Lactarius salmonicolor R. Heim & Leclair'ın apolar ekstresinin sitotoksik, apoptotik, timidin fosforilaz inhibisyon aktiviteleri ve kimyasal içeriğinin GC-MS ile belirlenmesi
Cytotoxic, apoptotic, and thymidine phosphorylase inhibitory activities of apolar extract of Lactarius salmonicolor R. Heim & Leclair and determination of its chemical content by GC-MS
Yazar: DİLAYCAN ÇAM
Danışman: PROF. DR. MEHMET ÖZTÜRK
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Kimya = Chemistry

Özet:
Bu tez çalışmasında, Bolu, At yaylası, Köknar ormanından toplanan Lactarius salmonicolor (kanlıca mantarı) kurutularak, petrol eteri, aseton ve metanol ekstreleri yapıldı. Ekstrelerin sitotoksik aktiviteleri akciğer (H1299), meme (MCF-7), prostat (LNCaP) ve kolon (CaCo-2) kanser hücre hatlarına karşı ve toksisiteleri insan embriyonik böbrek hücreleri (HEK293) hattına karşı MTT metodu ile belirlendi. Ayrıca, ekstrelerin anjiyogenezde etkili olduğu bilinen timidin fosforilaz inhibisyon aktivitesi belirlendi. Dört farklı kanser hücre hattına karşı sitotoksik olduğu belirlenen petrol eteri ve aseton ekstrelerin 3 farklı yaklaşımla apoptoz analizleri de yapıldı. Sitotoksisitesi yüksek çıkan petrol eteri ekstresi silika jel kullanılarak fraksiyonlandırılarak, fraksiyonlar aynı yöntemlerle aynı kanser hücrelerine karşı test edildi. Sitotoksitesi yüksek çıkan fraksiyonlar tekrar fraksiyonlandırıldı. Petrol eteri ana ekstresi, fraksiyonları ve alt fraksiyonları silil türevlerine dönüştürülüp GC-MS ile analiz edildiler.
Ana ekstrenin ve sitotoksik fraksiyonlarda majör maddeler olarak stearik asit (%43,28-%62,19), oleik asit (%9,46 - %26,09), lineoleik asit (%8,53- %18,31) ve palmitik asit (%6,74-%9,10) tespit edildi. Sitotoksisiteden sorumlu bileşiklerin tespiti için tekrar fraksiyonlandırılan sitotoksik fraksiyonların GC-MS sonuçlarına göre özellikle göreceli polar alt fraksiyonlarda %27-%38 oranlarında steroid ve diterpen iskeletli maddeler izlendi. Sitotoksik aktivitenin, ana ekstrede ve fraksiyonlarda görülmeyen ancak alt fraksiyonlarda konsantre edilen steroidler ve diterpenlerden kaynaklandığı değerlendirildi. Bununla birlikte literatüre göre konjuge linoleik asit, oleik asit ve stearik asit maddelerinin sinerjistik olarak bazı kanser hücrelerine sitotoksik aktivite göstermektedir. Yağ asitlerinin sterol gibi diğer maddelerle birlikte sinerjik etki gösterdiği de düşünülmektedir. Alt fraksiyonlarda 3β-ergosta-4,6,22-trien, desmosterol ve abieta-8,11,13-trien-18-al maddelerinin yapıları tayin edilmiştir. Ancak, steroidlerin tamamının yapı tayini MS kütüphanesi kullanılarak yapılamadı. İleri çalışmalarla sitotoksisiteden sorumlu bileşenlerin kromatografik yöntemlerle izolasyonu ve spektroskopik yöntemlerle yapılarının tayin edilmesi önerilmektedir.

Abstract:
In this study, the petroleum ether, acetone, and methanol extracts were prepared from the dried fruits of Lactarius salmonicolor collected from Bolu, At plateau, fir forests. The extracts' cytotoxic activity was determined against lung (H1299), prostate (LnCap), breast (MCF-7), and colon (CaCo-2) cancerous cell lines, while their toxicity against human embryonic kidney cell lines (HEK293) using the MTT method. In addition, the thymidine phosphorylase inhibitory activity of the extracts was performed against thymidine phosphorylase, which is effective in angiogenesis. Apoptosis analyses of cytotoxic petroleum ether and acetone extracts were also carried out by three different complementary methods. The petroleum ether extract having cytotoxic activity was fractionated over silica gel, and the fractions were also tested for their cytotoxic activity against the same cancer cell lines using the same methods. Fractions having high cytotoxicity were re-fractionated. Petroleum ether extract, its fractions, and subfractions were silylated and analyzed by GC-MS. 
Stearic acid (%43,28-%62,19), oleic acid (%9,46 - %26,09), linoleic acid (%8,53- %18,31), and palmitic acid (%6,74-%9,10) were determined as major compounds in petroleum ether extract and cytotoxic fractions. According to the GC-MS results of the re-fractionated cytotoxic fractions, especially in relatively polar subfractions, the ratios of steroid and diterpene skeletonized compounds were %27-%38, which may be responsible for cytotoxicity. It can be considered that steroids and diterpenes may be responsible for the cytotoxic activity because they were concentrated in the sub-fractions. Moreover, according to the literature, conjugated linoleic acid, oleic acid, and stearic acid exhibit cytotoxic activity against some cancer cell lines. It is concluded that the fatty acids indicate synergistic cytotoxic activity with sterols, etc. The 3β-ergosta-4,6,22-triene, desmosterol, and abieta-8,11,13-triene 18-al were identified in sub-fractions. However, all steroids could not be determined using the MS library of GC-MS. The isolation and structure elucidation of the unidentified compounds is recommended using chromatographic methods and spectroscopic techniques to understand the origin of cytotoxic activity against below-used cancer cell lines in further studies.