Fen bilimlerinde üretilen bilimi kullanan bilim tüketicilerinin bilinçliliği üzerine bir çalışma
An examination on the consciousness of science consumers who use science produced by scientific fields
Yazar: FATMA TAŞKIN EKİCİ
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA AYDOĞDU
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / İlköğretim Bölümü / İlköğretim Ana Bilim Dalı / Fen Bilgisi Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bilgi üretimi = Knowledge production ; Bilim = Science ; Bilinç = Consciousness ; Bilinçlendirme = Consciousness raising ; Bilinçli tüketim = Conscious consumption ; Eğitim = Education ; Farkındalık = Awareness ; Teknoloji = Technology

Özet:
Bu çalışmanın amacı, Fen bilgisi öğretmen adaylarının ve ilköğretim sekizinci sınıf öğrencilerinin fen bilimlerinde üretilen bilimin farkındalıkları, kullanma durumlarını, bilimi kullanma sıklıklarını ve kullanılması aşamasındaki bilinçlilik düzeylerini belirleyebilmektir.Araştırma Gazi Üniversitesi, Gazi Eğitim Fakültesi, Fen Bilgisi Öğretmenliği Anabilim Dalında öğrenim görmekte olan son sınıf öğrencileri ile Ankara ilindeki Ziya Gökalp İlköğretim Okulu, Onuncu yıl İlköğretim Okulu, Emniyetçiler İlköğretim Okulu, Gazi İlköğretim Okulu ve Anıttepe Yücetepe İlköğretim Okulunda öğrenim görmekte olan sekizinci sınıf öğrencileri ile 2006?2007 bahar ve 2007?2008 güz yarıyıllarında yürütülmüştür.Tarama modelinin esas alındığı araştırmada hem nicel hem de nitel araştırma teknikleri kullanılmıştır. Fen okuryazarlık düzeylerini belirlemek amacıyla kullanılan "doğru" "yanlış" ve "bilmiyorum" şeklinde üç seçimli olarak hazırlanan Temel Bilimsel Okuryazarlık Testi ve çoğunluğu 5'li likert tipi maddelerden oluşan ve bilime, teknolojiye ve bunları kullanmaya yönelik bilgi ve tutumlarını ölçmeye ve farkındalıklarını belirlemeye yönelik hazırlanan "Fen ve Teknolojiyi Kullanma ve Bilinçlilik Envanteri"nden elde edilen veriler nicel olarak istatistiksel teknikler kullanılarak analiz edilmiştir. Katılımcıların fen ve teknoloji ile ilgili düşüncelerini ve geçmişten getirdikleri bilgileri ortaya çıkarmaya yönelik açık uçlu sorulardan oluşan "Fen ve Teknoloji nedir" testi ve "Bilimi Günlük Hayatta Kullanmaya Yönelik Bilgi Testi"nden elde edilen veriler ise açık kodlama tekniği ile kodlanmış ve Hyper Research 2.0 nitel veri analizi bilgisayar programıyla çözümlenmiştir.Araştırmada ölçme aracı olarak kullanılan Temel Bilimsel Okuryazarlık Testinden elde edilen verilerin analizi sonucunda, öğretmen adaylarının ve ilköğretim sekizinci sınıf öğrencilerinin bu testten aldıkları puanların ortalamalarının 0,50'nin üzerinde olduğu için bilimsel okuryazarlık düzeyinin iyi olduğu görülmektedir. Öğretmen adaylarının aldıkları puanlarının daha yüksek olması, bilimsel okuryazarlık seviyelerinin daha da ileri düzeyde olduğunu göstermektedir.Fen ve Teknolojiyi Kullanma ve Bilinçlilik Envanterinden elde edilen verilerin analizi sonucunda öğretmen adaylarının bilim ve teknoloji hakkında ilgilerinin ilköğretim öğrencilerine nazaran daha fazla olduğu bunun yanı sıra ilköğretim öğrencilerinde teknoloji merakının bilimden daha fazla olduğu sonucuna varılmıştır. Aynı zamanda her iki katılımcı grubunun da bilim ve teknolojiye ve bilim insanlarına güvendikleri, bu alandaki gelişmelerin ülkemizin daha fazla gelişme ve kalkınmasına fırsat sağlayacağını düşündüklerini, yaşam koşullarının iyileşmesinde vazgeçilmez unsur olarak gördükleri sonucuna varılmıştır.Bilimi Günlük Hayatta Kullanımına Yönelik Bilgi Testiyle katılımcılardan elde edilen bulgular sonucunda öğretmen adaylarının fizik, kimya ve biyoloji alanlarıyla ilgili günlük hayatta karşılaştıkları durumları açıklayabildikleri ve bilimsel bağlantıyı kurabildikleri görülmüştür. Ancak ilköğretim sekizinci sınıf öğrencilerinin fen kavramlarını yeterli düzeyde bilimsel olarak değerlendirip yorumlayabilme ve günlük hayatta karşılaştıkları problemlerle ilişkilendirebilmede yeterince başarılı olmadıkları görülmüştür.Yukarıda ifade edilen sonuçlar doğrultusunda, araştırmanın, bu alanda yapılacak yeni çalışmalar için kaynak oluşturması ve rehber olması umulmaktadır.Anahtar Kelimeler: Fen Bilimlerinde Üretilen Bilim, Bilimsel Okuryazarlık, Bilimin Doğası, Teknoloji, Bilinçlilik, Farkındalık

