Sosyal bilgiler dersinde üstbilişsel strateji kullanımının değerlerin kazanılmasına ve derse karşı tutuma etkisi
The effect of using metacognitive strategy in social studies course on gaining values and attitude towards the course
Yazar: SERKAN PULLU
Danışman: DOÇ. DR. HİLAL KAZU
Fırat Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bilişüstü stratejiler = Metacognitive strategies ; Değerler = Values ; Değerler eğitimi = Values education ; Hoşgörü = Tolerance ; IMPROVE = IMPROVE ; Sosyal bilgiler dersi = Social studies course ; Ölçekler = Scales ; İlkokul öğrencileri = Primary school students ; İlkokullar = Primary schools

Özet:
Bu araştırmanın amacı, ilkokul 4. sınıf Sosyal Bilgiler dersinde üstbilişsel becerileri geliştiren strateji kullanımının değerlerin kazanılmasına ve derse karşı tutuma etkisini belirlemektir. Araştırmanın deseni yarı deneysel bir araştırma türü olan eşitlenmemiş gruplar ön-test son-test desenidir. Bu araştırmanın hedef evreni Türkiye'de öğrenim gören 4. sınıf öğrencileridir. Ulaşılabilir evren ise Elazığ ilindeki 4. sınıf öğrencileridir. Araştırmanın örneklemini ise 2015-2016 eğitim-öğretim yılı 1. döneminde Elazığ il merkezinde bulunan beş eğitim bölgesinden birer okul ve her okuldan ikişer sınıf oluşturmaktadır. Her okuldan birer sınıf deney birer sınıf ise kontrol grubu olarak belirlenmiştir. Deney grubunda 138 öğrenci ve kontrol grubunda ise 137 öğrenci yer almıştır. Toplam 275 öğrenci araştırmaya dâhil edilmiştir. Deney grubundaki öğrenciler ile Sosyal Bilgiler dersinde değerlerin kazandırılmasına ilişkin üstbilişsel stratejilere dayalı IMPROVE yöntemi kullanılırken; kontrol grubu öğrencileri ile Sosyal Bilgiler dersi uygulanmakta olan programa göre işlenmiştir.
Araştırmada, araştırmacılar tarafından geliştirilen ve 14 açık uçlu sorudan oluşan "Kendimi Tanıyorum Ünitesi Başarı Testi" kullanılmıştır. Ayrıca, araştırmada hoşgörü değerine ilişkin olarak Yarar-Kaptan (2015) tarafından geliştirilen "Hoşgörü Tutum Ölçeği", öğrencilerin üstbilişsel farkındalık düzeylerine ilişkin olarak Sperling, Howard, Miller ve Murphy (2002) tarafından geliştirilen ve Karakelle ve Saraç (2007) tarafından Türkçeye uyarlanan  "Çocuklar için Üstbilişsel Farkındalık Ölçeği A formu" ve öğrencilerin Sosyal Bilgiler dersine yönelik tutumlarını belirlemek amacıyla Milli Eğitim Bakanlığı tarafından İlköğretim Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı'nda hazırlanmış olan "İlköğretim Öğrencilerinin Sosyal Bilgiler Dersine Yönelik Tutum Ölçeği" kullanılmıştır. Ölçeklerden elde edilen verilerinin çözümlenmesinde sosyal bilimler için bilgisayar destekli nicel veri analiz programı kullanılmıştır. Veriler, betimsel istatistik, karışık gruplar arası-içi kovaryans analizi, karışık gruplar arası-içi çok değişkenli kovaryans analizi ve tek değişken testleri ile analiz edilmiştir.
