Hemodiyaliz tedavisi alan hastaların algıladıkları stresörler ve sıvı kısıtlamasına uyumlarının değerlendirilmesi
Evaluation of perceived stressors and compliance with fluid restriction in patients receiving hemodialysis treatment
Yazar: EMEL DİKİCİ
Danışman: PROF. DR. NURAN TOSUN
Hasan Kalyoncu Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Hemodiyaliz =   ; Hemşirelik = Nursing ; Stres = Stress

Özet:
Bu çalışma, hemodiyaliz tedavisi alan hastaların algıladıkları stresörler ve sıvı kısıtlamasına uyumlarının değerlendirilmesi amacıyla tanımlayıcı olarak yapıldı. Çalışma, Ağustos 2022–Mart 2023 tarihleri arasında Gaziantep Üniversitesi Hastanesi Nefroloji Servisi ve Diyaliz Ünitesinde uygulandı. Araştırmanın örneklemini; hemodiyaliz tedavisi alan, 18 yaş ve üzerinde olan, iletişim sorunu olmayan ve araştırmaya katılmayı gönüllü olarak kabul eden 168 hasta oluşturdu. Verilerin toplanmasında; Hasta Tanıtıcı Özellikler Formu, Hemodiyaliz Stresör Ölçeği ve Hemodiyaliz Hastalarında Sıvı Kontrol Ölçeği kullanıldı. Verilerin istatistiksel analizleri SPSS Statistics 23.0 paket programında, İki Ortalama Arasındaki Farkın Önemlilik Testi, Mann-Whitney U, Kruskal Wallis H ve Dunnett-C tekniği testleri ile yapıldı. Hastaların %59.5'i 45-64 yaş grubunda, %50.6'sı kadın, %63.1'i evli, %26.1'i okuryazar değil, %44.6'sı çalışmıyor, %98.2'sinin bakımında yardımcı kişiler bulunmaktaydı. Hastaların hemodiyaliz tedavisi ile ilgili algıladıkları stresörlerin yüksek düzeyde olduğu ve psikososyal stresörlerden daha fazla etkilendikleri bulundu. En yüksek düzeyde algıladıkları psikososyal stresörlerin sırasıyla sıvı alımının kısıtlanması, hastaneye sık sık gelme zorunluluğu, sağlık personeline bağımlılık, tedavinin maliyeti ve gelecekle ilgili belirsizlik olduğu; fizyolojik stresörlerin sırasıyla yorgunluk, uyku sorunları ve bulantı-kusma olduğu saptandı. 24-44 yaş grubunda olan, evli, bakımda yardımcı kişileri bulunan ve son bir ay içinde fazladan hemodiyaliz seansı almayan hastaların daha yüksek düzeyde stres algıladığı belirlendi. Hastaların sıvı kısıtlamasına uyumunun orta düzeyde, sıvı kısıtlaması bilgilerinin yüksek, davranış ve tutumlarının orta düzeyde olduğu bulundu. Günlük alması gereken sıvı miktarını bilen hastaların sıvı kısıtlamasına uyumunun daha yüksek olduğu saptandı. Hemodiyaliz Stresör Ölçeği ve Sıvı Kontrol Ölçeği puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmadığı belirlendi. Hemodiyaliz hemşirelerinin hastaların algıladığı stresörler ve sıvı kısıtlamasına uyumlarını geçerli ve güvenilir ölçüm araçlarıyla değerlendirmeleri, hastaların algıladığı stresörler ve sıvı kısıtlamasına uyumlarını etkileyen sosyodemografik ve tıbbi özellikleri dikkate alarak hemşirelik bakımını planlamaları, eğitim ve danışmanlık vermeleri önerildi.

Abstract:
This descriptive study was conducted to evaluate the stressors perceived by patients receiving hemodialysis treatment and their compliance with fluid restriction. The study was carried out at Gaziantep University Hospital Nephrology Department and Dialysis Unit between August 2022 and March 2023. The sample of the study consisted of 168 patients who received hemodialysis treatment, were 18 years of age and above, had no communication problems, and voluntarily agreed to participate in the research. Data were collected using the Patient Information Form, Hemodialysis Stressor Scale and Fluid Control Scale in Hemodialysis Patients. Statistical analyzes were performed using t-test, Mann-Whitney U, Kruskal Wallis H and Dunnett-C technique tests in the SPSS Statistics 23.0 package program. 59.5% of the patients were in the 45-64 age group, 50.6% were women, 63.1% were married, 26.1% were illiterate, 44.6% were unemployed, and 98.2% had caregivers.  It was found that patients' perceived stressors related to hemodialysis treatment were at high levels and they were more affected by psychosocial stressors. The psychosocial stressors they perceived at the highest level were, respectively, restricting fluid intake, having to come to the hospital frequently, dependence on healthcare personnel, the cost of treatment, and uncertainty about the future; Physiological stressors were determined to be fatigue, sleep problems, and nausea and vomiting, respectively. It was determined that patients who were in the 24-44 age group, were married, had caregivers, and did not receive additional hemodialysis sessions in the last month perceived higher levels of stress. It was found that the patients' compliance with fluid restriction was at a moderate level, their knowledge of fluid restriction was high, and their behavior and attitudes were at a moderate level. It was found that patients who knew the amount of fluid they should consume daily were more likely to comply with fluid restriction. It was determined that there was no statistically significant relationship between the Hemodialysis Stressor Scale and Fluid Control Scale mean scores. It was recommended that hemodialysis nurses evaluate patients' perceived stressors and their compliance with fluid restriction with valid and reliable measurement tools, plan nursing care and provide training and consultancy by taking into account the sociodemographic and medical characteristics that affect patients' perceived stressors and their compliance with fluid restriction.