Kayseri'de aile sağlığı merkezlerine başvuran erişkin hastaların evde ilaç bulundurma durumları ve bunu etkileyen nedenlerin belirlenmesi
Determination of home medication possession and the affecting reasons of adult patients applying to family health centers in kayseri
Yazar: NİMET MISIRLIOĞLU
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ELİF DENİZ ŞAFAK
Erciyes Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2017
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile sağlığı = Family health ; Farkındalık = Awareness ; Maliyet analizi = Cost analysis ; Toplum sağlık merkezleri = Community health centers ; Yetişkinler = Adults ; İlaç depolama = Drug storage ; İlaç kullanımı = Drug utilization ; İlaç tedavisi = Drug therapy ; İlaçlar = Drugs ; İsraf = Extravagance

Özet:
Giriş ve Amaç: İlaçlar, sağlığın korunması, kazanılması ve sürdürülmesinde vazgeçilmez araçlardan biridir. Ancak, akılcı ilkelere uyulmadan kullanılması yeni sağlık problemlerine ve gereksiz harcamalara yol açabilir. Önceki tedavilerden yarım kalan veya gelecekte lazım olduğunda kullanılmak üzere temin edilen ilaçlar, saklama koşullarına ve son kullanma tarihine bakılmaksızın evlerde tutulmaktadır. Küresel bir problem haline gelen bu durum, ilaç israfı, güvenlik, çevre ve ekonomi açısından halk sağlığı üzerindeki etkilerinin yanı sıra, ilaçların uygun olmayan biçimde kullanılmasına ve dolayısıyla çeşitli risklere ön ayak olmaktadır. Bu çalışmada, Kayseri ilinde ilaçların evde depolanma prevalansı ve buna ilişkin faktörleri araştırmayı amaçladık.
Yöntem: : Çalışmamız Kayseri'de bulunan 25 aile sağlığı merkezinde Kasım-Aralık 2015 tarihleri arasında, 860 katılımcıyla yüz yüze görüşülerek gerçekleştirildi. Literatür gözden geçirilerek hazırlanmış olan 30 soruluk bir anketle, katılımcıların sosyodemografik özellikleri,  kronik hastalıkları, evlerinde bulunan mevcut ilaçları, bu ilaçların kaynağı ve temin edilme nedenleri, terapötik kullanımları, stoklandıkları yer ve koşullar, imha edilme yöntemleri ayrıntılı bir şekilde sorgulandı. Evde ilaç bulundurma durumu ve ilişkili olabilecek faktörler önce ki kare testi daha sonra logistik regresyon analizi ile test edildi. 
Bulgular: Katılımcıların %31,2'si erkek, %68,8'i kadındı. Yaş ortalaması 42,1±15 idi. Evde bulunan ortalama ilaç sayısı 11,4 olup, evde hiç ilaç bulunmama oranı %3,4'tü. Katılımcıların yaklaşık %30'u 5'ten az, %70'i 5 ve üzerinde ilaç bulundurmaktaydı. Evde en fazla bulundurulan ilaç grupları sırasıyla ağrı kesici/ateş düşürücüler, antienflamatuar ve antiromatizmal ilaçlar, soğuk algınlığı ve öksürük ilaçlarıydı. Evde bulunan ilaçların %90'ından fazlası reçeteli ilaçlardı. Yarım kalan ilaçlar, katılımcıların üçte birinin evindeki ilaçlardan sorumluydu. Katılımcıların %13'ü ilaçların son kullanma tarihini hiç kontrol etmemekteydi. En sık görülen ilaç imha yöntemi çöpe atmaktı (%79). Yüksek gelir düzeyi, kronik hastalık varlığı ve evde 5 veya üzerinde kişi yaşıyor olmak, katılımcıların evde ilaç bulundurmalarıyla ilişkili faktörler olarak bulundu.
Sonuç: Hastaların evlerinde göz ardı edilemeyecek düzeyde ilaç muhafaza ettikleri ve uygun olmayan davranışlar sergiledikleri görülmüştür. Potansiyel tehlikelerine işaret ettiğimiz bu önemli konuda toplumun bilinç ve farkındalık düzeyinin artırılması gerekmektedir.

Anahtar kelimeler: Evde ilaç depolama, ilaç imhası, ilaç israfı, farkındalık

Abstract:
Background & Aim: Medicines are one of the indispensable instrument for the protection, acquisition and maintenance of health. However, using it without observing rational principles can lead to new health problems and unnecessary expenditures. Medicines leftover from previous treatments or provided for use when necessary in the future, are kept in households without regard to the storage conditions and expiration date. This situation, which has become a global problem, leads to the inappropriate use of medicines and therefore associated risks, as well as the effects on public health in terms of drug waste, safety, environment and economy. In this study we aimed at investigating the prevalence and factors associated with home storage of medicines in Kayseri.
Methods: Our study was conducted in 25 family health centers in Kayseri, between November-December 2015, among 860 participants by face-to-face interview method. With a questionnaire of 30 questions which were prepared by reviewing the literature, the sociodemographic characteristics of the participants, the chronic diseases, the existing medicines in their homes, the sources and sources of these medicines, the therapeutic uses, the places and conditions of their storage and the methods of disposal were questioned in detail. Prevalence of home medication and related factors were tested by the chi-square test firstly and followed by logistic regression analysis. 
Results: 31,2% of the participants were male and 68.8% were female. The mean age was 42,1 ± 15. The average number of medicines in the home was 11.4 and the rate of no medication at home was 3,4%. Approximately 30% of the participants had less than 5, 70% had 5 or more drugs. The most common drug groups in the home were analgesic/anti-pyretics, anti-inflammatory and antirometics, cold and cough medications, respectively. More than 90% of home remedies were prescription drugs. Leftover medicines were responsible for the medicines in the home of one third of the participants. 13% of the participants never checked the expiry date of the drugs. The most common method of drug disposal was throwing by trash (79%). High income levels, having chronic illness and five or more people living at home were found as factors related to participant's drug possession.
Conclusion: It has been seen that patients, maintain drugs in their homes at a level that can not be ignored and exhibit inappropriate behavior. In this important issue that we point to potential hazards, the level of consciousness and awareness of the community needs to be increased.

Key words:  Home storage, medication disposal, medication wastage, awareness