Hekimlerin ilaç reçeteleme davranışlarını etkileyen faktörlerin incelenmesi
Investigation the factors affecting the physicians' prescribing behaviors
Yazar: MUSTAFA DEMİRKIRAN
Danışman: DOÇ. DR. BAYRAM ŞAHİN
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sağlık Kurumları Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management
Dizin: Doktorlar = Physicians ; Toplum sağlık merkezleri = Community health centers ; İlaç reçeteleri = Drug prescriptions ; İlaçlar = Drugs

Özet:
Bu çalışma, hekimlerin reçeteleme davranışlarında farklılık olup olmadığını incelemek ve bu davranışları etkileyen faktörleri belirlemek amacıyla yapılmıştır. Araştırmanın evrenini Ankara'nın yedi metropolitan ilçesindeki (Altındağ, Çankaya Etimesgut, Keçiören, Mamak, Sincan ve Yenimahalle) sağlık grup başkanlıklarına bağlı sağlık ocaklarında görev yapan pratisyen hekimler oluşturmaktadır. Çalışma için örneklem seçilmemiş olup toplam 154 sağlık ocağında hizmet veren 576 pratisyen hekimin tamamına ulaşılmaya çalışılmıştır. Araştırmada veri toplama yöntemi olarak anket kullanılmıştır. Geliştirilen anket üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde hekimlerin kişisel ve mesleki özellikleri ile ilgili açık ve kapalı uçlu toplam 12 soruya, ikinci bölümde hekimlerin reçeteleme davranışlarında etkili olması muhtemel faktörlere yer verilmiştir. Anketin üçüncü bölümünde ise hekimlerin reçeteleme davranışlarındaki farklılıkları belirleyebilmek amacıyla, literatürde yazılı olgu simülasyonu adıyla bilinen bir yönteme dayalı olarak, sağlık ocaklarında sık teşhis konulan viral tonsillofarenjit hastalığına ait bir senaryo hasta tanımlaması yapılmış ve hekimlerden bu hastaya ilaç reçete etmesi istenmiştir. Uygulanan anketin cevaplanma oranı %66 olarak gerçekleşmiştir. Araştırma bulgularına göre reçeteleme davranışlarını en çok etkileyen faktörlerin ?ilacın klinik etkinliği?, ?ilacın güvenliği?, ?ilacın hastaya uygunluğu?, ?hastanın tıbbi geçmişi, geçirdiği hastalıklar, kullandığı ve kullanmakta olduğu ilaçlar? ve ?ilacın biyoyararlılık düzeyi?; en az etkileyen faktörlerin ise ?eczacıların yönlendirmeleri ve beklentileri?, ?ilaç firması temsilcileriyle kurulan kişisel arkadaşlık?, ?ilacın isminin hastalığın tıbbi ismi ile benzerliği?, ?ilaç firması temsilcilerince sağlanan yemekli ilaç tanıtımları? ve ?plasebo amaçlı ilaç yazma? olduğu tespit edilmiştir. Yazılı hasta vakası için düzenlenen reçetelere göre ise reçete başına ortalama ilaç sayısı 2,1; ortalama reçete maliyeti 11,7 TL ve antibiyotik reçete etme oranı %4,5 olarak bulunmuştur. Bu çalışma neticesinde elde edilen sonuçların, uygulamaya ilişkin sorunların belirlenmesinde ve çözüm önerilerinin geliştirilmesinde politika belirleyicilere, geri ödeme kurumlarına ve ilaç firmalarına önemli ipuçları sağlayacağı düşünülmektedir.

Abstract:
This study was conducted with a view to analyzing the differences in the prescribing behavior of physicians if any, and the factors that affect this behavior. The universe of the research is the general practitioners working for the health centers under health group presidencies in the seven metropolitan districts (Altındag, Cankaya Etimesgut, Kecioren, Mamak, Sincan and Yenimahalle) of Ankara. Sampling was not conducted and all 576 general practitioners providing service in 154 health centers were tried to be reached. A questionnaire designed for this purpose was used as the data collection method for the research. The first section includes 12 open-ended questions related with the individual and professional characteristics of the physicians. The second section includes factors that probably affect the prescribing behavior of the physicians. For the purpose of determining the differences between prescribing behavior of the physicians, a method known as the ?written case simulation? was used. This included a scenario patient definition for tonsillopharyngitis which is commonly diagnosed in the health centers and the physicians were asked to write a prescription for the patient. The response rate of the survey was %66. The findings of the research revealed, the factors with an effect on the prescribing behavior as ?the clinical efficacy of the medicine?, ?safety of the medicine?, ?conformity of the medicine to the patient?, ?medical history of the patient, past diseases, medicines being or has been used? and ?bio-availability level of the medicine?. The factors with the least effect on the prescribing behavior were found as ?the direction and the expectation of the pharmacists?, ?the personal friendship established with the representatives of the pharmaceutical companies?, ?the similarity between the disease and the medicine name?, ?medicine presentations with dinner provided by the pharmaceutical companies? representatives? and ?prescribing with placebo purpose?. Based on the prescriptions prepared for the written patient case, the approximate number of medicine per prescription was found as 2,1; the approximate cost for prescription was found as 11,7 TL and the rate of antibiotics prescription was found as %4,5. The outcomes of this study are considered to provide significant clues for the policy makers, reimbursement agencies and pharmaceutical companies in the determination of implementation-related problems and the development of solution suggestions.