Yetişkin sporcularda prososyal ve antisosyal davranış: Bireysel ve sosyal faktörlerin rolü
Prosocial and antisocial behavior in adults athletes: The role of individual and contextual factors
Yazar: AYDAN GÖZMEN ELMAS
Danışman: PROF. DR. FEVZİYE HÜLYA AŞÇI
Marmara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı / Spor Yönetim Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Psikoloji = Psychology ; Spor = Sports
Dizin: Antisosyal davranışlar = Antisocial behaviours ; Kişisel özellikler = Personal specifications ; Prososyal davranış = Prosocial behaviour ; Sosyal faktörler = Social factors ; Spor = Sports ; Sporcular = Sportsmen ; Yetişkinler = Adults

Özet:
Amaç: Bu doktora tezinin amacı, sporcularda prososyal ve antisosyal davranışların belirlenmesinde bireysel ve sosyal faktörlerin rolünün incelenmesidir. Bu kapsamda üç çalışma yapılmıştır. İlk çalışmada "Yarışma Yönelimleri Ölçeği" ve "Ahlaki Atmosfer Ölçeği"'nin geçerlilik ve güvenirlikleri, 2. çalışmada sporda prososyal ve antisosyal davranışların yordanmasında ahlaktan uzaklaşma, yarışma yönelimleri, başarısızlık korkusu ve ahlaki kimliğin rolü, 3. çalışmada ise sporda prososyal ve antisosyal davranışların yordanmasında ahlaktan uzaklaşma, yarışma yönelimleri, ahlaki atmosfer ve güdüsel iklimin rolü incelenmiştir.
Gereç ve Yöntem: Çalışma 1'e "Yarışma Yönelimleri Ölçeği" için 206 sporcu, Ahlaki Atmosfer Ölçeği"' için 164 sporcu katılmıştır. Çalışma 2'ye 301, çalışma 3'e ise 327 sporcu katılmıştır. Çalışmalarda, Doğrulayıcı Faktör Analizi ve değişkenler arasındaki ilişkiyi modellemek amacıyla "Yapısal Eşitlik Modellemesi" tekniği kullanılmıştır.
Bulgular: Çalışma 1'de yapılan DFA sonuçlarına göre her iki ölçeğe dair modeller veri seti ile uyumludur. Çalışma 2 ve 3'te test edilen YEM'sinin uyum indeks değerleri kabul edilebilir sınırlar içerisindedir. Çalışma 2'de yapılan analizlere göre; ahlaki kimlik ile prososyal davranışlar arasında doğrudan ve pozitif yönde dolaylı ilişki, başarısızlık korkusu ile antisosyal davranışlar arasından pozitif yönde dolaylı ilişki vardır. Çalışma 3'teki analiz sonuçları; ustalık ikliminin prososyal davranışları dolaylı olarak belirlediğini, performans ikliminin ise takım arkadaşına karşı antisosyal davranışları pozitif yönde doğrudan, rakibe karşı antisosyal davranışları dolaylı olarak etkilediği göstermiştir. Ayrıca, ahlaki atmosfer antisosyal davranışlarla pozitif yönde doğrudan ve dolaylı ilişkilidir. 
Sonuç: Sonuç olarak, Yarışma Yönelimleri ve Ahlaki Atmosfer Ölçeklerinin Türkçe  versiyonunun kullanılabilir olduğu ve sporcuların prososyal ve antisosyal davranışlarının belirlenmesinde bireysel ve sosyal faktörlerin etkili olduğu söylenebilir.
Anahtar Kelimeler: prososyal ve antisosyal davranışlar, ahlaktan uzaklaşma, yarışma yönelimleri, ahlaki atmosfer ve güdüsel iklim

Abstract:
Aim: This PHD thesis was aimed to investigate the role of individual and contextual factors in determinig the prosocial and antisocial behaviors in sports. Three studies were conducted for testing these aims. In Study 1 the validity and reliability of the "Moral Atmosphere" and "Contesting Orientations" scales were tested. In Study 2, the role of moral identity, fear of failure, contesting orientations and moral disengagement in predicting prosocial and antisocial behaviors were tested. The role of motivational climate, moral atmosphere, contesting orientations and moral disengagement in predicting prosocial and antisocial behaviors were investigated in Study 3. 
Methods: Two hundrend-six athletes and 164 athletes participated in this Study 1 for Contesting Orientations Scale, and Moral Atmosphere Scale, respcetively. Three hundrend -one athletes participated in Study 2 and 327 athletes participated in Study 3. For data analysis, Confirmatory Factor Analysis and Structural Equation Modeling were used in Study 1 and Study 2 and 3, respectively. 
Results: CFA supported the validty of both scales in Study 1. Results of Study 2 indicated that moral identity was positively associated with prosocial behaviors while fear of failure was positively associated with antisocial behaviors. Study 3's results revealed that mastery climate was associated with prosocial behaviors, whereas performance climate was associated with antisocial opponent behaviors. Moral atmosphere was also associated with antisocial behaviors. 
Conclusions: In conclusion, Contesting Orientations and Moral Atmosphere Scales are valid and reliable measures. The individual and contextual factors play are the important predictors of athletes' prosocial and antisocial behaviors.
Keywords: prosocial and antisocial behaviors, moral disengagement, contesting orientations, moral atmosphere and motivational climate