Vakıfların savaş finansmanındaki rolü: Osmanlı-Kutsal İttifak Savaşları (1683-1699)
The role of the waqfs in war financing: The Ottoman and the Holy League Wars (1683-1699)
Yazar: FATİH ÖZBEY
Danışman: DOÇ. DR. ŞERİFE MEMİŞ
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yeniçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History
Dizin: Finansman = Financing ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Vakıflar = Foundations

Özet:
Bu çalışma 1683-1699 yılları arasında cereyan eden Osmanlı-Kutsal İttifak Savaşları sırasında İstanbul, Anadolu ve Rumeli'deki vakıfların çalışanlarından savaş finansmanı amacıyla İmdad-ı Seferiye vergisinin toplanmasını ve vakıfların savaş finansmanına etkilerini konu edinmektedir. Çalışmanın amacı vakıfların savaş finansmanındaki rolünü ilgili dönemde vakıflardan alınan İmdad-ı Seferiye vergisi üzerinden aydınlatmaya çalışmak, mukayeseli bir inceleme yaparak bu süreçte vakıfların etkinliğini ortaya koymaktır. Tafsilatlı bir araştırma olması için çeşitli arşiv kayıtları burada yol gösterici olmuştur. Bu çalışma toplam 3 bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde XVII. yüzyılın sonlarında Osmanlı'nın mali vaziyeti, uygulanan tedbirler ve bu tedbirlerin içerisindeki İmdadiye vergilerine değinilmiştir. İkinci bölümde Osmanlı'da vakıf pratiği, bu hayır kurumlarındaki hizmetler, vezaif gibi kavramlar ve vakıf personelinin hangi tür işlerde çalıştığı ile ilgili bilgiler verilmiştir. Üçüncü bölümde de İstanbul, Anadolu ve Rumeli'deki vakıflardan istenen ve tahsil edilen İmdad-ı Seferiye vergisine yer verilmiştir. Vakıfların gelir ve giderleri tablo ve grafiklerle aktarılmış, bu veriler şehir ve eyaletlere göre tasnif edilmiştir. Senelik ve altı aylık olarak aktarılan bu veriler ilgili bölgelerden hangi miktarların toplanabileceğini göstermiştir. Vakıflardan toplanan miktarlarla ilgili Mühimme Defterleri, Maliyeden Müdevver Defterler, Evkaf-ı Haremeyn Muhasebeciliği Defterleri, Ali Emiri ve İbnülemin tasnifindeki kayıtlardan yararlanılmıştır.

Abstract:
This study focuses on the collection of the Imdad-ı Seferiye tax from the employees of the waqfs in Istanbul, Anatolia and Rumelia for the purpose of war financing during the Ottoman and the Holy League Wars between 1683-1699 and the effects of the waqfs on the war financing. The aim of this study is to enlighten the role of waqfs in war financing through Imdad-ı Seferiye tax levied on waqfs in the relevant period, and to reveal the effectiveness of waqfs in this process through a comparative analysis. In order to ensure a thorough research, various archive records have been used as a guide. This study consists of 3 parts in total. In the first chapter, the financial situation of the Ottoman State at the end of the 17th century, the measures implemented and the Imdadiye taxes within these measures are discussed. In the second chapter provides information on the practice of waqf in the Ottoman State, the services provided by these charitable institutions, concepts such as vezaif, and the types of jobs that waqf personnel performed. In the third chapter, the tax on Imdad-ı Seferiye, which was demanded and collected from waqfs in Istanbul, Anatolia and Rumelia, is analysed. The income and expenditures of the waqfs are presented in tables and graphs, and these data are classified according to cities and provinces. These annual and semi-annual data showed the amounts that could be collected from the relevant regions. The records in Muhimme Notebooks, Maliyeden Mudevver Notebooks, Evkaf-ı Haremeyn Accountancy Notebooks, Ali Emiri and Ibnulemin classifications were utilised for the amounts collected from the waqfs.