Bir Osmanlı müellifi olarak Ya'kûb b. Abdüllatif'in ilmi şahsiyeti ve islam mezheplerine bakışı
As an Ottoman author Ya'kûb b. Abdullatif's scholarly personality and his views on islamic sects
Yazar: AMİNE ÇELİK
Danışman: PROF. DR. HALİL İBRAHİM BULUT
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Din = Religion ; Tarih = History
Dizin: 16. yüzyıl = 16. century ; Biyografi = Biography ; Mezhepler = Sects ; Mezhepler tarihi = Sect history ; Tarihçilik = Historiography ; Yakub bin Abdüllatif = Yakub bin Abdüllatif ; İslam tarihi = Islamic history ; İslamiyet = Islam

Özet:
İslam mezhepleri tarihi fırak literatürüne ait farklı makâlât gelenekleri bulunmaktadır. Klasik dönemde makâlât geleneklerinin önemli örnekleri verilmiş, Osmanlı Dönemi'nde de mezhepler tarihi alanında müstakil eserler telif edilerek literatüre bu katkı devam etmiştir. Bu eserlerden biri Ya'kûb b. Abdüllatif'in yazmış olduğu milel ve nihal türü olan eserdir. Osmanlıca yazılan bu eser İslam mezheplerinin yanında farklı din ve inançlar ile kelam bahislerine de yer vermesi bakımından döneminin kapsamlı eserlerinden biridir.
Ya'kûb b. Abdüllatif'in eserinin makâlât gelenekleri açısından değerlendirildiği bu çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Ya'kûb b. Abdüllatif'in hayatı ve yaşadığı dönem olan XVI. yüzyılın genel bir değerlendirmesi üzerinde durulmaktadır. İkinci bölümde eserin fiziksel özellikleri, tasnif sistemi, tertip özellikleri, kaynakları incelenip değerlendirilmektedir. Ya'kûb b. Abdüllatif'ten önce Osmanlı'da mezhepler tarihi yazıcılığına katkıda bulunan önemli birkaç isim ve onların eserleri ele alınmakta ve müellifin eserinin bu eserlerden farklılığı üzerinde durulmaktadır. Üçüncü bölümde mezhepleri ele alış noktasında kaynaklarıyla mukayesesi, özgünlüğünün tespiti ve değerlendirilmesi yapılmaktadır.

Abstract:
The heresiographical literature in the History of Islamic Sects has its own distinctive traditions. The significant examples of the tradition appear in the classical period. The contributions to the literature continue in the Ottoman period via some special studies in the area. One of these works is the study of milal-nihal type which Yakub b. Abdullatif wrote. This comprehensive work that is written in Ottoman language contains the matters in different religions and faiths, theological issues in addition to the Islamic sects.
Our study which evaluates the work of Yakub b. Abdullatif according to the heresiographical literature consists of three chapters. In the first chapter, there is a general evaluation of the sixteenth century that includes the period of Yakub b. Abdullatif lived. The second chapter contains the examination and the evaluation of the work produced by Yakub b. Abdullatif in terms of its physical properties and composition, the classification system and its sources. In addition to the evaluation of the work, in this chapter, some important contributors to Ottoman literature before the period of Yakub b. Abdullatif and their studies are mentioned with underlying the differences from Yakub b. Abdullatif's work. The last chapter includes Yakub b. Abdullatif's interpretation of the Islamic sects in his work in comparison to its sources and finally gives the determination of its originality.