Raylı sistemlerdeki titreşimlerin tarihi yapılar üzerindeki etkileri: Caferağa Medresesi örneği
The effect of railway systems vibrations on historical buildings: example of Caferağa Madressa
Yazar: BETÜL YAZICI
Danışman: PROF. DR. FERİT ÇAKIR
Gebze Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Deprem ve Yapı Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Deprem Mühendisliği = Earthquake Engineering ; İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering

Özet:
Günden güne artan kent nüfusuyla doğru orantılı olarak ulaşım problemleri de artış göstermektedir. Ulaşım problemlerine çözüm olarak kullanılan metro, tramvay, otobüs, taksi vb. ulaşım araçlarına gün geçtikçe ihtiyaç artmakta ve bu durum ulaşım araçlarında kullanım artışına sebep olmaktadır. Kullanılan ulaşım araçları çevresel titreşimlere sebep olmakta ve bu çevresel titreşimler maruziyet seviyesini geçerse yapılara ve insanlara zarar vermektedir. Konu hakkında birçok çalışma yapılmış ve trafik ya da raylı sistemler kaynaklı titreşimlerin maruziyet sınırını geçebileceği görülmüştür. Maruziyet sınırının aşıldığı bölgelerde tarihi yapıların korunması hususunda çalışmalar yapılmış, koruma altına alınan bazı tarihi yığma yapıların ulaşım araçlarından kaynaklanan çevresel titreşimler sebebi ile yıkılma tehlikesi ile karşı karşıya kaldığı gözlenmiştir.
Bu tez kapsamında çevresel titreşimlerin taşınmaz kültür varlıkları üzerindeki etkilerine odaklanılmış ve Caferağa Medresesi'nin çevresel titreşimler altında davranışı incelenmiştir. Caferağa Medresesi, Kanuni Sultan Süleyman döneminde Mimar Sinan tarafından yapılmış ve günümüzde UNESCO dünya mirası listesinde olan tarihi yığma medrese yapısıdır. İstanbul/Fatih'te yer alan Caferağa Medresesi; Ayasofya Camii, Topkapı Sarayı, Yerebatan Sarnıcı gibi İstanbul'un en fazla turist yoğunluğuna sahip bölgesine konumlanmıştır ve bulunduğu konum itibari ile T1 Kabataş-Bağcılar Tramvay Hattı'nın da yanında yer almaktadır. T1 Kabataş-Bağcılar Tramvay Hattı'ndan ve trafikten kaynaklanan titreşimler tarihi yapıya etki etmektedir. Çalışma kapsamında tramvay yoluna ve medreseye yerleştirilen yüksek hassasiyetli ivmeölçer ile çevresel titreşim kayıtları alınmış ve titreşimler proses edilmiştir. Ardından, tarihi medresenin sonlu elemanlar modeli oluşturulmuş ve tramvay hattından alınan ivme kayıtları yapıya etki ettirilerek analiz edilmiştir. Çalışma sonucunda Osmanlı Dönemi'nden kalan bu tarihi yapının maruz kaldığı çevresel titreşimler etkisinde, yapı üzerinde oluşabilecek hasarların ya da hasar risklerinin değerlendirilmesi yapılmıştır.

Abstract:
With the steadily increasing urban population, transportation problems are also on the rise proportionally. The demand for transportation vehicles such as metro, tram, bus, etc., which are used as solutions to transportation problems, is increasing day by day, leading to an increase in their usage. The transportation vehicles used cause environmental vibrations, and if these environmental vibrations exceed the exposure limit, they can cause damage to buildings and people. Numerous studies have been conducted on this topic, and it has been observed that vibrations originating from traffic or rail systems may exceed the exposure limit. 
This thesis focuses on the effects of environmental vibrations on immovable cultural assets and examines the behavior of Caferağa Madressa under environmental vibrations. Caferağa Madressa was built by Mimar Sinan during the reign of Kanuni Sultan Süleyman and is a historical masonry medrese structure listed on the UNESCO World Heritage List today. Located in Istanbul/Fatih, Caferağa Madressa is positioned in the region with the highest tourist density in Istanbul. In the study, environmental vibration records from T1 Kabataş-Bağcılar Tramway Line were taken with accelerometers placed on the tramway track and the medrese, and the vibrations were processed. Subsequently, a finite element model of the historical medrese was created, and the acceleration records from the tramway line were applied to analyze its impact on the structure. As a result of the study, the environmental vibrations experienced by this historical structure from the Ottoman Period were assessed for potential damage or risk of damage to the structure.