Şeker otu (Stevia rebaudiana Bertoni) bitkisinde farklı antimitotik ajanların kromozom katlama etkinliklerinin belirlenmesi
Determination of chromosome doubling activities of different antimitotic agents in Stevia rebaudiana Bertoni
Yazar: ÜMMÜ SEYİTALİOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. REFİYE REFİKA AKÇALI GIACHINO ; PROF. DR. NESRİN ÖRÇEN
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoteknoloji Ana Bilim Dalı / Biyoteknoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Biyoteknoloji = Biotechnology ; Ziraat = Agriculture

Özet:
Dünya genelinde artan obezite, diyabet ve diğer rahatsızlıklar nedeniyle sağlıklı ve doğal tatlandırıcı arayışı hızla artmaktadır. Şeker otu (Stevia rebaudiana Bertoni) içeriğindeki glikozitler nedeniyle önemli bir gıda tatlandırıcısı potansiyeline sahiptir. Şeker otu'nun ıslahı ve üretimi, çok yıllık olması, yabancı tozlanması ve düşük çimlenme gibi özellikleri nedeniyle oldukça zordur. Şeker otu gibi endüstriyel öneme sahip bitkilerde poliploidi ile sekonder metabolitler nitel ve nicel olarak arttırılabilmektedir. Poliploidi için kullanılan en yaygın antimitotik ajan kolhisindir. Ancak kolhisin kullanıcı, kullanılan canlı ve çevre üzerinde toksik ve mutajenik etkiye sahiptir. Ayrıca mixploid ve kimerik yapı oluşumuna neden olmaktadır. Bu çalışmada poliploid şeker otu eldesi için antimitotik ajan olarak ilk kez trifluralin ve amiprofoz-metil (APM) farklı doz ve süre denemeleri ile kullanılmıştır. Uygulamalar sonrası morfolojik ve sitolojik incelemeler yapılmıştır. Sonuç olarak trifluralin uygulamasında en fazla poliploid stevya eldesi sırayla 10 ve 30 µM dozlarında elde edilmiştir. APM uygulamasında poliploidleşme için en uygun doz faktörünün 40 μM olduğu belirlenmiştir. 24 saat uygulamasının antimitotik ajan ve doz ayrımı yapmaksızın en etkin süre olduğu tespit edilmiştir. Çalışma sonunda kolhisin yerine trifluralin ve amiprofoz-metil (APM)'in iyi ve güvenilir birer alternatif antimitotik ajan oldukları ortaya konmuştur.

Abstract:
Due to the increasing obesity, diabetes and other diseases around the world, the search for healthy and natural sweeteners is increasing rapidly. Stevia (Stevia rebaudiana Bertoni) has a significant food sweetener potential due to its glycoside content. The breeding and production of stevia is quite difficult because of the perennial nature, foreign pollination and low germination. Via polyploidy, secondary metabolites can be increased qualitatively and quantitatively in industrially important plants such as stevia. For polyploidy, the most common antimitotic agent is colchicine. However, colchicine is toxic and mutagenic for the user, the organism and the environment. In addition, colchicine causes mixploidy and chimeria. In this study, trifluralin and amiprofose-methyl (APM) were used for the first time as antimitotic agents to obtain polyploid stevia with different dose and duration trials. Then, morphological and cytological analyzes were performed. As a result, the highest number of poylploids obtained in trifluralin application were 10 and 30 µM, respectively. In APM application, the most appropriate dose factor for polyploidization was 40 μM. The 24-hour period was the most effective time, regardless of antimitotic agent and dose difference. At the end of the study, it was revealed that trifluralin and amiprofose-methyl (APM) instead of colchicine are quite good and safe antimitotic agent alternatives.