Islak arkeolojik tekstillerin koruma çalışmalarının değerlendirilmesi
Assessment of conservation processes of wet archaeological textiles
Yazar: ABDURRAHMAN ZENGİN
Danışman: DOÇ. DR. NAMIK KILIÇ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Taşınabilir Kültür Varlıklarını Koruma ve Onarım Ana Bilim Dalı / Sualtı Kültür Kalıntılarını Koruma Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Islak arkeolojik tekstiller = Wet archaeological textiles ; Konservasyon = Conservation ; Lifler = Fibers ; Restorasyon = Restoration ; Su altı arkeolojisi = Underwater archeology ; Tekstil = Textile

Özet:
Bu tez çalışmasında ıslak olarak ele geçmiş tekstil eserlerin koruma çalışmaları ele alınmıştır. Tekstil liflerinin bileşenlerinin bilinmesi koruma çalışmalarında birincil öneme sahiptir. İlk olarak tekstilin, hammaddeleri ve liflerinin özellikleri tanımlanmıştır. Daha sonra arkeolojik liflerin sınıflandırılması yapılmıştır. Tekstil lifleri doğal ve yapay lifler olarak iki ana gruba ayrılır. Islak arkeolojik tekstil eserler, doğal lifler grubundaki bitkisel (selülozik) ve hayvansal (protein) lifler sınıfında yer alır. Islak arkeolojik tekstil buluntuların, yapılan analizler sonucunda daha çok keten, kenevir, jüt, pamuk, sisal, manila, rami, ipek, keçi kılı, yün gibi liflerden üretildiği bilinmektedir. Sınıflandırma sonrası tekstilin ve halatın ilk üretim yöntemleri teknolojik açıdan değerlendirilmiştir. Islak arkeolojik tekstil eserlerin sualtı ortamındaki bozulmaları incelenmiştir. Bu inceleme sonucu bozulmalar, fiziksel, kimyasal ve biyolojik bozulma olarak üç kategoriye ayrılmıştır. Tekstil eserler, sualtı koşullarında yapısal olarak durağan olmayan bir yapıya dönüştüğü için kazı anından itibaren acil müdahale uygulamalarına ihtiyaç duymaktır. Bu müdahaleler durağan olmayan yapıdaki eserin durağan bir duruma dönüştürülmesi süreci için birincil öneme sahiptir. Tez kapsamında ıslak arkeolojik tekstilin, kazı alanından kaldırılması, ilk koruma müdahalesi, tam koruma için konservasyon laboratuvarına taşınması, laboratuvarda yapılan konservasyon çalışmaları ve önleyici koruma çalışmaları değerlendirilmiştir. Konservasyon çalışmaları olan temizlik, tuzdan arındırma, kurutma yöntemleri, konsolidasyon yöntemleri (PEG emdirme, şeker emdirme, silikon yağı emdirme ve diğer polimerler ile yapılan emdirme) literatür taraması yapılarak geçmiş ve güncel koruma uygulamalardan örnekler ile desteklenmiştir. Önleyici koruma çalışmaları kapsamında, konservasyonu tamamlanmış ıslak arkeolojik tekstillerin, bulundukları sergi, depo, müze/laboratuvar ortamlarındaki çevresel etmenlerin (ısı, ışık, bağıl nem) standart değerlerinin ne olması gerektiği değerlendirilmiştir. Ayrıca ıslak arkeolojik tekstillerin, depolama için paketleme yöntemlerinin nasıl olması gerektiği incelenmiştir.

Abstract:
In this thesis, the conservation processes of wet obtained textile artifacts are discussed. Knowing the components of textile fibers is of primary importance in conservation processes. First of all, the properties of textile raw materials and fibers were defined. Then, the archaeological fibers were classified. Textile fibers are divided into two main groups as natural and synthetic fibers. Wet archaeological textile artifacts are in the vegetable (cellulosic) and animal (protein) fibers class in the natural fiber group. As a result of the analyses, it is comprehended that the wet archaeological textile artifacts are produced from fibers such as linen, hemp, jute, cotton, sisal, manila, ramie, silk, goat hair and wool. After classification, the first production methods of textile and rope were evaluated technologically. The deterioration of wet archaeological textile artifacts in underwater environment was examined. As a result of this examination, the deteriorations were divided into three categories as physical, chemical and biological deteriorations. Textile artifacts turn into a structurally unstable forms in underwater conditions. Therefore, emergency intervention treatments are needed from the moment of excavation. These interventions are of primary importance for the process of stabilizing the unstable artifacts.  Within the context of this thesis, the lifting of the wet archaeological textile from the excavation area, the first conservation treatment, its transportation to the conservation laboratory for full conservation, the conservation processes in the laboratory and the preventive conservation works were evaluated. Conservation processes such as cleaning, desalination, drying methods, consolidation methods (PEG impregnation, sugar impregnation, silicone oil impregnation and impregnation with other polymers) were supported by literature review and examples from past and current conservation treatment methods. Within the context of preventive conservation works, what should be the standard values of the wet archaeological textiles whose conservation was completed, and the environmental factors (temperature, light, relative humidity) in their exhibitions, storage, museums / laboratories were evaluated. In addition, the packaging methods of wet archaeological textiles for storage were also examined.