Farklı siyasi temeller üzerine inşa edilen zorunlu eğitim sistemlerinin incelenmesi
Analysis of compulsory education systems built on different political foundations
Yazar: MURAT İŞİK
Danışman: DOÇ. DR. AYŞEGÜL KANBAK
Batman Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: Eğitim sistemi = Education system ; Siyasi iktidar = Political power ; Siyasi partiler = Political parties ; Türk eğitim sistemi = Turkish education system ; Zorunlu eğitim = Compulsory education ; İdeoloji = Ideology ; İdeolojik yönelim = Ideological orientation

Özet:
Bu çalışmanın amacı Türkiye'de farklı ideolojik temeller üzerine inşa edilen zorunlu eğitim sistemlerinin incelenmesidir. Siyasal bir sistemin sürdürülebilmesi ideolojinin üretilmesi ve bunun toplumsal tabana yayılması ile mümkündür. Bu aktarımı sağlayan en güçlü araç ise eğitim olmuştur.  Osmanlı'nın Tanzimat döneminde başlayan zorunlu eğitim siyasal alanda yaşanan tartışma ve ideolojik kamplaşmaların etkisi ile şekillenmiştir. Bir yanda dinsel öğelerden arındırılmış eğitim kurumları oluşturulmaya çalışılırken diğer yandan medrese ler gibi İslami değerlere dayalı eğitim kurumları varlığını devam ettirmiştir. 
Cumhuriyetin ilanı ile birlikte çoğu alanda olduğu gibi eğitim alanında da köklü değişiklikler yapılmıştır. Eğitim faaliyetleri tek bir çatı altında birleştirilmiş ve ulus inşa sürecinde etkili bir araç olarak kullanılmıştır. Farklı etnik gruplardan oluşan yapıdan bir ulus inşa edilirken ortak dil, kültür ve tarih anlayışı eğitim yoluyla oluşturulmaya çalışılmıştır. Bu süreçte siyasal iktidarlar eğitim politikalarına kendi ideolojileri ile yön vermek istemiş ve yasal düzenlemeler yapmışlardır. Eğitim politikalarındaki ideolojik etkiler bireyin bilgi becerileri doğrultusunda toplumsal fayda üretmekten çok ideolojik yapıya birer araç olarak kullanılmasına sebep olur. Siyasi gücün topluma dağıtıldığı sistemlerde ise tek bir ideolojinin belirleyici unsur olması düşünülemez.  Türk eğitim sistemi ise siyasal iktidarı elinde bulunduran yapının ideolojik beklentilerine göre sürekli olarak değiştirilmiş ve tek bir ideolojinin hâkim olması amaçlanmıştır. Bu çalışmada Türkiye'de uygulanan zorunlu eğitim tarihsel bir süreç içerisinde incelenmiş, 8 yıllık ve 12 yıllık zorunlu eğitim düzenlemeleri ülkenin içinde bulunduğu sosyal ve siyasi gelişmeler doğrultusunda değerlendirilmiş ve ideolojik yönleri ortaya konulmuştur.

Abstract:
The purpose of this study to examine the compulsory education systems which had been built on fundamentals of different ideologies in Turkey. Sustainability of a political system depends on the production of the ideology and embracement of the social bases. Without any doubt, the strongest tool to make this adoption of idea to happen is education. The mandatory education started by the Ottoman Empire while The Tanzimat Reform Era was shaped by the effect of political conflicts and polarizations. While the attempts of trying to start secular educational establishments, the educational establishments that teaches with the Islamic values such as madrassahs, kept their existence too.
With the proclamation of the Republic, like on many other fields, fundamental changes were made. Educational activities got collected under one roof and used as an affective tool while the nation-building process. While building a nation from a multi-ethnical structure, the common mentality of language, culture and history had been tried to built by using education. While this process, political powers tried change the educational policies due to their own ideologies and made legal regulations. The ideological effects on the educational policies causes it to be used as an ideological tool, more than contributing to the main purpose of education, which is creating social benefit by improving individuals' knowledge and skills. In the systems of the societies that dispersals the political power to the society, the idea of only one ideology to become determinant is cannot be thought. Turkish Educational System was always changed to accommodate the political expectations of the political powers and only one ideology to dominate. In this paper, the compulsory education in Turkey have been studied historically, regulations of 8 and 12 years on the compulsory education have been interpreted due to the social and political changes and set forth the ideological aspects of it.