Kur'an'a göre akıl ve akılcılığın Kur'an tefsirine etkisi
The reason according to the koran and effect of rationalism in Koran commentary
Yazar: YASİN PİŞGİN
Danışman: PROF. DR. İDRİS ŞENGÜL
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Din = Religion
Dizin: Akıl = Reason ; Aydınlanma felsefesi = Enlightenment philosophy ; Meşşailer = Peripatetics ; Mutezile = Mutazila ; Rasyonalizm = Rationalism

Özet:
Kur'an'a Göre Akıl ve Akılcılığın Kur'an Tefsirine Etkisi, Doktora Tezi, Danışman: Prof. Dr. İdris ŞENGÜL, 333 s.Akıl insanın en önemli ayırt edici vasıflarından biridir. O, insanın sorumlu bir varlık oluşunun gerekçesidir. Onun bir misyonu ve sınırı vardır. Metafizik âlemle ilgili ancak bir peygamber sayesinde bilgi sahibi olabilir.Ancak antik Yunan kültüründe akıl, üstün kudret sahibi olarak nitelenir. Öyleki o vahiy ve peygamber dâhil hiçbir aşkın desteğe muhtaç görülmez. Aşırı kutsanmış bu akılcılık anlayışı, hicri birinci asırda İslâm dünyasında da görülmeye başlandı. Özellikle tercüme faaliyetleri ve felsefî medreselerin faaliyetleri özellikle Aristo mantığının İslâm dünyasında güçlü talepler bulmasına neden oldu. Özellikle Mu'tezile ve Meşşailerde aklı vahye egemen kılan bir tefsir anlayışı bu dönemden itibaren açıkça görülür. Örneğin Mu'tezile insanın kendi fiilinin yaratıcısı olacak kadar özgür olduğunu, Kur'ân'ın Allah'ın sözü olmadığını, Allah'ın ahirette görülemeyeceğini söylemişlerdir. Aynı şekilde Meşşailer de cesetlerin haşrını inkâr etmişler, âlemin kadim olduğunu ve Allah'ın sadece küllileri bildiğini savunmuşlardır.Kur'ân ise akla bir görev ve sınır tayin etmiştir. Onun vahiy, imân ve bilgiyle olan ilişkisinin nasıl olması gerektiğini ifade etmiştir. Kur'ân kendisinin sağlıklı bir şekilde anlaşılabilmesi için sürekli Hz. Peygamberin örnek alınması gerektiğini vurgular. Çünkü o, Kur'ân'ın mücmel ve muhtasar yapısını gayr-ı metluv vahiy yoluyla aldığı ilim ve hikmetle beyan eder. Bu izah işleminde de o hata ve unutmadan ismet sıfatı aracılığıyla korunmuştur. Kur'ân'ın sağlıklı anlaşılmasında onun bütünsel değerlendirilmesi ve sebeb-i nüzûlun bilinmesi ve vahyin gereklerinin yaşanması onun anlaşılmasında geniş olanakları okuyucuya sunar. Dolayısıyla aklın Kur'ânî konumu ve Kur'ân'ın sıra dışılık özelliklerini düşündüğümüzde akılcı tefsir anlayışının Kur'ân'ı doğru anlamaktan uzak olduğunu söyleyebiliriz.

Abstract:
The Reason According to The Koran and Effect of Ratıonalism in Koran Commentary, Doctorate?s Thesis, Advisor: Prof. Dr. İdris ŞENGÜL, 333 p.The reason is the most important characterictic of human being. Because he is responsible existence and he has a mission and limit. Therefore he is in need of revelation and prophet for knowing and bilieving.But the reason in the Archaic Grek Culture was owner of superlative power. Because of this, It wasn?t dependent upon revelation and prophet. This evaluation of the reason had started to come into Islamic Thought in the first century of hegira. Especially, trough the agency of translation activities and philosophical medressehes, Aristo?s rationalism and logic had effected to interpretation of Koran. Mu?tezile and Meşşai philosophers had represented this scholl of rationalism and interpretated of Koran by rationalist explanations. On this context they had claimed that Ru?yetullah is imposible universe is endless, Koran isn?t expression of God and so on.Koran designates misson and limif for reason and determinies it. And orrangs it?s relationship between revelation and belief. Koran orderes to reason to be dependent on prophet Muhammad?s unna-in other words the sayings and doings of prophet Muhammad whic form a basis for much of Islamic law, culture and thoughtBecause he has divine wisdom and explains verses of the Koran by this wisdom. He is Being protected aginst making a mistake and forgeting during the communicating. The well understanding of Koran connects to prophet Muhammad?s unna addition to this descent reasons of verses of Koran, living in respect Koran?s command and forbidden provides for readers. Because of this prenciplies, rationalist interpretation school is not master of well understanding of Koran.