Konut sorununa politika hareketliliği perspektifinden bakmak: Karma mülkiyetli konut sunumuna yönelik kuramsal çerçeve
Considering the housing problem from the perspective of policy mobility: theoretical framework for mixed tenure housing supply
Yazar: SELİN ÇINAR ERDÜZGÜN
Danışman: DOÇ. DR. FÜSUN ÇİZMECİ YÖREŞ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Yapı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Sosyal konut politikası = Public housing policy

Özet:
Küreselleşme ve neoliberal politikaların etkisiyle konut, her geçen gün daha da finansallaşmaktadır. Yatırım değeri ön plana çıkan konut, bu bedeli karşılayamayacak durumda olan sakinler için bir sorun alanı haline gelmektedir. Kent sakinleri arasında eşitsizlikler, ayrışma, kutuplaşma, yoksulluğun artması, kent ve konut hakkı ihlalleri gibi sosyal problemler ortaya çıkmaktadır. Konut sunum sisteminin ev sahipliği ve kiracılık üzerinden kurgulandığı Türkiye'de, bu sorunun kaynağı kentsel dönüşüm projeleri ile konut arzındaki nitelik ve nicelik problemleridir. Konut satış fiyatlarının ve kredi faizlerinin yüksekliği, finansman konusunda yaşanan sıkıntılar nedeniyle ev sahipliği oranlarının her geçen yıl düştüğü bu ortamda, son yıllarda üretilen konutların büyük bir kısmının üst ve orta-üst gelir grubuna yönelik olması konutta arz-talep dengesinin sağlanamadığını göstermektedir.
Türkiye'de yaşanan sorunun, ev sahipliğine yönelik konut üreterek çözülemeyeceği açıktır. Konut sunum biçimlerinin çeşitlendirilerek bireylerin yeterli bir konuta erişiminde fırsat eşitliği sağlanması gerekmektedir. Pek çok ülkede, neoliberal konut politikalarının neden olduğu toplumsal problemlerle mücadele etmenin yanı sıra kentlerde mekânsal ve toplumsal sürdürülebilirliğin sağlanabilmesi için çeşitli politikalar hayata geçirilmektedir. Bu doğrultuda oluşturulan politikalardan biri de kent dokusunda mevcut konut alanlarının iyileştirilmesine ve yeni konut alanlarının sürdürülebilir bir şekilde planlanmasına hizmet eden "karma mülkiyet" (tenure mix) yaklaşımıdır. 
Bu çalışmanın temel amacı; "karma mülkiyet" yaklaşımının uygulandığı, toplumun farklı kesimlerinin barınmasına olanak sunacak, ekonomik açıdan erişilebilir konut üretmeye yönelik kuramsal bir çerçeve sunmaktır. Çalışma kapsamında, kentsel ve mekânsal sürdürülebilirliği sağlayan; sosyal ayrışma, dışlanma, yerinden edilme gibi toplumsal problemlere karşı tüm bireylerin dengeli bir biçimde kentin kaynaklarına erişimine olanak tanıyan bir planlama anlayışı çerçevesinde "karma mülkiyet" yaklaşımının benimsendiği bir konut sunumuna yönelik kuramsal bir çerçeve geliştirilme olanağı tartışılmıştır. Bu bağlamda, politika hareketliliği aracılığıyla yaklaşımın uygulandığı ülkeler üzerinden konu ile ilgili bütüncül bir değerlendirme yapılarak Türkiye özelinde bu yaklaşımın uygulanabilirliği araştırılmıştır. Oluşturulan kuramsal çerçeve kapsamında, karma mülkiyet projelerinin planlama sistemi; süreç, aktörler ve aktörlerin rolleri bağlamında ortaya konmuştur. Böylelikle konut sorunu, konut mülkiyeti açısından ele alınarak; aktörler ve aktörlerin rolleri üzerinden bir çözüm önerisi sunulmuştur.

Abstract:
Housing is increasingly being subjected to financialization due to the impact of globalization and neoliberal policies. Housing with a high investment value becomes an issue for residents who cannot afford it. Urban dwellers experience social issues such as disparities, segregation, polarization, rising poverty rates, and infringements on their urban and housing rights. In Turkey, where the housing delivery system is based on home ownership and tenancy, the problem is caused by urban redevelopment initiatives as well as quality and quantity issues with housing supply. In a context where the rate of home ownership has been decreasing annually as a result of elevated housing sales prices, loan interest rates, and financing difficulties, the predominant production of houses in recent years for the upper and upper middle-income bracket indicates an imbalance between housing supply and demand.
Evidently, the issue in Turkey cannot be resolved by solely generating dwellings for the purpose of homeownership. Diversifying the types of housing provision is necessary to guarantee that all individuals have the opportunity to access suitable housing. Many countries are addressing the social issues arising from neoliberal housing policies and implementing policies to promote spatial and social sustainability in cities. One of the policies that has been implemented in this direction is the "tenure mix" approach, which is designed to enhance the quality of existing housing areas and to plan new housing areas in a sustainable manner.
The primary objective of this investigation is to introduce a conceptual model for the development of affordable housing that will accommodate various societal segments, utilizing the "mixed tenure" approach. The study investigates the possibility of developing a theoretical framework for a housing supply that incorporates a "mixed tenure" approach within the framework of a planning approach that ensures urban and spatial sustainability and allows all individuals to access the city's resources in a balanced manner in response to social issues such as social segregation, exclusion, and displacement. In this light, the applicability of this strategy in Turkey was studied by conducting a comprehensive evaluation of the issue via policy mobility in countries where the approach has been used. Within the scope of the theoretical framework, the planning system of mixed tenure projects is presented in terms of the process, actors and their roles. In this way, the housing problem is analysed in terms of housing tenure and a solution proposal is presented through the actors and their roles.