Safveti Ziya'nın hayatı ve eserleri /
Yazar: MESUT TEKŞAN
Danışman: DOÇ.DR. BİLGE ERCİLASUN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü
Derece: Doktora, 1993
Konu: Biyografi = Biography ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Biyografi = Biography ; Hikaye = Story ; Roman = Novel ; Safveti Ziya = Safveti Ziya ; Servet-i Fünun Dönemi = Servet-i Fünun Period ; Türk romanı = Turkish novel

Özet:
ÖZET VE DE?ERLENDİRME Kırımlı Rıfat Bey ailesinden olan Mustafa Safvetî Ziya, Musa Safvetî Paşa'nın torunu, Orman ve Maadin Müdürü Ahmet Ziya Bey'in oğludur. 1873'te İstanbul'da doğan Safvetî Ziya, ilk öğrenimini özel hocalardan tamamladıktan sonra Galasaray Sultanisi'ne verilir. Safvetî Ziya'nın babası Ahmet Ziya Bey Boğaziçi'nde Boyacıköy'de Kuleli Yalı diye bilinen görkemli bir yalıda oturmaktadır. Safvetî Ziya ve ablası Nezihe Hanımefendi bu yalıda dünyaya gelirler. Bahçe işlerini çok seven ve yalının etrafında kendi zevkine göre bir bahçe kuran Ahmet Ziya, aynı zamanda iyi eğitim görmüş, sanattan, edebiyattan ve özellikle müzikten anlayan, eğlenmekten hoşlanan biridir. Aynı zamanda Şûra-yı Devlet üyesi de olan Ahmet Ziya, gelip gitmek zor oluyor diyerek Beyoğlu'nda bir kira evi tutar. Yazlan yalıda kışları ise bu kira evinde oturan Ahmet Ziya, çocuklarının eğitimi ve öğretimine de özen göstermiş, onlara devrinin en ileri eğitimini aldırmıştır. ilk öğretiminden sonra Galatasaray'a verilen Safvetî Ziya burada kendisi gibi sanat ve edebiyattan hoşlanan arkadaşlar edinmiş, Türk ve Fransız edebiyatının önde gelen eserlerini okumuş, edebî zevkini geliştirmiştir. Başarılı bir eğitim-öğretimden sonra bu okulun hem Fransızca hem de Türkçe bölümünden mezun olmuştur. Hariciye kalemine memur olarak giren yakışıklı, bilgili, görgülü genç, yine aynı yerde oturan ve zamanın sadrazamı Said 481Paşa'nın dikkatini çekmiş, memuriteye başlamasından henüz bir yıl geçmeden Şûra-yı Devlet üyeliği ile taltiflendirilmiş, aynı zamanda da Said Paşa'nın damadı olmuştur. Genç yaşta Şûra-yı Devlet üyesi ve sadrazam damadı olan Mustafa Safvetî Ziya, bu evlililikten ve sadrazam damatlığından pek mutlu olmaz. Ailenin tek erkek çocuğu olması ve özenle yetiştirilmesi onda çok sağlam bir izzet-i nefis duygusu geliştirdiğinden, sadrazam damatlığını bırakarak, Servet-i Fünûn'a intisap eder. Daha Servet-i Fünûn topluluğuna katılmazdan önce Onların Ruhu adlı küçük bir hikâyesi Servet-I Fünûn'da yayınlanmış olan Safvetî Ziya'nın bundan başka Ma'lûmat'ta, Derûn-i Dil hikâyesi ile Fransız Edebiyatından Maupassant ve Emile Zola hakkında yazdığı iki yazı yayınlanmıştır. Ma'Iûmat'ın saray yanlısı olması ve bu doğrultuda yayın yapması, ayrıca bu dergide eski edebiyatçıların toplanmış olması, yeni edebiyat taraftan olan Safvetî Ziya'yı bu dergiye yazmak yerine Servet-i Fünûn'a yazmaya itmiştir. Bilindiği üzere Servet-Î Fünûn