Sınıflarda katılım hakkı: Okul öncesi öğretmenlerinin çocuk katılımını desteklemeye yönelik anlayışları ve geliştirilmesi
Participation right in classrooms: The understanding of participation right of early childhood teachers' and supporting the understanding of participation right of early childhood teachers'
Yazar: NİHAN KORAN
Danışman: DOÇ. DR. NESLİHAN AVCI
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Derse katılım = Class participation ; Eğitim ortamı = Educational environment ; Okul öncesi eğitim = Preschool education ; Okul öncesi öğretmenler = Preschool teachers ; Ölçek geliştirme = Scale development ; Ölçme-değerlendirme = Measurement and evaluation ; Öğrenci katılımı = Student participation ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Bu araştırmada amaç okul öncesi öğretmenlerinin ve çocukların eğitim ortamlarında katılım hakkı ile ilgili anlayışlarını değerlendirmeye yönelik  bir ölçek geliştirmek; öğretmenlerin ve çocukların katılımı konusundaki anlayışlarını keşfetmek ve öğretmenlerin anlayışlarını geliştirmeye yönelik hazırlanacak olan eğitim programının etkilerini incelemektir. Bu araştırma karma yöntem desenlerinden eşzamanlı iç içe karma yöntem deseninde gerçekleştirilmiştir. Kelebekler Sınıfında Bir Gün Ölçeğini geliştirme kapsamında Lefkoşa, Magosa, Girne, Güzelyurt, İskele ve Lefke bölgelerinde görev yapan 167 okul öncesi öğretmeninden ve 221 çocuktan veri toplanmıştır.  Bu ölçek okul öncesi eğitim sınıflarındaki uygulamalarda çocukların katılım durumunu belirleme amacı ile oluşturulmuştur. Ölçek geliştirme örnekleminde yer alan öğretmenlere ölçek ile birlikte Çocuk Özelliklerini Değerlendirme Envanteri uygulanmıştır. Bu envanter okul öncesi öğretmenlerin çocukluğa bakış açısını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Araştırmacı tarafından Çocuk Katılımı Eğitim Programı (ÇOKEP) geliştirilmiştir. Eğitim programının uygulanmasından önce eğitime katılan ve katılmayan gruptaki öğretmenlere Kelebekler Sınıfında Bir Gün Ölçeği ve Çocuk Özelliklerini Değerlendirme Envanteri uygulanmıştır. Her iki gruptaki öğretmenlerin sınıfındaki dört çocuğa da Kelebekler Sınıfında Bir Gün Ölçeği uygulanmıştır. Eğitim alan gruptaki öğretmenler 8 hafta süre ile eğitim programına katılmışlardır. Program içeriği çocuk katılımı ve çocukluk anlayışı konuları temel alınarak hazırlanmıştır. Program uygulanmasından sonra eğitim alan ve almayan gruptaki öğretmenlere ön test için kullanılan 
ölçme araçları tekrar uygulanmış ve son test verileri elde edilmiştir. Ayrıca eğitime katılan öğretmenler ile eğitim bitiminde odak grup görüşmesi gerçekleştirilmiştir. Araştırma sonuçlarına göre ölçek geliştirme örnekleminde yer alan öğretmenlerin ve çocukların  Kelebekler Sınıfında Bir Gün Ölçeği yanıtlarına göre  eğitim ortamlarındaki katılım anlayışlarının düşük olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Öğretmenler tarafından verilen nitel yanıtlar değerlendirildiğinde de bu yanıtların nicel verileri desteklediği ve yoğunlukla öğretmenlerin öğretmen merkezli uygulamalara yer verme anlayışına yatkın olduğu görülmektedir. Ölçek geliştirme örneklemindeki okul öncesi öğretmenlerinin eğitim ortamlarındaki katılım hakkı anlayışlarının öğretmenlerin yaşlarına, medeni durumuna, mezun oldukları bölüme, çocuk sahibi olma durumuna ve mesleki deneyimine göre anlamlı bir şekilde değişmediği tespit edilmiştir. Araştırmanın ölçek geliştirme örneklemindeki okul öncesi öğretmenlerinin çocukluk anlayışları öğretmenlerin yaşlarına, medeni durumuna, mezun oldukları bölüme, görev yaptıkları bölgeye göre anlamlı bir şekilde değişmemektedir. Araştırma sonuçlarına göre öğretmenlerin çocuk sahibi olma durumlarının yetersiz çocuk anlayışı üzerinde etkili olduğu görülmektedir. Öğretmenleri mesleki deneyimine göre yetersiz ve yüceltilmiş çocukluk anlayışlarının değiştiği tespit edilmiştir. Ölçek geliştirme örnekleminde yer alan öğretmenlerin katılım hakkı anlayışı ile katılımcı çocuk anlayışı arasında bir ilişki bulunmakla birlikte bu ilişkinin zayıf bir ilişki olduğu söylenebilmektedir  ÇOKEP eğitimini alan ve almayan öğretmenlerin Kelebekler Sınıfında Bir Gün Ölçeği sonuçları incelendiğinde, eğitime katılan öğretmenlerin eğitim ortamlarındaki katılım hakkı anlayışının katılmayan öğretmenlere göre daha yüksek olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Eğitime katılan öğretmenlerin odak grup görüşmesinde verdiği yanıtlar ise genel olarak öğretmenlerin çocukları etkileyen kararlarda çocuklara söz hakkı vermenin önemini anlama, çocuk katılımı ile ilgili gerçekçi bir bakış açısı geliştirme, çocukların farklı bakış açılarına sahip olabileceğini fark etme ve görüşlerine saygı gösterme konularında bir ilerleme kaydettiklerinin göstergesi olarak kabul edilmektedir. Fakat ÇOKEP'e eğitimini alan ve almayan öğretmenlerin sınıflarındaki çocukların Kelebekler Sınıfında Bir Gün Ölçeği ön test ve son test puanları her iki grup arasındaki puanlarda anlamlı bir farklılık olmadığını göstermektedir. Çocuklardan elde edilen nicel veriler öğretmenlerin eğitimde aldıkları bilgileri sınıf ortamlarında çocukların fark edebileceği düzeyde uygulamaya başlamadıklarının göstergesi olarak kabul edilebilir. Eğitim alan gruptaki öğretmenlerin ön test ve son test verileri incelendiğinde yetersiz ve katılımcı çocuk anlayışlarında fark bulunmazken, yüceltilmiş çocukluk anlayışlarında fark tespit edilmiştir. Eğitime katılan öğretmenlere bir ay sonra uygulanan kalıcılık testi sonucunda öğretmenlerin katılım anlayışları ve çocukluk anlayışları son test puanları ile kalıcılık puanları arasında anlamlı bir fark olmadığı tespit edilmiştir.

