Şehir içi ulaşım sistemlerinin çevresel, ekonomik ve sosyal açıdan Markov analizi ile değerlendirilmesi: Ankara ili örneği
Environmental, economic and social evaluation of urban transportation systems with Markov analysis: The case of Ankara province
Yazar: HAKAN YILMAZ
Danışman: DOÇ. DR. HASAN TÜRE
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Ekonometri Ana Bilim Dalı / Yöneylem Araştırması Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ekonometri = Econometrics ; Ulaşım = Transportation ; İstatistik = Statistics
Dizin: Alternatif enerji = Alternative energy ; Alternatif yakıtlar = Alternative fuels ; Markov modeli = Markov model ; Ulaşım sistemleri = Transportation systems ; Yenilenebilir enerji = Renewable energy ; Yenilenebilir enerji kaynakları = Renewable energy resources ; Çevresel etki = Environmental impact ; Çevresel etki değerlendirme = Environmental impact assesment ; Şehiriçi ulaşım = Urban transport

Özet:
Son yıllarda şehir merkezi nüfuslarında yaşanan büyük artışlar beraberinde birçok problemi de getirmiştir. Artan nüfus özellikle şehir içi ulaşımda büyük problemler yaşanmasına sebep olurken bu problemlerin hem direkt hem de dolaylı birçok olumsuz etkisi bulunmaktadır. Yoğun trafiğin oluşturduğu olumsuz etkilerin başında iklim değişikliği ve çevresel bozulma gelmektedir. Bunun yanı sıra yaşam döngüsü içerisinde önemli bir yer tutan ve günlük ihtiyaçların karşılanması için sıklıkla kullanılan şehir içi ulaşım bireyleri stres, zaman kaybı vb. birçok açıdan olumsuz etkileyebilmektedir. Sadece karar vericilerin ya da politika yapıcıların sorunu olmayan ve toplumun her kesimini ilgilendiren bu problemler için araştırmacılar ve sivil toplum örgütleri de çözüm arayışı içindedir. Bu çalışmada, tüketicilerin geçmiş durum ve içinde bulunulan zaman diliminde tercih etmiş oldukları ulaşım türleri arasındaki geçişler hesaplanarak, denge durumunun hangi şartlar altında oluşacağı Markov analizi ile tespit edilmiştir. Ayrıca sonuçların tüketicilerin demografik özelliklerine göre nasıl değişkenlik gösterdiği de incelenmiştir. Araştırma evrenini Ankara ili sınırlarında içinde yaşayan 18 yaşından büyük 431 kullanıcı oluşturmaktadır. Analiz sonucu elde edilen bulgular incelendiğinde; denge durumunda dikkatimizi çeken en önemli değişimlerin, fosil yakıtlı otomobil/motosiklet kullanımında ki artış ve karayolu toplu taşıma sistemlerinin tercih edilmesinde yaşanan düşüş olduğu tespit edilmiştir. Tercih edilebilir sistemler içerisinde çevreye ve ekonomiye en duyarlı ulaşım türleri olan yürümek, bisiklet/scooter ve alternatif yakıtlarla çalışan araçların toplam denge durumunda tercih edilme oranında artış gözlemlenirken, raylı toplu taşıma sistemlerinin genel ulaşım ağı içerisinden aldığı pay yaklaşık olarak aynı oranda kalmıştır. Yaşanan bu olumsuz durumun kentsel nüfusun artması ve gelişmesi ile ortaya çıkan otomobil kullanımından kaynaklandığı söylenebilir. Bu noktada en temel çözüm önerilerinden biri olan sürdürülebilir kentsel ulaşımın teşvik edilebilmesi için etkili stratejilerin geliştirilmesi gerekmektedir. Sonuç olarak tüketicilerin çevre dostu ürünlere olan talebinin artırılması ve karar vericilerin bu talepleri karşılamak için adımlar atması gerekmektedir.

Abstract:
In recent years, the great increase in the population of the city center has brought many problems with it. While the increasing population causes major problems especially in urban transportation, these problems have both direct and indirect negative effects. Climate change and environmental degradation are the leading negative effects of heavy traffic. In addition, urban transportation individuals, which have an important place in the life cycle and are frequently used to meet daily needs, experience stress, loss of time, etc. can affect it negatively in many ways. Researchers and non-governmental organizations are also in search of solutions for these problems, which are not only the problem of decision makers or policy makers and concern all segments of society. In this study, by calculating the transitions between the transportation types preferred by the consumers in the past situation and the current time period, the conditions under which the equilibrium situation will occur were determined by Markov analysis. In addition, how the results vary according to the demographic characteristics of the consumers was also examined. The population of the research consists of 431 users over the age of 18 living in the province of Ankara. When the findings obtained as a result of the analysis are examined; It has been determined that the most important changes that draw our attention in the balance situation are the increase in the use of fossil fuel cars/motorcycles and the decrease in the preference of road public transportation systems. While walking, bicycle/scooter, and alternative fuel-operated vehicles, which are the most environmentally and economically sensitive modes of transportation among preferable systems, have increased in total balance, the share of rail public transportation systems in the general transportation network has remained approximately the same. It can be said that this negative situation is caused by the increase and development of the urban population and the use of automobiles. At this point, it is necessary to develop effective strategies in order to promote sustainable urban transportation, which is one of the most basic solution proposals. As a result, consumers' demand for environmentally friendly products needs to be increased and decision makers need to take steps to meet these demands.