Anadolu Selçuklu sanatında gezegen ve burç tasvirleri
Planet and zodiac ornamentation in Anatolian Seljug art
Yazar: AHMET ÇAYCI
Danışman: PROF. DR. BEYHAN KARAMAĞARALI
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2000
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Anadolu Selçukluları = Anatolian Seljuks ; Burç = Zodiac ; Gezegenler = Planets ; Tasvir = Description

Özet:
Bu çalışmada, Anadolu Selçuklu süslemeciliğinin kapsamında yer alan gezegen ve burç tasvirlerinin repertuarı tespit edilmiş ve düşünceyi şekillendiren tematik unsurların ne olduğu sorusuna yanıt aranmıştır. Bunun gerçekleştirilebilmesi için Antik dönemden başlayıp 14.yy'a kadar sürüp gelen göksel veriler değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Bütün bunlar, bölümlere ait ana başlıklar ve onların alt başlıkları altında incelenmiştir. Araştırmanın temel bölümleri şunlardan meydana gelmektedir. I. bölümünde araştırmanın tanımı, kapsamı ve yöntemi gibi birimlerin tanımları yapılmaktadır. Takip eden kısımda birinci el kaynaklar ve günümüzde yapılan araştırmalara yer verilmiştir. II. Bölümde Kozmos, Kozmogoni, Kozmoloji, Astronomi ve Astroloji gibi kavramların tammlanyla birlikte Türk Kozmolojisi, îslami Kozmoloji ile Büyük Selçuklu Kozmolojileri ele alınmıştır. İÜ. Bölüm katalog kısmından meydana gelmektedir. Katalog konulara göre düzenlenmiştir. Bu düzenleme; gezegenler, burçlar, gezegenler, burçlar ve evren şeklindedir. Taş malzemeden başlayarak madeni malzemeye varıncaya kadar astral içeriğe sahip bulunan malzemenin tamamı kataloga dahil edilmiştir. IV. Bölümde Anadolu Selçuklu dönemine ait gezegen ve burç tasvirleri bağımsız konu başlıkları altında değerlendirmeye tabi tutulmuş ve Selçuklu öncesine ait kozmolojik birikimler ile Selçuklu dönemine intikal eden astral malzeme vurgulanmıştır. V. Bölüm değerlendirmeden meydana gelmektedir. Değerlendirme bölümünde kozmolojik anlatımdaki malzeme, kompozisyon, sanatkar ve coğrafya konularında kısa tespitler yapılmıştır. VI. Bölüm, sonuç kısmı olarak düzenlenmiştir. Bu bölümde kozmolojik oluşumların arkasındaki kadim kültürel yapılanmanın mevcudiyetiyle, bölgesel kültür değişiminin izleri ortaya çıkmıştır.

Abstract:
In this research it has been determined the figurative repertuar of the planet and zodiac represantater included in Anatolian Seljuq ornamentation and attempted to find proper answer for the question of which fact formated elements of theme. For that purpose it has been evaluated celestial data from antique age to the fourtheenth century. All these subjects have been classified in certain parts and sub-titles. So, this research consists of the following chapters: The first chapter makes up of there different formation that constitutes definition of the subject, content of the subject and process of the research. The following parts comprise main sources and publications. While the second chapter has defined description of the forms of cosmos, cosmogony, cosmology, astronomy and astrology, It has been researched the chronological devolopment of the Turkish, Islamic and Seljuqid cosmology. The third chapter has been formed as a catalogue that has been shaped in accordance with the subject elements which have entitled "Planets", "Sign of Zodiac", "Planets-Sign of Zodiac" and "Cosmos". All these elements have been put in order, as stone materials, tile materials and mine materials. The fourth chapter has expressed Anatolian Seljuq planet and Zodiac representation detailed in the main title that has been compared with Pre-Islamic Culture and Islamic Culture. The fifth chapter deals with an evaluation of the subjects. In this part, it has been examined the subjects such as materials, shape of compositation, structure of the crafts and craftsman. The sixth chapter has been formed as a conclusion. In this part, it has been seen that the old cultural structure exists behind the coamological formation and also some modifications in the regional culture have been realized.