Hipernatremik dehidratasyonlu yenidoğan olgularımızın değerlendirilmesi veanne sütü sodyumu ile hipernatremi ilişkisi /
Yazar: LEMAN TEKİN ORGUN
Danışman: DOÇ. DR. FÜSUN ATLIHAN
Sağlık Bakanlığı / İzmir Dr.Behçet Uz Çocuk Hastalıkları Ve Cerrahisi Eğt. ve Arş. Hast. / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2010
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
Çalışmaya ortam ısısının yüksek olduğu Haziran 2009-Ekim 2009 tarihleri arasında,
Dr. Behçet Uz Çocuk Hastalıkları ve Cerrahisi Eğitim ve Araştırma Hastanesi Yenidoğan
Servisine, 37 hafta ve üzerinde gestasyonel yaşa sahip, 28 günden küçük olan,
hipernatremik dehidratasyon tanısıyla yatırılan 109 olgu alındı.
• Olguların %49,5'i erkek, %50,5'i ise kız idi. Cinsiyetler arasıda ortalama sodyum, ortalama
dehidratasyon yüzdesi ve hastaneye başvuru yaşı açısından anlamlı bir fark saptanmadı.
(p:0,43)
• Ortalama gestasyon yaşı 38,9±1,12 hafta, doğum ağırlığı ortalama 3319,17±507.99 gr. idi.
Gestasyon yaşları ve doğum ağırlıkları arasında ortalama sodyum, ortalama dehidratasyon
yüzdesi ve hastaneye başvuru yaşı açısından anlamlı bir fark saptanmadı. (p:0,22)
• Olguların %49,5'i normal spontan vaginal yolla, %50,5'i ise sezeryan ile doğmuştu.
Sezaryen ve normal doğumlar arasında hipernatremi gelişimi açısından anlamlı fark
saptanmadı. ( p:0,77)
• Olguların başvuru yaşının 2 ile 12 gün arasında değiştiği, ortalama başvuru yaşının 3,6 gün
olduğu, en çok yatışın 3. günde olduğu, olguların %91,7'sinin ise ilk 5 günde başvurmuş
olduğu görüldü. Başvuru yaşının gecikmesi ile serum sodyum konsantrasyonu artışı
arasında anlamlı ilişki bulundu. (p:0,019)
• Olguların ortalama ağırlık kayıpları %13,7±4,73 olarak saptandı. Olgular fizyolojik vücut
ağırlığı kaybı düşüldükten sonra hesaplanan vücut ağılığı kaybı yüzdesine göre
sınıflandırıldığında %36,7'sinin hafif dehidrate, %43,1'nin orta dehidrate, %20,2 'sinin
ağır dehidrate olduğu görüldü. Dehidratasyon yüzdesi ile serum sodyum konsantrasyonu
artışı arasında anlamlı ilişki bulundu. (p:0,006)
• En çok yatışın Temmuz ve Ağustos aylarında olduğu görüldü. Ortam ısısının artmasına
paralel olarak hipernatremik dehidratasyon olgularının yaz aylarında anlamlı olarak arttığı
görüldü. (p: 0,037)
• Annelerin eğitim seviyesi incelendiğinde %45,9'nun ilköğretim mevzunu, %8,3'nün ise
okuryazar olmadığı görüldü. Annenin eğitim düzeyinin düşük olmasının hipernatremik
dehidratasyon gelişiminde önemli olduğu saptandı. (p:0,021) Ancak annenin eğitim
durumunun ortalama serum sodyum değerleri, hastaneye başvuru yaşı ve ortalama
dehidratasyon yüzdeleri açısından anlamlı fark saptanmadı. (p>0,05)
54
• Ortalama anne yaşı: 27,8±5,3 yıl (18-39 yaş) olup anne yaşı ile serum sodyumu, anne sütü
sodyumu, hastaneye başvuru yaşı, dehidratasyon yüzdesi arasında anlamlı ilişki
saptanmadı. (p>0,05)
• %61,5 olgunun ilk gebelik sonucu doğduğu görüldü. İlk gebelik sonucunda doğumun
hipernatremik dehidratasyon gelişiminde önemli olduğu ve bu annelerin süt sodyumu
yüksekliğinin 2 veya daha fazla doğum yapan annelere göre anlamlı olarak daha yüksek
olduğu görüldü. (p:0,016)
• En sık başvuru yakınmaları olguların %68,5' inde görülen sarılık ve olguların %64,9'unda
görülen ateş yakınması olduğu, olguların yaklaşık yarınsında hem ateş hem de sarılık
yakınmasının olduğu görüldü. Total bilrubin artışı ile serum sodyumu arasında anlamlı
ilişki saptandı. (p:0,035) Ateş yüksekliğinin derecesi ile serum sodyumu arasında anlamlı
ilişki saptanmadı. (p:0,65)
• Olguların klinik bulguları değerlendirildiğinde ise %71,6 olguda sarılık, %67,3 olguda
yüksek ateş, %62 olguda ise turgor-tonus bozukluğu tesbit edildi.
