Radikal dini iktidarların gölgesinde kadın: Afganistan örneği
Women in the shadow of radical religious regimes: The example of Afghanistan
Yazar: EZGİ KARABIYIK
Danışman: DOÇ. DR. YUSUF DOĞAN ÇETİNKAYA
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kadın Araştırmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: Afganistan = Afghanistan ; Cinsiyet = Gender ; Feminizm = Feminism ; Kadın sorunları = Women problems ; Kadınlar = Women ; Taliban = Taliban ; İslami radikalizm = Islamic radicalism

Özet:
Radikal dini rejimler tarafından yönetilen tüm toplumlarda olduğu gibi Afganistan'da din ve yerel değerler üzerinden katı cinsiyet kalıpları oluşturulmuş ve kadının toplumsal konumu bu kalıplara mahkûm edilmiştir. Ataerkil sistem toplumsal cinsiyet ayrımına dayalı yapıyı inşa ederken, din kurumu bu sisteme kadınların denetimi kapsamında meşruiyet sağlamıştır. Tarih boyunca yönetimsel, toplumsal ve hukuki alanlarda çok fazla değişim geçiren ve yaptığı insan hakları ihlalleri ile tarih sahnesinde olumsuz bir yer edinen Afganistan'da kadın her daim bu değişimlerden en fazla etkilenen taraf olmuştur. Bu çalışmada, radikal dini rejimlerin kadının toplumdaki statüsünü kökten değiştirdiği, kadınlara dini gerekçelerle dayatılan yasakların ve zorunlulukların, onların hak ve özgürlüklerine büyük kısıtlamalar getirdiği, bu kısıtlamaların sosyal, kültürel, ekonomik ve siyasal alanlarda birçok problem ile karşı karşıya kalmalarına neden olduğu ortaya konmuştur. Afganistan'ın geçirdiği tarihsel sürecin açıklanması, Afgan kadınların süreç içinde mücadele ettiği sorunların anlaşılması açısından önem arz ettiğinden, Kraliyet döneminden itibaren Taliban'ın yeniden iktidarı ele geçirdiği mevcut döneme kadar olan süreç ele alınmıştır. Afganistan'ın mevcut siyasi düzeni çerçevesinde, kadınların karşı karşıya kaldıkları hak ihlalleri, baskılar, kısıtlamalar ve eşitsizlikler araştırılmış, kadınların eğitime ve sağlık hizmetlerine erişimde karşılaştıkları problemlere, hareket kısıtlamalarına, çalışma hayatından uzaklaştırılmalarına ve kıyafetlerine yapılan müdahalelere dair konulara, maruz bırakıldıkları şiddet türlerine ve bu kapsamdaki hukuki hak arama yöntemlerinin acizliğine ışık tutulmuştur. Afgan kadınının, eril tahakküm altında yaşadıklarına dair görüşmelere yer verilirken, radikal dini rejimin gölgesinde Afgan kadınlarının hayatları pahasına sürdürmeye çalıştıkları mücadele o kadınların kendileri tarafından anlatılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Afganistan, Kadın, Taliban, Dini Köktencilik, Toplumsal Cinsiyet

Abstract:
In societies governed by radical religious regimes, like Afghanistan, strict gender roles have been established based on religion and local values, and women's social status has been confined within these norms. The patriarchal system has constructed a structure based on gender discrimination, with the religious institution legitimizing this system by controlling women. Throughout history, Afghanistan has experienced significant changes in administrative, social, and legal spheres, and its record of human rights violations has placed it in a negative light. Women have consistently been the most affected by these changes. In this study, it is demonstrated how radical religious regimes have fundamentally changed the status of women in society, imposing prohibitions and obligations on women under religious pretexts, leading to significant restrictions on their rights and freedoms, and causing various problems in social, cultural, economic, and political realms. Understanding the historical process Afghanistan has gone through is crucial to comprehending the issues that Afghan women have struggled with over time. Therefore, this study covers the period from the Royal era to the current era, where the Taliban regained power. Within the context of Afghanistan's current political order, the study investigates the violations of women's rights, the pressures, restrictions, and inequalities they face, as well as the problems concerning access to education and healthcare, movement limitations, exclusion from the workforce, and interference in their clothing choices. The study sheds light on the types of violence women endure and the inadequacy of the legal recourse available to them. While discussing the oppressive conditions under which Afghan women live, the study includes testimonies from Afghan women themselves about the struggle they endure at great personal cost under the shadow of radical religious regimes.

Keywords: Afghanistan, Women, Taliban, Religious Fundamentalism, Gender