Bir üniversite hastanesinde iyonizan radyasyon kaynaklarıyla çalışan sağlık çalışanlarının iş sağlığı ve güvenliği durumlarının değerlendirilmesi
At A university hospital for health professional working with sources of   ionizing radiation  occupational health and safety evaluation of state
Yazar: SEYHAN ERDEM
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA NECMİ İLHAN
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İş Sağlığı ve Güvenliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Radyoloji ve Nükleer Tıp = Radiology and Nuclear Medicine
Dizin: Hastaneler = Hospitals ; Hastaneler-üniversite = Hospitals-university ; Radyasyon = Radiation ; Radyasyon-iyonizan = Radiation-ionizing ; Radyometri = Radiometry ; Sağlık = Health ; Sağlık personeli = Health personnel ; İş güvenliği = Work safety ; İş sağlığı = Occupational health

Özet:
Bu çalışmada iyonizan radyasyon kaynaklarıyla çalışan sağlık çalışanlarının iş sağlığı ve güvenliği durumların değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Araştırma Ocak 2013 ve Şubat 2014 tarihleri arasında Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi'nde iyonizan radyasyon kaynaklarıyla çalışan 114 sağlık çalışanına yapılmıştır. Katılanların %68,4'ü radyoloji teknikerleri, % 52,6'sı 31-40 yaş grubunda, % 71,1'i kadın, %55,5'i ön lisans mezunu, %68,4'ü evli, %51,8'i sigara, %79,8'i de alkol kullanmadığını bildirmiştir. Araştırmaya katılanların yaş ortalamaları 36'dır. İncelenenlerin %50,9'unun daha önce tanısı konmuş herhangi bir hastalığı bulunmakta,% 18,0'i halen kullanmakta olduğu herhangi bir ilaç olduğunu belirtmiş, 91,2'sinin araştırma sırasında herhangi bir yakınması bulunmakta, ortalama 11,01±7,4 ve ortanca 9,1(1-29) yıldır görev yaptıkları bölümde çalıştıklarını, %92,1 'i günde 7 saat çalıştıklarını bildirmişlerdir. Görevlerine göre son bir yılda herhangi bir dönemde dozimetri ölçüm sonuçlarında limit aşımı bildirilme durumlarına bakıldığında; sağlık teknikerlerinin %17,1'inde, yakınması olanların % 20,5'inde doz aşımı vardır . Doz aşımı olanların %18,8'i, doz aşım bildirilmemiş olanların ise %81,2'si kişisel koruyucu donanım kullanmadıklarını belirtmişler, radyoloji teknikerlerinin %72,2' i, hemşirelerin ise %11,4'ü kan sayımı sonuçları  referans aralıkları dışındadır. İstemsiz düşük yapanların %14,3'ünde, adet düzensizliği olanlarında %18,8'inde son bir yılda herhangi bir dönemde dozimetre ölçüm sonuçlarında limit aşımı bildirilmiştir. Yaş grupları ile iyonize radyasyon kaynakları ile toplam çalışma yılları arasında; görevlerine göre iyonize radyasyon kaynakları ile toplam çalışma yılları arasında ; İyonize radyasyon kaynakları ile toplam çalışma yılları ve doz aşımı arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmuştur (p<0,05).  Kişisel koruyucu donanım kullananların %38,9'u ve istemsiz düşük yaptığını bildiren kadınların % 47,1'i 15 yıl ve daha uzun süre, tam kan sayımı normal olanların %33,3'ü 6-14 yıldır iyonize radyasyon kaynakları ile çalıştığını bildirmiştir.Tehlikeli iş yeri sınıfında yer alan hastanelerde görülmeyen diğer tehlike de radyasyondur. Radyasyonun etkilerinin hemen ortaya çıkmaması ve latent sürenin uzun olması bu bölümlerde çalışan sağlık çalışanlarının sağlık kontrollerinin yapılmasını, dozimetrelerinin zamanında gönderilmesini ve kişisel koruyucu kullanımını önemli kılmaktadır. İş sağlığı ve güvenliği açısından sağlık kontrollerinin düzenli olarak yapılması, iş yeri hekiminin değerlendirmesi,  gerekli görüldüğünde ek tetkiklerin istenmesi ve verilerin saklanması ile sistematik bir bilgiye ulaşılacaktır. İyonizan radyasyonun etkilerini gözlemlemek için daha uzun yıllara ait verilere ve geçmişe dönük araştırmalara ihtiyaç vardır.

Abstract:
In this study it is aimed to evaluate occupational health and safety situation of health workers who are working with sources of ionizing radiation. Research have been made on 114 health professionals working with sources of ionizing radiation at Gazi University Medical Faculty Hospital between January 2013 and February 2014. Participants declared that, 68,4 % of them are radiology technicians and married, 52,6 % are in 31-40 years age group, 71,1 % are women, 55,5 % of them are pre-license graduate, 51,8 % are non-smokers and 79,8 % of them do not dink alcohol. Age average of participants is 36. 50,9 % of examined subjects were diagnosed with the disease, 18 % declared that they were still using at least one drug , 91,2 % have complaints during research.Participants said that they have been working for 11,01 (+-7,4 years)  years (median 9,1 [1-29]) averagely in this department. Also they added that 92,1 % of them works 7 hours a day. According to their tasks, last year , in any period, when it is looked at their dosimeter measurement results of limit declaration situations,  17,1 % of health technicians and 20,5 % of complainers have overdose. 18,8 % of those overdose and 81,2 % of those undeclared overdose stated that they did not use personal protective equipment.Meanwhile 72,2 % of radiology technicians and 11,4 % of nurses CBC results are out of reference ranges. 14,3 % of participants having involuntary low and 18,8 % of participants having menstrual irregularities declared overdose in their dosimeter measurement results last year in any period. Between age groups and total working years  with sources of ionizing radiation; between sources of ionizing radiation according to tasks and total working years ; between sources of ionizing radiation , total working  years and overdose,  statistically meaningful differences have been found (p<0,05). 38,9 % of participants using personal protective equipments and 47,1 % of women who declared involuntary low, 33,3 % of participants having full CBC normal for 15 and more years have declared working with ionizing radiation sources for 6-14 years. Another invisible peril at hospitals located in dangerous workplace class is radiation. Because effects of radiation do not occur quickly, and its latent period is long , this makes it important to do health checks of professionals working at dangerous divisions of hospitals, o sent their dosimeters on time and usage of personal protectives. In terms of occupational health and safety, by health checks done regularly with data saving, with business physcian assessment and additional inspections when necessary, a systematic knowledge will be acquired. The data for many more years and retrospective studies are required to observe the effects of ionizing radiation.