S.B.Ü Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesi Bağcılar Eğitim Aile Sağlığı Merkezi'ne kayıtlı 15-70 yaş arası nüfusta dispepsi sıklığı, ilişkili durumların incelenmesi ve birinci basamakta dispepsi tedavisinde kullanılan ilaçların reçete edilme sıklığı
Frequency of dyspepsy in population between 15-70 years, registered to S.B.Ü Haseki Education and Research Hospital Bağcilar Educational Family Health Center, examination of related situations and frequency of medicines for the treatment of dyspepsia in the precision
Yazar: NESLİHAN ÖZDOĞAN
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA REŞAT DABAK
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Dispepsi = Dyspepsia ; Prevalans = Prevalence ; Proton pompası inhibitörleri = Proton pump inhibitors

Özet:
Amaç: Bu çalışmadaki amacımız Bağcılar Haseki Eğitim Aile Sağlığı Merkezi'ne kayıtlı 15-70 yaş arası bireylerde dispepsi sıklığını saptamaktır. Dispepsi sıklığı ile yaş, cinsiyet, boy, kilo, beden kütle indeksi, eğitim durumu, medeni durum, sosyoekonomik düzey, sigara, kahve, alkol tüketimi, yemek yeme hızı, kronik hastalıklar, kaygı düzeyi arasındaki ilişkiyi incelemektir. Birinci basamakta yazılan reçetelerde dispepsi tedavisine yönelik reçetelerin yazılma sıklığı, tedavide kullanılan ilaç gruplarının tercih oranının belirlenmesi amaçlanmıştır.

      Gereç ve Yöntemler: Tek merkezli, kesitsel, tanımlayıcı, anket çalışması tipindeki bu araştırmanın evrenini 15-70 yaş arasındaki bireyler oluşturmaktadır. Aile Sağlığı Merkezimize kayıtlı 15-70 yaş arasında 4453 kişi bulunmaktadır. Dispepsi prevalansını saptamak için aile sağlığı merkezine kayıtlı 15-70 yaş arasındaki 4453 kişiyi temsilen %95 güven aralığında 233 kişi ile görüşülmesi gerektiği saptanmıştır. Aile Sağlığı Merkezimize 01.07.2020-31.12.2020 tarihleri arasında başvurmuş olan ve çalışmaya katılmayı kabul eden bireylerden yazılı onam alındıktan sonra yüz yüze görüşülerek anket çalışması yapılmıştır. Çalışmada katılımcılara Roma Ⅳ kriterlerine göre oluşturulmuş olan dispepsi ölçeği, sosyodemografik bilgi formu, Beck Anksiyete Envanteri uygulanmıştır. Birinci basamakta dispepsi tedavisine yönelik yazılmış olan reçeteler aile hekimliği biriminde kullanılan Neuroogle aile hekimliği yazılım sisteminden tarih, tanı, etken madde filtrelemeleri yapılarak saptanmıştır.
      Bağımsız gruplarda oranların karşılaştırmaları Ki Kare Analizi ile yapıldı. Oranların ilişkileri Mantel-Haenszel test of Linear Association ile incelendi. İstatistiksel alfa anlamlılık seviyesi p ˂ 0,05 olarak kabul edildi. 

