İlk dönem Osmanlı düşüncesinde varlık görüşünün Kur'ani dayanakları -Dâvûd Kayserî ve Molla Fenârî örneği-
Quranical basis of the view of existence in early Ottoman thought -Example of Dâvûd Kayserî and Molla Fenârî-
Yazar: SALİH ÖĞRETİCİ
Danışman: PROF. DR. ERDOĞAN PAZARBAŞI
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Bir medeniyetin düşünce sistemi en açık şekliyle sahip olduğu varlık anlayışında mündemiçtir. Dolayısıyla herhangi bir medeniyet hakkında yapılacak ilk çalışma o medeniyetin varlık anlayışının ortaya çıkarılmasıdır denilebilir. Osmanlı devletinde üstlendikleri resmi görevlerle Osmanlı medeniyetinin ilk temsilcileri olan Dâvûd Kayserî ve Molla Fenârî sahip oldukları varlık görüşleri ile kendilerinden sonraki Osmanlı düşüncesini büyük ölçüde etkilemiş hatta belirlemiş tarihi şahsiyetler olarak öne çıkmaktadırlar. Her iki âlim de varlık görüşlerini oluştururken Kur'an'dan istifade etmiş ve varlık görüşlerini Kur'an ayetleri ile delillendirmişlerdir. Çalışmamız her iki âlimin de eserlerinde varlık görüşlerini ifade ederken hangi Kur'an ayetlerini delil olarak kullandıklarını tespit etmeyi amaçlamaktadır. Bunun yanı sıra çalışmamız ilk dönem Osmanlı âlimlerinin varlık anlayışlarını ortaya çıkarmayı amaçlamakta böylece Osmanlı düşüncesi üzerine yapılacak çalışmalara katkı sunmayı hedeflemektedir. 
Osmanlı coğrafyası birçok kültürün buluştuğu çevresini etkileyen aynı zamanda çevresinden etkilenen bir kültür ortamına sahiptir. Çalışmamızda incelediğimiz Dâvûd Kayserî ve Molla Fenârî'nin ilim öğrenmek maksadıyla yapmış oldukları seyahatler, yazmış ve istinsah etmiş oldukları eserler, medreselerde okutmuş oldukları kitaplar ve yetiştirmiş oldukları talebeler incelendiğinde çok geniş bir etkileşim ağıyla karşılaşmaktayız. Bu etkileşim ağı Osmanlı döneminde İslam düşüncesinin gelişimini de bize verecek ipuçları içermektedir. Eğer bu etkileşim ağı takip edilebilirse Osmanlı düşüncesinin özgün yanlarının ortaya çıkarılabileceğini düşünüyoruz.
Anahtar kelimeler: Varlık, Kur'an, Osmanlı,  Dâvûd Kayserî, Molla Fenârî.

Abstract:
A civilization's thought system is most clearly inherent in its understanding of existence. Therefore, it can be said that the first study to be done about any civilization is to reveal the understanding of existence of that civilization. Dâvûd Kayseri and Molla Fenârî, who were the first representatives of the Ottoman civilization with their official duties in the Ottoman state, stand out as historical figures who greatly influenced and even determined the Ottoman thought after them with their views on existence. Both scholars benefited from the Quran while forming their views on existence and proved their views on existence with verses from the Quran. Our study aims to determine which Qur'anic verses both scholars used as evidence when expressing their views on existence in their works. In addition, our study aims to reveal the understanding of existence of the early Ottoman scholars, thus aiming to contribute to studies on Ottoman thought.
The Ottoman geography has a cultural environment that affects and is also influenced by its environment, where many cultures meet. When we examine the travels of Dâvûd Kayseri and Molla Fenârî, whom we examined in our study, for the purpose of learning science, the works they wrote and copied, the books they taught in madrasahs and the students they educated, we encounter a very wide network of interaction. This interaction network contains clues that will tell us about the development of Islamic thought in the Ottoman period. We think that if this interaction network can be followed, the original aspects of Ottoman thought can be revealed.

Key words: Being, Quran, Ottoman, Dâvûd Kayseri, Molla Fenârî.