Doğu Kazakistan'ın demir çağı bağlamında Berel Kurganları
Berel Kurgans in the context of the iron age of Eastern Kazakhstan
Yazar: LEILA KUTLU
Danışman: PROF. DR. AHMET TAŞAĞIL
Yeditepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Sanat Tarihi = Art History ; Tarih = History

Özet:
Bu tez çalışmasında, İslam Öncesi Türk Tarihi bakımından önemli bir coğrafya olan Doğu Kazakistan'ın Demir Çağı kurganları ele alınmıştır. Bölgenin Demir Çağı kurganları, Mayemer ve Pazırık aşamaları bağlamında değerlendirilmiştir. Atlı ölü gömme geleneğinin ortaya çıktığı Mayemer dönemine, yani MÖ IX-VII yüzyıllara tarihlenen mezarlıklara dair veriler ele alınıp değerlendirildikten sonra araştırmanın ana odağı olan ve MÖ IV. yüzyılın sonu - III. yüzyılın ilk yarısına tarihlenen Berel Kurganlarıyla ilgili arkeolojik veriler irdelenmiştir. Araştırma kapsamında, Berel Kurganları'nın mimari özellikleri incelenmiş olup saptanan buluntular işlevlerine göre sınıflandırılarak değerlendirilmiştir. Buluntuların büyük çoğunluğu, Berel'deki 10. ve 11. Kurganlarda saptanan permafrost tabakaları sayesinde günümüze ulaşan ve organik malzemelerden imal edilen at koşum takımları süslemelerden oluşmaktadır. At koşum takımları ve giysilere ait zoomorfik motifli süslemelerin tanımı yapılmış olup figürlerin imgesel ve üslupsal özellikleri sistematik bir yaklaşımla incelenmiştir. Ayrıca, eski Berellilerin başlıca geçim kaynakları ile el sanatları belirlenmiştir. Berel Kurganları'nı ardında bırakan göçebe topluluklarının etno-kültürel aidiyeti açığa kavuşturulmuş olup Mayemer dönemi topluluklarıyla benzerlik veya farklılıkları ortaya koyulmuştur. Çalışma kapsamında Pazırık ve Hun dönemlerine tarihlenen 31 kurgana ait veriler istatistiksel analize tabi tutulmuş olup dönemin mimarisine, toplumsal ve sosyal yapısına dair önemli bulgulara ulaşılmıştır.

Abstract:
The given thesis deals with the Early Iron Age kurgans of East Kazakhstan province, which is an important region in terms of Pre-Islamic Turkic History. The Early Iron Age kurgans of the region were studied within the scope of Mayemer and Pazyryk Cultures. Firstly, the data of the burial grounds which dates back to the Mayemer period, that is, to the 9th -7th centuries BCE, when a saddle horse's burial practices emerged, were evaluated. Following that, the archaeological data of the Berel burial ground that is the main focus of the research and dates back to the late 4th-early 3rd century BCE were examined. Within the scope of the research, the architectural features of the Berel kurgans were examined, and the finds were classified according to their functions. The majority of the finds consist of ornaments for horse trappings made of organic materials, which have survived thanks to the permafrost layers found in the 10th and 11th kurgans of Berel. The main zoomorphic ornaments of horse harnesses and clothes were defined, and the imaginative and stylistic features of the figures were examined with a systematic approach. In addition, handicrafts and the main economic activities of the former Berel inhabitants were determined. Then the ethnocultural identity of the nomadic communities that left the Berel kurgans behind has been discussed and their similarities or differences with the Mayemer period communities have been revealed. Within the scope of the study, the data of 31 kurgans dated to the Pazyryk and Xiongnu periods were statistically analyzed and important findings regarding the architecture, social order and structure of the period were obtained.