Konuşma dışı oral motor egzersizlerin konuşma sesi bozukluklarında dil ve konuşma terapistleri tarafından kullanımı
The use of non-speech oral motor exercises by speech and language therapists in speech sound disorders
Yazar: BERİRE SENA TOPUZ
Danışman: PROF. DR. AHMET KONROT KONROT
Üsküdar Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Dil ve Konuşma Terapisi Ana Bilim Dalı / Dil ve Konuşma Terapisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Dilbilim = Linguistics
Dizin: Dil ve konuşma terapisi = Speech therapy ; Egzersiz = Exercise ; Konuşma = Speech ; Motor beceriler = Motor skills ; Ses bozuklukları = Voice disorders ; Tedavi = Treatment

Özet:
Konuşma sesi bozukluğu (KSB), okul öncesi dönemde sık karşılaşılan ve konuşma anlaşılırlığının düşük olması ile karakterize bir bozukluktur. KSB'ye sahip çocuklar gelişimsel olarak edinmeleri gereken konuşma seslerini daha geç edinirler. KSB terapisinde kullanılabilecek çeşitli yaklaşımlar bulunmaktadır. Bu yaklaşımlardan birisi de konuşma dışı oral motor egzersizlerdir (KDOME). KDOME'nin konuşma sesi bozukluklarında kullanımı son yıllarda çok tartışılan konuların başında gelmektedir. Egzersizlerin etkililiğine dair yapılan araştırmalar, deneysel kanıtlar aramıştır ancak çoğunlukla egzersizlerin etki sağlamadığı yönünde sonuçlarla karşılaşılmıştır. 
       Bu araştırmada amaç; ülkemizde çalışan dil ve konuşma terapistlerinin (DKT) KSB terapisinde KDOME kullanıp kullanmadıklarını belirlemektir. Ayrıca DKT'lerin KDOME kullanma veya kullanmama nedenleri, kullandıkları KDOME türleri, KDOME'ler hakkında bilgi edindikleri kaynaklar, KDOME uygularken kullandıkları materyaller, KDOME'yi KSB çatısı altında hangi bozukluklarda kullandıkları da incelenmiştir. Çalışmaya hastanelerde, özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde, özel kliniklerde ve üniversitelerde çalışan 149 DKT katılmıştır. Verilerin toplanmasında alanyazın taraması ve benzer amaçla yürütülen çalışmalarda kullanılan anketlerin incelenmesi sonucunda araştırmacı tarafından geliştirilen "Konuşma Dışı Oral Motor Egzersizlerinin, Konuşma Sesi Bozukluklarında Dil ve Konuşma Terapistleri Tarafından Kullanımı" isimli bir anket kullanılmıştır.
       Bu amaç doğrultusunda, anket aracılığı ile 149 DKT' den veri toplanmıştır. Veriler SPSS (ver:23.0) programına aktarılarak analiz edilmiştir. Çalışma bulgularının değerlendirilmesinde tanımlayıcı istatistik ölçütler (ortalama, medyan, standart sapma ve yüzdelik sayılar) kullanılmıştır. Veriler arasındaki ilişkinin belirlenmesi için Ki-Kare testi kullanılmıştır. Sonuçlar yorumlanırken anlamlılık düzeyi p<0,05 alınmıştır. 
