İlköğretim matematik dersi öğretim programı anahtar yetkinliklerinin öğretmen görüşleri program kazanımları ve ders kitabı kapsamında incelenmesi
Investigation of the key competencies of the primary education mathematics curriculum within the scope of teacher's opinions program outcomes and textbook
Yazar: LEMANNUR DALKIRAN
Danışman: DOÇ. DR. NECLA EKİNCİ
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Anahtar yeterlikler = Key competences ; Ders kitapları = Textbooks ; Matematik dersi = Mathematics lesson ; Matematik eğitimi = Mathematics education ; Matematik öğretimi = Mathematics teaching ; Ortaokul öğretmenleri = Secondary school teachers ; Ortaokullar = Secondary schools ; Öğretim programları = Teaching curriculums ; Öğretmen görüşleri = Teacher opinions

Özet:
Bu çalışmanın amacı, Türkiye Yeterlikler Çerçevesine (TYÇ) göre belirlenen sekiz anahtar yetkinliğin ilköğretim matematik dersi yoluyla kazandırılma sürecine ilişkin öğretmen görüşlerini belirlemek ve bu yetkinliklerin Beşinci Sınıf İlköğretim Matematik Dersi Öğretim Programı kazanımlarında ve ders kitaplarında nasıl yer aldığını ortaya koymaktır. Bu doğrultuda, sekiz anahtar yetkinlik olan anadilde iletişim yetkinliği, yabancı dilde iletişim yetkinliği, matematiksel yetkinlik ve bilim/teknolojide temel yetkinlikler, dijital yetkinlik, öğrenmeyi öğrenme yetkinliği, sosyal ve vatandaşlıkla ilgili yetkinlikler, insiyatif alma ve girişimcilik yetkinliği, kültürel farkındalık ve ifade yetkinliklerinin ilköğretim matematik dersi yoluyla kazandırılma sürecine ilişkin öğretmen görüşleriyle, ilköğretim matematik ders kitaplarındaki metinlerde ve kazanımlarda yer alma durumu doküman inceleme ve yer alma durumuna ilişkin öğretmen görüşleri üzerinden gerçekleştirilmiştir.
Bu araştırmada nitel araştırma modellerinden durum çalışması deseni kullanılmıştır. Sekiz anahtar yetkinliğin öğrencilere kazandırma sürecinde yapılan uygulamaları öğretmen görüşüne dayalı olarak ortaya koyabilmek için görüşme tekniğinden yararlanılmıştır. TYÇ'ye göre belirlenen sekiz anahtar yetkinliğin İlköğretim Matematik Dersi Öğretim Programı (İMDÖP) kazanımlarında ve ders kitaplarında nasıl yer aldığı doküman inceleme tekniğiyle belirlenmiştir. Araştırma çalışma grubu Tekirdağ iline bağlı Kapaklı ilçesinin ortaokullarında matematik öğretmenliği yapmakta olan ve gönüllü olarak araştırmaya katılan 15 ortaokul matematik öğretmeninden oluşmaktadır. Araştırmanın çalışma grubunun belirlenmesinde ölçüt örnekleme ve kolay ulaşılabilir durum örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Araştırmada belirlenmiş temel ölçüt, öğretmenlerin beşinci sınıf düzeyinde matematik dersi vermiş ya da veriyor olmaları olarak belirlenmiştir. Kolay ulaşılabilir örnekleme kapsamında Tekirdağ ili Kapaklı ilçesi seçilmiştir. Araştırmacının da görev yaptığı ilçe olması nedeniyle veri toplama sürecinde iletişimi daha güçlü kılacağı düşünülmüştür. Araştırmanın çalışma materyallerini ise İlköğretim Matematik Dersi Öğretim Programı beşinci sınıf kazanımları ile beşinci sınıf matematik ders kitabı oluşturmaktadır. Araştırmanın verileri görüşme tekniği ve doküman inceleme yoluyla toplanmıştır. Birinci veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Elde edilen veriler içerik analizi ile kodlanmış, kodlardan kategorilere ve temalara ulaşılmıştır. Araştırmanın ikinci veri toplama aracı olarak araştırmanın veri kaynakları olan İMDÖP kazanımları ve ders kitaplarındaki metinlerde sekiz anahtar yetkinliğin nasıl yer aldığının doküman analizi yoluyla incelenmesinde her bir yetkinlik alanı için geliştirilmiş olan yetkinlik göstergeleri kullanılmıştır. Görüşmeler ve doküman incelemesi yoluyla elde edilen veriler içerik analizi ile çözümlenmiştir.
