İran propagandası: Devrim öncesi ve sonrası Güney Azerbaycan politikaları
Iranian propaganda: South Azerbaijan policies before and after the revolution
Yazar: MEHMET TEKDOĞAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ERGÜN KÖKSOY
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Halkla İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Halkla İlişkiler = Public Relations
Dizin: Fars kültürü = Persion  culture ; Güney Azerbaycan = South Azerbaijan ; Propaganda = Propaganda ; İran = Iran ; Şia = Şia

Özet:
Geçmişten günümüze insanlar, kurumlar veya devletler, iletişim sürecini kendi
amaçlarına uygun olacak şekilde yönetmek için propaganda faaliyetleri uygulamışlardır.
İnsanların ve toplumların algılarını, düşüncelerini yönetmenin ve yönlendirmenin yollarından
biri de propagandadır. Ülkeler ve devletler, yabancı toplumlara yönelik propaganda faaliyetleri
yürüttükleri gibi kendi toplumlarına karşı da propaganda faaliyetleri yürütmektedirler. Bu
bağlantıdan yola çıkarak çalışmada, İran'ın nüfusunun önemli bir bölümünü oluşturan Güney
Azerbaycan Türklerine yönelik propaganda faaliyetleri incelenecek ve değerlendirilecektir.
İletişim sürecinin, amaçlara uygun olarak dizayn edilmesinde propagandanın büyük bir önemi
ve etkinliği söz konusudur. İran'da yaşayan sayıca en kalabalık etnik unsur konumundaki
Güney Azerbaycan Türkleri, Rıza Şah'ın iktidarı Türk Kaçar Hanedanlığı'ndan devraldığı 1925
yılından bugüne kadar Tahran yönetiminin sistematik propaganda faaliyetlerine maruz
kalmışlardır. İran'ın gerek devrim öncesi gerekse devrim sonrasında uygulamış olduğu
propaganda faaliyetlerini etnik ve dil temelli, siyasi, kültürel ve ekonomik olarak alt başlıklara
ayırmak mümkündür. Uzun bir geçmişe sahip olan bu propagandalar, sistematik bir şekilde
sürdürülmekte ve bir amaca yönelik gerçekleşmektedir. 1979 İslam Devrimi, İran'da daha
özgürlükçü bir düzenin tesisi yönünde güçlü beklentilere neden olsa da devrim, Güney
Azerbaycan Türklerine yönelik sürdürülen propaganda faaliyetlerinin sona ermesine neden
olmamış aksine bu tarihten itibaren Türkler üzerindeki baskılar daha da artmıştır. Hem devrim
öncesinde hem de devrim sonrasındaki propaganda faaliyetlerinin; etnik-dil, siyasi, kültürel ve
ekonomik alanlarda yoğunlaştığını, Türkleri siyasi alanda etkisizleştirme amacı taşıdığını ve
Türklerin etnik kimliklerini hedef aldığını ifade etmek mümkündür. Bugün Güney Azerbaycan
Türkleri, Rıza Şah'ın tahta geçişinden bu zamana kadar geçen sürede kendilerine yönelik
uygulanan etnik-dil, siyasi, ekonomik ve kültürel propaganda faaliyetlerinden ciddi bir
rahatsızlık duymakta ve tepkilerini gerek sosyal medyada gerekse kamusal alanlarda
göstermektedir. Bu çalışmada İran'ın Güney Azerbaycan Türklerine yönelik izlemiş olduğu
propagandalar, nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi ve betimsel analiz çerçevesinde, belirli bir kronolojiye ve ayrıma tabi tutularak incelenmiştir. Çalışma sonucunda
İran'ın Güney Azerbaycan Türklerine yönelik devrim öncesi ve sonrası dönemde etnik-dil,
siyasi, ekonomik ve kültürel propaganda faaliyetleri yürüttüğü, bunun için farklı yöntemler ve
farklı araçlar kullandığı, söz konusu propaganda faaliyetlerinin hem devrim öncesi hem de
devrim sonrasında, sistematik bir şekilde sürdürüldüğü ortaya konmuştur.

Anahtar Kelimeler: Propaganda, Güney Azerbaycan Türkleri, İran propagandası,
Farslaştırma politikaları, Şiilik politikaları

Abstract:
From past to present, people, institutions or states have implemented propaganda
activities to manage the communication process in accordance with their own purposes. One of
the ways of directing and directing the perceptions and thoughts of people and societies is
propaganda. Countries and states carry out propaganda activities against their own societies as
they carry out propaganda activities against foreign societies. Based on this connection, in this
study, propaganda activities against South Azerbaijan Turks, who constitute a significant part
of Iran's population, will be examined and evaluated. Propaganda has a great importance and
effectiveness in designing the communication process in accordance with the objectives. The
South Azerbaijan Turks, the most numerous ethnic elements living in Iran, have been exposed
to the systematic propaganda activities of the Tehran administration since 1925, when Reza
Shah took over the power from the Turkish Qajar Dynasty. It is possible to divide Iran's
propaganda activities, both before and after the revolution, into ethnic and linguistic, political,
cultural and economic subheadings. These propagandas, which have a long history, are carried
out in a systematic way and are carried out for a purpose. Although the 1979 Islamic Revolution
caused strong expectations for the establishment of a more liberal order in Iran, the revolution
did not cause the end of the propaganda activities against the Turks of South Azerbaijan, on the
contrary, the pressure on the Turks increased even more since that date. It is possible to state
that the propaganda both before and after the revolution concentrates on ethnic-language,
political, cultural and economic fields, aims to neutralize the Turks in the political arena, and
targets the ethnic identities of the Turks. Today, the South Azerbaijan Turks are seriously
disturbed by the ethno-linguistic, political, economic and cultural propaganda activities that
have been implemented against them since Reza Shah's accession to the throne and show their
reactions both in the social media and in public spaces. In this study, the propagandas that Iran
followed against the South Azerbaijani Turks were examined within the framework of
document analysis and descriptive analysis, which are qualitative research methods, by
subjecting them to a certain chronology and distinction. As a result of the study, it was
concluded that Iran carried out ethno-linguistic, political, economic and cultural propaganda activities against South Azerbaijan Turks in the pre-revolution and post-revolution period, and
used different methods and different tools for this, and that these propaganda activities were
systematically conducted both before and after the revolution proven to be sustained.

Keywords: Propaganda, South Azerbaijan Turks, Iranian propaganda, Persianization policies,
Shia policies