Bilgi gereksinimlerinin karşılanması ve okul kütüphaneleri /
Yazar: HATİCE İNCİ ÖNAL
Danışman: PROF.DR. İRFAN ÇAKIN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kütüphanecilik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1992
Konu: Bilgi ve Belge Yönetimi = Information and Records Management
Dizin: Bilgi gereksinimleri = Information requirements ; Kütüphaneler = Libraries ; Okul kütüphaneleri = School libraries ; Öğrenciler = Students

Özet:
Okul kütüphaneleri; eğitim ve öğretim için gerekli her türlü bilgi kaynağını toplayan, düzenleyen, hizmetleri ile parçası bulunduğu öğretim kademesinin amaçlarının gerçekleşmesine dinamik bir şekilde katılan ve çağın gereksinimlerine uygun olarak gelişen toplumsal kurumlardır. Günümüzde geniş kullanıcı grubuna sahip olan okul kütüphaneleri, hizmet vermekle yükümlü oldukları toplumun bilgi gereksinimlerini karşılamak zorundadırlar. Araştırmamız; Türkiye'de ortaöğretimin lise kademesindeki öğrenci gençlikle ilgili olarak şunları amaçlamaktadır: - Derslerle ilgili olduğu kadar, kişisel ilgilere yönelik bilgi gereksinimlerini saptamak; Bilgi gereksinimlerini etkileyen unsurları ortaya ç ı karmak ; - Bilgi gereksinimlerinin nerelerden, nasıl ve ne şekilde karşılanacağını gösteren okul kütüphaneler iyi e ilgili çözümleri içeren model geliştirmek; - Okul kütüphanelerinin hizmet vermede karşılaştık ları sorunları çözümleyen önerilerde bulunmaktır. Öğrencilere yönelik kütüphane hizmetlerindeki yeter sizliklerin nedenini ortaya çıkartan, araştırma hipotezi olarak: "Okul kütüphanelerinin gerek yapı ve gerekse fonksiyon itibariyle eğitim sistemi içinde etkinlik kazanabilmeleri için; hizmet ettikleri öğrenci kitlesinin ne tür bilgiye gereksinimleri olduğunun saptanması ve gereksinimleri karşılamaya yönelik önlem alınması gerekir" görüşü sınanmıştır. Betimleme ve bibliyometri yöntemlerinin kullanıldığı araştırmamızda veriler literatür incelemesi, anket, görüş me ve gözlem tekniklerinden yararlanılarak elde edilmiş- Okul kütüphaneleri; eğitim ve öğretim için gerekli her türlü bilgi kaynağını toplayan, düzenleyen, hizmetleri ile parçası bulunduğu öğretim kademesinin amaçlarının gerçekleşmesine dinamik bir şekilde katılan ve çağın gereksinimlerine uygun olarak gelişen toplumsal kurumlardır. Günümüzde geniş kullanıcı grubuna sahip olan okul kütüphaneleri, hizmet vermekle yükümlü oldukları toplumun bilgi gereksinimlerini karşılamak zorundadırlar. Araştırmamız; Türkiye'de ortaöğretimin lise kademesindeki öğrenci gençlikle ilgili olarak şunları amaçlamaktadır: - Derslerle ilgili olduğu kadar, kişisel ilgilere yönelik bilgi gereksinimlerini saptamak; Bilgi gereksinimlerini etkileyen unsurları ortaya ç ı karmak ; - Bilgi gereksinimlerinin nerelerden, nasıl ve ne şekilde karşılanacağını gösteren okul kütüphaneler iyi e ilgili çözümleri içeren model geliştirmek; - Okul kütüphanelerinin hizmet vermede karşılaştık ları sorunları çözümleyen önerilerde bulunmaktır. Öğrencilere yönelik kütüphane hizmetlerindeki yeter sizliklerin nedenini ortaya çıkartan, araştırma hipotezi olarak: "Okul kütüphanelerinin gerek yapı ve gerekse fonksiyon itibariyle eğitim sistemi içinde etkinlik kazanabilmeleri için; hizmet ettikleri öğrenci kitlesinin ne tür bilgiye gereksinimleri olduğunun saptanması ve gereksinimleri karşılamaya yönelik önlem alınması gerekir" görüşü sınanmıştır. Betimleme ve bibliyometri yöntemlerinin kullanıldığı araştırmamızda veriler literatür incelemesi, anket, görüş me ve gözlem tekniklerinden yararlanılarak elde edilmiş-

Abstract:
As social organizations school libraries acquire and organize all kinds of information sources which are essential for education and training, in order to meet current information needs of society. They also contribute dynamically to their parent organizations in reaching their aims. The goals of present research are four fold:,, - to identify information needs of high school students with regard to their school activities and special interests; - to identify elements which have effects on their information needs; - to develop models which include solutions to school library problems; - to suggest solutions to problems related to school library services. Research hypothesis is based on inefficiency of school library services: "School libraries must find out information needs of their users (students) and take measures to meet them, so the system of education can function efficiently." Present research is based on a survey and bibliometrics methods. Data have been collected by utilizing literature analysis, questionnaires, interviews and observation techniques. Interviews and one thousand five hundred questionnaires were conducted on seventeen high schools in the metropolitan Ankara. For the analysis of questionnaire results chi-square test and correlation technique were applied. As a result, research hypothesis was proved and information needs of high school students in regard to their school activities and special interests and how they meet these needs have been found out. According to the results, information needs of students are effected by t Location and type of the school, subject, sex, previously attended schools, level of achievement, educational and financial status of the family, use of information sources, problems in accessing information, library orientation programs, free time activities and special interests, location of information sources, use of other libraries, and help provided by the staff of libraries. Based on the results of this study two models have been developed: "An Information Network Model for School Libraries" and "A School Library Model". "The Information Network Model" has been designed in a way that it would be capable of adjusting itself to the hierarchical structeru of Ministry of National Education. As to the "School Library Model", it has been developed to provide a harmony among financial sources, personnel, services, management, education and training activities that are thought to form the infrastructure of the Network Model. The characteristic features of the models, beside their advantages, have been discussed in addition to the questions relating to their applications. Recommendations have also been made according the results of this research.