Sürdürülebilir kalkınma hedeflerine uyumlu iş modellerinin geliştirilmesi: Eko-girişimcilik üzerine bir araştırma
Development of business models suitable for sustainable development goals: A research on eco-entrepreneurship
Yazar: DURSUN KÜRŞAD MURAT
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA SOBA
Uşak Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Sosyal sürdürülebilirlik = Social sustainability ; Sürdürülebilir kalkınma = Sustainable development ; Çevresel sürdürülebilirlik = Sustainable environment

Özet:
Sürdürülebilir kalkınma kavramı artan çevre sorunları ve nüfusun etkisiyle 1970'li yıllarda gündeme gelmeye başlamış ve ülkelerin bu kapsamda politikalar geliştirmesini ve çözüm önerileri bulmasını zorunlu kılmıştır. 1990'lara gelindiğinde ise sürdürülebilirliğin "çevresel korumanın ötesine geçerek ekonomik kalkınma ve sosyal hakkaniyete uzanan çok boyutlu bir kavram" haline geldiği görülmektedir. 1992 Rio Zirvesi'nde sürdürülebilir kalkınma, 21. yüzyılda toplumların en önemli ortak hedefi olarak belirlenmiştir. Sadece ülkelerin değil, aynı zamanda tüketiciler, işletmeler ve sivil toplum gruplarının da sürdürülebilir kalkınmanın daha iyi yönetilmesinde rol almaları gerektiği ortaya çıkmıştır. 2015 yılında ise Birleşmiş Milletler Genel Kurulu yapılan toplantıda 2030 yılına kadar küresel faaliyetlere kılavuzluk edecek Yeni Küresel Gündem'i resmi olarak kabul etmiş ve gerçekleştirilmesi hedeflenen 17 Sürdürülebilir Kalkınma Hedefini (SDG) duyurmuştur. SDG Endeksi ve Gösterge Tablolarını içerek şekilde her yıl yayınlanan Sürdürülebilir Kalkınma Raporu ile Birleşmiş Milletlere üye ülkeleri kapsayacak şekilde çalışma yapılmaktadır. Bu rapor ülkelerin SDG'lere karşı performansına ilişkin veriler sunmaktadır. Sürdürülebilir kalkınma, ekonomik büyüme gerçekleşirken çevresel sürdürülebilirliği ve sosyal katılımcılığı da bir arada yürütebilmeyi gerektiren bir gelişme olduğu için SDG'lerin uygulanması şüphesiz kolay bir süreç olmamaktadır. Çünkü bu hedefler ulusların tek başlarına gerçekleştirebilmelerine olanak tanıyacak konuların ötesindedir. Hızla gelişen ve değişen dünyada ekonomik, sosyal ve çevresel gerekliliklerin her birini bile tek başına gerçekleştirmek zor bir durumken, gelecek 15 seneyi kapsayan ve hatta önemli yatırımlar gerektiren bu hedefleri hayata geçirmek, şüphesiz ülkeler için yeterince zorlayıcı olmaktadır. Gelinen noktada sürdürülebilir kalkınmanın gelişmişliğin doğal bir sonucu olmadığı; çevresel sürdürülebilirliğin ve sosyal kapsayıcılığın da ekonomik kalkınma kadar önemli bakış açıları olduğu görülmüştür. Bu bağlamda, kalkınmanın bir göstergesi olan imalat sanayinin ekogirişimcilik faaliyetlerini benimsemiş olarak ve böylece kaynakları daha az kullanması ve daha az atık üretmesini sağlayacak faaliyetlerde bulunmasına imkan tanıyarak sürdürülebilir kalkınma yolunda önemli adımlar atması sağlanmalıdır. 

Bu çalışmanın amacı sürdürülebilir kalkınma hedeflerinin dünyadaki gelişmeleri çerçevesinde deri, tekstil ve seramik sektörlerinde ekogirişimci yaklaşımları benimseyen sürdürülebilir (temiz) üretim kapsamında iş modelleri ortaya koymaktır. Özellikle Uşak Üniversitenin ihtisaslaşması kapsamında Deri, Tekstil ve Seramik sektörlerine yönelik çalışma yapılmıştır. Çalışma kapsamında işletmelerin sürdürülebilirlik, ekogirişimcilik ve sürdürülebilir (temiz) üretim algısını ölçmek ve bu kapsamda yapılan çalışmaları belirlemek için yarı-yapılandırılmış görüşme tekniğiyle formlar doldurulmuş ve analizler yapılmıştır. Bu sektörlerde faaliyet gösteren işletmelerin ulusal ve uluslararası mevzuata uyumlulukları, çevresel politikaları, uyguladıkları ekogirişimcilik faaliyetleri ve sürdürülebilir (temiz) üretim altyapıları gözlemlenmiştir. Ekogirişimciliği ve sürdürülebilir (temiz) üretim faaliyetlerini artırmaya yönelik yapılabilirliği mümkün olan uygulamalar değerlendirilmiştir. Bu değerlendirmeler neticesinde dünyanın yaşadığı dönüşüm ve sektör temsilcilerinin görüşleri dikkate alınarak yeni modeller şablon haline getirilmiştir.

Abstract:
The concept of sustainable development started to come to the fore in the 1970s with the effect of increasing environmental problems and population, and it made it necessary for countries to develop policies and find solutions in this context. By the 1990s, it is seen that sustainability has become a "multidimensional concept that goes beyond environmental protection and extends to economic development and social equity". At the 1992 Rio Summit, sustainable development was determined as the most important common goal of societies in the 21st century. It has become clear that not only countries, but also consumers, businesses and civil society groups need to play a role in better management of sustainable development. In 2015, the United Nations General Assembly officially adopted the New Global Agenda, which will guide global activities until 2030, at the meeting and announced the 17 Sustainable Development Goals (SDGs) that are aimed to be realized. With the Sustainable Development Report, which is published every year, including the SDG Index and Indicator Tables, work is carried out to cover the member states of the United Nations. This report provides data on countries' performance against the SDGs. The implementation of SDGs is undoubtedly not an easy process, as sustainable development is a development that requires being able to carry out environmental sustainability and social participation together while achieving economic growth. Because these goals are beyond the issues that will allow nations to achieve them alone. While it is difficult to meet every single one of the economic, social and environmental requirements in a rapidly developing and changing world, it is undoubtedly challenging enough for countries to realize these targets, which cover the next 15 years and even require significant investments. At this point, sustainable development is not a natural result of development; It has been seen that environmental sustainability and social inclusion are as important perspectives as economic development. In this context, it should be ensured that the manufacturing industry, which is an indicator of development, takes important steps towards sustainable development by adopting ecopreneurship activities and thus enabling it to use resources less and to produce less waste.

The aim of this study is to present business models within the scope of sustainable (cleaner) production that adopts ecopreneurial approaches in the leather, textile and ceramic sectors within the framework of the developments in the world of sustainable development goals. Especially within the scope of specialization of Uşak University, studies were carried out for the Leather, Textile and Ceramic sectors. In order to measure the sustainability, ecopreneurship and sustainable (cleaner) production perception of the enterprises within the scope of the study and to determine the studies carried out in this context, the forms were filled with semi-structured interview technique and analyzes were made. Compliance with national and international legislation, environmental policies, ecopreneurship activities and sustainable (cleaner) production infrastructures of businesses operating in these sectors have been observed. Possible applications to increase ecopreneurship and sustainable (cleaner) production activities were evaluated. As a result of these evaluations, new models were made into templates, taking into account the transformation of the world and the opinions of sector representatives.