Engelli çocuğa sahip ebeveynlerin psikolojik sağlamlıkları, sosyal destekleri ve spora yönelik tutumları arasındaki ilişkiler
Relationships between psychological resilience, social support and attitudes towards sports of parents with disabled children
Yazar: MUHAMMET CAN ÖZKAL
Danışman: DOÇ. DR. YUNUS EMRE KARAKAYA
Fırat Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Spor = Sports

Özet:
Engelli bireylerin topluma kabulü ve sosyalleşmeleri gerek ebeveynler gerekse de engelli bireyler açısından büyük önem arz etmektedir. Zihinsel engelli bireyler topluma ve meslek hayatına katılımda diğer derecedeki zihinsel engelli bireylere oranla daha avantajlı konumdadırlar. Engelli bireylerin kendi başlarına karar almaları sağlık durumları açısından zor bir durumdur. Bu süreçte ebeveynlerin çocukları için sağlıklı kararlar alabilmeleri için psikolojik olarak kendilerini iyi düzeyde hissetmeleri gerekmektedir. Bu durumda engelli çocuğu olan ebeveynler yakın çevrelerinden sosyal anlamda destek alma ihtiyacı duymaktadırlar. Engelli çocukların kendi karar verme süreçlerinin zor olmasından dolayı ebeveynler çocuklarının sosyalleşmesini ön planda tutmaktadırlar. Bu sosyalleşme yollarından biri de beden eğitimi, spor ve fiziksel aktivitelere katılımdır. Bu durumda ebeveynlere büyük roller düşmektedir. 
	Bu araştırmanın amacı, engelli çocuğa sahip ebeveynlerin psikolojik sağlamlıkları, sosyal destekleri ve beden eğitimi dersine yönelik tutumları arasındaki ilişkileri belirlemektir. Bu kapsamda uygulanan ölçeklerden alınan verilerin cinsiyet, gelir durumu, çocuğun spor yapıp yapmadığı, engelli çocuk sayısı, yaş, öğrenim düzeyi, engel derecesi, toplam çocuk sayısı değişkenlerine göre farklılaşmanın ne düzeyde olduğunu tespit etmektir. 
	Araştırmanın evrenini Elazığ il sınırları içerisinde engelli çocuğa sahip ebeveynler oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemini ise Elazığ il sınırları içerisinde basit tesadüfi yöntem kullanılarak seçilen 195 ebeveyn oluşturmaktadır. Örneklem grubun görüşlerini belirlemek için üç farklı ölçek formu kullanılmıştır: "Kısa Psikolojik Sağlamlık Ölçeği", "Algılanan Sosyal Destek Ölçeği" ve "Beden Eğtimi Dersine Yönelik Ana-Baba Tutum Ölçeği".
İlk olarak engelli çocuğa sahip ebeveynlerden demografik bilgilere yönelik olarak "cinsiyet, gelir durumu, çocuğun spor yapıp yapmadığı, engelli çocuk sayısı, yaş, öğrenim düzeyi, engel derecesi, toplam çocuk sayısı" değişkenlerinde bilgiler elde edilmiştir. Daha sonra Kısa Psikolojik Sağlamlık Ölçeği, Algılanan Sosyal Destek Ölçeği, Beden Eğtimi Dersine Yönelik Ana-Baba Tutum Ölçeği'ne yönelik veriler elde edilmiştir. 
Verilerin analizinde SPSS 24.0 paket programı kullanılmıştır. Elde edilen verilere normallik analizi yapılmış, sonuçlar normal dağılım sergilemiş ve parametrik testlerin yapılmasına karar verilmiştir. Verilerin değerlendirilmesinde tanımlayıcı istatistiksel yöntemlerden, yüzde, ortalama, standart sapma kullanılmıştır. Bağımlı ve bağımsız değişkenler arasındaki farklılıkları ortaya koymak amacıyla "Independent Sample t Testi" ve "Tek Yönlü Varyans Analizi" uygulanmıştır. Engelli çocuğa sahip ebeveynlerin psikolojik sağlamlıkları, sosyal destekleri ve beden eğitimi dersine yönelik tutumları arasındaki ilişkileri belirlemek için değişkenler arasında "Pearson Korelasyon Analizi" kullanılmıştır. Yapılan istatistiksel çözümlemelerde anlamlılık düzeyi p<0.05 olarak kabul edilmiştir.
	Analiz sonuçlarına göre engelli çocuğa sahip ebeveynlerin psikolojik sağlamlıklarına yönelik; cinsiyet, gelir durumu, yaş, öğrenim durumu, çocuğun engel derecesi ve ailedeki toplam çocuk sayısı değişkenlerinde anlamlı farklılaşma olduğu tespit edilmiştir (p<0.05). Ebeveynlerin sosyal desteklerine yönelik; gelir durumu, çocuğun spor yapıp yapmama, ailedeki engelli çocuk sayısı, yaş, öğrenim durumu, çocuğun engel derecesi, ailedeki toplam çocuk sayısı değişkenlerinde anlamlı farklılık belirlenmiştir(p<0.05). Ebeveynlerin beden eğitimi dersine yönelik; gelir durumu, çocuğun spor yapıp yapmama, engelli çocuk sayısı, yaş, öğrenim düzeyi, çocuğun engel derecesi ve ailedeki toplam çocuk sayısı değişkenlerinde anlamlı farklılaşma gözlemlenmiştir (p<0.05). Korelasyon analizi sonuçlarında ise sosyal destek ölçeği ve alt boyutlarında anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Beden eğitimi ve spor dersine yönelik ana-baba tutum ölçeği ve alt boyutları arasında anlamlı farklılık tespit edilmiştir. 
