Kronik ruhsal bozukluğu olan hastaların tıp dışı yardım arama davranışları ve ilaç uyum düzeylerinin belirlenmesi
Determination of non-medical help-seeking behaviors and drug compliance levels of patients with chronic mental disorders
Yazar: ESMA CEREN ŞİŞGİNOĞLU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NESİBE GÜNAY MOLU
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Psikiyatrik hastalar = Psychiatric patients ; Psikiyatrik hastalıklar = Psychiatric sickness ; Ruh sağlığı = Mental health ; Tedaviye bağlılık ve uyum = Treatment adherence and compliance ; Yardım arama davranışı = Help seeking behaviors

Özet:
Kronik ruhsal bozukluklarda ilaç uyumu birçok faktörden etkilenmektedir. İlaç uyumunu etkileyen faktörlerden biri tıp dışı yardım arama davranışlarıdır. Hastaların tıp dışı yardım arama davranışları ilaç uyumunu olumsuz yönde etkilemektedir. Bu çalışma kronik ruhsal bozukluğu olan hastaların tıp dışı yardım arama davranışları ve ilaç uyum düzeylerini belirlemek amacıyla yapılmıştır.

Bu araştırma tanımlayıcı ve kesitsel türde yapılmıştır. Araştırmanın örneklemini Erzurum ilinde bulunan bir hastanenin Psikiyatri Polikliniği'ne kronik ruhsal bozukluk tanısı (şizofreni, şizoaffektif bozukluk, bipolar bozukluk, majör depresyon, obsesif kompulsif bozukluk, yaygın anksiyete bozukluğu)  ile gelen ya da geldiğinde yeni tanı alan ve araştırmaya katılmayı kabul eden 191 hasta oluşturmuştur. Verilerin toplanmasında araştırmacı tarafından oluşturulan Demografik Veri Formu, Tıp Dışı Yardım Arama Davranışı Bilgi Formu ve Tıbbi Tedaviye Uyum Oranı Ölçeği (TTUOÖ) kullanılmıştır. Verilerin analizinde ki-kare testi, T-testi, varyans analizi, ileri analiz olarak varyansların homojen olduğu durumlarda LSD, olmadığı durumlarda Dunnet C kullanılmıştır.

Çalışmamızda hastaların %79,6'sının tıp dışı yardım aradığı, %86,4'ünün hastalık belirtileri ortaya çıkınca ilk olarak hekime başvurduğu ve %73,3'ünün hekim dışı başvurularda ilk başvurdukları kişinin hoca olduğu bulunmuştur. Hekim dışı başvurulan yerde hastaya tanı koymak için uygulanan yöntem %78,5 oranında dua ve muska olarak bulunmuştur. Kronik ruhsal bozukluğu olan hastaların, cinsiyet, yaş, medeni durum, yaşanılan yer, eğitim durumu, çalışma durumu ve gelir düzeyi ile tıp dışı yardım arama davranışlarının istatistiksel olarak anlamlı olduğu belirlenmiştir.Kronik ruhsal bozukluğu olan hastaların, Tıbbi Tedaviye Uyum Oranı Ölçeği puan ortalamalarının 14,61±2,39 olduğu saptanmıştır. Kronik ruhsal bozukluğu olan hastaların, yaş, medeni durum, yaşanılan yer, eğitim durumu, psikiyatrik tanı, psikiyatri kliniğine yatış ve hastalık süresine göre Tıbbi Tedaviye Uyum Oranı Ölçek Puanları arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur(p<0,05).Cinsiyet, çalışma durumu, ekonomik durum, psikiyatri kliniğine yatış sayısı ve ailede psikiyatrik hastalık öyküsüne göre TTUOÖ puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmamıştır(p>0,05).

Sonuç olarak, kronik ruhsal bozukluğu olan hastaların tıp dışı yardım arama davranışları ilaç uyum düzeylerini olumsuz etkilemektedir. Bu sonuç doğrultusunda  psikiyatri hemşirelerinin ilaç uyumu konusunda eğitici rolde olması, hastaların bilgi birikimlerini arttırmayave aynı zamanda tıp dışı yardım arama davranışlarını değerlendirmeye yönelik girişimlerde bulunması önerilebilir.

Abstract:
Medication compliance in chronic mental disorders is affected by many factors. One of the factors affecting drug compliance is non-medical help seeking behaviors. Non-medical help seeking behaviors of patients negatively affect drug compliance. This study was conducted to determine the non-medical help seeking behaviors and drug compliance levels of patients with chronic mental disorders.

This research was conducted in descriptive and cross-sectional type. The sample of the study was 191 patients who came to the Psychiatry Outpatient Clinic of a hospital in Erzurum with a diagnosis of chronic mental disorder (schizophrenia, schizoaffective disorder, bipolar disorder, major depression, obsessive compulsive disorder, generalized anxiety disorder) or were newly diagnosed and accepted to participate in the study. has created. Demographic Data Form, Non-Medical Help-Seeking Behavior Information Form and Medical Treatment Compliance Scale were used to collect data. Chi-square test, T-test, analysis of variance were used in the analysis of the data, LSD was used in cases where the variances were homogeneous and Dunnet C was used in the absence of it.

In our study, it was found that %79,6 of the patients sought non-medical help, %86,4 first applied to the physician when the symptoms of the disease appeared, and %73,3 of them were the first person they applied to in non-physician applications. The method applied to diagnose the patient in the non-physician application was found to be %78,5 prayer and amulet. Gender, age, marital status, place of residence, education, employment and income level and non-medical help seeking behaviors of patients with chronic mental disorders were found to be statistically significant. It was determined that the mean score of the Medical Treatment Compliance Scale of patients with chronic mental disorders was 14,61±2,39. The difference between the Scale Scores of the Compliance to Medical Treatment of patients with chronic mental disorders according to age, marital status, place of residence, education level, psychiatric diagnosis, hospitalization to a psychiatry clinic and duration of illness was found to be statistically significant (p<0,05). There was no statistically significant difference between Medical Treatment Compliance Scale scores according to gender, employment status, economic status, number of hospitalizations in psychiatry clinics and family history of psychiatric illness (p>0,05).

In conclusion, non-medical help-seeking behaviors of patients with chronic mental disorders negatively affect drug compliance levels. In line with this result, it can be suggested that psychiatric nurses should play an educational role on drug compliance, and take initiatives to increase the knowledge of patients and to evaluate their non-medical help-seeking behaviors at the same time.