Endüstri 5.0 ve dijital kentleşme sürecinde toplumsal cinsiyet eşitliği politikalarının analizi; Türkiye, İstanbul için önermeler
Analysis of gender equality policies in the process of industry 5.0 and digital urbanization; suggestions for Turkiye, İstanbul
Yazar: DİLAY KILIÇ
Danışman: PROF. DR. HATİCE AYATAÇ
İstanbul Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Şehir Planlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Küresel olarak yaşanan salgınlar, iklim krizleri, ekonomik buhranlar, jeopolitik güç 
savaşları ve istihdamdaki dönüşümlerle ülkeler arası rekabet ortamının artması; 
ülkelerin kendileri için geleceğe yönelik yenilikçi, sürdürülebilir, yüksek teknolojili
ve dirençli kent yapısına sahip olma ihtiyaçlarını doğurmuştur. Endüstri 5.0 veya 
Toplum 5.0 ile sunulan süper akıllı bir toplum geleceği fikri, insanı merkeze alarak
yüksek teknolojili dönüşümü hedeflemektedir. Hem toplum yapısına hem de 
endüstriyel alana adapte edilmesi planlanan dönüşüm fikrinde, insanların merkeze 
alınmasıyla diğer endüstriyel devrimlerden farklılaşmıştır. Kentlerdeki yaşamın her 
geçen gün artıyor olması; teknolojik araçların kullanımıyla yenilikçi ve hızlı 
değişimleri gerçekleştirmiş ve kentsel hizmetlere akıllı sistemlerin adaptasyonunu 
hızlandırılmıştır.
Sürdürülebilir kent oluşumlarının içerdiği kentsel temel hizmetlere erişim eşit 
olmadığında; kent yapısında dijitalleşme ile temel hakların korunamaması ve 
toplumsal kutuplaşmanın artması kentsel alanda artacaktır. Sürdürülebilir Kalkınma 
Amaçları ile küresel olarak toplumsal sorunların çözülmesi ve sürdürülebilir kentlerin 
oluşturulması hedeflenmektedir. Sürdürülebilir kentleşmenin gerçekleştirilmesinde
yerel yönetimlere oldukça önemli görevler düşmektedir. Kentsel yaşam kalitesini 
belirleyen temel insani haklar, sürdürülebilir şehirler ve topluluklar (SKA 11) ile 
toplumsal cinsiyet eşitliği (SKA 5) hedeflerinin alt göstergelerinde mevcuttur. 
İnsanların temel haklarına erişimi, toplumsal cinsiyet eşitliğine dayalı kentsel yaşam 
kalitesi koruma altına alındığında sağlanabilir. Birleşmiş Milletlerin raporlarında da 
vurgulandığı şekliyle sürdürülebilir kentleşme ile toplumsal cinsiyet eşitliğinin bir 
bütün olarak ele alınması gerekmektedir. Endüstri 5.0 fikrinde, sanal ve gerçek 
alanların birleştirilmesiyle kentsel yaşamın her aşamasında insan-makine ilişkileri 
geliştirilecek ve insan-insan ilişkileri değişim geçirerek yeni toplumsal bağlantılar 
kurulacaktır.
Bu arka planda çalışmanın amacı; Endüstri 5.0'a geçiş sürecinde sürdürülebilir 
kentleşme hedefleri kapsamında toplumsal cinsiyet eşitliği politikalarını analiz etmek 
ve ülkemiz özelinde İstanbul kenti için mevcut akıllı kentleşme ve yerel eşitlik eylem 
planlarına öneriler sunmaktır. Araştırma kapsamında ortaya konulan temel hipotezler; 
sürdürülebilir kentleşmenin tam olarak sağlanması için toplumsal cinsiyet eşitliğinin 
öncelenmesi gereği ve Endüstri 5.0 geleceğinin temsil ettiği dijital kentlerde toplumsal 
cinsiyet eşitliğinin sürdürülebilir kentleşmede belirleyici olmasıdır.
