Türk müziği edvarları ve nazariyat kitaplarında usûl anlayışı
Rythm concepts in edvars and theoritical music books of Turkish classical music
Yazar: MUHAMMED AYDIN
Danışman: DOÇ. DR. AYŞE BAŞAK İLHAN HARMANCI
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / Türk Din Musikisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Müzik = Music ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Ali Ufki Bey = Ali Ufki Bey ; Edvar = Edvar ; Kitaplar = Books ; Müzik = Music ; Müzik eğitimi = Music education ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı müziği = Ottoman music ; Osmanlı sanatı = Ottoman art ; Türk müziği = Turkish music ; Usul = Rhytm

Özet:
Bu çalışmada, Osmanlı-Türk müzik geleneğine kaynaklık eden müzik teorisi üzerine yazılmış başlıca kaynaklardan hareketle, Türk Mûsikîsinde Usûl anlayışının tarihî seyrini bazı kavramlar ve unsurlar üzerinde durarak ana hatlarıyla göstermek amaçlanmıştır. 
Giriş ve iki bölüm olmak üzere üç ana bölümden oluşan bu çalışmaya konu teşkil eden usûl'ün îkâ geleneğinin bir devamı olması sebebiyle, îkâ'nın unsurlarına, giriş bölümünde bir özet dahilinde değinilmiş, yeni usûl anlayışıyla ilgili ilk bilgileri ihtiva eden Ali Ufkî Bey'in eserlerinden yine giriş bölümünde söz edilmiştir. 
Çalışmamız usûl kavramının teorik eserlerdeki anlayışına yönelik olduğu için; ikinci bölümde, terimin yeni heceleri ihtiva edecek şekilde bir teorik eserde ilk kez görüldüğü XVIII. yüzyıldan bugüne kaleme alınmış olan ondört teorik eserin içerisindeki usulle ilgili bölümler incelenmiş, üçüncü bölümde ise, incelenen bu ondört eserdeki usûl, darp, îkâ, devir, ölçü, düzüm gibi kavramlara ilişkin tanımlar ve uygulama biçimleri ayrıca usullerin bir başka unsuru olan mertebe meselesine dair anlatımlar karşılaştırılmıştır. Usûl konusunda özellikle XIX. yüzyıl sonları ve XX. yüzyıldaki batı müziği etkisiyle meydana getirilmiş temellendirmeler ve bazı tasnifler üzerindeki tartışmalara değinilerek, usûl anlayışında yaşanan kırılmalar söz konusu eserler üzerinden çözümlenmeye çalışılmıştır.

Abstract:
In this study, based on the main sources written on the music theory that originated from the Ottoman-Turkish music tradition, it is aimed to outline the historical course of the Usûl perception in Turkish Music by emphasizing some concepts and elements. 
This study consists of three main sections: Introduction and two main sections. The rhythmic patterns of the Ottoman music until the sixteenth century was called as "iqa" . After the sixteenth century, the multiplication, in terms of both naming and understanding, is observable. In this process, the term "usûl" has started to be used instead of "iqa". Since the main subject of our study is  "usûl", the concept of "iqa" is examined only in the introduction part.
 Because this study targets the perception of usûl in theoretical works, in the second section, fourteen theoretical works (in which the term was firstly appeared) since the eighteenth century were examined. In the third part, aforementioned fourteen works have been compared according to the definitions and the applications of the concepts, such as usûl, düzüm, iqa, period, measure and order as well as the explanations about the mertebe issue which is another key element of the usûls. [In thiscourse/period, the discussions on some of the classifications and justifications created by the influence of western music, especially in the late nineteenth and twentieth centuries, are mentioned and these elements have been studied comparatively. The ruptures experienced due to the westernization in this period were attempted to be analyzed through the aforementioned works.