Caferi Baba ve Divanı /
Yazar: FATMA ZEHRA BEDİR
Danışman: YRD. DOÇ. DR. MUSTAFA TATCI
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Halk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2004
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Caferi Baba = Caferi Baba ; Divan edebiyatı = Divan literature ; Divan şiiri = Court poem ; Divanlar = Divans ; Şairler = Poets ; Şiir = Poem

Özet:
ÖZET Biyografik kaynaklarda yaşamına ilişkin herhangi bir kayıt bulunmayan Caferi ile ilgili bilgileri, günümüze ulaşan tek eseri olan Divânı'ndan yola çıkarak elde ediyoruz. Şiirlerinde kullandığı dil özellikleri dikkate alındığında onun 16. asır şairlerinden olduğunu görüyoruz. Gerçek adının Pîr Ahmed olduğunu zikrettiği Farsça şiiri, âyet ve hadislerden yaptığı alıntılar ve kullandığı terkipler, şairin Arapça ve Farsça'ya vakıf olduğunu göstermektedir. Şiirlerinden koyu Alevi inanca sahip olduğunu anladığımız Caferi'nin şiirleri, Alevi-Bektaşi şiirine has özellikler gösterir. Şiirlerinden anladığımız kadarıyla Caferi, inancı gereği hiç evlenmemiş, kendisini inancını yaymaya adamış, müfrit bir mutasavvıf şairdir. Yine bir manzumesinden anladığımıza göre Şiilerce kutsal kabul edilen Meşhed'deki Ali er-Rızâ türbesini ziyaret etmiş, hac vazifesini yerine getirmiştir. Bu tezde Divân'ın Türkiye kütüphanelerinde bulunan üç nüshasından faydalanılmıştır. Bir şiirin (85. şiir) tenkitli metni oluşturulurken dört nüsha esas alınmıştır. Divân, dinî-tasavvufî ve sosyal açıdan incelenmiştir. Caferi şiirlerinde bazı Arapça ve Farsça terkiplere rağmen genelde anlaşılır bir dil kullanmıştır. Eski Anadolu Türkçesi'ne ait kelime ve eklere şiirlerinde yer vermiştir. Aruz ölçüsüne uydurmak için Türkçe kelimeleri "n'ider, k' evvel..." şeklinde kullanmıştır. Divân nazım şekilleri, ölçü ve kafiye bakımından incelendiğinde, müstensihten kaynaklandığını düşündüğümüz hatalar dışında Caferi'nin başarılı bir şair olduğunu görüyoruz. Divân'ın muhtevası çeşitli açılardan tahlil edilmiştir. Bu incelemede Caferi'nin genel anlamda dini-tasavvufî, özel olarak Alevî-Bektaşî edebiyatına ait mefhumlan yerinde ve anlamına uygun olarak kullandığı görülmektedir. Şair, âyet ve hadisleri ya aynen ya kısmen ya da mealen şiirlerinde işlemiştir. Caferi âyet ve hadisleri anlamına uygun olarak yerleştirmiş, bu sözlerden fazlasıyla faydalanmıştrr. Koyu Alevî inanca sahip olan Caferi, Allah Hz. Muhammed, Hz. Ali ve on bir imama derin sevgi besleyen bir şairdir. Şiirlerinde baştan sona bu sevgisini dile getirmiştir. Fatma Zehra BEDİR

Abstract:
SUMMARY Knowledge on Caferi, the poet for whom there is no record in biographical sources, can only be derived from his single work, his Divan. Considering the language he used in his poems, we see that he was a poet of 16th century. His poem in Persian language where he mentioned his name as "Pir Ahmed", the extracts from Koran verses, traditions and his syntheses indicate that the poet was capable of Arabic and Persian language. The poems of Caferi, a fundamentalist Alevi as for his poems, reveals the characteristics of Alevi- Bektaşi poetry. As derived from his poems, Caferi newer got married, dedicated himself to widening his belief and he was an extremist and fundamentalist person. Again as understood from one of his poem, he visited the tomb of Ali- er Riza in sacred Meshed and performed his duty for pilgrimage. In this thesis, the three copy of Divan in Turkish libraries were used. While writing the critics of a poem (Poem No 85), the fourth copy was also taken as basis. The book "Divan" was examined in terms of Religion- Sufism and social aspects. Caferi generally, though having Arabic and Persian syntheses, used a straightforward language in his poems. He used the works and prefix and suffixes of Ancient Anatolian Turkish in his poems. In order to obey the rules of Aruz merits, he used to use Turkish words as "n'ider, k'ewel...". When the poetry genres of Divan is analyzed in terms of merits and rhyme, it is seen that Caferi is a successful poet excluding the errors possible resulted from printing errors, The content of "Divan" was examined in various aspects. In this analysis, it was observed that Caferi used religion- Sufism characteristics in general, especially the concepts of Alevi- Bektaşi literacy in accordance with its usage and 433meaning. The poet examined the verses and traditions in their original or partial form or as for their meaning. Caferi placed the verses and traditions in accoMa&cp with their meanings and mainly inspired from these sayings. Caferi, a fundamentalist Alevi believer, nourished deep affection for Allah (c.c), Hz. Mohammad (s.a.v), Hz. Ali (r.a) and eleven Imams. In all his poems, the poet uttered this affection. Fatma Zehra BEDİR 434