Sporcu öğrencilerde kimlik gelişimi ve okula yabancılaşma: Ergenlik dönemi üzerine akran karşılaştırmalı bir çalışma
Identity development and school alienation in student athletes: A peer comparative study on adolescence
Yazar: BERKCAN BOZ
Danışman: DOÇ. DR. OLCAY KİREMİTCİ
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beden Eğitimi ve Spor Öğretimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology ; Spor = Sports
Dizin: Ergenler = Adolescents ; Ergenlik = Puberty ; Kimlik = Identity ; Kimlik gelişimi = Identity development ; Okula yabancılaşma = School alienation ; Psikolojik kimlik = Psychological identity ; Spor psikolojisi = Sport psychology ; Sporcu öğrenciler = Sportsmen students

Özet:
Sportif faaliyetlere yoğun katılımın sonucu olarak psiko-sosyal gelişim süreçlerinde farklılıklar gözlenebilen sporcu öğrenciler, kendine özgü dinamikleri bulunan bir sosyal grup olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu araştırmanın amacı, ergenlik dönemindeki sporcu öğrenciler ile akranlarının kimlik gelişim süreçleri ve okula yabancılaşma durumları açısından karşılaştırılmasıdır. 
Mevcut araştırmada, nicel araştırma yaklaşımı temel alınarak nedensel karşılaştırma modeli kullanılmıştır. Tabakalı örnekleme yöntemi ile belirlenen araştırmanın örneklem grubunu 13-20 yaş aralığında bulunan, 1238 (%51.1)'i yarışmacı sporcu,  1184(%48.9)'ü ise sportif faaliyetlere katılmayan 2422 kişi oluşturmaktadır. Yarışmacı sporcu öğrenciler ile sportif faaliyetlere katılmayan bireylerin sınıflanmasında, aktivite parametrelerini (spora katılım statüsü, günlük antrenman süresi, sezonluk müsabaka sayısı vb.) içeren 15 ölçüt kullanılmıştır. İlgili ölçütler dikkate alınarak gerçekleştirilen uzmanlararası güvenirlik analizi sonucunda bireylerin spora katılım durumları sınıflanmış ve bu analizin güvenirlik puanı .94 olarak hesaplanmıştır.  Veri toplama sürecinde kullanılan anket formu, sosyo-demografik bilgiler ve sportif aktivite parametrelerini içeren bilgi formu, Kimlik Gelişiminin Boyutları Ölçeği, Öğrenci Yabancılaşma Ölçeği ve Sporcu Kimliği Ölçeği olmak üzere 4 bölümden oluşmaktadır. SPSS 23.0 programında gerçekleştirilen verilerin çözümlenmesine ilişkin işlemler, bağımsız t-testi, ANOVA analizi, hiyerarşik ve k-means küme analizleri, ki-kare testi ve çoklu regresyon analizleri kullanılarak gerçekleştirilmiştir.
Bulgular, içsel yatırımda bulunma, içsel yatırım ile özdeşleşme, seçeneklerin derinlemesine araştırılması alt boyutlarında sporcu öğrenciler lehine, seçeneklerin saplantılı araştırılması alt boyutunda ise sporcu olmayan öğrenciler lehine istatistiksel olarak anlamlı bir farklılığın bulunduğunu göstermektedir (p<.05). Seçeneklerin genişlemesine araştırılması alt boyutunda ise iki grup arasında anlamlı bir farklılık bulunmamaktadır (p>.05). Sporcu öğrenciler ile akranlarının kimlik statüsü gelişimlerinde istatistiksel olarak anlamlı bir şekilde farklı ve çok yönlü eğilimlerin bulunduğu tespit edilmiştir (p<.01). Okula yabancılaşma veri seti dikkate alındığında, güçsüzlük alt boyutu ve okula yabancılaşmanın genelinde sporcu olmayan öğrencilerin ortalama puanlarının anlamlı bir şekilde daha yüksek olduğu, ilgili farkın etki büyüklüğünün ise küçük düzeyde bulunduğu gözlenmektedir (p<.01). Bunun yanı sıra, sporcu öğrencilerde içsel yatırımda bulunmanın okula yabancılaşma noktasında ayırt edici faktör olduğu belirlenmiştir (p<.05). Sporcu kimliği bileşenlerinden sosyal kimliğin okula yabancılaşmanın negatif, sporla sınırlanmışlığın ise pozitif yordayıcısı olduğu tespit edilmiştir (p<.01). Günlük antrenman süresi, müsabaka deneyimi ve sezonluk müsabaka sayısı gibi faktörler sporcu öğrencilerin okula yabancılaşması ve sporla sınırlanması üzerinde anlamlı bir etkiye sahiptir (p<.01; p<.05). Spora özgü kimlik puanının, sporcu öğrencilerde yaş ile birlikte sabit seyrettiği (p>.05), sporcu olmayan akranlarda ise sporcu kimliği puanlarının yaş ile birlikte düştüğü gözlenmiştir (p<.01). Sporcu erkek ve kadınlar arasında spora özgü kimlik açısından anlamlı bir fark gözlenmezken (p>.05), sporcu olmayan popülasyonda erkeklerin sporcu kimliği ortalama puanları anlamlı bir şekilde daha yüksektir (p<.01).
