1949'dan günümüze Çin'in Doğu Türkistan politikaları
China's East Turkestan policies from 1949 to te present
Yazar: AYŞE TAMGÜNEY
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET ALİ BOLAT
İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih ve Medeniyet Araştırmaları Ana Bilim Dalı / Tarih ve Medeniyet Araştırmaları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History
Dizin: Doğu Türkistan = East Turkhistan ; Uygurlar = Uighurs ; Çin = China

Özet:
Yapılan çalışmada 1949'dan günümüze Çin Halk Cumhuriyeti'nin Doğu Türkistan'da uyguladığı politikaların tarihsel kökenleri ve bu politikaların Uygur Türkleri üzerindeki etkileri incelenmiştir. Bu doğrultuda çalışmanın giriş bilgilerinin ardından gelen ikinci bölümünde Doğu Türkistan bölgesi ve Uygur Türkleri hakkında bilgi verilmesi adına bölgenin tarihsel süreci incelenmiş; coğrafi konumunun stratejik önemi, ekonomik faaliyetlerin çeşitliliği ve demografik yapının Uygur Türkleri üzerindeki etkisi ele alınmıştır. Siyasi durum ve tarihsel süreçler bağlamında, Doğu Türkistan İslam Cumhuriyeti (1932-1934), SSCB etkisiyle ortaya çıkan 1933-1944 dönemi, Doğu Türkistan Cumhuriyeti (1944-1949) ve 1949 sonrası Çin yönetimi altında yaşanan değişimler ortaya konulmuştur. Bu kapsamda, 2009 Urumçi Olayları da incelenmiş ve bölgedeki etnik gerginliğin boyutları değerlendirilmiştir. Ardından ise üçüncü bölümde çalışmanın temel odağı bağlamında Çin Halk Cumhuriyeti'nin Doğu Türkistan'a yönelik politikalarının kökenleri ve stratejileri incelenmiştir. Bu bağlamda Çin'in iskan politikaları, sistematik şiddet ve dini kısıtlamalar ile demografik ve ekonomik meseleler ele alınmıştır. Diğer Çinlileştirme politikaları ve toplama kampları (Sincan Mesleki Eğitim ve Öğretim Merkezleri) da bu kapsamda değerlendirilmiştir. Ayrıca Çin hükümetinin terörle mücadele adı altında yürüttüğü politikaların bölgedeki insan hakları ihlallerine nasıl zemin hazırladığının da üstünde durulmuştur. Dördüncü bölümde ise Çin'in Doğu Türkistan'da yürüttüğü politikaların insan hakları üzerindeki etkileri ve uluslararası toplumun bu konudaki perspektifleri incelenmiştir. Çin'in bölgedeki demografik yapıya, eğitim sistemine, dini özgürlüklere ve seyahat ile iletişim haklarına müdahaleleri ortaya konulmuştur. Bu kapsamda, zorunlu göçler, doğum kontrolü ve kürtaj politikaları, eğitim alanında karşılaşılan problemler ve dini kısıtlamalar değerlendirilmiş; toplama kampları ve işkence vakaları, damgalama ve dışlamanın kültürel değişime etkilerine yer verilmiştir. Bölümün sonunda, 1949'dan günümüze Çin'in Doğu Türkistan politikalarının insan hakları ihlalleri bağlamında değerlendirilmesi yapılmış ve uluslararası toplumun bu ihlallere karşı tutumu ele alınmıştır. ABD-Çin, Şangay İş birliği Örgütü-Çin, Asya ülkeleri-Çin ve Türkiye-Çin ilişkileri bağlamında Doğu Türkistan'daki politikaların uluslararası etkileri ortaya konulmuştur. Bu bilgiler doğrultusunda ise son olarak Doğu Türkistan'ın gelecek perspektifi ve son dönem raporlarının sonuçları da değerlendirilmiştir.
