Bursa atmosferindeki polisiklik aromatik hidrokarbonların (PAH'ların) gaz/partikül konsantrasyon dağılımları ve kuru çökelme miktarları
Gas/particle concentration distributions and dry deposition fluxes of polycyclic aromatic hydrocarbons (PAHs) in Bursa atmosphere
Yazar: FATMA ESEN
Danışman: DOÇ. DR. YÜCEL TAŞDEMİR
Uludağ Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2006
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
Bu çalışmada, Bursa İli'ndeki dört farklı bölgeden (Üniversite, Organize SanayiBölgesi (OSB), BUTAL (Bursa Test ve Analiz laboratuarı) ve Gülbahçe) alınan dışhava örneklerinde PAH'ların konsantrasyon ve kuru çökelme akı değerleribelirlenmiştir. Örnekleme dört mevsimi yansıtması bakımından Temmuz 2004- Mayıs2005 tarihleri arasında yapılmıştır. Konsantrasyon örnekleri PS-1 model yüksekhacimli hava örnekleyicileri ile, akı örnekleri de su yüzeyi örnekleyicisi (BUTAL veÜniversite'de) ve toplam çökelme örnekleyicisi (Organize Sanayi Bölgesi veGülbahçe'de) kullanılarak toplanmıştır.Ortalama toplam (Gaz+partikül) ?PAH konsantrasyonları Üniversite, OSB,BUTAL ve Gülbahçe'de sırasıyla 147±222, 298±418, 456±524 ve 540±752 ng/m3değerlerini almışlardır. Bu değerler daha önce benzer özelliğe sahip bölgelerde yapılmışçalışmalarla paralellik göstermektedir. Gaz faz PAH yüzdeleri her bir bileşik için %0,9 -% 99,4 arasında değişmektedir. Molekül ağırlığı hafif olan PAH bileşenlerinin gaz fazyüzdeleri fazla iken molekül ağırlığının artması ile gaz faz yüzdeleri azalmagöstermiştir.BUTAL'de toplam (Gaz+partikül) akı 36699±18302, gaz faz akı 34080±17715,partikül faz akı değeri de 2619±1597 ng/m2-gün değerlerini alırken Üniversite'detoplam (Gaz+partikül) akı 5954±4287, gaz faz akı 5061±4090, partikül faz akı değeri de892±521 ng/m2-gün değerlerini almıştır. OSB ve Gülbahçe bölgelerinde ölçülen toplamakı değerleri de sırasıyla 3407±5184 ve 1902±425 ng/m2-gün değerlerini almıştır. OSB,Gülbahçe, BUTAL ve Üniversite bölgelerinde PAH akıları ve konsantrasyonları tümdeğerlerin ortalaması kullanılarak kuru çökelme hızları hesaplanmış ve sırasıyla0,45±0,35 cm/s, 0,51±0,70 cm/s, 0,30±0,34 cm/s ve 0,48±0,38 cm/s değerleri eldeedilmiştir. Bulunan değerler literatür ile örtüşmektedir. BUTAL ve Üniversite bölgeleriiçin gaz faz kütle transfer katsayısı (KG) gaz faz akı ve konsantrasyonları tüm değerlerinortalaması kullanılarak hesaplanmış, sırası ile 0,55±0,38 cm/s ve 0,72±1,15 cm/sdeğerleri bulunmuştur. Bulunan gaz faz kütle transfer katsayıları literatür değerleri ileaynı seviyededir.ANAHTAR KELİMELERPAH, Konsantrasyon, Kuru çökelme akısı, Kütle transfer katsayısı, Kuruçökelme hızı, Bursa.

Abstract:
In this study, PAH concentrations and dry deposition fluxes were determined inthe air samples taken from four different sites in Bursa (The Uludag UniversityCampus, Pilot Organized Industrial District (POID), BUTAL (Bursa Test and AnalysisLaboratory), Gülbahçe). Samples were collected to emphasize the seasonal variationduring July 2004- May 2005. Air samples were collected with GPS-1 high volume airsampler, while dry deposition fluxes were measured with a water surface sampler (inUniversity and BUTAL) and bulk deposition fluxes were measured with a totaldeposition sampler (in Gülbahçe and BOID). Average concentrations of total(gas+particle) PAHs were 147±222, 298±418, 456±524 ve 540±752 ng/m3 for theCampus, POID, BUTAL and Gülbahçe, respectively. These values were in goodagreement with reported results from similar sites. Gas phase PAH percentage rangedbetween 0.9 and 99.4. Gas phase percentage decreased with incressing molecularweight.The total flux (gas+particle) was 36699±18302 ng/m2-day (gas phase34080±17715 and particle phase flux 2619±1597 ng/m2.day) in BUTAL while total fluxwas 5954±4287 ng/m2-day (gas phase flux 5061±4090 and particle phase flux 892±521ng/m2-day) in the University campus. The bulk deposition fluxes determined for BOIDand Gülbahçe were 3407±5184 and 1902±425 ng/m2-day, respectively. The flux andconcentration values of PAHs were used to calculate the dry deposition velocities forPOID, Gülbahçe, BUTAL and the University campus tes and they were 0.45±0,35 cm/s,0.51±0.70 cm/s, 0,30±0,34 cm/s and 0,48±0,38 cm/s, respectively. Calculated drydeposition velocity values were in good agreement with literature values. Mass transfercoefficients (KG) depending on average gas phase PAH concentrations and gas phasefluxes were calculataed in BUTAL and the University campus and they were 0,55±0,38cm/s and 0,72±1,15 cm/s, respectively. Gas phase mass transfer coefficients were in linewith the previously reported values.KEY WORDSPAH, concentration, dry deposition flux, mass transfer coefficient, drydeposition velocity, Bursa.