Bir fenomenoloji çalışması: Fizik eğitiminde etkinliklerle zenginleştirilmiş bilim tarihi öğretimi
A study of phenomenology: The activities enriched teaching history of science in physics education
Yazar: KAMİLE TEKFİDAN
Danışman: PROF. DR. ŞEBNEM İNĞEÇ
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aday öğretmenler = Candidate teachers ; Bilim tarihi = History of science ; Etkinlik = Efficiency ; Fenomenoloji = Phenomenology ; Fizik eğitimi = Physics education ; Fizik öğretimi = Physics teaching ; Üniversiteler = Universities

Özet:
Okullarda bilim eğitiminin başlangıcından günümüze kadar pek çok bilim insanı ve eğitimci tarafından bilim tarihi, bilim eğitimi açısından yüksek potansiyellere sahip bir öğretim aracı olarak görülmüştür. 19. yüzyılın ortalarına rastlayan bilim eğitiminde bilim tarihinin kullanımına yönelik sistemli ilk girişimlerle birlikte, bilim tarihinin sahip olduğu bu potansiyeller birçok araştırmaya konu olmuştur. Bu çalışmanın amacı, bilimin bir alanı olan fiziği hem öğrenen hem de öğretmeye aday bireyler olarak fizik öğretmen adaylarının fizik eğitiminde bilim tarihi öğretimi hakkındaki düşüncelerini ortaya çıkarmaktır. Bu amaç doğrultusunda çalışmada, nitel paradigma içerisinde yer alan ve incelenen fenomene dair deneyime sahip bireylerin fenomene yükledikleri anlamın özüne inmeyi amaçlayan fenomenoloji yaklaşımı benimsenmiştir. Amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme yöntemi ile oluşturulan çalışma grubu, Ankara'da bulunan bir devlet üniversitesinde öğrenimine devam eden ve çalışmaya katılmaya gönüllü 10 (8 kadın, 2 erkek) fizik öğretmen adayından oluşmaktadır. Araştırmaya konu olan ve fizik öğretmen adaylarının kendi doğal öğrenim yaşantıları içerisinde deneyimledikleri etkinliklerle zenginleştirilmiş bilim tarihi öğretimi süreci; bahsi geçen üniversitenin Fizik Eğitimi lisans programında 2015-2016 eğitim-öğretim yılı güz döneminde öğretimi gerçekleştirilen Bilim Tarihi dersi ve dönem sonunda yapılan "İslam Bilim ve Teknoloji Tarihi Müzesi ve Süleymaniye Kütüphanesi" gezisi ile bilim tarihi temalı bilim söyleşisi etkinliklerini kapsamaktadır. Çalışmanın verileri, yarı yapılandırılmış görüşme tekniği kullanılarak toplanmıştır. Araştırmacı tarafından çalışmanın amacına yönelik olarak hazırlanan ve 8 açık uçlu sorudan oluşan görüşme formu rehberliğinde, çalışma kapsamında gerçekleştirilen etkinlikleri takip eden iki hafta içinde çalışma grubunda yer alan öğretmen adayı ile ortalama 20-25 dakika süren birebir görüşmeler yapılmıştır. Öğretmen adaylarının yazılı izni ile görüşmeler esnasında ses kaydı alınmıştır. Alınan ses kayıtlarının yazılı ortama aktarılması ile elde edilen veriler, temel olarak benimsenen fenomenolojik analiz yöntemi ile çözümlenmiştir. Yapılan analizlerle elde edilen bulgular doğrultusunda ulaşılan sonuç olarak, fizik öğretmen adaylarının bakış açısı ile fizik eğitiminde bilim tarihi öğretimi ile ilgili üç aşamadan oluşturulan bir yapı ortaya koyulmuştur. Aralarında "dün-bugün-yarın" kavramları ile bir benzeşim kurulabilecek bu aşamalarda sırasıyla; öğretmen adaylarının süreç öncesi bilim tarihi bağlamındaki deneyimleri (dün), sürecin öğretmen adayları üzerindeki yansımaları (bugün) ve süreci deneyimlemiş öğretmen adaylarının fizik eğitimi açısından etkili bir bilim tarihi öğretiminin gerçekleşmesine yönelik düşünceleri (yarın) derinlemesine incelenmiştir. Süreç öncesinde, öğretmen adaylarının tamamına yakınının bilim tarihi bağlamında herhangi bir ders alma ya da etkinliğe katılma deneyimine sahip olmadığı, ayrıca bazı öğretmen adaylarının fizik dersinin zor olduğuna yönelik bir anlayış içerisinde olduğu anlaşılmıştır. Sürecin öğretmen adayları üzerindeki yansımaları bağlamında ise bilim tarihi öğretiminin bilişsel alan, duyuşsal alan ve psikomotor alana yönelik olumlu yansımalar oluşturduğu ve bu yansımaların öğretim, bilim tarihi etkinlikleri ile zenginleştirildiğinde artış gösterdiği anlaşılmıştır. Süreci deneyimlemiş öğretmen adaylarının, fizik eğitimi açısından etkili bir bilim tarihi öğretiminin gerçekleştirilebilmesi için "öğretim şekli, öğretim seviyesi, öğretim stratejisi, öğretim ortamı, öğretimden sorumlu olacak öğretim elemanı" gibi bilim tarihi öğretimin farklı boyutlarına yönelik düşüncelere sahip olduğu anlaşılmıştır. Ulaşılan bu sonuçlar alanyazın ile karşılaştırmalı olarak tartışılmış ve bu sonuçlar ışığında ilgililere fayda sağlamak amacı ile önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
