Mudanya mübadilleri, ekonomik ve sosyal uyumları
Mudanya exchanges economic and social cohesion
Yazar: HATİCE AYSER SOĞUKSU
Danışman: PROF. DR. TÜLAY ALİM BARAN
Yeditepe Üniversitesi / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Tarih = History

Özet:
30 Ocak 1923 tarihinde imzalanan Türk-Yunan Nüfus Mübadelesi Anlaşması 2 
milyondan fazla insanı doğduğu, vatanı bildiği topraklardan kopararak yerinden etmiş, pek 
çok acı, ölüm ve kaybın yaşanmasına sebep olmuştur. Dönemin şartları gereği devlet adamları 
tarafından mübadeleden daha iyi bir seçenek öngörülemediğinden anlaşma onaylanmıştır. 
Mübadelenin imzalanmasından evvel, Yunanistan ve Anadolu arasında yoğun göç hareketi 
başlamış, anlaşmanın onaylanması ile de fiilen başlayan karşılıklı göç hareketine resmi nitelik 
getirilmiştir.
Mübadele kapsamında yaklaşık olarak 1 milyon 200 bin Rum Türkiye'den 
Yunanistan'a; 500 bin Müslüman Yunanistan'dan Türkiye'ye göç etmiştir. Mübadillerin sevk 
ve iskân işlerinin düzen içinde gerçekleştirilebilmesi için Mübadele İmar ve İskân Bakanlığı 
kurulmuş, savaştan yeni çıkmış ve yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti'nde tüm kaynaklar 
seferber edilerek iki yıl gibi kısa zamanda mübadillerin büyük bölümünün sevk ve iskânı 
tamamlanmıştır. Mübadiller, Rumların bıraktığı gayrimenkullere yerleştirilmesi planlanmış 
ancak, savaş ve işgal sırasında Batı Anadolu'nun % 70'i yakılıp yıkılmış, evler talan edilmiş, 
sağlam kalan evler de fuzuli işgal altında kalmıştır. Bu süreçte hızlı bir imar çalışmasıyla yeni 
köylerin kurulması, yeni konutların yapılması ve tamir edilebilecek durumda olan evlerin 
onarım işleri tamamlanmıştır. 
Bursa ve Mudanya ilçesi de gayrimüslim nüfusun yoğun olduğu, zengin tarım 
olanakları ve gelişmiş endüstrisi ile önemli bir iskân alanı olarak kabul edilmiştir. Bursa'ya 
toplam 33.000, Mudanya'ya 6.000 Mübadil yerleştirilmiştir. Bursa ve civar kentlere 
yerleştirilen göçmenler Türkiye'ye Mudanya Limanı'ndan giriş yapmışlardır. Mudanya'da da 
ülkenin pek çok yerinde olduğu gibi konutların yetersiz olduğundan dolayı yeni köyler inşa 
edilmiş, yeni evler yapılmıştır. Bu sürede mübadiller cami, okul gibi toplu alanlarda hatta 
zeytinliklerde, çadırlarda barınmış, iaşeleri bakanlık ve Kızılay tarafından karşılanmıştır. 
Mudanya ile ilkim ve ürün çeşitliliği benzer özellikte olduğu için Girit ve Kavala 
bölgesinden gelen göçmenler iskân edilmiştir. Mübadele ile İlçede demografik ve sosyal 
olarak büyük bir dönüşüm yaşanmıştır. Gayrimüslim nüfusun en yoğun yaşadığı yerlerden 
biri olan Mudanya, nüfus bakımından homojen hale gelmiş, ekonomi ve üretim millileşmiştir.
Zanaatkârlık gerektiren bazı iş kollarında açık ortaya çıkmış, gelen mübadillerin büyük 
çoğunluğunun tarım sektöründe çalışmaları nedeniyle açığın kısa zamanda kapanması 
mümkün olmamıştır. Mübadillerin tütün, zeytin, tahıl, ipekböcekçiliği, üzüm ve incir tarımı 
ile ilçe ekonomisine önemli katkıları olmuştur. 
Mudanya'nın yerli halkı tarafından kimi zaman dışlanmışlar, aralarında anlaşmazlıklar 
çıkmış. Ancak zaman içinde ilişkiler artmış ve sosyal uyum yakalanmış. Bugüne kadar 
mübadil kimliklerini korumuşlar, Mudanya'nın önemli bir unsuru olarak, Mudanya'ya özgü 
ortak kültür oluşturmuşlardır.

Anahtar Kelimeler: Lozan Antlaşması, Mübadele, Mudanya, Sosyal ve Ekonomik Uyum.

Abstract:
The Turkish-Greek Population Exchange Agreement, signed on January 30, 1923, 
displaced more than 2 million people from the lands they were born and knew as their 
homeland, causing a lot ofagony, deaths, and losses. Because of the conditions in that period,
no better option could be foreseen by the statesmen than the exchange. Before the signing of 
the exchange, there had been an intense migration movement between Greece and Anatolia. 
With the ratification of the agreement, the reciprocal migration movement, which had already 
started, became official.
Within the scope of the exchange, approximately 1 million 200 thousand Greeks 
migrated from Turkey to Greece, and 500 thousand Muslims migrated from Greece to Turkey. 
The Ministry of Exchange, Reconstruction and Settlement was established to carry out the 
dispatch and resettlement affairs of the exchangees in an orderly manner. In the newly 
founded Republic of Turkey, which had just come out of the war, all resources were 
mobilized and the dispatch and resettlement of most of the exchangees was completed within 
a short period of two years. The exchangees were planned to be placed on the land and houses 
left by the Greeks. However, during the war and occupation, 70% of Western Anatolia was 
burned and destroyed, houses were plundered, and the houses that remained intact were also 
illegally occupied. In this process, new villages were established, new houses were built and 
houses that could be repaired were restored with a rapid reconstruction work.
Bursa and its district Mudanya were also accepted as an important settlement area with 
a non-Muslim population, rich agricultural opportunities and with anadvanced industry. A 
total of 33,000 exchangees were settled in Bursa and 6,000 in Mudanya. Immigrants settled in 
Bursa and the surrounding cities entered Turkey through Mudanya Port. In Mudanya, as in 
many parts of the country, housing was insufficient for the exchangees. Therefore, new 
villages were formed, and new houses were built. During this period, the exchangees were 
accommodated in tents in public areas like mosques, schools, and even in olive groves, and 
their food was provided by the ministry and the Red Crescent.
Since Mudanya and its climate and product diversity are similar, immigrants from 
Crete and Kavala were settled here. There happened a great demographic and social 
transformation in the district. Mudanya, which was one of the places where mostly nonMuslim population lived, became homogeneous in terms of population, and the economy and 
production became nationalized. A gap arose in some business lines which required 
craftsmanship, and it was not possible to close the gap in a short time because the majority of 
those exchangees were from the countryside and engaged in the agriculture and livestock 
farming. The exchangees made significant contributions to the economy of the district with 
sericulture, tobacco, olive, grain, grape and fig farming.
They were sometimes ostracized by the local people of Mudanya, and some 
disagreements arose among them. However, over time, social interactions were promoted, and 
thus social harmony was achieved. They have preserved their exchanged identities so far, and 
as an important element of Mudanya, they have created a common culture unique to Mudanya.

Keywords: Treaty of Lausanne, Population Exchange, Mudanya, Social and Economic Cohesion