İnsanın varlık içindeki yeriyle toplum içindeki konumu ve bu konumun Kur'ân-ı Kerîm'e yönelmesine etkisi
The place of a human in existence and his position in society and the effect of this position on his turning towards the Qur'an
Yazar: DİLEK GÜNEY
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ KADRİ ZİYAETTİN COŞAN
Düzce Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion
Dizin: Fıtrat = Religious capability ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Sosyal statü = Social status ; Tefsir = Commentary ; İnsan = Human

Özet:
Kâinatta sebepsiz ve amaçsız var olan hiçbir şey yoktur. Hepsi bir maksada, bir gayeye yönelik olarak yaratılmıştır. Kur'ân-ı Kerîm'de geniş bir şekilde yer alan yaratılış tüm mahlûkatı kapsamaktadır. Bir varlık olarak insanın yaratılış amacı ise, yaratıcısını bilip ona kulluk etmek ve mükellef olduğu sorumlulukları yerine getirmektir. İnsan akıl sahibidir ve kendine verilen ilim ile hikmetli bir şekilde yaratıldığını ve bu durumun da bir yaratıcı gerektirdiğini bilmelidir. 
İnsan, Yüce Allah`ın varlığını birliğini tanımaya tabiî bir eğilim göstermektedir. Kur`ân-ı Kerîm ve hadisler fıtratın, insanın çevresel etkilerden bağımsız olarak özünde var olduğunu vurgulamaktadır. Allah Teâlâ insana, tercihini iyiyi ve kötüyü özgürce seçebilme iradesi vermiştir. Kur'ân-ı Kerîm'de bütün insanlara tevhîde yönelmeleri emredilmektedir. Ancak insan özünde var olan eğilimini tek başına geliştirme gücüne sahip değildir. Dolayısıyla aile başta olmak üzere kendisine iyiyi ve güzeli öğretecek kişilerin bulunması gerekmektedir.
İnsan sosyal bir varlıktır ve yaşadığı toplumla etkileşim halindedir. Fıtrat, aile, arkadaş çevresi ve bunların dışında kalan diğer unsurlar insanın karakter oluşumunda doğrudan ve dolaylı olarak önemli rol oynar. En mükemmel şekilde yaratılan insan, toplumsal hayat içerisinde öğretmen, doktor, yönetici, devlet başkanı, idareci, memur, işçi, zengin, fakir, eğitimli vb. roller üstlenmiştir. Verilen statü, ilim ve imkânlar insanın imtihanı içindir. İnsanın dünyaya geliş amacı, mülkün gerçek sahibi olan Allah Teâlâ'ya kulluk etmektir. 
İnsanın kişisel ve toplumsal hayatını yönlendiren, şekillendiren, değiştiren ve kendi gereklilikleri doğrultusunda düzenleyen önemli unsurlar ekonomi (refah) ve dindir. Refahın insan üzerinde ciddî bir etkisi vardır. İnsanın dinî yaşayışına da sirâyet ettiği bir gerçektir. İnsanlığın her döneminde ilk sırayı almış olan ve insanın yaşayışında ciddi karşılık bulan ekonomik refah olumlu ve olumsuz yönleriyle Kur`ân-ı Kerîm`e de konu olmuştur.
Bireyin giyim kuşamından, içinde bulunduğu çevreye, geleceğe dair beklentilerinden, dünya görüşüne ve insanlarla ilişkilerinden toplumda gördüğü kabule kadar tüm durum ve etkileşimler onun sosyo-ekonomik düzeyiyle alakalıdır. Sosyo-ekonomik düzeyi belirleyen ise gelir düzeyi, meslek, eğitim seviyesi, sosyal sınıf gibi bazı özelliklerdir.
