Sürdürülebilir envanter rotalama problemi için bir matematiksel model önerisi
A quantitative model proposal for sustainable inventory routing problem
Yazar: İLKER KÖSELİ
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET SOYSAL
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Üretim Yönetimi ve Sayısal Yöntemler Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Envanter = Inventory ; Kapalı döngü tedarik zinciri ağ tasarımı = Closed loop supply chain network design ; Lojistik = Logistics ; Lojistik yönetim = Logistic management ; Matematiksel modeller = Mathematical models ; Tedarik zinciri = Supply chain ; Yönlendirme = Routing ; Yönlendirme problemleri = Routing problems

Özet:
Son yıllarda sera gazı salınımı ve küresel ısınma gibi olumsuz çevresel şartların artması
sonucunda dünya genelindeki ekolojik farkındalık seviyesi yükselmiştir. Bununla birlikte iş
kazası sayısı ve gürültü seviyesinin artması gibi sosyal hakların azalması ile de sosyal
sürdürülebilirlik ön plana çıkmıştır. Dolayısıyla işletmelerin operasyonlarını çevresel ve sosyal
dışsallıkları dikkate alarak gerçekleştirmeleri kaçınılmaz olmuştur. Küreselleşme ve artan
rekabet ortamı ile birlikte maliyetlerini azaltmak isteyen işletmeler lojistik operasyonlarındaki en
yüksek maliyet kalemlerinden olan envanter ve taşımacılık faaliyetlerinin verimliliğine
yoğunlaşmaktadır. Literatürde hem envanter hem de rotalama kararlarını eş zamanlı ele alan
envanter rotalama problemi, araştırmacılar tarafından sıklıkla çalışılmaktadır. Bu çalışmada
sürdürülebilir envanter rotalama problemi için karışık tam sayılı doğrusal programlama modeli
önerilmektedir. Geliştirilen matematiksel modelde maliyet minimizasyonu sağlanmaya
çalışılırken çevresel ve sosyal sürdürülebilirlik ile ilişkili konulara da önem verilmektedir. Bu
çalışmayı literatürde bulunan benzer çalışmalardan ayıran özellikler; detaylı yakıt tüketiminin
hesaplanması, bozulabilir ürünler için soğutmalı araç kullanımını dikkate alması, elde kalan atık
ürünlerin toplanarak gıda atık ayrıştırma merkezine bırakılması ve çalışanlara çalışma saatlerini
düzenleme hakkı vermesidir. Ayrıca, gerçek hayat problemlerini daha iyi ele alabilmek için
müşteri taleplerindeki belirsizlik dikkate alınmıştır. Nümerik analizler sonucunda, geliştirilen
matematiksel modelin kullanımı ile çalışanlara çalışma saatlerini düzenleme avantajı sağlaması
bakımından sosyal sürdürülebilirliğe, atık ürünlerin toplanması ve yakıt tüketiminin minimize
edilmesi ile de çevresel sürdürülebilirliğe katkı sağlandığı gözlenmektedir.

Anahtar Sözcükler
Lojistik yönetimi, sürdürülebilirlik, satıcı güdümlü envanter, envanter rotalama problemi, kapalı
döngü tedarik zinciri

Abstract:
As a result of the increase in negative environmental conditions such as greenhouse gas
emissions and global warming, ecological awareness has increased worldwide. Moreover,
social sustainability has come to the fore with the decrease in social rights such as the growth in
the number of occupational accidents and the noise level. Therefore, it has become inevitable
for companies to carry out their operations by taking environmental and social externalities into
account. Under globalization and increased competition, companies aiming to reduce their costs
focus on the efficiency of inventory and transportation activities, which are among the highest
cost items in logistics operations. In the literature, the problem of inventory routing, which
addresses inventory and routing decisions simultaneously, has been frequently studied by
researchers. In this study, a mixed integer linear programming model is proposed for the
sustainable inventory routing problem. While trying to achieve cost minimization in the
developed mathematical model, attention is also paid to environmental and social sustainability
issues. The following features distinguish this study from the existing attempts, i.e., explicit fuel
consumption calculation, the use of refrigerated vehicles for perishable products, waste
collection and delivery to the disposal center, employees opportunity to regulate their working
hours. Besides, customer demand uncertainty is respected to better address real-life problems.
Numerical analyses show that the use of the proposed mathematical model contributes to social
sustainability in terms of providing the advantage of organizing working hours for employees,
and to environmental sustainability by collecting waste products and minimizing fuel
consumption.

Keywords
Logistics management, sustainability, vendor managed inventory, inventory routing problem,
closed-loop supply chain