Milli Eğitim Müdürlükleri ve kamu okullarında görev yapan yöneticilere göre Kraliçe Arı Sendromu
Queen Bee Syndrome, according to Directorates of National Education and administrators who served in public schools
Yazar: SEVDİYE KARABULUT
Danışman: PROF. DR. ALİ RIZA ERDEM
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Günümüzde kadınlar yasaların onlara vermiş olduğu haklar doğrultusunda hayatın her kademesinde erkeklerle birlikte bulunmaktadır. Bu nedenle, özellikle eğitim, sağlık, işgücü ve sosyal yaşam alanlarında yirminci yüzyıla oranla kadınların, sayıca kayda değer artan varlığından bahsedebiliriz. Ancak bu varlık yönetici pozisyonlarına çıkıldıkça eşit olmayan erişim engeline dönüşmektedir. Bu erişim engeli bazen daha genç hemcinsine mesleki terfie ulaşmada yardıma isteksiz üst pozisyondaki kadınlar yöneticiler "kraliçe arılar" tarafından konulmaktadır. Kraliçe arı tanımlaması 1970'lerden bu yana; üst yönetim kademesine ulaştıktan sonra diğer kadınlara yabancılaşan dolayısıyla onların ilerlemesini engelleyen kadın yöneticiler için kullanılmaktadır. Ülkemizde eğitimin alt basamaklarında çoğunluk oluşturarak bulunmasına rağmen yönetim kademesinde benzer sayıda bulunamayan kadın yöneticilerin durumunun arka planındaki sebepleri irdeleme hedefinden yola çıkılan bu araştırmanın amacı; Milli Eğitim Müdürlükleri ve kamu okullarında görev yapan yöneticilerin, kraliçe arı sendromuna ilişkin görüşlerini belirlemektir. Araştırmaya konu olan kraliçe arı sendromu davranışına bilimsel açıdan anlam kazandıran sosyal kimlik teorisi çalışmanın kavramsal çerçevesini oluşturmaktadır. 
Nitel bir araştırma olan çalışmada, temel yorumlayıcı desen kullanılmış olup veriler yöneticilerin kişisel görüş ve deneyimlerini öğrenmeye bağlı hazırlanan yarı yapılandırılmış görüşme formu çerçevesinde yüz yüze yapılan görüşmelerle elde edilmiştir. Araştırmanın çalışma grubunda amaçlı örnekleme türlerinden maksimum çeşitlilik örnekleme stratejisi kullanılmış, bu doğrultuda 20 erkek, 20 kadın olmak üzere il milli eğitim kadrosunda görev yapan 40 yönetici ile görüşülmüştür. Elde edilen veriler MAXQUDA 2020 nitel analiz programı aracılığıyla içerik analizine tabi tutulmuştur. Analiz sonucunda ulaşılan bulgular; eğitimde yönetici olma kararı, eğitim kovanında kraliçe arı algısı ve eğitim yönetiminde kadın yönetici sorunsalı olmak üzere 3 tema bu temalara ilişkin alt temalar üzerinden açıklanıp yorumlanmıştır.
Yönetim içindeki kadınlara yönelik yönetici görüşlerini içeren araştırma sonucunda; kadınları otoriter ve baskıcı, toplumsal davranış olarak alışılagelmiş cinsiyetine bağlı beklentiler dışında tanımlanmaktadır. Genel olarak kraliçe arı sendromu'nun varlığına işaret edilmektedir. Sosyal kimlik ayrımcılığı ve çalışma yaşamı içindeki rekabete dayalı oluşan
sosyal karşılaştırma davranışlarından doğan düşünceler sendromu destekler niteliktedir. Kadın yönetici sayısının az olmasındaki etken kadının yaşadığı sosyal rol karmaşası olarak belirlenmiştir. Eğitim yönetiminde temsil sorununu iyileştirmek adına örgütsel ve toplumsal alanda düzenlemelerin yapılması gerekliliği ortaya çıkan sonuçlardandır.

ANAHTAR KELİMELER: Eğitim Yönetimi, Kraliçe Arı Sendromu, Sosyal Kimlik Kuramı.

Abstract:
Today, women are with men at every stage of life in line with the rights given to
them by the law. For this reason, we can talk about the significant increase in the number of
women compared to the twentieth century, especially in the fields of education, health,
workforce and social life. However, this entity turns into an unequal access barrier as the
executive positions rise. This barrier of access is sometimes imposed by the "queen bees" of
senior female managers who are unwilling to help their younger fellow on the career ladder.
Queen bee identification since the 1970s; It is used for female managers who become
alienated from other women after reaching the senior management level and thus hinder
their progress.
The aim of this research, which aims to examine the reasons behind the situation of
female administrators who can not be found in a similar number in the management level
although they constitute the majority in the lower stages of education in Turkey; The aim of
this study is to examine the opinions of the administrators working in the National
Education Directorates and public schools on the Queen Bee Syndrome. Social identity
theory, which gives scientific meaning to the behavior of Queen Bee Syndrome, which is
the subject of the research, constitutes the conceptual framework of the research.
In the research, which is a qualitative research, the basic interpretive qualitative
design was used and the data were obtained through face-to-face interviews within the
framework of a semi-structured interview form prepared based on learning the personal
views and experiences of the managers. Maximum diversity sampling strategy, one of the
purposeful sampling types, was used in the study group of the research, and in this direction,
40 administrators, 20 male and 20 female, working in the provincial national education staff
were interviewed. The obtained data were subjected to content analysis through the MAXQDA 2020 qualitative data analysis program. Findings obtained as a result of the
analysis; 3 themes, namely the decision to become an administrator in education, the
perception of the queen bee in the education hive, and the problem of female administrators
in education administration, were explained and interpreted through the sub-themes related
to these themes.
As a result of the research that includes the views of managers on women in
management; women are defined as authoritarian and oppressive, social behavior outside of
the usual gender-based expectations. In general, the presence of queen bee syndrome is
indicated. The thoughts arising from social comparison behaviors based on social identity
discrimination and competition in working life support the syndrome. The factor in the low
number of female managers was determined as the social role confusion experienced by
women. The necessity of making arrangements in the organizational and social field in
order to improve the representation problem in education administration is one of the results.

KEY WORDS: Educational Administration, Queen Bee Syndrome. Social Identity Theory.