Topraksız kültür koşullarında yetiştirilen çileklerde tuzluluğa tolerans düzeyleri üzerine farklı bioregülatörlerin etkileri
The effects of different bioregulators on salinity tolerance levels of strawberries grown in soilless culture conditions
Yazar: SERRA KARADAL
Danışman: DOÇ. DR. NAFİYE ÜNAL
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Regülator = Regulator ; Topraksız tarım = Soilless agriculture ; Tuzluluk = Salinity ; Çilek = Strawberry

Özet:
Kuraklık, tuzluluk vb. gibi abiyotik stres faktörleri, gerek topraklı ve gerekse 
topraksız yetiştiriciliklerde son yıllarda sıklıkla yaşanan tarımsal sorunların başında 
gelmektedir. Özellikle tuzluluk stresi, bitkilerde büyüme ve gelişmeyi etkilerken, verim 
ve kalite kayıplarına da neden olmaktadır. Çilek, tuza hassas bitki kategorisinde olup, 
bitki yüksek tuzluluk stresine hızlı cevap vermekte ve stres faktörleri geri dönüşümsüz 
zararlara neden olabilmektedir. Ayrıca topraksız çilek yetiştiriciliğinde, toprağa alternatif 
olarak kullanılan yetiştirme ortamlarının sınırlı ve kısıtlı hacimlerde kullanılması, 
tuzluluk stresinin zararlı etkilerini hem hızlandırmakta, hem de artırmaktadır. Bu 
nedenlerle gerek topraklı ve gerekse topraksız tarım tekniğinde, tuzluluk sorununa karşı 
hızlı ve etkin önlem almak amacıyla dışarıdan uygulanan preparatlara yönelik çalışmalar 
son yıllarda dikkat çekmektedir. 
Bu araştırmada, örtüaltı şartlarında, kokopit ortamında yetiştirilen çileklerde, iki 
farklı EC düzeylerinde, (1.5 dS/m ve 2.25 dS/m), iki farklı biostimülantın (Kontrol, 
Fitomare, Comcat) bitkilerde morfo-fizyolojik (gövde çapı, kardeşlenme sayısı, yaprak 
sayısı, nekrotik yaprak sayısı, klorofil indeksi, yaprak sıcaklığı, yaprak oransal su içeriği, 
membran zararlanma indeksi, yaprak alanı, yaprak uç yanıklığı oranı, solgunluk skalası), 
fenolojik (ilk çiçeklenme, ilk derim zamanı), pomolojik (meyve ağırlığı, suda çözünebilir 
kuru madde miktarı, meyve eti sertliği, pH, EC, meyve dış rengi L, C*, h°) ve verim ile 
vegetasyon sonu özellikler (taç yaş ve kuru ağırlığı, kök yaş ve kuru ağırlığı) üzerine 
etkileri incelenmiştir.
Araştırma sonucunda, gerek kontrol ve gerekse yüksek tuzluluk şartlarında 
yetiştirilen çileklerde, ilk çiçeklenme zamanı aralık ayı başında gerçekleşirken, ilk derim 
zamanı ocak ayı sonunda gerçekleşmiş olup, bioregülatör uygulamaları arasında farklılık 
görülmemiştir. Ocak ayından mayıs ayına doğru, incelenen tüm morfo-fizyolojik 
özelliklerde hızlı değişimler görülmüştür. Özellikle ocak, şubat ve mart aylarında, 
denenen her iki bioregülatör uygulamasının, kontrol uygulamalarına göre gövde çapı ve 
kardeşlenme sayısını olumlu yönde etkilediği görülmüştür. Ocak, şubat ve mart aylarında, 
nekrotik yaprak lezyonları görülmemiş olup, bu semptomlar nisan ve mayıs aylarında 
başlamıştır. Özellikle yüksek tuzluluk şartlarında, nisan ayında her iki bioregülatör 
uygulamasının, kontrole göre nekrotik yaprak sayısını düşürdüğü gözlenmiştir. Yaprak 
oransal su içeriği, aylara bağlı olarak düşüş gösterirmiş olup, yüksek tuzluluk şartlarında 
bu düşüş daha fazla oranda görülmüştür. Araştırmada, yüksek tuzluluk şartlarında, 
bioregülatör uygulamalarının, yaprak uç yanıklığı oranını düşürdüğü görülmüştür. Yüksek tuzluluk şartlarında yetiştirilen bitkilerde, verim düşüklüğü en fazla mayıs ayında 
gerçekleşmiş olup, verim bakımından bioregülatörler arasında farklılık belirlenmemiştir. 
