Soğan tohumu üretiminde farklı hasat zamanları ve kurutma şekillerinin tohum verim ve kalitesi üzerine etkilerinin belirlenmesi
The effects of harvest dates and drying methods on onion seed quality and yield
Yazar: GÜLGÜN BAŞLAR
Danışman: PROF. DR. HÜLYA İLBİ
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışmada tohumluk soğan bitkisinin fenolojik gelişim evreleri, çiçeklenme başlangıcından itibaren tohumda çimlenme yeteneğinin kazanımı ve farklı hasat zamanları ve kurutma şekillerinin soğan tohumunun kalite ve verimi üzerine etkileri incelenmiştir. 
Bitkinin fenolojik gelişim evrelerinde sürme, sapa kalkma, kılıf yırtılma ve çiçeklenme safhalarının meydana gelme süreçleri gözlenmiş ve yüzdesel dağılımları belirlenmiştir. Öte yandan tohumun çimlenme özelliğinin kazanımının belirlenmesi için çiçeklenme başlangıcından 10 gün sonra başlayıp 80. güne kadar 10 gün ara ile alınan tohum örneklerinde çimlenme testi yapılmıştır. 
Hasat zamanlarının belirlenmesinde %50 çiçeklenmeden sonra geçen gün sayısı (ÇSG) kriteri baz alınmış ve tohum hasadı 50, 65 ve 80. günlerde gerçekleştirilmiştir. Kurutma şekli olarak da gölgede ve güneşte kurutma kullanılmıştır. Tohum kalitesinin belirlenmesinde çimlenme testi ve kontrollü bozulma testi kullanılırken faktörlerin tohum verimine etkisinin belirlenmesinde ise tohum verimi/çiçek topu (g) hesaplamasından yararlanılmıştır. 
Fenolojik gözlemler sonucunda bitkinin geçirmiş olduğu tüm süreçlerde varyasyonun meydana geldiği belirlenmiştir. Özellikle tarla genelinde çiçeklenmenin 43 günlük bir sürede tamamlanması ve bireysel çiçek topunda çiçeklenmenin 20 güne yayılması tohumların kademeli olgunlaşmasına neden olmuştur. Buna bağlı olarak da tohumların çimlenme özelliğini kademeli olarak kazandığı tespit edilmiştir.
Deneme sonuçlarına göre hasat zamanının tohum canlılığına etkisi önemsiz bulunurken, kurutma şeklinin etkili olduğu ve en yüksek canlılık değerine (%96.7) gölgede kurutma sonucunda ulaşıldığı belirlenmiştir. Tohum vigoru bakımından 50 ÇSG-gölgede kurutma en yüksek değere (%98.2) sahip iken, en düşük tohum vigoru 50 ÇSG-güneşte kurutma (%94) uygulamasından elde edilmiştir. Ayrıca tohum verimi/çiçek topu (g) üzerine hasat zamanı ve kurutma şeklinin etkisi önemsiz bulunmuş ve ortalama tohum verimi 5.87 g/çiçek topu olarak elde edilmiştir.

Anahtar kelimeler: Tohum, soğan, hasat zamanı, tohum kalitesi, kurutma şekli, fenoloji

Abstract:
In this study, phenological development stages of onion seed plant, gaining of seed germination capability during seed development and the effects of different harvest dates and drying methods on onion seed quality and yield were investigated.
In the phenological development stages of onion seed plant, shooting, bolting, enlargement of inflorescence spathe and flowering phases were observed and percentage distribution of these stages were determined. On the other hand, seed germination test was carried out in the seed samples taken at intervals of 10 days from 10 days to 80 days after blooming to determine gaining of seed germination capability. 
The criteria of days after 50% of blooming (DAB) was used to determine the optimum seed harvesting time. Therefore, the umbels were harvested at 50, 65 and 80 DAB. Then, harvested umbels were dried in the sun and in the shade. Germination and controlled deterioration tests were used for determining seed quality. The seed yield/umbel (g) was calculated for yield evaluation. 
As a result of phenological observation, the variation was determined in all stages of development. Especially the completion of flowering in 43 days around the field and lasting flowering in the individual umbel for 20 days caused asynchronous pattern of seed maturation. Therefore, it was found that capability of seed germination was not synchronous.  
Although harvest date did not affect significantly on seed viability, drying methods affected on seed viability. The highest germination percentage (96.7 %) was obtained from drying in the shade. While the seed vigour had the highest value in 50 DAB-drying in the shade, 50 DAB-drying in the sun was the lowest seed vigour (94%). Also there was no effect of harvest dates and drying methods on seed yield/umbel (g) and mean seed yield was determined as 5.87/umbel (g).

Keywords: Seed, onion, harvest date, seed quality, drying methods, phenology