Kahramanmaraş 6 şubat depremi sonrası bölgede yaşayan ve kronik hastalığı olan bireylerın hastalıkları açısından değerlendirilmesi
Evaluation of individuals with chronic diseases living in the region after Kahramanmaraş february 6 earthquake in terms of their diseases
Yazar: BURCU KURŞUNCU
Danışman: DOÇ. DR. CELAL KUŞ
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Amaç: Kahramanmaraş 6 Şubat depreminden sonra kronik hastalığa sahip olan bireylerin ilaçlarına erişmekte ve sağlık hizmetine ulaşmakta zorlandığı öngörülmektedir. Sistemlere erişilememesi, yaşanan teknik problemler, binaların yıkılması sebebiyle özellikle depremden sonra ilk haftalarda doğru ilaçların doğru dozlarda kullanılamadığı varsayılmaktadır. Tedavinin aksaması sebebiyle kronik hastalıkların seyri değişmekle birlikte komplikasyonlarında artacağı ön görülebilir bir sorun teşkil etmektedir. Bu çalışmamızda amacımız bir doğal afet durumunda kronik hastalığa sahip bireylerin bu durumdan hangi ölçüde etkilendiği, ilaçlarını düzenli kullanmaya devam etme düzeyinin ve mevcut durumda komplikasyon veya hastaneye yatış gerektiren bir unsur oluşup oluşmadığının değerlendirilmesi olup olası afetler için bu bireylerin en az etkileneceği stratejiler oluşturulmasına katkı sağlamaktır.
Gereç ve Yöntem: Araştırmamız analitik-kesitsel bir çalışmadır. Bu çalışma 1 Eylül 2023 ve 1 Mart 2024 tarihleri arasında yapılmıştır.Çalışmaya katılmayı kabul eden, Kahramanmaraş depreminden etkilenmiş, 18 yaş üstü kronik hastalığa sahip 400 katılımcıya yüz yüze görüşme yöntemi ve dijital ortamda paylaşılan link ile anket uygulanmıştır. Ancak anket sorularına verilen uyumsuz cevaplar nedeniyle 15 katılımcı çalışma dışı bırakılarak toplamda 385 katılımcının verileri incelenmiştir. Anket toplamda 62 sorudan oluşmaktadır. Anketin ilk bölümünde sosyodemografik verileri değerlendirmek için 11 soru, ikinci bölümünde deprem sürecini sorgulamak üzere 20 soru hazırlanmıştır. Son bölüm ise 6 soruluk Türkçe Modifiye Morisky Ölçeği, 25 soruluk KHUÖ (Kronik Hastalıklara Uyum Ölçeği) kullanılarak hazırlanmıştır.Analizler SPSS (Statistical Package for Social Sciences; SPSS Inc., Chicago, IL) 22 paket programında değerlendirilmiştir.
Bulgular:Çalışmamıza dahil edilme kriterlerine uyan 218'i (%56,62) kadın ve 167'si (%43,38) erkek olmak üzere toplam 385 hasta dahil edilmiş olup yaş ortalamaları 47,65±14,59 (min=16-maks=82) yıldır. Çalışmaya dahil edilen hastaların kronik hastalıkları incelendiğinde %46,75'inde diabetes mellitus, %31,69'unda hipertansiyon görülmüş olup bu hastalıklar en sık görülen hastalık gruplarını oluşturmuştur.Hastaların %15,32'si ilaçların en fazla %30'unu kullanmamış ve %60,52'si ise %30'undan fazlasını kullanamamıştır. Katılımcıların %73,77'si deprem döneminde ilaçlarını temin etmekte güçlük yaşamış iken %6,49'u deprem döneminde ekonomik sıkıntılardan dolayı ilaç alamamıştır ve %7,53'ü deprem sürecinde tedaviden fayda görmediğini düşünerek ilaçlarını kullanmayı bırakmıştır. Hastaların %59,74'ü depremden sonra ilk olarak ilacını sahra eczanesinden almış, %5,97'si yakınlarının ilacından kullanmış, %21,56'sı evindeki eski ilaçlara ulaşmış, %9,61'i çevre illerden temin etmiş ve %3,12'si ise ilacını temin edememiştir. Hastaların %70,13'ü ilaçlarını temin ettikten sonra düzenli ve doğru şekilde kullanmış iken %68,05'i deprem sonrası kronik hastalığı nedeniyle hastaneye başvurmuş ve %23,64'ü hastaneye yatmış olup %16,10'u depremden itibaren kronik hastalığı sebebiyle komplikasyon yaşamıştır.Depremde mal kaybı yaşayanların düşük motivasyon olma oranı (%32,37) mal kaybı olmayanların oranından (%14,23) anlamlı şekilde yüksektir (p<0,001). Depremde mal kaybı yaşayanların düşük bilgili olma oranı (%17,27) mal kaybı olmayanların oranından (%6,91) anlamlı şekilde yüksektir (p=0,002).Depremde yakın kaybı yaşayanların düşük bilgili olma oranı (%16,87) yakın kaybı olmayanların oranından (%8,94) anlamlı şekilde yüksektir (p=0,038).Çalışmamızda kullandığımız KHUÖ' nün fiziksel uyum, sosyal uyum ve psikolojik uyum puanı ile Modifiye Morisky Ölçeğinin motivasyon ve bilgi puanı arasında pozitif yönde anlamlı korelasyon görülmüştür.
