Öğretmen eğitiminde yaratıcı düşünme ve inovasyon eğitim programının tasarımı, denenmesi ve değerlendirilmesi
Designing, testing and evaluating a creative thinking and innovation curriculum in teacher education
Yazar: SERKAN KELEŞOĞLU
Danışman: PROF. DR. NURDAN KALAYCI ATAY
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aday öğretmenler = Candidate teachers ; Eğitim programları = Education programs ; Eğitim sistemi = Education system ; Mesleki eğitim = Vocational education ; Program tasarısı = Curriculum design ; Yaratıcı düşünce = Creative thinking ; Yaratıcılık = Creativity ; Yenilik = Innovation ; Öğretmen yetiştirme = Teacher training ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
21. yüzyılda bütün ülkelerin eğitim sistemlerinin ortak kaygısı yaratıcı düşünen ve inovasyonu yaşama geçirebilen bireyleri yetiştirmektir. Türk eğitim sistemi 2005 yılından itibaren uygulamaya başladığı öğretim programlarında inovasyon kavramını ve yaratıcı düşünme becerisini ön plana çıkarmıştır. Yaratıcı düşünme becerisi bütün öğretim programlarında geliştirilmesi beklenen sekiz temel beceriden birisidir. "Yaratıcı Düşünme" ve "Düşünme Eğitimi" dersleri seçmeli dersler olarak ilk ve ortaokul programlarında yer almıştır. "Teknoloji ve Tasarım" dersi inovasyon odaklı olarak yapılandırılmıştır. Eğitim sisteminde bu inovasyonlar yaşanırken sistemin en önemli paydaşlarından biri olan öğretmenlerin bu değişime ayak uydurabilmeleri için gerekli hizmet öncesi ve hizmet içi eğitim durumlarının incelenmesi ve varsa belirlenen eksikliklerin giderilmesi gerekmektedir. Bu araştırmanın amacı; öğretmen yetiştirme programlarında yaratıcılık, yaratıcı düşünme ve inovasyon kavramlarını analiz etmek, eğitim sistemlerinde bu kavramlarla ilgili hedef ve uygulamaları tartışmak, farklı paydaşların bu konudaki görüşleri saptamak,  bulgular doğrultusunda yaratıcı düşünme ve inovasyon eğitim programı tasarlamak, denemek ve değerlendirmektir. Bu araştırma öğretmen adaylarının yaratıcı ve inovatif düşünme becerilerinin geliştirilmesi ve öğretmenlerin yetiştirecekleri yaratıcı ve inovatif düşünen bireylerin ekonomik alanda rekabet edebilir gelişmiş bir Türkiye'nin gereksinim duyduğu insan gücünün karşılaması açısından önemlidir. Araştırmadan elde edilen bulgulara göre öğretmenler ve öğrenciler inovasyon kavramını, kavram ile ilişkili sözcüklerle tanımlarken öğretmen adaylarının büyük çoğunluğu kavramın anlamını bilmemektedir. Öğretmenler ve öğrenciler yaratıcılık kavramını benzer sözcükler ile tanımlamaktadırlar. Öğretmen adayları farklı olarak yaratıcılık kavramını "özgünlük" olarak da ifade etmektedirler. Yaratıcılık ve inovasyon kavramının tanımlanmasında benzer sözcüklerin kullanılması bu iki kavramın aynı kavramlar olarak algılandığını göstermektedir.  Özellikle sayısal branş öğretmenleri her iki kavramı da "problem çözme" olarak tanımlamaktadırlar. Öğretmen,  öğrenci ve öğretmen adayları "gerekli eğitimlerle her birey yaratıcı düşünebilir" görüşüne sahiptirler. Öğretmenlerin ve öğrencilerin çoğu öğretmenlik mesleğinde yaratıcı düşünmenin gerekli olduğu ifade etmelerine rağmen bazı öğretmenler ve öğrenciler, öğretim programına bağlı kalındığı için öğretmenlik mesleğinde yaratıcı düşünmenin zorunlu olmadığını belirtmişlerdir. Alt SED okullarda öğrenim gören öğrencilerin çoğu, öğretmenlerinin yaratıcı düşünme becerisini geliştiren yöntem ve teknikleri uyguladıklarını ifade ederken sırasıyla bu oran orta ve üst SED'de düşmektedir.  Öğretmen yanıtları da bu bulguyu desteklemektedir. Öğretmenlerin ve öğretmen adaylarının çoğu, öğretmen yetiştirme programlarında yalnızca teorik ve ezbere dayalı bir eğitim olduğu için yaratıcı düşünme becerilerine herhangi bir katkısı olmadığını belirtmişlerdir. Araştırmanın deneysel işlemi sonucunda Torrance Yaratıcı Düşünme Şekil Testi ve Yaratıcı Ürün Değerlendirme ön-son test ortalamaları arasında deney ve kontrol grubu arasında deney grubu lehine anlamlı fark saptanmıştır. Bu anlamlı fark odak grup görüşmesi sırasında öğretmen adaylarının görüşleri ile de desteklenmektedir. Öğretmen adayları günlüklerinin analizi sonucunda; yaratıcılık uygulamalarında ilk haftalarda zorlandıklarını ancak haftalar ilerledikçe kendilerini daha rahat hissettikleri; sınıf ortamını, yaratıcılıklarını destekleyici bir ortam olarak değerlendirdikleri; derslerde ortaya koydukları ürünleri yaratıcı olarak değerlendirmedikleri saptanmıştır. Araştırma sonucunda; ihtiyaç analizine dayalı olarak tasarlanan Yaratıcı Düşünme ve İnovasyon Eğitim Programının başarılı olduğu saptanmıştır. Bu eğitim programının tüm öğretmen yetiştirme programlarında ders olarak yer alması önerilmektedir. Ancak tek başına bir ders olarak programlarda yer alması yaratıcı düşünen ve inovasyon kültürünü edinmiş öğretmenler yetiştirilmesi için yeterli olmayacaktır. Eğitim fakülteleri ile MEB okulları arasındaki bağlantının güçlendirilmesi ve öğretim programlarının hedefleri ile öğretmen eğitimi programlarının hedeflerinin paralelliği sağlanması gerekmektedir. Öğretmen yetiştirme programlarında tüm derslerde öğretmen adaylarının yaratıcı düşünme becerisinin gelişiminin desteklenmesi için ezberci, kuramsal bilgi aktarımından uzak durulmalıdır.

