Çok bileşenli beslenme eğitiminin üniversite öğrencilerinin beslenme okuryazarlığı ve beslenme tutumlarına etkisi: Randomize kontrollü çalışma
The effect of multi-component nutrition education on nutritional literacy and nutritional attitudes of university  students: a randomized controlled trial
Yazar: BETÜL KARA
Danışman: PROF. DR. YETER KİTİŞ
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Hemşirelik = Nursing
Dizin: Beslenme okuryazarlığı = Nutrition literacy ; Halk sağlığı hemşireliği = Community healt nursing ; Sağlıklı beslenme = Healthy nutrition

Özet:
Randomize kontrollü deneysel tasarımda yapılan bu araştırmanın amacı, Entegre Sağlık Okuryazarlığı Model'ine göre düzenlenen çok bileşenli beslenme eğitim programının üniversite öğrencilerinin beslenme okuryazarlığı ve beslenme tutumlarına etkisinin değerlendirilmesidir. Araştırma Yozgat Bozok Üniversitesi Eğitim Fakültesinde 4 Nisan - 28 Kasım 2022 tarihleri arasında yapılmıştır. Çalışmanın örneklemini, 32 deney ve 32 kontrol grubu olmak üzere randomize olarak atanan 64 öğrenci oluşturmuştur. Araştırmanın verileri Kişisel Bilgi Formu, Yetişkinlerde Beslenme Okuryazarlığı Değerlendirme Aracı (YBOYDA) ve Sağlıklı Beslenmeye İlişkin Tutum Ölçeği (SBİTÖ) ile toplanmıştır. Her iki gruptan ön test, son test ve altıncı ayda izlem testleri toplanarak araştırma tamamlanmıştır. Deney grubuna çok bileşenli beslenme eğitim müdahalesi olarak dört hafta boyunca modül şeklinde hazırlanan sınıf temelli beslenme eğitimi verilmiş, her eğitim oturumu sonrası eğitim içeriğine uygun hazırlanan el broşürleri dağıtılmış ve haftada iki kez sağlıklı beslenmeye yönelik ipuçlarını içeren (çevrimiçi müdahale) SMS hatırlatmaları gönderilmiştir. Bu eğitim basamaklarını eksiksiz tamamlayan katılımcılar ile Ülkemizde ilk kez farklı bir beslenme eğitim aracı olarak geliştirilen "tartışmalı market turu" düzenlenerek çok bileşenli beslenme eğitimi tamamlanmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde Ki Kare analizi, Fisher's Exact Test, Bağımsız Örneklem T Testi kullanılmıştır. Grup, zaman ve grup*zaman etkileşimlerinin sayısal değişkenler üzerindeki etkilerini incelerken Karma Desenli Varyans Analizi modeli kurulmuştur. Deney ve kontrol grubu arasında beslenme okuryazarlığı ve sağlıklı beslenmeye ilişkin tutum ön test ortalama puanları açısından istatistiksel olarak anlamlı bir fark olmadığı belirlenmiştir (p>0,05). Deney grubunda eğitim programı sonrası son test ve izlem testi YBOYDA puanlarının kontrol grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı şekilde arttığı (p<0,05), SBİTÖ puanlarında ise anlamlı bir fark olmadığı saptanmıştır (p>0,05). Araştırma sonucunda yapılan çok bileşenli beslenme eğitim programının katılımcıların beslenme okuryazarlık düzeylerini artıran etkili bir yöntem olduğu ancak sağlıklı beslenmeye ilişkin tutumlarını yeterli düzeyde etkilemediği sonucuna varılmıştır.

Abstract:
The aim of this research, which was carried out in a randomized controlled experimental design, is to evaluate the effect of a multi-component nutrition education program organized according to the Integrated Health Literacy Model on the nutritional literacy and nutritional attitudes of university students. The research was carried out at Yozgat Bozok University Faculty of Education between 4 April - 28 November 2022. The sample of the study consisted of 64 randomly assigned students, 32 of which were in the experimental group and 32 in the control group. The data of the study were collected with Personal Information Form, Adult Nutrition Literacy Assessment Tool and Attitude Scale towards Healthy Eating. The study was completed by collecting the pretest, posttest and follow-up tests at the sixth month from both groups. As a multi-component nutrition education intervention, classroom-based nutrition education prepared in modules was given to the experimental group for four weeks, handbooks prepared in accordance with the education content were distributed after each training session, and SMS reminders containing tips for healthy eating (online intervention) were sent twice a week. Multi-component nutrition education was completed by organizing a "controversial market tour", which was developed as a different nutrition education tool for the first time in our country, with the participants who completed these training steps. Chi-square analysis, Fisher's Exact Test, Independent Sample T Test were used to evaluate the data. While examining the effects of group, time and group*time interactions on numerical variables, the Mixed Pattern Analysis of Variance model was established. It was determined that there was no statistically significant difference between the experimental and control groups in terms of nutritional literacy and attitude towards healthy eating pre-test mean scores (p>0.05). While it was determined that the post-test and follow-up test YBOYDA scores in the experimental group after the training program increased statistically significantly compared to the control group (p<0.05), there was no significant difference in the SBITÖ scores (p>0.05). As a result of the research, it was concluded that the multi-component nutrition education program was an effective method that increased the nutritional literacy levels of the participants, but did not sufficiently affect their attitudes towards healthy nutrition.