15-18. yüzyıllar arası Sihizm ile İslam ve Türk ilişkileri
Islamic and Turkish relations with Sikhism between the 15th-18th centuries
Yazar: YASEMİN BİRIŞIK ŞAHİN
Danışman: PROF. DR. ŞİNASİ GÜNDÜZ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion ; Tarih = History

Özet:
Bu çalışmada Sihizm'in doğduğu on beşinci yüzyıldan Guru Gobind Singh'in vefat ettiği on sekizinci yüzyılın başına kadar geçen dönem, Sihizm'in doğuşuna zemin hazırlayan sebepler, Sihizm'in bölgede hüküm süren Müslüman Türkler ile ilişkileri ve bu ilişkiler neticesinde Sihizm'de ortaya çıkan İslam ve Türk etkileri konu edinmiştir. Araştırmada Sihizm'in doğduğu dönemde Hint alt kıtasındaki siyasi, dini ve sosyal yapıya dair bir perspektif sunmak, Sihizm'in İslam ve Türkler ile münasebetleri neticesinde geliştirmiş olabileceği öğretileri tespit etmek ve Sihizm'in İslam'a ve Türklere bakış açılarının mahiyetini belirlemek amaçlanmıştır. Çalışmada ele alınan dönem kapsamında bölgede kurulan Türk-İslam Devletleri, Sihizm'in doğuş süreci ve bu süreçteki etmenler deskriptif ve analitik metotlar kullanılarak ele alınmıştır. Akabinde Sihizm'in İslam ve Türkler ile ilişkileri neticesinde Sihizm'e girmiş olması muhtemel inançlar karşılaştırmalı olarak incelenmiş; Sihizm'in İslam'a, Müslümanlara ve Türklere bakışı örnekler üzerinden ortaya konulmuştur. Çalışma, Sih-Müslüman ilişkilerinin Batı etkisiyle oluşturulan tarih algısında gösterildiği gibi sorunlu olup olmadığı, Sihizm ve Türk-İslam Devletleri'nin karşılıklı olarak birbirlerini etkileyip etkilemediği ve Türk-İslam yönetimi esnasında doğmuş ve gelişmiş olmasının Sihizm'in müstakil bir din olarak var olması sürecinde etki edip etmediği soruları üzerine odaklanmıştır. Batı etkisiyle oluşturulan Hint tarih algısının aksine, Sih-Müslüman ilişkilerinin istisnai durumlar haricinde olumlu olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Problemlerin yaşandığı istisnai dönemlerde ise sebebin dini değil, siyasi olduğu tespit edilmiştir. Sihizm'de özellikle İslam'a ve Türk geleneğine ait pek çok düşünceye, inanca, pratiğe, kuruma vb. rastlanırken bölge İslam'ında yahut bölge Türklerinin geleneklerinde herhangi bir Sih etkisine rastlanmamıştır. Sihizm'in sapkın bir Hindu mezhebi görünümünden çıkıp müstakil bir din olarak kabul edilmesinde ise doğduğu ve tüm kurumlarıyla geliştiği dönem itibariyle Budizm'in ve Caynizm'in aksine Hindu yönetimine maruz kalmamış olmasının, Delhi Türk Sultanlığı'nın ve Bâbürlü İmparatorluğu'nun çeşitli imkanlar tanımasının ve özgür bir dini ortam oluşturmasının etkili olduğu sonucuna varılmıştır.
 
Anahtar Kelimeler: Sihizm, Guru Granth Sahib, Bâbürlüler, İslam, Türk, Türk-İslam, Hint alt kıtası.

Abstract:
In this study, the factors that paved the way for the emergence of Sikhism from the 15th century when Sikhism was born to the early 18th century when Guru Gobind Singh passed away, the relationship between Sikhism and the Turkish-Islamic States that ruled the region, and the resulting Islamic and Turkish influences on Sikhism are discussed. The research aims to provide a perspective on the political, religious, and social structure of the Indian subcontinent during the period when Sikhism originated, to identify the teachings Sikhism might have developed as a result of its relations with Islam and Turks, and to determine the nature of Sikhism's perspectives on Islam and Turks. The study covers the Turkish-Islamic States that established in the region, the process of Sikhism's emergence, and the factors of this process are examined using descriptive and analytical methods. Subsequently, beliefs that might have been influenced by Islamic and Turkish effects on Sikhism are compared using comparative method. Sikhism's views on Islam, Muslims, and Turks are presented through examples. The study focuses on whether Sikh-Muslim relations are problematic as portrayed in the history constructed under Western influence, whether Sikhism, Islam and Turks influenced each other mutually, and whether the emergence and development of Sikhism during the Turkish-Islamic rule had an impact on its process of becoming an independent religion. In contrast to the history perception of India shaped by Western influence, it is concluded that Sikh-Muslim relations are generally positive except for exceptional circumstances. During periods of problems, the reasons are found to be political rather than religious. While many thoughts, beliefs, practices, institutions, etc. belonging to the Islamic and Turkish tradition can be found in Sikhism, there is no discernible Sikh influence in the Islamic and Turkish tradition. The transition of Sikhism from appearing as a deviant sect of Hinduism to being accepted as an independent religion is attributed to its not being subjected to Hindu rule, unlike Buddhism and Jainism, during the period of its birth and development with all its institutions, as well as the opportunities provided by the Delhi Sultanate and the Mughal Empire, which created a free religious environment.
 
Keywords: Sikhism, Guru Granth Sahib, Mughals, Islam, Turk, Turkish-Islamic, Indian subcontinent.