Rûhu'l Meânî mukaddimesi bağlamında Alûsî'nin tefsir usûlüne dâir görüşlerinin tahlili
Ālūsī's views of methodology of tafsīr in the context of the introduction of his work Rūh al-Maʿāni
Yazar: MUHAMMED İKBAL KOYUNCU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MUHAMMED İSA YÜKSEK
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Din = Religion
Dizin: Alusi = Alusi ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Ruhu`l-Meani = Ruhu`l-Meani ; Tefsir = Commentary ; İslamiyet = Islam

Özet:
Âlûsî'nin Rûhu'l-Meânî tefsirinin mukaddimesi bağlamında tefsir usûlüne
dair görüşleri bağlamında ele alınan bu çalışma bir giriş ve üç ana bölümden
oluşmaktadır. Giriş bölümünde; Âlûsî'nin ismi, künyesi, yaşadığı ve yetiştiği çevre,
ilmî hayatı, yolculukları, tefsirini isimlendirmesi ve eserleri hakkında özlü bilgiler
verildi. Birinci bölümde, Kur'an kelimesinin etimolojik tahlilleri ve tanımları analiz
edilerek Kur'ân'a verilen isimler ele alındı. Kur'an î'câzı hakkında ulemâ tarafından
yapılan yorumlar zikredilerek Âlûsî'nin yaptığı tahliller incelendi. Birinci bölümün
sonunda ise Kur'an tarihiyle ilgili meşhur hadislere yer verilerek Âlûsî'nin
tercihlerine değinildi. Âyet ve sûrelerin tertipleri hakkında açıklamalar yapılarak elahrufu's-seb'a konusunda ilgili rivâyetlere yer verildi. İkinci bölümde; Âlûsî'nin
Kelâmullâh'ın mahiyetine dair görüşleri zikredilerek Mu'tezile, Hâriciyye, İmâmiyye
gibi fırkalara âit kelâm-ı nefsî-kelâm-ı lafzî tanımlamalarına yer verildi. Akabinde
Kelâmullâh'ın işitilmesi konusunda görüş farklılıklarına ve yapılan yorumlara
değinildi. Bu bölümün sonunda Eş'ârî'nin Kelâmullah hakkında yaptığı yorumun
yanlış anlaşıldığı belirtilerek bu anlayışın fâsit netîceler doğuracağı zikredildi.
Üçüncü ve son bölümde ise tefsir ilminin mâhiyeti ve temel dinamiklerine
değinilerek geleneksel tanımlarla Âlûsî'nin tercih ettiği tanım arasında
karşılaştırmalar yapıldı. Ayrıca tefsir ilminin önemi ve diğer ilimlerden üstünlüğü ile
ilgili Âlûsî'nin dayandığı deliller belirtilerek geleneksel yorumlardan farkı ortaya
konuldu. Devâmında tefsir ilminin ihtiyaç duyduğu lügat, sarf, nahiv ve belâgat
ilimleri hakkında kısa açıklamalar yapıldı. Son olarak da rey ile tefsir yapmanın
imkânı konusu tartışılarak konunun Âlûsî tarafından nasıl anlaşıldığı incelendi.
Anahtar Kelimeler: Şihâbuddîn Âlûsî, Ulûmü'l-Kur'an, Tefsir Usûlü, Mukaddime,
Rûhu'l-Meânî.

Abstract:
This work, which consists of an introduction and three main chapters, deals
with the Introduction of Âlûsî's interpretation, Rûh'ul-meânî in terms of theory of
Qur'anic interpretation. We addressed briefly Âlûsî's name, his kunya, the
environment he grew up in, his scholarly life, his journeys, naming of his
interpretation, his works that reached our day and those that did not. Comments of
the scholars on I'câz al-Qur'an were addressed along with the examination of the
analyses of Âlûsî. At the end of the first chapter we addressed his preferences about
the hadith on the history of Qur'an. Along with an explanation on the order of
chapters and verses, narrations about al-Ahrufu's-seb'a. In the second chapter, the
essence of Kelamullah was discussed and we mentioned the definitions of Kelam-ı
Nefsî-Kelam-ı Lafzî by schools such as Mu'tezile, Hâriciye and Imamiyye.
Subsequently, the comments and different views were addressed on how Kelamullah
was heard. At the end of the chapter, we addressed the misinterpretation of Ashari's
comment on Kelamullah along with the corrupt results this mentality can lead to. In
the third -and the last- chapter, we compared the essence of the Qur'anic
interpretation and its fundamental dynamics through traditional definitions with the
definition of Âlûsî. In addition, we pointed out the differences of the evidence Âlûsî
relied on while discussing the superiority of the science of Qur'anic interpretation.
Following that, the sciences Qur'anic interpretation needs such as lugat, sarf, nahiv
and belagat were briefly explained. Finally, the possibility of interpretation by ra'y
was discussed and we examined how Âlûsî understood it.
Keywords: Şihabuddin Âlûsî, Sciences of Qur'an, Qur'anic Interpretation,
Mukaddime, Ruhu'l-meânî