Scutellarıa yıldırımlıı M.çiçek & A.E. yaprak üzerinde farmakognozik çalışmalar
Pharmacognostical investigations on Scutellaria yildirimlii M. çiçek & A.E yaprak
Yazar: DAMLA HADDUR AÇIKALIN
Danışman: PROF. DR. HAYRİYE GÜLÇİN SALTAN İŞCAN
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmakognozi Ana Bilim Dalı / Farmakognozi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology

Özet:
Lamiaceae (Labiateae) familyası geçmişten günümüze birçok hastalığın tedavisinde kullanılan ve çok sayıda türe sahip olan önemli familyalardan birisidir. Scutellaria cinsi Lamiaceae familyasına aittir ve ülkemizde "kaside", Dünya'da ise "scullcap" ismi ile bilinmektedir. Özellikle, ılıman bölgelerde ve tropik dağlarda yayılış gösteren Scutellaria cinsi, genellikle Avrupa'da, Kuzey Amerika'da, Doğu Asya'da ve Güney Amerika'da yetişmektedir. Scutellaria yildirimlii M. Çiçek & A.E. Yaprak 2013 yılında ilk kez Mehmet Çiçek ve Ahmet Emre Yaprak tarafından Ayaş bölgesinde tanımlanmıştır.

Yapılan çalışmada, Scutellaria yildirimlii türünün toprak üstü kısımları kullanılarak metanollü, sulu, etil asetatlı ve petrol eterli ekstreler elde edilmiştir. Elde edilen ekstreler yüksek performanslı sıvı kromatografisi (YPSK) ile incelenerek bitkinin kimyasal profili kalitatif analizler ile aydınlatılmıştır. YPSK analizleri sonucunda, S. yildirimlii türünün scutellarein, apigenin ve luteolin-7-O-glikozit bileşiklerini içerdiği tespit edilmiştir. 

Sıvı-sıvı ekstraksiyon sonucu elde edilen farklı polaritedeki ekstrelerin antioksidan aktiviteleri total antioksidan kapasite analizi ve demir (III) iyonu indirgeyici antioksidan potansiyel analizi yöntemleri ile gerçekleştirilmiştir. Analiz sonuçlarında, üzerinde çalışma yapılan tüm ekstrelerin kontrole kıyasla anlamlı ölçüde antioksidan aktivite gösterdiği görülmüştür. Gerçekleştirilen aktivite analizlerinde antioksidan aktivite sonuçlarına göre, en yüksek aktivitenin görüldüğü etil asetatlı ekstre üzerinde izolasyon çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Bu amaçla, etil asetatlı ekstre üzerinde kolon kromatografisi ve semipreparatif YPSK çalışmaları ile saf bir bileşik elde edilmiştir. İzole edilen bileşiğin yapısı, 1H-NMR ve kütle sprektroskopisi yöntemleri ile aydınlatılmış ve bileşiğin bilinen bir flavon olan baikalin oldupu tespit edilmiştir. 

Scutellaria yildirimlii türünden elde edilen ekstrelerin ve izole edilen bileşiğin antiproliferatif etki potansiyelleri ise MTT yöntemiyle değerlendirilmiş ve en yüksek aktiviteye izole bileşiğin ve petrol eterli ekstrenin sahip olduğu görülmüştür. MTT analizine ek olarak ise, xCELLigence (Real Time Cell Analyzer) cihazı kullanılarak daha hassas, kesin ve valide sonuçlar elde edilmeye çalışılmıştır. xCELLigence analiz sonuçlarında da MTT analizine benzer olarak saf bileşiğin ve petrol eterli ekstrenin en yüksek aktiviteyi gösterdiği görülmüştür. 

Yapılan bu çalışma ile S. yildirimlii bitkisinin fitokimyasal içeriği ilk kez aydınlatılmış ve aynı zamanda bitkinin toprak üstü kısımlarından ilk defa baikalin bileşiği izole edilmiştir. Biyoaktivite çalışmaları sonucunda ise S. yildirimlii'nin yüksek oranda antioksidan ve antikanser aktivite potansiyeline sahip olduğu gösterilerek bitkinin  literatür ve klinik açıdan önemi ortaya konmuştur.

Abstract:
The Lamiaceae (Labiateae) family is one of the important families with numerous species that have been used for the treatment of many diseases from past to the present. The genus Scutellaria belongs to the Lamiaceae family and is known as "kaside" in our country and "skullcap" worldwide. Especially, distrubuted in temperate regions and tropical mountains. The Scutellaria genus is commonly found in Europe, North America, East Asia and South America. Scutellaria yildirimlii M. Çiçek & A.E. Yaprak was first described by Mehmet Çiçek and Ahmet Emre Yaprak in the Ayaş region in 2013.

In this study, methanol, water, ethyl acetate and petroleum ether extracts were obtained from the aerial parts of Scutellaria yildirimlii. The obtained extracts were analyzed using high performance liquid chromatography (HPLC) to elucidate the plants chemical profile through qualitative analysis. As a result of the HPLC analysis, the compounds scutellarein, apigenin and luteolin-7-O-glucoside were identified in S. yildirimlii.

The antioxidant activities of extracts with different polarities obtained through liquid-liquid extraction were evaluated using total antioxidant capacity analysis and ferric reducing antioxidant potential assays. The results showed that all extracts exhibited significantly higher antioxidant activity compared to the control. Based on the antioxidant activity results from the activity analysis, isolation studies were conducted on the ethyl acetate extract, which exhibited the highest activity. For this purpose, column chromatoghraphy and semi-preparative HPLC studies were performed on the ethyl acetate extract, resulting in the isolation of a compound. The structure of the isolated compound was elucidated using 1H-NMR and mass spectormetry methods and it was identified as the known flavonoid baicalin.

The antiproliferative effect of the extracts obtained from Scutellaria yildirimlii and the isolated compounds were evaluated using the MTT method, and the highest activity was observed in the isolated compound and the petroleum ether extract. In addition to the MTT analysis, the xCELLience (Real Time Analyzer) device was used to obtain more sensitive, accurate and valid results. The xCELLigence analysis results also showed that, similar to the MTT analysis, the pure compound and the petroleum ether extract exhibited the highest activity.

With this study, the phytochemical profile of S. yildirimlii has been elucidated for the first time, and the compound baicalin has been isolated from the aerial parts of the plant for the first time also. The bioactivity studies have shown that S. yildirimlii has a high potential for antioxidant and anticancer activities, highlighting the plant's significance in the literature and from a clinical perspective.