KOAH'lı hastalarda hastalık şiddeti, bakım bağımlılığı ve öz-etkililik düzeyi
Disease severity, care dependence, and level of self-efficacy in patients with COPD
Yazar: EKREM SÖNMEZ
Danışman: PROF. DR. HATİCE TEL AYDIN
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı / İç Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Göğüs Hastalıkları = Chest Diseases ; Hemşirelik = Nursing ; İç Hastalıkları = Internal diseases

Özet:
Araştırma, Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı (KOAH) olan bireylerin hastalık şiddeti, bakım bağımlılığı ve öz-etkililik düzeyinin değerlendirilmesi amacı ile kesitsel ve analitik olarak gerçekleştirilmiştir. Araştırmaya Temmuz 2023 – Ocak 2024 tarihleri arasında Sivas Numune Hastanesi Göğüs Hastalıkları Kliniğinde yatarak tedavi gören KOAH tanılı 300 birey katılmıştır. Araştırma verileri, Kişisel Bilgi Formu, KOAH Değerlendirme Testi, KOAH Öz-Etkililik Ölçeği ve Bakım Bağımlılığı Ölçeği kullanılarak yüz yüze görüşme yöntemiyle elde edildi. Araştırma verileri, SPSS 23.0 programında tanımlayıcı istatistiksel testler ile sayı ve yüzdelik dağılımlar normal dağılım olduğu durumlarda iki ortalama arasındaki farkın önemlilik testi, varyans analizi, t testi ve Pearson Korelasyon analizi analizi kullanılmıştır. Sonuçlar %95'lik güven aralığında, anlamlılık p<0,05 düzeyinde değerlendirilmiştir.
Araştırmaya katılan hastaların çoğunluğunun erkek, yaş ortalamalarının 64,59±10,91, %45,3'ünün normal kilolu, %28,3'ünün ilköğretim mezunu, %57'sinin çalışan, %53,7'sinin gelir durumunun orta, KOAH hastalık yılının 9,05±5,8 olduğu ve %85,3'ünün KOAH dışında en az bir kronik hastalığının olduğu belirlendi. Hastaların, %45,7'sinin günlük bakımda yardıma ihtiyaç duyduğu, %49,7'sinin son bir yılda KOAH nedeniyle hastaneye yattığı, %52,7'sinin son altı ayda KOAH nedeniyle acil servise müracaat ettiği belirlendi.
Hastaların hastalık şiddetinin yüksek (24,99±9,30), bakım bağımlılığının (68,36±16,36) düşük ve öz-etkililik düzeyinin (55,35±13,52) düşük olduğu belirlendi. Yaşı Elli beşin üzerinde, erkek, eğitim düzeyi düşük, sigara kullanan, KOAH hastalık süresi fazla, son bir yılda KOAH nedeniyle hastaneye yatış sayısı ve son altı ayda KOAH nedeniyle hastaneye müracaat etme sayısı fazla olanların hastalık şiddetinin anlamlı olarak daha yüksek olduğu saptandı. Yaşlı, erkek, eğitim düzeyi düşük, bekar, çalışmayan, gelir durumu kötü, hastalık şiddeti yüksek olan bireylerin bakım bağımlılığı anlamlı düzeyde yüksek bulundu. Gençlerde, kadınlarda, eğitim düzeyi yüksek, evli, komorbid hastalığı olmayan ve hastalık şiddetti düşük olanların öz-etkililik düzeylerinin daha yüksek olduğu belirlendi.
Hastaların hastalık şiddetinin bakım bağımlılığı ve öz-etkililik puanları üzerinde anlamlı etkisinin olduğu, KOAH hastalık şiddeti arttıkça, bakım bağımlılığının arttığı ve öz-etkililiğin azaldığı, bakım bağımlılığı azaldıkça öz-etkililik düzeylerinin arttığı belirlendi.
Çalışmada, hastaların KOAH hastalık şiddetinin yüksek, bakım bağımlılığının ve öz-etkililiklerinin düşük olduğu belirlenmiştir. Hastaların bakım gereksinimlerinin tam olarak belirlenebilmesi için KOAH'lı hastaların bakım bağımlılığı, hastalık şiddeti ve öz-etkililik durumları rutin değerlendirme kapsamına alınmalı, hastaların hastalık şiddetini ve bakım bağımlılığını azaltmaya, öz-etkililiklerini artırmaya yönelik hemşirelik girişimlerine önem verilmelidir. 
Anahtar Kelimeler: KOAH; hastalık şiddeti; bakım bağımlılığı; öz-etkililik; hemşirelik

Abstract:
The study was conducted cross-sectionally and analytically to evaluate the severity of illness, care dependency and self-efficacy level of individuals with Chronic Obstructive Pulmonary Disease (COPD). Between July 2023 and January 2024, 300 individuals with COPD who were hospitalized in Sivas Numune Hospital Chest Diseases Clinic participated in the study. The research data were obtained by face-to-face interview method using Personal Information Form, COPD Assessment Test, COPD Self-Efficacy Scale and Care Dependency Scale. Descriptive statistical tests, number and percentage distributions, significance test of the difference between two means, analysis of variance, t test and Pearson Correlation analysis were used in SPSS 23.0 program. The results were evaluated at 95% confidence interval and significance at p<0.05 level.
It was determined that the majority of the patients who participated in the study were male, the mean age was 64.59±10.91, 45.3% were normal weight, 28.3% were primary school graduates, 57% were employed, 53.7% had moderate income, COPD disease year was 9.05±5.8 and 85.3% had at least one chronic disease other than COPD. It was determined that 45.7% of the patients needed help in daily care, 49.7% were hospitalized due to COPD in the last year, 52.7% visited the emergency department due to COPD in the last six months.
The severity of the disease was high (24.99±9.30), care dependency was low (68.36±16.36) and self-efficacy level was low (55.35±13.52). The severity of the disease was found to be significantly higher in those who were older than fifty-five years, male, had a low level of education, smoked, had a longer duration of COPD disease, had more hospitalizations due to COPD in the last year and more hospitalizations due to COPD in the last six months. Care dependency was found to be significantly higher in elderly, male, low educational level, single, unemployed, poor income status, and individuals with high disease severity. Self-efficacy levels were found to be higher in young people, women, those with higher education level, married, without comorbid diseases and with lower disease severity.
It was determined that disease severity had a significant effect on care dependency and self-efficacy scores, care dependency increased and self-efficacy decreased as COPD disease severity increased, and self-efficacy levels increased as care dependency decreased.
In the study, it was determined that patients had high COPD disease severity, low care dependency and low self-efficacy. In order to determine the care needs of patients, care dependency, disease severity and self-efficacy of patients with COPD should be included in the scope of routine assessment, and nursing interventions aimed at reducing disease severity and care dependency and increasing self-efficacy of patients should be emphasized. 
Keywords: COPD; disease severity; care dependency; self-efficacy; nursing