Yaşlı tüketicilerde kompulsif satın alma davranışının beynin nörokimyasal yapısı bağlamında nöropsikometrik testler eşliğinde incelenmesi
Investigation of compulsive buying behavior in elderly consumers in the context of neurochemical structure of the brain with neuropsychometric tests
Yazar: AYŞE BİCAN ŞEN
Danışman: PROF. DR. AYBENİZ AKDENİZ AR
Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Pazarlama Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Nöroloji = Neurology ; İşletme = Business Administration

Özet:
Bu çalışma ile yaşlı tüketicilerin kompulsif satın alma davranışının beynin nörokimyasal yapısı bağlamında nöropsikometrik ölçümler aracılığıyla beyin-davranış ilişkisinin anlaşılması noktasında pazarlama perspektifinden farklı bir bakış açısının sunulması hedeflenmektedir. Araştırma Bursa Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöroloji Polikliniği'nde gerçekleştirilmiş, 50 yaş ve üzeri 33 vaka ile 33 kontrolün dahil edildiği bir vaka-kontrol çalışmasıdır. Çalışmada Standardize Mini Mental Durum Testi, Depresyon–Anksiyete–Stres Ölçeği (DASS-21), Barratt Dürtüsellik Ölçeği (BDÖ-11), Yale-Brown Obsesyon Kompulsiyon Ölçeği (YBOKÖ), Minnesota Dürtü Kontrol Bozukluğu Görüşme Ölçeği (MIDI), Stroop Testi Çapa Formu (ST), Wisconsin Kart Eşleme Testi (WKET) ve Iowa Kumar Testi (IKT)'ne yer verilmiştir. Verilerin değerlendirilmesinde betimsel istatistikler, ki-kare testi, Shapiro-Wilk testi, normal dağılım gösteren ölçümlerde t testi, normal dağılım göstermeyen ölçümlerde Mann-Whitney U testi kullanılmıştır. Sonuçlarda depresyon-anksiyete-stres, dürtüsellik ve obsesyon-kompulsiyon düzeyleri istatistiksel olarak gruplara göre anlamlı düzeyde farklılık göstermiştir. Dürtü kontrol bozukluğuna ait verilere vaka grubunda rastlanmıştır. Nöropsikolojik test performanslarında WKET'in "Toplam yanlış sayısı, Tamamlanan kategori sayısı, Toplam perseveratif tepki sayısı, Toplam perseveratif olmayan hata sayısı, Perseveratif hata yüzdesi, İlk kategoriyi tamamlamada kullanılan tepki sayısı, Kavramsal düzey tepki sayısı" alt puan türlerinde, ST'nin ilk üç bölümünün tamamlanma sürelerinde, yapılan hata ve spontan düzeltme sayılarında vaka ve kontrol grubu arasında istatistiksel olarak anlamlı düzeyde farklılık bulunmuştur. IKT'de ise kontrol grubunun genellikle avantajlı destelerden, vaka grubunun dezavantajlı destelerden seçim yaptıkları görülmüştür. Son olarak kompulsif satın alma davranışının giderek artan önemine atfen pazarlama odaklı öneriler sunulmuştur.

Abstract:
With this study, it is aimed to present a different perspective from the marketing perspective in terms of understanding the brain-behavior relationship through neuropsychometric measurements in the context of the neurochemical structure of the brain compulsive buying behavior of elderly consumers. The study was conducted in Bursa Uludag University, Faculty of Medicine, Neurology Outpatient Clinic, and included 33 cases and 33 controls aged 50 years and over. Standardized Mini Mental State Examination, Depression-Anxiety-Stress Scale (DASS-21), Barratt Impulsiveness Scale (BIS-11), Yale-Brown Obsession Compulsion Scale (YBOCS), Minnesota Impulse Disorders Interview (MIDI), Stroop Test Capa Version (ST), Wisconsin Card Sorting Test (WCST) and Iowa Gambling Test (IGT) were included in the study. Descriptive statistics chi-square test, Shapiro-Wilk test, t-test for normally distributed measurements, and Mann-Whitney U test for non-normal distribution measurements were used to evaluate the data. In the results depression-anxiety-stress, impulsivity and obsession-compulsion levels were statistically significantly different according to the groups. Data on impulse control disorder were found in the case group. A statistically significant difference was found between the case and control groups in the sub-score types of "Total number of mistakes, Number of categories completed, Total number of perseverative responses, Total number of non-perseverative errors, Percentage of perseverative errors, Number of reactions used to complete the first category, Number of conceptual level reactions" of WCST, in the completion times of the first three sections of ST, and in the number of errors and spontaneous corrections. In the IGT, it was observed that the control group generally chose from the advantageous decks and the case group from the disadvantageous decks. Finally, marketing-oriented suggestions are presented with reference to the increasing importance of compulsive buying behavior.