Kuzeybatı Suriye'de iç savaş sonrası birinci basamak sağlık merkezlerinde antibiyotik reçeteleme uygulamaları ve antimikrobiyal direnç tehlikesi
Antibiotic prescription practices at primary health care facililities in northwest Syria in the context of civil war and antimicrobial resistant threat
Yazar: RUKİYE KALENDER BİLİR
Danışman: DOÇ. DR. PERİHAN TORUN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Hamidiye Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı / Halk Sağlığı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Antibiyotikler = Antibiotics ; Birinci basamak sağlık hizmetleri = Primary health care ; Reçeteler = Prescriptions ; Suriye = Syria ; İlaçlara direnç = Drug resistance ; İlaçlara direnç-mikrobiyal = Drug resistance-microbial ; İç savaş = Civil war

Özet:
Amaç: Bu çalışma ile Kuzeybatı Suriye'de, antimikrobiyal reçete uygulamalarında doktor ve eczacı davranışlarının araştırılması; bölgede hizmet veren birinci basamak sağlık merkezlerinde işlenen reçeteler incelenerek, antimikrobiyal direnç tehdidi oluşturabilecek uygulamaların tespit edilmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Kuzeybatı Suriye'deki 47 merkezde 25-30 Eylül 2021 tarihleri arasında işlenen 8.371 reçetenin içerdiği bilgiler ve reçetelenen antimikrobiyallerin Dünya Sağlık Örgütü İyi Reçeteleme Kılavuzu ve Temel İlaç Listesi Antibiyotik Kitabı'na göre uygunlukları incelenmiş; 125 doktor ve 64 eczacı ile çevrimiçi yapılan yapılandırılmış görüşmelerle antibiyotik reçeteleme davranışları ile bilgi toplanmıştır. Bulgular tanımlayıcı istatistik yöntemleri kullanılarak analiz edilmiştir.
Bulgular: Sağlık merkezlerinde bir haftada ayaktan muayene edilen hastaların %28'ine en az bir antimikrobiyal reçete edildiği görülmüştür. Reçetelerin %40'ından fazlası tanı ve/veya tedavi süresini, %21'i ise tedavi rejimi bilgisini bulundurmamaktadır. Antimikrobiyal içeren reçetelerin %67,71'inin "Access" grubu antibiyotik içerdiği, seçilen antibiyotiklerin tedavi protokollerine uygunluğunun %50'nin altında olduğu görülmüştür. Yapılan görüşmelerde; eczacıların %48,4 ü tanı, %57,8'i tedavi rejimi %40,6'sı tedavi süresi bilgisinin reçetelerde her zaman bulunduğunu belirtirken, doktorlar tanı, tedavi rejimi, tedavi süresi bilgilerini sırasıyla %62,4; %84,4; %72 oranında her zaman reçetelere dahil ettiklerini belirtmişlerdir. Eczacıların %28,1'i hastalara reçetesiz ilaç temin ettiğini, doktorların %14,4'ü ise hasta talebi üzerine antibiyotik reçetelediklerini belirtmişlerdir.
Sonuç: Konu ile ilgili bölgede yapılan bu ilk çalışmada reçete uygulamalarında bir standart olmadığı tespit edilmiş, reçetelenen antibiyotiklerin en az %50'sinin tedavi protokollerine uygun olmadığı görülmüştür. Bu durumun antimikrobiyal direnç açısından bir risk oluşturabileceği düşünülebilir. 

Anahtar Kelimeler: Antimikrobiyal Direnç, Kuzeybatı Suriye, Reçete Uygulamaları

Abstract:
Aim: In this study, it is aimed to identify the prescription practices in primary health care facilities in Northwest Syria which may cause antimicrobial resistance by assessing the behaviours of doctors and pharmacists in antimicrobial prescribing and prescription practices and reviewing prescriptions issued in the primary healthcare centres serving in the region. 
Materials and Methods: The registered information and prescribed antimicrobials in 8,371 prescriptions were issued in 47 primary health care facilities between the 25-30th September 2021 were assessed in terms of their compatibility with the World Health Organization's Guide to Good Prescribing and Essential Medicines List Antibiotic Book; the information was gathered on antibiotic prescribing behaviors through online structured interviews with 124 doctors and 64 pharmacists. The findings were analyzed by using descriptive statistical methods.
Results: 28% of the outpatients registered in the health centres within a week were prescribed a minimum of one antimicrobial. More than 40% of the prescriptions do not contain diagnosis and/or treatment duration, and 21% do not include the treatment regimen information. 67.7% of the prescriptions have included Access group antibiotics and the compliance of the selected antibiotics with the treatment protocols was below 50%. Out of the pharmacists interviewed 48.4% diagnosis information, 57.8% treatment regimen and 40.6% stated treatment duration information is always included in the prescriptions they received while out of the doctors interviewed 62.4%, 62.4%, 72% stated they always enter in the prescriptions respectively diagnosis, treatment regimen, and treatment duration information. 28.1% of pharmacists stated that they provide over-the-counter drugs to patients, and 14.4% of doctors stated that they prescribe antibiotics upon patient request.
Conclusion: This study is the first study on the subject in the region. It has been determined that there are no standardized prescription practices, and it has been observed that at least 50% of the prescribed antibiotics are not suitable for treatment protocols. It can be thought that this situation may pose a risk in terms of antimicrobial resistance. It should be considered that this situation may cause a risk for antimicrobial resistance.

Key Words: Antimicrobial Resistance, Northwest Syria, Prescription Practices