Divanü Lügati't Türk'te /b/ sesiyle başlayan sözcüklerin Özbek Türkçesindeki görünümleri /
Yazar: MERVE EMİROĞLU ÖZTÜRK
Danışman: DOÇ. DR. ALİ TAN
Mersin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Dilbilim = Linguistics
Dizin: Dilbilgisi = Grammar ; Dilbilim = Linguistics ; Divanü Lugati't-Türk = Divanü Lugati't-Türk ; Ercilasun, Ahmet B. = Ercilasun, Ahmet B. ; Karahanlı Türkçesi = Karakhanid Turkish ; Lehçeler = Dialects ; Söz varlığı = Vocabulary ; Sözlük = Dictionary ; Türk lehçeleri = Turkish dialects ; Özbekçe = Uzbek language

Özet:
Bu çalışmada üç adet sözlük ele alınmıştır. Sözlüklerin ilki Divanü Lügati't Türk'tür. Bu eserin /b-/ ile başlayan sözcükleri ilk olarak Özbek Tilining İzahli Lügati ve sonrasında Türkçe Sözlük'teki /b-/ madde başlarıyla karşılaştırılmıştır. Bu karşılaştırılma yapılırken sözcükler yapı, şekil, anlam ve nitelik özelliklerine göre incelenmiştir. Çalışmanın amacı eserler ışığında bu üç lehçede hangi oranlarda benzerlik olduğunu tespit etmektir. Türkçenin tarihi lehçelerinden Karahanlı Türkçesinden yani 11. yüzyıldan bugüne ulaşabilmiş sözcüklerin tespiti ile birlikte temel söz varlığına sınırlı da olsa katkıda bulunmak amaçlanmıştır.  Çalışmamızın giriş bölümünde amaç, kapsam, yöntem ve karşılaştırılacak eserler hakkında bilgi verilmiştir. Çalışmamızın büyük bir kısmını Ahmet Bican ERCİLASUN- Ziyat AKKOYUNLU'nun Divanü Lügati't Türk adlı eserinde bulunan /b-/ ile başlayan sözcüklerin Özbek Tilining İzahli Lügati'ndeki ve Türkçe Sözlük'teki durumları Besim ATALAY'ın çalışmasındaki durumları da göz önünde bulundurularak incelenmiştir. Bu sözcüklerin karşılıkları biçimsel, yapısal, anlamsal ve niteliksel yönlerden ele alınmıştır. Bunun yanında ortak olmayan sözcüklere de yer verilmiştir. Değerlendirme ve Sonuç bölümünde söz konusu sözcükler sayısal verilerle ele alınmıştır. Ortaya çıkan bilgiler ise tablolar aracılığıyla değerlendirilmiştir.

Abstract:
In this study, three dictionaries have been dealt with. The first dictionary is Divanü Lügati't Türk. The words beginning with /b-/ in this work have been firstly compared to Özbek Tilining İzahli Lügati (Explained Uzbek Language Dictionary) and then to headwords in Turkish Dictionary. As comparing, the words have been researched according to pattern, morphology, semantic and property. The purpose of the study is to determine how much Turkish vocabulary could survive in the future ages in these three dialects in the light of the works . It is aimed to contribute, even if it is restricted, the basic vocabulary through identification of the words reaching to the present from the Karakhanid Turkish, the historical dialect of Turkish, that is to say from 11th century. In the introduction section of the study, the readers have been informed about the purpose, the content, the method and the works that are going to be compared. A major part of the study has been analysed by taking the cases of words beginning /b-/both in Ahmet Bican ERCİLASUN- Ziyat AKKOYUNLU's Divanü Lügati't Türk in ÖTİL and Turkish Dictionary and Besim ATALAY's Divanü Lügati't Türk into consideration. The acceptions of these words have been dealt from the aspects of morphology, structure, semantic and quality. In addition, the words that are not common have been also included. In evaluation and conclusion, the mentioned words have been dealt with numeric data. Information that has been come out has been evaluated through charts.