Dokuma kumaş terbiye işlemlerinin yaşam döngü değerlendirmesi bazında karşılaştırılması
Comparision of woven fabric finishing processes on the basis oflife cycle assessment
Yazar: FATİH KARAASLAN
Danışman: PROF. DR. H. ZİYA ÖZEK
Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tekstil Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Tekstil ve Tekstil Mühendisliği = Textile and Textile Engineering

Özet:
Bu tez çalışmasında, tekstil boyama ve bitim işlemlerinin çevresel ve insan sağlığı üzerine olan
olası etkileri ile kaynak tüketimi yaşam döngü değerlendirmesi yöntemiyle değerlendirilmiştir.
Bu etkileri azaltma olanakları söz konusu işlemlerdeki sürdürülebilir üretim yöntemleri ve
temiz üretim olanakları açısından incelenmiştir. Prosesler Mevcut En İyi Teknikler (MET)
yaklaşımıyla değerlendirilmiş, tekstil boyahaneleri için sürdürülebilir üretim yetkinliği kontrol
listesi oluşturulmuştur. Çalışmada polyester/viskon, CDP/viskon, yün/polyester ve
yün/poliamid kumaşlara ait 16 farklı boyama sürecinin kapıdan kapıya yaşam döngüsü
değerlendirmesi (YDD), ISO 14044:2006 Çevre Yönetimi-Yaşam Döngüsü DeğerlendirmesiGereksinimler ve Kılavuzlar Standardına göre, GaBi ts 9.5 profesyonel versiyonu kullanılarak
yapılmıştır. Seçilen çevresel etki kategorileri, küresel ısınma (GWP100), asidifikasyon (AP),
ötrofikasyon (EP), tatlı su ekotoksisite (FAETP), deniz suyu ekotoksisite (MAETP) ve insan
toksisite (HTP) potansiyelleridir. YDD ile üretim sürecindeki hassas noktalar da belirlenmiştir.
Genel olarak, boyama işlemlerinde yardımcı kimyasal olarak kullanılan sodyum sülfat, soda,
egalizatör, yumuşatıcı madde ve yapısında ağır metal içeren boyarmaddeler hassas noktalar
olarak tespit edilmiştir. Bunun yanında buhar, elektrik ve doğal gaz üretiminden kaynaklanan
birincil emisyonlar çevresel etki kategorilerine farklı oranlarda etki etmektedir. Yün/poliamid
kumaşların poliester içeren kumaşlara göre çevresel yükü daha azdır. Aynı şartlar altında işlem
gören, aynı tip kumaşlarda renk koyuluğu arttıkça çevre yükünün de arttığı gözlenmiştir.
Boyama renk koyuluğu yanında kumaşlara uygulanan ön işlem ve bitim işlem sayısı ve bunların
proses şartları da çevresel etkiyi belirlemektedir

Abstract:
In this thesis, potential effects of textile dyeing and finishing processes on the environment,
human health and resource consumption were evaluated on the base of Life Cycle Assessment
(LCA) method. Prospective improvements and accessible reductions in those impacts were
examined in consideration of sustainable production methods and cleaner production
opportunities for each particular process. The processes were reviewed with reference to the
Best Available Techniques (BAT) approach, and a checklist was prepared to assess the
sustainable production competency of textile dyehouses. A gate to gate LCA was carried out
for 16 different dyeing processes of polyester/viscose, CDP/viscose, wool/polyester and
wool/polyamide fabrics. LCAs were performed in accordance with the ISO 14044:2006
Environmental Management-Life Cycle Assessment-Requirements and Guidelines Standard,
using GaBi ts 9.5 LCA professional version software. The selected environmental impact
categories were global warming potential (GWP100), acidification potential (AP), human
toxicity potential (HTP), eutrophication potential (EP), freshwater ecotoxicity potential
(FAETP) and marine water ecotoxicity (MAETP). A hotspot analysis of the production process
for each fabric quality was also achieved on the basis of the GaBi methodology of Gabi LCA
software. In general, sodium sulphate, soda, levelling agent and softening agent used as
auxiliary chemicals and dyestuffs containing heavy metals in dyeing processes were identified
as the sources of hotspots. In addition, primary emissions from steam, electricity and natural
gas production appear to affect the environmental impact categories at various rates. The LCIA
results prove that wool/polyamide fabrics have less environmental impact than polyester
containing fabrics . It was also observed that the significance of environmental impact increases
as the dyeing colour gets darker while the fabric quality and process conditions remain the
same. In addition to the shade of the colour, the number of pre-treatment and finishing processes
applied and the process conditions also have great effect on the environmental impact.