Watson' ın İnsan Bakım Modeline temellendirilmiş hemşirelik bakımının multipl sklerozlu hastaların yaşam kalitesi üzerine etkisi
The effect of nursing care based on Watson's Human Caring Model on the quality of li̇fe of patients with multiple sclerosis
Yazar: SEVCAN FİLİZ
Danışman: PROF. DR. FATMA İLKNUR ÇINAR
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Gülhane Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı / Hemşirelik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Amaç: Bu araştırma Watson'ın İnsan Bakım Modeli'ne temellendirilmiş hemşirelik bakımının MS'li hastaların yaşam kalitesine etkisini belirlemek amacıyla yapılmıştır.
Gereç Yöntem: Randomize kontrollü ve nitel tasarımda yapılan bu çalışma, Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi Nöroloji Bilim Dalı Polikliniği'nde Nisan - Aralık 2023 tarihleri arasında yürütülmüştür. Hastalar, blok randomizasyon yöntemine göre gruplara atanmıştır. Araştırma 37 müdahale, 37 kontrol grubu olmak üzere toplam 74 hasta ile yürütülmüştür. Hastalarla dört görüşme yapılmış, Watson İnsan Bakım Modeli'ne temellendirilmiş hemşirelik girişimleri uygulanmıştır. Kontrol grubundaki hastalara rutin prosedür uygulanmıştır. Araştırmada kullanılan "Multipl Skleroz Semptom Yönetim Kitapçığı" ve "Gevşeme Egzersizleri" eğitim materyalleri DISCERN ölçüm aracı ve yazılı materyallerin değerlendirilmesi formu ile değerlendirilmiştir. Araştırma verileri; Veri Toplama Formu, Multip Skleroz Yaşam Kalitesi Ölçeği, Watson Hasta Memnuniyet Formu ve Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu kullanılarak elde edilmiştir. 
Bulgular: Müdahale ve kontrol grubundaki hastaların yaş ortalaması sırasıyla; 42,13 ± 7,43 yıl ve 42,81 ± 7,60 yıl (p=0,815), hastalık süresi ortalaması 10,16 ± 7,98 yıl, 13,05 ± 6,36 yıl (p=0,012), Genişletilmiş Özürlülük Durumu Ölçeği puan ortalaması 4,09 ± 1,22 puan ve 4,05 ± 1,21 puandır (p=0,744).Bu çalışmada, Watson İnsan Bakım Modeline temellendirilerek verilen hemşirelik bakımı sonrasında, gruplar arasında çalışma öncesi ve sonrası yaşam kalitesinin Bileşik Fiziksel Sağlık Genel puan (p<0,001), Mental Sağlık Genel puan (p<0,001), Sağlıkta Değişiklik Genel puan (p=0,002) ve Cinsel İşlevden Doyum Genel puan (p=0,023) alt boyut ortalamalarında anlamlı artış görülmüştür. Ayrıca yapılan bireysel görüşmeler sonucunda üç kategori ve altı tema belirlenmiştir. Hastaların ilk tanı alma sürecinde çoğunlukla korku, kaygı ve üzüntü gibi duygular, tanı aldıktan sonra ise bir takım fiziksel, sosyal ve duygusal değişim yaşadıkları belirlenmiştir. Hastalar yaşadıkları atak deneyimlerinin sebeplerini çoğunlukla stres ve sıcaklıkla ilişkilendirirken, atak esnasında çoğu hastanın yorgunluk, his kaybı ve uyuşukluk/karıncalanma yaşadığı belirlenmiştir.
Sonuç: Araştırma sonuçlarına göre multipl sklerozlu hastalara verilen Watson İnsan Bakım Modeli temelli hemşirelik bakımı, hastaların yaşam kalitesini yükseltmede etkili bulunmuştur. Bu nedenle Watson İnsan Bakım Modeli temelli hemşirelik bakımının multipl skleroz tanılı hastalara uygulanması önerilmektedir.

Abstract:
Purpose: This study was conducted to determine the effect of nursing care based on Watson's Human Caring Model on the quality of life of patients with MS.
Materials and Methods: This randomized controlled study was conducted in Gülhane Training and Research Hospital, Neurology Department Outpatient Clinic between April and December 2023. Patients were assigned to groups according to the block randomization method. The study was conducted with a total of 74 patients, 37 in the intervention and 37 in the control group. Four interviews were conducted with the patients, and nursing interventions based on the Watson Human Caring Model were applied. Routine procedure was applied to the patients in the control group. The "Multiple Sclerosis Symptom Management Booklet" and "Relaxation Exercises" educational materials used in the study were evaluated with the DISCERN measurement tool and the written materials evaluation form. Research data were obtained using the Data Collection Form, Multiple Sclerosis Quality of Life Scale, Watson Patient Satisfaction Form and Semi-Structured Interview Form.
Results: The mean age of the patients in the intervention and control groups was 42.13 ± 7.43 years and 42.81 ± 7.60 years (p=0.815), the mean disease duration was 10.16 ± 7.98 years and 13.05 ± 6.36 years (p=0.012), and the mean Expanded Disability Status Scale score was 4.09 ± 1.22 points and 4.05 ± 1.21 points (p=0.744). In this study, after the nursing care based on the Watson Human Caring Model, a significant increase was observed in the mean sub-dimensions of Composite Physical Health General score (p<0.001), Mental Health General score (p<0.001), Change in Health General score (p=0.002) and Satisfaction with Sexual Function General score (p=0.023) of the quality of life between the groups before and after the study. It has been determined that patients mostly experience feelings such as fear, anxiety and sadness during the initial diagnosis process, and some physical, social and emotional changes after diagnosis. While patients mostly associate the causes of their attacks with stress and temperature, it has been determined that most patients experience fatigue, loss of sensation and numbness/tingling during attacks.
Conclusion: According to the research results, nursing care based on Watson Human Caring Model given to MS patients was found to be effective in improving the quality of life of the patients. Therefore, it is recommended that nursing care based on Watson Human Model be applied to MS patients.