edebiyatta yenilikten yana tavır koymuş ve bu anlayışa bağlı olan herkese sayfalarını açmıştır. Sadrazam damatlığını ve Ma'lûmat'ı terk ederek yeni edebiyat taraftarı olan Servet-i Fünûn'a intisabı Safvetî Ziya'nın hayatındaki en büyük dönüm noktasıdır. İlk önceleri Servet-i Fünûn'da küçük hikâyeleri yayınlanan Safvetî Ziya, Halit Ziya ve Mehmet Rauf'un teşvikiyle, şöhretini sağlayacak olan Salon Köşelerinde adlı romanını tefrika eder. Bu eser, dönemin salonlarında yaşanan hayatı aksettirmesi açısından olduğu kadar, dili ve üslûbu açısından da önemli bir eserdir. Tevfik Fikret'in şiirleriyle kurmaya çalıştığı uygar, medenî dünyanın salonlarda ne tarzda cereyan ettiğini göstermesi yanında, o gün için medenî dünyayla en kısa yoldan temas edebildiğimiz bir mekânı ve o mekânda yaşayan hür dünyanın insanlarını tanıtması açısından da önemli bir eserdir. Eserde vatan, millet sevgisi aşk temasının ardına gizlenerek verilmiştir. Bu, devrin gerçeğinden kaynaklanan bir durumdur. Çünkü istibdat yönetimi bu konulara girilmesine müsâde etmemektedir. Devrin bu olumsuzluğunun yanında Servet-i Fünûn neslinin aşkı ve kadını sanatlarında her şeyden önde 482ÖZET VE DE?ERLENDİRME Kırımlı Rıfat Bey ailesinden olan Mustafa Safvetî Ziya, Musa Safvetî Paşa'nın torunu, Orman ve Maadin Müdürü Ahmet Ziya Bey'in oğludur. 1873'te İstanbul'da doğan Safvetî Ziya, ilk öğrenimini özel hocalardan tamamladıktan sonra Galasaray Sultanisi'ne verilir. Safvetî Ziya'nın babası Ahmet Ziya Bey Boğaziçi'nde Boyacıköy'de Kuleli Yalı diye bilinen görkemli bir yalıda oturmaktadır. Safvetî Ziya ve ablası Nezihe Hanımefendi bu yalıda dünyaya gelirler. Bahçe işlerini çok seven ve yalının etrafında kendi zevkine göre bir bahçe kuran Ahmet Ziya, aynı zamanda iyi eğitim görmüş, sanattan, edebiyattan ve özellikle müzikten anlayan, eğlenmekten hoşlanan biridir. Aynı zamanda Şûra-yı Devlet üyesi de olan Ahmet Ziya, gelip gitmek zor oluyor diyerek Beyoğlu'nda bir kira evi tutar. Yazlan yalıda kışları ise bu kira evinde oturan Ahmet Ziya, çocuklarının eğitimi ve öğretimine de özen göstermiş, onlara devrinin en ileri eğitimini aldırmıştır. (Ik öğretiminden sonra Galatasaray'a verilen Safvetî Ziya burada kendisi gibi sanat ve edebiyattan hoşlanan arkadaşlar edinmiş, Türk ve Fransız edebiyatının önde gelen eserlerini okumuş, edebî zevkini geliştirmiştir. Başarılı bir eğitim-öğretimden sonra bu okulun hem Fransızca hem de Türkçe bölümünden mezun olmuştur. Hariciye kalemine memur olarak giren yakışıklı, bilgili, görgülü genç, yine aynı yerde oturan ve zamanın sadrazamı Said 481Paşa'nın dikkatini çekmiş, memuriteye başlamasından henüz bir yıl geçmeden Şûra-yı Devlet üyeliği ile taltiflendirilmiş, aynı zamanda da Said Paşa'nın damadı olmuştur. Genç yaşta Şûra-yı Devlet üyesi ve sadrazam damadı olan Mustafa Safvetî Ziya, bu evlililikten ve sadrazam damatlığından