Bakla Tepe Geç Kalkolitik Çağ konut mimarisi rekonstrüksiyonu
Bakla Tepe Late Chalcolithic period architectural reconstruction
Yazar: İRFAN TUĞCU
Danışman: PROF. DR. HAYAT ERKANAL
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Protohistorya ve Önasya Arkeolojisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2004
Konu: Arkeoloji = Archeology

Özet:
Tuğcu, İrfan, Bakal Tepe Geç Kalkolitik Çağ Konut Mimarisinin Rekonstrüksiyonu, Yüksek Lisans Tezi, Danışman: Prof. Dr. Hayat Erkanal,IV+ 70 s. 54 lev. Batı Anadolu bölgesinde tarih öncesi dönemlere ait arkeolojik değerlendirmeler uzun yıllar boyunca yalnızca Troya'ya bağlı kalınarak yapılmıştır. Bu da tek merkezli bir bakış açısı ortaya çıkarmıştır. Batı Anadolu'da seksenli yıllarda başlayan, hızla yayılarak aralıksız devam eden arkeolojik çalışmalar sonucunda, bölge tarih öncesi dönemler açısından zengin bir veri kaynağına sahip olmuştur. Bölgedeki bu külterel zenginliği ortaya koyduğu sonuçlarla destekleyen Bakla Tepe, İzmir ili Menderes ilçesi Cumaovası'nda yer almaktadır. Üzerinde yoğun şekilde yapılan bakla tarımı nedeniyle bu isimle adlandırılan höyük, denizden 65, 20 m. ovadan ise 20 m. yüksekliktedir. Bakla Tepe höyüğündeki kazı çalışmaları 1994-2001 yılları arasında "Tahtalı Barajı Kurtarma Projesi" kapsamında gerçekleştirilmiştir. Kazı çalışmaları İzmir Müzesi Müdürlüğü başkanlığında, Prof. Dr. Hayat ErkanaVın bilimsel danışmanlığında yürütülmüştür. Yedi sezon süren kazı çalışmaları sonucunda höyükte, Geç Roma-Erken Bizans'tan başlayarak Geç Kalkolitik Çağ' a kadar devam eden beş kültür katı tespit edilmiştir. Bakla Tepe höyüğü'nün beşinci kültür katını temsil eden Geç Kalkolitik Çağ 350 m. uzunluğu ve 250 m. genişiliğindeki ölçüsü ile höyüğün tümünü kaplamaktadır. Temsil edilen kültür kafaları arasındaki en büyüğü olan Geç Kalkolitik Çağ şu an için dört mimari tabakaya ayrılmıştır. Tabakalar arasındaki bu ayrım hem mimari kalıntılar üzerinde hem de seramik buluntuların farklılaşan özellikleri nedeniyle rahatlıkla takip edilebilmektedir. Bakla Tepe Geç Kalkolitik Çağ mimari kalıntıları ve mimari buluntuları birlikte değerlendirildiğinde üç mimari planın var olduğu anlaşılmıştır. Bunlardan ilki Geç Kalkolitik Çağ 'in en erken evresini temsil eden 4. mimari tabakasına ait taş döşeli tabandır. Yoğun şekilde tahribata uğramış olması ve sınırlı alanda tespit edilmesi nedeniyle bu kalıntı plansal bir bütünlük göstermemiş ve genelleyici bilgiler vermemiştir. Bir diğer mimari örnek ise taş döşeli tabana sahip dairesel planlı kalıntılardır. Bunlar ise boyutları nedeniyle depolamaya yönelik kullanım görmüş silolar olarak değerlendirilmiştir. Üçüncüsü ise Bakla Tepe'nin Geç Kalkolitik Çağ genel mimari özelliğini ızgara plana sahip apsisti yapı kalıntılarıdır. Bu mimari plan Geç Kalkolitik Çağ 'in ilk üç safhasında yoğun şekilde tespit edilmiştir. Bu nedenle rekonstrüksiyon denemeleri bu mimari plan üzerinde ve bu mimari planın en iyi korunmuş örnekleri olan 3. ve 2. mimari tabakada açığa çıkarılan iki yapı üzerinde gerçekleştirilmiştir. Bakla Tepe Geç Kalkolitik Çağ'ın her evresinde mimari kalıntılarla birlikte yoğun şekilde yanmış sıva parçaları ele geçmiştir. Bu mimari buluntular Geç Kalkolitik Çağ konutlarının üst yapılarının (yan duvar ve üst örtü) literatürde wattle and daub olarak bilinen dal-örgü ve çamur-harç tekniğinde yapıldığının anlaşılmasını sağlamıştır. Tek tek değerlendirilen bu sıva parçaları mimari planın ardından rekonstrüksiyon denemelerinin ikinci ana unsurunu oluşturmuştur. Yapı modellemeleri üç aşamada, bilgisayar ortamında ve farklı programlar desteğinde hazırlanmıştır. Yeniden kurma denemeleri ile büyük oranda görsellik kazanan Bakla Tepe Geç Kalkolitik Çağ konut mimarisi, Batı Anadolu'nun bu dönem mimari anlayışına yeni bir bakış açısı kazandıracaktır. 69

