Devletin mekânsallığının yeniden ölçeklendirilmesinde Türkiye'de metropoliten kurumsal düzenlemeler
The metropolitan institutional arrangements of Turkey in re-scaling the spatiality of the state
Yazar: HANDAN YILDIRIM
Danışman: PROF. DR. ARİF ERENÇİN
Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Büyükşehir belediyeleri = Metropolitan municipality ; Devletin mekansallığı = Spatiality of the state ; Kent yönetimi = City management ; Metropoliten alan = Metropolitan area ; Metropoliten kent = Metropolitan city ; Metropoliten yönetimler = Metropolitan managements ; Yeniden ölçeklendirme = Rescaling

Özet:
Bu tez, politika oluşturmanın stratejik mekânları olarak metropoliten alanların küresel kapitalist devletin ekonomi-politiği içindeki değişen yeri ve mekânsallığı arasındaki bağlantıları incelemektedir. Kentsel yeniden yapılanmanın ekonomi-politiği üzerine Türkiye'de metropoliten alanlardaki dönüşümleri araştırmaktadır. Araştırma, Henri Lefebvre'nin mekânın üretimi kuramsallaştırması üzerine inşa edilerek ve Neil Brenner'in devletin yeniden ölçeklendirilmesi kavramsallaştırmasını kullanarak Türkiye'de 1980 sonrası devletin mekânsal yeniden yapılanma süreçlerini analiz etmektedir. Devletin yeniden ölçeklendirilme sürecinin büyükşehir belediyelerinin oluşumu ve işleyişine hangi yollarla katkıda bulunduğunu ve bu kurumların devletin yeniden ölçeklendirilmesini nasıl etkilediğini incelemektedir. Metropoliten alanların küresel sermaye birikimi için dayanak noktaları olarak artan öneminin, ulus devletin yeniden ölçeklendirilmesini ve devlet iktidarının üzerinde örgütlendiği mekânsal ölçeklerin yeniden yapılandırılmasını tetiklediğini ileri sürmektedir. Kapitalist devletlerin temel amacı, metropoliten alanları stratejik olarak sermayenin uluslar üstü ve küresel döngüleri içinde konumlandırmaktır. Bu temelde, Türkiye'de kentsel mekândaki girişimci kentsel yönetim biçimlerinin harekete geçirilmesi, küresel kapitalist devlet kurumlarının kendi bölgeleri içindeki küresel kentler gibi stratejik konumların üretken kapasitelerini yeniden etkinleştirmeye çalıştıkları temel politik bir strateji olarak analiz edilmektedir. Bu şekilde anlaşıldığında, metropoliten alan, devlet iktidarının mekânsallığının yeniden tanımlandığı büyük kurumsal alanları temsil etmektedir.
Bu tezle metropoliten kurumsal düzenlemelerinin devletin yeniden ölçeklendirilmesi odaklı teorik yorumunun temel unsurları sunulmuştur. Tez araştırmasına Türkiye'deki metropoliten kurumsal düzenlemelerinin dört kritik yönü rehberlik etmektedir: merkeziyet/ademi merkeziyet, planlama, mali yapı ve denetim mekanizması. Tezde, metropoliten kurumsal düzenlemelerinin merkeziyet odaklı olduğu ve planlama, mali yapı ve denetim mekanizmalarını sermaye birikiminin belirlediği savunulmaktadır. Eleştirel kentsel teori perspektifinden Türkiye'deki neoliberal kentleşme politikalarının analiziyle, kentsel yönetiminde sosyo-mekânsal bağlamın ön planda olması gerektiği öne sürülmektedir.

Abstract:
This thesis examines the connections between the changing place and spatiality of metropolitan areas within the political economy of the global capitalist state as strategic areas of policy making. It investigates transformations in metropolitan areas in Turkey on the  political economy of urban restructuring. The research analyzes the spatial restructuring processes of the state in Turkey after 1980, building on Henri Lefebvre's theorization of the production of space and using Neil Brenner's conceptualization of state rescaling. The ways in which the state rescaling process contributes to the formation and functioning of metropolitan municipalities and how these institutions affect state rescaling are examined. It is argued that the increasing importance of metropolitan areas as pillars for global capital accumulation triggered the "rescaling" of the nation-state and the restructuring of the spatial scales on which state power is organized. The main purpose of capitalist states is to strategically position metropolitan areas within the supranational and global cycles of capital. On this basis, the activation of entrepreneurial urban management forms in the urban space in Turkey is analyzed as a basic political strategy in which global capitalist state institutions try to reactivate the productive capacities of strategic positions such as global cities in their regions. Understood in this way, the metropolitan area represents large institutional spaces where the spatiality of state power is redefined. 
With this thesis, the basic elements of the theoretical interpretation of metropolitan institutional arrangements focused on the rescaling of the state are presented. The thesis research is guided by four critical aspects of metropolitan institutional arrangements in Turkey: centralization/decentralization, planning, financial structure, and control mechanism. In the thesis, it is argued that metropolitan institutional arrangements are centralized, and that the planning, financial structure and control mechanisms are determined by capital accumulation. With the analysis of neoliberal urbanization policies in Turkey from the perspective of Critical Urban Theory, it is argued that the socio-spatial context should be at the forefront in urban government.