Turizm sektörünün gelişmesinde kamu teşviklerinin değerlendirilmesi (1980 sonrası Türkiye örneği)
The Evaluaiton of goverment subsidies on developing of tourism sector (Model of Turkey after 1980)
Yazar: TANSEL KORAY AKMAN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. HAKAN AY
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2003
Konu: Ekonomi = Economics ; Turizm = Tourism
Dizin: 1980 sonrası = After 1980 ; Avrupa Birliği = European Union ; Avrupa Birliği = European Union ; Teşvikler = Incentives ; Turizm = Tourism ; Turizm sektörü = Tourism sector ; Türkiye = Turkey ; Yatırımlar = Investments

Özet:
Turizm; insanların sürekli konutlarının bulunduğu yer dışında, yaptıkları seyahat ve gittikleri yerlerde geçici konaklamalarından doğan ihtiyaçlarının karşılanması ile ilgili faaliyetlerdir. 1990'lı yıllarla birlikte gelişimini hızla arttıran turizm, hem dünyada hem de Türkiye'de ekonominin en büyük sektörlerinden biri haline gelmiştir. Bugün dünyanın en büyük üçüncü sektörü olan turizm sektörünün, özellikle az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin istihdam ve dış ödemeler dengelerine çok olumlu katkıları bulunmaktadır. Turizm ayrıca alt-üst yapının gelişmesinde ve bölgeler arası dengeli kalkınmanın sağlanmasında da son derece etkili bir silahtır. Turizm, Türkiye için de büyük önem arz eden bir sektördür. 2000 yılı istatistiklerine bakıldığında, 7.6 milyar Dolar turizm geliri ile Türkiye'nin dünya 14'üncüsü olduğu görülmektedir. Türkiye'de toplam istihdamın %16,9'unu, doğrudan ve dolaylı şekilde turizm sektöründe çalışanlar oluşturmaktadır. Oldukça karmaşık ve kompleks bir yapıya sahip olan turizm sektörünün belli yerlerde planlı ve eşgüdümlü bir çaba ile geliştirilmesi gerekmektedir. Örneğin; turizm yatırımları için kullanılacak arazinin doğal ve kültürel anlamda bir nitelik taşıması zorunluluğunun oluşu ve bu nitelikteki arazilerin özel mülkiyetten yeterli büyüklükte ve uygun fiyatla alınmasının çok zor olması, kamu mülkiyetindeki arazilerin ise bürokratik engeller aşılamadığı için sağlanamaması, yatırım olanaklarını ortadan kaldırmaktadır. Ayrıca kurulacak üst yapı, iyi bir alt yapı da gerektirmektedir. Bütün bunları girişimcinin tek başına gerçekleştirmesinin neredeyse imkansızdır. İşte bu yüzden devletler uyguladıkları bir çok teşvik programlan ile turizm yatırımcılarını destekleyerek turizm gelirlerinde artış sağlama yoluna gitmektedir. Bugün turizmde rakiplerimiz konumundaki ülkelere baktığımız zaman, AB üyesi olan bu ülkelerin hepsinde de turizmin hem AB fonlarından hem de kendi hükümetleri tarafından ciddi şekilde desteklendiği görülmektedir. VAB ülkelerindeki rakiplerimiz incelendiğinde, turizmin büyük ölçüde dolaylı teşviklerle desteklendiği görülmektedir. Genelde hibe ve düşük faizli, uzun vadeli krediler şeklinde olan teşvikler, yoğun olarak AR-GE, tanıtım, kültür yatırımları, alt yapı yatırımları ve KOBİ'lere verilmektedir. AB ülkeleri ile Türkiye kıyaslandığında ise, ülkemizde turizm teşviklerinin yetersiz, turizm için yapılan kamu harcamalarının ve sabit sermaye yatırımlarının son derece az ancak turizm sektöründen alınan vergilerin bütün rakiplerimizden fazla olduğu ortaya çıkmaktadır. Her ne kadar yetersiz de olsa, Türkiye'de turizm sektörüne 1983-1994 yıllan arasındaki uygulanan teşvik politikaları sonucunda, yatırımlarda, yatak sayısı ve turizm gelirlerinde büyük ilerlemeler kaydedilmiştir. Türkiye'de özellikle hibe türü teşviklerin etkili olduğu ancak vergi türü teşviklerin yatırım kararını hemen hiç etkilemediği görülmektedir. 1983-1994 yılları arasındaki bu gelişmelere rağmen, 1994 yılında yaşanan ekonomik kriz sonrasında teşvikler ve bunun sonucu olarak turizm yatırımlarında hissedilir bir azalma meydana gelmiştir. Durma noktasına gelmiş olan ve birçok noktada aksayan teşvik sistemimizle bu ilerlemeyi sürdürmek zordur. Türkiye'de zamanın ihtiyaçlarına uygun, fonksiyonel bir turizm teşvik politikasına ihtiyaç vardır. Turizm genel kanunlar ve teşvik politikaları ile değil, sektöre özel kanun ve politikalarla yönetilmelidir. Ülkemizde daha önce çok etkili olan hibe türü teşviklere tekrar dönülmeli, turizm işletmeleri KOBİ kapsamına alınmak, işletmelere düşük faizli ve uzun vadeli krediler sağlanmak, oldukça yüksek olan vergi oranları rakipleri düzeyine getirilmelidir. Aksi taktirde, Türk turizminin rakipleri ile rekabet şansı her geçen gün azalacaktır.

