Tokat'ta ticari yaşam ve XVIII.-XIX. yüzyıllarda ticari mekânların iktisadi yansımaları
Trade life in Tokat and 18th-19th. economic reflections of tradeing venues in centuries
Yazar: ALPEREN KARACA
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA NECATİ ÇOBAN
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ekonomi = Economics ; Tarih = History
Dizin: 18. yüzyıl = 18. century ; 19. yüzyıl = 19. century ; Ekonomi = Economy ; Ekonomi tarihi = Economic history ; Ekonomik etki = Economic effect ; Ticaret = Trade ; Ticari hayat = Commercial life ; Tokat = Tokat

Özet:
Tokat ticari yolların kavşak noktasında bulunmaktadır. Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde ticari önemi gereği Tokat önemli stratejik noktalardan biri haline gelmiştir. Anadolu'nun önemli şehirlerinden biri olan Tokat XVIII. ve XIX. yüzyıllarda gösterdiği sosyo ekonomik gelişim ile dikkat çekmektedir. Tokat gelişen ekonomik alt yapısında birçok ticari sektörü barındırmaktadır. Bakırcılık, dericilik, ipekli dokuma, baskı ve yazmacılık bu sektörlerin başını çekmektedir. Bu sektörlerin Tokat özelinde dikkati çekmesinin nedeni ticaret yollarının şehre kazandırdığı ekonomik getirilerdir. Çalışmada amaç Tokat'ın ticaret yollarının sosyo-ekonomik etkileri altında nasıl geliştiğini inceleyip, ticaret yolarının imar faaliyetlerine etkileri sonucunda gelişen kervansaray, han ve bedesten gibi ticari yapıların ekonomik katkılarını incelemektir. Çalışmada ikincil kaynak olan kitap, kitap bölümü, makale, dergi, tez ve benzeri kaynaklar incelenmiştir. Çalışmada elde edilen verilere göre Anadolu'nun ekonomi alt yapısının gelişmesinde ipek yolu, kral yolu, baharat yolu gibi ticaret yollarının etkisi büyük olmuştur. Tokat'ın sosyo-ekonomik alt yapısının gelişmesinde yine ticaret yollarının Tokat ve çevresinden geçmesi etkili olmuştur. Ticaret yolları üzerinden geçtiği şehirlerin imar faaliyetlerini etkilediği için Tokat ve çevresinde birçok kervansaray, han ve bedesten görmek mümkündür. İncelenen kaynaklar ışığında Tokat çevresine inşa edilen kervansarayların doğrudan ekonomik etkilerine dair rakamsal bir veriye rastlanmamakla birlikte, ticaret kervanlarının bu kervansaraylara uğrayarak şehirlere geçtiği ve buradaki han, bedesten gibi çarşıların inşasında etkili olduğu söylenebilmektedir. Tokat şehir içi hanları ile ilgili ekonomik verilere Şer'iyye sicillerinden ulaşılmaktadır. Elde edilen veriler ışığında Tokat hanlarının doğrudan ve dolaylı yollardan şehir ekonomisine katkılarının büyük olduğu yönündedir. Hanlardan alınan menzil imdadiyesi vergilerine bakıldığında şehrin diğer esnaf gruplarından alınan vergilerinin üçte biri oranına kadar ulaştığı görülmektedir. Hanlar sağladığı istihdam alanı ile şehir ekonomisine doğrudan etki etmektedir. Hanlarda konaklayan tacirler ile de dolaylı yoldan şehir ekonomisine katkı sağlamaktadır.

Abstract:
The main purpose of this study is researching economic benefits and functions of caravansary, inn and bedesten (covered bazaar) to local city economy of Tokat between 16th and 19th centuries. Secondary resources such as books, parts of books, articles, magazines, thesises etc. are analyzed in the study. According to the data of the study, ancient trading routes such as the Silk Road, the Royal Road and the Spice Road had strong effects of development of economic structure of Anatolia. Tokat is located on the Silk Road and aslo on the junction of trading routes. Tokat had become one of  important strategical places thanks to this role of being important trade center in Seljuk and Ottoman era. Tokat, which is one of the most important cities of Anatolia, draws attention because of socio-economic development between 13rd and 14th centuries. Tokat has a lot of business sector in its developing economic structure. Leading sectors are copperworks, leather trade, silk weaving, stamping, art of manuscripting.  These sectors are Tokat's focal points in terms of trade because of city's rich background thanks to the trade roads. These trade roads effect architecture as well so one can see many caravansares, inns and bedestens in and around Tokat. The main purpose of this study is determining the place of these architectural structures in local economy of Tokat. The datas indicate that Tokat inns strongly contribute to city's economy.  Taxes which were coming from inns were as much as one of thirds of other taxes which were coming from other artisans. Inns were contribute to local economy with their employment opportunities as well. Traders who were accomodating in the inns were also contributing to local economy indirectly.