Çalışmaya katılan terapistlerin %51'i KDOME kullanmaktadır. Çalışmaya katılan terapistlerin %85'inin lisans eğitimini dil ve konuşma terapisi alanında aldıkları, lisansı DKT olan bu grubun KDOME kullanımının %51 olduğu, lisansı farklı branşlarda olup lisansüstü eğitim ile terapist unvanı alan diğer katılımcıların KDOME kullanım oranının da %50 olduğu görülmüştür. KDOME kullanımının lisans eğitimi ile ilişkisi incelendiğinde DKT lisans eğitimi ile KDOME kullanımı arasında anlamlı bir ilişki bulunmamıştır. (p=0,9) 
KDOME kullanan katılımcıların egzersizler hakkındaki bilgilerini %73 oranında lisans ve lisans üstü eğitimlerinde almıştır. KDOME kullanımından en yüksek faydayı konuşma bozukluklarından dizartride elde edildiği, en düşük faydayı ise dudak-damak yarıklığına bağlı konuşma bozukluğunda elde edildiği saptanmıştır. Dil, dudak ve çene egzersizleri kullanım sıklığı açısından benzer olup, üç egzersiz türü de sıklıkla kullanılmaktadır. Katılımcıların bu egzersizi kullanma nedenleri sorulduğunda en yüksek yanıt "Kişisel deneyimlerime bağlı olarak egzersizlerin etkili sonuçlar verdiğini gözlemledim" olmuştur. Egzersizler esnasında en sık kullanılan ilk üç materyal sırasıyla; dil çubuğu (%94), pipet (%69) ve çiğneme tüpü (%52) olarak saptanmıştır. KDOME kullanmayan terapistlerin bu egzersizleri kullanmama nedeni ise en yüksek oranda (%63) meslektaş, kıdemli ya da eğitmenlerinden egzersizlerin yararlı olmadığı yönündeki bilgilerdir.

Abstract:
Speech sound disorders (SSD) is a common disorder in pre-school period and characterized with low speech intelligibility. Children with  the SSD receive their speech sounds later than they need to receive developmentally. There are various approaches that can be used in SSD therapy. One of these approaches is non-speech oral motor exercises (NSOMEs). The use of NSOMEs in SSD has been a controversial topic in recent years. So many researches have been made to prove the effectiveness of NSOMEs via experimental evidence but have often resulted as exercises do not have a significant efficacy.
The aim of this research is to determine whether Speech-Language Therapists (SLTs) working in our country use NSOMEs in SSD therapy. Additionally, the reasons why SLTs's use or not use NSOMEs, the types of NSOMEs they use, the resources they have learned about NSOMEs, the materials they use to practise NSOMEs, in which kind of SSD disorders they use NSOMEs, have also been examined. The study was attended by 149 SLTs employee in hospitals, private education and rehabilitation centers, private clinics and universities.Datas obtained by reviewing the related literature and also using a survey called "Use of Non-Speech Oral Motor Exercise by Language and Speech Therapists" that is developed by analyzing the surveys used in researches with similar aims.
 For this purpose, data was collected from 149 SLTs through the survey. The data has been analyzed by SPSS (ver:23.0) program. Descriptive statistical criteria (mean, median, standard deviation and percentiles) are used to evaluate the study findings.The Chi Square test was used to determine the relationship between the data. Values with P<0.05 were considered statistically significant.
It's found that; 51% of the therapists participated to the study has been using NSOMEs and 85% of the therapists participated to the study has bachelor's degree on Language and Speech Therapy(SLT) and the use of NSOMEs has been found to be 51% among these therapists.Other participants who received the title of a therapist through graduate education have been found to have a 50% rate of using NSOMEs. So, no statistically signifanct relation found between having an undergraduate education on SLT and using of NSOMEs (p:0.9).  
 	73% of the participants using NSOMEs have learned NSOMEs through undergraduate and graduate education. It is found that the highest benefits obtained by using NSOMEs on dysarthria; one of speech disorders while the lowest benefits obtained for the speech disorder cleft lip and cleft palate. Language, lip and jaw exercises are similar in terms of frequency of use, and three types of exercises are used commonly. When asked why the participants were using this exercise, the mostly given response was "I have observed that exercises have effective results according to my personal experience".The first three materials used most commonly during exercise were identified as tongue bars (94%), pipettes (69%) and chewing tubes (52%). The reason, with the highest level of 63%, for not using NSOMEs by the other therapist who do not use NSOMEs was the negative information they got from their colleagues, seniors etc. that the exercises are not effective.