Hipnoza yönelik tutum ve inanç ölçeğinin(VSABTH-C) türkçeye uyarlaması ve geçerlilik-güvenirlik çalışması
Turkish adaptation of the attitudes and beliefs towards hypnosis scale (VSABTH-C) and validity-reliability study
Yazar: ALİ KOÇAK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SUAT SİNCAN
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Alternatif ölçme ve değerlendirme teknikleri = Alternative assessment and evaluation tecniques ; Görüşme-psikolojik = Interview-psycholological ; Klinik psikoloji = Clinical psychology ; Nöropsikolojik testler = Neuropsychological tests ; Psikolojik ölçekler = Psychological scales ; Sosyal psikoloji = Psychology-social ; Tutum ölçekleri = Attitude scales

Özet:
Amaç: Hipnoz konusunda yapılan araştırmalarda danışanların bu konuya yönelik tutumlarının ve inançlarının hipnotik müdahaleleri etkilediğinden bahsedilmektedir. Ayrıca ülkemizde hipnoza yönelik tutum ve inançları ölçebilecek bir ölçek henüz geliştirilmemiştir. Bu çalışmada, Valensiya Hipnoza Yönelik Tutum ve İnanç Ölçeğinin danışan formunun (VSABTH-C) Türkçeye uyarlanması ve geçerlilik-güvenirliğinin sağlanması amaçlanmıştır.
Materyal ve Metot: Hipnoza Yönelik Tutum ve İnanç Ölçeği Danışan Formu kullanılarak en az lisans mezunu bireyler ile yapılmış metodolojik bir çalışmadır. Ölçek formunun Türkçeye uyarlanarak geçerlik ve güvenirliğinin belirlenmesi amacıyla yapılmıştır. Çalışmaya en az lisans mezunu bireyler dahil edilmiştir(n=514). Dil geçerliliğini sağlamak amacıyla öncelikle ölçek dilinden dilimize çeviri yapılmıştır. Yapılan çeviri metinleri tekrar ölçek diline çevrilerek incelenmiştir. Ölçek maddeleri hipnoz alanında uzman olan kişiler tarafından son incelemeye tabi tutularak uygulanacak form ortaya çıkarılmıştır. Elde edilen verilere açıklayıcı faktör analizi, geçerlilik ve güvenirlik analizleri yapılmıştır. Araştırma verilerinin analizleri için SPSS 24.0 istatistik programı kullanılmıştır. Ortaya çıkan sonuçlar ortalama, standart sapma, medyan, minimum, maksimum, yüzde ve sayı olarak belirtilmiştir. İstatistiksel önem sınırı olarak p<0,05 olarak kabul edilmiştir. 
Bulgular: Açıklayıcı faktör analizi sonucu madde faktör yükü düşük olan 4 madde ölçekten çıkarılarak 33 madde ve 7 boyutlu ölçek yapısı elde edilmiştir. Ölçeğin toplam varyans değeri %60,682 olarak bulunmuştur. Ölçek geneli 33 maddenin Cronbach Alpha değeri 0,819 olarak bulunmuştur. Araştırmaya  en az lisans mezunu 514 birey katılmıştır. Katılımcılara demografik bilgileri incelemek amacıyla hipnoza yönelik bilgi durumu, meslekte çalışma süresi, yaş aralığı, öğrenim durumu ve hipnoz deneyim olup olmadığı soruları sorulmuştur. Katılımcıların cinsiyetleri ile yardım-hafıza, korku, kontrol, ilgi, gizemsel, işbirliği ve aykırılık faktörleri ile arasında anlamlı farkın olduğu görülmüştür. Hipnoz deneyimi cevapları analiz edildiğinde Yardım-Hafıza, Korku, Kontrol ve İlgi faktörleri ile deneyimlerinin olup olmaması arası anlamlı fark tespit edilmiştir. Analiz sonuçlarına göre hipnoz bilgileri ile Yardım-Hafıza, Korku, Kontrol, İlgi, Gizemsel, İşbirliği, Aykırılık faktörü karşılaştırıldığında istatistiksel olarak farkın anlamlı olduğu saptanmıştır. Öğrenim Durumu ile Yardım-Hafıza, Korku, İlgi ve İşbirliği faktöründe istatistiksel olarak anlamlı bir farkın olduğu belirlenmiştir. 
Sonuç: Türkçeye uyarlanan Hipnoza Yönelik Tutum ve İnanç Ölçeği Danışan Formunun geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğu belirlenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Hipnoz, inanç, tutum

Abstract:
Aim: In the studies on hypnosis, it is mentioned that the attitudes and beliefs of the clients towards this subject affect the hypnotic interventions. In addition, a scale that can measure attitudes and beliefs towards hypnosis has not yet been developed in our country. In this study, it was aimed to adapt the client form of the Valencian Attitudes and Beliefs Towards Hypnosis Scale (VSABTH-C) into Turkish and to ensure its validity and reliability. 
Material and Method: It is a methodological study conducted with persons with at least a bachelor's degree using with the Client Form of the Attitude and Belief Scale towards Hypnosis. It was carried out to determine the validity and reliability of the scale form by adapting it to Turkish. The persons with at least a bachelor's degree were included in the study (n=514). Firstly, a translation was made from the scale language to our language in order to ensure language validity.  The translated texts were translated back into the scale language and analyzed. The scale items were subjected to final examination by experts in the field of hypnosis, and the form to be applied was revealed. Explanatory Factor Analysis and Validity and Reliability Analysis were performed on the obtained data. SPSS 24.0 statistical program was used for the analysis of the research data. The results are expressed as mean, standard deviation, median, minimum, maximum, percentage and number. The statistical significance limit was accepted as p<0.05.
Findings: As a result of the explanatory factor analysis, 4 items with low item factor loadings were removed from the scale, and 33 items and a 7-dimensional scale structure were obtained. The total variance value of the scale was found to be 60,682%. The Cronbach Alpha value of 33 items in the scale was found to be 0,819. In order to examine the demographic information, the participants were asked questions about knowledge about hypnosis, length of work in the profession, age range, education level and whether they had hypnosis experience. It was observed that there was a significant difference between the genders of to the participants and Help-Memory, Fear, Control, Interest, Magical, Cooperation and Marginal factors. When hypnosis experience responses were analyzed, a significant difference was found between Help-Memory, Fear, Control, Interest factors and whether they had experience or not. According to the results of the analysis, when the hypnosis information and Help-Memory, Fear, Control, Interest, Magical, Cooperation, Marginal factors were compared, the difference was found to be statistically significant. It was determined that there was a statistically significant difference between Educational Status and Help-Memory, Fear, Interest and Cooperation factors. 
Result: It has been determined that the Client Form of the Attitude and Belief Scale towards Hypnosis, which was adapted into Turkish, is a valid and reliable measurement tool.
Keywords: Attitude, belief, hypnosis