Fen bilimleri öğretmenlerinin yerel sosyobilimsel konular hakkındaki karar verme stratejilerinin belirlenmesi
Determination of science teachers' decision-making strategies on local socio-scientific issues
Yazar: MERAL ÖZTURNA
Danışman: PROF. DR. ŞENGÜL ATASOY
Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Fen bilgisi dersi = Science lesson ; Fen bilgisi eğitimi = Science education ; Karar verme = Decision making ; Karar verme stratejileri = Decision making strategies ; Sosyobilimsel konular = Soscioscientific issues ; Yerel kültür = Local culture ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Karar verme sürecinde sezgisel değil mantıksal muhakeme yapan, araştıran, sorgulayan, argüman üreten fen okur yazarı bireylere ihtiyaç vardır. Fen okuryazarı bireylerin yetiştirilmesinde sosyobilimsel konuların (SBK) önemli olduğu belirtilmektedir. Bu nedenle SBK ile yüksek farkındalığa, muhakeme becerisine ve yeterli bilgi düzeyine sahip öğretmenlere ihtiyaç vardır. Bu bağlamda bu çalışmada, fen bilimleri öğretmenlerinin SBK hakkındaki bilgilerini, Nehir Tipi Hidroelektrik Santraller (NT-HES) ile ilgili muhakeme modlarını, karar verme ve argümantasyon düzeylerini belirlemek amaçlanmıştır. Çalışma 2020-2021 eğitim-öğretim yılında Artvin ve Rize illerinde görev yapmakta olan 15 fen bilimleri öğretmeni ile yürütülmüştür. Olgubilim araştırma deseninin benimsendiği çalışmada, veri toplama aracı olarak iki aşamadan oluşan bir mülakat formu kullanılmıştır. Mülakat formunun ilk aşaması öğretmenlerin SBK hakkındaki bilgilerini belirlemeyi amaçlayan sorulardan, ikinci aşaması ise NT-HES ile ilgili açıklamalar ve sorulardan oluşmaktadır. Çalışmada elde edilen nitel verilerin analizinde betimsel ve içerik analizlerinden faydalanılmıştır. Elde edilen bulgulara göre çalışmaya katılan fen bilimleri öğretmenlerinin tamamı bir konunun SBK olabilmesi için toplumsal ve sosyal bağlamı olması gerektiğini, çoğu ise konunun bilimsel içerik taşıması gerektiğini düşünmektedir. NT-HES konusunda olumlu kararlar veren öğretmenler gerekçelerini daha çok ekonomik, olumsuz karar verenler ise ekolojik muhakeme moduna dayandırmışlardır. Bu fikirlere sahip olmalarının en önemli sebebi ise yaşadıkları yerlerdeki değişimi görmelerinden kaynaklanmaktadır. Öğretmenlerin önemli bir kısmının argümantasyon düzeyinin düşük olması onların NT-HES ile ilgili yeterli bilgi ve donanıma sahip olmadıklarını, bilgilerini günlük hayatla bağdaştıramadıklarını ve derinliği olmayan yüzeysel bilgilere başvurarak anlık açıklamalar oluşturduklarını göstermektedir. Buna karşın öğretmenlerin birkaçının verdikleri kararlarını veri, gerekçe, destekleyici ve çürütücü kullanarak açıklamışlardır. Buradan öğretmenlerin bilimsel verilerden yararlanarak ve seçenekler sunarak NT-HES ile ilgili değerlendirmeler yaptıkları ve böylece daha yüksek düzeyde argüman ürettikleri anlaşılmaktadır. Fen bilimleri öğretmenlerinin SBK bilgilerini, farkındalıklarını, muhakeme becerilerini ve argümantasyon düzeylerini artırmak için üniversitelerle işbirliği içerisinde hizmetiçi eğitimler düzenlenmesine ve bu eğitimlerde fen bilgisi dersi öğretim programının amaçlarının ve kazanımlarının SBK bağlamında daha detaylı ele alınması ve ihtiyaç duyulan bilgi ve becerilerin sunulması önerilmektedir.

Abstract:
In the decision-making process, there is a need for scientifically literate individuals who make logical reasoning rather than intuitive reasoning and produce arguments. Socioscientific issues (SSI) are essential in raising scientifically literate individuals. For this reason, there is a need for teachers with high awareness, reasoning skills, and sufficient level of knowledge within SSI. In this context, this study aimed to determine science teachers' knowledge about SSI, their reasoning modes about run-of-the-river type hydroelectric power plants (ROR-HEPP), their decision making and argumentation levels. The study was carried out with 15 science teachers working in Artvin and Rize provinces in the 2020-2021 academic year. In the study, in which the phenomenological research design was adopted, an interview form consisting of two stages was used as a data collection tool. The first stage of the interview form consists of questions aiming to determine the teachers' knowledge of SSI, and the second stage consists of explanations and questions about ROR-HEPP. In the analysis of the qualitative data obtained in the study, descriptive and content analyzes were used. According to the findings, all science teachers participating in the study thought that a subject should have a societal and social context in order to be SSI, and most of them thought that the subject should contain scientific content. Teachers who made positive decisions about ROR-HEPP based their reasons on economic reasoning, and those who made negative decisions based on ecological reasoning. The most important reason for them to have these ideas is that they witness the change in the places they live. The low level of argumentation of a significant part of teachers shows that they do not have sufficient knowledge and equipment about ROR-HEPP, cannot reconcile their knowledge with daily life, and create instant explanations by resorting to superficial information without depth. On the other hand, some teachers explained their decisions using data, justification, evidence and rebuttal. From this, it is clear that teachers make evaluations about ROR-HEPP by using scientific data and offering options, and thus produce arguments at a higher level. In order to increase science teachers' SSI knowledge, awareness, reasoning skills, and argumentation levels, it is recommended that the aims and achievements of the science course curriculum be discussed in more detail in the context of SSI within in-service professional developments carried out in cooperation with universities, and the necessary knowledge and skills should be presented.