İstihbarat örgütlerinin hukuk sınırları içerisinde kalabilmesi için kontrol ve denetimi: İngiltere ve Almanya incelemeleri
Control and oversight of intelligence organizations to keep within the limits of the law: England and Germany studies
Yazar: MEHMET VASIF EVCEN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ DURMUŞ ERAY GÜÇLÜER
Milli Savunma Üniversitesi / Atatürk Stratejik Araştırmalar Enstitüsü / İstihbarat Çalışmaları Ana Bilim Dalı / İstihbarat Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Almanya = Germany ; Denetim = Control ; Hesap verebilirlik = Accountability ; Hukuki denetim = Legal rewiew ; İngiltere = England ; İstihbarat = Intelligence ; İstihbarat teşkilatları = Intelligence organizations

Özet:
İstihbarat Örgütlerinin temelde bürokratik kurumlar olduğundan hareketle, hukukta
Kuvvetler Ayrılığı Kuramının istihbarat örgütlerinin kontrol ve denetimi üzerinde
uygulanabilirliği bu çalışmada araştırılmıştır. İngiltere ve Almanya istihbarat
örgütlerinin faaliyetleri ile hukukun sınırlarında kalabilmeleri durumları, Kuvvetler
Ayrılığı ilkesince oluşturulmuş devletlerin kendi denetim mekanizmaları bağlamında
incelenmiştir. Kuramsal inceleme kapsamında, yasama, yürütme ve yargı organları
üzerinden istihbarat örgütlerinin denetlenme birimlerinin oluşturulması, işleyişleri,
sorunları, muhtemel literatüre yansımış çözüm yöntemleri genel uygulamalar
üzerinden incelenmiş, uygulamaların hesap verilebilirlik ve denetimle ilgili
kavramsal olarak buluştuğu noktalar belirlenmiştir. Parlamentonun, yürütmenin
kontrolünden sorumlu kabul edilirken ulusal güvenlik alanı için yürütmenin
denetimde etkisinin ön plana çıktığı, en etkili denetimin ise yasama organınca
oluşturulan birimlerce yerine getirilebileceği tespit edilmiştir. Geçmiş senelerde
çeşitli iç veya dış etkenlerden dolayı istihbarat örgütlerine yönelik denetim
mekanizmalarını yetersiz görerek yargı reformlarını gerçekleştiren İngiltere ve
Almanya uygulamaları incelenmiştir. Denetim, devletin ve kurumların tarihi süreçte
oluşan kültürü ile yasallığı kapsayan bir faaliyettir. Bu kapsamda her iki ülkede de
kendi kültürleri ile uyumlu yasal temellere oturtulan "İstihbarat ve Güvenlik
Komitesi", "G10 Komisyonu", "Soruşturma Yetkileri Mahkemesi" gibi yasama,
yargı ve yürütme düzeylerinde, istihbarat denetleme ve kontrol teşkilleri olduğu,
istihbarat örgütlerinin faaliyetleri ile hukukun sınırlarında kalabilmeleri durumları
arasında denge sağlayabildikleri görülmüştür. Sonuç olarak; teknolojinin hızla
gelişmesi ile istihbarat örgütlerinin yaygınlaşan terör tehditlerine karşı, iletişim
vasıtalarındaki gözetimleri artmaktadır. İngiltere ve Almanya örneklerinde,
örgütlerin hukukun dışına çıkmaması maksadıyla denetimlerine yönelik, yasal
altyapıları gelişmeler ile orantılı olarak reforma tabi tutulmuştur. Seçilen örnek
ülkelerde, kuvvetler ayrılığı kuramı kapsamında istihbarat örgütlerinin nasıl kontrol
ve denetiminin yapıldığı incelenerek, uygulanabilir yöntemlerin nasıl olacağına
yönelik öngörüler değerlendirilmiştir. Kısa vadeli dar çözümler yerine yasama,
yürütme, yargı kuvvetlerinin entegre bir şekilde kullanılarak, siyasi etkilerden uzak
kalabilecek uzun vadeli yasal temelli istihbarat örgütleri kontrol birimlerine
yönelinmesi, bunların da kararlılıkla yerine getirilmesi önem arz etmektedir.

Anahtar Kelimeler: İstihbarat, Hukuk, Denetim, Hesapverilebilirlik.

Abstract:
Considering that the Intelligence Organizations are basically bureaucratic
institutions, the applicability of the Separation of Powers Theory in law on the
control and supervision of intelligence organizations has been investigated in this
study. The activities of the British and German intelligence organizations and
their ability to stay within the limits of the law have been examined in the context
of the states' own control mechanisms established by the Separation of Powers
principle. Within the scope of the theoretical analysis, the establishment of the
auditing units of the intelligence organizations through the legislative, executive
and judicial organs, their functioning, problems, possible solution methods
reflected in the literature were examined through general applications, and the
conceptual meeting points of the practices regarding accountability and auditing
were determined. While the parliament is considered responsible for the control of
the executive, it has been determined that the influence of the executive in the
national security field comes to the forefront, and the most effective control can
be carried out by the units formed by the legislature. The practices of England and
Germany, which carried out judicial reforms in the past years, deeming the control
mechanisms for intelligence organizations inadequate due to various internal or
external factors, were examined. Audit is an activity that covers the culture and
legality of the state and institutions in the historical process. In this context, in
both countries, there are intelligence inspection and control organizations at the
legislative, judicial and executive levels, which are built on legal foundations
compatible with their own cultures, the activities of intelligence organizations and
the law. It was seen that they were able to maintain a balance between being able
to stay within their borders. As a result; With the rapid development of
technology, the surveillance of intelligence organizations in communication tools
against widespread terrorist threats is increasing. In the cases of England and
Germany, the legal infrastructures for the audits of organizations have been
reformed in proportion to the developments in order to ensure that organizations
do not go beyond the law. In the selected sample countries, the control and
supervision of intelligence organizations within the scope of the theory of
separation of powers were examined and the predictions about how the applicable
methods would be evaluated. Instead of short-term narrow solutions, it is
important to use the legislative, executive and judicial powers in an integrated
way, to turn to long-term legal-based intelligence organizations control units that
can stay away from political influences, and to fulfill these with determination.

Keywords: Intelligence, Law, Audit, Accountability