Dissosiyatif bozukluğu olan ve olmayan parasomnili hastaların uyku özelliklerinin karşılaştırılması
With and without dissociative disorder sleep characteristics of patients with parasomnia comparison
Yazar: KADER SEMRA KARATAŞ
Danışman: PROF. ZERRİN PELİN ; DOÇ. DR. MUSTAFA BİLİCİ
Sağlık Bakanlığı / İstanbul Erenköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Psikiyatri Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2012
Konu: Psikiyatri = Psychiatry

Özet:
Giriş ve Amaç: Parasomniler uykunun değişik evrelerinde ortaya çıkan anormal davranışsal
ve fizyolojik olaylarla karakterize uyku bozukluğudur. Travmatik olaya maruz kalanların
kalmayanlara göre daha fazla dissosiye olduğu, gün içinde dissosiyatif deneyimlerin gece de
ortaya çıkabileceği ve parasomni nedeni olabileceği iddia edilmiştir. Bu kişilerde gün
içindeki dissosiyatif deneyimlerin gece boyunca devam ettiği ve uyku ile ilişkili dissosiyatif
bozukluğun nedeni olabileceği ileri sürülmüştür. Parasomni etyolojisindeki heterojenite ve
parasomnilerle dissosiyatif bozuklukların klinik benzerliklerinden kaynaklanan karışıklık, bu
iki hastalığın ayrı ve birlikte olduğu gruplarla yürütülecek çalışmalarla azaltılabilir. Bu
çalışmada dissosiyatif deneyimlerin uykuda da devam edebileceğini, parasomni kliniğini ne
ölçüde değiştirdiğinin araştırılması amacıyla, dissosiyatif bozukluğu olan ve olmayan
parasomnili hastaların uyku özelliklerinin karşılaştırılması amaçlanmıştır.
Yöntem: Çalışma 11.10.2010 ve 01.03.2012 tarihleri arasında Erenköy Ruh ve Sinir
Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi Psikiyatri Poliklinikleri ve Acil Servisine
başvuran ve bu merkezlerden Uyku Bozuklukları Merkezi'ne yönlendirilen, klinik
değerlendirme ve polisomnografi sonucunda ICSD-2 tanı kriterlerine göre parasomni tanısını
konan 36 hasta ile yürütüldü. Hastalara Pittsburg Uyku Kalitesi İndeksi (PUKİ), Iowa Uyku
Deneyimleri Ölçeği (IUDÖ), Hamilton Depresyon Derecelendirme Ölçeği (HDDÖ), Beck
Depresyon Ölçeği (BDÖ), Dissosiyatif Yaşantılar Ölçeği (DYÖ), Çocukluk Çağı Travmatik
Yaşantılar Ölçeği-28 (ÇÇTYÖ-28), Dissosiyatif Bozukluklar İçin Yapılandırılmış Klinik
Görüşme Çizelgesi (SCID-D) sonuçlarına göre değerlendirildi. Bu hastalar arasından DYÖ
puanı 30 ve üstü olan 15 hastanın tamamına SCID-D ile dissosiyatif bozukluk tanısı konuldu.
Parasomni ve dissosiasyatif bozukluk olan hasta grubu grup I, sadece parasomnisi olan hasta
grubu ise grup II olarak adlandırıldı.
