Kamu malları ekseninde bedavacı sorununun incelenmesi
Investigation of the free rider problem in the context of public goods
Yazar: MERYEM AYSİN
Danışman: PROF. DR. GÜRKAN ÇALMAŞUR
Erzurum Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Bedavacılık = Free riding ; Devlet malı = Public good ; Gönüllü katılım = Voluntary contribution ; Kan bağışı = Blood donation ; Refah ekonomisi = Welfare economy

Özet:
Kamu malları, bedavacı sorununa neden olan bir piyasa başarısızlığıdır. Bu tezin amacı, kamu mallarını bedavacı sorunu üzerinden incelemek ve kamu mallarının sağlanmasında bireylerin gönüllü katkı ve iş birliği kararlarına etki eden faktörleri analiz etmektir. Bu amaçla finansmanı gönüllü ve bireysel katkılara dayanan kan bağışı sistemi kamu malı örneği olarak ele alınmış, düzenli kan bağışı yapmalarına bir sağlık engeli olmayan, ihtiyaç duyduklarında kan stokundan yararlanabilen ancak kan stokuna katkıda bulunmayan kişiler bedavacı olarak nitelendirilmiştir. Tezde kullanılan veriler, Erzurum'da ikamet eden ve tesadüfi olarak seçilen 600 kişiye uygulanan anketlerden elde edilmiştir. Veriler, kesikli tercih modellerinden olan ikili ve çoklu lojistik regresyon modelleri ile analiz edilmiştir. İkili lojistik regresyon sonuçlarına göre kadınların erkeklere göre bedavacı olma olasılığının daha fazla olduğu, gelir düzeyi arttıkça bedavacı olma olasılığının arttığı, kolektif eylemlere katkı sunmamanın bedavacı olma olasılığını yükselttiği, bireyin yaşadığı topluma duyduğu güven düzeyi arttıkça bedavacı olma olasılığının azaldığı tespit edilmiştir. Ayrıca sonuçlar, grup büyüklüğü hipotezini desteklemektedir. Çoklu lojistik regresyon sonuçlarına göre ise semt, cinsiyet, medeni hal, yaş, gelir değişkenleri ile bireyin yaşadığı topluma duyduğu güven düzeyi, teşvik ve zorlamalar, kolektif eylemlere katkı sunmak, öldükten sonra kullanılmak üzere organ bağışı yapmak, kişinin kan temin edebileceğinden emin olması ve daha önce bağış yapması bedavacı olma nedenlerini açıklamaktadır.

Abstract:
Public goods are a market failure that causes the free-rider problem. This thesis aims to examine public goods through the free-rider problem and to analyze the factors that affect individuals' voluntary contributions and cooperation decisions in the provision of public goods. For this purpose, blood donation system, funded through voluntary and individual contributions, has been recognized as a public good, and individuals who are physically capable of donating blood, but choose not to do so, and still expect to receive blood when needed, are considered as free riders. Data for this research was collected through questionnaires from a sample of 600 individuals residing in the Erzurum province. Data was analyzed with binary and multiple logistic regression models, which are discrete preference models. The binary logistic regression results determine that women have a higher tendency to be free riders as compared to men, as the income level increases, the probability of being a free rider increases, noncontributing to collective actions increases the probability of being free riders, and an individual's trust in their society increases, the probability of being a free rider decreases. The results also support the group size hypothesis. According to the results of multiple logistic regression, factors such as neighborhood, gender, marital status, age, income variables, the level of individual's trust in their society, encouragement and coercion, contributing to collective actions, allowing organ donation after death, assurance of obtainable blood, and history of prior donation are explaining the reasons for being a free rider.