New York Public Library Spencer Persian koleksiyonunda yer alan MS.46 kayıtlı kısas'ı enbiya yazmasının minyatürlerinin incelenmesi
Examination of miniatures of the MS.46 recorded qişaş- al anbiya in the Spencer Persian Collection of the Public Library in New York
Yazar: NİHAT SEFA KOMESLİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜL GEYİK
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Sanat Tarihi = Art History

Özet:
Peygamberlerin yaşam öykülerinin anlatıldığı kitaplar olarak bilinen kısas'ı enbiya
yazmaları 7. yüzyıldan itibaren yazılmaya başlanmış kitaplardır. İçerisinde
peygamberlerin yaşam öyküsünün dışında, evrenin yaratılışı, mesleklerin ortaya çıkışı,
helak edilmiş kavimlerin hikâyelerini de konu edinen bu eserler, minyatür sanatıyla birer
sanat eseri haline gelmiştir. Kur'an anlatımı ve İsrailiyat adı verilen kaynaklar ile
genişletilerek yazılan bu eserler, sanatçı veya yazma eseri sipariş eden kişinin isteğine
göre resimlenmiş kitaplardır.
Tez çalışmasının konusunu oluşturan yazma eser 1580 yılında İran'ın Kazvin
şehrinde neşredilmiş bir kısas'ı enbiya örneğidir. Salebinin yazmış olduğu Arais'ül
Mecalis adlı eserinin Farsça bir çevirisi olan kitap, 1958 yılında Kahire'den satın alma
yöntemiyle New York Halk Kütüphanesi Spencer Koleksiyonuna kazandırılmıştır.
İçerisinde ikisi çift sayfa olmak üzere toplamda 27 minyatür bulunan yazma eserin
minyatürlerinin kim tarafından tasvir edildiği konusunda bir bilgi yoktur.
Tez çalışmasının giriş bölümünde ilk olarak anlatımın daha sağlam bir temel
üzerine oturabilmesi için, peygamberlik, kıssa, mucize kavramlarına değinilmiş, kısas'ı
enbiya yazmalarının gelişim süreci anlatılmış, en son olarak yazma eserin yapılmış
olduğu dönem ve sanat okulları kısaca anlatılmaya çalışılmıştır. Tezin ikinci bölümü olan
katalog çalışmasında yazma eser içerisinde bulunan 27 minyatürün konu açısından hangi
kutsal kitaba ait olduğu sonrasında ise konu, kompozisyon, figür, tema, doğa unsurları ve
renk gibi olgular açısından incelenmiş ve her minyatür aynı dönemde Kazvin'de yapılmış
farklı örnekleri ile karşılaştırılmıştır. Tez çalışmasının son bölümü olan Değerlendirme
ve Sonuç bölümünde ise katalog adı altında incelenen minyatürlerin genel bir dönem
değerlendirmesi yapılmış ve sahnelerin hangi kaynaklar temel alınarak yazıldıkları tablo
şeklinde aktarılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Kısas-ı Enbiya, Peygamber, İran, Minyatür

Abstract:
Known as the books in which the life stories of the prophets are told, the kısas-ı
enbiya manuscripts are books that have been written since the 7th century. These works,
which are about the creation of the universe, the emergence of professions, and the stories
of destroyed tribes, apart from the life story of the prophets, have become works of art
with their miniature art. These works, which are written by expanding the Qur'anic
narration and the sources called Israiliyat, are illustrated books according to the wishes
of the artist or the person who ordered the manuscript.
The manuscript, which is the subject of the thesis, is an example of a kısas-ı enbiya
published in the city of Qazvin in Iran in 1580. The book, which is a Persian translation
of the work Arais'ül Mecalis written by Salebi, was brought to the New York Public
Library Spencer Collection in 1958 by purchasing from Kahire. There is no information
about who depicted the miniatures of the manuscript, which contains 27 miniatures, two
of which are double pages.
In the introductory part of the thesis, firstly, the concepts of prophecy, parable, and
miracle were mentioned so that the narration could be built on a more solid foundation,
the development process of the kısas-ı enbiya manuscripts was explained, and lastly, the
period in which the manuscript was made and the art schools were briefly explained. In
the catalog study, which is the second part of the thesis, the 27 miniatures in the
manuscript were examined in terms of the holy book in terms of subject, then the subject,
composition, figure, theme, elements of nature, and color were examined and each
miniature was compared with different examples made in Qazvin in the same period. In
the Evaluation and Conclusion section, which is the last part of the thesis, a general period
evaluation of the miniatures examined under the name of the catalog was made and the
sources on which the scenes were written were presented in the form of a table.
Keywords: Kısas-ı Enbiya, Prophet, Iran, Miniature