Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nde dernek kurma özgürlüğü
Freedom of association under the European Convention on Human Rights
Yazar: TİJEN DÜNDAR SEZER
Danışman: PROF. DR. FEYYAZ GÖLCÜKLÜ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2004
Konu: Hukuk = Law ; Kamu Yönetimi = Public Administration ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Avrupa insan hakları hukuku = European law of human rights ; Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi = European Convontion on Human Rights ; Dernekler = Associations ; Dernekleşme özgürlüğü = Freedom of association ; İnsan hakları = Human rights

Özet:
ÖZET Çalışmamızın konusunu Avrupa însan Haklan Sözleşmesi'nde demek kurma özgürlüğü oluşturmaktadır. Dernek kurma özgürlüğü çoğulcu toplum yapısının temel taşlarından birisi olarak en önemli temel haklardan birisidir. Ulusal hukuklarda korunan dernek kurma özgürlüğü, Sözleşmede yer almasıyla birlikte daha güvenceli bir duruma gelmiştir. Sözleşmeyle uluslararası hukukun süjesi haline gelmiş olan kişiler, dernek kurma özgürlükleri ihlal edildiğinde, Avrupa insan Hakları Mahkemesine başvurabilirler. Uzun yıllar boyunca dernek kurma özgürlüğü konusunda Sözleşme organları çok önemli kararlar vermişlerdir. Mahkeme kararlarının bağlayıcılığı ve etkisi sayesinde bu kararlar iç hukukları etkilemiş, böylece dernek kurma özgürlüğünün daha etkili gerçekleşmesi sağlanmıştır. Dernek kurma özgürlüğü Sözleşmenin 11. maddesinde güvence altına alınmıştır. 11. madde kapsamında yer alan dernek türlerinin başlıcaları dar anlamda dernekler, işçi ve işveren sendikaları ve siyasi partilerdir. Dernek kurma özgürlüğü Sözleşme kapsamında hem bireysel hem de kolektif yönü itibariyle korunmaktadır. Ancak hem bireysel yönün hem de kolektif yönün hangi unsurları içerdiği tam olarak belirgin değildir ve kararlarda bu sorunlar tartışılmıştır. Bireysel dernek kurma özgürlüğü açısından korunan faaliyetler genel olarak, derneklerin kurulması, derneklere üye olunması, dernek seçme özgürlüğü ve derneklere üye olmaya zorlanmamaktır. Kolektif dernek kurma özgürlüğü açısından, derneklerin varlık güvenceleri ve derneklerin amaçlarına ulaşmak için kullandıkları yollar (iç ve dış faaliyetler) korunur. Sözleşme organları sendikaların aktiviteleri konusunda daha çekimser bir tutum sergilerken, siyasi aktiviteler konusunda daha geniş yaklaşımlarda bulunmuşlardır. Devletin dernek kurma özgürlüğüne müdahale etmeme ve bu konuda olumlu yükümlülüklerde bulunma görevi vardır. Ayrıca 11. maddenin üçüncü kişileredolaylı etkisi de kabul edilmiştir. Dernek kurma özgürlüğü 1 1. maddenin 2. fıkrası uyarınca sınırlanabilir. Ancak sınırlama yapılırken, 2. fıkradaki kriterlere uyulması gereklidir. 2. fıkra kamu görevlilerinin dernek kurma özgürlüklerinin sınırlanmasına ilişkin ayrı bir rejim getirmiştir. VI

Abstract:
ABSTRACT The subject of this academic work is freedom of association under the European Convention on Human Rights. Freedom of association as a milestone for the pluralist society is one of the most important fundamental rights. Freedom of association which is protected by domestic laws became more guaranteed by the protection of Convention. Being the subject of international law under the Convention, persons may apply to Europeon Court on Human Rights when their freedom of association is infringed. The Convention organs gave many important decision on freedom of association for many years. As the Court's decisions are binding and effective, they effected domestic laws and helped the promotion of freedom of association. Freedom of association is regulated under the Article 1 1 of the Convention. The types of associations considered in Article 1 1 mainly are the associatons in the narrow sense, trade unions and the political parties. Freedom of association has individual and collective aspects and both of the aspects has been protected by the Commission and the Court. However the elements of individual and collective aspects is not very clear and discussed in the Court's and Commission's decisions. The activities protected by individual freedom of association are, to form associotions, freedom to be a member and and to be a member of an association and to choose an asssociation. As for the collective freedom of association., the existence guarantee and the internal and external activities of the association are protected. While the Convention organs are reluctant on the external activities of trade unions, they are more broad visioned for the activities of the political parties. The States are not only under an obligation not to intervene the freedom of association but olso have positive obligation under the Convention. It's also accepted that Article 11 has a third party effect. Freedom of association can be restricted vnaccording to Articlell, paragraph 2. However, the criterions in the paragraph 2 should be taken into consideration while doing this restriction. In paragraph 2 there is also another regime for the restriction of freedom of association for public officers. vm