Otizm spektrum bozukluğu olan çocuklara yönelik açık yeşil alan tasarımları
Open-air green space designs for children with autism spectrum disorder
Yazar: ELVIN MAMMADOV
Danışman: PROF. DR. BANU BEKCİ
Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture
Dizin: Kentsel peyzaj = Urban landscape ; Kültürel peyzaj = Cultural landscape ; Otizm =   ; Otizm spektrum bozukluğu = Autism spectrum disorder ; Oyun alanları = Playground ; Oyun bahçesi donatıları = Playground equipments ; Tasarım = Design ; Çocuk bahçesi = Playground ; Şehir peyzajı = Urban geography

Özet:
Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) bulunan çocuklar açık yeşil alanları çocuk oyun alanı olarak kullanırken hem sosyalleşme ihtiyaçlarını karşılamış hem de yaşamlarını büyük bir biçimde şekillendiren kısıtlılık halinden uzaklaşmış olurlar. Açık yeşil alanlarda kullanılan çocuk oyun alanları OSB'li çocukların ilgisini çekmekle birlikte farklı becerilerin edinilmesine de olanak sunarlar. Nitel bir araştırma olarak kurgulanan bu çalışmanın ana amacı Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) bulunan çocuklara yönelik açık yeşil alanlar içerisinde tasarlanacak çocuk oyun alanı tasarımlarının OSB'li ebeveynler ve uzman grup (pediatri uzmanları, çocuk psikiyatrisi hemşireleri, uzman terapistleri ve otizmli çocukların öğretmenleri) görüşleri alınarak geliştirilmesinden oluşmaktadır.  Çalışmanın ilk aşamasını otizm spektrum bozukluğu olan çocuklara yönelik tasarım ilkelerinin incelenmesi oluştururken ikinci aşamasını Azerbaycan'ın Bakü kentinde yer alan Mardakan arboretumunun açık yeşil alanında yer alan çocuk oyun alanı tasarımları oluşturmaktadır. Bu bağlamda ele alınan çalışma üç aşamadan oluşmakta olup sırasıyla;
1. Otizm spektrum bozukluğu bulunan çocuğu olan ebeveynlere açık yeşil alanlardaki çocuk oyun alanlarına yönelik düşünceleri, 
2. OSB'li çocuklarla çalışan pediatri uzmanları, çocuk psikiyatri hemşireleri, uzman terapistler ve OSB'li öğretmenlerin açık yeşil alanlardan beklentileri,
3. OSB'li çocukların hareket kabiliyetlerini destekleyecek açık yeşil alanlara yönelik çocuk oyun alanı tasarımlarının Bakü kentinde Mardakan arboretumu ölçeğinde irdelenmesinden oluşmaktadır.
Sonuç olarak çocuk oyun alanlarının OSB'li çocuklar için uyaranları az ve çocukların hareketlerini yönlendirebilecek bir şekilde tasarlanması gerekmektedir. Bununla birlikte çocuk oyun alanlarının erişilebilirlik, görsel olarak dikkat çekici (ağaç kabukları ile oynayabilecekleri bitkisel materyallerin kullanılması, su gösterileri, ışık oyunları) ve OSB'li çocuklar ve ebeveynleri arasındaki sosyalleşmeyi destekleyecek şekilde tasarlanması sonucuna ulaşılmıştır. Otizmli çocukların kullanımlarına yönelik geliştirilecek çocuk oyun alanı tasarımları ile istenilen bu etkileşim daha çabuk elde edilerek toplumun her kesimine ulaştırılabilecektir.  Oyun öğeleri açısından, oyun alanlarının herhangi bir çocuğu dışarıda bırakmayacak kadar geniş olması, katılan tüm farklı çocuklar için renkli ekipmanlara sahip olması ve bunları tasarlarken güvenlik kaygılarının dikkate alması üzerinde de durulmuştur. Bakü'de otistik çocuklar için geliştirilecek çocuk oyun alanı tasarım klavuzunda çocuk oyun alanı ilkelerinden çocuk oyun alanı donatılarına kadar çeşitli önerilerde bulunulmuştur. Bu bağlamda otizmli spektrum bozukluğu bulunan çocukların gelişimlerini destekleyecek çocuk oyun alanı tasarımları ile normal çocuklarla kuracakları iletişimler arttırılarak bireysel davranışlarındaki gelişimleri katkı sağlanacaktır.

Abstract:
When children with Autism Spectrum Disorder (ASD) use open green spaces as playgrounds, they both meet their socialization needs and get away from the limitation that shapes their lives in a big way. Children's playgrounds used in open green areas not only attract the attention of children with ASD, but also offer the opportunity to acquire different skills. The main purpose of this study, which is proposed as qualitative research, is the opinions of parents and specialist groups (pediatric specialists, child psychiatry nurses, specialist therapists and teachers of children with autism) on spatial needs for children with Autism Spectrum Disorder (ASD) playground designs and how to be articulated in open green spaces. 
While the first stage of the study is the examination of design principles for children with autism spectrum disorder, the second stage is the children's playground designs in the open green area of the Mardakan arboretum in Baku, Azerbaijan. The study handled in this context, consists of three stages, respectively;
1. Opinions of parents with children with autism spectrum disorder regarding children's playgrounds in open green areas,
2. The expectations of pediatricians, child psychiatry nurses, specialist therapists and teachers working with children with ASD from open green spaces,
3. It consists of the examination of children's playground designs for open green spaces that will support the mobility of children with ASD at the scale of the Mardakan arboretum in Baku, Azerbaijan.
Consequently, playgrounds for children with ASD should be designed to minimize stimuli and optimize the movements of children. In addition, it was concluded that children's playgrounds should be designed in a way that is accessible, visually striking (use of plant-based materials as they can play with tree bark, water shows, light games) and to support socialization between children with ASD and their parents. With the children's playground designs to be developed for the use of children with autism, this desired interaction will be achieved more quickly and delivered to all segments of the society. In terms of playing elements, it was also emphasized that the playgrounds should be wide enough not to leave any child outside, have colorful equipment for all the different children involved, and take safety concerns into account when designing them. In the children's playground design guide to be developed for autistic children in Baku, various suggestions were made, ranging from children's playground principles to children's playground equipment. In this context, children's playground designs that will support the development of children with autism spectrum disorders will contribute to their individual behavior development by increasing their communication with normal children.