İnflamatuvar bağırsak hastalığında kemik kaybına yol açan prediktif faktörler
Predictive factors causing bone loss in inflammatory bowel disease
Yazar: KURTULUŞ VURAL
Danışman: PROF. DR. BÜLENT YILDIRIM
Akdeniz Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: Gastroenteroloji = Gastroenterology
Dizin: Bağırsaklar = Intestines ; Kemik hastalıkları = Bone diseases ; Kemik ve kemikler = Bone and bones ; Osteopetroz = Osteopetrosis ; İnflamasyon = Inflammation ; İnflamatuar bağırsak hastalıkları = Inflammatory bowel diseases ; İntestinal hastalıklar = Intestinal diseases

Özet:
İBH, gastrointestinal kanalın kronik tekrarlayıcı inflamatuvar patolojileri olup intestinal tutulumun yanı sıra ekstra-intestinal manifestasyonlarla da seyreden sistemik hastalıklardır. Ekstra-intestinal ya da komplikasyon olarak adlandırılan bulgular kimi zaman ilk bulgu ya da şikayet olurken kimi zaman da altta yatan intestinal bozukluktan daha ciddi oranda morbiditeye neden olurlar. İBH'da ki sorunlardan biri de kemik mineral hastalıkları olan osteoporoz ve osteomalazidir. Osteoporoz daha sık olarak görülmektedir. Bu çalışmanın amacı İBH'da kemik kaybına yol açan prediktif faktörleri ve İBH'da osteoporoz sıklığını ortaya koymaktır.
Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı Gastroenteroloji Bilim Dalında Ocak 2014-Aralık 2018 tarihleri arasında takip edilen inflamatuvar bağırsak hastalığı olan olgulardan herhangi bir döneminde kemik mineral yoğunluğu ölçümü yapılmış 97 hasta çalışmaya dahil edildi. Araştırmaya dahil etme kriterlerini karşılayan (18 yaşından büyük olmak, belirtilen tarihler arasında kemik mineral yoğunluğunun ölçülmüş olması ve inflamatuar bağırsak hastalığı tanısının olması) tüm hastaların verileri analizlerle çalışmaya alındı. KMY ölçümünde DEXA yöntemi WHO ve ECCO önerilerine göre değerlendirilerek normal, osteopeni, osteoporoz olarak 3 bağımlı değişken
grubu oluşturuldu. İBH alt grubu olan ÜK ve CH olma durumu, yaşı, hastanın cinsiyeti, aktif sigara tüketimi olup olmadığı, hastanın azalmış fiziksel aktivitesinin olup olmadığı, hastalık aktivasyon skoru, kortikosteroid (mg) uygulanma süresi(ay) ve dozu (mg), akut faz reaktan seviyeleri ESH (mm/saat), CRP (mg/dl) bağımsız değişkenler olarak çalışmaya alındı. 
Araştırmada veri girişi ve değerlendirme "Statistics Package for Social Sciences" (SPSS 20.0) İstatistiksel Bilgisayar Paket Programı kullanılarak yapılmıştır. Yapılan analizlerde grupların karşılaştırılması ki kare-man whitney u ve krusker walls testleri ile çoklu karşılaştırma lojistik regresyon analizi ile yapılmıştır. Analizlerden elde edilen p değeri 0.05'ten küçük olduğundan istatiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir. Çalışmaya katılanların 27'si (%27,8) erkek, 70'i (%72,2) kadın cinsiyettedir. Çalışmaya alınan hastaların inflamatuar bağırsak hastalığı grubuna göre değerlendirildiğinde ülseratif kolit tanısı almış vaka sayısının 63 (%64.9), Crohn Hastalığı tanısı almış vaka sayısının 34 (%35.1) olduğu görülmüştür. Çalışmaya dahil edilen 97 hastanın DEXA sonuçlarına göre KMY normal olanların sayısının 13 (%13.4)-osteopeni olanların 44 (%45.4)-osteoporoz olanların 40 (%41.2) olduğu belirlenmiştir.

Çalışmamızda ülseratif kolit ve crohn hastalarında normal kemik yoğunluğu, osteopeni ve osteoporoz olma durumuna göre istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmamıştır (p>0,05). Cinsiyete göre normal kemik yoğunluğu, osteopeni ve osteoporoz olma durumuna göre istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmamıştır (p>0,05). Hastaların DEXA sonucu osteoporoz olması ile inflamatuvar hastalığın aktivasyon derecesi arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmıştır (p<0.001). Osteoporoz hastalığı olan katılımcıların yaş ortalamasının normal DEXA sonucu olan hastalardan istatistiksel olarak anlamlı oranda daha yüksek olduğu belirlenmiştir (p=0.011). DEXA sonucu osteoporoz olan katılımcılarda, osteopeni olan ve normal DEXA sonucu olanlara göre sigara kullanım süresi istatistiksel olarak anlamlı oranda daha yüksek bulunmuştur (p=0.009). DEXA sonucu ile BKİ arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmamıştır (p>0.05). DEXA sonucu osteoporoz hastalığı olan katılımcılarda DEXA sonucu normal olanlara göre sedimentasyon değeri (p=0.011), crp düzeyi (p=0.026) istatistiksel olarak anlamlı oranda daha yüksek bulunmuştur. Çalışmada DEXA sonucu osteoporoz olanlarda osteopeni ve normal olanlara göre kortikosteroid kullanım süresi anlamlı olarak daha yüksek bulunmuştur (p<0.001). Araştırmada DEXA sonucu osteoporoz olanlarda osteopeni ve normal olanlara göre kullanılan kortikosteroid dozu (mg) anlamlı olarak daha yüksek bulunmuştur (p<0.001).