Araştırma üç adımda kurgulanmıştır. İlk aşamada; Endüstri 5.0, sürdürülebilir 
kentleşme ve toplumsal cinsiyet eşitliği kavramları Scopus veri tabanı üzerinden ve 
ülkelerin ulusal ve uluslararası raporlarını dikkate alarak inceleme yapılmıştır. Mevcut 
veriler VOSviewer kullanılarak bibliyometrik analiz yapılmıştır. Bu analizin temel bulguları, Endüstri 5.0'ın gerçekleştirilmesinin sürdürülebilir kentleşmenin 
sağlanmasına dayandığı ve sürdürülebilir kentleşmenin gerçekleştirilmesinin ise 
toplumsal cinsiyet eşitliğinin sağlanmasını temel aldığı çıkarımına varılmıştır
İkinci aşamada sürdürülebilir akıllı kentlerin, dijitalleşmiş kent yapısıyla nasıl bağ 
kurduğu değerlendirilmiştir. Küresel olarak en geniş sürdürülebilir kentleşme 
endekslerine sahip olan Arcadis "Sürdürülebilir Kentleşme Endeksleri"nden ve akıllı 
kentleşme endekslerinin araştırıldığı IMD "Akıllı Kentler Endeksi" raporları 
incelenmiştir. Yapılan incelemeler sonucunda sürdürülebilir kentleşmenin dijital 
sistemlerin kullanımı ile ilerleyişinin gelişimindeki sorun ve fırsatlar 
değerlendirilmiştir.
Üçüncü ve son aşamada, Arcadis ve IMD indekslerinde sıralamaya giren en başarılı 5 
kent ve ülkemizden sürdürülebilir kentleşme indeksi sıralamalarında yer alan tek 
ilimiz İstanbul incelenerek, İstanbul kentimizin gelecek politika ve planlarına referans 
olabilecek izlence sıralaması ve öneriler geliştirilmiştir. Seçilen kentlerin boşluk 
analizini gerçekleştirirken her kentin sürdürülebilir kentleşme ve toplumsal cinsiyet 
eşitliği verileri kentlerin ulusal dillerinde ve uluslararası dil olan İngilizce dilinde 
araştırmalar yapılmıştır. Bu verileri kullanarak gerçekleştirilen boşluk(gap)
analizinde; sürdürülebilir kentleşmeyi sağlamak için tanımlanan ve kent planlamanın 
temel ilkelerinin (açıklık ilkesi, esneklik ilkesi ve geniş kapsamlılık ilkeleri) kentsel 
boyut içerisinde sırasıyla kapsayıcılık, yenilikçilik ve dijitalleşme ilişkileri ile 
karşılaştırılmalı değerlendirilmiştir. Toplumsal cinsiyet eşitliğinde ise bu kavramlar 
sırasıyla "geliştirici, dönüştürücü ve önleyici" politikalar olarak ele alınmıştır. 
Sonuç olarak araştırma kapsamında detaylı olarak sürdürülebilir kentleşme ve 
toplumsal cinsiyet eşitliği verilerinin değerlendirildiği altı kentin (Londra, Zürih, 
Singapur, Stokholm, Kopenhag ve İstanbul) yıllara göre sürdürülebilir kentleşme 
endekslerindeki sıralamalarının değişiklik gösterdiği, fakat toplumsal cinsiyet 
eşitliğini en çok sağlayabilen kentlerin (Stokholm), sürdürülebilirlik kentleşme 
sıralamalarında yerini üst sıralarda korudukları anlaşılmıştır. Endüstri 5.0 ile birlikte 
artan dijitalleşme kentleri sürdürülebilir akıllı kentleşme politikalarına 
yönlendirmektedir.
Sonuç olarak, sürdürülebilir kentleşme ve toplumsal cinsiyet eşitliği sıralamalarında 
son sıralarda yer alan İstanbul kentimizin gelecek kentleşme politika ve planlarında 
dikkate alınması önerilen dört adımdan oluşan bir izlence önerilmiştir. Bu izlencenin 
başarı ile uygulanması toplumsal cinsiyet eşitliğine dayalı verilerin şeffaflık ilkesi 
temeliyle paylaşılmasına da imkan verecektir. Yanı sıra, eşitlik yasalarının ve 
uygulamalarının düzenli olarak denetlemesini yapacak "fırsat eşitliği ofisleri" ve 
"toplumsal cinsiyet eşitliği ofisleri"nin kurulması, dijital becerilerin geliştirilmesi ile 
bu konudaki gelecek çalışmalara kentsel planlama anlamında yön verecek çıktılar elde 
edilmiştir. Araştırmanın sonuç ve önerilerinin kent planlama disiplini ilgisi içinde 
yönlendirici bir katkısı olacaktır.

