Tasarım-uygulama birlikteliğinin kurgulanmasında uyarlanabilirliği sağlayan mimari detay tasarımına yönelik bir analiz yöntemi
A method of analysis for architectural detail designproviding adaptibility in construction of design-application unity
Yazar: ONUR KILIÇ
Danışman: PROF. DR. DİDEM BAŞ
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı
Derece: Sanatta Yeterlik, 2019
Konu: Mimarlık = Architecture ; İç Mimari ve Dekorasyon = Interior Design and Decoration
Dizin: Ayrıntı = Detail ; Detay ölçümleri = Detail measurements ; Mimari tasarım = Architectural design ; Mimari özellikler = Architectural characteristics ; Tasarım = Design ; Yapı tasarımı = Building design

Özet:
Bu çalışma, bir yapının mevcut detay tasarımının uyarlanabilirlik seviyesinin tespiti ve gelecekte tasarlanacak yapıların kalıcı olmayan, uyarlanabilir mimari detay tasarımına sahip olmasını sağlayabilecek bir yöntem geliştirilmesini amaçlamıştır. Bu yöntem herhangi bir mimari yapının mevcut detay tasarımının uyarlanabilirliğini derecelendirmenin yanısıra, yeni tasarımlar için de rehber niteliğinde bir yardımcı araca ihtiyaç olduğu düşüncesi ile oluşturulmuştur.
Detay tasarımının sonucu olan uyarlanabilme kabiliyeti en küçük ölçekte yapının öğeleri arasında tasarım esnekliği sağlamanın yanısıra, giderek artan ölçekte tüm yapının dönüştürülmesini ifade etmektedir. En geniş ölçekte ise yeryüzündeki sınırlı kaynakların yeniden kullanımı ile sürdürülebilirliğe katkı sağlamakta ve karmaşa yaratan yıkım süreçleri dönüşüm süreçlerine evrilmektedir.
Mimari detayı oluşturan parçaların birbirlerine bağlantı biçimlerindeki anlayış, yapının varlığının her aşamasında onu değiştirmeye ve dönüştürmeye imkan verecek kontrol mekanizmasının anahtarıdır. Bu anahtar, detayın uyarlanabilirliğine imkan veren bağlantı biçimlerini şekillendiren ve bir kılavuz niteliğinde olan okunabilirlik, müdahale edilebilirlik ve basitlik ilkeleridir. Araştırma, bu ilkeler kıstas kabul edilerek ve mimari detayı etkileyen diğer unsurlar ile ilişki kurularak yapılmıştır. Çalışmada kuram oluşturma yaklaşımından ve nitel araştırma tasarımında etkileşimli yaklaşımdan yararlanılmıştır. Bu yaklaşımlar gereğince çalışmada analiz yöntemi bir model olarak ortaya konulmuştur. Modelin oluşumunda yöntem olarak örnek analizi yapılmıştır. Örneklem kümesi belirlenmiş, analiz adımlarının akış şemaları ve veri tabloları hazırlanmıştır. Örneklem oluşturmada sivil mimarinin el zanaatına dayanan, halk yapım sistemine sahip bir yapı ve çağdaş yapım sistemlerine sahip bir yapı belirlenmiştir. Böylece yapım sistemleri bakımından sivil ve çağdaş nitelikte olmak üzere iki uç noktada değerlendirilen karşıt iki yapının karşılaştırmalı analizi yapılmıştır. Analiz ile detay tasarımı, yapı sistemleri ve bunları oluşturan unsurlar arasındaki ilişkiler tanımlanmış ve sayısal olarak karşılaştırılabilen sonuçların elde edilmesi sağlanmıştır. Detay tasarımı ve yapının uyarlanabilirlik seviyesini ifade eden yapım dönüşüm hızı arasındaki ilişkiye dönük yeni bir yaklaşım ortaya konulmuştur.

Abstract:
The aim of the study was to develop a method for the determination of the adaptability level of a structure and impermanent adaptable architectural detail design for the structures to be designed in the future. In addition to grading the adaptability of existing detail design of any architectural structure, the method is formed with the idea that there is a need for a guiding tool for new designs.  
Adaptability competency resulting from detail design refers to achieving the design flexibility within the structure itself on the smallest scale as well as the transformation of the entire structure on an increasing scale. On the largest scale, it contributes to sustainability by reusing the limited resources on earth while chaotic destruction processes evolve into transformation processes.
The understanding of the way the components forming architectural detail connect to each other is the key to the control mechanism that will allow the structure to be changed and transformed at every stage of the structure's  existence. This key refers to the principles of readability, interventionability, and simplicity shaping the connection patterns that allow the adaptability of the detail. Accepting these principles as benchmark, the study was conducted by establishing a relationship with other elements affecting architecture. The study benefited from grounded theory approach and interactive approach in qualitative research design. In accordance with these approaches, the analysis method was set forth as a model. As a method, sample analysis was performed in the model formation. Sample group was determined and flow charts and data tables of analysis steps were prepared. In the process of sample organizing, one structure with vernacular construction systems based on handicraft of civil architecture and another structure with modern construction systems were selected. Thus, a comparative analysis of two opposing structures evaluated in two extreme points which are civil and contemporary in terms of construction systems. The relationships between analysis and detail design, construction systems and their composing elements were defined and the figures of comparable results were obtained. A new approach aimed at the relationship between construction and  transformation speed indicating structure's adaptability level was suggested.