İmparator I. Manuel Komnenos dönemi Bizans dış siyâseti: Batılılar, Türkler ve Haçlılarla ilişkiler (1143-1180)
Byzantine foreign policy in the Era of Emperor Manuel I Komnenos: Relations with Westerners, Turks, and Crusaders (1143-1180)
Yazar: HATİCE AYDIN
Danışman: PROF. DR. EBRU ALTAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Ortaçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Bu tez çalışması, Bizans (Doğu Roma) İmparatoru I. Manuel Komnenos'un 37 yıllık dönemi süresince izlediği dış politika hakkında detaylı bir çalışma ortaya koyma gayesiyle hazırlanmıştır. Tezin başlangıç noktasını, Bizans tarihi olmaksızın Türk tarihinin neredeyse hiçbir evresinin eksiksiz yazılamayacağı gerçeğine karşılık Türkiye'de ihmal edilen Bizans tarihi hakkında detaylı bir çalışma ortaya koyma amacı oluşturmaktadır; bunu takiple de Bizans-Türk ilişkilerinin en yoğun yaşandığı süreçlerden biri olan I. Manuel Komnenos dönemi tez konusu olarak seçilmiştir. Tahtta bulunan imparatorun çocuğu olarak 1118'de dünyaya gelen ve 25 yıllık prenslik döneminde babası II. Ioannes Komnenos'un yanında bir asker olarak yetişen Manuel'in imparator oluşuna kadarki hayatı ve tahta çıkış süreci, çalışmada öncelikle ele alınan konu olmuştur. "I. Manuel Komnenos kimdir?" sorusuna cevap olarak hazırlanan bu bölümün sonrasında; I. Manuel'in imparator olarak dış politikaya dair ilk faaliyetleri ve bu bağlamda Antakya Prinkepsi Raymond de Poitiers'in Kilikya'daki Bizans varlığına dair taşkınlıklarına karşı müdahaleleri, arkasından da Türkiye Selçuklu Sultanı I. Mesud'un Anadolu'daki sınır ihlallerine karşılık faaliyetleri ve 1146 yılı Konya seferi ele alınmıştır. Ardından, aynı zamanda I. Manuel'in Konya seferi sırasında sultan ile barış yapıp başkente dönmesini gerektiren İkinci Haçlı Seferi sürecine ışık tutulmuştur. Daha sonra, İkinci Haçlı Seferi'nin sonuçları bağlamında Manuel'in Sicilya Kralı II. Roger'yi cezalandırmak için Batı'ya yönelmesi, aynı zamanda eski Roma İmparatorluğu'nu ihya etme düşüncesiyle İtalya merkezli faaliyetleri değerlendirilmiştir. İmparator I. Manuel'in Batı'da uzun yıllar mücadele vermesine rağmen, Avrupa'da değişen güç dengeleri karşısında istediği ölçüde varlık gösteremeyişi İtalya, Almanya, Macaristan ve Balkanlar odaklı irdelenmiş; bununla birlikte, I. Manuel'in uzun yıllar savaş halinde olduğu Macaristan Kralı II. Geza'nın ölümü ile birlikte başlayan ve 11 yıl kadar süren çok yönlü mücadelesinin ardından 1172'de Macaristan Krallığı üzerinde hâkimiyet kurması etraflıca aydınlatılmıştır. 

 Gelişmelerin kronolojik takiple ele alındığı çalışmada, I. Manuel'in 1158'de Batı'da yaşadığı hayal kırıklığının ardından Doğu'ya yönelip gücünün zirvesine çıkışı; Türkiye Selçukluları, Haçlı Devletleri, Dânişmendliler, Kilikya Ermenileri ve Zengiler gibi Doğu'nun önde gelen güçlerine karşı geliştirdiği stratejiler ve izlediği politikalarla gözler önüne serilmiştir. Sonra da I. Manuel'in, gücünün zirvesinde iken Türkiye Selçuklu Devleti'ni ortadan kaldırma amacıyla Sultan II. Kılıç Arslan'a karşı, nitelik ve nicelik bakımından bir Haçlı Seferi ordusu özelliğindeki kuvvetleri ile 1176'da giriştiği Myriokephalon Savaşı ve sonuçlarının yol açtığı olaylar ve olgular incelenmiştir.

