Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi'ndeki Bizans dönemi taş eserleri
Byzantine period stone artifacts at the Museum of Anatolian Civilizations in Ankara
Yazar: ALİ CAN KIRCAALİ
Danışman: DOÇ. DR. BÜLENT İŞLER
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Bizans Sanatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Sanat Tarihi = Art History

Özet:
Yüksek Lisans tez konusunu, Galatia Bölgesi başkenti olan ve aynı zamanda bir piskoposluk merkezi konumunda bulunan Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi ve Ankara Roma Hamamı'ndaki Bizans Dönemi'ne ait mimari ve liturjik işlevli taş eserlerin yanı sıra Bizans Dönemi'ne ait mezar taşlarından oluşmaktadır. Kent merkezinden, ilçelerden ve çevre illerden ve müsadere yoluyla müzeye getirilen 127 adet taş eser yapılan çalışmalar neticesinde tespit edilmiştir. Bu parçalar mimari işlevli taş eserler, liturjik işlevli taş eserler, mezar taşları ve diğer taş eserler olmak üzere dört ana başlığa ve kendi içlerinde alt başlıklara ayrılmıştır. Mimari işleve sahip 70 taş eser incelenmiştir. İncelenen eserlerin üçü sütun kaidesi, yirmi ikisi sütun, onu çifte sütun, biri pencere payesi, on altı sütun başlığı ve birer adet pencere şebekesi ve lentodan oluşmaktadır. Liturjik işlevli taş eserler başlığı altında 14 eser incelenmiştir. Sekiz templon payesi/balüster, 1 templon arşitravı, 2 adet ambon levhası ve birer adette kiborium kemeri, vaftiz teknesi ve röliker bu başlık altında ele alınmıştır. İncelenen 22 adet mezar steli ise bir diğer başlık gurubunu oluşmaktadır. Katalog çalışmasının son grubunu ise diğer taş eserler başlığı oluşturmaktadır. Bu başlık altında 1 övgü taşı, 1 sınır taşı, 15 levha parçası, 1 haçkar, 1 vida ağırlık taşı ve 2 adet işlevi bilinmeyen eser inceleniştir. Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi ve Ankara Roma Hamamı'nda tespiti gerçekleştirilen taş eserlerin katalog çalışması yapılarak, malzeme, teknik, motif, kompozisyon ve üslup değerlendirmesi yapılmıştır. İncelenen ve tanımları yapılan taş eserler kendilerine paralellik gösteren örneklerle karşılaştırılarak tarihlendirme önerileri getirilmiştir. Yapılan çalışma başta Ankara olmak üzere Galatia Bölgesi ve Bizans sanatı alanında yapılacak olan bilimsel çalışmalara katkı sağlamasını amaçlamaktadır.

Abstract:
The subject of the Master's thesis consists of architectural and liturgical stone artifacts of the Byzantine Period in the Museum of Anatolian Civilizations and the Roman Baths of Ankara, which is the capital of the Galatia Region and also a bishopric center, as well as tombstones from the Byzantine Period. As a result of the studies, 127 stone artifacts brought to the museum from the city center, districts and surrounding provinces and through confiscation were identified. These pieces are divided into four main headings and subheadings as stone artifacts with architectural function, stone artifacts with liturgical function, tombstones and other stone artifacts. 70 stone artifacts with architectural function were analyzed. Three of them consist of column bases, twenty-two columns, ten double columns, one window pillar, sixteen column capitals and one window grid and lintel. Under the heading of stone artifacts with liturgical functions, 14 artifacts were analyzed. Eight templon piers/balusters, 1 templon architrave, 2 ambon slabs and one ciborium arch, baptismal font and relicer sarcophagus were analyzed under this heading. The 22 gravestones analyzed constitute another group of headings. The last group of the catalog consists of other stone artifacts. Under this heading, 1 praise stone, 1 boundary stone, 15 slab fragments, 1 khachkar, 1 screw weight stone and 2 artifacts of unknown function were examined. The stone artifacts identified in Ankara Museum of Anatolian Civilizations and Ankara Roman Bath were catalogued and evaluated in terms of material, technique, motif, composition and style. The analyzed and described stone artifacts were compared with parallel examples and dating suggestions were made. The study aims to contribute to the scientific studies to be carried out in the field of Galatia and Byzantine art, especially in Ankara.