Çarşamba-Yavuz Selim semtlerinin bütünleşik koruma bağlamında değerlendirilmesi
The evaluation of Çarşamba-Yavuz Selim neighborhoods in the context of integrated conservation
Yazar: ALİ ŞAHİN AYTEK
Danışman: DOÇ. DR. CEYLAN İREM GENÇER
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Rölöve-Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Çalışmanın amacı Tarihi Yarımada içerisinde korunmuşluk durumuyla birbirinden ayrışan bölgeler içerisinde tarihi kent dokusunu korumuş ancak değişmekte olan bölgelerden  Çarşamba ve Yavuz Selim semtlerinin tarihi boyunca üstün evrensel değer ifade etmiş niteliklerinin belgelenmesi, günümüz kentleşme dinamikleri içerisinde karşılaştığı tehditlerin ortaya konması ve bölgede bulunan mevcut sorunların çözümüne tavsiyeler getirilmesidir.
Kuramsal evrimi  tarihi anıt kavramına kentsel ve kırsal yerleşmeyi de dahil eden 1964 tarihli Venedik Tüzüğü ile başlatılan tarihi çevre koruma yaklaşımı, 2011 yılında UNESCO Genel Konferansı'nda kabul edilen Tarihi Kentsel Peyzaja İlişkin Tavsiye Kararları'yla güncel halini almıştır.  Tarihi çevrede  fiziki çevrenin korunması ile birlikte, somut ve somut olmayan tüm niteliklerin de dahil edilmesi, insanın yaşadığı çevrenin bütününü korumayı güncel kentleşme dinamiklerine de odaklanarak ele alması bütünleşik yaklaşımının temel ilkeleri kabul edilmiştir.
Tez çalışması kapsamında Çarşamba ve Yavuz Selim semtleri hakkında genel bilgiler ele alınmış, belirlenen pilot alan içerisinde yapılan fiziki ve sosyal yapı analizleri incelenmiştir. Çalışmada kuzeyde İncebel Sokak, doğuda Çırakçı Çeşmesi Sokak, batıda Mesnevihane Sokak, güneyde Daruşşafaka Caddesi ile sınırlanan, bünyesinde yaklaşık 800 kadar yapıyı barındıran alanın çok katmanlı tarihsel sürecinin belgelenme ve analizinde alandaki mevcut verilerle birlikte tarihi harita, gravür ve fotoğraflar ile bölgeden elde edilen nicel veriler temel  kaynaklar olarak ele alınmıştır. Çalışma alanına getirilecek tavsiyeler alanda yapılan fiziki analizler, sosyal yapı analizleri, fotoğrafla belgeleme ve silüet çalışmaları ile alanın yasal koruma statüsü göz önüne alınarak getirilmiştir.
Alanın çok katmanlı dokusu incelendiğinde fiziksel ve sosyal özelliklerini birlikte gözeten, bütüncül bir koruma yaklaşımının gerekliliği ortaya çıkmıştır. Çalışmada bölgedeki arazi kullanımı ve ulaşıma yönelik üst ölçekli tavsiye kararları koruma eylemine katkı sağlayacak şekilde ele alınmış, alınan kararlar ada ve parsel ölçeğine indirgenmiştir. Bu doğrultuda bölgede detaylı belgeleme ve analizler sonucunda,  tarihi yapıların hasar durumlarına göre basit veya kapsamlı onarımına, alanda boş veya niteliksiz yapı bulunan parsellerde  doku ile uyumlu yeni tasarımlar yapılmasına, tescilli olmayan ancak 1970ler ve öncesinin apartman tipolojisini yansıtan yapılar ile bu dönemden sonra inşa edilen yapıların yenilenmesine yönelik tavsiyeler geliştirilmiştir. Çalışmada alanın fiziki yapısının korunmasında sosyal yapının da korunup sürece dahil edilmesindeki önem ortaya konmuştur.

Abstract:
The aim of the study is to reveal and document the qualities that have expressed superior universal value throughout the history of the Çarşamba-Yavuz Selim neighborhoods, which are considered as one of the regions that have preserved the historical urban spine among the regions that are separated from each other with the state of preservation in the Historic Peninsula, but which have undergone major changes in terms of their built environment. It is to reveal the threats faced in the region and to provide recommendations for the solution of the existing problems in the region.
The historic urban preservation approach, which started with the Venice Charter in 1964, with the inclusion of urban and rural settlements as historical monuments, continued its evolution with the Recommendations on the Historic Urban Landscape adopted at the UNESCO General Conference in 2011, which focuses on the protection of the historic environment. It has evolved which people with all its intangible and intangible qualities, while considering the current urbanization dynamics.
In this study, in the documentation and analysis of the multi-layered historical process of the area, which is bordered by İncebel Sokak in the north, Çırakçı Çeşmesi Street in the east, Mesnevihane Street in the west, and Darüşşafaka Street in the south was condected. There are about 700 buildings in the area. The historical maps, engravings and photographs, and quantitative data obtained from the region were also analysed which constitute the primary sources. Recommendations for the study area were made by considering the legal protection status of the area with physical analysis, social structure analysis, photographic documentation, typology and silhouette studies.
When the multi-layered structure of the area is examined, the necessity of a holistic conservation approach has emerged. In the study, recommendations for land use and transportation in the region were handled in a way that would contribute to the conservation action, and the decisions were reduced to building lot and parcel scale. As a result of detailed documentation and analyses in the region, simple or comprehensive repair of historical buildings according to their damage, new designs compatible with the fabric in empty lots or where unqualified structures existed are suggested. Also, conservation approaches were defined for the unregistered buildings reflecting the apartment typology of 1930s and for structures built after this period. Different recommendations were developed for the renewal of these buildings. In the study, the importance of preserving the physical structure of the area together with the social structure is highlighted.