Kültüre alınmış Mentha spicata türünden elde edilen uçucu yağın kimyasal ve biyolojik yönden incelenmesi
Chemical and biological investigation of essential oil obtained from cultured Mentha spicata species
Yazar: İBRAHİM TAHSİN ÇETİNER
Danışman: DOÇ. DR. İSMAİL YENER
Dicle Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Analitik Kimya Ana Bilim Dalı / Analitik Kimya Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Besin-ilaç etkileşimleri = Food-drug interactions ; Bitkisel ilaçlar = Herbal medicine ; Doğal bitkiler = Natural plants

Özet:
Amaç: Tarihsel olarak bitkiler, insanoğlunun barınma, yakıt ve gıda ile ilgili ihtiyaçlarını karşılamak için hayati bir kaynak olarak kullanılmıştır. Bu çalışmada 2020-2022 yılları arasında kültüre alınmış Mentha spicata L. türünün hidrodistilayon yöntemiyle elde edilen uçucu yağının kimyasal bileşenlerinin, antiokisdan ve enzim inhibisyon aktivitelerinin belirlenmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Çalışılan türün uçucu yağının kimyasal bileşenleri GC-MS tekniğiyle belirlenmiştir. Elde edilen uçucu yağın biyolojik aktivitelerini belirlemek için Serbest radikali giderim aktivitesi (DPPH), Katyon radikali giderim aktivitesi (ABTS) ve Bakır (II) iyonu indirgeme kapasitesi (CUPRAC) antioksidan test yöntemleri ve antikolinesteraz, anti-aging, üreaz ve tirozinaz enzin inhibisyon aktiviteleri kullanılmıştır.
Bulgular: M. spicata türünün uçucu yağının yıllara göre (2020-22) GC-MS/FID sonuçlarına bakıldığında majör bileşenleri; karvon (sırasıyla; %46.92, %42.16 ve %48.77), limonen (%18.45, %16.99 ve %18.68) olarak tespit edilmiştir. M. spicata türlerinin uçucu yağının antioksidan ve asetilkolinesteraz ve üreaz enzim inhibisyon aktiviteleri göstermedikeleri belirlenmiştir. Çalışılan M. spicata türünün 2022 yılındaki uçucu yağlarının Bütirilkolinesteraz (BChE) ve elastaz test yöntemlerinde orta seviyede (sırasıyla, %inhibisyon: 31.50±0.54 ve 9.31±0.03) inhibisyon aktivite göstermiştir. Kollajenaz enzim inhibisyonunda ise M. spicata türünün 2021 yılında elde edilen uçucu yağının (%inhibisyon 14.48±0.16) orta sevide aktivite gösterdiği belirlenmiştir.
Sonuç: Türlerin farklı yıllarda elde edilen uçucu yağ içerikleri değişmediği tespit edilmiştir ve bu anlamda bölgede türün uçucu yağı ile ilgili ekonomik potansiyelinin olduğu söylenebilir. M. spicata türünün çeşitli tıbbi özellikleri, gıda ve halk arasında kullanımları başta ilaç endüstrisi ve farmasötik preparatlarda kullanımı gittikçe önem kazanması ve M. spicata türüne olan ilgisinin artmasıyla çalışmalara konu olmuştur. Bu çerçevede tez sonuçların bu alana katkı sağlayacağı aşikârdır.

Abstract:
Aim: Historically, plants have been used as a vital resource to meet human needs for shelter, fuel and food. In this study, it was aimed to determine the chemical constituents, antioxidant and enzyme inhibition activities of the essential oil obtained by hydrodistillation method of Mentha spicata L. species cultivated between 2020-2022.
Material and Method: The chemical constituents of the essential oil of the studied species were determined by GC-MS technique. Free radical scavenging activity (DPPH), cation radical scavenging activity (ABTS) and copper (II) ion reducing capacity (CUPRAC) antioxidant test methods and anticholinesterase, anti-aging, urease and tyrosinase enzyme inhibition activities were used to determine the biological activities of the essential oil.
Results: When the GC-MS/FID results of the essential oil of M. spicata species according to years (2020-22) were analyzed, the major components were determined as carvone (46.92%, 42.16% and 48.77%, respectively), limonene (18.45%, 16.99% and 18.68%). The essential oil of M. spicata species did not show antioxidant, acetylcholinesterase and urease enzyme inhibition activities. The essential oils of the studied M. spicata species in 2022 showed moderate (%inhibition: 31.50±0.54 and 9.31±0.03, respectively) inhibition activity in butyrylcholinesterase (BChE) and elastase test methods. In collagenase enzyme inhibition, it was determined that the essential oil of M. spicata species obtained in 2021 showed moderate activity (%inhibition 14.48±0.16).
Conclusion: It was determined that the essential oil contents of the species obtained in different years did not change and in this sense, it can be said that there is an economic potential for the essential oil of the species in the region. Various medicinal properties of M. spicata species, its use in food and folk uses, especially its use in the pharmaceutical industry and pharmaceutical preparations have become increasingly important and have been the subject of studies with the increasing interest in M. spicata species. In this context, it is obvious that the results of this thesis will contribute to this field.