Aksiyal spondiloartropatili hastalarda SPARCC Yöntemiyle skorlanan sakroileit şiddetinin HLA-B27 durumu ile ilişkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship of sacroiliitis severity scored with the SPARCC Method and HLA-B27 status in patients with axial spondyloarthropathy
Yazar: ZEYCAN KÜBRA CEVVAL
Danışman: DOÇ. DR. AYNUR TURAN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Dışkapı Yıldırım Beyazıt Eğitim Ve Araştırma Hastanesi / Radyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Radyoloji ve Nükleer Tıp = Radiology and Nuclear Medicine
Dizin: HLA B27 antijeni = HLA B27 antigen ; Hastalık şiddeti indeksi = Severity of illness index ; Sakroileit = Sacroileitis ; Spondiloartrit = Spondylarthritis ; Ölçekler = Scales

Özet:
Amaç: Bu çalışmada aksiyal spondiloartropati (akSpA) tanısı alan hastalarda,  sakroiliak manyetik rezonans görüntülemede (MRG) Kanada Spondiloartrit Araştırma Konsorsiyumunun (SPARCC) skorlama yöntemleriyle ölçülen sakroileit şiddetleri ile İnsan Lökosit Antijeni-B27 (Human Leukocyte Antigen-HLA-B27) durumu arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. 
Gereç ve Yöntem: Çalışmaya Ocak 2019 – Mart 2022 tarihleri arasında spondiloartropati şüphesiyle HLA-B27 geni bakılan 648 hastadan, Uluslararası Spondiloartrit Çalışma Grubu (Assessment in SpondyloArthritis International Society- ASAS) kriterlerine göre akSpA tanısı alan 205 hasta dahil edilmiştir. Çalışmada akSpA tanısı alanlarda akut ve kronik sakroileit şiddetleri MRG tabanlı semikantitatif bir yöntem olan SPARCC ile skorlanmış olup HLA-B27 ile ilişkilerine bakılmıştır. Ayrıca hastaların cinsiyeti, tanı anındaki yaşları, akut faz reaktanları da kaydedilerek sakroileit şiddetleriyle  ilişkileri analiz edilmiştir. MRG'ler iki radyolog tarafından HLA-B27 sonuçlarına kör olarak değerlendirilmiş olup, akut sakroileit şiddetleri için gözlemci içi ve gözlemciler arası uyuma bakılmıştır. Kronik sakroileit şiddetlerini ise iki radyolog konsensus ile değerlendirmiştir. 
Bulgular:  Çalışmaya akSpA tanılı 205 hasta dahil edildi. Hastaların tanı anındaki yaş ortalaması 33.11±7.04 yıl olup minimum tanı yaşı 18 maksimum tanı yaşı 45 idi. Hastaların %52.2'si kadın, %47.8'i erkek olup, %43.9'unda HLA-B27 pozitifliği saptandı. Hastalardan sakroileiti olanların %54'ünde akut ve kronik sakroileit bir aradaydı, %32'sinde sadece akut, kalan %13 ünde ise sadece kronik sakroileit bulguları vardı. Akut sakroileit bulgusu olan hastaların (toplam 168 hasta) SPARCC şiddet sınıflamasına göre 141'inde hafif, 25'inde orta ve 2 hastada şiddetli sakroileit tespit edildi. Akut sakroileit şiddeti orta olanlarda HLA-B27 pozitifliği hafif olanlara göre daha fazla idi (p<0.001). Erkek hastalarda  HLA-B27 pozitiflik oranı kadınlara göre daha yüksekti(p<0.001). HLA-B27 pozitif olan hastaların toplam kronik sakroileit skorları(TKSS), erozyon skorları ve yağ replasmanı skorları negatiflere göre daha yüksek bulundu (p<0.001). Skleroz skorları arasında HLA-B27 durumu açısından fark bulunmazken (p>0.05), ankiloz skorları arasında pozitifler lehine fark saptandı (p<0.05). Kadın hastalarla erkek  hastaların ASS, erozyon skorları ve yağ replasmanı skorları karşılaştırıldığında erkek hastalarda daha yüksek bulundu (p<0.001, p<0.01, p<0.01 ). ASS için yapılan çok değişkenli lineer regresyon analizi sonucunda; yaş(negatif korelasyon),  cinsiyet(erkek) ve HLA-B27 pozitifliği akut sakroileit skorlarında artış açısından belirleyici faktörler olarak bulundu. TKSS için yapılan çok değişkenli lineer regresyon analizi sonucunda ise; benzer şekilde erkek cinsiyet ve HLA-B27 pozitifliği kronik skorlarda artış açısından belirleyici faktörler olarak bulundu.
