Yeme davranışı kalıpları ölçeği'nin  (eating behavior patterns questionnaire) türkçe geçerlik güvenirlik çalışması
Turkish validity and reliability study of the eating behavior patterns questionnaire
Yazar: İLYAS ÜN
Danışman: PROF. DR. HABİBE ŞAHİN
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Bu araştırmada, Yeme Davranışı Kalıpları Ölçeği'nin (YDKÖ) Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışmasını yapmak amaçlanmıştır. Araştırma kapsamında Trabzon Üniversitesi'nde 2021-2022 eğitim-öğretim yılında öğrenim gören 510 kız üniversite öğrencisi çalışmaya dahil edilmiştir. Ölçeğin yapı geçerliği için açıklayıcı faktör analizi (AFA) ve doğrulayıcı faktör analizi (DFA) uygulanmıştır. Faktör analizinin yapılabilmesi için Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) ve Bartlett'in küresellik testi (Bartlett's test of sphericity) kullanılarak örneklem uygunluğu ve yeterliği test edilmiştir. KMO katsayısı 0,880 ve Bartlett'in küresellik testinin χ2 değerinin ileri düzeyde anlamlı olduğu görülmüştür (p<0.001). Açıklayıcı faktör analizi (AFA) ile 39 maddeli 9 faktörlü yapı bulunmuştur. Dokuz faktörlü yapının doğruluğu ve modelin uyumu doğrulayıcı faktör analizi (DFA) ile test edilmiştir. Oluşturulan DFA modeli için uyum indeksleri incelenmiştir. Uyum indekslerinde χ2/sd=2.166, Tahminin Kök Hata Kareler Ortalaması (RMSEA): 0.048 bulunmuştur.  Bu değer, modelin veriyle iyi uyum sağladığını göstermektedir. Testin güvenirliğinin ölçülmesinde kullanılan Cronbach Alfa katsayısı 0.870 olarak hesaplanmıştır. Bu değere göre YDKÖ oldukça güvenilirdir. Ölçekten alınan puanın yüksek olması, besin tüketimi ve yeme davranışı bakımından sağlıksız bir duruma işaret etmektedir. Öğrencilerin YDKÖ puan ortalaması 117.61±19.31 (min=66, max=178) olarak orta düzeyde bulunmuştur. Öğrencilerin öğrenim gördüğü sınıf, öğrenim gördüğü meslek yüksekokulu/fakülte, ikamet ettiği yer, aile yapısı, diyet yapma durumu, fiziksel aktivite yapma durumu, gün içerisindeki öğün sayısı, öğün atlama durumu ile YDKÖ puanları arasında anlamlı fark tespit edilmiştir (p<0.05). Sonuç olarak YDKÖ'nün Türk toplumunda yeme davranışının değerlendirilmesinde kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olduğu belirlenmiştir. 
Anahtar Kelimeler: Besin Tüketimi; Geçerlik; Güvenirlik Yeme Davranışı

Abstract:
In this study, it was aimed to conduct a validity and reliability study of the Eating Behavior Patterns Scale (EBPQ) in Turkish. Within the scope of the research, 510 female university students studying at Trabzon University in the 2021-2022 academic year were included in the study. Exploratory factor analysis (EFA) and confirmatory factor analysis (CFA) were applied for the construct validity of the scale. In order to perform factor analysis, sample suitability and adequacy were tested using Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) and Bartlett's test of sphericity. The KMO coefficient was 0.880 and the χ2 value of the Bartlett sphericity test was found to be highly significant (p<0.001). A 9-factor structure with 39 items was found with exploratory factor analysis (EFA). The accuracy of the nine-factor structure and the fit of the model were tested with confirmatory factor analysis (CFA). Fit indices were examined for the created CFA model. In the fit indices, χ2/df=2.166, Root Mean Square Error of Estimate (RMSEA): 0.048. This value shows that the model fits the data well. The Cronbach Alpha coefficient used to measure the reliability of the test was calculated as 0.870. According to this value, EBPQ is quite reliable. A high score from the scale indicates an unhealthy situation in terms of food consumption and eating behavior. The students' average EBPQ score was found to be at a moderate level of 117.61±19.31 (min=66, max=178). A significant difference was found between the students' grade, vocational school/faculty, place of residence, family structure, diet, physical activity, number of meals during the day, skipping meals and EBPQ score (p<0.05). As a result, it has been determined that EBPQ is a valid and reliable measurement tool that can be used in the evaluation of eating behavior in Turkish society.
Keywords: Eating Behavior; Food Consumption; Validity; Reliability