Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi kitaplarında dil işlevlerinin kullanımı üzerine bir değerlendirme: A1 örneği
An evaluation on the use of language functions in Turkish teaching books as a foreign language: A case study in A1 level
Yazar: ÜLKÜ CERİT
Danışman: PROF. DR. ALİ FUAT ARICI
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ders kitapları = Textbooks ; Türkçe = Turkish ; Türkçe öğretimi = Turkish teaching ; Yabancı dil eğitimi = Foreign language education ; Yabancı dil öğretimi = Foreign language teaching ; İşlevsel dil bilgisi = Functional grammar

Özet:
Dilin işlevlerinin ne olduğu konusu geçmişten günümüze kadar tartışılan bir konu olmuştur. İlk olarak filozoflar, sonrasında ise dil bilimciler konu üzerinde çalışmışlar ve dilin işlevleriyle ilgili çeşitli sınıflandırmalar yapmışlardır. Yabancı dil öğretimi de dilbilim kuramlarına bağlı olarak gelişen bir alandır. Dilin kullanım amacı olarak tanımlayabileceğimiz dil işlevleri, yabancı dil öğretiminin asıl amacı olan hedef dilde iletişim kurabilmekle bağdaştığı için, dilin iletişim işlevini göz önünde bulunduran iletişimsel yaklaşımın temel kavramlarından biri olmuştur. Bu yaklaşıma göre dil işlevleri, öğrencilerin hedef dilde iletişim kurabilmelerine olanak sağlayacaktır. Dil öğretiminde temel başvuru kaynağı olarak kullanılan Diller için Avrupa Ortak Öneriler Çerçevesinde de önceden belirlenmiş dil kalıplarının öğretilmesi yerine günlük hayattaki iletişim ortamlarında kullanılan ve dil işlevlerini temel alan bir dil öğretimi savunulmaktadır. Yabancı dil öğretiminde kullanılan temel materyal ders kitapları olduğu için dil işlevlerinin ders kitaplarında sistemli bir şekilde yer alması gerekmektedir. Bu bağlamda bu araştırmanın amacı, yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde kullanılan A1 seviyesi ders kitaplarında dil işlevlerinin kullanımının dil işlevleri listesi ölçütlerine göre incelenmesidir. Nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması ile yürütülen araştırmada iç içe geçmiş tek durum deseni kullanılmıştır. Araştırma yabancı dil olarak Türkçe öğretimine yönelik hazırlanmış kitaplarda birden fazla dil işlevinin kullanımını ele aldığı için iç içe geçmiş tek durum deseni özelliği göstermektedir. Araştırmanın inceleme nesneleri İstanbul Yabancılar İçin Türkçe (A1) ders kitabı ve Yunus Emre Enstitüsü Yedi İklim Türkçe (A1) ders kitaplarıdır. Ders kitaplarında yer alan cümleler, dil işlevleri tespit edildikten sonra dijital ortama aktarılmış ve veri toplama aracı oluşturulmuştur. Dil işlevlerinin kullanım biçimleri içerik analizi kullanılarak belirlenmiştir. İçerik analizi sonucunda oluşturulan kategoriler doğrultusunda araştırmanın veri toplama aracına son şekli verilmiştir. Kod, kategori ve temalara ulaşılarak kitaplarda kullanılan dil işlevleri sayısal olarak tespit edilmiş ve çözümlenmiştir. Dil işlevleri kapsamında incelenen ders kitaplarında toplam 9 dil işlevi ve bu işlevlerin alt başlıklarını oluşturan 60 gösterge saptanmıştır. Araştırmanın sonucunda, incelenen ders kitaplarının temalarında dil işlevlerinin uygun bir dağılıma sahip olduğu ve temalarda kullanılan dil kalıplarıyla uygun bir biçimde kullanıldığı görülmüştür. Öğrenme alanlarında bulunan dil işlevlerinin eşit ve amaçlı bir dağılıma sahip olmadığı, dil işlevlerinin yoğun olarak okuma ve dinleme metinlerinde kullanılıp konuşma, yazma ve dil bilgisi öğrenme alanlarında ihmal edildiği bu sebeple de bu öğrenme alanlarının yeniden düzenlenmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. 

Anahtar Kelimeler: Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi, dil işlevleri

Abstract:
The issue of what the functions of language are has been an issue that has been discussed from the past to the present. First, philosophers and later linguists worked on the subject and made various classifications about the functions of language. Foreign language teaching is also a field that its development depends on linguistic theories. Language functions, which we can define as the purpose of use of the language, have become one of the basic concepts of the communicative approach considering the communication function of the language, as it is compatible with the main purpose of foreign language teaching, to communicate in the target language.
According to this approach, language functions will enable students to communicate in the target language. In the Framework of European Common Recommendations for Languages, which is used as the main reference source in language teaching, instead of teaching predetermined language patterns, a language teaching that is used in daily communication environments and based on language functions is advocated. Since the basic materials used in foreign language teaching are textbooks, language functions should be included in the textbooks systematically. In this context, the purpose of this study is to examine the use of language functions in A1 level textbooks used in teaching Turkish as a foreign language, according to the criteria of the list of language functions. One of the qualitative research methods, which is carried out with case studies, was used in a single interlocking case pattern. Since the research deals with the use of more than one language function in books prepared for teaching Turkish as a foreign language, it shows the feature of a nested single case pattern. The study objects of the study are "İstanbul: Yabancılar İçin Türkçe" (Istanbul: Turkish for Foreigners) A1 textbook and Yunus Emre Institute's "Yedi İklim Türkçe" (Seven Climate Turkish) A1 textbooks. The sentences in the textbooks were transferred to digital media after the language functions were determined and the data collection tool was created. Usage styles of language functions were determined using content analysis. The data collection tool of the research was finalized in line with the categories created as a result of the content analysis. By accessing the codes, categories and themes, the language functions used in the books were numerically determined and analyzed. In the textbooks examined within the scope of language functions, a total of 9 language functions and 60 indicators constituting the sub-titles of these functions were determined. As a result of the study, it was seen that the language functions in the themes of the examined textbooks had an appropriate distribution and were used appropriately with the language patterns used in themes. It has been concluded that language functions in learning areas do not have an equal and purposeful distribution, language functions are used extensively in reading and listening texts and neglected in speaking, writing and grammar learning areas, so these learning areas should be rearranged.

Keywords: Teaching Turkish as a foreign language, language functions