İlaç etken maddelerinin tayini ve fotokatalitik giderimi için çok fonksiyonlu hibrit nanomateryallerin geliştirilmesi
Development of multifunctional hybrid nanomaterials for the determination and photocatalytic removal of pharmaceutical active ingredients
Yazar: GÖKHAN SARP
Danışman: DOÇ. DR. ERKAN YILMAZ
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Analitik Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology ; Kimya = Chemistry

Özet:
Bu tez çalışmasında, yenilikçi hibrit nanomateryallerin sentezi ve aynı nanomateryal üzerinde farklı ilaç etken maddelerinin tayini ve fotokatalitik giderimine odaklanılmıştır. İlk olarak, trimetoprim ve izoniazid gibi tüberküloz tedavisinde birlikte kullanılan ilaçların doğru ve hassas analizi ile çevresel sulardan giderimi hedeflenmiştir. Bu amaçla, g-C3N4@TiO2@Fe3O4 hibrit nanomateryali tasarlanmış ve HPLC-DAD tekniği ile analizleri öncesi farklı matriks ortamlarında ilaç etken maddelerinin manyetik katı faz ekstraksiyonunda ve su ortamında fotokatalitik gideriminde bu hibrit nanomateryal başarıyla kullanılmıştır. İkinci olarak, farklı matriks ortamındaki sildenafil sitratın doğru ve duyarlı analizini gerçekleştirmek için katı faz ekstraksiyon temelli ayırma/zenginleştirme yöntemi geliştirilmiş ve UPLC-DAD ile analizler gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmada, yüksek adsorpsiyon kapasitesine sahip CNT'ler ile fotokatalitik özelliğe sahip ZnO ve Ag nanopartükülleri  kullanılarak sentezlenen CNT@Ag@ZnO hibrit nanomateryali, hem adsorban hem de fotokatalizör olarak etkili bir çözüm sunmuştur. Son olarak, fluoksetin ve pazopanib ilaç etken maddelerinin UPLC-DAD sistemi ile analizleri öncesi katı faz ekstraksiyonunda ve fotokatalitik giderimlerinde MgO@Ni-Al-LDH hibrit nanomateryali kullanılmıştır. Bu çalışmalar, geliştirilen çok fonksiyonlu hibrit nanomateryallerin analitik ve çevresel uygulamalarda aynı anda yüksek etkinlik ile kullanılabileceklerini göstermiştir.

Anahtar Kelimeler: Hibrit nanomalzemeler, katı faz ekstraksiyonu, ayırma, zenginleştirme, fotokataliz, çevre kirleticilerinin giderilmesi, trimetoprim, izoniazid, sildenafil sitrat, fluoksetin, pazopanib, HPLC-DAD, UPLC-DAD

Abstract:
This thesis focuses on the synthesis of innovative hybrid nanomaterials and the determination and photocatalytic removal of different drug active ingredients on the same nanomaterial. Firstly, accurate and sensitive analysis and removal of drugs such as trimethoprim and isoniazid, which are used together in the treatment of tuberculosis, from environmental waters were targeted. For this purpose, g-C3N4@TiO2@Fe3O4 hybrid nanomaterial was designed and successfully used in magnetic solid phase extraction and photocatalytic removal of active pharmaceutical ingredients in different matrix media before their analysis by HPLC-DAD technique. Secondly, a solid phase extraction based separation/enrichment method was developed for accurate and sensitive analysis of sildenafil citrate in different matrix media and analyzed by UPLC-DAD. In this study, CNT@Ag@ZnO hybrid nanomaterial synthesized using CNTs with high adsorption capacity and ZnO and Ag nanoparticles with photocatalytic properties provided an effective solution as both adsorbent and photocatalyst. Finally, MgO@Ni-Al-LDH hybrid nanomaterial was used for solid phase extraction and photocatalytic removal of fluoxetine and pazopanib drug active ingredients prior to their analysis by UPLC-DAD system. These studies have shown that the developed multifunctional hybrid nanomaterials can be used simultaneously in analytical and environmental applications with high efficiency.

Keywords: Hybrid nanomaterials, solid phase extraction, separation, enrichment, photocatalysis, removal of environmental pollutants, trimethoprim, isoniazid, sildenafil citrate, fluoxetine, pazopanib, katı faz ekstraksiyonu, HPLC-DAD, UPLC-DAD