Sovyet sonrası dönemde Kırgızistan'da İslami hareket ve din-devlet ilişkilerine etkisi
The Islamic movement in Kyrgyzstan in the post-Soviet period and its effect on religion-state relations
Yazar: HANDE ARI
Danışman: PROF. DR. ALİ YAMAN
Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Din-devlet ilişkileri = Religion-state relationship ; Kırgızistan = Kyrgyzstan ; Rusya = Russia ; İslami hareketler = Islamic movements ; İslamiyet = Islam

Özet:
Bu çalışma kapsamında, Sovyet sonrası dönemde, Kırgızistan'da İslami hareketin yayılışı ve İslami hareketlerin din-devlet ilişkilerine etkisi uluslararası ilişkiler disiplini ekseninde temel bir düzene oturtulmaya çalışılmıştır. Bağımsızlık öncesinde bölgede Sovyetler tarafından uygulanan din karşıtı politikalar, bilimsel ateist yaklaşım bağımsızlık sonrasında, genelinde Orta Asya bölgesi, özelinde ise Kırgızistan'da dine yönelime neden olmuştur. Özgürlükçü ortam, dini kurum ve kuruluşların, misyoner grupların faaliyetlerinin artmasının yanında İslami hareketlerin oluşumu içinde uygun zemin hazırlamıştır. Bu İslami hareketler faaliyetleriyle hem toplumu hem de Kırgızistan'da din-devlet ilişkilerini etkilemişlerdir. Bu İslami hareketlerin çoğalması, faaliyet alanlarını ve halk üzerindeki etkilerini artırmaları devleti endişelendirmeye başlamıştır. İslami hareketler tarafından meydana gelen şiddet olaylarının ve radikal İslam tehdidinin ülkede güvenlik sorunu yaratmaya başlamasıyla Kırgızistan yönetimi bu İslami hareketlere yönelik sınırlamalar getirmiştir. Bunun yanı sıra ülkede özgürlükçü ortamdan giderek katılaşan sistem ülkede uygulanan yasal, kurumsal ve dini-sosyal değişikliklerle kendini hissettirmiştir. Devletin dini kurum ve kuruluşları, İslami hareketleri, dini yönelimi kontrol etmek amaçlı getirilen kısıtlamalar daha önemli olan insani değer, temel hak ve özgürlükler, dini eğitim gibi konuları ikinci plana atmıştır ve bu durum ülkede önemli sorunlar teşkil etmektedir. Tez, bu sorunları, sorunların oluşturduğu etkileri, İslami hareketleri, bu hareketlere neden olan faktörleri, bunların din-devlet ilişkilerine yansımalarını tümdengelim yöntemiyle açıklamayı amaçlamaktadır. Çünkü İslami hareketler Kırgızistan'da din-devlet ilişkilerini ve devletin din politikasını etkilemesi açısından önem arz etmektedir. Alınan önlemlere, yapılan düzenlemelere ve uygulanan politikalara rağmen Kırgızistan'da hâlâ oturmuş bir düzen ve sistematik bir eğitim sisteminin bulunmaması İslami hareketlerin tekrar yayılmasına müsait ortam hazırlamaktadır.

Abstract:
Within the scope of this study, the spread of the Islamic movement in Kyrgyzstan in the post-Soviet period and the effect of Islamic movements on religion-state relations were tried to be placed in a basic order in the axis of the international relations discipline. The anti-religious policies implemented by the Soviets in the region before independence and the scientific atheist approach led to a religious orientation in the Central Asian region in general and in Kyrgyzstan in particular after independence. The libertarian environment has prepared a suitable ground for the formation of Islamic movements, as well as an increase in the activities of religious institutions and organizations, including missionary groups. These Islamic movements have affected both society and religion-state relations in Kyrgyzstan with their activities. The proliferation of these Islamic movements, the increase in their fields of activity and their influence on the public have begun to worry the state. As the violence by Islamic movements and the threat of radical Islam started to create a security problem in the country, the Kyrgyzstan government imposed restrictions on these Islamic movements. In addition, the system, which became increasingly rigid due to the liberal environment in the country, made itself felt by the legal, institutional, and religious-social changes implemented in the country. The religious institutions and organizations of the state, Islamic movements, and restrictions brought to control religious orientation put the more important issues such as human values, fundamental rights and freedoms, and religious education in the background, and this situation poses significant problems in the country. The thesis aims to explain these problems, their effects, Islamic movements, the factors that cause these movements, and their reflections on religion-state relations with the deductive method. Because Islamic movements are important in terms of influencing religion-state relations and the state's religion policy in Kyrgyzstan. Despite the measures taken and regulations and policies implemented, the absence of an established order and a systematic education system in Kyrgyzstan creates an environment suitable for the re-distribution of Islamic movements.