Ortaokul 6. sınıf öğrencilerinin kümelerde temel kavramlara ilişkin metaforik algılarının incelenmesi
Examination of secondary school 6th grade students' metaphorical perceptions regarding basic concepts in sets
Yazar: ALİ SOYDAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NURULLAH YAZICI
Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Matematik Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Fenomenoloji = Phenomenology ; Kümeler = Clusters ; Matematik eğitimi = Mathematics education ; Matematik öğretimi = Mathematics teaching ; Matematiksel kavramlar = Mathematical concepts ; Metafor = Metaphor ; Metaforik algı = Metaphorical image ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Ortaokullar = Secondary schools

Özet:
Bu araştırmanın amacı, ortaokul 6. sınıf öğrencilerinin kümelerde temel kavramlara ilişkin metaforik algılarını belirlemektir. Nitel araştırma yöntemlerinden olgubilim (fenomenoloji) deseniyle yürütülen bu araştırmanın çalışma grubunu 2020-2021 eğitim-öğretim yılında, İç Anadolu bölgesindeki bir ilimizde özel ve devlet okullarında öğrenim gören 107 altıncı sınıf öğrencisi oluşturmaktadır. Öğrencilerin belirlenmesinde maksimum çeşitlilik örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın verileri, mecazlar yoluyla veri toplama formu ve öğrencilerin verilen kavramlara yönelik ortaya koydukları metafora ait görsel dokümanlardır. Mecazlar yoluyla veri toplama formunda öğrencilerden "küme …'e benzer, çünkü…", "boş küme …'e benzer, çünkü…", "venn şeması …'e benzer, çünkü…", "ortak özellik yöntemi …'e benzer, çünkü…", "birleşim kümesi …'e benzer, çünkü…" ve "kesişim kümesi …'e benzer, çünkü…" cümlelerini tamamlamaları istenmiştir. Ayrıca her bir kavramın altında yeterli boşluk bırakılarak bu kavramlara ilişkin görseller çizmeleri istenmiştir. Araştırma verileri içerik analizi tekniği ile çözümlenmiştir. İçerik analizi süreci kodlama ve ayıklama, metafor listesi oluşturma, kategori belirleme, geçerlilik ve güvenirliğin sağlanması ve metaforları nicel veri haline dönüştürme olmak üzere beş aşamadan oluşmaktadır.
Araştırma sonucunda öğrencilerin geliştirdikleri metaforlar incelendiğinde öğrencilerin çoğunluğunun "küme" kavramını "bina" şeklinde, "boş küme" kavramını "içi boş eşya" şeklinde, "Venn şeması" kavramını "sınır" şeklinde, "ortak özellik" kavramını "aile bireyleri/bireyler" şeklinde, "birleşim kümesi" kavramını "topluluk" ve "yiyecek ve içecek" şeklinde, "kesişim kümesi" kavramını "hayvan" ve "kesişen yapılar" şeklinde algıladıkları ortaya çıkmıştır. Öğrencilerin "küme" kavramına yönelik oluşturdukları metaforlar toplam yedi farklı kategori; "boş küme" kavramına yönelik oluşturdukları metaforlar toplam altı farklı kategori; "venn şeması" kavramına yönelik oluşturdukları metaforlar toplam beş farklı kategori; "ortak özellik yöntemi" kavramına yönelik oluşturdukları metaforlar toplam yedi farklı kategori; "birleşim kümesi" kavramına yönelik oluşturdukları metaforlar toplam sekiz farklı kategori ve "kesişim kümesi" kavramına yönelik oluşturdukları metaforlar toplam altı farklı kategori altında toplanmıştır. Ayrıca öğrencilerin geliştirdikleri metaforları günlük 
hayat ile ilişkilendirebidikleri sonucuna varılmıştır. Öğrencilerin metafor geliştirmede "küme", "boş küme", "ortak özellik yöntemi" ve "birleşim kümesi" kavramlarında daha başarılı olduğu halde "Venn şeması" ve "kesişim kümesi" kavramlarında daha az başarılı olduğu sonucuna varılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Metafor, kümelerde temel kavramlar, olgubilim

Abstract:
The aim of this research is to determine the metaphorical perceptions of 6th grade students about basic concepts in sets. The study group of this research, which was conducted with the phenomenology pattern, which is one of the qualitative research methods, consists of 107 sixth grade students studying in private and public schools in a province in the Central Anatolia region in the 2020-2021 academic year. Maximum variation sampling method was used to determine the students. The data of the research are the data collection form through metaphors and the visual documents of the metaphors that the students put forward for the given concepts. In the data collection form by means of metaphors, students were asked "set is similar to … because…", "empty set is similar to … because…", "venn diagram is similar to … because…", "common trait method is similar to …, because…", "union set is similar to … because…" and "intersection set is similar to … because…". In addition, they were asked to draw visuals related to these concepts, leaving enough space under each concept. Research data were analyzed by content analysis technique. The content analysis process consists of five stages: coding and sorting, creating a list of metaphors, determining categories, ensuring validity and reliability and converting metaphors into quantitative data.

When the metaphors developed by the students are examined as a result of the research, the majority of the students use the concept of "set" as "building", the concept of "empty set" as "empty object", the concept of "Venn diagram" as "border", the concept of "common trait" as "family members/individuals", the concept of "union set" as "community" and "food and beverage", and the concept of "intersection set" as "animal" and "intersecting structures" have been perceived as. The metaphors created by the students for the concept of "set" are seven different categories in total; the metaphors they created for the concept of "empty set" are six different categories in total; the metaphors they created for the concept of "venn diagram" are five different categories in total; the metaphors they created for the concept of "common trait method" are seven different categories in total; the metaphors they created for the concept of "union set" were grouped under a total of eight different categories, and the metaphors they created for the concept of  "intersection set" were grouped under a total of six different categories. In addition, it was concluded that the students were able to associate the metaphors they developed with daily life. It was concluded that while students were more successful in developing metaphors in the concepts of "set", "empty set", "common trait method" and "union set", they were less successful in the concepts of "Venn diagram" and "intersection set".

Keywords: Metaphor, basic concepts in sets, phenomenology