Osmanlı ceza hukukunda yaptırım türü olarak teşhir
Parading(tashhir) as a kind of penalty in Ottomancriminal law
Yazar: AHMET KILINÇ
Danışman: PROF. DR. SEVGİ GÜL AKYILMAZ
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Hukuk = Law

Özet:
KILINÇ, Ahmet, Osmanlı Ceza Hukukunda Yaptırım Türü Olarak
Teşhir, Doktora Tezi, Ankara 2013. Tezin amacı, Osmanlı Ceza Hukukunda
uzun yıllar uygulanmış olan teşhir yaptırımının nasıl ortaya çıktığı, ne gibi
usullerle uygulandığı, nasıl değişikliğe uğradığı ve nasıl yürürlükten kalktığını
tespit etmektir. Kanaatimizce teşhir, "bir suçun karşılığı olarak, toplumun
bilgilendirilmesi amacıyla/kastıyla, işlenmiş olan bir suçun ve suçu sabit
görülmüş olan failin ve/veya bu faile verilmiş olan cezanın ve/veya bu faile
verilmiş olan herhangi bir cezanın infazının topluma duyurulması amacıyla
gerçekleştirilen ve mahkeme tarafından verilmiş olan bir yaptırım"dır. Teşhir
yaptırımı bizce iki kategoriye ayrılmalıdır: Doğrudan teşhir, Dolaylı Teşhir.
Toplumun bilgilenmesi, ceza olarak uygulanıyorsa doğrudan teşhir; yapılan
işlem ve/veya verilen hüküm, toplumun bilgilenmesi sonucunu doğruyorsa
dolaylı teşhir söz konusudur. Mahkumu bizzat dolaştırma, fotoğraf ve veya
ismin basın organında yayınlanması, ser-i maktuunun veya cesedin teşhiri ve
hükmün ilanı doğrundan teşhir iken; damgalama, hükmün alenen infazı,
sakal kesme dolaylı teşhir çeşitleridir. Gerek klasik dönemde gerekse
Tanzimat sonrası dönemde teşhirin hukuki niteliğinin ceza olduğu konusunda
çok fazla vesika mevcuttur. İslam Hukukçuları teşhirin şiddeti konusunda fikir
aykırılıklarına düşmüşler. Bizce bu tartışma doğrudan teşhir dolaylı teşhir
ayırımı yapılmamasından kaynaklanmaktadır. Teşhir, kural olarak tazir
cezasıdır. Ancak had cezası olarak uygulandığını da ifade etmek gerekir.
Ayrıca bu ceza tekmili, tebei ve nefsi ceza olarak da uygulanmıştır. Teşhir,
Osmanlı Devletinde güvenlik tedbiri, disiplin cezası ve idari yaptırım türü
olarak uygulanmıştır. Kural olarak kanunilik ilkesi ile bağdaşır şekilde
uygulanan teşhir yaptırımı, askerî,reaya, zimmi, Müslüman, kadın erkek
ayırım yapılmadan herkese uygulanmıştır. Bu konuda ifade edilebilecek tek
istisna yeniçerilere teşhir yaptırımının uygulanmak istenmemesidir. Teşhir
yaptırımı, caydırıcı olması, doğru bilginin halka sunulması, devletin
egemenliğini göstermesi, toplumun merak hissinin giderilmesi, toplumsal
otokontrola destek, infazda aşırılığın veya hafifletilmenin önüne geçmesi 
amaçları ile uygulanmıştır. Kuranı Kerimde Nur Suresinin 2'inci ayeti bu
yaptırımın delili olarak ifade edilmektedir. Bu hüküm bizce dolaylı teşhir için
bir delildir. Dört mezhep de teşhir yaptırımını ufak farklılıklarla da olsa kabul
etmiştir. İslamiyet öncesi Türk Devletlerinde kızgut ifadesi teşhir yaptırımı için
kullanılmıştır. Selçuklular da bu yaptırım diğer İslam devletlerinde olduğu gibi
uygulanmıştır. Osmanlı'da bu yaptırım sokakta dolaştırma, kafasına zil
geçirme, münadilerin nidaları ile çarşı pazarda gezdirme şeklinde olabildiği
gibi cesedin kesik başın teşhiri şeklinde de olmuştur. Tespit ettiğimiz
kadarıyla Osmanlı Devleti'nde on iki suç tipine teşhir yaptırımı uygulanmıştır.
