Doğu Afrika topluluğu ülkeleri halk kütüphanesi hizmetleri: Karşılaştırmalı bir analiz
Public library services in countries of the East African community: A comparative analysis
Yazar: GWIRA ALINE LYIVUZE
Danışman: PROF. DR. ÜMİT KONYA
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Bilgi ve Belge Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Bilgi ve Belge Yönetimi = Information and Records Management
Dizin: Bilgi hizmetleri = Information services ; Bilgi kaynakları = Information sources ; Doğu Afrika Topluluğu = East African Community ; Halk kütüphaneleri = Public libraries ; Karşılaştırmalı analiz = Comparative analysis ; Kütüphane hizmetleri = Library services ; Kütüphaneler = Libraries

Özet:
Bu araştırma projesi Doğu Afrika ülkelerindeki halk kütüphanesi hizmetlerinin karşılaştırmalı
bir çalışmasıdır. Bu çalışmanın amacı, Doğu Afrika Topluluğu (EAC)'nu oluşturan altı ülkede
kurulmuş halk kütüphanelerini incelemek ve karşılaştırmalı analiz yöntemiyle bu
kütüphanelerin sağladıkları hizmetlerin farklılıklarını ve benzerliklerini belirlemektir. Çünkü
daha önce EAC halk kütüphanelerini karşılaştıran bir çalışma yapılmamıştır. Bu nedenle her
ülkeden rastgele iki halk kütüphanesi ve bu kütüphanelerden 3 kütüphane çalışanı ve 2
kütüphane kullanıcısı örnek olarak seçilmiştir. Hem nitel hem de nicel veriler toplanmıştır.
Temel veri toplama yöntemi teknik olarak anket ve mülakatlardan yararlanılmıştır. Nicel
veriler ise tanımsal istatistik kullanılarak analiz edilmiş ve SPSS V20 kullanılarak frekanslar
ve yüzdeler halinde gösterilmiştir. Nitel veriler ise deşifre edilmiş ve bu deşifre metinleri
tematik analiz için Nvivo 12'ye yüklenmiştir.
Bulgular, kütüphane kullanıcılarının çoğunluğunun temel bilgi ihtiyacının okumak, öğretmek
ve araştırmak olduğunu, az sayıda kullanıcının ise boş zamanını geçirmek veya toplantı
amacıyla kütüphaneleri kullandığını ortaya çıkarmıştır. Kütüphaneciler ve kütüphane
çalışanları, kütüphane kullanıcılarının bilgi ihtiyaçlarını karşılamak adına kaliteli hizmet
sunmak için çabalamaktadırlar. Kütüphane kullanıcıları ise genel olarak kütüphanelerden
aldıkları hizmetten memnun kalmaktadırlar. Örneğin kütüphanelerin tümündeki kütüphane
kullanıcılarının çoğu, istedikleri konu hakkındaki materyalleri her zaman bulmuş, kütüphane
çalışanlarından yardım istemiş ve materyalleri nasıl bulacaklarına ve hizmetlerinin nasıl
çalıştığına dair açık bir şekilde rehberlik etmeleriyle birlikte çoğunlukla yardımları faydalı
bulmuşlardır.
İncelenen kütüphaneler kitaplar, dergiler ve kitap dışındaki materyallerle doludur. İncelenen
kütüphanelerin çoğunda çeşitli türde kitaplar bulunmaktadır ve bu kitapların çoğu yerel kitap
satıcılarından satın alınmış veya acenteler aracılığıyla yapılan bağışlarla elde edilmiştir.
Kütüphanedeki ilgili bilgilerin tanımlanması ve yerinin belirlenmesi için kullanılan stratejiler
raflardaki kitapların incelenmesi ve kütüphanecilerden yardım istenmesini kapsarken bazı
kişiler kütüphanedeki kitapları bulmak için bilgi teknolojilerini kullanmaktadır ve açık raf ve
kapalı depo olmak üzere iki farklı yararlandırma yöntemi bulunmaktadır. Katalog sistemleri
kart formunda ve çevrimiçi kütüphane katalog (OPAC) sistemlerini içermektedir.
Kütüphane materyalleri ve insan gücünün yanı sıra referans hizmeti, çeviri hizmeti, fotokopi
hizmeti, bibliyografik hizmet, güncel uyarı hizmeti, seçmeli bilgi sistemi ve kütüphane içi
ödünç verme hizmeti kütüphaneler tarafından sağlanan diğer hizmetlerdir.
Kütüphanelerde sağlanan hizmetlerde bilgi teknolojisiyle birlikte insan kaynağının arz ve
talebinden sıkıntı yaşadıkları gözlemlenmiştir. Sayıca yetersiz ve mesleki formasyonu az olan
çalışanlar, kullanıcılar için yeterli sayıda kitabın olmaması, materyal fiyatlarındaki artış,
yetersiz depolanmış ve zaman aşımına uğraşmış materyaller, geliştirmeyen ve azalan
kütüphane bütçesi, hizmetteki yetersiz teknoloji uygulamaları, kısıtlı internet bağlantıları,
yeterli sayıda bilgisayar bulunmaması ve bilgisayar becerilerinin eksikliği temel zorluklar
arasındadır.
Uganda ve Ruanda'daki kütüphaneler Kenya'ya kıyasla iyi eğitim görmüş kütüphane
çalışanlarına sahiptir. Ayrıca Ruanda ve Burundi'ye kıyasla Uganda ve Tanzanya en çok
deneyimli kütüphane çalışanına sahip ülkelerdir. Güney Sudan ve Ruanda'da çok sayıda yarı
profesyonel çalışan bulunurken Uganda ve Kenya incelenen diğer ülkelere kıyasla daha fazla
profesyonel çalışana sahiptir. Diğer ülkelere kıyasla Uganda, Kenya ve Ruanda'daki
kütüphaneler daha iyi hizmetler sağlamaktadır ve daha kalifiyeli çalışanlara ve daha iyi hizmet
sunum stratejilerine sahiptir.
Kütüphane yöneticilerinin çalışan kapasitesini, becerilerini ve yeterliliklerini iyileştirmesi,
bilgi teknoloji kapasitesini geliştirmesi, kütüphane faaliyetleri için dengeli bütçe tahsis etmesi,
kullanıcı ihtiyaçlarını karşılayan materyaller depolaması, kütüphaneler arası iş birliği
oluşturması ve kamu bilinci kampanyaları yürütmesi Doğu Afrika ülkeleri için tavsiye
edilmektedir.