Abstract:
Tourism; besides being a place where people consiantly have houses, is an activity which arises their needs when they travel and places they temporarily reside. In the 1990's with the developement of years, the rapidly growing tourism both in the world and in Turkey has become the on of the largest sectors. Today's largest third sector tourism, is gives positive impact of employment and foreing trade blance payment to developing countries. Also, tourism is a effictive gun for growing up structure and blance of development between regions. Tourism is the most important supplying sector in Turkey. When looking at the 2000 istatistics, with a tourism income of 7.6 billion Dollars, Turkey is the 14th in the world a percentage of 16,9 of the total employment percentage in Turkey is formed by the direct and indirect workers in the tousim sector. The tourism sector possesses a rather mixed and complex structure which in some places with effort to plan and coordinated should be developed. For axample, the absolute necessity for land that is going to be used as a tourism investment to carry a naturel and cultural quality and land with these qualities must be large enough properties and that they are very hard to find at suitable price, as for public land owners not being able to surpass burocratic obstacles, eliminates the ability to invest. Also, a good substructure is needed to establish a superstructure. İt is almost impossible to fulfill all of these as an investor on his/her own. Because of this the government carries out many incentive programs and support tourism investors so that passage of tourism income increases. When we look at countries which are our rivals in the tourism sector, it can be seen that tourism is seriously supported by European Community's fund and by their own governments. VIIIf we look at our rivals in European Community, as a big rate, tourism is supported by indirect subsidies. Usually, these subsidies are donates and low rate, long period credites and they are given to the investigation, advertisement, cultural investments, infiastructure investments and to SME If we compare European Community Countries to Turkey, we will find out that, altough the higest taxes to tourism are in Turkey, subsidies, government expenditures, capital investments are most insufficient. No matter how insufficient the tourism sector of Turkey is in especially between 1983-1994, was subsided and in a short period of time showed a large amount of improverment at investment, hotels rooms and tourism incomes. It appeares that, donates was more effective but tax subsided was not effect to the investment decisions. Although these good developments between 1983-1994, after the economical crisis in 1994, all subsidies was stopped, so all tourism investments had a big decreased. Especially after 1994, it has come to the stopping point and due to the many delaying points in our incentives system it is difficult to show any progress. According to the need of this period, Turkey needs an appropriate, functioning tourism incentive politics. Tourism musn't be managed with general laws and incentive politics but needs it's own characteristic laws and incentive politics. In Turkey, donates must be given again, tourism business must be accepted as SME, low rate and long period credites must be given, taxes need reduction as soon as possible. Otherwise, Turkey will not have any chance to rival against other countries.