Pencere sistemlerindeki bozulmaların teşhis, analiz  ve müdahalesine yönelik karar destek modeli
Decision support model for diagnosis, analysis and intervention of the failures in window systems
Yazar: EMİNE MERVE OKUMUŞ
Danışman: PROF. DR. ÖZLEM EREN
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Yapı Bilgisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Yapıların işlevsel ve estetik açıdan vazgeçilmez elemanı olan pencere sistemlerinde çevresel etkilerden ve insan kaynaklı hatalardan dolayı bozulmalar görülmektedir. Pencerelerde oluşan bozulmalar sadece çerçeve ve saydam yüzeylerle sınırlı kalmayıp duvar boşluğu ile cephe üzerinde birçok yapı fiziği sorununa sebep olmaktadır. Bu bozulmalar doğrudan ya da dolaylı olarak binanın performansının ve malzemelerin yaşam ömrünün azalmasına, kullanım maliyetinin ve doğa tahribatlarının artmasına sebep olmaktadır. Bu sorunlar pencerenin ve yapının performansını, dayanımını ve estetik özelliklerini önemli ölçüde etkilemektedir. 
Tezin amacı, kullanım sürecinde pencere sistemlerinde karşılaşılan bozulmalara zamanında doğru teşhis, analiz ve müdahale ile pencere sistemlerinin etkin kullanımını sağlayacak karar destek modeli geliştirmektir. Tez kapsamında, geliştirilen model için konut ve konut dışı kullanım amaçlı yapılarda kullanılan ahşap, PVC ve alüminyum pencere sistemleri incelenmiştir. 
Pencerelerdeki bozulmaların teşhisi, analizi ve müdahalesi için önerilen karar destek modelinde durum değerlendirmesi, olası müdahale alternatiflerinin belirlenmesi, durum raporu ve envanterinin hazırlanması olarak 3 ana aşamadan oluşurken bu aşamalara veri sağlamak amacıyla destek veri tabanı oluşturulmuştur. Modelin 1. aşamasında pencerenin mevcut durumu değerlendirilmesiyle bozulma puanları belirlenir. 2. aşamada tespit edilen bozulmalara müdahale öncelik puanları verildikten sonra müdahale puanları hesaplanır. Müdahale puanlarına göre uygun müdahale alternatifleri belirlendikten sonra 3. aşamada pencerenin durum raporu ve envanteri hazırlanmaktadır. Modelin durum değerlendirme ve müdahale alternatiflerinin belirlenme aşamalarında oluşturulan destek veri tabanlarındaki bilgiler kullanılmaktadır. 
Tez kapsamında geliştirilen karar destek model önerisi ile, 
•Karar verici kişilerin, üreticilerin, tasarımcıların ve uygulayıcıların yenilemeye yönelik bilinçlendirilmesi,
•İç ortam koşullarının ve kullanıcı konforunun korunması,
•Cephelerde ve pencerelerde meydana gelen estetik ve fonksiyonel değer kayıplarının azaltılması,
•Diğer cephe bileşenlerinin maruz kalacağı olumsuz etkilerin azaltılması,
•Bilinçsiz ve hatalı yapılan bakım ve onarım işlemlerinden kaynaklı performans kayıplarının önlenmesi,
•Gereksiz iş yükü ve malzeme tüketiminin önlenmesi, 
•Yerel ve ulusal kaynakların korunması,
•Yerel yönetimlerin enerji tasarruf hedeflerinde, yapıların enerji performansının değerlendirilmesinde etkili bir araç olması,
•Pencerelerin servis sürelerinden önce performans kayıplarını engelleyerek pencere değişimlerinin önüne geçilmesi hedeflenmektedir. 
Pencerelerin etkin kullanımı ile pencere üretim ve değişim aşamalarında oluşan atıkların azaltılması, kullanılan malzeme, enerji ve insan gücü gibi kaynakların korunması amaçlanmaktadır.
Altı bölümden oluşan tez çalışmasında izlenen adımlar aşağıda özetlenmektedir;
İlk bölümde, problemin tanımı, tezin amacı, tezin kapsamı, tezin yöntemi, özgün değeri ve yaygın etkisi anlatılmıştır.
İkinci bölümde, pencere sistemlerinin görsel, ısı, hava, ses, mekanik, yangın, su ve nem performans özellikleri incelenmiştir. Pencere sistemlerinden beklenen performansa göre uygun bileşen ve birleşim alternatifleri ve kararları araştırılmıştır. 
