Lise öğrencilerinde DKAB eğitimi ile hayatı anlamlandırma arasında dindarlık ve sorumluluğun aracılık rolünün incelenmesi
The mediating role of piety and responsibilitiy in the relationship between religious culture and ethical knowledge and meaning of life in high school students
Yazar: AHMET ÇAKMAK
Danışman: PROF. DR. NURULLAH ALTAŞ
Atatürk Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / İlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Din = Religion ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aracılık = Meditation ; Din eğitimi = Religious education ; Din kültürü ve ahlak bilgisi dersi = Religious culture and moral knowledge lesson ; Dindarlık = Religiousness ; Lise öğrencileri = High schools students ; Sorumluluk = Responsibility ; Yaşamın anlamı = Life meaning ; Ölçekler = Scales

Özet:
Amaç: Bu araştırmanın genel amacı; ortaöğretim din kültürü ve ahlak bilgisi dersi (DKAB) ile hayatı anlamlandırma arasında dindarlık ve sorumluluğun aracılık rolünün incelenmesidir. Bu genel amaç çerçevesinde şu araştırma sorularına cevaplar aranmıştır: DKAB eğitimi, hayatı anlamlandırmayı yordamakta mıdır? DKAB eğitimi, dindarlığı ve sorumluluğu yordamakta mıdır? Dindarlık ve sorumluluk, hayatı anlamlandırmayı yordamakta mıdır?
Yöntem: Araştırma nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modeline göre tasarlanmıştır. Çalışmanın evreni Erzurum ili Yakutiye, Palandöken ve Aziziye merkez ilçelerindeki imam-hatip lisesi haricindeki lise türlerinde 2015-2016 eğitim-öğretim yılında öğrenim gören son sınıf öğrencileri oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemi, %41.6'sı erkek (n=263), %58.2'si (n=368) kız öğrenci olmak üzere 633 öğrenciden oluşmaktadır. 
Araştırmada kişisel bilgi formu ve dört veri toplama aracı kullanılmıştır. Katılımcıların DKAB eğitiminin gerçekleşme düzeyini ölçmek için "Din kültürü ve ahlak bilgisi genel amaçlarına erişim düzey ölçeği", hayatı anlamlandırma düzeylerini ölçmek için "Yaşamın anlamı anketi", dindarlık düzeylerini ölçmek için "Ok dini tutum ölçeği" ve sorumluluk davranış düzeylerini ölçmek için ise "Sorumluluk davranış ölçeği" kullanılmıştır. 
Bulgular: DKAB eğitimi, hayatı anlamlandırmanın var olan anlam alt boyutunu yordamaktadır. DKAB eğitimi, dindarlık ve sorumluluğu da yordamaktadır. Dindarlık ve sorumluluk, var olan anlamı yordamaktadır. DKAB eğitimi ile var olan anlam arasında dindarlık ve sorumluluğun kısmi aracılık rolü vardır. DKAB eğitimi, hayatı anlamlandırmanın anlam arayışını alt boyutunu yordamaktadır. Dindarlık ve sorumluluk da anlam arayışını yordamaktadır. DKAB eğitimi ile anlam arayışı arasında dindarlık ve sorumluluğun tam aracılık rolü vardır.
Sonuç: DKAB eğitimi, var olan anlamı anlam arayışına göre daha fazla yordamaktadır. DKAB eğitiminin hayatı anlamlandırmayı dindarlık üzerinden açıklamaktan ziyade sorumluluk üzerinden açıklamasının dersin hukuki statüsü açısından daha uygun olacağı düşünülmektedir. Hem pedagojik hem de teolojik açıdan hayatı anlamlandırmanın sorumluluk üzerinden temellendirilmesinin bireyin gelişim süreçlerine; eğitimin bireysel, sosyal ve kültürel amaçlarına daha fazla hizmet edeceği söylenebilir.

Abstract:
Goal: The main goal of this research is generally to define whether piety and responsibility have a mediator role between lesson of religious culture and ethical knowledge (RCEK) and meaning of life.  In this general frame, answers to research questions have been searched: Does RCEK predict the meaning of life? Does RCEK predict piety and responsibility? Does piety and responsibility predict the meaning of life?
Method: It is designed according to the relational survey model of the research's quantitative research methods. The scope of the research contains senior students who study during the 2015-2016 academic year in the high school types except the imam-hatip high school in the Yakutiye, Palandöken and Aziziye which are central districts of Erzurum province. The study sample is consisted of 633 students, 41.6% male (n = 263) and 58.2% (n = 368) female students.
Personal information form and four data collection tools were used in the research. In order to measure the level of participant's level of realization of religious culture and ethics: "Attainment  Level Scale for the General Objectives of the Secondary Religious Education and Ethics" was used. In order to measure scores of meaning of life: "the Scale of Meaning of Life", in order to measure scores of piety: the "Ok-Religious Attitude Scale" and in order to measure responsibility behaviour scores: "The Responsibility Behaviour Scale" was used.
Findings:  RCEK predicts the sub-dimension presence of meaning in life. RCEK also predicts piety and responsibility. Piety and responsibility predict presence of meaning in life. There is partial mediating role of piety and responsibility between RCEK and presence of meaning in life. RCEK predicts to search of meaning in life. Piety and responsibility predict the search of meaning in life as well. Piety and responsibility have a full mediation role between RCEK and search of meaning in life.
Results: RCEK predicts the presence of meaning in life more than the search of meaning in life. It is thought that RCEK will be more appropriate in terms of legal status if meaning of life is explained through responsibility instead of piety. Both pedagogical and theological meaning of life are based on responsibility can serve more to development processes to individual, social and cultural goals of education.