Sergilerde "genişlemiş alanda" anlatı: Garanti galeri örneği
Exhibition narrative in the "expanded field": Garanti gallery case
Yazar: DİLARA TEKİN GEZGİNTİ
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET KEREM ÖZEL
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Bina Bilgisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture ; İç Mimari ve Dekorasyon = Interior Design and Decoration

Özet:
Bu çalışma; sanat tarihi, küratoryal teknikler ya da müzebilim gibi çok çeşitli disiplin ve perspektif aracılığıyla incelenebilecek "sergi" kavramını mekân temelinde ele alır: bir eksende mevcut sergi mekânıyla ilişkilenme biçimi üzerinden, diğer eksende ise değişen deneyim seviyeleri üzerinden bir tartışma zemini kurar.

Sergilerdeki anlatı, sergiyi oluşturan kavramsal ve mekânsal inşaların bütünü olarak varlık gösterir. Söz konusu kavramsal inşa, sergi içeriğinin (eser, obje ya da araştırmanın tümünün, yani yazılı ya da görsel envanterin) ham olandan işlenmiş olana doğru seçildiği, bir araya getirildiği ve bağlamsallaştırıldığı kürasyon sürecine işarete ederken; mekânsal inşa, mevcut sergi mekânı (kartezyen mekân) içinde küratoryal bağlam çerçevesinde üretilen mekânsallığı tarifler. Temelde, bir anlatı mekânı olarak nitelendirilebilecek sergiler; mutlak mekânın, tasarım aracılığıyla, olasılıklarla dolu muğlak mekânsallıklara dönüşme potansiyelini incelemek, mekân ve mekânsal arasındaki diyaloğu deşifre etmek için uygun ortamlardır.

Rosalind Krauss'un 1979 tarihli "Sculpture in the Expanded Field" (Genişlemiş Alanda Heykel) adlı ufuk açıcı makalesinde, Klein diyagramından yararlanarak heykel sanatının, diğer disiplinlerle olan ilişkisini haritaladığı diyagram, sergilerdeki anlatının mekânsallaşmasını incelemek için uygun bir model önerisi olarak görülmüş ve Krauss'un diyagramında ne olduğu, ne olmadığına bağlı olarak tanımlanabilir hale gelen heykel sanatının incelenme biçimine öykünerek "Sergilerde Genişlemiş Alanda Anlatı" (SGAA) diyagramı üretilmiştir. Kraussvari bu diyagram aracılığıyla sergilerdeki anlatıyı örgütleyen kavramlar ve bu kavramların melezliğinde oluşan ilişkisellikler görünür hale getirilmeye çalışılmıştır.

Çalışmanın hem bir çıktısı, hem de sürecin gelişimine imkan veren bir planlama aracı olarak işlev gören SGAA diyagramını kullanarak, sergileme tarihinde öne çıkan sergileri ve Garanti Galeri sergilerini haritalamak; sergilerde anlatıyı örgütleyen kavramları deşifre etmek üzere önerilen düşünsel ve soyut modelin somutlaşmasına ve daha kolay kavranabilir hale gelmesine yardımcı olmanın yanı sıra, diyagramın farklı potansiyellerini görünür kılma noktasında da bir çeşitlilik sağlamıştır. Sergileme tarihinin diyagrama yerleştirilmesi, uzun bir zaman aralığına yayılan, farklı mekânlardaki çok çeşitli sergiye mekânsallık ve deneyim ekseninde bir bakışı mümkün kılarken; Garanti Galeri sergilerinin diyagrama yerleştirilmesi ise çok daha kısa bir zaman aralığındaki 30 serginin daha yakın bir okumasını yapmayı sağlamıştır.

Abstract:
This study deals with the concept of "exhibition" on the basis of space, which can be examined through a wide variety of disciplines and perspectives such as art history, curatorial techniques or museology. It establishes a basis for discussion on one axis through the way of relating to the existing exhibition space, and on the other through changing levels of experience.

The narrative in exhibitions exists as the whole of the conceptual and spatial constructions of the exhibition. While the conceptual construction in question refers to the curation process in which the exhibition content (the entire work, object or research, that is, written or visual inventory) is selected, brought together and contextualized from the raw to the processed; spatial construction describes the spatiality produced within the framework of the curatorial context within the current exhibition space (cartesian space). Essentially, exhibitions that can also be described as narrative spaces, are suitable environments to examine the potential of the current space to transform into ambiguous spatialities full of possibilities through design and to decipher the dialogue between space and spatiality.

In Rosalind Krauss's seminal article titled "Sculpture in the Expanded Field" dated 1979, the diagram in which she mapped the relationship of sculpture with other disciplines by making use of the Klein diagram was seen as a suitable model proposal to examine the spatialization of the narrative in exhibitions. Inspired by this, the "Exhibition Narrative in the Expanded Field" diagram was produced by emulating the way of examining the art of sculpture, which can be defined depending on what it is and what it is not in Krauss's diagram. Through this Kraussian diagram, the concepts that organize the narrative in the exhibitions and the relationships formed in the hybridity of these concepts have been tried to be revealed.

Using this diagram, which serves as both an output of the study and a planning tool that allows the development of the process, the prominent exhibitions in the history of exhibition and Garanti Gallery exhibitions were mapped. In this way, the intellectual and abstract model proposed to decipher the concepts that organize the narrative in the exhibitions has become concrete and more easily comprehensible, and diversity has been achieved in making the different potentials of the diagram visible. Placing the exhibition history in the diagram made it possible to look at a wide range of exhibitions in different venues over a long period of time, in terms of spatiality and experience, while placing the Garanti Gallery exhibitions in the diagram enabled a closer reading of 30 exhibitions in a much shorter time period.