İlk 5 yaş çocuklarda abur cubur gıda tüketimi ve ailelerin tutumları
Junk food consumption and attitudes of families in first 5 years old children
Yazar: MERVE AKEKİN
Danışman: DOÇ. DR. HÜLYA PARILDAR ; DOÇ. DR. OYA BALTALI
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İzmir Tepecik Eğt. ve Arş. Hast. / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile tutumu = Family attitude ; Ana-baba tutumu = Parents attitude ; Beslenme = Nutrition ; Beslenme bozuklukları = Nutrition disorders ; Beslenme incelemeleri = Nutrition surveys ; Gıda tüketimi = Food consumption ; Çocuklar = Children

Özet:
Amaç: Beslenme, bir çocuğun sağlıklı büyüme ve gelişmesi için en önemli faktörlerden biridir. Erken çocukluk dönemi, sağlıklı beslenme davranışının geliştiği ve beslenme sorunlarının en sık olduğu dönemdir. Abur cubur gıda olarak tanımlanan ambalajlanmış, besin gereksinimleri yönünden fakir, yüksek kalorili, istenmeyen miktarlarda tuz, yağ ve şeker içeren ve kolay ulaşılabilen hazır gıdaların bu dönemde çocuk beslenmesine eklenmesi önemli sağlık sorunlarına yol açabilir. Bu çalışmada ilk 5 yaş çocuklarda abur cubur gıdalara başlanma zamanları, tüketim sıklıkları ve ailelerin konu ile ilgili tutumlarının değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Materyal-Metod: Kesitsel tanımlayıcı nitelikteki araştırma, Sağlık Bilimleri Üniversitesi İzmir Tepecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde yürütüldü. Çalışmanın evrenini, 2019 yılı Haziran-Kasım aylarında çocuk sağlığı ve izlem polikliniğine başvuran ebeveynler ve onların ilk 5 yaştaki çocukları oluşturdu. Anket çalışmasına katılmayı kabul eden 325 ebeveyn çalışmaya dahil edildi. Ebeveynlere beslenmeye ilişkin soruları kapsayan, araştırmacılar tarafından hazırlanmış bir anket uygulandı. Elde edilen veriler Student T, Mann-Whitney U, Anova veya Kruskal Wallis testleri kullanılarak, %95 güven aralığında, anlamlılık p<0,05 düzeyinde değerlendirildi.
Bulgular: Çalışmaya alınan çocukların %52,3'ü kız, %47,7'si erkekti. Yaş ortanca değeri 30 ay saptandı. Annelerin yaş ortalaması 30,89±5,33, babaların yaş ortalaması 34,49±5,88 idi. Annelerin %56,6' sı, babaların %56,7'si lise ve üzeri eğitim düzeyine sahipti. Ailelerin %37,5'inin gelir düzeyi asgari ücret veya altındaydı. Çocuklara %78,5 gibi büyük bir oranda anneleri bakım vermekteydi. Çalışma kapsamındaki ebeveynlerin %80,6'sı çocuklarına abur cubur gıda verdiğini belirtti. Bu gıdalar tek tek sorgulandığında tüm çocukların %94,7 'sinin abur cubur gıdalarla beslendiği saptandı. Çocuklara en erken (ortanca=7 ay) hazır kutu yoğurt başlanmaktaydı. Birçok abur cubur gıdanın başlangıç zamanının 2 aya kadar düştüğü görüldü. Çocuğa abur cubur gıda başlarken ailelerin çoğunluğu etkilendikleri birden fazla neden tanımladı. Ebeveynlerin %46,7'si sağlık personelinden beslenme eğitimi aldığını söylerken, %47,4'ü beslenme eğitimi almadığını ifade etti. Çocukların iyi davranışlarına karşılık abur cubur gıdaları ödül olarak kullananların oranı %25,9'du. Eğitim düzeyi düşük ebeveyne sahip olan, gelir düzeyi düşük ailede yaşayan, kreş veya yuvaya giden, günlük ekran süresi 2 saatten fazla olan çocuklara abur cubur başlama oranı istatistiksel açıdan anlamlı olarak daha fazla saptandı (p<0,05). Asgari ücret ve altında geliri olan ailelerin çocuklarında iştahsızlık ve beslerken zorlama daha fazlaydı. Aileleri tarafından iştahsız olarak tanımlanan çocuklara anlamlı şekilde daha fazla abur cubur gıda verildiği görüldü.
