Actiones liberae in causa (aslı itibarıyla özgür hareketler) kuramı çerçevesinde ceza sorumluluğu
Criminal responsibility in the framework of the theory of actiones liberae in causa (actions free in their origins)
Yazar: AYŞE ÖZGE ATALAY
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET SİNAN ALTUNÇ
Bahçeşehir Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / Kamu Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Ceza = Punishment ; Ceza ehliyeti = Criminal liability

Özet:
Sarhoşluk yaratan maddelerin kullanımı, çok eski zamanlardan beri insanlara keyif vermekle birlikte, konunun ceza sorumluluğu açısından ele alınması suretiyle birtakım problemleri de beraberinde getirmiştir. Zira ceza hukukunda sorumluluğun temelini oluşturan en önemli ilke, suç teşkil eden hareketin gerçekleştirildiği esnada, failin kusur yeteneğine sahip olmasının gerekmesidir. Fail, ancak bu gereklilik sağlandığı takdirde fiilinden ötürü sorumlu tutulabilecektir. Buna karşılık, kişinin sarhoşluk verici bir madde ile kusur yeteneğini ortadan kaldırması ardından suç işlemesi söz konusu olabilmektedir. Üstelik bunu, cezadan kurtulmak gayesiyle tasarlayarak veya kasten ya da taksirle gerçekleştirmesi de mümkündür. Kendi iradesi ile kusur yeteneğini ortadan kaldırdıktan sonra suç işleyen kişinin bu fiilinin cezalandırılabilmesi, hakkaniyetin bir gereği olarak görülmüş ve örf adet hukuku kaynaklı bir hukuk kuramı olarak actiones liberae in causa geliştirilmiştir. Özellikle Alman ceza hukukunda ve genel olarak Kıta Avrupası hukuk sistemlerinde yer edinen bu kavram, Anglo-Sakson hukuk sisteminde de voluntary intoxication şeklinde ele alınmış ve kavrama hukuka uygun bir zemin kazandırılmaya çalışılmıştır. Çalışmamızda, öncelikle actiones liberae in causa'ya ilişkin tanım ve tarihi gelişim ile bu kurama ilişkin ulusal ve uluslararası yasal düzenlemelere yer verilecektir. Daha sonra suçun unsurlarından, bilhassa üzerinde durulması gereken fiil ve kusurluluk, actiones liberae in causa açısından irdelenecektir. Konuyla olan yakın ilgisi nedeniyle, kusurluluğu etkileyen hallerden özellikle sarhoşluk üzerinde durulduktan sonra ikinci bölümde, actiones liberae in causa türleri açıklanacak, bu kuramın hukuki esasını açıklamaya yönelik olarak ileri sürülen teoriler detaylı olarak anlatılacak ve actiones liberae in causa'nın bazı benzer hukuki yapılardan farkları ortaya koyulacaktır. Sonuç bölümünde ise, benimsenen teori çerçevesinde, Kıta Avrupası ve Anglo-Sakson hukuk sistemleri bağdaştırılarak kuramın düzenlenişine ilişkin öneriler sunulacaktır.

Abstract:
Since the ancient times, despite of giving pleasure to human beings, the usage of intoxicants creates many problems when the subject is discussed in terms of criminal responsibility. This is because, the most important principle underlying responsibility in criminal law is that the perpetrator must have the culpability while the criminal act is being committed. The perpetrator will only be held responsible for his/her action if this requirement is met. On the other hand, it is possible for someone to commit a crime after eliminating his/her own culpability through an intoxicating substance. Moreover, it is possible for someone to do this deliberately or negligently or even by designing with an intention of getting rid of the punishment. To be able to punish the act committed after eliminating own culpability with freewill has been regarded as the requirement of equity and actiones liberae in causa has been developed as a legal theory derived from customary law. This legal figure, which takes place especially in German criminal law and in Continental European legal system in general, is being called as voluntary intoxication in Anglo-Saxon legal system and all these systems have been trying to establish a legal ground for this legal figure. In our study, firstly definition and historical development of actiones liberae in causa and national and international legal regulations related to this theory will be included. Then, action and culpability which are should be especially emphasized as the two elements of a crime will be examined in terms of actiones liberae in causa. Due to its close interest in the subject, especially drunkness will be emphasized in situations affecting the culpability. After that, in the second part, actiones liberae in causa types will be explained and the theories offered to explain this legal figure will be described in detail. Actiones liberae in causa will also be distinguished from some similar legal theories. In the conclusion, within the framework of the accepted theory, suggestions will be made about the regulation of the theory by combining the Continental European and Anglo-Saxon legal systems.