Ulusal yetki alanı dışında kalan bölgelerde tescil-yetki ilişkisi ve uzay hukukundaki görünümü
Relationship between jurisdiction and registration in the areas beyond national jurisdiction and its aspect under space law
Yazar: FERİHA BEYZA ERYAVUZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜLSÜM KAYA
Bursa Uludağ Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / Milletlerarası Hukuk Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Devletler hukuku =   ; Kamu hukuku = Public law

Özet:
1600'lü yıllardan bu yana uluslararası hukukun içtihatları ve düzenlemeleri temel kavramlardan birini ön plana çıkarmaktadır: yetki. Devletin egemenliğine dayanan haklarının en temelini oluşturan yetki, uluslararası hukukun gelişiminde önemli bir rol oynamıştır. Vestfalya Antlaşması sonrası sisteminin klasik yapısı kapsamında devletlerin yetkisi, devletlerin topraklarında kurulmuş bir otorite olarak kabul edilmiştir. Yetki, egemenlik gibi devletlerin toprakları ile sınırlı görülüyordu. Söz konusu tartışmaların yapıldığı zamanlarda devletler arasındaki yetki çatışmalarının önlenmesi için bu tarz bir yaklaşım benimsenmişti. Ancak günümüzde devletlerin belirli durumlarda ülke dışı yetki kullanımı mümkündür. Uluslararası hukukun temel yaklaşımı devletlerin ancak kabul edilen uluslararası normlara dayanarak ülke dışı yetki kullanabileceği yönündedir. Bu kabul edilmiş yolların başında tescilden doğan yetkiler gelmektedir. Tescilden doğan yetkilerin özellikle Antarktika, açık denizler, uzay vb. ulusal yetki alanı dışında kalan bölgelerde kullanımı farklılık göstermektedir. 

Bu çalışma kapsamında ulusal yetki alanı dışında kalan bölgerlerde yetki kullanımı özellikle uzay hukuku düzenlemeleri dikkate alınarak incelenektir. Çalışmanın birinci bölümde, yetki kavramının tanımı ve çerçevesi genel olarak çizilmeye çalışılacak. Sonrasında ise uluslararası deniz hukuku, uluslararası hava hukuku ve Antarktikaya ilişkin uluslararası düzenlemeler esas alınarak tescil ve yetki ilişkisi tartışılacaktır. Çalışmanın ikinci bölümünde uzay hukuku hükümleri kapsamında tescil ve yetki ilişkisi incelecektir. Bu bölümde özellikle yetkiden doğan muhtemel sorumluluklar ve yükümlülükler de tartışılacaktır. Son bölümde, devletlerin uzay objelerinin tesciline ilişkin getirdiği ulusal mevzuat düzenlemeleri incelenerek Türkiye için muhtemel bir ulusal mevzuat değerlendirmesi yapılacaktır. 

Anahtar Kelimeler: tescil, yetki, açık denizler, Antarktika, uzay hukuku, uluslararası sorumluluk.

Abstract:
The first precedents and regulations of international law emphasize one of the fundamental concepts: jurisdiction. Jurisdiction, which constitutes the foundation of a state's rights based on sovereignty, has played a significant role in the development of international law. Under the classical structure of the system following the Peace of Westphalia, state jurisdiction was considered as the authority established within the territories of states. Jurisdiction was seen as limited to the territories of states, much like sovereignty. The conditions of the time were deemed necessary to prevent jurisdictional conflicts that could arise among these states. However, in today's world, states can exercise jurisdiction outside their borders under certain circumstances. The fundamental approach of international law is that states can only exercise extraterritorial jurisdiction based on accepted international norms. Among the accepted methods, jurisdiction derived from registration are prominent. The use of jurisdiction derived from registration varies, especially in areas beyond national jurisdiction, such as Antarctica, open seas, space, etc.

In this study, the exercise of jurisdiction in areas beyond national jurisdiction, especially taking into account space law regulations, will be examined. In the first section of the study, an attempt will be made to outline the definition and framework of the jurisdiction concept in general. Subsequently, the relationship between registration and jurisdiction will be discussed, with a focus on international maritime law, international aviation law, and international regulations related to Antarctica. In the second section of the study, the relationship between registration and jurisdiction will be examined within the framework of space law provisions. In this section, potential responsibilities and obligations arising from jurisdiction will also be discussed. In the final section, national legislative regulations introduced by states concerning the registration of space objects will be examined, and a possible evaluation of national legislation for Turkey will be made.

Keywords: registration, jurisdiction, high seas, Antarctica, space law, international responsibility.