İsmail Fennî Ertuğrul'un Tanrı anlayışı
İsmail Fenni Ertugrul's understanding of God
Yazar: ALPASLAN ARSLAN
Danışman: PROF. DR. KEMAL SÖZEN
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Din felsefesi = Religious philosophy ; Ertuğrul, İsmail Fenni = Ertuğrul, İsmail Fenni ; Materyalizm = Materialism ; Pozitivizm = Positivism ; Tanrı = God ; Tanrı anlayışı = God understanding ; Vahdet-i vücud = Unity of existence ; İslam felsefesi = Islamic philosophy

Özet:
Düşünce tarihi incelendiğinde Tanrı anlayışına dair birçok görüş ortaya konulduğu görülmektedir. Keza Türk düşünce tarihinde önemli bir sima olan İsmail Fennî Ertuğrul da kaleme aldığı eserlerinde Tanrı inancına ilişkin görüşlere yer vermiştir. O, kişisel düşüncelerini temellendirirken, yaşadığı dönemdeki birtakım felsefî akımları da eleştiriye tâbi tutmaktan geri kalmamıştır.
Bu çalışmada İsmail Fennî'nin yaşamış olduğu dönemin düşünce yapısı genel olarak ortaya konulmuştur. Yaşadığı dönemin fikrî atmosferinin içinde nasıl bir tavır sergilediği analiz edilmiştir. Özellikle materyalist anlayışa karşı yönelttiği itiraz ve tenkitlerle ön plana çıkışının fikrî alt yapısı incelenmiştir.
Düşünür İsmail Fennî'nin Tanrı tasavvuru çerçevesinde yapılan bu çalışmada Tanrı'nın varlığının delilleri, sıfat ve isimleri, vahdet-i vücut çerçevesinde Tanrı-evren ilişkisi ve Tanrı-insan ilişkisi gibi hususlar temel problem olarak ele alınmıştır. Onun bazı düşünürlerin pozitivist anlayışı araç yaparak Tanrı'ya yönelik ileri sürdükleri birtakım iddialar karşısında vermiş olduğu cevapların analiz ve değerlendirilmesi yapılmıştır. Bütün bunlardan hareketle İsmail Fennî'nin Türk düşünce tarihindeki yeri ve önemi belirlenmeye çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler: İsmail Fenni Ertuğrul, Tanrı, Vahdet-i Vücut, Materyalizm, Pozitivizm

Abstract:
When the history of thought is examined, it is seen that there are many opinions about the understanding of God. Likewise, İsmail Fennî Ertuğrul, who is an important figure in the history of Turkish thought, also included opinions about the belief in God in his works. While he based his personal thoughts, he did not fail to criticize some philosophical movements of his time.
In this study, the thought structure of the period in which İsmail Fennî lived has been revealed in general. It has been analyzed how he behaved in the intellectual atmosphere of his period. In particular, the intellectual infrastructure of his emergence with the objections and criticisms which he directed against the materialist understanding has been examined.
In this study conducted within the scope of the thinker İsmail Fennî 's concept of God, the facts such as the evidence of God, His adjectives and names, the God-universe relationship within the framework of wahdat-i body and the God-human relationship have been dealt with as the main problems. The analysis and evaluation of his answers to several claims made by some thinkers posing a positivist approach to God have been made. From this point of view, the place and importance of İsmail Fennî in the history of Turkish thought have been tried to be determined.

Keywords: İsmail Fennî Ertuğrul, God, Vahdet-i body, Materialism, Positivism