Abstract:
Tuğcu, irfan, Bakla Teve Late Chalcolithic Period Architectural Reconstruction, Master's Thesis, Advisor: Prof. Dr. Hayat Erkanal, IV + 70 p., 54pl. Archaeological studies dealing with Western Anatolia referred only to a few sites such as Troy and Beycesultan until recently, thus resulting in a singular and limited point of view. However, new archaeological studies started in the 1980's and increasing rapidly supplied a very rich database for the prehistoric periods of the region. Bakla Tepe which strongly supports this richness lies in İzmir, Menderes district on the Cumaovasi plain. The mound which is called after the intensive broad-bean cultivation on the field has an average altitude of 65,20 and 20 m. from the sea and plain levels respectively. Excavations at the mound are carried out between 1994-2001 within the frame of "Tahtalı Dam Area Salvage Project " as a cooperation under direction of Izmir Archaeological Museum with Prof. Dr. Hayat Erkanal as the scientific coordinator. After seven seasons field- work five different levels observed starting with the Late Chalcolithic until Late Roman-Early Byzantine. The Late Chalcolithic Period which represents the fifth cultural level of Bakla Tepe covers the whole area of the mound with ca. 350 m in length and 250 m in width. Being the largest of the cultural levels represented on the mound this period is divided into four architectural levels. The difference between these levels can easily be followed both on the architectural remains and on the ceramic repertoire. Considering the architectural remains of the Late Chalcolithic Period, three different types of building plans are recorded. First of these is the stone paved floor which belongs to the fourth and the earliest architectural level. Since it's heavily damaged and recovered in a very limited area it was not possibble to have a complete form and more detailed information. Second group of examples are the circular buildings with stone paved floors. Considering their size these are interpreted most possibbly as storage buildings. The third group are apsidal buildings with grilled plan which represent the common architectural feature of Bakla Tepe Late Chalcolithic Period. This building plan is recorded intensively on the first three level of this period. Therefore, reconstruction attempts are carried out on the basis of this plan, especially on the two most well-preserved examples uncovered in the 2. and 3. architectural levels. On every phase of the Late Chalcolithic Period at Bakla Tepe a very big amount of burned plaster pieces are found in association with architectural remains. These finds helped to understand that the upper structure of Late Chalcolithic buildings were built using the wattle and daub technique. These pieces are examined seperately and formed the second main component of reconstruction attempts. Architectural modelling carried out in three stages on computer enviroment using different applications and programmes. As a result the overall architecture of Bakla Tepe Late Chalcolithic Period which became higly visualized with the reconstruction examples, will bring a new point of view to the architectural features of Western Anatolia in this period. 70