Sağlık okuryazarlığının aşı karşıtlığına etkisi: Sağlık sistemine güvensizliğin aracı etkisi
The impact of health literacy on vaccine opposition: The Mediational effect of distrust in the healthcare system
Yazar: ŞEHRİBAN ÖZDEMİR
Danışman: DOÇ. DR. FATİH ŞANTAŞ
Yozgat Bozok Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sağlık Yönetimi = Healthcare Management

Özet:
Bu çalışma, sağlık okuryazarlığının aşı karşıtlığına etkisinde sağlık sistemine güvensizliğin 
aracılık 
rolünün olup olmadığının belirlenmesi amacıyla gerçekleştirilmektedir. 
Araştırmanın evrenini, Yozgat Akdağmadeni Şehit Sinan Babacan Devlet Hastanesi 
polikliniklerine başvuran 18 yaşını doldurmuş kişiler oluşturmaktadır. Bu hastaneden 
araştırmanın yapıldığı tarihte günlük ortalama 400, aylık 9000 hasta poliklinik hizmeti 
almaktadır. Bu durumda araştırmanın örneklem büyüklüğü %95 güven düzeyi ve %5 hata 
ile 369 olarak hesaplanmıştır. Bu araştırmada ulaşılan kişi sayısı 450 olup, belirlenen 
örneklem sayısına ulaşıldığı söylenebilir. Çalışmada veri toplama aracı olarak dört 
bölümden oluşan anket formu kullanılmıştır. Anket formunun birinci bölümü kişisel ve 
demografik bilgilerden oluşmaktadır ve diğer bölümlerde Likert tipi üç ölçek kullanılmıştır. 
Bu ölçekler sırasıyla sağlık okuryazarlığı ölçeği, aşı karşıtlığı ölçeği ve sağlık sistemine 
güvensizlik ölçeğidir. Veri toplama aracı, 01 Haziran – 01 Ağustos 2023 tarihleri arasında 
uygulanmıştır. Verilerin analizinde Pearson korelasyon analizi, bootsrapt güven aralığının 
esas alındığı Process Macro ile aracılık analizi (Model 4) ve SPSS AMOS ile bootsrapt 
güven aralığının esas alındığı yapısal eşitlik modellemesinden yararlanılmıştır. Bootsrapt 
tekniğinde 5000 yeniden örnekleme ve %95 güven aralığı esas alınmıştır. Process Macro 
analiz sonucuna göre sağlık okuryazarlığının aşı karşıtlığına toplam etkisi (c= -.115, p<.01) 
ve doğrudan etkisi (c'= -.073, p<.01) negatif ve istatistiksel olarak anlamlıdır. Sağlık 
okuryazarlığının sağlık sistemine güvensizliği negatif ve anlamlı (a= -.098, p<.01) ve sağlık 
sistemine güvensizliğin aşı karşıtlığını pozitif ve anlamlı (b= .432, p<.01) şekilde etkilediği 
belirlenmiştir. Yapılan analiz sonucunda sağlık sistemine güvensizliğin, sağlık 
okuryazarlığının aşı karşıtlığına etkisine istatistiksel olarak anlamlı şekilde aracılık ettiği 
belirlenmiştir [= -.042 %95 GA (-.076; -.012)]. Aracılık etkisinin tam standardize etki değeri -.053 [%95 GA (-.093; -.016)] olup, bu değerin orta etki büyüklüğü olduğu söylenebilir. 
Gerçekleştirilen yapısal eşitlik modellemesinde de benzer sonuçlar bulunmakla birlikte 
Process Macro analiz sonucuna göre daha yüksek standardize ve standardize olmayan yükler 
ve açıklanan varyans elde edilmiştir. Araştırma sonucuna göre bireylerin sağlık 
okuryazarlıkları artırılarak sağlık sistemine güvensizlikleri ve aşı karşıtlıkları azaltılabilir.

Abstract:
This study is carried out to determine whether distrust in the health system has a mediating 
role in the effect of anti-vaccination of health literacy. The population of the research 
consists of people over the age of 18 who applied to the outpatient clinics of Yozgat 
Akdağmadeni Şehit Sinan Babacan State Hospital. At the time of the research was 
conducted, an average of 400 daily and 9000 monthly patients received outpatient clinic 
services from this hospital. In this case, the sample size of the study was calculated as 369 
with a 95% confidence level and 5% error. The number of people in this research reached 
450, and it can be said that the determined sample number has been reached. In the study, a 
questionnaire consisting of four sections was used as the data collection tool. The first 
section includes personal and demographic information, while the other sections use three 
Likert-type scales. These scales are the health literacy scale, the vaccine opposition scale, 
and the healthcare system distrust scale. The data collection tool was applied between June 
1st and August 1st 2023. In the analysis of variables, Pearson correlation analysis, mediation 
analysis with Process Macro (Model 4) based on the bootstrap confidence interval, and 
structural equation modeling with SPSS AMOS based on the bootstrap confidence interval 
were used. The bootstrap technique is based on 5000 resamplings and a 95% confidence 
interval. According to the analysis result of Process Macro, the total effect (c= -.115, p<.01) 
and direct effect (c'= -.073, p<.01) of health literacy on anti-vaccination are negative and 
statistically significant. It was determined that health literacy affected distrust in the health 
system negatively and significantly (a= -.098, p<.01), and distrust in the health system 
affected anti-vaccination positively and significantly (b= .432, p<.01). As a result of the 
analysis, it was determined that distrust in the health system statistically and significantly 
mediated the effect of health literacy on anti-vaccination [= -.042 95% CI (-.076; -.012)]. 
The full standardized effect value of the mediation effect is -.053 [95% CI (-.093; -.016)], 
and it is sayable that this value is a medium effect size. Although similar results were found 
in the structural equation modeling, higher standardized and non-standardized loads and 
explained variance were obtained according to the Process Macro analysis result. In terms 
of the results of the research, individuals' distrust of the health system and opposition to 
vaccination can be reduced by increasing their health literacy.