Erişkin dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğunda yeme tutumları ile bilişsel esnekliğin ilişkisi
Relationship between eating attitudes and cognitive flexibility in adult attention deficiency hyperactivity disorder
Yazar: SEMİR SAKARYA
Danışman: DOÇ. DR. MURAT ERKIRAN ; UZMAN KUMRU ŞENYAŞAR METERELLİYOZ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Has. Eğt. ve Arş. Hastanesi / Ruh ve Sinir Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Beslenme = Nutrition ; Beslenme bozuklukları = Nutrition disorders ; Beslenme incelemeleri = Nutrition surveys ; Beslenme ve yeme bozuklukları = Feeding and eating disorders ; Biliş = Cognition ; Hiperaktiviteli dikkat eksikliği bozukluğu = Attention deficit disorder with hyperactivity

Özet:
Amaç: Bu araştırmanın amacı, Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) olan bireylerde yeme tutumları ile bilişsel esnekliği incelemek ve yeme tutumunda bozulma saptananlarda bilişsel esnekliğin aracı rolünü değerlendirmektir.
Gereç ve Yöntem: Araştırmaya ayaktan takip edilen DEHB tanılı 41 birey ve DEHB grubuyla yaş, eğitim yılı ve cinsiyet açısından eşleştirilmiş 40 sağlıklı kontrol olmak üzere toplam 81 katılımcı dahil edilmiştir. Tüm katılımcılara sosyodemografik veri formu; DEHB belirtilerini değerlendirmek için Erişkin Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Ölçeği (TURGAY) ve Erişkin Dikkat Eksikliği Kendi Bildirim Ölçeği (ASRS); yeme tutumlarını değerlendirmek için Yeme Tutumu Testi (YTT), Hollanda Yeme Davranışı Anketi (DEBQ) ve Gece Yeme Anketi (GYA); bilişsel esnekliği değerlendirmek için Wisconsin Kart Eşleme Testi (WKET), İz Sürme Testi (İST) ve Stroop Testi uygulanmıştır.
Bulgular: DEHB tanılı bireylerde YTT (p<0,001), GYA (p<0,001) ve DEBQ (p=0,035) puan ortalamaları sağlıklı kontrollere göre anlamlı olarak yüksek bulunmuş olup DEHB alt tipleri arasında yeme tutumu ile ilgili ölçek puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulunmamıştır (p>0,05).DEHB grubu ile sağlıklı kontroller arasında yapılan karşılaştırmada Stroop Testi ikinci (p=0,023), üçüncü (p<0,001) dördüncü (p=0,001) ve beşinci (p=0,01) bölümü tamamlama süre ortalamaları; İST A (p=0,047), İST B (p<0,001), İST B-A (p<0,001) süre ve İST B hata-düzeltme (p=0,003) sayı ortalamaları; WKET kurulumu sürdürmede başarısızlık skor ortalamaları (p=0,049) arasında anlamlı farklılık saptanmıştır. Hem DEHB hem sağlıklı kontrol grubunda DEBQ puanları ile TURGAY ve ASRS puanları arasında anlamlı derecede pozitif ilişki olduğu (p<0,05); YTT puanları ile İST B-A süreleri arasında anlamlı derecede pozitif ilişki olduğu (p<0,05) değerlendirilmiştir. Hiyerarşik regresyon analizine dahil edilen verilerin değerlendirilmesi sonucu; DEHB grubunda, İST B-A sürelerinin eklenmesiyle DEHB ile ilişkili ölçek puanlarının yeme tutumları ile ilgili ölçek puanlarını açıklayıcı etkisinin arttığı (p<0,05); kontrol grubunda ise İST B hata-düzeltme skorlarının eklenmesiyle DEHB ile ilişkili ölçek puanlarının yeme tutumları ile ilgili ölçek puanlarını açıklayıcı etkisinin anlamlı derecede azaldığı (p<0,01) tespit edilmiştir.
Sonuç: Araştırmamızın sonuçları, DEHB'li bireylerde yeme tutumları ile ilgili sorun oranında artış olduğunu göstermektedir.  DEHB'li bireylerde ve bozulmuş yeme tutumu olanlarda bilişsel esneklik defisitinin tespit edilmiş olması ve DEHB'li bireylerde yeme tutumları ile ilgili sorunların yordanmasında bilişsel esnekliğin etkili olduğu yönündeki bulgularımız göz önünde bulundurulduğunda, DEHB'ye eşlik eden yeme sorunları varlığında bilişsel esnekliğin geliştirilmesine yönelik terapötik müdahalelerin sağaltıma katkıda bulunacağı düşünülebilir.

Abstract:
Aim: The aim of this study is to investigate eating attitudes and cognitive flexibility in individuals with Attention Deficit Hyperactivity Disorder) (ADHD) and to evaluate the mediating role of cognitive flexibility in those with impaired eating attitude.
Method: A total of 81 participants, 41 outpatients with ADHD and 40 healthy controls matched with ADHD group in terms of age, educational year and gender, were included in the study. Sociodemographic data form; Adult Attention Deficit Hyperactivity Scale (TURGAY) and Adult Attention Deficit Self-Reporting Scale (ASRS) to assess ADHD symptoms; Eating Attitude Test (EAT), Dutch Eating Behavior Questionnaire (DEBQ) and Night Eating Questionnaire (NEQ) to evaluate eating attitudes; Wisconsin Card Sorting Test (WCST), Trail Making Test (TMT) and Stroop Test to assess cognitive flexibility were applied to all participants.
Results: The mean scores of EAT (p <0.001), NEQ (p <0.001) and DEBQ (p = 0.035) were found to be significantly higher in individuals with ADHD compared to healthy controls and there was no significant difference between ADHD subtypes in terms of mean scores of eating attitude scales (p> 0.05). In the comparison between the ADHD group and healthy controls; a significant difference was found between the mean time to completion scores of the second (p = 0.023), third (p <0.001) fourth (p = 0.001) and fifth (p = 0.01) parts of the Stroop test; the mean time to completion scores of TMT A (p = 0.047), TMT B (p <0.001), TMT B-A (p <0.001); the mean scores of TMT B error-correction number (p = 0.003) and the mean WCST failure to maintain set scores (p = 0.049). In both ADHD group and healthy controls; a significantly positive correlation was found between DEBQ scores and TURGAY scores (p<0,05), between DEBQ scores and ASRS scores (p <0.05) and between EAT scores and TMT (B-A) scores (p <0.05). As a result of the hierarchical regression analysis to evaluate the effect of cognitive flexibility on the relationship between ADHD and eating attitudes; it was found that, the effect of scale scores related to ADHD on eating attitudes was significantly increased by adding TMT B-A scores (p<0,05) in the ADHD group and the effect of scale scores related to ADHD on eating attitudes was significantly decreased by adding TMT B error-correction scores (p <0.01) in the healthy control group.
Conclusion: The results of our study show that there is an increase in the rate of problems related to eating attitudes in individuals with ADHD. Considering  that cognitive flexibility deficit was found in both ADHD and individuals with impaired eating attitudes and our findings suggesting that cognitive flexibility is effective in predicting problems related to eating attitudes in individuals with ADHD; in the presence of eating problems accompanying ADHD, therapeutic interventions to improve cognitive flexibility may be thought to contribute to the treatment.