Pandemilerin emtia piyasalarına etkilerinin analizi
Analysis of the effects of pandemics on commodity markets
Yazar: İBRAHİM HALİL AĞAS
Danışman: PROF. DR. ÖMER ÖZÇİÇEK
Gaziantep Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: ARDL Sınır Testi = Autoregressive Distributed Lag Bounds Test ; Emtia piyasası = Commodity market ; Pandemiler = Pandemics

Özet:
Dünyada, ekonomiler açısından en büyük risklerden biri salgın hastalık, savaş ve ekonomik kriz gibi olaylar sonucunda meydana gelen üretim süreçlerinin etkilenmesi, buna istinaden doğrudan veya dolaylı olarak tedarik zincirlerinin bozulmasıdır. Bir diğer risk ise söz konusu olaylar karşısında üretimin en temel girdisi olan emtiaların arz-talep ve dolayısıyla fiyatlarında yaşanan dalgalanmalardır. Salgın hastalıklar tarihin her döneminde görülmekle birlikte ortaya çıktıkları andan itibaren yaşanan can kayıpları ve alınan önlemler sosyal, siyasal ve ekonomik işleyişin bozulmasına neden olmaktadır. Bu durumun son örneği ise 2019 yılında ortaya çıkan ve dünyayı etkisi altına alan Covid-19 pandemisidir. Bu çalışmada salgın hastalıkların emtialar üzerindeki etkisi Covid-19 salgın hastalığı üzerinden ele alınmıştır. Çalışmada dönem aralığı Covid-19 salgın sürecinin başlangıcını ve genelini ifade edecek şekilde 20.01.2020-31.12.2021 ile 20.01.2020-31.12.2020 olarak belirlenmiştir. Modellerde endüstriyel üretimdeki stratejik önemleri sebebiyle küresel altın, alüminyum, demir, bakır, WTI petrol ve doğal gaz fiyatları bağımlı değişkenler, Covid-19 verilerini temsil eden küresel günlük vaka sayısı ve küresel günlük vefat sayısı bağımsız değişkenler olarak belirlenmiştir. Ayrıca VIX endeksi ve MSCI endeks verileri açıklayıcı değişkenler olarak modellere dahil edilmiştir. Çalışmada değişkenlerin durağanlık sınamaları (PP) ve (ZA) birim kök testleri ile yapılmıştır. Birim kök testi sonuçları değişkenlerin farklı derecelerde durağan olduğunu göstermiştir. Bunula birlikte Zivot-Andrews (ZA) birim kök testi 20.01.2020-31.12.2021 10.05.2021 tarihinde vaka sayılarındaki değişimin ve 20.01.2020-31.12.2020   dönemi için kurulacak modellerde ise 2 Kasım 2020 ABD başkanlık seçimlerinin kırılmaya neden olabileceğini göstermiştir. Bu kapsamda bahsi geçen tarihler için ilgili modellere birer kukla değişken eklenmiştir. Değişkenlerin durağanlık yapıları gereği çalışmada emtia fiyatları ile Covid-19 arasındaki uzun ve kısa dönem eşbütünleşme ilişkisi ARDL sınır testi ile incelenmiştir.

Abstract:
One of the biggest risks for economies in the world is the disruption of production processes as a result of events such as epidemics, wars and economic crises, which directly or indirectly disrupt supply chains. Another risk is the fluctuations in the supply-demand and therefore prices of commodities, which are the most basic inputs of production, in the face of these events. Although epidemics have been seen in every period of history, the loss of life and the measures taken since their emergence cause disruption of social, political and economic functioning. The latest example of this situation is the Covid-19 pandemic that emerged in 2019 and affected the world. . In this study, the impact of pandemics on commodities is analyzed through the Covid-19 pandemic. In the study, the period range was determined as 20.01.2020-31.12.2021 and 20.01.2020-31.12.2020 to represent the beginning and generalization of the Covid-19 pandemic. In the models, global gold, aluminum, iron, copper, WTI oil and natural gas prices are set as dependent variables due to their strategic importance in industrial production, and the global daily number of cases and global daily number of deaths representing Covid-19 data are set as independent variables. In addition, VIX index and MSCI index data are included in the models as explanatory variables. In the study, the stationarity tests of the variables are conducted with (PP) and (ZA) unit root tests. The unit root test results show that the variables are stationary at different degrees. However, the Zivot-Andrews (ZA) unit root test showed that the change in the number of cases on 20.01.2020-31.12.2021 10.05.2021 and the US presidential elections on November 2, 2020 may cause a break in the models to be built for the period 20.01.2020-31.12.2020. In this context, a dummy variable was added to the models for these dates. Due to the stationarity structure of the variables, the long and short-run cointegration relationship between commodity prices and Covid-19 is analyzed by ARDL bounds test.