Sanat temelli sosyal bilgiler öğretimi: Bir eylem araştırması
Art-based social studies teaching: An action research
Yazar: CANAN AKYOL
Danışman: PROF. DR. CENGİZ DÖNMEZ
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Eylem araştırması = Action research ; Sanat = Art ; Sanat temelli eğitim = Art-based educational ; Sosyal bilgiler = Social studies ; Sosyal bilgiler eğitimi = Social studies education ; Sosyal bilgiler öğretimi = Social studies teaching

Özet:
Bu araştırmanın amacı sanat temelli sosyal bilgiler öğretiminin nasıl gerçekleştirilebileceğini, sanat temelli sosyal bilgiler öğretimine yönelik öğrencilerin görüşlerinin neler olduğunu, sanat temelli sosyal bilgiler öğretiminin öğrencilerin sosyal bilgiler dersine ilişkin motivasyonu, sosyal bilgiler dersi akademik başarısı ve öğrenilenlerin kalıcılığı üzerinde nasıl bir değişim oluşturduğunu ortaya koymaktır. Araştırmada nitel araştırma desenlerinden eylem araştırması deseni kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 2019-2020 eğitim ve öğretim yılının birinci döneminde İzmir ilinin Buca ilçesinde bulunan bir devlet ortaokulunun 5. sınıfında öğrenim gören 32 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmada sanat temelli sosyal bilgiler öğretiminin nasıl gerçekleştirilebileceğine ilişkin veriler; öğrenci kişisel bilgi formu, öğrencilerle gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış görüşmeler, sosyal bilgiler dersi öğrenci günlükleri, uygulama sınıfı sosyal bilgiler öğretmeniyle gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış görüşmeler, video kayıtları, araştırmacı günlüğü, eylem komitesi incelemesi, uygulama aşamasının fotoğrafları ve öğrencilerin ürünleri aracılığıyla toplanmıştır. Sanat temelli sosyal bilgiler öğretimine yönelik öğrencilerin görüşlerine ilişkin veriler, öğrenci görüşme formu ve öğrenci odak grup görüşmesi aracılığıyla toplanmıştır. Sanat temelli sosyal bilgiler öğretiminin öğrencilerin sosyal bilgiler dersine ilişkin motivasyonu üzerinde oluşturduğu değişime ilişkin veriler Tahiroğlu ve Aktepe (2015) tarafından geliştirilen motivasyon ölçeği aracılığıyla toplanmıştır. Sanat temelli sosyal bilgiler öğretiminin öğrencilerin sosyal bilgiler dersi akademik başarısı ve öğrenilenlerin kalıcılığı üzerinde oluşturduğu değişime ilişkin veriler akademik başarı testi aracılığıyla toplanmıştır. Verilerin analizinde sistematik analitik analiz yaklaşımı benimsenmiştir. Sanat temelli sosyal bilgiler öğretiminin nasıl gerçekleştirilebileceğine ilişkin toplanan verilerin analizinde içerik analizi ile doküman incelemesi kullanılmıştır. Sanat temelli sosyal bilgiler öğretimine yönelik öğrencilerin görüşlerine ilişkin toplanan verilerin analizinde içerik analizi kullanılmıştır. Sanat temelli sosyal bilgiler öğretiminin öğrencilerin sosyal bilgiler dersine ilişkin motivasyonu üzerinde oluşturduğu değişime ilişkin toplanan verilerin analizinde ilişkili örneklemler için t-testi kullanılmıştır. Sanat temelli sosyal bilgiler öğretiminin öğrencilerin sosyal bilgiler dersi akademik başarısı ve öğrenilenlerin kalıcılığı üzerinde oluşturduğu değişime ilişkin toplanan verilerin analizinde ilişkili örneklemler (tekrarlı ölçümler) için tek faktörlü varyans analizi (ANOVA) kullanılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre sosyal bilgiler dersinde sanatla bütünleştirilen etkinliklerle sanat temelli sosyal bilgiler öğretimi gerçekleştirilebilir. Araştırma kapsamında sosyal bilgiler dersinde antik kahraman, arkeolojik kazı, sanal müze ve sanal gezi, pop-up, kil tablet, reklam tasarımı, maket ve seramik, şiir, duvar resmi, restoran, yemek kitabı, Halı Türküsü, çini, ebru, halk oyunları videoları, zeybek, tebrik kartı, müzede yaratıcı drama, afiş, halk hikâyesi ve karikatür etkinlikleri ile dönem sonu sergisi yapılmıştır. Sanat temelli sosyal bilgiler öğretimine yönelik öğrencilerin görüşleri sosyal bilgiler dersinde duyuşsal, etkinliklerle öğrenme, içerik ve nitelik bakımından olumludur. Öğrencilere göre sanat temelli sosyal bilgiler öğretimi öğrencilerin eğlenmesini, mutlu olmasını, heyecanlanmasını, rahatlamasını, dersi daha fazla sevmesini ve yaratıcılıklarının gelişmesini sağlamaktadır. Öğrencilerin görüşlerine göre sanat temelli sosyal bilgiler öğretimi sanatsal bilgiyi öğretmekte, derse odaklanmayı sağlamakta ve grup çalışmalarına olanak tanımaktadır. Öğrenciler sanat temelli sosyal bilgiler öğretiminin akademik başarıyı artırdığı, öğrenmeyi kolaylaştırdığı, araştırma yapma imkânı sunduğu, yaparak yaşayarak öğrenme sağladığı ve psikolojik olarak olumlu etkilediği görüşündedir. Öğrenciler tarafından sanat temelli sosyal bilgiler öğretiminin sosyal bilgiler dersinin konularını daha iyi anlamayı sağlama, etkileşimli, etkinlik temelli, oyun temelli ve öğrenci merkezli öğrenmeyi gerçekleştirme gibi olumlu yönlerinin olduğu belirtilmiştir. Uygulama sürecinin başındaki etkinliklerde grup çalışmasına ve etkinlikle öğrenmeye alışmada birkaç sorun yaşanmış olup bu olumsuzluklar kısa sürede çözülmüştür. Sanat temelli sosyal bilgiler öğretimi, öğrencilerin sosyal bilgiler dersine ilişkin motivasyonu, akademik başarısı ve öğrenilenlerin kalıcılığı üzerinde olumlu bir değişim oluşturmaktadır. Araştırmanın sonuçları doğrultusunda sosyal bilgiler dersinde, araştırmadaki koşullara uygun olan ve benzer nitelikteki okullarda ve öğrencilerle, sanat temelli sosyal bilgiler öğretiminin gerçekleştirilmesi, sanat temelli sosyal bilgiler öğretimi kapsamında farklı araştırma yöntemleri kullanılarak ve farklı çalışma gruplarıyla araştırmalar yapılması önerilmektedir.

