Medeni hukuk çerçevesinde Bezm-i Alem Vakıfları özelinde mazbut vakıflar
Fused foundations within the scope of turkish civil law: A review specific to the Bezmi Alem Foundation
Yazar: MERYEM SOLMAZ BİLİCİ
Danışman: DOÇ. DR. ÖMER ÇINAR
İbn Haldun Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Özel Hukuk (Medeni Hukuk) Ana Bilim Dalı / Medeni Hukuk Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Hukuk = Law ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Bezm-i Alem Vakfı = Bezm-i Alem Foundation ; Karşılaştırmalı hukuk = Comparative law ; Medeni hukuk = Civil law ; Osmanlı hukuku = Ottoman law ; Tüzel kişilik = Legal personality ; Vakıflar = Foundations

Özet:
Cumhuriyetin ilanıyla birlikte Osmanlı Devleti'nden itibaren devam edegelen pek
çok mesele gibi vakıflar da çözüm bekleyen ve iktibas üzerine kurulu yeni hukuk
sistemine uyarlanması gereken bir kurum olmuştur. Kanun Koyucu, 743 sayılı Türk
Kanunu Medenisi ile yeni vakıf - eski vakıf şeklinde bir ayrım benimsemiştir. Buna
göre 743 sayılı Kanun'dan sonra kurulacak yeni vakıflara ilişkin ayrı bir rejim
belirlenmiş; Osmanlı döneminde kurulup varlığı devam eden eski vakıflar için ise
farklı düzenlemelere yer verilmiştir. Eski vakıflar içerisindeki en büyük grup olan ve
Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından idare ve temsil edilen mazbut vakıflar, Türk
hukukunda yaşanan geçiş sürecinden en çok etkilenen kurumlardan biri olmuştur.
Zaman içerisinde devletin müdahalesiyle pek çok mazbut vakıf tasfiye edilmiş;
vakıflara ait mallar, vakıf hukuku prensiplerine aykırı şekilde devletleştirilmiş ve
elden çıkarılmıştır. Bütün bunlara rağmen mazbut vakıfların hala mevcudiyetini
sürdürmesi ve mahkeme kararlarına konu olması, mazbut vakıflar konusunda
bütüncül, kapsamlı ve mukayeseli bir çalışmayı gerektirmektedir. Nitekim bir
mazbut vakıf olan Bezm-i Âlem Vakfı'nın, Bezm-i Âlem Vakıf Üniversitesi ve
Bezm-i Âlem Vakıf Hastanesi gibi iki büyük müessesenin kurucusu olduğu
düşünüldüğünde; mazbut vakıfların idaresinin ve mal rejiminin önemi
anlaşılabilmektedir. Bu çerçevede tezimizde, mazbut vakıflara ilişkin tarihi süreç ve
mevcut hukuki düzenlemeler, Bezm-i Âlem Vakfı özelinde değerlendirilmiştir.

Abstract:
Following the proclamation of the republic in Turkey, foundation has been one of
pending Ottoman issues, which is in need for adaptations to integrate into the new
legal system. With the Turkish Civil Code numbered 743, the Legislative Instrument
divided foundations into two categories: new and old foundation. In this sense, a new
legal regime was adopted for foundations founded after the enforcement of the Code
743, while old foundations, which were founded in the Ottoman period and which
still remain in operation, are subjected to different regulations. One of the most
adversely affected institutions by the transition process in the Turkish legal system
was fused foundations, which constitute the largest subdivision within the old
foundations and are conducted and represented by the Directorate General of
Foundations. Fused foundations were liquidated and their properties were
nationalized or sold out by government interventions in contravention of the basic
principles of the foundations law. Since fused foundations still exist and are subject
to court decisions owing to the said process of repression, a holistic, comprehensive
and comparative approach is required to study the issue. The significance of fused
foundation administration and the legal status of their properties can be understood
when considering the case of the Bezmi Alem Foundation; as a fused foundation, it is
the founder of two well-known institutions in Turkey, Bezmi Alem Vakif Hospital
and Bezmi Alem Vakif University. In this thesis, both the historical process of fused
foundations within the framework of the Bezmi Alem Foundation and current legal
regulations pertaining to them were studied from a comparative perspective.