Öğretmenlerin mesleki değer okur yazarlığına ilişkin görüşlerinin incelenmesi
Examination of teachers' views on professional value literacy
Yazar: FATMA KURT
Danışman: PROF. DR. ŞABAN ÇETİN
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitimin Sosyal ve Tarihi Temelleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Mesleklerini iyi icra eden kişiler; ekonomik büyümeden sosyal gelişmeye, yeniliğe yani toplumun gelişmesine katkıda bulunur. Kişilerin meslekleri iyi icra etmesinin yollarından biride mesleki değer okuryazarlığına sahip olmalarıdır. Mesleki değer okuryazarlığı, bireylerin mesleklerine dair sahip oldukları bilgi ve bu bilgiyi mesleki yaşamlarına yansıtma becerisi olarak tanımlanmaktadır. Bu kavram, bireylerin değişen koşullara uyum sağlayarak kendilerini sürekli olarak geliştirmelerini gerektirir ve el işçiliğinden yüksek vasıflı mesleklere kadar her türlü iş için büyük önem taşır. Ancak öğretmenlerin, toplumda diğer meslek gruplarını yetiştiren bireyler olmaları sebebiyle, mesleki değer okuryazarlıklarının önemi ayrı bir yere sahiptir. Araştırmanın amacı, öğretmenlerin mesleki değer okuryazarlığına ilişkin görüşlerini ölçen bir ölçek geliştirmek ve bu ölçeği kullanarak farklı demografik değişkenler açısından öğretmenlerin mesleki değer okuryazarlığı düzeylerini incelemektir. Bu doğrultuda araştırmacı tarafından geliştirilen 40 maddelik ölçek, 300 kişilik bir örneklem grubuna uygulanmış; elde edilen veriler üzerinde AFA, güvenilirlik analizleri ve madde analizleri gerçekleştirilmiştir. Analizlerin ardından ölçek 31 maddeye indirilmiş ve uygulamaya hazır hale getirilmiştir. Araştırma, nicel araştırma yöntemlerinden tarama modeli kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu 2024 yılında İstanbul'un Avrupa Yakası'nda, Fatih ilçesinde görev yapan öğretmenler oluşturmaktadır. Bu öğretmenlerden alınan 360 kişilik örneklem üzerinde geliştirilen ölçek uygulanmıştır. Verilerin normal dağılım sergileyip sergilemediğinin belirlenmesi amacıyla Kolmogorov-Smirnov ve Shapiro-Wilks testleri uygulanmış ve verilerin normal dağılım göstermediği tespit edilmiştir. Bu nedenle analizlerde non-parametrik istatistiksel yöntemler kullanılmıştır. Araştırmanın ilk kısmında, öğretmenlerin mesleki değer okuryazarlığına ilişkin betimsel istatistikler (minimum, maksimum, ortalama ve standart sapma) hesaplanmış; ikinci kısımda ise cinsiyet, kıdem, anne ve baba eğitim durumu, eğitime katılma durumu gibi değişkenler açısından anlamlı farklılıklar olup olmadığını incelemek için Mann-Whitney U Testi ve Kruskal-Wallis H Testi kullanılmıştır. Araştırmanın bulguları, öğretmenlerin mesleki değer okuryazarlık düzeylerinin genel olarak yüksek olduğunu, ancak bu düzeyin cinsiyet, kıdem, branş ve ebeveyn eğitim durumu gibi demografik ve mesleki değişkenlere göre anlamlı bir farklılık göstermediğini ortaya koymaktadır. Bu bulgular, mesleki değer okuryazarlığının bireylerin kişisel ve mesleki gelişim süreçleriyle daha yakından ilişkili olduğunu ve bu gelişimin demografik özelliklerden bağımsız olarak gerçekleştiğini göstermektedir. Bununla birlikte, değerler eğitimi almanın, öğretmenlerin mesleki değer okuryazarlığını artırdığı, ancak bu etkinin sınırlı kaldığı tespit edilmiştir. Bu durum, hizmet içi eğitim programlarının öğretmenlerin mesleki değerlerini geliştirme potansiyeline sahip olduğunu, ancak bu programların daha etkili ve sürdürülebilir hale getirilmesi gerektiğini işaret etmektedir.

Abstract:
People who perform their professions well contribute to economic growth, social development, innovation, and the development of society. One of the ways for people to perform their professions well is to have professional value literacy. Professional value literacy is defined as the knowledge individuals possess about their profession and their ability to apply this knowledge in their professional lives. This concept necessitates continuous self-improvement and adaptation to changing circumstances, making it essential for all types of work, from manual labor to highly skilled professions. However, the importance of professional value literacy is particularly pronounced for teachers, as they are responsible for educating individuals in all other professions. The aim of this research is to develop a scale to measure teachers' perspectives on professional value literacy and to analyze teachers' levels of professional value literacy in relation to various demographic variables. To this end, a 40-item scale was developed by the researcher and administered to a sample group of 300 individuals. The data obtained were analyzed using exploratory factor analysis (EFA), reliability analyses, and item analyses. Following these analyses, the scale was refined to 31 items and prepared for implementation. The research was conducted using the survey model, one of the quantitative research methods. The study group consisted of teachers working in the Fatih district of Istanbul's European side in 2024. The refined scale was administered to a sample of 360 teachers. The Kolmogorov-Smirnov and Shapiro-Wilks tests were used to determine whether the data followed a normal distribution, and it was found that the data did not exhibit normal distribution. Consequently, non-parametric statistical methods were employed in the analyses. In the first part of the research, descriptive statistics (minimum, maximum, mean, and standard deviation) regarding teachers' professional value literacy were calculated. In the second part, the Mann-Whitney U Test and Kruskal-Wallis H Test were used to examine whether teachers' professional value literacy differed significantly according to variables such as gender, seniority, parental education levels, and participation in professional development. The findings of the research indicate that teachers generally have a high level of professional value literacy, but this level does not significantly differ according to demographic and professional variables such as gender, seniority, field of specialization, or parental education levels. These findings suggest that professional value literacy is more closely related to individuals' personal and professional development processes and that this development occurs independently of demographic characteristics. Additionally, it was found that participation in value training programs enhances teachers' professional value literacy, but the effect is limited. This indicates that while in-service training programs have the potential to develop teachers' professional values, these programs need to be made more effective and sustainable.