Arkaik Dönemden Roma İmparatorluk Dönemi sonuna kadar Karia Bölgesi figürlü mezar stelleri
Funerary Stelae with figures in Carian Region from the Archaic Period to the end of the Roman Empire
Yazar: FATMA AYTEKİN
Danışman: PROF. DR. AYŞE FATMA EROL
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Arkeoloji = Archeology

Özet:
Karia Bölgesi'nde bulunan 171 adet mezar stelinin incelendiği bu çalışmada, stellerin Arkaik Dönem'den, Geç Roma İmparatorluk Dönemi sonuna dek geniş bir zaman aralığında üretildiği anlaşılmıştır. Öncelikle Karia Bölgesi'nin coğrafi ve siyasi etkilerle değişen sınırları ile bölgede yaşayan halkların kozmopolit yapısının mezar stelleri üzerindeki etkisi sorgulanmıştır. Buna göre, bölgede mezar stellerinin ilk olarak Geç Arkaik Dönem'de görüldüğü ve bu örneklerin, hem liman bağlantısı olan kıyı kentlerde hem de İç Karia'da tercih edildiği tespit edilmiştir. Klasik Dönem'e ait iki örneğin Halikarnassos'ta açığa çıkarılmış olmasına rağmen iç bölgelerde bu döneme ait eserlere rastlanmamasının veri yetersizliği ile ilişkili olabileceği düşünülmektedir. Bölgede Erken Hellenistik Dönem'e ait az sayıda örnek olsa da özellikle MÖ 2. yüzyıl ortalarından sonra mezar steli sayısında gözle görülür bir artış yaşanmış ve dönemin yaygın kompozisyonlarının birçoğunun Karia'da da üretildiği anlaşılmıştır. Ancak ikonografik olarak benzer olan bu stellerin, stilistik açıdan Samos, Delos, Rhodos gibi adalar ve Ionia Bölgesi atölyeleri ile sıkı bir ilişki içinde olduğu ve pek çok farklı bölgenin etkisini bünyesinde barındırdığı görülmüştür. Roma Dönemi'nde de Hellenistik Dönem ikonografi repertuarının zaman zaman devam ettiği görülse de bunların sanat yönünün zayıfladığı gözlemlenmiştir. Ayrıca sosyal hayatın getirdiği yeniliklerle birlikte büst şeklindeki figürler ve gladyatörler gibi ortaya çıkan yeni sahnelerin de kullanıldığı görülmektedir. Tüm bu bilgiler ışığında daha önce bölgesel açıdan bütüncül bir şekilde değerlendirilmeyen mezar stelleri ile ilgili tüm eski ve yeni veriler bir araya getirilerek mevcut ikonografiler çözümlenmiş, gelişim şemaları oluşturulmuş ve bunlar stilistik ve epigrafik sonuçlarla sentezlenip yorumlanarak, bazı yerel üretim atölyelerinin varlığı tespit edilmiştir.

Abstract:
This study, which analyzed 171 grave stelae found in the Caria Region, revealed that the stelae were produced in a wide time interval from the Archaic Period to the end of the Late Roman Imperial Period. First of all, the effect of the changing borders of Caria due to geographical and political influences and the cosmopolitan structure of the peoples living in the region on the grave stelae was questioned. Accordingly, it was determined that grave stelae were first seen in the Late Archaic Period and that these examples were preferred both in coastal cities with port connections and in Inner Caria. Although two examples belonging to the Classical Period were unearthed in Halicarnassos, the absence of artifacts belonging to this period in the inland regions may be related to the lack of data. Although there are few examples from the Early Hellenistic Period in the region, especially after the mid-2nd century BC, the number of grave stelae increased significantly and it is understood that many of the common compositions of the period were also produced in Caria. However, it was observed that these iconographically similar stelae were stylistically closely related to the workshops of the islands such as Samos, Delos, Rhodos and the Ionia Region, and that they incorporated the influence of many different regions. Although it is observed that the iconographic repertoire of the Hellenistic Period continued from time to time in the Roman Period, the artistic aspect of these repertoires weakened. In addition, with the innovations brought by social life, it is seen that new scenes such as bust-shaped figures and gladiators were also used. In the light of all this information, all the old and new data on grave stelae, which have not been evaluated regionally in a holistic manner before, have been brought together, the existing iconographies have been analyzed, development schemes have been created and these have been synthesized and interpreted with stylistic and epigraphic results, and the existence of some local production workshops has been determined.