Primer malnütrisyonda üst gastrointestinal sistem endoskopi bulgularının değerlendirilmesi
Evaluation of upper gastroinstestinal tract endoscopy findings in primary malnutrition
Yazar: CANSU DURAN
Danışman: PROF. DR. RABİA GÖNÜL SEZER YAMANEL ; DOÇ. DR. NEVZAT AYKUT BAYRAK
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / ​Zeynep Kamil Kadın ve Çocuk Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
Amaç: Malnütrisyon; bir veya daha çok besin öğesinin eksik veya dengesiz 
alınması sonucu ortaya çıkan patolojik bir durumdur. Gelişmiş ve gelişmekte 
olan ülkelerde halen en önemli halk sağlığı sorunu olup malnütrisyonun varlığı 
çocuklarda gastroenterit ve solunum yolu enfeksiyonlarından ölüm riskini yaklaşık iki 
kat arttırmaktadır. Çalışmamızda büyüme ve gelişme geriliği olan fakat bilinen bir 
kronik hastalığı olmayan çocuklarda üst gastrointestinal sistem (GİS) endoskopisi ile 
diyet önerilerine rağmen devam eden beslenme yetersizliğinin nedenini saptamak ve 
aynı zamanda dispeptik yakınmalarla başvuran, malnütre olmayan çocukların
endoskopi bulguları ile aralarında bir farklılık olup olmadığını araştırmak 
amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntemler: Bu çalışmada, Eylül 2022-Ocak 2024 tarihleri arasında 
SBÜ Zeynep Kâmil Kadın ve Çocuk Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi 
Çocuk Gastroenteroloji polikliniğine başvuran, poliklinik takiplerinde primer 
malnütrisyon tanısı alan ve en az 6 ay beslenme desteğine rağmen şikayetleri devam 
eden hastalar etik kurul onayı ve anestezi onamları alındıktan sonra çalışmaya dahil 
edilmiştir. Aralık 2023-Mayıs 2024 tarihleri arasında endoskopi kararı verilen 61 
primer malnütre hasta çalışma grubu olarak, yine aynı tarihlerde dispeptik 
yakınmalarla başvurup endoskopi yapılması kararlaştırılan 61 hasta da kontrol grubu 
olarak çalışmaya alındı. Çalışma prospektif olup 122 hastadan gerekli onamlar 
alındıktan sonra endoskopi yapılarak hastaların endoskopi ve patoloji sonuçları 
değerlendirilmiştir.
Bulgular: Primer malnütrisyonu olan hastaların %90'ında (n=55) endoskopik 
olarak gastropati saptandı. Histopatolojik olarak ise vakaların 17/61'i (%27,8) 
tamamen normal üst GİS endoskopisi olarak sonuçlandı. Başvuru şikayetlerine 
bakıldığında malnütre grupta iştahsızlık/kilo alamama şikâyeti kontrol grubuna 
göre anlamlı bulunurken (p=0,0001), kontrol grubunda ise malnütre gruba göre karın 
ağrısı, dispepsi, bulantı ve kusma şikayetleri anlamlı derecede yüksek bulundu 
(p<0,05). Üst GİS gastroskopi bulgularında malnütre çocuklarda %13,1 (n=8) 
oranında gastrik ülser saptanmış olup kontrol grubuna göre anlamlı derecede yüksek 
saptandı (p=0,048). Patoloji sonuçlarında ise her iki grup arasında anlamlı bir 
farklılık bulunmadı (p>0,05). Malnütre hastaları H. pylori durumuna göre 
karşılaştırdığımızda H. pylori pozitif vakalarda %76,4 oranında antral nodülarite 
saptanmış olup H. pylori varlığı ile antral nodülarite varlığı istatistiksel olarak anlamlı 
bulunmuştur (r²=0,59, p=0,0001). Malnütre hastalarda H. pylori pozitif olgularda 
%17,6 oranında bulber ülser saptanmış olup negatif olgulara göre anlamlı 
bulunmaktadır (p=0,03). Patoloji bulgularında ise malnütre hastalarda H. pylori pozitif 
14 hastanın tamamında kronik aktif gastrit saptanmış olup istatistiksel olarak 
anlamlıdır (p=0,0001). Çalışma ve kontrol gruplarını H. pylori durumuna göre 
değerlendirdiğimizde endoskopi bulgularında anlamlı bir farklılık olmazken, kontrol 
grubunun patoloji bulgularında H. pylori varlığında bulboduodenit varlığı anlamlı 
saptanmıştır (p=0,045). Gomez'e göre malnütrisyon sınıflamasını normal, hafif, orta 
ve ağır olarak derecelendirdiğimizde ise endoskopi ve patoloji bulgularında bir 
farklılık saptanmadı (p<0,05). Ancak hastaları vücut kitle indeksine göre sınıflayıp 
endoskopi ve patoloji bulgularını değerlendirdiğimizde patoloji bulgularında bir 
değişiklik olmazken endoskopi bulgularında VKİ -2 SDS ve altındaki 39 hastanın 
%17,9'unda (n= 7) gastrik ülser saptanmış olup VKİ -2 SDS üzerinde olan hastalara 
göre anlamlı bulunmuştur (p=0,007). Orta kol çevresine göre de benzer şekilde Z skoru 
-2 SDS ve altında olan 46 hastanın %17,3'ünde (n=8) gastrik ülser saptanmış olup Z 
skoru -2 SDS'nin üzerindeki hastalara göre anlamlıdır (p= 0,004). OKÇ Z skoru 
dağılımlarına göre ise patoloji bulgularında malnütrisyon derecesi arttıkça kronik 
inaktif gastrit ve bulboduodenit varlığı anlamlı bulunmaktadır (p<0,05). 
