1982 Anayasası çerçevesinde engelli hakları
Disability rights within the framework of 1982 Constitution
Yazar: AYŞE NUR USTA
Danışman: PROF. DR. MUHAMMET EMİN RUHİ
Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / Kamu Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Engellilik = Disability

Özet:
Engellilik hâli insanlık tarihi boyunca var olmuştur. Günümüzde her altı kişiden
biri engellidir ve her insan da birer engelli adayıdır. Dünya nüfusunda önemli bir yere
sahip olan ve bedensel, ruhsal, tıbbi veya zihinsel bakımdan geçici yahut kalıcı nitelikteki
engellilik hâllerinden dolayı diğer kişilerden farklılık arz eden engelliler; ayrımcılığa,
toplumsal dışlamaya, kısıtlamalara, insanlık dışı kötü muamelelere maruz kalmışlardır.
Ayrıca engellilerin yaşam, sağlık, eğitim, çalışma gibi birçok hakkı ihlal edilmiş,
engelliler haklarından tam olarak faydalanamamışlardır. Engelliler, toplumsal hayata tam
ve etkin katılım noktasında büyük sorunlar yaşamışlar ve yaşamaya da devam
etmektedirler. İnsan haklarına verilen önemin artmasıyla beraber engelli bireylerin de hak
sahipliği ve toplumsal hayata katılımları konusuna verilen önem de artmıştır. Bu
kapsamda konuyla ilgili ulusal ve uluslararası alanda muhtelif düzenlemeler yapılmıştır.
1982 Anayasası'nda ise engelli bireylere yönelik ayrımcılık yasağı, eğitim hakkı, çalışma
şartları ve sosyal güvenliğe ilişkin hükümler mevcuttur. Bunun yanında hukukumuzda
engellilere yönelik birçok mevzuatta da düzenleme söz konusudur. Buna rağmen engelli
bireylerin yaşamış oldukları hak ihlallerinin tam anlamıyla önüne geçilebildiğini
söylemek mümkün değildir.
Bu çalışmanın amacı, engelli bireylerin karşılaşmış oldukları sorunların tarihî
gelişim süreçleriyle birlikte engelli bireylere yönelik uluslararası düzenlemeler ve Türk
hukuku bakımından incelenmesidir. Bu çalışmada engellilerin toplumsal hayata katılımda
yaşamış oldukları sorunlara ve ayrımcılık teşkil eden hususlara da değinilerek çözüm
önerileri getirilmeye çalışılmıştır.

Abstract:
Disability has existed throughout human history. Today, one out of every six
people is disabled and every person is a candidate for disability. People with disabilities,
who have an important place in the world population and who differ from other people
due to their physical, mental, medical or mental disabilities of temporary or permanent
nature, have been subjected to discrimination, social exclusion, restrictions and inhuman
maltreatment. In addition, many rights of persons with disabilities such as life, health,
education and work have been violated and persons with disabilities have not been able
to fully benefit from their rights. People with disabilities have experienced and continue
to experience great problems in terms of full and effective participation in social life.
With the increasing importance given to human rights, the importance given to the rights
of persons with disabilities and their participation in social life has also increased. In this
context, various national and international regulations have been made on the subject. In
the 1982 Constitution, there are provisions on non-discrimination, right to education,
working conditions and social security for persons with disabilities. In addition to this,
there are many legislative arrangements for the disabled in our law. Despite this, it is not
possible to say that the violations of rights experienced by persons with disabilities have
been completely prevented.
The aim of this study is to examine the problems faced by disabled individuals in
terms of international regulations and Turkish law in terms of disabled individuals
together with their historical development processes. In this study, the problems
experienced by disabled people in participating in social life and the issues that constitute
discrimination are also mentioned and solutions are tried to be proposed.