Cumhuriyetin ilanının Türk basınına yansımaları
Reflections of the proclamation of the republic on the Turkish press
Yazar: ÇAĞRI YILDIRIM
Danışman: PROF. DR. UĞUR ÜÇÜNCÜ
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Bu çalışmada cumhuriyetin ilanının Türk basınındaki yankıları dönemin gazetelerinde yer
alan haberler ve köşe yazıları vasıtasıyla açıklanmaya çalışılmıştır. Çalışma üç bölüm halinde
hazırlanmıştır. Birinci bölümde, telif eserlerden yararlanılarak cumhuriyet kelimesinin anlamı ve
Mustafa Kemal Paşa'da cumhuriyet fikrinin nasıl geliştiği ifade edilmiştir. Osmanlı Devleti'nin on
dokuzuncu yüzyılın sonları ile yirminci yüzyılın başlarındaki durumu izah edilirken, Mustafa
Kemal Paşa'nın Türk milletinin bağımsızlığını sağlamak amacıyla çeşitli faaliyetlerde bulunduğu
ve faaliyetlerini büyük bir gizlilik içerisinde yürüttüğü belirtilmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde,
cumhuriyetin ilanına giden süreçte meydana gelen olaylar üzerinde durulmuştur. Mustafa Kemal
Paşa'nın yeni Türk devletinin adı, yönetim biçimi ve başkenti hakkında ilk açıklamayı Neue Freie
Presse gazetesi muhabiri Lazar'a yaptığına değinilmiştir. Böylece Mustafa Kemal Paşa tarafından
cumhuriyetin ilanına giden sürecin planlaması gözler önüne serilmiştir. Hükümet buhranının
Mustafa Kemal Paşa'nın yaptığı teklif vasıtasıyla çözümlenmesi sonucunda cumhuriyetin ilan
edildiği ve Mustafa Kemal Paşa'nın Türkiye'nin ilk cumhurbaşkanı seçildiği anlatılmıştır. Üçüncü
bölümde, cumhuriyetin ilanı münasebetiyle yapılan kutlamalardan, çekilen tebrik telgraflarından ve
başta Mustafa Kemal Paşa'nın yakın arkadaşları olmak üzere Türk basınının cumhuriyetin ilanına
gösterdiği tepkilerden bahsedilmiştir. Mustafa Kemal Paşa'nın yakın arkadaşlarının cumhuriyetin
ilanına olmasa da ilan ediliş biçimine tepki gösterdiklerine dikkat çekilmiştir. Türk basını,
yayımladığı köşe yazılarıyla cumhuriyetin ilanına karar vermekle acele edildiğinin, bu kararın
diktatörlüğe yol açabileceğinin altını çizmiştir. Cumhuriyetin ilanı yapılan kutlamalardan da
anlaşılabileceği üzere Türk milleti tarafından büyük bir sevinçle karşılanmıştır.
Anahtar Kelimeler: Mustafa Kemal Paşa, Neue Freie Presse, Teşkilat-ı Esasiye Kanunu,
Hükümet Buhranı, Cumhuriyetin İlan

Abstract:
This study aims to elucidate the reflections of the republic's declaration in the Turkish press
through the examination of news and columns in the newspapers of the period. The study is formed
in three parts. The first part defines the concept of the republic and explores how this idea evolved
in Mustafa Kemal Pasha's mindset by using modern researches. While explaining the situation of
the Ottoman Empire in the late nineteenth and early twentieth centuries, it is stated that Mustafa
Kemal Pasha carried out various activities to secure the independence of the Turkish nation and
that he carried out his activities in great secrecy. In the second part of the study, the events that
took place in the process leading to the proclamation of the republic were emphasized. It is
mentioned that Mustafa Kemal Pasha made the first announcement about the form of government
and the name and capital of the new Turkish state to Lazar who was the correspondent of the Neue
Freie Presse newspaper, Lazar, Thus, the planning of the process leading to the declaration of the
republic by Mustafa Kemal Pasha is revealed. It is explicated that as a result of the resolution of
the government crisis through Mustafa Kemal Pasha's proposal, the republic was proclaimed and
Mustafa Kemal Pasha was elected as the first president of Turkey. In the third part, the celebrations
held on the occasion of the proclamation of the republic, the congratulatory telegrams and the
reactions of the Turkish press, especially the close friends of Mustafa Kemal Pasha, to the
proclamation of the republic are mentioned. It is pointed out that Mustafa Kemal Pasha's close
friends reacted to the way the republic was proclaimed, if not to the proclamation itself. The
Turkish press, through its columns, emphasized that the decision to declare the republic was hasty
and that this decision could lead to establishment of a dictatorship. As it can be seen from the
celebrations, the proclamation of the Republic was greeted with great joy by the Turkish nation.
Keywords: Mustafa Kemal Pasha, Neue Freie Presse, Teşkilat-ı Esasiye Law, Government
Crisis, Proclamation of the Republic