Batılı seyyahlara göre İstanbul'un gayrimüslim ahalisi (1553-1673)
The non-muslim society of Istanbul according to the Western travellers (1553-1673)
Yazar: FİRDEVS ÇETİN
Danışman: DOÇ. DR. RÜYA KILIÇ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Din = Religion ; Tarih = History
Dizin: Avrupa = European ; Avrupalı gezginler = European travelers ; Ermeniler = Armenians ; Gayrimüslimler = Non muslem ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Rum Ortodoks = Rum Orthodox ; Seyahat = Travel ; İstanbul = Istanbul ; İstanbul-Galata = İstanbul-Galata

Özet:
Bu araştırmanın amacı, 1553-1673 döneminde İstanbul'u ziyaret eden Avrupalı seyyahların kayıtlarından gayrimüslim Osmanlı tebaasının bir tasvirini elde etmektir. Gezi notları, seyyahların önyargılarını taşımaları sebebiyle eleştirilseler de, tarihsel gerçeklerle bütünleşen önemli ayrıntılar içeren kaynaklardır.Doğu kültür ve mirasının Batı'ya aktarılmasında son derece önemli rol oynayan seyyahlar, ziyaret ettikleri İstanbul'u ve ahalisini dikkatle gözlemlemişlerdir. İzlenimleri sayesinde XVI.-XVII. yüzyıl İstanbul'unda yaşayan gayrimüslimlerin sosyal, kültürel ve dinî hayatlarına dair oldukça net bir panorama elde edilmiştir. Bu panoramanın en belirgin özelliklerinden biri, İstanbul'un kavşak noktası olmasıdır. Bu kavşakta karşılaşan başlıca unsurlar, seyyahlar ve gayrimüslim Osmanlı tebaasıdır. Gayrimüslimlerden özellikle Rumların seyyahlara bilgi, belge, kitap ve diğer değerli eserlerin temini konusunda rehberlik etmiş olmaları panoramanın bir başka dikkat çekici özelliğidir.Bunun yanında, seyyahların, İstanbul'un gayrimüslim ahalisi konusunda sunduğu verilerden, halinden memnun ve kuyumculuktan çok para kazanan bir Rum toplumu; ticaret ve zanaatla meşgul ve seyyahlara göre fiziksel özellikleri Türklere çok benzeyen bir Ermeni cemaati; diğer cemaatlere kıyasla Osmanlı Sarayı'na daha yakın; iç ve dış ticaretle meşgul bir Yahudi cemaati ile karşılaşıyoruz. Bunların yanında Türkçe konuşan Hıristiyanlar olarak seyyahların ilgisini çeken Karamanlı Hıristiyan cemaati ile yarı göçebe halde yaşayan, ama günümüzdeki kadar ?tantanalı? hayatları olmayan Çingeneleri de unutmamak gerekir.

Abstract:
The purpose of this research is to get a picture of the Ottoman non-muslim subjects from the writings of Western travellers who visited İstanbul in the period of 1553-1673. In spite of the fact that the travellers had been criticised for their prejuidices, travel writings are the sources including important details in appropriate with historical truths.Travellers, who played the most important role in transferring of the Eastern culture and heritage to the West, observed Istanbul and its people carefully. By means of their imprints we have a very clear panorama of social, cultural and religious life of non-muslims who lived in the XVIth- XVIIth century in İstanbul. One of the most definite characteristics of this panorama is that İstanbul was the crossroad point. On this junction point, meeting elements were travellers and Ottoman non-muslim people. The other feature of the panorama is that among the non-muslims, especially Greeks leaded travellers in providing information, documents, old books and other valuable materials.Besides, we discover from the data provided by the travellers about non-muslims that Greek population is contented and gaining a lot of money from jewellery; Armenian society is occupied with trade and handicraft and according to travellers they are very similar to Turkish people physically; compared with the other groups Jews are closer than the other communities to the Ottoman Palace and they are concerned with internal and external commerce. We must remember that Christian Karamanids attracted the attention of travellers as the Turkish speaking Christians and semi-nomadic Gipsies who lived less pompous than today.