Vergi düzenlemelerinin işletmelerin kurumlaşmasında etkilerinin analizi ve değerlendirimesi /
Yazar: OSMAN FATİH SARAÇOĞLU
Danışman: PROF. DR. ABDURRAHMAN AKDOĞAN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2004
Konu: Maliye = Finance ; İşletme = Business Administration
Dizin: Kurumsallaşma = Institutionalization ; Vergi politikası = Taxation policy ; Vergi yükü = Tax burden ; Vergilendirme = Taxation ; Vergiler = Taxes

Özet:
258 ÖZET Bir ekonominin içinde bulunduğu rekabet ortamı; rekabet gücü kazanmak, teknolojik yenilikleri takip etmek, bir şirketin kalıcı olmasını sağlamak, kamuoyuna güven vermek, etkinliğini artırmak, mali sorumluluğu sınırlandırmak, mali kaynaklara ve ölçek ekonomisine ulaşmak isteyen işletmelerin kurumlaşmalarını gerektirmektedir. Kurumlaşma açısından bazı toplumsal ve ekonomik faktörlerin yanısıra; ortaklar arasındaki ilişkiler ve ortakların sorumlulukları, halka açılma olanakları, ortak sayısı ve en az sermaye tutarları gibi kanuni sınırlamalar ile işletmelerin yönetimi ve denetimi konulan etkili olabilmektedir. Ayrıca girişimciler için önemli bir yüklenim olan vergilerle ilgili düzenlemeler kurumlaşma açısından bir araç olarak kullanılmaktadır. Vergi politikası; ekonomik faaliyetlerin belirli hukuki şekiller içinde yapılması, işletmelerin otofinansmanı, bazı sektörlerin veya belirli büyüklükteki işletmelerin tercih edilmesi ve söz konusu işletmelere vergi yükü bakımından ayrıcalıklar tanınması yönünden etkili olmaktadır. Vergi düzenlemelerinin işletmelerin kurumlaşmasında etkilerini belirleyebilmek amacıyla; işletmelerin kuruluşundan faaliyetlerini sona erdirmelerine kadar her aşamada karşılaşabilecekleri vergi düzenlemeleri incelenmiştir. Kuruluş giderleri sermaye ortaklıklarında daha yüksek iken; vergi borcu sorumluluğu açısından sermaye ortaklıkları daha avantajlıdır. Ayrıca kredi olanakları tek şahıs işletmeleri ve şahıs ortaklıklarında sınırlı iken, özellikle halka açık anonim ortaklıklara bu açıdan tanınan vergi avantajlarının etkili olduğu görülmektedir. Sermaye ortaklıklarının niteliklerinin bir gereği olarak kazancın tespitinde indirilmesi kabul edilen giderlerin kapsamı genişletilmiştir. Gider259 kabul edilmeyen ödemeler incelendiğinde ise, bunların, grup ortaklıklarının oluşumuna ve holdingleşmeye yol açabileceği görülmektedir. Katlanılan vergi yükü açısından, işletme türleri arasında önemli bir farklılık bulunmamaktadır. Ancak, sermaye ortaklıklarının karlarını dağıtmamaları durumunda tevkifat yapılmadığından avantajlı oldukları, bu yolla kurumlaşmanın teşvik edildiği belirtilebilir. Kurumlaşmanın teşviki ve işletmelerin belirli hukuki statülere yönlendirilebilmesi amacıyla sistemde yer verilen vergi ayrıcalıkları; belirli işletme türlerinde yoğunlaşmalara, işletmelerin kayıt dışına çıkmasına, tüzel kişilik statüsüne geçmelerine ve çifte vergilendirme gibi sorunlara neden olabilmektedir. Söz konusu sorunların engellenmesi, vergi düzenlemelerinin sık sık değiştirilmemesini, entegrasyon yoluyla vergi yükü farklıklarının giderilmesini, enflasyona karşı kurum sermayesinin korunmasını ve otofinansmana olanak tanınmasını gerektirmektedir. Holdingleşmeden kaynaklanan vergi sorunlarının aşılabilmesi bakımından ise, grup ortaklıklarında sorumlulukların belirlenmesi, bağlı kuruluşların tescil ve ilanı ve konsolide finansal tabloların düzenlenmesi yoluna gidilebilir. Sonuç olarak, işletmelerin çeşitli hukuki statülerde kurumlaşmaları açısından, diğer etkenler bir yana bırakılarak, sadece vergi düzenlemeleri dikkate alındığında, sermaye ortaklıklarının ve özelinde anonim ortaklıkların tercih edilmesi gerektiği belirtilebilir.

Abstract:
260 ABSTRACT The rivalry conditions in a economy requires institutionalization the businesses that want acquisition of competitive power, following technological developments, ensuring the permanence, providing the confidence to public, increasing the efficiency, limiting the financial responsibilities and reaching the financial resources and economics of scale. Besides some social and economical factors; the management and the audit of the businesses and the legal boundaries such as the relations between the co-partners and their responsibilities, the possibilities of selling the shares, the number of co-partners and the least amount of capital have effect on the institutionalization process. On the other hand, regulations relating to the taxes which are an important responsibility for the entrepreneurs are also used as a tool in terms of institutionalization. The tax policy has a grand impact on the realisation of the economical activities with in the frame of legality, the auto-finance of the businesses, the preference of certain sectors or certain sized businesses and the privilege of the businesses concerning tax load. For the aim of determining the effects of tax regulations on institutionalization of the businesses, the tax regulations that the business are get to face from set up to the finish the activities are examined. Whilst the foundation costs are higher in limited liability companies, they are more advantageous concerning the responsibility for the tax debt. Furthermore, while the credit opportunities are limited for one person businesses and individual partnerships; especially the tax advantages offered to joint stock companies are seen to be effective. As a necessity of the features of the capital partners, expenses which are accepted for discounting of determining the income have been enlarged. As the payments not regarded as expense are analysed; they are seen that261 these payments can lead to the formation of group partnerships and holdings. As with tax burden, there are no big differences between types of the business. Yet, in the event of not distribute the profits of capital partners, it is remarked that they have significant advantageous due to that not be done withholding and this encourage the institutionalization. The tax privileges which are given a place in the system aiming at encouraging the institutionalization and directing of the business towards to a certain legal status may cause to some problems such as concentration in certain kinds of business, running in hidden economy of a business, transforming to juristic personality and double taxation. The obstruction of problems mentioned before require not alteration of the tax regulations frequently, elimination of the differences of tax burden by the integration, protection of institutional capital against inflation and making auto-financing possible. As with coming over the tax problems due to the formation of a holding, it may be useful to determine the responsibilities in group partnerships, organise the registration and the proclamation and the consolidated financial statements. As a result, it is remarked that it is necessary to prefer capital partnerships and more precisely joint-stock company leaving aside the other factors and taking into consideration only the tax regulations in terms of institutionalization of the businesses in different kind of legal statuses.