Bangladeş'de siyaset ve din eğitimi ilişkileri açısından Aliyah Medreseleri
Relations between politics and religious education in Aliyah Madrasahs of Bangladesh
Yazar: JANNATUL FERDAUS
Danışman: DOÇ. DR. BANU GÜRER
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bangladeş'te medreseler, dini öğretiler ışığında gençlerin ahlaki değerlerini güçlendirmeye yönelik din eğitiminin öncüleri olarak kabul edilmektedir. Ayrıca sosyal ve ekonomik açıdan bakıldığında medreseler, düşük ekonomik altyapıya sahip çocuklar için kolay erişilebilir eğitim olanakları sağlayarak Bangladeş'teki okuryazarlık oranını önemli ölçüde artırmaktadır. Dini inanç temelli eğitim, Hint alt kıtasındaki İslam öncesi dönemden başlayarak, sömürgeci Batılı modern eğitim sisteminin tanıtımına kadar İslam döneminde gelişmiş ve halihazırda Bangladeş'te sağlam bir şekilde temellendirilmiştir. Bununla birlikte, sömürge döneminde din eğitimi, Hint alt kıtası ülkelerde sömürgeci otoriter bir siyasi gündem olarak kullanıldı. Bu uygulama, Bangladeş'te medrese temelli eğitim sisteminin müfredatında Batı modern eğitim felsefelerinin anlayışına uygun hale getirilmesi amacıyla, eğitimde modernizasyonu gerçekleştirmek      üzere medrese reform politikaları ile devam ediyor. Bangladeş'te medrese eğitimi Aliyah ve Qwami sektörleri aracılığıyla sağlanıyor olsa da, bu tez Aliyah medrese sektörü üzerinde odaklanıyor.  Bu çalışmanın temel amacı, Bangladeş'in bağımsızlığından bu yana Aliyah medrese merkezli eğitim sistemini  üzerindeki eğitim ve siyasi reformların etkilerini araştırmaktır. 1971'den 2022'e kadar, yetkili siyasi partiler tarafından bu eğitim sistemini merkezileştirmek ve kontrol altına almak için her eğitim komisyonunda Aliyah medreseleri için çeşitli reformlar yapılmıştır.
Ayrıca, bu eğitim politikalarının medreseler üzerinde, özellikle müfredatlarını değiştirmekten geleneksel eğitim kurumlarına eşdeğer statüye ulaşmaya kadar çok büyük etkileri olduğu dikkat çekmektedir. Bu araştırmanın amacı ve hedefi dikkate alınarak, 1974-2010 yılları arasında eğitim komisyon ve politikaları, istatistiksel bilgileri, anayasa maddeleri, raporlar ve yönetmelikler, anayasa değişikliği duruşmaları, otobiyografi ve gazete makaleleri ile ilgili birinci elden kaynaklar kullanılarak doküman ve metinsel analiz metodolojisi izlenmiştir. İslami sembollerin ders kitaplarındaki temsilini ve değişen anlamlarını bulmak için anaokul ve ortaokul düzeydeki NCTB'nın ortak ders kitapları üzerinde metinsel analiz yapılmıştır. Kitaplar, dergi makaleleri, eleştiriler, ansiklopediler ve haber makaleleri metinsel analiz için ikinci el kaynaklar olarak kullanılmıştır. Araştırmanın, Aliyah müfredatına ilişkin reformların, bu özel eğitim alanındaki değişikliklerin ve seküler siyasi partilerin siyasal İslamlaştırmasının önemli katkısının anlaşılmasına katkıda bulunacağı umulmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Aliyah medreseleri, Bangladeş, Kalküta Medresesi, eğitim komisyonu, siyasal İslamlaşma, İslamo-sekülerizm, Qwami medreseleri.

Abstract:
In Bangladesh, madrasahs are regarded as the pioneers of religious education to strengthen youth's moral beliefs in the light of religious teachings. Besides, from social and economic perspectives, madrasahs provide easily accessible education facilities for children from lower economic backgrounds, significantly increasing the literacy rate in Bangladesh. Faith-based education is firmly grounded in Bangladesh, starting from the pre-Islamic era in the Indian subcontinent and flourishing under the Muslim period until the introduction of the colonial Western-modern education system. Nevertheless, over time, during the colonial period, religious education was used as a colonial authoritative political agenda across sub-continental countries. That practice continues in Bangladesh for the medrese-based education system under the process of madrasah-reformation policies to bring necessary changes for proper modernisation in the medrese curriculum to make it fit into the conception of Western modern education philosophies. Though madrasah education is provided in Bangladesh through the Aliyah and Qwami education sectors, this desertion will be emphasised in the Aliyah madrasah sector of Bangladesh. The main aim of this study is to explore the impacts of reformations on the Aliyah madrasah education sector since the independence of Bangladesh, with the relevance of implications of political principles on this education system. From 1971 to 2022, several reformations have been taken for Aliyah madrasahs in every education commission by the authoritative political parties to centralise and ensure control over this education system.
Furthermore, it is noticeable that these policies have enormous influences on medreses, from changing their syllabus to achieving equivalent status to conventional educational institutions. By considering the background of this research and its objectives, documentary research methodology and textual analysis methodology have been followed by using firsthand resources regarding the education commissions and policies from 1974 to 2010, statistical information, constitutional policies, reports and ordinances, hearings on constitutional amendment, speeches, autobiography and newspaper articles. Textual analysis has been done on the common textbooks from NCTB books of primary and secondary level to find the representation of Islamic signs and symbols in textbooks and their changing meaning. Books, journal articles, criticisms, encyclopedias, and news articles have been used as second-hand resources for textual analysis. It is hoped that the research will contribute to understanding reformations concerning the Aliyah curriculum, changes in this particular education field and the significant contribution of political Islamization by secular political parties.  

Keywords: Aliyah madrasahs, Bangladesh, Calcutta Madarsah, education commission, political Islamization, Islamo-secularism, Qwami madrasahs.