Bilişsel ve duyusal algılama yöntemleri ile kentin hafıza mekânlarının incelenmesi; Isparta örneği
Investigation of the city's memory spaces using cognitive and sensory perception methods; Isparta example
Yazar: NURCİHAN AKDAĞ
Danışman: PROF. DR. ŞEFİKA GÜLİN BEYHAN
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık, Planlama ve Tasarım Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Isparta = Isparta ; Mimarlık = Architecture ; Sözlü tarih = Oral history

Özet:
Kentlerin geçirdiği değişim ve küreselleşme sonucu kentlerde yaşanan aynılık, benzerlik durumları, kent hafızası ve hafıza mekânları konularına ilgiyi arttırmıştır. Yerel kültürün korunması, kent kimliğinin sürdürülebilirliği açısından kentlerin hafızadaki birikimlerinin kent tarihi ve mimarisinin devamlılığı açısından önemi bulunmaktadır.
Kentlerin geçirdiği hızlı değişim, kentlerin daha yakın tarihte yaşadığı semti, mahalleyi, sokağı, evi, ağacı, okuduğu okulu, alışveriş yaptıkları mekânların yok olmasına zamanla hafızadan da silinmesine neden olmaktadır. Bu nedenle, kentin hafızası yok olmadan, kentin geçmişten günümüze biriktirdikleri, insanların kenti nasıl anladığı ve kentin nasıl algılandığının somutlaştırılması gerekmektedir. Kentler, içerisinde yaşayanlar ile birlikte canlı, dinamik ve süreklilik arz eden bir yapıya sahiptir. Kentin kullanıcıları anı yaşarken, kentin geçmişinden barındırdığı tüm kimliği de hafızasında saklı tutar. Dönüşmüş ve değişmiş bir kent parçasından geçerken insan hafızasında yer alan eski deneyimlemeler hala daha ön plana çıkabilir. Bu nedenledir ki; insan uzun yıllar kullandığı bir kentsel ve mimari mekânı kolay kolay unutamaz ve yeri farklı bir mekân ile doldurulmuş olsa bile o noktada hafızada yer etmiş olan yaşar, ondan bahseder ve onu deneyimleme lütfuna olan özlemini dile getirir.
Günümüzde kent hafızası üzerine çalışmaların ele alınmasının nedeni kentin dinamiklerinin insan psikolojisini ne derece etkilediği, geçmişi olan özleminde bir nevi günümüzün kent ortamına duyulan memnuniyetsizlikten dolayı oluştuğu üzerinedir. Bu nedenle, kentlerin hafızasının nitel ve nicel yöntemler kullanılarak ortaya konması, geleceğin kentlerinin hafızada birikenler doğrultusunda daha sağlıklı, sürdürülebilir ve kimlik ögelerini barındıran şekilde gelişimini sağlayacaktır. Yukarıda bahsedilen kaygı, endişe ve yaşanılan anın gerçekleri ile ele alınan çalışmada; farklı uygarlıkların yaşandığı, mimari dönemlerin geçirildiği, kentin tarihsel gelişiminin kentsel alanların oluşmasına katkı verdiği bir orta ölçekli Kent olarak Isparta kenti ve Isparta kentinin hafızasını oluşturma potansiyeline sahip önemli bir 'cadde' kimliği literatüre dair tüm arşivsel kaynaklar, nitel ve nicel araştırma yöntemleri ile birlikte incelenmiştir. Çalışmada; hafıza mekânlarının duyusal analizleri ile kentin bilişsel yapısı haritalama yöntemi ile ele alınmaktadır. Kentin algılanması ve deneyimlenmesi için yapılan duyusal analizler, Kenti çıplak gözle görmenin dışında farklı duyularla da kenti farklı bakış açılarından anlamaya çalışmak bağlamında önemli bir yere sahiptir.

Abstract:
As a result of the change and globalization of cities, the sameness and similarity experienced in cities has increased the interest in the subjects of urban memory and memory places. In terms of preserving local culture and sustainability of urban identity, the memory accumulation of cities is important for the continuity of city history and architecture.
The rapid change that cities are going through causes the neighborhoods, neighbourhoods, streets, houses, trees, houses, trees, schools where people lived and places where they shop to disappear and disappear from memory over time. For this reason, before the memory of the city disappears, it is necessary to concretize what the city has accumulated from past to present, how people understand the city and how the city is perceived. Cities have a lively, dynamic and continuous structure with the people who live in them. While the users of the city live the moment, they also keep all the identity of the city from its past in their memory. While passing through a transformed and changed part of the city, old experiences in human memory may still come to the fore. This is why; A person cannot easily forget an urban and architectural place that he has used for many years, and even if its place is filled with a different place, the one that has a place in the memory lives on, talks about it and expresses his longing for the grace of experiencing it.
The reason why studies on urban memory are being addressed today is to what extent the dynamics of the city affect human psychology, and the longing for the past is, in a way, due to dissatisfaction with today's urban environment. For this reason, revealing the memory of cities using qualitative and quantitative methods will ensure the development of the cities of the future in a healthier, more sustainable way and containing identity elements in line with what is accumulated in memory. In the study that deals with the above-mentioned anxiety, anxiety and the realities of the moment; The city of Isparta, as a medium-sized city where different civilizations lived, architectural periods were experienced, and the historical development of the city contributed to the formation of urban areas, and the identity of an important 'street' that has the potential to create the memory of the city of Isparta, were examined together with all archival sources of literature, qualitative and quantitative research methods. . In the study; Sensory analyzes of memory spaces and the cognitive structure of the city are addressed with the mapping method. Sensory analyzes for the perception and experience of the city have an important place in the context of trying to understand the city from different perspectives with different senses, in addition to seeing the city with the naked eye.