Türkiye'de beş yaş altı çocuk ölümlerine etki eden faktörlerin belirlenip yapay zekâ yöntemleri ile modellenmesi
Determining the factors affecting the death of children aged in Turkey and modeling with artificial intelligence methods
Yazar: CEYLAN OĞUZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ İHSAN PENÇE
Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Yönetim Bilişim Sistemleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Sınıflandırma = Classification ; Yapay zeka = Artificial intelligence ; Çocuk ölümleri = Child deaths ; Ölüm = Death

Özet:
Beş yaş altı ölümler bebeklik ve çocukluk dönemi ölümleri olarak ikiye ayrılmaktadır. 11. ay ve öncesinde gerçekleşen ölümler bebeklik dönemi ölümleri 12. ay ile 59. ay arasında meydana gelen ölümler ise çocukluk dönemi ölümleri olarak adlandırılmaktadır. Ülkeler beş yaş altı çocuk ölümlerini azaltmak için birçok farklı çalışmalar yürütmektedirler. Yapılan çalışmalar ile ölümler azalmaktadır ancak hedeflenen sonuçlara henüz ulaşılamamıştır. 
 Bu çalışmada 1988-2018 yılları arasındaki beş yaş altı çocuk ölümlerini etkileyen etkenlerin ölüm sonuçları üzerindeki etkileri incelenmektedir. Çalışmada 10 öznitelik Orange 3 28.0 programı kullanılarak 9 farklı algoritma ile değerlendirilmektedir. Beş yaş altı çocuk ölümleri üzerinde en çok etkiye sahip olan öznitelikler belirlenerek beş yaş altı çocuk ölümlerinin azaltılmasında yol göstermek amaçlanmaktadır. 
 Çalışmada kullanılan algoritmalara ait sınıflandırma başarılarını arttırabilmek için hiperparametre optimizasyonundan yararlanılmıştır. Bu sayede algoritmalara ait en iyi sonucu veren parametreler belirlenebilmiştir. Çalışmaya uygun algoritmalar ve parametreleri kullanılarak elde edilen sonuçlara göre beş yaş altı çocuk ölümleri üzerinde en etkili öznitelik Kişi Başına Düşen Gayri Safi Yurt İçi Hasıla olmuştur. En başarılı sonuca ise Destek Vektör Makineleri algoritması ile ulaşılmaktadır.

Abstract:
Deaths under the age of five are divided into infant and childhood deaths. Deaths occurring at or before the 11th month are called infancy deaths, and deaths occurring between the 12th and 59th months are called childhood deaths. Countries are carrying out many different studies to reduce the deaths of children under five years old. With the studies carried out, deaths are decreasing, but the targeted results have not yet been achieved.
In this study, the effects of the factors affecting the deaths of children under the age of five between 1988 and 2018 on death outcomes are examined. In the study, 10 features are evaluated with 9 different algorithms using the Orange 3 28.0 program. It is aimed to guide the reduction of deaths of children under the age of five by identifying the attributes that have the most impact on the deaths of children under five years old.
In order to increase the classification success of the algorithms used in the study, hyperparameter optimization was used. In this way, the parameters that give the best results of the algorithms can be determined. According to the results obtained by using algorithms and parameters suitable for the study, the most effective attribute on the deaths of children under the age of five was gross domestic product per capita. The most successful result is achieved with the Support Vector Machines algorithm.