Nâbî'nin ederlerinde Farsça üslup
The Persian literary style in Nâbî's works
Yazar: ALİYE SERAP İNCİDAĞI
Danışman: PROF. DR. ŞERİFE YALÇINKAYA
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Türk edebiyatının yaklaşık altı asırlık serüveni içerisinde yer alan klasik Türk edebiyatı döneminde; edebî zevk ve sanat anlayışında şairlerin yazdığı şiirler belirleyici olmuştur. Şairler şiirde söz ve manayı idealize etmiş, ince hayal ve mazmunlarını en güzel şekilde söylemeyi amaçlamışlardır. Bu dönemde aynı coğrafyada yaşayan Türkler ve İranlılar birbirlerinin kültür dil ve edebiyatta derinden etkilemişlerdir. Türk ve Fars şairler birbirlerinin şiir anlayışından etkilenmişler bu etkileşim sonucunda da birbirlerinin dillerine kendi dillerinden kelimeler girmesine sebep olmuşlardır. Türk şairleri Farsça kelimeleri ve Farsça gramer unsurları yazdıkları şiirlerde kullanmaya başlamışlardır. Türk dilinin içerisinde Farsçanın yer aldığı bir dönemde yetişen ve döneme damgasını vuran XVII. yüzyıl şairlerinden Nâbî eserlerinde Farsça kelimelere yer vermiştir. Nâbî'nin şiirleri dönemin şiir anlayışının tespiti bakımından oldukça önemlidir. Bu çalışmanın amacı; dönemin şiir anlayışının tespitine yardımcı olmak, ayrıca Nâbî'nin şiir anlayışını, kendine has edebî kişiliğini ve Farsça üslubunu tespit etmeye çalışmaktır.
Dört bölümden oluşan çalışmanın birinci bölümünde; üslup hakkında bilgi verilmiş ve eldeki verilerle Nâbî'nin üslup değerlendirilmesi yapılmıştır. İkinci bölümde Nâbî'nin Türkçe Divan'ı ile Farsça Divançe'sinin nazım şekilleri ve muhtevasının mukayesesi yapılmıştır. Üçüncü bölümde Nâbî'nin manzum eserlerindeki Farsça alıntılar tespit edilmiş ve Nâbî'nin yapmış olduğu İranlı şairlerden alıntılar tasnif edilmiştir. Dördüncü bölümde, Nâbî'nin mensur eserlerinde tekrar ettiği Farsça şiirler belirtilmiş ve tablolarla sunulmuştur. İranlı şairlerden alıntılar tespit ve tasnif edilmiş ve tabloda gösterilmiştir.

Abstract:
In the period of classical Turkish literature, which takes place in the adventure of Turkish literature for about six centuries; The poems written by the poets have been decisive in the understanding of literary taste and art. The poets idealized the word and meaning in poetry and aimed to express their fine dreams and metaphors in the best way. In this period, Turks and Iranians living in the same geography deeply influenced each other in culture, language and literature. Turkish and Persian poets were influenced by each other's understanding of poetry, and as a result of this interaction, they caused words from their own language to enter each other's languages. Turkish poets started to use Persian words and Persian grammatical elements in their poems. The XVII century, which grew up in a period when Persian was included in the Turkish language and left its mark on the period. Nâbî, one of the century poets, included Persian words in his works. Nâbî's poems are very important in terms of determining the poetry understanding of the period. The aim of this study; To help determine the poetry understanding of the period, and also to try to determine Nâbî's understanding of poetry, his unique literary personality and Persian style.
In the first part of the study, which consists of four parts; Information about the style was given and an evaluation of Nâbî's style was made with the available data. In the second part, the verse forms and content of Nâbî's Turkish Divan and Persian Divançe were compared. In the third chapter, Persian quotations in Nâbî's poetic works were determined and quotations from Iranian poets made by Nâbî were classified. In the fourth chapter, Persian poems repeated by Nâbî in his prose works are stated and presented with tables. Quotations from Iranian poets have been identified and classified and shown in the table.