Kitâb-ı Üstüvânî (dil incelemesi-metin-dizin)
Kitâb-ı Üstüvânî (linguistic analysis-text-index)
Yazar: OSMAN KARABAŞ
Danışman: DOÇ. DR. UĞUR UZUNKAYA
Erzurum Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Biçimbilim = Morphology ; Dil bilgisi = Grammar ; Dil özellikleri = Language features ; Eski Anadolu Türkçesi = Old Anatolian Turkish ; Kitap-ı Üstüvani = Kitap-ı Üstüvani ; Osmanlıca = Ottoman ; Üstüvani = Üstüvani ; İmla = Spelling

Özet:
Bu çalışmada Muhammed b. Ahmed b. Muhammed eş-Şâmî el-Hanefî el-Üstüvânî (H.1017/1072) - (M.1608/1661)'nin vaazlarını içeren Kitâb-ı Üstüvânî adlı eserin dil bilgisi özelliklerinin incelenmesi ve neşrinin yapılması amaçlanmaktadır. Eser, Üstüvânî'nin ismini vermeyen bir öğrencisi tarafından kaleme alınmıştır. Yüksek lisans tezi olarak hazırlanan bu çalışma; giriş, dil incelemesi, metin ve dizin-sözlük olmak üzere beş bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde, Türklerin İslamiyet'i kabul etmesiyle hayatlarında meydana gelen değişiklikler; Kur'an'ın Türkçeye tercümelerinin yapılması, Arapça ve Farsçanın Eski Anadolu ve Klasik Osmanlı Türkçesine etkileri üzerinde durulmuştur. Daha sonra Kitâb-ı Üstüvânî adlı eserin nüshaları tanıtılarak incelenen nüshanın tavsifi yapılmıştır. Son olarak da metnin kurulması ve dizinin oluşturulmasında uygulanan yöntem ele alınmıştır. İnceleme bölümünde, 18. yüzyıl Klasik Osmanlı Türkçesi özellikleri taşıyan, bununla beraber Eski Anadolu Türkçesinin imlâ, ses ve şekil özelliklerini de kimi yönlerden devam ettiren bu eserin imlâ, ses ve yapı bakımından ayırt edici yönleri metinden örneklerle irdelenmiştir. Metin bölümünde, eserin çeviri yazıya aktarımı yapılmıştır. Dizin bölümünde ise metnin sözlüğü oluşturulmuştur.
Anahtar Kelimeler: Klasik Osmanlı Türkçesi, Kitâb-ı Üstüvânî, metin neşri, dil incelemesi

Abstract:
In this study, it is aimed to publish the work called Kitâb-ı Üstüvânî, which includes the sermons of Muhammed b. Ahmed b. Muhammed eş-Şâmî el-Hanefî el-Üstüvânî (M.1017/1072) - (H.1608/1661), and to examine the grammar features. The work was written by a student of Üstüvânî who did not give his name. This study, which was prepared as a master's thesis; It consists of five sections: introduction, language review, text and index-dictionary. In the introduction, the changes that occurred in the lives of the Turks with the acceptance of Islam; the translation of the Qur'an into Turkish, the effects of Arabic and Persian on Old Anatolian and Classical Ottoman Turkish are emphasized. Afterwards, the copies of the work called Kitâb-ı Üstüvânî were introduced and the description of the examined copy was made. Finally, the method applied in the establishment of the text and the creation of the index are discussed. In the analysis section, the distinctive aspects of this work, which has the characteristics of the 18th century Classical Ottoman Turkish, but also maintains the spelling, phonetic and morphological features of the Old Anatolian Turkish, are shown in terms of spelling, sound and structure. In the text section, the work has been transcribed. In the index section, the dictionary of the text is created.
Keywords: Classical Ottoman Turkish, Kitâb-ı Üstüvânî, text edition, linguistic analysis