Doğu Türkçesiyle Yazılmış 'Acâyibü'l Mahlukat ve'l-Garayibü'l Mevcûdat (151a-200b yaprakları: Dil incelemesi, Metin, Türkiye Türkçesine aktarım, Dizin)
A Acayibu'l Mahlukat ve'l Garayibu'l Mevcudat written in Eastern Turkish (151a-200b pages: Grammatical Study, Text, Modern Turkish translation, Index)
Yazar: HİLAL YILMAZ
Danışman: DOÇ. DR. FATİH BAKIRCI
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: 17. yüzyıl = 17. century ; 18. yüzyıl = 18. century ; Aca`ib ül-Mahlukat ve Garaibü`l Mevcudat = Aca`ib ül-Mahlukat ve Garaibü`l Mevcudat ; Dilbilgisi = Grammar ; Dilbilim = Linguistics ; Doğu Türkçesi = Eastern Turkish ; Söz varlığı = Vocabulary ; Türkiye Türkçesi = Turkey Turkish

Özet:
Yüksek lisans tezi olarak hazırladığımız bu çalışma müellifi bilinmeyen, Doğu Türklük sahasına ait Acâyibü'l- Mahlûkat'ın 151a- 200b yapraklarının çeviri yazı metnini, eserin Türkiye Türkçesine aktarımını, yazım ve dil bilgisi incelemesini ve dizinini içermektedir. 17-18.yüzyıllar arasında yazıldığı düşünülen bu tercüme Klasik Sonrası Doğu Türkçesi özellikleri göstermektedir. Arap, Fars ve Türk edebiyatında oldukça sevilen bir tür olan Acâibü'l- Mahlûkat'ın bu tercümesi, geçiş dönemi dil özelliklerini yansıtması açısından Türk dili tarihi çalışmaları için oldukça önemlidir. Çalışmamızın Giriş bölümünde Acâibü'l- Mahlûkat türü hakkında bilgiler verilmiş, bu türün Arap, Fars ve Türk edebiyatındaki tercümelerinden bahsedilmiştir. Ardından üzerinde çalıştığımız eserin yazıldığı Doğu Türkçesi ve Klasik Sonrası Doğu Türkçesi hakkında bilgiler verilerek eserin yazarı, yazıldığı dönem ve muhit hakkındaki görüşlerimiz belirtilmiştir. Yazım ve Dil Özellikleri bölümünde, eserin dikkat çeken yazım özellikleri, ses bilgisi, biçim bilgisi ve söz varlığı üzerinde durulmuştur. Metin bölümünde Arap harfli metin çeviri yazı alfabesine aktarılmıştır. Türkiye Türkçesine Aktarım bölümünde Doğu Türkçesiyle yazılmış olan metin mümkün oldukça aslına sadık kalınarak Türkiye Türkçesine aktarılmıştır. Dizin bölümünde metinde yer alan bütün sözcükler metinde kullanılan anlamları ve hangi dilden geldikleri belirtilerek alfabetik bir sırayla verilmiştir. Tıpkıbasım bölümünde ise üzerinde çalışılan Uppsala Üniversitesi Kütüphanesi 637 numarada kayıtlı olan el yazması nüshanın tıpkıbasımı verilmiştir.

Abstract:
The work we have prepared as a master's thesis, comprises text transcription, translation to Turkey Turkish, grammar review and index leaves of 151a- 200b 'Acāyib-al- maĥlūqāt whose author is unknown and belonging to the Eastern Turkic area. The translation which is thought to have been written between the 17th and 18th centruies, shows the characteristics of the classical literary language of Eastern Turkic and Post- Classical Period in which as a transitional period attributions of the dialects began to appear in texts. In the Introduction part of the study, the genre of 'Acā'ib-al- maĥlūqāt and the place of this genre in Arabic, Persian and Turkish literature are indicated and information about Eastern Turkish and the Post-Classical Period in which the work was written is given. In the Spelling and Language Characteristics part, the language characteristics, morphology, vocabulary and syntax of the work has been studied in detail. In the Text part, text with Arabic letters has transliterated into transcription alphabet. In the Modern Turkish Translation part, the original text has been translated into Modern Turkish as faithful as possible. In the Index part, all words in the text are given in alphabetical order with the lexical information about the origin of the words and the meaning of words in the context of the text. In the Facsimile part, facsimile of the copy of the studied written work, which is registered in Uppsala University in Library number 637, has been provided.