Hekimlerin farmakoekonomi bilgi düzeyinin reçeteleme davranışına etki eden faktörlerle ilişkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between physicians' harmacoeconomics knowledge level and the factors affecting their prescribing behavior
Yazar: TOLGAY ERCAN
Danışman: DOÇ. DR. ENİS BAHA BİÇER
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sağlık Kuruluşları Yöneticiliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management
Dizin: Farmakoekonomi = Economics-pharmaceutical ; Sağlık ekonomisi = Health economics

Özet:
İlaç tercihinde esas belirleyici etkenin hekimler olması, hekimlerin ilaç tercihinde reçeteleme davranışlarını belirleyen faktörlerin, hem ilaç firmalarının hem de geri ödeme kurumlarının ilgisini çekmektedir. İlaç firmaları tıbbi tanıtım temsilcilerini kullanarak hekimlerin reçeteleme davranışına etki etmeye çalışırlar. Geri ödeme kurumları ise; hekimlerin reçeteleme davranışlarında kısıtlamalar yaparak maliyetleri düşürmeye çalışmaktadırlar. 
Bu çalışmanın amacı, ilaçların tercih edilmesinde esas belirleyici olan ve ilacın reçete edilmesinde tek başına sorumlu olan hekimlerin reçeteleme davranışlarına etki eden faktörlerin neler olduğunun ayrıntılı tespitinin yapılarak; reçeteleme davranışını etkileyen faktörlerin farmakoekonomi bilgi düzeylerine ilişkin olarak değerlendirilmesi yapılmıştır. Araştırmada 609 hekim ve diş hekimine 5'li likert ölçek değerlendirmesi ile anket uygulanmıştır. Verilerin analizi ölçek ifadelerin güvenilirliklerini test etmek için ilk olarak iç tutarlılığı denetlenmiş sonrasında ölçeklerin boyutlarını değerlendirmek amacı ile AFA yapılmıştır.  Değerlerin AFA uygunluğu Kaiser- Meyer- Olkin (KMO) katsayısı ve Barlett Sphericity testi ile incelenmiştir. AFA kullanılarak ölçek yapısal geçerliliği test edilmiş, ardından uygunluğunu test etmek için birden fazla faktör içersinde ale alınarak DFA modeli uygulanmıştır. Hipotezler IBM AMOS 23 Programı ile test edilmiştir. Hekimlerin reçeteleme davranışı ile ilgili birçok faktör incelenmiştir.  Bu faktörler arasında ilaç tercihihine yönelik olarak ilaç etkinliği, hekim bilgi ve maliyet alt boyutları incelenmiştir. Hekimlerin satış temsilcisi ile ilgili olarak sosyal iletişim, güven, etik davranış, benzerlik gibi alt boyutlar incelenmiştir. Hekimlerin reçeteleme firma tercihine yönelik olarak yönetimsel etkinlik ve güvenirlik alt boyutları değerlendirilmiş, hekimlerin farmakoekonomi bilgi düzeyleri ile ilgili olarak farmakoekonomi farkındalık, farmakoekonomi bilgi, farmakoekonomi önem ve farmakoekonomi değerlendirme alt boyutları analiz edilmiştir.
 Araştırmada hekimlerin farmakoekonominin önemi, maliyet, ilacın etkinliği, firma tercihi ve tıbbi satış temsilcisine yönelik algılarının yüksek olduğu ifade edilebilir.

Abstract:
Since physicians are the main determining factor in drug preference, the factors that determine physicians' prescribing behavior in drug preference attract the attention of both pharmaceutical companies and reimbursement institutions. Pharmaceutical companies try to influence physicians' prescribing behavior by using medical promotion representatives. Reimbursement institutions are trying to reduce costs by restricting physicians' prescribing behavior.

	The aim of this study is to determine in detail the factors that affect the prescribing behavior of physicians, who are the main determinants in the choice of drugs and who are solely responsible for prescribing the drug; factors affecting prescribing behavior were evaluated in relation to pharmacoeconomics knowledge levels. In the research, a survey was applied to 609 physicians and dentists with a 5-point Likert scale evaluation. In order to test the reliability of the scale expressions, the internal consistency of the data was first checked, and then EFA was performed to evaluate the dimensions of the scales. EFA suitability of the values was examined with the Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) coefficient and Bartlett Sphericity test. The structural validity of the scale was tested using EFA, and then the CFA model was applied by considering more than one factor to test its suitability. Hypotheses were tested with IBM AMOS 23 Program. Many factors related to physicians' prescribing behavior have been examined. Among these factors, drug effectiveness, physician knowledge and cost sub-dimensions were examined for drug preference. Regarding physicians' sales representatives, sub-dimensions such as social communication, trust, ethical behavior and similarity were examined. Managerial efficiency and reliability sub-dimensions were evaluated for physicians' prescribing company preference, and the sub-dimensions of pharmacoeconomics awareness, pharmacoeconomics knowledge, pharmacoeconomics importance and pharmacoeconomics evaluation were analyzed regarding physicians' pharmacoeconomics knowledge levels. 

It can be stated in the research that physicians' perceptions of the importance of pharmacoeconomics, cost, and effectiveness of the drug, company preference and medical sales representatives are high.