Çok amaçlı ilköğretim ders programı hazırlama probleminin çözümü için AHP ve konik skalerizasyon bütünleşik yaklaşımı
An integrated approach for solving multi-objective primary scholl course timetabling problem
Yazar: REYHAN ALP
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ÖZDEN ÜSTÜN
Dumlupınar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering
Dizin: Analitik hiyerarşi süreci = Analytical hierarchy process ; Çok amaçlı programlama = Multiobjective programming

Özet:
Ders programı hazırlama problemi şimdiye kadar okulun ve eğitim sisteminin yapısına bağlı olarak çok farklı biçimlerde ele alınmıştır. Bu nedenle önerilen çözüm yöntemleri de büyük farklılıklar göstermekte ve her sistem için kullanılabilecek tek bir çözüm yöntemi bulunmamaktadır.Bu çalışmada, seçmeli dersler arasından dönem içinde okutulacak olan dersler Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP) yöntemiyle belirlenmiştir. Öncelikle, öğretmenler kurulu ve okul idarecilerinin yönlendirmesi ile okutulması planlanan dersler için karar ölçütleri oluşturulmuştur. Bu karar ölçütleri kendi aralarında ikili karşılaştırma ölçeğine göre değerlendirilmiş ve en yüksek puanı alan ölçütler belirlenmiştir. Okutulması planlar derslerin seçiminde ise dersler ikili karşılaştırma ölçeğine göre hem kendi aralarında hem de karar ölçütlerine göre değerlendirilmişlerdir. Matematiksel modelde kullanılmak üzere ders yüklerinin belirlenmesi için de yine AHP kullanılmıştır.Çalışmanın ikinci aşamasında pek çok eğitim kurumu için kullanılabilecek bir atama modeli tanımlanmaya çalışılmıştır. Bu amaç doğrultusunda özel eğitim kurumları için gerçek hayat verileri, oluşturulan kısıtlara yansıtılmıştır. Geliştirilen model, derslerin, uygun zaman dilimlerine atamasını tek aşamada gerçekleştirebilmektedir. Modelleme aşamasında, matematiksel programlama tekniklerinden biri olan çok amaçlı 0?1 tamsayılı programlama modeli önerilmiştir. En son aşamada amaç fonksiyonlarının etkin çözümlerini elde etmek için konik skalerleştirme yöntemi kullanılmıştır. Skalerleştirilmiş problemler, Lingo 11.0 paket programı yardımıyla çözülmüş ve elde edilen sonuçlar verilmiştir.

Abstract:
School time tabling problems are handled different structures depends on education system. Different methods are proposed to solve these problems and a general method is not available to solve every timetabling problems.In this study, Analytical Hierarchy Process (AHP) is used to determine which courses will be selected by students among elective courses. Firstly, criteria considered by students are determined. Students made pair-wise comparisons for these criteria and elective courses according to each criterion by using Saaty?s 1-9 scale. Ranks of elective courses are determined by using AHP.In the scope of this study, the development of a course-time slot assignment model which can be used by many Primary schools has been tried. With this purpose, moderately specific real life data?s have been adapted to the constraints. Developed model can assign courses to time slots, and to classrooms at one step. In the modeling phase, multi-objective 0?1 integer programming model is proposed. In final step, the conic scalarization method is used for combining the objective functions. The scalarized problem was solved by using Lingo 11.0 and different weights of objectives. The obtained results were given in the last section.