	Araştırma sonucunda engelli çocuğa sahip ebeveynlerin sosyal destek algılarıyla psikolojik sağlamlıları arasında (r=0,378) pozitif ve zayıf düzeyde bir ilişkinin olduğu belirlenmiştir. Psikolojik sağlamlıklarıyla beden eğitimi dersine yönelik ana-baba tutumlarında r=-0,092) negatif yönde ve çok zayıf düzeyde bir ilişkinin olduğu tespit edilmiştir. Sosyal destek düzeyleriyle beden eğitimi dersine yönelik ana-baba tutumlarında (r=0,080) pozitif yönde ve çok zayıf bir seviyede ilişki belirlenmiştir. 
	Engelli çocuğa sahip ebeveynler ve yakınlarının daha fazla bilinç sahibi olmalarını sağlayacak seminerler, konferanslar veya eğitimler verilmelidir. Engelli çocuğa sahip ebeveynlerin daha fazla sosyalleşebilmelerine olanak sağlayacak merkezlerin, sportif veya sosyal etkinliklerin yapılması/ desteklenmesi gerekmektedir. Bu önrinin engelli çocuğa sahip ebeveynlerin psikolojik sağlamlık düzeylerine, sosyal destek algılarına ve beden eğitimi dersine yönelik tutumlarını olumlu hale dönüştürebileceği düşünülmektedir.

Abstract:
The acceptance and socialization of individuals with disabilities into society is of great importance for both parents and individuals with disabilities. Individuals with mild intellectual disabilities are in a more advantageous position than individuals with other degrees of intellectual disabilities in terms of participation in society and professional life. It is difficult for individuals with disabilities to make decisions on their own in terms of their health status. In this process, parents need to feel psychologically well in order to make healthy decisions for their children. In this case, parents with disabled children need social support from their close environment. Since it is difficult for children with disabilities to make their own decisions, parents prioritize the socialization of their children. One of these socialization methods is participation in physical education, sports and physical activities. In this case, parents have a great role. 
	The aim of this study is to determine the relationships between psychological resilience, social support and attitudes towards physical education class of parents with disabled children. In this context, the data obtained from the scales applied in this context is to determine the level of differentiation according to the variables of gender, income status, whether the child does sports or not, number of children with disabilities, age, education level, degree of disability, total number of children. 
	The population of the study consists of parents with disabled children within the borders of Elazığ province. The sample of the study consists of 195 parents selected using a simple random method within the borders of Elazığ province. Three different scale forms were used to determine the views of the sample group: "Brief Psychological Resilience Scale", "Perceived Social Support Scale" and "Parent Attitude Scale towards Physical Education Lesson".
Firstly, demographic information was obtained from the parents of children with disabilities in the variables of "gender, income status, whether the child does sports or not, number of children with disabilities, age, education level, degree of disability, total number of children". Then, data were obtained for the Brief Psychological Resilience Scale, Perceived Social Support Scale, Parent Attitude Scale towards Physical Education Course. 
The SPSS 24.0 package program was used to analyze the data. Normality analysis was performed on the data obtained, the results showed normal distribution and it was decided to conduct parametric tests. In the evaluation of the data, descriptive statistical methods, percentage, mean and standard deviation were used. "Independent Sample t Test" and "One-Way Analysis of Variance" were applied to reveal the differences between dependent and independent variables. "Pearson Correlation Analysis" was used to determine the relationships between the psychological resilience, social support and attitudes towards physical education class of parents with disabled children. The significance level was accepted as p<0.05 in the statistical analysis.
	According to the results of the analysis, it was determined that there was a significant difference in the variables of gender, income status, age, education level, degree of disability of the child and total number of children in the family for the psychological resilience of parents with disabled children (p<0.05). Regarding the social support of the parents; a significant difference was determined in the variables of income status, whether the child does sports or not, the number of disabled children in the family, age, education level, the degree of disability of the child, and the total number of children in the family (p<0.05). A significant difference was observed in the variables of income status, whether the child does sports or not, number of disabled children, age, education level, degree of disability of the child and total number of children in the family (p<0.05). In the correlation analysis results, a significant difference was found in the social support scale and its sub-dimensions. A significant difference was found between the scale of parental attitude towards physical education and sports lesson and its sub-dimensions. 
	As a result of the research, it was determined that there was a positive and weak relationship between the social support perceptions of parents with disabled children and their psychological resilience (r=0.378). It was determined that there was a negative and very weak relationship between psychological resilience and parental attitudes towards physical education class (r=-0,092). There was a positive and very weak relationship between social support levels and parental attitudes towards physical education class (r=0,080). 
	Seminars, conferences or trainings should be organized to raise the awareness of parents and relatives of children with disabilities. Centers, sportive or social activities that will enable parents with disabled children to socialize more should be built/supported. This recommendation has positive effects on the psychological resilience levels of parents with disabled children, their perceptions of social support and their attitudes towards physical education class.