Türkiye'de ve uluslararası alanda yapılan insani güvenlik çalışmalarının tarihsel perspektiften nitel analizi
Qualitative analysis of human security studies in Turkey and in the international area from a historical perspective
Yazar: FATİH TEKİN
Danışman: DOÇ. DR. FİKRET BİRDİŞLİ
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Güvenlik = Security ; Güvenlik politikaları = Security policies ; Türkiye = Turkey ; Uluslararası güvenlik = International security ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası politika = International policy

Özet:
Uluslararası İlişkiler Disiplini içinde ortaya çıkan güvenlik çalışmaları, İkinci Dünya Savaşı'nın akabinde realist perspektifin etkisinde devlet merkezli bir anlayışla ortaya çıkmış ve gelişmiştir. Güvenliğe devlet merkezli yaklaşıma yönelik ilk itirazlar, 1970'li yıllarda eleştirel yaklaşımların etkisiyle ekonomik ve çevresel gündemlerin önem kazanması sonucu yükselmeye başlamıştır. Daha sonra bu itirazlar, 1990'larda kimlik sorunları ve ulus-ötesi suçlarla ilgili kaygıların artmasıyla güçlenmiştir.
Bu bağlamda 1994 yılında yayınlanan Birleşmiş Milletler İnsani Kalkınma Raporu'yla birlikte insani güvenlik kavramı resmen tanımlanmıştır. İnsani Güvenlik kavramı, Soğuk Savaş'ın akabinde güvenlik çalışmalarında ortaya çıkan en önemli kavramlardan biridir. 1994 yılından itibaren hakkında pek çok çalışma yapılan insani güvenlik kavramı, güvenlik çalışmaları içinde önemli bir çalışma alanı haline gelmeye başlamıştır.
Bu yüksek lisans tezinde uluslararası alanda ve Türkiye'de yapılan insani güvenlik çalışmaları analiz edilmeye çalışılmıştır. Bu çalışmanın temel sorunsalı insani güvenlik çalışmalarının hangi yaklaşımlar etrafında, hangi konularda, hangi bölgeler üzerine yoğunlaştığının saptanması ve insani güvenlik çalışmalarındaki mevcut durumun ortaya konulmasıdır. Ayrıca uluslararası alanda yapılan insani güvenlik çalışmaları ile Türkiye'de gerçekleştirilen insani güvenlik çalışmalarının karşılaştırılması yoluyla Türkiye'de gerçekleştirilen insani güvenlik çalışmalarındaki eksikliğin ortaya konulmasıdır.
Bu bağlamda İngilizce literatürde "Human Security" ve Türkçe literatürde "İnsani Güvenlik", "İnsan Güvenliği" ve "Birey Güvenliği" başlıkları taşıyan akademik çalışmalar meta analiz tekniği ile taranmıştır. Ulaşılan akademik çalışmalar bibliyometrik analiz yöntemiyle tarihsel olarak tasnif edilmiş ve niteliksel olarak sınıflandırılmıştır. Çalışmada tarihsel ve betimsel analiz tekniğinden yararlanılarak nitel araştırma yöntemleri kullanılmıştır.
Gerçekleştirilen analizler sonucunda hem İngilizce literatürde hem Türkçe literatürde yapılan insani güvenlik çalışmalarında olay analizi çalışmalarının daha ağırlıklı olduğu, ulaşılan olay analizi çalışmalarında dar okul perspektifine daha sık rastlanıldığı sonucuna ulaşılmıştır. Bununla birlikte insani güvenlik konusunda gerçekleştirilen akademik araştırmalar, çoğunlukla insani güvenlik krizlerinin yaşandığı ülkeler ve bölgeler üzerine gerçekleştirilmiştir. Ayrıca Türkiye'de insani güvenlik yaklaşımı konusunda bir uzmanlaşmanın ya da kurumsallaşmanın olmadığı tespit edilmiştir. İnsani güvenlik yaklaşımında bir kurumsallaşma oluşmasının ve İnsani güvenlik perspektifinin bir dış politika misyonu haline dönüşmesinin muhtemel faydalarına değinilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Güvenlik, Güvenlik Çalışmaları, İnsani Güvenlik, Eleştirel Güvenlik, Konstrüktivist Güvenlik, İnsani Güvenlik Çalışmaları

Abstract:
Security Studies that emerged within the International Relations discipline, emerged and developed in the aftermath of the Second World War under the influence of realist perspective with a state-centred approach. Initial objections to the state-centric approaches regarding security began to increase in 1970s with the effect of critical approaches, as a result of economic and environmental agendas gaining importance. Later, these objections further strengthened in the 1990s by increasing concerns about identity issues and trans-national crime.
In this context, the concept of human security was officially defined with the United Nations Human Development Report in 1994. The concept of Human Security is one of the most crucial concepts which emerged in the post-Cold War security studies. Human security concept, about which a good deal of research has been done since 1994, has started to become an important area of research in the security studies. 
In this graduate thesis, it was tried to analyze human security studies which were conducted in the international area as well as in Turkey. The main problematique of this study is to determine on which approaches, subjects and regions human security studies are focused and to demonstrate the current situation in the security studies. Besides, it was aimed to reveal the lack in human security studies in Turkey by comparison of human security studies conducted in the international area with human security studies realized in Turkey.
In this context, academic studies with the headlines of "Human Security" in the English literature and the headlines of "İnsani Güvenlik", "İnsan Güvenliği" and "Birey Güvenliği" in the Turkish literature were scanned by meta-analysis technique. The academic studies which were reached, were historically classified by bibliometric analysis method and qualitatively categorized. In the study, qualitative research methods were used by using historical and descriptive analysis techniques.
As a result of the analyses carried out, it was found that in the English literature as well as in Turkish literature, case studies are more prevalent in the human security studies and it was concluded that narrow school perspective is more common in the case studies. However academic researches on human security were carried out mostly on countries and regions where human security crises are experienced. In addition, it was found that specialization or institutionalization is not present in Turkey in regard to the human security approach. Possible benefits of the establishment of an instutionalization and transformation of the human security perspective to a foreign policy mission were addressed in the study.

Key Words: Security, Security Studies, Human Security, Critical Security, Constructivist Security, Human Security Studies