Eski Türk Şiiri'nin sözlüğü
The dictionary of "Eski Türk Şiiri"
Yazar: KÜBRA ÖZÇELİK
Danışman: PROF. DR. MEHMET ÖLMEZ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Eski Türkçe = Old Turkish ; Eski Uygur Türkçesi = Old Uighur Turkish ; Sözlük = Dictionary ; Türk şiiri = Turkish poem ; Şiir = Poem

Özet:
Uygurlardan kalma şiirler, İpek Yolu bölgesinde, özellikle Bin Buda Mağaraları'nda yıllarca bir duvarın arkasında saklı kalmıştır. Yıllar sonra 1906'da Macar asıllı İngiliz araştırmacı Aurel Stein tarafından duvarın açtırılmasıyla ortaya çıkarılmıştır. Dönemin nazım bilgisi, muhtevası, kullanılan edebi sanatlar hakkında önemli fikirler edindiğimiz bu şiirlerle ilgili çeşitli çalışmalar yapılmıştır. Ortaya çıkarılan bu manzum parçalar birçok araştırmacının ilgisini çekmiştir. Yapılan her bir çalışma, farklı okuyuş, anlamlandırma ve yeni görüşlerin doğmasına sebep olmuştur. Şüphesiz ki Reşit Rahmeti Arat'ın 1965 yılında, Ankara'da yayımladığı antoloji niteliğindeki Eski Türk Şiiri adlı eseri bu konu için ilk başvuru kaynaklarındandır. Arat, eserinde 8. – 13. yüzyıllardan kalma 35 adet manzum parçayı "Mani Muhitinde Yazılan Eserler", "Burkan Muhitinde Yazılan Eserler", "İslâm Muhitinde Yazılan Eserler ve "Nazım ile İlgili Parçalar" başlıkları altında incelemiştir. Biz bu çalışmada Arat'ın Eski Türk Şiiri adlı eserini esas alarak eski Türk şiiri ve eski Uygur Türkçesi alanında çalışmak isteyenlere kolaylık sağlamayı amaçladık. Arat'ın eserindeki parçaları güncel okuyuşları dikkate alarak yeniden okuduk ve bu eserin sözlüğünü hazırladık. Çalışmamızın ilk bölümünde eski Uygur Türkçesi hakkında genel bir bilgi verdikten sonra eski Türk şiirine ait parçaların ortaya çıkarılmasından kısaca bahsedip bu şiirlerle ilgili yapılmış çalışmalardaki okuyuş farklılıklarını karşılaştırma yöntemiyle inceledik. Çalışmamızın ikinci bölümünde ise yukarıda bahsettiğimiz eserin sözlüğüne yer verip sonuç kısmında ise çalışmamız sonucunda elde ettiğimiz bulgulara değindik.

Abstract:
Uighur's poets were hidden behind a wall in Thousand Buddha Caves for years especially in Silkroad area. After years, in 1906 the poets were appeared by Aurel Stein who was a Hungarian by origin. There were some researches that we can get significant ideas about this terms poetry information, content and using literary arts. Those poems has been attracting lots of researchers. Each research that was done led to differences in reading, interpretation and new views. Undoubtfully in 1965 the book Eski Türk Şiiri was published in Ankara, was a quality of anthology, is a first application resource for this subject. Arat examined 35 poetical works which belonged to 8-13 centuries according to some titles such as "Manicheist Poems", "Buddhist Poems", "Islamic Poems" and "Pieces about Poetry". In this study, we aim to enable other people who will study on old Turkish poetry and Uighur Turkish. The literary works which were Arat's, have reread and prepared a dictionary. In the first part of our study after giving general information about old Uigher Turkish, mentioned findings out about Old Turkish Works, we examined comperatively the differences in reading in these studies. In the second part of our study, we gave way to dictionary that talked above and in the final part we mentioned findings that we found in the study.