Öz düzenleme becerilerini destekleme eğitiminin prematüre bebeklerin öz düzenleme becerileri ile anne-babaların stres düzeyi, sosyal destek algısı ve ebeveyn işbirliği üzerine etkisinin incelenmesi
Investigation of the effect of supporting self-regulation skills training on self regulation skills of premature babies and parents' stress level, social support perception and parent cooperation
Yazar: FERYAL SAVCI
Danışman: PROF. DR. AYSEL KÖKSAL AKYOL
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Çocuk Gelişimi Ana Bilim Dalı / Çocuk Gelişimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology

Özet:
Öz düzenleme becerilerini destekleme eğitiminin, prematüre doğmuş, düzeltilmiş yaşı 12-18 ay aralığında olan bebeklerin öz düzenleme becerilerinde, anne-babaların stres düzeyi, sosyal destek algısı ve ebeveyn işbirliği üzerine etkisinin belirlenmesi amacıyla yapılan bu araştırmanın, karma modelde, eş zamanlı iç içe desende yürütülmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu, kartopu örneklem yöntemi kullanılarak ulaşılan İstanbul il merkezinde 8 deney ve 8 kontrol grubunda olmak üzere, tanı almamış, düzeltilmiş yaşı 12-18 ay aralığında prematüre doğmuş bebeği olan 16 anne-baba oluşturmaktadır. Araştırmada, nicel veri toplama aracı olarak, 12-18 ay aralığındaki bebeklerin öz düzenleme becerilerini belirlemek için araştırmacı tarafından geliştirilen Bebekler İçin Öz Düzenleme Becerileri Ölçeği; anne-babaların bebeklerinin doğumdan sonra yaşadıkları değişim ve buna bağlı gelişen ebeveynlik stres düzeyini değerlendirebilmek için araştırmacı tarafından geliştirilen Ebeveyn Stres Ölçeği, anne-babaların doğum sonrasında hissettikleri sosyal desteği ölçmek amacıyla Kaner (2010) tarafından geliştirilen Yenilenmiş Anne-Baba Sosyal Destek Ölçeği (YASDÖ), anne-babaların çocuklarını büyütürken eşleriyle yaptıkları işbirliğini ölçmek için Abidin ve Brunner (1995) tarafından geliştirilen ve Salman-Engin (2014) tarafından Türkçe uyarlaması yapılan Ebeveyn İş Birliği Envanteri ve hem bebeğe hem de ailesine ait bilgileri içeren yine araştırmacı tarafından oluşturulan "Genel Bilgi Formu" kullanılmıştır. Araştırmada nitel veri toplama aracı olarak da eğitim verilecek ailelerin ev ziyaretleri sırasında ev ortamı, ebeveyn-bebek etkileşimi vb. durumları değerlendirmek için araştırmacı tarafından oluşturulan gözlem formları ve yine eğitime katılan anne-babaların eğitim sonrasında eğitim sürecine dair görüşlerinin alındığı araştırmacı tarafından oluşturulan Eğitim Sürecini Değerlendirme Formu kullanılmıştır. Araştırmada, ön test-son test kontrol gruplu deneysel desen uygulanmıştır. Ön testlerin uygulanmasından sonra eşleştirme kontrol yöntemi ile deney ve kontrol grupları belirlenmiştir. Uygulanacak eğitimin içeriğinin belirlenmesi için deney ve kontrol grubundan bağımsız şekilde araştırmanın çalışma grubuna benzer özellikler taşıyan bir anne-baba grubuna araştırmacı tarafından oluşturulan İhtiyaç Belirleme Formu uygulanmış ve ebeveynlerin ihtiyaçları doğrultusunda verilecek eğitim şekillenmiştir. Uzman görüşü alınarak son halini alan Öz Düzenleme Becerilerini Destekleme Eğitimi, deney grubundaki ailelere uygulanmıştır. Eğitim haftada bir gün olacak şekilde, 12 hafta boyunca önceden belirlenen bir eğitim salonunda yapılmıştır. Eğitimler dışında, ayda bir olacak şekilde toplamda 3 kez ev ziyaretleri yapılmış ve ev ortamı, ebeveyn-bebek etkileşimi vb. durumlar gözlemlenerek anne-babalara gerekli öneriler sunulmuştur. Eğitim sona erdikten sonra deney ve kontrol grubuna son testler uygulanmıştır. Ayrıca deney grubundaki anne-babalara eğitim sürecine ilişkin görüşlerinin sorulduğu açık uçlu sorulardan oluşan Eğitim Sürecini Değerlendirme Formu uygulanmıştır. Son testin uygulanmasından dört hafta sonra deney grubu, kalıcılık testi ile tekrar değerlendirilmiştir. Araştırmadan elde edilen veriler, parametrik olmayan yöntemlerle analiz edilmiştir. Öz Düzenleme Becerilerini Destekleme Eğitimi, deney grubundaki anne-babaların bebeklerinin Bilişsel Öz Düzenleme, Duygusal Öz Düzenleme ve Davrnışsal Öz Düzenleme alt boyutları ile toplam öz düzenleme puanları ön test, son test ve kalıcılık testi puanları arasında anlamlı düzeyde farklılık bulunurken deney ve kontrol grubundaki anne-babaların bebeklerinin öz düzenleme becerileri son test puanları arasında anlamlı düzeyde fark görülmemiştir. Ayrıca uygulanan eğitimin, annelerin ebeveyn stres ve ebeveyn işbirliği düzeyi son test puanları üzerinde anlamlı düzeyde farklılık yarattığı; anne ve babaların sosyal destek algısına yönelik 'Bilgi Desteği' alt boyutunda da anlamlı ve olumlu yönde artış olduğu görülmüştür. Araştırmanın nitel bulgularının ise nicel bulguları desteklediği görülmüştür. Anne-babalar, verilen eğitimin yaşamlarında değişikliğe sebep olduğunu, ebeveynliğe dair işlerde birbiriyle olan işbirliklerinin arttığını ve edindikleri bilgiler sayesinde bebekleriyle daha olumlu etkileşimler kurduklarını ifade etmişlerdir.

