Muhasebe hilelerinin açığa çıkarılmasında şirket çalışanlarının bilgi uçurma (whistleblowing) niyetini etkileyen faktörlerin incelenmesi
Examining the factors affecting the whistleblowing intention of accounting professionals to reveal accounting frauds
Yazar: AYŞE İNAN
Danışman: DOÇ. DR. NURAYDIN TOPCU
Yalova Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İşletme Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Denetim = Control ; Muhasebe = Accounting ; Muhasebe hata ve hileleri = Accounting mistakes and frauds ; Whistleblowing = Whistleblowing ; Çalışanlar = Workers

Özet:
İş dünyasının maruz kaldığı en önemli sorunlar arasında muhasebe hileleri yer almaktadır. Küresel olarak hemen hemen her işletmede yaşanan etik dışı işlemlerin ve hilelerin açığa çıkarılmasında, kurumlardaki iç denetimin sağlanmasında bilgi uçurma (whistleblowing) bir araç olarak görülmektedir. İşletme içerisinde meydana gelen muhasebe hilelerinin önlenmesi ya da daha az zararla bu tür durumlarla mücadele edilebilmesi bakımından bilgi uçurma oldukça önem taşımaktadır. 
İşletmelerde etkili bir iç kontrol sisteminde bilgi uçurma prosedürleri oluşturmak ve çalışanlar arasında bunu işlevsel hale getirmek işletmelere hilelere karşı mücadelede avantaj sağlayacaktır. Bu bağlamda araştırmada, bilgi uçurmanın muhasebe hilelerini açığa çıkarmadaki önemine değinilerek, muhasebe çalışanlarının bilgi uçurma tercihlerini şekillendiren etkenlerin incelenmesi amaçlanmıştır. Ayrıca demografik faktörler ile bilgi uçurma niyeti arasındaki ilişki incelenmiştir.
Bilgi uçurma davranışının işletmelerde etik dışı, hileli davranışları önleme, tespit etme ve düzeltme aracı olarak oldukça önemli bir katkısı vardır. Bu kapsamda işletmelerdeki hileli faaliyetlerin açığa çıkarılmasında bazen denetim tekniklerinin bile yetersiz kalabileceği göz önünde bulundurulduğunda, hile ile mücadelede oldukça etkili bir teknik olması bu çalışmanın önemini artırmaktadır.
Araştırma verilerini toplamak için anket yöntemi kullanılmıştır. Araştırma evrenini İstanbul'da faaliyet gösteren şirketlerin muhasebe çalışanları oluşturmaktadır. Çalışmanın örneklemi ise kurumsal şirketlerin 100 muhasebe çalışanını kapsamaktadır. Örneklemin seçiminde basit tesadüfi örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Katılımcıların anket formunda yer alan sorulara verdikleri cevaplar IBMSPSS 22.0 istatistik paket analiz programı kullanılarak analiz edilmiştir.
Ankete katılan muhasebe çalışanlarının demografik bilgilerine ve bilgi uçurma algılarına ilişkin frekans dağılımları hesaplanmıştır. Araştırma hipotezlerini test etmek için hiyerarşik çoklu regresyon analizi ve korelasyon analizi kullanılmıştır. Raporlama kanallarının seçimleri (içten ve dışarıdan kanallar) arasındaki önemli farklılıkları belirlemek için t testi kullanılmıştır. Ayrıca nitel veriler için tematik analizler yapılmıştır.
