Covid-19 pandemisinin tüketicilerin gıda güvencesi algısına etkileri ve ödeme isteklilikleri: Samsun ili örneği
The effects of the covid-19 pandemic on the consumers' perception of food security and willingness to pay: The case of Samsun province of türki̇ye
Yazar: HAVVA KOÇ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÇAĞATAY YILDIRIM
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Gıda fiyatlarında 2012 yılındaki artışla başlayan gıda kıtlığının etkileri devam ederken, Covid-19 salgını gıda üreticileri, perakendecileri, nakliyecileri gibi gerek yerel gerekse küresel gıda tedarik zincirinin farklı aktörlerini etkilemiştir. Buna bağlı olarak, tüketicilerin gıda güvenliği ve gıda güvencesine yönelik endişeleri salgınla birlikte değişiklik gösterip göstermediği tam olarak bilinmemektedir. Bu araştırmanın amacı, tüketicilerin Covid-19 pandemisi öncesi ve sonrası gıda güvencesi ilgili algılarını belirlemek; bireylerin gıda güvenliği yüksek ürünlere ödeme istekliliğini ortaya koymaktır. Araştırmanın verileri Samsun ili merkez ilçeleri olan Atakum, Canik, İlkadım ve Tekkeköy'de ikamet eden ve oransal örnekleme metoduyla belirlenen 278'i ile yapılan anketlerle elde edilmiştir. Araştırma bulgularına göre tüketicilerin pandemi sürecinde yaklaşık %62,9'unun gelir seviyesi aynı kalırken, %22,7'sinin gelinde azalma olmuştur. Temel neden olarak ticari faaliyetlerin azaldığı ve bu azalışı ihtiyaçları erteleme ve daha önceki tasarrufların harcanması ile telafi etmeye çalıştıkları tespit edilmiştir. Buna karşın gıda harcamalarında ise bir artış yaşanmıştır. Özellikle stok yapma eğilimi artmıştır. Tüketicilerin %51,8'i gıda güvencesi hakkında bilgi sahibi olduğunu düşünürken, kavramı tam olarak bilenlerin oranı %38,2'dir. Pandemi öncesi duruma göre gıda güvencesi ile ilgili farkındalığın arttığı ve olumlu değişimlerin yaşandığı ortaya koyulmuştur. Covid-19 pandemisinin gıda güvencesine yönelik gıdaya erişim, yeterli ve dengeli beslenme gibi endişeleri arttırdığı belirlenmiştir.  Tüketicilerin kadın olması, aile büyüklüklerinin az olması, aylık gelirin artması, ailelerde çocuk olması ve gıda güvencesi ile ilgili bilgi düzeyinin yüksek olması  güvenli olduğuna inandıkları gıdaya ödeme istekliliğini artırmaktadır.  %59'u ise gıda güvenliği hakkında bilgi sahibi olduğunu gözlenmiştir. Tüketicilerin gıda güvencesine yönelik kaygılarını giderecek resmi kaynaklardan yapılan açıklamalar, politika yapıcıların toplumu rahatlatacak şeffaf adımlar atması ve kitle iletişim araçlarının etkin kullanımı ile covid-19 pandemisi ile ortaya çıkan gıda güvencesi ile ilgili hassasiyetlerin, toplumlar için bir paranoyaya dönüştürülmeden fırsata çevrilmesi önemlidir. Bu yönetim anlayışı ile tüketicilerin stok yapma eğiliminin önüne geçebilir. Pandeminin etkisiyle artan gıda güvencesi ile ilgili farkındalık sayesinde güvenli gıdaya tüketicilerin erişimini kolaylaştıracak vergi düzenlemeleri ve teşvik mekanizmalarının devreye sokulması toplum sağlığını korumada önemli bir adım olabilir. Okul yemekhane ve kantinlerinde uygulanacak «güvenli gıda ikramları» ile yeni nesillere de bu bilinç erken dönemlerde kazandırılabilir.

Abstract:
While the effects of food shortages, which began with the increase in food prices in 2012, have continued, the Covid-19 epidemic has affected various actors in the food supply chain, both locally and globally, including food manufacturers, retailers, and transporters. Consequently, it is not fully known whether consumers' concerns about food safety and food security have changed with the epidemic. The purpose of this research is to determine consumers' perceptions of food security before and after the Covid-19 pandemic and to reveal individuals' willingness to pay for products with high food safety. The data for the study were obtained through questionnaires administered to 278 individuals selected using the proportional sampling method. These individuals reside in Atakum, Canik, İlkadım, and Tekkeköy, which are the central districts of Samsun. According to the research findings, while the income level of approximately 62.9% of consumers remained the same during the pandemic process, 22.7% experienced a decrease in their income. The main reason identified for this decrease is the decline in commercial activities. Consumers are trying to compensate for this decrease by postponing their needs and utilizing their previous savings. Additionally, there has been an increase in food expenditures, particularly due to the tendency to stockpile. While 51.8% of consumers believe they have information about food security, only 38.2% fully understand the concept. Awareness of food security has increased and positive changes have been observed compared to the pre-pandemic situation. The Covid-19 pandemic has raised concerns about food security, including issues related to food accessibility, adequacy, and balanced nutrition. Factors such as being female, having a small family size, having a higher monthly income, having children in the family, and possessing a greater knowledge about food security were found to increase consumers' willingness to pay for food they perceive as safe. It was observed that 59% of respondents had knowledge about food safety. It is crucial to capitalize on the heightened awareness of food security brought about by the Covid-19 pandemic and avoid transforming it into paranoia for societies. This can be achieved through official explanations from reliable sources to address consumers' concerns about food security, transparent steps taken by policy makers to alleviate societal worries, and effective use of mass media. By adopting this management approach, consumers' tendency to stockpile can be reduced. Increased awareness of food security, resulting from the pandemic's impact, can be an important step towards safeguarding public health by implementing tax regulations and incentive mechanisms that facilitate consumers' access to safe food. Introducing "safe food treats" in school cafeterias and canteens can help instill this awareness in new generations from an early stage.