Taksi sürücülerinde diyabet risk faktörlerinin ve sağlıklı yaşam biçimi davranışlarının belirlenmesi
Determination of the risk factors for diabetes and health-promoting lifestyle in taxi driver
Yazar: GİRAY ERDOĞAN
Danışman: YRD. DOÇ. GÜLHAN COŞANSU
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Hemşirelik = Nursing ; Ulaşım = Transportation
Dizin: Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Risk faktörleri = Risk factors ; Sağlık = Health ; Sürücüler = Drivers ; Taksi = Taxi ; Yaşam tarzı = Life style

Özet:
Araştırma, taksi sürücüsü olan erişkin bireylerde diyabet risk faktörlerini ve sağlıklı yaşam biçimi davranışlarını belirlemek amacıyla planlandı. 
Tanımlayıcı ve ilişki arayıcı olarak tasarlanan araştırma, bilinen diyabeti olmayan 350 taksi sürücüsü ile tamamlandı. Veriler; kişisel bilgi formu, Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Ölçeği (SYBDÖ), Finnish Diabetes Risk Score (FINDRISC) anketi ve iyilik hali indeksi (DSÖ-5) ile toplandı ve veriler tanımlayıcı ilişki arayıcı testlerle değerlendirildi.
Tamamı erkek olan katılımcıların yaş ortalaması 47,20±8,87,  %44,3'ü ilkokul mezunu, %89,1'i evli ve % 54,3'ü orta gelir düzeyindedir. Sürücülerin ortalama Beden Kitle İndeksi (BKİ) 29,05± 4,30 kg/m2,  Bel çevresi (BÇ) 104,03±10,90cm dir. Katılımcıların %63,1'i halen sigara içtiğini, %38'i alkol kullandığını bildirdi.  Ortalama çalışma deneyimi 17,25 ± 10.80 yıl olan sürücülerin yarıdan fazlası  (%50,6) 24 saatlik vardiyalar halinde çalışmaktaydı. Sürücülerin FINDRISC puan ortalaması 12,32 ± 4.69 bulundu.  Özellikle; grubun %83,4'ünün BKİ 25 kg/m2 ve üstünde, %86,6'sının bel çevresinin sınırın üstünde,  %86,3'ünün sedanter olması, %59,1'inin uygun beslenme biçimini sürdürmemesi ve yaklaşık yarısının (%45,1) birinci derece akrabalarında diyabet öyküsü bulunması dikkat çekici idi.  Sürücülerin sadece %15,1'i FINDRISC puanına göre düşük risk grubunda bulundu. SYBD toplam puanı ile Ekonomik Durum (F=6,22, p=0,002) , Kapsamlı Sağlık Kontrolü yaptırma (2=14,42, P=0,001) ve Eğitim Düzeyi (F=2,64, p=0,07)  puan ortalamaları arasındaki ilişki anlamlı bulunurken, Vardiyalı çalışma (F=0,60 p=0,54), İş Memnuniyeti (F=1,53, p=0,20) ve FINDRISC (F=1,41, p=0,22) puan ortalamaları arasındaki ilişki anlamlı bulunmadı. Grubun random kapiler kan glukozu ortalaması 123,07 ±50,50 bulunurken, %19,1'inin kan glukozu ≥140 mg/dl bulundu. Diyabet risk kategorilerine göre kan glukozu ortalamaları karşılaştırıldığında istatistiksel olarak anlamlı fark bulundu (F=14,98, p=0,000). Sürücülerin iyilik hali indeksi puanına göre % 54, 6'sı depresyon açısından ileri incelemeyi gerektirecek düzeydedir.
Bu sonuçlara göre; taksi sürücülerinde tip 2 diyabet risk faktörlerinden değiştirilebilir faktörlerin oranının çok yüksek olduğu, sağlıklı yaşam biçimi davranışlarının düşük olduğu ve yarıdan fazlasının depresyon açısından riskli olduğu belirlendi.
Anahtar Kelimeler: Tip 2 Diyabet;  Diyabet Risk Faktörleri; Taksi; Taksi Sürücüsü; Taksi Şoförü,  Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları, FINDRISC

Abstract:
This descriptive and correlational study aimed to determine the health-promoting lifestyle and risk factors for diabetes in adult taxi drivers.
The study was conducted on 350 taxi drivers without known diabetes. The data were collected using a personal information questionnaire form, the Health-Promoting Lifestyle Profile (HPLP), the Finnish Diabetes Risk Score (FINDRISC) questionnaire, and World Health Organization Quality-of-Life Index (DSÖ-5), and analyzed using descriptive and correlational tests.
All participants were males with an average age of 47.20 ± 8.87 years; 44.3% were primary school graduates, 89.1% were married, and 54.3% had a medium income level. Their average body mass index (BMI) and waist circumference (WC) were 29.05 ± 4.30 kg/m2 and 104.03 ± 10.90cm, respectively. Of them, 63.1% smoked and 38% used alcohol. Their average working experience was 17.25 ± 10.80 years. More than half of them (50.6%) were working in 24-h shifts. Their average score on the FINDRISC was 12.32 ± 4.69. Of them, 83.4% had a BMI of 25 kg/m2 and higher, 86.6% had a WC higher than the limit, 86.3% were sedentary, 59.1% could not maintain the appropriate nutrition, and almost half (45.1%) had a history of diabetes in their first-degree relatives. Only 15.1% were in the low-risk group according to FINDRISC scores. Although a significant relationship was found between the HPLP total scores and the average scores on Economic Status (F = 6.22, p = 0.002), undergoing a Comprehensive Medical Checkup (2=14.42, p = 0.001), and Education Level (F = 2.64, p= 0.07), no significant relationship was found between the average scores on Working in Shifts (F = 0.60, p= 0.54), Job Satisfaction (F = 1.53, p = 0.20), and FINDRISC (F = 1.41, p = 0.22). The participants' random capillary blood glucose average was 123.07 ± 50.50, and 19.1% of them had blood glucose ≥140 mg/dL. A statistically significant difference was found between the blood glucose averages (F = 14.98, p = 0.000). Of the participants, 54.6% had WHO-5 Quality-of-Index scores high enough to require an advanced analysis for depression.
These findings suggested that the taxi drivers had a high rate of changeable risk factors for type 2 diabetes, and a low rate of health-promoting lifestyle; more than half of them were at risk of depression.
Key words: Health-promoting lifestyle, risk factors for diabetes, taxi, taxi driver, type 2 diabetes, FINDRISC