Platon'da politika, teoloji ve din ilişkisi
The relation of politics, theology and religion in Plato
Yazar: NURDANE ŞİMŞEK
Danışman: PROF. DR. CENGİZ ÇAKMAK
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Din = Religion ; Din felsefesi = Religious philosophy ; Platon = Platon ; Siyaset = Politics ; Tanrı = God ; Tanrı anlayışı = God understanding ; İlahiyat = Theology ; Şehir devletleri = Urban governments

Özet:
Platon'un politika ve teoloji üzerine düşünceleri her zaman çok ilgi görmüş ve çalışılmıştır. Fakat Platon'un politika, teoloji ve din üzerine düşünceleri birlikte çok az incelenmiştir. Hâlihazırdaki çalışma, Platon'un eserlerindeki politika-teoloji ilişkisini ve bu ilişkiyle bağlantılı olarak Platon'un Yunan şehir devlet diniyle ilgili düşüncelerini araştıracaktır. Böyle bir araştırmayla politika-teoloji dikotomisinin başlangıç noktası olarak Platon'a işaret edilecektir.
Platon felsefesi, Atina şehir devletinin politik, ahlaki ve dini bir krizden geçtiği dönemde gelişmiştir. Platon, Yunan şehir devlet dininin antropomorfik tanrılarını eleştirmiş ve geleneksel tanrılara nispeten daha rasyonel bir tanrı fikri geliştirmiştir. Bu mütekamil tanrı fikriyle Platon, teoloji ve felsefe bağını güçlendirmiştir. Platon'un bu yeni, mütekamil fakat mesafeli tanrılarının şehir devletinin işleyişi, ritüelleri ve yasalarıyla nasıl bir ilişki kuracağı konusunda belirsizlikler ortaya çıkmaktadır. Bu çalışma, Yunan şehir devletinin karakteristik özelliklerinden biri olan politika-teoloji birlikteliğinin Platon'un değişen tanrı düşüncesine bağlı olarak gösterdiği farklılıkları ve ortaya çıkan zorlukları inceleyecektir.	
Yukarıda bahsedilen amaç doğrultusunda Platon teolojisi söz konusu olduğunda çağdaş çalışmalar içerisinde öne çıkan Friedrich Solmsen'in Plato's Theology adlı eseri incelenecektir. Solmsen'in Platon'un öngördüğü şehir devlet dinini "seküler, rasyonel, felsefi" olarak tanımlaması eleştirilecektir. Platon'un tasavvur ettiği şehir devlet dininin, geleneksel Yunan şehir devlet dininden daha rasyonel ve felsefi olduğu açıktır. Bununla birlikte, Platon'un politika-teoloji ilişkisinin "seküler" olarak nitelendirmek mümkün değildir. Böylesi bir adlandırma bu ikilinin daha sonraki dönemlerindeki ilişkisinde ortaya çıkacağından Platon düşüncesi için "seküler" ifadesini kullanmak anakronistik bir hataya yol açmaktadır. Bu çalışma çerçevesinde Platon'un tasavvur ettiği politika, teoloji ve  şehir devlet dini üzerine düşüncelerinin sekülerlik tartışmalarının doğacağı ikiliği önceleyeceğinin altı çizilmektedir.

Anahtar Kelimeler: Platon, politika, teoloji, din, yasa

Abstract:
Since Antiquity, Plato's thoughts on politics and theology have received considerable scholarly attention. However, research that examines Plato's thoughts on politics, theology, and religion together has been scant. This study examines the relation of politics and theology in Plato's writings and the role he assigns to city-state religion in this relationship. Furthermore, it presents the conclusion that Plato is the starting point of the politics-theology dichotomy.
Plato's philosophy evolved at a time in which Athens was passing through a political, moral, and religious crisis. Plato criticized the traditional anthropomorphic gods of the Greek city-state religion and in contrast, developed a more rational idea of the divine. In doing this, the bond of theology and philosophy was strengthened. Nonetheless, uncertainties arose as to how Plato's newly developed but distant gods relate to the functions, rituals, and laws of the city-state. This research examines the difficulties encountered with the unity of politics, religion, and theology that emerged from Plato's changing idea of god.
This study engages Friedrich Solmsen's work Plato's Theology, which stands out among the literature. It criticizes Solmsen's claim that the city-state religion envisaged by Plato is "secular, rational, philosophical". It is evident that Plato's city-state religion is more rational and philosophical than traditional Greek city-state religion. Nevertheless, it is not possible to refer to Plato's thought and intension as "secular" because this is an inappropriate and anachronistic category that presupposes an evolved duality of politics and theology. The conclusion shows that Plato's thought introduces a duality upon which later debates on secularism arise.

Keywords: Plato, politics, theology, religion, law