Türk ve Irak Hukukunda üreticinin hukuki sorumluluğu
Legal responsibility of manufacturer in Turkish and Iraq Law
Yazar: ENAAM JABBAR ALWAN AL-OQAIDY
Danışman: PROF. DR. ŞAHİN AKINCI
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Hukuki sorumluluk = Legal responsibility ; Irak hukuku = Iraq law ; Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun = Consumer Protecting Law ; Tüketicinin korunması = Consumer protection ; Türk Hukuku = Turkish Law ; Üreticiler = Producers

Özet:
Bu araştırmada üreticinin hukuki sorumluluğuyla ilgili Türk ve Irak Kanunlarındaki tartışmalar değerlendirildi ve analiz edildi. Araştırma çerçevesinde Türk 6502 sayılı ve Irak 1 sayılı Tüketiciyi Koruma Kanunları esas alındı. Irak hukukunda bunun yanı sıra tüketiciyi koruma kanununda bazı meselelerle ilgili bir metin olmadığında genel kurallara müracaat edildi. 
Tüketici haklarını koruma konusu en önemli konulardan birisidir. Türk ve Irak kanun koyucuları; tüketicinin, temel ihtiyaçlarını karşılamak için zorunlu ürünleri aldığı zaman onun hayatını ve sağlığını tehlikeden koruyan önlemlerle tüketiciye büyük önem vermişlerdir. 
Türk hukukunda üretici ve onun yükümlülükleri açıklanmıştır. Üretici hammaddeleri ya da ara malları üreten kimsedir. Bu üretici, gerçek ya da tüzel kişi olabilir. Irak Tüketici Kanunu ise üreticiyi sadece gerçek ya da tüzel kişi diye kabul etmiştir. Türk ve Irak Tüketici Kanunları dört tane üretici yükümlülüğünü düzenlemiştir. Bunlar; fiyat listeleri, ürünün tam standartları ve talimatları, garanti belgesi ve satıştan sonrası hizmetlerdir. Bunun yanı sıra Irak kanun koyucu, ölçü standartlarına bağlı kalma zorunluluğunu ayrıca düzenlemiştir.  
  Üretici çoğu zaman, yaptığı şey, tüketicinin maddi haklarına veya sağlığına zarar da verse, hukuki olmayan bazı ekonomik amaçları, çeşitli yöntemlere başvurarak hızlı bir şekilde gerçekleştirme yoluna gidebilir. Bu yüzden devlet, Türk ve Irak Tüketici Kanunlarında üreticinin böyle bir davranış içine girmesine engel olmak amacıyla bu kanunları düzenlemiş, bir malın ayıplı olması veya tüketicinin zarar görmesi durumunda onu sorumluluk yüklemiş, ayıp ile zarar arasında bağlantı kurmuştur. Hem Türk Kanununda hem de Irak Kanununda sorumluluğu ortadan kaldıran nedenler olmadığı sürece üreticinin sorumluluğu devam eder. Türk Kanununda sorumluluk altı nedenle ortadan kalkar. Bu nedenler şunlardır: Üreticinin ürünü piyasaya sokmaması, ürünün ticari faaliyet amaçları için tahsis edilmemiş olması, zarara sebep olan ürünün piyasaya sürüldüğünde kusurlu olmaması, ürün piyasaya sürüldüğünde bilimsel ve teknik bilgiyle kusurun ortaya çıkmaması; kusurun, ürünün teknik tüzük kurallarının uygulanmasından kaynaklanması ve ürünlerin üretim talimatları ve tasarımlarına göre üretilmiş olması. Irak Tüketici kanunu sorumluluğun ortadan kalkması için üç sebep kabul etmiştir. Onlar da mücbir sebep, tüketicinin kusuru ve üçüncü kişinin kusurudur. 
  Tüketicinin, gördüğü zarardan üreticiyi sorumlu tutabilmesi için hukuki bazı yükümlülükleri yerine getirmesi gerekir. Türk ve Irak Tüketici kanunlarının her birinde üretici sorumluluğunun hükümlerini düzenlenmiştir. Bunlar da ispat yükümlülüğü, tazmin hakkı, dava açmanın hukuki süresi ve davanın açıldığı mahkemenin yetkileridir. Buna göre Türk kanununda tüketici, hakkını aramak için önce Tüketici Hakem Heyeti'ne, sonra da Tüketici Mahkemesine başvurabilir. Irak kanununda ise Tüketici Mahkemesi adı altında özel bir mahkeme bulunmamaktadır.
Anahtar Kelimeler: Üreticinin Sorumluluğu, Tüketici Hukuku, Türk ve Irak Hukukunda,  Tüketici Hakları, Hukukî Sorumluluk, Üretici, Tüketici Hakem Heyeti Tüketici Mahkemesi.

Abstract:
In this research, discussions in the Turkish and Iraqi Laws concerning the legal responsibility of the manufacturer were evaluated and analyzed. Within the framework of the research, Turkish 6502 and Iraqi No. 1 Consumer Protection Laws were taken as basis. When there was no text related to the consumer protection law in the Iraqi law, some general rules were applied.
Consumer rights protection is one of the most important issues. Turkish and Iraqi lawmakers have given great importance to the consumer with precautions that safeguard his/her life and health when the consumer buys the essential products to meet his/her basic needs.
The producer and his/her obligations are explained in Turkish law. He/she is the one who produces the raw materials or intermediate goods. This manufacturer may be a natural or legal person. The Iraq Consumer Law has accepted the manufacturer as only a real or legal person. The Turkish and Iraqi Consumer Laws have established four producer obligations. They are the price lists, full standards and instructions of the product, warranty certificate and after-sale services. In addition, the Iraqi law-maker has also established the obligation to adhere to standards of measurement.
In many cases, the manufacturer may go about achieving some non-legal economic objectives quickly by resorting to various methods, even if what he does is harmful to the financial rights or health of the consumer. That is why the state has regulated these laws in the Turkish Consumer Law and the Iraqi Consumer Law in order to prevent the manufacturer from engaging in such behavior and has established a relationship between the defects of the goods or the damages. The responsibility of the manufacturer continues unless there are reasons to remove responsibility from it in both the Turkish Law and the Iraqi Law. In Turkish law responsibility ceases to exist for six reasons. They are: the fact that the manufacturer does not put the product on the market, that the product is not allocated for business purposes, that the product is not defective when it is put on the market, and that there is no flaw in scientific and technical information when the product is marketed; the imperfection is due to the application of the technical rules of the product and the production of the products according to the production instructions and designs. The Consumer Law of Iraq has accepted three reasons for the responsibility to be removed. They are also the Force Majeure, a fault of the consumer and the fault of the third person.  
The consumer must fulfill some legal obligations in order for the manufacturer to bear responsibility for the damage he/she suffers. The provisions of the producer responsibility are regulated in each of the Turkish and Iraqi consumer laws. These are the obligation of proof, the right of compensation, the legal period of filing a lawsuit, and the court's competent authority. Accordingly, the consumer may apply to the Consumer Arbitration Board and then to the Consumer Court in order to seek for the right in Turkish law. Under the Iraqi law, there is no special court under the name of the Consumer Court.
Key Words: Responsibility of the manufacturer, Consumer  Protection Law, Iraqi law, Turkish 	law, Consumer, Manufacturer, Legal Responsibility, Consumer Arbitration Board, Consumer Court.