Geleneksel Aksaray evlerinin korunmasına ilişkin bir yöntem araştırması
A methodological study into the conservation of traditional Aksaray houses
Yazar: TÜLAY KARADAYI YENİCE
Danışman: YRD. DOÇ. DR. OSMAN NURİ DÜLGERLER
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Aksaray = Aksaray ; Restorasyon = Restoration

Özet:
Bu araştırmanın amacı, Anadolu coğrafyasında ilk çağlarından bu yana önemli ticaret yolları üzerinde bulunan Aksaray kentinde, geleneksel konut dokusunu oluşturan yığma taş evlerinin korunmasına ilişkin bir yöntem geliştirilmesidir. Araştırmanın kapsamını, Aksaray kent merkezinde bulunan plan, cephe, malzeme yönünden Türk ev mimarisini ve geleneksel Türk yaşama şeklini yansıtan ve Türk sivil mimarisi içinde önemli yere sahip tarihi Aksaray evleri oluşturmaktadır.Araştırmanın temel materyali ise yapımı 19. yüzyıl sonu - 20. yüzyıl başlarına tarihlenen bu evlere ilişkin yapılan rölöve çalışmalarıdır. Bununla birlikte tarihi Aksaray evlerinin konumsal, tarihsel ve mimari özelliklerinin tanımlanmasına yönelik haritalar, eski gravür-fotoğraflar, Koruma Bölge Kurulu Kararları ve tescil fişleri ile yazılı tarihsel kaynaklar araştırmanın diğer materyalleri arasında yer alır.Araştırmada geleneksel Aksaray evlerinin plan, cephe ve malzeme özellikleri, rölövelerle belgelenmiş; mevcut durumları fotoğraflar ile kayıt altına alınmıştır. Bu evlerin tanımlanmasının ardından, yapılardaki bozulma nedenleri haritalandırma yöntemine dayalı olarak belirlenmiştir. Bu süreç içerisinde geleneksel tespit yöntemlerinin yanısıra, termal veya kızılötesi görüntüleme olarak da adlandırılan Kızılötesi Termografi (IR) kullanılarak bozulma haritaları elde edilmiştir.Elde edilen bulgular geleneksel Aksaray evlerinde bozulma nedenlerinin, zemin yapısı ve hareketleri, su ve iklime bağlı nedenler, iklim yapısı-hava kirliliği ve sosyal-ekonomik nedenlere bağlı olduğunu göstermiştir. Araştırma sonucunda tespit edilen bozulma nedenlerine yönelik koruma önerileri geliştirilmiştir.

Abstract:
The aim of this study was to develop a method to preserve the stone masonry houses that form the traditional dwelling structure in Aksaray, a city located on important trade routes in Anatolia since early ages. The study included the historical Aksaray houses located in the city centre, houses that hold a significant place in Turkish civil architecture with regard to their representative value of the Turkish domestic traditions and traditional Turkish way of life in terms of plan, façade, and material.Traditional Aksaray houses, along with their building surveys, built in the late 19th century and early 20th century that reflects the last period of the Ottoman State constituted the fundamental materials of the present study. In addition, maps that describe the location, history, and architecture of traditional Aksaray houses, old gravure photographs, decisions and records by the Regional Conservation Committee, and various historical sources were among other materials included in this study.In this study, plans, façade and material characteristics of traditional Aksaray houses were documented through building surveys, and their present conditions were recorded by taking their photographs. After the descriptive analysis, the reasons for deteriorations in the structures were determined by the mapping method. During this process, maps of deteriorations were made by using Infrared Imaging (IR) as well as traditional methods.At the end of the study, the deteriorations in traditional Aksaray houses were found to be mainly due to the ground structure and movement, water and climate, air pollution, and socio-economic conditions, and conservative suggestions were made accordingly.