Sellar, parasellar ve suprasellar lezyonların gamma knife radyocerrahisinde hipokampal dozimetrenin ve nörokognitif fonksiyonların değerlendirilmesi /
Yazar: CAFER İKBAL GÜLSEVER
Danışman: PROF. DR. ALTAY SENCER
İstanbul Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Beyin ve Sinir Cerrahisi Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Nöroşirürji = Neurosurgery

Özet:
Giriş: Gamma Knife radyocerrahisi, sellar, parasellar ve suprasellar bölgelerdeki benign tümörlerin tedavisinde sıklıkla kullanılan etkili bir yöntemdir. Hipokampüsün nörokognitif işlevlerdeki kritik rolü göz önüne alındığında, radyocerrahinin bu bölgeye olan etkilerini değerlendirmek önem arz etmektedir. Bu çalışmada, Gamma Knife radyocerrahisi sırasında hipokampüs dozimetri parametrelerinin nörokognitif işlevler üzerindeki etkileri ve optimal doz sınırlarının belirlenmesi hedeflenmiştir.
Materyal ve Metod: Bu prospektif çalışmaya, Gamma Knife radyocerrahisi uygulanmış sellar, parasellar ve suprasellar bölgedeki benign tümör tanılı 41 hasta dahil edilmiştir. Tedavi öncesinde ve sonrasında nörokognitif testler uygulanmış, hipokampüs dozimetri parametreleri (D40, D100, Dmin, Dmax, Dmean) analiz edilmiştir. Elde edilen veriler, nöropsikolojik test sonuçları ile ilişkilendirilerek değerlendirildi. Demografik değişkenler ve hipokampüs hacimleri gibi diğer faktörler de analize dahil edilmiştir.
Bulgular: Çalışmada hipokampüs dozimetri parametrelerinin nörokognitif işlevlerde belirgin bir etkisi olduğu tespit edilmiştir. D40 ≤ 2.5 Gy, D100 ≤ 2.4 Gy, Dmin ≤ 0.7 Gy, Dmax ≤ 5.7 Gy ve Dmean ≤ 2.4 Gy olarak belirlenen eşik değerlerin altında kalan dozlarda nörokognitif performans korunmuştur. Ancak bu sınırların aşılması, özellikle Hikaye Anlık Bellek (r = -0.26, p = 0.018) ve Anlık Görsel Bellek (r = -0.23, p = 0.033) gibi kısa süreli bellek testlerinde düşüşlere sebep olmuştur. Ayrıca, Dmean ve Dmax değerlerinin gecikmeli bellek skorlarını olumsuz etkilediği görülmüştür. Sol hipokampüs hacminin öğrenme ve bellek süreçlerini desteklediği belirlenirken, daha genç yaş ve yüksek eğitim düzeyinin nörokognitif performansı olumlu yönde etkilediği gözlenmiştir.
Sonuç: Gamma Knife radyocerrahisinin nörokognitif işlevler üzerindeki etkileri, hipokampüsün korunması ve dozimetri analizlerinin önemini ortaya koymaktadır. Bu çalışmada belirlenen sıkı eşik değerler, mevcut literatürde sunulan kısıtlamalara kıyasla nörokognitif işlevlerin korunmasında daha etkili olabileceğini göstermiştir. Sellar, parasellar ve suprasellar bölgelerdeki benign tümörlerin tedavisinde hipokampüs korunmasının dikkate alınması gerektiği sonucuna varılmıştır. Bulgular, nörokognitif işlevlerin korunmasına yönelik Gamma Knife radyocerrahisi stratejilerinin geliştirilmesi ve mevcut kılavuzların yeniden değerlendirilmesine katkı sağlamaktadır.

Abstract:
Introduction: Gamma Knife radiosurgery is an effective treatment modality frequently used for benign tumors located in the sellar, parasellar, and suprasellar regions. Considering the critical role of the hippocampus in neurocognitive functions, it is essential to evaluate the impact of radiosurgery on this region. This study aimed to investigate the effects of hippocampal dosimetry parameters on neurocognitive functions during Gamma Knife radiosurgery and to establish optimal dose constraints.
Materials and Methods: This prospective study included 41 patients diagnosed with benign tumors in the sellar, parasellar, and suprasellar regions who underwent Gamma Knife radiosurgery. Neurocognitive tests were administered before and after treatment, and hippocampal dosimetry parameters (D40, D100, Dmin, Dmax, Dmean) were analyzed. The data were correlated with neuropsychological test results. Other factors such as demographic variables and hippocampal volumes were also included in the analysis.
Results: The study revealed a significant impact of hippocampal dosimetry parameters on neurocognitive performance. Dose constraints of D40 ≤ 2.5 Gy, D100 ≤ 2.4 Gy, Dmin ≤ 0.7 Gy, Dmax ≤ 5.7 Gy, and Dmean ≤ 2.4 Gy were identified as critical thresholds for preserving neurocognitive function. Exceeding these thresholds resulted in declines in short-term memory tests, particularly the Immediate Story Recall (r = -0.26, p = 0.018) and Immediate Visual Memory (r = -0.23, p = 0.033) scores. Additionally, Dmean and Dmax were found to negatively impact delayed memory scores. The volume of the left hippocampus was found to support learning and memory processes, while younger age and higher educational levels positively influenced neurocognitive performance.
Conclusion: The effects of Gamma Knife radiosurgery on neurocognitive functions underscore the importance of hippocampal protection and dosimetric analysis. The stricter thresholds identified in this study demonstrate superior efficacy in preserving neurocognitive functions compared to existing literature constraints. It is concluded that hippocampal protection should be considered in the treatment of benign tumors in the sellar, parasellar, and suprasellar regions. These findings contribute to the refinement of Gamma Knife radiosurgery strategies aimed at protecting neurocognitive functions and support the reevaluation of current guidelines.