İlk atak manide Eeg ve spektral güç yoğunluğu: iyilik dönemi ile karşılaştırmalı bir çalışma
Eeg spectral povver density in first episode mania: A Comparative study with subsequent remission period
Yazar: SERTAÇ ZENGİL
Danışman: DOÇ. DR. SERMİN KESEBİR
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Erenköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2011
Konu: Psikiyatri = Psychiatry

Özet:
Amaç: Bu çalışmanın amacı ilk atak mani olgularında tedavi öncesi ve iyilik 
dönemi EEG bulgularını ve spektral güç yoğunluklarını araştırmak ve birbirinden 
farklılaşıp farklılaşmadığını ortaya koymaktır. İkincil olarak EEG bulguları
farklılaşan olguları, iki uçlu bozukluğun klinik özellikleri yönünden 
karşılaştırmaktır. Hipotezimiz; ilk atak mani ve iyilik döneminde, olguların EEG 
bulguları ve spektral güç yoğunluklarının birbirinden farklılaşacağıdır. 
Yöntem: Bu çalışmanın evreni Ekim 2010-Nisan 2011 tarihleri arasında Erenköy 
Ruh ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi psikiyatri poliklinikleri ve 
acil servisine başvuran ve DSM-IV-TR (Diagnostic and Statistical Manuel of 
Mental Disorders, fourth edition text revision) tanı ölçütlerine göre iki uçlu 
bozukluk tanısı alan 2674 olgudan oluşmaktadır. Bu olgular arasından ilk atak mani 
tanısı almış ve çalışmaya dahil edilme kriterlerini karşılayan 69 olgu çalışmaya 
alındı ve ardışık olarak değerlendi. Bilgilendirilmiş onam formu hastaların birinci 
derece yakınları tarafından onaylanmıştır. Olgularda sosyodemografik, öyküsel ve 
klinik özelliklerinin araştırılması için duygudurum bozuklukları tanı ve izlem formu, 
mani ve iyilik dönemlerinde manik belirtilerin şiddetinin belirlenmesi amacı ile de 
YMDÖ kullanıldı. EEG çekimi 33 kanallı ESAOATE, Mizar, 2004/ Italy, digital 
EEG cihazı ile 16 kanal olarak yapıldı. Sedasyon amacı ile tedavi başlanması
gereken durumda EEG aktivitesini en az etkileyen haloperidol ve ketiapin tercih 
edildi. Antimanik tedaviye ise çalışmacılar kördü. Olguların bir kısmına EEG 
çekimi öncesi, EEG'yi etkileyebilecek bir farmakolojik ajan uygulanmak 
durumunda kalındığı için (s= 5), bir kısmının tanısı psikotik bozukluk olarak 
değiştiği için (s= 3), bir kısmı iyilik döneminde kontrol EEG çekimlerine 
gelmedikleri için (s= 11) ve bir kısım olgu da (s=2) manik dönem EEG'leri epileptik 
saptandığı için çalışma dışı kabul edilerek toplam 48 olgunun analizi yapıldı. EEG 
spektral güç yoğunluğu (power spectrum dansity-PSD), EEG dalgalarının 
tanımlanan frekans aralığında birim frekans başına taşıdığı güç hakkında bilgi 
vermektedir. PSD bizim çalışmamızda Hz başına mikrovolt desibel (dbµV/Hz) 
olarak tanımlanmaktadır. 
Bulgular: Nonepileptik anormal EEG mani döneminde, iyilik döneminde (%8.3) 
olduğundan sık ve % 20.8 oranındadır (p=0.289). Çocukluk çağı travması, regresyon 
analizinde ilk atak mani olgularında EEG anormalliğinin öngörücüsü olarak 
saptanmıştır (p= 0.004). FP2F4 ve F7T3 elektrodlarında kaydedilen tepe güç değeri, 
manik dönemde, iyilik döneminde olduğundan yüksek bulunmuştur (p= 0.027 ve 
0.033). Nonepileptik EEG anormalliği 10 olgunun mani ve iyilik dönemlerinde 16 
kanal tepe güç değerleri arasında fark bulunmamaktadır. İlk atak mani olgularında 
F3C3 ve F7T3 tepe güç değerleri, kadın olgularda, erkek olgulardakinden yüksek 
bulunmuştur (p= 0.037 ve p=0.035). YMDÖ puanları ile tepe güç değerleri arasında 
bir bağıntı saptanmamıştır. Tepe güç değerleri ile menarş yaşı arasında manide F8-
T4 ve F3-C3 noktalarında zayıf, iyilik döneminde T602, C3P3 ve P3O1 
noktalarında orta derecede ve güçlü bir ilişki gösterilmiştir (r= 0.283 ve r=0.284). 
