Protez üretiminde çalışan personelde mesleki maruz kalmaya bağlı etkilerin toksikolojik yönden araştırılması
Research of the toxicological effects on prosthesis production personnel due to occupational exposure
Yazar: BUĞRA SOYKUT
Danışman: DOÇ. DR. CEMAL AKAY
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmasötik Toksikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Antioksidanlar = Antioxidants ; Genotoksisite = Genotoxicity ; Metil metakrilat = Methyl methacrylate ; Sitogenetik analiz = Cytogenetic analysis

Özet:
Protez malzemelerinin üretimi ve uygulanması, özellikle diş 
hekimliğinde oldukça yaygındır. Bu materyallerin üretimleri, çeşitli kimyasalların 
kullanım sürecini  kapsamaktadır. Akrilik asit esterleri ve metaller, bu protezlerin 
yapımında kullanılan en önemli bileşenlerdir.  Bu  tezin amacı, özellikle protetik 
diş tedavileri ve ortodonti uygulamalarında  önemli yer tutan  protezlerin 
üretiminde kullanılan,  özellikle  metil metakrilat monomerleri ve metallere
çalışma yaşamları boyunca mesleki olarak maruz kalan  bireylerde, olası 
toksikolojik etkilerin değerlendirilmesidir.
       Bu  tez  çalışmasında,  eksternal maruz kalmanın göstergesi olarak,  çalışma 
ortamındaki  metakrilat hava  düzeyleri  ölçülmüştür.  Protez üretiminde çalışan  69
kişilik maruz grup ile  67  kişilik kontrol grubu arasında,  olası toksik etkilerin 
sistemik açıdan değerlendirilmesi amacıyla; birçok hastalığın oluşum sürecinde de 
önemli rol oynadığı düşünülen oksidatif stres durumu,  alınan  kan örneklerindeki 
"süperoksit dismutaz", "katalaz" ve "glutatyon peroksidaz" enzimlerinin 
aktiviteleri  (UV) spektroskopik  ölçümle  belirlenmiştir.  Söz konusu gruplarda,
önemli  bir diğer  antioksidan olan 'glutatyon' düzeyleri  de aynı yöntemle  tespit 
edilmiş,  lipid peroksidasyonu düzeyini saptamak amacıyla "malondialdehit" 
ölçümü yapılmıştır. Bunun  yanında,  ilk maruziyet bölgesi olan  bukkal mukozada
"mikroçekirdek  sitom analizi"  ile  mikroskobik inceleme yapılarak,  muhtemel 
genotoksik etkilerin belirlenmesine çalışılmıştır.  Ayrıca  lenfositlerde,  DNA 
hasarının önemli göstergelerinden olan "tek hücre jel elektroforez (COMET)" 
analizi uygulanmış;  oksidatif  DNA  hasarının tespiti için ise "8-hidroksi-2´-deoksiguanozin (8-OHdG)" ölçümü; yine spektroskopik yolla  (UV) 
gerçekleştirilmiştir.  Ayrıca, her iki  gruptaki bireylerde atomik absorbsiyon 
spektroskopisiyle kan metal ölçümleri gerçekleştirilmiştir.
        Yapılan tüm ölçüm sonuçları istatistiksel olarak karşılaştırıldığında,  maruz 
grubun SOD, Glutatyon  ve MDA düzeylerinde;  ayrıca  bukkal mikroçekirdek 
sıklığında  kontrol  grubuna  göre anlamlı artış (p<0,001);  GPx  aktivitesi  ve  8-OHdG düzeylerinde ise anlamlı azalma (p<0,05) saptanmıştır.  Maruz grubun kan 
bakır ve çinko düzeylerinde kontrol grubuna göre anlamlı düşüş (p<0,001) 
saptanmıştır. İncelenen diğer parametrelerde ise gruplar arasında  istatistiksel 
anlamlı farklılık saptanmamıştır.  Bu  tez  çalışmasında  elde  edilen  sonuçlar
değerlendirildiğinde,  düşük  düzey  mesleki  MMA  maruziyetine  karşı,  diş
teknisyenlerinde bir adaptif cevap gelişmiş olabileceği düşünülmüştür.

Abstract:
Prostheses manufacturing and application are highly common in dentistry. Various chemicals are used in the production of this material. Acrylic acid esters and metals are the main materials used in the production of the prostheses. The purpose of this thesis is the evaluation of possible toxicological effects on personnel, who exposed to production materials of prostheses and orthodontic appliances during their entire working life.
	In this thesis, the level of methyl methacrylate in air was measured as an indicator of external exposure on the personnel. In order to evaluate the possible toxic effects of oxidative stress which is thought to play an important role in the formation process of many diseases, was examined via UV-spectroscopic determination of "superoxide dismutase", "catalase" and "glutathione peroxidase" antioxidant enzyme activities in blood between exposed (n=69) and control (n=67) groups. In these groups, "malondialdehyde" (in order to determine the level of lipid peroxidation), and "glutathione" levels (which is another important cellular antioxidant) were also determined by the same method. Moreover, "Micronucleus Cytome Assay" which is one of the most important biomarkers of possible genotoxic effects determined in buccal mucosa, the first exposure area, was performed by microscopic examination. "Single cell gel electrophoresis (COMET)" analysis and "8-hydroxy-2´-deoxyguanosine (8-OHdG)" measurements were performed with UV-spectroscopy, for detecting DNA damages and oxidised DNA bases, respectively. In addition, measurements of blood metal levels in both groups were performed by atomic absorption spectroscopy.
	The results showed that SOD activity, buccal micronuclei frequency, glutathione and MDA levels were significantly higher in exposed group when compared with the control group (p<0,001). A significant decrease was determined in the GPx activities and 8-OHdG levels of exposed group (p<0,05). Also, copper and zinc blood levels of exposed group was found lower than those of control group (p<0,001). It has not been found any significant difference in other parameters between groups. When the results obtained in this thesis are considered, it has been thought that an adaptive response might be developed by dental technicians against low level MMA exposure.