Uyuşturucu ve uyarıcı madde kullanımı nedeniyle birden fazla kez yasal yaptırımla karşılaşmış yetişkin erkek bireylerin sosyal sorun çözme becerilerinin çeşitli değişkenlerle incelenmesi
The examination of social problem solving skills with various variables (factors) of the male adults who encountered legal sanctions more than once as a result of substance usage
Yazar: ÖMER KAYGUSUZ
Danışman: PROF. DR. ZEKİ YÜNCÜ
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Madde Bağımlılığı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Uyuşturucu Alışkanlığı ve Alkolizm = Drug Addiction and Alcoholism
Dizin: Bağımlılık = Dependency ; Denetimli serbestlik sistemi = Probation system ; Dürtüsel davranış = Impulsive behavior ; Heyecan arayışı = Sensation seeking ; Mizaç = Temperament ; Narkotik bağımlılığı = Narcotic dependence ; Narkotikler = Narcotics ; Problem çözme = Problem solving ; Sosyal sorunlar = Social problems

Özet:
Bu çalışmada uyuşturucu ve uyarıcı madde kullanımı nedeniyle birden fazla kez kolluk kuvvetlerine yakalanıp yasal yaptırımlara maruz kalmış kişilerle bire-bir görüşme yöntemi şeklinde katılımcıların beyanı esas alınarak, yaşamları boyunca karşılaştıkları ve karşılaşmakta oldukları sosyal sorunlara (aile, eğitim, sağlık, iş) yaklaşım şekillerinin, sosyal sorunlarını çözme becerilerinin, bu kişilerin sosyal sorun çözme becerilerinin, mizaç (karakter) yapıları, dürtüsellikleri ve heyecan arama davranışına yatkınları ile ilişkisinin araştırılması planlanmıştır. Aynı zamanda sosyal sorun çözme becerileri ile madde kullanım ilişkisinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. 
Alanda yapılan mesleki çalışmalar ışığında, madde kullanımı nedeniyle birden fazla kez yasal yaptırımlar yaşamış kişilerin, profil özelliklerinin sadece  1 kez yasal sorun yaşamış kişilerden belirgin düzeyde farklılıklar gösterdiği gözlenmiştir. Bu farkılılıkların başlıcasının bu kişilerin sosyal hayatlarında karşılaştıkları sorunların karmaşık hale gelmesi, sorunla baş etmeden kaçınma ya da güçlük çekme, buna bağlı sorun çözme becerilerindeki eksiklikler, sorunları tanımlayamama ve müdahale edememe, madde kullanımına daha fazla yönelim ve daha sık madde kullanımı olarak değerlendirilmiştir. Yapılan tüm bu gözlemler, bu araştırmayı yapmamıza ışık tutmuştur.
Çalışmada, Olgu grubunun yanında 2 kontrol grubu da vardır. Birinci kontrol grubu, uyuşturucu ve uyarıcı madde kullanımı nedeniyle sadece  1 kez kolluk kuvvetlerine yakalanıp, yasal yaptırıma maruz kalmış kişilerden, ikinci kontrol grubu ise, herhangi bir bağımlılık ve buna bağlı yasal yaptırım ve başka herhangi bir suç öyküsü olmayan sağlıklı bireylerden oluşturulması planlanmıştır. Bu şekilde, olgu grubu ile kontrol grupları arasındaki farklılıkların ve/veya benzerliklerin araştırılması amaçlanmıştır.
Araştırmaya denetimli serbestlik müdürlüklerinde, uyuşturucu / uyarıcı madde kullanımı nedeniyle denetimli serbestlik cezası alan 100 yükümlü ve randomizasyon yöntemi ile belirlenen 50 sağlıklı erkek yetişkin birey gönüllü olarak katılım göstermiştir. Çalışmada, D'Zurilla ve Nezu tarafından geliştirilmiş, Duyan ve Gelbal tarafından Türkçe'ye uyarlanmış olan Sosyal Sorun Çözme Envanteri (Social Problem Solving Inventory – SPSI), Akiskal tarafından geliştirilen ve Vahip ve arkadaşları tarafından Türkçe'ye uyarlanan TEMPS-A Mizaç Değerlendirme Anketi, Lynam ve Whiteside tarafından geliştirilen ve Türkçe'ye uyarlaması Yargıç ve arkadaşları tarafından yapılan UPPS Dürtüselli Ölçeği, Zuckerman 
											     IV 
tarafından geliştirilen ve Türkçe'ye uyarlaması Beyaz ve Çok tarafından yapılan Zuckerman Heyecan Arama ölçeği ve Kişisel Bilgi Formu kullanılmıştır. Elde edilen verilerin istatistiksel analizinde post-hoc (çoklu karşılaştırma) testi, ki-kare testi ve regresyon analizi kullanılmıştır.
Çalışma sonucunda ise, madde kullanımı nedeniyle birden fazla kez yasal yaptırımla karşılaşmış bireylerin, kontrol gruplarına göre madde kullanım sıklıkları ve miktarları, madde kullanımı dışında başka nedenlerden dolayı suç öyküsü açılarından anlamlı farklılıklar bulunmuştur. Yine olgu grubu ile kontrol grupları arasında sosyal sorun çözme becerileri, dürtüsellikleri, mizaç-karakter özellikleri ve heyecan arama davranışı eğilimleri açısından anlamlı farklılıklar bulunmuştur.
Anahtar Kelimeler: Bağımlılık, Denetimli Serbestlik, Sosyal Sorun Çözme, Dürtüsellik, Mizaç, Heyecan arama

