Muallim ve Mektep dergilerine göre Kazan Türklerinde eğitim
Education among Kazan Turks according to Muallim and Mektep Magazines
Yazar: NUREFŞAN ÇETİNTAŞ
Danışman: DOÇ. DR. BEKİR TÜMEN SOMUNCUOĞLU
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Genel Türk Tarihi Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
1552 yılında Kazan Hanlığı'nın Rus işgaline girmesi ardından İdil-Ural bölgesinde farklı bir dönem başlamıştır. Rus hakimiyeti alında olan Kazan Tatarları ekonomik, kültürel, sosyal, dini ve eğitim gibi birçok alanda değişimler ve inkırazlar yaşanmıştır. Çarlık Rusya'nın izlediği misyonerlik faaliyetleri bölgede Tatarların din ve eğitim hayatlarına doğrudan etki etmiştir. Ruslaşma tehlikesine karşı dini kimlik daha ön plana çıkartılmış ve Tatarların Ruslar elinden gelen her şeye karşı tepkiyle yaklaştığı bir dönem yaşanmıştır. Eğitim bu süreçte din üzerinden ve dini kurum niteliğinde olan mektep medreselerden devam etmiştir. Ancak modern dünya anlayışına uymayan bu eğitim sistemi İsmail Gaspıralı'nın ortaya koyduğu usul-i cedit metodu ile gelişen cedit hareketi sonucunda yeni bir sürece geçilmiştir. Ceditciler ve açılan usul-i cedit okulları ile eğitim alanında bir reform yapılmış, din eğitimin yanında fen ve beşeri bilimler anadilde öğretilir hale gelmiştir. 1905 ihtilali sonrasında yaşanan özgürlük dönemi ile matbuat alanında faaliyetler artmıştır. Bu dönemde birçok gazete ve dergi; eğitim, kadın, din gibi farklı alanlarda yayımlanmıştır. Mektep ve Muallim dergileri 1913-1914 yıllarında İdil-Ural bölgesinde eğitim temalı olarak yayımlanan dergilerin arasındadır. Bu dergiler eğitim metotları, okullar, öğretmen ve öğrenciler, ders kitapları gibi eğitime dair dönem içinde öne çıkan konularda yazılar ve makaleler yayımlamıştır. Böylece dönemin eğitimini yakından incelenebilmiştir.

Abstract:
With the Russian occupation of the Kazan Khanate in 1552, a different era began in the Volga-Ural region. Kazan Tatars, who came under Russian rule, experienced changes, and regressions in many areas such as economic, cultural, social, religious, and educational. The missionary activities followed by Tsarist Russia directly affected the religious and educational lives of the Tatars in the region. Religious identity was brought to the fore against the danger of Russification, and there was a period in which Tatars reacted to everything the Russians could do. During this period, education continued through religion and religious institutions such as schools and madrassas. However, this education system, which does not comply with the understanding of the modern world, has started a new process because of the cedid movement, which developed with the usul-i cedid method introduced by İsmail Gaspıralı. A reform was made in the field of education by the Jadidists, and usul-i cedid schools were opened, and religious education, as well as science and humanities, began to be taught in the native language. With the freedom period after the 1905 revolution, activities in the field of printing increased. During this period, many newspapers, and magazines; It was published in different fields such as education, women, and religion. Mektep and Muallim magazines are among the education-themed magazines published in the İdil-Ural region in 1913-1914. Articles on prominent educational issues of the period, such as education methods, schools, teachers and students, and textbooks, were published in these magazines. Thus, the education of the period can be examined closely.