Aile hekimliği polikliniğine başvuranhastalarda vitamin D düzeylerinininsülin direnci ve lipit profiline etkisi
The impact of vitamin D levels on insulin resistance andlipid profile in patients applying to family healthoutpatient clinic
Yazar: RUKİYE KOÇAK
Danışman: DOÇ. DR. HABİBE İNCİ ; DR. ÖĞR. ÜYESİ BURCU KORKUT
Sağlık Bakanlığı / Karabük Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Giriş ve Amaç: Vitamin D vücutta birçok sistemi etkileyen ve insan sağlığı için
oldukça önemli olan bir hormon olup insülin ve lipit metabolizması üzerine de etkisi
olduğu bilinmektedir. Bu çalışmada vitamin D düzeylerinin insülin direnci ve lipit
profiline etkisininin değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Kesitsel tipteki bu çalışma 01.01.2021-01.12-2023 tarihlerinde
Karabük Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği polikliniğine başvuran 18 yaş
ve üstü, ek hastalığı ve düzenli ilaç kullanımı olmayan 500 kişiyle yapılmıştır.
Katılımcıların yaş, cinsiyet, medeni durum ve yaşadığı coğrafi bölge gibi
sosyodemografik verilerine hasta dosyalarından ulaşılmıştır. Bireylerin 25-
hidroksivitamin D, insülin, açlık glikozu, lipit paneli ve bazı kan parametreleri
değerleri hastane otomasyon sisteminden elde edilmiş ve insülin direnci için HOMAIR (Homeostasis Model Assessment of Insülin Resistance) değerleri hesaplanmıştır.
v
Bu çalışmada katılımcılar vitamin D düzeylerine göre 4 gruba ayrılmış; 25-
hidroksivitamin D düzeyi <10 ng/ml olanlar 'şiddetli eksiklik', 10-19 ng/ml olanlar
'eksiklik', 20-29 ng/ml olanlar 'yetersizlik' ve ≥ 30 ng/ml olanlar 'normal düzey'
grubunda değerlendirilmiştir. Katılımcıların sosyodemografik verilerinin ve kan
parametrelerinin vitamin D düzeylerine göre oluşturulan 4 grup ile ilişkisi istatistiksel
analizlerle tespit edilmiştir. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul
edilmiştir.
Bulgular: Bu çalışmada katılımcıların yaş ortalaması 35,00±13,05 yıl, %67,6'sı
kadın, %55,6'sı evli, %89,2'si karadeniz bölgesinde yaşamaktadır. Katılımcıların
yaşları ve yaşadığı bölge ile vitamin D düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı
ilişki saptanmazken (sırasıyla p=0,111, p=0,620), cinsiyetleri ve medeni halleriyle
vitamin D düzeyleri arasında anlamlı istatistiksel ilişki olduğu görülmüştür (sırasıyla
p<0,001, p=0,037).İnsülin parametresi ile vitamin D düzeyleri karşılaştırıldığında;
şiddetli D vitamini eksikliği olanların insülin ortalamaları (12,35±7,65) mUI/L,
normal D vitamini düzeyine sahip olanların insülin ortalamaları (9,37±6,44) mUI/L
olarak belirlenmiş ve insülin düzeyi açısından anlamlı fark saptanmıştır (p=0.003).
HOMA-IR ile vitamin D düzeyleri karşılaştırıldığında; şiddetli D vitamini eksikliği
olanların HOMA-IR ortalamaları (2,74±1,82), normal düzeyde D vitamini olanların
HOMA-IR ortalamaları (2,04±1,26) olarak bulunmuş ve gruplar arasında HOMA-IR
değerlerinde anlamlı fark görülmüştür (p=0,007). HbA1c ile vitamin D düzeyleri
karşılaştırıldığında gruplar arasında anlamlı fark bulunmamıştır (p=0,240). LDL (Low
Density Lipoprotein) ile vitamin D düzeyleri karşılaştırıldığında; şiddetli D vitamini
eksikliği olanların LDL ortalamaları (91,49±28,22) mg/dl, normal düzeyde D vitamini
olanların LDL ortalamaları (91,57±24,58) mg/dl olarak bulunmuş, LDL değerinde D
vitamini düzeyine göre anlamlı istatistiksel fark saptanmamıştır (p=0,992). HDL (High
Density Lipoprotein) ile vitamin D düzeyleri karşılaştırıldığında; şiddetli D vitamini
eksikliği olanların HDL ortalamaları (57,10±15,07) mg/dl, normal düzeyde D vitamini
olanların HDL ortalamaları (57,40±15,58) mg/dl olarak görülmüş, HDL için anlamlı
farklılık belirlenmemiştir (p=0,391). Trigliserit ile vitamin D düzeyleri
karşılaştırıldığında; şiddetli D vitamini eksikliği olanların trigliserit ortalamaları
vi
(121,17±72,26) mg/dl, normal düzeyde D vitamini olanların trigliserit ortalamaları
(108,89±63,24) mg/dl bulunmuş ve trigliserit açısından anlamlı farklılık
saptanmamıştır (p=0,597). Total kolesterol ile vitamin D düzeyleri karşılaştırıldığında;
şiddetli D vitamini eksikliği olanların total kolesterol ortalamaları (172,54±31,70)
mg/dl, normal düzeyde D vitamini olanların total kolesterol ortalamaları
(171,14±32,36) mg/dl olduğu görülmüş, total kolesterol değerlerinde anlamlı fark
saptanmamıştır (p=0,851).
