Polikistik over sendromlu kadınlarda beslenme durumu, yeme davranışı ve yaşam kalitesinin değerlendirilmesi
Evaluation of nutritional status, eating behavior and quality of life in women with polycystic ovary syndrome
Yazar: ZEKİYE YILDIZ
Danışman: PROF. DR. AYLA GÜLDEN PEKCAN
Hasan Kalyoncu Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Beslenme durumu = Nutritional status ; Kadınlar = Women ; Polikistik over sendromu = Polycystic ovary syndrome ; Yaşam kalitesi = Quality of life

Özet:
Polikistik Over Sendromu (PKOS) doğurganlık çağındaki kadınları etkileyen, en sık görülen endokrinopatidir. Üreme, metabolik ve fizyolojik sonuçları ile kompleks bir sorundur. Araştırmanın amacı PKOS'lu kadınlarda beslenme durumu, yeme davranışı ve yaşam kalitesini değerlendirmektir. Araştırma,  Ekim-Şubat 2019 tarihleri arasında Şahinbey Araştırma ve Uygulama Hastanesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Polikliniği'nde 42 PKOS tanısı almış hasta ile yapılmış kesitsel, tanımlayıcı bir çalışmadır. Bireylerle yüzyüze görüşülerek sorukağıdı formu uygulanmış, genel özellikleri ve sağlık durumu belirlenmiştir. Bireylerden birbirini izleyen iki günlük 24-saatlik besin tüketimi, besinleri tüketim sıklığı, fiziksel aktivite durumu kaydı alınmış ve antropometrik ölçümleri yapılmıştır, Üç faktörlü yeme davranışı (TFEQ-R21) ve yaşam kalitesi (PCOSQ-50), biyokimyasal göstergeleri değerlendirilmiş ve kan basıncı ölçülmüştür. Bireylerin yaş ve beden kütle indeksi (BKI) ortalaması (±S) sırasıyla 23,0±4,15 yıl ve 23,5±4,08 kg/m2 bulunmuştur. Bireylerin %7,1'i obez (BKI: ≥30 kg/m2), %23,8'i fazla kiloludur (BKI: 25,0-29,9 kg/m2). Bel çevresi %69'unda risk (80-88 cm) ve yüksek risk (≥88 cm) grubundadır. Bel/boy oranı %38,1'inde, vücut yağ yüzdesi %33,3'ünde normal sınırlardadır. Bireylerin %19,0'unda açlık kan glukozu, %23,8'inde HOMA-IR, %33,3'ünde LDL-K, yüksek, %59,5'inde HDL-K düzeyi düşük bulunmuştur. D vitamini %88,1'inde eksik (<20 ng/L), B12 %38,1'inde düşüktür (<180 ng/L). Metabolik eşdeğeri (MET) değeri ortalaması 519,75 dk/hafta (düşük) ve fiziksel aktivite düzeyi (PAL) değeri 1,63±0,16 bulunmuştur. Günlük enerji alım miktarı ortalaması (±SS) 1628,2±364,5 kkal.'dir. Enerjinin %50,4'ü karbonhidratlardan, %13,2'si proteinden ve %36,4'ü yağdan sağlanmaktadır. Bireylerin diyetle folat, biotin, birçok vitamin (B1, B2, niasin, B6, B12, C, D) ile minerallerin (K, Mg, Ca, Fe, Zn, I) alım miktarlarının önerilenin altında olduğu belirlenmiştir. Akdeniz diyeti uyum (PREDIMED) puanı ortalama (±S) 6,09±1,42'dir ve bireylerin %61,9'u orta (6-9 puan), %38,1'i ise kötü (≤5 puan) uyum gösterdiği saptanmıştır. Yeme davranışı ölçeği (TFEQ-R21) puan ortalaması (±S) 47,5±11,54 ve yaşam kalitesi (PCOSQ-50) ölçeği puanı 140,8±31,9 bulunmuştur. Bireylerin BKİ değerleri ile HOMA-IR ve LDL-K düzeyleri arasında pozitif, HDL-K ile negatif yönlü anlamlı bir ilişki belirlenmiştir.  (p<0,05).  TFEQ-R21 ile BKİ, vücut yağ yüzdesi ve bel-boy oranı arasında pozitif yönlü bir ilişki saptanmıştır (p<0,05). PCOSQ-50 ile BKİ ve bel-boy oranları arasında negatif yönlü zayıf bir ilişki bulunmuştur (p<0,05).  Sonuç olarak PKOS'lu kadınlarda obezite, insülin direnci ve dislipidemi gibi sağlık risklerinin olduğu saptanmıştır. Antropometrik ölçümlerdeki artış metabolik parametreleri olumsuz yönde etkilemektedir. PKOS'lu kadınlarn diyetlerinin vitamin, mineral ve posa yönünden yetersiz olduğu, yağ içeriğinin ise yüksek olduğu görülmüştür. Fiziksel aktivitelerinin yetersiz, yaşam kalitelerinin düşük olduğu ve olumsuz yeme davranışlarının olduğu görülmüştür. PKOS ile ilişkili semptom ve hastalık risklerinden korunabilmek için diyet müdahalesi ve fiziksel aktivite artışını içeren yaşam tarzı değişikliklerin önerilmesi ve yaşam boyu sürdürülebilirliğin sağlanması gerekmektedir. 

