Sokullu Mehmet Paşa'nın bani kimliği ve inşa ettirdiği üç menzil külliyesi: Lüleburgaz, Havsa, Payas
Three complexes commissioned by Sokullu Mehmet Pasha and structure protector identity: Luleburgaz, Havsa, Payas
Yazar: SELAHATTİN ÖKSÜZ
Danışman: PROF. DR. M. GÖZDE RAMAZANOĞLU
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Mimarlık = Architecture ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Edirne-Havsa = Edirne-Havsa ; Hatay-Payas = Hatay-Payas ; Külliyeler = Complexes ; Kırklareli-Lüleburgaz = Kırklareli-Lüleburgaz ; Mimari = Architectural ; Mimari özellikler = Architectural characteristics ; Sokullu Mehmet Paşa = Sokullu Mehmet Pasha ; Sokullu Mehmet Paşa Külliyesi = Sokullu Mehmet Pasha Complex

Özet:
Başarılı bir devlet adamı, dirayetli bir komutan ve iyi bir yönetici olan Sokullu Mehmet Paşa, üç padişah zamanında veziriazamlık görevinde bulunan önemli bir şahsiyettir. Siyasî ve askeri alandaki başarılarıyla bir döneme adını veren Sokullu Mehmet Paşa'nın bilim ve sanat hamiliği ile bani kimliği geri planda kalmıştır.
XVI. yüzyılda sanatı ve sanatçıyı korumak Osmanlı yöneticilerinde aranan önemli vasıflar arasındadır. Sokullu Mehmet Paşa da sanatçıları himaye etmiş, dönemin kültür hayatını büyük ölçüde etkilemiştir. Baki, Nakkaş Osman, Seyyid Lokman gibi birçok sanatçıyı himayesi altına almıştır. Yeni eserlerin üretilmesine destek vermiş, devrin "en nefis" eserleri kendi adına ithaf edilmiştir. Ayrıca Osmanlı Devleti'ndeki dizi padişah portreciliği geleneğinin başlamasında en büyük etken olmuştur.
Sokullu Mehmet Paşa'nın banisi olduğu yapılar camiden kiliseye, medreseden kervansaraya, köprüden darüşşifaya, hisara ve iskeleye kadar çok farklı işlevdedir. Balkanlar'dan Anadolu'ya, Anadolu dışından Arap coğrafyasına kadar uzanan yapıların sayıları 2.000'i aşmaktadır. Sokullu Mehmet Paşa vakfiyesi ışığında, bulunduğu yere, türlerine ve işlevlerine göre ele alınarak tasnif edilmiştir. Sokullu'nun banisi olduğu 12 külliyeden Lüleburgaz, Havsa ve Payas külliyeleri detaylı olarak ele alınmıştır.
Tez kapsamında ele alınan Lüleburgaz, Havsa ve Payas'taki külliyeler ücra yerlerde inşa edilmeleri ile hem Sokullu Mehmet Paşa'nın hem devletin gücünü simgelemekte, büyük boyutları ve donanımlı olmaları ile ön plana çıkmaktadır. Mimar Sinan tarafından inşa edilmesi ile de ayrıcalıklı konuma sahiptir. Söz konusu külliyelerin özgün durumları ve tarih içinde geçirdiği değişimler irdelenmiş, külliyeleri oluşturan birimlerin nitelikleri ve ortak özellikleri ortaya konmuştur.

Abstract:
Sokullu Mehmet Pasha, who was a successful statesman, a competent commander and a good administrator in the Ottoman Empire, is an important person who served as the Grand Vizier during the time of three Sultans. He gave his name to a period in the 16th century with his political and military achievements, remained in the background with his patronage of science and art.
Protecting art and artists in the 16th century is among the important qualifications sought by Ottoman Administrators. Sokullu Mehmet Pasha also took under his protection many artists such as Baki, Nakkaş Osman, Seyyid Lokman, who were among the successful names of the period. He supported the production of new works, and the most "delicious" works of the period were dedicated to him. In addition, it was the biggest factor in the beginning of the sultan portraiture tradition in the Ottoman Empire.
The buildings which are built by Sokullu Mehmet Pasha have very different functions; from mosque to church, from madrasah to caravanserai, from bridge to hospital, to fortress and pier. The number of structures stretching from the Balkans to Anatolia, from outside Anatolia to the Arabian geography exceeds two tousand. In the light of Sokullu Mehmet Pasha's foundation, it has been classified according to types and functions. Lüleburgaz, Havsa and Payas Complexes, which are among the 12 social complexes whose built by Sokullu, were detailed.
The Social Complexes in Lüleburgaz, Havsa and Payas, which are discussed within the scope of the thesis, symbolize the power of both Sokullu Mehmet Pasha and the state with their construction in remote places, and come to the fore with their large dimensions and being equipped. It has a privileged position as it was built by Mimar Sinan. The original status of the mentioned Complexes and the changes they have undergone in history have been tried to be clarified, and the characteristics and common features of the units that make up the Complexes have been revealed.