İstanbul ve Balkanlar'daki son dönem Bizans yapılarında cephe süslemeleri
Facade ornaments of late Byzantine buildings in Istanbul and Balkans
Yazar: HAZAL ŞENTÜRK
Danışman: PROF. DR. NUR URFALIOĞLU
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Tarihi ve Kuramı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Cephe süslemeleri = Facade ornament ; Tuğla süsleme = Brick decoration

Özet:
Konstantinopolis/İstanbul 395 yılında ikiye ayrılan Roma İmparatorluğu'nun 2. başkentidir. 476 yılında ise Batı Roma İmparatorluğunun yıkılması üzerine 19. yüzyıldan itibaren 'Bizans İmparatorluğu' olarak adlandırılmaya başlanan Doğu Roma İmparatorluğu'nun başkenti olmuştur.
İstanbul ile Roma, Bizans ve Osmanlı'nın önemli toprakları arasında bulunan Balkanlar'daki bugünkü Yunanistan, Bulgaristan, Sırbistan, Makedonya sınırları içindeki Son Dönem Bizans yapıları tezin ana konusunu oluşturmaktadır.
İstanbul'da bulunan Son Dönem Bizans yapıları bezeme/süsleme özellikleri açısından oldukça dikkat çekicidir. Ne yazık ki günümüzde bu yapıların bir kısmı yok olmuştur, bir kısmı ise hızla yok olmaktadır. Çalışmada öncelikle İstanbul ve Balkanlar'da bulunan, günümüzde büyük ölçüde özgünlüğünü koruyan yapıların envanterini çıkartmak amaçlanmıştır. Sonrasında ise, günümüze ulaşan yapılar öncelikli olmak üzere, yapıların plan cephe ve süsleme özellikleri incelenmiştir. İncelenen süsleme özellikleri ile tablolar oluşturulmuştur. Bu tabloların da yardımı ile İstanbul ve Balkanlar'daki Son Dönem Bizans yapılarında en çok kullanılan süslemeler belirlenmiştir.Değerlendirme ve Sonuç bölümünde ise İstanbul'daki Son Dönem Bizans yapıları ile Balkanlar'daki örnekler karşılaştırılarak süslemelerdeki benzerlik ve farklılıklar incelenmiş ve tablolar yorumlanmıştır. Bunun yanı sıra hazırlanan grafikler ile katalog bölümünde incelenen yapılar cephelerindeki süsleme özelliklerinin yoğunluğuna göre sıralanmıştır. İstanbul ve Balkanlar'da incelenen yapılar arasında cephe süslemesi açısından en zengin olanlar belirlenmiştir.

Abstract:
Constantinople/Istanbul is the capital of the Roman Empire that divided into two in 395. In 476, it became the capital of the Eastern Roman Empire upon the demolition of the Western Roman Empire (which had been called the 'Byzantine Empire' since the 19th century).
The main topic of the thesis is the Late Byzantine buildings in Istanbul and today's Greece, Bulgaria, Serbia, Macedonia territories in the Balkans, which are among the important lands of Rome, Byzantium and Ottoman Empire.
Late Byzantine Buildings are quite remarkable because of their ornament features. Unfortunately today; some of this buildings were disappeared and some of them disappears rapidly. The main purpose of this study is make an inventory of the buildings in Istanbul and Balkans which preserves their original features. Afterwards; the plan, facade and ornamental features of the buildigs were examined, with priority given to the buildings that reached today. Tables were created with the ornamental features examined. With the help of these tables, the most commonly used ornaments in the Late Byzantine buildings of Istanbul and the Balkans were identified.In Evaluation and Conclusion section, the similarities and differences of ornaments were examined and the tables were interpreted by comparing Late Byzantine buildings in Istanbul with the examples in Balkans. Besides, the graphics prepared and the buildings that examined in the catalog section are arranged according to the intensity of the decoration features on the facades. Among the buildings examined in Istanbul and the Balkans, the richest ones were identified in terms of facade ornamentation.