Duygusal okuryazarlık becerileri eğitim programının çocukların akran ilişkilerine etkisinin incelenmesi
Investigation of the effect of emotional literacy skills training program on the peer relationships of children
Yazar: SELİN İKİZ
Danışman: PROF. DR. FİGEN GÜRSOY
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Çocuk Gelişimi Ana Bilim Dalı / Çocuk Gelişimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology ; Sağlık Eğitimi = Health Education

Özet:
Bu araştırmada Duygusal Okuryazarlık Becerileri Eğitim Programının çocukların akran ilişkilerine etkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırma yarı deneysel desenlerden ön test – son test eşleştirilmiş kontrol gruplu desen kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Çalışmaya Bilecik İl Milli Eğitim Müdürlüğü'ne bağlı bir okul öncesi eğitim kurumuna devam eden, daha önce herhangi bir duygusal okuryazarlık becerilerini destekleyen eğitim programına katılmamış olan, tipik gelişim gösteren, tam aile yapısına sahip olan, aileleri tarafından onay verilmiş olan 48-60 aylık gönüllü çocuklar dahil edilmiştir. Bu kapsamda yaş, cinsiyet, akran ilişkileri gibi özellikler açısından eşleştirilen ve seçkisiz olarak grupların biri deney diğeri ise kontrol grubu olarak belirlenen 40 çocuk (20 deney ve 20 kontrol) çalışma grubunu oluşturmuştur. Araştırmada demografik bilgileri elde etmek amacıyla araştırmacı tarafından hazırlanan "Genel Bilgi Formu" ve çocukların akran ilişkilerini değerlendirebilmek amacıyla araştırmacı tarafından geliştirilmiş olan "Akran İlişkileri Değerlendirme Ölçeği" kullanılmıştır. Araştırma kapsamında ölçeğin geçerlik ve güvenirliği sınanarak ortaya çıkan dört faktörlü yapının güvenirliği sağladığı (Cronbach alpha: .89-.96) tespit edilmiştir. Araştırma kapsamında hazırlanan Duygusal Okuryazarlık Becerileri Eğitim Programı deney grubunda yer alan çocuklara 12 hafta boyunca haftada iki yarım gün olacak şekilde araştırmacı tarafından uygulanmıştır. Program uygulanmadan önce hem deney grubu hem de kontrol grubuna uygulanan ölçme araçları ile toplanan öntest verileri dışında program bittikten sonra aynı ölçme araçları ile her iki grubun son test verileri elde edilmiştir. Program uygulaması bittikten üç hafta sonra ise sadece deney grubunda yer alan çocuklar için kalıcılık testi uygulanmıştır. Verilerin normal dağılıp dağılmadığını değerlendirebilmek için Shapiro-Wilk testi uygulanmış ve parametrik testlerin uygulanmasına karar verilmiştir. Gruplar arasındaki farklılıkların incelenmesinde bağımsız örneklem t testinden ve kategorik değişkenler için ki kare testinden yararlanılmıştır. Ayrıca aynı grupların iki farklı zamanda ölçülen puanları arasındaki farklılıkların belirlenmesinde bağımlı örneklem t testi, üç farklı zamanda ölçülen puanları arasındaki farklılıkların belirlenmesinde ise tekrarlı ölçümler varyans analizi kullanılmıştır. Ayrıca veri toplama araçlarından 'Akran İlişkileri Değerlendirme Ölçeği' için Cronbach's α değerleri (ön test:0,938, son test:0,958, kalıcılık:0,906) hesaplanmıştır. Yapılan analizler sürecinde anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir. Araştırma sonucunda uygulanan program sonrasında hem Akran İlişkileri Değerlendirme Ölçeği'nden elde edilen toplam puanlar açısından (p<0,05) hem de ilgili ölçeğin alt boyutlarını oluşturan olumlu sosyal beceriler (p<0,05), saldırganlık (p<0,05), duygusal etkileşim (p<0,05) ve iletişim becerileri (p<0,05) açısından deney grubunun lehine anlamlı bir farklılığın oluştuğu tespit edilmiştir. Kalıcılık testi sırasında da deney grubunda yer alan çocukların üç hafta sonra da hem Akran İlişkileri Değerlendirme Ölçeği'nden elde edilen toplam puanlarında (p<0,05) hem de olumlu sosyal becerilerinde (p<0,05), duygusal etkileşimlerinde (p<0,05), iletişim becerilerinde (p<0,05) ve saldırganlığa ilişkin davranışların kontrolünde (p<0,05) gelişimin devam ettiği tespit edilmiştir. Sonuç olarak bu araştırma ile Duygusal Okuryazarlık Becerileri Eğitim Programının çocukların akran ilişkilerini geliştirmede etkili bir program olduğu belirlenmiştir.

Abstract:
In this study, it was aimed to examine the effect of an Emotional Literacy Skills Training Program on children's peer relationships. The study used a quasi-experimental design with a pretest-posttest paired control group design. The study included 48-60-month-old volunteer children who attended a preschool education institution affiliated with Bilecik Provincial Directorate of National Education, had not participated in any training program supporting emotional literacy skills before, showed typical development, had a complete family structure, and were approved by their families. In this context, 40 children (20 experimental and 20 control) who were matched in terms of characteristics such as age, gender, and peer relations and randomly assigned to one experimental group and one control group constituted the study group. In the study, the "General Information Form" prepared by the researcher was used to obtain demographic information and the "Peer Relationship Assessment Scale" developed by the researcher was used to evaluate the peer relationships of the children. Within the scope of the research, the validity and reliability of the scale were tested. It was determined that the four-factor structure provided reliability (Cronbach alpha: .89-.96). The Emotional Literacy Skills Training Program prepared within the scope of the research was implemented by the researcher to the children in the experimental group through 12 weeks, for two half days a week. Apart from the pretest data collected with the measurement tools applied to both the experimental group and the control group before the program was implemented, posttest data of both groups were obtained with the same measurement tools after the program was completed. Three weeks after the end of the program implementation, a retention test was applied only to the children in the experimental group. Shapiro-Wilk test was applied to evaluate whether the data were normally distributed and it was decided to apply parametric tests. Independent sample t-test and chi-square test for categorical variables were used to examine the differences between the groups. In addition, the dependent sample t-test was used to determine the differences between the scores of the same groups measured at two different times and repeated measures analysis of variance was used to determine the differences between the scores measured at three different times. In addition, Cronbach's α values (pretest: 0.938, posttest: 0.958, retention: 0.906) were calculated for the 'Peer Relationship Assessment Scale' among the data collection tools. The significance level of p<0.05 was accepted in the analysis process. As a result of the research, it was determined that a significant difference occurred in favor of the experimental group in terms of both the total scores obtained from the Peer Relationship Assessment Scale (p<0.05) and the positive social skills (p<0.05), aggression (p<0.05), emotional interaction (p<0.05) and communication skills (p<0.05), which constitute the sub-dimensions of the relevant scale. During the retention test, it was determined that the children in the experimental group continued to improve both in the total scores obtained from the Peer Relationship Assessment Scale (p<0.05) and in their positive social skills (p<0.05), emotional interactions (p<0.05), communication skills (p<0.05) and control of aggression-related behaviors (p<0.05) after three weeks. As a result, with this research, it was determined that the Emotional Literacy Skills Training Program is effective in improving children's peer relationships.