Tarihi ibadet mekânlarında erişilebilirliğin incelenmesi, Hacı Veyis Camii örneği
Investigation of accessibility in historical places of worship, Haci Veyi̇s Mosque example
Yazar: BEREN KEZİBAN ÖZDEMİR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖZLEM DEMİRKAN
KTO Karatay Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
İnsan yaşamsal faaliyetlerini gerçekleştirdiği süre boyunca farklı mekânlara ihtiyaç duymaktadır. Mekânlar bazı durumlarda farklı gereksinimli bireyler için engel oluşturabilmektedir. Halbuki çevreye kolay ve rahat erişimin her birey için sağlanması gerekmektedir. Herkes yaşamın belli döneminde yaşlılığa adım atacaktır. Özellikle yaşlılık döneminde ortaya çıkan değişimler ve çeşitli sorunlar düşünüldüğünde kullanım alanları söz konusu yaş grubu da dikkate alınarak daha erişilebilir hale getirilmelidir. Erişilebilirlik, sosyal ve kültürel değere sahip manevi ihtiyaçların giderildiği tarihi ibadet mekânlarında da sağlanmalıdır. Toplumdaki her bireyin eşit kullanım hakkına sahip olacağı ibadet mekânları birleşme alanı olarak görülmektedir. İbadet mekânları; topluma kucak açan kimseyi ayrıştırmadan maneviyatın hissedildiği kutsal mekânlar olarak kabul edilir. Yalnızca yeni inşa edilmiş ibadet mekânlarında değil tarihi, kültürel ve sosyal birime sahip olan tarihi ibadet mekânlarında da erişim ve kullanım kolaylığının sağlanması gerekmektedir. Bu tez çalışmasının amacı erişilebilirlik kavramını incelemek, yaşlı kullanıcıların fiziksel, psikolojik ve sosyolojik ihtiyaçlarını belirlemek ve bu bağlamda tarihi ibadet mekânlarının erişilebilirliğini incelemektir.
Bu amaç doğrultusunda erişilebilirliği konu alan çalışmalar incelenmiş ve tablo haline getirilmiş. Değişkenler belirlenmiştir. Veriler gözlem, ölçüm ve fotoğraflamayla elde edilmiştir. Hacı Veyis Camiinin erişilebilirliği, TS 9111 ve TS 12576 Türk standartlarına göre "Camiye Erişilebilirlik" ve "Cami İçi Erişilebilirlik" başlıklarıyla değerlendirilmiştir. Değerlendirmeler fotoğraflar üzerinden işaretlenerek maddeler halinde tablolaştırılarak açıklanmıştır. Sonuç olarak uygulamada ortaya çıkan bazı eksiklerin giderilmesi adına önerilerde bulunulmuştur. Tarihi ibadet mekânlarının sürdürülebilir şekilde koruma- kullanma dengesi sağlanarak aktarılması için erişilebilirlik standartlarına uygunluğu gözetilmelidir. Bu çalışmanın erişilebilirlik konusunda çalışacak araştırmacılar için bir yöntem önerisi sunduğu düşünülmektedir.
 
Anahtar Kelimeler
Erişilebilirlik, Hacı Veyis Camii, ibadet mekânları, TSE, yaşlı kullanıcılar

Abstract:
People need different spaces during the time they carry out their vital activities. In some cases, spaces can be an obstacle for individuals with different needs. However, easy and comfortable access to the environment should be provided for every individual. Everyone will step into old age at a certain period of life. Considering the changes and various problems that arise especially in old age, the areas of use should be made more accessible by taking into account the age group in question. Accessibility should also be ensured in historical places of worship where spiritual needs of social and cultural value are met. Places of worship, where every individual in the society will have equal right to use, are seen as areas of unification. Places of worship are considered sacred places where spirituality is felt without segregating anyone. It is necessary to ensure ease of access and use not only in newly built places of worship but also in historical places of worship with historical, cultural and social units. The aim of this thesis is to examine the concept of accessibility, to determine the physical, psychological and sociological needs of elderly users and to examine the accessibility of historical places of worship in this context.
For this purpose, studies on accessibility were examined and tabulated. Variables were determined. Data were obtained through observation, measurement and photography. The accessibility of Hacı Veyis Mosque was evaluated under the titles of "Accessibility to the Mosque" and "Accessibility inside the Mosque" according to TS 9111 and TS 12576 Turkish standards. The evaluations were marked on the photographs and explained in tabular form. As a result, suggestions were made to overcome some of the deficiencies that emerged in practice. In order to transfer historical places of worship in a sustainable way by ensuring a balance between conservation and utilization, compliance with accessibility standards should be observed. It is thought that this study offers a method suggestion for researchers who will work on accessibility. 

Keywords
Accessibility, Hacı Veyis Mosque, older users, places of worship, TSE