Tanzimat'tan Cumhuriyet'e kültür sanat etkileşimi
Culture and art interaction from Tanzimat to the Republic
Yazar: ÇAĞLAR KOCA
Danışman: PROF. DR. NİLÜFER ÖNDİN
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Batı Sanatı ve Çağdaş Sanat Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Kültür = Culture ; Meşrutiyet = Constitutional monarcy ; Sanat = Art ; Tanzimat = Tanzimat

Özet:
Tanzimat'tan Cumhuriyet'e Osmanlı Devleti'nin kısa zamanda hızlı bir modernleşme sürecine dahil olduğu bu yıllarda, Avrupa'nın etkisine hiç bu kadar açık olmamakla beraber, ilk defa savaşlarda alınan ağır yenilgiler üzerine Batı'nın askeri alandaki üstünlüğü kabul edilmiştir. Osmanlılar tarihinde ilk defa bir sefiri savaş amacı dışında Avrupa topraklarına göndermesi gündeme gelmiş, söz konusu sefirlik görevinin başına ise Yirmisekiz Mehmet Çelebi getirilmişti. Bu süreç bugüne kadar savaş sebebiyle yurt topraklarından ayrılan Osmanlılar için ilginç bir deneyim olmasının yanı sıra aynı zamanda Fransa halkı içinde etkileyici bir vakıa olmuştur. 1721 yılında gerçekleşen Batı ile kurulan bu ilk temas, uzun bir zaman Osmanlı Devleti'nde etkisini gösterecektir. Nitekim sefirin ilk dönüşünden itibaren oradan edindiği notlar üzerinden çalışmalar başlatılmıştı. Savaş yerine barış politikasının izlendiği bu döneme Osmanlı tarihinde "Lale Devri" adı yakıştırılır. Fransız saraylarının görkemli bahçelerinden etkilenen Osmanlı hanedanları ve çevresi bu dönemde bahçecilik çalışmalarının yanı sıra yazlık saray fikri için Sadabad Kasırları inşaatı başladığı zamanlara rast gelir.
Batı'yla kurulan ilk temasların ertesinde Osmanlı hükümeti tarafında ilk defa matbaa kurulması gerçekleştirilmiş. Daha sonrasında artan yenilgiler ile askeri reformlara ağırlık verildiği dönemler onu takip eder. II. Mahmut'un ölümüyle beraber kısa bir zaman zarfında Mustafa Reşit Paşa önderliğinde 1839'da Tanzimat Fermanı ilan edilmiş, bu fermanla vatandaşların bazı hakları güvence altına alındığının garantisi verilmiştir. 1856 yılında ise bu ferman genişletilerek Islahat Fermanı olarak yayımlanacaktır. Askeri reformlara ağırlık verilmesi, yeni askeri okulların açılmasını gündeme getirmiş, bu okuldan mezun olan öğrenciler Bab-ı Ali'de önemli görevlere getirilmiştir. Burada yetişen öğrencilerin yurt dışı eğitimleri de söz konusu olunca ilk defa Osmanlı toprakları dışında Paris'te Mekteb-i Osmani'nin açılması gerçekleşmiştir. Bu süreci hükümet tarafından desteklenen sivil okullar takip etmiş, bu okullarda yetişen genç kuşak daha sonra Osmanlı Devleti'nin aydın sınıfını oluşturacaktır. 1867 yılına geldiğimizde ilk defa bir padişah savaş dışında seyahate çıkması gündeme gelmiş, Paris'te gerçekleşecek Evrensel Sergi davetini geri çevirmeyen Sultan Abdülaziz, Paris'in yanı sıra Londra ve Viyana gibi şehirleri ziyaret edecektir. Onun bu gezisinin etkileri dönüşünde yaptıracağı saraylara etki edecektir.
