Türkiye'de türev araçların bankacılık sektörüne etkileri
Effects of derivative instruments banking sector in Turkey
Yazar: AYLİN HANCI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BURÇAY YAŞAR AKÇALI
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Para Sermaye Piyasaları ve Finansal Kurumlar Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Bankacılık = Banking ; İşletme = Business Administration
Dizin: Bankacılık sektörü = Banking sector ; Bankalar = Banks ; TodaYamamoto Nedensellik Analizi = TodaYamamoto Causality Analysis ; Türevler = Derivatives ; Türk bankacılık sektörü = Turkish banking sector ; Türk bankacılık sistemi = Turkish banking system ; Vadeli işlem piyasaları = Futures markets

Özet:
Türev araçlar, fiyatları yabancı para, kıymetli madenler, faiz gibi farklı varlıklara dayandırılarak oluşturulan, risk yönetimi, spekülasyon, arbitraj gibi gayelerle kullanılan ürünlerdir. Forward, futures, opsiyonlar ve swaplar en yaygın bilinen işlemlerdir. Bankalar, finansal sistemde fon sahipleri ile fon açığı olanlar arasında aracılık fonksiyonu üstlenmiş en kilit kurumlardandır. Yaptıkları işlemler dolayısıyla daima farklı riskler üstlenmektedirler. Küreselleşme, sermaye hareketlerinin hızlanması, bilgi sistemlerindeki gelişmelerin de etkisiyle her alanda rekabet hızla artmıştır. Bankalar hem birbirinden farklı risklerini yönetebilmek hem de spekülasyon işlemleri için türev araçları kullanabilmektedir. Çalışmada, türev araçlarla, Türk bankalarının riskliliği ve kârlılığı arasındaki ilişki tespit edilmeye çalışılmıştır.  Bu kapsamda, Türkiye Bankalar Birliği (TBB) üzerinden paylaşılan bankaların çeyrek dönemli bilançolarından faydalanılmıştır. 2002 Aralık döneminden 2019 Eylül dönemine kadar, özel, kamu, yabancı sermayeli mevduat bankaları ile Türk bankacılık sistemi verileri dört grup halinde karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Toplam türev işlem hacimleri oranıyla,  bankaların riskliliğini ve kârlılığını belirten oranlar Toda-Yamamoto nedensellik yöntemiyle analiz edilmiştir.  Türk bankacılık sistemi için türev işlem hacimleriyle, bankaların kârları ve riskleri arasında genel olarak anlamlı, tek veya çift taraflı nedensellik ilişkileri tespit edilmiştir.

Abstract:
Derivative instruments are products that are created based on different assets such as foreign currency, precious metals, interest, and are used for purposes such as risk management, speculation, arbitrage. Forward, futures, options and swaps are the most commonly known transactions. Banks are one of the key institutions that have undertaken intermediation function between fund holders and those with a fund deficit in the financial system. They always take different risks due to their transactions. Competition has increased rapidly in every field with the effect of globalization, acceleration of capital movements and developments in information systems. Banks can use derivative instruments both for managing different risks and for speculation transactions. In the study, the relationship between derivative instruments with the risk and profitability of Turkish banks was tried to be determined. In this context, the Banks Association of Turkey (TBB) have been taken out of the quarter-term shared bank balance sheets. From December 2002 to September 2019, private, public, foreign capital deposit banks and Turkish banking system data were analyzed comparatively in four groups. The ratios indicating the risk and profitability of banks with the ratio of total derivative transaction volumes were analyzed by Toda-Yamamoto causality method. For the Turkish banking system, generally significant unilateral or bilateral causality relationships have been identified between derivative transaction volumes and the profits and risks of banks.