Sağırlara yönelik İngilizce öğretimi: Bir öğretim programı model önerisi
Teaching English to the deaf: A curriculum model proposal
Yazar: RABİA TEKİN ÖZEL
Danışman: PROF. DR. GÜLSÜN LEYLA UZUN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Dilbilim Ana Bilim Dalı / Yabancı Dil Öğretimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Dilbilim = Linguistics

Özet:
Sürekli değişen ve gelişen günümüz dünyasında yabancı dil bilmek kişisel, akademik ve
mesleki gelişim için kritik bir öneme sahiptir. Uluslararası iletişimde etkin olabilmek,
ulusal ve küresel iş fırsatlarını değerlendirebilmek, yeni bakış açıları kazanabilmek,
zihinsel esnekliği arttırabilmek, problem çözme becerilerini geliştirebilmek, özgüveni
yükseltebilmek ve kültürel empatiyi geliştirebilmek bağlamında yabancı dil bilgisi, 21.
yüzyılın karmaşık, bağlantılı, dinamik ve çok yönlü dünyasında bireyleri daha
donanımlı hale getirmektedir. Bu nedenle, ülkemizde yabancı dil eğitiminin
desteklenmesi ve özendirilmesinin, küreselleşen dünyada daha aktif ve etkili bir rol
oynayabilme noktasında elzem olduğu söylenebilir. İnsan hakları perspektifinden yola
çıkarak, daha adil ve kapsayıcı bir toplum düzeni oluşturmak adına işitenlerle aynı
sosyo-ekonomik bağlamlarda yaşamlarını idame eden sağır veya işitme engelli bireyler
gibi dezavantajlı grupların da yabancı dil eğitimine eşit erişim haklarına sahip olmaları
ve bu alanda teşvik edilmeleri gerekmektedir. Uluslararası iletişimde önemli bir rol
oynayan İngiliz dilinin yabancı dil olarak öğretildiği ülkemizde, sağır veya işitme
engelli bireyler için İngilizce'nin zorunlu dersler kapsamında yer almaması ve bu grup
için mevcut bir İngilizce öğretim programının bulunmamasının, onların İngilizceyi
öğrenme fırsatlarından mahrum bırakılmasına; bunun da kişisel, akademik ve mesleki
gelişimlerini sınırlanmasına neden olduğu görülmektedir. Bu çalışmada, sağır veya
işitme engelli bireylerin gereksinimlerine ve özelliklerine duyarlı bir İngilizce öğretim
programı modeli geliştirilerek bu eksikliğin ortadan kaldırılmasına yönelik önerilerin
sunulması hedeflenmiştir. Araştırmanın başlangıcında, literatür taraması yapılarak, sağır
veya işitme engellilerin eğitimde karşılaştıkları genel sorunlar ve özelde dil öğrenme
engelleri belirlenmiştir. Bunu takiben, sağır veya işitme engelli bireylere yapılan ihtiyaç
analizi aracılığıyla, bu bireylerin İngilizce öğrenme gereksinimleri ve beklentileri ortaya
konulmuş; ilgili alan/eğitim uzmanlarıyla yapılan görüşmeler vasıtasıyla programın
içeriği ve döngüsüne dair değerli içgörüler elde edilmiştir. Sağlanan veriler, bir yandan
sağır veya işitme engelli bireylerin çoğunluğunun İngilizce öğrenme ihtiyacı
bulunduğunu; bu konuya önem verdiklerini; bu hususta motive ve istekli olduklarını;
ancak destek almaya ihtiyaç duyduklarını gösterirken diğer taraftan bu bireylerin dil
öğreniminde başarılı olabilmeleri için özel olarak tasarlanmış öğretim materyalleri ve
yöntemlerinin gerekliliğini ön plana çıkarmış; hedeflere ulaşmak için alternatif
değerlendirme yöntemlerinin kullanımına ayrıca odaklanılması gerektiğini vurgulamıştır.
