Kentsel çevre sorunlarının çözümünde büyükşehir belediyelerinin etkinliği: İzmir, Adana, Kayseri, Diyarbakır ve Kahramanmaraş büyükşehir belediyelerinin etkinliği ile ilgili bir araştırma
The effectiveness of metropolitan municipalities in the solution of urban environmental problems: A research on the effectiveness of İzmir, Adana, Kayseri, Diyarbakır and Kahramanmaraş metropolitan municipalities
Yazar: HÜSEYİN ÇİFTÇİOĞLU
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM ETHEM TAŞ
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Adana = Adana ; Belediyeler = Municipalities ; Büyükşehir belediyeleri = Metropolitan municipality ; Diyarbakır = Diyarbakır ; Kahramanmaraş = Kahramanmaraş ; Kayseri Büyükşehir Belediyesi = Kayseri Metropolitan Municipality ; Kentsel çevre = Urban environment ; Çevre = Environment ; Çevre sorunları = Environmental problems ; İzmir = Izmir

Özet:
Başta Avrupa Birliği ülkeleri olmak üzere, birçok ülkede, gerek merkezi ve 
gerekse de yerel yönetimler ve sivil toplum kuruluşları gibi diğer birimler, 
çevrenin korunması ile çevre sorunlarının önlenmesi ve çözülmesine yönelik 
önemli faaliyetler gerçekleştirmektedir. Türkiye'de de çevrenin korunması ve 
özellikle kentleşme ve sanayileşmenin beraberinde getirdiği çevre sorunlarının 
çözülebilmesi ve daha yaşanabilir kentlerin meydana getirilebilmesinde, merkezi 
idarenin yanı sıra yerel idarelerin de fevkalade önemli sorumlulukları ve rolleri 
vardır. Gerçekten de yürürlükteki mevzuat incelendiğinde, Çevre Kanunu ve ilgili 
yönetmelikler, Belediye Kanunu ve Büyükşehir Belediye Kanunu ile 6360 Sayılı 
Kanunda, belediyelere ve özellikle büyükşehir belediyelerine çevrenin korunması 
ve geliştirilmesine dönük esaslı sorumlulukların ve yetkilerin verildiği müşahede 
edilmektedir. Bununla beraber, Büyükşehir Belediyelerinin, kentsel çevre 
sorunları ile mücadelede etkin olmadıkları görülmektedir. Bu çalışmada, 
büyükşehir belediyelerinin çevre sorunlarının çözümünde niçin yetersiz kaldıkları 
irdelenmiş ve 5216 Sayılı Kanun ve özellikle 6360 Sayılı Kanun sonrası, çevre 
korumaya yönelik öngörülen görev ve sorumlulukları yerine getirip 
getiremedikleri tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu noktada, etkin olmalarının 
önündeki engellerin neler oldukları alan araştırmasına dayalı olarak, İzmir, 
Adana, Kayseri, Diyarbakır ve Kahramanmaraş Büyükşehir Belediyeleri 
bağlamında irdelenmeye çalışılmıştır. Anket sorularının değerlendirilmesinde 
ortalama, frekans, faktör analizi, Pearson Korelasyon Analizi, Kruskall Wallis 
Testi, T testi, yüzde alma gibi metotlardan yararlanılmış ve anlamlılık p<0.05 ve 
p<0,01 düzeylerinde değerlendirilmiştir. Veri analiz sürecinde SPSS 
programından faydalanılmıştır. Çalışmanın sonunda büyükşehir belediyelerinin 
kentsel çevre sorunlarının çözülmesinde etkin olmalarının önünde, ilk olarak 
özellikle mali engellerin yani maddi yetersizliklerin bulunduğu tespit edilmiştir. 
Diğer taraftan, Türkiye'nin üniter yapısının bir sonucu olarak merkeziyetçi 
KENTSEL ÇEVRE SORUNLARININ ÇÖZÜMÜNDE BÜYÜKŞEHİR 
BELEDİYELERİNİN ETKİNLİĞİ: İZMİR, ADANA, KAYSERİ, 
DİYARBAKIR VE KAHRAMANMARAŞ BÜYÜKŞEHİR 
BELEDİYELERİNİN ETKİNLİĞİ İLE İLGİLİ BİR ARAŞTIRMA
II
yönetim anlayışının da büyükşehir belediyelerini ve genel anlamda yerel 
yönetimleri kısıtlayıcı bir etkiye sahip olduğu söylenebilir. Çalışma sonunda 
büyükşehir belediyelerinin önündeki engeller bilimsel verilerle ortaya koyularak, 
tespit edilen sorun alanlarına ilişkin çözüm önerileri sunulmuştur.
Anahtar Kelimeler: Çevre, Kentsel Çevre Sorunları, Çevre Politikaları, 
Büyükşehir Belediyeleri, Çevre Yönetimi, Sürdürülebilir Kalkınma.

Abstract:
In many countries, especially in the European Union, both central and local 
governments and other units such as non-governmental organizations carry out 
important activities for the protection of the environment and the prevention and 
solution of environmental problems. In Turkey, in addition to the central 
administration, local administrations also have extremely important 
responsibilities and roles in the protection of the environment, especially in solving 
the environmental problems brought about by urbanization and industrialization, 
and also creating more livable cities. When the legislation in force is examined, it is 
observed that the environmental law and related regulations, the municipal law 
and the metropolitan municipality law, and the law no. However, it is seen that 
Metropolitan Municipalities are not effective in combating urban environmental 
problems. In the study, it was examined why the metropolitan municipalities were 
insufficient in solving environmental problems and it was tried to determine 
whether they could fulfill the duties and responsibilities envisaged for 
environmental protection after the law numbered 5216 and especially the law 
numbered 6360. At this point, based on the field research, what are the obstacles to 
their effectiveness, it has been tried to be examined in the context of the 
metropolitan municipalities of İzmir, Adana, Kayseri, Diyarbakır and 
Kahramanmaraş. Methods such as mean, frequency, factor analysis, Pearson 
Correlation Analysis, Kruskall Wallis Test, T test, percentage were used in the 
evaluation of the questionnaire questions and the significance was evaluated at 
p<0.05 and p<0.01 levels. SPSS program was used in the data analysis process. At 
the end of the study, it has been determined that there are especially financial 
obstacles, namely financial inadequacies, in front of the metropolitan 
municipalities to be effective in solving urban environmental problems. On the 
THE EFFECTIVENESS OF METROPOLITAN MUNICIPALITIES IN 
THE SOLUTION OF URBAN ENVIRONMENTAL PROBLEMS: A 
RESEARCH ON THE EFFECTIVENESS OF İZMİR, ADANA, 
KAYSERİ, DİYARBAKIR AND KAHRAMANMARAŞ 
METROPOLITAN MUNICIPALITIES
IV
other hand, as a result of Turkey's unitary structure, it can be said that the 
centralized management approach has a restrictive effect on metropolitan 
municipalities and local governments in general. At the end of the study, the 
obstacles in front of the metropolitan municipalities were revealed with scientific 
data and solution suggestions were presented regarding the identified problem 
areas.
Key Words: Environment, Urban Environment Problems, Environmental Policies, 
Metropolitan Municipalities, Environmental Management, Sustainable