       Bulgular: Çalışmaya katılan bireylerin %64,8'i kadın %35,2'si erkek olup katılımcıların yaş ortalaması 36.7 ± 14,2 yıl, boy ortalaması 163,5±9,8 cm, vücut ağırlıkları ortalaması 72,9±17,6 kg, boy ve vücut ağırlıkları kullanılarak hesaplanan beden kütle indeksi 27,2±6,5 kg/m² olarak saptanmıştır. Katılımcıların %71,24'ünün evli veya partneri ile birlikte yaşadığı, %26,6'sının hiç evlenmemiş, %2,14'ünün ise dul veya boşanmış bireylerden oluştuğu saptanmıştır. 22 kişi okul bitirmemiş, 101 kişi ilkokul/ortaokul ya da ilköğretim mezunu, 81 kişi lise mezunu, 29 kişi üniversite, yüksekokul veya doktora mezunudur. Katılımcıların %48,92'si düşük, %45,92'si orta, %5,15'i yüksek sosyoekonomik düzeye sahiptir. 88 kişinin herhangi bir kronik hastalığı varken 145 kişinin kronik hastalığı yoktur. 
       Katılımcıların Beck anksiyete envanter puanları hesaplandığında 178 kişinin 15 puan ve altında, 55 kişinin 16 puan ve daha üzerinde aldığı hesaplanmıştır. Birinci basamakta dispepsi tedavisine yönelik kullanılan ilaçlar retrospektif olarak incelenmiştir. 34/05/280 numaralı birimde 01/12/2020- 01/01/2021 tarihleri arasında toplam 487 adet reçete, 2578 kutu ilaç yazıldığı saptanmıştır. 2578 kutu ilacın 336'sı dispepsi tedavisine yönelik olduğu saptanmıştır. Belirtilen tarihler arasında yazılmış olan 487 reçeteden 100'ünde 'dispepsi' tanısı mevcuttur. Dispepsi tansı içeren 100 reçeteden 80'inde dispepsi tedavisine yönelik 1 çeşit ilaç, 19'unde 2 çeşit, 1'inde 3 çeşit ilaç saptanmıştır. Dispepsi tanısıyla yazılmış 100 reçete ilaç gruplarına göre incelendiğinde 4'ünde H2 reseptör blokerleri, 82'sinde PPİ'leri, 33'ünde antiasit, 3'ünde prokinetik reçete edilmiş olup sükralfat ve bizmut etken maddeli ilaca rastlanmamıştır. PPİ içeren 82 reçeteden 17'sinde etken madde olarak 'Omeprazol', 16'sında 'Lansoprazol', 39'unda 'Pantoprazol', 10'unda 'Rabeprazol'; prokinetik olarak sadece 'Domperidon' etken maddesinin dispepsi tedavisinde kullanıldığı saptanmıştır. 

     Sonuç: Çalışma sonuçlarımıza göre Haseki Eğitim Aile Sağlığı Merkezi'ne kayıtlı 15-70 yaş arası bireylerde dispepsi prevalansı %19,31 olarak saptanmıştır.  Dispepsi prevalansı ile kadın cinsiyet, yaş, vücut kütle indeksi, sosyoekomik durum, kronik hastalık, kahve tüketimi, çay tüketimi, günlük tüketilen sigara miktarı, yemek yeme hızı, kaygı düzeyi arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Dispepsi prevalansı ve medeni hal, sigara kullanımı, alkol tüketimi arasında istatistiksel bir ilişki saptanmamıştır. Dispepsi saptanan bireylerde en sık semptom ise postprandiyal dolgunluk olarak saptanmıştır. Aile sağlığı merkezimizde bir ayda yazılan reçetelerin %20,5'inin dispepsi tedavisine yönelik olduğu, dispepsi tedavisi için en fazla PPİ'lerinin yazıldığı, PPİ'lerinden de en fazla 'pantoprazol'etken maddesinin tercih edildiği saptanmıştır.

Anahtar Sözcükler: Dispepsi, dispepsi prevalansı, dispepsi tedavisi, proton pompa inhibitörleri

Abstract:
Aim: Our aim in this study is to determine the frequency of dyspepsia in individuals between the ages of 15-70 registered in Bağcılar Haseki Education Family Health Center. To examine the relationship between the frequency of dyspepsia and age, gender, height, weight, body mass index, education level, marital status, socioeconomic level, smoking, coffee, alcohol consumption, eating speed, chronic diseases, and anxiety level. It was aimed to determine the frequency of prescriptions for the treatment of dyspepsia and the preference rate of the drug groups used in the treatment in prescriptions written in primary care.

