İlkokul sosyal bilgiler dersinde güncel olay kullanımının öğrencilerin çocuk hakları farkındalık ve tutumlarına etkisi
The effect of using current events in primary school social studies course on students' child rights awareness and attitudes
Yazar: TUĞBA DÖNMEZ
Danışman: PROF. DR. SELMA YEL
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Sınıf Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Güncel olaylar = Current events ; Sosyal bilgiler dersi = Social studies course ; Sosyal bilgiler eğitimi = Social studies education ; Çocuk Hakları Sözleşmesi = Children Rights Convention ; Çocuk hakları = Children's rights ; İlkokullar = Primary schools

Özet:
Bu araştırmanın amacı, ilkokul sosyal bilgiler dersinde  güncel olay kullanımının öğrencilerin çocuk hakları tutum ve farkındalıklarına etkisini tespit edebilmektir. Bununla birlikte araştırmada güncel olay kullanımının çocuk hakları öğretiminde nasıl kullanılması gerektiğine ilişkin bulgular paylaşılmıştır. Araştırmada farklı araştırma sorularını cevaplayabilmek ayrıca hem nicel hem de nitel verilerin birleştirilmesi yoluyla probleme farklı görüş ve açıdan bakılmasını sağlamak adına karma yöntem (Mixed Method) desenlerinden yakınsayan paralel desen kullanılmıştır. Bu bağlamda araştırmada nicel ve nitel boyut olmak üzere iki boyut bulunmaktadır. Araştırmanın nicel boyutunda ön test – son test kontrol gruplu deneysel desen kullanılmış olup nitel boyutunda ise nicel boyutu destekleyen ve daha çok derinlemesine incelemeyi sağlayan görüşme yönteminden ve araştırmacı gözlemlerinden yararlanılmıştır. Araştırmada ortaya çıkan nicel ve nitel boyutları karşılaştırabilmek ve yorumlayabilmek adına nicel verilerin örneklemi ile nitel verilerin örneklemi aynı örneklem büyüklüğüne sahiptir. Araştırmanın çalışma grubunu 2020-2021 eğitim-öğretim yılı güz döneminde bir devlet okulunda öğrenim gören 4. sınıf öğrencileriyle deney grubu sınıf öğretmeni oluşturmaktadır. Yakınsayan paralel desene uygun olarak araştırmada nicel ve nitel veri toplama araçları eş zamanlı olarak kullanılmıştır. Deney ve kontrol grubu öğrencilerinin demografik özelliklerini belirlemek ve denkliğini test etmek adına "Kişisel Bilgi Formu", öğrencilerin çocuk haklarına yönelik tutumlarını belirlemek adına araştırmacı tarafından geliştirilen "Çocuk Haklarına İlişkin Tutum Ölçeği", çocuk haklarına yönelik farkındalıklarını belirlemek amacıyla Uçuş (2013) tarafından geliştirilen "Çocuk Hakları Farkındalık Ölçeği" kullanılmıştır. Bununla birlikte nitel veri toplama araçları olarak çocukların çocuk haklarına görüşlerini belirlemek için "Görüşme Formu", deney grubu öğrencilerinin sürece ilişkin görüşlerini belirmek amacıyla da "Görüş Alma Formu", deney grubu sınıf öğretmeninin sürece ilişkin görüşlerini belirlemek adına ise "Öğretmen Görüşme Formu" ve uygulama sırasında araştırma gözlemleri için "Gözlem Formu" kullanılmıştır. Araştırmada kullanılan nitel veri toplama araçları araştırmanın amaçları göz önünde bulundurularak araştırmacı tarafından geliştirilmiştir. Çalışmanın nicel verilerinin analizlerinde betimleyici analizlerden frekans, yüzde, aritmetik ortalama ve standart sapmanın yanı sıra deney ve kontrol grubuna ilişkin veriler  bir paket programı programı kullanılarak Mann Whitney U ve Wilcoxon testleri ile nitel veriler ise betimsel analiz yöntemiyle analiz edilmiştir. Bu analizler sonucunda elde edilen bulgular incelendiğinde, çocuk hakları öğretiminde güncel olayların kullanıldığı deney grubu öğrencilerinin çocuk haklarına ilişkin tutum ve farkındalık ön test – son test puanları arasında anlamlı bir fark bulunmuştur. Bununla birlikte deney grubu ve kontrol grubu öğrencilerinin son test puanları karşılaştırıldığında deney grubu lehine anlamlı bir fark bulunmuştur. Öğrencilerle yapılan görüşmelerde deney grubu öğrencilerinin çocuk haklarına ilişkin bilgilerinde uygulama sonrasında olumlu değişiklikler tespit edilirken kontrol grubu öğrencilerinin ön görüşme ve son görüşmelerde çocuk haklarına ilişkin bilgilerinde önemli değişiklikler görülmemiştir. Deney grubu öğrencileriyle sürece ilişkin görüşlerini almak üzere yapılan görüşmelerde öğrencilerin uygulamadan memnun kaldıkları, uygulama ile haklarını öğrendikleri, rol model davranışları pekiştirdiği, uygulama boyunca kendilerini iyi ve mutlu hissettikleri tespit edilmiştir. Deney grubu sınıf öğretmeninin görüşlerini almak üzere yapılan görüşmelerde sınıf öğretmeni uygulama boyunca kullanılan yöntem ve teknikleri orijinal ve etkileyici bulmuş ve uygulamanın çocuk hakları öğretimine farklı bir bakış açısı kazandırdığını ifade etmiştir. Bu sonuçlardan yola çıkarak uygulamanın çocuk hakları öğretiminde etkili olduğu, öğrenciler için kendilerini ifade edebilecekleri öğrenme ortamları oluşturduğu, olumlu rol model davranışların gösterilmesine katkı sağladığı, çocukların çocuk hakları kullanımında karşılaştığı sorunları somutlaştırarak çözümünde öğrencilere katkı sağladığı söylenebilir. Bununla birlikte araştırma sonuçları dikkate alınarak karar vericilere, araştırmacılara ve uygulayıcılara çocuk hakları eğitiminin daha işlevsel ve amacına uygun olması adına çeşitli önerilerde bulunulmaya çalışılmıştır.

