Gevaş (Van) ilçesinde yöresel olarak taze tüketilen bazı yabani bitkiler ve besin değerlerinin belirlenmesi
Determination of the nutritional values and some wild plants used as local fresh consumption in Gevaş (Van) district
Yazar: SÜLEYMAN DOĞAN
Danışman: DOÇ. DR. ZEHRA EKİN
Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışmada Gevaş ilçesi ve çevresinde gıda olarak kullanılan yabani bitkilerinin yerel halk tarafından tüketim biçimleri ve bu bitkilerin besin içerikleri araştırılmıştır. Araştırmada Gevaş ilçesi ve çevresinde, ısırgan (Urtica dioica L.), çiriş (Eremurus spectabilis BİEB.), su teresi (Nasturtium officinale R.Br.), yemlik (Tragopogon reticulatus Boiss. & Huet), evelek (Rumex tuberosus L. subsp. horizontalis KOCH RECH.), it soğanı (Allium akaka S.G.Gmel. ex Schult. & Schult.f), mendi (Chaerophyllum macropodum Boiss), dağ kekiği (Thymus fallax Fisch. & C.A.Mey), ebegümeci (Malva neglecta Wallr.), çatak soğanı (Allium shatakiense Rech. f.) kurt soğanı (Ornithogalum oligophyllum E. D. CLARKE), siyabo (Ferula rigidula Fisch. ex DC.), sov/soh (Heracleum persicum Desf), kenger (Gundelia tournefortii L.), ışkın (Rheum ribes L.), heliz (Prangos ferulacea (L.) Lindl.), yabani nane (Mentha longifolia (L.) HUDSON subsp. longifolia (L.) HUDSON), sinirli ot (Plantago major L. subsp. intermedia (Gilib.) Lange), boğa dikeni (Eryngium billardieri F. Delaroche) olmak üzere 10 familyaya ait 19 yabani bitki türü belirlenmiştir. Araştırmada yabani bitkilerin makro ve mikro besin elementi içerikleri (N, P, K, Mg, Ca, Fe, Mn ve Zn) ve bazı gıda kalite özellikleri de (kuru madde, nem, toplam kül ve protein) belirlenmiştir. Araştırma sonucunda, yabani türlerin içerdikleri mineral element kompozisyonu ve diğer kalite özellikleri bakımından büyük bir farklılık gösterdiği ve yaprağı tüketilen bazı kültür türlerine göre daha zengin içeriğe sahip oldukları sonucuna varılmıştır.
 
Anahtar kelimeler: Besinsel içerik, Biyoçeşitlilik, Gıda, Yabani bitkiler

Abstract:
In this study, the usage ways and nutrient contents of wild plants consumed as food by people in and around Gevaş-Van were investigated. It is found that in this region there are wild plants belonging to 10 families which consist of 19 taxa such as nettle (Urtica dioica L.), çiriş (Eremurus spectabilis BİEB.), watercress (Nasturtium officinale R.Br.), yemlik (Tragopogon reticulatus Boiss. & Huet), evelek (Rumex tuberosus L. subsp. horizontalis KOCH RECH.), it soğanı (Allium akaka S.G.Gmel. ex Schult. & Schult.f), mendi (Chaerophyllum macropodum Boiss), thyme (Thymus fallax Fisch. & C.A.Mey), mallow (Malva neglecta Wallr.), çatak soğanı (Allium shatakiense Rech. f.) kurt soğanı (Ornithogalum oligophyllum E. D. CLARKE), siyabo (Ferula rigidula Fisch. ex DC.), sov/soh (Heracleum persicum Desf), kenger (Gundelia tournefortii L.), ışkın (Rheum ribes L.), heliz (Prangos ferulacea (L.) Lindl), wild mint (Mentha longifolia (L.) HUDSON subsp. longifolia (L.) HUDSON), broadleaf plantain (Plantago major L. subsp. intermedia (Gilib.) Lange), boğa dikeni (Eryngium billardieri F. Delaroche). In the study, the wild plants were analyzed for their macro- and micro element concentrations (N, P, K, Mg, Ca, Fe, Zn and Mn). Additionally, some food quality aspects (dry matter, moisture contents, total ash contents and protein contents) were also evaluated in the plant samples. It can be concluded that wild plants analyzed had great diversity for mineral compositions and other food quality properties, and had a richer content than some leaf consumed culture species.
 
Key words: Biodiversity, Food, Mineral content, Wild plants.