2000 sonrası bilim kurgu filmlerinde teknofobi ve nostalji
Technophobia and nostalgia in the post-2000 science fiction films
Yazar: PINAR DÜNDAR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÇAĞLA KARABAĞ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İletişim Bilimleri Ana Bilim Dalı / İletişim Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: İletişim Bilimleri = Communication Sciences

Özet:
Bu çalışmada 2000 sonrası distopik bilim kurgu filmlerinde teknofobinin nasıl ve neden ortaya çıktığı tartışmaya açılacaktır. Tartışmada teknoloji karşısında duyulan korkunun başlıca kaynağının sınırların "ihlal edilmesi" ya da belirsizleşmesi olduğu varsayımından yola çıkılmaktadır. Bilim kurgu filmlerinin birçoğunda söz konusu sınırlardan kasıt özellikle insan-yaratıcı ve insan-insan olmayan arasındaki sınırlardır. Teknoloji korkusunu işleyen temsillerde her iki sınırın da belirsizleşmesi insanın genel anlamda kurulu "doğal" düzeni ve "doğal olan"ı "bozmasıyla" sonuçlanmaktadır. "İnsan ve "insan olmayan"ın karşılaşması bilinmeyenin tekinsizliğine işaret ettiği gibi insanın yaratıcı rolüne girmesi de benzer biçimde öngörülemeyen sonuçlara yol açması bakımından tanımlanamayan bir tehlike içerir. Dolayısıyla, doğallığın bozulması etrafında biçimlenen teknofobi temalı metinlerin vurgusu genellikle "bilinmeyen"in yarattığı tehlike ve bu tehlikenin ya insanlığın sonunu getireceği ya da 'alışıldık olan/bilinen'in dışında, risk dolu bir yeni düzen yaratacağı endişesi üzerindedir. Her iki sınırın ihlal edilmesi "yitirilmiş" olanın yeniden çağrılmasına yönelik bir çabayı ortaya çıkarmaktadır. Bu çaba "nostalji" tanımıyla paralellik göstermekte ve buna bağlı olarak muhafazakârlık tartışmasını beraberinde getirmektedir. Çalışmaya konu olan filmler incelendiğinde, 'zaman ve mekân', 'bellek, 'kimlik', 'beden' ve 'duygu' kavramlarının nostaljik yönelimde merkezî bir yerde durduğu, bu kavramların eklemlendiği ruh, duygu ve "öz"e yapılan vurgunun, "doğal" olanı koruma güdüsünü ve filmlerin modernite ile birlikte postmodernite eleştirisini de besleyen bir role sahip oldukları görülmüştür. Öte yandan, teknofobi temalı distopik kurguların, eleştirisini teknolojiye ve onun yarattığı distopik sonlara yöneltmesi ve buna bir çözüm olarak geçmişi çağırması muhafazakâr söylemleri pekiştirirken, geleneksel kabullerle birlikte gelen ayrımcılık pratiklerini de yeniden üretmekte, 'şimdiki zaman'ın "risklerinin" altında yatan ve geçmişten gelen nedenlere dair eleştirel bakışı kapatmaktadır.

Abstract:
In this study, it will be discussed how and why technophobia emerged in dystopian science fiction movies produced after the year 2000. The discussion is initiated based on the assumption that the primary source of fear in the face of technology is the transgression or blurring of boundaries. In most science fiction films, these boundaries are chiefly understood as distinctions between humans and their creators, as well as between humans and non-human entities. In representations with technophobic themes, the blurring of both sets of boundaries inevitably results in the disruption of the overarching 'natural' order and the disruption of what is considered 'natural.' The encounter between 'human' and 'non-human,' as well as the entry of humans into creative roles, is not only alluded to as indicative of the uncanniness of the unknown but is also seen as encapsulating an unforeseeable danger. Thus, the emphasis in technophobic representations, shaped around the disruption of naturalness, is often placed on concerns related to the threat posed by the 'unknown,' and the concern that this peril may either herald the end of humanity or usher in a novel, risk-laden order outside the realm of the familiar and the known. The transgression of both sets of boundaries prompts the concerted effort to rekindle what has been 'lost.' This effort bears a parallel to the notion of 'nostalgia' and, consequently, brings discussions surrounding conservatism to the fore. Upon an examination of the films under scrutiny, it becomes evident that concepts such as 'time' and 'space,' 'memory,' 'identity,' 'body,' and 'emotion' occupy a central position within the nostalgic orientation. The emphasis placed on the soul, emotion, and the 'self' where these conceptual domains intersect significantly contributes to the impulse to preserve the 'natural' and concurrently fuels critiques of modernity, complementing postmodern critiques within these cinematic works. However, it is crucial to note that dystopian narratives with technophobic themes, while directing their criticism towards technology and its resulting dystopian conclusions and evoking the past as a potential solution, inadvertently reinforce conservative discourses. Simultaneously, they perpetuate discriminatory practices that accompany traditional conventions, thereby obscuring a critical perspective on the underlying reasons for the 'risks' of the 'present' and the historical factors contributing to such discriminatory practices.