COVID-19 pandemisinin diğer hasta grupları üzerinde yarattığı etkinin değerlendirilmesi
Evaluation of the impact of the COVID-19 pandemic on other patient groups
Yazar: AHMET MERT CAVNAR
Danışman: PROF. DR. FÜGEN YÖRÜK
Ankara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Klinik Bakteriyoloji ve Enfeksiyon Hastalıkları = Clinical Microbiology and Infectious Diseases
Dizin: Bulaşıcı hastalıklar = Communicable diseases ; COVID 19 = COVID 19 ; Kollateral dolaşım = Collateral circulation ; Pandemiler = Pandemics ; SARS virüsü = SARS virus

Özet:
Amaç: Dünyayı kısa sürede etkisi altına alan COVID-19 pandemisi birçok kişinin ölümüne sebep olup, toplumların ekonomisi, eğitimi, sağlık sistemi, sosyal hayatı gibi alanlarda da yan hasarlara neden olmuştur. Pandeminin toplumda yarattığı korku, sağlık sisteminde yaşanan kapasite aşımı ve kapanma uygulamaları nedeniyle, salgının COVID-19 dışı hasta grupları üzerinde de önemli etkileri olacağı ve gerçek hasarın COVID-19 için öngörülenden daha büyük olabileceği belirtilmiştir. Yine bu dönemde hastanelerde antibiyotik tüketiminin nasıl etkileneceği de bir diğer merak konusu olmuştur. 
Çalışmamızda; Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastaneleri'nde pandeminin, diğer hasta gruplarına ve hastanemizdeki antibiyotik tüketimine olan etkilerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. 
Gereç ve Yöntem:  Pandemi öncesi dönem ve pandemi dönemini kapsayacak şekilde 1 Mart 2019 ve 31 Aralık 2020 tarihleri arasında Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastaneleri'ne başvuran 18 yaş ve üzerindeki COVID-19 dışı hastaların; poliklinik başvurusu, gebe takibi, hastane yatışları, çeşitli girişimsel işlemleri, radyolojik görüntülemeleri, adli başvuruları, trafik kazaları değerlendirilmiştir. Bu değerlendirmeler için hastanemizin Bilgi İşlem Sistemi verilerinden yararlanılmıştır. Verilerin değerlendirilmesi genel olarak aylık ortalamalar şeklinde yapılmış, toplumsal kapanmalara denk gelen dönemlerde haftalık veriler incelenmiştir. Hastanemizde pandemi öncesinde ve pandemi sürecindeki üçer aylık dönemde bazı antibiyotiklerin tüketimleri karşılaştırılmıştır. Kategorik değişkenlerin değerlendirmesinde Pearson Ki-Kare ve Fisher Testi uygulanmıştır. Sürekli değişkenlerin normal dağılıma uygunluğu görsel (histogram) ve analitik yöntemler (Kolmogorov-Smirnov/ Shapiro-Wilk testleri) kullanılarak incelenmiştir. Normal dağılım gösteren değişkenlerin iki grup arası karşılaştırılmasında t testi, normal dağılım göstermeyen değişkenlerin iki grup arası karşılaştırılmasında ise Mann Whitney U testi kullanılmıştır. 
Bulgular: Polikliniklere başvuran aylık ortalama hasta sayıları pandemi süreciyle birlikte %50,4 düşüş göstermiştir. Göğüs hastalıkları, kardiyoloji ve endokrinoloji gibi sık hasta bakılan poliklinikler bu azalmadan anlamlı olarak etkilenmiştir. 65 yaş üstü hastaların polikliniğe başvuru oranlarında anlamlı düşüş gözlenmiştir. Gebe takipleri incelendiğinde, aylık ortalama takip edilen gebe sayısında %39,8 azalma olmuştur. Hastanemiz servislerine aylık ortalama yeni yatan hasta sayıları pandemi ile birlikte %36,6 düşüş göstermiştir. Özellikle Nisan 2020'de bu azalma çok belirgindir. Hastanelerimizde yapılan aylık ortalama cerrahi işlem sayılarında pandemi süreci ile birlikte %39,7 düşüş saptanmıştır. En çok yapılan cerrahi işlemlerden olan sezaryenin aylık ortalama sayısında pandemi ile birlikte %32,1 azalma görülmüştür. Hastanelerimizde aylık ortalama girişimsel işlem/tıbbi müdahale sayısında  %34,5 düşüş gözlenmiştir. Özellikle üst gastrointestinal sistem endoskopisi, kolonoskopi, bronkoskopi ve yara bakım hizmetlerindeki düşüş dikkat çekicidir. Radyolojik görüntülemelere bakıldığında; BT, USG ve MRI toplamının aylık ortalama sayısında pandemi ile birlikte %28,2 düşüş gözlenmiştir. Tek tek değerlendirildiklerinde; USG sayısında %42,1 MRI sayısında %32,2 düşüş gözlenmiştir. BT sayısındaki düşüş istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır. Acil Servis'e başvuru yapan adli vaka sayısında pandemi ile birlikte %32,6, trafik kazası sebebiyle olan başvurularda %33,3 düşüş gözlenmiştir. Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi İbni Sina Hastanesi'nde levofloksasin ve meropenem pandemi döneminde en çok tüketilen antibiyotikler olmuştur. 