The history of science has been regarded as a high potency educational tool in terms of science education by many scientists and educators from the beginning of science education at schools up to the current time. In science education encountered in the mid-nineteenth century, the potentials of the history of science, together with the first systematic attempts to use the history of science, have been the subject to many researches. The aim of the current study is to reveal the views of preservice physics teachers as candidate members both learning and teaching physics, a field of science, over the history of science education in physics education. In accordance with this purpose, the phenomenological approach, aiming at reaching the core of the meaning of the phenomenon which was attributed by individuals with an experience regarding the phenomenon considered and investigated in the qualitative paradigm, has been adopted in this study. The study group which was designed by the criterion sampling method, one of the purposeful sampling methods, was made up of 10 (8 female, 2 male) preservice physics teachers who study at a state university in Ankara, volunteering to participate in the study. The course of teaching science history enriched with the activities which is related to the research and preservice physics teachers experience in their natural learning experiences includes the activities of scientific interview related to science history, the course of Science History which was taught during the fall semester of the 2015-2016 academic year in the Physics Education undergraduate program of the aforementioned university and the tour of "Islamic Science and Technology History Museum and Suleymaniye Library" held at the end of the semester. The data of the study were collected using a semi-structured interview technique. Within two weeks following the activities carried out within the scope of the study, interviews were held with the preservice teachers in the study group for about 20-25 minutes, with the guidance of the interview form comprised of 8 open ended questions prepared by the researcher for the purpose of the study. Voice recordings were made during interviews with the written consent of the preservice teachers. The data obtained by transferring the audio recordings to the written media were basically analyzed by the method of phenomenological analysis. As a result of the findings obtained by the analyzes made, a structure composed of three stages related to the teaching of history of science in physics education with the perspective of preservice physics teachers was put forward. In these stages where an analogy could be established between the concepts of "yesterday-today-tomorrow", the experiences of preservice teacher in the context of pre-process science history (yesterday), the reflections of this process on preservice teacher (today) and the thoughts of the preservice teachers who have experienced the process in terms of physics education related to the teaching effective science history (tomorrow) were thoroughly examined respectively. Prior to the process, it was found that almost all the preservice teachers did not have the experience of taking or participating in any lessons in the context of science history and some of the them had the opinion that physics is difficult. In the context of the reflections of the process on preservice teachers, it was found that teaching of history of science creates positive reflections on cognitive, affective and psychomotor domains and these reflections increase when they are enriched with teaching and science history activities. It was also found that preservice teachers having experienced the process have such views over different dimensions of teaching science history as "the type of teaching, the level of teaching, the strategy of teaching, the environment of teaching, the lecturer responsible for teaching," in order that they could realize teaching an effective science history in terms of physics.  The results obtained were discussed in comparison with the literature. In the light of these results, some recommendations were made so as to offer some benefits to those who are interested in the issue.