Ebûbekir Sâmî Paşa hayatı, edebî kişiliği ve dîvânının tenkitli metni
The life is of Ebubekir Pasha indiviuaty of literary and critical edition of his divan
Yazar: MUSA TOZLU
Danışman: YRD. DOÇ. DR. BAYRAM ALİ KAYA
Sakarya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2005
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Üzerinde çalıştığımız eser 18. yüzyıl devlet adamlarından Ebûbekir Sâmî Paşa' ya ait bir divandır. Eserin on iki el yazma nüshasını tespit ettik. Bunlardan beşi İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi Nadir Eserler Bölümü'nde, üçü İstanbul Süleymaniye Kütüphanesi'nde biri Topkapı Sarayı Kütüphanesi'nde, biri İzmir Milli Kütüphane'de, biri İstanbul Millet Kütüphanesi'nde ve biri de İstanbul Belediye Kütüphanesi'ndedir. Nüshaların varak sayıları 65 ile 85 arasında değişmektedir. Eser tam olarak bir divan tertibine göre yazılmamıştır. Tenkitli metin çalışması kuralları doğrultusunda yukarıdaki nüshalardan dördünü çalışmamıza dahil ettik. Bu dört nüshayı da iki gruba ayırdık. İlk gruba istinsah tarihi en eski, tertipli ve hattı güzel olan SÜİ; yine tertipli okunaklı ve hacimce geniş olan Ül nüshalarını dahil ettik. Bu iki nüsha tenkitli metnimizin temelini oluşturmaktadır. İkinci gruba ise; yine istinsah tarihi ikinci en eski olan SÜ3 ve tüm nüshalar içerisinde en hacimli olan Ü2'yi aldık. Bu iki nüshada özellikle Ü2'de çok sayıda müstensih hatası, ifâde ve anlam yanlışlıkları mevcut olduğu için çalışmamızda bu iki nüshadan gerek gördüğümüz durumlarda yararlandık. Esas alınan nüshanın transkripsiyonu yapıldıktan sonra çalışmaya dahil ettiğimiz diğer nüshalarla karşılaştırdık ve farklılıklarını ortaya koymaya çalıştık. Amacımız en güvenilir ve sağlam nüshayı ortaya çıkarmaktır. Tenkitli metin çalışmamıza nüshaların baş taraflarında bulunan nesir bölümlerini, Arapça- Farsça şiirleri ve Ül nüshasında olan "Tuhfe-i Sâmî-i Şikeste" adlı 236 beyitlik mesnevi tarzında yazılmış bir şiiri dahil etmedik. Okuyamadığımız birkaç kelimenin yerine asılları elle yazılmıştır. İlgililer okunmayan bu bölümler için ekler bölümünde yer alan metnin tıpkıbasımına başvurabilirler. Eserde Arapça ve Farsça tamlamaların yoğun olarak kullanıldığı şiirlerin yanı sıra sade bir dille yazılmış şiirlere de rastlamaktayız. Hikemî tarzdaki şiirlerin yoğun olduğu divanda tasavvuf! temelar da kullanılmıştır. Bunun yanında divan şiirinin değişmeyen konuları; aşk ve kadını ele alan şiirlerin sayısı da az değildir. Tezimizle daha önce üzerinde çalışma yapılmamış orijinal bir el yazma eseri edebiyat sahasına aktarmaya çalıştık Anahtar kelimeler: Tenkitli Metin, Ebûbekir Sâmî Paşa ve hikemî şiir. nı

Abstract:
The work that we study on it, is a divan (a kind of book in classical literature that writer's works is collected in it) that belongs to statesman Ebûbekir Sâmî Pasha of 1 8th century. We found twelve handwriting copies of the work. Five of these copies at rare Works part of Istanbul University Library, three of these copies at Istanbul Süleymaniye Library, one of them at Topkapi Palase Library, one of them at Millî Library, one of them at Istanbul Millet Library and one of them at Istanbul Municipality Library. Paper numbers of copies change between 65 and 85. The work hasn't written according to the divan position completely. We inserted four of copies that is at up, according to the rules of working text that is with criticism. We separated these four copies to two parts. We inserted to first group the copy that is called SÜ1, has the oldest coping time, beautiful line, is tidy and the copy that is called Ü1, is tidy too, can be read easily, has large size, capacity. These two copies is the foundation stone of our text. We took to second group the copy that is called SÜ3, has the oldest coping time after than SÜ1 and the copy that is called Ü2, has the largest size in all copies. We took advantage of these two copies, if it's necessary, because of being lots of wrongs of person who copy the text, meaning wrongs in these two copies, especially in Ü2. We compaired the copy that we took main with others, after had done transcription of main text and then we displayed differents between them. Our aim is that displaying the most trustabie copy. We didn't insert the prose parts that is at the begin of copies, Arabic and Persian poems and a poem that is called "Tuhfe-i Sâmî-i Şikeste", has 236 stave and in Ü2 copy. We wrote with hand original words place to words that we couldn't read. Readers can look at to fascimile that is in extra parts, for the parts that we couldn't read. We can see lots of poems that have Arabic and Persian expressions and also poems that have simple language at work. In text had been used poems that have wisdom style and mystical subjects. The numbers of poems that tell women and love, isn't little too. In our thesis, we tried to present an original handwriting copy that hasn't been studied on it until now. Keywords: Criticism text, Ebûbekir Sâmî Pasha, wisdom style poem. IV