Oleik tip ayçiçeği gen kaynaklarının SSR'a (basit dizi tekrarları) dayalı genetik karakterizasyonu ve oleik asidi yüksek hibritlerin verim öğelerinin karşılaştırılması
SSR (Simple Sequence Repeats) based genetic characterization of oleic sunflowers, compare of high oleic acid content hybrids using yield component
Yazar: MARYAM PASHAZADEH
Danışman: PROF. DR. DİLEK BAŞALMA ; PROF. DR. ALİ ERGÜL
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı / Tarla Bitkileri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Ayçiçeği çoklu doymamış yağ asitleri oranının yüksek olması sebebiyle, beslenme değeri en yüksek olan bitkisel yağlardan birisidir. Doymamış yağ asitleri arasında en yararlı olan oleik asidi yüksek çeşitler dünyada ve Türkiye'de tercih edilmektedir. Amerika ve Avrupa ülkeleri başta olmak üzere birçok ülkede bu özelliği taşıyan çeşitlerin ekimine ağırlık verilmektedir.

Bu araştırmanın bitki materyali   Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsü'nün yürüttüğü Ülkesel Ayçiçeği Islah Projesi'nden temin edilmiştir. Oleik asidi yüksek ayçiçeği hatları arasından 19 ana ve 22 adet baba olmak üzere toplam 41 ayçiçeği hattı kullanılmıştır. Kontrol olarak da (yüksek oleik asitli tescilli çeşitler) 11 TR 077, 13 TR 002 ve DÜET çeşitleri kullanılmıştır. Çalışmada, 41 adet ayçiçeği ebeveyn hattının genetik kimlik tanısı SSR yöntemiyle yapılmış olup, oleik asit içeriği yüksek genotiplerden genetik anlamda birbirinden farklı uzaklıklardaki melezlerde bazı verim öğeleri, tohum verimi ve yağ verimi değerleri incelenmiştir.

Yapılan analizler sonucunda özellikle bitki başına tohum verimi ve bin tohum ağırlığı bakımından genetik uzaklığı yüksek olan melez hatların [G3 K6 ASN X K7 RSN 7/13 (% 16) YDAH SN 3/13 X K7 RSN 7/13 (% 22)] standart çeşitlerden daha iyi performans ortaya koyduğu belirlenmiş, buna karşılık yağ oranı bakımından ise genetik olarak farklı uzaklıktaki melez hatlar arasında ve standart çeşitlere göre bir farklılık olmadığı saptanmıştır.

Abstract:
Sunflower is one of the vegetable oils with the highest nutritional value due to its high ratio of polyunsaturated fatty acids. In the world and in Turkey, varieties with a high content of oleic acid the healthiest type of unsaturated fatty acids —are preferred. The production and cultivation of high oleic acid varieties are popular/promoted in many countries, particularly in America and Europe. 

The material for this study was provided by the National Sunflower Breeding Project conducted by the Trakya Agricultural Research Institute. A total of 41 sunflower lines, 19 female/mother lines, and 22 male/father lines, were used among the sunflower lines with high oleic acid. 11 TR 077,13 TR 002 and DÜET cultivars were used as control (registered cultivars with high oleic acid). In this study, the genetic identity of 41 parent lines was determined, by using the SSR method, and some yield components e.g. seed and oil yield were examined in hybrids with genetically different distances from genotypes with high oleic acid content. 

The result of the study showed that hybrid lines with high genetic distance especially in terms of seed yield per plant and thousand-seed weight (G3 K6 ASN X K7 RSN 7/13 (16%) YDAH SN 3/13 X K7 RSN 7/13 (22%)) were performed better and higher than standard varieties. However, in terms of fat ratio, it was determined that there was no difference between hybrid lines with genetically different distances compared with standard varieties.