Karaciğer transplantasyonu yapılan hastalarda Roy uyum modeline göre temellendirilen hemşirelik girişimlerinin bakım sonuçlarına etkisi
Effects of Roy's adaptation model-based nursing interventions on care outcomes in liver transplant recipients
Yazar: ÖZGE İŞERİ
Danışman: PROF. DR. ÖZGÜL KARAYURT ; PROF. DR. SEZAİ YILMAZ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Cerrahi Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Anksiyete = Anxiety ; Depresyon = Depression ; Hemşirelik = Nursing ; Karaciğer hastalıkları = Liver diseases ; Karaciğer nakli = Liver transplantation ; Perioperatif hemşirelik = Perioperative nursing ; Roy Adaptasyon Modeli = Roy Adaptation Model ; Yaşam kalitesi = Quality of life

Özet:
Amaç: Canlıdan karaciğer transplantasyonu olan alıcıların bilgi gereksinimlerini açıklamak ve Roy Uyum Modeline göre temellendirilen hemşirelik girişimlerinin hastaların anksiyete, depresyon ve yaşam kalitesine etkisini incelemektir. 
Yöntem: Araştırma, nitel ve kontrol gruplu yarı deneysel tipte olmak üzere iki bölümden oluşmaktadır. Nitel araştırmada canlıdan karaciğer transplantasyonu olan (n=16) alıcılarla yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak derinlemesine görüşme yapılmıştır. Yarı deneysel aşamada ise kontrol (n=31) ve girişim (n=30) olmak üzere 61 karaciğer transplantasyonu olan hastadan girişim öncesi (baseline), taburculuk sonrası birinci ve üçüncü ayda olmak üzere veriler toplanmıştır. Verilerin toplanmasında Hasta Tanıtıcı ve Klinik Özellikler Formu, Hastane Anksiyete ve Depresyon Ölçeği ile SF 36 Yaşam Kalitesi Ölçeği kullanılmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde tanımlayıcı istatistiklerden sayı, yüzde, ortalama, standart sapma, ki kare, t testi ve tekrarlı ölçümlerde iki faktörlü varyans analizi kullanılmıştır.
Bulgular: Nitel araştırmada, alıcıların bilgi gereksinimleri, transplantasyon öncesi ve transplantasyon sonrası bilgi gereksinimi olmak üzere iki ana temadan oluşmuştur. Transplantasyon öncesi bilgi gereksinimi ana teması üç alt tema, transplantasyon sonrası bilgi gereksinimi ana teması ise dört alt temadan oluşmuştur. Yarı deneysel araştırmada da; Roy Uyum Modeline göre temellendirilen hemşirelik girişimlerinin (interaktif eğitim CD'si ve rehberi ile verilen eğitim, bireysel danışmanlık), hastaların anksiyete ve depresyon düzeylerini azalttığı ve yaşam kalitelerini olumlu yönde etkilediği saptanmıştır (p<0.05). 
Sonuç: Nitel aşamada, karaciğer transplantasyon alıcılarının bilgi gereksinimleri açıklanarak transplantasyon sonrası yaşam ile ilgili hemşirelik girişimlerine ışık tutacak önemli veriler elde edilmiştir. Yarı deneysel aşamada ise Roy Uyum Modeline göre temellendirilen hemşirelik girişimlerinin hastaların transplantasyon sonrası anksiyete ve depresyon düzeylerini azalttığı, yaşam kalitelerinin ve uyumlarını arttırdığı belirlenmiştir. 

Anahtar kelimeler: Karaciğer Transplantasyonu Alıcısı, Bilgi Gereksinimi, Roy Uyum Modeli, Hemşirelik Girişimi, Anksiyete, Depresyon, Yaşam Kalitesi

Abstract:
Aim: The aim of this study was to reveal knowledge needs and effects of Roy's adaptation model-based nursing interventions on anxiety, depression and the quality of life in living liver transplant recipients. 
Methods: The study had two steps. One had a qualitative design and the other had a quasi-experimental design. In the qualitative step, data were collected with a semi-structured interview form and through in-depth interviews with 16 living liver transplant recipients. In the quasi-experimental step, data were collected with Patient Characteristics Form, Hospital Anxiety and Depression Scale and SF-36 Quality of Life Scale before transplantation and at 1 and 3 months after discharge from a total of 61 living liver transplant recipients, of whom 31 were in the control group and 30 were in the intervention group. Obtained data were analyzed with the descriptive statistics numbers, percentages, mean, standard deviation, χ2 test, t test and two-way variance analysis for repeated measures.
Findings: In the qualitative study, two themes emerged, i.e. knowledge needs before transplantation and knowledge needs after transplantation. The former theme had three subthemes and the latter had four subthemes. In the quasi-experimental study, Roy's adaptation model-based nursing interventions (education given through an interactive education CD and guide and individual counseling) were found to reduce anxiety and depression and improve the quality of life (p<0.05). 
Conclusion: In the qualitative study, knowledge needs of the living liver recipients were revealed and important data which will provide guidance for nursing interventions directed towards life after transplantation were obtained. The results of the quasi-experimental study revealed that Roy's adaptation model-based nursing interventions can decrease anxiety and depression and enhance the quality of life after transplantation. 

Key Words: Liver Transplant Recipient, Knowledge Needs, Roy's Adaptation Model, Nursing Intervention, Anxiety, Depression and the Quality of Life