Mehmet Sadettin Heper'in Hisar Buselik Mevlevi ayininin usul, geçki ve makam açısından incelenmesi
Examination of Mehmet Saadettin Heper's Hisar Buselik Mevlevi ritual in terms of method
Yazar: MEHMET YILMAZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NESLİHAN ERTURAL
Gaziantep Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Müzik Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Müzik = Music
Dizin: Geçki = Alignment ; Heper, Saadettin = Heper, Saadettin ; Klasik Türk müziği = Classical Turkish music ; Makamlar = Modes ; Mevlevi ayini = Mevlevi ceremony ; Usul = Rhytm

Özet:
Türk Mûsikîsi geniş form ve makamsal zenginliğinin yanı sıra tarihsel gelişim açısından oldukça zengin bir müziktir. İçinde birçok formu barındıran Türk Mûsikîsinin en önemli formlarından bir tanesi de Mevlevî ayinleridir. Geçmişten günümüze birçok önemli bestekârın bu formda çeşitli makamlarda besteleri bulunmaktadır. Bunlardan biri de Mehmet Sadettin Heper'e ait olan Hisar Buselik makamındaki Mevlevi ayinidir. Heper'e ait olan bu Mevlevi ayininin makam, vezin-usul-güfte ve geçki yönünden ilişkisi çalışmanın konusunu oluşturmaktadır. Hisar Buselik Mevlevi ayini peşrev, dört selam ve son peşrev ile son yürük semai kısmından oluşmaktadır. Ancak araştırmada ayinin başındaki peşrev Heper'e ait olmadığından analize dahil edilmemiştir. Bu araştırmada Hisar Buselik makamında bestelenmiş olan ayinin, makam, geçki, çeşni ve usul yönünden incelenmesi amaçlanmıştır. Ayrıca eserin usul, güfte ve vezin ilişkisi yönünden uyumu ve vezin kalıplarıyla usuller arasındaki ilişki ortaya konulmaya çalışılmıştır. Çalışma nitel bir araştırma olup, "Doküman Analizi Yöntemi" kullanılarak yapılmıştır. Ayin-i şerif içindeki bölümler müzik cümlelerine ayrılarak makam ve geçki açısından tahlil edilip, güfteler aruz vezinleriyle usul şablonlarına heceler halinde yerleştirilip analiz edilmiştir. Eserle ilgili yapılan analiz sonucunda eser içerisindeki geçkilerin Arel sisteminde anlatılan Hisar Buselik makamıyla örtüştüğü, makam geçişlerinin sistemde anlatılan dörtlü ve beşlilerle yapıldığı, usul, güfte ve vezinlerin büyük oranda uyumlu olduğu görülmüştür.
	
Anahtar Kelimeler: Hisar Buselik Mevlevî Ayini, Klasik Türk Müziği, Mehmet Sadettin Heper, Usul, Makam.

Abstract:
Turkish music is a quite rich music in terms of historical development besides its wide form and maqam richness. One of the most important forms of Turkish music which contains many forms within, is the Mevlevi rites. There are compositions of many important composers in various maqams in this form from past to the present. One of them is the Mevlevi ritual in Hisar Buselik maqam, which belongs to Mehmet Saadettin Heper. The relationship of this Mevlevi rite, which belongs to Heper, in terms of mode, rhythm-method-lyrics and transition composes the subject of the study. Hisar Buselik ritual consists of foreplay, four salutes, the last foreplay and the last yürük semai. However, it isn't included in the analysis because the foreplay at the beginning of the ritual doesn't belong to Heper. In this research, it is aimed to examine the rite, which was composed in Hisar Buselik maqam, in terms of tone, transition, flavor and method. In addition, it has been tried to reveal the harmony of the work in terms of   method, lyrics and rhythm relation, and the relationship between rhythm patterns and the methods. The study is a quantitative research and made by using the "Document Analysis Method". The sections in the Ayin-i şerif have been separated into musical sentences and analyzed in terms of mode and transition, and the lyrics are placed in syllables in prosody patterns and prosody templates and analyzed. As a result of the analysis made about the work, it has been seen that the transitions in the work overlap with the Hisar Buselik maqam described in the Arel system, the maqam transitions are made with quartets and quintets described in the system, and the tempo, lyrics and rhythm are largely compatible.

Keywords: Hisar Buselik Mevlevi Ritual, Classical Turkish music, Mehmet Saadettin Heper, method, maqam.