Akut rinosinüzit orbital komplikasyonları gelişmiş pediatrik hastalar ve genel pediatrik popülasyonda paranazal sinüs anatomik varyasyonlarının bilgisayarlı tomografi bulguları ile değerlendirilmesi ve klinik etkilerinin araştırılması
Evaluation and comparison of the paranasal sinus anatomic variations between pediatric patients with orbital complications of acute rhinosinusitis and the general pediatric population by computed tomography and evaluation of its effect on the clinical course
Yazar: EMRAH UĞURLU
Danışman: PROF. DR. SEMİH SÜTAY
Dokuz Eylül Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Kulak Burun Boğaz Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Kulak Burun ve Boğaz = Otorhinolaryngology (Ear-Nose-Throat)
Dizin: Anatomi = Anatomy ; Anatomik özellikler = Anatomical properties ; Komplikasyonlar = Complications ; Orbita = Orbita ; Paranazal sinüsler = Paranasal sinuses ; Rinit = Rhinitis ; Sinüzit = Sinusitis ; Tomografi-x ışınlı-bilgisayarlı = Tomography-x ray-computed

Özet:
Amaç ve Hipotez : Çalışmamızda pediatrik yaş grubunda akut rinosinüzit (ARS) orbital komplikasyonu gelişen hastalarla burun ve paranazal sinüs hastalığı olmayan genel pediatrik popülasyon arasında burun ve paranazal sinüs anatomik varyasyonları açısından farklılık olduğu hipotezini test etmek üzere belirtilen iki grubun karşılaştırılması amaçlanmıştır. Ayrıca komplikasyon gelişen hastalarda kliniğin seyrine etki edebilecek hastaya, hastalığa ve tedavi sürecine yönelik değişkenlerin analizinin yapılması planlanmıştır. Böylelikle, paranazal sinüs anatomik varyasyonlarının komplikasyon gelişimi için risk faktörü olup olmadığının, kliniğin seyrine etki edip etmediğinin ve anatomik varyasyonlar dışında kliniğin seyrine etki edebilecek diğer değişkenlerin belirlenmesi amaçlanmaktadır.
Gereç ve Yöntem : Ocak 2010 ve Haziran 2020 arasında Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Kulak Burun Boğaz Hastalıkları (KBB) servisinde ARS orbital komplikasyonları nedeniyle yatarak tedavi görmüş ve bilgisayarlı tomografi (BT) görüntülemesi yapılmış 52 pediatrik hasta olgu grubu olarak belirlenerek dosyaları geriye doğru tarandı. Kontrol grubu ise, Ocak 2017- Haziran 2020 arasında Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Radyoloji Anabilim Dalı'nda çekilmiş pediatrik maksillofasiyal BT'ler arasından yaş ve cinsiyet olarak olgu grubuna birebir eşleştirilmiş gruptan basit rastgele örnekleme yapılarak seçilen 52 olgu dahil edildi. Bu iki grupta BT'ler üzerinde paranasal sinüs anatomik varyasyonları (septum deviasyonu, septal spur, konka bülloza, paradoksik orta konka, hipoplazik orta konka, Haller hücresi, Agger Nazi hücresi, Onodi hücresi) belirlenerek Ki Kare testi ile karşılaştırıldı. Olgu grubunun klinik verilerinin (yaş, cinsiyet, tedavi şekli, hastanede yatış süresi, şikayet başlangıcı ve kuruma başvuru arasında geçen süre, rekürrens olup olmadığı, uygulanan antibiyoterapi, kuruma başvuru öncesi tedavi ve şekli, etkilenen sinüsler, komplikasyon tarafı, sosyokültürel seviye, ailede sigara kullanımı, kardeş sayısı, rinosinüzit başlangıcı ve göz bulgusu gelişmesi arasında geçen süre, intraorbital hava, mevsim, endoskopik adenoid bakısı, otoskopik muayene bulguları, nazal steroid ve topikal dekonjestan kullanımı, tonsil ve adenoid cerrahisi, ateş yüksekliği, laboratuvar verileri (C-Reaktif protein (CRP), beyaz küre (WBC), eritrosit sedimantasyon hızı (ESR), hemoglobin düzeyi, kontrol CRP, kontrol WBC, kontrol laboratuvar görme günü) Chandler sınıflaması gruplarındaki farklılığı ve sınıflamaya olan etkisi ise Kruskall-Wallis ve Kendall korelasyonu testi ile analiz edildi. Klinik veriler uzman KBB hekimlerince, radyolojik veriler uzman radyoloji hekimlerince değerlendirildi.
Bulgular : Olgu ve kontrol grubunda taraf gözetmeksizin yapılan değerlendirmede her iki grupta tüm paranasal sinüs anatomik varyasyonları istatistiksel olarak benzer bulundu (p>0.05). Olgu grubunda komplikasyon gelişen taraftaki anatomik varyasyonlar ele alındığında ise kontrol grubundaki septum deviasyonu (p=0.006), konka bülloza (p=0.001), Haller hücresi (p=0.028), Agger nazi hücresi (p=0.01), ve Onodi hücresinin (p=0.031) olgu grubundakilere göre istatistiksel olarak daha yüksek olduğu görülürken diğer varyasyonlarda gruplar arası istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptanmadı (p>0.05). Hiçbir anatomik varyasyonda iki grup arasında olgu grubu lehine istatistiksel olarak anlamlı bulgu izlenmedi. Klinik veriler değerlendirildiğinde ise, Chandler sınıflamasına göre tedavi şekli (p=0.007, Kendall korelasyon katsayısı=0.363), kuruma başvuru öncesi alınan tedavi (p=0.014, Kendall korelasyon katsayısı=0.319), göz bulguları (p<0.001, Kendall korelasyon katsayısı=0.611), rekürrens (p=0.025, Kendall korelasyon katsayısı=0.302), ateş yükseliği (p=0.034) ve yatış süresi (p<0.001) arasında gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık ve korelasyon izlenirken diğer parametreler istatistiksel olarak benzer bulundu (p>0.05).
