Yeşil insan kaynakları yönetimi uygulamaları: Literatür taraması ve bir ölçek uyarlama çalışması
Green human resources management applications: Literatüre review and a scale adaptation study
Yazar: MURAT ÖSELMİŞ
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA KESEN
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İnsan Kaynakları Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Kurumsal sürdürülebilirlik = Corporate sustainability ; Sürdürülebilirlik = Sustainability ; Sürdürülebilirlik = Sustainability ; Yeşil iş = Green job ; Yeşil işletmeler = Green business ; Yeşil yönetim = Green management ; Ölçekler = Scales ; İnsan kaynakları yönetimi = Human resources management

Özet:
Yeşil insan kaynakları yönetimi, işgücünün yeteneklerini, motivasyonunu ve bir
kuruluşun ekonomik ve çevresel sürdürülebilirliğine katkıda bulunma fırsatlarını
geliştirmeye ve sürdürmeye yönelik uygulamalar olarak tanımlanmaktadır. Bir başka
ifadeyle yeşil insan kaynakları yönetimi öncelikle çevre dostu girişimleri tanıyan, üstlenen
ve uygulayan bir işgücü oluşturmakla ilgilidir. Yeşil insan kaynakları yönetimi ile ilgili
çalışmalar, insan davranışının çevre yönetimindeki rolünü araştırdığı için kritik öneme
sahiptir. Bu bağlamda çevresel sürdürülebilirlik kültürünün oluşturulmasında insan
kaynağının rolü önemlidir. Kurumlar, kurumsal sürdürülebilirlik açısından rekabet avantajı
elde etmek için yeşil insan kaynakları yönetimi uygulamalarını benimsemelidirler. Ayrıca
tüketiciler karşısında marka imajı ve saygınlık oluşturma konusunda büyük öneme sahiptir.
Yeşil İnsan Kaynakları konusunda gerek ülkemizde gerekse dünyada yeterince
çalışma yapılmamış olması bu konuda yeni araştırmalara ihtiyaç olduğunu göstermektedir.
Bu araştırmada günümüz işletmelerinin varlığını sürdürebilmeleri, rekabet edebilmeleri,
özellikle sosyal sorumluluk bilinci çerçevesinde Yeşil İnsan Kaynakları uygulamalarının ne
ölçüde öneme sahip olduğu bilincinin ortaya koyulması ve yeşil insan kaynakları yönetimi
ölçeğinin Türkçe literatüre kazandırılması hedeflenmiştir. Çalışmada öncelikle Türkçe
kaynakların yetersiz olmasından dolayı yabancı kaynaklardan yararlanılarak detaylı bir
literatür taraması yapılmış ve kavramsal çerçeve oluşturulmuştur. Akabinde Business
Strategy and the Environment isimli akademik dergide yayınlanan Dr. Muzammel Shah
tarafından geliştirilen "Green human resource management: Development of a valid
measurement scale" isimli araştırma yazısında yer alan "yeşil iş tasarımı, yeşil personel
seçme ve yerleştirme, yeşil eğitim ve gelişim, yeşil performans yönetimi, yeşil ücret
yönetimi, yeşil iş sağlığı ve güvenliği, yeşil çalışan ilişkileri" olmak üzere yedi boyuttan
oluşan 28 maddelik ölçek Türkçe'ye uyarlanmıştır. Anket İzmir, Aydın, Denizli ve Muğla
vi
illerinde faaliyet gösteren firmaların İnsan Kaynakları departmanı yöneticileri ve
personelleri tarafında ayrıca bir İnsan Kaynakları Yönetimi departmanı olmayan firmalarda
ise üst, orta ve alt kademe yöneticilere birebir veya online yöntemlerle ulaşılarak 279 kişi
üzerinde uygulanmıştır. Yapılan analiz çalışmalarında 28 maddelik ölçeğin iki maddesinin
düşük yük değerine sahip olması ve binişik yapıda olmasından dolayı ölçekten çıkarılmıştır.
