Fiziksel çevrenin kamusal alan kullanımına olan etkisinin davranış örüntüleri kavramı üzerinden sosyal medya aracılığıyla incelenmesi: Caddebostan Sahili alan çalışması
The impact of the physical environment on the use of public space through behavior patterns via social media: Case study of Caddebostan Coastline
Yazar: ECEM ÇALIŞKAN
Danışman: DOÇ. DR. YÜKSEL DEMİR
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
İnsan ve çevre ilişkilerinin açıklanması doğrultusunda çevre kavramını ilişkin oldukça çok sayıda tanımlama yapılmıştır. Bu tanımların her biri ayrı ayrı çevre tanımları yapmış olsalar da bu tanımlamalardan çıkarılan ortak sonuç, çevrenin sahip olduğu birçok özellik nedeniyle çok boyutlu karmaşık bir kavram olduğudur. Çevre kavramına ait kapsayıcı bir tanım ancak ve ancak bütün boyutlar dikkate alındığında yapılabilecektir. Fiziksel çevre kavramı ise çevreden türetilen bir kavram olarak çevrenin özellikleri doğrultusunda tanımlanmak durumundadır. Birbirinden farklılık gösteren çevreler, farklı fiziksel özellikler gösterecektir. Bu sebeple çevre kavramının açıklayıcı ifadesini ortaya koyabilmek, fiziksel çevre hakkında düşünce üretebilmek için önem taşımaktadır.
Bu tez çalışmasının ilk bölümünde, karmaşık ilişkiler bütünü olarak adlandırılan çevreyi anlamlandırmak adına geliştirilen ve çevre kavramına sistematik bir bakış getiren çevre modelleri yaklaşımı tanıtılmıştır. Çevre modelleri yaklaşımı kapsamında fiziksel çevreyi birbirinden farklı açılarda ele alan dört ana model aktarılmıştır. Bu modeller, mekanistik, algısal-kavrayışsal-güdüsel, davranışsal ve ekolojik çevre modelleridir. Ekolojik çevre modeli, çevre kavramına yaklaşımındaki tümellik, tanımlamış olduğu çevre özellikleri üzerinden fiziksel çevreyi analiz edilebilir üniteler halinde incelemesi ve fiziksel çevre-insan ilişkilerini karşılıklı etkileşime dayalı olarak ele alması sebepleriyle tezin kuramsal çerçevesi olarak benimsenmiştir. Daha sonra bu modelin, fiziksel çevreyi analiz etmek üzere geliştirdiği çevre üniteleri, davranış ortamı ve davranış örüntüleri kavramları açıklanmıştır. 
Mimarlık pratiğinin icra alanı olan çevre, insan ve fiziksel çevre ilişkisinin doğrudan gözlemlenebildiği fiziksel mekan ve alanları içinde barındırmaktadır. Bu ilişkinin doğrudan gözlemlenebildiği alanların başında kamusal alan gelmektedir çünkü kamusal alan, "başkasının" varlığının kabul edildiği ve başkası tarafından izlenildiğinin farkında olunan alandır. Toplumun her kesiminden insanın kullanımına açık olan, toplum yaşantısının, kamu hayatının cereyan ettiği bu alan, fiziksel özellikler üzerinden çevresiyle tanımlanmakta ve aynı zamanda çevresini tanımlamaktadır. Bu anlamda, kamusal alan, fiziksel çevrenin parçası olarak bir çevre ünitesi niteliğindedir ve ekolojik çevre modeli kapsamında analiz edilebilir. Kamusal alanın, fiziksel çevre ünitesi olarak ele alınması ve ekolojik çevre modeli kapsamında aktarılan kavramlar üzerinden değerlendirilmesi, tez çalışmasının, kamusal alan ve fiziksel çevre ilişkisi ile ilgili kısmında yer almaktadır.
İnsanı, eylemleri üzerinden fiziksel çevreye bağlayan ilişki yalnızca davranışlar üzerinden incelenebilir. Bir davranış, o davranışı oluşturan eylemlerin sürekli olarak yinelenmesi sonucu o davranışın gerçekleştiği ortamda süreklilik gösteren bir davranış örüntüsü oluşturur. Davranışın, davranışı gerçekleştiren kişiden bağımsız olarak süreklilik gösteren şekilde davranış ortamında gözlemlenebilmesi sonucu o davranış, ampirik veri oluşturan fiziksel çevre ünitesi haline gelir. Davranış örüntülerinin ampirik veri üretme özelliği çevrenin analiz edilebilirliğini sağlayan en önemli niteliktir. Davranış örüntüleri bu anlamda veri olarak değerlendirilirken, ekolojik çevre modeli kapsamında bu veriyi sağlayan yöntemler birtakım gözlem, notasyon ve anket çeşitleridir. Günümüz dijital çağının getirisi olan sosyal medya araçları veri toplamak amacıyla bu yöntemlere dahil edilebilir. Temelde, davranışın zaman ve mekan ile olan bağını not ederek, incelenen alanda gerçekleşen davranış örüntülerini belirleme amacı taşıyan yöntemler, sosyal medyanın zaman-mekan bilgileri sağlayan eş-zamanlı ve kolay ulaşılabilir özellikleriyle örtüşmektedir. Ek olarak, geleneksek yöntemlerden daha hızlı bir veri toplama süreci sağlamaktadır. 
