BTC (Bakü- Ceyhan) ham petrol boru hattının siyasî boyutu
The political dimension of BTC (Bakü-Ceyhan-Tiflis) oil pipeline
Yazar: NURAY ERDOĞAN
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA TOKTAMIŞ ATEŞ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2004
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Bakü-Ceyhan Petrol Boru Hattı = Baku-Ceyhan Petroleum Pipeline ; Boru hatları = Pipelines ; Enerji politikaları = Energy policies ; Petrol boru hatları = Petroleum pipelines ; Siyasal etki = Political clout ; Stratejik önem = Stratejic importance ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası politika = International policy ; Uluslararası strateji = International strategy

Özet:
oz SSCB'nin dağılması ile beraber uluslararası sistem yeni bir oluşum süreci içine girerken bağımsızlıklarına kavuşan Orta Asya ve Kafkaslardaki devletler de gerek jeopolitik konumlan ve gerekse de sahip oldukları doğal kaynaklar ile bu yeni oluşum içinde önemli bir etken haline gelmişlerdir. SSCB'nin var olduğu dönemde yetersiz üretim ve taşıma imkânları nedeniyle potansiyel petrol ve doğal gaz kaynaklarını yeterince kullanıma sunamayan bu devletler, SSCB'nin dağılmasının ardından bu kaynaklan dünya ekonomisinin kullanımına sunmak isteyen büyük güçlerin ilgi alanı haline gelmişlerdir. Bu çerçeve içinde de söz konusu devletlerin bu doğal kaynaklan kullanıma sunmak için alternatif projeler üretmeye başlanmıştır. Bu tezin hareket noktası, Orta Asya ve Kafkasların en önemli doğal kaynak rezervlerinden biri olan Hazar petrollerinin taşınması için önerilen "BTC (Bakü- Ceyhan-Tiflis) Ham Petrol Boru Hattı Projesi" ve bu projenin içerdiği güzergâh üzerinde bulunan devletlere olan siyasî ve ekonomik etkileridir. Diğer taraftan söz konusu bölgenin stratejik ve jeopolitik konumu büyük güçlerin bölgeye olan ilgilerini sürekli canlı tuttuğundan BTC projesi yalnızca bölgesel politikalar açısından değil, aynı zamanda küresel politika açısından da incelenmiştir. Çalışmamızın temel amacı, gerek büyük güçlerin ve gerekse bölgesel güçlerin BTC projesi çerçevesinde şekillendirmeye çalıştıkları siyasal ve ekonomik politikaları irdelenerek Hazar bölgesinin ve sahip olduğu doğal kaynakların Uluslararası sistemin yeniden oluşum sürecine olan etkilerinin incelenmesidir.

Abstract:
oz SSCB'nin dağılması ile beraber uluslararası sistem yeni bir oluşum süreci içine girerken bağımsızlıklarına kavuşan Orta Asya ve Kafkaslardaki devletler de gerek jeopolitik konumlan ve gerekse de sahip oldukları doğal kaynaklar ile bu yeni oluşum içinde önemli bir etken haline gelmişlerdir. SSCB'nin var olduğu dönemde yetersiz üretim ve taşıma imkânları nedeniyle potansiyel petrol ve doğal gaz kaynaklarını yeterince kullanıma sunamayan bu devletler, SSCB'nin dağılmasının ardından bu kaynaklan dünya ekonomisinin kullanımına sunmak isteyen büyük güçlerin ilgi alanı haline gelmişlerdir. Bu çerçeve içinde de söz konusu devletlerin bu doğal kaynaklan kullanıma sunmak için alternatif projeler üretmeye başlanmıştır. Bu tezin hareket noktası, Orta Asya ve Kafkasların en önemli doğal kaynak rezervlerinden biri olan Hazar petrollerinin taşınması için önerilen "BTC (Bakü- Ceyhan-Tiflis) Ham Petrol Boru Hattı Projesi" ve bu projenin içerdiği güzergâh üzerinde bulunan devletlere olan siyasî ve ekonomik etkileridir. Diğer taraftan söz konusu bölgenin stratejik ve jeopolitik konumu büyük güçlerin bölgeye olan ilgilerini sürekli canlı tuttuğundan BTC projesi yalnızca bölgesel politikalar açısından değil, aynı zamanda küresel politika açısından da incelenmiştir. Çalışmamızın temel amacı, gerek büyük güçlerin ve gerekse bölgesel güçlerin BTC projesi çerçevesinde şekillendirmeye çalıştıkları siyasal ve ekonomik politikaları irdelenerek Hazar bölgesinin ve sahip olduğu doğal kaynakların Uluslararası sistemin yeniden oluşum sürecine olan etkilerinin incelenmesidir. ABSTRACT The collapse of the Soviet Union has marked the start of a new era of international world order. The countries in the Middle Asia and Caucasus have, therefore, come to be decisive in this order due to their geopolitical statuses and their richness in natural resources. Since these countries could not utilise potential oil and natural gas resources on account of the insufficient production and transportation facilities in the reign of the Soviet Union; following the dismantlement of the Soviet Union, they have become the focus of interest of the major powers in the world which want to put these resources on the world market. In line with this orientation, alternative projects for the marketing of these resources have started to be developed. The point of departure of this study is, thus, the project of BTC (Bakü-Ceyhan- Tiflis Oil Pipeline Project), which was suggested for the transportation of oil reserves of the Caspian Sea basin that are among the most important ones in the Middle Asia and Caucasus and, its political and economic effects on the transit countries. Furthermore, as the strategic and geopolitical status of the region has piqued the interest of the powerful countries, the project of BTC has been analysed in terms of both regional and global policies.The main purpose of the study is, in this respect, to explore the effects of the Caspian region with their natural resources on the formation of the new international world order with specific reference to the political and economic policies regarding the project adopted by both the world powers and regional powers. in