Modern Kazak edebiyatının başlarında roman ve hikâyede eğitim
Education in novel and story at the beginning of modern Kazakh literature
Yazar: MADINA NURZHAN
Danışman: PROF. DR. ŞERİF ALİ BOZKAPLAN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Her halkın edebiyatı o dönemin sosyal ve siyasi olaylarının bir aynası, halkın yaşadığı kaderinin gerçek bir göstergesidir. Zamanın nefesi herkese yaşam şartlarına göre hizmet verebilecek yetkinliğe sahiptir. Modern Kazak edebiyatının gelişimi o dönemin tarihi ve sosyal durumuyla yakından bağlantılıdır. Bu dönemde Kazak halkı çeşitli sömürge baskılarına maruz kalır. Kazak bozkırı birkaç parçaya bölünür, güney ve güneydoğu kısmı Kokan'a bakar, aynı şekilde Kiua Hanlığı ve Buhara Emirliği de Kazak bozkırından nasibini almaya çalışır, bir kısmı Çin'in baskısı altında kalır ve bu durum ülkenin büyük bir kısmının Rus işgaline uğramasına sebep olur. 								XIX. yüzyılın ortalarından itibaren Kazakistan'da da birçok alanda yenileşme deneyimleri hayata geçer. Kazak topluluğunun aydınları ve yazarları sayesinde tarihi olayların neredeyse tamamı edebî eserlerde yansır. Yer alan siyasal ve toplumsal değişimler, yeni bir yaşam tarzına geçiş, sınıf ve sosyal anlayışların yerleşmesi herkesi biraz şaşırtır. Yazarların eserlerinde ulusal hedefleri, değerlerin ideolojik ve içerik arayışlarındaki etkisi görülür. Bu dönemde tarihsel gelişim süreci içinde çeşitli yaklaşımlarla mükemmelliğe yakınlaşmış bir edebiyat türü olarak "roman" ortaya çıkar. Halk sanatının kaynaklarından beslenen ve halkın yaşam biçimini doğrudan anlatan "harika bir hikâye" olarak gelişmeye devam eder. Kazak edebiyatı çalışmalarının oluşumu ve gelişimi o dönemden itibaren yeni bir düzene ayak basar. 	Bu dönemde kazak toplumu yeni bir düzene hazırlamak ve modern toplum ifadesini halka benimsetmek amacıyla eğitim konusu üzerinde ısrarla dururlar.	Aydınlar dönemin eğitim meselesi ile ilgili düşüncelerini ilk gazetelerde açıklarken, yazarlar roman ve hikâyelerde eğitim meselesini farklı açılardan yorumlamayı bir öğretim aracı olarak görürler.	Bu tez çalışmasında, Kazak romanları ve hikâyelerinin  temelini oluşturan eğitim konusunun topluma etkisi farklı açıdan incelenmektedir. Dönem yazarları kadın eğitimi, çocuk eğitimi, anne baba eğitimi, eğitimde üzerinde durulması gereken noktalar gibi birçok eğitim sorununu roman ve hikâyelerinde ele alırlar. Yazarlar, kahramanları aracılığıyla eğitim meselesindeki görüşlerini ifade ederken, yeni dönemin bir işareti olan eğitimdeki yenilikleri de teşvik ederler. Yazarların her biri kendi eserlerinde dönemin imkânları dahilinde toplum için eğitimin değerini anlatmayı fırsat bulur ve her yandan halkı eğitme amacıyla yola koyulurlar. Çalışmada aydın ve yazarların eğitim konusuna yaklaşımları, yaratıcılılıkları, toplumun ihtiyaçları, düşünceleri ve çağın talepleri dönemin roman ve hikâyelerinden ele alınarak değerlendirildi.

Abstract:
The literature of every people is a mirror of the social and political events of that period and a true indicator of the destiny of the people. The breath of time has the ability to serve everyone according to their living conditions. The development of modern Kazakh literature is closely connected with the historical and social situation of that time. During this period, the Kazakh people were exposed to various colonial pressures. The Kazakh steppe is divided into several parts, the southern and southeastern parts are under the pressure of Kokan, in the same way, the Kiua Khanate and the Bukhara Emirate try to get their share from the Kazakh steppe, some of them remain under the pressure of China, and this causes a large part of the country to be occupied by the Russians.						Since the mid-19th century, innovation experiences have been implemented in many areas in Kazakhstan.Thanks to the intellectuals and writers of the Kazakh community, almost all historical events are reflected in literary works. The political and social changes taking place, the transition to a new lifestyle, and the establishment of class and social understandings surprise everyone a little. And in the writers' works, national goals and the influence of values on their ideological and content search are seen. In this period, the "novel" emerges as a type of literature that has approached perfection through various approaches throughout the historical development process. It continues to develop as a "wonderful story" that is nourished by the sources of folk art and directly tells the way of life of the people. The formation and development of Kazakh literature studies entered a new order from that period onwards.									During this period, they insisted on education in order to prepare the Kazakh society for a new order and to make the people adopt the expression of modern society. While intellectuals expressed their thoughts about the education issue of the period in the first newspapers, writers saw interpreting the issue of education from different perspectives in novels and stories as a teaching tool.								In this thesis, the impact of education on society, which forms the basis of Kazakh novels and stories, is examined from different perspectives. Writers of the period deal with many educational problems such as women's education, child education, parental education, and points to be emphasized in education in their novels and stories. While the authors express their views on the issue of education through their heroes, they also encourage innovations in education, which are a sign of the new era. Each of the writers finds the opportunity to explain the value of education for the society within the means of the period in their works, and they set out to educate the public from all sides. In the study, the approaches of intellectuals and writers to education, their creativity, the needs of society, their thoughts and the demands of the age were evaluated by considering the novels and stories of the period.