Türkiye'nin kuzeydoğusunda yayılış gösteren Asteraceae'den Psephellus cass. cinsine ait bazı türler üzerinde taksonomik araştırmalar
Taxonomic research on some species of Psephellus genus from Asteraceae distributing in the northeast of Türkiye
Yazar: ZOHREH YOUSEFI
Danışman: PROF. DR. YUSUF KAYA
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Biyoloji = Biology
Dizin: Anatomik özellikler = Anatomical properties ; Asteraceae = Asteraceae ; Morfoloji = Morphology ; Psephellus turcicus = Psephellus turcicus ; Taksonomi = Taxonomy ; Türkiye = Türkiye

Özet:
Yeni taksonomik araştırmalar kapsamında dünyada Asteraceae familyasının en çok tür içeren Centaurea L.' den 12 seksiyon ayrı bir cins olarak belirlenen Psephellus'a aktarılmıştır. Türkiye florasından da 7 seksiyona ait 24 takson çalışma konumuzu oluşturan Psephellus Cass.cinsine aktarılmıştır. Floristik tespitlere göre bu taksonlardan 18 tanesi çalışma alanı olarak belirlenen ve İran-Turan fitocoğrafik bölgesinde bulunmakta olup bazıları da Avrupa-Sibriya bölgesinde, Kuzeydoğu Anadolu da yayılmaktasır. Arazi çalışmaları sırasında 49 lokaliten toplam 12 takson belirlenmiştir. Ayrıca, arazi çalışmaları sırasında elde edemediğimiz P. huber-morathii ve P.delbatus türleri herbaryumlardaki örnekler üzerinde incelenmiştir. Bazı taksonların anatomileride çalışılmıştır. Bu çalışmalardan elde edilen bilgi ve bulgular ışığında teşhis ve tanıları yapılmıştır. Elde edilen sonuçlar Türkiye florasındaki özelliklerle de karşılaştırılmış, sonuçlar bulgular bölümünde verilmiş ve tartışılmıştır. İncelediğimiz Psephellus  türleriden  9 (75 %) tanesi İran - Turan, 3 tanesi Avrupa- Sibriya (25 %) elementidir. 9 (82%) türün endemik olduğu belirlenmiştir. Türkiye florasına göre P. bornmuelleri türünün yayılış alanı olarak orta Anadoluda gözükmesine rağmen bu tür Uzungöl civarında yeni kayıt olarak tespit edilmiştir. Yine, bu araştırma sonucunda, P. hedgei'in pappus boyunun 1-1,5 mm ve yapraklarının iki renkli olduğu gözlenmiş olup,  Türkiye florasındaki deskripsiyona göre P. taochius'un ise pappus boyunun 3-3,5 mm ve yapraklarının tek renkli olduğu belirtilmiştir.Dolayısıyla  bunlar bir birinin  sinonimi olamıyacağından dolayı Türkiye florasına yeniden eklenmelidir. Ya da P. taochius'un tip örneğinin deskeripsiyona bizim belirlediğimiz yeni özeliklerin de ilave edilmesi şarttır. Ayrıca, iki farklı lokaliteden toplanan P. straminicephalus'un örnekleri incelenmiş olup, Tortum'dan toplanan örneğin tüylü, Oltu, Ayvalı köyünden toplanan örneklerin ise tüysüs olduğu belirlendi. Yine iki farklı yaprak tipine sahip P. hypoleucus'un gövde anatomisi önce yapılmış çalışmalarla karşılaştırılmış, gövde tüylerinin ince yapısında ve enine kesitlerinin köşe sayısında belirgin farklılıklar gözlenmiştir. Rusya florasında Psephellus hypoleucus (DC.) Boiss. Var. adjaricus Albov ve Psephellus hypoleucus (DC.) Boiss. var. circassicus olmak üzere iki varyeteye olarak gösterilmektedir. Türkiye florasında ise P. hypoleucus olarak belirtilmiştir. Bizim bulgularımız, bu türün florada iki variyete olarak yer almasını desteklemektedir. İran'da yayılışı bilinen Psephellus incanescens, arazi çalışmalarımız sonucu Türkiye'de de kesin olarak B10 karesi, Van' da tespit edilip, makale olarak yayınlanmıştır. Ayrıca türlerin tehlike kategorileri incelenmiş olup  P. gracillimus'un VU'dan CR'ye, P. taochius'un CR den EN'e alınması, tehlike kategorileri belirtilmemiş olan P. simplicicaulis'un VU ve P. pulcherrimus var. pulcherrima'nın LR/lc ketegorisine dahil edilmiştir.

Abstract:
Within the scope of new taxonomic studies, 12 sections from Centaurea L., which contains the most species of the Asteraceae family in the world, were transferred to Psephellus, which was determined as a separate genus. 24 taxa belonging to 7 sections from the flora of Turkey were transferred to the genus Psephellus Cass. According to the floristic determinations, 18 of these taxa were determined as the study area and located in the Iran-Turan region geography, and some of them were found in the northeastern Anatolia region in the Euro-Siberian region, and a total of 12 taxa from 49 localities were determined during the field studies. The external morphological features of these determined taxa were examined in terms of taxonomic aspects in Atatürk University, Department of Biology, Plant systematics laboratory, and the anatomy of some taxa were also examined. Diagnoses were made with these examinations. In addition, P. huber-morathii and P.delbatus species, which we could not obtain during field studies, were examined on samples in herbariums. Anatomies of some taxa have also been studied. Diagnoses were made in the light of the information and findings obtained from these studies. The results obtained were also compared with the characteristics of the flora of Turkey, the results were given and discussed in the findings section. Of the Psephellus species we examined, 9 (75%) are Iranian-Turanian, 3 are European-Siberian (25%) Element and 9 (82%) species were determined to be endemic. According to the flora of Turkey, although the distribution area of P. bornmuelleri appears in central Anatolia, this species has been identified as a new record around Uzungöl. As another result of this research, since the pappus length of P. hedgei is 1-1.5 mm and its leaves are bicolored, and pappus length of P. taochius is 3-3.5 mm and its leaves are monochromatic, so they are not synonymous and P. hedgei can be re-added to the flora of Turkey. Or, it is necessary to add the new features that we have determined to the description of the type specimen of P. taochius. In addition, the samples of P. straminicephalus collected from two different localities were examined and it was determined that the samples collected from Tortum were found to be hairy, while the samples collected from Oltu, Ayvalı village were determined as not hairy. The stem anatomy of P. hypoleucus, which also has two different leaf types, was compared with previous studies, and significant differences were observed in the thin structure of the stem hairs and the number of corners of the cross sections. Psephellus hypoleucus (DC.) Boiss. Var. adjaricus Albov and Psephellus hypoleucus (DC.) Boiss. var. circassicus are shown as two varieties in the flora of Russia. It is also stated as P. hypoleucus in the flora of Turkey. Our findings support the presence of this species as two varieties in the flora of Turkey. As a result of our field studies, Psephellus incanescens, whose distribution is known in Iran, was determined as a B10 square of Van city in Turkey, in, and published in as an article in Phytotaxa journal. In addition, the danger categories of the species were examined and it is recommended to change P. gracillimus from VU to CR, and P. taochius from CR to EN, and also in those species that endangerment categories were not specified, it is suggested to add P. simplicicaulis to VU and P. pulcherrimus var. pulcherrima to the LR/lc categories.