Abdallık geleneği çerçevesinde Ekrem Çelebi: Hayatı, sanatı ve icra tahlili
Ekrem Çelebi: His life, art and performance analysis in the framework of abdalism tradition
Yazar: KEMAL ÖZAVCI
Danışman: PROF. DR. BÜLENT KURTİŞOĞLU ; DR. ÖĞR. ÜYESİ SELAMİ AKIŞ
Ardahan Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Halk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts ; Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Müzik = Music

Özet:
Geçmişten günümüze abdallık geleneğinin Anadolu müzik kültürüne olan katkıları
büyük önem taşımaktadır. Varlıklarını gösterebildikleri her ortamda abdallar hem
geçmişten gelen birikimlerini yansıtarak hem de içinde bulundukları kültürü
benimseyerek ortaya çıkardıkları müzikal olguyu özgün bir şekilde sergilemektedirler.
Bu bağlamda abdal toplumunun "kültür taşıyıcısı" olarak nitelendirilmesi söz
konusudur. Asırlar boyu süre gelen bu geleneğin, yerellik boyutundan çıkıp evrensel
boyutta temsil edilmesi hem kendi iç dinamizminde hem de Anadolu kültüründe varlık
alanlarını oluşturmalarıyla ilintilidir. Bu bağlamda geleneğin sürdürülebilirliği için,
abdal kimliğine mensup olan ya da bu kimliğin dışında kalan kültür aktarıcılarının
varlığına ihtiyaç duyulmaktadır. Bu aktarıcılar, geleneğin yaşatılması ve sonraki
kuşaklara aktarılması yönünden önem arz etmektedir. Bu çalışmada; öncelikle abdal
geleneğine değinilmiş, ardından abdal kimliğine mensup olmadığı hâlde gelenek
içerisinde üretkenliği ve icracılığıyla kendi varlık alanını yaratmış olan Ekrem
Çelebi'nin hayatı ve sanatçı kişiliği ele alınmış, sanatçının gelenekte başat rol olmasının
altında yatan ve kendine özgü tavrının tespitine yönelik analizlerin yapılmasıyla somut
ve bilimsel sonuçlar elde edilmiştir. Bu minvalde sanatçının icra ettiği bazı eserler Orta
Anadolu müziği çerçevesinde değerlendirilmiş ve seçilen eserlerin icra biçimi analiz
edilmiştir. Çalışmada Ekrem Çelebi'nin dışında abdal geleneğine mensup olmasa da
gelenek içerisinde yer alan diğer isimler hakkında da bilgi verilmiştir. Orta Anadolu
abdallık geleneği içerisinde yetişmiş ve Ekrem Çelebi gibi Türk halk müziği içerisinde
besteleri ve kaynak kişilikleri ile yeri olan bu sanatçıların, bundan sonraki yapılacak
çalışmalarda alandaki araştırmacılarca tanınması da amaçlanmıştır. Bu içerikte yapılan
çalışmalarda genel olarak başvurulan kaynak tarama, kişisel görüşme ile veri toplama,
notaya alma, tahlil ve değerlendirme gibi yöntemlere müracaat edilmiş ve eserler hem
teknik hem de icra yönünden analiz edilmiştir. Ayrıca teknik inceleme yapılırken genel
yöntemlere kimi katkılarda da bulunulmuştur. Yapılan tetkik neticesinde Ekrem
Çelebi'nin abdal geleneği içerisinde önemli bir yere sahip olduğu, bu köklü geleneğin sürdürülmesinde önemli katkılar sağladığı ve eserlerinin hem muhteva hem de icra yönlerinden gelenek içerisinde sayılabileceği ortaya konmuştur.

Anahtar Sözcükler:
Türk halk müziği, Orta Anadolu müziği, Abdal, Bozlak, Ekrem Çelebi, Neşet Ertaş, Muharrem Ertaş, Müzikal analiz, İcra tahlili.

Abstract:
From the past to the present, the contributions of the abdal tradition to Anatolian music
culture have been quite significant. In every environment where they can show their
presence, abdals both reflect their accumulated knowledge from the past and adopt the
culture they are in and display the musical phenomenon they have created in a unique
way. In this context, the abdal society can be described as a "culture carrier". The
representation of this centuries-long tradition from the local dimension to the universal
dimension is related both to its own internal dynamism and to the fact that they create
their existence in Anatolian culture. Therefore, for the sustainability of the tradition,
there is a need for the existence of culture transmitters who have the abdal identity or
who are outside this identity. These transmitters are crucial in terms of keeping the
tradition alive and transferring it to the next generations. In this study, first of all, the
abdal tradition has been mentioned, then the life and artistic personality of Ekrem
Çelebi, who has created his own realm of existence with his productivity and
performance within the tradition, although he has not had the abdal identity, has been
discussed, and concrete and scientific results have been obtained by analyzing the
artist's unique attitude underlying his leading role in the tradition. In this context, some
of the works performed by the artist have been evaluated within the framework of
Central Anatolian music and the performance style of the selected works has been
analyzed. In addition to Ekrem Çelebi, the study also provides information about other
names who do not belong to the abdal tradition, but still can be evaluated within the
framework of the tradition. It is also aimed to enable the researchers in the field to
recognize these artists, who grew up in the Central Anatolian abdal tradition and who,
like Ekrem Çelebi, have a place in Turkish folk music with their compositions and
source personalities, in future studies. In the study, methods such as literature review,
data collection through personal interviews, notation, analysis and evaluation have been
used and the works have been analyzed in terms of both technique and performance. In
addition, some contributions to the general methods have been also made through the technical review. As a result of the examination, it has been revealed that Ekrem Çelebi has an important place in the abdal tradition, that he has made important contributions to the continuation of this deep-rooted tradition, and that his works can be considered within the tradition in terms of both content and performance.

Keywords: Turkish Folk Music, Central Anatolian Music, Abdal, Bozlak, Ekrem Çelebi, Neşet Ertaş, Muharrem Ertaş, Musical Analysis, Performance Analysis.