Sonuç: Çalışma sonuçlarına göre, çocukların erken dönemde ve yüksek oranda abur cubur tüketmesinde ailelerin eğitim düzeyi, gelir durumu gibi sosyodemografik özellikleri önemli rol oynamaktadır. Tüketim sıklığı yüksek olmasına rağmen ailelerin bir kısmının çocukların abur cubur gıdaları tüketmediğini belirtmesi, ebeveynlerin bu gıdaları yeterince tanımadıklarını düşündürmektedir. Erken çocukluk döneminde sağlıklı beslenme davranışı kazanma, çocukluk obezitesi ve erişkin dönemdeki hastalıklardan korunmayı sağlamada önemli olduğundan koruyucu hekimlikte tüm sağlık çalışanlarına büyük görevler düşmektedir. Tüm poliklinik ziyaretlerinde aileler çocuk beslenmesi hakkında bilgilendirilmeli, abur cubur gıdaların verilmemesi gerektiği ve bu gıdaların tüketimiyle ortaya çıkabilecek olumsuz sonuçlar anlatılmalıdır.
Anahtar kelimeler: abur cubur gıda, beslenme, erken çocukluk, koruyucu hekimlik

Abstract:
Aim: Nutrition is one of the most important factors for a child's healthy growth and development. Early childhood is the period when healthy eating behavior develops and nutritional problems are most common. The addition of ready-to-eat foods, which are defined as junk food, are poor in terms of nutritional requirements, high in calories, contain unwanted quantities of salt, oil and sugar and are easily accessible, can cause serious health problems. In this study, it was aimed to evaluate the time of starting junk foods, consumption frequency and families' attitudes in the first 5 years of age.
Material-Method: The cross-sectional descriptive study was carried out at the Health Sciences University Izmir Tepecik Training and Research Hospital. The universe of the study was the parents who applied to the child health and follow-up outpatient clinic in June-November 2019 and their first 5-year-old children. 325 parents who agreed to participate in the survey study were included in the study. A questionnaire prepared by the researchers covering the questions about nutrition was applied to the parents. The data obtained were evaluated using the Student T, Mann-Whitney U, Anova or Kruskal Wallis tests, with a 95% confidence interval and significance p <0.05.
Results: 52.3% of the children included in the study were girls and 47.7% were boys. The median age was 30 months. The average age of the mothers was 30.89 ± 5.33 years, and the average age of the fathers was 34.49 ± 5.88 years. 56.6% of mothers and 56.7% of fathers had high school or higher education levels. Income level of 37.5% of families was minimum wage or below. A large proportion of the children were cared for by their mothers, such as 78.5%. 80.6% of the parents in the study stated that they provided junk food to their children. When these foods were questioned one by one, it was found that 94.7% of all children fed junk food. The children were started with ready-made yogurt at the earliest (median = 7 months). It was seen that the start time of many junk food decreased to 2 months. As the child started junk foods, the majority of the families identified more than one cause they were affected. While 46.7% of the parents said that they received nutrition education from health personnel, 47.4% stated that they did not receive nutrition education. The rate of those who used junk food as a reward for children's good behavior was 25.9%. The rate of starting junk food was found to be statistically significantly higher in children with low-level parents, living in low-income families, going to the nursery, with a daily screen time of more than 2 hours (p <0.05). The children of families with minimum wage and lower income had more poor apetite and coercion while feeding. Children who were identified as with poor apetite by their families were given significantly more junk food.
Conclusions: According to the results of the study, socio-demographic characteristics of the families such as education level and income status play an important role in the early period and high consumption of junk food. Although the frequency of consumption is high, the fact that some of the families stated that children do not consume junk food suggests that parents do not know these foods adequately. Since it is important in gaining healthy eating behavior in early childhood, protecting from childhood obesity and adulthood diseases, all healthcare workers have great duties in preventive medicine. During all the outpatient visits, families should be informed about child nutrition, junk food should not be given and negative results that may arise from the consumption of these foods should be explained.
Keywords: junk food, nutrition, early childhood, preventive medicine