Görme engeli olan çok engelli çocuklar için etkili olan pekiştireç değerlendirme yönteminin belirlenmesi
Identification of the effective reinforcer assessment procedure for children who have visual impairments with multiple disabilities
Yazar: ANİ ÇAKMAK
Danışman: PROF. DR. DİLEK ERBAŞ
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı / Zihinsel Engelliler Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Engelli kişiler = Disabled persons ; Görme engelliler = Visually impaired ; Pekiştireçler = Reinforcements ; Özel eğitim = Special education ; Özel eğitime muhtaç çocuklar = Handicapped children who need special education ; Öğretim = Teaching ; Öğretim yöntemleri = Teaching methods

Özet:
Bu araştırmanın amacı, görme engeli olan çok engelli çocuklar için etkili olan pekiştireç değerlendirme yönteminin belirlenmesidir. Araştırmaya 3-7 yaş arası, görme engeli ve zihinsel engeli olan 4 çocuk katılmıştır. Bu araştırmada tek denekli araştırma yöntemlerinden dönüşümlü uygulamalar modeli kullanılmıştır. Elde edilen veriler, görsel olarak analiz edilmiştir.
Araştırma iki basamaktan oluşmaktadır. Birinci basamakta görme engeli olan çok engelli cocuklar için, pekiştireç belirleme yöntemlerinden uyaran tercihi ve zorunlu seçme yöntemleriyle, tercih edilen uyaranların belirlenmesi; ikinci basamakta ise belirlen uyaranların pekiştireç olarak etkililiklerinin belirlenmesine ilişkin bulgular elde edilmiştir.
Araştırma sonucunda elde edilen bulgulara göre; görme engeli olan çok engelli çocuklar için uyaran tercihi ve zorunlu seçme yöntemleri ile çeşitli uyaranların tercih edilip edilmediğinin belirlenebildiği, uyaran tercihi ve zorunlu seçme yöntemleri ile belirlenen uyaranların her ikisinin de pekiştireç olarak etkili olduğu, ancak uyaran tercihi yönteminin etkili pekiştireçlerin belirlenmesinde daha etkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Sözcükler: 
Çok engelli çocuk, pekiştireç belirleme yöntemi, dönüşümlü uygulamalar modeli

Abstract:
The purpose of the present study is to identify the effective reinforcer assessment procedure for children who have visual impaırments with multiple disabilities. The present study was conducted with visually impaired and intellectually disabled 4 children who are aged between 3 and 7. An alternating treatments design was used to compare the procedures. Graphical analysis method was used to analyse the data.
The present study consists of two phases. In Phase 1, preferences of four students with visually impaired and intellectually disabled were identiﬁed by using two assessment procedures: The stimulus preference and forced choice preference assessments. In Phase 2, reinforcing effects of the most often selected stimuli both from the stimulus preference and forced choice preference assessments were evaluated.
Results reveal that both preference assessment procedures were effective in identifying preferred stimuli for all four students with visually impaired and intellectually disabled. Results showed that both preference assessment procedures were also effective in identifying reinforcer for three of four students with visually impaired and intellectually disabled. But stimulus preference procedure was more effective than the forced choice procedure in identifying reinforcers.

Key Words: 
Multiple disabilities, reinforcer assessment procedure, alternating treatments design