• Ortalama serum sodyumu 153,19±4,08 (150-173) mmol/L olarak ölçüldü. 102 olgunun
serum sodyumu 150 -160 mEq/L arasında olup 7 olguda ise ciddi hipernatremi >160
mEq/L olarak tespit edildi. Serum sodyumu yüksekliği ile BUN, kreatinin, ürik asit, klor,
total bilrubin, sgot yükseklikleri arasında anlamlı ilişki saptandı.( p< 0,05)
• Ortalama serum BUN değerleri 24,60±21,35 mg/dl, serum kreatinin 1,08±0,38 mg/dl olup
%65 olguda akut böbrek yetmezliği saptandı. Bunların %49,7'si prerenal yetmezlik olarak
değerlendirildi.
• Kültür sonuçları değerlendirildiğinde 8 olgunun kan kültüründe, 8 olgunun ise idrar
kültüründe üreme saptanmış olup kültürde üreme oranı toplam % 14,7 olarak saptandı. Kan
ve idrar kültüründe üreyen etkenler açısından hipernatremi gelişiminde anlamlı fark
saptanmadı. (p:0,63)
• Olguların CRP değerleri ortalama 0,43±0,03 olup yalnızca %8 hastada CRP pozitifliği
vardı. En yüksek CRP değeri 2,2 mg / dl olup CRP'si pozitif olan hastalardan yalnızca iki
hastanın kültürde üremesi oldu. Bunlardan birinin kan kültüründe diğerinin ise idrar
kültüründe üreme olduğu görüldü.
• Olguların aldıkları ek tanılar incelendiğine %57,7 olguda İHB, %14,7 olguda ise idrar yolu
enfeksiyonu saptandı.
55
• Olguların %90 'nın yalnızca anne sütü aldığı, yalnızca %6,4 annenin sütünün yetersiz
geldiğini farkedebildiği görüldü.
• Hipernatremik dehidratasyonlu olguların 50'sinin anne sütünde sodyum ölçümü yapıldı. Bu
annelerinin %52 'sinde süt sodyumu gününe göre anlamlı yüksek iken kontrol grubunun
yalnızca %24,6 'sında anne sütü sodyumu gününe göre yüksek saptandı.
• Anne sütü sodyumu yüksekliği ile hastaların serum sodyum konsantrasyonu arasında
anlamlı ilişki saptandı. (p:0,046)
• Anne sütü sodyumu yüksekliği ile hastaların hastaneye başvuru yaşı arasında anlamlı ilişki
saptandı. (p:0,028)
• Anne sütü sodyumu yüksekliği ile hastaların dehidratasyon yüzdesi arasında anlamlı ilişki
saptandı. (p:0,010 )
• Anne sütü sodyumu yükselmesine paralel olarak tedavi süresinin uzadığı görüldü. Anne
sütü sodyumu ile tedavi süresi arasındaki bu ilişki istatistiksel olarak anlamlı saptandı.
