Diyette sodyum kısıtlama ölçeği'nin geçerlilik ve güvenilirliği
Validity and reliability study of dietary sodium restriction questionnaire
Yazar: EBRU KONAL
Danışman: DOÇ. DR. MELEK ARDAHAN
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Diyet = Diet ; Diyet tedavisi = Diet therapy ; Güvenilirlik ve geçerlilik = Reproducibility of results ; Kalp hastalıkları = Heart diseases ; Kalp yetmezliği = Heart failure ; Tuz = Salt ; Türkçe uyarlama = Turkish adaptation

Özet:
Araştırma, "Diyette Tuz Kısıtlama Ölçeği (DTKÖ)"nin Türkçe formunun dil uyarlaması, geçerlilik ve güvenilirliğini değerlendirmek amacıyla metodolojik olarak planlanmıştır. 
Araştırmanın evrenini, Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Kardiyoloji ve Kalp Damar Cerrahisi' ne bağlı yataklı birimlerde tedavi gören ve kardiyoloji polikliniğine başvuran KY tanısı ve tuz kısıtlı diyet önerisi almış bireyler oluşturmuştur ( N=8000). Araştırmanın örneklemine,  Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi'ne Mart-Kasım 2017 tarihlerinde başvuran, yatarak ve ayakta tedavi alan, kişi, yer, zaman oryantasyonu olan, KY tanısı olan ve tuz kısıtlı diyet önerisi almış, araştırmaya katılmayı gönüllü olarak kabul eden bireyler alınmıştır (n=300). Veri toplama aracı olarak, Tanıtıcı Bilgi Formu, Diyette Tuz Kısıtlama Ölçeği ve Diyete Uyum Hakkındaki İnançlar Ölçeği kullanılmıştır.
Ölçeğin geçerlilik çalışmasında; dil geçerliliğini sağlamak için, ölçeğin Türkçeye çevirisi ve geri çevirisi yapılmıştır. Dil geçerliliği sağlandıktan sonra, içerik geçerliliği için ölçek uzman görüşüne sunulmuştur. Uzman görüşleri, Davis tekniği kullanılarak değerlendirilmiştir. Uzman görüşlerine göre, tüm maddelerin Kapsam Geçerlik Oranları ve Kapsam Geçerlilik İndeksi 0.80'in üzerinde bulunmuştur. Ölçeğin ön uygulamasından sonra, veriler yüz yüze görüşme tekniği kullanılarak toplanmıştır. Bireylerin verdiği cevaplar, araştırmacının kendisi tarafından ölçeğe işaretlenmiştir. Ölçeğin kapsam geçerliliği için, Açıklayıcı ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemi kullanılmıştır. Temel Bileşenler Analizine göre ölçek orijinal yapısına uygun olarak üç faktör altında yer almıştır. Ancak maddeler farklı faktörler altında toplanmıştır.  DFA uyum indeksleri değerleri kapsam geçerliği için uygun kriterler arasında bulunmuştur (x2/df=2.02, RMSEA=0.07, CFI=0.94, NFI=0.93, NNFI=0.93, SRMR=0.05, GFI=0.94, AGFI=0.92). Ölçeğin ölçüt geçerliliği için Diyete Uyum Hakkındaki İnançlar ölçeği ile korelasyon katsayıları incelenmiş ve aralarında anlamlı bir ilişki olduğu belirlenmiştir. Bu bulgulara göre, Diyette Tuz Kısıtlama Ölçeği Türk toplumu için geçerli bir ölçme aracı olduğu belirlenmiştir.
Diyette Tuz Kısıtlama Ölçeği'nin güvenilirlik çalışması için ilk olarak, madde-toplam puan korelasyonları incelenmiştir. Madde-toplam puan korelasyon değerleri 0.30-0.84 arasında bulunmuştur ve istatistiki açıdan anlamlıdır. Madde ayırt etme gücünü belirlemek amacıyla yapılan T-test'i sonuçlarına göre de gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı fark olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca maddelerin anlamlı düzeyde ayırt etme gücüne sahip olduğu belirlenmiş ve madde çıkarma işlemine gidilmemiştir (p<0.001). Ölçeğin Cronbach alfa değeri 0.92, alt boyut Cronbach alfa değerleri ise; 0.83 ile 0.97 arasında bulunmuştur. Diyette Tuz Kısıtlama Ölçeği'nin zamana göre değişmezliğini belirlemek için, ölçek birinci uygulamadan iki hafta sonra 50 kişiye tekrar uygulanmış ve iki ölçüm arasındaki ilişki değerlendirilmiştir. İlk ve son ölçümler incelendiğinde; alt boyut toplam puan ve ölçek toplam puan korelasyonları arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki bulunmuştur (p<0.001). Bu bulgulara göre, Diyette Tuz Kısıtlama Ölçeği'nin Türk toplumu için güvenilir bir ölçme aracı olduğu belirlenmiştir. 