Malnütrisyonu tanımada Gomez ve OKÇ sınıflamasını karşılaştırdığımız da ikisinin 
de orta düzeyde benzer oranda malnütrisyonu tanıdığı saptanmıştır (κw:0,481, 
p=0,0001).
Sonuç: Malnütrisyon antropometrik ölçümlere göre hızlıca saptayabileceğimiz 
bir hastalık olmasına rağmen halen gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde en önemli 
mortalite ve morbidite nedenlerinin başında gelmektedir. Çalışmamızda da saptanan 
malnütre hastalarda olası gastroskopi ve histopatoloji bulgularının da artabileceğini 
göz önünde bulundurarak her hastaya beslenme takibi, detaylı fizik muayene,  antropometrik ölçümlerin yakın takibi ve gerekli durumlarda endoskopi yapılması 
gerekmektedir.

Abstract:
Objectives: Malnutrition is a pathological condition resulting from deficient 
or unbalanced intake of one or more nutrients. It is still the most important public 
health problem in developed and developing countries and the presence of malnutrition 
increases the risk of death from gastroenteritis and respiratory tract infections in 
children approximately twofold. In our study, we aimed to investigate the cause of 
malnutrition in children with growth and developmental retardation but without a 
known chronic disease and to investigate whether there is a difference between the 
endoscopic findings of non-malnourished children presenting with dyspeptic 
complaints.
Materıals and Methods: In this study, patients who applied to the Pediatric 
Gastroenterology outpatient clinic of SBÜ Zeynep Kâmil Women's and Children's 
Diseases Training and Research Hospital between September 2022 and January 2024, 
who were diagnosed with primary malnutrition during outpatient follow-up and whose 
complaints persisted despite nutritional support for at least 6 months were included in 
the study after ethics committee approval and anaesthesia consents were obtained. 
Between December 2023 and May 2024, 61 primary malnourished patients who were 
decided to undergo endoscopy were included as the study group and 61 patients who 
presented with dyspeptic complaints and were decided to undergo endoscopy on the 
same dates were included as the control group. The study was prospective and 
endoscopy was performed after obtaining the necessary consents from 122 patients 
and the endoscopy and pathology results of the patients were evaluated. 
Findings: Gastropathy was found endoscopically in 90% (n=55) of patients 
with primary malnutrition. Histopathologically, 17/61 (27.8%) of the patients had 
completely normal upper GI endoscopy. In the malnourished group, complaints of loss 
of appetite/inability to gain weight were found to be significant compared to the 
control group (p=0.0001), while complaints of abdominal pain, dyspepsia, nausea and 
vomiting were found to be significant in the control group compared to the 
malnourished group (p<0.05). In upper GI gastroscopy findings, gastric ulcer was 
found in 13.1% (n=8) of malnourished children, which was significantly higher than 
the control group (p=0.048). No significant difference was found between the two 
groups in pathological results (p>0.05). When we compared malnourished patients 
according to H. pylori status, antral nodularity was found in 76.4% of H. pylori positive 
cases and the presence of H. pylori and antral nodularity was found to be statistically 
significant (r²=0.59, p=0.0001). In malnourished patients, 17.6% of H. pylori positive 
patients had bulbar ulcer, which was statistically significant compared to negative 
patients (p=0.03). In pathological findings, chronic active gastritis was found in all 14 
H. pylori positive patients in malnourished patients and it was statistically significant 
(p=0,0001). When we evaluated the study and control groups according to H. pylori 
status, there was no significant difference in endoscopy findings, while the presence 
of bulboduodenitis in the presence of H. pylori in the control group was found to be 
significant in pathological findings (p=0,045). When we graded the malnutrition 
classification according to Gomez as normal, mild, moderate and severe, no difference 
was found in endoscopy and pathology findings (p<0.05). However, when we 
classified the patients according to body mass index and evaluated the endoscopy and 
pathology findings, there was no change in the pathology findings, but 17.9% (n=7) of 
39 patients with BMI -2 SDS and below had gastric ulcer, which was found to be 
significant compared to the patients with BMI above -2 SDS (p=0.007). Similarly, 
gastric ulcer was found in 17.3% (n=8) of 46 patients with a Z score of -2 SDS and 
below, which was significant compared to patients with a Z score above -2 SDS (p= 
0.004). According to the mid upper arm circumference (MUAC) Z score distribution, 
the presence of chronic inactive gastritis and bulboduodenitis was found to be 
significant as the degree of malnutrition increased in the pathological findings 
(p<0.05). When we compared Gomez and MUAC classification in the recognition of 
malnutrition, it was found that both of them recognised malnutrition at a moderately 
similar rate (κw:0,481, p=0,0001).
Conclusions: Malnutrition is still one of the most important causes of mortality 
and morbidity in developed and developing countries, although it is a disease that can 
be rapidly detected by anthropometric measurements. Considering that possible 
gastroscopy and histopathological findings may increase in malnourished patients as 
found in our study, nutritional follow-up, detailed physical examination, close follow-
up of anthropometric measurements and endoscopy should be performed in every 
patient when necessary.