Zorunlu karşılık oranlarının mevduat bankalarının kârlılığı üzerine etkisi: Türkiye uygulaması
Deposit banks of mandatory provision ratios effect on profibility: Implementation in Turkey
Yazar: YASEMİN MAĞIN
Danışman: DOÇ. DR. ONUR OĞUZ
Batman Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Bankacılık = Banking ; Ekonomi = Economics
Dizin: Karlılık = Profitability ; Merkez Bankası = Central Bank ; Mevduat = Deposits ; Mevduat bankaları = Deposit banks ; Para politikaları = Monetary policies ; Türk ekonomisi = Turkish economy ; Türkiye = Türkiye ; Zorunlu karşılıklar = Reserve requirements

Özet:
2010 yılının son çeyreğinde makro finansal dengesizliklerin azaltılması amacıyla bir para
politika aracı olarak zorunlu karşılıklar uygulanmaya başlanmıştır. Zorunlu karşılık oranlarındaki
değişimler, kredi hacmini etkileyerek bankaların kârlılığı üzerinde önemli bir rol oynamaktadır. Bu
çalışmada 2011:1Ç-2022:1Ç dönemi için zorunlu karşılık oranlarındaki değişimlerin mevduat
bankalarının kârlılığı üzerindeki kısa ve uzun dönemli etkilerinin incelenmesi amaçlanmaktadır.
Zorunlu karşılık oranlarının kârlılık üzerindeki etkisini tahminlemek amacıyla oluşturulan
modellere bankaya özgü içsel faktörler ve makroekonomik göstergeleri yansıtan dışsal faktörler, kontrol
değişkenler olarak dâhil edilmiştir. Sınır testi yaklaşımı ve gecikmesi dağıtılmış otoregresyon (ARDL)
yönteminin uygulandığı analiz sonucunda, zorunlu karşılık oranları ile bankaların aktif kârlılığı, özkaynak
kârlılığı ve net faiz marjı arasında uzun dönemli eşbütünleşme ilişkisinin varlığı ortaya konulmuştur.
Uzun dönemde zorunlu karşılık oranları mevduat bankalarının söz konusu kârlılık oranlarını arttırıcı bir
etkiye sahiptir. Aynı zamanda, zorunlu karşılık oranlarının en fazla özkaynak kârlılığını etkilediği ifade
edilebilir. Kısa dönemde ise, zorunlu karşılık oranlarının aktif kârlılık ve özkaynak kârlılığı üzerinde
anlamlı bir etkisi bulunamazken, net faiz marjını azaltıcı bir etkiye sahip olduğu görülmektedir. Analiz
sonuçlarından yola çıkılarak bankacılık sektörünün güçlenebilmesi için kısa vadeli zararlarına katlanıp,
uzun vadede daha sağlıklı bir yapıya kavuşturulması açısından zorunlu karşılık oranlarının aktif olarak
kullanılmasının olumlu sonuçlar doğurabileceği bir politika önerisi olarak sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Bankaların Kârlılığı, Para Politikası, Para Politikası Araçları, TCMB, Zorunlu Karşılıklar

Abstract:
In the last quarter of 2010, required reserves were introduced as a monetary policy tool to reduce
macro-financial imbalances. Changes in required reserves ratios play an important role in banks'
profitability by influencing loan volume. In this study, it is purposed to investigate the short and longterm impacts of the changes in the reserve requirement ratios on the profitability of the banking sector in
particular for deposits banks during the periods of 2011:Q1-2022:Q1.
Internal factors specific to the bank and external factors reflecting macroeconomic indicators are
included as control variables in the models created to estimate the effect of reserve requirement ratios on
profitability. As a result of the analysis, in which the bounds test approach and distributed lag
autoregression (ARDL) method were applied, the existence of a long-term cointegration relationship
between the required reserve ratios and the return on assets, return on equity and net interest margin of
banks was revealed. In the long run, required reserve ratios have an increasing effect on the profitability
ratios of deposit banks. Also, it can be stated that required reserve ratios affect the return on equity the
most. In the short run, the required reserve ratios do not have a significant effect on the return on assets
and return on equity, but they have a reducing effect on the net interest margin. Based on the results of the
analysis, it has been presented as a policy proposal where the active use of required reserve ratios can
have positive results in order to strengthen the banking sector, to bear the short-term losses and to have a
healthier structure in the long term.

Keywords: Central Bank, Monetary Policy, Profitability of Banks, Required Reserves, Tools of Monetary Policy