Örtü altı domates yetiştiriciliğinde bitki koruma sorunları, üreticilerin mücadele uygulamaları ve bilinç düzeyi: Amasya ili örneği
Plant protection problems in greenhouse tomato growing areas, farmers plant protection  practices and awareness level: Amasya province example
Yazar: FAHRİ TAŞOVA
Danışman: PROF. DR. DÜRDANE YANAR ; PROF. DR. ESEN ORUÇ
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Bitki koruma = Plant protection ; Domates = Tomato ; Hastalık = Disease ; Tarım ilaçları = Pesticides ; Zararlılar = Pests ; Örtü altı yetiştiriciliği = Protected cultivation

Özet:
Amasya İlinde sebze yetiştiriciliği yapılan 130602 dekar alanın 3286 dekarında örtü altı domates yetiştiriciliği yapılmakta ve bu alandan 62283 ton domates elde edilmektedir. Bu üretimin ise 60420 tonu Amasya Merkez İlçe köylerinde bulunan 3180 dekar örtü altı alanda üretilmektedir (Anonim, 2021). Bu miktar toplam Türkiye üretiminin yaklaşık % 1.5'ini oluşturmaktadır. Gıda güvenliğinin ülkelerin sosyal düzeni için ve ülkeler arası stratejik ilişkiler açısından öneminin çok daha arttığı son yıllarda, gıda arzında ortaya çıkabilecek problemlerin ortadan kaldırılması elzemdir. Bunun da en önemli ayaklarından birini bitki koruma uygulamaları oluşturmaktadır. Örtü altı domates yetiştiriciliğinde bitki koruma sorunları önemli kayıplara neden olabilmektedir. Gerekli tedbirler alınmadığında %100 lere varan ürün kayıpları meydana gelebilmektedir.
Yapılan bu çalışma ortaya koyacağı verilerle, Amasya İli örtü altı domates yetiştiriciliğinde karşılaşılan bitki koruma sorunları, mücadele uygulamaları ve kullanılan bitki koruma ürünleri konularına ortaya koyduğu verilerle ışık tutacaktır. Çalışma 242 adet çiftçiyle ve 31 adet bitki koruma ürünleri bayişisi ile yüz yüze anket çalışması şeklinde yapılmıştır. Üreticilerin ihtiyaç duyduğu girdileri (tohum, gübre, bitki koruma ürünleri) tedarik ettikleri ve bitki koruma mücadeleleri sırasında destek aldıkları en önemli sektör paydaşı bitki koruma ürünleri bayilerinin olduğunu bu çalışma ortaya koymuştur. Bitki koruma ürüleri bayilerinin % 77.4 ü internetten, % 67.7 si firma temsicilerinden, % 64.5'i konu uzmanlarından ve % 58'i bilimsel yazılı kaynaklardan faydalanarak bilgilerini güncellemektedir. Bayiler üreticilerin üretim sırasında karşılaştıkları zirai mücadele sorunlarıyla ilgili olarak % 96.7 oranında kendileri çözüm üretmekte, % 22.5 oranında ise Tarım ve Orman İl veya İlçe Müdürlüğüne yönlendirmektedirler. Üreticilerin dikim öncesi yaptıkları uygulamaların en önemlileri % 95.9 malçlama yapma, % 88.4 ilaçlı tohum-fide kullanımı, % 83.5 seradaki bitki artıklarını toplayıp yakarak yok etmek, % 70.2 alet-ekipman temizliği yapmak, % 66.1 fideleri ilaca bandırıp dikim yapmak, % 64.5 nematod ve toprak patojenleri için ilaç uygulaması yapmaktır. Kimyasal ilaç kullanımının azaltılabilmesi için örtü altı domates yetiştiricileri biyolojik ve biyoteknik mücadele uygulamaları için daha efektif yöntemlerle desteklenmelidir. Solarizasyon uygulamasının desteklenmesi toprak kökenli bitki koruma problemlerine karşı kimyasal ilaç kullanımını oldukça azaltacaktır.

Abstract:
In Amasya, greenhouse tomato cultivation is carried out on 3286 decares of 130602 decares of land where vegetables are grown, and 62283 tons of tomatoes are obtained from this area. 60420 tons of this production is produced in 3180 decares of greenhouse in Amasya Central District villages (Anonymous, 2021). This amount constitutes approximately 1.5% of the total Turkey production. In recent years, when the importance of food security for the social order of countries and strategic relations between countries has increased, it is essential to eliminate the problems that may arise in food supply. One of the most important pillars of this is plant protection practices. Plant protection problems in greenhouse tomato cultivation can cause significant losses. Product losses up to 100% can occur if the necessary precautions are not taken. This study will shed light on the plant protection problems encountered in greenhouse tomato cultivation in Amasya Province, the control practices and the plant protection products used. The study was conducted in the form of a face-to-face survey with 242 farmers and 31 plant protection products dealers. This study revealed that plant protection products dealers are the most important sector stakeholders, where producers supply the inputs (seeds, fertilizers, plant protection products) they need and receive support during plant protection struggles. 77.4% of plant protection products dealers update their information by using the internet, 67.7% by company representatives, 64.5% by using subject experts and 58% by using scientific written sources. Dealers produce solutions by themselves with a rate of 96.7% regarding the plant protection problems encountered by the producers during production, and direct them to the Provincial or District Directorate of Agriculture and Forestry at a rate of 22.5%. The most important practices of the producers before planting are 95.9% mulching, 88.4% medicated seed-seedling use, 83.5% collecting and burning the plant residues in the greenhouse, 70.2% tool-equipment cleaning, 66.1% dipping the seedlings with pesticides and planting, applying pesticides for 64.5% nematodes and soil pathogens. In order to reduce the use of chemical pesticides, greenhouse tomato growers should be supported with more effective methods for biological and biotechnical control methods. Supporting the solarization application will greatly reduce the use of chemical pesticides against soil-based plant protection problems.