Güvencesiz istihdamın psikolojik ve fiziksel sağlık sonuçları üzerindeki etkisi
The physical and psychological concequences of precarious employment
Yazar: ASLI ESİN ASLAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYLA HOCAOĞLU UZUNKAYA
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
Güvencesiz istihdam şekillerinin tüm dünyada yaygınlaşması anlamına gelen 
prekarizasyon, Türkiye'de de etkisini göstermektedir. Dünya genelinde bu durumun 
çalışanları nasıl etkileyeceğine dair araştırmalar yapılırken, Türkiye'de bu konuya dair 
çalışmaların sayısı kısıtlı kalmaktadır. Dolayısıyla bu araştırmada, güvencesiz 
istihdamın çalışanların psikolojik belirtileri ve fiziksel sağlıkları üzerindeki etkisini 
incelemek amaçlanmıştır. Aynı zamanda uzun vadede çalışanların sağlıklarında 
kötüleşmeye yol açan hastayken işe gitme (presenteeism) davranışının, güvencesiz 
istihdam ile psikolojik belirtiler ve fiziksel sağlık arasındaki ilişkide aracı rolünün olup 
olmadığı incelenmiştir. Son olarak güvencesiz istihdamın olumsuz sağlık sonuçları 
üzerindeki etkisinde algılanan istihdam edilebilirliğin düzenleyici rolünün olup 
olmadığı analiz edilmiştir.

Araştırmanın örneklemini; sigortalı veya sigortasız çalışan, 18 yaş ve üzeri 457 
katılımcı oluşturmaktadır. Katılımcıların %64.3'ü kadın, %35.7'si erkeklerden 
oluşmaktadır. Araştırmada Çalışmanın Eğretilik Ölçeği (ÇEÖ), Stanford İşte Var 
Olamama Ölçeği (SİVOÖ), Algılanan İstihdam Edilebilirlik Ölçeği (AİEÖ), Kısa 
Form 36 (KF36) ve Hasta Sağlık Anketi (HSA) kullanılmıştır. Veriler SPSS 25 
programında Bağımsız Örneklemler T Testi, Tek Yönlü Varyans Analizi, Pearson 
Momentler Çarpımı Korelasyon Katsayısı Analizi, Hiyerarşik Regresyon Analizi, 
moderatör değişken analizi ve aracı değişken analizi ile incelenmiştir. Analizlere göre 
güvencesiz istihdam, hem psikolojik belirtileri hem fiziksel sağlık sonuçlarını anlamlı 
bir şekilde yordamaktadır. Yapılan aracı değişken analizlerine göre güvencesiz 
istihdamın hem psikolojik belirtiler hem de fiziksel sağlık üzerindeki olumsuz 
etkisinde presenteeismin aracı rol oynadığı tespit edilmiştir. Moderatör değişken 
analizine göre ise algılanan istihdam edilebilirliğin güvencesiz istihdam ile sağlık 
sonuçları arasındaki ilişkiyi etkilemediği bulunmuştur. Dolayısıyla mevcut 
araştırmanın örneklemi istihdam edilebilirlik algılarının yüksekliği veya 
düşüklüğünden bağımsız olarak güvencesiz istihdamdan olumsuz etkilenmektedir. 
Mevcut araştırma bulguları alan yazın doğrultusunda tartışılmış ve bir halk sağlığı 
problemi olduğu düşünülen güvencesiz istihdama dikkat çekilerek gelecek çalışmalar 
için öneriler sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Güvencesiz istihdam, eğreti istihdam, prekarizasyon, 
psikolojik sağlık, fiziksel sağlık, eleştirel sağlık psikolojisi

Abstract:
Precarization, which means the spread of precarious forms of employment all over the world, also shows its effect in Turkey. However, while studies are being carried out on how this situation will affect employees around the world, the number of studies on this issue in Turkey remains limited. Therefore, in this study, it was aimed to examine the effect of precarious employment on the psychological symptoms and physical health of employees. At the same time, it was examined whether presenteeism, which causes deterioration in the health of employees in the long term, has a ediating role in the relationship between precarious employment, psychological symptoms and physical health. Finally, it has been analyzed whether perceived employability has a moderating role in the effect of precarious employment on negative health outcomes.

The sample of the research consists of 457 employees over the age of 18 working with or without insurance. 64.3% of the participants were female and 35.7% were male. In the study, Employment Precariousness Scale (EPRES), Stanford Presenteeism Scale (SPS-6), Self-Perceived Employability Scale (PES), PHQ-4 and Short Form Health Survey (SF-36) were used. The data were analyzed using SPSS 25 program, Independent Samples T-Test, One-Way Analysis of Variance, Pearson Product-Moment Correlation Coefficient Analysis, Hierarchical Regression Analysis, moderator variable analysis and mediator variable analysis were applied. According to the analysis, precarious employment significantly predicts both psychological symptoms and physical health outcomes. According to the mediator variable analysis, it was determined that presenteeism played a mediating role in the negative effects of precarious employment on both psychological symptoms and physical health.
According to the moderator variable analysis, it was found that perceived employability did not affect the relationship between precarious employment and health outcomes. Therefore, the sample of the present study is negatively affected by precarious employment, regardless of the high or low employability perceptions. Current research findings are discussed in line with the literature and suggestions for future studies are presented by drawing attention to precarious employment, which is 
thought to be a public health problem.

Keywords: precarious employment, precarious work, precarization, 
psychological health, critical health psychology