Türkiye'de yaygın olarak yetiştiriciliği yapılan farklı sarımsak genotiplerinin morfolojik ve moleküler karakterizasyonu
Morphological and molecular characterization of commonly cultivated different garlic genotypes in Turkey
Yazar: HAYRETTİN KIRAÇ
Danışman: PROF. DR. OSMAN GÜLŞEN
Erciyes Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışma için 38 farklı lokasyondan sarımsak genotipleri toplanmış ve Erciyes Üniversitesi Ziraat Fakültesi laboratuvarlarında morfolojik ve moleküler karakterizasyonu yapılmıştır. Çalışmada kullanılan sarımsak tipleri arasında morfolojik ve moleküler seviyede büyük bir varyasyonun olduğu görülmüştür. Morfolojik karakterizasyon için baş yaş ağırlığı, baş kuru ağırlığı, baş çapı, baş yüksekliği, diş sayısı, diş atma durumu ve kabuk rengi gibi parametrelere bakılmıştır. Morfolojik verilerle SAS programı ile varyans analizi yapılmıştır. Kahramanmaraş4 tipi yaş ağırlık, kuru ağırlık ve baş çapı gibi parametrelerde istatistiki olarak önemli düzeyde farklı çıkmıştır. Moleküler karakterizasyon açısından toplamda 17 inter-simple sequence repeats (ISSR) primerleri ile test edilmiş ve kaydedilebilir net bantlar verdiği tespit edilen 10 primer seçilerek analizlerde kullanılmıştır. Moleküler verilere dayalı olarak NTSYS Version 2.1 programıyla Dice benzerlik matriksi yapılmış ve bu da UPGMA dendrogramı çiziminde kullanılmıştır. Ortalama farklılık yöntemine göre oluşturulan matriks ise neighbour-joining analizinde kullanılmıştır. Yapılan analizlerde Tunceli bölgesine ait TekDiş31 sarımsak tipi diğer sarımsak tiplerine göre istatistiksel olarak önemli düzeyde farklı çıkmıştır. Tek diş sarımsak hariç diğer genotipler arasında 0.85 ile 1.00 arasında değişen Dice'ın benzerlik katsayıları arasında yer almıştır. Genel olarak bazı sarımsak klonları (Maraş3 ile Kayseri30, Urfa33 ile Topaklı35, Kastamonu22 ile Kastamonu28, Urfa10 Kastamonu14 Kastamonu15 Kastamonu20 Kastamonu25 Kastamonu29 ile Bademci23) tamamen birbirine benzer bulunurken diğerleri arasında çok az farklılıklar bulunmuştur. DNA ve morfolojik verilere dayalı benzerlik matriksleri arasında benzerlik bulunamamıştır. Sonuç olarak yapılan çalışmalar sarımsak bitkisinin klonal yolla çoğaltılmasına rağmen geniş bir morfolojik ve kısmen moleküler varyasyonu içinde barındırdığını ortaya koymaktadır. Bu bulgulardan sarımsak genotipleri arasında meydana gelen varyasyonun büyük oranda mutasyon kaynaklı olabileceği kanaatine varılmıştır.

Abstract:
For this study, garlic genotypes were collected from 38 different locations and morphological and molecular characterization were performed in the laboratories of Erciyes University Faculty of  Agriculture. In morphology, parameters such as head wet weight, head dry weight, head diameter, head height, number of head, broken head status and shell color were examined. Analysis of variance was made with SAS program with morphological data. Kahramanmaraş4 type was found to be statistically different in terms of wet weight, dry weight and head diameter. In terms of molecular characterization, a total of 17 inter-simple sequence repeats (ISSR) primers were tested and 10 primers which were found to give clear recordable bands were selected and used in the analyzes. Dice similarity matrix was made with NTSYS Version 2.1 based on molecular data and this was used in drawing UPGMA dendrogram. The matrix formed according to the mean difference method was used in neighbor-joining analysis. In the analysis, TekDiş31 garlic type belonging to Tunceli region was found to be statistically different from other garlic types. Among the other genotypes except single clove garlic, The similarity coefficients were between 0.85 and 1.00. In general, some garlic clones (Maras3 and Kayseri30, Urfa33 and Topakli35, Kastamonu22 and Kastamonu28, Urfa10 Kastamonu14 Kastamonu15 Kastamonu20 Kastamonu25 Kastamonu29 and Bademci23) were found to be completely similar, while little differences were found between the others. As a result, although the clonal propagation of the garlic plant has revealed a wide morphological and partially molecular variation. From these findings, it was concluded that the variation between garlic genotypes may be due to mutations.