Piyasa ücret bilgilerinin toplanması ve sunumu: Türkiye için yöntem ve model önerisi
Collection and presentation of market pay information: Methodology and model proposal for Türkiye
Yazar: AYŞE AKTUNA
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA KILIÇ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İşletme Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Piyasa ücret araştırması = Market wage research

Özet:
Geçmişten günümüze işletmelerin ve kurumların işgücüne olan ihtiyacı değişmekte ve bu değişim, örgütleri için fark yaratabilen, yenilikçi fikirleri, farklı yetenek ve bilgileri olan çalışanların önem kazanmasına yol açmaktadır. Yetenekli çalışanları elde etmek ve elde tutmak için yerel ve küresel pazarda rekabetçi olmak gerekmektedir. Bu rekabeti doğru yönetebilmek için de piyasa ücret bilgisinin zamanında ve doğru toplanması büyük önem arz etmektedir.
Bu çalışma, Türkiye'de piyasa ücret bilgilerinin sistematik olarak toplanması ve sunulması için bir metodoloji ve model geliştirilmesine odaklanmaktadır. Dünyadaki ve Türkiye'deki ücret araştırması yöntemleri akademik literatür, uluslararası kuruluşlar, kamu ve özel sektör kapsamında incelenerek, piyasa ücret bilgisinin iş/unvan bazında toplanması ve ilgililerin yararına sunulması için bir metodoloji ve model önerisi geliştirilmiştir. Model internet tabanlı ve SGK'nın veri tabanına dayalı olarak tasarlanmış, kurumsal ve bireysel kullanıcılar tarafından sağlanacak detaylı verilerle modelin veri tabanı zenginleştirilmiştir.
Geliştirilen model, işletmelerin ve kurumların güncel ücret bilgisine nasıl ulaşabileceği konusunda yol gösterecek, modelin hayata geçmesi halinde işletmelerin ve kurumların ücretlendirme politikalarını daha doğru belirlemelerine katkı sağlanmış olacaktır. Ayrıca model, piyasada daha şeffaf bir ücret yapısının oluşmasına, iş piyasasında yer alan ya da yer almaya hazırlanan bireylerin piyasa ücret düzeyi hakkında doğru bilgi sahibi olmalarına, sendikacıların, araştırmacıların ve politika belirleyicilerin önemli bir veri tabanına ulaşabilmelerine de imkân vermiş olacaktır.
Çalışmanın ilk bölümünde işletmeler ve kurumlar açısından ücret ve ücret yönetimi kavramları ele alınmış, ücreti etkileyen faktörler tartışılmıştır. Çalışmanın ikinci bölümü ücret araştırmaları konusuna ayrılmış, bu bölümde ücret araştırmasının amaçları, yöntemleri ve tasarımı anlatılmıştır. Bunun yanında, dünyada ve Türkiye'de piyasa ücret araştırmaları iyi uygulama örnekleri çerçevesinde açıklanmıştır. Çalışmanın son bölümünde ise araştırma yöntemine, model önerisinin amaçlarına, varsayımlarına, nasıl hayata geçirileceğine, veri tabanının tasarımına ve kurulumuna yönelik öneriler ile modelin internet uygulamasının detaylarına yer verilmiştir. Bunlara ek olarak, farklı kaynaklardan elde edilecek verilerin nasıl eşleşeceği, hesaplamaların nasıl yapılacağı ve ortaya çıkabilecek riskler tartışılmıştır. Sonuç bölümünde ise, modelin uygulamaya aktarılmasının sağlayacağı katkılar vurgulanarak geleceğe yönelik öneriler sunulmuştur.

Abstract:
From past to present, the companies' and institutions' need for labour force has been changing and this change is increasing the importance of employees who can make a difference, have innovative ideas, different skills and knowledge. It is necessary to be competitive in local and global markets to acquire and retain talented employees. In order to manage this competition correctly, it is very important to collect market pay information in an accurate and timely manner.
The study is centred around the development of a methodology and model for systematic collection and presentation of market pay information in Türkiye. Wage survey methods in the world and in Türkiye have been examined in the context of academic literature, international organizations, public and private sectors, and a methodology and model proposal have been developed to collect market wage information on job/title basis and present it for the benefit of those concerned. The model was designed to be internet-based and based on the database of the SSI, and the database of the model was enriched with detailed data to be provided by institutional and individual users.
The developed model will guide companies and institutions on how to access the most up-to-date pay information, it will help companies and institutions to determine their compensation policies more accurately in case it is implemented. In addition, the model will enable a more transparent pay structure in the market, individuals who are in or preparing to be in the labour market will have accurate information about the market pay level, and trade unionists, researchers and policy makers will have access to an important database.
In the first chapter, pay, compensation management and the factors affecting compensation are discussed. The second chapter is focused on pay surveys, in which objectives, methods and design of pay surveys are explained. Besides, pay surveys in the world and in Türkiye are explained within the framework of good practices. In the last chapter, the objectives, assumptions, and implementation of the model, suggestions for the design and setup of the database, and the details of the model's internet application are given. Additionally, how data from different sources will be matched, how calculations will be made and the risks that may arise are discussed. In the conclusion section, the contributions of the model if it is put into practice are emphasized and recommendations for the future are presented.