Osmanlı'da ceza adaletinin dönüşümü: Hukuki bir reform hareketi olarak Tanzimat Fermanı
The transformation of criminal justice in the ottoman empire: The Tanzimat Edict as a legal movement
Yazar: HALİL İBRAHİM BOZASLAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ DENİZ ACARAY
Polis Akademisi / Güvenlik Bilimleri Enstitüsü / Ceza Adaleti Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Ceza ve adalet kavramları düzenli toplumların ortaya çıkmaya başladığı andan itibaren üzerinde en fazla düşünülen konulardandır. Gerçekten de toplumsal, siyasal ya da ekonomik bazda kayda değer bir olgunluğa erişmiş her yapı kendisine has bir ceza sistemi ve bu sistem etrafında şekillenmiş bir adalet anlayışı geliştirmiştir. Tarihsel süreç içerisinde Osmanlı Devleti söz konusu kendisine has adalet anlayışını oluşturup geliştirmiş devletlerin öncülüğünü yapmaktadır. Zira "eğer adalet yoksa, tebaa olmaz; eğer tebaa yoksa, zenginlik olmaz; eğer zenginlik yoksa, asker olmaz; eğer asker yoksa, devlet olmaz; eğer devlet yoksa, adalet olmaz" şeklinde özetlenebilecek ve her şeyin temelinin adalete dayandırıldığı daire-i adalet anlayışında bir devlet inşa eden Osmanlı, bu yapıdan hiçbir şekilde taviz vermeden uzunca bir süre varlığını devam ettirebilmeyi başarmıştır. Adaleti bu denli içselleştirmiş bir devlet olan Osmanlı, buna uygun bir de ceza sistemi geliştirmiştir. Böylece toplumu oluşturan farklı gruplar tek bir potada eritilmeden, birbirinden ayrı ancak adaletin tesis edildiği bir ceza sistemi inşa edilmiştir. Bir makinanın dişlileri gibi iyi işleyen bu sistem özellikle devletin gücünü kaybetmeye başlamasıyla birlikte aşınmış hatta zamanla işlemez hale gelmiştir. Bu bağlamda Tanzimat ve Islahat fermanları ile birlikte devlet yeni bir yöne evrilmiş, ceza ve adalet anlayışı da bu bağlamda büyük bir değişikliğe uğramıştır.
Yaklaşık altı yüz yıl Dünya üzerinde başat güç olmayı başarabilen Osmanlı Devleti'nde yaşanan bu denli köklü değişim, dönüşüm ve ardından gelen Devlet'in tarih sahnesinden ayrılış süreci, aslında merkezi yönetimin zayıflamaya başlaması ve temelde yaşatılmaya çalışılan adalet sistemin bozulmasıyla ortaya çıkmıştır.
Özellikle Tanzimat Fermanı ile birlikte Cezalandırma veya Ceza Adalet sisteminde yaşanan veya yaşamaya zorlanan değişimler toplumda olumsuz yönde karşılık bulmuş ve adalet sisteminin bozulmasıyla müslim ve gayrimüslim tebaa Devlete olan güvenini kaybetmiş, bu durum tebaayı, bazen yasal olmayan işlere, bazen iç karışıklıklara ve bazen de devlete karşı isyana kadar sürüklemiştir.
Yüzyıllarca çok farklı uluslardan olan insanları bir arada tutmayı başaran Osmanlı Devleti Uluslararası İlişkiler alanında çok ciddi sınavlar verirken, İmparatorluk içerisinde de Devleti sıkıntıya sokacak meselelerle ilgilenmek zorunda kalmıştır. Zaten bozuk olan bir merkezi yönetim, ekonomik bunalımlar, dış ve iç meselelerle boğuşan Devlet gün geçtikçe zayıflamaya başlamış ve neredeyse varlık gösteremez hale gelmiştir. Dolayısıyla Osmanlı Devleti, yaşanan tüm bu olumsuz durumlar karşısında daha fazla tutunamamış ve bin dokuz yüzlü yılların başında tarih sahnesinden çekilmiştir.

Anahtar Kelimler: Ceza Adaleti, Daire-i Adalet, Osmanlı Devleti, Tanzimat Fermanı.

Abstract:
The concepts of punishm ent and justice have been the most controversial issues since the beginning of the existence of regular societies. Indeed, every structure that has reached a significant level of social, political or economic development has developed its own penal system and a sense of justice that has shaped around this system. Historically, the Ottoman Empire has been leading the way of states that have created and developed their own sense of justice. Then the Ottomans, who built a state in the justice circle mentality based on the bases of everything which can be summarized as "if there is no justice, there is no subject; if there is no subject, there is no wealth; if there is no wealth, there will be no soldiers; if there is no soldier, there is no state; if there is no state, there will be no justice", managed to maintain his existence for a long time without any compromise from this structure. The Ottoman Empire, is a state which has internalized justice, has developed an appropriate penal system, as well. Thus, a penal system was established in which different groups forming society were not dissolved in a single pot but were established separately but justly. This well- functioning system, like the gears of a machine, has worn together with the state's ability to lose power and has become ineffective over time. In this context, with the Tanzimat and Islahat fermans the state has undergone a great change in this context as the concept of criminal and justice evolved into a new direction.
The process of many radical changes and transformations followed by the collapse of the State in the Ottoman Empire which managed to have been the dominant power for almost 600 years in the world was essentially caused by the beginning of failure in central administration and the disruption of judicial system tried to exercise at its core.
Changes occurred or forced to occur in Penalization or Criminal Justice System especially with the Imperial Edict of Reorganization had negative reactions within the society and Muslim and non-Muslim subjects lost their trust in the State with the disruption of judicial system, and this led the subjects sometimes to conduct illegal deeds and sometimes to internal turmoil and even revolt against the state.
While the Ottoman Empire, having managed to keep so many different nations together in International Relations, she had to face issues that would cause trouble within the Empire. The State which already faced disrupted central administration, economic depressions, and both external and internal problems began to weaken day by day and became nearly paralyzed. Therefore, the Ottoman Empire could not survive any longer in the face of so many problems and went out of existence in the beginning of the 20th century.

Key words: Criminal Justice, Justice Circle, Ottoman Empire, Tanzimat Fermanı