Genişletilmiş Taylor kuralı analizi: BRICS ülkeleri ve Türkiye incelemesi (2003-2022)
Augmented Taylor rule analysis: BRICS countries and Türkiye (2003-2022)
Yazar: HALİT YALÇIN
Danışman: PROF. DR. NECATİ ÇİFTÇİ
Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Dünya ekonomisinde son dönemde yaşanan küresel dönüşüm birçok sosyo-ekonomik sorunu da beraberinde getirmiştir. Gelişen küresel finansal sistemin etkisiyle 1990'lı yıllarda başlayan Latin Amerika krizi, Asya krizi, Mortgage Krizi, ticaret ve kur savaşları, Covid-19 ve yaşanan savaşlar hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ülke ekonomilerini makroekonomik sorunlar ile karşı karşıya bırakmıştır. Bu kapsamda özellikle son dönemde dünya ekonomisini derinden etkileyen enflasyonist süreç, merkez bankalarını yeni önlemler almaya ve dezenflasyonist süreci başlatacak sıkı para politikası uygulamaya yöneltmiştir. 1990'lı yıllarda merkez bankalarınca enflasyon hedeflemesi stratejisinin benimsenmeye başlaması ile birlikte merkez bankaları, enflasyonu baskılamak amacıyla politika faizini ve kısa vadeli faiz oranlarını kullanmaya başlamıştır. J. B. Taylor (1993) tarafından geliştirilen kural, merkez bankalarının alacakları faiz kararlarında yol gösterici niteliğindedir. Kuralın ilk halinde faiz oranı üzerinde enflasyon ile çıktı düzeyindeki değişimlerin etkili olduğu ileri sürülmüştür. Ancak gelişmekte olan ülke ekonomilerinde makroekonomik değişkenler üzerinde döviz kurunun etkili olması nedeniyle zamanla Taylor kuralına döviz kuru dâhil edilerek genişletilmiş Taylor kuralı elde edilmiştir. Bu kapsamda, bu tezin temel amacı, döviz kurunu da içeren genişletilmiş Taylor kuralını Türkiye ve BRICS ülkeleri özelinde 2003:01-2022:12 dönemi için test etmektir. Bu amaçla, faiz oranı, sanayi üretim endeksi, tüketici fiyat endeksi ve döviz kuru endeksi serilerine ilişkin aylık veriler kullanılmakta ve ARDL sınır testi yaklaşımı kullanılarak aralarındaki eşbütünleşik ilişkiler araştırılmaktadır. Söz konusu ülkelerde çıktı açığı, enflasyon açığı ve döviz kuru açığının kısa vadeli faiz oranı üzerindeki etkisinin tespitine yönelik çalışmadan elde edilen bulgulara göre, enflasyon açığının faiz oranı üzerindeki etkisi Hindistan ve Çin için, döviz kuru açığının faiz oranı üzerindeki etkisi Brezilya ve Güney Afrika için istatistiksel olarak anlamsızdır. Çıktı açığının faiz oranı üzerindeki etkisinin ise Türkiye ve Brezilya örnekleminde istatistiksel olarak anlamlı olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
The recent global transformation in the world economy has brought along many socio-economic problems. The Latin American crisis which started in the 1990s with the effect of the developing global financial system, Asian crisis, trade and exchange rate wars, Mortgage Crisis, Pandemic Epidemic Covid-19 and wars, have confronted the economies of both developed and developing countries with macroeconomic problems. In this context, the inflationary process, which has deeply affected the world economy, especially in the recent period, has led central banks to take new measures and implement tight monetary policies that will initiate the disinflationary process. With the adoption of the inflation targeting strategy by central banks in the 1990s, central banks started to use the policy rate and short-term interest rates to suppress inflation. The rule developed by J. B. Taylor (1993) is a guide in the interest rate decisions of central banks. In the first version of the rule, it was argued that inflation and changes in the output level were effective on the interest rate. However, due to the effect of the exchange rate on macroeconomic variables in the economies of developing countries, the augmented Taylor rule has been obtained by including the exchange rate in the Taylor rule over time. In this context, the main objective of this dissertation is to test the extended Taylor rule which includes the exchange rate, in Türkiye and BRICS countries for the period 2003:01-2022:12. For this purpose, we utilize monthly data on interest rate, industrial production index, consumer price index and exchange rate index series and investigate the cointegrating relationships between them using the ARDL bounds testing approach. According to the findings of the study on the effect of output gap, inflation gap and exchange rate gap on short-term interest rates in these countries, the effect of inflation gap on interest rates is statistically insignificant for India and China, while the effect of exchange rate gap on interest rates is statistically insignificant for Brazil and South Africa. On the other hand, the effect of output gap on interest rate is statistically significant for Türkiye and Brazil.