Feminist düşünce sonrası Yahudi kadın
Jewish women after feminist thought
Yazar: RUVEYDA ÖZ
Danışman: DOÇ. DR. HESNA SERRA AKSEL DURMUŞ
Hitit Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Yahudi gelenekte, dinin kadının ibadet alanındaki pozisyonuna dair söylemleri cinsiyet rollerinin şekillenmesinde büyük rol oynamaktadır. Tora'nın tekvin kitabında geçen kadınların erkeklerin yardımcısı olarak yaratıldığına yönelik pasaj, Yahudi gelenekte kadının hizmetinin tanrıya değil, erkeğe olması gerektiği şeklinde yorumlanmıştır. Dolayısıyla Yahudi kadınlar bu anlayış doğrultusunda, düzenli ibadetlerden, dini liderlikten, Tora okumalarından, dua giysileri olan tefilin ve talliti giymek gibi dini yükümlülüklerden muaf tutulmuştur. Kadının zihnen erkekten daha zayıf yaratılmış olması gibi söylemler de dini alanda kadının geri planda tutulmasına gerekçe gösterilmiştir. Haskala döneminde modern Avrupa kültürünün yayılmasıyla beraber, geleneklerinin kendilerine uygun gördüğü pozisyonun getirdiği sınırlılıkların farkına varan ve bu pozisyondan rahatsızlık duyan Yahudi kadınlar, sosyal hayatta olduğu gibi dini hayatta da cinsiyetler arası eşitliği talep etmeye başlamışlardır. Bu doğrultuda birçok kadın örgütlenmiş ve ses getirici eylemlerde bulunmuştur. Özellikle radikal Yahudilerin verdiği büyük tepkilere rağmen hukuki, siyasi ve akademik yollardan hak mücadelesini yürüten feminist kadın hareketleri sayesinde kadınlara, yüksek sesle Tora okuyabilme, dini öğrenebilme ve öğretebilme, haham veya kantor olabilme imkânı tanınmıştır.
Bu çalışma tarih içerisinde kendini ötelenmiş konumda bulan Yahudi kadınların, geleneksel algıları yıkmak için geliştirdikleri yöntemleri ele almakta ve kadınların bu mücadelesinin Yahudi toplumuna etkilerini tartışmaktadır. Bu amaçla kadınlara özel geliştirilen uygulamalara ve kadınlar için açılan sosyalleşme alanlarına değinilmiş, ardından geliştirilen bu alternatifler dini hayata etkileri bakımından değerlendirilmiştir. Ardından kadınların mücadelesinin en gelenekçi Ortodoks gruplarda dahi neden olduğu değişimlere değinilerek, Yahudi toplumunun bahsi geçen gelişmelerden nasıl etkilendiği analiz edilmiştir. Son olarak eleştirel feminist düşüncenin argümanlarının Yahudi geleneği yorumlamada nasıl kullanıldığı incelenmiş ve bu doğrultuda ortaya konulan yaklaşımlar ele alınmıştır.

Abstract:
In the Jewish tradition, religious discourses on the position of women in worship play a major role in shaping gender roles. The passage in the Torah's Book of Genesis that women were created to be the helpers of men has been interpreted in Jewish tradition in a way that a woman's service should be to her husband, not to God. Therefore, in line with this understanding, Jewish women were exempted from regular worship, religious leadership, Torah reading, and religious obligations such as wearing tefilin and tallit. Discourses such as the fact that women were created mentally weaker than men were also used as justification for keeping women in the back stage of the religious sphere. With the spread of modernity in Europe during the Haskala period, Jewish women, who realised the limitations of their traditional position and felt uncomfortable with this position, began to demand equality between the sexes in religious life as well as in social life. In this direction, many women organised and carried out various actions. Thanks to the feminist movements, which fought for their rights through legal, political and academic means despite the great reactions of radical Jews, women were given the opportunity to read the Torah aloud, to learn and teach religion, and to become rabbis or cantors.
This study examines the ways in which developed by Jewish women, who found themselves in a marginalised position in history, to overthrow traditional perceptions and discusses the effects of this struggle on Jewish society. For this purpose, practices developed specifically for women and socialisation spaces opened for women are examined, and then these alternatives are evaluated in terms of their effects on religious life. Then, the changes sparked by the women's struggle even in the most conservative Orthodox groups are discussed, and how Jewish society has been affected by these developments is analysed. Finally, how the arguments of critical feminist thought are used to interpret the Jewish tradition is examined and the approaches put forward in this direction are discussed.