pek mutlu olmaz. Ailenin tek erkek çocuğu olması ve özenle yetiştirilmesi onda çok sağlam bir izzet-i nefis duygusu geliştirdiğinden, sadrazam damatlığını bırakarak, Servet-i Fünûn'a intisap eder. Daha Servet-i Fünûn topluluğuna katılmazdan önce Onların Ruhu adlı küçük bir hikâyesi Servet-I Fünûn'da yayınlanmış olan Safvetî Ziya'nın bundan başka Ma'lûmat'ta, Derûn-i Dil hikâyesi ile Fransız Edebiyatından Maupassant ve Emile Zola hakkında yazdığı iki yazı yayınlanmıştır. Ma'Iûmat'ın saray yanlısı olması ve bu doğrultuda yayın yapması, ayrıca bu dergide eski edebiyatçıların toplanmış olması, yeni edebiyat taraftan olan Safvetî Ziya'yı bu dergiye yazmak yerine Servet-i Fünûn'a yazmaya itmiştir. Bilindiği üzere Servet-Î Fünûn edebiyatta yenilikten yana tavır koymuş ve bu anlayışa bağlı olan herkese sayfalarını açmıştır. Sadrazam damatlığını ve Ma'lûmat'ı terk ederek yeni edebiyat taraftarı olan Servet-i Fünûn'a intisabı Safvetî Ziya'nın hayatındaki en büyük dönüm noktasıdır. İlk önceleri Servet-i Fünûn'da küçük hikâyeleri yayınlanan Safvetî Ziya, Halit Ziya ve Mehmet Rauf'un teşvikiyle, şöhretini sağlayacak olan Salon Köşelerinde adlı romanını tefrika eder. Bu eser, dönemin salonlarında yaşanan hayatı aksettirmesi açısından olduğu kadar, dili ve üslûbu açısından da önemli bir eserdir. Tevfik Fikret'in şiirleriyle kurmaya çalıştığı uygar, medenî dünyanın salonlarda ne tarzda cereyan ettiğini göstermesi yanında, o gün için medenî dünyayla en kısa yoldan temas edebildiğimiz bir mekânı ve o mekânda yaşayan hür dünyanın insanlarını tanıtması açısından da önemli bir eserdir. Eserde vatan, millet sevgisi aşk temasının ardına gizlenerek verilmiştir. Bu, devrin gerçeğinden kaynaklanan bir durumdur. Çünkü istibdat yönetimi bu konulara girilmesine müsâde etmemektedir. Devrin bu olumsuzluğunun yanında Servet-i Fünûn neslinin aşkı ve kadını sanatlarında her şeyden önde 482ÖZET VE DE?ERLENDİRME Kırımlı Rıfat Bey ailesinden olan Mustafa Safvetî Ziya, Musa Safvetî Paşa'nın torunu, Orman ve Maadin Müdürü Ahmet Ziya Bey'in oğludur. 1873'te İstanbul'da doğan Safvetî Ziya, ilk öğrenimini özel hocalardan tamamladıktan sonra Galasaray Sultanisi'ne verilir. Safvetî Ziya'nın babası Ahmet Ziya Bey Boğaziçi'nde Boyacıköy'de Kuleli Yalı diye bilinen görkemli bir yalıda oturmaktadır. Safvetî Ziya ve ablası Nezihe Hanımefendi bu yalıda dünyaya gelirler. Bahçe işlerini çok seven ve yalının etrafında kendi zevkine göre bir bahçe kuran Ahmet Ziya, aynı zamanda iyi eğitim görmüş, sanattan, edebiyattan ve özellikle müzikten anlayan, eğlenmekten hoşlanan biridir. Aynı zamanda Şûra-yı Devlet üyesi de olan Ahmet Ziya, gelip gitmek zor oluyor diyerek Beyoğlu'nda bir kira evi tutar. Yazlan yalıda kışları ise bu kira evinde oturan Ahmet Ziya, çocuklarının eğitimi ve öğretimine de özen göstermiş, onlara devrinin en ileri eğitimini aldırmıştır. (Ik