Lösemi, lenfoma ve solid tümörlü çocuklarda santral venöz kateter komplikasyonları ve çıkarılması
Complications and removal of central venous catheters in children with leukemia, lymphoma and solid tumors
Yazar: YASEMİN ÇETİN KEYSAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ YUSUF ZİYA ARAL
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı / Çocuk Hematolojisi Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
Amaç: Kanserli çocuklarda antibiyotiklerin, kemoterapötik ilaçların, kan ve kan ürünlerinin verilmesi, kan örneklerinin alınması için santral venöz kateterler sıklıkla kullanılmaktadır. Bu çalışmada, santral venöz kateter (SVK) takılan lösemi, lenfoma ve solid tümörlü çocuklarda kateter komplikasyonlarının ve çıkarılma nedenlerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Ocak 2014-Kasım 2021 tarihleri arasında Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Hematoloji-Onkoloji Bilim Dalı'nda kanser tanısı alan ve SVK takılan hastalar retrospektif olarak değerlendirildi. Hastaların demografik verileri, tanı dağılımları, kateter türü, kateter komplikasyonları, kateter ilişkili kan dolaşımı enfeksiyonları, kateter çıkarılma nedenleri değerlendirildi. Veriler SPSS 23.0 paket programı ile analiz edildi.
Bulgular: Çalışmaya dahil edilen ve SVK takılan 73 hastanın 35'i (%47,9) kız, 38'i (%52,1) erkek olup ortanca yaşları 9,0 (dağılım, 1-17) idi. Kullanılan kateterlerin 55'i (%55,6) Hickman, 40'ı (%40,4) port kateter olup toplam kateter süresi 38405 gündü. Hastaların %65,8'inde komplikasyon gelişti. Gelişen 100 komplikasyonun %89,0'u enfeksiyona, %11,0'i mekanik nedenlere bağlıydı. Hastaların 1000 kateter gününe göre toplam komplikasyon hızı 2,60 olup, enfeksiyon için 2,32, mekanik nedenler için 0,29 idi. Kateterlerden alınan kan kültürlerinde üreyen mikroorganizmaların %58,6'ını gram pozitif bakteriler, %32,5'ini gram negatif bakteriler, %8,9'unu mantarlar oluşturmaktaydı ve en sık izole edilen mikroorganizma koagülaz negatif stafilokoklar idi. SVK'ların %28,3'ü enfeksiyon, %11,1'i mekanik komplikasyonlar nedeniyle çıkarıldı. Port kateterin kalma süresi ortanca 589 (dağılım, 82-1363) gün, Hickman kateterin kalma süresi ortanca 167 (dağılım, 29-2366) gündü (p<0,001). Yaş küçüldükçe komplikasyon gelişme durumunun anlamlı olarak arttığı saptandı (≤2 yaş, ≤3 yaş ve <6 yaş için sırasıyla p=0,004, p<0,001, p=000,1). 
Sonuç: Çalışmamız SVK'lara bağlı enfeksiyöz ve mekanik komplikasyonları azaltmak için kateter bakımının protokollere uygun olarak yapılması ve kateterin deneyimli bir ekip tarafından takılması gerekliliğini ortaya koymuştur. Port kateter ile Hickman kateter arasında komplikasyon açısından fark olmamasına karşın, daha uzun süre kaldığı için port kateterin tercih edilmesinin daha uygun olacağını düşünüyoruz. 
Anahtar kelimeler: Santral venöz kateter, kanser, lösemi, lenfoma, solid tümör, kateter komplikasyonları, çocuk

Abstract:
Objective: Central venous catheters are frequently used in children with cancer for administration of antibiotics, chemotherapeutic drugs, blood and blood products, and collection of blood samples. In this study, we aimed to evaluate catheter complications and reasons for removal in children with leukemia, lymphoma and solid tumors who had central venous catheters (CVCs).
Materials and Methods: Between January 2014 and November 2021, patients who were diagnosed with cancer and underwent CVC insertion in the Department of Pediatric Hematology-Oncology, Aydın Adnan Menderes University Faculty of Medicine were evaluated retrospectively. Demographic data, diagnosis distribution, catheter type, catheter complications, catheter-related bloodstream infections, and reasons for catheter removal were evaluated. Data were analyzed with SPSS 23.0 package program.
Results: Of the 73 patients included in the study who underwent CVC insertion, 35 (47.9%) were female and 38 (52.1%) were male with a median age of 9.0 years (range, 1-17). Of the catheters used, 55 (55.6%) were Hickman catheters and 40 (40.4%) were port catheters and the total catheter duration was 38405 days. Complications developed in 65.8% of the patients. Of the 100 complications, 89.0% were due to infection and 11.0% to mechanical causes.  The total complication rate per 1000 catheter days was 2.60, 2.32 for infection and 0.29 for mechanical causes. Gram-positive bacteria accounted for 58.6% of the microorganisms that reproduced in blood cultures taken from catheters, gram-negative bacteria accounted for 32.5%, fungi accounted for 8.9%, and coagulase-negative staphylococci were the most commonly isolated microorganisms. Of the CVCs, 28.3% were removed due to infection and 11.1% due to mechanical complications. The median duration of port catheter stay was 589 (range, 82-1363) days and the median duration of Hickman catheter stay was 167 (range, 29-2366) days (p<0.001). The incidence of complications increased significantly with decreasing age (p=0.004, p<0.001, p=000.1 for ≤2 years, ≤3 years and <6 years, respectively). 
Conclusion: Our study demonstrated that catheter care should be performed according to protocols and catheters should be inserted by an experienced team to reduce infectious and mechanical complications related to CVCs. Although there was no difference between the port catheter and the Hickman catheter in terms of complications, we think that the port catheter should be preferred because it stays longer. 
Key words: Central venous catheter, cancer, leukemia, lymphoma, solid tumor, catheter complications, pediatric