Türkiye'de özel teşebbüs yaratma düşüncesi ve özel teşebbüsün gelişmesi 1839-1960 /
Yazar: SERDAR SAĞLAM
Danışman: PROF.DR. M. CİHAT ÖZÜNDER
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1994
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Sosyolojik analiz = Sociological analysis ; Türkiye = Turkey ; Özel sektör = Private sector

Özet:
Bu çalışmada Türkiye'de özel teşebbüsün meydana getirilmesine ilişkin düşünceler belli bir süreç içerisinde incelenmektedir. Bu süreç, Osmanlı - İngiliz Ticaret Sözleşmesi'nin imzalandığı tarih olan 1838 ile 1960 arası dönemi kapsamaktadır. Amerika'nın keşfi, sanayileşme, nüfus hareketleri ve kolo-niyalizm sonunda, Avrupa'da sanayici ve tüccar burjuva sınıfı ortaya çıkmıştı. Bütün doğu toplumları ile birlikte Osmanlı Devleti de ticaret yollarının değişmesi üzerine içine kapanmıştı. Batı sanayisi karşısında el sanatlarına dayalı sanayisini kaybetmekteydi. Ticaret Avrupa şirketlerinin aracısı durumunda olan gayrimüslimlerin elindeydi. Bu durumda Osmanlı Devleti'nde, Batı'daki burjuvazinin yerine, gayrimüslim olmayan, yerli bir müteşebbis yaratma fikrinin yaygınlaşmaya başladığını tesbit ediyoruz. Genç Osmanlılar'da filizlenmeye başlayan bu düşünce İttihat ve Terakki İktidarı ve "milli iktisat" akımı içerisinde uygulamaya dönüşüyordu. Devlet eliyle müteşebbis yaratma politikası, Cumhuriyet'in kuruluşu ile kesintiye uğramadan devam ediyordu. Sanayii Teşvik Kanunları, himaye tedbirleri ve ihalelerle yerli müteşebbis bir ta baka meydana getirmeye yönelik çabalar, 1929 Buhranı sonunda gerçekleşen devletçilik yıllarında da varlığını sürdürüyordu. Tarihi bir zorunluluk olarak gündeme gelen devletçilik, çok partili hayata geçişimizle beraber tamamen uygulamadan çekiliyordu. Özel teşebbüsü devlet imkânlarıyla oluşturma düşüncesi ve politikasının tarihi ve kültürel arka planı, tez kapsamı içerisinde incelenmektedir.

Abstract:
At this work, the suggestions concerning of establishing pri vate sector are studied within a certain period. It includes the term between 1838, the beginning date of Ottoman British Trade Agree ment and 1960. As the result of exploring of America, industrialization, po pulation movements and colonialism in Europe, industrialist and merchant bourgeois class has been arisen. Upon changing of trade routes, together with all eastern communities also the Ottoman Empire has been closed to itself. In view of the west industry, it was loosing its industry depending on hand skills. The trade was in the hands of people who were not Moslems and were the repre sentatives of the European companies. At this stage, we see that in Ottoman State, an idea of crea ting a native entrepreneur who is not nonmoslem, in place of the bourgeoisie in the west, is starting to spread. The idea which has begun shooting in Young Ottomans was transferring to practice with the current of "National Economy" in the power of Party of Union and Progress. The policy of creating enterprising with the hand of state was continuing without interruption with the foundation of Republic. With the Industry Incentive Laws, protection measures and contract awards, the efforts directed of creating a local enterpri sing class were continued within the years of state control which was arised following 1929 crisis. The state control which came to the agenda as historical ne cessity, was moving wholly from the practice together with pas sing of us into poly-parties life. The historical and cultural background of the idea of crea ting of private sector with state possibilities are studied within the scope of the thesis.