20. yy'ın ilk yarısını yaşamış Türk mûsıkîsi bestekârlarının sözlü eserlerinde İstanbul teması
Istanbul theme in the vocal works of composers of Turkish music of the first half of the 20th century
Yazar: GÜLŞAH SÖNMEZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SİNEM ÖZDEMİR
Haliç Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Müziği Ana Sanat Dalı / Türk Musikisi Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Müzik = Music
Dizin: 20. yüzyıl = 20. century ; Türk besteciler = Turkish composers ; Türk müziği = Turkish music ; İstanbul = Istanbul

Özet:
Şehir ve insan arasındaki ilişki, insanların duygu ve düşünce dünyalarına tesir
etmektedir. Bu bağlamda yüzyıllar boyu birçok medeniyete ev sahipliği yapmış olan
İstanbul şehri söz konusu olduğunda, yaşamın her alanına ne denli tesir ettiğini
görmekteyiz. Sanattan edebiyata, siyasetten ekonomiye pek çok alanda mekân
unsurunun önem arz etmesi, İstanbul gibi zamanın içinde yaşayan bir şehri
araştırmamıza konu etmemize neden olmuştur. Zamanın mekân üzerindeki
etkisinden yola çıkılmış olup, İstanbul'un Türkiye tarihi içerisindeki yeri ve tarihsel
süreçte geçirdiği evreler ele alınmış, 20.yy'ın ilk yarısındaki tarihsel dönüşümlerin
İstanbul üzerindeki etkileri incelenmiştir. Değişen İstanbul'un mûsıkîye yansımaları,
Türk Mûsıkîsi'nin sözlü eserlerinde nasıl tezahür ettiği araştırmamızın ana temasını
oluşturmaktadır. Seçtiğimiz dönemde Türkiye Tarihi'ndeki önemli gelişmeler,
dönemin kültür politikaları ve bu politikaların özellikle Türk Mûsıkîsi'ni nasıl
etkilediğine dair bilgiler aktarılmıştır. İstanbul'un Türk Mûsıkîsi'ndeki önemine
dikkat çekilmiş, İstanbul' la ilgili daha sonra yapılacak çalışmalara kaynak teşkil
etmesi amacı güdülmüştür. Bu doğrultuda İstanbul'un tarihsel süreçteki değişimi,
20.yy.'ın ilk yarısında siyasi-kültürel değişimlerden nasıl etkilendiği, nelerin
x
değiştiği ve dönemin özellikleri incelenmiş, "Cumhurbaşkanlığı Klasik Türk Müziği
Korosu " arşivine kayıtlı tüm İstanbul temalı eserler tespit edilmiş ve bu eserlerin
bestekârlarından 20.yy.'ın ilk yarısını yaşamış olanları göz önüne alınarak dönem
sınırlaması yapılmıştır. Literatürde tespit ettiğimiz İstanbul temalı 245 eser arasından
seçtiğimiz dönem aralığında yer alan 125 eser üzerinde değerlendirmeler yapılmıştır.
Dönemde eser veren bestekârlar ve bu eserlerin güfte yazarları araştırmamızda ortaya
konulmuş, bu bestekârların İstanbul temalı sözlü eserleri üzerinden semt bazında,
makamsal ve usullerine göre tasnifler yapılmış, tablolar halinde sunulmuştur.
Anahtar Kelimeler: Yirminci Yüzyıl, Türk Mûsıkîsi, İstanbul, Bestekâr

Abstract:
The relation between a city and humans is reflected on their emotional and
intellectual world. In this respect, when Istanbul, the city that has hosted many
civilizations for centuries, is in question, its strong impact on every aspect of life can
clearly be seen. The significance of the concept of space in several areas from art and
literature to politics and economy has caused this study to focus on a city that lives
within history as İstanbul. Taking the impact of time on space as a starting point,
İstanbul's place in the history of Turkey and its historical periods have been analyzed
together with the influence of historical transformations in the first half of the 20th
century. The reflections of the diverging city on music, in particular on the vocal
works of Turkish music, form the main theme of this study. Within the selected
period, important developments in Turkish history, cultural politics of the era and
their impact on especially Turkish music are put forward. The significance of
Istanbul on Turkish music is emphasized with the aim of creating a source for further
studies about the city. In this respect, the transformation of the city, the degree of its
being affected by the political and cultural changes in the first half of the 20th
century and the features of the period were analyzed; all the works in the archive of
"Presidential Choir of Classical Turkish Music" with the theme of Istanbul were 
xii
detected and a period limitation was applied according to their composers who lived
in the first half of the 20th century. 125 of the 245 works with the Istanbul theme in
literature located within the selected period were analyzed. The composers and
lyricists of this period were mentioned in the study, classifying the vocal works with
the theme of Istanbul through graphs and tables according to districts and quarters,
maqams and rhythmic elements.
Keywords: 20th Century, Turkish Music, İstanbul, Composer