Tasarım aracı olarak "sector": "Sar" metodolojisinin TOKİ plan tipolojisine uygulanması
"sector" as design tool: "Sar" methodology applied to TOKI's plan typology
Yazar: HALİSE BETÜL BULUT
Danışman: PROF. DR. CEMİL EKBER
Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Pek çok etken bireyin konut memnuniyetini büyük ölçüde etkilemektedir. Bu 
etkenler insanlar arasında önemli ölçüde farklılık gösterebilir ve hatta zaman içinde 
kişisel düzeyde değişebilir. Konut memnuniyeti incelenirken öznel algılar son derece 
mühimdir. Bireylerin değişen istek ve ihtiyaçlarına uyum sağlayabilecek yaşam 
alanlarının tasarlanması, onların memnuniyetlerini sağlamak için çok önemlidir. 
Geçmişte konut öncelikle öznel ihtiyaçların karşılanmasına odaklanıyordu, ancak 
sanayileşmenin yükselişiyle birlikte bir meta olarak görülmeye başlanmıştır.
Bazı akademisyenler geleneksel yapılı çevrenin araştırılmasının ve bu 
çalışmalardan elde edilen bilgilerin kullanılmasının modern konut üretimi için faydalı 
olabileceğini öne sürer. Birçok araştırmada fiziksel çevreyi gözlemleyerek kullanıcı 
katılımı incelenmiştir ve bu alandaki dikkate değer katkılardan biri de Habraken'in 
çalışmasıdır. Habraken, Hollanda evleri analizini temel alan Support Sistemi'ni 
geliştirerek konutta kullanıcı memnuniyetini artırmayı hedeflemiştir. Support Sistemi 
ve Türkiye'deki geleneksel ev planları arasında biçimsel düzenlemeler açısından 
belirgin farklılıklarla beraber benzerlikler bulunmaktadır.
Türkiye'deki geleneksel evlerin benzersiz bir özelliği, benzersiz ''sector''
düzenlemeleriyle birden fazla işlevi yerine getirmedeki çok yönlülüğüdür. Bu 
sector'ler farklı zamanlarda farklı işlevleri bünyesinde barındırabilme potansiyeline 
sahiptir. Bu ayrımlar dikkate alınarak çalışmada önerilen tasarım araçları, günümüzde 
çoklu kullanım oldukça nadir olmasına rağmen daha büyük bir potansiyele sahip 
olabilir ve sector'leri bir tasarım aracı olarak kullanarak daha yüksek düzeyde kullanıcı 
vi
memnuniyeti elde edilmesine yardımcı olabilir. Tasarım aracı, TOKİ sakinleriyle 
görüşülerek test edilmiştir.
Geleneksel mimarinin, değişime uyum sağlama yeteneğinden dolayı doğası 
gereği sürdürülebilirlik yönü bulunmaktadır. Geleneksel çevrelerden ilham alınarak 
sürdürülebilir tasarıma katkı sağlayan yapılı çevreler oluşturulabilir. Kendine özgü 
sector düzenlemeleri bulunan Türkiye'deki geleneksel evlerin, zaman içinde devam 
eden değişimlere uyum sağlayabilen araçların tasarlanması için fırsatlar sunacağına 
inanılmaktadır.

Abstract:
Numerous factors greatly influence individual's satisfaction with their housing. 
These factors can vary significantly among people and may even change over-time on 
a personal level. Subjective perceptions are crucial when studying residential 
satisfaction. It is vital to design living spaces that can adapt to the evolving desires and 
needs of individuals to ensure their contentment. In the past, housing primarily focused 
on fulfilling subjective requirements, but with the rise of industrialization, it shifted 
towards being treated as a commodity.
Some scholars propose that exploring traditional built environments and 
leveraging the knowledge gained from such studies can be beneficial for modern 
housing production. Many research studies investigate user participation by observing 
the physical surroundings, and one noteworthy contribution in this field is Habraken's 
work. Habraken aimed to enhance users' satisfaction in housing by developing The 
'Support System' based on his analysis of Dutch houses. However, traditional house 
plans in Türkiye exhibit resemblances on the morphological arrangements, albeit with 
distinct differences. 
A unique feature of traditional houses in Türkiye is their versatility in serving 
multiple functions within a unique arrangements of sectors. These sectors, possess the 
potential to accommodate various functions at different times. By acknowledging 
these distinctions, the design tools proposed in the study, although these days multi 
use is quite rare, can have greater potential and assist in achieving higher levels of 
users' satisfaction by using sectors as a design tool. The design tool is tested by 
interviewing some of TOKI's residents.
viii
Traditional architecture inherently encompasses a sustainability aspect due to 
its ability to adapt to change. By drawing inspiration from traditional environments, 
built environments that contribute to sustainable design can be created. Traditional 
houses in Türkiye, which demonstrated unique arrangements of sectors, are believed 
to provide opportunities for designing tools that remain adaptable to ongoing changes 
over-time.