Denim kumaşların dokunsal konforunun analizi ve geliştirilmesi
Analysis and improvement of tactile comfort of denim fabrics
Yazar: NAZLI ÜREN
Danışman: PROF. DR. AYŞE OKUR
Dokuz Eylül Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tekstil Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Mühendislik Bilimleri = Engineering Sciences ; Tekstil ve Tekstil Mühendisliği = Textile and Textile Engineering

Özet:
Bu tez kapsamında, Türkiye'nin tekstil ihracatında büyük bir paya sahip olan denim kumaşların dokunsal konforu nesnel ve duyusal testler ile analiz edilmiş, dokunsal konforun geliştirilmesine yönelik çalışmalar gerçekleştirilmiştir. 

Çalışmanın amacı, denim kumaşların dokunsal konforunun geliştirilmesine yönelik önerilerde bulunulması ve önerilen işlemlerin etkinliğinin, nesnel ve duyusal testler ile değerlendirilmesidir. Bu amaçla pazarda mevcut çeşitli denim kumaşlar temin edilmiş ve seçilen kumaş tiplerine iki farklı yıkama işlemi uygulanmıştır. Çalışmada, dokunsal konforu geliştirilmiş sistematik denim kumaşlar üretilmiş; hammadde, örgü raporu, sıklık ve yıkama işlemlerinin etkisi değerlendirilmiştir. Kumaşların; kalınlık, sıkıştırılabilme oranı, uzama yeteneği, eğilme direnci, kayma direnci, sürtünme katsayıları ve yüzey profili değerleri ölçülmüştür. Kayma direnci testleri için yeni bir kayma çerçevesi test aparatı tasarlanmış ve kullanılmıştır. Duyusal değerlendirmeler ile kumaşların; sertlik-yumuşaklık puanı, pürüzlü yüzey-düzgün yüzey puanı, sıcak-soğuk hissi puanı ve tutum skoru belirlenmiştir. 

Duyusal test bulgularının; eğilme direnci, kayma direnci ve halkadan çekme testi sonuçları başta olmak üzere; nesnel test sonuçları ile yüksek korelasyon gösterdiği belirlenmiştir. En yüksek dokunsal konfor skorları; viskon, viskon-ipek veya viskon-yün karışımı atkı ipliğine sahip ve taş yıkama işlemine tabi tutulmuş sistematik denim kumaşlar için elde edilmiştir. Ticari denim kumaşlar içerisinde ise, taş yıkama işlemine tabi tutulmuş kumaş tipi başta olmak üzere, pamuk-poliester karışımı özlü iplik içeren kumaşların yüksek tutum skoruna sahip olduğu görülmüştür.

Bulgular bir arada değerlendirildiğinde, taş yıkama işleminin dokunsal konforun iyileştirilmesinde en etkili yöntem olduğu sonucuna varılmıştır. Enzim yıkama işlemi, dokuma parametrelerinin değiştirilmesi ve poliester-viskon karışımı atkı ipliklerinde viskon oranının arttırılması da, dokunsal konforda belirgin bir iyileşme sağlamıştır. Bununla birlikte, viskon ile karışım halinde kullanılan hayvansal liflerin etkisi nispeten düşük bulunmuştur.

Abstract:
In this study, tactile comfort of denim fabrics, which have a high share in textile and clothing exports of Turkey, was investigated via objective and sensory evaluations, and studies were carried out to improve tactile comfort.

The aim of the study is to propose suggestions regarding tactile comfort enhancement and to investigate the efficiency of suggested procedures with objective and sensory tests. For this purpose, various commercially available denim fabrics were supplied and two different washing processes were carried out with the selected fabric types. In the study, systematic denim fabrics with improved tactile properties were produced and effects of raw material, weave pattern, yarn setting and washing processes were evaluated. Thickness, compression ability, extension ability, bending rigidity, shear rigidity, friction coefficients and surface profile properties of fabrics were experimentally determined. For shear rigidity measurements, a new shear frame apparatus was designed and used. Stiffness-softness, roughness-smoothness, warm-cool feeling and tactile scores of fabrics were determined by sensory tests.

Sensory test results were found to be highly correlated with objective measurements, especially for bending rigidity, shear rigidity and fabric pull out test results. The highest tactile comfort scores were obtained for systematic denim fabrics which were subjected to stone washing process and have weft yarns with viscose, viscose-silk or viscose-wool blends. The commercial denim fabrics with polyester-cotton core yarns, especially the stone washed type, were found out to have high tactile comfort scores.

All in all, stone washing was found out to be the most effective method that improves tactile comfort. It was also observed that enzyme washing, change in weaving parameters and increase of viscose content in polyester-viscose blend weft yarns provide a significant improvement in tactile comfort. None the less, the effect of protein fibers used in viscose blends, was found out to be relatively small.