Cumhuriyet Dönemi çeviri tiyatrosu: Tennessee Wıllıams oyunlarının dolaşımı
Translated drama in the Republican Period: The circulation of Tennessee Williams' plays
Yazar: AYŞE ECE ARSLAN
Danışman: DOÇ. DR. PELİN ŞULHA
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Mütercim Tercümanlık Ana Bilim Dalı / Çeviribilim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Mütercim-Tercümanlık = Translation and Interpretation

Özet:
Bu araştırma Pierre Bourdieu'nun (1986; 1990) toplumsal eylem kuramında yer alan "alan", "habitus" ve "sermaye" kavramlarından faydalanarak Tennessee Williams oyunlarının çevirilerinin Türk yazın alanındaki dolaşımını tarihsel süreç içerisinde sorunsallaştırmayı amaçlamaktadır. Çalışmada tiyatro çevirisinin değişen üretim ve tüketim tarzlarının incelenmesinde Tennessee Williams'ın The Glass Menagerie (1944), A Streetcar Named Desire (1947) ve Cat on a Hot Tin Roof (1955) oyunlarının Türkçe çevirileri ile tiyatro broşürleri, afişler ve eleştiri yazılarından yararlanılmaktadır. Bu üç oyun Williams'ın oyunları arasında dünya çapında tartışmasız en çok sahnelenen, en başarılı ve en çok okunanları olmalarının yanı sıra Türkçeye en çok çevirisi yapılan oyunlarıdır. Çalışmanın birinci bölümü Bourdieu'nün sosyolojik yaklaşımının düşünsel ve kavramsal altyapısını açıklanmayı hedefleyen bir bakış açısı sunar. Bu bölüm aynı zamanda Bourdieu sosyolojisinin çeviribilim çalışmalarıyla ilişkisini tanıtmaktadır. İkinci bölümde Cumhuriyet öncesi Türk tiyatro tarihi detaylı şekilde incelenmektedir. "Cumhuriyet Döneminde Çeviri ve Tiyatro" başlıklı üçüncü bölümde Türkiye Cumhuriyeti'nin tarihsel süreçleri içerisinde tiyatro çevirisine yaklaşımlar tartışılmaktadır. Bu yolla tiyatro çevirisinin ideolojik boyutları görünür kılınmıştır. Çalışmanın dördüncü bölümünde Tennessee Williams'ın özellikle 1970'ler öncesi oyunlarında sıklıkla yer alan otobiyografik öğelerin kaynağı olan yaşam öyküsü ele alınmıştır. Çalışmanın beşinci bölümü Tennessee Williams'ın 
The Glass Menagerie, A Streetcar Named Desire ve Cat on a Hot Tin Roof oyunlarının incelemesine ve sahnelenme serüvenlerine odaklanır. Çalışmanın altıncı bölümünde oyun metinlerinin Türkçe çevirileri karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Giriş ve Sonuç bölümleri hariç altı bölümden oluşan bu tez çalışmasında aralarında tiyatro kurumları, tiyatro toplulukları, çevirmenler ve tarihçilerin de bulunduğu kültür üreticileri tarafından Tennessee Williams oyunlarının nasıl sahiplenildiğine odaklanılmaktadır. Çalışmada Tennessee Williams oyunlarının tiyatro alanında dolaşımında rol alan çevirmenler, yayınevleri ve tiyatro kurumlarının benimsedikleri çeviri stratejileri ve söz konusu oyunların tiyatro okuru ve izleyicilerine ne şekilde sunulduğu ortaya konmuştur.
Anahtar Kelimeler: tiyatro çevirisi, Tennessee Williams, Pierre Bourdieu, çeviri sosyolojisi, Cumhuriyet Dönemi tiyatrosu

Abstract:
This research aims to problematize the circulation of translations of Tennessee Williams' plays in the Turkish literary field in the historical process by making use of the concepts of "field", "habitus" and "capital" in Pierre Bourdieu's (1986; 1990) theory of social action. In examining the changing modes of production and consumption of theater translation in Turkey, the study utilizes the Turkish translations of Tennessee Williams' The Glass Menagerie (1944), A Streetcar Named Desire (1947) and Cat on a Hot Tin Roof (1955) as well as theater brochures, posters and reviews. These three plays, while being the most staged, most successful and most widely read ones among Williams' plays worldwide, are also the ones translated into Turkish the most. The first chapter of the research presents a perspective that aims to explain the intellectual and conceptual background of Bourdieu's sociological approach. This chapter also introduces the relationship between Bourdieu's sociology and translation studies. In the second chapter, the history of Turkish theater before the Republican period is examined in detail. In the third chapter entitled "Translation and Theater in the Republican Period", approaches to theater translation are discussed within the historical context of the Republic of Turkey. In this way, the ideological dimensions of theater translation are unveiled. In the fourth chapter of the research, Tennessee Williams' life story, which is the source of the autobiographical elements that frequently appear in his plays, especially before the 1970s, is discussed. The fifth part of the research focuses on the analysis of Tennessee Williams' plays The Glass Menagerie, A Streetcar Named Desire and Cat on a Hot Tin Roof along with their staging process. In the sixth chapter of the research, the Turkish translations of the play texts are analyzed comparatively. This thesis, which consists of six chapters, excluding the Introduction and Conclusion, focuses on how Tennessee Williams plays have been appropriated by cultural producers, including theater institutions, theater companies, translators and historians. The research reveals the translation strategies adopted by translators, publishers and theater institutions involved in the circulation of Tennessee Williams plays in the field of theater and how these plays are presented to theater readers and audiences.
Keywords: drama translation, Tennessee Williams, Pierre Bourdieu, translation sociology, Republican period drama