Göstergebilim ışığında antik anıtlar
Ancient monuments in the light of semiotics
Yazar: ZEHRA GÜNEŞ
Danışman: PROF. DR. DENİZ KAPLAN
Mersin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Gösterge bilim = Semiotics

Özet:
Gösterge ilk kez kehanet içerisinde kullanılmıştır. Daha sonra gösterge kavram olarak ilk kez
dil felsefesi içerisinde yer edinmiştir. 20. yüzyıl'da Ferdinand Saussure ve Charles Sanders Peirce
tarafından dil felsefesinden ayrılarak ayrı bir bilim olarak kullanılmaya başlanmıştır. Kullanım alanları
gün geçtikçe gelişen bir bilim dalı olmuştur. Renato De Fusko'nun çalışmaları ile iletişim alanında nasıl
kullanıldığı netlik kazanmıştır. Bu çalışma ile beraber mekân analizinde de göstergebilim göze
çarpmaya başlamıştır. Umberto Eco göstergebilimin mimaride kullanımı üzerine durmuş ve bunu
detaylı olarak açıklamıştır. Arkeoloji alanında da bu ilişki bazı arkeologlar tarafından maddi kültürü
yorumlamakta kullanılmıştır. Bu tez çalışmasında Göstergebilimin kullanım alanı genişletilerek, Alois
Rigel'in değindiği Amaçlanmış Anımsatma Değeri olan Antik Anıtlarda göstergebilim ilişkisi
irdelenmiştir. Bu kapsamda tarihi ve yaptıranı bilinen yapıtlar ele alınmıştır. Bu yapıtlar sırası ile Asur
İmparatorluğu'nda Kalhu Kenti ve Kuzeybatı Sarayı, Ninurta Tapınağı; Pers İmparatorluğu'nda
Apadana Sarayı; Atina'da Parthenon, Labraunda'da Andron B; Hellenistik Dönem içerisinde Pergamon
Zeus Altarı, Roma İmparatorluk Döneminde Augustus'un Mausoleumu, Güneş Saati, Ara Pacis
Kompleksi ve İmparator Nero zamanında inşa edilen Domus Aurea'dır. Yukarıda sunulan yapılar ve
kompleksler Vitruvius, Alois Rigel ve Umberto Eco'nun çalışmaları temel alınarak, göstergebilim
çerçevesinde tekrar ele alınmışladır. Sonuç olarak Vitruvius'un vurguladığı Anlamlandıran ve
Anlamlandırılan ilişkisinin, göstergebilimin merkezinde yer alan gösteren ve gösterilen arasındaki ilişki
ile benzer olduğu önerilmiştir. Ayrıca Antik Anıtlar'da sunulan göstergeler, Eco'nun düz anlam/yan
anlam ve işlevler şeması kapsamında ilk kez sunulmuştur. Özellikle seçili antik anıtlar ile Eco'nun düz
anlam/yan anlam ve işlevler şemasının bir tablo ile sunulması, göstergebilimin antik anıtlar kapsamında
kullanılması uygun bir metot olduğuna işaret etmektedir.
Anahtar Kelimeler: Göstergebilim, Antik Anıtlar, Vitruvius, Arkeoloji

Abstract:
The indicator was used in divination for the first time. Later, as a concept, the sign took its
place in the philosophy of language for the first time. In the 20th century, it was separated from the
philosophy of language and started to be used as a separate science by Ferdinand Saussure and Charles
Sanders Peirce. It has become a branch of science whose areas of use are developing day by day. With
the works of Renato De Fusko, it has become clear how it is used in the field of communication. With
this study, semiotics began to stand out in space analysis. Umberto Eco focused on the use of semiotics
in architecture and explained it in detail. In the field of archaeology, this relationship has been used by
some archaeologists to interpret material culture. In this thesis study, the usage area of semiotics has
been expanded and the relationship between semiotics in Ancient Monuments with Intended
Remembrance Value, mentioned by Alois Rigel, has been examined. In this context, works whose
history and commission are known are discussed. These works are respectively: Kalhu City and
Northwest Palace, Ninurta Temple in the Assyrian Empire; Apadana Palace in the Persian Empire;
Parthenon in Athens, Andron B in Labraunda; Pergamon Zeus Altar during the Hellenistic Period,
Augustus' Mausoleum, Sundial, Ara Pacis Complex during the Roman Imperial Period and Domus
Aurea built during the time of Emperor Nero. The structures and complexes presented above have been
reconsidered within the framework of semiotics, based on the works of Vitruvius, Alois Rigel and
Umberto Eco. As a result, it has been suggested that the relationship between Signifier and Signified,
emphasized by Vitruvius, is similar to the relationship between signifier and signified, which is at the
center of semiotics. In addition, the signs presented in Ancient Monuments are presented for the first
time within the scope of Eco's denotation/connotation and functions scheme. Particularly, presenting
selected ancient monuments and Eco's denotation/connotation and functions scheme in a table indicates
that semiotics is an appropriate method to be used within the scope of ancient monuments.
Keywords: Semiotics, Ancient Monuments, Vitruvius, Arkeoloji