Tez çalışmasının ilgili alan araştırması bölümünde, sosyal medya aracı olan Foursquare -internet tabanlı web sitesi-  zaman, mekan ve kullanıcı tercihleri ile ilgili geniş bir veri alanı sağlaması nedeniyle veri toplama aracı olarak seçilmiştir. Foursquare'de dış mekan başlığı altında kullanıcıların en çok ziyaret ettiği dolayısıyla en kapsamlı ve çeşitli kullanım değerlendirilmesinin yapılabileceği kamusal alan olarak birinci sırada Caddebostan Sahili gözükmektedir. Bu sebeple, fiziksel çevrenin kamusal alan kullanımına olan etkisini incelemek için araştırma alanı olarak Caddebostan Sahili seçilmiştir. Tez çalışması kapsamında tanıtılan çevre, fiziksel çevre, davranış örüntüleri kavramları, içeriklerine uygun bir şekilde çalışma alanına uyarlanarak, kullanıcı davranışlarından sağlanan veriler ile fiziksel çevrenin kamusal alan ile olan ilişkisine dair mekânsal bilgiler elde edilmiştir. Bu mekânsal bilgiler değerlendirilerek fiziksel çevrenin kamusal alan kullanımı üzerindeki etkisi değerlendirilmiştir. Sonuçta, bu etkinin yalnızca fiziksel çevrenin oluşturduğu tek taraflı bir etki olmadığı aksine kamusal alanı da içeren karşılıklı bir etki olduğu görüşüne varılmıştır. Buna göre, fiziksel çevre ile yapısal olarak şekillenen kamusal alandaki mekanlardan, tek veya az sayıda davranışa imkan vererek belirli bir kullanım biçimi ile tanımlanan mekanlarda, davranışın, mekanla özelleştiği; davranışın çeşitlenerek farklı kullanım biçimleri oluşturduğu durumda ise davranışın mekanla özelleşemediği görülmektedir. 
Çevreyi şekillendiren meslek disiplinlerine mensup olarak tasarımcılar, daha etkin kullanılan, ihtiyaçlara daha iyi cevap veren, bu anlamda başarılı sayılabilecek kamusal mekanlar oluşturmak için mekanların organizasyonunu ve kurgusunu,  davranış ortamında, fiziksel çevre ve kullanıcı arasında uyumlu bir ilişki yaratacak şekilde yapmalı ve tasarlanacak alandaki mevcut çevre ilişkileri ağını iyi analiz ederek kavramalıdır. Bu tez çalışmasında, bu ilişkiler ağı, sosyal medya aracılığıyla, kullanıcı davranışları üzerinden incelenmiştir. Sonuçta, kullanıcılarından elde edilen bilgilerden hareketle başlayan tasarım sürecinin, başarılı kamusal mekanlar oluşturma adına önem taşıdığı düşünülmektedir. İleriye yönelik olarak, mekan kullanımını değerlendirmede sosyal medya araçlarının sağladığı avantaj ve getirdiği dezavantajla ilgili disiplinler arası bir çalışma önerilmektedir.

Abstract:
Regarding the concept of human and environmental relationships, quite a number of definitions about the environment are existed. Even though they were defined by different motivations and from different perspectives, a common result from these definitions due to the varying features can be grasped: environment has multi-dimensional complex concept. If only the varying dimensions are taken into account, a comprehensive definition of the concept of environment can be made. In the first section of the thesis, the environmental models that are developed to perceive the complex relationships of the totality of the environment is introduced. Environmental models vary from each other by focusing points. The main four model is introduced in the scope of the thesis. These models are mechanistic, perceptual-motivational, behavioral, and ecological models of the environment. 
The mechanistic model is the first developed concept about the man and his environment. The aim is to apply the human-centered, measurable design principles to physical environment to create an architectural concept. Functionality is a key issue while motivations behind the human behavior are neglected. A number of researcher and designer used this model to obtain quantitative data for place-making.