Araştırma bulgularına göre "Çalışanlarının bilgi uçurma (whıstleblowıng) niyetini etkileyen faktörlerin incelenmesi" ölçeğinin güvenilirlik düzeyinin cronbach's alpha >0,70 olduğu belirlenmiştir. Raporlama kanalları (iç ve dış kanallar) seçimleri arasındaki önemli farklılıkları belirlemek için Paired Samples Statistics t-testi yapılmıştır. Sonuçlar, dahili ve harici raporlama kanalları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark ortaya koymaktadır (p=0,000<.001). Ayrıca analizdeki ortalama sonuçları incelendiğinde çalışanların öncelikle iç kanalları tercih ettiği (M: 4,02) görülmektedir. İçeriden bilgi uçurmada kontrol ve bağımsız değişkenler arasındaki ilişkiye ilişkin hiyerarşik regresyon analiz sonucunda kontrol değişkenleri, bağımlı değişken olan içerden bilgi uçurma niyetleri ile anlamlı bir ilişki sergilemektedir (adjusted R2=,294, F= 14,757, p<0.01). Ana etki değişkenleri ise tam model istatistiksel olarak anlamlıdır ve varyansın yüzde 46,5'ini açıklar (adjusted R2 =,465, F=11,251, p<0.01). Dışarıdan bilgi uçurmada kontrol ve bağımsız değişkenler arasındaki ilişkiye ilişkin hiyerarşik regresyon analizine göre; kontrol değişkenleri, bağımlı değişken olan dışardan ihbar niyetleri ile orta düzeyde anlamlı bir ilişki göstermektedir (adjusted R2 =,191, F= 8,816, p<0,01). Ana etki değişkenlerinde, tam model istatistiksel olarak anlamlıdır ve varyansın %56,3'ünü açıklar (adjusted R2=,563, F=22,239, p<0.01).

Abstract:
Accounting frauds are among the most important problems faced by the business world. Whistleblowing is recognized as an important tool in revealing the frauds encountered in almost every business and ensuring internal control in organizations. Whistleblowing is very important in order to prevent accounting frauds occurring within the business or to fight against such frauds with less damage.
Establishing whistleblowing procedures in an effective internal control system and making it functional among employees will provide businesses an advantage in combating fraud. In this context, the aim of this study is to examine the factors that shape the whistleblowing preferences of accounting employees by emphasizing the importance of whistleblowing in revealing accounting frauds. In addition, the relationship between demographic factors and whistleblowing intention was examined.
Whistleblowing has a very important contribution as a means of preventing, detecting and correcting unethical and fraudulent behaviors in businesses. In this context, whistleblowing is a highly effective technique in revealing fraudulent activities in businesses, considering that even auditing techniques may sometimes be insufficient and this increases the importance of the study. 
The survey method was used to collect research data. The research universe is composed of accounting employees of companies operating in Istanbul. The sample of the study includes 100 accounting employees of corporate companies. Simple random sampling method was used in the selection of the sample. The answers given by the participants to the questions in the questionnaire form were analyzed using the SPSS 22.0 statistical analysis program.
Frequency distributions related to demographic information and whistleblowing perceptions of accounting employees participating in the survey were calculated. Hierarchical multiple regression analysis and correlation analysis were used to test the research hypotheses. The t-test was used to identify significant differences between the choices of reporting channels (internal and external channels). In addition, thematic analyzes were made for qualitative data.
According to the research findings, it was determined that the reliability level of the scale "Examination of the factors affecting the whistleblowing intention of the employees" was Cronbach's alpha >0,70. Paired Samples Statistics t-test was performed to identify significant differences between the selection of reporting channels (internal and external channels). The results reveal a statistically significant difference between internal and external reporting channels (p=0.000<.001). In addition, when the average results in the analysis are examined, it is seen that the employees primarily prefer internal channels (M: 4.02). As a result of hierarchical regression analysis regarding the relationship between control and independent variables in insider whistleblowing, control variables show a significant relationship with the dependent variable, insider whistleblowing intentions (adjusted R2=.294, F= 14.757, p<0.01). The main effect variables, the full model is statistically significant and explains 46.5 percent of the variance (adjusted R2 =.465, F=11.251, p<0.01). According to the hierarchical regression analysis of the relationship between control and independent variables in external whistleblowing; control variables show a moderately significant relationship with the dependent variable, external whistleblowing intentions (adjusted R2 =.191, F= 8.816, p<0.01).In the main effect variables, the full model was statistically significant and explained 56.3% of the variance (adjusted R2=.563, F=22,239, p<0.01).