Pendik bölgesinde aile sağlığı merkezlerinde kayıtlı kırk yaş üstü erişkinlerde olası obstrüktif uyku apne prevalansı
Prevalence of probable sleep apnea in primary care population in subjects forty years and older in pendi̇k district of istanbul
Yazar: SENEM BUĞDAYCI
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET AKMAN
Marmara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2015
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Anketler = Questionnaires ; Solunum bozuklukları = Respiration disorders ; Toplum sağlık merkezleri = Community health centers ; Uyku = Sleep ; Uyku apne sendromları = Sleep apnea syndromes ; Uyku bozuklukları = Sleep disorders ; İstanbul-Pendik = İstanbul-Pendik

Özet:
Giriş: En belirgin semptomları uykuda apne, hipopne, horlama ile gün içinde uykululuk hali olan obstrüktif uyku apne sendromu, çok çeşitli ve ciddi komplikasyonları olan, ancak altın standart tanı yöntemi olan polisomnografiye özellikle birinci basamak ortamında ulaşım güçlüğü nedeniyle tanısı görece zor olan bir hastalıktır. 
Amaç 1: Çalışmanın birincil amacı Pendik ilçesinde Berlin anketi kullanılarak olası OUAS tanısı alan hasta prevalansını tespit etmektir. 
Amaç 2: Çalışmanın ikincil amacı ise STOP-BANG anketinin Berlin anketiyle tutarlılığını belirlemektir.
Yöntem: Topluma dayalı olası OUAS sıklığı %37,5 olarak kabul edildiğinde, araştırma evrenini % 95 güven düzeyi , % 3 örneklem hata payı ile temsil edebilmek için ulaşmamız gereken rakam 996'dir. Ulaşılan kişilerin çalışmaya katılmayı kabul etme oranının %75 olabileceği öngörüsüyle en az 1328 kişinin çalışmaya dâhil edilmesi planlandı. Pendik bölgesinde birinci basamakta görevli 157 aile hekimiyle görüşüldü ve kayıtlarını bize açan 139 aile hekiminin 40 yaş üstü kişi kayıtlarından randomize sayılar tablosu kullanılarak 9 kişi seçildi. Seçilen kişilere telefonla ulaşılarak Berlin ve STOP-BANG anketi ile risk faktörleri ve semptom sorgusu yapıldı.
Bulgular: Beş yüz üç kişinin cevapladığı Berlin anketi sonuçlarına göre Pendik bölgesinde olası OUAS prevalansı %35,8 olarak saptanırken, daha az kişinin (n=241) cevap vermiş olduğu STOP-BANG ölçeğine göre olası OUAS prevalansı %49,6'dır. Her iki anketi yanıtlayanların (n=241) %34,4'ü her iki ankete göre yüksek riskli bulundu. İki anket %23,2 hastada farklı sonuç verdi ve bu fark istatistiksel olarak anlamlı idi. Berlin anketine göre yüksek riskli olan grupta obezite (p<0,01), hipertansiyon (p<0,01), üst solunum yollarında anatomik bozukluk (p<0,05), ağız kuruluğu ile uyanma (p<0,01) ve geniş boyun çevresi (p<0,05) düşük riskli gruba göre daha sık görüldü. Ayrıca 50 yaş ve üzerinde uyku apnesi riski anlamlı olarak daha yüksekti (p<0.01). STOP-BANG anketine göre yüksek riskli olan grupta obezite (p<0,001), alkol (p<0,05), üst solunum yollarında anatomik bozukluk (p<0,05), ağız kuruluğu ile uyanma (p<0,05), sabah olan baş ağrısı (p<0,01) ve solunum güçlüğü ile uyanma (p<0,001) düşük riskli gruba göre daha sık görüldü.
Backward lojistik regresyon analizi yapıldığında Berlin anketine göre uyku apne riskini boyun çevresinin 40cm üzerinde olması 2,36 kat, yaşın 50'nin üzerinde olması ise 1,78 kat arttırmaktadır.
Sonuç: Çalışmamızda Pendik bölgesinde her üç kişiden birisi olası OUAS tanısı almıştır. OUAS ciddi komplikasyonları nedeniyle önemli bir sağlık sorunudur. Bu noktada aile hekimlerinin görevi hastalarında OUAS semptom ve risk faktörlerini sorgulayarak OUAS açısından yüksek riskli hastaları tespit etmektir. Aile hekimlerinin altın standart tanı testi olan polisomnografiye ulaşmasının görece zorluğu nedeniyle birinci basamakta tarama testi olarak kullanılabilecek güvenilir bir araca ihtiyaç vardır. Çalışmamızda kullandığımız Berlin ve STOP BANG anketleri birinci basamakta kullanım açısından ümit vaat etmekle birlikte kendi aralarında uyumlu bulunmamışlardır. Birinci basamakta kullanılabilecek spesifitesi yüksek bir tarama aracı geliştirmek için polisomnografi ile karşılaştırmalı araştırmalara ihtiyaç vardır.

