Farklı muhasebe düzenlemelerine göre hazırlanan finansal tabloların dönüşüm sürecinin değerlendirilmesi, karşılaşılan sorunlar ve çözüm önerileri üzerine bir araştırma
A study on the evaluation of the conversion process of financial statements prepared according to different accounting regulations, problems encountered, and proposed solutions
Yazar: NURETTİN ÖZDEMİR
Danışman: PROF. DR. HİKMET ULUSAN
Yozgat Bozok Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Dönüşüm = Transformation ; Dönüşümsel değişim = Transformational shift ; Finansal tablolar = Financial statements ; Muhasebe = Accounting ; Muhasebe düzeni = Accounting order ; Tablolar = Paintings ; Türkiye Finansal Raporlama Standardı = Turkish Financial Reporting Standards ; Uluslararası Finansal Raporlama Standartları = International Financial Reporting Standarts

Özet:
Türkiye'de bağımsız denetime tabi işletmeler, finansal tablolarını farklı muhasebe düzenlemelerine göre hazırlamaktadırlar. Muhasebe kayıtlarının tutulmasında ve vergi beyannamesi ekinde yer alacak finansal tablolarını Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliğlerine (MSUGT) göre hazırlayan işletmeler, bağımsız denetime tabi olacak finansal tablolarını ise Türkiye Muhasebe / Finansal Raporlama Standartlarına (TMS / TFRS) ya da Büyük ve Orta Boy İşletmeler İçin Finansal Raporlama Standardına (BOBİ FRS) göre hazırlamaktadırlar. TMS / TFRS ya da BOBİ FRS'ye göre hazırlanan finansal tablolar, MSUGT'ler uyarınca hazırlanan mizandan hareketle dönem sonunda dönüştürme yoluyla hazırlanmaktadır. Dönüştürme işlemi ise genellikle bağımsız denetim şirketlerinde çalışan meslek mensupları tarafından yapılmaktadır.

Bu çalışma, Türkiye'de bağımsız denetime tabi olan işletmelerin MSUGT'lere göre hazırlanan finansal tablolarının TMS / TFRS ya da BOBİ FRS'ye dönüştürülmesi sürecinin değerlendirilmesi, karşılaşılan sorunların tespit edilmesi ve sorunların giderilmesine yönelik çözüm önerilerinin belirlenmesi amacıyla yapılmıştır. Bu amaçla çalışmada nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak bağımsız denetim şirketlerinde çalışan ve finansal tabloların dönüşüm sürecinde aktif rol alan 25 meslek mensubuyla yüz yüze ya da çevrimiçi görüşme yapılmıştır.

Çalışmada, katılımcıların çoğunluğu tarafından ikili muhasebe sisteminin daha sağlıklı ve faydalı bulunmasına rağmen işletmelerin muhasebe altyapıları ve sistemin getireceği ilave maliyetler nedeniyle uygulanmasının zor olduğu tespit edilmiştir. Katılımcıların dönüşüm sürecinde en çok müşteri işletmeden talep edilen bilgi ve belgelerin temin edilmesinde zorlandığı ve nakit akış tablosunun hazırlanmasında daha fazla sorun yaşadıkları ortaya konmuştur. Katılımcıların büyük çoğunluğu tarafından dönüşüm yoluyla hazırlanan finansal tablolarda sunulan bilgilerin faydalı finansal bilginin taşıması gereken niteliksel özelliklere sahip olduğu düşünülürken, bazı katılımcılar sunulan bilgilerin zamanında sunum özelliğine sahip olmadığını düşünmektedirler. Farklı düzenlemelere göre yapılan raporlamanın gereksiz olduğunu belirten katılımcılar, işletmelerin tek bir düzenlemeye göre raporlama yapmalarının ve bu düzenlemenin de TMS / TFRS'ler olması gerektiğini ifade ettikleri görülmüştür. Ancak mevcut uygulamada olduğu gibi iki farklı düzenlemeye göre raporlama yapmaya devam edilmesi halinde katılımcıların büyük çoğunluğu tarafından BOBİ FRS'nin tercih edildiği tespit edilmiştir. Katılımcıların, MSUGT'lere göre hazırlanan finansal tabloların TMS / TFRS ya da BOBİ FRS'ye dönüşümü sürecinde sınıflandırma, değerleme, değerleme farklarının hesaplanması ve muhasebeleştirilmesi ve bilgi eksikliğinden kaynaklanan önemli sorunlarla karşılaştıkları belirlenmiştir. Ayrıca, dönüşüm sürecinde karşılaşılan bu sorunların dışında işletmeden, standartlardan, yasal düzenlemelerden, diğer kişi, kurum ve kuruluşlardan kaynaklanan sorunlarla da karşılaşıldığı ifade edilmiştir. Dönüşüm sürecinde aktif rol alan katılımcıların bahsedilen sorunların giderilmesine yönelik dönüşüm işleminin niteliğinin artırılması, raporlamada standardizasyonun sağlanması, hesap planı ve iyileştirmeleri, eğitim faaliyetleri ve düzenleyici kurumların faaliyetleri çerçevesinde çözüm önerilerinde bulundukları tespit edilmiştir.

Abstract:
Companies subject to independent audit in Turkey prepare their financial statements according to different accounting regulations. Companies follow General Communiqué on Accounting System Implementation (ASAGC) in accounting entries and preparing financial statements added in tax returns, while they follow Turkish Accounting / Turkish Financial Reporting Standards (TAS / TFRS) or Financial Reporting Standard for large and Medium Sized Entities (FRS for LMSE) in preparing their financial statements that are subject to independent audit. Financial statements prepared in accordance with TAS / TFRS or BOBI FRS are prepared through a conversion process carried out at the end of the period which is based on the trial balance prepared in accordance with MSUGTs. This conversion process is carried out by professionals working in independent audit companies. 

The aim of this study is to evaluate the conversion process of the financial statements of companies, which are subject to independent audit in Turkey, prepared according to the ASAGC to TAS / TFRS or FRS for LMSE, to determine problems encountered and to propose possible solutions to deal with these problems. In the study, in which the qualitative research method is used, face-to-face or online interviews are conducted with 25 professionals working in independent audit companies and taking an active role in the conversion process of financial statements, through a semi-structured interview form.

According to findings, although the participants mostly find the dual accounting system more beneficial, it is observed that it is difficult to implement the system due to the accounting infrastructures of companies and the additional costs that the system would bring. During conversion process, it is documented that the participants have problems in obtaining documents from the customer companies and they respond that cash flow statement is the most challenging financial statement to prepare. While the majority of the participants respond that the information disclosed in the financial statements prepared through conversion process has the qualitative characteristics that useful financial information should have, some participants respond that the disclosed information is not presented in a timely manner. It is also observed that the participants who stated that reporting according to different regulations is unnecessary, respond that companies should follow a single regulation in preparing their financial statements and this regulation should be TAS / TFRS. However, the results demonstrate that if companies continue to prepare financial statements by following two different regulations as in the current practice, the majority of participants would prefer to follow FRS for LMSE. Besides, participants experience significant problems arising from classification, valuation, calculation and accounting of valuation differences, and lack of information during the conversion process of financial statements. In addition to these problems, it is stated that there are problems arising from the companies, standards, regulations, other people, institutions and organizations.  Participants who play active role in the conversion process, propose solutions within the framework of increasing the quality of the conversion process, ensuring standardization in financial reporting, accounting plan and improvements, training activities, and activities of regulatory institutions in order to deal with these problems.