Meme kanseri tanılı hastalarda postoperatif radyoterapi teknikleri sonrası akciğer akut ve subakut yan etkilerinin solunum fonksiyon testleri ve üç boyutlu tek foton emisyon bilgisayarlı tomografisi (SPECT) bazlı akciğer perfüzyon sintigrafisi ile değerlendirilmesi
Evaluation of pulmonary acute and subacute toxicity after breast cancer postoperative radiotherapy via pulmonary function tests (PFT) and single photon emission computer tomography (SPECT) based lung perfusion scintigraphy
Yazar: BENGÜL SERARSLAN
Danışman: DOÇ. DR. NEZİHE SEDEN KÜÇÜCÜK
İstanbul Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Sağlık Bilimleri Bölümü / Radyasyon Onkolojisi Ana Bilim Dalı / Radyasyon Onkolojisi Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2014
Konu: Onkoloji = Oncology ; Radyoloji ve Nükleer Tıp = Radiology and Nuclear Medicine
Dizin: Cerrahi = Surgery ; Doz-cevap ilişkisi-radyasyon = Dose-response relationship-radiation ; Meme neoplazmları = Breast neoplasms ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Perfüzyon = Perfusion ; Postoperatif dönem = Postoperative period ; Pozitron emisyon tomografi = Positron-emission tomography ; Radyonüklid görüntüleme = Radionuclide imaging ; Radyoterapi = Radiotherapy ; Solunum fonksiyon testleri = Respiratory function tests

Özet:
AMAÇ: Meme kanserli hastalarda postoperatif radyoterapinin (RT) lokal kontrolü ve sağkalımı arttırdığı randomize çalışmalar ve metaanalizler ile kanıtlanmıştır. Hastaların yaşam süreleri uzadıkça hayat kalitesi ve tedavi yan etkilerinin minimuma indirilmesi önem kazanmıştır. Yeni gelişen tekniklerle tedavi sahasında daha homojen doz dağılımının ve yan etkilerin azaltılması mümkün olabilmektedir. Amacımız; meme kanserinde postoperatif RT uygulananlarda maruz kalınan akciğer dozlarının yol açabileceği akut/subakut etkilerin solunum fonksiyon testleri (SFT) ve akciğer perfüzyon sintigrafisi SPECT (APSS) ile değerlendirilmek, farklı tedavi modalitelerinin akciğer dozları, SFT ve APSS sonuçlarına etkisini araştırmak, meme RT'sinde ideal akciğer doz volüm verilerini ortaya koyabilmektir. Ayrıca pulmoner toksisitenin erken dönemde tespitiyle hastaların semptomsuz dönemde ve gerekliyse tedavisi mümkün kılınabilmektedir.
METOD: Çalışmamızda sistemik kemoterapisi tamamlanan, RT için uygun bulunan hastalar gönüllü onamları alındıktan sonra ardışık olarak eşit sayıda olacak şekilde 2 farklı RT tekniği [3 boyutlu konformal RT (3D-KRT) ve yoğunluk ayarlı RT (YART, IMRT)] grubuna ayrıldı. RT öncesi ve sonrası 3. ayda radyasyona bağlı akut/subakut pulmoner toksisite değerlendirmesi için SFT ve APSS tetkikleri yapıldı. RT sonrası 1. ayda da kontrol SFT yapıldı. Dozimetrik veriler ile tetkiklerdeki değişimlerin ilişkisi değerlendirildi.
BULGULAR: IMRT grubunda akciğer mean dozları ile 20 Gy ve altı doz alan volüm miktarı (V1, V5, V10, V20) anlamlı daha yüksekti (p<0,001). SFT değişimlerinde iki teknik arasında anlamlı fark saptanmadı (p>0,05). IMRT grubunda daha yüksek akciğer dozları (p<0,001) ve düşük doz alan volümlerde daha belirgin sintigrafik tutulum azalması izlendi (p<0,05). Mean dozu en yüksek olan akciğer lobu (ipsilateral lob) 3D-KRT grubunda daha belirgin sintigrafik tutulum azalması saptandı (p<0,05). Ayrıca sağ taraf ışınlamalarında apikal akciğeri etkileyen supraklaviküler alan ışınlansa bile çoğunlukla sağ üst değil, sağ orta lobun daha yüksek doz aldığı görüldü. Sonuç olarak; hiçbir hastada LENT-SOMA grad ≥2 akciğer yan etkisi görülmedi. Hasta özellikleriyle (sigara öyküsü, yaş, KT, cerrahi tipi, tümör loju, RT alan ve tekniği gibi) radyasyona bağlı pulmoner toksisite arasında anlamlı ilişki saptanmadı.
SONUÇ: V20' nin tedavi tekniklerini karşılaştırmada aslında ortak benzer bir dozimetrik parametre olduğu ve düşük veya yüksek doz alan volümlerin değerlendirmesinin daha anlamlı ve ayırt edici olacağı kanısına varılmıştır. Çalışmamızda daha geniş hasta serisi ve daha uzun takip süreleri ile daha anlamlı sonuçlar elde edilebilir.
Anahtar Kelimeler: Meme kanseri, radyoterapi, akciğer dozları, solunum fonksiyon testi, akciğer sintigrafisi

Abstract:
PURPOSE: The increase in the local control and survival of breast cancer patients with postoperative radiotherapy (RT) has been demonstrated by many of randomized trials and metaanalysis. Because of this longer life expectancy, quality of life and minimizing side effects of the treatment have gained importance. More homogenous dose distribution in the treatment field and reduction of side effects is possible with new RT techniques. The aims of our study are to evaluate acute/subacute pulmonary effects and their differences with different RT modalities of postoperative breast RT via pulmonary function tests (PFT) and single photon emission computer tomography (SPECT) based lung perfusion scintigraphy (SLPS), and to exhibit optimum lung dose constraints data for breast cancer RT. Additionally this study enables to detect early pulmonary toxicity in the asymptomatic period and to treat it, if necessary.
METHODS: In our study, voluntary breast cancer patients eligible for postoperative RT, who completed adjuvant systemic chemotherapy were seperated equally into two groups of different RT techniques [3D conformal RT (3D-CRT) and intensity-modulated radiotherapy (IMRT)]. To assess the acute/subacute pulmonary toxicity, we performed PFT's and SLPS's just before RT (baseline) and after 3 months of RT (control). After 1 month of RT patients were rechecked with only PFT. We assessed the relation between dosimetric data and the study changes.
RESULTS: Mean lung doses and lung volumes receiving ≤20Gy (V1, V5, V10, V20) were significantly higher in IMRT group (p<0.001). There was no significant difference in PFT changes after RT between the two RT techniques (p>0.05). Higher lung doses (p<0.001) and more significant mean reduction of scintigraphic uptake were observed in low dose volumes with IMRT (p<0.05). In 3D-CRT group, the mean reduction of scintigraphic uptake was higher in the lobe, that receives the highest mean dose (ipsilateral lobe) (p<0.05). Furthermore, even though right supraclavicular area, which effects the upper lung zone was irradiated, frequently the right middle lobe received more radiation, not right upper lobe. Eventually, none of the patients had grade ≥2 LENT-SOMA lung toxicity. We didn't find any relationship between patient characteristics (smoking history, age, chemotherapy type, surgery type, tumor location, RT field and technique) and radiation induced pulmonary toxicity.
CONCLUSION: We opine that V20 value is a similar parameter by assessing RT techniques and it's to evaluation of low and high dose volumes can be more feasible. Larger group of patients and longer follow-up can lead to more significant results.
Key Words: Breast cancer, radiotherapy, lung doses, pulmonary function test, lung scintigraphy