İlkokula uyarlanmış Dede Korkut hikâyelerinde değerler eğitimi
Education of values in Dede Korkut stories adapted to primary school
Yazar: HAKAN KARASU
Danışman: PROF. DR. MİDRABİ CİHANGİR DOĞAN
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / İlköğretim Ana Bilim Dalı / Sınıf Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Dede Korkut Hikayeleri = Dede Korkut Stories ; Değerler = Values ; Değerler eğitimi = Values education ; Eğitim = Education ; İlkokullar = Primary schools

Özet:
Okulların temel görevi bireye sadece bilgi, beceri ve bir meslek kazandırmak değildir. Bunun yanında, belki de bunlardan daha önemlisi, dürüst ahlaklı, kendisine ve yaşadığı topluma faydalı bireylerin yetişmesini sağlamak da okulların temel görevidir. Her toplumun ortak dil, inanış, yaşayış, geçmiş ve kültürünü kullanarak bireyleri bir arada tutan, birleştiren ortak değerleri vardır. Değer kavramı, bireyin yaşama bakış açısını ve amacını belirleyen, aldığı kararlara etki eden, inançlarını yansıtan ve yaşam ilkelerini oluşturan tercih olarak açıklanmaktadır. Toplumları bir arada tutan değerlerin aktarımı çocuklara telkin ve öğüt verme ile gerçekleşmesine rağmen günümüzde bu durumun istendik sonuçlar vermediği görülmektedir. Değer aktarımında telkin ve öğüt çevre faktörü ile verilmekte olup edebi eserlerde değer aktarımında kullanılabilir. Edebi eserler duyuş ve düşünüş bakımından çocuğu etkilediğinden Türk toplumunun hayata bakış açısını çocuğa yansıtmada önemlidir. Edebi eserler içerisinde çocukları etkilemesi, toplumsal yapımızı aktarması bakımından Dede Korkut Hikayeleri'nin önemi yüksektir. Araştırmanın amacı, ilkokula uyarlanmış Dede Korkut Hikâyeleri'nin değerler eğitimi açısından analizini yapmak, tespit edilen değerlerin nasıl ifade edildiklerini ve ön plana çıkan değerleri belirlemektir. İlkokula uygun olarak hazırlanmış Dede Korkut Hikâyeleri'nin incelendiği bu çalışma, nitel araştırma yöntemlerinden doküman araştırması yöntemi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Kapı Yayınları'ndan, Cevdet Kudret tarafından yazılmış olan Dede Korkut Hikâyeleri, araştırmada veri toplama aracı olarak kullanılmıştır. Elde edilen veriler, araştırmanın amaçları doğrultusunda belirlenen alt problem durumları ile ilgili olarak içerik analizine tabi tutulmuştur. Araştırmanın sonucunda Dede Korkut Hikâyeleri'nde, on iki hikâyenin tamamında farklı sayılarda değer bulunmuştır. Dede Korkut Hikâyeleri'nde en çoktan en aza doğru, dini değerler, sevgi, cesaret, aile değerlerine önem verme, merhamet, cömertlik, alçak gönüllülük, saygı, vefa, vatan sevgisi, dayanışma ve dürüstlük olmak üzere on iki adet değer ortaya çıkmıştır. En  çok değer içeren hikâye,  "Tutsak Olan Salur Kazan'ın Oğlu Tarafından Kurtarılması" hikâyesidir. İçerdiği değerlerin çeşitliliği bakımından en zengin olanı ise "Kazan Bey Oğlu Uruz Bey'in Tutsak Olması" adlı hikâye olarak tespit edilmiştir. Ayrıca "Basat'ın Tepegöz'ü Öldürmesi" hikâyesi, ilkokula uyarlanmak için kısaltılmış, bu nedenle de sadece dini değerler içerdiğinden en az değer içeren hikâye olarak tespit edilmiştir.Bu sonuçlar doğrultusunda ilkokul için uyarlanmış Dede Korkut Hikâyeleri'nin değerler eğitimi bakımından oldukça zengin bir kaynak olduğu düşünülebilir. Dede Korkut Hikayelerindeki kahramanların, çocukların ilgisini çekeceğini ve çocuk edebiyatının değerler eğitimindeki önemini göz önüne alarak, öğretmenlerin sınıflarında farklı yöntem ve tekniklerle Dede Korkut Hikâyeleri'ni kullanmalarının isabetli olacağı önerisinde bulunulabilir.

Abstract:
The main function of schools is not only to impart information and skills and to prepare students for a profession. More importantly, the main function of schools should be to educate individuals who are honest, ethical and conducive to the society in which they live. Every society has common values that keep people together by using a common language, beliefs, experiences and culture. The concept of value is defined as a preference that determines the individual's point of view and life purpose, affects his/her decisions, reflects his/her beliefs, and constitutes his/her life principles. Despite the fact that the transfer of values that hold societies together used to be realized by means of advices and suggestions given to children, today these methods seem to be not very effective. In the process of value transfer, besides advices and suggestions, literary works can also be used. As literary works affect the child in terms of emotions and thoughts, they can play an important role in reflecting the Turkish society's perception of life to the child. Among literary works, the Dada Gorgoud tales are of special importance with its potential and power to affect children and to transfer the structural features of the Turkish society. In this regard, the purpose of the current study is to perform an analysis of the Dada Gorgud tales adapted for elementary education in terms of values education, to find out how the detected values in the tales are expressed and which values are more emphasized. The current study aiming to analyze the Dada Gorgoud tales adapted for elementary education employed the document analysis method, one of the qualitative research methods. The Dada Gorgud tales prepared by Cevdet Kudret and published by Kapı Publishing were used as the data collection tool of the current study. The collected data were subjected to a content analysis in relation to the sub-problem situations determined in line with the purpose of the current study. At the end of the study, varying numbers of values were found in all of the twelve dada Gorgud tales. In the Dada Gorgud tales, the following twelve values were detected in a descending order; religious values, love, courage, attaching importance to family values, mercy, generosity, modesty, respect, faithfulness, patriotism and honesty. The tale including the highest number of values is "Tutsak Olan Salur Kazan'ın Oğlu Tarafından Kurtarılması". And the one which is has the highest variety of values is "Kazan Bey Oğlu Uruz Bey'in Tutsak Olması". On the other hand, the tale "Basat'ın Tepegöz'ü Öldürmesi" includes only religious values thus has the lowest number of values. In light of the findings of the current study, it can be argued that the Dada Gorgud tales simplified for elementary education is a highly rich source for values education. Given that the heroes of the Dada Gorgud tales can draw the interest of children and that the use of literary works can be effective in values education, it can be suggested that teachers should use the Dada Gorgud tales in their classes by means of different methods and techniques.