı nicel ve nitel yöntemlerin kullanıldığı açıklayıcı sıralı karma desene göre yürütülmüştür.
Öncelikle nicel aşamada İstanbul'da görev yapan 863 Diyanet İşleri Başkanlığı (DİB) personeli cami görevlisi (imam-hatip ve müezzin-kayyım) ile Etik Değerlere Yatkınlık Ölçeği, Din Görevliliği Mesleki Tutum Ölçeği, Din Görevliliği Mesleki Motivasyon Ölçeği, Yaşam Doyumu Ölçeği ve Sürekli Kaygı Ölçeğinin kullanıldığı bir anket çalışması yapılarak elde edilen veriler analiz edilmiştir. Katılımcıların yaş, medeni hal, kadro, öğrenim, hafızlık, yaşanılan yer, mesken, yetiştiği çevre ve kıdem değişkenleri açısından etik değerlere yatkınlık, mesleki tutum, mesleki motivasyon ve psikolojik sağlık düzeylerinin istatistiki açıdan anlamlı ölçüde farklılaşıp farklılaşmadığı karşılaştırma türü ilişkisel tarama modeli yoluyla incelenmiş ve ortaya konan hipotezlerin desteklenip desteklenmediği belirlenmiştir. 
Nitel aşamada nicel örneklem içinden oluşturulan 15 kişilik çalışma grubu ile ayrı ayrı görüşmek suretiyle mülakat gerçekleştirilmiştir. Katılımcılara yöneltilen sorularla nicel bulguların derinlemesine yorumlanması amaçlanmıştır. Bu amaca uygun olarak fenomenolojik araştırma deseninin uygulandığı araştırmada elde edilen nitel veriler deşifre edilerek analizleri yapılmıştır. Nicel ve nitel aşamalarda gerektiğinde tablo, şekil ve grafik görselleri kullanılmıştır. 
Çalışma sonucunda araştırmaya katılan cami görevlilerinin genel olarak; etik değerlere yatkınlık düzeylerinin yüksek olup bu değerlere ilişkin olumlu tutum ve davranışlara sahip oldukları, mesleki tutum düzeylerinin yüksek olduğu ve mesleklerine karşı olumlu tutum sergiledikleri, mesleki motivasyonlarının yüksek düzeyde olduğu ve psikolojik sağlıklarının iyi durumda olduğu belirlenmiştir. Katılımcıların etik değerlere yatkınlıklarının mesleki tutum, mesleki motivasyon ve psikolojik sağlık ile pozitif yönde ilişki ve etkileşim içinde olduğu; etik değerlere yatkınlık ile sürekli kaygı arasında ise negatif yönlü ilişki ve etkileşim olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
In this study the relationship between predisposition to ethical values in mosque personnel (Istanbul Example) and professional attitude, professional motivation, and psychological health has been addressed. The conceptual framework of the study consists of predisposition to ethical values, professional attitude, professional motivation, psychological health, life satisfaction, chronic anxiety, mosque personnel, comprising imams and muezzins.
The applied part of the research was conducted according to an explanatory sequential mixed-methods design, utilizing both quantitative and qualitative methods. In the quantitative phase data were collected through a survey conducted with 863 personnel of the Presidency of Religious Affairs serving in Istanbul as mosque personnel (imams and muezzins). The data were analyzed using the Ethical Values Predisposition Scale, Religious Duty Professional Attitude Scale, Religious Duty Professional Motivation Scale, Life Satisfaction Scale, and Chronic Anxiety Scale. The differences in predisposition to ethical values, professional attitude, professional motivation, and psychological health levels of the participants regarding age, marital status, position, education, memorization of the Quran, place of residence, domicile, upbringing environment, and seniority were examined through comparative relational scanning model, and whether the hypotheses were supported or not was determined.
In the qualitative phase, interviews were conducted separately with a study group of 15 individuals formed from the quantitative sample. The aim was to interpret the quantitative findings in depth through the questions posed to the participants. Accordingly, qualitative data obtained in the research, using a phenomenological research design, were decrypted and analyzed. Tables, figures, and graphs were used as necessary in both quantitative and qualitative phases.

As a result of the study, it was determined that the mosque personnel participating in the research generally have high levels of predisposition to ethical values and exhibit positive attitudes and behaviors towards these values, have high levels of professional attitude and demonstrate positive attitudes towards their profession, have high levels of professional motivation, and have good psychological health. It was found that the predisposition to ethical values of the participants is positively related and interacts with professional attitude, professional motivation, and psychological health, while there is a negative relationship and interaction between predisposition to ethical values and chronic anxiety.