COVİD-19 tanılı olgularda seri D-dimer ölçüm sonuçlarının; klinik ve radyolojik  bulgular, laboratuvar verileri ve hastalık seyri ile ilişkisi
Relationship of serial D-dimer measurement results with clinical and radiological findings, laboratory data and disease course in cases diagnosed with COVİD-19
Yazar: ASLI GÜLŞAHAN
Danışman: PROF. DR. CAN SEVİNÇ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Göğüs Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Göğüs Hastalıkları = Chest Diseases

Özet:
AMAÇ: COVID-19 enfeksiyonunda koagülopatiye bağlı tromboembolik olay gelişme sıklığı yüksektir. Fibrin bozunma ürünü olup tromboz yükünü gösteren D-dimer molekülü COVID-19' da yüksek saptanmaktadır.  Bu çalışmanın amacı; COVID-19 tanılı hastalarda seri D-dimer ölçümlerinin klinik, radyolojik ve laboratuvar değerleri ile ilişkisine bakarak prognozu, mortaliteyi ve venöz tromboembolik olayları öngörmedeki katkısını belirlemektir.
YÖNTEM: COVID-19 PCR test pozitifliği ve/veya  Toraks BT'de tipik COVID-19 pnömonisi bulguları olan, 16.03.2020 - 16.03.2021 tarihleri arasında Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi pandemi servisinde ve/veya COVID-19 yoğun bakım ünitesinde izlenen, dahil olma ve dışlama kriterlerini karşılayan tüm olgular elektronik kayıtlardan retrospektif taranıp, bir aylık süreçte en az beş kez D-dimer düzeyi bakılan hastalar çalışmaya alınmıştır.
BULGULAR: Çalışmada toplam 350 hasta değerlendirilmiş olup 140'ı (%40) izlemde hayatını kaybetmiştir. Tüm hasta grubunda başvuru D-dimer ortalama değeri 3,4 ∓7,1 iken son ölçülen D-dimer ortalaması 4,5∓8,3 saptanmıştır. Eksitus olan hastalardaki başvuru D-dimer ortalaması 4,2∓7,7, son ölçülen D-dimer ortalaması 9,7∓11; yaşayan hastalarda ise başvuru D-dimer ortalaması 2,9∓6,6, son D-dimer ortalaması 1,1∓2,1 dir. Bu bulgular doğrultusunda mortaliteyle D-dimer düzeyi arasında anlamlı ilişki bulunmuştur (p:< 0,05). İlk 8 günlük D-dimer seyrine bakıldığında; eksitus olan ve/veya CALL, GRAM skoru yüksek olan hastalarda D-dimer düzeyleri daha yüksek seyretmekte olup, yükselişi giderek artmaktadır. Eksitus olmayanlarda ve/veya düşük CALL, GRAM skoru olan hastalarda ise düşük seviyelerde stabil seyrederek azalma trendi göstermektedir. D-dimer seyrinde; eksitus olmayanlarda anlamlı fark saptanmazken, eksitus olanlarda  anlamlı fark saptanmıştır (p=0,037). CALL skor, GRAM skor ve Radyolojik skor arttıkça son ölçülen D-dimer düzeyi bunlarla ilişkili olarak artmaktadır (rspearman: 0,41, rspearman: 0,492, rspearman: 0,2, p:<0,001). Takipte PTE gelişen hastaların D-dimer düzeylerinin  başvuru sırasında belirgin yüksek olduğu, ilerleyen günlerde antikoagülan tedaviyle düşüş gösterdiği; takipte PTE geliştiği gösterilemeyen olguların ise "başvuru anında D-dimer düzeylerinin" daha düşük olduğu, ilk 14 günde yükseliş gösterdiği ve sonrasında stabil seyrettiği görülmektedir. Oksijen desteği, HFO, NIMV ve IMV ihtiyacı varlığı ile son ölçülen D-dimer düzeyleri arasında anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir (p≤0,001).
SONUÇ: COVID-19 olguları özelinde seri D-dimer düzey ölçümü yapılmasının prognozu öngörmede değerli ve yararlı olabileceği, bu stratejik yaklaşımın tüm venöz tromboembolik hastalık süreçlerinde kullanılabileceği düşünülmüştür.
Anahtar Kelimler: COVID-19, prognoz, seri D-dimer ölçümü, tromboemboli

Abstract:
AİM: The frequency of thromboembolic events due to coagulopathy in COVID-19 infection is high. D-dimer molecule, which is a fibrin degradation product and shows the thrombosis load, is detected to be high in COVID-19. The aim of this study is to determine the contribution of serial D-dimer measurements in patients diagnosed with COVID-19 to prognosis, mortality and concurrent venous thromboembolic diseases by observing their relationship with clinical, radiological and laboratory values.
METHOD: All the cases that met the inclusion and exclusion criteria, which were followed up in the pandemic service and/or COVID-19 intensive care unit of Dokuz Eylül University Faculty of Medicine Hospital between 16.03.2020 and 16.03.2021, with COVID-19 PCR test positivity and/or typical COVID-19 pneumonia findings on thorax CT, were retrospectively scanned from electronic records and patients whose D-dimer levels were measured at least 5 times in a one-month period were included in the study.
RESULTS: A total of 350 patients were evaluated in the study and 140 (40%) died during the follow-up. While the mean admission D-dimer value in the whole patient group was 3.4∓7.1, the last measured mean D-dimer value was 4.5∓8.3. Whereas the mean admission D-dimer value in patients who died was 4.2∓7.7, the mean D-dimer value last measured was 9.7∓11 and while in patients who survived, the mean admission D-dimer value was 2.9∓6.6, the last measured mean D-dimer value was 1.1∓2.1. In line with these findings, a significant relationship was found with mortality (p:< 0.05). When the D-dimer course in the first 8 days; was taken into account D dimer levels were seen to be higher in patients who deceased and/or had high CALL, GRAM scores, and their levels were observed to go up increasingly. In patients who did not die and/or had low CALL, GRAM scores, D-dimer remained stable at low levels and showed a decreasing trend. In the course of D-dimer; no significant difference was found in patients who did not die, while a significant difference was found in patients who died (p=0.037). As the CALL score, GRAM score and Radiological score increased, the last measured D-dimer level displayed an increase in relation to them (rspearman: 0,41, rspearman: 0,492, rspearman: 0,2, p:<0,001). D-dimer levels of patients who developed PTE during follow-up were significantly high at admission and decreased with anticoagulant treatment in the following days. It is observed that the "admission D-dimer levels" of cases in which PTE cannot be shown to develop during follow-up are lower, increase in the first 14 days and remain stable thereafter. A significant relationship was found between the presence of oxygen support, HFO, NIMV and IMV need and the last measured D-dimer levels (p≤0.001). 
CONCLUSİON: It has been shown that the measurement of serial D-dimer levels in COVID-19 cases may be valuable and useful in predicting prognosis, and this strategic approach can be used in all venous thromboembolic disease processes.
Keywords: COVID-19, prognosis, serial D-dimer measurement, thromboembolism