Kıymetli metallerin fiyatını etkileyen unsurlar ve nedensellik ilişkileri üzerine bir araştırma
A research on the elements affecting the price of precious metals and the causality relationships
Yazar: MEHMET DUMLUPINAR
Danışman: DOÇ. DR. TURAN KOCABIYIK
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İşletme Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Altın, gümüş, paladyum ve platin gibi kıymetli metaller antik dönemlerden günümüze kadar insan hayatında hem ödeme aracı hem de tasarruf aracı olarak kullanılmıştır. Piyasaların modernleşmesi ve gelişmesi ile birlikte, finansal yatırım araçları çeşitlenmiştir. Bu süreçte kıymetli metallere yatırım yapmayı sağlayacak ürünlerin de gelişmesi ile bu ürünlere portföylerde daha çok yer verilmeye başlanmıştır. Kıymetli metallerdeki fiyat oynaklıkları yatırımcıların portföy yönetim süreçlerini daha çok etkiler hale gelmiştir. Bu sebeple kıymetli metaller ile birçok finansal varlık ve değişken arasındaki ilişki son yılların dikkat çeken konularından birisi haline gelmiştir. Kıymetli metallerin fiyatını etkileyen unsurlar, bu değişkenler arasındaki fiyat ilişkileri, bir ilişki varsa bu ilişkide beraber ya da zıt yönlü birliktelikler bu araştırmada cevabı aranan sorular olmuştur. 
Araştırmada kıymetli metallerin fiyatını etkilediği düşünülen makroekonomik değişkenler olarak Brent petrol, Bitcoin, BCOM, MSCI World, ABD 10 yıllık tahvil faiz oranı ve S&P500 değişkenleri kullanılmıştır. Bu değişkenlere finansal piyasalarda ölçümü yapılan; güven, güvensizlik, belirsizlik ve korku gibi psikolojik faktörler de değişken olarak eklenmiştir. Araştırmada öncelikle birim kök testleri ve optimum gecikme uzunlukları hesaplanmıştır. Ardından Toda-Yamamoto nedensellik analizi ile değişkenler arasındaki ilişki ortaya konmaya çalışılmıştır. Nedensellik analizi sonrası değişkenlere apriori algoritması ile birliktelik analizi uygulanmıştır. Bu analiz ile de değişkenlerin fiyat bilgileri üzerinden birlikte hareketleri tespit edilmeye çalışılmıştır.
Analiz sonuçlarına göre kıymetli metallerden altından; gümüş, platin ve paladyuma doğru bir nedensellik etkisi görülmüştür. Ayrıca gümüşün; altını ve paladyumu, platinin ise paladyumu etkilediği tespit edilmiştir.

Abstract:
Precious metals such as gold, silver, palladium and platinum have been used as both means of payment and means of savings in human life from ancient times to the present day. With the modernization and development of markets, financial investment instruments have diversified. In this process, with the development of products that will enable investment in precious metals, these products began to be included more in portfolios. Price volatilities in precious metals have started to affect investors' portfolio management processes more. For this reason, the relationship between precious metals and many financial assets and variables has become one of the attention-grabbing issues of recent years. The factors affecting the price of precious metals, the price relationships between these variables, and if there is a relationship, whether there is a relationship in the same or opposite direction are the questions sought to be answered in this research.
In the study, Brent oil, Bitcoin, BCOM, MSCI World, US 10-year bond interest rate and S&P500 were used as macroeconomic variables that are thought to affect the price of precious metals. Psychological factors such as trust, distrust, uncertainty and fear, which are measured in financial markets, are also added to these variables. First, unit root tests and optimal lag lengths are calculated. Then, Toda-Yamamoto causality analysis was used to reveal the relationship between the variables. After the causality analysis, association analysis was applied to the variables with the apriori algorithm. With this analysis, it was tried to determine the movements of the variables together through price information.
According to the results of the analysis, a causality effect was observed from gold to silver, platinum and palladium. In addition, silver was found to affect gold and palladium, while platinum affected palladium.