İlk atak manide nonepileptik anormal EEG kadın cinsiyette (8/2 ve 13/25) daha 
sıktır. 
Sonuç: İki uçlu bozuklukta EEG anormallikleri, hastalığın başlangıcından itibaren 
mevcuttur ve iki uçlu bozukluğun mani ve iyilik dönemine özgü olarak farklı
farklıdır. 
Anahtar Kelimeler: İki uçlu bozukluk, EEG, spektral güç yoğunluğu.

Abstract:
Objective: The primary objective of this study is to examine the EEG findings and 
the power spectrum power spectral density of the during manic episode and 
remission periods in cases of first-episode mania. The secondary objective is to 
compare in terms of clinical features of bipolar disorder the cases whose EEG 
findings differentiate. Our hypothesis is that the EEG findings and the spectral 
power density of the manic and of the remission period will differentiate. 
Method: The sample group of this study consists of 2,674 patients who applied to 
the psychiatric outpatient clinics and emergency department of the Erenköy Training 
and Research Hospital of Mental and Nervous Diseases and were diagnosed with 
bipolar disorder according to DSM-IV-TR (Diagnostic and Statistical Manual of 
Mental Disorders, fourth edition, text revision) diagnostic criteria, between October 
2010 and April 2011. Among these, 69 patients who were diagnosed with firstepisode mania and met the criteria for inclusion in the study were included in the 
study and evaluated consecutively. The informed consent form was approved by 
first-degree relatives of the patients. The diagnosis and follow-up form for mood 
disorders was used to investigate the socio-demographic, narrative and clinical 
characteristics of the cases. The YMRS was used to determine the severity of the 
manic symptoms during remission and manic periods. The EEG recording was 
performed with 33-channel ESAOATE, Mizar, 2004/Italy, digital EEG device as a 
16-channel recording. When the treatment was needed, haloperidol and quetiapine 
which are known to have the least effect on EEG activity were used for sedation 
purposes. Since a pharmacological agent which may affect the EEG activity was 
administered to some of the cases before the EEG recording (n = 5), since the 
diagnosis of some others was changed to psychotic disorder (n = 3), since some of 
the cases did not come for the EEG recording during their remission period (n = 11) 
and some of cases EEG's being epileptic (s=2) these cases were excluded from the 
study and the analysis was performed on 48 patients. The power spectral density 
(PSD) of the EEG signal provides information on the power per unit frequency of 
the EEG waves in the frequency range defined. In our study, PSD is defined in 
decibel microvolts per Hz (dBµV/Hz). 
Findings: Abnormal (epileptic and nonepileptic) EEG during manic episode is more 
frequent in the remission period (8.3%), at a rate of 20.8% (p = 0.289). In the 
regression analysis, childhood trauma has been identified as a predictor of the EEG 
abnormalities in patients with first-episode mania (p = 0.004). Peak power values 
detected in the FP2F4 electrode and the F7T3 electrode were found to be higher in 
the maniac episode than in the remission period (p = 0.027 and 0.033). During the 
manic episode of these 10 cases, there was no difference between the 16-channel 
peak power values. The F3C3 and F7T3 peak power values in patients with firstepisode mania were found to be higher in female cases than in male cases (p = 0.037 
and p = 0.035). There were no correlations between YMRS scores and peak power 
values. Between the peak power values and the age of menarche, a weak 
relationship was demonstrated at the F3-C3 and F8-T4 points during the manic 
episode and a moderate and strong relationship was demonstrated at the T602, C3P3 
and P3O1 points during the remission period (r = 0.283 and r = 0.284). Nonepileptik 
abnormal EEG is more frequent in females (8/2 and 13/25) with first episode mania. 
Conclusion: In bipolar disorder electroencephalographic abnormality on the brain is 
present from the beginning of the disease onwards and is specific to each period of 
the bipolar disorder. 
Keywords: Bipolar disorder, EEG, power spectrum dancity.