Boydak İlköğretim Okulu'nda okul beslenme programina katilan ve katilmayan öğrencilerin enerji ve besin öğeleri gereksinmesi açisindan değerlendirilmesi
Evaluation of participant and nonparticipant students of the school nutrition program in terms of energy and nutrient requirements at BOYDAK ELEMENTARY SCHOOL
Yazar: DİLEK ONGAN
Danışman: PROF. DR. NERİMAN İNANÇ
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Araştırma, Kayseri Milli Eğitim Müdürlüğü'ne bağlı bir devlet ilköğretim okulunda öğrenim gören, Okul Beslenme Programına (OBP) katılan ve katılmayan öğrencilerin öğle öğününe ait enerji ve besin öğeleri tüketimlerini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Araştırmaya 9?14 yaşları arasında OBP'na katılan (n=58), katılmayan (n=58) toplam 116 öğrenci alınmıştır. Öğrencilerin demografik ve kişisel bilgileri, antropometrik ölçümleri ve okulda birbirini izleyen beş günde öğle öğününde besin tüketimleri ve Carr ve Levins yöntemi ile artık miktarları incelenmiştir. Araştırmadan elde edilen verilerin değerlendirilmesinde Student's t testi ve Ki?kare (?2) testi kullanılmıştır. Her iki grupta da kahvaltı yapma oranının eşit olduğu belirlenmiştir (p>0.05). Okul Beslenme Programı'na katılan öğrencilerin %66.7'si, katılmayanların ise %33.3'ü stajyer diyetisyenden beslenme eğitimi almışlardır (p>0.05). Öğrencilerin %34.5'inin yemekhanenin yemeklerini sevmeme nedeniyle OBP'na katılmadıkları belirlenmiştir. Okul Beslenme Programı'na katılan ve katılmayan öğrencilerin vücut ağırlığı, boy uzunluğu ve beden kitle indeksi (BKİ) değerleri açısından anlamlı farklılık olmadığı saptanmıştır (p>0.05). Annelerin eğitim durumu ile öğrencilerin BKİ'leri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olduğu belirlenmiştir (p<0.05). Öğün atlama oranının kız öğrencilerde erkek öğrencilerden daha yüksek olduğu bulunmuştur (p<0.05). Kahvaltı öğününü atlayan öğrencilerin BKİ değerleri atlamayanlardan yüksek bulunmuştur (p>0.05). Okul Beslenme Programı'na katılan öğrencilerin öğle öğününde enerji, protein, karbonhidrat (CHO), yağ, kolesterol, posa, A vitamini (vit.), karoten, E vit., B1 vit., B2 vit., B6 vit., folik asit, C vit., potasyum (K), kalsiyum (Ca), magnezyum (Mg), fosfor (P), demir (Fe) ve çinko (Zn) tüketimlerinin yetersiz, sodyum (Na) tüketiminin ise fazla olduğu belirlenmiştir. Okul Beslenme Programı'na katılmayan öğrenciler ise, enerji ve birçok besin öğesini (protein, yağ, kolesterol, posa, A vit., karoten, B1 vit., B2 vit., B6 vit., folik asit, C vit., Na, K, Ca, Mg, P, Fe, Zn) yetersiz, CHO ve E vit.'ni fazla tüketmişlerdir. Okul Beslenme Programı'na katılanların enerji (p<0.001), CHO (p<0.001), yağ (p<0.05), posa (p<0.05) ve E vit. (p<0.001) tüketiminin katılmayanlardan daha düşük olduğu belirlenmiştir. Protein, B1 vit., B6 vit., folik asit, C vit., Na, K, Mg, Fe ve Zn (p<0.001) tüketimlerinin katılmayanlardan yüksek olduğu saptanmıştır. Okul Beslenme Programı'na katılan ve katılmayan öğrencilerin öğle öğününe ait kolesterol, A vit., karoten, B2 vit., Ca, P tüketimleri arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptanmamıştır (p>0.05). Okul Beslenme Programı'na katılan öğrencilerin artık bırakma oranının %27.22 olduğu belirlenmiştir. Bu çalışma sonucunda, ilköğretim okullarında OBP öğle öğünü menülerinin okul çağı çocuklarının enerji ve besin öğeleri gereksinmelere uygun hale getirilmesi için iyileştirme çalışmalarının yapılmasının gerekliliği ortaya konmuştur.Anahtar Kelimeler: Besin Tüketimi, İlköğretim Öğrencileri, Okul Beslenme Programı

Abstract:
This study was conducted to determine the lunch consumption of energy and nutrients of participant and nonparticipant students in the School Nutrition Program (SNP) at a governmental elementary school of the Directorate of National Education in Kayseri. One hundred and sixteen students aged 9 to 14 years who participated (n=58) and did not participate (n=58) in the SNP were recruited to the study. Demographic and individual data, anthropometric measurements, food consumption at lunch on 5 consecutive days and plate waste according to Carr and Levins method of the students were analysed. Student?s t test and Chi?square (?2) test were used for statistical analysis. Ratio of having breakfast was equal in both two groups (p>0.05). 66.7% of the participants in the SNP and 33.3% of the nonparticipants obtained nutrition education from a fourth?grade student dietitan (p>0.05). It was determined that 34.5% of the nonparticipant students did not participate in the SNP because of disliking the food items of the SNP. There was not a significant difference in weight, height and body mass index (BMI) between participants and nonparticipants (p>0.05). There was a significant association between the BMI of the students and maternal education status (p<0.05). It was found that ratio of skipping meal was significantly higher in the female students than in the male students (p<0.05). Body mass indexes of the students who skipped breakfast were higher than the students who did not skip despite a statistically nonsignificance. Lunch consumption of energy, protein, carbohydrate (CHO), fat, cholesterol, fiber, vitamin A, carotene, vitamin E, vitamin B1, vitamin B2, vitamin B6, folic acid, vitamin C, potassium (K), calcium (Ca), magnesium (Mg), phosphorus (P), iron (Fe) and zinc (Zn) were inadequate and sodium (Na) was excess for the participants. Nonparticipant students consumed inadequate energy and a number of nutrients (protein, fat, cholesterol, fiber, vitamin A, carotene, vitamin B1, vitamin B2, vitamin B6, folic acid, vitamin C, Na, K, Ca, Mg, P, Fe, Zn) and excessive CHO and vitamin E, at lunch. Consumption of energy (p<0.001), CHO (p<0.001), fat (p<0.05), fiber (p<0.05) and vitamin E (p<0.001) of the participants were lower than of the nonparticipants. Consumption of protein, vitamin B1, vitamin B6, folic acid, vitamin C, Na, K, Mg, Fe and Zn were higher in the participants than in the nonparticipants (p<0.001). There was a non?significant difference in the lunch consumption of cholesterol, vitamin A, carotene, vitamin B2, Ca and P between participants and nonparticipants (p>0.05). Plate waste ratio of the participants in the SNP was 27.22%. Consequently, it was pointed out that progressive studies should be performed for having school lunch menus of the SNPs be compatible to the energy and nutritients requirements of school?aged children.Key Words: Food Consumption, Elementary School Students, School Nutrition Program