Türkiye'deki katılım bankalarının fon toplama yöntemlerine göre kıyaslanması ve çok kriterli karar verme tekniği ile bir uygulama
Comparison of participation banks in Turkey according to their fund collection methods and an ampirical analysis with multi-criteria decision making technique
Yazar: HAŞİM ATEŞ
Danışman: DOÇ. DR. HAŞİM BAĞCI
Aksaray Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam İktisadı ve Finansı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Bankacılık = Banking
Dizin: Fon kaynakları = Fund resources ; Katılım bankacılığı = Participation banking

Özet:
Çalışmanın amacı; Türkiye'de faaliyette bulunan altı katılım bankasının yıllara göre fon kaynak miktarlarını inceleyerek, hangi fon kaynağının daha önemli olduğunu ve belirlenen ağırlıklara göre hangi katılım bankasının hangi yılda fon kaynaklarını daha etkin  kullandığını saptamaktır. Bu amaçla; çalışmada örneklem olarak Türkiye'de faaliyette bulunan 6 katılım bankası seçilmiştir. Bu bankalar; Albaraka Türk Katılım Bankası, Kuveyt Türk Katılım Bankası, Türkiye Finans Katılım Bankası, Ziraat Katılım Bankası, Vakıf Katılım Bankası ve Emlak Katılım Bankası'dır.
Katılım bankaları fon toplama yöntemleri olarak geleneksel bankalar ile benzerlik gösterse de faizi devre dışı bırakarak kâr payını kullanması ile diğer bankalardan ayrılmaktadır. Katılım bankaları fon kaynaklarını elde ederken 5 hesap türü ile işlem yapmaktadır. Bu hesap türleri; özel cari hesaplar, katılım hesapları, tasarruf hesapları, yatırım hesapları ve kıymetli maden depo hesaplarıdır. Çalışmanın analizinde kullanılan hesap türleri ise; özel cari hesaplar, katılım hesapları ve kıymetli maden depo hesaplarıdır.
Türkiye'de katılım bankalarını kullanan yatırımcıların yıllara göre hangi fon kaynaklarını tercih ettiği ve katılım bankalarında hangi fon kaynaklarını kullandığını inceleyen bir çalışmaya rastlanılmamıştır. Bu konunun araştırılmasının ve analiz edilmesinin, İslam iktisadî ve finansı alanına önemli katkı sağlayacağı düşünülmektedir.
Çalışmada katılım bankalarına ait 2013-2022 yılları arasını kapsayan 10 yıllık fon kaynak miktarları kullanılmıştır. Ardından çok kriterli karar verme tekniklerinden SD ve WASPAS yöntemleri kullanılarak analiz çalışması yapılmıştır. SD yöntemi ile analizde kullanılan özel cari hesaplar, katılım hesapları ve kıymetli maden depo hesaplarının ağırlıkları saptanmıştır. SD analiz sonuçlarına göre; Türkiye'de yaşanan ekonomik gelişmelere bağlı olarak yıllara göre farklı hesap türlerinin ağırlık oranlarının fazla olduğu görülmüştür. WASPAS yöntemiyle ise önceden belirlenen ağırlıklar yardımıyla 6 katılım bankasının belirlenen zaman dilimindeki fon kaynak performansı ölçülmüştür. WASPAS analiz sonuçlarında ise tüm yıllarda Kuveyt Türk Katılım Bankası'nın diğer katılım bankalarına göre performansının daha iyi olduğu tespit edilmiştir. Kuveyt Türk katılım bankasının bu performansı; kuruluş yılı itibari ile en eski olması, Türkiye'deki katılım bankacılık sistemine öncülük etmesi, bankanın uygulamış olduğu ürün çeşitliliği, yurtiçinde ve yurt dışında etkin faaliyette bulunmaları gibi gerekçelere dayandırılabilir.

Abstract:
The aim of the study is to examine the fund source amounts of six participation banks operating in Turkey by year and to determine which fund source is more important and which participation bank used more effective fund sources in which year according to the determined weights. For this purpose, 6 participation banks operating in Turkey were selected as samples in the study. These banks are Albaraka Türk Katılım Bankası, Kuveyt Türk Katılım Bankası, Türkiye Finans Katılım Bankası, Ziraat Katılım Bankası, Vakıf Katılım Bankası and Emlak Katılım Bankası.
Although participation banks are similar to traditional banks in terms of fund collection methods, they differ from other banks by eliminating interest and using dividends. Participation banks conduct transactions with 5 account types when obtaining funding sources. These account types are private current accounts, participation accounts, savings accounts, investment accounts and precious metal deposit accounts. The account types used in the analysis of the study are private current accounts, participation accounts and precious metal deposit accounts.
No study has been found examining which fund sources preferred by investors using participation banks in Turkey over the years and which fund sources they used in participation banks. It is thought that researching and analyzing this issue will make a significant contribution to the field of Islamic economics and finance.
In the study, 10-year fund resource amounts of participation banks covering the period between 2013 and 2022 were used. Then, an analysis study was carried out using the SD and WASPAS method, which are multi-criteria decision-making techniques. The weights of special current accounts, participation accounts and precious metal deposit accounts used in the analysis were determined using the SD method. According to SD analysis results, it has been observed that the weight ratios of different account types are higher depending on the economic developments in Turkey over the years. With the WASPAS method, the fund resource performance of 6 participation banks in the specified time period was measured with the help of predetermined weights. In the WASPAS analysis results, it was determined that the performance of Kuveyt Türk participation bank was better than other participation banks in all years. This performance of Kuveyt Türk participation bank can be based on reasons such as being the oldest in terms of its establishment, leading the participation banking system in Turkey, the variety of products the bank has implemented, and its effective activities at home and abroad.