Büyüme hormonu tedavisi alan hastaların tedavi yanıtlarının değerlendirilmesi ve multipl hipofizer hormon yetmezliği olan olguların genetik etiyolojilerinin araştırılması
Evaluation of response to growth hormone treatment and investigation of genetic etiology in patients with multiple pituitary hormone deficiency
Yazar: FATMA DERYA BULUT
Danışman: PROF. DR. BİLGİN YÜKSEL
Çukurova Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2014
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Büyüme hormonu = Growth hormone ; Etyoloji = Etiology ; Genetik = Genetics ; Hipofiz hastalıkları = Pituitary diseases ; Hipofiz hormonları = Pituitary hormones

Özet:
Büyüme Hormonu Tedavisi Alan Hastaların Tedavi Yanıtlarının Değerlendirilmesi ve 
Multipl Hipofizer Hormon Yetmezliği Olan Olguların Genetik Etiyolojilerinin 
Araştırılması
Amaç: Bu çalışmada, büyüme hormonu tedavisine yanıtı etkileyen faktörlerin 
değerlendirilmesi ve multipl hipofizer hormon yetmezliği olan hastalarda genetik inceleme 
yapılması amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Endokrinoloji 
Polikliniği'nde Ocak 1997-Aralık 2013 arasında en az 1 yıl büyüme hormonu tedavisi alan 
255 hastanın etiyolojileri, antropometrik ölçümleri, kemik yaşı, diğer hormon eksiklikleri, 
hipofiz görüntüleme bulguları, tedavi yaşı, puberte durumu, uyarı testlerine pik yanıtı, 
tedaviyle uzama hızı ve final boyu değerlendirildi. Ayrıca, multipl hipofizer hormon 
yetmezliği olan 54 hastada hipofizer transkripsiyon faktör mutasyonları çalışıldı.
Bulgular: Hastaların 139'u (% 54,5) erkek, 116'sı (% 45,4) kızdı. Ortalama tanı yaşı 
9,63 (±4,14) yıldı. Hastaların 113'ünde hipotiroidi, 40'ında santral adrenal yetmezlik, 
37'sinde hipogonadotropik hipogonadizm, 12'sinde santral diabetes inspitus ve 8'inde 
hipoprolaktinemi vardı. Tedavi sonrası 1. yıl ortalama uzama 8,7 (±3,2) cm, 2. yıl ortalama 
uzama 7,0 (±2,2) cm'di. Final boya ulaşan 83 hastanın ortalama final boyu 156,4 cm 
(±9,9)'di. 192 hastanın 79'unun hipofiz MR'ı anormaldi. Multipl hipofizer yetmezlik tanılı 
hastaların anne-baba akrabalığı olan 6 hastada PROP1 geninde mutasyon saptanmış, LHX4
geninde anlamlı mutasyona rastlanmamıştır.
Sonuç: 1. yıl boy kazancını etkileyen değişkenler; etiyoloji, tedavi başlangıç yaşı, 
hedef boy, tedavi başlangıcındaki boy ve pubertal durum, hipotiroidi, uyarı testi pik yanıtı, 
hipofiz MR'ında anormalliktir. Büyüme hormonu eksikliği olan hastalarda final boyu 
etkileyen faktörlere bakıldığında en önemli faktör 1. yıl uzama hızıdır. Kemik yaşı farkı, 
hedef boy, tedavi süresi ve final boya ulaşılan yaş, final boyu tahmin etmede 
kullanılabilecek diğer faktörlerdir. Multipl hipofizer yetmezlikte anne-baba akrabalığı olan 
hastalarda transkripsiyon faktör mutasyonu daha sık görülmektedir. Multipl hipofizer 
yetmezlikte teanskripsiyon faktör mutasyonları en sık PROP1 geninde görülmektedir.
Anahtar Sözcükler: Büyüme hormonu eksikliği, Büyüme hormonu tedavisi yanıtı, 
LHX4, Multipl hipofizer hormon yetmezliği, PROP1ÖZET
Büyüme Hormonu Tedavisi Alan Hastaların Tedavi Yanıtlarının Değerlendirilmesi ve 
Multipl Hipofizer Hormon Yetmezliği Olan Olguların Genetik Etiyolojilerinin 
Araştırılması
Amaç: Bu çalışmada, büyüme hormonu tedavisine yanıtı etkileyen faktörlerin 
değerlendirilmesi ve multipl hipofizer hormon yetmezliği olan hastalarda genetik inceleme 
yapılması amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Endokrinoloji 
Polikliniği'nde Ocak 1997-Aralık 2013 arasında en az 1 yıl büyüme hormonu tedavisi alan 
255 hastanın etiyolojileri, antropometrik ölçümleri, kemik yaşı, diğer hormon eksiklikleri, 
hipofiz görüntüleme bulguları, tedavi yaşı, puberte durumu, uyarı testlerine pik yanıtı, 
tedaviyle uzama hızı ve final boyu değerlendirildi. Ayrıca, multipl hipofizer hormon 
yetmezliği olan 54 hastada hipofizer transkripsiyon faktör mutasyonları çalışıldı.
Bulgular: Hastaların 139'u (% 54,5) erkek, 116'sı (% 45,4) kızdı. Ortalama tanı yaşı 
9,63 (±4,14) yıldı. Hastaların 113'ünde hipotiroidi, 40'ında santral adrenal yetmezlik, 
37'sinde hipogonadotropik hipogonadizm, 12'sinde santral diabetes inspitus ve 8'inde 
hipoprolaktinemi vardı. Tedavi sonrası 1. yıl ortalama uzama 8,7 (±3,2) cm, 2. yıl ortalama 
uzama 7,0 (±2,2) cm'di. Final boya ulaşan 83 hastanın ortalama final boyu 156,4 cm 
(±9,9)'di. 192 hastanın 79'unun hipofiz MR'ı anormaldi. Multipl hipofizer yetmezlik tanılı 
hastaların anne-baba akrabalığı olan 6 hastada PROP1 geninde mutasyon saptanmış, LHX4
geninde anlamlı mutasyona rastlanmamıştır.
Sonuç: 1. yıl boy kazancını etkileyen değişkenler; etiyoloji, tedavi başlangıç yaşı, 
hedef boy, tedavi başlangıcındaki boy ve pubertal durum, hipotiroidi, uyarı testi pik yanıtı, 
hipofiz MR'ında anormalliktir. Büyüme hormonu eksikliği olan hastalarda final boyu 
etkileyen faktörlere bakıldığında en önemli faktör 1. yıl uzama hızıdır. Kemik yaşı farkı, 
hedef boy, tedavi süresi ve final boya ulaşılan yaş, final boyu tahmin etmede 
kullanılabilecek diğer faktörlerdir. Multipl hipofizer yetmezlikte anne-baba akrabalığı olan 
hastalarda transkripsiyon faktör mutasyonu daha sık görülmektedir. Multipl hipofizer 
yetmezlikte teanskripsiyon faktör mutasyonları en sık PROP1 geninde görülmektedir.