Sonuç: Bu çalışmada vitamin D düzeylerinin, insülin direnci üzerine etkili bir faktör
olduğu görülmüş ancak serum lipit değerleri üzerinde anlamlı bir etkisi olmadığı
saptanmıştır. Hekimlerin etiyolojisinde insülin direncinin rol aldığı hastalıklara
yaklaşımlarında vitamin D düzeylerini değerlendirmeleri ve eksikliğinde replasman
tedavisi yapmaları önerilmektedir.
Anahtar Sözcükler : Vitamin D, İnsülin, İnsülin Direnci, Lipit Profili
Bilim Kodu : 1004

Abstract:
Introduction and Objective: The hormone vitamin D affects many bodily systems
and is vital to human health. It is well known that vitamin D affects insulin and lipid
metabolism. This study evaluated how vitamin D affects insulin resistance and lipids.
Material and Method: This cross-sectional study included 500 individuals aged 18
and older who applied to Karabük Training and Research Hospital's Family Medicine
outpatient clinic between 01.01.2021-01.12-2023 and had no comorbidities and
regular medication use. Sociodemographic data such as age, sex, marital status and
geographical region of residence were obtained from patient files. 25-hydroxyvitamin
D, insulin, fasting glucose, lipid panel, and some blood parameters were obtained from
the hospital automation system and HOMA-IR (Homeostasis Model Assessment of
Insulin Resistance) values were calculated for insulin resistance. Participants in this
study were divided into four groups by vitamin D levels. Those with 25-
viii
hydroxyvitamin D levels <10 ng/ml were classified as having 'severe deficiency', 10-
19 ng/ml as 'deficiency', 20-29 ng/ml as 'insufficiency', and ≥ 30 ng/ml as 'normal
level'. Statistics were used to determine the relationship between sociodemographic
data, blood parameters, and vitamin D levels in the four groups. Statistical significance
level was accepted as p<0.05.
Findings: Participants in this study had a mean age of 35.00±13.05 years, with 67.6%
female, 55.6% married, and 89.2% residing in the Black Sea region. Participants'
vitamin D levels were not significantly correlated with age or region of residence
(p=0.111, p=0.620), but were significantly correlated with sex and marital status
(p<0.001, p=0.037). Insulin levels and vitamin D levels were compared, revealing a
significant difference in insulin levels between those with severe vitamin D deficiency
(12.35±7.65) and those with normal vitamin D (9.37±6.44) (p=0.003). Individuals
with severe vitamin D deficiency had a mean HOMA-IR of 2.74±1.82, while those
with normal vitamin D levels had a mean of 2.04±1.26. The two groups had different
HOMA-IR values (p=0.007). HbA1c and vitamin D levels were not significantly
different between groups (p=0.240). Severe vitamin D deficiency was associated with
a mean LDL (Low-Density Lipoprotein) of (91.49±28.22) mg/dl, while those with
normal vitamin D levels had a mean LDL of (91.57±24.58) mg/dl. LDL values were
not significantly different by vitamin D level (p=0.992). The mean HDL levels of those
with severe vitamin D deficiency were (57.10±15.07) mg/dl, while those with normal
vitamin D levels were (57.40±15.58) mg/dl, with no significant difference (p=0.391).
Patients with severe vitamin D deficiency had a mean triglyceride level of
121.17±72.26 mg/dl, while those with normal vitamin D levels had 108.89±63.24
mg/dl, with no significant difference (p=0.597). The study found that individuals with
severe vitamin D deficiency had a mean total cholesterol of 172.54±31.70 mg/dl, while
those with normal vitamin D levels had a mean of 171.14±32.36 mg/dl. Total
cholesterol values were similar between groups (p=0.851).
Conclusion: In this study, vitamin D levels affected insulin resistance but did not
affect serum lipid levels. When treating insulin-resistant diseases, physicians ought to
monitor vitamin D levels and prescribe replacement therapy if necessary.
Keywords : Insulin, Insulin Resistance, Lipid Profile, Vitamin D