Beşeri sermaye ve dış ticaret ilişkisi: Türkiye üzerine bir uygulama
The relationship between human capital and  
international trade: An application on Turkey
Yazar: SALİH ÇAĞRI İLKAY
Danışman: PROF. DR. HAYRİYE ATİK
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Beşeri sermaye = Human capital ; Nitelikli iş gücü = Skilled labour ; Türk ekonomisi = Turkish economy ; Uluslararası ticaret = International trade ; İş gücü = Manpower

Özet:
Bilgi ve teknolojinin üretimi ve kullanımı ile ilgili yaşanan gelişmeler üretim yapılarını etkilediği gibi, ülkeler arası mal ve hizmet ticaretini teorik bir çerçevede açıklamayı amaçlayan dış ticaret teorilerini de yakından etkilemiştir. Zaman içinde diğer üretim faktörleri olan sermaye ve düz emekten ayrılan ve en genel anlamda bireylerin sahip olduğu bilgi ve tecrübelerin bütünü olarak kabul edilen beşeri sermayenin ülkelerin dış ticaret yapıları üzerine etkisi, nitelikli iş gücü teorisi ile açıklanmıştır. Bu teoriye göre, emek faktörünün homojen olmadığı ve nitelikli ve niteliksiz emek olmak üzere ikiye ayrıldığı varsayımı altında, nitelikli iş gücü (beşeri sermaye) bakımından zengin olan ülkeler, üretimi daha çok nitelikli emeğe dayalı olan ürünlerin üretiminde uzmanlaşıp, rekabet gücü elde ederken; niteliksiz emeğin, nitelikli emekten daha bol olarak bulunduğu ülkeler ise, daha çok niteliksiz emeğe dayalı olan ürünlerin üretiminde uzmanlaşıp, rekabet gücü elde ederler.  
Türkiye?deki beşeri sermaye stok değişiminin, imalat sanayi ile tarımsal ve hayvansal ürün dış ticaretini nasıl etkilediğini belirlemeyi amaçlayan ve dört bölümden oluşan bu çalışmanın ilk bölümünde, beşeri sermaye kavramının teorik yapısı üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde Türkiye?nin eğitim ve sağlıkla ilgili beşeri sermaye gösterge değerleri, bazı AB ve OECD ülkelerinin sahip olduğu gösterge değerleriyle karşılaştırılmıştır. Üçüncü bölümde dış ticarette beşeri sermayenin rolü nitelikli iş gücü teorisi kapsamında incelenmiş ve beşeri sermaye ile dış ticaret ilişkisini konu alan Türkçe ve yabancı çalışmaların yer aldığı literatür taranmıştır. Dördüncü ve son bölümde ise, Türkiye?nin 1970-2009 dönemindeki beşeri sermaye stokunun, imalat sanayi ürünleri ile tarımsal ve hayvansal ürün dış ticaretini nasıl etkilediğini belirlemek VAR uygulamaları yapılmış ve sonuç olarak Türkiye?de beşeri sermaye stok artışının, katma değeri yüksek imalat sanayi ürünlerinin ihracatını artırıp, ithalatını azalttığı; katma değeri düşük tarımsal ve hayvansal ürün ihracatını azaltıp, ithalatını artırdığı belirlenmiştir.



Anahtar Kelimeler: Beşeri Sermaye, Nitelikli İş Gücü Teorisi, Dış Ticaret

Abstract:
Achievements in production and use of science and technology do not only affect the production design, but also affects the foreign trade theories which aims to theoretically explain cross borders trade of goods and services. Human capital, which is separated from capital and regular labor, and most basically defined as the sum of the knowledge and experience of the people, has been explained by the theory of skilled labor. According to that theory with the hypothesis that suggests that labor is not homogenous, but divided as skilled and unskilled labor, countries that are rich in terms of skilled labor (human capital), specialize in producing the goods that are more skilled labor incentive; on the other hand, in the countries in which the situation is observed as the opposite, are specialized on producing goods that are more unskilled labor intensive to gain competitive power.
In this study, which aims to identify how stock changes in human capital in Turkey affects the foreign trade of agricultural & animal and industrial products, is divided in to four main parts. The first part is concerned on the theoretical structure of human capital concept. In the second part, Turkey?s education and health based human capital indicator values are compared with some of the EU and OECD countries. In third part, human capital?s role in foreign trade is inspected in terms of the theory of skilled labor, and a literature review of domestic and international sources that aims to investigate the relationship between human capital and foreign trade is made. In the fourth and final part of the study contains a VAR application that identifies how human capital stock affects the foreign trade of industrial and agricultural & animal products between the years of 1970 and 2009 in Turkey. As a result, it is concluded that the increase of human capital in Turkey caused an increase in export of industrial goods with high added value, and a decrease in their import; whereas it also caused a decrease in the export of agricultural and animal products with low added value, and an increase in their import.



Key Words: Human Capital, Skilled Labor Theory, Foreign Trade