Akran eğitimi yolu ile anneden anneye emzirme yeterlilik eğitiminin etkisinin belirlenmesi
Determining the effect of mother-to-mother breastfeeding efficacy education hold through peer education
Yazar: AYSUN BAŞGÜN EKŞİOĞLU
Danışman: DOÇ.DR. ESİN ÇEBER
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Ebelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Kadın Hastalıkları ve Doğum = Obstetrics and Gynecology ; Sağlık Eğitimi = Health Education
Dizin: Emzirme = Breast feeding

Özet:
Annelerin büyük çoğunluğunun emzirme konusunda yeterli olmadıklarına inanmaları,emzirmede güçlükler ile karşılaşmaları gibi nedenlerle erken dönemde anne sütü ile beslemeyikestikleri, yapılan çalışmalar ile desteklenmektedir. Bu özden yola çıkarak çalışma iki aşamadayürütülmüştür. Birinci aşamasında ?Emzirme Yeterlilik Ölçeği'nin? Türkçe formunun geçerlilik vegüvenilirliliğinin belirlenmesi amacıyla metodolojik ve ikinci aşamada akran eğitimi yolu ile akraneğitimci anneler tarafından, gebelere ve yeni doğum yapmış annelere ?emzirme yeterliliği?konusunda verilen eğitimin etkisinin saptanması amacıyla eğitimsel bir müdahale araştırmasıolarak gerçekleştirilmiştir.Araştırmanın birinci aşaması olan ölçeğin geçerlik güvenirlik bölümü İzmir ili Altındağilçesi 7 No'lu Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Merkezi'ne kayıtlı Eylül 2006?Şubat 2007tarihleri arasında doğum yapan ve çalışmaya dâhil edilme kriterlerine uyan annelereuygulanmıştır (n=165).Ölçeğin Kendall İyi Uyuşum Katsayısı W: 0.227 ve p<0.01; birinci ve ikinci uygulamaarasındaki test-tekrar test güvenirlik katsayısı r=0.45 olarak bulunmuştur. Ölçeğin zamansalsüreçteki tutarlılığının yeterli düzeyde olduğu belirlenmiştir (p=0.00). Birinci uygulamadaCronbach alpha katsayısı 0.91; ikinci uygulamada 0.92 olarak saptanmış ve ölçeğin güvenirliğiyüksek bulunmuştur (0.80??<1.00). Geçerlik ve güvenirlik kapsamına alınan annelerin birincihafta emzirme yeterlik puanı 151.22±12.39 iken; dördüncü haftadaki puanı 154.99±11.51olmuş; sekizinci haftada ise 155.52±11.35'e yükseldiği saptanmıştır. Türkçe geçerlik güvenirlikçalışması yapılan Emzirme Yeterlilik Ölçeği; çeşitli saha araştırmalarında, erken dönemdeemzirmeyi bırakma riski olan anneleri belirlemede ve annelerin emzirme konusunda öğrenmegereksinimi duydukları konuların belirlenmesinde kullanılabilir.Araştırmanın ikinci aşaması olan ?Emzirme Yeterlilik Akran Eğitimi Programı?;10.03.2007?10.07.2007 tarihleri arasında İzmir ili Altındağ ilçesi 7 Nolu AÇSAP ile Altındağ 1Nolu Sağlık Ocağı'nda gerçekleştirilmiştir. Bölgede akran eğitimci olmayı gönüllü olarak isteyenve çalışma kriterlerine uyan 8 anneye 10 Nisan 2007 tarihinde Emzirme Akran Eğitici EğitimiProgramı uygulanmıştır. Eğitimi başarıyla tamamlayan anneler; 7 No'lu AÇSAP Merkezinekayıtlı 40 gebeye 15?30 Nisan 2006 tarihleri arasında emzirme yeterliliği konusunda eğitimuygulamıştır. Akran eğiticiler gebelere verdikleri eğitimlerde öğrenim rehberinden yararlanmış,emzirme konusunda birbirleri ile deneyimlerini tartışmışlardır. Akran eğitimine katılan anneadaylarına eğitim öncesinde emzirme yeterliliği pretest soru formu uygulanmıştır. Eğitimsonrasında gebeler araştırmacı tarafından izlenmiştir ve doğum sonrası dönemlerinde;?Emzirme Yeterlilik Ölçeği?, Akran Desteğinin Algılanmasına İlişkin Soru Formu, posttest soruformu ve Edinburgh Postpartum Depresyon Ölçeği uygulanmıştır. Altındağ 1 No'lu SağlıkOcağında bulunan 40 gebe de kontrol grubu olarak alınmış ve müdahale grubu ile eş zamanlıolarak aynı formlar uygulanmıştır. Akran eğitici annelerin eğitim öncesinde 73.25 olan bilgi puanortalaması eğitici eğitimi aldıktan sonra 90.13'e yükselmiştir. Akran eğitimi alan annelerinemzirme yeterliliğine ilişkin 60.38 olan ön test bilgi puan ortalamaları son testte 87.65'eyükselmiş, eğitim almayan annelerin eğitim öncesi ön test bilgi puan ortalamaları 58.48 iken sontestte bilgi puan ortalamaları 73.05'e yükselmiştir. Bu artış istatistiksel olarak anlamlıbulunmuştur.Tüm bu veriler ışığında; emziren anneler arasında, akran eğitici annelerden annelereeğitimin başarı ile gerçekleştirilebildiği ve akran eğitimi modelinin etkili bir yaklaşım olduğusonucuna varılmıştır.Anahtar sözcükler: emzirme, akran eğitimi, kendine yeterlilik

