Türkiye'de iş sağlığı ve güvenliğine ilişkin iş müfettişlerinin perspektiflerinin incelenmesi
Investigation on perspective of labour inspectors on the occupational health and safety in Turkey
Yazar: NECDET AKTAY
Danışman: DOÇ. DR. ADEM ÇINARLI
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mühendislik Bilimleri Ana Bilim Dalı / Mühendislik Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Mühendislik Bilimleri = Engineering Sciences

Özet:
Çalışma hayatına ilişkin riskler ve tehlikelere karşılık çalışanların sağlığı ve güvenliği, vazgeçilmez temel bir haktır. İş sağlığı ve güvenliği hakkının korunması için iş hayatında denetimin bulunması şarttır. Türkiye'de İSG denetimi, bir çok öğesi bulunan katmanlı bir yapı arz etmektedir. Bu öğeler içerisinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı önemli yer tutar. Bu kurumda çalışan İş Müfettişleri, yürüttükleri görev gereği çalışma hayatının koşulları ve İSG'yi yakından takip etmektedirler. Türkiye'de çalışma hayatına dair iş sağlığı ve güvenliği durumunu İş Müfettişlerinin perspektifinden görmek önemli bir veri teşkil eder. Bu amaçla Ankara, Adana, İstanbul, Bursa ve İzmir şehirlerinde görev yapmakta olan ve İSG yönünden teftiş yapan İş Müfettişlerinden oluşan katılımcılara, çevrimiçi ortamda 112 soruluk özgün bir anket uygulanmıştır. Uygulanan anket; iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı, teftiş uygulamaları ve İSG'ye dair genel politikalar hakkında olup konuya ilişkin derin bilgi oluşturmak üzere beşli Likert ölçeği soruları, seçenekli sorular ve açık uçlu sorudan oluşmaktadır. 93 katılımcıdan elde edilen veriler IBM SPSS 25.0 programı kullanılarak analiz edilmiştir. Güvenilirlik analizi % 94,8 düzeyindedir. Frekans analizleri ve çaprazlama tablolar şeklindeki istatistiki neticelerin sonucunda: İSG durumunun iyileştirilmesinde işçi, işveren, devlet ve sivil toplumun yükümlülüklerinin bulunduğu; sendikalar, meslek odaları gibi sivil toplum kuruluşlarının İSG süreçlerine daha fazla dahil olmaları gerektiği; teftişlerin ve idari yaptırımların, İSG ve kültürünün gelişimine katkıda bulunduğu; İSG mevzuatının uygulamasında eksiklikler bulunduğu; İSG profesyonellerinin etkin faaliyet göstermelerine engel teşkil eden durumlar bulunduğu; yeterli düzeyde olmayan iş sağlığı ve güvenliği bilincinin erken dönemde bireye kazandırılması gerektiği; çalışanların sosyal hakları ile İSG uyumları arasında olumlu ilişki bulunduğu, elde edilen bulgular arasındadır.

Abstract:
The health and safety of workers in response to risks and hazards in the work life is a fundamental, indispensable right. To ensure occupational health and safety (OHS) rights, the presence of inspection in the work life is essential. OHS inspection in Turkey presents a layered structure with many elements. Among these elements, the Guidance and Inspection Presidency of the Ministry of Labor and Social Security holds an important place. Labor Inspectors working in this institution closely monitor the conditions of work life and OHS due to their duties. Observing the state of occupational health and safety in Turkey from the perspective of Labor Inspectors constitutes significant data. For this purpose, a unique survey consisting of 112 questions was applied online to participants, who are Labor Inspectors conducting OHS inspections in the cities of Ankara, Adana, Istanbul, Bursa and Izmir. The survey includes questions related to OHS legislation, inspection practices, and general policies on OHS, comprising five-level Likert scale questions, multiple-choice questions, and open-ended question to generate in-depth information on the subject. The data obtained from 93 participants were analyzed using the IBM SPSS 25.0 program. The level of reliability test is 94.8 %. As a result of the statistical findings in the form of frequency analyses and cross-tabulation tables, the following findings were obtained: workers, employers, the state, and civil society have obligations in improving the state of OHS; civil society organizations such as unions and professional chambers should be more involved in OHS processes; inspections and administrative sanctions contribute to the development of OHS and its culture; there are deficiencies in the implementation of OHS legislation; there are situations that hinder the effective activities of OHS professionals; the insufficient level of OHS awareness should be instilled in individuals at an early stage; and there is a positive relationship between the social rights of employees and their compliance with OHS.