Boşanma süreci ve arabuluculuğu
The divorce process and divorce mediation
Yazar: CEMİL BÜLENT ŞEN
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM CILGA
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Sosyal Hizmetler = Social Services
Dizin: Arabuluculuk = Mediation ; Boşanma = Divorce ; Evlilik çatışması = Marital conflict ; Sosyal hizmetler = Social services

Özet:
Bu araştırmada, boşanma deneyimini yaşamış kadın ve erkekler ile onların çocuklarının boşanma süreci, mahkeme süreci ve boşanma sonrası yaşadıkları yaşam deneyimleri incelenmiştir. Boşanma arabuluculuğunun, boşanma ile ilgili tüm süreçlerde boşanmanın olumsuz etkilerini azaltıp azaltamayacağı ve araştırmaya katılanların boşanma arabuluculuğu fikrine nasıl baktıkları hususu sorgulanmıştır. Araştırma sonunda boşanma arabuluculuğu model önerisi yapılması amaçlanmıştır. 

Araştırmada karma model (mixed model study) kullanılmıştır. Nicel ve nitel verilerin toplanması için yapılandırılmış ve yarı yapılandırılmış görüşme formu; tek bir formda ve kadın ve erkekler için farklı olmak üzere; 27 sayfa ve 139 soru olarak hazırlanmıştır. Araştırmaya katılanlarla yüz yüze derinlemesine görüşmeler de yapılmıştır. 

Boşanma deneyimini yaşamış, 53?ü kadın, 44? ü erkek olmak üzere toplam 97 katılımcı araştırmaya katılmıştır. Erkeklerin kadınlara göre, araştırmaya katılma yönünde daha çekingen davrandıkları tespit edilmiştir. 

Katılımcıların, boşanmalarının gerçekleşmesinde genç yaşta evlenmelerinin katkısı olduğu, evli kaldıkları ortalama sürenin 8.95 yıl, yarısına yakınının evliliğinin ilk beş yılında boşanmanın gerçekleştiği, evlilik öncesi tanışıklık süresinin bir yıldan az olmasının boşanma olasılığını artırdığı, boşanma sonrası çalışmaya başlayanlardan eğitim durumu yüksek olanların daha kolay iş bulurken, eğitim düzeyi düşük olanların iş bulmada sorun yaşadığı, gelir getiren bir işte çalışanların boşanmaya daha kolay uyum sağlayabildiği, katılımcılara ait boşanmadan etkilenen 0-6 yaş aralığında 61 çocuk (% 56), 7-18 yaş aralığında 48 çocuk (% 44) olduğu, bu çocukların sağlıklı beden ve ruh durumu ile büyümesi için her iki ebeveyne de ihtiyacı olduğu, boşanmaların mahkeme sürecinin ortalama bir yıl olduğu, bir üst mahkemeye yapılan  itiraz dosyasının karara bağlanmasının da ortalama bir yıl sürmekte olduğu tespit edilmiştir. 

Evlilik boyunca değişik oranlarda ve sıklıkta yaşanan şiddet türlerinin boşanma sürecinde ve boşanma sonrası dönemde giderek azaldığı,  ancak tamamen ortadan kalkmadığı araştırmanın ulaştığı önemli sonuçlardan birisidir. 

Hem boşanma süreci hem de boşanma sonrası süreç birlikte değerlendirildiğinde, kadın ve erkeklerin büyük çoğunluğunun; boşanma sürecinin tamamını, duygusal ve psikolojik,  kızgınlık duygusu,  destek ihtiyacı, boşanmaya hazırlık, boşanma gereklerine uyum anlamında sıkıntılı bir dönem olarak değerlendirdikleri görülmüştür. 
 
Boşanma nedenlerinde ortak noktalar olduğu gibi çok farklı nedenler de olduğu ve boşanmaya karar verirken temel düşüncenin evliliği biran önce bitirmek olduğu ve hem kadınların hem de erkeklerin, boşanma sonrasında boşanmadan doğan haklarını istedikleri şekilde alamadıklarını düşündükleri görülmüştür. Anlaşmalı olarak boşanan 56 kadın ve erkeğin de ancak yarısına yakınının (24 katılımcı) anlaşmalı boşanma memnuniyetinin yüksek olduğu değerlendirilmektedir. 

Boşanmış bireylerin ?boşanma arabuluculuğu? konusuna % 72 oranında olumlu bakmalarının tespiti araştırmadan çıkan en önemli sonuçtur. Ebeveyne yabancılaştırma ve ortak velayet olguları ilk defa bir araştırmada birlikte incelenmiştir. Araştırma sonuçlarından yararlanılarak boşanma arabuluculuğu için bir model önerisi getirilmiştir. 


Anahtar Sözcükler: Evlilik, boşanma, arabuluculuk, boşanma arabuluculuğu, sosyal hizmet.

Abstract:
In this study, the divorce process of men and women who have gone through a divorce experience and their children, the court process and the life experiences that they have experienced after getting divorced is examined.  The issue whether divorce mediation will decreases the negative effects of divorce on all the processes or not and how the research participants viewed the idea of divorce mediation has been questioned. At the end of the research, the formation of a divorce mediation model proposal is aimed.

A mixed model study has been used at the research. The structured and semi structured interview form for the quantitative and qualitative data collection; has been prepared in one single form and different for women and men; it is prepared in 27 pages and 139 questions. In-depth interviews with survey attendees were conducted face-to-face.

A total of 97 participants, 53 of which were ladies and 44 of which were male participants who had a divorce experience, participated at the study.  It has been determined that the men were behaving more timid with regards to participating at the study compared to women.

It has been identified that, gettting married of the participants at a young age have contributed to their divorce, that the average time period they were married is  8.95 years, that nearly half of the participants? divorce took place in the first five years of their marriage, that less than one year duration of acquaintanceship between the couples before marriage increases the possibility of divorce, that those who start to work after divorce with higher education are likely to find jobs more easily, that those with low levels of education had trouble finding a job, that those who had a job that generates an income could adapt more easily to divorce, that the divorce of participants has affected 61 children between the ages of 0-6 (56%) and 48 children aged 7-18 years (44%), that  these children would need both parents in order to grow up with a healthy body and mind,  that the court process of the divorces takes in average one year, that it would take in average one year to finalise the decision of an appeal file at a higher court.

One of the important conclusions reached by the study is, that violence experienced in different proportions and types during marriage gradually decreases during the divorce process and during the period after the divorce, but it does not completely disappear.

When both the divorce process and the course after the divorce are evaluated together, it has been seen that the the vast majority of men and women have evaluated the entire process of divorce as a troubled time with regards to emotional and psychological feelings, with regards to the sense of anger, the need for support, preparation period for divorce and the adaptation to the requirements of divorce. 

It has been seen that both women and men were thinking that there are common grounds to the divorce as well as many different reasons, that the basic idea when deciding to divorce is to finish the marriage as soon as possible and that both women and men were thinking that they could not get their rights arising from the divorce. Only nearly half of the 56 men and women (24 participants)  who have divorced by consensual divorce (divorce by separation agreement and property settlement) considered that the satisfaction due to the consensual divorce is high. 

The most important result of the study is the identification that  72%  of the divorced individuals were looking at the "divorce mediation" in a positive way. The facts of Parental Alienation and joint custody have been examined in a  survey together  for the first time. By using the results of the study a model proposal for divorce mediation has been proposed .

Key words: Marriage, divorce, mediation, divorce mediation, social work.