Kırmızı dev kolundaki yıldızların kinematiği /
Yazar: OĞUZ HAN ATAŞ
Danışman: PROF. DR. TANSEL AK
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Astronomi ve Uzay Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Astronomi ve Uzay Bilimleri = Astronomy and Space Sciences

Özet:
Bu tez çalışmasında Apache Point Gözlemevi Galaktik Evrim Deneyi (APOGEE) verilerinden yararlanılarak, Hertzsprung - Russell (HR) diyagramındaki Kırmızı Dev Kolunda (KDK) bulunan evrimleşmiş yıldızlar seçilerek, Galaksimizdeki KDK yıldızlarının kinematik ve dinamik yörünge parametreleri belirlenmiş ve bu parametrelere getirilen sınırlamalar ile metal bolluğu gradyentleri hesaplanmıştır. 
Yıldızların ekvatoral koordinatları, öz hareket, radyal hız ve uzaklık parametreleri kullanılarak KDK yıldızlarının kinematik ve dinamik yörünge parametreleri belirlenmiştir. KDK yıldızlarının Galaktik düzleme göre kuzey ve güney Galaktik yarıküreler için uzay hızı dispersiyonları, sırasıyla, 124 ve 128 km/sn olarak elde edilmiştir. Galaktik çeyreklere göre incelendiğinde ise KDK yıldızlarının uzay hızı dispersiyonları Galaksinin I. ve IV. çeyreklerinde 137 ile 146 km/sn arasında değişirken, II. ve III. çeyreklerde 108 ile 113 km/sn arasındadır. Bu değişim muhtemelen Galaktik uzun çubuğun ve spiral yapının neden olduğu tedirginlik etkisinden kaynaklanmaktadır.  
Bu çalışmada KDK yıldızlarının hem bugünkü hem de dinamik yörünge parametrelerinden belirlenen uzaklıklar için metal bolluğu gradyentleri hesaplanmıştır.   0 < zmax ≤ 0.5, 0.5 < zmax ≤ 1 ve 1 < zmax ≤ 2 kpc uzaklık aralıkları için hesaplanan radyal metal bolluğu gradyentlerinin yörünge basıklıklarıyla, sırasıyla,                                                      -0.06 < d[Fe/H]/dRm < -0.03, -0.05 < d[Fe/H]/dRm < -0.01 ve -0.02 < d[Fe/H]/dRm < -0.01 dex/kpc değiştiği görülmüştür. zmax > 2 kpc uzaklıklar için metal bolluğu gradyentlerinin yörünge basıklıklarına duyarlı olmadığı belirlenmiştir. Bu bulgular Galaksi diski için belirgin bir metal bolluğu gradyentinin varlığını işaret etmekle birlikte yıldızların Galaksi diskindeki tedirginlikler sebebiyle radyal göçe maruz kalmasından dolayı metal bolluğu gradyentlerinin değiştiğini gösterir.

Abstract:
In this thesis, selecting evolved stars in the red giant brach (RGB) of the Hertzsprung - Russell (HR) diagram that was constructed from the APOGEE  (The Apache Point Observatory Galactic Evolution Experiment) data, kinematic and dynamic orbital parameters of the RGB stars were determined, and the metallicity gradients were obtained with the limitations on these parameters.   
Kinematical and dynamical orbital parameters of the RGB stars were determined using equatorial coordinates, proper motions, radial velocities and distances. Space velocity dispersions of the RGB stars were calculated as 124 ve 128 km/s, respectively, for the north and east hemispheres with respect to the Galactic plane. Space velocity dispersions of the RGB stars changes from 137 km/s to 146 km/s in the I. and IV. quadrants of the Galaxy, while they are between 108 and 113 km/s in the II. and III. quadrants. These changes are probably due to the perturbation effects of the long bar and spiral structure. 
Metallicity gradients of the RGB stars were estimated for the distances determined from the current and dynamical parameters, separately. The metallicity gradients were found  to be, depending on the orbital eccentricities, -0.06 < d[Fe/H]/dRm < -0.03, -0.05 < d[Fe/H]/dRm < -0.01 and -0.02 < d[Fe/H]/dRm < -0.01 dex/kpc for the distance intervals 0 < zmax ≤ 0.5, 0.5 < zmax ≤ 1 and 1< zmax ≤ 2 kpc, respectively. A dependence of the metallicity gradients on the orbital eccentricities was not detected for the distances Zmax > 2 kpc. These findings indicate the presence of a prominent metallicity gradient of the Galactic disc. Our results also show that the metallicity gradients have been changed as the stars were exposed to the radial migration due to the perturbations in the Galactic disc.