Bebek bakımının baş şekli üzerine etkilerinin değerlendirilmesi
Evaluation of the effects of baby care on head shape
Yazar: MERVE KARACA
Danışman: PROF. DR. TAMER GÜNEŞ
Erciyes Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Bebek bakımı = Infant care ; Bebekler = Infant ; Brakisefali = Brachycephaly ; Dolikosefali = Dolichocephaly ; Kafa = Head ; Mezosefali = Mesocephaly ; Plajiyosefali = Plagiocephaly

Özet:
Giriş: Bebekler, yatış pozisyou, tıbbi tedavi, hemşire bakımı, bebeğin konumlandırma
nedeniyle kısıtlamaları ve mevcut kas tonusu anormallikleri sebebiyle normal olmayan
kafa şekilleri geliştirir. Bebeklik döneminde sıklıkla görülen kafa şekilleri; brakisefali,
dolikosefali, plajiosefali ve mezosefalidir (1). Tanıda öykü ve fizik muayene en önemli
ölçüttür (2). Kafa şeklini belirlemek için kullanılan objektif bir ölçü olan kraniyal indeks
(CI), kafanın genişliğinin (biparyatal mesafe) uzunluğuna (frontooksipital mesafe)
oranının %100 ile çarpımıdır (1). Kafa şekillerinin oluşumunda anneye, intrauterin
döneme ve postnatal döneme ait risk faktörleri vardır. Bu çalışmanın amacı baş şekil
bozukluğu olan yenidoğanların taranması, erken tespitinin önemi ve takibinde seyrinin
izlenmesi, rutin çocuk sağlığı izleminde baş şeklinin incelenmesi, özellikle risk faktörleri
olan çocukların takip edilmesi ve gereken durumlarda erken dönemde rehberlik
sağlamanın önemini vurgulamaktır.
Gereç ve Yöntemler: Bu çalışmaya Erciyes Üniversitesi Mustafa Eraslan ve Fevzi
Mercan Çocuk Hastanesi Yenidoğan Servisleri ve Polikliniğinde takip edilen baş şekil
bozukluğu olan veya olmayan, hidrosefalisi ve kraniyofasyal anomalisi olmayan 0-120
gün arasındaki 193 hasta dahil edildi. Hastaların takibi kesitsel ve prospektif olarak
yapıldı. Hastalar 3 farklı yaş grubunda değerlendirildi. Her değerlendirmede kraniyal
indeks (100xbiparyatal uzunluk/ frontooksipital uzunluk) ölçülerek baş şekilleri kayıt
edildi. Tüm veriler uygun istatistiksel yöntemlerle değerlendirildi.
Bulgular: İlk grup 0-7 (ort. 4,78) günlük, ikinci grup 8-30 (ort. 19,1) günlük vakalardan,
üçüncü grup 31-120 (ort. 72,9) günlük vakalardan oluşmaktaydı. Grup 1 vakalarının
değerlendirilmesinde anne yaşı (p:0,034) ile, grup 2 vakalarının değerlendirilmesinde
uyku pozisyonu (p:0,04) ve mekanik ventilatöre bağlılık (p:0,009) ile baş şekilleri
arasında anlamlı ilişki saptandı. Grup 3 vakalarının değerlendirilmesinde parite (p:0,012),
doğum şekli (p:0,01), yastık kullanımı (p:0,016) ve mizaç (p<0,001) ile baş şekilleri
arasında anlamlı ilişki saptandı. Grup 1 ve 2 vakalarında prezentasyon (p<0,001) ve D
vitamini kullanımı (sırasıyla p:0,002, p<0,001) ile baş şekilleri arasında anlamlı ilişki
xi
saptandı. Grup 2 ve 3 vakalarında bebek bakım yönü (sırasıyla p:0,015, p:0,001) ile baş
şekilleri arasında anlamlı ilişki saptandı. Grup 1,2 ve 3 vakalarının değerlendirilmesinde
anne karnındaki bebek sayısı (p<0,001), gestasyon haftası (p:0,001), emzik kullanımı
(sırasıyla p:0,036, p:0,023, p:0,033), baş pozisyonu değiştirme (sırasıyla p<0,001,
p:0,003, p<0,001), yatak yumuşaklığı (sırasıyla p<0,001, p:0,002, p<0,001) ile baş
şekilleri arasında anlamlı ilişki saptandı. Grup 1-2 vakalarında plajiyosefalik baş şekline
sahip vakaların sayısı azalırken, brakisefalik vakalarda az miktarda artış görüldü. Grup 1-
3 ve 2-3 vakalarının çoğunluğunda baş şeklinde yüksek oranda değişikliklerin olmadığı
görüldü. Ancak normal olarak kabul edilen mezosefalik baş şekline sahip vakaların da
sırasıyla %62,5, %75 gibi çoğunluğunda baş şekli brakisefalik ve plajiyosefalikleşmişti.
