Anlatibilim kuramı yoluyla eleştirel öykü okuma becerisinin geliştirilmesi
Improving learners critical short story reading skill through narratology
Yazar: GÜLRU YÜKSEL
Danışman: PROF. DR. ZEYNEL KIRAN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Yabancı Dil Öğretimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2004
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
142 ÖZET Yabancı dil öğretiminde, özellikle 1980 sonrası, yazın metinlerinin kullanımının yeniden gündeme gelmiştir. Kuramsal alanda yapılan tartışmalar sonunda eleştirel okuma becerilerini geliştirdiği (Short 1988, Hill 1986), tüm dilsel becerileri aynı anda harekete geçirdiği (Brumfit and Carter, 1986), erek dilin sosyo-kültürel yapısına ilişkin bilgi verdiği (Hambrook, 1994) şeklinde ileri sürülen tezlerin sonucu olarak yazın metinleri sınıf içi uygulamalarında tekrar yerini almıştır. Ancak bu değişiklik ne için ve nasıl sorularını da beraberinde getirmiştir. Yazın metinlerinin yabancı dil öğretiminde ne için ve nasıl kullanılacağı, metinlerin nasıl inceleneceği konusu ülkemizde de sorun olmayı sürdürmektedir. Sınıf içi uygulamalarında yazın metinlerinin kullanımına karşı gelişmiş iki tür tutum gözlenmektedir. Bunlardan ilki, öğretmenlerin yazın metinlerine tam hakim olamama kaygısından kaynaklanan, yazın metinlerinin tamamen yabancı dil programlarından çıkarılması yönünde gelişen tutumdur. İkincisi ise bu metinlerin salt dilbilgisel örnekler olarak kullanılması yönünde gelişen tutumdur. Oysa, yazın metinleri salt dilbilgisel yapılardan oluşan, yalnızca bilgi veren metinler değildir. Yazın metinlerini okumak öğrencilere farklı ufuklar açan bir deneyimdir. Yazın metinlerinin nasıl inceleneceği konusunda da belirsizlikler vardır. Çoğu zaman yapıtın okuma edimiyle yeni bir üretim sürecine girdiği göz ardı edilerek inceleme yazarın yaşam öyküsü ve yapıtın yazıldığı dönemin143 özellikleriyle ilgili bilgilerin gölgesinde kalmaktadır. Kimi zaman ise bu eksiklik alımlama estetiği, yapısalcılık, okur merkezli eleştiri gibi çeşitli yazın kuramlarıyla doldurulmaya çalışılmaktadır. Nasıl konusundaki eksiklikten hareketle yaptığımız bu tez çalışmasının temel amacı Greimâs göstergebiliminin metin incelemede sunduğu olanakların yabancı dil öğretimi bölümlerinde kullanılabilirliğini sınamak, anlatıbilim kuramı yoluyla öğrencilerin eleştirel okuma becerilerini geliştirmektir. Bu amaç doğrultusunda "Kısa Öykü İnceleme ve Öğretimi" dersinde kullanılmak üzere anlatıbilim kuramının metin çözümleme için öngördüğü işlem basamaklarından yararlanılarak bir ölçek hazırlanmıştır. Bir yarıyıl süresince seçilen öykü metinleriyle inceleme uygulamaları yapılmıştır. Çalışmamız altı bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde amaç, kapsam ve tanımlar sunulmuştur, ikinci bölüm kuramsal çerçeveyi oluşturmakta olup anlatı metni, kısa öykü, anlatıbilim kuramı ve okuma becerisini kapsamaktadır. Üçüncü bölümde bu güne kadar anlatıbilimin yabancı dil öğretiminde kullanımı üzerinde durulmuş, ülkemizde yapılan çalışmalardan söz edilmiştir. Dördüncü, beşinci ve altıncı bölümlerde ise yöntem, bulgular ve yorum, sonuç ve öneriler yer almaktadır.

Abstract:
144 SUMMARY In 1980's literary text revived its place in second language teaching. This revival was a consequence of the theoritical discussions claiming that it improves critical reading (Short 1988, Hill 1986), that it activates all the language skills at the same time (Brumfit and Carter, 1986), and that it gives information about the socio-cultural structure of the target language (Hambrook, 1994). However, this revival did not adequately answer the questions of why and how. In our country why and how to use literary text in second language teaching still remains as a problem. In classroom practices two diverse attitudes are observed. The first one, which is the omission of literary text usage, seems to result from teachers' hesitation towards literature. The second is using literary texts purely for grammatical analysis purposes. But the reality is that literary texts are not only composed of words and sentences. Literary text reading is an experience widening learner's scope. As for the how of the subject, also there are some problems. Disregarding the act of reading as a product, teachers are contented with biographical and historical information. This study, taking the problem of how as a premiss, aims to test the effectiveness of theory of narratology in second language teaching and to develop students' critical reading skills via the anaysis model offered by145 Greimâs. For this aim, we prepared a narrative text analysis instrument and put it into practice with various short stories during a semestre. The thesis includes six chapters. In Chapter I our aim, problem, scope and limitations were stated. Chapter II includes theoritical background. Related literature review was given in Chapter III. Chapter IV, V and VI include materials and methods, findings and discussion, and conclusion and suggestions.