Osmanlı ilim hayatının gelişmesinde Mısır'ın rolü (1300-1550)
The role of Egypt in the development of Ottoman Science (1300-1550)
Yazar: FURKAN BALAHOROĞLU
Danışman: PROF. DR. ABDULLAH KIZILCIK
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Doğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı / Arap Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Biyografi = Biography ; Din = Religion ; Tarih = History
Dizin: Fahreddin er-Razi =   ; Kültür tarihi = Cultural history ; Memlükler Dönemi = Mamluks Period ; Mısır-Kahire = Egypt-Cairo ; Osmanlı alimleri = Ottoman scholars ; Osmanlı-Memlüklü ilişkileri = Ottoman-Memlüklü relations ; Rıhle = Rıhle ; Ulema = Ulama ; İbn Arabi = İbn Arabi ; İlim hayatı = Science life

Özet:
Osmanlı düşünce hayatı İslâm medeniyeti içerisinde uzun bir dönemi kapsar. Bununla beraber bu alan henüz yeterince incelenmiş değildir. Birçok önemli Osmanlı âlimi Kâhire'ye ilim tahsili için seyahat etmişlerdi. Dâvûd el-Kayserî, Molla Fenârî ve Alâuddîn er-Rûmî bu âlimlerden ilk akla gelenlerdir. Erken dönem Osmanlı âlim tipi Râzî mektebine ve Ekberî geleneğe bağlıydı. Naklî ilimlerin ön plana çıktığı Mısır muhitinde Râzî mektebinin kökenlerini bulmak buraya giden Osmanlı ulemâsını anlamak için önemli bir anahtardır. Mısır'da Şeyhûniyye Medrese-Hankâhı Anadolu kökenli âlimlerin toplandığı en önemli mekanların başında geliyordu. Bâbertî ve Mübârekşâh'ın öğrencileri burada Râzî mektebine uygun bir ilmî anlayışta yetiştiler ve bu mektebi Osmanlı'ya getirdiler. Ekberî gelenek dışında erken dönemde Mısır kökenli Zeyniyye tarikatı da âlimler arasında yaygındı. Anadolu kökenli olmayan âlimler içerisinde İbnü'l-Cezerî ve Molla Gürânî gibi meşhur isimler Kâhire'de ders alıp Osmanlı muhitinde etkili olmuşlardı.
Yavuz Sultan Selim'in Mısır'ın fethi sonrasında buradan âlimleri ve zanaatkarları İstanbul'a getirmesi modern dönemde taraflı bir tarih anlatısının parçası oldu. Ancak İstanbul'a gelen âlimler burada uzun süre kalmamış, Kanuni döneminde geri dönmüşlerdi.

Abstract:
Ottoman intellectual life covers a long period in Islamic civilization. However, this area has not yet been sufficiently studied. Many important Ottoman scholars traveled to Cairo in order to study in there. Dâvûd el-Kayseri, Molla Fanari and Alauddin er-Rûmî are the first to come to mind among these scholars. The early Ottoman scholar type is connected to the Razi school and to the Akbari tradition. Finding the origins of the Razi school in the Egyptian environment, where the narrative sciences came to the fore, is an important key to understanding the Ottoman scholars who traveled to there. In Egypt, Şeyhûniyye Madrasa-Hankâh was one of the most important places where scholars of Anatolian origin gathered. The students of Bâbertî and Mübârekşâh were brought up here in a scientific understanding of Razi school and brought this school to the Ottomans. Besides the Akbari tradition, The Zayniyye sect of Egyptian origin was also widespread among scholars. Among famous scholars like Ibn al-Jazari and Molla Gurani, who were not of Anatolian origin, took lessons in Cairo and became influential in the Ottoman environment.
The fact that Yavuz Sultan Salim brought scholars and craftsmen to Istanbul after the conquest of Egypt became part of a biased historical narrative in the modern era. However, the scholars who came to Istanbul did not stay here for long, but returned during the reign of Kanuni.