Dost dergisi üzerine bir inceleme (3. dizi: 1-102. sayılar
Kasım 1964-Nisan 1973) / An analysis on Dost magazine (3rd series 1-102 issues - November 1964-April 1973)
Yazar: AHMET KARACA
Danışman: DOÇ. DR. RAMİS KARABULUT
Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Dergiler = Magazines ; Dost dergisi = Dost magazine ; Edebiyat = Literature ; Meriç, Nezihe = Meriç, Nezihe ; Milli edebiyat = National literature ; Milli sanat = National art ; Sanat = Art ; Şengil, Salim = Şengil, Salim

Özet:
Sanatçının hayal gücüyle var olan sanat eserleri, dergilerin yayımlanmasıyla birlikte kendisi için sağlam bir zemine kavuşmuştur. Dergiler, sanatçının düşünce dünyasında başlayan sanat eserinin somut bir değere, derli toplu bir esere dönüştüğü ortam olarak insana, kültüre, medeniyete katkı sunmaktadır. Tarih boyunca bir milletin yaşam biçiminden hareketle oluşturduğu birtakım etkinlikler bütünü olan kültür gibi dergiler de haftalık, aylık ya da üç aylık gibi bir sürenin içinde toplumun ürettiği eserlerin derlenmiş bir şekilde bulunduğu kültür anıtlarıdır. Bu kültür anıtları Tanzimat'tan bu yana sanatın, edebiyatın, sosyal ve siyasi hayatın gözü, kulağı ve dimağı olmuş; düşünce ve duygu dünyasına hizmet etmiştir. 1964-1973 yılları arasında Salim Şengil tarafından çoğu zaman yazı işleri sorumluluğunu Nezihe Meriç (Şengil)'in üstlendiği Dost dergisi de bir derginin tüm niteliklerine sahip olarak Türk kültür dünyasının anıtlarından biri olmuştur. Yayımlandığı dönemin siyasal ve toplumsal olaylarına kayıtsız kalamayan Dost, edebiyatın, sanatın, düşünce hürriyetinin, evrensel değerlerin tarafında olmuştur. İktidarın sanat ve edebiyat dünyası üzerinde kurduğu ve kurmaya çalıştığı baskının ve sansürün karşısında mukavemet göstererek sanatçının, düşünce insanının yanında yer almıştır. Ulusalcı bir hassasiyetle evrensel değerleri ve sanatları da ele alan dergi Cumhuriyet ve Atatürk'ün sağladığı kazanımları gözeterek kendini ulusal sol bir anlayışla tanımlamıştır. Ulusal sanat ve edebiyat konusunda ciddi tartışmalara, sayılara imza atan dergi Doğu ve Batı taklitçiliğine sıcak bakmamış, kendi(ulusal) sanatını ve edebiyatını oluşturma gayretini edebiyat camiasında göstermiştir. Milliyetçiliği ulusalcılıkla, Atatürkçülüğü ulusal solla örtüştürerek gericilikle (irtica) ve hamasetle mücadele etmiştir. 175 sayı olarak çıkarılan derginin 3. Dizisi yani 102 sayısı ele alınmış ve incelemesi yapılmıştır. Çalışma; İnceleme, Tahlili Dizin, Seçilmiş Metinler ve Sonuç şeklinde dört bölümde tamamlanmıştır.

Anahtar Kelimeler: Sanat, Dost dergisi, ulusal sanat ve edebiyat, Salim Şengil, Nezihe Meriç

Abstract:
Works of art that exist with the imagination of the artist have reached a sound basis for themselves with the publication of magazines. Magazines contribute to human, culture and civilization as an environment, in which the work of art starting in the world of thought of the artist turns into a concrete value and a well-coordinated work. Like culture, which is some sets of events that a nation has formed throughout history based on its lifestyle, magazines are also cultural monuments in which works produced by a society in a weekly, a monthly or a quarterly period have been found in a compiled way. These cultural monuments have been the eyes, the ears and the minds of art, literature, social and political life since Tanzimat; they have served the world of thought and emotion. Between 1964 and 1973, Dost magazine by Salih Şengül, whose editorial responsibility was mostly undertaken by Nezihe Meriç, also became one of the monuments of Turkish cultural world, having all the qualities of a magazine, Dost magazine, which could not remain indifferent to the political and social events of its publication period, was on the side of literature, art, freedom of thought and universal values. By showing resistance against oppression and censorship which power established and tried to establish on the world of art and literature, it took sides with the artists and the people of thought. The magazine, which also deals with universal values and art with a nationalist sensitivity, defined itself with a national left understanding, protecting the gains provided by the Republic and Atatürk. The magazine, which put signature to issues, serious discussions about national art and literature did not open up to  Eastern and Western imitation, and it showed its effort to form its (national) art and literature in the literature community. It struggled with reactionism and valour by matching nationalizm with left-wink nationalizm and Kemalism with the national left.  The magazine was published as 175 issues and the 3rd index of the magazine, namely 102 issues, has been discussed and examined. The study has been completed in four chapters; analysis, index, selected texts and conclusion.

Key Words: Art, Dost Magazine, National Art and Literature, Salim Şengil, Nezihe Meriç