Hint dinlerinde bir arınma ve aydınlanma yolu olarak Yoga
Yoga as a way of purification and enlightenment in İndian religions
Yazar: HAMMET ARSLAN
Danışman: PROF. DR. ALİ İHSAN YİTİK
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Felsefe ve Din Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Din = Religion
Dizin: Arınma = Refinement ; Aydınlanma = Enlightenment ; Budizm = Buddhism ; Caynizm = Jainism ; Din felsefesi = Religious philosophy ; Dinler = Religions ; Hinduizm = Hinduism ; Hint felsefesi = Indian philosophy ; Sihizm = Sikhism ; Yoga = Yoga

Özet:
Hint Dinlerine özgü bir uygulama olan yoga, Hint kültür ve medeniyetinin aslî unsurlarından birisidir. Arkeolojik araştırmalar, yoga uygulamasının M.Ö. iki binlerden daha önce var olduğunu ortaya koymuştur. Hindu kutsal metinlerinden Veda ilahilerinde ve Upanişadlarda da yer alan yoga, destanlar döneminde, özellikle Bhagavadgita?dan itibaren Hinduizm?in yegâne arınma ve aydınlanma yolu olmuştur. Hindu tanrılarından Şiva ve Vişnu?nun her şeyden önce birer yogi kabul edilmeleri, yoganın Hindu dinî yaşamında ne denli önemli olduğunu gösterir. Hinduizm?de yoga, hayatın anlamı ve nihaî kurtuluş açısından önemli olduğu gibi sosyal hayattaki tabakalaşmaya benzer biçimde çeşitli aşamalardan oluşur. 
İlk Upanişadların ortaya çıktığı dönemde yaşayan Budda, Vedik öğretiyi reddetmekle birlikte, temellerini Hindu üstatlardan öğrendiği yoga tekniğini dönüştürerek Budizm?in temeli olan dört temel hakikati ve sekiz dilimli orta yolu keşfetmiştir. Budist gelenekte, yoga ve meditasyon uygulamaları samatha/samadhi ve vipassana olmak üzere iki ana çizgide gelişmiştir. Bundan ötürü yoganın, Budizm sayesinde Güneydoğu Asya ve Uzak Doğu başta olmak üzere bütün dünyaya yayıldığı söylenebilir. Patanjali?nin yoga sisteminden önce ortaya çıkan Caynizm ise, temel ahlâkî prensipler açısından büyük oranda yogayla örtüşür. Caynist gelenek hem yoga tekniğine verdiği önem, hem de bu uygulamaların gelişimine katkısı açısından dikkate değerdir. Yoga uygulamaları, Hint alt kıtasında gelişen bir diğer din olan Sihizm?de de bir aydınlanma ve kurtuluş vasıtası olarak görülmüştür.  Bir yogi ve bilim adamı olan Patanjali, M.Ö. II. asırda Samkhya metafiziğini yoga uygulamalarıyla bütünleştirerek yogaya felsefî bir boyut kazandırmıştır. O, Yogasutra isimli eserinde, sekiz aşamalı bir sistem haline getirdiği yoga uygulamalarına tanrı anlayışını da dâhil etmiştir. Yoga tekniğini ele alan klasik metinlerde, başarılı bir yoga uygulaması için gerekli koşullar ve yoga ile elde edilecek kazanımlar ortaya konulmuştur. Bu çalışma, yogayı, Hint dinî geleneklerinden, kutsal metinlerinden ve bu metinlerin klasik ve çağdaş yorumlarından hareketle dinî, felsefî ve kültürel boyutlarıyla ele almaktadır.


Anahtar Kelimeler: Yoga, Hinduizm, Sihizm, Budizm, Caynizm, Samkhya, Yogasutra, Arınma, Aydınlanma

Abstract:
Yoga as a particular practice in the Indian religions is one of the essential elements of Indian culture and civilization. Archaeological researches revealed that yoga practices existed before 2000 B.C. There are some references to yoga in Vedic hymns and Upanishads. In the Epic period, especially from the beginning of Bhagavadgita, it became the only way of purification and enlightenment in Hinduism. Acceptance of Hindu gods, Shiva and Vishnu, as a yogi shows how important yoga is in Hindu religious life. In Hinduism, yoga is very important with respect to the meaning of life and ultimate salvation and it also comprises of several stages, as in the stratification of social life. 
Even though Buddha, who lived at the period of first Upanishads, refused the Vedic teachings, discovered the way of enlightenment comprising of four noble truths and eightfold path which is the basis of Buddhism by converting yoga techniques that he learned from Hindu masters. In the Buddhist tradition, yoga and meditation practices were developed in two main flows as samatha/samadhi and vipassana. It could be said that yoga, due to Buddhism, spread all over the world, especially in the Southeast Asia and the Far East. Jainism, which is earlier to Patanjali's yoga system, substantially overlaps classical yoga in terms of the basic moral principles. Jain tradition is remarkable for its giving importance to the technique of yoga, and its contribution to the development of these practices. Yoga techniques are also accepted as one of the instruments of the enlightenment and salvation in Sikhism appeared in Indian sub-continent.Patanjali, as a yogi and a scientist in the second B.C., gave a philosophical dimension to the practice of yoga by integrating it with Samkhya metaphysics. He, in Yogasutra, made yoga practices an eight-stage system and additionally included the concept of God to yoga. In the classical texts dealt with the technique of Yoga, it is put forward that the necessary conditions for a successful yoga practice and the gains to be achieved by yoga. In this study, yoga is examined/discussed with its religious, philosophical and cultural dimensions on the basis of Indian religious traditions, sacred texts, and classical and contemporary interpretations of these texts.


Keywords: Yoga, Hinduism, Sikhism, Buddhism, Jainism, Samkhya, Yogasutra, Purification, Enlightenment