Yapı ve fonksiyon açısından din psikolojisi
Psychology of religion in terms of its structure and function
Yazar: HÜSEYİN CİHAT ŞAHİN
Danışman: PROF. DR. HASAN KAYIKLIK
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy
Dizin: Davranışçılık = Behaviourism ; Din eğitimi = Religious education ; Din psikolojisi = Psychology of religion ; Yapısalcılık = Structuralism ; İşlevselcilik = Functionalism

Özet:
Türkiye'de bir asra yakın süredir bilim dünyasında yerini alan, değişen ve gelişen din psikolojisinin geldiğimiz noktada bir durum değerlendirmesine; varsa eksikliklerin belirlenmesi ile sağladığı kazanımların tespit edilip geliştirilmesine ihtiyacın olduğu düşünülmektedir.
Bu çalışmanın amacı, din psikolojisinin lisans eğitiminde bu dersi alanlar için ne anlam ifade ettiğinin, bu alana ilgi veya ilgisizliğin sebeplerinin, öne çıkan konularının, çağın soru veya sorunları karşısındaki yeterliliğinin, bireysel, toplumsal ve mesleki katkılarının, derslerdeki eksik yönlerinin ve alandan beklentilerin neler olduğunun belirlenmesidir. 
Araştırmanın örneklemi lisans eğitiminde din psikolojisi dersi alan 159 öğrenci, 46 öğretmen ve 18 imam ile toplam 223 bireyden oluşturulmuştur. Veriler, literatür taraması ve araştırmanın amacına uygun olarak hazırlanmış dört demografik değişken ve 10 açık uçlu sorudan oluşan anket ile elde edilmiştir. Toplanan veriler öncelikle içerik analizi ve kümeleme yapılarak incelenmiştir. Verilerin analizinde frekans ve yüzdeler kullanılmıştır. 
Araştırmada ulaştığımız bulgulara göre, din psikolojisi denince katılımcıların aklına %29,6 (f=66) oranında "dini duygu, düşünce ve davranışları inceleyen bilim dalıdır" ve %26,5 (f=59) oranında "İnsan-din ilişkisini inceler" ifadeleri gelmektedir. Din psikolojisi, örneklemin %76,2'sinin (f=170) ilgisini çekmektedir. Alana ilginin en büyük sebebi olarak "İnsanların dini inançlarını anlamayı sağlaması" (%17,5, f=39) saptanmıştır. Din psikolojisinin zorluğu, yabancı terim ve kelimelerin çok fazla olması, fonksiyonunu yerine getirememesi ve yabancı toplumlara hizmet etmesi; kültürümüzün değerlerine uygun olmaması alana ilgisizliğin sebepleri olarak belirlenmiştir. Din psikolojisi derslerinde en çok zihinlerde yer eden konular "Dua ve İbadet", "Dini Tecrübe" ve "Gelişim Psikolojisi ve Din" olarak tespit edilmiştir. Din psikolojisi derslerinde işlenen konuların/tartışmaların %74,4 (f=166) oranında yaşadığımız çağ ve sorunlarına kısmen veya tamamen cevap verebildiği düşünülmektedir. Örneklemin %44,8'i (f=100) din psikolojisi derslerinde işlenmeyen fakat öğrenilmesi gereken konular olduğunu düşünmektedir. Bu konuda katılımcılar özellikle din psikolojisi derslerinde daha fazla örnek ve pratik olması gerektiğini ifade etmektedir. 
