Siniden masaya: Türk romanında sofra
From tray to dining table: Dining tables in Turkish novels
Yazar: NİHAN ABİR
Danışman: PROF. DR. RAHİM TARIM
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Yeni Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Kültürel değişim = Cultural change ; Masa = Table ; Roman = Novel ; Türk romanı = Turkish novel ; Yemek kültürü = Food culture

Özet:
Yemek, insanoğlunun yaşamını sürdürebilmesi için en temel ihtiyaçlarından biridir. Hayatın bu gerekliliğinin sosyal hayattaki yansımasını ise birlikte oturulan sofralar oluşturur. Tarih boyunca birçok devlet kuran ve geniş bir coğrafyaya yayılan Türklerin kendilerine has yeme içme alışkanlıkları ve sofra kuralları vardır. Ancak bunlar, yüzyıllar içerisinde, özellikle Osmanlı Devleti'nin Batılılaşma sürecinden sonra büyük ölçüde dönüşür ve değişir. 
Sözlü ve yazılı büyük ve zengin bir birikime sahip olan Türk edebiyatında yazarlar yemeği birçok farklı amaç için kullanmışlardır. Eserlerinde kendi yemek zevklerini ve sofra anılarını aktarmalarının yanı sıra toplumu yönlendirmek, öğretici bir rol üstlenmek, sosyal ve siyasî eleştirileri yemek ve sofra üzerinden, bu mekânda dile getirmek yazarların başvurduğu yöntemler arasındadır. Bu sebeple Türk romanında sofraya bakmak uzun ve ayrıntılı bir çalışmayı zorunlu kılar. 
Siniden Masaya: Türk Romanında Sofra başlıklı bu tez, Türklerin değişen sofra kültürlerinin Türk romanına yansımasını ve eserlerdeki işlevlerini saptamayı amaçlamaktadır. Roman türü, Türk edebiyatına Batılılaşma hareketinden sonra girmiştir. Bu sebeple değişen sofra kültürüyle edebiyata yeni giren bu Batılı türün ilişkisini tespit etmek, sofranın romanların yapısına bir katkısının olup olmadığını saptamak tezin belli başlı amacını oluşturmaktadır. 
Tezin Giriş bölümünde, sofra, yiyeceklerden azade düşünülemeyeceği için eski Türklerden itibaren yeme içme alışkanlıklarına, dinlerin yemek ile ilişkisine, sofra kurallarına ve yemek kitaplarına ana hatlarıyla yer verilmiştir.
I. bölümde Osmanlı Devleti'nin Batılılaşma macerasının sofraya ve sosyal hayata yansıması, I. Dünya Savaşı ve Kurtuluş Savaşı'nın toplumsal ve ekonomik etkileri, Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulmasıyla değişen devlet yapısı ve Atatürk'ün sofrası ele alınmıştır.
II. bölüm tezimizin odak noktası olan sofranın romanlardaki kullanımına, işlevlerinin tespit edilmesine ayrılmıştır. Bu sebeple Tanzimat Dönemi'nden 2013 yılına kadar yüz kırk beş roman incelenmiş, bunların içinden söz konusu ilişkiyi yansıtan en iyi örnekler kullanılmaya gayret gösterilmiştir. Bu bölümde Türk romanında sofranın kırk beş farklı işlevde kullanıldığı tespit edilip metinlerden örnekler ve analizlerle başlıklar açıklanmaya çalışılmıştır. Bu sofralar, kendi içinde romanlarda işlevsel olarak en çok rastlanılandan en aza doğru sıralanmıştır. Başlıkların altındaki örneklerde de en başat olanlar ilk sıralarda verilmiştir. Bu bakımdan sıralamada romanların yayımlanma tarihi değil, örneğin niteliği göz önünde bulundurulmuştur. Aynı romanda birden fazla başlığa dâhil edilebilecek sofralar, hangi özellikleri ağır basıyorsa o kapsamda değerlendirilmiştir. Bunun yanı sıra romanın içindeki farklı sofralar, belirlenen başlıklar için iyi birer örnek oluşturuyorsa aynı esere birden fazla kez yer verilmiştir. Konumuzun kapsamı itibariyle sadece örnekleri desteklemek adına kullandığımız birkaç öykü ve anı dışında diğer edebî türler değerlendirmeye alınmamıştır. 
Anahtar Kelimeler: Türk romanı, sofra, yemek, kültürel değişim, kronotop

Abstract:
Nutrition is one of the fundamental needs of human beings in order to maintain our life. The social reflection of such necessity of life in social life is the dining tables which are jointly attended. The Turks, who have established many states throughout the history and expanded to a vast geography, have their own specific nutrition habits and dining table manners and rules. However, such habits and rules have substantially evolved and changed throughout the centuries, in particular following the westernization process of the Ottoman Empire.
In Turkish literature which contains a huge and rich corpus in both writing and verbal forms, authors have utilized the concept of nutrition for different purposes. Besides expressing their own food pleasures and table memories in their literary works, the methods such as guiding the society, assuming an instructive role and voicing their social and political reviews are also the ones that the authors referred to via nutrition and table. Therefore, examining the table in Turkish literature necessitates a long and detailed study.
This thesis, which is entitled "From Tray to Dining Table: Dining Tables in Turkish Novels", aims to explore the reflection of changing table cultures of the Turks on Turkish novel and to determine the functions of such changing cultures in the works. "Novel" type entered into the Turkish literature after the westernization process. Therefore, the main purpose of this thesis is to investigate the relation between changing table culture and that "western type" which has recently entered into the literature, and to determine if the dining table has contributed to the structure of novels.
As the table cannot be imagined separately from food, issues such as nutrition habits which have been existant since old Turkish people, the relation of religions with nutrition and table rules and cookbooks are outlined in the introduction part of the thesis.
In the first section of the thesis, the following subjects are covered: reflection of the westernization adventure of the Ottoman Empire on the table and social life, the social and economic impacts of the First World War and the Independance War, altered state structure upon the foundation of the Turkish Republic and Ataturk's table.
The second section, which is the focal point of our thesis, is devoted to the usage of tables in novels and determining their functions. For this reason, one hundred and forty five novels have been reviewed since Tanzimat Dönemi (i.e., Reform Era) until 2013. Great effort is made to use the best examples of those novels representing the aforementioned relation. In this section, it is highlighted that in Turkish novels, the table is used in forty five different functions and the headings are tried to be explained through the examples and analysis from the texts. Such tables are ranked among themselves from the most encountered to the less encountered ones. The most dominant ones are given at the forefront of the examples under the headings. In this respect, rather than publication date of the novel, the nature of the example are considered in ranking. The tables that can be included under more than one heading in the same novel are examined in accordance with their dominating features. Furthermore, if the different tables in a novel set good examples for the assigned headings, no harm is seen in using the same novel more than once. Given the scope of our subject, other 
literature types are not taken into consideration except for few stories and memoirs which are used only to support the examples.   
Keywords: Turkish novels, table, food, cultural change, chronotope