Çalışmanın sonunda; I. Manuel döneminde Bizans İmparatorluğu ve çevresinde gerçekleşen olayların sadece Bizanslılar için değil, aynı zamanda Türkler ve etraftaki diğer milletler için de önemli dönüm noktalarını teşkil ettikleri, hatta dünya tarihini etkileyen hadiseler oldukları anlaşılmıştır. 

İmparator I. Manuel Komnenos'un dış politikası; mücadele sahaları, savaşlar, elçilik faaliyetleri, ittifak anlaşmaları, bölgesel güçler ve dönemin güç dengeleri gibi dış politikanın temel bileşenleri takip edilerek, dönemin kaynakları ve modern çalışmalar ışığında açıklığa kavuşturulmuştur.

Abstract:
This thesis has been prepared with the purpose of presenting a detailed study of the foreign policy followed by Manuel I Komnenos, Emperor of the Byzantine (Eastern Roman) during his thirty-seven years period. As for the starting point of the thesis, is the idea of putting forward a detailed study in the matter of the neglected Byzantine history in Turkey, despite almost no period of Turkish history can be written completely without Byzantine history. Following this, the period of Manuel I Komnenos, one of the most intense periods of Byzantine-Turkish relations, was chosen as the subject of the thesis.   

The thesis's first subject includes Manuel's life, who was born in 1118 as the emperor's child and trained as a soldier during his twenty-five-year principality alongside his father, Emperor Ioannes II Komnenos, until he became emperor. After the section prepared for the answer to the question "Who is Manuel I Komnenos?"; the first foreign policy activities of Manuel I as emperor and, in this context, the interventions of Raymond de Poitiers, Prinkeps of the Antioch against his excesses against the Byzantine presence in Cilicia, and the activities of Mesud I, Sultana of the Turkey Seljuk in response to border violations in Anatolia, and Konya expedition of 1146 are discussed. Then, light is shed on the process of the Second Crusade, which also required the emperor Manuel I to urgently make peace with the sultana Mesud I and return to the capital during the Konya campaign. Then, in the context of the results of the Second Crusade, the emperor Manuel's turn towards the West to punish Roger II, King of Sicily, and his Italy-based activities with the idea of reviving the old Roman Empire, were evaluated.   
Although the emperor Manuel I struggled in the West for many years, his inability to show as much presence as he wanted in the face of the changing balance of power in Europe was examined by focusing on Italy, Germany, Hungary, and the Balkans. At the same time, the emperor Manuel's establishment of dominance over the Kingdom of Hungary, after a multifaceted struggle that started with the death of Geza II, King of the Hungarians in 1161 with whom he had been at war for many years and continued for about eleven years has been thoroughly elucidated. 

In the study, where the developments are discussed chronologically, the emperor's turn toward the East after his disappointment in the West and his rise to the peak of his power are clarified by the strategies he developed and the policies he followed against the leading powers of the East such as the Turkey Seljuks, the Crusader States, the Danishmends, the Cilician Armenians and the Zengis.

Then, the war that Manuel I, at the peak of his power, fought against Kılıç Arslan II, Sultana of the Turkey Seljuk with his army that resembled a Crusade in terms of quality and quantity to eliminate the Seljuk State of Turkey that is, the Battle of Myriokephalon in 1176 which ended in disaster due to his own strategic mistakes, and the events and facts that followed were examined. 

At the end of the study, it was understood that the events that took place in and around the Byzantine Empire during the reign of the emperor Manuel I constituted important turning points not only for the Byzantines but also for the Turks and other nations around Byzantine and even affected the world history.   

The foreign policy of the emperor Manuel I Komnenos has been clarified in the light of the sources of the period and modern studies by following the main components of foreign policy such as areas of struggle, wars, embassy activities, alliance agreements, regional powers, and balances of power of the period.