Yenice (Mersin) halk kültüründe geçiş dönemleri
Transition periods in Yenice (Mersin) folk culture
Yazar: GİZEM TÜDEŞ
Danışman: PROF. DR. NİLGÜN ÇIBLAK COŞKUN
Mersin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Geleneksel toplumlarda doğum, evlenme ve ölüm gibi geçiş dönemlerine ait âdetler, sözlü kültürü oluşturan toplum bilimlerinin sağladığı bilgiler ve bu bilginin aktarımının sürdürülmesinde önemli rol oynayan unsurlardan biri olarak kabul edilir. "Yenice (Mersin) Halk Kültüründe Geçiş Dönemleri" başlıklı bu yüksek lisans tezinde, Mersin ili Tarsus ilçesine bağlı Yenice Mahallesi'ndeki doğum, sünnet, askerlik, evlenme, hac ve ölüm geçiş dönemleri ile ilgili gelenek, inanç ve ritüeller halkbilimin yönlendirilmemiş görüşme ve katılımcı görüşme yöntemlerinden yararlanılarak derlenmiştir ve bağlam merkezli halkbilimi kuramları çerçevesinde incelenerek değerlendirilmiştir. Çalışma dokuz bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde çalışmanın konusu, amacı, yöntemi, sınırları verilmiş ve ardından sahada karşılaşılan sorunlar ve çözüm önerileri hakkında bilgi verilmiştir. Çalışmanın birinci bölümünde, Yenice sahası hakkında genel bilgiler; ikinci bölümünde geçiş dönemleri hakkında yapılan çalışmalar değerlendirilmiştir; çalışmanın üçüncü bölümünde Yenice halk kültüründe doğum ve bu kültürün etrafında gelişen inanç ve ritüeller; dördüncü bölümünde Yenice halk kültüründe sünnet ve sünnetin etrafında ortaya çıkan kirvelik kurumu; beşinci bölümde ise Yenice halk kültüründe askerlik; altıncı bölümünde Yenice halk kültüründe evlenme ve etrafında gelişen inançlar ve ritüeller; yedinci bölümünde kutsal mekân anlayışı çerçevesinde Sünni ve Alevilerde hâc ve Hacı Bektâş Velî anlayışı; sekizinci bölümünde ölüm konuları ele alınarak Yenice yöresindeki inanç ve ritüeller tespit edilmiştir. Çalışmanın sonucunda değişen sosyal yapı ve teknolojinin ilerlemesiyle birlikte gelenekler unutulmaya başladığı anlaşılmıştır. Yaşlı ve orta kuşak geçiş dönemleri ile ilgili inanç ve ritüelleri hatırlamakta ve uygulamaktadır ancak genç kuşak konuyla ilgili aynı deneyimde ve bilinçte değildir. Genç kuşak özellikle Batı kültürünün esintisini taşıyan yeni uygulamaları geçiş dönemlerine dahil etme eğilimindedir. Sosyo-kültürel hayatta meydana gelen değişimler, kentleşme algısı ve kitle iletişim araçlarının yaygın olarak kullanımı değişikliğin temel nedenleri arasındadır.

Abstract:
In traditional societies, customs belonging to transition periods such as birth, marriage and death are considered as one of the elements that play an important role in maintaining the information provided by the social sciences that constitute oral culture and the transmission of this information. In this master's thesis titled 'Transition Periods in Yenice (Mersin) Folk Culture', traditions, beliefs and rituals related to the transition periods of birth, circumcision, military service, marriage, pilgrimage and death in Yenice Neighbourhood of Tarsus district of Mersin province were compiled by using unguided interview and participatory interview methods of folklore and examined and evaluated within the framework of context-centred folklore theories. The study consists of nine chapters. In the introduction section, the subject, purpose, method and limits of the study are given and then information about the problems encountered in the field and solution suggestions are given. In the first part of the study, general information about the Yenice field; in the second part, studies on transition periods were evaluated; in the third part of the study, birth in Yenice folk culture and beliefs and rituals developing around this culture; in the fourth part, circumcision in Yenice folk culture and the institution of kirvelik emerging around circumcision; In the fifth part, military service in Yenice folk culture; in the sixth part, marriage in Yenice folk culture and the beliefs and rituals that develop around it; in the seventh part, the understanding of pilgrimage and Hacı Bektâş Velî in Sunni and Alevis within the framework of the understanding of sacred space; in the eighth part, the beliefs and rituals in the Yenice region were determined by dealing with death. As a result of the study, traditions started to be forgotten with the changing social structure and the advancement of technology. The elderly and middle generation remember and apply the beliefs and rituals related to the transition periods, but the younger generation does not have the same experience and consciousness on the subject. The younger generation especially tends to include new practices inspired by western culture in transition periods. Changes in socio-cultural life, the perception of urbanisation and the widespread use of mass media are among the main reasons for the change.