Geriatrik depresyon hastalarında orta beyin çekirdekleri ve bazal ganglionlardaki değişikliklerin transkraniyal sonografi ile görüntülenmesi
Transcranial sonography imaging of changes in the midbrain nuclei and basal ganglia in geriatric depression patients
Yazar: BAŞAK ŞENEL
Danışman: PROF. DR. ERGUVAN TUĞBA ÖZEL KIZIL
Ankara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2018
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Bazal ganglion = Basal ganglia ; Beyin = Brain ; Depresyon = Depression ; Geriatri = Geriatrics ; Serebral ventriküller = Cerebral ventricles ; Substantia nigra = Substantia nigra ; Ultrasonografi = Ultrasonography ; Yaşlılar = Aged

Özet:
Giriş ve Amaç: Yaşlılık çağı depresyonu tedaviye dirençli, vasküler patoloji ile ilişkilendirilmiş özgül bir durum olup, nörobiyolojisi tam olarak aydınlatılamamıştır.
Transkranial sonografi (TKS) son yıllarda sıklıkla; küçük, derin beyin yapılarını görüntülemekte kullanılan ucuz ve pratik bir değerlendirme aracıdır.  Yaşlılık çağı depresyonunda TKS ile derin beyin yapılarını değerlendiren bir çalışma bulunmamaktadır. Buradan yola çıkılarak yaşlılık çağı depresyonu olan hastalarda, beyin sapı ve bazal ganglion çekirdeklerindeki değişiklikler ile ventrikül çaplarının değerlendirilmesi ve sağlıklı yaşlılarla kıyaslanması amaçlanmıştır.  
Yöntem: Çalışmaya 60 yaş ve üzerinde 34 majör depresyon (DSM-5) hastası ve 31 sağlıklı yaşlı gönüllü alınmıştır. Katılımcılara klinik değerlendirme amacıyla Hamilton Depresyon Ölçeği, Yaşlılar için Depresyon Ölçeği, Öznel Bellek Yakınmaları Anketi (ÖBYA), İşlevsel Faaliyetler Anketi, Birleşik Parkinson Hastalığı Değerlendirme Ölçeği-Motor Alt Ölçek ve Charlson Komorbidite İndeksi uygulanmıştır. Biilişsel işlevler Standardize Mini Mental Test (SMMT), Montreal Bilişsel Değerlendirme Ölçeği (MoCA) ve Saat Çizme Testi (SÇT) ile değerlendirilmiştir. Her katılımcıya TKS yapılarak, raphe çekirdeği ve substantia nigra ekojenitesi değerlendirilmiş ve üçüncü ventrikül ile lateral ventrikül ön boynuzunun transvers çapları ölçülmüştür. 
Bulgular: Depresyon hastaları ile sağlıklı yaşlılar arasında eğitim açısından fark bulunduğundan, eğitim kovaryant alınarak incelendiğinde gruplar arasında SMMT, MoCA ve SÇT puanları arasındaki fark ortadan kaybolmuştur. Depresyon hastalarında ÖBYA ile değerlendirilen öznel bellek yakınmalarının daha fazla olduğu bulunmuştur. Depresyon hastalarında, raphe çekirdeği ekojenitesindeki azalmaya işaret eden devamsızlık durumu, sağlıklı yaşlılara göre anlamlı düzeyde fazla bulunmuştur. Depresyon hastalarının ventrikül çaplarının sağlıklı yaşlılardan daha büyük olduğu, substantia nigra ekojenitesi açısından ise iki grup arasında fark bulunmadığı saptanmıştır. Ventrikül çapları ile depresyon şiddeti ve bilişsel işlevler arasında bir ilişki saptanmamıştır. 
Sonuç: Yaşlı depresyon hastalarında saptanan raphe çekirdeğinde devamsızlık, yaşlılık çağı depresyonunun etyopatogenezine işaret etmesi açısından önemlidir. Depresyonun tedavisi sonrası, hastaların bilişsel işlevler açısından takibi ve TKS bulgularının tekrar değerlendirilebilmesi için uzun süreli izlem çalışmalarına ihtiyaç vardır. 

Anahtar Kelimeler: raphe çekirdeği, substantia nigra, transkraniyal sonografi, ventrikül çapı, yaşlılık çağı depresyonu

Abstract:
Introduction and Objective: Late life depression is a specific treatment resistant condition associated with vascular pathology and its neurobiology has not been fully elucidated. Transcranial sonography (TCS) is an inexpensive and practical assessment tool which is frequently used to visualize small, deep brain structures. There is no study evaluating deep brain structures with TCS in late life depression. In this study, it is aimed to evaluate the changes in brain stem, basal ganglia and ventricular diameters of patients with late life depression and compare them with healthy elder people. 
Method: 34 major depression patients and 31 healthy volunteers aged 60 and older were included. For clinical assesment Hamilton Depression Rating Scale (HDRS), Geriatric Depression Scale (GDS), Subjective Memory Complaints Questionnaire (SMCQ), Functional Activities Questionnaire (FAQ), Unified Parkinson's Disease Rating Scale (UPDRS)- Motor Subscale and Charlson Comorbidity Index were applied. Cognitive functions of the participants were evaluated with Mini Mental State Examination (MMSE), Montreal Cognitive Assessment Tool (MoCA) and Clock Drawing Test (CDT). By applying TCS, echogenicities of raphe nucleus and substantia nigra were assessed and transverse diameters of third ventricle and frontal horns of lateral ventricles were measured. 
Results: As there is difference between depression patients and healthy elders in terms of education level, accepting education as a covariant, led to disappearance of the differences between MMSE, MoCA and CDT scores between groups. Subjective memory complaints of depressed patients as assessed with SMCQ were higher than healthy elders. "Interrupted" raphe nucleus indicating reduced echogenicity was found to be significantly higher in depression group compared to healthy elders. It is found that ventricular diameters of depressed patients are larger than controls and there is no difference between groups in terms of substantia nigra echogenicity. There was no correlation between ventricular diameters and depression severity and cognitive functions. 
Conclusion: The interrupted raphe nucleus echogenicity observed in elder depressed patients is important in terms of ethiopathogenesis of depression. Long term follow-up studies are required in order to reevaluate cognitive functions and TCS findings after treatment of depression.  

Keywords: diameter of ventricle, late life depression, raphe nucleus, substantia nigra, transcranial sonography