Spor yapan ve yapmayan dezavantajlı ortaokul öğrencilerinin madde bağımlılığı ile ilgili farkındalıklarının incelenmesi
Analysis of the substance addiction awareness of the disadvantaged secondary school students who do and don't do sports
Yazar: İBRAHİM MİLET
Danışman: PROF. DR. İLHAN TOKSÖZ
Trakya Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Spor = Sports ; Uyuşturucu Alışkanlığı ve Alkolizm = Drug Addiction and Alcoholism
Dizin: Bağımlılık = Dependency ; Farkındalık = Awareness ; Madde bağımlılığı = Drug addiction ; Narkotik bağımlılığı = Narcotic dependence ; Narkotikler = Narcotics ; Ortaöğretim öğrencileri = Secondary education students ; Spor = Sports

Özet:
Bu çalışmanın amacı, Edirne İl Merkezinde dezavantajlı bölgede yaşayan spor yapan ve yapmayan ortaokul öğrencilerinin madde bağımlılığı farkındalık düzeylerini karşılaştırmaktır. 
Araştırmanın örneklemini 2021-2022 eğitim öğretim yılında Edirne İl Merkezinde dezavantajlı bölgede öğrenim gören 12-15 yaş arası, 165 kız ve 165 erkek toplam 330 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmamız için öğrencilere kişisel bilgileri ile spor yapıp yapmadıklarını,  yapıyor iseler ne kadar süredir yaptıklarını içeren bir form ve Esra Özay Köse ile Şeyda Gül (2018) tarafında oluşturulan ''Madde Bağımlılığı Farkındalık Ölçeği'' (MBFÖ) veri toplama aracı olarak kullanılmıştır.
Ölçeğin güvenirliği Cronbach Alfa ile 0.88 olarak tespit edilmiştir. Ölçeğin geçerliliği Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile sağlanmıştır. Çalışmada elde edilen veriler analiz edilerek betimsel istatistikleri çıkarılmıştır. Verilerin analizinde SPSS 25.0 programı ve AMOS programları kullanılmıştır. Araştırmanın bağımsız değişkenlerinden "cinsiyet, ikamet, spor yapma" değişkenlerinin incelenmesinde Mann Whitney-U, "yaş, ebeveynlerinin eğitim durumları ve iş hayatları, kardeş sayısı, ekonomik geliri, haftalık harçlık, spor sıklık, branş, spor yılı ve lisans" değişkenleri için ise Kruskal Wallis testi kullanılmıştır. İstatistiklerden çıkan sonuçların etki gücünün değerlendirilmesi için Rosenthal (r=Z/√N) formülünden yararlanılmıştır
Uygulanan istatistiki testler sonucunda, aile ikamet, ebeveynlerin eğitim durumu ve iş hayatı, kardeş sayısı, haftalık harçlık, spor sıklık ve branş değişkenlerinde anlamlı farklılık ölçülmez iken (p>0,05), cinsiyet, spor yapma, yaş, aile geliri, spor yılı ve lisans değişkenlerinde anlamlı farklılık (p<0,05) tespit edilmiştir.
Spor yapma bağımsız değişkenine ait bulgular incelendiğinde, spor yapan ile spor yapmayan öğrencilerin ölçeğe vermiş oldukları cevaplar arasında istatistiksel olarak yardım ve hukuki bağımlılığa neden olan faktörler ve tüm ölçek boyutlarında anlamlı farklılık ölçülmüştür (p<0,05).Buna göre; spor yapma değişkeninin, yardım ve hukuki düzenlemeler üzerinde yüksek düzeye yakın, bağımlılığa neden olan faktörler üzerinde düşük ve tüm ölçek üzerinde orta düzeyde etkiye sahip olduğu belirlenmiştir.
Spor yapan öğrencilerin spor ile uğraşma yılları ile madde kullanımının belirtileri ve etkileri alt boyutu üzerinde anlamlı farklılık gösterdiği ölçülmüştür (p<0.05). Spor ile uğraşma yılı arttıkça ölçeğe verilen olumlu cevapların ortalaması artmakta dolayısıyla madde kullanımının belirtileri ve zararları üzerindeki bakış açısı değişmektedir.
Spor yapan öğrenciler içinde lisans durumuna göre ölçek maddelerine vermiş oldukları cevaplar incelendiğinde lisans durumunun tüm ölçek üzerinde anlamlı farklılık gösterdiği ölçülmüştür(p<0.05). Lisanssız öğrenciler ile okul ve kulüp lisansı olan öğrenciler arasındaki anlamlı farklılığın etki değeri düşük düzeydedir. Lisansız öğrencilerin lisansı olan öğrencilere göre, yardım ve hukuki düzenlemeler alt boyut maddelerine verdikleri cevapların ortalaması daha düşüktür. Kulüp lisansı olan öğrencilerin maddelere vermiş oldukları cevap ortalamaları, okul lisansı olan öğrencilerin ortalamalarından daha yüksektir.
Cinsiyet bağımsız değişkenine ait sonuçlara göre tüm ölçekte anlamlı farklılık ölçülmüştür (p<0,05).Buna göre; cinsiyet değişkeninin, yardım ve hukuki düzenlemeler, madde kullanımının belirtileri ve etkileri ve tüm ölçek üzerinde düşük düzeyde etkiye sahip olduğu tespit edilmiştir.
Öğrencilerin yaşları ile ölçeğin kişisel tutum ve görüşler alt boyutu arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık tespit edilmiştir (p<0.05). Yaş değişkeninin, 12, 13 ve 14 yaş grubu öğrencilerinin, madde kullanımı hakkındaki kişisel tutum ve görüşleri üzerinde düşük düzeyde anlamlı etkisi vardır, sonucuna ulaşılmıştır.
Ailelerin aylık gelirleri ile bağımlılığa neden olan faktörler alt boyutu üzerinde de anlamlı farklılığa rastlanılmıştır (p<0.05). Ailelerinin aylık gelirlerinin, öğrencilerin madde bağımlılığına neden olan faktörler hakkındaki görüşleri üzerinde, düşük etkiyle anlamlı farklılaşmaya neden olduğu tespit edilmiştir.
Sonuç olarak spor yapan ve yapmayan dezavantajlı ortaokul öğrencilerinin madde bağımlılığı farkındalık durumlarını incelediğimiz çalışmamızda ölçeğe vermiş oldukları cevaplar karşılaştırıldığında istatistiksel olarak anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Spor yapma değişkenin orta düzeyde olumlu etkiye sahip olduğu belirlenmiştir.
Spor yapan öğrencilerin spor ile uğraşma yılları ile madde kullanımının belirtileri ve etkileri alt boyutu üzerinde anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Spor ile uğraşma yılı arttıkça ölçeğe verilen olumlu cevapların ortalaması artmakta dolayısıyla madde kullanımının belirtileri ve zararları üzerindeki bakış açısı değişmektedir.




