Hepatit b ve c virüsü ile enfekte hastaların tedavisinde ilaç kaynaklı sorunlar
Drug-related problems in the treatment of hepatitis b and c virus-infected patients
Yazar: MELDA BAHAP
Danışman: PROF. DR. SALİH KUTAY DEMİRKAN
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Hasta eğitimi = Patient education ; Hastalık = Disease ; Hepatit = Hepatitis ; Hepatit B = Hepatitis B ; Hepatit C = Hepatitis C ; Tedavi = Treatment ; İlaç kullanımı = Drug utilization ; İlaç yan etkileri ve istenmeyen reaksiyonlar = Drug-related side effects and adverse reactions

Özet:
Bahap, M., Hepatit B ve C Virüsü İle Enfekte Hastaların Tedavisinde İlaç Kaynaklı Sorunlar, Hacettepe Üniversitesi Eczacılık Fakültesi, Klinik Eczacılık Programı Yüksek Lisans Tezi, Ankara, 2018. Hepatit B ve C dünya çapında siroz ve hepatoselüler karsinomun önde gelen nedenidir. Düşük tanı oranı ve klinik bakım hizmetlerine zayıf erişim, hepatit B ve C ile ilişkili morbidite ve mortalite açısından büyük risk oluşturmaktadır. Hepatit B veya C ile enfekte hastalarda bilgi ve farkındalık eksikliği sıklıkla yanlış bilgilendirmeye, korunma ve tedavide yetersizliklere ve hastaların damgalanmasına yol açmaktadır. Bu çalışmanın amacı, hepatit B ve C hastalarının kullandığı ilaçlara ilişkin olarak klinik eczacı tarafından saptanan ilaç kaynaklı sorunların yönetimi, hastaların tedaviye uyuncunun iyileştirilmesi, ayrıca bu hastaların hastalık hakkındaki bilgi düzeylerinin belirlenerek eksik veya yanlış bilgiye sahip hastalara klinik eczacı tarafından yapılan bilgilendirmenin katkısının değerlendirilmesidir. Bu çalışma Ekim 2017–Nisan 2018 tarihleri arasında Hacettepe Üniversitesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dalı ve İç Hastalıkları Anabilim Dalı Gastroenteroloji Bilim Dalı polikliniklerinde yürütülmüştür. Hepatit B ile enfekte 149, hepatit C ile enfekte 13 hasta çalışmaya alınmıştır. Hastalarla başlangıçta ve 3 ay sonra görüşülerek bilgi anketi, ilaç uygunluğu ile ilaç uyuncu değerlendirme ölçekleri uygulanmıştır. Çalışmada klinik eczacı tarafından 15 hastada saptanan toplam 17 ilaç kaynaklı sorun nedeniyle hekime önerilerde bulunulmuş, bunlardan sadece biri kabul edilmemiştir. Doğrudan hastalara yapılan ilaç ile ilgili toplam 85 önerinin 7'si hariç hepsi hem hekim hem de hastalar tarafından kabul görmüş ve uygulanmıştır. Hepatit B ile enfekte hastalara bilgi anketi uygulandığında, önemli yanlış anlaşılmalar olduğu ve hastaların damgalanma eğilimi içinde olduğu görülmüştür. İlk görüşmede doğru cevap sayısı gençlerde, gelir ve eğitim düzeyi yüksek olan hastalarda daha yüksek bulunmuştur (p<0,05). İkinci görüşmede doğru cevap sayılarında hem hepatit B hem de hepatit C ile enfekte tüm hastalarda anlamlı artışlar meydana gelmiştir (p<0,05). Bilgi eksikliğinin giderilmesinde ve hepatit B ve C ile mücadele hekimler ile birlikte klinik eczacıların iş birliği önemli rol oynamaktadır.

Abstract:
Bahap, M., Drug-related Problems in the Treatment of Hepatitis B and C Virus-Infected Patients, Hacettepe University İnstitute of Health Scienses, Faculty of Pharmacy, Master Thesis in Clinical Pharmacy, Ankara, 2018. Hepatitis B and C are the leading cause of cirrhosis and hepatocellular carcinoma. A low diagnosis rate and poor access to clinical care are a major risks in hepatitis B and C‐related morbidity and mortality. Lack of knowledge and awareness in infected patients with hepatitis B and hepatitis C often leads to misinformation, missing of opportunities for prevention and treatment, and stigmatization of patients. The aim of this study was to manage the drug related problems identified by the clinical pharmacist for the drugs used by patients with hepatitis B and C, to improve the patient's treatment adherence, as well as assessing the contribution of information provided by the clinical pharmacist in the patients with the missing or incorrect information by determining the level of knowledge of these patients about the disease. This study was conducted between October 2017-April 2018 at Hacettepe University Infectious Diseases and Clinical Microbiology and Gastroentorology Outpatient Clinics. A total of 149 patients with hepatitis B and 13 patients with hepatitis C were included in the study. All patients were interviewed by clinical pharmacist and a questionnaire on disease knowledge, adherence scale and medication appropriateness index were applied at the beginning of the study and 3 months later. During the study, 17 drug related interventions for 15 patients were made by clinical pharmacist to physicians and all but one were accepted. Total of 85 interventions made directly to the patients and all of them except 7 were accepted by both the physicians and the patients. In order to assess the level of knowledge of the patients about hepatitis B, misunderstanding and tendency of stigmatization were detected. The number of correct answers were higher in youngs, patients with higher income and with higher education level during first interview (p<0.05). The amount of correct answers significantly increased in all patients with hepatitis B and C during the second interview (p<0.05). Collaboration of clinical pharmacists with physicians is important in improving the patients' knowledge and managing hepatitis B and C.