Türk eğitim sistemindeki strateji belgelerinin sosyal etkilerinin değerlendirilmesi
The assessment of the social impacts of the strategy documents in the turkish education system
Yazar: MURAT AKKUŞ
Danışman: PROF. DR. ŞAKİR ÇINKIR
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Yönetimi ve Politikası Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi ve Teftişi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Belgeler = Documents ; Değerlendirme = Evaluation ; Eğitim sistemi = Education system ; Eğitim stratejileri = Training strategies ; Eğitim vizyon belgesi = Educational vision document ; Sosyal etki = Social affect ; Strateji = Strategy ; Türk eğitim sistemi = Turkish education system ; İzleme = Monitoring

Özet:
Araştırmada 2010-2019 döneminde Türkiye'de uygulanmış eğitim strateji belgelerinin sosyal etkilerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Bu kapsamda MEB 2010-2014 Stratejik Planı, MEB 2015-2019 Stratejik Planı, Türkiye Mesleki ve Teknik Eğitim Strateji Belgesi ve Eylem Planı: 2014-2018, Türkiye Hayat Boyu Öğrenme Strateji Belgesi ve Eylem Planı: 2014-2018 belgelerinin sosyal etkileri araştırılmıştır. Tez çok aşamalı karma desende tasarlanmıştır. Araştırmanın birinci nitel aşamasında dört strateji belgesindeki amaç, hedef, strateji ve faaliyetler tematik olarak analiz edilmiştir. Böylelikle 2010-2019 dönemindeki strateji belgelerinin uygulanmasıyla ulaşılması beklenen sonuçlar belirlenmiştir. İkinci nitel aşamada MEB merkez birimlerinde strateji belgeleri konusunda görevli 28 kişi ile yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiş, strateji belgelerinin beklenen ve gerçekleşen sosyal etkileri ortaya çıkarılmıştır. Nicel aşamada ise faaliyetlerin sonuçlara etkisinin değerlendirilmesi amacıyla il milli eğitim müdürlüklerinde görevli 108 personele anket uygulanmıştır. Katılımcı görüşleri sosyal etkiler hakkında göstergelerle birlikte değerlendirilmiştir. Araştırma bulgularına göre, kırsal kesimdeki çocukların okul öncesi eğitime erişimi ve zorunlu eğitimde dezavantajlı grupların okullaşma oranları artmıştır. Mevsimlik tarım işçisi çocuklar gibi özel politika gerektiren gruplarda devamsızlık sorunu güncelliğini korumaktadır. Hayat boyu öğrenmeye katılım oranı yükselmiştir, ancak toplumsal farkındalık beklenen düzeyde artmamıştır. Öğrencilerin profesyonel rehberlik hizmetlerine erişimi kolaylaşmıştır. Rehber öğretmenlerin ve okul yöneticilerinin istenmeyen durumlarla baş etme yeterlilikleri gelişmiştir. Bölgeler arası başarı farkları matematik ve fen okuryazarlığı alanlarında azalma eğiliminde iken okuma becerileri alanında korunmuştur. Mesleki ve teknik eğitimde sektörle iş birliği ile açılan okullara önemli talep oluşmuştur. Öğretmen başına düşen öğrenci sayısında bölgesel farklılıklar azalmıştır. Derslik başına düşen öğrenci sayısının azalmasıyla öğrenciler okul imkânlarından daha fazla yararlanmıştır. Hizmet sunum hızı artmış, bürokrasi azalmıştır. Veriye dayalı bir yönetim kültüründen beklenen sosyal etkilerin sınırlı olduğu tespit edilmiştir. Beklenmeyen sosyal etkiler genellikle uygulama sürecinde örgütün dış çevresinde yaşanan değişimlerden ya da planlama aşamasında beklenen sosyal etkilerin yeterince analiz edilmemesinden kaynaklanmıştır. Çalışma, sosyal etkileri sınırlayan ana faktörlerin finansal ihtiyaçlar, koordinasyon ve iş birliği sorunları ve politika değişiklikleri olduğunu göstermiştir.

Abstract:
This research aims to assess the social impacts of the education strategy documents implemented in Turkey during the period between 2010-2019. In this context, the social impacts of MoNE 2010-2014 Strategic Plan, MoNe 2015-2019 Strategic Plan, Turkey Vocational and Technical Education Strategy Document and Action Plan: 2014-2018, Turkey Lifelong Learning Strategy Document and Action Plan: 2014-2018 were investigated. This dissertation employed multistage mixed method research design.  In the first qualitative phase of the research, the aims, objectives, strategies and activities in the four strategy documents were analyzed thematically. Thus, the expected results to be obtained with the implementation of the strategy documents for the period of 2010-2019 were determined. In the second qualitative phase, semi-structured interviews were conducted with 28 people who took part in the preparation and monitoring of the strategy documents in the central units of MoNE and the expected and actual social impacts of the strategy documents were revealed. In the quantitative phase, a questionnaire was applied to 108 people working in the provincial directorates of national education with the purpose of evaluating the effects of the activities on the results. The participants' views were evaluated together with the indicators about social impacts. According to the findings of the research, children's access to pre-primary education in rural areas and enrollment rates for the disadvantaged groups in compulsory education increased. The problem of absenteeism continued to be relevant in the groups that require special policies, such as seasonal agricultural workers. The participation rate in lifelong learning rose, but social awareness did not increase in line with the expected level. Students' access to professional guidance services became easier. Counselors and school administrators improved their abilities to cope with undesirable situations. While achievement gaps between regions tended to decrease in mathematics and science literacy, they were preserved in reading skills. In vocational and technical education, there was a notable demand for schools opened in cooperation with the sector. Regional differences in the number of students per teacher decreased. Students benefited more from school facilities with the decrease in the number of students per classroom. While the speed of service delivery increased, bureaucracy reduced. It was found that the social impacts expected from a data-based management culture were limited. The unexpected social impacts generally resulted from the changes in the external environment of the organization during the implementation process or the failure to adequately analyze the expected social impacts during the planning phase. The study showed that the main factors limiting social impacts were financial needs, coordination and cooperation problems, and policy changes.