Arkale el-Kelbî ed-Dımaşkî'nin şiirlerinin tarihi ögeler açısından incelenmesi
An analysis of 'Arqala al-Kalbi ad-Dimashqi's poems in terms of historical elements
Yazar: YASİR MAVİŞ
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM ŞABAN ; PROF. DR. BEDRETTİN AYTAÇ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Doğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı / Arap Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature ; Tarih = History
Dizin: Arap şiiri = Arabic poetry ; Eyyubiler = Ayyubids ; Zengiler = Zangids

Özet:
Selçuklu Devleti'nin Dımaşk'taki Börî ve Zengî Atabeyliklerinde 486/1093-568/1173 yılları arasında yaşamış olan 'Arkale el-Kelbî lakaplı Hassân b. Numeyr adlı şair, Mısır Fâtımî Halifeliği veziri Talâi' b. Ruzzîk, Börî Atabeyi Mu'înuddîn Üner, Börî emiri Mucîruddîn Abak ve Zengî emirlerinden Eseduddîn Şîrkûh ve Selâhaddîn Eyyûbî gibi dönemin önde gelen emirleri ve şahsiyetleriyle münasebetler kurmuştur. Kurduğu bu münasebetler vesilesiyle inşad ettiği şiirlerinde birçok tarihi ögeye yer vermiştir. Literatürde şiirlerinin tarihi ögeler açısından ele alındığına dair bir bilgiye rastlanmamıştır. Bu sebeple bu çalışmada 'Arkale el-Kelbî'nin şiirlerinin tarihi ögeler açısından incelenmesi amaçlanmıştır. Bu kapsamda şiirlerinde yer alan tarihi ögelerin neler olduğu ve söz konusu öğelerin yazılı tarihi kaynaklardaki bilgilerle uyumlu olup olmadığı gibi sorulara cevap aranmıştır. Nitel bir araştırma olup tümevarım yöntemi kullanılarak yapılan bu araştırmada veriler, belgesel tarama yöntemiyle elde edilip karşılaştırmalı yöntemle analiz edilmiştir. Bu analiz sonucunda; şiirlerinde 29 tarihi öge bulunduğu, bunların 21'inin siyasi ve sosyal olaylara, 8'inin de şairle aynı dönemde yaşamış önemli şahsiyetlerin vefatına dair ögeler olduğu tespit edilmiştir. Şiirlerde tespit edilen tarihi ögelerin büyük çoğunluğunun yazılı tarihi olaylarla karşılaştırıldığında uyumlu olduğu, öte yandan bir kısmının çelişkiler taşıdığı ve bir kısmının da yazılı kaynaklarda geçmediği görülmüştür. Elde edilen verilerden, yazılı tarihte yer almayan bazı tarihi ögeleri içermesi, bazı tarihi olaylar hakkında daha detaylı bilgiler içermesi sebebiyle şiirlerinin, şairin yaşadığı dönemin tarihinin anlaşılmasında önemli bir yere sahip olduğu sonucuna varılmıştır.

Abstract:
The poet Hasan b. Numeyr, nicknamed 'Arkale el-Kelbi, who lived in the Burid and Zengi Atabegs of the Seljuk State in Damascus between 486/1093 and 568/1173, established relations with the leading emirs and figures of the period such as Talai' ibn Ruzzik, the vizier of the Fatimid Caliphate of Egypt, the Burid Atabeg Mu'in ad-Din Unur, the Burid emir Mujir ad-Din Abaq, and the Zengid emirs Asad ad-Din Shirkuh and Saladin Ayyub. He included many historical elements in his poems through these relations he established. There is no data in the literature that the poet's poems are discussed in terms of historical elements. Therefore, this study aims to examine the poems of 'Arqala al-Kalbi' in terms of historical elements. In this context, answers were sought to questions such as what the historical elements in the poet's poems are and whether they are consistent with the information in written historical sources. In this research, which is a qualitative research and inductive method is applied, the data were obtained with the documentary scanning method and analyzed with the contrastive method. As a result of this analysis, it was determined that there were 29 historical elements in his poems, 21 of which were about political and social events and eight of which were about the death of personalities who lived in his time. It was seen that the vast majority of the historical elements identified in the poems were compatible when compared with written historical events, while some of them were contradictory and some were not mentioned in written sources. From the obtained data, it was concluded that his poems have an important place in understanding the history of the period in which the poet lived, since they include some historical elements that are not included in written history and more detailed information about some historical events.