Türkiye'de döviz kuru politikalarının olası etkileri
The possible effects of exchange rates policies in Turkey
Yazar: SÜREYYA YILMAZ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. YELDA TEKGÜL
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: ARDL Sınır Testi = Autoregressive Distributed Lag Bounds Test ; ARDL Sınır Testi = Autoregressive Distributed Lag Bounds Test ; Döviz = Foreign exchange ; Döviz kuru = Exchange rate ; Döviz kuru politikaları = Exchange rate policies ; Dış açık = External deficit ; Reel döviz kuru = Real exchange rates

Özet:
Son otuz yılda sermaye hareketlerindeki serbestleşme ile birlikte, sabit döviz kurunun terk edilmesi, bilgi teknolojilerinde yaşanan devrim ve işlem hacminin çok büyük oranlarda genişlemesi finansal gelişmeyi arttırarak, ülkelerin uluslararası piyasalardan borçlanabilmesini kolaylaştırmış ve böylece cari açık veren ülke sayısı artarak, cari açıklar kronik hale gelmiştir. İktisadi kararların ve beklentilerin oluşumunda belirleyici bir role sahip olan ve ülkelerin ekonomik krizler karşısında kırılganlığını arttıran cari açık, ülke ekonomileri için oldukça önemli bir konuma getirmekle birlikte, cari açığın en fazla dış ticaret açıklarından beslendiği görülmektedir.
Türkiye'nin dış ticaret hacmi son yıllarda önemli gelişmeler kaydetmekle birlikte ticaret açığına da önemli artışlar yaşanmakta ve bu durumda cari açık da hızla artmaktadır. Ülkenin ticaret hacmindeki hızlı artış, dış ticaretin döviz kurlarından etkilenip etkilenmediği sorusunu da gündeme getirmektedir. Bu nedenle, çalışmanın amacı; 1980 sonrası Türkiye ekonomisi için cari işlemler açığının en önemli nedenlerinden biri olan dış ticaret dengesi ile döviz kuru politikarı arasındaki ilişkinin zaman serisi yöntemi kullanılarak tespiti ve varsa bu ilişkinin yönünün ortaya konmasıdır. Bu nedenle 1995 -2015 yılları arası dış ticaret açığı, reel döviz kuru, Türkiye'nin ve OECD ülkelerin yurt içi gayri safi hasılası değişkenlerine ait çeyrek dönemli veriler ile zaman serisi yöntemlerinden yararlanılmış ve uzun dönemli ilişkinin varlığı ARDL yaklaşımı ile analiz edilmiştir. Elde edilen analiz sonuçları göstermektedir ki; dış ticaret dengesi ile reel döviz kuru, Türkiye ve OECD ülkelerin GSYİH arasında uzun dönemli bir ilişki söz konusu olmakla birlikte, reel döviz kurunun katsayı istatistiksel olarak anlamsız bulunmuştur. Türkiye'nin ve OECD ülkelerin GSYİH kaysayıları ise, istatistiksel olarak anlamlı ve iktisadi olarak ilişkinin yönü anlamlı bulunmuştur. Sonuçlardan Türkiye'de yaşanan uzun devalüasyon dönemlerine karşın, dış ticaret açığının artma eğilimi gösterdiği ve döviz kuru politikasının olumlu bir dış ticaret dengesi kuramadığı söylenebilir. Dış ticaret hacimlerinin döviz kurlarındaki değişimlere cevap veremediği de görülmektedir. Türkiye'nin ithalatındaki hızlı artış iç piyasadaki talebin yüksek seyretmesi ile ilişkili olmasına karşın, ihracattaki artış dış pazar sayısındaki artış ve bu pazarlardaki ekonomik büyümelerle ilişkilendirilebilir.

Abstract:
With the liberalization of capital movement of last thirty years, the abandonment of fixed exchange rates, the revolution of information technology and expansion of process in large proportions have provide very quick development in financial market. The effect of higher financial development became the reason of borrowing from international economical market easier than before, and caused transformations of current account cycle. It also led to increase of countries that have current account deficit in their budget. At the end, the current account deficit stayed permanently for economy. With the increasing of account deficit in countries' debt became the reason of the most important indicator of macroeconomic performance for them. Thus, having a decisive role in financial market decisions, the expectation for economic market, and the higher fragility of countries for economic crisis made the current account deficit extremely important for their economy. 
The purpose of this study is to determine the relationship between the policy of exchange rate and the trade balance of countries. These two factors are the major causes of the current account deficit for Turkish economic depressions after 1980s. It also helps us, if there is, for the prove the direction of the relationship. For this reason, used the methods of time series and found data about the foreign trade deficit of Turkey that is between 1995 – 2015. Moreover, provide some more information those are about real exchange rates of Turkey, beside Gross Domestic Product variables of Turkish economy and OECD in quarterly periods. The presence of long run relationship was analyzed by ARDL approach. The result of this analyzed shows that there is a long-term relationship between the real exchange rate and the trade balance in terms of Gross Domestic Product for Turkey and OECD. It also give us the idea that the real exchange rate coefficients are statistically insignificant. However, the Gross Domestic Product coefficients of Turkey and OECD are statistically significant and they are economically meaningful in term of the relationship among them.