Bu doğrultuda, sağır veya işitme engelli bireyler için görsel yardım ve desteklerin etkin
kullanımı, Türk İşaret Dili entegrasyonu, teknolojik araçların ve dijital platformların
kullanımı ve bireyselleştirilmiş öğretim stratejileri gibi unsurların önemli olduğu
anlaşılmıştır. Sonuç olarak, sağır veya işitme engelli bireylerin dil öğreniminde
karşılaştıkları zorlukların üstesinden gelmelerine yardımcı olacak, onların ihtiyaçlarına ve
öğrenme stillerine uygun bir İngilizce öğretim programı modeli geliştirilmeye
çalışılmıştır. Bu programın, bu bireylerin dil becerilerini geliştirmelerine ve toplumsal
entegrasyonlarını artırmalarına katkı sağlayacağı; diğer eğitim kademeleri için
hazırlanacak İngilizce öğretim programları için bir temel oluşturacağı varsayılmaktadır.
Bu kapsamda, çalışmanın, sağır veya işitme engelli kişilerin eğitimde karşılaştıkları
engelleri aşmalarına yardımcı olacağı, gelecekte yapılacak araştırmalar ve uygulamalar
için de yol gösterici bir rehber niteliği taşıyacağı öngörülmektedir.
Anahtar Kelimeler: Sağır veya işitme engelli bireyler, İngilizce öğretimi, İngilizce
öğretim programı geliştirme

Abstract:
In today's perpetually changing and evolving world, knowing a foreign language is of
critical importance for personal, academic, and professional development. In the context
of being able to effectively engage in international communication, grasp national and
global job opportunities, attain a new viewpoint, increase mental flexibility, develop
problem-solving skills, improve self-confidence, and nurture cultural empathy, foreign
language proficiency enables individuals to be more equipped in the complex,
interconnected, dynamic, and versatile world of the 21st century. Hence, it can be said
that supporting and encouraging foreign language education in our country is essential in
relation to playing a more active and effective role in the globalizing world. From a
human rights perspective, so as to establish a more just and inclusive social order,
disadvantaged groups such as deaf or hearing-impaired individuals, who live in the same
socio-economic contexts as hearing ones, should also have equal access rights to foreign
language education and be encouraged in this field. In our country, where the English
language, playing a substantial role in international communication, is taught as a foreign
language, it is observed that the absence of English as a compulsory subject for deaf or
hearing-impaired individuals, along with the lack of an available English language
curriculum tailored to this group, deprives them of the chance to learn English. Therefore,
this limits their personal, academic, and professional development. In this study, it is
aimed to present suggestions to fill the void through developing an English language
curriculum model that is sensitive to the needs and characteristics of deaf or hearing-
impaired individuals. At the beginning of the research, the general problems faced by deaf
or hearing-impaired people in education and the language learning disabilities in
particular were determined by scanning the literature. Afterward, via a needs analysis
conducted with deaf or hearing-impaired individuals, their English learning needs and
expectations were identified and valuable insights into the content and cycle of the
program were obtained through interviews with relevant field/education experts. The
obtained data shows, on one hand, that the majority of deaf or hearing-impaired
individuals have a need to learn English; they attach importance to this issue, they are
motivated and eager to learn, but yet require support; on the other hand, it emphasizes the
necessity of specially designed teaching materials and methods for these individuals to
succeed in language learning and it highlights the importance of focusing on the use of
alternative assessment methods to achieve the set goals. Accordingly, it has been realized
that effective use of visual aids and supports, integration of Turkish Sign Language, use
of technological means and digital platforms, and personalized teaching strategies are
crucial for deaf or hearing-impaired individuals. In conclusion, an effort has been made to
develop an English language curriculum model addressed to the needs and learning styles
of deaf or hearing-impaired individuals to help them overcome the challenges they face in
language learning. This program is supposed to contribute to improving the language
skills of these individuals and enhancing their social integration and serve as a foundation
for English teaching programs to be developed for other educational levels. Within this
scope, it is foreseen that it is envisaged that the study will help the deaf or hearing-
impaired in overcoming the barriers they encounter in education and will serve as a
guiding framework for future research and practices.
Key Words: Deaf and hard of hearing individuals, Teaching English, English Language
Curriculum