Orta Anadolu'da hububatın taşınması ve depolanmasının ekonomik analizi
An economic analysis of the transportation and storing cereal in the Central Anatolia
Yazar: MEVHİBE ALBAYRAK
Danışman: PROF.DR. TURAN GÜNEŞ
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1996
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Depolama = Storage ; Ekonomik analiz = Economic analysis ; Tahıllar = Cereals ; Tarım ekonomisi = Agricultural economy ; Taşıma maliyetleri = Transportation costs ; İç Anadolu bölgesi = Central Anatolia region

Özet:
ÖZET Doktora Tezi ORTA ANADOLU'DA HUBUBATIN TAŞINMASI VE DEPOLANMASININ EKONOMİK ANALİZİ Mevhibe ALBAYRAK (MEŞHUR) Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Tarım Ekonomisi Anabilim Dalı Danışman : Prof.Dr.Turan GÜNEŞ 1996, Sayfa : 250 Jüri : Prof.Dr.Turan GÜNEŞ Prof.Dr.Oğuz YURDAKUL Doç.Dr.Ahmet ÖZÇELİK Araştırmada, Türkiye'de hububat üretimi ve ticaretinin en yoğun olduğu Orta Anadolu bölgesinde, ürünün taşınması ve depolanması sisteminin bilimsel yöntemlerle irdelenmesi, en uygun ve ekonomik depolama yeri ve taşıma sisteminin bulunması amaçlanmıştır. Bunun için, öncelikle ulaştırma modelinin teorisi ayrıntılı olarak ortaya konulmuştur. Çalışmada ayrıca bölgedeki hububat üreticilerinin üretim desenleri, öz tüketim ve pazara arz miktarları, satış yerlerinin saptanması da hedeflenmiştir. Araştırma hedeflerine ulaşılmasında, hububat alımı, taşıması ve depolanmasında ağırlığı olan Toprak Mahsûlleri Ofisi'nin kayıtlı üreticileri incelenmiş. Bu üreticiler, TMO'ya 100 tona kadar ürün satanlar birinci grup, 101 tondan daha fazla ürün satanlar ikinci grup olarak sınıflandırılmıştır. Tüm analizler TMO'nun Orta Anadolu Bölgesindeki Ankara, Konya ve Kayseri bölge müdürlükleri bazında yapılmıştır. Ulaştırma modelinin pratik uygulaması 1991-1992 kampanya dönemi için TMO'nun Ankara, Konya ve Kayseri bölgelerinde, buğday ve arpanın minimum masrafla taşınmasının analizi ile yürütülmüştür. Araştırma alanında ekiliş alanı içerisinde en büyük payı, Ankara bölgesinde Bezostaya (% 48,16), Konya bölgesinde Gerek 79 (% 40,69) ve Kayseri bölgesinde Gerek 79 (% 56,40) çeşitleri almaktadır.li Bölgede üretilen buğdayın işletmede kullanım oranları birinci grup işletmelerde daha yüksek bulunmuştur. Bölgede buğdayın birinci grupta % 64,13'ü ile % 78,63'ü, ikinci grupta % 72,01 ile % 92,54'ü arasında değişen nispetler pazara arzedilmiştir. işletmelerin pazara arz yerleri TMO ağırlıklı olmak üzere tüccar ve diğer yerlerdir (komşular). Ürünün TMO'ya satışında dokuz, tüccara satışlarda on farklı taşıma şekli belirlenmiştir. İşletmelerin parçalı ve dağınık oluşu verimliliği düşürmekte, aynı zamanda taşıma masraflarını arttırmaktadır. TMO'nun hububat alımları, piyasada denge yaratması, dış ticaretteki yüksek payı ve uygulanan yeni politikaları (Umumi mağazacılık, borsa uygulaması ve depolarım kiraya vermesi gibi) ile üretici yönünden önemini korumaktadır. Araştırma alanında TMO'nun işyerleri arasında fiili olarak sevkedilen ürünün, ülke genelindeki payı % 27,53'tür (1.724.616.286 kg). Sözkonusu ürün % 85,04'ü ile % 100'ü arasında değişen oranlarda bölge dışına gönderilmişlerdir. İnceleme alanında buğday ve arpanın üç bölgede karayolu ve demiryolu taşımasının minimum maliyetle yapılması için 24 adet tablo düzenlenmiştir. Kurulan modellerin çözümlenmesi sonucunda, değişen oranlarda da olsa, fiili sevkiyatlardaki masraflara göre karayolu ile taşımada % 0,50 ile % 18,76 arasında, demiryolu ile taşımada % 0,001 ile % 7,66 arasında değişen miktarlarda olumlu farklılıklar sağlanabileceği sonucu elde edilmiştir. Ayrıca belirli bölgelerde ek depo ihtiyacı olduğu, bazı bölgelerde de atıl depo kapasiteleri bulunduğu ortaya konulmuştur. ANAHTAR KELİMELER : Hububat, Toprak Mahsûlleri Ofisi, Ulaştırma Modeli, Minimum Taşıma Masrafı

