Katı atık emekçilerinin yaşamsal pratikleri üzerine sosyo-politik bir analiz: Ankara örneği
A socio-policital analysis on the living practises of solidwaste labourers: Example of Ankara
Yazar: SAİTCAN GÜNGÖRDÜ
Danışman: DOÇ. DR. NURETTİN ÖZGEN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı / Beşeri ve İktisadi Coğrafya Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Atık kağıt toplayıcıları = Waste paper picking ; Atık toplama = Waste collection ; Atıklar = Wastes ; Katı atıklar = Solid wastes ; Kayıt dışı ekonomi = Informal economy ; Mekansal farklılık = Spatial different ; Neo-liberalizm = Neo-liberalism ; Sosyopolitik etki = Socio-political effect ; Yaşam olayları = Life events ; Yeniden kazanma = Recycling

Özet:
Dünya üzerindeki üretim kaynaklarının azalmasıyla birlikte atık ürünlerin geri
dönüşüme kazandırılması, giderek önem kazanmaktadır. Üretimin doğal kaynaklara
dayandığı günümüzün kapitalist dünyasında işleyişin sürekli hale gelmesi adına atık
ürünler de mutlak metalar haline dönüşmüştür. Geri dönüşüm sektöründeki işleyişler,
ülkelerin gelişmişlik düzeylerine bağlı olarak farklı düzeylerde sürdürülmektedir.
Gelişmiş ülkelerde geri dönüştürülebilir atıkların toplanması ve dönüşüme
kazandırılmasında formelleşmiş atık yönetim sistemleri uygulanmaktadır. Gelişmekte
olan ülkelerde ise bu süreçler, büyük ölçüde enformel ilişkilerle sürdürülmektedir.
Bununla birlikte, küreselleşme ve teknolojik gelişmelerle birlikte gelişmekte olan
ülkelerde de atık sektörünün formelleşme eğilimleri gözlenmektedir. Türkiye'de de geri
dönüşüm uygulamalarındaki işleyiş özellikle 2000'li yıllarla birlikte hızlanmış ve
enformelden formelleşmeye doğru hızlı bir dönüşüm süreci yaşanmıştır. Bu süreçler,
sermayenin ve devlet unsurunun müdahaleleriyle neoliberal özelleştirme/tekelleştirme
sistematiğinde gelişmiştir. Özellikle büyük ölçekli kentlerde topladıkları atık ürünlerle
geçimini sağlayan ve geri dönüşümün temel aktörleri olan atık emekçileri, bu geçiş
süreciyle birlikte geri dönüşüm sektöründen dışlanmıştır. Atık emekçileri, iç ve dış
göçlerle Ankara'ya gelmiş ve enformel emek piyasalarında çalışarak kent yoksulluğuyla
başa çıkmaya çalışan bireylerdir. Ankara kenti, enformel atık emekçiliğinin yoğun
olarak sürdürüldüğü bir kenttir. Bu çalışmanın amacı, atık emekçilerinin mevcut
durumlarını; politik, ekonomik, mekansal ve psiko-sosyal boyutlarıyla ortaya koymak ve
sorunlara ilişkin çözüm önerileri geliştirmektir. Çalışmada, nitel araştırma yöntemleri
uygulanmıştır. Ankara'nın 3 metropol ilçesinde (Altındağ, Çankaya ve Keçiören) 
yürütülen çalışmada atık emekçiliğiyle geçimini sağlayan 70 katılımcıyla
gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış görüşme ve katılımcı gözlem tekniklerine
başvurulmuştur. Literatür incelemeleri ve geri dönüşüm sürecindeki yapısal sorunlardan
hareketle; bu çalışmanın kuramsal yaklaşımı, Marksist/Post-Marksist coğrafya
paradigması üzerinden inşa edilmiştir. Çalışmanın sonuçları; atık emekçilerinin sosyomekansal olarak farklılaşmış kent içerisinde politik ve ekonomik açıdan dezavantajlı bir
grup olan atık emekçilerinin, mekansal ve psiko-sosyal boyutlarıyla da dışlandıklarına
işaret etmektedir. Araştırma, atık emekçilerinin mevcut sorunlarını ortaya çıkarmayı ve
atık emekçilerinin dahil olduğu bir geri dönüşüm sektörünün temelini oluşturmayı
amaçlamaktadır.

Abstract:
With the decrease of production resources in the world, recycling of waste
products is becoming increasingly important. In today's capitalist world, where
production is based on natural resources, waste products have also turned into absolute
commodities in order to keep the functioning permanent. Operations in the recycling
sector are carried out at different levels depending on the development levels of the
countries. In developed countries, formalized waste management systems are used for
the collection and recycling of recyclable wastes. In developing countries, these
processes are mostly carried out by informal relations. However, along with
globalization and technological developments, formalization tendencies of waste sector
are observed in developing countries. The operation of recycling practices in Turkey,
especially in the 2000s and accelerated With, has experienced a rapid transformation
process from the informal to formalized. Waste labourers, who make their living with
the waste products they collect in large-scale cities and are the main actors of recycling,
have been excluded from the recycling sector with this transition period. Waste
labourers are individuals who came to Ankara through internal and external migration
and tried to cope with urban poverty by working in informal labour markets. The city of
Ankara is a city where informal waste labour is concentrated. The purpose of this study
is to examine the current situation of waste workers; political, economic, spatial and
psycho-social dimensions and to develop solutions to problems. Qualitative research
methods were applied in the study. In the study conducted in 3 metropolitan districts of
Ankara (Altındağ, Çankaya and Keçiören), semi-structured interviews and participant
observation techniques were used with 70 participants who earn their living from waste
labourer. Based on literature reviews and structural problems in the recycling process; 
the theoretical approach of this study is built on the Marxist / Post-Marxist geography
paradigm. Results of the study points out that waste labourers, who are politically and
economically disadvantaged group within the socio-spatially differentiated urban, are
also excluded from their spatial and psycho-social dimensions. The research aims to
reveal the current problems of waste labourers and form the basis of a recycling sector
that includes waste labourers.