Özdemiroğlu Osman Paşa'nın Demirkapı seferini anlatan anonim bir gazavatnâme
An anonymous gazavatname describing Ozdemiroglu Osman Pasha's Demirkapı campaign
Yazar: YAĞMUR DAĞ
Danışman: PROF. DR. ALİ SİNAN BİLGİLİ
Atatürk Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yeniçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History
Dizin: Gazavatname = Gazavat-name ; Murad III = Murad III ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Safeviler = Safavids ; Türk-Safevi ilişkileri = Türk-Safevi relations ; Özdemiroğlu Osman Paşa = Özdemiroğlu Osman Paşa

Özet:
Çalışmamızın konusu "Özdemiroğlu Osman Paşa'nın Demirkapı Seferini Anlatan 
Anonim Bir Gazavatnâme"dir. Özdemiroğlu Osman Paşa'nın Safeviler üzerine yaptığı 
seferleri (gaza), onlarla olan mücadelede gösterdiği sebat ve kahramanlıkları ve hayatının 
bir dönemini anlatan bu gazavatnâme, bir Osmanlı devlet adamının mücadelesini, 
Osmanlı tarihi, Safevi tarihi ve Osmanlı-Safevi ilişkilerinin bir dönemini aydınlatması 
bakımından önemli bir eserdir. 
XVI. yüzyıl başlarında kurulan Safevi Devleti'nin bilhassa Anadolu'da uyguladığı 
politikalar ve Safeviyye Şiasını yayma girişimleri ile Osmanlı müessese nizamına tehdit 
oluşturmasıyla başlayan Osmanlı-Safevi mücadelesi, zikredilen yüzyıl boyunca 
fasılalarla devam etmiştir. Osmanlı padişahları Yavuz Sultan Selim, Kanuni Sultan 
Süleyman, III. Murad gibi hükümdarlar döneminde Safevi ülkesine pek çok seferler 
düzenlenmiş ve Safevi tehdidi ortadan kaldırılmaya çalışılmıştır. Konumuzu oluşturan 
"gazavatnâme" işte bu hükümdarlardan Sultan III. Murad (1574-1595) zamanında 
Osmanlı bürokrasisinde önemli bir mevki işgal eden, vezirlik ve veziriazamlık 
makamlarını işgal eden Özdemiroğlu O
sman Paşa'nın Safevilerle giriştiği mücadeleyi ve onun faaliyet ve başarılarını 
anlatmaktadır. Dönemin tarihine ışık tutması hasebiyle değerli bir eser olan bu 
gazavatnamenin yazarı bilinmediğinden "anonim" olarak kaydedilmiştir.
Çalışmamızın kaynağı olan bu anonim gazavatnâmenin verdiği bilgiler ışığında 
Özdemiroğlu Osman Paşa'nın Safevilerle giriştiği mücadeleyi ortaya koyabilmek için 
tezimiz; giriş, üç bölüm ve sonuç kısımlarından oluşturulmuştur. Bu meyanda 
çalışmamızın giriş kısmında, araştırmamızın konusu, amacı, önemi ve yöntemi üzerinde 
açıklamalar yapıldıktan sonra, gazavatnâmeler hakkında yapılan çalışmalar üzerinde 
durulmuştur.
Çalışmamızın birinci bölümünde ise Osmanlı-Safevi mücadelesindeki tarihi süreç 
dikkate alınarak önce XVI. yüzyılda Osmanlı-Safevi ilişkileri kısaca ele alınmıştır. 
Ardından gazavatnamenin kahramanı olan Özdemiroğlu Osman Paşa'nın Safevi seferine 
memur edilmeden öncesindeki hayatına değinilmiştir. Bunu müteakiben kaynağımız olangazavatnâme ve diğer kaynak ve araştırma eserlerden faydalanılarak Osman Paşa'nın 
Safevi (Demirkapı) seferi işlenmiştir.
Çalışmamızın ikinci bölümünde kaynağımız olan Osman Paşa gazavatnâmesi 
hakkında bilgiler verilmeye çalışılmıştır. Bu çerçevede anonim gazavatnâmenin fiziki 
özellikleri ve muhtevasına değinilmiş, verdiği ehemmiyetli bilgilerin tahlili yapılmıştır. 
