Fen öğretiminde bilimsel yaratıcılığın nörofizyolojik yaklaşım açısından incelenmesi
Investigating scientific creativity in science education in terms of neurophysiological approach
Yazar: ÇAĞLA BULUT ATEŞ
Danışman: PROF. DR. HİLAL AKTAMIŞ
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Fen Bilgisi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bilimsel yaratıcılık = Scientific creativity ; CoRT düşünme programı = CoRT thinking program ; Elektroensefalografi = Electroencephalography ; Fen bilgisi öğretimi = Science teaching ; Iraksak düşünce becerisi = Divergent thinking skill ; Nörofizyoloji = Neurophysiology ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Ortaokullar = Secondary schools ; Yaratıcılık = Creativity ; Ölçekler = Scales

Özet:
Bilimsel bilginin oluşturulmasında ve işlevsel hale getirilmesinde Fen eğitiminde bilimsel yaratıcılığın önemli olduğu birçok çalışma tarafından ortaya konmaktadır. Bilimsel yaratıcılığın incelenmesi ön test-son testler, anketler gibi çeşitli nitel ve nicel dolaylı ölçme yöntemleriyle gerçekleştirilmektedir. Nörofizyoloji çalışmalarında oldukça yaygın ancak eğitim araştırmalarında henüz yer bulmamış beyin aktivitelerinin izlendiği EEG yöntemi, doğrudan bir ölçme aracının olmasının yanı sıra doğruluk payı daha yüksek sonuçlar sunmaktadır. Bu tez çalışmasında, yakınsak ve ıraksak düşünme temelli etkinliklerin öğrencilerin bilimsel yaratıcılık seviyelerine etkisinin EEG yöntemiyle incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışmada ayrıca bilimsel yaratıcılık ölçeği ve problem çözme ölçekleri de kullanılmıştır. Kaufman yaratıcı alanlar ölçeği ise örneklem belirlemede kullanılmıştır. Iraksak düşünme temelli etkinlikler Edward de Bono tarafından geliştirilen CORT-4 Düşünme Programında belirtilen yaratıcılık stratejileri kullanılarak hazırlanmıştır. Çalışmanın modeli durum çalışmasıdır. Etkinliklerin geliştirilmesi sürecinde doküman analizi ve görüşme teknikleri, uygulama sürecinde ise Ege Bölgesindeki üç okulda ölçüt örneklemle belirlenen çalışma grubundan EEG yöntemi ile veri toplanmış; veriler betimsel analiz ile ve istatistiki olarak analiz edilmiştir. Sonuçlar değerlendirildiğinde, CoRT programının bilimsel yaratıcılığı artırma yönünde olumlu etkisinin bulunduğu görülmektedir. Katılımcıların beyin dalga verilerindeki genlik değeri artışının ise ıraksak düşünme temelli olan etkinliklerde daha fazla olduğu ancak istatistiksel olarak anlamlı farklılık görülmediği bulunmuştur. Bu tez çalışmasından elde edilen sonuçların, yakınsak ve ıraksak düşünme temelli etkinliklerin bilimsel yaratıcılığa etkisinin nörofizyolojik ölçme yönteminin kullanılarak daha destekleyici veriler sunacağı öngörülmüştür. Ayrıca, çalışmanın bilimsel yaratıcılığın sinirbilim yöntemleriyle incelendiği bir çalışma olmasının eğitim araştırmalarında sinirbilim disipliniyle işbirlikli çalışmalar yapılması konusunda teşvik edici olması hedeflenmektedir.

Abstract:
It has been revealed by many studies that scientific creativity in science education is significant to construct scientific knowledge and to make it more functional. The examination of the increase in scientific creativity skills has been carried out by various qualitative and quantitative indirect measurement methods such as pre-test, post-tests by questionnaires or surveys. The EEG method, which monitors brain activities and is quite common in neurophysiology studies but not yet included in educational research in a broad manner, offers a higher accuracy and a direct measurement tool. In this thesis, it is aimed to examine students' levels of scientific creativity during the implementation of developed convergent and divergent based activities via EEG method in addition to scientific creativity scale and problem-solving scales. Kaufman creative fields scale was also used for determining the sample. Divergent thinking-based activities were also prepared using the creativity strategies specified in the CORT-4 Thinking Program developed by Edward de Bono. The design of the study is case study. In the process of developing activities, document analysis and interview techniques were used. In the implementation process, data were collected by EEG method from the study group determined by criterion sampling in three schools in the Aegean Region; data were analyzed by qualitative analysis and statistically. When the results are evaluated, it is seen that the CoRT program has a positive effect on increasing scientific creativity. It was found that the increase in the amplitude value of the participants' brain wave data was higher in activities based on divergent thinking, but there was no statistically significant difference. It is foreseen that the results of this study will provide more supportive data by using the neurophysiological measurement and assessment method of the effect of convergent and divergent thinking-based activities on scientific creativity. In addition, it is aimed that this study is an essential study in which scientific creativity is examined with neuroscientific methods and it will be encouraging to conduct collaborative studies with the discipline of neuroscience in educational research.