Fen bilimleri dersinde yedinci sınıf öğrencilerinin e-portfolyo hazırlama sürecinin değerlendirilmesi
The evaluation of e-portfolio preparation process of seventh-grade students in science class
Yazar: SEZİN EROL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ CANAN CENGİZ
Trabzon Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Fen Bilgisi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Birden fazla ülkeye yayılarak küresel bir hastalığa neden olan Covid-19 salgınından dolayı ülkemizde de yüz yüze eğitim kesintiye uğramış ve acilen uzaktan eğitime geçilmiştir. Bu çalışma, gelişen bu ani ve zorunlu durumun, öğrencilerin öğrenme sürecini olumsuz yönde etkilememesi ve öğrenme sürecinden maksimum düzeyde verim elde etmek için acil uzaktan eğitim sürecine e-portfolyo değerlendirmenin dahil edilmesine ilişkindir. Bu doğrultuda bu araştırmanın amacı acil uzaktan eğitim sürecinde fen bilimleri dersi kapsamında 7. sınıf öğrencileri ile "Işığın Madde ile Etkileşimi" ve "Canlılarda Üreme, Büyüme ve Gelişme" ünitelerinde farklı değerlendirme araçları içeren e-portfolyo hazırlama sürecinin değerlendirilmesidir. 
         Araştırma eylem araştırması deseninde tasarlanmıştır. Araştırma 2020-2021 eğitim-öğretim yılında Artvin ili Hopa ilçesinde bulunan bir ortaokulun yedinci sınıfında öğrenim gören 26'sı kız, 25'i erkek toplam 51 öğrenciden oluşan ve iki farklı sınıfta öğrenim gören öğrencilerden ve gönüllü olarak toplantılara katılım sağlayan toplam 57 veliden oluşmaktadır. Uygulama "Işığın Madde ile Etkileşimi" ve "Canlılarda Üreme, Büyüme ve Gelişme" ünitelerinde yürütülmüştür. Uygulama, 10 ders saati (1 hafta) değerlendirme araçlarına yönelik eğitim için geçen süre ve 48 ders saati (12 hafta) konuların işlenmesi için geçen süre olmak üzere toplam 58 ders saati (13 hafta) sürmüş ve dersler araştırmayı yürüten araştırmacı öğretmen tarafından uzaktan eğitim yolu ile gerçekleştirilmiştir. Uygulama süresince gerçekleştirilen bireysel ve grup çalışmaları, ek dersler, toplantı ve görüşmeler ise canlı ders saatlerinin dışında yapılmıştır. 
         Araştırmanın veri toplama araçlarını e-portfolyo içeriğini oluşturan yansıtıcı günlükler, mektuplar, zihin haritaları ve sunum videoları, öğrenci ve velilere uygulanan yarı yapılandırılmış açık uçlu anket formları ve araştırmacı günlükleri oluşturmaktadır. Asıl uygulama öncesinde gerçekleştirilen pilot çalışma, 2020-2021 eğitim-öğretim yılı güz yarıyılında asıl uygulamanın yapıldığı örneklem ile "Kuvvet ve Enerji" ve "Saf Madde ve Karışımlar" ünitelerinde yapılmıştır. Öğrencilere değerlendirme araçları ve rubriklerin içeriğine yönelik eğitim verilmiş ve uygulama yapılmıştır. Elde edilen veriler doğrultusunda asıl uygulama kapsamında yeniden eğitim verme gerekliliği duyulmuştur. Asıl uygulama öncesi 10 ders saati boyunca değerlendirme araçları ve rubriklerin içeriğine yönelik öğrencilere eğitim verilmiş, velilere ise değerlendirme araçlarının içeriğine ve araştırma sürecine yönelik genel bilgilendirme toplantıları düzenlenmiştir. Öğrenciler tarafından gönderilen çalışmaların rubrikler ile değerlendirilmesi sonucu elde edilen puanlar öğrenci-konu-puan çizelgelerine kaydedilmiş, çizelgelerin öğrenci gruplarında paylaşılması ile öğrenci ve velilerin de takip edebilmesi sağlanmış ve uygulama sonunda değerlendirme araçlarına yönelik nicel veriler belirlenmiştir. Aynı zamanda acil uzaktan eğitim boyunca yürütülen e-portfolyo hazırlama sürecine yönelik görüşlerini almak amacıyla uygulama sonunda araştırmacı tarafından geliştirilen, Yarı Yapılandırılmış Açık Uçlu Anket Formları öğrenci ve velilere uygulanmıştır. Süreç boyunca edinilen izlenimler araştırmacı tarafından tutulan günlükler ile kaydedilmiştir. Yarı yapılandırılmış açık uçlu anket formları ile elde edilen veriler içerik analizi ile öğrenme araçlarından ve araştırmacı günlüklerinden elde edilen veriler ise betimsel olarak analiz edilmiştir. 
