Genç tüketicilerin beslenme okuryazarlığı, sürdürülebilir ve sağlıklı beslenme davranışları ile beslenme durumlarının değerlendirilmesi
Evaluation of nutritional literacy, sustainable and healthy eating behaviors, and nutritional status of young consumers
Yazar: KÜBRA ÖZTÜRK
Danışman: PROF. DR. PERİM FATMA TÜRKER
Başkent Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı / Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Beslenme okuryazarlığı = Nutrition literacy ; Sağlıklı beslenme = Healthy nutrition ; Çevresel sürdürülebilirlik = Sustainable environment

Özet:
Bu çalışma, 14-18 yaş aralığındaki genç tüketicilerin beslenme okuryazarlığı, sürdürülebilir ve sağlıklı beslenme davranışları ile beslenme durumları arasındaki ilişkiyi inceleme amacıyla 2023-2024 eğitim-öğretim yılı bahar döneminde bir özel lisede öğrenim gören 150 öğrenci (80 kız, 70 erkek) ile yürütülmüştür. Çalışmaya katılan öğrencilerin yaş ortalaması 15.7±1.30 olarak bulunmuştur. Araştırmada, Adölesan Beslenme Okuryazarlığı Ölçeği (ABOÖ) ve Sürdürülebilir ve Sağlıklı Beslenme Davranışları Ölçeği (SSBDÖ) kullanılarak değerlendirme yapılmıştır.  Adölesan Beslenme Okuryazarlığı Ölçeği genel puanlarına bakıldığında, erkeklerin ortalama puanı 68.3±13.3, kızların ise 66.4±10.37 olarak bulunmuş; cinsiyetler arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark saptanmamıştır (p=0.336). Sürdürülebilir ve Sağlıklı Beslenme Davranışları Ölçeği genel puanında erkeklerin ortalama puanı 4.0±0.91, kızların puanı ise 3.8±0.86 olup, bu fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır (p=0.183). Bununla birlikte, Sağlıklı ve Dengeli Beslenme alt boyutunda erkeklerin puanı 4.5±1.34, kızların puanı ise 4.0±1.30 olarak bulunmuş ve bu fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p=0.036). Makro besin ögeleri alımına yönelik analizlerde, erkek öğrencilerde Adölesan Beslenme Okuryazarlığı toplam puanı ile protein alımı arasında pozitif yönlü zayıf bir ilişki (r=0.264, p=0.027) ve kolesterol alımı ile pozitif yönlü orta düzeyde bir ilişki (r=0.334, p=0.005) tespit edilmiştir. Kız öğrencilerde ve her iki cinsiyette de Sürdürülebilir ve Sağlıklı Beslenme Davranışları Ölçeği ile enerji ve makro besin ögeleri arasında anlamlı bir ilişki bulunmamıştır (p>0.05). Mikro besin ögeleri alımında, folik asit ve kalsiyum alımlarının yetersiz olduğu her iki cinsiyet için de tespit edilmiştir. Kalsiyum ve çinko alımları açısından erkek öğrencilerin kızlara göre istatistiksel olarak anlamlı derecede daha yüksek değerlere sahip olduğu bulunmuş; kalsiyum alımı erkeklerde 694.2±309.45 mg ve kızlarda 553.3±217.84 mg olarak (p=0.001), çinko alımı ise erkeklerde 8.1±4.72 mg ve kızlarda 6.8±3.66 mg olarak tespit edilmiştir (p=0.048). Adölesan Beslenme Okuryazarlığı ve Sürdürülebilir ve Sağlıklı Beslenme Davranışları arasında genel olarak pozitif yönlü anlamlı ilişkiler bulunmuş, Adölesan Beslenme Okuryazarlığı toplam puanı ile Sürdürülebilir ve Sağlıklı Beslenme Davranışları toplam puanı arasında orta düzeyde güçlü bir pozitif ilişki tespit edilmiştir (r=0.531, p<0.05). Bu bulgu, beslenme okuryazarlığının artırılmasının adölesanlarda sürdürülebilir ve sağlıklı beslenme davranışlarını desteklemek için kritik bir öneme sahip olduğunu göstermektedir. Ayrıca, genç tüketicilerin sürdürülebilir ve sağlıklı beslenme davranışları seviyelerinin orta üzeri bir düzeyde olduğu ve beslenme okuryazarlığının artırılmasının bu davranışları daha da destekleyip geliştirmede kritik bir rol oynadığı tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Adölesan, beslenme okuryazarlığı, sürdürülebilir beslenme, genç tüketiciler, sürdürülebilirlik

Abstract:
This study was conducted during the spring semester of the 2023-2024 academic year with 150 students (80 girls, 70 boys) aged 14-18, studying at a private high school, to examine the relationship between nutritional literacy, sustainable and healthy eating behaviors, and nutritional status among young consumers. The average age of the participants was found to be 15.7±1.30 years. The study utilized the Adolescent Nutrition Literacy Scale (ANLS) and the Sustainable and Healthy Eating Behaviors Scale (SHEBS) for assessment. Regarding the general scores of the Adolescent Nutrition Literacy Scale, the average score of boys was 68.3±13.3, while that of girls was 66.4±10.37; no statistically significant difference was found between genders (p=0.336). For the general scores of the Sustainable and Healthy Eating Behaviors Scale, the average score of boys was 4.0±0.91, while that of girls was 3.8±0.86, and this difference was not statistically significant (p=0.183). However, in the "Healthy and Balanced Eating" subscale, boys scored 4.5±1.34, while girls scored 4.0±1.30, and this difference was found to be statistically significant (p=0.036).  In the analyses related to macronutrient intake, a weak positive correlation (r=0.264, p=0.027) was observed between the total ANLS score and protein intake, and a moderate positive correlation (r=0.334, p=0.005) was found with cholesterol intake among male students. No significant relationships were found between SHEBS scores and energy or macronutrient intake for either gender (p>0.05).  Regarding micronutrient intake, folic acid and calcium intake were found to be insufficient for both genders. Male students had significantly higher calcium and zinc intake compared to female students. Calcium intake was 694.2±309.45 mg in boys and 553.3±217.84 mg in girls (p=0.001), while zinc intake was 8.1±4.72 mg in boys and 6.8±3.66 mg in girls (p=0.048). Overall, significant positive correlations were found between Adolescent Nutrition Literacy and Sustainable and Healthy Eating Behaviors. A moderately strong positive relationship was detected between the total ANLS score and the total SHEBS score (r=0.531, p<0.05). This finding highlights the critical importance of improving nutrition literacy to support sustainable and healthy eating behaviors among adolescents. The study concluded that enhancing nutrition literacy levels is effective in promoting both healthy and sustainable eating behaviors in young individuals. Furthermore, it was determined that the sustainable and healthy eating behavior levels of young consumers were above average, and improving nutrition literacy plays a critical role in further supporting and enhancing these behaviors.

Keywords: Adolescent, nutritional literacy, sustainable eating, young consumers, sustainability