Türkiye'de yerel yönetimlerin gelir yapılarının etkinleştirilmesi
Efficiency of Turkey's local administrations revenue structures
Yazar: FATİH SARIOĞLU
Danışman: PROF.DR. ABDURRAHMAN AKDOĞAN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2002
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Gelir kaynakları = Income sources ; Gelir yapısı = Revenue structure ; Vergiler = Taxes ; Yerel yönetimler = Local administrations ; Yerel yönetimler = Local administrations ; Yerinden yönetim = Decentralization

Özet:
Batı toplumlarında demokratikleşme ile yerinden yönetim arasında sıkı bir ilişki kurulmaktadır. Demokratikleşme çalışmaları içerisinde yerel yönetim kuruluşlarının ekonomik ve siyasi yönden geliştirilmeleri büyük önem taşımaktadır.. Bu olgu, Türkiye açısından bakıldığında da geçerliliğini ve güncelliğini korumaktadır. Ülkemizde yerel yönetimler başlangıçtan bugüne genellikle siyasi bakımdan ağırlık verilen merkezi yönetimin denetim ve gözetimi altında bulunmaktadır, öyle ki, Cumhuriyet'in ilk dönemlerinde oluşturulan idari yapı içerisindeki rolleri, pek çok faktörün de etkisiyle, ilerlemek bir yana gerilemiş bulunmaktadır. Son dönemlerde ise hem ekonomik hem de siyasi yönden yerel yönetimlerin geliştirilmesi çalışmaları yoğunluk kazanmıştır. Çalışmada, yerel yönetimlerin ulaştırılması gereken noktanın tespit edilmesi bakımından öncelikle yerel yönetim sisteminin gelişimi incelenmektedir. Söz konusu tarihi süreçte yerel yönetimlerin sorunlarının -özellikle mali sorunlarının- ortaya çıkmasında etkili olan ekonomik ve siyasi faktörler yerel yönetimlerin yeniden düzenlenmesi çalışmalarına yön verilmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Üniter yapının algılanış biçimiyle ilgili olarak, yerel yönetimlere yönelik bakış açısı, yerel yönetimleri doğrudan etkilemektedir. Başka bir ifade ile, ülkenin genel yönetim sorunları yerel yönetimleri de etkisi altına almaktadır. Ülke yönetimine merkeziyetçi anlayışın hakim olması, yerel hizmetlerin karşılanmasında ekonomik kriterlerin göz ardı edilmesi nedeniyle, yerel yönetimlerin sorunlarının ortaya çıkışında en önemli faktörü teşkil etmektedir. Merkeziyetçi devlet geleneğinin sürdürülmesi uğruna mevcut yerel yönetim sisteminde değişiklik yapılamaması ise mevcut sorunların çözümlenememesine ve zamanla ağırlaşmasına yolaçmaktadır. Bu nedenle, konunun bir yönü yerinden yönetim anlayışı ile ilgili bulunmaktadır. Yerel yönetimlerin gelir yapıları ile ilgili sorunlarının ikinci yönü ise idareler arası mali ilişkilerin düzenleniş biçiminden ve yerel yönetimlerin kaynakları değerlendirebilme güçlerinden etkilenmektedir. Merkezi yönetim ile yerel yönetimler arasında gelir kaynaklarının paylaşımından yerel yönetimlere düşen kaynakların yetersiz olması ve yerel yönetimlerin söz konusu kaynakları etkin bir biçimde kullanamamaları gelir yapılarının bozulmasına yol açmaktadır. Yerel yönetimlerin durumu, sadece yerel yönetimlere yönelik bakış açısı ile veya sadece idareler arası mali ilişkilerin düzenlenişi ile açıklanabilir olmaktan uzaktır. Sorunların tespiti ve çözümü açısından her iki faktör de birlikte değerlendirildiklerinde anlam kazanmaktadır. Bu nedenle, yerel yönetimlerin gelir yapılarına ilişkin sorunların giderilebilmesi bakımından siyasi ve ekonomik düzenlemelerin birbirini tamamlayıcı biçimde düşünülmesi gerekmektedir. Bu çalışmada yerel yönetimlerin gelir yapılarının etkinleştirilmesi ile ilgili olarak öncelikle hukuki yönden yerel yönetim sisteminin yeniden düzenlenmesi üzerinde durulmakta; yerel yönetim birimlerinden il özel idareleri ve köylerin, ekonomik yönden bağımsız işlem yapamaz hale gelmeleri nedeniyle, varlık gerekçelerinin gözden geçirilerek yeni bir yerel yönetim sistemi oluşturulması önerilmektedir. Yerel yönetimlerin gelir yapılarını etkileyen optimum büyüklüğe uyarlanmaları, sahip oldukları veya olacakları gelir kaynakları ile ilgili mali düzenlemeler ise idari düzenlemelerin gerçekleştirilmesine bağlı olarak tamamlayıcı bir nitelikte sunulmaktadır.

Abstract:
In Western countries there is a close relationship between democracitization and local administration. During democratization process, developing local governments economically and politically has big important. This fact is still valid and up - to date. In our country, from the beginning, generally local governments are under control of central government. So that, their roles in administrative structure during the first period Republic, because of the effects of many factors, they can not develop. Nowadays, there are very important efforts in order to develop them both economically and politically. In this study, firstly the development of the system of local authority is examined due to establish the point which local authority has to be reached at. In this historical period, the economic and political effects which have important roles in the appearance of local authorities' problems - especially fiscal problems -, have importance for the reorganization of local authorities. Understanding the unitary structure, the views about local authorities effects them directly. In other words, the problems of the country's central government effeects local governments. The domination of centralization in country management has an important role in the appearance of the problems of local authority because of not realizing economical criterions in local authorities' services. In order to continue centralized goverment tradition, not changing the system of local authority, makes problems bigger during the time. So, one side of the subject is related with centralized administration. The second side of the problems of revenue of local authorities' is affected from intergovernmental fiscal relations and the force of valuation of local authorities. Local authorities' revenue structure is destroyedbecause the source carries from centralized administration is not enough and the sources are not used effectively. The situation of local authorities, can not be explained only by a view to local authorities or the organization of intergovernmental fiscal relations. When khese two factors are utilized together, they have meaning about establishing and solving the problems of local authorities' revenue structure., economical and political organizations must be thought together. This study gives importance to reorganization of local authorities' system due to law about local authorities revenue structures. Villages are not free economically so, this study suggests a new local authority system by realizing the reason of their existence. If the arrengement of administrative organization authorities' will be more effective..