Öğretmenlerde tükenmişliğin akılcı olmayan inançlar ve mesleki bazı değişkenlere göre yordanması
The prediction of the teachers burnoud according to the irrational beliefs and vocational variables
Yazar: BÜLENT GÜNDÜZ
Danışman: PROF. DR. SONGÜL SONAY GÜÇRAY
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2004
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Akılcı olmayan inançlar = Irrational beliefs ; Duyarsızlaştırma = Desensitization ; Mesleki sorunlar = Vocational problems ; Tükenmişlik = Burnout ; Tükenmişlik duygusu = Burnout feeling ; Öğretmenler = Teachers ; Öğretmenlik = Teaching

Özet:
ÖZET ÖĞRETMENLERDE TÜKENMİŞLİĞİN AKILCI OLMAYAN İNANÇLAR VE BAZI MESLEKİ DEĞİŞKENLERE GÖRE YORD ANMASI Bülent GÜNDÜZ Doktora Tezi, Eğitim Bilimleri Anabilim Dalı Danışman : Prof. Dr. S. Sonay GÜÇRAY Kasım, 2004, 141 sayfa Bu çalışmanın amacı, öğretmenlerde tükenmişliğin; mesleki ve kişisel değişkenlere göre farklılaşıp farklılaşmadığını araştırmak ve akılcı olmayan inançlar ile mesleki ve kişisel değişkenlere göre yordanmasını incelemektir. Araştırmaya 2003-2004 öğretim yılında Mersin ilindeki resmi ve özel ilköğretim okullarında görev yapan 633 öğretmen katılmıştır. Araştırmada, tükenmişliği ölçmek için Maslach ve Jackson (1981) tarafından geliştirilen ve Türkçe'ye Ergin (1992) tarafından uyarlanan "Maslach Tükenmişlik Envanteri (MTE)" kullanılmıştır. Öğretmenlerin akılcı olmayan inançları için araştırmacı tarafından geliştirilen "Akılcı Olmayan İnançlar Ölçeği-Öğretmen Formu (AOİÖ-ÖF)"; kişisel ve mesleki özellikleri belirlemek üzere yine araştırmacı tarafından geliştirilen "Kişisel Bilgi Formu" kullanılmıştır. Araştırmadan elde edilen verilerin istatistiksel analizleri için "SPSS" paket programının 11.0 sürümü kullanılmıştır. Verilerin çözümlenmesinde, aşamalı doğrusal çoklu regresyon analizi, ANOVA ve "t" testinden yararlanılmıştır. Post-hoc test olarak Tukey testi kullanılan araştırmada hata payı üst sının 0.05 olarak kabul edilmiştir. Araştırmadan elde edilen bulgular şu şekilde özetlenebilir : Öğretmenlerin kişisel ve mesleki değişkenleri ile MTE alt ölçek puanlan incelendiğinde :"Duygusal tükenmişlik" alt ölçek puanlan, "mezun olunan okul", "çalışılan okul", "branş", "öğrenci sayısı", "sosyal destek" ve "sosyal destek kaynağı"na göre, "Duyarsızlaşma" alt ölçek puanları, "hizmet süresi", "mezun olunan okul", "çalışılan okul" ve "sosyal destek" değişkenine göre ve "Kişisel başarı" alt ölçek puanları "hizmet süresi", "mezun olunan okul", "çalışılan okul", "branş", "öğrenci sayısı", "sosyal destek" ve "sosyal destek kaynağı"na göre farklılaşmaktadır. Diğer taraftan, "cinsiyet" ve "medeni durum" değişkenlerinin tükenmişliğin üç boyutu üzerinde de anlamlı bir etkisinin bulunmadığı görülmüştür. Öğretmenlerde tükenmişliği yordamada en önemli katkı akılcı olmayan inançlardan gelmektedir. Tükenmişliğin alt boyutlarına göre bulgular incelendiğinde "duygusal tükenmişlik"; "öğrencilere yönelik tutumlar", "okula ve velilere yönelik tutumlar", "kendine yönelik tutumlar" ve "sosyal destek" değişkenlerince yordanmaktadır. "Duyarsızlaşma" boyutu, "öğrencilere yönelik tutumlar" ve "hizmet süresi"; diğer taraftan, "kişisel başarı" boyutu ise, "kendine yönelik tutumlar", "öğrencilere yönelik tutumlar", "hizmet süresi", "sosyal destek", "okula ve velilere yönelik tutumlar" ile "çalışılan okul" değişkenlerince yordanmaktadır. Anahtar Kelimeler : Tükenmişlik, Duygusal Tükenme, Duyarsızlaşma, Kişisel Basan, Akılcı Olmayan İnançlar.

Abstract:
Ill ABSTRACT THE PREDICTION OF THE TEACHERS' BURNOUT ACCORDING TO THE IRRATIONAL BELIEFS AND VOCATIONAL VARIABLES Bülent GÜNDÜZ Ph.D.Thesis, Department of Educational Science Supervisor : Prof. Dr. S. Sonay GÜÇRAY November, 2004, 141 pages The purpose of this study was to find out whether the teacher burnout is related with the personal and vocational variables or not and to investigate the prediction of the teachers' burnout according to the irrational beliefs and vocational and personal variables. The sample of the study consisted of 633 elementary school teachers working in official and private primary schools in Mersin. To find out the burnout in this research "Maslach Burnout Inventory (MBI)", developed by Maslach and Jackson (1981) and adapted to Turkish culture by Ergin (1992), was used. To reveal the irrational beliefs "Irrational Beliefs Scale-Teacher Questionare (IBS-TQ) developed by the researcher was used, and the data related to teachers' personal and vocational features were collected by "Personal Data Questionaire.", developed by the researcher as well. For data analysis, the SPSS for windows version 11.0 was used. Separate stepwise linear multiple regression analysis, ANOVA and "t" test were administered to the data. Tukey test was used as Post-hoc test, and significance level was 0.05 for all analyses. The results of the study can be summarized as follows : When the personal and vocational variables of the teachers and MBI subscale scores were examined :IV "Emotional exhaustion" subscale scores differs according to "type of school graduated", "type of school worked in", "branch of the teachers", "the number of the students in the classroom", "social support", and "source of social support", "Depersonalization " subscale scores differs according to "work experiences", "type of school graduated", "type of school worked in", and "social support" variables, "Personal accomplishment" subscale scores differs according to "work experiences", "type of school graduated", "type of school worked in", "branch of the teachers", "the number of the students in the classroom", "social support", and "source of social support". On the other hand, "gender" and "marital status" variables have not any significant effect on the subscale of MBI. In this research the most significant variables which predict the burnout were irrational beliefs, "emotional exhaustion " was predicted by "attitude towards students", "attitude towards school and parents", "attitude towards oneself and "social support" variables. "Depersonalization " was predicted by "attitude towards students", and "work experiences"; "personal accomplishment" was predicted by "attitude towards oneself, "attitude towards students", "work experiences", "social support", "attitude towards school and parents", and "type of school worked in". Key Words : Burnout, Emotional Exhaustion, Depersonalization, Personal Accomplishment, Irrational Beliefs.