Çinkonun tuz stresindeki pamuk bitkisine etkisinin incelenmesi
Investigation of effects of zinc on cotton plant under salt stress
Yazar: DİLAN KARDELEN KÜÇÜKGÖKSEL
Danışman: PROF. DR. MEHMET ALİ DEMİRAL
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Fizyoloji = Physiology

Özet:
Bu tezin amacı; tuz stresi altındaki pamuk bitkisine uygulanan artan düzeylerdeki Zn'nun bitkiler üzerine olan etkilerinin incelenmesidir. Çalışma sera koşullarında topraksız kültür yetiştirme ortamı kullanılarak ve tesadüf parselleri deneme deseninde kurulmuştur. Yaklaşık 200 ml hacmindeki saksılara ekilen pamuk (Gossypiumhirsutumcv. Gloria) tohumları çimlenme sonrasında yeterli büyüklüğe ulaştıklarında NaCl çözeltisi kullanılarak strese sokulmuş, daha sonra ise bitkilere kökten Hoagland çözeltisine ek olarak artan düzeylerde (0.1 mg L-1, 5.0 mg L-1, 10.0 mg L-1 )Zn uygulaması yapılmıştır. Deneme sonunda bitkilerde yaprak gaz-alışverişi parametreleri (fotosentetik aktivite, stoma iletkenliği, hücrelerarası CO2 geçişi, yaprak traspirasyonu, Ci/Ca, fotosistem II etkinliği) ölçümleri yapılmış ayrıca alınan yaprak örneklerinde çeşitli fizyolojik parametreler (yaprak kuru madde oranı, bitki boyu, yaprak oransal su içeriği (YOSİ), yaprak SPAD ölçümü, sukkulent indeks ölçümü) ve Zn içeriği belirlenmiştir. Elde edilen veriler tuz stresi altındaki pamuk bitkisine uygulanan artan Zn dozlarının bitkide fotosentetikaktiviteyi, yaprak transpirasyonunu, fotosistem II etkinliğini doğrusal olarak arttırdığını, hücrelerarası CO2 geçişi, Ci/Ca değerlerini ise azalttığını göstermiştir. Yaprak Zn içeriği, yaprak oransal su içeriği ve sukkulent indeks ölçümü artarken, yaprak SPAD okuma değerleri, yaprak kuru madde oranı ve bitki boyu azalmıştır. Sonuç olarak stres altındaki pamuk bitkisine yapılacak ekstra Zn uygulamasının tuzluluk stresinin yarattığı hasarın önlenmesinde ve/veya giderilmesinde yararlı olabileceği kanaatine varılmıştır.

Anahtar Sözcükler: Fotosentetik aktivite, YOSİ, sukkulent indeks, SPAD, Zn

Abstract:
The aim of this thesis is to investigate the effects of increasing levels of Zn applications to cotton plants grown under salt stress. For this purpose, a pot experiment was established by using soilless culture growing media under greenhouse conditions. The experiment was laid out in a randomized plot design with 6 replications. Cotton seeds (Gossypium hirsutum cv. Gloria) planted in pots of approximately 200 ml volume were stressed by using NaCl solution when they reached sufficient size after germination. Then, in addition to half-strenght Hoagland solution, Zn was applied to the plants in increasing levels (0.1 mg L-1, 5.0 mg L-1, 10.0 mg L-1). At the end of the experiment, leaf gas-exchange parameters (photosynthetic activity, stoma conductivity, intercellular CO2 transfer, leaf transpiration, Ci/Ca, photosystem II activity) were measured in plants. In addition, various physiological parameters (leaf dry matter ratio, plant height, leaf proportional water content (LPWC), leaf SPAD measurement, succulent index measurement) and leaf Zn content were determined. The obtained data showed that increasing doses of Zn applied to cotton plant under salt stress increased photosynthetic activity, leaf transpiration and photosystem II activity linearly. On the other hand, intercellular CO2 transfer and Ci/Ca values decreased. Leaf Zn content, LPWC and succulent index measurement of plants increased. Leaf SPAD reading values, leaf dry matter ratio and height of plants decreased. The results showed that the application of extra Zn to the cotton plant grown under salt stress may be useful in preventing and / or eliminating the damage caused by salinity stress.

Key Words: Photosynthetic activity, LPWC, succulent index, SPAD, Zn