Farklı aspir genotiplerinin anter kültürüne tepkilerinin belirlenmesi
Determination of anther culture response in different safflower genotypes
Yazar: DUDU BÜŞRA DURU
Danışman: DOÇ. DR. SÜLEYMAN AVCI
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı / Çayır Mera ve Yem Bitkileri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Anter kültürü = Anther culture ; Bitki kültürü = Plant culture ; Bitki rejenerasyonu = Plant regeneration ; Bitki ıslahı = Plant breeding ; Tarla bitkileri = Field crops

Özet:
Bu çalışmada; 4 çeşit ve 8 hat olmak üzere toplamda 12 aspir genotipinin farklı dozlardaki BA ve NAA konsantrasyonlarını içeren MS ortamında anter kültürüne karşı tepkileri belirlenmiştir. Deneme tesadüf parsellerinde 3 faktörlü olarak kurulmuştur. Birinci faktör; aspir genotipleri, ikinci faktör; BA konsantrasyonları ve üçüncü faktör ise NAA konsantrasyonlarından oluşmaktadır. 
Donör bitkiler tarla koşullarında yetiştirilmiş ve kapitüller erken veya geç tek çekirdekli dönemde hasat edilmiştir. Ön işlem olarak +4 °C'de ve 3-4 gün süreyle soğuk muamelesi uygulanan anterler, % 0,1'lik merkürik klorid ile 6 dakika yüzey sterilizasyonuna tabi tutulmuştur. Kültürler kallus oluşumu için % 3 ve sürgün oluşumu için % 2 sükroz ve farklı BA ve NAA konsantrasyonları içeren MS besi ortamlarında inkübe edilmiştir.
Çalışmalar birinci ve ikinci dönem şeklinde gerçekleşmiş olup birinci dönemde ekilen aspir genotiplerinden 22, 24, 25, 43-11 genotiplerinin farklı BA ve NAA kombinasyonlarında kültüre alınan anterlerinden tüm kombinasyonlarda diğer genotiplere göre daha yüksek oranda kallus oluşumu meydana gelmiştir. Öte yandan rejenere olabilir kallus oluşumu bakımından Balcı ve Linas çeşitleri ön plana çıkmıştır. Birinci dönem ekimlerde rejenere olabilir kalluslar üzerinde Linas çeşidinde 1 adet sürgün gelişimi meydana gelmiştir, ancak bu sürgünde köklenme sağlanamamıştır. 
Sürgün gelişimi ve köklenme çalışmaları için ikinci dönem Linas çeşidiyle devam edilmiş ve bu çeşitte en yüksek sürgün rejenerasyonu 0,1 mg/l NAA + 0,5 mg/l BA kombinasyonunda oluşmuş ve 7 adet sürgün geliştirilmiştir. Ancak, bu sürgünlerde yapılan farklı köklendirme çalışmalarına rağmen köklenme sağlanamamıştır.
Sonuç olarak; 12 aspir genotipi arasında Balcı ve Linas çeşitlerinin anter kültürü rejenerasyon potansiyelinin daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Bununla birlikte, bu çeşitler üzerinde gelecekte yapılacak rejenerasyon çalışmaları için sürgün geliştirme ve köklendirme çalışmaları üzerine odaklanılması gerekmektedir.

Abstract:
In this study; the responses of a total of 12 safflower genotypes, 4 cultivars and 8 lines, to anther culture were determined in MS medium containing different doses of BA and NAA concentrations. The experiment was arranged in three-factor with a completely randomized design with four replications. The first factor was the safflower genotypes; the second was BA concentrations and the third was NAA concentrations.
Donor plants were grown in field conditions and capitules were harvested in early or late uninucleate stages. Anthers, which were cold treated at +4 °C for 3-4 days as a pre-treatment, were surface sterilized with 0.1% mercuric chloride for 6 minutes. Cultures were incubated in MS medium containing 3% sucrose for callus induction and 2% sucrose for shoot formation and different concentrations of BA and NAA.
The studies were carried out in the first and second periods, and callus formation occurred at a higher rate in all combinations from the anthers of the 22, 24, 25, 43-11 genotypes planted in the first period in different BA and NAA combinations than in the other genotypes. On the other hand, Balcı and Linas cultivars came to the fore in terms of regenerable callus formation. In the first period of growing season, one shoot development occurred in Linas cultivar on regenerable calli, but rooting could not be achieved in this shoot. 
For shoot development and rooting studies, Linas cultivar was preferred in the second growing season and the highest shoot regeneration occurred in the combination of 0.1 mg/l NAA + 0.5 mg/l BA and 7 shoots of them were developed. However, rooting could not be achieved despite different rooting studies on these shoots.
As a result; among the 12 safflower genotypes, Balcı and Linas cultivars were determined to have higher anther culture regeneration potential. However, it is necessary to focus on shoot development and rooting studies for future regeneration studies on these cultivars.