Anadolu Selçuklu uç beyliğinden müstakil beyliğe geçiş sürecinde Batı Anadolu'da siyasi oluşumlar ve meşruiyet arayışları (1261-1350)
Political formations in Western Anatolia during the transition period from Anatolian Seljuk frontier principality to independent states and their seeking legitimacy (1261-1350)
Yazar: SERAP MAKAR
Danışman: DOÇ. DR. RESUL AY
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History
Dizin: Anadolu Selçukluları = Anatolian Seljuks ; Beylikler = Principalities ; Bizanslılar = Byzantines ; Uç beyliği = Frontier principality ; İlhanlılar = Ilkhans

Özet:
Anadolu Selçuklu Devleti'nin Bizans sınırında bulunan uç Türkmen Beyliklerinin 1261-1350 tarih aralığında bir devlet yapılanması yönünde yaşadıkları değişim ve siyasî alandaki meşruiyet arayışları bu araştırmanın konusunu oluşturmaktadır.  Konu edilen uç beylikleri, Kastamonu'dan Antalya iline doğru inen hattın etrafında iki sıra halinde yer almaktadır. İlk sırada kuzeyden güneye, Çobanoğulları, Osmanoğulları, Germiyan, Hamid ve Eşrefoğulları; ikinci sırada denizci beylikler: Karesi, Saruhan, Aydın ve Menteşeoğullarıdır. Görünürde Selçuklunun vasalı pozisyonunda bulanan söz konusu beylikler, merkezi yönetimin kontrolünden uzak uçlarda olmanın getirisiyle büyük oranda hareket serbestliğine sahiptir. Beyler, 1261'de Bizans sınır savunma hattının çöküşünden faydalanarak batı yönlü fetih hareketini başlatır. Ele geçirdikleri bölgelerin fetih hakkından dolayı kendilerine ait olması Türkmenlerin yaşadıkları topraklara olan "aidiyet duygusunu" güçlendirir. Beyliklerin, 1256 sonrası Anadolu'da artan İlhanlı baskısına karşı direniş pozisyonuna geçmelerinde bu aidiyet duygusunun etkisi büyüktür. Selçuk-İlhanlı idaresine yönelik başlatılan ayaklanmalarda Türkmen beyleri ve aşiretleri ön saflarda yer alır ve gerçekleşen her bir isyanın sonunda elde ettikleri kazanımlar, beylikleri tam bağımsızlığa bir adım daha yaklaştırır. Verdikleri mücadeleyle adlarını duyuran beylikler, Selçuk-İlhanlı otoritesinin Anadolu'dan kademeli bir şekilde silinmesiyle birlikte müstakil olarak ortaya çıkarlar. Diğer taraftan beylere bulundukları makama "irsen sahiplik" (babadan oğula intikal) ve ellerinde tuttukları topraklar üzerinde de "tam hakimiyet" kazandıran Türk aşiret kaidelerinin yeni argümanlarla desteklenmesi gerekir; çünkü dönemin siyaset anlayışı bunu gerektirmektedir. Bu aşamada Batı Anadolu Beyliklerinin içeride ve dışarıda kabul görmek adına giriştikleri eylemlerin izini sürebilmek tezin yazılış amacını oluşturmaktadır. Zamana ve coğrafyaya etkisi yadsınamaz İslâm siyaset geleneğinden gelen dönemin hilafet makamının onayı, cihat/gazâ ve dinî zümrelerle yakın ilişki gibi inanç esaslı enstrümanların, varlıklarına meşruiyet arayışındaki Batı Anadolu Beyliklerine olan etkisi ve katkısı çalışmanın çıkış noktasıdır. İlaveten bir Müslüman-Türk hükümdar kimliğine bürünen beylerin ülkelerinde ortaya koydukları tüm sosyo-kültürel faaliyetlerin, meşruiyet edinimi ve saltanat inşasında tamamlayıcı unsurlar olarak nasıl önem kazandığının altı çizilmiştir.

Abstract:
The subject of this study is the changes experienced by the Turkmen beyliks on the Byzantine border of the Anatolian Seljuk State between 1261-1350 in the direction of state organization and their search for legitimacy in the political arena.  The end beyliks are located in two rows around the line descending from Kastamonu to Antalya province. In the first row, from north to south, the Çobanoğulları, Osmanoğulları, Germiyan, Hamid and Eşrefoğulları; in the second row, the maritime beyliks: Karesi, Saruhan, Aydın and Menteşeoğulları. Ostensibly vassals of the Seljuks, these beyliks enjoyed a great deal of freedom of movement due to their location on the fringes, far from the control of the central government. The beys took advantage of the collapse of the Byzantine border defense line in 1261 and launched a westward conquest movement. The fact that the territories they conquered belonged to them due to the right of conquest strengthened the Turkmen's "sense of belonging" to the lands they lived in. This sense of belonging played a major role in the beyliks' resistance against the increasing Ilkhanid pressure in Anatolia after 1256. Turkmen beys and tribes were at the forefront of the uprisings against the Seljuk-Ilkhanid rule, and the gains they achieved at the end of each rebellion brought the beyliks one step closer to full independence. The beyliks, which had made a name for themselves through their struggles, emerged independently as the Seljuk-Ilkhanid authority gradually disappeared from Anatolia. On the other hand, the Turkish tribal principles that gave the beys "hereditary ownership" (inheritance from father to son) of their positions and "full sovereignty" over the lands they held in their hands needed to be supported with new arguments, because the sense of political of the period demanded it. At this stage, the aim of this thesis is to trace the actions taken by the beyliks of Western Anatolia in order to be accepted both internally and externally. The starting point of the study is the impact and contribution of faith-based instruments such as the approval of the caliphate, jihad/ghazā and close relations with religious communities, which come from the Islamic political tradition, whose impact on time and geography is undeniable, on the Western Anatolian beyliks seeking legitimacy for their existence. In addition, it underlines how all the socio-cultural activities of the beys, who assumed the identity of a Muslim-Turkish ruler, gained importance as complementary elements in the acquisition of legitimacy and the construction of the sultanate.