Irak'taki Türkçe dersi öğretim programına göre ders kitaplarının (1-3. sınıf) incelenmesi
Examination of textbooks (1st-3rd classes) according to the Turkish teaching program in Iraq
Yazar: İBRAHİM DOĞUKAN DEMİREL
Danışman: PROF. DR. İHSAN KALENDEROĞLU
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ders kitapları = Textbooks ; Dil eğitimi = Language education ; Irak = Iraq ; Kitaplar = Books ; Türkçe = Turkish ; Türkçe dersi = Turkish lesson ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Yabancı dil = Foreign language ; Yabancı dil eğitimi = Foreign language education

Özet:
Bu çalışma, Irak'ta Türkçe dersi öğretim programına göre hazırlanan ortaokul Türkçe ders kitaplarını değerlendirmeyi amaçlamıştır. Ayrıca çalışmada Irak'ta Türkçe öğretim süreçleri tarihsel ve yöntemsel bakımdan ele alınarak değerlendirilmiştir. Nitel verilerin toplanması sırasında tarama modeli kullanılmıştır. Buna göre Irak'ta Türkmen Okullarında icra edilen eğitim ve öğretim faaliyetlerini ortaya koyabilmek adına Irak Eğitim Bakanlığı, Türkmence Eğitimi Genel Müdürlüğü, Türkmeneli Kültür Merkezi, Türkmeneli İşbirliği ve Kültür Vakfı'nın arşiv belgeleri incelenmiştir. Bu bağlamda, Türkçe öğretimi alanında çalışmış öğretmen, okul müdürü ve Türkmence eğitimiyle ilgili kurum başkanları ve sorumlularıyla görüşülmüş ve konu hakkında fikirleri alınmıştır. Çalışmanın evrenini, Türkçe dersi öğretim programı ve buna göre hazırlanan ders kitaplarının (1-3.sınıflar)  incelenmesi oluşturmaktadır. Doküman analizi ve görüşme tekniklerinden yararlanan bu araştırma için geçmişten günümüze, Türkçe öğretimiyle ilgili tüm belgeler taranarak temin edilmiştir. Ayrıca 1920'den günümüze kadar olan süreçte Türkçe öğretimiyle ilgili tüm kaynaklar dönemlere göre tasnif edilerek analiz edilmiştir. Bununla birlikte ses kayıt cihazı veya not alınarak elde edilen veriler ise deşifre edilerek betimsel analize tabi tutulmuştur. Araştırma sonucunda Irak'ta ortaöğretim birinci kademede okutulan Türkçe ders kitaplarının Türkçe dersi öğretim programı kitabında ifade edildiği gibi dört temel dil becerisinin dengeli bir biçimde ele alınmadığı görülmüştür. Zira Türkçe ders kitaplarında birinci derecede okuma becerisine yer verildiği saptanmıştır. Nitekim dinleme becerisine yönelik alıştırmalara hiçbir kitapta yer verilmemiştir. Diğer taraftan kitaplardaki konuşma ve yazma becerilerine okuma becerisi kadar yer verilmediği görülmüştür. Dil bilgisi özel bir öğrenme alanı olmasına rağmen dört temel dil becerisinden fazla dil bilgisi alıştırmalarının yer aldığı gözlemlenmiştir. Dolayısıyla kitaplardaki becerilerin okuma metinleri çerçevesinde şekillendiği görülmüştür. Türkçe Ders Kitabı 1'de 19, Türkçe Ders Kitabı 2'de 22 ve Türkçe Ders Kitabı 3'te 26 adet olmak üzere toplam 67 okuma metnine yer verilmiştir. İnceleme sırasında metin yazarlarının hedef kitlenin sosyal yaşantısı hakkında bilgi sahibi olmadığı görülmüştür. Öte yandan metinlerde kolaydan zora veya kontrollü sorulardan serbest sorulara doğru ilerleyen bir çeşitliliğin olmadığı gözlemlenmiştir. Bu nedenle öğrencinin dil seviyesi ve gelişim düzeyi göz önünde bulundurulmadan metinlerin gelişigüzel yazıldığı tespit edilmiştir. Ayrıca Türkçe Ders Kitabı 3 dışında diğer aşamalar için öğretmen kılavuz kitabının sunulmadığı da görülmüştür. Dolayısıyla kitaplardaki etkinlik ve yönergeler cevapsız kalmıştır. Öğretmen kılavuz kitabı dışında düzenlenebilecek etkinlik alıştırmalara ve faydalanılabilecek yardımcı kaynaklara da yer verilmemiştir.

Abstract:
This study aimed to evaluate the secondary school Turkish textbooks prepared according to the Turkish curriculum in Iraq. In addition, Turkish teaching processes in Iraq were also evaluated in this study in terms of historical and methodological aspects. Scanning model was used during the collection of qualitative data. Accordingly, archival documents of the Iraqi Ministry of Education, General Directorate of Turkmen Education, Turkmeneli Cultural Center, Turkmeneli Cooperation and Culture Foundation were examined in order to reveal the education and training activities carried out in Turkmen Schools in Iraq. In this context, individuals who worked in the field of Turkish teaching including teachers, school principals and heads of institutions related to Turkmen education were interviewed and their opinions on the subject were obtained. The universe of the study consists of examination the Turkish course curriculum and the textbooks (1st-3rd classes) prepared accordingly. For this research, which made use of document analysis and interview techniques, all documents related to Turkish teaching from the past to the present have been scanned and obtained. Furthermore, in the process from 1920 to the present, all resources related to Turkish teaching were analyzed by classifying them according to their periods. Moreover, the data obtained via voice recorder or note-taking were deciphered and subjected to descriptive analysis.As a result, it has been found that the four basic skills were not handled in a balanced way, as stated in the Turkish curriculum textbook of the Turkish course program books taught in the first level of secondary education in Iraq. That is because it has been detected that the Turkish textbooks emphasized primarily on the reading skill. Hence, it has been determined that exercises for listening skills were not included in any textbook. On the other hand, it was also found that speaking and writing skills were not given as much space as reading skills in the textbooks. Although grammar being a special learning area, it has been observed that grammar exercises took place more than the four basic language skills. Consequently, it has been observed that the skills in the textbooks are shaped within the framework of reading texts. A total of 67 reading texts were included in the textbooks including 19 in Turkish Textbook 1, 22 in Turkish Textbook 2, and 26 in Turkish Textbook 3. During the examination, it was found that the text writers did not have background information about the social life of the target audience. On the other hand, it has been observed that there was no correct progressing diversity in the texts from easy to difficult or from controlled questions to free questions. For this reason, it has been determined that the texts were written randomly without considering the language level and the development level of the student. In addition, it was observed that the teacher's guidebook was not presented for the other stages, except for the Turkish Textbook 3. Therefore, the activities and instructions in the books remained unanswered. The activities that can be organized and the auxiliary resources that can be used apart from the teacher's guidebook were also not included.