Cengiz Aytmatov'un romanlarına efsaneler, tarihî şahsiyetler ve Sovyetler Birliği dönemindeki yasaklı gerçeklerin yansıması
The reflections of the legended facts in the period of historical history of the journal of history summary
Yazar: BETÜL TANRIÖĞEN
Danışman: PROF. DR. ABDULVAHAP KARA
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Genel Türk Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Tarih = History ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Aytmatov, Cengiz = Aytmatov, Cengiz ; Efsaneler = Mythologies ; Kırgız edebiyatı = Kyrgyz literature ; Roman = Novel ; Sovyetler Birliği = Soviet Union ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Türk tarihi = Turkish history ; Yasaklar = Prohibitions

Özet:
Kırgız Edebiyatı denince akla ilk gelen isim şüphesiz Cengiz Aytmatov'dur. Aytmatov, dünyada en çok okunan yazarlar arasında yer alır. Yazarın eserleri dünya okuyucularının ilgisini hem edebî hem tarihî hem de felsefi derinliğiyle çekmiştir. Eserleri 170'ten fazla dile çevrilmiş, toplam baskı sayısı 60 milyonu geçmiştir. Aytmatov'un büyük bir yazar olmasının sebeplerinin başında ise milli kaynaklarından olabildiğince beslenmesi gelir. 
Cengiz Aytmatov, Sovyetler Birliği'nde bilhassa Stalin döneminde sistematik olarak uygulanan baskı ve sansür politikaları sürecini bizzat yaşamış yazarlardan biridir. Ancak tüm bu sansür politikalarına rağmen çağının gerçeklerine sessiz kalmamış, bunları romanlarında yansıtmıştır. Kendisi de bir Kırgız olan Aytmatov devrinin tüm bu gerçeklerini, Kırgız Türklerinin ve tüm Orta Asya Türk topluluklarının Sovyet yönetimi altında yaşadığı acıları, Sovyetlerin Ruslaştırma politikalarını ve kendi topraklarında bir yabancıymış gibi yaşamaya mecbur bırakılmalarını eserlerinde otaya koymuştur. Ancak bu kolay olmamıştır. Çünkü, yasaklı bazı gerçekleri açıkça ortaya koymak dönem için tehlike arz ettiğinden Aytmatov, satır aralarına gizlediği semboller, anahtar kelimeler ve tarihi şahsiyetlerden faydalanma yoluyla bunu yapmaya çalışmıştır. 
Bu çalışmada amacımız bu satır aralarındaki tarihi gerçekleri ortaya koymaktır.  Cengiz Aytmatov'un bilhassa tarihi içerikli romanları incelenerek eserlerine tarihi efsaneler, olaylar ve Sovyetler Birliği dönemindeki yasaklı gerçekliklerin nasıl yansıdığı tarihi kaynaklarla da mukayeseli olarak incelenecektir.

Abstract:
The first name that comes to mind when talking about Kyrgyz Literature is undoubtedly Cengiz Aytmatov. Aytmatov is one of the most widely read authors in the world. The author's works have attracted the attention of world readers with both literary, historical and philosophical depth. His works have been translated into more than 170 languages and the total number of prints has exceeded 60 million. One of the main reasons why Aytmatov was a great writer is to feed as much as possible from his national sources.
Chingiz Aitmatov was one of the authors who experienced the process of oppression and censorship policies in the Soviet Union, especially during the Stalin period. However, despite all these censorship policies, he did not remain silent on the realities of his age and reflected them in his novels. He put all these realities of Aytmatov era, which is a Kyrgyz era, in the works of the Kyrgyz Turks and all the Central Asian Turkish communities under the Soviet administration, the Sovietization policies of the Soviets and the compulsion of them to live as a stranger on their own lands. However, this has not been easy. Because it is dangerous for the period to expose certain prohibited facts clearly, Aytmatov tried to do this through the use of symbols, keywords and historical figures that he hid between the lines.
In this study, our aim is to reveal the historical realities between these lines. In particular, historical novels of Chingiz Aitmatov will be analyzed and historical legends, events and how the forbidden realities of the Soviet Union are reflected will be examined in comparison with historical sources.