         Araştırma bulgularına göre öğrencilerin hazırladıkları değerlendirme araçlarının (yansıtıcı günlük, mektup, zihin haritası ve sunum videosu) sayısının uygulama sürecinin sonuna doğru azaldığı ancak genel olarak zaman içerisinde niteliğinin arttığı belirlenmiştir. Ayrıca öğrencilere uygulama süresince hazırladıkları değerlendirme araçlarına yönelik açıklayıcı geri bildirimler verilmiştir. Uzaktan eğitim yolu ile yürütülen derslere devam etme oranı yüksek olan öğrencilerin değerlendirme araçlarından aldıkları puanların daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Değerlendirme araçlarından alınan puanların konuya, değerlendirme aracının türüne ve öğrenciye göre değişkenlik gösterdiği bulunmuştur.  
         Yarı yapılandırılmış açık uçlu anket formlarından elde edilen verilere göre salgın döneminde acil uzaktan eğitim kapsamında farklı alternatif değerlendirme araçlarını içeren e-portfolyo hazırlama süreci, öğrenci ve veliler tarafından etkili ve kalıcı öğrenmeyi sağlayan, araştırma yapmaya yönlendiren, feni günlük yaşamla ilişkilendirmeyi ve derse yönelik ilginin artmasını sağlayan, empati kurma ve kendini iyi ifade edebilme becerilerini ve görsel hafızayı geliştiren, farklı bakış açıları kazandıran, yazmayı sevdiren, yaparak yaşayarak öğrenmeyi, sistemli düşünmeyi, hata ve eksiklerin fark edilerek öz değerlendirme yapılmasını sağlayan, derse ilgiyi, özgüveni ve sosyalleşmeyi artıran eğlenceli ve şaşırtıcı bir süreç olduğu şeklinde yararlı bulunmuşsa da araştırmacı öğretmen, öğrenci ve veliler tarafından öğrencilerin eninde sonunda merkezi sınavlarla karşı karşıya kalacağı gerçeğinden yola çıkarak geleneksel ölçme değerlendirme araçlarının da derslerde mutlaka kullanılması gerektiği, kullanılmaması durumunda ise öğrenmenin yeterince önemsenmeyeceği ve öğrenme hedeflerine ulaşılamayacağı ifade edilmiştir. 
         Değerlendirme araçlarından elde edilen bulgulara dayalı olarak, öğrencilerin hazırlamaktan en çok zevk aldığı değerlendirme araçlarının konulara göre değişkenlik gösterdiği, öğrencilere değerlendirme araçlarının hazırlanmasına yönelik verilen eğitimlerin ve süreç boyunca öğrencilerin hazırladıkları araçlara verilen geri bildirimlerin, öğrencilerin ürünleri hazırlama konusunda gelişim göstermelerini sağladığı sonucuna varılmıştır. Öğrenci ve velilerden elde edilen bulgular doğrultusunda ise öğrencilerin ve velilerin e-portfolyo hazırlama sürecinin öğrenme ve gelişim hususunda olumlu etkisinin olduğunun farkına vardıkları fakat öğrenciler merkezi sınavlarla değerlendirildiği için geleneksel değerlendirme yöntemlerini de önemsedikleri, bununla birlikte katılımcıların dijital yetkinliklerinin geliştirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. 
         Bu sonuçlara dayalı olarak benzer uygulamaların, fen bilimleri dersinde gerek yüz yüze gerekse uzaktan eğitim kapsamında, öğrenci ve velilerin merkezi sınavlara yönelik kaygılarını da dikkate alan önlemler alınarak yürütülmesi önerilebilir. 

