Erzurum Atatürk Üniversitesi öğrencilerinde beslenme okuryazarlığı ve beden kitle indeksi düzeyini etkileyen faktörler
Factors affecting nutrition literacy and body mass index level in Erzurum Ataturk University students
Yazar: BÜŞRA ULAŞTEPE
Danışman: PROF. DR. SERHAT VANÇELİK
Atatürk Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Halk Sağlığı = Public Health

Özet:
Amaç: Obezite pek çok kronik hastalık için risk faktörüdür. Obezitenin önlenmesinde sağlıklı beslenme alışkanlığının kazanılması, bunun için de beslenme okuryazarlığı önemlidir. Bireylerin bu yaşlarda beslenme okuryazarlığı düzeylerinin yükseltilmesi, sağlıklı beslenme alışkanlığının kazanılması ile birlikte ileri yaşlarda ortaya çıkacak obezite ve buna bağlı sağlık sorunlarının azaltılmasını sağlayacaktır. Bu çalışmada da Atatürk Üniversitesi öğrencilerinde beslenme okuryazarlığı (BOY) ve beden kitle indeksi (BKİ) düzeyini etkileyen faktörlerin değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Yöntem: Kesitsel tipteki bu çalışma 2023-2024 yılları arasında Atatürk Üniversitesi'ndeki 965 lisans öğrencisinde yürütüldü. Verilerin toplanması için kişisel bilgi formu, sağlık bilgileri, beslenme alışkanlıkları ve Yetişkinlerde Beslenme Okuryazarlığı Değerlendirme Aracı (YBOYDA) olmak üzere dört bölümden ve 61 sorudan oluşan bir anket formu kullanıldı. BKİ hesaplanması için tarafımızca boy ve kilo ölçümü yapıldı.
Bulgular: Katılımcıların %59'u kadın, %41'i erkekti. Katılımcıların yaş ortalaması 21.16 ± 2.11 idi. Kadın öğrencilerin BKİ ortalamaları 21.9±3.4 iken erkeklerin 23.9±3.6 idi. Öğrencilerin %24.1'i fazla kilolu veya obezdi. BKİ düzeyleri erkeklerde, sigara ve alkol kullananlarda ve beslenme eğitimi alanlarda daha yüksekti. Öğrencilerin %12.1'inin BOY yeterli düzeyde değildi. YBOYDA puanları kadınlarda, sağlık bilimleri öğrencilerinde, aylık gelirini yeterli bulanlarda ve beslenme eğitimi alanlarda daha yüksek olmakla birlikte; sigara ve alkol kullananlarda daha düşüktü. Öğrencilerin BKİ ile BOY düzeyleri arasında ise anlamlı bir ilişki tespit edilemedi.
Sonuç: Erzurum ilindeki lisans öğrencilerinin beslenme okuryazarlığı düzeyleri çoğunlukla yeterli olmasına rağmen obezite sıklığı yüksek bulunmuştur. Eğitimin davranışa yansıtılması ve obezitenin önlenmesi için çeşitli girişimlerde bulunulması ve bunun sebeplerinin daha net anlaşılabilmesi için kapsamlı çalışmalar yapılması gerekmektedir.
Anahtar kelimeler: beden kitle indeksi, gıda okuryazarlığı, lisans öğrencileri, obezite, fazla kiloluluk

Abstract:
Objective: Obesity is a risk factor for many chronic diseases. Acquiring healthy eating habits is important in preventing obesity and nutritional literacy is important for this. Increasing the nutritional literacy levels of individuals at this age will reduce obesity and related health problems that will arise in later ages, along with gaining healthy eating habits. This study aimed to evaluate the factors affecting the nutritional literacy (NL) and body mass index (BMI) level in Atatürk University students. 
Method: This cross-sectional study was conducted on 965 undergraduate students at Atatürk University between 2023-2024. A survey form consisting of four sections and 61 questions was used to collect data: personal information form, health information, nutritional habits and Evaluation İnstrument of Nutrition Literacy on Adults (EINLA). Height and weight were measured by us to calculate body mass index.
Results: In this study, 59% of the participants were women and 41% were men. The average age of the participants was 21.16 ± 2.11. While the average BMI of female students was 21.9±3.4, it was 23.9±3.6 for males. 24.1% of students were overweight or obese. BMI levels were higher in men, smokers and alcohol users, and those who received nutrition education. The frequency of inadequate in students was 12.1%. Although EINLA scores are higher in women, health sciences students, those who find their monthly income sufficient and those who receive nutrition education; It was lower in smokers and alcohol users. No significant relationship could be detected between BMI and NL levels.
Conclusion: Although the nutritional literacy levels of undergraduate students in Erzurum were good, the prevalence of obesity was found to be high. Various initiatives need to be taken to reflect education on behavior and prevent obesity and more comprehensive studies need to be conducted to understand the reasons for this more clearly.
Keywords: body mass index, food literacy, undergraduate students, obesity, overweight