Abstract:
In the 21st century, the common concern of all countries' educational systems is how individuals can gain the skills required by the age, particularly including creative and innovative thinking. Turkish education system brought innovation and creative thinking skills to the fore front in the curricula it has been implementing since 2005. Creative thinking skills have been one of the eight basic skills expected to be developed in all curricula. In this framework, "Creative Thinking" and "Training on Thinking" have taken their place in primary and secondary school curricula as elective courses. Moreover, "Technology and Design" course has been structured with a focus on innovation. While these innovations are taking place in the education system, it is necessary to examine pre-service and in-service training status of teachers, since they are one of the crucial actors of the system, and to correct the deficiencies identified, if any, so that they can adapt to this change. Examination of teacher education curricula shows that "innovation" is not referred to even as a concept. In relation with creativity or creative thinking skills, only one course is seen in the curricula for Pre-School Teaching and Education of the Gifted and Talented, called "Creativity and Development". Creativity is referred to as a concept within the content knowledge in the "Visual Arts Education", "Music" and "Art Education" courses within the scope of classroom teaching curriculum; in "Art and Aesthetics" course in the social studies teaching department, and "Theatre and Drama Applications" in the Turkish language education. Creativity/creative thinking skills are not included in most teacher education curricula. This implies that the training received by teachers, who are going to implement the curriculum itself, does not overlap with objectives of the curriculum they are going to implement. Hence, it is thought necessary to improve teachers' creative thinking skills, inform them about the concept of innovation, and help students gain proficiency for developing critical skills of students. The aim of this study is to analyse the concepts of creativity, creative thinking and innovation in the teacher education curricula; to discuss objectives and practices related to such concepts in the context of education systems; to find out views of a variety of stakeholders on this issue; and to plan, try and evaluate creative thinking and innovation curricula in the light of the study results. 
It was seen that while the teachers and students describe the concept of innovation with associated words, majority of the pre-service teachers do not know the meaning of the concept. Both teachers and students were found to describe the concept of creativity with similar terms. Apart from that, pre-service teachers defined creativity also as "authenticity". The use of similar words in defining the concepts of creativity and innovation implies that the two terms are perceived as one single concept.  In particular, numerical branch teachers define both of the concepts as "problem solving". Moreover, it was seen that teachers, students and pre-service teachers hold the view "Every individual can think creatively as a result of necessary education".  Although most of the teachers and students indicated the necessity of creative thinking as an element of teaching profession, some teachers and students stated that creative thinking is not needed in the profession because teaching is performed with close adherence to the curriculum. As another finding, most of the students from the schools in the lower socio-economic level stated that their teachers apply methods and techniques which develop creative thinking skills, whereas the proportion was observed to decline in the middle and upper levels, respectively. Teachers' responses were also found to support these findings. Lastly, most of the teachers and pre-service teachers stated that teacher education curricula do not extend any contribution to creative thinking skills because such curricula are merely based on theoretical knowledge and rote learning.As a result of the experimental process of the research, significant difference was found in the experiment group between the Torrance Test  and Product Evaluation pre-post test scores obtained by the experiment and control group. This difference was also supported by the perceptions of the pre-service teachers during focus group discussions. Analysis of the pre-service teachers' diaries revealed that the participants had difficulties during the early weeks of the implementation, however they started feeling more comfortable as weeks passed; they regard the classroom environment as a supportive environment for their creativity; and they do not consider their outputs in the courses as creative products. The study revealed that the creative thinking and innovation curriculum designed based on the needs analysis is found successful by participants. It is recommended that this curriculum can be offered as a course in all teacher education curricula. Yet, exclusive inclusion of it in curricula would not be adequate and effective enough for bringing up creative-thinking teachers who have adopted the innovation culture. We think that it is necessary to strengthen the link between education faculties and the schools of Ministry of National Education and to bring objectives of the curricula in parallel to objectives of teacher education curricula. In teacher education curricula, it is suggested to avoid rote learning and transfer of theoretical knowledge in order to support the development of creative thinking skills of pre-service teachers in all courses.