Türk hukukunda ve mukayeseli hukukta uzlaşma
Conciliation in the Turkish law and conciliation in the comparative law
Yazar: NURİ BERKAY ÖZGENÇ
Danışman: DOÇ. DR. AHMET CANER YENİDÜNYA
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Hukuk Ana Bilim Dalı / Kamu Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemleri; en genel şekliyle yargılama dışında kalan ihtilaf çözüm yolları olarak tarif edilebilir. Bu yöntemlerin amacı, bilhassa küçük ve kamu düzenini ilgilendirmeyen ihtilafların büyüyerek birer adli problem hâline gelmeden önce çözüme kavuşturulmasını sağlamaktır.
Doktora tezimizin konusunu oluşturan uzlaşma müessesesi de yukarıda bahsedilen alternatif yöntemlerin en önemlilerinden biridir. Uzlaşma; suçun işlenmesi nedeniyle ortaya çıkan zararın giderilmesi hususunda fail ile mağdurun anlaşmaları veya bağımsız bir uzlaştırmacı tarafından anlaştırılmaları hâlinde ceza soruşturmasının ve kovuşturmasının bitirilmesini ifade etmektedir. Uzlaşmanın temelinde onarıcı adalet anlayışı yatmaktadır.
Uzlaşma, ceza hukukumuza ilk olarak 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 73. maddesi ile girmiştir. Uzlaşmada şüpheliyle veya sanıkla mağdur anlaşarak ceza muhakemesinin ilerlemesine engel olmaktadırlar. Uzlaşma; bir yandan muhakemeyi engellemesi nedeniyle bir muhakeme hukuku müessesesi, diğer yandan ise bireyle devlet arasındaki ceza ilişkisini sona erdirdiğinden bir ceza hukuku müessesesidir.
Uzlaşmanın şartları; uzlaşma kapsamına giren bir suç bulunması, suçun işlendiği konusunda yeterli şüphe bulunması, tarafların uzlaşma teklifini özgür iradeleriyle kabul etmeleri ve edimin yerine getirilmesidir.
Uzlaşma soruşturma veya kovuşturma safhasında olabilir. Uzlaşma müzakerelerinde gizlilik prensibi geçerlidir. Bunun ilk anlamı, müzakerelere sadece mağdurun, şüphelinin/sanığın, onların kanuni temsilcilerinin ve avukatlarının katılabilmesidir. Gizliliğin ikinci anlamı ise, müzakereler esnasında yapılan açıklamaların sonradan kovuşturmada ya da herhangi bir davada delil olarak kullanılamamasıdır. Taraflar müzakereler neticesinde bir anlaşmaya varırlarsa, anlaşma metninin bir sureti, onaylanmak üzere, uzlaştırmacı tarafından savcıya veya mahkemeye gönderilir. Uzlaşma anlaşmasının onaylanabilmesi için tarafların özgür iradelerine dayanması ve hukuka uygun edimler içermesi şarttır. Uzlaşmanın sağlanması hâlinde; soruşturma konusu suç nedeniyle tazminat davası açılamaz; açılmış olan davadan feragat edilmiş sayılır. Şüpheli/sanık; uzlaşma anlaşmasıyla üstlendiği edimi yerine getirmezse, bu anlaşma İcra İflas Kanunu?nun 38.maddesinde yazılı ilam mahiyetini haiz belgelerden sayılır. Özetle; uzlaşma ceza muhakemesi sistemimizi ihtilaf yağmurundan koruyacak bir şemsiyedir.

Abstract:
Alternative dispute settlement methods can be defined in the most general sense as out-of-court settlements. The objective of these methods is to ensure that minor disputes which do not concern public order are settled before growing to be major judicial problems.
Conciliation which is the subject of our doctoral thesis is one of the most significant alternative methods mentioned above. Conciliation means ending the penal prosecution or trial in the case of a mutual agreement of the perpetrator and victim on recovery of the damage caused by the perpetration of the offence. The principle of conciliation is based on the restorative justice.
The concept of conciliation is introduced to our penal law by the Penal Code N.5237.
In conciliation, the victim and the suspect or the accused prevent the penal judicial procedure to progress by the way of mutual agreement. Conciliation is on one hand a concept of procedural law because it prevents the trial. Conciliation is not only a concept of procedural law but also a concept of penal law, because it ends the penal relation between the individual and the state.
The conditions of the conciliation are existence of an offence falling under the scope of the conciliation, existence of sufficient doubt that the offence is perpetrated, agreement of the parties on conciliation with their free wills and performance of the obligation.
Conciliation may be carried out both during prosecution or trial. The conciliation negotiations are based on the principle of confidentiality. The first implication of this principle is the exclusive attendance of the victim, suspect/accused and legal representatives or attorneys at the negotiations. The second implication of the confidentiality is that the statements made during the negotiations may not be used as evidence in a later trial or any other action. If the parties come to an agreement at the end of the negotiations, a copy of the written agreement is sent by the conciliator to the prosecutor or court to be approved. In order for the conciliation be approved, the parties must have acted with their free wills and the agreement must contain legally compliant obligations. In the event that conciliation is reached, a remedial action may not be filed on the grounds of the offence which is the subject of the prosecution; the filed action is considered to have been waived. In the event that the suspect/accused does not fulfill his/her obligations undertaken by the conciliation agreement, the said agreement is considered to be one of the deeds having the force of a decree specified in the Article 38 of the Execution and Bankruptcy Code. In summary, conciliation is a shield which will save our penal judicial system from the downpour of disputes.