İslam dünyasında bilginin İslamileştirilmesi girişimlerinin sosyolojik zemini
Sociological base of the attempts of the Islamization of knowledge
Yazar: ÖMER SİNA TEKİN
Danışman: PROF. DR. MEHMET AKGÜL
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Sosyolojisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Din-bilim ilişkisi = Religion-science relationship ; Din-bilim çatışması = Religious-science confict ; Görüngübilim =   ; Sosyal bilimler = Social sciences ; İslami bilim = Islamic science

Özet:
Bu araştırmanın amacı, on dokuzuncu yüzyılda Batılı bilim anlayışını İslami açıdan uygun hale getirme maksadıyla ortaya çıkan "Bilginin İslamileştirilmesi" girişimlerini din sosyolojisi çerçevesinde analiz etmek ve bu çabalara yön veren dini-sosyolojik arka planı tespit etmektir. Çalışmada yöntem olarak, literatür taraması kullanılmıştır. 2025 yılına kadar elde edilen bu veriler, din sosyolojisi zemininde değerlendirilerek aralarındaki bağlantılar ortaya konulmuş ve genellemelere ulaşılmıştır. Bu noktada öncelikle modern bilimin/bilginin tarihi ve genel yapısı betimlenmiş ve Bilginin İslamileştirilmesi teorisyenlerinin tezleri incelenmiştir. Ardından bilgi sosyolojisi başlığındaki incelemeler neticesinde özellikle sosyal bilimler kapsamındaki bilginin sosyal olarak inşa edilebilen bir yapıya sahip olduğu ortaya konmuştur. Bunun üzerine bilim yapan kimsenin hiçbir zaman sosyal bir boşlukta bulunmadığı ve dolayısıyla da ürettiği bilgiye içinde bulunduğu kültür ve değer yapısını yansıttığı neticesine varılmıştır. Asıl problemi ifade eden Bilginin neden İslamileştirilmesi gerektiğini sorusu da bu temelde tartışılmıştır.  İncelemeler sonrası Bilginin İslamileştirilmesi fikri imkan dahilinde görülmüş ve İslam Bilimi için önemli bir basamak olduğu neticesine varılmıştır. Her ne kadar tüm teorisyenlerin temelde aynı amaç uğruna çabaladıkları görülse de İslamileştirme teorileri arasında Batılı değerleri taşıyan modern bilgiyi İslami yapma çabasının doğru sonuçlar vermeyeceği düşünülmektedir. Bunun yerine İslamileştirmenin başta paradigma oluşturulduktan sonra ona sahip kimselerin Batıya alternatif bilgi üretimi yapması ile gerçekleşebileceği fikrinin İslam Bilimi oluşturma yolunda daha sağlıklı bir adım olabileceği sonucuna varılmıştır.

Abstract:
The aim of this research is to analyze the "Islamization of Knowledge" attempts that emerged in the nineteenth century with the aim of making the Western understanding of science suitable for Islam from an Islamic perspective within the framework of the sociology of religion and to determine the religious-sociological background that guided these efforts. The literature review was used as the method in the study. These data obtained until 2025 were evaluated on the basis of the sociology of religion, the connections between them were revealed and generalizations were reached. At this point, first of all, the historical and general structure of modern science/knowledge was described and the theses of the theorists of the Islamization of Knowledge were examined. Then, as a result of the examinations under the title of the sociology of knowledge, it was revealed that knowledge, especially within the scope of social sciences, has a structure that can be constructed socially. Thereupon, it was concluded that no one who does science is ever in a social vacuum and therefore the knowledge he produces reflects the culture and value structure he is in. The question of why Knowledge, which expresses the main problem, should be Islamized was also discussed on this basis. After the examinations, the idea of Islamization of Knowledge was seen as possible and it was concluded that it was an important step for Islamic Science. Although it is seen that all theorists are basically striving for the same goal, it is thought that the effort to make modern knowledge that carries Western values Islamic among the Islamization theories will not yield correct results. Instead, it has been concluded that the idea that Islamization can be achieved by the creation of the paradigm and then the production of alternative knowledge to the West by those who have it can be a healthier step towards creating Islamic Science.