İnegöl tarihi kent merkezinin değişiminin incelenmesi Veeski hükümet konağı koruma projesi
Examination of the change of historical city center and old government office conservation project
Yazar: SEDA ÇAKMAK
Danışman: DOÇ. DR. ZEYNEP ERES ÖZDOĞAN
İstanbul Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Bursa'nın üçüncü büyük ilçesi olan İnegöl eski zamanlardan beri çeşitli toplumlara ev sahipliği yapmıştır. Bizans Dönemi'ndeki adı "angelacoma" olan İnegöl kentinin ilk yerleşim tarihinin yapılan kazı ve yüzey araştırma çalışmaları verilerine göre MÖ 3000'lere uzandığı bilinmektedir. 1299 yılında Osmanlı yönetimine geçen kentte, imar çalışmalarına önem verilmiş ve ilk çağlardan beri kentin orijin noktası olan meydan çevresinden başlayarak kentsel büyüme ve gelişim görülmeye başlamıştır. Çalışma alanının seçiminde kentin sahip olduğu fiziksel, kültürel değerler dikkate alınmış ve özgün mimari dokusundaki değişimin fark edilmesi etkili olmuştur. Aynı zamanda, İnegöl kent merkezi ile ilgili koruma alanında yapılan akademik çalışmaların sayıca yetersiz olması çalışmanın gelecek kuşaklara bilgi ve belge aktarımı açısından faydalı olması hedeflenmiştir.  İnegöl'ün sahip olduğu toplumsal, kültürel yapıyı şekillendiren en önemli etkenlerden biri bölgeye yoğun bir şekilde yapılan göçler olmuştur. Bununla birlikte ekonomik olarak gelişen kent, yoğun bir yapılaşma baskısına maruz kalmıştır. Özellikle artan konut ihtiyacı ve geleneksel ulaşım ağının yeni oluşan koşulların ihtiyacını karşılayamaması çözülmesi gereken en önemli sorunlardan biri olmuştur. Bu süreçte imar planları yapılmış ancak tarihi kent dokusunu korumak konusunda bir adım atılmamıştır. Zaman içerisinde farklı etkilerle çeşitli demografik, fiziksel ve ekonomik değişimler yaşamış olan tarihi kent merkezi özgün dokusunu, mekansal kimliğini, tarihi kent parçalarının unsurlarını ve tekil yapıların varlığını korumakta zorlanmıştır. Günümüzde kentlerin modernleşme ve büyüme eylemleri tarihi doku için zarar verici sebeplerin başında gelmektedir. Planlama süreçlerinde üst ölçekli alınan kararlar ile alt ölçekte yapılan uygulamalar arasındaki farklar da bir sorun teşkil etmektedir. Bu süreçler göz önünde bulundurularak tez çalışması kapsamında İnegöl kent merkezinin değişimi incelenmiş ve koruma sorunları ele alınmıştır. Çalışmada, 20. yüzyıl başından günümüze yaşanan değişimler çeşitli haritalar aracılığıyla incelenmiştir. İncelenen alan, geleneksel konut ve ticaret dokusu ile anıtsal yapıların birleştiği tarihi kent dokusunun merkezini kapsamaktadır. Fransız mimar Alexandre Raymond'un 1924 tarihli halihazır haritası ile Harita Genel Müdürlüğü'nden satın alınan hava fotoğrafları kullanılarak 1953, 1973 ve 2021 yılı yerleşim durumları belgelenmiştir ve değişimler tespit edilmiştir. Halihazır harita ve kadastral paftalar üzerinden saha çalışması yapılarak sentez paftası hazırlanmış ve güncel durum tespiti yapılarak değişim süreci belgelenmiştir. Gözlemlenen değişimlerin nedenleri araştırılırken İnegöl'ün tarihi kent dokusu ile ilgili üretilen imar planları ve koruma kararları, Türkiye'deki imar ve koruma kanunları ve İnegöl'ün güncel imar planı ile birlikte değerlendirilerek yasal sorunlar ifade edilmiştir. Belgelenen değişimler, analiz ve sentez çalışmaları dikkate alınarak kentsel ölçekte ve tek yapı ölçeğinde koruma sorunları tespit edilmiştir. Kent merkezinin orijininde bulunan ve kuruluşundan bugün kadar odak noktası olma özelliğini sürdüren Eski Hükümet Konağı binasının koruma projesi hazırlanmıştır. Yapının ayrıntılı belgeleme çalışmaları sırasında, vaziyet planı ve cephe verileri için drone kullanılarak 3 boyutlu lazer tarama yapılmasının yanı sıra "total station" ile ölçüm yapılmış, ölçüm aletinin kullanılamadığı yerlerde ise geleneksel ölçüm yöntemleri uygulanarak tüm verilerin birleştirilmesiyle belgeleme tamamlanmıştır. Yapının çevresi ile birlikte gösterildiği vaziyet planı hazırlanmış, kat planları, açıklayıcı kesitler ve görünüşler çizilmiştir. Koruma kararlarının verilmesine yardımcı olması için yapıdaki hasarlar tespit edilmiş ve bu hasarların nedenleri araştırılmıştır. Yapının tarihsel süreci araştırılmış, mimari özellikleri incelenmiş, bu doğrultuda malzeme ve hasar analizi hazırlanmıştır. Yapılan bu çalışmalardan sonra yapının restitüsyon projesi hazırlanmıştır. Restitüsyon projesi yapıdaki izler, eski fotoğraflar ve sözlü görüşmeler ışığında hazırlanmıştır. Yapı ve yakın çevresi bütüncül olarak ele alınıp birlikte korunarak varlığını sürdürebilmesi ve gelecek nesillere aktarılabilmesi için uygun öneriler geliştirilmiştir. Yapının ayrıntılı belgelenmesinin ardından belirlenen koruma sorunlarına öneriler getirilmiş, uygun müdahale yöntemleri belirlenmiş ve restorasyon projesi hazırlanmıştır. Günümüzde İnegöl Belediye Binası'nın yeni yapısında hizmet vermeye başlamasından dolayı işlevinin değiştirilmesi önerilmiştir. Yapının bütünlüğünü bozmayacak düzenlemelerle birlikte konumunu ve İnegöl'ün tarihini vurgulayacak nitelikte bir müze işlevi önerilmiştir. İnegöl kentinin demografik yapısının bugünkü haline ulaşmasında önemli bir payı bulunan ve İnegöl'ün "Göçmen Kenti" olarak nitelendirilmesi dikkate alınarak müze konseptinin göç olması düşünülmüştür. Geri dönüşü olmayan müdahalelerin engellenmesi ve mevcut kent dokusunun olabilecek en iyi şekilde gelecek kuşaklara aktarılması için yasal önlemlerin sıkılaştırılmasının yanı sıra yerel yönetimler ve bölge sakinleri bu konuda bilinçlendirilmelidir. Koruma kararlarının, mesleki yeterliliği olan uzman kişilerce alınması gerekliliği ortaya çıkmıştır.

