Güneydoğu Anadolu bölgesi bazı ekmeklik ve makarnalık buğday çeşitlerinin tuza toleranslarının belirlenmesi
Determination of salt tolerants of Southeast Anatolia region bread and durum wheat cultivars
Yazar: MEHMET ÇİNAR
Danışman: DOÇ. DR. AYDIN ALP
Dicle Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Ekmeklik buğday = Bread wheat ; Makarnalık buğday = Durum wheat ; Tarımsal özellikler = Agricultural properties ; Tuzluluk = Salinity

Özet:
Araştırmada materyal olarak bölgede yaygın yetiştiriciliği yapılan 4 farklı ekmeklik ve makarnalık buğday çeşidi (Sarıçanak-98, Fırat-93, Pehlivan, Ceyhan-99) kullanılmıştır. Deneme, tesadüf blokları Faktöriyel deneme desenine göre 3 tekrarlamalı olarak kurulmuştur. Araştırma sera koşullarında, saksılarda yürütülmüş, (0, 25, 50 ve 100 g/Saksı NaCl) farklı dozlarda tuz uygulamalarının buğday gelişimi ve verimi üzerindeki etkileri araştırılmıştır. 
Uygulanan farklı tuzluluk seviyelerinde bin tane ağırlığı (38.19 g T0), hektolitre ağırlığı (72.88 kg T0), klorofil miktarı (61.42 T0), yaprak alanı (29.90 cm2 T0), fertil sap oranı (% 41.21 T3), hasat indeksi (% 27.58 T2), başakta tane sayısı (22.03 Adet T2), başakta tane ağırlığı (4.26 g T3), biyolojik verim (130.89 g T0) karakterleri yönünden istatistiki olarak önemli farklılıklar tespit edilmiştir. Bitki boyu ve başakta başakcık sayısı, karakterleri yönünden tuzluluk uygulamaları arasında istatistiki olarak bir farklılık gözlenmemiştir. 
Kök ve gövde aksamlarında sodyum (Na) miktarı 2.81 mg ile 24.29 mg arasında değiştiği; potasyumun (K) 6.95 mg ile 22.11 mg arasında değiştiği; ve kalsiyum (Ca) oranlarının ise 5,65 mg ile 17.29 mg arasında değiştiği gözlenmiştir.
 Araştırmada kullanılan buğday türlerinin farklı tuzluluk koşullarında gösterdikleri performansları değerlendirildiğinde; Pehlivan ekmeklik buğday çeşidinin 1000 tane ağırlığı (46.05 g), klorofil miktarı (63.16 SPAD), başakta başakcık sayısı (17.63 adet) ve biyolojik verim (148.20 g) karakterleri yönünden tuzluluk koşullarından fazla etkilenmeyip en yüksek değerler gösterdiği ve ayrıca kök ve gövde aksamlarında Sodyum (Na) düzeyinin düşük düzeyde bulunduğu saptanmıştır. Ceyhan-99 çeşidinin ise 1000 tane ağırlığı (11.80 g), hektolitre ağırlığı (40.40 kg), klorofil miktarı (50.05), yaprak alanı (14.39 cm2), hasat indeksi (% 4.95), başakta tane sayısı (10.94 adet) ve biyolojik verim (30.52 g) yönünden tuzluluk koşullarında en düşük değerler göstererek en fazla etkilenen çeşit olduğu saptanmıştır.

Abstract:
Four different bread and durum wheat varieties (Sarıçanak-98, Fırat-93, Pehlivan, Ceyhan-99) which were widely cultivated in the region were used as material in the study. The experiment was carried out with 3 replications, according to the experimental design of factorial randomized blocks. The research was carried out under greenhouse conditions at 1600 g soil volume pots, and the effects of salt application at different doses (0, 25, 50 and 100 g/Pot NaCl) on wheat yield and development were investigated.
In terms of Thousand grain weight (38.19 g T0), hectoliter weight (72.88 kg T0), chlorophyll amount (61.42 T0), leaf area (29.90 cm2 T0), fertile stem ratio (41.21 T3), harvest index (27.58 % T2), the number of grain in spike (22.03 T2), the grain weight in spike (4.26 g T3) and biological yield (130.89 g T0) characteristics were found statistically significant differences. No statistically significant difference was observed between salinity applications in terms of plant height and the number of spikelets in spike characteristics due to salinity applications.
The amount of sodium (Na) varied between 2.81 mg and 24.29 mg; the potassium amount (K) varied between 6.95 mg and 22.11 mg; and calcium amount (Ca) varied between 5.65 mg and 17.29 mg in plant root and stem parts
When the wheat cultivars used in the research are evaluated their performance in different salinity conditions; Pehlivan bread wheat cultivar showed the highest values in terms of 1000 grain weight (46.05 g), chlorophyll amount (63.16 SPAD), number of spikelets in spike (17.63) and biological yield (148.20 g) Na) levels, and sodium (Na) level was found low in root and stem parts. Ceyhan-99 bread wheat cultivar showed the lowest values in terms of 1000 rain weight (11.80 g), hectoliter weight (40.40 kg), chlorophyll amount (50.05), leaf area (14.39 cm2), harvest index (4.95 %), the number of grain in spike (10.94) and biological yield (30.52 g)in salinity conditions.