Tematik sahnelerde öngösterimin değişim körlüğüne etkisinin dikkat ve çalışma belleği düzeylerine göre incelenmesi
Examination of the effect of preview on change blindness in thematic scenes according to attention and working memory levels
Yazar: EBRU TEKÇE
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ DENİZ ATALAY ATA
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Değişim körlüğü = Change blindness ; Dikkat = Attention ; Görsel dikkat = Visual attention ; Görsel ögeler = Visual items ; Tematik inceleme = Thematic analysis ; Çalışma belleği = Working memory

Özet:
Görsel sahnelerdeki belirgin değişiklikleri bile fark edememek değişim körlüğü olarak adlandırılmaktadır. Bugüne kadar değişim körlüğü fenomeni ile görsel dikkat ve görsel belleğin doğası anlaşılmaya çalışılmış, değişimi saptama süreçlerinde gözlemciden kaynaklı iç faktörler ile uyarandan kaynaklı dış faktörler incelenmiş; zaman zaman birbiri ile çelişen sonuçlar elde edilmiştir.

Bu tez çalışmasında öncelikli olarak gözlemci kaynaklı bir değişken olan gözlemcilerin dikkat ve çalışma belleği düzeyleri ile uyaran kaynaklı bir değişken olan değişen hedef nesnelerin görsel sahnenin teması ile anlamsal tutarlılığı bağlamında değişim körlüğü fenomeni incelenmiştir. Diğer yandan, orijinal sahnenin uzun süre öngösteriminin yapıldığı bir deney koşulu ve değişim saptama görevinin ardından uygulanan sürpriz bir bellek testi ile görsel temsillerin bellekte ne kadar biriktiği araştırılmıştır.

Çalışmadan elde edilen sonuçlara göre; dikkat ve çalışma belleği düzeyi yüksek katılımcılar değişimi daha hızlı saptamakta, orijinal sahnenin öngösterimi değişimi saptama süresini kısaltmakta ve tutarsız nesnelerdeki değişim tutarlı nesnelerdeki değişime göre daha hızlı tespit edilmektedir. Tutarsız nesneler daha hızlı tespit edilmesine karşın, bellek testinde tutarlı nesneler daha iyi hatırlanmaktadır. Çalışmadan elde edilen dikkat çekici bir sonuca göre; dikkat ve çalışma belleği düzeyi düşük katılımcılarda tutarsız nesnelerde değişim saptama avantajı görülürken yüksek katılımcılarda ise böyle bir fark görülmemiştir. Bu durumun anlamsal tutarlılık bağlamında yapılan değişim körlüğü araştırmalarında bir biri ile çelişen sonuçların elde edilmesinin nedenlerinden biri olabileceği düşünülmektedir.

Abstract:
The inability to recognize even obvious changes in visual scenes is called change blindness. To date, attempts have been made to understand the phenomenon of change blindness and the nature of visual attention and visual memory; internal factors originating from the observer and external factors originating from the stimulus have been examined in the change detection processes; and sometimes conflicting results have been obtained.

In this thesis, the phenomenon of change blindness was examined primarily in the context of observers' attention and working memory levels, which is an observer-induced variable, and the semantic consistency of the changing target objects with the theme of the visual scene, which is a stimulus-induced variable. On the other hand, the extent to which visual representations accumulate in memory was investigated with an experimental condition in which the original scene was previewed for a long time and a surprise memory test administered after the change detection task.

According to the results obtained from the study; participants with higher levels of attention and working memory detect change faster, the preview of the original scene shortens the change detection time, and change in inconsistent objects is detected faster than change in consistent objects. Although inconsistent objects were detected faster, consistent objects were better remembered in the memory test. According to a remarkable result obtained from the study; while participants with low attention and working memory levels had an advantage in detecting change in inconsistent objects, no such difference was observed in high level participants. It is thought that this situation may be one of the reasons for obtaining contradictory results in change blindness studies conducted in the context of semantic consistency.