Irak'ın ve belirlenen ekonomilerin çok kriterli karar verme yöntemlerinden yararlanarak Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri açısından değerlendirilmesi ve karşılaştırılması
Assessment and comparison of Iraq and Determined Economies in Terms of the United Nations Sustainable Development Goals using multi-criteria decision-making methods
Yazar: ABBAS NAJDAT HASAN QOSHCHO
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÖKHAN ÖZKAYA
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İşletme Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma 2030 gündemi, insanlığın en
yüksek hedeflerinin en net planı olmaya devam etmektedir. Gelecekte liderler ve
politika yapıcılar bu planı gerçeğe dönüştürmede ne kadar başarılı olduklarına göre
değerlendirecekler. Sürdürülebilir Kalkınma Hedeflerine tam ve zamanında
ulaşılmasını sağlamak ve ilerlemeleri gözlemlemek tüm araştırmacıların ortak
görevidir. Çalışmanın amacı Küresel bazda BM 2030 Sürdürülebilir Kalkınma
Hedeflerinin gerçekleştirilme düzeylerini ölçerken, özellikle Irak ve verileri mevcut
Arap ekonomilerinin durumlarını da değerlendirmek ve büyük ekonomilerle
karşılaştırmaktır. Araştırmada, çok kriterli karar verme yöntemlerinden CRITIC,
PROMETHEE ve GAIA yöntemlerinden faydalanılmaktadır. Çalışmada, 19 Arap
ülkesinin de aralarında yer aldığı 54 ulus ve grup 232 alt göstergeyi kapsayan 15
sürdürülebilir kalkınma hedefi açısından analiz edilmektedir. Ayrıca, Irak ve Arap
ekonomileri açısından da detaylı bir değerlendirme yer almaktadır. Ayrıca, Irakın ve
Arap ülkelerinin BM SKH 2030 politikaları çalışmada detaylı bir şekilde
paylaşılmaktadır. CRITIC yöntemi sonuçlarına göre, Sorumlu Tüketim ve Üretim
(SHK 12) ve İklim Eylemi SKH (13) hedeflerinin en önemli ağırlığa sahip hedefler
olduğu görülmektedir. PROMETHEE sonuçlarına göre, İsviçre, SKH performans
değerleri açısından ilk sırada yer almaktadır. Listenin ilk beşinde İsviçre, Fransa,
Danimarka, Almanya ve İngiltere yer almaktadır. İsviçre, Fransa ve Danimarka da
dahil analizde yer alan hiçbir ülke hedeflerin tamamında iyi performans
göstermemektedir. Sıralamanın sonlarındaki ülkeler ise Cibuti, Kuveyt, Katar, BAE,
Yemen ve Irak'dır. İlk 20'de yer alan ülkeler arasında Arap topluluklardan yalnızca
Fas, Tunus ve Mısır yer almaktadır. İlk beş ülkenin tamamı Avrupa kıtasındandır.
Analiz sonuçlarına göre, listenin son 10 ülkesinin tamamı Arap topluluklarından
oluşmaktadır. Gelişmekte olan ülkeler, salgının ve mevcut çatışmalardan kaynaklı dış
borçlarda benzeri görülmemiş bir artışla boğuşmakta; bu durum enflasyon, artan faiz
oranları, ticari gerilimler ve kısıtlı mali kapasiteyle daha da artmaktadır. Çalışmada,
gelişmekte olan ülkelere daha fazla söz hakkı ve katılım imkanı sağlanması,
sürdürülebilir kalkınma hedeflerine uygun küresel yönetişim ve uluslararası finans
kurumlar tarafından desteklenen reformların acilen ihtiyaç duyulan alanlarda hayata
geçirilmesi önerilmektedir.

Abstract:
The United Nations Sustainable Development 2030 agenda remains the
clearest blueprint for humanity's highest goals. Future leaders and policymakers will
evaluate this plan by how successful they are in turning it into reality. It is the common
duty of all researchers to ensure that the Sustainable Development Goals are achieved
fully and on time and to monitor progress. The aim of the study is to measure the
achievement levels of the UN 2030 Sustainable Development Goals on a global basis,
while also evaluating the situation of Iraq and the current Arab economies and
comparing them with major economies. In the research, multi-criteria decision-making
methods CRITIC, PROMETHEE and GAIA methods are used. In the study, 54 nations
and groups, including 19 Arab countries, are analyzed in terms of 15 sustainable
development goals covering 232 sub-indicators. There is also a detailed evaluation of
the Iraqi and Arab economies. Additionally, UN SDG 2030 policies of Iraq and Arab
countries are shared in detail in the study. According to the CRITIC method results, it
is seen that the Responsible Consumption and Production (SDG 12) and Climate
Action SDG (13) targets are the targets with the most important weight. According to
PROMETHEE results, Switzerland ranks first in terms of SDG performance values.
The top five on the list include Switzerland, France, Denmark, Germany and the
United Kingdom. No country in the analysis, including Switzerland, France and
Denmark, performs well on all targets. The countries at the bottom of the ranking are
Djibouti, Kuwait, Qatar, UAE, Yemen and Iraq. Among the countries in the top 20,
the only Arab communities are Morocco, Tunisia and Egypt. All of the first five
countries are from the European continent. According to the analysis results, all of the
last 10 countries of the list consist of Arab communities. Developing countries are
grappling with an unprecedented increase in external debt due to the pandemic and
current conflicts; this situation is exacerbated by inflation, rising interest rates, trade
tensions and limited fiscal capacity. The study recommends that developing countries
be given more voice and participation opportunities, and that reforms supported by
global governance and international financial institutions in line with sustainable
development goals be implemented in areas where they are urgently needed.