Sonuç: Biz bu çalışmamızda akSpA'lı hastalarda akut ve kronik sakroileit şiddetlerini SPARCC skorlamasıyla değerlendirdik. Orta şiddetteki akut sakroileitlerde HLA-B27 pozitiflik oranını hafif şiddetteki sakroileitlere göre daha yüksek bulduk. Kronik sakroileit şiddeti için ise HLA-B27 pozitifliğini ve erkek cinsiyeti belirleyici faktörler olarak bulduk. HLA-B27 pozitif hastalarda  ve erkek cinsiyette kronik sakroileit görülme sıklığının , ASS ve TKSS'nin yüksek olması, klinik pratikte bu özellikleri taşıyan hastalarda erken ve agresif tedavinin fayda sağlayabileceğini  düşündürmüştür.

Abstract:
Purpose: In this study, it was aimed to evaluate the relationship between sacroiliitis severity measured by SpondyloArthritis Research Consortium of Canada (SPARCC) scoring methods and Human Leukocyte Antigen-B27 (HLA-B27) in patients diagnosed with axial spondyloarthropathy (axSpA).
Material and Methods: The study included 205 patients diagnosed with axSpA according to the criteria of the Assessment in SpondyloArthritis International Society (ASAS) out of 648 patients whose HLA-B27 gene was examined for the suspicion of spondyloarthropathy between January 2019 and March 2022. In the study, acute and chronic sacroiliitis severity in those diagnosed with axSpA was scored with SPARCC, an MRI-based semi-quantitative method, and their relationship with HLA-B27 was examined. In addition, the gender of the patients, age at the time of diagnosis, and acute phase reactants were recorded, and their relations with the severity of sacroiliitis were analyzed. Sacroiliac joint MRIs were evaluated blindly to HLA-B27 results by two radiologists, and intra-observer and inter-observer agreement were checked for acute sacroiliitis severity. The severity of chronic sacroiliitis was evaluated by the consensus of two radiologists.
Results: 205 patients diagnosed with axSpA were included in the study. The mean age of the patients was 33.11±7.04 years, the minimum age at diagnosis was 18, and the maximum age at diagnosis was 45. 52.2% of the patients were female, 47.8% were male, and 43.9% were HLA-B27 positive. Among the patients with sacroiliitis (SI), 54% had acute and chronic sacroiliitis together, 32% had only acute SI, and the remaining 13% had only chronic SI findings. According to the SPARCC severity classification of patients with signs of acute sacroiliitis (a total of 168 patients), 141 had mild, 25 had moderate, and two patients had severe sacroiliitis. HLA-B27 positivity was higher in patients with moderate acute sacroiliitis than in those with mild (p<0.001). The HLA-B27 positivity rate was higher in male patients than in female patients (p<0.001). The total chronic sacroiliitis scores (TCSS), erosion scores, and fat replacement scores of the patients with positive HLA-B27 were found to be higher than the negative ones (p<0.001). While there was no difference between the sclerosis scores in terms of HLA-B27 status (p>0.05), a difference was found between the ankylosis scores in favor of the positive ones (p<0.05). ASS, erosion scores, and fat replacement scores of female and male patients were found to be higher in male patients (p<0.001, p<0.01, p<0.01). As a result of multivariate linear regression analysis for ASS, age (negative correlation), gender (male), and HLA-B27 positivity were found to be determining factors for the increase in acute sacroiliitis scores. As a result of the multivariate linear regression analysis for TKSS, similarly, male gender and HLA-B27 positivity were found to be predictive factors for an increase in chronic scores.
Conclusion: In this study, we evaluated the severity of acute and chronic sacroiliitis in patients with axSpA using SPARCC scoring. We found the HLA-B27 positivity rate to be higher in moderate acute sacroiliitis than in mild severe sacroiliitis. In addition, we found HLA-B27 positivity and male gender to be predictive factors for the severity of chronic sacroiliitis. The high prevalence of chronic sacroiliitis, high ASS, and TCSS in HLA-B27 positive patients and the male gender suggested that early and aggressive treatment may benefit patients with these features in clinical practice.