İngiliz askerî ataşe raporlarında Türk Silahlı Kuvvetleri (1949-1960)
Turkish Armed Forces in British military attache reports (1949-1960)
Yazar: HAMZA BİLGÜ
Danışman: PROF. DR. ALİ SATAN ; PROF. DR. GÜLTEKİN YILDIZ
Marmara Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Tarih = History ; Türk İnkılap Tarihi = History of Turkish Revolution
Dizin: Askeri istihbarat = Military intelligence ; Deniz kuvvetleri = Naval forces ; Hava kuvvetleri = Air forces

Özet:
Askerî ataşelik mesleği, orduların endüstriyelleşme ve kitleselleşmesi neticesinde harbin karakterinde meydana gelen değişim sebebiyle istihbarat ve diplomasinin öneminin hızla arttığı 19. yüzyılda ortaya çıkmış ve aynı yüzyılın ikinci yarısı boyunca yaygınlaşmıştır. Askerî ataşeler, görev yaptıkları ülkelerde askerî istihbarat, askerî diplomasi ve zaman zaman da askerî nüfuz tesisi vazifelerini yerine getirmiştir. 1949 yılından 1960 yılına dek Türkiye'de görev yapan İngiliz askerî ataşeleri de askerî istihbarat, askerî diplomasi ve askerî nüfuz tesisi görevlerini yerine getirirken bir yandan da görev ve faaliyetleri ve Türk Silahlı Kuvvetleri hakkında kapsamlı raporlar hazırlamıştır. Tezin kapsadığı zaman aralığında Türk Silahlı Kuvvetleri'ne büyük çaplı bir Amerikan Askerî Yardımı başlamış, modern kuvvet teşkilatlanmasına geçilmiş, Türk ordusu Kore Harbi'ne tugay seviyesinde katılmış ve Türkiye NATO üyesi bir ülke olmuştur. Tüm bu süreç Türk Silahlı Kuvvetleri'nin teşkilat, teçhizat ve doktriner bakımdan kökten bir dönüşüm geçirmesine sebebiyet vermiştir. Amerikan Askerî Yardım Misyonu bu dönüşümün organizatörü, askerî eğitim kurumları ise katalizörüdür. Bu sırada Türkiye'de Amerikalılara nazaran küçük çaplı bir İngiliz Askerî Misyonu da bulunmaktadır. İngiliz Ataşemiliter, Ataşeneval ve Hava Ataşeleri, her üç kuvvet komutanlığının teşkilat, teçhizat ve doktriner bakımdan dönüşümünü yakından takip etmiş ve raporlarına yansıtmıştır. Bu tez çalışması öncelikle askerî ataşelik mesleğini ve modern dönem dış askerî istihbarat tarihini incelemekte, Türkiye'de görev yapan İngiliz askerî ataşelerini bu bağlam içerisinde konumlandırmayı amaçlamaktadır. Çalışmanın ikinci bir amacı ise Türk Silahlı Kuvvetleri'nin Amerikan Askerî Yardım Misyonu aracılığıyla teşkilat bakımından reorganize, teçhizat bakımından standardize ve tefekkürat bakımından doktrinize edilme sürecini İngiliz askerî ataşe raporları bağlamında ele alarak, dönüşümün çıktılarını ve askerî yardımın etkinliğini değerlendirmek şeklinde tanımlanabilir.

Abstract:
The military attaché profession emerged in the 19th century, when the importance of intelligence and diplomacy increased rapidly due to the change in the character of warfare as a result of the industrialisation and massification of armies, and became widespread throughout the second half of the same century. Military attachés carried out military intelligence, military diplomacy and sometimes military influence-building duties in the countries where they served. From 1949 to 1960, the British military attachés serving in Türkiye carried out military intelligence, military diplomacy and military influence-building missions, while also preparing comprehensive reports on their duties and activities and the Turkish Armed Forces. During the period covered by this thesis, large-scale American military aid to the Turkish Armed Forces began, modern force organisation was introduced, the Turkish army participated in the Korean War at brigade level, and Türkiye became a member of NATO. This process led to a radical transformation of the Turkish Armed Forces in terms of organisation, equipment and doctrine. The American Military Aid Mission was the organiser of this transformation, while military education institutions were the catalyst. At the same time, there was a British Military Mission in Türkiye, which was smaller than the American one. The British Military, Naval and Air Attachés closely followed the transformation of the three force commands in terms of organisation, equipment and doctrine and reflected it in their reports. This thesis firstly examines the profession of military attaché and the history of foreign military intelligence in the modern period, and aims to position the British military attachés serving in Türkiye within this context. A second aim of the study can be defined as evaluating the outcomes of the transformation and the effectiveness of military aid by examining the process of reorganization in terms of organization, standardization in terms of equipment and doctrinization in terms of contemplation of the Turkish Armed Forces through the American Military Assistance Mission in the context of British military attaché reports.