Mühendislik fakültelerinin tercih edilebilirliklerinin ve etkinliklerinin AHP, VZA ve VZA-AHP bütünleşik yöntemleri ile değerlendirilmesi
Evaluation of the preferences and effectiveness of engineering faculties with AHP, DEA and DEA-AHP integrated methods
Yazar: ELİF DAMLA AĞAOĞLU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ILGIN ACAR
Eskişehir Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering
Dizin: Analitik hiyerarşi süreci = Analytical hierarchy process ; Mühendislik eğitimi = Engineering education ; Veri zarflama analizi = Data envelopment analysis ; Verimlilik analizi = Productivity analysis ; Çok kriterli karar verme = Multi criteria decision making

Özet:
Üniversite eğitimi, kişinin kendini geliştirmesinde en etkili olan süreçlerdendir. Bu sebeple yükseköğretim kurumlarının eğitim etkinliğinin araştırılması ve buna yönelik çalışmaların arttırılması gerekmektedir.  Bir eğitim kurumunun etkinliğini etkileyen pek çok faktör bulunmaktadır. Birden fazla ölçütün dikkate alındığı, çok girdi ve çok çıktının olduğu bu ve benzeri süreçlerde etkinlik analizi yapmak araştırmacının işini zorlaştırabilmektedir. Bu yüzden literatürde araştırmacılara destek olabilecek yöntemler mevcuttur. Türkiye'de 1992 yılından beri var olan 12 üniversitenin mühendislik fakültesi bazında etkinliğini değerlendirmek amacı ile gerçekleştirilen bu çalışmada, en çok tercih edilen Çok Ölçütlü Karar Verme Yöntemlerinden Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP) ve etkinlik değerlendirme yöntemlerinden Veri Zarflama Analizi (VZA) kullanılmıştır. Çalışmada, üniversitelerin web sitelerinden ve University Ranking by Academic (URAP) resmi sitesinden elde edilmiş 2019-2020 eğitim yılı verileri kullanılmıştır. Çalışma kapsamında olan üniversitelerin mühendislik fakülteleri, üç ana ve 11 alt kriter göz önünde bulundurularak, AHP ile üniversitelerin tercih edilebilirlik sıralaması elde edilmiştir. Ayrıca, AHP'de yer alan aynı kriterler kullanılarak VZA ile üniversitelerin etkinlik değerleri hesaplanmıştır. Etkinlik düzeyinin ölçülmesinde bu kriterlerin sekizi girdi, üçü çıktı değişkeni olarak belirlenmiştir. Etkin olmayan birimler ve bu birimlerin etkin olmak için referans alabileceği üniversite grupları belirlenmiştir. Etkinlik analizinde kullanılan bir diğer yöntem olan Veri Zarflama Analitik Hiyerarşi Prosesi (VZAHP) ile analiz tekrarlanmış ve bu iki yöntemin sonuçları karşılaştırılmıştır. Sonuç olarak; etkin çıkmayan üniversitenin, etkin olabilmesi için hedef değerleri belirlenmiş ve önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Çok Ölçütlü Karar Verme, AHP, Türkiye'de Mühendislik Eğitimi, VZA, VZAHP, Etkinlik Analizi

Abstract:
University education is one of the most effective progresses in self-development. Therefore, it is necessary to investigate the educational effectiveness of higher education institutions and to increase the studies on this. There are many factors that affect the effectiveness of an educational institution.  In this and similar processes, where many criteria are considered and there are many inputs and outputs, effectiveness analysis can make the researcher's job difficult Hence, there are methods to support the researchers in the literature. . In this study, Analytical Hierarchy Process (AHP), one of the most preferred Multi-Criteria Decision Making Methods, and Data Envelopment Analysis (DEA), one of the effectiveness evaluation methods are used to evaluate the effectiveness of 12 Universities' engineering faculties in Turkey since 1992, The data of the 2019-2020 academic year used in this study were obtained from the websites of the universities and the official website of the University Ranking by Academic (URAP). The engineering faculties of the universities within the scope of the study were ranked by AHP, considering three main and 11 sub-criteria. Furthermore, the effectiveness values of universities were calculated by DEA based on the same criteria used in AHP. In determination of the effectiveness level, eight of these criteria were set as input variables and three as output variables Inactive units and group of universities as reference for being active were determined. The analysis is repeated with Data Envelopment Analytical Hierarchy Process (DEAHP), another method is used in effectiveness analysis. The results of these two methods were compared. As a conclusion, target values were determined, and suggestions were made for the ineffective university to be effective.

Keywords: Multi-Criteria Decision Making, AHP, Engineering Education in Turkey, VZA, VZAHP, Effectiveness Analysis