İmam Hatip okullarındaki öğretmenlerin örgütsel vatandaşlık davranışlarının açıklanmasında ahlaki kişilik özelliklerinin ve ahlaki ideolojilerinin rolü
The role of moral personality and ethical ideologies in the clarification of organizational citizenship behavior of the teachers in the Imam Hatip schools
Yazar: ALİ BİRİNCİ
Danışman: DOÇ. DR. BAYRAMALİ NAZIROĞLU
Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ahlaki davranış = Ethical behaviour ; Ahlaki değerler = Moral values ; Din eğitimi = Religious education ; Kişilik özellikleri = Personality traits ; Örgütsel vatandaşlık = Organizational citizenship ; Örgütsel vatandaşlık davranışı = Organizational citizenship behavior ; Öğretmenler = Teachers ; İdeoloji = Ideology ; İmam hatip liseleri = İmam hatip high schools ; İmam hatipler = İmam hatips

Özet:
Bu çalışmada, imam hatip okullarında görev yapan öğretmenlerin ahlaki kişilik özellikleri, ahlaki ideolojileri ve örgütsel vatandaşlık davranışları arasındaki ilişki incelenmiştir. Betimsel nitelikteki ilişkisel tarama modelindeki bu araştırmanın çalışma evreni, Türkiye'deki yedi coğrafi bölgeyi temsilen İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflandırmasına (İBBS) göre 12 bölgeden alınan 26 ilde 2020-2021 eğitim-öğretim yılında imam hatip liseleri ve ortaokullarında görev yapan öğretmenlerden oluşmaktadır. Araştırmanın örneklemini, çalışma evreninden tabakalı örnekleme yöntemiyle yansız olarak seçilmiş 3741 öğretmen oluşturmaktadır. Araştırma verilerinin toplanmasında HEXACO Kişilik Ölçeği, Etik Durum Ölçeği ve Örgütsel Vatandaşlık Davranışı Algısı Ölçeği kullanılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre öğretmenlerin ahlaki kişilik ve ahlaki idealizmi benimseme toplam puan ortalamalarının yüksek düzeyde, ahlaki rölativizmi benimseme düzeylerinin ise orta düzeyde oldukları tespit edilmiştir. Öğretmenlerin toplam örgütsel vatandaşlık davranışı algı düzeylerinin ise çok yüksek düzeyde olduğu belirlenmiştir. Korelasyon analizi sonuçlarına göre öğretmenlerin ahlaki kişilik özellikleri ve ahlaki idealizmi benimseme düzeyleri ile ÖVD arasında pozitif yönde orta düzeyde anlamlı bir ilişki gözlemlenirken, ahlaki rölativizmi benimseme düzeyleri ile ÖVD arasında negatif yönde düşük düzeyde ve anlamlı bir ilişki belirlenmiştir. Son olarak ahlaki kişilik, ahlaki ideolojinin idealizm ve rölativizm boyutlarına dayalı olarak kurulan regresyon modeline göre ise ahlaki kişilik ve ahlaki idealizm; ÖVD'yi istatistiksel açıdan anlamlı, pozitif yönden yordarken, ahlaki rölativizmin ise ÖVD'yi istatistiksel açıdan anlamlı düzeyde yordamadığı tespit edilmiştir.

Abstract:
The purpose of this study is to examine the relationship between moral personality traits, ethical ideologies and organizational citizenship behaviors of teachers working in imam hatip schools. The target population of this research, which is in descriptive relational scanning model, consists of teachers working in imam hatip high schools and secondary schools in 26 provinces from 12 regions in the NUTS classification representing seven geographical regions in Turkey in the 2020-2021 academic year. The sample of the study consists of 3741 teachers who were selected randomly from the target population with stratified sampling method. HEXACO Personality Inventory, Ethics Position Questionnaire and the Organizational Citizenship Behavior Perception Scale were employed to collect data. In this research, it was found that according to the results of the research, the teachers' total score averages of moral personality and adopting moral idealism were at a high level, and their degree of adopting moral relativism was at a moderate level. Moreover the teachers' total organizational citizenship perception levels were found to be very high. According to the results of the correlation analysis, a positive and moderately significant relationship was observed between teachers' moral personality traits and their level of adopting moral idealism and OCB, while a low and significant negative relationship was determined between their level of adopting moral relativism and OCB. According to the regression model, moral personality and moral idealism predicted OCB in a statistically significant and positive way, while moral relativism did not predict organizational citizenship behavior at a statistically significant level.