Cumhuriyet Devri Türk resminde Alevi-Bektaşi ikonografisinin işlenişi
The treatment of Alevi-Bektashi iconography in the Republican Era Turkish painting
Yazar: NECEF TANRIVERDİ
Danışman: DOÇ. DR. GÜLGÜN YILMAZ
Trakya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Aleviler = Alawis ; Bektaşiler = Bektashis ; Bektaşilik = Bektashism ; Cumhuriyet Dönemi = Republican Period ; Resim sanatı = Painting art ; Sanat eserleri = Artistic works ; Tasavvuf = Mystic ; Türk resim sanatı = Turkish painting art ; İkonografi = Iconograpy ; İnançlar = Beliefs

Özet:
İnanç sistemlerinin ve sanatın birbirlerini etkileme ve şekillendirme meselesi insanlık tarihinin en fazla kafa yorduğu konuların başında gelmektedir. Dini ritüellerin mi sanat faaliyetlerini etkilediği yoksa sanatın mı dini vecibelerin yerine getirilmesi için gereken figüratif silsileyi yarattığı hemen her dönem tartışılmış ve araştırılmaya değer görülmüştür. Bizim bu çalışmamızda, bahsi geçen konuya dair belli başlı açıklamalarda bulunulmuş ve çeşitli devletler bazında kültür-sanat faaliyetlerinin ve dini perspektifin birbirlerini nasıl etkiledikleri çeşitli örneklerle açıklanmaya çalışılmıştır.
Anadolu toprakları üzerinde doğmuş, şekillenmiş ve yayılmış olan Alevi-Bektaşi inanç sisteminin tarihsel sürecini, ritüellerini ve görsel kültür dünyamızdaki yerini açıklık getirmeye uğraştığımız bu çalışmamızda; safiyane, bir inanç sisteminin tanımlanması meselesini aşmış, daha ziyade Anadolu kültürel tarihine, dini mahiyetlere ve Osmanlı kültür-sanat faaliyetlerine dair hasbelkader bir yorum getirilmeye çalışılmıştır.
Nihayetinde esasen Doğu topraklarında doğmuş bir inanç sisteminin Batı topraklarındaki teknik unsurlar ve materyaller aracılığıyla aktarılmış olması bizim için son derece deneysel bir süreç olarak görülmüş ve üzerinde çalışılmıştır.
Çalışmamız inanç sistemi ve sanat etkileşimi meselesine dair bir girizgah ile başlamış olup, Anadolu'nun görsel kimliğine ve üretimine, oradan da tek tanrılı dinlerin sanatsal dürtüleri nasıl şekillendirdiğine dair görüşlerimizle devam etmiştir. Daha sonra Osmanlı Devleti'nin oluşturmuş olduğu kültür-sanat birikimi, sanatsal faaliyetlerin özü ve ilerleyen dönemlerdeki şekillenmesi meselesi üzerinde durulmuş ve irdelenmiştir. Cumhuriyet rejiminin kurulması ve bu yeni rejimin sanatsal politikası, bu dönemdeki sanatın ve sanatçının durumuna dair meseleler incelenmiş ve Türk Resim Sanatı'nın günümüze kadar nasıl bir aşama ve gelişim kaydettiği vurgulanmıştır. Nihayetinde konumuz olan Alevi-Bektaşi inanç sistemine dair terminolojik ve tarihsel içeriklere dair bilgiler aktarılmış ve böylece oluşturmak istediğimiz ikonografik çerçeve ve görsel materyallerin açıklanması endişesi bu çalışmanın ortaya çıkmasını sağlamıştır.

Abstract:
The issue of belief systems and art influencing and shaping each other is the most thought-over issue in human history. Whether the religious rituals had affected artistic activities or art had created the figurative sequence necessary to fulfill the religious duties has always been discussed and considered worthy of research. In this study of ours, we made some explanations about the aforementioned subject. On the basis of various states, with different examples, the issue of how cultural-artistic activities and the religious perspective have affected each other was explained.
In this study, we tried to explain the historical process, rituals, and visual culture of the Alevi-Bektashi belief system that was born, formed and spread in Anatolia. We went beyond defining the belief system and tried to provide a commentary on the cultural history of Anatolia, the religious context, the cultural and artistic activities of the Ottomans.
Eventually, the fact that a belief system originally from the East transferred through the technical elements and materials of the West came highly experimental for us, so it was studied.
Our study starts with an introduction about the interaction of belief systems and artistic production, our views on the visual identity and production of Anatolia, and how monotheist religions shaped the artistic impulses. Subsequently, the cultural-artistic accumulation created by the Ottoman State and the essence of artistic activities along with its development throughout the following periods were reviewed. The establishment of the republic and the artistic policy of this new regime along with the status of art and artists in this period were examined, and the progress and development of the Turkish painting to this day was highlighted. Ultimately, information on our main subject, the terminological and historical content on the Alevi-Bektashi belief system transferred and thus, the iconographic framework we've wished to form and the concern of explaining the visual material led to the emergence of this study.