Proses kaynaklı yağ buharı emisyonlarının ölçümüne yönelik metod geliştirilmesi: Tekstil endüstrisi örneği
Development of method for measuring oil vapor emissions from process soruces: Textile industry case
Yazar: HÜSEYİN GEÇKİN
Danışman: PROF. DR. SABAHATTİN SIDDIK CİNDORUK
Bursa Uludağ Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
Tekstil sektöründe özellikle polyester işleyen (Fikse, apre, ısıl işlemler) tesislerden önemli miktarda yağ buharı emisyonu oluşmaktadır. Polyester iplik üretimi sırasında ağırlıkça %3 ile %11 arasında eğirme yağı kullanılmaktadır. Tekstil bacalarından Bursa atmosferine yılda toplam 9.592,45 ton yağın, yağ buharı emisyonu olarak deşarj edildiği tespit edilmiştir. Tekstil ramöz makinalarında gerçekleştirilen ısıl işlemler sırasında bacalardan atılan yağ buharının konsantrasyonlarının tespitine yönelik ölçüm yönteminin bulunmaması, bacaların nasıl bir yaklaşım ile kontrol altına alınması gerektiği kararlaştırılamamıştır. Bu çalışmada geliştirilen yöntem ile yüksek sıcaklığa sahip yağ buharı emisyonlarının hem partikül fazda hem de gaz fazdaki konsantrasyonları tespit edilebilmiştir. Yöntemin uygulama çalışmaları tamamlandıktan sonra TÜRKAK tarafından akreditasyonu gerçekleştirilmiştir. Yöntem ile Bursa sektöründeki 65 adet fabrikada 144 ramöz bacasında ölçüm yapılmıştır. Ölçümlerde kullanılan kumaş türlerini Polyester, Pamuk, Likra ve Viskon olarak sıralayabiliriz. En yüksek sıcaklık ise 225 oC'dir. Yağ buharı konsantrasyonlarında en düşük ölçüm değerinin 0,14 mg/Nm3, en yüksek ölçüm değeri 938,07 mg/Nm3, ortalama konsantrasyon değerinin 57 mg/Nm3'tür. Sıcaklık ve yağ buharı arasındaki ilişki analiz edildiğinde istatiksel olarak anlamlı bir ilişki olduğu ortaya konmuştur (p<0,001). Surfer programında hazırlanan konsantrasyon dağılım haritalarında,  kaynağa yakın bölgelerde daha yoğun olduğu tespit edilen yağ buharı emisyonların insan sağlığına olan etkileri de göz önüne alındığında kontrol altına alınması gereken önemli bir kirletici olduğu ortaya konmuştur.

Abstract:
In the textile sector, a significant amount of oil vapor emission occurs especially from the facilities that process polyester (fixing, finishing, heatin processes). During the production of polyester yarn, spinning oil is used between %3 and %11 by weight. It has been determined that a total of a 9,549,2 tons of oil discahrged annually form the textile chimneys to the Bursa atmosphere as oil vapor emission. The lack of a measurement method for the determination of the concentration of oil vapor discharged from the chimneys during the heat treatments carried out in the textile stenter machines, and it has not been decided how the chimneys should be controlled. With the method developed in this study, the concentrations of high temperature oil vapor emissions in both the particulate phase and the gas phase could be determined. After the implementation of the method was completed, it was accreditted by TÜRKAK. With the method, measurements were made in 144 stenter chimneys in 65 in factories in Bursa sector. The highest temperature is 225 oC. In oil vapor concentrations, the lowest measurement value is 0,14 mg/Nm3, the highest measurement value is 938.07 mg/Nm3, the avarage concentration value is 57 mg/Nm3. When the realationship between temperature and oil vapor was analyzed, it was revealed that there was a statistically significant relationship (p<0,001). In the concentration distribution maps prepared in the Surfer program, oil vapor emissions, which were determined to be more intense in the regions close to the source, were revealed to be an important pollutant that should be controlled considering the effects on human health.