Demir eksikliği anemisinin insülin direnci üzerindeki etkisi
Effect of iron deficiency anemia on insulin resistance
Yazar: EMRE TARIM
Danışman: PROF. DR. ALİ ÖZDEMİR
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Fatih Sultan Mehmet Eğitim ve Araştırma Hastanesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı / İç Hastalıkları Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: İç Hastalıkları = Internal diseases

Özet:
ÖZET

GİRİŞ:
Demir fazlalığı diyabet gelişimini kolaylaştırırken demir eksikliğinin insülin duyarlılığını arttırdığı birçok çalışmada bildirilmiştir. Demir eksikliği mevcut olan olgularda demir tedavisinin obezite, metabolik sendrom, diyabet gibi hastalıklar ile ilişkili olabileceği belirtilmiştir.

AMAÇ:
Bu çalışmada demir eksikliği anemisi tanısı mevcut olup demir replasman tedavisi
almış premenopozal non-diyabetik kadın hastaların verileri, hasta bilgi sistemi üzerinden
toplanarak demir tedavisi sonrası insülin direnci- HOMA-IR skorunda değişim olup olmadığının araştırılması amaçlanmıştır.

GEREÇ VE YÖNTEM:
Bu retrospektif çalışmada Sağlık Bilimleri Fatih Sultan Mehmet Eğitim ve Araştırma Hastanesi İç Hastalıkları polikliniğine Eylül 2022-Eylül 2023 tarihleri arasında ayaktan başvuran ve demir eksikliği anemisi ICD kodu alan 18-49 yaş aralığındaki non-diyabetik premenopozal kadın hastaların dosyaları tarandı. Hem tedavi öncesi hem de tedavi sonraki hemogram, demir parametreleri (serum demir, demir bağlama kapasitesi, ferritin), CRP, açlık glikozu ve insülin düzeyleri mevcut olan ve diyabet tanısı olmayan kadın hastalar seçilerek çalışma evreni oluşturuldu. Çalışmaya alınan 120 hastada anemi tanısı için eşik değer olarak WHO'nun önerdiği şekilde Hb değerinin <12 g/dL, demir eksikliği içinde serum ferritin düzeyinin <30 ng/mL ve/veya transferrin satürasyonu <%16 olması kabul edildi. Hastaların boy-kilo ve vücut kütle indeksini içeren antropometrik ölçümler hasta dosyasından çalışma dosyasına eklenerek HOMA-IR skoru açlık serum glukozu(mg/dL) / açlık insülini (mU/L) formülü ile hesaplanarak ≥2,5 değeri insülin direnci olarak kabul edildi. Standardizasyon olarak 2 ay boyunca demir tedavisi almış olan hastaların tedaviye yanıtı hemoglobin ve ferritin parametreleri ile değerlendirilip, Hb>12 g/dL ve/veya ferritin>50 ng/mL olan hastalar seçildi.

BULGULAR:
Çalışmaya 18-49 yaş aralığında, yaş ortalamaları 37,03±9,32 yıl olan 120 kadın hasta dahil edilmiştir, hastaların demir tedavisi almadan önceki ve sonraki biyokimyasal parametreleri ve kilo, BMI ölçümleriyle birlikte açlık glukozu, açlık insülini ve HOMA-IR skorundaki değişiklikler karşılaştırılmıştır. Tedavi öncesi ve sonrası değerlerine bakıldığı zaman bel çevresi, hemoglobin, hematokrit, trombosit, demir, ferritin, ve glukoz değerlerinde istatistiksel olarak belirgin değişiklikler saptanmıştır (p<0,05). Beklenildiği üzere tedavi sonrası hastaların hemoglobin, hematokrit, demir ve ferritin değerlerinin yükseldiği ve trombosit değerlerinin düştüğü görülmüştür. Çalışmamızda demir eksikliği düzeltildikten sonra insülin düzeyinde istatistiki anlamlılığa ulaşmayan düşme eğilimi saptandı. Keza HOMA-IR düzeyinde de anlamlılığa ulaşmayan düşme eğilimi saptandı. Yapılan detaylı analiz sonrasında insülin direnci üzerinde bağımsız etkisi olan tek parametre BMI olarak görülmektedir. 