Abstract:
The purpose of this research is to reveal how the art-based social studies teaching can be carried out, the views of students about art-based social studies teaching, and how art-based social studies teaching makes a change on motivation, academic success, and knowledge retention of the students in social studies courses. In this study, an action research design, one of the qualitative research designs, was used. The study group of the research consists of 32 students who were in the 5th grade in the first semester of 2019-2020 academic year at a public secondary school in Buca district of the city of Izmir. The data on how art-based social studies teaching can be carried out were collected using the student demographic information form, semi-structured interviews implemented with the students, student journals about the social studies course, semi-structured interviews implemented with teacher of applied social studies course, video records, researcher journals, action committee review, photographs of the application stage and students' products. Students' views on art-based social studies teaching were obtained through the student interview form and student focus group interview. The data regarding the change that art-based social studies teaching have had on students' motivation for social studies courses were collected using the motivation scale developed by Tahiroğlu and Aktepe (2015). The academic achievement test was used to collect data on the change of art-based social studies teaching on students' academic success in the social studies course and the knowledge retention. A systematic analytical analysis approach was adopted in the analysis of the data. The data collected on how art-based social studies teaching can be carried out was analyzed using content analysis and document review. Content analysis was used to analyze the data collected regarding the students' views on art-based social studies teaching. Paired samles t-test was used to analyze the data collected regarding the change that art-based social studies teaching had on the students' motivation for the social studies lesson. One way ANOVA was used to analyze the data collected regarding the effect of art-based social studies teaching on the academic success of students and knowledge retention. According to the findings of the study, art-based social studies teaching can be realized in social studies classes through art integrated activities. Within the scope of the research, the following activities were carried out in the social studies course: ancient hero, archaeological excavation, virtual museum tour and virtual trip, pop-up, clay tablet, advertisement design, model and ceramics, poetry, mural, restaurant, cookbook, Halı Türküsü (folk song), tile painting, ebru (marbling), folk dance videos, zeybek (folk dance), greeting card, creative drama at the museum, poster, folk tale and cartoon activities, and an end-of-semester exhibition. The views of the students on art-based social studies teaching were positive in terms of effectiveness, activity-based learning, content, and quality. According to the students, art-based social studies teaching enables students to have fun, to be happy, to be excited, to relax, to like the course more, and to use their creativity. According to the views of the students, art-based social studies teaching provides artistic knowledge and focus, and allows group work. Students think that art-based social studies teaching increases academic success, facilitates learning, provides opportunities for research, allows learning by doing, and has a positive psychological effect. It has been stated by the students that art-based social studies teaching has positive outcomes such as providing a better understanding of the subjects of the social studies course and allowing for interactive, activity-based, game-based, and student-centered learning. At the beginning of the application stage, there were a few problems in getting used to the group work and learning by doing during the activities, but these problems were resolved within a short time. Art-based social studies teaching leads to a positive change on the motivation, academic success, and knowledge retention of the students in the social studies course. In line with the findings of the study, it is recommended to art-based social studies teaching in the social studies course be carried out with students and schools that are suitable for the conditions in the research and have similar qualifications, to conduct research on art-based social studies teaching with different research methods and samples with different characteristics.