Abstract:
The aim of this research is to develop a scale to assess pre-school teachers' and their understanding of right to participate in educational settings; to explore the understanding of teachers 'and children's participation and to examine the effects of the training program to improve teachers' understanding about participation. This research was carried out in a mixed-method design. Data in the scope of developing a Day In Butterfly Classes Scale were collected from 167 preschool teachers working in Nicosia, Magosa, Girne, Güzelyurt, İskele and Lefke regions and 221 children. This scale was established with the aim of determining the participation status of children in practices in early childhood education classes. For the teachers in the scale development sample, the Child Characteristics Evaluation Inventory was applied with the scale. This inventory is a measurement tool developed to measure preschool teachers' perspective on childhood. The Child Participation Training Program was developed by the researcher. Prior to the implementation of the training program a Day In Butterfly Classes Scale and a Child Characteristics Evaluation Inventory were applied to the teachers in the group who participated in the training and those who did not. A Day In Butterfly Classes Scale was applied to four children in the classroom of the teachers in both groups. The teachers in the training group participated in the training program for 8 weeks. The program content is based on child participation and the understanding of childhood. After the implementation of the program, the teachers who were in the training group and those who did not, reapplied the pre-test instruments and post-test data were obtained. A focus group interview was also held with the teachers attending the training at the end of the 8 weeks. According to the results of the research, teachers and children who participated in the scale development sample were found to have low understanding of participation in education environments.  When qualitative  data responses given by teachers were assessed, it is seen that these responses support quantitative data which shows  teachers' understanding of teacher-centered practice. It was determined that the teachers 'perceptions of participation in the educational environments did not change significantly according to the teachers' age, marital status, the department they graduated, children's ownership and professional experience. The childhood perceptions of pre-school teachers did not change significantly according to the age of the teachers, the marital status, the department they graduated and the regions they work in. According to the results of the research, it is seen that teachers' ownership of children has an effect on insufficient understanding of children. Teachers have been found to have changed their insufficient and glorified understanding of their childhood according to their professional experience. It can be said that there is a relationship between the understanding of the participation of the teachers and the understanding of the childhood. But this relationship is in a weak relation. When the results of the scale of teachers who did and did not receive the training were examined, it was concluded that the teachers who participated in the training had a higher understanding of the right of participation in the educational environments than the non-participating teachers. The answers given by teachers in the focus group interviews generally indicatived that teachers are making progress in understanding the importance of giving children a say in decisions affecting children, developing a realistic view of child participation, recognizing that children may have different perspectives and respecting their views. However, the pre-test and post-test scores of the scale of the children who participated in the classes of teachers with and without training showed that there is no significant difference between the scores of the two groups. Quantitative data obtained from children can be regarded as a sign of the fact that teachers do not start to apply the information they receive in training in a way which has an impact on children.  When the pre-test and post-test data of the teachers in the training group were examined, there was no difference in insufficient and participatory child perceptions, and a difference was found in the elevated child perceptions. Retention test was applied to the teachers who participated in the training one month later. It was found that there was no significant difference between the teachers' understanding of participation and childhood understanding according to the post test scores and retention scores.