Sigorta sözleşmelerinde haksız şart ve genel işlem koşulu denetimi
Control of unfair terms and general conditions of contracts in insurance contracts
Yazar: EMİNE EBRU ERKAN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. CÜNEYT SÜZEL
İstanbul Bilgi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Hukuk Ana Bilim Dalı / Ekonomi Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Hukuk = Law ; Sigortacılık = Insurance
Dizin: Denetim = Control ; Genel işler işkolu = General works business line ; Haksız şartlar = Unfair terms ; Sigorta sözleşmeleri = Insurance contracts ; Sözleşmeler = Contracts ; Tüketiciler = Consumers

Özet:
Tüketiciler, satıcı veya sağlayıcılarla girdikleri hukuki ilişkilerin koşullarını müzakere edememekte bu nedenle de kendileri aleyhine dengesizlik yaratan sözleşme hükümleri ile bağlı kalmak zorunda kalmaktadırlar. Bu durumun tüketiciler üzerinde yarattığı olumsuzlukların önlenebilmesi adına Avrupa Birliği'nde atılan ilk adım 93/13 sayılı Tüketici Sözleşmelerinde Yer Alan Kötüye Kullanılabilir Kayıtlara İlişkin Konsey Yönergesidir. Diğer ülkeler gibi Türkiye de bu düzenlemeyi esas alarak haksız şartlara karşı koruma mekanizmasını iç hukukumuza aktarmıştır. 

6502 sayılı TKHK m. 5 ve Haksız Şartlar Yönetmeliği ile haksız şartlara maruz kalan tüketiciler, tek taraflı olarak düzenlenen ve taraflar arasında dengesizlik yaratan sözleşme hükümlerinden korunmaktadırlar. Bu düzenleme ile tüketicilerin korunması amaçlanırken benzer bir düzenleme genel işlem koşulları için getirilmiş ve tüketici işlemi olup olmadığına bakılmaksızın tüm hukuki işlemlerde karşı tarafa koruma sağlanmıştır. Her ne kadar TBK ile düzenlenen denetim mekanizmaları 6502 sayılı TKHK'da yer alan mekanizmalarla benzerlik gösterse de bu düzenleme çerçevesinde düzenlenmiş bir takım denetim türlerine TKHK'da yer verilmemiştir. Tüketici korumasında yer alan bu boşluk nedeniyle, bu çalışmada genel işlem koşullarına ilişkin getirilmiş olan genel koşulların ele alınması önem arz etmektedir.

Bu çalışmanın asli amacı, sigorta sözleşmelerinde haksız şartlar ile karşılaşan tüketicilerin korunması adına getirilen düzenlemelerin sigorta ilişkilerinde ne şekilde uygulanacağıdır. Genellikle standart sözleşmelerle faaliyet gösteren sigorta şirketleri, sigorta korumasının ana içeriğini genel işlem koşulu niteliğine sahip sigorta genel ve özel şartları ile meydana getirmektedirler. Buna binaen bu çalışmada, TKHK kapsamında düzenlenmiş olan haksız şartlar denetiminin yanı sıra genel işlem koşulu denetimi çerçevesinde de tüketici sigortaları incelenmiştir.

Abstract:
Consumers are obliged to abide by the contractual clauses creating imbalances to the detriment of theirselfs due to vendor or supplier who precludes consumers from negotiating conditions of the legal relationship. The first step taken in EU with the intention of avoiding these unfavourablenesses created against consumers is Council Directive 93/13 on Unfair Terms in Consumer Contracts. As other countries, Turkey has also transposed the protection mechanism against unfair terms based on this regulation to our national law.

In accordance with the Law on Consumer Protection no. 6502 Article 5 (LCP) and by-law on Unfair Terms on Consumer Contracts, consumers who are exposed to unfair terms are protected from unilaterally prepared terms causing an imbalance between the parties. While these provisions aim to provide a specific protection of consumers, a similar provision regulating general conditions of contracts has been embodied in order to provide protection to all legal transactions without having regard as to whether the contract is a consumer transaction or not. The control mechanism foreseen under the Turkish Code of Obligations (TCO) bears similar control mechanisms to the LCP, however there are some different types of controls which are not regulated under this provision. Because of this gap in consumer protection, it's vital to take into account in this study the general provision regarding general conditions of contracts.  

The main aim of this study is to understand the implementation of the provisions regarding protection of the consumers who confront unfair terms in insurance agreements. Insurance companies, who are usually operating with standard contracts, construct the fundamental content of the insurance protection with general and special conditions of insurance which have the characteristics of general conditions of contracts. Therefore in this study consumer insurances have been examined within the scope of the control regarding general conditions of contracts alongside with the unfair terms regulated under the LCP.