Centaurea vırgata LAM bitkisinin farmakognozik yönden değerlendirilmesi
Evalution of the plant centaurea virgata LAM. in pharmacognostical way
Yazar: BURCU SÜMER TÜZÜN
Danışman: PROF. DR. BİJEN KIVÇAK
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmakognozi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology

Özet:
Bu çalışmada Türkiye'de Doğu Anadolu Bölge'sinde yetişen Centaurea virgata Lam. bitkisi 4 farklı açıdan ayrıntılı olarak araştırılmıştır.
İlk olarak, bitki üzerinde yapılan botanik çalışmalarda, bitki tayininde yararlanılabilecek ve ileride hazırlanabilecek muhtemel monograflarda yer alabilecek, anatomik ve mikroskobik özellikler araştırılmıştır.
İkinci aşama olarak, C. virgata bitkisinin toprak üstü kısımlarından hazırlanan metanol ekstresi ve alt ekstreleri (n-hekzan, kloroform, metanol:su) ksantin oksidaz inhibitör aktiviteleri açısından araştırılmış ve en yüksek aktivite gösteren kloroform ekstresi üzerinden çalışmalara devam edilmiştir. Öncelikle LC-MS ile apigenin, eupatorin, 3'-metil eupatorin, salvigenin, izokemferit, hispidulin ve sinisin varlığı tespit edilmiş, ardından ana sütun kromatografisi, sıvı kromatografisi, CPC(Santrifüj Düzlemsel Kromatografi), preparatif İTK gibi kromatografik yöntemler ve kristalizasyon yöntemi kullanılarak madde izolasyonu gerçekleştirilmiştir. Saf halde elde edilen bileşiklerin yapıları, spektroskopik yöntemler (UV, IR, 1D, 2D NMR, ESIMS ve LC-MS) kullanılarak aydınlatılmıştır. Çalışmalar sonucunda, seskiterpen laktonlardan bir tanesi germakranolit yapıda olan sinisin, bir tanesi ödesmanolit yapıdaki 8α-hidroksi sonkukarpolit ve son olarak elemanolit yapıdaki 8α-(3,4-dihidroksi-2-metilen-butanoiloksi)-dehidromelitensin olmak üzere 3 madde elde edilmiştir. Ayrıca apigenin, eupatorin, 3'-metil eupatorin ve salvigenin adlı flavonoitler de izole edilmiştir. Çok miktarda izole edilen eupatorinin miktar tayini LC-MS ile gerçekleştirilmiştir. Saf maddeler ksantin oksidaz inhibitör aktiviteleri açısından araştırılmış ve 7-OH flavon yapısında olan apigenin ve hispidulin aktif bulunmuştur.
Üçüncü aşamada, bitkinin uçucu yağı elde edilmiş ve ana bileşenleri; karyofilen oksit % 6, pentakozan % 8.6, spathulenol % 9.1, dodekanoik asit % 15.8 ve hekzadekanoik asit % 17.8 olarak GC-MS analizi ile saptanmıştır.
Son aşama olarak, bitkinin kloroform ekstresinden ve çok miktarda izole edilen eupatorin maddesinden gümüş nanopartikül eldesi gerçekleştirilmiştir. Gümüş nanopartikül karakterizasyonu için Partikül büyüklüğü, Zeta Potansiyel, TEM, SEM, XRD, TGA, UV ve FT-IR yöntemleri kullanılmıştır.
Sentezlenen gümüş nanopartiküllerinin nitrik oksit süpürücü aktivitesi incelenmiş ve nanopartiküllerinin aktivitelerinin daha çok olduğu görülmüştür. Bu durum, ileride bu nanopartiküllerin ilaç ve kozmetik sanayinde değerlendirilmesi açısından önem teşkil etmektedir.

Abstract:
In this study, C. virgata Lam., a plant which grows in East Anatolia in Turkey, has been investigated in four different projects.
As the first project, in the botanical research the microscobical and anatomical features which would be useful for the identification of the plant and take place in a possible monograph are investigated.
As the second project, the xanthine oxidase inhibitory activities of the methanol extract and its subexracts (n-hexane, chloroform and remaining methanol:water) were investigated. Remarkable activity was exerted by the chloroform extract. Therefore constituents of this extract were analysed. VLC, CPC, PLC and crystallization of the compounds were used as purification steps, for isolation. Sesquiterpenes, cnicin, 8α-hydroxy sonchucarpolide and 8α-(3,4-dihydroxy-2-methylene-butanoyloxy)-dehydromelitensine and flavones, apigenin, eupatorin, 3'-methyl eupatorin, salvigenin were identified. Flavones, apigenin, eupatorin, 3'- methyl eupatorin, hispidulin, salvigenin and flavonol isokaempheride were identified by LC-MS. Quantitative determination performed by LC-MS for the major compound eupatorin. The xanthine oxidase activity of pure compounds was investigated. Sesquiterpenes are inactive and the flavonoids containing 7-OMe group have no activity. However 7-OH flavones, such apigenin and hispidulin exerted significant XO inhibitory activity.
The essential oil of the plant investigated by GC-MS analysis and the major compounds were found as: caryophyllene oxide % 6, pentacosane % 8.6, spathulenol % 9.1, dodecanoic acid % 15.8 ve hekzadecanoic acide % 17.8.
As the last project, the chloroform extract and the isolated compound eupatorin used for synthesizing silver nanoparticle by green synthesis. The characterization of silver nanoparticles were done by Particle Size Distrubition, Zeta Potential, TEM, SEM, XRD, TGA, UV and FT-IR.
The silver nanoparticles were investigated for their nitric oxide radical scavenging activity. It is found that nanoparticles have much more activity than before synthesis. This situation poses matter for medicine and cosmetic industry.