Pamukta (Gossypium hirsutum L.) bazı tarımsal ve lif kalite özelliklerinin kalıtımı
Heritability of some agronomical and fiber quality traits in cotton (Gossypium hirsutum L.)
Yazar: FATMA POLAT
Danışman: PROF. DR. AYDIN ÜNAY
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Amaç: Pamukta (Gossypium hirsutum L.) erken döl kuşaklarında verim ve kalite özelliklerine ilişkin ebeveynler ile generasyonlar arasındaki farklığın ortaya konulması ve heterotik etkiler, kendileme depresyonu ve kalıtım derecesinin saptanması amaçlanmıştır.
Materyal ve Yöntem: Lodos, Gloria, Fiona, Claudia ve İpek 607 ana; Flash ve NP Özbek 100 pamuk çeşitleri baba ebeveyn olarak kullanılarak 10 F1 melez kombinasyonu elde edilmiştir. Kış sezonunda sera koşullarında F2 populasyonu elde edilmiştir. 2021 yılında 7 ebeveyn, 10 F1 ve 10 F2 melez kombinasyonu olmak üzere toplam 27 genotip Tesadüf Blokları Deneme Deseninde 4 tekerrürlü olarak ekilmiştir. İncelenen özellikler yönünden genotipik farklılıklar, heterosis, heterobeltiosis, kendileme depresyonu ve geniş anlamda kalıtım derecesi incelenmiştir.
Bulgular: İncelenen tüm özellikler için genotiplere arası farklılıklar önemli bulunmuştur. Tek bitki kütlü pamuk verimi yönünden ebeveyn, F1 ve F2 populasyon ortalamaları farkının önemli olduğu saptanmıştır. Çırçır randımanı ve lif kalite özellikleri için ise ebeveyn ve generasyon ortalamalarının önemli olmadığı belirlenmiştir. Koza sayısı, koza ağırlığı ve tek bitki kütlü pamuk verimi yönünden F1 ve F2 generasyonunda olumlu buna karşın lif dayanıklılığı yönünden olumsuz yönde heterosis ve heterobeltiosis saptanmıştır. Koza sayısı, koza ağırlığı, tek bitki kütlü pamuk verimi, çırçır randımanı, lif uzunluğu ve lif dayanıklılığı yönünden olumsuz buna karşın yüz tohum ağırlığı yönünden olumlu yönde kendileme depresyonu bulunmuştur. Çırçır randımanı için %97,97, lif dayanıklılığı için %94,75, yüz tohum ağırlığı için %94,74 ve lif uzunluğu için %92,57 geniş anlamda kalıtım derecesi tahminlenmiştir.
Sonuç: Claudia ve Fiona çeşitlerinin verim ve lif kalite özellikleri yönünden en uygun ebeveynler ve her iki generasyonda da Gloria × Flash ve Fiona × Flash melez kombinasyonularının en ümitvar melez kombinasyonlar olduğu sonucuna varılmıştır.

Abstract:
Objective: It was aimed to determine the differences between parents and generations, the heterotic effects, inbreeding depression and heritability for yield and fiber quality traits in early generations of cotton (Gossypium hirsutum L.).
Material and Methods: Ten F1 hybrid combinations were obtained by using Lodos, Gloria, Fiona, Claudia and İpek 607 as female; Flash and NP Özbek 100 cotton varieties as male parents. F2 population was obtained under greenhouse conditions through winter season. In 2021, a total of 27 genotypes, including 7 parents, 10 F1 and 10 F2 hybrid combinations, were planted in Randomized Complete Block Design with 4 replications. The differences among genotypes, heterosis, heterobeltiosis, inbreeding depression and heritability in broad sense were analyzed for the traits examined.
Results: The differences among genotypes were found significant for all traits examined. The differences between parental, F1 and F2 population means were found to be significant for single plant seed cotton yield. For ginning out-turn and fiber quality traits, parent and generation means were not significant. Heterosis and heterobeltiosis were found positively in F1 and F2 generation for boll number, boll weight and single plant seed cotton yield, but negatively for fiber strength. Inbreeding depression was found negatively for boll number, boll weight, single plant seed cotton yield, ginning out-turn, fiber length and fiber strength, but positively for seed index. The highest broad sense heritability was estimated as 97.97% for ginning out-turn, 94.75% for fiber strength, 94.74% for seed index and 92.57% for fiber length, respectively.
Conclusion: It was concluded that Claudia and Fiona were the most suitable parents in terms of yield and fiber quality traits and Gloria × Flash and Fiona × Flash were the most promising hybrid combinations in both generations.