Hastaların dental görüntülemede kullanılan radyasyon ile ilgili bilgi düzeylerinin ve farkındalıklarının değerlendirilmesi
Evaluation of patients' knowledge levels and awareness about radiation used in dental imaging
Yazar: CEYDA GİZEM TOPAL
Danışman: PROF. DR. CEMİLE ÖZLEM ÜÇOK
Gazi Üniversitesi / Diş Hekimliği Fakültesi / Ağız, Diş ve Çene Radyolojisi Ana Bilim Dalı
Derece: Diş Hekimliği Uzmanlık, 2023
Konu: Diş Hekimliği = Dentistry
Dizin: Doz-cevap ilişkisi-radyasyon = Dose-response relationship-radiation ; Koruyucu diş hekimliği = Preventive dentistry ; Manyetik rezonans görüntüleme = Magnetic resonance imaging ; Panoramik görüntüleme = Panoramic imaging ; Toplumsal farkındalık = Social awareness ; Tıbbi görüntüleme cihazları = Medical imaging equipments

Özet:
İyonize radyasyon; atom veya molekülden elektron kopararak iyon oluşmasına neden olan radyasyondur. Parçacık (alfa ışını, beta ışını, nötronlar) ve dalga (X ışınları, gama ışınları) tipi olmak üzere iki gruba ayrılır. Yüksek enerjiye sahip iyonize radyasyon tıpta tanı ve tedavi amacıyla diş hekimliğinde ise yalnızca tanı amacıyla kullanılmaktadır. İyonize radyasyon, alınan doza bağlı olarak dokularda farklı tipte hasarlara sebep olabilir. Bu çalışma ile diş hekimliği fakültesine muayene için başvuran hastaların dental ve tıbbi görüntülemede kullanılan radyasyon ile ilgili farkındalık ve bilgi düzeylerinin belirlenmesi ve bu düzeylerin başta hastaların eğitim seviyesi olmak üzere yaş, cinsiyet, sosyoekonomik düzeyleri gibi demografik değişkenlerle ilişkisinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Çalışmamız Nisan 2022- Eylül 2022 tarihlerinde, Gazi Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Ağız, Diş ve Çene Radyolojisi Anabilim Dalı ilk muayene kliniğine başvuran 18 yaş üzeri 520 hastaya yapıldı. Katılımcıların %56.5'i (294) B bölümü bilgi testinden 11 puandan az alarak dental görüntülemede kullanılan radyasyon hakkında düşük farkındalığa sahip oldukları görüldü, %34.6'sı (180) 11-16 skor aralığında puan aldı ve orta seviye farkındalığa sahip oldukları görüldü. Katılımcıların sadece %8.8'i (46) 17 puan ve üzeri aldı ve yüksek farkındalığa sahip oldukları görüldü.  Buna göre hastaların radyasyon hakkındaki farkındalıklarının ve bilgi seviyelerinin düşük olduğu belirlendi. Cinsiyet ile farkındalık arasında anlamlı bir ilişki bulunmazken; eğitim durumu, gelir seviyesi ve diş hekimine gitme sıklığı ile farkındalık arasında pozitif bir ilişki görüldü. Yaş ise farkındalık ile düşük negatif korelasyon gösterdi.

Abstract:
Ionizing radiation causes the formation of ions by removing electrons from an atom or molecule. It is divided into two groups as particle (alpha ray, beta ray, neutrons) and wave (x-rays, gamma rays) types. High-energy ionizing radiation is used for diagnosis and treatment in medicine and only for diagnosis in dentistry. Ionizing radiation can cause different types of damage to tissues, depending on the dose received. In this study, it was aimed to determine the awareness and knowledge levels of the patients who applied to the faculty of dentistry for examination, about the radiation used in dental and medical imaging, and to evaluate the relationship of these levels with demographic variables such as age, gender, socioeconomic levels, especially the education level of the patients. Our study was performed on 520 patients over the age of 18 who applied to the first examination clinic of Gazi University Faculty of Dentistry Oral, Dental and Maxillofacial Radiology Department between April 2022 and September 2022. It was seen that 56.5% (294) of the participants had low awareness about the radiation used in dental imaging, getting less than 11 points on the B-part knowledge test, 34.6% (180) scored in the 11-16 score range and were found to have moderate awareness. Only 8.8% (46) of the participants got a score of 17 or higher and were found to have high awareness. Accordingly, it was determined that the awareness and knowledge level of the patients about radiation was low. While there was no significant relationship between gender and awareness; There was a positive relationship between education level, income level, frequency of going to the dentist and awareness. Age showed a low negative correlation with awareness.