Zira gazavatnâmeler adına yazıldıkları kişiler etrafında tafsilatlı bilgiler verdikleri için 
kroniklerde yer almayan birçok konuyu da anlatırlar. Bu anlamda gazavatnâmenin 
tahliliyle ortaya konulacak bilgiler bu tür kaynaklar hakkında hem genel bir bilgi sahibi 
olunmasını, hem de çalışılan eserin içeriğinin anlaşılmasını sağlar. 
Çalışmamızın üçüncü bölümü, anonim gazavatnamenin günümüz harflerine 
çevrilen (transkripsiyon) metninin verilmesine ayrılmıştır. Bu çeviride, Millî Eğitim 
Bakanlığı tarafından yayınlanan İslâm Ansiklopedisi'nin (İstanbul 1993) basit 
transkripsiyon usulünden faydalanılmıştır.
Çalışmanın ekler kısmına, isteyen araştırmacıların faydalanması maksadıyla 
anonim gazavatnâmenin orijinal metni koyulmuştur.

Abstract:
The subject of our study is "An Anonymous Gazavatname Describing the 
Demirkapı Campaign of Ozdemiroglu Osman Pasha". This gazavatname which describes 
Ozdemiroglu Osman Pasha's campaigns (gaza) against the Safavids, his perseverance and 
heroism in the struggle with his soldiers, and a period of his life, is an important work 
that illuminates a period of Ottoman history, Safavid and Ottoman-Safavid relations and 
a struggle of an Ottoman statesman.
The Ottoman-Safavid struggle started with the policies implemented used 
particularly in Anatolia and its attempts to spread the Safavid Shia by the Safavid State 
which was established at the beginning of the 16th century, posed a threat to the Ottoman 
institutional order, continued intermittently throughout the mentioned century. During the 
reign of Ottoman sultans, Yavuz Sultan Selim, Suleiman the Magnificent, Murad III, 
many campaigns were organized to the Safavids and the Safavid threat was tried to be 
eliminated. The gazavatname which constitutes our subject, describes the struggle with 
the Safavids and his activities and achievements of Ozdemiroglu Osman Pasha who had
an important position in the Ottoman bureaucracy and the offices of vizier and grand 
vizier during the reign of Sultan Murad III. Since the author of this gazavatname which is a valuable work because it sheds light 
on the history of the period is not known, it has been recorded as "anonymous".
In the light of the information given by this anonymous gazavatname which is the 
source of our study, our thesis is for reveaing the struggle of Ozdemiroglu Osman Pasha 
with the Safavids, consists of introduction, three chapters and conclusion. In this context, 
in the introduction part of our study, after explanations on the subject, purpose, 
importance and method of our research, studies on gazavatnames were emphasized.
In the first part of our study, considering the historical process in the OttomanSafavid struggle, firstly The Ottoman-Safavid relations in the 16th century was briefly 
discussed. Then, the life of Ozdemiroglu Osman Pasha who was the hero of the 
gazavatname, was mentioned before he was appointed to the Safavid Campaign. Following this, Osman Pasha's Safavid (Demirkapı) campaign was described using 
the our source gazavatname and other sources and research works.
In the second part of our study, information about Osman Pasha gazavatname, 
which is our source, has been tried to be described. In this context, the physical features 
and content of anonymous gazavatname were mentioned, and the important information 
given by it was analyzed. Because gazavatnames give detailed information about the 
people on whose behalf they were written, they also contains many subjects that are not 
included in the chronicles. In this sense, the information to be revealed by the analysis of 
the gazavatname provides both a general knowledge about such sources and an 
understanding of the content of the work studied.
In the third part of our study the text of the anonymous gazavatname transcripted 
to today's letters. In this transcription, the simple transcription method of the 
Encyclopedia of Islam (Istanbul 1993) published by the Ministry of National Education 
was used.
The original text of the anonymous gazavatname has been included in the 
appendices of the study for the benefit of researchers who want it.