Monoterapi alan epilepsili hastalarda sodyum valproat ve levetirasetamın kemik metabolizması üzerine etkilerinin araştırılması
Investigation of the effects of sodium valproat and levetirasetam on bone metabolism in epilepsy patients with monotherapy
Yazar: MUHAMMED SAMİ TUFAN
Danışman: DOÇ. DR. SEMİH AYTA
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2018
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Epilepsi = Epilepsy ; Kemik ve kemikler = Bone and bones ; Levetirasetam = Levetiracetam ; Valproik asit = Valproic acid ; Çocuklar = Children

Özet:
Giriş-Amaç: Epilepsi tedavisinde amaç en az yan etki ile kognitif bozukluklara ve davranış problemlerine yol açmayan, yaşam kalitesini bozmayan, hastanın kendisini bağımsız hissetmesini sağlayan nöbet kontrolüdür. Günümüzde çok sayıda antiepileptik ilaç (AEİ) etkin olarak kullanılmaktadır. Antiepileptik ilaçlar, kemik metabolizması üzerinde kemik kitlesinde azalma ve kırık gelişimine yatkınlığa neden olabilecek metabolik etkilere yol açmaktadır. Daha yeni bir AEİ olan levetirasetamın ise kemik metabolizması üzerine etkileri net bilinmemektedir. Bu çalışmada, levetirasetamın kemik metabolizması üzerine olan etkilerinin valproatla karşılaştırılması amaçlanmıştır.
Gereç-Yöntem: Çalışmaya valproat veya levetirasetam monoterapisi kullanan hastalar, kontrol grubu olarak da epilepsi dışı nedenle polikliniğe başvuran hastalar dahil edilmiştir. Hastaların demografik verileri hasta dosyalarından elde edilmiştir. Kemik metabolizma belirteçleri (Ca P, Mg, ALP, 25(OH)D vitamini, PTH, P1NP, NTx) ve Z skorları kaydedilmiştir.
Bulgular: Çalışmaya, 27 Sodyum valproat ve 27 levetirasetam kullanan hasta ile 27 kontrol vakası alındı. Hasta ve kontrol grupları arasında cinsiyet dağılımı, yaş ortalamaları, boy ve ağırlık ortalamaları yönünden farklılık saptanmadı. Hasta ve kontrol grubunun kalsiyum, fosfor, magnezyum, N-terminal propeptid, NTx ve 25(OH)D vitamini değerleri benzer, hasta grubunun alkalen fosfataz ve parathormon düzeyi ise kontrol grubundan yüksek bulundu. Levetirasetam grubunun alkalen fosfataz değeri valproat grubundan yüksek idi. Valproat ve levetirasetam gruplarının 25(OH)D vitamini ve parathormon düzeyleri benzerdi. Hasta grubunun kemik Z-skoru kontrol grubundan belirgin düşük idi. Valproat ve levetirasetam gruplarının kemik Z-skoru ise benzerdi.
Sonuç: Çalışmamız, hem valproatın hem de levetirasetamın kemik mineralizasyonu üzerine negatif etkileri olduğunu göstermektedir. Hastalara kalsiyum ve D vitamini suplementasyonu verilmesi, izlemde kemik dansitometrisi çekilmesi, tedavi başlangıcında ve takiplerde 25(OH)D vitamini düzeylerine bakılmasının yararlı olacağı kanısına varıldı.

Anahtar kelimeler: Çocuk, epilepsi, kemik metabolizması, levetirasetam, valproat

Abstract:
Introduction-Aim: The purpose of epilepsy treatment is the seizure control which does not cause cognitive and behavioral problems with the least side effects, does not impair the quality of life and allows the patient to feel independent. Today, a large number of antiepileptic drugs (AEDs) are used effectively. Antiepileptic drugs cause metabolic effects on bone metabolism, which may lead to a decrease in bone mass and susceptibility to fracture development. The effects of levetiracetam, a newer AED, on bone metabolism is not clear. The aim of this study was to compare the effects of levetiracetam on bone metabolism with valproate.
Materials and Methods: Patients who received valproate or levetiracetam monotherapy were included in the study as patient group and patients who were referred to the outpatient clinic for non-epilepsy reason were included in the study as a control group. The demographic data of the patients were obtained from the patient files. Bone metabolism markers (Ca P, Mg, ALP, 25 (OH) vitamin D, PTH, P1NP, NTx) and Z scores were recorded.
Results: The study included 27 healthy children and 27 patients with sodium valproate and 27 with levetiracetam. There was no significant difference between the patient and control groups in terms of gender distribution, average age, height and weight. Calcium, phosphorus, magnesium, N-terminal propeptide, NTx and 25 (OH) vitamin D values of the patient and control groups were similar, while the alkaline phosphatase and parathormone levels of the patient group were higher than the control group. Levetiracetam group had higher alkaline phosphatase than valproate group. Valproate and levetiracetam groups were similar in 25 (OH) vitamin D and parathormone levels. The bone Z-score of the patient group was significantly lower than the control group. The bone Z-score of the 
Conclusion: Our study shows that both valproate and levetiracetam have negative effects on bone mineralization. Calcium and vitamin D supplementation, performing bone densitometry during follow-up and baseline and follow-up of 25 (OH) vitamin D levels will be useful.

Key Words: Bone metabolism, children, epilepsy, levetiracetam, valproat,