Çoklu kronik hastalığı olan bireylerde hastalık algısının sosyodemografik faktörlere ve hastalık özelliklerine göre incelenmesi
Investigating illness perceptions according to sociodemographic factors and disease characteristics in individuals with multiple chronic disease
Yazar: GÜLÇİN CİHANDİDE AYALP
Danışman: PROF. DR. HANİFE ÖZLEM SERTEL BERK
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
Çoklu morbidite (ÇM) kişide aynı anda birden fazla hastalığın görülmesi olup bu grupta hastalık algıları merak konusudur. Çalışmada ÇM'li hastaların hastalık algılarının sosyodemografik ve hastalık özelliklerine göre incelenmesi amaçlanmıştır. Bu doğrultuda öncelikle Gibbons ve arkadaşları (2013) tarafından geliştirilen ve ÇM'nin algılanan etkisini ölçen Çoklu Morbidite Hastalık Algıları Ölçeği (ÇMHAÖ) Türkçeye uyarlanmıştır.
Katılımcılardan Sosyo Demografik ve Klinik Bilgi formu, ÇMHAÖ, Kısa Hastalık Algısı Ölçeği, Hastane Anksiyete ve Depresyon Ölçeği, Kısa Form-36, Genel Sağlık Anketi, Bayliss Komorbidite Özbildirimi ve Yetişkin Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği vasıtasıyla yüz yüze veri toplanmıştır. Çalışmanın katılımcılarını en az iki kronik hastalık bildiren, İstanbul'daki çeşitli hastanelerde çoğunluğu hastalardan oluşan 533'ü kadın toplamda 790 birey oluşturmuştur.
ÇMHAÖ yapı geçerliği sınamaları sonucunda 17 maddelik 5 faktörlü bir yapı göstermiştir. ÇMHAÖ ile diğer değişkenler arasındaki ilişkiler yapı geçerliği kapsamında sınanmıştır. ÇMHAÖ'nün iç tutarlık ve test-tekrar test güvenirlikleri de incelenmiştir. Elde edilen sonuçlar ÇMHAÖ'nün geçerliğine ve güvenilirliğine dair kanıt olarak değerlendirilmiştir.
Bulgulara göre kadınlar, 18-44 yaş arasındakiler, eğitim seviyesi düşük olanlar, çalışanlar, geliri olmayanlar, en az 3 çocuğu olanlar, 5 ve üzerinde ilaç türü kullananlar, hayatını en çok etkileyen hastalığı ne en uzun ne de en kısa süreli hastalığı olan bireyler ÇM'yi daha olumsuz algılamaktadır. ÇM algısı yalnızca medeni duruma göre farklılaşmamaktadır.
Ulusal literatürde ÇM'de hastalık algısı kavramı yer almamaktadır ve bu çalışma ilgili grubun ülkemizdeki profilini biyopsikososyal perspektiften belirlemeye dair yürütülen ilk araştırmadır. Ayrıca ÇMHAÖ bu bireylerin deneyimlerini ve ihtiyaçlarını belirlemeye yönelik veya müdahale uygulamalarında algılarındaki değişimi ve gelişimi takip etmek amaçlarıyla yürütülecek çalışmalarda kullanılabilir.
Anahtar Kelimeler: Kronik Hastalık; Çoklu Kronik Hastalık; Hastalık Algısı; Çoklu Kronik Hastalık Algısı; Morbidite; Multimorbidite; Çoklu Morbidite; Biyopsikososyal Yaklaşım

Abstract:
Multimorbidity (MM) is defined as the simultaneous occurrence of more than one disease in an individual and illness perceptions of this particular group of patients are a matter of curiosity. In this study, it is aimed to examine the perceptions of patients with MM according to their sociodemographic and disease characteristics. Therefore, the Multimorbidity Illness Perceptions Scale (MULTIPleS), which measures the perceived impact of MM, developed by Gibbons et al. (2013) will be adapted into Turkish. 
Participants' data were collected face-to-face by Socio-Demographic and Clinical Information Form, MULTIPleS, Brief Illness Perception Questionnaire, Hospital Anxiety and Depression Scale, Short Form-36, General Health Questionnaire, Bayliss Comorbidity Self-Report and Adult Health Literacy Scale. The sample of the study consisted of 790 individuals, 533 of whom were women, mostly patients in various hospitals in Istanbul, who reported having at least two chronic diseases.
As a result of the construct validity tests of the MULTIPleS, it showed a 17-item 5-factor structure. Relationships between MULTIPleS and other variables were tested within the further scope of construct validity. The internal consistency and test-retest reliability of the MULTIPleS were also examined. The results obtained were evaluated as evidence for the validity and reliability of the scale. 
According to the findings, women, those between ages of 18-44, those with a low education level, those who work, those with no income, those who have at least 3 children, those who use 5 or more types of drugs, and those whose most destructive disease is neither the longest nor the shortest one among other diseases, perceive MM more negatively. MM perception does not differ only according to participants' marital status. 
The concept of MM illness perception is not included in the national literature and this research is the first study to determine the profile of this group in our country from a biopsychosocial perspective. In addition, MULTIPleS can be used in further studies to determine the experiences and needs of individuals with multimorbidity or to follow the change and development of perceptions during interventions.
Keywords: Chronic Disease; Multiple Chronic Conditions; Illness Perception; Multiple Chronic Illness Perception; Morbidity; Multimorbidity; Multiple Morbidity; Biopsychosocial Perspective