Sosyal değişme sürecinde Alevilik
Alevism in the process of social change
Yazar: GÜLNUR GÜNDOĞAR
Danışman: PROF. DR. MEHMET DÖNMEZ
İnönü Üniversitesi / Alevilik Araştırmaları Enstitüsü / Alevilik-Bektaşilik Araştırmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Aleviler = Alawis ; Alevilik = Alawiism ; Din sosyolojisi = Religious sociology ; Kentleşme = Urbanization ; Kurumsal yapı = Corporate structure ; Sosyal değişme = Social change

Özet:
Aleviliğin bilimsel olarak araştırılabilmesi için tarihsel süreçte sahip olduğu özelliklerin
ve yaşanan değişimlerin saptanması büyük önem taşımaktadır. Tezimizde Aleviliğin farklı
yorumlarının ve bu duruma neden olan sosyal koşulların açıklanmasını amaçladık. Çeşitli
alanlarda yapılan tezleri, araştırmaları ve makaleleri inceleyerek konunun inançsal ve kültürel
boyutlarına değindik. Sosyal değişim sürecinde meydana gelen farklılaşmaların nasıl
algılandığı üzerinde durduk.
Aleviliğin kurumsal yapısına etki eden unsurların, özellikle kentleşme sonucunda
çözülmeye başladığını ve kent ortamı, formel eğitimin yaygınlaşması, nüfusun artması gibi
birçok unsurun etkisiyle onlarca araştırmaya ve tartışmaya konu olduğunu gördük. Yurt içinde
ve dışında gerçekleştirilen araştırmaların sonuçlarının, medya ve sosyal medya vasıtasıyla
geçmişe nazaran daha yaygın olarak takip edildiğini saptadık. Özellikle akademi dışında
gerçekleştirilen çalışmaların bir kısmının metot ve kaynaklar bakımından yeterli ve kapsayıcı
olmadığı sonucuna ulaştık. Akademik çevrelerde yapılan araştırmaların da genellikle farklı
disiplinlerden gelen kişilerce yapıldığından, teorik ve metodolojik düzeyde alanların yapısından
etkilendiklerini, büyük ölçüde bölgesel ve dönemsel nitelikli çalışmalar oldukları için genel bir
izlenim sunmaya elverişli olmadıklarını tespit ettik. Aleviliğin literatürdeki temel unsurlardan
oldukça uzak yansıtıldığı bazı çalışmalarda, ideolojik kaygılarla hareket edilmesinin ortaya
çıkardığı tahribat, tarihsel sürecin henüz aydınlatılmamış yönleriyle birleşince birtakım
kabullerin, bilimsel bilginin anlaşılmasını zorlaştırdığını saptadık.
Aleviliğin kurumsal ve tarihsel özelliklerinin net biçimde açıklanabilmesi için
multidisipliner araştırmalar yapılması gerekmektedir. Günümüzde farklılaşan yönlerin ortaya
çıkarılması için alan araştırmalarının desteklenmesi gerektiğini söyleyebiliriz.
Anahtar Kelimeler: Alevilik, sosyal değişim, kentleşme, kurumsal yapı

Abstract:
To be researching Alevism scientifically, it takes great importance to determine its
characteristics and known the historical process and the changes they had experienced. In our
thesis, we aimed to explain the different interpretations of Alevism and explain the social
conditions that cause this situation. By examining this thesis, researches, and articles in various
fields, we referred to the religious and cultural dimensions of the subject. We focused on how
the differentiation that occurred in the process of social change was perceived.
We have seen that the factors affecting the institutional structure of Alevism have begun
to dissolve, especially as a result of urbanization, and it has been the subject of dozens of
researches and discussions with the effect of many factors such as the urban environment, the
spread of formal education, and the increase in the population. We have determined that the
results of the researches carried out in the country and abroad have been followed more widely
through the media and social media than in the past. To sum up, some of the studies carried out
particularly outside of the academic fields are not enough and inclusive terms of methods and
resources. We have determined that since the studies conducted in the academic area it is
generally carried out by people from different disciplines, they are affected by the structure of
the fields at the theoretical and methodological level, and they are not suitable for presenting a
general impression because they are mostly regional and periodical studies. In some studies, in
which Alevism has reflected far from the basic elements in the literature, we have determined
that the destruction caused by acting with ideological concerns, combined with the aspects of
the historical process that have not been clarified yet, make it difficult to understand scientific
knowledge.
Multidisciplinary research is needed to be clarified to explain the institutional and
historical characteristics of Alevism. Today, we can say that the fields of the study should be
supported to reveal the differentiating aspects.
Keywords: Alevism, social change, urbanization, institutional structure