Bir yaşlı hizmet merkezine kayıtlı yaşlılarda depresyon demans ve kognitif bozukluk durumları ve etkili faktörler
Depression, dementia and mild cognitive disorders cases  for the elderly people registered to a center for elderly people
Yazar: DENİZ ASLI DOKUZCAN
Danışman: PROF. DR. FERDA ÖZYURDA
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı / Halk Sağlığı Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Biliş = Cognition ; Biliş bozuklukları = Cognition disorders ; Demans = Dementia ; Depresyon = Depression ; Huzurevleri = Nursing homes ; Yaşlılar = Aged ; Yaşlılar için sağlık hizmetleri = Health services for the aged

Özet:
Yaşlı nüfusun her geçen yıl artış göstermesi ve yaşlı hastalara bakan kişilere yüklenen ağır sorumluluklar göz önüne alındığında ülkemizde; demans, depresyon ve hafif kognitif bozukluk (HKB) açısından gelecekte önemli bir halk sağlığı sorunu ile karşı karşıya kalınacağı düşünülmektedir. Bu çalışma, yaşlılarda depresyon, demans ve HKB durumunun saptanması, yaşlılarda depresyon ve demans oluşumunda etkili faktörlerinin belirlenmesi, amacıyla Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı'na bağlı Emek 75. Yıl Yaşlı Hizmet Merkezi'ne kayıtlı 203 yaşlıyı kapsayan tanımlayıcı bir araştırmadır.  Yaşlı hizmet merkezine üye 124 kadın 62 erkek olmak üzere toplam 186 üyeye ulaşılmış, katılımcılara Sosyo-Demografik Veri Formu,  Standartize Mini Mental Test (SMMT), Saat Çizme Testi (SÇT) ve Geriatrik Depresyon Ölçeği (GDÖ) uygulanmıştır. Literatürde demans ve HKB için SÇT ve SMMT ve/veya şeklinde değerlendirilmektedir. SÇT'de bilişsel bozukluğu olan 79 kişi, SMMT'de ise 56 kişi saptanmıştır. Her iki test sonucunda bilişsel bozukluğu olan kişi sayısı 47'dir. Saptanan kişi sayılarına göre bilişsel bozukluk değerlendirmesinde SMMT sonuçları temel alınmıştır. Demans ve HKB oluşumunda etkili faktörlerin değerlendirilmesinde SMMT'nin kesme noktası 25 olarak belirlenmiş, Depresyon için ise GDÖ'nün kesme noktası olan 14 baz alınmıştır. Çalışma bitiminde elde edilen veriler SPSS istatistik programında değerlendirilmiştir. Ölçeklerin kesme noktalarına göre etkili faktörlerin karşılaştırılmasında Ki-kare analizi ve Fisher's Exact Düzeltmesi uygulanmıştır. Araştırma sonuçlarına göre, yaşlı hizmet merkezine kayıtlı olanların bilişsel bozukluk prevalansı  %30.1 (56 kişi), deprseyon  prevalansı ise % 12.9 (24 kişi) olarak saptanmıştır. Demans ve HKB oluşumu açısından; ileri yaş, bekar veya dul olmak, düşük öğrenim durumu, ev hanımı olmak, düşük gelir düzeyi, hayatın bir döneminde kafa travmasına bağlı geçici hafıza kaybı yaşamak, gün içerisinde keyif alınan bir uğraşla ilgilenmemek istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0.05). Depresyon oluşumu açısından ise; düşük öğrenim düzeyi, bir veya birden fazla kronik hastalığın varlığı, bir veya birden fazla düzenli ilaç kullanımı, son altı ay içerisinde yaşamı olumsuz yönde etkileyecek bir olay yaşamak, gün içerisinde keyif alınan bir uğraşla ilgilenmemek istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0.05). Uyku sorunu yaşamak demans, hafif kognitif bozukluk ve depresyon oluşumu açısından istatistiksel olarak anlamlı bulunmuş (p<0.05), uyku sorunu yaşamak demansın, hafif kognitif bozuklukğun ve depresyonun bir sonucu olarak değerlendirilmiştir. Depresyonu olanların %70.8'inde bilişsel bozukluk, bilişsel bozukluğu olanların %30.4'ünde depresyon görülmektedir. Depresyon ve demansın, birbirlerinin oluşumu açısından etkili bir faktör olduğu saptanmıştır.
