Karaburun yarımadasında zeytinyağı üretim mekânları üzerine bir okuma
A reading on the olive oil production spaces in the Karaburun peninsula
Yazar: MELAHAT KAYA KOÇ
Danışman: DOÇ. DR. YASEMEN ÖZER
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
"Üretim" ve "mekân" kavramları canlı yaşamının temel şartı olan beslenme ve barınma ihtiyaçlarına getirilen çözümler olmaları nedeniyle önemini kaybetmeden geçmişten günümüze kadar gelmiştir. Bu durum, bu kavramların bir araya gelmesi ile oluşan ve çalışmanın da mihenk taşlarını oluşturan iki yeni söylemde de mevcuttur: çalışmanın kavramsal çerçevesini oluşturan "mekânın üretimi" ve genel kapsamını oluşturan "üretim mekânı". Bu söylemler arasındaki ilişki ise üretim mekânlarının, değişen ekonomik ve toplumsal değerlerin yansımasının ortaya çıktığı, ilk mekân üretimleri olmasından kaynaklanmıştır. Bu bağlamda genel kapsam kökten gelen bir ürün -zeytinden elde edilen zeytinyağı- ve coğrafya -mitolojide zeytinin yetiştirildiği ilk yer, Karaburun Yarımadası- ile sınırlandırılmıştır.
Bu çalışmanın amacı, Karaburun Yarımadasının zeytinyağı üretim mekânları üzerinden bölgesel kimlik değerlerinin ortaya çıkarılmasıdır. Bunun için literatür çalışmaları, görüşmeler ve yerinde yapılan gözlemler yöntemiyle yarımadadaki aktif, pasif ya da atıl ilgili mekânlar tespit edilmiştir. Ardından çalışma kapsamında iddia edilen "Karaburun Yarımadasındaki bu mekânların, mekânsal karakterleri bağlamında bir bütünlüğe sahip oldukları" hipotezi test edilmek üzere -bütüncül mekân yaklaşımı nedeniyle- Lefebvreci mekân teorisi üzerinden okuma ölçütleri elde edilmiş ve bu ölçütler ile de ilgili mekânlar sorgulanmıştır.
Çalışma sonucunda, tespiti ve sorgulaması yapılan 16 zeytinyağı üretim mekânından 15'inin fabrika-mekân olduğu görülmüştür. Bu nedenle de tarihin tüm dönemlerine yönelik bütüncül bir okuma yapmak mümkün olmamıştır. Ancak fabrika-mekân üzerine yapılan bütüncül okumada, geleneksel ya da modern yöntemlerle üretim yapma şekline göre faklı donanım ihtiyaçlarına sahip olan bu mekânların -kısmi farklılaşmalarına rağmen- bütüncül özelliklere sahip oldukları fark edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Mekânın üretimi, üretim mekânı, zeytinyağı, zeytinyağı üretim mekânları, Karaburun Yarımadası

Abstract:
The concepts of "production" and "space" have come from the past to the present without losing their importance, as they are solutions to the basic requirement of life. This is also available in the two new discourses that are formed by the combination of these concepts and constitute the cornerstones of the study: "the production of space" and "the production space" which are the conceptual framework and general scope. The relationship between these stems from the fact that production spaces are the first productions of space, in which the reflection of changing economic and social values emerge. In this context, the scope is limited to an ancient product -olive oil- and a geography -the Karaburun Peninsula, where olives were grown firstly in mythology.
The aim of this study is to reveal the regional identity values through the olive oil production spaces in the Karaburun Peninsula. For this, the active, passive or inactive places on the peninsula were determined by the method of literature studies, interviews and on-site observations. Then, in order to test the hypothesis that "These spaces in the Karaburun Peninsula have an integrity in terms of their spatial characteristics", which is claimed within the scope of the study, reading criterias were obtained -due to the holistic space approach- based on the Lefebvrian theory of space and the relevant spaces were questioned by them.
As a result of the study, it was seen that 15 of the 16 olive oil production spaces identified and questioned were factory-spaces, therefore it was not possible to make a holistic reading for all periods of history. However, in the reading on the factory-spaces, it has been noticed that these spaces, which have different equipment needs according to the way of producing -with traditional or modern methods- have integrative features despite their partial differentiation.

Keywords: Lefebvre, the production of space, production spaces, olive oil production spaces, Karaburun Peninsula