Anahtar kelimeler: Halk Kütüphanesi, Kütüphane Hizmetleri, Doğu Afrika, Bilgi İhtiyacı,
Bilgi Kaynakları, Halk Kütüphanesi Hizmetleri

Abstract:
This thesis is a comparative study of public library services in the countries of east Africa.
The aim of this study was to examine public libraries that are found in the six countries that
form the East African Community (EAC) and through a comparative analysis, identify the
differences and similarities in the library services they provide because no study has
compared EAC public libraries before. A sample of the two public libraries were randomly
taken from each country and from each library, 3 library staff and 2 library users were
randomly selected. Both qualitative and quantitative data were collected, and the
questionnaire and interviews were major methods of data collection. Quantitative data was
analysed using descriptive statistics and presented as frequencies and percentages using SPSS
V20 whereas qualitative data was transcribed, and transcripts were loaded into NVivo 12 for
thematic analysis.
The findings revealed that the main information needs of library users across all the surveyed
libraries were reading, teaching and research with some few using the library for leisure and
meeting purposes. The librarians and library staffs were committed to providing quality
services to the library users in order to meet their information needs and the library users
were generally contented with the services that they received from the libraries for instance
most of the library users in all libraries always found the materials on the subjects they
wanted, sought help from the library staff and most of them got the help they sought as well
as providing clear guidelines about how to find materials and how their services work.
The surveyed libraries were stocked with books, periodicals, and non-book materials. There
was a variety collection of books in most of the libraries surveyed most of which were
purchase from local book sellers and through donations and through agents. The strategies
used to identify and locate relevant information in the library included perusal of books in the
shelves and asking librarians for assistance while some of the respondents used information
technology to find books in the library and the access systems included open access and
closed access. The physical catalogue systems included card form and Online Public Access
Catalog (OPAC) systems.
The other services provided by the libraries included reference service, translation service,
photocopying, bibliographic service, current awareness service, selective dissemination of
information service and inter-library lending service as well as exchanged information
materials and manpower.
It was noted that all the libraries faced constraints from the demand and supply of human
resources as well as technology. Major challenges included inadequate and low-quality staff,
lack of enough books for the users, increase in document prices, poorly stocked and outdated
materials, shrinking library budgets for development and training, weak technology
application in service, limited internet connections, inadequate computers and lack of
computer skills.
The libraries from Uganda and Rwanda had highly trained and educated library staff as
compared to Kenya. Also, Uganda and Tanzania had the highest number of the library staff
with high experience as compared to Rwanda and Burundi. Uganda and Kenya had many
professional staff than other surveyed countries whereas S. Sudan and Rwanda had a high
number of semi-professional staff. Libraries from Uganda, Kenya and Rwanda had better
services, better staff and better service delivery strategies as compared to other countries.
It was recommended that the library management should improve staff capacity, skills, and
competency, improve information technology capacity, allocate well-balanced library
budgets for library activities, stocked with materials that meet user needs, practice Inter-
library corporation, and conduct public awareness campaigns.

Key words: Public Library, Library Services, East Africa, Information Needs, Information
Materials, Public Library Services