öğretiminden sonra Galatasaray'a verilen Safvetî Ziya burada kendisi gibi sanat ve edebiyattan hoşlanan arkadaşlar edinmiş, Türk ve Fransız edebiyatının önde gelen eserlerini okumuş, edebî zevkini geliştirmiştir. Başarılı bir eğitim-öğretimden sonra bu okulun hem Fransızca hem de Türkçe bölümünden mezun olmuştur. Hariciye kalemine memur olarak giren yakışıklı, bilgili, görgülü genç, yine aynı yerde oturan ve zamanın sadrazamı Said 481Paşa'nın dikkatini çekmiş, memuriteye başlamasından henüz bir yıl geçmeden Şûra-yı Devlet üyeliği ile taltiflendirilmiş, aynı zamanda da Said Paşa'nın damadı olmuştur. Genç yaşta Şûra-yı Devlet üyesi ve sadrazam damadı olan Mustafa Safvetî Ziya, bu evlililikten ve sadrazam damatlığından pek mutlu olmaz. Ailenin tek erkek çocuğu olması ve özenle yetiştirilmesi onda çok sağlam bir izzet-i nefis duygusu geliştirdiğinden, sadrazam damatlığını bırakarak, Servet-i Fünûn'a intisap eder. Daha Servet-i Fünûn topluluğuna katılmazdan önce Onların Ruhu adlı küçük bir hikâyesi Servet-I Fünûn'da yayınlanmış olan Safvetî Ziya'nın bundan başka Ma'lûmat'ta, Derûn-i Dil hikâyesi ile Fransız Edebiyatından Maupassant ve Emile Zola hakkında yazdığı iki yazı yayınlanmıştır. Ma'Iûmat'ın saray yanlısı olması ve bu doğrultuda yayın yapması, ayrıca bu dergide eski edebiyatçıların toplanmış olması, yeni edebiyat taraftan olan Safvetî Ziya'yı bu dergiye yazmak yerine Servet-i Fünûn'a yazmaya itmiştir. Bilindiği üzere Servet-Î Fünûn edebiyatta yenilikten yana tavır koymuş ve bu anlayışa bağlı olan herkese sayfalarını açmıştır. Sadrazam damatlığını ve Ma'lûmat'ı terk ederek yeni edebiyat taraftarı olan Servet-i Fünûn'a intisabı Safvetî Ziya'nın hayatındaki en büyük dönüm noktasıdır. İlk önceleri Servet-i Fünûn'da küçük hikâyeleri yayınlanan Safvetî Ziya, Halit Ziya ve Mehmet Rauf'un teşvikiyle, şöhretini sağlayacak olan Salon Köşelerinde adlı romanını tefrika eder. Bu eser, dönemin salonlarında yaşanan hayatı aksettirmesi açısından olduğu kadar, dili ve üslûbu açısından da önemli bir eserdir. Tevfik Fikret'in şiirleriyle kurmaya çalıştığı uygar, medenî dünyanın salonlarda ne tarzda cereyan ettiğini göstermesi yanında, o gün için medenî dünyayla en kısa yoldan temas edebildiğimiz bir mekânı ve o mekânda yaşayan hür dünyanın insanlarını tanıtması açısından da önemli bir eserdir. Eserde vatan, millet sevgisi aşk temasının ardına gizlenerek verilmiştir. Bu, devrin gerçeğinden kaynaklanan bir durumdur. Çünkü istibdat yönetimi bu konulara girilmesine müsâde etmemektedir. Devrin bu olumsuzluğunun yanında Servet-i Fünûn neslinin aşkı ve kadını sanatlarında her şeyden önde 482ÖZET VE DE?ERLENDİRME Kırımlı Rıfat Bey ailesinden olan Mustafa Safvetî Ziya, Musa Safvetî Paşa'nın torunu, Orman ve Maadin Müdürü Ahmet Ziya Bey'in oğludur. 