Çocukluk çağı pulmoner ve ekstrapulmoner tüberkülozunun tanı, tedavi ve izlemi
Diagnosis, treatment and follow-up of childhood pulmonary and extrapulmonary tuberculosis
Yazar: PAKİZE NİLÜFER AKPINAR TEKGÖZ
Danışman: DOÇ. DR. NACİYE GÖNÜL TANIR
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Dr. Sami Ulus Çocuk Sağl. ve Has. Eğt. ve Arş. Hast. / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2017
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Antitüberküloz ajanlar = Antitubercular agents ; Hasta takibi = Follow up studies ; Mikobakterium tüberkülozis =   ; Tedavi = Treatment ; Teşhis = Diagnosis ; Tüberküloz = Tuberculosis ; Tüberküloz-pulmoner = Tuberculosis-pulmonary ; Vertebra tüberkülozu =   ; Çocuk hastalıkları = Child diseases ; Çocuklar = Children

Özet:
Çocukluk Çağı Pulmoner ve Ekstrapulmoner Tüberkülozunun Tanı, Tedavi ve
İzlemi
Giriş ve Amaç: Tüberküloz tüm dünyayı ilgilendiren bir halk sağlığı sorunudur. Dünya
Sağlık Örgütü (DSÖ) verilerine göre her yıl yaklaşık 80.000 çocuk tüberküloz nedeni ile
ölmekte ve yılda yarım milyon çocuğa yeni tanı konulmaktadır. Ülkemizde tüberküloz
erişkinlerde olduğu gibi çocukluk çağında da önemini devam ettirmektedir. Sağlık
Bakanlığı verilerine göre ülkemizdeki tüberküloz olgularının %5'ini 0-14 yaş arası
çocuklar oluşturmaktadır. Çocuklarda en sık görülen hastalık formu basil yükünün daha
az olduğu primer pulmoner tüberkülozdur. Primer pulmoner tüberküloza tanısal
yaklaşım, esas olarak uyumlu semptomların varlığı, aktif tüberkülozlu vaka ile temas
öyküsü, tüberkülin cilt testi (TCT) sonucu ve uyumlu radyolojik bulguların birlikte
değerlendirilmesine dayanır. Tanıyı destekleyici mikrobiyolojik bulguların pozitifliği,
çocuk tüberkülozunda erişkin tüberkülozuna göre daha düşük oranda saptanır. Biz
çalışmamızda; çocukluk çağı tüberküloz hastalığının klinik, mikrobiyolojik ve
radyolojik özellikleri, tanısı, tedavisi ve izlemindeki esasları incelemeyi planladık.
Gereç ve Yöntem: 1 Ekim 2012 ile 1 Ekim 2016 tarihleri arasında Dr. Sami Ulus
Kadın Doğum, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesinde
tüberküloz tanısı almış ve antitüberküloz tedavi başlanmış olan, insan bağışıklık
yetmezlik virüsü (human immunodeficiency virus, HIV) negatif, 18 yaş altı hastaların
tıbbi kayıtları retrospektif olarak incelendi.
Sonuçlar: Toplam 38'si (%51.5) erkek, 34'ü (%48.5) kız, 72 aktif tüberküloz hastası
çalışmaya alındı. Hastaların 16'sı (%22.3) kesin, 56'sı (%77.7) olası tüberküloz tanısı
aldı. Ortalama yaş 8,3±4,9 (minumum 4 ay – maksimum 17 yaş) olarak bulundu. Yaş
gruplarına göre bakıldığında 0-4 yaş arası 23 (%32.3) hasta, 5-14 yaş arası 40 (%40)
hasta ve 15 yaş üstü 9 (%11.4) hasta vardı. Altmış bir hasta pulmoner tüberküloz, 11
hasta ekstrapulmoner tüberküloz tanısı aldı. Kesin ve olası pulmoner tüberkülozlu
hastalarda en sık semptomlar öksürük ve ateş olarak bulundu. Kesin ve olası pulmoner
tüberkülozlu hastaların yaklaşık dörtte biri asemptomatikti. En sık (yedi hasta) saptanan
ekstapulmoner tüberküloz formu tüberküloz lenfadeniti olarak bulundu. Temas öyküsü
hastaların 44'ünde (%60.2) saptandı. TCT uygulanan hastaların (n=67) 37'sinde
(%55.2), interferon γ salınım testi (İGST) bakılan hastaların (n=46) 26'sında (%56.5)
pozitif olarak bulundu. Tüm alınan örneklerden ARB incelemesi yedi (%13.7, n=51) 
viii
hastada, Mycobacterium tuberculosis (MTB) kültürü dört (% 8.16, n=49) hastada,
polimeraz zincir tepkimesi (PZR) altı (% 12.24, n=49) hastada pozitif olarak bulundu.
