Bir üniversite hastanesinde endokrinoloji ve metabolizma hastalıkları polikliniğine başvuran tip 2 diyabet hastalarının güçlendirme düzeylerinin belirlenmesi
Evaluation of the empowerment levels of type 2 diabetes patients seen in an outpatient clinic of a university hospital's department of endocrinology and metabolic diseases
Yazar: TUĞRUL BIYIKLIOĞLU
Danışman: PROF. DR. MEHMET UNGAN
Ankara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2017
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Diabetes mellitus-tip 2 = Diabetes mellitus-type 2 ; Doktorlar = Physicians ; Doktorlar-aile = Physicians-family ; Endokrinoloji = Endocrinology ; Güçlendirme = Empowerment ; Hasta eğitimi = Patient education ; Hastaneler-üniversite = Hospitals-university ; Öz yeterlilik = Self-efficacy

Özet:
Giriş ve Amaç: Kronik hastalıkların yönetilmesi günümüz sağlık sistemlerinin karşılaştığı en önemli sorunlardan bir tanesidir. Hasta güçlendirme kronik hastalıklardan kaynaklanan bu zorluklar için etkili bir çözüm olarak öne sürülmüştür. Ancak, özellikle Türkiye'de, kavram yeteri kadar incelenmemiştir. Bu araştırmanın amacı bir üniversite hastanesinin endokrinoloji ve metabolizma hastalıkları polikliniğine başvuran tip 2 diyabet (T2DM) hastalarının güçlendirme düzeylerinin değerlendirilmesi ve klinik sonuçlar, sosyo-demografik özellikler, hastalık ile ilgili özellikler ile güçlendirme düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesidir. 
Gereç ve Yöntem: Tanımlayıcı tipte epidemiyolojik bir çalışma olarak planlanan bu araştırmaya A.Ü.T.F. Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Polikliniğine başvuran 30-65 yaş arası, en az bir yıldır tanı konmuş olan 248 T2DM hastası dahil edilmiştir. Ağır mental bozukluğu, kognitif bozukluğu ve demansı olan ve Türkçe konuşamayan hastalar araştırma dışı bırakılmıştır. Sosyo-demografik ve hastalık ile ilgili özellikleri ve güçlendirme düzeylerini değerlendiren, araştırmacılar tarafından geliştirilmiş olan bir anket yüz yüze görüşülerek uygulanmıştır. Şu parametreler belirlenmiştir; VKİ, bel-çevresi, bel-kalça oranı, HbA1c, kan lipit profili, diyabet komplikasyon durumu.
Bulgular: Hastaların hasta güçlendirme anketi puanlarının ortanca değeri 16 (Q1=12, Q3=19) olarak bulunmuştur (hasta güçlendirme anketi; min:0, max:30; yüksek puanlar yüksek güçlendirme düzeylerini ifade etmektedir). Glisemik kontrolü iyi olan hastaların (HbA1c ≤%7) güçlendirme düzeyleri glisemik kontrolü kötü olan hastalara (HbA1c >%7) kıyasla anlamlı olarak daha yüksek bulunmuştur (p=0,03). VKİ, bel çevresi, bel-kalça oranı, kan lipit profili açısından güçlendirme düzeylerinde anlamlı bir farklılık bulunamamıştır. Sosyo-ekonomik durumu düşük olan hastaların güçlendirme düzeylerinin sosyo-ekonomik durumu yüksek olanlara kıyasla anlamlı olarak daha düşük olduğu bulunmuştur (öğrenim durumu; p=<0,001, çalışma durumu; p=0,007, gelir durumu; p=0,004). Cinsiyet, yaş ve medeni durum açısından güçlendirme düzeylerinde anlamlı bir farklılık bulunamamıştır. Diyabet eğitimine katılan hastaların güçlendirme düzeylerinin katılmayanlara kıyasla anlamı olarak daha yüksek olduğu tespit edilmiştir (p=<0,001). Hastalık ile ilgili diğer özellikler açısından güçlendirme düzeylerinde anlamlı bir farklılık bulunamamıştır.
Sonuç: Glisemik kontrolü daha iyi ve sosyo-ekonomik durumu daha yüksek olan, diyabet eğitimine katılmış hastaların güçlendirme düzeylerinin daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Ancak diğer klinik sonuçlar, sosyo-demografik ve hastalık ile ilgili özellikler açısından güçlendirme düzeylerinde anlamlı bir farklılık bulunamamıştır. 
 
Anahtar sözcükler: Aile Hekimliği, Diyabet, Hasta Güçlendirme, Öz-yönetim, Öz-yeterlik

Abstract:
Introduction & Aim: Management of chronic diseases is one of the most important challenges that health care systems are facing today. Patient empowerment is proposed as an effective solution for challenges caused by chronic diseases. However, especially in Turkey, the concept is not assessed thoroughly. Aim of this study is to assess the empowerment levels of type 2 diabetes patients (T2DM) seen in the outpatient clinic of a university hospital's department of endocrinology and metabolic diseases, and to evaluate relationship between clinical outcomes, socio-demographic characteristics, disease-related characteristics, and empowerment levels.
Method: This descriptive study included 248 T2DM patients between 30-65 years of age and at least 1 year of disease duration without severe mental disorders, cognitive impairment, and dementia. Study setting is the outpatient clinic of A.U.T.F. Department of Endocrinology & Metabolic Diseases. Questionnaires, developed by researchers, were conducted to assess socio-demographic and diabetes related characteristics and empowerment levels of the patients. Following parameters were identified; BMI, waist circumference, waist-hip ratio, HbA1c, blood lipid profile, status of diabetes complications. 
Results: Median values of empowerment scores of the patients were 16 (Q1=12, Q3=19) (patient empowerment questionnaire; min:0, max:30; higher scores indicate higher empowerment levels). Empowerment levels of the patients who have good glycaemic control (HbA1c ≤%7) were significantly higher than patients who have poor glycaemic control (HbA1c >%7) (p=0,03). There were no significant differences in empowerment levels regarding BMI, waist circumference, waist-hip ratio, blood lipid profile. Patients with lower socio-economic levels had significantly lower empowerment levels compared to patients with higher socio-economic levels (education status; p=<0,001, job status; p=0,007, income status; p=0,004). There were no significant differences in empowerment levels regarding sex, age, and marital status. Patients attended a diabetes education program had significantly higher empowerment levels compared to patients who did not attend a diabetes education program (p=<0,001). There were no significant differences in empowerment levels regarding other disease related characteristics. 
Conclusions: It was found that patients who had better glycaemic control, higher socio-economic status and attended a diabetes education had higher levels of empowerment. However, there were no significant differences in empowerment levels regarding other clinical outcomes and socio-demographic and disease relates characteristics.

Key words: Family Medicine, Diabetes, Patient Empowerment, Self-management, Self-efficacy