Bulgular: Dissosiyatif bozukluk tanısı konulan hastaların % 33.3'üne dissosiyatif amnezi,
%13.3'üne dissosiyatif füg, % 53.4'ünde başka türlü adlandırılamayan dissosiyatif bozukluk
tanısı kondu. Araştırmaya katılan her iki grubun cinsiyet dağılımında istatistiksel olarak fark
bulundu (χ²: 5.78, p:0.01). Grup I ve Grup II arasında DYÖ puanı, ÇÇTÖ -28 puanı, PUKİ
puanı, IUDÖ puanı, BDÖ ve HDDÖ puanı ortalamaları istatistiksel olarak farklı bulundu (z:-
5.06, p:0.00; z:-2.78, p:0.00; z:-2.76, p:0.03; z:-3.49, p:0.00; z:-4.03, p:0.00). Gruplar arasında
IUDÖ Genel Uyku Deneyimleri (GUD) alt grubunda istatistiksel olarak fark saptandı (z:-2.60,
p:0.00). Grup I ve Grup II'nin hepsinde uykunun yüzeyselleştiği dalga delta dalgası iken, grup
iii
I'de 12 hasta (% 80), grup II' de 13 hastada (% 61.9) delta dalgasına ek olarak alfa dalgası ile
de uykunun yüzeyselleştiği görüldü. Bu oranlar arasında istatistiksel olarak farklılık
saptanmadı. Grup I hastaların birinde (%6.7) verteks keskin dalga ile de uykunun
yüzeyselleştiği bulundu. Her iki grup arasında uykunun yüzeyselleştiği dalgaların süresi ve
gece içi uyanıklık sayısında istatistiksel olarak anlamlılık saptandı (z:-3.37, p:0.00; z:-2.55,
p:0.01). Grup I hastaların N1 faz yüzdesinin istatistiksel olarak farklı olduğu bulundu (z:-3.10,
p:0.00). PUKİ'nin alt bileşeni olan uyku bozukluğu ile IUDÖ, GUD arasında, HDDÖ ile
IUDÖ arasında, BDÖ ile uyku süresi ve uyku bozukluğu arasında anlamlı korelasyon
saptandı. Uyku başladıktan sonra uyanma süresi ile gündüz işlev bozukluğu arasında anlamlı
düzeyde ilişki bulundu. Uyku etkinliği ile gündüz işlev bozukluğu arasında anlamlı düzeyde
ilişki bulundu. DYÖ ile IUDÖ, GUD ve Lusid Rüyalar arasında, ÇÇTÖ-28 ile HDDÖ
arasında, PUKİ ile HDDÖ ve BDÖ arasında anlamlı ilişki saptandı. Uykuya dalma süresi ile
PUKİ ve HDDÖ arasında anlamlı düzeyde korelasyon bulundu. Gece içi uyanıklıkla uyku
etkinliği arasında anlamlı düzeyde ilişki bulundu. Apne Hipopne İndeksi ve Peryodik Bacak
Hareketleri İndeksi ile uyku bozukluğu ve gündüz işlev bozukluğu arasında orta ilişki
saptandı.
Sonuç: NREM parasomni epizodlarının başlangıcında her iki grupta da delta yavaş dalga
aktivitesi olduğu ve değişik oranlarda alfa dalga aktivitesi tespit edilmesi bu dalgaların
serebral aktivasyon üzerindeki etkileri olabileceğini desteklemektedir. Grup I hastalarında
uyku etkinliği ile gündüz işlev bozukluğu arasında saptanan ilişki, dissosiyatif belirtiler ve
uykuyla ilişkili deneyimlerinin birbiriyle çakışması sonucunda olabilir. Bu durum uyku -
uyanıklık döngüsünde uykudan uyanıklığa geçerken sınırlar arasındaki belirsizlikten
kaynaklanarak kişinin gün içi ve gece boyunca olan deneyimlere yol açabilir. Aynı zamanda
dissosiyatif semptomların labil uyku uyanıklık döngüsünün arttırması ve bu kişilerde normal
uyanıklık durumundan rüya benzeri duruma kolayca geçebileceğini ve gündüz işlev
bozukluğu gece ise uyku etkinliğini etkileyebileceği düşünüldü. Parasomni hastalarında
dissosiyatif bozukluk varlığında kadın cinsiyet oranının belirgin üstünlüğü görüldü. Grup I
hastalarının dissosiyatif yaşantıları daha fazla deneyimlediği tespit edildi. Grup I hastaları
daha fazla çocukluk çağı travması bildirmiştir. Parasomni ve Dissosiyatif Bozukluk eş tanılı
hastalar daha depresif görünümdedir. Grup I hastalarının hem öznel hem de nesnel uyku
özellikleri belirgin olarak bozuktur.
iv
Bulgularımızın prospektif desenli uzunlama çalışma ve daha büyük örneklemli gruplarda
yapılacak çalışmalarla desteklenmesi gerekmektedir.

Abstract:
Introduction and Objective: Parasomnias are sleep-related disorders characterized by
abnormal behavioral and physiological events during various stages of sleep. It is reported
that those who are subject to a traumatic event are more dissociative than those who are not. It
is claimed that dissociative experiences of these individuals during the day may also occur in
the night and cause parasomnia. It is put forward that dissociative experiences of these
individuals during the day continue during the night and may be the cause of dissociative
disorder correlated to sleep. The matching between heterogeneity in parasomnia etiology and
dissociative disorders with parasomnia on symptom level has led researchers to research
common points of these diseases. This study aims to show that dissociative experiences may
continue during sleep and may occur with parasomnia and to compare sleeping characteristics
of parasomnia patients with and without dissociative disorder.
