Metropolis Tiyatrosu
Theater of Metropolis
Yazar: BURAK ARSLAN
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET NEZİH AYTAÇLAR ; PROF. DR. SERDAR AYBEK
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Klasik Arkeoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Antik mimari = Antique architecture ; Metropolis = Metropolis ; Mimari = Architectural ; Mimari özellikler = Architectural characteristics ; Orkestra = Orchestra ; Tiyatro = Theatre ; Tiyatro tarihi = Theatre history

Özet:
Metropolis Tiyatrosu antik kentin güney yamaçlarında doğal eğimli bir arazi
üzerine inşa edilmiş, yaklaşık 4000 kişi kapasiteli bir yapıdır. Mermer levhalarla kaplanan
koilon, bir diazoma ile ortadan iki kademeye bölünmektedir. Yarım daireyi aşan bu
bölümün alt kademesinde 12, üst kademesinde ise 16 oturma sırası bulunur. Dairesel
formlu orkestra ise ilk inşa sürecinde sıkıştırılmış toprak ve mıcır yapılı bir zemin
kaplamasına sahipken daha sonra farklı renk ve nitelikte mermer levhalarla kaplanmıştır.
Sahne binasına (skene) bakıldığında da yine iki farklı dönemin yansıra yapı kalıntılarının
iç içe geçtiği görülmektedir.
Çalışma, tiyatronun mimari özelliklerinin değerlendirilmesi ve bu bağlamda
oluşturulan kronolojinin örneklerle açıklanmasına dayandırılmıştır. Hellenistik
Dönem'de inşa edilen tiyatronun Roma Dönemi'nde geçirdiği değişimler ve Bizans
Dönemi'nde kullanım sürecinin son bulması arkeolojik kazılarda tespit edilen
buluntuların katalog kapsamında ele alınması ile ortaya konmuştur. Ayrıca Anadolu'daki
antik tiyatrolar başta olmak üzere, Hellen ve Roma dünyasında inşa edilmiş tüm tiyatrolar
yerinde ya da literatür kapsamında incelenmiştir. Bu sayede Metropolis tiyatrosu ile diğer
örneklerin benzer ve farklı yönlerinin karşılaştırmalı şekilde ortaya konması
hedeflenmiştir.
Tiyatronun tanımlanması ve kronolojik değerlendirmesinin yanı sıra, inşa
teknolojisinde kullanılan teknikler ve işçilik detayları ayrı bir başlık altında ele alınmıştır.
Bu uygulamaların dönemsel farklılıklara etkisi de irdelenmiştir. Mimari
değerlendirmeden bağımsız olarak tiyatronun kullanımı ve işletilmesi, sosyal kontekst
buluntuları kapsamında ortaya konmuştur.

Abstract:
Metropolis Theater is a building with a capacity of approximately four thousand
spectators, built on a naturally hillside on the southern slopes of the ancient city. The
koilon which covered with marble plates, had divided into two ranks in the middle by a
diazoma. Koilon which exceeds semi-circle, has twelve sitting rows in the lower rank and
sixteen rows in the upper rank. The circular-shaped orchestra, on the other hand, had a
floor covering made of compressed earth and gravel during the first construction process,
but later it was covered with marble plates of different colours and qualities. When we
look at the scene building (skene), it is seen that the remains of the two different periods,
as well as the building remains, are intertwined.
The study is based on the evaluation of the architectural features of the theater and
the explanation of the chronology created in this context with examples. The changes that
the theater built in the Hellenistic Period has transformed during the Roman Period and
the end of its use in the Byzantine Period are revealed by the catalogue of the finds which
found in the archaeological excavations. In addition, all theaters built in the Hellenic and
Roman world, especially in Anatolia, were examined on site or within the scope of
literature. In this way, it is aimed to reveal the similar and different aspects of the
Metropolis theater and other examples in a comparative way.
In addition to the description and chronological evaluation of the theater, the
techniques used in the construction technology and the details of the workmanship are
discussed under a separate heading. The effects of these practices on periodical
differences were also examined. Regardless of the architectural evaluation, the use and
management of the theater building has been revealed within the scope of social context finds.