Yeme davranışı değişimi sürecindeki 20-60 yaş arası kadın bireylerde Transteoretik Model yaklaşımının bireyin yeme ile ilgili kaygı düzeylerine etkisinin araştırılması
Investigation of the effect of Transtheoretic Model approach on individuals' eating-related anxiety levels in aged 20-60 years womans in the process of eating behavior change
Yazar: AYSEL ERDEM
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MELTEM NARTER
Üsküdar Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Nörobilim Ana Bilim Dalı / Nörobilim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics ; Nöroloji = Neurology ; Psikoloji = Psychology

Özet:
Bu çalışma, yeme davranışı değişimi sürecindeki kadın bireylerde Transteoretik Model Yaklaşımının bireylerin yeme ile ilgili kaygı düzeylerine etkisini incelemeyi amaçlamıştır. Araştırmada benimsenen Transteoretik Model Yaklaşımı, davranış değişimini; değişimin aşamaları, değişim süreçleri ve değişimin düzeyleri şeklinde üç boyutlu yapı ile izlemeyi sağlamıştır. Araştırmada kullanılan ölçekler Durumluk Sürekli Kaygı Ölçeği, Yeme Tutumu-40 Ölçeği ve Yetişkinler için Beslenme Bilgi Düzeyi (YETBİD) Ölçeği'dir. Transteoretik Model Yaklaşımı kapsamında kullanılan diğer ölçekler Beslenme Değişim Süreçleri Ölçeği, Karar Denge Ölçeği, Öz-Etkililik-Yeterlik Ölçeği'dir. Araştırmada yararlanılan ölçekler 24 haftalık takip sürecine kabul edilen 35 kişi tarafından, takip öncesinde ve sonrasında iki kez yanıtlanmıştır. Çalışmada veri analizi için SPSS 25.0 paket programı kullanılmıştır. Katılımcıların kaygı düzeyleri, yeme tutumları, TTM kapsamındaki davranış değişiminin süreçleri ve değişimin düzeyleri ve ek olarak beslenme bilgi düzeyleri program öncesi ve sonrasındaki farklılıklar açısından analiz edilmiştir. 

Araştırma sonuçlarına göre, TTM yaklaşımı ile takip edilen  katılımcıların sürekli kaygılarında ve şişmanlık kaygılarında takip sonrasında öncesine göre anlamlı oranda azalma meydana gelmiş ve yeme tutumları iyileşmiştir. Beslenme değişim süreçlerinin toplam puanlarında, karar denge durumlarının yarar ve zarar algılarında anlamlı olarak düşüş; durumluk kaygı düzeylerinde anlamlı artış gözlenmiştir. Öz-etkililik-yeterlik düzeylerinde ve YETBİD-Beslenme Bilgi Düzeyi ve Besin Tercihi alt boyutlarında anlamlı fark gözlenmemiştir. YETBİD - Beslenme Bilgi Düzeyi derecesindeki dağılımda en yüksek oran hem ilk testte hem son testte 'iyi' olarak saptanmıştır. YETBİD-Besin Tercihi derecesindeki dağılımda ilk testte en yüksek oran 'iyi' iken, son testte en yüksek oran 'çok iyi' olarak saptanmıştır.

Abstract:
This study aims to investigate the effect of the Transtheoretical Model Approach on the anxiety levels of women in the process of eating behavior change. The Transtheoretical Model Approach adopted in the research allows for monitoring behavior change in a three-dimensional structure in the form of stages of change, change processes, and levels of change. The scales used in the research are the State-Trait Anxiety Scale, the Eating Attitude-40 Scale, and the Adult Nutrition Knowledge Level (YETBİD) Scale. Other scales used within the scope of the Transtheoretical Model Approach are the Nutrition Change Processes Scale, the Decision Balance Scale, and the Self-Efficacy-Sufficiency Scale. The scales used in the research were answered twice by 35 people who were accepted into the 24-week follow-up process, before and after follow-up. SPSS 25.0 package program was used for data analysis in the study. Participants' anxiety levels, eating attitudes, processes and levels of behavior change within the scope of TTM, and additionally, their nutrition knowledge levels were analyzed in terms of differences before and after the program.

According to the research results, there was a significant decrease in the participants' constant anxiety and weight anxiety after follow-up compared to before, and their eating attitudes improved. There was a significant decrease in the total scores of nutrition change processes, in the perception of benefits and harms of decision balance states, and a significant increase in state anxiety levels. No significant differences were observed in self-efficacy-sufficiency levels and YETBİD-Nutrition Knowledge and Food Preference sub-dimensions. The highest rate in the distribution of YETBİD-Nutrition Knowledge level was determined as 'good' both in the first test and in the final test. The highest rate in the distribution of YETBİD-Food Preference level was determined as 'good' in the first test, while the highest rate was determined as 'very good' in the final test.