İngiltere müzelerindeki Osmanlı seramik koleksiyonunun oluşumu
Formation of the Ottoman ceramic collections in great Britain museums
Yazar: TUĞBA DİRİ APAYDIN
Danışman: PROF. DR. FATMA BANU MAHİR
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Türk İslam Sanatları Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Koleksiyon = Collection ; Müzeler = Museums ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı seramikleri = Ottoman ceramics ; Sanat müzeleri = Art museums ; Seramikler = Ceramics ; İngiltere = England

Özet:
Günümüzde, Osmanlı dönemine ait sayısız seramik, çini, halı, minyatürlü el yazmaları gibi eserler, dünyaca ünlü birçok müzenin koleksiyonunda yer almaktadır. Seramik eserler, gerek taşınmasının kolay olması gerekse de göze hitap eden estetik sebeplerden dolayı Osmanlı coğrafyasından Batı'ya ihraç edilen ürünler arasında süreklilik göstermeyi başarmıştır. Dünya sanat merkezlerinden biri olan İngiltere de Osmanlı seramiklerini bünyesinde barındıran güçlü müzeleriyle ön plana çıkmaktadır.  Osmanlı seramik eserleri sadece ihraç yoluyla değil; hediye, ganimet ve yasa dışı yolların yanı sıra bugün halen devam eden müzayede yöntemiyle de müze koleksiyonlarına dâhil edilmiştir. 
Bu tezde özellikle 1850'lerden sonra Oryantalizm'in etkisiyle artan Batı'nın Doğu merakı ve İslam eserlerine olan ilginin artması sonucuyla oluşan İngiliz ve Türk sanat alışverişi olgusu, Osmanlı seramikleri üzerinden anlatılmış olup, XIX. yüzyılın sonunda ve XX. yüzyılın başında İngiltere'de İslam sanatının temsil ortamları aydınlatılmaya çalışılmıştır. Günümüzde Türkiye'de örnekleri bulunmayan kaliteli seramiklerin İngiltere'de özel koleksiyonlarda oluşmasına neden olan faktörler ve katkıda bulunan koleksiyoner, sanatsever kişiler tanıtılmıştır.
Cambridge Fitzwilliam Museum'dan 63, Edinburgh National Museums of Scotland'dan 19, Glasgow Burrell Collection'dan 54, Londra British Museum 'dan 261, Londra Courtauld Gallery'den 9, Londra Wallace Collection'dan 5, Londra Victoria and Albert Museum'dan 268, Oxford Ashmolean Museum of Art and Archaeology'den 114, Stoke on Trent the Potteries Museum and Art Gallery'den 3 ve Brighton, Leicester, Durham Şehir müzelerinden birer örnek alınarak, toplamda 799 adet İznik, Kütahya ve Çanakkale seramiklerinin koleksiyonlara dâhil edilme süreçleri ve bu süreci hazırlayan etkenler üzerinde durulmuştur. Ayrıca, seramiklerin müzelerdeki bugünkü sergilenme koşulları ile Türk-İslam sanatının temsil ortamları hakkında bilgiler sunulmuş ve İngiltere müzelerindeki özgün ve kaliteli Osmanlı seramikleri değerlendirilmiştir.

Abstract:
Nowadays, the most famous collection of many museums of the world include numerous of Ottoman ceramics, tiles, carpets and miniatures. The ceramic artifacts managed to show continuity among the products exported from the Ottoman lands to the West because of its easy transportation and aesthetic reasons that appeal to the eye. England, one of the world art centers, stands out with its popular museums that contain Ottoman ceramics. These ceramics were included in museum collections not only through exportation, but also by gifting, booty and illegal ways. They are also included in the museum collections through the ongoing auction method.
In this study, the increasing art exchange between English and Turkish because of the big interest in Islamic works and the curiosity of the West to the East that increased with the influence of orientalism especially after 1850s is explained by the Ottoman ceramics. Also at the end of the 19th century and at the beginning of the 20th century, the representation environments of Islamic art in England were tried to be clarified. The factors causing the high quality of the ceramic samples exist in Turkey to occur in private collections in England and contributing collector, art lovers have been introduced by this study.
63 pieces from Cambridge Fitzwilliam Museum, 19 pieces from Edinburgh National Museums of Scotland, 54 pieces from Glasgow Burrell Collection, 261 pieces from London British Museum, 9 pieces from London Courtauld Gallery, 5 pieces from London Wallace Collection, 268 pieces from London Victoria and Albert Museum, 114 pieces from Oxford Ashmolean Museum of Art and Archaeology, 3 pieces from Stoke on Trent the Potteries Museum and Art Gallery an one piece from Brighton, Leicester and Durham Museum, in total 799 pieces of İznik Kütahya and Çanakkale ceramics are examined about their additional process to the collection and the factors that prepared this process.
In addition, the present exhibition conditions of the ceramics in museums and information about the representation environments of Turkish-Islamic art are presented and the original and high quality Ottoman ceramics in England museums were evaluated.