Türkiye ile Asya ve Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) ülkeleri arasındaki dış ticaretin çekim modeli ile incelenmesi
Investigation of the foreign trade between Turkey and member countries of Asia-Pacific Economic Cooperation (APEC) with gravity model
Yazar: BURCU YILMAZ
Danışman: PROF. DR. HATİCE ERKEKOĞLU
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası Ticaret Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Ekonometri = Econometrics ; Ekonomi = Economics
Dizin: Asya ve Pasifik Ekonomik İşbirliği = Asia-Pacific Economic Cooperation ; Cazibe modelleri = Gravity models ; Ekonomik iş birliği = Economic cooperation ; Panel veri modelleri = Panel data models ; Uluslararası ticaret = International trade ; İhracat = Export ; İthalat = Import

Özet:
Asya ve Pasifik Ekonomik İşbirliği'ne (APEC) üye olan ülkeler dünya dış ticaret akımlarının önemli bir bölümünü oluşturmaktadır. APEC'in günümüzde dış ticaretten aldığı payın büyüklüğü ve ilerleyen yıllarda da uluslararası ticarette sahip olduğu payı arttırma potansiyelinin olması nedeniyle, Türkiye'nin bu ekonomik gruba üye olan ülkeler ile yaptığı ticaretin, gelecekte daha da önem kazanacağı görülmektedir.
Bu çalışmanın amacı; Türkiye'nin APEC üyesi 21 ülke ile 1997-2016 yılları arasındaki dış ticaretini hangi faktörlerin etkilediğini, panel veri analizi yöntemi kullanarak ve çekim modelini temel alarak incelemek ve bu süreçte ülkelerin dış ticaretinde meydana gelen değişiklikleri açıklamak ve yorumlamaktır. Bu sayede; Türkiye ve APEC ülkeleri arasındaki uluslararası ticareti etkileyen faktörler belirlenmiş ve değerlendirilmiştir. Çalışmada, Türkiye ve APEC üyesi ülkelerin toplam dış ticaret hacmi bağımlı değişken olarak; dış ticaret hacminin GSYİH'ye oranı, ihracat, ithalat, gayri safi yurtiçi hasıla (GSYİH) farkı, kişi başına düşen gayrı safi yurtiçi hasıla (KBGSYİH) farkı, nüfus, linder etkisi, göreceli faktör donanımı, uzaklık ve yüzölçümü bağımsız değişken olarak; G-20 üyeliği, G-8 üyeliği, OECD (İktisadi İşbirliği ve Kalkınma Örgütü) üyeliği, serbest ticaret anlaşmaları ve vize değişkenleri kukla değişken olarak kullanılmıştır.
Kurulan 7 model ile yapılan analizler sonucunda; dış ticaret hacmi / GSYİH, ihracat, ithalat, Linder etkisi, göreceli faktör donanımı ve G-20 üyeliği değişkenlerinin Türkiye – APEC ülkeleri arasındaki dış ticaret hacmini olumlu yönde etkilediği; GSYİH farkı ve OECD üyeliği ve vize değişkenlerinin ise dış ticaret hacmini olumsuz yönde etkilediği sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca; KBGSYİH farkı, uzaklık, nüfus, yüzölçümü, G-8 üyeliği, kriz, serbest ticaret anlaşmaları değişkenleri ile Türkiye ve APEC ülkeleri arasındaki dış ticaret hacmi değişkeni arasında anlamlı bir ilişkinin bulunmadığı belirlenmiştir.
Anahtar Kelimeler: APEC, Türkiye, Uluslararası Ticaret, İthalat, İhracat, Çekim Modeli, Panel Veri Analizi

Abstract:
Countries that are members of the Asia-Pacific Economic Cooperation (APEC)
constitute a significant part of the world's foreign trade flows. Because of the size of the
share of the current foreign trade of the APEC and its potential that increases its share in
international trade in the following years, Turkey's trade with countries which are
members of this economic group will gain more importance in the future.
The purpose of this study is to investigate which factors influenced Turkey's foreign
trade flows with 21 countries that are member of APEC between 1997-2016 years using
the panel data analysis method based on gravity model and to explain and interpret the
changes occurring in the countries' foreign trade flows. In this way; factors affecting
international trade between Turkey and the APEC countries were identified and
evaluated. In this study, total foreign trade volume of Turkey and APEC countries was
used as a dependent variable; the ratio of foreign trade volume to GDP, exports,
imports, difference in gross domestic product (GDP), difference in per capita gross
domestic product (GDP), population, Linder effect, relative factor endowment, distance
between countries and surface area of countries were used as independent variables and
membership of G-20, membership of G-8, membership of OECD (Organization for
Economic Co-operation and Development), free trade agreements and visa variables
were used as dummy variables.
As a result of the analyzes made with 7 models; foreign trade volume/GDP, exports,
imports, Linder effect, relative factor endowment and the membership of G-20 variables
have affected positively the foreign trade volume between Turkey and APEC countries;
difference in GDP, membership of OECD and visa variables have affected the foreign
trade volume negatively. In addition to this; difference in per capita gross domestic
product, distance of countries, population, surface of countries, membership of G-8,
viii
economic crisis and free trade agreements variables don't have significant relationship
with the variable of foreign trade volume between Turkey and APEC countries.
Keywords: APEC, Turkey, International Trade, Import, Export, Gravity Model, Panel
Data Analysis