Ekmeklik buğdayda (Triticum Aestivum L.) yabani hardal (Sinapis arvensis L.) ve yulafın (Avena sterilis L.) verim, kalite ve karlılığa etkisi
The impact of wild mustard (Sinapis arvensis L.) and oat (Avena sterilis L.) on to yield, quality and profitability in bread wheat (Triticum aestivum L.)
Yazar: FERHAT ÇELİK
Danışman: PROF. DR. İRFAN ÖZBERK
Harran Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Ekmeklik buğday = Bread wheat ; Yabani hardal = Sinapis arvensis L.

Özet:
Bu Deneme, 2019-2020 ürün yetiştirme döneminde, Şanlıurfa iklim koşullarında ekmeklik buğdayda (Triticum Aestivum L.) yabani hardal (Sinapis Arvensis L.) ve yulafın (Avena Sterilis L.) verim, kalite ve karlılığa etkisinin belirlenmesi için GAP Tarımsal Araştırma ve Eğitim Merkezi, Tatlıca Araştırma İstasyonunda yürütülmüştür. Çalışma, tesadüf bloklarında bölünmüş parseller deneme desenine göre 3 tekerrürlü olarak yürütülmüştür. Denemede, ana parsellerde Şanlıurfa il genelinde doğadan toplanan yabani hardal ve yulaf tohumlarının yoğunlukları(YOY) alt parsellerde ise il genelinde yoğun olarak ekimi yapılan 5 adet ekmeklik buğday çeşidi kullanılmıştır. Çalışmada incelenen özellikler ve elde edilen sonuçlar aşağıda özetlenmiştir. Buna göre başaklanma gün sayısı yabancı ot yoğunluğu altında 105,66-106,90 gün / çeşitlerde 104,83-108,87 gün, olgunlaşma gün sayısı yabancı ot yoğunluğu altında 145,66-147,12 gün / çeşitlerde 144,95-148,87 gün, metrekarede başak sayısı YOY altında 370,46-479,40  / çeşitlerde 326,62-493,12 adet/m2, başakta başakçık sayısı YOY altında 19,06-19,99 / çeşitlerde 18,91-20,20 adet/başak, başakta tane sayısı YOY altında 35,45-40,87 /çeşitlerde 32,67-45,62 adet/başak, başakta tane ağırlığı YOY altında 1,63-1,75 / çeşitlerde 1,17-1,84 g, bitki boyu YOY altında 84,10-88,90 / çeşitlerde 62,16-98,65 cm olarak bulunmuştur.  Tane verimi YOY altında 390,03-532,01 /  çeşitlerde 365,12-554,87 kg/da olurken, bin tane ağırlığı YOY altında 43,48-48,42 / çeşitlerde 39,63-56,19 g, hektolitre ağırlığı YOY altında 78,74-80,28 / çeşitlerde 78,16-80,94 kg/hl, protein oranı YOY altında  %11,86-14 /  çeşitlerde %12,27-14,60 arasında değişmiştir. Yaş gluten oranı YOY altında %16,19-31,13 / çeşitlerde %17,50-28,23, gluten index oranı YOY altında %77-81,86 /çeşitlerde %65,67-88,93, zeleny sedimantasyon değeri YOY altında 27,16-31,96 /çeşitlerde 22,12-35,37 ml bulunmuştur.  Pazarlama fiyatı YOY altında 1,71-2,14 /çeşitlerde 1,88-1,91 TL/kg ve dekara gelir YOY baskısı altında 666,95-1138,5 /çeşitlerde ise 686,42-1053,11 TL/da olarak tespit edilmiştir.  Korelasyon analizleri parselde artan orandaki yabancı ot yoğunluklarının birim alan verimini, bazı kalite özelliklerini, pazarlama fiyatlarını ve dekara net gelirini azalttığını göstermiştir. İstatistiksel önemde bulunana bazı regresyon ilişkilerine ait eşitlikler düşük determinasyon katsayısı değerleri ile güvenilir olmadıklarını göstermişlerdir.  Sonuç olarak birim alandan net gelir miktarları incelendiğinde; yabancı ot yoğunlukları bakımından kontrol parselindeki çeşitlere ait tohumlar en yüksek dekara gelir miktarına  (1138, 5 TL/da) sahip olurken yabancı ot yoğunlukları arttıkça dekara gelir miktarının düştüğü gözlemlenmiştir. Çeşitler açısından ise en yüksek dekara gelir miktarına sahip olan çeşit Ceyhan-99  (1053,11 TL/da)olmuş ve bölge çiftçisine önerilmiştir.

Abstract:
This study was carried out to be assessed the impact of wild mustard (Sinapis arvensis L.) and oat (Avena sterilis L.) on to yield, quality and profitability in bread wheat (Triticum aestivum L.) in the Şanlıurfa . Field trials were carried out in the GAP Agricultural Research and Training Center Tatlıca Research Station. The study was carried employing split plot in randomized complete block design with 3 replications. Various desnsity combinations of Wild mustard and oat took placed in main plot and the varieties in sup plots. Scored traits and the results obtained from the study were summarized as follows; the number of days to heading under various combinations of weed densities varied from 105,66 to 106,90 and the varieties from104,83 to108,87days respectively. The number days to maturity under above given circumstance varied from 145,66 to147,12 days  and the varieties  from 144,95to 148,87 days respectively. The number of spikes per square meter under various weed combination densities varied from 370,46to 479,40 and the varieties varied from 326,62 to 493,12 no/m2 respectively. In same conditions, the number of spikelet per spike varied from 19,06to 19,99 under various density combinations of weeds and the varieties from 18,91 to 20,2 respectively. Similarly, the number of grains per spike varied from 35,45 to 40,87 and the varieties from 32,67to  45,62  respectively.  Grains weight per spike under the pressure of various combinations of weeds varied between 1,63 g and 1,75. These were 1,17 and 1,84 g for varieties.  Plant height under same condition varied from 84,1 to 88,9 cm and these were 62,16 and 98,65 cm for varieties.  Grain yield was found to be varied between 390,03 and 532,01 kg/da under the pressure of weed combinations and these were 365,12 and 554,87 kg/da for varieties. 1000 grain weight ranged between 43,48 and48,42 g for weed combination densities and 39,63 and 56,19 g for varieties.  Similarly, hectoliter weights varied from 78,74 to 80,28 kg for weed combination densities and from 78,16 to 80,94 kg/hl for varieties.  Lowest and the highest protein ratios under weed pressure were 11, 86% and 14% and 12, 27% and 14,6% for varieties.  Similarly, the wet gluten ratios were 16, 19% and 31,13% for weed densities and  17,50% and 28,23 for varieties.  Gluten index scores were 77and 81, 86% for weed densities and 65,67and 88, 93% for varieties. Loest and highest Zeleny sedimentation scores were 27, 16 and 31,96 for weed densities and 22,12and 35,37 ml for varieties. The lowest and highest marketing prices were 1,71 and 2, 14 TL/kg for weed densities and 1, 88 and 1, 91 TL/kg for varieties. Lowest and highest net income per unit area were 666, 95 and 1138, 5 TL/da for weed densities and 686, 42and1053, 11 TL/da for varieties. Correlation analysis indicated that increasing amount of weed densities reduced grain yield, quality, marketing price and net return per unit area respectively. Some significant regression relations were further investigated through derivation of regression equations and these were found to be less reliable with relatively low coefficients of determinations. The highest net return was obtained from weed less plots with 1138, 5 TL/da and bread wheat variety of Ceyhan-99 was found to be highest net return generating cultivar with 1053,11 TL/da and recommended for farmers in the region.