Fiziksel engelli bireylerin kolorektal kanser taramasına yönelik bilgi, tutum ve davranışları ile etkileyen faktörlerin değerlendirilmesi
The evaluation of knowledge, attitude and behaviors and affecting factors for colorectal cancer screening of physically disabled individuals
Yazar: ÜMİT SÜRÜK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ZÜLEYHA KILIÇ
Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / İç Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Onkolojik hemşirelik = Oncologic nursing

Özet:
ÖZET
YÜKSEK LİSANS TEZİ
FİZİKSEL ENGELLİ BİREYLERİN KOLOREKTAL KANSER TARAMASINA YÖNELİK BİLGİ, TUTUM VE DAVRANIŞLARI İLE ETKİLEYEN FAKTÖRLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ
SÜRÜK, Ümit
Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi
Sağlık Bilimleri Enstitüsü 
Hemşirelik Anabilim Dalı İç Hastalıkları Hemşireliği Yüksek Lisans Programı  
Danışman: Dr. Öğr. Üyesi Züleyha Kılıç
Eylül 2024, 82 sayfa
Bu araştırma fiziksel engelli bireylerin kolorektal kanser tarama yönelik bilgi, tutum ve davranışları ile etkileyen faktörlerin değerlendirilmesi amacıyla tanımlayıcı olarak yapılmıştır. Çalışma Ocak 2023 ile Eylül 2024 tarihleri arasında T.C. Sağlık Bakanlığı Kozaklı Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Hastanesi Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Servislerinde yatarak tedavi alan, araştırmanın dâhil edilme kriterlerine uyan ve araştırmaya katılmayı kabul eden 101 fiziksel engelli birey ile yürütülmüştür. Araştırmanın verileri anket formu, Barthel Günlük Yaşam Aktiviteleri İndeksi ve Kolorektal Kanser Tarama Davranışları Yarar ve Engel Algısı Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde tanımlayıcı istatistikler, bağımsız örneklem t testi ve ANOVA (F) kullanılmıştır. p<0.05 değeri istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir. 
Çalışmada fiziksel engelli bireylerin %75.2 kolorektal kanser taramasına katılmadığı, %71.3'ünün kolorektal kanser tarama programları hakkında bilgi sahibi olmadığı, %13.9'unun sadece GGKT, %3'ünün sadece kolonoskopi ve %7.9'unun her iki tarama testini yaptırdığı saptanmıştır. Kolorektal kanser tarama programına katılımın önündeki en büyük engelin, tarama programları hakkında yetersiz bilgi olduğu belirtilmiş olup, en fazla ifade edilen diğer engeller fiziksel engelden dolayı ulaşım, başka hastalıklardan sıra gelmemesi, sağlık merkezine ulaşımda refakatçinin olmamasıdır. GGKT yarar algısı 9.90±2.40, GGKT engel algısı 17±5.02, kolonoskopi yarar algısı 15.96±3.06, kolonoskopi engel algısı 43.32±5.78 olduğu tespit edilmiştir. Bu araştırmada erkeklerin kolonoskopi engel algısı, gelir düzeyini orta olarak ifade edenlerin ve ev hanımlarının kolonoskopi yarar algısı, İlçede yaşayan bireylerin GGKT ve kolonoskopi yarar algısı ve tıbbı cihaz kullanan engelli bireylerin kolonoskopi engel algısı puan ortalamaları diğer gruplara göre yüksektir (p<0.05). 
Sonuç olarak araştırma kapsamındaki fiziksel engelli bireylerin kolorektal kanser taramalarına yönelik bilgi düzeylerinin ve katılım oranlarının düşük olduğu saptanmıştır. Bireylerin GGKT yarar algısının ortanın üzerinde, GGKT engel algısının düşük, kolonoskopi yarar algısının yüksek, kolonoskopi engel algısının ortanın üzerinde olduğu saptanmıştır. Fiziksel engelli bireylerde kolorektal kanser tarama oranlarının artırılması için düzenli eğitimlerin yapılması, bireylerin yaşadıkları engellerin kaldırılması ve iyileştirilmesi için multidisipliner girişimler planlanmalıdır. 
Anahtar kelimeler; hemşirelik, kolorektal kanser, tarama programı, engel algısı, yarar algısı

Abstract:
SUMMARY
MASTER THESIS
THE EVALUATION OF KNOWLEDGE, ATTITUDE AND BEHAVIORS AND AFFECTING FACTORS FOR COLORECTAL CANCER SCREENING OF PHYSICALLY DISABLED INDIVIDUALS
SÜRÜK, Ümit
Niğde Ömer Halisdemir University
Health Sciences Institute
Department of Nursing, Internal Medicine Nursing Master's Program
Supervisor: Assist. Prof. Züleyha Kılıç
                                                       Eylül 2024, 82 pages
This descriptive study was conducted to evaluate the knowledge, attitudes and behaviors of individuals with physical disabilities towards colorectal cancer screening and the influencing factors. The study was conducted between January 2023 and September 2024 with 101 physically disabled individuals who received inpatient treatment at the Physical Therapy and Rehabilitation Services of the Kozaklı Physical Therapy and Rehabilitation Hospital of the Republic of Turkey Ministry of Health, who met the inclusion criteria of the study and agreed to participate in the study. The data of the study were collected using a questionnaire form, the Barthel Daily Living Activities Index and the Colorectal Cancer Screening Behaviors Benefit and Disability Perception Scale. Descriptive statistics, independent sample t test and ANOVA (F) were used in the evaluation of the data. The p<0.05 value was considered statistically significant. In the study, it was determined that 75.2% of individuals with physical disabilities did not participate in colorectal cancer screening, 71.3% did not have information about colorectal cancer screening programs, 13.9% had only FOBT, 3% had only colonoscopy, and 7.9% had both screening tests. It was stated that the biggest obstacle to participation in the colorectal cancer screening program was insufficient information about screening programs, and the other most frequently stated obstacles were transportation due to physical disability, not getting a turn due to other diseases, and not having an accompanying person in transportation to the health center. In the study, it was determined that the FOBT benefit perception of individuals with physical disabilities was 9.90±2.42,, FOBT barrier perception was 17±5.02, colonoscopy benefit perception was 15.96±3.06, and colonoscopy barrier perception was 43.32±5. n this study, the mean scores of men's colonoscopy barrier perception, those with a medium income level and housewives' colonoscopy benefit perception, individuals living in the district's FOBT and colonoscopy benefit perception, and disabled individuals using medical devices' colonoscopy barrier perception were higher than other groups (p<0.05). As a result, it was determined that the knowledge levels and participation rates of physically disabled individuals within the scope of the study regarding colorectal cancer screening were low. It was determined that individuals' FOBT benefit perception was above average, FOBT barrier perception was low, colonoscopy benefit perception was high, and colonoscopy barrier perception was above average. In order to increase colorectal cancer screening rates in physically disabled individuals, regular training should be provided, and multidisciplinary initiatives should be planned to eliminate and improve the barriers experienced by individuals.
Keywords; nursing, colorectal cancer, screening program, barrier perception, benefit perception