Sağlık kurumlarına yönelik entelektüel sermaye ölçeği geliştirme ve hemşirelerde yenilikçi iş davranışı ile ilişkisini belirleme
Development of A scale to measure intellectual capital for healthcare agencies, and identifying its relation with innovative business behavior
Yazar: TUĞBA ULUOCAK KÖSE
Danışman: PROF. DR. AYTOLAN YILDIRIM
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Hemşirelikte Yönetim Ana Bilim Dalı /  Hemşirelikte Yönetim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Entelektüel sermaye = Intellectual capital ; Hemşireler = Nurses ; Hemşirelik = Nursing ; Hemşirelik araştırmaları = Nursing research ; Sağlık kuruluşları = Health institutions ; Yenilikçi iş davranışı = Innovative work behavior ; Ölçek geliştirme = Scale development ; Ölçekler = Scales

Özet:
Amaç: Araştırma, sağlık kurumlarının entelektüel sermayelerini değerlendirebilmelerine yönelik geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı geliştirmek ve entelektüel sermaye ile hemşirelerin yenilikçi iş davranışları arasında ilişki olup olmadığını değerlendirmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. 
Yöntem: Araştırma entelektüel sermaye ölçeği geliştirilmesi ve yenilikçi iş davranışı ile ilişkisinin araştırılması olarak iki bölümde çalışılmış ve metodolojik, ilişki arayıcı ve tanımlayıcı tasarımlar kullanılmıştır. İlk bölümün örneklemini; kamu, üniversite ve özel hastanelerde çalışan 511 sağlık çalışanı, ikinci bölümünü; kamu, üniversite ve özel hastanelerde çalışan 422 hemşire oluşturmuştur. Araştırma verileri; "Kişisel ve Mesleki Bilgiler Formu", "Entelektüel Sermaye Ölçeği (ESÖ)" ve "Yenilikçi Davranış Ölçeği (YDÖ)" aracılığı ile toplanmıştır. Araştırma için İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Rektörlüğü Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırmaları Etik Kurulu Başkanlığı'ndan etik kurul izni alınmıştır. Araştırma verileri Microsoft Excel 2016 yazılımı kullanılarak bilgisayar ortamına aktarılmış ve analizlerin uygulanmasında SPSS 26 ve AMOS 24 istatistik yazılımlarından faydalanılmıştır. 
Bulgular: Ölçek geliştirme aşamasında kapsam geçerlik indeksi 0,94 olarak hesaplanmıştır. Toplam 34 maddeden oluşan ölçek; insan, yapısal ve sosyal/müşteri sermayesi olarak üç alt boyuttan oluşmaktadır. Alt boyutlarının Cronbach alfa değerleri 0,882-0949 arasında ve ölçek Cronbach alfa değeri de 0,954 ile yüksek güvenirliktedir. Yapı geçerliği analizlerinde ise modele ilişkin uyum indekslerinde değerlerin iyi uyum değer sınırları içerisinde olduğu görülmektedir (Χ²/sd: 2,071; NFI: 0,976; GFI: 0,979; AGFI: 0,977, SRMR: 0,067). Hemşirelerin entelektüel sermaye ölçeği genel puan ortalaması; insan sermayesi puan ortalaması 3,48 (±0,72), yapısal sermaye puan ortalaması 3,01(±0,70), sosyal/müşteri sermayesi puan ortalaması 3,56 (±0,72) ve entelektüel sermaye toplam puan ortalaması 3,35(±0,60) olarak belirlenmiştir. Araştırmanın ilişki arayıcı ikinci aşamasında ise, hemşirelerde entelektüel sermaye ile yenilikçi iş davranışı arasında anlamlı, pozitif ve orta düzeyde bir ilişki saptanmıştır (r=0,596 p<0,001). Entelektüel sermaye alt boyutu insan sermayesi ile yenilikçi iş davranışı araştırma alt boyutu arasında orta düzey anlamlı ilişki (r=0,527, p<0,001), entelektüel sermaye alt boyutu yapısal sermaye ile yenilikçi iş davranışı uygulama alt boyutu arasında çok yüksek düzey anlamlı ilişki (r=0,901, p<0,001), entelektüel sermaye alt boyutu sosyal/müşteri sermayesi ile yenilikçi iş davranışı uygulama alt boyutu arasında orta düzey anlamlı ilişki (r=0,570, p<0,001) görülmüştür.  
