Depolanmış çeltiğe uygulanan Türkiye kökenli ham zeolitin Sitophilus oryzae (L.) (Coleoptera: Curculionidae) veTribolium castaneum (Herbst) (Coleoptera: Tenebrionidae)'a karşı değişik sıcaklık ve orantılı nemlerdeki etkinliği üzerine çalışmalar
Studies on the efficacy of Turkish raw zeolite admixed with paddy rice against Sitophilus oryzae (L.) (Coleoptera: Curculionidae) and Tribolium castaneum (Herbst) (Coleoptera: Tenebrionidae)
Yazar: SİBEL GÖMEÇ
Danışman: PROF. DR. MEVLÜT EMEKCİ
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Sitophilus oryzae = Sitophilus oryzae ; Zeolitler = Zeolites

Özet:
Bu tezde, 0, 250, 500, 750, 1000 ve 2000 ppm konsantrasyonlarında çeltiğe uygulanan doğal ham zeolitin 20, 25 ve 30 ºC sıcaklık ve % 55 ve % 75 orantılı nem koşullarında 7, 14 ve 21 gün sürelik muamelelerde Sitophilus oryzae (L.) ve Tribolium castaneum (Herbst)'un erginleri üzerindeki öldürücü etkinliği ile yeni nesil (F1) ergin gelişimi üzerindeki etkileri araştırılmıştır. Ayrıca, 25 ºC sıcaklık ve %60±5 orantılı nemde çeltiğe 0, 200, 400, 600 ve 800 ppm konsantrasyonlarda uygulanan doğal ham zeolitin her iki zararlının popülasyon gelişiminde 90 ve 180 gün sürelik uzun süreli uygulamalardaki etkinliği de çalışılmıştır.
Elde edilen sonuçlara göre; S. oryzae ve T. castaneum erginlerinde doz, sıcaklık ve uygulama süresi artışı zeolitin ölüm oranlarını arttırırken; orantılı nem artışı ise ergin ölümünde düşüşe neden olmuştur. S. oryzae erginlerinde %100 ölüm oranı 25 ºC sıcaklık ve %55 orantılı nemde en yüksek dozda (2000ppm) 14. gün sonu itibariyle görülmüştür. T. castaneum erginlerinde mutlak ölüm görülmemekle birlikte en yüksek ölüm oranı 30 ºC sıcaklık ve %55 orantılı nemde en yüksek doz ve uygulama süresinde  (2000ppm, 21 gün)  %25,56 olarak belirlenmiştir.
LD50 değerleri her iki türde de genellikle doz ve sıcaklık artışıyla azalırken; nem artışı ile artmıştır. S. oryzae erginlerinde 30 ºC sıcaklık ve %55 orantılı nemde 21 günlük uygulamada LD50 değeri 878 ppm olmuştur. T. castaneum erginlerinde ise 30 ºC sıcaklıkta 21 günlük uygulamada %55 ve 75 orantılı nemde sırasıyla 6026 ppm ve 26311 ppm olarak hesaplanmıştır.
F1 baskılanma oranı her iki türde de doz ve sıcaklık artışı ile artarken; nem artışı ile azalmıştır. Her iki türde'de kontrol grubuna göre en yüksek baskılanma oranı 25 ºC sıcaklık ve %55 orantılı nemde %95 olarak hesaplanmıştır. 
Uzun süreli (90 ve 180 gün) uygulamalarda doz artışına bağlı olarak ölüm oranları artmıştır. 180 gün sonunda en yüksek baskılanma oranı sırasıyla S. oryzae ve T. castaneum erginlerinde 800 ppm' de %72 ve %55 olarak hesaplanmıştır.
Elde edilen sonuçlar doğal ham zeolitin depolanmış ürün zararlılarına karşı koruyucu olarak kullanılabileceğini göstermektedir.

Abstract:
In this thesis, immediate adult mortality and F1 adult progeny in Sitophilus oryzae (L.) and Tribolium castaneum (Herbst) adults exposed to paddy rice treated with the raw zeolite of Turkey origin at 250, 500, 750, 1000 and 2000 ppm for 7, 14 and 21day at 20, 25 and 30ºC, and 55% and 75% RH were investigated. In addition, the efficacy of natural raw zeolite admixed with paddy rice at 200, 400, 600 and 800 ppm was evaluated in terms of population development of both species at 25ºC and 60±5% RH for 90 and 180-day exposures. 
According to the results, mortality rate of S. oryzae and T. castaneum adults proportionally increased with dose rate, temperature, and exposure time, and decreased with humidity. Complete mortality of S. oryzae adults occurred at the highest dose (2000 ppm) at 25ºC and 55% RH after 14 –day exposure. The highest adult mortality in T. castaneum was 26%, and occurred at 30ºC and 55% RH after 21-day exposure to 2000 ppm.
LD50 values in both species generally decreased with increasing dose rate and temperature, and increased with the humidity. In S. oryzae, the LD50 value was 878 ppm at 30ºC and 55% RH for 21-day exposure. In T. castaneum, LD50 values were 6026 ppm and 26311 ppm at 55 and 75% relative humidity, respectively, at 30ºC for 21-day exposure. 
F1 adult progeny of both insects reduced either with dose rate and temperature increases or with humidity decrease. The highest suppression rate in both species was 95% at 25 ºC and 55% RH. 
In long-term (90 and 180 days) exposures, mortality increased with dose rate. The highest level of population suppression in S. oryzae and T. castaneum after 180-day exposure were 72% and 55%, respectively, and occurred at the highest dose rate of 800 ppm.
The results show that the natural raw zeolite of Turkey origin has the potential to be used as a grain protectant against stored product pests.