Fıkhî açıdan çocuklara yönelik sosyal içerikli koruyucu tedbirler
Protective measures for children with social content in terms of fiqh
Yazar: AYŞE SİS
Danışman: DOÇ. DR. ABDULLAH DURMUŞ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law
Dizin: Koruma = Conservation ; Koruma tedbirleri = Protection measures ; Nesep = Legitimacy ; Yetim = Orphan ; Çocuklar = Children ; İslam hukuku = Islamic law ; İslamiyet = Islam

Özet:
Sıhriyyet bağlarıyla kurulan ve toplumdaki her bireyin bakım ve temel ihtiyaçlarına cevap bulduğu aile kurumu, çeşitli nedenlerle her birey için aynı sosyal ve hukuki imkânları sunamamaktadır. Tezimizin temel konusu; çeşitli sebeplerle aile kurumundan mahrum kalan bireylerin hak ve yükümlülükleri ve ilgili şahıslara yönelik mevcut uygulamada yer alan sosyal içerikli koruyucu tedbirlerin fıkıh perspektifinden ele alınarak değerlendirilmesidir. Nitekim İslam dini gerek Kur'ân'ı Kerîm'de gerekse Hz. Peygamber'in öğretileriyle  (s.a.v) kimsesiz çocukların hakları ve yükümlülükleri üzerine pek çok uygulama ve çözüm önerisi sunmuştur.  
Toplumsal değişmeler, yaşam koşullarının zorlaşması, aile içerisinde çocuğa yönelik şiddet, boşanmalar, evlilik dışı beraberlikler, ekonomik sıkıntılar, içki, kumar vb. kötü alışkanlıkların artması, savaşlarda, kazalarda ve afetlerde toplu ölümlerin olması, toplumun tüm yapılanmalarında etkisini göstermiş; bunun yanı sıra, fertler bazında en büyük etki bakıma muhtaç kimsesiz çocuklar üzerinde gerçekleşmiştir. Özellikle günümüzde sokaklarda yaşayan, çeşitli suçlara ve kötü alışkanlıklara karışan ve isimleri bu suçlarla anılan kimsesiz çocuklarla ilgili problemler toplumların sosyal bir gerçekliği olarak gerek resmi kurum ve kuruluşlar gerek sivil örgütler aracılığı ile çözüm beklemektedir. İbadet hükümlerinin yanı sıra hayatın her alanında düzenlemeler getiren İslam dininin kimsesiz çocuklar hususuna yaklaşımının ve çözüm önerilerinin tespiti bu araştırmanın amacını oluşturmaktadır.
Çalışmamız giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde çocukluk kavramı tanımlanarak çocuğun korunma hakkı ve çocukları korumanın genel amacı üzerinde durulmuştur. Akabinde koruyucu tedbirlere muhatap olan çocuklar günümüz uygulaması ile fıkhi perspektiften tanımlanarak konuya muhatap olan zümre sınırlandırılmıştır. Çocuklar hakkında günümüz uygulamasında koruma tedbirinin alınması ve sonuçlarının değerlendirilmesiyle birinci bölüm tamamlanmıştır. Çocuk için uzun vadeli aile yanında bakım modellerinden evlat edinme uygulaması ve fıkhi yönü bu araştırmanın ikinci bölümünü oluşturmaktadır. Son bölüm ise evlat edinme uygulamasına göre daha kısa süreli olmakla beraber hükümleri ve uygulanış yönüyle de pek çok yönden farklılaşan "Koruyucu Aile" ile "Kurum Bakımı" modellerinin izahı ve fıkhi açıdan değerlendirilmesini içermektedir.
Araştırma esnasında söz konusu uygulamalar Medeni Hukuk/İslam Hukuku zemininde tarihsel süreçteki uygulamalar ile günümüz uygulamaları kıyaslanarak sunulmuştur. 
Çocukların korunmasını sağlayan resmi kurum "Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı bünyesinde Çocuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü "dür. Çocuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü, sosyal hizmet ve yardım uygulamalarıyla korunmaya muhtaç çocuklara himaye sağlamayı amaçlamaktadır. Kimsesiz çocukların himayesi ve bakımı ile ilgili mevcut uygulamalar değerlendirildiğinde, söz konusu çocuklar açısından öncelikli tercihin aile yanında bakım olduğu fakat böyle bir ailenin bulunmaması durumunda ya da çocuk veya ebeveynden kaynaklanan bazı zorunlu sebepler bulunması halinde çocuk için kurum bakımının tercih edildiği tespit edilmiştir. 
Bu bakım yöntemlerinin uygulanma esasları ve İslam Hukuku'nun konu ile ilgili yorumu da araştırmanın esasını oluşturmaktadır. Nitekim Klasik Fıkıh kaynaklarında konunun "Lakît" ve "Yetim" başlıklarıyla izah edilmiş olması, İslam dininin tarihsel süreçte kimsesiz çocukların bakım ve himayesine kayıtsız kalmadığını göstermektedir.

Abstract:
The family institution, established with kinship by marriage and meeting the basic needs of every individual in the society, cannot provide the same social and legal opportunities for every individual for various reasons. The main subject of our thesis; the rights and obligations of individuals deprived of the family institution for various reasons and the protection of socially protective measures in the current practice for the concerned persons from the perspective of fiqh. As a matter of fact, with the Qur'anic teachings and those of the Prophet (p.b.u.h), Islam offered many practices and solutions on the rights and obligations of orphans.
All structures of society is impacted by social changes, difficulty in living conditions, violence against children in the family, divorces, extramarital ties, economic problems, drinks, gambling, etc. the increase in bad habits, the mass deaths in wars, accidents and disasters. In addition, the greatest impact on the individual basis is orphaned children in need of care. Especially today, the problems of orphans living in the streets and getting involved in various crimes, await solutions as a social reality of societies through both public institutions and civil organizations. The aim of this research is to determine the approach of Islam, which brings regulations in all areas of life as well as the provisions of worship, and the solution proposals.
Our study consists of an introduction and three parts. In the first chapter, the concept of childhood is defined. The right of the child and the general purpose of protecting children are emphasized. Subsequently, the children who are subject to preventive measures are defined from the perspective of jurisprudence with today's practice and the group. In the current practice of children, the first chapter has been completed by taking protective measures and evaluating the results. The second part of this research is the adoption practice and jurisprudence aspect of long-term family care models for the child. The last section includes the explanation and jurisprudence of "Foster Family" and "Institution Care" as an model, which are shorter than adoption practice and differentiate in many respects with their provisions and implementation.
During the research, these practices were presented by comparing the practices in the historical process on the basis of Civil Law / Islamic Law and today's applications.
The official institution for the protection of children is the General Directorate of Child Services within the Ministry of Family, Labor and Social Services. The General Directorate of Child Services aims to provide protection for children in need of protection through social services and charitable practices. When the present practices regarding the protection and care of orphan children are evaluated, it is found that the primary preference for these children is homestay care, but in the absence of such a family or if there are some compulsory reasons arising from the child or parent, institutional care is preferred for the child.
The principles of application of these care methods and the interpretation of Islamic Law on the subject constitute the basis of the research. As a matter of fact, the fact that the subject is explained with the titles "Laqit" and "Orphan" the sources of Classical Fiqh shows that Islam has not been indifferent to the care and protection of orphans in the historical process.