Psikoaktif madde kullananlarda baş ağrısı sıklığı ve baş ağrısı tipleri: Psikoaktif madde ve baş ağrısı ilişkisinin incelenmesi
Frequency and types of headache in psychoactive substance users: Investigation of the relationship between psychoactive substance and headache
Yazar: MUSTAFA SEÇKİN
Danışman: PROF. DR. YEŞİM BECKMANN ; DR. MUSTAFA BAŞOĞLU
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / İzmir Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Nöroloji Ana Bilim Dalı / Nöroloji Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2011
Konu: Nöroloji = Neurology

Özet:
Bağımlılık (addiction), genellikle olumsuz sonuçlarına karşın takıntılı bir biçimde sürekli bir maddeyi arama ve alma davranışı olarak kendini gösteren kronik bir davranış bozukluğu olarak tanımlanır. Bağımlılığın oluşumunda, bir yandan kompülsif madde arayışları ve uygulamaları bağımlının yaşamında daha fazla yer kaplamaya başlarken, diğer yandan maddeyle ilişkili olmayan davranış repertuarı giderek daralmaya başlar. Madde kötüye kullanımı (substance abuse) ve madde bağımlılığı (substance dependence) DSM-IV'de farklı tanımlanır. Bağımlılık çoğu zaman madde kötüye kullanımının bir sonraki aşamasıdır.

Nörolojik hastalıklar arasında görülme sıklığı ve yaşam kalitesini olumsuz etkileme açısından önemli bir konuma sahip olan baş ağrısı sendromları psikoaktif madde kullananlarda da ciddi disabiliteye neden olmakla birlikte, bağımlılığın sürdürülmesinde bir olumsuz pekiştireç rolü de üstlenmektedir. Bu konuda yapılan çalışmalar ve yayınlar teker teker veya birkaç olguyu içeren seriler şeklinde  olduğundan, alkol ve madde bağımlıları ile ilgili yapılabilecek geniş çapta bir çalışmanın gerek bu hasta gurubunda tanı ve tedavi yöntemlerine gerekse  bağımlılığın sonlandırılmasına ışık tutabileceğini düşünerek bu çalışmayı planladık. 

Literatürde baş ağrısı epidemiyolojisi ile ilgili çok sayıda çalışma bulunmasına rağmen  psikoaktif madde bağımlılarında baş ağrısı sıklığını, baş ağrısının özelliklerini ve psikoaktif madde-baş ağrısı ilişkisini gösteren az sayıda çalışma bulunmaktadır. Yapmış olduğumuz çalışmada yer alan ve psikoaktif madde kullanan 1015 hasta ve bunlar arasında yer alan 273 baş ağrısı hastasından elde edilen sonuçlar, bu popülasyon ile ilgili yapılmış en büyük baş ağrısı epidemiyolojisi olmasının yanında psikoaktif madde-baş ağrısı ilişkisini klinik verilerle ortaya koyarak madde kullananlarda baş ağrısının nörobiyolojik mekanizmaları konusunda bir tümdengelim sağlayacaktır. Bu çalışma madde kullanımının santral sinir sistemi üzerine etkilerine "baş ağrısı" perspektifinden yaklaşmakla birlikte, madde kullanımı ile nöroplastisite, nörogenetik ilişkisinin ve madde kullanımının nöro-davranışsal sonuçlarının anlaşılmasına da katkıda bulunacağına inanıyoruz. 

Kullanılan psikoaktif maddelerin dağılımına bakıldığında kannabis, en sık ( %80.5) kullanılan madde olarak dikkat çekerken bunu sırasıyla alkol (%74.6), MDMA (%18.7), benzodiyazepin (%10.4), uçucu madde (%5.8), kokain %4.4, eroin (%2.1) ve diğer opioidler (%0.5) izliyordu. 17 hasta (%1.7) diğer psikoaktif maddeleri kullanıyordu. 
Çalışmada yer alan psikoaktif madde kullanıcısı 1015 hastanın 273'ü baş ağrısı tanısı aldı ve  baş ağrısı prevalansı %26.9'du. Primer baş ağrıları %8,7 oranında görülürken bunların %6.6'sını migren, %1.9'unu gerilim tipi baş ağrısı ve %0,2'sini küme baş ağrısı oluşturuyordu. Psikoaktif madde ile ilişkili baş ağrısı %18.4 oranında görülürken % 1.4 oranında IHS kriterlerine göre sınıflandırılamayan baş ağrısı saptandı.

Bağımlılığın gelişimi kadar, baş ağrısının gelişimi de bir süreç sonunda meydana gelmektedir. Bu süreç incelendiğinde madde kullanmaya başladıktan sonra baş ağrısı gelişimine kadar geçen süre çoğul madde kullanıcılarında daha kısaydı.

Abstract:
Addiction is defined as a chronic behavioral disorder that manifests itself as an obsessive persistent search and purchase of a substance despite its negative consequences. In the formation of addiction, on the one hand, compulsive substance searches and applications begin to take up more space in the life of the addict, on the other hand, the repertoire of behaviors that are not related to the substance gradually begins to narrow. Substance abuse and substance dependence are defined differently in DSM-IV. Addiction is often the next stage of substance abuse.

Headache syndromes, which have an important place among neurological diseases in terms of their incidence and adversely affecting the quality of life, cause serious disability in psychoactive substance users, as well as play a negative reinforcement role in the continuation of addiction. Since studies and publications on this subject are in the form of series containing one or more cases, we planned this study considering that a large-scale study on alcohol and substance addicts could shed light on both diagnosis and treatment methods in this patient group and ending addiction.

Although there are many studies on the epidemiology of headache in the literature, there are few studies showing the frequency of headache in psychoactive substance abusers, the characteristics of headache, and the relationship between psychoactive substance and headache. The results obtained from 1015 patients who used psychoactive substances and 273 headache patients among them were the largest headache epidemiology related to this population, and demonstrating the psychoactive substance-headache relationship with clinical data, and the results of headache in substance users will provide a deduction about its neurobiological mechanisms. While this study approaches the effects of substance use on the central nervous system from the perspective of "headache", we believe that it will contribute to the understanding of the relationship between substance use and neuroplasticity, neurogenetics, and neurobehavioral consequences of substance use.

Considering the distribution of psychoactive substances used, cannabis draws attention as the most commonly used substance (80.5%), followed by alcohol (74.6%), MDMA (18.7%), benzodiazepines (10.4%), inhalant (5.8%), cocaine 4.4%, heroin (2.1%) and other opioids (0.5%). 17 patients (1.7%) were using other psychoactive substances. Out of 1015 psychoactive substance users in the study, 273 were diagnosed with headache, and the prevalence of headache was 26.9%. Primary headaches were seen at a rate of 8.7%, of which 6.6% were migraine, 1.9% tension-type headache and 0.2% cluster headache. While psychoactive substance-related headache was seen in 18.4%, headache that could not be classified according to IHS criteria was found in 1.4%.

As well as the development of addiction, the development of headache also occurs at the end of a process. When this process was examined, the time between the initiation of substance use and the development of headache was shorter in multiple substance users.