Kültür temelli kentsel dönüşüm: Barselona örneği
Culture-led urban transformation: the example of Barcelona
Yazar: UMUT DENİZ ÖNCEL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET ALİ AKYURT
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Kent Çalışmaları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Kent sosyolojisi = Urban sociology ; Kentsel dönüşüm = Urban transformation ; Kültür = Culture ; Kültür politikası = Cultural policy ; Kültürel dönüşüm = Cultural transformation ; Kültürel ekonomi = Cultural economy ; İspanya-Barselona = Spain-Barcelona ; Şehir markası yaratma = Creating city brand

Özet:
Eski sanayi kentlerindeki sanayisizleşme süreçleri çöküntü alanlarının oluşmasına sebebiyet vermiş, kent yöneticileri kent imajı ve ekonomisini olumsuz etkileyen bu yerleri dönüştürmek için çeşitli stratejiler uygulamıştır. Bu çerçevede, kent ekonomisinde hizmet sektörünün payını artırma girişimi, ilk önce ABD kentlerinde denenmiş, bu yönelim, başarılı örneklerden sonra Avrupa kentlerinin yöneticilerince de takip edilmiştir. Çok sayıda Avrupa kentinde, kent kimliği güçlendirilerek kent markası oluşturulmuş ve kente turistler ile uluslararası beyaz yakanın gelmesi amaçlanmıştır. Kentlerin sanayisizleşme sürecinde önem kazanan hizmet sektörleri arasında kültürle ilişkili iş sahaları öne çıkmakta, kültür kentsel mekânın dönüşümünde iktisadi ve siyasi işlevler üstlenmektedir.
Bu tez çalışmasının odaklandığı Barcelona da sanayisizleşme ve çöküntü bölgeler sorununu kültür temelli kentsel dönüşüm yoluyla aşmaya çalışan Avrupa kentlerinden biridir. Araştırma, kültürün iktisadi ve siyasi işlevlerinin Barcelona kentsel mekânındaki tezahürlerini, bir başka deyişle kültürün Barcelona'nın kentsel dönüşüm sürecinde rolünü incelemektedir. Çalışmada temel veri toplama yöntemi olarak döküman incelemesi yöntemi tercih edilmiştir. Bilimsel makale, kitap, dönüşüm süreçlerine ilişkin gözlem ve fotoğrafların yer aldığı blog yazıları ile gazete haberleri, bölgesel ve merkezi resmî kurumların hazırladığı istatistik ve raporlar veri kaynağı olarak kullanılmıştır.
Tezde Barselona'nın 30 yıllık kültür temelli kentsel dönüşüm tecrübesi mahalle, uluslararası etkinlik, aktör, proje ve eski sanayi tesisi başlıkları altında sınırlandırılarak incelenmektedir. Barcelona'da kültür üretimi üstlendiği iktisadi ve siyasi işlevlerle; kültür tüketimi ise bireysel ve sınıfsal ayrıma olanak vermesi sayesinde önem kazanmakta; kültür kentsel mekânda yapılan dönüşümlerin temel aracı konumuna yükselmektedir. Bu bağlamda tezde "Barselona modeli"nin kültür yardımıyla kent merkezinde yer alan çöküntü alanlarını dönüştürmede diğer kentlere de uygulanabilecek bir örneklik sunduğu iddiası, tarihsel gerçekliklere dayalı olarak eleştirel bir bakış açısıyla değerlendirilmekte, bu model benzer bir dönüşüm yaşayan New York, North Adams ve Glasgow gbi kentlerle karşılaştırılmaktadır.
Barselona'nın kent merkezinde yer alan ve olumsuz bir imaja sahip Raval Mahallesi kültür politikaları yardımıyla dönüştürülmüştür. Mahallenin ilk önce ismi değiştirilmiş, ardından kültür kurumlarının bölgede kümeleşmesi sağlanmıştır. Kentsel dönüşüm Raval Mahallesi ile sınırlı kalmamış, kültür temelli dönüşüm süreci kentte düzenlenen uluslararası etkinliklerle devam ettirilmiştir. Bilgi ekonomisinin gelişmesi amacıyla Poblenou Mahallesi'nde başlayan kentsel dönüşüm ise bu süreçte çıkarları çatışarak karşı karşıya gelen çeşitli aktörlerin uzlaştırılması ihtiyacını beraberinde getirmiştir.

Abstract:
Deindustrialization processes in the old industrial cities causes the formation of ruinious areas in the cities. City administrators implements various strategies to develop these locations which negatively affect the city image and economy. In this context, the effort to increase the share of the service sector in the city economy, which first started in the US cities, was followed by the managers of the European cities after successful examplesIn many European cities, a city brand was created by strengthening the urban identity, and it was aimed to bring tourists and international white collars to the city. Among the service sectors that have gained importance in the deindustrialization process of cities, business areas related to culture come to the fore, and culture assumes economic and political functions in the transformation of urban space.
Barcelona, which this thesis focuses on, is one of the European cities that are trying to overcome the problem of deindustrialization and depressed regions through culture-based urban transformation. The research examines the manifestations of the economic and political functions of culture in the urban space of Barcelona, in other words, the role of culture in the urban transformation process of Barcelona.In the study, the document review method has been preferred as the basic data collection method. Scientific articles, books, blog posts with observations and photographs about the transformation processes, newspaper news, statistics and reports prepared by regional and central official institutions are used as data sources.
In the thesis, Barcelona's 30-year culture-based urban transformation experience is examined by limiting it under the titles of neighborhood, international event, actor, project and old industrial facility. With the economic and political functions it undertakes to produce culture in Barcelona; cultural consumption gains importance as it allows for individual and class distinctions; culture rises to the position of the main tool of the transformations in urban space. In this context, the claim in the thesis that the "Barcelona model" provides an example that can be applied to other cities in transforming the slum areas in the city center with the help of culture, is evaluated from a critical point of view based on historical realities and this model is compared to cities such as New York, North Adams and Glasgow, which are undergoing a similar transformation.
Raval Neighborhood, located in the city center of Barcelona and having a negative image, has been transformed due to cultural policies.  The name of the neighborhood was changed first, and then the clustering of cultural institutions in the neighborhood has been ensured. Urban transformation was not limited to Raval Neighborhood, international events held in the city were seen as an opportunity and the process continued. The urban transformation that started in the Poblenou Neighborhood with the aim of developing the information economy has brought various actors to face to face.