1924 Anayasası'ndaki değişikliklerin Türk demokrasi tarihinin gelişimi açısından değerlendirilmesi
Evaluation of the amendments in the 1924 Constitution in terms of the development of the history of Turkish democracy
Yazar: EREN BACAK
Danışman: DOÇ. DR. BİLAL TUNÇ
Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hukuk = Law ; Tarih = History

Özet:
Türk hukuk tarihinde anayasal süreç, Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemlerinde yaşanan ekonomik ve siyasi koşulların bir sonucu olarak başlamıştır. Bu dönemde Şerr-î Hüccet, Sened-î İttifâk, Tanzimat ve Islahat Fermanları gibi anayasal belgeler padişahın bir fermanı olarak yayımlanmıştır. Söz konusu anayasal belgeler, Türkiye'nin anayasal gelişiminde önemli bir rol oynamıştır. Bu belgelerden sonra Osmanlı Devleti, demokratikleşme açından önemli bir adım atarak Türk hukuk tarihinin ilk anayasası olan 1876 Anayasasını kabul etmiştir. Bu dönemde ilk Osmanlı Meclisi açılmış ve Türkiye'de Meşrutiyet Dönemi başlamıştır. Osmanlı Devleti'nin parçalanmasını engellemek için atılan bu adımlar, I. Dünya Savaşı'nın da kaybedilmesiyle etkisiz kalmış ve galip devletler tarafından İstanbul fiilen işgal edilerek Son Osmanlı Mebussan Meclisi dağıtılmıştır. 
Mebussan Meclisi'nin dağıtılmasından sonra Mustafa Kemal Paşa ve arkadaşları tarafından Ankara'da açılan yeni meclis, bir yandan ülkenin kurtulması için çaba harcarken diğer taraftan da 1921 Teşkilat-ı Esasiye'yi kabul etmiştir. Yeni Türk devletinin ilk anayasası olan 1921 Teşkilât-ı Esâsiye, savaş yıllarında olağanüstü koşullarda hazırlanmış kısa bir anayasadır. Kurtuluş Savaşı'nın kazanılmasından sonra Türkiye'nin demokratikleşmesini ve modernleşmesini sağlamak amacıyla bu anayasada bazı değişiklikler yapılmıştır. Bu amaçla saltanat ve hilafet kaldırılarak Cumhuriyet ilan edilmiştir. Bu düzenlemelerle Türkiye'nin demokrasi ve insan hakları gibi temel değerlere dayalı bir yönetim modeli benimsemesi sağlanmış olunuyordu.
Yukarıda bahsedilen değişikliklerden sonra Türkiye Cumhuriyeti, yeni yönetim şekline uygun bir anayasaya ihtiyaç duymuş ve 1924 Teşkilât-ı Esâsiye Kanunu'nu kabul etmiştir. Söz konusu yeni anayasa, Cumhuriyet'in ilk yıllarında Türkiye'nin siyasi, sosyal ve ekonomik koşullarına uygun olarak tasarlanmış olup ülkenin anayasal gelişim sürecinde önemli bir yere sahip olmuştur. 
 	"1924 Anayasası'ndaki Değişikliklerin Türk Demokrasi Tarihinin Gelişimi Açısından Değerlendirilmesi" adlı çalışmadaki amaç; saltanatın kaldırılması, hilafetin kaldırılması ve Cumhuriyet'in ilanı gibi demokratikleşme alanında yapılan devrimlerden sonra 1924 Anayasası'nın Türkiye Cumhuriyeti'nin demokratikleşmesine ve laikleşmesine ne gibi katkıları olduğunu ortaya çıkarmaktır. 1924 Anayasası'nın ilk hali ve daha sonraki süreçte anayasada yapılan düzenlemelerle Türkiye'de ne gibi değişiklikler olduğunu, hangi demokratikleşme adımlarını atıldığını ve bunların ülkenin gelişiminde ne gibi etkiler bıraktığının belgelerle ortaya çıkarılması hedeflenmektedir.
Yukarıda yapılan açıklamalar bağlamında,  bu çalışmada 1924 Anayasası'nda Türkiye'de demokrasi alanında gelişimini sağlamak amacıyla ne gibi değişiklikler yapıldığı hususu ele alınmıştır. Söz konusu değişikliklerin, Türkiye'nin demokratikleşmesinde ve modernleşmesinde ne gibi katkılar sağladığının ortaya çıkarılması tezin temel problemi ve amacı olmuştur. Anayasadaki söz konusu değişiklikler incelenirken konuyla ilgili kitaplar, makaleler, lisansüstü tezleri, süreli yayınlar ve Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) tutanakları incelenmiştir. Son olarak bu tez nitel bir çalışma olup; araştırmadaki veriler doküman analizi tekniği kullanılarak elde edilmiştir.

Abstract:
The constitutional process in the history of Turkish law began as a result of the economic and political conditions experienced during the last periods of the Ottoman Empire. In this period, constitutional documents such as Şerr-i Haccet (religious contract), Senedi Ittifak (alliance agreement) , Tanzimat and Islahat Edicts were published as an edict of the sultan. These constitutional documents have played an important role in Turkey's constitutional development. After these documents, the Ottoman Empire took an important step in terms of democratization and adopted the Constitution of 1876, which is the first constitution in Turkish legal history. During this period, the first Ottoman Parliament was opened and the Constitutional Monarchy Period started in Turkey. These steps, which were taken to prevent the disintegration of the Ottoman Empire, were ineffective with the loss of the First World War, and Istanbul was occupied by the victorious states and the Last Ottoman Parliament was dissolved.
The new parliament, which was opened in Ankara by Mustafa Kemal Pasha and his friends after the dissolution of the Mebussan Assembly, both made efforts for the liberation of the country and adopted the 1921 Constitution. The 1921 Constitution, which is the first constitution of the new Turkish state, is a short constitution prepared under extraordinary conditions during the war years. After the War of Independence was won, some amendments were made to this constitution in order to ensure the democratization and modernization of Turkey. For this purpose, the sultanate and caliphate were abolished and the Republic was proclaimed. With these arrangements, it was ensured that Turkey adopted a management model based on fundamental values such as democracy and human rights.
After the above-mentioned changes, the Republic of Turkey needed a constitution suitable for its new form of government and adopted the 1924 Constitution. The new constitution in question was designed in accordance with the political, social and economic conditions of Turkey in the early years of the Republic and has played an important place in the constitutional development process of the country.
The aim of the study named "Evaluation of the Amendments in the 1924 Constitution in terms of the Development of the History of Turkish Democracy"; is to reveal the contributions of the 1924 Constitution to the democratization and secularization of the Republic of Turkey after the revolutions in the field of democratization such as the abolition of the sultanate, the abolition of the caliphate and the proclamation of the Republic. It is aimed to reveal with documents what kind of changes took place in Turkey with the first version of the Constitution and the amendments made in the constitution in the following period, which democratization steps were taken and what effects these had on the development of the country.
In the context of the explanations made above, this study deals with what changes were made in the 1924 Constitution in order to ensure the development of democracy in Turkey. The main problem and aim of this thesis is to reveal the contribution of these changes to Turkey's democratization and modernization. While examining the changes in the Constitution, related books, articles, graduate theses, periodicals and the minutes of the Turkish Grand National Assembly were examined. Finally, this thesis is a qualitative study and the data in the research were obtained using document analysis technique.