Lise öğretmenlerinin işyeri arkadaşlık ve okul kültürü algıları arasındaki ilişki
The relation between workplace friendship and school culture perception of high school teachers
Yazar: YASEMİN NESLİHAN BİLGİN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BİLGEN KIRAL
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi, Teftişi, Planlaması ve Ekonomisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Arkadaşlık = Friendship ; Lise öğretmenleri = High schools teachers ; Okul kültürü = School culture ; Ölçekler = Scales ; Örgüt kültürü = Organizational culture ; Öğretmen algısı = Teacher perception ; Öğretmenler = Teachers ; İş arkadaşları = Coworkers

Özet:
Bu araştırmanın amacı, lise öğretmenlerinin işyeri arkadaşlık ve okul kültürü algıları arasında nasıl bir ilişki olduğunu saptamak ve okul kültürü oluşumunda işyeri arkadaşlığına daha çok dikkat edilmesini sağlamaktır. Bu amaçla araştırmaya Aydın ili, Efeler ilçesindeki T.C. Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlı 22 resmi lisede 2017–2018 eğitim öğretim yılında görev yapmakta olan öğretmenler (N=1156) dahil edilmiştir. Bu öğretmenlerin 610' u erkek ve 546' sı kadın öğretmendir. Örneklem oluşturulurken, önce liseler tabakalı örnekleme yöntemi ile Anadolu lisesi ve meslek lisesi olmak üzere iki gruba ayrılmıştır. Bu tabakaların içinden de basit seçkisiz örnekleme ile 16 okul ve bu okullarda çalışan 330 öğretmen gönüllülük esasına göre seçilmiştir. Ayrıca Fen Lisesi ile Sosyal Bilimler Lisesi Anadolu lisesi grubuna dahil edilmiştir.
Verilerin toplanmasında Kişisel Bilgi Formu, İş yeri Arkadaşlık Ölçeği ve Okul Kültürü Ölçeği kullanılmıştır. Okul Kültürü Ölçeği' nin yapı geçerliliği için doğrulayıcı faktör analizi yapılmıştır. Verilerin analizinde, t- testi, Kruskal Wallis H-testi, ANOVA,  Scheffe testi kullanılmıştır. Lise öğretmenlerinin iş yeri arkadaşlık ile okul kültürü algısı arasındaki ilişkisini belirlemek için Pearson Momentler Çarpımı Korelasyon Katsayısı kullanılmıştır. Yapılan istatistiksel analizlerde p .05 istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir.
Araştırmanın sonucunda, lise öğretmenlerinin "arkadaşlık fırsatı"  algısının yüksek düzeyde olduğu, "egemen olan arkadaşlık"  algısının düşük düzeyde olduğu tespit edilmiştir. İş yeri arkadaşlığı cinsiyet değişkenine göre incelendiğinde kadın öğretmenlerin egemen olan arkadaşlık algılarının, erkek öğretmenlerden anlamlı biçimde farklı olduğu bulunmuştur. Medeni durum değişkenine göre incelendiğinde ise evli öğretmenlerin egemen olan arkadaşlık ve genel arkadaşlık algısının, bekar öğretmenlerden daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Lise öğretmenlerinin görev kültürü algılarının en yüksek düzeyde olduğu ve bunu sırasıyla destek kültürünün, başarı kültürünün ve bürokratik kültürün takip ettiği saptanmıştır. 35 yaş ve altı ile 41-45 yaş grubu içinde bulunan lise öğretmenlerinin bürokratik kültür algı düzeylerinin, diğer yaş gruplarındaki öğretmenlerden anlamlı şekilde yüksek olduğu ortaya çıkmıştır. Ayrıca okul türü değişkenine göre meslek lisesi öğretmenlerinin başarı kültürü algı düzeylerinin, Anadolu lisesi öğretmenlerinden daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. İş yeri arkadaşlık algısının okul kültürü algısı ile orta düzey, pozitif ve anlamlı bir ilişkisi olduğu saptanmıştır. Boyutlar bazında bakıldığında ise "arkadaşlık fırsatı" algısının destek ve görev kültürü ile yüksek düzeyde, başarı ve okul kültürü ile orta düzeyde, pozitif ve anlamlı bir ilişkisinin olduğu; "egemen olan arkadaşlık" algısının destek ile görev kültürü ve toplam kültür arasında orta düzeyde, başarı kültürü ile düşük düzeyde, pozitif ve anlamlı bir ilişkisinin olduğu saptanmıştır. Ayrıca iş yeri arkadaşlığının bürokratik kültür ile anlamlı bir ilişkisinin olmadığı tespit edilmiştir.

ANAHTAR SÖZCÜKLER: Kültür, Örgüt Kültürü, Okul Kültürü, İş Yeri Arkadaşlığı

Abstract:
The aim of this research is to determine the relationship in between workplace friendship and school culture perceptions of high school teachers and to make more attention to workplace friendship in the formation of school culture. Regarding this aim, teachers (N=1156, 610 male, 546 female) who had worked in the 2017-2018 academic year in 22 public high schools affiliated to the Turkish Ministry of National Education in Efeler, Aydın . For the establishment of the sample group, high schools were seperated in two groups in accordance with stratified sampling method as Anatolian high school and vocational high school. Within these strata, 16 schools with simple random sampling and 330 teachers working in these schools were selected on a volunteer basis. In addition, the Science High School and the Social Sciences High School have been incorporated into the Anatolian high school group.
Personal Information Form, Workplace Friendship Scale and School Culture Scale were used to collect the data. Confirmatory factor analysis was conducted for the construct validity of the School Culture Scale. In the analysis of the data, t-test, Kruskal Wallis H-test, ANOVA, Scheffe test were performed. The Pearson Moments Multiplication Correlation Coefficient was used to determine the relationship between workplace friendship and school culture perception of high school teachers. A p value of p< .05 was accepted as statistically significant.
The results revealed that high school teachers had the highest level of "friendship opportunity" perception and the lowest was the "friendship prevalence" perception. When professional association was evaluated acorrding to gender variable, it was determined that the the concept of friendship perception differed significantly in between male and female teacher. When it was examined according to marital status variable, friendship prevalence and general friendship perception of married teachers were observed to be higher than that of single teachers. It was determined that high school teachers had the highest level of perception of their task culture, followed by culture of support, culture of success and bureaucratic culture. It was observed that the bureaucratic culture perception level of the high school teachers at the age of 35 and below together with the age group of 41-45 years were significantly higher than that of other age groups. Moreover, according to the school category, it was determined that the success culture perception level of vocational high school teachers  were higher than that of Anatolian high school teachers. Workplace friendship perception was determined to have a moderate, positive and meaningful relation with school culture perception. On the other hand, when the dimensions of the variables were taken into consideration, the perception of "friendship opportunity" was found to have a positive and meaningful relation with the support and task culture at a high level, and with success and school culture at a moderate level. In addition, it has been determined that the " friendship prevalence " perception has a positive and significant relation with the support and task culture at a moderate level, and with success culture at a lower level. Moreover, it has been found that there is no significant relationship between workplace friendship and bureaucratic culture.

KEY WORDS: Culture, Organization Culture, School Culture, Workplace Friendship