Diyabetli yaşlılarda ayak bakımını geliştirmede eğitim ve izlemin etkisi
Effect of education and monitoring on developing foot care of elderly with diabetes mellitus
Yazar: SAADET CAN ÇİÇEK
Danışman: PROF. DR. FERAY GÖKDOĞAN
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / İç Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Ayak = Foot ; Ayak hastalıkları = Foot diseases ; Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Eğitim = Education ; Hasta eğitimi = Patient education ; Hemşirelik = Nursing ; Sağlık kayıtları = Health records ; Yaşlılar = Aged

Özet:
Diyabetik ayak mortalite ve morbiditeyi arttıran, yaşam kalitesini düşüren, ağır iş gücü ve organ kayıplarına yol açan, iyileşme süreci uzun olan önemli komplikasyonlardan biridir. Diyabetli yaşlılarda periferik nöropati, ayak deformiteleri ve periferik arteryal hastalıklar başta olmak üzere yaşa bağlı görme yetersizliği, yürüme anormallikleri, hareket azlığı ve tıbbi hastalıklar ayak sorunları için risk faktörlerini oluşturmaktadır. Kontrollü deneysel nitelikteki bu araştırma, diyabetli yaşlılarda ayak bakımını geliştirmede eğitim ve izlemin etkisini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Araştırma Eylül 2012 –Eylül 2013 tarihleri arasında Bolu Valiliği Yaşlı Merkezi ve İzzet Baysal Devlet Hastanesi Diyabet Eğitim ve İzlem Birimi'ne kayıtlı diyabetli yaşlılardan çalışma kriterlerine uyan 45 müdahale, 45 kontrol grubu olmak üzere toplam 90 diyabetli yaşlı ile yapılmıştır. Araştırma öncesi hastalardan bilgilendirilmiş gönüllü olur, kurumdan ve etik kuruldan yazılı izin alınmıştır. Araştırma verilerinin toplanmasında "Hasta Tanıtım Formu", "Ayak Muayene Formu", "Diyabetik Ayak Bilgi Ölçeği" ve "Ayak Bakımı Davranış Ölçeği" kullanılmıştır. Müdahale grubundaki diyabetli yaşlılara başlangıçta, birinci, üçüncü ve altıncı ayda ayak muayenesi yapılarak ayak bakımı konusunda eğitim ve izlem gerçekleştirilmiştir. Kontrol grubundaki diyabetli yaşlılara ise aynı sıklıkta ayak muayenesi yapılmış ancak eğitim gerçekleştirilmemiştir. Verilerin değerlendirilmesinde t testi, ki-kare veya Fisher kesin ki-kare testi, tekrarlı ölçümlerde varyans analizi ve pearson korelasyon analizi kullanılmıştır. Ayak muayenesi yapılarak eğitim ve izlem yapılan diyabetli yaşlılarda izlemin başlangıcından itibaren her ölçümde diyabetik ayak bilgi (p<0.05) ve ayak bakımı davranış puanları (p<0.001) müdahale grubunda anlamlı derecede daha fazla artış göstermiştir. Ayak muayene toplam puanında ise gruplar arasında anlamlı fark (p<0.05) ve zaman içinde (p<0.001), her iki grupta benzer değişim (p>0.05) olduğu belirlenmiştir. Araştırmanın sonuçları, diyabetli yaşlılarda ayak bakımını geliştirmede eğitim ve izlemin etkili olduğunu göstermiştir. Bu nedenle ayak bakımını geliştirmede hemşirelik girişimleri arasında eğitim ve izlem önerilmektedir. 

Anahtar kelimeler: Yaşlı, diyabetes mellitus, ayak bakımı, izlem, eğitim, hemşire

Abstract:
Diabetic foot is one of the important complications increasing morbidity and  mortality, deteriorating the quality of life, leading to losses of heavy work power and loss of organ with a long and difficult healing process. Being mainly diabetic peripheral neuropathy, foot deformities and peripheral arterial disease, age-related visual impairment, abnormalities of walking, lack of movement and medical illnesses constitute risk factors for foot problems in elderly with diabetes mellitus (DM). This controlled experimental research was conducted to determine the effect of education and monitoring on developing foot care in elderly with DM. The study was performed with 90 elderly with DM composed of 45 in control group and 45 in intervention group who met inclusion criteria for the study within registered elderly with DM in Governorship of Bolu Centre of Elderly and Monitoring Unit and Diabetes Education of Izzet Baysal State Hospital between the dates of September 2012 - September 2013. Informed consent from the patient and written permissions from organization and ethics committee were taken before the research. "Patient Identification Form", "Foot Inspection Form", "Diabetic Foot Information Questionnaire (DFIQ)" and "Foot Care Behaviour Scale (FCBS)" were used for data collection. In the intervention group, education and monitoring were carried out about foot care by foot examination at baseline, in the 1st, 3rd and 6th months. Foot examination was conducted to control group with the same frequency without performing education and monitoring. T test, chi-square test or Fisher's exact chi-square test, variance analysis in repeated measures and Pearson correlation analysis were used for data analysis. DFIQ (p=0.006) and FCBS (p<0.001) showed significantly greater increases in intervention group compared to controls for each measurement from the beginning of monitoring in elderly who were applied education and monitoring after foot examination. Significant difference in total foot examination score was determined between groups (p<0.05) and in time (p<0.001) while similar change was seen in both groups (p>0.005). The results of the study have shown that education and monitoring were effective on developing foot care in elderly with DM. Therefore, it is recommended that education and monitoring should fall within nursing interventions in the development of foot care. 
,
Key words: Elderly, diabetes mellitus, foot care, monitoring, education, nursing