Buğday ve pamuk depo alanlarında zararlı lepidopter türler ve bulaşıklık oranının belirlenmesi
Determination of harmful lepidopter species and containment rate in wheat and cotton storage areas
Yazar: HASAN GÜN
Danışman: PROF. DR. FEZA CAN
Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Buğday = Wheat ; Değirmen güvesi = E. Kuehniella, Zell. ; Hatay = Hatay ; Kuru meyve = Dry fruit ; Pamuk = Cotton

Özet:
Dünya genelinde buğday ve pamuk bitkileri gıda ve endüstri açısından stratejik bir öneme sahiptir. Bu önemli bitkilerin üretilmesi ve zamanında kullanılmak üzere depolanması büyük bir öneme sahiptir. Depolama sürecinde bu ürünlerde zararlı olan bazı lepidoter türler bulunmaktadır. Bu lepidopter türlerin başında (Ephestia kuehniella) (Zeller, 1879) (değirmen güvesi) gelmektedir. Bu lepidopter tür bitkilerin yeşil aksamlarında zararlı değildir. Depolara alınan buğday ve pamuk tohumlarında, buğdayın embriyosunu yemek suretiyle zarar vermektedir. Bu beslenme, tohumluk olarak kullanılacak buğdayların çimlenmemesine neden olmaktadır. Pamuk tohumlarında ise yine larva döneminde delinte edilmiş tohumun içini yemek suretiyle tohumun çimlenmesini ve yüksek yoğunluklarda ise yağlık olarak kullanılacak tohumun yağ kalitesinin düşmesine neden olmaktadır. Bu çalışma Hatay ili Belen ilçesinde bulunan 10.000 m2 kapalı alanda eşit olarak bölünmüş 250 m2 depolarda 2020 yılı içinde gerçekleştirilmiştir. Daha önce belirlenmiş 4 adet depoya alınmış 1 tonluk çuvallarda 200 adet (200 ton) delinte edilmiş pamuk tohumları stoklanmıştır. Bu depolarda feromon tuzaklar asılarak ve bu 1 tonluk çuvallardan numune alınarak bu numuneler laboratuvar koşullarında kültüre alınarak çıkan lepidopter türler tespit edilmiştir. Çalışma pamuk için ocak ayı ile mayıs ayı arasında gerçekleşmiştir.
Buğday ise yine aynı depolarda, dökme olarak stoklanmıştır. Belirlenen depolardan numuneler alınmış, laboratuvar ortamında kültüre alınarak, ayrıca depolarda feromon yapışkan tuzaklar kullanılarak tür tespiti yapılmaya çalışılmıştır. Çalışma haziran ayı ile eylül ayı arasında gerçekleştirilmiştir. Bu çalışma ile buğday ve pamuk tohumlarının depolandığı yerlerde lepidopter türlerin ekonomik zararlı olduğu ve en zararlısının genellikle rutubet ve sıcaklığa toleranslı olan E. kuehniella olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
Wheat and cotton crops have a strategic importance in terms of food and industry. It is very important to produce these plants and store them for timely use. There are some lepidoter types that are harmful in these products during the storage process. (Ephestia kuehniella) (Zeller, 1879) (mill moth) comes first among these lepidopteran species. This lepidopter species is not harmful to the green parts of plants. It damages the wheat and cotton seeds taken into storage by eating the embryo of the wheat. This nutrition causes the wheat not to germinate. In cotton seeds, they eat the inside of the pierced seed during the larval stage. Therefore, it causes the seed not to germinate and the oil quality of the seed to be used as oil at high densities decreases. This study was carried out in 2020 in 250 m2 warehouses equally divided in 10.000 m2 closed area in Belen district of Hatay province. 200 (200 tons) of cotton seeds were stocked in 1 ton sacks, which were taken into 4 warehouses previously determined. By hanging pheromone traps in these warehouses and taking samples from these 1-ton sacks, these samples were cultured under laboratory conditions and the lepidopteran species were determined. The study took place between January and May for cotton.
Wheat, on the other hand, was stocked in bulk in the same warehouses. Specimens were taken from the designated warehouses, cultured in the laboratory environment, and species identification was attempted by using pheromone sticky traps in the warehouses. The study was carried out between June and September. In this study, it was determined that lepidopteran species are economically harmful in areas where wheat and cotton seeds are stored, and E. kuehniella, which is generally moisture and temperature tolerant, is the most harmful.