Peyzaj mekanında doğallık : Bir değerlendirme yaklaşımı
Naturalness in landscape space : An assessment approach
Yazar: PINAR KARAKAŞ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. SELİM VELİOĞLU
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı / Peyzaj Mimarlığı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture
Dizin: Peyzaj = Landscape ; Peyzaj tasarımı = Landscape design ; Peyzaj ögeleri = Landscape elements

Özet:
Bu çalışmanın amacı; peyzaj mekanını belirleyen kavramlar ve unsurlar arasında doğallığı öne çıkan bir kavram olarak önermek, peyzaj mekanını doğallık açısından değerlendirmeye yönelik ?doğallık göstergeleri?ni saptamak ve bu göstergelerden oluşan bir ?ölçütler demeti? elde etmektir. Elde edilen ?doğallık göstergeleri ölçütler demeti? mevcut bir peyzaj mekanını değerlendirmek amacıyla kullanılabileceği gibi, tasarım aşamasında da tasarımcıya kılavuzluk edebilecektir.Konu iki temel alan içinde araştırılmıştır. Birincil olarak literatür alanındaki bilimsel bilgi ve birikimler ışığında peyzaj mekanını belirleyen ve öne çıkan kavramlar araştırılmış ve bunlar içinde ?doğallık? kavramının etkinliği gözlenmiştir. Diğer yandan ise peyzaj mekanında kullanıcıların beklentileri anlamında yapılan anket ve soruşturmaları kapsayan alan çalışması sürdürülmüştür. Alan çalışması sırasında bir Anket Formu Ön-Denemesi (Pre-test) ve bir Anket Uygulaması düzenlenmiştir. Ön-Deneme sonucunda bir peyzaj mekanından en çok beklenen özellikler arasında kullanıcı için bazı kavramların ön plana çıktıkları görülmüştür. Anket Uygulamasında ise, öne çıkan bu kavramlardan hangisinin kullanıcı için en önemli olduğu sorgulanmıştır. Anket Uygulamasından elde edilen veriler daha sonra kodlanarak tanımlayıcı istatistikler frekans ve yüzde analizleri ile test edilmiştir. Anket Uygulamasının sonuçlarına bakıldığında peyzaj mekanında tek bir unsurun en belirleyici özellik olarak ortaya çıktığı görülmektedir. Anket Uygulamasının bulguları, literatür araştırmasının sonuçlarını desteklemektedir. Doğallık kavramı bunun üzerine ele alınarak, doğallıkla ilgili göstergeler oluşturmak üzere literatür detaylı bir şekilde incelenmiştir. Daha sonra, Anket Uygulamasından elde edilen bulgulara doğallıkla ilgili literatür çerçevesinden bakılarak ?doğallık göstergeleri? saptanmış ve her bir gösterge için değerlendirme ölçüsü belirlenmiştir. Çalışmanın sonucunda, peyzaj mekanında doğallığın sistematik olarak değerlendirilmesine yönelik bir ?doğallık göstergeleri ölçütler demeti? elde edilmiştir.Çalışma beş bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde; çalışmanın amacı ve önemi açıklanmış, kapsamı ve izlenen yöntem hakkında bilgiler verilmiştir. İkinci bölümde; peyzaj tercihi ve peyzaj değerlendirmesi konularında yapılan araştırmalar ve öne çıkan kavramlar içinde anahtar bir kavram olduğu görülen doğallık kavramı ile ilgili araştırma literatürü incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise; yapılan alan çalışması aktarılmış, bu kapsamda gerçekleştirilen Anket Formu Ön-Denemesi ve Anket Uygulamasına ait analiz ve bulgulara yer verilmiştir. Dördüncü bölümde; gerçekleştirilen alan çalışması sonucu elde edilen bulgulara doğallıkla ilgili literatür çerçevesinden bakılarak birlikte irdelenmiş, peyzaj mekanında doğallığın değerlendirilmesine yönelik ?doğallık göstergeleri? saptanmış ve her bir gösterge için değerlendirme ölçüsü belirlenmiştir. Göstergeler, ayrıntılı bir şekilde örneklerle açıklanarak, bu göstergelerden oluşan bir ?doğallık göstergeleri ölçütler demeti? elde edilmiştir. Beşinci bölümde ise; çalışmanın sonuçlarına yer verilmektedir.

Abstract:
The aim of this study is to suggest naturalness as a key concept among the other concepts related to landscape space and to determine indicators to assess naturalness in a landscape space and to develope a ?criteria set? made up of these indicators. The ?criteria set of naturalness indicators? developed can be used to assess a present landscape space as well as to guide the designer in the design stage.The subject is searched in two basic areas. First in literature area with scientific knowledge and background, the concepts that are determinant in a landscape space are searched and the effectiveness of ?naturalness? concept among the others is observed. On the other hand, a field study including surveys and a questionnaire had been carried out to find out the expectations of the users and ?naturalness? found to be prominent. During the field study, a pre-test and a questionnaire had been organized. At the end of the pre-test, among the most expected qualities of a landscape space, some concepts had come forward. In the questionnaire it?s been questioned which one is the most important one for the user. Then the data obtained from the questionnaire had been coded and tested by descriptive statistical methods which are frequency and percentage analysis. The results show that only one concept is found to be determinant in the landscape space. The findings of the questionnaire support the results of the literature research. Therefore, naturalness is searched in detail to obtain indicators of naturalness. Then by taking into account the findings of the questionnaire with the knowledge gained from the literature search, ?naturalness indicators? are obtained and an assessment measure for each of the indicator is determined. At the end of the study the ?criteria set of naturalness indicators? is developed to assess naturalness systematically in a landscape space.The study consists of five parts. In the first part; the aim and the importance of the study are explained, knowledge about the content and the method of the study are given. In the second part; the researches about landscape preference and landscape assessment are studied. Then naturalness which is found to be the key concept had been examined. In the third part; the field study had been explained and the findings and the analysis of the pre-test and the questionnaire within the field study are given. In the fourth part, by taking into acount the information gained from the literature search and the findings of the field study, the ?naturalness indicators? are obtained to assess naturalness in a landscape space. The indicators are explained thoroughly with examples. The ?criteria set of naturalness indicators? is developed made up of these indicators and assessment measures are determined for each of the indicator. In the fifth part; the results of the study are given.