Abstract:
The aim of this study is to determine Science teacher candidates and 8th grade elementary students? level of awareness of the science produced by scientific fields, their status of using this science, their frequency of using it, and their consciousness level in the stage of this science being used.The research was carried out in 2006-2007 spring mid-term and 2007-2008 autumn mid-term with teacher candidates who were continuing their final year in the Department of Science Teacher Education, Faculty of Education, Gazi University, and with 8th grade students from Ziya Gökalp Elemantary School, Onuncu Yıl Elemantary School, Emniyetçiler Elemantary School, Gazi ,Elementary School and Anıttepe Yücetepe Elemantary School in Ankara.Both qualitative and quantitative survey methods were the applied research techniques for this study, which was based on screening model. The quantitative data were provided via ?Basic Scientific Literacy Test? used to determine the respondents? scientific literacy levels. The survey?s questions, from ?The Use of Science and Technology and Consciousness Inventory?, allow for three answers: ?true?, ?false?, ?don?t know?. This method was prepared for the purpose of assessing the respondents? knowledge and attitudes towards science, technology, and their use and determining respondents? level of awareness. The inventory consisted of mostly 5 likert-type items, and the data obtained from them were analyzed with statistical techniques. The qualitative data were obtained via the questionnaire of ?What Are Science and Technology?? and the ?Information Test On Use of Science in Daily Life?, both of which consisted of open-ended questions aiming to reveal respondents? thoughts about science and technology and their knowledge acquired from past experiences. This data were coded and analyzed with Qualitative Data Analysis Software (Hyper Research 2.0).A mean score above 50% on the Basic Scientific Literacy Test seems to indicate that the teacher candidates? and 8th grade elementary students? scientific literacy levels are adequate. Significantly higher scores by the teacher candidates are evidence that their scientific literacy levels are more advanced than those of the students.When analyzing data provided from ?The Use of Science and Technology and Consciousness Inventory?, the teacher candidates demonstrate much more interest than the students. Also, results show that students have more interest in technology than science. Furthermore, both groups of respondents claim to rely on science, technology and scientists, and they think that developments in this area will provide opportunities for greater progress in Turkey. Overall, respondents consider science and technology as indispensable components for modern life circumstances.The results obtained from the ?Questionnaire Regarding the Use of Science in Everyday Life? show that teacher candidates are able to make explanations for situations related with physics, chemistry, or biology they come across in daily life, and they can reach the related scientific connection. However, the data also suggest that 8th grade students are not suitably capable of evaluating and explicating scientific concepts nor utilizing those concepts to solve problems encountered in everyday life.In accordance with the abovementioned results, this research is expected to be a source and a guide for new studies in this field.Key Words: Science Produced by Scientific Fields, Scientific Literacy, Nature of Science, Technology, Consciousness, Awareness