Anahtar Sözcükler: Büyüme hormonu eksikliği, Büyüme hormonu tedavisi yanıtı, 
LHX4, Multipl hipofizer hormon yetmezliği, PROP1

Abstract:
Evaluation of Response to Growth Hormone Treatment and Investigation of Genetic 
Etiology in Patients with Multiple Pituitary Hormone Deficiency
Aim: In this study, we aimed to assess the factors associated with response to growth 
hormone treatment and identify the underlying genetic etiology in multipl pituitary 
hormone deficiency.
Material and Method: 255 patients who are treated with growth hormone in 
Çukurova University Medicine Faculty Pediatric Endocrinology Department, in between 
January 1997- December 2013, are evaluated according to etiology, anthropometric 
measurements, bone age, other hormone deficiencies, pituitary imaging findings, age at 
start of treatment, pubertal state, peak response to stimulation tests, growth velocity with 
treatment and final height. Also, transcription factor mutation analysis were performed in 
patients with multiple pituitary hormone deficiency.
Results: 139 of patients (% 54,5) were male and 116 (% 45,4) were female. Mean 
age at diagnosis was 9,63 (±4,14) years. 113 of patients had hypothyroidism, 40 had central 
adrenal insufficiency, 37 had hypogonadotropic hypothyroidism, 12 had central diabetes 
inspitus and 8 had hypoprolactinemia. After treatment, mean growth velocity was 8,7 
(±3,2) cm in first year and 7,0 (±2,2) cm in second year. 79 of 192 patients had an 
abnormality in pituitary MRI. 6 patients in multiple pituitary hormone deficiency group 
who had consanguineous parents had mutations in PROP1 gene. No disease causing 
mutation was found in LHX4 gene.
Discussion: Variables that affect first year height velocity are etiology, age at 
treatment, target height, height and pubertal status at the start of treatment, hypothyroidism, 
peak response to stimulation test, abnormality in pituitary MRI. Most important factor that 
affect final height in patients with growth hormone deficiency is growth velocity in first 
year of treatment. Bone age deficit, target height, treatment duration, age at final height are 
variables that can be used in predicting final height. Transcription factor mutations are 
more frequent in multiple pituitary hormone deficiency patients whose parents are 
consanguineous. Most common mutations in multiple pituitary hormone deficiency are 
found in PROP1 gene.

Key Words: Growth hormone deficiency, Response to growth hormone treatment,
LHX4, Multiple pituitary hormone deficiency, Pituitary transcription factor mutations,
PROP1