Abstract:
Global epidemics, climate crisis, economic depressions, geopolitical power struggles 
and transformations in employment increase the competitive environment between 
countries; It has created a need for countries to have innovative, sustainable, high-tech 
and resilient urban structures for the future. The idea of a super smart society future 
presented by Industry 5.0 or Society 5.0 aims at high-tech transformation by putting 
people at the center. It differs from other industrial revolutions by placing people at 
the center of the transformation idea, which is planned to be adapted to both the social 
structure and the industrial field. Life in cities is increasing day by day; With the use 
of technological tools, innovative and rapid changes have been achieved and the 
adaptation of smart systems to urban services has been accelerated.
When access to urban basic services included in sustainable city formations is not 
equal, in the city structure; It is predicted that the failure to protect fundamental rights 
that may increase with digitalization may lead to an increase in access problems and
social polarization. The Sustainable Development Goals aim to solve global social 
problems and create sustainable cities. Local governments have very important duties 
in achieving sustainable urbanization. Fundamental human rights that determine the 
quality of urban life are included in the sub-indicators of the sustainable cities and 
communities (SDG 11) and gender equality (SDG 5) targets. With gender equality; 
Sustainable urbanization can be achieved by ensuring people's access to their 
fundamental rights and protecting the quality of urban life based on gender equality. It 
is understood that sustainable urbanization and gender equality need to be addressed 
as a whole. In the idea of Industry 5.0, by combining virtual and real spaces, humanmachine relations will be improved at every stage of urban life and human-human 
relations will change and new social connections will be established.
The purpose of working in this background; To analyze gender equality policies within 
the scope of sustainable urbanization goals in the transition to Industry 5.0 and to offer 
suggestions for existing smart urbanization and local action plans for the city of 
Istanbul in our country. The main hypotheses put forward within the scope of the 
research are; In order to fully ensure sustainable urbanization, gender equality must be 
prioritized and that gender equality is a determinant in sustainable urbanization in the 
digital cities represented by the Industry 5.0 future.
At the beginning of the research, a comprehensive literature review was carried out on 
the concepts of Industry 5.0, sustainable urbanization and gender equality. In the 
literature review; In addition to the Scopus database, national and international sources 
were examined. As a result of the available information obtained, it has been 
concluded that the realization of Industry 5.0 is based on ensuring sustainable 
urbanization and ensuring gender equality in the realization of sustainable urbanization. However, although the link between industry 5.0 and sustainable 
urbanization is clearly seen in the concept map from the bibliometric analysis method 
made with the information obtained from the literature review, it has been understood 
that the link between gender equality and other concepts cannot be clearly seen, and is 
only linked to the goal of sustainable development goals.
In the next part of the research, how sustainable smart cities connect with the 
digitalized city structure was evaluated. In order to evaluate the connections between 
the urban structure, which is becoming digital every day, and the sustainable smart city 
structure; Arcadis "Sustainable Urbanization Indices", which has the largest 
sustainable urbanization indices globally, and IMD "Smart Cities Index" reports, 
where smart urbanization indices are investigated, were examined. Since there is no 
research on digitalized city structures as a whole as sustainable and smart city indices, 
Arcadis and IMD data were accessed and examined separately.
How our current cities address gender equality in sustainable urbanization is compared 
with the most successful cities ranked in the Arcadis and IMD indexes and Istanbul, 
the only city in our country that is included in the sustainable urbanization index 
rankings. In order to perform a gap analysis of the selected cities, sustainable 
urbanization and gender equality data of each city were researched in the national 
languages of the cities and in the international language English.
