Şizofreni tanısıyla izlenen olguların kendilik yaşantıları açısından niteliksel olarak incelenmesi
A qualitative investigation of self-experiences in cases diagnosed with schizophrenia
Yazar: GÖKER AKÖZGÜRER
Danışman: PROF. DR. EJDER AKGÜN YILDIRIM
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Has. Eğt. ve Arş. Hastanesi / Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Benlik algısı = Self perception ; Fenomenoloji = Phenomenology ; Kendilik = Self ; Psikopatoloji = Psychopathology ; Şizofreni = Schizophrenia

Özet:
AMAÇ: Kendilik bozukluğu şizofreni için çekirdek bir patoloji olarak kabul edilmektedir.
Şizofreni kavramının kendisi kadar eski bu kendilik patolojileri üzerine son yıllarda çok
sayıda çalışma yapılmakta ve kendilik düzensizliklerinin diğer hastalıklardan farklı olarak
şizofreni spektrumunda kümelendiği gözlenmektedir. Çalışmamızda öncelikli olarak
şizofreni tanısıyla izlenen olguların kendilik yaşantılarının niteliksel olarak incelenmesi
hedeflenmiştir. İkinci olarak, olgularda incelenmesi planlanan bu yaşantıların, kendiliğin iki
katmanı olan anlatısal kendilik ve minimal kendilik bağlamında tartışılması
amaçlanmaktadır. Son olarak ise olguların ifadelerinde ortaya çıkan kendilik yaşantılarının,
çalışmaya dahil edilen sağlıklı kontrol grubunun kendilik yaşantılarıyla niteliksel olarak
karşılaştırılması hedeflenmiştir.
GEREÇ VE YÖNTEM: Şizofreni tanısıyle takip edilmekte olan ve çalışmaya alınma
kriterlerini karşılayan 15 olgu ve yaş, cinsiyet ve öğrenim durumu açısından denkleştirilmiş
15 sağlıklı kontrol çalışmaya dahil edilmiştir. Her bir katılımcıyla ilki tanı amaçlı ve diğer
ikisi niteliksel veri toplama amaçlı toplam üç görüşme yapılmıştır. İlk görüşmede SCID'in
yanı sıra olgu grubuna remisyonu tespit etmek için PANSS, kontrol grubuna ise şizotipiyi
dışlamak için SIS-R uygulanmıştır. Son iki görüşme, birinde anlatısal kendiliğe, diğerinde
ise minimal kendiliğe dair nitel veri toplayabilmek amacıyla yarı-yapılandırılmış rehber form
eşliğinde yapılmış, bu görüşmelerde ses kaydı alınmıştır. Yorumlayıcı Fenomenolojik Analiz
(IPA) prosedürü ile analiz edilen veriler, temalara dönüştürülmüş, sonrasında üst temalar
altında gruplandırılmıştır.
BULGULAR: Analiz işlemi sonrası her iki grupta belirli bir sayıdan çok olguda, birden çok
kez beliren temalar değerlendirmeye alınmıştır. Olgu grubu için yirmi dört tema belirlenmiş
ve bunlar beş üst tema (bilinç akışı, kendilik farkındalığı, bedensel yaşantılar, ötekiler ile
ilişki, anlatısal kendilik ve hastalıkla ilişkilenme) altında sınıflandırılmıştır. Kontrol
grubunda ise değerlendirilmeye alınan on sekiz tema için dört üst tema (bilinç akışı, bedensel
yaşantılar, ötekiler ile ilişki ve dünya düzeni, anlatısal kendilik ve zamansallık)
belirlenmiştir. İki grubun ifadelerinde minimal kendilik, bedensel yaşantılar, sağduyu ve
zamansallık bağlamlarında belirgin niteliksel farklılıklar elde edilmiştir. Anlatısal kendilik
ile ilgili temalara kontrol grubunda, minimal kendilik ile ilgili temalara ise olgu grubunda
daha sık rastlanmıştır.
SONUÇ: Minimal kendilik ile ilgili düzensizlikler anlatısal kendiliğin uygun bir şekilde
kurulamaması sonucunu doğurmaktadır. Minimal kendilik düzeyindeki bozuklukların ifadesi
olarak çalışmamızda öne çıkan kavramlar; bedensel yaşantılar, sağduyu ve zamansallık
olmuştur. Bedensel yaşantılar ve sağduyu toplumsal ilişkilerin kurulmasında; zamansallık ise
anlatısal kendiliğin inşasında temel bir rol üstlenmektedir. Şizofrenideki çekirdek patolojiyle
ilişkileri bakımından bu kavramlara yönelik ileri araştırmalara ihtiyaç duyulmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Şizofreni, Kendilik Bozuklukları, Fenomenoloji, Psikopatoloji,
Yorumlayıcı Fenomenolojik Analiz, Anlatısal Kendilik, Minimal Kendilik

Abstract:
AIM: Self disorder is considered as a core pathology for schizophrenia. In recent years,
many studies have been conducted on these self pathologies as old as the concept of
schizophrenia itself, and it has been observed that self disorders are clustered in the
schizophrenia spectrum unlike other diseases. In our study, it was primarily aimed to
examine the self-experiences of cases followed up with a diagnosis of schizophrenia
qualitatively. Secondly, it is aimed to discuss these experiences, which are planned to be
examined in cases, in the context of the two layers of the self, the narrative self and the
minimal self. Finally, it was aimed to qualitatively compare the self-experiences emerging in
the expressions of the cases with the self-experiences of the healthy control group included
in the study.
METHOD: Fifteen patients who were followed up with a diagnosis of schizophrenia and
met the inclusion criteria and 15 healthy controls who were matched in terms of age, gender
and educational status were included in the study. A total of three interviews were conducted
with each participant, the first for diagnostic purposes and the other two for qualitative data
collection. In the first interview, in addition to SCID, PANSS was applied to the case group
to detect remission, and SIS-R was applied to the control group to exclude schizotypy. The
last two interviews were conducted with a semi-structured guide form in order to collect
qualitative data on the narrative self in one and minimal self in the other, and voice recording
was recorded during these interviews. The data analyzed with the Interpretative
Phenomenological Analysis (IPA) procedure were transformed into themes and then grouped
under supreme themes.
RESULTS: After the analysis process, themes that appeared more than a certain number of
cases in both groups were evaluated. Twenty-four themes were determined for the case
group and classified under five supreme themes (stream of consciousness, self-awareness,
bodily experiences, relationships with others, narrative self and illness). In the control group,
four supreme themes (stream of consciousness, bodily experiences, relationships with others
and world order, narrative self and temporality) were determined for the eighteen themes that
were evaluated. Salient qualitative differences were obtained in terms of minimal self, bodily
experiences, common sense and temporality in the expressions of the participants in two
groups.
CONCLUSION: Disturbances of minimal self result in the narrative self not being
constructed properly. As the expression of minimal self disorders, the prominent concepts in
our study are bodily experiences, common sense and temporality. Bodily experiences and
common sense plays a fundamental role in establishing social relations; also temporality is
crucial for the construction of narrative self. Further research is needed for these concepts in
terms of their relationship with the core pathology in schizophrenia.
Keywords: Schizophrenia, Self Disorders, Phenomenology, Psychopathology, Interpretative
Phenomenologic Analysis, Narrative Self, Minimal Self