Kanser hastasının palyatif bakımında vaka yönetimi modelinin hasta sonuçlarına etkisinin incelenmesi
Examining the effect of case management model on patient results ın palliative care of cancer patients
Yazar: HANİFE ÖZÇELİK
Danışman: PROF. DR. ÇİÇEK FADILOĞLU
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Onkoloji = Oncology
Dizin: Hasta memnuniyeti = Patient satisfaction ; Hemşirelik = Nursing ; Kanser hastaları = Cancer patients ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Palyatif bakım = Palliative care ; Tıbbi onkoloji = Medical oncology ; Yaşam kalitesi = Quality of life

Özet:
Araştırma, kanser hastasının palyatif bakımında vaka yönetimi modelinin semptom düzeyi, yaşam kalitesi, hasta ve aile memnuniyeti ve direkt maliyet sonuçlarına etkisinin incelenmesi amacıyla deneysel olarak planlanmıştır.Araştırma Ege Üniversitesi Tülay Aktaş Onkoloji Hastanesi Medikal Onkoloji Kliniğinde Eylül 2009- Eylül 2011 tarihleri arasında yürütülmüştür. Araştırmanın örneklemini, palyatif amaçlı tedavi alan, belirlenen kriterlere uyan ve araştırmaya katılmayı kabul eden 22 kontrol grubu ve 22 deney grubu olmak üzere toplam 44 hasta oluşturmuştur. Araştırmada Palyatif Dönem Kanser Hastasına Özgü Veri Toplama Formu, Edmonton Semptom Tanılama Sistemi, Karnofsky Peformans Skalası, EORTQLQ CA-30 Yaşam Kalitesi Ölçeği, Hasta Memnuniyet Formu, Aile Bakım Memnuniyet Formu, Hasta Maliyet Kayıt Formu, Palyatif Bakım Varyans Kayıt Formu ve Palyatif Kanser Hastasına Yönelik Bakım Protokolü veri toplama araçları kullanılmıştır. Deney grubu hasta ve aile eğitimi için eğim kitabı kullanılmıştır. Araştırmanın uygulanması için etik kurul onayı ve hastane izini ve araştırmaya katılan hastalardan bilgilendirilmiş onam ile sözel ve yazılı izin alınmıştır.Deney ve kontrol grubu hastalarının yatış ve taburculuk sonrası toplam semptom puan ortalamaları farkı istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0,05). Vaka yönetimi yapılan deney grubu hastalarının semptom şiddetinde azalma düzeyi kontrol grubuna göre daha fazla olup, deney grubunda daha iyi bir semptom kontrolü sağlanmıştır ( p<0,000). Deney grubundaki hastaların vaka yönetimi sonrası ağrı, yorgunluk, bulantı, depresyon, anksiyete, iştahsızlık, uyuşukluk, esenlik, dispne, kabızlık semptom alt boyut puan ortalamalarındaki azalma farkı kontrol grubundaki azalmaya göre daha anlamlı bulunmuştur (p< 0,05).Deney grubundaki hastaların yatış ve taburculuk sonrası yaşam kalitesi fonksiyonel alt boyutları rol fonksiyon, emosyonel fonksiyon, sosyal fonksiyon ve global yaşam kalitesi puan ortalamalarının artış farkı kontrol grubuna göre anlamlı olduğu saptanmıştır (p<0,05). Ancak yaşam kalitesi fizik fonksiyon ve kognitif fonksiyon alt boyut puan farkları istatistik açıdan anlamlı bulunmamıştır (p>0,05).Deney ve kontrol grubundaki hastaların yatış ve taburculuk sonrası Global Yaşam Kalitesi semptom alt boyut yorgunluk, ağrı, iştahsızlık, kabızlık, mali etki puan ortalaması farklarının anlamlı olduğu saptanmıştır (p<0,05). Yaşam kalitesi bulantı, dispne, uyku bozukluğu ve diyare semptom alt boyut puan ortalaması farkı istatistiksel açıdan anlamlı bulunmamıştır (p>0,05).Deney ve kontrol grubu hasta ve aile memnuniyet puan ortalamaları istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0,05). Deney gurubu hasta ve ailelerinin sunulan sağlık hizmetten daha memnunun olduğu belirlenmiştir. Deney ve kontrol grubunun toplam sağlık maliyetleri ve hastanede yatış süreleri açısından aralarında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmamıştır (p>0,05).Sonuç olarak; Kanser hastasının palyatif bakımında vaka yönetimi modeli uygulaması ile hastaların daha iyi semptom kontrolü sağlanmış ve yaşam kaliteleri (fizik ve kognitif fonksiyonlar hariç) geliştirilmiştir. Vaka yönetimi ile takip edilen hasta ve ailelerin memnuniyet düzeyleri daha yüksek düzeydedir. Bu sonuçlar doğrultusunda kanser hastalarının palyatif bakımda vaka yönetim modelinin hasta sonuçları üzerine etkili olduğu belirlenmiştir.

