Sağlık çalışanlarında psikolojik sağlamlık, stresle başa çıkma tarzları, iş ve yaşam tatmini arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigation of relations between resilience, coping styles, job and life satisfaction among health workers
Yazar: BİLGE BÜYÜKŞİRİN GÜNAY
Danışman: DOÇ. DR. IŞIL USTA KARA
Trakya Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Sağlık Yönetimi = Healthcare Management
Dizin: Hastane yönetimi = Hospital administration ; Psikolojik sağlık = Psychological health ; Risk yönetimi = Risk management ; Stres yönetimi = Stress management ; Örgütsel davranış = Organizational behavior ; Örgütsel sağlık = Organizational health

Özet:
Giriş ve Amaç: Sağlık hizmeti sunumuyla birey ve toplum sağlığına katkı sağlayan sağlık çalışanları hem sağlık kurumlarının hem de bir ülkenin önemli beşerî kaynaklarıdır. Bu nedenle iş tatmini ve yaşam tatminine etki eden unsurların belirlenmesi önemlidir. Bu çalışmada, sağlık çalışanlarında psikolojik sağlamlık, stresle başa çıkma tarzları, iş tatmini ve yaşam tatmini değişkenleri arasındaki nedensellik ilişkilerinin belirlenmesi ve ilgili değişkenlerde sosyo-demografik özelliklere göre farklılık olup olmadığının tespit edilmesi amaçlanmıştır. 

Gereç ve Yöntemler: Çalışma evreni, Edirne il merkezindeki üniversite, devlet ve özel hastanelerde görevli sağlık çalışanlarından oluşmaktadır ve toplamda 2872 kişiyi kapsamaktadır. Kurum personel sayıları ve meslek dağılımları baz alınarak tabakalı örnekleme yöntemi uygulanmıştır. Araştırma verileri, anket form aracılığıyla toplanmıştır. Anket form, sosyo-demografik özelliklere yönelik sorular ile Psikolojik sağlamlık, Stresle başa çıkma tarzları, İş tatmini ve Yaşam tatmini ölçeklerinden oluşmaktadır. Stresle başa çıkma tarzları; kendine güvenli yaklaşım, iyimser yaklaşım, sosyal desteğe başvurma, boyun eğici yaklaşım ve çaresiz yaklaşım olmak üzere 5 alt boyuttan oluşmaktadır. Diğer ölçekler ise tek boyutludur. Anket uygulaması, Haziran 2022'de başlamış, Aralık 2022'de ise son bulmuştur. 

Bulgular: Çalışmada ulaşılan sonuçlara göre, 41-50 yaş aralığındaki katılımcıların psikolojik sağlamlık, kendine güvenli yaklaşım, iyimser yaklaşım, iş tatmini ve yaşam tatmini düzeyi 26-30 yaş aralığındaki katılımcılardan daha yüksektir (p<0,05). Erkeklerin psikolojik sağlamlık düzeyi, kadınların ise sosyal desteğe başvurma ve yaşam tatmin düzeyi daha yüksektir (p<0,05). Hekimlerin kendine güvenli yaklaşım, iyimser yaklaşım ve iş tatmin düzeyi, hemşire ve diğerlerinden daha düşükken, boyun eğici ve çaresiz yaklaşım düzeyleri daha yüksektir (p<0,05). Sektörde toplam çalışma süresi 31-40 yıl arası olanlar en yüksek psikolojik sağlamlık, kendine güvenli yaklaşım, iyimser yaklaşım ve iş tatmin düzeyine sahip olanlardır. Üniversite hastanesi çalışanlarının, psikolojik sağlamlık ve kendine güvenli yaklaşım düzeyleri, devlet ve özel hastane çalışanlarından; iyimser yaklaşım, iş tatmini ve yaşam tatmini düzeyleri ise devlet hastanesi çalışanlarından daha düşüktür (p<0,05). Diğer birimlerde çalışanların iş tatmin düzeyi, acil, yoğun bakım, servis ve poliklinikte çalışanlardan daha düşüktür (p<0,05). Yaşam tatminine, psikolojik sağlamlık, kendine güvenli yaklaşım, iyimser yaklaşım pozitif yönde (p<0,05); boyun eğici yaklaşım ve çaresiz yaklaşım ise negatif yönde (p<0,05) etki etmektedir. İş tatminine, kendine güvenli yaklaşım, iyimser yaklaşım, sosyal desteğe başvurma pozitif yönde (p<0,05), boyun eğici yaklaşım ise negatif yönde (p<0,05) etki etmektedir. İyimser yaklaşım ve boyun eğici yaklaşım psikolojik sağlamlık ile yaşam tatmini ilişkisinde kısmi aracılık sağlamaktadır (p<0,05). Kendine güvenli yaklaşım, iyimser yaklaşım ve boyun eğici yaklaşım ise psikolojik sağlamlıkla iş tatmini ilişkisinde tam aracılık sağlamaktadır (p<0,05).

