17. yüzyıl Osmanlı Şam eyaletinde medreseler ve eğitim hayatı
Madressas and education life in the 17th-century Ottoman province of Damascus
Yazar: ELİF DOUBA
Danışman: PROF. DR. NURETTİN GEMİCİ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Araştırmacılar, özellikle Araplar, Arap ülkelerinde ilk dönemdeki bilimsel ve fikri yaşamdan nadiren bahsetmişlerdir. Çalışmalarını ve konuşmalarını son döneme odaklamışlar, ilk yüzyılları durgunluk ve gerileme olarak nitelendirmişlerdir. Osmanlı Devleti'nin idaresine tabi eyaletlerde bilimsel ve fikri yaşamı besleyecek bir uygarlık mirası bırakmadığı ve bilimsel seviyenin düşmesinde rol oynadığı düşünülmektedir.
17. yüzyılda Şam'daki eğitimin önemi, rolü ve etkisi hakkında kapsamlı ve ayrıntılı bir çalışma bulunmaması, bu konuyu araştırmaya yol açmıştır. Bu çalışma, bu yüzyılda Şam'daki medreseleri ve eğitim kurumlarını kapsamlı ve ayrıntılı bir şekilde incelemeyi amaçlamaktadır. Bu incelemede Şam şehrinin konumu ve önemi göz önünde bulundurulmuştur. 
Tezin ilk bölümünde Şam'daki medreselere ve eğitim kurumlarına ve bu eğitim kurumlarının şehrin ilmi ve fikri hayatı üzerindeki olumlu etkisine ışık tutulmuştur. İkinci bölümde, ilmi icâzetlerin tüm bilim ve bilgi alanlarındaki bilim adamları ve öğrenciler üzerindeki etkisi ele alınmıştır. Üçüncü bölüm ise Şam'a yapılan bilimsel rihleleri ve bu rihlelerin dünyanın farklı yerlerinden gelen âlemleri arasında fikir ve bilgi alışverişini, bilimsel hareketin canlanmasını ve sosyal ilişkilerin güçlenmesini sağlama konusundaki etkisini incelemektedir. Bu çalışma, tarihi boşluğu kapatması, yanlış anlamaları ve iddiaları ortadan kaldırması bakımından önemlidir. Osmanlıların Şam'a girişi sırasında şehir harap ve yıkılmış olsa da, bu zorlukların üstesinden gelerek günümüze kadar uzanan olumlu bir eğitim ve kültür rolü ve etkisi olmaya devam etmiştir.
Anahtar Kelimeler: Osmanlı dönemi, Medreseler, Kurumlar, Eğitim, İlmi, İcâzet, Rihle, Şam.

Abstract:
Researchers, especially Arabs, rarely talked about scientific and intellectual life in Arab countries during the first period, as they focused their studies and talk on the last period, describing the first centuries as stagnation and backwardness, and that the Ottoman Empire did not leave a civilizational legacy that would nourish scientific and intellectual life in the provinces under its administration and was a reason for the weakness of the scientific level. The absence of a comprehensive and detailed study in the seventeenth century AD on the importance of education, its role and its impact in Damascus during the Ottoman era prompted research into this topic. This study aims to provide a comprehensive and detailed study of schools and educational institutions in Damascus during this century, taking into account the location of the city of Damascus and its importance. 
In the first section of the thesis, we shed light on schools and educational institutions and showed the positive impact of these educational institutions in Damascus on scientific and intellectual life. In the second section, we talked about scientific certificates and their impact on scientists and students in all fields of science and knowledge. In the third section, we discussed scientific trips to and from Damascus and their impact on the exchange of ideas and information between scientists from different parts of the world, reviving the scientific movement and the interconnection of social relations. This study comes in that it bridges the historical gap and removes the existing misunderstanding and the happening claim;as Damascus, despite being in a state of ruin and destruction when the Ottomans entered, faced the challenges and continued its educational and cultural role and its permanent positive influence to this day.
Keywords: Ottoman period, Madrasahs, Institutions, Education, Science, Ijazet, Rihle, Damascus.