Analitik ağ süreci
Analytic netwdrk process
Yazar: MURAT BÜYÜKYAZICI
Danışman: DOÇ.DR. MERAL SUCU
Hacettepe Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İstatistik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2000
Konu: İstatistik = Statistics
Dizin: Analitik ağ süreci = Analytical network process ; Analitik hiyerarşi süreci = Analytical hierarchy process ; Karar verme = Decision making

Özet:
IV ÖZET Çoğu karar probleminin çözümünde sosyo-ekonomik, politik, kültürel ve psikolojik etkenlerin de yer alması gerekir. Bu tür etkenler genellikle nitel olarak ifade edilebildiklerinden, pek çok karar verme yöntemi tararından göz ardı edilirler. Oysa ki, çözümün geçerliliğinde en büyük öneme sahip olan etkenler de onlardır. Analitik Hiyerarşi Süreci ile bu tür nitel etkenler de ikili karşılaştırmalar matrisi tekniği kullanılarak karar verme sürecine dahil edilebilir. îkili karşılaştırmalar matrisi ile, nitel etkenler için kişilerin yargılarından elde edilmiş olan sıralayıcı ölçeklerden oran ölçekler elde edilir. Analitik Ağ Süreci de ikili karşılaştırmalar matrisi tekniğini kullanarak elde edilen oran ölçekleri kullanır. İki yöntem arasındaki fark ise, problemin modellenmesi ve elde edilen oran ölçeklerden, seçenekler için sonuç önceliklerin hesaplanması aşamasında ortaya çıkar. Çoğu karar problemi hiyerarşik bir yapıda modellenemeyebilir. Karar verme problemlerinde etkenler arasında daha karmaşık etkileşimler ve geri beslemeler olabilir hatta bir etken bir öz bağlantı ile kendini de etkileyebilir. Yöntemde sonuç önceliklerin hesaplanması aşamasında ise süpermatris yaklaşımı kullamlmaktadır. Kolon stokastik bir matris olan süpermatrisin limit denge dağılımı bulunarak sonuç öncelikler elde edilir. Çalışmada, yeni bir yöntem olan analitik ağ süreci tanıtıldı ve "Ezbere Dayalı Eğitim" in nedenlerinin önemlilik sıralaması bu yöntem yardımı ile yapıldı. Bu amaçla Birinci Bölümde, yöntem çok genel olarak tanıtılmış ve önceki çalışmalar hakkında bilgi verilmiştir. İkinci Bölümde, analitik ağ süreci ile yalandan ilişkili olan karar verme, analitik hiyerarşi süreci ve grafik teorisi ile ilgili genel bilgiler verildi. Üçüncü Bölümde, analitik ağ sürecinin yapısı ve dayandığı teorik temeller anlatıldı. Dördüncü Bölümde, "ezbere dayalı eğitimin nedenleri arasındaki ilişkiler" modeli üzerinde çalışılarak, bu nedenlerin model için önemlilik sıralaması yapıldı. Beşinci bölümde ise, analitik ağ sürecinin toplumsal sorunların çözümünde etkili bir araç olarak kullanılabileceği belirtildi.

Abstract:
ABSTRACT Socio-economical, political, cultural and psychological factors should also be taken into account in the solution of many decision problems. These factors are generally omitted by many decision making methods as they are expressed by qualitative variables. However they are the most important factors for the validity of solution. The Analytic Hiyerarchy Process has also the possibility of including these kind of factors. In this method, ratio scales are obtained from ordinal scales which are derived from individual judgments for qualitative factors by the pairwise comparison matrix. The Analytic Network Process also uses pairwise comparison matrix to obtain ratio scales. The difference of two methods appears in modelling the problem and computing the final priorities for the alternatives from previously obtained ratio scales. However, many decision problems cannot be structured hierarchically. In decision making problems, there are more complex relations and feedbacks between factors and also one factor can influence itself by a loop. In the stage of computing the final priorities supermatrix approach is applied. The final priorities are computed by finding the limit distribution of the supermatrix which is a column stochastic matrix. In this study, the Analytic Network Process, recently known, is introduced and an application about ordering the causes of the "Education by Heart" according to their importance is done by this method. For this purpose, in the first section the method is introduced more generally and information about previous studies is given. In the second section, general knowledge about decision making, analytic hierarchy process and graphic theory which are closely releated to the Analytic Network Process is given. In the third section, structure of the Analytic Network Process and theoritical bases which the method is based on are described. In the fourth section, the importance order of the causes of Education by Heart is found by studying the model of the relations among these causes. Finally in the fifth section, it is stated that the Analytic Network Process method can be used in solving the social problems as an efficient tool.