Osmanlı taşrasında maarifin bürokratik oluşumu (1881-1918)
Bureaucratic formation of education in Ottoman provinces (1881-1918)
Yazar: YURDAL DEMİREL
Danışman: PROF. DR. NEVZAT ARTUÇ
Adıyaman Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Tarih = History
Dizin: Türk eğitim tarihi = Turkish education history

Özet:
Osmanlı taşrasında maarifin bürokratikleşmesi, 1 Eylül 1869 tarihinde yayımlanan Maarif-i Umumiye Nizamnamesiyle hukukî bir zemine oturtulmuştur. Böylece vilayetlerde maarif meclis ve komisyonlarının kuruluşu resmiyet kazanmıştır. Nizamnamenin yayımlanmasından sonra 1870 yılından itibaren vilayetlerde maarif meclis ve komisyonları kurulmaya başlanmıştır. Vilayetlerde maarifin bürokratikleşmesindeki ilk önemli adımlar atılmıştır. 1882 yılında maarif müdürleri ve maarif müfettişlerinin tayin edilmesiyle birlikte vilayetlerde maarif idareleri kurulmaya başlanmış ve bürokratikleşme yolunda ikinci ve en önemli adım atılmıştır. Maarif idarelerinin kurulmaya başlamasıyla birlikte, buralarda çalışacak olan kâtipler, muhasebe memurları ve sandık eminleri de tayin edilmeye başlamıştır. Maarif idarelerinin kuruluşunun her vilayette aynı zamanda tamamlanmamıştır. Bazı vilayetlerde bu süreç çok geç tamamlanmıştır. Vilayetlerde kurulan maarif meclis ve komisyonlarının; personel iş ve işlemleri, mali işler ve eğitim-öğretim ile ilgili iş ve işlemler olmak üzere üç temel görevi yerine getirmişlerdir. Ayrıca maarif müdürleri ve müfettişler vasıtasıyla teftiş görevi yerine getirilmiştir. Çalışmanın ana kaynağını Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi belgeleri oluşturmuştur. Arşiv belgelerinin dışında resmi yayınlar, salnameler, gazeteler, hatıratlar ve telif eserlerden istifade edilmiştir. Osmanlı maarifinin taşradaki bürokratikleşmesi hakkında toplu bir çalışma bulunmamaktadır. Dolayısıyla yapılan çalışmanın bu konudaki boşluğu doldurması ve Osmanlı yakınçağ maarif tarihimize katkı sunması hedeflenmiştir.

Abstract:
The bureaucratization of education in the Ottoman provinces was put on a legal basis with the Maarif-i Umumiye Nizamnamesi published on September 1, 1869. Thus, the establishment of education councils and commissions in the provinces became official. After the publication of the regulation, education councils and commissions began to be established in the provinces as of 1870. The first important steps in the bureaucratization of education in the provinces were taken. In 1882, with the appointment of education directors and education inspectors, education administrations were established in the provinces and the second and most important step towards bureaucratization was taken. With the establishment of the education administrations, clerks, accounting clerks, and chest trustees were also appointed to work in the butras. The establishment of education administrations was not completed at the same time in every province. In some provinces, this process was completed very late. The education councils and commissions established in the provinces fulfilled three main duties: personnel affairs and transactions, financial affairs, and educational affairs and transactions. In addition, the duty of inspection was carried out through education directors and inspectors. The main source of the study is the documents of the Ottoman Archives of the Presidency of the Republic of Turkey State Archives Directoratee. In addition to archival documents, official publications, salnames, newspapers, memoirs and copyrighted works were utilized. There is no collective study on the bureaucratization of Ottoman education in the provinces. Therefore, this study aims to fill this gap and contribute to the history of Ottoman education in the recent period.