Atık malzemenin cam sanat yapıtı üretiminde kullanımı
Use of waste material in glass artwork production
Yazar: SERAP BEDEL ÖZEK
Danışman: PROF. NEZİHE LERZAN ÖZER
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Seramik ve Cam Ana Sanat Dalı / Seramik Tasarımı Sanat Dalı
Derece: Sanatta Yeterlik, 2023
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Atık nesne = Waste objet ; Atıklar = Wastes ; Cam sanatı = Glass art ; Modern sanat = Modern art ; Yeniden kazanma = Recycling

Özet:
Tarih boyunca yaşanan toplumsal, sosyal, ekonomik, politik ve kültürel alanlardaki gelişmeler, Endüstri Devrimi ile birlikte hız kazanarak üretim-tüketim ilişkilerinde büyük değişimlere sebep olmuştur. İnsan ürettikçe bir o kadar da tüketir olmaya başlamıştır. Bunun sonucunda da dünyanın temiz kaynaklarının neredeyse birçoğu tükenmiş ve atıkların sayısı görünür ölçüde artmıştır.
"Atık" bu görünürlük ile 1900'lü yıllardan itibaren birçok sanatçının dikkatini çekmiş ve güncel sanat eğilimleri arasında da sıkça yer almıştır. Sanattaki yolculuğuna "hazır nesne" olarak başlayan tüketim nesneleri, tarihsel süreçte yaşanan değişimlerle, modern dönem sonrası sanattaki varlığına "atık nesne" olarak devam etmiştir. Dolayısıyla tarihsel süreçte "atık" kavramının sanatçılar tarafından ele alınış biçimi değişkenlik göstermiştir. Tez kapsamında da bu süreç iki farklı bölüme ayrılarak sanatçı örnekleri ile ele alınmıştır.
Atıkların değerlendirilmesi meselesi; sanatın tüm alanlarında var olan bir eğilimdir ve atık malzemeleri kullanarak kavrama dönüştüren birçok grup ve sanatçı bulunmaktadır. Cam sanat alanında da atık nesneler; ele alınması gereken bir değere dönüşerek sanatçının ifade olanaklarına katkı sağlamaktadır. Ancak bu alanda eser üreten sanatçılar oluşturacağı tasarıma göre atıkları iki türde kullanmaktadır; ya doğrudan atık camları üretim sürecine sokarak ya da işlevsel sürecini dolduran atık nesneleri camın öznel yapısıyla bütünleştirerek eser ortaya koymaktadırlar. Cam sanat alanında kullanılan atıklar ne türde olursa olsun cam eserinin anlatım dilini zenginleştirerek katkı sağlamaktadır. Dolayısıyla atıkların bu alandaki farklı kullanımları da eser üzerinde hem "biçim" hem de "anlam" bakımından iki farklı etki yaratmaktadır. Bu farklı etkiler de tezin içeriğinde alt başlıklar altında detaylı olarak sanatçı örnekleriyle birlikte ele alınmıştır.
"Atık" kavramı görünür/görünmez unsurlar barındıran çoklu bir alandır. Hem fiziksel olarak vardır hem de kavramsal olarak bellekte görünmeyen biçimde yer almaktadır. Atıklar genel olarak istenmez veya dönüştürülmeye ihtiyaç duyulmaktadırlar. Fiziki olanlar belli dönüşüm modelleriyle geri kazandırılabilirken bellekte olanlar ise kişinin farkındalığına bağlı olarak kendi müdahalesiyle dönüşerek beden ile uyumlanabilmektedir.
Çalışma kapsamında atıklar, fiziksel ve kavramsal olarak ele alınmıştır. İşlevsel sürecini dolduran atık konumdaki veya geçmişten gelen aile yadigarı nesneler kişisel yaklaşımımı oluşturan bellek atıklarıyla kurgulanarak camın özgün yapısıyla bütünleştirilmiştir. Kişisel uygulamalarda yer alan camın şekillenmesinde ise ele alınan atığın, bellekteki kurgusunu yansıtan bir teknik seçimi yapılmış ve cam modeller "İç Kalıp (Core Casting)" tekniği ile şekillendirilmiştir. İç kalıp tekniği camın içinde negatif boşlukların oluşturulduğu bir biçimlendirme yöntemidir.  Uygulamalarda kullanılan cam, belleği temsil etmektedir ve kurgulanan bellek atıkları da camın içinde kalacak şekilde tasarlanmıştır. Camın transparan özelliği sayesinde kurgular, konumlandırıldıkları camın içinde görünür ama etrafına sınırlar koyan gizemli bir duruş sergilemektedirler.
Bu sayede bir kenara bırakılmış, işlevsel sürecini tamamlamış atık nesneler veya bellekte biriken görünmeyen atıklar, sanat üretimleri ile ele alınarak cam sanatında çağdaş bir ifade dili olarak sunulmuştur.

ANAHTAR KELİMELER: Atık, Cam, Sanat, Geri Dönüşüm, Çağdaş Sanat

Abstract:
Developments in the social, economic, political and cultural fields throughout history have accelerated with the Industrial Revolution and caused great changes in production-consumption relations. The more people produce, the more they begin to consume. As a result, almost many of the world's clean resources have been depleted and the number of waste has increased visibly.
With this visibility, "Waste" has attracted the attention of many artists since the 1900s and has been among the current art trends. Consumption objects, which started their journey in art as "ready-made objects", continued their existence in art after the modern period as "waste objects" with the changes experienced in the historical process. Therefore, the way in which the concept of "waste" is handled by artists has varied in the historical process. Within the scope of the thesis, this process is divided into two different parts and discussed with examples of artists.
The issue of waste evaluation; it is a trend that exists in all fields of art and there are many groups and artists who use waste materials to turn them into concepts. Waste objects in the field of glass art; It transforms into a value that needs to be addressed and contributes to the artist's possibilities of expression. However, artists who produce works in this field use waste in two types according to the design they will create; they create works either by directly introducing waste glass into the production process or by integrating the waste objects that fill the functional process with the subjective structure of the glass. Regardless of the type of waste used in the field of glass art, it contributes by enriching the expression language of the glass work. Therefore, the different uses of waste in this area create two different effects on the work in terms of both "form" and "meaning". These different effects are also discussed in detail under the sub-headings in the content of the thesis, together with the examples of artists.
The concept of "waste" is a multiple field with visible/invisible elements. It exists both physically and conceptually in an invisible form in memory. Waste is generally undesirable or needs recycling. While the physical ones can be restored with certain transformation models, the ones in the memory can be transformed by one's own intervention depending on the awareness of the person, and they are harmonized with the body.
Within the scope of the study, wastes were handled physically and conceptually. Family heirloom objects from the past or in the form of waste that fill its functional process are integrated with the original structure of glass by being fictionalized with memory wastes that make up my personal approach. In the shaping of the glass in personal applications, a technique selection was made that reflects the fiction of the waste in memory, and the glass models were shaped with the "Core Casting" technique. The "Core Casting" technique is a forming method in which negative spaces are created inside the glass. The glass used in the applications represents the memory and the constructed memory wastes are also designed to remain inside the glass. Thanks to the transparent feature of the glass, the installations are visible inside the glass in which they are positioned, but they display a mysterious stance that sets boundaries around it.
In this way, waste objects that have completed their functional processes, or the invisible wastes that we have accumulated in our memory, are handled with artistic productions and presented as a contemporary language of expression in glass art.

KEYWORDS: Waste, Glass, Art, Recycling, Contemporary Art