Abstract:
Background: Obstructive sleep apnea is a serious condition with sleep apnea, hypopnea, snoring and excessive daytime sleepiness as the most prominent symptoms. Altough it has many, sometimes severe complications, it is hardly ever diagnosed in primary care because of the difficulty in reaching polysomnography. 
Aim: The goal of our research is to investigate the prevalance of probable patients with OSAS in Pendik (İstanbul / TURKEY) using the Berlin questionnaire. The secondary goal of our research is to determine the coherence between Berlin and STOP-BANG questionnaires. 

Method: The probable prevalence of OSAS was assumed to be 37,5%. 996 subjects were needed to achieve a 95% confidence level of sample representation with a 3% margin of error.   The response rate was predicted to be 75%. Therefore, 1328 subjects were planned to be reached for this study. 157 primary care physicians practicing in Pendik district of İstanbul (Turkey) were visited, of whom 139 granted access to their records. Nine subjects, aged 40 and above, were randomly chosen from the records of each physician, using a table of randomized numbers. Subjects were called by telephone and asked to undergo the Berlin and STOP-BANG questionnaires.

Results: Fivehundred and three attendants completed the Berlin questionnaire. The prevalance of OSAS in Pendik was 35,8% according to the Berlin questionnaire and 49,6% according to the STOP-BANG questionnaire, which fewer attendants completed (n=241). 34,4% of participants who completed both questionnaires (n=241) had a high risk of OSAS according to both questionnaires. The results of both questionnaires were different in 23,2% attendants, which was statistically significant. In the high risk group for OSAS according to Berlin questionnaire, obesity (p<0,01), hypertension (p<0,01), anatomic malformations of the upper airways (p<0,05), waking up with a dry mouth (p<0,01) and large neck circumference (p<0,05) were more prevelant. Also being over 50 years was statistically significant (p<0,01). In the high risk group for OSAS according to STOP-BANG questionnaire, obesity (p<0,001), alcohol consumption (p<0,05), anatomic malformation in the upper airway (p<0,05), waking up with dry mouth (p<0,05), morning headaches (p<0,01) and waking up with shortness of breath (p<0,001) were more prevelant.
When backward logistic regression was applied to the results of the Berlin questionnaire, the risk for OSAS increased 2,36 times in the presence of neck circumference over 40cm and 1,78 times in subjects over fifty years of age.
Conclusion: In our study one out of three people had high risk for OSAS in Pendik. OSAS is an important health problem because of its serious complications. The role of the primary care physician is to detect patients at high risk for OSAS by examining the risk factors and symptoms of OSAS. There is a need for a reliable screening test in primary care because of the relative difficulty in reaching the gold standart test for OSAS, polysomnography. Although Berlin and STOP-BANG questionnaires were promising in our study, they were incompatible with each other. In order to develop screening tests with high sensitivity, further research is needed with polysomnography verification.