Bölgesel dirençlilik perspektifinde Türkiye'de düzey 2 bölgelerinin değerlendirilmesi
Assessment of NUTS 2 regions in Turkey in the perspective of regional resilience
Yazar: SERDAR YETİŞEN
Danışman: PROF. DR. MURAT ALİ DULUPÇU
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
2008 küresel ekonomik krizi sonrasında bölgelerin kriz karşısında verdiği tepkilerin nedeni araştırılmaya başlanmıştır. Bu durumun açıklanmasında daha önceki teorilerin yetersiz kalması, dirençlilik kavramını gündeme getirmiştir. Farklı çalışma alanlarında kullanılan dirençlilik, 2008 krizi ile birlikte bölgesel çalışmalarda yoğun bir şekilde kullanılmaya başlanmıştır. Bu tez çalışması, Türkiye'de bulunan düzey 2 bölgelerinin, şoklar karşısında bölgesel ekonomik ve finansal açıdan verdiği tepkileri ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda, kriz dönemleri içsel ve dışsal olmak üzere belirlenmiştir. İçsel belirlemede tanımlayıcı istatistikler, dışsal belirlemede ise kriz olarak tanımlanabilecek dönemler dikkate alınmıştır. Çalışma; bölgesel ekonomik dirençlilik zamanla değişir, finansal dirençlilik zamanla değişir, bölgesel ekonomik ve finansal dirençlilik etkileşim halindedir hipotezlerini test etmek için hazırlanmıştır. Bu doğrultuda; kriz dönemlerinde düzey 2 bölgelerinin bölgesel ekonomik ve finansal direnç/kırılganlık düzeyi değişkenlik gösterir mi, farklı kriz türleri karşısında bölgelerin tepkisi değişir mi soruları yanıtlanmaya çalışılmıştır. Bu kapsamda ilgili veri tabanlarından elde edilen bölgesel ekonomik ve bölgesel finansal dirençlilik verileri; pozitif ve negatif uyaranlara ayrılmış ve işlenmiştir. Elde edilen sonuçlar bölgeler açısından düşük, orta ve yüksek kırılganlık ve dirençliliğin belirlenmesi ile bölgelerin kırılgan, mücadeleci, başa çıkan, dirençli olmak üzere karakteristik özelliklerinin ortaya çıkarılması için kullanılmıştır. Bu özellik ve karakteristikler haritalar kullanılarak görselleştirilmiş ve değerlendirilmiştir. Bu kapsamda, düzey 2 bölgelerinin farklı krizler karşısında farklı tepkiler verdiği ve karakteristiklerinin değişkenlik gösterdiği söylenebilmektedir. Bölgesel iktisat kapsamında bölgesel ekonomik ve finansal dirençliliği konu edinen ilk kapsamlı araştırma olması açısından öne çıkan bu çalışmada bölgelerin ekonomik ve finansal dirençliliklerinin farklı olabildiği, zaman içinde değişebildiği ve bölgelerin birbirlerinden etkilendikleri tespit edilmiştir. Bulgulardan hareketle sonuç olarak; Türkiye'nin istikrarlı bir ekonomik büyüme ve kalkınma süreci yürütebilmek için bölgelerin dirençliliklerini ve sektörel dinamikleri göz önünde bulunduran kapsayıcı ve sürdürülebilir bir bölgesel stratejik kalkınma hamlesi yapması gerektiği düşünülmektedir. Her bölgenin kendi karakteristik yapısına ve gelişme potansiyeline uygun bir şekilde desteklenerek ulusal kalkınma planlarına katkıda bulunmaları sağlanmalıdır. Bu noktada, özelden genele bir planlama anlayışının tercih edilmesi gerekmektedir.

Abstract:
Following the global economic crisis in 2008, research on the reasons behind regional responses to crises has begun. The shortcomings of previous theories in explaining this phenomenon brought the concept of resilience to the forefront. Resilience, which is used in various fields of study, has been extensively employed in regional studies since the 2008 crisis. The current thesis aims to reveal the regional economic and financial responses of NUTS 2 regions in Turkey to shocks. In line with this objective, crisis periods are determined as internal and external factors. Descriptive statistics are considered for internal determination, while periods that could be defined as crises are taken into account for external determination. The study is prepared to test the hypotheses that regional economic resilience changes over time, financial resilience changes over time, and regional economic and financial resilience are interconnected. Accordingly, the study attempts to explore the answers to the following questions: Does the level of regional economic and financial resilience/vulnerability of NUTS 2 regions change during crisis periods, and does the response of regions vary against different types of crises? In this context, regional economic and regional financial resilience data obtained from relevant databases are classified into positive and negative stimuli and processed. The results obtained are used to determine the levels of low, moderate, and high vulnerability and resilience of regions, and to identify their characteristic features as fragile, resilient, coping, and resistant. These features and characteristics are visualized and evaluated using maps. Within this framework, it may be asserted that NUTS 2 regions exhibit different responses to different crises and that their characteristics vary. The study stands out as the first comprehensive research on regional economic and financial resilience within the scope of regional economics, and it is determined that regions can have different economic and financial resilience, can change over time, and can affect each other. Based on the findings, the development of an inclusive and sustainable regional strategic development initiative that takes the resilience and sectoral dynamics of regions into account in order to maintain stable economic growth and development is thought to be essential for Turkey. Each region should be supported in accordance with its own characteristic structure and development potential, enabling them to contribute to national development plans. In this regard, a planning approach from the specific to the general should be preferred.