Sınıf öğretmenlerinin sosyobilimsel konulara yönelik karar süreçlerinin insan hakları açısından incelenmesi
Examination of primary school teachers' decision processes on socioscientific issues on terms of human rights
Yazar: AYŞE NUR ÖZKARA
Danışman: DOÇ. DR. AYŞE ÖZTÜRK
Gaziantep Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Sınıf Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu çalışmada, sınıf öğretmenlerinin (SÖ'lerin) genetik temelli sosyobilimsel konulara yönelik karar süreçlerinin insan hakları bağlamında incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışmada karma yöntem desenlerinden açımlayıcı sıralı desen kullanılmıştır. Çalışmanın nicel boyutunda tarama modelinde betimsel araştırma ve nitel boyutunda karşılaştırmalı durum araştırması yapılmıştır. Bu kapsamda çalışmanın nicel boyutunda 405 SÖ üzerinden genetik temelli dört sosyobilimsel ikilem senaryosunun yer aldığı "Sosyobilimsel Konulara İlişkin Karar Süreçleri Değerlendirme Formu" ile nicel veriler toplanmış ve içerik analizi ile çözümlenmiştir. Çalışmanın nitel boyutunda amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme yöntemi ile insan hakları ile bağlantısız karar veren 10 SÖ ve insan hakları ile bağlantılı karar veren 10 SÖ katılımcı olarak belirlenmiştir. Nitel katılımcıları oluşturan SÖ'lerden veriler "Sosyobilimsel Konulara İlişkin Karar Süreci Gerekçelerinin Değerlendirilmesine İlişkin Görüşme Formu" uygulanarak yarı yapılandırılmış görüşme tekniği ile toplanmış ve içerik analizi ile çözümlenmiştir. Araştırma sonuçları, sınıf öğretmenlerinin genetik temelli sosyobilimsel konulara ilişkin karar süreçlerinin ve karar süreçlerine temel oluşturan gerekçelerinin farklılaştığını göstermiştir. Ayrıca çalışmada SÖ'lerin büyük bir bölümünün sosyobilimsel konularda insan hakları açısından değerlendirmeler yapmadığı tespit edilmiştir. İnsan hakları temelli değerlendirmeler yapan SÖ'lerin ise genellikle insan hakları açısından gerçekçi ve doğru çıkarımlar yapabildikleri gözlenmiştir. Bununla birlikte çalışmada SÖ'lerin karar verme süreçlerinde etkili olan faktörler, bilgi kaynakları ve insan haklarını karar süreçlerinde yansıtma/yansıtmama nedenlerine ilişkin ulaşılan sonuçlara yer verilmiştir. Araştırmadan elde edilen sonuçlar doğrultusunda sınıf öğretmenlerine insan hakları temelli destekleyici eğitimler verilmesi önerilebilir.
Anahtar sözcükler: Sosyobilimsel konular, insan hakları, karar verme süreci, sınıf öğretmenleri

Abstract:
In this study, it is aimed to examine the decision processes of primary school teachers on genetic-based  socioscientific issues in the context of human rights. One of the mixed method designs, "Explanatory sequential design" was used in the study. In the quantitative aspect of the study, descriptive research in survey model was conducted, whereas a comparative case study was conducted in the qualitative aspect. In this context, in the quantitative aspect of the study, quantitative data were collected with the "Decision Processes Evaluation Form on Socioscientific Issues", which includes four genetic-based dilemma scenarios over 405 primary school teachers, and this was analyzed with content analysis. In the qualitative aspect of the study, 10 primary school teachers who failed to take human rights into account, and 10 primary school teachers who took human rights into account, were determined as participants by using the criterion sampling method, which is one of the purposeful sampling methods. The data from the primary school teachers that constitute the qualitative participants were collected by semi-structured interview technique by applying the "Interview Form for the Evaluation of Decision Process Reasons Regarding Socioscientific Issues" and analyzed by content analysis. The results of the research showes that the decision processes of the classroom teachers regarding the genetic-based Socioscientific Issues and the reasons underlying the decision processes differed. Furthermore, in the study, it was determined that a large part of the primary school teachers did not make evaluations in terms of human rights on Socioscientific Issues. Nevertheless, the results of the factors that are effective in the decision-making processes of primary school teachers, information sources and the reasons for reflecting / not reflecting human rights in the decision processes, are also included in the study. In line with the results obtained from the research, it can be recommended to give human rights-based supportive trainings to primary school teachers.
Keywords: Socioscientific issues, human rights, decision making process, primary school teachers