Yorum: Çalışmamızda çocukluk çağında mikrobiyolojik kanıt yetersizliğinden dolayı
tüberküloz tanısı koymanın oldukça güç olduğunu, klinik skorlama yönteminin tanı
koyarken büyük kolaylık sağladığını gördük. Özelllikle hastalarımızın dörtte birinin
asemptomatik, tarama nedeniyle gelmiş olması semptom olmadan aktif tüberküloz
olabileceğini ve sorgulamada temas öyküsünün çok önemli olduğunu bize gösterdi.
Tedavi ile hastalarımızın, bir hasta hariç, sekelsiz iyileşmesi tüberkülozun erken tanısı
konulduğunda tedavi edilebilir bir hastalık olduğunu gösterdi. Hastalarımızın hiçbirinde
HIV enfeksiyonu olmaması ve bir hasta hariç ilaç direnci olmamasının ölüm ve sekelli
iyileşmeyi önlediği düşünüldü.
Anahtar Kelimer: Çocukluk çağı, pulmoner tüberküloz, ekstrapulmoner tüberküloz,
tedavi, tanı.

Abstract:
Diagnosis, Treatment and Follow-Up of Childhood Pulmonary and
Extrapulmonary Tuberculosis
Introduction; Tuberculosis is a global health problem. The World Health Organization
estimated that there were half million new children cases diagnosed as tuberculosis
annually and 80,000 deaths in children due to tuberculosis. Childhood tuberculosis,
continues to be an important public health problem in Turkey. According to the
Ministry of Health, 5% of tuberculosis cases in our country are children belonging to 0-
14 ages. The most common form of tuberculosis in children is the primary pulmonary
tuberculosis with low bacillary load. The diagnosis of tuberculosis in children is usually
based on history of tuberculosis contact, presence of compatible symptomps, tuberculin
skin test (TST) positivity and radiological findings. Positivity of diagnosis-supporting
microbiological findings is lower in children's tuberculosis than in adult tuberculosis.
The purpose of this study was to evaluate the clinical, microbiological and radiological
characteristics, diagnosis, treatment and follow-up of childhood tuberculosis disease.
Methods: The medical records of all childhood tuberculosis patients were investigated
over an four year period ( October 2012 – October 2016) in Dr. Sami Ulus Maternity
and Children's Health and Diseases Educational and Research Hospital.
Results: Seventy two cases of active tuberculosis were identified. Thirty eight (51.5%)
of the patients were boys and 34 (48.5%) were girls. Sixteen (22.3%) patients were
diagnosed with definite tuberculosis and 56 (77.7%) patients with probable tuberculosis.
There were 23 patients (32.3%) aged 0-4 years, 40 patients (40%) aged 5-14 years, and
9 patients (11.4%) older than 15 years. The mean age was 8.3 ± 4.9 (minimum 4 months
- maximum 17 years).Sixty one patients received pulmonary tuberculosis and 11
patients received extrapulmonary tuberculosis. Cough (54.9%) and fever (26.8%) were
the most common presenting symptoms in confirmed and probable tuberculosis.
Approximately one-quarter of the patients in both groups were asymptomatic. The most
common form of extrapulmonary tuberculosis was found as tuberculosis lymphadenitis
(7 patients). When a contact story was questioned, 44 (60.2%) cases were found in the
patient. TST was positive in 37 (55.2) of the patients (n=67) and interferon-gamma
release assays (IGRAs) positive in 26 (56.5%) of patients (n=46). Acid-fast bacillus was
found to be positive in seven (12.7%) patients (n=51), Mycobacterium tuberculosis
x
(MTB), culture positive in four (8.16%) patients (n=49) and polimerase chain reaction
(PCR) positive in six (12.24%) patients (n=49).
Conclusion: We found that it was very difficult to diagnose tuberculosis because of the
inadequate microbiological evidence during childhood, and we found that clinical
scoring method is very useful for diagnosis. Especially, one quarter of our patients
showed asymptomatic, due to screening, there could be active tuberculosis without
symptoms, and inquiry showed us that contact story is very important. Most of the
patients with treatment showed a curable remedy of tuberculosis early diagnosis of a
treatable disease. The absence of HIV infection in any of our patients and the absence of
drug resistance exceptfor one patient suggest that it may be prevented by death and
sequelae.
Key Words: Childhood, pulmonary tuberculosis, extrapulmonary tuberculosis,
diagnosis, treatment