Siirt mezar taşları
The Gravestones in Siirt
Yazar: MEHMET MUTLU
Danışman: DOÇ.DR. ABDÜLHAMİT TÜFEKÇİOĞLU
Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Sanat Tarihi = Art History

Özet:
1398. ÖZETMezar açma ve mezarlar üzerine taş dikme olayının çok önceki devirlerekadar uzanan bir gelenek olduğu araştırmacılar tarafından ortaya çıkartılmıştır.nsanlar değişik yollarla ölülerini gömmüşlerdir. Kimi kültürler de ölüleri yakmış,kuşlara parçalatmış, ağaçlar arasına dallardan oda hazırlamış, torbalar içinde derinkuyulara sarkıtmış ya da toprağa gömmüşlerdir. Bütün bu gömü biçimlerinişekillendiren, insanların inanç sistemleri olmuştur. Bu gömü biçimleri içinde yaygınolarak geçerliliğini koruyan toprağa gömme şeklidir. Ölünün toprağa gömüldüğü,değişik biçimleri olan bu yerlere mezar, orada yatan kişinin kimliği hakkında bilgiveren baş ve ayakucuna konulan taşlara da mezar taşı adı verilir.Ölüm anından başlayan, hatta bazen ölünün gömülmesinden sonra da devameden bir dizi törenin yer aldığı Türk mezar kültürü, slam öncesine ait inançlarlaAnadolu'nun yerli geleneklerinin bileşimidir. Mezar taşları ve mezar yapıları dageçen zaman içinde bu kültürün bir parçası olarak gelişmiştir.Mezar taşları, sadece o milletin yayıldığı ülkelerdeki kültür birliğini ortayaçıkarmakla kalmaz, aynı zamanda mezar taşlarıyla çevrelenen şehirlere ait olduklarımilletin damgasını da basar.Türk kültürünün mezar ve mezar taşı geleneği incelendiğinde, öncekiinanışlarının ve mezar geleneklerinin Müslüman olmalarından itibaren günümüzeyansıyan ipuçlarının görülmesi mümkündür.Siirt mezar taşları da Türk kültürünün farklı zamanlarda sahip olduklarımezar geleneklerinden ipuçları sunan önemli kültür malzemelerindendir. Ancakgünümüzde bu taşların çoğu tahrip olma ve yok olma tehlikesi ile karşı karşıyadır.Bu çalışmaya konu olan mezar taşlarının fotoğrafları çekilmiş, ölçülerialınmış, estampajları çıkartılmış, özellik arz edenlerin çizimleri yapılmış metinleriçözülmüş süsleme özellikleri incelenerek bu önemli kültür varlıklarının sanat tarihiiçindeki önemleri saptanmış ve bu eserlerin Türk Sanatındaki yerleri vurgulanmayaçalışılmıştır.

Abstract:
1409. SUMMARYIt has been found out by the searchers that the custom of digging a grave anderecting a stone lead to old times. The men have buried their dead persons indifferent ways. Some cultures have had their dead burned, some have had them torninto pieces by the birds, and some have had them lowered into a well or they haveprepared rooms among the branches of the trees or buried. What shape given to theseburying is the belief system of the human-being. The most common and effectiveone among these is burying. The place, has different shapes, in which dead person isburied is called a grave, and the stones erected in both edges (head and foot) thatinform the identify the dead are called headstones.The grave culture of Turks that starts at the moment a person dies andcontinues after burying is the combination of pre-Islamic, Islamic and some type ofdomestic cultures of Anatolia. Both gravestones and grave structures have developedas a part of this culture within this period.The gravestones not only show the culture unity of a nation that spreads to thecountries, but also reflects its own culture to the cities which are surrounded by them.While searching the custom of the graves and gravestones of Turkish culture,the hints of ancient beliefs and grave custom can be seen after being Muslim, as well,in other words, we can sat that the effects of ancient beliefs and grave custom ofTurkish culture can be seen today.The gravestones in Siirt, which represent the hints of different periods ofTurkish culture, are very important cultural materials. However, all of them havebeen damaged, and most of them are faced with missing.The photos of the gravestones which are the subject of this study have beentaken, and also the measurements have been recorded, except this, engraving hasbeen obtained, the required drawings have been done, original epitaphs have beenread, and in addition to these, by searching decoration features the importance ofthese cultural segments in history of art has been found and tried to stress the point ofthis work of art in Turkish art.