Katılımlı sanatlarda estetik deneyim ve anlam üretme süreci
Aesthetic experience and meaning-making process in participatory arts
Yazar: SEZEN AKSU
Danışman: DOÇ. DR. METİN UÇAR
Kastamonu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı
Derece: Sanatta Yeterlik, 2024
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Fenomenoloji = Phenomenology ; Katılımcı sanat = Participatory art ; Çağdaş sanat =

Özet:
Sanatın geçirmekte olduğu değişim ve dönüşümlerle birlikte estetik deneyim ve anlam üretme süreci de sorgulanan, yeni anlamlar yüklenen kavramlar olarak karşımıza çıkmaktadır. Sanattaki farklı, yeni anlatım biçimleri bu kavramların yeniden irdelenmesini, değişik açılardan ele alınmasını zorunlu kılmaktadır. Günümüzde oldukça rağbet gören katılımlı sanat için de aynı durum söz konusudur. Katılımlı sanat izleyicinin rolünün değiştiği, pasif halden aktif hale geçtiği, sanatçı ile birlikte eserin üretimine dâhil olduğu, müdahale edebildiği ya da maruz kaldığı, yaşadığı bu deneyim sonucunda anlamlar ürettiği bir sürece işaret etmektedir. Bu süreçte yaşanan estetik deneyim, geleneksel olarak ele alınan estetik deneyimden farklı bir deneyime karşılık gelmektedir. Biçimci ve saf güzelliğe dayalı geleneksel bir deneyim yerini katılıma ve yaratmaya dayalı bir deneyime bırakmıştır.  İzleyici artık katılımcı olmakta ve eser üzerinde daha çok etkisi bulunmaktadır. Bu katılım hali de deneyimin farklı boyutlarını ortaya çıkarabilmektedir. Bu araştırmada katılımlı sanatlarda yaşanan estetik deneyimin ve anlam üretme sürecinin nasıl gerçekleştiği araştırılarak hangi bileşenlerden oluştuğu yani katılımla birlikte yaşanan estetik deneyim ve anlam üretme sürecinin özü yakalanmaya çalışılmıştır. Bunun için amaçlı örneklem yöntemi kullanılmış ve iki farklı grupla, sanat eğitimi almakta olan üniversite öğrencileri ve halktan katılımcılardan oluşan toplamda 44 katılımcı ile katılımlı bir sanat etkinliği gerçekleştirilmiştir. Etkinlik sonrasında yarı yapılandırılmış görüşme formu eşliğinde katılımcılarla görüşmeler yapılarak yaşamış oldukları bu deneyimle ilgili görüşleri alınmıştır. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden biri olan fenomenolojik yöntem kullanılmış, görüşmeler analiz edilirken katılımcıların görüşlerini ön plana almak amacı ile betimleyici fenomenoloji tercih edilmiştir. 
Araştırma sonucunda katılımlı sanatlarda yaşanan estetik deneyimin; düşünce oluşturması, sorgulamaya sevk etmesi, bireye katkı sağlaması gibi açılardan bilişsel, iyi hissettirme, keyif alma, merak uyandırma, farklı, ilginç olma gibi açılardan duygusal, deneyimin bir parçası olunması, harekete geçirmesi, etkili olması gibi açısından eylemsel, toplumsal etkileşim sağlaması, farkındalık yaratması gibi açılardan da sosyal bir yapıya sahip olduğu görülmüştür. Anlam üretme sürecine bakıldığında ise katılımcıların deneyim esnasında seçtikleri konular, bunlarla ilgili ifadeler farklı olsa da, bu anlamda çoğul anlamlar ortaya konsa da anlam üretirken hem bilişsel hem de duygusal bir süreç söz konusu olmuş ve sosyal içerikli anlamlar üretmişlerdir. Katılımcılar bu anlamları üretilirken özellikle iki çıkış noktası üzerinde durmuşlar, toplumsal sorunlarla ilgili mesaj vermeye yönelik anlamlar ve kendi yaşantısından kaynaklı anlamlar ortaya koymuşlardır. Araştırmada yer alan iki farklı grup arasında yani sanat eğitimi almakta olan üniversite öğrencileri ile halktan katılımcılar arasında deneyimi ifade etmede ve anlam üretmede, seçtikleri konularda farklılıklar olsa da özünde aynı çıkış noktalarına yöneldikleri, görüşlerinin aynı bileşenlere işaret ettiği görülmüştür. Bu araştırma sonuçlarının farklı katılımcı grupları ile farklı yerlerde nasıl sonuçlar vereceği ise araştırmaya açık bir yan olarak önerilmektedir.

Abstract:
With the changes and transformations that art is undergoing, aesthetic experience and the process of producing meaning appear as concepts that are questioned and given new meanings. Different, new forms of expression in art require these concepts to be re-examined and handled from different angles. This is also the case for participatory art, which is very popular today. Participatory art refers to a process in which the role of the viewer changes, where he/she changes from passive to active, where he/she is involved in the production of the work together with the artist, where he/she can intervene or be exposed, and where he/she produces meanings as a result of this experience. The aesthetic experience experienced in this process corresponds to a different experience from the aesthetic experience traditionally handled. A traditional experience based on formalist and pure beauty has been replaced by an experience based on participation and creation. The viewer is now a participant and has more influence on the work. This state of participation can reveal different dimensions of the experience. In this research, it was tried to capture the essence of the aesthetic experience and meaning-making process experienced with participation, that is, the aesthetic experience and meaning-making process experienced with participation, by investigating how the aesthetic experience and meaning-making process in participatory arts is realized. For this purpose, the purposive sampling method was used and a participatory art activity was carried out with two different groups, university students receiving art education and participants from the public, with a total of 44 participants. After the event, the participants were interviewed with a semi-structured interview form and their opinions about this experience were taken. Phenomenological method, one of the qualitative research methods, was used in the study, and descriptive phenomenology was preferred in order to highlight the views of the participants while analyzing the interviews. 
As a result of the research, it was seen that the aesthetic experience in participatory arts has a cognitive structure in terms of creating thoughts, prompting questioning, contributing to the individual; emotional in terms of feeling good, enjoying, arousing curiosity, being different, interesting; actional in terms of being a part of the experience, mobilizing, being effective; and social in terms of providing social interaction and creating awareness. When we look at the meaning-making process, even though the subjects chosen by the participants during the experience and the expressions related to them were different, and even though plural meanings were produced in this sense, both a cognitive and emotional process was involved in producing meaning, and they produced meanings with social content. While producing these meanings, the participants especially emphasized two starting points, meanings aimed at giving messages about social problems and meanings originating from their own experiences. Although there were differences between the two different groups in the research, namely university students studying art and participants from the public, in terms of the subjects they chose in expressing the experience and producing meaning, it was seen that they were essentially oriented towards the same starting points and their opinions pointed to the same components. How the results of this research will yield different results in different places with different participant groups is suggested as an open area for further research.