The perceptual-motivational model is based on psychological science. In this model, the relation between human and physical environment is investigated through perception process of human behavior. Aim is to obtain data evaluating the environmental images formed in human mind.   Therefore, the way of how humans see, perceive, feel and react is tried to explain with mental schemas. To create these schemas, people are asked to draw the paths, ways they have been passed before and describe their physical environment. With these drawings and depictions, a general and objective concept about the image of the environment is tried to determine. This model is criticized in the scope of its method and the insufficiency to obtain data about the metaphysical aspects of human. On the other hand, it is still an important model regarding it includes human's features into the studies for the first time and supports the future studies about the human nature. 
The behavioral model is an environmental model towards observable human behavior. The importance of how humans see, perceive, feel and react that is explained in the perceptual-motivational model is replaced with the importance of what humans do. This model is consisted in the idea that human behavior is built upon human needs and motivations. Therefore, while designers are creating a physical environment they have to consider these needs and motivations. Behaviors can be analyzed to find out if a physical environment serves these needs. Personal space, territory, density issues are the most common field studies. Varying notation forms and graphics -some still in use-, are developed and offered to note the human behavior. This model is criticized for creating unnatural, lab environments for observation using the methods of 1960's clinical psychology, considering humans as test subjects and separating the behavior from its original conditions and environment. 
The ecological model is also consisted in observable human behavior as the behavior model but the most significant and critical point of this model is to observe human behavior in its behavior settings. According to ecological model human behavior and the environment are inseparable. In order to understand the relation between human and environment one must consider this relation as an interaction. The interaction is provided by the human behavior. Therefore it is vital to understand and analyze the behavior with all of its related components. Human behavior is depended on a particular time and place meaning that it takes part in a specific setting. The environment and physical features define a specific setting. So, human behavior, being a part of the setting, becomes a unit of the environment. Regarding the concept of this model, the environment is consisted of multiple system series that are organized and intersected with each other. Every system can be a unit of other system and every system can include particular amount of other systems. As a unit of the environment, human behavior can be analyzed through actions and empirical data can be obtained. Regarding the clarity and comprehensibility about the definitions and systematic approach to the environment, the concept of ecological environment model has been adopted as the theoretical framework of the thesis. Then the following part of the thesis, this model's tools are introduced which aim to analyze the environmental units of the physical environment: behavior, behavior settings and behavior patterns.
The practice of architecture shapes and changes the environment and due to these changes, the depended relationship between the physical environment and public spaces can see directly. In this sense, public space can be considered as a unit of the physical environment within the scope of the environmental and the ecological model. With that feature, it can be analyzed through the actions of people. The behavior is essential to understand the relationship that connects physical environment and public space since it can be analyzed through actions. The behavior patterns of repetitive behaviors constitute empirical data. Repetitive behaviors that are taking place in public space create a behavior pattern in the behavior setting. Therefore, patterns of behavior are taken into account as data suppliers in order to understand the relation between human and physical environment. As a unit of the physical environment public space can be analyzed through same process to evaluate the use value, learn from users and design better-fit environment for the future. 
In today's digital age,  the social media tools is commonly used in order to gather data. These tools can be incorporated into classical observation methods. The social media tools, which are easily accessible by any part of society, give significant and particular real-time information about actions' space-time location. In addition, the process provides faster data collection than traditional methods. 
In the field study, among the other social media tools like Instagram, Twitter or Facebook, Foursquare – internet based social media tool- is selected to obtain data regarding its features for providing wider data collection about the user's action's time- space information and user's preferences. The field for research conducted in Caddebostan coastline selected via Foursquare. Under the outdoor places category of the Foursquare web site, Caddebostan coastline is highest ranked in the list by the users. Since Caddebostan coastline is the most visited outdoor public place, it has varying use and set of human actions. Therefore, it is reasonable to think Caddebostan coastline is feasible to conduct the field study. As a first step of the field study, the environment, the physical environment, patterns of behavior, concepts and contents that are introduced in the scope of the ecological model are adapted to the field within their concepts by users' actions. Afterwards, combining the ecological model concepts with particular place definitions with attributed values from literature review, a data set table is formed to process the data on it. Then, all users' actions that are expressed on Foursquare are taken into account as data including time-space and preferences information. With this data table, all the actions are matched with origin time, place, gender and "like" numbers. Thus spatial information is obtained. This spatial information is evaluated and the effect of the physical environment on the use of public space is interpreted. 
As members of design profession discipline that have shaped the environment, the designers are supposed to create more effectively used public spaces that respond better to needs. In order to do that, the organizational structure of the spaces and complex relations of existing area must be analyzed and creating a harmonious relationship between the user and the physical environment must be a design concern. In this case, obtaining data from users is important to integrate the targeted user profile into the design process. Social media tools offer a practical way to obtain data from users as it is explained in the field study of the thesis. To evaluate the use value of the spaces in the future, an interdisciplinary study related to disadvantage and advantage of social media tools is recommended.