Yaşlı bireylerin akılcı ilaç kullanımının ve uygunsuz ilaç kullanım sıklığının değerlendirilmesi
Evaluation of rational drug use and frequency of inappropriate drug use in elderly individuals
Yazar: HALE NUR KILINÇ
Danışman: PROF. DR. MELAHAT AKDENİZ ; DR. ÖĞR. ÜYESİ HASAN HÜSEYİN AVCI
Akdeniz Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Yaşlı bireylerin akılcı ilaç kullanımının ve uygunsuz ilaç kullanım sıklığının değerlendirilmesi

       Amaç: Çalışmamızda Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi polikliniklerine başvuran, araştırmaya katılmayı kabul eden ve onam veren 65 yaş ve üstü bireylerin akılcı ilaç kullanımının değerlendirilmesi ve 2019 Beers kriterleri kullanılarak uygunsuz ilaç kullanım sıklığının belirlenmesi amaçlanmıştır. 
       Gereç ve yöntem: Tanımlayıcı ve kesitsel çalışma olan araştırmamız, anket yoluyla yüz yüze uygulanmıştır. Çalışmaya katılmayı kabul eden katılımcılara sosyodemografik özellikleri sorgulayan sorular ile ilaç kullanım alışkanlıklarını değerlendirme amaçlı sorular ve kullandıkları ilaçları belirlemek için oluşturulan soruları içeren araştırma anketi uygulanmıştır. Veriler SPSS 20.0 ile analiz edilerek yorumlanmıştır. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0.05 olarak kabul edilmiştir.
        Bulgular: Çalışmamızda 407 yaşlı katılımcıya ulaşılmış olup bunların %48,4'ü erkek; %51,6'sı kadındır. Katılımcıların reçetesiz/hekim tavsiyesi olmadan ilaç kullanım oranı %63,7 olarak saptanmıştır. Hekime danışmadan en sık kullanılan ilaçlar ile evde gerekebilir diye bulundurulan ilaçların aynı gruplar olduğu saptanmış olup; bunlar içinde en sık ağrı kesicilerin kullanıldığı tespit edilmiştir. Katılımcıların %89,4'nün sürekli ilaç kullanmasını gerektirecek kronik bir rahatsızlıkları olduğu belirlenmiştir. En sık görülen 3 hastalık hipertansiyon, kardiyovasküler hastalıklar ve diyabet olarak bulunmuştur. Çalışmamızda polifarmasi (4 ve üzerinde ilan kullanımı) oranı %56 olarak tespit edilmiştir. Katılımcıların kullandıkları ilaçlar 2019 Beers kriterlerine göre incelendiğinde %31,2 oranında potansiyel uygun olmayan ilaç kullanımı (UİK) var olduğu tespit edilmiştir. En fazla oranda NSAİİ (%28), PPİ (%17,30), insülinler (%16) ve alfa1 bloker (%15,38) ilaçlarında potansiyel uygunsuz kullanım olduğu belirlenmiştir. UİK; ileri yaş ve polifarmasi varlığı ile beraber artış göstermektedir.
       Sonuç ve öneriler: Yaşla birlikte artan polifarmasi ve uygunsuz ilaç kullanımı yaşlı sağlığını olumsuz etkilemektedir. Bu durum yaşlı bireylerde akılcı ilaç kullanım farkındalığını daha önemli kılmaktadır.  Aile hekimleri yaşlı bireylerin sağlığının korunması ve arttırılması için multidisipliner bir ekip çalışması içinde görev ve sorumluluklarını yerine getirmelidir.

       Anahtar kelimeler: Aile hekimliği, akılcı ilaç kullanımı, polifarmasi, uygunsuz ilaç kullanımı

Abstract:
Evaluation of rational drug use and frequency of inappropriate drug use in elderly individuals 

       Objective: The aim of our study was to evaluate the rational drug use of individuals aged 65 years and older who applied to the outpatient clinics of Akdeniz University Faculty of Medicine Hospital, who accepted to participate in the study and gave concent, and to determine the frequency of inappropriate drug use using the 2019 Beers criteria. 
       Materials and method: Our study, which is a descriptive and cross-sectional study, was conducted face-to-face through a questionnaire. The participants who agreed to participate in the study were administered a research questionnaire including questions about sociodemographic characteristics, questions to evaluate drug use habits and questions to determine the drugs they use. The data were analysed and interpreted with SPSS 20.0. Statistical significance levelwas accepted as p<0.05.
       Results: In our study, 407 elderly participants were reached %48,4 of them were male and %51,6 were female. The rate of drug use without prescription/physician's advice was found to be %63,7. It was determined that the most frequently used medicines without consulting a physician and the medicines kept at home in case of need were the same groups; among these, painkillers were the most frequently used. It was determined that %89,4 of the participants had a chronic disease that required continuous of medication. The 3 most common diseases were hypertension, cardiovascular diseases and diabetes. In our study, the rate of polypharmacy (use of 4 or more medications) was found to be %56. When the drugs used by the participants were analysed according to the 2019 Beers criteria, ıt was found that %31,2 had potential inappropriate medication (PIM) use. The highest rate of PIM use was found in NSAIDs (%28), PPIs (%17,3) insulins (%16) and alpha1 blockers (%15,38). PIM use increases with advanced age and the presence of polypharmacy.

       Conclusion and recommendation: Polypharmacy and inappropriate use of medicines, which increase with age, negatively affect the health of the elderly. This situation makes rational drug use awareness more important in elderly individuals. Family physicians should fulfil their duties and responsibilities in a multidisciplinary teamwork to protect and improve the health of elderly individuals.

       Key words: Family medicine, rational drug use, polypharmacy, potential inappropriate medication, elderly health