Enerji tüketimi ve hava kirliliği arasındaki ilişki: Türkiye üzerine ampirik bir çalışma
The relationship between energy consumption and air pollution: An empirical study on Turkey
Yazar: ABİDİN SAPAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HAKAN USLU
Adıyaman Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Enerji = Energy ; Kamu Yönetimi = Public Administration ; İşletme = Business Administration
Dizin: Enerji = Energy ; Enerji tüketimi = Energy consumption ; Hava kirliliği = Air pollution ; Partiküler maddeler = Particulate matters ; Partiküller = Particles ; Türkiye = Türkiye

Özet:
Her geçen gün gelişim ve değişim gösteren dünyamızda yaşanan teknolojik ilerlemeler, artan nüfus, sanayileşme ve büyüyen ekonomiler enerjiye olan talep artışını da beraberinde getirmiştir. Diğer ülkeler gibi Türkiye'nin de ihtiyaç duyduğu enerjinin büyük bir kısmını yenilenemeyen enerji kaynaklarından karşılaması hava kalitesi ve çevre üzerinde olumsuz etkiler yaratmaktadır. Bu sebeple enerji tüketimi ve hava kirliliğinin incelenmesi ülkelerin hava kalitesinin iyileştirilmesi ve iklim değişikliği ile mücadele politikalarına yön vermesi açılarından önem arz etmektedir.
Bu çalışmada Türkiye'nin enerji tüketimi ve hava kirliliği ilişkisinin ne yönde ve hangi boyutta olduğunun saptanması amaçlanmıştır. Spesifik olarak çalışma hava kirliliğinin, Partikül Madde 10 değişkeni esas alınarak il düzeyinde ve Türkiye geneli için hesaplanması ve enerji tüketimi ile olan ilişkisinin ampirik olarak incelenmesi yönündeki ilk çalışmalar arasında yer almasından dolayı ilgili literatüre önemli katkıları olacaktır. 
Bu çalışmada, Türkiye'nin 77 ilini ve 2008-2020 yılları arasındaki dönemi kapsayan panel veri seti oluşturulup ekonometrik modeller yardımıyla enerji tüketimi ve hava kirliliği arasındaki ilişki analiz edilmiştir. Yapılan analizlerde bağımlı değişken olarak illere ait Partikül Madde 10 verileri kullanılırken, bağımsız değişken olarak ise kişi başına düşen elektrik tüketimi, eğitim durumu, ortalama hane halkı büyüklüğü, kişi başına düşen gelir, dolar kuru ve toplam ihracat verileri kullanılmıştır. Özet olarak, yapılan ekonometrik tahmin analiz sonuçları Türkiye'nin enerji tüketimi ile hava kirliliği arasında pozitif bir ilişki olduğunu ortaya çıkarmıştır.

Anahtar Kelime: Enerji Tüketimi, Partikül Madde 10, Hava Kirliliği.

Abstract:
Technological advances, increasing population, industrialization and growing economies in our world, which is developing and changing day by day, have brought about an increase in demand for energy. The fact that Turkey, like other countries, meets most of its energy needs from non-renewable energy sources, creates negative effects on air quality and the environment. For this reason, examining energy consumption and air pollution is important in terms of improving the air quality of countries and guiding policies to combat climate change.
In this study, it is aimed to determine the direction and size of the relationship between energy consumption and air pollution in Turkey. Specifically, the study will make significant contributions to the relevant literature, as it is one of the first studies that calculates air pollution based on the Particulate Matter 10 variable at the provincial level and throughout Turkey and empirically examines its relationship with energy consumption.
In this study, a panel data set covering 77 provinces of Turkey and the period between 2008-2020 was created and the relationship between energy consumption and air pollution was analyzed with the help of econometric models. In the analyzes, Particulate Matter 10 data belonging to the provinces were used as the dependent variable, while electricity consumption per capita, education level, average household size, per capita income, dollar exchange rate and total export data were used as independent variables. In summary, the results of econometric estimation analysis revealed that there is a positive relationship between Turkey's energy consumption and air pollution.

Keywords: Energy Consumption, Particulate Matter 10, Air Pollution.