Sonuç: Depremden önce katılımcılar yüksek oranda izlem yaptırmakta ve düzenli ilaç kullanmaktadır. Katılımcıların çoğu deprem döneminde ilaçlarını temin etmekte güçlük çekmiş ve yine birçoğu ilaçlarını ilk olarak sahra eczanesinden temin etmiştir. Katılımcıların önemli bir kısmının depremden sonra kronik hastalıkları sebebiyle hastaneye yatış ve komplikasyon geçirme öyküsüne sahip olduğu görülmüştür. Depremde mal/can kaybı yaşayan veya kendisi/yakını hastaneye yatış gerektirecek ciddi yaralanmaya sahip olan katılımcıların kronik hastalıklarına ait fiziksel, sosyal ve psikolojik uyumlarını kaybettikleri görülmüştür. Yine depremde mal kaybı yaşayan katılımcıların motivasyonunun da düşük olduğu saptanmıştır.

Abstract:
Purpose:It is predicted that after the Kahramanmaraş February 6 earthquake, individuals with chronic diseases have difficulty in accessing their medications and accessing healthcare services. It is assumed that the correct medications could not be used in the correct doses, especially in the first weeks after the earthquake, due to in accessibility of systems, technical problems, and collapse of buildings. Although the course of chronic diseases changes due to interruption of treatment, it is a foreseeable problem that complications will also increase. Ouraim in this study is to evaluate to what extent individuals with chronic diseases area ffected by this situation in the event of a natural disaster, the level of regular use of their medications, and whetherthere is a complicationor an element that requires hospitalization in the current situation, and to contribute to the creation of strategies that will minimize the impact of these individuals on possible disasters.
Materials and Methods: Our research is an analytical-cross-sectionalstudy. This study was conducted between September 1, 2023 and March 1, 2024. A survey was administered to 400 participants who agreed to participate in the study, were affected by the Kahramanmaraş earthquake, and had chronic diseases over the age of 18, using a face-to-face interview method and a link shared in the digital environment. However, due to incompatible answers to the survey questions, 15 participants were excluded from the study and the data of a total of 385 participants were examined. The survey consists of 62 questions in total. In the first part of the survey, 11 questions were prepared to evaluate sociodemographic data, and in the second part, 20 questions were prepared to question the earthquake process. The last part was prepared using the 6-question Turkish Modified Morisky Scale and the 25-question KHUS (Adaptation to Chronic Diseases Scale). Analyzes were evaluated in SPSS (Statistical Package for Social Sciences; SPSS Inc., Chicago, IL) 22 package program.
Results: A total of 385 patients, 218 (56.62%) femaleand 167 (43.38%) male, who met the inclusion criteria were included in our study, with an average age of 47.65±14.59 (min=16- max=82) years. When the chronic diseases of the patients included in the study were examined, 46.75% had diabetes mellitus and 31.69% had hypertension, and these diseases constituted the mostcommon disease groups. 15.32% of the patients did not use at most 30% of the drugs and 60.52% could not use more than 30%. While 73.77% of the participants had difficulty in obtaining their medicines during the earthquake, 6.49% could not buy medicines due to economic difficulties during the earthquake, and 7.53% stopped using their medicines, thinking that the ydid not benefit from the treatment during the earthquake. After the earthquake, 59.74% of the patients first bought their medicine from a field pharmacy, 5.97% used their relatives' medicine, 21.56% found old medicines at home, 9.61% obtained them from surrounding provinces and 3.12% of them could not obtain their medicine. While 70.13% of the patients used their medications regularly and correctly after obtaining them, 68.05% were admitted to the hospital due to chronic disease after the earthquake, 23.64% were hospitalized and 16.10% had chronic disease since the earthquake. He experienced complications due to The low motivation rate of those who lost property in the earthquake (32.37%) is significantlyhigherthanthe rate of thosewhodid not loseproperty (14.23%) (p<0.001).Thelowknowledge rate of thosewholostproperty in theearthquake (17.27%) is significantly higher than the rate of those who did not lose property (6.91%) (p=0.002). The low knowledge rate of those who lost a lovedone in the earthquake (16.87%) is significantly higher than the rate of those who did not lose a lovedone (8.94%) (p=0.038).A significant positive correlation was observed between the physical adaptation, social adaptation and psychological adaptation scores of the HSRS, which we used in our study, and the motivation and knowledge scores of the Modified Morisky Scale.
Conclusion: Before the earthquake, the participants had a high rate of monitoring and used regular medication. Most of the participants had difficulty obtaining their medications during the earthquake, and many of them first obtained their medications from the field pharmacy. It was observed that a significant portion of the participants had a history of hospitalization and complications due to chronic diseases after the earthquake. It was observed that the participants who lost property/life in the earthquake or had serious injuries requiring hospitalization for themselves/relatives lost their physical, social and psychological adaptation to their chronic diseases. It was also determined that the motivation of the participants who lost property in the earthquake was low.