Prolaktinomalı hastalarda kemik metabolizması değerlendirilmesi
Evaluation of bone metabolism in patients with prolactinoma
Yazar: F. BUKET BAYRAM
Danışman: PROF. DR. DİLEK YAVUZ
Marmara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2016
Konu: Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları = Endocrinology and Metabolic Diseases
Dizin: Hiperprolaktinemi = Hyperprolactinemia ; Kemik ve kemikler = Bone and bones ; Metabolizma = Metabolism ; Omurga = Spine ; Prolaktinoma = Prolactinoma ; Spinal kırıklar = Spinal fractures

Özet:
Amaç: Hiperprolaktineminin kemik metabolizmasında anormalliklerle ve artmış kırık
riski ile bağlantılı olabileceği daha önce yapılan çalışmalarda gösterilmiştir. Bizim bu
çalışmadaki amacımız endokrin polikliniğimizde takip edilen hastalardaki kemik
metabolizmasını ve vertebral kırık riskini değerlendirmekti.
Metod: Bu kesitsel çalışmaya çoğunluğu dopaminerjik ajanlarla tedavi altında ya da
daha önce tedavi almış 53 prolaktin sekrete eden adenomu olan hiperprolaktinemili
hasta ( 32 mikroadenom ve 21 makroadenom) ve 55 normal prolaktin düzeyi ve benzer
yaş, cinsiyet ve VKI'ne sahip sağlıklı kontrol dahil edildi. Onlar morfometrik
yaklaşımla vertebral kırıklar için ve DEXA ile lomber vertebra ve femur kemik
mineral dansitesi için değerlendirildi. Kemik yapım yıkım belirteçleri olan serum
osteokalsin ve c-telopeptid düzeyi ölçüldü. Her iki grup, osteopeni risk faktörü olan
aile öyküsü, daha önceden geçirilmiş travma ilişkili kırıklar, alkol alımı, sigara
kullanımı ve fiziksel aktivite gibi durumlar için benzerdi.
Sonuçlar: Prolaktinoma ve kontrol grubu arasında kemik mineral dansitesi, femur
boynu T ve Z skor, L1-4 T ve Z skorları için belirgin fark saptanmadı. Bununla birlikte
makroadenomu olan prolaktinomalı hastalar, mikroadenomlu hastalar ile
karşılaştırıldığında lomber vertebra BMD, L1-4 T ve Z skor makroadenomlu
hastalarda anlamlı düşük saptandı (p=0,004, p=0,01, p=0,01). Kontrol ve
prolaktinomalı gruplardaki serum alkalen fosfataz ve c-telopeptid düzeylerinde
anlamlı fark yoktu. Serum osteokalsin ve c-telopeptid düzeyleri arasında anlamlı
pozitif korelasyon tespit edildi (p=0,0001)(r=0,51). Aynı zamanda serum osteokalsin
düzeyi kontrol grubu ile karşılaştırıldığında prolaktinomalı grupta anlamlı yüksek
saptandı (p=0,03).
Yorum: Daha önce yapılan çalışmaların aksine prolaktinomalı hastalarda kemik
dansitometresi ölçüm verileri kontrol grubu ile benzer saptandı. Bu durum bizim
çalışmamızdaki hastaların çoğunu tedavi altında veya tedavi almış olmasıyla ilişkili
olabilir. Prolaktinomalı hastalarımızda vertebral kırık oranının kontrol grubuna göre
yüksek saptanması ise dopaminerjik ajanlarla tedavinin kemik mineral dansitesini
olumlu etkilemesine rağmen prolaktinomalı hastalarda kırık riskinin hala devam
ettiğini gösterdi.

Abstract:
ABSTRACT
Objective: Hyperprolactinemia has been reported to be associated with abnormalities
of bone metabolism and increased risk of vertebral fractures. The aim of this study was
to evaluate the bone metabolism and vertebral fracture risk of our patients in outpatient
clinics.
Material and methods: In this cross-sectional study, most of which are currently or
previously treated 53 hyperprolactinemic patients with PRL-secreting adenoma (32
with microadenoma and 21 with macroadenoma) and 55 healthy controls with normal
PRL values and comparable gender, age and BMI with patients were included. They
were evaluated for bone mineral density (BMD) by DEXA at lumbar spine and femur,
for vertebral fractures by a morphometric approach. Bone turn-over markers such as
serum osteocalcin and c-telopeptid levels were measured. Both groups were also
similar in terms of risk factors for osteopenia, such as family history, previous traumarelated
fractures, alcohol ingestion, smoking and physical activity.
Results: There were no significant differences in bone mineral density, femur neck T
and Z scores, L1-4 T and Z scores between prolactinoma and control groups. However
lumbar vertebrae L1-4 BMD, T and Z scores were significantly lower in
macroprolactinoma group compared to microprolactinoma patients (p=0,004, p=0,01,
p=0,01). Vertebral fractures were detected in 6 patients with PRL-secreting adenoma
(%11) and in 1 control group (%1, p=0,05). There were no significant differences in
serum ALP and c-telopeptide levels between prolactinoma and control groups. A
significant positive correlation was observed between serum osteocalcin and ctelopeptide
levels (p=0,0001), (r=0,51). Also serum osteocalcin levels were
significantly higher in patients with prolactinoma than control group (p=0,03).
Conclusion: Contrary to previous studies; BMD measurements of prolactioma and
control groups were similar in our study. This situation can be associated with that
most of our patients are under treatment or were previously treated. Although

treatment with dopaminergic agents have favourable results in BMD, the higher
vertebral fracture rates of prolactioma patients than control group showed that; fracture
risk still exists in prolactinoma patients.