Uzaktan öğretim yapan öğretim elemanlarına yönelik etik kodların geliştirilmesi
Development of ethical codes for instructors in distance teaching
Yazar: ABUZER KARATAŞ
Danışman: PROF. DR. NURETTİN ŞİMŞEK
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Bölümü = Department of Computer Education and Instructional Technology

Özet:
Bu araştırma, uzaktan öğretim yapan öğretim elemanlarına yönelik ölçülebilir bir etik kodlar çerçevesi geliştirmeyi amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda uzaktan öğretim elemanları için etik kodlar ve bu etik kodların öğretim elemanları tarafından benimsenme düzeylerini belirlemek için bir ölçme aracı geliştirilmiştir. Araştırma, keşfedici sıralı karma desen kullanılarak tasarlanmış ve yürütülmüştür. Nitel aşama, Delphi Tekniği ile, nicel aşamasında ise tarama araştırması yöntemi tercih edilmiştir. Delphi Tekniği; uzaktan öğretim alanında uzman 22 öğretim elemanıyla yürütülmüştür. Araştırmanın kavramsal çerçevesi, altı boyut ve 62 etik kod maddesinden oluşan Etik Kodlar üzerine kurulmuştur. Bu boyutlar, Öğretim Tasarımı, Sosyal Etkileşim, İçerik Sağlama, Teknoloji Kullanımı, Yönetim, Ölçme ve Değerlendirme olarak adlandırılmıştır.
Nicel aşamanın ilk adımında uzaktan öğretim yapan öğretim elemanlarının etik kodları benimseme düzeylerini belirlemek amacıyla kapsam ve yapı geçerliliği ile güvenilirliği kanıtlanmış "Etik Kodların Benimsenmesi Ölçeği (EKBÖ)" geliştirilmiştir. EKBÖ altı boyut ve 60 maddeden oluşmaktadır. İkinci kısımda EKBÖ kullanılarak uzaktan öğretim yapan öğretim elemanlarının etik kodları benimseme düzeyleri belirlenmiştir. Ölçek, 2022-2023 eğitim öğretim yılı itibariyle uzaktan öğretim deneyimi olan 1593 öğretim elemanına uygulanmıştır. Araştırmanın katılımcıları, ulaşılabilir örnekleme yöntemi kullanılarak belirlenmiştir. Geliştirilen ölçme aracının öğretim elemanları tarafından madde, boyut ve ölçek tümü açısından yüksek bir benimsenme düzeyine sahip olduğu belirlenmiştir. 
Uzaktan öğretimde görev alan öğretim elemanlarının etik kodları benimseme düzeyleri cinsiyet, yaş, akademik ünvan, ders verdiği fakülte, uzaktan öğretim deneyim çeşitliliği (COVID-19 vd.), uzaktan öğretim deneyimi miktarı ve öğretim düzeyi gibi değişkenler açısından incelenmiştir. EKBÖ sonuçlarına göre, erkek öğretim elemanlarının etik kodları benimseme düzeyleri, kadın öğretim elemanlarından anlamlı bir şekilde yüksek bulunmuştur. Öğretim elemanlarının yaşları, etik kodları benimseme düzeyleri üzerinde anlamlı etkiye sahip değildir. Uzaktan öğretim yapan öğretim elemanlarının akademik ünvanları, etik kodları benimseme düzeyleri üzerinde anlamlı bir farklılık göstermektedir. Prof. Dr. akademik ünvanına sahip öğretim elemanları, diğer akademik ünvanlara sahip öğretime elemanlarına göre Toplam Ölçekte ve Sosyal Etkileşim boyutunda etik kodları benimseme düzeylerinin daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Eğitim fakültesi ve mühendislik fakültesi öğretim elemanları arasında Öğretim Tasarımı ve Sosyal Etkileşim boyutlarında etik kodları benimsenme düzeyleri açısından anlamlı bir farklılık tespit edilmiştir; bu farklılık mühendislik fakültesi lehinedir. COVID-19 pandemi döneminde ilk defa uzaktan öğretim yapan öğretim elemanları, COVID-19 pandemi döneminden bağımsız uzaktan öğretim yapan öğretim elemanlarına göre, Sosyal Etkileşim, İçerik Sağlama ve Yönetim boyutları hariç diğer boyutlarda ve ölçeğin toplamında etik kodları benimseme düzeyleri daha yüksektir. Uzaktan öğretim deneyimi 1 ve 2 yıl olan öğretim elemanlarının Toplam Ölçek, Öğretim Tasarımı, Sosyal Etkileşim, Teknoloji Kullanımı, Ölçme ve Değerlendirme boyutlarında etik kodları benimseme düzeyleri daha yüksektir. Hem önlisans hem de lisansüstü düzeyinde uzaktan öğretim yapan öğretim elemanlarının etik kodları benimseme düzeyleri, diğer öğretim düzeylerine göre daha yüksektir. 
Araştırma bulguları doğrultusunda öğretim elemanlarına, yöneticilere ve araştırmacılara çeşitli öneriler sunulmuştur.

