Çocuk parklarındaki toz fazında kalıcı organik kirletici seviyelerinin belirlenmesi ve sağlık riski değerlendirmesi
Determination of persistant organic pollutant levels in children's playgrounds dust and health risk assessment
Yazar: PIKAKHANIM AHLIMANOVA
Danışman: DOÇ. DR. MİHRİBAN CİVAN
Kocaeli Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering
Dizin: Fitalik asitler = Phtalic acids ; Poliaromatik hidrokarbonlar = Polyaromatic hydrocarbons ; Polikarbonlu bifeniller = Polychlorinated biphenyls ; Çocuk parkı = Child playground

Özet:
Çocukların sık sık gittikleri ve  en aktif oldukları  parklar, kirletici maruziyetine sebep olan en önemli yerlerden biridir. Kocaeli şehrinin farklı ilçelerinde bulunan zemini plastik kaplama ve oyuncakları plastik olan 12 çocuk parkı ve zemini  toprak ve oyuncakları ahşap olan 3 çocuk parkının toz numuneleri toplanmıştır. Örneklerde 16 adet öncelikli Poli Aromatik Hidrokarbonlar (PAH), 14 adet Polibromlu Difenil Eterler (PBDE), 15 adet Poliklorlu Bifeniller (PCB) ve 13 adet Fitalik Asit Ester (PAE) kirleticileri incelenmiştir. Toplam 15 adet parkta ölçülen toplam PAH (Ʃ16PAH) konsantrasyon değeri ortalama 208,16 ng/g, toplam PBDE (Ʃ5PBDE) konsantrayon değeri ortalama 31,61 ng/g, toplam PCB (Ʃ14 PCB) konsantrasyon değeri ortalama 14,60 ng/g, toplam PAE (Ʃ13 PAE) konsantrasyon değeri ortalama 9145,55 ng/g olarak ölçülmüştür. PAH'lar parkların %85,42'sinde, PBDE'lerparkların %88'inde, PCB'leri tüm parkların % 61,6'sında, PAE'lerİN  ise parkların %79,5'inde tespit edilmiştir.PAH ve PCB kirliliği açısından Karapınar parkı, PBDE kirliliği açısından Kültür Merkezi parkı, PAE kirliği olarak Yeni Mahalle Ortaokul parkı en yüksek değerlerde ölçülmüştür. Örneklerin alındığı 6 park yerleşim alanlarına, 4 park trafiğin yoğun olduğu ana yollara ve 5 park ise hem yerleşim alanına hem de yoğun trafik olan yollara yakın mesafededir. Parkların konumlarına göre kirlilik kaynakları değişmektedir. Yola yakın parklarda PAH ve PCB konsantrasyonları diğer parklara göre yüksek ölçülmüştür. Cilt teması ve yeme yoluyla BaP  izomerinde kanser risk sırasıyla 2,96x10-5 ve 1,14x10-6 olarak belirlenmiştir. Cilt teması ve yeme yoluyla BDE 209 izomerinde kanser riski sırasıyla 3,03x10-8  ve 3,99x10-9  olarak tahmin edilmiştir.

Abstract:
Parks, where children frequently visit and are most active, are one of the most important places that cause pollutant exposure. Dust samples were collected from the floors and toys of 12 playgrounds with plastic floor and plastic toys and 3 playgrounds with soil and wooden toys in different districts of Kocaeli city. In the samples, 16 primary Poly Aromatic Hydrocarbons (PAH), 14 Polybrominated Diphenyl Ethers (PBDE), 15 Polychlorinated Biphenyls (PCB) and 13 Phthalic Acid Ester (PAE) contaminants were examined. Average total PAH (Ʃ16PAH) concentration value measured in 15 parks is 208.16 ng/g, average total PBDE (Ʃ5PBDE) concentration value is 31.61 ng/g, total PCB (Ʃ14 PCB) concentration value is average 14.60 ng/g , total PAE (Ʃ13 PAE) concentration value was measured as 9145.55 ng/g on average. PAHs were detected in 85.42% of parks, PBDEs in 88% of parks, PCBs in 61.6% of all parks, and PAEs in 79.5% of parks. The highest PAH and PCB were observed in Karapınar park and the highest PBDE were dedected in , Kültür Merkezi, Yeni Mahalle Secondary School park had the highes level  PAE pollution. 6 parks are in the proximity of residential areas, 4 parks are closed to the main roads with heavy traffic and 5 parks are both close to the residential areas and main roads . Pollution sources vary according to the the proximity of  of the parks. PAH and PCB concentrations were higher in parks close to the road than in other parks.
Cancer risk in BaP isomer by dermal contact and ingestion routes were estimated  as 2.96x10-5 and 1.14x10-6, respectively. Cancer risk of BDE 209 isomer through dermal contact and ingestion were determined as 3.03x10-8 and 3.99x10-9, respectively.