Jeopolitik rekabet bağlamında Doğu Akdeniz'de enerji güvenliği
Energy security in the Eastern Mediterranean in the context of geopolitical competition
Yazar: LÜTFİ TUTUŞ
Danışman: DOÇ. DR. MERVE SUNA ÖZEL ÖZCAN
Kırıkkale Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Doğu Akdeniz = East Mediterranean ; Uluslararası rekabet = International competition

Özet:
Jeopolitik, güç mücadelesinin yaşandığı uluslararası sistemde, aktörlerin büyük güç konumuna ulaşma ya da büyük güç konumunu koruma mücadelelerinde coğrafyaya odaklanarak politika geliştirdikleri bir bağlamı ifade etmektedir. Genel anlamda coğrafya ve politika arasındaki ilişkiyi değerlendiren jeopolitik; devlet, coğrafya ve politika unsurlarını içine almaktadır. Bu açıdan tezin örnek olay incelemesi olarak ele alınan Doğu Akdeniz bölgesi Avrupa, Asya ve Afrika kıtalarını bir araya getiren doğu-batı ve kuzey-güney yönlerinde jeopolitik bir eksendir. Doğu Akdeniz ticaret yollarını, inanç merkezlerini ve kıtaları birbirine bağlayan bir kavşak bölgesidir. Tarihin tüm dönemlerinde stratejik ve jeopolitik olarak önemli bir konumda olan Doğu Akdeniz, bölgede 2000'li yıllardan itibaren yeni hidrokarbon yataklarının keşfi ile yeniden önem kazanmıştır. Dünyanın yaşadığı krizler enerjinin öneminin tartışmasız boyutta olduğunun anlaşılmasını sağlamıştır. Öte yandan Rusya-Ukrayna Savaşı ile Avrupa'nın yaşadığı enerji temin krizi ve ekonomik kayıplar, alternatif enerji kaynaklarının önemini de ortaya çıkarmıştır. Bu durum özellikle, Doğu Akdeniz'de enerjinin çıkarılması ve pazarlara ulaştırılması konusundaki bölgesel ve küresel mücadeleyi daha da önemli hale getirmiştir. Enerji jeopolitiği kavramı, kaynaklar ve pazarlar için ekonomik, siyasi ve askeri yeteneklerin ortaya konularak yürütüldüğü bir rekabeti ifade etmektedir ki Doğu Akdeniz'de bu süreç rekabetin başlangıç noktası kaynakların kime ait olduğu ile alakalıdır. Bölgesel ve küresel aktörler kaynaklara sahip olma ve işletme konusunda ittifak ve anlaşma imkânlarını zorlarken, Türkiye de 2019 yılında Libya ile Deniz Yetki Alanlarının Belirlenmesi Antlaşması'nı imzalayarak bölgede söz sahibi olduğunu tüm aktörlere göstermiştir. Nitel araştırma yöntemi ile yürütülen çalışma metodolojik olarak örnek olay incelemesi olup çalışmanın kaynakları, akademik yayınlar, resmi raporlar ve çevrimiçi haber ve kaynaklarla desteklenmiştir. Bu kapsamda, Doğu Akdeniz'de yükselen jeopolitik rekabet ile enerji kaynakları arasındaki ilişkiyi görünür kılmayı amaçlamaktadır. Mevcut durum içerisinde var olan bölgesel ve küresel güçlerin enerji jeopolitiği ekseninde ilişkileri ve rolleri ele alınacaktır. Bölgenin enerji potansiyeli ve bunun uluslararası alanda yarattığı etki analiz edilecektir.

Abstract:
Geopolitics refers to a context in which actors formulate policies by strategically considering geography in their efforts to attain or sustain a prominent position of power within the international system, where power struggles are prevalent. Geopolitics, a discipline that broadly examines the interplay of location and politics, encompasses the fundamental components of statehood, geography, and political dynamics. In this respect, the Eastern Mediterranean, which is considered as the case study of the thesis, is a geopolitical axis in the east-west and north-south directions that brings together the continents of Europe, Asia and Africa. The Eastern Mediterranean is a crossroads connecting trade routes, belief centres and continents. The Eastern Mediterranean, which has been in a strategically and geopolitically important position in all periods of history, has regained importance with the discovery of new hydrocarbon deposits in the region since the 2000s. The crises experienced by the world have made it clear that the importance of energy is indisputable. On the other hand, the energy supply crisis and economic losses experienced by Europe as a result of the Russia-Ukraine War have revealed the importance of alternative energy sources. This circumstance has heightened the significance of the regional and global competition for energy extraction and distribution, with a particular emphasis on the Eastern Mediterranean. The concept of energy geopolitics pertains to a competition for resources and markets, in which economic, political, and military capacities come to the forefront. In the Eastern Mediterranean, the initiation of this competition is linked to the ownership of resources. While regional and global actors are pushing for alliances and agreements on owning and operating resources, Turkey has demonstrated to all actors that it has a say in the region by signing the "Agreement on Determination of Maritime Jurisdiction Areas" with Libya in 2019. This research employs the qualitative research method, specifically adopting a methodological case study approach, and is substantiated by various sources including academic publications, official reports, and online news resources. In this context, its objective is to elucidate the connection between the escalating geopolitical competition in the Eastern Mediterranean and energy resources. This study examines the relationships and roles of both regional and global powers within the current dynamics of energy geopolitics. The energy potential of the region and its impact on the international arena have been analyzed.