Gerçek yaşam verileri ile pankreas ekzokrin yetmezliği: Bir kohort çalışması
Pancreatic exocrine insufficiency with real-life data: A cohort study
Yazar: GİZEM SULTAN KÜRTÜL
Danışman: PROF. DR. ORHAN SEZGİN
Mersin Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: İç Hastalıkları = Internal diseases

Özet:
Pankreas Ekzokrin Yetmezliği (PEY) pankreas'ın ekzokrin salgısındaki yetersizlik sonucu sindirim ve emilim işlevlerindeki bozuklukla karakterli bir durumdur. Amacımız Gastroenteroloji polikliniğine başvuran hastaların büyük kısmını oluşturan; karın ağrısı, dispepsi ve dışkılama bozukluğu gibi şikâyetlerle gelen hastalarda PEY sıklığı, özelliklerini ve risk faktörlerini belirlemekti. Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Gastroenteroloji Kliniği'nde 01.2018-02.2024 tarihleri arasında PEY ön tanısı ile fekal elastaz (FE-1) düzeyi ölçülen hastalar çalışmaya alındı. Hastaların demografik verileri, laboratuvar bulguları, ek hastalıkları ve PEY-Q test sonuçları kaydedildi. PEY tanısı FE-1 düzeyi<200µg/ml olması ile konuldu. FE-1 düzeyine göre PEY şiddeti sınıflandırıldı: 100-200 arasında "hafif-orta", 100 altında "ağır" PEY olarak sınıflandı. PEY-Q testi sonucuna göre hastalar, negatif, hafif, orta ve ağır olarak dört gruba ayrıldı. PEY-Q testi ile FE-1 düzeyleri, PEY şiddeti arasındaki ilişki incelendi. Çalışmamıza 310 hasta alındı: 142'si PEY pozitif (%45), 168'i PEY negatif (%55) idi. İki grup yaş,	vücut kitle indeksi, sigara, alkol kullanımı açısından benzerdi. PEY erkeklerde daha sıktı (p=0,024). Yaşla PEY sıklığı artmıyordu. PEY Q testi ortalaması, sistolik tansiyon, diyabetes mellitus, hipertansiyon, hiperlipidemi, pankreas ve mide cerrahisi öyküsü PEY pozitif grupta anlamlı derecede yüksekti. Karın ağrısı, şişkinlik ve kötü kokulu dışkılama PEY pozitif hastalarda daha sık gözlenen şikâyetlerdi. PEY hastalarının %65'inde daha önceden benzer şikayetler olduğu saptandı ve PEY olmayanlardan daha fazla idi (p<0,001). PEY hastalarının %43'ü ağır, %57'si hafif-orta PEY'di. Ağır PEY grubunda hemoglobin ve D vitamini düzeyleri daha düşüktü. Ultrasonografide hepatosteatoz ve 'orta' şiddette pankreatik steatoz PEY pozitiflerde daha fazlaydı. PEY-Q testinin ROC analizi, AUC=0,667, >0,9 skoruyla %38,7 sensitivite ve %89,2 spesifite sağladı. Çalışmamız PEY'in oldukça sık olduğunu, PEY olan ve olmayanların benzer semptomlar ile hastaneye geldiğini ama özellikle karın ağrısı, şişkinlik, kötü kokulu dışkılama olanlarda PEY'in düşünülmesi gerektiğini gösterdi. PEY ve diyabet,


hipertansiyon, hiperlipidemi, pankreas ve mide cerrahisi öyküsü arasında güçlü ilişki bulunmuştur. PEY-Q testinin PEY tanısındaki geçerliliği desteklenmiştir.

Abstract:
Pancreatic Exocrine Insufficiency (PEI) is a condition characterized by impaired digestion and absorption due to insufficient exocrine secretion of the pancreas. Our aim was to determine the prevalence, characteristics, and risk factors of PEI in patients presenting with complaints such as abdominal pain, dyspepsia, and defecation disorders, which constitute the majority of patients visiting the Gastroenterology outpatient clinic. Patients with a preliminary diagnosis of PEI and whose fecal elastase (FE-1) levels were measured between January 2018 and February 2024 at Mersin University Faculty of Medicine Gastroenterology Clinic were included in the study. The demographic data, laboratory findings, comorbidities, and PEI-Q test results of the patients were recorded. The diagnosis of PEI was made if the FE-1 level was <200µg/ml. The severity of PEI was classified according to FE-1 levels: "mild-moderate" PEI for levels between 100-200µg/ml, and "severe" PEI for levels below 100µg/ml. According to the PEI-Q test results, patients were divided into four groups: negative, mild, moderate, and severe. The relationship between FE-1 levels, PEI severity, and the PEI-Q test results was examined. A total of 310 patients were included in our study: 142 were PEI-positive (45%), and 168 were PEI-negative (55%). The two groups were similar in terms of age, body mass index, smoking, and alcohol use. PEI was more common in males (p=0.024). The prevalence of PEI did not increase with age. The average PEI-Q test score, systolic blood pressure, diabetes mellitus, hypertension, hyperlipidemia, and history of pancreatic and gastric surgery were significantly higher in the PEI-positive group. Abdominal pain, bloating, and foul-smelling stools were more frequently observed symptoms in PEI-positive patients. It was found that 65% of PEI patients had previously experienced similar complaints, which was significantly higher than those without PEI (p<0.001). Of the PEI patients, 43% had severe PEI, and 57% had mild-moderate PEI. Hemoglobin and vitamin D levels were lower in the severe PEI group. Hepatic steatosis and "moderate" pancreatic steatosis were more common in PEI-positive patients on ultrasonography. The ROC analysis of the PEI-Q test yielded an AUC of 0.667, with a sensitivity of 38.7% and a specificity of 89.2% at a score >0.9. Our study showed that PEI is quite common and that patients with PEI and without PEI present to the hospital with similar symptoms. However, PEI should particularly be considered in patients with abdominal pain, bloating, and foul-smelling stools. A strong relationship was found between PEI and diabetes, hypertension, hyperlipidemia, and a history of pancreatic and gastric surgery. The validity of the PEI-Q test in diagnosing PEI was supported.