Bab-ı Ali'nin Tercüme Odasından yetişmiş genç kuşaklar, Osmanlı fikir hayatına etki edecek atılımlar gerçekleştirilmesi, onların Namık Kemal önderliğinde Jön Türkler olarak siyasi tarihimizde yer alan bu kuşağın insanları, Sultan Abdülaziz döneminde gerçekleştiremedikleri meşrutiyet fikirlerini, 1876' da II. Abdülhamit devrinde gerçekleştireceklerdir. Fakat birkaç yıl içerisinde meclis dağıtılacak ve II. Abdülhamit'in istibdat dönemi başlayacaktır. Her ne kadar sansürcü ve baskıcı olsa da bu dönemde birçok kültürel faaliyet varlığına devam etmiştir. Tanzimat döneminde Avrupa'ya öğrenime giden birçok öğrenci bu dönemde kültür sanat faaliyetlerin taşıyıcısı olmuşlardır. Bunların başında Osman Hamdi Bey gelir. Onun ressamlığının yanı sıra Güzel Sanatlar Okulunun açılmasına vesile olan çalışmaları, Müze-i Hümayun'un başına getirilmesiyle gerçekleştirdiği kazılar ve yeni antik eserler kanunu hazırlaması ilk defa kapsamlı bir kültür sanat faaliyetlerinin başladığı yıllar olur. 1882 yılında açılan Sanayi-i Nefise Mektebi müdürlüğüne tayin olan Osman Hamdi Bey, burada yetişecek olan öğrenciler için Avrupa'dan alanında uzman hocalar getirmesi ve başarılı olan öğrencilerin Avrupa'ya resim eğitimi almasına önayak olmuştur. Batılı anlamda ilk defa resim sanatı bu okulda yetişen öğrencilerin sayesinde gerçekleşecektir ve daha sonra bu kuşağın birçok sanatçısı kendileri gibi birçok sanatçıyı kültür hayatımıza dahil etmeye gayret ve çaba göstermişlerdir.

Abstract:
From the Tanzimat to the Republic, in these years when the Ottoman Empire was involved in a rapid modernization process in a short time, the military superiority of the West was accepted for the first time after the heavy defeats in the wars, although it was not so open to the influence of Europe. For the first time in the history of the Ottomans, sending an ambassador to European lands for purposes other than war came to the fore, and the head of the aforementioned ambassadorial mission was twentysekiz Mehmet Çelebi. This process has been an interesting experience for the Ottomans who left their homeland due to the war, but also an impressive event for the people of France. This first contact with the West, which took place in 1721, will have an impact on the Ottoman Empire for a long time. As a matter of fact, since the first return of the ambassador, studies were started on the notes he got there. The name "Tulip Era" is ascribed to this period in Ottoman history, in which a policy of peace was followed instead of war. The Ottoman dynasties and their surroundings, influenced by the magnificent gardens of the French palaces, coincide with the gardening works in this period, as well as when the construction of the Sadabad Pavilions for the idea of a summer palace began.
After the first contacts with the West, the first printing house was established by the Ottoman government. Later, periods of increasing defeats and military reforms followed. II. With the death of Mahmut, the Tanzimat Edict was declared in 1839 under the leadership of Mustafa Reşit Pasha in a short time, and with this edict, some of the rights of the citizens were guaranteed. In 1856, this edict would be expanded and published as the Reform Edict. The emphasis on military reforms brought the opening of new military schools to the agenda, and the students who graduated from this school were appointed to important positions in Bab-ı Ali. When it comes to the overseas education of the students who grew up here, the Mekteb-i Osmani was opened in Paris for the first time outside the Ottoman lands. Civil schools supported by the government followed this process, and the younger generation who grew up in these schools would later form the intellectual class of the Ottoman Empire. When we came to 1867, it was the first time that a sultan would travel outside of the war, and Sultan Abdülaziz, who did not refuse the invitation to the Universal Exhibition to be held in Paris, will visit cities such as London and Vienna, as well as Paris. The effects of this trip will affect the palaces he will have built on his return.
Young generations brought up in the Translation Room of the Sublime Porte, making breakthroughs that would affect the Ottoman intellectual life, the people of this generation, who took place in our political history as Young Turks under the leadership of Namık Kemal, embraced the ideas of constitutionalism that they could not realize during the reign of Sultan Abdulaziz, and in 1876, II. They will do it during the reign of Abdulhamid. But in a few years the assembly will be dissolved and II. Abdulhamid's tyranny period will begin. Although censorship and oppression, many cultural activities continued to exist in this period. Many students who went to Europe during the Tanzimat period became the carrier of cultural and artistic activities in this period. Osman Hamdi Bey comes first among them. In addition to his painting, his works that led to the opening of the Fine Arts School, the excavations he carried out when he was appointed as the head of the Museum-i Hümayun and the preparation of a new law on ancient works were the years when a comprehensive cultural and artistic activities began for the first time. Osman Hamdi Bey, who was appointed to the directorate of Sanayi-i Nefise Mektebi, which was opened in 1882, brought about expert teachers from Europe for the students who would grow up here, and helped successful students receive painting education in Europe. For the first time in the western sense, the art of painting will be realized thanks to the students who grew up in this school, and later on, many artists of this generation have made an effort to include many artists like themselves in our cultural life.