Diyarbakır'da yetiştirilen yerli karpuz genotiplerinin (Citrullus lanatus) verim ve kalite özelliklerinin belirlenmesi
Determination of yield and quality characteristics of local watermelon genotypes (Citrullus lanatus) grown in Diyarbakır
Yazar: ERHAN AKALP
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ VEDAT PİRİNÇ
Dicle Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışma, Diyarbakır'ın yerel karpuz genotipleri olan Sürme, Beyazkış, Karakış, Pembe ve
şahit olarak kullanılan Ergani genotipinin bazı tarımsal özellikleri ile verim değerlerinin belirlenmesi amacıyla yapılmıştır. Çalışmada genotiplerin bazı tarımsal özelliklerinin belirlenmesi için başta UPOV olmak üzere, Tohumluk Tescil ve Sertifikasyon Merkez Müdürlüğü (TTSM) tarafından
karpuz için önerilen kriterler ve bazı referans değerler dikkate alınmıştır. Çalışmada; tohum, fide,
bitki ve meyvede ölçüm ve gözlemler alınmıştır. Çalışma sonucunda, meyve ağırlık bakımından en
büyük karpuzlar ortalama18,95 kg ile Sürme genotipinde elde edilirken, meyve suyunda çözünebilir
kuru madde miktarı en yüksek Karakış ve Beyazkış (%9,0) genotipinde elde edilmiştir. Çalışma
sonucunda Pembe ve Sürme genotiplerinde yoğun lif yapısı görülmüştür. Yeme alışkanlığı
yönünden, küçük aile yapısından dolayı ve de çekirdek içeriği bakımından rahatsız etmeyecek
düzeyde tüketime yönelik öneri sunmak için Ergani genotipinin bu özellikleri karşılayabilen genotip
olduğu öne çıkmıştır.
Diyarbakır yerel karpuz genotiplerinden Sürme genotipi diğer genotiplere göre bölgede tüketimi
yaygındır. Başta Sürme genotipi olmak üzere diğer genotiplerin koruma altına alınması, genotiplerin
morfolojik özelliklerinin belirlenmesi ve ayrıca üretiminin sürdürülebilmesi için ilk adım olan
karakterizasyon çalışması bu çalışma ile gerçekleştirilmiştir. Bundan sonraki süreçte de bu
çalışmanın ıslah programlarına zemin hazırlayacağı düşünülmektedir. Ayrıca, daha önce Sürme adına
alınan "coğrafi işaret" belgesi diğer genotiplerin korunması ve kayıt altına alınması için bu
genotiplere de "coğrafi işaret" belgesi nin alınması için yeterli verilerin elde edildiği
düşünülmektedir. Yapılan bu çalışma sonucunda Sürme dışında üreticilerde bulunmayan Beyazkış,
Karakış ve Pembe genotiplerinin yetiştiriciliğinin yeniden yaygınlaşması gerekli çoğaltım
materyalinin üretilebileceği düşünülmektedir.
Anahtar Kelimeler: Diyarbakır, Karpuz, Morfoloji, Karakterizasyon

Abstract:
This study was carried out to determine some agricultural characteristics and yield
values of the local watermelon genotypes of Diyarbakır, Sürme, Beyazkış, Karakış, Pembe and
Ergani genotype used as witnesses. In order to determine some agricultural characteristics of
genotypes, the criteria recommended for watermelon and some reference values were taken into
consideration, especially by UPOV, the Tohumluk Tescil ve Sertifikasyon Merkez Müdürlüğü
(TTSM). Study; measurements and observations were taken in seeds, seedlings, plants and
fruits. As a result of the study, the largest watermelons in terms of weight were obtained in the
Sürme genotype with an average of 18.95 kg, while the highest amount of soluble dry matter in
the fruit juice was obtained in the Karakış and Beyazkış (9.0%) genotypes. As a result of the
study, dense fiber structure was observed in the Pembe and Sürme genotypes. Ergani genotype
has proven to be the genotype that can meet these characteristics in order to offer a level of
consumption-oriented advice in terms of eating habits, small family structure and core content.
Sürme genotype, one of the local watermelon genotypes in Diyarbakır, is common in
the region compared to other genotypes. Characterization study, which is the first step to protect
other genotypes, especially the Sürme genotype, to determine the morphological features of the
genotypes and also to maintain their production, was carried out with this study. It is thought
that this study will prepare the ground for breeding programs in the next period. In addition, it is
thought that sufficient data has been obtained to obtain the "geographical indication" document
for these genotypes in order to preserve and record other genotypes of the "geographical
indication" document obtained in the name of Sürme. As a result of this study, it is thought that
the reproduction material that needs to be re-expanded in the breeding of Beyazkış, Karakış and
Pembe genotypes that are not found in producers other than Sürme.
Keywords: Diyarbakır, Watermelon, Morphology Characterization.