Türkiye'de öğretmen yetiştirme sisteminin geleceğine yönelik eğitim yönetimi akademisyenlerinin görüşleri
Opinions of educational administration academicians on the future of the teacher training system in Turkey
Yazar: KENAN IŞIK
Danışman: PROF. DR. FERUDUN SEZGİN
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi ve Denetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Eğitim sistemi = Education system ; Eğitim yönetim sistemleri = Education management systems ; Eğitim yönetimi = Educational administration ; Mesleki eğitim = Vocational education ; Öğretmen yetiştirme = Teacher training ; Öğretmen yetiştirme programları = Teacher Training Programs ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Bu araştırmanın amacı Türkiye'de öğretmen yetiştirme sisteminin mevcut durumunun analizini yaparak, örgüt boyutları bakımından mevcut durum ve gelecekteki sorun alanları, eğitim süreçlerinin işleyişi, örgütsel yapısı, öğretmen yetiştirme sisteminin tarihi ve sosyal temellerine dair bir analiz yapmak, öğretmen yetiştirme sisteminin geleceğine ışık tutmaktır. Bu çalışmanın amaçları doğrultusunda nitel araştırma yöntemi kullanılmış ve fenomenoloji (olgubilim) deseni benimsenmiştir. Araştırmanın katılımcıları, amaçlı örnekleme yöntemlerinden maksimum çeşitlilik ve ölçüt örnekleme tekniklerine göre belirlenmiştir. Araştırmanın verileri araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formu ile toplanmıştır. Bu görüşme formunda çeşitli sonda soruları ile desteklenen yedi tane açık uçlu soru bulunmaktadır. Araştırmaya 2016-2017 öğretim yılı bahar döneminde devlet veya vakıf üniversitelerinde görev yapan ve uzmanlık alanı eğitim yönetimi olan 15 akademisyen katılmıştır. Akademisyenlerle yapılan görüşmeler önceden randevu alınarak gerçekleştirilmiş ve görüşmelerden elde edilen veriler deşifre edilerek metin dosyası haline dönüştürülmüştür. Elde edilen veriler betimsel olarak analiz edilmiş ve temalara göre gruplandırılmıştır. Araştırmadan elde edilen veriler örgüt boyutları bakımından ayrıntılı incelenerek, Türkiye'nin öğretmen yetiştirme yapısı bütün bir sistem olarak analiz edilmiştir. Bu amaçla ilk olarak öğretmen yetiştirmenin öncelikli sorun alanları ele alınmış; öğretmen yetiştiren temel kurumlar olarak eğitim fakülteleri ile öğretmen yetiştirmeye kaynaklık eden programlar analiz edilmiş, ardından öğretmen yeterlikleri ve öğretmen yetiştiren kurumların örgüt kültür ve iklimleri ele alınmıştır. Daha sonra, özgün bir öğretmen yetiştirme yapısının nasıl olması gerektiği tartışılmış; öğretmen yetiştirme sisteminin çıkmazları felsefi temelleri bakımından epistemolojik ve ontolojik olarak sorgulanmıştır. Araştırma sonuçlarına göre Türkiye'de öğretmen yetiştirmede amaç, yapı, süreç ve iklim boyutlarının tamamında sorunlar olduğu görülmüştür. Öğretmen yetiştirme alanında hem nitel hem de öğretmen fazlası bakımından nicel anlamda sorunların devam ettiği söylenebilir. Türkiye'nin uluslararası düzeyde rekabet edebileceği sağlam felsefi temelleri olan bir öğretmen yetiştirme yapısının oluşturulamadığı, eğitim fakültelerinin öğretmen yetiştirmede ana rol üstlenemediği, pedagojik formasyon sertifika programlarının mevcut haliyle öğretmenlik mesleğine zarar verdiği, bu nedenle yeniden yapılandırılması gerektiği vurgulanmaktadır. Türkiye'de öğretmen yetiştiren programlarda uygulama teori dengesi sağlanamadığı için problemler yaşanmaktadır. Nicel anlamda arz talep dengesinin sağlanamaması nedeniyle öğretmen olarak atanamayan mezunların oranında çok büyük bir artış olduğu ve bu doğrultuda gelecek perspektifi olan uzun vadeli sağlam bir planlama yapılamadığı takdirde sorunun çözülemeyeceği belirtilmiştir. Türkiye'de öğretmen yetiştirmede tüm paydaşların kolektif çalışmasıyla sağlam felsefi temelleri olan özgün bir yapı kurulması gerektiği önerilmektedir. Bununla ilgili olarak öncelikle sorunların bütüncül olarak ele alınması, eğitim fakültelerinin rol ve sorumluluklarının artırılması, Türkiye için bir gelecek projeksiyonu sunacak istihdam planlaması yapılması, pedagojik sertifika programlarının yeniden yapılandırılası, uygulama teori dengesini sağlayacak bir yapı kurulması, hiçbir bilimsel dayanağı olmayan ücretli öğretmenlik uygulamasına son verilmesi, öğretmen ve akademik personelin niteliklerini artırmaya yönelik sürekli mesleki gelişim planlamalarının yapılması önerilmektedir. Ayrıca, öğretmen yetiştiren kurumlarda görev alacak olan öğretim elemanlarında uygulama tecrübesi aranması, sağlıklı bir örgüt kültürü ve iklimi oluşturma adına kurumsallaşmaya önem verilip kurumsal hafızanın güçlendirilmesi, mevcut haliyle bir iş ve memurluk alanı olarak görülen öğretmenliğin bir ihtisas mesleği olarak yeniden yapılandırılması, öğretmen yetiştirmede yönetsel anlamda ideolojik tutum ve politik tavırla kararlar alınmaması gerekmektedir. Öğretmen seçme ve atama yöntemlerinin tekrar gözden geçirilip, girdi kalitesinin artırılması ve mesleğe girişte niteliğin artırılması adına çoklu seçme yöntemlerinin tercih edilmesi önerilmektedir. Öğretmen yetiştirme programlarını daha etkili hale getirebilmek için iç dış denetim, değerlendirme ve akreditasyon çalışmalarının bağımsız, uluslararası güvenirliği olan kurumlar tarafından yapılması gerektiği vurgulanmaktadır. Türkiye'nin özgün bir öğretmen yetiştirme yapısı ortaya koyabilmesi için biliş tarzına uygun zihinsel bir arka planı oluşturarak felsefi temeli olan kapsamlı öğretmen yetiştirme politikaları geliştirmesi önerilmektedir. Sonuç olarak Türkiye'de öğretmen yetiştirme alanında Türkiye'nin kendi gerçekliğinde, epistemolojik ve ontolojik temelleri sağlam nitelikli bir öğretmen yetiştirme sisteminin geliştirilmesine ihtiyaç duyulmaktadır.

