Türkiye'de acil tıp uzmanlarının sınırlı kaynakların triyajında kullandığı kriterlerin kantitatif yöntemle tespiti ve etik açıdan değerlendirilmesi
The quantitative determination and ethical evaluation of the criteria employed by emergency specialists in Türkiye for triaging scarce resources
Yazar: ADEM AZ
Danışman: PROF. DR. İLHAN İLKILIÇ
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Tıp Tarihi ve Etik Ana Bilim Dalı / Tıp Tarihi ve Etik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Deontoloji ve Tıp Tarihi = Medical History and Ethics
Dizin: Adalet = Justice ; COVID 19 = COVID 19 ; Kaynak dağılımı = Resource allocation ; Tıp etiği = Medical ethics

Özet:
Dünya, 1918 İspanyol Gribi salgınından itibaren küresel kapsamda tıbbi bir kriz ile karşılaşmamıştı. Koronavirüs Hastalığı 2019 (COVID-19) Pandemisi hazırlıksız yakalanan sağlık sistemlerini tümüyle zorlamış ve tıbbi kaynakların kıtlığına neden olmuştur. Kaynakların tahsisi ile ilgili eylemler, tercihler ve seçimler, tıbbi kriterlerin yanı sıra etik prensiplere dayanan ahlaki kararları da içermektedir. Pandeminin ilk dalgası yaşanırken, ülkemizde ve birçok ülkede bu tür etik boyutları olan ahlaki kararlar etik kılavuzların yokluğunda verilmiştir. Bu da alınan bazı kararlarda belirsizlikler, hatalar ve tutarsızlıklar görülmesine neden olmuştur. Krizle başa çıkmaya çalışan bazı ülkeler, hastaların tıbbi bakımını organize edebilmek için çeşitli triyaj protokolleri ve kılavuzları geliştirmiştir. Bununla birlikte COVID-19 pandemisi sürecinde Türkiye'de sağlık çalışanlarının kıt kaynakların tahsisinde hangi etik ilkelere göre karar verdiğini inceleyen herhangi bir araştırma bulunmamaktadır. Ayrıca farklı ülkelerde yayınlanan klinik etik rehberlere ve çok sayıda akademik çalışmaya rağmen Türkiye'de ulusal boyutta hazırlanmış ve sahada görev yapan sağlık çalışanlarına rehberlik eden herhangi bir kılavuz da bulunmamaktadır. Bu nedenle çalışmamızda Türkiye'deki acil tıp kliniklerinde çalışan uzman hekimlerin genelde triyaj; özelde ise COVID-19 pandemisi gibi beklenmeyen durumlarda sınırlı kaynakların tahsisinde aldıkları kararlardaki etik kriterlerin neler olduğu sorusuna cevap aradık. Bu kapsamda Sağlık Bakanlığı'na bağlı kamu kurumlarının Acil Tıp Kliniklerinde görev yapan uzman hekimler ile online olarak anket çalışması yapıldı. Ampirik araştırma sırasında elde edilen veriler normatif analiz yöntemi ile etik açıdan değerlendirildi. Bu süreçte kullanılan kıstasların meşruiyeti ve sahadaki uygulamalarına ait sorunlar eleştirel açıdan incelendi. Sonuç bölümünde ise elde ettiğimiz nitel verilere ve normatif analiz sonuçlarına dayanarak acil servislerde triyaj sırasında sınırlı kaynakların adil dağıtımıyla ilgili etik açıdan tezler sunuldu, bu tezlerin gerekçeleri açıklandı ve etik sorunların çözümüne yönelik tavsiyelerde bulunuldu.

Abstract:
The world has not experienced a medical crisis of global magnitude since the 1918 Spanish Flu epidemic. The Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) pandemic has strained the unprepared healthcare systems, leading to a shortage of critical care resources. Addressing the allocation of scarce resources necessitates not only medical criteria but also moral decision-making. During the initial wave of the pandemic, ethical decisions were made without established guidelines, resulting in errors and inconsistencies. Various countries have developed triage protocols and guidelines to organize the medical care of patients. However, there is a notable absence of studies examining the ethical principles guiding healthcare professionals in Türkiye, specifically in the context of allocating scarce critical-care-resources during the COVID-19 pandemic. Despite the availability of clinical ethics guidelines and numerous academic studies on a global scale, Türkiye lacks national guidelines or studies guiding healthcare professionals working in the field. Consequently, our study aimed to investigate the ethical criteria utilized by emergency physicians in Türkiye, in the allocation of scarce resources during unexpected situations such as the COVID-19 pandemic. To achieve this, an online survey was conducted among emergency specialists affiliated with public institutions under the Republic of Türkiye Ministry of Health. The data obtained were analyzed ethically using the normative analysis method, in order to determine the legitimacy of the criteria used and to examine the problems related to their application in the field. In the conclusion section, we presented ethical theses regarding the allocation of scarce critical-care-resources in emergency departments based on the findings of our study, explained the justification for these propositions, and provided recommendations for resolving ethical problems.