Kentsel mekanlarda yayalaştırma ve cephelerin yenilenmesi: Samsun Çiftlik Caddesi örneği
Pedestrianization of urban area and renewal of  facade: The case of Samsun Çiftlik Street
Yazar: BURCU YAZICI
Danışman: DOÇ. DR. ERKAN AVLAR
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Yapı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Caddeler sürekli değişim içerisindedir. Bu değişimler; yol kullanımının değişmesi, altyapı sistemlerinin yenilenmesi, kaldırımların genişletilmesi veya daraltılması, yol kaplamalarının yenilenmesinin yanı sıra, caddeye cephesi olan binaların yenilenmesini de kapsamaktadır. Caddelerdeki en önemli değişimlerden biri de yayalaştırma çalışmasıdır. Yayaların cadde içerisinde sağlıklı, güvenli, rahat dolaşım imkanı bulması ve kentsel mekanlara erişilebilirliğinin tüm kullanıcılar tarafından sağlanabilmesi, kamu yararı gözeten bir yaklaşımdır. Yayalaştırma projeleri ile fiziksel, toplumsal, ve ekonomik anlamda birçok iyileştirme sağlanması amaçlanmaktadır. Son yıllarda, taşıt trafiğinin neden olduğu birçok sorunu çözmek ve daha güvenli yaya alanları oluşturmak amacıyla yerel yönetimler, yayalaştırma projeleri uygulamaya başlamıştır. Caddelerdeki en önemli değişimlerden bir diğeri de cephe yenilemedir. Cephe yenileme, çevresel etkenlerden kaynaklanan sorunların giderilmesi, mimari kimliğin korunması ve enerjinin daha verimli kullanılması gibi yararlar sağlamaktadır. Binanın başarımının artırılması veya mevcut durumunun korunmasındaki, önemli etkenlerden biri cephelerin yenilenmesidir. Cephede yapılacak yenilemeler, binanın başarımına doğrudan yansıyacaktır. Ancak caddelerde yapılan değişimler kentsel yaşama ve caddeye farklı olanaklar sunarken, bazen bu olanaklar sorunlara da yol açabilmektedir. Ayrıca kullanıcı memnuniyetini de olumsuz yönde etkilemektedir. 
Samsun Büyükşehir Belediyesi tarafından, kent estetiğine katkı sağlamak ve caddeyi daha kullanılabilir bir duruma getirmek için 2014 yılında, "Çiftlik Cadde AVM" projesi başlatılmıştır. Bu proje kapsamında, kentin en önemli caddelerinden bir olan İstiklal Caddesi'nin bir bölümünü oluşturan, 700 metre uzunluğundaki Çiftlik Caddesi üzerinde bulunan bitişik düzendeki binalarda dış cephe yenilemesi yapılmıştır. Ayrıca bu cadde daha önce tek yönlü araç trafiğine açıkken proje ile birlikte araç trafiğine kapatılarak yayalaştırılmıştır.
Çalışmanın amacı; Çiftlik Caddesi'nde uygulanan projenin kente estetik, sosyal ve ekonomik yönden ne düzeyde değer kattığı, bina cephelerindeki yenilemeyle nasıl bir sonuç elde edildiğidir. Aynı zamanda, caddenin yayalaştırılması ve caddede bulunan binaların cephelerinde yapılan yenilemede kullanıcı memnuniyetinin belirlenmesi ve mekansal kalitenin yanı sıra, sosyal memnuniyeti arttırmak yönünde başarı düzeyinin ölçülmesi de amaçlanmaktadır. Bu amaç doğrultusunda çalışmanın kapsamı, Samsun Çiftlik caddesinin fiziki durumunun incelenerek yeni mekansal özelliklerinin belirlenmesi, kullanıcıların caddenin yayalaştırılması ve caddede bulunan binaların cephelerindeki yenilemede, memnuniyet düzeyinin ölçülmesi için anket yapılması ve anket sonuçlarının değerlendirilmesi şeklindedir.
Araştırma, mevcut durum tespiti ve anket çalışması olmak üzere iki aşamadan oluşmaktadır. Araştırmanın 1. aşamasında Çiftlik Caddesi boyunca yer alan binaların fiziki durumu ve işlevleri tespit edilmiştir. 2. aşamada, caddeyi kullananların caddedeki değişiklik ve yenilemeyle ilgili görüşleri ve memnuniyet düzeyleri anket tekniğiyle belirlenmiştir. Farklı cinsiyet, yaş grubu ve eğitim durumunda olan, caddede farklı amaçlarla bulunan 120 kişiyle anket yapılmıştır. Öncelikle caddeyi kullananların caddede hangi amaçla ve ne sıklıkta bulundukları, hangi iş yerlerini daha fazla kullandıkları sorgulanmaktadır. Daha sonra ankete katılanlara 15 soru sorulmaktadır. Anketten elde edilen sonuçlar, karşılaştırmalı olarak analiz edilmektedir. Bu sonuçlar, caddede yenileme çalışmasının sonuçlarının mimari uyaranlara, kullanıcıların verdiği cevapları genelleme olanağı sağlanmıştır. Anket sonuçları mimari bilgilerle birleştiğinde işlevsel ve çevreye zararlı olmayan malzeme kullanımı ve kullanıcı memnuniyetine yönelik öneriler sunulmasını sağlamıştır.

