Fiziksel risk faktörlerinin tıbbi görüntüleme ünitelerindeki sağlık çalışanları tarafından iş sağlığı ve güvenliği bağlamında değerlendirilmesi
Assessment of physical risk factors by health workers in medical imaging units in the context of occupational health and safety
Yazar: KÜBRA KAYA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FATMA MANSUR
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı / Sağlık Kurumları Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Hastaneler = Hospitals ; Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management ; Sağlık Yönetimi = Healthcare Management
Dizin: Sağlık hizmetleri = Health services

Özet:
İş sağlığı ve güvenliği (İSG), çalışanların meslek hastalıkları ve iş kazalarının önüne geçebilmek için uygulanması gereken kuralları içermektedir. Sağlık kurumlarında sürdürülebilir hizmet önemlidir. Çalışanın işini aksatmadan sürdürebilmesi için de güvenli iş ortamında hizmet vermesi gerekmektedir. Bu nedenle meslek risklerinin en aza indirilmesi sağlanarak sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamının oluşturulması önem arz etmektedir. İş Sağlığı ve Güvenliği ile ilgili İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği'ne göre hastaneler, "Çok Tehlikeli İşyeri" bölümündedir. İş Sağlığı ve Güvenliğine İlişkin Tehlike Sınıfları Listesi Tebliği'nde radar, x ışınları ve diğer zararlı radyasyon yayan ışınlarla çalışma yapılan işler de "Çok tehlikeli işler" sınıfında yer almaktadır. Bu gibi ortamlarda risk ve tehlikelerin en aza indirilebilmesi için çalışanların iş sağlığı ve güvenliği uygulamalarının farkında olması gerekmektedir. Bu tez çalışmasında iş sağlığı ve güvenliği meslek risklerinden fiziksel tehlike ve riskler ele alınmıştır. Fiziksel tehlike ve riskler; radyasyon, basınç, gürültü, toz, termal konfor, aydınlatma ve titreşimi içermektedir. Nitel araştırma yöntemlerinden fenomoloji (olgu bilim) deseni ile çalışma yürütülmüştür. Katılımcılarla yarı yapılandırılmış görüşme tekniği ile birebir ve yüz yüze görüşmeler yapılmıştır. Araştırma evrenini Gümüşhane Devlet Hastanesi ve Trabzon Fatih Devlet Hastanesi tıbbi görüntüleme ünitelerinde görev yapan sağlık çalışanları oluşturmaktadır. Görüşmeye bu sağlık çalışanlarından 23 kişi katılım sağlamıştır. Çalışmada İş sağlığı ve güvenliği bağlamında fiziksel risk faktörlerine yönelik, hastanelerin tıbbi görüntüleme ünitelerinde görev yapan sağlık çalışanlarının farkındalığı değerlendirilmiştir. Çalışma iki aşamadan oluşmaktadır. İlk aşamada, çalışanların fiziksel tehlike ve risk faktörlerini iş sağlığı ve güvenliği bağlamında değerlendirmeleri için katılımcılarla birebir ve yüz yüze görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Bu görüşmeler sonucunda bulgular MaxQda programı ile analiz edilmiştir. İkinci aşamada, görüşmeler esnasında katılımcılara fiziksel tehlike ve risk faktörlerini en yüksek risk düzeyinden en az risk düzeyine doğru sıralamaları söylenmiştir. Bu sıralama, Entropi tabanlı çok kriterli karar verme (ÇKKV) yönteminden yararlanılarak yapılmıştır. Katılımcıların değerlendirmelerine göre; fiziksel tehlike ve riskler arasında en yüksek risk düzeyi radyasyon faktörü iken en düşük risk düzeyi titreşim faktörü olarak belirlenmiştir. Tıbbi görüntüleme ünitelerinde çalışanlar, genellikle havasız kalmaktan ve temiz havanın onlar için öneminden bahsetmiştir. Çalışanların İSG yönetmeliklerinde yazan iş süreçlerini yerine getirmekte olduğu görülmüştür. Çalışma sonucunda İSG farkındalığın artırılması için verilen eğitimlerin teoriden ziyade uygulamaya yönelik ve birim özelinde olması, doğal aydınlatma ve havalandırmaların dinlenme alanlarında zorunlu olması, çalışanlara zorunlu hava izni gibi yasal düzenlemeler getirilmesi, kişisel koruyucu donanım (KKD) ve dozimetre kullanımı konusunda ise belirli yaptırımların olması ya da çalışanları uyaran bir sistem geliştirilmesi önerilmektedir. Aynı zamanda birim içinde güvenlik önlemleri alınmalı ve hasta ile çalışan arasında olumsuz herhangi bir durumun yaşanmasının önüne geçilmelidir.

Abstract:
Occupational health and safety (OHS) includes the rules that should be applied to prevent occupational diseases and accidents of employees. Sustainable service is important in health institutions. In order for employees to continue their work without interruption, they need to be able to provide service in a safe work environment. For this reason, it is important to minimize occupational risks and create a healthy and safe working environment. According to the Workplace Hazard Classes Circular on Occupational Health and Safety, hospitals are in the "Very Hazardous Workplace" category. In the Occupational Health and Safety Hazard Classes List Circular, jobs that involve radar, x-rays and other harmful radiation emitting rays are also included in the "Very Hazardous Jobs" class. In order to minimize risks and dangers in such environments, employees must be aware of occupational health and safety practices. In this thesis, physical hazards and risks from occupational health and safety occupational risks are discussed. Physical hazards and risks include radiation, pressure, noise, dust, thermal comfort, lighting and vibration. The study was conducted with the phenomenology design, one of the qualitative research methods. One-on-one and face-to-face interviews were conducted with the participants using the semi-structured interview technique. The research universe consists of healthcare workers working in the medical imaging units of Gümüşhane State Hospital and Trabzon Fatih State Hospital. 23 of these healthcare workers participated in the interview. In the study, the awareness of healthcare workers working in the medical imaging units of hospitals regarding physical risk factors in the context of occupational health and safety was evaluated. The study consists of two stages. In the first stage, one-on-one and face-to-face interviews were conducted with the participants so that the employees could evaluate physical hazards and risk factors in the context of occupational health and safety. The findings as a result of these interviews were analyzed with the MaxQda program. In the second stage, during the interviews, the participants were asked to rank the physical hazards and risk factors from the highest risk level to the lowest risk level. This ranking was made using the entropy-based MCDM method. According to the participants' evaluations; the highest risk level among physical hazards and risks was determined as the radiation factor, while the lowest risk level was determined as the vibration factor. Those working in medical imaging units often mentioned being short of air and the importance of clean air for them. It was observed that employees were fulfilling the work processes written in the OHS regulations. As a result of the study, it is recommended that the training given to increase OHS awareness should be more practical than theoretical and specific to the unit, that natural lighting and ventilation should be mandatory in rest areas, that legal regulations such as mandatory air leave should be introduced for employees, and that there should be certain sanctions regarding the use of personal protective equipment (PPE) and dosimeters or that a system should be developed to warn employees. At the same time, security measures should be taken within the unit and any negative situation between the patient and the employee should be prevented.