Dil işlevleri açısından Türkçe eğitiminde karşılıklı konuşma
Conversation skills in Turkish education in terms of language functions
Yazar: ELİF DEMİR
Danışman: PROF. DR. KEMALETTİN DENİZ
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu çalışmanın amacı; öğretmen, öğrenci ve öğretim üyesi/elemanı görüşleri doğrultusunda ortaokul öğrencilerinin karşılıklı konuşma becerisi eğitiminde ihtiyaç duyulan dil işlevlerini belirlemektir. Araştırma, nitel veri yaklaşımının benimsendiği bir durum çalışmasıdır. Bu bağlamda bu çalışmada araştırmanın amacına uygun olarak içsel durum deseni kullanılmıştır. İçsel durum çalışmasında ele alınan konunun tüm incelikleri, alt boyutları ve unsurları teker teker incelenir. Bu sebeple söz konusu çalışmada da ortaokul öğrencilerinin karşılıklı konuşma becerisi eğitimine yönelik ihtiyaç duyulan dil işlevlerinin neler olduğunun detaylı bir şekilde ortaya konulması amaçlandığı için bu desen tercih edilmiştir. Çalışma; öğretmen, öğrenci ve öğretim üyesi/elemanlarından oluşan üç araştırma grubu ile yürütülmüştür. Çalışmanın birinci araştırma grubu, Türkiye'nin 18 farklı ilinin (Ağrı, Ankara, Antalya, Bitlis, Bursa, Denizli, Elâzığ, Gaziantep, Iğdır, İstanbul, İzmir, Konya, Ordu, Samsun, Şanlıurfa, Şırnak, Trabzon, Yozgat) Millî Eğitim Bakanlığına bağlı ortaokullarında Türkçe öğretmeni olarak görev yapan 30 öğretmenden oluşmaktadır. İkinci araştırma grubu, Ankara ili Yenimahalle ilçesinde bulunan Atatürk Ortaokulu, Mehmet Emin Yurdakul Ortaokulu ve Nasreddin Hoca Ortaokullarında öğrenim gören 98 ortaokul 7. sınıf öğrencisinden ve üçüncü araştırma grubu ise Türkiye'nin farklı üniversitelerinde (Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Gazi Üniversitesi, Karadeniz Teknik Üniversitesi, Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, Dokuz Eylül Üniversitesi, Adana Alparslan Türkeş Bilim ve Teknoloji Üniversitesi, Bartın Üniversitesi, Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi, Marmara Üniversitesi, Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi, Kafkas Üniversitesi) görev yapan 13 öğretim üyesi/elemanından oluşmaktadır. Bu çalışmada "Bilgi Toplama Formu", seçenekli sorulardan oluşan "Ortaokul Öğrencilerinin Karşılıklı Konuşma Becerisine Yönelik İhtiyaç Duydukları Dil İşlevleri Öğretmen Görüşü Listesi", "Ortaokul Öğrencilerinin Karşılıklı Konuşma Becerisine Yönelik İhtiyaç Duydukları Dil İşlevleri Öğrenci Görüşü Listesi", "Ortaokul Öğrencilerinin Karşılıklı Konuşma Becerisine Yönelik İhtiyaç Duydukları Dil İşlevleri Öğretim Üyesi/Elemanı Görüşü Listesi" ve yarı yapılandırılmış sorulardan oluşan "Ortaokul Öğrencilerinin Karşılıklı Konuşma Becerisine Yönelik İhtiyaç Duydukları Dil İşlevleri Öğretmen Görüşme Formu", "Ortaokul Öğrencilerinin Karşılıklı Konuşma Becerisine Yönelik İhtiyaç Duydukları Dil İşlevleri Öğrenci Görüşme Formu" ve "Ortaokul Öğrencilerinin Karşılıklı Konuşma Becerisine Yönelik İhtiyaç Duydukları Dil İşlevleri Öğretim Üyesi/Elemanı Görüşme Formu" veri toplama aracı olarak kullanılmıştır. Ortaokul öğrencilerinin karşılıklı konuşma becerisi eğitiminde ihtiyaç duyulan dil işlevlerini belirlemenin amaçlandığı bu çalışmada, verilerin analizinde içerik analizi ile betimsel analiz bir arada kullanılmıştır. Öğretmen, öğrenci ve öğretim üyesi/elemanları için hazırlanan "Ortaokul Öğrencilerinin Karşılıklı Konuşma Becerisine Yönelik İhtiyaç Duydukları Dil İşlevleri Listeleri"nden elde edilen veriler, betimsel analize tabi tutulmuş ve frekans ile yüzde kullanılarak tablolar hâlinde sunulmuştur. Yarı yapılandırılmış sorulara verilen yanıtlar ise araştırmacı tarafından içerik analizine tabi tutularak uzman görüşü çerçevesinde birbirine benzeyen kodlar ve bu kodlardan ulaşılan kavramlar bir araya getirilerek kategorilendirilmiştir. Bu çalışmada elde edilen temel sonuç, ana dilinde ortaokul öğrencilerinin karşılıklı konuşma becerisi eğitiminde ihtiyaç duyulan dil işlevlerini içeren bir listenin geliştirilmiş olmasıdır. "Ana Dili Eğitiminde Karşılıklı Konuşma Becerisine Yönelik Dil İşlevleri Listesi" adı verilen liste; 6 tema, 22 kategori ve 250 dil işlevinden oluşmaktadır. Çalışma sonuçlarının, genelde ana dili eğitimi ve özelde karşılıklı konuşma becerisi eğitimine yönelik teorik ve uygulamalı çalışmalar açısından alan yazınına katkı sunacağı düşünülmektedir.

