Erişkin bireylerde akdeniz diyetine bağlılık düzeyi ile uyku kalitesi arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigation of the association between adherence level to the mediterranean diet and sleep quality in adult individuals.
Yazar: BETÜL HALİFEOĞLU
Danışman: DOÇ. DUYGU YENGİL TACİ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Akdeniz diyeti = Mediterranean diet

Özet:
Amaç: Bu çalışmada 18-65 yaş aralığındaki erişkin bireylerde Akdeniz diyetine bağlılık düzeyi ile uyku kalitesi arasındaki ilişkiyi değerlendirmek amaçlandı.
Gereç ve Yöntem: Çalışmamız tanımlayıcı, kesitsel bir araştırmadır. Araştırmaya Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği polikliniklerine herhangi bir nedenle başvuran, çalışmaya katılmayı kabul eden, 18-65 yaş aralığında, iletişim engeli olmayan, anket sorularını anlama ve yorumlama yetisine sahip olan 369 kişi dahil edildi. Çalışmada katılımcılara sosyodemografik ve sağlığa ilişkin özellikleri sorgulayan veri formu, Akdeniz Diyeti Bağlılık Ölçeği (MEDAS) ve Pittsburgh Uyku Kalite İndeksi (PUKİ) uygulandı. Veriler IBM SPSS 26.0 programı ile analiz edildi ve anlamlılık sınırı olarak p<0,05 kabul edildi.
Bulgular: Çalışmaya 214 kadın (%58,0) ve 155 erkek (%42,0) olmak üzere toplam 369 kişi dahil edildi. Katılımcıların yaş ortalaması 39,4±11,6 (min=19, maks=64)'dır. Katılımcıların 196'sı (%53,1) Akdeniz diyetine yetersiz düzeyde bağlı, 104'ü (%28,2) kabul edilebilir düzeyde bağlı, 69'u (%18,7) sıkı bağlıydı. Uyku kaliteleri değerlendirildiğinde 161'i (%43,6) iyi uyku kalitesine sahipken 208'i (%56,4) kötü uyku kalitesine sahipti. Katılımcıların Akdeniz diyetine bağlılık düzeyi ile uyku kalitesi karşılaştırıldığında; Akdeniz diyetine bağlılık düzeyi ile uyku kalitesi arasında istatistiksel açıdan anlamlı ilişki gözlendi (p<0,001). İyi uyku kalitesine sahip olan bireylerde Akdeniz diyetine sıkı bağlılık oranı daha yüksek iken; kötü uyku kalitesine sahip bireylerde Akdeniz diyetine yetersiz bağlılık oranının daha yüksek olduğu görüldü. Katılımcıların PUKİ toplam skoru ortalama değerinin yetersiz bağlılık görülen grupta kabul edilebilir bağlılık ve sıkı bağlılık görülen gruba kıyasla daha yüksek olduğu saptandı (p<0,001). MEDAS skoru ile PUKİ skoru arasındaki korelasyon değerlendirildiğinde; MEDAS skoru ile PUKİ skoru arasında negatif yönde anlamlı zayıf düzeyde bir ilişki bulundu (r=-0,405 p<0,01). Katılımcıların yaşı ile MEDAS skoru arasında istatistiksel olarak pozitif yönde anlamlı çok zayıf düzeyde bir ilişki bulundu (r=0,169 p<0,01). Katılımcıların yaşı ile PUKİ toplam skoru arasında istatistiksel olarak negatif yönde anlamlı çok zayıf düzeyde bir ilişki bulundu (r=-0,152 p<0,01). Evli olanların uyku kalitesi bekar olanlara göre anlamlı olarak daha iyi bulundu (p=0,004). Kadın cinsiyette Akdeniz diyetine sıkı bağlılık görülen kişilerde iyi uyku kalitesi oranının kötü uyku kalitesinden daha yüksek olduğu, yetersiz bağlılık görülen kişilerde kötü uyku kalitesi oranının iyi uyku kalitesinden daha yüksek olduğu görüldü (p<0,01). BKİ değerleri ile gündüz işlev bozukluğu skoru bileşeni arasında negatif yönde anlamlı çok zayıf düzeyde bir ilişki bulundu (r=-0,219 p<0,05).
Sonuç: Bulgularımıza göre, iyi uyku kalitesine sahip bireylerde Akdeniz diyetine sıkı bağlılığın oranı daha yüksekken, kötü uyku kalitesine sahip bireylerde Akdeniz diyetine yetersiz düzeyde bağlılığın oranı daha yüksektir. PUKİ toplam skoru ortalama değeri Akdeniz diyetine yetersiz bağlılık görülen grupta kabul edilebilir bağlılık ve sıkı bağlılık görülen gruba kıyasla daha yüksektir. MEDAS skoru arttıkça PUKİ skoru azalmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Akdeniz diyeti, uyku kalitesi, aile hekimliği.

