Çağdaş Uygur şairlerinden Memtili Tevfik Efendi'nin şiirleri üzerinde dil incelemesi(Giriş-İnceleme-Metin-Aktarma-Sözlük)
Language analysis on the poems of modern Uyghur poet Memtili Tevfik Efendi
Yazar: REYİLA KAŞGARLI
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA ÖZKAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Yeni Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Dil özellikleri = Language features ; Memtili Tevfik Efendi = Memtili Tevfik Efendi ; Türk lehçeleri = Turkish dialects ; Türk şiiri = Turkish poem ; Uygur edebiyatı = Uighur literature ; Uygurca = Uighur language ; Uygurlar = Uighurs ; Şiir = Poem

Özet:
Doktora tezi olarak yaptığımız bu çalışma, çağdaş Uygur şairlerinden Memtili Tevfik Efendi'nin Yeni Uygurca yazılan şiirleri üzerinde yapılan dil incelemesidir. İncelemeye dâhil edilen şiirler, şairin Doğu Türkistan'da yayımlanan altmış üç şiiri ve öğretilerinden oluşan on yedi şiiri kapsamaktadır. Şairin öğretileri, onun öğrencisinin not defterinden temin edilmiş el yazısı şiirler olmakla beraber, aralarındaki dört tanesi Türkiye'deki başka kişilere aittir. Çalışmamızda Türkiye Türkçesine ait olan bu şiirleri, şairin eğitimci kimliği ve dünya görüşünü daha iyi anlamak, şiirlerin yazılış özelliklerini daha çok malzeme üzerinden değerlendirmek amacıyla bulundurduk.
Tez; giriş, inceleme, sözlük, dizin, sonuç, kaynakça ve eklerden oluşmaktadır. Giriş'te, Çağdaş Uygur Edebiyatı ve Çağdaş Uygur Şiiri'nin seyri üzerinde durulmuştur. İnceleme, dört bölümde ele alınmıştır. 1. Bölüm'de şairle ve şiirleriyle ilgili araştırmalar konulara bölünerek verilmiştir. 2. Bölüm'de şiirlerin yazılış özellikleri, ses, şekil ve söz dizimi özellikleri, Yeni Uygurca dil bilgisinin örneği biçiminde, ana başlıklar ve alt başlıklar halinde sunulmuştur. 3. Bölüm'de şiirlerin üslûp özellikleri, 4. Bölüm'de transkripsiyonu, Türkiye Türkçesine aktarımı ve tıpkıbasımı yer almıştır. 5. Bölüm sözlüktür. Bu bölümde şiirde geçen kelimelerin anlamı örnekleriyle birlikte verilmiştir. 6. Bölüm, şiirlerde geçen özel adların açıklandığı, kişi adı ve yer adı dizinidir. Çalışmada elde edilen bulgular Sonuç'ta belirtilmişken, başvurulan ve yararlanılan kaynaklar, Kaynakça'da toplanmıştır.  Ekler'de fotoğraflara yer verilmiştir.


Anahtar kelimeler: Memtili Tevfik Efendi, yeni Uygurca, dil incelemesi, çağdaş Uygur şiiri, yeni Uygurca sözlük, çağdaş Türk lehçeleri, Türkoloji.

Abstract:
The study conducted as a doctoral dissertation is a language study on the poems of the modern Uyghur poet Memtili Tevfik Efendi, which are written in the New Uyghur language. The poems included in the study are his sixty three poems published in East Turkestan and seventeen poems consisting of his teachings. The teachings of the poet are the script poems obtained from his student and four of them pertain to other persons in Turkey. We included these poems written in Turkey's Turkish in our study for the purposes of understanding his academist identity and philosophy beter and evaluating the wording features of the poems on more materials.
The thesis is formed of an introduction, analysis, glossary, index, conclusion, references and annexes. The course of the Modern Uyghur Literature and Modern Uyghur Poem are emphasized in the introduction part. The first section includes the researches on the poet and his poems as divded into subjects. In the second section, wording, sound, form and syntax features of the poems are presented in main titles and subtitles as an example of the New Uyghur grammar. The third section includes the tone of the poems, the Fourth section includes their transcriptions, their transfer in Turkey's Turkish and their facsimile. The fifth section is the glossary. It includes the meanings and relevant examples of the words in the poem. The sixth section is Index of person names and place names where the private names are explained. The findings achieved within the study are mentioned in the Conclusion section and the reference guides are mentioned in the References. The relevant pictures ar eincluded in the annexes.



Keywords: Memtili Tevfik Efendi, new Uyghur, review of the language, modern Uyghur poem, new Uyghur dictionary, modern Turkish dialects, Turkology