Rusle toprak kaybı tahmini ve Chelsa küresel iklim tahmini modelleri kullanılarak Kızılırmak havzası'nın 2040-2060 ve 2060-2080 dönemleri toprak erozyonununtahmin edilmesi
Forecasting soil erosion of the Kızılırmak basin for the 2040-2060 and 2060-2080 periods using Rusle soil loss forecast andChelsa global climate forecast models
Yazar: MEHMET KACAR
Danışman: DOÇ. DR. ORHAN METE KILIÇ
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Coğrafya = Geography

Özet:
Toprak erozyonu, dünya üzerindeki toprakların zaman içinde rüzgar, su, buz ve
insan faaliyetleri gibi etkenlerle kaybına neden olan ciddi bir çevresel sorundur. Bu süreç,
tarımsal verimliliği azaltır, su kaynaklarını kirletir, ekosistemlere zarar verir, iklim
değişikliğine katkıda bulunur ve insan yerleşimlerini tehdit etmektedir. Toprak
erozyonunun önlenmesi ve kontrolü, sürdürülebilir çevresel yönetimin kritik bir
parçasıdır. Bu nedenle toprak erozyonunun önemi, dünya çapında doğal kaynakları ve
insan yaşamını etkileyen küresel bir sorun olarak vurgulanmaktadır. Bu araştırmada
Kızılırmak Havzası'nın güncel ve gelecekteki toprak kayıpları Revize edilmiş toprak
kaybı denklemi (RUSLE) kullanılarak mekânsal boyutta tahmin edilmiş ve sürdürülebilir
çevresel yönetim için tedbirler tartışılmıştır. İlk olarak RUSLE modeline göre Kızılırmak
Havzası'nın güncel toprak kaybı CBS (Coğrafi Bilgi Sistemleri) kullanılarak mekânsal
boyutta hesaplanmış, ardından ikinci aşamada ise CCSM-4 iklim modelinin RCP4.5
senaryosu kullanılarak gelecek dönem (2040-2060, 2060-2080) toprak kaybı
haritalandırılmıştır. Sonuç olarak çalışma alanında oluşan toprak kayıpları 2020
döneminde yıllık ortalama 0,528 (ton/ha/yıl), 2040-2060 döneminde 0,504 (ton/ha/yıl) ve
2060-2080 döneminde ise 0,482 (ton/ha/yıl) olarak hesaplanmıştır. 2020 ile 2060-2080
dönemleri arasında 0,46 (ton/ha/yıl) bir azalma yaşanmıştır. Bunun sebebi ise CCSM-4
iklim modelinin gelecek dönemleri küresel ısınmadan dolayı yağış miktarındaki azalmayı
öngörmesinden kaynaklanmaktadır. Her ne kadar erozyon miktarında bir azalma
yaşanacağı tahmin edilse de uzun yıllar yaşanacak toplam erozyon miktarının Kızılırmak
Havzası için büyük risk oluşturacağı öngörülmüştür.
Anahtar kelimeler: Toprak erozyonu, Kızılırmak Havzası, RUSLE modeli,
Chelsa Küresel İklim Tahmin Modeli, Coğrafi Bilgi Sistemleri.

Abstract:
Soil erosion is a serious environmental problem that causes the loss of soil on Earth over
time due to factors such as wind, water, ice and human activities. This process reduces
agricultural productivity, pollutes water resources, damages ecosystems, contributes to
climate change and threatens human settlements. Prevention and control of soil erosion
is a critical part of sustainable environmental management. The importance of soil erosion
is therefore highlighted as a global problem affecting natural resources and human life
worldwide. In this research, current and future soil losses of the Kızılırmak Basin were
estimated at a spatial scale using the Revised Soil Loss Equation (RUSLE) and measures
for sustainable environmental management were discussed. Firstly, according to the
RUSLE model, the current soil loss of the Kızılırmak Basin was calculated on a spatial
scale using GIS (Geographic Information Systems), and then in the second stage, the
future soil loss was mapped using the RCP4.5 scenario of the CCSM-4 climate model.
As a result, the annual average of soil losses in the study area was calculated as 0.528
(ton/ha/year) in the 2020 period, 0.504 (ton/ha/year) in the 2040-2060 period and 0.482
(ton/ha/year) in the 2060-2080 period. There was a decrease of 0.46 (tons/ha/year)
between 2020 and 2060-2080. The reason for this is that the CCSM-4 climate model
predicts a decrease in the amount of precipitation due to global warming in the future.
Although it is estimated that there will be a decrease in the amount of erosion, it is
predicted that the total amount of erosion that will occur for many years will pose a great
risk for the Kızılırmak Basin.
Key words: Soil erosion, Kızılırmak Basin, RUSLE model, Chelsa Global Climate
Prediction Model, Geographic Information Systems.