Çocukluk çağı üriner sistem taş hastalığının değerlendirilmesi
Evaluation of childhood urinary stone disease
Yazar: MEHTAP ALTUNTAŞ
Danışman: PROF. DR. MEHMET BÜLBÜL
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Dr. Sami Ulus Çocuk Sağl. ve Has. Eğt. ve Arş. Hast. / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Hiperkalsiüri = Hypercalciuria ; Çocuk hastalıkları = Child diseases ; Çocuklar = Children ; Üriner sistem = Urinary tract ; Üriner taşlar = Urinary calculi ; Ürolitiyaz = Urolithiasis

Özet:
Giriş ve amaç: Üriner sistem taş hastalığı, çocuklarda yaşam tarzı ve beslenme alışkanlığının değişmesi ile sıklığı gittikçe artan önemli bir klinik tablo haline gelmiştir. Hastalarda oluşabilecek morbiditeyi ve hastalığın tekrarlamasını engellemek için risk faktörlerinin ve hastalığının etiyolojisinin erken belirlenmesi ve tedaviye hızla başlanması önemlidir. Çalışmamızda, Sağlık Bilimleri Üniversitesi Ankara Dr. Sami Ulus Kadın Doğum, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi Çocuk Nefroloji Polikliniği'nde üriner sistem taş hastalığı tanısı ile izlenen 0-18 yaş hastaların demografik özelliklerinin, kan ve idrar biyokimyasal parametrelerinin taş oluşumuna etkilerinin gösterilmesi, tedavide uygulanan yöntemlerinin etkinliğinin ve izlem sonuçlarının değerlendirilmesi ve çocukluk çağı taş hastalığına dikkat çekilmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve yöntemler: Hastanemiz Çocuk Nefroloji Polikliniği'nde 2005-2017 yılları arasında, üriner sistem taş hastalığı nedeni ile değerlendirilen, 0-18 yaş arası olguların geriye dönük olarak dosya ve laboratuvar verileri değerlendirilmiştir.
Bulgular: Çalışmamıza dâhil edilen 189 çocuk hastanın 78 (%41,3)'i kız, 111 (%57,8)'i erkek idi. Hastalarımızın yaş dağılımlarında; 90 hasta (%47,6) 0-2 yaş, 42 hasta (%22,6)2-5 yaş, 57 hasta (%30,2) 5 yaş üzerinde saptandı. 0-2 yaş grubundaki hastaların 10 (%11,2)'unda, 2 yaşından büyük hastaların 16 (%16,2)'sındaobezite mevcuttu. Eşlik eden hastalık ve ek ilaç kullanımı açısından istatiksel olarak önemli bir farklılık yoktu. En sık başvuru şikâyeti %55,6 ile dizüri idi ve diğer başvuru şikâyetleri ise sırası ile hematüri, ateş, karın ağrısı ve yan ağrısı idi. Başvuruda hematüri 44 (%23,3) hastada vardı ve 5 yaş üzerinde sıklığı anlamlı olarak fazlaydı (p=0,04). 
Hastaların 91 (%48,1)'inde eşlik eden üriner sistem anormalliği mevcuttu. Başvuruda hastaların 18 (%9,5)'inde nefrokalsinozis, 66 (% 34,9)'sında hidronefroz, 5 (%2,6)'inde hidroüreteronefroz vardı ve üriner sistemde taşların yerleşim yerleri en sık görüldüğü yerden itibaren böbrek kaliksleri (%85,2), pelvis (%10,1), üreter (%2,6) ve mesane (%2,1) olarak sıralanmıştı. Hastalara yapılan ultrasonografi (USG) sonuçlarına göre çoklu taş saptanma oranı 2 yaş altında daha fazla idi (p=0,028). Hastaların % 37,5'inin serum elektrolit değerlerinde anormallik vardı ve bunlar sıklık sırasına göre hipofosfatemi (%17,9), hiponatremi (%11,6), hipermagnezemi (%8), hiperkalsemi (%3,1) ve hiperkalemi (%2,1) idi. Hiponatremik olan hastalarda sistolik hipertansiyon anlamlı olarak daha fazlaydı (p=0,03). Hastaların 117 (%61,9)'sinin idrar metabolitlerinde anormallik vardı ve bunlar sıktan aza doğru sırasıyla hiperoksalüri, hiperkalsiüri, hipositratüri, hiperürikozüri ve hipersistinüri olarak sıralanmıştı. İki yaşından küçük obez hastaların %20'sinde hiperürikozüri vardı (p=0,05). Hastaların yaşlarının artmasıyla hiperkalsiüri görülme oranının da anlamlı olarak arttığı görülmüştü (p=0,008). Hastaların hepsine diyet, sıvı alımının arttırılması ve tuz kısıtlaması uygulandı, ek olarak %55,5'ine metabolik sorunlarına yönelik olarak ilaç tedavisi ve %27,5'ine de cerrahi tedavi uygulandı. 
