Aile Sağlığı merkezine başvuran altmış beş yaş ve üstü hastaların aşılanma oranları ve aşılar hakkında bilgi düzeylerinin değerlendirilmesi
Evaluation of the vaccination ratios and knowledge level of sixty-fi̇ve years and above patients applied to family health center
Yazar: ŞENOL KARADOĞAN
Danışman: DOÇ. DR. M. ALİ ERYILMAZ ; UZMAN SELMA PEKGÖR
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Konya Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile sağlığı merkezi = Family health center ; Aşılama = Vaccination ; Aşılar = Vaccines ; Bilgi düzeyi = Level of knowledge ; Geriatri = Geriatrics ; Yaşlılar = Aged ; Yaşlılık = Old age

Özet:
Amaç: Aşılama enfeksiyon hastalıklarının morbiditesi, mortalitesi ve ekonomik maliyetini azaltmada kullanılacak en etkin yöntemdir. Bu çalışmada aile sağlığı merkezine başvuran 65 yaş ve üstü hastaların aşılanma oranlarını, aşılama hakkındaki bilgi düzeylerini değerlendirmeyi ve aşılama hakkında farkındalık oluşturmayı amaçladık.
Gereç ve Yöntem: Bu çalışma 1 Mart 2019-30 Temmuz 2019 tarihleri arasında Konya Karapınar 1 No'lu Amil Önal Aile Sağlığı Merkezi'ne başvuran 65 yaş ve üstü 500 kişi ile yapıldı. Verilerin analizinde SPSS (Statistical Package for Social Science) 22.0 kullanıldı
Bulgular: Çalışmaya katılan bireylerin %22,2'sinin (n=111) aşı yaptırdığı, %77,8'inin (n=389) aşı yaptırmadığı görüldü. Gelir düzeyi 2020 TL altında olan kişilerde aşılanma oranı, gelir düzeyi 2020 TL üstünde olanlara göre daha düşük tespit edildi, bu fark anlamlıydı (p=0,022). Kronik hastalığı olanların aşılanma durumları değerlendirildiğinde genel olarak düşük tespit edildi. Astım (p=0,001), kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH) (p=0,001) ve kronik kalp hastalığı (KKH) (p=0,042) olanlarda bu hastalıkları olmayanlara göre aşılanma oranlarının daha yüksek olduğu saptandı. Katılımcıların %62,2'si (n=311) influenza aşısının hangi aylarda yapıldığını, %74'ü (n=370) kimlere yapıldığını bilmediklerini ifade ettiler. Katılımcıların %96,8'i (n=484) pnömokok aşısının kimlere yapıldığını, %37,7'si (n=189) tetanoz aşısının hangi durumlarda yapıldığını bilmediklerini belirttiler. Katılımcıların %85,4'ü (n=427) tetanoz aşısı yapılma sıklığını, %95,2'si (n=476) hangi viral hepatitlere karşı aşı olduğunu bilmediklerini belirttiler. Katılımcılar erişkinlere herpes zoster aşısının yapıldığını bilmediklerini belirttiler. 
Katılımcıların %23,8'ine daha önce aşı önerildiği, %81,8 oranıyla en çok influenza aşısının önerildiği, aşı önerilenlerin %71,4'üne doktoru tarafından önerildiği görüldü.
Katılımcıların %57,8'inin aşı yaptırmama nedeninin tavsiye edilmemiş olması olduğu görüldü. Katılımcılara aşılar hakkında bilgi verildikten sonra aşılanma önerildiğinde katılımcıların %69,8'i (n=349) influenza aşısını, %67,6'sı (n=338) pnömokok aşısını, %54,8'i (n=274) tetanoz aşısını, %45,8'i (n=229) hepatit A aşısını, %46'sı (n=230) hepatit B aşısını, %43,4'ü (n=217) herpes zoster aşısını yaptırmak istemişlerdir. Bilgilendirme sonrası pnömokok aşısı yaptıranların oranı %24,2'ye (n=121) yükseldi. Bu oran ilk aşılama durumu ile karşılaştırıldığında anlamlı bulunmuştur (p<0,001).
