Farklı sulama yöntemlerinin pamukta verim ve su kullanımına etkileri /
Yazar: M. YETİŞ YAVUZ
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarımsal Yapılar ve Sulama Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1993
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Bitki su tüketimi = Plant water consumption ; Damla sulama = Drip irrigation ; Pamuk = Cotton ; Sulama = Irrigation ; Sulama yöntemleri = Irrigation methods ; Verim = Yield ; Yağmurlama sulama = Sprinkler irrigation

Özet:
Denemeler farklı sulama yöntemlerinin pamuğun verim ve su tüketimine etkisinin araştırılması amacıyla 1990 ve 1991 yıllarında yapılmıştır. Çalışmalar, Ç.ü. Ziraat Fakültesi Tarımsal Yapılar Sulama Bölümü Araştırma ve Uygulama Alanında, tesadüf blokları deneme desenine göre ve 3 yinelemeli olarak düzenlenmiştir. Araştırmada Çukurova 1518 pamuk çeşidi kullanılmıştır. Denemede karık, damla ve yağmurlama olmak üzere 3 farklı sulama yöntemi kullanılmıştır. Ayrıca her sulama yönteminin farklı sulama biçimleri de araştırmaya dahil edilmiştir. Buna göre, karık sulama yöntemi; göllendirmeli ardışık karık (GAK), serbest drenajlı karık (BK) ve göllendirmeli sürekli sulanan karık (GSK) olmak üzere 3 ayrı biçimde uygulanmıştır. Damla sulama yöntemi ise 30 ve 60 cm almak üzere iki ayrı damlatıcı aralığı ile geleneksel ve çift sıralı ekim olmak üzere farklı iki ekim şekli kullanılmıştır. Buna göre damla sulama yönteminde 4 alt konu oluşmuştur. Bunlar tek sıralı ekim, 30 cm damlatıcı aralığı (Dtto); tek sıralı ekim 60 cm damlatıcı aralığı (DT*o); çift sıralı ekim 60 cm damlatıcı aralığı (Dç&o) ve çift sıralı ekim 30 cm damlatıcı aralığı (D^to). Yağmurlama sulama yönteminde, farklı son sulama tarihleri ile farklı su alma düzeyleri ele alınmıştır. Böylece anılan yöntemde 24 alt konu oluşturulmuştur. Deneme parsellerinde ilk sulama, 120 cm toprak derinliğindeki kullanılabilir nem kapasitesi %40 düzeyine düştüğünde tüm konularda aynı anda yapılmıştır. Karık ve yağmurlama sulama yönteminde sulama zamanına serbest drenajlı karıkta yapılan nem gözlemlerine göre karar verilmiştir. Sulama suyu miktarı anılan konuda mevcut nem açığını tarla kapasitesine getirecek şekilde hesaplanmıştır. Damla sulama yönteminde sulama aralığı 7 gün olarak alınmıştır. Sulama suyu miktarı, 7 günde oluşan serbest su yüzeyi buharlaşmasının, gölgeleme oranı (%P) ve bitki gelişim katsayısı (kc) ile düzeltilmesi sonucu bulunmuştur. Toprak profil indeki nem değişimleri gravimetrik ve nötronmetreyöntemi birlikte kullanılarak izlenmiştir. Karık sulama yönteminde ilerleme ve çekilme verileri karık içirişinde her 10 m de bir oluşturulan istasyonlarda izlenmiştir. Serbest drenajlı parsellerde oluşan yüzey akış karık sonuna yerleştirilen bir parshall savağı kullanılarak ölçülmüştür. Araştırmadan elde edilen sonuçlar aşağıda özetlenerek verilmiştir. - Konulara denemenin her iki yılında da farklı miktarlarda su uygulanmıştır. 1990 yılında, 894 mm ile en fazla sulama suyu SK konusuna ve en az 181.5 mm ile Dt60 konusuna verilmiştir. 1991 yılında yine aynı konulara en çok 1398 mm ve en az 168 mm su uygulanmıştır. - Mevsimlik su tüketimi yıllara göre değişim göstermiştir. Karık sulama yönteminde 1990 yılında 610 ile 885 mm arasında değişirken 1991 yılında 609 ile 972 mm arasında değişmiştir. Damla sulama yönteminde, ilk yıl 619-865 mm arasında ve ikinci yıl 456-646 mm arasında değişmiştir. Yağmurlama sulama yönteminin yeterli su alan konusunda ilk yıl 985 mm, ikinci yıl 938 mm su tüketimi oluşmuştur. - Karık sulama yönteminde sulamalardan elde edilen gerçek infiltrasyon parametreleri kullanılarak her sulama için düzeltilmiş infiltrasyon denklemi hesaplanmıştır. - En yüksek nem depolanması karık sulama yönteminde göllendirmeli sulanan konularda meydana gelmiştir. - Karık sulama yönteminde mevcut nem eksiğinin ilerleme ve çekilme fazlarını etkilediği anlaşılmıştır. - En yüksek verim, iki yıllık ortalamaya göre 326 kg/da ile GSK konusunda alınmıştır. Yapılan istatistiksel analizlerde sulama yöntemlerinin verime etkileri arasında önemli farklar bulunamamıştır. - Deneme sonuçlarında elde edilen su tüketimi ve verim değerlerinden yararlanarak su-üretim fonksiyonları elde edilmiştir.Belirlenen fonksiyonlardan, konuların su. tüketimi değerleri ile verimleri arasında doğrusal bir ilişki olduğu saptanmıştır. - Konulara ait verim fonksiyonları kullanılarak oransal verim tepki etmenleri (Ky) hesaplanmıştır. Ky değeri, karık sulamada 0.93 olurken damla sulamada 0.86 olarak bulunmuştur. Yağmurlama sulama yönteminde sulama sayısına göre 0.448 ile 0.852 arasında; su alma düzeylerine göre 0.281 ile 3.002 arasında değişmiştir.

