Türkiye'de ulaşım ve HES politikalarının bazı ekosistem servisleri üzerindeki etkilerinin örnek alanlar çerçevesinde incelenmesi
Investigation of the effects of transportation and HPP policies on some ecosystem services in sample areas in Turkey
Yazar: SEVİM TUĞÇE YELER
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ONUR ŞATIR
Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture
Dizin: Ekolojik çevre = Ecological environment ; Hidroelektrik santralleri = Hydroelectric power plants ; Ulaşım = Transportation ; Uzaktan algılama = Remote sensing

Özet:
Geçmişten günümüze hızla artmakta olan kentleşme ve insan etkileri doğa üzerinde büyük bir tahribata yol açmaktadır. Plansız olarak kullanılan doğal kaynaklar ve gelişen alan kullanımları, ekosistemler üzerinde büyük değişimler oluşturur. Bu durum doğal faydalar olarak tanımlanan Ekosistem Servisleri (ES) üzerinde büyük bir tehdit oluşturmaktadır. Gelişmekte olan ülkelerde ulaşım ve enerjiye duyulan ihtiyaç artmaktadır. Türkiye hızla artan nüfusu, gelişen sanayisi ve jeopolitik konumu sonucu transit geçiş yolları üzerinde bulunması sebebiyle yatırım planlarının büyük bir kısmını ulaşım ve enerji sektörlerine ayırmaktadır. Bu da ekosistemler üzerindeki baskıyı arttırmakta ve servislerin sürdürülebilirliğini tehlikeye sokabilmektedir.  
Bu çalışmada, Türkiye'deki ulaşım ve Hidro Elektrik Santrali (HES) politikalarının ES üzerindeki etkileri İstanbul Yavuz Sultan Selim Köprüsü ve Kuzey Çevre Otoyolu ile Adana Yedigöze Sanibey Barajı ve HES örneklerinde incelenmiştir. Proje alanındaki ES kayıpları, erozyon kontrol değerleri, hava sirkülasyonu kaybı ve ısı adası etkisindeki değişim olarak ortaya konmuştur. Uzaktan algılama (UA)  ve coğrafi bilgi sistemleri (CBS) teknolojileri kullanılarak, toprak etkisi azaltılmış ejetasyon indeksi (SAVI), klorofil vejetasyon indeksi (CVI), ICONA erozyon modeli ve Moderate Resolution Imaging Spectrometer (MODIS) Land Surface Temperature (LST) verileri günümüz ve geçmiş için üretilmiş ve servis kayıpları belirlenmiştir. Elde edilen sonuçlar doğrultusunda proje alanlarındaki ekosistem servis kayıplarındaki değişimin oranları belirlenmiştir. Bu kapsamda en büyük kaybın otoyol ve HES Projelerinin uygulama alanları içinde olduğu tespit edilmiştir. Otoyol ve çevresinde sıcaklık ve erozyon artmış, temiz hava temini işlevi azalmıştır. HES alanı çevresinde orman alanları su altında kalmış, su erozyonunda artış olmuş ve genel olarak gölet civarında yaklaşık 2-3 Cº soğuma kaydedilmiştir.

Abstract:
Urbanization and human effects, which have been increased from past to current time, have been caused damage on nature.  Unplanned natural source usage and developing land uses are created big changes on ecosystems. This situation is caused a big threat on ecosystem services which is described as natural benefits. Transportation and energy needs are increased in developing countries. Turkey is designed its investment policy on transportation and energy due to geo-politic location, fast developing population and industries. Therefore, pressure on ecosystem services are increased and sustainability of the services can be under the risk. 
In this study, the effects of the transportation and Hydroelectric Power Plant (HPP) policy were investigated in the sample of İstanbul Yavuz Sultan Selim Bridge and Northern Highway and Adana Yedigöze Sanibey Dam Lake and HPP in Turkey. Loss of Ecosystem services were presented as erosion control value, air circulation loss and heat island effect changes. Soil Adjusted Vegetation Index (SAVI), Chlorophyll Vegetation Index (CVI), ICONA erosion modeland MODIS Land Surface Temperature (LST) dataset were produced using remote sensing and geographical information system technologies for current and past time periods, and Ecosystem service changes were detected. In this extent, the highest ecosystem service losses were determined in the boundary of the application areas on transportation and HPP projects. Erosion and heat island effects were increased around the highway.  Forest areas were flooded, water erosion was increased and temperature was decreased in generally around 2-3 Cº in the HPP site.