Lise düzeyindeki öğrenciler ve ebeveynlerin kronotipi ile beslenme alışkanlıkları arasındaki ilişki
The relationship between chronotype and nutritional habits of high school students and parents
Yazar: AYTEN NUR YÜCE
Danışman: PROF. DR. FATMA ÇELİK
Biruni Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı / Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Bu çalışmada, sirkadiyen ritimlerin ve kronotiplerin adölesanların ve ebeveynlerin beslenme alışkanlıkları üzerindeki etkilerini araştırmak amaçlanmıştır. Araştırmaya katılmayı kabul eden 134 lise düzeyinde adölesan ve 134 ebeveyn ile tamamlanmıştır. Araştırmada bireylerin tanımlayıcı özellikleri, beslenme alışkanlıkları sorgulanmış, bireylerin kronotiplerini belirlemek amacıyla yetişkinlere - Sabahçıl- Akşamcıl Anketi (MEQ), adölesanlara Çocuklarda Kronotip Ölçeği (CCQ), besin tüketim takibini gerçekleştirebilmek için Yarı Kantitatif Besin Tüketim Sıklığı ve Besin Tüketim Kaydı Formu uygulanmıştır. Verilerin analizi sonucu, adölesanların %7,5'i sabahçıl, %52,2'si ara tip ve %40,3'ü akşamcıldır. Ebeveynlerin %39,5'i sabahçıl, %50'si ara tip ve %10,4'ü akşamcıldır. Bu çalışmada adölesanların ve ebeveynlerin çoğunluğunun ara tipte olduğu saptanmıştır. Adölesanlar ve ebeveynlerin kronotip ile BKİ'leri arasında ilişki bulunmamıştır. Adölesanlarda sigara kullanımı ile kronotip arasında ilişki bulunmuştur (p<.05). Çalışmada katılımcıların çoğunun öğün atladığı bulunmuştur. En çok atlanan öğünün adölesanlarda (%54), ebeveynlerde (%38) kahvaltı olduğu bulunmuştur. Adölesanlar çoğunlukla iştahsızlık sebebiyle, ebeveynler ise yeterli zaman ayıramama sebebiyle öğün atlamaktadır. Diyet içeriği açısından, adölesan ve ebeveynlerde kronotip fark etmeksizin yüksek protein ve yağ, düşük karbonhidrat içeriği gözlemlenmiştir. Günlük ortalama makro ve mikro besin öğeleri alımında ise kronotipe göre erkek adölesanlar ve babalarda ilişki bulunmazken; kız adölesanlarda karbonhidrat alımlarında sabahçıl ile ara tip, omega-6 ve K vitamininde sabahçıl ile akşamcıl, A vitamini alımlarında sabahçıl ile akşamcıl ve sabahçıl ile ara tip arasında; annelerde protein, fosfor, çözünemeyen lif ve selenyum alımlarında sabahçıl ile ara tip arasında ilişki bulunmuştur. Genel olarak akşamcıl bireylerin kronotipleri ile BKİ değerleri, beslenme alışkanlıkları arasında istatistiksel anlamlı farklılık olmamasına rağmen bu sonuçların klinik öneme sahip olacağı düşünülmektedir.

Abstract:
This study aimed to investigate the effects of circadian rhythms and chronotypes on the eating habits of adolescents and parents. The study was completed with 134 high school adolescents and 134 parents who agreed to participate. In the research, descriptive characteristics and nutritional habits of individuals were questioned, and in order to determine the chronotypes of individuals, the Morningness-Eveningness Questionnaire (MEQ) was applied to adults, the Children's Chronotype Questionnaire (CCQ) was applied to adolescents, and the Semi-Quantitative Food Consumption Frequency and Food Consumption Record Form were applied to monitor food consumption. As a result of the analysis of the data, 7.5% of the adolescents are morningness, 52.2% are intermediate type and 40.3% are eveningness. 39.5% of the parents are morningness, 50% are intermediate type and 10.4% are eveningness. In this study, it was found that the majority of adolescents and parents were of the intermediate type. No relationship was found between chronotype and BMI of adolescents and parents. A relationship was found between smoking and chronotype in adolescents (p<.05). It was found that the most skipped meal was breakfast among adolescents (54%) and parents (38%). Adolescents often skip meals due to lack of appetite and parents skip meals due to not having enough time. In female adolescents, there was a relationship between morning eater and intermediate type in carbohydrate intake, between morning eater and evening eater in omega-6 and vitamin K, and between morning eater and evening eater and morning eater and intermediate type in vitamin A intake, and in female parents, there was a relationship between morning eater and intermediate type in protein, phosphorus, insoluble fiber and selenium intakes. Although there is generally no statistically significant difference between the chronotypes, BMI values and nutritional habits of evening individuals, these results are thought to be of clinical importance.