In the gap analysis carried out in the last part; sustainable urbanization and gender 
equality actions; They were evaluated in separate ways depending on the urban 
dimension and political participation dimension. In order to ensure the principles of 
openness, flexibility and comprehensiveness, which are the basic principles of urban 
planning; Urban dimension within sustainable urbanization is as follows; The 
relationship between the principle of openness and inclusiveness, the principle of 
flexibility, innovation and comprehensiveness has been addressed with digitalization.
In gender equality, these concepts are discussed as "developing, transformative and 
preventive", respectively.
During the research, it was observed that almost all of the cities are trying to achieve 
sustainable urbanization through smart urbanization. It is understood that cities 
provide policies that will enable citizens to use digital systems while ensuring the 
adaptation of smart systems to urban basic services. Digitalized cities are emerging as 
smart systems are intensively adapted to urban life. While the digitalization of cities 
inevitably occurs, the goal of sustainable smart urbanization by putting people at the 
center with Industry 5.0 is important.
While the use of technology increases to ensure sustainable urbanization; Achieving 
gender equality still depends on ensuring basic urban rights. Unfortunately, the city 
that is fully egalitarian in gender equality does not exist globally; Even in the most 
egalitarian city, it is seen that women generally remain in the background. The main 
factor that causes women to remain in the background is the continuation of social 
norms from the past, causing women to be less visible in employment and participation 
in the city.
It has been observed that some cities have established equality and equal opportunity 
units in order to control their equality systems. Failure to ensure equality of 
opportunity will result in disadvantaged city residents not being able to obtain their 
rights.
Although the need for constant data sharing with digital systems is thought to have a 
positive impact where inequality exists, it may cause the needs of individuals with low 
visibility to be ignored. Although it is not possible to show the sharing of data 
transparently in terms of the protection of personal data; the effectiveness of the plans 
or policies determined by cities can be achieved with access to accurate and 
comprehensive data.
During the research, cities generally focus on employment participation, the rate of 
women in senior positions and education. When the data of cities is accessed; It has 
been observed that data such as access to housing and transportation and equal 
opportunities in education are not included much.
In the light of the findings, the challenges and opportunities that the sustainable smart 
city and society structure of the future will face are evaluated. It has been observed 
that the sub-indicators of gender equality are not included in the sustainable smart 
urbanization plans in the current plans and policies of the cities. The importance of 
gender equality in the development of sustainable smart cities is an undeniable fact. It 
has been concluded that in order to ensure the continuity of sustainable cities of future 
countries, the focus is on increasing the adaptation of smart systems or adapting digital 
systems to the city in sustainable smart city formations. In order to ensure humanhuman equality in the digitalized city and society structure, urban planning principles 
must be "fair, sustainable and inclusive for everyone" by ensuring the principle of 
generality.
It has been observed that the development rankings of existing sustainable cities may 
vary over the years, but the cities that rank high in ensuring gender equality maintain 
their top positions in the sustainability urbanization rankings. In the period after the 
announcement of Industry 5.0, the systems of cities; It has been understood that, 
beyond ensuring compliance with sustainable urbanization sub-indicators, they aim to 
expand the use of digital systems in all areas of urban services. Although our city of 
Istanbul is much lower than other cities in the rankings, it is seen that it has the most 
intense plans and strategy programs.
As a result, the rankings of the six cities (London, Zurich, Singapore, Stockholm, 
Copenhagen and Istanbul) in which sustainable urbanization and gender equality data 
were evaluated in detail within the scope of the research, in sustainable urbanization 
indices vary from year to year, but the cities that can provide the most gender equality 
(Stockholm) It has been understood that they maintain their place at the top of the 
sustainability urbanization rankings. Increasing digitalization with Industry 5.0 directs 
cities towards sustainable smart urbanization policies.
As a result, a program consisting of four steps has been proposed to be taken into 
consideration in the future urbanization policies and plans of Istanbul, which ranks at 
the bottom of the sustainable urbanization and gender equality rankings. Successful 
implementation of this program will also allow data based on gender equality to be 
shared on the basis of the principle of transparency. In addition, the establishment of 
"equal opportunity offices" and "gender equality offices" that will regularly audit 
equality laws and practices, and the development of digital skills have yielded outputs 
that will guide future studies on this subject in terms of urban planning. The results 
and recommendations of the research will have a guiding contribution to the urban 
planning discipline.