Toprak tuzluluğunun amonyak emisyonu üzerine etkisi
Effect of soil salinity on ammonia emission
Yazar: VASAN ALMARIE
Danışman: PROF. DR. MEHMET ŞENBAYRAM
Harran Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Tarım alanlarında kullanılan azotlu gübreler, tarımsal kaynaklı amonyak emisyonlarının (NH3) ana kaynağını oluşturmaktadır. Bu emisyonlar, sadece verim kaybına neden olmakla kalmaz, aynı zamanda diğer sera gazlarının dolaylı emisyonlarına da yol açar. Azotlu gübrelerin kullanılması neticesinde ortaya çıkan NH3 emisyonları, toprak yüzeyinden buharlaşma yoluyla gerçekleşir ve bu, atmosfer ile toprak yüzeyi arasındaki konsantrasyon gradyanı ve NH3 taşıma direnci tarafından kontrol edilir. Toprak Ph, nem ve nitrifikasyon hızı değerleri, amonyak buharlaşma hızını kontrol eden ana faktörlerdir. Bu bağlamda, gübre ve toprak tipi etkileşimi, emisyon hızlarını kontrol etmede önemli bir rol oynayabilir. Çalışmamızda, iki farklı toprak tipi tuzsuz toprak (1.15 dS m-1) ve tuzlu toprak (35.80 dS m-1)  ile üç farklı gübre tipi (amonyum sülfat, üre ve biyogaz atığı) karşılaştırıldı ve NH3 kayıpları, 32 gün boyunca robotik sürekli akış inkübasyon sisteminde ölçüldü. İnkübasyon çemberlerine yerleştirilen toprak numunelerinin nemi %75 su tutma kapasitesine getirildikten sonra çemberler hava geçirimsiz olacak şekilde kapatılmıştır. Denemede her iki toprak tipine azotlu gübre yapılmayan (kontrol), 15 kg N da-1 üre, amonyum sülfat veya biyogaz uygulaması yapılmıştır. Her iki toprak tipinde de azotlu gübre uygulamaları NH3 emisyonlarına neden olmuştur. Toprak tipleri kıyaslandığında özellikle tuzlu topraklarda amonyum sülfat ve biyogaz atığı uygulamaları, tuzsuz topraklara oranla daha yüksek NH3 emisyonuna neden olmuştur. Tuzluluğun toprakta nitrat oluşum süreci olan nitrifikasyon sürecini önemli oranda etkilediği bilinmektedir. Tamamlanan bu çalışmada toprak tuzluluğu NH3 emisyonu ilişkisinin özellikle uygulanan gübre formuna bağlı olduğu anlaşılmıştır.

Abstract:
The use of fertilizers in agriculture is identified as a significant source of ammonia emissions (NH3). These emissions not only lead to yield loss but also contribute to the indirect emissions of other greenhouse gases. NH3 emissions from the use of nitrogen fertilizers occur through volatilization from the soil surface, controlled by the concentration gradient and resistance to NH3 transport between the atmosphere and soil surface. Soil pH, moisture, and the state of nitrification are key factors that control the rate of volatilization. In this context, the interaction between fertilizer and soil type may play a crucial role in controlling emission rates. In our study, two different soil types, non-saline soil (1.15 dS m-1) and saline soil (35.80 dS m-1), were compared along with three different fertilizer types (ammonium sulfate, urea, and biogas waste). NH3 losses were measured over 32 days in a robotic continuous flow incubation system. The soil samples placed in incubation chambers were sealed airtight after adjusting their moisture content to 75% of water-holding capacity. In the experiment, nitrogen fertilizer was not applied to one set of soil samples (control), while 15 kg N da-1 of urea, ammonium sulfate, and biogas were applied to the others. Nitrogen fertilizer applications in both soil types resulted in NH3 emissions. When comparing soil types, particularly in saline soils, applications of ammonium sulfate and biogas waste led to higher NH3 emissions compared to non-saline soils. The salinity of the soil is known to significantly influence the nitrification process, which is the formation of nitrate in the soil. This study concludes that the relationship between soil salinity and NH3 emissions is particularly dependent on the applied fertilizer form.