Abstract:
The purpose of this study is to determine the language functions needed in the conversation skill training of secondary school students in line with the opinions of teachers, students, and faculty members/staffs. The research is a case study in which qualitative data approach is adopted. In this context, in this study, an internal case design was used in accordance with the purpose of the research. In an internal case study, all the subtleties, sub-dimensions, and elements of the topic are examined one by one. For this reason, in this study, this design was preferred since it was aimed to reveal in detail what the language functions needed for the mutual speaking skill training of secondary school students are. The study was conducted with three research groups consisting of teachers, students, and faculty members/staffs. The first research group of the study consisted of 30 Turkish teachers working as Turkish teachers in secondary schools affiliated to the Ministry of National Education in 18 different provinces of Turkey (Ağrı, Ankara, Antalya, Bitlis, Bursa, Denizli, Elâzığ, Gaziantep, Iğdır, İstanbul, İzmir, Konya, Ordu, Samsun, Şanlıurfa, Şırnak, Trabzon, Yozgat). The second research group consisted of 98 7th grade students studying at Atatürk Secondary School, Mehmet Emin Yurdakul Secondary School, and Nasreddin Hoca Secondary School in Yenimahalle district of Ankara province; the third research group consisted of 13 faculty member/staff working at different universities in Turkey (Ankara Yıldırım Beyazıt University, Gazi University, Karadeniz Technical University, Hatay Mustafa Kemal University, Dokuz Eylül University, Adana Alparslan Türkeş Science, and Technology University, Bartın University, Karamanoğlu Mehmetbey University, Marmara University, Zonguldak Bülent Ecevit University, Kafkas University). In this study, "Information Collection Form", "Teacher's Opinion List of Language Functions that Secondary School Students Need for Conversation Skills", "Student's Opinion List of Language Functions that Secondary School Students Need for Conversation Skills", and The "Faculty Member/Staff Opinion List on the Language Functions that Secondary School Students Need for Conversation Skills" consisting of optional questions, and the "Teacher Interview Form on the Language Functions that Secondary School Students Need for Conversation Skills", "Student Interview Form on the Language Functions that Secondary School Students Need for Conversation Skills", and "Faculty Member/Staff Interview Form on the Language Functions that Secondary School Students Need for Conversation Skills" consisting of semi structured questions were used as data collection tools. In this study, which aims to determine the language functions needed in the conversational speaking skill training of secondary school students, content analysis, and descriptive analysis were used together to analyze the data. The data obtained from the "Lists of Language Functions Needed by Secondary School Students for Conversation Skills" prepared for teachers, students, and faculty members/staffs were subjected to descriptive analysis, and presented in tables using frequency, and percentage. The answers given to the semi structured questions were subjected to content analysis by the researcher and categorized by bringing together similar codes and concepts obtained from these codes within the framework of expert opinion. The main result of this study is the development of a list of language functions that secondary school students need for conversation skills in Turkish as a mother tongue education. The list called "List of Language Functions for Conversation Skills in Mother Tongue Education" consists of 6 themes, 22 categories, and 250 language functions. In this context, it is thought that the results of the study will contribute to the literature in terms of theoretical and practical studies on mother tongue education in general, and conversation skill training in particular.