Madde bağımlılarının günlük yaşamda benliklerinin sunumu ve damgalanma pratikleri (Gaziantep örneği)
Substance addiction the presentation of the self in the daily life of persons and the stigma applied to addicted persons (the Gaziantep example)
Yazar: FERHAT ROJHAT UÇAR
Danışman: ÖĞR. GÖR. RUKEN MACİT
Harran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Sosyoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Damgalama = Stigmatization ; Dramaturji = Dramaturgy ; Dışardakiler = Outsider ; Goffman, Erving = Goffman, Erving ; Madde bağımlılığı = Drug addiction ; Narkotik bağımlılığı = Narcotic dependence ; Narkotikler = Narcotics ; Uyuşturucu alışkanlığı = Narcotic dependence

Özet:
Madde bağımlılığı dünyada insan nüfusunun giderek artmasına paralel şekilde ciddiyetini arttıran bir problem olarak vücut bulmaktadır. Bu sorunun günbegün artması hem dünyada hem Türkiye'de yapılan çalışmaların ve yürütülen politikaların çoğalmasına neden olmuştur. Türkiye'de madde bağımlılığı alanında yapılan çalışmalara bakıldığında, bağımlılığın psikolojik ve tıbbi açıdan kullanımının izahları sıklıkla görülmektedir. İnsan kendisini tanımlarken bir ötekiye ihtiyaç duymaktadır. Bu yüzden bir birey için ötekinin rolü muhakkak incelenmelidir. 
Madde bağımlısı bireyin gözünde madde bağımlılığının ne ifade ettiği, toplumda madde bağımlısı bireyin neyi temsil ettiği ve bununla beraber madde bağımlılığını toplumsal sürecin nasıl etkilediği bizzat madde bağımlısı bireylerin gözünden ortaya konulmuştur. Madde bağımlısı bireylerin sahne önü ve sahne arkası olarak gördükleri yerlerde nasıl yaşadıkları ve ne düşündükleri araştırılmıştır. Madde kullanıcılarının toplumda yaşayış örüntülerini ortaya koyan bu çalışma birey ve toplum etkileşimindeki problemlerin damgalı birey üzerinden analizini sunmayı hedeflemiştir. Madde bağımlısı bireyin toplum tarafından damgalı olarak görülüp görülmediği araştırılmıştır. Bu noktada bireyleri bağımlı maddeleri kullanmaya iten faktörler, uyuşturucu madde kullanan insanlar tarafından derinlemesine mülakatlarla ortaya konmaya çalışılmıştır. 
Araştırmanın evrenini Gaziantep'te yaşayan madde bağımlısı kullanıcılar oluşturmaktadır. Gaziantep kentinin son yıllarda hızlı şehirleşmesi, gecekondu mahallelerinin oldukça fazla olması ve sınıra yakın konumu gibi faktörler çalışmanın evrenini oluşturmasında önemli rol oynamıştır. Kartopu örneklem seçimi tekniğiyle Gaziantep'te yaşayan 20 madde bağımlısı kullanıcının gönüllü olduğu bu çalışma, bağımlı bireylerin toplum içinde eyledikleri ve etkilendikleri ilişkiler üzerinden incelenmiştir. Bireylerin maddeye, kendilerine, sosyal hayata bakış açıları araştırılarak toplumsal konumları ortaya konmuştur. Nitel verilerin değerlendirilmesi betimsel analiz şeklinde yapılmıştır. 
Konuyla ilgili literatür incelendiğinde bağımlı bireyin toplumsal tecridini en uygun anlatabilecek teorinin Erving Goffman'ın "damga" teorisi olduğuna karar verilmiştir. Bununla beraber çalışmanın, Howard Becker'in geliştirdiği "hariciler" kavramıyla teorik altyapısı güçlendirilmiştir. 
Toplumun farklı hiyerarşik gruplarından bireylerle yapılan görüşmede; statü sahibi, göçmen, erkek ya da kadın olmanın veya prestijli bir meslekte çalışmanın, madde bağımlığıyla ilişkisi betimsel olarak analiz edilmiştir. Bulgulardan elde edilen sonuca göre; madde bağımlısı bireylerin toplumda damgalandıkları, kendilerini ifade etmekte güçlük yaşadıkları ve nihayetinde toplumsal tecridin sonuçlarıyla yaşadığı görülmüştür. Ayrıca damgalanma sürecinin kendi içinde bir hiyerarşisinin olduğu sonucuna varılmıştır.

Abstract:
Substance abuse is manifested as a problem that increases its severity in parallel with the increasing human population in the world. This problem continuous increase has led to the multiplication of studies and policies conducted both in the world and in Turkey. When the studies in the field of subtance addiction in Turkey are examined, psychological and medical use are frequently seen as explanation. A person needs another individual when defining himself. That is why the role of the other for one individual should definitely be studied.
What substance abuse means, how a substance addict is perceived in society, and how the social process affects substance abuse, has been revealed through the eyes of substance addict individuals themselves. It has been investigated how substance addicted individuals live and think in places they see as front of the stage and backstage. This study, which reveals the patterns of life of substance users in society, aims to provide an analysis of the effects of problems in individual and community interaction on a stigmatized individual. It has been investigated whether a substance-addicted individual is considered stigmatized by society. At this point, the factors that lead individuals to use addictive substances have been tried to be revealed through in-depth interviews with drug addicts.
The universe of the research is made up of substance-addicted users living in Gaziantep. Factors such as the rapid urbanization of Gaziantep in recent years, the number of slums and its location close to the border have played an important role in creating the universe of the study. This study, in which 20 substance-addicted users living in Gaziantep volunteered using the snowball sample selection technique, was examined on the relationships that dependent individuals act and are affected by in society. The points of view of individuals on matter, themselves, and social life have been investigated and their social positions have been revealed. The evaluation of qualitative data was carried out in the form of descriptive analysis.
When the literature on the subject is examined, it is considered that the theory that can best describe the social isolation of the dependent individual is Erving Goffman's "stigma" theory. However, the theoretical infrastructure of the study has been strengthened with the concept of "outsiders" developed by Howard Becker.
In interviews with individuals from different hierarchical groups of society, the relationship of being a status holder, immigrant, man or woman or working in a prestigious profession with substance abuse was examined through descriptive analysis.. According to the results obtained from the findings, it has been observed that substance-addicted individuals are stigmatized in society, have difficulty expressing themselves, and ultimately live with the consequences of social isolation. It is also concluded that the process of stigmatization has a hierarchy within itself.