Bazı kayısı çeşit ve genotiplerinin fenolojik, morfolojik, pomolojik ve moleküler karakterizasyonu
Phenological, morphological, pomological and molecular characterization of some apricot cultivars and genotypes
Yazar: ASIM BULUT
Danışman: PROF. DR. SAFDER BAYAZIT
Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Fenoloji = Phenology ; Karakterizasyon = Characterization ; Kayısı = Apricot ; Morfoloji = Morphology ; Pomoloji = Pomology

Özet:
Kayısı ıslah çalışmalarında olgunlaşma zamanı, verim ve meyve kalitesi oldukça önemlidir. Bu çalışma Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü araştırma arazisinde bulunan bazı melez kayısı genotiplerinde 2021 ve 2022 yıllarında yürütülmüştür. Çalışmada Şahinbey×Bebeco (Ş×B), Bebeco×Palsteyn (B×P), Bebeco×Çağataybey (B×Ç), Çağataybey×Palsteyn (Ç×P), Çağataybey×P. de Tyrinthe (Ç×T), Şahinbey×P. de Tyrinthe (Ş×T), Bebeco×P. de Tyrinthe (B×T) melezleri kullanılmıştır. Çalışmada ebeveyn ve melez bireylere ait fenolojik, morfolojik ve meyve özellikleri belirlenmiştir. Ayrıca melez kayısı genotiplerinin RAPD tekniği kullanılarak moleküler karakterizasyonu da gerçekleştirilmiştir. Denemenin 2 yılında da melez kayısı genotiplerinde meyve olgunlaşması Mayıs ayının son haftası ile Haziran ayının ilk haftasında yoğunlaşmış, erkenci (<10 Mayıs) genotiplere rastlanmamıştır. Araştırmada kullanılan 94 adet melez kayısı genotiplerinin hiçbirinde kırmızı yanaklı meyveler görülmemiştir. Meyvelerin fiziksel ve kimyasal özellikleri genotiplere ve yıllara göre değişmiş, elde edilen değerler beklenildiği şekilde büyük oranda ebeveyn değerlerinin arasında yer almıştır. Ş×B-6, B×P-24, B×Ç-1 ve Ç×T-3 genotipleri meyve ağırlığı açısından öne çıkan genotipler olmuştur. Sonuç olarak, ülkemiz kayısı çeşit geliştirme çalışmalarının devamlılığı yanında istenilen hedefe uygun ebeveynlerle ıslah programlarına devam edilmesi oldukça önemli görülmektedir.

Abstract:
In apricot breeding programs, it is very important to determine ripening time, yield and fruit quality characteristics. This study was carried out between 2021 and 2022 years in some hybrid apricot combinations found in the apricot parcel established in Alata Horticultural Research Institute. Şahinbey×Bebeco (Ş×B), Bebeco×Palsteyn (B×P), Bebeco×Çağataybey (B×Ç), Çağataybey×Palsteyn (Ç×P), Çağataybey×P. de Tyrinthe (Ç×T), Şahinbey×P. de Tyrinthe (Ş×T), Bebeco×P. de Tyrinthe (B×T) hybrids were used in the study. Phenological, morphological and pomological characteristics of parent and hybrid individuals were determined. In addition, molecular characterization of hybrid apricot genotypes was performed using the RAPD technique. Fruit ripening in hybrid apricot genotypes intensified in the last week of May and the first week of June in the 2nd year of the experiment, and no early (<10 May) genotypes were found. No red-cheeked fruits were observed in any of the 94 hybrid apricot genotypes used in the study.The physical and chemical properties of the fruits changed according to the genotype and the years, and the values obtained were largely between the parental values, as expected. Ş×B-6, B×P-24, B×Ç-1 and Ç×T-3 genotypes were the prominent genotypes in terms of fruit weight. As a result, the continuation of the early apricot breeding programs in Turkey, as well as persistence of the researchers with the appropriate parents seems to be very important.