Türk sinemasında gösterilen yoksulluk temsillerinin sosyal dışlanma kavramı çerçevesinde incelenmesi
Examination of poverty representations shown in Turkish cinema within the concept of social exclusion
Yazar: VAHİT ÖZDEMİR
Danışman: PROF. DR. ZAKİR AVŞAR
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı / Radyo-Televizyon ve Sinema Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: İletişim Bilimleri = Communication Sciences

Özet:
Sinema, içerisinde birçok amacı barındıran bir sanat olarak insan hayatındaki yerini uzun yıllardır korumaktadır. Sinemayı ön plana çıkaran özelliklerinden biri de toplumla olan ilişkisidir. Bu bağlamda, sinema sanatını toplumdan ayırmak ya da soyutlamak çok mümkün görünmemektedir. Sinema ve toplum ilişkisini iki çerçevede değerlendirebiliriz. Birincisi, sinemanın toplumun değişim ve dönüşümündeki etkileri; ikincisi de toplumda gerçekleşen değişimin sinema tarafından gösterilmesidir. Bu çalışmanın amacı, toplumların varlığından beri önemli bir problem olan yoksulluğun oluşturduğu sosyal dışlanma olgusunun Türk sinemasına yansımalarını araştırmaktır. Sinemanın aynı zamanda üretildiği toplumdaki sosyal meseleleri gün yüzüne çıkarma ve geleceğe taşıma gibi bir misyonu vardır. Bu çalışmada da, sinemanın Türkiye özelinde bu misyonu ne kadar gerçekleştirdiğini anlamaya çalışılmıştır. Araştırmanın ilk bölümü Türk sinemasının gelişim serüvenini içermektedir. İkinci bölümde yoksulluk ve sosyal dışlanma kavramlarının tanımlarına, sebep ile sonuçlarına ve aynı zamanda boyutlarına bakılmıştır. Üçüncü bölümde sosyal dışlanma ve sinemadaki yansımalarını daha iyi anlamlandırmak için Türkiye'deki sosyal, ekonomik ve siyasi gelişmelere tarihsel olarak değinilmiş ve son bölümde de filmler üzerinden yapılan analizler ile yoksulluğun ve sosyal dışlanmanın Türk sinemasındaki yansımalarına bakılmıştır. Araştırmanın analiz kısmında 1950'li yıllardan günümüze kadar çekilmiş yoksulluk temalı 10 Türk filmi analiz edilmiştir. 1950 yılından sonra çekilmiş filmlere bakılmasının nedeni, Türk sinemasında sinematografi bağlamında içerik ve teknik bakımdan kaliteli filmlerin bu yıldan sonra üretilmeye başlamasıdır. Bu bağlamda, ''Üç Arkadaş''(1958), ''Bitmeyen Yol''(1965), ''Diyet''(1974), ''Yusuf ile Kenan''(1979), ''Düttürü Dünya''(1988), ''Zıkkımın Kökü''(1993), ''Neşeli Hayat'' (2009), ''Zerre'' (2012), ''Güvercin Hırsızları'' (2018) ve ''Küçük Şeyler''(2019) sinema filmleri analiz edilmiştir. Filmler söylem analiz yöntemi ile çözümlenmiştir. Bu yöntem ile filmlerde gösterilen yoksulluk sonucu oluşan sosyal dışlanmanın sebep ve sonuçlarına, boyutlarına, dönemle ve toplumla olan ilişkisine bakılmıştır. Araştırmanın sonucunda, Türk sinemasının dönemsel bağlamda sosyal, ekonomik ve siyasi gelişmelere de bağlı olarak yoksulluk ve sosyal dışlanma olgusunu temsil ettiği görülmektedir. Yapılan film analizlerinde Türkiye'de yapılan sinema filmlerinin toplumsal meselelerden doğrudan etkilendiğini görmekteyiz. Bu bağlamda, Türkiye'de sinema ve toplumsal olaylar arasında güçlü bir bağ olduğunu söylemek mümkündür.

Abstract:
Cinema, as an art with many purposes, has been maintaining its place in human life for many years. One of the features that highlighting cinema is its relationship with society. In this context, it does not seem possible to separate or abstract the art of cinema from society. We can evaluate the relationship between cinema and society in two frameworks. First, the effects of cinema on the change and transformation of society; the second is that the change in society is shown by the cinema. The aim of this study is to investigate the reflections of the phenomenon of social exclusion caused by poverty, which has been an important problem since the existence of societies, on Turkish cinema. Cinema also has a mission to uncover the social issues in the society in which it is produced and to carry it to the future. In this study, it has been tried to understand how much cinema has accomplished this mission in Turkey. The first part of the research includes the development journey of Turkish cinema. In the second part, the definitions of the concepts of poverty and social exclusion, their causes and consequences, as well as their dimensions are examined. In the third part, social, economic and political developments in Turkey are mentioned historically in order to better understand social exclusion and its reflections in cinema, and in the last part, the reflections of poverty and social exclusion in Turkish cinema are examined with the analyzes made on the films. In the analysis part of the research, 10 Turkish films with the theme of poverty, which were shot from the 1950s to the present, were analyzed. The reason to handle the movies shot after 1950 is that high quality movies in terms of content and technique in the context of cinematography in Turkish cinema started to be produced after this year. In this context, "Üç Arkadaş" (1959), "Bitmeyen Yol" (1965), "Diyet" (1974), "Yusuf ile Kenan" (1979), "Düttürü Dünya" ( 1988), "Zıkkımın Kökü" (1993), "Neşeli Hayat" (2009), "Zerre" (2012), "Güvercin Hırsızları" (2018) and "Küçük Şeyler" (2019) movies were analyzed. The films were analyzed with the discourse analysis method. With this method, the causes and consequences of social exclusion resulting from the poverty shown in the movies, its dimensions, and its relationship with the period and society were examined. As a result of the research, it is seen that Turkish cinema represents the phenomenon of poverty and social exclusion depending on social, economic and political developments in the periodical context. In the movie analysis, we see that the movies made in Turkey are directly affected by social issues. In this context, it is possible to say that there is a strong link between cinema and social events in Turkey.