Abstract:
120 Field experiments were conducted for determining the effect of different irrigation methods on cotton yield and evapotranepiration during 1990 and 1991 at the Reearch Field of the Irrigation and Drainage Department of the Çukurova University. The experiments were deeigned in randomized blocks with three replications. In this study, three different irrigation methods, namely furrow, drip and sprinkler were used. In addition, various management techniques for each method of irrigation were also included in this research. For instance furrow irrigation consisted of ponded-alternative furrows (GAK); freely draining furrows (SJO and ponded continuous flow furrows (GSK). Drip irrigation applications consisted of two different emitter spacings (30 cm and 60 cm) and two different planting techniques; traditional and double row in a single planting bed. Accordingly, four different drip irrigation treatments were included in the study: Single row planting with 30 cm emitter spacing (Dtso); single row planting with 60 cm emitter spacing (Dt&o); double row planting with 60 cm emitter spacing (Dq^o); and double row planting with 30 cm emitter spacing (DQ3o). In sprinkler irrigation, different final irrigation dates and different irrigation levels were evaluated. This, 24 sub-plots were included in sprinkler treatments. The first irrigation in all treatments was applied when the available soil level moisture within the 120 cm soil profile decreased to 40%. Irrigation timing for furrow and sprinkler treatments was based on soil water observations in the freely-draining furrows. The amount of irrigation water was based on replenishing soil water deficit to the field capacity in the abovementioned treatment plots. Irrigation interval was 7 days in the drip irrigation treatments. The amount of irrigation water in this treatment were based on the cumulative free water evaporation during the past 7 days and adjusting this amount with crop coefficient (kc) and cover percentage (p %). Soil water measurement were made both with gravimetric and neutron scattering method.121 Flow advance and recession times were observed at stations with 10 m intervals along the furrows. Runoff from the free discharging furrows was measured with parshall flume installed at the end of the furrow. The results obtained from this study are summarized as follows: Treatment plots received different amounts of water in two trial years. In 1990, the SK treatment received the most irrigation water with 891- mm; and D-r&o treatment received the least amount with 181.5 mm The corresponding amounts in 1991 were 1398 mm and 168 mm, respectively. Seasonal evapotranspiration varied from year to year. In 1990, water consumption in furrow treatments varied from 610 mm to 885 mm; in 1991, the corresponding figures were 609 and 972 mm, respectively. In the drip irrigated treatments, water consumption varied between 619-865 mm in 1990; and 456-646 mm in 1991. In sprinkler irrigated treatment with no stress received 985 mm of irrigation water in 1990; and 938 mm in 1991. Adjusted infiltration functions were obtained from the actual infiltration parameters determined for each irrigation in furrow treatments. The largest water storage occured in ponded furrow method of irrigation. Soil water content remaining in the profile affected the advance and recession in furrow treatments. The highest cotton yield with 326 kg per decar as the average of two years was attained from the GSK treatment. Statistical analysis showed no significant differences among the irrigation methods with respect to their effects in yield.122 Water production functions were calculated from the evapotranspiration and yield data. A linear relationship between evapotranspiration and yield was obtained. Usirg the production functions relative yield response factors (Ky) were calculated Ky value was 0.93 for furrow irrigation; while it was 0.86 for drip irrigated treatments. Ky values in sprinkler irrigated treatments varied from 0.448 to 0.852 depending on the irrigation number; and from 0.281 to 3.002 depending on the level of irrigation water amounte.