Abstract:
Ill ABSTRACT Ph.D. Thesis AN ECONOMIC ANALYSIS OF THE TRANSPORTATION AND STORING CEREAL IN THE CENTRAL ANATOLIA Mevhibe ALBAYRAK (MEŞHUR) Ankara University Graduate School of Natural and Applied Sciences Department of Agricultural Economics Supervisor : Prof.Dr.Turan GÜNEŞ 1996, Page : 250 Jury : Prof.Dr.Turan GÜNEŞ Prof.Dr.Oğuz YURDAKUL Assoc.Prof.Dr.Ahmet ÖZÇELÎK It is aimed to find out the most appropriate and economic storage points and transportation system of cereal in Central Anatolia which is the most intensive production area of Turkey by analyzing the transportation and storage system by using scientific methods. The theory of transportation model is explained firstly for reaching to this goal. It is also aimed to determine the crop pattern, self consumption, market supply quantities and sale points of cereal producers in the region. The recorded producers of Soil Products Office(TMO) which is important position in purchasing, transportation and storage of cereal is examined. The producers who sell up to 100 tons to SPO as the first group and who sell more than 101 tons are classified the second group. All analyses are made in the base of Ankara, Konya and Kayseri regional directories of Soil Products Office. The practical application of transportation model is carried out by the analysis of minimum transportation cost of wheat and barley in the Soil Products Office of Ankara, Konya and Kayseri regions for 1991-1992 campaign period.The largest share of area sown is taken place by Bezostaya species in Ankara (48,16%), Gerek 79 species in Konya region (40,69%) and Gerek 79 species in Kayseri region (56,40%).IV It is obtained a higher consumption rate for the wheat produced in the region of the first group of farms. The wheat is supplied in varied percentage in region namely between 64,13 % and 78,63 % in the first group of farms and between 72,01 % and 92,54 % in the second group of farms. The product supplying points of farms are Soil Product Office (dominant), merchants and the others (neighbours). Nine and ten types of transportation varieties is founded in selling to Soil Products Office and merchants respectively.The fragmented and scattered structure of the farms decreases the productivity and increases transportation costs. Soil Products Office keeps its importance at the producers by purchasing cereals, creating balance in the market, having a higher share in the foreign trade and applying new policies (such as general large store, wheat stock exchange, renting stores). The share of products actually is sent from the research area between Soil Products Office's units in general level of the country 27,53 % (1.724.616.286 kg). The product is carried out of the region by the various shares between 85,04 % and 100,00 %. 24 tables is prepared in order to find out the minimum cost for wheat and barley transportation by road and railway in the region. It is founded by solving the models that it is the possible to be positive differences from the cost realised between 0,50 % and 18,76 % for truck transportation and between 0,001 % and 7,66 % for railway transportation. Furthermore it is found that there is some additional store requirement in some regions and excess store capacities in some others regions. KEY WORDS,,, : Cereals, Soil Products Office, Transportation Model, Minimum Transportation Cost.