Araştırmadan elde edilen sonuçlar; ilköğretim matematik dersi öğretmenlerinin anahtar yetkinliklere ilişkin farkındalıklarının düşük olduğu, derslerinde kasıtlı ve planlı olarak yer vermedikleri ancak yaptıkları bazı etkinliklerin, uygulamaların dolaylı olarak anahtar yetkinliklerle ilişkili olduğu görülmektedir. Hatta bazı yetkinliklerle ilgili farkında olmadan bile olsa yetkinliği kazandırıcı uygulamalarının olmadığı da belirlenmiştir. Öğrenme öğretme sürecinde böyle bir kasıtlılığın olmaması yetkinliklerin kazanımını da tesadüflere bırakmaktadır. Derslerinde yer vermeme nedenleri arasında; matematik dersi öğretim programında yetkinliklerin kazandırılma şeklinin net şekilde ifade edilmemiş olması, açıklamaların yetersiz ve yüzeysel oluşu ve bundan kaynaklı öğretmenlerin nasıl uygulayacağını bilememesi, yetkinliklere hakim olmaması (hizmet öncesi ve hizmet içi eğitim eksikliği) olarak açılanabilir. Ayrıca matematik dersi öğretim programında yer alan anahtar yetkinliklerin beşinci sınıf kazanımlarına ve ders kitabına yansımasının da çok güçlü olmadığı belirlenmiştir. Bu sürecin iyileştirilmesine ilişkin öğretmenler; öğretmen, program, ders kitabı ve öğrenme-öğretme süreci boyutlarında öneriler getirmişlerdir.

Abstract:
The aim of this study is to determine the views of teachers on the process of gaining eight key competencies determined according to the Turkish Qualifications Framework (TQF) through primary education mathematics lessons and to reveal how these competencies are included in the Fifth Grade Primary Education Mathematics Curriculum outcomes and the textbooks. In this respect, teachers' views were taken through primary education mathematics lessons on the process of gaining the eight key competencies, which are the communication in mother tongue, communication in foreign languages, mathematical competency and key competencies in science/technology, digital competency, learning to learn, social and civic competencies, sense of initiative and entrepreneurship, cultural awareness, and expression. How these competencies take part in the texts and learning outcomes in the primary education mathematics textbooks were specified through the document review and the teachers' opinions.
In the study, the case study design, one of the qualitative research models, was employed. The interview technique was used to reveal the practices made in the process of gaining the eight key competencies to the students based on the teachers' opinions. How eight key competencies determined according to the Turkish Qualifications Framework are included in the primary education mathematics curriculum learning outcomes and textbooks was determined by the document analysis technique. The study group of the research consists of 15 primary education mathematics teachers in the secondary schools of Kapaklı district of Tekirdağ province and voluntarily participated in the research. In determining the study group of the research, criterion sampling and easily accessible case sampling methods were used. The basic criterion determined in the study was determined as the fact that the teachers had taught or were teaching mathematics at the fifth-grade level. Within the scope of easily accessible sampling, Kapaklı district of Tekirdağ province was selected. It was thought that it would make communication stronger in the data collection process because of the district where the researcher works. The study materials of the research consist of the fifth-grade learning outcome of the primary education mathematics curriculum and the fifth-grade mathematics textbook. The data of the research were collected through interview technique and document analysis. As the first data collection tool, a semi-structured interview form developed by the researcher was used. The data obtained were coded with content analysis, and categories and themes were reached from the codes. As the second data collection tool of the research, the competency indicators developed for each competency area were used in the examination of the primary education mathematics curriculum learning outcomes, which are the data sources of the research, and how eight key competencies are included in the texts in the textbooks through document analysis. The interviews and data obtained through document review were analysed by content analysis.
The results obtained from the research are: It is seen that primary education mathematics teachers' awareness of key competencies is low, they do not include them in their lessons intentionally and in a planned way, but some of the activities and practices they do are indirectly related to key competencies. It has even been determined that there are no competency-enhancing practices related to some competencies, even without being noticed. The absence of such intentionality in the learning-teaching process leaves the learning outcomes of competencies to chance. Among the reasons for not being included in the courses are as follow: It can be explained as the fact that the way of gaining competencies in the mathematics curriculum is not clearly expressed, the explanations are inadequate and superficial, and because of this, the teachers do not know how to apply, and they are not qualified enough owing to the lack of pre-service and in-service training. In addition, it was determined that the reflection of the key competencies in the mathematics curriculum on the fifth-grade learning outcomes and the textbook was not very strong. Teachers made recommendations regarding teacher, curriculum, textbook, and learning-teaching process to improve this process.