Sonuç : Paranasal sinüs anatomik varyasyonları pediatrik yaş grubunda ARS orbital komplikasyonu gelişimi için risk faktörü olarak tespit edilmemiştir. Pediatrik ARS orbital komplikasyonlarında uygulanan tedavi, kuruma başvuru öncesi alınan tedavi, rekürrens görülmesi, göz bulguları, ateş yüksekliği ve yatış süresi kliniğin seyrine etki etmektedir. Çalışmamızda pediatrik yaş grubundaki ARS orbital komplikasyonları ile burun ve paranazal sinüs anatomik varyasyonları arasında bir ilişki tespit etmemiş olsak da, bu konuda özellikle komplikasyonu olmayan pediatrik ARS hastalarını da içeren daha ileri çalışmalara ihtiyaç olduğunu düşünüyoruz.

Abstract:
Objective and hypothesis : The aim of this study was to evaluate and compare the nasal and paranasal sinus anatomic variations between the pediatric patients with orbital complications of acute rhinosinusitis (ARS) and the general pediatric population without nasal and paranasal sinus diseases. In addition, the variables related to the patient, disease and treatment process that may affect the course of the clinic were planned to analyze in the patient group. In this way, it is aimed to determine whether paranasal sinus anatomical variations are risk factors for the development of complications, whether they affect the course of the clinic, and to reveal the other parameters that may affect the clinical course. 
Materials and Method : Fifty-two pediatric patients who were hospitalized for orbital complications of ARS in the Department of Otorhinolaryngology, Dokuz Eylül University, between January 2010 and June 2020 and underwent computed tomography (CT) imaging were identified as case group and their medical charts were reviewed retrospectively. As for the control group, 52 cases selected by simple random sampling from the one-to-one matched group in terms of age and gender among the pediatric maxillofacial CTs taken at the Radiology Department of Dokuz Eylül University between January 2017 and June 2020, were included. The nasal and paranasal sinus anatomical variations (septum deviation, septal spur, concha bullosa, paradoxical middle turbinate, hypoplasic middle turbinate, Haller cell, Agger Nasi cell, Onodi cell) on CT were evaluated in both groups and compared usign the Chi-Square test. The difference of the patients' clinical variables (age, gender, treatment method, hospitalization time, time between the onset of complaints and admission to the institution, recurrence, choise of antibiotherapy, treatment and type before admission to the institution, affected sinuses, complication side, sociocultural level, smoking in the family, number of siblings, time between onset of rhinosinusitis and the development of ocular findings, intraorbital air, season, endoscopic adenoid examination, otoscopic examination findings, use of nasal steroids and topical decongestants, tonsil and adenoid surgery, fever, laboratory data (C-Reactive protein (CRP), white blood cell (WBC), erythrocyte sedimentation rate (ESR) hemoglobin level, control CRP, control WBC, control laboratory day) between the Chandler classification groups and the correlation of them with these groups were analyzed with the Kruskall-Wallis and Kendall correlation tests. Clinical data were evaluated by specialist ENT physicians and radiological data were evaluated by specialist radiologists.
Results : All nasal and paranasal sinus anatomic variations were found to be statistically similar in both groups in the evaluation performed regardless of the side in the case and control groups (p>0.05). Considering the anatomical variations on the complication side in the case group, it was demostrated that septum deviation (p=0.006), concha bullosa (p=0.001), Haller cell (p=0.028), Agger nasi cell (p=0.01) and Onodi cell (p=0.031) in the control group were significantly higher than the case group. No statistically significant difference was observed between the two groups in favor of the case group in any anatomical variation. When the clinical data were evaluated, a significant difference and correlation was observed between the groups in terms of treatment method (p=0.007, Kendall correlation coefficient=0.363), treatment received before admission to the institution (p=0.014, Kendall correlation coefficient=0.319), ocular findings (p<0.001, Kendall correlation coefficient=0.611), recurrence (p=0.025, Kendall correlation coefficient=0.302), fever (p=0.034, and hospitalization time (p<0.001,) according to Chandler classification, while other parameters were found to be statistically similar (p> 0.05).
Conclusion : The nasal and paranasal sinus anatomical variations are found not to be as a risk factor for the development of ARS orbital complications in the pediatric age group. In pediatric ARS orbital complications, treatment method, treatment received before admission to the institution, ocular findings, recurrence, fever, and hospitalization time were demostrated to affect the clinical course. Although we did not detect a relationship between ARS orbital complications in the pediatric age group and anatomic variations of the nose and paranasal sinus in our study, we suppose that further studies on this issue particularly those including pediatric ARS patients without complications are needed, as well.