Âşık Şevki Halıcı'dan derlenen halk hikâyelerinde toplumsal cinsiyet rolleri
Gender roles in folk stories collected from Âşık Şevki Halıcı
Yazar: MEHMET HAKKI BAL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÖNÜL REYHANOĞLU
Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Halk Bilim (Folklor) Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Aşıklar(Aşıklık geleneği) = Minstrel tradition ; Cinsiyet rolleri = Gender roles ; Erkekler = Men ; Feminizm = Feminism ; Halk hikayeleri = Folk tales ; Halıcı, Şevki = Halıcı, Şevki ; Hikaye = Story ; Kadınlar = Women ; Toplumsal cinsiyet = Gender ; Türk halk hikayeleri = Turkish folk stories

Özet:
Halk hikâyeleri, içinde oluştuğu toplumun düşünce yapısı, gelenek ve göreneği, yaşantısı ve kültürü ile ilgili çok önemli veriler vermektedir. Bu sebeple üretildiği toplumun temel dinamiklerini, sosyolojik yapısını anlamak ve incelemek için halk hikâyeleri önemli edebî kaynaklardandır. Toplumsal cinsiyet kavramının edebî eserlerde incelenmesi genel itibariyle kadın üzerinden şekillenmiştir. Erkek ve erkeklik biçimleri ise yavaş yavaş araştırma konusu hâline gelmektedir. Ancak kadın ve erkeğin toplumsal cinsiyet rolleri birbirini etkilemekte ve birbirinden bağımsız düşünülememektedir. Ayrıca anlatılarda kullanılan dil de toplumsal cinsiyetle ilgili ipuçları vermektedir. Bu sebeple biz de çalışmamızda kadın ve erkeğin toplumsal cinsiyet rollerini beraber ele alıp incelemeyi daha yararlı bulduk. Bunu da âşıklık geleneği üzerinden halk hikâyeleri bağlamında değerlendirmeyi tercih ettik. Halk hikâyeleri toplumun düşünce ve kültür yapısını vermesi bakımından toplumsal cinsiyet araştırmaları için çok önemli eserlerdir. Çalışmada Âşık Şevki Halıcı'dan derlenen hikâyeler toplumsal cinsiyet bağlamında ele alınmıştır. Hikâyelerde anlatılan zaman ve mekânın özellikleri de göz önünde bulundurulduğunda halk hikâyelerine yansıyan kadın ve erkek profilleri toplumsal cinsiyet rolleriyle incelemeye tabi tutulmuş, hikâyelerde kullanılan dil açısından da toplumsal cinsiyet sorgulaması yapılmıştır.
Bu tez kapsamında Âşık Şevki Halıcı'dan derlenen halk hikâyelerinde kadın ve erkeklerin toplum içinde kadın ve erkeklere biçilen toplumsal cinsiyet rollerinin nasıl ele alındığının ortaya çıkarılması, hikâyelerde kullanılan dilin toplumsal cinsiyet bağlamında değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Sonuç olarak geleneksel anlatı türleri içinde önemli bir yere sahip olan halk  
hikâyeleri özelinde toplumsal cinsiyet incelemelerinde öne çıkan unsur, hikâyelerde ataerkil izleriyle kadın çoğu zaman ikinci plana itilmiştir. Anlatılarda ataerkil düşünce yapısının izleri ön plandadır. Kadın da ataerkil düzenin devamına çoğu zaman toplumun da öğretileriyle bilerek veya bilmeyerek destek olmuştur.  Kadınlar, özellikle sevgili olarak peşinde koşulan bir varlık olsa da bu durumda da kadının cinsel bir nesne olarak görülmesi ön plana çıkmaktadır. Anlatılarda kullanılan dil de kadının erkek karşısında ikinci plana itildiğini, kadının erkeğe bağımlı bir yapıda olduğunu ifade etmiştir.
Anahtar Kelimeler: Âşık Şevki Halıcı, Halk Hikâyesi, erkeklik- erillik, kadın, feminizm, toplumsal cinsiyet.

Abstract:
Folk tales give very important data about the mentality, traditions and customs, life and culture of the society in which they are formed. For this reason, folk tales are important literary sources in order to understand and examine the basic dynamics and sociological structure of the society in which they are produced. The examination of the concept of gender in literary works has generally been shaped through women. Men and masculinity forms are gradually becoming the subject of research. However, gender roles of men and women affect each other and cannot be considered independently of each other. The language used in the narratives it also gives clues about gender. For this reason, we found it more useful to examine the gender roles of men and women together in our study. We preferred to evaluate this in the context of folk tales through the tradition of minstrelsy. Folk tales are very important works for gender studies in terms of understanding the thought and cultural structure of the society. In the study, the stories compiled from Âşık Şevki Halıcı are discussed in the context of gender. Considering the characteristics of the time and place told in the stories, the profiles of men and women reflected in the folk tales were examined with their gender roles, and a gender questioning was made in terms of the language used in the stories.
Within the scope of this thesis, it is aimed to reveal how the gender roles of men and women in the society are handled in the folk tales compiled from Âşık Şevki Halıcı, and to evaluate the language used in the stories in the context of gender.
As a result, the prominent factor in gender studies, especially in folk tales, which have an important place in traditional narrative genres, women have often been pushed into the background with their patriarchal traces in the stories. Traces of patriarchal mentality are prominent in the narratives. Women have also supported the continuation of the patriarchal order, knowingly or unknowingly, mostly with the teachings of the society. Although women are an entity that is sought after especially as a lover, in this case, it comes to the fore that women are seen as a sexual object. The language used in the narratives also states that women are pushed into the background against men and that women are dependent on men.

Keywords: Âşık Şevki Halıcı, Folk Story, masculinity-masculinity, woman, feminism, gender.