Yaşlanma ile birlikte bireyin hayatında bedensel, ruhsal ve sosyal birçok değişiklikler meydana gelmektedir ve bu değişiklikler bireyi depresyona ve demansa yatkın hale getirmektedir. Oluşan bu değişiklikleri önlemek mümkün olmasa da, bunların bir kısmını belli bir ölçüde durdurmak ya da en azından geciktirmek için yaşlılara yönelik Emek 75. Yıl Yaşlı Hizmet Merkezi benzeri sosyal hizmet merkezleri oluşturulmalı, bu merkezlerin içeriklerinin bilişsel fonksiyonları geliştirecek ve ruhsal açıdan kişiyi destekleyecek içerikte olması sağlanmalı ve bu tür merkezlere devamlılıkları için yaşlıları teşvik edici politikalar geliştirilmelidir.

Abstract:
Given the increasing elderly population and the heavy responsibilities on the caretaking people, it is expected that the country will probably face big public health problems regarding dementia, depression and mild cognitive impairment (MCI). With the aim of determining dementia, depression and MCI in elderly population and figuring out the factors causing dementia and depression, this study is a survey including 203 elderly people registered to the Emek 75.Yıl Center of Activities for Elderly People under the administration of The Ministry of Family and Social Policies. Within the framework of the study 124 female and 62 male member of the center has been reached and socio-demographic data form, Standardized Mini-Mental State Examination (SMME), clock drawing test (CDT) and Geriatric Depression Scale (GDS) have been applied to these people. In literatüre, the evaluation method for MCI, CDT  is 'and' and for SMME it is 'and/or'.  With CDT, 79 people, with SMME 56 people have been determined as having cognitive disorder. When both tests have been applied (CDT and SMME), 47 people have been determined as having cognitive disorder. SMME method have been taken as the base for the evaluation of the cognitive disorder of the determined people. In the evaluation of the factors on dementia and MCI, the cut point for the SMME has been determined as 25. For depression, the cut point has been determined as 14 which is the cut point of GDS.  The results taken from this study has been evaluated with SPSS (Statistical Package for the Social Sciences)  programme. In the comparison of the factors in terms of cut points of the scales, Chi-square and Fisher's Exact Test have been applied.  According to the results of the study, the prevelance of cognitive disorder for the people registered to the Center of Activities for Elderly People has been determined as  %30.1 (56 people), the prevelance of depression % 12.9 (24 people). The influencing factors for dementia and MCI are ageining, being single or divorced, being a housewife, low literacy, low income, having temprorary memory loss stemming from head trauma, having a leisure time activity (p<0.05). regarding depression, the influencing factors are low literacy, having a chronical illness, taking pills regularly, having experienced an event that will influence the life in the last six months (p<0.05). Having sleeping difficulty has been determined as an influencing factor for dementia, depression and MCI (p<0.05). However, having sleeping disorder has been determined as the result of dementia, depression and MCI. %70.8 of the depressed people have cognitive disorder and %30.4 of the people having cognitive disorder are depressed. It has been determined that depression and dementia are influencing factors for each other. 
With the ageining, people experience social, psychologic and physical changes and these changes make people vulnerable for depression and dementia. Although it is partially avoidable, social centers like Emek 75.Yıl Center of Activities for Elderly People should be established and the activities should be in the nature of supporting cognitive functions and psychologic aspects and new policies should be developed in order for elderly people to keep attending to these centers. 
Key Words:  Depression, Dementia, Mild Cognitive Impairment, Cognitive Disorder, elderly people