Böbrek transplantasyonu yapılan hastalarin nakil öncesi ve sonrası psikososyal deneyimleri
Psychosocial experiences of kidney transplant patients before and after transplantation
Yazar: EMİNE SELDA ÇİFTÇİ GÜNDÜZ
Danışman: PROF. DR. NERİMAN AKYOLCU
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Cerrahi Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı / Cerrahi Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Böbrek hastalıkları = Kidney diseases ; Böbrek nakli = Kidney transplantation ; Böbrek yetmezliği-kronik = Kidney failure-chronic ; Diyaliz = Dialysis ; Hemşirelik = Nursing ; Postoperatif dönem = Postoperative period ; Preoperatif dönem = Preoperative period ; Psikososyal bozukluklar = Psychosocial disorders ; Psikososyal özellikler = Psychosocial features

Özet:
Hasta ve ailesi için fiziksel, duygusal ve ekonomik boyutları olan transplantasyon, önemli bir yaşam deneyimidir. Transplantasyonun başarısında iyi bir organizasyon, ameliyat hazırlığı ve ameliyat sonrası bakımının yanı sıra biyopsikososyal bakım ve rehabilitasyon da son derece önemlidir. 
Bu araştırmanın amacı, böbrek nakli yapılan hastaların, psikososyal sorunlarını belirlemek ve nakil sürecindeki deneyimlerine ilişkin kapsamlı bilgi toplamaktır. Bu nedenle araştırmada, nitel araştırma türlerinden fenomenolojik desen kullanıldı. Zenginleştirilmiş karma yöntemle yapılan araştırmada, Beck Depresyon Ölçeği ve Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği kullanıldı. Araştırmanın evrenini, Antalya ili Akdeniz Üniversitesi Hastanesi Organ Nakli Uygulama Merkezinde organ nakli yapılması planlanan 15 hasta oluşturdu. Örneklem "Amaçlı Örnekleme Yöntemi" ve "Ölçüt/Kota Örnekleme" tekniği ile belirlendi. Veriler ilgili ölçekler ve derinlemesine bireysel görüşme ile toplanarak içerik analizi, SPSS17 ve N-Vivo7 programlarıyla değerlendirildi.
Katılımcıların yaş ortalaması 38±11,9, %53,3'ü erkek, %33,3'ü ilkokul mezunu, %13,3'ü çalışamıyor, %73,3'ü evli, ort.7 yıldır böbrek yetmezliği hastası, %60'ı hemodiyalize giriyor, nakil bekleme süresi 4,5 yıl, %66,7'si canlı vericiden nakil oldu, %20'sinin vericisi annesidir.
Nakil öncesinde böbrek yetmezliğinin katılımcılarda kayıp, umutsuzluk ve depresyona neden olduğu, katılımcıların geleceğin belirsiz olduğunu, toplum tarafından damgalandıklarını düşündüğü; benlik saygısının düşük, beden imajının olumsuz algılandığı, nakil ve sonrasıyla ilişkili korkularının olduğu, kişilerarası ilişkilerinin hastalıktan olumsuz etkilendiği, organ naklinin daha nitelikli yaşamak, özgürlük ve umut anlamına geldiği; nakil sonrasında, erken dönemde ilaç kullanımı ve yan etkileri, sosyal izolasyon gibi zorluklar; uzun dönemde duygudurum değişiklikleri, benlik algısında değişiklik, kişilerarası ilişkilerde ve üretkenlikte artma, alınan organa kimlik verilmesi veya içselleştirilmesi, organı veren kişiye karşı minnet ve suçluluk duygusu yaşandığı ve yaşamın nakil öncesine göre daha nitelikli algılandığı belirlendi. 
Bu araştırmanın, sınırlı sayıda olan literatüre katkı sağlayacağı ve yeni araştırmalara yol göstereceği düşünülmektedir. 

Anahtar Kelimeler: Böbrek Transplantasyonu, Böbrek Yetmezliği, Diyaliz, Kalitatif Araştırma, Hemşirelik

Abstract:
Physical, emotional and economic aspects of transplantation is an important life experience for the patient and family. Good organizational success in transplantation, surgery preparation and post-operative care is extremely important as well as biopsychosocial care and rehabilitation. Care interventions should be based on the individuality of the patient and should be undertaken in line with requirements.
In this research, in order to identify the psychosocial problems of the patients and to collect comprehensive information on their experiences in the transport process, phenomenological type of design among qualitative research types was used. Enriched mixed method is used in this research, "Beck Depression Inventory" and "Social Support Scale" was used.The research population was consisted of 15 patients from the province of Antalya, Akdeniz University Hospital, Organ Transplant Center which were planned to have organ transplantation. The Sample was determined with the techniques like "purposive sampling" and "quata sampling", which were used in the qualitative research. Data were collected by semi-structured form, in -depth individual interview. A week in the hospital before and after surgery, including two interviews were done after 6 months. Content analysis data were analyzed with SPSS17 and N- Vivo7 program.
The average age of participants was 38±11,9, 53.3 % were male, 33.3 % were primary school graduates, 13.3 % were unable to work, 73.3 % were married, renal failure period of the patients was 7,3 years, 60% were hemodialysis patients, avarage transplant waiting period was 4.5 years, 66.7% of them had a live donor transplants, the donor of 20% were their mothers and the donor of 20.0% were their wifes or husbands. Pre-transplant themes; Experiences and Perceptions of Coping (illness perception, anxiety, interpersonal relationships, individual coping), the Emotions Regarding to transplantation (the meaning of organ transplantation for individuals), Posttransplant themes; Early Experiences (being happy or living strain); Long-Term Experience (mood changes, changes in self-perception, the meaning of organ transplantation for the individual, interpersonal relationships, productivity, individual coping studies, perception of the body, feelings towards organ donor) as thus categorized reached a large number of sub-themes.
This research is thought to contribute to the limited literature and expected to lead to new research.

Key Words: Kidney Transplantation, Renal Failure, Dialysis, Qualitative Research, Nursing