Karasu Nehri'nde ( Erzurum ) yaşayan bazı balık türleri üzerine su kirliliğinin sitogenetik etkileri
Cytogenetic effects of water pollution on some fish species living in Karasu River, Erzurum
Yazar: ZEHRA YAZICI
Danışman: DOÇ. DR. TURGAY ŞİŞMAN
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2012
Konu: Biyoloji = Biology
Dizin: Genotoksisite = Genotoxicity ; Mikroçekirdek = Micronucleus ; Su kirliliği = Water pollution

Özet:
Erzurum Ovası'nın tek akarsuyu olan Karasu Nehri ünlü nehir Fırat'ın kaynağını oluşturmaktadır. Tarımsal kaynaklı suni gübrelerin, kullanılan insektisitlerin, şehrin kanalizasyonunun, sanayi ve fabrika atıklarının bu nehri kirlettiği düşünülmektedir. Bu nehirdeki kirlilik Fırat Havzası'nı da tehdit eder niteliktedir. Bu çalışmada Erzurum Karasu Nehri ve onu besleyen iki kolu olan Serçeme Deresi ve Dumlu Deresi'nden yakalanan balıklarda su kirliliğinin genotoksik etkileri araştırıldı. Dört farklı balık türü (Leuciscus cephalus, Capoeta capoeta, Gobius niger, Salmo trutta) Aşkale, Serçeme ve Dumlu alanlarından yakalandı. Yüzey suyunda bulunan kirleticilerin genotoksik potansiyellerinin tespiti için bu balıkların kan, solungaç epiteli ve karaciğer hücreleri kullanıldı. Bu hücrelerde başta mikroçekirdek (MÇ) olmak üzere böbrek şekilli çekirdek, çentikli çekirdek, çift çekirdek, loplu çekirdek ve tomurcuklu çekirdek anormallikleri genotoksisitenin göstergeleri olarak değerlendirildi. Eritrositlerde bu anormalliklerin tamamı, solungaç epitel hücrelerinde ve hepatositlerde ise sadece mikroçekirdek oluşumu tespit edildi. Çekirdek anormallikleri bakımından Serçeme Deresi ve Dumlu Deresi'nden yakalanan balıklarda istatistiksel olarak bir artış gözlenmedi. Ancak Aşkale lokalitesinden yakalanan balıklarda çekirdek anormallikerinin arttığı ve istatistiksel olarak önemli olduğu tespit edildi. Genotoksisitedeki artışla, Karasu Nehri'nin toksik kimyasallarca kirlendiği ve gözlenen bu genotoksisitenin nehre bırakılan atıklarla ilgili olduğu sonucuna varıldı.

Abstract:
Karasu River, the only river in the Erzurum plain, is the source of the famous river Euphrates. It is considered that artificial fertilizers, insecticides, municipal sewage, industrial and factory wastes are polluted the river. The pollution in the Karasu River also threatens the Euphrates basin. In this study, the genotoxic effects of water pollution were investigated on the fish species caught from the Karasu River and from its tributaries, the Serçeme and Dumlu Streams in Erzurum. Four different fish species (Leuciscus cephalus, Capoeta capoeta, Gobius niger, Salmo trutta) were caught from three localities, Aşkale, Serçeme and Dumlu. To detect the genotoxic potential of contaminants in surface water, the blood, gill epithelium and liver cells of these fish were used. In these cells, particularly micronucleus (MN), kidney-shaped nucleus, notched nucleus, binuclei, lobed nucleus and blebbed nucleus abnormalities were assessed as indicators of genotoxicity. All of these abnormalities were determined in erythrocytes and micronucleus formation was detected in both gill epithelium cells and hepatocytes. The nucleus abnormalities did not show significant increasing between fish species caught from Serçeme and Dumlu streams, statistically. But, the nucleus abnormalities increased in Aşkale locality and this increase was found to be statistically significant. The increase in genotoxicity indicate that the Karasu River is contaminated with toxic pollutants and observed genotoxicity is related to the discharge of wastes into the river water.