Otizm spektrum bozukluğu tanısı alan çocukların ebeveynlerinin bakım verme yükü, yaşam doyumu ve başa çıkma tutumlarının incelenmesi
Examination of caregiving burden, life satisfaction and coping attitudes of parents of children diagnosed with autism spectrum disorder
Yazar: HÜSNA SEMA ÇINAR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NURTEN ELKİN
İstanbul Gelişim Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Çocuk Gelişimi Ana Bilim Dalı / Çocuk Gelişimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology

Özet:
Bu araştırmada otizm spektrum bozukluğu tanısı almış çocuğa sahip ebeveynlerin bakım verme yükü, yaşam doyumu ve başa çıkma tutumlarının incelenmesi amaçlanmıştır. 
Araştırma betimsel (tanımlayıcı) nitelikte bir çalışmadır. Araştırmada nicel verilere yer verilmiş olup, sayısal değerler aracılığıyla hipotezleri test etmeyi amaçlayan "Nicel Desenli" bir çalışmadır. Araştırmaya İstanbul ilinde 2023-2024 eğitim-öğretim yılında Millî Eğitim Bakanlığı'na bağlı Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezlerinde kayıtlı otizmli öğrencilerin ebeveynlerinden 159 kişilik bir örneklem seçilmiştir. Örneklem elde etmek için, 3-6 yaş, 7-13 yaş ve 14-18 yaş aralıklarında ''Tabakalı rastgele örnekleme yöntemi'' kullanılmıştır. Araştırmada, "Sosyodemografik Bilgi Formu", "Zarit Bakım Verme Yükü Ölçeği", "Yaşam Doyum Ölçeği" ve "COPE Başa Çıkma Tutumlarını Değerlendirme Ölçeği" kullanılmıştır. Çalışmada elde edilen veriler SPSS 27 yazılımı kullanılarak analiz edilmiştir.  Ölçekler arasındaki ilişki düzeyi ve yönü, Pearson Korelasyon yöntemiyle incelenmiştir. Değişkenlerin demografik özelliklere göre farklılıklarını anlamak için Bağımsız Gruplar t-testi ve ANOVA testleri uygulanmıştır. Ayrıca, yordayıcılık analizi için Basit Doğrusal Regresyon tercih edilmiştir. 
Araştırmada elde edilen verilerin analizlerine göre; Bakım verme yükü ölçeği; eğitim durumu, değişkenleri üzerinden kıyaslandığında ölçeklerden alınan puanlar arasında anlamlı düzeyde farklılık tespit edilmiştir. Yaşam doyumu ölçeği verilerine bakıldığında; aile yapısı, otizmli çocuğun cinsiyeti, gelir durumu değişkenleri üzerinden kıyaslandığında ölçeklerden alınan puanlar arasında anlamlı düzeyde farklılık tespit edilmiştir. Başa Çıkma Tutumları Ölçeği verilerine bakıldığında; kişi değişkeni (anne-baba), aile yapısı, gelir durumu, değişkenleri üzerinden kıyaslandığında ölçeklerden alınan puanlar arasında anlamlı düzeyde farklılık tespit edilmiştir.
 Araştırmada elde edilen verilere göre; ebeveynlerin yaşam doyumu arttıkça, pozitif yeniden yorumlama ve gelişme, zihinsel boş verme, aktif başa çıkma, şakaya vurma, şakaya vurma, diğer meşguliyetleri bastırma ve plan yapmanın arttığı gözlemlenmiştir. Ebeveynlerin bakım verme yükü soruna odaklanma ve duyguları açığa vurma, duygusal destek kullanımının arttığı gözlemlenmiştir. Ebeveynlerde bakım verme yükü arttıkça, yaşam doyumunun azaldığı gözlemlenmiştir. Başa çıkma tutumları ve yaşam doyumu arasında, başa çıkma tutumları ve bakım verme yükü, bakım verme yükü ve yaşam doyumu arasında istatistiksel anlamlılık saptanmıştır.

Abstract:
The aim of this research is to examine the caregiving burden, life satisfaction, and coping attitudes of parents with a child diagnosed with autism spectrum disorder. The study is descriptive in nature. Quantitative data are included in the research, which is designed as a "Quantitative Design" study aimed at testing hypotheses through numerical values. A sample of 159 parents of autistic students registered in Special Education and Rehabilitation Centers affiliated with the Ministry of National Education in Istanbul during the 2023-2024 academic year was selected. The "Stratified Random Sampling Method" was used to obtain the sample within the age ranges of 3-6 years, 7-13 years, and 14-18 years. In the research, the "Sociodemographic Information Form," "Zarit Caregiver Burden Scale," "Life Satisfaction Scale," and "COPE Coping Attitudes Evaluation Scale" were used. The data obtained in the study were analyzed using SPSS 27 software. The level and direction of the relationship between the scales were examined using the Pearson Correlation method. Independent Samples t-test and ANOVA tests were applied to understand the differences in variables according to demographic characteristics. Additionally, Simple Linear Regression was preferred for predictive analysis.
According to the analysis of the data obtained in the research, significant differences were found among the scores obtained from the scales when compared across educational status variables for the Caregiver Burden Scale. Regarding the Life Satisfaction Scale data, significant differences were found among the scores obtained from the scales when compared across variables such as family structure, gender of the autistic child, and income status. When looking at the Coping Attitudes Scale data, significant differences were found among the scores obtained from the scales when compared across variables such as individual (mother-father), family structure, and income status.
According to the data obtained in the research, as parents' life satisfaction increases, positive reframing and growth, mental disengagement, active coping, humor, suppression of other activities, and planning were observed to increase. Focus on the caregiving burden and expression of emotions, as well as the use of emotional support, increased. As the caregiving burden on parents increased, life satisfaction decreased. Statistical significance was found between coping attitudes and life satisfaction, coping attitudes and caregiving burden, and caregiving burden and life satisfaction.