Mimarlıkta "tasarım mekânı, yaratım/tasarım düzlemi ve tasarımcı kimliği" ndeki değişimler üzerine bir okuma
Re-reading the changes in the "design space, the plane of creation/design and the design identity" in architecture
Yazar: GONCA DEMİR
Danışman: PROF. DR. ADNAN AKSU
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Çalışma, dönüşen paradigmalar bağlamında, tasarımcı kimliğindeki değişimi "yaratım/tasarım düzlemi" ve "tasarım mekânı" kavramları üzerinden tartışmaktadır. Bu çerçevede, tasarım mekânı, mekânı inşa eden tasarım ürünü; yaratım/tasarım düzlemi tasarım mekanının üretildiği alan; mekân ve tasarım mekanının üretici aktörü ise "tasarımcı özne" olarak tanımlanmıştır. Yaratım/tasarım düzlemi ve tasarımcı kimliği, tasarım esnasında tasarımı harekete geçiren durumlar ve tasarımı oluşturan temeller olarak tanımlanabilir. Tasarımcı özne, eskizler, modeller, çizimler ve/veya metinlerden oluşan yaratım/tasarım düzleminde yorumladığı ve şekillendirdiği bir tasarım mekanını evirerek "mimari mekânı" cisimleştirir. Bir başka deyişle mimari mekanının üretimi bu araçlardan oluşan yaratım/tasarım düzlemi atmosferinin tasarım mekanını üretmesi, bu üretimin de mimari mekâna evirilmesi eylemidir. Bu anlamda, tasarım nesnesinin biçimlendiği yaratım/tasarım düzlemi, tasarım mekanının kurulumunda belirleyici ve ayırt edici rol oynar. Öte yandan, her çağın ruhu, tekniği ve bilgisi kendine özgü ortak yaratım bileşenleri üretir ve tasarımcı öznenin kimliğini kuran bu atmosferi dönüştürür. Çağların kendine özgü ruhlarını yansıtan paradigmalar da tasarımcı özneyi etkileyen duyusal girdiler olarak tasarım mekanının üretiminde etkili olur. Bu tez, tasarımı var eden ve tetikleyen durumların açıklanmasıyla tasarımcı kimliğinin oluşum sürecini, Michael Foucault'ın tanımladığı, dönemin ruhunu ortaya koyan ve tarihsel dönemlerde oluşan bilgi sistemleri çerçevesinde ele almakta, bu anlamda "Klasik", "Modern" ve "Çağdaş" olarak üç tarihsel dönem kapsamında incelemekte ve tartışmaktadır. Dönemler arası yaşanan kırılmalar sonucu oluşan paradigmalar ve paradigmaların tasarımcı kimliğinin değişimine etkileri, Steven Holl'un dönemlerin kavramsal karşılaştırması kapsamında tanımladığı, analojisel, mekaniksel ve dijital anlamda örneklendirilmekte ve tartışılmaktadır.

Abstract:
The study discusses the change in designer identity through the concepts of 'creation/design plane' and 'design space' in the context of transforming paradigms. In this framework, the design space is the design product that builds the space; the creation/design plane is the area where the design space is produced; the productive actor of the space and design space is defined as 'the designer subject'. The plane of creation/design and the identity of the designer can be defined as the situations that activate the design during the design and the foundations that form the design. The designer subject embodies the architectural space by transforming a design space that he interprets and shapes on the creation/design plane consisting of sketches, models, drawings and/or texts. In other words, the production of the architectural space is the act of producing the design space of the creation/design plane atmosphere consisting of these tools, and the evolution of this production into the architectural space. In this sense, the creation/design plane in which the design object is shaped plays a decisive and distinctive role in the establishment of the design space. On the other hand, the spirit, technique and knowledge of each age produce unique co-creation components and transform this atmosphere that establishes the identity of the designer subject. Paradigms that reflect the unique spirits of the ages are also effective in the production of the design space as sensory inputs that affect the designer subject. This thesis deals with the formation process of the identity of the designer by explaining the situations that create and trigger the design, within the framework of the information systems defined by Michael Foucault, revealing the spirit of the period and formed in historical periods, in this sense, it examines and discusses it within the scope of three historical periods as Classical, Modern and Contemporary. The paradigms formed as a result of the breaks between the periods and the effects of the paradigms on the change of the designer identity are exemplified and discussed in the analogy, mechanical and digital sense, which Steven Holl defined within the scope of the conceptual comparison of the periods.