Havayolu işletmeciliğinde yakıt maliyetleri ve yönetimi
Management of fuel costs in aviation industry
Yazar: BATUĞHAN KARAER
Danışman: PROF. DR. METİN KAMİL ERCAN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İşletme Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Maliye = Finance ; Sivil Havacılık = Civil Aviation ; İşletme = Business Administration
Dizin: Hava yolları = Airlines ; Hava yolu işletmeleri = Airline companies ; Maliyet = Cost ; Maliyet yönetimi = Cost management ; Risk değerlendirmesi = Risk assesment ; Risk yönetimi = Risk management ; Yakıtlar = Fuels

Özet:
1900'lü yılların başında modern anlamda başlayan sivil havacılık, bugün dünyanın en büyük ve en geniş endüstrilerinden biri haline gelmiştir. Türkiye'de de havacılık faaliyetleri Cumhuriyetin kuruluşundan itibaren hareketlilik kazanmış, 1983 yılında yürürlüğe giren "2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu" ve sonrasında  2003 yılından itibaren destekleyici politikaların oluşturulması ile hız kazanmıştır.  Sivil havacılığın, uluslararası sistemdeki artan önemi sadece ekonomik faktörlerle açıklanmasının da ötesine geçmiştir. Havacılıktaki büyüme ve yolcu beklentilerindeki ihtiyaçlar nedeniyle işletmeler Network (Geleneksel), Düşük maliyetli, Charter ve Bölgesel havayolları olarak  olmak üzere 4 sınıfa ayrılmıştır. Havacılık bir çok yönden farklılaşmasını sürdürürken finans fonksiyonu açısından da değişim ve gelişime uğramıştır. Bunların en başında, gelir yönetimi yaklaşımı, birim koltuk kilometre üzerinden satış ve maliyet analizleri, maliyetlerdeki çeşitlilik ve artışlar, makro ekonomik düzeydeki parametrelerin faaliyetlere ve finansal yapıya yansıması gelmektedir.  Ticari havacılığın geliştiği ilk yıllarda en önemli ve büyük maliyet kalemi personel giderleridir. Ancak sonrasında yakıt maliyetleri en önemli unsur haline gelmiştir. Makro ekonomideki gelişmeler başta yakıt maliyetleri olmak üzere, kur, faiz, likidite vb. riskler üzerinde etkili olmaya başlamıştır. Makro ekonomik etkenlerle birlikte yakıt maliyetlerinin yönetilmesi giderek zorlaşmıştır. Bu nedenle işletmelerin karlılıkları da azalmaya başlamış ve hatta bazı şirketler ciddi boyutta zararlarla karşılaşarak iflas noktasına gelmiştir. Karlılık ve mali yapıdaki bozulmalar, bir çok havayolu işletmesinde risk yönetiminin önemini ortaya çıkartmıştır. Başta yakıt maliyetleri ile ilgili riskler olmak üzere kur ve faiz risklerini finansal türev araçlardan yararlanarak yönetmeye başlamışlardır. Bu nedenle tez çalışması yakıt maliyetlerinden oluşan riskin yönetilmesinde finansal türev araçların kullanımının gerekliliği yönünde değerlendirme ve analizler üzerinde durmaktadır. Son bölümde 95 havayolu işletmesinin 2008-2012 yılları arasındaki mali verilerinden bilgiler değerlendirilerek öncelikle  yakıt fiyatlarına karşı finansal türev araçları kısmen veya büyük oranda kullanan şirketlerin faaliyet karlılıkları ve yakıt maliyetleri üzerindeki değişimleri ele alınmıştır. Analiz ve değerlendirmeler sonucunda yakıt fiyatları ile ilgili risklere karşı finansal türev araçlardan yararlanan işletmelerin yakıt maliyetlerine ve faaliyet karlılıklarına hakim oldukları ve yönetiminde de daha etkin oldukları değerlendirilmektedir.

Abstract:
Civil aviation in today's context began in 1900s, and has become one of the largest industries in the world. Turkish aviation industry became active after the establishment of the Republic of Turkey, and has gained momentum since Turkish Civil Aviation Act No: 2920 enacted in 1983, and the supportive policies by 2003. The civil aviation has a crucial position in international markets beyond economical parameters. With respect to the growth of industry and expectations of passengers, airlines have been distinguished into 4 main type of organizations as Network (traditional) airlines, Low-cost airlines, Charter, and Regional.  While the industry itself has been differentiating, the financial side of it has also been changed and improved, especially revenue management, revenue & cost analysis per available seat kilometer, increase in costs and their varieties, reflections of macroeconomic parameters on the operations and the financial structure of companies.  Although the primary cost item was labor costs during the first years of commercial aviation, fuel costs became major cost item afterwards. Macroeconomic developments affected jet-fuel costs significantly which increased exchange rate risks and liquidity risks crucially. By the pressure of these factors, the management of jet-fuel costs has become gradually more difficult. Consequently, profitability of airlines has begun to decrease and even some of the airlines went bankrupt. Due to the failures in profitability and deterioration of financial structures, the importance of risk management has risen as a central issue in airlines. Airlines have started to use financial derivatives as remedy to manage particularly the jet-fuel price, exchange rate and interest rate risks. Beginning with wide range of explanations about the industry and operations together with the previous literature analysis, this dissertation aims to examine the necessity of the utilization of financial derivatives to manage the risks associated with jet-fuel.  The last chapter of the thesis is on the impacts of using financial derivatives fully or partially on the operational profitability based on fuel costs. The analysis examines the financial data of 95 airline companies for the time period of 2008-2012. The evaluation of the results show that the companies using financial derivatives to manage the jet-fuel price fluctuations had significant control on their cost management as well as the profitability of operations in contrast to ones which do not apply these instruments.