Endüstriyel mirasa yönelik uygulamaların kentsel yapıya etkisinin post endüstriyel peyzaj yaklaşımı bağlamında irdelenmesi: Beykoz endüstri üçgeni örneği
Scrutinization of the impact of industrial heritage practises for urban structure in the context of post industrial landscape approach: Beykoz industry triangle example
Yazar: HATİCE AYDIN
Danışman: DOÇ. DR. BERNA DİKÇINAR SEL
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Kentsel Koruma ve Planlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
20. Yüzyılın sonlarına doğru benimsenmeye başlanan sanayisizleşme politikaları ekseninde, kentlerin büyümesiyle kent merkezleri ya da merkezlerin yakınında yer alan sanayi alanlarının, kent dışına çıkması konusu gündeme gelmiştir. Kentlerin kimliklerinde yer edinmiş sanayi alanlarının, bu nedenle işlevsizleşerek, köhneleşme sürecine girmesi, çöküntü kent parçalarının ortaya çıkmasına neden olmuştur. Kentsel kimlikte emeğin üretim mekanı olarak sanayi alanlarının korunması fikrinin önem kazanması sonrasında, ortaya çıkan endüstri arkeolojisi kavramı, sanayi kalıntılarının korunmasını savunurken anlam genişlemesine uğrayarak, tüm donanımın ve yapıların koruması bağlamında, endüstri mirası kavramını ortaya çıkarmıştır. Fakat endüstri mirasına yönelik yapılan uygulamaların yalnızca yapı stoğuna odaklanılması ve kentsel yapı ile ilişkisinin kurulmaması, post endüstriyel peyzaj yaklaşımının ortaya çıkmasına da zemin hazırlamıştır.
Post endüstriyel peyzaj yaklaşımı, endüstri mirasının mekansal bağlantıları olan bir dizinin parçası sayılarak sanayi dönemine ait izlerinin korunmasını vurgulamaktadır.Post endüstriyel kentteki sosyal, fiziki, ekonomik ve kültürel mekanın sürdürülebilirliğinin sağlanması açısından bu yaklaşım önem taşımaktadır. Endüstri mirasının, geçmişten günümüze oluşturulan ilişkisel ağlarla ele alınarak, kentsel kimlikteki yerinin korunması gerekmektedir. Bu anlamda endüstri mirasına yönelik uygulamaların tekil yapı/alan ölçeğinden çıkarılarak bulduğu alt bölge ve kentle ele alınmalıdır.
Çalışma kapsamında alan çalışması olarak belirlenen Beykoz Endüstri Üçgeni, Beykoz Sümerbank Deri ve Kundura Fabrikası, Paşabahçe Şişecam Fabrikası ve Paşabahçe Tekel ve İspirto Fabrikası'nın kurulmuş olduğu ve etkileşimi içerisinde bulunduğu mahalleleri kapsamaktadır. Sanayi döneminde Türkiye Cumhuriyeti Devleti'nin kalkınması açısından ulusal ve uluslararası marka endüstriler sayılan bu alanların kentsel ve ulusal kimlik ögesi olarak korunmasını gerektirmiştir. Bu endüstri miraslarına yönelik uygulamalar, post endüstriyel peyzaj yaklaşımıyla ele alınıp değerlendirilmiştir. Beykoz Endüstri Üçgeni'ne yönelik gerçekleştirilen mülakatlarda paydaşların endüstri mirasına ve Beykoz yerleşimine bakış açıları irdelenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Post endüstriyel peyzaj yaklaşımı, endüstri mirası, yeniden işlevlendirme, Beykoz Endüstri Üçgeni

Abstract:
In line with the deindustrialization policies adopted towards the end of the 20th century, with the growth of cities, the issue of industrial areas located in or near the city centers came to the fore. For this reason, the industrial areas that have taken a place in the identities of the cities have become dysfunctional and have entered the process of becoming obsolete, resulting in the emergence of collapsed city parts. The concept of industrial archeology, which emerged after the idea of protecting industrial areas as the production space of labor in urban identity gained importance, expanded its meaning while defending the protection of industrial remains, and revealed the concept of industrial heritage in the context of the protection of all equipment and structures. However, the fact that the applications for the industrial heritage remained only at the single building/area scale and the relationship was not established with the urban structure paved the way for the emergence of the post-industrial landscape approach.
The post-industrial landscape approach emphasizes the preservation of the traces of the industrial period by counting the industrial heritage as part of a series with spatial connections. This approach is important in terms of ensuring the sustainability of the social, physical, economic and cultural space in the post-industrial city. It is necessary to protect the place of the industrial heritage in the urban identity by dealing with the relational networks created from the past to the present. In this sense, the applications for the industrial heritage should be removed from the single structure/area scale and should be dealt with with the sub-region and city they found.
The Beykoz Industry Triangle, which was determined as a field study within the scope of the study, covers the neighborhoods where Beykoz Sümerbank Kundura Factory, Paşabahçe Şişecam Factory and Paşabahçe Tekel Factory were established and interacted with. In terms of the development of the Republic of Turkey in the industrial period, it was necessary to protect these areas, which are considered as national and international brand industries, as an element of urban and national identity. The applications for these industrial heritages were handled and evaluated with the post-industrial landscape approach. In the interviews conducted for the Beykoz Industry Triangle, the perspectives of the stakeholders on the industrial heritage and the city of Beykoz were examined.
*
Keywords: Post industrial landscape approach, industrial heritage, re-functionnig, Beykoz Industrial Triangle