Erken Osmanlı dönemi milet işi seramik tabakların incelenmesi
Examination of Early Ottoman period "Miletus" pottery and ceramic plates
Yazar: ŞENİZ PEKER
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ LATİFE AKTAN ÖZEL
Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Geleneksel Türk Sanatları Ana Sanat Dalı / Geleneksel Türk Sanatları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Güzel Sanatlar = Fine Arts ; Sanat Tarihi = Art History

Özet:
Yüzyıllar boyunca yapılan sanatlar bize miras olarak kalmış, geçmişten günümüze ışık tutmuştur. Eski medeniyetlerin sanatları onların kültürlerinin ifadesidir diyebiliriz. Bu sanatlar içinde, önemli bir yere sahip olan çini ve seramik  sanatı, her alanda kullanılmış, günümüze kadar değerini yitirmemiştir. Yapılan arkeolojik kazılarda, Erken Osmanlı döneminde, günlük kullanım eşyası olarak yararlanılan kap kacakların, ilk olarak bulundukları kazı yeri olan "Milet" bölgesinde tespit edildiği bilinmektedir. Kırmızı çamurlu ve beyaz astarlı olan Milet işi seramiklerinde, kobalt mavi, turkuaz, mangan moru, yeşil ve siyah gibi renkler kullanılmış olup, desenleri geometrik çizgiler, bitkisel motifler ve hayvan figürlerinin kullanıldığı bir halk sanatıdır.  14. ve 15. yy. da yoğun olarak üretilen bu seramiklerin, mimarî yapılarda kullanılması dikkat çekici olmakla birlikte, özellikle daha çok İç Anadolu bölgesindeki dini yapılarda kullanıldıkları tespit edilmiştir. Ankara'da yedi, Karaman'da iki cami mihrabına uygulandığı görülmüştür.  
Yapılan bu çalışmada, arkeolojik kazılar sonucu ortaya çıkarılan ve mimarîde kullanılan seramik tabakların, renk, kompozisyon, altyapı, tasarım ve kullanım alanları açısından ele alınmış ve uygulamaları yapılmıştır. Birçok müzede, tarihi eser konumunda bulunan ve cami mihraplarında mimarî unsur olarak kullanılan, Milet işi seramik kâseler ve tabaklar, günümüze kadar gelmiş, bu bağlamda araştırma konusu olarak çalışılmıştır. Çeşitli alanlarda kullanılan, bu seramik kâse ve tabaklardan tespit edilenler tek tek incelenmiş ve analiz edilmiştir. 14. ve 15. yüzyılda ortaya çıkan bu seramikler gelecek devrin sanatına temel olduğunun göstergesidir.

Abstract:
The arts made for centuries have remained as a legacy to us and shed light from the past to the present. We can say that the arts of ancient civilisations are the expression of their culture. Among these arts, tile and ceramic art, which has an important place, has been used in every field and has not lost its value until today. In the archaeological excavations, it is known that the pots and pans used as daily use items in the Early Ottoman period were first found in the "Miletus" region, where they were first found. Miletus ceramics with red mud and white slips use colours such as cobalt blue, turquoise, manganese purple, green and black, and their patterns are a folk art in which geometric lines, floral motifs and animal figures are used.  Produced intensively in the 14th and 15th centuries, these ceramics were used in architectural structures; however, it was determined that they were mostly used in religious buildings in Central Anatolia. It was observed that they were applied on seven mosque mihrabs in Ankara and two in Karaman.  
In this study, the ceramic plates unearthed as a result of archaeological excavations and used in architecture have been discussed and applied in terms of colour, composition, infrastructure, design and usage areas. Miletus ceramic bowls and plates, which are historical artefacts in many museums and used as architectural elements in mosque mihrabs, have survived to the present day and have been studied as a research subject in this context. These ceramic bowls and plates, which were used in various fields, were examined and analysed one by one. These 14th and 15th century ceramics are an indication that they are the basis for the art of the next period.