İbn Acîbe'nin el-Bahru'l-Medîd'inde peygamber kıssalarının İşârî yorumu
Ishari/allegorical interpretati̇ons of parables of 
prophets in İbn Ajiba's "Al-Bahru'l- Madiid"
Yazar: SABRİ BERBER
Danışman: YRD. DOÇ. DR. MAHMUT AY
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Din = Religion
Dizin: Ahmed bin Acibe = Ahmed bin Acibe ; El-Bahru`l-Medid = El-Bahru`-Medid ; Kısas-ı Enbiya = Kısas-ı Enbiya ; Kıssalar = Narratives ; Peygamberler = Prophets ; Tasavvuf = Mystic ; Tefsir = Commentary ; İslamiyet = Islam ; İşari tefsir = Implicit interpretation

Özet:
İslam düşünce târihinin ilk dönemlerinden itibâren işârî/tasavvufî tefsir, ilmî
tartışmaların cereyân ettiği bir saha olarak görülmektedir. Bu tartışmaların merkezinde
ise Kur'ân-ı Kerim'in muhtevâsı içinde önemli bir yer tutan peygamber kıssaları yer
almaktadır. Zirâ peygamber kıssaları, tasavvufî hal ve makamların en yoğun olarak
örneklendiği yerlerdir. Bu sebeple biz de, Kur'an'da adı zikredilen ve Hz. Âdem'den
Hz. İsâ'ya kadar yaşamış olan yirmi dört peygamberin kıssasını işârî/tasavvufî açıdan
inceleyip bu peygamberlerin hayatlarındaki her bir kesitteki işârî anlam ve mesajları
ortaya koymayı hedefledik. Bu bağlamda, işârî/tasavvufî tefsir literatürünün
ehemmiyetli halkalarından ve 18. yüzyılın sonları 19. yüzyılın başlarının tasavvufî
düşüncesinin Fas'taki en önemli aktörlerinden birisi olan İbn Acîbe'nin "el-Bahru'l-
Medîd fî Tefsîri'l-Kur'âni'l-Mecîd"i akla gelmektedir. Kur'ân-ı Kerîm'in hem zâhirî
hem de bâtınî tefsîrini ihtivâ eden bu eserin, Faslı mutasavvıflar tarafından yazılmış
tek kâmil tefsir olması, onun işârî tefsir literatüründe mühim bir yeri olduğunun
göstergesidir. Müfessirimizin bu önemli ilmî ve tasavvufî anlayışı dolayısıyla, onun
tasavvufî anlayışı üzerine Fransızca; tefsir anlayışı üzerine Arapça; tasavvufî tefsir
anlayışı üzerine de Türkçe olmak üzere toplam üç farklı dilde doktora tezi
hazırlanmıştır. İşte müfessirimizin eserinin bu yönünün incelenmesi, geçmişte ve
günümüzde Kur'an'da anlatılan peygamber kıssaları üzerinde yapılan ilmî
tartışmaların daha sağlıklı bir zeminde yürütülmesine ve onların bugünün insanına
vereceği muhtemel anlam ve mesajların anlaşılmasına katkı sağlayacaktır.

Anahtar Kelimeler: Kur'an, Tefsir, Peygamber, Kıssa, Tasavvuf, İşârî, İşâret,
Yorum/Te'vîl, İbn Acîbe.

Abstract:
Ishari Tafsir is commonly known as an area of study that occurs the scientific
discussions from the early period of the Islamic history. Parables of prophets of
important contents of Quran are located in the center of this scientific discussions
because parables of prophets intensely have a number of examples of spiritual status
and conditions. Because of this, we have aimed to examine this parables as a
Ishari/Sufistic interpretion in order to analyze Ishari/Allegorical meanings in the life
of prophets from prophet Adam to prophet Jesus. In the middle of this study, scholar
Ibn Ajiba's tafsir "Al- Bahrul Madid fi Tafsiri'l-Qurani'l-Majid" is one of the important
source of Ishari Tafsirs and it plays an important role in Sufistic Thought in the
Morocco in the last period of 18 th century and in the beginning of 19 th century. Ibn
Ajiba's study as an unique perfect tafsir contains the inner and external interpretions
of the Quran and is written by Moroccan Sufis as an important role in the history of
Ishari Tafsir. There are three important doctorate dissertations in three different
languages for this scholar's scientific and Sufistic view/perspective. One of them
examines his Sufistic Thought in French, another one examines his understanding of
Quranic Commentary in Arabic, the last one analyzes his understanding of Ishari
Tasfir in Turkish. As a result of this, examination of Sufistic dimension of Ibn Ajiba's
tafsir aims to correctly analyze parables of prophets in the Quran as a scientific
discussion in the past and in the recent time and also aims to express a piece of
prospective benefits and information that are given to all humankind to understand
them.

Keywords: Quran, Tafsir, Prophet, Parable, Tasawwuf/Sufism, Ishari, Sign, Exegesis,
İnterpretion, Ibn Ajiba.