Hastanelerde ergonomik faktörlerin neden olduğu kas ve iskelet sistemi rahatsızlıklarının tükenmişlik etkileri ve hizmet/bakım kalitesine etkisinin incelenmesi
The research for the effects of musculoskeletal system disorders, caused by ergonomic factors, on burnout syndrome and service/care quality in hospitals
Yazar: İBRAHİM EYİ
Danışman: DOÇ. DR. BANU YEŞİM BÜYÜKAKINCI
İstanbul Aydın Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İş Sağlığı ve Güvenliği Ana Bilim Dalı / İş Sağlığı ve Güvenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Ergonomi = Ergonomics ; Hasta bakımı = Patient care ; Hastaneler = Hospitals ; Kas-iskelet = Muscle-skeletal ; Kas-iskelet hastalıkları = Musculoskeletal diseases ; Sağlık hizmetleri kalitesi = Quality of health care ; Sağlık personeli = Health personnel ; Tükenmişlik sendromu = Burnout syndrome ; İş güvenliği = Work safety ; İş sağlığı = Occupational health

Özet:
Sağlık iş kolu çalışma ortamındaki riskler nedeniyle en yorucu ve stresli mesleklerden birisidir. Kas ve İskelet Sistemi Rahatszılıkları (KİSR) ve Tükenmişlik Sendromu (TS) sağlık çalışanlarında en sıklıkla oluşan mesleki sorunlardan ikisini temsil etmektedir. KİSR yetersiz ergonomik koşullar nedeniyle kasların zorlanması olarak tanımlanmakta, TS ise psikososyal stresle ilişkilendirilmektedir. Ergonomi çalışanın mental adaptasyonunu da gerektiren çalışan ve çalışma ortamı ile etkileşim olarak tanımlanmaktadır. Literatürdeki günümüz çalışmalarda TS'unda kritik rolü olan psikososyal faktörlerin aynı zamanda KİSR içinde önemli bir faktör olabileceği ortaya çıkmaktadır. Psikososyal faktörlerin ortak etmen olabileceği TS ve KİSR yaygınlığı ve korelasyonu konusunda çok fazla çalışma bulunmamaktadır. Bu çalışmanın amacı hastane ortamında sağlık çalışanlarının KİSR ve TS maruziyet prevelansını ve birbiri ile olabilecek ilişkisini incelemek, literatür temelinde servis kalitesi algısı üzerine değerlendimektir.
Tanımlayıcı tipte kesitsel çalışma T.C. Trakya Üniversitesi Sağlık Araştırma ve Uygulama Merkezi'nde (Hastane) rastgele seçilen 217 doktor, hemşire ve 187 hasta ile Aralık 2019-Şubat 2020 arasında gerçekleştirilmiştir. KİSR analizi için Cornell Kas ve İskelet Sistemi Rahatsızlıkları Ölçeği (CKİSRÖ), TS tespiti için Kopenhag Tükenmişlik Envanteri (KTE) ve servis kalitesi değerlendirmesi için Servqual Ölçeği (SÖ) ile literatürden faydalanılmıştır. SPSS v.23.0 yazılımı ve istatistiksel yöntemler veri analizinde kullanılmıştır.
Sağlık Çalışanlarının %57,6'sı fiziksel şikayeti olduğunu ve %50,33'ü TS'nu rapor etmiştir. KİSR ve TS ile bazı sosyodemografik özellikler arasında anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir. İstatistiksel analizler en fazla KİSR'in sırasıyla sırt (%9,19), bel (%9,11), sağ alt ayak (%8,63), sol alt ayak (%8,30), sağ ayak (7,69) ve sol ayak (%7,37) bölgelerinde görüldüğünü ortaya koymuştur. Pearson Korelasyon testi KİSR (boyun, omuzlar, sırt, sol üst kol, bel, ön kollar, alt bacaklar ve ayaklar) ile TS arasında istatistiksel olarak anlamlı pozitif bir ilişki bulunmuştur (P < 0.05). Çalışanların %62,7'si KİSR ve TS'nun hizmet kalitesini negatif etkilediğini rapor etmiş, hastaların hizmet kalitesi algı ve beklenti skorları da negatif olarak tespit edilmiştir.
Bu çalışmaya göre KİSR ve TS sağlık çalışanlarında yaygındır. TS, KİSR için bir risk faktörü olarak ortaya çıkarken, çalışanların sağlığını etkileyen faktörlerin hizmet kalitesine de olumsuz yansıyabileceği sonucuna varılmıştır. Bu çalışma TS ve KİSR'nın bir arada değerlendirilmesi gerektiği ve bu ilişkide psikososyal faktörlerin rolü'nün daha fazla araştırılmasının gerekebileceğini ortaya koymuştur. İş sağlığı ve güvenliği planlamacıları ve politika yapıcılarının, hastane ortamında sağlık çalışanlarının korunmasına yönelik proaktif yaklaşımlarla yardımcı olabilecekleri değerlendirilmektedir.

Abstract:
The healthcare profession (HP) is one of the most strenuous and stressful jobs, for the risks in the work environment. Musculoskeletal disorders (MSDs) and burnout syndrome (BS) represent one of the most frequently occurring occupational issues in HPs. MSDs are defined as a musculoskeletal strain due to poor ergonomic conditions and BS is associated with psychosocial stress. Ergonomics is defined as an interaction between workers and the work environment and this also requires workers' mental adaptation. The literature revealed in recent years that psychosocial conditions having a critical role in BS might be an important factor for MSDs. There are not many studies assessing the prevalence of MSDs, BS, and their correlations, in which psychosocial factors might be a joint factor. The aim of this study was to examine the exposure, prevalence, and relationship between MSDs and BS of HPs in the hospital setting and assess with literature and service quality perception. 
A cross-sectional study was carried out with 217 doctors and nurses and 187 patients selected randomly in the Republic of Turkey Trakya University Health Center for Medical Research and Practice (Hospital) from December 2019 to February 2020, using a predesigned questionnaire for sociodemographic characteristics, Musculoskeletal Discomfort Cornell Questionnaire (CMDQ) for the analysis of musculoskeletal symptoms, the Copenhagen Burnout Inventory (CBI) Questionnaire to assess the degree of burnout, and Servqual Scale (SS) for evaluating perceptions of service quality with literature. SPSS v.23.0 software and statistical techniques were employed for analyzing the data.
57,6 % of the HPs had physical complaints and 50.33% of them had BS. We detected a significant association between some MSDs, BS, with sociodemographic characteristics. Statistical analysis showed that the most commonly MSDs regions among the HPs were upper back (9,19%), lower back (9,11%), lower leg right (8,63%), lower leg left (8,30%), right leg (7,69%), and left leg (7,37%) respectively. Pearson's correlation test showed a statistically significant relationship between MSDs for neck, shoulders, upper back, upper arm left, lower back, forearms, lower legs and legs and BS (P < 0.05). 62,7% of HPs reported that physical pain and exhaustion affect negatively their service quality and it was detected for service quality that the difference in patient's perception and expectation scores was negative.
MSDs as well as BS, are prevalent among HPs. BS seems to be a risk factor for MSDs and could effect service quality. The study has revealed that BS and MSDs should be taken into consideration together, and it might be further researched comprehensively for the psychosocial factor's role. It is assessed that may help occupational health and safety planners and policymakers in proactive approaches to protect HPs in the work environment of the hospitals.