Okul öncesi dönemde öğretmen hamlelerinin 60-72 aylık çocukların bilişsel düzeyde etkisinin incelenmesi
Investigation of the effect of teacher moves in the preschool period on the cognitive productivity of children aged 60-72 months
Yazar: EBRU GÜÇER
Danışman: DOÇ. DR. YILMAZ SOYSAL
İstanbul Aydın Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tıbbi Mikrobiyoloji Ana Bilim Dalı / Okul Öncesi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Biliş = Cognition ; Bilişsel beceriler = Cognitive abilities ; Bilişsel işlevler = Cognitive functions ; Okul öncesi dönem = Preschool period ; Okul öncesi eğitim = Preschool education ; Okul öncesi çocuklar = Preschool children ; Okul öncesi öğretmenler = Preschool teachers ; Söylem = Discourse ; Öğrenme = Learning ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Bu çalışmada bir Okul öncesi öğretmeninin sınıf içi uygulamalarında gerçekleştirdiği söylemsel hamlelerinin, okul öncesi dönem çocuklarının bilişsel üretkenliklerine olumlu ya da olumsuz katkılarını akıl yürütme kalitesi olarak etkisini söylem analizi (Discourse Analysis) yöntemi ile belirlemektir. Öğretmenin sınıf içi söylemsel hamlelerini görünür hale getirip, somut olarak bilişsel üretkenliklerine katkı sağlayıp sağlamadıklarını bilimsel olarak açıklayabilmektir. Bu çalışmanın katılımcıları 60-72 ay aralığında bulunan 16 okul öncesi çocuklar ve 20 yıllık okul öncesi öğretmenlik   tecrübesine sahip deneyimli bir erken çocukluk öğretmeni oluşturmaktadır. Analizlerin gerçekleştirilebilmesi için: (i) Söylemsel Hamleler Kodlama Kataloğu, (ii) Akıl Yürütme Kalitesi Kodlama Kataloğu, (iii) SOLO taksonomisi kullanılmıştır. Öğretmenin söylemsel hamleleri sekiz grup ve 26 alt grup halinde belirlenmiştir. Bu hamle grupları "Bilgi Sağlayıcı Değerlendirmeci hamleler, Gözle -Karşılaştır Tahmin et hamleleri, İletişimsel hamleler, İzleme hamleleri, Çeldirme hamleleri, Değerlendir -Yargıla- Eleştir hamleleri, Delile Yönlendirme hamleleri ve  Sonuç & İsimlendirme hamleleridir.
Yukarıda bahsi geçen kod katalogları aracılığıyla yapılan çözümlemelerin sonucunda, öğretmenin öğretimsel hamlelerinin sınıf içi etkinlikler aracılığıyla etkili olduğunu gözler önüne sermiştir.
Sonuç olarak araştırmamızın bulguları neticesinde öğretmenin "değerlendir-yargıla-eleştir", "iletişimsel", "izleme" ve "çeldirme" amaçlı gerçekleştirdiği hamleleri çocukların akıl yürütme niceliğini ve niteliğini olumlu yönde etkilediği, öğretmenin söylemsel hamlelerinin çeşitlendiği metabilişsel, değerlendirmeye yönlendirici, çeldirici ve delile yönlendiren hamleler oldukça, bilişsel talebin arttığı, çocukların  bireysel olarak bilişsel gelişimlerinin oldukça üst düzeylerde olduğu analizler sonucunda veri temelli olarak söylenebilmektedir. Uygulamalarda öğretmenin ard arda yaptığı yüksek bilişsel talepli hamleleri sonucunda, çocukların uzun sessizlikler içerisine girebildiklerini, öğretmenin   bilişsel talep gerektiren hamleleri arttıkça ve akademik, üretken bir sınıf ortamı yaratıldıkça, sadece konuşan değil sessiz kalan çocukların da bilişsel olarak yol kat edebildikleri, veri temelli olarak da söylenebilmektedir. 