Anahtar Kelimeler: Cadde, Samsun Çiftlik Caddesi, yayalaştırma, bina cephelerinin yenilenmesi.

Abstract:
The streets are constantly changing. These changes include; changes in road use, renewal of infrastructure systems, widening or narrowing of pavements, renewal of road pavements and renovation of buildings with street fronts. One of the most important changes in the streets is the pedestrianization. It is a public welfare approach that pedestrians find a healthy, safe and comfortable circulation in the street and that all users can access to urban spaces. It is aimed to provide many physical, social and economic improvements by pedestrianization projects. In recent years, local governments have started to implement pedestrianization projects in order to solve many problems caused by vehicle traffic and to create safer pedestrian areas. One of the most important changes on the streets is the facade renovation. Facade renovation offers benefits such as elimination of environmental problems, protection of architectural identity and more efficient use of energy. One of the most important factors in increasing the performance of the building or preserving its current situation is the renewal of the facades. Reflections on the facade will directly reflect the performance of the building. However, the changes in the streets offer different opportunities to urban life and the street, sometimes these opportunities can cause problems. It also negatively affects user satisfaction.
In 2014, the "Çiftlik street shopping center" project was launched by the Metropolitan Municipality of Samsun in order to contribute to urban aesthetics and make the street more usable. Within the scope of this project, exterior facade renovation was carried out in the adjacent buildings on the 700-metre-long Çiftlik Street, which forms part of Istiklal Street, one of the most important streets of the city. In addition, this street was previously opened to one-way vehicle traffic and was closed to vehicle traffic with the project.
The aim of the study is to determine the aesthetic, social and economic value of the project applied on Çiftlik street and how it was achieved with the renovations on the facade of the building. At the same time, it is aimed to determine the user satisfaction and measure the level of success in order to increase the social satisfaction as well as the spatial quality. For this purpose, the scope of the study is to determine the new spatial characteristics of Samsun Çiftlik street by examining the physical status, to make a survey and to evaluate the results of the survey in order to measure the level of satisfaction in the renovation of the buildings on the street.
The research consists of two stages: existing status determination and survey study. At the first phase of the study, the physical condition and functions of the buildings along Çiftlik Street were determined. At the second stage, the opinions and satisfaction levels of the street users regarding the change and renewal in the street were determined by the survey technique. A questionnaire was conducted with 120 people in different gender, age groups and education status. First of all, it is questioned for which purpose and how often the street users are on the street, and which places they use more. Afterwards, the participants are asked 15 questions. The results obtained from the questionnaire are analyzed comparatively. These results allowed the results of the street renovation to be generalized to the architectural stimuli and the answers given by the users. When the results of the survey are combined with architectural information, it provides functional and non-harmful material usage and suggestions for user satisfaction.

Keywords: Street, Samsun Çiftlik street, pedestrianization, renewal of the buildings facade.