Sakarya ilinde yetiştirilen çakıldak fındık klonlarının verim ve bazı meyve özelliklerinin belirlenmesi
Determination of yield and some fruit characteristics of çakildak hazelnut clones growed in sakarya province
Yazar: GÜRKAN PURLU
Danışman: PROF. DR. TAKİ DEMİR
Sakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı / Meyve Yetiştirme ve Islahı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Fındık = Hazelnut ; Islah = Improvement ; Klon = Clon ; Seleksiyon = Selection

Özet:
Bu çalışma, 2022 yılında Sakarya'nın Akyazı, Hendek, Karasu ve Kocaali ilçelerinde yetiştirilen Çakıldak fındık çeşidi içerisinde verimlilik ve meyve özellikleri bakımından üstün özellikli klonları belirlemek amacıyla yürütülmüştür. Klonların seçiminde verimlilik ve meyve özellikleri gibi ıslah amacına uygun kriterler ön planda tutularak 26 klon belirlenmiştir. Belirlenen klonlarda verim ve kalite bakımından önem arzeden meyve ve verim özellikleri belirlenerek Tartılı Derecelendirme Metoduna göre değerlendirme yapılmıştır. İncelenen klonlarda çotanaktaki meyve sayısı 1.80 -3.00 adet, toplam çotanak sayısı 95-140 adet ve bitki verimi  ise 406 -878 (g bitki-1) arasında değişim göstermiştir. Meyve kalitesi bakımından oldukça önemli olan kabuklu meyve ağırlığı 1.72 -2.71 g, kabuklu meyve iriliği 16.87 - 19.51 g, iç oranı %49.90 -56.80 ve kabuk kalınlığı 0.89-1.25 mm arasında değişim göstermiştir. Meyve boyutları olarak kabuklu meyve uzunluğu 19.80-22.07 mm, kabuklu meyve genişliği 16.14-19.08 mm ve kabuklu meyve kalınlığı 15.04 -17.65 mm arasında değişmiştir. Incelenen klonlarda meyve içi özellikleri olarak  iç meyve boyu 13.81 -17.63  mm, iç meyve genişliği 11.73-14.03 mm, iç meyve kalınlığı 10.94 -13.55 mm, iç meyve ağırlığı 0.89 -1.44 g, iç meyve iriliği 12.64-14.92 mm ve göbek boşluğu 1.63-3.69 mm arasında değişim göstermiştir. Meyve şeklini ortaya koyması bakımından önemli kriterlerden kabuklu meyve şekil indeksi 1.14 -1.35, iç meyve şekil indeksi 1.13-1.50, kabuklu meyve basıklık indeksi 1.03-1.09 ve iç meyve basıklık indeksi 0.99-1.11 olarak değişim göstermiştir. Verim bakımından önemli kriterlerden olan sağlam iç oranı %43-99 ve boş meyve oranı %1 -24 arasında değişim göstermiştir. Klonlarda liflilik durumu ise %61.54'ü az lifli, %30.77'si lifli, %3.85'i lifsiz ve %3.85'i çok lifli olarak tespit edilmiştir. Elde edilen bu sonuçlara göre incelenen klonlar arasında tartılı derecelendirmeye esas olan kriterler açısından önemli farklılıkların olduğu ortaya çıkmış ve 8 klon ümitvar klon olarak seçilmiştir. Seleksiyon çalışmasının bundan sonraki aşamalarının bu klonlar üzerinden devam ettirilmesi gerektiği kanısına varılmıştır.

Abstract:
This study was carried out to determine superior clones in terms of productivity and fruit characteristics in Çakıldak hazelnut variety grown in Akyazı, Hendek, Karasu and Kocaali districts of Sakarya in 2022. In the selection of clones, 26 clones were determined by keeping the crteria suitable for breeding purposes such as productivity and fruit characteristics in the foreground. The fruit and yield characteristics that are important in terms of yield and quality in the determined clones were determined and evaluated according to the Weighed Rating Method. In the examined clones, the number of fruits per pod varied between 1.80 -3.00, the total number of pods 95-140, and the plant yield varied between 406 -878 (g plant-1). Shell fruit weight, which is very important in terms of fruit quality, varied between 1.72 -2.71 g, fruit size with skin between 16.87 - 19.51 g, core ratio between 49.90 -56.80% and shell thickness between 0.89-1.25 mm. As fruit sizes, the length of the fruit with the skin varied between 19.80-22.07 mm, the width of the fruit with the skin ranged between 16.14-19.08 mm and the thickness of the fruit with the skin varied between 15.04 -17.65 mm. Internal fruit length 13.81 -17.63 mm, internal fruit width 11.73-14.03 mm, internal fruit thickness 10.94 -13.55 mm, internal fruit weight 0.89 -1.44 g, internal fruit size 12.64-14.92 mm and core cavity varied between 1.63- 3.69 mm. Shell fruit shape index, which is one of the important criteria in terms of revealing the fruit shape, changed as 1.14 -1.35, inner fruit shape index 1.13-1.50, shell fruit flatness index 1.03-1.09 and inner fruit flatness index 0.99-1.11. Robust core ratio, which is one of the important criteria in terms of yield, varied between 43-99% and empty fruit ratio between 1% and 24%. The fibrous state of the clones was determined as 61.54% low-fiber, 30.77% fibrous, 3.85% non-fibrous, and 3.85% very fibrous. According to these results, it was revealed that there were significant differences between the clones examined in terms of the criteria that are the basis for weighted grading and 8 clones were selected as promising clones. It was concluded that the next stages of the selection study should be continued on these clones.