Abstract:
The objective of this study is to make an analysis on the current situation and future problem areas in terms of organizational dimensions, the functioning, organizational structure of the educational processes, the historical and social bases of the teacher training system to shed light on the future of the teacher training system by making an analysis of the current status of the teacher education system in Turkey. The qualitative research method was used in line with the objectives of the study and the phenomenology pattern was adopted in this study. Participants of the research were determined in accordance with the maximum diversity and criterion sampling techniques which are purposeful sampling methods. The data of the study were collected by using a semi-structured interview form designed by the researcher. In this interview form, there are seven open-ended questions supported by various probe questions.  15 academicians, who are specialized in educational administration, from the state or foundation universities in the spring semester of 2016-2017 academic year participated in the research. The interviews with the academicians were made by making appointments beforehand and the data obtained from these interviews were transcribed and converted into a text file. The collected data were analyzed descriptively and grouped by themes. The data obtained from the study were examined in detail in terms of organizational size and then the structure of teacher training system in Turkey was analyzed as a whole. For this purpose primary problematic areas of teacher training were addressed in the first place; faculties of education which are the basic teacher training institutions and teacher training programs which are the sources for teacher training were analyzed and finally, the competence of teachers and organizational cultures and environments of the teacher training institutions were addressed. Then, how an authentic teacher training structure should be formed was addressed and the dilemmas of the teacher training system were questioned epistemologically and ontologically based on its philosophical foundations. The results of the research show that teacher training in Turkey has problems with respect to all its dimensions such as objective, structure, process, and climate. It can be said that both qualitative and quantitative problems still continue in the field of teacher training. It is emphasized that a teacher training structure based on the sound philosophical basis which would enable Turkey to compete internationally was not constituted, the faculties of education could not take the main role in teacher training, the current pedagogical formation certificate programs give damages to the teaching profession, and thus it is required to be re-structured. The problems occur as the balance between the theory and practise is not ensured in the teacher training programs in Turkey. It is stated that there is a great increase in the number of the graduates who are not assigned as teachers due to the demand and supply gap and this problem would not be solved without a solid long-term planning with a future perspective. It is recommended that an authentic structure based on solid philosophical foundations should be established with the collective effort of all stakeholders of teacher training in Turkey. In order to accomplish this, it is recommended that all problems should be approached in a holistic way. Then the roles and responsibilities of the faculties of education should be increased, an employment planning with the future projection of Turkey should be prepared, pedagogical certificate programs should be structured again, a structure ensuring the balance between theory and practise should be established, the implementation of employing substitute teacher, which has no scientific basis, should be terminated, and continuous occupational development plans for improving the qualifications of teachers and academic staff should be prepared. Furthermore it is necessary to look for practise experience of the instructors to be assigned at teacher training institutions, to attach importance to institutionalization and enhancing institutional memory to constitute a healthy organizational culture and climate, to re-structure the teaching profession, which is currently regarded only as an occupation and a public service, as a profession of specialization, and not to take administrative decisions in line with ideological attitudes and political manners. It is also recommended to review the methods of selecting and assigning, to increase the quality of input and to improve the qualification at the stage of acceptance to the profession by preferring multiple selection methods to appointing teachers. It is emphasized that the internal-external auditing, assessment, and accreditation should be performed by independent and internationally accredited institutions to make teacher training programs more effective. In order to constitute a novel teacher training structure in Turkey, it is proposed to design comprehensive teacher training programs based on philosophy by preparing a mental background which is conforming to the national cognition culture. As a conclusion, in Turkey's own reality, there is a need for the constitution of an epistemologically and ontologically well-grounded teacher training structure.