Tüketicilerin kredi kartı ile fazla harcama davranışının davranışsal ekonomi yaklaşımı ile analizi
Behavioral economics analysis of consumers' overspending behavior with credit card
Yazar: BEYHAN ÖZİLHAN DÖNMEZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SHIHOMI ARA AKSOY
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Davranışsal ekonomi = Behavioral economics ; Davranışsal finans = Behavioral finance ; Kredi kartları = Credit cards ; Tüketici davranışı = Consumer behavior ; Tüketici harcamaları = Consumer expenditures ; Tüketiciler = Consumers

Özet:
Bu araştırma, tüketicilerin kredi kartı ile fazla harcama ve borçlanma davranışının psikolojik duygusal, bilişsel ve davranışsal nedenlerini anlamak amacıyla yapılmıştır. Bu amaçla, tüketicilerin kredi kartı ile fazla harcama davranışı davranışsal ekonomi yaklaşımı ile analiz edilmiştir. Araştırmanın örneklemi kredi kartı kullanan 19-73 yaş arası 1145 katılımcıdan oluşmaktadır. Veri Türkiye'nin en büyük iki şehri olan İstanbul ve Ankara'da katılımcılardan anket yoluyla toplanmıştır. İstatistiksel analiz yöntemi olarak yapısal eşitlik modellemesi kullanılmıştır. Analiz sonucunda, kredi kartı ile fazla harcama davranışının nedenlerini açıklayan kapsamlı bir model önerisinde bulunulmuştur. Araştırmanın sonuçları; tüketicilerin eylemlerinin gelecekteki sonuçlarını önemsemesinin, yaşam üzerinde hâkimiyet duygusunun, bütçe yönetimi becerisinin ve gelir yeterliği algısının kredi kartı ile fazla harcama davranışı üzerinde negatif etkisi olduğunu göstermektedir. Ayrıca sonuçlar, tüketicilerin risk tercihinin, kompülsif satın alma eğiliminin, sosyal statü tüketiminin, materyalist değerlerinin (mutluluk boyutu), kredi kartından etkilenme düzeyinin kredi kartı taksit tutumunun ve sahip oldukları kredi kartı sayısının kredi kartı ile fazla harcama davranışı üzerinde pozitif etkisi olduğunu göstermektedir. Gelir, eğitim ve yaş değişkenlerinin modeldeki ilişkiler üzerindeki etkileri kontrol edilmiştir. Analiz sonuçları teorik beklentileri desteklemiş ve ilk kez incelenen değişkenler ve ilişkiler için yeni bulgular sağlamıştır. Yaşam üzerinde hâkimiyet duygusu, gelir yeterliği algısı ve kredi kartı ile taksitli ödeme tutumunun kredi kartı ile fazla harcama davranışı üzerindeki etkileri ilk kez bu çalışmada incelenmiştir. Araştırma sonucunda, tüketicilere, politika yapıcılarına ve finansal kurumlara, tüketici refahını, finansal ve ekonomik istikrarı artırıcı önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
The purpose of this research is to understand the determinants of credit card overspending behavior of consumers which results in growing credit card indebtness. For this purpose, consumers' overspending behavior with their credit card has been analyzed with the behavioral economics approach. For this research a survey was conducted in two biggest cities of Turkiye -İstanbul and Ankara. Sample is composed of 1145 participant between the age of 19 and 73. A comprehensive structural equation model is developed to identify psychological, cognitive, behavioral factors that affect the consumers' overspending behavior with credit card. We found that consumers' sense of mastery, considerations of future consequences, budget management skills and income adequacy perception have negative effect on credit card overspending behavior, We also demonstrated that consumers' risk preference, materialistic values (happiness dimension), compulsive buying tendency, social status consumption, credit card effect, credit card installment attitude and the number of credit card owned by the consumers have positive effect on credit card overspending behavior. These relations controlled with economic/demografic variables; income, education and age. We found support for theoretical expectations and added new findings for constructs and relationships studied for the first time. The effects of consumers' sense of mastery, income adequacy perception and credit card installment attitude on credit card spendings behavior were studied for the first time in the present study. As a result of the research, suggestions were made to consumers, policy makers and financial institutions to increase consumer welfare, financial and economic stability.