Okul öncesi sınıflarında özel gereksinimli çocukların temsil edilmesi: Bir karma yöntem araştırması
Representation of children with special needs in preschool classrooms: A mixed methods research
Yazar: NACİYE ÖZTÜRK
Danışman: PROF. DR. NİMET BÜLBİN SUCUOĞLU
Hacettepe Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Okul Öncesi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Özel gereksinimli olan çocukların bütünleştirilmiş okul öncesi sınıflarında temsil edilmelerinin araştırıldığı bu çalışma, keşfedici sıralı karma yöntem araştırması deseni ile yürütülmüştür. Çalışmanın ilk aşaması olan nitel araştırmada, Ankara'daki resmî okullarda görev yapan 11 okul öncesi öğretmeniyle derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiş; veriler, içerik analizi yöntemi ile analiz edilmiştir. Çalışmanın ara aşamasında, nitel araştırmada ortaya çıkan sonuçlar temel alınarak, Özel Gereksinimli Çocukların Temsiliyeti Anketi geliştirilmiştir. Nicel araştırma aşamasında, geliştirilen anket aracılığı ile İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması Düzey1'den 12 şehirdeki resmî okullarda görev yapan 264 öğretmenden veri toplanmış; verilerin, betimsel analizi gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın sonucunda özel gereksinimli olan çocukların, sınıfların fiziksel çevresini oluşturan materyallerde, resimli çocuk kitaplarında, görseller ile eğitim programındaki bireysel farklılıklara ilişkin uygulamalarda, sınıfa özel gereksinimli olan konuk davet etmede ve özel gereksinimli olan başarılı bireylerin tanıtımında sınırlı düzeyde temsil edildikleri görülmüştür. Okullarda, özel gereksinimli olan çocukların temsil edilmesine yönelik çalışmaların, genellikle özel gereksinime ilişkin farkındalığın artırılmasını amaçlayan özel günlerde yapıldığı ve özel gereksinimli olan ve tipik gelişen çocukların etkileşimini teşvik eden sistematik bir programın uygulanmadığı bulunmuştur. Öğretmenler sınırlı temsilin nedenini, genellikle konuya ilişkin bilgi, farkındalık ve beceri eksiklikleri ile açıklamışlardır. Özel gereksinimli olan ve tipik gelişen çocukların etkinliklere katılımlarında sorunlar olduğu; çocukların, genellikle iletişim/sosyal beceri yetersizliği ve etkinliğin ilgilerini çekmemesi nedenleriyle etkinliklere katılmadıkları belirlenmiştir. Öğretmenler tüm çocukların katılımını sağlamak için çalıştıklarını, ancak özel gereksinimli olan çocukların katılımı için onlarla bireysel çalıştıklarını ifade etmişlerdir.

Abstract:
This study, which investigates the representation of children with special needs in preschool classrooms, was carried out with an exploratory sequential mixed methods design. In the first qualitative phase, in-depth interviews were conducted with teachers working in public schools in Ankara, and data were analyzed with content analysis. Based on the results of the qualitative study, the Representation of Children with Special Needs Survey was developed in the intermediate phase. In the quantitative phase, data were collected from 264 teachers working in public schools in 12 cities at Nomenclature of Units for Territorial Statistics Level 1 throughout the survey, and data were analyzed descriptively. As a result, there is a limited representation of children with special needs in the physical environment of preschool classrooms as the materials, picture books, and visuals in the practices related to individual differences such as inviting guests with special needs and talking about successful individuals with special needs. Practices to represent children with special needs in schools are only applied on special days related to special needs, and a systematic program promoting interaction between children with and without special needs is not implemented. Teachers explained the reason for limited representation as a lack of knowledge, awareness, and skills. There are challenges in the engagement of both children with and without special needs due to communication or social skill deficiencies and a lack of interest in activities. Teachers expressed they work to ensure all children's engagement, but they mostly work with children with special needs individually.