Türkleşme dönemi Anadolu'da yerleşim adları geleneği ve İzmir örneği
Tradition of settlement names and the example of Izmir in Turkish period Anatolia
Yazar: HÜSEYİN ATABEY
Danışman: PROF. DR. ERKAN GÖKSU
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History

Özet:
Çalışmanın amacı dil bilimine bağlı bir alt birim olan yerleşim adları biliminin, 
coğrafya ve dil biliminin yanı sıra tarih bilimi ile olan yakından ilişkisi ön plana 
çıkarılmaktır. İnterdisipliner uygulamalara en iyi örnek olarak yerleşim adları bilimi 
(toponomi) Tarih ile olan organik ilişkisi gösterilmiştir. İnsanların yaşadıkları yerleşim 
yerinin adıyla olan ilişkisi üzerinden psikolojik ve sosyolojik yönüne değinilmiştir. Bunun 
yanı sıra tarihte bir takım olay ve olgular ile genel çerçevede Anadolu olmak üzere İzmir 
özelinde yerleşim adları incelemesi yapılmıştır. Türkleşme sürecinde Anadolu'nun 
yerleşim adlarının değişmesinin ne şekilde bir tarihsel süreçten geçtiğini ve böylelikle 
Anadolu'da yerleşim adlarının değişimi üzerine oluşan yanlış algıların aksine bu 
durumun bir süreç olduğu ve ani bir değişimin olmadığı ortaya koyulmuştur. Konuyla 
ilgili çalışmaları olan ünlü sosyal bilimcilerin yapmış olduğu Anadolu yerleşim adlarının 
sınıflandırmasına yer verilmiştir. Yerleşim adlarının Anadolu'da değişmesinin doğal bir 
süreç halinde gelişmesinin yanı sıra emperyalizmin yerleşim adlarına olan etkisi ile 
Rusya, Bulgaristan ve Yunanistan gibi ülkelerin Türk yerleşim yerlerinin adlarını nasıl 
bir yaklaşımla değiştirdiği ortaya konulmuştur. Genel çerçevede bu olay ve olgular ile 
Türkleşme döneminde Anadolu ve İzmir'in yerleşim adlarının değişme serüveninin 
karşılaştırmalı bir şekilde farkları belirtilmektedir. 
Modern dönemde yerleşim adlarına bakış açısının daha bilimsel hal alması göz 
önüne alınarak Geç Osmanlı ve Erken Cumhuriyet dönemlerinde yerleşim adlarına bakış 
açısının ne denli olduğu gösterilmek istenilmiştir. Tüm bunların ışığında yerleşim 
adlarının çok yönlü bir yapıya sahip olduğu; siyasi, tarihi, coğrafi, dilsel, sosyolojik ve 
psikolojik gibi yapısı hasebiyle özgün bir bilim dalıdır.

Anahtar kelimeler; Yerleşim adları, Tarih, Emperyalizm, İnterdisipliner, Anadolu, İzmir, Türkleşme.

Abstract:
The aim of the study is to highlight the close relationship between the science of 
settlement names, which is a sub-unit of linguistics, with the science of history as well as 
geography and linguistics. As the best example of interdisciplinary practices, the science 
of settlement names (toponomy) has been shown in its organic relationship with History. 
The psychological and sociological aspects of people are mentioned through the 
relationship with the name of the place where they live. In addition to this, a number of 
events and facts in history and the names of settlements in Izmir, especially Anatolia in 
the general framework, were examined. It has been revealed how the change in the 
settlement names of Anatolia went through a historical process in the process of 
Turkification, and thus, contrary to the misperceptions about the change of settlement 
names in Anatolia, this situation is a process and there is no sudden change. The 
classification of Anatolian settlement names made by famous social scientists who have 
studies on the subject is included. In addition to the natural process of changing the names 
of settlements in Anatolia, it has been revealed how countries such as Russia, Bulgaria 
and Greece changed the names of Turkish settlements with the effect of imperialism on 
the names of settlements. In the general framework, the differences between these events 
and phenomena and the adventure of changing the settlement names of Anatolia and 
İzmir during the Turkization period are stated in a comparative way. 
Considering that the point of view on the settlement names in the modern period 
has become more scientific, it is desired to show how the point of view on the settlement 
names was in the Late Ottoman and Early Republican periods. In the light of all these, it 
is seen that the settlement names have a versatile structure; It is a unique branch of science 
due to its political, historical, geographical, linguistic, sociological and psychological structure.

Keywords; Settlement names, Hıstory, Imperialism, Interdisciplinary, Anatolia, Izmir, Turkification.