GAP bölgesinde yetiştirilen bazı zeytin çeşitleri tozlayıcılarının moleküler markörlerle belirlenmesi
Determination of some olive varieties pollinators grown in GAP region with molecular markers
Yazar: ŞEHNAZ KORKMAZ
Danışman: PROF. DR. BEKİR EROL AK
Harran Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu araştırmada, Güneydoğu Anadolu Bölgesi Şanlıurfa İl sınırları içerisinde, 1990 yılında GAP Tarımsal Araştırma Enstitüsüne bağlı Koruklu Talat Demirören Araştırma İstasyonunda kurulan bahçedeki farklı zeytin çeşitlerinin moleküler markörler kullanarak genetik tanımlanması ve ayrıca bazı çeşitlerde tozlayıcıların (donorlarının) markör yardımı ile belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu araştırma sonucunda, bahçedeki mevcut çeşitlerde SSR markörlerle genetik tanımlama çalışmaları tamamlanmıştır. Bununla beraber, bahçedeki çeşitler içinde belirlenen 2 çeşit (Gemlik ve Yuvarlak halhalı), hem kendiyle hem de diğer çeşitlerle moleküler markörler ile değerlendirilerek en muhtemel tozlayıcılar tespit edilmeye çalışılmıştır. Buna göre Gemlik (%13.7), Edincik Su (%9.8) ve Delice (%9.0), Y.Halhalı çeşidinin en muhtemel tozlayıcıları ve Gemlik (%13.6) ve Ayvalık (%10.8), Gemlik çeşidinin en muhtemel tozlayıcıları oldukları söylenebilir. Araştırma alanında bulunan 5 çeşitte kendileme uygulamaları yapılarak, çeşitlerin kendine verimlilik durumu araştırılmıştır. Buna göre Yuvarlak halhalı (0.14) kendine verimsiz, Delice (1.13) ve Nizip yağlık (0.34) kendine verimli, Domat (0.29), ve Gemlik (0.29) çeşitleri ise kısmen kendine verimli olarak belirlenmiştir. Araştırma alanında bulunan tüm çeşitlerde tam çiçek oranı ve çiçek tozu canlılığı belirlenmiştir. Ayrıca somaklanma, çiçeklenme ve meyve olum dönemlerini tespit etmek amacıyla fenolojik gözlemler de belirlenmiştir.

Abstract:
This research aims to perform genetic description of different olive cultivars in the area by use of molecular markers and determination of pollinators (donors) in some cultivars  by means of the marker in the garden located at Koruklu Talat Demirören Research Station affiliated to the GAP (Southeastern Anatolia Project) Agricultural Research Institute in 1990 within the borders of Southeastern Anatolia Region Şanlıurfa Province. In consequence of this research, genetic description studies have been completed in the existing cultivars at the area by means of SSR markers. In addition, 2 cultivars determined among the cultivarss at the area (Gemlik and Yuvarlak halhalı) have been evaluated with both themselves and with other cultivars by means of molecular markers and the most possible pollinators have been tried to be determined. According to this, it may be stated that Gemlik (13.7%), Edincik Su (9.8%) and Delice (9.0%) are the most possible pollinators of Y. Halhalı cultivars and Gemlik (13.6%) and Ayvalık (10.8%) are the most possible cultivars of Gemlik. Self and open-pollination treatments were performed and the self fertility status of the 5 cultivars was searched. Accordingly, Yuvarlak halhalı (0.14) has been determined as self-infertile, Delice (1.13) and Nizip (0.34) as self-fertile, Domat (0.29), and Gemlik (0.29) have been determined as partially self- fertile.  Perfect flower ratio and pollen vitality were determined in all cultivars existing in the research field. Moreover, phenoogical observations have also been determined to detect cluster, blooming and fruit ripening periods.