İslamî hareketlerde kadının rolü: Zeynep Gazali örneği
The role of women in Islamic movements: The example of Zeynep Ghazali
Yazar: BETÜL YURTSEVEN
Danışman: PROF. DR. MEHMET SAFFET SARIKAYA
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Kelam ve İslam Mezhepleri Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion
Dizin: Mezhepler tarihi = Sect history ; İhvan-ı Müslimin = İhvan-ı Müslimin ; İslami hareketler = Islamic movements ; İslamiyet = Islam

Özet:
Mısır merkezli kurulan İhvan-ı Müslimin teşkilatı, İslam dünyası ve dini hareketler bağlamında uluslararası arenada kendisine yer edinmiş önemli bir organizasyondur. Bu teşkilatın kadınlara yönelik algıları/tutumları ve Müslüman kadınların bu hareket içerisindeki rolü, İslam dünyasında toplumsal rollerin cinsiyet üzerinden anlaşılması açısından önemlidir. Buradan hareketle İhvan-ı Müslimin teşkilatının kadınlara yönelik tutumları ve Müslüman kadınların bu teşkilat içerisindeki rollerini Zeynep Gazali örneğinde analiz etmek bu çalışmanın temel amacını ifade etmektedir. Özellikle, Gazali'nin Mısır İslam toplumu ve İhvan-ı Müslimin içerisinde ne denli etkin olduğunu anlamak ve hangi alanlarda bu etkinin ortaya çıktığını görmek, onun kadınlara yönelik faaliyetleri ve ortaya koymuş olduğu düşüncelerinin akademik bir bakış açısıyla incelenmesini hak etmektedir. Onun kadın konusundaki yaklaşımlarını dini, siyasi ve sosyal boyutuyla ortaya çıkarmak hem İhvan'ın hem de Mısır'ın toplumsal ve dini yapısını anlamak için bizlere önemli bir perspektif sunmaktadır. Bu bağlamda Gazali'nin hayatı, belirli alanlardaki düşünceleri ve sosyal faaliyetleri detaylı bir şekilde ele alınmış, İhvan-ı Müslimin'in Müslüman kadınlara bakış açısı kapsamlı bir şekilde değerlendirilmiştir. Araştırma, üç ana bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde, İhvan-ı Müslim'in tarihi arka planı ele alınmış, kurucusu Hasan el-Benna'nın rolü ve teşkilatın kadınlara yönelik ilk yapılanmaları incelenmiştir. İhvan teşkilatında kadınların rolünün anlaşılması için Müslüman Kız Kardeşler Teşkilatı'nın kurumsal amaçları incelenmiştir. İhvan-ı Müslimin'in kadınları toplumsal faaliyetlere ne derece ve nasıl dahil ettiği ve teşkilatın kadın üyelerin özel ve kamusal alanda hangi sınırlamalarla değerlendirdiği ortaya konulmaya çalışılmıştır. İkinci bölümde, Zeynep Gazali'nin hayatı detaylı bir şekilde ele alınmıştır. Gazali'nin doğumu, eğitimi, gençlik yılları ve aktivist dönemine dair geniş bir perspektif sunulmuştur. Ayrıca, Gazali'nin fikrini etkileyen öncü şahsiyetler ve eserleri üzerinde de detaylı bir şekilde durulmuştur. Ayrıca Gazali'nin bireysel yaşamı çerçevesinde düşünsel gelişimi ve zihni temelleri etraflıca incelenmiştir. Çalışmanın üçüncü bölümünde ise Zeynep Gazali'nin dini, siyasi, kadın ve aile hayatına dair düşünce dünyası ile sosyal faaliyetleri analiz edilmiştir. Çalışmanın kaynakları arasında, Zeynep Gazali'nin kendi eserleri başta olmak üzere, Gazali hakkında Türkiye'de, Batı literatüründe ve İslam dünyasında yapılan çalışmalar ve kendisi ile yapılan röportajlar bulunmaktadır.

Abstract:
The Muslim Brotherhood, established in Egypt, is a significant organization within the Islamic world and the context of religious movements, with a notable presence on the international stage. The organization's perceptions and attitudes towards women and the roles of Muslim women within this movement are crucial for understanding gender-based social roles in the Islamic world. Therefore, analyzing the Muslim Brotherhood's attitudes towards women and the roles of Muslim women within the organization through the example of Zaynab al-Ghazali is the primary aim of this study. In particular, understanding al-Ghazali's influence within the Egyptian Islamic society and the Muslim Brotherhood necessitates an examination of her activities and thoughts concerning women. Her perspective on this subject provides a significant viewpoint for understanding both the Brotherhood's and Egypt's social and religious structure. In this context, al-Ghazali's life, her thoughts on specific areas, and her social activities are comprehensively analyzed, offering an extensive evaluation of the Muslim Brotherhood's perspective on Muslim women. The research is divided into three main sections. The first section addresses the historical background of the Muslim Brotherhood, examining the role of its founder, Hassan al-Banna, and the initial organizational structures concerning women. To understand the role of women within the Brotherhood, the institutional objectives of the Muslim Sisters Organization are explored. This section aims to uncover the extent and manner of women's involvement in social activities within the Brotherhood and the limitations imposed on female members in both private and public spheres. The second section provides a detailed examination of Zaynab al-Ghazali's life, covering her birth, education, youth, marriage, and activist period. Additionally, the influential figures and works that shaped al-Ghazali's intellectual thought are thoroughly discussed. This section also delves into her intellectual development and the foundational ideas within the context of her individual life. The third section analyzes Zaynab al-Ghazali's religious, political, and social thoughts, particularly her views on women and family life, as well as her social activities. The study's sources include Zaynab al-Ghazali's own works, as well as studies conducted about her in Türkiye, Western literature, and the Islamic world, along with interviews with her.