Türkçe konuşma kalıplarının anadili ve ikinci dil konuşurları tarafından işlemlenmesi /
Yazar: DİLEK GÖYMEN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET AYGÜNEŞ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Anadil = Mother tonque ; Konuşma kalıpları = Talking patterns ; Türkçe = Turkish ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Türkçe öğretimi = Turkish teaching ; Yabancı dil eğitimi = Foreign language education ; Yabancı dil öğretimi = Foreign language teaching ; İkinci dil = Second language

Özet:
Alanyazınında birçok çalışma kalıp ifadelerin diğer yapılardan daha hızlı işlemlendiğini göstermesine rağmen, bu işlemleme avantajının kaynağı üzerine oldukça sınırlı sayıda çalışma bulunmaktadır. Bütüncül Yaklaşım, bu avantajı kalıp ifadelerin parçalarına ayrıştırılmadan bir bütün olarak işlemlenmesi ile açıklarken, kalıp ifadelerin diğer yapılar gibi parçaları aracılığıyla işlemlendiğini savunan Dağıtılmış Simgeleme, bunu ifadeleri oluşturan sözcüklerin zihinsel bir bağ geliştirerek birbirini etkinleştirmesi ile açıklamaktadır. Maskelenmiş çağrıştırma yöntemiyle Türkçe konuşma kalıplarının anadili ve ikinci dil konuşurları tarafından işlemlenmesinin incelendiği bu çalışmada, kalıp ifadelerin işlemlenmesinde bu görüşlerden hangisinin geçerli olduğu sorgulanmıştır. Tepki süreleri incelendiğinde, Dağıtılmış Simgeleme görüşünün öne sürdüğü gibi konuşma kalıplarının kalıplaşmamış ifadelere benzer bir şekilde parçaları aracılığıyla işlemlendiği tespit edilmiştir. İkinci dil konuşurlarının konuşma kalıplarını anadili konuşurları gibi parçaları aracılığıyla işlemlemelerine rağmen, ortalama tepki sürelerinin daha uzun olduğu, yani konuşma kalıplarını anadili konuşurlarından daha yavaş işlemledikleri görülmüştür. İkinci dil konuşurlarının anadillerinin Türkçeye tipolojik olarak yakın olmasının ve diller arası benzerliğin konuşma kalıplarının işlemlenmesi üzerindeki etkisini incelemek amacıyla çalışmaya anadili Arapça ve Türkmence olmak üzere iki grup D2 konuşu dahil edilmiştir. Öngörülenin aksine, anadili tipolojik olarak Türkçeye daha yakın olan Türkmen katılımcılarla daha uzak olan Arap katılımcıların tepki sürelerinde anlamlı bir farklılık tespit edilememiştir. Ayrıca, anlamsal açıdan saydam olan konuşma kalıplarının saydam olmayanlara göre hem anadili hem ikinci dil konuşurları tarafından daha hızlı işlemlendiği tespit edilirken, katkısız eylem içermenin anlamlı bir fark yaratmadığı görülmüştür.

Abstract:
Studies have indicated that formulaic sequences are processed significantly faster than newly created phrases; however, the source of this processing advantage has not been sufficiently investigated in the literature. The Holistic Approach justifies this processing advantage for formulaic sequences with the argument that they are processed and stored as single units without being decomposed into their constituents. On the contrary, Distributed Representation argues against holistic processing. It proposes instead that formulaic sequences are processed through their parts as in novel non-formulaic phrases. Their constituents form a mutual association in the sense that the mental activation of a component activates the other, thus leading to faster processing. The present study reports findings from a masked priming experiment investigating Turkish speech formulas' online processing in native and L2 processing. The reaction time analysis showed that the speech formulas were processed through their parts similar to non-formulaic expressions, as suggested by the Distributed Representation. Although L2 speakers process speech formulas through their parts as native speakers, it was found that they process speech formulas slower than native speakers. To examine the effects of typological distance between their L1 and Turkish on the processing of speech formulas, two groups of D2 speakers, whose mother language is Arabic or Turkmen, were included in the study. Contrary to our expectation, no significant difference was found in the Turkmen participants' reaction times, whose L1 was typologically closer to Turkish, and the Arab participants'. Besides, it was found that semantically transparent speech formulas were processed faster by both native and L2 speakers than non-transparent formulas. However, it was observed that including light verbs did not lead to a significant difference.