Siirt, Şırnak ve Hakkari illerinde toplanan yabani nohut türlerinin karakterizasyonu
Characterization of wild chickpea species collected in Siirt, Şırnak and Hakkari province
Yazar: BİLAL AYDIN
Danışman: DOÇ. DR. ABDULLAH KAHRİMAN
Harran Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışma, Türkiye'nin Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nden ( Siirt, Şırnak, Hakkari ) toplanan yabani nohut populasyonlarının ve bazı bitkisel ve argonomik özelliklerinin tanımlanması amacıyla, 2015-2016 yetiştirme mevsiminde tarla koşullarında kışlık ekim yapılarak tesadüf blokları deneme deseninde 3 tekrarlamalı olarak yürütülmüştür. Denemede C.reticulatum türüne ait 65 yabani nohut genotipi, C.arietinum türüne ait 4 tescilli ve bir yerel gonotip olmak üzere toplam 70 genotip materyal olarak kullanılmıştır. Genotiplerde ilk çiçeklenme gün sayısı, ilk bakla bağlama gün sayısı, olgunlaşma gün sayısı, bitki büyüme formu, bakla çatlama, bitki taç genişliği, tohum şekli, tohum yapısı, siyah nokta varlığı, tohum rengi, hasat indeksi, biyolojik verim, parsel verimi ve 100 tane verimi, tohum boyu, tohum eni, tohum genişliği gözlemleri alınmıştır. ilk çiçeklenme gün sayısı 126-140 gün, ilk bakla bağlama gün sayısı 136-148 gün, olgunlaşma gün sayısı 174-213 gün, tohum boyu 5.95-9.45 mm, tohum eni 4.72-6.75 mm ve tohum genişliği 6.69-6.47 mm arasında değişim göstermiştir. Bitki büyüme formunun kültür nohutlarında dik, yabani nohutlarda yarı dik, yarı yatık ve yatık büyüme gösterdikleri, bakla çatlamanın yabani türlerde olduğu, tohum şeklinin kültür nohutunda koç başı, yabani genotiplerde kuş başı özellik gösterdiği, tohum yapısının yabanilerde pürüzlü olduğu, siyah nokta varlığının sadece bazı yabani hatlarda görüldüğü, tohum renginin ise yabanilerde yetiştiği yerin toprak rengini aldığı yapılan çalışmalar sonucunda belirlenmiştir. Parsel verimi, 100 tane ağırlığı ve hasat indeksi bakımından yabani genotipler ile kültür çeşitleri karşılaştırıldığında yabani genotiplerin daha düşük değerlere sahip olduğu gözlenmiştir. 
Sonuç olarak toplanan yabani nohut genotiplerinde incelenen özellikler bakımından yüksek genetik varyasyon bulunmuştur. Öne çıkan genotipler ıslah programlarında kullanılabilir olduğu için büyük önem taşımaktadır. Bir yıllık araştırma sonuçlarına göre yabani popülasyonların kendi içlerinde geniş bir genetik çeşitliliğe sahip oldukları ve ıslah çalışmalarında kullanılabileceği vurgulanabilir.

Abstract:
This research was conducted at Harran University Faculty of Agriculture Osmanbey Campus Agricultural and Application Field according to randomized complete block design with 3 replications in 2015-2016 growing season. The objective of the study was to characterize some agronomic and plant characteristics of wild chickpea species (C. reticulatum) which were collected from Siirt, Şırnak and Hakkari provinces. In the research, 65 wild chickpea genotypes, 4 registered varieties and 1 local genotype were used as plant material. Observation were made on days to first flowering, number of days of first pod set, growth habit, plant canopy, pod shattering (drop), number of days to maturity, harvest index, biological yield, parcel yield, 100 seed weight, seed shape, testa structure, seed color, presence of small black spots, seed length, seed width and seed thickness.
According to the results; number of days to first flowering ranged from 126 to140 days, number of days to first pod set from 136 to 148 days, plant canopy width from 2 845.95 to 1 214.81 cm2, days to maturity from 174 to 213 days, harvest index from %22.84 to 64.76, biological yield from 80 to 237 g, parcel yield from 31.43 to 101.41 g, 100 seed weight from 8.62 to 44.61 g, seed length from 5.95 to 9.45 mm, seed width from 4.72 to 6.75 mm and seed thickness from 4.47 to 6.69 mm. Genotypes of C. reticulatum species were observed to have lover yield, harvest index and 100 seed weight compared to the cultivated genotypes.  Wild genotypes showed high genotypic variance within and between the populations for some of the agronomic traits and they could be used in breeding programs to improve and develop new chickpea cultivars.