Remisyondaki bipolar bozukluk hastalarında ebeveyne bağlanma, zihin kuramı ve yürütücü işlevlerin incelenmesi
Examination of parental bonding, theory of mind and executive funcions in remitted bipolar disorder patients
Yazar: SELİNAY GÖNÜLAL
Danışman: PROF. DR. MEHMET ÇAĞDAŞ EKER
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sinir Bilimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Psikiyatri = Psychiatry ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Bilişsel işlevler = Cognitive functions ; Bipolar bozukluk = Bipolar disorder ; Güvensiz bağlanma = Insecure attachment ; Nöropsikolojik testler = Neuropsychological tests ; Yetişkinlerde bağlanma = Adult attachment ; Yönetici işlevler = Executive functions ; Zihin kuramı = Theory of mind

Özet:
Amaç: Bu araştırmada remisyondaki bipolar bozukluk hastaları ve sağlıklı kontroller ile bağlanma stilleri,  zihin kuramı  becerileri ve yürütücü işlevlerde bozulma ve  aralarındaki ilişkinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Yöntem: Çalışmaya Ağustos 2022-Mart 2023 tarihleri arasında Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Ruh Sağlığı ve Hastalıkları psikiyatri polikliniğine ayaktan başvurmuş, 21-57 yaş arasında, araştırma ölçütlerini karşılayan ve araştırmaya katılmayı kabul eden DSM-5 tanı ölçütlerine göre BPB tanısı almış en az 3 aydır remisyonda 44 bipolar bozukluk tanılı hasta ve hastalarla yaş, cinsiyet ve eğitim düzeyi açısından eşleşmiş psikiyatrik hastalığı olmayan 21-55 yaş arası 43 sağlıklı kontrol katılmıştır. Tüm katılımcılar SCID V, YMDÖ ve HDDÖ ile değerlendirildikten sonra klinik ve sosyodemografik veri formu, bağlanma stillerini değerlendirmek için Ana Babaya Bağlanma Ölçeği ve İlişki Ölçekleri Anketi; zihin kuramı  yeteneklerini değerlendirmek için ise Dokuz Eylül Zihin Kuramı Ölçeği; yürütücü işlevleri değerlendirmek için Wisconsin  Kart  Eşleme Testi, Stroop  Testi,  İz Sürme Testi  A ve  B,  Sözel Akıcılık Testi uygulanmıştır.
Bulgular: Ebeveyne bağlanma açısından bipolar hastalarda babadan algılanan ilgi ve kontrolün sağlıklı kontrollere göre daha fazla olduğu ve güvensiz bağlanma stilinin bipolar hastalarda daha çok görüldüğü bulunmuştur. Bipolar hastalar zihin kuramı ve yürütücü işlevler açısından anlamlı olarak daha kötü performans sergilemişlerdir. Çoklu regresyon sonucuna göre yürütücü işlevlerin zihin kuramını yordadığı görülmüştür. Yaş ve eğitim düzeyi kontrol edilerek yapılan hiyerarşik regresyon sonucu yürütücü işlevlerin zihin kuramını yordamaya devam ettiği görülmüştür. Ebeveyne bağlanma, zihin kuramı ve yürütücü işlevler arasındaki korelasyonlar her iki grupta da benzer sonuçlar vermiştir. 4 kategorili bağlanma stillerinin bipolar hastalar ve sağlıklı kontrol grubunda zihin kuramı ve yürütücü işlevler için karşılaştırılmasında anlamlı bir sonuç bulunamamıştır. Güvensiz bağlanan bipolar hastalarda ZK ve Yİ arasında kısmi anlamlı korelasyonlar saptanmıştır.
Sonuç: Sonuç olarak bipolar hastalarda güvensiz bağlanma stilinin daha sık görüldüğü; remisyon sırasında bile sağlıklı kontrollere göre zihin kuramı ve yürütücü işlevlerde kötü performans sergiledikleri görülmüştür. Yürütücü işlevlerin zihin kuramını yordadığı saptanmıştır. Ek olarak bağlanma stillerinin her iki grupta da zihin kuramı ve yürütücü işlevleri etkilemediği görülmüştür.

Abstract:
Objective: The aim of this study was to investigate the relationship between attachment styles, theory of mind and executive functions in patients with remitted bipolar disorder and healthy controls.
Method: 44 patients aged 21-57 years who presented to the Psychiatric Polyclinic of Ege University Faculty of Medicine as outpatients between August 2022 and March 2023, who met the study criteria and had been diagnosed with bipolar disorder according to DSM-5 diagnostic criteria and had been in remission for at least three months and 43 healthy control subjects aged 21-55 years without previous psychiatric illnesses who matched the patients in age, gender and educational level participated in the study. All participants were evaluated with SCID V, YMRS, HAM-D and clinical/sociodemographic data were subsequently collected. Attachment were assessed with Parental Bonding Instrument and Relationship Scales Questionnaire; Theory of Mind (ToM) was assessed by Dokuz Eylül Theory of Mind Scale; Executive functions were assessed with Wisconsin Card Sorting Test, Stroop Test, Trail Making Test A and B and Verbal Fluency Test. 
Results: In terms of parental bonding perceived care/control from the father was found to be higher in bipolar patients than in healthy controls and insecure attachment style was more common in bipolar patients. The patient group was impaired in ToM and executive functions. According to the multiple regression results, executive functions predicted ToM. Hierarchical regression controlling for age and educational level showed that executive functions continued to predict ToM. Correlations between parental bonding, ToM and executive functions yielded similar results in both groups. Comparison of the 4-category attachment styles for ToM and executive functions in bipolar patients and the healthy control group did not reveal any significant results. However, a modarate difference was found between ToM and executive functions in patients with insecure attachment.
Conclusion: In conclusion, insecure attachment style was found to be more common in bipolar patients. Bipolar patients performed worse in ToM and executive functions than healthy controls even during remission. Executive functions were found to predict ToM. In addition attachment styles were found to have no influence on ToM and executive functions for bipolar disorder and healty participants.