Yapay zekânın hukukî statüsü ve hukukî sorumluluğu
The legal personality and liability of artificial intelligence
Yazar: ERDEM DOĞAN
Danışman: DOÇ. DR. LEYLA MÜJDE KURT
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı / Medeni Hukuk Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Hukuki sorumluluk = Legal responsibility ; Hukuki statü = Legal status ; Hukuki yapı = Judical structure ; Yapay zeka = Artificial intelligence

Özet:
Yapay zekâya hukukî kişilik tanınması konusu özünde, o varlığa pozitif hukuk 
karşısında bir dizi hak ve buna bağlı yükümlülükler tanınmasını ifade etmektedir. İnsan 
olmayan varlıklara kişilik tanınmasına yönelik bir hukuk politikası oluşturulması ve bu 
hukuk politikasının normatif bir düzenlemeye dönüştürülmesi sürecinde hangi ölçütlerin 
aranması gerektiğine ilişkin özellikle bilişim hukuku öğretisi ve uygulamanın yanıtlaması 
gereken bazı temel sorular bulunmaktadır.
Bir varlığa kişilik tanınıp tanınamayacağı sorununun çözümünde başlangıç 
noktası, kişilik kavramının anlamının, kapsamının ve hukukî niteliğinin belirlenmesidir. 
İkinci aşama ise, kendisine kişilik hakkı tanınması öngörülen varlığın, kişiliği varoluşsal 
bir yapı olarak gören maddi yaklaşım ile bir varlığa hukukun ve toplumun kişilik atfedip 
atfetmemesini esas alan şekli yaklaşım çerçevesinde bir değerlendirme sürecine tabi 
tutulmasıdır.
Dar ya da zayıf yapay zekâ olarak tanımlanan sınırlı bir faaliyet alanı ve otonomi 
özelliğine sahip sistemlerin, bu niteliklerine bağlı olarak hukuk karşısında nesne olarak 
kabul edilmeleri gerektiği konusunda herhangi bir tereddüt bulunmamaktadır. Buna 
karşılık, günümüzde dijital çağın ve bilişsel bilimin ulaştığı başarı düzeyi, farklı 
algoritmik yapılar ve kompleks yazılımlar ile makine öğrenmesi yoluyla kendi 
deneyimleriyle öğrenebilen, herhangi bir dış müdahale olmadan bağımsız şekilde hareket 
edebilen otonom yapay zekanın geliştirilmesine de olanak tanımaktadır. Söz konusu 
varlıkların, kendileri için tanımlanan görevleri yerine getirmeleri sırasında aldıkları
otonom kararlar ve gerçekleştirdikleri eylemler zaman zaman kişilerin malvarlığı veya 
şahıs varlığı değerlerine zarar vermeleri ya da bir borç ilişkisinde borca aykırılığa yol 
açmaları yönüyle hukukî bir sorumluluğun doğumuna neden olmaktadır. Bu itibarla,
günümüzde, güçlü bir otonomi özelliği bulunan yapay zekâlı varlıklar bakımından 
kendine özgü bir kişilik modelinin geliştirilmesi ihtiyacı ortaya çıkmış bulunmaktadır.
Dar yapay zekâ olarak ifade edilen ve otonom özelliği çok sınırlı olan sistemler 
bakımından gerçekleşen hukukî sorumluluk sözleşme, haksız fiil, ürün sorumluluğu ya da 
tüketicinin korunması hukuku çerçevesinde şekillenecektir. Sorumluluğun türü ve 
nitelikleri ise, yapay zekânın kullanım şekli ve yerine göre farklılık gösterecektir. Anılan 
yapay zekâlı varlıklar, pozitif hukuk karşısında süje değil, eşya veya ürün olarak kabul 
edilmelerine bağlı olarak hukukun konusu olan diğer varlıklarla aynı hükümlere tabidirler. 