Meyve eti sertliği ise, gerek kontrol ve gerekse yüksek tuzluluk şartlarında Comcat 
uygulamasında diğer uygulamalardan daha avantajlı görülmüştür. 
Araştırma bulgularımız sonucunda, bioregülatör uygulamalarının gerek kontrol ve 
gerekse yüksek tuzluluk şartlarında bitki büyüme ve gelişmesi bakımından avantajlı 
olduğunu göstermiştir. Özellikle yüksek tuzluluk şartlarında yetiştirilen bitkilerde, 
bioregülatör uygulamaları, tuzluluğun negatif etkilerini geciktirme üzerine etkili olup, 
bitki toleransını da artırabileceğini göstermiştir.

Abstract:
Drought, salinity, etc. abiotic stress factors such as soil and soilless culture are 
among the most common agricultural problems in recent years. In particular, salinity 
stress affects the growth and development of plants and causes yield and quality losses. 
Strawberry is in the category of plants sensitive to salt, the plant responds quickly to high 
salinity stress and stress factors can cause irreversible damage. In addition, in soilless 
strawberry cultivation, the use of growing media used as an alternative to soil in limited 
and restricted volumes both accelerates and increases the harmful effects of salinity stress. 
For these reasons, in this agricultural technique, studies on externally applied preparations 
in order to take quick and effective measures against the salinity problem attract attention. 
In this study, two different biostimulants (Control, Fitomare, Comcat) in 
strawberries grown in greenhouse conditions, in cocopeat growing media, at two different 
EC levels (1.5 dS/m and 2.25 dS/m), were determined morpho-physiologically (crown 
diameter, number of crown, number of leaves, number of necrotic leaves, chlorophyll 
index, leaf temperature, , membrane damage index, leaf area index, leaf tip burn, wilt 
scale), phenological (first bloom, first harvest), pomological (fruit weight, solid soluble 
matter, firmness, pH, EC, fruit color L, C*, h◦) and their effects on yield and end-ofvegetation characteristics (crown and leaf fresh and dry weight, root fresh and dry weight) 
were investigated.
As a result of the research, the first flowering time of the strawberries grown in both 
control and high salinity conditions was at the beginning of December, the first harvesting 
time was at the end of January, and there was no difference between bioregulator 
applications. From January to May, rapid changes were seen in all the morphophysiological features examined. Especially in January, February and March, it was seen 
that both bioregulator applications tested had a positive effect on the crown diameter and 
crown number compared to the control applications. No necrotic leaf lesions were 
observed in January, February and March, and these symptoms started in April and May. 
In particular, in high salinity conditions, it was observed that both bioregulator 
applications in April decreased the number of necrotic leaves compared to the control. 
The relative water content of the leaves showed a decrease depending on the months, and 
this decrease was observed more in high salinity conditions. In research, it was observed 
that bioregulator applications under high salinity conditions reduced leaf tip burn. In 
plants grown in high salinity conditions, the lowest yield was observed in May, and no 
difference was determined between bioregulators in terms of yield. On the other hand, the firmness of the fruit was found to be more advantageous in the Comcat application 
than in other applications, both in control and high salinity conditions.
As a result of our research findings, it has been shown that bioregulator applications 
are advantageous in terms of plant growth and development both in control and high 
salinity conditions. Especially in plants grown in high salinity conditions, bioregulator 
applications have shown that they can increase plant tolerance by delaying the negative 
effects of salinity.