Yenilik doğuran davalar
The creative lawsuits
Yazar: RUKİYE FERAY DURMUŞ
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN HATEMİ
İstanbul Ticaret Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı / Özel Hukuk Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Davalar = Cases ; Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu = Code of Civil Procedure ; Kanunlar 6100 sayılı = Laws 6100 numbered ; Yenilik doğuran hak = Formative right

Özet:
Yenilik doğuran davalar ilk defa 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) ile düzenlenmiş olup, 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nda (HUMK) yenilik doğuran davalar kanuni düzenlemeye sahip değildi. Bununla birlikte öğretide yenilik doğuran davaların varlığı kabul edilmekteydi. HMK md. 108 ile yenilik doğuran davalar; "inşaî dava" başlığı altında düzenlenmiştir. Öğreti ve içtihatlarda bu dava türü için yenilik doğuran dava terimi de inşaî dava terimi de kullanılmaktadır. Yenilik doğuran dava yolu ile mahkemeden; yeni bir hukuki ilişki kurulması, var olan hukuki ilişkinin değiştirilmesi veya mevcut hukuki ilişkinin ortadan kaldırılması istenir.
Her yenilik doğuran dava, yenilik doğuran bir hakka dayanır. Yenilik doğuran haklar, kural olarak tek taraflı hukuki işlem ile kullanılır. Yani yenilik doğuran haklar, hak sahibine tek taraflı irade beyanıyla yeni bir hukuki ilişki kurma, mevcut hukuki ilişkiyi değiştirme yahut mevcut hukuki ilişkiyi sona erdirme yetkisi verir. Bu nedenle yenilik doğuran haklar yöneldikleri sonuç açısından; kurucu, değiştirici ve bozucu yenilik doğuran haklar olarak sınıflandırılır. Kamu yararı, hukuki güvenlik, tarafların veya üçüncü kişilerin menfaatlerinin gerekli kıldığı bazı hallerde ise yenilik doğuran hakların tek taraflı hukuki işlemle kullanılabilmesi yeterli görülmemiş, hukuki sonucun doğabilmesi dava yoluyla mümkün kılınmıştır. Bu çalışmanın konusunu; yenilik doğuran sonucun doğması için mahkeme kararına gerek duyulan yenilik doğuran davalar oluşturmaktadır.

Abstract:
The creative lawsuits were first regulated by the Code of Civil Procedures No. 6100 (HMK), and the Code on Civil Procedure No. 1086 (HUMK) did not have legal regulations on creative lawsuits. However, the existence of creative lawsuits in law doctrines was accepted. The creative lawsuits were organized in HMK art. 108; under the title of "inşaî dava" in Turkish. In terms of doctrine and jurisprudence, the term "creative lawsuits" and "inşaî dava" are both used. Through the creative lawsuits, it is desired from the courts to establish a new legal relationship, replace the existing legal relationship or eliminate the existing legal relationship.
Every creative lawsuit is based on a creative right. Creative rights are used as a rule with a unilateral legal process. In other words, the creative rights empower the right holder to establish a new legal relationship, to change the existing legal relationship or to end the existing legal relationship with a unilateral declaration of the will. For this reason, creative rights are classified as founding, changing and disruptive rights in terms of the results they intend to create. In some cases where public interest legal security and the interests of the parties or third parties are required, it is not considered sufficient to use the creative rights with a unilateral legal process and the legal result can be achieved by a lawsuit. The content of this study is the creative lawsuits that require a court order necessary for the creative judgement.