Türkiye'de bölgelere göre elektrik tüketiminin iktisadi analizi: Bölgesel kalkınma ve enerji verimliliği perspektifinden bir değerlendirme
Economic analysis of electricity consumption by regions in Turkey: An evaluation from the perspective of regional development and energy efficiency
Yazar: HAZAR KESKİN
Danışman: DOÇ. DR. HAYRİ ABAR
Gaziantep Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ekonomi = Economics ; Enerji = Energy
Dizin: Bölgesel kalkınma = Regional development ; Elektrik tüketimi = Electric consumption ; Enerji verimliliği = Energy efficiency

Özet:
Elektrik tüketimi iktisadi faaliyetlerin ve ekonomik anlamda ilerlemenin önemli bir faktörüdür. Bunun yanı sıra elektrik tüketimi,  bölgesel kalkınma ve enerji verimliliği gibi iktisadi kavramların ortak konusudur. Bu çalışmada elektrik tüketimi, mekânsal modeller kullanılarak bölgesel kalkınma perspektifinden; stokastik frontier (sınır) analiz kullanılarak enerji verimliliği perspektifinden ele alınmaktadır. Mekânsal modellerde Türkiye'nin 81 ilini ve 2013 - 2021 dönemini kapsayan veriler kullanılmaktadır. Bu modelde KBGSYH bağımlı değişken iken kişi başına resmi dairelerde elektrik tüketimi, kişi başına sanayide elektrik tüketimi, kişi başına tarımsal sulamada elektrik tüketimi, kişi başına düşen ihracat ve kişi başına düşen ithalat değerleri bağımsız değişkenlerdir. Mekânsal modele göre; Kişi başına resmi dairelerdeki elektrik tüketimi ile kişi başına tarımsal sulamadaki elektrik tüketiminin kişi başı GSYH'yi negatif yönlü etkilediği; kişi başına düşen sanayide elektrik tüketiminin ise pozitif yönlü etkilediği tespit edilmiştir. Ayrıca, Moran's I istatistikleri ile değişkenler bazında, özellikle YY ve DD bölgelerine düşen, illler bakımından kümelenmelerin olduğu ortaya çıkmıştır. Stokastik frontier (sınır) analizinde Türkiye'nin 81 ili ve 2007 - 2021 dönemini kapsayan veriler kullanılmıştır. Modelde KBGSYH (çıktı) bağımlı değişken iken kişi başına düşen sektörel elektrik tüketimlerinin (girdi) bağımsız değişken olarak yer almıştır. İllerin sektörel elektrik tüketimlerinin teknik etkinlik skorları mühim sonuçlara ulaşılmasını sağlamıştır. Teknik etkinlik skoru yüksek olan iller çoğunlukla batı bölgesinde kümelenmektedir. Teknik etkinlik skoru görece düşük olan iller ise çoğunlukla doğu bölgesinde kümelenmektedir. Bulgular değerlendirildiğinde Türkiye'de aynı kalkınma ajansına bağlı olan illerin çoğunlukla benzer enerji verimlilik özellikleri gösterdiği söylenebilir.

Anahtar sözcükler: Elektrik tüketimi, bölgesel kalkınma, enerji verimliliği, mekânsal ekonometri,  panel stokastik frontier analiz

Abstract:
Electricity consumption is an important factor of economic activity and economic progress. In addition, electricity consumption is the common subject of economic concepts such as regional development and energy efficiency. This study analyses electricity consumption from a regional development perspective using spatial models and from an energy efficiency perspective using stochastic frontier analysis. In the spatial models, data covering 81 provinces of Türkiye and the period 2013-2021 are used. In this model, while GDP per capita is the dependent variable, electricity consumption in government offices per capita, electricity consumption in industry per capita, electricity consumption in agricultural irrigation per capita, exports per capita and imports per capita are independent variables. According to the spatial model, electricity consumption in government offices per capita and electricity consumption in agricultural irrigation per capita have a negative effect on GDP per capita, while electricity consumption in industry per capita has a positive effect on GDP per capita. Moreover, Moran's I statistics reveal that there are clusters on the basis of variables, especially in terms of provinces belonging to high-high and low-low regions. In the stochastic frontier analysis, data covering 81 provinces of Türkiye and the period 2007-2021 are used. In the model, GDP per capita (output) is the dependent variable while sectoral electricity consumptions per capita (inputs) are the independent variables. The technical efficiency scores of the provinces' sectoral electricity consumption have provided important results. Provinces with high technical efficiency scores are mostly clustered in the western region. Provinces with relatively low technical efficiency scores are mostly clustered in the eastern region. When the findings are evaluated, it can be said that the provinces affiliated to the same development agency in Türkiye mostly show similar energy efficiency characteristics.

Keywords: Electricity consumption, regional development, energy efficiency, spatial econometry, panel stochastic frontier analysis