Farklı sulama suyu kalitesi ve su kısıtı koşullarında yetiştirilen aronya bitkisinin büyüme, gelişme, verim ve kalite parametrelerinin incelenmesi
Investigation of growth, development, yield and quality parameters of chokeberry grown under different irrigation water quality and water restriction conditions
Yazar: AYŞE AKYÜZ
Danışman: PROF. DR. BİLAL CEMEK
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Yüksek antioksidan ve antosiyanin içeriği aronya bitkisini diğer meyvelerden özel kılmaktadır. Zengin biyoaktif bileşikleri sayesinde birçok metabolik hastalığın tedavisinde kullanılan ayrıca ecza sanayiinde hammadde olarak kullanılan aronya sağlık açısından son derece önemli bir sanayi ürünüdür. Değeri gittikçe artan ve hakkında çok az çalışma bulunan aronyanın bitki su tüketim değerinin, sulama suyu kalitesi ve su kısıt koşullarına verdiği tepkilerin belirlenmesi amaçlanmıştır. Çalışma farklı sulama suyu kalitesi ve su kısıtında, torf ve toprak ortamında yetiştirilen 'Viking' aronya (Aronia melanocarpa (Michx) Elliot) çeşidi bitkilerin verim, büyüme ve kalite parametrelerinin incelenmesi amacıyla 2021 ve 2022 yıllarında yürütülmüştür. Çalışmada farklı sulama suyu kalitesine ilişkin kontrol konusu (0,65 dSm-1), T2 (2dSm-1), T4 (4 dSm-1), T8 (8 dSm-1) ve T10 (10 dSm-1) olmak üzere 5 konu yer almaktadır. Su kısıtı kısmında ise tam sulama konusu (S1,%100), S2 (%75), S3 (%50) ve S4 (%25) olmak üzere 4 konu bulunmaktadır. Çalışma sonucunda aronya bitkisinin bitki su tüketim miktarı 2021 yılında toprak ortamı için 115.1 mm ile 398.0 mm arasında torf ortamı için 121.8 mm ile 402.2 mm arasında, 2022 yılında ise toprak ortamında 126.7 mm ile 409.9 mm arasında torf ortamında ise 104.6 mm ile 403.9 mm arasında hesaplanmıştır. Hem sulama suyu kalitesi hem su kısıtı denemesinde torf ortamında toprağa kıyasla verim ve kalite değerleri daha yüksek elde edilmiştir. Bu yönüyle aronya yetiştiriciliğinde torfun büyük avantaj sağladığı belirlenmiştir. Elde edilen veriler değerlendirildiğinde; sulama suyu kalitesi denemesinde toprak ortamında 4 dS m-1 elektriksel iletkenliğe kadar sulama suyu aronya yetiştiriciliği için uygun bulunmuştur. Bu da toprak yetiştirme ortamının aronya için sulama suyu kalitesi açısından büyük avantaj sağladığını göstermektedir. Torf ortamında ise 2 dS m-1 üzerinde verim ve kalitede düşüşler meydana gelmiştir. Su kısıtı denemesinde ise toprak ortamında %75 su kısıtında verimde bir azalma olmamıştır. Sulama düzeyi için verim tepki faktörü toprak ortamında 0.63, torf ortamında1.11 olarak belirlenmiştir. Torf ortamında ise %75 su kısıtı uygun bulunurken, artan su eksikliğinin aronya yetiştiriciliği için uygun olmadığı sonucuna varılmıştır.

Abstract:
High antioxidant and anthocyanin content makes the Aronia plant special from other fruits. Thanks to its rich bioactive compounds, Aronia, used in treating many metabolic diseases and as a raw material in the pharmaceutical industry, is an extremely important industrial product for health. This study aimed to determine the plant water consumption value of Aronia, which is increasingly valued and about which there are very few studies and its responses to irrigation water quality and water deficit conditions. The study was carried out during 2021 and 2022 to investigate the yield, growth and quality parameters of 'Viking' Aronia (Aronia melanocarpa (Michx) Elliot) variety plants grown in peat and soil media under different irrigation water quality and water deficit conditions. In the study, there were 5 treatments with different irrigation water quality: control (0.65 dSm-1), T2 (2 dSm-1), T4 (4 dSm-1), T8 (8 dSm-1) and T10 (10 dSm-1). In the water deficit part of the study, there were 4 treatments as full irrigation (S1, 100%), S2 (75%), S3 (50%) and S4 (25%). As a result of the study, the plant water consumption of aronia plant was calculated to be between 115.1 mm and 398.0 mm for soil medium and 121.8 mm and 402.2 mm for peat medium in 2021, and between 126.7 mm and 409.9 mm for soil medium and 104.6 mm and 403.9 mm for peat medium in 2022. In both irrigation water quality and water constraint trials, higher yield and quality values were obtained in the peat medium compared to the soil medium. In this respect, it was determined that peat provides a great advantage in aronia cultivation. When the obtained data were evaluated; in the irrigation water quality experiment, irrigation water up to 4 dS m-1 electrical conductivity was found to be suitable for aronia cultivation in soil medium. In this respect, soil medium provides a great advantage in terms of irrigation water quality for aronia. On the other hand, decreases in yield and quality occurred above 2 dS m-1 in peat medium. In the water deficit treatment, there was no decrease in yield at 75% water deficit in soil medium. The yield response factor for irrigation level was 0.63 in soil medium and 1.11 in peat medium. In peat medium, a 75% water deficit was found to be appropriate, while it was concluded that increasing the water deficit was not suitable for Aronia cultivation.