Sonuç olarak, "Diyette Tuz Kısıtlama Ölçeği" (DTKÖ) Türk toplumu için geçerli ve güvenilir bir ölçme aracıdır. Ölçeğin birinci ve ikinci basamak sağlık kuruluşlarında hemşireler ve diğer sağlık profesyonelleri tarafından tuz kısıtlı diyet önerisi almış KY hastalarının diyete uyumlarının belirlenmesi amacıyla kullanılması ve tuz kısıtlı diyet önerisi almış, farklı hastalık tanısına sahip örneklem gruplarında da geçerlilik ve güvenilirliğinin yapılması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler: Kalp Yetersizliği, Tuz Kısıtlı Diyet, Geçerlilik,
Güvenilirlik

Abstract:
This research was conducted methodologically to assess the Turkish adaptation, validity, and reliability of the Dietary Sodium Restriction Questionnaire (DSRQ)
The study population includes individuals diagnosed with heart failure (HF) who were advised to limit their dietary sodium intake and who were hospitalized in the Cardiology and Cardiovascular Surgery clinic in the Hospital of Medical Faculty of Ege University or those who were admitted to the cardiology clinic (n = 8000). The sampling of the research consisted of individuals who were admitted to the Hospital of Medical Faculty of Ege University between March and November 2017, received inpatient or outpatient treatment, had orientation of individual, place and time, diagnosed HF, had been advised to limit their sodium intake, and volunteered to participate in the study (n = 300). Data were collected using the Introductory Information Form, the DSRQ, and the Beliefs Scale on Compliance to Diet.
To ensure the validity of the language used on the forms, the scale was translated into Turkish and then re-translated as the first stage of the validity process. Once language validity was confirmed, the scale was offered to the expert for content validation. Expert opinions were evaluated using the Davis technique. The Content Validity Ratio and the Content Validity Index were above 0.80 for all the items according to expert opinions. After preliminary application of the scale, the data were collected via face-to-face interview. The answers given by the participants were marked by the researcher. To validate the content of the scale of the scale, the Exploratory and Confirmatory Factor Analysis (CFA) method was used. The scale was classified into three factors in accordance with its original structure according to the Principal Component Analysis. However, the items were collected under different factors. CFA compliance index values were appropriate for the scope validity (x2/df = 2.02, RMSEA = 0.07, CFI = 0.94, NFI = 0.93, NNFI = 0.93, SRMR = 0.05, GFI = 0.94, AGFI = 0.92). To assess the criterion validity of the scale, the Beliefs Scale on Compliance to Diet and coefficients of the correlation were examined, and a significant correlation was found between them. It has been concluded, as a result of these findings, that the DSRQ is a valid measurement tool for Turkish society.
Item-total score correlations were first investigated for the reliability study of the DSRQ. Their values were found between 0.30 and 0.84, which were statistically significant. A t-test was conducted to determine the item distinction power and the results showed that there was a statistically significant difference between the groups. Furthermore, the items were determined to have significant distinction power, so no item was excluded (p <0.001). The Cronbach alpha value of the scale was 0.92 and the Cronbach alpha sub-scale values ranged between 0.83 and 0.97. To determine the time-invariance quality of the DSRQ, the scale was re-administered to 50 individuals 2 weeks after the first application and the relationship between the two measures was assessed. When the first and last measurements were examined, there was a significant positive correlation between sub-scale total score and scale total score correlations (p < 0.001). As a result of these findings, the DSRQ was determined to be a reliable measurement tool for Turkish society.
It is recommended that this scale be applied by nurses and other health professionals in primary and secondary healthcare units to patients who were diagnosed HF and received sodium-limited dietary advice to assess their compliance to the diet. Furthermore, the validity and reliability of the scale for the sample groups who were advised to limit their dietary sodium intake and with different disease diagnoses should be assessed.