Irak'ta medeni ve siyasi haklar
Civil and political rights in Iraq
Yazar: BADRADDIN DABBAGH
Danışman: PROF. DR. ATTİLA ÖZER
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / Kamu Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Demokrasi = Democracy ; Kamu hukuku = Public law ; Medeni Kanun = Civil Law ; Medeni durum = Marital status ; Medeni hukuk = Civil law ; Siyasal haklar = Political rights ; Temel haklar = Fundamental rights

Özet:
Farklı uygarlıklar mensubu ve farklı coğrafya, siyasi, ekonomik ve sosyal rejim uyguluyor olmalarına rağmen, insan hakları meselesi tüm halk ve ülkelerin hayatını ve gelişimini etkilemektedir. İnsan hakları meselesi mahalli ve uluslararası çapta önemle izlenen ve ilgi odağı olman bir mesele haline gelmiştir. Bu ilgi insan haklarının nasıl tespit edilip düzenleneceği, uluslararası ve bölgesel pakt ve hukuk beyannamelerce güvence altına alınmasına vurgu yapma şekillerini almıştır. Aynı zamanda insan hakları, uyguladığı farklı siyasi rejim ve görüşüne rağmen tüm ülkelerin önemle ilgilendiği bir konu haline gelmiş ve bunu ulusal anayasalarında kararlaştırmışlardır. Anayasaların insan haklarını ele alış ve çözüme kavuşturma tarzı anayasanın koyulduğu dönemde yaşanan siyasi, iktisadi ve sosyal şartlara ve inanıyor olduğu ideoloji ve fikri görüşe göre farklılık arz eder. Medeni ve siyasi haklar dünya çapında bulunan anayasaların kararlaştırdığı temel haklardandır. Kararlaştırılan bu hakların kapsamı uygulanan siyasi rejimin demokrat veya otoriter olma oranına göre, genişler veya daralır. Bu hakların varlığının gerekliliği ve önemi bunların insanın şahsı ve özel hayatındaki yerine göre tecelli eder, aynı zamanda bu haklar insanlara siyasi hayata katılma ve halk egemenliğini belirtmeye de zemin sağlar.Ülkeler anayasalarına sadece medeni ve siyasi haklarla ilgili hükümler koymakla yetinmeyip, aynı zamanda insanların bu hakları kullanmalarını tekeffül eden güvenceler kararlaştırmış ve yapılabildiği kadar bu hakların çiğnenmesine engel olacak garantiler koymaya çalışmıştır. Bu güvence ve garantiler, ihlale uğrayan ve yasal olmayan bir şekilde selp olunan hakların hak sahiplerine geri dönmesine yardımcı olacak kurumlar ve tedbirler halini alabilir. Ancak medeni ve siyasi hakların kararlaştırılmış olması, uluslar arası antlaşmalar ve anayasalarca tekeffül ve güvence altına alınmış olması, bu hakların sınırsız ve takyitsiz olarak ıtlak edilmiş olması anlamına gelmez. Haklar düzenleyici bir otorite çerçevesinde olmadan sınırsız ve takyitsiz kullanılacağı anlamına gelmez, aksi takdirde bunun sonucu kesinlikle kaos olur. Bunun için uluslararası antlaşmalar ve anayasalar medeni ve siyasi hakların kullanılmasını (bunları takyit etmek yoluyla sınır ve kapsamlarını çizmek) düzenlemeye özen göstermiştir. Ancak bu takyitler çok dar oranda olmalı ve çok gerekli haller sınırlı olmalıdır. Takyitler uygulanırken tüm anayasal haklar ve kararlaştırılmış bulunan hukuki tedbirler göz önünde bulundurulmalıdır. Burada işaret edilmesi gereken bir nokta şudur ki, medeni ve siyasi hakları kaydetme hususundaki gelişme bilimsel alanda özellikle üçüncü dünya ülkelerinde kendisinden beklenen hissedilir derecede somut gelişme kaydedememiştir. İnsanın medeni ve siyasi haklarının ihlali ve bu haklara yapılan çok tehlikeli saldırılar ve bunun sonucu olarak meydana gelen siyasi, iktisadi, sosyal ve kültürel istikrarsızlık gibi olumsuz etkiler izlenmiştir.Yukarıdaki sebeplerden medeni ve siyasi hakların öneminden dolayı, söz konusu haklar siyaset ve hukuk araştırmacıların inceleme ve ilgili alanı olmuştur. Bu hakların öneminden dolayı biz de Irak'ta Medeni ve Siyasi Haklar tez konusu olarak seçmiş bulunuyoruz. Çalışmamız, anayasalarda medeni ve siyasi hakları düzenleyen hükümleri incelemeyi de kapsamıştır. Bu husus büyük önem arz eder, çünkü anayasalar ve kanunlar Irak'ta medeni ve siyasi hakların gelişme aşamalarını inceleme alanında önemli bir adımdır. Tez konumuz olan Irak'ta Medeni ve Siyasi Haklar aşağıdaki şekilde ele almayı uygun gördük:Birinci Bölüm: Bu bölümde (genel olarak medeni ve siyasi haklar) ele alınmıştır, medeni ve siyasi hakların tarihsel gelişimi, anlamları, genel olarak hak kavramı, medeni ve siyasi hakların türleri ve bu hakların sınırlanması ve kötüye kullanma yasağı konuları ve daha sonra uluslararası antlaşmalara göre bu hakların durumu incelenmiştir.İkinci Bölüm: Bu bölümde (Irak anayasalarında medeni ve siyasi haklar) ele alınmıştır. Bu bölüm üç alt bölüme ayrılmıştır. Birinci alt bölüm 1925 anayasasında medeni ve siyasi hakların durumunu incelemeye tahsis edilmiştir. Bu bölümde, medeni ve siyasi hakların türleri, güvenceleri ve takyitleri incelenmiştir. İkinci alt bölümde 1970 anayasası ele alınmıştır, bu bölümde medeni ve siyasi hakların türleri, güvenceleri ve takyitleri incelenmiştir. Üçüncü alt bölüm ise, 2005 tarihli Irak yeni anayasasına tahsis edilmiştir. Bu bölümde söz konusu anayasada medeni ve siyasi hakların türleri, bu hakların güvenceleri ve takyitleri ele alınmıştır.Çalışmamız, yapılan incelemeler sonunda elde edilen önemli neticeleri kapsayan bir sonuçla sona ermiştir.Anahtar Kelimeler:1.Anayasa2.Haklar3.Irak4.Güvence ve Sınırlama5.Demokrasi

