Kurumsal girişimciliğin firma performansı üzerindeki etkisinde örgütsel vatandaşlık davranışının aracı rolü: Adana'da faaliyet gösteren KOBİler üzerine bir araştırma
The mediating role of organizational citizenship behaviour in the impact of corporate entrepreneurship on firm performance: A research on SME's that operating in Adana
Yazar: MURAT ÖZTÜRK
Danışman: DOÇ. DR. MUSA ŞANAL
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Firma performansı = Firm performance ; Girişimcilik = Entrepreneurship ; KOBİ = Small and Medium Sized Firms ; Kurumsal girişimcilik = Corporate entrepreneurship ; Performans = Performance ; Örgütsel vatandaşlık davranışı = Organizational citizenship behavior

Özet:
İşletmelerin mikro ve makro çevrelerinin hızla değiştiği, dinamikleştiği ve pek çok bilinen ve bilinmeyen paydaşların işletme çevresinde yer alması nedeniyle karmaşıklaştığı, müşteri talep ve isteklerinin çeşitlendiği, bu talepleri karşılamak üzere kurulan pek çok rakip işletmenin sayısının günden güne artış gösterdiği günümüzde rekabet yoğunluğunun altını çizmek yanlış olmayacaktır. Ürünleri, teknolojileri ve hatta bilgileri ile dâhil uzun süre farklılığını koruyarak rekabet avantajını uzun süre elinde bulunduramayan işletmelerin tek çaresi sürekli yenilik faaliyetleri içinde olmak ve bu faaliyetleri sürekli hale getirecek içsel stratejiler geliştirmektir. Bu noktada kurumsal girişimciliğin özellikle günümüzdeki önemini kavrayan işletmeler ve araştırmacılar kavramın öncüllerine ve sonuçlarına dikkat kesilmektedirler. Bu ihtiyaçtan yola çıkılarak bu çalışmada kurumsal girişimciliğin firma performansına etkisinde örgütsel vatandaşlık davranışının aracı rolünü önerilen bir model ile belirlemek amaçlanmaktadır. Söz konusu bu modelde kurumsal girişimciliğin firma performansı üzerinde, kurumsal girişimciliğin örgütsel vatandaşlık davranışı üzerinde, örgütsel vatandaşlık davranışının firma performansı üzerinde ve kurumsal girişimciliğin firma performansı üzerinde örgütsel vatandaşlık davranışının aracı rolünün etkileri ele alınmaktadır. Araştırmanın bir diğer amacı ise araştırma değişkenleri ile cinsiyet, yaş, eğitim, deneyim, çalışılan departman ve işletmedeki konumu içeren demografik faktörler arasında anlamlı bir farklılaşmanın olup olmadığını test etmektir.
Çalışmada kullanılan veri anket yöntemiyle elde edilmiştir. Araştırma, Adana'da faaliyet gösteren KOBİ'lerde çalışan 655 kişinin katılımıyla gerçekleştirilmiştir. Katılımcılara yapılan anketlerin 47'sinin hatalı veya eksik doldurulması nedeniyle 608 anket değerlendirmeye alınmıştır. Araştırma verileri üzerinde geçerlilik ve güvenilirlik analizleri, faktör analizi, regresyon analizi, korelasyon analizi ve araştırma değişkenlerinin demografik değişkenlere göre farklılaşma durumunu araştırmak için t testi ve anova analizleri yapılmıştır.
Araştırma, kurumsal girişimciliğin firma performansını olumlu yönde etkilediğini, örgütsel vatandaşlık davranışının bu etkide kısmi aracılık rolü oynadığını ortaya çıkarmıştır. Demografik değişkenlerle ilgili yapılan analiz sonuçlarına göre kurumsal girişimciliğin eğitim ve işletmedeki konuma göre farklılaştığı; örgütsel vatandaşlık davranışının yaş ve deneyime göre farklılaştığı; firma performansının ise deneyim, çalışılan departman ve işletmedeki konuma göre farklılaştığı bulunmuştur. Yapılan analizler sonucunda çalışmanın tüm hipotezleri desteklenmiştir. Araştırma neticesinde ortaya konulan sonuçlar alan yazın çerçevesinde değerlendirilmiş ve ileride yapılacak çalışmalara önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar kelimeler: Kurumsal girişimcilik, firma performansı, örgütsel vatandaşlık davranışı, Kobiler

Abstract:
Stating that the competition is very harsh and intensive today, wouldn't be the exaggeration, where the micro and macro environments of businesses are rapidly changing, dynamic, and complex, due to the presence of many known and unknown stakeholders in the business world. Also, customer demands and requests are diversified, and the number of competing businesses established to meet these demands is increasing day by day, adding to the competitive environment. Companies that cannot maintain their competitive advantage simply by preserving products, technology, and even knowledge, must pursue innovation, but its not enough, they must also also incorporate internal strategies to ensure the ongoing pursuit of innovation. At this point, businesses and researchers, who understand the particular importance of corporate entrepreneurship today, pay attention to the premises and results of the concept. Based on this need, this study aims to determine the mediating role of organizational citizenship behavior in the effects of corporate entrepreneurship on firm performance through the means of a proposed model. In this model, the effects of corporate entrepreneurship on the firm's performance, the effects of corporate entrepreneurship on organizational citizenship behavior, the effects of organizational citizenship behavior on the firm's performance, and finally the mediating role of organizational citizenship behavior in the effects of corporate entrepreneurship on the firm's performance are discussed. Another aim of the study is to test whether there is a significant difference between the research variables and demographic factors including gender, age, education, experience, department and position in the business.
The data used in the study was obtained through questionnaires. The research was carried out with the participation of 655 people working in SMEs operating in Adana. Since 47 of the questionnaires were filled out incorrectly or incompletely, 608 questionnaires were evaluated. Validity and reliability analyses, factor analysis, regression analysis, correlation analysis were performed to test hypotheses; t-test and ANOVA analyses were performed on the research data to investigate the differentiation of research variables according to demographic variables.
The research revealed that corporate entrepreneurship affects firm performance positively, and organizational citizenship behavior plays a partial mediating role in this effect. According to the results of the analysis made on demographic variables, it can be observed that corporate entrepreneurship differs according to education and position in business; that organizational citizenship behavior differs according to age and experience; and that firm performance differs according to experience, department, and position in the business. The results of the analyses supported the hypotheses of the study. The results obtained as a result of the research were evaluated within the framework of the literature and suggestions were made for future studies.

Keywords: Corporate entrepreneurship, firm performance, organizational citizenship behavior, SMEs