Dindar insan algısı ölçeği geliştirme çalışması
The study of religiosity perception scale
Yazar: EMİNE DİLŞAT AKÇA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MUALLA YILDIZ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Psikolojisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Din = Religion ; Psikoloji = Psychology ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Din anlayışı = Understanding of religion ; Din felsefesi = Religious philosophy ; Din psikolojisi = Religious psychology ; Dindarlık = Religiousness ; Psikolojik algılama = Psychological perception ; Tutum ölçekleri = Attitude scales ; Çok boyutlu ölçekleme = Multidimensional scaling ; Ölçek geliştirme = Scale development ; Ölçekler = Scales

Özet:
Din psikolojisi alanında çokça tartışılan dindarlık ölçekleri genel olarak araştırmacının görüşünden yola çıkılarak belirlenen boyutlara göre düzenlendiği gerekçesiyle eleştirilmektedir. Dolayısıyla ölçeklerin; geliştiren kişi ve geliştirildiği toplum koşullarına bağlı kalabileceği yadsınmamalıdır. Bu nedenle geliştirildiği toplumdan bağımsız bir yerde uygulanmasının sağlıklı sonuçlar vermeyebileceği de sık sık söz konusu olmaktadır.
Tüm bu tartışmalar göz önünde bulundurularak, ortaya konacak olan ölçeğin hem alanyazınını hem de Türk insanının kendi görüşlerine başvurularak özgün halde hazırlanmasına büyük özen gösterilmiştir.
Yapılan bu çalışmada dindarlık direkt olarak derecelendirilmemiştir. Bilimsel bir yaklaşımla kültürel miras değerleri göz önünde bulundurularak bir dindar insan kategorizasyonu yapılmaya çalışılmıştır.
Araştırmanın birinci bölümünde din, dindar mefhumlar ve insanlar, dindarlık ve alanyazında daha önce dindarlığı tanımlamak ve ölçmek üzere yapılan çalışmalara yer verilmektedir. İkinci bölümde ölçek oluşturmak üzere gerçekleştirilen araştırma süreç çalışmaları ve analizleri yer almaktadır. Üçüncü bölümde ise elde edilen verilerin yorumlandığı tartışma ve sonuç kısımları yer almaktır.
Araştırma örneklemini, Ankara ve Kırıkkale'de yaşayan ve uygun örneklem yöntemiyle belirlenen 18 yaşından büyük bireyler oluşturmaktadır. Örneklem kapsamı içinde 105 kişiden 'dindar insan' denildiğinde anladıklarını yazmaları istenmiştir. Bu veriler analiz edildikten sonra ortaya çıkan algı cümleleri ve alanyazından dindar insanı tanımlayan algı cümleleri kullanılarak bir havuz oluşturulmuştur. Ardından Likert formatına getirilen ölçek formunda, bağımsız değişken olarak sadece yaş ve cinsiyet alınarak örnekleme uygulanmıştır.
SPSS programı ile analiz edilen ölçek maddeleri faktör analizi sonucu dört boyutlu, güvenirlik (CFI 0.99; x^(2/sd) 1.89)  ve geçerlik (KMO 0.957)  katsayıları yüksek bir 'Dindarlık Algısı Ölçeği' geliştirilmiştir.

Abstract:
The religiosity scales in the field of religious psychology are generally criticized on account of the fact that being arranged according to the dimensions which are determined by the opinion of the researcher. Therefore, it should not be denied that the scales may depend on the person who develops them and the conditions of the society in which they are developed. 
Considering all these discussions, it has been paid strict attention to creating a scale to be put forward which reflects both the literature and Turkish people's own views inventively. It has been tried to categorize a religious person by considering cultural heritage values with a scientific approach.
In the first section of the study, religion, religious concepts and people, religiosity, and studies which has been executed to define and measure religiosity in the literature previously are included. In the second part, research process of research studies and analyses carried out to form a scale are included. In the third part, the discussion and conclusion parts in which the obtained data are interpreted.
Within the scope of the sample, 105 people were asked to write what they understand from "religious people" concept. Then, this collected data was converted to scale items and applied to 500 people. 426 forms were analyzed with the SPSS program.
A four-dimensional 'The Scale of Religious Person Perception' with high reliability (KMO 0.957) and validity coefficients (CFI 0.99; x^(2/sd) 1.89) has been developed as a result of factor analysis of scale items analysed with SPSS program.