(p:0,028)
• Serum sodyumunda saate 0,5 mEq/L düşüş olacak şekilde tedavi plandığında olguların
serum sodyumunun normale dönüş saati ortalaması 30,52±20,09 (7-96 saat), olguların
hastanede kalış süresi ortalama 4,3±2,03(2-14) gün idi. Serum sodyumu ile tedavi süresi
arasında pozitif korelasyon saptandı. Yani serum sodyumunun yüksekliğine paralel olarak
tedavi süresinin anlamlı olarak uzadığı görüldü.(p:0,01)
 Çalışmamızda hiprenatremi gelişimini etkileyen risk faktörleri değerlendirildiğinde
cinsiyet, gestasyonel yaş, doğum şekli, doğum ağrılığı ve anne yaşı istatistiksel olarak
anlamlı bulunmayan özellikler iken hastaneye başvuru yaşı, dehidratasyon yüzdesi , ilk
gebelik olmak, annenin eğitim düzeyinin düşük olması, anne sütü sodyum yüksekliği ve
hem annede hem de bebekte dehidratasyonun artmasına neden olan yaz ayları ise
hiprenatremi gelişimini etkileyen istatistiksel olarak anlamlı bulunan özelliklerdir.
 Sonuç olarak hipernatremik dehidratasyon, yenidoğan döneminde gerekli beslenme
eğitiminin verilemediği, eğitim düzeyi düşük, ilk gebeliği olan, tecrübesiz annelerin
bebeklerinde yetersiz ve/veya sodyum içeriği yüksek anne sütüyle beslenmeye bağlı olarak
gelişen ve tedavide geç kalındığı taktirde ciddi nörolojik defisitlere neden olan önemli
ancak önlenebilen bir sorundur. Hipernatremik dehidratasyonlu bebekler fizik
muayenelerinde genellikle aktif ve emmeye istekli olduklarından bu durum anneleri ve
doktorlarını hasta olmadıkları konusunda yanlış yönlendirebilmektedir. Bu nedenle 
56
yenidoğan bebekteki beslenmeyi değerlendirilmek için kullanılacak en objektif yöntem
vücut ağırlığı kontolüdür. İlk hafta içinde %7-10'dan fazla tartı kaybı olan bebeklerde anne
sütü ile beslenmenin bebeğe uygun gerekli sıvı ve enerjiyi sağlaması konusunda
etkinliğinin değerlendirilmesi, bu amaçla laktasyon miktarının gözden geçirilmesi,
özellikle ilk 2-3 günlük dönemde çok daha dikkatli olunması, ilk gebeliği olan ve
eğitimsiz anneler başta olmak üzere tüm annelerin beslenme ve dehidratasyon açısından
bilgilendirilmesi ve titizlikle izleminin yapılması, özellikle çevre ısısının yüksek olduğu
dönemlerde ve sıcak bölgelerde annenin daha fazla sıvı tüketmesi ve daha sık emzirmesi
gerektiğinn anlatılmasının hipernatremik dehidratasyonlu yenidoğan olgularının
azaltılmasında önemli olduğu kanaatindeyiz.
Hipernatremik dehidratasyon tedavisinde rehidratasyonun 48-72 saate yayılması ve
bu tedavi planına titizlikle uyulması tedavi esnasında oluşabilecek beyin ödemi ve
konvülziyon gibi komplikasyonların görülme riskini en aza indirecektir.
Başarılı laktasyon ve anne sütü vermeyi etkileyen anneye ve bebeğe ait faktörlerin
tüm sağlık çalışanlarınca iyi bilinmesi ve bu konularda prenatal ve postnatal taramaların
yapılması gerekmektedir. Özellikle ilk gebeliği olan ve eğitimsiz anneler başta olmak üzere
tüm annelerin beslenme ve dehidratasyon açısından bilgilendirilmesi ve titizlikle izleminin
hipernatremik dehidratasyonlu yenidoğan olgularının azaltılmasında önemli olduğu
kanaatindeyiz.
 Anahtar Kelimeler: Hipernatremi, Dehidratasyon, Yenidoğan

Abstract: