İç Anadolu Bölgesi Türkmen aşiretleri kırsal yerleşimlerine yönelik tipolojik ve morfolojik inceleme: Yabanlı Türkmen aşireti örneği, Kırşehir-Nevşehir
Typological and morphological analysis of the rural settlements of the Turkmen tribes in the middle Anatolian Region: The example of the Kirşehir-Nevşehir yabanli Turkmen tribe
Yazar: MEHMET KAAN ÖZTÜRK
Danışman: DOÇ. DR. EMİNE SAKA AKIN
Yozgat Bozok Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Kentlerin mekânsal ve fiziksel şekillenmeleri bulundukları coğrafyanın iklim, topoğrafya,
su kaynakları gibi doğal çevrelerinin yanı sıra insan ürünü yapılı çevreleri ve yaşam
tarzlarını yansıtan sosyal çevrelerine bağlı olarak ortaya çıkar. Bu çevreler esasında
kentlerin yerleşim morfolojisini yani formunu etkileyen dinamiklerdir. Bu dinamikler
özgün kent yerleşimlerinin formlarını belirlediği gibi kırsal yerleşimlerin de formlarını
belirler. Son yıllarda kentlerin iş gücü talebi, tarımda gerçekleşen makineleşme, değişen
yaşam şartları, eğitim gibi nedenlerle kırsal alanlardan kentlere yaşanan yoğun göç
hareketleri ile kırsal alanlar boşalmaktadır. Bu nedenle boşalan köylerdeki kırsal mimari
miras ya bakımsızlıktan ya da kötü yapılaşmalar ile özgünlüklerini yitirmektedirler. Kırsal
mimarinin barındırdığı gelenekler, kültürler, özgün yerleşim ve yapı dokularının ortaya
konulmasının amaçlandığı bu tez kapsamında örnek seçilen kırsal yerleşimlerin geçmişten
günümüze yerleşim morfolojisi, bu morfolojiye etki eden dinamikler ve yapı tipolojileri
ortaya konulması amaçlanmıştır. Tezin konusunu kırsal mimariye örnek teşkil eden İç
Anadolu'da bulunan Yabanlı Türkmen Aşireti'nin on iki köyü oluşturmaktadır. Çalışma
kapsamında literatür ve alan çalışması yürütülmüştür. Literatür çalışmasında kavramsal
çerçeve ve alan hakkında tarihi araştırmalar yapılmış, geçmiş yıllara ait hava fotoğrafları
ve nüfus bilgileri ilgili kurumlardan elde edilmiştir. Daha sonra alan çalışmasında yerleşim
ve yapı tespitleri ile köylerde yaşayanlarla görüşmeler yapılmıştır. Elde edilen verilerle
köylerin yerleşim morfolojileri ve yapı tipolojileri analiz edilerek ortaya konulmuştur.
Sonuç olarak kültürel miras bağlamında Yabanlı Türkmen Aşireti'ne ait köylerin günümüz
tespitleri yapılarak envanteri hazırlanmış ve gelecekte yapılacak koruma çalışmalarına
altlık oluşturulmuştur.
2023, xxvii + 217 Sayfa
Anahtar Kelimeler: Kırsal Mimari, yerleşim, morfoloji, tipoloji, Yabanlı Türkmen Aşireti

Abstract:
The spatial and physical formation of cities emerge depending on social environment that
reflects human-made environment and life style as well as natural environments like the
climate, topography, water resources. These environments, in fact, are dynamics which
affect the morphology of location, that is, form of location. These dynamics designate not
only the forms of exclusive city settlement but also the forms of rural settlement. In recent
years, rural areas have been evacuated by the intense migration movements from rural
areas to cities due to reasons such as the labor demand of the cities, the mechanization of
agriculture, changing living conditions and education. Therefore, the rural architectural
heritage in the vacant villages lose their originality either due to neglect or bad
construction. Within the scope of this thesis, which aims to reveal the traditions, cultures,
original settlement and building textures of the rural architecture, it has been aimed to
reveal the settlement morphology of the rural settlements selected as examples from the
past to the present, the dynamics affecting this morphology and the building typologies.
The theme of the thesis is composed of twelve villages of the Wild Turkmen Tribe in
Central Anatolia, which set an example for rural architecture. Within the scope of the
study, literature and field studies have been carried out. Then, the area settlement and
building determinations and interviews with the people living in the villages. In the
literature study, historical researches were made about the conceptual framework and the
area, and aerial photographs and population information of the past years have been
obtained from the relevant institutions. Subsequently, settlement and structure detections
have been made through field work. With the data obtained, the settlement morphologies
and building typologies of the villages have been revealed through analysis. As a result, the
inventory of the villages belonging to the Wild Turkmen Tribe in the context of cultural
heritage has been prepared by making today's detections and a base has been formed for
future conservation studies.
2023, xxvii + 217 Pages
Keywords: Rural architecture, settlement, morphology, typology, Yabanlı Turkmen Tribe