Uluslararası travma ölçeği 7-17 yaş çocuk/ergen ve bakım veren formları Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması
Validation and reliability study for the Turkish versions of international trauma questionnaire - child/adolescent and caregiver forms
Yazar: BERAT MERİH YETİM
Danışman: DOÇ. DR. ESRA YÜRÜMEZ
Ankara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Psikolojik travma = Psychological trauma ; Psikolojik ölçekler = Psychological scales ; Stres bozuklukları-post travmatik = Stress disorders-post traumatic ; Stres bozuklukları-travmatik = Stress disorders-traumatic ; Çocukluk çağı travmaları = Childhood traumas

Özet:
Amaç: "Kompleks (veya Karmaşık) Travma Sonrası Stres Bozukluğu" (K-TSSB) tanısı ICD-11'den (Uluslararası Hastalık Sınıflaması) önce resmi olarak tanımlanmamış olması sebebiyle tüm dünyada benzer psikiyatrik tanılara kıyasla, görece az araştırılmıştır. Türkiye'de ise K-TSSB tanısını çocuk-ergenlerde araştıran ölçek henüz bulunmamaktadır. Bu çalışma, ICD-11'e göre hem Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) hem K-TSSB'yi değerlendiren öz bildirim ve bakım veren bildirimi ölçekleri olan Uluslararası Travma Ölçeği – Çocuk/Ergen Formu (UTÖ-ÇE) ve Bakım Veren Formu'nun (UTÖ-BV) Türkçe versiyonlarının duyarlılığı, özgüllüğü, iç tutarlılığı ve faktör yapısı gibi psikometrik özelliklerini araştırmayı amaçlamaktadır. ICD-11'e göre TSSB ya da K-TSSB olan çocuk ve ergenlerin öz bildirim ölçeği ile efektif ve kolay şekilde belirlenmesi, bakım verenlerin farkındalıklarının ve gözlemlerinin araştırılması için kullanılabilecek ölçeklerin Türkçe diline kazandırılması amaçlanmaktadır. Bu ölçeklerin çok sayıda eş tanı ve yeterince etkin olmayan yaklaşımlarla takip edilmesi muhtemel olan, K-TSSB'yi tek tanı olarak sistematik, akılcı ve güncel literatüre uygun şekilde takip ve tedavisinin yapılmasına yardımcı olması hedeflenmektedir. 
Yöntem: Kesitsel nitelikteki çalışmamız, Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları polikliniğine başvuran, çalışmaya katılmaya onam veren, 7-17 yaş arası hayatında etkisi altında kaldığı travmatik olay yaşadığını belirten hastalar ve bu hastaların çevrelerinden gönüllü olan, aynı yaş grubunda mevcut psikiyatrik başvurusu olmayan toplam 128 çocuk/ergen bakım verenleri ile yürütülmüştür. Çocuklara Türkçe'ye çevrilmiş UTÖ-ÇE doldurtulmuştur. Uyum geçerlilik analizleri için çocuklara "Piers-Harris'in Çocuklarda Öz-Kavramı Ölçeği, Çocuklarda Duygu düzenleme Ölçeği (ÇDDÖ) ve Çocuklar İçin Travma Sonrası Stres Tepki Ölçeği (ÇTSS-TÖ)" uygulanmış, yapı geçerliği alınmıştır. Bakım verenlere ise Türkçeye çevrilmiş UTÖ-BV doldurtulmuş, uyum geçerlilik analizleri için "Çocuk ve Ergenler İçin Davranış Değerlendirme Ölçeği (CBCL) Bakım Veren Formu"nun TSSB alt ölçekleri doldurulmuş ve yapı geçerliği alınmıştır. Ölçeğin güvenirliğini değerlendirmek için iç tutarlılık hesaplarında Cronbach alfa güvenirlik katsayısı kullanılmış ve madde toplam korelasyonu analizleri yapılmıştır. Ayrıca, ölçeğin zaman içindeki tutarlılığını değerlendirmek için ölçek Test-Tekrar Test puan ortalamaları karşılaştırılmıştır. Ölçeğin yapı geçerliliğini belirlemek için yapısal eşitlik modellerinden doğrulayıcı faktör analizi, geliştirilen 2 model üzerinde kullanılmıştır ve bu modellerin uyum indeksleri incelenmiştir. Ayrıca eş zamanlı geçerlilik için de UTÖ-ÇE ve BV ölçeğinin skorları daha önceden güvenirlik-geçerliliği alınmış formlar ile de karşılaştırılıp ölçeğin literatüre uygunluğu desteklenmiştir.
