Gündüz uykululuğu olan siroz hastalarında uyku parametrelerinin polisomnografi ve çoklu uyku latans testi ile değerlendirilmesi
Evaluation of sleep parameters by polysomnography and multiple SLEEP latency test in cirrhosis patients with daytime sleepiness
Yazar: HUMAY ISMAYILZADA
Danışman: DOÇ. DR. GÜLİN SÜNTER
Marmara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Nöroloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Nöroloji = Neurology
Dizin: Ensefalopati = Encephalopathy ; Karaciğer sirozu = Liver cirrhosis ; Polisomnografi = Polysomnography ; Teşhis testleri = Diagnostic tests ; Uyku = Sleep ; Uyku bozuklukları = Sleep disorders

Özet:
Amaç: Bu çalışma ile gündüz uykululuk şikayeti olan siroz hastalarının uyku parametrelerini tetkik etmek, ölçekler ile duygudurum, bilişsel fonksiyon ve hayat kalitesini incelemek ve hepatik ensefalopati açısından korelasyonuna bakmayı amaçladık.
Gereç ve yöntem: Çalışmamıza 2021 aralık- 2022 mart ayları arasında Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesinde takip edilen 18-75 yaş arasında Epworth uykululuk ölçeğine (EUÖ) göre 9≥ üzeri saptanan 30 siroz hastası alınmıştır.  Kontrol grubu olarak Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Uyku Laboratuvarında tetkik edilmiş yaşa göre eşleştirilmiş 15 olgunun normal polisomnografi (PSG) verileri baz alınarak siroz hastaları ile karşılaştırma yapıldı.  Gündüz aşırı uykululuğu (GAU) olan siroz hastaları Child-Pugh skorlamasına göre A ve B olarak sınıflandırıldı ve bir gecelik PSG yatışını takip eden sabah çoklu uyku latans testi (ÇULT) ile tetkik edildi. Aynı zamanda her hastaya PHES test bataryası uygulanarak minimal hepatik ensefalopati (MHE) olup olmaması açısından 2 gruba ayrıldı. Her hastaya Pittsburgh uyku kalitesi indeksi (PUKİ), Beck depresyon ölçeği (BDÖ), SF-36 doldurulmuş A ve B grupları arasında ve MHE olan ve olmayan hastalarda ölçekler karşılaştırılmıştır.
Bulgular: Olguların yaş ortalaması 57,63±10,07 (min:36- maks:72) yıl olup hastaların 17'si (%56,7) erkekti. Hastalığın etiyolojisi incelendiğinde, %70'i kriptojenik, %20'si HBV, %6,7'si HCV ve %3,3'ünün alkol zemininde geliştiği saptandı. EUÖ ortalama olarak 12,17±3,10 saptandı. PSG tetkiki ile siroz hastalarında N2 evresinde anlamlı olarak azalma (p=0,007), N3 evresinde ise anlamlı olarak artma izlendi (p=0,002). Toplam uyku süresi ve uyku verimliliği (SE%) siroz hastalarında sırası ile anlamlı derecede daha düşüktü (p=0,015 ve p=0,030). Hastaların %97'de 2 ve üzeri napde uykuya geçtiği görülmekle beraber %48,3 hastanın ÇULT uyku latansı 8 ve altındaydı (p<0,007). SOREMs %17 hastada görüldü.  Bununla birlikte siroz evreleri ve MHE olan ve olmayan hastalarda ÇULT uyku latansı açısından istatiksel anlamlı fark saptanmadı. 
Sonuç: Çalışmamızda ÇULT ile gündüz uykululuğu objektif olarak gösterilmekle birlikte siroz evreleri ve MHE hastalarında fark saptanmamıştır. GAU'nun MHE hastaları için prediktör olabileceği ve GAU'nun aşikar hepatik ensefalopati gelişmeden daha erken ortaya çıkan şikayet olduğu düşünülmektedir. Diğer yandan siroz hastalarının uyku etkinliğinin azalması ve uyku süresinin kısalması bu hasta grubunda uyku kalitesinde azalmaya ve hayat kalitesini düşürmeye yol açtığı düşünülmektedir. 
Anahtar kelimeler: Çoklu Uyku Latans Testi, Polisomnografi, Siroz, Minimal Hepatik Ensefalopati, Uyku Latansı

Abstract:
Objective: The purpose of this study is to examine sleep parameters of cirrhosis patients who have daytime sleepiness, investigate mood, cognitive function, and quality of life by using scales and evaluate their correlation in terms of hepatic encephalopathy.
Material and method: Thirty cirrhosis patients were included in our study who were 18-75 years old, followed up in Marmara University Medical Faculty Hospital between December 2021 and March 2022, and had Epworth sleepiness scale (ESS) ≥ 9. Normal polysomnography (PSG) data of 15 age-matched patients who were examined in the Sleep Laboratory of Marmara University Medical Faculty Hospital assigned as the control group, and cirrhosis patients PSG data were compared with control group. Cirrhosis patients who have excessive daytime sleepiness (EDS) were classified as A and B in accordance with Child-Pugh score and they were evaluated with multiple sleep latency test (MSLT) in the morning following one night PSG examination. At the same time, each patient was divided into 2 groups in terms of minimal hepatic encephalopathy (MHE) by applying a PHES test battery. Pittsburgh sleep quality index (PSQI), Beck Depression Inventory (BDI), and SF-36 scales were applied for all patients and scales were compared between groups A and B and in patients with and without MHE.
Results: The mean age of cases were 57,63±10,07 (min:36- max:72) years and 17 of 30 patients (56,7%) were male. When the etiology of the disease was investigated, it was found that 70% of it was cryptogenic, 20% was HBV, 6.7% was HCV, and 3.3% developed on the background of alcohol.The mean ESS was 12,17±3,10. It was determined that there was a significant decrease in N2 sleep stage (p=0,007) and significant increase in N3 sleep stage (p=0,002) in cirrhosis patients. Total sleep time (TST) and sleep efficiency (SE%) were significantly lower in cirrhosis patients than healthy population (TST, p=0,015 and SE, p=0,030). While it was observed that 97% of the patients fell asleep at 2 or more naps, 48.3% of the patients had a MSLT sleep latency of 8 or less (p<0.007). SOREMs were observed in 17% of the patients. Along with there was no significant difference on account of MSLT sleep latency in patient with and without MHE and different cirrhosis stages. 
Conclusion: Although, daytime sleepiness has objectively demonstrated with MSLT in our study, there was no difference in cirrhosis stages and MHE patients. It is believed that EDS may be a predictor for MHE patients and that EDS is the complaint that occurs earlier than the development of overt hepatic encephalopathy. On the other hand, it is thought that decreased sleep efficiency and shortening of sleep duration in cirrhosis patients lead to a decrease in sleep quality and quality of life in this patient group.
Key words: Multiple Sleep Latency Test, Polysomnography, Cirrhosis, Minimal Hepatic Encephalopathy, Sleep Latency