Bu itibarla, dar yapay zekâlı varlıkların davranışları nedeniyle bir zararın ortaya çıkması 
durumunda hukukî sorumluluk, bu varlıklar üzerinde değil, kanunların bu varlıklar 
nedeniyle eylemlerine hukukî sonuç bağladığı kişiler üzerinde gerçekleşecektir.
Güçlü otonomiye sahip yapay zekânın eylemleri nedeniyle doğan sorumluluk, bu 
varlıkların kendilerine özgü karakteristik özellikleri nedeniyle sorumluluk hukukuna 
ilişkin genel ilkelerle bağdaşmamaktadır. Güçlü bir otonomiye sahip bu varlıkların sebep 
oldukları birtakım zararların mevcut hükümlerle karşılanamaması ve kendi hukukî 
sorumluluklarının da bulunmaması nedeniyle anılan zararların tazmini bakımından 
hukukî bir boşluk oluşmaktadır. Bu nedenle, yeni nesil yapay zekâya karakteristik 
özelliğini kazandıran algoritmik yapı ve otonomi özelliği temel alınarak kendine özgü bir 
kusursuz sorumluluk türü ihdas edilmelidir. Söz konusu kusursuz sorumluluk, mevcut 
kusursuz sorumluluk esaslarından birine değil, "akıllı makinelerin otonom 
davranışlarından" kaynaklanan kusursuz sorumluluk başlığı altında kendine özgü bir 
sorumluluk temeline dayanmalıdır.

Abstract:
The issue of granting legal personality to artificial intelligence, in essence, refers 
to a decision to grant a set of rights and related obligations to that entity. There are some 
basic questions that should be answered by especially information technology law 
doctrine and practice, regarding which criteria should be sought in the process of 
establishing a legal policy for the recognition of non-human beings and transforming this 
legal policy into a normative regulation.
The starting point in solving the problem of whether an entity can be recognized 
as a personality is to determine the meaning, scope and legal nature of the concept of 
personality. In the second stage, the entity, which is envisaged to be granted personality 
rights, is subjected to an evaluation process within the framework of the material 
approach, which sees the personality as an existential structure, and the formal approach, 
which is based on whether the law and society ascribe personality to an entity.
There is no doubt that systems with a limited scope of activity and autonomy, 
defined as narrow or weak artificial intelligence, should be accepted as objects by the law, 
depending on these characteristics. On the other hand, the level of success reached by 
cognitive technology today has also allowed the development of autonomous artificial 
intelligence, which can learn from its own experiences through machine learning with 
different algorithmic structures and complex software and can act independently without 
any human interference. The autonomous decisions and actions taken by the artificial 
intelligence during the fulfillment of the tasks defined for it can sometimes damage the 
assets or personal assets of individuals or cause a breach of contract in obligatio. In this 
respect, today, the need to develop a unique personality model has emerged in terms of 
artificial intelligence beings with a strong autonomy feature.
The legal liability realized in terms of systems that are expressed as narrow 
artificial intelligence and whose autonomous feature is very limited will be shaped within 
the framework of contract, tort, product liability or consumer protection law. The type 
and characteristics of liability will differ according to the use and place of artificial 
intelligence. According to positive law, this type of artificial intelligence is subject to the 
same provisions as other assets that are the subject of law, depending on whether they are 
considered as objects or products. In this respect, in the event of a damage caused by
narrow artificial intelligence, the legal responsibility will not belong to this artificial 
intelligence, but to those whose actions the laws impose legal consequences due to these 
entities.
The liability arising from the actions of artificial intelligence with strong 
autonomy is incompatible with the general principles of liability law due to the unique 
characteristics of these entities. Since some of the damages caused by these entities, which 
have a strong autonomy, cannot be compensated by the current provisions and they do 
not have their own legal responsibilities, a legal gap arises in terms of compensation for 
the aforementioned damages. For this reason, a unique type of strict liability should be 
established based on the algorithmic structure and autonomy feature that gives the new 
generation artificial intelligence its characteristic feature. This strict liability should not 
be based on one of the current strict liability principles, but on a specific responsibility 
basis under the title of strict liability arising from the "autonomous behavior of smart 
machines".