Araştırmada, IMPROVE yönteminin kullanıldığı deney grubu ile kontrol grubunun son test ortalama puanları arasında Kendimi Tanıyorum Ünitesi Başarı Testi'ne ilişkin olarak istatistiksel bir farklılığın olmadığı ve deneysel uygulamanın bu değişkene ilişkin pratikte bir etkisinin olmadığı sonucu elde edilmiştir.  Hoşgörü Tutum Ölçeği'ne ilişkin yapılan analizler sonucunda öncelikle "Düşüncelere Saygı" alt boyutunda, deney grubu ile kontrol grubunun son test ortalama puanları arasında istatistiksel bir farklılığın olmadığı ancak deneysel uygulamanın bu değişkene ilişkin pratikte bir etkisinin olduğu belirlenmiştir. "Anlayışlı Olma", "Sevgi" ve "Duygulara Saygı" alt boyutlarına ilişkin yapılan analizler sonucunda ise deney grubu ile kontrol grubunun son test ortalama puanları arasında istatistiksel bir farklılığın olmadığı ve deneysel uygulamanın bu değişkene ilişkin pratikte bir etkisinin olmadığı elde edilmiştir. Üstbilişsel Farkındalık Ölçeği'ne ilişkin yapılan analizler sonucunda "Denetleme", "Görev", "İzleme" ve "Kişisel farkındalık" alt boyutlarında IMPROVE yönteminin kullanıldığı deney grubu ile kontrol grubunun son test ortalama puanları arasında istatistiksel bir farklılığın olmadığı ve deneysel uygulamanın bu değişkene ilişkin pratikte bir etkisinin olmadığı elde edilmiştir. Son olarak, Sosyal Bilgiler Dersi Tutum Ölçeğinin "Olumsuz Tutum" ve "Yaşama Katkı" alt boyutlarında deney ve kontrol gruplarının son test ortalama puanları arasında istatistiksel bir farklılığın olmadığı ve deneysel uygulamanın bu değişkene ilişkin pratikte bir etkisinin olmadığı belirlenmiştir. Ancak "Olumlu Tutum" alt boyutunda deney grubu lehine istatistiksel açıdan anlamlı bir fark ortaya çıkmıştır. Buna göre IMRPOVE yönteminin kullanılmasının, Sosyal Bilgiler dersine yönelik olumlu tutum kazandırdığı sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
The aim of the study is to determine the effect of using strategy that develop metacognitive skills in primary school 4th grade Social Studies Course on gaining values and attitude towards the course. Design of the study is nonequivalent groups pre-test and post-test design, a kind of quasi-experimental design. Target population of the study is 4th grade students in Turkey. Accessible population is, however, 4th grade students in Elazığ. Sample of the study is one each school and two each classroom out of five education districts in Elazığ city centre in the fall term of 2015-2016 academic year.  In every school, one each classroom is defined as experimental group and the other one each classroom is defined as the control group. The experimental group consisted of 138 students. The control group consisted of 137 students. 275 students in total were included in the study. IMPROVE method based on metacognitive strategies related to helping the values gained in Social Studies course was used with the experimental group. Methods based on current curriculum were used to help the values gained in Social Studies course with the control group.
In the study "I Am Getting to Know Myself Unit Achievement Test" developed by the researchers was used. Also, in the study "Tolerance Attitude Scale" developed by Yarar-Kaptan (2015) was used related to tolerance value and "Metacognitive Awareness Inventory Form A For Kids" developed by Sperling, Howard, Miller and Murphy (2002) and adapted to Turkish by Karakelle and Saraç (2007) was used related to the metacognitive awareness levels of students. Lastly, in order to define students attitudes towards Social Studies course, "Primary School Students' Attitudes Towards Social Studies Course Scale" prepared by Ministry of National Education was used in the study. Data of the study were analysed with computer-aided data analysis program for social sciences. Arithmetic mean, standard deviation, for minimum, maximum skewness and kurtosis values descriptive statistics, mixed between within group analysis of covariance, mixed between within group multivariate analysis of covariance and univariate tests were used to analyse the data.
It was found out that there was no statistical difference between the posttest average scores of the experimental and control groups, related to I am Getting to Know Myself Unit Achievement Test and experimental implementation related to this variable was turned out to have no effects in practice. As a result of Tolerance Attitude Test analysis in "Respect to Thoughts" sub-scale, it was found out that there was no statistical difference between the posttest average scores of the experimental and control groups, however, experimental implementation related to this variable was turned out to have some effects in practice. As a result of "Being Understanding", "Love" and "Respect to Emotions" sub-scales analysis, there was no statistical difference between the posttest average scores of the experimental and control groups, and experimental implementation related to this variable was turned out to have no effects in practice. As a result of the analysis related to Metacognitive Awareness Scale and its sub-scales "Supervision", "Mission", "Monitoring" and "Personal Awareness, it was found out that there was no statistical difference between the posttest average scores of the experimental and control groups, and experimental implementation related to this variable was turned out to have no effects in practice. Finally, it was determined that there was no statistical difference between the posttest average scores of the experimental and control groups in the "Negative Attitude" and "Contribution to Life" sub-dimensions of the Social Studies Lesson Attitude Scale, and the experimental implementation related to this variable was turned out to have no effects in practice. However, there was a statistically significant difference in favor of the experimental group in the "Positive Attitude" sub-dimension. Accordingly, it was concluded that the use of the IMRPOVE method positively affected the attitude towards the Social Studies course.