Yıldız Sarayı kompleksi duvar resimleri
Mural paintings in the complex of Yıldız Palace
Yazar: AYŞE PELİN ŞAHİN TEKİNALP
Danışman: PROF. DR. GÜNSEL RENDA
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1999
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Duvar resimleri = Wall paintings ; Resim sanatı = Painting art ; Yıldız Sarayı = Yıldız Palace

Özet:
"Yıldız Sarayı Kompleksi Duvar Resimleri" başlıklı doktora tezinde, farklı tarihlerde inşa edilmiş yapıların duvar resimleri değerlendirilerek, dönem içindeki yerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Osmanlı İmparatorluğu, 17.yüzyıl sonlarından itibaren peşpeşe imzaladığı andlaşmalar sonucunda gücünü kaybettmeye başlayınca, eski gücünü kazanmak amacıyla özellikle askeri alanda yeni yapılanmalara girişmenin zorunluluğu anlaşılmıştır. 18.yüzyıldan itibaren batılılaşma dönemiyle birlikte, öncelikle askeri ve teknik alanlarda kabul gören yenileşme hareketleri içinde, matbaanın da kurulmasıyla el yazması kitaplara duyulan ilgi azalmıştır. Bunun sonucunda da, duvar resmi gelişmiştir. Önceleri tavan eteğinde dar şeritler halinde görülen resimler, daha sonraları geniş panolara dönüşmüştür. 19.yüzyılın ikinci yarısında ise, mühendishanelerin ders programına resim derslerinin alınması ve Avrupa'ya öğrenci gönderilmesi sonucunda, tuval resmi de duvar resimleriyle birlikte gelişmiştir. Ayrıca, gravürlerin yanısıra bu dönemde fotoğraf ve kartpostalın icadı da resim sanatı üzerinde etkili olmuştur. Yıldız Sarayı, III. Selim döneminden başlayarak çeşitli mimari faaliyetlere sahne olmuşsa da, asıl gelişimi II.Abdülhamid dönemindedir. Kompleksde, duvar resmi bulunan toplam onaltı köşk belirlenmiştir. Başbakanlık Arşivi'nde yapılan çalışmalarda yapıların pek çoğu hakkında belgeler bulunmuştur. Bu çalışma kapsamında yer alan yapılardan, Hünkâr Dairesi Abdülmecit, Malta ve Çadır Köşkü Abdülaziz dönemlerinde inşa edilmiştir. Diğer köşkler tümü II. Abdülhamid dönemine aittir.Kompleksdeki duvar resimleri incelenmesi ve katalog hazırlanması sonucunda, dokuz ayrı konu saptanmıştır. Bu konular arasında, en yaygın olanı manzaralardır. Ayrıca, yapılan incelemeler sonucunda, konu ile mekan ve bani ilişkisinden de söz edilebilir. Yıldız Sarayı duvar resimlerinin değerlendirilmesi sırasında, kompleks içinde üslup birliği olduğu anlaşılmaktadır. İstanbul'daki aynı döneme ait diğer örneklerle Yıldız Sarayı'ndaki betimlemeler arasında, ortak konu ve anlayış olmakla birlikte üslup farklılığı olduğu belirlenmiştir. Karşılaştırmalar sayesinde, resimlerin yaklaşık tarihleri de saptanmıştır. Buna göre, Aziz dönemi Malta ve Çadır Köşkleri'nin resimleri, yapılarla aynı döneme tarihlendirilebilir. Geriye kalan ondört köşkde yer alan betimlemeler, II. Abdülhamit döneminde, yaklaşık olarak 1880'lerin sonlarından 1890'ların ortalarına kadar bir süre içinde yapılmış ve bezenmiş gibi görünmektedir. Yıldız Sarayı içinde üslup birliği olması, burada aynı sanatçı grubunun çalışmış olabileceği sonucunu akla getirir. Tuval resimleriyle yapılan karşılaştırmalar neticesinde belirlenen benzerlikler, tuval resmi yapan sanatçıların duvar resimlerinde de çalışmış olabileceklerini gösterir. Ayrıca, Yıldız Kompleksi içinde, Çini Fabrikası'nda dönemin önemli ressamlarının görev almaları ve II.Abdülhamid'in köşklerden birinde iki mekanı resim atelyesi olarak tahsis etmesi saray içinde batı anlayışına uygun bir sanat üretiminin varlığına işaret eder. Ayrıca, bu sanatçıların gravürlerin yanısıra, 19.yüzyılın ikinci yarısından itibaren fotoğraf ve kartpostallardan da yararlandıkları belirlenmiştir. Bu çalışmada, özellikle 19.yüzyılın ikinci yarısında etkin olan Yıldız Sarayı duvar resimlerinin, restorasyon öncesi belgelenerek sanat ortamındaki yeri ve önemi irdelenmiştir.

Abstract:
In the thesis that is entitled as "Mural Paintings in the Complex of Yıldız Palace", the paintings of several constructions erected in different periods in Yıldız complex are examined and discussed in a historical context. The Ottoman Empire, which started losing its power in the region due to the agreements consecutively signed in the 17th century, undertook some military reforms to recover its force. During the period of Westernisation from the very begining of the 18th century, the interest for the manuscripts was declined as a result of the rapid expansion of the printing press. The production of mural paintings have improved a lot since that period. The paintings which were primarily seen in narrow friezes at ceiling outsets, transformed into large panels. During the second half of the 19th century easel paintings also considerablely improved in relation with the painting courses which were integrated in the curriculum of the Schools of Engineering (Mühendishâne). Besides, many students could find the opportunity to study in Europe. During this period, the invention of photography and postcards had had a strong effect on the painting. Despite the fact that Yıldız Palace was subject to some architectural activities in the period of Selim III, it was widely improved in the period of Abdülhamid II. Sixteen pavilions include mural paintings in the complex. Various documents which were brought into light. According to the archives of the Prime Ministry, it is evident that Sultan's Pavilion (Hünkar Dairesi) belongs to Sultan Abdulmecid while Malta and Çadır Pavilions were erected under Sultan Abdülaziz. All the other pavilions were constructed during the reign of Abdülhamid II.IV Nine different subject matters were proved to exist during the examination of the mural paintings and the preparation of the catalogues concerning the works in the complex. Landscape is the most common subject of these paintings. It is also indicated that there is a certain kind of relation decoration of the building and its patron. It is confirmed that there exists a unity of style in the whole complex while there are many differences between the cited works and those in the Yıldız Palace that belong to the same period despite a general subject and approach unity. In these verifications the production periods of the works were approximately discoverd. The paintings of the Malta ve Çadır Pavilions date back to the period of Aziz. Depictions which are to be found in the other fourteen pavilions seem to have been produced between the years the 1880 and the middle of 1890, during the reign of Abdülhamid II. The fact that there is unity of style in the Yıldız Palace may indicate that the same group of artists conducted a process of painting. The similarities found in the comparisons demonstrate that the artists of those easel paintings also took part in the creation of the mural works. It is understood that a western point of view was all in range in the palace as a proof of the fact that important painters took responsibilities in the tile factory in the Yıldız Palace complex and one of the pavilions was assigned as a painting workshop. Moreover, the same artists made use of photography and postcards as well as engravings from the second half of the 19th century. In this study, by documenting their pre-restoration, the mural paintings of the Yıldız Palace, which were especially influential in the second half of the 19th century, have been examined in relation to its place and significance in the field of art.