Kazakistan ve Türkiye'de uygulanan dil yeterlilik sınavlarının karşılaştırılmalı incelemesi: Qaztest ve TYS
A comparative analyzing language sufficeiancy test in Kazakhstan and Türkiye
Yazar: MİRA SADVAKASSOVA
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA TALAS
Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Avrasya Araştırmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: TÖMER = Turkish and Foreign Languages Research and Application Center ; Yetenek sınavları = Ability examination

Özet:
Kazak dili, tarih boyunca farklı sosyo-politik süreçlerden geçerek şekillenmiştir.
Özellikle 19. yüzyılın sonlarından itibaren Kazakistan'ın Rus İmparatorluğu ve
ardından Sovyetler Birliği egemenliğinde kalması, Kazak diline derin etkiler
bırakmıştır. Bu dönemde Rusçanın yaygınlaştırılması ve Kazak dilinin kullanım
alanlarının sınırlandırılması, dilsel asimilasyon sürecini hızlandırmıştır. Sovyetler
döneminde Rusça, eğitimden kamu hizmetlerine kadar birçok alanda baskın dil haline
gelmiş ve Kazak dilinin kullanımı giderek azalmıştır.
1991 yılında Kazakistan'ın bağımsızlık kazanmasıyla, ulusal kimlik ve dilin
yeniden canlandırılması temel öncelikler haline gelmiştir. Kazak dilinin statüsünü
güçlendirmek amacıyla çeşitli politikalar uygulanmış, eğitim ve dil sınavları bu
sürecin önemli parçalarından biri olmuştur. Bu bağlamda QAZTEST sınavı, Kazak
dilini öğrenen veya geliştirmek isteyen bireylerin dil yeterliğini ölçmek amacıyla
geliştirilmiştir. QAZTEST, Kazak diline hakimiyetin ölçülebilir ve standart hale
getirilmesini sağlayarak, devlet politikalarının etkin uygulanmasına katkıda
bulunmaktadır.
QAZTEST sınavı, Türkçe Yeterlilik Sınavı (TYS) ile de benzerlik
göstermektedir. TYS, Türkçe'yi yabancı dil olarak öğrenen bireylerin dil becerilerini
değerlendirmeyi hedeflerken, QAZTEST Kazak dilini ana dili veya yabancı dil olarak
öğrenen bireyler için geçerlidir. Her iki sınav da dilin dört temel becerisini (dinleme,
okuma, yazma ve konuşma) değerlendirmektedir. İki sınav da dil seviyelerini A1'den
C1'e kadar (başlangıçtan ileri seviyeye) ölçeklendirmektedir. Ancak, TYS'nin odak
noktası Türkiye'nin uluslararası öğrenci ve iş gücü ihtiyacına yönelikken, QAZTEST
daha çok ulusal kimlik ve devlet dil politikalarını desteklemeyi amaçlamaktadır.
Her iki sınavın karşılaştırılması, dil sınavlarının ulusal ve uluslararası düzeyde
nasıl şekillendiğini anlamak açısından önemlidir. TYS, Türkçenin küresel yayılımını
sağlarken, QAZTEST Kazak dilinin toplumda yaygınlaşmasını teşvik eder. Her iki
sınavın içerik yapısı, uygulama yöntemleri ve değerlendirme kriterleri de bu farklı
hedeflere göre uyarlanmıştır. Bu çalışma, QAZTEST ve TYS sınavlarının eğitim
politikaları ve dilin sürdürülebilirliği açısından önemini analiz ederek, iki sınav
arasındaki benzerlikler ve farklılıkları ortaya koymayı amaçlamaktadır.

Abstract:
The Kazakh language has been shaped by various socio-political processes
throughout history. Particularly from the late 19th century onwards, Kazakhstan's
time under the rule of the Russian Empire and subsequently the Soviet Union had a
profound impact on the Kazakh language. During this period, the promotion of
Russian and the restriction of Kazakh language use accelerated the process of
linguistic assimilation. In the Soviet era, Russian became the dominant language in
many areas, from education to public services, leading to a decline in the use of the
Kazakh language.
With Kazakhstan's independence in 1991, national identity and language
revitalization became key priorities. Various policies were implemented to strengthen
the status of the Kazakh language, with education and language proficiency exams
being crucial components of this process. In this context, the QAZTEST exam was
developed to measure the language proficiency of individuals learning or seeking to
improve their Kazakh language skills. QAZTEST contributes to the effective
implementation of state policies by enabling the measurement and standardization of
Kazakh language proficiency.
The QAZTEST exam shares similarities with the Turkish Proficiency Exam
(TYS). While TYS aims to assess the language skills of individuals learning Turkish
as a foreign language, QAZTEST is applicable to individuals learning Kazakh as their
native language or as a foreign language. Both exams assess the four basic skills of
language (listening, reading, writing, and speaking). Both exams scale language levels
from A1 to C1 (beginner to advanced). However, while TYS focuses on Turkey's
international student and workforce needs, QAZTEST primarily aims to support
national identity and state language policies.
Comparing both exams is important for understanding how language
proficiency exams are shaped at national and international levels. While TYS
facilitates the global spread of Turkish, QAZTEST promotes the widespread use of
the Kazakh language within society. The content structure, implementation methods,
and evaluation criteria of both exams are tailored to these distinct objectives. This
study aims to highlight the similarities and differences between the QAZTEST and
TYS exams by analyzing their significance in terms of education policies and
language sustainability.