Mecelle'nin külli kaidelerinin medeni usul hukuku açısından incelenmesi
A study on general principles of law in Majalla with respect to law of civil procedure
Yazar: ZEYNEP ULUER
Danışman: PROF. DR. ALİ CEM BUDAK
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Hukuk = Law

Özet:
1926 yılında İsviçre hukukundan iktibas edilen Türk Medeni Kanunu'nun yürürlüğe girdiği zamana kadar Türkiye'de yarım asır boyunca uygulanmış olan ilk medeni kanunumuz Mecelle-i Ahkâm-ı Adliye'nin Avrupa'da kodifiye edilen medeni kanunlardan farklı özelliklerinden biri yüz maddeden oluşan geniş bir mukaddime bölümünü içermesidir. Bu mukaddimede "genel hukuk prensipleri" şeklinde isimlendirilebilecek hükümler yer almaktadır. Bu genel ilkelerin çoğu maddi hukuka ilişkin olmakla birlikte aralarında on üç kanun hükmünün medeni usul hukukuna ilişkin olduğu görülebilmektedir. Söz konusu hükümleri iki grup halinde toplamanın mümkün olduğu; bu gruplardan birinin ağırlıklı olarak ispat yükü meseleleri ile diğerinin ise delillerin değerlendirilmesi ile ilgili olduğu tespit edilmiştir. 
Usul hukukuna ilişkin bu ilkelerin günümüz medeni usul hukukunda geçerli olan kavram, terim vb. ilke düzeyindeki kurallarla benzerlikleri ve farklılıkları hem hukuk tarihi hem de karşılaştırmalı hukuk bakımından ilgi çekicidir. Çalışmada Mecelle-i Ahkâm-ı Adliye'nin mukaddimesinde yer alan medeni usul hukukuna ilişkin hükümler 2011 yılında yürülüğe giren Hukuk Muhakemeleri Kanunumuz ve bu kanunla ilgili ilmi ve kazai içtihatlar dikkate alınarak incelenmiştir. Nitelik itibariyle Mecelle-i Ahkâm-ı Adliye'nin külli kaideleri ile Kıta Avrupası medeni kanunlarındaki genel hükümler arasındaki farklılıklardan biri Mecelle'de hâkimin doğrudan doğruya külli kaideleri dayanak göstererek hüküm kurma yetkisine sahip olmamasıdır.  Bu bakımdan külli kaideler nitelikçe hukuk metodolojisine ait bir rehber teşkil etmektedir.
Anahtar Kelimeler: Mecelle-i Ahkâm-ı Adliye, Külli Kaideler, Hukukun Genel Kavramları, Medeni Usul Hukuku

Abstract:
Until the reception of Swiss Civil Code in Turkiye 1926, Majalla a civil code which was based on Islamic law applied in Turkiye for half a century. One characteristic of Majalla is that, as opposed to other civil codes in Europe, Majalla contains an extensive introductory part, "mukaddime" containing general principles of law. Most of these general principles are of substantive law nature. Yet there are thirteen articles relating directly to the rules of civil procedure. These legal provisions relating to procedure may be divided into two groups; the first group concerns the burden of proof and a second group is about means of proof.  
The similarities and differences between these principles and the concepts, terms, and principles in contemporary civil procedure law are interesting from both a legal history and comparative law perspective. In the study, the provisions related to the law of civil procedure within the introductory section of "Mecelle-i Ahkâm-ı Adliye" have been examined, taking into account our code of civil procedure, which came into effect in 2011, as well as scholarly and juridical precedents related to this law. As opposed to the general principles of civil codes in other European countries the general provisions of Majalla may not be used by the judge to resolve a dispute but serve as a methodological guideline for the judge. 

Keywords: Majalla, Civil Procedure of Law, General Principles of Law