Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararları ışığında kamulaştırma kavramı ve Türkiye uygulaması /
Yazar: AHMET BERBEROĞLU
Danışman: PROF. DR. EYÜP GÜNAY İSBİR
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kentleşme ve Çevre Sorunları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2004
Konu: Hukuk = Law ; Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi = European Court Human Rights ; Kamulaştırma = Expropriation ; Türk hukuku = Turkish law ; Türk yargı sistemi = Turkish Judicial System

Özet:
265 ÖZET Kamulaştırma uygulaması, idarelerin kamu yararına kullanmak amacıyla taşınmaz elde etme yöntemlerinden biridir. İdareler tarafından sıkça başvurulan bu yöntem, temel bir insan hakkı olan mülkiyet hakkına müdahaleyi de beraberinde getirmektedir. Bu nedenle, kamulaştırma uygulamalarında çoğu kez uyuşmazlıklar çıkmaktadır. Bu uyuşmazlıklar kimi zaman kamulaştırma işleminin esasına ilişkin olmakta, kimi zaman da kamulaştırılacak taşınmaz için idareler tarafından ödenmek istenen bedele ilişkin olmaktadır. Ulusal yargı mercilerimizin önünde görmeye alışkın olduğumuz bu tür uyuşmazlıklar, son yıllarda, hem de azınsanmayacak sayıda Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi' ne(AİHM) de taşınmıştır. Maalesef, ülkemiz bu davaların pek çoğunda tazminat ödemeye mahkum edilmektedir. Bazı davalarda ise dostane çözüm yolu ile uyuşmazlık giderilmeye çalışılmaktadır. Çalışmamızın konusunu, AİHM kararları ışığında kamulaştırma ve Türkiye uygulaması oluşturmaktadır. AİHM Türkiye tarafından da kabul edilmiş olan Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi(AİHS) uyarınca kurulmuş bir mahkemedir. Bu Mahkeme' nin verdiği kararların niteliği ve bu kararların ülkemizdeki uygulamaya ne şekilde yön verdiği hususlarının açıklığa kavuşturulabilmesi için çalışmada öncelikle milletlerarası andlaşmalar üzerinde durulmuştur. Zira AİHS de bir milletlerarası andlaşmadır. Daha sonra AİHM ve AİHS' nin özellikleri ve hukuki niteliği incelenmiştir. Kurulan bu temel üzerine, çalışmanın üçüncü ve dördüncü bölümlerinde AİHM' nce kamulaştırma konusunda verilen kararlar ve bu kararların ülkemizdeki uygulamaya olan etkisi incelenmiştir. Konu incelenirken, AİHM kararlarının yanısıra, Anayasa Mahkemesi, Danıştay, Yargıtay ve Askeri Yüksek İdare Mahkemesi' nin konumuza ilişkin kararlarına da yer verilmiştir. Ayrıca, öğretideki görüşler ve uygulamalar açıklanırken, eleştirilerde bulunmaya ve çözüm önerileri üretmeye de gayret gösterilmiştir.266 Çalışma, AİHM kararlarının, özel olarak da bu Mahkemece Kamulaştırma konusunda verilen kararların iç hukukumuzu etkilediğini ortaya koymaktadır. Bu kararlar sonrası, başta Anayasamız olmak üzere pek çok kanunda, AİHM kararlarının gerekçelerinde belirtilen hususlar doğrultusunda değişiklikler yapılmış, mevzuatımız AİHM içtihatları ile uyumlu hale getirilmeye çalışılmıştır. Bundan sonrası, uygulayıcılara ve Türk Mahkemelerine düşmektedir.

Abstract:
267 ABSTRACT Expropriation is one of the tools which are referred by the public administrations with a view to derive public benefits from them. This method which is frequently resorted by the public administrations, together with it, has been also leading to an intervention on the ownership right which is also deemed as a fundamental human right. Owing to this fact, many disputes often arise from the acts carried out for expropriation. Such disputes sometimes relate to the basic procedure of expropriation and sometime they relate to the price wished to be paid by the public administrations in regard with the immovable properties to be expropriated. Such disputes which we have used to see at our national jurisdiction courts, during the recent years and also in a considerable number, have been brought before the European Human Rights Court. Unfortunately, for the majority of such cases filed with this court, our country is being sentenced to pay indemnities in this regard. On the other hand, for some cases, an amicable settlement is sought for the remedial of disputes. The subject of our study covers both the acts of expropriation carried out in the light of decisions rendered by the European Human Rights Court (AİHM), and also the practising of expropriation on the scale of Turkey. The European Human Rights Court has been established on the basis of European Human Rights Charter which was also adopted by Turkey. In order to clarify those aspects such as the nature and content of decisions awarded by this Court and also how such decisions affected the enforcement process prevailing in our country, this study has firstly dwelt on the international agreements. Since the European Human Rights Charter is also an international agreement. Later on, the characteristics and legal status of European Human Rights Court and European Human Rights Charter, have been analysed. Within the scope of third and fourth sections of this study which is based on this foundation, we have analysed both the Judgements rendered by the European Human Rights Court in connection with the expropriation and also the impacts of such Judgements on the enforcement carried out in our country. When we performed such an analysis, along with the Judgements rendered by268 the European Human Rights Court, we also laid a great emphasise on the Judgements which, dealing with the subject of our study, were rendered by the Constitutional Court, Council of State High Court of Appeal and Military Supreme Administrative Court. Furthermore, while the doctrines regarding this subject and the implementation processes have been explained, we also deployed an effort towards raising a criticism in this regard and generating the ideas for the solution. This study serves to indicate that the decisions of European Human Rights Court, especially those decisions rendered by this Court in respect with the cases of expropriation, have been really affecting the laws and legislation of our country. After the enactment of such decisions, on many laws among which our Constitution takes the first place, many modifications have been materialised in line with the principles referred in the opinion of court in regard with the Judgements rendered by the European Human Rights Court and efforts have been also spent towards harmonising our legislation with the Jurisprudence of European Human Rights Court. From now on, the acts in this regard, will be carried out by the authorities concerned and Turkish Courts.