Fikri mülkiyet haklarının uluslararası yatırım tahkimine konu olması
Intellectual property rights being subject to international investment arbitration
Yazar: BANU FATMA GÜNARSLAN
Danışman: PROF. DR. ARZU OĞUZ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı / Medeni Hukuk Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Adil ve hakkaniyetli muamele = Fair and equitable treatment ; Fikri mülkiyet hukuku = Intellectual property law ; Fikri ve sınai mülkiyet hakları = Intellectual and industrial property rights ; Kamulaştırma = Expropriation ; Tahkim = Arbitration ; Yabancı yatırımcılar = Foreign investors

Özet:
Yatırım anlaşmaları, yabancı yatırımcılara yatırımcı-devlet tahkimine doğrudan başvuru hakkı vermek suretiyle kapsamlı bir koruma sağlamaktadır. Fikri mülkiyet hakları, bir yatırım türü olarak yatırım anlaşmalarına dâhil olmuştur. Bunun sonucu olarak yabancı yatırımcı olarak kabul edilen fikri mülkiyet hak sahipleri, yatırım anlaşmasının ihlali olarak değerlendirilebilecek iç hukuk uygulamalarına karşılık uluslararası yatırım tahkimine başvurma hakkı elde etmiştir. 
Fikri mülkiyet haklarının uluslararası yatırım anlaşmaları ile yatırım kapsamına dâhil edilmesi, fikri mülkiyet ile ilişkili yatırım uyuşmazlıklarına yeni bir biçim kazandırmıştır. Son yıllarda, fikri mülkiyete ilişkin muhtelif talepler yatırımcı-devlet tahkimine konu edilmiştir. 
Bu çalışma, fikri mülkiyet haklarının uluslararası yatırım tahkimine konu olmasını incelemeye çaba göstermektedir. Bu çalışma ile fikri mülkiyet haklarının yatırım olarak kabul edilmesi, bilhassa fikri mülkiyet iddialarının yatırımcı-devlet tahkimi önüne getirilmesi ve bunun yasal ve düzenleyici etkileri eleştirel bir biçimde tartışılmıştır. Çalışmamız giriş ve sonuç dışında altı ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde fikri mülkiyet hakları, uluslararası yatırım hukuku ve tahkim ilişkisine genel bir çerçeve çizilmeye çalışılmıştır. İkinci bölümde, yabancı yatırım olarak fikri mülkiyet hakları ele alınmıştır. Üçüncü bölümde, fikri mülkiyet hukuku uluslararası yatırım koruma standartları çerçevesinde tartışılmıştır. Dördüncü bölümde, Philip Morris v Uruguay ile Eli Lilly v Kanada davaları ayrıntılı olarak analiz edilmeye çalışılmıştır. Beşinci bölümde fikri mülkiyet haklarının uluslararası yatırım tahkimi aracılığı ile uygulanmasının etkileri üzerinde durulmuş; altıncı bölümde ise muhtemel sorunlara ilişkin çözüm önerilerine yer verilmiştir. Sonuç bölümünde genel bir değerlendirme yapılmak suretiyle çalışma tamamlanmıştır.

Abstract:
Investment agreements provide comprehensive protection to foreign investors by giving them the right to apply directly to investor-state arbitration. Intellectual property rights are included in investment agreements as a type of investment. As a result, intellectual property right holders, who are accepted as foreign investors, have the right to apply to international investment arbitration in response to domestic law practices that can be considered as a violation of the investment agreement.
Inclusion of intellectual property rights in the scope of investment through international investment agreements has given a new form to intellectual property-related investment disputes. In recent years, various claims regarding intellectual property have been subject to investor-state arbitration.
This study tries to examine intellectual property rights being subject to international investment arbitration. In this study, the acceptance of intellectual property rights as investments, especially bringing intellectual property claims before investor-state arbitration and its legal and regulatory effects are critically discussed. Our study consists of six main chapters, apart from the introduction and the conclusion. In the first chapter, a general framework has been tried to be drawn on the relationship between intellectual property rights, international investment law and arbitration. In the second chapter, intellectual property rights as foreign investment have been discussed. In the third chapter, intellectual property law has been discussed within the framework of international investment protection standards. In the fourth chapter, Philip Morris v Uruguay and Eli Lilly v Canada cases have been tried to be analyzed in detail. In the fifth chapter, the effects of the implementation of intellectual property rights through international investment arbitration have been emphasized; in the sixth chapter, suggestions for possible problems have been given. In the conclusion part, the study has been completed by making a general evaluation.