Mürtekib-i kebîrenin kelami mezheplerin oluşum süreçlerine etkisi
The effect of murtekibi kebir on the formation process of kalami sects
Yazar: SALİH ASLAN
Danışman: PROF. DR. MAHMUT ÇINAR
Gaziantep Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Kelam Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Günah = Sin ; Hariciler = Kharidjites ; IŞİD = Islamic State of Iraq and al Sham ; Kelam = Islamic theology ; Mezhepler = Sects ; Mutezile = Mutazila ; Mürcie = Murdji ; Mürtekib-i kebire = Great sinner ; İslamiyet = Islam

Özet:
Büyük günah işleyen kişinin bu dünyada ve ahiretteki durumu ile ilgili olan mürtekib-i kebîre meselesinin, İslam toplumunda, gruplaşmaların ve ekolleşmelerin üzerindeki etkisi, araştırılması gereken bir konu olmuştur. Bu amaçla ele alınan çalışmamızda mürtekib-i kebîrenin, kelami mezheplerden olan; Hâriciler, Mürcie ve Mu'tezile mezheplerinin oluşum süreçlerine etkisi üzerinde durulmuştur. Ayrıca İslam düşünce tarihinde mürtekib-i kebîre olarak bilinen bu meselenin, İslami İlimlerin birçoğunu etkilediği de bilinmektedir. Bu itibarla mürtekib-i kebîreyi başta insan faktörü olarak, dini, siyasi ve sosyo-kültürel etkenler eşliğinde değerlendirilmesi gerekmektedir. Mürtekib-i kebîre konusunun anlaşılması adına ilk olarak bu mesele etrafında ortaya çıkan tanımlar üzerinde durulmuş, daha sonra bu mesele bağlamında ortaya çıkan yapılanmaların sebepleri incelenmiştir. Bu değerlendirmeyi yaparken kronolojik sıraya uyularak, araştırmanın bütünlüğü sağlanmıştır.  Bunlara ek olarak kelami mezheplerin hepsinden ziyade Hâriciler, Mürcie, Mu'tezile mezhepleri ve şiddeti benimseyen yapılanmalar arasından da IŞİD'i ele alarak araştırmamızı sınırlandırdık. Araştırmanın sonucunda da mürtekib-i kebîre meselesinin söz konusu olan ekol ve yapılanmaların ortaya çıkmasında en büyük etkiye neden olduğu tezine ulaşılmıştır.
Anahtar sözcükler: Büyük Günah İşleyen Kişi, Hâriciler, Mürcie, Mu'tezile, IŞİD

Abstract:
The effect of the murtakib-i kabira issue, which is related to the situation of the great sinner in this world and in the hereafter, on the groupings and cults in the Islamic society has been a subject that needs to be investigated. In our study, the effect of this issue on the formation processes of the Kharijites, Murcie and Mu'tazila which are some of theological sects has been emphasized. It is also known that this issue, known as murtekib-i kebire in the history of Islamic thought, affected many Islamic Sciences. In this respect, it is necessary to evaluate the issue of murtekib-i kebîre primarily as a human factor, in conjunction with religious, political and socio-cultural factors. In order to understand this issue, firstly the definitions that emerged around this issue were emphasized, then the reasons for the structuring that emerged in the context of this issue were examined. While making this evaluation, the integrity of the research was ensured by following the chronological order. In addition to these, we limited our research by considering ISIS among the groups that embrace violence and the Kharijites, Murjie, Mu'tazila sects rather than all theological sects. As a result of the research, it has been reached that the issue of murtekib-i kebîre has had the greatest impact on the emergence of the sects and structures.
Keywords: The Great Sinner, Kharijites, Murcie, Mu'tazila, Isis