Abstract:
The problem of human rights affects the life of all people and countries although the members of different civilizations and different geographies, political, economic and social regimes apply it. The problem of human rights has become a problem which is tracked and spotlighted locally and internationally. This interest has transformed to emphasizing how human rights shall be identified and regulated and how these are assured by international and regional treaties and law declarations. Furthermore, human rights have become a subject which all countries are drastically interested despite their political regimes and opinions and they have decided this in their constitutions. The style of constitutions to handle and settle human rights exhibits differences according to the political, economic and social circumstances experienced at the period when the constitution is put into effect and ideological and intellectual beliefs. Civil and political rights are among fundamental rights in the constitutions worldwide. The necessity and significance of the existence of such rights appear according to the human in person and their place in his private life, moreover such rights also provide a basis to indicate to the people to participate in political life and popular sovereignty.Countries haven?t only contented to put provisions concerning civil and political rights, but also assurances are decided to go bail to people to use such rights and attempt is made to give guarantees to prevent the overriding of these rights as much as possible. Such assurances and guarantees may transform to institutions and precautions to assist the return of illegally seized rights to the holders of such rights. However, civil and political rights being decided and gone bail and assured by international conventions and constitutions doesn?t mean that these rights are limitlessly and unconditionally released. Rights are not meant for a limitless and unrestricted use without the existence of any regulatory framework, otherwise the result of such a thing is definitely a chaos. Therefore, international conventions and constitutions have cared to regulate the use of civil and political rights (draw their boundaries and scopes through restrictions). However such restrictions shall be very narrow and limited to vital cases. All constitutional rights and decided legal precautions shall be considered when restrictions are applied. Here it would be pointed that the progress made in the matter of civil and political rights isn?t so concrete in the scientific base especially in the third world countries so much as expected. The violation of civil and political rights of people and very dangerous attacks against such rights and consequently adverse effects such as political, economic, social and cultural instability are observed.The said rights have become the field of examination and interest for politics and law researchers due to the above reasons and the importance of civil and political rights. Due to the importance of these rights, we have also chosen the subject of Civil and Political Rights In Iraq as the subject of dissertation. Our work has also covered the examination of provisions of constitutions regulating the civil and political rights. This matter is very important, because constitutions and laws are an important step in the field of examining the development stages of civil and political rights in Iraq. We have found appropriate to deal with the subject of Civil and Political Rights In Iraq which is our dissertation subject as follows:Section One: In this section (civil and political rights in general) are handled and the historical development and meaning of civil and political rights, in general the concept of right, types of civil and political rights, and the subject of limiting these rights and prohibiting their abuse, then the status of such rights according to international conventions are examined.Section Two: In this section (civil and political rights in Iraq constitutions) are dealt with. This section is divided into three sub section. The first sub section is dedicated to examination of the status of civil and political rights in 1925 constitution. In this section, the types, assurances and restrictions of civil and political rights are examined. The second sub section is dedicated to examination of the status of civil and political rights in 1970 constitution. In this section, the types, assurances and restrictions of civil and political rights are examined .The third sub section is dedicated to the new constitution of Iraq dated 2005. In this section, the types of civil and political rights in constitution, the assurances and restrictions of these rights are handled.Our work has ended with a conclusion covering the significant results obtained at the end of the examination.Key Words:1.Constitution2.Rights3.Iraq4.Assurance and Limitation5.Democracy