Sonuç: 'Entelektüel Sermaye Ölçeği' sağlık kurumlarının entelektüel sermaye unsurlarını değerlendirmek için kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir araçtır. Hemşirelerin entelektüel sermaye ile yenilikçi iş davranışı arasında anlamlı, pozitif ve orta derecede bir ilişki saptanmıştır. Hemşirelerin; cinsiyet, yaş, eğitim, meslekte çalışma süresi, kurum ve görev gibi kişisel ve mesleki özelliklerinin de entelektüel sermaye ve yenilikçi iş davranışı üzerinde %95 güven aralığında anlamlı farklılıklar gösterdiği belirlenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Hemşirelik; Entelektüel Sermaye; Hemşirelikte Yenilikçi İş Davranışı; Ölçek Geliştirme

Abstract:
Objective: The research was carried out to develop a valid and reliable measurement tool for health institutions to be able to assess their intellectual capital, and evaluate if there was a relation between intellectual capital and innovative business behaviors of nurses. 
Method: The research was conducted in two parts with one part being developing an intellectual capital scale and the other studying its relation with innovative business behavior using methodological, relation seeking and identifying designs. The sample of the first part was composed of 511 healthcare professionals, while the second part was composed of 422 nurses working in public, university and private hospitals. Study data was collected using "personal and professional Information Form", "Intellectual Capital Scale (ICS)" and "Innovative Behavior Scale (IBS)". An ethical committee permission was obtained from the Istanbul University-Cerrahpaşa Rectorate Social and Human Sciences Studies Ethical Committee. Study data was transferred to electronic environment using Microsoft Excel 2016 software, and SPSS 26 and AMOS 24 statistical software programs were utilized in running analyses. 
Findings: Validity Index was calculated to be 0.94 at the scale development step. Composed of 34 items in total, the scale consists of three subscales of human, structural and social/customer capital. Ranging between 0,882 and 0949 the Cronbach alpha values of the subscales, and Cronbach alpha value of 0,954 of the scale are of high confidence. As for the structure validity analyses, it is seen that values are between the good fit value limits in the model related fit indices (Χ²/sd: 2,071; NFI: 0,976; GFI: 0,979; AGFI: 0,977, SRMR: 0,067). The intellectual capital scale mean general score of the nurses was identified as human capital mean score of 3,48 (±0,72), structural capital mean score of 3,01(±0,70), social/customer capital mean score of 3,56 (±0,72) and intellectual capital total mean score of 3,35 (±0,60). In the relation seeking second stage of the research, medium level significant, positive relation between intellectual capital and innovative business behavior was identified in nurses (r=0,596 p<0,001). It was detected that there was a medium level significant relation between the sub-dimension human capital of the intellectual capital and the research sub dimension of the innovative business behavior (r=0,527, p<0,001), an extremely high level significant  relation between the structural capital, the sub-dimension of the intellectual capital, and the implementation sub-dimension of the innovative business behavior (r=0,901, p<0,001), and a medium level significant relation between the social/customer capital, the sub-dimension of the intellectual capital and the implementation sub-dimension of the innovative business behavior.  
Conclusion: "Intellectual Capital Scale" is a valid and reliable tool that can be used for assessing the intellectual capital instruments of the healthcare institutions. A medium level of positive and significant relation was determined between the intellectual capital and innovative behavior of nurses. The personal and professional attributes of nurses, such as gender, age, education, professional time, corporation and task were detected to present significant differences on the intellectual capital and innovative business behavior. 
Key words: Nursing, Intellectual Capital, Innovative Business Behavior in Nursing, Scale Development