Kütahya bölgesinde inorganik kirleticilerin alansal dağılımlarının ve mevsimsel değişimlerinin pasif örnekleme metodu ile belirlenmesi
Determination of spatial distribution and seasonal changes of inorganic pollutants with using passive sampling in Kütahya region
Yazar: NARİN POLAT
Danışman: DOÇ. DR. EFTADE EMİNE GAGA
Anadolu Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
Kütahya, Türkiye'de hava kirliliği yüksek düzeyde olan kentler arasında yer almaktadır. Bu çalışma kapsamında, Kütahya ve yakın çevresini de içine alan 130 km x 120 km'lik bir alanda azot dioksit (NO2), kükürt dioksit (SO2) ve ozon (O3) ölçümleri pasif örnekleme yöntemi ile gerçekleştirilmiştir. Örnekleme çalışmaları 108 noktada, yaz ve kış olmak üzere iki ayrı mevsimde iki haftalık periyotlarda yapılmıştır. Bileşenlerin mevsimsel ve alansal dağılımlarını incelemek için Coğrafi Bilgi Sistemi yardımıyla kirlilik haritaları oluşturulmuştur.
Kış mevsiminde 15 günlük örnekleme sürecinde en yüksek SO2 konsantrasyonları şehir merkezinde ve termik santrallerinin yakınındaki örnekleme noktalarında ölçülmüştür. En yüksek SO2 konsantrasyonu 139,1 µg/m3 ve ortalama değer 69,5±28,6 µg/m3 olarak ölçülmüştür. En yüksek NO2 konsantrasyonu ise (56,9 µg/m3) şehir merkezinde ölçülmüştür ve ortalama NO2 konsantrasyonu 12,5±11,4 µg/m3 olarak bulunmuştur. NO2'nin aksine, O3 konsantrasyonları şehir merkezinde, trafiğin yoğun olduğu örnekleme noktalarında düşük ve kırsal noktalarda daha yüksektir. En yüksek ozon konsantrasyonu 133,8 µg/m3 ve ortalama değer 56,4±24,6 µg/m3'tür. Yaz mevsiminde elde edilen sonuçlar incelendiğinde, en yüksek NO2 seviyelerinin Kütahya şehir merkezinde ölçüldüğü görülmektedir. En yüksek NO2 konsantrasyonu 21,4 µg/m3 ve ortalama konsantrasyon ise 4,8±4,2 µg/m3 tür. En yüksek ozon konsantrasyonu 176,1 µg/m3 ve ortalama değer 83,0±27,2 µg/m3 olarak ölçülmüştür. Şehir merkezinde gözlenen yüksek NO2 konsantrasyonları, bu noktadaki düşük O3 seviyeleri ile ilişkilendirilebilir. SO2 konsantrasyonlarına bakıldığında, en yüksek konsantrasyon seviyesi 111,1 µg/m3 Seyitömer Termik Santrali civarındaki örnekleme noktalarında ölçülmüştür. Ortalama SO2 konsantrasyon değeri ise 55,6±19,3 µg/m3'tür.

Anahtar kelimeler: Azot dioksit, Kükürt dioksit, Ozon, Pasif örnekleme, Mevsimsel ve alansal dağılım, Kütahya.

Abstract:
Kütahya is one of the cities with high air pollution in Turkey. In this study, gaseous inorganic air pollutants; nitrogen dioxide (NO2), sulfur dioxide (SO2) and ozone (O3) were measured at 108 sampling points covering an area of 130 km x 120 km within Kütahya, for winter and summer seasons by using passive samplers. Spatial distribution of the pollutants were investigated by a geographical information system and the pollution distribution map of the city was created.
In winter season, highest SO2 concentrations were measured in the city center, and also the sampling points around the power plants. The highest SO2 concentration was 139.1 µg/m3 and average value was 69.5±28.6 µg/m3. The highest NO2 concentration 56.9 µg/m3 was obtained in the city center. The average value was 12.5±11.4 µg/m3. Contrary to NO2, O3 concentrations were found to be lower in the city center, and higher at the rural points. The highest ozone concentration was 133.8 µg/m3 and average value was 56.4±24.6 µg/m3. According to summer season results, highest NO2 concentrations were measured in the city center. The highest NO2 concentration was 21.4 µg/m3 and average value was 4.8±4.2 µg/m3. The highest ozone concentration was 176.1 µg/m3 and average value was 83.0±27.2 µg/m3. The highest values of NO2 concentrations which were observed in the city center can be associated with the lowest value of O3 concentrations at the same points. The highest SO2 concentration was observed around the Seyitömer Thermal Power Plant and this value was 111.1 µg/m3 and average concentration was 55.6±19.3 µg/m3. 

Keywords: Nitrogen dioxide, Sulfur dioxide, Ozone, Passive Sampling, Spatial and temporal distribution, Kütahya.