Iğdır Üniversitesi Tarımsal Araştırma ve Uygulama Merkezi'nde bulunan farklı kayısı çeşitlerinin genetik ilişkilerinin moleküker markırlarla belirlenmesi
Determination of genetic relationships of different apricot varieties with molecular markers at Iğdır University Agricultural Research and Application Center
Yazar: SERKAN TOPAL
Danışman: PROF. DR. MEHMET HAKKI ALMA ; DR. ÖĞR. ÜYESİ ADNAN AYDIN
Iğdır Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Biyomühendislik ve Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Biyomühendislik = Bioengineering ; Biyoteknoloji = Biotechnology

Özet:
Meyve ve sebzelerin insan beslenmesinde önemli rol almaktadır. Kayısı meyvesi, içerdiği polifenol, klorojenik asit, potasyum gibi mineraller ve A vitaminin öncüsü olan β-karoten içeriğinden dolayı önemli bir besin kaynağı olarak bilinmektedir. 
Dünya kayısı üretimi her ne kadar bir dağılım gösteriyorsa da özellikle Akdeniz'e yakın olan ülkelerde yayılış göstermiş ve bu alanlardaki üretim miktarı daha yüksektir. FAO 2017 verilerine göre dünyada 536 bin hektar alanda kayısı üretimi yapılmaktadır. 536 bin hektarlık alan içinden yaklaşık 125 bin hektarlık alanda Türkiye'de üretim gerçekleştirilmektedir. Bundan dolayı da ülkemiz açısından kayısı meyvesi önemli bir yer tutmaktadır. Türkiye'de de bölgesel olarak Iğdır yöresinde farklı isimler ile adlandırılmış kayısı çeşitleri yetiştiriciliği yapılmaktadır. Bu çalışmamızda Iğdır yöresinde yetişen kayısı çeşitleri arasındaki genetik ilişkiyi moleküler düzeyde ortaya koyarak yapılacak olan ıslah çalışmalarına yön vermesi amaçlanmıştır.
Kayısı Rosaceae familyasına ait Prunus cinsinde bulunan sert çekirdekli bir meyvedir. Bütün kayısı türlerinde diploid kromozom sayısı 16'dır. Bu tez çalışmasında Iğdır yöresinde yetişen farklı 6 çeşit kayısı (Ağerik, Kabaaşı, Ordubat, Şekerpare, Şalak, Teberze) RAPD markırları kullanılarak arasındaki genetik ilişkiler belirlenmiştir. Toplamda 19 RAPD primeri kullanılmış ve bunlardan bütün çeşitlerde çalışmış olan 8 tane markır teyit edilmiştir. Çalışmalar sonucunda kullanılan çeşitler iki ana gruba ayrılmıştır. Bunlardan birincisi Ağerik ve Kabaaşı çeşitlerinin olduğu grup ile ikincisi Ordubat, Şalak, Şekerpare ve Teberze çeşitlerinin bulunduğu grup olmuştur. Ayrıca ikinci grupta Şekerpare ve Teberze çeşitleri arasında benzerlik ise diğer çeşitlere göre çok daha yakın çıkmış olup %94 benzerlik göstermiştir.

Anahtar kelimeler: Kayısı, RAPD, Moleküler Filogeni, Iğdır

Abstract:
Abstract, Fruits and vegetables play an important role in human nutrition. Apricot fruit is known as an important nutritional source due to the minerals such as polyphenol, chlorogenic acid, potassium and β-carotene, which is the precursor of vitamin A.
Although the world apricot production shows a distribution, it has spread especially in countries close to the Mediterranean and the production amount in these areas is higher. According to FAO 2017 data, apricot production is carried out in 536 thousand hectares of land in the world. 536 thousand to about 125 thousand acres hectares is effected through production in Turkey. Therefore, apricot fruit has an important place in our country. Igdir in Turkey as well as regional farming is done in the region named apricot varieties with different names. In this study, it is aimed to reveal the genetic relationship between the apricot varieties grown in Iğdır region at the molecular level and guide the breeding studies to be carried out.
Apricot is a stone fruit in the Prunus genus of the Rosaceae family. The diploid chromosome number is 16 in all apricot species. The number of chromosomes n is known as 8. In this thesis study, the genetic relationships between 6 different types of apricots (Ağerik, Kabaaşı, Ordubat, Şekerpare, Şalak, Teberze) grown in Iğdır region were determined using RAPD markers. A total of 19 RAPD primers were used and 8 of them were confirmed to have worked on all cultivars. As a result of the studies, the varieties used are divided into two main groups. The first of these was the group with the Ağerik and Kabaaşı varieties and the second was the group with the varieties Ordubat, Şalak, Şekerpare and Teberze. In addition, in the second group, the similarity between Şekerpare and Teberze varieties was much closer than the other varieties, showing 94% similarity.

Key Words: Apricot, RAPD, Molecular Phylogeny, Iğdır