Suyûtî'nin el-Eşbâh ve'n-Nezâir adlı eseri bağlamında kavâid-kaynak ilişkisi
The relationship of kavâid-source in the context of Suyûtî's al-Esbâh ve'n-Nezâir
Yazar: REMZİYE YILMAZ
Danışman: DOÇ. DR. İHSAN AKAY
Dicle Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Hukuk = Law
Dizin: El-Eşbah ve'n-Nezair = El-Eşbah ve'n-Nezair ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Suyuti = Suyuti ; İslam hukuku = Islamic law ; İslamiyet = Islam

Özet:
İslâm hukuku, şer'î amelî hükümleri inceleyen bir ilim dalı olması hasebiyle birtakım kurallar ışığında, her asırda Müslüman toplumun ihtiyaçlarına cevap veren dinamik bir yapıya sahiptir. Mezkûr ilim öncelikle usûl ve furû olmak üzere iki başlık altında gelişmiş ve bunlardan mütevellit farklı alt yazım türleriyle muhtevasını zenginleştirmiştir. Bu yazım türlerinden biri de hicri IV. asırda fıkhî mezheplerce küllî kâidelere münhasır müstakil eserlerin telif edilmesiyle ortaya çıkan kavâid edebiyatıdır. Küllî kâideler, dış görünüş itibariyle birbirine teâruz eden hükümleri belli bir usûl dâhilinde toplayarak bir düzene tabi tutmuş ve fıkıh ilminde yeni bir çığır açmıştır. Bu bağlamda fıkıh ilminde ilerlemede ve fıkhın esaslarına muttali olma hususunda ihtisas yapmak isteyenler için küllî kâideler dikkate alınması gereken önemli bir ilim dalıdır. Fakîhler kavâid ilminin önemine binaen birçok eser telif etmişlerdir. Bu eserlerden biri de çalışmamızda incelemeye aldığımız küllî kâide ilmine farklı bir bakış açısı kazandıran ve kendi döneminden itibaren bu alanda temel kaynaklar arasına giren İmam Suyûtî'nin "el-Eşbâh ve'n-Nezâir" adlı eseridir. Mezkûr eserde küllî kâideler, genelden özele ve ehemden mühime şeklinde bir yönteme tabi tutulmuş ve kâideler delilleriyle birlikte incelenmiştir.
Bu çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde İmam Suyûtî'nin hayatı ve ilmî kişiliğine değinilmiş ve Suyûtî'nin "el-Eşbâh ve'n-Nezâir" adlı eseri kısaca tanıtılmıştır. İkinci bölümde ise küllî kâidelerin kaynakları, temel özellikleri ve küllî kâidelerin müstakil delil olma vasfı ele alınmıştır. Bununla birlikte fıkhî bir terim olan kâidenin tarihsel gelişimi ve bu terimle bağlantılı olan eşbâh, dâbıt vb. diğer kavramlar tetkik edilmiştir. Üçüncü bölümde ise çalışmanın asıl konusunu teşkil eden Suyûtî'nin mezkûr eserindeki dayanağı nas ile ictihâd olan kırk beş küllî kâide ele alınmış ve bu kâidelerin uygulama alanlarına yer verilmiştir. Kâideler ele alınırken İmam Subkî ve İbn Nuceym'in aynı adla telif ettikleri eserdeki kâideler ile Mecelle'deki tespit edilen kâideler arasında bir mukayese yapılmıştır. Ek olarak Suyûtî'nin mezkûr eserindeki kâidelerin tertibine yer verilmiştir.

Abstract:
Since Islamic law is a branch of science that examines the rules of law, it has a dynamic structure that responds to the needs of the Muslim community in every century, in the light of certain rules. This science has developed under two headings, primarily usûl and furû, and has enriched its content with different spelling types following them. One of these writing types is literature of kawâid. Which emerged with the copyright of individual works exclusive to by the fiqh sects hijri IV. in the century. Kullî kâide's has subjected it to an order belonging to its own internal order and opened a new era in the science of fiqh. In this context, it is an important branch of science that should be considered for those who want to specialize in making progress in the science of fiqh and being familiar with the principles of fiqh.
Fakîhs wrote many outstanding works based on the importance of kawaid literature. One of these works is the " el-Eşbâh ve'n-Nezâir " of İmam Suyûtî, giving its final shape to the science of külli kâide, it has become one of the main sources in this field since its time and is the focus of attention of many researchers. In the work, the küllî kâide's are subjected to a method from general to specific and important. The kâide's are examined together with their arguments. In this respect, it has attracted the attention of researchers.
Our study consists of three parts. We gave the first space to the place that was spent on Imam Suyuti's use and knowledge. And Suyûtî's work "al-Eşbâh ve'n-Nezâir" has briefly introduced. The second space we discussed the historical development of the pedestal and other concepts associated with this term. And the feature of kullî qâide as independent evidence has discussed. In the third, we examined forty-five küllî qaide Suyûtî's al-Esbâh.