Grup 1-3'te hem brakisefalik, hem de plajiyosefalik vakalarda artış saptandı. Grup 2-3'te
ise brakisefalik vakaların arttığı görüldü.
Sonuç: Bebek bakımı ile baş şekilleri arasında ilişki değerlendirildiğinde; baş pozisyonu
değiştirme, mekanik ventilatöre bağlılık, bebek bakım yönü, yatak yumuşaklığı, uyku
pozisyonu, yastık kullanımı, D vitamini kullanımı, emzik kullanımı, mizaç anlamlı
saptandı. Ayrıca intrauterin ve perinatal döneme ait bulgulardan parite, anne karnındaki
bebek sayısı, gestasyon haftası, doğum şekli, prezentasyon da baş şekillerini etkileyen
faktörler olarak saptandı.
Anahtar Kelimeler: Bebek bakımı, baş şekli, plajiyosefali, brakisefali, mezosefali,
dolikosefali

Abstract:
Introduction: Babies develop abnormal head shapes due to lying position, medical
treatment, nursing care, limitations due to the baby's positioning, and existing muscle tone
abnormalities. Head shapes frequently seen in infancy; brachycephaly, dolichocephaly,
plagiocephaly and mesocephaly (1). History and physical examination are the most
important criteria for diagnosis (2). Cranial index (CI), an objective measure used to
determine head shape, is the ratio of the width of the head (biparietal distance) to its length
(frontooccipital distance) multiplied by 100% (1). In the formation of head shapes, there
are risk factors belonging to the mother, intrauterine period and postnatal period. The aim
of this study is to emphasize the importance of screening newborns with head deformity,
the importance of early detection and follow-up, examining the head shape in routine
pediatric health follow-up, monitoring children with risk factors and providing early
guidance when necessary.
Material and Methods: A total of 193 patients aged 0-120 days, with or without head
deformity, without hydrocephalus and craniofacial anomalies, followed in Erciyes
University Mustafa Eraslan and Fevzi Mercan Children's Hospital Neonatal Services and
Outpatient Clinic were included in this study. Follow-up of the patients was done crosssectionally and prospectively. The patients were evaluated in 3 different age groups. Head
shapes were recorded by measuring the cranial index (100xbiparietal
length/frontooccipital length) at each evaluation. All data were evaluated by appropriate
statistical methods.
Results: The first group consisted of cases of 0-7 (mean 4.78) days, the second group
consisted of cases of 8-30 (mean 19.1) days, and the third group consisted of cases of 31-
120 (mean. 72.9) days. A significant correlation was found between maternal age
(p:0.034) in the evaluation of group 1 cases, and sleeping position (p:0.04) and
mechanical ventilator dependence (p:0.009) in the evaluation of group 2 cases. In the
evaluation of group 3 cases, a significant relationship was found between head shapes
and parity (p:0.012), mode of delivery (p:0.01), pillow use (p:0.016), and temperament
(p<0.001). A significant correlation was found between head shapes and presentation
xiii
(p<0.001) and vitamin D use (p:0.002, p<0.001 respectively) in group 1 and 2 cases. A
significant correlation was found between infant care direction (p:0.015, p:0.001
respectively) and head shapes in group 2 and 3 cases. In the evaluation of group 1,2 and
3 cases number of babies in the womb (p<0.001), gestational week (p:0.001), pacifier use
(p:0.036, p:0.023, p:0.033 respectively), changing head position (p<0.001, p:0.003, p<
0.001 respectively), mattress softness (p<0.001, p:0.002, p<0.001 respectively) and head
shapes were found to be significantly correlated. While the number of cases with
plagiocephalic head shape decreased in group 1-2 cases, there was a slight increase in
brachycephalic cases. It was observed that the majority of the cases in groups 1-3 and 2-
3 did not have a high rate of changes in the shape of the head. However, the head shape
became brachycephalic and plagiocephalic in 62.5% and 75% respectively, of the cases
with mesocephalic head shape, which is considered normal. There was an increase in both
brachycephalic and plagiocephalic cases in group 1-3. It was observed that
brachycephalic cases increased in group 2-3.
Conclusion: When the relationship between baby care and head shapes is evaluated; head
position change, mechanical ventilator dependency, baby care direction, mattress
softness, sleeping position, pillow use, vitamin D use, pacifier use, temperament were
found to be significant. In addition, among the intrauterine and perinatal findings, parity,
number of babies in the mother's womb, gestational week, type of delivery, and
presentation were determined as factors affecting head shapes.
Keywords: Baby care, head shape, plagiocephaly, brachycephaly, mesocephaly,
dolichocephaly