Leon Petrazycki'nin hukuk kuramı bağlamında hukuki yorum meselesi
The problem of legal interpretation in the context of Leon Petrazycki's legal theory
Yazar: EZGİ ARSLAN
Danışman: DOÇ. DR. SAİM ÜYE
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Bu çalışmada öncelikle hukuku psikolojik ve sosyolojik boyutlarıyla ele alan psikolojik kuram ele alınmaktadır. Çalışmanın ilk bölümünde hukukun psişik olgusal boyutu incelenmekte ve bu çerçevede öncelikle Petrazycki'nin psişik fenomenleri çalışmak için uygun gördüğü bilimsel yöntemlerden bahsedilmektedir. Yanı sıra Petrazycki'nin bir fenomene dair bilimsel bir kuram oluşturulabilmesi için öngördüğü nitelikler 'bilimsel yeterli kuram' kavramıyla birlikte değerlendirilmektedir ve Petrazycki'nin bu niteliklere uygun bir hukuk kuramı oluşturmak iddiasıyla ortaya koyduğu, hukuku etik dürtü türü olarak ele alan psikolojik kuram incelenmektedir. Bu çerçevede hukukun bir diğer etik dürtü türü olan ahlaktan farkları ile hukuk türlerine değinilmekte ve psikolojik kuramın bel kemiğini oluşturan pozitif hukuk-sezgisel hukuk ayrımı ortaya konmaktadır. Sonrasında Petrazycki'nin kuramının sosyolojik boyutu başlığında hukukun sergilediği eğilimler, toplumsal işlevleri ve hukukun toplumla kurduğu çift yönlü ilişkisi incelenmektedir. Yine bu bölümde Petrazycki'nin kuramının bir hukuki çoğulluk teorisi olduğu tespit edilmekte ve farklı hukuk türleri arasındaki olası ilişki formları bir sonraki bölümde, hukuki yorum bahsi kapsamında değerlendirilmektedir. Çalışmanın üçüncü bölümünde amaç esas olarak psikolojik hukuk teorisi üzerinde yükselecek bir yorum teorisini inşa etmek ve böyle bir yorum teorisinin güçsüz toplumsal grupların hukuk sistemini etkileyebilmelerine alan açabileceği iddiasını temellendirmektir. Bu maksatla psikolojik kuram bağlamında hukuki yorumun dar ve geniş anlamları belirlenmekte ve geniş anlamda hukuki yorumun neyi ifade ettiği önceki bölümlerde ele alınan psikolojik hukuk kuramının psişik ve sosyolojik boyutlarıyla birlikte değerlendirilmektedir. Nihayetinde bu bölümde, psikolojik kuram bağlamında geniş anlamda yorum faaliyetinin pratik bir örneği olarak nitelendirdiğimiz İskoç ceza hukuku pratikleri ve beyan yetkisinin kullanıldığı İskoç Yüksek Ceza Mahkemesi kararları incelenmektedir. Böylece, söz konusu yorum teorisinin iddia ettiğimiz potansiyeli pratikteki örnekleriyle ortaya konmaktadır.

Abstract:
In this study first the psychological theory, dealing with the law with its psychological and sociological dimensions, is discussed. In the first part of the study, the psychic factual dimension of law is examined and in this context, particularly the scientific methods that Petrazycki considers suitable for studying psychic phenomena are mentioned. In addition, the qualities that Petrazycki foresees in order to form a scientific theory about a phenomenon are evaluated together with the concept of 'scientific adequate theory' and, the psychological theory that treats law as a type of ethical impulse, put forward by Petrazycki with the claim of creating a theory of law in accordance with these qualities, is examined. Within this framework, the differences of law from morality, which is another type of ethical impulse, and the types of law are mentioned, and the distinction between positive law and intuitive law, which constitutes the backbone of psychological theory, is presented. Afterwards, under the heading of sociological dimension of Petrazycki's theory, the tendencies of law, its social functions and the two-sided relationship of law with society are examined. Also in this section, it is determined that Petrazycki's theory is a theory of legal pluralism, and the possible relationship forms between different types of law are evaluated within the scope of legal interpretation in the next section. In the third part of the study, the aim is to build a theory of interpretation based on the psychological theory of law and to ground the claim that such a theory of interpretation can open up space for weak social groups to influence the legal system. For this purpose, the narrow and broad meanings of legal interpretation are determined in the context of psychological theory and what legal interpretation means in a broad sense is evaluated together with the psychic and sociological dimensions of the psychological theory of law discussed in the previous sections. Finally, in this section, Scottish criminal law practices and the decisions of The High Court of Justiciary in which declaratory power is used, which we describe as a practical examples of interpretive activity in a broad sense in the context of psychological theory, are examined. Thus, the potential of the interpretation theory in question is demonstrated with practical examples.