Osteoporoz kortikosteroid kullanan grupta 5,04 kat, crp düzeyi ≥0,5mg olan grupta 5,79 kat daha fazla görülmektedir. Osteoporoz azalmış fizksel aktivitesi olan grupta normal fiziksel aktivitesi olanlara göre 29,39 kat daha yüksek bulunmuştur. Osteoporoz hastalık derecesi orta/ağır hastalık olanlarda 12,75 kat sigara kullananlarda 1,42 kat daha yüksektir.

Sonuç olarak çalışmamızda İBH komplikasyonu olarak gelişebilen osteoporoza etki eden prediktif faktörler ortaya konmuştur. İBH'da osteoporoz önemli bir morbidite ve mortalite nedenidir. Bu açıdan riskli hastalarda uygun yöntemle osteoporozun tanımlanması, osteoporoza etki edecek prediktif faktörlerin tanımlanması, düzeltilebilir-önlenebilir prediktif faktörlerin minumuma indirgenmesi gerekmekte ve bu hastalar osteoporoz için uygun tedavi algoritmaları ile tedavi edilmelidir.

Abstract:
Inflammatory bowel disease is a chronic recurrent inflammatory pathology of the gastrointestinal tract, which is associated with intestinal involvement and extraintestinal manifestations. Extra-intestinal findings (also called complication) may sometimes be the first sign or complaint, but sometimes cause more severe morbidity than the underlying intestinal disorder. One of the problems in inflammatory bowel disease is bone mineral disease, osteoporosis and osteomalacia. Osteoporosis is more common than osteomalacia. The aim of this study was to determine the predictive factors leading to bone loss in inflammatory bowel disease and the prevalence of osteoporosis in inflammatory bowel disease.

A total of 97 patients who had bone mineral density measurement at any time were included in the study, January 2014 to December 2018, Akdeniz University, Faculty of Medicine, Department of Internal Medicine-Gastroenterology. The data of all patients who met the inclusion criteria (age 18, measured bone mineral density and diagnosed as inflammatory bowel disease) were included in the study. In the measurement of bone mineral density, DEXA method was evaluated according to WHO and ECCO recommendations and 3 dependent variable groups were formed as normal, osteopenia and osteoporosis. Inflammatory bowel disease subgroup of ulcerative colitis and crohn's disease status, age, patient's gender, whether active smoking consumption, patient's decreased physical activity, disease activation score, duration of corticosteroid (mg) and dose (mg), acute phase reactant ESR (mm / hr), CRP (mg / dl) were studied as independent variables.

In the study, data entry and evaluation was done by using Statistical Computer Package Program (SPSS 20.0). The comparison of the groups in the structured analyzes compare with the chi square, the man whitney u and the krusker walls. P value obtained from the analyzes was considered as statistically significant since it was less than 0.05. 27 (27.8%) of the patients were male and 70 (72.2%) were female. When the patients included in the study were evaluated according to the Inflammatory Bowel Disease group, the number of cases diagnosed as ulcerative colitis was 63 (64.9%) and the number of cases diagnosed as Crohn's disease was 34 (35.1%). According to DEXA results of 97 patients included in the study, 13 (13.4%) patients with normal bone mineral density and 44 (45.4%) with osteopenia and 40 (41.2%) with osteoporosis were determined.

In our study, no statistically significant difference was found between ulcerative colitis and crohn's disease in terms of normal bone density, osteopenia and osteoporosis (p> 0.05). According to gender, there was no statistically significant difference according to normal bone density, osteopenia and osteoporosis (p> 0.05). A statistically significant relationship was found between osteoporosis and the degree of activation of inflammatory disease (p <0.001).The mean age of the participants with osteoporosis was found to be significantly higher than the patients with normal DEXA (p = 0.011). Participants with osteoporosis as a result of DEXA, the duration of smoking was found to be
statistically higher than those with osteopenia and normal DEXA results (p =0.009). There was no statistically significant relationship between DEXA and body mass index (p> 0.05). According to the DEXA results, the sedimentation value (p = 0.011) and the crp level (p = 0.026) were found to be significantly higher in patients with osteoporosis than those with normal DEXA. In the study, osteopenia was found to be significantly higher in patients with osteoporosis than DEXA and the duration of corticosteroid use was significantly higher than normal ones (p <0.001). The participants who had osteoporosis as a result of DEXA were found to have statistically higher corticosteroid dose (mg) than osteopenia and normal DEXA results (p <0.001).
Osteoporosis was found to be 5.04 times higher in the corticosteroid group and 5.79 times higher in the group with crp level ≥0.5mg. Osteoporosis is 29.39 times higher in patients with reduced physical activity than those with normal physical activity. The degree of osteoporosis disease is 12.75 times higher in patients with moderate / severe disease, 1.42 times higher in smokers.
In conclusion, the predictive factors affecting osteoporosis which may develop as a complication of in inflammatory bowel disease have been demonstrated in our study. Osteoporosis is an important cause of morbidity and mortality in IBD. To define the osteoporosis with the appropriate method in the risky patients and to define the predictive factors that will affect osteoporosis, should be reduced to a minimum, correctable-preventable predictive factors and these patients should be treated with appropriate treatment algorithms for osteoporosis.