Multipl skleroz'lu hastalarda ağrı, yorgunluk, duygu durum, yaşam ve uyku kalitesinin mizaç karakter profili ve hastalığın klinik özellikleriyle ilişkisi
The relationship of pain, fatigue, mood, quality of life and sleep with temperamental character profile and clinical features of the disease in patients with multiple sclerosis
Yazar: PINAR ÖZTÜRK
Danışman: YRD. DOÇ. DR. GÖNÜL VURAL
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Nöroloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2016
Konu: Nöroloji = Neurology

Özet:
AMAÇ: Bu çalışma, Multipl Skleroz (MS) hastalarında göz ardı edilen fakat hastanın yaşam kalitesinde önemli yere sahip olan ağrı, uyku kalitesi, yorgunluk ve duygu durum bozukluğunun klinik özellikler ve mizaç karakter profili ile ilişkisini araştırmak üzere tasarlanmıştır. 

MATERYAL VE METOD: Çalışmaya kesin MS teşhisi konmuş ve takibimize alınmış 50 hasta ile hasta grubuyla yaş ve cinsiyet bakımından uyumlu 50 sağlıklı gönüllü dahil edildi. Tüm hastaların (Genişletilmiş Özürlülük Durum Ölçeği) EDSS skorları belirlendi. Muayenede spastisitesi olanlara Modifiye Ashworth Spastisite Skalası (MASS) uygulandı. Hastaların fonksiyonel kapasiteleri, Fonksiyonel Bağımsızlık Ölçeği ile değerlendirildi. Ağrı lokalizasyonunu, tipini, şiddetini belirlemek için Vizüel Ağrı Skalası (VAS) ve McGill Ağrı Skalası kullanıldı. Berg Denge Testi (BDT) ile denge performansları değerlendirildi. Hem hasta hem sağlıklı gönüllülere Pittsburg Uyku Kalitesi İndeksi (PUKİ), Epworth Uyku Skalası (EUS), SF-36 yaşam kalitesi ölçeği, Beck Depresyon Ölçeği (BDÖ), Mizaç Karakter Envanteri ve Yorgunluk Etki Ölçeği (YEÖ) uygulandı. Gruplar arası karşılaştırma yapıldı.

BULGULAR: Araştırma kapsamında incelenen MS hastaları ile kontrol grubunda yer alan sağlıklı bireyler arasında SF36 fiziksel fonksiyon, fiziksel rol güçlüğü, ağrı, genel sağlık, vitalite, sosyal işlevsellik, emosyonel rol güçlüğü, mental sağlık faktör skorları ile fiziksel sağlık ana faktör skoru, BDÖ skoru, depresyon düzeyi, YEÖ skoru, PUKİ ve uyku kalitesi durumu açısından istatistiksel olarak anlamlı fark tespit edildi (p<0,05). MS hastalarının SF36 fiziksel fonksiyon, fiziksel rol güçlüğü, ağrı, genel sağlık, vitalite, sosyal işlevsellik, emosyonel rol güçlüğü, mental sağlık faktör skorları ile fiziksel sağlık ana faktör skoru kontrol grubunda yer alan sağlıklı bireylerden anlamlı olarak düşük iken BDÖ, YEÖ ve PUKİ skorları anlamlı olarak yüksekti. Ayrıca MS hastaları içinde şiddetli depresyonu ve uyku kalitesi kötü olanların yüzdesi kontrol grubunda yer alan sağlıklı bireylerden anlamlı olarak yüksekti. MS hastalarının PUKİ skoru ile SF36-Fiziksel sağlık ve SF36-Mental sağlık skorları arasında negatif yönde ve orta düzeyde; MS hastalarının PUKİ skoru ile BDÖ ve YEÖ skorları arasında pozitif yönde ve güçlü düzeyde istatistiksel olarak anlamlı ilişki bulundu (p<0,05). MS hastalarının VAS skoru ile SF36-Fiziksel sağlık skoru arasında negatif yönde ve orta düzeyde istatistiksel olarak anlamlı ilişki tespit edildi (p<0,05).

SONUÇ: Çalışmamız, hastalığın EDSS skorlarının henüz düşük özürlülüğe işaret ettiği dönemde bile hastaların uyku kalitelerinin, sosyal işlevselliklerinin, yaşam kalitelerinin bozulduğunu, daha depresif olduklarını ve çok sık olarak yorgunluk ve ağrıdan muzdarip olduklarını ortaya koymuştur. Bu itibarla EDSS skorlarına yansımayan ve sıklıkla göz ardı edilen ancak hastaları fonksiyonel olarak kısıtlayan, onları daha disabl hale getiren yorgunluk, ağrı, depresyon, sosyal işlevsellik ve kognitif kayıplar dikkatlice sorgulanmalı, pratik test bataryaları kullanılarak objektif olarak değerlendirilmeli ve tedavi planına dahil edilmelidir.

Abstract:
OBJECTIVES: This study was designed to investigate the relationship between temperament character profiles with clinical features, and pain, quality of sleep, fatigue and mood disorders which are important for the quality of life in Multiple Sclerosis (MS) patients although they are ignored.

MATERIAL AND METODS: Our study included 50 patients who have a certain diagnosis of MS with the follow-up period and 50 healthy controls evenly matched for age and sex. Expanded Disability Status Scale (EDSS) scores for all patients were identified. Modified Ashworth Spasticite Scale (MASS) were performed for the patient who had spasticity in the physical examination. Functional capasities of the patients were assessed with the Functional Independence Scale. Visuel Pain Scale (VAS) and McGill Pain Scale were used for the localization, type and severity of pain. Balance performances were evaluated by using Berg Balance Test (BBT). Pittsburg Sleep Quality Index (PSQI), Epworth Sleep Scale (ESS), SF-36 Quality of Life Scale, Beck Depression Scale (BDS), Temperament Character Inventory and Fatigue Impact Scale (FIS) were performed for both MS patients and healthy controls. Groups were compared.

RESULTS: Statistically significant differences were found between the MS patients enrolled in the study and the healthy controls in terms of SF36 physical function, physical role difficulty, general health status, vitality, social functioning, emotional role difficulty, mental health factor scores and physical health main factor scores, BDS, severity/level of depression, FIS scores, PSQI ve status of sleep quality (p<0.05). In MS patient group, SF36 physical function, physical role difficulty, pain, general health status, vitality, social functioning, emotional role difficulty, mental health factor scores and physical health main factor scores were significantly lower in comparison to healty subject of control group, whereas BDS, FIS and PSQI scores were significantly higher than healthy controls. Also, percentage of subjects with severe depression and bad sleep quality was significantly higher in MS patients than healthy ones. In MS patients, there was a statistically significant relationships between PQSI score and SF 36 physical health, with SF 36 mental health score, at the moderate level and associated negatively. In the same group, the positive relationship between PQSI scores and BDS with FIS was statistically significant at the strong level (p<0.05). In MS patients, the relationship between VAS scores and SF 36- pyhsical health score was found moderately significant and associated negatively (p<0.05).

CONCLUSION: The present study suggests that patients' sleep qualities, socical functionings and quality of lives may disturb, they may have a more severe depression and suffer from fatigue and pain too often, even when the EDSS scores represent low disability. In this respect, fatigue, pain, depression, social functioning and cognitive loss which do not reflect the EDSS scores and frequently are ignored, but restrict the patients functionally and make them more disable should be questionared carefully, evaluate objectively by using practical test batteries and be included in therapy plan.