XVIII. yüzyılın ikinci yarısında Karahisar-ı Sahib Sancağı (Şer`iyye sicillerine göre) /
Yazar: MEHMET GÜNEŞ
Danışman: PROF. DR. REFİK TURAN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2003
Konu: Tarih = History
Dizin: 18. yüzyıl = 18. century ; Afyonkarahisar = Afyonkarahisar ; Karahisar-ı Sahib = Karahisar-ı Sahib ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Tarih = History ; Yakın Çağ = Modern Times ; Şeriye sicilleri = Court registers

Özet:
Bu çalışmada Karahisar-ı Sahib sancağının XVIII. yüzyılın son yarısındaki idarî, fizikî, demografik, sosyal ve ekonomik durumu incelenmiştir. Çalışmada temel kaynak olarak bahsi geçen döneme ait 12 adet Şer'iyye Sicili' nden istifade edilmiştir. Ayrıca, Başbakanlık Osmanlı Arşivi'nde bulunan muhtelif tasniflerdeki defter ve belgeler ile VGMA' da bulunan vakıf defterlerine de müracaat edilmiştir. Giriş ve dört bölümden oluşan çalışmanın birinci bölümünde Karahisar-ı Sahib'in idarî yapısı ve idarecileri hakkında bilgi verilmiştir. Bu cümleden olarak sancağı meydana getiren ah birimler tespit edilerek, gerekli izahatta bulunulmuştur. Sancak ve kaza yönetiminde görev alan idareciler, askerî-idarî ve şer'î- idarî yapı göz önüne alınarak çeşitli yönleriyle incelenmiş, akabinde bunların isim ve görev tarihleri -kaynakların müsaade ettiği ölçüde- belirtilmiştir. İkinci bölümde Karahisar-ı Sahib şehrinin fizik yapısını oluşturan temel unsurlar ele alınarak -yine kaynakların müsaade ettiği nispette- incelemeye tabi tutulmuştur. Bu unsurlar içerisinde mühim bir yere sahip olan vakıf eserlerin yapılması ve yaşatılması ile ilgili olarak, zaman zaman araştırma konumuzun tarihi sınırlan dışına çıkarak, vakıflar ve vakfiyeler de bahis konusu edilmiştir. Daha sonra vakıflar mevzuu müstakil bir başlık altında incelenmiş, konunun sonunda Karahisar-ı Sahib Şer'iyye Sicilleri' nden tespit ettiğimiz vakfiye suretleri özet halinde tablolaştınlarak genel bir değerlendirmeye gidilmiştir. Nüfûs ve sosyal hayatın incelendiği üçüncü bölümde evvela Karahisar-ı Sahib kazasının ve alt birimlerinin, daha sonra da sancağı oluşturan diğer kazaların nüfus durundan, gayr-ı müslim nüfus da nazar-ı itibara alınarak incelenmiş ve tahmini bir nüfus tahlili yapılmıştır. Daha sonra Karahisar-ı Sahib'de aile yapısı, halkın kullandığı giyim ve ev eşyalan ayrıntılı bir şekilde ele alınmıştır. Son bölüm olan dördüncü bölümde ise, mâlî ve iktisadî durum ana başlığı altında önce alakasına binaen dönemin para durumu izah edilmiş, akabinde bazı emtia fiyatlan dikkate alınarak sancakta câri olan fiyatlar ve bunların tarihi seyri tespit edilmeye çalışılmıştır. Daha sonra, bazı mahallî yöneticiler, İstanbul halkı ve Ordu-yı Hümayun için sancaktan tahsil olunan çeşitli isim ve nitelikteki vergi ve baza mükellefiyetler tespit edilerek gerekli izahat ve değerlendirmeler yapılmıştır.

Abstract:
In the study, the administrative, physical layout, population, social and economical situation of "The Sanjak of Karahisar-i Sahib" have been investigated between the period of 1750-1800. İn this study, we especially took care twelve Şer'iyye Registers. İn additions to these, notebooks and documents which had been classified and grouped differently in Prime Minister Ottoman Arshives and some documents which are present in the Arshives of the General Direktorate of Foundations have been made use of. Information about administrative structure of "The Sanjak of Karahisar-i Sahib" and its governors was given in 1st chapter of the study that is formed from the introduction part and the 4 chapters. In this way, necessary explanations also were given determining the sub units constituting the Sanjak. Governors of the Sanjak and its subdivisions were studied with various points of view then their names and duty dates were mentioned. In the 2nd chapter, the elements forming the physical structure of the City of Karahisar-i Sahib were studied. In this scope, the foundations and the charters of foundations regarding construction and permanence of the religious charitable foundation arts having a great importance also were mentioned crossing the chronological borders of the subject of our study. Afterwards, the foundations were studied in a separate topic then an the result of the subject, an evaluation was made submitting copies of the charters of foundations that we determined from the Karahisar-i Sahib Şer'iyye Registry in the brief tables. In the 3rd chapter having studies about the population and the social life, an estimated population was obtained studying populations of the Subdivision of Karahisar-i Sahib and its sub units taking precedence afterwards other subdivisions constituting the Sanjak considering non-Moslem population. Afterwards, familial structure in Afyon, used clothes and home objects were studied in details. In the 4th chapter which is the last chapter of the study, firstly, monetary situation of this period based on its concern, following this, current prices in the Sanjak and conjectural structure of these in the main topic of the economic situation were tried to be determined. Consequently, necessary evaluations were made determining various taxes collected under miscellaneous names and characteristics and some obligations in the Sanjak.