Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin okuma kazanımlarını gerçekleştirme yeterliliği ve PISA'daki okuma becerileri alanındaki etkisi açısından değerlendirilmesi
The evaluation of the texts in Turkish in terms of their adequacy in realizing the reading achievements and their effect on reading skills in PISA
Yazar: NAGİHAN ŞENYILDIZ
Danışman: PROF. DR. GIYASETTİN AYTAŞ
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Dil eğitimi = Language education

Özet:
Çalışmamızda Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin okuma kazanımlarını gerçekleştirme
yeterliliği ve bunların PISA'daki okuma becerileri alanına etkisi değerlendirilmiştir.
PISA'da OECD'nin düzenlemekte olduğu 15 yaşındaki öğrencilerin fen bilimleri,
matematik ve okuma becerileri okuryazarlıkları ölçülmektedir. Türkiye de eğitim
sistemlerinin uluslararası mecrada durumunu görmek istemektedir. Bu amaçla PISA'ya
katılım sağlamaktadır. Çalışmamızda öğrencilerin birçok niteliği değerlendirilmiş,
öncelikli olarak okuma becerileri özellikle incelenmiştir. Uluslararası sınavlarda Türkiye
OECD ortalamasının çok gerisinde kalmaktadır. Özellikle OECD ülkeleri arasındaki
yerimiz bize önemli işaretler vermektedir. Açıklanan sonuçlara baktığımız zaman 2018'e
kadar son üç PISA'da Türkiye OECD ülkeleri arasında son üçteki sıraları paylaşmaktan
kurtulamamıştır. 2018 yılında katılan ülke sayısı artmış aynı zamanda Türkiye'nin puanı
artmış ve sıralamada öne çıkmıştır. Araştırmada, Millî Eğitim Bakanlığı Talim ve Terbiye
Kurulu Başkanlığının 2019-2020 öğretim yılından itibaren 5 (beş) yıl süreyle ders kitabı
olarak kabul ettiği (5-8. sınıf) Türkçe ders kitaplarındaki metinler ve PISA'nın açıklanan
örnek okuma becerilerini ölçme soruları incelenmiştir. Öğrencilerin Türkçe dersinde
işlenen metinler aracılığıyla programda yer alan okuma kazanımları hangi düzeyde
kazanabileceklerine bakılmıştır. Türkçe ders kitapları programda hedeflenen okuma
kazanımlarını yeterli düzeyde temsil gücüne bakıldığında eksiklikler saptanmıştır. Merkezî
sınavlarda ölçülen okuma becerileri ile derste edinilen beceriler arasında farklılıklar
bulunmaktadır. Millî kapsamda öğrenciye verilen eğitimin uluslararası kapsama sahip
PISA uygulamasında ne tür açıklıklara yol açtığı tespit edilmeye çalışılmıştır. PISA'da
ölçülen okuma becerisi hayatta uygulanma imkânı olan alanları kapsamaktadır. Ders
kitaplarındaki metin altı soruları yenilenmiştir. Böylece PISA soru tarzına benzer bir kısım
örnek ders kitaplarındaki yerini almıştır. Bu gelişme sayesinde okuma becerileri
okuryazarlığında artış gözlenmiştir. Okuma kavramı gelişerek çeşitlenmiştir. Ancak
okumanın olmazsa olmaz fiziksel boyutu ihmal edilmiştir. Ülkemizde bu konuya yeterince
önem verilmemiştir. Diğer yandan teknolojinin ilerlemesiyle okumalar dijital ortama
aktarılmıştır. Yeterli internet alt yapısı ve kaliteli eğitim yazılımları eğitim hayatını da
kolaylaştırmaktadır. OECD Ülkeleri dijital eğitimden faydalanalı uzun yıllar olmuştur.
Buna karşın Türkiye'de Fatih Projesiyle başlayan adımlar çok yavaşlamıştır. Türkiye'de
ise bilgisayar ve internet kullanımı artmasına rağmen bu artış eğitim hayatına
yansımamıştır. Türk eğitim sisteminin dünyadaki bilginin hızına yetişecek yazılımlara
ihtiyacı vardır. Öğrencilerimiz okul hayatı ise basılı kitaplarla sınırlı kaldıkça dünyadaki
eğitimden geri kalmaya devam edecektir. Ekranın daha fazla duyuya hitap etme
olanaklarından faydalanan öğrencilerde öğrenme kalıcı olmaktadır. Dijital yayıncılığın ders
kitabı metinlerine özel metin yazarlığının geliştirilmesi sağlanmalıdır.

Abstract:
Turkey could not get rid of the last places in PISA until 2018. In 2018, the number of
countries increased, while Turkey's scores increased as well. The texts in the Turkish
textbooks accepted by the Ministry of National Education Board of Education and
Discipline as of the 2019-2020 academic year and the questions taken from the PISA
samples were examined. It was examined to what extent the students were able to gain
the reading achievements in the program through what was taught in the Turkish
lesson. It does not adequately represent the reading achievements targeted in the
Turkish course program in the textbooks. The reading skill asked in the central exams
and the reading skill taught in the textbooks are not the same. Reading skills taught
domestically differ from those measured in international exams. It measures reading
skill applied in daily life in PISA. The questions under the texts in the textbooks have
been renewed. Thanks to this, it has been observed that literacy increases. However,
the basic physical dimension of reading has been neglected. In our country, this issue
has not been given enough attention. The concept of reading has developed and
diversified. With the advancement of technology, readings have been transferred to
digital media. Digital readings have increased. It has been a long time since OECD
countries benefited from digital education.Turkey, on the other hand, started education
in the digital environment with the Fatih Project. However, the progress of this project
has been slow. Turkey did not prefer the use of the Internet in education. The Turkish
education system needs software that will train itself to the speed of the system.
Otherwise, it will continue to lag behind education in a world where only printed
books will lead. Since it appeals to more sense organs, we have to take advantage of
the screen. Special copywriting should be developed for digital publishing and especially for textbook texts.