Aktarma merkezi kavramı ve İstanbul'da raylı sistem istasyonları odaklı bir değerlendirme
Interchange concept and a focused evaluation of rail system stations in Istanbul
Yazar: AYŞENUR GURBETOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. CEMAL CENK HAMAMCIOĞLU
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Kentsel Mekan Organizasyonu ve Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ulaşım = Transportation ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Aktarma istasyonu = Transfer station ; Metro istasyonu = Metro station ; Şehiriçi ulaşım = Urban transport

Özet:
İki kıta arasında önemli kara ve deniz yolları üzerinde konumlanmış olan İstanbul kenti, tarihten günümüze, sahip olduğu ulaşım dinamikleri ile metropol kentler arasındaki önemini korumuştur. Birçok ulaşım türünün işletildiği İstanbul'da en önemli problemlerin başında ulaşım türleri arası entegrasyonun gerektirdiği şekilde ve konfor koşullarında sağlanmaması, arazi kullanım-ulaşım ilişkisinin kurulmaması ve planlı gelişiminin desteklenmemesi gelmektedir. Bu problemi ortadan kaldırmak İstanbul kenti bütününde başta raylı sistemler olmak üzere tüm ulaşım türleri arasında entegrasyonun sağlanmasında hayati görev üstlenen ve üstlenecek olan aktarma merkezlerinin bütüncül olarak kurgulanması ile mümkün olabilecektir. Ancak bu aşamada karşılaşılan öncelikli problem ve ele alınması gereken konular aktarma merkezi kavramı ile planlama ve süreçleri kaynaklı olarak ortaya çıkan sorunlarıdır.
Kamuya hizmet alanlarından olan aktarma merkezleri Türkiye'de gerek kavramsal olarak tanımı net olmayan gerekse uygulama süreçlerinde eksiklikleri bulunan ve arazi kullanımın bir parçası olan ulaşım alanlarındandır. 
Aktarma merkezlerinin konu edindiği tez çalışmasının giriş bölümünde literatür özeti, tezin amacı ve tezin literatüre katkısı açıklanmıştır. İkinci bölümünde, aktarma merkezlerinin kavramsal tanımlaması yapılmış ve kavramın tarihsel süreçteki gelişimi irdelenmiştir. Bundan sonra sırasıyla aktarma merkezlerinin sınıflandırılması ve işlevleri, ilişkili olduğu öncelikli konular olan erişilebilirlik ve entegrasyon işlevleri açısından değerlendirilerek, planlama ve tasarım süreçleri ayrıntılandırılmıştır.
Çalışmanın üçüncü bölümünde öncelikle İstanbul'daki ulaşımın tarihçesi ve mevcut toplu taşıma sistemi kısaca açıklanmıştır. Sonrasında aktarma merkezleri özelinde İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından en son gerçekleştirilen ilgili planlar ve çalışmalar incelenmiş özellikle 2009 tarihli İstanbul Çevre Düzeni Planı kararları üzerinde durulmuştur. Bu doğrultuda kentsel gelişme ve merkezler kademelenmesi kararları ve aktarma merkezleri kararları arasındaki bağlantılar araştırılmıştır. Sonrasında 2011 tarihli İstanbul Ulaşım Ana Planı incelenmiştir. Buna göre, İstanbul'da raylı sistemler ve aktarma merkezleri özelindeki ulaşım kararları irdelenmiştir. Odaklanılan diğer bir çalışma, 2019 Nisan tarihinde tamamlanan ve tez çalışmasına önemli katkı sunan İstanbul Geneli Toplu Taşıma Stratejilerinin Geliştirilmesi Çalışması'dır. Bu çalışma ile İstanbul'da mevcutta aktarma merkezi olarak nitelendirilen alanlardaki sınıflandırma açıklanmıştır. Son olarak da yine İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından yürütülmekte olan aktarma merkezlerine yönelik çalışmaları incelenmiştir.
Tez çalışmasının dördüncü aşaması ise İstanbul'da özellikle raylı sistemler ve aktarma merkezleri odaklı olarak önceki bölümler de gözönünde bulundurularak elde edilen bilgi ve verilerin birarada değerlendirilerek aktarma ilişki düzeyleri mevcut durum itibariyle ve yakın geleceğe yönelik yorumlanmıştır. Burada İstanbul'da mevcut ve inşaat aşamasında olan raylı sistem istasyonları incelenmiştir. İncelenen istasyonların aktarma ilişki düzeyleri ile matris oluşturulmuştur. Bu matris sonucuna göre İstanbul'daki mevcut ve proje aşamasında olan aktarma merkezleri ile aktarma merkezi olma potansiyelleri arasındaki ilişkiler tanımlanmış ve geleceğe yönelik çıkarımlarda bulunulmuştur.
Sonuç bölümünde ise elde edilen teorik bilgiler ve uygulamalar karşılaştırılarak değerlendirme yapılmıştır.

Abstract:
The city of Istanbul that located on important land and sea routes between the two continents, has maintained its importance among metropolitan cities with its transportation dynamics since history. One of the most important problems in Istanbul, where many types of transportation are operated, is not being provided in the conditions and comfort conditions required by integration between transportation types, not establishing the land use-transportation relationship and not supporting the planned development. In order to eliminate this problem, it will be possible to integrate the transfer centers, which play a vital role in ensuring the integration of all types of transportation, especially rail systems, throughout the city of Istanbul. However, the priority problems and issues to be dealt with at this stage are the problems arising from the concept of transfer center and planning and processes.
Transfer centers from public service areas which are not clear in conceptual definition and implementation process in Turkey and one of the space shuttle, which is part of the land use.
In the introductory part of the thesis where transfer centers are the subject, the literature summary, the purpose of the thesis and the contribution of the thesis to the literature are explained. In the second part, the conceptual definition of the transfer centers is made and the development of the concept in the historical process is examined. Afterwards, the classification and transfer functions of the transfer centers are evaluated in terms of accessibility and integration functions, which are the priorities to which they are related, and planning and design processes are detailed.
In the third part of the study, firstly the history of transportation in Istanbul and the current public transportation system are briefly explained. Afterwards, the most recent plans and studies carried out by Istanbul Metropolitan Municipality in the transfer centers were examined. Particular attention was given to the 2009 Environmental Plan of Istanbul. Accordingly, the links between urban development and center level decisions and transfer center decisions were investigated. After that, Istanbul Transportation Master Plan dated 2011 was examined. Accordingly, the transportation decisions in Istanbul regarding rail systems and transfer centers have been examined. Another work focused on is the Development of Public Transport Strategies in Istanbul, which was completed in April 2019 and contributed significantly to the thesis. In this study, the classification in the areas that are currently referred to as transfer centers in Istanbul is explained. Finally, the studies for the transfer centers, which are also being carried out by Istanbul Metropolitan Municipality, are examined.
In the fourth stage of the thesis study, the information and data obtained by considering the previous chapters with a particular focus on rail systems and transfer centers have been evaluated together and the transfer relationship levels have been interpreted for the current situation and the near future. Here, the existing and under construction railway stations in Istanbul were examined. A matrix was formed with the transfer relationship levels of the stations examined. According to the results of this matrix, the relations between the existing and project transfer centers in Istanbul and their potential to become a transfer center are defined and inferences are made for the future.
In the conclusion part, theoretical knowledge and applications were compared and evaluated.