Din psikolojisinin Batı kaynaklı olması konusunda iki baskın görüş elde edilmiştir. Birinci görüş, alanın temellerinin Batı'da atılmış olduğundan bu durumun doğal olduğunu düşünmektedir. "Temelleri Batı'da atılmış olsa da kendimize mâl etmeliyiz" ikinci ve en çok ifade edilen görüştür. "Kendimizi ve hedef kitleyi tanımak", din psikolojisinin en çok ifade edilen bireysel kazanımı olarak belirlenmiştir. "Toplumun dini hayatını kavramak ve bilinçli olmak", alanın önde gelen toplumsal katkısıdır. "Meslek hayatında verimlilik" ise alanın mesleki katkılarının önde gelen kazanımıdır. Örneklemin %51,1'i (f=114) alanın eksiklerinin olduğunu düşünmektedir. Bu oran din psikolojisi dersinin işlenişi, konuları, yöntemi, araştırmaları, araştırmacıları, kaynakları ve süresi gibi pek çok açıdan eksikleri kapsaması sebebiyle doğal karşılanmalıdır. Dersin ezbere dayalı oluşu ve pratik yapılmayışı en çok eksik bulunan nokta olarak belirlenmiştir. Alanın eksiklerine rağmen örneklemin %79,8'i (f=178) alandan beklenti içerisindedir. Din psikolojisinden en büyük beklentiyi "İnsan psikolojisini anlayabilmek" oluşturmaktadır. Katılımcıların %91,0'ı (f=203) alanı gerekli bulmaktadır. Örneklem grubu, %22,5 (f=40) oranında din psikolojisinin insanı ve toplumu anlamamızı sağladığı için gerekli olduğunu ifade etmiştir.

Abstract:
In the Turkish context, the Psychology of Religion's place as a science is nearly a century old. This science has been evolving and developing but it needs evaluation to find out whether there is any deficiency or shortcoming that needs to be examined and improved.
The purpose of this study is to find out the meaning of psychology of religion for the students who enrolled in this course during their Bachelor's degree along with the reasons of their interest or uninterest in the course, the prominent topics, efficiency with regards to answering the questions or the problems of this current age through personal, social or professional contributions along with the shortcomings and the expectations from this course.
The sample of the study consists of a total number of 223 participants that 159 students who have taken the psychology of religion course during their bachelor's degree, 46 teachers and 18 preachers. The data has been collected through the literature review, 3 demographic variable questions and 10 open-ended questions. The collected data were analyzed primarily by content analysis and clustering. Frequency and percentages were used in the analysis of the data.
According to the results of the study, when the psychology of religion is mentioned, 29,6% (f=66) of the participants responded as "the science which examines religious emotions, thoughts and behaviors" and 26,5% (f=59) of them responded as "It deals with human-religion relation." 76,2% (f=170) of the participants were interested in the Psychology of Religion. The biggest reason of interest (17,5%, f=39) in the field of psychology of religion is found to be "Its contributions in making people understand religion." Hardship in studying the Psychology of Religion, consisting of too many terms and foreign words, being impractical and imported from foreign societies, its inability to function and serve foreign communities and the lack of compliance with our cultural values have been identified as the causes of indifference towards the field. "Prayer and Worship", "Religious Experience" and "Developmental Psychology" were what they could mostly remember from their memory of the course. It was thought by 74,4% (f=166) of the participants that the topics which were discussed during the Psychology of Religion course can provide answers to today's age and its problems. 44,8% (f=100) of the participants thought that there are topics that were not covered during psychology of religion classes but are necessary to learn. Regarding this, participants claim that it is necessary to give more examples and make it more practical as a course. Based on the responses of the participants, two dominant views were obtained on the psychology of religion originating from the West sources. The first opinion mentions that it is natural since the foundations of the field initially were laid in the West. "Even though the foundations have been laid in the West, we must personalize it" was the second and most expressed view. "Getting to know ourselves and the target audience" has been identified as the most expressed individual achievement of the psychology of religion. "Understanding the religious life of the society and being conscious" was reported as the leading social contribution of the field. "Productivity in professional life" was the leading acquisition of the field's professional contributions. 51.1% (f = 114) of the sample thought that the field has shortcomings. The response might seem high in numbers but seems natural as it covers shortcomings in many aspects such as the course, subjects, method, research, researchers, resources and duration of the course of psychology of religion. The fact that the course is based on memorization and not being practical learning is determined as the most lacking point. Despite the shortcomings, 79.8% (f = 178) of the sample (f = 223) have positive expectations about this field. "Understanding human psychology" constitutes the greatest expectation from the psychology of religion. 91.0% (f = 203) of the samples find the field necessary. 22.5% (f = 40) of the sample group stated that the psychology of religion is necessary as it allows us to understand people and society