Tahtacı Türkmen Alevilerinin gündelik yaşamlarını ve ritüellerini mekan üzerinden okumak: Narlıdere Kültür Evi örneği
Reading the daily lives and rituals of Tahtacı Turkmen Alevis through space: The example of Narlıdere Culture House
Yazar: AYDINCAN ER
Danışman: PROF. DR. ADEM SAĞIR
Karabük Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Antropoloji = Anthropology ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Aleviler = Alawis ; Alevilik = Alawiism ; Bellek = Memory ; Günlük yaşam = Daily life ; Mekan = Space ; Mekansal bellek = Spatial memory ; Ritüel = Ritual ; Tahtacılar = Tahtacılar ; Türkmenler = Turkomans ; İzmir-Narlıdere = İzmir-Narlıdere

Özet:
Narlıdere Kültür Evi'nin geçmişi 1870'li yıllara uzanmaktadır. Modernleşme süreciyle
beraber mekânda toplumsal değişim ve dönüşüm yaşanmıştır. Narlıdere Kültür Evi'nin
bulunduğu mekânın Tahtacı Türkmen Alevilerince Ocak merkezi kabul edilmesinin ve
Yanyatır Ocağı denmesinin nedeni Pir Dur Hasan Dede'nin Torunu Hızır Dede'nin Adana'dan
izmire göç eden Tahtacı Türkmen obasının içinde bulunması ve soyunun On İki İmam nesline
dayanmasıdır. Narlıdere Kültür Evi Narlıdere Yukarıköy'de bulunuyor ve bu mekânda Tahtacı
Türkmen Alevilerinin tarihi yaşatılmaktadır. 1960'lı yıllara kadar bu mekânda Tahtacı
Türkmenler Dedeleri öncülüğünde Cem töreni gerçekleştirilmekteydi. Dedelerin vefatından
sonra kentleşmenin etkisiyle de mekânda Cem törenleri gerçekleştirilmedi ve mekân uzun
yıllar harabe halde kaldı. İzmir Büyükşehir Belediyesi'nin ve Narlıdere Belediyesi'nin
katkılarıyla 2007 yılında büyük törenle Narlıdere Kültür Evi olarak Tahtacı Türkmenlerin
tarihinin ve kültürünün yaşatılıp tanıtıldığı bir müze olarak halka açılmıştır. Narlıdere Kültür
Evi'nde bulunan tarihsel ve kültürel belgeler aracılığıyla bu mekâna gelen ziyaretçiler Tahtacı
Türkmen Alevilerinin gündelik yaşamları ve ritüelleri hakkında bilgi sahibi olmaktadır. Bu
çalışmada sözlü tarih yöntemi kullanılarak ve 11 katılımcıyla sözlü mülakat yöntemi ile
yüzyüze görüşülerek bu ocak merkezinde yaşanan değişim ve dönüşüm anlaşılmaya çalışılmıştır. Katılımcıların tamamı toplum içinde kendini Tahtacı Türkmen Alevisi olarak ifade etmektedir. Bu çalışmayı gerçekleştirmekte ki amaç Tahtacı Türkmen Alevilerinin
gündelik yaşamlarında tarihsel süreç içinde gerçekleştirdikleri ritüelleri öğrenebilmek ve Alevi
inancının bu toplum üzerindeki yansımasını Narlıdere kültür Evi üzerinden anlamaya çalışmak
ve mekân-bellek arasındaki ilişkileri tartışmaya açmaktır.

Abstract:
Narlıdere Culture House dates to the 1870s. Along with the modernization process,
social change and transformation has been experienced in the space. The reason why the place
where Narlıdere Culture House is located is accepted as a hearth centre by Tahtacı Turkmen
Alevis and called Yanyatır hearth is that Pir Dur Hasan Dede's grandson, Hızır Dede, is in the
Tahtacı Turkmen tribe that migrated from Adana to İzmir, and his lineage is based on the
Twelve Imams. Narlıdere Culture House is in Narlıdere Yukarıköy and the history of Tahtacı
Turkmen Alevis is kept alive in this place. Until the 1960s, Cem Ceremony performed under
the leadership of Tahtacı Turkmen Dedes in this place. After the death of Dedes in this place,
together with the modernization processes, the Cem Ceremonies is not performed, and it
remains in ruins for many years. With the contributions of İzmir Metropolitan Municipality
and Narlıdere Municipality, İt is opened to the public as a museum where the history and
culture of Tahtacı Turkmens are kept alive and promoted as Narlıdere Culture House in 2007
with a grand ceremony. Through the historical and cultural documents in the Narlıdere Culture
House, visitors to this place learn about the Daily lives and rituals of Tahtacı Turkmen Alevıs.
In this study, the change and transformation experienced in this hearth centre was tried to be
understood by using the Oral History method and by interviewing 11 participants face to face
with the oral interview method. All the participants express themselves as a Tahtacı Turkmen
Alevi and an Alevi soul in the society. The purpose of my carrying out this study is to learn the
rituals that Tahtacı Turkmen Alevis perform in their Daily lives in the historical process and to
try to understand the reflection of the Alevi belief on this society through the Narlıdere Culture
House and to Show the change experienced in Yukarıköy, the place where Tahtacı Turkmens
live, together with the modernization and urbanization process.