Çocukluk çağı travmaları ile depresyon ve yaygın anksiyete belirtileri arasındaki ilişkide öz eleştirel ruminasyon, psikolojik esneklik ve algılanan stresin aracı rolü
The mediating role of self-critical rumination, psychological flexibility and perceived stress in the relationship between childhood traumas and depression and generalized anxiety symptoms
Yazar: TUTKU ENGÜZEL
Danışman: PROF. DR. ADVİYE ESİN YILMAZ SAMANCI
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Klinik Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
Mevcut çalışmada çocukluk çağı travma düzeyleri (genel, duygusal ihmal/istismar, fiziksel ihmal/istismar, cinsel istismar, aşırı koruma-kontrol) ile depresyon ve yaygın anksiyete belirtileri arasındaki ilişkilerde paralel aracılar olarak öz eleştirel ruminasyon ve psikolojik esnekliğin, ardından seri aracı olarak algılanan stresin rolünü incelemek amaçlanmıştır. Araştırmanın örneklemi 18-64 yaş aralığındaki 573 yetişkin bireyden oluşmaktadır. Veri toplama araçları olarak Demografik Bilgi Formu, Çocukluk Çağı Travmaları Ölçeği-33, Öz Eleştirel Ruminasyon Ölçeği, Kabul ve Eylem Formu-2, Algılanan Stres Ölçeği-14, Hasta Sağlık Anketi-9 ve Yaygın Anksiyete Bozukluğu-7 Testi kullanılmıştır. İstatistiksel analizler IBM SPSS Statistics 22.0 programı ve PROCESS Macro (4.2 beta) eklentisi kullanılarak yapılmıştır. Hipotezleri test etmek için, temel varsayımlara uygun olarak bağımsız gruplar için t-testi, Tek Yönlü Varyans Analizi veya Mann-Whitney U, Kruskall-Wallis testi, Pearson veya Spearman korelasyon analizleri ve her bir yordayıcı ve yordanan değişken açısından bağımsız olarak çoklu aracı değişken analizleri (Model 80) yürütülmüştür.
Demografik değişkenlere ilişkin analiz sonuçlarına göre, fiziksel ihmal/istismar hariç, kadınların tüm değişkenlerde ortalama puanları erkeklerden anlamlı şekilde yüksektir. Ayrıca psikiyatrik tanı, psikiyatrik tedavi ya da psikoterapi almış/alan, 18 yaş öncesi hastalığı/engel durumu olan, anne-babası ayrılmış olan, diğer bir bakımverene sahip olan, 18 yaşından önce ailesinde psikiyatrik tanı, hastalık/engel durumu olan, 18 yaşına kadar çoğunlukla çekirdek aile ile yaşamamış olan, ilk veya ortanca kardeş olan grupların genel çocukluk çağı travmaları ortalama puanları anlamlı şekilde 
yüksektir. Tüm ana değişkenler arasındaki ilişkiler beklendik yönde ve anlamlıdır. Tüm aracılık modellerinde ise toplam aracılık etkileri anlamlı bulunmuştur. Buna göre, çocukluk çağı travma düzeyleri arttıkça depresyon ve yaygın anksiyete düzeylerinde görülen artış, hem öz eleştirel ruminasyon düzeyindeki yükselme hem de psikolojik esneklik düzeyindeki azalmayı takiben ortaya çıkan algılanan stres düzeyindeki artış aracılığıyla yordanmaktadır. Elde edilen sonuçlardan yola çıkılarak, çocukluk çağı ihmal ve istismar yaşantılarının yanı sıra yetişkinlikte depresyon ve/veya yaygın anksiyete belirtilerine sahip bireylerle yürütülen psikoterapilerde öz eleştirel ruminasyon, psikolojik esneklik ve algılanan stres düzeylerini değerlendirmenin ve gerekli müdahalelere yer vermenin önemli olacağı düşünülmektedir. 

Anahtar Kelimeler: Çocukluk Çağı İhmal ve İstismarı, Öz Eleştirel Ruminasyon, Psikolojik Esneklik, Algılanan Stres, Depresyon, Yaygın Anksiyete

Abstract:
The present study aimed to examine the role of self-critical rumination and psychological flexibility as parallel mediators, and then the role of perceived stress as a serial mediator in the relationships between childhood trauma levels (general, emotional neglect/abuse, physical neglect/abuse, sexual abuse, overprotection-overcontrol) and depression and generalized anxiety symptoms. The sample of the study consisted of 573 adults between the ages of 18-64. Demographic Information Form, Childhood Trauma Questionnaire-33, SelfCritical Rumination Scale, Acceptance and Action Questionnaire-2, Perceived Stress Scale-14, Patient Health Questionnaire-9 and Generalized Anxiety Disorder-7 Scale were used as instruments. Statistical analyses were performed using IBM SPSS Statistics 22.0 program and PROCESS Macro (4.2). To test the hypotheses in accordance with the basic assumptions, t-test for independent groups, One-Way Analysis of Variance or Mann-Whitney U, Kruskall-Wallis test, Pearson or Spearman correlation analyses, and multiple mediator analyses (Model 80) independently for each predictor and predicted variable were conducted. 
According to the results of the analyses related to demographic variables, all mean scores of females except for physical neglect/abuse were significantly higher than males. In addition, the mean scores of general childhood traumas were significantly higher in groups with psychiatric diagnosis, psychiatric treatment or psychotherapy, illness/disability before the age of 18, separated parents, another caregiver, psychiatric diagnosis, illness/disability in the family before the age of 18, and in individuals not living mostly in an elementary family until the age of 18, and being the first or middle sibling. The relationships between all main variables were in the expected direction and significant. Total mediation effects were significant in all mediation models. Accordingly, the increase in depression and generalized anxiety levels as the levels of childhood trauma increased was predicted by the increase in perceived stress level following both the increase in self-critical rumination level and the decrease in psychological flexibility level. Based on the results obtained, in psychotherapies conducted with individuals with childhood neglect and abuse experiences as well as depression and/or generalized anxiety symptoms in adulthood, it is thought that assessment of and intervention to self-critical rumination, psychological flexibility and perceived stress levels would be crucial.

Keywords: Childhood Neglect and Abuse, Self-Critical Rumination, Psychological Flexibility, Perceived Stress, Depression, Generalized Anxiety