Rabgûzî'nin Kısasü'l-Enbiyâ adlı eserinde fiilimsiler
Verbals in the Rabguzi's Kısasü'l-Enbiyâ named work
Yazar: SÜHEYLA TUNÇ
Danışman: DOÇ. DR. MAHMUT SARIKAYA
Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Cümle = Sentence ; Dil bilgisi-eylem = Grammar-verb ; Dil bilgisi-isim-eylem = Grammar-noun-verb ; Dil bilgisi-sıfat-eylem = Grammar-adjective -verb ; Dil bilgisi-zarf-eylem = Grammar-adverb-verb ; Fiilimsiler = Verbals ; Harezmce = Khwarazm language ; Kasasü'l-Enbiya = Qi̇sas al-Anbi̇ya ; Rabguzi = Rabguzi

Özet:
Bu çalışmada Rabgūzī'nin Kısasü'l-Enbiyā adlı eserinde yer alan fiilimsilerin ortaya konulması hedeflenmiştir. Kısasü'l-Enbiyā eseri üzerinde yapılan daha önceki çalışmalarla Harezm Türkçesi ileri seviyeye taşınmak istenmiştir. Cümle içinde anlatım kolaylığı sağlayan fiilimsiler, yan cümleler oluşturmaktadır. Kısasü'l-Enbiyā üzerinde yapılan çalışmalar incelendiğinde fiilimsiler konusunda derinlikli bir çalışmanın yapılmadığı görülmüştür. Bu eser üzerinde fiilimsiler konusunda çalışmanın faydalı olacağı düşünülmüştür.
Orta Türkçe döneminde yer alan Harezm Türkçesi, Karahanlı Türkçesinden doğmuş ve yerini Çağatay Türkçesine bırakmıştır. Kısasü'l-Enbiyā'nın, Harezm Türkçesinin dil özelliklerini yansıtan önemli bir kaynak eser olduğu ortaya konulmuştur. Bu çalışmayla Kısasü'l-Enbiyā'nın içindeki fiilimsiler, dilbilim disiplini ölçüleriyle değerlendirmeye tabi tutulmuştur.
Bu tez çalışmasında Aysu Ata'nın Kısasü'l-Enbiyâ adlı eseri, kaynak eser olarak kullanılmıştır. Kısasü'l-Enbiyâ'da dört farklı isim-fiil eki, on farklı sıfat-fiil eki bulunduğu görülmüştür; en fazla örneğe ulaşılan fiilimsi çeşidi ise zarf-fiil olmuştur. Bu eserde elli altı zarf-fiil eki bulunmaktadır. Harezm Türkçesindeki bu zarf-fiil zenginliğinin Türkçenin o dönemdeki gelişmişliğinin ve anlatım imkânlarının genişlemiş olduğunun bir göstergesidir.
Çalışmada, eserde yer alan fiilimsi ekleriyle ilgili örnek cümleler tespit edilmiş ve eklerin durumu incelenmiştir.
Yapılan bu incelemede fiilimsiler; "Giriş" bölümünden sonra "İsim-Fiiller", "Sıfat-Fiiller", "Zarf-Fiiller", "İsim Fiillerden Türeyen Zarf-Fiiller", "Sıfat-Fiillerden Türeyen Zarf-Fiiller", "Zarf-Fiil Ekleriyle Kurulan Birleşik Fiiller" olmak üzere altı ana başlık altında incelenmiştir. "Sonuç" bölümünde fiilimsilerle ilgili bulunan sonuçlar ortaya konulmuştur. "Kaynakça" bölümünde çalışmada faydalanılan kaynaklar gösterilmiştir.

Abstract:
In this study, it was aimed to identify the verbs contained in Rabgūzī's work Kısasü'l-Enbiyā. Earlier studies on the work of Kısasü'l-Enbiyā suggested that Khorezmian Turkic Language be moved to an advanced level. Verbs that provide ease of expression in a sentence form side sentences. In the study of the studies on Kısasü'l-Enbiyā, it was observed that there was no depth study on verbs. It was thought that it would be useful to study verbs on this work.
Khorezmian Turkic Language, which was located in the middle Turkish period, was born from Karakhanid Turkish and replaced by Chagatai. It has been revealed that Kısasü'l-Enbiyā is an important source work reflecting the linguistic features of Khorezmian Turkic Language. In this study, verbs in short-term Kısasü'l-Enbiyā were evaluated with the measures of the discipline of linguistics.
In this dissertation, Aysu Ata's work Kısasü'l-Enbiyâ was used as a source work. Kısasü'l-Enbiyâ has four different gerund suffixes and ten different participle suffiixes, while the most recent type of verb has been gerundium. There are fifty-six gerundium octaves in this work. This gerundium richness in Khorezmian Turkic Language is an indication of the sophistication of the Turkish language at that time and the expansion of expression opportunities.
Example sentences related to verb suffixes included in the work were identified and the status of suffixes was studied.
In this review, verbs were examined under six main headings: "Gerunds", "Participles", "Gerundium", "Gerundium Derived From Gerunds", "Gerundium Derived From Participle", "Compound Verbs Formed By Gerundium" after the "İntroduction" section. In the "Conclusion" section, the results found in relation to verbs are presented. In the "Bibliography" section, the sources used in the study are shown.