Türkiye iklim bölgeleri bağlamında ekolojik tasarım ölçütleri sistematiğinin oluşturulması- Kayaköy yerleşmesinde örneklenmesi
Forming ecological design criteria systematics in terms of climate regions in Turkey: Kayaköy settlement sample
Yazar: PINAR KISA OVALI
Danışman: PROF. DR. VEYİS ÖZEK
Trakya Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Bölümü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Ekolojik mimari = Ecological architecture ; Enerji etkin yaklaşım = Energy efficient approach ; Güneş enerjisi = Solar energy ; İklim = Climate

Özet:
Küresel ölçekli çevre ve enerji sorunlarının ulaştığı tehlikeli nokta bu sorunların azaltılması için, ekolojik sistem dengelerini korumaya yönelik sürdürülebilir bakış açılarını geliştirmiştir. İnsana ve çevreye saygılı, doğal kaynaklara zarar vermeyen, iklimle uyumlu, konfor koşullarının oluşturulmasında yenilenebilir enerji kaynaklarını kullanarak daha az enerji harcayan, geri dönüşümlü malzeme kullanımına öncelik tanıyan, yapısal ve evsel atık oranı azaltılmış ekolojik binalar önem kazanmıştır.Yapılı çevre organizasyonuyla tüketilen enerjilerin azaltılabilmesi, ekolojik tasarım sürecinin birbirinden farklı ancak aynı amaca yönelik tasarım ölçütlerinin bir bütün içinde ele alınmasına bağlıdır. Bu çalışmada, Türkiye iklim bölgeleri bağlamında ekolojik tasarımı oluşturan ölçütler tanımlanarak, güneş enerjisinin binalarda kullanım yöntemleri içinden optimum verimlilik sağlayacak öneri alternatifler sunularak, tasarımcılara karar verme sürecinde yardımcı olmak amaçlanmaktadır.Birinci bölümde, ekolojik mimarlık ve ekolojik tasarım anlayışının ortaya çıkış sürecine değinilerek, bu konuda yapılan çalışmalar irdelenerek, tezin amacı, kapsamı ve yöntemi belirlenmektedir.İkinci bölümde, ekolojik mimari ve ekolojik tasarım kavramları incelenmiştir. Ekolojik tasarım ile yenilenebilir enerji kaynakları arasındaki ilişki irdelenerek, güneş enerjisinin binalarda kullanım şekilleri ve Türkiye'deki durum değerlendirilmektedir.Üçüncü bölümde, iklim ve mimarlık arasındaki ilişki kullanıcı konforu bağlamında ele alınarak, ülkemiz iklim bölgeleriyle uyumlu tasarım strateji ve konseptleri belirlenmiş ve yapılı çevre oluşumuna ilişkin tasarım ölçütleri oluşturulmuştur.Dördüncü bölümde, ekolojik tasarım ölçütleri sistematiği binalarda enerji korunumu sağlamak ve binaların enerji kazancını artırmak amaçlı alt sistemler kapsamında ele alınmaktadır. Binalarda enerji korunumu sağlamak amaçlı alt sistem; fiziksel çevre etmenleri ve yapılı çevre oluşumuna ilişkin ölçütleri, binalarda enerji kazancını artırmak amaçlı alt sistem güneş enerjisinin binalarda pasif, aktif ve karma kullanım ölçütlerini içermektedir.Beşinci bölüm, ekolojik tasarım ölçütlerinin Türkiye iklim bölgeleri bağlamında, ısıtma ve soğutma amacına bağlı olarak tablo kurgusu içinde sistematize edildiği bölümdür. Sistematik verileri her iklim bölgesi için iklimsel açıdan en olumlu, çevre kaynakların kullanımında en akılcı, güneş enerjisinin ısıtma, soğutma veya elektrik üretimi bakımından optimum kullanımlarını içeren, mimari tasarımı mekân, cephe, kütle ve strüktürel açıdan en az kısıtlayıcı alternatifi önerecek şekilde organize edilmiştir.Altıncı bölümde, ekolojik tasarım ölçütleri sistematiğinin sıcak-nemli iklim bölgesi için tanımlanan ölçütleri, alan çalışması ile yapılı çevre verileri belirlenen ?Kayaköy? yerleşmesinde karşılaştırmalı olarak irdelenmektedir.Sonuç olarak, teorik olarak hazırlanan ve alan çalışmasıyla desteklenen bu tez çalışmasında, ekolojik tasarım kapsamında çevresel kaynaklara duyarlı yaklaşırken, enerjiyi akılcı kullanan bina tasarlama sorununa sistematik bir yaklaşım oluşturulmaktadır.

Abstract:
The global environmental and energy problems have boosted the sustainable explorations necessary for protecting ecological system equilibriums in order to address and find solutions to those problems. In this sense, attempts have been made to design ecological buildings which are thought to be safe for human beings and environment, risk-free for natural sources, consistent with climatic conditions, consume less energy through the facilities of renewable energy sources required for comfort stipulations, give precedence to the service of recycling materials, and decrease structural and household waste.Diminishing energy consumption in built environments can be managed through a holistic approach in which various ecological criteria are devised for the similar purpose. In this thesis study, therefore, it is aimed at describing the criteria of ecological design regarding the climatic regions of Turkey, presenting application alternatives, which are assumed to provide optimum efficiency for utilizing solar energy in buildings, and assisting the designers in decision process.In the first chapter, the purpose, content and method of the study are defined by emphasizing the importance of ecological architecture and the approaches on ecological designs; additionally, the relevant literature and studies are examined.In the second chapter, the concepts of ecological architecture and ecological design are scrutinized. In addition, the association of ecological design and solar energy source is sought out; and the operation and efficiency of this source on buildings are evaluated by focusing on the implementations in Turkey.In the third chapter, the design criteria for built environments are outlined by referring to the associations of climate and architecture on the topic of user comfort and by determining the concepts and strategies consistent with the climatic regions in our country.In the fourth chapter, the organization of ecological design criteria is discussed within the framework of sub-systems for providing energy saving and increasing energy gain in buildings. Energy saving in buildings comprises the issues of physical environmental factors and their criteria for built environment; and the issues of energy gain in buildings deal with the passive, active and hybrid criteria of using solar energy in buildings.In the fifth chapter, the ecological design criteria in the climatic regions of Turkey are systematized in a table by taking heating and cooling purposes into consideration. The systematic data are organized as alternatives which are most appropriate for climatic consistency, most reasonable for the utility of environmental sources, guide to optimum facilities of solar energy for heating, cooling or generating electricity, and propose less restrictive options for architectural designs with respect to space, facade, mass and structure of a building.In the sixth chapter, the systematic criteria of ecological design determined for warm-humid climatic regions are examined and discussed by comparing the data obtained from the field study and built environment in ?Kayaköy? area.Consequently, in this thesis study, which has been based on theoretical analysis and supported by field study, within the conceptual framework of ecological design for raising awareness to environmental sources, a systematic approach is delineated and offered for building designs through which reasonable energy consumption can be feasible.