Özel yetenekli ergenlerde kariyer kararsızlığına ilişkin bir model testi ve kariyer kararsızlığı psikoeğitim programının etkisinin incelenmesi
A model test on career indecision in gifted adolescents and investigation of the effect of career indecision psychoeducation program
Yazar: OSMAN GÖNÜLTAŞ
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET ALİ ÇAKIR
Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
Bu araştırmanın amacı, özel yetenekli ergenlerde öz-yeterlik, umut ve bilişsel esneklik ile kariyer kararsızlığı arasındaki ilişkide kariyer uyum yeteneğinin aracı rolünü incelemektir. Ayrıca araştırmada, geliştirilen yapısal modelden yararlanarak hazırlanan kariyer kararsızlığı psikoeğitim programının özel yetenekli ergenlerin kariyer kararsızlığı düzeylerine etkisini incelemek amaçlanmıştır. Araştırmada betimsel tarama modeli ve ön-test, son-test ve izleme testi ve kontrol gruplu 2x3'lük karışık (split plot) deneysel model kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu, 2021-2022 eğitim-öğretim yılında Bilim ve Sanat Merkezlerine devam eden 349 özel yetenekli lise öğrencisi oluşturmaktadır. Kariyer kararsızlığı psikoeğim programının etkisinin incelendiği ikinci çalışma grubu ise 18 özel yetenekli lise öğrencisinden oluşmaktadır. Araştırma verileri, "Mesleki Karar Verme Envanteri", "Kariyer Uyum Yetenekleri Ölçeği", "Çocuklar İçin Öz-yeterlik Ölçeği", "Sürekli Umut Ölçeği" ve "Bilişsel Esneklik Ölçeği" aracılığıyla toplanmıştır. Öz-yeterlik, umut ve bilişsel esneklik ile kariyer kararsızlığı arasındaki ilişkide kariyer uyum yeteneğinin aracı rolü yapısal eşitlik modeli ile incelenmiştir. Deneysel ölçümlerden elde edilen verilerin analizinde ise iki ortalama (deney-kontrol) arasındaki farkı test etmek için Mann-Whitney U Testi ve aynı grupta (deney veya kontrol) farkı incelemek için Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi kullanılmıştır. Araştırma kapsamında yapılan tüm analizler SPSS v25 ile AMOS v24 istatistik programları aracılığıyla gerçekleştirilmiştir. Yapısal eşitlik modeli sonucunda kariyer uyum yeteneğinin,  öz-yeterlik, umut ve bilişsel esneklik ile kariyer kararsızlığı arasındaki ilişkide tam aracı rolü olduğu bulunmuştur. Ayrıca öz-yeterlik, umut ve bilişsel esnekliğin kariyer uyum yeteneğini ve kariyer kararsızlığını yordadığı görülmüştür. Deneysel işleme ait analiz sonuçları ise uygulanan psikoeğitim programının öğrencilerin kariyer kararsızlığı üzerinde etkisinin pozitif olduğunu ve bu etkinin 4 hafta sonra gerçekleştirilen izleme testi sonucunda devam ettiğini göstermiştir.

Abstract:
The purpose of the current study is to investigate the mediator role of career adaptability in the relationship between self-efficacy, hope, cognitive flexibility and career indecision in gifted adolescents. Moreover, it is aimed to examine the effects of a career indecision psychoeducation program prepared by using the developed structural model on the career indecision levels of gifted adolescents. In the study, the descriptive survey model and a 2x3 split plot experimental model with pre-test, post-test and retention test and control group were used. The study group is comprised of 349 gifted high school students attending Science and Art Centres in the 2021-2022 school year. The second study group, in which the effect of the career indecision psychoeducation program was examined, consists of 18 gifted high school students. The data of the study were collected by using the "Professional Decision Making Inventory", "Career Adaptability Scale", "Children's Self-Efficacy Scale", "State Hope Scale" and "Cognitive Flexibility Scale". The mediator role of career adaptability in the relationship between self-efficacy, hope, cognitive flexibility and career indecision was examined using the structural equation model. In the analysis of the data obtained from the experimental measurements, Mann-Whitney U Test was used to test the difference between two means (experimental-control) and Wilcoxon Signed Rank Test was used to examine the difference within the same group (experimental or control). All the analyses conducted within the scope of the current study were carried out by using SPSS v25 and AMOS v24 statistical programs. As a result of the structural equation model, it was found that career adaptability had a full mediator role in the relationship between self-efficacy, hope, cognitive flexibility and career indecision. In addition, self-efficacy, hope, and cognitive flexibility were found to predict career adaptability and career indecision. The results of the analysis of the experimental process showed that the psychoeducation program applied had a positive effect on the career indecision of the students and this effect was found to persist as a result of the retention test performed 4 weeks later.