Birinci basamağa başvuran bireylerin kolorektal kansere yönelik sağlık inançlarının gaitada gizli kan testi yaptırma durumlarına etkisi
Effect of colorectal cancer-related health beliefs of the individuals who attend primary care on fecal occult blood test
Yazar: ZEYNEP GENÇ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HASRET YALÇINÖZ BAYSAL
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Birinci basamak sağlık hizmetleri = Primary health care ; Dışkı = Feces ; Kan testleri = Hematologic tests ; Kolon hastalıkları = Colonic diseases ; Kolorektal neoplazmlar = Colorectal neoplasms ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Sağlık inanç modeli = Health belief model

Özet:
Amaç: Kolorektal Kanserler ülkemizde en sık görülen on kanser türünden birisi olup tarama oranları oldukça düşüktür. Kolorektal kanserden korunmada taramalara katılımın arttırılması ve bireylerin sağlık inançlarının bilinerek, yarar, risk ve engel algılarının değiştirilmesinde hemşireler büyük rol üstlenmektedir. Bu araştırma bireylerin bu konudaki sağlık inançlarının Gaitada Gizli Kan Testi yaptırma durumlarına etkisinin belirlenmesi amacı ile yapılmıştır.
Materyal ve Metot: Bu araştırma kesitsel türde olup evrenini Erzurum il merkezinde bulunan Kavakkapı Aile Sağlığı Merkezi'ne bağlı 50-70 yaş arası bireyler oluşturmuştur. Örneklemini evreni belli olmayan gruptan örneklem hesaplama formülü ile hesaplanan 384 kişi oluşturmuştur. Araştırmanın verileri kişisel bilgi formu ve Kolorektal Kanserden Korunmaya Yönelik Sağlık İnanç Modeli Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Araştırmanın yapılabilmesi için etik kurul ve kurum izinleri alınmış ve katılımcıların gönüllülüklerine dikkat edilmiştir. 
Bulgular: Katılımcıların hayatında en az bir kez gaitada gizli kan testi yaptırma oranı % 20.6 olarak bulunmuştur. Katılımcıların % 60.9'u gaitada gizli kan testi yaptırmayı düşünmektedir. Araştırmada gizli kan testi yaptıranların güven-yarar, ve duyarlılık algıları daha yüksek olup engel algıları daha düşük çıkmıştır (p<0.05). Katılımcıların gaitada gizli kan testi yaptırma durumu üzerinde; sosyo-demografik özelliklerden kadın cinsiyet (OR=0.36), ailesinde bağırsak kanseri öyküsü varlığı (OR=5.30) etkili bulunurken, sağlık inançlarından güven-yarar algısı (OR=1.11) ve duyarlılık algısı (OR=1.09) önemli bulunmuştur. 
Sonuç: Sonuç olarak kolorektal kanser taramalarına katılmada sağlık inançlarının etkili olduğu bulunmuştur. Hemşireler birinci basamakta Sağlık İnanç Modeli'ne göre eğitimler vererek toplum farkındalığını artırabilir böylece tarama oranları yükseltilebilir. Hemşireler bu eğitimler sırasında bireylerin sağlık inançlarını da dikkate almalıdırlar.
Anahtar Sözcükler: Gaitada gizli kan testi, kolorektal kanser, sağlık inançları.

Abstract:
Aim: Colorectal cancers are one of the ten most common cancer types in Turkey and their screening rates are rather law. Regarding protection from cancer, nurses play a significant role in increasing the participation to the screenings, recognizing the health beliefs of individuals, and changing the benefit, risk and barrier perceptions. This study was carried out to determine the effect of health beliefs of individuals on Fecal Occult Blood Test.
Materials and Methods: The population of cross-sectional study consisted of individuals aged 50 -70, who were registered to the Kavakkapı Family Health Center located in the city center of Erzurum The sample consisted of 384 people calculated by the sample calculation formula from the unclear group. The data of the study were collected using personal information form and Champion's Health Belief Model. The ethics committee approval and institutional permissions were obtained to conduct the study and special attention was paid to the volunteerism of the participants. 
Results: 20.6% of the participants had the fecal occult blood test rate. 60.9% of the participants have the intention to take the fecal occult blood test. It was revealed in the study that those having occult blood test had higher susceptibility and benefit, where as their perceived barriers were lower (p<0.05). On the status of participants in the fecal occult blood test; female gender (OR=0.36), the presence of a family history of bowel cancer (OR =5.30) were found to be effective in sociodemographic characteristics, confidence-benefit perception (OR=1.11) and susceptibility perception (OR=1.09) were found to be significant in health beliefs.
Conclusion: Consequently, it was found that health beliefs were effective in participating in the colorectal cancer screenings. Nurses can increase community awareness by giving trainings at primary level so that screening rates can be increased. During these trainings, individuals should also take into account their health beliefs.

Keywords: Colorectal cancer, fecal occult blood test, health beliefs.