Method: 36 patients who applied to Erenköy Neurological Disorders Education and Research
Hospital Psychiatric Polyclinics and emergency service on 11.10.2010 - 01.03.2012 and were
referred to Sleep Disorders Center and were diagnosed with parasomnia according to ICSD-2
diagnosis criteria after a clinical assessment and polysomnography were included in the study.
Patients were applied Pittsburg Sleep Quality Index (PSQI), Iowa Sleep Experiences Scale
(ISES), Hamilton Rating Scale for Depression (HRSD), Beck Depression Scale (BDS),
Dissociative Experiences Scale (DES), Childhood Traumatic Questionnaire-28 (CTQ-28) and
Structured Clinical Interview for Dissociative Disorders (SCID-D). All 15 patients among
these patients whose DES scores were 30 or above were diagnosed with dissociative disorder
by SCID-D. The patient group with parasomnia and dissociative disorders are called Group I
and patients with only parasomnia were called Group II.
Findings: 33.3% of patients diagnosed with dissociative disorder were also diagnosed with
dissociative amnesia and 13.3 were diagnosed with dissociative fugue and 53.4% were
diagnosed with not otherwise specified (NOS) dissociative disorder. A statistical difference
was found in sex distribution of both groups participating in the study (χ²: 5.78, p:0.01). A
statistical difference was found in DES total scores, CTQ-28 total scores, PSQI total scores,
ISES total scores, DES and HRDS scores of Group I and Group II (z:-5.06, p:0.00, z:-2.78,
p:0.00, z:-2.76, p:0.03, z:-3.49, p:0.00, z:-4.03, p:0.00).. A statistical difference was
determined in ISES General Sleep Experiences (GSE) between the groups (z:-2.60, p:0.00).
The wave where sleep became superficial in Group I and Group II was delta wave and in
vi
addition to delta wave, it was seen that sleep became superficial with alfa wave in 12 patients
in group I (80%) and 13 patients in group II (61.9%). A statistical difference was not
determined between these rates. It was found that sleep became superficial in 1 patient in
Group I (6.7%) with vertex sharp wave. A statistical difference was determined between the
term of waves when sleep became superficial and wakefulness during night in both groups
(z:-3.37, p:0.00, z:-2.55, p:0.01). It was determined that N1 phase percentage of Group I
patients was statistically different (z:-3.10, p:0.00). A significant correlation was determined
between sleep disorder that is sub-element of PSQI and ISES and GSE, HRDS and ISES and
BDS and duration of sleep and sleep disorder. A significant relationship was determined
between wakeup after sleep onset time (WASO) and daytime functional disorder. A
significant relationship was determined between sleeping and daytime functional disorder. A
significant relationship was determined between DES and ISES, GSE and Lucid Dreams
(LD), CTQ-28 and HRDS, PSQI and HRDS and BDS. A significant correlation was
determined between the duration for falling asleep and PSQI and HRDS. A significant
relationship was determined between arousal during nighttime and sleeping. A mean
relationship was determined between Apnea Hypopnea Index (AHI) and Periodic Limb
Movements Index (PLMI) and sleep disorder and daytime functional disorder.
Conclusion: Since the fact that delta slow wave activity exists in both groups at the onset of
NREM parasomnia episodes as well as Alfa wave activity at various rates have been
determined, it is supported that these waves may affect cerebral activity. The relationship
between sleeping and daytime functional disorder in Group I patients may result from the
overlap of dissociative symptoms with sleep-related experiences. This situation may result
from the uncertainty in borders related to the transition from sleep to arousal during sleepwake
cycle and result in daytime and nighttime experiences of the individual. In addition, it is
thought that dissociative symptoms fueled by the increase of labile sleep-wake cycle may
cause the transition from normal waking to dreaming to be easy for these people and they may
affect daytime functional disorder and nighttime sleeping.
Parasomnia patients who have also Dissociative Disorder were shown higher female sex
distribution. Group I patients were shown more dissociative experiences and reported more
childhood trauma experiences. Parasomnia and Dissociative Disorder patients were seen more
depressive. Group I patients had gross subjective and objective sleep disturbance. Our
findings must be support with longitudinal and prospective studies.