Hemodiyaliz hastaları için geliştirilen mobil tabanlı eğitim ve danışmanlığın yaşanılan semptomlara ve hastalığa uyuma etkisi
The effect of mobile-based training and counseling developed for hemodialysis patients on adaptation to the symptoms experienced and disease
Yazar: ÖZGE AKBABA
Danışman: PROF. DR. ELANUR YILMAZ KARABULUTLU
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Belirti ve semptomlar = Signs and symptoms ; Böbrek hastalıkları = Kidney diseases ; Böbrek yetmezliği = Kidney failure ; Böbrek yetmezliği-kronik = Kidney failure-chronic ; Mobil uygulama = Mobile application ; Renal diyaliz = Renal dialysis ; Tedaviye bağlılık ve uyum = Treatment adherence and compliance

Özet:
Amaç: Bu araştırma hemodiyaliz hastaları için geliştirilen mobil tabanlı eğitim ve danışmanlığın yaşanılan semptomlara, hastalığa uyuma ve fizyolojik parametrelere etkisini belirlemek amacıyla yapıldı.
Materyal ve Metot: Randomize kontrollü olarak gerçekleştirilen bu çalışmanın örneklemini Erzincan Mengücek Gazi Eğitim Araştırma Hastanesi ve Özel Nefromer Diyaliz Merkezi'nde 68 (Deney:34, Kontrol:34) hemodiyaliz hastası oluşturdu. Verilerin toplanmasında Tanıtıcı Bilgi Formu, Diyaliz Semptom İndeksi ve Son Dönem Böbrek Yetmezliği Uyum Ölçeği kullanıldı. Formlar önce kontrol grubuna ön test ve son test olarak 8 hafta arayla uygulandı. Daha sonra formlar deney grubuna ön test olarak uygulandı ve araştırmacı tarafından geliştirilen Cepte Hemodiyaliz mobil uygulaması telefonlarına yüklendi. Deney grubu Cepte Hemodiyalizi 8 hafta kullandıktan sonra formlar son test olarak uygulandı. Verilerin değerlendirilmesinde; bağımsız örneklem t testi, Mann-Whitney U testi, bağımlı gruplarda t testi, Willcoxon analizi, Cronbach α, Kurtosis ve Skewness kat sayıları kullanıldı.
Bulgular: Çalışmada, Cepte Hemodiyaliz kullanımı sonrasında deney grubundaki hastaların diyaliz semptom indeksi son test puan ortalamaları (27.00±9.65), kontrol grubuna göre (40.76±12.77) istatistiksel olarak anlamlıdır (p<0.05). Cepte hemodiyaliz kullanımı sonrasında Son Dönem Böbrek Yetmezliği Uyum Ölçeği deney grubu son test puan ortalamaları (1063.24±101.17), kontrol grubuna göre (911.03±89.65) istatistiksel olarak anlamlıdır (p<0.05). Deney ve kontrol grubu arasında son test kilo, fosfor, Kt/V, UF miktarı ve IDWG ortalamaları farkı istatistiksel olarak anlamlı olup deney grubunun ortalamaları daha düşük bulundu (p<0.05). 
Sonuç: Hemodiyaliz tedavisi alan hastalar için geliştirilen Cepte Hemodiyaliz uygulamasının diyaliz semptom yükünü azalttığı, hastalığa uyumu arttırdığı, fosfor, kilo, Kt/V, IDWG ve UF miktarı üzerinde olumlu etkileri belirlenmiştir. Bu popülasyonda mobil uygulama kullanımının hemşirelik uygulamalarına entegre bir yöntem olarak kullanılmasının önemli olduğu düşünülmektedir.  
Anahtar Kelimeler: Böbrek yetmezliği, hemodiyaliz, hemşirelik, mobil uygulama, semptom yönetimi, uyum

Abstract:
Aim: This research was carried out to determine the effect of mobile-based education and counseling developed for hemodialysis patients on the symptoms experienced, adaptation to the disease and physiological parameters.
Material and method: The sample of randomized controlled study consisted of 68 (Experiment: 34, Control: 34) hemodialysis patients in Erzincan Mengücek Gazi Training and Research Hospital and Private Nephromer Dialysis Center. The data were collected Introductory Information Form, Dialysis Symptom Index and End Stage Renal Disease Adherence Scale. The forms were first administered to the control group as a pre-test and post-test, with an interval of 8 weeks. Afterwards, the forms were applied to the experimental group as a pre-test and Hemodialysis mobile application developed by the researcher was downloaded to their phones. After the experimental group used Hemodialysis app for 8 weeks, the forms were applied as a post-test. Independent samples t test, Mann-Whitney U test, dependent groups t test, Willcoxon analysis, Cronbach α, Kurtosis and Skewness coefficients were used in data evaluation.
Results: In the study, the difference between the dialysis symptom index post-test mean scores of the patients in the experimental group (27.00±9.65) and the control group (40.76±12.77) after the use of Hemodialysis app was statistically significant (p<0.05). After the use of Hemodialysis app, the difference between the End Stage Renal Disease Adherence Scale post-test mean scores of the experimental group (1063.24±101.17) compared to the control group (911.03±89.65) was statistically important (p<0.05). Post-test between the experimental and control groups; the difference in weight, phosphorus, Kt/V, UF amount and IDWG averages was statistically efficient and the experimental group averages were lower (p<0.05).
Conclusion: It has been determined that the mobile application of hemodialysis reduces the dialysis symptom burden, increases the adherence with the disease, and has positive effects on the amount of phosphorus, weight, Kt/V, IDWG and UF. It is thought that it is important to use mobile applications as an integrated method in nursing practices in this population.
Key Words: Adherence, hemodialysis, kidney failure, mobile application, nursing, symptom management