Kronik insomnide melatonin MTNR1A ve MTNR1B reseptör gen mutasyonlarının etkisi
The effect of melatonin MTNR1A and MTNR1B receptor gene mutations in chronic insomnia
Yazar: BÜŞRANUR OĞUZ SELÇUK
Danışman: PROF. DR. FÜSUN MAYDA DOMAÇ ; PROF. DR. DENİZ KIRAÇ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Erenköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Nöroloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Nöroloji = Neurology

Özet:
Giriş ve Amaç: İnsomni, uyku için yeterli zaman ve uygun ortam olmasına rağmen uykuya dalmada, sürdürmede güçlük veya sabahları istenilen saatten erken uyanma şeklinde üç ana semptomla karakterize olan yaygın bir uyku bozukluğudur. Bu semptomlara halsizlik-yorgunluk, dikkat ve konsantrasyon eksikliği, işlevsellik kayıpları, duygusal değişiklikler, fiziksel rahatsızlıklar ve sürekli uykuyla ilgili düşünceler eşlik edebilir. Bu şikayetlerin ve semptomların en az 3 aydır haftada en az 3 kere olması durumunda tablo kronik insomni olarak adlandırılır. Kronik insomni yetişkinlikte aile, iş, sosyal yaşam gibi pek çok alanda kişilerin işlevselliklerinde sorunlara yol açmaktadır. Bu bilgiler ışığında insomni etiyolojisinin aydınlatılması hastalığın tedavisinde önemli bir gelişmeye sebep olabilir. Bizim çalışmamız insomni etiyolojisinde önemli bir yere sahip olan genetik faktörlerin araştırılmasını amaçlamaktadır. Bu amaçla kronik insomnilerde MTNR1A ve MTNR1B genlerinde rs2119882 ve rs4753426 mutasyonlarını çalıştık. 
Gereç ve Yöntem: Çalışmamıza 2022-2023 yılları arasında Erenköy Ruh Ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesine uyku hastalıkları ve nöroloji polikliniklerine başvuran, çalışmaya alınma ve dışlanma kriterlerine uygun ICSD-3 (Uyku Bozukluklarının Uluslararası Sınıflandırması 3) kriterlerine göre kronik insomni tanısı alan 100 hasta ardışık olarak dahil edildi. Kontrol grubu olarak nöroloji polikliniklerine başvuran sağlıklı kişilerden çalışmaya alınma ve dışlanma kriterlerine uygun olan 100 olgu ardışık olarak çalışmamıza dahil edildi. Hasta ve kontrol grubundan periferik venöz yoldan 2 cc EDTA'lı tüpe kan alındı. Kanlar Yeditepe Üniversite Tıbbi Biyoloji Bölümü laboratuarına saklama koşullarına uygun olarak taşındı ve burada DNA izolasyonu gerçekleştirildi. Ardından MTNR1A genindeki rs2119882 ve MTNR1B genindeki rs4753426 mutasyonları gerçek zamanlı polimeraz zincir reaksiyonu (GZ-PZR) yöntemi ile araştırıldı. Çıkan sonuçların istatistiksel analizi SPSS 25.0 versiyonu ile yapıldı. 
Bulgular: Çalışmaya 100 hasta 100 kontrol olmak üzere toplam 200 kişi dahil edildi. MTNR1A genindeki rs2119882 polimorfizmi hasta ve kontrol grubu arasında karşılaştırıldığında anlamlı bir farklılık saptanmamış olmakla birlikte hasta grubunda homozigot mutant (CC) genotip daha çok tespit edilmiştir. MTNR1B genindeki rs4753426 polimorfizmi incelendiğinde ise homozigot mutant genotip (CC genotipi) sadece hasta grubunda tespit edilmiş olup hasta ve kontrol grubu arasında karşılaştırma yapıldığında bu genotip istatistiksel açıdan anlamlı bulunmuştur (p<0.001). Ek olarak hasta ve kontrol grupları arasında alel dağılımları karşılaştırıldığında rs4753426 polimorfizminde C aleli için hasta grubunda istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptanmıştır (p<0.05). Bu durum hasta grubunda CC genotipinin fazla çıkmış olmasıyla benzer bir sonuç içermekte olup C alelinin insomni oluşumuna yatkınlık oluşturmuş olabileceğini göstermektedir. Hasta ve kontrol grubu arasındaki demografik verilerde çalışma durumu hariç istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmadı (p>0.05) Çalışma durumunda; emeklilerde ve çalışmayanlarda hasta grubunda kontrole kıyasla daha sık insomni olduğu istatistiksel olarak gösterildi (p<0.001) Hasta grubuna uygulanan uykusuzluk şiddet indeksi ile mutasyonlar arasında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmadı (p>0.05)
Sonuç: Uykunun genetik temeli hala tam olarak anlaşılamamıştır. Uykuyla ilişkili fenotiplerin orta ila yüksek kalıtsallığına rağmen, bilinen genetik varyantlar fenotipik varyansın yalnızca küçük bir kısmını açıklamaktadır. Bizim çalışmamızda kronik insomnisi olan hastalarda uyku ile ilişkisi literatür bilgileri ile kanıtlanmış olan MTNR1B geninde rs4753426 mutasyonu saptanmıştır. Bu durum özellikle CC genotipinin ve C alelinin insomni oluşumuna yatkınlık oluşturmuş olabileceğini göstermektedir. Bu çalışma kronik insomninin hem önlenmesi hem de tedavisi için müdahalelerin geliştirilmesini sağlamak ve hastalığın etiyolojisine dair içgörü kazanmak amacıyla genetik faktörlerin aydınlantılması, risk genlerinin ekspresyonunu değiştirmeye yönelik ilaçlar veya kusurlu genleri değiştirmek için yapılan gen terapisi çalışmalarında yol gösterici olabilir.
