Türk hukukunda adli yıl açılış konuşmalarının sosyolojik analizi (1943-2001)
The sociological analysis of the opening speeches of judicial year in Turkish law (1943-2001)
Yazar: KEMAL ÖZEREN
Danışman: PROF. DR. HALİME ÜNAL REŞİTOĞLU
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Hukuk = Law ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Adli tatil = Judicial vacation ; Bağımsızlık = Independence ; Hukukun üstünlüğü = Rule of law ; Konuşma = Speech ; Sosyolojik analiz = Sociological analysis ; Tarafsızlık = Impartiality ; Ulus-devlet = Nation-state ; Yargı = Judgment ; Yasama = Legislation ; Yürütme = Executive

Özet:
Türkiye'de her yıl adli yıl açılış töreni ve Yargıtay Başkanı tarafından yapılan açılış konuşması ile yeni bir adli yıla girilmektedir. 1943 yılında başlayan ve 1956 ilâ 1960 yılları arasında kısa bir süre terk edilen bu uygulama, günümüzde de devam etmektedir. Türkiye'de, yargı erkinin toplumsal olaylara bakış açısı genel itibarıyla, adli yıl açılış konuşmalarında somutlaşmaktadır. Bu konuşmalar bazen yargısal sorunların dile getirildiği, bazen siyasal rejim kaygılarının körüklendiği, bazen de topluma veya hükümete istikamet çizme gayretlerinin somutlaştığı nutuklar olarak ortaya çıkmıştır. 
Hem Cumhuriyet'in kuruluş dönemlerindeki ulus devlet olma sürecinde hem askeri darbe dönemlerinde, yargı erki  yaşanan siyasal ve toplumsal süreçlere kayıtsız kalmamıştır. Dost-düşman ikilemi çerçevesinde ortaya konulan toplumsal tehlike algısına ilişkin de yargı erki tarafından bir çok değerlendirme yapılmıştır. Öte yandan yargı erki yıllar itibarıyla bu konuşmalarda, yasama ve yürütme erkinden karşılanmasını talep ettiği ihtiyaçlarını hem kamuoyuna hem de muhataplarına deklare etmiştir. 
Bu çalışmada yargı erkinin toplumsal ve siyasal olaylara bakış açısı, yasama ve yürütme erkleriyle olan münasebetleri ve bu bağlamda kendine atfettiği misyon adli yıl açılış konuşmalarından hareketle ortaya konmaya ve hukukun üstünlüğü, bağımsızlık ve tarafsızlık gibi evrensel hukuki prensiplerin yargı erkinde ne derece hâkim olduğu anlaşılmaya çalışılmaktadır.

Abstract:
In Turkey, every year with the opening ceremony of the judicial year and the inaugural speech made by the President of the Court of Cassation is entering a new judicial year. This practice, which started in 1943 and was abandoned for a short time between 1956 and 1960, continues today. In Turkey, the judiciary perspective on the overall reputation of the social events are embodied in the inaugural speech of the judicial year. These speeches have emerged as speeches in which judicial problems are sometimes expressed, sometimes the concerns of the political regime are instigated, and sometimes the efforts to direct the society or the government are embodied.
The judiciary did not remain indifferent to the political and social processes, both in the process of becoming a nation-state during the founding periods of the Republic and during the military coup periods. Many evaluations have also been made by the judiciary regarding the perception of social danger revealed within the friend-enemy dilemma. On the other hand, over the years, the judiciary declared their needs, which they demanded from the legislative and executive powers, to both the public and the interlocutors.
In this study, the perspective of the judiciary on social and political events, its relations with the legislative and executive powers, and the mission it attributes to itself in this context, is tried to be put forward from the opening speeches of the judicial year and to understand the extent to which universal legal principles such as the supremacy of law, independence and impartiality prevail in the judiciary.