Abstract:
Aim: The aim of this study was to evaluate the relationship between adherence to the Mediterranean diet and sleep quality in adult individuals aged 18-65 years.
Materials and Methods: Our study is a descriptive, cross-sectional research. A total of 369 participants between the ages of 18-65, who visited the Ankara Training and Research Hospital Family Medicine clinics for any reason, agreed to participate in the study, had no communication barriers, and were capable of understanding and interpreting the questionnaire items were included in the study. The study used a data form to collect participants' sociodemographic and health-related information, the Mediterranean Diet Adherence Scale (MEDAS) and the Pittsburgh Sleep Quality Index (PSQI). The data were analyzed using IBM SPSS 26.0 software, and a significance level of p<0.05 was considered.
Results: A total of 369 individuals were included in the study, comprising 214 females (58.0%) and 155 males (42.0%). The mean age of the participants was 39.4±11.6 (min=19, max=64) years. Among the participants, 196 (53.1%) had inadequate adherence to the Mediterranean diet, 104 (28.2%) had acceptable adherence, and 69 (18.7%) had tight adherence. When sleep quality was assessed, 161 individuals (43.6%) were found to have good sleep quality, while 208 individuals (56.4%) had poor sleep quality. When comparing the adherence level to the Mediterranean diet with sleep quality, a statistically significant relationship was observed between adherence level to the Mediterranean diet and sleep quality (p<0.001). The individuals who had good sleep quality were found to have a higher level of adherence to the Mediterranean diet, while those who had poor sleep quality were found to have a higher rate of inadequate adherence to the Mediterranean diet. The mean PSQI total score of the group with inadequate adherence was higher compared to the group with acceptable adherence and strict adherence (p<0.001). When evaluating the correlation between MEDAS score and PSQI score, a significant weak negative correlation was found (r=-0.405, p<0.01). There was also a statistically significant very weak positive correlation between the participants' age and MEDAS score (r=0.169, p<0.01). There was a statistically significant weak negative correlation between the participants' age and PSQI total score (r=-0.152, p<0.01). Participants who were married had significantly better sleep quality compared to those who were single (p=0.004). In individuals who showed strict adherence to the Mediterranean diet, the rate of good sleep quality was found to be higher than the rate of poor sleep quality, while in individuals with inadequate adherence, the rate of poor sleep quality was higher than the rate of good sleep quality (p<0.01). There was a statistically significant weak negative correlation between BMI values and the component of daytime dysfunction score (r=-0.219, p<0.05).
Conclusion: According to our findings, individuals with good sleep quality have a higher adherence level to the Mediterranean diet, while individuals with poor sleep quality have a higher rate of inadequate adherence to the Mediterranean diet. According to our findings, the total score of PSQI has a higher value in the group with inadequate adherence to the Mediterranean diet compared to the group with acceptable adherence and strict adherence. As the MEDAS score increases, the PSQI score decreases.

Keywords: Mediterranean diet, sleep quality, family medicine.