Türkiye'nin Avrupa Birliği ile Gümrük Birliği'nin statik etkileri
Static effects of The Customs Union with The European Union
Yazar: FATMA NUR KARAMAN KABADURMUŞ
Danışman: PROF. DR. NEDİME LERZAN ÖZKALE
İstanbul Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Türkiye'nin Avrupa Topluluğuna üyelik başvurusu yaptığı 1959 yılından günümüze
kadar geçen sürede bu ilişkinin daha çoğu politik daha azı ekonomik analizi
yapılmıştır. Avrupa Birliği ile ilişkilerin yoğunluk kazandığı son yıllarda bu
yakınlaşmanın meydana getireceği ilişkilerin ekonomik analizi gittikçe daha çok
önem kazanmakta ve araştırmacıların daha çok ilgisini çekmeye başlamaktadır. Bu
çalışmada Gümrük birliğinin statik etkilerinin incelenmesine geçilmeden önce,
analizin teorik boyutu irdelenerek, Avrupa Birliği ile ekonomik bütünleşme yolunda
atılan adımlar ortaya konmuştur. Analizin ilk aşamasında Türkiye'nin gerek Birlik ile
gerekse diğer ülkelerle olan ticaret rakamları üzerinde değerlendirmeler yapılarak,
ekonometrik analizde ulaşılacak sonuçların doğru yorumlanması amaçlanmıştır.
Türkiye'nin Avrupa Birliği ile Gümrük Birliği 1996'da yürürlüğe girmiştir. Bu
tarihten sonra Avrupa Birliği'nden ithalatta gümrük ve eş etkili vergiler
sıfırlanmıştır. O zamanki adıyla Avrupa Topluluğu ise 1971'den itibaren
Türkiye'den ithalatında gümrük vergisi uygulamamaya başladığından, analiz ithalat
talep denklemi ile yapılmıştır. İkinci aşamada panel veri seti ile çalışılmış ve
Türkiye'nin ithalat talep fonksiyonunun rassal etkiler modeli ile tahmin sonuçları
verilmiştir. En temel şekliyle ticaret yaratıcı ve ticaret saptırıcı etkiler olarak ikiye
ayrılabilecek statik etkiler öncelikle Türkiye'nin genel ithalat talebi için, daha sonra
da başlıca ithalat mal grupları bazında ortaya konmuştur. Ulaşılan sonuçlarda ithalat
talebinin gelir esnek olduğu ancak fiyat değişmelerinden etkilenmediği bulunmuştur.
Ayrıca genel analizde elde edilen Gümrük Birliği'nin ticaret yaratıcı veya ticaret
saptırıcı olmadığı bulgusu sektörel analizlerde farklılaşmıştır. Gümrük birliğinin
farklı sektörleri farklı şekillerde etkilediği, bazıları için ticaret yaratıcı bazıları için
ticaret saptırıcı olduğu, kimi mal grupları üzerinde de bu etkilerin hiç birinin ortaya
çıkmadığı bulunmuştur.

Abstract:
Since 1959, when Turkey applied for associate membership of the Eurpean
Economic Community, there have been many studies on this relationship. Whereas
the number of Economic studies have increased in the last couple of years, there is
no particular one that has deepened the research on a sectoral basis. In this study,
first the underlying forces of an Economic integration was analyzed. Secondly, the
economic effects of customs unions was studied. Customs Union Agreement was
introduced briefly and also there is a brief look at the Turkey's economic history.
The study's aim is to make an econometric panel data application to investigate
Turkey's import demand function to shed light on this issue. With this aim, first the
analysis was made for Turkey's general import demand function. A good reason for
that is that European Community removed tariffs on its imports from Turkey in 1971
while Turkey did the sam efor its imports from the Union in 1996. The findings
showed that demand is income elastic and price inelastic. The analysis was repeated
for main import sectors and empirical findings indicate that Customs Union
Agreement has trade creation effects among some sectors and trade diversion
effects among some other, as well as no effect on the others.