SONUÇ:
Bu çalışmanın sonuçları non-diyabetik premenopozal kadınlarda demir eksikliği anemisinin düzeltilmesinin HOMA-IR'yi etkilemediğini göstermektedir. Tedavi sonrası bel çevresinde ve glukozda anlamlı azalma ile birlikte insülin düzeylerinde saptanan ancak istatistiksel olarak anlamlı olmayan düşme eğilimi aneminin düzeltilmesinin insülin sensitivitesini arttırdığına işaret edebilir. Bu konuda daha uzun süreli, prospektif, kontrollü çalışmalara ihtiyaç vardır.  

Anahtar kelimeler: Demir, Anemi, Metabolik Sendrom, İnsülin Direnci, HOMA-IR skoru

Abstract:
ABSTRACT

INTRODUCTION:
In many different studies, it has been reported that iron overload is related to the development of diabetes mellitus, at the same time, iron deficiency is associated with an increased insulin sensitivity. Incases with iron deficiency, studies show that iron treatment induces diseases like obesity, metabolic syndrome, and diabetes. 

AIM:
In this study, data from premenopausal non-diabetic female patients diagnosed with iron deficiency and receiving iron replacement treatment, were collected using patient information system to investigate the change in insulin resistance-HOMA-IR score, before and after iron replacement therapy.

METHODS:
In this retrospective study, we reviewed the files of non-diabetic premenopausal women patients between the age of 18-49 years with the ICD code of iron deficiency anemia who were admitted to the Internal Medicine outpatient clinic of Fatih Sultan Mehmet Training and Research Hospital between September 2022 and September 2023. The study population consisted of non-diabetic female patients whose blood parameters including hemogram, iron parameters (serum iron, iron-binding capacity, ferritin), CRP, fasting glucose, and insulin levels were present and accessible in the patient information system before and after iron treatment.There were 120 anemic patients in total, which were included in the study. In these patients, Hb level<12 g/dL, serum ferritin level<30 ng/mL, and/or transferrin saturation<16% were accepted as threshold values for the diagnosis of iron deficiency anemia which was compatible with the recommendations of WHO. Anthropometric measurements including height-weight and body mass index of the patients were added to the study file from the patient file and the HOMA-IR score was calculated by using the equation of fasting serum glucose (mg/dL) / fasting insulin (mU/L) and a value of ≥2.5 was accepted as insulin resistance. As standardization, the treatment response of patients who had iron therapy throughout 2 months was evaluated with hemoglobin and ferritin levels, and patients with Hb>12 g/dL and/or ferritin levels>50 ng/mL were selected for our study.

RESULT:
The study included 120 female patients aged 18-49 years with a mean age of 37.03±9.32 years and biochemical parameters, weight, BMI measurements, and changes in fasting glucose, fasting insulin, and HOMA-IR score were compared before and after iron replacement therapy. Statistically significant changes were found in waist circumference, hemoglobin, hematocrit, thrombocyte, iron, ferritin, and glucose levels (p<0.05). As expected, hemoglobin, hematocrit, iron, and ferritin values increased and platelet values decreased after the treatment. After correcting iron deficiency, a decreasing trend was observed in insulin levels, which did not show statistical significance. Likewise, a decreasing trend was detected at the HOMA-IR levels, which also did not show statistical significance.
After detailed analysis, the only parameter with an independent effect on insulin resistance was detected as BMI.

CONCLUSION:
The results of this study show that correction of iron deficiency anemia in non-diabetic premenopausal women does not affect HOMA-IR levels. The decreasing trend in fasting glucose and waist circumference, and insignificant decrease in insulin levels indicate that correction of anemia may increase insulin sensitivity. We need longer-term, prospective, controlled studies about this topic.

KEYWORDS:
Iron, Anemia, Metabolic Syndrome, Insulin Resistance, HOMA-IR Score