Sonuç: Üriner sistem taş hastalığının çocuklarda sıklığı giderek artmaktadır ve önlenebilir böbrek hasarı nedenlerindendir. Erken tanı, metabolik risk faktörlerinin araştırılması, akut ve önleyici tedavilerin zamanında başlanması önemlidir.

Abstract:
Aim: Urinary system stone disease is an importantclinical picture with an increasingfrequencywiththechange in life styleandnutritionalhabits in children. Inordertopreventmorbidity in patients, it is importanttoidentifythe risk factorsandetiology of thedisease in theearlyperiodandto start treatmentforthem. In our study, it was aimed to show the demographic characteristics of patients aged 0-18 who were followed up with a diagnosis of urinary tract stone disease in the Pediatric Nephrology Outpatient Clinic of Health Sciences University Ankara Dr. Sami Ulus Obstetrics, Child Health and Diseases Health Application and Research Center, to show the effects of blood and urine biochemical parameters on stone formation, to evaluate the effectiveness of treatment methods and follow-up results, and to draw attention to childhood stone disease.
MaterialsandMethods: Theretrospective file andlaboratory data of 0-18 yearsoldpatientswhowereevaluatedduetourinarysystem stone disease between 2005-2017 at the Pediatric NephrologyOutpatientClinic of ourhospitalwereevaluated.
Results: Of the 189 childrenincluded in ourstudy, 78 (41,3%) werefemaleand 111 (57,8%) weremale. Whentheagedistribution of ourpatientswasevaluated, 90 (47,6%) were 0-2 yearsold, 42 (22,6%) were 2-5 yearsold and 57 (30,2%) were>5 yearsold. Obesitywas present in 10 (11,2%) of 0-2 yearsoldpatientsand in 16 (16,2%) of patientsolderthan 2 years. Therewasnosignificantdifference in terms of concomitantdiseaseandadditionaldruguse. Themostcommoncomplaintwasdysuria with a share of 55,6%, andothercomplaintswerehematuria, fever, abdominalpainandflankpain, respectively. Amongthecomplaints of admission, hematuriawaspresent in 44 (23,3%) patientsandthefrequencyolderthan 5 yearswassignificantlyhigher (p=0,04).
Urinarysystemanomaliesaccompanying 91 (48,1%) of thepatients. Intheapplication, 18 (9,5%) of thepatients had nephrocalcinosis, andthelocations of thestones in theurinarysystemwerelisted as kidneycalyxes, pelvis, ureterandbladder. Accordingtotheresults of ultrasonography (USG), multiple stone detection rate washigherunder 2 years of age(p=0,028). The serum electrolytevalues of 37,5% of thepatientswereabnormaland were in order of frequency of hypophosphatemia(%17,9), hyponatremia(%11,6), hypermagnesemia(%8), hypercalcemia(%3,1) andhyperkalemia(%2,1). Inpatientswithhyponatremiasystolichypertensionwassignificantlyhigherthanthosewith normal values (p=0,03). Therewas an abnormality in theurinarymetabolites of 117 (61,9%) of thepatients, andthesewerehyperoxaluria, hypercalciuria, hypocitraturia, hyperuricosuriaandhypersisturiarespectively. Hyperuricosuriawaspresent in 20% of obesepatientsyoungerthantwoyearsold (p=0,05). Itwasobservedthatthe rate of hypercalciuriaincreasedsignificantlywithincreasingage of thepatients (p=0,008). Diet, fluidincreaseand salt restrictionwereappliedtoall patients 55,5% weretreatedformedicationformetabolicproblemsand 27,5% forsurgicaltreatment.
Conclusion: Thefrequency of urinary system stone disease is increasing in childrenand it is one of thepreventablecauses of kidneydamage. Earlydiagnosis, investigation of metabolic risk factors, andtimelyinitiation of acuteandpreventivetreatments are important.