Kent kimliğinin inşasında koku duyusu ve etkileri
The sense of smell and its effects on the construction of urban identity
Yazar: ZEHRA ÇELEBİ
Danışman: PROF. DR. NİLGÜN ÇOLPAN ERKAN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Kentsel Mekan Organizasyonu ve Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
İnsanlar günde binlerce kez koku alır ve her bir koklama yeni bir deneyim oluşturmaktadır. Kokuların algılanması ise fiziksel, çevresel hatta sosyal koşullar nedeniyle insandan insana farklılık göstermektedir.  Bu sayede nesnel olan veriler, duyular aracılığıyla alınmakta; ancak algılanma aşamasında öznel olan filtreleme süreçlerinden geçmektedir. Her mekânın hem üretilen malzemeden hem sahip olduğu peyzajdan hem de orada gerçekleştirilen işlevlerden kaynaklı olarak kendine has bir kokusu vardır. Ancak uzun yıllar mekân kokuları yalnızca olumsuz yönden ele alınmış ve bireyle olan ilişkisi göz ardı edilmiştir. Bunun en önemli nedeni olarak kokunun kaydedilemez ve belgelenemez olması gösterilmiştir. Oysaki mekânda var olan istemli veya istemsiz olarak maruz kalınan koku manzaraları mekânın algılanması ve anlamlandırılmasında oldukça önemli bir kavramdır.  Mekân, an ve birey arasında doğrudan bağlantının önemli bir aracı olan koku duyusunun görmezden gelinmesi ortak bir koku kimliğinin ve belleğinin oluşmasına engel olmaktadır. Bu çalışmanın amacı; koku duyusunun kentsel mekânın algılanmasında, kent kimliğinin ve mekânsal belleğin oluşmasındaki etkilerini araştırmak ve kentsel tasarım çalışmalarına koku duyusunun dahil edilmesinin önemini ortaya koymaktır. Araştırma süresince; konuyla ilgili kaynaklar taranmış, gönüllülerle saha çalışması gerçekleştirilerek derinlemesine mülakat yapılmıştır. Sahada gerçekleştirilen mekânsal analizlerle ve gönüllülerin katılımıyla elde edilen verilerle nitel bir çalışma yürütülmüştür. Çalışmanın sonucunda koku, mekân algısı ve kentsel kimlik kavramları arasındaki etkileşimin saptanması hedeflenmiştir.

Abstract:
People smell thousands of times daily, and each sniff creates a new experience. The perception of odors differs from person to person due to physical, environmental and even social conditions.  In this way, objective data is received through the senses; however, it passes through subjective filtering processes during the perception phase. Every place has its unique smell due to the material produced, the landscape and the functions performed there. However, for many years, the odors of the spaces have been taken into consideration only in a negative way, so their relation to the individual is ignored. The most important reason is that odor cannot be recorded and documented. However, the smellscapes that exist in the space, which are voluntarily or involuntarily exposed to, are a very important concept in the perception and interpretation of the space. Ignoring the sense of smell, an important means of a direct connection between space, moment and individual, prevents the formation of a common olfactory identity and memory. The aim of this study; To investigate the effects of the sense of smell on the perception of urban space, on the formation of urban identity and spatial memory, and to reveal the importance of including the sense of smell in urban design studies. During the research, related sources were scanned, fieldwork was carried out with the volunteers and interviews were conducted. A qualitative study was carried out with spatial analysis in the field and data to be obtained with the participation of volunteers. As a result of the study, it was aimed to determine the interaction between the concepts of smell, space perception and urban identity.