Adam Ferguson'un düşüncesinde siyaset ve ahlak
Politics and morality in Adam Ferguson's thought
Yazar: AHMET BİNGÖL
Danışman: PROF. DR. OSMAN ELMALI
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Felsefe = Philosophy

Özet:
Aydınlanma, felsefe tarihi açısından önemli bir dönemi ifade etmektedir. Avrupa toplumlarının ortaçağ boyunca kilisenin baskısından kurtarmak için gösterdiği çabanın sonucu olarak yaşanan bir süreçtir. Aydınlanma yüzyılında dinden eğitime, ahlaktan siyasete, ekonomiden bilime ve sosyal yapıya kadar her türlü alanda önemli değişim ve dönüşümler yaşanmıştır. Bu süreçte Fransa, Almanya ve İngiltere başta olmak üzere birçok Avrupa ülkesinde aydınlanma yaşanmıştır. Bunlardan biri de İskoç Aydınlanması'dır. İskoç Aydınlanması, on sekizinci yüzyılın başlarında başlayan entelektüel ve kültürel bir sürece verilen addır. İskoç Aydınlanması, özelde ahlak ve siyaset felsefesi, genel olarak da ekonomi, hukuk, tarih ve sivil toplum anlayışı ile öne çıkmış bir dönemi ifade eder. Bu dönemin önemli figürlerinden birisi de Adam Ferguson'dur. Özellikle ahlak, siyaset ve sivil tolum düşüncesi ile döneme damgasını vurmuştur. İnsanın doğası, ahlakın kökeni, akıl, irade, erdem, iyi ve kötünün kökeni, mutluluk, doğal hukuk, kendiliğinden düzen, sivil toplum, düşünce özgürlüğü, iş birliği, toplum sözleşmesi gibi konularla ilgili olarak düşüncelerini ortaya koymuştur. Ayrıca Ferguson, sosyal bilimler ile doğa bilimlerinin uzlaştırılmasına yönelik fikirler de öne sürmüştür. Ahlak ve siyaset düşüncesinin temeline de tabiat ve insan doğasını yerleştirmiştir. Ona göre doğayı ve insan tabiatını anlamadan diğer hiçbir konu anlaşılamaz. Ferguson'a göre evrendeki her şey insanın mutlu olması içindir. O, insanı mutlu etmeyen şeylerin ona acı ve keder getireceğini söyler. Bireylerin özgür ve fikir hürriyetine sahip olması gerektiğini dile getirir ve toplumların ancak bunlara sahip bireyler tarafından gelişeceğini belirtir. Onun ahlak ve siyaset anlayışına göre toplumlar arasındaki düzen, kendiliğinden ortaya çıkmıştır ve bu düzen sayesinde de doğal hukuk kuralları oluşmuştur. Bu çalışmada Adam Ferguson'un siyaset ve ahlak düşüncesi bütün yönleriyle ele alınmaya çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Aydınlanma, İskoç Aydınlanması, Adam Ferguson, Ahlak, Siyaset.

Abstract:
Enlightenment refers to an important period in the history of philosophy. It is a process experienced as a result of the efforts of European societies to free themselves from the pressure of the church during the Middle Ages. In the Enlightenment century, important changes and transformations were experienced in all areas from religion to education, from morality to politics, from economy to science and social structure. In this process, enlightenment was experienced in many European countries, especially in France, Germany and England. One of these is the Scottish Enlightenment. The Scottish Enlightenment is the name given to an intellectual and cultural process that began in the early eighteenth century. The Scottish Enlightenment refers to a period characterized by its moral and political philosophy in particular and its understanding of economics, law, history and civil society in general. One of the important figures of this period is Adam Ferguson. He left his mark on the period especially with his ideas on morality, politics and civil society. He put forward his ideas on human nature, the origin of morality, reason, will, virtue, the origin of good and evil, happiness, natural law, spontaneous order, civil society, freedom of thought, cooperation, social contract. Ferguson also put forward ideas for the reconciliation of social sciences and natural sciences. He placed nature and human nature at the heart of his ethical and political thought. According to him, no other subject can be understood without understanding nature and human nature. According to Ferguson, everything in the universe is for human beings to be happy. He says that what does not make man happy will bring him pain and sorrow. He states that individuals must be free and have freedom of opinion, and that societies can only flourish with individuals who possess these qualities. According to his understanding of morality and politics, the order between societies emerged spontaneously and the rules of natural law were formed thanks to this order. In this study, Adam Ferguson's political and moral thought has been tried to be discussed in all its aspects.

Keywords: Enlightenment, Scottish Enlightenment, Adam Ferguson, Morality, Politics.