Anahtar Kelimeler: Polikistik over sendromu, beslenme durumu, yeme davranışı, yaşam kalitesi

Abstract:
Polycyctic ovary syndrome (PCOS) is the most common endocrinopathy affecting reproductive aged women. PCOS is complex with reproductive, metabolic and psychological features. The aim of the study was to evaluate the nutritional status, eating behaviour and quality of life in women with polycystic ovary syndrome (PCOS). This is a, carried out at the Department of Gynecology and Obstetrics Outpatient Clinic in Sahinbey Research and Practice Hospital between September 2019-February 2020. Study was a descriptive cross-sectional study, carried out on 42 women diagnosed with PCOS. General characteristics and health status were recorded with face-to-face interviews. For two consecutive days 24-h dietary intake, food frequency, physical activity status, three factor eating behavior (TFEQ-R21) and quality of life (PCOSQ-50), biochemical indicators and blood pressure was determined and anthropometric variables were measured. Mean (±SD) age and body mass index (BMI) were 23.0±4.15 years and 23.5±4.08 kg/m2 respectively, and 7.1% of subjects was obese (BMI: ≥30 kg/m2) and 23.8% was overweight (BKI: 25,0-29,9 kg/m2). Out of total, 69% of subjects had waist circumference in risk (80-88 cm) and high risk (≥88 cm) categories, 38.1% had waist/height ratio and 33.3% had body fat percentage in normal limits. High levels of fasting blood glucose (19.0%), HOMA-IR (23.8%), LDL-C (33.3%), and low level of HDL-C (59.5%) were determined. Serum vitamin D levels were deficient (<20 ng/L) in 88,1% of subjects and vitamin B12 were deficient (<180 ng/L) in 38,1%. Average metabolic equivalent (MET) value was 519,75 min/week (low) and physical activity level (PAL) value was 1,63±0,16 (low).  The average daily dietary energy intake (± SD) was 1628.2 ± 364.5 kcal. and 50.4% of energy was provided from carbohydrates, 13.2% from protein and 36.4% from fat. It was determined that dietary intake of folate, biotin, many vitamins (B1, B2, niacin, B6, B12, C, D) and minerals (K, Mg, Ca, Fe, Zn, I) were below the recommended intakes. The mean score of adherence to Mediterranean diet (PREDIMED) was 6.09 ± 1.42, 61.9% of the subjects had moderate adherence (6-9 points) and 38.1% had poor adherence (≤5 points). The mean score of eating behavior scale (TFEQ-R21) was 47.5 ± 11.54 and life quality (PCOSQ-50) scale was 140.8±31.9. A positive correlation was found between BMI and HOMA-IR, LDL-C, and a negative correlation between HDL-C (p<0,05). A positive correlation was found between BMI, body fat percentage and waist-to-height ratio and TFEQ-R21 (p<0,05). A weak negative correlation was found between PCOSQ-50 and BMI and waist-to-height ratio (p<0.05). In conclusion, health risks such as obesity, insulin resistance and dyslipidemia have been found to be high in women with PCOS. The diets of women with PCOS were found to be insufficient in terms of vitamins, minerals and fiber, and were high in fat.  Inadequate physical activitiy level, inadequate eating behaviors and low quality of life were determined. Lifestyle changes, including dietary intervention and increased physical activity and lifetime sustainability is should be encouraged in women with PCOS for the reduction of PCOS-related symptoms and health risks.

Key Words: Polycystic ovary syndrome, nutritional status, eating behaviour, quality of life