Sağlığı geliştirme modeli temelli bireysel psikoeğitim programının şizofreni tanılı bireylerin sağlıklı yaşam davranışlarına etkisi
The effect of individual psychoeducation program based on the health promation model on the healthy living of individuals diagnosed with schizophrenia
Yazar: MAHİNUR BETÜL ÇALIŞKAN
Danışman: DOÇ. DR. MELİKE DİŞSİZ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Hamidiye Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Psikiyatri Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Psikiyatrik hemşirelik = Psychiatric nursing ; Şizofreni = Schizophrenia

Özet:
Amaç: Bu araştırma, şizofreni tanılı bireylerin sağlıklı yaşam biçimi davranışlarını geliştirmelerinde Pender'in Sağlığı Geliştirme Modeli ve motivasyonel görüşmeye temellendirilmiş sağlığı koruma ve geliştirme programının etkisini değerlendirmek amacıyla gerçekleştirildi.
Gereç ve Yöntem: Randomize kontrollü deneysel tipte gerçekleştirilen araştırmanın evrenini, Mart 2021-Ekim 2021 tarihleri arasında bir kamu hastanesine bağlı hizmet veren Toplum Ruh Sağlığı Merkezi'nde kayıtlı olup şizofreni ve diğer psikotik bozukluklar tanısı olan bireyler; örneklemini ise araştırma kriterlerine uyan 60 (müdahale=30, kontrol=30) birey oluşturdu. Çalışmada, Pender'in Sağlığı Geliştirme Modeli ve motivasyonel görüşmeye temellendirilmiş sağlığı koruma ve geliştirme programı altı hafta süreyle müdahale grubuna uygulandı.  Araştırmanın verileri; "Kişisel Bilgi Formu", "Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Ölçeği II", "Sağlığı Geliştirme Profili", "Antropometrik Ölçümler ve Yaşam Bulguları Formu", "Değişim Döngüsü Aşaması Tanılama Formu" kullanılarak elde edildi.
Bulgular: Araştırmaya katılan şizofreni tanılı bireylerin yaş ortalaması müdahale grubunda 45,93±8,56, kontrol grubunda 45,80±10,28 idi. Bireylerin %90'ının antipsikotik grubu bir ilaç kullandığı, %40'ının kronik hastalığa sahip olduğu saptandı. Eğitim öncesi yapılan değerlendirmede; müdahale ve kontrol gruplarının kilo, BKI, bel çevresi, günlük adım sayısı, stres düzeyleri, uyku süreleri, sağlıklı yaşam biçimi davranışlarında farklılık görülmedi (p>0,05). Eğitim sonrası, üçüncü ve altıncı ayda yapılan değerlendirmelerde müdahale grubundaki bireylerin stres düzeyleri kontrol grubundaki bireylere göre anlamlı düzeyde düşüş gösterdi (p<0,05). Müdahale grubundaki bireylerin günlük adım sayısı, uyku süreleri ve sağlıklı yaşam biçimi davranışları toplam puan ortalaması da kontrol grubundaki bireylere göre eğitim sonrası, üçüncü ve altıncı ayda yapılan değerlendirmelerde istatistiksel açıdan anlamlı düzeyde artış gösterdi (p<0,05).
Sonuç: Şizofreni tanılı bireylerin, sağlıklı yaşam biçimi davranışlarının geliştirilmesinde Pender'in Sağlığı Geliştirme Modeli ve motivasyonel görüşmeye temellendirilmiş sağlığı koruma ve geliştirme programının olumlu etkisinin olduğu saptandı.
Anahtar Kelimeler: Motivasyonel Görüşme, Psikiyatri Hemşireliği, Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları, Sağlığı Geliştirme Modeli, Şizofreni.

Abstract:
Aim: This study was aimed to investigate the effect of a health protection and promotion program based on Pender's Health Promotion Model. Additionlly, the impact of motivational interviewing on the development of healthy lifestyle behaviors of individuals diagnosed with schizophrenia was evaluated.
Materials and Methods: This study was performed at the Community Mental Health Center, which serves a public hospital between March 2021 and October 2021. Two different group namely randomized controlled experimental type group and sample group was considered to observe the effect of these methods. The first group was comprised of individuals diagnosed with schizophrenia and other psychotic disorders and the second one includes 60 individuals (intervention=30, control=30) who met the research criteria. In the study, the health protection and promotion program based on Pender's Health Promotion Model and motivational interviewing was applied to the intervention group for six weeks.  Research data were obtained by using the "Personal Information Form", "Healthy Lifestyle Behavior Scale II", "Health Promotion Profile", "Anthropometric Measurements and Vital Signs Form" and "Change Cycle Stage Diagnosis Form".
Results: The average age of individuals diagnosed with schizophrenia participating in the study was 45.93±8.56 and 45.80±10.28 in the intervention group and control group respectively. It was found that 90% of the individuals were using an antipsychotic drug and 40% had a chronic disease. In the evaluation made before the training; there was no difference in weight, BMI, waist circumference, number of daily steps, stress levels, sleep duration and healthy lifestyle behaviors of the intervention and control groups (p>0.05). In the evaluations made after the training, at the 3rd and 6th months, the stress levels of the individuals in the intervention group decreased significantly compared to the individuals in the control group (p<0.05). The daily steps count, sleep durations and healthy lifestyle behavior total average score of the individuals in the intervention group also showed a statistically significant increase compared to the individuals in the control group, in the evaluations made at the 3rd and 6th months after the training (p<0.05). 
Conclusion: It was determined that Pender's Health Promotion Model and the health protection and promotion program based on motivational interviewing had a positive effect on the development of healthy lifestyle behaviors of individuals diagnosed with schizophrenia.
Key Words: Health Promotion Model, Healthy Lifestyle Behaviors,  Motivational Interviewing, Psychiatric Nursing, Schizophrenia.