Abstract:
İnegöl, the third largest district of Bursa, has hosted various communities since ancient times. It is known that the first settlement date of the city of İnegöl, whose name was "angelacoma" in the Byzantine Period, dates back to 3000 BC, according to the excavations and surface research data. In the city, which came under Ottoman rule in 1299, importance was given to construction works and urban growth and development began to occur, starting from the area around the square, which has been the origin point of the city since ancient times. In the selection of the study area, the physical and cultural values of the city were taken into account and the awareness of the change in its original architectural texture was effective. At the same time, since the number of academic studies in the field of conservation related to İnegöl city center is insufficient, it is aimed that the study will be useful in terms of transferring information and documents to future generations. One of the most important factors that shaped the social and cultural structure of İnegöl was the intense migration to the region. However, the economically developing city has been subjected to intense construction pressure. In particular, the increasing need for housing and the inability of the traditional transportation network to meet the needs of the newly formed conditions have become the most important problems to be solved. In this process, development plans were made, but no steps were taken to preserve  the historical urban texture. The historical city center, which has experienced various demographic, physical and economic changes with different effects over time, has had difficulty in preserving its original texture, spatial identity, elements of historical city parts and the existence of individual buildings. Today, the modernization and growth activities of cities are among the leading causes of damage to the historical fabric. The difference between the decisions taken at the upper scale and the applications made at the lower scale in the planning processes also poses a problem. Considering these processes, within the scope of the thesis study, the change of İnegöl city center was examined and conservation problems were discussed. In the study, the changes experienced from the beginning of the 20th century to the present were examined through various maps. The examined area covers the center of the historical urban fabric, where traditional residential and commercial fabric and monumental buildings meet. Using the 1911 base map of the French architect Alexandre Raymond and aerial photographs purchased from the General Directorate of Mapping, the settlement situations of 1953, 1973 and 2021 were documented and changes were detected. A synthesis sheet was prepared by conducting field work on the current map and cadastral sheets, and the change process was documented by determining the current situation. While investigating the reasons for the observed changes, the zoning plans and conservation decisions produced regarding the historical urban fabric of İnegöl were evaluated together with the zoning and conservation laws in Turkey and the current zoning plan of İnegöl and legal problems were expressed. Considering the documented changes, analysis and synthesis studies, conservation problems were identified at the urban scale and single building scale. The conservation project of the Old Government Mansion building, which is located at the origin of the city center and has continued to be the focal point since its establishment, has been prepared. During the detailed documentation of the building, in addition to 3D laser scanning using a drone for the layout plan and façade data, measurements were made with a "total station", and in places where the measuring tool could not be used, traditional measurement methods were applied and the documentation was completed by combining all the data. A site plan was prepared showing the building together with its surroundings, and floor plans, explanatory sections and elevations were drawn. Damages in the structure were identified and their causes were investigated to help make conservation decisions. The historical process of the building was researched, its architectural features were examined, and material and damage analysis was prepared accordingly. After these studies, the restitution project of the building was prepared. The restitution project was prepared in the light of traces in the building, old photographs and oral interviews. Appropriate suggestions have been developed to ensure that the building and its immediate surroundings can be considered holistically and protected together, so that it can continue its existence and be passed on to future generations. After detailed documentation of the building, suggestions were made for the identified conservation problems, appropriate intervention methods were determined and a restoration project was prepared. Today, it has been suggested that the function of İnegöl Municipality Building should be changed since it started to serve in its new structure. A museum function that will emphasize its location and the history of İnegöl, with arrangements that will not disrupt the integrity of the building, has been proposed. Considering that İnegöl has a significant share in the demographic structure of the city reaching its current state and that İnegöl is described as the "Immigrant City", the concept of the museum was considered to be migration. In addition to tightening legal measures in order to prevent irreversible interventions and to transfer the existing urban texture to future generations in the best possible way, local governments and residents should be made aware of this issue. It has become clear that protection decisions must be taken by experts with Professional qualifications