Farklı ekim zamanlarının kuru bezelyenin (Pisum sativum L.) verim ve kalite kriterlerine etkisinin araştırılması
Investigation of the effect of different sowing times on yield and quality criteria of peas (Pisum sativum L.)
Yazar: KAZIM EMRE GÖKTAŞ
Danışman: PROF. DR. LEYLA İDİKUT
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışmada, bezelye bitkisinin Kahramanmaraş koşullarında uygun ekim zamanını belirlemek için beş farklı ekim zamanı kullanılarak, bezelye bitkisinin tarımsal özellikleri ve kalite kriterlerinin araştırılması amaçlanmıştır. Araştırma, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Tarla Bitkileri Bölümü araştırma alanında yürütülmüştür. Deneme bölünmüş parseller deneme desenine göre üç tekerrürlü olarak kurulmuştur. Bezelye bitkisinin Kasım (2022) ayından başlayarak Mart (2023) ayına kadar, iklim ve toprak koşulları dikkate alınarak her ayın 3. haftasında ekimi yapılmıştır. Materyal olarak Elena, Deren ve Irmak 01 bezelye çeşitleri kullanılmıştır. Çalışmada bezelye bitkisinin çıkış süresi, çiçek açma süresi, bakla bağlama süresi, bitki boyu, gövde kalınlığı, dal sayısı, ilk bakla yüksekliği, bakla sayısı, bakla ağırlığı, bakla boyu, bakla eni, baklada tane sayısı, bakla tane ağırlığı, bin tane ağırlığı, kuru sap verimi, kuru tane verimi, dekardaki kuru bitki ağırlığı, protein oranı, nişasta oranı, yağ oranı, hasat indeksi ve sap indeksi özellikleri incelenmiştir. 
Çıkış süresi, çiçek açma süresi, bakla bağlama süresi, bitki boyu, ilk bakla yüksekliği, kuru sap verimi, kuru tane verimi, dekardaki kuru bitki ağırlığı, protein oranı, yağ oranı değerleri çeşitler, ekim zamanları ve çeşit x ekim zamanları interaksiyonlarına göre önemli farklılık göstermiştir. Gövde kalınlığı, bakla ağırlığı, bakla boyu, baklada tane sayısı, bakla tane ağırlığı, bin tane ağırlığı değerleri çeşitler, ekim zamanları yönünden istatistiksel olarak önemli olmuştur. Dal sayısı, bakla sayısı özellikleri ekim zamanları yönünden önemli farklılık göstermiştir. Bakla eni, nişasta oranı çeşitler yönünden istatistiksel olarak önemli farklılık göstermiştir. Hasat indeksi, sap indeksi değerlerinde çeşitler, çeşit ekim zamanları interaksiyonları arasında istatistiksel olarak önemli farklılık kaydedilmiştir.
Araştırmada kullanılan Elena, Deren ve Irmak 01 bezelye çeşitlerinde uygulanan ekim zamanlarına göre; çıkış süresi 12,66-33,66 gün, çiçek açma süresi 59-118,66 gün, bakla bağlama süresi 71,33-150,66 gün, bitki boyu 33,8-148,33 gün, gövde kalınlığı 2,08-5,1 mm, dal sayısı 9,53-14,26 adet, ilk bakla yüksekliği 21,4-79,33 cm, bakla sayısı 3-14,2 adet, bakla ağırlığı 0,81-1,55 g, bakla boyu 5,48-7,38 cm, bakla eni 8,99-11,49 mm, baklada tane sayısı 4,86-6,98 adet, bin tane ağırlığı 134,48-228 g, kuru sap verimi 68,3-275,66, kuru tane verimi 61,43-194,13 kg/da, dekardaki kuru bitki ağırlığı 129,73-469,23kg/da, protein oranı % 22,89-28,2, nişasta oranı %26,28-50,84, yağ oranı %1,4-2,4, hasat indeksi %38,6-48,64 ve sap indeksi %50,63-61,39 arasında değişmiştir.
Kahramanmaraş koşullarında en yüksek tane verimi Elena ve Deren çeşidinden elde edildiği ve bezelye ekimi için en uygun ekim zamanlarının Kasım, Aralık ve Ocak ayları olduğu görülmüştür.

Anahtar Kelimeler: bezelye, farklı ekim zamanları, verim unsurları

Abstract:
In this study, it was aimed to investigate the agronomic characteristics and quality criteria of pea plants by using five different planting times to determine the appropriate planting time of pea plants in Kahramanmaraş conditions. The research was carried out in the research area of Field Crops Department, Faculty of Agriculture, Kahramanmaraş Sutcu Imam University. The trial was established according to the split plots trial design with three replications. Pea plants were planted in the 3rd week of each month, starting from November (2022) to March (2023), taking into account climate and soil conditions. Elena, Deren and Irmak 01 pea varieties were used as material. In the study, emergence time, flowering time, pod setting time, plant height, stem thickness, number of branches, first pod height, number of pods, pod weight, pod length, pod width, number of grains per pod, pod grain weight, thousand grain weight, dry stalk yield, dry grain yield, dry plant weight per decare, protein content, starch content, oil content, harvest index and stalk index characteristics of pea plants were investigated.
Emergence time, flowering time, pod setting time, plant height, first pod height, dry stem yield, dry grain yield, dry plant weight per decare, protein content, oil content values showed significant differences according to varieties, planting times and variety x planting times interactions. Stem thickness, pod weight, pod length, number of grains per pod, pod grain weight, thousand grain weight values were statistically significant in terms of varieties and planting times. Branch number, pod number characteristics showed significant differences in terms of planting times. Pod width, starch ratio showed statistically significant differences in terms of varieties. Statistically significant differences were recorded between varieties, variety x planting times interactions in terms of harvest index, stem index.
According to the planting times applied were reported the emergence time 12.66-33.66 days, flowering time 59-118.66 days, pod setting time 71.33-150.66 days, plant height 33.8-148.33 days, stem thickness 2.08-5.1 mm, number of branches 9.53-14.26 pieces, first pod height 21.4-79.33 cm, pod number 3-14.2 pieces, pod weight 0.81-1.55 g, pod length 5.48-7.38 cm, pod width 8.99-11.49 mm, grain number per pod 4.86-6.98 pieces, thousand grain weight 134.48-228 g, dry stalk yield 68.3-275.66, dry grain yield 61.43-194.13 kg/da, dry plant weight 129.73-469.23kg/da, protein content 22.89-28.2%, starch content 26.28-50.84%, oil content between 1.4-2.4%, harvest index  38.6-48.64% and stem index 50.63-61.39% of Elena, Deren and Irmak 01 pea varieties used in the research. 
It was observed that the highest grain yield in Kahramanmaraş conditions was obtained from Elena and Deren varieties and the most suitable planting times for pea planting were November, December and January.

Keywords: pea, different planting times, yield components