Abstract:
The aim of the study was to investigate the effect of using current events in the rights of the child education. For this purpose, the effect of using current events in the rights of the child education on the attitudes towards and awareness of the rights of the child was determined, and the opinions of the students about the rights of the child were identified. In addition, findings regarding how current events should be used in the rights of the child education were reported. Convergent parallel design, which is one of the mixed method designs, was used in the study in order to seek answers to various types of research questions and provide different perspectives of the problem through combining both quantitative and qualitative data. In this context, the study has two dimensions as quantitative and qualitative dimensions. In the quantitative dimension of the study, experimental design with pretest-posttest control group was employed, while in the qualitative dimension of the study, interview method, which supports the qualitative dimension and allows a deeper analysis, and researcher observations were used. The sample of quantitative data and the sample of the qualitative data were determined to have the same sample size in order to compare and evaluate the quantitative and qualitative dimensions of the study. The study group of the research consisted of 4th grade students studying at a state school in the fall semester of the 2020-2021 academic year and classroom teacher of the experimental group. In accordance with the convergent parallel design, quantitative and qualitative data collection tools were used synchronously. "Personal Information Form" was used in order to identify demographic characteristics of the students in the experimental group and the control group and to test their equivalence, "Attitude Towards the Rights of the Child Scale" developed by the researcher was employed in order to determine the students' attitudes towards the rights of the child, and "The Rights of the Child Awareness Scale" developed by Ucus (2013) was used in order to find out about the students' awareness of the rights of the child. Moreover, as qualitative data collection tools, "Interview Form" was used to identify the students' views on the rights of the child, "Getting Opinion Form" was employed in order to determine the views of the students in the experimental group regarding the process, "Teacher Interview Form" was used to determine the opinion of the classroom teacher regarding the process, and "Observation Form" was used for research observations made during the application. The qualitative data collection tools used in the study were developed by the researcher considering the purposes of the study. The quantitative data of the study were analyzed through descriptive statistics such as frequency, percentage, arithmetic mean, and standard deviation as well as Mann Whitney U and Wilcoxon tests by using a packet program for the data related to the experimental and control groups, while the qualitative data were analyzed through descriptive analysis method. When the findings obtained as a result of these analyses were examined, a statistically significant difference was determined between the pretest-posttest scores of the students in the experimental group, where current events were used in the teaching of the rights of the child, obtained from the scale for attitude and awareness regarding the rights of the child. Also, when the posttest scores of the students in the experimental group and the control group were compared, a significant difference was found in favor of the experimental group. In the interviews held with the students, while positive changes were observed in the views of the students in the experimental group regarding their knowledge of the rights of the child after the application, no significant changes were found in the views of the students in the control group regarding the rights of the child during the pre-interviews and post-interviews. In the interviews held with the students in the experimental group in order to get their views on the process, it was determined that the students were satisfied with the application, that they learned their rights thanks to the application, that the application reinforced role model behaviors, and that they felt themselves good and happy along the application. In the interviews held with the experimental group classroom teacher in order to get his/her opinion, the teacher expressed that s/he found the methods and techniques used throughout the application original and impressive, and that the application enabled him/her to gain a different perspective regarding the teaching of the rights of the child. Based on these findings, it was observed that the application was effective in the teaching of the rights of the child, that it created learning environments in which students could express themselves, that it contributed to exhibiting positive role model behaviors, and that by concretizing the problems that the students encountered in the use of the rights of the child, it contributed to the students in terms of solutions. Furthermore, considering the study findings, various recommendations were made to the decision makers, researchers, and practitioners in order for the rights of the child education to be more functional and in line with its purpose.