Marmara Ereğlisi kıta sahanlığı karot sedimentlerinde metal kirliliği
Metal pollution in core sediments of the Marmara Eregli shelf area
Yazar: UTKU GÜMÜŞ
Danışman: PROF. DR. EROL SARI
İstanbul Üniversitesi / Deniz Bilimleri ve İşletmeciliği Enstitüsü / Deniz Jeolojisi ve Jeofiziği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Deniz Bilimleri = Marine Science ; Kamu Yönetimi = Public Administration ; İşletme = Business Administration
Dizin: Deniz jeolojisi = Marine geology ; Deniz kirliliği = Marine pollution ; Kirlilik = Pollution ; Kıta sahanlığı = Continental shelf ; Marmara bölgesi = Marmara region ; Marmara havzası = Marmara basin ; Metal kirlilik = Metal pollution ; Tekirdağ-Marmara Ereğlisi = Tekirdağ-Marmara Ereğlisi ; Çökeller = Sediments ; Çökeltme = Sedimentation

Özet:
Bu çalışma İstanbul Üniversitesi Deniz Bilimleri ve İşletmeciliği Enstitüsü Deniz Jeolojisi ve Jeofiziği Anabilim Dalı'nda Yüksek Lisans tezi olarak hazırlanmıştır. Çalışma alanı Marmara Ereğlisi şelf alanı olup, Marmara Denizi Kuzey şelfinde Tekirdağ'ın 30 km doğusunda ve İstanbul'un 90 km batısında yer almaktadır. Çalışma alanı hızlı nüfus artışı, tarımsal alanlarda yoğun ilaç ve gübre kullanımının yanı sıra evsel atıklardan da etkilenmektedir. Sedimentler kirleticilerin ana taşıyıcıları ve depoları olduklarından antropojenik kirliliklerin tarihçesi için bir arşiv niteliğindedir. Marmara Ereğlisi şelfinde kirlilik durumu ve tarihsel değişimini belirlemek için üç ayrı karot örneği alınarak, karot boyunca tane boyutu, toplam organik karbon, toplam inorganik ve seçilmiş element (Al, As, Fe, Mn, Cr, Cu, Ni, Pb, Ti ve Zn) içerikleri belirlenmiştir. Eldeki verilere zenginleşme faktörü, (EF) kirlilik faktörü ve kirlilik yükü indeksi (PLI) gibi jeoistatistik yöntemler uygulanarak Marmara Ereğlisi şelf alanının geçmişten günümüze olası ağır metal kirlilik derecesi incelenmiştir.
Elde edilen sonuçlara göre seçilmiş elementlerin değişim aralığı ve ortalama (parantez içerisinde) konsantrasyonları mg kg−1 olarak: Al 3475 - 37688 (17405); As 1.3 - 10 (4.9); Cr 25 - 100 (70); Cu 3.4 -20 (12); Fe 2666 - 15725 (10743); Mn 63 - 188 (137); Ni 16 - 57 (44); Pb 4.1– 36 (20); Ti 541-1758 (1440) ve Zn 5.3 - 174 (44)'dir. Çalışılan elementlerin karotlardaki ortalama EF değerleri büyükten küçüğe doğru sırasıyla; Zn >Pb>Cu>As>Fe>Cr>Ni> Mn >Ti şeklindedir. EF sonuçları kor örneklerinin üst kısımlarının As, Cr, Fe, Mn, Ni ve Ti açısından kirlenmemiş, Cu, Pb ve Zn açısından orta derecede kirlendiğini göstermektedir. Cu, Pb ve Zn için en yüksek EF değerleri karot yüzeyinde bulunmakta ve karot tabanına doğru azalmaktadır. Karotların üst kısmında Cu, Pb ve Zn artışına tarımsal ve evsel atıkların son dönemlerde yoğunlaşmasıyla birlikte Karadeniz ve İstanbul kaynaklı kirleticiler de neden olabileceği düşünülmektedir.

Abstract:
This study was carried out as a master's thesis at the Marine Geology and Geophysics Department of the Institute of Marine Sciences and Management at Istanbul University. The research area is located on the south coast of Marmara Ereğlisi in the northern part of Marmara Sea (Turkey), which is 30 km east of the town of Tekirdağ, and 90 km west of Istanbul, near a small pointed headland on the north shore of the Marmara Sea. The offshore area has been affected by an ever-increasing coastal population with its domestic, industrial and agricultural waste. Considering that sediments constitute the main carriers and final repository of pollutants they thus become the archives of anthropogenic pollution. Three sediment core sample were collected from Marmara Ereğlisi to investigate the pollution history of the Marmara Ereğlisi shelf area by  analyzing the samples of total organic carbon, total inorganic carbon, grain size, selected elements (Al, As, Fe, Mn, Cr, Cu, Ni, Pb, Ti and Zn). The heavy metal data was evaluated using geo-statistical methods such as enrichment factor (EF) and pollution load Index (PLI) to determine the level of heavy metal pollution in the Marmara Ereğli shelf area.
 	The range and mean (in parentheses) concentrations of selected elements measured in mg kg−1 are: Al 3475 - 37688 (17405); As 1.3 - 10 (4.9); Cr 25 - 100 (70); Cu 3.4 -20 (12); Fe 2666 - 15725 (10743); Mn 63 - 188 (137); Ni 16 - 57 (44); Pb 4.1 – 36 (20); Ti 541-1758 (1440) and Zn 5.3 - 174 (44). The mean EF values of studied elements decreased in the order of Zn > Pb >Cu > As > Fe > Cr > Ni > Mn > Ti in core sediments. The results of EF reveal that the upper part of core sediments was  not polluted for As, Cr, Fe, Mn, Ni ve Ti, but moderately polluted in Cu, Pb ve Zn. The highest pollution values for Cu, Pb ve Zn were found in the upper part of cores with a decrease toward the bottom.  The increase of Cu, Pb and Zn in the upper part of the cores is thought to be caused by pollutants originating from the Black Sea and Istanbul as well as the recent concentration of agricultural and domestic waste.