Abstract:
This study is based on the statements of the participants as a method of one-on-one interview with persons who have been exposed to law enforcement officers more than once due to the use of narcotic drugs ad stimulant drugs. It is planned to investigate the attitudes toward the social problems (family, education, health, work) of these participants which they have encountered and have been encountering throughout their lives. Also, it is planned to investigate the relationship between the social problem solving skills and temperament (character), impulsivity and the tendency to sensation seeking behavior. At the same time, it is aimed to evaluate the relationship between social problem solving skills and substance use.
It has been observed that the profiles of those who experienced legal sanctions more than once due to substance use differ markedly from those who experienced legal problems only once.The main causes of these differences are the complexity of the problems they face in their social lives, the avoidance or difficulty without problems, the lack of problem-solving skills, the inability to identify and intervene in the problems, the more orientation towards substance use and the frequent use of drugs.
All of these observations were influential to conduct this research.In this study, there are two control groups beside the experimental group. The first control group was planned to be composed of persons who had been exposed to law enforcement officers only once due to the use of narcotic drugs and stimulants, and the second control group was composed of healthy individuals who had no addiction, no legal sanctions and no other criminal accusations. In this way, it was aimed to investigate the differences and / or similarities between the case group and the control groups.
The data were collected with 100 male adult individuals, who were found to be liable for a probation penalty of drug / stimulant drug use and 50 randomly selected healty males, participated voluntarily at the directorate of probation offices.The scales used in the study were Social Problem Solving Inventory – SPSI,Temperament Evaluation of Memphis, Pisa, Paris and San Diego (TEMPS-A), Urgency, Premeditation (lack of), Perseverance (lack of), Sensation Seeking, Positive Urgency, Impulsive Behavior Scale (UPPS Impulsivity Sclae) and Zuckerman Sensation-Seeking Scale and individual intormation form.Post-hoc (multiple comparison) test, chi-square test and regression analysis were used.

												    VI
The result of the study shows significant differences between individuals who have been subjected to legal sanctions more than once due to substance use and control groups in terms of substance use frequency and amount of substance use, the number of crime stories due to reasons other than substance use. There were also significant differences between the case group and control groups in terms of social problem solving abilities, impulsivity, temperament-character traits, and excitement seeking behavior tendencies.
Key words: Addiction, Probation, Social Problem Solving, Impulsivity, Temperament, Sensation-seeking.