'Ubeyd-i Zâkânî'nin Aḫlâḳu'l-Eşrâf adlı eserinin çeviri ve incelemesi
Translation and analysis of Akhlaq al-Ashraf by Ubaid-e Zakani
Yazar: AHMET DURSUN
Danışman: PROF. DR. HİCABİ KIRLANGIÇ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Doğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı / Fars Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature
Dizin: Biyografi = Biography ; Fars edebiyatı = Persion  literature ; Hiciv = Satire ; Risale = Pamphlet ; Ubeyd-i Zakani = Ubeyd-i Zakani ; Şiir = Poem

Özet:
Şairler ve yazarlar edebî eserlerini oluşturma süreçlerinde mensubu oldukları ve
içerisinde bulundukları toplumdan ve yaşadıkları devrin şartlarından etkilenirler. Bu
açıdan edebî eserlerin bir çoğundan yazıldığı devrin siyasi, toplum, kültür ve ekonomik
yapıları hususunda veriler elde edilebilir. Bunun yanı sıra eser sahibinin biyografisi
hakkında da veriler alınabilir. 'Ubeyd-i Zâkânî'nin yaşadığı ondördüncü yüzyıl, saray
şairliğinin yavaş yavaş ortadan kalktığı bir dönemdir. Bu dönemde İslam coğrafyası
Moğol istilası nedeniyle bir çok yönden çalkantılar içinde olmasına rağmen edebiyat
alanında önemli isimler yetişmiştir. Bu isimlerden biri de 'Ubeyd-i Zâkânî'dir.
Bu çalışmanın konusu XIV. yüzyılda Moğol işgali döneminde yaşamış 'Ubeyd-i
Zâkânî olarak tanınan Mevlânâ Nizameddîn 'Ubeydullah'ın Âḫlâḳu'l-Eşrâf adlı
eserinin çeviri ve incelemesidir. Girişte Moğollar devrindeki İran edebiyatına ve devrin
edebî türlerine kısa bir bakış atılmış, birinci bölümde müellifin hayatı edebî kişiliği ve
eserleri anlatılmıştır. İkinci bölümde Âḫlâḳu'l-Eşrâf adlı eser üslup ve yapısı
bakımından incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise yedi bölüm halindeki eserin Türkçe'ye
çevirisi verilmiştir.
İran edebiyatında keskin hiciv şiirler ve mensur eserler üretmiş olan Hâce
Nizâmüddîn Necmüddîn 'Ubeydullâh-i Zâkânî-yi Ḳazvînî, İran edebiyatının en dikkat
çekici şair ve sosyal eleştirmenlerinden biri olarak kabul edilse de araştırmacıların ona
övgülerine bakıldığında eserlerinin geçmişte yeterli ilgi görmediği söylenebilir.
'Ubeyd-i Zâkânî, çevirisini yaptığımız eserinde riya, iki yüzlülük ve hurafelere
karşı koyarken bunu ağır ve galiz bir üslupla yapmıştır. Bu üslubu en keskin şekilde 
95
kullandığı eserlerinden biri de incelediğimiz ve tercümesini yaptığımız Âḫlâḳu'l-Eşrâf
adlı risalesidir. Eserinde gerçek ahlâk sahiplerinin kimler olduğunu ve taşıdıkları
vasıfları yedi bölüme ayırarak anlatmıştır.

Abstract:
Poets and writers are influenced by the society and the conditions of the era they
live in. In this respect, information on the political, social, cultural and economic
structures of the period from which literary works are written can be obtained. In
addition, data on the author's biography can be obtained by literary outputs. Eulogy
poetry in the fourteenth century which 'Ubaid Zakani lived gradually disappeared. In
this period, although the Islamic geography was in turbulence in many ways due to the
Mongol invasion, important names grew in the field of literature. One of these names
was 'Ubaid Zakani.
The subject of this study is the translation and analysis of 'Ubaid Zakani's
Akhlaq al-Ashraf. who lived during the Mongol invasion in the 14th century. In the
introduction, a brief look at Iranian literature and the literary genres of the Mongols era.
In the second part, the literary personality of the author and his works are explained. In
the third chapter Akhlaq al-Ashraf is examined in terms of style and structure and the
translation of the work into Turkish is given in seven chapters. We are glad to translate
this book into Turkish for first time.
Although Nizam al-Din 'Ubaid Zakani, who produced sharp satirical poems and
prose works in Iranian literature, is considered as one of the most remarkable poets and
social critics of Iranian literature, it can be said that his works have not received enough
attention in the past. 'Ubaid Zâkânî, who produced sharp satirical poems and prose
works in Iranian literature, did this in a heavy and vulgar manner while resisting
hypocrisy and superstition in his literary works. One of the works which he used in the
most vulgar way is his booklet called Akhlaq al-Ashraf. In this work, he tried to explain
who are the real moral owners and their qualifications in seven chapters.