İslam hukuku açısından mali kaynakların değerlendirilmesi -kâr amacı gütmeyen kuruluşlar örneği-
Evaluation of financial resources in terms of Islamic law -sample of non-profit organizations-
Yazar: HEZHA AHMED NAJIMALDIN NAJIMALDIN
Danışman: DOÇ. DR. ADNAN ALGÜL
Gaziantep Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Din = Religion ; Ekonomi = Economics ; Hukuk = Law
Dizin: Finansal kaynaklar = Financial resources ; Kar amacı gütmeyen kuruluşlar = Non-profit organizations ; Vakıflar = Foundations ; İslam ekonomisi = Islamic economy ; İslam hukuku = Islamic law ; İslami finans teknikleri = Islamic finance techniques

Özet:
Müslüman toplumlarda kâr amacı gütmeyen kuruluşlar ciddi anlamda gelişme kaydetmiş, görmezden gelinmesi ve inkâr edilmesi imkânsız bir gerçeklik haline gelmiştir. Kâr amacı gütmeyen kuruluşlar, özellikle günümüz müslüman toplumlarda, devlet yönetimlerinin yaptığı finansal, bilimsel, sağlık ve sosyal bakımlardan birçok görevleri ifa etmektedirler. Bu kurumların kaynakları zekât, vakıf ve bağış gibi farklı unsurlardan oluşmakta olup, bu kurumların çalışmalarını sürdürebilmeleri için en önemli ekonomik kaynaklar olarak kabul edilmektedir. Bu araştırmanın problemi zekât ve vakıf gibi kaynakların bu kurumlar tarafından nasıl değerlendirildiğidir. Aynı şekilde bu kurumların birçoğu gerek özel sektör kurumları (şirketler), gerekse de kamu kurumlarıyla birlikte çalışmaktadırlar. Kamu ve özel sektörde yer alan bu kurumların pek çoğu ise, alkol şirketleri, faizli işlem yapan şirketler, keyif verici madde üreten şirketler, kabareler, internetteki pornografik siteler, kumar şirketleri vb. yasadışı faaliyet yürüten ve İslamiyetin haram saydığı işler yapan kuruluşlarla iş tutmaktadırlar. İşte bu çalışmada İslam hukuku açısından bu fonları kullanmanın ve bu fonlarla kâr amacı gütmeyen kuruluşların hayır projelerini desteklemenin hükmü ortaya konulmuştur. Tezde varılan en önemli sonuçlardan biri, kâr amacı gütmeyen kurumların devlete doğrudan doğruya bağlı olmamaları, demokratik bir idare ile yönetilmeleri ve belirli bir fayda veya kâr elde etme düşüncesi olmaksızın topluma ve vatandaşa hizmet etmeye çalışmalarıdır. Ayrıca bu çalışmada kâr amacı gütmeyen müessese kurmanın, izlenen çalışma yöntemine bağlı olarak vacip, haram, mendup ve mekruh hükümlerinden birini alabileceği gösterilmiştir. Kâr amacı gütmeyen kuruluşların bazı âlimlere göre zekâtın  
toplanması ve dağıtımı konusunda, zekât âmilleri sınıfından sayılabileceklerine dair görüşlere yer verilmiştir. Son olarak da vakıf mallarının yatırım araçlarında değerlendirilmesine dair farklı görüşler zikredilerek tartışılmıştır. 
Anahtar kelimeler: İslam Hukuku, Kalkınma, Değerlendirme, Mali Kaynaklar, Kâr Amacı Gütmeyen Kuruluşlar.

Abstract:
In Muslim societies, non-profit organizations have made significant progress and have become a reality that cannot be ignored or denied. Non-profit organizations, especially in today's Muslim societies, perform many tasks in terms of financial, scientific, health and social aspects of state administrations. The resources of these institutions consist of different elements such as zakat, foundations and donations, and they are considered as the most important economic resources for these institutions to continue their work. The problem of this research is how resources such as zakat and foundation are evaluated by these institutions. Likewise, many of these institutions work with both private sector institutions (companies) and public institutions. Many of these institutions in the public and private sectors are alcohol companies, interest-bearing companies, companies producing recreational drugs, cabarets, pornographic sites on the internet, gambling companies, etc. they do business with organizations that carry out illegal activities and do things that Islam deems haram. In this study, the provision of using these funds in terms of Islamic law and supporting the charitable projects of non-profit organizations with these funds has been put forward. One of the most important conclusions reached in the thesis is that non-profit institutions are not directly dependent on the state, they are managed with a democratic administration, and they try to serve the society and citizens without the thought of making a certain benefit or profit. In addition, in this study, it has been shown that establishing a non-profit establishment can take one of the provisions of wajib, haram, mandup and makruh depending on the working method followed. According to some scholars, opinions regarding the collection and distribution of zakat by non-profit organizations can be considered as zakat agents. Finally, different views on the evaluation of foundation properties in investment instruments are discussed by mentioning.
Key words: Islamic Law, Evaluation, Financial Resources, Non-Profit Organizations.