Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararları ışığında Türkiye'de kadın hakları
Women's rights in Turkey within consideration of decisions of European Courts of human rights
Yazar: TÜLAY DEMİR
Danışman: YRD. DOÇ. DR. MÜZEYYEN EROĞLU DURKAL
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Hukuk = Law ; Siyasal Bilimler = Political Science ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi = European Court Human Rights ; Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi = European Convontion on Human Rights ; Cinsel kimlik = Gender identity ; Kadın hakları = Women rights ; Kadınlar = Women ; Türkiye = Turkey

Özet:
Bu çalışmada, Türkiye'de kadın haklarının halihazırdaki durumu Avrupa İnsan Hakları Mahkeme'sinin (AİHM) Türkiye ile ilgili kararları çerçevesinde ortaya konulmuştur. Türk hukuk sisteminde kadınların kişisel, siyasal, sosyal, kültürel, ekonomik haklarını güvence altına alan pek çok düzenleme hayata geçirilmiştir. Türkiye'nin temel insan hakları belgelerini onaylayarak, uluslararası sözleşmelere taraf olmasıyla, ulusal mevzuat uluslararası sözleşmelerle uyumlu hale getirilmiştir. Ancak AİHM'ye Türkiye aleyhine yapılan bireysel başvurular ele alındığında, Türk hukuk sisteminde kadın haklarına dair düzenlemelerin, hakların etkin kullanılmasını garanti etmediği sonucuna ulaşılmaktadır. Nitekim AİHM kararlarında Türkiye'de yasaların yetkili makamlar tarafından etkin bir biçimde uygulanmaması sıklıkla vurgulanmaktadır. Türkiye, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne (AİHS) taraf olarak bireylerin Sözleşme'de yer alan hak ve özgürlüklerden yararlanması hususunda pozitif yükümlülük üstlenmiştir. Ancak AİHM kararlarında Devlet'in bu yükümlülüğünü yerine getirmediği görülmektedir. Kadın haklarının hukuk sisteminde yer bulmasının, kadınların kamusal alandaki görünürlüğünün artmasında etkisi olduğu açıktır. Çalışmada Türkiye'de yasaların etkin uygulanmamasının kadınların kamusal alanda tam anlamıyla eşit temsil edilememesine neden olduğu bulgusuna ulaşılmıştır. Çalışmanın bir diğer bulgusu; Türkiye'de egemen olan ataerkillik ve buna bağlı olarak kurulan toplumsal cinsiyet rollerinin kadın haklarının gelişmesini engellediğidir. Türkiye'de kadın, özel alan ile özdeşleştirilirken, erkek kamusal alanla özdeşleştirilmekte, kadın erkek arasındaki biyolojik farklılıklar, toplumsal statülerinin belirlenmesinde etkili olmaktadır. Kadınların haklarını etkin kullanamamalarının bir diğer nedeni, Türkiye'de kadın haklarına ilişkin düzenlemelerin kadınları araçsallaştıran devlet politikaları sonucunda hayata geçirilmiş olmasıdır. Türkiye'de kadın haklarının geldiği noktada, kadın hareketinin kazanımlarını göz ardı etmek mümkün değildir. Ancak, kadın haklarını güvence altına alan düzenlemelerin, Avrupa Birliği (AB) müktesebatına ve uluslararası sözleşmelere uygunluk önceliğiyle gerçekleştirilmesi, yapılan düzenlemelerin toplumsal pratiklere/kurumlara yerleşmesini engellemektedir. Cinsiyet eşitliğinin toplumsal pratiklere/kurumlara yerleşmesi için, toplumsal cinsiyet eşitliğine dair farkındalık oluşturulması gerekmektedir. Aksi takdirde, kadınların özel ve kamusal alanda maruz kaldıkları eşitsizliklerin son bulması mümkün görünmemektedir.
Anahtar Kelimeler: Kadın Hakları, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi, Toplumsal Cinsiyet.

Abstract:
In this study, current status of women's rights in Turkey is revealed in accordance with decisions of European Court of Human Rights (ECtHR) on Turkey. Many regulations are carried out securing women's personal, social, political, economic, cultural rights in Turkish law system. National legislation is aligned with international conventions by means of signing fundamental conventions of human rights. As considered individual applications to ECtHR from Turkey, it comes to conclusion that Turkey cannot guarantee positive obligation on having effecting rights. Indeed, it is commonly emphasized in decisions of ECtHR that laws cannot being held effectively in Turkey. Turkey, has positive obligation about individuals benefit from rights and freedoms in European Convention of Human Rights (ECHR) by signing ECHR. But it's clear that, Turkey don't carry out its positive obligations. It's obvious that laws has positive effects about women's rights. In this study, laws which are not carried out effectively in Turkey that causes representing women's equally in public space is come to conclusion. Other finding in this study is that, patriarchy dominant in Turkey and gender roles prevent improving women's rights in Turkey. Women are identified with private space, and men with public space. Additionally, in Turkey, biological differences between women and men are influential on indication of social status of them. Legislations for women in Turkey carried out as a result of government policies which instrumentalize women. It's clear that, acquisition of women's movement in Turkey cannot be ignored. However, legislations for women carried out as part of adaptation to the European Union (EU). For this reason, this legislations cannot settle social instutions/pratics. Hence, it is not possible for women to be equal in public and private space as long as patriarchy is exist and social consciousness is not built.
Keywords: Women's Rights, European Court of Human Rights, European Convention of Human Rights, Gender.