Sokrates öncesi Antik Yunan filozoflarında din ve kutsallık
Religion and sacredness in pre-Socratic Ancient Greek philosophers
Yazar: FADİME SEVİM KABAKOZ ÇUKUR
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET AYDIN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Felsefe ve Din Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy

Özet:
Bu çalışma Sokrates öncesi Antik Yunan'da yaşamış filozofların din ve kutsallık anlayışlarını incelemeyi hedeflemektedir. Pre-sokratik filozofların içinde yaşadıkları toplumun dinsel yapısından, doğa ve varlığa dair araştırmalardan hareketle onların din ve kutsallık anlayışları açıklanmış ve değerlendirilmiştir. Filozofların evren ve varlıkların oluşumuyla ilgili sordukları sorular ve verdikleri cevaplar, onların din ve kutsallık anlayışlarının belirginleştirilmesinde önemli bir yere sahiptir. Bu bağlamda filozofların felsefi düşünceleri ile din ve kutsallık anlayışları arasındaki ilişki gösterilmiştir. Tezimiz bir giriş, beş bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Girişte tezimizin sorununu oluşturan din ve kutsallık kavramıyla ilgili açıklamalara yer verilmiştir. Birinci bölümde, Milet Okul'u filozoflarından Thales, Anaksimandros ve Anaksimenes'in arkhe hakkındaki düşüncelerinin onların Tanrı ve kutsallık anlayışlarını şekillendirdiği gösterilmiştir. İkinci bölümde, Pyhagoras'ın Sayı kavramı ve ruhun arındırılması; Herakleitos'un her şeyi vareden ve yokeden Ateş kavramı ve Ksenophanes'in somut Tanrı ve din anlayışına yönelik eleştirisi analiz edilmiştir. Üçüncü bölümde Elea Okul'u filozofları hareketin varlığını reddederek tek bir varlığın mevcut olduğu anlayışının panteisttik bir Tanrı ve din anlayışını ortaya çıkardığını ifade etmişlerdir. Dördüncü bölümde Çoğulcu filozoflardan Empedokles birden fazla arkhenin evrenin oluşumunda etkili olduğunu söylemiştir ve ilahi güçlerden bahsederek hareketin nedenini açıklanmıştır. Anaksagoras ve Demokritos evrenin oluşumundaki ilahi gücü soyut bir varlığa yönelterek açıklamışlardır. Sofistlerin ontoloji ve epistemoloji hakkındaki düşünceleri onların bir tanrı anlayışının olup olmadığı sorunu tartışılmış ve kesin olarak onların düşüncesinin bir Tanrı olmadığı sonucuna varılmıştır. Beşinci bölüm bize Sokrates öncesi filozofların din ve kutsallık anlayışlarına dair İslam düşüncesi içinde oluşan yaklaşımı gösterecektir. Tezimizde, filozofların varolan dinsel inançlar ile arkhe arayışları ve doğa üzerine çalışmaları arasında bir ilişkinin olduğu sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelime: Kutsallık, Arkhe, Din Anlayışı, Antik Yunan Filozofları, Klasik İslam Düşünürleri.

Abstract:
This study aims to examine the understanding of religion and sacredness among philosophers who lived in pre-Socratic Ancient Greece. Based on the religious structure of the society in which pre-Socratic philosophers lived, as well as their inquiries into nature and existence, their conceptions of religion and the sacred are explained and evaluated. The questions these philosophers posed regarding the formation of the universe and beings, along with their answers, play a significant role in clarifying their understandings of religion and sacredness. In this context, the relationship between the philosophers' philosophical thoughts and their views on religion and the sacred is demonstrated.Our thesis consists of an introduction, five chapters, and a conclusion. The introduction includes explanations of the concepts of religion and sacredness, which constitute the problem of our thesis. In the first chapter, it is shown how the thoughts of the philosophers of the Milesian School, such as Thales, Anaximander, and Anaximenes, regarding the archē shape their understanding of God and the sacred. The second chapter analyzes Pythagoras's concept of numbers and the purification of the soul; Heraclitus's concept of Fire as the source and end of everything; and Xenophanes's critique of the concrete understanding of God and religion. In the third chapter, the philosophers of the Eleatic School express that the denial of movement and the understanding of a single being lead to a pantheistic understanding of God and religion. The fourth chapter discusses pluralistic philosophers like Empedocles, who argue that multiple archai are effective in the formation of the universe, mentioning divine powers to explain the cause of movement. Anaxagoras and Democritus direct the divine power towards an abstract being in their explanations of the universe's formation. The thoughts of the Sophists regarding ontology and epistemology are discussed, leading to the conclusion that they do not possess a clear understanding of God. The fifth chapter illustrates the approach formed within Islamic thought regarding the understandings of religion and the sacred of pre-Socratic philosophers. In our thesis, it is concluded that there is a relationship between the existing religious beliefs and the philosophers' quests for archē and their studies on nature.

Keywords: Sacredness, Archē, Understanding of Religion, Ancient Greek Philosophers, Classical Islamic Thinkers.