Sonuç olarak, sporcu öğrencilerin kimlik gelişim süreçleri ve okula yabancılaşma düzeyleri açısından sahip olduğu eğilimlerin kompleks ve çok yönlü bir yapı gösterdiği değerlendirilmiştir. Sporcu öğrencilerde erken kimlik olgunlaşması kavramının incelenmesi daha kapsayıcı sonuçlar elde edilmesine yardımcı olabilir. Mevcut araştırmada sporcu öğrencilerde kimlik gelişim süreçleri ve okula yabancılaşma durumları açısından tek yönlü ve kalıplaşmış eğilimlerin bulunmadığı, aksine sporcu öğrencilerin gelişimsel süreçlerinde pozitif, negatif ve nötr olarak değerlendirilebilecek çok yönlü etkilerin bulunduğu gözlenmiştir. Araştırmacılar, antrenörler, ebeveynler ve öğretmenler gibi bilim, spor ve eğitim otoritelerinin paydaşlarına, sporcu öğrenciler konusunda iyimser ya da kötümser yönde genelleyici değerlendirmeler yapmaktan kaçınmaları ve sporcu öğrencileri periyodik olarak psikometrik ölçüm araçları ile takip etmeleri önerilmektedir.

Abstract:
Student athletes whose psycho-social development processes may vary as a result of intensive participation in sporting activities appear as a social sub-group with self-specific dynamics. The aim of the present study is to compare student athletes and non-athletes in terms of identity development and school alienation states in adolescence.
In the present study, casual comparative ex post facto model was used that is based on quantitative research approach. The sample group of the study consisted of 2422 participants, 1238 (51.1%) student athletes and 1184 (48.9%) non-athletes aged 13-20 years old, selected with the stratified sampling method. 15 criteria were used including sport participation status, daily training duration and the number of competition per a season etc. for the classification of the athletes and non-athletes participants. As a result of the inter-rater reliability analysis conducted, the individuals were classified as athletes and non-athletes groups and the reliability score of the analysis was calculated as .94. The questionnaire form used in the data collection process comprised of 4 sections: information form (socio-demographic information and activity parameters), Dimensions of Identity Development Scale, Student Alienation Scale and Athletic Identity Scale. Data analysis was conducted on SPSS 23.0 by using independent t-test, ANOVA analysis, hierarchical and k-means cluster analyses, chi-square test and multiple regression analysis.  
 The findings show that the scores obtained by student athletes and their non-athlete peers on the commitment making, identification with commitment, exploration in depth and ruminative exploration subscales are significantly different (p<.05). On the exploration in breadth subscale, on the other hand, no significant difference was found between the two groups (p>.05). It was also seen that statistically significant differences and multidirectional tendencies existed in the student athletes and their non-athlete peers in identity status (p<.01).   
Considering the school alienation data set, it was seen that the mean scores of non-athletes in the weakness and school alienation dimensions were significantly higher, however, the effect size of the differences are in small and very small categories (p<.01). In addition, commitment making was found to be a distinctive factor in school alienation of student athletes (p<.05). Considering components of athletic identity scale, social identity is a reducing predictor and exclusivity is a increasing predictor of school alienation states of student athletes (p<.01). Daily training duration, competition experience and the number of competition per season have a significant effect on school alienation and exclusivity of student athletes (p<.01; p<.05). It was also seen that athletic identity score goes constant along with age in student athletes (p>.05), while athletic identity scores decrease with age in their non-athlete peers (p<.01). While no significant difference was seen in terms of athletic identity between boys and girls (p>.05), boy's mean scores of athletic identity was significantly higher in the non-athletes (p<.01). 
In conclusion, student athletes have multidirectional tendencies in terms of identity development processes and school alienation levels. Examining the concept of early identity maturation in adolescent student athletes may provide more comprehensive investigations than identity foreclosure. In the present study, it was seen that student athletes have no single directional and generalized tendencies in terms of identity development processes and school alienation states. On the contrary, multi-directional results may be considered that positive, negative and neutral effects may occur in student athletes' psycho-social developmental processes. Researchers, coaches, parents and teachers as well as the shareholders of science, sports and education authorities are recommended to avoid making optimistic or pessimistic evaluations and generalizations about student athletes and to follow them periodically with different psychometric measurement instruments.