15-49 yaş kadınlarda sağlık okuryazarlığı ve kontrasepsiyon tercihlerinde etkili olan faktörlerin belirlenmesi
Determination of factors effecting health literacy and contraception preferences in women aged 15-49
Yazar: MELİKE NUR ŞAHAN
Danışman: PROF. NAZLI ŞENSOY
Afyonkarahisar Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile planlaması = Family planning ; Aile sağlığı merkezi = Family health center ; Doğum kontrolü = Contraception ; Kadınlar = Women ; Kontraseptif ajanlar = Contraceptive agents ; Kontraseptif cihazlar = Contraceptive devices ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy ; Ölçekler = Scales

Özet:
Amaç: Bu çalışmanın amacı aile sağlığı merkezine başvuran 15-49 yaş evli kadınların
sağlık okuryazarlık düzeyini, kontrasepsiyon tercihlerini ve kontrasepsiyon tercihlerine
etki eden faktörleri belirlemektir.
Gereç ve Yöntem: Kesitsel tanımlayıcı nitelikte olan bu çalışma Ocak-Mart 2022 tarihleri
arasında toplam 450 kadın ile yürütüldü. Veri toplama aracı olarak sosyodemografik,
obstetrik, aile planlaması özelliklerine ilişkin sorular ve Türkiye Sağlık Okuryazarlığı
Ölçeği-32 (TSOY-32) kullanıldı. İstatistiksel analiz için SPSS 20 paket programı
kullanıldı ve p<0,05 anlamlı kabul edildi.
Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması 36,6±7,2 olup, %44,9'u ilkokul mezunu, %80,4'ü
ev hanımı, %66,9'u çalışmamaktadır. Katılımcıların sağlık okuryazarlığının ortalama
genel index puanı 24,61±8,03 olup, bu değer yetersiz sağlık okuryazarlığı düzeyine
karşılık gelmektedir. Yapılan kategorik değerlendirmede katılımcıların %49,3'ü yetersiz,
%37,6'sı sorunlu-sınırlı, %12,4'ü yeterli ve %0,7'si mükemmel seviyede sağlık
okuryazarlık düzeyine sahip olduğu tespit edildi. Katılımcıların sağlık okuryazarlık
düzeyleri sosyodemografik değişkenlerle karşılaştırıldığında, 45 yaş üzeri, ilkokul
mezunu, ev hanımı, gelir düzeyi 4250 Tl (asgari ücret) ve altı olan, çalışmayan, sosyal
güvencesi olmayanlarda sağlık okuryazarlığı daha düşük saptandı (p<0,05). Katılımcılar
%58,7 ile modern yöntem kullanmakta, tüm yöntemler içinde en sık %43,4 ile geri
çekmeyi tercih etmektedir. Katılımcıların modern-geleneksel yöntem tercihleri
sosyodemografik değişkenlerle karşılaştırıldığında, sosyal güvencesi olan, üç doğum
yapan, yaşayan çocuk sayısı iki ve üç olan, çocuk istemi olmayan, aile planlaması
danışmanlığı alan, eşi ilkokul mezunu olan katılımcıların modern yöntemi daha çok tercih
ettiği saptandı (p<0,05). Çalışmamızda modern ve geleneksel aile planlaması yöntem
tercihi ve aile planlaması yöntemleri ile sağlık okuryazarlığı karşılaştırıldığında
istatistiksel anlamlı farklılık saptanmadı (p>0,05).
Sonuç: 15-49 yaş kadınların sağlık okuryazarlığının yetersiz olduğu saptandı. Kadınların
çocuk istemi olmamasına rağmen tüm yöntemler içinde geri çekme kullananların daha
fazla olduğu saptandı. Kadın sağlığında istenen hedeflere ulaşmak için kadınlarda sağlık
okuryazarlığının arttırılmasına ve modern aile planlaması yöntemlerinin teşvik edilmesine
öncelik ve önem verilmelidir. İlk temas ve erişim fırsatları açısından oldukça önemli yere
sahip olan birinci basamakta, aile planlaması danışmanlık hizmetlerine ve sağlık eğitimine
daha fazla önem verilmelidir.
Anahtar kelimeler: Sağlık Okuryazarlığı, Aile Planlaması, TSOY-32, Aile Sağlığı Merkezi

Abstract:
Objective: The aim of this study was to determine the health literacy level, contraception
preferences, and factors affecting the contraception preferences of married women aged 15-
49 who applied to the family health center.
Materials and Methods: This descriptive and cross-sectional study was conducted (in Afyon)
between January and March 2022 with a total of 450 women. In the study, a questionnaire
including socio-demographic, obstetric, family planning characteristics, and Turkish Health
Literacy Scale-32 (TSOY-32) were applied as data collection tools. Data was analyzed
statistically on SPSS 20 package program, and it was considered statistically significant
(p<0.05).
Results: The mean age of the participants was 36.6±7.2. Among the participants: 44.9% were
primary school graduates, 80.4% were housewives, and 66.9% were unemployed. The mean
general index score of the participants' health literacy is 24.61±8.03, which corresponds to an
insufficient level of health literacy. It was determined that 49.3% of the participants were
inadequate, 37.6% problematic-limited, 12.4% adequate, and 0.7% excellent at health literacy
levels in the categorical evaluation. When the health literacy levels of the participants were
compared with the sociodemographic variables, it was found that the health literacy was lower
in those over 45 years old, primary school graduates, housewives, with an income level of
4250 TL (minimum wage) and below, unemployed and without social security (p<0.05).
58.7% of the participants use the modern method, and they prefer withdrawal with 43.4%
among all methods. When the modern-traditional method preferences of the participants were
compared with the sociodemographic variables, it was determined that the participants who
had social security, had three births, had two or three living children, did not want children,
had family planning counseling, and whose spouses were primary school graduates preferred
the modern method more (p< 0.05). In the study, when the preference for modern and
traditional family planning methods and family planning methods and health literacy were
compared there was no statistically significant difference (p>0.05).
Conclusion: It was determined that the health literacy of women aged 15-49 was insufficient.
Although women did not want to have children, it was determined that among all methods, the
withdrawal method was used more commonly. In order to achieve the desired goals in
women's health, priority and importance should be given to increasing health literacy in
women and promoting modern family planning methods. In primary care, which has a very
important place in terms of first contact and access opportunities, more importance should be
given to family planning counseling services and health education.
Key words: Health Literacy, Family Planning, TSOY-32, Family Health Center