Avrupa Birliği ülkeleri eğitim sistemi ile Türk eğitim sisteminde eğitimin yönetimi ve finansmanı
The finance and administration of education at education systems of EU countries and Turkey
Yazar: YUSUF İNANDI
Danışman: PROF.DR. MUHSİN HESAPÇIOĞLU
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi ve Denetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2005
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
ÖZET Bu araştırmanın ana amacı; Avrupa Birliği Ülkeleri Eğitim Sistemi ile Türk Eğitim Sisteminin, Yönetim ve Finansmanın karşılaştırılmasıdır. Bu ana amaca bağlı olarak şu alt amaçlara yanıt aranmıştır: Avrupa Birliği Ülkeleri Eğitim Sistemi ve Türk Eğitim Sisteminin Genel Yapısı Nasıldır? Avrupa Birliği Ülkeleri Eğitim Sistemi ve Türk Eğitim Sisteminin Yönetim Yapısı Nasıldır? Avrupa Birliği Ülkeleri Eğitim Sisteminde ve Türk Eğitim Sisteminde, Eğitimin Finansmanı ve Dağılım Oranları Nasıldır? Avrupa Birliği Ülkeleri ve Türkiye'de, Okul Müdürü Ücretleri ve Ücretleri Etkileyen Faktörler Nelerdir? Avrupa Birliği Ülkeleri ve Türkiye de, Öğretmen ve Öğretim Elemanı Ücretleri ve Ücretleri Etkileyen Faktörler Nelerdir? Avrupa Birliği Ülkeleri Eğitim Sisteminde ye Türk Eğitim Sisteminde Öğrencilere Yapılan Harcama ve Dağılım Oranlan Nasılda? Son olarak ta Avrupa Birliği Ülkeleri ve Türkiye'de Meslekî Eğitime Ayrılan Kaynakların Dağılımı Nasıldır? Biçiminde ifade edilmiştir. Bu alt amaçların sonucunda ulaşılan bulgulara göre; Avrupa Birliği ülkelerinde eğitimin yapısı merkezî, yerel, hem merkezî hem de yerel olmak üzere üç farklı şekilde örgütlenmiştir. Bu sonuçlara göre ülkelerin çoğu merkezî eğitim sisteminden uzaklaşmaya başlamış ve eğitim yerel ve bölgesel düzeyde sunulmaya başlamıştır. Eğitimin yönetiminde de yapılanma aynı şekilde yerel ve bölgesel ağırlıktadır. Türkiye'de ise, hem örgüt yapısı hem de yönetim yapısı merkezî şekilde örgütlenmiştir. Avrupa Birliği ülkeleri ve Türkiye'de eğitimin finansmanında, ağırlık kamunun üzerindedir. Avrupa Birliği ülkelerinde Gayri Safı Millî Hasıla'dan ve kamu harcamalarından eğitime en fazla kaynak ayıran ülke Danimarka'dır. En az kaynak ayıran ülke ise Yunanistan'dır. Türkiye'de Gayri Safi Millî Hasıla'dan eğitime çok az kaynak ayıran ülkelerden biridir. Kamu harcamaları içerisinde eğitim harcamaları oranı Türkiye'de 1990Tı yıllarda yüzde 18'lerde iken, 2000'li yıllarda bu oran yüzde 8'lere düşmüştür. Buda kamu harcamaları içerisinde eğitime ayrılan kaynaklarında az olduğunu göstermektedir. Avrupa Birliği ülkelerinde müdür maaşları, ülke iç üretim endeksine göre, ortalama kişi başına düşen millî gelirin üzerindedir. Sadece İtalya ve Hollanda'da buortalamanın altındadır. O da müdürlüğe yeni başlayanlar için geçerlidir. Türkiye'de ise ülke iç üretim endeksine göre müdür maaşları ortalama kişi başına düşen millî gelirin üzerindedir. Avrupa Birliği ülkelerindeki öğretmen maaşları özellikle başlangıç düzeyindekiler, ülke iç üretim endeksine göre, ortalama kişi başına düşen millî gelirin altında maaş almaktadırlar. Almanya, İspanya, Yunanistan, Portekiz ve İngiltere istisnaları oluşturmaktadır. Belirli bir kıdeme ulaşıldığında, maaşlarda kıdemle birlikte artarak, ortalamanın üzerine çıkmaktadır. Türkiye'de ise öğretmen maaşları kişi başına düşen ortalama millî gelirin üzerindedir. ABD dolan cinsinden yapılan karşılaştırmalarda ise, ilköğretim öğretmenlerine en fazla maaş veren ülkeler, Portekiz ve Almanya'dır. Alt ortaöğretimde en fazla maaş veren ülkeler ise, Portekiz, Almanya ve Avusturya'dır. Üst ortaöğretimde ise Hollanda, Almanya, Belçika, Avusturya ve Portekiz, öğretmenlerine fazla maaş veren ülkelerin başında gelmektedir. İlköğretimde, alt ortaöğretimde ve üst ortaöğretimde Yunanistan, İsveç ve Finlandiya öğretmenlerine en az maaş veren ülkelerin başında gelmektedir. Türkiye ise eğitimin her kademesindeki öğretmenlerine, Yunanistan, İsveç ve Finlandiya'nın yansı kadar bile maaş verememektedir. Avrupa Birliği ülkelerinde öğrencilere yapılan yardımlarla, Türkiye'de öğrencilere yapılan yardımlara bakıldığında, yardımların isimlerinin aynı, ancak yardım miktarlannın farklı olduğu anlaşılmaktadır. Avrupa Birliği ülkelerinde ilköğretim öğrencilerine ortalama 4100, ortaöğretim öğrencilerine 5900 ve üniversitede öğrencilerine ise 8800 Euro harcanmaktadır. Türkiye için bu rakam ilköğretimde 840, ortaöğretimde 1445 ve üniversite öğrencileri için 2655 Euro' dur. Avrupa Birliği ülkelerinde ve Türkiye'de meslekî teknik eğitimin başlıca fınansörleri, kamu, özel kurumlar, öğrenci aileleri ile vakıf ve derneklerdir. Bunların içinde en fazla kaynak ise kamu tarafından gerçekleştirilir. Sadece Almanya ve İngiltere'de meslekî eğitime özel sektörün katkısı diğer ülkelerden daha belirgin şekilde fazladır. III

