Yolcular metamorfiti (Bitlis-Hizan) ve aplit dayklarının petrojenezi
Petrogenesis of Yolcular metamorphite (Bitlis-Hizan) and aplit dykes
Yazar: MUSTAFA GÜLER
Danışman: DOÇ. DR. AYŞE DİDEM KILIÇ
Fırat Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Mineraloji Petrografi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
Çalışma alanında Bitlis masifinin Yastıktaş gözlü ganysı, Karakuş amfiboliti ve Doğruyol gnaysıyla temsil edilir. Yastıktaş gözlü ganysı gözlü gnaysla, Karakuş amfiboliti amfibolitlerle ve Doğruyol gnaysı ise kuvarso-feldispatik gnays kayaçlarından oluşmaktadır.¬¬ Bitlis ili Hizan ilçesinin güneyi ve Van Gölü güneydoğusunda aplit damar/silleri ile kesilen Yolcular Grubu kayaçları mikrogranit, granodiyorit ve tonalit bileşimlidir. Lökogranitik bu kayaçlar amfibolit ve granitik gnayslarla uyumlu ve çoğunlukla uyumsuz kütleler halinde konulanmışlardır. Yolcular metamorfitine ait kayaçlarının stratigrafisi incelendiğinde amfibolit, mikagnays/şist ile bu birimleri kesen granitik kökenli gözlü gnays, kuvarso-feldispatik gnays, biyotit metagranit, melapegmatit gibi kayaçlardan oluştuğu görülür. 
Asitik magmatik aktiviteyi işaret eden damar kayaçları, Üst Triyas'ta riftleşmeyle Arabistan levhasının Anadolu levhasından ayrılması sonucu oluşmuşlardır. Magmatik aktivitenin başladığı bu süreçte, Pan-Afrikan yaşlı magmatizma ile ortognayslar, daha sonra Triyas'ta lökokratik paragnayslar oluşmuştur. Metamorfik Masif'teki ikinci ana magmatik aktive aplitlerin oluşmasına sebep olmuştur. Bitlis Metamorfiti Yolcular grubu yer yer aplit daykları ile kesilmiş, magmatik faaliyetlere ve tektonik hareketlere bağlı olarak gelişen ayrışma birime ait kayaçlarda retrograd kataklastik metamorfizma izlerinin oluşmasına sebep olmuştur. 
Bitlis metamorfitine ait aplit örneklerinin mineral bileşimleri Alkali feldispat, plajiyoklaz, kuvars, biyotit ve hornblend'dir. Petrografik ve jeokimyasal analiz sonuçları aplitlerin ikinci aktif magmatizma etkisiyle granitten magmatik diferansiyasyonla geliştiğini işaret etmektedir. Toleyitik ve Kalkalkalen bileşime sahip granitik magma fraksiyonel kristallenmeye uğramış ve aplitler sil şeklinde yerleşmiştir. Alümino-kafemik özellikteki örneklerin kökeni olasılıkla hibrid bir magma olup magmanın oluşumunda sialik köken katkısı fazladır.

Abstract:
In the study area, the Yastıktaş gneiss of the Bitlis massif is represented by the Karakuş amphibolite and the Doğruyol gneiss. Yastıktaş eyed-gneiss with gneiss, Karakuş amphibolite with amphibolite and Doğruyol gneiss are composed of quartzo-feldspathic gneiss. . These leucogranitic rocks were deposited as masses compatible with amphibolite and granitic gneisses and mostly unconformable. When the stratigraphy of the rocks belonging to the Yolcular metamorphite is examined, it is seen that they are composed of amphibolite, micagneiss/schist and rocks such as granitic augen gneiss, quartzo-feldspathic gneiss, biotite metagranite and melapegmatite cutting these units.
The vein rocks indicating acidic magmatic activity were formed as a result of the separation of the Arabian plate from the Anatolian plate by rifting in the Upper Triassic. During this period when magmatic activity started, orthogneisses with Pan-African magmatism and then leucocratic paragneisses in Triassic were formed. The second main magmatic activity in the Metamorphic Massif caused the formation of aplites. Bitlis Metamorphite Yolcular group has been cut by aplite dykes in places and weathering due to magmatic activities and tectonic movements has caused the formation of retrograde cataclastic metamorphism traces in the rocks of the unit.
The mineral compositions of the aplite samples belonging to the Bitlis metamorphite are alkaline feldspar, plagioclase, quartz, biotite and hornblende. Petrographic and geochemical analysis results indicate that aplites developed by magmatic differentiation from granite with the effect of second active magmatism. Granitic magma with tholeiitic and calc-alkaline composition underwent fractional crystallization and aplites were emplaced in the form of sills. The origin of the alumino-cafemic specimens is probably a hybrid magma, and the contribution of sialic origin to the formation of magma is high.