İlkokul ve ortaokul Matematik ders kitaplarındaki 
geometri görevlerinin tür, bağlam, temsil biçimi ve bilişsel istem düzeyleri açısından incelenmesi
Investigation of geometry tasks in primary and middle school Mathematics textbooks in terms of type, context, representation form and cognitive demand levels
Yazar: BURCU KARAKUZU
Danışman: DOÇ. DR. NİLÜFER YAVUZSOY KÖSE
Anadolu Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bağlam = Context ; Bilişsel değerlendirme sistemi = Cognitive assessment system ; Ders kitapları = Textbooks ; Geometri = Geometry ; Görev temelli öğretim = Task-based instruction ; Kitaplar = Books ; Matematik = Mathematics ; Matematik dersi = Mathematics lesson ; Tür = Type

Özet:
Türkiye'de 2005 yılında reform hareketleri başlatılarak hemen hemen bütün disiplinlerin öğretim programları değiştirilmiş ardından 2015 yılında program yeni bir değişime uğramıştır. Öğretim programlarındaki değişimler öğretmenler tarafından en çok kullanılan materyal olan ders kitaplarının da değişmesini ve içinde yer alan görevlerin niteliğinin arttırılmasını gündeme getirmektedir. 
Bu araştırmanın genel amacı Talim Terbiye Kurulu Başkalığı [TTKB] tarafından yayımlanan 2016-2017 öğretim yılı ilkokul ve ortaokul matematik ders kitaplarında yer alan geometri öğrenme alanına ait görevleri makro ve mikro düzeyde incelemektir. Bu bağlamda görevler önce tür bakımından etkinlik, alıştırma problemi ve çözümlü örnek olmak üzere üç gruba ayrılmış ardından temsil biçimi (sözel, şekil, resim, sembol) ve bağlamı (intra-matematik, non-matematik) açısından incelenmiştir. Son olarak da bilişsel istemler açısından incelenmiş; ezberleme, ilişkilendirmeye dayanmayan, ilişkilendirmeye dayanan ve matematik yapma türü görevler olarak ayrılarak analiz edilmiştir (Stein, Smith, Henningsen ve Silver, 2000). Araştırmanın amacı doğrultusunda veriler doküman analizi yöntemiyle toplanmıştır. Veriler makro ve mikro düzeyde tablolar halinde görselleştirilmiş ve araştırmanın analizi oluşturulan tablolar dikkate alınarak yapılmıştır.
Araştırmada elde edilen sonuçlara dayalı olarak tür bakımından en fazla alıştırma problemi, temsil biçimi açısından en çok şekil, bağlam açısından intra-matematik türü görevlere rastlanmıştır. Geometri görevlerinin bilişsel istem seviyeleri incelendiğinde ilişkilendirmeye dayanmayan ve ilişkilendirmeye dayanmayan matematiksel yöntem türünde daha fazla yer aldıkları tespit edilmiştir.  Yüksek düzeyde bilişsel istem düzeylerine ait görevlerin matematik yapma türünde değil ilişkilendirmeye dayanan matematiksel yöntem türünde yer almaktadır. Ayrıca sınıf seviyelerindeki artış ile bilişsel istem düzeyindeki artış ters orantılı olmuştur. İlkokul kitaplarında yer alan geometri görevlerinin ortaokul kitaplarına göre daha yüksek seviyede bilişsel istem düzeyinde oldukları sonucuna varılmıştır. Bu çalışmanın sonuçları doğrultusunda yüksek düzey bilişsel istem gerektiren görevlerin sayısı artırılmasının gerektiği ve özellikle yüksek düzeyde bilişsel istem gerektiren etkinliklerin ders sırasında öğretmenler tarafından uygulanması gerektiği önerilmektedir.


Anahtar Sözcükler: Bilişsel istem seviyeleri, Ders kitabı analizi, Matematik ders kitapları, Geometri görevleri.

Abstract:
In 2005, reforms changed teaching programs of almost all disciplines in Turkey and further in 2015 existing programs were reconstructed. The developments in teaching programs bring improving textbooks, which are the most used materials by teachers, and increasing the quality of tasks in textbooks to the agenda. 
The overall aim of this study is to analyze the geometry tasks in mathematics textbooks for primary and middle schools that are published by TTKB for 2016-2017 school year, at macro and micro levels. In this regard, first the tasks are divided into three types, namely activity, practice- problem and example. Secondly the tasks are analyzed in terms of representation type (verbal, shapes, pictures and symbols) and context (intra-mathematics and non-mathematics). Finally, the task are investigated with respect to cognitive demand levels that are classified as memorization, procedures without connections, procedures with connections and doing mathematical tasks, and then analyzed (Stein, Smith, Henningsen and Silver, 2000). In compliance with the purpose of the study, data was collected by using document analysis method. Data is presented in tables at macro and micro levels, and the analysis of the study is made taking these tables into account. 
According to the results obtained from the research, most observed tasks are problem-exercises, shape and intra-mathematics in terms of type, representation and contextual models, respectively. As the cognitive demand levels of geometry tasks are examined, it is identified that the tasks mostly involve procedures without connections and procedures with connections. The tasks involving higher level of cognitive demand do not belong to the type of doing mathematics but to the type of procedures with connections. Moreover, the increase in grade level is inversely proportional to the increase in cognitive demand level. The cognitive demand level of geometry tasks in primary school textbooks is higher than that of middle school textbooks. Considering the results of this work, it is suggested that the number of the task requiring high level cognitive demand should be increased and especially the tasks requiring high level of cognitive demand should be employed by teachers in class.


Keywords: Levels of cognitive demand, Analysis of textbook, Mathematics textbooks,Geometry tasks.