Kınalı keklik (alectoris chukar) harder bezinin alternatif organ olarak bursa fabricii'nin gelişim ve involüsyon dönemleriyle ilişkisinin histolojik ve histokimyasal yöntemlerle araştırılması
Investigations on the harderian gland which is a functionally alternative to bursa of fabricius of partridge (alectoris chukar) in relation to developmental and involution periods of bursa of fabricius, by histological and histochemical methods
Yazar: HATİCE YAREN KULOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. MURAT BOYDAK
Selçuk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Histoloji ve Embriyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Histoloji ve Embriyoloji = Histology and Embryology
Dizin: Anatomi-veteriner hekimlik = Anatomy-veterinary ; Bursa Fabricii = Bursa of Fabricius ; Histoloji = Histology ; Hücreler = Cells ; Keklik = Partridges ; Plazma = Plasma ; Veteriner hekimlik = Veterinary medicine

Özet:
Bu çalışmada kınalı keklik (Alectoris chukar) Harder bezinin alternatif organ olarak bursa Fabricii'nin gelişim ve involüsyon dönemleriyle ilişkisi histolojik ve histokimyasal yöntemlerle belirlendi.
Çalışmada Antalya'da özel bir çiftlikten alınan 20 adet 3 aylık (10 erkek, 10 dişi), 20 adet 6 aylık (10 erkek, 10 dişi) kınalı kekliklerin Harder bezleri ve bursa Fabricii'leri kullanıldı. Kınalı keklik Harder bezinin ince bir bağ doku kapsülüyle sarılı olduğu ve kapsülün bez içerisine septumlar gönderip bezi lop ve lopçuklara ayırdığı tespit edildi. Korpus glandulaların alçak veya yüksek prizmatik epitel hücrelerinden oluştuğu gözlendi. Her bir lobun içinde primer akıtıcı kanallarla birlikte oldukça geniş bir lümene sahip tek bir ana akıtıcı kanalın bulunduğu saptandı. Primer ve ana akıtıcı kanal epitel hücrelerinin tek katlı kübik karakterde olduğu gözlendi. Korpus glandulalarda Alsiyan Blue (AB) pH=2,5 boyamada güçlü AB-pozitif epitel hücreleri gözlendi ancak Periyodik asit Schiff (PAS) boyamada PAS-pozitif epitel hücrelerine rastlanmadı. Primer akıtıcı kanal hücrelerinin çoğunluğunda güçlü AB-pozitif reaksiyon gözlenirken, az sayıda hücrede zayıf PAS-pozitif reaksiyon gözlendi. Ana akıtıcı kanal epitelinde kadeh hücrelerinin AB pH=2,5 boyama metodunda zayıf ve güçlü, PAS boyama metodunda zayıf PAS-pozitif reaksiyon gösterdikleri belirlendi. Kınalı keklik bursa Fabricii'nin bir kapsülle çevrili olduğu mukozanın 10-15 plikadan oluştuğu gözlendi. Lenf foliküllerinin korteks ve medula bölümleri içerdiği ve kortikonmedular sınır hücreleriyle birbirinden ayrıldığı dikkati çekti. Üç aylık kınalı keklik bursa Fabricii'lerin ilk involüsyon belirtileri inter foliküler epitel ve folikül ilişkili epitel'de gözlendi. Altı aylık kınalı keklik bursa Fabricii'lerde involüsyonla ilgili olarak plikaların kaybolduğu, lümenin oldukça daraldığı, lenf foliküllerinin küçülüp içlerinde etrafı epitelle çevrili kistler bulunduğu, bağ doku kitlesinin arttığı gözlendi. Bursa Fabricii'lerde AB pH=2,5 boyama metodunda sadece epitel hücrelerinin apikal kısmında AB-pozitif reaksiyon görüldü. PAS boyama metodunda yine yalnızca epitel hücreleri arasında yer alan kadeh hücrelerinde PAS-pozitif reaksiyon gözlendi.
Çalışmamızda Harder bezi ve bursa Fabricii'de plazma hücreleri, bursa Fabricii'nin involüsyon öncesi ve sonrası dönemlerinde (3 ve 6 aylık) ayrı ayrı sayıldı. Elde edilen bulgulara göre 3 ve 6 aylık Harder bezi ve bursa Fabricii plazma hücre sayıları arasındaki (erkek ve dişi bireylerde) ilişki istatistiksel olarak önemsiz bulundu (p>0,05). 3 aylık (erkek ve dişi) Harder bezi ve 3 aylık (erkek ve dişi) bursa Fabricii plazma hücre sayıları arasındaki ilişki istatistiksel olarak yüksek düzeyde önemli bulundu (p<0,001). 6 aylık (erkek ve dişi) Harder bezi ve 6 aylık (erkek ve dişi) bursa Fabricii plazma hücre sayıları arasındaki ilişki istatistiksel olarak yüksel düzeyde önemli bulundu (p<0,001).

Abstract:
In this study, relations of the Harderian gland which is a functionally alternative lymphoid organ to bursa of Fabricius of partridge (Alectoris chukar)  with developmental and involution periods of bursa of Fabricius, by histological and histochemical methods. 
   
           Tissue samples taken form Harderian glands and bursa of Fabiricius of 20 partridges at 3-month-old (10 males and 10 females) and 20 partridges at 6-month-old (10 males and 10 females) were used as material.

Harderian gland of the partridge covered with a thin connective tissue capsule, which extending trabecules into the organ and separating it lobes and lobules. Secretory cells of glandular acini changed from low to high columnar types. Each lobule, had a large, main conducting duct with a wide lumen, which receiving many primary ducts. Epithelia of the both primary and main conducting ducts formed by simple cuboidal cell lines. Secretory acinar cells gave AB- positive reaction, whereas PAS-positivty was observed in less number of these cells. Epithelial cells of the main conducting duct gave strong positive reaction with AB at pH 2,5 staining and weak PAS-positive reaction.

Bursa of Fabricius of the surrounded with a strong connective tissue capsule, and mucosal layer formed 10-15 folds, called as plica. Lymphoid follicles contained cortex and medullae, those separated by cortico-medullary border cell lines. First histological signs of the involutive changes of bursa of Fabricius were observed in both IFE and FAE, in the 3-month-old partridges. In the 6-month-old partridges, plicae flattened, lumen narrowed, lymphoid follicled atrophied and their medullary regions filled with cysts, which having central lumen rounded with an epithelial cell layer, whereas connective tissue elements increased relatively. AB-positivity was peculiar to apical cytoplasm of the surface epithelial cells. Only goblet cells located between surface epithelial cells gave PAS-positive reaction.

In this study, plasma cel concentrations (cell number/unit tissue area) were determined at both pre- involutive and involutive periods (3 month-old and 6 month-old ages). There was significant (P<0.001) difference between the plasma cell concentrations of the 3 and 6 month-old male and female animals. Moreover,  significant difference were found between the genders at 3 and 6 month-old animals (P<0.001).