Parkinson hastalarında bilateral subtalamik nukleus stimulasyonunun uyku kalitesi üzerine etkisinin belirlenmesi
Determination of the effects of bilateral subthalamic deep brain stimulationon sleep quality in Parkinson disease
Yazar: ÖZGE GÖNÜL ÖNER
Danışman: PROF. DR. DİLEK GÜNAL
Marmara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Nöroloji Ana Bilim Dalı / Nöroloji Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2018
Konu: Nöroloji = Neurology

Özet:
Giriş ve amaç:Uyku ile ilişkili bozuklukların Parkinson hastalarında görülme yüzdesi %98 civarındadır.Literatürde, Parkinsonlularda STN-DBS tedavisinin uyku kalitesi üzerine etkilerini inceleyen çalışmalar oldukça az sayıda olup, küçük örneklemleri içermektedir. Ayrıca spontan uyku parametrelerindeki düzelmelerin diğer değişkenler (depresyon, motor komplikasyonlar vs) ile ilişkisi de aydınlatılmayı bekleyen bir konudur. Bu nedenle Çalışmamızda STN-DBS uygulanan Parkinson hastalarında hastalık ilişkili uyku bozuklukluklarının; motor ve depresif bozukluk gibi motor dışı komplikasyonlardan kaynaklı insomni ve dopaminerjik tedaviye sekonder hipersomni gibi uyku bozukluklarınından ayrıştırılarak tedavi sonrası değişimini incelenmeyi hedefledik.
Yöntem:26 hastayı dahil ettiğimiz çalışmamızda; tedavi öncesi 1 hafta ve sonrası 6 aylık süreçte detaylı uyku anamnez alımını takiben Pittsburg Uyku Kalitesi İndexi, Epworth Uykululuk Skalası, Uykusuzluk Şiddeti Ölçeği, Beck Depresyon Skalası, Hamilton Depresyon Envanteri, MoCA testi, BPDÖ ve PHA-39 envanterleri uygulanan ve levodopa eşdeğer dozları hesaplanan hastalara ayrıca üniversitemiz bünyesindeki uyku bozuklukları laboratuarında polisomnografi çekimi yapılmıştır.
Bulgular: Tedavi sonrası anamnezde artmış gündüz uykululuğu ve uyku ataklarını belirten hasta oranı %15 azalmış olup subjektif uyku skalaları incelendiğinde; hastaların Pittsburg Uyku Kalitesi İndeksi (PUKİ), Epworth Gündüz Uykululuğu Ölçeği ve Uykusuzluk Şiddeti Ölçeği puanlarında tedavi sonrası dönemde (p=0.002, p=0.006, p<0.001) iyileşme saptandı. PUKİ alt kırılımlarından öznel uyku kalitesi, uyku süresi, uyku bozukluğu ve gündüz işlevselliğinde (sırasıyla p=007, p=0,023, p= 0,005, p= 0,032) iyileşme saptandı. Objektif değerlendirme olarak tanımladığımız polisomnografi verileri incelendiğinde; tüm objektif uyku parametrelerinde düzelme eğilimi belirgin olarak görülmekle birlikte hastaların uyku başlangıcı sonrası uyanıklık süresinde (WASO) azalma (p=0,047), REM uyku süresinde artış (p=0,028), REM uyku yüzdesinde artış (p=0,07) ve REM uyku latansı değerlerinde azalma (p= 0,005) saptanmıştır. Ek olarak hastaların total uyku süresinin tedavi sonrasında arttığı görülmekte olup 2 hasta dışında tüm hastaların uyku etkinliğinin tedavi sonrası dönemde düzeldiği dikkat çekmektedir. Hastaların kullandığı L-dopa dozundaki azalma ile EUÖ skoru değişimi arasında ilişki saptanmadı. Hastaların Beck D, HAM-D, PHA-39 ve BPDÖ skorlarındaki tedavi sonrası değişim ile PUKİ, UŞİ, EUÖ skorlarındaki iyileşme arasında ilişki saptanmadı. 
Sonuç: Çalışmamızda STN-DBS tedavisinin Parkinson hastalarında komorbid depresyonun ve motor komplikasyonların düzeliminden bağımsız olarak insomni üzerine ve levodopa doz azaltımının etkilerinden bağımsız olarak da hipersomni üzerinde olumlu etkisi olduğunu saptadık.  Bu çalışma Parkinson hastalarında uyku bozukluklarını, detaylı skala ve PSG bulguları yardımıyla diğer motor ve depresif semptomlardan bağımsız olarak araştıran tek çalışmadır.
Keywords: Parkinson Hastalığı, uyku bozuklukları, STN DBS
Contact address:ozgegonl@gmail.com

Abstract:
Aim: STN DBS is applied in advanced-stage Parkinson's disease and its positive effects on sleep quality has been shown in many studies. The target of this study is to inverstigate the changes in sleep disorders which is observed in Parkinson patients after STN DBS therapy, excluding other parkinsonian motor and non motor symptoms such as depression and advers effects of domaninerjic therapies.
Methods:The study was carried out between January 2016 and August 2017 with a total of 26 cases in Neurology Department in Marmara University Medical School Research hospital. The cases were evaluated 1 week before and 6 months after DBS treatment. Unified Parkinson's Disease Rating Scale (UPDRS) for assessing both motor and non-motor symptoms, Beck Depression Inventory and Hamilton depression scale for assessing possible depression, Montreal Cognitive Assessment Test (MoCA) for assessing cognitive functions and mental status, Parkinson's Disease Questionnaire (PDQ-39) for assessing quality of life, Pittsburgh Sleep Quality Index (PSQI), Insomnia Severity Indeks (ISI) and Polysomnography for the evaluation of insomnia and Epworth Sleepiness Scale (ESS) for assessing hypersomnia were issued at each visit.
Results:After STN DBS therapy; patients declared that they experienced %15 less excessive day time sleep and sudden sleep attacks. The scores of the PSQI, ISI and ESS were significantly decreased (p=0.002, p=0.006, p<0.001) after DBS therapy. PSQI index has seven clinically-formulated sleep domains which are; sleep duration, sleep disturbance, sleep latency, daytime disturbance, habitual sleep efficiency, sleep quality and use of sleep medications. Significant improvement was observed in the sleep duration (p=0,023), sleep disturbance (p=0,005), sleep quality (p=0,07) and daytime disturbance (p=0,032) scores of the PSQI sub-domains. Wake after sleep onset (WASO) (p=0,047), REM sleep latancy (p= 0,005), REM sleep duration (p=0,028), REM sleep percentage (p=0,07), which were parameters of the polysomnography (PSG), were significantly changed after STN DBS therapy. Even it is nota statistically significant result, total sleep duration and sleep efficiency was increased in all patients except for 2 of those. When changes on ESS scores and Levo Dopa Equalevent Dosage (LED) were analyzed, it has not been observed any relation between ESS score and LED decrease. In addition to this finding, there was no significant correlation between PSQI, ESS, ISI scores and UPDRS, PDQ-39, Beck D and HAM-D scores.
Conclusion: This is the first study that investigates sleep disorders in Parkinson's Disease, excluding motor and non motor symptoms such as depression in Parkinson Disease, with the help of detailed scales and PSG findigs. In conclusion; STN DBS therapy improves sleep quality and reduces hypersomnia in advanced-stage Parkinson Patients independently.
Keywords: Parkinson's disease, sleep disorders, STN DBS
Contact address:ozgegonl@gmail.com