Anahtar Sözcükler: Uzaktan eğitim, uzaktan öğretim, çevrimiçi öğrenme, etik, etik kod, öğretim elemanı.

Abstract:
This research aims to develop a measurable ethical code framework for instructors engaged in distance teaching. In pursuit of this objective, ethical codes have been devised for instructors in distance teaching, and a measurement tool has been developed to ascertain the levels of adoption of these ethical codes by instructors. The research has been designed and conducted using an exploratory sequential mixed-methods design. The qualitative phase utilized the Delphi Technique, while the quantitative phase involved a survey research method. The Delphi Technique was implemented with 22 experts in the field of distance teaching. The conceptual framework of the study is built upon Ethical Codes, comprising six dimensions and 62 ethical code items. These dimensions are designated as Instructional Design, Social Interaction, Content Delivery, Technology Use, Management, and Assessment and Evaluation.
In the first step of the quantitative phase, a "Code of Ethics Adoption Scale (ECAS)" was developed to determine the levels of adoption of ethical codes by distance teaching instructors. The ECAS consists of six dimensions and 60 items. In the second part, the ECAS was used to determine the levels of adoption of ethical codes by distance teaching instructors. The scale was administered to 1,593 instructors who had experience with distance teaching as of the 2022-2023 academic year. The participants of the study were determined using the available sampling method. It was determined that the developed measurement tool has a high level of adoption by instructors in terms of items, dimensions, and the scale as a whole.
The levels of adoption of ethical codes by instructors in distance teaching were examined in terms of variables such as gender, age, academic title, faculty, diversity of distance education experience (COVID-19, etc.), amount of distance teaching experience, and level of instruction. According to the ECAS results, male instructors had significantly higher levels of adoption of ethical codes than female instructors. The ages of instructors did not have a significant impact on their levels of adoption of ethical codes. The academic titles of instructors in distance education showed a significant difference in their levels of adoption of ethical codes. Professors had a higher tendency to adopt ethical codes in the Total Scale and Social Interaction dimension than instructors with other academic titles. A significant difference was found in the levels of adoption of ethical codes between education faculty and engineering faculty instructors in the dimensions of Instructional Design and Social Interaction; this difference was in favor of the engineering faculty. Instructors who first taught distance teaching during the COVID-19 pandemic had higher levels of adoption of ethical codes in dimensions other than Social Interaction, Content Provision, and Management, and in the total scale, than instructors who taught distance education independently during the COVID-19 pandemic. Instructors with 1 and 2 years of distance teaching experience had higher levels of adoption of ethical codes in the Total Scale, Instructional Design, Social Interaction, Technology Use, and Assessment and Evaluation dimensions. Instructors who taught at both undergraduate and graduate levels had higher levels of adoption of ethical codes than instructors at other levels of instruction.
In conclusion, based on the findings of the study, various recommendations were made to instructors, administrators, and researchers.

Key Words: Distance education, distance teaching, online learning, ethics, codes of ethics, instructor