Çukurova koşullarına uygun keten (Linum usitatissimum L.) çeşitleri ve ekim zamanlarının belirlenmesi üzerine araştırmalar /
Yazar: MEHMET ÖZÜSTÜN
Danışman: PROF. DR. MENŞURE ÖZGÜVEN
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2001
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Ekim zamanı = Sowing date ; Keten = Flax ; Tohum verimi = Seed yield ; Yağlar = Oils ; Çukurova bölgesi = Çukurova region

Özet:
Çukurova koşullarında farklı ekim tarihlerinin 11 farklı keten çeşidinde önemli agronomik ve fizyolojik özelliklerine olan etkileri ve bunların verimle olan ilişkilerinin incelendiği bu çalışma; Çukurova Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Tarla Bitkileri Bölümü Araştırma Alanında 1997-1998 ve 1998-1999 yetiştirme yıllarında bölünmüş parseller deneme deseninde 3 tekerrürlü olarak yapılmıştır. Çalışmada onbir adet keten çeşidi (Jüpiter, Mikael, Barbara, Oliver, Linetta, Linda, Atlante, Antares, Mc Gregor, Gold Merchant ve Blue Chip) kullanılmıştır. Ekim tarihleri 20 Ekim ve 20 Kasım olmak üzere 8 kg/da tohum kullanılarak sıra arası 14.5 cm sabit tutulmak kaydıyla ekim Hege 80 mibzeri ile ekilmiştir. Parsel boyu 5 m ve her parselde 8 sıra olacak şekilde ekim yapılmıştır. Araştırma sonucunda ; ekim zamanı, bitki boyu, dal sayısı, kapsül sayısı, kapsüldeki tohum sayısı, yağ oranı, biyolojik verim ve tohum verimi üzerine önemli olumlu etkide bulunmuştur, özellikle tohum verimi ve yağ oranı erken ekimlerde daha yüksek bulunmuştur. Geciken ekimlerde tohum veriminin ve yağ oranının azaldığı tespit edilmiştir. 1997-1998 yetiştirme sezonunda tohum verimi en yüksek olan çeşit Antares (122 kg/da) ve en düşük verimli çeşit olarak Mikael (88.5 kg/da) bulunmuştur. 1998-1999 yetiştirme sezonunda ise tohum verimi en yüksek çeşit Antares (128.66 kg/da) ve en düşüğüde Mikael (99 kg/da) çeşidi olarak bulunmuştur. Yağ oranı açısından 1997-1998 yetiştirme sezonunda en yüksek oran Antares çeşidinde (% 40.83) ve en düşük ise Linda ve Mc Gregor çeşidinde (% 35.16) bulunmuştur. 1998-1999 yıllarında ise en yüksek yağ oranı Antares çeşidinde (% 42.66) ve en düşük yağ oranı da Gold Merchant çeşidinde (% 35.66) bulunmuştur. En yüksek tohum ve yağ oranlarına erken ekim ile ulaşılmış ve geciken ekimlerde önemli verim kayıpları meydana gelmiştir. Çukurova koşullarında ekimin erken yapılması (Ekim Ayı'nın ikinci haftası ile Kasım Ayı'nın ilk haftaları) ve çeşit olarak da Antares çeşidinin uygun olduğu tespit edilmiştir. Geciken ekimlerde verimin ve yağ oranının düştüğü ve ketenin özellikle fide dönemlerinde don zararına karşı hassas olduğu dikkate alınarak geç ekimden sakınılmalıdır. Anahtar Kelimeler : Keten, keten tohumu, çeşit, ekim zamanı, tohum verimi, yağ ve yağ asitleri oranı. I

Abstract:
This study was made at the experimental area of Field Crops Department of Agricultural Faculty of University of Çukurova during the winter season in 1997-1998 and 1998-1999 years. The trial was set on Split Plot Design with three replications. In this stud}' the effect of different planting times on the yield and yield components of different Linseed (Linum usitatissimum) cultivars were researched in Çukurova Region. The Linseed cultivars (Jüpiter, MikaeL, Barbara, Oliver, Linetta, Linda, Atalante, Antares, Mc Gregor, Gold Merchant and Blue Chip were sown at two different planting times (October 20 and November 20) with the same seeding rate 8 kg/da. The plant density was 750-800 plants/m2 plot length was 5 m and each plot had 8 rows. As a result; The planting time had an important effect on plant height, number of branches, number of capsule, number of seeds per capsule, oil content, biological yield, and seed yield. Early planting date had a significant effect on the seed yield and oil content. In 1997-1998 growing season the highest seed yield was obtained from Antares cultivar (122 kg/da) and the lowest yield from Mikael (88.5 kg/da). In the 1998-1999 growing season the highest yield was obtained from Antares (128.66 kg/da) the lowest was from Mikael (99 kg/da). The highest oil content was obtained from the Antares cultivar (%40.83 and %42.66) the lovest was from Mc Gregor (%35.66). To obtain the highest seed yield and oil content the early planting with Antares cultivar in Çukurova Region is very important. Late planting is causing yield loss in the field. Key words: Linum, linseed, sowing date, variety, seed yield, oil and oil fats. II