Türk Hukukunda seyahat özgürlüğünün sınırlandırılması ve sınırlandırmada karşılaşılan sorunlar
Restrictions on the right to freedom of movement of persons under Turkish Law and the problems of restriction
Yazar: OSMAN KARABIYIK
Danışman: DOÇ. DR. ERDAL ABDULHAKİMOĞULLARI
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Kamu Hukuku = Public Law ; Pasaport = Passport ; Seyahat = Travel ; Seyahat özgürlüğü = Freedom of travel ; Sınırlayıcı hükümler = Restrictive provisions ; Temel haklar = Fundamental rights ; Temel özgürlükler = Fundamental freedoms ; Türk Hukuku = Turkish Law ; Vize = Visa ; Özgürlük = Freedom

Özet:
Seyahat özgürlüğü uluslararası metinlerde ve Anayasamızın 23'üncü maddesinde herkesin yerleşme ve seyahat hürriyetine sahip olduğu, vatandaşın ülke dışına sürgün edilemeyeceği, herkesin kendi ülkesi¬ni terk edebileceği ve serbestçe geri dönebileceği olarak düzenlenmiştir. Savaşlar, ırkçılık, doğal afetler ve ekonomik bunalımlar; insanların yabancı ülkelere göç etmelerine yol açmıştır. Devletler insanların dolaşımını kontrol altına almak amacıyla seyahat özgürlüğünü sınırlandırmış ve bazı kurallara bağlamışlardır.
Devletin ve toplumun korunması için temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılması bir zorunluluktur. Temel hak ve özgürlükler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlandırılabilir. 
Seyahat özgürlüğü yüz elli yıldır Osmanlı ve Cumhuriyet yasama organlarının çalışma konusu olmuştur. Türkiye'de seyahat özgürlüğü pasaport kanunuyla düzenlenmiştir. Türkiye'ye girmek ve Türkiye'den çıkmak isteyenlere, belirlenen giriş-çıkış kapılarında pasaport veya pasaport yerine geçerli bir belge ibraz etme mecburiyeti getirilmiştir. İdare; yurt dışına çıkmaları mahkemece yasaklananlar ile memleketten ayrılmalarında genel güvenlik bakımından mahzur bulunanların yurt dışına çıkmalarını yasaklamaktadır. Türk vatandaşlarına, siyasi ve ekonomik nedenler, harp tehlikesi, yabancı memleketlerde zuhur edebilecek dâhili karışıklıklar ve salgın hastalıklar durumunda yalnızca belli memleketlere gitmek için pasaport verilebilmektedir.
Pasaport Kanunu, yabancıların bazı hallerde vize almadan Türkiye'ye girmelerine imkân sağlamaktadır. Vize muafiyeti uluslararası sözleşmelerle düzenlenmiştir. Vize muafiyeti tanıma konusunda Bakanlar Kurulu yetkili kılınmıştır. Türkiye birçok devletle vize mecburiyetini kaldıran sözleşmeler imzalamıştır. Türkiye, geri kabul antlaşmasını imzaladığı için AB'nin Türk vatandaşlarına uyguladığı Shengen vizesini önümüzdeki yıllarda kaldırılacağı değerlendirilmektedir.  
Temel Hak ve Özgürlüklerinin ihlal edildiğini düşünen kişiler TBMM'ye Başvuru, İdari Başvuru, Kamu Denetçisine Başvuru, Yargısal Başvuru haklarını kullanabilirler.
 2001 ve 2010 yıllarında Anayasada yapılan değişiklikler ile seyahat özgürlüğü uluslararası düzenlemelerden daha ileride olduğu söylenebilir. Ancak Bazı devlet memurlarının izinli oldukları zamanlarda yurt dışına çıkmalarının izne bağlanması, görev yaptıkları yerde ikamet mecburiyetleri, tatil günlerinde il dışına çıkışlarının amirin iznine bağlanması düzenlemeleri ile yurt dışı seyahatlerde harç ödenmesi Anayasaya aykırılık teşkil eden hususlardır. Yasama organı bu aykırılıkları kaldırarak vatandaşların mağduriyetini gidererek mevzuatı çağdaş hukuk düzenine ulaştırmalıdır.



Anahtar Kelimeler: Seyahat özgürlüğü, Sınırlandırma, Pasaport, Vize

Abstract:
The right to freedom of movement is protected by international agreements and Article 23 of the Turkish Constitution alike, preserving the person's right to liberty of movement and freedom to choose his residency, and the freedom to leave and return to his country. Regardless, external factors such as wars, pressure of ethnic strife, natural disasters, and economic shocks have caused flows of population between countries, which resulted in restrictions to freedom of movement to protect national security, public order or public health.
Limitations of fundamental rights and freedoms are a necessity for the protection of the state and the public. However, these limitations are only exercised in accordance with the Constitutional and legal framework.
The right to freedom of movement has been a matter of contention for Turkish Law for over 150 years. Freedom of movement is maintained in Turkey with the Passport Law. For every person entering or leaving Turkey, a valid passport, or another document that may be used in lieu, is required at border checkpoints. The law provides the structure for persons who are restricted from leaving the country and establishes the conditions under which a person may be limited from going to certain countries due to war, internal conflict, or outbreak of diseases.
The Passport Law allows foreigners, under certain conditions, to enter the country without a visa. Visa exemptions are regulated in accordance with international agreements and the Cabinet of Ministers is authorized to provide visa exemptions. Among the many agreements to remove the visa requirement for Turkish citizens, the EU-Turkey Readmission Agreement holds importance as it opens a path for Turkish citizens for travel within the Schengen Zone without a visa.
The Constitution gives Turkish citizens with the claim that their fundamental rights and freedoms are restricted the right to appeal to The Grand National Assembly of Turkey, government agencies, the ombudsman and courts. 
With the amendments to the Constitution in 2001 and 2010, one could argue that Turkish Law is ahead of the international norms regarding the right to freedom of travel. However, among other restrictions, special permits on international travel for some civil servants, the requirement to live in the city they work at, or the mandatory departure fee for Turkish citizens traveling abroad are still anti-Constitutional practices. The legislative organ should remove these points of contention to alleviate the problems regarding the right to freedom of travel, and to and bring the statutes to the level of modern conventions.



Key Words: Freedom of travel, Restrictions, Passport, Visa