Şanlıurfa yöresi nar (Punica granatum L.) genetik kaynaklarının seleksiyonu, morfolojik, biyokimyasal ve moleküler karakterizasyonu
The selection, morphological. biochemical and molecular characterization of pomegranate (Punica granatum L.) genetic resources in Şanliurfa region
Yazar: YAKUP POLAT
Danışman: PROF. DR. FERİT ÇELİK ; PROF. DR. NESİBE EBRU KAFKAS
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı / Meyve Yetiştirme ve Islahı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışma, Şanlıurfa'nın Birecik, Halfeti ve Suruç ilçelerinde nar popülasyonun yoğun olarak bulunduğu lokasyonlarda, UPOV kriterleri baz alınarak belirlenen 127 adet nar genotipi üzerinde yürütülmüştür. Yapılan pomolojik ve kimyasal analizler sonucunda ilk yıl 127 adet genotip, ikinci yıl 45 adet genotip tartılı derecelendirmeye tabii tutulmuş ve her bir özelliğe ait önem derecelerinin, yüzdelik dilimleri alınarak puanların toplanmasıyla ikinci yılın sonunda üstün özelliğe sahip 17 adet genotip tespit edilmiştir.
Yürütülen çalışmada üstün özelliklere sahip ümitvar olarak seçilen 17 genotipin meyve ağırlığı 211.2- 498 g, dane randımanı %52.55 - %75.01, meyve suyu randımanı 37.46 ml ile 58.4 ml değerleri arasında saptanmıştır. Çalışmada, suda çözünebilir toplam kuru madde miktarı %13.10 - %16.95 arasında, titre edilebilir asitlik %0.28 - %2.58 arasında değişmiştir. Narda önemli kalite parametreleri olan toplam fenolik madde miktarı 43.34-224.17mg /100 g gallik asit aralığında, toplam antioksidan içeriği %58.93-%86.64, toplam antosiyanin içeriği 0.04-19.81 mg, siyanidin 3-glikozit/L değer aralıklarında tespit edilmiştir. Çalışmada şeker analizinde tüm genotiplerde en yüksek değer fruktoz olurken bunu sırasıyla glikoz ve ksiloz şekerleri takip etmiştir. Şeker analiz sonuçlarına göre glikoz, fruktoz, toplam şeker ve SÇKM bakımından 63 HAL 26 no'lu genotipi en yüksek bulunmuştur. Organik asitler bakımından ise (okzalik asit, sitrik asit, malik asit ve süksinik asit) tüm genotiplerde en yüksek sitrik asit bulunmuştur. Organik asitler bakımından 63 HAL 03 genotipi C vitamini bakımından ise 63 HAL 25 no'lu genotipi diğer genotiplere göre daha yüksek bulunmuştur.
Nar genotiplerinin genetik ilişkilerini belirlemek amacıyla 40 adet SSR primeri kullanılmış bu primerler içinden 36 adedi değerlendirmeye alınmıştır. Çalışmada toplam 179 allel elde edilmiş, ortalama etkili allel sayısı (Ne =2.41), beklenen heterozigotluk değeri ortalaması (He=0.49), gözlenen heterozigotluk ortalaması (Ho=0.26) ve polimorfizm bilgi içeriği değerleri ortalaması (PIC) 0.46 olarak hesaplanmıştır. Çalışmada 36 primer içinden 31 adet lokus polimorfik 5 adet lokus ise monomorfik bantlar üretilmiştir. UPGMA analizi sonucunda elde edilen dendogram ile biri büyük ve diğeri küçük olmak üzere iki ana gruba ayrılmıştır. Genotiplerin büyük çoğunluğu 2. ana grupta yer almıştır. Çalışmada üstün özelliklere sahip genotipler dendogramda Grup I 'de A ve B olarak alt gruplarında yer almıştır. Genotipler arası genetik benzerlik indeksinin 0.08 - 0.90 arasında olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
This study was carried out in Birecik, Halfeti and Suruç districts of Şanlıurfa and 127 pomegranate genotypes were identified according to UPOV criteria. As a result of the pomological and chemical analyzes, 127 genotypes in the first year and 45 genotypes in the second year were subjected to weighted grading and 17 genotypes with superior traits were identified at the end of the second year by summing the scores by taking the percentiles of the importance of each trait.
The fruit weight of the 17 genotypes selected as promising genotypes with superior characteristics was between 211.2 - 498 g, grain yield was between 52.55% - 75.01% and juice yield was between 37.46 ml - 58.4 ml Total soluble solids ranged between 13.10% - 16.95% and titratable acidity between 0.28% - 2.58%. Total phenolic content, which is an important quality parameter in pomegranate, was determined in the range of 43.34 - 224.17mg /100g gallic acid, total antioxidant content 58.93% - 86.64%, total anthocyanin content 0.04 -19.81 mg cyanidin 3-glycoside/L. In the sugar analysis, the highest value in all genotypes was fructose, followed by glucose and xylose sugars, respectively. According to the results of sugar analysis, genotype 63 HAL 26 was the highest in terms of glucose, fructose, total sugar and total soluble solids In terms of organic acids (oxalic acid, citric acid, malic acid and succinic acid), citric acid was the highest in all genotypes. In terms of organic acids, genotype 63 HAL 03 was higher in vitamin C and genotype 63 HAL 25 was higher in vitamin C than the other genotypes.
In the current study, 40 SSR primers were used to determine the genetic relationships of 127 pomegranate genotypes and 36 of these primers were evaluated. A total of 179 alleles were obtained, the average number of effective alleles (Ne =2.41), the average expected heterozygosity value (He=0.49), the average observed heterozygosity (Ho=0.26) and the average polymorphism information content values (PIC) were calculated as 0.46. In the study, 31 loci polymorphic and 5 loci monomorphic bands were produced from 36 primers. The dendogram obtained as a result of UPGMA analysis was divided into two main groups, one large and one small. The majority of the genotypes were in the 2nd main group. The genetic similarity index between genotypes was found to be between 0.08 - 0.90.