Eski Türklerde tanrı algısı
Perception of god in the old Turks
Yazar: FATMA SÜRAL
Danışman: PROF. DR. MEHMET EROL
Gaziantep Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Tanrı algısı insanlığın varoluşundan bu yana tartışılan ve tartışılmaya devam edileceği düşünülen bir olgudur. İnsanoğlu yaratılışı merak ederken bir taraftan da kendini nasıl ve kimin yarattığını sorgulamıştır. Türk toplumları tarihin çok eski dönemlerinden bu yana bu olguyu sormuş ve kendi kültürü içerisinde bu olguya cevap aramıştır. Tarihi dönem içerisinde pek çok inanç sistemi ile karşılaşmış ve bu inançları kültürel yapılarında barındırmışlardır. İnancın temel ögesi olarak Tanrı olgusu görülmüş ve Tanrıya ulaşma yolları onu algılayış biçimleri oluşmaya başlamıştır. Tarihin belirli dönemlerinde yazılı kaynaklar vasıtası ile ulaşabildiğimiz eski Türklere ait inanç sistemleri bizlere Türklerin kültür yapısı inançları ve dünya görüşleri hakkında hakkında önemli bilgiler vermektedir. İnanç ile örf adetlerinin de bir arada yaşadığı bu ananelerin bir inanç gibi kutsal sayıldığı görülmüştür. Eski Türklerin dini inançları hakkında bilgi verdiğimiz çalışmamızda inanç sistemleri ve bu inanç sistemlerini algılayış şekilleri incelenmiştir. Yazılı kaynak ile kanıtlanamayan fakat inanç doğrultusunda kutsal sayılan kültler üzerinde durulmuştur. İnsanoğlunun gelişim düzeyi düşünüldüğünde somut bir tanrıdan soyut bir tanrıya geçiş süreci değerlendirilmiş bu doğrultuda eski Türk inanç sistemi içerisinde somut Tanrı ve soyut Tanrı algısı verilmeye çalışılmıştır. Eski Türklerin çok tanrılı mı ya da tek tanrılı mı olduğu konusu değerlendirilmiştir. Şamanist Türk Toplulukları ve inançları incelenerek onların eski Türklerin inanç sistemleri içerisindeki yeri ortaya konulmaya çalışılmıştır. Şamanizm olgusu ve bu olgunun eski Türk inanç sistemindeki yeri verilmiştir. Günümüz Türk toplumlarında Şamanizm'e bakış ortaya konulmaya çalışılmıştır.

Abstract:
God perception is a case that is discussed since the existence of humanity and continues to be discussed. Human being was questioning how it was and who created himself and whose he was creating the creation of human being. The old Turkish societies have been asked for this period of many years old and have tried to respond to this case in their culture. With the many faith in the historical period, they have encountered and they belong to these beliefs in cultural structures. As the basic definition of the belief, God has been seen as the case of God and the ways to reach God has begun to form itself as perception. Believes of the old turns that we can reach with the terms of written sources in certain periods of history have important information about the culture structure of the Turks. Faiths have been seen as a holy in such a nobody, which has been living in the one.In our study, we have been able to detect belief systems and these faith systems as examined in the context of the religious structure of the old Turks. The written source is not stored in the cults in the sacred number in the direction of the belief. In the direction of the significant transmission of the concrete god in the sign of the ability to the ability to the ability to the ability to the human development, the concrete god and abstract god perception were tried to be concerned in the former Turkish belief system.It was tried to transfer the former triac to very much or a single god. The shamanist Turkish communities and beliefs were studied to be established in the belief systems of their old Turks in the belief systems of the old trials. The challenge of the shaman and this place was given in the old Turkish belief system. In the present in Turkish-Turkish societies, the view of the Shamanism has been tried to be revealed