Çokan Velihanov'un eserlerindeki dini ve etnografik konular
Religious and ethnographic issues in the works of Chokan Valikhanov
Yazar: ARAILYM MENDUALIYEVA
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA ÜNAL
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Dinler Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Din = Religion
Dizin: Din = Religion ; Etnografya = Ethnography ; Gelenekler = Traditions ; Kazak edebiyatı = Kazakh literature ; Kazaklar = Kazakhs ; Velihanov, Çokan = Velihanov, Çokan ; İnançlar = Beliefs

Özet:
Çokan Velihanov, Kazak halkının ünlü bilim adamı, din, tarih edebiyat, halk bilimi, coğrafi alanlarında değerli çalışmalar yapan araştırmacıdır. Velihanov ilk olarak Orta Asya halklarının yaşam tarzını, dini inançlarını, tarihini, manevi miraslarını, edebi eserlerini ele alarak bilimsel açıdan değerlendirmiştir. Özellikle Kazak ve Kırgız halkının dini ve inançlarını, etnografisini, aynı zamanda coğrafi konumunu detaylı bir şekilde inceleyerek Şarkiyat alanının gelişimine oldukça katkı sağlamıştır. 
Tezimiz Çokan Velihanov araştırmalarındaki dini ve etnografik unsurları konu edinmektedir. Velihanov kısa yaşamına rağmen ardında çok sayıda eser bırakmıştır. Onun bilimsel makaleleri, notları, hatıraları, mektupları, elyazmaları ilk önce Kazak bilim adamı Alkey Marğulan tarafından derlenerek 5 cilt olarak 1985 yılında Rusça yayımlanmıştır. Kazakistan bağımsızlığını kazandıktan sonra Velihanov'un bütün eserleri Kazak Türkçesine çevrildi ve 2010 yılında Kazakistan Bilim Akademisi müdürlüğünün desteğiyle 5 ciltlik kitap halinde tekrar basıldı. Tezimizi yazarken genellikle bu kitaplardan yararlandık. Aynı zamanda Velihanov'un hayatı ve eserleri üzerine yapılan çalışmalardan, çeşitli makalelerden, kitaplardan, notlardan faydalandık. 
Çalışmamızda Çokan Velihanov'un görüşleri, fikirleri birçok başlıklar altında tahlil edilmektedir. Araştırmacının Kazak, Kırgız, Özbek, Doğu Türkistan ülkelerinin dini ve manevi durumu, Orta Asya ahalisinin eski inanç kalıntıları, etnografik yapısıyla ilgili bilgileri geniş bir şekilde irdelenmiştir. Velihanov'un bahsettiği üzere, Türk halklarının düşünce sisteminin temelini oluşturan gelenek ve görenekler, inanç ve âdetler gruplara sınıflandırılarak incelenmiştir.

Abstract:
Chokan Valikhanov is a famous researcher of Kazakh nation who makes the valuable works in the field of religion, history, literature, folklore and geographic area. Valikhanov firstly addressed Central Asian peoples lifestyle, religion, history, spiritual heritage, literary works and has scientifically evaluated them. Particularly examining in detail the religion, beliefs and ethnography, also geographical location of the Kazakh and Kyrgyz nation he has provided highly contribute to the development of the Oriental studies. 
Our thesis will research the religious and ethnographic elements in Valikhanov's works. Valikhanov despite his short life, has left many works behind.  His scientific papers, notes, diaries, letters, manuscripts compiled by the Kazakh scientist Alkey Margulan and were published in the Russian language in 1985. All works of Valikhanov were translated into Kazakh Turkish language in Kazakhstan after gaining independence and with the support of the Kazakh Academy of Sciences directorate book in 5-volume was published again in 2010. For this thesis we usually used this books. Also we have benefited from his works, numerous articles, books, notes which made over the life and researches of Valikhanov. 
Chokan Velihanov's views, thoughts, ideas are analyzed under several headings in our study. It was investigated in detail the information of researcher related of Kazakh, Kyrgyz, Uzbek, religious and spiritual situation of the countries of the East Turkestan, the ruins of the ancient beliefs of Central Asia population, ethnographic structures. As mentioned Valikhanov, customs and traditions of the Turkish people which form the basis of systems of thought, belief and customs were classified into groups.