Türkiye'nin bitkisel yağ üretim, tüketim ve dış ticaret politikası
Vegetable oil production, consumption and foreign trade polices in Turkey
Yazar: ŞERAFETTİN DÜZTEPE
Danışman: PROF. DR. AYHAN TUFAN
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1999
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Ayçiçek yağı = Sunflower oil ; Bitkisel yağlar = Plant oils ; Dış ticaret politikaları = Foreign trade policies ; Pamuk yağı = Cotton oil ; Tarım ekonomisi = Agricultural economy ; Yağlar = Oils ; Yağlı tohumlu bitkiler = Oilseed plants ; Zeytinyağı = Olive oil

Özet:
Yağlı tohum ve bitkisel yağlarla ilgili, dünyadaki durum belirlendikten sonra, Türkiye'deki durum ele alınmıştır. Bitkisel yağlarla ilgili üretim, tüketim,dış ticaret,stoklar,iç ve dış fiyatlar incelenmiştir. Türkiye tarımında ekonomik önem taşıyan bitkisel yağlardan zeytinyağı, ayçiçeği yağı, soya yağı, pamuk yağı, kolza yağı ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Mısırözü yağı, susam yağı, haşhaş yağı, yerfıstığı yağı, aspir yağı ve palm yağı ise; bunlardan bazılarının Türkiye'de üretilmemesi, bazılarının da çok az üretilmesi nedeniyle yüzeysel olarak incelenmiştir. Araştırma dönemi olarak 1987-96 dönemi esas alınmakla birlikte, özellikle 1990 sonrası incelenmiştir. Türkiye'de bitkisel yağ üretiminin ortalama 667 000 ton, tüketimin 1 162 000 ton, yağ açığının da 495 000 ton olduğu sonucuna varılmıştır. Türkiye'nin bitkisel yağ açığının kronikleştiği, önlem alınmazsa daha da artacağı düşünülmektedir. Türkiye var olan bitkisel yağ açığını giderebilmek için 850 000-900 000 ton bitkisel yağ (yağ ve tohum karşılığı yağ ) dış alımı yapmakta, buna karşılık 150 000-200 000 ton rafine yağ, 100 000- 150 000 ton margarin dış satımı gerçekleştirmektedir. Bitkisel yağ açığını dış alım yoluyla karşılarken, yıllık yaklaşık 250-300 milyon dolar döviz ödemektedir. Kısa dönemde ayçiçeği tohumu üretimi artırılmalıdır. Alternatif yağ bitkileri olarak da adlandırılabilecek olan, soya, kolza ve aspir tohumu üretimleri de teşvik edilmelidir. Dış alımda öncelik yağlı tohumlara verilmeli daha sonra ham bitkisel yağ alımı yapılmalıdır. ANAHTAR KELİMELER: Yağlı tohumlar, bitkisel yağlar, zeytinyağı, ayçiçeği yağı, pamuk yağı, soya yağı, kolza yağı, mısırözü yağı.

Abstract:
After the determination of the world situation, that of Turkey was determined. Production, consumption, foreign trade, stocks, prices with vegetable oil were examined. Olive oil, sunflower oil, soybean oil, cotton oil, rape oil which are economically important for Turkish agriculture were studied in detail. On the other hand, corn oil, sesame oil, poppy oil, peanut oil, safflower oil and palm oil were dealt with superficially because some of these are not produced in Turkey and some are produced only in small amounts. The years between 1987 and 1996 were taken as the research period; however, particular emphasis was given on the period since 1990. As a result, it was found out that production of the vegetable oil in Turkey is 667 000 metric tons, consumption is 1 162 000 metric tons, and oil shortage is 495 000 metric tons. It is assumed that vegetable oil shortage in Turkey has become chronic and it will grow more unless measures are taken. To meet the existing vegetable oil shortage, 850 000-900 000 metric tons of vegetable oil (including seed ) are imported whereas 150 000-200 000 metric tons of refined oil and 100 000-150 000 metric tons of margarine are exported. Approximately 250- 300 million dolars are spent annually to meet the vegetable oil shortage via importation. In short term, sunflower seed production must be increased. Besides, production of soybean seed, rape seed, safflower seed, which might be termed as alternative oil plants, must be encouraged. In importation priority must be given on oil-seed rather than raw vegetable oil. KEY WORDS : Oil seeds, vegetable oil, olive oil, sunflower oil, cotton oil, soybean oil, rape oil, corn oil.