Avni Divanı'nın çatı bakımından incelenmesi
Voice of verb examination of Avni Divani
Yazar: ORHAN BİCAK
Danışman: DOÇ. DR. AHMET TURAN DOĞAN
Harran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Yeni Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Çatı, genel olarak fiillerin özne, nesne ve tümleçlerle olan ilişkisi şeklinde
tanımlanabilir. Gramerlerimizde yapılan çatı tanımlamalarının bir kısmı fiilin özne
ve nesne ile olan ilişkisi üzerinde dururken bir kısmı da fiilin özne, nesne ve
tümleçlerle olan ilişkisi üzerinde durmaktadır. Bununla beraber çatının tasnifi konusunda da gramerlerimizde ayrılıklar mevcuttur. Kimi gramerlerde özne ve nesnenin
durumuna göre sınıflandırma yapılırken kimi gramerlerde de fiilin çatı eklerinden
herhangi birini alıp almamasına göre sınıflandırmalar yapılmıştır. Çatının tanımı ve
tasnifindeki bu ayrılıklar çatı eklerinin işlevi için de söz konusudur. Çatı eklerini
yapım eki, çekim eki ve her ikisinin arasına konumlandıran görüşler bulunmaktadır.
Ayrıca çatı ekleri için ayrı bir başlık açılmış, bu ekler detaylı bir şekilde örneklerle
verilmiştir.Çatı ekleri verilirken Zeynep Korkmaz'ın Türkiye Türkçesi Şekil Bilgisi
ve Muharrem Ergin'in Türk Dil Bilgisi adlı eserleri kaynak alınmıştır. Bu çalışmada
Avnī Divānı çatı yönünden incelenmiş, Divān'daki tüm beyitlerde geçen ve kılış
bildiren fiil ve fiilimsiler çatı bakımından sınıflandırmaya tabi tutulmuştur. Fiil
çatıları konusunda detaylı bilgiler verilmiş,Zeynep Karahan, Hacı İbrahim Delice ile
Hanefi Vural-Tuncay Böler'in çatı hakkındaki görüşleri örneklerle verilmiştir.İkinci
bölümde fiil çatısı eksiz çatılar (geçişli, yerseme ve zarfsama çatıları) ve ekli çatılar
(ettirgen, oldurgan, edilgen, dönüşlü ve işteş çatılar) olmak üzere iki başlığa
ayrılmıştır. Divān'ın tamamı çatı yönüyle incelenmiş, şiirin Divān'daki numarası ve
beyit veya mısra numarası parantez içinde belirtilmiştir. Sonuç bölümünde ise
Divan'da geçen fiil çatılarının sayıları bir tablo halinde verilmiştir. Bugün elimizde
tek nüshası Millet Kütüphanesi Ali Emiri Kitaplığın'nda bulunan Avnį Divānı'nın
V
Muhammet Nur Doğan tarafından Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı
Yayınları'ndan çıkan Fātih Dīvānı ve Şerhi adlı çalışması esas alınarak bu çalışma
yürütülmüştür.
Anahtar Kelimeler: Çatı, Çatı Ekleri, Ekli Çatılar, Eksiz Çatılar, Avnį Divānı

Abstract:
Voices can be defined as the relationship of actions with subject, object and
complement in general. While some of the voice definitions made in our grammars
focus on the relationship of the action with the subject and the object, some of them
focus on the relationship of the action with the subject, object and complement.
However, there are differences in our grammars about the classification of the voice.
In some grammars, classification is made according to the situation of the subject
and object, while in some grammars, classifications are made according to whether
the verb takes any of the suffixes or not. These differences in the definition and
classification of the voice are also valid for the function of voice suffixes. There are
views that position the voice suffixes as derivational affixes,inflectional suffixes and
both. In addition, a separate title has been opened for the voice suffixes and these
voice suffixes are given with examples in detail. While the voice suffixes are given,
Zeynep Korkmaz's Turkish Grammar and Muharrem Ergin's Turkish Grammar are
taken as references. In our study, the Avnį Divān has been examined in terms of
tone, and the action declarative verbs and gerunds in all the couplets in the Divān
have been classified in terms of framework. Detailed information is given about
voice of verb, the opinions of Zeynep Karahan, Hacı İbrahim Delice and Hanefi
Vural-Tuncay Böler about voices are given with examples.In the second part he
voice of verb was divided into two titles as unconjugated (transitive, erosive and
adverbial) and attached (causative, transitive, passive, reflexive and reciprocal
voices). The entire Divān has been examined in terms of its voice, a sample couplet
has been taken from each poem, the number of the poem in the Divān and the couplet
or verse number are indicated in parentheses. In the conclusion part, the number of
VII
voice of verb in the Divan is given in a table. This study was carried out on the basis
of the study of Avnį Divan, whose only copy is in the Ali Emiri Library part of the
Millet Library today, by Muhammet Nur Doğan, which was published by the
Presidency of Turkish Manuscripts Institution, titled Fātih Divanı and Commentary.
Keywords: Voice,Voice Suffixes, Voice Marked by a Suffix, Non-suppresive
voices, Divān of Avnį