Yeni medyada "Yalan haber" ve hakikat sonrası çağ: Doğrulama platformu olarak Teyit.org örneği üzerine bir inceleme
Fake news in new media and post truth era: A case study on Teyit.org as a fact-checking organisations
Yazar: MURAT ULUK
Danışman: DOÇ. DR. NİLNUR TANDAÇGÜNEŞ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Halkla İlişkiler ve Tanıtım Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Gazetecilik = Journalism ; Halkla İlişkiler = Public Relations ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Doğrulama = Verification ; Doğrulama = Verification ; Haberler = News ; Hakikat = Truth ; Yalan = Lie ; Yeni medya = New media ; İnternet = Internet

Özet:
2016 yılında Birleşik Krallık'ta ve ABD'de gerçekleşen seçimler sonrasında yalan haberlerin yarattığı kaygı ciddi bir boyuta ulaşmıştır. Seçim kampanyaları sırasında sosyal ağlarda hızla yayılan yalan haberler milyonlarca kullanıcının haber akışında yer bulmuştur. Gerek siyasilerin söylemleri gerekse insanların hakikate olan tepkisi göz önünde bulundurulduğunda "Hakikat sonrası" kavramı hakikatin önemi yitirdiği bir dönemi işaret etmektedir. İnançların doğruların yerini aldığı bu dönemde doğrulama platformları doğru olmayan bilgilerin peşine düşerek; bilgi kirliğini azaltmayı amaçlayan bir yapı altında faaliyetlerini sürdürmektedir. Türkiye'de farklı bağlamlarda yanlış bilgileri doğrulayan platformlar yer almakta; teyit.org, Türkiye'nin ilk haber doğrulama platformu olarak karşımıza çıkmaktadır. Araştırma, teyit.org'un analiz ederek "yanlış" olarak etiketlediği haberlerin İnternet üzerindeki varlığını ortaya çıkarma amacıyla tasarlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda, sistematik örnekleme yoluyla 37 adet haber belirlenmiş ve 37 haberin toplam 240 haber bağlantısında yer aldığı belirlenmiştir. Araştırmada, haber bağlantılarının hala yayında olup olmadığı, Facebook'ta elde ettikleri etkileşim sayıları ve haberlere yer veren sitelerin reklam barındırma durumları incelenmiştir. Araştırma kapsamında incelenen yalan haberlerin neredeyse %90'ının hala yayında olduğu, 250 binden fazla Facebook etkileşimi aldığı ve yalan haberleri barındıran sitelerin %75'inin reklam yayınladığı tespit edilmiştir. Elde edilen veriler ışığında mevcut durum tartışılmıştır.

Abstract:
The concerns caused by fake news after the elections in the UK and the USA in 2016 have reached a new level. Fake news which spread rapidly across the social networks had took place in news feed of millions of users during the election campaigns. The concept of "post-truth" indicates an era which truth has become unimportant if we take into account both the discourses of politicians and the reaction of people to truth. Fact-checking organisations follow the information that is not correct and they keep continue their efforts aiming to reduce the information pollution in the era that beliefs took the place of truth. There are several fact-checking organisations that doing fact-check in different formats in Turkey; and one of them, teyit.org, is the first fact-checking organisation in Turkey that verifying news. This study is designed to reveal the presence of news, that analysed by teyit.org and tagged "false", on the Internet. For this purpose, 37 news were selected through systematic sampling and these news were found in 240 links. In this study it is found that whether news links are still alive, the number of interactions they got on Facebook and advertising conditions of the websites that contain these news. Within the scope of study it has determined that nearly 90% of fake news are still alive on the web, more than 250 thousands interaction they got on Facebook and 75% of the web sites that contain fake news have ads on their website. In the light of the obtained data the current situation is discussed.