     Material and Methods: The population of this single-centered, cross-sectional, descriptive, survey study consists of individuals between the ages of 15-70. There are 4453 people between the ages of 15-70 registered in our Family Health Center. In order to determine the prevalence of dyspepsia, it was determined that 233 people should be interviewed with a 95% confidence interval, representing 4453 people between the ages of 15-70 registered in the family health center. After obtaining written consent from the individuals who applied to our Family Health Center between 01.07.2020 and 31.12.2020 and agreed to participate in the study, a face-to-face interview was conducted. In the study, dyspepsia scale, socio demographic information form, Beck Anxiety Inventory, which were created according to the Rome Ⅳ criteria, were applied to the participants. Prescriptions written for the treatment of dyspepsia in primary care were determined by filtering date, diagnosis and active substance from the Neuroogle family medicine software system used in the family medicine unit.

     Comparisons of rates in independent groups were made by Chi-Square Analysis. The relationships of the ratios were examined with the Mantel-Haenszel test of Linear Association. Statistical alpha significance level was accepted as p ˂ 0.05.

      Results: 64.8% of the individuals participating in the study were female and 35.2% were male, and the average age of the participants was 36.7 ± 14.2 years, the average height was 163.5±9.8 cm, and the average body weight was 72.9±17.6 kg. The body mass index calculated by using , height and body weights was found to be 27.2±6.5 kg/m². It was determined that 71.24% of the participants were married or lived with their partners, 26.6% were never married, and 2.14% were widowed or divorced. 22 people have not completed school, 101 people are primary/secondary or primary school graduates, 81 people are high school graduates, 29 people are university, college or doctoral graduates. 48.92% of the participants had a low socioeconomic level, 45.92% had a medium socioeconomic level, and 5.15% had a high socioeconomic level. While 88 people have any chronic disease, 145 people do not have a chronic disease.

         When the Beck anxiety inventory scores of the participants were calculated, it was calculated that 178 people got 15 points or less, 55 people got 16 points or more. Drugs used for the treatment of dyspepsia in primary care were reviewed retrospectively. It was determined that a total of 487 prescriptions and 2578 boxes of drugs were written between 01/12/2020 and 01/01/2021 in the unit numbered 34/07/280. It was determined that 336 of 2578 boxes of drugs were for the treatment of dyspepsia.  There was a diagnosis of 'dyspepsia' in 100 out of 487 prescriptions written between the specified dates. Out of 100 prescriptions containing the diagnosis of dyspepsia, 80 had 1 type of drug for the treatment of dyspepsia, 2 types were found in 19, and 3 types were found in 1 of them. When 100 prescriptions written for the diagnosis of dyspepsia were examined according to drug groups, H2 receptor blockers were prescribed in 4, PPIs in 82, antacids in 33, prokinetic in 3, and no drug containing sucralfate and bismuth was found. 'Omeprazole' as the active ingredient in 17 of 82 prescriptions containing PPIs, 'Lansaprazole' in 16, 'Pantoprazole' in 39, and 'Rabeprazole' in 10; It was determined that only the active ingredient 'Domperidone' was used prokinetically in the treatment of dyspepsia. 

       Conclusion: According to our study results, the prevalence of dyspepsia was found to be 19.31% in individuals between the ages of 15-70 who were registered to Haseki Education Family Health Center. A statistically significant relationship was found between the prevalence of dyspepsia and female gender, age, body mass index, socioeconomic status, chronic disease, coffee consumption, tea consumption, daily consumption of cigarettes, eating speed, and anxiety level. A statistically significant relationship was found between the prevalence of dyspepsia and female gender, age, body mass index, socioeconomic status, chronic disease, coffee consumption, tea consumption, daily consumption of cigarettes, eating speed, and anxiety level. The most common symptom in individuals with dyspepsia was postprandial fullness. It was determined that 20.5% of the prescriptions written in a month in our family health center were for the treatment of dyspepsia, the most PPIs were written for the treatment of dyspepsia, and the active substance 'pantaprazole' was the most preferred PPI. 

Keywords: Dyspepsia, prevalence of dyspepsia, treatment of dyspepsia, proton pump inhibitors.