Öncü makroekonomik göstergelerin enerji tüketimin üzerine etkisi: Türkiye örneği
The effect of leading macroeconomic indicators on energy consumption: The case of Türki̇ye
Yazar: TUĞÇE OKULDAŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SEDA BAŞAR YILMAZ
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ekonomi = Economics ; Enerji = Energy
Dizin: ARDL = ARDL ; Ekonomik büyüme = Economic growth ; Enerji tüketimi = Energy consumption ; Yenilenebilir enerji = Renewable energy

Özet:
Enerji tüketimi, makroekonomik açıdan büyük bir öneme sahiptir. Yapılan araştırmalar, enerji tüketiminin makroekonomik göstergeleri etkilediğini ve aynı zamanda makroekonomik göstergelerin enerji tüketimini etkilediğini göstermektedir. Bu çalışmada, literatürdeki genel eğiliminin aksine makroekonomik göstergelerin enerji tüketimi üzerindeki etkisini ele almaktadır. Makroekonomik göstergeler olarak gayri safi yurtiçi hâsıla, ithalat, ihracat ve doğrudan yabancı yatırımlar ve belirlenmiştir.  Türkiye'nin 1970 ve 2022 yılları arasındaki yıllık verileri kullanılarak, fosil enerji tüketimi ve yenilenebilir enerji tüketimi olmak üzere iki ayrı model oluşturulmuş, geleneksel birim kök sınaması yöntemlerinden ADF testi, yapısal kırılmalı birim kök testlerinden Perron ve Zivot-Andrew testleri uygulanmıştır. Durağanlık test sonuçlarına göre ARDL yöntemi ile eşbütünleşme ilişkisi belirlenmiş ve son olarak sonra Toda-Yamamoto testi ile nedensellik ilişkileri incelenmiştir. Sonuç olarak iki modelin de eşbütünleşme ilişkisine sahip olduğu ve ülkenin GSYİH'nın fosil enerji ve yenilenebilir enerji tüketimi üzerinde negatif etkisi olduğu görülmüştür.  Bu durum fosil yakıt tüketimi için ülkede enerji verimliliğinin arttığı ve üretimin enerji tasarrufu sağlayan bir yapıya dönüştüğünü gösterebilirken yenilenebilir enerji tüketimi için üretimin hala fosil yakıtlardan sağlandığı gerçeğini işaret etmektedir. Ayrıca yenilebilir enerji tüketiminin GSYİH, ihracat ve doğrudan yabancı yatırımlar ile çift yönlü; ihracat değişkeni ile enerji tüketiminden ihracata doğru tek yönlü nedensellik ilişkisi olduğu tespit edilmiştir. Ancak ihracat ile fosil enerji tüketimi arasında çift yönlü ve fosil enerji tüketiminden doğrudan yabancı yatırımlara doğru tek yönlü nedensellik ilişkisi görülmüştür.

Abstract:
Energy consumption is of significant macroeconomic importance. Studies have shown that energy consumption influences macroeconomic indicators, and conversely, macroeconomic indicators affect energy consumption. This study deviates from the general trend in the literature by examining the impact of macroeconomic indicators on energy consumption.
The macroeconomic indicators chosen for analysis include Gross Domestic Product (GDP), imports, exports, and foreign direct investments. Two separate models were developed using annual data from Turkey spanning the years 1970 to 2022 to examine fosil and renewable energy consumption. Various traditional unit root testing methods, such as the Augmented Dickey-Fuller (ADF) test, as well as structural  break unit root tests like Perron and Zivot-Andrew tests, were applied. Based on the results of the stationarity tests, cointegration relationships were identified using the Autoregressive Distributed Lag (ARDL) method. Subsequently, causality relationships were examined using theToda-Yamamoto test. The findings revealed that both models exhibited cointegration relationships, and it was observed that the country's GDP negatively impacts both fosil energy and renewable energy consumption. This suggests an improvement in energy efficiency for fosil fuel consumption and a shift towards an energy-saving production structure, while also indicating that production still heavily relies on fosil fuels for renewable energy consumption. Additionally, it was discovered that renewable energy consumption  has bidirectional causality relationships with GDP, exports, and foreign direct investments. Furthermore, a unidirectional causality relationship was identified between exports and energy consumption. However, bidirectional causality was observed between exports and fosil energy consumption, and a unidirectional causality was noted from fosil energy consumption to foreign direct investments.