Tarih sermayesi: Bir ölçek geliştirme çalışması (İstanbul ili örneği)
History capital: A scale development study (Istanbul province example)
Yazar: ESRA ÇALIŞKAN
Danışman: PROF. DR. BAHRİ ATA
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Fransız sosyolog Bourdieu sosyoloji çalışmaları ile sermayenin, habitus ve alan ile etkileşimi yoluyla eşitsizliklerin yıllarca yeniden üretildiğinin altını çizer. Eğitim söz konusu olduğunda her ne kadar tarafsız gibi görünse de öğrencilerin farklı ailelerden dolayısıyla farklı maddi, kültürel, sosyal sınıflardan geliyor olması eşitsizliğe sebep olur. Farklı ailelerden gelen öğrenciler eğitimlerini ailenin sunduğu imkânlar üzerine inşa eder, bunun sonucu olarak her öğrenci farklı bir seviyeden eğitime başlar. Eğitim sürecinin en başından itibaren etkili olan bu kalıpların aşılması için öncelikle tanımlanması ve tespit edilmesi gerektiği açıktır. Bu araştırmanın amacı tarih sermayesini tarih alanındaki birikimi, ilgiyi ve kalıpları tespit etmek üzere Bourdieu'nün sosyoloji kuramından hareketle sosyoloji temelli bir bakış açısı ile kavramsallaştırmak ve İngiliz akademisyen Louise Arher'ın ortak çalışmalar ile geliştirdiği bilim sermayesi çalışmaları doğrultusunda "Tarih Sermayesi Ölçeği" ismiyle ölçek olarak geliştirmektir. Araştırmada nitel ve nicel araştırma yöntemlerini kapsayan karma yöntem türlerinden keşfedici sıralı desen kullanılmıştır. Nitel araştırma bölümünde doküman incelemesi veri toplama yöntemi kullanılarak tarih sermayesi kavramı geliştirilmiştir. Nicel araştırma bölümünde ise tarih sermayesi kavramına yönelik "Tarih Sermayesi Ölçeği" geliştirilmiştir. Ölçeğin geliştirilmesinde bilim sermayesi boyutlarında kullanılan 8 alt boyut tarih alanına uygun olarak belirlenmiştir. 8 alt boyut ve 80 maddeden oluşan madde havuzu uzman değerlendirmesi sonucunda 8 alt boyut ve 48 maddeye düşürülmüştür. İstanbul İli Avrupa ve Anadolu Yakası'ndan 4 ortaöğretim 8. sınıf ve 9 lise 12.  sınıf düzeyindeki fen, Anadolu, mesleki eğitim, imam hatip ve sosyal bilimler lisesinde eğitim gören 1132 öğrenciden toplanan verilerin AFA ve DFA analizi sonucunda 8 alt boyut ve 38 maddeden oluşan Tarih Sermayesi Ölçeği (TSÖ) geçerliği ve güvenirliği test edilerek nihai halini almıştır. Veri analizinin bazı sonuçlarına göre erkek öğrencilerin, anne ve babalarda daha yüksek eğitim seviyesine sahip olanların, sosyal bilimler ve meslek liselerindeki öğrencilerin daha yüksek tarih sermayesine sahip olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca liselere giriş sınavında daha düşük puana sahip öğrencilerin tarih sermayesi ölçeğinde daha düşük puanlara sahip olduğu belirlenmiştir. Boyutlar açısından tarihsel medya tüketimi boyutu ile tarih sermayesi genel puanları arasında oldukça güçlü pozitif bir ilişki tespit edilmiştir. Sonuçlar kültürel ve sosyal birikimlerdeki avantajlı durumun öğrencilere pozitif olarak yansıdığını gösterir niteliktedir. Araştırma kapsamında yeni bir kavrama yönelik ölçme aracının geliştirilmesinin, tarih eğitimi ile sosyoloji alanlarında yapılmış bu disiplinlerarası araştırmayı özgün kılacağı düşünülmektedir.

Abstract:
French sociologist Bourdieu, through his sociological studies, underlines that inequalities have been reproduced for years through the interaction of capital with habitus and field. Although it may seem neutral when it comes to education, the fact that students come from different families and therefore different financial, cultural and social classes causes inequality. Students from different families build their education on the opportunities offered by the family, as a result, each student starts education from a different level. It is clear that these patterns, which are effective from the very beginning of the education process, must first be defined and identified in order to overcome them. The aim of this research is to conceptualize history capital from a sociology-based perspective, based on Bourdieu's sociology theory, in order to determine the accumulation, interest and patterns in the field of history, and to use a scale called "History Capital Scale" in line with the science capital studies developed by British academician Louise Arher with joint studies to develop as. Exploratory sequential design, one of the mixed methods types that includes qualitative and quantitative research methods, was used in the research. In the qualitative research section, the concept of history capital was developed by using the document analysis data collection method. In the quantitative research section, the "History Capital Scale" was developed for the concept of history capital. In the development of the scale, the 8 sub-dimensions used in the science capital dimensions were determined to be suitable for the history field. The item pool, consisting of 8 sub-dimensions and 80 items, was reduced to 8 sub-dimensions and 48 items as a result of expert evaluation. As a result of the EFA and CFA analysis of the data collected from 1132 students studying in 4 secondary school 8th grade and 9 high school 12th grade science, Anatolian, vocational education, imam hatip and social science high schools from the European and Anatolian Sides of Istanbul, 8 sub-dimensions and 38 items were compiled. The History Capital Scale (TSÖ) was tested for validity and reliability and took its final form. According to some results of the data analysis, it was determined that male students, parents with higher education levels, and students in social sciences and vocational high schools had higher history capital. It was also determined that students with lower scores in the high school entrance exam had lower scores on the history capital scale. In terms of dimensions, a very strong positive relationship was determined between the historcal media consumption dimension and history capital general scores. The results show that the advantageous situation in cultural and social backgrounds reflects positively on the students. It is thought that developing a measurement tool for a new concept within the scope of the research will make this interdisciplinary research conducted in the fields of history education and sociology unique.