Çeşitlenen hizmetler bağlamında vaizlerin mesleki deneyimleri (Trabzon ili örneği)
Professional experiences of preachers in the context of diversified services (Trabzon province example)
Yazar: BURAK ÖZTÜRK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ OSMAN TAŞKIN
Trabzon Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Vaizler yıllardır vaazlar yoluyla halkı din konusunda aydınlatmaktadır. Son yıllarda vaizlerin niteliği ve hizmet alanlarının çeşitlendirilmesi ile ilgili önemli gelişmeler yaşanmıştır. Ancak önemli bir yaygın din eğitimi faaliyeti yapan vaizlerle ilgili alan yazında sınırlı sayıda saha çalışmasına rastlanmaktadır. Buna bağlı olarak bu araştırmada; vaizlerin, vaizlik mesleğini tercih nedenleri, yürüttüğü din eğitimi faaliyetleri, görev yaptıkları sosyal kurumlar, vaaza hazırlık süreçleri, karşılaştıkları sorun ve beklentilerinin neler olduğu sorusuna yanıt aranmaktadır. Çalışma, alan yazına sağlayacağı katkının yanında, Trabzon özelinde vaaz hizmetlerini değerlendirme açısından ve yaygın din eğitiminin uygulayıcıları olan vaizlerin görüşlerinin bilimsel bir bakış açısıyla incelenmesi açısından önem arz etmektedir. 
Bu çalışma, vaizlerin sorun ve beklentilerinin derinlemesine incelenmesi hedef alındığı için nitel yaklaşımlardan durum çalışmasına göre tasarlanmıştır. Araştırmanın çalışma grubu 2024 yılında Trabzon ili ve ilçelerinde görev yapan 14 vaiz ve uzman vaizden oluşmaktadır. Veriler görüşme yoluyla elde edilmiştir. Görüşmeler 2024 Ocak ayında yüz yüze uygulanmıştır. Elde edilen veriler içerik analizi yöntemi ile analiz edilmiştir. 
Araştırma sonucunda vaizlerin; mesleğe olan sevgi, Diyanet İşleri Başkanlığı'nda vaizliğin iyi bir görev alanı olması gibi daha çok kişisel; insanlara faydalı olma, geniş bir kitleye ulaşma, dezavantajlı gruplara hizmet gibi toplumsal; dinî anlatma ve sorumluluk gibi dinî motivasyonlarla vaizlik mesleğini tercih ettiği tespit edilmiştir. Vaizler cami içinde sohbet, vaaz, Siyer ve Hadis gibi özel dinî dersler, mübarek günlerde programlar yürütmektedir. Bununla birlikte cami dışında da okul, hastane, sevgi evi, cezaevi vb. kurumlarda konferans, gençlik faaliyetleri, esnaf, ev, hasta ve yaşlı ziyaretleri ve din görevlilerine seminerler gibi birçok faaliyette bulunmaktadır. Vaizler müftülüklerdeki oda, bilgisayar vb. araç gereç tahsisi gibi fiziki imkânsızlıklar; kurum içerisinde vaizlere gereken önemin verilmemesi, asli görev dışında yüklenen görevler, bürokratik yazışmalar gibi idari sorunlar yaşamaktadır. Bununla birlikte vaizler; cemaatin vaaza gelmemesi veya geç gelmesi, cemaatin vaaza müdahil olması, anlatılanları dikkatle dinlememesi veya anlamaması, konuyu beğenmemesi, cemaatin farklı eğitim ve kültür seviyelerinden oluşması, yaşlı kesimden olması, vaizi şikâyet etmesi gibi cemaatle ilgili sorunları ön plana çıkarmışlardır. Ayrıca özlük haklarında adaletsizlikler, maaşın yetersizliği, uzman veya başvaiz olmanın zorlukları, vaizlik mesleğine gereken önemin verilmemesi gibi memuriyetten kaynaklı sorunları vurgulamışlardır. Son olarak vaazların yanlış aktarılması, hazırlıksız vaaza çıkma, görevde aksaklık gösterme, kendini yenileyememe ve gençlere ulaşmada zorlanma gibi vaizlerin kendilerinden kaynaklanan bazı sorunları da bulunmaktadır. DİB, müftülük ve cami cemaatinden kaynaklı zikredilen bu sorunların giderilmesi vaizlerin en büyük beklentilerini oluşturmaktadır. Mesleğe severek başlayan ve çok çeşitli alanlarda hizmet sunması beklenen vaizlerin problem ve beklentilerinin dikkate alınması, daha nitelikli yaygın din eğitimi için elzemdir. Bununla birlikte vaizlere farklı sosyo-kültürel seviyedeki cami cemaatiyle iletişimini artıracak, vaazların ilgi ve dikkatle dinlenilmesini sağlayacak pedagojik formasyon becerileri kazandırılmalıdır.

Abstract:
Preachers have been enlightening the public about religion through sermons for years. In recent years, there have been significant developments in the quality of preachers and the diversification of their service areas. However, there are limited field studies in the literature on preachers who carry out important widespread religious education activities. Accordingly, this research seeks to answer the questions of the reasons why preachers choose the profession of preaching, the religious education activities they carry out, the social institutions they serve in, the processes of preparing for sermons, the problems they encounter and their expectations. In addition to the contribution it will make to the literature, the study is important in terms of evaluating preaching services in Trabzon and examining the views of preachers who are practitioners of widespread religious education from a scientific perspective.
This study was designed according to a case study from qualitative approaches, as it aimed to examine the problems and expectations of preachers in depth. The study group consisted of 14 preachers and expert preachers working in Trabzon province and its districts in 2024. Data were obtained through interviews. The interviews were conducted face to face in January 2024. The obtained data were analyzed using the content analysis method.
As a result of the research, it was determined that preachers preferred the profession of preaching for personal reasons such as love for the profession, being a preacher in the Presidency of Religious Affairs being a good field of duty; social reasons such as being useful to people, reaching a wide audience, serving disadvantaged groups; and religious reasons such as explaining religion and responsibility. Preachers conduct conversations, sermons, special religious lessons such as the Biography and Hadith in the mosque, and programs on holy days. However, they also engage in many activities outside the mosque such as conferences, youth activities, visits to tradesmen, homes, the sick and the elderly, and seminars for religious officials in institutions such as schools, hospitals, homes for love, prisons, etc. Preachers experience physical impossibilities such as allocation of rooms, computers, etc. equipment in the mufti's offices; failure to give the necessary importance to preachers within the institution, duties assigned outside of their primary duties, and administrative problems such as bureaucratic correspondence. In addition, preachers; They highlighted problems related to the congregation, such as the congregation not coming to the sermon or arriving late, the congregation intervening in the sermon, not listening carefully or not understanding what was being said, not liking the subject, the congregation consisting of different educational and cultural levels, being elderly, and complaining about the preacher. They also emphasized the problems originating from civil service such as injustice in personnel rights, inadequate salaries, difficulties of being an expert or chief preacher, and lack of importance given to the profession of preaching. Finally, there are some problems originating from the preachers themselves such as incorrectly conveying sermons, going to preach without preparation, showing negligence in duty, not being able to renew oneself and having difficulty reaching young people. The elimination of these problems mentioned originating from the DIB, the mufti's office and the mosque congregation constitutes the greatest expectations of the preachers. Taking into consideration the problems and expectations of the preachers who start the profession with love and are expected to provide services in a wide range of areas is essential for more qualified widespread religious education. In addition, preachers should be provided with pedagogical formation skills that will increase their communication with the mosque congregation at different socio-cultural levels and ensure that the sermons are listened to with interest and attention.