Termik santrallerin zeytin ağaçlarına etkilerinin belirlenmesi
Thermal power plants, determination of the effects of olive trees
Yazar: ÖZGÜR DURSUN
Danışman: PROF. DR. FATİH ŞEN
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı / Bahçe Bitkileri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışmada, zeytin bahçelerinin termik santrale uzaklıklarının, toprak,
yaprak, meyve ve bazı zeytinyağı kalite parametreleri üzerindeki etkisinin
belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla, termik santrale farklı uzaklıklardan seçilen
zeytin bahçelerindeki ağaçlarda verim ve gelişim periyotları incelenmiş, bazı
morfolojik gözlemler yapılmış ve toprak, yaprak, meyve ve zeytinyağlarında ağır
metal analizleri gerçekleştirilmiştir. Ağaçlarda fenolojik gözlemler yapılmış ve
meyvelerde fiziksel analizler yapılmıştır. Çalışma kapsamında ayrıca, yağmur
suyunun pH analizi yapılmıştır. Yaprak alan ölçümü, klorofil a,b ve toplam klorofil
miktarı, toplam fenol madde miktarı, antioksidan aktivitesi, yağ asitleri bileşimi ile
meyve yağ miktarı belirlenmiştir. Tanık topraklarda yıllık ağır metal değişikliği
belirlenmiş ve SEM görüntüleri ile trikomlar incelenmiştir. Topraklarda Ni
elementinin bazı yıllarda sınır değerleri aştığı görülmüştür. Termik santral kaynaklı
ağır metal birikimin, hakim rüzgar yönü, bölgenin topoğrafik yapısı ve mesafeler
ile ilişkili olduğu belirlenmiştir. Klorofil miktarının yıllar içerisinde düşme
eğiliminin devam ettiği, fenol madde miktarının termik santrale yakın bahçede
diğer bahçelere göre daha düşük olduğu, antioksidan aktivitenin termik santrale
yakın bahçede düşük olduğu ve antioksidan depoların azaldığı belirlenmiştir.
Yaprak alanının kirletici kaynağına yakın mesafede düştüğü görülmüştür. Kirletici
kaynağı zeytinyağı miktarını etkilememiş ve Cd ile Pb elementleri zeytinyağına
geçmemiştir. Ağır metal miktarlarının 9 km'ye kadar birbirine yakın olduğu ve daha
sonraki mesafelerde azaldığı tespit edilmiştir. Tanık topraklarda Cd, Pb, Cr, Zn, Mn
ağır metaller ilk analizlerine göre yüksek çıkmıştır. Birçok elementin sınır
değerlerini aşmadığı halde düşük dozda sürekli olarak bulunmasının, bitkilerde
kronik sorunlara yol açtığı ve bitkinin yaşam kalitesini sekteye uğrattığı
düşünülmektedir. Kültürel uygulamaların yeterli olmadığı zeytinliklerde bu sorunviii
daha da belirginleşmiştir. Sonuç olarak, uzun dönem düşük miktarlarda ağır metal
salınımlarına maruz kalınmasından ve ayrıca kültürel uygulamaların yetersiz
olmasından dolayı oluşan kronik etkilerin verimde sorun oluşturabileceği
belirlenmiştir. Üst limit değerlerini aşmasa dahi, kirletici kaynağının çalışmaya
devam etmesinden dolayı ortaya çıkan sürekli düşük dozda salınımlar, zeytin
bitkisinin savunma mekanizmasının düşmesine ve bitkinin diğer etmenlere karşı
direncinin düşmesine sebep olabilmektedir.

Abstract:
This study aimed to determine the effect of distance from the thermal power
plant on soil, leaf, fruit and some olive oil quality parameters of olive groves. For
this purpose, olive groves were selected at different distances from the thermal
power plant and yield and development periods were examined. Additional to some
morphological observations, heavy metals were analyzed in soil, leaf, fruit and
olive oil samples. Phenological observations and pomological analyzes were made
on trees and fruits, respectively. Within the scope of the study, pH of rainwater and
leaf area were assessed. Chlorophyll a, b and total chlorophyll and total phenolic
contents, antioxidant activity, and fruit oil content and fatty acid composition were
determined in sampled olive groves. The annual heavy metal change in the soils
was determined and trichomes were examined with SEM images. In some years, Ni
content in soil samples exceeded the national maximum allowed limits. It is also
determined that heavy metal accumulation originating from the thermal power plant
is related to the direction of the prevailing winds, the topography of the area and
the distance to the power plant. The chlorophyll content decreased over the years.
The phenolic content was lower in the olive grove closest to the thermal power plant
than in the other distant ones. The antioxidant activity was higher in the olive grove
closer to the thermal power plant compared to the other olive groves and the
antioxidant are reduced. The leaf area decreased as olive groves get closer to the
pollutant source. The source of the pollutant did not affect the amount of olive oil,
besides, Cd and Pb elements did not penetrate the olive oil. Heavy metal amounts
are found to be close to each other up to 9 km and decreased in farther distances.
Heavy metals as Cd, Pb, Cr, Zn and Mn in the soils were higher than the first
analysis. It is thought that the constant presence of many elements in low doses,
although not exceeding the limit values, causes chronic problems in plants andx
impair the plant's quality of life. This problem has become more evident in olive
groves where the cultural practices are not sufficient. As a result, it has been
determined that the chronic effects caused by long-term exposure to low amounts
of heavy metal emissions and due to insufficient cultural practices cause
productivity problems. Even if it does not exceed the allowed maximum limits,
continuous low-dose oscillations due to the continued operation of the pollutant
source caused the defense mechanism of the olive plant to work continuously, thus
reducing the resistance of the plant against other stress factors.