Sağlık inanç ve transteoretik modellere temelli verilen iki ayrı eğitimin hemşirelerde sigara bıraktırmaya etkisinin karşılaştırılması
The comparison of two distinct trainings based on health belief and transtheoratical based models for cessasion of smoking nurses
Yazar: AYŞE BERİVAN SAVCI BAKAN
Danışman: PROF. DR. BEHİCE ERCİ
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Hemşirelik = Nursing
Dizin: Hasta eğitimi = Patient education ; Hemşirelik = Nursing ; Sağlık = Health ; Sağlık araştırmaları = Health surveys ; Sigara içme = Smoking ; Sigarayı bırakma = Smoking cessation ; İnançlar = Beliefs

Özet:
Amaç: Bu çalışmanın amacı, sigara bıraktırmaya yönelik, hemşirelere verilen Transteoretik Model ve Sağlık İnanç Modeli temelli eğitimlerin etkilerini belirlemek ve karşılaştırmaktır.
Materyal ve Metot: Bu çalışma, Atatürk Üniversitesi Araştırma Hastanesi?nde ve Bölge Eğitim ve Araştırma Hastanesi?nde görev yapmakta olup sigara kullanan 214 hemşireden, çalışmaya katılmak isteyen 29?u Bölge Eğitim ve Araştırma Hastanesi?nden, 67?si Atatürk Üniversitesi Araştırma Hastanesi?nden, toplam 96 hemşire üzerinde yürütüldü. Araştırma verilerinin toplanmasında Tanıtıcı Bilgi Formu, FNBT, DASÖ, DDSÖ, ÖEÖ, TEFÖ ve KDÖ kullanıldı. Çalışmaya, Bölge Eğitim ve Araştırma Hastanesi?nden katılan hemşirelere SİM temelli, Atatürk Üniversitesi Araştırma Hastanesi?nden katılan hemşirelere TTM temelli eğitim verildi. Verilerin analizi SPSS istatistik paket programında yapıldı. Veriler, friedman testi, ki-kare testi, eşleştirilmiş t testi, bağımsız gruplarda t testi ile değerlendirildi.  
Bulgular: Eğitim sonrası, SİM grubundakilerin %15?inin hareket aşamasına geçtiği, TTM grubundakilerin ise %7?sinin hareket, %11.6?sının devam ettirme aşamasına geçtiği saptandı. Değişim aşamalarındaki bu ilerleme istatistiksel olarak önemli bulundu. Her iki grupta da DDSÖ ve ÖEÖ puan ortalamalarında artış, TEFÖ puan ortalaması düşüş saptandı fakat istatistiksel olarak önemli bulunmadı. Ölçek puan ortalamaları açısından gruplar arasında önemli bir fark saptanmadı sadece DDSÖ puan ortalaması TTM grubunda daha yüksek bulundu, fakat istatistiksel açıdan fark önemli değildi. Her iki grupta da KDÖ alt boyutlarından sigara kullanımıyla ilgili olumlu düşünce puan ortalamasında düşüş,  sigara kullanımıyla ilgili olumsuz düşünce puan ortalamasında ise artış saptandı. TTM grubunun sigara kullanımıyla ilgili olumlu düşünce puan ortalaması, SİM grubunun puan ortalamasından istatistiksel olarak önemli düzeyde düşük bulundu. SİM grubunun sigara kullanımıyla ilgili olumsuz düşünce puan ortalaması, TTM grubunun puan ortalamasından istatistiksel olarak önemli düzeyde yüksek bulundu. 
Sonuç: SİM ve TTM temelli verilen eğitimler, hem aşamalar arasında ileriye yönelik harekette, hem de sigarayı altı ay veya daha uzun süre bıraktırmada olumlu etki gösterdi. TTM temelli verilen eğitimlerin sigara bıraktırmada daha etkili olduğu saptandı.
Anahtar Kelimeler: Hemşirelik, sağlık inanç modeli, sigara, transteoretik model.

Abstract:
Aim: This study aimed to determine and compare the effects of the trainings which are given to nurses and based on both Health Belief Model and Transtheoretical Model in terms of smoking cessation. 
Material and Method: This study were carried on 214 smoker nurses who work for Regional Training and Research Hospital and Ataturk University Research Hospital, with a sample of 29 nurses from Regional Training and Research Hospital and 67 nurses from Ataturk University Research Hospital, on a total of 96 nurses who want to be participants of the study. Data were collected using several forms, tests, and scales including Introductory Information Form, FNDT, SCCS, PBCS, SES, TFS and DBS. HBM based and TTM based trainings were given to participant nurses who work for Regional Training and Research Hospital and Ataturk University Research Hospital respectively. Statistical analysis of the data has been done using a computer application called SPSS. Data has been considered using Friedman Test, Chi-Square Test, Matched T Test, and T Test in Independent Groups. 
Results: After the training, while 15% of HBM group proceeded to action stage, 7% and 11.6% of TTM groups proceeded to action and maintain stages respectively. This progression stages of change was statistically significant. In both groups, the increase of the average score in PBCS and SES and the decrease of the average score in TFS were not statistically significant. There was no significant difference in mean scores between the groups in terms of scale, only TTM PBCS score was higher in the group, but this difference was not statistically significant. In both groups, while there was a decrease in the average score of positive thinking of smoking, there was an increase in smoking-related negative thoughts in the low level of DBS. The mean score of positive thinking of smoking in TTM group was statistically significantly lower than the average score in the HBM group. The mean score of negative thinking of smoking in HBM group was statistically significantly higher than , the average score in the TTM group.
Conclusion: The given HBM based and TTM based trainings have shown positive effect for both prudential action between stages and quitting smoking for six months or more. TTM based trainings have been determined as more effective in terms of smoking cessation.
Key Words: Health belief model, nursing, smoke, transtheoretical model.