PISA 2018 okuma becerileri testinin ülkelere ve cinsiyete göre ölçme değişmezliğinin incelenmesi
The investigation of measurement invariance PISA 2018 reading skills test according to countries and gender
Yazar: EMRE GÖNEN
Danışman: PROF. DR. HÜLYA KELECİOĞLU
Hacettepe Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitimde Ölçme ve Değerlendirme Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Doğrulayıcı faktör analizi = Confirmatory factor analysis ; Okuma becerileri = Reading skills ; Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı = Programme for International Student Assesment ; Ölçekler = Scales ; Ölçme değişmezliği = Measurement invariance

Özet:
Araştırmanın amacı, PISA 2018 okuma becerileri testinin farklı ülkeler arasında ve cinsiyet değişkeni açısından ölçme değişmezliğinin incelenmesindir. PISA 2018'e katılan ülkeler arasından Türkiye, Singapur ve Amerika Birleşik Devletleri çalışmada kullanılmak üzere seçilmiştir. Araştırma, okuma becerileri testinde yer alan 5 üniteye ait 24 farklı madde üzerinden yürütülmüştür.  
Araştırma kapsamında seçilen üniteler doğrulayıcı ve açımlayıcı faktör analizi ile doğrulanmış ve her bir ünite için ülkelere ve cinsiyete göre ölçme değişmezliği incelenmiştir. Gruplar arası ölçme değişmezliği çoklu grup doğrulayıcı faktör analizi ile incelenmiştir. Analizler sonucunda seçilen beş ünitede yapısal değişmezlik aşaması sağlanmış, metrik değişmezlik aşaması ise sadece bir ünitede sağlanamamıştır. Yapısal değişmezlik aşamasında kalan bir ünite için, madde faktör gruplarının eşit dağıldığı fakat faktör yükleri, varyanslar, kovaryanslar ve hata varyanslarının farklılık gösterdiği yorumu yapılabilir. Diğer dört üniteden iki tanesi ölçek değişmezlik aşamasını sağlarken, diğer iki ünite metrik değişmezlik aşamasında kalmıştır. Metrik değişmezlik aşamasını sağlayan üniteler için madde ve faktör grupları ile birlikte madde faktör yüklerinin de gruplara göre benzer şekilde elde edildiği yorumu yapılabilir. Ölçek değişmezliği sağlanan ünitelerde; madde ve faktör gruplarının, madde faktör yüklerinin ve madde sabitlerinin gruplar arasında benzer olduğu söylenebilir. Ölçek değişmezliğinin sağlanmış olması, grupların gözlenen değişken ortalamalarının karşılaştırılabilir olduğunu göstermektedir.
Türkiye verisi ile cinsiyete göre elde edilen değişmezlik uyum katsayılarına göre; beş ünite için de yapısal değişmezlik, metrik değişmezlik ve ölçek değişmezliği aşamaları sağlanmıştır. Üç ünitenin katı değişmezlik aşamasını sağladığı; iki ünitenin ise ölçek değişmezliği aşamasında kaldıkları görülmüştür. Üç ünitenin cinsiyet grupları arasındaki gözlenen ortalamalarının karşılaştırılabilir olduğu ve muhtemel farklılıkların cinsiyet farklılıklarını ortaya çıkardığı yorumu yapılabilir. İki ünitenin ise cinsiyete göre ölçek değişmezliği aşamasını sağladığı için, bu ünitelerde maddelere göre yanlılığın olmadığı ve gözlenen değişkenlerden elde edilen farklılıkların örtük değişkenlerin ortalama farklılıklarından kaynaklandığı söylenebilir.

Abstract:
The aim of the study is to examine the measurement invariance of the PISA 2018 reading literacy test across different countries and in terms of gender variable. Turkey, Singapore and the United States of America were selected to be used in the study among the countries participating in PISA 2018. The research was conducted on 24 different items belonging to 5 units in the reading literacy test.
The units selected within the scope of the research were verified with confirmatory and exploratory factor analysis, and measurement invariance for countries and gender was examined for each unit. Measurement invariance between groups was analyzed by multi-group confirmatory factor analysis. As a result of analysis, structural invariance phase was ensured for five units selected, whereas metric invariance phase was not ensured for only one unit. For the unit not ensured in the metric invariance phase, it can be interpreted that item factor groups are equally distributed, but factor loadings, variances, covariances and error variances may differ. Two of the other four units ensured the scale invariance phase, while the other two units failed in the metric invariance phase. For units ensured the metric invariance phase, it can be interpreted that item and factor groups, as well as item factor loads, were similarly obtained according to the groups. In units with scale invariance; it can be reported that item and factor groups, item factor loadings and item constants were similar between groups. The fact that the scale invariance was ensured shows that the observed variable mean of the groups are comparable.
According to the fit index obtained by gender with Turkey data; the stages of structural invariance, metric invariance and measurement invariance were ensured for all five units. It was observed that the three units ensured the stage of rigid invariance, two units failed at the stage of scale invariance. It can be interpreted that the observed averages of the three units between gender groups are comparable and that possible differences reveal gender differences. As the two units ensured the stage of scale invariance according to gender, it can be reported that there is no bias according to the items in these units and the differences obtained from the observed variables are due to the mean differences of the implicit variables.