Bazı Mentha longifolia ssp. türlerinin uçucu yağ içerikleri ve biyolojik aktivitelerinin belirlenmesi
Determination of essential oil contents and biological activities of some Mentha longifolia ssp. species
Yazar: NURULLAH KARADENİZ
Danışman: PROF. DR. ABDULSELAM ERTAŞ
Dicle Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Analitik Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Botanik = Botany ; Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology ; Kimya = Chemistry

Özet:
Amaç: Bu tez çalışmasında, ülkemizin doğu ve güneydoğu bölgelerinde doğal olarak
yetişen ve halk arasında yarpuz olarak bilinen ve farklı lokalitelerden toplanan Mentha
longifolia (L.) HUDSON subsp. typhoides (BRIQ.) HARLEY var. typhoides (L.)
HUDSON örneklerinin uçucu yağlarının bileşiminin belirlemesi ve bu örneklerin
antioksidan, enzim inhibisyon aktivitelerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Mentha longifolia subsp. typhoides var. typhoides türünün farklı
lokalitelerden toplanan N1, N2, N3, N4, N5, N6, N7, N8, N9 ve N10 örneklerinin
uçucu yağları, hidrodistilasyon yöntemiyle elde edilmiştir. Elde edilen uçucu yağların
bileşimi GC-MS/FID ile belirlenmiştir. Antioksidan aktiviteleri için DPPH, CUPRAC
ve ABTS yöntemleri kullanılmış ayrıca antikolinesteraz (AChE ve BChE
inhibitörleri), tirozinaz, üreaz, elastaz ve kollejenaz enzim inhibisyon aktiviteleri
değerlendirilmiştir.
Bulgular: Örneklerin GC-MS analiz sonuçlarına göre aynı türün farklı lokalitelerden
toplanan örneklerin uçucu yağ içeriklerinin kısmen farklılık gösterdiği belirlenmiştir.
Toplanan örneklerde majör bileşenler eucalyptol (%28,43-0,61), l-menthone (%25,19-
0,62) ve pulegone (%31,76-1,06) olarak belirlenmiştir. Türün farklı lokalitelerden
toplanan tüm örneklerinin antioksidan kapasitelerinin orta düzeyde AChE, üreaz,
tirozinaz ve elastaz enzim akivitelerinin ise düşük olduğu belirlenmiştir. Çalışılan tüm
örneklerin kollajenaz ve α-glukozidaz enzim aktivitelerinin oldukça yüksek olduğu
tespit edilmiştir. N10 örneğinin kollajenaz (%inhibisyon: 99,61 ± 1,35) ve α-
2
glukozidaz (%inhibisyon: 96,70 ± 1,78) enzim aktivitelerinde oldukça aktif olduğu
belirlenmiştir.
Sonuç: Bu çalışmada, farklı lokalitelerden toplanan M. longifolia subsp. typhoides var.
typhoides örneklerinin uçucu yağ içeriklerini ve biyolojik aktiviteleri belirlenmiştir.
Farklı lokalitelerden toplanan örneklerin hem kimysal içerik bakımından hem de
biyolojik aktivite bakımından farklılıklar gösterdiği belirlenmiştir. Örneklerin
kollajenaz ve α-glukozidaz enzim potansiyelleri, farmasötik ve kozmetik endüstrilerde
ilgi çekici bir araştırma alanı olabileceği ortaya konulmuştur.
Anahtar Sözcükler: M. longifolia subsp. typhoides var. typhoides, uçucu yağ, GC-
MS, pulegon, biyolojik aktivite, antioksidan aktivite

Abstract:
Aim: In this thesis, it was aimed to determine the composition of essential oils of
Mentha longifolia (L.) HUDSON subsp. typhoides (BRIQ.) HARLEY var. typhoides
(L.) HUDSON samples collected from different localities and to evaluate the
antioxidant, enzymatic inhibition and other biological activities of these samples.
Materials and Methods: Essential oils of N1, N2, N3, N4, N5, N6, N6, N7, N8, N9
and N10 samples of Mentha longifolia subsp. typhoides var. typhoides collected from
different localities were obtained by hydrodistillation method. The composition of the
essential oils was determined by GC-MS/FID. DPPH, CUPRAC and ABTS methods
were used for antioxidant activities and anticholinesterase (AChE and BChE
inhibitors), tyrosinase, urease, elastase and collagenase enzyme activities were
evaluated.
Results: According to the results of GC-MS analysis of the samples, it was determined
that the essential oil contents of the samples collected from different localities of the
same species were partially different. The major components of the collected samples
were eucalyptol (28.43-0.61%), l-menthone (25.19-0.62%) and pulegone (31.76-
1.06%). The antioxidant capacities of all samples collected from different localities of
the species were found to be moderate and the enzyme activities of AChE, urease,
tyrosinase and elastase were low. Collagenase and α-glucosidase enzyme activities of
all samples studied were found to be quite high. N10 sample was highly active in
collagenase (%inhibition: 99.61 ± 1.35) and α-glucosidase (%inhibition: 96.70 ± 1.78)
enzyme activities.
4
Conclusion: In this study, the essential oil contents and biological activities of Mentha
longifolia subsp. typhoides var. typhoides samples collected from different localities
were determined. It was determined that the samples collected from different localities
showed differences in terms of both chemical content and biological activity. The
collagenase and α-glucosidase enzyme potentials of the samples were revealed to be
an interesting research area in pharmaceutical and cosmetic industries.
Key words: M. longifolia subsp. typhoides var. typhoides, volatile oil, GC-MS,
pulegone, biological activity, antioxidant activity