Abstract:
The research was planned as experimental with the aim of examining the effect of case management model on symptom level, quality of life, patient and family satisfaction, and direct cost results in palliative care of cancer patients.The research was implemented at Ege University Tülay Aktaş Oncology Hospital Medical Oncology Clinic between September 2009 and September 2011. The sampling of research was constituted by totally 44 patients, who were receiving palliative treatment, met the pre-determined selection criteria, and accepted to participate in the research whereas 22 of them were within the control group and 22 of them in experiment group. Data collection tools of Data Collection Form Specific to Palliative Period Cancer Patient, Edmonton Symptom Diagnosis System, Karnofsky Performance Scale, EORTQLQ CA-30 Quality of Life Scale, Patient Satisfaction Form, Family Caring Satisfaction Form, Patient Cost Record Form, Palliative Care Variance Registration Form, and Care Protocol for Palliative Cancer Patient were used during the research. A training book was used for the training of patients and families within the experiment group. To implement the research, verbal and written consents from the ethical committee and the hospital as well as informed consent from patients participating in the research were taken.Difference of total symptom mean scores post-hospitalization and post-discharge of control and experiment group patients were found statistically significant (p<0.05). Whereas the decrease level in symptom severity of experiment group patients, who received case management, was more than that of the control group, a better symptom control was assured in the experiment group (p<0.000). Difference of the decrease in sub-dimension symptom mean scores of pain, fatigue, nausea, depression, anxiety, lack of appetite, lethargy, well-being, dyspnea, and constipation following case management was found more significant in experiment group patients than the decrease difference in control group patients (p< 0.05).The difference in the increase in mean scores of functional sub-dimensions of quality of life, which are role function, emotional function, social function, and global quality of life, in experiment group patients post-hospitalization and post-discharge was detected significant when compared to the control group (p<0.05). However, mean score differences of life quality sub dimensions, which are physical function and cognitive function, were not statistically significant (p>0.05).It was detected that the difference in mean scores of Global Quality of Life symptoms, whose sub-dimensions are fatigue, pain, lack of appetite, constipation, and financial effect, post-hospitalization post-discharge was significant in experiment and control group patients (p<0.05). Difference in the quality of life sub-dimension symptom mean scores including nausea, dyspnea, sleeping disorder, and diarrhea was not found statistically significant (p>0.05).Patient and family satisfaction mean scores in both control and experiment groups were found statistically significant (p<0.05). It was also determined that patients and families in experiment group were more satisfied from the health services provided to them. No statistical difference was detected between experiment group and control group regarding total health costs and duration of hospitalization (p>0.05).As a conclusion, a better symptom control was provided and their life quality was improved (excluding physical and cognitive functions) through the use of Case Management Model in palliative care of cancer patients. Satisfaction level of patients and families monitored by Case Management is higher. In the light of these results it was determined that case management model in palliative care of cancer patients are effective on patient results.