Yabancılaşma ve kent mekânı: 1980 sonrası dönemde Türkiye'deki kentleşme deneyiminin yabancılaşma bağlamında değerlendirilmesi
Alienation and Urban Space: An evaluation of the urbanization experience in Turkey in the 1980 period from context of alienation
Yazar: ADEM TUNÇER
Danışman: DOÇ. DR. CAN GİRAY ÖZGÜL ; PROF. DR. KIVILCIM ERTAN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Kent ve Çevre Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science

Özet:
Kapitalist üretim ve tüketim süreçlerinin gündelik yaşam pratiklerinin içine 
sızarak yarattığı yabancılaşma, aynı zamanda kendisi de kapitalist üretim süreçlerinin bir 
üstyapısı olarak kent mekânında da yoğun bir şekilde yaşanmaktadır. Dolayısıyla, kent 
öznelliğinin (kenti deneyimlemenin) yabancılaşması ile içerisinde yerel/merkezi iktidar 
ve sermaye bloku eliyle gerçekleştirilen mekân üretme ve kent mekânının 
metalaştırılması süreçleri arasında doğrudan bir ilişki vardır.
Tez bu çerçevede, kapitalist mekân üretme süreçlerine içkin olan yabancılaşmayı 
başlangıç noktasına koyarak, Türkiye kentleşme pratiğine özgün mekân üretme 
süreçlerini, yabancılaşma kavramını merkeze alarak açıklamaktadır. Bu doğrultuda, 
neoliberal ekonomi-politiğin belirleyiciliğinde, kentin kullanım değeri karşısında değişim 
değerini inşa etmeye yönelik özellikle Türkiye ana kentlerinde son yirmi yıllık süreçte 
yaşanan yıkım ve yeniden inşa süreçleri sonucu, kentte yaşayarak ve kenti 
deneyimleyerek, özetle kendimizi gerçekleştirerek inşa ettiğimiz yaşam alanlarımızın 
hızlı bir dönüşüm geçirmesi nedeniyle yaşanılan yabancılaşma ortaya konulmaya 
çalışılmıştır. İlave olarak, Lefebvre'nin düşünsel izlerini takip ederek tezin bütününde 
yabancılaşmanın anti-tezi olarak kent mekânında karşı-mekân yaratmanın olanakları 
tartışılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Yabancılaşma, Kent Mekânı, Türkiye Kentleşmesi, Yıkım 
ve Yeniden İnşa

Abstract:
The alienation created by capitalist production and consumption processes via 
infiltrating daily life practices is itself also intensely experienced in urban space as a 
superstructure of capitalist production processes. Therefore, there exists a direct 
relationship between the alienation of urban subjectivity (experiencing the city) and the 
processes of creating space and commodification of urban space, which are realized by 
the local/central power and the capitalist bloc.
In this context, the thesis explains the space-making processes unique to Turkey's 
urbanization practice through the concept of alienation, by putting the alienation inherent 
in capitalist space-making processes at its starting point. In this direction; under the 
decisiveness of neoliberal economy-politics as a result of the destruction and
reconstruction processes experienced in the last twenty years in the process of building 
the exchange value against the use value of the city especially in the main cities of Turkey, 
alienation experienced as a result of the rapid transformation of our living spaces that we 
have built by living and experiencing the city, in short by realizing ourselves, tried to be 
revealed. In addition, following Lefebvre's intellectual traces, the possibilities of creating 
counter-space in urban space as the anti-thesis of alienation are discussed throughout the 
thesis.
Keywords: Alienation, Urban Space, Urbanization of Turkey, Destruction and 
Reconstruction