Baş boyun kanserli hastalarda radyoterapinin yutma fonksiyonuna etkisinin incelenmesi
Determining the effect of radiotherapy on the swallowing function of the patients with head and neck cancer
Yazar: SELEN SEREL
Danışman: PROF. DR. YAVUZ YAKUT
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon = Physical Medicine and Rehabilitation ; Onkoloji = Oncology ; Radyoloji ve Nükleer Tıp = Radiology and Nuclear Medicine
Dizin: Kafa ve boyun neoplazmları = Head and neck neoplasms ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Radyoterapi = Radiotherapy ; Yutma = Deglutition ; Yutma bozuklukları = Deglutition disorders

Özet:
Bu çalışma; Baş boyun kanserli (BBK) hastalarda cerrahi olsun veya olmasın radyoterapinin (RT) yutma üzerine olan etkilerini göstermek amacı ile yapılmıştır. Çalışmaya yaş ortalaması 53,22±10,92 yıl olan 40 BBK'lı hasta ile kontrol grubu olarak yaş ortalaması 56,63±10,68 yıl olan 30 nörolojik yutma güçlüğü şikayeti olan hasta dahil edildi. Olgular RT öncesi, RT sonrası 1 ve 3. aylarda değerlendirildi. Değerlendirmede olguların postür analizleri, boyun normal eklem hareketi (NEH), kas kuvvet ve enduransı, klinik ve radyolojik olarak yutma fonksiyonu, ağız kuruluğu, trismus, yorgunluk ve yaşam kalitesi değerlendirilmelerine yer verildi. Olguların vücut ağırlıklarının RT sonrası 3. aya doğru giderek azaldığı belirlendi (p<0,001). Postür analizlerinde başın öne tilti, kifoz ve omuzlardaki protraksiyonun RT öncesine göre RT sonrası 3. ayda daha fazla olduğu (p<0,001), NEH değerlendirmesinde boyun fleksiyon, lateral fleksiyon ve rotasyon limitasyonlarının RT sonrası arttığı (p<0,001) ve boyun kas kuvveti ve enduransının azaldığı (p<0,001) belirlendi. Maksimum ağız açıklığında RT sonrası 3. aya doğru giderek azalma, ağız kuruluğu ve yorgunluk algısında artma olduğu belirlendi (p<0,001). Yutma değerlendirmesinde yutma fazlarının etkileniminin RT sonrası fazla olduğu (p<0,001) ve tüm kıvamlarda aspirasyon şiddetinin (p<0,05) giderek arttığı tespit edildi. Yaşam kalitesi değerlendirmesinde, RT sonrası genel sağlık ve fonksiyonel ölçek skoru değişmezken, semptom skorlarında artış saptandı (p<0,05). Yutma bozukluğu şiddeti açısından RT öncesi çalışma ve kontrol grubu arasında anlamlı fark varken, RT sonrası iki grubun değerleri birbirine yaklaştı. Sonuç olarak; RT erken dönemden itibaren baş boyun bölgesi, orofarengeal ve özefagal yutma bölgesi yapıları üzerinde olumsuz etkilerini göstermeye başlamaktadır. Bu etkiler yutma fonksiyonunda ve yaşam kalitesinde olumsuz etkiler yaratmaktadır. Bu etkiler ile baş edebilmek için erken dönemden itibaren, hatta RT öncesi fizyoterapi ve yutma rehabilitasyonu çalışmalarına başlamak çok önemlidir.

Abstract:
This study carried out to determine the effects of the radiotherapy (RT) on swallowing function of patients ?with or without any surgical operation-who had head and neck cancer (HNC). The study included 40 patients with HNC whose average age is 53,22±10,92 years and 30 patients whose average age is 56,63±10,68 years suffering from neurological dysphagia as control group. The cases have been evaluated before, 1 and 3 months after RT. The posture analysis, normal joint movement of the neck, muscle strength and endurance, the clinical and radiological swallowing function, dry mouth, trismus, fatigue and the quality of life have been evaluated. Body weights have gradually decreased (p<0,001) towards the third month after RT. In posture analysis, head anterior tilt, kyphosis and shoulder protraction are more in the 3rd month after RT(p<0,001). The neck flexion, lateral flexion and rotation limitations have increased(p<0,001), neck muscle strength and endurance have gradually decreased(p<0,001). A gradual decrease in maximum mouth opening and increase in dry mouth and fatigue have been identified (p<0,001) towards the 3rd month after the RT. The swallowing phases have been adversely effected after RT(p<0,001) and the severity of aspiration in all consistencies has increased gradually(p<0,05). In quality of life assessments, general health and functional scale scores have not changed after RT, however the symptom scores have increased(p<0,05). In terms of the swallowing disorder severity,while there was a significant difference between the study before RT and the control group, the values of the two groups came together after RT. As a result, RT starts to show its negative affects from the early period of the treatment on the head and neck and the structure of oropharyngeal and esophageal swallowing points. Those effects create negative results in swallowing function and quality of life. To cope with these effects, it is highly important to start physiotherapy and swallowing rehabilitation from the early period or even before RT.