Özel Eğitim Meslek Okulu koordinatör öğretmenlerinin zihin yetersizliği olan öğrencilerin istihdama hazırlık sürecine ilişkin görüşlerinin belirlenmesi
Determination of the opinions of Special Education Vocational School coordinator teachers on the employment preparation process of students with mental disabilities
Yazar: MELEK İMAMOĞLU
Danışman: PROF. DR. FATMA NUR AKÇİN
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı / Zihinsel Engelliler Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmada özel eğitim meslek okullarında çalışan koordinatör öğretmenlerin zihin yetersizliği olan öğrencilerin mesleki eğitimden istihdama geçiş boyutlarına ilişkin görüşlerinin alınması amaçlanmıştır. Araştırmanın amacı doğrultusunda İstanbul ilindeki 11 özel eğitim meslek lisesinde görev yapan, 10 yıl ve üzeri deneyimi olan 31 koordinatör öğretmen ile görüşülmüştür. Araştırmanın verileri yarı yapılandırılmış görüşmeler yolu ile elde edilmiştir. Araştırmadan elde edilen veriler betimsel analiz yöntemi ile analiz edilmiştir. Araştırmanın sonucunda elde edilen bulgular öğrenci gelişimi, öğrenci odaklı planlama, aile katılımı, kurumlar arası iş birliği ve program boyutu başlıklarını içeren geçiş taksonomisi çerçevesinde ortaya konulmuş ve tartışılmıştır. 
Araştırma bulgularına göre, özel eğitim meslek okullarından mezun olan öğrencilerin istihdamı sınırlı olup, okullardaki atölyeler istihdam talebine göre açılmadığı, işveren tutumlarının olumsuz yönde olduğu ve bu nedenle öğrencilerin staj yeri bulma konusunda sıkıntı yaşadıkları ve özel sektör ile kamu iş yerleri ile yapılacak protokol desteğine ihtiyaç duydukları görülmüştür. İstihdam edilen öğrencilerin bağımsız yaşam becerileri ve özgüvenleri artarken, istihdam edilemeyen öğrencilerin evde oturdukları, bilgi ve beceri bağlamında gerileme yaşadıkları ve sömürüye maruz kaldıkları tespit edilmiştir. Ayrıca, zihin yetersizliği olan öğrencilerin ailelerinin, evde bakım yardımının kesilmemesi için çocuklarını işe sokmadıkları ve işe giren öğrencilerin işletmeler tarafından fazla çalıştırılma, ücretlerinin yatırılmaması gibi durumlarla karşılaştıkları belirtilmiştir. Sonuç olarak, özel eğitim meslek okullarında koordinatör olarak görev yapan öğretmenlerin, istihdama geçiş ile ilgili öğrenci gelişimi, BEP süreçleri, kurumlarla işbirliği, aile ve program yapıları konularında rol sahibi oldukları görülmüştür.  
Araştırmadan elde edilen bulgular ışığında, zihin yetersizliği olan öğrenciler için bireyselleştirilmiş geçiş planlarının oluşturulması, öğrencilerin staj uygulamalarını gerçekleştirebilmeleri için ilgili kurum ve kuruluşlarla bireyselleştirilmiş geçiş planları çerçevesinde protokollerin oluşturulması, ailelere çocukların istihdamına yönelik eğitim programlarının oluşturulması, atölye alanlarının istihdam taleplerine uygun olarak açılabilmesi önerilmektedir.

Abstract:
In this study, it was aimed to obtain the opinions of coordinator teachers working in special education vocational schools about the dimensions of transition from vocational education to employment for students with intellectual disabilities. For the study, 31 coordinator teachers with 10 years or more experience working in 11 special education vocational high schools in Istanbul were interviewed. The data was obtained through semi-structured interviews. The data obtained from the research were analyzed by descriptive analysis method. The findings of the study were presented and discussed within the framework of the transition taxonomy, which includes student development, student-oriented planning, family involvement, inter-institutional cooperation, and program dimension. 
According to the findings of the research, the employment of students graduating from special education vocational schools is limited, workshops in schools are not opened according to employment demand, employer attitudes are negative, and therefore students have difficulties in finding internship places and need the support of protocols with private and public workplaces. While the independent living skills and self-confidence of employed students increased, unemployed students stayed at home, experienced regression in terms of knowledge and skills, and were abused. In addition, it was reported that families of students with intellectual disabilities did not employ their children in order not to cut their home care assistance and that students who were employed were overworked by the enterprises, and their wages were not deposited. As a result, it was seen that teachers working as coordinators in special education vocational schools have a role in student development, IEP processes, cooperation with institutions, and family and program structures related to the transition to employment.  
In light of the findings obtained from the research, it is recommended to create individualized transition plans for students with intellectual disabilities, to establish protocols with relevant institutions and organizations within the framework of individualized transition plans for students to carry out internship practices, to create training programs for families regarding the employment of children, and to open workshop areas by employment demands.