Türkiye Cumhuriyeti-SSCB ticari ilişkiler: 1923-1938
Republic of Turkey-USSR trade relations: 1923-1938
Yazar: HIDIR BOZKURT
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ONUR KINLI
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Ekonomik kriz = Economic crisis ; Kriz = Crisis ; Sovyetler Birliği = Soviet Union ; Ticaret = Trade ; Ticari ilişkiler = Trade relations ; Türk-Rus ilişkileri = Turkish-Russian relations ; Türkiye = Turkey ; Uluslararası ticaret = International trade

Özet:
Bu tezin konusunu 1923-1938 döneminde Sovyetler Birliği ile Türkiye arasında
gerçekleşen ticari ilişkilerin detaylı çözümlemesi oluşturmaktadır. Tezin birinci
bölümünde, iki devletin imparatorluk döneminden kalan iktisadi yapı ve kaynaklarına
değinilmiş, dış ticaretlerinin vaziyetleri ayrıca inceleme konusu olmuştur. Böylece tezin
diğer bölümlerinde hem uluslararası iktisadi sistemde hem de ikili ticari ilişkilerde, yeni
kurulan iki devletin sahip oldukları devlet karakteri temelinde inşa etmeye çalıştıkları
politik ve ekonomik sistemlerinin, ne kadar başarıya ulaşıp ulaşmadığının idraki
sağlanmaya çalışılmıştır. Tezin ikinci bölümde ise 1923-1927 döneminde iki devlet
arasında herhangi bir ticaret antlaşması imzalanmadan yürütülmeye çalışılan ticari
ilişkileri değinilmiş, bu süreç içerisinde politik ilişkilerin iktisadi ilişkileri veya tersi bir
durumun dış ticaretlerini nasıl etkilediği üzerine durulmuştur. Tezin bu bölümde ve diğer
bölümlerde de değinilen, uluslararası ticaretteki konumlarının ne durumda olduğunun
anlaşılması adına, her iki devlete ait genel dış ticaret verileri üzerinde durulduktan sonra
ikili ticari ilişkilerin detaylı bir çözümlemesine geçilmiştir. Üçüncü bölümde, iki devlet
arasında 11 Mart 1927 tarihli Ticaret ve Seyrisefain Antlaşması imzalanmasından, 1931
yılına kadar olan dönem konu edinilmiştir. Antlaşma maddelerinin tahlili detaylı bir
şekilde yapılmıştır. Ayrıca 1929 Ekonomik Krizi sonrası, uluslararası ve iki devlet
arasındaki ticaretin durumu da mercek altına alınmıştır. Tezin son bölümde ise 1931-1938
yılları arasında iki devlet arasında gerçekleşen ticari ilişkilerinin denetim altına alınması
ve sürekliliğinin sağlanması adına 16 Mart 1931 ve 8 Ekim 1937 tarihlerinde imzalanmış
olan Ticaret ve Seyrisefain Antlaşması'na değinilmiştir. Ayrıca her iki devletin ihracatını
ve ithalatını etkilemiş olan, Birinci Beş Yıllık Plan (BBYSP), İkinci Beş Yıllık Plan
(İBYP) ve Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı (BBYSP) incelenme altına alınmıştır. Sovyetler
Birliği ile Türkiye'nin 1937 ve 1938 yıllarında ikili ticaretlerine konu olan bütün ürünler
tespit edilmiş ve bu ürünler içerisinde, uluslararası ve ikili ticareti en çok ilgilendirenlerin
çözümlemesi ayrıca yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Sovyetler Birliği, Türkiye, dış ticaret, ithalat, ihracat, seyrisefain,
ekonomik kriz, Birinci Beş Yıllık Plan, İkinci Beş Yıllık Plan, Birinci Beş Yıllık Sanayi
Planı.

Abstract:
Subject of this thesis covers a detailed explanation of commercial operations
conducted between Soviet Union and Turkey in the period of 1923-1938. In the first
chapter, economic structure and resources remaining from imperial period of these two
countries are mentioned and foreign trade conditions are also discussed separately. Thus,
in the other chapters of the study: the political and economic systems, which are tried to
be built on the basis of state characteristics of the two newly established countries, in both
international economic system and bilateral commercial relations are analysed in order to
provide an understanding for their success rate. Second chapter of the study mentions that
the commercial relations of the two states were conducted without a trading pact between
1923-1927 and the chapter lays emphasis on how the foreign trade in this period was
affected by the political relations affecting economic relations or vice versa. In this
chapter same as the others, a detailed explanation is made on bilateral trade relations after
emphasizing the general foreign trade data of the two states in order to provide an
understanding for the conditions of these states in international trade position. The third
chapter covers the period between the signing date of Treaty of Commerce and
Navigation in March 11, 1927 until 1931. There is a detailed analysis on the articles of
this treaty. Moreover, international and bilateral state of trade after the 1929 Economic
Crisis is also examined. In the last chapter of the thesis, Treaty of Commerce and
Navigation signed in March 16, 1931 and October 8, 1937 is addressed for both
controlling the bilateral trade relations under an official roof and providing continuity
between the years of 1931-1938. In addition, First Five Year Plan (FFYP), Second Five
Year Plan (SFYP) and First Five Year Industrial Plan (FFYIP), all of which affected the
exportation and importation of the two countries, are analysed. All the products, which
became the matter of bilateral trade between Soviet Union and Turkey in 1937 and 1938,
are detected and the products which concerns the bilateral trade most are also examined
separately.

Key Words: Soviet Union, Turkey, foreign trade, export, import, navigation, economic
crisis, First Five Year Plan, Second Five Year Plan, First Five Year Industrial Plan.