Ana akım ve alternatif medya temsillerinde Suriyeli sığınmacılara yönelik insan hakları ihlalleri
Human rights violations against Syrian asylum seekers in mainstream and alternative media representations
Yazar: DİDEM TUNCAY
Danışman: PROF. DR. NURCAN TÖRENLİ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Gazetecilik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Gazetecilik = Journalism ; Sosyoloji = Sociology ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Alternatif medya = Alternative media ; Ana akım = Mainstream ; Gazeteler = Newspapers ; Göçmenler = Emigrants ; Habercilik = Journalism ; Sosyal temsiller = Social representations ; Suriyeliler = Syrians ; Uluslararası göç = International migration ; İnsan hakları = Human rights

Özet:
Bu çalışmada, Türkiye'deki Suriyeli sığınmacılara yönelik insan hakları ihlalleri
ile ana akım medyanın ve alternatif medyanın bu ihlaller karşısındaki tutumları ele
alınmaktadır. Bu amaçla, dört aşamalı bir araştırma yürütülmüştür. İlk aşamada,
Suriyeli sığınmacılar ve çeşitli sivil toplum kuruluşlarının ve meslek kuruluşlarının
yetkilileri ile görüşülerek ve uluslararası kuruluşların raporları incelenerek Suriyeli
sığınmacıların uğradıkları insan hakları ihlalleri belirlenmeye çalışılmıştır. İkinci
aşamada, Suriyeli sığınmacıların uğradıkları insan hakları ihlallerinin ana akım
medyada ve alternatif medyada ne ölçüde ve nasıl haberleştirildiği incelenmiştir. Bu
çerçevede; Hürriyet, Sabah ve Sözcü gazetelerinin internet siteleri ile Bianet, Diken,
Dokuz8Haber, Sendika.org ve T24 haber sitelerinde yayımlanmış olan haberler içerik
ve söylem analizine tabi tutulmuştur. Üçüncü aşamada, haberlerin hakikat ile ilişkisi
sorgulanmıştır. Dördüncü ve son aşamada ise, haberler incelendiğinde tespit edilmiş
olan sorunların nedenleri, ana akım medyada ve alternatif medyada görev yapan
gazeteciler ile görüşülerek anlaşılmaya çalışılmıştır.
Çalışmada, gerek ana akım medyanın gerekse alternatif medyanın Suriyeli
sığınmacılara yönelik bazı insan hakları ihlallerini haberleştirmediği, haberleştirdiği hak
ihlallerini ise çoğu zaman hak odaklı bir yaklaşımla ele almadığı, ihlallere ilişkin bilgi
sağlamak yerine okurların duygularını harekete geçirmeye çalıştığı ya da hak ihlallerini
hükûmeti desteklemek veya eleştirmek için araçsallaştırdığı tespit edilmiştir. Suriyeli
sığınmacıların kendilerine yönelik insan hakları ihlalleri haber yapılırken ne ana akım
medyada ne de alternatif medyada kayda değer bir haber kaynağı olarak görüldükleri
belirlenmiştir.
Gazeteciler ile yapılan görüşmeler ise, medya temsillerindeki sorunların temel
nedenleri arasında gazetecilere yönelik baskıların, sansür ve otosansür uygulamalarının,
medya kuruluşlarının siyasal konumlanmalarının, gazetecilerin sığınmacılara yönelik
olumsuz bakış açılarının ve insan hakları ile nefret söylemi/ayrımcı söylem konusunda
yeterli bilgi birikimine ya da duyarlılığa sahip olmamalarının bulunduğunu ortaya
koymuştur.

Anahtar Kelimeler: İnsan Hakları, Suriyeli, Sığınmacı, Mülteci, Alternatif Medya

Abstract:
This study examines the human rights violations against Syrian asylum seekers
in Turkey and the attitudes of the mainstream and alternative media towards these
violations. To this end, a four-stage research design was carried out. In the first stage,
human rights violations against Syrian asylum seekers were identified by interviewing
Syrian asylum seekers, the officials of various non-governmental organizations and
professional organizations, and examining the reports of international organizations. In
the second stage, it was investigated to what extent and how the mainstream and
alternative media covered human rights violations against Syrian asylum seekers. In this
context, the news published on the websites of Hürriyet, Sabah and Sözcü newspapers,
as well as on Bianet, Diken, Dokuz8Haber, Sendika.org and T24 news sites, were
subjected to content and discourse analysis. In the third stage, the relationship between
news and truth was discussed. In the fourth and final stage, interviews were conducted
with journalists working for the mainstream and alternative media to understand the
causes of the problems that were identified in the previous stage.
The study revealed that both the mainstream and alternative media did not cover
some of the human rights violations against Syrian asylum seekers. It was found that
when they covered a human rights violation, they frequently did not address it with a
rights-based approach, they tried to arouse the readers' emotions instead of providing
information, or they instrumentalized the human rights violation to support or criticize
the government. It was also found that Syrian asylum seekers were not considered a
significant source of news, neither in the mainstream nor in the alternative media, when
human rights violations against them were covered.
On the other hand, interviews with journalists showed that pressures on
journalists, censorship and self-censorship practices, political orientation of media
outlets, negative views of journalists towards asylum seekers, and their lack of
sufficient knowledge or sensitivity about human rights and hate speech/discriminatory
discourse are among the fundamental causes of the problems in the media coverage and
representation.

Keywords: Human Rights, Syrian, Asylum Seeker, Refugee, Alternative Media