Ebü'l-Berekât Bedruddîn el-Ğazzî ve Kur'ân yorumu
Abu al-Barakat Badruddin al-Gazzi and Qur'anic exegesis
Yazar: MEDHET KORICHI
Danışman: PROF. DR. BAHADDİN DARTMA
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Din = Religion

Özet:
Bedrüddîn el-Ğazzî'nin (h. 904-984) "Teysîru't-Tibyân fî Tefsîri'l-Kur'ân" adlı manzum tefsiri hicri 10. yüzyılın ortalarında kaleme alınan en önemli tefsirlerden biridir. Eser, Ulûmu'l-Kur'ân ile ilgili bir dizi ıstılahların tanımlarını içeren bir giriş ile başlar. Müellif, Fâtiha ile başlayıp Nâs ile biten Kur'ân'ın tamamının tefsirine geçmeden önce kendisinin istiâze ve besmele hakkındaki görüşüne yer verir. Bu manzum tefsir, müellifin de eserin sonunda belirttiği üzere yüz bin beyitten oluşmaktadır. Söz konusu eser, manzum tefsirler arasında en hacimli ve oldukça özgün olmasına rağmen hakkında şimdiye kadar ciddi bir ilmî çalışma yapılmamıştır. Hatta bu satırları yazdığım ana kadar ilgili tefsirin yazma halinde olduğunu söylesem doğru olur. İşte bu sebeplerden ötürü Bedrüddîn el-Ğazzî'nin tefsirindeki metodunu doktora tezi olarak çalışmak uygun görüldü.
Çalışma giriş ve dört bölümden oluşmaktadır. Girişte konunun, önemi, problematiği, çalışma metodu, seçilme nedenleri, amacı ve önceki çalışmalar ele alınmaktadır. Birinci bölümde müellifin yaşadığı 16. yüzyıl Şam'ının siyasi, ekonomik, sosyal ve ilmî açıdan genel bir görüntüsü sunulmaya çalışılmaktadır, müellif Bedrüddîn el-Ğazzî'nin hayatı ilmi kişiliği,  eserleri ve Teysîru't-Tibyân fî Tefsîri'l-Kur'ân'a Genel Bakış ele alınmaktadır. İkinci bölümde Teysîru't-Tibyân fî Tefsîri'l-Kur'ân adlı eserinin rivâyet yönünden özelliklerini değerlendirilmektedir. Üçüncü Bölüm eserin dirâyet yönündeki özelliklerini tetkik etmeye çalışmaktadır. Dördüncü bölümde ise eserin Kur'an ilimleri yönünden özellikleri incelemeye gayret edilmektedir.

Abstract:
Badr al Dīn al Ghazīy's rhymed exegesis book of the Quran, titled "Taysīr Al Bayān fī Tafsīr Al Quran", is regarded as one of the most important rhymed forms of exegesis composed in the first half of the 10th century. He began with an interesting introduction that included definitions of several Quranic science terms, and then he presented his perspective on the Istiʿāḏa and basmalla rules. Before proceeding to interpret the Quran in its entirety, beginning with Al- Fatiha and concluding with Al- Nās in eighty thousand lines, as stated at the end of the Naẓm. Despite the fact that this Tafsīr, is one of the largest and most important Rhymed exegesis of the Quran available, it has not been subjected to serious study and is still in manuscript form. This is what prompted me to write about the approach of Imām Badr al Dīn al Ghazīy in his Exegesis.
The study consists of an introduction and four chapters. In the introduction the significance of the topic, the research problem of the topic, the method of study, the reasons for choosing the topic, its objectives, and a literature review were discussed. In chapter one, I attempt to provide a political, economic, social, and intellectual overview of Damascus in the 16th century, the era in which the author lived. Also, the biography of Badr al Dīn al Ghazīy and his writings, as well as an overview of his work entitled Taysiru al-Tibyān fi Tafsiri al-Qur'an were given in this chapter. While the second chapter investigates Taysiru al-Tibyān fi Tafsiri al-Qur'an in terms of transmission-based exegesis (Riwāya), the third chapter provides a thorough examination of the Taysiru al-Tibyān in terms independent opinion exegesis (Dirāya). The fourth chapter evaluates the characteristics of Taysiru al-Tibyān in terms of Qur'anic sciences.