İnsanın dünya malıyla kibirlenip, sahip olduğu imkân ve zenginlik karşısında şımarmaması aynı zamanda bu nimetleri veren Allah Teâlâ`yı unutmaması gerektiği Kur'ân-ı Kerîm'de anlatılmaktadır. Bu itibarla çalışmamızda, sosyal statülerin dinî açıdan nasıl kullanıldığı ve elinde imkânları bulunduğunda insanoğlunun bu nimetleri nasıl değerlendirdiği, Kur'ân-ı Kerîm'e konu olan bazı şirk örnekleri ve Allah'ın ve Hz. Peygamberin övgüsüne mazhar olan bazı şahsiyetler üzerinden incelenmiştir. Dolayısıyla bu çalışmada insanın toplumsal statü ve konumlarının dine ve Kur'ân'a yönelmesindeki etkisi ortaya koyulmaya çalışılmıştır.
Çalışmamızda konumuzla alakalı âyet-i kerîmeler tespit edilerek, mümkün olduğunca ilk kaynaklara başvurulmaya çalışılmıştır. Tefsirlerinden faydalanılmış, konumuz geniş bir içeriğe sahip olduğu için mevcut diğer ilmî kaynaklara da müracaat edilmiştir. Literatür taraması yapılmış, yayımlanmış kitap ve makaleler araştırılmış, internet siteleri, dijital bilgi bankaları taranmış, ulaşılan kaynaklar incelenerek çalışmanın içerisinde konu bütünlüğünü bozmadan değerlendirilmiştir.

Abstract:
There is nothing in the universe that exists without a reason or purpose. Everything has been created for a purpose, for a goal. Creation, which is widely discussed in the Holy Quran, encompasses all creatures. The purpose of creation of man as a being is to know his creator, to serve him, and to fulfill the responsibilities he is obliged to. Man is intelligent and should know that he was created with wisdom and that this situation requires a creator.
Man naturally tends to recognize the existence and unity of Allah. The Quran and the hadiths emphasize that the nature is inherent in man, independent of environmental influences. Allah Almighty has given man the will to freely choose good and evil. In the Quran, all people are commanded to turn to monotheism. However, man does not have the power to develop his innate inclination on his own. Therefore, he needs to have people, especially his family, who will teach him what is good and beautiful.
Man is a social being and interacts with the society he lives in. Nature, family, circle of friends and other elements outside of these play an important role directly and indirectly in the formation of a person's character. The most perfectly created man is given certain roles in social life. For example; teacher, doctor, manager, head of state, administrator, civil servant, worker, rich, poor, educated, etc. The status, knowledge and opportunities given are for the test of man. The purpose of man's coming to this world is to serve Allah Almighty, the true owner of all property.
The important elements that direct, shape, change and organize the personal and social life of a person in line with their own requirements are economy (welfare) and religion. Welfare has a serious effect on a person. It is a fact that it also affects the religious life of a person. Economic welfare, which has taken the first place in every period of humanity and has found a serious response in the life of a person, has also been the subject of the Quran with its positive and negative aspects.
All situations and interactions of an individual, from the way they dress to their environment, from their expectations for the future to their worldview and from their relationships with people to the acceptance they receive in society, are related to their socio-economic level. The socio-economic level is determined by some characteristics such as income level, occupation, education level and social class.
It is explained in the Quran that a person should not become arrogant with worldly goods and should not be spoiled by the opportunities and wealth they have, and should not forget Allah Almighty, who gives these blessings. In this respect, how social statuses are used from a religious perspective and how human beings evaluate these blessings when they have the means at their disposal, are examined in our study through some examples of polytheism in the Quran and some exemplary figures praised by Allah and the Prophet. Therefore, in this study, it is attempted to reveal the effect of a person's social status and prosperity on their turning to religion and the Quran.
In our study, verses related to our topic were determined and as much as possible, primary sources were used. Their interpretations were used, and since our topic has a wide content, other existing scientific sources were also used. Literature review was conducted, published books and articles were researched, websites and digital data banks were scanned, and the resources reached were examined and evaluated within the study without disrupting the integrity of the topic.