Baş-boyun skuamöz hücreli karsinomları etiyolojisinde HPV enfeksiyonu saptanmasında immunhistokimyasal P16 ekspresyonu ve HPV-DNA ISH'in değerlendirilmesi
Evaluation of immunhistochemical P16 expression and HPV-DNA ISH in detection of HPV infection in the etiology of head and neck squamous cell carcinomas
Yazar: ZEYNEP GAMZE DİZDAROĞLU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SAİME GÜL BARUT
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Hamidiye Uluslararası Tıp Fakültesi / Patoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Patoloji = Pathology
Dizin: DNA = DNA ; Gen ifadesi = Gene expression ; Kafa ve boyun neoplazmları = Head and neck neoplasms ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Papillomavirüsler = Papillomaviridae

Özet:
GİRİŞ VE AMAÇ: HPV ilişkili baş-boyun karsinomlarının farklı klinik özellikler 
taşıdığı, prognozunun daha iyi olduğu gösterilmiştir. Doku örneklerinde HPV
gösterilmesi direkt ve dolaylı yöntemler uygulanarak yapılabilmektedir. p16
immunhistokimya (İHK) dolaylı fakat maliyeti daha düşük olmasından dolayı rutin 
pratiğimizde en sık kullandığımız yöntemdir. HPV varlığını belirtmede p16 İHK 
ekspresyonu gösterilmesi tek başına yetersizdir ve %70 olan pozitiflik değeri (CAP 
(College Of American Pathologists) protokolüne göre) yüksek bir değerdir. HPV-DNA
İSH virusun direkt olarak gösterildiği bir yöntemdir. Çalışmamızda p16 İHK'nın HPVDNA İSH ile birlikte yapılmasının HPV saptanmasındaki yetkinliğini araştırdık.
GEREÇ VE YÖNTEM: Kliniğimizde 2008-2020 tarih aralığında patoloji arşivinde 
parafin blokları ve camları bulunabilen, optimal takip ve boyanma özellikleri gösteren 
olgular seçilip, olgulardan en az 0,5 cm ve üzeri çapta tümör dokusu içeren 102 olgu 
çalışmaya dahil edilmiştir. Parafin bloklardan yeni kesitler alınıp ve bu kesitlerde HPVDNA İSH çalışılmıştır.
BULGULAR: Çalışmamızda değerlendirilen 102 olgunun 36'sında (%35,3) HPVDNA İSH ve 26'sında (%25,5) p16 pozitif olarak tespit edildi. HPV-DNA İSH pozitif
saptanan 19 (%18,6) olguda p16 pozitif saptanırken, 17 (%16,7) olguda p16 negatif 
olarak değerlendirildi. p16 pozitifliği ile tonsiller yerleşimli tümör lokalizasyonu, 
histolojik grade, perinöral invazyon arasında anlamlı ilişki saptandı (p=0.036, p=0.007,
p=0.042). HPV-DNA İSH pozitifliği ile yaş, sigara öyküsü, alkol kullanımı, 
lokalizasyon (tonsiller yerleşim hariç (p=0.04)), histolojik grade, lenfovasküler ve 
perinöral invazyon gibi parametreler arasında anlamlı ilişki saptanmadı. HPV-DNA İSH 
ile HPV varlığı teyit edilmiş 36 olgunun 19'u p16 boyanma pozitif iken 17 yanlış 
negatif olgunun olduğu görüldü. %70 ve üstü boyanmanın pozitif olarak kabul edildiği 
p16 İHK'nın HPV olmayan hastada negatif sonuç verme olasılığının bir ölçüsü olarak 
tanımlanan istatistiksel özgüllüğü ise %89,36 olarak hesaplandı. Çalışma grubunda p16 
pozitif İHK ve HPV-DNA İSH arasında anlamlı bir istatistiksel ilişki bulundu 
(p<0,001).
SONUÇ: Çalışmamız, baş-boyun skuamöz hücreli karsinom HPV-DNA İSH ile p16-
İHK arasında istatistikî olarak anlamlı bir sonuç ortaya koymasının yanı sıra pozitiflik 
kriteri olan eşik değerinin yüksek olması nedeniyle p16 İHK testinin yeteri kadar 
sensitif olmadığını göstermiştir. Çalışmamızda elde edilen bulgulara göre, baş-boyun iii
skuamöz hücreli karsinomda p16 ekspresyonun tek başına kullanılması, prognoz ve 
tedavide önemli yeri olan HPV tespitinde yeterli etkinliğe sahip olmaması nedeniyle
riskli bulunmuştur. Bu konuda daha kapsamlı çalışmaların yapılması gereklidir. 
Anahtar Sözcükler: Human Papillomavirüs, Skuamöz hücreli karsinom, p16

Abstract:
INTRODUCTION AND AIM: HPV-associated head and neck carcinomas have 
different clinical features and have a better prognosis. Demonstration of HPV in tissue 
samples can be done by applying direct and indirect methods. The methodwe use most 
frequently in our routine is p16 immunohistochemistry (IHC), because it is indirect but 
less costly. Demonstrating p16 IHC expression alone is insufficient to indicate the 
presence of HPV and the 70% positivity value (according to the CAP (College Of 
American Pathologists) protocol) is a high value. HPV-DNA ISH is a method in which 
the virus is shown directly. In our study, we investigated the efficiency of p16 IHC and 
HPV-DNA ISH in detecting HPV.
MATERIALS AND METHODS: Between the dates 2008-2020, the cases with 
paraffin blocks and slides in the pathology archive, with optimal follow-up and staining 
properties were selected, and and 102 cases with tumor tissue with a diameter of at least 
0.5 cm and above were included in the study. New sections were taken from paraffinembedded blocks and HPV-DNA ISH was performed in these sections.
RESULTS: HPV-ISH was positive in 36 (35.3%) of 102 cases evaluated in our study, 
and p16 was positive in 26 (25.5%) cases. While p16 was positive in 19 (18.6%) cases 
with HPV-DNA ISH positive, p16 was negative in 17 (16.7%) cases. A significant 
correlation was found between p16 positivity and tonsillar tumor localization, 
histological grade, and perineural invasion (p=0.036, p=0.007, p=0.042). There was no 
significant relationship between HPV-DNA ISH positivity and parameters such as age, 
smoking history, alcohol use, localization (except tonsillar location (p=0.04)), 
histological grade, lymphovascular and perineural invasion. While 19 of 36 cases whose 
HPV presence was confirmed by HPV-DNA ISH were p16 staining positive, 17 false 
negative cases were observed. The statistical specificity of p16 IHC, in which 70% or 
more staining was considered positive, was calculated as 89.36%, which is defined as a 
measure of the probability of negative results in non HPV patients. A statistically 
significant correlation was found between p16 positive IHC and HPV-DNA ISH in the 
study group (p <0.001).
CONCLUSİON: Our study revealed a statistically significant result between HPVDNA ISH and p16 IHC in head and neck squamous cell carcinoma, and showed that it 
was not sensitive enough due to the high threshold value, which is a positivity criterion. v
The findings obtained in our study were found to be risky because of the use of p16 
expression alone in head and neck squamous cell carcinoma and its ineffectiveness in
detecting HPV, which has an important place in the treatment approach. More 
comprehensive studies are needed in this regard.
Key Words: Human Papillomavirus, Squamous cell carcinoma, p16