Sonuç: Sağlık çalışanlarında yüksek psikolojik sağlamlık düzeyi ve problem odaklı başa çıkma tarzları kullanımı, iş tatmini ve yaşam tatminine pozitif yönde etki eden unsurlardır. Psikolojik sağlamlık ve stresle etkili başa çıkma becerilerinin geliştirilmesi için gerekli tedbirler alınmalıdır.

Abstract:
Background and Aim: Health workers, who contribute to individual and community health through the provision of health services, are important human resources of both health institutions and a country. Therefore, it is important to determine the factors affecting job satisfaction and life satisfaction for health workers. This study aimed to determine the causal relationships between the variables of psychological resilience, styles of coping with stress, job satisfaction and life satisfaction in healthcare professionals and to determine whether there are differences in the relevant variables according to socio-demographic characteristics.

Material and Methods: The study population consists of healthcare professionals working at universities, public and private hospitals in Edirne city center and includes a total of 2872 people. Stratified sampling method was applied based on the number of personnel of the institution and their occupational distribution. Research data was collected through a survey form. The survey form consists of questions about socio-demographic characteristics and psychological resilience, styles of coping with stress, job satisfaction and life satisfaction scales. Styles of coping with stress; It consists of 5 sub-dimensions: self-confident approach, optimistic approach, applying for social support, submissive approach and helpless approach. Other scales are one-dimensional. The survey application started in June 2022 and ended in December 2022.

Results: According to the results obtained in the study, the psychological resilience, self-confident approach, optimistic approach, job satisfaction and life satisfaction levels of participants between the ages of 41-50 are higher than those between the ages of 26-30 (p<0.05). Men's psychological resilience level is higher, and women's level of seeking social support and life satisfaction is higher (p<0.05). While physicians' self-confident approach, optimistic approach and job satisfaction levels are lower than nurses and others, their submissive and helpless approach levels are higher (p<0.05). Those whose total working time in the sector is between 31-40 years have the highest levels of psychological resilience, self-confident approach, optimistic approach and job satisfaction. University hospital employees' psychological resilience and self-confident approach levels are lower than public and private hospital employees, and their optimistic approach, job satisfaction and life satisfaction levels are lower than public hospital employees (p<0.05). The job satisfaction level of employees in other units is lower than those working in emergency, intensive care, service and outpatient clinics (p <0.05). Psychological resilience, self-confident approach, and optimistic approach positively affect life satisfaction (p<0.05); Submissive approach and helpless approach have a negative effect (p<0.05). Self-confident approach, optimistic approach, and seeking social support have a positive effect on job satisfaction (p<0.05), while a submissive approach has a negative effect (p<0.05). Optimistic approach and submissive approach partially mediate the relationship between psychological resilience and life satisfaction (p<0.05). Self-confident approach, optimistic approach and submissive approach fully mediate the relationship between psychological resilience and job satisfaction (p<0.05).

Conclusion: High levels of psychological resilience and the use of problem-focused coping styles in healthcare professionals are factors that positively affect job satisfaction and life satisfaction. Necessary measures should be taken to develop psychological resilience and effective coping skills with stress.