Türkiye'deki trafik kazalarının mekansal ve zamansal analizi
Spatial and temporal analysis of traffic accidents in Turkey
Yazar: AHMET ATALAY
Danışman: DOÇ. DR. AHMET TORTUM
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Trafik = Traffic ; Ulaşım = Transportation ; İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering
Dizin: Kümeleme analizi = Cluster analysis ; Mekansal analiz = Spatial analysis ; Trafik kazaları = Traffic accidents

Özet:
Bu çalışmada, 1997-2006 süresince Türkiye'de meydana gelen şehir dışı trafik kazalarının mekansal analizi ve 1977-2006 süresince meydana gelen aylık trafik kazalarının zamansal analizi yapılmıştır. Mekansal analizde kaza sayısına ve şebeke uzunluğuna göre ölüm ve yaralanma oranları her il için ayrı ayrı hesaplanmıştır. Oranlar ham oranlar, ampirik bayes yöntemi ile yumuşatılmış oranlar, mekansal yumuşatma yöntemi ile yumuşatılmış oranlar ve aşırı risk oranları olmak üzere dört farklı biçimde hesaplanmıştır. Ham oranlara göre mekansal otokorelasyon analizi yapılmıştır. Hesaplanan oranlara göre tematik haritalar oluşturulmuştur. Bu haritalarda iller beş kategoriye göre gruplandırılmıştır. Ayrıca trafik kazaları bakımından benzer illeri gruplara ayırmak için hem geleneksel k-ortalamalı kümeleme yöntemi hem de bulanık c-ortalamalı kümeleme yöntemleri kullanılarak kümeleme analizi yapılmıştır. Çalışmada trafik kazalarına etkisi olabilecek yirmi tane değişken belirlenmiştir. Bu değişkenleri az sayıda faktör ile açıklamak için değişkenler faktör analizi uygulanmıştır. Faktör analizi sonucu dört faktör elde edilmiştir. Bu faktörle bağımsız değişken ve trafik kaza sayısı da bağımlı değişken olmak üzere çoklu regresyon analizi yapılmıştır. Çalışmanın zamansal analiz kısmında ise zaman serisi analizi yapılmıştır. Şebeke uzunluğuna göre hesaplanan oranlara göre; nüfus yoğunluğu fazla olan ve gelişmiş illerde ölüm ve yaralanma oranları oldukça yüksek olduğu gözlenmiştir. Kaza sayısına göre hesaplanan oranlara göre; nüfus yoğunluğu düşük ve gelişmemiş illerde ölüm ve yaralanma oranları oldukça yüksek olduğu gözlenmiştir. Faktör analizi sonucu en önemli faktörü; nüfus, şehirleşme oranı, nüfus yoğunluğu, imalat sanayi işyeri sayısı, motorlu taşıt sayısı, taşınan yolcu-km değeri, seyahat eden taşıt-km değeri ve taşınan ton-km değeri değişkenleri oluşturmuşlardır.Zamansal analize göre en fazla trafik kazası Ekim, Kasım ve Aralık aylarında meydana geldiği gözlenmiştir. Aylık trafik kazaları için en uygun zaman serisi model ARIMA(4,1,4) modelinin olduğu belirlenmiştir.

Abstract:
In this study, spatial and temporal analyses of road traffic accidents occurred at interurban had been done for 1997-2006 years in Turkey. In spatial analysis, mortality and injured rates of provinces were calculated. The ratios that are raw rates, smoothing rates with empirical bayes technique, smoothing rates with spatial smother technique and excess risk rates were calculated in four differently form. According to raw rates spatial autocorrelation analysis was done. Thematic maps were occurred according to calculated rates. In these maps, provinces were classified by rates. In addition to classify similar provinces to road traffic accidents, cluster analysis was done by using both traditional k-means cluster technique and fuzzy c-means technique. In the study, twenty variables were identified that will be effect to road traffic accidents. Factor analysis was used to identify with less factor there variables. Four factors were gotten by result of factor analysis. Multiple regression analysis was done that these factors were independent variables and number of road traffic accidents were dependent variable. Time series analysis was done in temporal analysis of the study. According to rates based lengths of roads; it was observed that mortality and injured rates are highest in high population density and developments provinces. According to rates based number of road traffic accidents; it was observed that mortality and injured rates are highest in low population density and undevelopment provinces. Results of factor analysis, important factor was occurred there variables that are population, urbanization ratio, population density, Number of place of employment in manufacture industry, number of road motor vehicle, number of passenger-km, number of vehicle-km, number of ton-km.According to temporal analysis, it was observed that maximum road traffic accidents occurred at October, November and December months. It was identified that ARIMA(4,1,4) is the best model to monthly road traffic accidents.