Türkiye Cumhuriyeti`nde yüksek öğretim /
Yazar: FİKRİ MERTAYAK
Danışman: PROF. DR. İHSAN GÜREŞ
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü
Derece: Yüksek Lisans, 1994
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Türkiye Cumhuriyeti = Turkish Republic ; Yükseköğretim = Higher education ; Üniversiteler = Universities

Özet:
Cumhuriyet Türkiye'si, eğitimin hemen her aşamasında yaklaşık seksen yıllık bir geleneğin ürünü olan kurumları Osmanlı Devletinden devralmıştır. Başlangıç yıllarında kısa bir duraksamadan sonra Türk eğitiminin temel ilkeleri sap tanmıştır. Bu temel ilkelerin başında eğitimin ulusal, ras yonel, yararcı (pragmatisj ve işlevsel olması belirlenmiştir. Bu bağlamda cumhuriyetin kendi yapısının ilkelerine uygun ve çağdaş eğitim kurumlarını oluşturmaya bağlanmıştır. îlk aşa mada, asırlardır halkının eğitiminin geri kalmasını nedenle- yen engeller yok edilmiştir. Bu amaçla da, önce eğitim bir liği sağlanmış ardından okumayı kolaylaştırmak için kendi dil yapısına en uygun yeni bir ABC 'nin kullanımı gerçekleş tirilmiştir, bu temel değiştirimleri, eğitim kurumlarının yapısal değiştirimleri izlemiştir. Cumhuriyet dönemindeki yüksek öğretim kurumlarını iki ana grupta incelemek olanaklıdır. Bilim ve bilgi üreten yük sek öğretim kurumları, mesleğe yönelik eğitilmiş insan gücü nü yetiştiren eğitim kurumları. Birinci grubu üniversiteler, ikinci grubu ise meslek yüksek okulları oluşturur. Bu iki grubu da ayrıca, kendi arasında sivil ve asker'i yüksek öğre nim kurumları olarak ayırmak olasıdır. Meslek insanını yetiş tiren kurumlar kendi içinde yeniden yapı land irilirken çağın ve Türkiye'nin yeni gereksinimlerine uygunluk sağlamak içinOsmanlı Devletinden devr alman İstanbul Darülfünunu da (üniversitesi; 1933 yalında yeniden düzenlenmiştir. Türkiye Üniversiteleri bağlamında bütünüyle yeniden yapılanma ve Ankara Üniversitesinin kurulması ise 1946 yılı Üniversiteler Yasasıyla gerçekleştirilmiştir. Bu reformla üniversitelerin tüm organları yasal dayancaya kavuşturulur ken, bu kurumlara çağın gereği; araştırma yapan9bilgi üre ten ve öğrenim veren, tüzel kişilikli bilimsel ve mali ö- z erkliğe sahip çağdaş kimliği de verilmiştir.

Abstract:
Republic of Turkey has taken over the institutions at all levels of education which were the products of an eighty-year tradition. In the early years of Turkish Repub lic, the basic principles of Turkish education system have been determined after a short period of recession. The pri ority among these principles was given to education being national, rational, pragmatic and functional. Consequently, the educational institutions have been founded in accordance with the principles of the republic. As a first step, the abstacles which prevented the people from having a good edu cation for centuries have been surmounted. Therefore, the priority has been given to establish educational stability throughout the country and the most suitable alphabeth, which is close to the structure of the language, was adopted based on the Roman alphabeth. These basic reforms have pre ceded the structural reformation of the educational insti tutions,. It is possible to study the higher education institu tions founded in this period in two main groups; higher edu cation institutions which focuson physical and social scien ces and those which focus on vocational training. The former consists of universities and the latter of vocational schools, Both groups can also be divided as civil and military higher education institutions within themselves. While vocational institutions have been reformed, Istanbul Darülfünun $uni- versity), which was established during ottoman Empire, was rearranged in 1933 in order to meet the requirements of the Republic of Turkey and the modern times.Turkish universities were coupletely reorganized and Ankara University was founded by the law of universities in 1946, By means of this lav/, all the administrative and edu cational sections of the un ersities have been put under a legal guarantee. At the same time, these universities have gained a Contemporary identity which is open to researches, leads to new knowledge and training, and which is judicial, and financially and scientifically independent.