Abstract:
The aim of this research, conducted using a mixed-methods design, is to determine the effect of self-regulation skills training on the self-regulation skills of premature infants with corrected age ranging from 12 to 18 months, as well as its impact on parental stress levels, perception of social support, and parental cooperation. The study intends to be carried out in a concurrent nested design. The study group of the research consists of 16 parents, 8 of whom were in the experimental and 8 control groups, in the city center of Istanbul, which was reached using the snowball sampling method, who had an undiagnosed, preterm infant with a corrected age of 12-18 months. In the study, as a quantitative data collection tool, the Self-Regulation Skills Scale for Infants was developed by the researcher to determine the self-regulation skills of infants between 12-18 months; The Parental Stress Scale developed by the researcher to evaluate the change experienced by the parents after the birth of their babies and the resulting parenting stress level, and the Renewed Parent Social Support Scale (RASS) developed by Kaner (2010) to measure the social support felt by the parents after the birth. The Parental Cooperation Inventory, developed by Abidin and Brunner (1995) and adapted into Turkish by Salman-Engin (2014), to measure the cooperation of parents with their spouses while raising their children, and the "General Information Inventory" created by the researcher, which includes information about both the baby and his family. form" was used. As a qualitative data collection tool in the research, the observation forms created by the researcher to evaluate the home environment, parent-infant interaction, etc. during the home visits of the families to be trained, and the Education Process Evaluation Form, which was created by the researcher, in which the views of the parents who participated in the training on the education process after the training. used. Experimental design with pretest-posttest control group was applied in the study. After the pre-tests were applied, the experimental and control groups were determined by the matching control method. In order to determine the content of the education to be applied, the Need Identification Form created by the researcher was applied to a parent group with similar characteristics to the study group, independent of the experimental and control groups, and the education to be given in line with the needs of the parents was shaped. The Self-Regulation Skills Support Training, which was finalized by taking expert opinion, was applied to the families in the experimental group. The training was held once a week for 12 weeks in a predetermined training hall. Apart from the trainings, a total of 3 home visits were made once a month and the home environment, parent-infant interaction etc. were examined. Situations were observed and necessary suggestions were made to parents. After the training ended, post-tests were applied to the experimental and control groups. In addition, the Education Process Evaluation Form, which consists of open-ended questions in which the parents in the experimental group were asked their opinions about the education process, was applied. Four weeks after the application of the post-test, the experimental group was re-evaluated with the retention test. The data obtained from the research were analyzed by non-parametric methods. Self-Regulation Skills Support Training showed that there was a significant difference between the Cognitive Self-Regulation, Emotional Self-Regulation, and Behavioral Self-Regulation sub-dimensions of the infants of the parents in the experimental group and the total self-regulation scores pre-test, post-test and retention test scores, while the parents in the experimental and control groups found a significant difference. There was no significant difference between the post-test scores of the fathers' babies' self-regulation skills. In addition, it was found that the education applied made a significant difference on the mothers' parental stress and parental cooperation level post-test scores; It was also observed that there was a significant and positive increase in the 'Information Support' sub-dimension of parents' perception of social support. It was seen that the qualitative findings of the study supported the quantitative findings. Parents stated that the education given causes changes in their lives, their cooperation with each other in parenting works has increased, and they have more positive interactions with their babies thanks to the information they have acquired.