Kentsel dönüşüm süreçlerinde bütünleşik afet tehlike analizi: İstanbul Kartal örneği
Integrated disaster hazard analysis in the urban regeneration process: A case from Istanbul Kartal
Yazar: MUSTAFA İPEK
Danışman: PROF. DR. ŞULE GÖK TÜDEŞ
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
20. yüzyıldan itibaren hızlı kentleşme ve bunun getirdiği sorunlar 70'li ve 80'li yıllar itibariyle artarak küresel ölçekte ciddi şekilde sorgulanmaya başlanmış, 90'lı yıllar itibariyle yaşanan afetleri önlemedeki yetersizlikler dünyayı farklı bir yöne çekmiştir. Bu kapsamda Türkiye'de de İstanbul İli Sismik Mikro- Bölgeleme dahil Afet Önleme/Azaltma Temel Planı Çalışması (JICA Raporu), Kentsel Alanların Sismik Afetlere Karşı İncelenmesinde Risk Değerlendirme Araçları Projesi (RADIUS Projesi) gibi birçok çalışma yürütmüştür. Bu çalışma, Türkiye'nin, afet riskini önleme amacıyla gerçekleştirdiği "riskli alan, rezerv yapı alanı ve riskli yapı" uygulamalarının afet yönetimi ilkelerine uygun olmadan fiziksel yenilemenin ötesine geçemediğini yer bilimsel ve mekânsal verilerle ortaya koymaya çalışmaktadır. Bu kapsamda ilk olarak, uluslararası düzlemde anlaşmalar, raporlar ve uygulamalar incelenerek afet planlamasının nasıl ve hangi kriterlerle ele alındığı ortaya konulmuş, dünya ile paralel olarak Türkiye'de afet öncesi planlamanın gündeme gelişi ve günümüze kadar geçirdiği değişimin kentsel dönüşüm uygulamaları ile ilişkisi irdelenmiştir. Sonrasında riskli alan, rezerv yapı alanı ve riskli yapı uygulamalarında riskli statüde bulunan yapıların bütünleşik ve kapsamlı planlamayla uyumlu olmadığı kabulü ile CBS ortamındaki veriler ve AHS yöntemi kullanılarak Kartal ilçesi genelinde uluslararası çalışmalarda afet planlaması çatısı altında çalışılan ve gündemde olan konu başlıklarının kullanıldığı "Bütünleşik Afet Tehlike Haritası" elde edilmiştir. Söz konusu tehlike haritasındaki çok yüksek tehlikeli alanlarda, yapı ve alan bazlı kentsel dönüşüm uygulamalarıyla afet tehlikesinin ne ölçüde bertaraf edildiği, alan, yapı ve nüfus verileri üzerinden değerlendirilmiştir. Değerlendirme sonucunda, bütünleşik afet tehlike haritasındaki yüksek tehlikeli alanlarla kentsel dönüşüm uygulamalarının yürütüldüğü alanların paralellik göstermediği tespit edilmiştir.

Abstract:
Since the 20th century, rapid urbanization and the problems brought by it have been seriously questioned on a global scale by the 70s and 80s, and the inadequacies in preventing the disasters experienced in the 90s have taken the world in a different direction. In this context, many studies have been carried out in Turkey, such as the Disaster Prevention / Mitigation Basic Plan Study (JICA Report), including Seismic Microzonation in the Province of Istanbul, and the Risk Assessment Tools Project for Investigation of Urban Areas Against Seismic Disasters (RADIUS Project). This study tries to demonstrate with geoscientific and spatial data that Turkey's "risky area, reserve structure area and risky structure" practices, which are carried out to prevent disaster risk, and can not go beyond physical renewal without complying with disaster management principles. In this context, first of all, international agreements, reports and practices were examined, and how and with which criteria disaster planning was handled, the emergence of pre-disaster planning in Turkey in parallel with the world and the relationship of the change that has undergone until today with urban transformation practices have been examined. After that, using the data in the GIS environment and the AHP method, the "Integrated Disaster Hazard Map" was obtained throughout Kartal district, using the topics that are on the agenda that are studied within the scope of disaster planning in international studies. In the study, it has been accepted that the buildings which "risky area, reserve building area and risky building applications" are not compatible with integrated and comprehensive planning. It has been evaluated to what extent the disaster hazard has been eliminated with building and area-based urban transformation practices in high dangerous areas of dısaster hazard map. As a result of the evaluation, it has been determined that the high dangerous areas in the disaster hazard map and the areas where urban transformation applications are carried out do not show parallelism.