Demiryolu ulaştırma sektöründe serbestleşmenin demiryolu ulaştırmasının gelişimine etkisi
Effect of liberalisation in railway transportation sector on development of railway transport
Yazar: BİLGİN RECEP BEKEM
Danışman: DOÇ. DR. İRFAN YAZICIOĞLU
Türk Hava Kurumu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İşletme Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Demir yolları = Railways ; Demir yolu taşımacılığı = Railway transportation ; Serbestleşme = Liberalization

Özet:
1800'lü yılların ikinci yarısında demiryollarıyla tanışan Türk toplumu, demiryollarını stratejik öneminin yanısıra ekonomik, güvenli ve emniyetli bir taşımacılık türü olarak değerlendirmiş ve özellikle savaş yıllarında çok iyi kullanmıştır. Türkiye'de demiryolunun, diğer taşıma türleri içerisindeki taşımacılık payı 1950'li yıllarda yük taşımacılığında %68, yolcu taşımacılığında %42 seviyelerine kadar çıkmıştır. Sonraki yıllarda hızla karayolu taşımacılığı lehine gelişen bu oran günümüzde yük taşımacılığında %5, yolcu taşımacılığında %2 seviyelerine kadar düşmüştür.
Demiryolu kullanım oranındaki bu olumsuz gelişme AB Üyesi ülkelerde de yaşanmıştır. Demiryolu ulaşım sektöründe Türkiye'de olduğu gibi devlet tekelinde hizmet veren AB ülkeleri; demiryolu ulaşım sektörünün rekabete açılarak hizmet kalitesinin yükseltilmesi, mevcut demiryolu kaynaklarının etkin kullanımının sağlanması, sektörün devlet üzerindeki mali yükünün azaltılarak sürdürülebilir bir gelişme sağlanması ve ulaşım türleri arasında optimum dengenin sağlanması için 1990'lı yılların başında reform çalışmaları başlatmıştır.
Bu çalışmada, demiryolu ulaştırma sektöründe reformlarla birlikte gelişen serbestleşmenin sektör gelişimine etkisinin ortaya konulması amaçlanmıştır.Türk Demiryolu ulaşım sektöründe mevcut durum analizi yapılarak, her geçen gün düşen demiryolu taşımacılık payının tekrar yükselişe geçmesini sağlamaya yönelik  olarak  Avrupa  Birliği  ve  gelişmiş  diğer  ülkelerden  örneklerle  demiryolu ulaşım sektörünün serbestleşme sürecinde geçirdiği evreler, sektör yapılanma modelleri anlatılarak, 1995'li yıllarda başlayan Türk Demiryolu sektöründeki reform, yeniden yapılanma ve serbestleşme çalışmaları süreci işlenmiş ve demiryolu ulaşım sektörünün serbestleşmesinin demiryolu ulaşım sektöründe taşımacılık payına, kalitesine, demiryolu sanayisine, ülkenin sosyo kültürel yapısına ve ülke ekonomisine katkıları incelenmiştir.

Abstract:
Meeting with railways in the second half of 1800s, Turkish people has considered it, economic, safe and secured transportation type and also strategically important and used it well especially during war. Railway transportation share reached to the levels of 68%at freight shipment and to 42%at passenger transportation in 1950s among other types in Turkey. This rate which has rapidly developed in favour of road transportation during the following years, has decreased to the levels of 5%at freight and to 2%at passenger transportation. 
This rational decrease of railway use was also experienced in EU countries. EU countries providing service at state monopoly in railway transportation as in Turkey, have initiated reformist efforts at the beginning of 1990s for increasing the service quality by marketizating the sector, providing efficient use of current railway sources, diminishing the financial burden of the sector upon state, providing sustainable development and ensuring a balance between transportation types. 
In this study, setting the effect of the liberalization developed by reforms, to the railway transportation sector is aimed.By analysing the status of Turkish Railway transportation sector for the aim of increasing the railway transportation ratio decreasing day by day, and explaining the sector phases during the liberalisation and structuring modals with the examples of EU and  developed  countries;  reform,  restructuring  and liberalisation periods in Turkey ave been processed, begun in 1995s, and liberalisation effects of the sector at transportation share, quality, railway industry, socio-cultural structure and economy of the country have been examined.