Farklı sıcaklık ve sürelerde çözdürülen dondurulmuş boğa spermalarının casa parametreleri ile değerlendirilmesi
Evaluation of bull semen frozen and thawed at different temperatures and time periods with casa parameters
Yazar: AYŞE DEMİRHAN
Danışman: PROF. DR. ONGUN UYSAL
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Dölerme ve Suni Tohumlama Ana Bilim Dalı​
Derece: Doktora, 2020
Konu: Veteriner Hekimliği = Veterinary Medicine
Dizin: Boğalar = Bulls ; Dondurarak saklama = Cryopreservation ; Sperm = Spermatozoa ; Sperma özellikleri = Sperm characteristics ; Çözülme = Thawing ; Çözünme hızı = Dissolution rate

Özet:
Dondurulmuş boğa spermasının çözüm sonu parametreleri uygulanan suni tohumlamanın başarısı açısından oldukça önemlidir. Dişi hayvanlara uygulanan suni tohumlamalarda kriter olarak belirlenen 37 ℃'de 20 saniye'de çözdürülmesi gereken boğa spermaları saha şartlarında her ne kadar uygulanılmaya çalışılsa da bazı zamanlarda pek mümkün olmamaktadır. Çevresel koşullar ve insan faktörü göz önüne alındığında sıcaklığa ya da süreye dair değişiklikler gözlemlenebilmektedir. Bu durum uygulanan suni tohumlamanın başarısını da etkileyen başlıca faktör olabilmektedir. Bu çalışmada, saha şartlarında en çok kullanılan boğa ırklarından olan Simental, Holstein ve Brown Swiss ırkı boğaların dondurulmuş spermaları kullanılmıştır. Çalışmada gruplar; kontrol grubu 37 ℃'de 20 sn.; deney grupları ise, 25 ℃ ve 37'℃'de 30, 40, 50 ve 60 sn.; 40 ℃'de 10, 15, 20 ve 25 sn.; 70 ℃'de 3, 6, 9, 12 sn. olarak belirlenmiştir. Üç ırk boğadan 9 tekrarda gruplar çalışılarak spermalar CASA parametreleri açısından değerlendirilmiştir.
Çözüm sonu en yüksek motilite, ırklardan bağımsız olarak en yüksek 37 ℃'de 60 saniyede çözdürülen spermalarda 80,61 ± 3,89 elde edilmiştir. Kontrol grubuna ve motilitenin en yüksek belirlendiği grup olan 37 ℃'de 60 saniye grubuna yakın motilite parametresi 70 ℃ 3 saniye'de 80,52 ± 6,42 olarak saptanmıştır (P>0,05). Progresif motilite değeri en yüksek 37 ℃ 40 saniye'de 18,35 ± 3,26 elde edilmiştir. Non-progresif motilite açısından bakıldığında 70℃ 6 saniyede 52,18 ± 6,63 değeri ile en düşük değer alınmıştır (P>0,05). En yüksek VCL değeri 70 ℃'de 6 saniyede çözdürülen spermalarda 164,47 ± 4,88 belirlenmiştir. VAP değeri en yüksek 70 ℃'de 3 saniyede 114,76 ± 4,14 değeri ile yine aynı sıcaklık ve sürede VSL değeri 70,76 ± 3,17 olduğu görülmüştür. STR değeri 25 ℃ 50 saniye'de çözdürülen spermalarda 54,9 ± 1,62 değeri ile en yüksek değerde belirlenmiştir. LIN ve WOB değeri sırasıyla, 42,06 ± 2,91ve 73,03 ± 1,17 değerleri ile 37 ℃'de 50 saniyede en yüksek düzeyde saptanmıştır. En düşük ALH değeri 4,64 ± 0,59 olarak 25 ℃'de 50 saniyede; BCF değeri ise 5,58 ± 0,48 ile 25 ℃'de 30 saniyede belirlenmiştir. Hiperaktivite'de 40 ℃'de 15 saniyede 2,75 ± 0,31 değeri ile en yüksek değer saptanmıştır. Kontrol grubu olan 37 ℃'de 20 saniye'de morfolojik olarak normal spermatozoa oranı ortalaması 75,67 ± 3,58 olarak belirlenmiştir. Deneysel gruplar arasında ise, 37 ℃'de 30 saniye'de 65,33 ± 2,35 bulgusu ile en yüksek oranda normal spermatozoa değeri elde edilmiştir. Anormal spermatozoa oranı 78,89 ± 2,02 ile 70 ℃'de 12 saniyede belirlenmiştir. Sıcaklık ve süre arttıkça spermatozoon morfolojisinin olumsuz etkilendiği tespit edilmiştir (P<0,005).	 70℃'de 3 saniye'de çözdürülen spermalarda ortalama değer 81,5 ± 6,06 olarak belirlenmiştir. 70 ℃'nin diğer çözdürme süresi olan 12 saniyede canlı spermatozoa olmadığı görülmüştür (P>0,05). Sıcaklık ve sürelere göre spermatozoon başına ve orta kısmına  ait CASA verileri ölçümüne göre gruplar arasında bir fark görülmemiştir (P>0,05). Orta kısım genişlikleri değerlendirildiğinde 25 ℃'de 40 saniye çözdürülenlerde 0,68 ± 0,01 değeri en yüksek değer olarak saptanmıştır. Orta kısım alanına bakıldığında da aynı süre ve sıcaklık değerinin 5,26 ± 1,58 ile en fazla orta kısım alanına sahip olduğu saptanmıştır. 37 ℃ 20 saniyede baş alanı 16,88 ± 0,38 olarak belirlenirken; 70 ℃ 12 saniyede 17,42 ± 0,49 olarak belirlenmiştir.

