Beşeri sermayenin ekonomik büyüme üzerindeki etkisinin analizi: ECOWAS ülkeleri örneğ
Analysis of the impact of human capital on economic growth: Case of ECOWAS countries
Yazar: MAWULI DJADE
Danışman: PROF. DR. AYTEN AYSEN KAYA
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / Bölgesel Kalkınma İktisadı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Ülkelerin sürdürülebilir ekonomik büyüme ve kalkınmasında özellikle beşeri sermayenin 
önemi son on yıllardır çok belirgin hale gelmiştir. Bu durum ayrıca kısmen gelişmiş ve 
gelişmekte olan ülkeler arasındaki farkı da açıklamaktadır. Bu nedenle bu çalışma 
ECOWAS (Batı Afrika Devletleri Ekonomik Topluluğu) ülkelerinde beşeri sermayenin 
ekonomik büyüme üzerindeki etkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Bunun için ECOWAS 
ülkelerinin 2000-2019 dönemi için eğitim ve sağlık verileri kullanılarak panel 
eşbütünleşme analiz yöntemi uygulanmıştır. Ayrıca ikinci nesil birim kök testi ve 
eşbütünleşme testleri de uygulanmıştır. CADF ve CIPS birim kök testleri, çalışmanın 
serilerinin birinci derece I(1)'de durağan olduğunu göstermektedir. Westerlund ve 
Edgerton (2007) LM Boostrap eşbütünleşme testlerinin sonuçları ise hem ilköğretim hem 
de ortaöğretim düzeyinde kişi başına ekonomik büyüme ile okula kayıt sayısı arasında 
uzun vadeli bir ilişki olduğunu ortaya koymaktadır. Ayrıca ECOWAS ülkelerinde de kişi 
başına düşen GSYİH ile eğitime yapılan kamu harcamaları ve sağlık için yapılan kamu 
harcamaları arasında uzun vadeli bir ilişki olduğunu göstermektedir. Bu korelasyonun 
katsayıları, ilk ve ortaokula kaydolmanın eğitim ve sağlığa yönelik kamu harcamalarının 
kişi başına düşen gelir artışı üzerinde olumlu ve önemli bir etkisi olduğunu ortaya koyan 
AMG (Artırılmış Ortalama Grup) tahmincisi tarafından belirlenmiştir. Bu nedenle beşeri 
sermayenin gelişmesi, ECOWAS ekonomisinin büyümesi üzerinde olumlu bir etkiye 
sahiptir. Nedensellik testine göre, iki tür ilişki olduğunu göstermiştir. Birincisi, kişi başına 
düşen gelirin ilkokula kayıttan neden olur ve aynı zamanda eğitime yapılan kamu 
harcamalarından arasında tek yönlü bir nedenselliktir. İkincisi, sadece kişi başına düşen 
gelir ile eğitime yapılan kamu harcamalarının birbirine neden olduğu değil, ama aynı 
zamanda kişi başına düşen gelir ile kamu sağlığı harcamaların da birbirinin nedeni olduğu 
çift yönlü nedenselliği göstermektedir.

Anahtar kelimeler. Beşeri Sermaye, Ekonomik Büyüme, ECOWAS, Panel Veri Analizi, 
AMG Tahmincisi.

Abstract:
The importance of human capital in the sustainable economic growth and development 
of countries has become very evident in the last decades. This also partially explains the 
difference between developed and developing countries. Therefore, this study aims to 
examine the effect of human capital on economic growth in ECOWAS (Economic 
Community of West African States) countries. For this, panel cointegration analysis 
method was applied by using education and health data of ECOWAS countries for the 
period 2000-2019. In addition, second generation unit root test and cointegration tests 
were applied. CADF and CIPS unit root tests show that the series of the study are 
stationary at first order I(1). The results of Westerlund and Edgerton (2007) LM Boostrap 
cointegration tests reveal that there is a long-term relationship between economic growth 
per capita and the numbers of school enrollment at both primary and secondary education 
levels. It also shows that there is a long-term relationship between GDP per capita and 
public expenditure on education and public expenditure on health in ECOWAS countries. 
The coefficients of this correlation are determined by the Augmented Mean Group 
(AMG) estimator, which reveals that primary and secondary school enrolment has a 
positive and significant impact on per capita income growth. The same results show that 
public spending on education and health afect positively and significantly per capita 
income. Therefore, human capital progress has a positive impact on the growth of the 
ECOWAS economy. According to the causality test, it finds that there are two types of 
relationships. The first is a unidirectional causality where per capita income is caused by 
primary school enrolment and is also caused by public expenditure on education.
Secondly, it shows bidirectional causality, where not only per capita income and public 
expenditure on education cause each other, but also per capita income and public health 
expenditure cause each other.
 
Key words. Human Capital, Economic Growth, ECOWAS, Panel Data Analysis, AMG 
Estimator.