Elde edilen bulgular, ölçeğin alt boyutlarının güvenilir olduğunu göstermiştir. Ölçeğin
güvenilirlik katsayılarının 0.79 ile 0.91 arasında değiştiği görülmüştür. Ayrıca yapılan faktör
analizi sonucunda, yeşil iş tasarımı, yeşil personel seçme ve yerleştirme, yeşil eğitim ve
gelişim, yeşil performans yönetimi, yeşil ücret yönetimi, yeşil iş sağlığı ve güvenliği ve
yeşil çalışan ilişkileri boyutlarını içeren yedi faktörlü yapı doğrulanmıştır. Sonuç olarak 26
maddelik güvenilir ve geçerli bir ölçüm aracı olan ölçeğin Türkiye'de yapılacak
araştırmalarda kullanılabilir olduğu saptanmıştır. Diğer taraftan Yeşil İnsan Kaynakları
Yönetimi Ölçeğinin toplam iş tecrübesine göre farklılık gösterdiği görülürken cinsiyet, yaş,
eğitim seviyesi, çalıştıkları firmada hangi pozisyonda görev aldıkları, kurumda çalışma
süreleri, medeni durumları, çalıştıkları firmada toplam çalışan sayısı ve çalıştıkları firmanın
sektörü değişkenlerine göre farklılık göstermediği tespit edilmiştir.

Abstract:
Green human resources management is defined as practices for developing and
sustaining the workforce's capabilities, motivation and opportunities to contribute to an
organization's economic and environmental sustainability. In other words, green human
resources management is primarily about creating a workforce that recognizes, undertakes
and implements green friendly initiatives. Studies on green human resources management
are critical as they investigate the role of human behavior in environmental management. In
this context, the role of human resources is important in creating an environmental
sustainability culture. Institutions should adopt green human resources management
practices to gain competitive advantage in terms of corporate sustainability. It also has a
great importance in creating brand image and respectability in the face of consumers.
The fact that there have not been enough studies on green human resources both in
our country and in the world indicates that new research is needed in this regard. In this
study, it is aimed to present the awareness of the importance of Green Human Resources
practices in order to sustain the existence of today's businesses, to compete, especially
within the framework of social responsibility awareness, and to bring the green human
resources management scale to domestic literature. In the study, first of all, due to the
insufficient Turkish resources, a detailed literature review was made using foreign resources
and a conceptual framework was created. Next, the 28-item scale in the research paper titled
"Green human resource management: Development of a valid measurement scale"
developed by Dr. Muzammel Shah, published in the Business Strategy and the
Environment, consisting of seven aspects (green job design, green personnel selection and
placement, green education and development, green performance management, green wage
management, green occupational health and safety, green employee relations) was adapted
to Turkish. The questionnaire was applied to 279 people by Human Resources Department
managers and personnel of companies operating in İzmir, Aydın, Denizli and Muğla
viii
provinces (For those companies which do not have HR Department, it was applied by
contacting their upper, middle and lower level managers face to face or online ways). In the
analysis studies, two items of the 28-item scale were excluded from the scale due to low
load value and overlapping structure. The findings obtained from the analysis studies
showed that the sub-dimensions of the scale are reliable. It was observed that the reliability
coefficients of the scale ranged between 0.79 and 0.91. In addition, as a result of the factor
analysis, the seven-factor structure that includes the dimensions of green job design, green
personnel selection and placement, green training and development, green performance
management, green wage management, green occupational health and safety and green
employee relations have been verified. As a result, it was determined that the scale, which is
a reliable and valid measurement tool of 26 items, can be used in surveys to be carried out in
Turkey. On the other hand, while it was seen that the Green Human Resources Management
Scale differs according to the total work experience, it was determined that gender, age,
education level, the position in which they work in the company they work, duration of
work in the institution, marital status, total number of employees in the company they work
for and the sector of the company they work for did not differ.