Türkçe-İngilizce ikidilli ortamlarda düzenek değiştirme işleyişi
The code-switching mechanism in Turkish-English bilingual environments
Yazar: KUDRET ÖKTEM ÖZTÜRK
Danışman: PROF. DR. DİLEK PEÇENEK
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Dilbilim Ana Bilim Dalı / Yabancı Dil Öğretimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Dilbilim = Linguistics

Özet:
Küreselleşme ile artan insan etkileşimleri, sosyal medya kullanımı ve göç olgusu, farklı kültürler arasında zengin etkileşimlere yol açmaktadır. Bu çalışma, İngilizcenin anadil olarak konuşulduğu ülkelerde yaşayan nitelikli Türk göçmenlerin dil kullanımlarını özellikle Türkçe-İngilizce düzenek değiştirme örüntülerini, düzenek değiştirme nedenlerini ve bireysel farkındalıkları incelemektedir. Aynı söylem içinde iki dilin karıştırılması görüngüsüne düzenek değiştirme adı verilir. "Bu tümceye Türkçe başlayıp then I can continue in English" (Bu tümceye Türkçe başlayıp daha sonra İngilizce devam edebilirim) ya da "Bu çok controversial bir konu" (Bu çok tartışmalı bir konu) gibi bir sözceler düzenek değiştirmeye örnek olarak verilebilir.
Araştırma, Myers-Scotton'ın (1993) Taban Dil Çerçeve Modeli temelinde, dilbilgisel yapılar ve söylem içindeki iki dilin karışımı üzerine yoğunlaşmaktadır. Bir durum çalışması olarak tasarlanan bu araştırma, ABD, Avustralya, İngiltere ve Kanada'da ikamet eden 38 Türk göçmenin doğal konuşmalarının ses kayıtlarından elde edilen sözlü bütünce üzerinden gerçekleştirilmiştir.
Bu çalışmada, tümcelerarası ve tümce içi düzenek değiştirme ayrımındaki belirsizlikler ele alınmış ve sözlü bütüncelerde özellikle içe yerleşen dil tanımlanmasına yönelik yeni ölçütler geliştirilmiştir. Bu ölçütler, araştırmacılara daha tutarlı düzenek değiştirme çözümlemeleri yapma imkânı sunarak, Myers-Scotton'ın modeline önemli bir katkı sağlamaktadır.
Bulgularımız, Türkçe-İngilizce düzenek değiştirme örüntülerinin dilbilgisel ve tipolojik olarak çözümlemesini sunmakta, taban dilin Türkçe olduğu durumlarda yapısal öğelerin Türkçeden geldiğini ortaya koymaktadır. Sözce öğelerine ayrılarak yapılan incelemede düzenek değiştirme örüntülerinin en fazla özne konumunda gerçekleştiği tespit edilmiştir. Sözcükbirimsel olarak incelendiğinde ise en sık adcıllarda düzenek değiştirildiği görülmüştür. Araştırmamız dil değiştirme nedenleri ve ikidilli bireylerin bu süreçteki farkındalıklarını incelerken, toplumsal ve bağlamsal etmenlerin düzenek değiştirme örüntülerini nasıl çeşitlendirdiğini de göstermiştir. Çalışmamız ikidillilik ve dil değiştirme işleyişlerinin anlaşılması açısından önemli katkılar sağlamaktadır.
Anahtar Sözcükler: Türkçe-İngilizce düzenek değiştirme, Taban Dil Çerçeve Modeli, ikidillilik, dilbilgisi, dilbilim

Abstract:
Increasing human interactions with globalization, the use of social media, and the phenomenon of migration lead to rich interactions between different cultures. This study examines the language use of qualified Turkish immigrants living in countries where English is spoken as a mother tongue, especially the patterns of Turkish-English code-switching, the reasons for code-switching, and individual awareness. The phenomenon of mixing two languages in the same utterance is called code-switching. Examples of code-switching utterances would be "Bu tümceye Türkçe başlayıp then I can continue in English" (I can start this sentence in Turkish and then I can continue in English) ya da "Bu çok controversial bir konu" (This is a very controversial issue). 
Based on Myers-Scotton's (1993) Matrix Language Framework Model, the research focuses on grammatical structures and the mixing of two languages in discourse. Designed as a case study, this research is based on the spoken corpus of 38 Turkish immigrants living in the USA, Australia, the UK, and Canada for at least five years and whose natural speech was obtained from audio recordings.
In this study, the ambiguities in the distinction between intersentential and intrasentential code-switching are addressed and new criteria are developed for the identification of intrasentential language in spoken corpora. These criteria provide an important contribution to Myers-Scotton's model by enabling researchers to make a more consistent analysis of code-switching.
Our findings provide a grammatical and typological analysis of Turkish-English code-switching patterns and reveal that structural elements come from Turkish as the matrix language. The analysis made by dividing into lexical items found that the most frequent pattern of code-switching occurred in the subject position. When analyzed lexically, it was seen that nominals were most frequently switched. While examining the reasons for code-switching and the awareness of bilinguals in this process, our study also showed how social and contextual factors diversify the switching patterns. Our study makes important contributions to the understanding of bilingualism and code-switching processes.

Keywords: Turkish-English code-switching, Matrix Language Framework Model, bilingualism, grammar, linguistics