Performans esaslı analitik bütçe sistemi ve Türkiye uygulamalarının değerlendirilmesi
Performance based analytical budget system and evaluation of Turkish practice
Yazar: DENİZ SÜZEK TÜZÜN
Danışman: Y.DOÇ.DR. YILDIZ AYANOĞLU
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Bütçe kavramı günümüzde salt finanssal bir doküman olmaktan ziyade,kurumların/işletmelerin karşılaştığı tehlikeleri zekice formüle ederek, kurumların-işletmelerin önceliklerini belirlemesini ve yönetim kararlarının alınmasına yardımcıolan bir dokümandır. Özel sektör işletmelerinde rekabetin yoğun olması nedeniylemodern yönetim teknikleri daha çok kullanılmış ve kamu sektörüne göre daha etkinbütçeler hazırlanmaya başlanmıştır.Fakat 1980'li yıllardan sonra küreselleşen dünyada, kamu harcamalarınınGSMH içindeki payının, iktisadi doktrinlerde yaşanan değişimler neticesinde hızlaartması, demokrasinin ve bilgi toplumunun gelişmesi, kamu harcamalarınıngeliştirilmesinde önemli bir rol üstlenen bütçenin de iyileştirilmesini zorunlu halegetirmiştir. Bütçe sisteminin dolayısıyla, kamu harcama sisteminin etkinleştirilmesi,siyasal iktidarın, aldığı kaynakları kamu hizmetini ifa ederken rasyonel bir şekildekullanmasını ve bunun hesabını vermesini, yani devletin etkin olmasını sağlar. Kamubütçe sisteminin iyileştirilmesi ile ilgili temel hedefler; hesap verilebilirliği ve şeffaflığıarttırmak, çok yıllı bütçeleme uygulamasına geçmek ve kamu kurumlarınınperformansını arttırmaktır. Tüm bunları sağlayabilmek için performans esaslı bütçesistemine geçilmiştir.Performans esaslı bütçe, kıt kaynakların sosyal faydayı maksimize edecekşekilde dağıtılmasına yardımcı olur. Bütçe tekniği yada modelinden çok kamuyönetiminin tamamını kavrayan bir yönetim sistemi özelliği taşımaktadır. Sistem,uzun vadeli planlar yapmayı cesaretlendirmek, belirlenen hedefleri arzu edilensonuçlar haline çevirmek, program öncelikleri ve kaynak tahsislerinde performansölçüm sonuçlarını daha etkin biçimde kullanarak doğru kararlar alınmasını sağlamakamacıyla yapılandırılmıştır. Bu bütçe sistemi, etkin bir yönetim anlayışını hakimkılmak için performans hedeflerinin kamu çalışanları tarafından benimsenmesini vebu hedeflere ulaşmak maksadıyla yöneticilerin üzerindeki kaynak kullanımıyla ilgiligereksiz kısıtlamaları kaldırmayı hedeflemektedir. Harcanan paranın hesabınınverilmesi yerine tahsis edilen kaynaklarla belirlenen hedeflere ulaşıldığının hesabınıvermek önem kazanmıştır.Türkiye'deki bütçe sistemi, dünyadaki gelişmeler ve iyi uygulamalardan dayararlanılarak, yeni kamu mali yönetim anlayışı çerçevesinde yenidenyapılandırılmıştır. Ülkemizde, çok yıllı performans esaslı bütçe sisteme halen pilotuygulama aşamasında olup, yakın gelecekte yaygın olarak kullanılması ile, kamuharcamalarında etkinliğin sağlanmasına ve dolayısıyla sosyal refahın arttırılmasınakatkıda bulunulacaktır.

Abstract:
Today, the term ?budget? is a document which facilitatesassociations and enterprises to determinate their priorities and to takemanagement decisions by formulating the threats they come up againstintelligently, more than being solely a financial document. Modernmanagement techniques are much more in use as a result of the intensecompetition in private sector enterprises and more effective budgets arebeing prepared compared to public sector.However, in the globalize world after 1980s, the rapid increase inthe share of public expenditures in the GNP (Gross National Product) as aresult of the exchanges in economic doctrines, the development ofdemocracy and information society have an encouraging role in theimprovement of budgeting which has a key role in the realization of publicexpenditures. The effectiveness of the budgetary system and indirectly thepublic expenditures system provides rational and accountable use ofpublic resources by the political government, in other words the efficiencyof the state. Basic targets connected with the improvement of thebudgeting system are to increase the accountability and transparency, toput multi-annual budgeting into practice and to increase the performanceof public agencies. Therefore, performance based budget system hasbeen used.Performance based budgeting helps the distribution of insufficientsources to get maximal social benefits. More than being a budgettechnique or a modal, it is a management system which grabs the wholepublic management. The system is being configured to encourage long-range planning, to turn the determined targets to desired results, to takethe right decisions by using the results of the performance measurementseffectively in programmed priorities and allocation of resources. Thisbudget system aims at the acceptance of the performance targets bypublic servants and to lift the unnecessary restrictions on the managementconnected with resource utilization to reach these targets. In stead ofgiving the account of the money spent, giving the account of reaching thetargets that come from recovered sources has become important.The budget system in Turkey is configured again with in theframework of the new public finance management understanding with thehelp of worldwide developments and good applications. Although themulti-annual performance based budgeting system is still at applicationlevel in our country, it will contribute to the efficiency in public expenditureswith widespread use in near future and to increase the social welfareaccordingly.