Döviz kuru ve oynaklığının ticari bankaların performansı üzerine etkisi: Türkiye üzerine bir uygulama
The effect of exchange rate and volatility on the of performance commercial banks: An application on Turkey
Yazar: NİGAR ALEV
Danışman: PROF. DR. ÖMER ÖZÇİÇEK
Gaziantep Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Bankacılık = Banking
Dizin: Bankacılık sektörü = Banking sector ; Bankalar = Banks ; Döviz kuru = Exchange rate ; Döviz kuru oynaklığı = Exchange rate volatility ; Karlılık = Profitability ; Mevduat bankaları = Deposit banks ; Panel veri modelleri = Panel data models ; Ticari bankalar = Commercial banks

Özet:
Esas amaçları kar elde etmek olan bankalar tasarruf fazlası olan kişi ve
kuruluşlardan mevduat adı altında topladıkları fonları yatırımcılara ulaştırmada
aracılık rolü üstlenmektedir. Özellikle Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerde bankalar
bu fonları çoğunlukla yurtdışından borçlanarak elde etmekte ve yurtiçine kredi olarak
kullandırmaktadır. Bu nedenle banka bilançolarında yabancı para birimi cinsinden
varlık ve yükümlülükler olabilmektedir. Bu durum bir finansal aracı olarak ticari
bankaları döviz kuru riskine maruz bırakmaktadır. Döviz kurlarındaki dalgalanmalar,
uluslararası piyasalarda yabancı para birimi ile işlem yapan bankaları doğrudan
etkilemektedir. Döviz kurlarındaki değişim bankaları uluslararası işlemler dışında
dolaylı olarak müşterilerinden, yabancı piyasalarda rekabet, kredi talebi ve diğer
bankacılık faaliyetleri üzerinden etkilemektedir. Döviz kurlarının banka karlılığı
üzerindeki etkisini bilmek, uygun bir başa çıkma stratejisi oluşturmak açısından
önemlidir. Bu çerçevede çalışmada; 2003:q1-2018:q3 dönemi aralığında Türkiye
Bankacılık Sisteminde faaliyette bulunan mevduat bankalarının karlılığı üzerinde
döviz kuru ve oynaklığının etkisi belirlenmeye çalışılmıştır. Bu amaçla çalışmada üç
farklı banka grubu için üç farklı model oluşturulmuştur. Bu modeller Arellano (1987),
Froot (1989) ve Rogers (1993) tarafından geliştirilen tahmincilerle analiz edilmiştir.
Araştırma bulguları, reel döviz kuru ile ticari bankalarının performansı (ortalama aktif
karlılığı, ortalama özkaynak karlılığı ve net faiz marjı) arasında istatistiki açıdan
anlamlı ve pozitif ilişki olduğunu göstermiştir. Bulgular ayrıca, döviz kuru oynaklığı
ile ortalama aktif karlılığı ve ortalama özkaynak karlılığı arasında anlamlı bir ilişki
bulunmadığını, ancak özellikle yabancı sermayeli bankaların net faiz marjı ile döviz
kuru oynaklığı arasında anlamlı ve negatif bir ilişki bulunduğunu göstermiştir.

Abstract:
Banks, whose main purpose is to make a profit, play an intermediary role in
the delivery to investors of funds collected under the name of deposits from individuals
and organizations. Especially in developing countries such as Turkey, mostly banks to
obtain these funds by borrowing from abroad and these funds lend to domestic market.
Therefore, there may be assets and liabilities in foreign currency in the balance sheets
of banks. This situation exposes commercial banks to exchange rate risk as a financial
intermediary. The fluctuations in the exchange rate directly affect the banks transacting
in foreign currency in international markets. Fluctuations in foreign exchange rates
affect banks indirectly, except international transactions, it affects its customers
through competition in foreign markets, credit demand and other banking activities.
Knowing the impact of exchange rates on bank profitability is important in establishing
an appropriate coping strategy. In this context, the effect of exchange rate and volatility
on the profitability of commercial banks operating in Turkey Banking System was
tried to be determined in the period range 2003: q1-2018: q3. For this purpose, three
different models were created for three different bank groups in the study. These
models were analyzed by estimators developed by Arellano (1987), Froot (1989) and
Rogers (1993). Research findings show that there is a statistically significant and
positive relationship between the real exchange rate and the performance of
commercial banks (average return on assets, average return on equity and net interest
margin). The findings also show that there is no significant relationship between
exchange rate volatility and average return on assets and average return on equity, but
there is a significant and negative relationship between the net interest margin of
foreign banks and exchange rate volatility.