Küçük Menderes havzası doğu bölümünün fiziki coğrafyası  
ve Ödemiş ovasında paleocoğrafya araştırmaları
The physical geography of the eastern Küçük Menderes basin  
and paleogeographical researches on the Ödemiş plain
Yazar: SERDAR VARDAR
Danışman: PROF. DR. ERTUĞ ÖNER
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Coğrafi özellikler = Geographical properties ; Doğal çevre = Natural environment ; Fiziki coğrafya = Physical geography ; Küçük Menderes havzası = Küçük Menderes basin ; Paleocoğrafya = Paleogeography ; Ödemiş ovası = Ödemiş plain

Özet:
Küçük Menderes havzası Batı Anadolu?da, Bozdağlar ve Aydındağları arasında D-B doğrultusunda uzanmaktadır. Bu çalışma havzanın doğu bölümünde yapılmıştır. Araştırmanın amacı, Küçük Menderes havzası doğu bölümünün (KMH) fiziki coğrafya özelliklerinin ortaya konulması, bu bilgilerin ışığında ovadaki höyüklerin paleocoğrafi-jeoarkeolojik değerlendirmesinin yapılması ve insan-değişen doğal çevre ilişkilerinin belirlenmesidir.
KMH doğu bölümündeki yeryüzü şekilleri neotektonik dönemde oluşmuştur. Bu dönemde bir yandan tektoniğin kontrolünde havzanın yükselen ve alçalan bloklardan oluşan temel morfolojik birimleri ortaya çıkmış diğer yandan Pliyosen?den itibaren flüvyal etken ve süreçler şekillenme üzerinde etkili olmuştur. 
Kuvaterner boyunca Küçük Menderes grabeni tabanını dolduran kalın alüvyal depoların yüzeyinde bulunan Ödemiş ovası sulak, verimli ve yerleşime uygun geniş bir alan olarak ortaya çıkmaktadır. Ödemiş ovasında Tunç Çağı höyükleri Bozdağlar?ın güney ve Aydındağları?nın kuzey etekleri boyunca gelişen koni-yelpaze sistemlerinin etek bölümlerinde kurulmuşlardır. İnsanlar yerleşmek için tarım ve avlanmaya uygun sulak alanları seçmiştir. Bu yerleşim kültürü binlerce yıldır çok fazla değişmemiş ve Ödemiş ovasına özgü bir yerleşim modeli oluşmuştur. Ovanın bu özellikleri doğal çevre değişmeleri ile insan arasındaki ilişkilere iyi bir örnektir.
Ödemiş ovası höyüklerinde doğal çevre değişmelerinin ortaya konulması için sondajlar yapılmış ve alınan alüvyon örneklerinin sedimantolojik analizleri gerçekleştirilmiştir. Bugüne kadar jeoarkeoloji-paleocoğrafya çalışmalarında daha çok tane boyu analizi, kireç analizi ve fiziksel gözlemler ön plana çıkmaktaydı. Bazı çalışmalarda mikrofosil ve polen analizlerinde de yararlanılmıştı. Bu çalışmada doğal dolgular içindeki kültür katmanlarının ve paleosollerin belirlenmesi için element-mineral analizlerinden yararlanılmıştır. Bu analizler için atomik absorbsiyon fotospektrometresi (AAS), spektrofotometre (SFM) ve atomik emisyon spektroskopisi (ICP/AES) cihazları kullanılmıştır. Bu analizlerin sonuçları değerlendirildiğinde höyükler çevresindeki doğal çevre değişmelerinin açıklanmasına önemli katkılar yapabildiği belirlenmiştir.



Key words: Eastern Küçük Menderes basin, paleosol, geoarchaeology, paleogeography, physical geography, Ödemiş plain.

Abstract:
Abstract: Küçük Menderes basin lies E-W direction between Bozdağlar and Aydındağları in Western Anatolia. This study was conducted in the eastern part of the basin. The purpose of survey is to exhibit physical geography features of  Eastern Küçük Menderes basin (KMB), to make a paleogeographical-geoarchaeological assessments of artificial mounds in the plain in light of this informations, to determine relationships between human-environmental changes.
Landforms of Eastern KMB occured at the neotectonic period. During this period, on one hand base geomorphologic units of basin which is consist of  rising and descending blocks occured under control of tectonic, on the other hand fluvial factors and processes influenced shaping of  basin since Pliocene.
Ödemiş plain on the thick alluvial deposits which filled Küçük Menderes grabben during the Quaternary appeard as a large watery, fertile and settled land. Bronze Age artificial sites occured in the foot of alluvial fans which evolved at along the south foots of Bozdağlar and north foots of Aydındağları. Human chose the lands which is suitable for agriculture and hunting to settle. This sellement culture did not changed during thousands of years and settlement model unique for Ödemiş plain was occured. These peculiarities of the plain is fine example for relationships between human and environmental changes.
Drills were carried out and sedimantological analysis, of core samples have been done to exhibit the environmental changes on artficial mounds of Ödemiş plain.  Grain size analysis,, lime analysis and physical observations was coming into prominence at the paleogeographical-geoarchaeological researches by this time. At some studies microfossil and pollen analysis, was utilized also. In this survey it was benefited from element-mineral analysis, to determine cultural layers and paleosols with in the natural fills. For this analysis, atomic absorption spectrophotometer (AAS), fotospektrometer (SFM) and atomic emission spectroscopy (ICP-AES) devices are used. When the results of these analysis, are evaluated, it is determined that this sort of analysis, can make important contributions to explain environmental changes on surroundings of mounds.



Key words: Eastern Küçük Menderes basin, paleosol, geoarchaeology, paleogeography, physical geography, Ödemiş plain.