Bunlar pezevenklik, yalancı şahitlik ve yalancılık, yan kesicilik veya yol
kesme suçu, devlete isyan, toplumsal ahlaka yönelik suçlar, dini vecibelerin
yerine getirilmemesi, hırsızlık, devlet tekeline müdahale ve gümrük
kurallarına uymama, müessir fiil, içki içme, askerî suçlar ve çevre temizliği
ihlalidir. 1840 tarihli Ceza Kanununda teşhir yaptırımı yoktur. 1851 tarihli
Ceza Kanununda ise hükmün alenen infazı şeklinde teşhir yaptırımı vardır.
1858 tarihli Ceza Kanunun da bu yaptırımın mevzuattaki yerini almıştır.
Kanunun 3 ve 19 'uncu maddeli bu açıdan önemlidir. Bu yaptırımının
yürürlükten kalkması şifahi bir emir ile olmuştur. Osmanlı'nın çağdaşı
devletlerinde bu yaptırım sıklıkla uygulanmıştır. İngiltere'de uygulanan
ducking stool cezası dikkat çeken cezalardandır. Cumhuriyet döneminde de
bu yaptırım uygulanmıştır. 765 sayılı yasa hükmün ilanı şeklinde teşhiri kabul
etmiştir. Anayasa Mahkemesi 2010 yılında iptal edene kadar Kamu Etik
Kurulunun da bu yetkisi mevcuttu. Günümüzde bu ceza emniyet genel
müdürlüğü ve bazı bakanlıklar tarafından uygulanmaktadır.

Abstract:
KILINÇ, Ahmet, Parading(Tashhir) As a Kind of Penalty in Ottoman
Criminal Law, Dissertation, Ankara. The aim of this dissertation is to
determine how the parading penalty that was carried out for many years
emerged, how was its procedure, how it changed and how it was withdrawn.
In my opinion, parading(tashhir) is a penalty that should be sentenced by a
judge in reply to a crime, which is to declare or to expose a crime and/or
punishment and/or perpetrator and/or execution of any execution of any
punishment to the public. I assert that there are two kinds of parading penalty
(tashhir). One of them is direct parading penalty, the other one is indirect
parading penalty. If acquainting or giving knowlegde to the public is applied
as a penalty, that is called direct parading. If a verdict or sentence results in
public knowdledge, that is called indirect parading. In principle, parading
penalty (tashhir) is a ta'zir punishment that means discretionary, corrective
punishment. However, it was applied as a hadd punishment, which are fixed
punishments for certain crimes mentioned in the Kuran and Hadiths. In
addition this punishment was carried out as a complementary (tekmili)
penalty, additional (tebei) penalty and psychological (nefsi) penalty.
Parading(tashhir) was also carried out as a security measure, disciplinary
punishment and administrative sanction. In principle, this punishment was
legal and it was executed to everyone in public. Parading penalty that is also
carried out in Islamic Criminal Law, is couched in kızgut in Turk States before
their adoption to Islam. Showing a perpetrator around market place while a
crier(münadi) is announcing him/her and declaring a sentence in a
newspaper are some kinds of parading penalty. In Ottoman State, twelve
crimes were punished with parading penalty. These are being false witness,
being a pander, beating, behaving immorally, rebeling, making environmental
pollution, waylaying, stealing, damaging national monopoly, not performing
religious duties, drunkenness and not performing army duties. There was
public execution which is a kind of parading penalty (tashhir) in Ottoman
Criminal Code dated 1851. In addition there was direct parading penalty in 
Ottoman Criminal Code dated 1858. Parading penalty(tashhir) falls into
desuetude with a Pasha's verbal order. Ottoman's contemporary states also
carried out parading penalty. After the Republic of Turkey was founded, one
can see this punishment in this new State. According to Türk Criminal Code
numbered 765 there is an announcement(declaring) of verdict that is a kind
of parading penalty. Public Officer Ethics Committee had authority to punish
some public officers with parading penalty till Constitution Court abolished its
authority in 2010. Recently, General Police Department and some
Government Departments have auhority to punish legal persons
(corporations) with parading penalty.