Abstract:
The recent researches support the view that most of the mothers give up feeding theirinfants with breastmilk in the very beginning of the postnatal period due to the difficulties inbreastfeeding and their belief about being inefficient in breastfeeding. Focusing on this pointthis study was carried out by following two main stages. At the first stage the study was held asa methodological intervention to define the validity and reliability of the Turkish adaptation of`The Breastfeeding Self-Efficacy Scale? and at the second stage it was applied as aneducational intervention to decide on the effect of breastfeeding efficacy education given to thenew mothers.The first stage of the survey which contained the validity and reliability of the scale washeld among mothers who gave birth between September, 2006 and February, 2007 accordingto the registers of Health Center, Number 7 Mother and Child Health-Care Units in the Altındağdistrict of İzmir and who had the necessary qualifications for the study.The well-concordance coefficient of Kendall W scale is W: 0.227 and p<0.01, and thereliability coefficient of the test-repeat test applied between the two stages was stated to ber=0.45. The consistency of the scale in terms of temporal process was found to be efficient(p=0.00). In the first application the Cronbach alpha coefficient was 0.91 and in the second oneit was seen to be 0.92 and the reliability of the scale was found to be high (0.80??<1.00).Whereas the breastfeeding efficacy score of the mothers included in the survey in terms ofvalidity and reliability in the first week was 151.22±12.39, it rised up to 154.99±11.51 in the forthweek and to 155.52±11.35 in the eighth week. The Breastfeeding Self-Efficacy Scale whichwas applied by means of the Turkish adaptation of validity and reliability can be used in variousfield works, in determining the mothers who has the risk of giving up breastfeeding in the verybeginning of the postnatal period and the subjects that they need to learn about breastfeeding.`Peer Education about Breastfeeding Efficacy? which was the second stage of the surveywas held between 10 March, 2007 and 10 July, 2007 in the The Number 7 Mother and ChildHealth-Care Units and in the The Altındağ Number 1 Primary Health Care Center which waslocated in the Altındağ District of İzmir. In the area Breastfeeding Peer Instructor EducationProgramme was applied to 8 mothers who were voluntary peer instructors and had thenecessary qualifications. Mothers who completed the education successfully gavebreastfeeding efficacy education to 40 pregnants found in the registers of The Number 7 Motherand Child Health-Care Units between 15-30 April, 2006. Peer instructors used the educationguidebooks during the period and they shared their experiences about breastfeeding with eachother.The Breastfeeding Efficacy pre-test question form was applied to participant mothers-tobebefore the education. The pregnants were observed by the researcher after the educationand given `The Breastfeeding Self-Efficacy Scale?, `The Question form about Perception of thePeer Support?, `The Post-test Question Form? and `The Edinburgh Postpartum DepressionScale?. 40 pregnant women in the registers of The Altındağ Number 1 Primary Health CareCenter were included in the control group of the survey and applied the same forms with thetreatment group simultaneously. The knowledge grade point average of the peer instructormothers which was 73.25 before education increased to 90.13 afterwards. The pre-testknowledge grade point average which was 60.38 about breastfeeding efficacy of the mothersgiven peer education increased to 87.65 in the post-test. The uneducated mothers? pre-testgrade point average which was 58.48 rised up to 73.05 after the instruction. This increase wasstatistically found meaningful.As a result, it can be suggested that the peer instructor mother-to-mother educationamong mothers who breastfeed their infants can be held successfully and it can be clearlyobserved that the peer education model is an effective approach.Key words: Breastfeeding, Peer Education, Self-efficacye-mail: aysun.basgun@ege.edu.tr