Bir müfettiş raporuna göre erken 20.yüzyıl İstanbul' unda Suriçi Sıbyan Mektepleri
Early 20th century Istanbul Suriçi District Schools according to the inspector's report
Yazar: ALİ NACİ ÖZYALVAÇ
Danışman: DOÇ. DR. BERRİN ALPER
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Tarihi ve Kuramı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Mimarlık = Architecture ; Tarih = History
Dizin: Eğitim tarihi = Educational history ; Mimarlık tarihi = Architectural history

Özet:
Erken 20. yüzyıl İstanbul suriçi sıbyan mektepleri ile ilgili 1912-1914 tarihli bir müfettişraporu temel alınarak yapılan bu çalışma beş bölümden oluşmaktadır.1. Bölümde araştırmanın konusu ve kapsamı açıklanarak ilk öğretimin İslam öncesikültürlerdeki tarihsel gelişimine ilişkin bilgiler verilmiştir.2. Bölümde, Osmanlı Dönemi Sıbyan Mekteplerinin kuruluşu, mekteplerin üzerine inşaedildikleri toplumsal, idari ve ekonomik yapı hakkında bilgi verilmiş, bu kurumların yönetimkadroları, müfredatları, eğitim ve öğretimin metodları ile personel konularına değinilmiştir.Ayrıca Osmanlı dönemi eğitim sisteminde yaşanan değişim hareketleri, 19. yüzyılın ilkyarısından itibaren dört dönemde ele alınarak, sıbyan mekteplerinin dönüşüm süreciincelenmiştir.3. Bölümde, Sıbyan Mektepleri mimari ve şehircilik yönünden ele alınmıştır. Bir külliyeiçinde veya kent içinde dağılmış bağımsız birimler halinde bulunan mekteplerin eğitimyapıları olarak tasarım özellikleri incelenmiş, yapım ve malzeme bakımından nitelikleriaraştırılmıştır. Ayrıca İstanbul'daki Osmanlı Dönemi Sıbyan Mekteplerinin belli başlıörneklerine yer verilmiş, mektep mimarisinde yaşanan değişim ve getirilen yeni yaklaşımlarortaya konmaya çalışılmıştır.4. Bölüm, söz konusu müfettiş raporunda yer alan İstanbul Sur içi Sıbyan Mekteplerinin tasnifedilmesi ile oluşturulmuş katalog çalışması olup, 113 adet sıbyan mektebinin mevkii, öğrenciadedi, vakıf türü, personel sayısı, derslik adedi gibi niteliklerine yer verilmiştir.5. Bölüm sonuç ve değerlendirme kısmı olup, araştırmanın amacı doğrultusunda elde edilenveriler yorumlanmış, İstanbul Sur içindeki sıbyan mekteplerinin 1912-1914 yıllarındakidurumu çeşitli yönleri ile tespit edilmeye çalışılmıştır.Anahtar Kelimeler: Sıbyan Mektebi, İptidai Mektep, İstanbul Sur içi, Osmanlı DevletiEğitim Sisteminde Yenileşme Hareketleri.

Abstract:
This study based on an inspector's report in 1912-1914, about early 20th century İstanbul ?Suriçi district (primary) schools consists of 5 chapters.In the first chapter, subject and content of the research is given and primary school?shistorical development in the pre-islamic cultures is mentioned.In the second chapter, Ottoman Period district school?s establishment and the social, theadministrative and the economical structure of these institutions are given; theiradministration staff, curriculums, education methods and personnel issues were touchedupon. Moreover, the changing movements in Ottoman education system in four periods sincethe first half of the 19th century and district school?s change process were examined.In the third chapter, district schools were scrutinized in with respect to architecture and cityplanning. The schools were either in complex buildings adjacent to mosques or scatteredindependently across the city whose design features were examined as education facilities andtheir construction and material characteristics were scrutinized. Besides that, the mainexamples of district schools in Istanbul were included, the change in school architecture andnew approaches were introduced.In the fourth chapter, this is a catalogue work classifying Istanbul Suriçi district schoolsincluded in the mentioned inspector?s report; location, the number of students, the kind ofcharitable foundations, the number of personnels and classrooms were included.In the fifth chapter, this is the conclusion and evalution part; the data collected during thestudy were commented; the district school?s situation in İstanbul Suriçi, was attempted to bedetermined in some aspects.Key words: Sibyan mektebi (district school); Iptidai mekteb; Istanbul-Suriçi; Renovationmovements in Ottoman Empire education system.