Üçüncü bölümde, bozulma mekanizması, pencerede bozulmalara sebep olan etkenler ve bozulma türleri, pencerelerde görülen bozulmaların tespitinde kullanılan tahribatsız teşhis yöntemleri ve pencerelere uygulanan müdahale işlemleri ele alınmıştır.
Dördüncü bölümde, tez modelinde kullanılacak yöntemler hakkında literatür araştırmaları yapılmıştır. Bakımın tanımı, gelişimi ve sınıflandırılması yapıldıktan sonra bozulma tahminlerinde kullanılan yöntemler araştırılmıştır. Mevcut durum değerlendirme ve bakım yöntemleri için kullanılan kılavuzlar, rehberler ve veri tabanları vb. araçlar incelenmiştir.
Beşinci bölümde, tez kapsamında geliştirilen "Pencere Sistemlerindeki Bozulmaların Teşhis, Analiz ve Müdahalesi İçin Karar Destek Modelinin" temel adımları anlatılmıştır. Model, İstanbul'daki bir eğitim binasında yer alan üç farklı çerçeve sistemi üzerinde uygulanmıştır.
Altıncı bölümde, tezde geliştirilen modelin uygulamasıyla ortaya çıkan sonuçlar, modelin faydaları açıklandıktan sonra yapılacak çalışmalara yönelik önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
While window systems give room for requirements such as visual connection and ventilation between indoor and outdoor, they also provide the opposite functions such as heat preservation, solar control, sound insulation, air and water tightness. Deformations related to environmental factors and human errors are seen on window systems over time. The deterioration of the windows is not only limited to frames and glazing surfaces, but also cause many building physics problems on the wall space and facade. These problems significantly impact on the performance, strength and aesthetic properties of the building. 
The purpose of the thesis is to develop a decision support model that will ensure the effective use of window systems with accurate diagnosis, analysis and intervention in time to the deformations in window systems during the usage process. Wooden, PVC and aluminum window systems used in residential and non-residential buildings were examined for the model developed within the scope of this thesis. 
The decision support model suggested for diagnosing, analyzing and intervening to deformation in windows is composed of three main stages including the due diligence, determination of possible intervention alternatives and preparation of the status report and inventory and a support database has been created for providing data for these stages. In the first stage of the model, the deformation rating is determined by evaluating the current state of the window. At the second stage, the intervention rating is calculated after performing prioritization of the deformations detected.  Status report and inventory of the window is prepared at the third stage once intervention alternatives suitable for the intervention rating are determined. The information in the support databases created is used in due diligence and intervention alternative determination stages of the model. 
With the decision support model proposal developed under the thesis, it is aimed to 
•Raise awareness of decision-makers, manufacturers, designers and practitioners for renewal,
•Maintain indoor conditions and user comfort,
•Reduce the aesthetic and functional losses in the facades and windows,
•Reduce the negative effects that other facade components will be exposed to,
•Prevent performance losses arising from improper and erroneous maintenance and repair operations,
•Prevent unnecessary workload and material consumption, 
•Preserve local and national resources,
•Provide an effective tool in the energy saving targets of local administrations and in evaluating the energy performance of the buildings,
•Prevent window replacements by preventing the performance losses before the service periods of the windows. 
With the effective use of windows, it is aimed to reduce waste generated during window production and replacement stages, and to avoid wasting resources such as materials used, energy and manpower.
The steps followed in the thesis study consisting of six parts are summarized below;
In the first part, the definition of the problem, the purpose of the thesis, the scope of the thesis, the method of thesis, its original value and its widespread effect were explained.
In the second part, visual, heat, air, sound, mechanical, fire, water and moisture performance properties of window systems were examined. Appropriate component and combination alternatives and decisions were investigated according to the performance expected from window systems. 
In the third part, the mechanism of deformation, the factors that cause deformations in the window and the types of deformations, the non-destructive diagnostic methods used to detect the deformations seen in the windows and the intervention procedures applied to the windows were discussed.
In the fourth part, literature researches were made about the methods to be used in the thesis model. After the definition, development and classification of the care, the methods used in the estimation of deterioration were investigated. Guides, guidelines and databases etc. used for due diligence and maintenance methods. tools were examined.
In the fifth parts, the basic steps of "Decision Support Model for Diagnosis, Analysis and Intervention of The Failures in Window Systems" developed within the scope of the thesis were explained. The model was applied on three different frame systems in an educational building located in Istanbul.
In the sixth part, outcomes obtained upon application of the model developed in the thesis and suggestions on studies to be performed thereafter were made following explaining the benefits of the model.