Türkiye'nin ticaret anlaşmaları: 1923-1939
Turkey's trade agreements: 1923-1939
Yazar: ÖZGE VAROL
Danışman: DOÇ. DR. M. MURAT BASKICI
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2012
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Dış ticaret politikaları = Foreign trade policies ; Dış ticaret vergileri = Foreign trade taxes ; Ekonomi politikaları = Economic policies ; Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşması = General Agreement of Tariffs and Trade ; Ticaret politikaları = Trade policies ; Ticari anlaşmalar = Trade agreements ; Türkiye = Turkey

Özet:
1838 yılından I.Dünya Savaşı'na kadar olan süreç boyunca yapılan ticaret anlaşmaları Türkiye'nin ticaret hacminin sürekli olarak artmasına neden olmuştur. Ancak tarımsal üretim lehine olan ticaret hadleri dönemlerini göz ardı ettiğimizde, dış ticaret hadleri genel olarak sanayi ürünleri lehinedir ve bu durum da Osmanlı'dan başlayarak 1923 yılına kadar Türkiye ekonomisinin dış ticaret açıkları-dış borç sarmalına girmesiyle sonuçlanmıştır. Milli Mücadele Dönemi'nden başlayarak, Cumhuriyetin kurucu kadroları bu etki altında, korumacı iktisat politikaları uygulama eğiliminde olmuşlardır. Lozan Anlaşması'nın bağlayıcı hükümleri nedeniyle 1929 yılına kadar korumacı dış ticaret politikaları uygulamak mümkün olmamış, ancak 1929 yılından sonra yapılan ticaret anlaşmaları büyük ölçüde korumacı politikaların etkisiyle biçimlendirilmiştir.Yapılan anlaşmalar uyarınca, genel olarak Türkiye'nin tarım ürünleri ve hammadde ihracatçısı ve sanayi ürünleri ile mamul mallar ithalatçısı konumunun 1923-1939 yılları süresince devam ettiği görülmektedir. 1929 yılında uygulanmaya başlayan yeni tarife oranları üzerinden, Türkiye'de üretilmeye başlanan mamuller üzerinde daha yüksek oranlı gümrük vergileri konulmuş, bazı sanayi sektörlerine yönelik girdiler ile ülke içinde üretilemeyen mamuller üzerine ise daha düşük oranlı gümrük vergileri konulmuştur. 1934 yılından itibaren ithalata kontenjan uygulaması getirilmiş,takas ve kliring uygulamalarına başvurulmuştur. 1934-1939 döneminde ithalatın yapısı değişime uğramaya başlamış, özellikle 1932 yılından itibaren etkili olan ithal ikameci sanayileşme politikası uyarınca,yerli endüstrinin altyapısının kurulmasına yönelik sanayi makineleri ve sanayi sektörüne yönelik girdiler ithal edilmeye başlanmıştır. Ayrıca, ülke içinde üretilmeye başlanan mamuller için ithalat sınırlamaları getirilmiştir.

Abstract:
The trading volume had been incresed by means of the bilaterally trade agreements within the years of 1838 and 1918. Foreign trade deficit-foreign debts spiral which has started from the last era of Otoman Empire and lasted to the establishment of Turkish republic was caused by terms of trade which were generally in support of industrail goods. The cadre which was taken part at the establishment of Turkish Republic was under this influence. By means of that influence they had had a tendency of applying protective trade policies. But, protective trade policies could not have applied untill 1929 cause of binding trade rules of Lausanne Agreement. The trade agreements which were signed after 1929 were shaped by protective trade policies.The structure of Turkish foreign trade as an exporter of agricultural products and raw materials and importer of industrial and manifuctured goods had been continued within the years of 1923 and 1939.According to new trade tariffs which had been started to apply in 1929 the government determined high taxes on the goods of producted internally and low taxes on the industrail and externally producted goods.The application of quota at foreign trade had been started to apply in 1934 and the structure of foreign trade had strated to change after 1934.Especially after 1932,according to industrialization pocily towards import substitution the industrial machines and inputs had been strated to import in large scale with the aim of the establishment of national industry and the importation of goods which had begun to produce internally constrained after 1934.