Küratif kemoradyoterapi uygulanan ve cerrahi sonrası radyoterapi uygulanan baş-boyun kanserli hastalarda sitogenetik hasarın mikronükleus yöntemiyle incelenmesi
Investigation of cytogenetic damage by micronucleus method in head and neck cancer patients treated curative chemoradiotherapy and post-operative radiotherapy
Yazar: LAMAN AZIMLI
Danışman: DOÇ. DR. AYŞE ÇIRAKOĞLU
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tıbbi Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tıbbi Biyoloji = Medical Biology

Özet:
Baş boyun kanserleri yılda yarım milyondan fazla tanı ile en yaygın kanser türlerindendir. Tedavide temel olarak radyoterapi (RT) uygulansa da, tümör evresine, boyutuna göre cerrahi rezeksiyon ve kombine kemoterapi de gerektirebilir. Uygulanan radyasyon DNA'da onarılması zor olan çift zincir kırıklarını indükleyerek, hücrede mutasyon, disentrik, asentrik fragmentler gibi kromozom anomalileri ve genomik instabilite oluşturur. Mikronukleus (MN), genomik instabilite göstergesi olarak kabul edilmektedir. MN varlığı ve sıklığı, fiziksel, kimyasal ajanların neden olduğu genotoksisitenin gösterilmesinde önemli bir belirteçtir. Ayrıca radyasyon, normal hücrelerde de yapısal DNA değişikliklerine, anomalilere ve kromozom kırıklarına sebep olma özelliğine sahiptir. RT sonucunda hastalarda, normal doku yanıtı olarak, mukozit, dermatit, ağız kuruluğu, yutma güçlüğü, ses kısıklığı, kilo kaybı gibi yan etkiler yaygın olarak görülmektedir. Bu çalışmanın amacı, cerrahi sonrası RT uygulanan hasta grubu ve kemo-radyoterapi (KRT) uygulanan hasta gruplarındaki tedavi sonrası lenfositlerde gelişen kromozom hasarını belirlemek ve bireysel radyotoksisiteleri incelemektir. Çalışmaya 12 RT, 10 KRT uygulanan hasta ve 10 sağlıklı birey dahil edilmiştir. Hastalardan, tedavi öncesi, tedavi ortası ve tedavi sonunda, kontrol grubundan da bir kez, iki ayrı tüpte alınan kan örneklerinden biri 2 Gy X ışını ile ışınlandıktan sonra, diğeri ışınlanmadan kültüre edilmiş ve CBMN yöntemi kullanılarak kromozom hasarı incelenmiştir. Işınlı ve ışınsız çalışılan kan örneklerinde görülen MN sıklıkları ile tedavi sırasında oluşan şiddetli yan etkiler arasında ilişki gözlenmiştir. Tedavi öncesi RT ve KRT olgularında MN sıklığının kontrol grubuna göre yüksek olduğu, kendi aralarında bir fark olmadığı gözlenmiştir. Tedavi zamanlamasına göre, RT grubunda tedavi öncesi, tedavi ortası ve tedavi sonu arasında herhangi bir fark bulunmamış, KRT grubunda tedavi öncesi ve tedavi sonu arasında, tedavi ortası ve tedavi sonu arasında MN sıklık farkı bulunmuştur. RT olgu grubunda, tedavi öncesi MN sıklık farkı ile kserostomi, KRT olgu grubunda, tedavi sonu MN sıklık farkı ile disfaji arasında anlamlı ilişki bulunmuştur.

Abstract:
Head and neck cancers are one of the most common types of cancer, with more than half a million diagnoses per year. Although radiotherapy (RT) is the main treatment, surgical resection and combined chemotherapy may also be required depending on the tumor stage and size. Radiation induces double-strand breaks in DNA that are difficult to repair, resulting in mutations, chromosomal abnormalities such as dicentric and acentric fragments, and genomic instability in the cell. Micronucleus is considered an indicator of genomic instability. The presence and frequency of micronuclei is a marker in demonstrating genotoxicity caused by physical and chemical agents. Radiation also causes structural DNA changes, anomalies, and chromosome breaks in normal cells. As normal tissue response to RT, side effects are commonly seen in patients such as mucositis, dermatitis, dry mouth, dysphagia, xerostomia, and weight loss. The aim of this study is to determine the chromosomal damage at peripheral lymphocytes and to examine the individual radiotoxicity in patients who undergo RT after surgery and chemo-radiotherapy (CRT). The study included 12 RT, 10 CRT patients, and 10 healthy individuals. Blood samples were collected from the patients before, in the middle of the treatment, and at the end of the treatment, and once from the control group, in two separate tubes, one of which was cultured after irradiation with 2 Gy X-rays and the other was cultured without irradiation, and chromosome damage was examined using the CBMN method. A correlation was observed between the frequency of MNs in irradiated, non-irradiated blood samples and severe side effects during treatment. It was observed that the frequency of MN was higher in pretreatment RT and CRT cases compared to the control group, but there was no difference between them. As regards the treatment timing, no difference was found between pre-treatment, mid-treatment, and post-treatment in the RT group, whereas in the CRT group, a difference in MN frequency was found between pre-treatment and post-treatment, mid-treatment, and post-treatment. Significant correlations were found between pre-treatment MN frequency difference and xerostomia in the RT case group and between post-treatment MN frequency difference and dysphagia in the CRT case group.