Akyatan lagünü'nde (Adana) has kefal balığında (Mugil cephalus Linneaus, 1758) ve levrek balığında (Dicentrarchus labrax (Linneaus, 1758)) mevsimsel metal birikimi
Seasonal metal deposits in flathead grey mullet (Mugil cephalus Linneaus, 1758) and Europen seabass (Dicentrarchus labrax (Linneaus, 1758)) in Akyatan lagoon (Adana)
Yazar: LALE KAYA
Danışman: PROF. DR. MELTEM MANAŞIRLI
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Su Ürünleri Temel Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Su Ürünleri = Aquatic Products
Dizin: Akyatan lagünü = Akyatan lagoon ; Ağır metaller = Heavy metals ; Has kefal = Striped mullet ; Levrek balığı = Sea bass ; Makro eleman = Macro element ; İz elementler =

Özet:
Akyatan Lagünü'nünde Nisan 2019-Mayıs 2020 arasında mevsimsel olarak (Temmuz, Ekim, Ocak, Nisan) has kefal (Mugil cephalus) ve levrek (Dicentrarchus labrax) kas dokularında,  makro (Na, Mg, P, K, Ca), iz (eser) metal (Fe, Cu, Zn) ve ağır metal düzeyleri (Cd, Pb, Cr, As) düzeyleri (µg/g) tespit edilmiştir. Has kefal kas dokularında kuru ağırlıkta metal düzeylerini ortalama değerleri ve standart sapmaları sırasıyla Ca 963.99± 194.82, K 16052.64 ±3858.4, Mg 1375.81± 212.102, Na 2265.4± 813.4, Cu 1.1108±0.4821, Fe 35.548± 158.38,  Zn 33.275 ±107.05, As 2.675±0.821,  Cd 0.01±0, Cr 0.27±0.37,  Pb 0.45±0.49; levrek de Ca 885.17± 377.75, K 17170.38 ±4256.117, Mg 1351.08± 190.185, Na 2867.55±1026.51, Cu 1.345±0.87, Fe 18.09±17.83,  Zn 48.699 ±31.954, As 3.056±4.361,  Cd 0.033±0.032, Cr 1.67±0.3 ve Pb 0.38±0.38 µg/g olarak hesaplanmıştır. Pb düzeyinin FAO, AB ve Türk Gıda Kodeksi tarafından belirlenen limit düzeyin üzerinde olduğu tespit edilmiştir. Haftalık Tahmini Alım Düzeyi (EWI), kanserojen olmayan Hedef Tehlike Oranı (THQ) ve Yaşam Boyu Kanserojen Riski (CR) hesaplamaları yapılmıştır. EWI değerlerinin, EFSA ve FAO/WHO tarafından belirlenen PTWI değerlerinin altında olduğu belirlenmiştir. Has kefallerde Cu, Fe, Zn, Cr, Cd, Pb ve As balık örneklerinin kas dokularında kanser dışı sağlık risklerinin göstergesi olan THQ 0.00 ile 0.23, levreklerin 0.00 ile 0.59 arasında değişim göstermekte ve bu metallere ait ΣTHQ değerlerinin tehlikeli eşiğin (<1) altında olduğu belirlenmiştir. Kanserojen risk açısından has kefallerde CRAs, CRPb ve CRCd, levreklerde CRPb  (>10-5) tehlike arz etmediği, has kefallerde çocuklar da CRCr sonbahar haftada 5 gün, kış 3 ve 5 gün alımlarında, levreklerde CRCd, CRCr ve CRAs ( >10-5) kanserojen risk teşkil ettiği ancak Pb değerlerinin risk teşkil etmediği belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Akyatan Lagünü, Has Kefal (Mugil cephalus), Levrek (Dicentrarchus labrax), Makro metal, İz metal, ağır metal

Abstract:
In Akyatan Lagoon, between April 1029 ana May 2020 seasonally (July, October, January, April) flathead grey mullet (Mugil cephalus) and europen seabass (Dicentrarchus labrax) muscle tissues, macro (Na, Mg, P, K), trace element (Fe, Cu, Zn) and heavy metal levels (Cd, Pb, Cr, As) levels (µg/g ) were determined. Mean values and standard deviations of dry weight metal levels in flathead grey mullet muscle tissues were Ca 963.99± 194.82, K 16052.64 ±3858.4, Mg 1375.81± 212.102, Na 2265.4± 813.4, Cu 1.1108±0.4821, Fe 35.548± 158.38, Zn 33.275 ±107.05, As 2.675±0.821, Cd 0.01±0, Cr 0.27±0.37, Pb 0.45±0.49; in sea bass Ca 885.17± 377.75, K 17170.38 ±4256.117, Mg 1351.08± 190.185, Na 2867.55±1026.51, Cu 1.345±0.87, Fe 18.09±17.83, Zn 48.699 ±31.954, As 3.056±4.361, Cd 0.033±0.032, Cr 1.67 0.3 and Pb were calculated as 0.38±0.38 µg/g. Estimated Weekly Intake Level (EWI), non-carcinogenic Target Hazard Quotient (THQ) and Lifetime Carcinogenic Risk (CR) calculations were made. It was determined that the Pb level was above the limit level determined by FAO, EU and Turkish Food Codex. EWI values were determined to be below the PTWI values determined by EFSA and FAO/WHO. The THQ of Cu, Fe, Zn, Cr, Cd, Pb, and As, which is the indicator of non-cancer health risks in the muscle tissues of fish samples in flathead grey mullets, varies between 0.00 and 0.23, in europen seabass 0.00 and 0.59, and the ΣTHQ values of these metals are below the dangerous threshold (<1) has been determined. In terms of carcinogenic risk, CRAs, CRPb and CRCd in flathead grey mullet, CRPb in europen seabass (>10-5) are not dangerous, CRCr in flathead grey mullet are not dangerous in children, CRCr in europen seabass is taken 5 days a week, in winter 3 and 5 days in a week, CRCd, CRCr and CRAs in europen seabass (>10- 5) it was determined that it poses a carcinogenic risk, but Pb values do not pose a risk.

Keywords: Akyatan Lagoon Flathead Grey Mullet (Mugil cephalus), Europen Seabass (Dicentrarchus labrax), Macro metal, Trace metal, heavy metal