Türklerde devlet başkanlığı
Presidency in Turks
Yazar: ORHAN BURHAN
Danışman: PROF. DR. MEHMET AKTEL
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Anayasa = Constitution ; Devlet = State ; Devlet anlayışı = State understanding ; Devlet başkanı = President ; Devlet iradesi = Government fiat ; Eski Türkler = Old Turks ; Türkler = Turks ; İslam hukuku = Islamic law ; İslamiyet = Islam

Özet:
Türkler, en eski çağlardan beri devlet kurma geleneğine sahip bir millet olarak ortaya çıkmışlardır. Bu nedenledir ki tarih adı bugün dahi saygıyla anılmakta olan pek çok Türk 'devlet başkanı'na tanıklık etmiştir. Dünya üzerinde aynı anda birden fazla Türk devleti ve dolayısıyla devlet başkanının bulunduğu dönemler de bulunmuş ve bu hükümdarlar bulundukları coğrafyanın sosyo-kültürel kodlarını yönetim tarzlarının temeline koyarak, günümüze kadar uzanan Türk devlet anlayışının şekillenmesine katkıda bulunmuşlardır. 
Bu çalışma ile tarih boyunca Türklerin kurmuş oldukları devletlerin devlet başkanlığı makamları yakından incelenmeye ve öne çıkan devlet başkanları hakkında detaylı bilgiler verilmeye çalışılmıştır. Çalışmamızda bilinen en eski Türk devleti olarak Hunlar'dan başlamak üzere, Türkiye Cumhuriyeti'nin bugünkü dönemine kadar kurulmuş belli başlı büyük Türk devletlerinin devlet başkanlığı kurumu hakkında bilgilere yer verilmiştir. Bu amaçla eski Türk devletleri, İslam hukuku ve İslam sonrası Türk devletleri hakkında çok kapsamlı bir literatür taraması yapılmış ve elde edilen bilgiler sentezlenerek bir bütün olarak çalışmamızda yerini almıştır. 
Sonuç olarak; Türk devletlerinin başındaki kişiler, kendilerini töre ile bağlı saymışlar ve bunlara aykırı davranan hükümdarlar genellikle görevlerinden uzaklaştırılmışlardır. İslam öncesi Türk devletlerinde, kadınlar devlet yönetiminde önemli roller üstlenmişler hatta devlet başkanı olarak görev almışlardır. İslam sonrası Türk devletlerinde de eski Türk devletlerindeki gelenek sürmüş, töre örfi hukuka dönüşerek devlet başkanlarını sınırlandırmayı genel olarak sürdürmüştür. Anayasalı dönemlerde de devlet başkanları, anayasanın kendilerine çizdiği çerçeveye bağlı kalmaya genel olarak dikkat etmişlerdir. Ne İslam öncesi dönemde ne de İslam sonrasında Türk devlet başkanlarına tanrısallık ya da kutsiyet atfedilmemiş ve hiçbir zaman layüsel sayılmamışlardır.

Abstract:
Turks have emerged as a nation having the tradition of establishing a state since the earliest times. For this reason, history has witnessed many Turkish "heads of state", whose name is remembered with respect even today. There were also periods when there were more than one Turkish state and therefore heads of state in the world at the same time, and these rulers contributed to the formation of the Turkish state understanding that extends to the present day by putting the socio-cultural codes of their geography on the basis of their management style. 
With this study, it has been tried to closely examine the presidencies of the states established by the Turks throughout history and to give detailed information about the prominent heads of state. In our study, starting from the Huns known as the oldest Turkish government to the current period of the Republic of Turkey, information about the institution of presidency of established certain major Turkish states are given. For this purpose, a comprehensive literature review has been made on the ancient Turkish states, Islamic law and post-Islamic Turkish states, and the obtained information has been synthesized and taken place in our study as a whole.
As a conclusion, the leaders of the Turkish states considered themselves bound by custom and rulers who acted against them were generally dismissed from their duties. In pre-Islamic Turkish states, women played important roles in state administration and even served as heads of state. Also in the post-Islamic Turkish states, the tradition in the old Turkish states continued, and custom continued to limit the heads of state in general by turning into customary law. During the constitutional periods, heads of state generally paid attention to adhering to the framework the constitution drew for them. Neither in the pre-Islamic period nor in the post-Islamic period, the Turkish heads of the state were not attributed to divinity or holiness and were never seen as unquestionable.