Abstract:
SUMMARY The main purpose of this study is to compare the administration and finance of the education systems of Turkey and EU countries. The questions below are asked as inferior aims related to this main purpose: How is the main structure of the education systems in EU Countries and Turkey ? How is the Administration structure of the education systems in EU Countries and Turkey ? How is the finance and the distribution ratios of finance of the education systems in EU Countries and Turkey ? What are the sallaries of the school principles and factors that effect the sallaries in Turkey and EU Countries ? What are the sallaries of the teachers and lecturers and the factors that effect the sallaries in Turkey and EU Countries ? What are the expenses and the distribution ratios for students in the education system of Turkey and EU Countries ? Finally, What are the distrubition ratios of the sources for vocational training in Turkey and EU Countries ?are defined in this way. According to the reached findings, after analysing these inferior aims; The structure of education is organised in three ways as central, local, both central, and local in EU Countries. To these findings most of the countries started to leave central administration and offer local, and regional administration. The construction in administration of education has the same response on regional and local management. But in Turkey, both the structures of the organization, and the administation are organized in the central way. The responsibility of the finance of the education is on public in EU Countries, and in Turkey. In the Eu Countries; Denmark is the country which screens the most amount of source for the education from the public expenses, and the gross national product. The country which screens the less is Greece. Turkey is the one that screens the less either. While The ratio of the education expenses were near % 1 8 from the public expenses in 1990's, in 2000's this ratio is recessed to 8 %. This shows that the sources that are screened for education from the public expenses are not enough. In Eu Countries the sallaries of principles are over the medium of the national revenue per person according to the domestic production index. It's lower than the revenue per person only in Italy, and Holland. And this is only for the ones who became IVprinciples recently. In turkey, according to the domestic production index, the sallaries of the principles are over the medium of the national revenue per person. The sallaries of the teachers in EU Contries, especially the beginners get lower sallaries than the medium of the national revenue per person according to the domestic production index. Germany, Spain, Greece, Portugal, and England are exception. When they reach to a presedence, sallaries increase according to the precedence and the sallaries come over the medium. In Turkey the sallaries of the teachers are over the medium of the revenue per person. When we compare them by US Dollar, Portugal, and Germany pay more than the others for the primary school teachers. Portugal, Germany, and Austria pay more than the others in the high school level. Holland, Germany, Belgium, Austria, and Portugal take the lead in paying for the university level. In all levels, Greece, Sweden, and Finland take the lead by paying the less to their teachers. If we talk about Turkey, It can't give even the half of the sallary that Greece, Sweden, and Finland give to it's teachers in any level. If we take a look at the aids that are made to the students by the EU Countries, and Turkey. We can see that the names of the aids are the same, but the amounts are too different from each other. In the EU Countries the medium of the aid given; to the primary school students is 4100 Euro, to the high school students is 5900 Euro, and to the university students is 8800 Euro. In Turkey these numbers are 840 Euro for primary school students, 1445 Euro for high school students, and 1445 Euro for the university studentds In the EU countries, and Turkey the chief financers of the vocational training are public, private instituons, parents, proficients, and associations. The most amount of source comes from the public of all. Only in Germany, and in England the assistance of the private sector is evidently more than the others.