Helicosporidium (Chlorophyta) patojeninin Rhizophagus grandis (Coleoptera: Rhizophagidae) üretim laboratuarlarındaki varlığı
Presence of Helicosporidium (Chlorophyta) in Rhizophagus grandis (Coleoptera: Rhizophagidae) rearing laboratories
Yazar: ONUR TOSUN
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA YAMAN
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Biyoloji = Biology

Özet:
Uzun yıllar boyunca orman zararlısı böceklere karşı kimyasal mücadele yöntemleri kullanılarak mücadele yapılmıştır. Tüm dünyada kimyasal ilaçların yerini gelecekte biyolojik mücadele olarak bilinen bir yöntemin alacağı tartışılmaktadır. Önemli bir orman zararlısı olan dev kabuk böceği Dendroctonus micans Türkiye'de Artvin'den Ordu'ya kadar olan bölgedeki orman alanlarında önemli zararlar yapmaktadır. D. micans'ta bir entomopatojenik alg olan Helicosporidium sp.'nin varlığı tespit edilmiştir. Daha sonra aynı patojenin predatör böcek olan Rhizophagus grandis'te de tespit edilmiştir. D. micans zararlısı ile mücadele amaçlı Orman Bakanlığı tarafından birçok R. grandis üretim laboratuarları kurulmuştur. Bu tez çalışmasında Helicosporidium enfeksiyonunun üretim laboratuarlarındaki varlığı araştırılmıştır.Tez çalışması süresince Artvin, Trabzon, Giresun ve Ordu illerinde bulunan predatör böcek R. grandis üretim laboratuarlarından elde edilen toplam 2963 R. grandis örneklerinden 93 tanesinde Helicosporidium enfeksiyonuna rastlandı (%3,1). Helicosporidium patojeninin karakteristik safhası kist safhasıdır, tespit edilen kistlerin çapı 4,78 ± 0,5 µm (n = 124) olarak belirlendi. Bu ölçülerin bu böceğin doğal ortamda avı olan D. micans'tan izole edilen Helicosporidium ile aynı ölçülere sahip olduğu belirlenmiştir. Enfeksiyonun bol olduğu numunelerde Helicosporidium patojeninin hayat döngüsündeki birçok önemli safha gözlendi. Giamsa boyama ve doku preparatı çalışmaları yapıldı. Elektron mikroskobu çalışmaları ile patojenin karakteristik safhaları aydınlatıldı. Dağılımına bakıldığında R. grandis böceklerinde en yüksek enfeksiyona 2008 yılında mayıs ayında Trabzon'da rastlandı ve %52,6 olarak tespit edildi, 2006 yılında enfeksiyon %46,6 iken 2007 yılında %17 civarında tespit edildi. En düşük enfeksiyon ise %0,8 ile Trabzon ilindeki laboratuarlarda rastlandı. Laboratuar incelemeleri öncesinde örnekler dişi ve erkek ayrımına göre ayrıldı ve cinsiyete göre enfeksiyonun varlığı araştırıldı. Dişilerde enfeksiyon %3,1 erkek böceklerde %3,6 olarak tespit edildi.Genel olarak enfeksiyon her yıl farklı oranlarda artış veya azalma göstermektedir. Anaç böcek alımı için, kütüklerde üretime başlama öncesi ve sonrasında uzman kişilerce böceklerdeki enfeksiyon varlığı tespit edilmelidir. Bu ve benzeri stratejilerle enfeksiyonun varlığı kontrol altına alınmalıdır.

Abstract:
The battle against forest pests have been done by chemicals for a long time. It is discussed that biological control will supersede chemical pesticides in the world in the future. Great spruce bark beetle Dendroctonus micans, is one of the important forest pests, they damage forest areas from Artvin to Ordu in Turkey. Entomopathogenic alg Helicosporidium sp. was first found in D. micans, later the same pathogen was determined from predator beetle R. grandis. Several mass-rearing laboratories of R. grandis were build to fight with D. micans by the Turkish Ministry of Forestry. In this study, presence of Helicosporidium infection was investigated at the R. grandis rearing laboratories.During thesis studies a total of 2963 beetles obtained from R. grandis rearing laboratories from Artvin, Trabzon, Giresun and Ordu provinces. 93 of the examined beetles were found to be infected with Helicosporidium sp. (3.1%). The characteristic stage of Helicosporidium infection is the round cyst, which were measured as 4.78 ± 0.5 µm (n = 124) in this study. These measurements are the same as the measurements of the Helicosporidium infecting D. micans, the natural pray of R. grandis. In samples with dense infections nearly all life stages of the Helicosporidium pathogen were observed. These samples were dyed with Giemsa to prepare dry smears and also tissue smears were prepared and both were examined under the light microscope. The characteristic life stages of the pathogen were studied under TEM and detailed morphology was revealed. Looking at the distribution of the pathogen, highest infection rate was in Trabzon in May 2008 as 52.6%. The infection rate in 2006 was 46.6% but in 2007 it was around 17%. Before laboratory examinations samples of beetles were separated according to gender and the distribution of the pathogen was studied in terms of gender discrimination. Infection rates of male and female beetles were found as 3.6% and 3.1% respectively.In general infection rates are different each year increasing or decreasing in different ratios. Before obtaining beetles for breeding, the beetle populations in laboratories should be examined by specialists for prevalence of infection and the healthy beetles should be used for mass-rearing. The prevalence of the pathogen could be suppressed by such strategies.