Şiraz nakkaşhaneleri ve resimli şehnameler (1470-1500)
Shiraz atelier and the illustrated manuscripts of the shahnama (book of kings) from 1470 to 1500,
Yazar: DERYA AYDIN
Danışman: PROF. DR. SERPİL BAĞCI
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: El Sanatları = Crafts ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Akkoyunlular = Akkoyunlular ; El sanatları = Handicrafts ; Firdevsi = Firdevsi ; Nakkaşhaneler = Art studios ; Türkmenler = Turkomans ; İran = Iran ; İran resim sanatı = Persian painting art ; İran-Şiraz = Iran-Shiraz ; Şehname = Şehname

Özet:
Bu çalışmanın konusunu, İran edebiyatının en önemli eserlerinden biri olan ve Firdevsi (ö. 411/1020) tarafından 11. yüzyılın başlarında tamamlanan Şehnamenin Şiraz kentinde 1470-1500 yılları arasında üretilen resimli örnekleri oluşturmaktadır.  Belirlenen  zaman  aralığında hazırlanmış olan örnekler içerisinden Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi koleksiyonunda bulunan sekiz nüsha H.1515 (1478), H.1489 (1482-83), H.1506 (1486), H. 1507 (1494), R. 1542 (1494), H.1491 (1495), H.1508 (1498), H.1478 (1490)  ile Staatsbibliothek zu Berlin (Berlin Eyalet Kütüphanesi)'de bulunan tek nüsha (Ms.or.fol.4255/ 18 Haziran 1489) çalışmamız kapsamına alınmıştır.
Bu tez kapsamında 16. yüzyıla kadar Şiraz'daki politik durum hakkında bilgi verilmiştir.  Akkoyunlu Beyliğinin (1340-1514)  siyasi tarihine bakılmıştır.  Önemli bir el yazması üretim merkezi olan Şiraz'ın kitap üretimindeki yerine değinilmiştir. Böylece odaklandığımız dönem için siyasi ortam tanıtılmış ve sanatsal alt yapı belirlenmiştir. Resimli Şehname geleneği 1470 yılına kadar ele alınmış ve çalışmanın odaklandığı dönemden önce var olan resimli örnekler incelenmiştir. Konu kapsamında ele aldığımız dokuz Şehname nüshasının incelemesi yapılmıştır. Nüshaların resim üslubu, sayfa tasarımları, tezhip özellikleri irdelenmiş ve değerlendirmeleri yapılmıştır. Bu incelemenin önemli bir bölümünü yazmalarda yer alan resimlerin ikonografik çözümlemeleri oluşturmuştur. Yapılan incelemede, konu kapsamında ele alınan Şehname nüshalarının birbirlerine benzeyen özellikleri ortaya çıkarılmış, sahip oldukları özgün yönleri belirlenmiştir. Böylece Şiraz nakkaşhanelerinin söz konusu dönemdeki üretimi hususunda değerlendirme yapılabilmiştir.

Abstract:
The study focuses on the illustrated copies of Shahnameh, one of the most important works of Persian literature that was composed by Firdowsi (d. 411/1020) at the beginning of the 11th century. Among these copies produced in the city of Shiraz between 1470 - 1500, eight copies in the collection of the Library of Topkapı Palace Museum – H. 1515 (1478), H.1489 (1482-83), H.1506 (1486), H. 1507 (1494), R. 1542 (1494), H.1491 (1495), H.1508 (1498), H.1478 (1490) –, and one copy in the collection of Staatsbibliothek zu Berlin – Ms.or.fol.4255/ 18 June 1489 – are covered within the scope of the dissertation. 

In this respect, the political situation in Shiraz until the 16th century and the political history of Aqqoyunlu Dynasty (1340 –1514) are scrutinized. An assessment is made on the role of Shiraz as one of the most crucial centres of manuscript production. Thus, the political atmosphere within the above-mentioned dates could be set and the artistic background of the period could be clearly seen. The tradition of illustrating Shahnama is traced to the year 1470, and the illustrated copies produced before the time-span that the dissertaion covers are thoroughly examined.  The painting style, the features of the illustration and the characteristics of page design of the nine copies of Shahnama are evaluated. The great part of this evaluation is comprised of the iconographical analysis of the illustrations. As one of the important outcomes,  the analogies and parallelism between the copies alongwith the traits of their specificity could be determined. Herewith, an evaluation could be made upon the ateliers of Shiraz in that time period in question.