Raylı sistemlerin mekansal etkileri: İzmir metrosu örneği
Spatial effects of urban rail systems: Izmir metro case
Yazar: GÜLSÜM ECEM DEMİRDAĞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ İREM AYHAN SELÇUK
Dokuz Eylül Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Şehir ve Bölge Planlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Hafif raylı sistemler = Light rail systems ; Kentsel arazi kullanımı = Urban land use ; Şehiriçi ulaşım = Urban transport

Özet:
Özellikle büyük şehirlerde artan nüfus ve kentleşme ulaşım ihtiyacının ve talebinin artmasına neden olmuş bu da toplu taşıma yatırımlarının artışını beraberinde getirmiştir. 1970'lerden bu yana da hem Türkiye'de hem de dünyada kentsel raylı sistem yatırımlarında önemli bir artış yaşanmıştır. Bu çalışmanın temel amacı 2000 yılında hizmete alınmış İzmir Metro hattının çevresinde meydana gelen mekânsal değişimlerin incelenmesi ve planlama pratiğinin bu değişim ve gelişimdeki yerinin irdelenmesidir. Bu kapsamda izlenecek yöntem İzmir Metro hattının kent bütününde yarattığı demografik ve çevresel etkilerin metro hattının inşası ile arasındaki ilişkinin incelenmesi ve ilgili kurumlarca metro hattının 1000 metrelik kesitinde gerçekleştirilen plan değişikliklerinin incelenerek metro hattı inşası ile plan tadilatları arasındaki ilişkinin analiz edilmesidir. Gerçekleştirilen araştırma ve analiz çalışmaları sonucunda İzmir Metro hattının çevresinde Kazımdirik mahallesi dışında anlamlı bir mekânsal değişim bulunamamış, yapılan plan tadilatları tekil talepler üzerinden devam etmiş, kapsamlı değişimler gerçekleştirilmediği tespit edilmiştir. Bununla birlikte; mahallelerin metro duraklarına erişilebilirliğiyle gerçekleştirilen tadilat sayıları arasında istatiksel açıdan 0,10 düzeyinde anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Mekânsal etkilerin anlamlı hale gelmesi için planlama ve ulaşım pratiklerinin entegrasyonu ve eşgüdümlü çalışması son derece önemlidir. Bu kapsamda kentlerde yapılan ulaşım yatırımlarının kentsel mekânda meydana gelen dönüşümleri daha anlamlı, gerçekleştirilebilir ve planlanabilir hale getirebilmesi planlama pratiği ile olan ilişkisinin ne düzeyde olduğu ile doğrudan ilişkili olduğunu göstermektedir. Bu da bu çalışmanın bilime olan katkısını oluşturacaktır.

Abstract:
Increasing population and urbanization, especially in big cities, has increased the need and demand for transportation, which has led to an increase in public transportation investments. Since the 1970s, both in Turkey and the world have experienced a significant increase in investment in urban rail systems. The main purpose of this study is to examine the spatial changes occurring around the Izmir Metro line, which was put into service in 2000, and to examine the place of planning practice in this change and development. The method to be followed in this context is to examine the relationship between the demographic and environmental impacts created by the Izmir Metro line with the construction of the metro line, and to analyze the relationship between the metro line construction and the plan amendments by examining the changes in the 1000 meters of the metro line by the relevant institutions. As a result of the research and analysis studies carried out, no significant spatial change was found around the Izmir Metro line, apart from the Kazımdirik neighborhood, and the plan amendments continued through individual requests, and it was determined that no extensive changes were made. However, a statistically significant 0.10 level was found between the accessibility of the neighborhoods to the metro stations and the number of amendments. In order to make the spatial effects meaningful, integration and coordinated work of planning and transportation practices are extremely important. In this context, the fact that the transportation investments made in the cities can make the transformations in the urban space more meaningful, achievable and plannable, shows that it is directly related to the level of its relationship with the planning practice. This is regarded as the contribution of this study to the science.