Köprüçay nehri yukarı havzası (Isparta/Türkiye) balık topluluk yapısının mevsimsel ve alansal değişimi
Seasonal and spatial variation in fish assemblage structure of upper Köprüçay stream (Isparta/Türkiye)
Yazar: VEDAT YEGEN
Danışman: DOÇ. DR. ŞENOL AKIN
Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Su Ürünleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Su Ürünleri = Aquatic Products
Dizin: Akarsular = Streams ; Köprüçay Havzası = Köprüçay Basin ; Mevsimsel değişim = Seasonal variation

Özet:
Bu çalışmada Köprüçay Nehri yukarı havzası balık topluluk yapısında meydana gelen alansal ve mevsimsel değişimlere akarsuyun çevresel bileşenlerinin (sıcaklık, çözünmüş oksijen, pH, elektriksel iletkenlik, bulanıklık, derinlik, genişlik, akıntı hızı, debi, vejetasyon oranı) etkileri araştırılmıştır. Balık ve çevresel bileşenler havzada seçilen 6 istasyonda 2007 yılı boyunca mevsimsel örneklemeler yapılarak belirlenmiştir. Elektroşokerle yapılan örnekleme çalışmaları sonucunda 7 taksona ait 1181 balık elde edilmiştir. Elde edilen türlerden Pseudophoxinus handlirschi (Eğirdir Yağ Balığı)'nin % 33,36'lık oranıyla havzanın en baskın türü olduğu belirlenmiştir. Bu türü Capoeta antalyensis (Antalya Karabalığı, Siraz) %26,92, Cobitis turcica (Çöpçü Balığı, Taşısıran) %17,44, Salmo trutta macrostigma (Dere Alabalığı) %12,02, Onchorynchus mykiss (Gökkuşağı Alabalığı) % 9,99, Hemigrammocapoeta kemali % 0,17 ve Aphanius anatoliae anatoliae (Dişli Sazancık) % 0,08 oranlarıyla izlemiştir.Havzanın yıllık birim av çabası (CPUE) 214,73 (Birey/Saat), Shannon wiener çeşitlilik indeksi (H') 2,2, aynılık (evenness) (J) 0,78, tür sayısı ise 7 olarak bulunmuştur. İstasyonlar içinde Abramis zonu içerisinde yer alan 4. istasyonun en yüksek (741,18 birey/saat), Alabalık zonunda yer alan 1. istasyonun ise en düşük balık yoğunluğuna (106 birey/saat) sahip olduğu; Abramis zonunda yer alan 5. istasyon en yüksek (4 tür), alabalık zonunda yer alan 2. ve 6. istasyonların ise (1 tür) en düşük tür zenginliğine sahip olduğu belirlenmiştir. Türlerin nispeten homojen dağılım gösterdiği 3. ve 4. istasyonlar en yüksek Shannon wiener çeşitlik indeksi (1,3) ve aynılık (0,82) değerlerine, tek türün elde edildiği 2. ve 6. istasyonlar ise en düşük (0) değerlere sahip olduğu belirlenmiştir. Balıkların yoğunlukları ve tür sayıları (S) sonbahar mevsiminde en yüksek (CPUE = 415,63, S = 7), kış mevsiminde ise en düşük (CPUE = 46,67, S = 5) seviyeye inmiştir. İlkbahar mevsiminde Shannon wiener çeşitlilik indeksi en düşük seviyeye (1,7) inmiş, sonbahar mevsiminde ise en yüksek seviyeye (2,2) çıkmıştır.Havzadaki balık türlerinin çevresel bileşenler ile etkileşimlerini belirlemek amacıyla Kanonik Uyum Analizi (CCA) uygulanmıştır. Yapılan CCA analizi sonucunda taşlık ve kayalık habitata sahip nispeten debisi, akıntı hızı ve oksijenin yüksek olduğu alanların Salmonidae familyasına ait balıklar tarafından, vejetasyon, bulanıklık, ve kondaktivitenin yüksek olduğu alanların Cyprinidae türleri tarafından, pH, derinliğin ve akıntı hızının yüksek olduğu alanların ise Capoeta antalyensis tarafından tercih edildiği belirlenmiştir.Çalışmamızda belirlenen, yaz ve sonbahar mevsimlerinde balık tür ve yoğunluklarının maksimum seviyeye ulaşması, alabalık zonunun tür sayısı bakımından fakir oluşu ve balık topluluk yapısını etkileyen önemli faktörlerin akıntı hızı, vejetasyon, derinlik ve pH'nın olması şeklindeki bulgular aynı iklim bölgesinde yer alan nehirlerde yapılan çalışmalardan elde edilen sonuçlar ile paralelik göstermektedir.

Abstract:
Spatial and temporal variations in fish assemblage structure of Upper Köprüçay River, located in the city of Isparta, Turkey, were investigated in relation to environmental parameters (temperature, dissolved oxygen, pH, conductivity, current velocity, flow rate, vegetation percentage, water depth, turbidity, river width). The samples of fish and environmental parameters were collected seasonally along the six sites located on the upper part of the river during 2007. A total of 1181 fish specimens belonging to seven species were collected with electro shocker. Among the fish species collected, Pseudophoxinus cf. handlirschi (33.36%) were the most abundant species followed by Capoeta antalyensis (26.92%), Cobitus turcica (17.44%), Salmo trutta macrostigma (12.02 %), Onchorynchus mykiss (9.99 %), Hemigrammocapoeta kemali (0.17 %) and Aphinus anatoliae anatoliae (0.08 %).The annual catch per unit effort (CPUE), Shannon-Wiener Diversity Index (H'), Evennes (J), and Species Richness (S) were determined as 214.73 h-1, 2.2, 0.78, and 7, respectively. The sites within the Abramis zone had the highest abundance (443.81 h-1) and species richness (4), whereas the sites (1 and 6) within the trout zone had the lowest abundance (86.71 %) and species richness (1). Fish species showed almost equal distribution pattern in the third and fourth sites with the Shannon-Wiener Index and Evenness values of 1.3 and 0.82, respectively, fish species on the other hand were unequally distributed in sites 1 and 6 that yielded only one species each. Fish abundance and richness reached the highest (CPUE=415.63 h-1, S=7) and lowest values (CPUE=46.67 h-1, S=5) during fall and winter season, respectively.Canonical Correspondence Analysis was performed in order to determine the relationships between environmental parameters and fish assemblage structure of the river. The results of this analysis showed that sites having stone and rock substrate, high flow rate and dissolved oxygen concentration were associated with the fish belonging to Salmonidae family, sites with highest vegetation cover, turbidity, and conductivity were preferred by Cyprinidae family, and sites with highest flow rate, pH, and depth were associated with Capoeta antalyensis.The results of highest fish abundance obtained during fall and summer, lowest species richness and abundance obtained in sites within the trout zone, and determining flow rate, vegetation, depth and pH as the primary factors affecting fish assemblage structure were parallel to the results obtained in other rivers located in the same climatic region of the Upper Koprucay River.