Mahalle ölçeğinde sürdürülebilir kentsel peyzaj tasarımı, Erzurum örneği
Sustainable urban landscape designing at district scale, a case study of Erzurum
Yazar: REZA GHOLIZADEH
Danışman: PROF. DR. HASAN YILMAZ
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture
Dizin: Erzurum = Erzurum ; Kentsel peyzaj = Urban landscape ; Mahalleler = Neighborhoods ; Sürdürülebilirlik = Sustainability

Özet:
Amaç: Sürdürülebilir gelişme ve kentsel peyzaj kavramı; mimarlar, kentsel tasarımcılar, peyzaj mimarları ve diğer çevre tasarımcılarının ilgisini çeken en önemli konular ve sorunlardan biri olarak değerlendirilmektedir.  Kentsel peyzaj, kentsel tasarım ve planlamanın ötesinde bir konu olup, çeşitli alanlarda planlama ve tasarım organizasyonu içinde sürdürülebilir gelişmenin  sağlanmasına yardım eder. Bundan dolayı mahallede sürdürülebilirlik kriterleri ve kentsel peyzaj kavramı dikkate alarak gelecek nesillere engel olmadan yaşama kalitesini artırmak için uygun stratejiler geliştirilmesi önme arzetmektedir. 
Bu çalışmada kent ortamı sūrdūrūlebilmek kuralları ve kavramlarının sūrdūrūlebilir kent peyzajının ele alınmasının yanısıra aşaĝıdakı teorik ve pratik hedeflerin izlenmesi hedeflenmiştir:
-Sürdürürelebilirlik ve kentsel peyzaj esasları arasında mahalle tasarımında ilişki yaratabilme.
-Mahalle ölçekli sürdürülebilir peyzaj tasarımı yapmak.
-Sürdürülebilirlik gelişme ve kentsel peyzaj tasarım esası ve kriterlerin kullanarak, mahallede bir sosyo-mekansal sürdürulebilir yapı elde edebilmek.
-Kimlik, ekoloji, işlevsel ve estetik bileşenlerinde sürdürülebilirliğin sağlanmasına yönelik etkin tasarım önlemlerinin sunulması.
Yöntem: Bu tezin yöntemi literatür çalışması, alan sörveyi ve araştırması, anket, büro çalışması ve sentezden oluşmaktadır.
Öncelikle, teorik amaçlara ulaşmak için sürdürülebilirlik ilkelerine vurgu yapılarak kentsel peyzaj tasarım kriterleri kimlik, ekoloji, estetik ve fonksiyon olarak belirlenmiştir. Erzurum kentinde bu kriterler açısındasn mevcut eski bir mahalle ile (Kazım Karabekir Paşa) yeni yapılaşan bir mahalle (Şükrü Paşa ) ele alınmııştır. Seçilen mahalleler, mesafe değişkeni olarak anket ve saha yöntemiyle puanlanmış ve karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiş ve analiz edilmiştir.
Bulgular: Çalışmada   kentsel peyzaj tasarım kriteri olarak ekolojik, estetik,  kimlik ve fonksiyon olmak üzere 4 değer belirlenmiştir. Elde edilen dört kriterden yola çıkılarak mahallelerdeki yaşam kalitesinin artırılması için sürdürülebilir kentsel peyzaj tasarımı kriterleri oluşturulmuştur. Her iki mahallede bu değerlere göre puanlanmış olup,  eski ve yeni mahalledeki kentsel peyzaj değerleri belirlenmiştir. 
Sounç: Elde edilen sonuçlara göre eski mahalle olan Kazım Karabekir Paşa kimlik ve estetik kriterlere göre yüksek puana sahip olmuştur. Bununnla berbaer Şükrü Paşa mahallesi ekoloji ve işlevsel açısından yüksek puan almıştır. Araştırma sonuçunda eski bir yerleşim olan kazım Karabekir mahallesi sürdürülebilirlik alanda toplum 55,82 puan alırken , yeni yerleşim yeri olan Şukrü Paşa mahallesi ise 48,92 puan almıştır.Araştırma sonuçunda eski mahalle sürdürülebilirlik açısından daha iyi değerlere sahip olduğu tespit edilmiştr. Çalışmada elde edilen analiz sonuçlara göre mahalle ölçeğinde kentsel peyzaj kalitesin artırılması yönden bazi kentsel tasarım proje önerilerinde bulunulmuştur. 

Anahtar Kelimeler: Sürdürülebilirk, Kentsel Peyzaj Tasarım, Sürdürülebilir Mahalle, Kalite İyileştirme, Erzurum Mahalleleri

Abstract:
Purpose: The concept of sustainable development and urban landscape; It is considered as one of the most important issues and problems that attract the attention of architects, urban designers, landscape architects and other environmental designers. Urban landscape is a subject beyond urban design and planning and helps to achieve sustainable development within the planning and design organization in various fields. Therefore, it is important to develop appropriate strategies to increase the quality of life without hindering future generations, taking into account the sustainability criteria and the concept of urban landscape in the neighborhood.
In this study, besides discussing the rules and concepts of sustainable urban environment and sustainable urban landscape, the following theoretical and practical objectives are considered:
-To be able to create a relationship between sustainability and urban landscape principles in neighborhood design.
- To make neighborhood scale sustainable landscape design
-To be able to obtain a socio-spatial sustainable structure in the neighborhood by using the criteria and criteria of sustainability development and urban landscape.
- Presenting effective design measures to ensure sustainability in identity, ecology, functional and aesthetic components.
Method: The current research method is the field and library studies and investigation of the various theories. Also, a questionnaire was selected for the descriptive-analytical and comparative study. 
First of all, urban landscape design criteria were determined as identity, ecology, aesthetics and function by emphasizing the principles of sustainability in order to achieve theoretical goals. In the city of Erzurum, in terms of these criteria, an existing old neighborhood (Kazım Karabekir Paşa) and a newly built neighborhood (Şükrü Paşa) are discussed. Selected neighborhoods were scored by the survey and field method as a distance variable, and were evaluated and analyzed comparatively.
Findings: In the study, 4 values as ecological, aesthetic, identity and function were determined as urban landscape design criteria. Based on the four criteria obtained, sustainable urban landscape design criteria were created to increase the quality of life in the neighborhoods. Both neighborhoods were scored according to these values, and the urban landscape values in the old and new neighborhoods were determined.
Results: According to the results obtained, Kazım Karabekir Paşa, the old neighborhood, had a high score according to the identity and aesthetic criteria. With this, the old Şükrü Paşa neighborhood has received high scores in terms of ecology and functionality. As a result of the research, Kazım Karabekir neighborhood, an old settlement, received 55.82 points in terms of sustainability, while the new settlement, Şukrü Paşa neighborhood received 48.92 points. As a result of the research, it has been determined that the old neighborhood has better values in terms of sustainability. According to the analysis results obtained in the study, some urban design project proposals were made in terms of increasing the quality of the urban landscape at the neighborhood scale.

Keywords: Sustainability, Urban Landscape Design, Sustainable Neighborhoods, Quality Improvement, Erzurum Localities