Stratejik esnekliğin örgütsel çift yetenekliliğe olan etkisinde rekabet stratejilerinin rolü: Yiyecek içecek işletmelerinde bir araştırma
The role of competitive strategies in the effect of strategic flexibility on ambidexterity: A research in food and beverage businesses
Yazar: ÖZLEM BAŞAR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MERAL DURSUN KÜÇÜKOĞLU
Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Turizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Turizm = Tourism ; İşletme = Business Administration
Dizin: Rekabet = Competition ; Rekabet stratejileri = Competition strategies ; Stratejik esneklik = Strategic flexibility ; Yiyecek içecek işletmeleri = Food and beverage operations ; Örgütsel çift yeteneklilik = Organizational ambidexterity

Özet:
Bu tezin amacı stratejik esnekliğin örgütsel çift yetenekliliğe olan etkisinde rekabet
stratejilerinin düzenleyici rolünü, Nevşehir il sınırları içinde yer alan yiyecek içecek
işletmeleri örneğinde belirlenmesidir. Araştırma için gerekli olan verilerin elde
edilmesinde anket formu kullanılmıştır. Nevşehir il sınırları içerisinde bulunan en az
beş çalışanı olan restoran işletmelerinin üst düzey bir yöneticisi ile görüşülerek gerekli
veriler elde edilmiştir.
Araştırma modelin tahmin değişkeni; stratejik esneklik ve iki alt boyutu olan kaynak
esnekliği ve koordinasyon esnekliğidir. Sonuç değişkeni olarak ele alınan örgütsel çift
yeteneklilik ise yine keşfetme stratejisi ve kullanma stratejisi olmak üzere iki boyuttan
oluşmaktadır. Düzenleyici değişken olarak modele dahil edilen rekabet stratejileri ise
kuramsal olarak maliyet liderliği, farklılaştırma ve odaklanma olmak üzere üç
boyuttan oluşmasına rağmen yapılan analizler sonucunda maliyet liderliği ve
farklılaşma olmak üzere iki boyut olarak ele alınmıştır.
Düzenleyicilik etkisi ise process macro ile test edilmiştir. Düzenleyici değişken olarak
iki boyutta ele alınan rekabet stratejilerinden maliyet liderliği stratejisinin stratejik
esneklik ile örgütsel çift yeteneklilik arasındaki ilişkide hiçbir boyutta (stratejik
esnekliğin örgütsel çift yetenekliliğe olan etkisinde, kaynak esnekliğinin keşfetme
stratejisine olan etkisinde, kaynak esnekliğinin kullanma stratejisine olan etkisinde,
koordinasyon esnekliğinin keşfetme stratejisine olan etkisinde ve koordinasyon
esnekliğinin kullanma stratejisine olan etkisinde) düzenleyici etkisine rastlanmamıştır.
Odaklanma stratejisinin ise stratejik esnekliğin örgütsel çift yetenekliliğe olan
etkisinde, kaynak esnekliğinin keşfetme stratejisine olan etkisinde ve kaynak
esnekliğinin kullanma stratejisine olan etkisinde düzenleyici rolü bulunmaktadır.
Ancak koordinasyon esnekliğinin keşfetme stratejisi olan etkisinde ve koordinasyon
esnekliğinin kullanma stratejisine olan etkisinde odaklanma stratejisinin düzenleyici
rolü bulunmamaktadır.
Yapılan bu araştırmanın sonuçlarına göre ilgili örneklemde maliyet liderliği
stratejisinin stratejik esnekliğin örgütsel çift yetenekliliğe olan etkisinde düzenleyici
rolünün olmadığı tespit edilmiştir. Stratejik esnekliğin örgütsel çift yetenekliliğe olan
etkisinde odaklanma stratejisinin düzenleyici rolü ise kısmen kabul edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Stratejik Esneklik, Örgütsel Çift Yeteneklilik, Rekabet Stratejileri, Yiyecek İçecek İşletmeleri.

Abstract:
The purpose of this thesis is; to determine in the sample of the food and beverage
businesses located in the province of Nevşehir, the role of competitive strategies in the
effect of strategic flexibility on ambidexterity. The questionnaire form was used to
obtain the data required for the research. Necessary data were obtained by discussing
a senior manager of restaurant businesses with at least having five employees located
within the provincial borders of Nevşehir.
The independent variable of the research model is; strategic flexibility and its two
dimensions are resource flexibility and coordination flexibility. Ambidexterity, which
is considered as the outcome variable, consists of two dimensions, exploration and
exploitation. Although the competitive strategies included in the model as a moderator
variable theoretically consist of three dimensions as cost leadership, differentiation and
focus, as a result of the analyzes made, it has been handled as two dimensions as cost
leadership and differentiation.
The moderating effect was tested with the process macro. The cost leadership strategy,
one of the competitive strategies, which is considered in two dimensions as a
moderator variable, has not been found to have a moderating effect in any dimension
on the relationship between strategic flexibility and ambidexterity (the effect of
strategic flexibility on ambidexterity, the effect of resource flexibility on exploration
strategy, the effect of resource flexibility on strategy of exploitation, the effect of
coordination flexibility on exploration strategy, and the effect of coordination
flexibility on strategy of exploitation). The focus strategy has a moderating role in the
effect of strategic flexibility on ambidexterity, resource flexibility on exploration
strategy, and resource flexibility on exploitation strategy. However, the focus strategy
does not have a moderating role in the effect of coordination flexibility on the
exploration strategy and on the effect of coordination flexibility on the exploitation
strategy.
According to the results of this research, it was detected that the cost leadership
strategy did not have a moderating role on the effect of strategic flexibility on
ambidexterity in the related sample. The moderating role of the focus strategy in the
effect of strategic flexibility on ambidexterity has been partially accepted.

Keywords: Strategic Flexibility, Ambidexterity, Competitive Strategy, Food and Beverage Businesses.