Türkiye'de İslami vakıf dergiciliğinde bir dönüşüm hareketi: Yeni zemin, bilgi ve hikmet dergileri örneği
A transformation movement in Islamic foundation journailsm in Turkey: The case of yeni zemin, bilgi and hikmet
Yazar: ARZU KALKAN
Danışman: DOÇ. DR. ÇAĞLA KUBİLAY KAMİLOĞLU
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Gazetecilik Ana Bilim Dalı / Gazetecilik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: İletişim Bilimleri = Communication Sciences

Özet:
Bu tezin konusu Türkiye'deki İslami vakıf dergiciliğidir. Çalışma, Türkiye'de İslamcılığın "meşruiyet"ini kazanma sürecinde, İslami dergilerin yeni bir kimlik oluşturma rolüne odaklanmaktadır. Bu tezin amacı, tarihsel ve toplumsal bağlam gözetilerek İslami dergicilik alanındaki dönüşümlerin izini sürmektir. Bu çalışmanın temel sorunsalı, söz konusu dergilerin "yeni bir İslami söylem" inşa ettiği iddiasından hareketle, günümüz siyasasını nasıl etkilediği üzerinedir. Akademik literatürde İslami vakıf dergileri üzerine çalışmalar sınırlıdır. Bu nedenle çalışmada hedeflenen amaç doğrultusunda, içeriğin sistemli taranması, kategorileştirilmesi ve kategorilerin detaylı analizleri çalışmanın akademik alandaki katkısını ortaya çıkarmaktadır. Ayrıca İslamcılığın tarihsel bir dönemine ışık tutması açısından önem taşımaktadır.
Klasik niteliksel tasarıma göre planlanan bu çalışmanın örneklemi Türkiye'de yayınlanan İslami vakıf dergilerinden; Yeni Zemin ile Bilgi ve Hikmet'tir. Bu dergilerin seçilmesinin nedeni, karşı hegemonik bir söylem inşa etme yöneliminde yayın ürettiği iddiasını en açık şekilde sunduklarının düşünülmesidir. Dergilerin 1993-1995 yıllarında yayınlanan tüm sayılarına ulaşılmıştır. Veri toplama tekniği olarak karşılaştırmalı biçim ve tema analizi yapılmış olup çeşitli çıkarımlarda bulunulmuştur. İslamcılığın değişen söylem diline vakıf dergilerinin katkı sunduğu iddiasından yola çıkarak, İslamcıların totaliter bir iktidar tahayyülünden, çoğulcu bir projeye geçişinin nasıl şekillendiği tartışılmıştır. Modernizmle yüzleşen ve İslam'ın temel öğretilerini farklı bir perspektiften sorgulayan İslamcıların, değişen ve dönüşen "yeni yüzü" sorgulanmaktadır. Kültürün taşıyıcıları rolüyle harekete geçen İslamcı aydınlar "ümmet" olarak barışçıl şartlarda bir arada yaşamanın mümkün projesi "Medine Vesikası"nı temel alarak çoğulcu bir görünürlük kazanmaya çalışmıştır. 1990 sonrası İslamcı hareketler "geç kalmış bir hesaplaşmayla" temelde modernizm, Kemalizm, laiklik, askeri vesayet, anayasa gibi ana konuları yeniden sorgulayarak, "kültürel kodlar" üretmiş ve yeni bir söylem dili oluşturma gayretinde olmuştur.

Abstract:
This thesis delves into Islamic foundation periodicals in Turkey focusing on their role in shaping a new identity as Islamism gains "legitimacy" in the country. The thesis aims to trace the transformations in the field of Islamic periodicals, considering historical and social contexts. The main issue addressed in this study is how these magazines, claimed to build a "new Islamic discourse," influence contemporary politics. Given the limited academic literature on Islamic Foundation periodicals, this thesis systematically scans and categorizes content, providing detailed analysis that highlight their academic contributions in line with the objectives of the study. The study also holds significance in shedding light on a historical period of Islamism.
This study follows a classical qualitative design and samples Islamic foundation periodicals published in Turkey: namely, Yeni Zemin and Bilgi ve Hikmet. The reason underlying the selection of these magazines is that they are believed to present the clearest claims of producing publications aimed at constructing a counter-hegemonic discourse. All issues published in 1993-1995 have been analysed using comparative form and theme analysis to collect data and allow for insightful inferences. The study explores how foundation periodicals contribute to the evolving discourse of Islamism, particularly the shift from a totalitarian conception of power to a pluralistic project. It examines the "new face" of Islamists, who confront modernity and reassess the fundamental teachings of Islam from an alternative perspective. Islamist intellectuals, acting as carriers of culture, have sought to achieve pluralistic visibility based on the "Constitution of Medina," a project for peaceful coexistence as an "ummah." Post-1990s Islamist movements have re-examined fundamental issues such as modernism, Kemalism, secularism, military tutelage, and the constitution, creating "cultural codes" and striving to forge a new discourse.