Hadislerde yer alan kıssaların işaret ettiği ahlaki ilkeler
The ethical principles pointed out by parables in the Hadiths
Yazar: MUSTAFA ÇALIŞKAN
Danışman: DOÇ. DR. NİMETULLAH AKIN
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Din = Religion
Dizin: Ahlak = Morality ; Ahlaki davranış = Ethical behaviour ; Ahlaki değerler = Moral values ; Hadis = Hadith ; Kıssalar = Narratives ; İslamiyet = Islam

Özet:
Allah, insana hem kötülük duygusunu hem de takvasını ilham etmiştir. Dolayısıyla insanın yaratılışdan sahip olduğu bir meleke olarak ahlak, iyi ya da kötü yönde değiştirilmeye müsait bir konumdadır. Allah tarafından iyi, güzel, temiz görülen davranışlar güzel ahlak; kötü ve çirkin sayılan fiiller ise kötü ahlak kapsamında değerlendirilmiştir. Ve bu ahlâkî davranışlar, sonuçları itibariyle cennetle mükâfatlandırma ya da cehennemle cezalandırma şeklinde uhrevî müeyyidelere bağlanmıştır. Açıklamaya çalışılan kıssalarda bu husus net şekilde görülmektedir.
Bu çalışmada incelenen kıssalarda, Hz. Peygamber, iyi olana yöneltme ve kötülüklerden uzaklaştırma amacıyla kıssalar anlatmıştır. Açıklanan kıssaların tamamı Hz. Peygamber'in işaret ettiği ahlak ilkeleri ile dolu olup bu kıssaların bazısında insanlar, bazısında melekler, bazısında cin ve şeytanlar şahsiyet unsuru olarak ön plana çıkarken, bazısında ise hayvanlar kıssa kahramanı olarak karşımıza çıkmıştır.
Bu kıssalarda Hz. Peygamber, ahlâkın temeli olan iffet, hayâ, sadâkat, şefkat ve merhamet, sabır ve metânet, ihlâs ve samimiyet, alçakgönüllük, anne ve babaya iyilik, gibi ahlaki ilkelere ve akrabalık bağlarını koparmama, selamlaşma, zor durumda kalmış olanlara borç verme, borcu da zamanında ödeme, insanlara ezâ ve sıkıntı veren şeyleri ortadan kaldırma, işçi haklarına riayet etme, cömertlik, kul hakkı yememe gibi beşeri ilişkilere dikkat çekmiş ve bunların da Allah rızası gözetilerek yapılması gerektiğine işaret etmiştir.
Hz. Peygamber, kamu malına zarar verilmemesi ve onun zimmete geçirilmemesine, verilen vazifelerin zamanında ve kötüye kullanılmadan yapılmasına, sır tutmanın önemine işaret etmiştir. Kibrin, içkinin, intiharın, iftiranın, yalanın, zinanın, faizin haram olduğuna, satılan mallara hile karıştırılmaması gerektiğine, tüm bu sayılan kötü fiillerin yasaklandığını ve bunları yapanların âkıbetlerinin nasıl olduğunu kıssalar yoluyla anlatarak, kaçınılması gereken kötü ahlak ilkelerine işaret etmiştir.

Abstract:
God has inspired in people a sense of both the righteous and the evil you. And so it is with the creation of morality as a faculty, is a suitable location to be changed for better or worse. good by God, nice, clean, good moral behavior seen; the bad and the ugly actions listed are assessed under bad morals. And this moral behavior, the results are bound to heaven as reward or penalize with the sanction otherworldly hell. studied in parables to explain this fact is seen clearly.
We discussed and analyzed in this study parable Hz. The Prophet was well and good to point and tell stories in order to remove the evil. All of the studied stories Description Hz. People in some of these stories are filled with moral principles that the Prophet pointed out, the angels on some, while some of the demons and devils to the fore as a personality factor, while in some of the animals has emerged as a tale hero.
This is the story of the Prophet. Prophet, chastity is the foundation of morality, twisting the testicles, loyalty, compassion, patience and firmness, sincerity, and sincerity, humility, mom and dad a favor, such as moral principles and kinship ties breakout to, greeting, lending to those who have a difficult situation, in a timely manner debt pay people to torment and distress that you eliminate, not respecting the workers' rights, generosity, like to eat the right to use drew attention to human relations and pointed out that all of them also needs to be done considering the sake of Allah.
Hz. Prophet, to avoid damage to public property and its embezzled the necessity of not timely given the task to be carried out and abuse, has pointed out that it is important to keep secret. Arrogance, the drink, the suicide, the slander, lies, adultery, that interest is haram, should not be confused tricks of goods sold, all of these is the prohibition of bad acts and telling by how that parable on the end of that which is pointed to poor moral principles should be avoided.