Muhammed Ayaz İshakî'nin "Öyge Taba" adlı romanı üzerinde dil ve üslûp incelemesi
The language and stylistic analysis of Muhammad Ayaz İshakî's novel Öyge Taba
Yazar: MURAT UZUN
Danışman: PROF. DR. ADNAN RÜŞTÜ KARABEYOĞLU
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Biyografi = Biography ; Dil özellikleri = Language features ; Kazan Türkleri = Kazan Turks ; Muhammed Ayaz İshaki = Muhammed Ayaz İshaki ; Roman = Novel ; Tatar edebiyatı = Tatar literature ; Tatarca = Tatar language ; Üslup = Stylistic ; İmla = Spelling

Özet:
Bu çalışma, çağdaş Tatar edebiyatının kurucu şahsiyetlerinden biri olan Ayaz İshakî (1878-1954)'nin Öyge Taba (Eve Doğru) adlı eserindeki dil ve üslûp özelliklerini ayrıntılı bir biçimde ortaya koymak amacı ile yapılmıştır. Bu çalışma esnasında nitel ve nicel olarak doküman analizi yöntemleri kullanılmış, incelenen eser ile ilgili istatistikî verilere geniş şekilde yer verilmiştir.

Çarlık döneminde tanınmış bir gazeteci, yazar ve fikir adamı olan İshakî, Bolşevik İhtilali sonrası ülkesinden ayrılmak zorunda kalmıştır. SSCB döneminde halk düşmanı ilan edilen ve eserleri yasaklı olan yazara, SSCB sonrası Tatarların ilgisi artmıştır. Değişik ülkelerde yaşayan İshakî'nin muhacirlik hayatının son dönemi (1940-1954) Türkiye'de geçmiştir. Bu çalışma yapılırken, elliden fazla eser veren İshakî'nin eserlerinin ayrıntılı şekilde incelenmesinin hem onu hem de eserlerini yakından tanımamıza yardımcı olacağı düşüncesinden hareket edilmiştir. Öyge Taba adlı eser ise fikrî planda pek çok değişim geçiren yazarın Tatarlık eksenli mikromilliyetçilikten Türk birliği temelli makromilliyetçiliğe geçiş yaptığı eser olması dolayısı ile seçilmiştir.

Giriş, beş bölüm ve sonuç şeklinde planlanan çalışmanın giriş bölümünde bilimsel sorun/sorunsal, yöntem, teknik, kavramsal çerçeve ve paradigmalar ele alınmıştır. İlk bölüm Tatarların tarihi, dili ve edebiyatına; ikinci bölüm İshakî'nin hayatı ve eserlerine ayrılmıştır. Üçüncü bölümde eserin imla özellikleri, kelime dünyası ve cümle bilgisi konuları ele alınmıştır. Dördüncü bölümde, eserde yer alan kültürel unsurlar ayrıntılı şekilde ele alınıp yorumlanmıştır. Son bölümde ise transkripsiyon alfabeleri ve eserin Kiril harfli metninin transkribe edilmiş şekline yer verilmiştir. Elde edilen veriler sonuç kısmında değerlendirilmiştir. Çalışmanın sonunda kaynakça ve ekler kısmına da yer verilmiştir.

Abstract:
This study was carried out in detail to explore the language and stylistic features in Öyge Taba (Towards Home), a novel written by Ayaz İshakî (1878-1954), one of the founding figures of contemporary Tatar literature. Qualitative and quantitative document analysis methods were used, and statistical data on the studied work were widely included during the study.

İshakî, a well-known journalist, writer and intellectual during the Tsarist period, had to leave his country after the Bolshevik Revolution. After the USSR, the Tatars showed interest in the writer, who had been declared as an enemy and whose works had been prohibited during the USSR period. İshakî who lived in different countries spent the last period of his migrant life (1940-1954) in Turkey. It has been considered that the detailed research of İshakî's works, which are over fifty, will help us to know both him and his works closely in this study. The novel entitled Öyge Taba has been purposefully chosen due to the fact that the author, who underwent many changes in the intellectual plan, changed from Tatarness-based micro-nationalism to Turkish-union based macro-nationalism.

Scientific problem / problematic, method, technique, conceptual framework and paradigms are discussed in the introduction part of the study, which is planned as introduction, five chapters and results. The first part includes the history, language and literature of Tatars; the second part is devoted to the life and works of Isaac. In the third chapter, spelling features of the work, word and sentence information have been discussed. In the fourth chapter, the cultural elements in the work have been discussed and interpreted in detail. In the last section, transcription alphabets and transcribed form of Cyrillic text of the work have been included. The data obtained have been interpreted in the conclusion. At the end of the study, the references and appendices have also been added.