Azelaik asit'in kuraklık ve tuz stresi altındaki soya (Glycine max L.) yapraklarında, aot düzenlemesi, savunma cevapları ve hücre duvarı direnç mekanizması üzerine etkilerinin incelenmesi
Investigation of the effects of azaleic acid on aos regulation, defence responses and cell wall resistance mechanisms under drought and salt stress in soybean (Glycine max L.) leaves
Yazar: HATİCE ÇETİNKAYA
Danışman: PROF. DR. BURCU SEÇKİN DİNLER
Sinop Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Biyoloji = Biology
Dizin: Abiyotik stres = Abiotic stress

Özet:
Azelaik asit (AzA), dokuz karbonlu bir dikarboksilik asittir ve sistemik kazanılmış dirençte (SAR) etkili olan bir sinyal molekülüdür. AzA'in stres koşulları altında farklı dokulara taşınabilen hareketli bir molekül olmasından dolayı; bitkinin farklı dokularında stresin olumsuz etkisinin azaltılmasında önemli bir rol oynadığı düşünülmektedir. Bu çalışma; Soya (Glycine max L.) bitkisi yapraklarında tuz ve kuraklık stresi üzerine AzA etkisini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Soya tohumları 23 oC ± 1oC de 3-5 iklim odasında toprak kültüründe 16 saat aydınlık / 8 saat karanlık fotoperiyotta 500μmol m2s1 ışık altında % 60 nem oranına sahip ortamda yetiştirilmiştir. Kuraklık stresi oluşturmak amacıyla % 15 PEG (Polietilen glikol 6000 MA), tuz stresi oluşturmak amacıyla NaCl (250 mM) kullanılmış ve eş zamanlı iki farklı konsantrasyonda AzA (12, 24 ppm) Houglound besin çözeltisi içinde çözülerek 10 gün boyunca toprağa uygulanmıştır. 5. ve 10. günlerinde  hasat işlemi yapılmıştır. Hasat edilen örneklerden kök ve gövdeye ait yaş ve kuru ağırlık, uzunluk ve bağıl su içeriği, klorofil miktarı belirlenmiştir. Ayrıca AOT (MDA, Prolin, H2O2, O2, OH savurma kapasitesi), antioksidan enzim (SOD, POX, APX, GR, GST, DHAR, MDHAR, KAT) bunlarla birlikte, hücre duvarı enzimleri ve bileşenleri (PAL, PME, Lignin) ile hücre duvarı genleri (XTH, EXP, WAK4) analizleri yapılmıştır. Sonuç olarak, AzA uygulamasının tuz ve kuraklık stresi altında soya bitkisinde fizyolojik (klorofil, yaprak alanı) biyokimyasal (indirgenmiş MDA ve aktif oksijen türleri), moleküler parametrelerde iyileşmeye neden olduğu bulunmuştur. AzA, soya bitkisinde strese karşı bazı enzim aktiviteleri (SOD, APX, POX, GR, PME)  üzerinde uyarıcı rol oynarken, hücre  duvarı enzimi (PAL) ve prolin miktarı  üzerinde artışa neden olmadan antioksidan görevi üstlenerek koruyuculuk sağlamıştır. Ayrıca AzA uygulaması kuraklık ve tuz stresi altında hücre duvarı genleri (GmXTH3, GmEXPA2, GmWAKS4) üzerinde uyarıcı etki yaparak koruma sağlamıştır.

Abstract:
Azelaic acid (AzA) is a nine-carbon dicarboxylic acid and a signaling molecule effective in systemic acquired resistance (SAR). Since AzA is a mobile molecule that can be transported to different tissues under stress conditions; it is thought to play an important role in reducing the negative effects of stress on different tissues of the plant. This work; it was carried out to determine the effect of AzA on salt and drought stress in soybean (Glycine max L.) plant leaves. Soybean seeds were grown in soil culture in 3-5 climate chambers at 23 oC ± 1 oC, in a photoperiod of 16 hours light / 8 hours dark, under 500 μmol m2s1 light, in an environment with 60 % humidity. 15 % PEG (Polyethylene glycol 6000 MA) was used to create drought stress, NaCl (250 mM) was used to create salt stress, and two different concentrations of AzA (12, 24 ppm) were dissolved in Houglound and applied to the soil for 10 days. Harvesting was done on the 5th and 10th days. Fresh and dry weight, length, relative water content and chlorophyll amount of roots and stems were determined from the harvested samples. In addition, AOT (MDA, Proline, H2O2, O2, OH scavenging capacity), antioxidant enzyme (SOD, POX, APX, GR, GST, DHAR, MDHAR, KAT), as well as cell wall enzymes and components (PAL, PME, Lignin). Cell wall genes (XTH, EXP, WAK4) analyzes were carried out. As a result, AzA application caused improvements in physiological (chlorophyll, leaf area), biochemical (reducing MDA and ROS content), and molecular parameters in soybean plants under salt and drought stress.  While AzA plays inducer  role on enzyme acitivities ( SOD, APX, POX, GR, PME), it can  also serve as an antioxidan without causing an increase in  the cell wall related enzyme (PAL) and proline content. Beside this,  it can be said that the AzA application under salt and drought stress provides stimulant  effect on cell wall related gene expressions (GmXTH3, GmEXPA2, GmWAKS4).