Anahtar kelimeler: Kronik insomni, Melatonin, MTNR1A, MTNR1B

Abstract:
Introduction and Purpose: Insomnia is a common sleep disorder characterized by difficulty initiating or maintaining sleep, or waking up earlier than desired despite adequate time and opportunity for sleep. Symptoms may include fatigue, lack of concentration, impaired functionality, emotional changes, physical discomfort, and persistent thoughts about sleep. When these symptoms occur at least three times per week for a minimum of three months, it is termed chronic insomnia. Chronic insomnia can lead to functional impairments in various areas of adult life, such as family, work, and social interactions. Understanding the etiology of insomnia can contribute significantly to its treatment. Our study aims to investigate genetic factors that play a crucial role in the etiology of insomnia. Specifically, we studied mutations rs2119882 and rs4753426 in the MTNR1A and MTNR1B genes, respectively, in individuals with chronic insomnia.
Materials and Methods: We included 100 consecutive patients diagnosed with chronic insomnia according to the ICSD-3 (International Classification of Sleep Disorders, 3rd edition) criteria who presented to the Sleep Disorders and Neurology Clinics at Erenköy Mental and Neurological Diseases Training and Research Hospital between 2022 and 2023. Additionally, 100 healthy individuals consecutively attending the neurology clinics and meeting inclusion/exclusion criteria were included as controls. Blood samples (2 cc EDTA tubes) were collected via peripheral venipuncture from both patient and control groups. Samples were transported to the Medical Biology Department laboratory at Yeditepe University under appropriate storage conditions, and DNA isolation was performed. Subsequently, mutations rs2119882 in the MTNR1A gene and rs4753426 in the MTNR1B gene were investigated using real-time polymerase chain reaction (RT-PCR) method. Statistical analysis of the results was conducted using SPSS version 25.0.
Results: A total of 200 participants, consisting of 100 patients and 100 controls, were included in the study. While no significant difference was observed in the rs2119882 polymorphism of the MTNR1A gene between the patient and control groups, the homozygous mutant (CC) genotype was more prevalent in the patient group. In contrast, the rs4753426 polymorphism in the MTNR1B gene revealed that the homozygous mutant genotype (CC genotype) was detected exclusively in the patient group and was statistically significant when comparing patients and controls (p<0.001). Additionally, a statistically significant difference in allele distribution for the C allele was found in the patient group compared to controls in the rs4753426 polymorphism (p<0.05). This suggests a potential predisposition of the CC genotype to insomnia, particularly implicating the C allele. No statistically significant demographic differences were found between the patient and control groups except for employment status (p>0.05). Specifically, retirees and non-working individuals demonstrated a higher frequency of insomnia in the patient group compared to controls (p<0.001). There was no statistically significant association found between the insomnia severity index applied to the patient group and mutations (p>0.05).
Conclusion: The genetic basis of sleep remains incompletely understood. Despite the moderate to high heritability of sleep-related phenotypes, known genetic variants explain only a small portion of phenotypic variance. In our study, we identified the rs4753426 mutation in the MTNR1B gene, which has been supported by literature linking it to insomnia in individuals with chronic insomnia. This finding suggests a potential predisposition to insomnia, particularly associated with the CC genotype and C allele. This study can guide interventions aimed at preventing and treating chronic insomnia and may provide insights into the etiology of the disease, potentially informing gene therapy efforts targeting risk gene expression alterations or defective gene correction.
Keywords: Chronic Insomnia, Melatonin, MTNR1A, MTNR1B