Jane Eyre örneği ile metinlerarası ilişkilerde çevirmen görünürlüğü
Translator's visibility in intertextuality: A case study on Jane Eyre translations
Yazar: AYLİN ÖZLEM SÜRER
Danışman: DOÇ. DR. NEJDET NEYDİM
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çeviribilim Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Mütercim-Tercümanlık = Translation and Interpretation
Dizin: Bronte, Charlotte = Bronte, Charlotte ; Jane Eyre = Jane Eyre ; Metinlerarasılık = Intertextuality ; Çeviri = Translation ; Çeviri bilim = Science of translation ; Çevirmen = Translator

Özet:
Bu çalışma, yazınsal metinlerdeki metinlerarası unsurların çevirisinin ve yan metinlerin üzerinden çevirmen görünürlüğünün izlerini sürmeyi amaçlamaktadır. Vaka incelemesi olarak İngiliz yazar Charlotte Brontë'un Jane Eyre eseri seçilmiştir. Eser, yazarın hayatına ve yazıldığı dönemin toplumsal özelliklerine dair birçok gönderme barındırmaktadır. Çeşitli dinsel, edebi, kültürel ve mitolojik anıştırmaların bulunduğu bu eser, barındırdığı metinlerarası ögeler dolayısıyla çalışmanın vaka çalışmasında incelenmek üzere seçilmiştir. Çalışmanın ilk üç bölümünde kuramsal çerçeve tanıtılarak, sırasıyla yazın çevirisi, çevirmenin görünürlüğü/görünmezliği ve metinlerarasılık kuramları tartışılmıştır. Bu bağlamda, çevirmen görünmezliği ve metinlerarasılık kuramları kuramsal çerçevenin temelini oluşturmaktadır. Dördüncü bölüm ise çalışmanın bütüncesini oluşturan metinlerin incelenmesine ayrılmıştır. Bu bölümde, öncelikle metinlerarası ilişkilerin gözlemlendiği anıştırma ve alıntıların çevirilerine çevirmen görünürlüğü açısından yaklaşılmış, daha sonra da çevirmen görünürlüğünün doğrudan ve somut olarak saptanabildiği önsöz, kitap kapağı ve çevirmen notları gibi iç yan metinler ile söyleşiler ve çevirmen bloğu gibi dış yan metinler incelenmiştir. Bu çalışmada yapılan incelemelerde betimleyici bir yaklaşım izlenmiştir.

Abstract:
This study aims to explore translator's visibility in the translation of intertextual elements and in paratexts in the literary translation context. Charlotte Brontë's Jane Eyre is used as a case study as it has a lot of references to the author's life and the social context of the time it was written. It also has various religious, classic, literary, and cultural allusions, through which the translators' choices on the translation of intertextuality can be analyzed. In the first three chapters, the theoretical framework is presented and the theories of literary translation, translator's (in)visibility, and intertextuality are discussed. The concepts of translator's invisibility and intertextuality are the main theories that are focused within the theoretical framework. Lastly, the corpus analysis is carried out in the fourth chapter. In the first part of the fourth chapter, translations of the intertextual elements, mainly allusions and quotations, are analysed in order to define translator's visibility. In the second part, the peritexts like prefaces, translator's notes, and book covers as well as epitexts like interviews and translator's blogs are examined as clear and concrete examples of visibility can be observed through such texts. A descriptive approach is adopted in the analyses conducted in the present study.