Muhtar Azerbaycan Hükümeti yapısı, ideoloji, hedefi (İran 1945-1946)
Research in the autonomous Government of Azerbaijan (Iran 1945-1946)
Yazar: ABBAS VAEZ GHAREHAGHAJİ
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA TOKTAMIŞ ATEŞ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2002
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Azerbaycan = Azerbaijan ; Demokrasi = Democracy ; Hiyabani, Şeyh Muhammed = Hiyabani, Şeyh Muhammed ; Hükümetler = Governments ; Muhtar Azerbaycan Hükümeti = Autonomous Government of  Azerbaijan ; Pişeveri, Seyit Cafer = Pişeveri, Seyit Cafer ; Özgürlük = Freedom ; İdeoloji = Ideology ; İran = Iran

Özet:
Toplumsal bilimlerin konusu insan davranışları ve toplumsal kurumlar olmaktadır. Bu araştırmada genel bir önermeden akıl yürütme yoluyla daha az genel nitelikte olan yeni önermeler elde edilme yolu seçilerek deney ve gözlemin yeri olmadığından araştırmamızda tümdengelim yöntemi uygulanmıştır. Veri toplama tekniğinde ise örnekleme sistemi uygulanmıştır. Araştırılan konu ise Muhtar Azerbaycan hükümetidir. 12 Aralık 1945'de Azerbaycan Milli Meclisi toplanıp Azerbaycan Muhtar Hükümetinin kurulduğunu ilan etti. Bu gelişmenin İran'ın Azerbaycan bölgesinde meydana gelmesinin birçok sebebi vardır. 1905-1911 İran Meşrutiyet devrimi bu bölgeden başlamıştır. Azerbaycan bölgesi İran'ın batıya açılan köprüsü konumundadır. Osmanlı'da meydana gelen özgürlükçü akımlar burada aydınları etkilemiştir. 1890'ların sonundan itibaren birçok Azerbaycanlı çalışmak için Rusya'ya gitmiş orada demiryolları inşaatında sanayi kuruluşlarında ve Baku petrol sanayinde işçi olarak çalışmışlardır. Bu işçiler orada işçi sınıfının teorik ilerlemesine ve örgütlenmesine şahit olup İran'a döndüklerinde bu fikirleri yaymaya başlamışlardır. Ekim Sovyet devriminin etkisi ile 1918-1920'de Şeyh Muhammed Hiyabani önderliğinde Azadistan hareketi meydana gelmiştir. Nihayet Kızılordunun Azerbaycanda bulunmasının sağladığı ortamdan da yararlanan Pişeveri ve arkadaşları Muhtar Azerbaycan hükümetini kurmuşlardır. Muhtar hükümet ekonomik, sosyal, toplumsal kültürel vb. alanlarda reform sayılacak bir çok uygulama gerçekleştirmiştir. Sonuç olarak bu hareket ayrılıkçı bir hareket olmayıp meşrutiyet devrimi ve Azadistan hareketi gibi İran'ın toprak bütünlüğü ve birliğine zarar vermeden demokratik, çağdaş ve sosyal adaletçi bir sistemin kurulmasını sağlamaya çalışmıştır. ıı

Abstract:
The major subjects of social sciences are social associations and the behaviour of men. The method used for this research is the method of deduction and inference of more specific propositions from a general proposition by using the way of reflection, as there is no possibility to make tests or observations. The technique to gather data is based on the sampling system. The subject of this research is the Autonomous Government of Azerbaijan. The National Assembly of Azerbaijan announced the foundation of the Autonomous Government of Azerbaijan on December 12, 1945. There are many reasons why this event happened in the Azerbaijan region of Iran. The Constitutional Revolution in Iran during 1905-1911 had begun in this region. The geographic location of Azerbaijan was like a bridge connecting Iran with the western community. The freedom activities in the Ottoman Empire affected the intellectuals in this region as well. Beginning at the end of the 1890's, many Azerbaijan people went to Russia to work there at the railway constructions, industrial factories and the Baku Petroleum Industry. These workers witnessed the theoretical development and organisation of the workers' class there and when they came back to Iran, they began to spread those ideas here. Affected by the Soviet October Revolution, between 1918 and 1920 the Azadistan Movement came up under the leadership of Sheikh Mohammad Hiyabani. Finally, taking advantage of the political circumstances due to the existence of the Red Army in Azerbaijan, Pishavari and his friends founded the Autonomous Government of Azerbaijan. The Autonomous Government made many reforming arrangements in the economic, social, cultural etc. areas. As a result thereof one can say that this Movement was not aiming to split Iran, but -like in the examples of the Constitutional Revolution and the Azadistan Movement- a movement aiming to found a democratic, contemporary and social justice system without dividing the territories or the society of Iran. m