Abstract:
The post-thaw parameters of frozen bull semen are too important for the success of artificial insemination. Bull semen, which should be dissolved in 20 seconds at 37 ℃, which is determined as a criterion in artificial insemination applied to female animals, is not possible at some times even though it is tried to be applied in field conditions. Considering the environmental conditions and the human factor, changes in temperature or time can be observed. This may be the main factor affecting the success of the artificial insemination applied. In this study, frozen semen of Simental, Holstein and Brown Swiss bulls, which are the most used bull breeds in field conditions, were used. Groups in the study; control group thawed for 20 seconds at 37 ℃; and experimental groups were thawed for 30, 40, 50 and 60 s at 25 ℃ and 37 ℃; for 10, 15, 20 and 25 s at 40 ℃; for 3, 6, 9, 12 s at 70 ℃, determined as. Sperms were evaluated in terms of CASA parameters by analyzing in groups of 9 repeat from three bulls.
   At the end of thawing, the highest motility, 80,61 ± 3,89 was obtained in the sperm dissolved in the highest 37 ℃ at 60 seconds regardless of the bull breeds. The motility parameter close to the 60 seconds group at 37 ℃, which is the highest group in the control group and motility, was determined as 80.52 ± 6.42 in 70 ℃ 3 seconds (P>0,05). The highest progressive motility value was achieved in 37 ℃ 40 seconds 18.35 ± 3.26. In terms of non-progressive motility, the lowest value was taken with a value of 52.18 ± 6.63 in 70 ℃ 6 seconds (P>0,05). The highest VCL value was determined as 164.47 ± 4.88 in sperms that were dissolved at 70 6 in 6 seconds. It was observed that the VAP value was 70.76 ± 3.17 at the same temperature and time with the value of 114.76 ± 4.14 in 3 seconds at the highest 70 ℃. STR value was determined as the highest value with 54.9 ± 1.62 value in semen dissolved in 25 ℃ 50 seconds. LIN and WOB values were found to be the highest in 50 seconds at 37 ile with 42.06 ± 2.91 and 73.03 ± 1.17, respectively. The lowest ALH value was 4.64 ± 0.59 at 25 50 in 50 seconds; BCF value was determined at 5.5 ile with 5.58 ± 0.48 in 30 seconds. The highest value was detected in hyperactivity at 40 ℃ with a value of 2.75 ± 0.31 in 15 seconds. Morphologically normal spermatozoa ratio was determined as 75.67 ± 3.58 in 20 seconds in control group 37 ℃. Among the experimental groups, the highest rate of normal spermatozoa was obtained with a finding of 65.33 ± 2.35 in 30 seconds at 37 ℃. Abnormal spermatozoa ratio was determined in 78 seconds at 78.89 ± 2.02 with 12 seconds. It has been determined that spermatozoon morphology is adversely affected by increasing temperature and time (P<0,005). The mean value was determined as 81.5 ± 6.06 in semen dissolved in 70 ℃ at 3 seconds. It was observed that 70 ℃ did not have live spermatozoa in the other thawing time of 12 seconds (P> 0.005). There was no difference between groups according to the measurement of CASA data per spermatozoon and its middle part according to temperature and duration (P>0,05).	 When the middle piece widths were evaluated, 0,68 ± 0,01 value was determined as the highest value in those who were thawed for 25 seconds at 25 ℃. When looking at the middle piece area, it was determined that the same duration and temperature value had the highest middle piece area with 5.26 ± 1.58. While the head area was determined as 16.88 ± 0.38 in 37 ℃ 20 seconds; It has been determined as 17.42 ± 0.49 in 70 ℃ 12 seconds.