Tarihi kentlerin morfolojisi üzerine bir değerlendirme: Amasya örneği
An evaluation on the morphology of historical cities: Amasya example
Yazar: RANA LADİKLİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ LEILA AKBARISHAHABI
Kapadokya Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim, Öğretim ve Araştırma Enstitüsü  / Kent, Çevre ve Yerel Yönetimler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Amasya = Amasya ; Kent kimliği = Urban identity ; Kent morfolojisi = Urban morphology ; Morfoloji = Morphology ; Morfolojik analiz = Morphological analysis ; Tarihi kentler = Historical urbans

Özet:
Kentsel morfoloji analizleri bir kentin tarihi, kent planı, coğrafi ve jeolojik yapısı ve benzer diğer alanlarının yerleşim formu ve gelişimi üzerindeki etkilerini ele almakta ve kentleri canlı bir organizma olarak incelemektedir. Kentsel morfoloji çalışmaları bir kentin evrimini incelerken sokaklarını, binalarını, yapılarını, tarih içinde yaşadığı değişimleri ele almaktadır. Kent farklı kimlikleri ve farklı dönemleri içinde barındırırken, alınan politik kararlar bazen kentin kaderini önemli ölçüde belirlemekte ve değiştirmektedir. Buna bağlı olarak, kentin gelişim süreci de değişmektedir. Bu çalışmada, birçok medeniyete ev sahipliği yapmış, tarihin kritik dönemlerinde önemli konuma sahip, lineer yapıda küçük bir Anadolu kenti olan ve tarih boyunca birçok değişime uğrayan Amasya kentinin morfolojisi ve buna bağlı olarak, kentin gelişim süreci belgesel tarama yöntemi ile incelenmiştir. Alınan politik bir kararla, Amasya kentinin Lâdik, Mecitözü, Vezirköprü, Havza, Osmancık, Erbaa ve Zile, ilçeleri komşu kentlere bağlanırken; Amasya'nın bazı kültürel miras ve mimari eserleri kentten ayrılmış ve yaşanan bu tarihi kayıpların kentin morfolojisini olumsuz yönde etkilediği tespit edilmiştir. Sonuç olarak, kentsel morfoloji analizleri ile kentin form ve yapısının incelenmesinin yanı sıra kentin tarihini iyi okumak o kentin geleceğini kurgulamak açısından oldukça önemlidir. Kentin tarihi dokusundaki yapısal değişikliklerin kent formunu hangi ölçüde etkilediğini belirlemek yapılacak olan planlarının analiz ve sentez aşamasında önemli bir konu olarak düşünülmektedir.

Anahtar Sözcükler: Kent Tarihi, Kent Morfolojisi, Amasya

Abstract:
Urban morphology analyzes deal with the effects of a city's history, city plan, geographical and geological structure and other similar fields on settlement form and development, and examine cities as a living organism. While studying the evolution of a city, urban morphology studies deal with its streets, buildings, structures and the changes it has experienced in history. While the city contains different identities and different periods, the political decisions taken sometimes significantly determine and change the fate of the city. Accordingly, the development process of the city also changes. In this study, the morphology of the city of Amasya, which has hosted many civilizations, has an important position in critical periods of history, is a small Anatolian city in a linear structure and has undergone many changes throughout history, and accordingly, the development process of the city has been examined by documentary scanning method. With a political decision taken, while the districts of Lâdik, Mecitözü, Vezirköprü, Havza, Osmancık Erbaa and Zile, of the city of Amasya were connected to the neighboring cities; Some cultural heritage and architectural works of Amasya have been separated from the city and it has been determined that these historical losses have negatively affected the morphology of the city. As a result, in addition to examining the form and structure of the city with urban morphology analyzes, it is very important to read the history of the city well in terms of constructing the future of that city. Determining the extent to which the structural changes in the historical texture of the city affect the urban form is considered as an important issue in the analysis and synthesis phase of the plans to be made.


Keywords: Urban History, Urban Morphology, Amasya