Sonuç: Altmış beş yaş ve üstü hastalarda aşı konusunda ciddi oranda bilgi eksikliği görülmüş ve aşılanma oranlarının çok düşük olduğu tespit edilmiştir. Altta yatan hastalığı olanlarda bile aşılanma oranlarının düşük olması hekimlerin koruyucu hizmetten çok tedavi edici hizmete odaklanmasıyla, gelir durumu düşük olanlarda aşılanma oranının düşük olması kişilerin sosyokültürel düzeyi ve farkındalığının düşük olmasıyla ilişkili olabileceği düşünülmüştür. Ancak eğitim düzeyinin düşük olduğu bu katılımcı grubunda aşıların da yeterli düzeyde önerilmemiş olduğu ve bilgi verilip aşı önerildiği takdirde sosyoekonomik düzeyi ve eğitim seviyesi düşük olan kesimlerde bile aşılanma oranlarının artırılabileceği görülmüştür. Aşıları en çok hekimin önerdiği, influenza aşısının en bilinen aşı olduğu görülmüştür. Bu konuda hekimler daha çok bilgilendirilmeli ve aşı önermeye teşvik edilmeli ayrıca erişkinler için aşı protokolleri geliştirilmelidir. Bu eğitimler görsel ve sosyal medya ile de desteklenmelidir.
Anahtar Kelimeler: Aşılama, bilgi düzeyi, yaşlı

Abstract:
Aim: Vaccination is the most effective method to use for reducing morbidity, mortality and economic cost of infectious disease. In this study we aimed to evaluate the vaccination rates, knowledge levels of patients aged sixty-five and above who applied to the family health care center and raise awareness about vaccination in their own age groups.
Material and Method: In this study the survey results of 500 people aged 65 and over who applied to the Konya Karapınar No 1 Amil Onal Family Health Center between 1 March 2019-30 July 2019 were evaluated. . SPSS(Statistical Package for Social Science) 22.0 was used to analyze the data.
Results: It was seen that 22,2% (n=111) of the individuals who participated the study had vaccination, 77,8% (n=389) did not. The vaccination rate was found lower in people whose income level was below 2020 TL than those with income level above 2020 TL, this difference was significant (p=0,022). When vaccination status of those with chronic disease was evaluated, it was found that vaccination rates were generally low in those with chronic disease. Vaccination rates were higher in patients with asthma (p=0,001), chronic obstructive pulmonary disease (p=0,001) and chronic heart disease (p=0,042) than those without these disease.
62,2% (n=311) of the participants stated that they did not know in which months the influenza vaccine was administered, and 74% (n=370) did not know who was given it. 96,8% (n=484) of the participants stated that they did not know who had the pneumococcal vaccine, and 37,7% (n=189) did not know when the tetanus vaccine was administered. 85,4% (n=427) of the participants stated that they did not know the frequency of tetanus vaccination, 95,2% (n=476) of them did not know that which viral hepatitis vaccines were available Participants stated that they did not know that adults were given the herpes zoster vaccine.
It was seen that 23,8% of the participants had been recommended vaccine before, influenza vaccine was the most recommended with a rate of 81,8% and vaccines were recommended to 71,4% by doctor.
It was determined that vaccines didn't offered to 76,2% (n=381) of the participants. When vaccination recommended after they informed about the vaccines, 69,8% (n=349) of the participants wanted to receive influenza vaccine, 67,6% (n=338) of the pneumococcal vaccine, 54,8% (n=274) of the tetanus vaccine, 45,8% (n=229) of the hepatitis A vaccine, 46% (n=230) of the hepatitis B vaccine, 43,4% (n=217) of the herpes zoster vaccine. When informed about vaccines the rate of those who had pneumococcal vaccine increase 24,2% (n=121). This rate found to be statistically significant when compared with the first vaccination status (p<0,001).
Conclusion: It has been observed that there is a serious lack of knowledge about vaccine in patients aged sixty-five and above and vaccination rates found to be very low. It was thought that the low vaccination rates even in those with chronic disease may be related to the physicians' focus on therapeutic service rather than preventive service and the low vaccination rate in those with low income may be related to the low sociocultural level and awareness of the people. It was seen that in this group of participants with a low level of education, vaccines are also not recommended enough and when vaccination recommended after they informed, vaccination rates can be increased even in those who have low socioeconomic and educational levels. It has observed that the vaccines are most recommended by doctor and influenza vaccine is the most known vaccine. Physicians should be informed more about this issue and should be encouraged to recommend vaccines and vaccination protocols should be developed for adults. These trainings should also be supported by visual and social media.
 Keywords: Vaccination, Knowledge Level, Old