Âmirî'de bilgi felsefesi
Al- 'Amirî's philosophy of knowledge
Yazar: SALİHA KIZILKAYA
Danışman: DOÇ. DR. VEYSEL KAYA
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy
Dizin: Amiri = Amiri ; Bilgi = Knowledge ; Bilgi felsefesi = Information philosopy ; Epistemoloji = Epistemology ; İslam felsefesi = Islamic philosophy

Özet:
Bilgi felsefesi Antik Yunandan itibaren felsefenin önemli bir konusu olmuştur. Varlığın özüne dair sorgulamaların ardından ortaya çıkan ve ona eşlik eden bilgi teorileri Sokrates, Platon, Aristoteles, Aziz Augustinus başta olmak üzere felsefe ile uğraşan her filozofun üzerinde durduğu bir konu haline gelmiştir. Bilginin ne olduğu, mahiyeti, imkânı, kaynakları, sınırları ve doğruluk ölçütü gibi meseleler bilgi felsefesinin ana konuları olarak incelenmiştir. Böylece bilgiye yüklenen anlam, gerek felsefi ekollerin oluşumlarında gerekse bibirlerinden ayırt edilmelerinde önemli bir hareket noktası olmuştur. İslam filozofları felsefe alanında kaleme aldıkları ilk eserlerden itibaren bu konularda önemli yaklaşımlar ortaya koymuş, sahip oldukları bilimsel disiplin ile tüm felsefese sahasına olduğu gibi bilgi felsefesine de zenginlik katmışlardır. Ebu'l-Hasan el-'Âmirî (ö. 381/992) de bilgi felsefesi alanında ortaya koyduğu görüşler ile felsefe tarihi içerisinde önemli bir yerde durmaktadır. 
Âmirî, Farabî ile İbn Sinâ arasında yaşamış önemli bir filozof olarak, yazmış olduğu eserler ile İslam felsefesinde tartışılan birçok konuda kendine özgü yaklaşımlara sahiptir. Ancak onun değişik konulardaki özgün görüşleri henüz yeterli düzeyde çalışılmamıştır. Her ne kadar son dönemlerde onun gerek genel düşüncesi gerekse felsefenin alt başlıklarına dair fikirleri incelenmiş olsa da henüz bilgi teorisi üzerine etraflı bir araştırma ortaya konmamıştır. Bu çalışma Âmirî'nin bilgi felsefesini bütün yönleriyle incelemeyi hedeflemektedir. Bunu yaparken onun günümüze ulaşmış yazma ve matbu eserleri merkeze alındı. Bu çerçevede ilk olarak onun bilginin mahiyeti ve imkânı ile ilgili yaklaşımı üzerinde duruldu. Bilgi felsefesinin önemli tartışma alanlarından biri olan bilginin alanı ve sınırları konusundaki yaklaşımı tespit edildi. Daha sonra bilginin kaynakları, ortaya çıkışı ve türleri üzerinde duruldu. Son olarak Âmirî'nin ilimler tasnifi ele alındı. Bu çerçevede aklın sadece felsefî konularda değil dini konularda da bilgi kaynağı olduğuna dair görüşü detaylı bir şekilde incelendi.

Abstract:
The philosophy of knowledge has been an important subject of philosophy since Ancient Greece. Epistemological problems appeared almost immediately after the essential questions about ontology. Philosophers, such as Socrates, Plato, Aristotle and St Augustin, dealt with philosophy focused on key issues, such as the nature of knowledge, possibility of knowledge, sources of knowledge, justification of knowledge and limits of knowledge. Thus the meaning attributed to knowledge has been an important point of departure in determining philosophical schools. Muslim philosophers also adopted similar approaches since the very genesis of Islamic philosophy; and they put forward important views enriching philosophy—particularly the philosophy of knowledge—with their own scientific heritage. 
Standing between al-Farabi and Ibn Sinâ, Abu'l-Hasan al-'Âmirî (d. 381 /992) occupies an important juncture in the history of philosophy, putting forward his views on every subject discussed in the realm of Islamic philosophy in his monumental works. However, although some studies on al-'Âmirî have been conducted recently, his theory of knowledge has not been studied in much detail yet. This thesis aims to bridge this gap through a comprehensive study of al-'Âmirî's philosophy of knowledge. First, this thesis elaborates on his understanding of the nature and theory of knowledge. His approach to the fields and boundaries of knowledge, which is one of the important discussion areas in the theory of knowledge, is examined. Then, the sources of knowledge, its emergence and types are studied. These topics are examined through the manuscripts and printed works of al-'Âmirî. Furthermore, mainly matter-based and secondarily source-based classification of al-'Âmirî's sciences is discussed. Finally, his view on rationality of religious sciences is examined in detail.