COM-B modeline temellendirilmiş motivasyonel görüşmenin kadınların serviks kanseri sağlık inancına ve taramaya katılımına etkisi: tek kör randomize kontrollü çalışma
The effect of motivational interviewing based on the COM-B model on women's cervical cancer health beliefs and participation in screening: a single-blind randomized controlled study
Yazar: ZÜLEYHA ÇAKIR
Danışman: DOÇ. DR. HACER GÖK UĞUR
Ordu Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Halk sağlığı hemşireliği = Community healt nursing

Özet:
Amaç: Bu araştırma COM-B modeline temellendirilmiş motivasyonel görüşmenin kadınların serviks kanseri sağlık inancına ve taramaya katılımına etkisini belirlemek amacıyla yapılmıştır.
Gereç ve Yöntem: Araştırma "tek kör randomize kontrollü deneysel çalışma" olarak uygulanmıştır. Araştırma Ordu İli Altınordu Merkez Aile Sağlığı Merkezi'ne kayıtlı 30-65 yaş aralığındaki kadınlar üzerinde 12 Şubat 2024-12 Kasım 2024 tarihleri arasında yürütülmüştür. Araştırmanın evrenini Aile Sağlığı Merkezi'ne kayıtlı 30-65 yaş aralığındaki 1600 kadın, örneklemini ise, güç analizi ile belirlenen 68 kadın oluşturmuştur. Blok randomizasyon ile kadınlar deney ve kontrol grubuna atanmıştır. Araştırmanın verileri "Bilgi Formu", "Rahim Ağzı Kanseri ve Pap Smear Testi Sağlık İnanç Modeli Ölçeği", "Serviks Kanseri Taraması Yaptırma Durumunu Değerlendirme Formu" ve "Memnuniyet Değerlendirme Formu" ile toplanmıştır. Deney grubundaki kadınlara 1. hafta yüz yüze, 2., 3., ve 4. hafta telefonla COM-B modeline temellendirilmiş motivasyonel görüşme uygulanmıştır. Kurum izni ve etik kurul onayı alınmıştır. Veriler Fisher's Exact Testi, Monte Carlo Düzeltmeli Fisher Exact Testi, Yates Düzeltmesi, Pearson Ki-Kare Testi, Bağımsız Örnekler t Testi, Mann Whitney U Testi, Genelleşritilmiş Lineer Modeller yöntemi, İki Yönlü Robust ANOVA yöntemi, Bonferroni Testi ve Binary Lojistik Regresyon Analizi ile değerlendirilmiştir.
Bulgular: Deney ve kontrol grubu kadınların "Rahim Ağzı Kanseri ve Pap Smear Testi Sağlık İnanç Modeli Ölçeği" "Duyarlılık", "Önemseme/Ciddiyet", "Pap Smear Yarar ve Motivasyonu" alt boyutu grup zaman etkileşimine göre istatistiksel olarak anlamlı bir fark olmadığı (p>0.05), "Sağlık Motivasyonu" alt boyutunda zamana göre ve "Pap Smear Engelleri" alt boyutunda grup zaman etkileşimine göre istatistiksel olarak anlamlı bir fark olduğu bulunmuştur (p<0.05). Deney ve kontrol grubu kadınların müdahale sonrası serviks kanseri taraması yaptırma durumları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farlılık olduğu bulunmuştur (p<0.05).
Sonuç: COM-B modeline temellendirilmiş motivasyonel görüşmenin serviks kanseri taramasında sağlık motivasyonu algısını artırdığı, pap smear engelleri algısını azalttığı ve serviks kanseri taramasına katılımı artırdığı bulunmuştur. 
 
Anahtar Kelimeler: COM-B modeli, hemşirelik, motivasyonel görüşme, sağlık inancı, serviks kanseri, tarama.

Abstract:
Aim: This study was conducted to determine the effect of motivational interviewing based on the COM-B model on women's cervical cancer health beliefs and participation in screening.
Material and Method: The study was conducted as a 'single-blind randomised controlled experimental study'. The study was conducted between 12 February 2024 and 12 November 2024 on women aged 30-65 years registered in Altınordu Central Family Health Centre in Ordu Province. The population of the study consisted of 1600 women between the ages of 30-65 registered to the Family Health Centre and the sample consisted of 68 women determined by power analysis. Women were assigned to the experimental and control groups by block randomisation. The data of the study were collected with "Information Form", "Cervical Cancer and Pap Smear Test Health Belief Model Scal", "Cervical Cancer Screening Status Assessment Form" and "Satisfaction Assessment Form". Motivational interviewing based on the COM-B model was applied to the women in the experimental group face-to-face in the 1st week and by telephone in the 2nd, 3rd, and 4th weeks. Institutional permission and ethics committee approval were obtained. Data were evaluated by Fisher's Exact Test, Fisher's Exact Test with Monte Carlo Correction, Yates Correction, Pearson Chi-Square Test, Independent Samples t Test, Mann Whitney U Test, Generalised Linear Models method, Two-Way Robust ANOVA method, Bonferroni Test and Binary Logistic Regression Analysis.
Results: It was found that there was no statistically significant difference in the "Cervical Cancer and Pap Smear Test Health Belief Model Scale" "Sensitivity", "Caring/Seriousness", "Pap Smear Benefit and Motivation" sub-dimension of the experimental and control group women according to the group time interaction (p>0.05), there was a statistically significant difference in the "Health Motivation" sub-dimension according to time and "Pap Smear Barriers" sub-dimension according to group time interaction (p<0.05). It was found that there was a statistically significant difference between the experimental and control group women's cervical cancer screening status after the intervention (p<0.05).
Conclusions: It was found that motivational interviewing based on the COM-B model increased the perception of health motivation in cervical cancer screening, decreased the perception of pap smear barriers and increased participation in cervical cancer screening.

Keywords: Cervical cancer, COM-B model, health beliefs, motivational interviewing, nursing, screening.