Dodurga (Çorum) sahası bitümlü kayaçlarının nadir toprak element (NTE) içerikleri ve ortamsal özellikleri
Rare earth elements (REE) and environmental characteristics of the bituminous rocks in the Dodurga area (Corum)
Yazar: AHMAD FAHİM ATTAR
Danışman: PROF. DR. ŞÜKRÜ KOÇ
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
Bu çalışmada Çorum ilinin Dodurga ilçesinde yer alan Miyosen yaşlı bitümlü kayaçlar NTE içerikleri yönüyle incelenmiştir. Hançili Formasyonuna ait bitümlü kayaçlar ile, kiltaşı, karbonatlı marn ve marn türü  kayaçlarının  nadir toprak element içerikleri ele alınarak, kökensel ve ortamsal özellikleri ve muhtemel zenginleşme potansiyelleri açıklanmaya çalışılmıştır. Bu amaca yönelik olarak sahada 2 adet ÖSK yapılmıştır. AP ve MD olarak adlandırılan ÖSK'lardan alınan örneklerin NTE içerikleri ICP-MS yöntemi ile belirlenmiştir. ÖSK'ların ∑NTE içerikleri AP için 99.48 ppm, MD için 101,18 ppm'dir. Kili temsil eden Si, Al, Fe, Ti, K içeriklerinin artması ile NTE içeriği de artış göstermiştir. Buna karşın karbonat içeriğini temsil eden Ca ve Mg'un arttığı litolojilerde ise NTE'de azalma görülmüştür. En az NTE Marnlarda, en fazla NTE ise kiltaşlarında olduğu saptanmıştır. Dolayısıyla her iki ÖSK'ya ait bitümlü kayaç örneklerinde NTE miktarının kil içeriği ile doğru orantılı bir artış gösterdiği belirlenmiştir. Bitümlü kayaç örneklerindeki (AP ÖSK'de) ∑NTE kontrolünde kil içeriğinin yanı sıra organik maddenin, MD ÖSK'da ise ∑NTE ile %TOC arasında yapılan korelasyonlar sonucunda killerden ziyade organik maddenin sorumlu olduğu saptanmıştır.
Litolojilerin ∑NTE içerikleri PAAS ve UCC'a göre normalize edilmiş ve genel bir eğilim olarak hafif negatif Ce ve pozitif Eu anomalileri olduğu belirlenmiştir. Hafif negatif Ce anomalisi oksijenin az olduğu koşullara, pozitif Eu anomalisi ise kısmen indirgen koşullara ve Ca içeren minerallerin varlığına işaret etmektedir.

Abstract:
In this study Miocene age of bituminous rocks located in the Dodurga district of Çorum Province has been studied interms of Rare Earth Element (REE) contents. By considering the content of Rare Earth Elements in bituminous rocks of the Hançili Formation, claystone, carbonaceous marl and marl type  rocks; the origin, environmental features and possible enrichment of potential were attempted. For this purpose two MSS (Measured Stratigraphic Section) was made in the field. REE contents of collected samples from MSS, named as AP and MD, were determined by using ICP-MS. REE contents of MSSs are 99.48  and  101.18 ppm  for AP and MD, respectively. Si, Al, Fe, Ti and  K elements which are representing clay increase with increasing of REE. However carbonate content representative Ca and Mg increase in lithology when the REE content decreases. While minumum REE content in marl samples, While maximum REE content in claystones were discoverd. In other words, in both bituminous rocks belongs to MSS, the amount of REE is directly proportional to the clay contents and a propertional increment has been determined. The ∑REE  in the samples of bituminous rocks were controlled by the clay contents. In addition to this, the organic matter  for MSS in MD, the correlation results between ∑REE and % TOC shows that the organic matter  were found to be more responsible than for clays that of ∑REE.
The ∑REE contents of lithologies were normalized according to the Post Archean Average Shale (PAAS) and Upper Continental Crust (UCC). As a general trend, slight negative Ce anomalies and positive Eu anomalies were determined. Slight negative Ce anomaly conditions suggest the presence of less oxygen, but the positive Eu anomalies show that the presence of Ca containing minerals and partially reducing conditions.