1873'te İstanbul'da doğan Safvetî Ziya, ilk öğrenimini özel hocalardan tamamladıktan sonra Galasaray Sultanisi'ne verilir. Safvetî Ziya'nın babası Ahmet Ziya Bey Boğaziçi'nde Boyacıköy'de Kuleli Yalı diye bilinen görkemli bir yalıda oturmaktadır. Safvetî Ziya ve ablası Nezihe Hanımefendi bu yalıda dünyaya gelirler. Bahçe işlerini çok seven ve yalının etrafında kendi zevkine göre bir bahçe kuran Ahmet Ziya, aynı zamanda iyi eğitim görmüş, sanattan, edebiyattan ve özellikle müzikten anlayan, eğlenmekten hoşlanan biridir. Aynı zamanda Şûra-yı Devlet üyesi de olan Ahmet Ziya, gelip gitmek zor oluyor diyerek Beyoğlu'nda bir kira evi tutar. Yazlan yalıda kışları ise bu kira evinde oturan Ahmet Ziya, çocuklarının eğitimi ve öğretimine de özen göstermiş, onlara devrinin en ileri eğitimini aldırmıştır. (Ik öğretiminden sonra Galatasaray'a verilen Safvetî Ziya burada kendisi gibi sanat ve edebiyattan hoşlanan arkadaşlar edinmiş, Türk ve Fransız edebiyatının önde gelen eserlerini okumuş, edebî zevkini geliştirmiştir. Başarılı bir eğitim-öğretimden sonra bu okulun hem Fransızca hem de Türkçe bölümünden mezun olmuştur. Hariciye kalemine memur olarak giren yakışıklı, bilgili, görgülü genç, yine aynı yerde oturan ve zamanın sadrazamı Said 481Paşa'nın dikkatini çekmiş, memuriteye başlamasından henüz bir yıl geçmeden Şûra-yı Devlet üyeliği ile taltiflendirilmiş, aynı zamanda da Said Paşa'nın damadı olmuştur. Genç yaşta Şûra-yı Devlet üyesi ve sadrazam damadı olan Mustafa Safvetî Ziya, bu evlililikten ve sadrazam damatlığından pek mutlu olmaz. Ailenin tek erkek çocuğu olması ve özenle yetiştirilmesi onda çok sağlam bir izzet-i nefis duygusu geliştirdiğinden, sadrazam damatlığını bırakarak, Servet-i Fünûn'a intisap eder. Daha Servet-i Fünûn topluluğuna katılmazdan önce Onların Ruhu adlı küçük bir hikâyesi Servet-I Fünûn'da yayınlanmış olan Safvetî Ziya'nın bundan başka Ma'lûmat'ta, Derûn-i Dil hikâyesi ile Fransız Edebiyatından Maupassant ve Emile Zola hakkında yazdığı iki yazı yayınlanmıştır. Ma'Iûmat'ın saray yanlısı olması ve bu doğrultuda yayın yapması, ayrıca bu dergide eski edebiyatçıların toplanmış olması, yeni edebiyat taraftan olan Safvetî Ziya'yı bu dergiye yazmak yerine Servet-i Fünûn'a yazmaya itmiştir. Bilindiği üzere Servet-Î Fünûn edebiyatta yenilikten yana tavır koymuş ve bu anlayışa bağlı olan herkese sayfalarını açmıştır. Sadrazam damatlığını ve Ma'lûmat'ı terk ederek yeni edebiyat taraftarı olan Servet-i Fünûn'a intisabı Safvetî Ziya'nın hayatındaki en büyük dönüm noktasıdır. İlk önceleri Servet-i Fünûn'da küçük hikâyeleri yayınlanan Safvetî Ziya, Halit Ziya ve Mehmet Rauf'un teşvikiyle, şöhretini sağlayacak olan Salon Köşelerinde adlı romanını tefrika eder. Bu eser, dönemin salonlarında yaşanan hayatı aksettirmesi açısından olduğu kadar, dili ve üslûbu açısından da önemli bir eserdir. Tevfik Fikret'in şiirleriyle kurmaya çalıştığı uygar, medenî dünyanın salonlarda