Makarnalık buğday çeşitlerinde farklı dönemlerde uygulanan üst gübre formlarının verim ve kaliteye etkisi
The effect of top fertilizer forms applied at different periods on production and quality of durum wheat varieties
Yazar: UĞUR BİLGE
Danışman: PROF. DR. KERİM MESUT ÇİMRİN
Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Gübreleme = Fertilization ; Kalite = Quality ; Makarnalık buğday = Durum wheat ; Nitrojen = Nitrogen ; Verim = Yield

Özet:
Bu araştırma, 2019-2021 yılları arasında GAP Uluslararası Tarımsal Araştırma ve Eğitim Merkezi Müdürlüğü (GAPUATEM) deneme alanlarında bazı makarnalık buğday çeşitlerinin üst gübrelenmesinde kullanılan azotlu gübre formları ile uygulama zamanlarının verim ve kalite parametreleri üzerine etkisinin belirlenmesi amacı ile yürütülmüştür. Çalışma, Burgos, Eyyubi ve Hasanbey makarnalık buğday çeşitlerinde üç azotlu gübre formu ( üre (%46 N), amonyum sülfat (%21 N) ve kalsiyum amonyum nitrat (%26 N) ) kullanılarak altı farklı uygulama zamanının etkisi tesadüf bloklarında bölünen bölünmüş parseller deneme desenine göre üç tekrarlamalı olarak yürütülmüştür.
Çalışma sonucunda; buğday çeşitlerinin tane verimine etkisi denemenin birinci yılında önemli, ikinci yılında ise önemsiz bulunmuştur. Gübre çeşitlerinin her iki üretim sezonunda incelenen özelliklere etkisi önemsiz olmasına rağmen tane verimi ve kalite açısından üre gübresinin diğer gübre formlarına göre etkisinin daha iyi olduğu belirlenmiştir.
Uygulama zamanlarının protein oranı ve yaş gluten miktarına etkisi birinci yılda önemli olurken, ikinci yılında ise incelenen özelliklere etkisi önemsiz olmuştur. Sonuç olarak, tane verimi ve kalite açısından iklimsel şartlar dikkate alındığında Ocak-Mart ayları arasında yağışın yeterli olduğu durumlarda dördüncü uygulama zamanında yavaş salınımlı gübreler (Üre %46) kullanılması, aynı dönemler için yağış miktarının yetersiz olduğu durumlarda ise üçüncü uygulama zamanında hızlı etkili gübrelerin (amonyum nitrat) tercih edilmesi önerilebilir.

Abstract:
This research was conducted between 2019-2021 in the experimental areas of Gap International Agricultural Research and Training Center (GAPUATEM) in order to determine the effect of nitrogen fertilizer forms and application times used in the top fertilization of some durum wheat varieties on yield and some quality parameters. In the study, the effect of six different application times using three nitrogen fertilizer forms (urea (46% N), ammonium sulfate (21% N) and calcium ammonium nitrate (26% N)) in Burgos, Eyyubi and Hasanbey durum wheat cultivars were treated according to the split split plots in randomized complete block design.
As a result of the study; The effect of wheat varieties on grain yield was found to be important in the first year of the experiment and insignificant in the second year. Although the effect of fertilizer varieties on the characteristics examined in both production seasons is insignificant, it has been observed that the effect of urea fertilizer is better than other fertilizer forms in terms of grain yield and quality.
While the effect of application times on protein ratio and wet gluten amount was significant in the first year, the effect on the other investigated properties was insignificant in the second year. As a result, when considering the climate conditions, in cases where precipitation is sufficient between January and March at the fourth application period, it can be recommended to use slow-release fertilizers (Urea 46%). If the amount of precipitation is insufficient in the same periods, it may be recommended to prefer fast-acting fertilizers (ammonium nitrate) at the third application time.