Anahtar Kelimeler: Fen Eğitimi, Uzaktan Eğitim, E-Portfolyo, Yansıtıcı Günlük, Mektup, Zihin Haritası, Sunum Videosu

Abstract:
Since the Covid-19 pandemic, which became a global disease spreading to many countries, face-to-face education has been discontinued in Türkiye and replaced with distance education. This study is related to the inclusion of e-portfolio evaluation in this urgent distance education process to minimize any negative effects on the students' learning processes from this sudden and compulsory situation and to maximize the effectiveness of the learning process. Accordingly, the present study aims to evaluate the e-portfolio preparation process, which includes various evaluation tools, for the course subjects of "The Interaction of Matter and Light" and "Reproduction, Growth, and Development in Living Creatures" within the scope of science class, with 7th-grade students, in the distance education process. 
         The study followed the action research design pattern. The study sample group consists of 26 female and 25 male (51 total) students studying in two different classes at a middle school in Artvin province, Hopa district during the 2020-2021 school year, as well as 57 parents who voluntarily attended the meetings. The application process was conducted during the course subjects of "The Interaction of Substance and Light" and "Reproduction, Growth, and Development in Living Creatures". The actual application lasted 58-course hours (13 weeks), of which 10-course hours (1 week) were spent on training on evaluation tools and 48-course hours (12 weeks) were spent discussing the subjects and conducted by the teacher conducting the research, via distance education. During the application process, there was teamwork, individual work, additional lessons, meetings and interviews that took place outside of live lesson sessions.
         The study's data collection tools include reflective journals, letters, mind maps, presentation videos, semi-structured open-ended surveys conducted on students and parents, and researcher journals, which comprise the e-portfolio content. The pilot study was conducted in the fall semester of the 2020-2021 school year on the sample group on which the actual application was conducted school year, on the course subjects of "The Force and Energy" and "Pure Substances and Mixtures." The students were trained on the evaluation tools and the content of the rubrics, and the application was made. Re-training within the scope of the actual application was deemed necessary based on the data obtained. Prior to the actual application, students are trained on the evaluation tools and the content of the rubrics, and general information meetings for parents on the evaluation tools and rubrics are held for 10-course hours. The scores obtained as a result of the rubric-based evaluation of student tasks were recorded in the student-subject-score schedules, it was ensured that students and parents could monitor by sharing the schedules in the student groups, and quantitative data aimed at the evaluation tools were determined. In addition, at the end of the application, Semi-Structured Open-Ended Surveys was administered to the parents and students. Surveys sought opinions and suggestions for the e-portfolio preparation process, which was conducted throughout the entire urgent distance education. The impressions gained throughout the process were recorded by the researcher by keeping journals. The data obtained with the semi-structured open-ended surveys were analyzed with content analysis, while the researcher's journals and the data gathered from learning products were analyzed descriptively. 
         According to the study's findings, the number of evaluation tools prepared by students (reflective diaries, letters, mind maps, presentation videos) decreased toward the end of the application process, but their quality improved. In addition, the students received informative feedback for the evaluation tools they created. It was determined that students with high attendance rates for distance education classes had higher evaluation tool scores. It was found that the scores obtained from the evaluation tools varied depending on the subject, the type of evaluation tool, and the student. 
According to data from semi-structured open-ended surveys, the researcher teacher, students and parents found the e-portfolio preparation process, which included various alternative evaluation tools within the scope of urgent distance education during the pandemic, beneficial as a fun and surprising process that ensures effective and permanent learning, encourages to research, helps to associate science with daily life and increases the interest towards the lesson, improves the skills of showing empathy and good self-expression and the visual memory, gives different points of view, endears writing, ensures learning by experience, systematic thinking and self-evaluation via realizing the mistakes and deficiencies, and increases self-confidence and socialization. However, the students, and parents claimed that traditional assessment and evaluation techniques must be used since children will eventually take centralized exams and if they are not used, learning will not be given sufficient importance and learning objectives would not be met.
         Based on the evaluation tool findings, it was discovered that the evaluation tools that the students enjoyed preparing the most varied according to the subjects, and that the training for the students on the preparation of the evaluation tools, as well as the feedback provided for the tools they prepared throughout the process, assisted the students in improving their product preparation. In line with the data obtained from both the students and the parents, it was found that the students and the parents were aware of the fact that preparing e-portfolios were beneficial in terms of learning and development, however, since the students were evaluated with central examinations, they attached importance to traditional evaluation methods, and in addition, it was found that the participants should improve their digital competences. 
         Based on these findings, it is advised that similar applications be undertaken for the central examinations, taking into account the students' and parents' concerns, within the framework of both face-to-face and distance education.

Keywords: Science Education, Distance Education, E-Portfolio, Reflective Journal, Letter Writing, Mind Map, Presentation Video