Farabi'nin siyaset felsefesinin temel problemleri ve 
kökenleri
The main problems of al-farabi's political philosophy and 
their roots,
Yazar: ŞENOL KORKUT
Danışman: PROF. DR. HAYRANİ ALTINTAŞ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Felsefesi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2005
Konu: Felsefe = Philosophy

Özet:
Fârâbî'nin Siyaset Felsefesinin Temel Problemleri ve Kökenleri" ismini taşıyan
çalışmamız giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Bu çalışmada, özel olarak Fârâbî'nin
siyaset felsefesinin temel problemleri, felsefî ve dînî kökenleri gözönünde bulundurularak
incelenmiştir. Ayrıca, ele alınan problemlerle ilgili modern yorumlar ana kaynaklara
başvurularak değerlendirmeye tabi tutulmuş, söz konusu yorumların doğru ve yanlış
yönleri tespit edilmeye çalışılmıştır.
Tezin birinci bölümünde, ilk önce çalışmanın kavramsal çerçevesi oluşturulmaya
çalışılmış, daha sonra Fârâbi'nin siyaset felsefesinin tarihsel olarak nerede durduğu
incelenmiştir. Buna göre, siyasetin etimolojik anlamı, İslam ve Batı düşüncesinde anlam
alanları tetkik edilmiştir. Buna paralel olarak siyaset felsefesi, siyasal teoloji ve siyaset
bilimi kavramları Fârâbî'nin siyaset felsefesinin temel problemleri çerçevesinde
irdelenmiştir. Fârâbî'nin bu kavramlara getirdiği felsefî açılım ve bunun etkileri
tartışılmıştır. Ayrıca siyaset ilminde kullanılan yöntem sorununa değinilmiş ve Fârâbî'nin
önerdiği yöntem tetkik edilmiştir. Tezin birinci bölümünün ikinci kısmında, siyaset
felsefesinin felsefe tarihinde ve İslam düşüncesindeki gelişimi ele alınmıştır. Özü
bakımından İslam ve siyaset felsefesi ilişkisi, klasik siyaset felsefesi külliyatının
Arapça'ya çevrilmesi ve Fârâbî döneminde siyasal düşüncenin durumu araştırılmıştır.
Tezin ikinci bölümünde, Fârâbî'nin siyaset felsefesinde önemli bir yer tutan
ilimlerin tasniflendirilmesi ve bu sınıflandırma da siyasetin yeri ele alınmıştır. Fârâbî'nin
ilimler sınıflandırmasında teorik ve pratik felsefe bağlamında siyaset ilminin anlam alanı,
siyasetin ontolojik statüsü araştırılmıştır. Bu bağlamda, siyasetin, mantık, ahlak, kelam,
hukuk ve metafizik ile olan ilişkisi irdelenmiştir. Ayrıca, bu tasniflendirme ve ilimlerin
birbiriyle ilişkisinin açıklanmasının İslamî ve felsefi gelenekte nerede durduğu tepit
edilmeye çalışılmıştır.
Teizin üçüncü bölümünde, mille kavramının siyaset felsefesi açısında ifade ettiği
önem, sosyolojik olarak toplumların sınıflandırılması, toplumsal birimler ve erdemli
şehir ele alınmıştır. Erdemli şehrin metafizik temelleri, erdemli şehirde din-felsefe
ilişkisi, erdemli şehri oluşturan sosyal tabakalar, filozof kralın özellikleri, hukuk, adalet
ve erdemli şehrin muhalifleri irdelenmiştir.
Tezin dördüncü bölümünde, erdemsiz şehirler incelenmiştir. Erdemsiz şehirlerin
sayısı, birbirlerine göre ve erdemli şehre göre özellikleri tetkik edilmiş, bunun yanında,
erdemsiz şehirleri doğuran temel bir unsur olarak erdemsiz şehirlerin mensuplarının
insan, tabiat, alem ve din hakkındaki görüşleri irdelenmiştir. Ayrıca erdemli şehre yakın
olan ve erdemli şehre dönüşmesi açısından erdemsiz şehirler değerlendirmeye tabi
tutulmuştur. Söz konusu konular etrafında, Fârâbî'nin klasik siyaset felsefesiyle benzer
fikirleri ve ondan ayrılarak geliştirdiği özgün teorileri tespit edilmiştir. Aynı şekilde, bu
bölümde, erdemsiz şehirlerin görüşleri adına söylenen fikirler ile bazı antik Yunan ve
Helenistik dönem felsefi ekollerin teorileri arasındaki paralellikler ortaya çıkarılmaya
çalışılmıştır.
Tezin sonuç bölümünde ise, çalışma boyunca ortaya çıkarılan bilimsel bulgular
özetlenmeye çalışılmıştır.

Abstract:
This dissertation, entitled "The Main Problems of al-Farabi's Political Philosophy
and Their Roots," is comprised of one introductory and three main chapters. In this
research, the fundamental problems of al-Farabi's political philosophy are dealt with in
terms of their religious and philosophical roots. Furthermore, contemporary comments
made on these problems are evaluated with reference to original sources and these
comments are critiqued with a view to showing their correct and incorrect aspects.
Chapter I first attempts to construct the conceptual framework of the research and
then situate al-Farabi's political philosophy historically. Accordingly, the etymological
meaning of siyasah as well as its import in Islamic and Western thought are examined.
Moreover, such phrases as political philosophy, political theology, and political science
are tackled in reference to the problems of al-Farabi's political philosophy; and his
philosophical elucidation of these concepts and the effects thereof are discussed. This
first half of the chapter also touches upon the problem of methodology in political science
and the method that was proposed by al-Farabi. The second section of this chapter mainly
deals with development of political philosophy in general history of philosophy and
particularly in Islamic thought. Ascertained in this portion are also the relationship
between Islam and political philosophy, and the translation of the whole corpus of the
classical political philosophy into Arabic as well as the state of political thought in al-
Farabi's day.
Chapter II has as its subject the classification of sciences, which is crucial in al-
Farabi's political philosophy, and the place of politics in this classification. In addition,
the scope of meaning of political science in terms of theoretical and practical philosophy
and the ontological status of politics in al-Farabi's classification of sciences are
examined. In this connection, the relation of politics with logic, ethics, theology, law, and
metaphysics is discussed. This chapter finally attempts to determine where this
classification and al-Farabi's explanation of the relationship which sciences have with
one another in both Islamic and philosophical tradition.
Chapter III covers such topics as the significance of the concept of millah in terms
of political philosophy, and the sociological classification of communities, societal units,
and the virtuous city. Also examined are the metaphysical foundations of the virtuous
city, religion-philosophy relationship in the virtuous city, social strata that constitute the
virtuous city, qualities of the philosopher-king, justice, and the adversaries of the virtuous
city.