Uluslararası ve ulusal kalite standartları kapsamında yükseköğretimde kalite maliyetleri: Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi uygulama örneği
Quality costs in higher education in the scope of international and national quality standards: Zonguldak Bülent Ecevit University practice example
Yazar: DEMET BAŞDAĞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜLAY İRAK
Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İşletmecilik ve Ticaret Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; İşletme = Business Administration
Dizin: Bülent Ecevit Üniversitesi = Bulent Ecevit University ; Kalite = Quality ; Kalite maliyeti = Quality cost ; Kalite standartları = Quality standards ; Standartlar = Standards ; Yükseköğretim = Higher education ; Zonguldak = Zonguldak ; Üniversiteler = Universities

Özet:
Günümüz değişen ve gelişen dünyasında, bir işletmeye rekabet avantajı sağlamada en büyük payın fiyatın yanı sıra kalite olduğunun önemi anlaşılmıştır. Bu doğrultuda günümüz işletmeleri, kaliteyi etkin bir stratejik yaklaşımı olarak kullanmaktadır. Literatürde işletmelerin benimsediği bu yönetim stratejisi "Toplam Kalite Yönetimi" felsefesi olarak ifade edilmektedir. TKY felsefesinde bir işletmenin kalite süreci bir bütün olarak ele alınmaktadır. Bu amaçla toplam kalite yönetimi uygulayan işletmeler, kalite faaliyetlerinde harcanan finansal kaynakların etkin ve verimli kullanımını belirlemek için kalite maliyetlerine dikkat etmektedir.
Kalite odaklı işletmeler kalite-maliyet bilgisini, stratejik planlama, bütçeleme ve sermaye yatırım kararlarında kullanmaktadırlar. Bunun yanı sıra kalite güvence programlarının etkinliğini izlemek ve kalite problemleri ile iyileştirme fırsatlarını ortaya çıkarmak amacıyla da kalite maliyet bilgisinden yararlanmaktadırlar. Kalite maliyetinin ölçülmesi, sınıflandırılması ve raporlanması TKY'nin işletmeler için performans göstergeleridir ve son yıllarda hem üretim hem de hizmet alanlarında giderek daha önemli bir rol oynamaktadır. 
Günümüzde toplam kalite yönetimi kavramının hizmet sektöründeki yükseköğretim kurumlarının yönetim anlayışına uygulandığı görülmektedir. Bu doğrultuda, yükseköğretim kurumlarında kalite güvence yönetim sistemlerinin kurulmasıyla kalite ile ilgili faaliyetler giderek daha fazla önem kazanmaktadır. Ayrıca kalitenin maliyeti, yükseköğretim kurumlarının yöneticileri tarafından kalite faaliyetlerinin değerlendirilmesinde ve ilgili süreçte yeni kararlar alınmasında önemli rol oynamaktadır.
Çalışmada, Yükseköğretim Kurumu bünyesinde faaliyet gösteren Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesinde kalite yönetimi ve maliyet unsurları incelenmiştir. Araştırmada veri toplama yöntemi olarak yüz yüze görüşmeler ile mali raporlardan yararlanılmıştır. Elde edilen kalite maliyet verileri, PAF modeli yöntemi kullanılarak sınıflandırılmış ve Oran Analiz Tekniği ile analiz edilmiştir.  Çalışmanın sonucunda kurumun toplam hizmet maliyetinde, kalite maliyetinin oranı %5,6'sını oluştururken, kalite maliyetlerinden önleme maliyeti %94,387,  değerlendirme maliyeti %4,797,  iç ve dış başarısızlık maliyeti toplam 0,081 gibi oldukça düşük bir pay olarak belirlenmiştir. Aynı zamanda kurumun bir kalite güvence politikasının olduğunun fakat kalite maliyetlerinin raporlanması konusunda herhangi çalışmanın olmadığı görülmüştür. Bu doğrultuda, bu çalışmanın kalite maliyeti konusunda ileride yapılacak araştırmalara örnek teşkil edeceği ve kalite maliyeti göstergesinin kurumlarda uygulanabileceği düşünülmektedir.

Abstract:
In today's changing and developing world, the importance of quality as well as price has been understood to be the biggest share in providing a competitive advantage to a business. In this direction, today's enterprises use quality as an effective strategic approach. In the literature, this management strategy adopted by enterprises is expressed as the philosophy of "Total Quality Management". In the TQM philosophy, the quality process of an enterprise is considered as a whole. For this purpose, enterprises implementing total quality management pay attention to quality costs in order to determine the effective and efficient use of financial resources spent on quality activities.
Quality-oriented enterprises use quality-cost information in strategic planning, budgeting and capital investment decisions. In addition, they use quality cost information in order to monitor the effectiveness of quality assurance programs and identify quality problems and opportunities for improvement. (Kırlıoğlu, 2013, p. 34) Measurement, classification and reporting of quality cost are performance indicators of TQM for enterprises and have been playing an increasingly important role in both production and service areas in recent years.
Today, it is seen that the concept of total quality management is applied to the management understanding of higher education institutions in the service sector. In this direction, quality-related activities are gaining more and more importance with the establishment of quality assurance management systems in higher education institutions. In addition, the cost of quality plays an important role in the evaluation of quality activities by the managers of higher education institutions and in making new decisions in the relevant process
In the study, quality management and cost factors were examined at Zonguldak Bülent Ecevit University, which operates within the Higher Education Institution. In the research, face-to-face interviews and financial reports were used as a data collection method. The obtained quality cost data were classified using the PAF model method and analyzed using the Ratio Analysis Technique. As a result of the study, the ratio of quality cost constitutes 5.6% of the total service cost of the institution, while the prevention cost of quality costs is determined as 94.387%, the evaluation cost is 4.797%, the internal and external failure cost is determined as a fairly low share of 0.081 in total. At the same time, it was seen that the institution has a quality assurance policy, but there is no work on reporting quality costs. In this direction, it is thought that this study will serve as an example for future research on the cost of quality and that the quality cost indicator can be applied in institutions.