Öte yandan, öğretmenin sergilediği "bilgi sağlayıcı-değerlendirici" söylemsel hamleleri, öğretmen-çocuk veya çocuk -çocuk arasındaki diyaloğu kapattığından ve yüzeyselleştirdiğinden dolayı çocukların bilişsel çıktılarını olumsuz etkilediği analizler neticesinde söylenebilmektedir.
Öğretmenin, Gözlem-karşılaştırma-tahmin söylemsel hamlelerini uygulamalar boyunca sıklıkla kullanmasına rağmen, bu hamleler çocuklar tarafından düşük bir bilişsel talep gerektirdiğinden, onların diyaloglara temel bilimsel süreç becerilerini kullanarak katılımını sağlayabilse de gerçekleştirilen diyaloglara herhangi bir katkıda bulunmadığı, araştırma verilerine göre söylenebilmektedir. 
Sonuç olarak; bu çalışmada öğretmenin sınıf içi uygulamalardaki söylemsel hamlelerinin 60-72 ay çocukların bilişsel üretkenliklerini nitel ve nicel yönden etkilendiği sonucuna varılmıştır.
Araştırmanın verileri ve araştırmaya dair çalışmalar birlikte değerlendirilmiştir. Okul öncesi eğitim alanındaki uygulamalarda öğretmenin pedagojik söylem ve hamlelerine ilişkin tavsiyeler sunulmuş, öğretmenlerin sınıf dinamiklerini yönetme ve mesleki gelişimlerine katkı sağlamak için çeşitli önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
The aim of this study is to determine the positive or negative effects of a preschool teacher's discursive moves in classroom practices on the cognitive productivity of preschool children, as a reasoning quality, with the method of discourse analysis (Discourse Analysis). It is to make the teacher's in-class discursive moves visible and to explain scientifically whether they contribute to their cognitive productivity concretely. The participants of this study are 16 preschool children aged 60-72 months and an experienced early childhood teacher with 20 years of preschool teaching experience. In order to carry out the analyzes: (i) Discursive Moves Coding Catalogue, (ii) Reasoning Quality Coding Catalogue, (iii) SOLO taxonomy was used. The discursive moves of the teacher were determined in eight groups and 26 subgroups. These groups of moves are "Information Provider Evaluative moves, Observe-Compare Guess moves, Communicative moves, Follow up moves, Distract moves, Evaluate – Judge – Criticize moves, Evidence Referral moves, and Conclusion & Naming moves.
As a result of the analyzes made through the code catalogs mentioned above, it has been revealed that the teacher's instructional moves are effective through in-class activities.
As a result, as a result of the findings of our research, the teacher's moves for "evaluate-judge-criticize", "communicative", "monitoring" and "confusing" positively affect the quantity and quality of children's reasoning, and the teacher's discursive moves are diversified into metacognitive, evaluative, distracting, and evidence. As a result of the analysis, it can be said that the cognitive demand increases, the cognitive development of the children is at a very high level, as the moves that direct In practice, it can be said, based on data, that as a result of the teacher's successive moves with high cognitive demand, children can enter into long silences, and as the teacher's moves requiring cognitive demand increase and an academic and productive classroom environment is created, not only speaking but also silent children can progress cognitively. 
On the other hand, it can be said as a result of the analyzes that the "informative-evaluative" discursive moves exhibited by the teacher negatively affect the cognitive outputs of children because they close and superficial the dialogue between the teacher-child or child-child.
Although the teacher frequently uses the observation-comparison-prediction discursive moves throughout the practices, since these moves require a low cognitive demand by the children, it can be said according to the research data that although they can ensure their participation in the dialogues by using their basic scientific process skills, they do not contribute to the dialogues.
In conclusion; In this study, it was concluded that the discursive moves of the teacher in classroom practices affected the cognitive productivity of 60-72 months old children qualitatively and quantitatively.
The data of the research and the studies related to the research were evaluated together. Recommendations regarding the pedagogical discourse and moves of the teacher in the practices in the field of pre-school education were presented, and various suggestions were made in order to contribute to the management of the classroom dynamics of the teachers and their professional development.