Kentsel dönüşüm uygulamalarının 'sürdürülebilirlik' ilkesi açısından irdelenmesi Kadıköy Fikirtepe örneği
An in-depth study of urban renewal applications in terms of the 'sustainability' principal Kadikoy Fikirtepe example
Yazar: BARAN ŞAHİN
Danışman: PROF. ZÜLKÜF GÜNELİ
İstanbul Aydın Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Teknoloji ve ekonomi alanındaki gelişmelere bağlı olarak küresel olarak ekolojik yapının değişimi de kaçınılmaz olmaktadır. Teknoloji ve ekonomi sektörlerindeki gelişmelerin, çevre bilincinden uzak biçimde gerçekleşmesi toplumsal açıdan ciddi sorunlar yaratabilmektedir. 'Sürdürülebilirlik' kavramı yaşam için gerekli alanları, en alt düzeyden başlayarak, çevresel etkinin en az seviyeye çekildiği, kaynak plânlamasının uygun ve etkin biçimde yapıldığı, arazi kullanımlarının çevresel bilinç çerçevesinde düzenlendiği bütüncül bir yaklaşımdır. Bu doğrultuda küresel olarak birlikte hareket edilmesi ve gelecek nesillere yaşanabilir sağlıklı ve güvenli kentler bırakılabilmesi amacıyla çalışmalar yapılmaktadır. 
Kentlerin ekonomik ve sosyal açıdan kullanıcılarına sağlamış olduğu faydalar göç olgusunu gündeme getirmiştir. Kırsal alanlarda yaşayanların ekonomik sıkıntı ve tarım alanlarının yetersizliği gibi faktörlerin etkisiyle daha büyük kentlere göç etmeye başlamasıyla birlikte kentler kullanıcıları yeterli sayı ve kalitede yapılar sunamaz duruma gelmiştir. Kentsel dönüşüm olgusu, yukarıda zikrettiğimiz nedenlerin yanında, birçok farklı faktörlerin etkisiyle de gerçekleşmesi kaçınılmaz olmuştur.
Birinci Endüstri Devrimi sonrasında, İngiltere ve Avrupa'da, hızlı bir şekilde, sanayi kentlerinin ortaya çıkması, Fransız Devrimi'nin, Aristokrasinin insanlar üzerindeki kontrolünü kaybetmesi sonrası, kırsaldan sanayi kentlerine nüfus akışını hızlandırmıştır. Bunun sonucu, alt yapı yetersizliği içinde hızla büyüyen kentler ortaya çıkmıştır.
Buna benzer bir şekilde, özellikle II. Dünya Savaşı'ndan sonra, mekanizasyonun tarıma girmesiyle, kırsal kesimden kentlere akan nüfus hareketi sonucu, altyapısız iskân bölgeleri ve gecekondu tipi yerleşim yerleri, kentlerde sağlıksız yapılaşma bölgelerinin ortaya çıkmasına yol açmıştır.
Mevcut kentlerin periferik bölgelerine, kontrolsüz bir şekilde yerleşen nüfusun barındığı iskân bölgeleri, aynı zamanda, tabii afetlerin olumsuz etkilerine de maruz kalacak alanlar üzerinde çoğu kez yer bulmuştur. Sel, dolayısıyla su baskınları, Deprem Kuşakları üzerindeki yapılaşmalar ayrıca önemli bir kentsel dönüşüm gerekçesi olabilecek faktörleri ortaya çıkarmıştır.
İlerleyen ve gelişen ekonomik ve sosyal yapının içinde kalan sağlıksız ve güvenlik açısından problemli, ekonomik ömrünü doldurmuş eski yapılaşmaların olduğu yerleşim yerleri, kentsel dönüşümün ilgi alanlarını oluşturmuştur. 
 Bu tezin amacı 'kentsel dönüşüm' kavramının mimarlık ve şehircilik literatüründe yer alan tanımı, amacı ve boyutlarının araştırılarak, son yıllarda insanlık geleceği açısından önem kazanan 'sürdürülebilirlik' kavramının kentsel dönüşüm süreci açısından incelenmesidir. Bu amaçla ilk olarak kentsel dönüşüm kavramı tüm yönleriyle incelenmiştir. Sonrasında sürdürülebilirlik kavramı ve sürdürülebilirlik ile kentsel dönüşüm arasındaki ilişki açıklanmıştır. Kentsel dönüşümde sürdürülebilirlik ölçütleri ve ilgili göstergeler incelenmiştir. Son olarak Fikirtepe Kentsel Dönüşüm Projesi sürdürülebilirlik açısından değerlendirilmiştir. İncelenen örnekler ve literatür taraması sonucu elde edilen veriler sonuç bölümünde yorumlanmıştır.

Anahtar Kelimeler: Kentsel Dönüşüm, Sürdürülebilirlik, Sürdürülebilir Yapı,Kent

Abstract:
Linked to the developments in the fields of technology and economy, the change of the ecological structure at a global level is becoming inevitable. The developments in the fields of technology and economy happening exclusive from the environmental consciousness can create serious societal issues. The term "sustainability" is a holistic approach where the spaces necessary for living on; start from the lowest level, reduce the environmental impact to the lowest degree, have their resource planning done adequately and efficiently, and have their uses of terrain regulated with regards to environmental consciousness. There are works being done towards taking global action accordingly, and leaving habitable, healthy, and safe cities to the future generations.
The economic and social benefits provided by the cities to their users have brought forward the phenomenon of immigration. The economic struggles and the insufficiency of the farming areas suffered by the residents of the rural areas have driven them to migrating to the bigger cities; leading the said cities to fail in providing its residents with the needed amount and quality of structures. Alongside the aforementioned causes, the phenomenon of urban renewal became inevitable due to the impacts of several different factors.
The emergence of the industrial cities in England and Europe, quickly following the First Industrial Revolution; accelerated the flow of the population from the rural areas to the industrial cities once the French Revolution led to the Aristocracy losing its control over the people. Consequently, cities that grow rapidly with poor infrastructure have emerged. 
Similarly, especially after the World War II, with the introduction of mechanization to the agriculture, and the population mobility from the rural areas to the urban ones as a result of it; housing districts lacking infrastructure and slum-like settlements gave rise to the development of unhealthy structuration regions.
The housing districts which are inhabited by the population who have settled in an uncontrolled manner to the peripheral regions of the existing cities, have also been found on locations that are expected to be exposed to the negative impacts of natural disasters. Flood, followed by deluge, and settlements built upon seismic belts have also revealed factors which could be a significant justification for urban renewal.
The fields of interest of urban renewal are formed by the settlement regions which house the old structuration examples that remain within the prospering and developing economic and social structure despite being unhealthy, problematic regarding safety, and economically expired.
Through investigating the definition, aim, and dimensions of the concept of 'urban renewal' as it is found in the architecture and city planning literature; this thesis aims to examine the concept of 'sustainability' (which has grown in significance in the recent years with regards to the future of humankind) from the perspective of the urban renewal process. Towards this objective, firstly the concept of urban renewal has been analyzed in all aspects. Secondly, the concept of sustainability, and the relation between sustainability and urban renewal have been explained. The measuring criteria of sustainability in urban renewal, and the related indicators have been examined. Lastly, Fikirtepe Urban Renewal Project has been evaluated in terms of sustainability. Examined samples and the data obtained as a result of the literature review have been interpreted in the conclusion section.

Key Words: Urban Renewal,Sustainability, Sustainable Stucture, City