Anahtar kelimeler: Spor, Dezavantaj, Madde Bağımlılığı

Abstract:
The aim of this study is to compare the substance addiction awareness levels of secondary school students who do and do not do sports living in the disadvantaged area of Edirne City Center.
The sample of the research consists of 330 students in total; 165 girls and 165 boys, aged 12-15, studying in the disadvantaged region of Edirne City Center in the 2021-2022 academic year. For our research, a form containing students' personal information about whether they do sports and if they do, for how long, and the 'Substance Addiction Awareness Scale' (SAAS) created by Esra Özay Köse and Şeyda Gül (2018) were used as data gathering tools. 
The reliability of the scale was determined as 0.88 with Cronbach's Alpha. The validity of the scalewas ensuredby Confirmatory Factor Analysis(CFA). The data obtained in the study were analyzed and descriptive statistics were extracted. SPSS 25.0 program and AMOS program were used in the analysis of the data. The Mann Whitney-U test was used to examine the independent variables of the study, such as gender, residence, and doing sports. Kruskal Wallis test was used for age, mother's education, father's education, mother's occupation, father's occupation, sibling, family income, weekly allowance, sports frequency, branch, sports year and license. Rosenthal (r=Z/√N) formula was used to calculate the effect size of the meaningful results obtained with the test statistics.
As a result of the applied statistical tests, no significant difference was found in the variables of family residence, mother's education, father's education, mother's occupation, father's occupation, number of siblings, weekly allowance, sports frequency and branch(p>0.05). A significant difference (p<0.05) was found in the variables of gender, doing sports, age, family income, licence and year of sport.
When the findings of the independent variable of doing sports were examined, a statistically significant difference was found between the answers given by the students who do sports and those who do not, in all scale dimensions and the factors causing aid and legal dependence (p<0.05) According to this; It has been determined that the variable of doing sports has an effect close to the high level on aid and legal regulations, a low effect on factors causing addiction, and a moderate effect on the whole scale.
A significant difference was found between the years of doing sports and the symptoms and effects of substance use sub-dimension of the students who do sports (p<0.05). When the answers given by the students doing sports to the scale items according to their undergraduate status were examined.  As the number of years involved in sports increases, the average of the positive responses to the scale increases, so the perspective on the symptoms and harms of substance use changes.
When the answers given by the students doing sports to the scale items according to their undergraduate status were examined, it was seen that the undergraduate status made a significant difference on the whole scale (p<0.05).  The effect value of the significant difference between unlicensed students and students with school and club license is low.  The average of the answers given by the unlicensed students to the sub-dimension items of aid and legal regulations is lower than the students with a license. The average of the answers given to the items by the students with a club license is higher than the average of the students with a school license.
When the findings of the gender independent variable were examined, a statistically significant difference was found at the whole scale between the answers given by the students to the scale according to their gender (p<0,05). According to this; It has been determined that the gender variable has a low level of effect on aid and legal regulations, the symptoms and effects of substance use, at the whole scale.
A statistically significant difference was found between the ages of the students and the personal attitudes and opinions of the sub-dimension of the scale(p<0.05).  It was concluded that the age variable has a low-level significant effect on the personal attitudes and opinions of 12, 13 and 14 age group students about substance use.
There was also a significant difference in the monthly income of the families and the sub-dimension of factors causing addiction(p<0.05). It was determined that the monthly income of the families caused a significant difference with a low effect on the students' views on the factors that cause substance addiction.
As a result, in the study in which the substance addiction awareness status of disadvantaged secondary school students who do and do not do sports were examined, a statistically significant difference was found when the answers they gave to the scale were compared. It has been determined that the variable of doing sports has a moderate effect.
             A significant difference was found between the years of doing sports and the symptoms and effects of substance use sub-dimension of the students who do sports. As the number of years involved in sports increases, the average of the positive responses to the scale increases, so the perspective on the symptoms and harms of substance use changes.




	Keywords: Sport, Disadvantage, Substance Abuse