Farklı coğrafyalarda şekil bulmuş kaya mimarisinin sürdürebilirlik açısından karşılaştırmalı değerlendirilmesi, Türkiye/Kapadokya (Göreme)-İran/Azerbaycan (Kandovan) örneği
Comparative evaluation of rock architecture shaped in different geographies in terms of sustainability, Turkey/Cappadocia (Göreme)-İran/Azerbaijan (Kandovan) case
Yazar: FARNAZ DAVARISABEGH
Danışman: DOÇ. DR. AYÇA ARAZ USTAÖMEROĞLU
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Bina Bilgisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
İnsanoğlu, geçmişten günümüze kadar her zaman barınabileceği ve kendini koruyabileceği bir mekana ihtiyaç duymuştur ve bu doğrultuda mağaralara sığınmaya ve daha sonra yaşanacak yerler oluşturmaya başlamıştır. Kaya oyma yapılar, insanların barınabileceği, yaşayabileceği, düşman, vahşi hayvan, rüzgar, yağmur, fırtına, gibi doğal etkenlerden korunabileceği mekan örneklerinden sayılmaktadır. Kaya mimarisi doğal olarak oluşan kayaların insan eliyle eski aletler ve yöntemler kullanarak oyulması sonucu ortaya çıkan bir mimari türüdür. Bu araştırma kapsamında iki farklı coğrafyada şekil bulmuş kaya mimarisi örneği olan (İran, Kandovan) ve (Türkiye, Kapadokya) ele alınmıştır.
Günümüzde dünyanın en önemli konularından biri sürdürülebilirlik kavramıdır. Sürdürülebilir mimari, malzeme, enerji, geliştirme alanı ve genel olarak ekosistem kullanımında, binaların çevresel etkilerini en az düzeyde tutabilmeyi amaçlamaktadır.Yapılan araştırmalara göre kaya yapılarda sürdürebilirlik ilkelerinin varlığını anlamak mümkündür. Bu çalışmada iki farklı ülkedeki kaya yapıların sürdürebilirlik düzeyleri araştırılmıştır, benzerlik ve farklılıkları karşılaştırılmıştır ve sonrasında elde edilen sonuçlar ile çağdaş yapıların sürdürülebilir hale getirilmesi için öneriler sunulmuştur.

Abstract:
Mankind has always needed a place where it can shelter and protect itself from the past to the present, and in this direction, it has started to take shelter in caves and create places to live later. Rock carved structures are considered as examples of places where people can shelter, live and be protected from natural factors such as enemies, wild animals, wind, rain, storms.Rock architecture is a type of architecture that emerged as a result of the carving of naturally occurring rocks by human hands using ancient tools and methods.Within the scope of this research, examples of rock architecture that took shape in two different geographies (Iran, Kandovan) and (Turkey, Cappadocia) were discussed. One of the most important issues in the world today is the concept of sustainability.Sustainable architecture aims to keep the environmental impact of buildings to a minimum in the use of materials, energy, development space and ecosystem in general.According to the researches, it is possible to understand the existence of sustainability principles in rock structures. In this study, the sustainability levels of rock structures in two different countries were investigated, their similarities and differences were compared, and then, with the results obtained, suggestions were presented for making contemporary structures sustainable.