Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde ailelere yönelik sosyal hizmet uygulaması: Bir değerlendirme araştırması
Social work practice for families in special education and rehabilitation centres: An evaluation research
Yazar: SERAP GÜLER
Danışman: DOÇ. DR. ERDEN ÜNLÜ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Sosyal Hizmetler = Social Services

Özet:
Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezleri, 0-21 yaş arası, işitme-konuşma, zihinsel ve spastik özürlü çocuklara özel eğitim hizmeti veren, Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu (SHÇEK) ya da Milli Eğitim Bakanlığı (MEB)'nın onayı ile açılan kuruluşlardır. Bu merkezlerde, engelli çocukların eğitim ve rehabilitasyonu yanında, bu çocukların ailelerine yönelik hizmetler de verilmektedir. Bu araştırma, işitme engelli çocuklara ve ailelerine hizmet veren ve SHÇEK'in onayı ile açılan Özel Odyoloji işitme Konuşma Engelliler Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezinde yapılmıştır. Araştırmanın amacı, özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde ailelere yönelik sosyal hizmet uygulamalarında ne ölçüde başarı sağlandığını ve bu uygulamaların başarısını etkileyen etmenleri değerlendirmektir. Araştırmada önce, merkezden hizmet alan ve ilköğretime devam eden 12 işitme engelli çocuk ve aileleriyle sosyal hizmet uygulaması yürütülmüş, izleyen aşamada mesleki uygulamanın sonuçları değerlendirilmiştir. Bu kapsamda çalışmanın ilk aşamasında görüşmeler yoluyla ailelerin ihtiyaç ve sorunları belirlenmiştir. Daha sonra bu ihtiyaçlar önceliklerine göre sıralanmış ve öncelikli üç ihtiyacın karşılanmasına yönelik üç amaç belirlenmiştir. Araştırma sürecinde ailelerle bu amaçlara ulaşmaya yönelik mesleki çalışma yürütülmüştür. Ailelerin amaçlara ulaşmadaki başarısı Kiresuk ve Sherman (1968)'ın geliştirdiği ve mesleki çalışma yapılan ailelerin ihtiyaçlarına göre yapılandırılmış olan Amaca Ulaşma Ölçeği (AUÖ) ile belirlenmiştir. Bulgulara göre, mesleki çalışmanın sonucunda, ailelerin çalışmaya katılma konusundaki motivasyonları, araştırmacının mesleki becerileri ve mesleki çalışmanın yürütüldüğü merkezin koşulları mesleki çalışmanın başarısına etki eden etmenler olmuştur. Amaca ulaşmada bazı aileler yüksek başarı sağlamış bazıları da daha düşük bir başarı göstermiştir. Ancak düşük başarı gösteren aileler bile bir ihtiyacın karşılanması yönünde küçük de olsa bir değişim göstermişlerdir. Ailelerin amaca ulaşmadaki başarısı sosyal hizmet uygulamalarının da başarılı olduğunu göstermektedir. Ayrıca bu çalışma, özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerindeki sosyal hizmet uygulamalarının işitme engelli çocuk ve ailelerine yarar sağladığını göstermektedir.Anahtar Sözcükler: Sosyal hizmet uygulaması, sosyal hizmet uzmanı, özel eğitim ve rehabilitasyon merkezleri, işitme engelli çocuklar, Amaca Ulaşma Ölçeği, mesleki müdahale, değerlendirme araştırması.

Abstract:
Special education and rehabilitation centers, giving service to 0-21 year old children who are hearing-speaking impaired, mentally retarded and spastic impaired, are institutions opening with the approval of General Directory of Social Services and Child Protection Institution (GDSSCPI) or Ministry of National Education. In these centers, disabled children are educated and rehabilitated, and also their families are given services such as, family counseling, family education about their children's needs, communication skills. This study has been done in Odyoloji Special Education and Rehabilitation Center for Hearing-Speaking Impaired Children, established with the approval of GDSSCPI and giving services hearing impaired children and their families. The goal of this study is, to evaluate the success of the social work practice aimed at families whose children are in special education and rehabilitation, and the factors which affect the success of this practice. In this study, first, social work practice has been carried out with 12 hearing impaired children who are getting service from "Center" and are going on primary school, and their families, then outcomes of the practice were evaluated. In this context, at the first step of the study, needs and problems of the families were determined. And then, these needs were ranked according to the priorities and three goals aimed at to meet three needs were determined. In the research process, professional work has been carried out with families in order to achieve these three goals. The success of the families in achieving these goals was determined with Goal Attainment Scaling, which was firs intoduced by Kiresuk and Sherman (1968) and structured according to the needs of the families.According to the findings of the study, the motivation of the families on attending the study, the professional skills of the researcher (social worker) and the conditions of the special education centres effected the success of the study. To achieve goals, some families were very successful while some of them were less successful. But even the families who are less successful changed a little about meeting the need. The families success in achieving goals shows the success of social work practice. Also this study shows social work practice in special education and rehabilitation centres are beneficial for hearing impaired children and their families.Key Words: Social work practice, social worker, special education and rehabilitation centres, hearing impaired children, Goal Attainment Scaling, intervention, evaluation research.