Yapılan çalışmada bu kapsamdaki değerlendirmelerin ardından Çin'in bölge üzerindeki egemenliğini pekiştirmek amacıyla etnik asimilasyon, kültürel silme ve bölgesel ayrılıkçı hareketlerin bastırılması gibi yöntemlerle nasıl bir strateji izlediği detaylı biçimde görülmüştür. Ayrıca, Çin'in uluslararası insan hakları yükümlülükleri çerçevesinde değerlendirildiğinde, uygulanan politikaların Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Uluslararası Sözleşmesi (ICESCR) ve Çocuk Haklarına Dair Sözleşme (CRC) gibi uluslararası sözleşmelere aykırı olduğu belirlenmiştir. Bu doğrultuda Çin'in Doğu Türkistan politikalarının, zorla asimilasyon, demografik değişim ve kültürel hakların gasp edilmesi gibi ciddi insan hakları ihlallerini içerdiği sonuçlarına ulaşılmıştır. Uygur Türklerinin dini, kültürel ve sosyal yapılarının sistemli bir şekilde hedef alındığı ve bu politikaların uluslararası toplum tarafından da ciddi endişelerle izlendiği görülmüştür. Bu bağlamda uluslararası toplumun ve insan hakları kuruluşlarının daha baskın ses çıkartması ve BM gibi organizasyonların Çin'in bu politikalarına karşı etkin bir müdahalede bulunmasının aciliyeti öne çıkmaktadır. Ayrıca, Çin'e yönelik uluslararası baskının artırılması ve Doğu Türkistan'daki insan hakları ihlallerinin önlenmesine yönelik somut adımların atılması gerektiği görülmüştür.

Abstract:
In the study, the historical roots of the policies implemented by the People's Republic of China in East Turkestan from 1949 to the present and the effects of these policies on the Uyghur Turks were examined. In this regard, in the second part of the study, following the introductory information, the historical process of the region was examined in order to provide information about the East Turkestan region and Uyghur Turks; The strategic importance of its geographical location, the diversity of economic activities and the impact of the demographic structure on the Uyghur Turks are discussed. In the context of the political situation and historical processes, the changes experienced under the East Turkestan Islamic Republic (1932-1934), the 1933-1944 period that emerged under the influence of the USSR, the East Turkestan Republic (1944-1949) and the Chinese rule after 1949 were revealed. In this context, the 2009 Urumqi Incidents were also examined and the dimensions of ethnic tension in the region were evaluated. Then, in the third chapter, the origins and strategies of the People's Republic of China's policies towards East Turkestan were examined in the context of the main focus of the study. In this context, China's housing policies, systematic violence and religious restrictions, and demographic and economic issues are discussed. Other Sinicization policies and concentration camps (Xinjiang Vocational Education and Training Centers) were also evaluated in this context. It also emphasized how the policies carried out by the Chinese government under the name of combating terrorism paved the way for human rights violations in the region. In the fourth chapter, the effects of China's policies in East Turkestan on human rights and the perspectives of the international community on this issue are examined. China's interventions in the demographic structure, education system, religious freedoms, and travel and communication rights in the region have been revealed. In this context, forced migrations, birth control and abortion policies, problems encountered in the field of education and religious restrictions were evaluated; Concentration camps and torture cases, and the effects of stigmatization and exclusion on cultural change are included. At the end of the chapter, China's East Turkestan policies from 1949 to the present are evaluated in the context of human rights violations and the attitude of the international community towards these violations is discussed. The international effects of policies in East Turkestan have been revealed in the context of US-China, Shanghai Cooperation Organization-China, Asian countries-China and Türkiye-China relations. In line with this information, the future perspective of East Turkestan and the results of the latest reports were also evaluated.
Following evaluations in this context, the study has shown in detail what kind of strategy China has followed in order to consolidate its sovereignty over the region, using methods such as ethnic assimilation, cultural erasure and suppression of regional separatist movements. In addition, when evaluated within the framework of China's international human rights obligations, it has been determined that the implemented policies are contrary to international agreements such as the International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights (ICESCR) and the Convention on the Rights of the Child (CRC). In this regard, it has been concluded that China's East Turkestan policies include serious human rights violations such as forced assimilation, demographic change and usurpation of cultural rights. It has been observed that the religious, cultural and social structures of the Uyghur Turks are systematically targeted and these policies are followed with serious concerns by the international community. In this context, the urgency for the international community and human rights organizations to raise a more dominant voice and for organizations such as the UN to intervene effectively against these policies of China comes to the fore. In addition, it has been seen that international pressure on China should be increased and concrete steps should be taken to prevent human rights violations in East Turkestan.