Zekeriyyâ el-Ensârî ve hadisçiliği
Zekariyyâ al-Ansari and hadithism
Yazar: ABDUSSELAM TAKDEMİR
Danışman: PROF. DR. SAFFET SANCAKLI
İnönü Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Zekeriyyâ el-Ensârî, Memlükler döneminde Mısır'da yaşamış, tefsir, hadis ve fıkıh başta olmak üzere İslâmî ilimlerin birçok alanında eser telif etmiştir. İlmî bakımdan çok yönlü bir şahsiyettir. Onun yaşadığı asra bakıldığında hadis ilmi açısından, özellikle hadis şerhçiliği bakımından oldukça velûd bir dönem olduğu görülmektedir. el-Ensârî de bulunduğu bu ortamı değerlendirmiş ve birçok ilim bakımından mahir bir konuma gelmiştir.
"Zekeriyyâ el-Ensârî ve Hadisçiliği"ni konu edinen bu çalışma, giriş, üç bölüm ve sonuçtan müteşekkildir. Giriş bölümünde çalışmamızın konusunu, kaynaklarını ve metodunu belirttik. Ayrıca gerek Türkiye'de, gerekse yurt dışında el-Ensârî'yle ilgili yapılan akademik çalışmaları kısaca tanıttık. Birinci bölümde Zekeriyyâ el-Ensârî'nin yaşadığı dönemin siyasi, sosyal, kültürel ve ilmi durumu hakkında bilgilere yer verdik. Daha sonra onun hayatını iki başlık altında ele aldık. Birinci başlıkta doğumu, ismi, künyesi, nesebi, ailesi, ahlâkı, zühdü ve vefatı gibi bilgilere yer verdik. İkinci başlıkta ise onun ilim tahsilini, ilmî seyahatlerini, hocalarını, talebelerini, âlimlerin el-Ensârî hakkındaki görüşlerini ve son olarak onun eserlerini ele aldık. İkinci bölümde el-Ensârî'nin hadisçiliğini ortaya koyduk. Hadisleri usûl bakımından nasıl değerlendirdiğini beyan ettik. Bu minvalde hadis ile ilgili veya hadis usûlü ile ilgili eserleri şerh ederken veyahut diğer ilimlerle ilgili eserlerinde, hadis usûlü konularıyla ilgili değindiği noktaları belirttik. Üçüncü bölümde ise el-Ensârî'nin, Buhârî'nin el-Câmiu's-Sahîh'i üzerine yapmış olduğu "Tuhfetu'l-Bârî bi şerhi Sahîhi'l-Buhârî" isimli eserindeki şerh metodunu ortaya çıkardık. Çalışmamızı, mezkûr bölümlerde elde ettiğimiz neticelere dayanarak sonuç ile bitirdik.
Bu çalışma sayesinde, 100 yılı aşkın ömrünü ilim ile geçiren el-Ensârî'nin hadis ilmindeki konumunu ortaya koyduk. Bu minvalde gerek hadis ilmi ile ilgili eserlerini, gerekse diğer ilimlerdeki eserlerini inceleyerek, hadisçiliğini ve hadisleri şerh etmedeki metodunu beyan ettik.
Anahtar Kelimeler: Hadis, Tuhfetu'l-Bârî, Şerh Metodu, Zekeriyyâ el-Ensârî, Buhârî.

Abstract:
Zakariyya al-Ansari lived in Egypt during the Mamluk period and wrote many works in various fields of Islamic sciences, especially tafsir, hadith and fiqh. He is a scientifically versatile person. When it is looked at the century in which he lived, it can be seen that it was a very prosperous period in terms of the science of hadith.
This study, which focuses on "Zakariyya al-Ansari and His Hadithism", consists of an introduction, three chapters and a conclusion. In the introduction section, we have stated the subject, sources and method of our study. In addition, we have briefly introduced the academic studies on the figure of Zakariyya al-Ansari and his works, both in Turkey and abroad. In the first chapter, we have shared information about the political, social, cultural and scientific situation of the period in which Zakariyya al-Ansari lived. Then, we have discussed his life under two titles. In the first title, we have given information such as his birth, his name, his identity, his lineage, his family, his morals, his asceticism and death. In the second title, we have mentioned his education, his scientific travels, his teachers, his students, the opinions of scholars about him and finally his works. In the second chapter, we have discussed the hadith of Zakariyya al-Ansari. Therefore, we have stated how he evaluated the hadiths in terms of usul al-hadith and where he stood in the existing hadith procedures. We have stated the points he mentioned about the hadith method in works pertaining to other sciences, both while commenting on the Hadiths and while commenting on the published works on the hadith method, and we have also referred the works related to other sciences. In the third chapter , we have revealed the commentary method of Zakariyya el-Ansari's ten-volume printed work titled "Tuhfetu'l-Bârî bi şerhi Sahîhi'l-Buhârî" on Bukhari's el-Câmiu's-Sahîh. We have finished our study with a conclusion based on the results we have obtained in the mentioned sections. Thanks to this study, we have determined the place of al-Ansari, who spent more than 100 years in knowledge and wisdom, in the science of hadith. We have revealed his hadithism by looking at not only his works on the science of hadith but also his other works in basic sciences. Besides, we have read the commentary work called "Tuhfetu'l-Bârî bi şerhi Sahîhi'l-Buhârî" written by Bukhari in his Sahih, which was published in print, from beginning to end, and we have also clearly displayed the method of commenting on the hadiths.
Key Words: Hadithism, Tuhfetu'l-Bârî, Commentary Method, Zakariyya al-Ansari, Bukhari.