Bulgular: Araştırma örneği, bakım verenleri ile 128 Türk çocuğu ve ergenini içermektedir. Kadın (%52,3) ve erkek (%47,6) oranları benzer olup, ortalama yaş 12,57'dir. Doğrulayıcı faktör analizi, hem UTÖ-ÇE hem de UTÖ-BV için yüksek uyumlu modeller olarak iki faktörlü ikinci dereceden modeli ve altı faktörlü birinci dereceden modeli desteklemiştir. Güvenirlik analizi, iç tutarlılık için yüksek Cronbach alfa değerlerini (ITQ-CA için 0,90 ve ITQ-CG için 0,89) ortaya koymuştur. Aynı zamanda, Test-Tekrar Test analizleri orta derecede korele sonuçlar göstermiştir. Eş zamanlı geçerlilik için, ek kanıtlar sağlamak amacıyla diğer ölçekler kullanılmıştır.
Sonuç: Çalışmamızda elde ettiğimiz bulgular Türkçe UTÖ-ÇE ve BV'nin geçerli ve güvenilir olduğu konusunda açık kanıtlar sağlamıştır. UTÖ-ÇE standardize ölçüm aracı özelliklerini taşımaktadır. UTÖ-ÇE ve BV'nin TSSB ve K-TSSB bozuklukları alanında yapılan çalışmalara ve klinik uygulamaya katkıda bulunacağı düşünülmektedir.

Abstract:
Objective: Due to the absence of formal recognition of "Complex Post-Traumatic Stress Disorder" (C-PTSD) prior to its inclusion in the last iteration of International Classification of Diseases, ICD-11, research on C-PTSD has been relatively scarce worldwide compared to similar psychiatric diagnoses. There is currently no scale in Türkiye specifically designed to assess C-PTSD in children. This study aims to investigate the sensitivity, specificity, internal consistency, and factor structure, including other psychometric properties, of the Turkish versions of the International Trauma Questionnaire- Child/Adolescent Form (ITQ-CA) and the Caregiver Form (ITQ-CG); self-report and caregiver-report scales assessing both Post-Traumatic Stress Disorder (PTSD) and C-PTSD, according to ICD-11. This study also aims to adapt these scales to the Turkish language for the effective identification of both PTSD and C-PTSD among children and adolescents, as well as to explore caregivers' awareness and observations. The ultimate goal is to facilitate the systematic, rational, and up-to-date diagnosis and treatment of C-PTSD as a sole diagnosis, which also has a high likelyhood of being treated as numerous different comorbid diagnoses and as a result can be approached ineffectively. 
Method: Our cross-sectional study was conducted at the Ankara University Hospital, Child and Adolescent Psychiatry Clinic, involving patients aged 7-17 who described traumatic experiences and consented to participate in our study, with a control group selected from their relatives and acquaintences in the same age group who did not have current psychiatric referrals. 128 children and caregivers were included. Children completed the Turkish version of ITQ-CA. For concurrent validity analyses, children also completed the "Piers-Harris Self-Concept Scale," the "Emotion Regulation Scale for Children (ERQ-CA)" and the "The Child Posttraumatic Stress Disorder Reaction Index (CPTS-RI)". Caregivers completed the Turkish version of ITQ-CG, and for concurrent validity analyses, they completed the PTSD-related subscale of the "Child Behavior Checklist (CBCL) Caregiver Form". Test-retest reliability for UTÖ-ÇE and BV was assessed. For concurrent validity, the scores of the UTÖ-ÇE and BV scales have been compared with previously established scales that already have reliability and validity.
Findings: The study sample included 128 Turkish children and adolescents along with their caregivers. Female (52.3%) and male (47.6%) rates were similar with an average age of 12.57. The confirmatory factor analysis supported the two-factor second-order model and six-factor first-order model as high-fit models for both ITQ-CA and ITQ-CG. The reliability analysis revealed high Cronbach's alpha values (0.90 and 0.89 for ITQ-CA and ITQ-CG, respectively) for internal consistency. Meanwhile, test-retest analyses were found to have moderately correlated results. For concurrent validity, other questionnaires were used to provide additional evidence.
Conclusion: The findings of our study provide clear evidence of the validity and reliability of the Turkish versions of ITQ-CA and ITQ-CG. The ITQ-CA demonstrates characteristics of a standardized measurement tool. It is believed that the aforementioned Turkish versions of ITQ CA and CG, UTÖ ÇE and UTÖ BV, will contribute to research and clinical practice in the field of PTSD and C-PTSD.