Obsesif kompulsif belirtiler veya sosyal kaygı belirtileri sergileyen üniversite öğrencilerinde kişilerarası duygu düzenlemenin incelenmesi
Examining of interpersonal emotion regulation in university students with obsessive compulsive or social anxiety symptoms
Yazar: TUĞBA ÇAPAR TAŞKESEN
Danışman: PROF. DR. MÜJGAN İNÖZÜ MERMERKAYA
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Klinik Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
Duygu düzenlemeye ilişkin çalışmaların çoğu birey içi süreçlere odaklanmaktadır. Fakat
son zamanlarda bu alanda yapılan çalışmaların odağı duygu düzenlemenin eksik kalan
sosyal bağlamına kaymıştır. Duygu düzenlemenin sosyal bağlamı olarak ifade edilen
kişilerarası duygu düzenleme alanına yönelik çalışmalar son on yıla dayanmaktadır.
Mevcut çalışma duygu düzenlemenin yeni çalışılan sosyal yönünü obsesif kompulsif
bozukluk (OKB) ve sosyal kaygı bozukluğunda (SKB) keşifsel bir şekilde incelemeyi
hedeflemektedir. Bu bağlamda Türkiyenin çeşitli üniversitelerinde okuyan öğrencilere
ulaşılmıştır. Çalışma iki aşamadan oluşmuştur. İlk aşamanın amacı yüksek düzey ile
düşük düzey OKB veya SKB belirtileri sergileyen katılımcıları belirlemek ve
kişilerarası duygu düzenlemeyi diğer değişkenlerle incelemektir. İkinci aşamanın amacı
ise grupların olumsuz duyguları tetiklendikten sonra açığa çıkan duygularla nasıl başa
çıktılarını ölçemeye çalışmaktır. Birinci çalışma sonunda kişilerarası duygu düzenleme
stratejileri alt boyutu olan olumlu duyguyu arttırmada gruplar arası anlamlı farklar elde
edilmiştir. Yüksek düzey OKB ve yüksek düzey SKB belirtileri sergileyen öğrencilerin
olumlu duygularını arttırmak için diğer insanlara yönelme ihtiyacının daha az olduğu ve
pozitif duygu sonrasında diğer insanlarla kurdukları iletişimden daha az doyum ve keyif
aldıkları bulunmuştur. İkinci aşamada katılımcılara olumsuz duygularını tetikleyecek
senaryolar verilmiştir. Sonrasında hem kişilerarası duygu düzenleme hem de birey içi
duygu düzenleme ölçekleri katılımcılara sunulmuştur. Araştırma sonunda OKB düzeyi
yüksek olanların duygularını bastırarak düzenlemeye çalıştıkları bulunurken, SKB
düzeyi yüksek olanların duygularını bastırarak ve bilişsel yeniden değerlendirme
stratejilerini daha az uygulayarak duygularıyla başa çıkmaya çalıştıkları saptanmıştır.
Bununla birlikte kişilerarası duygu düzenleme alanında OKB grupları arasında anlamlı
bir fark elde edilememiş fakat yüksek düzey SKB belirtileri gösteren grubun düşük
vi
düzey SKB belirtisi sergileyen gruba kıyasla diğer insanlardan daha az bakış açısı
almaya ihtiyaç duydukları bulunmuştur. Bir diğer ifadeyle diğerlerinden durumun o
kadar kötü olmadığını ve diğer insanların daha kötü şeyler yaşadıklarını duymaya
ihtiyaçlarının yüksek SKB grubunda daha az olduğu görülmüştür. Mevcut bulgular
bağlanma kuramı, ebeveynlik özellikleri, kültür ve tanılar üstü kavramlarla tartışılmıştır.
Anahtar Sözcükler
Duygu Düzenleme, Kişilerarası Duygu Düzenleme, Obsesif Kompulsif Belirtiler,
Sosyal Kaygı Belirtileri

Abstract:
Most of the studies related to emotion regulation focus on the intrapersonal aspect of
emotion regulation. However, recent studies started to focus on examining the social
aspects of emotion regulation. The aim of this current study was to investigate
obsessive-compulsive disorder (OCD) and social anxiety disorder (SAD) within the
scope of social aspects of emotion regulation. The University Students enrolled in
different universities in Turkey were recruited. This study was composed of two parts.
The goal of the first study was to determine the high and low levels of OCD and SAD
groups. The purpose of the second study was to understand how groups regulate their
emotions that emerged after the scenario was presented. At the end of the first study, a
significant difference was obtained between the groups in the enhancing positive
emotion sub-field of the interpersonal emotion regulation questionnaire. The result
showed that students with high-level of OCD symptoms had less need to turn to other
people to increase their positive emotions, and high-level OCD and SAD symptoms
stated that they had less satisfaction and pleasure from communicating with other
people about their positive emotions. In the second study, the scenarios triggering
negative emotions were presented. The findings showed that those in the high OCD
group tried to regulate their emotions by suppressing more, while those in the high SAD
group struggled with their emotions by suppressing more and using less cognitive
reappraisal. On the other hand, those with high SAD stated that they needed less
perspective-taking from others. In other words, it was found that high-SAD group
needed less to hear that the situation was not bad as they thought and know that the
viii
other people who have been experiencing more. The results were discussed in terms of
attachment theory, parenting styles, culture, and transdiagnostic views.
Keywords
Emotion Regulation, Interpersonal Emotion Regulation, Obsessive-Compulsive
symptoms, Social Anxiety Symptoms