Erzurum ilinde motorlu taşıtlardan kaynaklanan hava kirliliği
Air pollution sourced from motor vehicles in Erzurum
Yazar: ATİFET MEMİŞOĞLU
Danışman: DOÇ.DR. RECEP BONCUKÇUOĞLU ; PROF.DR. BÜLENT KESKİNLER
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2001
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering
Dizin: Egzoz gazları = Exhaust gases ; Hava kirleticiler = Air pollutants ; Hava kirliliği = Air pollution ; Motorlu taşıtlar = Motor vehicles ; İstatistiksel modelleme = Statistical modelling

Özet:
ÖZET Hava kirliliği, bina dışı açık ortamda, havada katı, sıvı, gaz kirleticilerin insanlara, hayvanlara, bitkilere ve bizim için önemli olan cansız eşyalara zarar verecek seviyede yüksek konsantrasyonda ve sürede bulunması olarak tanımlanır. Hava kirliliğinin oluşmasının en önemli nedeni insan faaliyetleridir. Özellikle motorlu taşıtlar, hava kirliliğinin oluşmasında birinci etken olarak kabul edilir. Teknolojinin insanlara getirdiği konfor ve işlerimizi yetiştirebilmek için getirdiği zaman kısıtlılığı araçları hayatımızın vazgeçilmez bir parçası haline getirmiştir. Bunun sonucunda Erzurum' da da diğer tüm şehirlerde olduğu gibi araç sayısı her geçen gün artmaktadır. Artan araç sayısı ile yollarda ve özellikle sinyalizasyonlu kavşaklarda araç kuyrukları oluşmaktadır. Erzurum'un coğrafi konumundan dolayı kışlar soğuk ve uzun geçmektedir. Rakımın da yüksek olmasından dolayı kış aylarında ortalama sıcaklık oldukça düşük olmakta, ayrıca havadaki oksijen oram da % 16,5'lere kadar düşmektedir. Bu da gerek sabit yakmalı proseslerde gerek ise araçların motorlarında eksik hava ile yanmaya yol açmakta olup, bunun sonucu olarak da CO ve yanabilir HC gibi kirleticilerin miktarı artmaktadır. Hava sirkülasyonu olmayan, yüksek binalarla çevrili yollarda, kış aylarında hem araçlardan hem de sabit yakmalı sistemlerden kaynaklanan kirleticiler herhangi bir ölçüm cihazına gerek duyulmadan çıplak gözle görülüp, hissedilir hale gelmektedir. Sunulan bu çalışmada, Erzurum ilinin coğrafi konumu ve meteorolojik özelliklerinin bölgedeki motorlu taşıtlardan kaynaklanan hava kirliliği üzerine etkileri incelenmiştir. Bu maksatla çeşitli yıllarda ve aylarda olmak kaydıyla 30370 aracın egzoz gazı emisyon ölçüm sonuçlan istatistiksel olarak incelenmiştir. İstatistiksel analiz sonuçlarından elde edilen en önemli sonuçlardan biri CO ve HC gibi kirleticilerin kış aylarında maksimum değere ulaşmasıdır. Elde edilen diğer bir önemli sonuç ise konvektörlü araçları konvektörsüz araçlara oranla çok daha düşük kirliliğe sebep olmasıdır.

Abstract:
11 SUMMARY Air pollution is that when pollutants are high in density and in duration as to give harm to men, animals, plants and things that are important for us. The main reason of air pollution is human activities. Especially motor vehicles are accepted as the main source of air pollution. The comfort that the technology provide people with and the lack of time make the motor vehicles an indecpensable part of our life. As a result of this, in Erzurum like in all the other cities the number of motor vehicles is increasing day by day. With the increase of vehicle number, vehicle queues occure on the ways especially on the signalized junctions. Because of the geographical position of Erzurum the winters are cold and long. Also because of the high altitude, in winters the average heat is low and besides that the percantage of O2 falls to 16,5. This causes incomplate combustion both in the stationary combustion processes and in the motor engines. As a result of this the amount of the pollutants like HC and CO are increasing. In winters on the streets, not having air circulation and surrounded by high buildings, pollutants coming from both stationary combustion processes and motor vehicles become so dense that it can be seen by naked eyes. In this study, the effects of the geographical position and meteorologycal pecularities of Erzurum on the pollutants emitted by motor vehicles are examined. For this purpose, the exhaust gases emission measurements of 30370 motor vehicles, made in various months and years, are inspected statistically. The main result of this statistical analyses is that the pollutants like CO and HC are rising the maximum concentration in winters. An other important result is that the vehicles with converter are making less pollution than the vehicles without converters.