12-14. yüzyıl seyahatnamelerinde folklorik unsurlar (El Gırnâtî, İbn Cübeyr, Plano Carpini, Monte Crucis, İbn Battûta Seyahatnameleri)
Folkloric elements in travelogues 12-14. century (Travelogues of el-Girnâtî, Ibn Jubayr, Plano Carpini, Monte Crucis and Ibn Battûta)
Yazar: VEDAT KARAKOYUN
Danışman: PROF. DR. ZEKERİYA KARADAVUT
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore
Dizin: Halk edebiyatı = Folk literature

Özet:
Seyahatnameler seyyahların gözünden toplumların maddi ve manevi değerlerini yansıtan, onların yaşamları hakkında bilgi veren eserlerdir. Birbirinden uzakta bulunan coğrafyaların kültürlerini bir arada toplayan seyahatnameler yazıldığı dönemin canlı tanığıdır. Aynı zamanda toplumlarının sözlü ve yazılı ürünlerini muhafaza ederek bu ürünlerin geleceğe aktarılmasında da etkin rol oynamaktadır.
Seyahatnameler yoluyla geçmişte yaşamış birçok olay hakkında bilgi sahibi olmak mümkündür. Seyyahlar toplumların ilginç olaylarına, halk edebiyatı ürünlerine, inançlarına, geleneklerine, âdetlerine, coğrafyalarına ve tarihlerine yakından tanıklık ederek bunları eserlerinde anlatmışlardır. Yaşadıkları dönemleri ayrıntılarıyla tasvir eden El-Gırnâtî, İbn Cübeyr, Plano Carpini, Monte Crucis ve İbn Battûta ise geniş coğrafyalara seyahat etmiş ünlü seyyahlardır. Bu seyyahlar bulundukları coğrafyaları detaylı bir şekilde incelemiş, gördüklerini not etmiş ve bunları eser haline getirmişlerdir. Bunlar karşılaştıkları toplumların kültürlerini kaydederek halk bilimi açısından önemli sayılabilecek yazılı kaynaklardan birini meydana getirmişlerdir. Böylece seyyahlar 12-14. yy.da yaşanan kültürel etkileşimi eserlerinde anlatarak geçmiş ve gelecek arasında kopmaz bir bağ oluşturmuşlardır.
Çalışmamızda da 12-14. yüzyıllarda yaşayan yukarıdaki seyyahların seyahatnamelerindeki folklorik unsurlar incelenmiştir. Ardından bu unsurlar halk biliminin konularına göre ana ve alt bölüm başlıkları halinde sınıflandırılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Seyahatname, folklor, kültür.

Abstract:
Travelogues are works that reflect the material and spiritual values of societies through the eyes of travellers and provide information about their lives. Collecting the cultures of geographies far away from each other, travelogues are living witnesses of the period in which they were written. At the same time, they play an active role in preserving the oral and written products of their societies and transferring these products to the future.
It is possible to have information about many events that happened in the past through travelogues. Travellers witnessed interesting events, folk literature products, beliefs, traditions, customs and history of societies and described them in their works. El-Gırnâtî, Ibn Jubayr, Plano Carpini, Monte Crucis and Ibn Battûta, who described the periods they lived in detail, are famous travellers who travelled to wide geographies. These travellers examined the geographies they visited in detail, noted what they saw and turned them into works. They recorded the cultures of the societies they encountered and created written sources that can be considered important in terms of folklore. Thus, travellers created an unbreakable link between the past and the future by describing the cultural interaction in the 12th-14th century in their works.
In our study, folkloric elements in the travelogues of the above travellers living in the 12th-14th centuries were examined. Then, these elements are classified under main and sub-section headings according to the subjects of folklore.
Keywords: Travelogue, folklore, culture.