Sağlık kurumlarında lider-üye etkileşim düzeyi ve örgütsel vatandaşlık davranışı arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
The evaluation of the relationship between leader-member exchange and organizational citizenship behavior in healthcare organizations
Yazar: DUYGU ÜREK
Danışman: DOÇ. DR. ÖZGÜR UĞURLUOĞLU
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sağlık Kurumları Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management ; İşletme = Business Administration
Dizin: Lider-üye etkileşimi = Leader-member exchange ; Liderler = Leaders ; Sağlık kuruluşları = Health institutions ; Vatandaşlık = Citizenship ; Örgütsel vatandaşlık = Organizational citizenship ; Örgütsel vatandaşlık davranışı = Organizational citizenship behavior

Özet:
Lider-Üye Etkileşimi Teorisi; lider ve çalışan arasında gerçekleşen etkileşim sürecini anlamak, bu sürecin doğası ve kalitesinin organizasyonlarda yarattığı sonuçları ortaya koymak amacıyla ileri sürülmüş teorilerden birisidir. Teoriye göre; liderinden yüksek derecede güven, destek, katılım ve ödüller alan yüksek lider-üye etkileşim düzeyine sahip çalışanlar; bunların karşılığını vermek için daha fazla zaman ve çaba harcayarak resmi rol ve sorumluluklarının ötesine geçip örgütsel vatandaşlık davranışı sergilemektedirler. Bu tarz davranışlar sergilemek; çalışan ile lider veya örgüt arasındaki ilişkide dengenin sürdürülmesini sağlayan en kolay yoldur. Sağlık kurumlarında diğer sektörlerdeki kurumlara oranla daha farklı, daha hassas ve daha karmaşık bir hizmet sunumu gerçekleştirilmesi nedeniyle; lider ve çalışanlar arasındaki etkileşimin düzeyi ile çalışanların vatandaşlık davranışı sergileme eğilimleri daha da önemli hale gelmektedir. Bu bağlamda yürütülen araştırmanın amacı;  sağlık çalışanlarının lider-üye etkileşim düzeyleri ve örgütsel vatandaşlık davranışı sergileme eğilimlerini belirleyerek bu düzeylerin bireysel, örgütsel ve lidere ilişkin özellikler açısından farklılık gösterip göstermediğini ve çalışanların lider-üye etkileşim düzeyleri ile ilgili değerlendirmelerinin örgütsel vatandaşlık davranışı sergileme eğilimleri üzerinde etkisinin olup olmadığını ortaya koymaktır. Bu kapsamda, Ankara'da faaliyet gösteren bir kamu hastanesi ve bir özel hastanede görev yapan sağlık çalışanlarıyla yüz yüze görüşülerek anket formu dağıtılmış ve toplam 423 sağlık çalışanından elde edilen veriler değerlendirilmiştir. Analizler sonucunda; sağlık çalışanlarının lider-üye etkileşim düzeyi orta, örgütsel vatandaşlık davranışı sergileme eğilimleri ise yüksek seviyede bulunmuştur. Bunun yanında araştırmada; çalışanların lider-üye etkileşim düzeyi ve alt boyutları ile örgütsel vatandaşlık davranışı sergileme eğilimleri ve alt boyutlarına ilişkin ortalamalarda yaş, eğitim, hastanedeki görev, yönetsel pozisyonun olup olmaması, sektördeki çalışma süresi, liderlik eğitimi alıp almama, hastane türü ve liderle iş dışında da bir araya gelip gelmeme durumuna göre istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar saptanmıştır (p<0,05). Yapılan regresyon analizleri sonucunda ise; çalışanların lider-üye etkileşim düzeyleri ve alt boyutlarıyla ilgili değerlendirmelerinin örgütsel vatandaşlık davranışı sergileme eğilimleri ve alt boyutları üzerinde olumlu etkileri olduğu tespit edilmiştir.



Anahtar Sözcükler
Lider-üye etkileşim düzeyi, örgütsel vatandaşlık davranışı, sağlık kurumları, sağlık çalışanları,
hastane

Abstract:
The Leader-Member Exchange Theory has been one of the theories put forward to understand the process of exchange between leaders and employees and reveal the effects of the nature and quality of this process on organizations. According to this theory; the employees having high levels of leader-member exchange who receive high-level trust, support, participation, and awards from their leaders display organizational citizenship behaviors by going beyond their formal roles and responsibilities through spending more time and making more efforts. These kinds of behaviors are the easiest way of maintaining the balance between employees and leaders or organizations. As a different, more sensitive and more complex service is provided in healthcare organizations in comparison to those in other sectors, the level of exchange between leaders and employees and employees' tendencies to exhibit citizenship behaviors are more important in these organizations. In this regard, this study aims to determine the leader-member exchange levels of health professions and their tendencies to exhibit organizational citizenship behaviors and reveal whether or not the above-mentioned levels vary by personal characteristics, organizational characteristics, and leader's characteristics and whether or not the employees' assessments concerning leader-member exchange levels have any influence on their tendencies to exhibit organizational citizenship behaviors. To this end, questionnaire forms have been distributed to the health professions working at a public hospital and a private hospital in Ankara through face-to-face interview, and the data obtained from 423 health professions have been evaluated. The analysis results indicate that the health professions have a medium leader-member exchange level and a high level of tendency to exhibit organizational citizenship behaviors. In addition, there are statistically significant differences between employees in terms of means related to leader-member exchange level and its sub-dimensions and tendency to exhibit organizational citizenship behaviors and its sub-dimensions by age, educational level, position at the hospital, status of holding a managerial position, working period in healthcare industry, having undergone leadership training, hospital type, and status of meeting the leader outside the work (p<0.05). The regression analysis results show that the employees' assessments concerning leader-member exchange levels and related sub-dimensions have positive influences on their tendencies to exhibit organizational citizenship behaviors and related sub-dimensions.




Key Words
Leader-member exchange, organizational citizenship behavior, healthcare organizations, health professions, hospital