Felsefe açısından sosyal bilimlerde nitelik ve anlam sorunu tartışması
Philosophical discussion of the nature of the social sciences and the problem of the meaning
Yazar: LÜTFÜ ŞİMŞEK
Danışman: PROF.DR. GÜLNİHAL KÜKEN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Felsefe = Philosophy

Özet:
Bu tez çalışması, 19. yüzyıl Avrupa'sında toplumun ?bilimsel? olarak incelenebileceği iddiasıyla kurulan sosyal bilimlerin günümüzde yaşadıkları krizden hareketle, sosyal bilimlerin niteliği sorunu üzerine yapılmış felsefi bir tartışmadır. Çalışmamızda bu krizin felsefe-bilim ayrımının mutlaklaştırılmasından kaynaklandığını göstermeye çalıştık. Felsefesiz bilim yapılabileceği yanılgısına yanıt olarak, öncelikle çağdaş bilim kavramının kendisinin tarihsel bir felsefe yorumu olduğunu öne sürdük. Felsefi açıdan bakıldığında sosyal bilimler, 19. yüzyıl Avrupa'sında rasyonalist-empirist felsefe geleneğinin pozitivist yorumu üzerinde kurulmuşlardır. Başka felsefeler de vardır ve başka `bilim'ler mümkündür. Ancak, felsefeyi gereksiz bir uğraş gibi gören günümüz bilimleri, felsefi temellerini eleştirel bir sorgulamanın konusu yapamadıkları için mutlaklaştırdıkları tarihsel kavramların tutsağı olmuşlardır. Özel olarak sosyal bilimler söz konusu olduğunda bilim kavramının tartışmalı içeriğine, sosyal bilimlerin konusunun özgünlüğü sorunu da katılır. İnsan toplumunun doğası, bilim-toplum ilişkisi, bilimlerin nesnelliği, sosyal bilimlerde değerler sorunu ve sosyal bilimlerin niteliği gibi problemler, tezimizde Pozitivist, Marksist ve Hermeneutik felsefelerin karşılaştırılması bağlamında ele alınmıştır. Her üçü de Aydınlanma felsefesine bağlanan bu felsefelerin birbirinden oldukça farklı sosyal bilim kavrayışlarına kaynaklık etmeleri, Aydınlanma felsefesinin önemini ve günümüz açısından taşıdığı anlamı vurgulamaktadır. Sosyal bilimlerin her birine katılan ve tümünü birbirine bağlayan felsefe, metodolojik bir araç olmanın ötesinde bu bilimlerin ontolojik birliğini göstererek, sosyal bilimlerin parçalanmışlığına son verilmesinde önemli bir rol oynayabilir. Sosyal bilimler eğitiminin felsefeyle şekillendirilmesi, söz konusu problemlerin kavranılmasını sağlamak yolunda önemli bir adımdır.

Abstract:
This dissertation is a philosophical study on the nature of the social sciences that emerged in the 19th century with the assertion that society can be studied ?scientifically?. Its departure point is the current crisis of these sciences. In our opinion, the roots of this crisis lie in the extreme fragmentation of those sciences and in the separation of philosophy and science. In response of the erroneous claim that a science without philosophy is possible, we have tried to show that our contemporary concept of science derives from a philosophic tradition. From the philosophical point of the view, social sciences give a positivist interpretation of rationalist and empiricist traditions. There are other philosophies and therefore other `science?s are possible. But, because contemporary sciences consider philosophy as an unnecessary occupation, they don?t have any opportunity to discuss their philosophical foundations and as a result they themselves become tools in the hands of unquestioned concepts. Where especially social sciences are concerned, the originality of the subject matter is added to the problematic concept of the science. Concepts like nature of human society, relation of science to society, objectivity of the sciences, value problem in the social science and nature of the social sciences are discussed in a dispute of Positivist, Marxist and Hermeneutic approaches. Philosophy is part of all disciplines and it connects them all, as such, it is more than just a methodological tool. By showing ontological unity of social sciences it can play an important role in overcoming the extreme fragmentation. Forming their instruction through philosophy would be an important step towards comprehending these problems.