Sonuç: COVID-19 pandemisi yaptığı yıkıcı etkiler kadar, ikincil olarak diğer hasta gruplarına da kollateral hasar vermiştir. Çalışmamızın sonucunda; birçok branşta poliklinik hasta sayılarının, yatan hastaların, çeşitli radyolojik ve girişimsel işlemlerin, gebe takiplerinin, cerrahi işlem sayılarının pandemi etkisiyle azaldığı ve bazı antibiyotiklerin kullanımının arttığı anlaşılmıştır. Bu veriler pandeminin bundan sonraki sürecinde ve gelecekte yaşanacak pandemilerde, diğer hasta gruplarının sağlık sisteminden yararlanmaya devam edebilmesi için iyi bir sağlık strateji planı geliştirilmesinin önemini göstermektedir. 
Anahtar Kelimeler: Kollateral hasar, COVID-19, SARS-CoV-2, Pandemi, Salgın

Abstract:
Objective: The COVID-19 pandemic, which has effected the world in a short time, had caused many deaths and had a collateral damage in many fields; such as economy, education, health system and social life of societies. It was estimated that, the pandemic will also have significant effects on non-COVID-19 patiens due to the fear created by the pandemic in the society, overcapacity of healthcare system and lockdowns in the community, and that the real damage might be greater than that predicted for COVID-19. Moreover, it was also a subject of question how antibiotic consumption in hospitals will be be effected during this period . In our study; we aimed to evaluate the effects of the pandemic both on other patient groups and antibiotic consumption in Ankara University Medical School Hospitals. 
Materials and Methods: For non-COVID-19 patients aged over 18 who admitted to Ankara University Medical School Hospitals between 1 March 2019 and 31 December 2020, covering the pre-pandemic and the pandemic periods; outpatient admission, pregnancy follow-up, number of hospitalized patients, interventional procedures, radiological imagings, number of forensic cases and traffic accidents admitted to Emergency Department were evaluated. For these evaluations, the data processing system of our hospital was used. The data was generally evaluated as monthly averages, and weekly data were examined in the periods coinciding with the quarantine days. Consumption of antibiotics in our hospital in the same three months period before the pandemic and during the pandemic was compared. Pearson's Chi-Square and Fisher Tests were used in the evaluation of categorical variables. Conformity of continuous variables to normal distribution was examined using visual (histogram) and analytical methods (Kolmogorov-Smirnov/Shapiro-Wilk tests). The T test was used to compare the normally distributed variables between two groups and the Mann Whitney U test was used to compare the non-normally distributed variables between two groups.
Results: The monthly average number of patients admitted to outpatient clinics were decreased by 50,4% with the pandemic period. Outpatient clinics such as chest dieases, cardiology and endocrinology were significantly effected. A significant decrease in patients admitting to outpatient clinics over the age of 65 was observed. When the pregnant follow-ups were examined, there was a 39,8% decrease. The monthly average number of patients in our hospital's inpatient services was decreased by 36,6% with pandemics. This decrease was particularly evident in April 2020. Along with pandemic period, a decrease of 39,7% was found in the monthly average number of surgical procedures performed in our hospitals. The average monthly number of cesarean sections, which are one of the most performed surgical procedures, decreased by 32,1%. A 34,5% decrease was observed in the monthly average number of interventional procedures/medical interventions in our hospitals. The decrease in the upper gastrointestinal endoscopy, colonoscopy, bronchoscopy and wound care services was remarkable. Considering the radiological imagings; a 28.2% decrease was observed in the monthly average number of total CT, USG and MRI during pandemic period. When evaluated separately; the decrease in the number of USG was 42,1%  and MRI was 32,2%. The decrease in the number of CT was not found to be statistically significant. The number of forensic cases and traffic accidents admitted to the Emergency Department were decreased by 32,6%, and 33,3%, respectively. In Ankara University Medical School İbni Sina Hospital, levofloxacin and meropenem were the mostly used antibiotics during the pandemic period.
Conclusion: In addition to its devastating effects, the COVID-19 pandemic also had collateral damage on other patient groups. As a result of our study, the number of outpatients in many department, in-patient services, various radiological and interventional procedures and surgical procedures decreased with the effect of the pandemic. These data show the importance of developing a good healthcare strategy plans during this and future pandamics so that other patient groups can continue to benefit from the healthcare system. 
Key Words: Collateral damage, COVID-19, Sars-CoV-2, Pandemic, Outbreak