ne tarzda cereyan ettiğini göstermesi yanında, o gün için medenî dünyayla en kısa yoldan temas edebildiğimiz bir mekânı ve o mekânda yaşayan hür dünyanın insanlarını tanıtması açısından da önemli bir eserdir. Eserde vatan, millet sevgisi aşk temasının ardına gizlenerek verilmiştir. Bu, devrin gerçeğinden kaynaklanan bir durumdur. Çünkü istibdat yönetimi bu konulara girilmesine müsâde etmemektedir. Devrin bu olumsuzluğunun yanında Servet-i Fünûn neslinin aşkı ve kadını sanatlarında her şeyden önde 482ÖZET VE DE?ERLENDİRME Kırımlı Rıfat Bey ailesinden olan Mustafa Safvetî Ziya, Musa Safvetî Paşa'nın torunu, Orman ve Maadin Müdürü Ahmet Ziya Bey'in oğludur. 1873'te İstanbul'da doğan Safvetî Ziya, ilk öğrenimini özel hocalardan tamamladıktan sonra Galasaray Sultanisi'ne verilir. Safvetî Ziya'nın babası Ahmet Ziya Bey Boğaziçi'nde Boyacıköy'de Kuleli Yalı diye bilinen görkemli bir yalıda oturmaktadır. Safvetî Ziya ve ablası Nezihe Hanımefendi bu yalıda dünyaya gelirler. Bahçe işlerini çok seven ve yalının etrafında kendi zevkine göre bir bahçe kuran Ahmet Ziya, aynı zamanda iyi eğitim görmüş, sanattan, edebiyattan ve özellikle müzikten anlayan, eğlenmekten hoşlanan biridir. Aynı zamanda Şûra-yı Devlet üyesi de olan Ahmet Ziya, gelip gitmek zor oluyor diyerek Beyoğlu'nda bir kira evi tutar. Yazlan yalıda kışları ise bu kira evinde oturan Ahmet Ziya, çocuklarının eğitimi ve öğretimine de özen göstermiş, onlara devrinin en ileri eğitimini aldırmıştır. (Ik öğretiminden sonra Galatasaray'a verilen Safvetî Ziya burada kendisi gibi sanat ve edebiyattan hoşlanan arkadaşlar edinmiş, Türk ve Fransız edebiyatının önde gelen eserlerini okumuş, edebî zevkini geliştirmiştir. Başarılı bir eğitim-öğretimden sonra bu okulun hem Fransızca hem de Türkçe bölümünden mezun olmuştur. Hariciye kalemine memur olarak giren yakışıklı, bilgili, görgülü genç, yine aynı yerde oturan ve zamanın sadrazamı Said 481romancılarından biri olan Halit Ziya'nın yolunda olan ve özellikle dil ve üslûpta onun gibi yazmaya çalışan Safveti Ziya, yazma tekniği, tip ve karakter yaratma, tahlil ve realist tasvirler yapma açısından ondan çok geridir. Hanım Mek tupları serisinde yayınladığı mektuplarla (bunlara mensur şiir/hikâye karışımı demek mümkün), Bir Safha-ı Kalp'te yer alan; Sevda-i Girizân, Bir Tesadüf, Bir Sergüzeşt, Bir Yâdla ve Kadın Ruhu'nda yayınlanmış hikayeleriyle Servet-i Fünûn edebiyatının göz yaşıyla yazılmış örneklerini vermiştir. Recaizâde ile başlayan "göz yaşı edebiyatı", Servet-i Fünûn yıllarında Mehmet Rauf, Hüseyin Cahit, özellikle Safvetî Ziya ve Saffet Nezîhî ile sürmüştür. Onların bedbin ha yat görüşleri, marazîlikleri popüler edebiyatta yaygın bir şekil almıştır. Onların eserlerinden başlayarak cemiyeti etkisi altına alan bedbinlik ve marazîlik Kerime Nadir ve Muazzez Tahsinlerle günümüze kadar gelmiştir. 490

Abstract: