Tarımda iş sağlığı ve güvenliği uygulamaları; Ankara ili örneği
Occupational health and safety practices in agriculture: The case of Ankara province
Yazar: MURAT AYVAZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MİTHAT DİREK
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu araştırmada Ankara ili, Akyurt, Çubuk, Kahramankazan, Kızılcahamam ve Polatlı ilçelerinde yaşayan ve bu ilçelerde tarımsal faaliyette çalışan 15 yaş ve üstü çiftçilerin temel İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) kültürüne ilişkin farkındalığı ve bilgi düzeyleri ile tutum ve davranışlarının analiz edilmesi amaçlanmış, kırsalda çalışan çiftçilerin algı, tutum ve davranışları belirlenerek sorunlar tespit edilmiş ve bu sorunlara yönelik çözüm önerileri getirilmiştir. Araştırma verileri Ankara ili, Akyurt, Çubuk, Kahramankazan, Kızılcahamam ve Polatlı ilçeleri ve köylerinde faaliyet gösteren bitkisel ve hayvansal üretimde bulunan çiftçilerden oluşmaktadır. Bu çalışmadaki verilerin örnek hacmi 300 olup 2023 yılını kapsamaktadır. Anket yoluyla elde edilen verilerin istatistiksel analizleri yapılmıştır.
Araştırma bulgularına göre araştırmaya katılan çiftçilerin %96'sı erkek %4'ü kadınlardan oluşurken bunların %55'i 30-43 yaş aralığında %32'si ise 44-57 yaş aralığında yer almaktadır. Çalışmaya katılan çiftçilerin ikamet ettikleri yer ile işletmelerinin aynı yer olduğu görülmüştür. Bu katılımcıların eğitim durumları araştırıldığında %41'inin ilkokul, %36'sının ortaokul ve %2'sinin lise mezunu olduğu anlaşılmıştır. Anket katılımcılarının işletme yapılarına bakıldığında %82'si bitkisel, %12'si hayvansal ve %6'sının her iki alanda üretim yaptıkları görülmüştür. Anket çalışmasına katılan çiftçilerin işletmelerinin mülkiyet yapısı açısından durum değerlendirilmiş, işletmelerin %97'sinin anket katılımcılarının kendi mülkiyetinde olduğu %3'ünün ise kiralama durumunda olduğu anlaşılmıştır. Bu işletmelerdeki işlerin kaç aile üyesi ile yürütüldüğü incelenmiş anket katılımcılarından elde edilen veriler doğrultusunda bu işlerin 3-5 kişi ile yürütülme oranının %85 olduğu, 0-2 kişi ile yürütülme oranının %8 olduğu, 6 ve üzerinde kişi ile yürütülme oranının ise %7 olduğu görülmüştür. Bu işletmelerden elde edilen aylık gelir miktarına bakıldığında aylık gelirin 5-10 bin lira seviyesinde olan işletmelerin %54 oranda olduğu, 20-30 bin lira olan işletmelerin ise %14 oranında olduğu görülmüştür. 
Ankete katılan işletme sahiplerinin İSG farkındalığı ölçülmek istendiğinde %92'sinin İSG hakkında bilgisi olmadığı buna karşın %8'inin bilgisi olduğu görülmüştür. Anket katılımcılarına bir iş kazası yaşayıp yaşamadıkları sorulmuş katılımcıların %79'u bir iş kazası yaşadığını %21'i ise bir iş kazası yaşamadığını belirtmiştir. Çalışmaya katılan çiftçilerin iş yürütümünün önemli bir parçası olan Kişisel Koruyucu Donanım (KKD) kullanımında yeterli hassasiyeti göstermedikleri ve iş ekipmanı kavramına yönelik yeterli düzeyde farkındalığa sahip olmadıkları anlaşılmıştır. Olacaktı ama olmadı anlamında kullanılan Ramak Kala Olay'ın yaşanma durumu ölçülmek istenmiş katılımcıların %96'sının ramak kala olay yaşadığı anlaşılmıştır. Katılımcılara İSG kurallarını içeren bir eğitim alıp almadıkları sorulmuş %98 oranında eğitim alınmadığı anlaşılmıştır. Katılımcıların iş yürütümünden kaynaklı riskleri ne kadar fark edebildikleri ölçülmek istendiğinde katılımcılar fiziksel risk etmenlerini yüksek seviyede risk olarak değerlendirmiştir. Katılımcıların sorun alanları bazında risk düzeylerini hangi konular üzerinden algıladığı ölçülmek istenmiş %59,3 oranıyla iş yürütüm şartları başlığını öne çıkarmışlardır. Tarımda çalışanlar, sigortalılık yönüyle kendi namı hesabına çalışan statüsünde olduğundan 6331 sayılı kanuna göre belirlenmiş birtakım yasal zorunluluklardan muaf kalmışlardır. Tarımda kendi namı hesabına çalışan bireylerin İSG kapsamında belirli ölçülerle kayıt altına alınması, izlenmesi ve değerlendirmeye tabi tutulması gerekmektedir. Çalışma hayatının yürütücüsü ilgili bakanlık/bakanlıklar, üniversiteler, STK'ların bu hususta gerek yasal düzenlemeler yapması gerekse sosyal sorumluluk projelerinin sayısını artırmaları, birtakım kamu spotu türünden yayınlarla çiftçiye ulaşılması, Tarım ve Orman Bakanlığı'nın yayım faaliyetlerinde iş sağlığı ve güvenliği uygulamalarına daha fazla yer vermesi tarım çalışanında İSG farkındalığına destek sağlayacaktır.

Abstract:
In this research, it was aimed to analyze the awareness, knowledge levels, attitudes and behaviours of farmers aged 15 and over living in Ankara province, Akyurt, Çubuk, Kahramankazan, Kızılcahamam and Polatlı districts and working in agricultural activities in these districts, regarding basic occupational health and safety (OHS) culture. By determining the perceptions, attitudes and behaviours of working individuals, problems were identified and solutions were proposed for these problems. The research data consists of farmers engaged in plant and animal production operating in Ankara province, Akyurt, Çubuk, Kahramankazan, Kızılcahamam and Polatlı districts and villages. The sample size is 300 and the data obtained through the survey covers the year 2023.
According to the research findings, 96% of the farmers participating in the research are men and 4% are women, 55% of them are between the ages of 30-43 and 32% are between the ages of 44-57. It was observed that the farmers participating in the study resided in the same place as their businesses. When the educational status of these participants is measured, it is understood that 41% are primary school graduates, 36% are secondary school graduates and 2% are high school graduates. When the business structures of the survey participants are examined, it is seen that 82% of them produce vegetables, 12% in animals and 6% in both fields. The situation was evaluated in terms of ownership structure of the businesses of the farmers who participated in the survey, and it was understood that 97% of the businesses were owned by the survey participants and 3% were rented. In line with the data obtained from the survey participants who wanted to measure how many family members the jobs in these businesses are carried out, it is found that the rate of running these jobs with 3-5 people is 85%, the rate of running these jobs with 0-2 people is 8%, and the rate of running these jobs with 6 or more people is 7%. It has been observed that when we look at the amount of monthly income obtained from these businesses, it is seen that the rate of businesses with a monthly income of 5-10 thousand liras is 54%, while the rate of businesses with a monthly income of 20-30 thousand liras is 14%.
When the OHS awareness of the business owners participating in the survey was measured, it was seen that 92% did not have any knowledge about OHS, whereas 8% did. Survey participants were asked whether they had experienced a work accident or not. 79% of the participants stated that they had had a work accident, and 21% stated that they had not experienced a work accident. It was understood that the farmers participating in the study did not show sufficient sensitivity in the use of Personal Protective Equipment (PPE), which is an important part of business conduct, and did not have sufficient awareness of the concept of work equipment. It was aimed at measuring the occurrence of the Near Miss Incident, which means it was supposed to happen, but it did not happen, and it was understood that 96% of the participants experienced a near miss incident. In order to understand the OHS rules in a holistic manner, the participants were asked whether they had received training, and it was understood that 98% of them had not received training. When it was desired to measure how much the participants were able to recognize the risks arising from business conduct, the participants evaluated physical risk factors as a high level of risk. It was aimed at measuring the subjects on which the participants perceived their risk levels on the basis of problem areas, and they highlighted the title of business conduct conditions with a rate of 59.3%. Since those working in agriculture have the status of self-employed workers in terms of insurance, they are exempt from certain legal obligations determined according to Law No. 6331. Individuals working on their own account in agriculture must be registered, monitored and evaluated according to certain criteria within the scope of OHS. The relevant ministry(s), universities, and NGOs, which are responsible for working life, should make legal regulations in this regard and increase the number of social responsibility projects, reach farmers with some public service announcements, and include more occupational health and safety practices in the publication activities of the Ministry of Agriculture and Forestry. It will support OHS awareness among agricultural workers.